Ahmedî'nin İskender-nâme'sinin Jung'un analitik psikoloji yaklaşımı ile incelenmesi
Analysis of Ahmedî's İskender-nâme with Jung's analytical psychology approach
Yazar: NURTEN BOZKURT
Danışman: DOÇ. DR. KENAN BOZKURT
Batman Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Klasik metinler, toplumun ortak hafızasından süzülerek gelen duygu, düşünce ve tecrübeleri içerisinde
barındırır. Dolayısıyla bu metinlerin merkezine yerleştirilmiş olan kahraman, kaotik bir dünyaya gözlerini açar ve
özünü keşfetmek üzere çıktığı yaşam serüvenini ortak atalardan miras kalan ilk simgelerle anlamlandırmaya çalışır. Jung'un arketip olarak ifade ettiği bu ilk simgeler, kahramanın varoluş ve yok oluş eğrisini birleştirdiği bireyleşim çemberine ışık tutar. Bu çember; mitler ve masallarla benzer olay örgüsüne sahip mesnevilerde de ayrılmaerginlenme- dönüş olarak formülize edilir. Jung'un arketipsel sembolizmi, bu aşama arketipleriyle ilişkilendirildiğinde mesnevideki kahramanın bilinç dışında yatan kaotik yapılar, çözümlenir. Böylece kahraman, iç çekirdeğinde
gizlemiş olduğu özünü bir üst bilinçte yeniden yeşertme imkânı elde eder. Benzer bir kurgu çeşitli alegorik ve
mitik unsurlarla bezenmiş İskender-nâme adlı mesnevide de yer alır. 14. yüzyılın önemli şairlerinden Ahmedî,
mitik bir figür olan İskender'i ve çevresini zengin semboller ve imajlarla bezeyerek sunar. İskender, gördüğü bir
rüya vasıtasıyla bilinç dışındaki karanlık çağrıya cevap verir ve böylece yaşam alanından çıkarak bireyselleşme/insan-ı kâmil olma yolunda ilk adımını atar.
Bu çalışmada Ahmedî'nin İskender-nâme'sinin baş kişisi olan İskender'in benlik bilincine ulaşma süreci,
aşama arketipleriyle ve tasavvufî perspektifle ilişkilendirilerek Jung'un psikanalitik yaklaşımıyla incelenmiştir.

Anahtar kelimeler: Arketipsel sembolizm, İskender-nâme, Jung, psikanalitik, tasavvuf

Abstract:
Classical texts contain the emotions, thoughts and experiences filtered through the common memory of
the society. Therefore, the hero placed at the center of these texts opens his eyes to a chaotic world and tries to
make sense of his life adventure to discover its essence with the first symbols inherited from common ancestors.
These first symbols, which Jung refers to as archetypes, shed light on the circle of individuation in which the hero
unites the arc of existence and extinction. This circle; It is also formulated as separation-initiation-return in masnavis that have similar plots to myths and tales. When Jung's archetypal symbolism is associated with the archetypes of this stage, the chaotic structures lying in the unconscious of the hero in the mesnevi are resolved. Thus, the
hero has the opportunity to re-grow his essence, which he has hidden in his inner core, in a higher consciousness.
A similar fiction is also included in the masnavi called İskender-nâme, which is decorated with various allegorical
and mythical elements. Ahmedi, one of the important poets of the 14th century, presents the mythical figure
Alexander and his surroundings, adorned with rich symbols and images. Alexander responds to the dark call in his
unconscious through a dream and thus leaves his living space and takes his first step towards individualization/becoming a perfect human being.
In this study, the process of Alexander, the main character of Ahmedî's İskender-nâme, reaching selfconsciousness was examined with Jung's psychoanalytic approach, associating it with stage archetypes and mystical perspective.

Key words: Archetypal symbolism, İskender-nâme, Jung, mysticism, psychoanalysis