II. Mahmud dönemi şeyhülislâmları ve ıslahatlara etkileri
Shaykh al-Islāms during the reign of Mahmūd II and their effects on reforms
Yazar: NECMİ ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. TALİP AYAR
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Osmanlı Devleti'nde, II. Mahmud'un saltanat dönemi 1808-1839 yılları arasını kapsamaktadır. Bu dönemde devletin kurumlarının çoğu eski fonksiyonunu yitirmiş, dönemin ihtiyaçlarını karşılayamaz hale gelmişti. II. Mahmud'dan önceki padişahlar döneminde, askerî alan başta olmak üzere gerekli değişiklikler yapılmak istenmiş ancak beklenen sonuç elde edilememişti. II. Mahmud şehzadeliği esnasında dönemin padişahı III. Selim tarafından yetiştirilmiş ve ıslahatların gerekliliği kendisi tarafından bizzat görülmüştü. Tahta çıktığı andan itibaren ıslahat yapmak için hazırlık yapmış ve zamanı geldiğinde gerekli ıslahatları faaliyete geçirmişti. II. Mahmud ıslahatları uygulamaya koyarken ilmiye sınıfının desteğini almak istemişti. Bu sebeple ulemânın başı olan şeyhülislâmlar ıslahatlar esnasında en büyük destekçisi olmuştu.
Tezin giriş bölümünde II. Mahmud'un hayatı ve dönemindeki olaylara kısaca değinilecektir. Daha sonra şeyhülislâmlık kavramı ve kurumun tarihçesi,  Osmanlı Devleti'nde şeyhülislâmlığın oluşum süreci ele alınacaktır. Şeyhülislâmların görevleri, atanmaları, azilleri gibi konulara kısaca değinilecektir. 
Araştırmanın birinci bölümünde II. Mahmud döneminde görev yapan şeyhülislâmlara yer verilecektir. Şeyhülislâmların hayatlarına, yaptığı görevlere ve bu görevler esnasında yaşanan önemli olaylara işaret edilecektir. 
İkinci bölümde ise II. Mahmud döneminde yapılan ıslahatlarda şeyhülislâmların tutumlarından bahsedilecektir. Hangi ıslahatlara fetvâlarıyla nasıl katkı sağladıkları araştırılacaktır.
Sonuç itibarıyla bu çalışmada hem II. Mahmud dönemi şeyhülislâmlarının biyografileri etraflıca ele alınacak hemde onların ıslahatlara katkıları tespit edilecektir.

ANAHTAR KELİMELER: İslâm Tarihi, Osmanlı, II. Mahmud, Şeyhülislâm, Islahat.

Abstract:
In the Ottoman Empire, period of Mahmud II covers the years 1808 -1839. By this period, most of the state's institutions had ceased to function and could not meet the demands of the period. The sultans before him wanted to make the necessary changes, especially in the military field, but they were not successful. During his time as prince, Mahmud II was educated by the sultan of the period, Selim III, and he personally observed the necessity of reforms. From the moment he ascended to the throne, he made preparations for reforms and put them into action when the time came. While Mahmud II put the reforms into action, he wanted to get the support of the ilmiye class. For this reason, sheikh al-Islams, the heads of the ulama, became his biggest supporters.
In the first part of our research, we included the sheikh al-Islams who served during the reign of Mahmud II. We researched the lives of sheikh al-Islams, their duties and the important events they experienced during these duties. We explained the family members, death and burial information of the Sheikh al-Islams mentioned in the sources.
In the second part, we talked about the attitudes of the sheikh al-Islams in the reforms made during the reign of Mahmud II. We tried to investigate which reforms and how they legitimized them with their fatwas.
In general, our research has tried to share the attitudes of the sheikh al-Islams, who were in the position of supervising the compliance of the reforms made during the reign of Mahmud II in the Ottoman Empire with sharia laws.

KEYWORDS: History of Islam, Ottoman, Mahmud II, Shaykh al-Islam, Reform.