Mimarsız mimarlık ve Bingöl, Kiğı, Alagöz Köyü üzerine bir inceleme
An analysis of architecture without architect and Bingöl, Kiğı, Alagöz Village
Yazar: KADER DAĞISTANLI
Danışman: DOÇ. DR. N. FERAH AKINCI
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Geleneksel mimari = Traditional architecture ; Konut mimarisi = Housing architecture ; Mimarlık = Architecture

Özet:
Tarihsel süreç içinde, uzmanlasmıs kisiler tarafından olusturulan mimarlıga paralelolarak gelismis olan ?Mimarsız Mimarlık? gelisim ve degisimleriyle incelenmistir.Mimarsız Mimarlık incelenmeden önce; mimari olusumun bir süreklilik baglamındagelistigini vurgulamak adına, geçmisten günümüze mimarinin nasıl sekillendiginedeginilmistir. Mimarlık, Dünya'da ve Türkiye'de olmak üzere iki asamadadegerlendirilmistir. lk asamada; magara ve saz kulübelerle diger bir ifade anlayısıylaMimarsız Mimarlık ile baslayan ve kültürel bir süreklilik çerçevesinde varlıgınısürdürüp günümüze ulasan Dünyada Mimarlık yaklasımları incelenmistir. kinciasamada ise; Osmanlı imparatorlugu sonrasında Türkiye Mimarlıgı irdelenmistir.Mimarsız Mimarlık da, Dünya'da ve Türkiye'de olmak üzere iki alt baslıkta elealınmıstır. Dünya'da Mimarsız Mimarlık çok genis bir konu oldugundan bu bölümde,Mimarsız Mimariyle ilgili terimler ve Mimarsız Mimariye yaklasımlar aktarılmıstır.Türkiye'de Mimarsız Mimarlık ise daha kapsamlı incelenmis; ?Geleneksel? ve?Günümüz? olmak üzere sınıflandırılmıstır. Geleneksel Mimarsız Mimarlık Ürünlerikapsamında; kültürel bir süreklilik sonucu olusmus, halkın kendi el emegiyle yaptıgıyapılar (vernaküler, yöresel, geleneksel vb. olarak adlandırılan yapılar); GünümüzMimarsız Mimarlık Ürünleri kapsamında ise; gecekondular, yap-satçı üretim sonucuolusmus apartmanlar ve tip proje yapıları incelenmistir. Ürünlerin özellikleri ve olusumsüreçleri anlatılmıs, biçimlerin olusum etkenleri belirlenmistir. Etkenler, dogal ve sosyokültürelçevre etkenleri olarak sınıflandırılmıs, bunların Geleneksel ve GünümüzMimarsız Mimarlık Ürünlerinin olusumunda etkili olup olmadıgı irdelenmistir.Literatürden elde edilen verilerin sorgulanması amacıyla, Bingöl'ün Kigı ilçesine baglıAlagöz köyünde alan çalısması yapılmıstır. Alanda yer alan Geleneksel ve GünümüzMimarsız Mimarlık Ürünleri ve olusumlarını belirleyen etkenler karsılastırmalı olarakdegerlendirilmistir.Sonuç olarak, Geleneksel Mimarsız Mimarlık Ürünlerinin olusumunda etkili olan dogalve sosyo-kültürel çevre etkenlerinin Günümüz Mimarsız Mimarlık Ürünlerininolusumunda çogunlukla etkili olmadıgı belirlenmis, bu sonuç alan çalısmasıyla dadogrulanmıstır.Anahtar Kelimeler: Mimarlık, Mimarsız Mimarlık, Dogal Çevre Etkenleri, Sosyo-Kültürel Çevre Etkenleri, Bingöl-Kigı-Alagöz Köyü.

Abstract:
?Architecture without Architect?, which has developed within the historical process inparallel to the architecture by experts, has been analysed in terms of its developmentand changes.Before starting to study Architecture without Architect; a description of howarchitecture has been shaped from past to present has been made in order to emphasisethat architectural formation has developed within the context of continuity.Architecture has been evaluated in two stages; namely, that in the world and that inTurkey. The first stage was focused on the approaches of Global Architecture thatstarted with caves and huts, that is with Architecture without Architect, and that hasreached the present day within the framework of a cultural continuity. The second stageis about Turkish architecture after Ottoman Empire.Architecture without Architect has been addressed under two subtitles, such as in theWorld and in Turkey. Since Architecture without Architect in the World is a verycomprehensive subject, this section includes terms related with and approaches toArchitecture without Architect. Architecture without Architect in Turkey has beenaddressed in more detail and classified as ?Traditional? and ?Current?. Within thescope of Buildings of Traditional Architecture without Architect, buildings manuallycreated by the public as a result of cultural continuity (vernacular, indigeneous,traditional, etc.) have been reviewed; whereas within the scope of Current Architecturewithout Architect, squatter houses, apartment blocks that have been built by contractorfor selling and type project structures have been reviewed. Buildings features andformation processes have been described and factors affecting the formation of shapeshave been identified. Factors have been classified as natural and socio-culturalenvironment factors and it has been discussed whether they were effective on theformation of the Buildings of Traditional and Current Architecture without Architect.In order to investigate the data obtained from literature, a fieldwork has been carriedout in Alagöz village of Kigı town in Bingöl. The Buildings of Traditional and CurrentArchitecture without Architect in the field and the factors affecting their formation havebeen comparatively evaluated.In conclusion, it was stated that the natural and socio-cultural environmental factorsthat have influenced the formation of the Buildings of Traditional Architecture withoutArchitect did in general not influence the Buildings of Current Architecture withoutArchitect and this result was verified by the fieldwork.Keywords: Architecture, Architecture without Architect, Natural EnvironmentalFactors, Socio-Cultural Environment Factors, Bingöl-Kigı-Alagöz Village.