Bir sanayi kuruluşunun mekansal ve toplumsal etkileri: Cevizli Tekel Fabrikası örneği
The spatial and social effect of an industrial organization: Cevizli Tekel Factory case
Yazar: ARZU DERMAN
Danışman: DOÇ. DR. ÖRGEN UĞURLU
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Kentleşme ve Çevre Sorunları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Cevizli Tekel Fabrikası = Cevizli Tekel Factory ; Endüstrileşme = Industrialization ; Fabrikalar = Factories ; Kentleşme = Urbanization ; Kentsel mekan = Urban space ; Sosyal etki = Social affect ; Sosyo-mekansal etkileşim = Socio-spatial Interaction ; İstanbul-Kartal = İstanbul-Kartal ; İstanbul-Maltepe = İstanbul-Maltepe ; Şeker fabrikaları = Sugar factories

Özet:
Sanayileşme, ülkelerin toplumsal ve ekonomik yapılarında büyük değişim ve dönüşüme neden olmaktadır. Bu araştırma, bir Kamu İktisadi Teşebbüsü olan Cevizli Tekel Fabrikası'nın Kartal ve Maltepe'nin kentleşmesinde, sosyal ve ekonomik hayattaki etkisini irdelemek amacıyla yapılmıştır. Araştırmada, sanayileşmenin kentleşme sürecine olan etkisi üzerine literatür taraması yapılmış, yedisi Cevizli Tekel Fabrikası çalışanı olmak üzere fabrika yaşamını uzun yıllar deneyimlemiş on katılımcı ile görüşmeler yapılmıştır. Derinlemesine görüşme metodu ile toplanan veriler oluşturulan başlıklar altında çözümlenmiştir. Araştırmada, nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Derinlemesine görüşmelerden elde edilen sonuçlar ise; Cevizli Tekel Fabrikası'nın çevresindeki fabrikalara kıyasla ekonomik şartları ve sosyal hakları yönüyle çalışanlar ve çevrelerince tercih edilen bir üretim mekânı olduğu, çalışanların kendilerini bir "aile" olarak tanımladığı, güçlü arkadaşlık ilişkilerinin kurulduğu, özelleştirmenin maddi ve manevi anlamda oluşturduğu yük ve kent hafızasındaki yerinin önemidir. Araştırma, üretim mekânlarının bulunduğu kentlerde, insan ve toplum yaşamındaki etkisinin varlığını ve boyutlarını görebilmek; bir üretim mekanı olan Cevizli Tekel Fabrikası'nın çalışanların hafızasındaki yerini, önemini ve bunların nedenlerini incelemek ve bu çalışmanın tamamlandığı tarihlerde Marmara Üniversitesi olarak kullanılan alanın kent hafızasındaki yerini ve kentli için aidiyetini tanımlamaya çalışmak amaçlarıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgular ile Cevizli Tekel Fabrikası'nın kent hafızasındaki değerini korumak amacıyla çözüm önerileri sunulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Industrialisation causes great change and transformation in the social and economic structures of countries. This research was conducted with the objective of examining the impact of Cevizli Tekel Factory, a Public Economic Enterprise, on the urbanisation of Kartal and Maltepe districts, in terms of its social and economic effects on life. The research conducted a literature review on the effect of industrialization on the urbanization process and conducted interviews with ten participants that have experienced working in a factory for many years, seven of whom were employees of Cevizli Tekel Factory.  The data collected through in-depth interviews were analyzed under the created titles. The research used the qualitative research method. The results obtained from the in-depth interviews indicate that Cevizli Tekel Factory is a preferred production site for workers in terms of economic conditions and social rights compared to the factories in its surroundings, employees consider themselves as a "family", and strong friendship relationships are formed. The findings also highlight the material and spiritual burden created by privatization and the importance of its place in urban memory. The research was carried out with the aim of being able to define the existence and dimensions of the impact on human life and communities in cities where production sites are located, to investigate Cevizli Tekel Factory's position and importance in the memory of its employees with its reasons, and to identify the role of the area used as Marmara University at the time of this study in the urban memory, as well as the sense of belonging it has created for the urbanite. Findings from the research have been used to suggest solutions to preserve the value of Cevizli Tekel Factory in urban memory.