Compendiosum Lexicon Latino-Turcico-Germanicum adlı sözlüğün söz varlığının incelenmesi (H-M)
Examining the existence of words Compendiosum Lexicon Latino-Turcico-Germanicum dictionary (H-M)
Yazar: MELTEM AYDIN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BEYTULLAH BEKAR
Kırklareli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Compendiosum Lexicon Latino-Turcico Germanicum = Compendiosum Lexicon Latino-Turcico Germanicum ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Söz varlığı = Vocabulary ; Sözlük = Dictionary ; Sözlükbilim = Lexicology

Özet:
Dilbilimciler tarafından geçmişten günümüze kadar çeşitli dil
incelemeleri yapılmış ve bu inceleme çalışmalarının önemli bir kısmını
sözlükler oluşturmuştur. Sözlükler ise eskiden beri pek çok ihtiyacın ürünü
olarak karşımıza çıkmıştır. Yeni bir dil öğrenme, dinî ya da ticari etkileşimler
bu ihtiyaçların başında gelmiştir. Temelinde insanlar arasındaki anlaşmayı
sağlama, bilgiye ve eğitime ulaşma amaçlarının bulunması sözlükçülük
çalışmalarının kapsam ve içeriklerinin farklılaşarak yaygınlaşmasını
sağlamıştır. Çalışmaya konu olan sözlüğümüz de 17. yüzyıldan itibaren
yazılmış olan pek çok sözlük gibi çok dilli sözlük olarak hazırlanmıştır.
 Çalışmada, Alman Dilbilimci Johann Christian Clodius'un hazırlamış
olduğu Compendiosum Lexicon Latino-Turcico-Germanicum adlı sözlüğün
söz varlığı ele alınmıştır. Clodius, 18. yüzyılda yaşamış ve Almanya'da
Türkçe dersler vermiş bir dilbilimcidir. Üzerinde çalıştığımız sözlük, Latince
madde başlarına Türkçe ve Almanca karşılıklar vererek hazırlanmış ve 1882
sayfadan oluşmuş üç dilli bir sözlüktür. Çalışmada, sözlüğün H-M madde
başları ele alınarak Latince-Türkçe karşılıkları incelenmiştir. Çalışma, üç
bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm "Dil ve İmla", ikinci bölüm "Latince Türkçe Sözlük", üçüncü bölüm ise "Türkçe Sözlük" bölümüdür. "Dil ve İmla" bölümünde, ses ve şekil özelikleri incelenmiştir. "Latince- Türkçe"
sözlük bölümünde; Latince sözcüklerin Türkçe karşılıkları, Latin harfli
yazılışları ve Arap harfli yazılışlarıyla beraber transkripsiyonlu bir şekilde
verilip günümüz Türkçesine aktarımı yapılmıştır. "Türkçe Sözlük"
bölümünde; Latin harfli madde başları kaldırılmış, kelimeler alfabetik olarak
sıralanmış ve madde başlarının kökeni incelenmiştir. "Sonuç" kısmında ise
çalışmayla ilgili tespitlerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Compendiosum Lexicon Latino-TurcicoGermanicum, söz varlığı, transkripsiyon metni, üç dilli sözlük.

Abstract:
Various language studies have been conducted by linguists from past to
present, and dictionaries have formed an important part of these studies.
Dictionaries, on the other hand, have emerged as the product of many needs
since ancient times. Learning a new language, religious or commercial
interactions were at the top of these needs. The fact that it aims to reach
agreement between people and to reach information and education on its basis
has enabled the scope and content of lexicography studies to become more
widespread. Our dictionary, which is the subject of the study, has been
prepared as a multilingual dictionary like many dictionaries written since the
17th century.
In the study, the vocabulary of the dictionary named Compendiosum
Lexicon Latino-Turcico-Germanicum prepared by the German Linguist
Johann Christian Clodius is discussed. Clodius is a linguist who lived in the
18th century and taught Turkish in Germany. The dictionary we are working
on has been prepared as a trilingual dictionary, Latin-Turkish and German,
and the dictionary consists of 1882 pages. In the study, the Latin-Turkish
equivalents of the dictionary were examined by considering the H-M
headings. The study consists of three parts. The first part is "Language and
Spelling", the second part is "Latin-Turkish Dictionary", and the third part is
"Turkish Dictionary". Spelling in the "Language and Spelling" section; were
examined according to their phonetic, morphological and Old Anatolian Turkish features. In the "Latin-Turkish" dictionary section, the Turkish
equivalents of the Latin words were given in transcription together with their
Latin letters and Arabic letters and transferred to today's Turkish. In the
"Turkish Dictionary" section, the headings in Latin letters were removed, the
words were listed alphabetically and the origin of the headings was examined.
In the "Conclusion" part, determinations related to the study were made.

Keywords: Compendiosum Lexicon Latino-Turcico- Germanicum, vocabulary, transcription text, trilingual dictionary.