İlköğretim yapılarının ortak alanlarının mekan dizim yöntemiyle incelenmesi
Investigation of common areas of primary school buildings by space syntax method
Yazar: GİZEM AKKOÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BERNA GÜÇ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Eğitim yapıları = Educational buildings ; Isparta = Isparta ; Sosyal mekan = Social space

Özet:
Öğrencilerin bireysel gelişiminde sosyal alanların önemi büyüktür. Bu bağlamda öğrenciler için tasarlanan mekanların bu ihtiyaca cevap verme gereksinimi tasarım problemidir. Ülkemizde zorunlu eğitim kanunla 12 yıla çıkmış ve eğitim sistemi üç kademeye ayrılmıştır. Birinci kademe dört yıl süreli ilkokul, ikinci kademe dört yıl süreli ortaokul, üçüncü kademe ise dört yıl süreli lise olarak düzenlenmiştir. Bu çalışmada, zorunlu eğitimin gerçekleştirildiği ilköğretim (ilkokul-ortaokul) ve lise eğitimlerinin verildiği eğitim yapılarından ilköğretim kısmı ele alınmıştır. Çalışma, farklı plan tipolojisindeki okul yapılarının öğrenciler üzerindeki etkilerini araştırmaya odaklanmıştır.Mekandizim yöntemi temel alınarak yapılananalizlerde çıkan sonuçlar, gözlemler sonucunda elde edilen verilerle karşılaştırılarak mekan kurgusundaki mekan-kullanıcı ilişkisinin okulun fiziksel kurgusuna göredeğişiklik gösterip göstermediği incelenmek istenmiştir.

İlk olarak eğitimin önemi üzerinde durulmuş, eğitim yapıları ve mimari tasarım konularına değinilerek Türkiye'den ve Dünya'dan eğitim yapı tipleri örneklerle incelenmiştir. Eğitim yapılarının mimari tasarım faktörleri ve kullanıcı ile ilişkisinin önemi vurgulanmıştır. Eğitim yapıları tasarım süreci, amaçların doğru belirlenmesi, yer seçimi kararlarının uygun verilebilmesi, okulun genel karakterinin ve büyüklüğünün saptanması,organizasyonel yapısı gibi birçok önemli aşamayı içermektedir. İlköğretim yapılarında çocukların sosyal etkileşim alanlarına yönelik olarak yapılan alan çalışmasında Isparta'da bulunan 3 okul incelenmiştir.Yer seçimi, plan kurgusu ve kat sayısı bakımından birbirinden farklılaşan okullarda kent merkezinden uzaklaştıkça arazi büyüklüklerinin ve vaziyet ölçeğinde görsel bütünleşme değerlerinin arttığı ve sosyal donatı imkanlarının zenginleştiği görülmüştür. Merkezilik özelliği barındıran spor salonu, yemekhane, kantin gibi mekanların sosyal etkileşim değerlerinin yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sosyal etkileşimi yüksek olan spor salonu ve okul bahçesinin teneffüs aralarında tercih edilen mekanlar olduğu gözlemlenmiştir. Mekanlar arası geçişi ve iletişimi sağlayan sirkülasyon alanları, çocukların öğrenme mekanları dışındaki sosyalleşmelerini sağlayan sosyal teneffüs alanlarıdır. Sirkülasyon alanlarının doğru tefrişlemeler ile düzenlenmesi çocukların teneffüs aralarında sosyalleşmelerine katkı sağlamaktadır. Dış mekanla görsel ilişkinin sağlanması, mekanların sosyal etkileşim potansiyelini arttırdığı görülmüştür. Bu bağlamda doğru işlevlendirme ve tefrişleme düzenlemeleri ile dış mekanla görsel ilişkinin sağlanması mekanların sosyal etkileşim ve hareket yoğunluğunu arttırdığı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Social areas are of great importance for the individual development of students. In this context, the necessity of the spaces designed for students to respond to this need is the design problem. In our country, compulsory education has increased to 12 years by law and the education system is divided into three levels. The first stage is organized as  four-year primary school, the second stage is  four-year secondary school, and the third stage is  four-year high school. In this study, primary education (primary-secondary school) where compulsory education is carried out and primary education part of high school education are considered. The study focuses on the effects of different school typology school structures on students. The results obtained from the analysis based on the space syntax method were compared with the data obtained from the observations,  and it was aimed to examine whether the space-user relationship in the space setup  changes according to the physical setup of the school.

Firstly, the importance of education was emphasized, by mentioning educational buildings and architectural design issues,education building types were examined with examples from Turkey and the world. The importance of the architectural design factors of the educational buildings and their relationship with the user are underlined. Educational structures include many important steps such as design process, correct determination of objectives, appropriate decision making of site selection, determination of general character and size of school and  organizational structure.In the field study conducted on the social interaction areas of children in primary education buildings, 3 schools in Isparta were examined.It has been observed that as the distance away from the city center, the size of the land and the visual integration values increase on the scale of the site, and the opportunities of social reinforcement are enriched in the schools which differ from each other in terms of location selection, plan setup and number of floors.It has been concluded that the social interaction values of sports centers, cafeterias and canteen which have centrality feature are high. It has been observed that the sports hall and schoolyard with high social interaction are the preferred places among the breaks. Circulating areas that provide communication and passage between areas are social break spaces that allow children to socialize outside learning spaces. The correct furnishing of the circulation areas contributes to the socialization of children between breaks. Providing visual relationship with the outdoor space increases the social interaction potential of the spaces.
In this context, it is concluded that providing correct visualization with outdoor space through correct functionalization and furnishing arrangements increases the social interaction and movement intensity of spaces.