Farklı arazi kullanım türlerinde bitkisel örtü ve ürün yönetimi faktörleri ile laı ve ndvı arasındaki ilişkilerin incelenmesi ve bölgesel ölçekte değerlendirilmesi
Investigation of the relationships between cover management factor, lai and ndvi in different land uses and evaluation at regional scale
Yazar: MELİS ÖZGE PINAR
Danışman: PROF. DR. GÜNAY ERPUL
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Tarımsal üretim, zamansal ve mekansal olarak değişiklik gösteren toprak, bitki ve atmosfer etkileşimi altında gerçekleşmektedir. Bu bileşenler içerisinde, özellikle bitkinin su ve besin maddesi alımında önemli bir role sahip olan toprağın hem fiziksel hem de kimyasal özelliklerinin bu etkileşimdeki rolü belirleyicidir. Yapılan araştırmalar ve eğitimde gelinen nokta, tarımın ileri teknoloji kullanan bir sektör olmasına rağmen geleneksel toprak işleme faaliyetlerinden ötürü toprak erozyonunun hala önemli bir problem olduğunu göstermektedir. RUSLE-bitkisel örtü ve ürün yönetimi faktörü (C), koruma yöntemleri açısından bakıldığında, toprak kaybını önleyici ve arazi kullanım değişikliğine en kolay müdahale edilebilir faktör olduğundan önemi oldukça dikkat çekmektedir. Bu tez çalışmasında, Eskişehir İli'nde ve farklı arazi kullanım türlerinde (ayçiçeği ve buğday), C-faktörü ve alt-faktörleri ile önemli bitki gözlem unsurlarından olan yaprak alan indeksi (LAI) ve Normalize edilmiş fark bitki indeksi (NDVI) arasındaki ilişkiler araştırılmış; bitkisel örtü ve ürün yönetimi uygulamalarının, toprak kayıplarına, yönetim seçeneklerinin toprak koruma planlarına olan etkileri incelenmiş ve elde edilen sonuçlarla dönemsel C-faktörünün daha geniş alanlara yayılması üst-ölçeklendirme yöntemi ile araştırılmıştır. Oluşturulan modellerle ayçiçeği ekili alanlarda, PLU, SC, CC, SM ve SR alt-faktörleri için elde edilen belirleme katsayıları sırasıyla 0,9470, 0,9983, 0,2296, 0,6570 ve 0,7960; buğday ekili alanlarda ise bu değerler sırasıyla  0,9624, 0,9643, 0,6012, 0,6979 ve 0,8986 olarak bulunmuştur. Her iki arazi kullanım için ile hesaplanan Toprak Kaybı Oranı (SLR) değerleri ise yalnızca NDVIsat ile tahmin edilmiş (Ayçiçeği R2 = 0,8495 ve Buğday R2 = 0,9313) ve parsellerin bulunduğu yaklaşık 822,865 ha tarım alanı için üst-ölçeklendirme yapılmıştır.

Abstract:
Agricultural production takes place under the interaction of soil, plant and atmosphere, which vary in temporal and spatial terms. Among these components, the role of both physical and chemical properties of the soil, which has an important role in the plant's water and nutrient uptake, is decisive in this interaction. The researches and the current situation of the education show that, soil erosion is still an important problem in regard to the agricultural productivity, although agriculture has transformed from a sector using traditional soil tillage implementations to a sector using advanced technology. The RUSLE-Cover management factor (C) draws attention in terms of conservation methods as it is the most easily intervening factor for soil loss and land use change. This study was carried out on parcels belonging to different land uses in Eskişehir and relationships between C-factor and its sub-factors and plant indices (NDVI and LAI) were investigated. Herewith, the effects of cover management practices on soil loss and assessing the effect of management options on soil conservation plans and upscaling methods were investigated. The determination coefficients obtained for PLU, SC, CC, SM and SR sub-factors were 0,9470, 0,9983, 0,2296, 0,6570 and 0,7960, respectively for sunflower-cultivated areas; 0,9624, 0,9643, 0,6012, 0,6979 and 0,8986, respectively for wheat-cultivated areas. The Soil Loss Ratio (SLR) was estimated by NDVIsat for both land uses (Sunflower R2: 0,8495 and Wheat R2 0,9313) and upscaled for the approximately 822,865 ha of agricultural lands where the parcels are located.