Kayseri'deki tek kubbeli camii ve mescitler (Cumhuriyet Dönemine kadar)
Single domed mosque and masjidsin Kayseri (Until Republic Period)
Yazar: SERKAN SOLAK
Danışman: DOÇ. DR. OSMAN KUNDURACI
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Türk ve İslam Sanatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Camiler = Mosques ; Kayseri = Kayseri ; Kubbe = Dome ; Mescitler = Masjids

Özet:
Bu çalışmanın konu başlığını Kayseri merkez, ilçe ve köylerindeki tek kubbeli camii ve mescitler oluşturmaktadır. Konuyla ilgili toplamda yirmi üç yapı tespit edilmiş, bunlardan iki tanesi yeniden inşa edildiği için katalogdan çıkarılmıştır.Çalışmada ana hat bağlamında önce giriş bölümü başlığı konulmuş bu kısımda konunun tanımı ve önemi ilgili kaynaklar başlığı altında doğrudan kaynaklar incelenmiş, metod ve yöntem başlığında ise çalışma sırasında izlenen süreç belirtilmiştir. Kayseri tarihine kısa bir bakış başlığı altında, Kayseri'nin tarihi süreç içerisinde geçirdiği değişim ve gelişimlerden bahsedilerek son noktada Selçuklu ve Osmanlı kültürünün dini mimari üzerindeki sentezi ve değerlendirmesi yapılmıştır.Tezin ikinci ana başlığını katalog kısmı oluşturmaktadır. Bu bölümde yirmi bir tane eser tarih sırasına göre isimleri yazıldıktan sonra; inceleme tarihleri, bulunduğu yer, yapım süreci gibi tespitlerin ardından detaylı bir inceleme yapılmıştır. Yapıların malzeme, teknik, avlu düzenlemeleri, son cemaat yerleri, cephe düzenleri, minareleri analiz edilip harim kısmı bağlamında; plan, mihrap, minber, mahfil ve kürsü düzenlemelerine değinilmiştir. Üst örtü ve taşıyıcılarla beraber aydınlatma sisteminden bahsedilmiş ve süsleme başlığı altında dış cephe ve iç mekân süslemeleri hakkında bilgi verilmiştir. Daha sonra kitabesi günümüze ulaşmış yapıların; Arapça metinleri, transkripsiyonları ve Türkçe açıklamaları sırasıyla yazılmış, son olarak yapının Vakıflar Müdürlüğü ve Koruma Kurulu'ndaki arşiv bilgileri tespit edilerek yapıyla ilgili vakıf bilgileri metne dâhil edilmiştir.Üçüncü bölüm olarak değerlendirme başlığı altında öncelikle cami ve kubbe tanımı yapılmıştır. Kubbenin cami mimarisinde kullanımı ve Türk-İslam eserleri açısından Karahanlı'larla başlayan, sonrasında Osmanlıya kadarki süreçte değişim ve gelişimlerine değinilmiştir. Metnin ilerleyen bölümlerinde yirmi bir yapı; tarihi dönemleri, malzeme teknikleri, plan ve plan elemanları, yapı elemanları, iç mekân öğeleri, süslemeler ve kitabeler ana başlıkları altında kendi aralarında ve farklı bölgelerdeki bazı yapılarla karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. Bu karşılaştırma yapıların benzer ve farklı özelliklerini tespit anlamında çalışma açısından verimli bir sonuç ortaya çıkarmıştır.Son başlık olarak, sonuç kısmı değerlendirmeye alınmıştır. Bu bölümde kısa bir özet yapılmış, yapıların genel özelliklerine değinilmiş ve son olarak araştırma sırasında tespit edilen restorasyon ve onarım hatalarına atıfta bulunulmuştur.Anahtar Kelimeler: Kayseri, Tek Kubbe, Cami, Mescit, Mimari

Abstract:
The title of the study includes single-domed mosques and prayer rooms in the city center of Kayseri and its districts and villages. In total, twenty three constructions were found. However, two of them were removed from catalogue because of rebuilding.Firstly, the title of the prologue is headlined in outline of the study. In this part, the description and the importance of the topic were pointed out. Under the title of related sources, the direct sources were examined. Then, the process of the study was stated under the title of method and procedure. In title, a brief overview to the history of Kayseri, changes and developments of Kayseri in its historical process were stated. At last, the effect of Seljuk and Ottoman culture on religious architecture were synthesized and evaluated.The second title of the study includes catalogue. In this section, after the names of the twenty one monuments were written chronologically, their review date, location and process were ascertained and examined in detail. Material techniques, courtyard arrangements, narthex, facade arrangements and minaret of the constructions were analyzed. In the section of sanctuary; plan, mihrab, mimbar, gathering-place and pulpit arrangements were mentioned. Besides cover coat and girder, lighting system was also pointed out and under the title of trim works, the information about exterior and interior wall desings were given. Afterwards, Arabic texts, transcriptions and Turkish explanations of the constructions whose inscriptions have reached today were written respectively. At last, archive records of the constructions in General Directorate For Foundations and Preservation Board were ascertained and foundation information of constructions were attached to the text.As a third chapter, under the title of evaluation, first of all, mosque and dome were defined. It was pointed out the usage of doom in mosque architecture and its changes and progress in the process from started with Karakhanids till Ottoman. Later in the text, under their title, twenty one constructions were compared with each other and with some different constructions in different areas from the aspects of their historical period, material techniques, plan and its units, constructions elements, interior wall units, ornaments and inscriptions.As a last title, conclusion was evaluated. In this chapter, a brief summary was given, the general features of constructions were stated and restoration problems, which were ascertained during research, were addressed.Key Words: Kayseri, single-domed, mosque, prayer rooms, architecture