Fıkıh usûlündeki delillerin dayandırıldığı hadislerin tahrîci ve değerlendirilmesi
Studying orginating and evaluation of hadiths on which arguments in the procedure of Islamic law are grounded
Yazar: MEHMET ÇETİN
Danışman: DOÇ.DR. HABİL NAZLIGÜL
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Din = Religion

Özet:
Cessâs el-Hanefî'nin el-Fusûl, Gazâlî es-Sâfiî'nin el-Mustasfâ, Ebû Ya'lâ el-Hanbelî'nin el-Udde, Bâcî el-Mâlikî'nin hkâmu'l-Fusûl, bn Hazm'ın el-hkâm ve Ebû'l-Hüseyin'in el-Mu'tezîlî'nin el-Mu'temed eserlerinde ittifâk edilen Kur'ân, Sünnet ve cma' ve ihtilâfedilen Medîne Ehli'nin cma'ı, Dört Halîfe'nin cma'ı, Çogunlugun cma'ı, Kıyas, SahâbeKavli, stıshâbu'l-Hâl, Seru' Men Kablenâ ve Sedd-i Zerâi' delillerine dayanak olarakzikredilen merfu' hadisleri tahrîc edip sıhhat durumlarını arastırtık. Tahrîci Kütüb-i Tisa'sınırlandırmayıp ulasabildigimiz bütün klasik kaynakları taramaya çalıstık. Sıhhatarastırmasını ise klasik ve çagdas kaynakları tarayarak tespit etmeye çalıstık. Hadislerinçogunlugunun sahih ve hasen oldugunu, az da olsa zayıf hadis kullanıldıgını tespit ettik;hadis diye nakledilen bazı haberleri ise klasik kaynaklarda tespit edemedik.Hadislere genellikle ihtisâren deginilmis ve bu hadisle konuya açıklık getirilmeyeçalısılmıstır. bn Hazm ise genellikle senet ve metinlerini tam olarak nakletmektedir.Hadislere fıkıh usûlü okuması yapıldıgını, fıkıh usûlü'nün sahih hadislere dayanarakkurulmaya çalısıldıgını, delillerin dayandırıldıgı hadislerin katî' olması, yani âhâd hadislerdegil de mütevâtir hadisler olması gerektigi, öngörülse de âhâd hadislerin ister istemezkullanıldıgını gördük. Hadislerin genellikle maksadına uygun bir biçimde dayanak olarakgetirildigini, az da olsa maksadına uygun olmayan sekilde kullanıldıgını tespit ettik.Hadisler genellikle dört sekilde kullanılmıstır: 1. Konuyu hadisle ispat için. 2. Konuyuhadisle iptal için. 3. Hadis sahih olsa da dayanak olamayacagını bildirmek için. 4. Hadiszayıf oldugundan dayanak olamayacagını bildirmek için. Bazen bn Hazm, diger fıkıh usûlümüelliflerinin bir delili ispat için getirdikleri hadislerin aksine iptal ettigini ifâde etmistir.Bu çalısma, altı mezhebin ve bu mezheplerin sistemiyle fıkıh usûlü yazan müelliflerinittifâk veya ihtilaf edilen deliller hakkında ne düsündüklerini, delilleri ispat veya iptalederken kullandıkları ortak veya farklı hadisleri ve bu hadislerin sıhhat durumlarınıögrenmemize yardımcı olmaktadır.

Abstract:
We studied originating and correctness of the Quran, Sunnah and Consensus hadithsagreed on in the Works of el-Fusul by Cessas el-Hanefi, el-Mustafa by Gazali esh-Shafii,el-Udde by Ebu Ya?la el-Hanbeli, Ihkam by bn Hazm and el-Mu?temed by Ebu?lHuseyin el-Mu?tezili and the controversial invalidated hadiths which are mentioned asgrounds fort he Consensus of the Community of Medina, the Consensus of the FourCaliphs, the Consensus of the Majority, Syllogism, Agreement of the Companions of theProphet Muhammed, Istishabu?l Hal (Religious Conversation), Sheru? Men Kablena(Previous Orders of Religion) and Sedd-i Zerai. We tried tos can all the classical sourcesthat we could reach by not limiting our study of originating with Kutub-ı Tisa.Meanwhile, we tried to study the research of correctness by scanning classical and thecorrectness were authentic, but suspicious hadiths were used seldom, though; however,we could not confirm some hearsay reported as hadith in the classical sources.The hadiths in the books of procedure of Islamic Law were briefly touched on and thesubject were tried to be clarified in connection with such hadith. Ibn Hasm, on the otherhand, generally reports arguments and texts of hadiths completely.We observed that hadiths were generally used as grounds for serving the goal, but usedas not suitable with the goal, though rarely. Hadiths were generally used in four ways inthe works of procedure of Islamic Law that we studied: 1. To confirm the subject byhadith 2. To invalidate the subject by hadith 3. To show that the hadith could not begrounds though it was authentic. 4. To report that the hadith could not be used asgrounds due to being suspicious. Sometimes Ibn Hazm expressed that the hadiths thatother authors of procedure of Islamic Law presented to confirm a subject did not confirmthe argument, on the contrary, invalidated the argument. Consequently, this study helpsus learn what the six sects and the authors who write procedure of Islamic Law throughtheir systems think about agreed on and controversial argument, and the common anddifferent hadiths they used when confirming or invalidating arguments, and their state ofcorrectness.