Yoksulluk ve dayanışma ilişkisi bağlamında geçmişten günümüze hayırseverliğin kurumsallaşma süreci
Institutionalization process of philanthropy from past to present in the context of the relationship between poverty and solidarity
Yazar: ŞAFAK MUTLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEYNEP HİÇDURMAZ
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Dayanışma = Solidarity ; Dayanışmacılık = Solidarism ; Hayırseverlik = Philantropy ; Sosyal devlet = Social state ; Sosyal yardımlaşma = Social aid ; Yoksulluk = Poverty

Özet:
Hayırseverlik duygusu, insanlıkla yaşıt bir kavramdır. Hayırseverlik, yardımlaşma ve dayanışma duyguları insanlığın gelişip, medeniyetlerin kurulmasında büyük rol oynar. Hayırseverlik anlayışı, tarihin çeşitli devirlerinde içinde bulunduğu dönemin sosyokültürel ve sosyoekonomik şartlarına göre farklı aktörler ve tarzlar olarak kendini göstermiştir.

Hayırseverliğin kurumsallaşma göstergesi olan vakıflar, insanoğlunun ihtiyaçlarına göre ortaya çıkmış ve zaman içerisinde gelişip kendini gösteren hukuki dayanağı olan bir kurumdur. Geçmişten günümüze gelişen vakıf kurumlarının temelinde hayırsever olma ve yardım etme isteği bulunmaktadır. İnsanların sosyalleşmesi ile birlikte düşkün durumda olana yardım etme duygusunun da ortaya çıkması, hayırseverliğin zaman içerisinde gelişip kurumsallaşarak kendini göstermesiyle sonuçlanmıştır. Böylece vakıf denilen kavram, çağa, yöreye, döneme en önemlisi yoksulluk durumuna göre farklı terimlerle tanımlanarak içerikleri değişen kurumlar olarak karşımıza çıkmıştır.

Bu tez çalışmasında İslamiyet öncesinden günümüze kadar olan süreçte yoksulluk sorununa karşı faaliyet gösteren hayırseverlik uygulamalarının, tarihsel gelişim içerisinde nasıl bir değişim izlediğine odaklanılmıştır. Hayırseverliğin tarihsel ilerleyişinde, dayanışma ağlarından birini oluşturan Ahilik ve Lonca teşkilatı önemli bir yere sahiptir. Günümüze kadar mirasları kalan hayırseverlik, vakıflarla birlikte kurumsal bir nitelik kazanmış ve yoksullukla mücadelede önemli görevler üstlenmiştir.  Bu kapsamda, çalışmada, vakıfların tarihsel seyri üzerinde durularak,  Cumhuriyet döneminin yoksullukla mücadele kurumu olarak karşımıza çıkan ve günümüzde önemli faaliyetler gösteren Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı'nın yoksulluk üzerine yapmış olduğu faaliyetler araştırma kapsamında değerlendirilmiştir. Değerlendirme sonucunda, Türk toplumunda önemli bir dayanışma ağı olan hayırseverliğin geçmişten günümüze geçirdiği değişimler ortaya konmuştur. Gönüllü faaliyetlerle başlayıp zamanla dini dayanışma ile şekillenen hayırseverlik faaliyetleri, vergi muafiyeti ile kurumsal bir ivme kazanmıştır. Tarihsel süreçteki bu değişim ve dönüşüm çeşitli dayanışma ağları biçiminde gerçekleşmiş olup günümüzde ise SYD vakıfları adı altında bir hayırseverlik uygulaması olarak en son şeklini almıştır. Yoksullukla mücadelede önemli bir görev üstlenen ve kurumsal yapının en son örneği olan Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarıyla birlikte gelen en büyük değişim ise, hayırseverliğin sosyal politikanın bir aracı olarak hukuki düzenlemelerle oluşturulmuş ve ekonomik yapıya dahil edilmiş bir sosyal devlet uygulaması haline gelmesi olmuştur.

Anahtar Kelimeler: Hayırseverlik, Yoksulluk, Dayanışma,  Vakıflar, Sosyal Devlet, Sosyal Yardım

Abstract:
Sense of philanthropy is a notion the same age as humaniy. Sense of philanthropy and solidarity plays a major role in the development of humanity and establishment of civilisation. Sense of philanthropy has shown different actors and styles according to the socio- cultural and socia- economic conditions of the period in various periods of history.

Foundations, which are the indicators of institutionalization of philanthropy, have emerged according to the needs of people and have evolved overtime and become institurions with legal basis. The foundations of foundation institutions that have developed from the past to the present day have to the desire to be charitable and yo help. With the socialization of people, occurring of sense of helping people in need of protection has evolved over time and institutionalized. Thus, the concept called foundation, emerged with institutions where contents are changed by being defined in importantly poverty situation.

In this thesis, we focused on poverty philanthropic practices against from  preIslamic period to the present day and The change over time was emphasized. In the historical progress of philanthropy The Ahilik and Guild organization, which constitute one of the solidarity networks, has an important place. The philanthropy inherited to the present has gained an institutional character with foundations and has taken on surprisingly important tasks with poverty.  In this context, focused on the historical course of foundations.  which struggles against poverty from in the Republican period Social Assistance and Solidarity Foundation and their activities on were evaluated within the scope of the research. As a result of the evaluation, the changes that philanthropy, an important network of solidarity in Turkish society, passed from the past to the present are revealed. Philanthropy activities, which started with voluntary activities and shaped by religious solidarity over time, gained an institutional momentum with tax exemption. This change and transformation in the historical process, various networks of solidarity. This change and transformation in the historical process, various networks of solidarity and today it has taken its final form as a philanthropy practice under the name of Social Assistance and Solidarity Foundations.  The biggest change that came with the Social Aid and Solidarity Foundations, which is the latest example of the institutional structure, which plays an important role in the fight against poverty, is that philanthropy has become a social state application that has.

Keywords: Philanthropy, Poverty, Solidarity, Foundations, Social State, Social Assistance