Yüksek güvenlikli adli psikiyatri hastanelerinde tedavi görmüş bireylerin yaşam deneyimleri: Bir gömülü teori çalışması
Life experiences of individuals treated in high security forensic psychiatric hospitals: A grounded theory study
Yazar: HAKAN KARAAĞAÇ
Danışman: DOÇ. DR. ESRA ÇALIK VAR
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Hizmet Politikaları ve Uygulamaları Ana Bilim Dalı / Klinik Odaklı Sosyal Hizmet Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine ; Sosyal Hizmetler = Social Services

Özet:
İşlediği suçun farkında olmayan ve yaptıklarının sonuçlarını bilemeyecek derecede bir ruhsal hastalığa sahip bireylere ceza verilmemektedir. Ancak toplumun korunması amacıyla da bu kişilere mahkeme kararlarıyla zorunlu psikiyatrik tedavi uygulanmaktadır. Uygulanan zorunlu tedavilerde her ülke mevcut şartları ölçüsünde kendisine özgü bir yöntem geliştirilmiştir. Türkiye'de 2018 yılı itibariyle YGAP'lar açılmış ve adli sisteme dâhil olmuş bireyler bu hastanelerde tedavi almaya başlamıştır. Hem adli sisteme dâhil olma hem de mevcut psikiyatrik problemlere başa çıkma gayreti bireylerin ve ailelerinin toplum içinde çeşitli psikososyal sorunlar yaşamasına sebep olabilmektedir. Bu bağlamda araştırmanın temel amacı; adli psikiyatrik sisteme dâhil olmuş bireylerin deneyimledikleri psikososyal süreçleri ve bu süreçlerde karşılaştıkları güçlükleri haklar çerçevesinde kavramak ve çok yönlü analiz etmektir. Bu temel amaç doğrultusunda çalışmada nitel araştırma desenlerinden gömülü teori yaklaşımı kullanılmıştır. Araştırmada YGAP'ta tedavi görmüş 15 birey, 5 aile üyesi ve adli psikiyatrik alanda çalışan 10 kişi ile yarı yapılandırılmış görüşme yönergesi kullanılarak derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bireylere ve aile üyelerine üye oldukları bir dernek üzerinden ulaşılmıştır. Elde edilen veriler MAXQDA 20 programı aracılığıyla analiz edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda oluşturulan kategoriler 5 ana tema altında toplanmıştır. Adli psikiyatrik sistemin yapılandırılması ihtiyacı, birey ve ailenin yaşadıkları adli psikiyatrik süreçte psikososyal ihtiyaçlarının karşılanması, adli psikiyatride etkili bir risk yönetimimin sağlanması, insan haklarının korunduğu sistemlere olan ihtiyaç ve son olarak yaşanan adli psikiyatrik sürecin her aşamasında sosyal hizmet uzmanının etkin müdahalelerine duyulan ihtiyaçlar çalışmanın temel sonuçlarıdır. Bununla birlikte araştırma sonuçlarına dayalı adli psikiyatrik sisteme dahil olmuş bireyin ve ailesinin psikososyal ihtiyaçlarını cevap verebilecek ve hak temelli "Adli Psikiyatride Vaka Yönetimi" model önerisi sunulmuştur.

Abstract:
Persons with a mental illness who are not aware of the crime they have committed and who do not know the consequences of their actions are not punished. However, to protect the society, the courts apply compulsory psychiatric treatment to these people. Countries have developed a method specific to their own conditions in compulsory treatments. As of 2018, YGAP were opened in Turkey and individuals included in the judicial system started to receive treatment in these hospitals. Both the inclusion of the judicial system and the effort to cope with the existing psychiatric problems can cause the individuals and their families to experience various psychosocial problems in the society. In this context, the main purpose of the research is; to comprehend the psychosocial processes of individuals involved in the forensic psychiatric system and the difficulties they encounter in these processes within the framework of their rights, and to analyze them in multiple ways. Grounded theory approach, which is one of the qualitative research designs, was used in the research. In the research, in-depth interviews were conducted with 15 individuals who were treated in YGAP, 5 family members and 10 forensic psychiatry professionals, using the semi-structured interview instruction. Individuals and caregivers were reached through an association. The obtained data were analyzed by the MAXQDA 20 program. As a result of the analysis, the categories were grouped under 5 main themes. The need for structuring the forensic psychiatric system, meeting the psychosocial needs of the individual and the family in the forensic psychiatric process, ensuring risk management in forensic psychiatry, the need to protect human rights and the need for effective interventions by the social worker at every stage of the forensic psychiatric process are the main results of the study. In addition, a rights-based "Case Management in Forensic Psychiatry" model proposal has been presented to meet the psychosocial needs of the individuals and their familys based on the results of the research.