Etkin stok yönetimi ve Türkiye'de bir uygulama
Effective inventory management and an application in Turkey
Yazar: NURULLAH KAYA
Danışman: PROF. DR. MUAMMER ERDOĞAN
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Maliyet = Cost ; Stok = Stock ; Stok kontrol = Stock control ; Stok maliyetleri = Stock costs ; Stok yönetimi = Stock management

Özet:
ÖZET DOKTORA TEZİ ETKİN STOK YÖNETİMİ VE TÜRKİYE' DE BİR UYGULAMA Nurullah KAYA Danışman : Prof. Dr. Muammer ERDOĞAN 2004 - Sayfa: 222 Jüri: Prof. Dr. Muammer ERDOĞAN Prof. Dr. Muammer YAYLALI Prof. Dr. Reşat KARCIOĞLU İşletmeler, olağanüstü rekabetin yaşandığı günümüz piyasa şartlarında, maliyetleri minimize, kan maksimize edecek etkin stok politikalarını geliştirmeye ve uygulamaya mecburdur. Stoklar, üretim işletmelerinin toplam varlıklarının % 20 ile % 60 ı arasında bir yere sahiptir. Bu önemli kalem için etkin stok kontrol ve yönetim politikalarının uygulanması, işletmenin geleceği için büyük önem taşımaktadır. İşletmelerin stok politikasını en düşük maliyetle yürütebilmesi, talebe dayanan stok miktarının en az hatayla tahmini, minimum stok seviyesinin tespiti ve siparişlerin uygun miktar ve uygun zamanda verilmesine bağlıdır. Böylece, üretim sürecinde üretim akış hızının denge ve sürekliliğini sağlayarak zaman ve maliyet açısından en ekonomik üretimin gerçekleştirilmesi mümkün olabilir. Günümüz tüketici tercihlerinin hızlı bir şekilde değişmesiyle birlikte piyasadaki ürün çeşitliliği, teknolojilerin ve rekabetçilerin değişim oranı da hızlı bir şekildeII artmaktadır. Yaşanan değişimin oluşturduğu belirsizlik ve rekabet ortamı, işletmeleri bilgi teknolojisinin getirdiği avantajları kullanarak, daha büyük miktarlarda, daha kaliteli mal ve hizmet talebini, daha düşük maliyetle, daha gelişmiş bilgi ağıyla ve daha kısa zamanda karşılamaya yöneltmiştir. Ürün çeşitleri arttıkça stok kontrolü ve yönetimi, daha da karmaşık hale gelmektedir. Temin sürelerinin oldukça kısaldığı, stok maliyetlerinin minimize edilmeye çalışıldığı bir ortamda, geleneksel stok yönetim yaklaşımları ile stok politikalarının sürdürülmesi zorlaşmaktadır. Bunların yerini artık modern stok yönetim yaklaşım ve modelleri almaya başlamıştır. Kaynaktan en son tüketiciye kadar ürün ve malzeme akışını yöneten ve nihai tüketici ile tedarikçi arasında bilgi akışını sağlayan bütünleşik bir yaklaşım olan Tedarik Zinciri Yönetimi, bu yaklaşımların öncüsüdür. Modern stok yönetim modelleri olarak; sıfır stoku hedef alan ve maliyetlerin azaltılması ve israfın elimine edilmesi felsefesine dayanan Tam Zamanında Üretim (JIT), siparişleri ana üretim programına göre planlayan Malzeme İhtiyaç Planlaması (MRP), tüm işletme fonksiyonlarını içine alan ve bilişim teknolojisi olarak adlandırılan Üretim Kaynak Planlaması (MRP II) ile Kurumsal Kaynak Planlaması (ERP) karşımıza çıkmaktadır. Her ne kadar bunlardan geliştirilmiş yaklaşım ve modeller olarak söz edilse de, her bir modelin teori safhasında dahi avantajları yanında dezavantajlara da sahip olduğu görülmektedir. İşletmelerin kendilerine en uygun sistemi seçmesi, sistemi belli bir metodoloji ile uygulaması, çalışanlara gereken eğitimi vermesi, sistemin uygulamadaki başarısına önemli katkıda bulunacaktır. Sözü edilen bu modellerin uygulamadaki etkinliği, yapılacak araştırmalarla ortaya çıkarılacaktır. Bu itibarla, ülkemizdeki ilk 500 e girmiş üretim işletmelerinden 100 ünde bu etkin stok politikalarının ne derece uygulanabildiği araştırılmış ve yapılan anketle çoğu firmanın etkin stok politikalarını yürütebilecek yönetim anlayışına sahip olmadığı ve sonuçta, stok maliyetlerini minimize etmek için stok yönetim modellerinin istenilen düzeyde uygulanamadığı belirlenmiştir.

Abstract:
Ill ABSTRACT Ph. D. THESIS EFFECTIVE INVENTORY MANAGEMENT AND AN APPLICATION IN TURKEY Nurullah KAYA Supervisor: Prof. Dr. Muammer ERDO?AN 2004 - Page: 222 Jury: Prof. Dr. Muammer ERDO?AN Prof. Dr. Muammer YAYLALI Prof. Dr. Reşat KARCIO?LU Firms must develop and apply effective inventory policies to minimize the costs and to maximize the profits in the competitive market atmosphere. Inventories take place between 20 % and 60 % of the total assets in manufacturing firms. It is so important to apply the effective inventory control and management policies for the future of a firm. Determining the minimum inventory based upon the appropriate order quantity and appropriate timing. According to the timing and costing the most economic production would be done with providing the speed of the production flowing. Product variety, technology, and competition on the market change quickly, besides consumer prefers. These uncertainty and competition made the firms urge to do business in bigger quantitive, in more quality with lower costs by the advantage ofIV technological information. In paralleling the product variety, the inventory control and management would be more complex. Also applying the inventory policies would be difficult with the traditional inventory management approaches. Modern inventory management approaches and models have been replaced with the traditional ones. From the source to final consumer, product material flowing, and managed the providing information flowing Supply Chain Management is the lead of these approaches. As modern inventory management models, there are Just in Time (JIT), Material Requirement Planning (MRP), Manufacturing Resources Planning (MRP II), and Enterprise Resources Planning (ERP). All of them has some advantages and also disadvantages. Choosing the appropriate system, applying in a methodology, and training the workers in the firms would be affect the success of the system. The effectiveness of the models would discuss by the investigations. There have been searched these effective inventory policies in the 100 of the top 500 manufacturing firms of Turkey. For this purpose, there has been an inquiry on the firms. It has been found that most of the firms don't have the effective inventory policy. Another result that we found is the models couldn't be used sufficiently to minimize the inventory costs in the firms.