Antlaşmaların yorumuna farklı bir yaklaşım: AİHM'nin dinamik yorumu ve takdir payı doktrini
A different approach to the interpretation of the treaties: The ECHR's dynamic interpretation and the margin of appreciation doctrine
Yazar: MEHMET CİĞER
Danışman: PROF. DR. MEHMET EMİN ÇAĞIRAN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hukuk = Law ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Antlaşmalar = Treaties ; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi = European Court Human Rights ; Takdir = Estimation ; Takdir marjı = Margin of appreciation ; Uluslararası anlaşmalar = International agreements ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Yorumlama = Interpretation

Özet:
Uluslararası antlaşmaların yorumuyla ilgili kurallar Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi (1969) ile belirlenmiştir. Klasik antlaşmalar rejimine göre belirlenen bu kurallar, insan hakları antlaşmalarının uygulanmasına nezaret eden yargı organları tarafından farklı yorumlanıp uygulanmaktadır. Antlaşmanın amacını ön planda tutan insan hakları antlaşmalarının denetim organları, klasik antlaşmalar rejiminin mütekabiliyet ve rıza unsurunu geri plana atmaktadır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de antlaşmanın amacını merkeze aldığı dinamik yorum yöntemini uygulamaktadır. Dinamik yorum yöntemi maddi hakların kapsamını genişletici bir rol oynamaktadır. Yöntemin bu etkisi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne taraf olan devletlerin başlangıçta kabul etmedikleri yeni yükümlülüklerle karşılaştıklarına dair eleştirilere yol açmaktadır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi getirilen eleştirileri hafifletmek adına içtihat yoluyla takdir payı doktrinini geliştirmiştir. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin uygulanması konusunda taraf devletlere belirli bir hareket alanı tanıyan bu doktrin, dinamik yorum yönteminin hakların kapsamını genişletici etkisi nedeniyle istenilen sonucu vermekten uzak kalmakta ve sınırları belirsizleşmektedir. Mahkemenin benzer davalarda farklı kararlar vermesi hukuki belirliliği azaltmakta ve hatta Mahkemenin çifte standart uygulamakla itham edilmesine yol açmaktadır. Bu tezde, dinamik yorum yöntemi ve takdir payı doktrininin teoride ve pratikte nasıl işlediği izah edilmeye çalışılmış ve ikisi arasındaki ilişki analiz edilmiştir.

Abstract:
The rules for the interpretation of international treaties are determined by the Vienna Convention on the Law of Treaties (1969). These rules, which are determined according to the classical treaty regime, are interpreted and applied differently by the judicial bodies overseeing the implementation of human rights treaties. The supervisory bodies of human rights treaties, which prioritize the purpose of the treaty, put the reciprocity and consent element of the classical treaty regime into the background. The European Court of Human Rights also applies the dynamic interpretation method in which the purpose of the treaty is centered. The dynamic interpretation method plays a role in expanding the scope of substantive rights. This effect of the method leads to criticism that the States party to the European Convention on Human Rights are faced with new obligations that they initially did not accept. The European Court of Human Rights has developed the doctrine of margin of appreciation through case-law in order to alleviate the criticisms. This doctrine, which gives a certain range of action to the States Parties in the implementation of the European Convention on Human Rights, is far from giving the desired result and its borders become unclear due to the effect of the dynamic interpretation method expanding the scope of rights. The Court's different decisions in similar cases reduce legal certainty and even lead to the Court being accused of applying double standards. In this thesis, it has been tried to explain how the dynamic interpretation method and the doctrine of margin of appreciation work in theory and in practice, and the relationship between the two is analyzed.