Şâfiî fakih Yûsuf el-Erdebîlî'nin fıkıhçılığı: el-Envâr Li A'mâli'l-Ebrâr özelinde
Jurisprudence of Shafi scribe Yûsuf Ardebîlî's: Specific to al-Anwâr Li-A'mâl'il-Ebrâr
Yazar: KENAN KILINÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERDOĞAN SARITEPE
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Mezhep âlimlerinin fıkhî içtihatları ve usul ile ilgili ortaya koydukları delillerin hem sistematik hem de işlevsel hale getirilmesinin sonucunda füru-i fıkıh ortaya çıkmıştır. Zamanla fıkıh alanında neşredilmiş olan bütün eserler füru-i fıkıh için geniş bir literatür zemini teşkil ettiği gibi sonraki dönemlerdeki fıkıh alanındaki fikir üretimlerini de derinden etkilemiştir. Fürû-i fıkıh ile ilgili te'lifatta bulunan müelliflerin fıkhî tercihlerinin tespit edilmesi, fıkıh meselelerinin çözümünde takip ettikleri yöntemlerin bilinmesiyle doğrudan ilişkilidir. Fıkıh alanında yeni bakış açılarının ortaya konulmasında bu yöntemlere vâkıf olmak ancak fıkıh eserlerinin dikkatlice incelenmesi ile gerçekleşebilmektedir. Bu amaçla, son yıllarda akademik çevrelerde âlimlerin fıkıh anlayışlarının ortaya konulmasına yönelik pek çok özgün çalışma yapılmaktadır. Bu anlayışla, VIII. (XIV.) yüzyılın fakihlerinden olan Yûsuf Erdebîlî'nin fıkıh alanında belirttiği özgün görüşlerini tespit edilmesi önem arz etmektedir. Erdebîlî'nin fıkhî görüşlerinin incelenmesi bu tez çalışmasının ana odak noktasını teşkil etmekte olup İslam fıkıh literatürüne katkı sağlamayı hedeflemektedir. Literatürdeki ana kaynaklarda Erdebîlî'nin doğum tarihi ile ilgili bilgi bulunmakla beraber vefatı konusunda ilgili tarih (ö. 779/1377 [?]) bazı kaynaklarda geçmektedir. Doğum yeri Azerbaycan coğrafyası olup Şâfiî geleneğini temsil etmektedir. Erdebîlî'nin fıkıh alanıyla ilgili meşhur eseri el-Envar li-a'mâli'l-ebrâr bu tez çalışmasının ana kaynaklarından birisi olup Erdebîlî'nin fıkhî yaklaşımlarını ne üzerinden bina ettiği hakkında bilgiler elde etmek mümkündür. Fıkhî düşüncesinin şekillenmesinde etkili olan unsurlar örneklerle işlenmiş olup, Şâfiî mezhebine muhalif ve muvafık görüşlerinin yanısıra zayıf olarak nitelendirdiği bazı yaklaşımlarındaki tercih kriterleri de ortaya konulmaya çalışılmıştır. Yûsuf Erdebîlî'nin fikhî bir kavrayışa sahip olduğu ve usulî delilleri toplumun örf ve ihtiyaçlarına göre okuyarak fürû meselelerdeki tercihlerini bu minvalde ortaya koyduğu gözlemlenmiştir.

Abstract:
As a result of both the systematization and the functionalization of the fiqh jurisprudence of sectarian scholars and the proofs they put forward about procedure, juristic fiqh emerged. Over the time, all the works related to the field of fiqh not only constituted a wide basis of literature for juristic fiqh but also deeply affected the idea generation on the field of fiqh in the following periods. Determining the jurisprudential preferences of the authors who wrote on juristic fiqh is directly related to the acknowledgement of the methods they followed in solving jurisprudential issues. To have a grasp of these methods introducing new perspectives in the field of fiqh can only happened through a careful examination of the works on fiqh. For this purpose, many authentic studies have been conducted in academic circles to reveal the understanding of fiqh scholars in recent years. With this understanding, it is important to identify Yûsuf Ardebîlî's original opinions on the field of fiqh, one of the jurists of the VIIIth (XIVth) century. Analyzing Ardebîlî's views on fiqh constitutes the main point of this thesis and aims to contribute to the Islamic literature of fiqh. Although there is no information about the date of Ardebîlî's birth in the main sources of literature, the date of his death is mentioned in some sources (d. 779/1377 [?]). His birth place is in the region of Azerbaijan and he represents the Shafi tradition. Ardebîlî's well-known work on fiqh, al-Anwâr li-a'mâl'il-ebrâr is one of the main sources of this thesis and it is important to get information about the things on which Ardebîlî based his fiqhî approaches. The influential factors in shaping his jurisprudential thought are illustrated in examples and it has been tried to reveal the criteria of preference in some of his approaches that he described as weak in addition to his opinions that are in agreement and opposition to the Shafi'i madhhab. It has been observed that Yûsuf al-Ardebîlî had a jurisprudential comprehension and that he read the procedural evidence according to the customs and needs of the society and set out his preferences in the matters of jurisprudence in this manner.