Elektron çekici grup içeren karben öncülleri ve karben kompleksleri
Carbene precursors and carbene complexes containing electron attractive group
Yazar: ÖZLEM DEMİRCİ
Danışman: PROF. DR. YETKİN GÖK ; DOÇ. DR. AYDIN AKTAŞ
İnönü Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
Farmakolojik açıdan önemli metal-bazlı ilaçların tasarımı ve sentezi, modern ilaçları keşfetme ve geliştirmede organometalik kimyagerlerin en önemli hedeflerindendir. Yeni metal-ilaçların tasarımı genellikle metal ve ligandın uygun kombinasyonundan oluşur. Bu nedenle, Ir, Rh, Os, Ru, Pd, Ag, Au gibi diğer geçiş metalleri, yeni potansiyel metallofarmasötiklerinin geliştirilmesi için kullanılmıştır. Bu komplekslerin sentezi için fonksiyonelleştirilmesi kolay (ayarlanabilir) ve metallerle güçlü bağlar oluşturan ligandlar tercih edilir. Bu özellikler, metal-ilaçların işlevi (taşıma, çözünürlük, kararlılık) için esastır, ilacın varlığını işlem boyunca etkilenmeden korur ve böylece vücuttan atılımını kolaylaştırır. Bu konuda, biyolojik aktiviteye sahip N-heterosiklik karben (NHC) ligandları ve onların kompleksleri ideal adaylardır. NHC'lerin hava ve neme karşı kararlılık, dayanıklı C-M bağları oluşturma gibi eşsiz özellikleri, bu ligantlara neredeyse bütün geçiş metallerine koordine olabilme yeteneği kazandırır. Diğer yandan, asitlik, lipofiliklik, konformasyon ve metabolizma gibi özellikler, bir ilacın özelliklerini modüle etmek için ortak bir stratejidir.
Yukarıda belirtilen nedenlerden dolayı, elektron çekme özelliğinin yanı sıra en elektronegatif atom olan flor ve modifiye edilebilme özelliğine sahip formil (-CHO) grubunun NHC ligandına ve kompleksine dahil edilmesi, farmasötik açıdan faydalı olabilmesi ve yeni nesil metalloilaçların üretimine yol açabilmesi tez çalışmasının temel amacıdır.
Bu tez kapsamında yapılan çalışmalar:
1) 4-florobenzil sübstitüyentli benzimidazolyum tuzları (2a-f), NHC-Ag(I) (3a-e), NHC-Pd(II)-piridin (4a-e), NHC-Pd(II)-trifenilfosfin (5a-c), NHC-Pd(II)-morfolin (6a-c) kompleksleri sentezlenmiş ve yapıları uygun spektroskopik yöntemler ile karakterize edilmiştir.
2) 4-florobenzil sübstitüyentli benzimidazolyum tuzları (2a-f), NHC-Ag(I) (3a-e) ve NHC-Pd(II)-piridin (4a-e) komplekslerinin enzim inhibisyon aktiviteleri incelenmiştir.
3) 4-formilfenil sübstitüyentli imidazolyum tuzları (7a-e), NHC-Pd(II)-3-klorpiridin (8a-e) kompleksleri sentezlenmiş ve yapıları uygun spektroskopik yöntemler ile aydınlatılmıştır.

Abstract:
The design and synthesis of pharmacologically important metal-based drugs is one of the most important goals of organometallic chemists in discovering and developing modern drugs. The design of new metallodrugs often consists of the appropriate combination of metal and ligand. Therefore, other transition metals such as Ir, Rh, Os, Ru, Pd, Ag, Au have been used for the development of new potential metallopharmaceuticals. Ligands that are easy to functionalize (tunable) and form strong bonds with metals are preferred for the synthesis of these complexes. These properties are essential for the function (transport, solubility, stability) of metal-drugs, keeping the presence of the drug unaffected throughout the process and thus facilitating its excretion from the body. In this regard, N-heterocyclic carbene (NHC) ligands with biological activity and their complexes are ideal candidates. The unique properties of NHCs, such as weather and moisture stability, forming durable C-M bonds, give these ligands the ability to coordinate with almost all transition metals. On the other hand, properties such as acidity, lipophilicity, conformation, and metabolism are a common strategy for modulating the properties of a drug.
For the reasons mentioned above, the main purpose of the thesis study is to include fluorine, which is the most electronegative atom, and the formyl (-CHO) group, which has the most electronegative atom, and the formyl (-CHO) group, which has the ability to be modified, into the NHC ligand and its complex, to be useful in pharmaceutical terms and to lead to the production of new generation metallodrugs.
Studies carried out within the scope of this thesis:
1) 4-fluorobenzyl substituted benzimidazolium salts (2a-f), NHC-Ag(I) (3a-e), NHC-Pd(II)-pyridine (4a-e), NHC-Pd(II)-triphenylphosphine (5a-c), NHC-Pd(II)-morpholine (6a-c) complexes were synthesized and their structures were characterized by appropriate spectroscopic methods.
2) Enzyme inhibition activities of 4-fluorobenzyl substituted benzimidazolium salts (2a-f), NHC-Ag(I) (3a-e) and NHC-Pd(II)-pyridine (4a-e) complexes were examined.
3) 4-formylphenyl substituted imidazolium salts (7a-e), NHC-Pd(II)-3-chlorpyridine (8a-e) complexes were synthesized and their structures were characterized by appropriate spectroscopic methods.