Bornova Belediyesi tarafından evde bakım hizmeti verilen yaşlılarda kırılganlık ve ilişkili etmenler
Frailty and associated factors in elderly people who is provided home care service by Bornova Municipality
Yazar: ATALAY AKTUNA
Danışman: DOÇ. DR. HÜR HASSOY
Ege Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Belediyeler = Municipalities ; Evde bakım hizmetleri = Home care services ; Halk sağlığı = Public health ; Kırılganlık = Frailty ; Yaşlı bakım hizmetleri = Aged care services ; Yaşlılar = Aged ; İzmir-Bornova = İzmir-Bornova

Özet:
Giriş ve amaç: Fonksiyonel kapasite ve fizyolojik rezervdeki düşüş nedeniyle bir kişinin strese yol açan durumlara dayanma kabiliyetinin azaldığı durum olarak tanımlan kırılganlık, günümüzde, toplum yaşlanmasının en problemli yansıması olarak nitelendirilen bir geriatrik sendromdur. Bornova Belediyesi tarafından evde bakım hizmeti verilen yaşlılarda gerçekleştirilen bu araştırma ile kırılganlık sıklığının ve bununla ilişkili etmenlerin belirlenmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve yöntem: Kesitsel tasarımdaki bu araştırmanın evreni 581 kişiden oluşmaktadır. 298 kişi örnek büyüklüğü ve %20 yedek (n=60) olmak üzere 358 kişi sistematik örneklem yöntemi ile belirlenmiş ve araştırmaya dahil edilmiştir. Araştırmanın bağımlı değişkeni olan kırılganlığın belirlenmesinde FRAIL ölçeği kullanılmıştır. Bağımsız değişkenler; demografik ve sosyoekonomik özellikler, sağlık durumu, alışkanlıklar ve enstrümental günlük yaşam aktiviteleri (EGYA) ile ilgili özellikler, evde bakım ve sağlık hizmet kullanımı ile ilgili özelliklerden oluşturulmuştur. Veriler, oluşturulan anket formu aracılığıyla 2020 yılı Temmuz – Eylül ayları arasında gerçekleştirilen telefon görüşmeleri ve bireylerin sağlık kayıtlarının incelenmesiyle toplanmıştır. Tanımlayıcı bulgular sayı, yüzde, ortalamalar üzerinden hesaplanırken; bağımlı ve bağımsız değişkenler arasındaki ilişki iki değişkenli analizlerde ki-kare ve Spearman korelasyon testi ile; çok değişkenli analizlerde geriye doğru adımsal lojistik regresyon analizi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Elde edilen verilerin girişinde ve analizinde SPSS 23.0 programı kullanılmıştır. P<0,05 anlamlılık düzeyi olarak kabul edilmiştir.
Bulgular: Araştırmanın kapsayıcılığı %93,6 (n=279) düzeyindedir. Araştırma grubunun %75,8'i kadınlardan oluşmaktadır ve ortalama yaşları 78,58±7,18'dir. Kırılganlık prevalansı %19,4; kırılganlık öncesi durum prevalansı %28,7 olarak saptanmıştır. Çok değişkenli analizlerde, okuryazar olmayanların okuryazarlara göre 2,70 kat (%95 GA: 1,02 – 7,20), kötü gelir algısına sahip olanların orta-iyi gelir algısına sahip olanlara göre 7,36 kat (%95 GA: 1,84 – 29,38) daha kırılgan oldukları saptanmıştır. Kullanılan ilaç sayısı, hastanede yatılan gün sayısı ve toplam sağlık hizmeti başvuru sayısındaki her bir birimlik artışın, kırılganlık riskini sırasıyla 1,22 (%95 GA: 1,06 – 1,42), 1,27 (%95 GA: 1,06 – 1,51), 1,06 (%95 GA: 1,00 – 1,12) kat artırdığı; EGYA Ölçeği skorundaki artışın kırılganlık riskini azalttığı (OR=0,37, GA: 0,27 – 0,50) belirlenmiştir.
Sonuç: Bu çalışmada yaklaşık her beş yaşlıdan birinin kırılgan olduğu saptanmıştır. Okuryazar olmayanların, kötü gelir algısına sahip olanların ve düzenli kullanılan ilaç, son 1 yılda hastanede yatılan gün, toplam sağlık hizmeti başvuru sayıları yüksek olan yaşlıların kırılganlık riskinin yüksek olduğu belirlenmiştir. EGYA açısından daha bağımsız yaşlıların kırılganlık açısından daha düşük risk taşıdıkları belirlenmiştir. Yaşamın erken yıllarında eğitim düzeyinin yükseltilmesi kırılganlığın önlenmesinde önemli bir rol oynayabilir. Kamu kurum kuruluşlarınca, finansal durumları gereksinimleri karşısında yetersiz olan yaşlıların hizmet sunumunda önceliklendirilmesi önerilir. Kırılgan bireylerde artan evde bakım ve sağlık hizmeti kullanımı, kırılganlığın önlenmesi veya geri döndürülmesi açısından bir fırsat sağlayabilir. Türkiye'de konunun, toplum tabanlı, longitudinal araştırmalar ve halk sağlığı bakış açısı dahilinde multidisipliner yaklaşımla ele alınmasına gereksinim vardır.
Anahtar Kelimeler: kırılganlık, yaşlı, evde bakım, halk sağlığı

Abstract:
Introduction and aim: Frailty is defined as a condition that is a person's resistance to stress factors decreases due to a decline in functional capacity and physiological reserve. It is a geriatric syndrome that is currently considered the most problematic reflection of aging of community. This study aims to determine the prevalence of frailty and associated factors among elderly who is given home care services by Bornova Municipality.
Materials and methods: The universe of this cross-sectional study consists of 581 elderly. 358 individuals, including 298 sample size and 20% reserve (n = 60), were determined by systematic sampling method and included in the study. The FRAIL scale was used to determine the frailty, which is the dependent variable of this study. Independent variables are composed of demographic and socioeconomic characteristics, health status, habits and instrumental activities of daily living (IADL) characteristics, home care and health service use characteristics. The data collection process was carried out between July and September 2020 through health records review and phone calls. Descriptive findings are presented with numbers, percentages, and averages. Chi-square and Spearman correlation tests were used in bivariate analyzes to evaluate the relationship between dependent and independent variables. A backward stepwise logistic regression analysis was used in multivariate analyzes. SPSS 23.0 program was used to analyze the data. P <0.05 was accepted as the level of significance.
Results: The response rate was %93,6 (n=279). 75.8% of participants were women and average age was 78.58 ± 7.18. The prevalence of frailty and prefrailty were 19.4% and 28.7% respectively. In multivariate analyzes, it was found that the illiterate were 2.70 times (95% CI: 1.02 - 7.20) and the elderly with poor income perception were 7.36 times (95% CI: 1.84 - 29.38) more frail. It was determined that each unit increase in the number of drugs used, in the number of days hospitalized and in the total number of health service applications were associated with increased the frailty risk by 1.22 (95% CI: 1.06 - 1.42), 1.27 (95% CI: 1.06 - 1.51), 1.06 (95% CI: 1.00 - 1.12) times, respectively. It was determined that the increase in the IADL score was associated with decreased the risk of frailty (OR = 0.37, CI: 0.27 - 0.50).
Conclusions: This study showed that approximately one in every five elderly people is frail. It has been determined that the elderly who are illiterate, with a poor perception of income, and have a higher number of drugs used regularly, days hospitalized in the last 1 year, total health service admissions at high risk for frailty. It has been determined that older people who are more independent in terms of IADL have a lower risk of frailty. Improving the level of education in the early years of life can play an important role in preventing frailty. It is recommended that elderly people whose financial situations are insufficient for their needs should be prioritized in service provision by public institutions. Increased home care and healthcare use in frail individuals may provide an opportunity to prevent or reverse frailty. The issue needs to be addressed with a multidisciplinary approach within the context of community-based, longitudinal studies and public health perspective, especially in Turkey.
Keywords: frailty, elderly, home care, public health