Sosyal hizmet bakış açısından Türkiye göç politikalarının incelenmesi ve göçmenlerle sosyal hizmet modeli
Analysing of Turkish migration policy from the social work point of view and a model for social work with migrants
Yazar: EZGİ ARSLAN ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. VELİ DUYAN
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Göç politikaları = Migration  policies ; Göçler = Migrations ; Göçmenler = Emigrants ; Sosyal hizmetler = Social services ; Türkiye = Türkiye ; Uluslararası göç = International migration ; İnsan ihtiyaçları teorisi = Human needs theory

Özet:
Bu araştırmanın amacı; gerçekleştirilen doküman analizi ile Türkiye'nin göç alanındaki politikalarının; insan odaklı gelişim yaklaşımı ile derinlemesine ve sistematik olarak incelenerek Türkiye'de yaşayan göçmenlerin insan ihtiyaçlarının karşılanma durumlarının keşfedilmesidir. Analizde Max-Neef'in oluşturduğu insan odaklı gelişim yaklaşıma ait insan ihtiyaçları matrisi kullanılmıştır. Max-Neef'in oluşturduğu bu matrise göre insan ihtiyaçları değerbilimsel (yaşamını sürdürebilme, koruma, duygulanım, anlama, katılım, boş zaman, yaratıcılık, kimlik ve özgürlük) ve varoluşsal (Varoluşsal, sahip olma, eyleme, etkileşim) olarak iki genel kategoriye ayrılmış ve 36 kategori kesişimi belirlenmiştir. Bu kategorilerden sadece 21 tanesine ait referans elde edilmiştir. En çok referans elde edilen ihtiyaç kategorileri; yaşamını sürdürebilme-sahip olma, koruma-sahip olma, yaşamını sürdürebilme-varoluş, koruma-eyleme, anlama-sahip olma, özgürlük-sahip olma olarak saptanmıştır. Buna göre Türkiye göç politikasının sadece en temel insan ihtiyaçlarına odaklandığını göstermiştir.
 Dokümanlarda saptanan referanslara rağmen alanda yapılan araştırmalar ile beraber yapılan değerlendirmede Türkiye'de göçmenlerin insan ihtiyaçların karşılanma durumunun oldukça düşük olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Türkiye'nin göçmenlerle çalışma deneyiminde teorik ile uygulama arasında kopukluk olduğu ve ihtiyaç karşılanması konusunda eksiklikler olduğu sonucuna varılmıştır. Bu araştırmanın en önemli bulguları; sosyal hizmet için de hassas gruplar arasında bulunan kadın, çocuk, yaşlı, engelli ve LGBTİ göçmenlerin insani gelişim açısından gereken insan ihtiyaçlarının karşılanmasında çok büyük sorunların olmasıdır. Üstelik Türkiye göç politikalarının insan hakları ve insan ihtiyaçları odağından ziyade kontrol ve güvenlik odağında olması da önemli bir diğer bulgu olarak görülmüştür.
Tezin sonuçlarına göre insan odaklı, bütüncül ve sosyal hizmet odaklı bir göçmenlerle çalışma yaklaşımının ve hizmetlerinin oluşturulması gerekliliği önerilerine yer verilmiştir. Özellikle sosyal hizmet meslek ve disiplinin göç alanında çalışmada anahtar rol oynaması ve hizmet ve hakların bu bakış açısı ile ele alınması önerilmektedir.

Abstract:
The aim of this research is to explore the situation of meeting the human needs of migrants living in Turkey by analyzing Turkish migration policy systemically and in deeply. For analysis the human needs matrix of Max-Neef created human scale development approach is used. According to Max-Neef human needs are categorized as existential (being, having, doing, interacting) and axiological (subsistence, protection, affection, understanding, participating, idleness, creation, identity, freedom) human needs. 36 intersections of these two categories and subcategories are identified and used for document analysis. After analysis references for only 21 intersectional categories are found. The most detected categories in Turkish migration policy are subsistence-having, protection-having, subsistence-being, protection-doing, understanding-having and freedom-having. It shows that Turkish migration policy only barely covers fundamental human needs.
Even if there are many references for 21 human needs categories, researches from the field show that levels of meeting the human needs for migrants are very low in Turkey. Documents covering the migration and human needs are far different then the reality of the migrants' life. There is a huge gap between documents and practical usage of them in the field. One of the most important results of this research is that there are really important and unsolved problems for especially disadvantaged social groups (women, children, elderly, disabled and LGBTİ migrants) relevant to human needs. Also, it's seen that Turkish migration policy is relatively focused on control and safety rather than human rights and human needs.
According to results it is suggested that it's important and urgent to develop more humane, whole, and social work focused migration approach and services. Especially social work and social workers should be in the center of all interventions and services provided for migrants in Turkey. As fort his aim a new social work with migrants model is also suggested and explained in detail.