Kapitalist üretim sürecinde mekânsal pratikler ve tüketim mekânlarının dönüşümü: Üsküdar Çarşısı ve Capitol Alışveriş Merkezi örnekleri
In the process of capitalist production spatial practices and transformation of consumption spaces: Charshi of Uskudar and Capitol Shopping Center examples
Yazar: KHAMEYKA EYUBOVA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ CEM TUTAR
Üsküdar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Medya ve Kültürel Çalışmalar Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Sosyoloji = Sociology ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Kapitalizm = Capitalism ; Kentsel mekan = Urban space ; Kitle iletişim araçları = Mass media ; Mekan = Space ; Mekansal pratik = Spatial practice ; Tüketim kültürü = Consumption culture ; İstanbul = Istanbul ; İstanbul-Üsküdar = İstanbul-Üsküdar

Özet:
Toplumsal bir örgütlenme şekli olarak kapitalizm, pre-kapitalist formlardan neoliberal pazar ekonomisine giden süreçte hem üretim hem de tüketim ilişkilerini dönüşüme uğratmıştır. Kültürel alanda tüketim olgusu zaman içerisinde öne çıkarken ticaretin ve tüketimin mekânsal pratikleri de çeşitlenip, gelişerek dönemin teknik olanaklarınca yeniden şekillendirilmiştir. Pre-kapitalist dönemindeki pazar ve çarşılardan, modern sanayi kapitalizmindeki mağaza ve pasajlara, günümüzde postmodern kültür içerisindeki alışveriş merkezlerine söz konusu dönüşüm devam etmektedir. Kültürel alanda tüketim ideolojisinin yerleşmesinde kitle iletişim araçlarının önemli bir rolü bulunmaktadır. Bu araçlar içerdikleri mesajlarla dönemin yükselen değerlerini taşırken varolan kapitalist toplum yapısını da yeniden üretmektedir. Kitle iletişim araçları üzerinden kurgulanan tüketim kültürü sadece maddi nesneler dünyasının çoğalmasını değil aynı zamanda toplumsal alandaki bireylerarası ilişki kalıplarını da dönüştürmektedir. Çalışma kapitalist sosyo-ekonomik dinamikler tarafından kentsel alanlarda yaratılan tüketim mekânlarının dönüşüm sürecine ve buna bağlı olarak değişen toplumsallıklara odaklanmaktadır. Bu bağlamda biri geleneksel diğeri ise postmodern tüketim mekânı olarak tanımlanabilecek Üsküdar Çarşısı ve Capitol Alışveriş Merkezi amaçlı örneklem tekniği ile araştırmaya dâhil edilmiştir. Ele alınan mekânlar çalışmanın kuramsal perspektifine uygun olarak düzenlemiş kategoriler üzerinden Nitel İçerik Analizi yöntemiyle eleştirel perspektiften incelenmiştir.
Bu çalışma, içinde yaşanılan dönemin sosyo-ekonomik ve kültürel dinamiklerince şekillendirilen tüketim mekânlarının kapitalist sistem içerisindeki dönüşümünü ele almaktadır. Tüketim mekânı-insan-kitle iletişim aracı arasındaki diyalektik ilişki sürecinde mekânsal pratiklerin ve bireylerarası ilişki kalıplarının dönüşümünün eleştirel perspektiften irdelenmesi bu çalışmanın amacını oluşturmaktadır.

Abstract:
As a form of social organization, capitalism has transformed  both production and consuption reations in the process from pre-capitalist forms to neliberal market economy.While the fact of consuption in the cultural field has come the spatial practices of trade and consumption have also diversified and developed and reshaped by the technical possibilities of the period. In the pre- capitalist period this transformation continues from markets to bazaars, shops and  arcades in modern industrial capitalism and today to shopping centers in postmodern culture. The mass media has an important role in the establishment  of the consuption ideology in the cultural field. While these tools carry the rising values of the period with the messages they contain and also reproduce the existing capitalist society structure. Consumption culture, which is constructed through mass media, transforms not only the proliferation of the world of material objects, but also the interpersonal relationship patterns in the social sphere.
This project focuses on the transformation process of consumption spaces created in urban areas by capitalist socio-economic dynamics and changing societies. İn this context, Uskudar Charshi and Capitol Shopping Center, one of which can be defined as traditional and the other as postmodern consumption space, were inculeded in the research with purposeful sampling technique. The spaces discussed were analyzed from a critical perespective by using the Qualitative Content Analysis method over the categories arranged in accordance with the theoretical perspective of the study. This project deals with the transformation of consumption spaces, which are shaped by socio-economics of the period in which they live, within the capitalist system.