İletişim sürecinde mekân dilinin araştırılması (Beşiktaş ve Ümraniye örnekleri)
A research on the use of space in communiciation process (A case study in Beşiktaş and Ümraniye)
Yazar: ELİF TEMEL
Danışman: PROF. DR. CENGİZ ANIK
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Halkla İlişkiler Ana Bilim Dalı / Kişilerarası İletişim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
İnsanın olduğu her yerde iletişim kaçınılmazdır. İnsanın içinde doğup büyüdüğü ve varlığını borçlu olduğu toplum da iletişim ve etkileşim olmadan var olamaz. İnsan ve toplum için bu denli önemli olan iletişim ve etkileşimin de sürdürülmesi için birçok yol, yöntem ve araç vardır. Mekân da bunlardan sadece biridir. İnsanın doğuşundan bu yana insanoğlunun en temel ihtiyacı barınma olmuştur, bu yüzden de insan ve mekân birbirleri üzerinde tartışmasız karşılıklı bir etkiye sahiptir. Tek taraflı olmayan bu etki hem bireyi hem de mekânı dönüştürerek bir gerçekliğin üretilmesini de sağlar ve insanoğlunun mekânı bir araç olarak kullanımı sonucunda ortaya çıkan anlamlar bireyleri bir araya getirerek bir kültür ve nihayetinde bir toplum bilinci oluşturmasına olanak sağlar. Bu çalışma kapsamında birey ve mekân birbirini etkileyen iki unsur olarak ele alınmış ve mekân kullanımı bir iletişim süreci olarak düşünülmüştür. Çalışmada, bireyler arası iletişim ve etkileşim, bireylerin karşılıklı eylemleri üzerinden araştırılarak üretilen ortak anlam ve gerçekliklerin olup olmadığının incelenmesi amaçlanmıştır. Toplumu oluşturan bireylerin sosyal bir çevrede yaşıyor olmalarından dolayı mekânın iletişimin bir parçası olduğu varsayılarak İstanbul'un iki farklı ilçesi olan Beşiktaş ve Ümraniye'de bulunan cem evleri doğrudan katılımlı gözlem tekniği kullanılarak incelenmiş ve elde edilen veriler göstergebilimsel analiz yöntemiyle yorumlanmıştır. Bulgular ışığında da gözlemlenen cem evlerinin mekân olarak toplumsal bir benlik oluşumuna katkı sağladığı anlaşılmıştır. Bireyler, mekânda sergiledikleri eylemler yoluyla kendilerini ve ait oldukları toplumu inşa etmektedirler. Pragmatist felsefe çerçevesinde, kendilerini çevreleyen dünya gerçekliğini mekân aracılığı ile insani duyarlılıklara göre yeni bir anlam alanıyla yeniden var etmektedir.

Abstract:
The society in which people are born, grow up and owe their existence cannot exist without communication and interaction, and there are many ways and methods to maintain them. Space is just one of them. The indisputable mutual influence of man and space enables the production of a reality by transforming both the individual and the space, and the meanings emerging as a result of using space as a tool enable individuals to form a culture - ultimately a social consciousness. Within the scope of this study, the individual and the space are considered as two factors that affect each other and the use of space is considered as a communication process. The study aims to examine whether there are common meanings and realities produced by investigating interpersonal communication and interaction through the mutual actions of individuals. Since the individuals live in a social environment, assuming that space is a part of communication, cem houses in Beşiktaş and Ümraniye, two districts of Istanbul, were examined using participant observation technique and the data obtained were interpreted with the method of semiotic analysis. In the light of the findings, it was understood that the cem houses contributed to the formation of a social self as a place. Individuals construct themselves and the society they belong to through the actions they exhibit in the space. Within the framework of pragmatist philosophy, it is to re-create the world reality that surrounds them with a new field of meaning according to human sensitivities through space.