Lisânu'l-'Arab'ın istişhâd yönteminde Kur'ân âyetlerinin yeri
The role of the verses of the Qur'an in Lisanul-Arab's istishhad method
Yazar: ABDULBAKİ TATARGAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EMİN CENGİZ
Şırnak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Din = Religion ; Fizyoloji = Physiology
Dizin: Arap şiiri = Arabic poetry ; Arapça = Arabic

Özet:
Kur'ân, Kur'ân dili olan Arapça ve sünneti korumayı amaçlayarak yazılan eserlerden biri olan Lisânu'l-'Arab; Kur'ân dilinin korunmasına katkıda bulunmuş, kaleme alındığı günden bu yana asırlar boyunca dilbilimciler tarafından itibar görmüş bir sözlüktür. Bu eserin yazarı İbn Manzûr; çeşitli ilimlerde başarılı yönleriyle kendini kanıtlamış, hayatı boyunca birçok âlim yetiştirmiş, gelecek nesillere ışık tutacak birçok eser meydana getirmiş bir âlimdir. Lisânu'l-'Arab da Arap dili'nin zenginliğini ortaya koyan, takdire şayan eserlerinden biridir. Birçok sözlükte bulunan ve bu sözlükte de kullanılan istişhâd metodu, sözlükte verilen bilgilerin doğrulanmasında en önemli faktörlerden biri olmuştur. 
Arap dilbilimcilerin dayanaklarından olan istişhâd metodu; Kur'ân âyetleri, hadis, şiir, Arap kelamı gibi öğelerle uygulanır.  Lakin bu dört öğenin içinde gerek edebiyatı gerekse fesahati yönünden en tutarlı olanının Kur'ân âyetleri olduğu dilbilimcilerin ittifak ettiği bir husustur. Tabi bu durum diğer istişhâd öğeleriyle delillendirilen bilgilerin yanlış olduğunu göstermemektedir. Zira diğer istişhâd öğesi olan şiir, Arapların kültürel değerlerini yansıtmada söz sahibi olmuş; Arapların arasında en fasih olan kişilerin şiir okumaları, farkına varmadan onlar, Arap dili kaidelerinin belirlenmesinde etkili olmuştur. Kur'ân âyetlerinden sonra Arapların en fasihi olan Hz. Resûlullâh'ın (s.a.v.) hadisleri; bir kısmının lafız ile, bir kısmının mana ile rivayet edilmesi sebebiyle istişhâd yönteminde kullanılması konusu dilbilimciler arasında ihtilaflara sebep olmuştur. Bazı dilbilimcilerin hadisle istişhâdı tümden reddetmesi, bazılarının ise ayırt etmeden hadisle istişhâdı kabul görmesinin yanı sıra hadisleri sınıflandırarak istişhâd edilecek veya edilmeyecek olanları belirleyerek orta yolu benimseyenler daha tutarlı bir tutum sergilemiştir.     
İbn Manzûr'un, eserinde Kur'ân âyetleri, hadis, şiir ve Arap kelamından istişhâd getirdiği görülmektedir. Lisânu'l-'Arab'ta birçok Arapça kelime ve kullanımlarıyla ilgili şahit getirirken bu dört kaynaktan da yararlanması ve geniş kapsamlı bir sözlük olarak ansiklopedi mahiyeti taşıması sebebiyle bu çalışmada kelimelerin anlamları sadece Kur'ân âyetleriyle kelime anlamları, sarf, nahiv, belâgat, kırâat, bazı yer, din, kavim, yiyecek ve içecek isimleri için yalnızca Kur'ân âyetleriyle yapılan istişhâtların incelenmesine yer verilmiştir.

Abstract:
Lisânu'l-'Arab, one of the works written with the aim of protecting the Qur'an and Sunnah; It is a dictionary that has been respected by linguists for centuries since the day it was written. The author of this work is Ibn Manzur; He is a scholar who proved himself with his successful aspects in various sciences, trained many scholars throughout his life, and produced many works that will shed light on future generations. Istishhad method literary term meaning to bring precise examples to prove grammatical rules, structure and meaning of words) which is found in many dictionaries and used in this dictionary, has been one of the most important factors in verifying the information given in the dictionary.
The method of istishhad, which is one of the foundations of Arab linguists; It is applied with elements such as Qur'anic verses, Hadith, Poetry, Arabic theology. However, it has been accepted by the alliance of linguists that the most consistent of these four elements, both in terms of literature and eloquence, is the verses of the Qur'an. Of course, this does not show that the information evidenced by other istishhad elements is wrong. Poetry, another istishhad element, had a say in reflecting the cultural values of the Arabs; Poetry readings of the most eloquent among them were unwittingly effective in determining the rules of the Arabic language. After the verses of the Qur'an, Hz. The hadiths of the Messenger of Allah (peace be upon him); Due to the fact that some of them are narrated by wording and some by meaning, it has caused conflicts among linguists about its use in the istishhad method. Some linguists reject hadith and istishhâd completely, while others indiscriminately accept istişhâd with hadith; By classifying the hadiths and determining the ones that will be and will not be istishhâd, those who find a compromise, have displayed a more consistent attitude.
It is seen that Ibn Manzûr brought ıstishhâd from Qur'anic verses, Hadith, Poetry and Arabic theology in his work. While bringing istishhâd on many branches of Arabic science in Lisânu'l-'Arab, it benefits from these four sources and gains the nature of an encyclopedia as a comprehensive dictionary,      In this study, only the meanings of the Qur'anic verses and word meanings, consummation, nahiv, rhetoric, qiraat, some places, religions, tribes, istishhads for the names of food and drink are examined. 
  (القراءة ), In the dictionary qiraat is an infinitive meaning "to read, chant, pronounce"; It is a noun in the sense of reading aloud or silently, with or without a tune, to chant) are