Türkiye tekstil sektörü için ihracat pazarı potansiyeli endeksi belirlenmesi
Determination of turkish textile industry export market potential index
Yazar: METİN KIRKIN
Danışman: PROF. DR. BİLAL TOKLU
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Endüstri Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering
Dizin: Doğrulayıcı faktör analizi = Confirmatory factor analysis ; Mikro ihracat = Micro export ; Çok düzeyli yapısal eşitlik modellemesi = Multilevel structural equation modeling ; Çoklu endeks = Multi-index

Özet:
Bu tez çalışmasında tekstil firmaların ihracat potansiyelini tahmin etmek için yeni bir birleşik endeks geliştirilmiştir. Çalışmada öncelikle literatür araştırması, uzman görüşü ve firma ziyaretleri ile kavramsal modeli oluşturulmuştur. Geliştirilen iki aşamalı ve dokuz adımdan oluşan modelde Kaynak Bazlı Yaklaşım (RBV) ve Dinamik Kapasiteler (DC) uluslararası ticaret ve rekabet avantajı teorileri baz alınmıştır. Sonrasında, açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi ile gizli değişkenler (boyutlar) doğrulanmıştır. Daha sonra, LISREL yazılımı kullanılarak gizli değişkenler arasındaki ilişkileri kapsayan Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) geliştirtirilmiştir. YEM'deki yol katsayılarının belirlenmesinde ise maksimum olabilirlik yaklaşımı kullanılmıştır. Geliştirilen YEM modelinin uyum istatistikleri sağlandıktan sonra modelin birinci aşamasında tekstil firmalarının uluslararası rekabet gücünü oluşturan Kaynaklar, Dinamiklik, Bilgi, İnovasyon ve Sürdürülebilirlik boyutları için ayrı ayrı birer endeks değeri hesaplanmıştır. Geliştirilen modelin ikinci aşamasında ise ilk aşamada belirlenen beş boyut endeks değerinden birleşik endeks oluştururken herbir boyutun birleşik endekse katkısını belirleyen ağırlıkların hesaplanması için ikinci derece YEM kullanılmıştır.  Bu çalışmada önerilen tekstil firmaları için ihracat potansiyeli endeksi (İPET) modeli, firma düzeyindeki verileri ve ihracat potansiyelini belirleyen tüm boyutları dikkate alarak firmaların ihracat potansiyelini sayısal olarak belirleyen çok boyutlu bir endeks olması nedeniyle literatürdeki boşluğu doldurmaktadır. Modelin uygulaması Türk tekstil sektöründe yapılmış olup, model çıktıları, gizli değişkenler, ölçüm değişkenleri, ihracat seviyeleri, bölgeler, alt sektörler ve firma büyüklükleri bazında ayrıntılı olarak tartışılmıştır. Geliştirilen model, tekstil firmaların ihracatlarını artırmaya yönelik stratejiler geliştirmelerinde, kamu ve meslek kuruluşlarının ise ihracat destek politikaları belirlemelerinde yardımcı olacaktır.

Abstract:
In this thesis work, a new composite index was developed to estimate the export market potential of Turkish textile firms. In the study firstly a conceptual model was created with literature research, expert opinion and on-site firm visits. The developed two-stage and nine-step model is based on Resource-Based View (RBV) and firm Dynamic Capabilities (DC) international trade and competitive advantages theories. Afterwards, latent variables (dimensions) were verified through exploratory and confirmatory factor analysis. Then, Structural Equation Modeling (SEM) was developed using LISREL software, which includes the relationships between latent variables. The maximum likelihood approach was used to determine the path coefficients in YEM. After the fit statistics of the developed YEM model were provided, in the first stage of the model, separate index values were calculated for the Resources, Dynamics, Knowledge, Innovation and Sustainability dimensions that constitute the international competitive power of textile companies. In the second stage of the developed model, second-degree SEM was used to calculate the weights that determine the contribution of each dimension to the composite index while creating a composite index from the five-dimension index values determined in the first stage. The export potential index (IPET) model for textile companies proposed in this study fills the gap in the literature as it is a multi-dimensional index that numerically determines the export potential of companies by taking into account firm-level data and all dimensions determining the export potential. The application of the model has been made in the Turkish textile industry and the model outputs have been discussed in terms of latent variables, measurement variables, export levels, regions, sub-sectors and firm sizes in detail. The developed model will help textile companies develop strategies to increase their exports and public and industrial organizations determine export support policies.