Bazı pamuk genotiplerinin solgunluk hastalığı (Verticillium dahliae Kleb.)'na karşı reaksiyonları ve lif teknolojik özelliklerinin belirlenmesi
Determination of fiber technological properties and the reactions of some cotton genotypes against wilt disease (Verticillium dahliae Kleb.)
Yazar: GÜLTEN NİSAN OZAN
Danışman: PROF. DR. ABUZER SAĞIR
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Deneme, Dicle Üniversitesi Ziraat Fakültesi araştırma alanında pamuk solgunluk hastalığı etmeni ( Verticillium dahliae Kleb.) ile bulaşık olduğu bilinen bir tarlada, 2018 yılının nisan ayında tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak kurulmuştur. Çalışma, 15 pamuk genotipinin (Gloria, Carla, Candia, Babylon, ST-498, MAY 455, MAY 555, BA-119, BA-440, Edessa, ADN-123, DP-499, Berke, ES-4, ES-5) solgunluk hastalığına karşı reaksiyonlarını ve lif teknolojik özelliklerini belirlemek amacıyla yapılmıştır.
Denemede kullanılan genotiplere ait hastalık değerlendirmeleri iki ayrı dönemde yapılmıştır. İlk değerlendirmede, % 50-60 koza açma döneminde, yaprak belirtilerine göre 0-4 skalası esas alınarak yapılmıştır. İkinci değerlendirme ise hasat sonrasında, gövde kesitlerinin renk değişikliklerine göre 0-3 skalasına göre yapılmıştır. İncelemeler neticesinde, genotiplerin hastalık şiddeti ve hastalık oranları saptanmıştır. Genotiplerin lif randımanı ve 100 tohum ağırlıkları ise çırçırlama işlemi sonrasında, hassas terazide (0.01 g duyarlı ) tartılarak elde edilmiştir. Ayrıca, bu genotiplerin lif teknolojik özelliklerinin (lif inceliği, lif uzunluğu, lif mukavemeti, eğrilebilirlik indeksi, kısa elyaf indeksi, uzama yüzdesi, üniformite, parlaklık, sarılık, çepel oranı, çepel sayısı) analizi ''HVI 1000 Spectrum Cihazı'' kullanılarak yapılmıştır.
Çalışma sonucunda en düşük gövde kesiti hastalık şiddeti, 0.88 ile DP-499 genotipinde saptanmıştır. En yüksek hastalık şiddetini ise 2.08 ile Berke genotipi göstermiş olup, bunu sırasıyla 1.91 ile MAY-555 ve 1.88 ile Gloria çeşitleri takip etmiştir. Diğer tüm genotiplerdeki hastalık şiddeti, bu değerler arasında yer almıştır. Pamuk genotipleri arasında lif inceliği, lif uzunluğu, üniformite, lif parlaklığı, sarılık, mukavemet, uzama yüzdesi, eğrilme indeksi ve kısa elyaf indeksi yönünden fark önemli bulunmuştur. Ancak, çepel oranı ve çepel sayısı bakımından fark bulunmamıştır. Hastalık ile lif teknolojik özellikleri arasındaki ilişki incelendiğinde; solgunluk ve kısa elyaf indeksi arasında pozitif yönde önemli (P<0.05) korelasyon bulunmuştur. Aksine, hastalığın, uzama yüzdesi ve eğrilme indeksi ile arasında negatif yönde önemli (P<0.05) ilişki tespit edilmiştir. Aynı şekilde, hastalık ve lif mukavemeti arasında negatif yönde çok önemli farkın olduğu görülmüştür.

Abstract:
The trial established at a field known to be contaminated with cotton wilt disease (Verticillium dahliae Kleb.) as randomized block design with 3 replications in April 2018 in in the research area of Dicle University Faculty of Agriculture. The study was performed on 15 cotton genotypes (Gloria, Carla, Candia, Babylon, ST-498, MAY 455, MAY 555, BA-119, BA-440, Edessa, ADN-123, DP-499, Berke, ES-4, ES- 5) to determine the reactions against wilt disease and the technological properties of fiber. 
Disease assessment was made in two separate periods. The first, when boll opening period of 50-60 % on the 0-4 scale according to the leaf symptoms. The second,  made according to 0-3 scala considering the color change of the stem section after the harvest. As a result, disease severity and disease rate of genotypes were determined.  The fiber yield and 100 seed weights of the genotypes were obtained by weighing on the precision balance (0.01 g) after ginning. In addition, the analysis of the fiber technological properties (fiber fineness, fiber length, fiber strength, spinning index, short fiber index, elongation percentage of elongation, uniformity, brightness, yellowness, trash ratio, trash number) of these genotypes were performed using the 'HVI 1000 Spectrum Device'. As a result, the lowest trunk cross-sectional disease severity was found in DP-499 (0.88) genotype. Berke (2.08) genotype showed the highest disease severity, followed by MAY-555 (1.91) and Gloria (1.88) varieties, respectively. Disease severity in all other genotypes was among the values given above. Although there was a statistical difference between cotton genotypes in terms of fiber fineness, fiber length, uniformity, fiber gloss, yellowness, strength, percentage of elongation, spinning index and short fiber index, while had no difference in trash ratio and trash number. In the relationship between disease and fiber technological properties; a significant positive correlation (P <0.05) was found between wilt disease and short fiber index. On the contrary, a significant negative correlation (P <0.05) was found between the disease's elongation percentage and the spinning index, the disease and fiber strength.