Drenaj kanallarının kimi toprak özellikleri ve taban suyuna etkisinin coğrafi bilgi sistemlerinde değerlendirilmesi
Determination of certain soil properties and the impact on groundwater by drainage channels: Evaluation through geographic information systems
Yazar: CANA BİLGE YUMUŞAK
Danışman: DOÇ. DR. YAKUP KENAN KOCA
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Alkali toprak = Alkali soil ; Drenaj kanalları = Drainage canals ; Taban suyu seviyesi = Ground water table ; Tuzlu toprak = Saline soil

Özet:
Topraklar sürdürülebilir tarım için en önemli materyallerdendir. Günümüzde toprak dışında tarımsal üretim yapılıyor olsa da toprak ve su vazgeçilmez bir unsur olarak kalmaya devam etmektedir. Ancak toprak yapan faktörler içerisinde değerlendirilen insanın, toprağa olumlu ya da olumsuz etkileri bulunmaktadır. Bu etkiler drenaj, tuz, pH gibi dinamik toprak özellikleri üzerine daha çok etkili olmaktadır.
Tarımsal üretim amacıyla arazilerin sulanması kimi zaman kök bölgesine yükselen taban suyu nedeniyle sorun yaratabilmektedir. Bu amaçla drenaj problemi olan alanlarda drenaj kanalları açılarak taban suyunun olumsuz etkisi giderilmeye çalışılmaktadır. Bununla birlikte açılan drenaj kanalları uygun sulama yöntemleriyle toprak tuzluluğunun giderilmesine de katkıda bulunmaktadır.
Bu çalışmada Adana ilinin güneyinde yer alan tarım arazilerinde devlet eliyle açılan drenaj kanallarının etkisi değerlendirilmiştir. Drenaj kanalı açılmadan önceki ve sonraki dönemlerde topraklarda taban suyu seviyesi, pH ve tuzluluk değişimleri ele alınmıştır. Bu amaçla yıllara ait noktasal verilerin toprak analizlerinden yararlanılmış ve bu veriler coğrafi bilgi sistemleri (CBS) ortamında işlenerek zamansal değişimler ortaya çıkarılmıştır.
Çalışmada drenaj kanallarının açılmasıyla birlikte önceden taban suyu problemi bulunan kimi bölgelerde taban suyu seviyesinde düşüşler olduğu görülmüştür. Bununla birlikte drenaj kanallarının toprak yıkanmasına olumlu etkisi sonucu toprak tuzluluğunda da önemli düzeyde azalmalar olduğu belirlenmiştir. Tüm veriler CBS ortamında yapılan haritalamalarla görselleştirilmiştir.

Abstract:
Soils are crucial materials for sustainable agriculture. Despite the current practices of agricultural production outside of soil, soil and water remain indispensable elements. However, humans, considered one of the factors contributing to soil formation, have both positive and negative impacts on the soil. These impacts are particularly influential on dynamic soil properties such as drainage, salinity, and pH.
Irrigation of agricultural lands for the purpose of crop production can sometimes create issues due to the rising groundwater in the root zone. In order to mitigate the adverse effects of groundwater in areas with drainage problems, drainage channels are opened. Additionally, the drainage channels contribute to the reduction of soil salinity with appropriate irrigation methods.
In this study, the impact of drainage channels established by the government on agricultural lands in the southern part of Adana province was evaluated. Changes in groundwater levels, pH, and salinity in the soil before and after the opening of drainage channels were considered. For this purpose, point data from soil analyses for different years were utilized, and these data were processed in a Geographic Information System (GIS) to reveal temporal changes.
The study observed a decrease in groundwater levels in certain regions where groundwater problems existed before the opening of drainage channels. Furthermore, the positive impact of drainage channels on soil leaching resulted in significant reductions in soil salinity. All data were visualized through mapping conducted in the GIS.