Erzurum Asri Mezarlığı meşhurlar suffesindeki mezarlar
Graves in the celebrities suffah of Erzurum Minor Cemetery
Yazar: MUDAHAR GEZMİŞ
Danışman: DOÇ. DR. MUHAMMED LÜTFİ KINDIĞILI
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Sultan Alparslan'ın Malazgirt Meydan Muharebesi'ni kazanmasıyla Anadolu'nun kapıları Türkler'e açılmış ve bölge Türk yurdu haline gelmiştir. Türkler'in bölgeye yerleşmesiyle birlikte Orta Asya'dan başlayarak biriktirdikleri inanç, örf ve adet noktasındaki alışkanlıklarını da bu topraklara taşımışlardır. Taşınanlar arasında Türkler'in mezar ve mezar taşı geleneği de yer almaktadır. Balbal adı verilen ve Türkler'in ilk dikili mezar taşı diyebileceğimiz taşlarla başlayan daha sonra karşılaştıkları kültür, medeniyet ve dinlerin tesiriyle kesintisiz bir şekilde tekâmül ederek günümüze gelen mezar taşlarının seçkin örneklerini Erzurum ve çevresinde de görmek mümkündür. 
Türk-İslam mezar kültürüyle alakalı yapılan çalışmalara ilaveten yaptığımız bu çalışma, Erzurum asri mezarlıktaki önemli şahsiyetleri ihtiva etmektedir. İnceldiğimiz mezar sayısı 30'dur. Bunlardan 28 tanesi erkek, 2'si kadın mezarıdır. Mezarlarda 30 adet baş taşı, 22 adet ayak taşı mevcut olup 8 tanesinde ayak taşı mevcut değildir. Mezar tipi olarak 17 adet sembolik lahitli, 12 adet çerçeveli ve 1 adet toprak mezar bulunmaktadır. Mezar taşı olarak alt başlıkları olmak kaydıyla dikdörtgen ve geometrik olmayan şeklinde 2 adet mezar taşı tipi tespit edilmiştir. Başlık türü olarak ise sarıklı ve fesli olmak üzere 2 adet başlık tipi tespit edilmiştir. Kabartma ve kazıma tekniğinin kullanıldığı kitabe ve süslemelerde her dönemin kendi sanat üslubu yansıtılmaya çalışılmıştır. 
Anahtar Kelimeler: Erzurum, Asri Mezarlık, Mezar, Mezar Taşı, Süsleme.

Abstract:
With the victory of Sultan Alparslan in the Battle of Manzikert, the doors of Anatolia were opened to the Turks and the region became the Turkish homeland. With the settlement of the Turks in the region, they brought their own beliefs, customs and traditions, which they had accumulated starting from Central Asia, to these lands. Among those moved is the tradition of Turks' graves and tombstones. It is possible to see distinguished examples of tombstones in Erzurum and its surroundings, which started with stones called balbals, which we can call the first obelisk tombstones of the Turks, and then evolved uninterruptedly under the influence of the cultures, civilizations and religions they encountered and reached today. 
In addition to the studies on Turkish-Islamic grave culture, this study includes important figures in the Erzurum century cemetery. The number of graves we examined is 30. 28 of these are male graves and 2 are female graves. There are 30 head stones and 22 foot stones in the graves, and 8 of them do not have foot stones. As for the grave type, there are 17 symbolic sarcophagi, 12 framed graves and 1 earth grave. Two types of tombstones, rectangular and non-geometric, were identified, with subheadings as tombstones. Two types of headgear have been identified: turbaned and fezli. Each period's own artistic style was tried to be reflected in the inscriptions and decorations in which relief and engraving techniques were used. 
Key Words: Erzurum, Modern Cemetery, Grave, Tombstone, Decoration.