Öğretmen adaylarının çevre etiği bilişsel yapılarının ve alternatif kavramlarının belirlenmesi
Determining the environmental ethics cognitive structures and alternative concepts of teacher candidates
Yazar: NESRİN ÇİLLER
Danışman: PROF. DR. MUHİTTİN DİNÇ
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Biyoloji Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Bilişsel yapı = Cognitive structure ; Biyoloji eğitimi = Biology education ; Etik = Ethics ; Kelime ilişkilendirme = Word association ; Metafor = Metaphor ; Metaforik algı = Metaphorical image ; Çevre = Environment ; Çevre etiği = Environmental ethic ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Bu çalışma lisans öğrencilerinin çevre etiği konusundaki bilişsel yapıları, metaforik algıları ve kavram 
yanılgılarını tespit etmek ve bununla beraber çevre etiğinin önemini belirtmek için yapılmıştır.
Araştırmanın örneklemini Konya ilinde bulunan Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Fakültesinde 
öğrenim gören 209 lisans öğrencisi oluşturmaktadır. Bu çalışmada veri toplama aracı olarak KİT (Kelime 
İlişkilendirme Testi), metafor tekniği ve açık uçlu sorular kullanılmıştır. 
Kelime ilişkilendirme testinde elde edilen verilerin analizinde içerik analizi kullanılmıştır. Öğrencilerden 
"çevre etiği" anahtar kavramı ile ilgili akıllarına gelen kelimeleri 60 saniye içinde boş bırakılan 10 kutucuğa 
yazmaları anahtar kavramlar yazıldıktan sonra cümle kurmaları istenmiştir. Veriler incelendiğinde öğrencilerin 
yazmış oldukları cevap kelimeleri 8 kategori altında toplanmıştır. Bu kategoriler; çevre sorunları, çevre ve çevreyi 
koruma bilinci, yasal düzenlemeler, atıklar, çevresel etik ve ahlak, çevre temizliği ve eğitim, toplumsal etik, ekoloji 
ve doğal çevre, ilgili olmayan kelimeler kategorisi olarak ayrılmıştır. Kategoriler içinde en yüksek frekansa sahip 
olan ekoloji ve doğal çevre kategorisidir. Kelime ilişkilendirme testinde öğrencilerin yazmış oldukları kavramlar 
incelendiğinde atık, çevreyi temiz tutmak, doğa, çevreye saygı, çevre kirliliği gibi terimlere ağırlık verildiği 
görülmüştür. Öğrencilerin kurmuş olduğu cümleler bilimsel bilgi içeren cümleler, bilimsel olmayan veya yüzeysel 
bilgi içeren cümleler, kavram yanılgısı içeren cümleler ve ilgisiz olan cümleler olarak ayrılmıştır.
Metafor tekniğiyle elde edilen verilerin analizinde içerik analizi kullanılmıştır. Öğrencilerden çevre 
etiğini neye benzettiklerini yazmaları ve açıklama kısmına nedenini yazmaları istenmiştir. Veriler incelendiğinde 
çevre etiğini benzettikleri kelimeler ve frekans değerleri 12 kategori altında toplanmıştır. Bu kategoriler; doğanın 
yansıtıcılığı olarak çevre etiği, gereklilik olarak çevre etiği, koruyucu olarak çevre etiği, işleyiş ve devamlılık 
olarak çevre etiği, kapsayıcı olarak çevre etiği, toplumsal olarak çevre etiği, değer olarak çevre etiği, ekoloji olarak 
çevre etiği, felsefi olarak çevre etiği, çözümleyici olarak çevre etiği, ahlak olarak çevre etiği ve gelecek olarak 
çevre etiği şeklindedir. Frekansı yüksek olan kategoriler işleyiş ve devamlılık olarak çevre etiği ve koruyucu olarak 
çevre etiği kategorileridir. En çok tekrar eden metaforlar ise su, ağaç ve temizlik metaforları olmuştur. 
Açık uçlu sorulardan elde edilen verilerin değerlendirilmesinde içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Açık 
uçlu sorularda ise öğrencilere "Çevre etiği denince ne anlıyorsunuz? Çevre etiğine uygun davrandığınızı 
düşünüyor musunuz? Çevre etiğine uygun olan davranışlar sizce nelerdir? Çevre etiğinin canlıları korumada 
etkileri sizce nelerdir?" şeklinde sorular sorulmuştur. Bu sorulara verilen cevaplar değerlendirilmiştir.
Sonuç olarak kelime ilişkilendirme testi, metafor tekniği ve açık uçlu sorular değerlendirildiğinde elde 
edilen veriler kapsamında öğrencilerin çevre ve etik kavramları ile ilgili bilişsel yapıları belirli düzeyde yeterli 
olduğu görülmüştür. Ancak öğrencilerin bir kısmı çevre ve etik kavramını bir bütün olarak 
değerlendirememektedir. Yapılan çalışmadaki sorularda çevre ve etik kavramını ayrı olarak değerlendirmeleri 
bunu göstermektedir. Öğretmenler öğrencilerin eğitiminde her düzeyde vardır. Bu nedenle önce okullarda olmak 
üzere her yerde çevre etiği ile ilgili eğitimler ve araştırmalar yapılması çevre için oldukça önemlidir.

Abstract:
This study was carried out to determine the cognitive perceptions, conceptual structures, metaphorical 
perceptions and misconceptions of undergraduate students about environmental ethics and also to indicate the 
importance of environmental ethics.
 The sample of the study consists of 209 undergraduate students studying at the Faculty of Education 
of Necmettin Erbakan University in Konya. In this study, WAT (Word Association Test), metaphor technique and 
open-ended questions were used as data collection tools.
 Content analysis was used in the analysis of the data obtained in the word association test. Students 
were asked to write the words that came to their minds about the key concept of "environmental ethics" in 10 
empty boxes within 60 seconds. After the key concepts were written, they were asked to form sentences.
 When the data were analyzed, the answer words written by the students were grouped under 8 
categories. These categories are; environmental problems, environment and environmental protection awareness, 
legal regulations, environmental ethics and morality, environmental cleaning and education, social ethics, ecology 
and natural environment, and other unrelated words. 
 The category with the highest frequency is ecology and natural environment. In the word association 
test, when the concepts written by the students were examined, it was seen that the terms such as waste, keeping 
the environment clean, nature, respect for the environment, and environmental pollution were emphasized. The 
sentences formed by the students are divided into sentences containing scientific information, sentences containing 
non-scientific or superficial information, sentences containing misconceptions and sentences that are irrelevant.
 Content analysis was used in the analysis of the data obtained with the metaphor technique. The 
students were asked to write what they likened to environmental ethics and to write the reason in the explanation 
part. When the data were examined, the words and frequency values that students compared environmental ethics 
were gathered under 12 categories. 
 These categories are; environmental ethics as a reflection of nature, environmental ethics as a 
necessity, environmental ethics as a preservative, environmental ethics as a functioning and continuity, 
environmental ethics as an inclusive environment, environmental ethics as a social value, environmental ethics as 
ecology, environmental ethics as a philosophical, environmental ethics as an analyst environmental ethics, 
environmental ethics as morality and environmental ethics as future. Categories with high frequency; 
environmental ethics as a functioning and continuity and environmental ethics as a protector. The most repetitive 
metaphors are water, tree and cleaning metaphors. 
 Content analysis method was used to evaluate the data obtained from open-ended questions. In the 
open-ended questions, "What do you understand when you say environmental ethics? Do you think you act in 
accordance with environmental ethics? What do you think are the behaviors that comply with environmental 
ethics? What do you think are the effects of environmental ethics on protecting living things?" were asked. The 
answers to these questions were evaluated. 
 As a result, when the word association test, metaphor technique and open-ended questions were 
evaluated, it was seen that the cognitive structures of the students related to the environmental and ethical concepts
were sufficient at a certain level within the context of the data obtained. However, some of the students cannot 
evaluate the concept of environment and ethics as a whole. The fact that students evaluate the concepts of 
environment and ethics separately in the questions in the study shows this. Teachers are at all levels in the 
education of students. For this reason, it is very important for the environment to conduct education and research 
on environmental ethics everywhere, especially in schools.