206/4 (603-815) numaralı Urfa Şer'iyye Sicili'nin transkripsiyonu ve değerlendirmesi
The transcription and review of Sharia Registers Urfa number  206/4 (603-815)
Yazar: MÜSLÜM YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. KAZIM PAYDAŞ
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Eşkiyalık = Banditry ; Kent tarihi = Urban history ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Sosyokültürel durum = Socio-cultural situation ; Ticari hayat = Commercial life ; Şanlıurfa = Şanlıurfa ; Şeriye sicilleri = Court registers

Özet:
"206/4 (603-815) Numaralı Urfa Şer'iyye Sicilinin Transkripsiyonu ve Değerlendirmesi" adlı tez çalışmamızın amacı, H.1282 (M.1865) ile H.1287 (M.1870) yılları arasındaki şer'iyye sicillerinin değerlendirilerek Urfa'nın ticari, sosyal ve kültürel hayatına ait bilgilere ulaşmaktır.

Çalışmamız giriş ve üç bölümden oluşmaktadır: Birinci bölüm Tarihte Urfa, Osmanlı Hukuk Sisteminin Genel Yapısı, Osmanlıda Şer'i Mahkemeler, Şer'i Mahkemelerdeki Görevliler, Şer'iyye Sicilleri Tanımı ve İçeriği, Şer'iyye Sicillerindeki Belge Türleri ve Üst Makamlardan Gelen ve Şer'iyye Sicillerine Kaydedilen Belgeler'den oluşmaktadır. İkinci bölümde 206/4 (603-815) Numaralı Urfa Şer'iyye Sicilleri'nin değerlendirmesi yapılmıştır. Değerlendirme bölümünde 1869 yılında Süveyş Kanalı'nın açılması sonucu Urfa ve çevresindeki ticari hacmin istenilen seviyede olmamasından dolayı borçların ödenmemesinden kaynaklı alacak-verecek davalarının yaşandığından bahsedilmiştir. Ayrıca bölgede çekirge istilası ve gala yıllarındaki ürün yetersizliğinden dolayı tarımsal borçlanmalardan söz edilmiştir. Sicildeki alım-satım belgelerinde gayrimenkul satışları içerisinde hane alım-satımının diğer gayrimenkullere göre fazla olmasının sebeplerinden bahsedilmiştir. Kırsal bölgelerdeki eşkıyalık ve yağma olaylarının kente göçü meydana getirdiği ayrıca Kafkas muhacirlerinin bölgeye sevkedilmesinden dolayı hane alım-satımının arttığından sözedilmiştir. Alım-satım belgelerinde İslam hukuk sisteminde gerek Mecelle'de gerekse de Türk 
Medeni Kanunu'nda yer alan şüf'ayani ön alım hakkı uygulamasının mevcut olduğu görülmüş ve bundan bahsedilmiştir. Belgelerdeki tereke kayıtları incelenerek Urfa'nın gündelik hayat ve mülk yapısı incelenmeye çalışılmıştır. Ayrıca vakıf belgeleri içinde Urfa'nın vakıf kurumu açısından zengin bir geçmişe sahip olduğu Hacı Sakıp Efendi'nin vakfeylediği Hankah-ı Kadiriye Vakfiyesi ve AhmedPaşa nam-ı diğer Rızvaniye Medresesi ve Mescidi Vakfı'nın Sureti Vakfiyeleri değerlendirilerek bu vakıflardan söz edilmiştir. İkinci bölümün son kısmında kısaca diğer belgelerden ve
sicillerde geçen yer isimlerine değinilmiştir. Üçüncü bölümde 206/4 (603-815) Numaralı Urfa Şer'iyye Sicili'nin transkripsiyonu yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler: Urfa, Şer'i Mahkemeler, Urfa'da Ticari Hayat

Abstract:
The aim of our study, the transcription and review of sharia registers of Urfa 206/4 (603-815), is to reach 
information about commercial, social and cultural life of Urfa evaluating sharia registers of 1282-1287 years of Mohammedan Calendar (1865-1870 AD).

The thesis consists of an introduction and three other parts. The first part includes Urfa throughout history, the general structure of the Ottoman law sharia courts in the Ottoman, officers in sharia courts, the definition and the contents of sharia, the document types in sharia registers, the documents recorded in sharia registers, and the ones coming from top authorities. In the second part, 206/4 (603-815) numbered sharia registers of Urfa were 
examined. In this survey part, it was mentioned that court cases on assets and liabilities took place due to non-payment of debts when the Suez Canal opened in 1869 AD and as a result, trade volume in Urfa and its surrounding was not at the desired level. Furthermore, in the district, agricultural debts were recorded because of infestation of grasshoppers and scarcity of food in the first years in the documents of purchase and sale in registers. The reasons for increase in buying and selling of houses compared to that of other real estate property were stated. It was also recorded that this phenomenon gave way to immigration to city due to banditry and booty in rural regions and it also increased house purchase and sale along with the arrival of Kafkas refugees into the district in the commercial documents not only in the Islamic law system Ottoman code of civil law but also in "Şüf" taking place in the Turkish Civil Code, that is an action for preemption. It was seen that the right for preemption existed. Therefore, this is pointed out in the study. By exploring the heritage records in the registers, the daily life and the structure of real estate property in Urfa were surveyed. In addition, in the documents of charitable trust foundations, it was stated that Urfa had a rich past in name of charitable trust institutions as different types of charitable trust organisation such as Hankah-ı Kadiriye established by Haci Sakıp and Ahmed Pasha Medresa, also know as Rızvaniye Medresa were taken into account in the last section of the second part, other documents and domain names mentioned throughout the registers were briefly cited. In the third part the transcription of 206/4 (603-815) numbered sharia registers of Urfa were given place.

KeyWords: Urfa, Sharia Registers, Commercial Life in Urfa