Belirleyici öbeği varsayımı açısından Zazacada izafe yapıları: Sözdizimsel bir çözümleme
The Zazaki ezafe construction in terms of determiner phrase hypothesis: A syntactic analysis
Yazar: AYSEL ÇELİK DİNCER
Danışman: PROF. DR. ÖZGÜR AYDIN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Dilbilim Ana Bilim Dalı / Genel Dilbilim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Ad öbeği = Noun phrase ; Belirleyici öbeği = Determiner phrase ; Söz dizim = Syntax ; Söz dizimi çözümleyicisi = Syntax analyzer ; Zazaca = Zazaki ; İfade = Statement ; İfade edici dil = Expressive language

Özet:
Bu tez, Belirleyici Öbeği Varsayımı'nın Zazacada geçerliliğini sorgulamaktadır. Bu 
amaçla, Zazacada ad öbeği yapısı incelenerek AÖ'lerin nasıl bir yapılanma sergiledikleri 
ortaya konmaktadır. İzafe, sayı, niceleyiciler, belirlilik ve belirsizlik gibi işlevsel ulamlar 
incelenmekte ve Bošković (2012, 2008) tarafından ileri sürülen BelÖ/AÖ ayrımına ilişkin 
genellemeler test edilmektedir. Böylelikle, Zazacanın BelÖ diller gibi davrandığı ortaya 
konmaktadır. Bununla birlikte, Zazacada belirli bir tanımlık bulunmadığı, çıplak veya 
Durum biçimbirimiyle imlenmiş adların belirli veya genel olarak yorumlandığı ortaya 
konmaktadır. Belirsiz tanımlık olarak -ê bağımlı biçimbiriminin kullanıldığı 
kanıtlanmaktadır. 
İzafe yapısının incelendiği bu çalışmada, izafe ulamının görünümünde sınırlılıklar olduğu 
görülmektedir. İzafe, daima baş addan sonra görünmekte ve ad, adıl ve sıfat gibi ulamları 
baş ada bağlamaktadır. Baş addan önce kullanılan gösterici ve sayı üzerinde izafe ulamı 
belirmemektedir. İzafe ulamının işlevsel bir baş olduğu ve taşımayı tetikleyen özelliğe 
sahip olduğu ileri sürülmektedir. Zazacada SÖ ve AÖ izafe olmak üzere iki tür izafe
yapısının olduğu ve bu yapıların türetiminin farklılaştığı ortaya konmaktadır. Baş addan 
sonra gelen ulamın ad veya adıl olması durumunda bu ulamın konumu değişmemekte, 
bununla birlikte baş addan sonra birden fazla sıfat ulamının kullanılması durumunda bu 
sıfatların konumu değişmektedir. Böylelikle, SÖ izafe AÖ'nün tüm ulamlara kuyruk 
takarak kartopu taşımayla türetilirken, AÖ izafe yalnızca AÖ'nün taşınmasıyla 
türetilmektedir.
SÖ izafe baş adın sayı, cinsiyet ve Durum özellikleriyle uyuma girmektedir. AÖ izafe ise
baş adın cinsiyet ve sayı özellikleriyle uyuma girerken, Durum özelliğiyle uyuma 
girmemektedir. Böylelikle, Zazaca ad öbeği yapısında çift yönlü uyum ilişkisinin olduğu 
ortaya konmaktadır.

Abstract:
This dissertation investigates the validity of DP (Determiner Phrase) Hypothesis in 
Zazaki. For this purpose, the structure of NPs in Zazaki is examined and it presents what 
kind of representations that NPs exhibit. Functional categories including ezafe, number, 
quantifiers, definiteness and indefiniteness are examined and generalizations regarding 
the DP/NP distinction put forward by Bošković (2012, 2008) are tested. Thus, it reveals
that Zazaki behaves like the DP languages. However, it asserts that there is no definite
article in Zazaki and bare or case morpheme-marked nouns are interpreted as definite or 
general. It proves that the dependent morpheme -ê is used as an indefinite article.
In this study, the ezafe constructions are examined and it explores that there are constrains
in the representation of the ezafe category. Ezafe always follows the head noun and links 
the categories such as noun, pronoun and adjective to the head noun. The ezafe category 
does not appear on demonstrative and number preceding the head noun. It suggests that 
ezafe is a functional head and has a feature that triggers movement. It states that there are 
two types of ezafe constructions in Zazaki, called AP and NP Ezafe, and the derivation 
of these structures differs. If the category following the head noun is a noun or a pronoun, 
the position of this category does not change. However, if more than one adjective is used 
after the head noun, the position of these adjectives changes. Thus, AP Ezafe is derived 
by pied-piping to all categories in a roll-up fashion while NP Ezafe is derived by the 
movement of NP only.
AP Ezafe agrees with the number, gender and case of the head noun. On the other hand, 
NP Ezafe agrees with the gender and number of the head noun, but not in case. Thus, it 
argues that there is a bidirectional agreement relations in the NP constructions in Zazaki.