Sosyal bilgiler dersinde toplumsal cinsiyet farkındalığı geliştirme bir eylem araştırması
Promoting awareness of gender quality in social studies: An action research
Yazar: KÜBRA NUR ÇAKAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERDAR MALKOÇ
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Toplumsal cinsiyet = Gender

Özet:
Sosyal bilgiler disiplinler arası yaklaşıma dayanan bir derstir. Sosyal bilgilerin en bilinen amacı demokratik bir toplumun üyesi etkin ve katılımcı yurttaşlar yetiştirmektir. Bu amaç doğrultusunda toplumsal sorunları merkeze alarak eleştirel ve sorgulayıcı bir yaklaşım geliştirmeye çalışır. Toplumsal cinsiyet bu anlamda sosyal bilgiler dersi içerisinde öğrencilerin farkındalığını arttırmak için merkezi konumdadır. Toplumsal cinsiyet toplumu doğrudan ilgilendiren ve sonuçları itibariyle günlük yaşamımızı etkileyen önemli bir meseledir.
Bu çalışma 7. sınıf sosyal bilgiler öğrencilerinde toplumsal cinsiyet farkındalığı geliştirmek amacıyla yapılmıştır. Bu amaç doğrultusunda çalışma nitel araştırma yöntemlerinden eylem araştırması olarak tasarlanmıştır. Çalışma, araştırmacının sosyal bilgiler öğretmeni olarak görev yaptığı Konya'nın Tuzlukçu ilçesinde yer alan bir devlet okulunda gerekli bilimsel ve resmi izinler alınarak yürütülmüştür. Çalışma grubu araştırmacının 7. sınıfta öğrenim gören 18 öğrencisinden (10 kız, 8 oğlan) oluşmaktadır. Uygulama 6 hafta boyunca 3 ders saati (40+40+40 dakika) olacak şekilde öncesinde hazırlanan eylem planı doğrultusunda gerçekleştirilmiştir. Veri toplamada öğrenci günlükleri, öğrenci etkinlik kağıtları/ürünleri ve grup görüşmesi gibi nitel araçlardan yararlanılmıştır. Toplanan verilerin çözümlemesinde betimsel analizden yararlanılmıştır.
Etkinlikler Bronfenbrenner'in ekolojik sistem kuramı döngüsüne göre tasarlanıp sistematik bir şekilde uygulanmıştır. Öğrencilerin etkinliklere açık olması ve ilgiyle katılım göstermeleri konunun onlar açısından önemli olarak algılandığının göstergesi olarak yorumlanabilir. Çalışma bulguları öğrencilerin toplumsal cinsiyet farkındalığı konusunda gelişme gösterdiklerini ortaya koymaktadır. Kız öğrencilerin oğlan öğrencilerden, akademik başarısı yüksek öğrencilerin akademik başarısı düşük öğrencilerden daha yüksek düzeyde farkındalık kazandığı görülmektedir. Diğer yandan çalışmanın öğretmen eğitimi açısından da önemli çıktıları vardır. Öğrencilerin çalışma sonrası değerlendirmelerinde, diğer derslerde toplumsal cinsiyet eşitliği perspektifi olmadığını fark etmeleri önemli bir sonuçtur. Bu bulgu öğretmenlerin failliğini vurgularken, öğretmen eğitiminde toplumsal cinsiyet eğitiminin önemini bir kez daha ortaya çıkarmıştır.

Abstract:
Social studies is a subject based on an interdisciplinary approach. The most well-known goal of social studies is to cultivate active and participatory citizens who are members of a democratic society. In this regard, it aims to develop a critical and inquisitive approach by focusing on social issues. Gender is a central theme within the social studies curriculum, aimed at increasing students' awareness. Gender is an important issue that directly concerns society and affects our daily lives due to its consequences.
This study was conducted to develop gender awareness among 7th grade social studies students. To achieve this aim, the study was designed as an action research within the framework of qualitative research methods. It was carried out at a public school in the Tuzlukçu district of Konya, where the researcher serves as a social studies teacher, with the necessary scientific and official permissions obtained. The study group consists of 18 students (10 girls and 8 boys) who are in 7th grade. The implementation took place over 6 weeks, following a prepared action plan, with 3 class hours (40+40+40 minutes) each week. Qualitative tools such as student journals, student activity sheets/products, and group discussions were used for data collection. Descriptive analysis was employed for the analysis of the collected data.
The activities were designed according to Bronfenbrenner's ecological systems theory and systematically implemented. The students' openness to the activities and their enthusiastic participation can be interpreted as indicators that the topic is perceived as significant by them. The findings of the study reveal that students have shown progress in gender awareness. It appears that female students and those with high academic achievement gained a higher level of awareness compared to male students and those with low academic achievement. On the other hand, the study has significant implications for teacher training as well. A noteworthy result is that students recognized the lack of a gender equality perspective in other subjects during their evaluations after the study. This finding emphasizes the active role of teachers and highlights the importance of gender education in teacher training once again.