Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğunda tedavi öncesi ve sonrasında yürütücü işlevlerin değerlendirilmesi
Assesment of executive functions in attention deficit hyperactivity disorder before and after treatment
Yazar: YASEMİN TAŞ TORUN
Danışman: PROF. DR. YASEMEN TANER
Gazi Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Biliş = Cognition ; Biliş bozuklukları = Cognition disorders ; Bilişsel işlev = Cognitive function ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Tedavi = Treatment

Özet:
Çocukluk çağının en sık psikopatolojilerinden biri olan dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğunda (DEHB),  dikkat eksikliği, hiperaktivite ve dürtüsellik gibi çekirdek belirtilerin yanı sıra yürütücü işlevlerde de bozukluk olduğu bilinmektedir.
Bu çalışmada, DEHB'de tedavi öncesi ve sonrasında yürütücü işlevlerin değerlendirilmesi ve DEHB tedavisinde kullanılan ilaçların yürütücü işlevler üzerindeki etkinliklerinin karşılaştırılması amaçlanmıştır. 
Araştırma Mart 2013-Aralık 2015 tarihleri arasında gerçekleştirilmiş olup, araştırmaya Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Polikliniğine başvuran 6-12 yaş grubu arasında DEHB tanısı konan ve içleme kriterlerini karşılayan aynı zamanda çalışma için gönüllü olan  95 çocuk katılmıştır. Ayrıca polikliniğe danışmanlık için başvuran ancak herhangi bir psikiyatrik tanı konmamış olgulardan içleme kriterlerini karşılayan  ve çalışmaya gönüllü olan 6-12 yaş arasında 40 çocuk kontrol grubu olarak çalışmaya dahil edilmiştir. 
DEHB grubuna tedavi öncesi ve tedavinin 16.haftasında Conners Öğretmen Derecelendirme Ölçeği (CÖDÖ), Yönetici İşlevlere Yönelik Davranış Değerlendirme Envanteri (YİYDDE) anne/baba ve öğretmen formları, Stroop Testi TBAG formu, İşaretleme Testi (İT) ve Sayı Dizileri Öğrenme Testi (SDÖT) uygulanmıştır. Kontrol grubuna ise Stroop Testi TBAG formu, İT ve SDÖT uygulanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde Mann Whitney U, Kruskall Wallis ve Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi kullanılmıştır. 
Çalışma sonuçlarına bakıldığında; tedavi öncesinde, DEHB tanılı çocukların; performansa dayalı nöropsikolojik testlerde kontrol grubuna göre daha düşük performans gösterdiği gözlenmiştir.  Tedavi sonrasında ise hem metilfenidat hem atomoksetin kullanan grupta belirgin performans artışı gözlendiği, ayrıca klinik değerlendirme ölçek puanlarında da anlamlı düşme gözlendiği sonucuna varılmıştır. Tüm sonuçlar değerlendirildiğinde; DEHB tedavisinde kullanılan ilaçların bozulan yürütücü işlevler üzerinde iyileştirici etkisi olduğu sonucuna varılmıştır. 
      
Anahtar kelimeler: Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, yürütücü işlevler, tedavi

Abstract:
Attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) is one of the most common childhood psychopathology, with some deficits in executive functions in addition to the core symptoms of the disorder as lack of attention,  hyperactivity and impulsivity.
In this study, is aimed to evalute the  executive function in ADHD patients  before and after treatment and also compare the drug effectiveness on the executive functions which used in ADHD. At Gazi University Child and Adolescent Psychiatry outpatient clinic  between March 2013-December 2015, 95 children with ADHD between the 6-12 age participate in tis study who meet the inclusion criteria and volunteered for the study. Also 40 healthy children between 6-12 years were included in the study as control group who  applying outpatient clinic for counseling and meet inclusion criteria .
As the data collecting methodology, Conners Teacher Rating Scale, Behavior Rating Inventory of Executive Function, Stroop Test, Verbal and Nonverbal Cancellation Test and Serial Digit Learning Test has been applied to ADHD group at before treatment and at the 16th. week of the treatment. Also, Stroop Test, Verbal and Nonverbal Cancellation Test and Serial Digit Learning Test has been applied to control group. Data were analized by Mann Whitney U, Kruskall Wallis and Wilcoxon Sign Rank Test.
In this study, it was observed that  pretreatment ADHD group showed lower performance in the performance-based neuropsychological tests compared to the control group. In the post-treatment, both methylphenidate and atomoxetine  used groups have performed  significantly better  also have gained significantly lower  clinical rating scale scores. This findings show that; drugs used to treat ADHD have curative effects  on impaired executive functions. 

Key words: Attention deficit hyperactivity disorder, executive functions, treatment