Hekim Mustafa Efendi'nin Mebâhis-i Emrâz'ı (Metin-inceleme-sözlük)
Hekim Mustafa Efendi's Mebâhis-i Emrâz (Text-analyze-index)
Yazar: FATMA KAYA
Danışman: DOÇ. DR. MELEK DİKMEN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Deontoloji ve Tıp Tarihi = Medical History and Ethics ; Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Halk bilimi = Folklore ; Hekimler = Physicians ; Mebahis = Mebahis ; Mustafa Efendi = Mustafa Efendi ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Sağlık = Health ; Tedavi = Treatment

Özet:
Osmanlılar döneminde hastalıkların tedavisi için hekimler tarafından çok sayıda eser meydana getirilmiştir. Kaleme alındıkları dönemlerde toplumun sağlık konusundaki ihtiyaçlarına cevap veren bu eserler, sahip oldukları özellikler itibariyle tıp, eczacılık, halk sağlığı, dilbilim vb. disiplinlerin ilgi alanına girmektedir. Osmanlı döneminde yazılan bu eserlerden birisi de, incelediğimiz tıp yazmasıdır.

Ankara Milli Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu 06 Mil Yz. A2212 nolu demirbaş numarasına Mebâhis-i Emrâz adıyla kayıtlı bu eser, çalışmaya başladığımız dönemde kütüphane kayıtlarında Mustafa Behcet'e ait olarak gösterilmişken çalışmamızın son dönemlerinde müellif adı Tabîb Mustafa Hâmî Efendi olarak değiştirilmiştir. Hekimbaşı Mustafa Behcet ile Tabîb Mustafa Hâmî Efendi, XIX. asrın hekimleridir. Mebâhis-i Emrâz'daki pek çok hastalığın tedavisi ile ilgili verilen tedavi yöntemleri ile eserin dil ve üslup özellikleri göz önünde bulundurulduğunda daha eski tarihlenmesi gerektiği düşünülmektedir. Eserin sonunda "el-fakîrü'l-hakîr Mustafa" kaydı mevcuttur. Osmanlı tıp tarihi içinde eserin "İslam tıbbının devamı olan Klâsik dönem" içerisinde değerlendirilebileceğini ve Hekim Mustafa'ya ait olduğunu ifade etmek daha uygun olacaktır.

Bu çalışma, eser ve muhtevası hakkındaki bilgileri günümüz tıbbı ile mukayeseli olarak ele alan değerlendirmeyi ve eserin transkripsiyonlu metnini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler: Osmanlı Tıbbı, Halk Sağlığı, Tabib Mustafa Efendi, Mebâhis-i Emrâz

Abstract:
Many works have been written by doctors for treatment of diseases in Ottoman period. These works which respond to the health needs of the society in the time period they were written in terms of their chaceristics are of interest to the disciplines such as pharmacy, public health, linguistics, etc. One of the works which is written at ottoman era is the work that we worked on.

This work is registered with the name Mebahis-i Emraz and the number 06- Mil-Yz A2212 in National Library Manuscripts Collection. It was shown in the library records of Mustafa-Behcet in the preiod when we started working however it was changed as Tabib Mustafa Hami Efendi as author. Chief Physician Mustafa Behcet and Tabib Mustafa Hami Efendi are physicians of XIX century. When treatment methods, language and style of the work are taken into considerated, it is thought that it should be considered - given the earlier dating. At the end of the work there is a record of "al-fakirü'l-hakir Mustafa." In the history of Ottoman medicine, it can be evaluated in the period of "Islam-medicine continuation KL- classic- period and belongs to Hekim Mustafa. It will be more convenient. This study reveals the eveluation and the transcribed text of the work that treats the information about the work and its content.

Keywords: Ottoman Medicine, Public Health, Tabib Mustafa Efendi, Mebahis-i Emraz