Fıkhi kaideler ışığında hafifletici istisnai haller ve hükümleri
Mitigating exceptional cases and their judgments under the light of rules of fiqh
Yazar: RAHMAN JADDOA
Danışman: PROF. DR. TEVHİT AYENGİN
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Hüküm = Judgement ; Kaide = Base ; İslam Hukuku = Islamic Law ; İslam dini = Islam religion ; İstisna = Exception

Özet:
Başlığı: "Fıkhî Kaideler Işığında Hafifletici İstisnaî Haller ve Hükümleri" olan araştrmamızda olağanüstü ve istisnaî haller ile bunların fıkhî hükümlerin hafifletilmesine etkilerinin bir araya toplanması, açıklanması ve tüm alt konularına ilişkin toplayıcı ve dü-zenleyici fıkhî kaidelerin çıkarılması hususları ele alınmaktadır.
Araştırma bir önsöz ve dört ana bölümden oluşmaktadır. Birinci Bölüm, fıkhî kai-deler ilmi hakkında kuramsal bir çalışma içermektedir. Bu bölümde, fıkhî kaidelerin mahi-yeti, delilleri, önemi, ortaya çıkışı, gelişimi, kaynakları, bu hususta alimlerin izledikleri yöntemler, ayırt edici özellikleri ve ilgili diğer kaideleri ele aldık. Ayrıca bunlarla istidlal ve ihticac konusunu tartıştık. 
İkinci Bölüm, istisnaî haller ve hükümler ile Şâri'in hafifletmelerini açıklamaktadır. Bu bölümde beş temel zaruretin korunması, meşakket ve zorluğun kaldırılması hakkında Şeriat'ın genel maksatlarını ele aldık. Böylelikle fert ve toplum ile alakalı istisnaî halleri tanımaya, bunların fıkhî hükümler üzerindeki etkilerini, hafifletme ve kolaylık sağlayan hafifletici hükümlerin gereklerini ve bu hükümlerin değişimini sağlayan kuralları açıklamaya yönelik bir giriş yapmış olduk.
Üçüncü ve Dördüncü Bölüm, ilgili küllî fıkhî kaidelerin çıkarılması ve değerlendi-rilmesi ile olağanüstü istisnaî hallere ilişkin hafifletici hükümlerin çıkarılmasına ilişkin kuralları içermektedir. Aralarındaki bağları, açıklamalarını, bazı uygulamalarını ve kap-samlarına girmekten istisna edilen hususları belirtmek suretiyle bunları, alimlerin belirlediği gibi, fetva ve yargıya elverişli kanun maddeleri şeklinde bir mevzu olarak bir araya topladık ki alternatif hükümleri istinbat usûlü ve bu hallerin uygulama yöntemi açıklığa kavuşmuş olsun.
Böylelikle istisnai haller ve fert, toplum ve ümmet düzeyinde etkileri yansıyan ve olağan hallere ilişkin şer'î hükümler için azimetlerden ruhsatlara dönüşüme neden olan zâfiyet ve acziyet halleri ortaya çıkmış oldu. Bu çalışma yoluyla, küllî fıkhî kaideler ile bağlantı kurarak, insan hayatını zorlaştıran sıkıntılı meseleler için yeni hükümler istinbat etmede temel teşkil etmek üzere, istisnaî hallere ve fer'î hükümlerine ilişkin tümevarımsal ilmi bir yönteme ulaşmayı amaçladık.

Abstract:
In our research titled "Mitigating Exceptional Cases and Their Judgments Under the Light of Rules of Fiqh", an analysis of extraordinary and exceptional cases and their effect on mitigation of verdicts of Fiqh, explanation thereof and derivation of comprehen-ding and regulating relevant rules of Fiqh, is made. The research is composed of an Intro-duction and four main chapters. The First Chapter includes a theoretical work on the dis-cipline of rules of Fiqh. Subjects discussed in that chapter include nature of rules of Fiqh, their evidence, importance, emergence, development, resources, methods followed by Ulama in that subject, their distinctive features and other relevant rules. Furthermore, dis-cussion of methods of inference with them is made. 
The Second Chapter explains the exceptional cases and judgments as well as miti-gation by the Shari' (legislator). In this part we elaborated general objectives of the Shariah (Islamic law) about the protection of five basic necessities and removal of trouble and difficulty. By so doing we made an introduction towards knowing exceptional cases related to individuals and society, explaining their effects on rules of Fiqh and requirements of mitigation and of mitigating verdicts that provide easiness and rules through which these verdicts are replaced. 
The Third and the Fourth Chapters includes analysis of rules for inference of rele-vant comprehensive rules of Fiqh and their evaluation as well as inference of mitigating rules related to extraordinary exceptional cases. We gathered them in the form of provisi-ons of law available for fatwa (legal opinion) and ruling as prescribed by Ulama, by means of indicating connections among them, explanations thereof, ways of implementation and their exceptions, so that the procedure for derivation of alternative rules and the method for enforcing of these cases are made understandable. 
In that way, both exceptional cases and cases of weakness and inability which have effects on individuals, societies and the Ummah (global society of Muslims) and therefore are the reasons for transformation of azeema (perfection) to ruhsa (permission) for rules of Sharia for normal conditions are made clear. Through this work, we attempted to reach an inductive scientific method related to exceptional cases and their subsidiary judgments to serve as a base for derivation of new verdicts for problematic issues complicating human life, by means of setting a connection with comprehensive rules of Fiqh.