216/1 numaralı Urfa Şer'iyye Sicili'nin transkripsiyon ve değerlendirmesi (H.1315-1316/M.1897-1898)
Transcription and analysis of Urfa court records numbered 216/1 (H. 1315-1317 / Ad. 1897-1898)
Yazar: İSLİM ÖTKÜN
Danışman: PROF. DR. MEHMET EMİN ÜNER
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Davalar = Cases ; Kent tarihi = Urban history ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Şanlıurfa = Şanlıurfa ; Şeriye sicilleri = Court registers

Özet:
Tarih boyunca var olan devletler, fertler arası birlik ve düzen adına, adı hukuk olmasa da kısmen hukukun görevini yerine getiren kural, töre v.b yapılar oluşturarak hukuksal bir düzen sağlamaya çalışmıştır. Zaman içinde bu kurallar gelişmiş ve nihayetinde de yazılı hale getirilerek günümüze kadar gelmelerine olanak tanınmıştır. 
Hukukun uygulanması ve toplumun dirlik-düzenini sağlamakla, diğer birçok görevden sorumlu olduğu gibi, devletin kendisi sorumluydu. Osmanlı devletinin kuruluşundan yıkılışına kadar geçen süre boyunca hukuk, toplumsal anlamda vazgeçilmez bir alanı teşkil etmiş ve etkisini her alanda hissetmeye çalışmıştır.
Osmanlı devletinde hukuki yapı Tanzimat dönemine kadar genel mahkemeler niteliğinde olan Şeriat Mahkemelerinin yeniden yapılanma dönemi olan Tanzimat dönemi ile birlikte yetkileri kısıtlanmaya çalışılarak, Laik karakter taşıyan mahkeme türlerinin girmesi sonucu Osmanlı devletinde hukukun uygulanma birimi olan mahkemeler çeşitlendirilmiştir. 
Günümüz yerel tarih araştırmalarında ön plana çıkan Şerʿiyye Sicilleri tarih araştırmalarında birinci elden kaynak olarak karşımıza çıkmaktadır. Osmanlı Devleti'nde şehrin önde gelen yöneticisi konumunda olan kadıların tutmuş olduğu bu kayıtlar, tarihi malzeme açısından zengin arşiv kaynakları arasında sayılmaktadır. 
Kadı sicilleri, evlenme-boşanma, nafaka, miras, kavga-cinayet, alacak-verecek, vakıf gibi sosyal ve ekonomik meselelerin kaydedildiği defterler olarak, ait oldukları dönemi birebir yansıtan belge çeşidine sahiptirler. Bu tez çalışması 216/1 Numaralı Urfa Şerʿiyye Sicili'nde bulunan belgelere dayanarak şekillenmiştir. 
Bu sicillerin incelenmesiyle Urfa şehrinin yakınçağ tarihine katkı sağlanması amaçlanmıştır. Buna ek olarak bünyesinde farklı milletleri kendi çatısı altında barındıran Osmanlı Devleti, adlî ve idarî kurumlara gereken önemi vererek idarede adaleti esas almış ve esas aldığı adaleti sağlamaya çalıştığı görülmektedir. Osmanlı Devleti'nin adlî yapıda göstermiş olduğu önem ve hassasiyet Urfa Şer'iyye sicillerindeki kayıt sisteminde de kendisini göstermektedir.  Bu tez çalışması 216 numaralı Urfa Şer'iyye Sicili'nin birinci yarısındaki Sayfalar ile ilgilidir. Bu çalışmanın amacı, söz konusu defterde 1-240 Sayfaları arasındaki belgelerin transkripsiyon ve değerlendirmesini yapmak ve böylelikle Osmanlı döneminde mahkemelerin işleyişi, mahkemelerde görülen davalar, Urfa şehrinin sosyo-kültürel ve ekonomik yaşantısına çeşitli açılardan ışık tutmaya çalışmaktır. 

Anahtar Kelimeler: Urfa, Şer'iyye Sicilleri, Tanzimat Mahkemeleri, Kadı.

Abstract:
The states that have existed throughout history have tried to establish a legal order by establishing structures such as rules, customs, etc., which partially fulfill the duty of law, even if the name is not law, in the name of unity and order among individuals. Over time, these rules were developed and eventually they were written down and allowed to survive until today.
The state itself was responsible, as it was responsible for many other duties, to enforce the law and maintain the orderliness of society. Throughout the period from the foundation of the Ottoman state to its collapse, law constituted an indispensable area in social terms and tried to feel its influence in every field. The legal structure in the Ottoman state, Sharia Courts, which were in the nature of general courts until the Tanzimat period, were studied by restricting their powers with the Tanzimat period, which was the restructuring period, and the courts, which were the unit of law enforcement in the Ottoman state, were diversified as a result of the introduction of court types with a secular character.
The Court Records, which come to the forefront in today's local history studies, appear as a first-handsource in historical research. These records kept by the Kadis, who were the prominent rulers of the city in the Ottoman Empire, are considered among the rich archive resources in terms of historical material.
Kadi registers have a type of document that reflects the period they belong to, as notebooks including social and economic issues such as marriage-divorce, alimony, inheritance, fight-murder, creditors and foundations are recorded. This thesis study has been shaped based on the documents in Urfa Court Record numbered 216/1.
By examining these registers, it is aimed to contribute to the modern history of the city of Urfa. In addition to this, the Ottoman State, which includes different nations under its own roof, gave the necessary importance to the judicial and administrative institutions, took justice as a basis in administration and tried to provide justice on which it was based. The importance and sensitivity shown by the Ottoman State in the judicial structureal so manifests itself in the recording system in the Urfa court records. 
This thesis is about the pages in the first half of the Urfa court records numbered 216. The aim of this study is to transcribe and analyze the documents between 1-240 pages and thus, try to shed light on the functioning of the courts in the Ottoman period, the court cases, the socio-cultural and economic life of the city of Urfa.
Keywords: Urfa, Court Records, Tanzimat Courts, Kadi.