Beden imgesinin sanat nesnesi olarak tekstil malzemesiyle ifadesi
Expression of the body as an art object throught textile material
Yazar: DEFNE BOZBIYIK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA GÜRGÜLER
Haliç Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tekstil ve Moda Tasarımı Ana Sanat Dalı / Tekstil ve Moda Tasarımı Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Lascaux'nun tarih öncesi mağara resimlerinden Orlan'ın kışkırtıcı performans eserlerine kadar, insan bedeni sanatta sürekli ve büyüleyici bir konudur. Bu çalışma, bedensel tasvirin süregelen tarihini araştırarak, statik temsilin ötesine geçen ve yaşayan insan bedenini etkileyen çevresel faktörleriyle birlikte, özellikle tekstil alanında, çağdaş sanat eserlerini incelemektedir.
İmgenin gelişimi ve değişiminde dini, kültürel, sosyolojik etkenlerle iç içedir. Beden de çevresinden aynı biçimde, yaşayan olarak etkilenmiş, inanışları gereği bedenine, kültürünün imzası niteliğindeki izleri ve imgeleri işlemiştir.
Sanat tarihi bir bakıma imge tarihidir. Temsili ifadede beden imgesi, sanat eserinden, sanatçının bakış acısının, fikir ve yorumlarının eklenmesiyle, zamanla soyutlanarak gitgide uzaklaşmıştır. Ancak, 1960'lı yıllarda beden, sanat eserinde daha kavramsal ve canlı bir biçimde, performansla yer almaya başlamıştır. Bedenin sınırlarının zorlandığı bu etkinlikler vurucu bir etkiye sahiptir. 1960'lı yılların gençlik hareketleri, savaş karşıtlığı, cinsel ve etnik kimlik problemlerinin toplum üzerindeki etkisi; karşı duruş, tepki biçimde yansımıştır. Böyle bir zeminde performans sanatında beden, fenomenolojinin belirttiği gibi dünyanın tam merkezindedir. Karşı duruşun sanat üzerinde etkisi de tepkisel ve zorlayıcıdır. Sanatçının bedeni, canlı bir biçimde performansın içinde etkin öznedir. İzleyici performans sanatçısı tarafından zor görüntülere maruz bırakılmış, sanatçının kendisi de aynı biçimde yaşamlarını tehdit edecek kadar ileri gitmişlerdir.
Postmodern yaklaşımla beraber bedene olan ilginin artması, teknoloji ve sağlık sektöründeki gelişmeler kişilerin kendi bedenleri üzerinde, ideal olanı uygulama potansiyelini arttırmıştır. Bununla ilişkili olarak, ideal güzellik bugüne özgü olmadığı gibi, döneminin getirdiği farklılıklarla hep var olmuştur. Yunan tanrıçaların güzellikleri, tasvir edilmeye çalışılan ve öykünülen olmasına karşın bu durumu gerçekçi bulmayan veya özellikle kadını bu ideallikte tasvir etmenin, kadının sahip olamadığı haklarla ilişkilendiren sanatçılar da olmuştur. Maniyerizmle birlikte bedeni deforme etme, hasta, yaşlı, çirkin gösterme sanat tarihinde yer alır. Aynı biçimde güncel sanatta da beden deforme edilmiş, bedene dair görülmek istemeyenler gösterilmiştir.
Bir bedenin toplumda yer alabilmesi, giyimle mümkündür. Bir parçamız halini alan giysi, beden ve tekstilin kesişim noktasıdır.  Giyilebillir sanat, giysiyi merkeze alarak yaptığı eserlerini giyilebilir ismiyle birlikte, bedenle ilişkilendirir. Geleneksel yöntemlerden türetilmiş eserler, zanaat-sanat tartışmasının arasında mücadele etmiştir. Giysi, modanın da merkezindeki konudur. Ancak, çoğunluğu kadın olan giyilebilir sanat temsilcileri, feminizmin yükselişte olduğu 1970'lerde modayla mesafeli durmayı tercih etmişlerdir. İdeal kadın imajı, burada tekrar gündeme gelmektedir. Modanın kadına ideal bedeni ve tüketimi dayattığı, aynı zamanda yüksek sanat normlarını karşılamadığı düşüncesi modadan uzaklaşma sebeplerini açıklar. Ancak gelinen son noktada; kavramsal sanat niteliğindeki sunumlarıyla modanın sanata yaklaşması ironiktir. Giyilebilir sanat artık, daha çok modayla anılmaktadır. Giysi formu ise, sanatta giyilebilir veya giyilemez ikilemine takılı kalmadan enstalasyonların bir parçası olmuştur. Giysi kavramsal olarak temsil ettiği; kimlik, cinsiyet, ölüm gibi konuların doğal nesnesidir ve bedeni beden olmadan temsil etme gücüne sahiptir. Giyilebilir teknolojilerin etkileyici tasarımları ise bedenin ısı ve ritminden aldığı verileri aktarmaktadır. İnsan bedeniyle bütünleşmiş, duyguyu dışa aktaran tepki veren giysiler sanat arenasında yerini almıştır.
Malzeme sanatta önemli bir konudur ve dönemi anlatan ip uçlarını barındırır. Yüksek sanat malzemesi olarak kodlanmış; tuval, boya, mermer gibi akademik sanatın elit malzemeleri Picasso'nun kolajlarıyla birlikte çeşitlenmeye başlamıştır. Duchamp'ın hazır nesnesi "Pisuvar (Fountain)" ise, sanatta kavramsallığı ortaya koyan ve performans sanatlarının da zemini hazırlayan çıkışıyla dengeleri alt üst etmiştir. Bu noktadan sonra her türlü malzemenin bir sanat eserine dönüşme potansiyeli bulunmaktadır. Bu dönemde biçimsel estetik sorgulanırken, sanatta kavramsallık ön plana çıkmaktadır. Postmodernizme geçişte, insan bedeninin düşünsel olarak yeniden ele alındığı, dünyanın beden üzerinden değerlendirildiği bir dönemdir. Doğal bir sonuç olarak; toplumun farkındalığının artmasıyla, özgürlük ve hak arayışları, kimlik problemleri ifade edilmeye başlanmıştır. Bu noktada feminist sanatçılar, kendini ifade etmenin bir yolu olarak "kadın işi" olarak tanımlanmış tekstil malzemesni bilinçli bir şekilde kullanmayı seçmiştir. Art and Craft ve Bauhause Okulu'nun yadsınamayacak katkılarına ek olarak, feminist hareket; tekstil malzemesinin çağdaş sanat malzemesi olmasında katkıda bulunmuştur. Ancak, feminist sınıflandırması bazı sanatçılar tarafından özellikle reddedilmiştir. Bu durumda tekstil malzemesinin yalnızca feminist sanatçıların desteğiyle çağdaş sanat unsuru olduğunu sonucu çıkarılamayacaktır.
Sonuç olarak, tekstil ve liflerini içeren malzeme, çağdaş sanatın önemli bir bileşenidir. Plastik olarak biçimlendirmeye elverişli yapısı hem yüzeysel hem hacimli kullanılmasına olanak tanır. Yaşam içindeki farklı kullanım alanları malzemenin kavramsal olarak derinliğini güçlendirmektedir. Güncel sanatın problem olarak ele aldığı cinsiyet, cinsel kimlik, etnik kimlik, toplumsal ve kişisel hafıza gibi konularına doğal bir biçimde uyum sağlar ve etkin bir zemin olarak yer alır.

Abstract:
From Lascaux's prehistoric cave paintings to Orlan's provocative performance pieces, the human body is a constant and fascinating subject in art. This study explores the ongoing history of bodily depiction, examining contemporary works of art, particularly in the field of textiles, that go beyond static representation and with environmental factors affecting the living human body.
It is intertwined with religious, cultural and sociological factors in the development and change of the image. The body has been affected by its environment in the same way, as a living being, and has engraved traces and images that are the signature of its culture on its body, in accordance with its beliefs.
In a way, art history is the history of images. In representational expression, the body image has become increasingly distant from the work of art over time, with the addition of the artist's point of view, ideas and interpretations. However, in the 1960s, the body began to take part in works of art in a more conceptual and lively way, through performance. These activities, which push the body to its limits, have a striking effect. The youth movements of the 1960s, anti-war movements, and the impact of sexual and ethnic identity problems on society; The opposing stance was reflected in the form of reaction. On such a basis, the body in performance art is at the very center of the world, as stated by phenomenology. The effect of opposition on art is also reactive and compelling. The artist's body is the active subject in the live performance. The audience was exposed to difficult images by the performance artist, and the artist himself went so far as to threaten their lives in the same way.
With the postmodern approach, the increase in interest in the body and developments in technology and the health sector have increased the potential of people to apply the ideal on their own bodies. Related to this, ideal beauty is not specific to today, but has always existed with the differences brought by its period. Although the beauty of the Greek goddesses was tried to be depicted and emulated, there were also artists who did not find this situation realistic or especially associated depicting women in this ideality with rights that women do not have. With Mannerism, deforming the body and making it look sick, old and ugly took place in the history of art. Likewise, in contemporary art, the body is deformed and those who do not want to be seen about the body are shown.
A body's inclusion in society is possible through clothing. Clothing, which has become a part of us, is the intersection of body and textile. Wearable art associates his works with the body, with the name wearable, centering on clothing. Works derived from traditional methods have struggled amidst the craft-art debate. Clothing is also the subject at the center of fashion. However, wearable art representatives, the majority of whom were women, preferred to keep their distance from fashion in the 1970s, when feminism was on the rise. The image of the ideal woman comes to the fore again here. The idea that fashion imposes the ideal body and consumption on women and that it does not meet high art norms explains the reasons for moving away from fashion. However, at the last point; It is ironic that fashion approaches art with its conceptual art presentations. Wearable art is now mostly associated with fashion. The clothing form, on the other hand, has become a part of the installations without being stuck in the dilemma of whether it can be worn or not in art. Clothing conceptually represents; It is the natural object of issues such as identity, gender, death and has the power to represent the body without the body. The impressive designs of wearable technologies transmit data from the body's temperature and rhythm. Responsive clothing that integrates with the human body and expresses emotions has taken its place in the art arena.
Material is an important subject in art and contains clues describing the period. Coded as high art material; Elite materials of academic art such as canvas, paint, and marble began to diversify with Picasso's collages. Dushamp's ready-made object, "Urinal (Fountain)", upset the balance with its emergence that revealed conceptuality in art and prepared the ground for performance arts. From this point on, any material has the potential to turn into a work of art. While formal aesthetics were questioned in this period, conceptuality came to the fore in art. In the transition to postmodernism, it is a period in which the human body is reconsidered intellectually and the world is evaluated through the body. As a natural result; With the increasing awareness of the society, the search for freedom and rights and identity problems began to be expressed. At this point, feminist artists consciously chose to use textile materials defined as "women's work" as a way of expressing themselves. In addition to the undeniable contributions of art and craft and the Bauhause School, the feminist movement; He contributed to textile material becoming a contemporary art material. However, the feminist classification has been specifically rejected by some artists. In this case, it cannot be concluded that the textile material is an element of contemporary art only with the support of feminist artists.
As a result, the material, including textiles and their fibers, is an important component of contemporary art. Its structure suitable for plastic shaping allows it to be used both superficially and in volume. Different areas of use in life strengthen the conceptual depth of the material. It naturally adapts to issues that contemporary art deals with as problems, such as gender, sexual identity, ethnic identity, social and personal memory, and serves as an effective basis.