Akıllı kent kavramının akıllı yaşam ve akıllı insan bileşenlerinin değerlendirilmesi: İstanbul örneği
Evaluation of smart living and smart people components of the smart city concept in İstanbul
Yazar: SEZİN ÇİDAM
Danışman: PROF. DR. NESİBE NECLA ULUĞTEKİN
İstanbul Teknik Üniversitesi / Bilişim Enstitüsü / Bilişim Uygulamaları Ana Bilim Dalı / Coğrafi Bilgi Teknolojileri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Akıllı kentler = Smart cities ; Belediyeler = Municipalities ; Büyükşehir belediyeleri = Metropolitan municipality

Özet:
Pek çok yazılı kaynağa göre sanayi devrimi sonrasında dünya nüfusunun kontrolsüz olarak büyüdüğü, bu büyüme ivmesinin her geçen gün arttığı bilinmektedir. Bu hızlı nüfus artışı kırdan kente göç hareketlerini başlatmış, bu durum kentsel ve kırsal tüm yerleşmelerin değişmesine sebep olmuştur. 1950'li yıllarda dünya nüfusunun sadece %30'unun kentlerde yaşadığı bilinirken 2000'li yıllardan itibaren ise bu oranın %50'yi bulduğu söylenmektedir. Bu hızlı artış kentsel alanların kontrolsüz ve plansız olarak yaygınlaşmasına sebep olmuş, pek çok kentsel problem ortaya çıkmıştır. Kentsel alanlarda bu hızlı nüfus artışının sebep olduğu problemler konvansiyonel yöntemlerle çözülememiş, bu sorunların çözümünde yeni teknolojilerinin kullanılması fikirleri doğmuştur. Bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan gelişmeler kentsel problemler ekseninde değerlendirilmiş, "Akıllı Kent" kavramı böylelikle ortaya çıkmıştır. Bu düşüncelerle ortaya atılan ve 1990'lı yılların sonunda literatüre giren akıllı kent kavramı, bu tarihten sonra gittikçe yaygınlaşmıştır. Çoğu araştırmacıya göre 21. yüzyılın kentleri planlanırken akıllı kent kavramı görmezden gelinemez bir noktaya ulaşmıştır. Tüm dünyada hızla yaygınlaşan akıllı kent kavramı ülkemizde 2014 yılında onuncu kalkınma planı ile resmi kaynaklara girmiş; bu tarihten itibaren ülkemizde de kentsel mekânı ilgilendiren tüm stratejilerde kendine yer bulmuştur. Dünya çapındaki yaygın kullanıma rağmen akıllı kent kavramı çeşitli kesimlerce çokça telaffuz edilmiş olup asıl anlamı anlaşılmamıştır. Zira akıllı kent, felsefesi ve matematiği itibariyle karmaşık bir kavram olup çeşitli araştırmacılar tarafından incelenmiş, tanımlanmış ve anlatılmaya çalışılmıştır. Bu konuda temel kavramsal çerçeveyi Boyd Cohen ve Giffinger çizmiş, bir akıllı kent çemberi geliştirerek akıllı kentin bileşenlerini tanımlamıştır. Bu çembere göre akıllı kent; akıllı yaşam, akıllı çevre, akıllı ulaşım, akıllı insan, akıllı ekonomi, akıllı yönetişim gibi birbirinden farklı gibi görünen disiplinleri içeren altı bileşenden oluşmaktadır. Bu sebeple çok disiplinli bir şekilde incelenmesi, tüm bileşenleri ve alt bileşenleri ile ele alınması gerekmektedir. Ancak akıllı kent kavramı günümüzde ileri teknolojilerin kullanıldığı yüksek bütçeli kamu yatırımları ile özdeşleştirilmiş; çoğunlukla belediyelerin kullandığı kent bilgi sistemleri uygulamalarına indirgenmiştir. Bu süreçte de Akıllı Yaşam ve Akıllı İnsan kavramları ihmal edilmiştir. Oysa akıllı kent için gerekli olan teknolojilerin yanı sıra bu teknolojileri günlük hayatına adapte edebilecek, akıllı kent yaşamına kolayca uyum sağlayabilecek, yaşam kalitesi ve refah düzeyi yüksek bir toplum da olmazsa olmazdır. Bu sebeple çalışmada İstanbul'da akıllı insan ve akıllı yaşam bileşenlerinin içerikleri ve performanslarının araştırılması kararlaştırılmıştır. Performans araştırmasının objektif bir şekilde yapılabilmesi için akıllı kentler için üretilen ölçeklerden faydalanılması düşünülmüş, bunun için dünyaca kabul görmüş akıllı kent ölçekleri araştırılmıştır. Literatürde yer alan ölçekler incelenmiş, bunlardan Akıllı Kent Konseyi, Navarra Üniversitesi, Viyana Teknoloji Üniversitesi ve ISO'nun kullandığı endeks, standart ve gösterge setleri çalışmaya dahil edilmiştir. Bu dört ölçekte yer alan göstergeler bir havuzda derlenerek göstergeler seti oluşturulmuştur.  Bu göstergeler setinde Akıllı Yaşam; Kültürel Tesisler, Sağlık Koşulları, Güvenlik, Konut Kalitesi, Eğitim Tesisleri, Turistik Çekicilik, Sosyal Bağlılık ve Refah alt bileşenleri; Akıllı İnsan ise, Yeterlilik Seviyesi, Yaşam Boyu Öğrenme, Sosyal ve Etnik Çoğulculuk, Esneklik, Yaratıcılık, Açık Görüşlülük, Katılım alt bileşenleri çevresinde değerlendirilmiş, toplam doksandokuz gösterge elde edilmiştir.  Bu göstergelerden her biri için İstanbul kapsamında veriler araştırılmış, bu veriler dünyaca kabul görmüş akıllı kentler ile karşılaştırılmıştır. Karşılaştırma sonucunda İstanbul'un akıllı kent kavramının akıllı yaşam ve akıllı insan bileşeninin yeterli olduğu alanlar ve geliştirilmesi gereken hususlar ortaya konmuş, konunun incelenmesi için gerekli verilerin yetersizliği nedeniyle sorunların çözümüne yönelik stratejiler tartışılmıştır. Yazarlar bileşenleri tek tek ele alınan popüler "akıllı kent" söylemlerine katılmamakla birlikte; çalışma akıllı kentin nasıl ele alındığı, akıllılığın kriterlerinin / göstergelerinin ne olduğu ve nasıl ölçülebileceğine ilişkin bir tartışma amaçlanarak bu çalışma yürütülmüş; akıllı kentin akıllı yaşam ve akıllı insan bileşenleri İstanbul ölçeğinde tartışılarak, görece üzerine daha az çalışma olan bu bileşenlere açıklık getirilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
According to written sources, the world population increased uncontrollably after the Industrial Revolution, and this increase continues rapidly every day, especially in urban areas. This rapid population growth initiated rural-to-urban migration movements, which caused all urban and rural settlements to change.  It is known that in the 1950s, only 30% of the world's population lived in cities, and as of the 2000s, this rate has reached 50%. This rapid increase has caused the uncontrolled and unplanned expansion of urban areas, and many urban problems have emerged. The problems caused by this rapid population growth in urban areas could not be solved with conventional methods, and ideas of using new technologies to solve these problems were born. Developments in information and communication technologies were evaluated in the context of urban problems, thus the concept of "Smart City" emerged. The smart city concept, which took part in literature at the end of the 1990s, has become increasingly widespread after this date. According to most researchers, the smart city concept has reached a point where it cannot be ignored when planning the cities of the 21st century. The smart city concept, which is rapidly spreading all over the world, entered official sources in Turkey with the tenth development plan in 2014; since this date, it has found a place in all strategies concerning urban space in our country. Despite its widespread use around the world, the real meaning of smart city has not been understood and has been mentioned superficially by various segments. Smart city is a complex concept in terms of its philosophy and mathematics and has been tried to be examined, defined and explained by various researchers but there is no consensus on the definition of smart city.  Boyd Cohen and Rudolf Giffinger drew the basic conceptual framework on this subject. And this conceptual framework has been widely accepted. Firstly, Giffinger determined the components and sub-components of the smart city with the study in 2007, and Cohen was inspired by this study and published the smart city wheel in 2012. According to this wheel, smart city consists of six components that include different disciplines such as smart living, smart environment, smart transportation, smart people, smart economy and smart governance. For this reason, it needs to be examined in a multidisciplinary manner and addressed with all its components and sub-components. However, the concept of smart city is identified with high-budget public investments using advanced technologies and it is mostly reduced to urban information systems applications used by municipalities. Besides, the concepts of "Smart Living and Smart People" have been neglected. However, alongside the technologies required for a smart city, a society that can adapt these technologies to its daily life, easily adapt to smart city life, and has a high quality of life and welfare is also a must. Therefore, it was decided in this study to investigate the performances of smart living and smart people components in Istanbul. In order to conduct performance research objectively, it was considered to use scales produced for smart cities. There are many globally accepted scales in the literature that measure, rank and compare smart cities. These scales were investigated and examined. Among these scales, Smart City Council - Smart City Index, Vienna University of Technology - Smart Cities Ranking of European Medium/Large Sized Cities, International Standards Organization (ISO) - Sustainable Development of Communities Standard for City Services and Quality of Life Indicators and University of Navarra - Cities in Motion Index were selected for using in the study. A scale which consists of fifteen sub-components and ninety-nine indicators was created by combining these selected four scales. In this scale "Smart Living" was evaluated around eight sub-components that are determined. These are; Cultural Facilities, Health Conditions, Security, Housing Quality, Educational Opportunities, Touristic Attraction, Social Cohesion and Welfare. On the other hand, "Smart People" were evaluated around seven sub-components which are Qualification Level, Lifelong Learning, Social and Ethnic Pluralism, Flexibility, Creativity, Open-mindedness, Participation. For each of the ninety-nine indicators under these fifteen sub-components, data were researched within the scope of Istanbul and it was decided to compare these data with globally accepted smart cities. For comparison, the cities that were in the top ten according to the results of the announced smart city indexes - Copenhagen, London, Singapore, Oslo, Zurich and Geneva - were selected and the data were also researched for these cities. As a result of the comparison made in the light of the data obtained, the areas where the smart living and smart people components of smart city concept in Istanbul are sufficient and the issues that need to be improved have been revealed, and strategies for solving the problems due to the insufficient data required to examine the subject have been discussed. Although the authors do not agree with the popular "smart city" discourses that components are discussed one by one; this study was carried out with the aim of discussing how the smart city is handled, what the criteria / indicators of smartness are and how they can be measured; by discussing the smart living and smart people components of the smart city on an Istanbul scale, these components, on which there are relatively fewer studies, have been tried to be clarified. However, the necessary, sufficient and up-to-date spatial data for the study could not be fully obtained. Within the scope of Istanbul, data could not be accessed for forty-four of the ninety-nine indicators and for sixteen indicators, only country scaled data was reached. Less data was obtained for the compared cities, and comparable data was obtained for only forty-four out of ninety-nine indicators. Thus, the comparison made for Istanbul and other cities was only around forty-four indicators. As a result of the comparison, it was concluded that Istanbul lags behind the globally accepted smart cities in both smart living and smart people components. In addition to these comparisons, evaluations were made regarding the indicator sets. Recommendations have been made regarding the indicators that should be added, removed or changed.