Kadınlarda yeme stili ve ipucu etkisi arasındaki ilişkinin 
incelenmesi, ve obezite sorununda maruz bırakma ve tepki önlemeye dayalı psikoeğitim programının etkinliğinin araştırılması (Pilot çalışma)
The investigation of the relationship between eating styles and cue reactivity for women. the investigation of the cue exposure and response prevention psychoeducation programme for obesity: A pilot study
Yazar: NAĞME KAŞMER
Danışman: PROF. DR. GONCA SOYGÜT PEKAK
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Beslenme ve yeme bozuklukları = Feeding and eating disorders ; Obezite = Obesity ; Psiko-eğitim programı = Psycho-educational program ; Yeme tutumu = Eating attitudes ; Yemek yemek = Eating

Özet:
Araştırmanın birinci aşamasının amacı kadınlarda bulimiya belirti düzeylerinin
dağılımını; duygusal, kısıtlayıcı ve dışsal yeme stillerinden yüksek düzey elde eden
normal kilolu ve aşırı kilo/obezite sorunu olan kadınların çikolata ile ilişkili ipuçlarına
(görüntü ve koku) maruz kalmaları durumunda aşerme düzeyleri ve galvanik deri
tepkisi ölçümlerinin farklılaşıp farklılaşmadığını araştırmaktır. İkinci aşamasının amacı
obeziteye yol açabilecek çevresel ipuçlarının etkisini maruz bırakma ve tepki önleme
tekniğini (Jansen, 2010) kullanarak ortadan kaldırmaya yardımcı olmaktır.
Birinci aşamada örneklemi Hacettepe, Ufuk ve Çankaya Üniversitesi'ndeki öğrenciler
ile akademik ve idari personeli oluşmaktadır. Analizler 321 kadın katılımcının verileri
üzerinden yürütülmüştür. Hollanda Yeme Davranışları Anketi'nin üç alt boyutunda en
yüksek değerleri alan 60 kişinin (30'u aşırı kilo/obezite sorunu, 30'u normal kilolu)
aşerme ve galvanik deri tepkisi değerleri alınarak çikolata ipuçlarına maruz bırakma
çalışması yürütülmüştür. İkinci aşamada örneklemi Hacettepe Üniversitesi'nde öğrenim
gören öğrenciler ile idari personelinden dört haftalık psikoeğitim programını
tamamlayan 7 katılımcı oluşturmaktadır. Her iki aşamada da araştırmaya katılmak için
gönüllü olan katılımcılara Demografik Bilgi Formu (Bkz., Ek 2), Edinburg Bulimiya
Araştırma Testi (EBAT) (Bkz., Ek 5) ve Hollanda Yeme Davranışları Anketi (DEBQ)
(Bkz., Ek 6) uygulanmıştır.
Araştırmanın birinci aşamasından elde edilen bulgulara göre zayıf, normal kiloda ve
aşırı kilo/obezite sorunu olan katılımcıların bulimiya belirti düzeyleri açısından
dağılımları istatistiksel olarak anlamlı düzeyde farklılaşmaktadır. Tıka basa yeme
davranışının en çok aşırı kilo/obezite sorunu olan kadınlarda görüldüğü bulgulanmıştır.
Ayrıca, aşırı kilo/obezite sorunu olan bireylerin normal kilodaki ve zayıf bireylere
kıyasla anlamlı olarak daha yüksek düzeyde kısıtlayıcı ve duygusal yeme düzeyi
belirttikleri sonucuna varılmıştır. Diğer yandan, normal kilodaki katılımcıların dışsal
yeme düzeyinin aşırı kilo/obezite sorunu olan bireylere kıyasla istatistiksel olarak
anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu görülmüştür. Katılımcılar arasında anormal yeme
örüntüsü gösterenlerin kısıtlayıcı, duygusal ve dışsal yeme örüntüsü ortalamalarının tıka
basa yeme davranışı göstermeyenlere kıyasla daha yüksek olduğu bulgulanmıştır.
Çikolatanın görüntü ve kokusuna maruz bırakma çalışmasına yönelik gerçekleştirilen
analizler maruz kalma sonucunda katılımcıların çikolataya yönelik aşerme düzeylerinin
arttığını ve galvanik deri tepkisi değerlerinin temel ölçüm düzeyinden daha yüksek
olduğunu göstermektedir. Normal kilodaki katılımcıların aşırı kilo/obezite sorunu olan
katılımcılardan daha yüksek düzeyde aşerdikleri; aşırı kilo/obezite sorunu olan
katılımcıların ise çikolatanın görüntüsü karşısında daha çok galvanik deri tepkisi
gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın ikinci aşamasına yönelik analiz
sonuçları, psikoeğitim programı sonrasında gerçekleştirilen maruz bırakma
çalışmasındaki aşerme düzeyinin psikoeğitim öncesindekine kıyasla anlamlı düzeyde
olmasa da azalma eğiliminde olduğunu; galvanik deri tepkisi ölçümlerinin ise
farklılaşmadığını göstermektedir. Psikoeğitim sonrasında katılımcıların bulimiya belirti
düzeyleri ile duygusal yeme stili değerlerinde anlamlı düzeyde azalmanın olduğu;
psikoeğitimden sonraki iki ay içinde dışsal yeme stili değerlerinde anlamlı düzeyde
düşüş olduğu bulgulanmıştır.
Bu çalışmadan elde edilen bulgular ilgili alanyazın ışığında tartışılmış ve gelecekteki
çalışmalar için öneriler sunulmuştur.




Anahtar kelimeler: Obezite, yeme stili, tıka basa yeme, maruz bırakma ve tepki önleme, psikoeğitim.

Abstract:
The aim of the first stage is to investigate the prevalence of binge eating among women,
and also by exposing the overweight/obese and normal-weight women, who got the
highest scores on eating subscales, to the cues (sight and smell) of chocolate it is aimed
to inquire whether or not there is a difference in terms of the craving scores and
galvanic skin responses. The purpose of the second stage is to use the cue exposure and
response prevention technique (Jansen, 2010) in order to assist obese adults to eliminate
the effects of the environmental cues.
At the first stage of the study, the sample was comprised of students, academic and
administrative staff at Hacettepe, Ufuk, and Cankaya University. Analyses were
performed by using the data of 321 women participants. Craving scores and galvanic
skin responses of 60 participants (30 overweight/obese, 30 normal-weight women), who
got the highest scores on emotional, restrained and external eating subscales of the
Dutch Eating Behavior Questionnaire (DEBQ), were used for the analysis of the
chocolate cue exposure study. At the second stage of the study, the sample was
comprised of 7 undergraduate and graduate students studying at Hacettepe University.
All participants completed the four-week of the pscyhoeducation. The DEBQ and
Bulimia Investigatory Test Edinburg were used to assess eating styles and binge eating
for the both of the stages, respectively. Also, Demographic Information Form was given
to all participants.
According to the results of the first stage, the severity of the symptoms of bulimia
statistically differs among thin, normal-weight and overweight/obese women. Binge
eating was the most prevalent among overweight/obese individuals. Overweight/obese
individuals reported significantly higher scores than thin and normal-weight individuals
on restrained and emotional eating subscales. On the other hand, normal-weight
individuals reported significantly higher scores than overweight/obese individuals on
external eating subscale. Additionally, participants who reported anormal eating had
significantly higher scores on restrained, emotional and external eating than the ones
who did not report binge eating. The analyses to investigate the results of chocolate cue
exposure study indicated that participants scored significantly higher on craving
measure after being exposed to the sight and smell of chocolate. Besides, participants'
galvanic skin responses significantly increased during the exposure stages than baseline
measure. Normal-weight individuals' craving scores were significantly higher than
overweight/obese individuals. However, overweight/obese individuals had significantly
higher scores on galvanic skin responses than normal-weight individuals when they
were exposed to the sight of the chocolate. At the second stage, craving scores for
chocolate were in tendency to decline at the cue exposure study, and participants'
galvanic skin responses did not significantly change. In addition, participants reported
significantly lower scores on the symptoms of bulimia, and emotional eating after they
completed the psychoeducation programme. According to follow-up study, the external
eating scores were significantly lower than the previous two months.
Results are discussed in the light of relevant literature and some future directions are
presented for the future researches.



Key Words: obesity, eating style, binge eating, cue exposure and response prevention, 
pscyhoeducation.