Hemodiyalizde hipotansiyon gelişen bireylere uygulanan akupres'in kan basıncı  ve yorgunluk düzeyine  etkisi
The effect of acupressure performed for the individuals who developed hypotension during hemodialysis upon blood pressure and fatigue level
Yazar: SEVİL BİÇER
Danışman: PROF. DR. SULTAN TAŞCI
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Akupunktur = Acupuncture ; Akupunktur tedavisi = Acupuncture theraphy ; Hemşirelik = Nursing ; Hipotansiyon = Hypotension ; Hipotansiyon-kontrollü = Hypotension-controlled ; Kan basıncı = Blood pressure ; Renal diyaliz = Renal dialysis ; Yorgunluk = Fatigue

Özet:
Hipotansiyon hemodiyaliz işlemi esnasında en sık karşılaşılan akut komplikasyonlardan biridir. Bu çalışma, hemodiyalizde hipotansiyon gelişen bireylere elektrostimülasyon cihazı ile 12 seans uygulanan akupres'in kan basıncı, baş ağrısı ve yorgunluk düzeyine etkisini belirlemek amacı ile randomize kontrollü deneysel  olarak yapılmıştır. Araştırma, iki il merkezindeki dört hemodiyaliz merkezinde, 67 kişi müdahale, 68 kişi plasebo grubuna alınan 135 hasta ile yürütülmüştür. Çalışmada etik kurul onayı, bireylerden yazılı bilgilendirilmiş onam formu ve T.C. Sağlık Bakanlığı Tıbbi Cihaz ve Daire Başkanlığı'ndan 93/42 EEC belgesi alınmıştır. Araştırmada veriler, anket formu, visüel analog skala (VAS) ağrı ve yorgunluk skalası ile Piper yorgunluk ölçeği kullanılarak yüz yüze görüşme tekniği ile toplanmıştır. Formlar uygulamanın başlangıcında (birinci izlem) ve dört hafta sonra (ikinci izlem) uygulanmıştır. Elektrostimülasyon cihazı, müdahale grubundaki bireylere çalışır vaziyette, plasebo grubundaki bireylere pilleri çıkarılarak çalışmaz vaziyette bir ay süre ile haftada üç kez her diyaliz seansının üçüncü saatinde Neiguan (p6) akupunktur noktasına bağlanmıştır. Dört haftalık uygulamanın bitiminde formlar yeniden uygulanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde,  t testi, tek yönlü varyans analizi, Student-Newman-Keuls testi, Pearson korelasyon analizi, Ki kare, McNemar ve McNemar Bowker testleri kullanılmıştır.
Müdahale grubundaki bireylerin plasebo grubundakilere göre uygulama süresince tüm seanslarda sistolik ve diastolik kan basınçlarının, kan akım hızlarının ve gerçekleşen ultrafiltrasyon değerlerinin daha yüksek olduğu (p< 0.05) saptanmıştır. Gruplar arası birinci izlemde VAS ağrı, VAS yorgunluk ve Piper Yorgunluk ölçeğinden aldıkları puan arasında bir fark bulunmazken (p>0.05), ikinci izlemde müdahale grubundakilerin plasebo grubundakilere göre VAS ağrı, VAS yorgunluk ve Piper Yorgunluk Ölçeği'nin duygulanım, duyusal alt boyutları ile toplam yorgunluk puanlarının düştüğü belirlenmiştir (p< 0.05).
Çalışma sonucunda elektrostimülasyon cihazı ile Neiguan (P6) akupunktur noktasına uygulanan akupres'in,  sistolik ve diastolik kan basıncı regülasyonu sağladığı, VAS ağrı ve VAS yorgunluk şiddetini azalttığı, Piper Yorgunluk Ölçeği alt boyut ve toplam yorgunluk puan ortalamalarını azalttığı belirlenmiştir. Bu sonuca göre,  hemodiyaliz hastalarında kan basıncı regülasyonu sağlamak, yorgunluk ve ağrı şiddetini azaltmada akupres'in hemodiyaliz seansı esnasında farmakolojik yöntemlerle birlikte kullanılması ve yaygınlaştırılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler:  Hemodiyaliz; akupres; kan basıncı; yorgunluk; hemşirelik.

Abstract:
Hypotension is one of the most commonly seen acute complications during hemodialysis. The present study was designed in randomized controlled model in order to determine the effect of acupressure performed for 12 sessions using electrostimulation device for those who developed hypotension during hemodialysis upon blood pressure, severity of headache and fatigue level. The study was conducted with a total of 135 patients; being assigned to an intervention group of 67 participants and to a placebo group of 68 participants at four hemodialysis centers located in the city centers of two provinces. Official approval of ethical committee, written informed consents of the participants and 93/42 EEC certificate from medical device institution of Ministry of Health of Republic of Turkiye were obtained. The data were gathered using a questionnaire form, visual analogue scale (VAS) for pain and fatigue and Piper fatigue scale. The questionnaire forms were administered at the beginning of the implementation (first follow-up) and four weeks later (second follow-up). At the third hour of dialysis session, three times a week, for one month; the electrostimulation device was tied to Neiguan (p6) acupuncture point and operated for those in intervention group but for those in the placebo group, the device was tied to the same acupuncture point but not operated with batteries removed. At the end of the four-week implementation, questionnaire forms were administered again. For the data assessment; t test, one way analysis of variance, Student-Newman-Keuls test, Pearson correlation analysis, Chi-square, McNemar and McNemar Bowker tests were used. 
It was found out that systolic and diastolic blood pressure levels, blood flow velocity and ultrafiltration values were higher among the intervention group as compared to placebo group in all sessions of interventions (p<0.05). In the first follow-up; no difference was seen between the groups in terms of the scores obtained from VAS pain, VAS fatigue and Piper fatigue scale (p>0.05) whereas in the second follow-up, it was noted that VAS pain scores, VAS fatigue scores, affective meaning scores of Piper Fatigue Scale, sensory scores of Piper Fatigue Scale and Piper Fatigue Scale total scores decreased in intervention group as compared to the placebo group (p<0.05).
As a conclusion; it was detected that acupressure performed on Neiguan (P6) acupuncture point using electrostimulation device provided systolic and diastolic blood pressure regulation and decreased VAS pain severity, VAS fatigue severity and mean scores of subscales of Piper Fatigue Scale and total scores. In light of these results; it is recommended that acupressure be used and extended among hemodialysis patients during hemodialysis sessions together with pharmacologic methods in order to provide blood pressure regulation and to decrease fatigue and pain severity.

Key words: Hemodialysis; acupressure; blood pressure; fatigue; nursing.