Adölesanların Akdeniz diyetine uyumu ile duygusal yeme ve stres durumlarının saptanması
Adaptation of adolescents to Mediterranean diet and detection of emotional eating and stress states
Yazar: BERRİN KELEŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ PINAR GÖBEL
Ankara Medipol Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Akdeniz diyeti = Mediterranean diet ; Beslenme bozuklukları = Nutrition disorders ; Duygusal yeme = Emotional eating ; Ergenler = Adolescents ; Stres = Stress

Özet:
Bu çalışma adölesanların sağlıklı beslenme, duygusal yeme ve stres durumlarının saptanması amacıyla planlanmış ve yürütülmüştür. Bu araştırmaya yaşları 11-14 arasında değişen 281 gönüllü adölesan birey katılmıştır. Oluşturulan anket formunda bireylerin genel özellikleri, antropometrik ölçüm verileri belirlenmiş ve 24 saatlik geriye dönük besin tüketim kaydı alınmış, ayrıca Akdeniz Diyeti Kalite İndeksi (KİDMED), Beslenme Egzersiz Davranışları Ölçeği (BEDÖ), Algılanan Stres Ölçeği (ASÖ), Çocuk ve Adölesanlar için Duygusal Yeme Ölçeği (DYÖ-Ç) uygulanmıştır. Çalışmaya katılan adölesanların %58,4'ü erkek, %41,6'sı kadın olup yaş ortalamaları erkeklerin 11,94±1,08 kadınların 12,30±1,15 yıldır. Katılımcıların %27,8'i hafif şişman, %16,7'si obezdir. Katılımcıların Akdeniz Diyetine uyumları incelendiğinde %25,3'ünün düşük uyum, %53,0'ünün orta uyum, %21,7'sinin yüksek uyum sağladığı tespit edilmiştir. Cinsiyete göre KİDMED puanları istatistiksel açıdan anlamlı bulunmuştur (χ2=7,412; p=0,025).  Erkeklerde çok düşük ve iyi diyet kalitesi oranı, kadınlardaki çok düşük ve iyi diyet kalitesi oranından daha yüksek çıkmıştır. Kadınların ASÖ toplam puanları, erkeklere göre anlamlı düzeyde daha yüksek çıkmıştır. Cinsiyete göre BEDÖ toplam ve alt ölçek puanları açısından istatistiksel olarak anlamlı fark görülmemiştir (p>0,05). Cinsiyete göre DYÖ-Ç toplam puanları istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (Z=-4,056; p=0,000). Kadınların DYÖ-Ç toplam puanları, erkeklere göre anlamlı düzeyde daha yüksek bulunmuştur. Cinsiyete göre kullanılan ölçek puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki görülmemiştir (p>0,05). BKİ yüksek olan adölesanların strese yatkın olduğu ve duygusal yeme eğilimi olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). Cinsiyete göre KİDMED ile BKİ arasında anlamlı fark bulunmamıştır (p>0,05). Ancak ASÖ, BEDÖ, DYÖ-Ç arasında ilişki bulunmuştur (p<0,05). Yapılan lojistik regresyon analizi sonucunda yaş ve cinsiyetin çok düşük diyet kalitesini etkileyen önemli bir parametre olduğu saptanmıştır (p<0,05). Stres düzeyi yükseldiğinde, yaş arttığında ve erkek adölesanlarda Akdeniz Diyetine uyumluluk düzeyi düşmektedir. Bu çalışmada, adölesanlarda Akdeniz Diyetine uyum, duygusal yeme ve stres durumu kapsamlı olarak araştırılmış ve ileriki çalışmalara ışık tutacak nitelikte sonuçlar bulunmuştur. Sağlıklı beslenme alışkanlıkları kazandırılması konusunda erken yaşlardan itibaren gerekli önlemlerin alınması, duygusal yeme ve stresle baş edebilme uygulamaları geliştirilmesi için toplum düzeyinde çalışmalar yapılmasına ihtiyaç olduğu düşünülmektedir. Çalışma sonunda konu hakkında farklı yaş gruplarında ve daha geniş kapsamlı, destekleyici çalışmalar yapılması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
This study was planned and conducted to determine the healthy eating, emotional eating and stress status of adolescents. 281 volunteer adolescent individuals aged between 11-14 participated in this study. In the questionnaire form, the general characteristics of the individuals, anthropometric measurement data were determined and a 24-hour retrospective food consumption record was taken. In addition, the Mediterranean Diet Quality Index (KIDMED), the Nutrition Exercise Behaviors Scale (NEBS), the Perceived Stress Scale (PSS), and the Emotional Eating Scale for Children and Adolescents (EES-C) were applied. 58.4% of the adolescents participating in the study were male and 41.6% were female, with an average age of 11.94±1.08 for males and 12.30±1.15 years for females. 27.8% of the participants were slightly overweight and 16.7% were obese. There was no statistically significant difference in the percentages of adolescents meeting energy and nutrients (p>0.05). When the compliance of the participants to the Mediterranean Diet was examined, it was determined that 25.3% had low compliance, 53.0% moderate compliance, and 21.7% high compliance. KİDMED scores according to gender were statistically significant (χ2=7.412; p=0.025). The rate of very low and good diet quality in men was higher than the rate of very low and good diet quality in women. Women's PSS total scores were significantly higher than men's. There was no statistically significant difference in terms of NEBS total and subscale scores according to gender (p>0.05). EES-C total scores by gender were found to be statistically significant (Z=-4,056; p=0.000). Women's EES-C total scores were found to be significantly higher than men's. There was no statistically significant relationship between the scale scores used according to gender (p>0.05). It has been determined that adolescents with high BMI are recipient to stress and tend to eat emotionally (p<0.05). There was no significant difference between KIDMED and BMI according to gender (p>0.05). However, a relationship was found between PSS, NEBS, and EES-C (p<0.05). As a result of the logistic regression analysis, it was determined that age and gender were important parameters affecting very low diet quality (p<0.05). When the stress level rises, age increases and male adolescents, the level of compliance with the Mediterranean Diet decreases. In this study, compliance with the Mediterranean Diet, emotional eating and stress status in adolescents were extensively investigated and results were found to guide future studies. It is thought that there is a need for studies at the community level in order to take necessary precautions from an early age on gaining healthy eating habits, and to develop practices for emotional eating and coping with stress. At the end of the study, it was concluded that more comprehensive and supportive studies should be conducted on the subject in different age groups.