Filistin'de Birzeit üniversitesinde okuyan lisans öğrencilerinin seçilmiş riskli sağlık davranışları
Selected health risk behaviors among undergraduate students in birzeit university in palestine
Yazar: MAJDI HANOUN
Danışman: PROF. DR. FEVZİYE ÇETİNKAYA
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Filistin = Palestine ; Riskli davranışlar = Risk behaviours ; Öğrenciler = Students ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Sigara, nargile, alkol, madde kullanımı, sağlıksız beslenme alışkanlıkları, istemli ve istemsiz yaralanmalar gibi riskli sağlık davranışları önemli bir halk sağlığı sorunu olup gençlerde hastalık, ölüm ve psiko-sosyal sorunlara neden olmaktadır. Bu araştırma, Filistin'de üniversite öğrencilerinin seçilmiş riskli sağlık davranışlarının belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir.
Kesitsel tanımlayıcı nitelikte bu araştırmanın evrenini; Filistin, Birzeit Üniversitesi'nde öğrenim görmekte olan 8742 lisans öğrenci oluşturmuştur. Örneklem seçiminde küme örnekleme tekniği kullanılıp, toplam 1553 öğrenci çalışma kapsamına alınmıştır. Verilerin toplanmasında, literatür bilgileri doğrultusunda geliştirilen 52 sorudan oluşan anket formu kullanılmıştır. Verilerin değerlendirmesinde tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra Ki-kare analizi kullanılmıştır. 
Araştırmaya katılan öğrencilerin %67.7'si kız, %32.3'ü erkek öğrenci olup, yaş ortalamaları 20.0±1.6'dır. Öğrencilerin %15.3'ü halen sigara, %23.2'si nargile, %4.5'i alkol ve %2.1'i uyuşturucu madde kullandıklarını bildirmişlerdir. Öğrencilerin beden kitle indeksi değerlendirildiğinde; %6.9'unun zayıf olduğu ve %20.7'sinin hafif şişman veya şişman oldukları saptanmıştır. Öğrencilerin %30.8'i arabaya biner/kullanırken emniyet kemeri nadiren/hiç kullanmadığını, %72.1'i bisiklet kullanırken sürekli kask takmadığını bildirmiştir. Öğrencilerin %38.8'i sürekli olarak fast-food tükettiğini, %21.2'si kahvaltı öğününü atladığını bildirmiştir. Öğrencilerin %71.6'sı sürekli olarak yeterli fiziksel egzersiz yapmadığını bildirmiştir. Katılımcıların %10.1'i son 12 ayda şiddete maruz kaldığını, %24.1'i bir kavgada bulunduğunu, %8.8'i en az bir kez intihar düşüncesinde bulunduğunu bildirmiştir
Sigara, nargile, alkol ve uyuşturucu madde kullanımı oranları erkeklerde kızlara, sağlık dışı okullarda okuyan öğrencilerde sağlıkla ilgili okullarda okuyan öğrencilere göre daha yüksektir. Kız öğrenciler arasında zayıf olmak ve kilo vermek için az yeme davranışı içinde olanlar daha yüksek, erkek öğrenciler arasında ise hafif şişman/şişman olanların oranı daha yüksektir. Hafif şişman/şişman oranı, sabah kahvaltısını atlama oranı, fast-food ve taze meyve ve salata tüketimi konusundaki riskli davranışların oranı sağlık dışı okullarda okuyan öğrencilerde daha fazladır. 
Yeterli uyumama, araba kullanırken hız limitini aşma, şiddete maruz kalma ve kavgada bulunma oranı erkek öğrencilerde kızlara göre daha yüksektir. Egzersiz yapmama oranı kız öğrencilerde daha yüksektir. 
Araştırmaya katılan üniversite öğrencilerinde sağlık açısından bazı riskli davranışların görülme oranı oldukça yüksektir. Sağlığın korunması, yükseltilmesi ve öğrencilerin konu hakkında duyarlılığının artırılması için gerekli bilgiler verilip, gerekli yaşam becerilerini kazanmaları sağlanmalıdır. Üniversitede her fakültenin ders programında içeriği "gençlerin riskli sağlık davranışları" olan bir dersin yer almasının yararlı olacağı ve bu durumda sağlık risklerinin azalacağı düşünülmektedir.  
Anahtar kelimeler: Riskli davranışlar, üniversite öğrencileri, Birzeit Üniversitesi.

Abstract:
Risky health behaviors such as cigarette, water pipe, alcohol, drug use, unhealthy dietary habits, intentional and unintentional injuries are an important public health problems, which contribute to the leading causes of morbidity, mortality and psyco-social problems among youth. This research was performed to determine selected health risk behaviors among university student in Palestine.  
This research is cross-sectional, descriptive study. A total of 8742 undergraduate students who attend bachelors program in Birzeit University were constituted the universe of the research. Cluster sampling technique is used during the sample selection and a total of 1553 students were included in the study. A self-administered questionnaire consisting of 52 questions developed at the direction of literature information was used during collecting data. In addition to descriptive statistics, Chi square analysis was used for data evaluation.
67.7% of the students were female, 32.3% of them were male, with a mean age of 20.0±1.6 years. The overall prevalence of current cigarette use was 15.3%, 23.2% for water pipe, 4.5% for alcohol and 2.1% for drug substance abuse. According to the body mass index, 6.9% of the students were found thin, 20.7% were overweight or obese. 30.8% of the students have rarely or never used a seat belt while riding or driving a car. 72.1% of the students hadn't continuously used helmet while riding a bicycle. 38.8% of the student had continuously eaten fast-food and 21.2% of them had continuously skipped their breakfast. 71.6% of the students hadn't continuously done sufficient physical exercise. 10.1% of the respondents reported that they were exposed to violence, 24.1% of them were involved in a physical fight and 8.8% of them had found in suicide ideation at least one time during the past 12 months. 
The rates of cigarette, water pipe, alcohol and drug use among male students and non-medical students were higher than female students and medical students. The rates of underweight and less eating behavior to lose weight were high among female students, while the rate of overweight/obese was high among male students. The rates of overweight/obese, skipping breakfast and risk behaviors on the consumption of fast-food and fresh fruits and salads were high among non-medical students.
The rates of insufficient sleep, exceeds the speed limits while driving a car, expose to the violence and involving in physical fights among male students were higher than female students. The rate of physical exercise inactivity was high among female students.  
Some of the health risk behaviors were found to be high among university students those participated in the research. For health protection, promotion and increase awareness of university students it is necessary to teach them to protect themselves from risky sides in order to gain skills on these issues. And integrate in the university in each faculty courses such as "youth risky health behaviors" would contribute to the reduction of the health risks and will be useful.                                                                                                  

Key Words: Risky behaviors, university student, Birzeit University.