Hava aracı bakım teknisyenlerinde meydana gelen zihinsel iş yükünün tespit edilmesinde kullanılan yöntemlerin ve etkinliklerinin incelenmesi
Investigation of the methods and their effectiveness used in determining the mental workload occurring in aircraft maintenance technicians
Yazar: BARIŞ KARABAYRAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALPER ULUDAĞ ; DOÇ. DR. EBRU YAZGAN
Eskişehir Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uçak Gövde Motor Bakım Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering ; Havacılık ve Uzay Mühendisliği = Aeronautical Engineering

Özet:
Bu çalışmada stres ve zaman baskısı altında çalışan hava aracı bakım teknisyenlerinin artan görev zorluklarında performanslarının ne şekilde değiştiği ve zihinsel iş yükünün nasıl etkilendiği araştırılmıştır. Bu kapsamda yürütülen deneysel çalışmalar için zorluk düzeyleri kolay, orta ve zor olan senaryolar bulanık mantık kullanılarak hazırlanmıştır. Tecrübeli ve tecrübesiz hava aracı bakım teknisyenlerinin farklı zorluk düzeyindeki bakım görevlerini gerçekleştirirken meydana gelen zihinsel iş yükünün ölçümünde fNIRS ve NASA–TLX yöntemleri kullanılmıştır. Ayrıca katılımcıların performans skorları ölçülmüştür. Yapılan analizlerde deneyimin ve senaryo zorluk düzeyinin zihinsel iş yüküne etkisi araştırılmıştır. Her bir ölçüm yöntemi için en az bir senaryo zorluk düzeyinde tecrübesiz ve tecrübeli gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar bulunmuştur. Tecrübeli grubun NASA–TLX sonuçlarının daha düşük olduğu, gerçekleştirilen görevlerde daha az zorlandığı; performans skorlarının daha yüksek olduğu, gerçekleştirilen görevlerde daha yüksek performans gösterdiği; oksihemoglobin konsantrasyonlarının daha düşük olduğu, bilişsel olarak daha az zorlandığı görülmüş olup, deneyimin etkisi ve önemi ortaya çıkmıştır. Tecrübesiz ve tecrübeli gruplar için kolay senaryodan zor senaryoya doğru ortalama NASA–TLX sonuçları, performans skorları ve fNIRS sonuçları için istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar bulunmuştur. Senaryo zorluğunun artmasıyla NASA–TLX sonuçlarında artış olduğu, katılımcıların gerçekleştirilen görevlerde daha çok zorlandığı; performans skorlarında azalma olduğu, katılımcıların gerçekleştirilen görevlerde daha düşük performans gösterdiği; oksihemoglobin konsantrasyonlarında artış olduğu, katılımcıların zihinsel iş yükünün arttığı görülmüştür.

Abstract:
In this study, it has been investigated how the performance of aircraft maintenance technicians working under stress and time pressure changes and how their mental workload is affected in increasing task difficulties. For the experimental studies carried out, scenarios with easy, medium and hard difficulty levels were prepared using fuzzy logic. fNIRS and NASA–TLX methods were used to measure the mental workload of experienced and inexperienced aircraft maintenance technicians while performing maintenance tasks of different difficulty levels. Moreover, the performance scores of the participants were measured. The effects of experience and scenario difficulty level on mental workload were investigated in the analyses. Statistically significant differences were found between inexperienced and experienced groups in at least one scenario difficulty level for each measurement method. It was seen that the experienced group had lower NASA–TLX results, had less difficulty in the tasks; had higher performance scores, showed higher performance in the tasks; had lower oxyhemoglobin concentrations, had less cognitive difficulty, and the effect and importance of the experience were revealed. Statistically significant differences were found for mean NASA–TLX results, performance scores and fNIRS results from easy to hard scenario for inexperienced and experienced groups. As the scenario difficulty increased it was observed that, there was an increase in NASA–TLX results, the participants had more difficulty in the tasks; there was a decrease in performance scores, the participants showed lower performance in the tasks; there was an increase in oxyhemoglobin concentrations and the mental workload of the participants increased.