Akıllı köy yaklaşımı, kırsal planlama ve kalkınmaya etkileri, Türkiye-AB örneği
Smart village approach, its effects on rural planning and development, Türkiye-EU example
Yazar: SÜLEYMAN KAAN ÇAĞLAR
Danışman: PROF. DR. CENGİZ KOÇ
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Son yıllarda popülerliğini arttıran akıllı köy yaklaşımı, Avrupa ülkeleri ve diğer gelişmiş ülkelerde kırsalın kaybettiği değerin geri kazandırılması, köyden kente yaşanan yoğun göçün önüne geçilmesi ve köye ait değerlerin korunması açısından çıkış kapısı olarak nitelendirilmektedir. Tez kapsamında, Avrupa bölgesinde aktif olarak sürdürülen Smart-Rural21 projesi incelenmiş, kırsal alanların kalkınması ve planlanması açısından etkileri değerlendirilmiştir. Projenin yer seçim kriterleri, kırsala olan faydaları-zararları Avrupa bölgesindeki köylerde, bölgelerin yayımladığı strateji raporlarıyla, yerinde ziyaret ve derin mülakat yöntemleriyle desteklenerek ortaya konulmuştur. Akıllı köylerin yanında Avrupa'nın tamamında uygulanan Smart-Rural21 akıllı çözümleri hakkında bilgiler verilerek, bu çözümlerin hangi bağlamda akıllı kabul edildikleri ortaya konulmuştur. Smart-Rural21 Ekseninde Akıllı köylerin Türkiye'de ve Avrupa'da kırsal kalkınma ve planlamaya etkileri tespit edilerek, akıllı köylerin yer seçimleri yapılırken dikkat edilmesi gereken kriterler belirlenmiştir. Türkiye'de bulunan akıllı köyler ve stratejileriyle, Avrupa'daki yaklaşımlar kıyaslanmış, projelerin güçlü ve zayıf yönleri ortaya çıkarılmıştır. Türkiye'de çalışma alanı olarak belirlenen İzmir/Karaburun yarımadasında Smart-Rural21 yaklaşımları ve Vodafone Akıllı Köyü örneğinden çıkarımlar yapılarak yer seçimi yapılmıştır. Bölgede SWOT analizi yapılarak çalışma alanının güçlü ve zayıf yönleri ortaya konulmuş, bölgeye önerilen akıllı çözümlerle SWOT analizinin operasyonel hedefleri ortaya çıkarılmıştır. Yer seçimi yapılırken Akıllı Köylerin temel ekonomik faaliyetlerinin çeşitlendirilmesine özen gösterilmiştir. Avrupa örneklerinden çıkarımlarla sektörel çeşitliliğin arttığı köylerde verimliliğin arttığı ortaya konulmuştur. Bu bağlamda, Konum Katsayısı (Location Quotient) kuramı kullanılarak, bölgenin hangi ekonomik dallarda karakterize olduğu ortaya çıkarılmıştır. Karaburun bölgesini içeren ilçe bazlı veriler TÜİK tarafından en son 2000 yılında paylaşıldığı için bu yaklaşım İzmir TR31 bölgesine 2021 yılı verileriyle de uygulanarak bölgede hâkim olan endüstriler ortaya çıkarılmıştır. İzmir bölgesinin sanayi ile karakterize olduğu ortaya konulduktan sonra Değişim Payı (Shift-Share) analizi vasıtasıyla bölgenin hangi meslek gruplarıyla karakterize olduğu, hangi dalların ivme kazandığı, hangi endüstrinin katma değer sağlama oranının daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Bu tespitlerin ardından Karaburun bölgesinde belirlenen yer seçim kriterleriyle çeşitli kararlar verilmiş, Eğlenhoca ve Kösedere köylerinin bulunduğu bölgenin akıllı köy yer seçimi için uygun olduğu ortaya çıkarılmıştır. Bölgede oluşturulacak akıllı köyün konumunun daha net belirlenmesi için Mekân Dizim analiziyle hangi bölgenin daha anlaşılabilir olduğu, hangi bölgenin bağlantı oranının daha yüksek olduğu ortaya çıkarılmıştır. Kuram vasıtasıyla Kösedere bölgesinin kavranabilirlik (intelligibility) ve bağlantı (connectivity) olarak daha yüksek orana sahip olduğu ortaya çıkarılarak, bu verilerin yüksek olmasının ziyaretçilerinde ve sakinlerinde olumlu izlenim bırakacağı ön görülmüştür.

Abstract:
The smart village approach, which has become increasingly popular in recent years, is considered a way out in terms of restoring the lost value of rural areas in European countries and other developed countries, preventing the intense migration from villages to cities and preserving the values of villages. Within the scope of the thesis, the Smart-Rural21 project, which is actively carried out in the European region, was examined and its effects in terms of development and planning of rural areas were evaluated. The project's location selection criteria, benefits and harms to rural areas were presented in villages in the European region, supported by strategy reports published by the regions, on-site visits and in-depth interview methods. In addition to smart villages, information was provided about the Smart-Rural21 smart solutions implemented throughout Europe, and the context in which these solutions are considered smart was revealed. In the Smart-Rural21 Axis, the effects of smart villages on rural development and planning in Turkey and Europe were determined, and the criteria to be considered when choosing the locations of smart villages were determined. The smart villages and strategies in Turkey were compared with the approaches in Europe, and the strengths and weaknesses of the projects were revealed. In the Izmir/Karaburun peninsula, which was determined as the study area in Turkey, the site selection was made by making inferences from Smart-Rural21 approaches and the Vodafone Smart Village example. SWOT analysis was conducted in the region to reveal the strengths and weaknesses of the study area, and the operational objectives of the SWOT analysis were revealed with smart solutions proposed to the region. During the site selection, attention was paid to diversifying the basic economic activities of Smart Villages. With inferences from European examples, it was revealed that productivity increased in villages where sectoral diversity increased. In this context, the Location Quotient theory was used to reveal which economic branches the region was characterized by. Since the district-based data including the Karaburun region was last shared by TÜİK in 2000, this approach was also applied to the Izmir TR31 region with the 2021 data, and the dominant industries in the region were revealed. After revealing that the Izmir region was characterized by industry, it was determined by Shift-Share analysis which occupational groups the region was characterized by, which branches gained momentum, and which industry had a higher rate of added value. Following these findings, various decisions were made with the site selection criteria determined in the Karaburun region, and it was revealed that the region where Eğlenhoca and Kösedere villages are located was suitable for smart village site selection. In order to determine the location of the smart village to be established in the region more clearly, the Space Syntax analysis revealed which region was more understandable and which region had a higher connection rate. By means of theory, it was revealed that the Kösedere region has a higher rate of intelligibility and connectivity, and it was predicted that these high data would leave a positive impression on its visitors and residents.