Üç çağdaş şair: Haşmet, Koca Râgıb Paşa ve Fıtnat Hanım divanlarında değerli taşlar ve madenler
Three contemporary poets: Haşmet, Koca Râgıb Paşa and Fıtnat Hanım precious stones and mines on their dîvâns
Yazar: CEREN ÖNEL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLŞAH GAYE FİDAN
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Değerli taşlar ve madenler, ihtişamın, gösterişin, süsün yansıması olmasının yanı sıra şifai etkileri olması yönüyle de yüzyıllardır insan hayatında önemli bir yer edinmiştir. Sosyal, kültürel ve ekonomik hayatta sıkça kullanılan bu taşlar ve madenler özellikle sevgilinin güzelliğini tasvir aracı olmaları yönüyle de edebî eserlerde sıkça zikredilmiştir. Klasik Türk edebiyatında da oldukça fazla şair tarafından anılmış, çeşitli benzetmelerle, mecazlarla veya doğrudan dile getirilerek yazın dünyasında zengin bir içerik oluşmasına sebep olmuşlardır. Bu çalışmanın konusu 18. yüzyılın temsilcilerinden olan ve aralarında sıkı bir dostluk bulunan Haşmet, Koca Râgıb ve Fıtnat Hanım'ın dîvânlarında geçen değerli taşlar ve madenlerdir. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde 18. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin siyasi, ekonomik, sosyal ve kültürel durumu üzerinde durulmuş; bu yüzyıldaki klasik Türk edebiyatı hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde Koca Râgıb Paşa, Haşmet ve Fıtnat Hanım'ın hayatları, edebî kişilikleri ve eserlerine yer verilmiştir. İkinci bölümde adı geçen edebî şahsiyetlerin dîvânlarında yer alan değerli taşlara, üçüncü bölümde ise söz konusu şairlerin dîvânlarında geçen madenlere yer verilmiştir. Bu bölümlerde değerli taşlar ve madenler hakkında detaylı şekilde bilgi verilerek Klasik Türk şiirinde kullanım şekilleri üzerinde durulmuştur. Seçilen beyitlerle örneklendirilerek açıklanmıştır. Tezde ayrıca bahsi geçen dîvânlardaki değerli taşların kullanım sıklığı tablolaştırılarak verilmiştir.

Abstract:
Precious stones and metals have had an important place in human life for centuries, as they are reflections of magnificence, ostentation and ornament, as well as having healing effects. These stones and metals, which are frequently used in social, cultural and economic life, are frequently mentioned in literary works, especially as a means of depicting the beauty of the lover. They were mentioned by many poets in classical Turkish literature, and they created a rich content in the literary world by using various similes, metaphors or directly expressing them. The subject of this study is the precious stones and metals mentioned in the divans of Haşmet, Koca Râgıb and Fıtnat Hanım, who were representatives of the 18th century and had a close friendship. The study consists of three parts. The introduction section focuses on the political, economic, social and cultural situation of the Ottoman Empire in the 18th century; Information about classical Turkish literature in this century is given. In the first part, the lives, literary personalities and works of Koca Râgıb Pasha, Haşmet and Fıtnat Hanım are included. In the second part, the precious stones in the divans of the mentioned literary figures are included, and in the third part, the minerals in the divans of the poets in question are included. In these sections, detailed information about precious stones and metals is given and their usage in Classical Turkish poetry is emphasized. It is explained with examples with selected couplets. In the thesis, the frequency of use of precious stones in the mentioned divans is tabulated and given.