Antalya ili Aksu ilçesinde üreticilerin iyi tarım uygulama eğilimini etkileyen faktörlerin analizi
Analysis of the factors affecting the tendency of farmers in Aksu district of Antalya province
Yazar: EDA NUR SARIKAYA
Danışman: PROF. DR. ORHAN ÖZÇATALBAŞ
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı / Tarım Politikası ve Yayım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Antalya = Antalya ; Sürdürülebilir tarım = Sustainable agriculture ; Sürdürülebilir üretim = Sustainable manufacturing ; İyi tarım uygulamaları = Good agricultural practices

Özet:
Tarımsal üretim aşamasında gerçekleşen hatalı uygulamalar insan ve çevre
sağlığı açısından çeşitli sorunları da beraberinde getirmektedir. Söz konusu hatalı
uygulamalar, üretilen ürünlerin güvenilirliğinin sorgulanmasına neden olmaktadır.
Tüketiciler satın aldıkları ürünlerin nerede, ne şartlarda, hangi yöntemlerle üretildiğini
bilmeyi istemesi, üreticilerin bu sorulara cevap vermesi için güvence veren sistemlere
ihtiyaç duymasına neden olmaktadır. Üretim sürecinin belirli standartlar dahilinde kayıt
altına alındığı sistem dünyada Good Agriculture Practices (GLOBALGAP), Türkiye'de
İyi Tarım Uygulamaları (İTU) olarak karşılık bulmaktadır. Bu çalışma ile sürecin
gelişimi incelenerek üreticilerin iyi tarıma karar verme sürecinde etkili faktörler ortaya
konmaya çalışılmıştır. İyi tarım uygulamalarının dünyada ve Türkiye'de gelişim süreci
ikincil veriler doğrultusunda incelenmiştir. Çalışmanın birincil verilerini Antalya ili
Aksu ilçesinde iyi tarım yapan 50 iyi tarım yapmayan 50 olmak üzere toplam 100
üreticiyle yapılan anket görüşmeleri oluşturmaktadır. Elde edilen veriler SPSS
programına aktarılarak analiz edilmiştir. Bu analizlerde, iyi tarım yapan ve yapmayan
gruplar için belirlenen sürekli ancak normal dağılım göstermeyen veriler (yaş, işletme
büyüklüğü vb.) Mann-Whitney U testine tabi tutularak, kesikli veriler (cinsiyet, eğitim
vb.) ise Ki kare testine tabi tutularak gruplar arasında farklılık olup olmadığı
incelenmiştir. İyi tarım yapan ve yapmayan gruplar arasında farklılığı anlamlı bulunan
bağımsız değişkenler, lojistik regresyon analizine dahil edilmiştir.
Analizler sonucunda üreticilerin öğrenim durumu, aylık geliri, arazi genişliği,
ürünlerin satıldığı yer, yenilikleri uygulama ve benimseme durumu, yeniliği öğrenme
kaynakları, iyi tarım uygulamasının ilk duyulduğu yer, gerekli bulunup bulunmadığı,
ekonomik getirisi, pazar durumu, eğitime katılma durumu, eğitime katılma isteği
arasında anlamlı bir ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır. İyi tarım ile ilgili sorularda
anlamlı çıkan değişkenler doğrultusunda pazar avantajı en önemli aktör durumundadır.
Üreticilerin iyi tarım uygulamasını gerekli görmesinde ilk sırada %48 ile pazar avantajı,
gerekli görmeme nedeninde yine ilk sırada %54 ile pazar avantajının olmaması gelmektedir. Lojistik regresyon analizi sonucunda üreticilerin iyi tarım yapmasında en
etkili değişken arazi genişliği olarak bulunmuştur. Arazi genişliğindeki 1 birimlik artış
iyi tarım yapma olasılığını 72,824 kat arttırmaktadır. İkinci sırada yer alan en etkili
faktör üreticilerin iyi tarım ile ilgili eğitime katılmış olma durumudur. Eğitime katılma,
iyi tarım uygulama eğilimini 20,372 kat arttırmaktadır. İyi tarım uygulamasının
yaygınlaşması için pazar avantajının sağlanması ve desteklerde sürekliliğin sağlanması
önem taşımaktadır. Üreticilerin ve tüketicilerin konu hakkında bilinçlendirilmesi ve
talep oluşması İTU'nun yaygınlaşmasında tetikleyici rol oynamaktadır.

ANAHTAR KELİMELER: İyi tarım, GLOBALGAP, İTU, Sürdürülebilir tarım,
Sürdürülebilir üretim, Antalya.

JÜRİ: Prof. Dr. Orhan ÖZÇATALBAŞ
Dr. Öğr. Üyesi Yavuz TAŞÇIOĞLU
Dr. Öğr. Üyesi Mehmet AYDOĞAN

Abstract:
Misapplications during agricultural production bring along various problems in
terms of human and environmental health. These faulty practices cause the reliability of
the produced products to be questioned. Consumers desire to know where, under which
conditions, and by which methods the products they buy are produced, result in farmers
to need systems that provide assurance to answer these questions. The system, in which
the production process is recorded within certain standards, is recognized as Good
Agriculture Practices (GLOBALGAP) in the world and Good Agricultural Practices
(ITU) in Turkey. In this study, the development of the process was examined and the
factors which were effective in the decision-making process of the producers on good
agriculture practices were tried to be revealed. The development process of good
agricultural practices in the world and in Turkey has been examined along with
secondary data. The primary data of the study consists of questionnaire interviews with
a total of 100 producers, 50 of which are good agriculture practitioners and 50 are not
good agriculture practitioners in Aksu district of Antalya province. The obtained data
were transferred to the SPSS application and analysed. In these analyses, continuous but
non-normally distributed data (age, farm size, etc.) determined for groups that do and do
not practice good agriculture were subjected to the Mann-Whitney U test, and discrete
data (gender, education, etc.) were subjected to the chi-square test. examined whether
there is a difference. The independent variables which were found to be significantly
different between groups that did and did not practice good agriculture were included in
the logistic regression analysis.
As a result of the analyses, the education level of the producers, monthly
income, land width, the place where the products are sold, the situation of applying and
adopting the innovations, the sources of learning the innovation techniques, the place
where the good agricultural practice is heard for the first time, whether it is necessary,
the economic yield, the market situation, the status of participating in the training, the
willingness to participate in the training has a significant effect on the outcome of the
results. Market advantage is the most important actor in line with the variables that are
meaningful in questions about good agriculture. Market advantage (48%) is the first
reason for the producers to consider good agricultural practices as necessary, and the lack of market advantage (54%) is the first reason for not considering it as a necessity.
As a result of the logistic regression analysis, the most effective variable was found to
be the land width for the producers to practice good agriculture. An increase of 1 unit in
the width of the land increases the probability of good agriculture practice 72,824 times.
The second most influential factor is the farmers participation in training on good
agriculture practice. Participating in education increases the tendency to practice good
agriculture 20,372 times. It is important to provide market advantage and to ensure
continuity in support for the spread of good agricultural practices. Raising awareness
among producers and consumers about the subject and creating demand plays a
triggering role in the spread of ITU.

KEYWORDS: Good agricultural, GLOBALGAP, GAP, Sustainable agriculture,
Sustainable production, Antalya.

COMMITTEE: Prof. Dr. Orhan ÖZÇATALBAŞ
Asst. Prof. Dr. Yavuz TAŞÇIOĞLU
Asst. Prof. Dr. Mehmet AYDOĞAN