Deprem sonrası geçici sağlık yapılarının planlanmasına yönelik bir model önerisi
Proposed model for the planning of temporary health buildings constructed after earthquakes
Yazar: EZGİ KORKMAZ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ERKAN AVLAR
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Hastaneler = Hospitals ; Mimarlık = Architecture ; İlk ve Acil Yardım = Emergency and First Aid
Dizin: Deprem = Earthquake

Özet:
Türkiye bulunduğu konum, yer yapısı ve meteorolojik etkilerden dolayı deprem, heyelan, su baskını, kaya düşmesi, yangın, çığ, yeraltı suyu yükselmesi gibi afetlerden etkilenmektedir. Türkiye'de yarattığı kayıplar ve yol açtığı yapı hasarları istatistikleri dikkate alındığında deprem diğer afetler içinde en üst sıraya yerleşmektedir. Birçok ülke de aynı şekilde depremden ve depremden dolayı oluşan hasarlardan hem ülke ekonomisi hem de can kayıpları ve yaralanmalar olarak etkilenmektedir. Özellikle depreme bağlı oluşan can kayıpları ve yaralanmaların sayısal verileri göz önüne alındığında, deprem sonrası yapılacak acil sağlık müdahalelerin önemi ortaya çıkmaktadır.Türkiye'de ve deprem bölgesi ülkelerde geçmişte yaşanan büyük depremlere bakıldığında can kayıplarının ya da yaralı sayılarının ne kadar büyük oranlara ulaşabileceği görülmektedir. Can kayıplarının ve yaralı sayılarının yüksek olmasının ana nedenleri ise yapıların gördüğü hasarlar ile afet sonrasında sağlık müdahalelerinde yaşanan sorunlar ve/veya eksikliklerdir. Hasar gören yapılar içerisinde sağlık yapılarının bulunması ve bu yapıların kullanılamayacak duruma gelmesi ise deprem sonrasında acil müdahaleleri güçleştirerek veya engelleyerek can kayıplarının ve yaralanmaların daha büyük oranlara ulaşmasına neden olmaktadır.Acil müdahalelerin mevcut sağlık yapılarında gerçekleştirilemediği bu durumlarda çeşitli geçici sağlık yapılarının deprem bölgesinde kurulumu gerçekleştirilmektedir. Ancak meydana gelen depremden sonra kurulan geçici sağlık yapılarının birçoğu acil müdahaleleri gerçekleştirmeye uygun koşulları sağlamamakla beraber kurulum sürelerinin ayarlanamaması nedeni ile uzayan müdahale süreçlerinde acil müdahale sonucu hayatta kalabilecek insanların da kaybı gerçekleşebilmektedir. Bu aksaklıkların birçoğuna çözüme yönelik geçici sağlık yapısı birimlerinin deprem öncesinde sistemli bir yaklaşımla kurgulanmamış olması neden olmaktadır.Afet sonrası en hızlı şekilde ve gerekli koşullarda sağlık müdahalelerinin yapılabilmesi için geçici sağlık yapısı birimlerine yönelik çalışmalar büyük önem taşımaktadır. Deprem senaryolarının oluşturulduğu ve geleceğe yönelik deprem hasar haritalarının çıkarıldığı bir dönemde deprem sonrasına yönelik geçici sağlık yapısı modeli oluşturulmalıdır.Bu amaçla çalışma kapsamında deprem sonrası kurulacak geçici sağlık yapısı için araştırmalar yapılmış ve bir model önerisinde bulunulmuştur.Çalışmanın birinci bölümünde; Türkiye'de deprem sonrası mevcut sağlık yapılarında yaşanan eksiklikler ele alınmış ve bunların ortaya çıkardığı sonuçlar ortaya konmuştur. Çalışmanın amacı, önemi ve sınırlılıkları belirlenmiştir.İkinci bölümde; Türkiye'de ve Dünya'da deprem sonrası oluşturulan çeşitli geçici sağlık yapıları incelenmiş ve bu yapılarda oluşan eksikler ve sorunlar açıklanmıştır. Türkiye'de ki mevcut sağlık yapılarının ise durum tespiti yapılarak, meydana gelebilecek bir depremde bu yapılarının ne kadarının aktif olarak kullanılabileceği ve deprem sonrası sağlık müdahale yöntemleri ve meydana gelen sorunlar incelenmektedir. Ayrıca, deprem sonrası oluşan sağlık sorunları, nedenleri ve türleri belirlenmektedir.Üçüncü bölümde; Deprem sonrası geçici sağlık yapılarının planlanmasına yönelik sistem yaklaşımı kullanılarak, geçici sağlık yapısı için deprem öncesinden başlayan ve deprem sonrasına uzanan, kurulum alanı seçiminden yapının yeniden değerlendirilmesine kadar geçen süreçleri içeren bir model önerisi oluşturulmaktadır.Dördüncü bölümde; Geçici sağlık yapısı için oluşturulan modelin uygulaması yapılmaktadır. Geçici Sağlık Yapısı Modelinin uygulama yönteminde yer alan her alt sistem için uygulama yapılması, özellikle deprem öncesi sürecindeki tasarım ve üretim alt sistemlerinde zaman, uzmanlık alanı ve finansman açısından mümkün olmadığından dolayı, geçici sağlık yapısı için önerilen modelin uygulaması, geçici sağlık yapısı kurulum alanı seçimi alt sitemi ile sınırlandırılmış ve modelin uygulanabilirliği denenmiştir.Beşinci bölümde; Sonuçlar ele alınarak değerlendirmiş ve gerekli öneriler verilmiştir.Bu bağlamda çalışmanın gelecekte yaşanabilecek olası depremlerde, geçici sağlık yapılarının kurulum alanı seçiminden, tasarım, üretim, kurulum ve yeniden değerlendirilmesi süreçlerinin doğru ve sorunsuz bir şekilde değerlendirilmesi için yararlı olacağı düşünülmektedir. Geçici sağlık yapısı modelinin kullanılması ile deprem sonrası can kayıplarının en aza indirilmesi ve yaralılara zamanında ve gerekli koşullarda müdahale yapılabilmesi amaçları da gerçekleştirilmiş olacaktır.

Abstract:
Because of the influence of meteorological effects and location, Turkey is affected by natural disasters such as earthquakes, landslides, floods, falling rocks, fires, avalanches, ground water rises. When the statistics are taken into account about the structural damages caused and losses incurred by the earthquakes, earthquake is moving to the top position amongst the other disasters. Many countries are affected by the earthquake and damages caused by the earthquake in the same way; both the loss of lives and injuries as well as the country's economy. The importance of interventions in emergency health care done after an earthquake emerges especially considering the numerical data of earthquake-related deaths and injuries.Looking at past major earthquakes in Turkey and the earthquake zone countries, the number of casualties or injured can reach to enormous proportions. The main reasons for the high number of casualties and wounded are the damages to the structures and the problems and/or deficiencies in health interventions after a disaster. The presence of health structures amongst the damaged structures and these structures being unusable after the earthquake complicates emergency interventions or preventing them, causing further loss of lives and injuries to be reached to enormous proportions.In cases when emergency interventions cannot be performed at existing health structures, installation of a variety of temporary health buildings is carried out in the earthquake region. However, temporary health buildings established after the earthquake not provide the appropriate conditions to perform many emergency interventions. Besides that prolonged interference due to the installation periods can result as the loss of people who may survive because of the emergency response. These shortcomings are mainly caused by temporary health building units that are not designed in a systematic approach before the earthquake.To perform health interventions after disasters as quickly as possible and under the necessary conditions, studies about the units of temporary health building are of utmost importance. In this period of time during when earthquake damage scenarios and possible future earthquake maps are created, a model established for the temporary health building needs to be prepared.For this purpose in this study; research about constructing a temporary health building after the earthquake has been established, and a model for this building has been proposed.In the first chapter, shortcomings in the existing health buildings in Turkey after an earthquake are discussed, and their revealed results had been put forth. The aim of the study, its significance and limitations are determined.In the second chapter, a variety of temporary health buildings all around the world and Turkey generated after the earthquakes were examined, and shortcomings and problems of these structures are explained. Stocktaking of existing health buildings in Turkey, how many of these buildings can be used actively in an earthquake and health intervention strategies after an earthquake and the problems that may occur are investigated. In addition, health problems occurring after the earthquake, their causes and types are determined.In the third chapter, a model is created for temporary health building started prior to the earthquake till after the earthquake that contains the process of extending the selection of the installation area until re-evaluation of the building by using the systems approach for planning of temporary health buildings to be used after the earthquake.In the fourth chapter, the application of the model created for the temporary health building is practiced. Making applications for each sub-system of Temporary Health Building Model, particularly in the design and production process sub-systems are not possible in terms of time, expertise and funding. Because of that, the application of the proposed model for a temporary health building is limited with the selection of the installation area. The applicability of the model is tested on site.In the fifth chapter, the results are evaluated and necessary advices are given.In this context; this study will be helpful in the choice of installation space, design, production, and installation and re-evaluation process of the temporary health buildings for an accurate and smooth evaluation for possible earthquakes in the future. With the usage of the Temporary Health Building Model, objectives such as to minimize loss of lives after the earthquake and to intervene injured people in time and in necessary conditions will be achieved.