Türkiye'de mükelleflerin özel tüketim vergisi oran ve matrah değişimlerine tepkileri: Alanya ilçesi motorlu taşıtlar ve beyaz eşya tüketicileri üzerindeki etkilerinin ölçülmesi
Reactions of taxpayers in Turkey to special consumption tax rate and base changes: Measuring the effects on Alanya district motor vehicles and white goods consumers
Yazar: MERT YILMAZ
Danışman: PROF. DR. GÜLDEN BÖLÜK
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics ; Maliye = Finance

Özet:
Türkiye'de 2002'de yürürlüğe girmiş olan 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi (ÖTV)
Kanunu ile birçok ürün bu kategoride toplanmıştır. Özellikle de lüks tüketim ihtiyaçları
kapsamında değerlendirilen ithal ürünler gibi ihtiyaçlar, bu vergi çatısı altında toplanmıştır.
Alkol, tütün ürünleri, teknolojik ürünler ve otomotiv sektörü bu vergi kapsamında
değerlendirilmektedir. Çalışma Türkiye'de uygulanan Özel Tüketim Vergisi (ÖTV)'nin, beyaz
eşya ve otomotiv sektörü üzerinden bireylerin satın alma davranışları üzerindeki etkisini,
Alanya ilçesi örnek alınarak araştırmaktadır.
Bu çalışmada, özel tüketim vergisi kapsamında beyaz eşya ve otomotiv sektörüne
uygulanan değişen vergi oranları ve matrahlarının ekonomik, mali, sosyal ve çevresel anlamda
bireyler üzerindeki tüketim alışkanlıklarına ve satın alma davranışlarına olan etkileri
incelenmiştir. Çalışmamızın ilk bölümünde vergilerin tanımlanan amaçları ve vergilerin
sınıflandırılması ele alınmıştır. Ayrıca kavramsal çerçevenin yanı sıra vergilerin dünyada ve
Türkiye'deki tarihsel gelişimi ele alınmıştır. İkinci bölümde ise ÖTV'nin mevzuat
değerlendirilmesi ve tarihsel gelişimi ele alınmıştır. Ayrıca bu vergi sisteminin Türkiye'de ve
diğer ülkelerdeki uygulanış biçimi ele alınarak AB'ne aday ülke statüsünde bulunan
Türkiye'nin uyguladığı ÖTV ile AB ülkeleri ÖTV uygulamaları karşılaştırılmıştır.
Çalışmanın üçüncü bölümünde ÖTV artış ve azalışlarının tüketiciler üzerindeki
yarattığı tepki, Alanya ilçesi örneği bağlamında değerlendirilmiştir. Bu alt bölümde
alanyazında yapılan benzer çalışmaların ve araştırmanın anket sonuçları ile analiz sonuçlarına
yer verilmiştir. Araştırmanın son bölümü olan sonuç bölümünde ise anket sonuçlarından elde
ettiğimiz verilerin tartışma ve değerlendirilmesi yapılmıştır. Elde ettiğimiz sonuçların faktör
analizi ve anlamlılık düzeyi için KMO ve Bartlett Küresellik Testi uygulanmıştır. Çalışmada
elde ettiğimiz bulgular neticesinde ÖTV'nin matrah ve oran bakımından ekonomik, sosyal ve
mali yönden tüketiciler üzerinde beyaz eşya ve otomotiv alım satım davranışlarında anlamlı
etkileri olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anket sonuçlarından elde edilen verilere göre
tüketicilerin ÖTV matrah ve oranlarında yapılan artış ve azalışlara anlamlı düzeyde tepki
verdikleri sonucuna ulaşılmış olup bu tepkiler tüketicilerin yaş, eğitim, gelir seviyesi, cinsiyet
gibi değişkenlere göre farklılık gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Sözcükler: Vergi, ÖTV, Beyaz Eşya, Otomotiv, Satın Alma

Abstract:
With the Special Consumption Tax (SCT) Law No. 4760, which came into force in
Turkey in 2002, many products were collected in this category. Needs such as imported
products, which are especially considered within the scope of luxury consumption needs, are
collected under the umbrella of this tax. Alcohol, tobacco products, technological products and
the automotive sector are considered within the scope of this tax. The study investigates the
impact of the Special Consumption Tax (SCT) applied in Turkey on the purchasing behavior
of individuals through the white goods and automotive sectors, taking Alanya district as an
example.
In this study, the effects of changing tax rates and bases applied to the white goods and
automotive sectors within the scope of special consumption tax on individuals' consumption
habits and purchasing behaviors in economic, financial, social and environmental terms were
examined. In the first part of our study, the defined purposes of taxes and the classification of
taxes are discussed. In addition to the conceptual framework, the historical development of
taxes in the world and in Turkey is discussed. In the second part, the legislative evaluation and
historical development of SCT is discussed. In addition, the implementation of this tax system
in Turkey and other countries was discussed and the SCT applied by Turkey, which is a
candidate country for the EU, was compared with the SCT practices of EU countries.
In the third part of the study, the reaction of SCT increases and decreases on consumers
was evaluated in the context of the Alanya district example. In this subsection, the survey results
and analysis results of similar studies and research conducted in the literature are included. In
the conclusion section, which is the last part of the research, the data we obtained from the
survey results were discussed and evaluated. KMO and Bartlett Sphericity Test were applied
for factor analysis and significance level of the results we obtained. As a result of the findings
we obtained in the study, it was concluded that SCT has significant effects on consumers in
terms of base and rate in terms of economic, social and financial aspects, and their white goods
and automotive buying and selling behavior. According to the data obtained from the survey
results, it was concluded that consumers responded significantly to the increases and decreases
in SCT bases and rates, and that these reactions differed according to variables such as
consumers' age, education, income level and gender.
Keywords: Tax, SCT, White Goods, Automobile, Purchasing Intention and Behavior