İdarenin elektrik piyasasındaki sözleşmelere müdahalesi
Interference of administration with the contracts concluded in electricity market
Yazar: SERHAT ÇELEN
Danışman: PROF. DR. MURAT SEZGİNER
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / İdare Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Yasal müdahale = Legal intervention

Özet:
Bu çalışmanın konusunu, elektrik piyasasında faaliyet gösteren aktörler arasında imzalanan bazı sözleşmelere idare tarafından yapılan müdahaleler oluşturmaktadır. Çalışmada, elektrik piyasasının özelleşmesi ve serbestleşmesi sonrasında değişen regülasyon ve kamu hizmeti anlayışıyla birlikte idarenin, "bu alandaki hizmetleri sağlayan" taraftan, "bu alandaki hizmetleri sağlayanları denetleyen" tarafa dönüşmesi sürecinde sahip olduğu yeni rol, elektrik piyasasındaki sözleşmelere müdahalesi bakımından incelenmektedir. Zira idarenin, elektrik piyasasındaki aktörler arasında yapılan ve tarafı olmadığı bir sözleşmeye müdahalesi, elektrik piyasasında yer alan aktörler ve tüketiciler arasındaki dengeyi sağlamaya çalışırken, aynı zamanda usul hukuku ve maddi hukuk yönünden pek çok hukuki meseleyi gündeme getirmiştir. Örneğin Alman Hukukunda bu müdahale, "özel hukuku şekillendiren idari işlemler" (Der privatrechtsgestaltende Verwaltungsakt) olarak adlandırılan kavramı doğurmuş ve bunun mahkemelerde hukuki denetimi, geriye yürüme ve hukuki kesinlik gibi sorunları da beraberinde getirmiştir. Amerikan Hukukunda, idarenin elektrik piyasasındaki sözleşmelere müdahalesinin bir yansıması olan tarife değişikliklerinin ortaya çıkardığı sorun, bu değişikliklerin "adil ve makul" olması ve söz konusu değişikliklerde "kamu yararı bulunması" gibi soyut şartları içeren "Mobile – Sierra" öğretisiyle çözüme kavuşturulmaya çalışılmıştır. Türk Hukukunda idarenin müdahale ettiği elektrik piyasası sözleşmeleri, tarifelerin idari yargı yerlerince iptal edildiği zaman, iptal kararından doğan hukuki boşluğun nasıl doldurulacağı ile bu tür sözleşmelerin özel hukuk sözleşmeleri ve idari sözleşmeler dışında nev'i şahsına münhasır üçüncü tür sözleşmeler olarak sınıflandırılıp sınıflandırılamayacağı ve bunlardan doğan uyuşmazlıklarda yetkili mahkemenin neresi olacağı gibi konularda hukuki belirsizlik ve tartışma yaratmıştır. Çalışmada, konuyla ilgili hukuki kavramlara, elektrik enerjisiyle ilgili genel bilgilere yer verildikten sonra Türk elektrik sektörünün tarihsel gelişimi ve Türk elektrik piyasasının mevcut yapısı ve söz konusu piyasadaki belli başlı sözleşme tiplerine değinilmiş, ardından idarenin elektrik piyasasındaki sözleşmelere müdahalesi Türk, Amerikan ve Alman Hukuku perspektifinden incelenmiş, bu müdahaleden kaynaklanan sorunlar ele alınmış ve bu sorunlara muhtemel çözüm önerileri getirilmiştir.

Abstract:
The subject of this study is the interference of the administration with some contracts executed among actors engaging in the electricity market. In the study, the new role of the administration in the process of transforming from the party "providing services in this field" to the party "controlling those that provide services in this field", together with the changing regulation and public service understanding after the privatization and liberalization of the electricity market, is examined in terms of its interference with the contracts in the electricity market. Because, the interference of the administration, with a contract among the actors in the electricity market to which it is not a party, brought up many legal issues in terms of procedural law and substantive law, while trying to maintain the balance between the actors and consumers in the electricity market. For example, in German Law, this interference led to the emergence of the concept of "administrative acts shaping private law" ("Der privatrechtsgestaltende Verwaltungsakt"), and its legal review in courts has brought issues such as retroactivity and legal certainty. In American Law, the problem caused by tariff changes, which reflects the administration's interference with the contracts in the electricity market, was tried to be resolved with the "Mobile – Sierra" doctrine, which includes abstract conditions for these changes to be "fair and reasonable" and "to the benefit of public interest". In Turkish Law, the interference of the administration with the contracts in the electricity market created legal uncertainty and controversy on issues such as how to fill the lacuna arising from the cancellation decision when the tariffs are cancelled by the administrative tribunals, whether such contracts can be classified as sui generis third type contracts, other than private law contracts and public law contracts, and which courts will be the competent ones in disputes arising from those contracts. In the study, after covering the legal concepts related to the subject and general information about electrical energy, the historical development of the Turkish electricity sector and the current structure of the Turkish electricity market and the main contract types in the said market are mentioned, and then the interference of the administration with the contracts in the electricity market is examined from the perspective of Turkish, American and German Law, the problems arising from this interference are discussed and possible solutions are suggested for these problems.