Sosyal bilgiler dersi öğretim programlarının (1924-2018) çoğulculuk perspektifinden incelenmesi
Examination of social sciences curricula (1924-2018) in Turkey from perspective of pluralism
Yazar: MUSTAFA CEYLAN
Danışman: PROF. DR. HÜNKAR KORKMAZ
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eleştirel kuram = Critical theory ; Eğitim programları = Education programs ; Kültürel çoğulculuk = Multiculturalism ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; Çoğulculuk = Pluralism ; Öğretim programları = Teaching curriculums

Özet:
Farklı kültürlerin birbirlerine karşı anlayış ve duygudaşlık geliştirmesini sağlamak eğitim programlarının en önemli hedeflerinden biri olmalıdır. Bu hedefi benimsemeyen programlar dünyanın giderek çoğulcu hale gelen yapısıyla bağdaşmamaktadır. Bu çalışmada, Türkiye'deki eğitim programlarının çoğulculuk perspektifinden eleştirel program teorisi yaklaşımı kullanılarak incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundan günümüze (1924-2018) Türkiye'deki sosyal bilgiler öğretimine yönelik derslerin resmi eğitim programları araştırmanın veri setini oluşturmaktadır. Nitel yaklaşımla tasarlanan bu araştırmada, çoklu durum çalışması yönteminden yararlanılmıştır. Bu doğrultuda veriler, içerik analizi ve betimsel analiz yöntemleriyle incelenmiştir. İçerik analizi ile çoğulculukla ilgili belirlenen beş boyuta ilişkin kod ve temalar oluşturulmuştur. Betimsel analiz ise "Programın Çoğulcu Bakış Açısından Eleştirel Analiz Sonuçları" ile gerçekleştirilmiştir. Hem eleştirel analiz soruları hem çoğulculuğun boyutları hem de bu boyutlara ilişkin kod ve temalar araştırmacı tarafından çoğulculuk, eleştirel program teorisi, sosyal bilgiler öğretimi ve Posner'ın program türleri ile ilgili yürütülen uzun ve detaylı literatür taramasının ardından oluşturulmuştur. Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundan itibaren uygulanan (1924-2018) sosyal bilgiler öğretim programlarının çoğulculuk perspektifinden eleştirel bir bakış açısıyla incelenmesi sonucunda teorik ve ideolojik arka plana, bireysel ve bireysel-sosyal farklılıklara, düşünme becerilerine, sosyal sorunlara, çoğulcu değerlere ilişkin bulgulara ulaşılmıştır. Çoğulculuk bağlamında programların geçmiş ve günümüzdeki durumuna ilişkin yapılan eleştirel tespitlerin, öğretmen ve program araştırmacıları başta olmak üzere tüm eğitimcilerin programa ilişkin anlayışlarının derinleşmesine katkı sağlayacağı umulmaktadır.

Abstract:
Ensuring different cultures to develop tolerance and empathy towards each other should be one of the aims of the curricula. The curricula not carrying this aim are not compatible with the world getting more and more pluralistic. This study is aimed to examine curricula in Turkey from the perspective of pluralism with the approach of critical curriculum theory. The data set of the study consists of official curricula regarding social studies instruction having been implemented since the foundation of the Turkish Republic (1924-2018). This study was designed with multiple case study, a method of qualitative approach. With content analysis, five dimensions related to pluralism were determined, and codes and themes were created. Descriptive analysis was conducted with "Questions for Critical Analysis of Curriculum from a Pluralistic Perspective". Questions for critical analysis and dimensions of pluralism, including code-themes, were determined by the researcher after a detailed literature review on pluralism, critical curriculum theory, social studies instruction, and Posner's concurrent curriculum. After critical examination of social studies curricula from the perspective of pluralism, the following findings were revealed regarding theoretical-ideological background, individual and individual-social differences, thinking skills, sensitivity to social problems, and pluralistic values. It is hoped that the critical implications regarding the past and present situation of the curricula from the pluralistic perspective will help all of the educators, especially teachers and curriculum researchers, and deepen their understanding concerning the future of the curricula in Turkey.