Tip 2 Diabetes Mellitus tedavisinde yeni başlanan oral antidiyabetik ajanların vücut kompozisyonuna etkisi
The effect of newly initiated oral antidiabetic agents on body composition in Type 2 Diabetes Mellitus treatment
Yazar: FATMA PINAR ZİYADANOĞLU CEZAİRLİ
Danışman: PROF. DR. HAYRİYE ESRA ATAOĞLU ; UZMAN EMEL ŞİMŞEK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
AMAÇ: Bu çalışmamızda, dahiliye polikliniğimizdeki tip 2 diabetes mellitus (T2DM) hastalarına yeni başlanan oral antidiabetik (OAD) tedavilerinin, hastaların 0. ve 6. aylardaki vücut kompozisyonuna etkisini, bioimpedans analizi (BİA) metoduyla belirlemeyi amaçladık.

GEREÇ VE YÖNTEM: Nisan 2022-Mart 2023 tarihleri arasında SBÜ Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi'ne başvuran T2DM tanılı ve son iki hafta içinde yeni OAD (metformin, dipeptidil peptidaz-4 inhibitörleri, sülfonilüre, pioglitazon, sodyum-glukoz-kotransporter-2 inhibitörleri) başlanmış olan toplam 60 hasta, prospektif olarak çalışmaya dâhil edildi. İnsülin tedavisi alan hastalar dışlandı. Çalışmaya katılmayı kabul eden hastaların, 0. ve 6. ay takiplerindeki kan ve idrar tetkikleriyle beraber, TANİTA tartı ölçümleri doktor eşliğinde uygulandı ve kaydedildi. İstatistiksel analiz için Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) for Windows 16.0 programı kullanıldı. İstatistiksel anlamlılık p<0.05 düzeyinde değerlendirildi. Araştırmamız tek merkezli prospektif çalışmadır.

BULGULAR: Çalışmamız T2DM tanılı, yaş aralığı 22-70 olan %43'ü erkek, %57'si kadın hastadan oluşmaktadır. Çalışmaya alınan hastalara yeni eklenen ilaçların dağılımı %35 metformin, %16 DPP4 inhibitörü, %5 sülfonilüre, %12 pioglitazon, %30 SGLT-2 şeklinde olmuştur.

Çalışmamızda, 6 ay boyunca izlenen tüm hastalar incelendiğinde, eklenen OAD'lerin kilo kaybı, vücut kitle indeksi'nde (VKİ) azalma, açlık kan şekerinde (AKŞ) azalma, serum albümin düzeyinde artış, serum aminotransferaz seviyelerinde azalma, serum üre, kreatinin ve sodyum seviyelerinde artış da istatistiksel olarak anlamlı sonuçlanmıştır.

Eklenen OAD'ler ayrı ayrı incelendiğinde; sulfonilüre ve metformin grubunda herhangi bir değişkende istatistiksel bir anlamlı değişiklik saptanmadı. DPP4 inhibitörü eklenen grupta; kilo ve VKİ'de azalma, hematokritte (hct) azalma görülmüş; pioglitazon eklenen grupta kilo ve VKİ'de artış; SGLT-2 inhibitörü eklenen grupta hemoglobinde (Hgb) artış görülmüştür.

Çalışmamızda, tüm hastaların TANITA tartı değerleri 6 ay boyunca incelendiğinde, uygulanan antidiyabetik tedavilerin yumuşak kas dokusu, hücre içi sıvıları ve hücre kütlesinde anlamlı bir değişikliğe sebep olmadığı görülmüştür. Diğer yandan, tüm hastalar incelendiğinde; iskeletsel kaslarda ve hücre dışı sıvılarında istatistiksel olarak anlamlı bir azalma saptanmıştır.
Eklenen OAD'ler ayrı ayrı incelendiğindeyse; metformin, DPP4 inhibitörü, SGLT2 inhibitörü ve sülfonilüre eklenen gruptaki TANITA ölçümünde anlamlı değişim saptanmazken, pioglitazon eklenen hasta grubunda iskeletsel kaslarda artış görülmüştür.

SONUÇ: Çalışmamızda T2DM hastalarına başlanan OAD'lerin; laboratuar ve vücut kompozisyonu ölçümlerini etkilediği görülmüştür. Özellikle pioglitazon artmış kas kitlesiyle ilişkilidir. OAD'lerin; T2DM hastalarındaki laboratuvara olan etkileri üzerine yapılan çalışmalar yaygın olsa da; vücut kompozisyonuna olan etkileri üzerine yapılan araştırmalar enderdir. Bizim çalışmamızda vaka sayısı az olmakla birlikte; komplike olmayan hastalarda SGLT2 inhibitörlerinin volüm deplesyonuna yola açmadığı ve pioglitazonun da anlamlı vücutta sıvı birikime yol açmadığını tespit ettik. Bu konudaki araştırmaların yaygınlaştırılması ve OAD'lerin vücut kompozisyonlarına etkisi; özellikle kardiyorenal komplikasyonu olan hastalarda değerlendirilmesi önemlidir.

Anahtar kelimeler: Tip 2 diyabet, oral antidiyabetik, TANITA, vücut kompozisyonu, biyoimpedans analizi.

Abstract:
AIM: In this study, we aimed to determine the impact of newly initiated oral antidiabetic (OAD) treatments on the body composition of patients with type 2 diabetes mellitus (T2DM) attending our internal medicine clinic at the 0th and 6th months using the bioimpedance analysis (BIA) method.

MATERIALS AND METHODS: Between April 2022 and March 2023, a total of 60 patients diagnosed with T2DM who had started new OADs (metformin, dipeptidyl peptidase-4 inhibitors, sulfonylureas, pioglitazone, sodium-glucose co-transporter-2 inhibitors) within the last two weeks were prospectively included in the study at SBÜ Haseki Training and Research Hospital. Patients receiving insulin therapy were excluded. Participating patients underwent TANITA scale measurements, along with blood and urine tests, during the 0th and 6th-month follow-ups, which were conducted by a physician and recorded. Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) for Windows 16.0 was used for statistical analysis, and significance was considered at p<0.05. Our research is a single-center prospective study.

RESULTS: Our study included 43% males and 57% females with a diagnosis of T2DM in the age range of 22-70. The distribution of newly added drugs to the patients in the study was 35% metformin, 16% DPP4 inhibitor, 5% sulfonylurea, 12% pioglitazone, and 30% SGLT-2.

When all patients followed for 6 months were examined, the added OADs resulted in statistically significant weight loss, decreased body mass index (BMI), decreased fasting blood sugar (FBS), increased serum albumin levels, decreased serum aminotransferase levels, and increased serum urea, creatinine, and sodium levels.
 
When OADs were examined separately, no statistically significant change was found in any variable in the sulfonylurea and metformin groups. In the DPP4 inhibitor-added group, weight and BMI decreased, hematocrit (Hct) decreased; in the pioglitazone-added group, weight and BMI increased; in the SGLT-2 inhibitor-added group, hemoglobin (Hgb) increased.

When all patients' TANITA scale values were examined for 6 months, it was observed that the applied antidiabetic treatments did not cause a significant change in soft muscle tissue, intracellular fluids, and cell mass. On the other hand, when all patients were examined, a statistically significant decrease was found in skeletal muscles and extracellular fluids.

When added OADs were examined separately; while no significant change was detected in the TANITA measurement in the metformin, DPP4 inhibitor, SGLT2 inhibitor, and sulfonylurea-added groups, an increase in skeletal muscles was observed in the pioglitazone-added patient group.

CONCLUSION: Our study revealed that the initiation of OADs in T2DM patients affects laboratory and body composition measurements. Particularly, pioglitazone is associated with increased muscle mass. Although studies on the effects of OADs on laboratory parameters in T2DM patients are common, research on their impact on body composition is rare. Despite the small number of cases in our study, we found that SGLT2 inhibitors did not lead to volume depletion and pioglitazone did not cause significant fluid accumulation in the body in uncomplicated patients. The proliferation of research in this area and the evaluation of the effects of OADs on body compositions, especially in patients with cardiorenal complications, are important.

Keywords: Type 2 diabetes, oral antidiabetic, TANITA, body composition, bioimpedance analysis.