İslam dininde kültürel sermaye birikimi ve dönüşümü
Accumulation and transformation of cultural capital in Islamic religion
Yazar: ÇAĞLA İZGİ ÇOLAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ CEM ZAFER
İstanbul Okan Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Toplumsal ve Kültürel Çalışmalar Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Bu tezde, İslami muhafazakarların kültürel sermayelerinin önemli bir parçası olan dini alandaki değişimleri cenaze ve türbe ziyaretleri üzerinden analiz edilecektir. Tezin temel aldığı araştırmanın evreni Instagram'daki paylaşımlardır. Bu tezin birkaç özgün unsuru vardır. Var olan çalışmalar çağdaş toplumların önemli bir unsuru olan tüketim alışkanlığı ile dindar muhafazakarların girdiği ilişkiye odaklanmıştır. Oysa bu tez bağlamında önemli olan dönüşümün nasıl ve hangi unsurlardan etkilenerek olduğundan ziyade ortaya çıkan yeni dini pratiklerin kültürel sermayenin bir unsuru olarak neye dönüştüğüdür. Bu çerçevede de var olan çalışmalardan ayrılmaktadır. Ayrıca, analize sokmak için ele alınan dini pratiklerde tezin amacına hizmet etmesi açısından farklı seçilmiştir. Yapılan çalışmalarda daha çok tesettür giyim ile lüks umre ve haç ziyaretlerine odaklanılırken, bu çalışma toplumun her kesimi için temel bir gerçeklik olan cenazedeki dinsel ritüeller ile Anadolu İslam'ının bir parçası olan türbe ziyaretlerine odaklanacaktır. Tezin bir başka özgün tarafı da nitel etnografik metodun sosyal medya platformları üzerinden yapılan netrografi diye adlandırılan bir teknik kullanılarak yapılması ve benzerlerinden farklı olarak analize görsel malzemeleri de dahil etmesidir. Hali hazırdaki araştırmalarda, analizler çoğunlukla yapılan yorumlardaki içerikler üzerinden oluşturulmuştur. Bu tezde ise, yapılan yorumların yanı sıra, paylaşılan fotoğraflar ortaya koyulan hipotezler çerçevesinde yaratılan temalar ve alt temalara uygun olarak kategorize edilmiş ve yorumlanmıştır. Bu kapsamda, 2022 ve 2023 tarih aralığındaki 12 ayda Instagram'da yayımlanmış cenaze ve türbe ziyareti odaklı fotoğraflar ile bu fotoğraflara dair yorumlar ve iletiler arasından yapılandırılmış anahtar kelimelerle seçilmiş paylaşımlar analize dahil edilmiştir. Tez çerçevesinde çıkarılan sonuç şudur ki kültürel sermayenin bir parçası olan dini ritüeller günün şartlarına uygun olarak ve toplumsal habitusta ekonomik sermaye, sosyal sermaye gibi farklı unsurlarla girdiği ilişki neticesinde değişip dönüşmektedir. Bu değişim ve dönüşüm sadece tüketim ile görece daha kolay ilişkilendirilebilecek tesettür giyim ile hac ve umre ziyaretlerinde görülmemekte, tüketim olgusundan daha uzakta değerlendirilebilecek cenaze törenlerinde ve türbe ziyaretlerinde dahi bir değişim gözlenmektedir.

Abstract:
In this thesis, the changes in the religious field, which is an important part of the cultural capital of Islamic conservatives, will be analysed through funeral and shrine visits. The universe of the research on which this thesis is based is the posts on Instagram. This thesis has several unique elements. Existing studies have focused on the relationship between consumption habits, an important element of contemporary societies, and religious conservatives. However, what is important in the context of this thesis is not how and under the influence of which elements the transformation occurs, but what the new religious practices that emerge are transformed into as an element of cultural capital. In this respect, it differs from the existing studies. In addition, the religious practices that are analysed have been chosen differently to serve the purpose of the thesis. While previous studies have focused on hijab clothing and luxury umrah and cross visits, this study will focus on religious rituals at funerals, which are a basic reality for all segments of society, and tomb visits, which are a part of Anatolian Islam. Another unique aspect of the thesis is that the qualitative ethnographic method is carried out using a technique called netrography over social media platforms and, unlike its counterparts, includes visual materials in the analysis. In current research, analyses are mostly based on the content of the comments made. In this thesis, in addition to the comments made, the photos shared were categorised and interpreted in accordance with the themes and sub-themes created within the framework of the hypotheses put forward. In this context, funeral and mausoleum visit-oriented photos published on Instagram in the 12 months between 2022 and 2023, as well as comments and messages on these photos, and posts selected with structured keywords were included in the analysis. The conclusion drawn within the framework of the thesis is that religious rituals, which are part of cultural capital, change and transform in accordance with the conditions of the day and as a result of the relationship with different elements such as economic capital and social capital in the social habitus. This change and transformation is not only seen in hijab clothing and pilgrimage and umrah visits, which can be relatively more easily associated with consumption, but even in funeral ceremonies and shrine visits, which can be considered more distant from the phenomenon of consumption, a change is observed.