Multipl skleroz hastalarında aktif bilişsel rezervin bilişsel fonksiyonlar üzerindeki etkisi
The effect of active cognitive reserve on cognitive functions in multiple sclerosis patients
Yazar: ÖZGEN DENİZ DELİKTAŞ
Danışman: PROF. DR. TAHİR KURTULUŞ YOLDAŞ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sinirbilimler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Nöroloji = Neurology
Dizin: Bilişsel işlevler = Cognitive functions ; Multipl skleroz = Multiple sclerosis

Özet:
Amaç: MS hastalarında görülen bilişsel bozulmanın etiyolojisi belirsizdir. Bu çalışmanın amacı, yaşam boyu sürdürülen entelektüel aktivitelerin toplamı olarak tanımlanan aktif bilişsel rezervin MS kaynaklı bilişsel bozulma üzerindeki etkisini araştırmaktır. İkincil olarak engellilik düzeyi, hastalık süresi, yaş, depresyon, anksiyete ve stres gibi klinik ve demografik değişkenlerin bilişsel performansa olan etkisi araştırılmıştır.
Yöntem: Araştırma örneklemi 106 MS hastasından oluşmaktadır. Aktif bilişsel rezerv ölçümü için "Bilişsel Rezerv İndeks Anketi" kullanılmıştır. Hastaların duygu durumunun ölçümü için "Depresyon Anksiyete Stres Ölçeği-21" ve engelliliğin değerlendirilmesi için "EDSS" kullanılmıştır. Dikkat ve ketleme işlevinin değerlendirilmesi için "Stroop testi"; işlem hızı, görsel ve sözel bellek değerlendirilmesi için "MS için Kısa Uluslararası Bilişsel Değerlendirme Bataryası"; çalışma belleği değerlendirilmesi için "Adımlı İşitsel Seri Ekleme Testi"; sözel akıcılık değerlendirilmesi için "Kontrollü Sözel Çağrışım testi" kullanılmıştır. MS hastalarının bilişsel bozulma düzeylerinin aktif bilişsel rezerv, klinik-sosyodemografik değişkenlere göre değişip değişmediğini belirlemek amaçlı Mann-Whitney U testi; bu değişkenler ile bilişsel bozulma arasındaki ilişkiyi belirlemek için Spearman's Rho korelasyon testi ve ikili lojistik regresyon analizi kullanılmıştır.
Bulgular: Mann-Whitney U testine göre göre aktif bilişsel rezervi düşük ve yüksek olan hastaların bilişsel performansları arasında fark bulunmuştur. Korelasyon sonucu bilişsel rezerv ve hastanın yaşı Stroop dışındaki tüm testler ile pozitif ilişkilidir. İkili lojistik regresyon modeli, bilişsel bozulmayı %93,8 doğru tahmin etmiştir. Yapılan analizler MS hastalarının bilişsel performansı ile aktif bilişsel rezervin ilişkili olduğunu bulmuştur. Bulgular, aktif bilişsel rezervin hastanın bilişsel fonksiyonlarını değerlendirirken önemli bir değişken olarak kullanılabileceğini göstermektedir.

Abstract:
Aim: The etiology of MS related cognitive impairment is not clear. The objective of the research is to examine the impact of active cognitive reserve, the sum of lifetime intellectual activities, on MS-associated cognitive impairment. Secondarily, the impact of clinical-sociodemographic variables including disability level, disease duration, age, depression, anxiety and stress on cognitive performance was investigated.
Method: The study sample consisted of 106 MS patients. "Cognitive Reserve Index Questionnaire" utilized to measure active cognitive reserve. "Depression Anxiety Stress Scale-21" administered to measure the emotional state and "EDSS" was used to assess disability. The "Stroop test" administered to measure attention and inhibition function; the "Brief International Cognitive Assessment Battery for MS" administered to evaluate processing speed, verbal and visual memory; the "Paced Auditory Serial Addition Test" was employed to evaluate working memory; and the "Controlled Verbal Recall Test" was used to measure verbal fluency. Mann-Whitney U analysis applied to find whether the cognitive impairment levels of MS patients varied according to active cognitive reserve and clinical-sociodemographic variables; Spearman's Rho correlation and binary logistic regression analysis utilized to find the relationship between these variables and cognitive impairment.
Results: Mann-Whitney U analysis indicate a difference between the neuropsychological test performance of patients with high and low active cognitive reserve. Correlation analysis revealed that cognitive reserve and patient age were positively correlated with all tests except Stroop. The binary logistic regression model correctly predicted cognitive impairment 93.8% of the time. The analyses indicated that active cognitive reserve was predicted with MS patients' overall cognitive performance. The findings suggest active cognitive reserve can be used as an important variable when assessing patients' cognitive functioning.