İmmün yetmelikli hastalarda aşı ile korunabilen hastalıklara karşı önerilen aşı programlarının yeterliliğinin retrospektif olarak değerlendirilmesi /
Yazar: AYŞE UYAN ÖNAL
Danışman: PROF. HÜSNÜ PULLUKÇU
Ege Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Klinik Bakteriyoloji ve Enfeksiyon Hastalıkları = Clinical Microbiology and Infectious Diseases
Dizin: Aşılama = Vaccination ; Aşılar = Vaccines ; Retrospektif çalışmalar = Retrospective studies ; İmmün yetmezlik = Immun deficiency ; İmmünite = Immunity ; İmmünizasyon = Immunization

Özet:
Amaç: Çalışmanın ana amacı retrospektif olarak immün yetmezlikli hastalarda aşı ile
korunabilen hastalıklara karşı aşı öncesi ve sonrası immün yanıtı değerlendirmektir. İkincil
amaçlar ise immün yetmezlikli hastalarda bağışıklama şemasının gözden geçirilmesi, aşılama
programı hakkında ilgili klinisyenlerin algısını arttırmak ve bağışıklama alışkanlığının
kazandırılmasıdır.
Gereç ve Yöntem: Ege Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları polikliniğine veya aşı
polikliniğine 1 Ocak 2016-8 Ekim 2018 tarihleri arasında başvuran kemik iliği nakilli, böbrek
nakilli ve HIV pozitif hastalar retrospektif olarak taranmıştır. Belirtilen hasta gruplarında
pnömokok, hepatit B ve hepatit A aşısı uygulanan, aşı öncesi ve aşı sonrası serolojik testleri
bulunan hastaların demografik özellikleri, immün yetmezlik durumu ve aşı yanıtları
kaydedilmiştir. Aşı yanıtı ve aşı yanıtını etkileyen faktörler değerlendirilmiştir.
Bulgular: Çalışma kapsamında değerlendirilen hasta sayısı 168'dir ( 25 kemik iliği nakilli, 15
böbrek nakilli ve 128 HIV pozitif). Organ nakilli hastalarda nakil sonrası aşı başlanma medyan
süresi sırasıyla kemik iliği nakillilerde 7 ay, böbrek nakillilerde 26 aydır (p=0,010). Çalışma
kapsamında değerlendirilen üç immüm yetmezlikli hasta grubunda pnömokok aşısı sonrası
istatiksel anlamlı antikor titrelerinde artış saptanmıştır, sırasıyla kemik iliği nakillilerde
p=0,001 ,böbrek nakillilerde p=0,036 ve HIV pozitif hastalarda p=000 olarak bulunmuştur.
Hepatit B aşısı uygulanan 12 kemik iliği nakilli hastanın sekizinde (%66,6) aşı sonrası
serokonversiyon görülmüştür. Böbrek nakilli 15 hastanın sadece beşine nakil öncesi hepatit B
aşısı uygulanmıştı, nakil sonrası hepatit B aşısı ile ise altı hastanın ikisinde bağışıklık
gelişmiştir. HIV pozitif olgularda CD4 sayısı ile bazal pnömokok antikoru ve aşı sonrası
pnömokok antikoru arasında korelasyon saptanmamıştır. CD4 sayısı <350 hücre/mm3 olan
olgularda aşı ile antikor yanıtı artanların oranı %81,8 iken, 350 hücre/mm3 olan olgularda %
84 saptanmıştır. CD4 sayısına göre pnömokok antikorundaki artış arasında istatiksel anlamlı
ilişki saptanmamıştır (p=0,609). CD4 sayısının Hepatit B aşı yanıtına etkisi
değerlendirildiğinde; CD4 sayısı <350 hücre/mm3
olan olgularda bağışıklık %56,3 oranında
iken, CD4 sayısı350 hücre/mm3
olan olgularda bağışıklık oranı %88,7 saptanmıştır. CD4
sayısının 350 hücre/mm3 olması ile hepatit B aşısına bağışıklık yanıt istatiksel anlamlı olarak
artmaktadır (p=0,008). HIV RNA düzeyi ile hepatit B aşısına yanıt arasında ilişki
saptanmamıştır (p=0,35). Hepatit A aşısı uygulanan 48 HIV pozitif hastanın 46'sında (%95) aşı
sonrası bağışıklık gelişmiştir.
Sonuç: Çalışmamızın sonucunda tüm immünsupresif hasta gruplarında pnömokok aşı
etkinliğinin gösterilmiş olması nedeniyle pnömokok aşısı immünsupresif hastalara
uygulanmalıdır. Böbrek nakilli hastalarda nakil sonrası aşı yanıtı azaldığından bu hastaların 
nakil öncesi aşılanması önemlidir. HIV pozitif hastalarda CD4 sayısı ile pnömokok aşısına yanıt
arasında ilişki gözlenmezken, CD4 sayısının hepatit B aşısına yanıtı etkilediği gösterilmiştir.
İmmün yetmezlikli hastaların rehber önerileri doğrultusunda aşıları yapılmalıdır.

Abstract:
Objective: Retrospective evaluation of before and after immune responses among the
immunocompromised patients by the vaccination against vaccine-preventable diseases was
themain objective of our study. Secondary objectives were to review the vaccination schedule
of the immunocompromised patients, to increase the perception of the clinicians about
vaccination program and to gain the vaccination habitude.
Material and Method: Bone marrow transplanted, renal transplanted and HIV positive
patients who were admitted to Ege University Outpatient or Vaccination Clinic between the
dates of January 1st 2016 – October 8th 2018, were screened retrospectively. Patients in these
group of diseases whose serological results were available before and after the vaccination
against Pneumococcus, Hepatitis B and Hepatitis A, were recorded in the terms of demographic
features, immune deficiency status and immune responses to vaccinations together with
affecting factors.
Results: Total number of 168 patients (25 bone marrow transplanted, 15 renal transplanted and
128 HIV positive) were included in this study. Median duration of the vaccination start for the
bone marrow transplanted patients were recorded as 7 days and for the renal transplanted
patiens as 26 months (p=0,010). According to our study results, there was statistically
significant increase in antibody titers after the vaccination in all of the three
immunecompromised patient groups which were found as p=0,001 for the bone marrow
transplanted, p=0,036 for the renal transplanted and p=000 for the HIV positive patients,
respectively.Seroconversation was seen in 8 out of 12 (66.6%) bone marrow transplanted
patients after the Hepatitis B vaccination. Only 5 out of 15 renal transplanted patients had
Hepatitis B vaccination before the transplantation and after the transplantation 2 out of 6
patients had immunisation via Hepatitis B vaccination. In HIV positive patients, there was no
correlation between the CD4 titer with basal pneumococcal antibody titer and pneumococcal
antibody titer after the vaccination. Antibody response rate via vaccination was 81.8% for the
patients with CD4<350 cell/mm3 whereas 84% for the patients with CD4350 cell/mm3. The
increase of pneumococcal antibody titers according to CD4 levels was not found as statistically
significant (p=0,609). On the other hand, Hepatitis B antibody response rate via vaccination
was 56,3% for the patients with CD4<350 cell/mm3 whereas 88,7% for the patients with
CD4350 cell/mm3 which was found as statistically significant (p=0,008). There was no
correlation between the HIV RNA levels and Hepatitis B vaccine response rate (p=0,35). 46
out of 48 (95%) Hepatitis A vaccinated HIV positive patients had the immunity after the
vaccination.
Conclusion: Pneumococcal vaccination should be done for immunocompromised patients 
according to our study results which shows the enough efficacy of vaccination in all group of
these patients. Because of the decreasing vaccine response rates after the renal transplantation,
it is important that these group of patients should be vaccinated before the transplantation.
Although there was no relationship between the CD4 level and pneumococcal vaccine response
in HIV positive patients, CD4 level was shown to affect the Hepatitis B vaccine response rate.
Finally, vaccination should be performed according to guidelines for the immunocompromised
patients.