Okuma öğretiminde yaratıcı düşünme tekniklerinin üst düzey düşünme becerilerine etkisi
The impact of creative thinking techniques on higher-order thinking skills in reading instruction
Yazar: KORAY ÖZ
Danışman: DOÇ. DR. ALİ TÜRKEL
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmada, yaratıcı düşünme teknikleriyle yapılandırılan okuma uygulamalarının yaratıcılık algısına ve eleştirel düşünme becerisine etkisini belirlemek amaçlanmıştır. Araştırmada nitel ve nicel yöntemlerin birlikte kullanıldığı karma yöntem kullanılmıştır. Araştırmanın nicel bölümünde öntest-sontest kontrol gruplu yarı deneysel desen, nitel bölümünde de görüşme tekniği kullanılmıştır. Çalışma grubunun seçiminde uygun örnekleme yöntemi kullanılmıştır.  2022-2023 eğitim-öğretim yılında İzmir'de bir devlet okulunun 7. sınıf düzeyinde öğrenim gören 60 öğrenciyle (30'u deney grubu, 30'u kontrol grubu) gerçekleştirilmiştir. Deney grubuyla yaratıcı düşünme teknikleriyle yapılandırılan okuma uygulamaları gerçekleştirilirken kontrol grubunda MEB 7. sınıf Türkçe ders kitabında yer alan okuma çalışmaları uygulanmıştır. Bağımsız değişken olarak yaratıcı düşünme teknikleri ele alınırken, bağımlı değişken olarak "Khatena-Torrance Yaratıcılık Algı Envarteri" ve "Ennis-Weir Eleştirel Düşünme Kompozisyon Testi" puanları ele alınmıştır.  İstatistiki yöntemler olarak grup içinde ön-sontest değişimlerinde bağımlı t testi kullanılırken, iki grup arasında yapılan karşılaştırma için bağımsız t testi kullanılmıştır. Deneysel süreç sonunda deney grubu öğrencilerinin sürece ilişkin görüşlerini toplamak için "Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu" uygulanmıştır.  Nitel verilerin analizinde içerik analizi kullanılmıştır.
Araştırmanın nicel verileri incelendiğinde yaratıcı düşünme teknikleriyle yapılandırılan okuma uygulamalarının yaratıcılık algısını ve eleştirel düşünme becerisini artırdığı görülmektedir. Nicel verileri ayrıntılı biçimde açıklamak için süreç sonunda deney grubu öğrencilerinden toplanan görüşler nicel verileri destekler niteliktedir. 

Anahtar Kelimeler: Okuma öğretimi, 21. yüzyıl becerileri, Üst düzey düşünme becerileri, Yaratıcı düşünme teknikleri, Yaratıcılık algısı, Yaratıcı düşünme, Eleştirel düşünme, Türkçe eğitimi.

Abstract:
This study aimed to determine the impact of reading practices structured with creative thinking techniques on the perception of creativity and critical thinking skills. A mixed-methods approach, incorporating both qualitative and quantitative methods, was employed. The quantitative component utilized a pretest-posttest control group quasi-experimental design, while the qualitative component employed an interview technique. A purposive sampling method was applied to select the study group. The study was conducted with 60 seventh-grade students (30 in the experimental group and 30 in the control group) at a public school in İzmir during the 2022-2023 academic year. The experimental group engaged in reading practices structured with creative thinking techniques, whereas the control group followed the reading exercises from the Turkish language textbook for the seventh grade provided by the Turkish Ministry of National Education. Creative thinking techniques were the independent variable, while the scores from the "Khatena-Torrance Creative Perception Inventory" and the "Ennis-Weir Critical Thinking Essay Test" were the dependent variables. Dependent t-tests were used for within-group pretest-posttest changes, and independent t-tests were used for comparisons between the two groups. At the end of the experimental process, a "Semi-Structured Interview Form" was used to gather the views of the experimental group students regarding the process. Content analysis was utilized for the qualitative data analysis.

An examination of the quantitative data revealed that reading practices structured with creative thinking techniques enhanced both the perception of creativity and critical thinking skills. To provide a detailed explanation of the quantitative data, the opinions collected from the experimental group students at the end of the process supported the quantitative findings.

Keywords: Reading instruction, 21st-century skills, Higher-order thinking skills, Creative thinking techniques, Perception of creativity, Creative thinking, Critical thinking, Turkish language education.