Diş hekimlerinin periapikal radyografiler ve konik ışınlı bilgisayarlı tomografi (CBCT) görüntülerine göre uygulayacakları endodontik tedavi seçeneklerinin karşılaştırılması
Comparison of endodontic treatment options that dentists apply according to periapical radiographs and cone-beam computed tomography (CBCT) images
Yazar: BÜŞRA MELDA KENGEL
Danışman: DOÇ. DR. DEMET ALTUNBAŞ
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Diş Hekimliği Fakültesi / Endodonti Ana Bilim Dalı
Derece: Diş Hekimliği Uzmanlık, 2020
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Anketler = Questionnaires ; Diş hekimleri = Dentists ; Diş hekimliği = Dentistry ; Endodonti = Endodontics ; Konik ışınlı bilgisayarlı tomografi = Cone-beam computed tomography ; Periapikal hastalıklar = Periapical diseases ; Radyografi-dental = Radiography-dental ; Tedavi = Treatment

Özet:
Endodontik tanı ve tedavi sonrası değerlendirme standartı olarak periapikal radyografiler (PA) uzun zamandır kullanılmaktadır. Konik ışınlı bilgisayarlı tomografi (CBCT) ile görüntüleme ise şuan endodontik tedavilerde kullanılan nispeten yeni bir teknolojidir. Çalışmamızın amacı ağız diş ve çene cerrahisi, periodontoloji, endodonti, protetik diş tedavisi hekimleriyle diş hekimlerinin endodontik tedavi gerektiren hastalarda uygulayacakları tedavi planlarının PA radyografiye ve CBCT'ye göre göstermiş olduğu değişikliklerin araştırılmasıdır. 
Endodontik tedavi gerektiren 8 farklı hastanın tedavi öncesine dair tanımlayıcı bilgileri, anamnez formları, digital radyografileri ve CBCT kesitleri, mevcut kayıtlı hasta arşivinden elde edildi. Her hasta için oluşturulan vaka tanımları ilgili dişe ait radyografik görüntülerin basılı bir kopyasıyla toplam 305 hekime sunuldu. Hekimlerin ilk aşamada PA radyografik görüntüler, ikinci aşamada ise CBCT kesitlerini inceleyerek 8 vaka için her vakaya uygun belirlediğimiz tedavi seçenekleri üzerinden seçim yapmaları ve tedaviye karar verme aşamasındaki zorluk derecesini 1'den 5'e kadar olan skalada seçmesi istendi. Ayrıca anketin ikinci aşamadaki CBCT yorumlaması da ilk aşamadan en az 4 hafta sonra yapıldı. Veriler istatistiksel olarak analiz edildi.
 Akut ve kronik apikal periodontitisli vakalarda her iki aşamada da hekimlerin çoğunluğunun çok seanslı kök kanal tedavisi ve restorasyonu tercih ettiği, fasiyal selülit vakasında hekimlerin çoğunluğunun her iki aşamada da çok seanslı kök kanal tedavisine başlanarak NSAİİ ve antibiyotik reçete edilmelidir tedavi yöntemini tercih ettikleri, kronik apikal abse vakasında hekimlerin çoğunluğunun her iki aşamada da çok seanslı kök kanal tedavisini tercih ettikleri görüldü. Geniş lezyonlu molar dişe ait vakada ağız diş ve çene cerrahisi hekimleri ile diş hekimlerinin çoğunluğu her iki aşamada da çekim tercih ederken, endodonti hekimleri çok seanslı kök kanal tedavisi ve restorasyon uygulamasını tercih etti. İlave kanalın tedavisi yapılmadığı için semptomatik hale gelen vakada hekimlerin çoğunluğu her iki aşamada da cerrahi olmayan kanal yenilemesini tercih ederken, CBCT ile yapılan tedavi planlaması sonucunda bu tedavi seçeneğini seçen hekim yüzdesi ağız diş ve çene cerrahisi, protetik diş tedavisi hekimleri ile diş hekimlerinde ilk aşamaya göre artış gösterdi. Kanal tedavisi sonrası enfeksiyonun giderilemediği vakada hekimlerin çoğunluğunun her iki aşamada da cerrahi olmayan kanal yenilemesi ardından endodontik cerrahi uygulamasını tercih ettiği, endodonti hekimlerinin ise çoğunluğunun her iki aşamada da cerrahi olmayan kanal yenilemesini tercih ettikleri görüldü. Kanal tedavisi yapılan ancak tedavi sonrasında lezyon geliştiği görülen asemptomatik vakada ise hekimlerin çoğunluğu ilk aşamada cerrahi olmayan kanal yenilemesini tercih ederken, ikinci aşamada tedaviye gerek yoktur, bekleme ve gözlem yapılmalıdır uygulamasını tercih etti. Endodonti hekimlerinin çoğunluğu her iki aşamada da cerrahi olmayan kanal yenilemesini tercih etti. 
Endodonti hekimlerinin diğer hekimlere göre tedavi planlamasını her iki aşamada da daha konservatif yaptığı ve zorluk derecesi algılarının diğer hekimlere göre daha düşük olduğu görüldü. 

Anahtar Kelimeler: Radyografi, Konik ışınlı bilgisayarlı tomografi, Anket, Periapikal hastalıklar.

Abstract:
Periapical radiographs (PAs) have been used for a long time as a standard for endodontic diagnosis and postoperative evaluation. Imaging with cone-beam computed tomography (CBCT) is a relatively new technology currently used in endodontic treatments. The aim of our study is to investigate the changes of treatment plans that oral and maxillofacial surgery, periodontology, endodontics, and prosthetic dental treatment physicians and dentists will apply in patients requiring endodontic treatment according to PA radiography and CBCT. 
Descriptive information, anamnesis forms, digital radiographs, and CBCT sections of eight different patients requiring endodontic treatment were obtained from the currently registered patient archive. Case definitions created for each patient were presented to a total of 305 physicians with a printed copy of the radiographic images of the respective tooth. The physicians were asked to choose the treatment options that were determined for 8 cases by examining the PA radiographic images at the first stage and the CBCT sections at the second stage and to select the degree of difficulty at the decision-making stage of the treatment on a scale of 1 to 5. Furthermore, the CBCT interpretation of the survey at the second stage was made at least four weeks after the first stage. The data were analyzed statistically. 
It was observed that, in cases with acute and chronic apical periodontitis, the majority of the physicians preferred multi-session root canal treatment and restoration at both stages, in the case with facial cellulitis, the majority of the physicians preferred the treatment method of "multi-session root canal treatment should be initiated and NSAIDs and antibiotics should be prescribed," at both stages and in the case with chronic apical abscess, the majority of the physicians preferred multi-session root canal treatment at both stages. In the case with a molar tooth with a large lesion, the majority of the oral and maxillofacial surgeons and dentists preferred extraction at both stages, while endodontists preferred multi-session root canal treatment and restoration. While the majority of the physicians preferred non-surgical root canal retreatment at both stages in the case that became symptomatic due to the lack of treatment of the additional root canal, the percentage of the dentists who chose this treatment option as a result of treatment planning with CBCT increased oral and maxillofacial surgeons, prosthetic dental treatment physicians and dentists. In the case in which the infection could not be eliminated after root canal treatment, it was observed that the majority of the physicians preferred non-surgical root canal retreatment at both stages followed by endodontic surgery, and the majority of the endodontists preferred non-surgical root canal retreatment at both stages. In the asymptomatic case in which root canal treatment was performed but the lesion developed after treatment, the majority of the physicians preferred non-surgical root canal retreatment at the first stage, while they preferred the practice of "there is no need for treatment, and waiting and observation should be performed" at the second stage. The majority of the endodontists preferred non-surgical root canal restoration at both stages. 
It was observed that endodontists made treatment planning usually more conservative at both stages and their degree of difficulty perception was lower compared to other dentists.

Keywords: Radiography, Cone-beam computed tomography, Survey, Periapical diseases.