Birinci ulusal mimarlık dönemi yapı tipolojileri ve Konya'daki eğitim yapılarının analizi
The building typology of first national architectural period and the analysis of the education buildings in Konya
Yazar: ÖZGE PARLAK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ESRA YALDIZ
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Osmanlı İmparatorluğu'nun çöküş döneminde, Batı'nın üstünlüğünün kabul edilmesi ile birlikte Avrupa'ya duyulan ilgi artmış; Avrupa'nın kültür ve yaşam tarzı benimsenmeye başlanmıştır. Avrupa'nın etkisindeki ilk düzenlemeler askeri alanda gerçekleştirilmiştir. Bu askeri reformları eğitim, ekonomi gibi alanlar takip etmiş ve bu gelişmeler mimari anlamda da yeni yapı ihtiyacının doğmasına sebep olmuştur. Çok uluslu bir millet için, ortak tarih, kültür ve dil mirası olması düşüncesi ile 1908'de II. Meşrutiyet'in ilanıyla birlikte yeni bir dönem başlamıştır. II. Meşrutiyet'in ilanıyla başlayan ve 1930'larda sona eren, hem siyasi, hem sosyo-kültürel hem de mimariyi ilgilendiren bu süreç,  Birinci Ulusal Mimarlık Dönemi olarak adlandırılmaktadır.  
Osmanlının son dönemlerinden Türkiye Cumhuriyet'inin kuruluşunun ilk yıllarına kadar devam eden, yeni rejimin başlangıcı olarak nitelendirilen I.Ulusal Mimarlık Dönemi çağdaşlaşma yolundaki her türlü faaliyetin başlangıcını ifade etmektedir. 1930'lara kadar özellikle imar faaliyetlerinin yoğunlaştığı bu süreçte, başta eğitim ile ilgili binalar olmak üzere kamuya ait binaların, yeni devlet politikası paralelinde inşa edilmeye başlandığı görülmektedir. Bu dönemde inşa edilen kamusal binalar ve özellikle eğitim yapıları; Osmanlı Neo klasik üslubunun çizgilerinin, o günün ihtiyaçları ile birlikte yeniden yorumlandığı Birinci Ulusal Mimarlık Dönemi ya da Erken Cumhuriyet Dönemi Mimarlığı olarak adlandırılan mimari üslubu yansıtmaktadırlar. Bu üslup, Osmanlı mimarisinden alınan mimari ögeleri Batı'nın tasarım ilkeleri ve inşaat teknikleri ile birlikte kullanan yeni bir mimari olarak nitelendirilmektedir.
Bu bağlamda ele alınan çalışma Konya kent merkezinde yer alan 1917-1927 tarih aralığında inşa edilmiş Birinci Ulusal Mimarlık Dönemi yapılarından olan eğitim yapılarına odaklanmaktadır. Bu kapsamda öncelikle tüm Türkiye'de Birinci Ulusal Mimarlık Dönemi'nde inşa edilen yapıların mimari özellikleri tipolojik olarak sınıflandırılmış;  bu tipoloji içerisinde eğitim yapılarının yeri tespit edilmiştir.  Çalışma kapsamında Konya kent merkezinde bulunan, mimari özellikleri ile Birinci Ulusal Mimarlık döneminin karakteristiklerini  yansıtan  erkek öğretmen okulu Dar-ül Muallimin, kız öğretmen okulu Dar-ül Muallimat ile Gazi Mustafa Kemal, Hakimiyet-i Milliye ve İsmetpaşa İlkokulları ele alınmış; mimari özellikleri ile oluşturulan tipoloji içerisinde değerlendirilmiştir. Bu yapılardan Dar-ül Mualliat ve Dar-ül Muallimin Okulları daha büyük ölçekli ve yatılı olarak, diğer yapılar ise daha küçük ölçekli ve  ilköğretim yapısı olarak tasarlanmıştır. Lise olarak tasarlanan yapıların daha çok katlı ve cephelerinin detaylı ve bezemeli olduğu, ilkokul olarak tasarlanan yapıların ise daha küçük ölçekte az katlı  ve cephelerinin daha sade olduğu tespit edilmiş ve bu özellikleri ile tip proje kapsamında değerlendirilebileceği görülmüştür.

Abstract:
In the collapse period of Ottoman Empire, the attention paid to Europe increased with the acceptance of West superiority and the culture and life style of Europe started to be adopted. Europe operation started to correct the inadequacies in military area and deterioration in state governance and the first arrangements are realized in military area. The areas like education and economy followed the reforms in military area and these development caused new building requirements. With the thought of common history, culture and language heritage for a multi-national country, a new period started in 1908 with the declaration of II. Constitutionalism. This process – started with the declaration of II. Constitutionalism and ended in 1930's – concerning both socio – culture and architecture is called First National Architectural Period.
This 20 years of First National Architectural Period witnessed the collapse of the Ottoman Empire of 500 years and the birth of Turkish Republic. I. National Architectural Period - continued from the last periods of Ottoman to the first years of Turkish Republic and characterized as the beginning of the new regime – expressed the beginning of all activities for modernization. Until 1930's, it is seen that the public buildings especially the education buildings started to be built as parallel to the new government policy. These buildings reflected the architectural style named as First National Architectural Period or Early Republic Period Architecture where the lines of Neo-classic style were reinterpreted together with the requirements of those days. This style formed a new architecture by using the components of Ottoman architecture together with the Western design principles and construction techniques.
In this context this study is focused on the education buildings among the First National Architectural Period buildings built in Konya city center between the years of 1917-1927. In this scope, first the characteristics of the buildings constructed in First National Architectural Period in Anatolia are classified typologically and the space of education buildings in this typology is determined. In the scope of the study, men teaching school Dar-ül Muallimin, women teaching school Dar-ül Maullimat, Gazi Mustafa Kemal Primary School, Hakimiyet-i Milliye Primary School and İsmetpaşa Primary School in Konya city center are handled as they reflect the characteristics of First National Architectural Period and cooperate the city identity and they are evaluated in the formed typology with their architectural features. While Dar-üm Muallimin and Dar-ül Muallimat were designed in large scale as boarding high schools, the others were designed as small scale primary schools. It is determined that the façade characteristics of high schools were more detailed and ornamented and the façades of primary schools were more modest and these features can be evaluated in the scope of typical project.