18-64 yaş arası polifarmasisi olan bireylerin bilgi ve tutumu
Awareness and attitudes of individuals aged between 18 and 64 on polypharmacy
Yazar: ÖMER GÜNEŞ KOCABAŞ
Danışman: DOÇ. DR. GÜZİN ZEREN ÖZTÜRK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Polifarmasi = Polypharmacy ; Tutumlar = Attitudes ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaç kullanımını değerlendirme = Drug utilization review

Özet:
GİRİŞ VE AMAÇ: Tabiblik mesleğinde artan uzmanlaşma, hastayı bütüncül
olarak değerlendirmeyi zorlaştırmakta ve artan reçete oranı ile polifarmaside de artış
olmaktadır. Yaşlı hastalarda çok sayıda polifarmasi araştırması yapılmasına karşılık
genç ve orta yaş hasta grubunda yeterli araştırma görünmemektedir. Biz de bu
çalışmada polifarmasi ile ilişkili olabilecek faktörleri, hastaların bilgi ve tutumlarını
incelemeyi amaçladık.
GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışmamız 1/08/2020-31/12/2020 tarihleri arasında
Şişli Hamidiye Etfal EAH Aile Hekimliği Polikliniği'ne başvuran 6 aydan uzun 4 ve
üzeri ilaç kullanan 166 hasta ile 30 maddelik soruları içeren anketler yüzyüze
görüşmelerle dolduruldu. Çalışmada polifarmasi tanımlanan hastaların kronik
hastalıklarını, tamamlayıcı tıp uygulamarına başvurularını, bitkisel ürün kullanımını,
ilaç kullanımını ve ilaç kullanmadan önce profasyonel yardım almalarını, ilaçların
düzenli kullanımını ve ilaçlar hakkında bilgi durumunu etkileyecek; hastanın cinsiyeti,
yaşı, öğrenim durumu, mesleği, gelir durumu, medeni durumu, sigara kullanımı gibi
bilgiler kayıt altına alınarak aralarında anlamlı bir ilişki olup olmadığı araştırıldı. Elde
edilen veriler SPSS.26 programı ile analize tabi tutuldu.
BULGULAR: Çalışmaya katılan hastaların cinsiyete göre dağılımları; % 42,8
(n=71) erkek, %57.2'i (n=95) kadın, yaş aralıkları; %30,1'i (n=50) 18-50 yaş
aralığında , %69,9'u (n=116) 51-64 yaş aralığında , eğitim durumu; %15.1'i (n=25)
lise ve üstü, %68,7'si (n=114) lise altı, %16,3'ü okur yazar değil, çalışma durumları
%18,7'si (n=31) çalışıyor, %36,1 (n=60) emekli, %45,2'si (n=75) çalışmamakta,
aylık gelir durumu; %38,6'sı (n=64) 2200 TL üzerinde, %61,4'ü (n=102) 2200 TL
altında,medenı durumları;% 75,3'ü(n=125) evli, %24,7'si(n=41) bekar veya dul ,
sigara içme durumları; % 43,4'ü (n=72) içmiyor , %25,3'ü (n=42) içiyor , %31,3'ü
(n=52) bırakmıştır. Kadın hastlalarda erkek hastalara göre kullanılan ilaç
grubu(p=0,035), bitkisel ürünler(p=0,001), vitamin mineral takviyesi (p=0,002),
sürekli kullanılan raporsuz ilaç(p=0,004), kısa süreli ilaç (p=0,00) kullanımı, doktora
başvurmadan doz değişikliği(p=0,019) daha fazla saptanmıştır. Erkek hastalarda
sürekli kullanılan raporlu ilaç daha fazla saptanmıştır(p=0,044). Daha genç hasta
grubunda doktora başvurmadan ilaç dozu değişikliği(p=0,002), geleneksel ve
tamamlayıcı tıba başvuru(p=0,048), ilaçları hakkında bilgi düzeyi(p=0,033) daha
yüksek saptanmıştır. Yaş ile beraber kronik hastalık sayısı(p=0,004), ilaç grubu
(p=0,001) ve raporlu ilaç sayısında(p=0.007) artış saptanmıştır. Eğitim düzeyi artıkça
ilaçları hakkında ki bilgi düzeyinde artış saptanmıştır(p=0,00). Lise altı eğitimli
hastalarda daha fazla ilaç grubu saptanmıştır (p=0,038). Çalışan hasta grubu daha az
ilaç grubuna(p=0,019), sürekli kullanılan raporsuz ilaç sayısına(p=0,033), kısa süreli
kullanılan ilaç sayısına(p=0,003) ve daha fazla doktor önerisi olmadan ilaç
kullanımına(p=0,017), emekli hastalar ise daha fazla raporlu ilaca sahip(p=0,011)
saptanmıştır. Düşük gelir hasta grubu daha fazla bitkisel (p=0,042) ve kısa süreli
ilaca(p=0,021) sahip olduğu saptanmıştır. Bekar ve dul hasta grubu daha fazla vitamin
mineral sayısına sahip olduğu saptanmıştır(p=0,019). Evli hastalar daha fazla sürekli
kullanılan raporsuz ilaç sayısına sahip olduğu saptanmıştır(p=0,046). Sigara içmeyen
hastalar daha fazla sürekli kullanılan raporsuz ilaca (p=0,016) kısa süreli
ilaca(p=0,036) sahipken, sigarayı bırakanlar daha fazla raporlu ilaca (p=0,035) sahip
olduğu saptanmıştır.
SONUÇ: Sonuç olarak çalışmamızda hastaların sosyodemografik
özelliklerinin bilgi ve tutumları üzerindeki etkileri gösterilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Polifarmasi, Tamamlayıcı Tıp, Bitkisel Ürünler, Aile
Hekimliği

Abstract:
AIM: Increasing specialization in the medical profession makes it difficult to
evaluate patients as a whole, and polypharmacy increases as the prescribing rate
increases. Despite the large number of polypharmacy studies conducted on elderly
patients, there is not enough research in the young and middle age groups. In this study,
we aimed to analyze the factors that may be associated with polypharmacy, and the
awareness and attitudes of the patients concerning drugs and medical treatements.
METHOD: Our study was based on face-to-face 30 questions interviews
conducted with 166 patients regularly taking 4 or more medicines for a period of more
than 6 months. The patients were seen between 01/08/2020-31/12/2020 at the Family
Medicine Outpatient Clinic, Şişli Hamidiye Etfal Teaching and Research Hospital.
Gender, age, educational background, occupation, income, marital status and smoking
habits were taken into account and it was investigated whether those factors could have
a relevant relation with chronic diseases, use of complementary medical practices,
herbal products, over the counter medicines, repeated use of prescription drugs,
adherence to suggested dosage, awareness and attitudes. The data obtained were
analyzed with the SPSS.26 program.
RESULTS: The patients participating in the study were classified by gender;
42.8% (n = 71) male, 57.2% (n = 95) female, age ranges; 30.1% (n = 50) in the 18-50
age range, 69.9% (n = 116) in the 51-64 age range, educational background; 15.1% (n
= 25) of high school and above, 68.7% (n = 114) below high school, 16.3% illiterate,
18.7% (n = 31) working, 36.1% (n = 60) retired, 45.2% (n = 75) not working, monthly
income; 38.6% (n = 64) above 2200 TL, 61.4% (n = 102) below 2200 TL, marital
status; 75.3% (n = 125) were married, 24.7% (n = 41) single or widowed, smoking
status; 43.4% (n = 72) non-smokers, 25.3% (n = 42) smokers, and 31.3% (n = 52) exsmokers.
Range of drug classes (p = 0.035), herbal products (p = 0.001), vitamin and
mineral supplements (p = 0.002), use of repeated prescription drugs subject to medical
consultation (p = 0.004), occasional use of prescription drugs (p = 0.00) and change of
dosage without any medical consultation (p = 0.019) were all more considerable in
females compared to males. Use of repeated prescription drugs without further medical
consultation in male patients was more common (p = 0.044). In the younger patients
group, change in drug dosage without consulting a doctor (p = 0.002), use of
complementary medical practices (p = 0.048), and awareness towards the drugs used
(p = 0.033) were higher. There was an increase with age in the number of chronic
diseases (p = 0.004), range of medication classes (p = 0.001) and the number of
repeated prescription drugs without further medical consultation (p = 0.007). As the
level of education increased, the level of awareness to drugs also increased (p = 0.00).
A wider range of drug classes was detected in patients with a lower than high school
educational background (p = 0.038). The working patients group presented fewer drug
classes (p = 0.019), use of repeated prescription drugs subject to medical consultation
(p = 0.033) and occasional use of prescription drugs (p = 0.003), while the use of over
the counter drugs without any medical consultation (p = 0.017) was higher. The retired
patients group showed a higher use of repeated prescription drugs without further
medical consultation (p = 0.011). The low-income patients group showed a higher use
of herbal (p = 0.042) and occasional drugs (p = 0.021). It was found that the single and
widowed patients group had higher vitamin and mineral intake (p = 0.019). Married
patients presented a higher use of repeated prescription drugs subject to medical
consultation (p = 0.046). It was found that non-smoking patients showed a higher use
of repeated prescription drugs subject to medical consultation (p = 0.016) and
occasional use of prescription drugs (p = 0.036), while ex-smokers showed a higher
use of repeated prescription drugs without further medical consultation (p = 0.035).
CONCLUSION: In conclusion, our study shows that sociodemographic
characteristics effect the awareness and attitudes of patients to drugs and medical
treatements.
Keywords: Polypharmacy, Complementary Medicine, Herbal Products,
Family Medicine