Diyarbakır ve çevresinin kaya gazı potansiyeli açısından değerlendirilmesi
Assesment of diyarbakir and its surrounding in terms of shale gas potential
Yazar: MUHAMMET AKİF İNAN
Danışman: DOÇ. DR. ORHAN KAVAK
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Maden Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering ; Petrol ve Doğal Gaz Mühendisliği = Petroleum and Natural Gas Engineering

Özet:
Bu çalışmada Diyarbakır ilinde açılan DMDA kuyusunun sondajı sırasında Dadaş Formasyonu'ndan alınan kesinti ve kırıntı örneklerinin piroliz, organik petrografi, XRD yarı nicel kil mineral analizi ve SEM morfolojik içyapı analizleri yapılmıştır. Analiz sonuçları kuyunun sondajı sırasında alınan log verileri ile karşılaştırılarak kuyu ve yakın çevresinin kaya gazı potansiyeli açısından değerlendirmesi yapılmıştır. 
Örneklerin XRD yarı nicel kil mineral analizi sonuçlarına göre örneklerin tamamında çoğunlukla illit ve daha sonra kaolinit minerallerinin olduğu tespit edilmiştir. Dadaş Formasyonu'nunda illit minerallerinin açılan kuyunun belirli seviyelerinde (3480-3510 metreler arası) daha yoğun olarak görüldüğü sonucuna ulaşılmıştır. 
Organik petrografi analizi sonuçları incelendiğinde örneklerin büyük kısmının amorf kaynaklı olduğu görülmüş, illit minerallerinin yoğun olarak gözlendiği metrajlarda amorf miktarlarının %90'ın üzerine çıktığı tespit edilmiştir.	
Yapılan piroliz analizi sonucunda DMDA kuyusu için Dadaş Formasyonu'nun 3490-3520 metreleri arasındaki seviyelerinin hidrokarbon açısından formasyonun diğer birimlerine göre daha yüksek potansiyele sahip olduğu görülmüştür. Bahsedilen aralığın ise piroliz analizleri sonucu yapılan kerojen sınıflandırmalarına dayanarak petrol üretim aralığında kaldığı dolayısıyla kaya gazı potansiyelinin çok düşük olduğu sonucuna varılmıştır. 
Kuyudan alınan log verileri ile yapılan örnek analiz sonuçları birbiriyle uyumlu sonuçlar göstermiştir. Buna göre, Diyarbakır'ın 50 km kuzeydoğusunda açılan DMDA kuyusunu, deneştirilebilecek yakın çevresinde yapılacak olan kaya gazı ve hidrokarbon aramalarında Dadaş Formasyonu'nun alt seviyelerinin potansiyel açısından daha çok ümit vadettiği görülmüştür.

Abstract:
In this study, pyrolysis, organic petrography, XRD semi-quantitative clay mineral analysis and SEM morphological internal structure analyzes of cutting samples taken from Dadas Formation during drilling of DMDA well in Diyarbakır province were performed. The results of the analysis were examined comparatively with the log data obtained during the drilling of the well and evaluated in terms of the shale gas potential of the well and its vicinity.
When the XRD semi-quantitative clay mineral analysis results of the samples are examined, it is determined that all samples contain mostly illite and kaolinite minerals. It is concluded that illite minerals in Dadas Formation are more intense at certain intervals (between 3480-3510 meters).
When the results of organic petrography analysis were examined, it was found that most of the samples are amorphous origin. It has been determined that amorphous amounts increase above 90% in the quantities where illite minerals are observed intensely. 
As a result of the pyrolysis analysis, it is seen that Dadas Formation in the region has a higher hydrocarbon potential between 3490-3520 meters compared to other units of the formation. On the other hand, it is concluded that the range (3490-3520 meters) remains very low in the petroleum production range based on the kerogen classifications made by pyrolysis analysis.
The log data obtained from the well and the results of the sample analysis showed concordant results. Accordingly, it is observed that the lower levels of the Dadas Formation are more promising in terms of shale gas and hydrocarbon explorations to be carried out in the immediate vicinity of the DMDA well, 50 km northeast of Diyarbakır.