Hidroelektrik santrallerin doğal peyzaj üzerine etkileri ve alınması gereken önlemler
The effects of hydro-electric power plants on natural landscape and necessary measures
Yazar: FIRAT ÇAĞLAR YILMAZ
Danışman: PROF. DR. ŞÜKRAN ŞAHİN
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Su kaynakları günümüzde de halen kalkınma girişimlerinde ilk başvurulan kaynak niteliğindedir. Öyle ki ülkelerin çağdaşlığı, su kaynaklarını korumaya ve geliştirmeye yönelik yaptığı çalışmalarla değerlendirilmektedir. Ancak, su kaynaklarının farklı amaçlar doğrultusunda kullanımı insanlık tarihi boyunca sorun yaratmıştır. 
Nüfus artışı, teknolojik gelişmeler ve bu gelişmelere bağlı olarak tüketim alışkanlıklarının değişmesi enerji ihtiyacının giderek artmasına sebep olmuştur. 1980'li yıllarda bu ihtiyacı karşılamak için kullanılan fosil yakıtların çevresel etkilerinin farkına varılmasıyla yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelim artmıştır. Bu bağlamda, hidroelektrik santral (HES) projeleri tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de diğer enerji kaynaklara oranla daha yaygın olarak yer almaktadır.
Hidroelektrik enerjinin,teknik ve ekonomik anlamda görülen faydalarına karşın doğal peyzaj üzerinde bazı olumsuz etkileri bulunmaktadır. Tez kapsamında, bu olumsuz etkiler içerisinde önemli bir yere sahip olan, doğal peyzaj deseninin değişimi Düzce ilinde bulunan ve 1972 yılında faaliyete geçen Hasanlar Barajı ve HES projesi örneğinde incelenmiştir. Bu bağlamda; alanın 1960, 1982 ve 2013 yıllarına ait doğal peyzaj deseni 1/25.000 ölçekli topoğrafik haritalardan CBS (Coğrafi Bilgi Sistemleri) yardımıyla oluşturulmuştur. Doğal peyzaj deseni; orman, meyvelik, su yüzeyi ve bitki örtüsü bulunmayan alan olmak üzere dört sınıfa ayrılmış ve değişim irdelenmiştir.  
Sonuç olarak; orman alanlarının baraj yapımıyla birlikte önce azalma yönünde bir eğilim gösterdiği, daha sonraki süreçte arttığı gözlemlenmiştir. Ancak, analiz edilen 48 yıllık periyot içerisinde orman alanlarının baraj yapımından önceki seviyeye ulaşamadığı görülmüştür. Öte yandan, bitki örtüsü bulunmayan alanların ağırlıklı olarak meyveliğe dönüştüğü belirlenmiştir. HES projeleri kapsamında doğal peyzaj desenindeki bu değişimlerin etkin yönetiminin sağlanabilmesi için peyzaj analiz ve değerlendirmelerinin temel girdi sağladığı entegre havza yönetimi önerilmiştir.

Abstract:
Water resources have always been the primary interest of development initiatives. Consequently, the modernity of a country is often evaluated in terms of its projects to protect and develop these resources. However, use of water resourcesinvariouswaysbyhumanshavecaused some problems throughout the history.
Population growth and technological development, and the related changes in consumption habits, have resulted in an increasing need for energy. In the 1980s, along with the recognition of the detrimental effects of fossil fuels on the environment that were being used at the time to meet the increasing demand for energy, there was an increasing trend towards renewable energy resources. In this context, hydroelectric power plants have started to gain popularity in Turkey, as in the rest of the world, in the move away from conventional energy sources. 
Hydro-electric power has benefits in the sense of technic and economic, although it does have a significant impact on the natural landscape. This thesis addresses one of these impacts – the detrimental effect of hydro-electric power plants on the natural landscape pattern – through an analysis of the Hasanlar Dam and Hydro-electric Power Plant in Düzce (Turkey), which has begun operation in 1972. To this end, the pattern of the natural landscape of the area was reproduced for the years 1960, 1982 and 2013 through the use of GIS (Geographical Information Systems) and 1/25 000-scale topographical maps. The features of the natural landscape were classified under four categories: forest, orchard, surface water and non-vegetated lands, and the changes were analyzed between the subsequent years of analysis. 
It was observed that even though the surface area of forests showed a tendency to decrease in line with the construction of the dam in the first stage, it subsequently increased; although it should be noted that the forests have not yet to return to the levels witnessed prior to the construction of the dam within the 48-year period in question. In contrast, it has been determined that non-vegetated lands have been largely transformed into orchards by the years. For effective management of changes on the natural landscape pattern, the integrated watershed management which is based on landscape analysis and assessments has been proposedin line with hydro-electric power plant projects.