Dinî içerikli müzik terapinin üniversite öğrencilerinde duygu durumu, kaygı ve algılanan stres düzeyi üzerindeki etkisi
The effects of religion-based music therapy on emotional state, anxiety, and perceived stress levels of university students
Yazar: AYŞE KAYA GÖKTEPE
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEVDE DÜZGÜNER
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Psikolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Din = Religion ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Din psikolojisi = Religious psychology ; Dini müzik = Religious music ; Durumluk kaygı = State anxiety ; Duygudurum = Mood ; Kaygı = Anxiety ; Müzik tedavisi = Music therapy ; Stres = Stress ; Sürekli kaygı = Trait anxiety ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Bu çalışma üniversite öğrencilerinde dinî içerikli müzik terapinin kaygı, duygu durumu ve algılanan stres düzeyi üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma karma yöntem türlerinden çeşitleme (triangulation) desenine göre tasarlanmıştır. Veriler Mart-Haziran 2017 tarihleri arasında uygulanan deneyden elde edilmiştir. Araştırma evrenini İstanbul'da eğitim gören üniversite öğrencileri oluşturmaktadır. Çalışmaya 80 kişiyle başlanmış ancak dışlama kriterleri gereğince 22 kişi örneklem dışı bırakılmıştır. Örneklemde yer alan 19-30 yaş arası 58 üniversite öğrencisinin onam formu alınmıştır. Deney grubuna 1 ay süreyle stres içerikli sesler ve ardından Hicaz makamında dinî içerikli müziklerden oluşan müzik terapi protokolü uygulanmıştır. Birinci seansta Ayşe Başak İLHAN HARMANCI'nın bu çalışmaya özel bestelediği Hicaz makamında eser neyzen tarafından canlı olarak icra edilmiştir. İkinci seansta "Sultanım İllallah" isimli eser dinletilmiş, üçüncü seansta da Ahmet HATİPOĞLU tarafından bestelenen Hicaz dua ses kaydı dinletilmiştir. Son seansta da ilk seansta kullanılan sözsüz eserin ses kaydı dinletilmiştir. Kontrol grubuna ise yalnızca stres içerikli sesler dinletilmiş ve ardından dinî musiki eseri süresi kadar sessizliği dinlemişlerdir. Tüm seanslar boyunca pasif müzik terapi tekniklerinden yararlanılmıştır. Seansların bitiminden 1 ay süre sonra araştırmanın etki süresini ölçmek amacıyla katılımcılara tekrar aynı ölçekler uygulanmıştır. Araştırmada kullanılan ölçekler sırasıyla Demografik Bilgi Formu, Kısa Semptom Envanteri, Durumluk Kaygı Ölçeği  (STAI TX-I), Sürekli Kaygı Ölçeği (STAI TX-II), Pozitif Negatif Duygu Ölçeği (PANAS) ve Algılanan Stres Ölçeği'dir (ASÖ). Nicel veriler SPSS 23 istatistik programı kullanılarak analiz edilmiştir. Nitel verilere içerik analizi uygulanmıştır. Elde edilen nicel bulgular; dinî içerikli müzik terapinin algılanan stres düzeyi ve negatif duygu durumun azalması üzerinde istatistiksel olarak anlamlı etkisi olduğunu göstermiştir. Müzik terapiye katılanların sürekli kaygı son test ve izleme (follow-up) puan ortalamaları arasında anlamlı bir fark görülmüştür. Ancak dinî içerikli müzik terapinin durumluk kaygı ve pozitif duygu durum üzerinde anlamlı bir etkisi bulgulanmamıştır. Nitel analiz kısmında katılımcıların hissettikleri duygu durumlara yönelik ifadeler, hissettiklerinden yola çıkarak çizdikleri resimleri anlatan tema kelimeleri ve zihinsel çağrışımları incelenmiştir. Elde edilen bulgular, dinî içerikli müzik dinleyen katılımcıların "huzur" kelimesine sıkça başvurdukları ve kontrol grubunda yer alan katılımcılara göre daha olumlu duygu durum ifadelerine başvurdukları gözlenmiştir. Çizilen resim temalarında da kontrol grubuna yer alan katılımcıların "felaket, savaş ve ölüm" gibi gergin temalara yer verdikleri, deney grubunda yer alan katılımcıların "tefekkür, Allah, ramazan" gibi dinî ögelere, "şelale, orman" gibi doğa ögelerine yer verdikleri görülmüştür. Zihinsel çağrışımlarda ise; sabit imgeler yerine video kaydı gibi hareketli imgelerin ortaya çıktığı bulgusu ilgi çekicidir. Deney grubunun ve kontrol grubunun hareketli zihinsel çağrışımlarında stres verici müziğe ilişkin olumsuz düşüş, olumsuz yatay hareket, sabit, olumsuz yükselme ve içe kapanma şeklinde hareket temaları bulgulanmıştır. Deney grubunun hareketli zihinsel çağrışımlarında dinî içerikli müziğe ilişkin ise; olumlu akış, yerden yükselme, içe dönüş, olumlu yatay hareket temaları vardır. Kontrol grubunun zihinsel çağrışımlarında sessizliği dinlediği sürede de stres verici müzikte olduğu gibi olumsuz akış, sabit, olumsuz yatay hareket, döngüsel hareket temaları ortaya çıkmıştır. Deney grubun katılımcılarının kontrol grubunda yer alanlara göre daha olumlu hareket temalarına sahip oldukları bulgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Müzik Terapi, Dinî İçerikli Müzik Terapi, Sürekli Kaygı, Durumluk Kaygı, Duygu Durum, Algılanan Stres

Abstract:
This dissertation aims to examine the effects of religion-based music therapy on the levels of anxiety, emotional state and the perceived stress of the university students.  The research question is stated as follows "Is there any significant effect of the religion-based music therapy on the level of trait anxiety, state anxiety, perceived stress, and emotional state of the university students?" A triangulation design, which is a type of mixed design methods, was implemented in this research. The data was collected between March and June in 2017. The population of this study consists of the Turkish university students in Istanbul. The sample of this study was composed of 80 students at the beginning of the study, and then 58 students were included who are between 19 and 30 years old. The participants filled out the Informed Consent Form and Short Symptom Check-List before participating in the experiment. Passive music therapy methods were applied in all sessions of this study. The experimental group listened the stressful voices and the religious-based songs with closed-eyes in each sessions once a week for a month. The control group listened stressful voices solely, and then they stayed silent with closed-eyes as long as the religious-song. Religious songs are composed of "Hijaz tune" which is the type of the classical Turkish musical tunes. At the first session, instrumental song in Hijaz tune which is composed by Ayşe Başak İLHAN HARMANCI for this study, was performed by a musician with nay (reed flute). At the second and third sessions, Turkish religious songs in Hijaz tune were played via CD player. At the last session, the record of the same instrumental song of the first session was played via CD player. Participants filled out the same scales at the end of the sessions. Then, the participants filled in the same scales one month later for follow-up results. The scales, which were administered in this study, are the Demographic Information Form, State-Trait Anxiety Inventory (STAI TX-I-II), Positive-Negative Affect Scale (PANAS), and Perceived Stress Level Scale. Quantitave data was analyzed via SPSS 23.0; qualitative data was analyzed via content analysis method. The quantitative data show that there is a meaningful effect of the religious-based music therapy for decreasing the levels of the perceived stress and the negative affect. Besides, there is a meaningful decrease in the follow-up scores of the trait anxiety in comparison to the post-test scores of the trait anxiety in the experimental group. It is found that there is no effect of the religious-based music therapy on the levels of the state anxiety and the positive affect at significant level. In the qualitative analysis part, participants' verbal expression of feelings, words about the themes of the drawings and mental associations were examined. The qualitative data show that, participants who attended the religion-based music therapy sessions used tranquility" word intensively. Besides, experimental group used more positive emotional expressions in comparison to the control group. Themes of the drawings of the control group were tense e.g. "disaster, war, death", and themes of the drawings of the experimental group include natural and religious elements e.g. "waterfall, forest" and "reflection (tafaqqur), Allah, Ramadan". Furthermore, participants' mental associations consist of moving images instead of static images appealingly. Themes of movement about stressful voices are stated as follows "negative fall, negative horizontal movement, inaction, negative raise and withdrawn movement". Experimental groups' themes of movement about religious songs are stated as follows "positive flow, getting high, introversive movement, and positive horizontal movement". Control groups' themes of movement about the silence are stated as follows "negative fall, inaction, negative horizontal movement, circular movement". Experimental group expressed more positive themes of movement themes in comparison to the control groups' themes of movement. 


Keywords: Music Therapy, Religion-Based Music Therapy, State Anxiety, Trait Anxiety, Emotional State, Perceived Stress.