Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan ergenlerde kronotip, uyku ve ekran maruziyeti ilişkisinin araştırılması /
Yazar: GUNAY BUDAGOVA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİYE TUĞBA BAHADIR
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Ekran maruziyeti = Screen exposure ; Ergenler = Adolescents ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Kronotip = Chronotype ; Uyku = Sleep

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olan
ergenlerde kronotip, uyku ve ekran maruziyeti parametrelerini sağlıklı ergenlerle
karşılaştırmak ve DEHB olan ergenlerde kronotip, uyku ve ekran maruziyeti
arasındaki ilişkiyi araştırmaktır.
Gereç ve Yöntem: Marmara Üniversitesi Pendik Eğitim ve Araştırma Hastanesi
Çocuk Psikiyatrisi Polikliniğine başvuran, DEHB nedeniyle hiç ilaç tedavisi almamış
veya en az 3 aydır ilaç tedavisi kullanmayan 11-17 yaşlar arasındaki 60 bileşik tip
DEHB tanılı ergen ve sağlıklı kontrol grubunu oluşturan 48 ergen çalışmamıza dahil
edilmiştir. Katılımcılar Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve
Şizofreni Görüşme Çizelgesi-Şimdi ve Yaşam Boyu Versiyonu-Türkçe Uyarlaması
ile değerlendirildiler. Katılımcılara WISC-R testinin 4 alt testi uygulandı ve Ekran
Maruziyeti Soru Formu (EMSF) dolduruldu. Ebeveynler Çocuklarda Uyku Ölçeği'ni
(ÇUÖ), Çocukluk Dönemi Kronotip Anketi'ni (ÇDKA), Conner's Anababa
Derecelendirme Ölçeği'ni (CADÖ) ve SNAP-IV Ebeveyn Derecelendirme listesini
doldurdular.
Bulgular: DEHB grubunda ÇDKA sonuçlarına göre akşamcılık oranı ve ÇUÖ
toplam puanı ve 'Davranış Sorunları' alt ölçek puanı, kontrol grubuna kıyasla
anlamlı derecede yüksek bulundu. EMSF açısından gruplar kıyaslandığında, DEHB
grubunda günlük ekran maruziyeti süresi, günlük bilgisayar, günlük cep telefonu
maruziyeti ve şiddet içerikli yayın süresi ve uyumadan önce/karanlıkta cep telefonu
ve TV maruziyeti süresi kontrol grubuna kıyasla anlamlı ölçüde yüksek bulundu.
DEHB grubunda ÇDKA toplam puanı üzerine etki eden faktörlerin lineer regresyon
analizi yapıldığında ÇUÖ toplam uyku sorunları puanı ile ÇDKA toplam puanı
arasında; ÇDKA toplam puanı üzerine etki eden faktörlerin farklı bir modelle lineer
regresyon analizi yapıldığında, CADÖ psikosomatik belirtiler puanı ile ÇDKA
toplam puanı arasında; ekran maruziyeti süresi üzerine etki eden faktörlerin lineer
regresyon analizi yapıldığında SNAP-aile dikkat eksikliği alt ölçek puanı ile ekran
maruziyeti süresi arasında; günlük bilgisayar izleme süresi üzerine etki eden
faktörlerin lineer regresyon analizi yapıldığında günlük şiddet içerikli yayın izleme
süresi ile günlük bilgisayar izleme süresi arasında anlamlı ilişki bulunmuştur.
Sonuç: DEHB grubunda kontrol grubuna kıyasla akşamcılığın daha fazla olduğu,
DEHB grubunda uyku sorunlarının ve toplam ekran maruziyeti süresinin kontrol
grubuna göre daha fazla olduğu saptandı. Uyku sorunları ile kronotip arasında
anlamlı ilişki saptanmıştır.
Anahtar Sözcükler: DEHB, kronotip, uyku, ekran maruziyeti

Abstract:
Aim: The aim of this study is to compare chronotype, sleep problems and screen
exposure in adolescents with Attention Deficit and Hyperactivity Disorder (ADHD)
to healthy adolescents, and to investigate the relationship between chronotype, sleep
and screen exposure in adolescents with ADHD.
Materials and methods: 60 adolescents between ages 11-17 with combined type
ADHD who applied to the Marmara University Pendik Education and Research
Hospital Child Psychiatry Outpatient Clinic and who have not received medication
previously or in the last 3 months due to ADHD and 48 healthy adolescents were
included in the study. Participants were evaluated with the Kiddie Schedule for
Affective Disorders and Schizophrenia Present and Lifetime Version-Turkish
Adaptation. Four subtests of WISC-R were implemented to the participants and
Screen Exposure Questionnaire (SEQ) was completed. Parents completed the
Pediatric Sleep Questionnaire (PSQ), Children's Chronotype Questionnaire (CCQ),
Conners; Parent Rating Scale (CPRS) and SNAP-IV Parent Rating Scale.
Results: Eveningness rates according to the CCQ, PSQ total, 'Behavioral Problems'
subscale score of PSQ were found significantly higher when compared to the control
group. When the groups were compared in terms of SEQ, the duration of daily screen
exposure, daily computer, daily cell phone exposure and duration of violent
broadcasting and the duration of exposure to cell phone and TV before sleep/in the
dark were significantly higher in the ADHD group when compared with the control
group. Within the ADHD group factors affecting CCQ total score were assessed with
linear regression analysis, a significant relationship was found between PSQ total
sleep problems score and CCQ total score; factors affecting CCQ total score were
assessed with linear regression analysis with a different model, a significant
relationship was found between CPRS psychosomatic subscale score and CCQ total
score; factors affecting daily screen exposure time were assessed with linear
regression analysis, a significant relationship was found between SNAP-IV Parent
inattention score and daily screen exposure time; factors affecting daily computer
monitoring time were assessed with linear regression analysis, a significant
relationship was found between daily violent broadcasting time and daily computer
monitoring time.
Conclusion: Eveningness, sleep problems and total screen exposure time were higher
in the ADHD group when compared with the controls. Significant relationship was
found between sleep problems and chronotype.
Keywords: ADHD, chronotype, sleep, screen exposure