Deniz yolu taşımacılığında risk ve gaz formundaki tehlikeli maddelerin çevresel etkilerinin modellenmesi
Risk in marine transport and modeling of the environmental effects of hazardous substance in the form of gas
Yazar: VİLDAN BÖLÜKBAŞI ATAY
Danışman: PROF. DR. BERİL AKIN
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
İstanbul Boğazı jeopolitik açıdan hem Türkiye hem de Dünya deniz taşımacılığı için önemli bir su kanalıdır. İstanbul Boğazı üzerindeki baskının azaltılması, muhtemel bir deniz kazası sonrasında yaşanabilecek olayların önlenmesi ve dolayısıyla İstanbul Boğazının seyir, can, mal ve çevre güvenliğinin sağlanması için İstanbul Boğazı'na alternatif deniz yolu olarak Kanal İstanbul projesinin gerçekleştirilmesi planlanmaktadır. Söz konusu proje kapsamında, Kanal İstanbul'da olası deniz kazalarının riskini en aza indirmek, çevre ve seyir güvenliği için önleyici tedbirleri almak büyük önem taşımaktadır. Kanal İstanbul Projesi risk değerlendirmesi amacıyla gerçekleştirilen bu çalışma ile, deniz kaza tipleri ve döküntü miktarları dikkate alınarak olası deniz kazalarından kaynaklanabilecek kirliliğin risk derecelendirilmesi yapılmıştır. Çalışma kapsamında, Monte Carlo Benzeşimi ve AASHTO (Amerikan Devlet Karayolu ve Ulaştırma Yetkilileri Birliği) metotları kullanılarak kaza tipine göre olası deniz kazalarında meydana gelebilecek döküntü miktarları belirlenmiştir. Döküntü miktarlarının belirlenmesinde bölgede en fazla taşıması gerçekleşen ve tehlikeli madde özelliği taşıyan amonyak, diklorometan, propan, bütan ve metanol kimyasallarının ALOHA programı ile modellemesi yapılmıştır. Yine araştırma kapsamında, Kanal İstanbul Projesi özelinde kazaların olasılık ve etki şiddeti kritelerine göre "Kanal İstanbul Kaza Risk Matrisi" oluşturulmuş ve bu sonuçlara göre kanalın riskli bölgeleri belirlenmiştir. Risk çalışmaları kapsamında, bölgenin coğrafi özellikleri ve mevcut veriler dikkate alınarak kanal 15 bölgeye göre değerlendirilmiştir. Yapılan değerlendirmeler sonucunda kanalın riskli alanları belirlenerek yangın ve karaya oturma kaza tiplerinde döküntü risk oranının yüksek olabileceği tespit edilmiştir. Kanal İstanbul için seçilen kimyasal kirleticilerin döküntü miktarına ve rüzgâr şiddetine bağlı olarak etki alanın değiştiği tespit edilmiştir.

Abstract:
The Bosphorus is a geopolitically important waterway for both Turkey and the world's maritime transportation. The Canal Istanbul project is planned to be realized as an alternative sea route to the Bosphorus in order to reduce the pressure on the Bosphorus, to prevent incidents that may occur after a possible maritime accident, and thus to ensure the safety of navigation, life, property and environment of the Bosphorus. Within the scope of the project, it is important to minimize the risk of possible marine accidents in Canal Istanbul and take preventive measures for environmental and navigation safety. With this study carried out for the purpose of risk assessment of the Canal Istanbul Project, the risk rating of pollution that may arise from possible marine accidents has been made by taking into account the types of marine accidents and the amount of spill. With this study carried out for the purpose of risk assessment of the Canal Istanbul Project, the risk rating of pollution that may arise from possible marine accidents has been made by taking into account the types of marine accidents and the amount of spill. Within the scope of the study, Monte Carlo Simulation and AASHTO methods were used to determine the amount of spill that may occur in possible marine accidents according to accident type. In determining the amount of spills, ammonia, dichloromethane, propane, butane, and methanol chemicals, which are the most transported and hazardous substances in the region, were modeled with ALOHA program. Again, within the scope of the research, the "Canal Istanbul Accident Risk Matrix" was created according to the probability and severity of impact criteria of the accidents specific to the Canal Istanbul Project, and the risky areas of the canal were determined according to these results. Within the scope of risk studies, the channel was evaluated according to 15 zones by taking into account the geographical characteristics of the region and the available data. As a result of the evaluations, the risky areas of the canal were determined, and it was determined that the risk rate of spillage may be high in fire and grounding accident types. It has been determined that the chemical pollutants selected for Canal Istanbul change the impact area depending on the amount of spillage and wind intensity.