Madde bağımlılarında bağımlılık tedavisinin beslenme durumu, depresyon ve uyku kalitesi üzerindeki etkisi: Bir hastane örneği
Evaluation of the effects of addiction treatment on nutritional status, depression, and sleep quality in individuals with substance addicts: An Example of Hospital
Yazar: YASEMİN KARAAĞAÇ
Danışman: PROF. DR. AYŞE ÖZFER ÖZÇELİK
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Bağımlılık = Dependency ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Depresyon = Depression ; Madde bağımlılığı = Drug addiction ; Uyku kalitesi = Quality of sleep

Özet:
Bağımlılık tedavisi bağımlılığın ve komorbid sağlık sorunlarının kontrol altına alınabilmesi ve tedavi edilebilmesi için oldukça önemlidir. Bu çalışma AMATEM yataklı bağımlılık tedavisi gören bağımlılarda bağımlılık tedavisinin bireylerin beslenme durumu, depresyon ve uyku kalitesi üzerindeki etkilerini değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Çalışma 21 günlük bağımlılık tedavisini tamamlayan 19-64 yaş erkek alkol (n=20) ve madde (n=18) bağımlısı bireyler ile tamamlanmıştır. Araştırma verileri genel bilgiler, beslenme alışkanlıkları, Basitleştirilmiş Beslenme İştahı Anketi (SNAQ), Kısa Fiziksel Aktivite Değerlendirme Formu, antropometrik ölçümler, Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ) ve Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ) bölümlerini içeren bir anket formu ile tedavi öncesi ve tedavi sonunda toplanmıştır. AMATEM'de yatan hastalarda tedavi öncesi rutin olarak bakılan biyokimyasal bulgular hasta dosyalarından alınmıştır. Bağımlılık tedavisi sonundaki SNAQ puanlarının hem alkol hem de madde bağımlılarında tedavi öncesine göre anlamlı olarak arttığı bulunmuştur (p<0,001). Tedavi ile alkol bağımlılarının alkol, kahve, çay, asitli-şekerli içecek ve tatlı tüketim isteklerinde, madde bağımlılarının ise kahve, çay ve tatlı tüketim isteklerinde anlamlı farklılıklar olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Bu maddeleri tüketim miktarları incelendiğinde de tedavi sonunda alkol bağımlılarının çay ve tatlı tüketimi ve kafein alım miktarlarının, madde bağımlılarının ise tatlı tüketim ve eklenmiş şeker alım miktarlarının tedavi öncesine göre anlamlı olarak artmış olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). Alkol bağımlılarının tedavi ile enerji alımlarının azaldığı, karbonhidrat, protein, yağ, doymuş yağ, omega-6, omega-3 alım miktarları ve bunların diyet enerjisine olan katkıları ile posa ve kolesterol alımlarının anlamlı olarak arttığı bulunmuştur (p<0,05). Madde bağımlılarında da tedavi sonundaki enerji, karbonhidrat, protein, posa ve kolesterol alımları ve karbonhidrat ve yağın diyet enerjisine olan katkıları tedavi öncesine göre anlamlı olarak artmıştır (p<0,05). Bağımlıların mikro besin ögeleri alımları incelendiğinde; alkol bağımlılarında tedavi ile A, E, K, tiamin, riboflavin, niasin, folat, B12 ve C vitaminleri ile Ca, Fe, Zn, P, Cu ve potasyum mineralleri; madde bağımlılarında ise tiamin, riboflavin ve folat vitaminleri ile Ca, Fe, P, Cu, Mg ve potasyum mineralleri alımlarının anlamlı olarak arttığı tespit edilmiştir (p<0,05). Alkol bağımlılarının tedavi sonundaki vücut ağırlığı, BKİ, kalça ve üst orta kol çevresi, üst orta kol kas ve yağ alanı, triseps deri kıvrım kalınlığı, vücut yağ ve su yüzdesi ve el kavrama gücü ölçümlerinin; madde bağımlılarında da vücut ağırlığı, BKİ, bel, kalça, boyun ve üst orta kol çevresi, üst orta kol kas ve yağ alanı, triseps deri kıvrım kalınlığı, bel boy ve bel kalça oranı, vücut yağ ve su yüzdeleri, yağsız vücut kütlesi ve el kavrama gücü ölçümlerinin tedavi öncesine göre önemli ölçüde artmış olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Bağımlılık tedavisi ile her iki grupta da ortalama BDÖ puanlarının anlamlı olarak azaldığı, PUKİ puanlarındaki azalmanın ise sadece alkol bağımlılarında istatistiksel açıdan anlamlı olduğu bulunmuştur (p<0,001). Sonuç olarak bağımlılık tedavisi ile bağımlıların depresyon belirtileri ve uyku kalitelerinde iyileşmeler, beslenme durumlarında ise önemli değişimler olduğu belirlenmiştir. Ancak beslenme durumundaki bu değişimlerin hem olumlu hem de olumsuz yönleri bulunmaktadır. Bu nedenle bağımlıların tedavi sürecinde sağlıklı beslenme açısından bilinçlendirilmeleri ve tıbbi beslenme tedavisi almaları gerektiği düşünülmüştür.
Anahtar Sözcükler: Bağımlılık, bağımlılık tedavisi, beslenme, depresyon, uyku kalitesi.

Abstract:
Addiction treatment is crucial in order to control and treat addiction and comorbid health problems. This study was conducted to examine the effects of addiction treatment on nutritional status, depression and sleep quality in addicts receiving AMATEM inpatient addiction treatment. The study was completed with 19-64 years old male alcohol (n=20) and drug (n=18) addicted individuals who finished 21 days of addiction treatment. The research data was collected by a survey including general information, dietary habits, Simplified Nutrition Appetite Questionnaire (SNAQ), Short Physical Activity Assessment Form, anthropometric measurements, Beck's Depression Inventory (BDI) and Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI) before and after treatment. Biochemical findings routinely checked before treatment in patients admitted to AMATEM were obtained from patient files. SNAQ scores at the end of addiction treatment were found to increase significantly in both alcohol and drug addicts compared to pretreatment (p<0.001). With the treatment, it was determined that there were significant differences in the desire of alcohol addicts to consume alcohol, coffee, tea, soda-sweetened beverages and sweet, and the desire of drug addicts to consume coffee, tea and sweets (p<0.05). When the consumption amounts of these substances were examined, it was determined that the consumption of tea and sweets and caffeine intake of alcohol addicts and the amount of sweet consumption and added sugar intake of drug addicts increased significantly compared to pretreatment (p<0.05). It was found that the energy intake of alcohol addicts decreased with treatment, the intake of carbohydrates, protein, fat, saturated fat, omega-6, omega-3 and their contribution to dietary energy, and fiber and cholesterol intakes increased significantly (p<0.05). Energy, carbohydrate, protein, fiber and cholesterol intakes at the end of treatment and the contribution of carbohydrates and fats to dietary energy increased significantly in drug addicts compared to pretreatment levels (p<0.05). When the micronutrient intakes of addicts were examined, it was found that vitamins A, E, K, thiamine, riboflavin, niacin, folate, B12 and C and minerals Ca, Fe, Zn, P, Cu and potassium intakes of alcohol addicts increased significantly; in drug addicts, it was determined that the intake of thiamine, riboflavin and folate vitamins and minerals Ca, Fe, P, Cu, Mg and potassium increased significantly (p<0.05). It was found that the alcohol addicts' body weight, BMI, hip and upper middle arm circumference, upper middle arm muscle and fat area, triceps skinfold thickness, body fat and water percentage, and hand grip strength measurements at the end of the treatment increased significantly compared to pretreatment while drug addicts' body weight, BMI, waist, hip, neck and upper middle arm circumference, upper middle arm muscle and fat area, triceps skinfold thickness, waist-height and waist-hip ratio, body fat and water percentages, lean body mass and hand grip strength measurements significantly increased (p<0.05). It was found that mean BDI scores decreased significantly in both groups with addiction treatment, while the decrease in PSQI scores was statistically significant only in alcohol addicts (p<0.001). In conclusion, it was determined that there were improvements in depression symptoms and sleep quality of addicts and significant changes in their nutritional status with addiction treatment. However, these changes in nutritional status have both positive and negative aspects. Therefore, it was thought that the awareness of addicts on healthy nutrition should be increased and they should receive medical nutrition therapy during the treatment process.
Keywords: Addiction, addiction treatment, depression, nutrition, sleep quality.