Karaman cami hazirelerinde ve Karaman Müzesi'nde bulunan mezar taşları
Gravestones found mosques' burial areas and Karaman Museum in Karaman
Yazar: HATİCE ÜNLERŞEN
Danışman: PROF. DR. AHMET ÇAYCI
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / Türk İslam Sanatları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Camiler = Mosques ; Görsel sanatlar = Visual arts ; Karaman = Karaman ; Karaman Müzesi = Karaman Museum ; Mezar kitabeleri = Grave epigraphies ; Mezar taşları = Tambstones ; Mezarlar = Graves ; Müzeler = Museums ; Süslemeler = Ornamentations ; Türk-İslam mezarları = Turkish-Islamic graves

Özet:
Camii, Kethane Camii, Pir Ahmed Camii, Yunus Emre Camii hazirelerindeki ve Karaman Müzesi'nin teşhirindeki mezar taşları incelenmiştir. İnceleme neticesinde toplamda 198 mezar taşı tespit edilmiştir. Bunlardan 156'sı baş taşı, 34'ü ayak taşı, 4'ü şahidesi bulunmayan sembolik lahit ve 4'ü de sandukadır. Bu mezar taşlarının tarih aralığı ise 14-20. yüzyıllardır. İncelenen mezar taşlarından 54'ü erkek mezar taşı, 33'ü de kadın mezar taşıdır. Mezar taşları yapı malzemesi olarak çoğunluğunda taş kullanılırken, az bir kısmında ise mermer kullanılmıştır. İncelenen alanda toprak mezar, sembolik lahit, pehleli mezar ve çerçeveli mezar tipleri bulunmaktadır. Erkek mezar taşlarının bazılarında sarık, fes ve tarikat başlıkları bulunmaktadır. Başlığı olmayan mezar taşları ise üçgen tepelikli, sivri kemer tepelikli, yarım daire kemer tepelikli, dilimli kemer tepelikli, bitkisel tepelikli ve düze tepeliklidir. Kitabeli mezar taşlarının çoğu cel'i sülüs olup, cel'i talik ve rika yazıları da bulunmaktadır. Mezar taşlarında kullanılan teknikler ise kazıma ve zemin oyma teknikleridir. İncelenen alanda görülen süsleme çeşitlerinde bitkisel motifli, geometrik motifli, nesneli ve mimari elemanlardan süsleme elemanları vardır. Kitabeli mezar taşlarının metin analizleri ayrıntılı bir şekilde yapılmıştır. İncelenen alandaki mezar taşları farklı gölgelerdeki mezar taşı örnekleri ile karşılaştırılmıştır. Yapılan bu çalışma, mezar taşlarının yapıldıkları dönemlerin ortak özelliklerini ve yerel farklılıklarını göstermesi açısından önem arz etmektedir.

Abstract:
In this study, the tombstones in the burial areas of Aktekke Mosque, Hoca Mahmud Mosque, Kethane Mosque, Pir Ahmed Mosque, Yunus Emre Mosque, and the Karaman Museum in the city center of Karaman were examined. As a result of the examination, a total of 198 tombstones were identified. Of these, 156 are headstones, 34 are footstones, 4 are symbolic sarcophagi without a headstone and footstone, and 4 are sarcophagi. The date range of these tombstones is 14-20 centuries. Of the examined tombstones, there are 54 tombstones belong to a male, and there are 33 tombstones that belong to a female. Although, the most common building material of tombstones is stone, some of the tombstones are made of marble material in our study area. There are earthen tombs, symbolic sarcophagi, pehleli tombs, and framed tombs in the investigated area. Some of the male tombstones have turbans, fez, and sect heads. Headless tombstones have a triangular top, a pointed arch, a semicircular arch, a sliced arch, a vegetative or flat top. Most of the inscribed tombstones are celi sulus, and there are also celi talik and rika writings. The techniques used in tombstones are scraping and ground carving. In the ornament types seen in the studied area, there are ornamental elements with floral motifs, geometric motifs, objects, and architectural elements. The text analyses of the inscribed tombstones were made in detail. The tombstones in the studied area were compared with the tombstone samples in different shades. This study is important in terms of showing the common characteristics and local differences of the tombstones of the periods they were made.