Damızlık küçükbaş hayvancılıkta destekleme politikalarının işletmelere etkisi: Batı Akdeniz bölgesi politika analizi matrisi yaklaşımı
The effect of support policies in small ruminant breeding: West Mediterrianean region, policy analysis matrix approach
Yazar: MERAL ÖZALP
Danışman: PROF. DR. CENGİZ SAYIN
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Geçmişten günümüze kaynakların etkin dağılımı toplum refahının optimum seviyeye getirilmesi açısından üzerinde önemle durulan bir konudur. Devlet müdahalesi kapsamında önemli bir araç olan destekleme politikaları sektörler arası kaynak transferlerinin gerçekleştirilmesine olanak sağlamaktadır. Kaynak aktarımı gerçekleştirilen sektörde rekabet edilebilirliğin artması, bununla birlikte hem üretici hem de toplum refahının iyileşmesi beklenen sonuçlar arasında yer almaktadır. Bu sonuca ne ölçüde ulaşıldığı ise incelenmesi gereken bir soru olarak ortaya çıkmaktadır. Son yıllarda Türkiye'de küçükbaş hayvancılık da destekleme kapsamına alınmıştır. Bu alandaki devlet müdahalelerinin hem küçükbaş hayvancılık işletmeleri süt üretim faaliyeti açısından, hem de toplum açısından etkilerinin ortaya konması bu çalışmanın ana eksenini oluşturmaktadır. Uygulanan politikaların hem üretici açısından etkinliğinin, hem de kaynakların toplumsal açıdan ne kadar rasyonel dağıldığının ortaya konması sektördeki canlanmanın sürdürülebilir olması açısından önem taşımaktadır. 
Bu çalışmanın amacı, Batı Akdeniz Bölgesi'nde küçükbaş hayvancılık işletmeleri süt üretim faaliyetinin rekabet edilebilirlik açısından ekonomik ve sosyal karlılığının belirlenmesi ve izlenen politikaların süt üretim faaliyeti üzerine etkilerinin üretici ve toplum açısından değerlendirilmesidir. Bu doğrultuda bu tez çalışmasında Politika Analizi Matrisi yaklaşımından yararlanılmış ve Batı Akdeniz Bölgesi'nde küçükbaş hayvancılık süt üretiminin politika etkileri ve rekabet gücü analiz edilmiştir.  Batı Akdeniz Bölgesi'nde yer alan damızlık küçükbaş hayvancılık işletmelerinden anket yolu ile derlenen verilerden yola çıkarak işletmelerin özel karı hesaplanmıştır. Ayrıca işletmelerin serbest piyasa modeli altında faaliyet göstermeleri varsayımı altında elde edecekleri kar, sosyal fiyatlar üzerinden hesaplanmıştır. Hesaplanan özel kar ve sosyal kar aracılığı ile bir yandan uygulanan politikaların üretici açısından etkinliği ölçülürken bir yandan da uygulanan politikaların toplum refahı açısından etkin olup olmadığı incelenmiştir. Ayrıca damızlık küçükbaş hayvancılık süt üretimi faaliyetinin rekabet gücü açısından mevcut politikalar değerlendirilmiştir.
Batı Akdeniz Bölgesi'nde faaliyet gösteren 8.611 damızlık koyun keçi yetiştiricisinin oluşturduğu popülasyonu temsil edebilecek uygun örneklem genişliğinin belirlenmesinde Tabakalı Örnekleme Yöntemi kullanılmıştır. İşletmeler anaç hayvan varlığı esas alınarak 3 tabakaya ayrılmıştır. Popülasyonun tümüne ve her tabakaya ait varyans ve ortalamalar esas alınarak, ortalamadan %5 hata payı ve %95 güven sınırlarına göre örnek büyüklüğü 122 olarak hesaplanmıştır.  Hesaplanan örnek büyüklüğünün % 20 'si kadar daha fazla anket doldurularak toplam 146 anket yapılmıştır.
PAM yaklaşımı ile elde edilen veriler, küçükbaş hayvancılık süt üretim faaliyetinin bölgede sürdürülebilirliği açısından tehlike sinyalleri vermektedir. Sosyal fiyatlarla hesaplanan değerler, koyun ve keçi yetiştiriciliği süt üretiminin devlet desteği olmadan ayakta kalmasının mümkün olmadığını göstermektedir. Sosyal değerlerle hesaplanan kar, sadece 125-249 arası anaç hayvan sahibi işletmelerde kaynakların etkin kullanıldığını ve bu işletme ölçeğinde hiç devlet müdahalesi olmadan kar elde edilebileceğini göstermektedir. Yine bu alanda desteklemelerin etkisinin, ticari girdi ve ulusal kaynaklar üzerindeki devlet müdahaleleri etkisi ile ortadan kaldırıldığı ve desteklemelerin üretici açısından net etkisinin negatif olduğu görülmektedir. 
Bölgede küçükbaş hayvancılık süt üretiminin ekonomik olarak sürdürülebilirliğini sağlamak için süt üretimi gelirini artıracak ve yem masraflarını azaltacak önlemlerin alınması ve yetiştiricilerin daha fazla destekleme kaleminden yararlanabilmesi için gerekli düzenlemelerin yapılması gerekmektedir.

Abstract:
Effective distribution of resources from past to present has been an important issue in terms of maintaining the optimum welfare level of the society. Support policies, which are important tools within the scope of government intervention, allow for cross-sector resource transfers. Increasing competitiveness of the sector by the resource transfer is carried out, however, is expected to improve the welfare of both producer and society. The extent to which this result is achieved is a question that needs to be examined. In recent years, support items have been included in small ruminant breeding in Turkey. The main axis of this study is to reveal the effects of government interventions both in terms of milk production activity of small ruminant sector and society. It is important to demonstrate the efficiency of the policies implemented both in terms of dairy goat breeding and dairy sheep breeding and the social distribution of resources in terms of sustainability in the sector.
The aim of this thesis was to determine the economic and social profitability of dairy production activity in terms of competitiveness of ruminant enterprises in the Western Mediterranean Region and to evaluate the effects of the implemented policies on milk production activity in terms of producer and society. In this context, the Policy Analysis Matrix approach was used to determine the policy effects and competitiveness of milk production of small ruminant breeding in the Western Mediterranean Region. In the West Mediterranean Region, private profitability of the enterprises was calculated by means of the data collected from the surveys of goat and sheep breeders. In addition, the profits, under the assumption that the enterprises operate under free market model, are calculated based on the social prices. While the efficiency of the policies implemented on the one hand is measured by means of the calculated private profit and social profit, it has been examined whether the policies implemented are effective in terms of community welfare. In addition, existing policies were evaluated in terms of competitiveness of milk production activity of small ruminant breeding.
Stratified Sampling Method was used to determine the appropriate sample size to represent the population of 8.611 sheep goat breeders operating in the Western Mediterranean Region. Enterprises are divided into 3 layers based on the number of goat and sheep that the breeders have. Based on the variance and averages of each population and each layer, the sample size was calculated as 122 according to the 5% margin of error and 95% confidence intervals. A total of 146 questionnaires were completed 20% more than the total sample size.
The results obtained by the PAM approach give signals of danger for the sustainability of milk production activity of small ruminant breeding in the region. The values calculated with social prices indicate that milk production of sheep and goat breeding is not possible without government intervention. The profit calculated with social values shows that only the enterprises which have 125-249 goats and sheep, resources are used effectively and that profit can be obtained without government intervention at this scale. Again, it is seen that the effect of the supports in this area is eliminated with the effect of state interventions on tradable inputs and national resources and the net effect of the interventions on the producer is negative.
In order to ensure the economic sustainability of milk production activity of small ruminant breeding in the region, it is necessary to take measures to increase milk production income and to reduce feed costs and to make necessary arrangements for the breeders to benefit from more support items.