Vergi hukukunda hibrit uyumsuzluk düzenlemeleri
Hybrid mismatch arrangements in tax law
Yazar: İMRAN ARITI ERDEM
Danışman: PROF. DR. YUSUF ZİYA TAŞKAN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Agresif vergi planlaması = Agressive tax planning ; Hibrit uyumsuzluk düzenlemeleri = Hybrid mismatch arrangements ; Kurumlar vergisi = Corporate tax ; Matrah aşındırması ve kar aktarımı = Base erosion and profit shifting ; Türk vergi hukuku = Turkish tax law ; Türk vergi sistemi = Turkish tax system ; Vergi hukuku = Tax law ; Vergi planlaması = Tax planning ; Vergiden kaçınma = Tax avoidance ; Vergiler = Taxes

Özet:
Dinamik bir yapıya sahip ve küresel çapta bütünleşmiş ekonomik yaşamın aktörlerinden olan mükelleflerin iş ve işlemlerinin uluslararası boyutta yoğunluğunun arttığı günümüzde, vergiden kaçınma yöntemleri de sürekli bir devinim içindedir. Söz konusu yöntemlere karşı ülkelerin alabileceği önlemlere ilişkin OECD ve G20 tarafından hazırlanan BEPS Projesi'ndeki konu başlıkları arasında yer alan sorunlardan birisi de hibrit uyumsuzluk düzenlemeleridir. Ülkelerin, işletme türleri ve finansman kaynaklarına ilişkin hukuki nitelendirme ve sınıflandırmaları arasındaki farklılıklardan yararlanılmak suretiyle çifte vergilendirilmeme sonucuna erişme çabasını ifade eden hibrit uyumsuzluk düzenlemeleri, agresif vergi planlaması örneği olarak nitelendirilmektedir. Bu yöntem; çok uluslu işletmeler tarafından ülkelerin vergi tabanlarının azımsanmayacak ölçüde aşındırılması ve buna bağlı olarak mali güç, adalet ve eşitlik gibi vergilendirme ilkelerinin yanı sıra rekabetin de zedelenmesi sonuçlarını doğurmaktadır. Bu sonuçların ortadan kaldırılması için BEPS 2 No'lu Eylem Planı ile OECD bünyesinde hibrit uyumsuzluk düzenlemelerine karşı ülke iç hukuklarına yönelik on iki adet kural tavsiyesinde bulunulmuş olup günümüzde ülkelerin mevzuatlarını bu yönde geliştirme eğiliminde oldukları görülmektedir. Özellikle gelişmekte olan ekonomisi ve sermaye piyasası düşünüldüğünde, hibrit uyumsuzluk düzenlemeleri kavramının Türkiye için de bir tehlike arz ettiği görülmekte olup bu bakımdan OECD'nin kural tavsiyelerinin incelenmesi büyük önem taşımaktadır. Buradan hareketle bu tezde; hibrit uyumsuzluk düzenlemelerinin kavramsal çerçevesi, arka planıyla birlikte çizilerek OECD'nin ortaya koyduğu on iki adet kural tavsiyesi ve bu tavsiyeler dairesinde isimlendirilerek tanımlanan uyumsuzluk türleri incelenmekte, bu incelemeye binaen Türk vergi mevzuatında halihazırda mevcut kuralların hibrit uyumsuzluk düzenlemelerine karşı etkinliği değerlendirilerek kural boşluğu olan noktalar ortaya koyulmakta ve bu noktalardan hareketle mevzuatın geliştirilmesi için politika tavsiyelerinde bulunulmaktadır.

Abstract:
The use of tax avoidance strategies is on the rise globally as a result of the dynamic nature of taxpayers' business and transactions and their inclusion as participants in a world economy that is increasingly interconnected. Hybrid mismatch arrangements are one of the issues mentioned in the BEPS Project, which was created by the OECD and the G20 and outlines the countermeasures that countries can implement. Aggressive tax planning is exemplified by hybrid mismatch arrangements which represent the effort to reach double non-taxation by taking advantage of differences between relevant legislations of countries about business types and financial sources of the corporations. Due to this strategy, the tax bases of countries are significantly eroded by multinational corporations, which has a negative impact on both competition and taxation principles like ability to pay, fairness, and equality. With the BEPS Action 2, twelve rule recommendations were made against hybrid mismatch arrangements in an effort to prevent these consequences, and it is now evident that countries are inclined to evolve their legal systems in this manner. The idea of hybrid non-compliance legislation appears to constitute a concern for Turkey as well, especially in light of its rising economy and capital market. In this regard, it is crucial to look at the OECD's recommendations. From this point of view, in this thesis, the twelve recommedations provided out by the OECD and the forms of hybrid mismatches described by naming within these recommendations are explored along with the conceptual framework of hybrid mismatch arrangements and its background. Based on this review, this thesis bases its evaluation of the effectiveness of the current rules in Turkish tax law against hybrid mismatch arrangements, identifying areas where there are rule gaps and formulating policy recommendations for the growth of the law based on these areas.