Seçili pestisitlerin, ilaç etken maddelerinin ve inorganik analitlerin spektroskopik ve kromatografik tayinlerine yönelik yenilikçi analitik yöntemlerin geliştirilmesi
Development of novel analytical methods for the spectroscopic and chromatographic determination of selected pesticides, drug active compounds and inorganic analytes
Yazar: SÜLEYMAN BODUR
Danışman: PROF. DR. SEZGİN BAKIRDERE ; PROF. DR. NURAY ATEŞ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı / Analitik Kimya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Kimya = Chemistry
Dizin: Analitik kimya = Analytical chemistry ; Atomik spektroskopik yöntemler = Atomic spectroscopic methods ; Gaz kromatografisi = Gas chromatography ; Katı-sıvı özütlemesi = Solid-liquid extraction ; Kütle spektrometri = Mass spectrometry ; Nanopartiküller = Nanoparticles ; Sıvı-sıvı özütlemesi = Liquid-liquid extraction ; Tarım ilaçları = Pesticides ; Yüksek basınç sıvı kromatografisi =

Özet:
Kobaltın insan sağlığı üzerinde olumsuz etkisi olmasına rağmen kobalt elementini içeren kobalaminler insan sağlığı açısından önemli bileşiklerdir.  Tez kapsamında kobaltın ve kobalaminin kefir örneklerinde tayinleri için ikili tayin sistemi (HPLC-UV ve HPLC-ICP-OES) yöntemi geliştirilmiştir. Optimum kromatografik koşullar altında HPLC-ICP-OES sistemi kobalt ve kobalamin için sırasıyla 0,06 mg/kg ve 0,07 mg/kg (Co cinsinden) gözlenebilme limitleri sağlarken HPLC-UV sisteminin kobalamin için gözlenebilme limiti 0,16 mg/kg'dır. 
Selenyumun inorganik türleri canlılar açısından toksik olmasına karşın organik türleri birçok canlı vücudunda işlevsel özelliklere sahiptir. Selenyumun inorganik türleri bazı bakteriler ve mayalar tarafından selenyumun organik türlerine dönüştürülebilmektedir. Bu amaçla, selenit ile beslenmiş kefir mayasının, seleniti selenometiyonine dönüştürme yeteneğini incelemek amacıyla TF-HPLC-ICP-OES yöntemi geliştirilmiştir. Optimum koşullar altında, selenit ve selenometiyonin için gözlenebilme limitleri sırasıyla 0,52 mg/kg (Se cinsinden) ve 0,26 (Se cinsinden) mg/kg bulunmuştur. Selenit ile beslenmiş olan kefir mayası örneklerinin analizi sonucunda seleniti bünyelerine adsorpladıkları belirlenmiştir.
Tüm dünyada günümüzün küresel salgını olan koronavirüs hastalığı 2019'un (COVID-19) tedavisine yönelik araştırmalar hızla devam etmektedir. Sıtma tedavisinde kullanılan hidroksiklorokin sülfat ve klorokin fosfat ilaçlarının COVID-19 tedavisi için aday ilaçlar olabileceği literatürde bildirilmiştir fakat bu ilaç etken maddelerinin insan sağlığına ciddi zararları vardır. Bu ilaç etken maddelerini eser seviyelerde biyolojik örneklerde tespit etmek amacıyla GC-MS sisteminde analitlerin tayinleri öncesi ekstraksiyonu ve ön deriştirilmesi için sprey destekli damlacık oluşturma esaslı sıvı faz mikroekstraksiyon (SD-DO-SFME) yöntemleri geliştirilmiştir. Optimum deneysel koşullar altında, hidroksiklorokin sülfat ve klorokin fosfat için gözlenebilme limitleri sırasıyla 0,7 µg/kg ve 2,8 µg/kg olarak belirlenmiştir. Geliştirilen yöntemlerin gerçek örneklere (serum, idrar ve tükürük) uygulanabilirliği geri kazanım çalışmalarıyla kanıtlanmıştır.
Pestisitler, insan sağlığı üzerinde olumsuz etkilere sahiptir. Alaklor, asetoklor, metolaklor ve fentiyon pestisitlerinin düşük tayin limitlerinde belirlenmesi amacıyla su örneklerinde analitlerin eş zamanlı GC-MS tayinleri öncesi dağıtıcı sıvı-sıvı mikroekstraksiyon (DSSME) yöntemi geliştirilmiştir. Analitler için gözlenebilme limitleri 0,2 – 7,8 µg/kg arasında hesaplanmıştır.

Abstract:
Despite of the fact that there are negative effects of cobalt on human health, cobalamins including cobalt are important compounds in terms of human health. A double monitoring system (HPLC-UV and HPLC-ICP-OES) was developed for the determination of cobalt and cobalamin in kefir samples. Under the optimum chromatographic conditions, HPLC-ICP-OES system for cobalt and cobalamin provided the detection limits as 0.06 mg/kg and 0.07 mg/kg (as Co), respectively, while that of HPLC-UV system for cobalamin was 0.16 mg/kg. 
Although inorganic species of selenium are toxic for living organisms, its organic species have functional properties in many living bodies. The inorganic species of selenium can be converted into its organic species by several bacteria and yeasts. For this purpose, RF-HPLC-ICP-OES method was developed to examine the ability of selenite fed kefir yeast to convert selenite to selenomethionine. Under the optimum conditions, the detection limits for selenite and selenomethionine were found to be 0.52 mg/kg (as Se) and 0.26 mg/kg (as Se), respectively. As a result of analyses for kefir yeast samples fed with selenite, it was determined that they adsorbed selenite to their bodies.
All over the world, research on the treatment of coronavirus disease 2019 (COVID-19) which is today's global pandemic are rapidly continuing. In the literature, hydroxychloroquine sulfate and chloroquine phosphate were reported as candidate drug for the treatment of COVID-19, however; there are serious damages of these drug active substances for human health. Spray assisted droplet formation liquid phase microextraction (SA-DF-LPME) methods were developed for the extraction and preconcentration prior to the determination of analytes in GC-MS system in order to detect these drug active substances at trace levels in biological samples. Under the optimum experimental conditions, the detection limits for hydroxychloroquine sulfate and chloroquine phosphate were determined as 0.7 µg/kg and 2.8 µg/kg, respectively. The applicability of the developed methods for the real samples (serum, urine and saliva) were proved by recovery studies.
Pesticides have negative effects on human health. Dispersive liquid-liquid microextraction (DLLME) method was developed to determine alachlor, acetochlor, metolachlor and fenthion at low detection limits prior to the simultaneously determination of analytes in water samples by GC-MS. Detection limits for the analytes were calculated between 0,2 – 7,8 µg/kg.