Sinop ili karayaka koyunu halk elinde ıslah projesi kapsamında farklı bakım ve besleme uygulayan işletmelerde karayakakoyunlarının verim özellikleri bakımından karşılaştırılması
The comparison of black sheep sheep in terms of productivity characteristics in enterprises applying different care and feeding within the scope of Sinop province black sheep breeding project
Yazar: KEMALETTİN KUTLU
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA OLFAZ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Zootekni Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Evcil koyunlar = Domestic sheeps ; Hayvan ıslahı = Animal breeding

Özet:
Yapılan bu tez çalışması, "Halk Elinde Küçükbaş Hayvan Islahı Ülkesel
Projesi" kapsamında Sinop İli Merkez, Boyabat ve Durağan ilçelerindeki yetiştirici
işletmelerinden bakım beslemeye önem veren beş iyi işletme ile bakım beslemeye
önem vermeyen beş kötü işletmeden elde edilen kuzularda; doğum ağırlıkları, sütten
kesim (90. gün) ağırlıkları, büyüme performansları ve yaşama gücü bakımından
farklılıkların tespiti amacıyla yapılmıştır.
Bu çalışmada iyi bakım besleme uygulaması yapan beş işletmeden 702 baş
koyun ve onlardan elde edilen 3344 baş kuzu ile iyi bakım besleme yapmayan beş
işletmeden 795 baş koyun ve onlardan elde edilen 3491 baş kuzudan 2019-2023 yılları
arasında elde edilen doğum ağırlıkları ve 90. gün sütten kesim ağırlıkları düzenli takip
edilmiş ve veriler toplanmıştır.
İyi işletmelerde 2019 yılında doğan kuzuların doğum ağırlıkları ortalaması
3755,15 ± 19,83 grile kötü işletmelerde doğum ağırlıkları ortalaması 3707,30 ± 15,66
gr bulunmuştur. İyi işletmelerde 2019 yılı 90. gün sütten kesim yaşı canlı ağırlık
ortalaması 25347,96 ± 103,57 gr iken kötü işletmelerde 22798,94 ± 84,27 gr
belirlenmiştir. 2019 yılından itibaren iyi bakım besleme uygulamalarını yapan
işletmeler ile yapmayan işletmelerin veri takipleri yapılıp toplandıktan sonra 2023
yılındaki doğan kuzuların iyi işletmelerde doğum ağırlık ortalaması 3963,39 ± 10,45
gr olurken, kötü işletmelerde doğum ağırlık ortalaması 3766,42 ± 17,81 gr olarak tespit
edilmiştir. 90. gün sütten kesim ağırlıkları ise iyi bakım besleme yapan işletmelerde
ortalama 28592,99 ± 124,88 gr olurken, kötü işletmelerde ortalama 25813,81 ± 118,93
gr olarak tespit edilmiştir. Yapılan çalışmada ayrıca doğan kuzulardaki ölüm oranları
iyi işletmelerde % 3,8 olurken, kötü işletmelerde bu oran % 7,2 olarak bulunmuştur.
iv
Araştırmada 2019 yılında doğan kuzuların 90. gün sütten kesim yaşına kadar
olan zaman zarfında günlük canlı ağırlık artışı (g.c.a.a) ortalama 239 gr, kötü
işletmelerde ise 212 gr belirlenmiştir. İyi bakım besleme uygulamalarını yaparak
geçen beş yıllık dönem sonunda iyi işletmelerde g.c.a.a ortalama 273 gr iken kötü
işletmelerde g.c.a.a ortalama 244 gr olarak bulunmuştur.
Çalışma sonucunda Karayaka ırkına ait kuzularda yaşama gücü iyi işletmelerde
% 94,7, kötü işletmelerde % 92,8 olarak bulunmuştur.
Sonuç olarak elde edilen veriler ışığında iyi bakım besleme uygulamaları yapan
işletmeler ile yapmayan işletmeler arasında doğum ağırlıkları, yaşama gücü, 90. gün
sütten kesim ağırlığı, g.c.a.a bakımından çok önemli bir artış olduğu söylenebilir. Bu
bakımdan gerek geçen beş yıl süresince ve gerekse yapılan iyi bakım ve besleme
uygulamaları sayesinde elde edilen sonuçlar bakımımdan olumlu farklılıklar tespit
edilmiştir. Belirlenen olumlu farklılıklar geçimini küçükbaş hayvancılıktan sağlayan
yetiştiriciler arasında farkındalık yaratarak, yetiştiricileri iyi uygulamaları yapmaya
daha çok teşvik edeceği düşünülmektedir.
Anahtar Sözcükler: Karayaka, Yaşama gücü, Doğum ağırlığı, 90. gün sütten kesim
ağırlığı, Döl verimi

Abstract:
This thesis study was carried out to determine the birth weights, weaning (90th
day) weights, growth performances, and survival rate of lambs obtained from five good
enterprises that attach importance to care and feeding and five bad enterprises that do
not attach importance to care and feeding from the breeding enterprises in the Central,
Boyabat and Durağan districts of Sinop province within the scope of the "National
Project for Small Ruminant Breeding in Folk Hands".
In this study, birth weights and 90th day weaning weights of 702 ewes and
3344 lambs obtained from five enterprises with good care and feeding practices and
795 ewes and 3491 lambs obtained from five enterprises without good care and feeding
practices were regularly monitored and data were collected between 2019 and 2023.
The average birth weight of lambs born in 2019 was 3755.15 ± 19.83 g in good
enterprises and 3707.30 ± 15.66 g in bad enterprises. The average live weight at 90th
day weaning age in 2019 was 25347.96 ± 103.57 g in good enterprises and 22798.94
± 84.27 g in bad enterprises. As of 2019, after the data follow-up and collection of the
enterprises that made good care and feeding practices and the enterprises that did not,
the average birth weight of the lambs born in 2023 was 3963.39 ± 10.45 g in good
enterprises, while the average birth weight in bad enterprises was 3766.42 ± 17.81 g.
The 90th day weaning weights were 28592.99 ± 124.88 g in the enterprises with good
care and feeding, while the average weaning weight was 25813.81 ± 118.93 g in the
bad enterprises. In the study, the mortality rate of lambs born was 3,8% in good
enterprises., while this rate was found to be 7.2% in bad enterprises.
In the study, the daily live weight gain (d.l.w.g) of the lambs born in 2019 until
the 90th day of weaning age was determined as 239 g on average and 212 g in bad
vi
enterprises. At the end of the five-year period of good care and feeding practices, the
average d.l.w.g. was found to be 273 g in good enterprises and 244 g in bad enterprises.
As a result of the study, the survival rate of Karayaka lambs was found to be
94.7% in good enterprises and 92.8% in bad enterprises.
In the light of the data obtained as a result, it can be said that there is a very
significant increase in terms of birth weights, survival, 90th day weaning weight,
d.l.w.g. between the enterprises with good care and feeding practices and those
without. In this respect, it is thought that the differences in the determined values will
raise awareness among the breeders who make their living from ovine breeding and
will have an important place.
Keywords: Karayaka, Survival, Birth weight, 90th day weaning, Fertility