Geç Osmanlı - Erken Cumhuriyet dönemi mimarlık pratiğinde bilgi ve yapım teknolojileri değişimi erken betonarme İstanbul örnekleri: 1906-1930
Change in late Ottoman and early Turkish republic architectural knowledge and construction technology: Early reinforced concrete models in Istanbul: 1906-1930
Yazar: TÜRKAN UZUN
Danışman: DOÇ. DR. NURAN K. PİLAHVARİAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Tarihi Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi ve Kuramı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Mimarlık = Architecture ; İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: Betonarme = Reinforced concrete ; Gümrükler = Customs ; Hanlar = Inns ; Mimar Kemalettin = Mimar Kemalettin ; Mimarlık = Architecture ; Mimarlık tarihi = Architectural history ; Modern mimari = Modern architecture ; Osmanlı mimarisi = Ottoman architecture ; Tek, Vedat = Tek, Vedat ; İskeleler = Piers

Özet:
Betonarme yapım teknolojisinin Osmanlı mimarlığına girişinin eğitim, mimarlık ortamı ve yapı uygulamaları konusundaki erken kullanımının yeterince araştırılmamış oluşu,bu tezin çıkış noktası olmuştur. Betonarmenin erken kullanımına ilişkin belgelerin 1906'da başlaması ve 1930'dan sonra sivil mimari'de yoğunlaşması nedeniyle tez, 1906-1930 aralığı ile sınırlandırılmıştır. Bu döneme ilişkin betonarme yapılar, kronolojik sırayla incelenmiş ve İstanbul örnekleriyle ele alınmıştır. Betonarme'nin İstanbul'da resmi ve sivil yapılardaki kullanımı bu tezin içeriğini şekillendirmiştir. Tezin kurgusu, döneme ilişkin yapıların Mimarlık tarihi açısından özgün belgelerle irdelenmesini içerir. Bu yapıların her biri mimari ve statik projeleriyle veya strüktüre ait diğer belge ve fotoğraflarla desteklenen bilgilerle tezde yer alırlar. Betonarmenin yapıya giriş öncesi, yapım teknolojileri, mimarlık ortamı ve değerlendirilen diğer koşullar ise tezde alt başlıklarda yer almıştır.19.yy sonu ve 20.yy başı mimarlık ortamı genel çerçeveleri ile Yapım Teknolojileri, Eğitim ve Betonarmenin Kuramsal Arka Planı alt başlıkları altında değerlendirilmiştir. Osmanlı ve Cumhuriyet mimarlığında erken betonarme örnekler, Gümrük binaları, rıhtım antrepoları ve depoların inşatına ilişkin belgeler, Seyr-ü Sefain binası , İstanbul'daki iskele inşaatlarında ve Evkaf İdaresi tarafından inşa edilen IV.Vakıf Handaki betonarme teknolojisinin varlığı, özgün belge ve kaynaklarla bu bölümde ortaya konmuştur. Cumhuriyet Dönemi betonarme yapıların bildik örnekleri dışında kalan seçilmiş birkaç örnek, yine özgün belgeleriyle tezde yer almıştır. Çeşitli araştırmacılar tarafından tezler ve makalelerde ele alınmış yapılara ilişkin, yapım yılı, inşa eden firma gibi çelişkili bilgiler, birincil kaynaklardan araştırılarak yeniden kategorize edilmiştir. Sonuç bölümünde elde edilen belgelerin genel bir değerlendirmesi yapılmıştır. Geç Osmanlı döneminde başlayan ve Erken Cumhuriyet döneminde yoğunlaşan betonarme yapı stoğunun, hükümet politikaları ile şekillenen bir gelişim gösterdiği ortaya konmuştur. Betonarme yapım teknolojisinin mimarimize sanıldığı gibi 1920'ler değil daha erken bir tarihte II.Meşrutiyet'in hemen öncesinde 1906'da giriş yaparak, yayılmaya başladığı ve bu tarihlerin Avrupa ile eş zamanlı olduğu özgün belgeleriyle bu tezde yer almıştır.Anahtar Sözcükler: Betonarme,simenarme, mimarlık, mimarlık tarihi, betonarme teknolojisi, Osmanlı Mimarlığı, Cumhuriyet Mimarlığı, iskeleler, Gümrük, Vakıf Hanları,Vakıf Apartmanları, Mimar Kemalettin

Abstract:
This thesis has taken as its point of departure, the lack of sufficient research into the early use of reinforced concrete construction technology, its appearance in Ottoman architecture, education, architectural atmosphere and construction practices. The thesis has been limited to the period between 1906 and 1930 because the documents related to the early use of reinforced concrete begin in 1906 and increase in civil architecture after 1930. The reinforced concrete buildings of this period have been taken up with examples from Istanbul. The use of reinforced concrete in Istanbul?s official and civil buildings forms its contents and includes buildings of the period examined from the point of view of architectural history through original documents. Every one of these buildings appears in the thesis with their architectual and static projects or other documents and photographs that belong to the structures and with brief information to support them. Prior to the introduction of reinforced concrete into buildings, building technologies and other techniques that are briefly touched on make up the other phases that prepared the architectural atmosphere.The architectural atmosphere at the end of the 19th and the beginning of the 20th centuries, the general framework and construction technologies, education and the theoretical back ground of the reinforced concrete have been evaluated under subheadings. In Ottoman and Republican architecture the early reinforced concrete examples, the documents related to the construction of the Customs Buildings, Loading (Bonded) Warehouses and Depots and Maritime Traffic Administration Building and the existence of reinforced concrete in Istanbul?s landing construction and in some buildings built by the Foundations Administration have been the focal center of this section with original documents and sources. In addition to the known examples of reinforced concrete buildings in the Republic Period, a few other examples have been chosen and included in the thesis along with original documents. Contradictory information like the year of construction and the company that carried out the construction for buildings in theses and articles by other researchers have been re-categorized on the basis of researching original sources. In the section on conclusions a general evaluation of the documents obtained has been carried out. It appears that the reinforced concrete stock that began in the late Ottoman period and increased in the Early Republic period showed a development shaped by government policies. Reinforced concrete construction technology did not enter our architecture in the 1920s as has been thought but at an earlier date, in 1906 immediately preceeding the Second Mesrutiyet (Second Constitution Period), and this comes out in this thesis through original documents that have begun to be published as the same peirod with Europe.Key Words: Reinforced concrete, cimentarme, architecture, architectural history, reinforced concrete technology, Ottoman Architecture, Republic Architecture, quays, Customs, Foundation Hans, Foundation Apartments, Architect Kemalettin.