Öğrenen örgüt anlayışının ve entelektüel sermayenin, örgütsel ustalık ve örgütlerin girişimcilik yönelimi üzerindeki etkisi: Hizmet ve üretim sektörü yönetici algılarının karşılaştırmalı analizi
The effect of learning organization approach andintellectual capital on organizational ambidexterity and entrepreneurial orientation of organizations: The comparative analysis of service and production sector manager perceptions
Yazar: MEHMET SAĞLAM
Danışman: DOÇ. DR. NECLA ÖYKÜ İYİGÜN
İstanbul Ticaret Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Entelektüel sermaye = Intellectual capital ; Girişimcilik = Entrepreneurship ; Hizmet sektörü = Service sector ; Yöneticiler = Managers ; Örgütsel ustalık = Organizational ambidexterity ; Öğrenen organizasyonlar = Learning organizations

Özet:
Bu çalışmada hizmet ve üretim sektörü için öğrenen örgüt anlayışı ve entelektüel sermaye alt boyutlarının, örgütsel ustalık ve girişimcilik yönelimi alt boyutları üzerindeki etkisinin ve öğrenen örgüt anlayışının örgütsel ustalık üzerindeki etkisinde entelektüel sermayenin aracı rolünün, girişimcilik yönelimi üzerindeki etkisinde örgütsel ustalığın ve entelektüel sermayenin aracı rolünün ve entelektüel sermayenin girişimcilik yönelimi üzerindeki etkisinde örgütsel ustalığın aracı rolünün incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışma hizmet ve üretim sektörü yöneticileri üzerinde gerçekleştirilmiştir. Örnekleme yöntemi olarak kartopu örnekleme kullanılmış, veri toplama aracı olarak online anket formu oluşturulmuştur. Oluşturulan anket formu linki LinkedIn sosyal medya platformu üzerinden ulaşılabilen sektör yöneticilerine yönlendirilmiştir. Örneklemde 378 hizmet, 324 üretim sektörü katılımcısı yer almıştır. Veri analizinde SPSS 21, AMOS 20 ve PROCESS 3.1 programları kullanılmıştır. Tanımlayıcı istatistikler, açıklayıcı faktör analizi, korelasyon analizi, regresyon analizi ve güvenilirlik değeri için SPSS, doğrulayıcı faktör analizi ve geçerlilik testleri için AMOS, değişkenler arası etki derecelerinin ve aracı rollerin incelenmesi için PROCESS programlarından yararlanılmıştır. 

Çalışma sonucunda, ölçek alt boyutları açısından birbirleri arasındaki etkileşimler değerlendirildiğinde her iki sektör için takım halinde öğrenmenin, araştırmacı ustalık ve yararlanıcı ustalık ile risk alma, yenilikçilik ve ileriye etkililik üzerinde; güçlendirilmiş çalışanların, insan sermayesi üzerinde en çok etkiye sahip öğrenen örgüt boyutları oldukları, yapısal sermayenin, araştırmacı ustalık ve yararlanıcı ustalık ile risk alma, yenilikçilik, saldırgan rekabetçilik ve özerklik üzerinde en çok etkiye sahip entelektüel sermaye boyutu olduğu, araştırmacı ve yararlanıcı ustalığın, risk alma ve özerklik üzerinde en çok etkiye sahip örgütsel ustalık boyutu olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Hizmet sektörü için destekleyici liderliğin, üretim sektörü için ise paylaşımcı sistemlerin, saldırgan rekabetçilik ve özerklik üzerinde; hizmet sektörü için sürekli öğrenmenin, üretim sektörü için ise takım halinde öğrenmenin, yapısal sermaye üzerinde; hizmet sektörü için güçlendirilmiş çalışanların, üretim sektörü için ise sistemler arası bağlantının, müşteri sermayesi üzerinde en çok etkiye sahip öğrenen örgüt boyutu oldukları belirlenmiştir. Hizmet sektörü için yapısal sermayenin, üretim sektörü için ise insan sermayesinin ileriye etkililik üzerinde en çok etkiye sahip entelektüel sermaye boyutu olduğu, hizmet sektörü için yararlanıcı ustalığın, üretim sektörü için ise araştırmacı ustalığın, yenilikçilik, ileriye etkililik ve saldırgan rekabetçilik üzerinde en çok etkiye sahip örgütsel ustalık boyutu oldukları tespit edilmiştir.

Aracı roller incelendiğinde, her iki sektör için öğrenen örgüt anlayışının örgütsel ustalık düzeyi üzerindeki etkisinde entelektüel sermayenin kısmi aracı role sahip olduğu ve üretim sektöründe aracı etki değerinin daha fazla olduğu, öğrenen örgüt anlayışının girişimcilik yönelimi üzerindeki etkisinde örgütsel ustalığın ve entelektüel sermayenin kısmi aracı role sahip olduğu ve yine üretim sektöründe aracı etki değerinin daha fazla olduğu ve son olarak entelektüel sermayenin girişimcilik yönelimi üzerindeki etkisinde örgütsel ustalığın kısmi aracı role sahip olduğu ve hizmet sektöründe etki değerinin daha fazla olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Toplam etkiler açısından değerlendirildiğinde ise tüm modellerde üretim sektörü için etki katsayılarının daha fazla olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Öğrenen Örgüt, Entelektüel Sermaye, Örgütsel Ustalık, Girişimcilik Yönelimi, Aracı Rol, Hizmet ve Üretim Sektörü

Abstract:
In this study, it is aimed to investigate the effect of learning organization approach and intellectual capital sub dimensions on organizational ambidexterity and entrepreneurship orientation sub dimensions for the service and production sector and the mediating role of intellectual capital in the impact of learning organization on organizational ambidexterity, the mediating role of organizational ambidexterity and intellectual capital in the impact of learning organization on entrepreneurship orientation and the mediating role of organizational ambidexterity in the impact of intellectual capital on entrepreneurship orientation. The study was conducted on service and production sector managers. Snowball sampling was used as sampling method and online survey form was created as data collection tool. The questionnaire link was directed to the sector managers who can be reached via LinkedIn social media platform. The sample included 378 service and 324 production sector participants. SPSS 21, AMOS 20 and PROCESS 3.1 programs were used for data analysis. SPSS for descriptive statistics, exploratory factor analysis, correlation and regression analysis and reliability values, AMOS for confirmatory factor analysis and validity tests,PROCESS programs were used to examine inter-variable effect levels and mediatory roles.

As a result of the study, when the interactions between each other in terms of scale subdimensions are evaluated; for both sectors, it has been concluded that team learning is the learning organization dimension that has the greatest impact on exploration and exploitation ambidexterity and risk taking, innovativeness and proactiveness; empower people is the learning organization dimension that has the greatest impact on human capital; structural capital is the intellectual capital dimension that has the greatest impact on exploration and exploitation ambidexterity and risk taking, innovativeness, competitive aggressiveness and autonomy; exploration and exploitation ambidexterity are the organizational ambidexterity dimensions that have the greatest impact on risk taking and autonomy.

It has been determined that provide strategic leadership for the service sector and systems to capture learning for the production sector are the learning organization dimensions that have the greatest impact on competitive aggressiveness and autonomy; continuous learning for the service sector and team learning for the production sector the learning organization dimensions that have the greatest impact on structural capital; empower people for the service sector and connect the organization for the production sector are the learning organization dimensions that have the greatest impact on the customer capital.

It has been concluded that structural capital for the service sector and human capital for the production sector are the intellectual capital dimensions that have the greatest impact on proactiveness; exploitation ambidexterity for the service sector and exploration ambidexterity for the production sector are the organizational ambidexterity dimensions that have the greatest impact on innovativeness, proactiveness and competitive aggressiveness. 

When the mediatory roles are examined, it is concluded that intellectual capital has a partial mediator role in the impact of learning organization on organizational ambidexterity and the impact value is higher in production sector, organizational ambidexterity and intellectual capital have a partial mediator role in the impact of learning organization on entrepreneurship orientation and the impact values are higher in production sector and finally organizational ambidexterity has a partial mediator role in the impact of intellectual capital on entrepreneurship orientation that the impact values are higher in the service sector. When evaluated in terms of total effects, it was determined that the impact coefficients for the production sector were higher in all research models. 

Keywords: Learning Organization, Intellectual Capital, Organizational Ambidexterity,
Entrepreneurial Orientation, Mediator Role, Service and Production Sector