Türkiye'de çok partili sisteme geçiş sürecinin bir yansıması olarak 1948 İktisat Kongresi
1948 Economic Congress as a reflection of transition to a multiparty system in Turkey
Yazar: ZAFER AKTAŞ
Danışman: PROF. DR. FAHRİ SAKAL
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Devlet müdahalesi = State intervention ; Devletçilik = Etatism ; Ekonomi tarihi = Economic history ; Marshall Planı = Marshall Plan ; Uluslararası ticaret = International trade ; Vergi reformu = Tax reform ; Çok partili döneme geçiş = Multiparty transition period ; İzmir İktisat Kongresi = İzmir Economy Congress

Özet:
Türkiye'de, çok partili hayatla birlikte başlayan değişim sadece siyasi ve sosyal alanda olmamış, ekonomi politikalarında da ciddi değişimler meydana gelmiştir. Bu dönemde özel sektör ön plana çıkmaya başlamış, devletçi sanayileşme politikaları eleştirilmiş, dış ticarette serbestleşmeye gidilirken, tarıma dayalı kalkınma modeli ön plana çıkmaya başlamıştır.  Gelişen demokratik ortamdan faydalanan İstanbul Tüccar Derneği liderliğindeki iş çevreleri de, uygulanacak ekonomi politikalarını etkilemek, özel sektöre alan açmak için 22-27 Kasım 1948 tarihleri arasında İstanbul'da bir İktisat Kongresi düzenlemiştir. Düzenlenen bu kongrede devletçilik ve devlet müdahalesi, dış ticaret ve vergi reformu konuları ele alınmış, devletçilik şiddetle eleştirilirken, ticarette serbestleşme istenmiştir. Vergi reformu konusunda ise yapılan sert tartışmaların ardından hükümetin gelir vergisi tasarısını destekleme kararı alınmıştır. Türkiye'de Çok Partili Sisteme Geçiş Sürecinin Bir Yansıması Olarak 1948 İktisat Kongresi başlıklı bu çalışmada çok partili hayatla birlikte gelişen demokratik ortamın ekonomi politikalarını etkilemesi ve bunun bir yansıması olarak 1948 İktisat Kongresi'nde gündeme gelen konuların değerlendirmesi yazılı ve görsel arşiv belgelerine dayanılarak yapılmıştır. Kongrede yapılan eleştiri ve önerilerin neler olduğu, yapılan tekliflerin ne kadar yerinde ve uygulanabilir olduğu çalışmamızın problemini oluşturmaktadır. 1948 İktisat Kongresi'nde yaşanan tartışmalar ve alınan kararlar bir anlamda mevcut politikalardan rahatsızlığı ifade ederken diğer taraftan da yakın dönemde uygulanacak ekonomi politikalarını derinden etkilemiştir. Bu çalışmada tek partili bir anlayıştan çok partili bir sisteme geçilirken nasıl bir demokratik iklim olduğu açıklanmış, bu değişim döneminde düzenlenen 1948 İktisat Kongresi'nin mevcut ekonomik duruma nasıl eleştiriler ve çözüm önerileri getirdiği çeşitli yönleriyle incelenmiş, bu doğrultuda oluşan siyasi ve iktisadî değişim ve dönüşümler gösterilmiştir.

Abstract:
In Turkey, the change that started with the multi-party life was not only in the political and social field, but also serious changes occurred in the economic policies. In this period, the private sector began to come to the fore, statist industrialization policies were criticized, and while foreign trade was liberalized, the development model based on agriculture began to come to the fore. Benefiting from the developing democratic environment, business circles led by the Istanbul Merchant Association organized an Economics Congress in Istanbul between 22-27 November 1948 in order to influence the economic policies to be implemented and to open up space for the private sector. In this congress, statism and state intervention, foreign trade and tax reform were discussed, while statism was strongly criticized, liberalization in trade was demanded. On the subject of tax reform, after the fierce debates, the government decided to support the Income Tax bill. In this study titled 1948 Economic Congress As A Reflection Of Transition To A Multiparty System in Turkey, the effect of the democratic environment that developed with the multi-party life on economic policies and as a reflection of this, the evaluation of the issues that came to the agenda in the 1948 Economics Congress was made based on written and visual archive documents. What are the criticisms and suggestions made in the congress, how appropriate and applicable the proposals are, constitute the problem of our study. While the debates and decisions taken at the 1948 Economics Congress expressed discomfort with the current policies, on the other hand, they deeply affected the economic policies to be implemented in the near future. In this study, it is explained what kind of democratic climate was during the transition from a single-party understanding to a multi-party system, how the 1948 Economics Congress, which was held in this period of change, brought criticism and solution proposals to the current economic situation, was examined in various aspects, and the political and economic changes and transformations that occurred in this direction were shown.