Hayat bilgisi dersi öğretim programının sağlık okuryazarlığı açısından incelenmesi
Examination of "Life sciences course curriculum" in terms of health literacy
Yazar: MUHAMMET ATIF ÖZPEHRİZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET KARABAL
Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Hayat bilgisi öğretimi, öğrencilere yaşam becerileri kazandıran ve yaşamsal değeri oldukça yüksek olan bir derstir. Toplumsal yaşama uyum sağlayabilen bireylerin yetiştirilmesinde önemli bir rolü olan hayat bilgisi ders içeriğinin 21. yüzyılın getirmiş olduğu yaşamsal beceriler ve temel konular açısından da güncel olması gerekmektedir. Bu açıdan 21. yüzyıl beceri ve yeterlilikleri içerisinde öğrencilere kazandırılması gereken bir konu olan sağlık okuryazarlığının hayat bilgisi öğretim programı içerisinde yer alması önemlidir. Çünkü çocukları hayata hazırlamayı hedefleyen hayat bilgisi dersinde atılacak temeller; kendi sağlığı hakkında etkin rol alabilen, sağlık sorumluluğunun farkında ve sağlık bilincine sahip vatandaşların yetiştirilmesi açısından oldukça değerlidir. 2024 yılında yayınlan Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programı içerisinde sağlık okuryazarlığı ile ilgili öğrenme çıktılarının, öğrenme-öğretme uygulamalarının ve ölçme-değerlendirme süreçlerinin incelendiği bu çalışma doküman incelemeye dayalı betimsel analizin yapıldığı bir araştırmadır.
Çalışmada doküman olarak Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programı (1, 2 ve 3. sınıflar) kullanılmıştır. Öğretim programında yer alan kazanımların betimsel analizi yapılmıştır. Betimsel analizde elde edilen veriler önceden belirlenmiş temalara uygun olarak yorumlamıştır. Temalar oluşturulurken sağlık okuryazarlığının bileşenleri ve boyutları dikkate alınmıştır. Elde edilen bulgular; yüzde ve frekans vb. verileri barındıran tablolar ve grafiklerle sunulmuştur. Çalışma sonucunda sağlık okuryazarlığı ile doğrudan ilişkili görülen öğrenme çıktılarının her sınıf düzeyinde "Sağlığım ve Güvenliğim" adlı 2.öğrenme alanında olduğu, dolaylı yoldan ilişkili görülen öğrenme çıktılarının ise her sınıfı düzeyinde "Sağlığım ve Güvenliğim" adlı 2.öğrenme alanında, "Doğa ve Çevre" adlı 5. öğrenme alanında ve "Bilim, Teknoloji ve Sanat" adlı 6. öğrenme alanında yer aldığı tespit edilmiştir. İlgili öğrenme çıktılarının genel sağlığa, yaşam kalitesini iyileştirmeye, hastalıkları önlemeye, sağlığı korumaya ve sağlıkla ilgili yaşanabilecek acil durumlarda yapılması gerekenlere yönelik bilgi, motivasyon ve becerileri kapsadığı görülmüştür. Bununla birlikte, sağlık okuryazarlığı ile ilişkili öğrenme çıktılarına Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programında yeterli sıklıkta yer verildiği, programda sağlığın teşviki ve iyileştirilmesi hususlarının ön planda tutulduğu, programın yalnızca bireysel sağlık okuryazarlığı ile değil aynı zamanda çevresel sağlık okuryazarlığı unsurlarıyla da ilişkili olduğu görülmüştür.
Ayrıca, 2024 yılında yayınlanan Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programında sağlık okuryazarlığı ile ilişkili öğrenme çıktılarının kazandırılmasında öğretmenlere önerilen öğrenme-öğrenme uygulamaları arasında en sık yer alan öğrenme-öğretme uygulamalarının "eğitici görseller", "ifade etme" ve "performans görevleri"; ölçme ve değerlendirme süreçleri için öğretmenlere en sık önerilen öğrenme kanıtlarının ise "dereceli puanlama anahtarı", "çalışma yaprağı" ve "kontrol listesi şeklinde hazırlanmış gözlem formu" olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma öğretim programlarında ve sağlık okuryazarlığı süreçlerinde yapılabilecek iyileştirmelere yönelik öneriler sunularak tamamlanmıştır.

Abstract:
Teaching life sciences is a course that provides students with life skills and has a very high vital value. Life sciences course content, which has an important role in raising individuals who can adapt to social life, must also be up-to-date in terms of the vital skills and basic subjects brought by the 21st century. In this respect, it is important that health literacy, which is a subject that should be acquired by students among the 21st century skills and competencies, is included in the life sciences curriculum. Because the foundations to be laid in the life sciences course, which aims to prepare children for life; It is very valuable in terms of raising citizens who can take an active role in their own health, who are aware of their health responsibilities and who are health conscious. This studyis a research in which descriptive analysis is made based on document analysis, in which the learning outcomes, learning-teaching practices and measurement-evaluation processes related to health literacy in the Life Science Course Curriculum published in 2024 are examined.
Life Science Course Curriculum (1st, 2nd and 3rd grades) was used as the document in the study. A descriptive analysis of the achievements in the curriculum was made. The data obtained in the descriptive analysis were interpreted in accordance with predetermined themes. While creating the themes, the components and dimensions of health literacy were taken into consideration. Findings obtained; percentage and frequency etc. The data are presented with tables and graphs. As a result of the study, the learning outcomes that are directly related to health literacy are in the 2nd learning area called "My Health and Safety" at each grade level, and the learning outcomes that are indirectly related to health are in the 2nd learning area called "My Health and Safety", in the 5th learning area named "Nature and Environment" and in the 6th learning area called "Science, Technology and Art" at each grade level. It has been observed that the relevant learning outcomes include knowledge, motivation and skills regarding general health, improving the quality of life, preventing diseases, protecting health and what to do in health emergencies.
And it has been observed that learning outcomes related to health literacy are included in the Life Science Course Curriculum with sufficient frequency, health promotion and improvement issues are prioritized in the program, and the program is related not only to individual health literacy but also to environmental health literacy elements. In addition, in the Life Sciences Lesson Curriculum published in 2024, the most frequently recommended learning-teaching practices for teachers in gaining learning outcomes related to health literacy are "educational visuals", "expression" and "performance tasks"; It was concluded that the learning evidence most frequently recommended to teachers for measurement and evaluation processes are "grading rubric", "worksheet" and "observation form prepared in the form of a checklist". The research was completed by presenting suggestions for improvements that can be made in curriculum and health literacy processes.