Mezhepler tarihçilerine göre Hz. Ali'ye karşı savaşanlar (İbn Hazm örneği)
According to historians of the Islamic sects, those who fought against Ali İbn Abi Talib (Sample of Ibn Hazm)
Yazar: ZEYNEP KOYUNCU
Danışman: PROF. DR. MEHMET DALKILIÇ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Hz. Ali = Hz. Ali ; Mezhepler = Sects ; Mezhepler tarihi = Sect history ; Savaş = War ; Sıffin Savaşı = Sıffin War ; İbn Hazm = İbn Hazm ; İslam tarihi = Islamic history ; İslamiyet = Islam

Özet:
Hz. Peygamber'in vefatından sonra Müslümanlar, başta imâmet meselesi olmak üzere pek çok konuda ayrılığa düşmüşlerdir. İlk üç halife dönemini kapsayan bu ihtilâfların en fazla yaşandığı dönem şüphesiz Hz. Ali'nin hilâfeti dönemi olmuştur. Hz. Osman'ın şehit edilmesiyle başlayıp Cemel ve Sıffîn savaşları ile ilerleyen bu süreçte imâmet-siyaset temelinde yaşanan bu ihtilâflar, Hz. Ali döneminde sahabe kanının dökülmesine varacak kadar ileri bir noktaya ulaşmıştır.
Bu çalışmada, İslam Mezhepleri Tarihi'ne önemli derecede etki eden bu dönemin daha yakından, bir Mezhepler Tarihi müellifinin gözünden incelenmesi hedeflenmektedir. Endülüs medeniyeti içerisinde yetişmiş ve birçok ilim dalında yetkin bir kaleme sahip olan İbn Hazm'ın bu dönem hakkındaki tespitleri oldukça dikkat çekicidir. İbn Hazm, el-Fasl fi'l-milel ve'l-ehvâʾ ve'n-nihal adlı eserinde, Hz. Ali döneminde meydana gelen hadiselerin, yalnızca dini anlamda değil, sosyokültürel ve siyasi anlamda da insanları birbirinden ayıran olaylar olduğunu belirtir. Hz. Ali'nin imâmet iddiasında haklı olduğunu gerekçeleriyle açıklamakla birlikte, ona karşı savaşan Hâricîler hakkında da derin tahliller yapmıştır. İlk defa siyasi bir hadiseyi nas ile dini bir kisveye büründüren bu grubun nasıl bir zihniyete, hangi tavır ve davranışlara sahip olduklarını ayrıntılı olarak anlatmıştır. Cemel Savaşı'na iştirak edenlerin durumlarını değerlendirirken ise onların Sıffîn'de Hz. Ali'ye karşı savaşmayı haklı gören kimselerden farklı olduklarını belirtmiş; Muâviye'nin Hz. Ali ile savaşma nedenini açıklayarak onun hata yapan ve hatasından dolayı bir sevap alan müçtehit konumunda olduğunu ifade etmiştir.

Abstract:
After the death of the Prophet Muhammad, Muslims differed on many issues, especially on the issue of imamate. The period when these conflicts, which existed during the first three caliphs, were experienced the most, was undoubtedly the period of the caliphate of Ali ibn Abi Talib. In this process, which started with the martyrdom of Khalifa Uthman and progressed with the wars of Jamel and Sıffin, these conflicts on the basis of imamate-politics reached such a level as to spill the blood of the Companions during the reign of Khalifa Ali.
In this study, it is aimed to examine this period, which had a significant impact on the History of Islamic Sects, from the perspective of a History of Sects author. The findings of Ibn Hazm, who grew up in the Andalusian civilization and has a competence in many branches of science, about this period are quite remarkable. In his book called Al-Fasl fi'-Milal wa'l-Ahwâ wa'l-Nihal, he states that the events that took place during the reign of Khalifa Ali are not only religious but also sociocultural and political events that separate people from each other. While Ibn Hazm explained that Khalifa Ali was right in his claim to imamate, he also made deep analyzes about the Kharijites who fought against Khalifa Ali. For the first time, he explains in detail what kind of mentality, attitude and behavior of this group, which disguised a political event as a religious one. Evaluating the situation of those who participated in the Battle of Jamel, he states that they were different from those who justified fighting against  Khalifa Ali in the Battle of Sıffîn. Explaining the reason why Muawiya ibn Abi Sufyan fought Khalifa Ali, he states that Muawiya was a mujtahid who made a mistake and got one good deed for his mistake.