Boğaziçi yerleşimlerinden beykoz'da tarihi kamu yapılarının envanteri ve koruma sorunları
Inventory and conservation problems of historic public buildings in beykoz from the bosphorus settlements
Yazar: LEMAN ÖZNUR ALAÇAM
Danışman: PROF. DR. ELİF ÖZLEM AYDIN
Gebze Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
14. yüzyılda İstanbul'dakİ Türk varlığının Anadolu yakasındaki fiziksel
başlangıç alanını oluşturan Beykoz ilçesinde, sivil yerleşim dokusuyla birlikte gelişen
dini, askeri, idari ve sosyal yapılar, tarihi köylerin günümüze değin geçirdiği
dönüşümün ayrılmaz bir parçası olmuştur. Bu yapılar ortak ihtiyaçlara hizmet vermesi
nedeniyle toplum eliyle korunmuş, yüzyıllar boyunca varlığını ve fonksiyonunu
sürdürmüştür. Bu çalışmada ilçenin tarihi yerleşim dokusunun gelişimi yerel halkın
ortak kullanımındaki kamusal yapılar üzerinden belirlenmeye çalışılmıştır.
Birinci bölümde; çalışmanın amacı, çalışma konusu alanın kapsamı ve çalışma
yöntemi iki başlık altında anlatılmaktadır.
İkinci bölümde; Beykoz ilçesinin günümüz fiziksel ve idari durumu aktarılmıştır.
İlçenin Osmanlı yerleşimi öncesi fiziksel durumu ile Osmanlı dönemi yerleşim
merkezlerinin genel durumu özetlenmiştir.
Üçüncü bölümde; Beykoz'un tarihi yerleşim merkezlerinde inşa edildiği
belirlenen dini, askeri, idari ve sosyal amaçlı kullanılan yapılar bulundukları yerleşim
merkezlerinin başlıkları altında kronolojik sıralanmıştır.
Dördüncü bölümde; Boğaziçi Kanunu öncesinde çalışma alanına ilişkin
şehircilik gelişmeleri sonuçlarıyla değerlendirilmiş, hukuki koruma süreci, sürecin
uğradığı sekteler ve yaşanan sorunlar yine belirli dönem aralıklarıyla belirlenmiştir.
Beşinci bölümde; alanda tespit edilen tarihi kamusal kullanımlı yapıların koruma
sorunları değerlendirilerek, altıncı bölümde bu sorunlara ilişkin çözüm öneriler൴i
getirilmektedir.

Abstract:
The religious, military, administrative, and social structures that grew alongside
the fabric of the civilian settlement in the Beykoz district in the 14th century, which
served as the physical beginning of Turkish presence in Istanbul on the Anatolian side,
have since become an essential component of the transformation that historical villages
have gone through up to the present day. These structures, serving common needs,
have been preserved by the community and have continued to exist and function for
centuries.The purpose of this study is to identify the district's historical settlement
pattern through public structures for the common use of the local people.
Under two titles in the first chapter, the study's goal, its area of investigation, and
its research technique are all explained.
The second chapter describes the Beykoz district's existing physical and
administrative state. The district's pre-Ottoman physical state and the state of Ottoman
settlement centers as a whole are examined.
The buildings used for religious, military, administrative, and social purposes
that were discovered to have been constructed in the historical settlement centers of
Beykoz are chronologically classified under the titles of their individual settlement
centers in the third chapter.
The fourth chapter evaluates the urban growth that occurred in the study area
prior to the Bosphorus Law as well as its consequences.The legal protection process,
setbacks encountered during the process, and problems encountered are identified
within specific time intervals.
The conservation problems with the historical public-use buildings are evaluated
in the fifth chapter, and suggested solutions are offered in the sixth chapter.