Hemodiyaliz hastalarında tedaviye uyum, I. eksen psikiyatrik eş-tanılar ile mizaç ve karakter özelliklerinin tedavi uyumu üzerine etkileri
Compliance in hemodialysis, influence of comorbid axis-I psychiatric disorders and temperament and character features on compliance
Yazar: ARZU ERKAN ZORLU
Danışman: PROF. DR. HAYRİYE ELBİ
Ege Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2010
Konu: Nefroloji = Nephrology ; Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Hastalar = Patients ; Kilo alma = Weight gain ; Kişilik = Personality ; Mizaç = Temperament ; Renal diyaliz = Renal dialysis ; Tedavi = Treatment

Özet:
Amaç: Hemodiyaliz tedavisinde başarı büyük oranda hastanın tedaviye uyumuna bağlıdır ancak, hastaların yarısı tedaviye uyumsuzdur. Bu çalışmanın amacı; hemodiyaliz hastalarının tedaviye uyumunda rol oynayan etkenleri araştırmaktır. Tedaviye uyumu iyi olan hastalar ile, kötü olan hastalar arasında karşılaştırma yapılarak; sosyo-demografik özellikler, algılanan sosyal destek, yaşam kalitesi, bilişsel yetersizlikler, DSM-IV'e göre eşlik eden I. Eksen psikiyatrik bozukluklar ve stres etkenleri, belirti şiddetleri, Cloninger'in psikobiyolojik modeline göre mizaç ve karakter özellikleri açısından, fark olup olmadığı araştırılacaktır.Yöntem: En az 6 aydır hemodiyaliz tedavisi görmekte olan 61 hasta ile, son diyaliz seansını izleyen gün, SCID-I kullanılarak, psikiyatrik tanı görüşmeleri yapılmıştır. Standardize Mini Mental Test (SMMT), Hamilton Anksiyete ve Depresyon Değerlendirme Ölçekleri ile belirti şiddetleri ölçülmüştür. SF-36 ile yaşam kaliteleri, Algılanan Sosyal Destek Düzeyi Ölçeği ile sosyal destekleri değerlendirilmiştir. Mizaç Karakter Envanteri (MKE) ile kişilik özellikleri belirlenmiştir. Hastanın kendini değerlendirme ve doktorun hastayı değerlendirme anketleri uygulanmıştır. Örneklem; inter-diyalitik kilo alım değerlerinin, hastaların çıkış ağırlıklarına oranının 3 aylık ortalamalarına göre (%İDKA kesme değeri=3,5); ?Tedaviye uyumlu? ve ?Tedaviye uyumsuz? olarak iki gruba ayrılmış ve elde edilen tüm veriler açısından iki grup arasında karşılaştırma yapılmıştır.Bulgular: Uyumlu grupta; yaş, hemodiyaliz tedavisine başlanan yaş, SMMT puanları, kan basıncı değerleri, MKE-Zarardan Kaçınma-2 ve MKE-Zarardan Kaçınma-Toplam puanları istatistiksel olarak anlamlı yüksek; MKE-Ödül Bağımlılığı?3, MKE-Ödül Bağımlılığı-Toplam, MKE-İşbirliği Yapma-4 puanları ise anlamlı düşük saptanmıştır. Uyumsuz grupta geçmişte psikiyatrik tedavi oranları, ailesel yüklülük, stresör oranları ve yineleyici depresif bozukluk tanısı anlamlı yüksektir. Kronik yineleyici depresyon olanların tamamı uyumsuz gruptandır. Ağrı algısı ve mental sağlık açısından kendilerini daha işlevsel algılayan hastaları, hem kendileri hem de doktorlar daha `uyumlu' nitelendirmektedir. Diğer değişkenler açısından iki grup arasında fark bulunamamıştır.Sonuç: Gençlerde, erken yaşta hemodiyalize başlayanlarda, yineleyici ve kronik doğada depresyonu olanlarda, geçmişte psikiyatrik tedavi görenlerde ve ailesel yüklülüğü olanlarda, stres etkeni varlığında, bilişsel işlevlerde azalma olanlarda, kan basıncı yüksek olanlarda, uyumsuzluk oranları yüksektir. Düşük zarardan kaçınma ve artmış ödül bağımlılığı, uyumsuz grupta öne çıkan kişilik özellikleridir.

Abstract:
Background: Success in hemodialysis treatment mainly depends on patient?s compliance. At least 50% of patients believed to be noncompliant. This study aims to investigate the factors associated compliance in hemodialysis. Sociodemografic features, social support levels, quality of life, cognitive impairments, comorbid Axis-I disorders and stressors according to DSM-IV, symptom scales, temperament and character features according to Cloninger?s psychobiological model, will be determined and compared between compliant and non-compliant patients.Method: Diagnostic interviews of 61 patients -undergoing hemodialysis for more than six months- were performed via SCID-I, on the following day of the last session. Standardized Mini Mental State Examination (MMSE), Hamilton Anxiety and Depression Rating Scales, Short Form-36, Social Support Systems Scale and Temperament and Character Inventory (TCI) were performed. Questionnaires designed to assess compliance, were given to patient and the doctor. Proportion of `inter-dialytic weight gain? to `end session patient weight? was calculated as percentage and mean of previous 3 months? data were collected. Patients divided in to two groups (IDWG (%) <3.5: compliant, ? 3.5: noncompliant). All the data compared between the two groups.Results: Age, age of hemodialysis onset, MMSE scores, blood pressure levels, TCI-Harm Avoidance?2 and TCI-Harm Avoidance Total scores were higher; TCI-Reward Dependency?3, TCI-Reward Dependency Total scores and TCI-Cooperativeness?4 scores were lower in compliants. Psychiatric medication history, family history, stressor rates and current recurrent depression rates were higher in noncompliants. All of the chronic recurrent depressives were noncompliant. The doctors and patients themselves qualify `compliant? the patients, whose pain and mental health perceptions are `functional'.Conclusion: Being young, early onset of hemodialysis, current recurrent and chronic depression, past history of psychiatric medication, family history of psychiatric illness, stressors, decrease in cognitive functions and high blood pressure levels are the risk factors for noncompliance. Low harm avoidance and high reward dependency are the prominent temperament features of the noncompliant patients.