Kur'an'da el-emr bi'l-ma'rūf ve'n-nehy 'ani'l-munker ifadesinin geçtiği ayetlerin tahlili
The analysis of the verses about el-emr bi'l-ma'rūf ve'n-nehy 'ani'l-munker in the Quran
Yazar: SEMA YİĞİT
Danışman: PROF. DR. HALİS ALBAYRAK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Arapça = Arabic ; Ayetler = Verses ; Dil bilgisi = Grammar ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Ma`ruf = Marouf ; Nehy = Prohibition ; Nehy an-il-münker = Nehy an-il-münker ; Rivayetler = Rumours ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu tezin konusu el-emr bi'l-ma'rūf ve'n-nehy 'ani'l-munker ayetlerinin tespit
edilen sorunlar çerçevesinde incelenerek değerlendirilmesidir. Bu çalışma söz konusu
dokuz ayeti kapsamaktadır. Kur'an'da bahsedilen ifadenin yer aldığı ayetler, 3/
Āluʿİmrān: 104, 110, 114; 7/el-A'rāf: 157; 9/et-Tevbe: 67, 71, 112; 22/el-Ḥacc: 41; 31/
Luḳmān: 17. ayetleridir.
Genel anlamda el-emr bi'l-ma'rūf ve'n-nehy 'ani'l-munker, herkes tarafından
kolaylıkla uygulanabilir görünen bir görev olmasına karşın, tarihin akışı içinde algılanış
biçimleri değişmiş, anlam genişlemiş ve bazı dönemlerde olumsuz olayların
yaşanmasında gerekçe olarak kullanılmıştır. Bu açıdan tez İslam toplumunda ilgili
ayetlerin yansımalarını ortaya koyması ve bunların güncel uzantılarına çözüm önermesi
bakımından önem arzetmektedir.
el-Emr bi'l-ma'rūf ve'n-nehy 'ani'l-munker ayetleri ile ilgili bu tez, öncelikle
nuzūl ortamını dikkate alarak ayetlerin ilk muhatapları tarafından nasıl anlaşıldığını ve
tarihi süreç içinde farklı yorum ve uygulamalardan doğan çeşitliliğin kaynağını tespit
etmeye çalışmıştır. Bu tezin ilk bölümünde söz konusu ifadede yer alan dört temel
kelimenin etimolojik incelemeleri gerçekleştirilmiştir. Klasik Arapça sözlüklerden ve
cahiliye dönemi şiirlerinden elde edilen kullanımlardan yola çıkılarak, ma'rūf ile örf
kelimelerinin aynı anlama geldiği belirlenmiştir. Ayetler ikinci bölümde erken dönem
tefsirleri başta olmak üzere tefsir ve tarih kaynaklarından taranmıştır. Söz konusu
ayetlerin kronolojik değerlendirmesinde, ayetlerin ağırlıklı olarak Medine dönemine ait329
olduğu görülmüştür. Hz. Peygamber'in Medine toplumunda nübüvvet görevinin yanında,
üstlendiği liderlik ve hakemlik gibi yeni rollerin niteliği ve Medine toplumunun asli
unsurları olan Evs, Ḫazrec ve Medineli Yahudiler özelinde ehl-i kitap arasında geçen
siyasi ve ekonomik çekişmelerin ayetlerin inişine etkisi incelenmiştir. Bu incelemede
ayetlerin siyasal atıflar barındırdığı anlaşılmış; toplumsal sözleşmelerle, toplumsal barış
ve güvenliğin tehlikede olduğu bağlamlarla ve itaat kavramı ile ilgisi görülmüştür. Bu
ifadenin tüm toplumun mutabık olduğu hususlar üzerinden bağlayıcılık kazandığı ve ahit
kavramı ile benzeşen yönleri bakımından dini hukuki ve ahlaki sahalarda farklı muhteva
ve yaptırımlara işaret ettiği anlaşılmıştır. Bu tespitin üzerinde mutlaka durularak her
toplumun ve her çağın kabul ettiği ortak değerler ve Kur'an'ın bu ortak değerleri ma'rūf
olarak niteleyen ortak ölçüsü netleştirilmeli ve daha sınırları, yöntemleri belli olan bir
zeminde konuşulur hale gelmelidir.

Abstract:
The subject of the thesis is to examine and evaluate the verses of "al-amr bi'lma'rūf ve'n-nehy 'ani'l-munkar" within the framework of the identified problems. This
study handles the nine verses in question. The verses in which the expression mentioned
in the Holy Qur'an are 22/al-Ḥacj: 41; 9/at-Tawbah: 67, 71, 112; 7/al-A'rāf: 157; 3/ Āl-
ʿImrān: 104, 110, 114; 31/Luḳmān: 17. verses.
In general, while "al-emr b'l-ma'rūf ve'n-nehy 'ani'l-munkar", a task that seems
easily applicable by everyone, although it is in the course of history have changed the
way it's perception, expanded the meaning of its and in some periods was used as
justification in unfavorable incidents. From this point of view, the thesis is important in
terms of revealing the reflections of the relevant verses in the Islamic society and offering
solutions to their current extensions.
The thesis regarding the verses that included "al-emr b'l-ma'rūf ve'n-nehy 'ani'lmunkar", firstly, has tried to identify how understood by the recipients of the revelation
considering the environment, throughout history, sought to identify the source of the
diversity arising from different approaches and practices.
In the first part of the thesis, have been carried out etymological studies of the four
basic words contained in the expression in question. Based on the usage obtained from
classical Arabic dictionaries and poems of the Jahiliyyah Period, it has been determined
that the words ma'rūf and 'orf mean the same thing.
In the second part, the verses are examined from interpretation and historical
sources, especially early ones. In the chronological evaluation of the verses in question,
it has been seen that the verses belong mainly to the Madina period.
In addition to the prophethood role of the Prophet in the Madina society, the nature
of the new roles such as leadership and mediator, it have been examined that the effect of
the political and economic conflicts between the Aws, Khazraj and the Ehlu'l-Kitāb
which are the main elements of the Madina society and especially the Jews, on the reasons
the relevation of the verses.
In this study, it has been understood that the verses contain political references
and it has been seen they are related to social conventions, contexts where social peace
and security are at danger, and the concept of obedience. It has been understood that this
expression is binding on the issues that the whole society agrees on and points to different
content and sanctions in religious, legal and moral fields in terms of its similarities with
the concept of the covenant. By emphasizing this determination, the common values
accepted by every society and every age and the common values of the Qur'an, which
characterizes these common values as ma'rūf, should be clarified, and it should be spoken
on a ground whose boundaries and methods are clearer.