Güzel sanat eserlerinde fikri mülkiyet hakları ve uygulamaları
Intellectual property rights and applications in the fine arts
Yazar: İSA ELİRİ
Danışman: DOÇ. DR. ALAYBEY KAROĞLU
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Güzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı / Resim-İş Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Hukuk = Law
Dizin: Fikri ve sınai mülkiyet hakları = Intellectual and industrial property rights ; Güzel sanatlar = Fine arts ; Sanat eserleri = Artistic works

Özet:
Çalışmanın temelini oluşturan Güzel Sanat Eserlerindeki Fikri Mülkiyet Haklarına bakıldığında, genel manada sanat eserinin oluşum sürecinin son derece zahmetli ve sancılı olduğu görülür. Bu süreç sanatçının içinde yaşadığı sosyal kültürel ekonomik çevreden beslendikleriyle müteşekkildir. Toplumun kültürel yapısı zaman içerisinde popüler kültürle bir ortak paydada kesişme sürecine girer. Tüm bu ilişkileri takip eden gözlemleyen özümseyen ve en nihayetinde farklı ve özgün bir yorumla dışa yansıtan sanatçıdır. Toplumun diğer fertleri sosyal yaşam içerisinde toplumun ihtiyaçları olan bazı yaşamsal unsurlar üzerinde üretim ve faaliyette bulunurken sanatçılar haz ve zevk noktasında estetik değerlere haiz eserleri vücuda getirerek bireylerin bu noktadaki ihtiyaçlarını gidermeye çalışmaktadırlar. Bu husus görüldüğü gibi hiçte kolay değildir.Bu çalışmaya yönelinmesinin nedeni de bugüne kadar güzel sanatlardaki Fikri Hak konusunun neredeyse tamamının hukukçular tarafından ele alınıp adli ve hukuki bir vakıa olarak nitelendirilmiş olmasıdır. Oysa bu konu hukukçularında zaman zaman sıkıntıya düştüğü estetik bir muhteviyat içermesi sebebiyle çelişkiler yaşadığı bir konu olmuştur.Halen yürürlükte olan ve bu konuyu kapsayan 5846 sayılı bir yasa olmasına rağmen sanatçılar kanunun genel manada adli ve hukuksal olarak öne çıkmasından kendilerini bu yapıya tabi görememektedirler. Sahip oldukları haklar konusunda yeterli bilgi sahibi olamayıp bu hakları sahiplenememektedirler. Bu sebeple Güzel Sanat Eserlerinde Fikri Mülkiyet Hakları konusu bakirliğini korumaktadır. Güzel sanat eserleri ve plastik sanatlar alanında yaşanan ihlalleri ve suistimalleri gördükten sonra sanatçıların özgün fikirlerinin korunması ve tescillenerek takiplerinin yapılması konusu ortaya konan çalışmanın da çıkış noktası olmuştur.İçinde yaşadığımız topluma ve sosyal çevreye genel olarak baktığımızda fikri hak ihlallerinin Güzel Sanat Eserleri alanında da fazlaca yaşandığı gözlenmektedir.Bir tablonun (resmin) izinsiz kullanılması, kopyalanması geleneksel sanatlara haiz ürünler olan tezhip, minyatür, hat eserlerin izinsiz kullanımı ve çoğaltımının yapılması, bir fotoğraf eserinin daha stüdyoda baskı aşamasında kopyalanıp izinsiz kullanılması, kamuya mal olan bir heykelin izinsiz konulduğu yerden kaldırılması tahrip edilmesi, mimari eserlerde izinsiz kullanım ve değişikliklere gidilmesi gibi hususlar çoğunlukla hak ihlalleri ve tecavüzler noktasında sanatçıların başını ağrıtan gerçekler olmuştur. Bu kapsamda yasada ifade bulan şekliyle Güzel Sanat Eserleri, Fikri Mülkiyet Hakları, Hak ve Hak Sahipleri, Eser ve Eser çeşitleri, konuyla alakalı İçtihatlı Davalar, Bu alanda faaliyet gösteren Meslek Birlikleri çalışmanın ana temaları olmuştur.

Abstract:
If the intellectual property rights, the issue of the present study, in fine arts are taken into consideration, the composition process of a piece of art is generally quite arduous and tedious. This process consists of the entities that an individual gains from social, cultural, economical milieu. The cultural structure of a society is sometimes on a common ground with popular culture. The artist is the one who is observing, acquiring these relationships and finally reflecting with a different and genuine interpretation. Whereas the other members of the society produce and work on the essential needs of the society, artist produce works of aesthetic value and try to satisfy the societies needs from these aspects in regard to gusto and delight. This issue is not as easy at it seems to be.The underlying reason for me to conduct the present study is that intellectual property rights in the fine arts is almost only a concern of lawyers and determined to be a case for law and jurisdiction. However, this was a controversial issue for lawyers as it included aesthetic content.Although there is a law still in force and encompassing this issue enumerated as 5846, artists regard the juridical and law issues coming to the foreground and do not consider themselves committed to it. They do not have a sufficient information about the rights they have and do not own these rights. Therefore, intellectual property rights in fine arts remain an unexplored issue. After witnessing the violations and misuses in fine and plastic arts, the issue of protecting and patenting the genuine ideas of artist and the protection of these led to the emergence of the present study.On scrutinizing the the society and and the milieu we are living in, it can be seen that intellectual property rights in fine art works are more violated compared to other areas.The use of a paintings without permission, multiplications, the publication and usage of traditional artwork such as gilding, miniature, calligraphy, the duplication of photographs even still at the studio, the transportation and devastation of sculptures which have become a public entity, the usage of architecture without permission and conducting changes have been the realities bothering artist as violations and offenses.As it is expressed by the law; fine art works, intellectual property rights, rights and holder of rights, artworks and types of artworks and lawsuits and professional unions operating in these areas have formed the issues dealt with in the present study.