Türkiye'deki adaçayı (Salvia spp.) türlerinin morfolojik özellikleri, verim ve kalite parametrelerinin belirlenmesi
Determination of morphological characteristics, yield and quality parameters of sage (Salvia spp.) species in Turkey
Yazar: KADER KURŞUN KIRCI
Danışman: PROF. DR. FATMA AYKUT TONK
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Bitki Islahı ve Genetiği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırma Türkiye florasında yetişen Salvia spp. türlerinin morfolojik özellikleri verim ve kalite parametrelerini belirlemek amacıyla 2021-2022 yılları arasında Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü bünyesinde yer alan Menemen lokasyonundaki deneme tarlalarında yürütülmüştür. 
Araştırmada kullanılan materyali Ulusal Tohum Gen Bankasından temin edilen 153 adet Salvia spp. aksesyonu oluşturmuştur. Salvia popülasyonlarının tohumları ön çimlendirme analizlerinden sonra serada viyollere ekilmiş ve çıkış gösteren fideler daha sonra deneme alanına şaşırtılmıştır. Salvia spp. genetik kaynaklarının karakterizasyonu uluslararası Yeni Bitki Çeşitlerini Koruma Birliği (UPOV) ve Bitki Genetik Kaynakları Avrupa İşbirliği Programından (ECPGR) birleştirilmiş morfolojik, verim ve kalite açısından 36 karakter kullanılarak gerçekleşmiştir. Augmented Deneme Deseni kullanılarak yetiştirilen türlerden elde edilen veriler Ana Bileşen Analizi ve Kümeleme Analizi ile değerlendirilmiştir. 
Araştıma sonucunda Salvia spp. genetik kaynaklarımızda yapılan karakterizasyonun, yapılacak ıslah çalışmalarında Türkiye kökenli adaçayı türlerinin tescilli çeşit tohumlarının üretilmesinde ıslahçılara ve araştırıcılara tanımlanmış yarı yol materyali olarak zaman, para ve iş gücünden tasarruf sağlayacağı öngörülmektedir. Ulusal Tohum Gen Bankasının Karakterizasyon ve Değerlendirme Veri Tabanına proje kapsamında üretilen Salvia popülasyonlarının karakterizasyon ve değerlendirme verileri işlenip, proje kapsamında tohum miktarları yetersiz dağıtım dışı Ulusal Tohum Gen Bankası Salvia spp. koleksiyonunun üretim/yenilemesi yapılarak uzun süreli (ex situ) muhafazaya alınmış ve Salvia spp. yerel çeşitlerine erişim sağlanmıştır.

Abstract:
This research was conducted on Salvia spp., which grows in the flora of Türkiye. It was carried out in the trial fields in the Menemen location within the Aegean Agricultural Research Institute between 2021-2022 in order to determine the morphological characteristics, yield and quality parameters of the species.
The material used in the research was 153 Salvia spp. samples obtained from the National Seed Gene Bank created the accession. Seeds of the Salvia populations were planted in vials in the greenhouse after pre-germination analyses, and the emerging seedlings were then transplanted to the trial area Salvia spp. characterization of genetic resources was carried out using 36 characters in terms of morphology, yield and quality, combined from the International Union for the Protection of New Plant Varieties (UPOV) and the European Cooperation Program on Plant Genetic Resources (ECPGR). Data obtained from species grown using the Augmented Trial Design were evaluated with Principal Component Analysis and Clustering Analysis.
As a result of the research, Salvia spp. It is envisaged that the characterization of our genetic resources will save time, money and labor as a half-way material for breeders and researchers in the production of registered variety seeds of Türkiye origin sage species in breeding studies. The characterization and evaluation data of the Salvia populations produced within the scope of the project were processed into the characterization and evaluation database of the National Gene Bank, and the seed amounts were insufficient within the scope of the project and out-of-distribution National Seed Gene Bank Salvia spp. The production/renewal of the collection was carried out and long-term (ex situ) preservation was carried out and Salvia spp. access to local varieties was provided.