1980 sonrası dönemde Türkiye'de cari işlemler dengesi ve ekonomik büyüme ilişkisi: Ampirik bir uygulama
Current account balance and economic growth relationship in Turkey in the post-1980 period: An empirical application
Yazar: BURCU KARACA
Danışman: DOÇ. DR. ASLI YENİPAZARLI
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ticari denge = Trade balance

Özet:
Türkiye ekonomisinde 1980'li yıllardan itibaren cari işlemler açığı en önemli makroekonomik sorunlardan biri haline gelmiştir. Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde cari işlemler açıklarında meydana gelen artışlar ekonomik büyüme üzerinde olumsuz bir etki yaratabilmektedir. 1980 sonrası dönemde cari işlemler dengesi ve ekonomik büyüme ilişkisinin anlatıldığı bu çalışmada ilk önce cari işlemler dengesi ve ekonomik büyüme kavramlarına yer verilmiştir. Daha sonra Dünya'da ve Türkiye'de cari açık sorununun gelişimi, Türkiye'de ekonomik büyümenin gelişimi ele alınmıştır. Son bölümde yani analiz kısmında yeni bir değişken olarak bütçe dengesi eklenmiş ve cari işlemler dengesi, ekonomik büyüme ve bütçe dengesi arasındaki ekonometrik analize yer verilmiştir.
Çalışmada cari işlemler dengesi, ekonomik büyüme ve bütçe dengesi arasındaki ilişki 1981-2021 dönemi için analiz edilmiştir. Değişkenlere ait zaman serisi verileri ADF birim kök testi ile sınanmış ve her üç değişkeninde birinci farkı alındığında durağan olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Daha sonra ekonomik büyüme, bütçe dengesi ve cari işlemler dengesi arasında eşbütünleşme ilişkisinin olup olmadığı Johansen eşbütünleşme ile analiz edilmiş ve cari işlemler dengesi, ekonomik büyüme ve bütçe dengesinin uzun dönemde birlikte hareket etmedikleri sonucuna ulaşılmıştır. Son olarak değişkenler arasında nedensellik ilişkisinin olup olmadığını analiz edebilmek için Toda-Yamamoto nedensellik testi yapılmıştır. Yapılan analiz sonucunda ekonomik büyüme ile cari işlemler dengesi arasında çift yönlü nedensellik ilişkisi, bütçe dengesi ve ekonomik büyüme arasında çift yönlü nedensellik olduğu bulunmuştur.

Abstract:
Since the 1980s, the current account deficit has become one of the most important macroeconomic problems in the Turkish economy. Increases in current account deficits in developing countries such as Turkey may have a negative impact on economic growth. In this study, which explains the relationship between current account balance and economic growth in the post-1980 period, firstly the concepts of current account balance and economic growth are included. Then, the development of the current account deficit problem in the world and in Turkey, and the development of economic growth in Turkey are discussed. In the last part, namely in the analysis part, the budget balance was added as a new variable and the econometric analysis between the current account balance, economic growth and the budget balance was included.
In the study, the relationship between current account balance, economic growth and budget balance was analyzed for the period of 1981-2021. The time series data of the variables were tested with the ADF unit root test and it was concluded that all three variables were stationary when the first difference was taken. Then, whether there is a cointegration relationship between economic growth, budget balance and current account balance was analyzed with Johansen cointegration and it was concluded that current account balance, economic growth and budget balance do not act together in the long run. Finally, Toda-Yamamoto causality test was performed to analyze whether there is a causal relationship between the variables. As a result of the analysis, it was found that there is bidirectional causality between economic growth and current account balance, and bidirectional causality between budget balance and economic growth.