Arşivlerdeki dügâh ilâhilerin makam ve usûl yönünden incelenmesi
Examination of dügâh hymns in the archives in terms of maqam and rhythm
Yazar: ŞÜKRİYE GEZGİÇ
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA YILDIRIM
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Müziği Ana Bilim Dalı / Türk Müziği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Müzik = Music
Dizin: Türk müziği = Turkish music ; Usul = Rhytm ; İlahiler = Hymns

Özet:
Medeniyet ve kültür tarihimizin en önemli unsurlarından bir tanesi olan mûsikî kültürümüz, Türklerin İslâm'a girişinden sonra da cami ve tekkelerde imam, müezzin ve mûsikîyi çok iyi bilen zâkirbaşları, tekke müntesibi olan bestekârların katkılarıyla formların çeşitliliği artarak uygulanmaya başlanmıştır. Ecdadımızın bizlere emânet bıraktığı bu birikim günümüze meşk metodu ile aktarılagelmiştir. Meşkler sırasında öğrenci yalnızca hocasının icrâsını, uslûbunu öğrenmekle kalmaz aynı zamanda dönemin repertuarını da hafızadan-hafızaya aktarmak sûreti ile sonraki kuşaklara intikâl bu yöntemle mümkün olabilmiştir. O dönemlerde çeşitli çalışmalarla yapılan nota sistemleri bestekârlar ve icrâcılar tarafından eğitim-öğretimde tercih edilmemiş, kullanılmamıştır. Osmanlının son dönemlerinde Batı nota sistemine verilen önem sonucunda Mızıka-i Humâyun başta olmak üzere Dâr'ül Bedâî, Dâr'ül-elhan gibi kurumlarda mûsikî çalışmaları ve dersler Batı notası ile yapılmıştır. Ayrıca özellikle Dâr'ül-elhan'da derleme ve bestelerin notaya alınma çalışmaları da yapılmıştır. Bu çalışmalar esnasında bestelerin farklı icrâcılar tarafından az veya çok farklarla okumasından ya da notaya alma esnasında teoride-tatbik sürecinde hatalar yapılması sebebiyle notalarda makam ve usûl yönünden tutarsızlıklar veya hatalar zuhur edebilmiştir.  Çalışmamızda arşivlerdeki İlâhi formunda ve Dügâh makâmındaki cami ve tekke mûsikîsi eserlerinin makam ve usûl yönünden incelemesi yapılmıştır. Eserlerin makam yönünden incelemesi noktasında Kantemiroğlu, Abdülbâki Nâsır Dede, Rauf Yekta Bey, H. Saadettin Arel, Suphi Ezgi, Y. Fikret Kutluğ gibi önemli nazariyatçıların tarifleri ve çeşitli formlardaki Dügâh makâmı olan eserlerden yola çıkarak yapmış oldukları tarifleri dikkate alınarak incelenmiştir. Usûl yönünden ise; güftelerde arûz vezni, hece ölçüsü, mûsikî cümlelerinin ölçü sayısındaki birim zamanı, nağme vurgusunun usûl ana kalıp ve velveleriyle uyumu, tartımların uyumu ve yazım yanlışı sebebiyle tutarsız olan ölçülerdeki nota ilaveleri dikkate alınarak Prof. Dr. Mehmet GÖNÜL'ün kitabı ışığında incelenmiştir. Çalışma nitel bir çalışması olup tarama modeli kullanılmıştır. İnceleme sonucunda ilâhilerin makâmı ve usûllerinin tashih edilmiş nüshaları eklerde sunulmuş, Arşivlerdeki diğer formlardaki eserlerin de incelenmesi önerilmiştir. 
Anahtar Kelimeler: Türk Mûsikîsi, ilâhi, Dügâh makâmı, makam, usûl

Abstract:
Our musical culture, which is one of the most important elements of our civilization and cultural history, has started to be applied in mosques and lodges with the contribution of imams, muezzins and zakirbaşıs who know music very well, and composers who are followers of lodges, after the Turks' conversion to Islam. This accumulation, entrusted to us by our ancestors, has been transferred to the present day with the method of meşk. During the meşks, the student not only learned the performance and style of his teacher, but also transferred the repertoire of the period from memory to memory, thus transferring it to the next generations was possible with this method. The musical notation systems, on which various studies were made at that time, could not be preferred or used in education by composers and performers. As a result of the importance given to the Western notation system in the last periods of the Ottoman State, musical studies and lessons in institutions such as Dâr'ül Bedâî and Dâr'ül-elhan, especially the Mızıka-i Humayun, were carried out with the western notation. In addition, especially in Dâr'ül-elhan, studies on compilation and notation of compositions were also carried out. During these studies, inconsistencies or errors may occur in the notes in terms of maqam and procedural due to the fact that the compositions were read with more or less differences by different performers or mistakes were made in the theory-practice process during notation. In our study, the works of mosque and lodge music in the hymn form in the archives and in the Dügâh maqam were examined in terms of maqam and method. At the point of examining the works in terms of maqam, the descriptions of important theorists such as Kantemiroğlu, Abdülbâki Nâsır Dede, Rauf Yekta Bey, H. Saadettin Arel, Suphi Ezgi, Y. Fikret Kutluğ and their descriptions based on the works with Dügâh maqam in various forms were taken into consideration. In terms of procedure; Considering the prosody in the lyrics, the syllable meter, the unit time of the musical sentences in the number of measures, the harmony of the tune emphasis with the main patterns and velves of the prosody, the harmony of the scales and the additions to the notes in the measures that are inconsistent due to spelling mistakes, Prof. Dr. It has been examined in the light of Mehmet GÖNÜL's book. The study is a qualitative study and scanning model was used. As a result of the examination, the corrected copies of the maqams and procedures of the hymns are presented in the appendices, and it is 
Keywords: Turkish  Music, hymn, Dügâh makam, makam, rhytm