Ortaöğretim okulu müdürlerinin öğretmenler tarafından algılanan durumsal liderlik stilleri ile öğretimsel liderlik rolleri (Kartal ilçesi örneği)  
 
arasındaki ilişkinin incelenmesi 
(kartal ilçesi örneği)
Study on correlation between secondary school principals' situational leadership styles and educational leadership roles that perceived by teachers (Kartal district sample)
Yazar: HAKAN AYTEKİN
Danışman: PROF. DR. ADİL ÇAĞLAR
Yeditepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim yönetimi = Educational administration ; Liderlik = Leadership ; Okul yöneticileri = School administrators ; Ortaöğretim okulları = Secondary education schools ; Öğretimsel liderlik = Instructional leadership ; Öğretmen algısı = Teacher perception

Özet:
Bu araştırma, öğretmen algılarına göre yöneticilerin Durumsal Liderlik Stilleri ile Öğretimsel Liderlik Rolleri arasındaki ilişkiyi inceleyerek varsa yöneticilerin liderlik becerilerinde yetersiz oldukları alanların ve bu duruma etki eden faktörlerin tespiti ve yetersizlikleri giderilmesi için etkin uygulamaların belirlenmesi dolayısıyla eğitim ortamlarının kalitesinin yükseltilmesine katkı sağlamak üzere yapılmıştır. 
Bu araştırmada öğretmen algılarına göre liselerde görev yapan okul müdürlerinin Durumsal Liderlik Stilleri ile Öğretimsel Liderlik Rolleri alanındaki yeterlilik düzeylerinin, cinsiyete, yaşa, medeni duruma, branşa, öğrenim düzeyine, mesleki kıdeme, aynı okuldaki çalışma süresine ve aynı yönetici ile çalışma süresine göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde bir farklılık gösterip göstermediği incelenmiştir. Araştırmada betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini, 2012-2013 eğitim-öğretim yılında İstanbul ili Kartal ilçesindeki Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı liselerde görev yapan 1518 öğretmen oluşturmaktadır. Bu doğrultuda ölçekler, bu evrenden tesadüfi örnekleme yöntemleri ile seçilmiş toplam 468 öğretmene uygulanmıştır.
Yöneticilerin Durumsal Liderlik Stillerini belirlemek için Bass ve Avolio tarafından 1990 yılında geliştirilen Durumsal Liderlik Stilleri Ölçeği kullanılmıştır. Ölçek 36 maddeden oluşmaktadır ve Dönüşümsel Liderlik, Sürdürülebilir Liderlik ve Serbestlik Tanıyan Liderlik olmak üzere  3 alt boyut içermektedir. Yöneticilerin Öğretimsel Liderlik becerilerini değerlendirmek için Şişman tarafından 2004 yılında geliştirilen Öğretimsel Liderlik Ölçeği kullanılmıştır. Ölçek 50 maddeden oluşmaktadır ve Öğretim Amaçlarının Belirlenmesi ve Paylaşılması, Eğitim Programı ve Öğretim Sürecinin Yönetilmesi, Öğretim Süreci ve Öğrencilerin Değerlendirilmesi, Düzenli Öğretme ve Öğrenme Çevresi ve İklimi Oluşturma Öğretmenlerin Desteklenmesi ve Geliştirilmesi olmak üzere 5 alt boyut içermektedir.
Verilerin çözümlenmesinde SPSS 15.0 paket programı kullanılarak demografik özelliklerin frekans ve yüzde değerleri incelenmiş, ölçeklerden alınan puanların aritmetik ortalamaları ve standart sapmaları hesaplanmıştır. Durumsal Liderlik Stilleri ve Öğretimsel Liderlik ölçeklerinden alınan puanların; öğretmenin cinsiyetine ve medeni durumuna göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemek için Bağımsız Grup T testi, yaşına, branşına, eğitim durumuna ve aynı yönetici ile çalışma süresine göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemek için Kruskal Wallis-H Testi analizi ve hangi gruplar arasında anlamlı farklılıklar olduğunu belirlemek üzere Mann Whitney-U testi, öğretmenlerin Mesleki Kıdem ve aynı okulda çalışma süresine göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemek için Tek Yönlü Varyans Analizi ANOVA testi yapılmıştır. Ölçeklerin toplam puanları arasındaki ilişkiler, Durumsal Liderlik Stilleri Ölçeği Toplam Puanları ve Öğretimsel Liderlik Ölçeği alt boyut puanları arasındaki ilişkiler ve Öğretimsel liderlik toplam puanları ile Durumsal Liderlik alt boyutu puanları arasındaki ilişkilerin tespiti için  Pearson Momentler Çarpımı analizi yapılmıştır.
Araştırma sonuçlarına göre; okul müdürlerinin Durumsal Liderlik Yeterlilikleri alt boyutları üzerinde ve Öğretimsel Liderlik Becerileri alt boyutları üzerinde cinsiyet, yaş, medeni durum, branş, eğitim durumu, mesleki kıdem ve okuldaki çalışma süresi etkili değişkenler değildir. Aynı okulda çalışma süresi değişkeni de Durumsal Liderlik becerileri ve alt boyutları üzerinde etkili değilken Öğretimsel Liderlik becerileri ve Okul Amaçlarının Belirlenmesi ve Paylaşılması, Eğitim Programı ve Öğretim Sürecinin Yönetimi ve Öğretim Süreci ve Öğrencilerin Değerlendirilmesi  becerileri üzerinde etkili bir değişkendir. Okul müdürlerinin Durumsal Liderlik becerileri ile Öğretimsel liderlik becerileri alt boyutları arasında pozitif yönlü yüksek bir ilişki vardır. Okul müdürlerinin Öğretimsel Liderlik becerileri ile Serbestlik Tanıyan Liderlik becerileri ve Sürdürülebilir Liderlik becerileri arasında pozitif yönlü yüksek düzeyde anlamlı ilişki vardır. Okul müdürlerinin Öğretimsel Liderlik becerileri ile Dönüşümsel Liderlik becerileri arasında pozitif yönlü düşük düzeyde anlamlı bir ilişki vardır. Okul müdürlerinin Durumsal Liderlik becerileri ile Öğretimsel Liderlik becerilerinin alt boyutları arasında pozitif yönlü orta düzeyde anlamlı ilişki bulunduğu tespit edilmiştir.




Kullanılan Anahtar Kelimeler: Öğretmen, lise, liderlik, durumsal, dönüşümsel, sürdürülebilir, öğretimsel, okul, müdür, yönetici, yeterlilik.

Abstract:
This research, based on teachers' perceptions, is done to examine correlation between Situational Leadership Styles and Educational Leadership Roles of directors;  - if there is any- to determine in which areas and what factors are effective on incapability in leadership skills; to define efficient praxis to disperse this incapability and so to contribute for improving quality of educational mediums.
In this research, it is examined whether there is statistically significant difference on capability levels in Situational Leadership Styles and Educational Leadership Roles according to gender, age, marital status, field of study, educational level, seniority, working duration in same school and with same director. Descriptive scan model is used in the research. Total field under survey consist of 1518 teachers who works ministerial high schools located in Kartal district of  Istanbul. Accordingly scales are applied to 468 teachers in total chosen from that field by random method.
To determine managers' Situational Leadership Styles, Situational Leadership Scale evolved by  Bass ve Avolio in 1990 is used. Scale is composed of 36 clauses and involves 3 subdimensions as Transformational Leadership, Sustainable Leadership and  Unconstrainedness Leadership. Educational Leadership Scale evolved by Sisman in 2004 is used to evaluate managers' educational leadership skills. 50-clause scale has 5 subdimensions as Determination and Contribution of Education Purposes, Managing the Education Programme and Teaching Progress, Evaluation of teaching progress and students, Composing  Systematic Teaching and Study enviranment and medium, Supporting and improving the teachers.
To analysis the input data, frequency and percent values of demographic features are examined by using SPSS 15.0 Package Programme, aritmetic average and standard deviation of percentage points that taken from scales are calculated. Independent Group T Test is used to determine if any significant difference among Situational Leadership Styles and Educational Leadership scale points due to teacher's gender and marital status; it is specified whether any significant difference due to age, field of study, educational level and working duration with same director by using Kruskal Wallis-H Test Analysis and Mann Whitney-U Test is used to define between which groups there is significant difference; one-way analysis of variance ANOVA is done to determine the significant difference due to seniority and working duration at same school. Pearson Moments Product Analysis is applied to define correlation between total points of all scales, correlation between Situational Leadership Style scale total points and total points taken from subdimensions of Educational Leadership scale and correlation between Educational Leadership scale total points and total points taken from subdimensions of Situational Leadership Style scale. 
As per research result, gender, age, marital status, field of study, educational level, seniority and working duration are non-effective factors among managers' Situational Leadership Capability subdimensions and Educational Leadership Skills subdimensions. Although working duration at same school is not effective factor on Situational Leadership Skills and its subdimensions, it is effective among Educational Leadership Skills, Determination and Contribution of School Purposes, Managing the Education Programme and Teaching Progress, Evaluation of teaching progress and students. There is positively high correlation between subdimensions of managers' Situational Leadership Skills and Educational Leadership Skills. Also positively high correlation is defined among Transformational Leadership, Sustainable Leadership and  Unconstrainedness Leadership skills. Managers' Educational Ledaership skills and Transformational Leadership skills have positively low significant correlation. Subdimensions of managers' Situational Leadership Skills and Educational Leadership Skills have positively medium-level significant correlation.




Keywords: Teacher, high school, leadership, situational, transformational, sustainable, educational, school, principal, manager, capability