Çevre dostu tasarım ve demontaja uygunluk değerlendirmesi
Design for environment and disassembly evaluation
Yazar: GÖKSEL ŞENOL
Danışman: Y.DOÇ.DR. SERDAR TÜMKOR
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Makine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Makine Mühendisliği = Mechanical Engineering

Özet:
Her yıl yeni modellerin ortaya çıkması ve teknolojik ömürlerinin gittikçe kısalması, heryıl katlanarak artan elektronik atıklara sebep oluyor. Yakın geçmişe kadar kontrolsüzolarak biriktirilen elektronik atıkların çevreye ciddi zararlar verdiği bilinmektedir.Ayrıca büyük bir hızla artan insan nüfusu, onların ihtiyacını karşılayacak üretim ile ohızda azalan hammadde miktarları, gelecek için bir tehlike oluşturmaktadır. Iskartayaçıkartılmış bir ürünü değerlendirmeden yenisini üretmek enerji ve malzeme tüketiminihızlandırmaktadır.Toplumsal baskılar Avrupa Birliği'ni bir dizi çevre yasasını çıkartmaya zorlamıştır. Buyasaların ana amacı parça içerisinde zararlı madde kullanımını kısıtlamak ve ömrünütamamlamış mamullerin tekrar değerlendirilerek malzeme ve enerji kazanılmasıdır.Başarılı gerikazanım başarılı bir demontaj ile mümkün olabilir. Demontaj, mamulünservis, mamul ömür sonunda tekrar kullanım ve malzeme geri dönüşüm maksadıylaparça ve bileşenlerine fiziksel olarak ayrılması işlemidir. Geri kazanım işlemininekonomik kazanımı sırasıyla tekrar kullanım-geri dönüşüm-yakmak-çevreye bırakmakyönündedir. Çevreye bırakmak en az kârlı işlem olmasına rağmen en yaygın olarakkullanılan değerlendirme biçimidir. Demontaj işlemi belirli bir zaman kaybına ve bunabağlı olarak da bir masrafa sebep olur. En yüksek faydayı elde etmek için optimumdemontaj demontaj sırası ve derinliğinin tespiti gerekir. Bu fayda en az gider, en kısasüre veya en düşük çevresel etki olabilir. Karmaşık parçaların demontajı faydalıdemontaj için iyi bir planmaya ihtiyaç duyar. Bu çalışmada tasarımcıya mamulün ömürsonu çıktılarını tasarım safhasında göstermeye yarayan End?of-life RecoveryInformation System ERIS (Mamul Ömür Sonu Değerlendirme Bilgi Sistemi)hazırlanmıştır.Anahtar Kelimeler: Elektrikli ve elektronik ekipman atıkları (EEEA), Sürdürülebilirlik,Çevre dostu tasarım, Mamul ömür sonu değerlendirmesi

Abstract:
Electrical and electronic equipments (EEE?s) are growing dramatically. This resultsincrease in material and energy resource consumption. Technological developmentshortens lifespan of the EEE?s. On the other hand the most common treatments ofelectrical and electronic equipment (WEEE) are disposal. But discarded EEE?s containsvaluable materials, low value parts and hazardous substances. Replacing new productwith the old one is need great amount of energy. Moreover hazardous substances in EEEare contaminating the ground and water unless cared with special handling.The public concern motivated EU to establish environmental directives. The purpose ofthe directives is to restrict the hazardous materials usage in the EEE and increaserecovery rate in end of life phase to recover energy and material. Successful recoverycan be achieved with successful disassembly. The economic performance of recoveryoption is achieved in turn of reuse-recycle-incineration-landfill. Although landfill is theworst EOL option, it is the most common one. Because disassembly processes consumetime and energy, which means additional costs, it is important to find the optimaldisassembly sequence and depth, in order to maximize the benefit. The maximumenvironmental benefit can be reach with minimum cost, shortest time or lowestenvironment impact. The disassembly of the complex products requires a good planningif a beneficiary recovery is expected. In this project, EOL Recovery Information System(ERIS) that enables designer to calculate environmental impact, process time and thecost algorithm in the earlier design phase has been presented.Keywords: Waste of electrical and electronic equipment (WEEE), Sustainability, Designfor environment, End-of-life recovery