Çinko eksikliği saptanan hastalarda çinko tedavisi ile vitamin b12, folik asit, ferritin ve homosistein değerlendirilmesi
Assessment of vitamin b12, folic acid, ferritin and homocystein by treatment in patients with zinc deficiency
Yazar: IŞIN SÖNMEZ ÖZKARAKAYA
Danışman: DOÇ. DR. YASEMİN ALTUNER TORUN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Kayseri Şehir Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Ferritin = Ferritin ; Folik asit = Folic acid ; Homosistein = Homocysteine ; Vitamin B 12 = Vitamin B 12 ; Çinko = Zinc

Özet:
Giriş ve Amaç: Çinko önemli bir mikro besin maddesidir ve birçok fizyolojik
fonksiyonun yanı sıra çocukların büyümesi ve gelişmesi için gereklidir. Çinko
eksikliğinin spesifik klinik bulgusu olmadığından erken dönemde tanı koymak güçtür.
Vücut çinko düzeyinin değerlendirilmesi için birçok yöntem kullanılmakla birlikte en
çok tercih edilen yöntem serum çinko düzeyinin belirlenmesidir. Çinko vücutta birçok
enzim için kofaktör olup eksikliğinde bu enzimlerin çalışması etkilenir. Özellikle
vücutta metilasyon döngüsünde rol alan S- adenozil Metionin ve Betain-Hemosistein SMetiltransferaz enzimleri çinko bağımlı enzimlerdir ve homosistein, vitamin B12 ve
folik asit metabolizmasında aktif rol alırlar. Metilasyon ise vücut için gerekli olan en
temel biyokimyasal işlemlerden birisidir. Metil molekülü bir molekülden başka bir
moleküle geçerek birbiri ile bağlantılı birçok önemli biyokimyasal işlemi aktive
etmektedir. Metilasyon protein sentezi, hücre bölünmesi, merkezi sinir sisteminin
gelişimi, bağışıklık sistemi gelişimi gibi vücutta çok önemli fonksiyonları vardır. Bu
çalışmada çinko eksikliği olan hastalarda çinko tedavisi sonrası vitamin B12, folik asit,
ferrritin ve homosistein düzeylerinin değerlendirilmesi amaçlandı.
Gereç ve Yöntem: Sağlık Bilimleri Üniversitesi Tıp Fakültesi, Kayseri Şehir Hastanesi,
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları polikliniklerine 2019 Eylül ve Aralık ayları arasında sık
enfeksiyon geçirme, büyüme gelişme geriliği şikayetleri ile başvuran ek kronik hastalığı
olmayan 53 hasta çalışmaya dahil edildi. Kronik hastalığı olan ve kronik ilaç kullanan
hastalar çalışmaya dahil edilmedi. Çalışmaya dahil edilen çinko eksikliği olan hastaların
tam kan sayımı, çinko, folat, vitamin B12, ferritin ve homosistein düzeyleri
değerlendirildi.
Bulgular: Bu çalışma 53 hasta içermektedir. Çalışma grubunun yüzde 50.9'u erkek,
yüzde 49.1'i kızdır. Hastaların çinko, vitamin B12, folat, ferritin ve homosistein
değerlerinin tedavi öncesi ve çinko tedavisi sonrası ortancaları arasında istatistiksel
olarak anlamlı fark olduğu tespit edildi. Buna göre çinko, folat, ferritin değerleri normal
sınırda olmakla beraber tedavi sonrası istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha 
viii
yüksekti; diğer yandan vitamin B12 ve homosistein değerleri normal sınırda olmakla
beraber tedavi sonrası anlamlı düzeyde daha düşüktü.
Cinsiyetlere göre çinko, vitamin B12, ferritin ve homosistein ortancaları arasında
istatistiksel olarak anlamlı fark olmadığı belirlendi. Tedavi öncesi; cinsiyetlere göre
folat ortancaları arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı idi. Erkek çocukların folat
değer ortancaları, kız çocuklarına göre anlamlı düzeyde daha yüksekti. Yaş ile çinko,
vitamin B12, folat, ferritin ve homosistein değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı
ve doğrusal bir ilişki bulunamadı.
Tedavi sonrası, hastaların yaşı ile folat değerleri arasında anlamlı, doğrusal, ters yönlü
ve orta düzeyde bir ilişki olduğu sonucuna varıldı. Başka bir ifadeyle yaş arttıkça folat
değerlerinin de azaldığı söylenebilir.
Sonuç: Bu çalışmada çinko eksikliği olan hastalarda tedavi sonrası vitamin B12 ve
homosistein düzeylerinin tedavi öncesine göre anlamlı düzeyde daha düşük olduğu
tesbit edildi. Ama bu düşüklük normal sınırlardaydı. Çinko eksikliği olan hastalarda
folat ve ferritin düzeylerinin tedavi sonrası normal aralıkta fakat anlamlı olarak yüksek
olduğu tesbit edildi. Çinko eksikliği vitamin B12 seviyerlerinde artışa neden olabileceği
için vitamin B12 yüksek saptanan çocuklarda mutlaka etyolojide çinko eksikliğide
olabileceği düşünülmeli ve homosistein metabolizmasının bozulmasına bağlı olarak da
homosistein düzeylerinin yüksek saptanabileceği akılda tutulmalıdır. Çalışmamız çinko
eksikliğine bağlı vitamin B12 yüksekliği konusunda yapılan ilk çalışma olup sonuçların
önemini doğrulamak için daha kapsamlı çalışmalara ihtiyaç vardır.

Abstract:
ASSESSMENT OF VITAMIN B12, FOLIC ACID, FERRITIN AND
HOMOCYSTEIN BY TREATMENT IN PATIENTS WITH ZINC DEFICIENCY
ABSTRACT
Introduction and Aim: Zinc is an important nutrient which is required in many
physiological function as well as growth and development of children. It is difficult to
establish diagnosis of zinc deficiency in early period where specific clinical findings are
lacking. Although several methods are used to assess body zinc level, measurement of
serum zinc level is the most commonly preferred method. Since zinc is a cofactor for
many enzymes in the body, enzyme functions are affected in zinc deficiency. In
particular, S-adenosylmethionine and betaine-homocysteine S-methyltransferase are
zinc dependent enzymes and play active role in the metabolisms of homocystein,
vitamin B12 and folic acid. Methylation is one of the primary biochemical reactions in
the body. Methyl molecule activates several important biochemical reactions by
transportation from one molecule to another. Methylation is involved in many major
functions such as protein synthesis, cell division, development of central nervous
system and immune system. In this study, it was aimed to assess vitamin B12, folic
acid, ferritin and homocystein levels following zinc replacement in patients with zinc
deficiency.
Material and method: The study included 53 patients without chronic disease who
presented with frequent infection, growth retardation to pediatrics outpatient clinic of
Health Sciences University, Kayseri City Hospital between September, 2019 and
December, 2019. The patient with chronic disease or those receiving chronic drug
therapy were excluded. In all patients with zinc deficiency, complete blood count, zinc,
folate, vitamin B12, ferritin and homocystein levels were studied.
Findings: The study included 53 patients. Of the patients included, 50.9% were boys
whereas 49.1% were girls. It was found that there were significant differences in
baseline and post-treatment median zinc, vitamin B12, folate, ferritin and homocystein
levels (p<0.05). Although zinc, folate and ferritin levels were within normal ranges,
they were significantly higher after treatment. On the other hand, vitamin B12 and
homocystein levels were significantly lower after treatment although they were within 
x
normal range. It was found that there was no significant difference in median zinc,
vitamin B12, ferritin and homocystein values according to gender. At baseline, there
was significant difference in median folate levels according to gender (p<0.05). Median
folate values were significantly higher in boys than girls. No significant correlation was
detected between age and zinc, vitamin B12, folate, ferritin and homocystein values. It
was concluded that there was a moderate, inverse, linear correlation between age and
folate levels after treatment. In other words, folate level is increased by advancing age.
Conclusion: In this study, it was found that vitamin B12 and homocystein levels are
significantly lower after treatment when compared to pretreatment values in patients
with zinc deficiency; however, the reduction was within normal ranges. Zinc deficiency
must be considered in the etiyology in children with elevated vitamin B12 levels since
zinc deficiency can cause increased vitamin B12 levels and it should be kept in mind
that elevated homocystein levels can be detected due to disrupted homocystein
metabolism It was seen that folate and ferritin levels were within normal range but
significantly elevated after treatment. This is the first study about vitamin B12 elevation
due to zinc deficiency and will be helpful to support further, prospective studies.