İstanbul Üniversitesi Merkez Kütüphanesi (İÜMK) kullanıcılarının kitap yasaklamalarına ve sansüre karşı tutumları
Istanbul University Central Library (IUCL) users' attitudes towards book banning and censorship
Yazar: AHMET DERNEK
Danışman: PROF. DR. MEHMET CANATAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Düşünce özgürlüğü = Freedom of thought ; Kitaplar = Books ; Kütüphane hizmetleri = Library services ; Kütüphane kullanımı = Library usage ; Kütüphanecilik = Librarionship ; Sansür = Censorship ; Yasaklar = Prohibitions

Özet:
Düşünce özgürlüğü, temel hak ve özgürlüklerin başında gelmektedir. Nitekim düşünce özgürlüğü, kütüphane kurumunun da olmazsa olmazıdır. Kütüphaneler ancak düşünce özgürlüğünü koruyarak, geliştirerek işlevlerini yerine getirebilir ve hizmet verdiği toplumun gelişimine katkıda bulunabilirler. Bu tezin amacı, düşünce özgürlüğünü üniversite kütüphaneleri bağlamında ele almak, üniversite kütüphanelerinde düşünce özgürlüğü kısıtlamalarına değinmek, kütüphane kullanıcılarının kitap yasaklamalarına ve sansüre karşı tutumlarını ölçmek ve düşünce özgürlüğü bilinçlerini ortaya çıkarmaktır. Bu bağlamda, araştırmanın örneklemini oluşturan; bir derleme, üniversite ve araştırma kütüphanesi olan İstanbul Üniversitesi Merkez Kütüphanesi (İÜMK) kullanıcılarına yönelik bir anket uygulanmıştır. 680 kişinin katıldığı anket uygulaması verileri analiz edilmiş ve bulgular elde edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda ankette düşünce özgürlüğü, sansür ve zararlı yayınlar olmak üzere üç temel boyut ortaya çıkmıştır. Sonuç olarak, İÜMK kullanıcılarının ankette yer alan düşünce özgürlüğü, sansür ve zararlı yayınlar boyutlarına karşı tutumlarının; yaş, cinsiyet ve öğrenim durumuna göre farklılık göstermediği ortaya çıkmıştır. Ayrıca İÜMK kullanıcılarının düşünce özgürlüğü bilincine sahip olmalarına rağmen, birtakım değer yargılarına göre sınırlamaların gerekli olduğu yönünde tutum sergiledikleri anlaşılmıştır. Kullanıcıların zararlı yayın olarak gördükleri yayınların sansürlenmelerini, düşünce özgürlüğünü engelleyecek bir durum olarak değerlendirmedikleri tespit edilmiştir.

Abstract:
Intellectual freedom is at the top of the fundamental rights and freedoms. Indeed, intellectual freedom is a have to for the library institution. Libraries can only perform their functions by protecting and improving the intellectual freedom and contribute to the development of the society in which they serve. The aim of this thesis is to examine intellectual freedom in the context of university libraries, to address the limitations of intellectual freedom in university libraries, to measure the attitudes of library users towards book prohibitions and censorship, and to reveal the intellectual freedom. In this context, a questionnaire was applied to the users of Istanbul University Central Library (IUCL), which is the sample of the research and is a deposit, university and research library. The survey data of 680 participants were analyzed and findings were obtained. The result of the analyzes, three basic dimensions were found in the survey: intellectual freedom, censorship and harmful publications. Consequently, it has been observed that the attitudes of IUCL users towards the dimensions of intellectual freedom, censorship and harmful publications in the survey not differ according to age, gender and educational status. In addition, although IUCL users have a sense of intellectual freedom, it understood that they have a position that limitations are necessary, according to a number of value judgements. At the end of the surveys conducted, it was determined that censorship of publications which seems harmful by the participants was not seen as a situation to prevent intellectual freedom.