Tüketim kültürünün kırsalda görünümü: Dağ ve ova köyleri üzerine bir karşılaştırma
The view of consumption culture in rural: A comparison on mountain and lowland villages
Yazar: HAKAN YAPICI
Danışman: PROF. DR. FERHAT TEKİN
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Dağ köyleri = Mountain villages ; Fenomenolojik sosyoloji = Phenomenological socilogy ; Gösterişçi tüketim = Conspicuous consumption ; Kolektif tüketim araçları = Collective consumption means ; Köy sosyolojisi = Village sociology ; Kültürel tüketim = Cultural consumption ; Kır sosyolojisi = Rural sociology ; Lüks tüketim = Luxury consumption ; Sembolik tüketim = Symbolic consumption ; Topluluklar sosyolojisi = Sociology of community

Özet:
Tüketim kültürü, genelde şehir hayatını anımsatan toplumsal bir kavramsallaştırmadır. Nesnelerin sadece ihtiyaç gidermek için değil statü göstermek ve sosyal mesaj vermek için de tüketilmesi, yaygın bir şekilde şehirli habitusunun yansıması olarak kabul edilmektedir. Ancak köylülerin tüketim hayatındaki dönüşümler, tüketim kültürünün kırsala uzanan etkilerini akla getirmektedir. Bu araştırmada tüketim kültürünün kırsaldaki görünümü mercek altına alınmaktadır. Dağ ve ova köylerinin şehirlere yakınlığına ve uzaklığına göre tüketim kültürünün neresinde konumlandığını ortaya koymak amaçlanmaktadır. 

Tüketim örüntülerinden hareketle insanların köylü ya da şehirli kimliğine nasıl yaklaştığını derinlemesine anlamak için Konya'nın üç farklı köyünde saha araştırması yapılmıştır. Köylerden iki tanesi (Gerez ve Gezlevi) Konya şehir merkezine uzak (118 km – 123 km) birer dağ köyüdür. Diğeri ise (Lâdik) şehre yakın (46 km) bir ova köyüdür. Nitel araştırma teknikleri kullanılarak bu köylerde gözlemler yapılmış ve toplam 54 katılımcıyla mülakat gerçekleştirilmiştir. Gözlem ve mülakatlardan elde edilen veriler temalandırılarak tüketim sosyolojisi ve köy sosyolojisi literatüründen oluşan teorik çerçevede analiz edilmiştir. Veri ve analizlerden yola çıkarak köylerin tüketime ve tüketim kültürüne dair genel geçer kalıplara oturtulamayacağı anlaşılmıştır. Tüketim örüntülerinin değişimi ve dönüşümü eşliğinde köylülük devam etmektedir. 

Şehre yakın köylüleri tüketim kültürüne çeken faktörler, şehre uzak köylerde o kadar güçlü olamamaktadır. Ancak şehre yakın da olsa uzak da olsa köylerin tüketim kültürüne karşı koyan ve koyamayan yönleri bulunmaktadır. Üç köyde de tüketim kültürünü yansıtan ve yansıtmayan sonuçlara ulaşılmıştır. Örneğin Gerezliler ve Gezlevililer sezonluk olarak Kuşadası, Alanya, Antalya gibi şehirlere turizm sektöründe çalışmaya gitmektedir. Buradan doğan etkileşim, giyim konusunda Gezlevi'den ziyade Gerez'de kendisini hissettirmektedir. Başka bir konuda ise Gezlevi'de düğün ya da cenaze gibi vesilelerle ikram edilen yemek organizasyonu Konya'daki organizasyonlara çok benzerken Gerezliler haşlama et ve bulgur pilavını devam ettirerek değişime direnmektedir. Diğer taraftan özel gün kutlamalarıyla üç köy de tanışmış olmasına rağmen Gerez'de ve Gezlevi'de sadece çocuklara has doğum günü kutlamaları yapılırken Lâdik'te doğum gününün yanında anneler günü ve sevgililer günü gibi kutlamalar da yaygınlaşmaya başlamıştır.

Anahtar Kelimeler: Tüketim Sosyolojisi, Tüketim Toplumu, Tüketim Kültürü, Köy/Kır Sosyolojisi, Köy(lü), Şehir(li), Kırsal Tüketim

Abstract:
Consumption culture is a social conceptualization that is generally reminiscent of urban life. The consumption of objects not only to satisfy needs but also to show status and send social messages is widely accepted as a reflection of the urban habitus. However, the transformations in the consumption life of villagers bring to mind the effects of consumption culture extending to the countryside. In this study, the appearance of consumption culture in rural areas is scrutinized. It is aimed to reveal where mountain and plain villages are positioned in the consumption culture according to their proximity and distance to cities.
 
Field research was conducted in three different villages of Konya in order to understand in depth how people approach the peasant or urban identity based on consumption patterns. Two of the villages (Gerez and Gezlevi) are mountain villages far from Konya city center (118 km - 123 km). The other one (Lâdik) is a lowland village close to the city center (46 km). Using qualitative research techniques, observations were made in these villages and interviews were conducted with a total of 54 participants. The data obtained from the observations and interviews were thematized and analyzed within the theoretical framework consisting of the sociology of consumption and village sociology literature. Based on the data and analysis, it is understood that villages cannot be placed in general patterns of consumption and consumption culture. Villagization continues with the change and transformation of consumption patterns. 

The factors that attract villagers close to the city to consumption culture are not as strong in villages far from the city. However, whether close to the city or far from it, villages have aspects that can and cannot resist consumption culture. In all three villages, results reflecting and not reflecting consumption culture were obtained. For example, the people of Gerez and Gezlevi go to cities such as Kuşadası, Alanya and Antalya seasonally to work in the tourism sector. The interaction arising from this makes itself felt in Gerez rather than Gezlevi in terms of clothing. On another issue, while the food organization offered in Gezlevi on occasions such as weddings or funerals is very similar to the organizations in Konya, Gerez residents resist change by continuing to boil meat and bulgur pilaf. On the other hand, although all three villages have met with special day celebrations, Gerez and Gezlevi only celebrate birthdays for children, while in Lâdik, celebrations such as Mother's Day and Valentine's Day have become widespread in addition to birthdays.

Keywords: Sociology of Consumption, Consumption Society, Consumption Culture, Village/Rural Sociology, Village(r), Town(bred), Rural Consumption