Üsküp Türklerinin somut olmayan kültürel mirası
The İntangible Cultural Heritage of Turks in Skopje
Yazar: FEYHAN RUŞİD
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ LEVENT DOĞAN
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Balkan Çalışmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
17 Ekim 2003 tarihinde UNESCO'nun 32. Genel Konferansı sırasında
imzalanan Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi, somut olmayan
kültürel mirasın korunmasını temel ilke olarak benimsemesinin yanı sıra mirasın
yaşayabilirliğini güvence altına alıp, kimlik saptaması, belgeleme, araştırma,
muhafaza edip kuşaktan kuşağa aktararak kültürel mirasın canlandırılmasını
içermektedir. Somut olmayan kültürel zenginlikler, Balkanların merkezi konumunda
olan ve yarım asrı aşkın bir süre zarfında Türk hâkimiyetinde kalarak zengin bir tarihi
mirasa ev sahipliği yapan Üsküp şehrinde de canlılığını muhafaza etmektedir. Ancak
küreselleşme ve sanayileşmenin, toplumların birtakım kültürel değerlerin üzerinde
olumsuz etki yaratması kendini her geçen gün hissettirmektedir. Üsküp'teki somut
olmayan Türk kültürel mirası üzerine yapılan bu çalışmada tespiti yapılan kültürel
unsurlar toplamda üç ana başlık ve kırk iki alt başlıktan oluşmaktadır. Bu başlıklar
içerisinde Üsküp Türkleri tarafından muhafaza edilip, canlı tutulan kültürel miras
unsurları Somut Olmayan Kültürel Miras sözleşmesi açısından değerlendirilip
incelenmiştir. Çalışmada öncelikle araştırma ve inceleme yöntemleri ile ilgili kısa bilgi
verildikten sonra araştırma alanı hakkında genel bilgilere yer verilmiştir. Ardından
Üsküp'teki somut olmayan Türk kültürel mirası bölümünde Üsküp Türklerine ait sözlü
gelenekler ve anlatımlar; görsel sanatlar; toplumsal uygulamalar, ritüeller ve şölenler;
doğa ve evrenle ilgili bilgi ve uygulamalar ile Üsküp'te el sanatları geleneğine yer
verilmiştir. Çalışma, Üsküp yöresinde incelenen somut olmayan kültürler unsurların
önemine değinip var olan kültürel değerlerin yaşatılarak aktarılması, unutulmaya yüz
tutmuş kültürel değerlerin ise gün yüzüne çıkarılmasını amaçlamıştır. Çalışma
sırasında tespit edilen veriler tasnif edilmiş, sentez yapılmış ve yorumlaması yapılarak
çalışmaya aktarılmıştır. Elde edilen verilerin belgelenmesi, arşivlenerek gelecek
kuşaklara aktarılması suretiyle Üsküp ve çevresi dikkate alındığında bir Türk millî
mirası anlayışını oluşturmak açısından önem arz etmektedir.

Abstract:
The Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage,
signed on 17 October 2003 during the 32nd General Conference of UNESCO, adopts
the safeguarding of intangible cultural heritage as a guiding principle, and alongside
with ensuring the viability of the heritage, its identification, documentation, research,
and preservation, it also encompasses its revival through the transfer of the cultural
heritage from generation to generation. The intangible cultural richness also preserves
its vitality in the city of Skopje, which is in the center of the Balkans and hosts a rich
historical heritage after having been under Turkish rule for more than half a century.
However, the negative effects of globalization and industrialization on a number of
cultural values of societies make themselves felt every passing day. The cultural
elements identified in this study on the intangible Turkish cultural heritage in Skopje
are presented under three main chapters and forty-two subchapters. The cultural
heritage elements preserved and kept alive by the Skopje Turks were evaluated and
examined within these chapters from the standpoint of the Intangible Cultural Heritage
Convention. The study initially provides brief information about the research and
examination methods, and then gives general information regarding the research area.
Then, in the section about the intangible Turkish cultural heritage in Skopje, space is
given to: the oral traditions and narratives of Skopje Turks; visual arts; social practices,
rituals and feasts; knowledge and practices related to nature and the universe, and the
tradition of handicrafts in Skopje. The aim of the study was to convey and keep alive
the existing cultural values by mentioning the importance of the intangible cultural
elements examined in the Skopje region, and to bring the forgotten cultural values to
light. The data identified in the course of the study was classified, synthesized and
interpreted, and then transferred to the study. Documenting the data obtained and
transferring it to future generations by archiving it is important in terms of generating
understanding of the Turkish national heritage in Skopje and its surroundings.