Meşru ihbarcılık davranışının planlanmış davranış teorisi'ne göre modellenmesi: Türkiye araştırması
Modeling whistleblowing by the theory of planned behavior: A research in Turkey
Yazar: HACER ŞİVİL
Danışman: PROF. DR. AVNİ BARIŞ BARAZ
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Yönetim ve Organizasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Demografik özellikler = Demographic characteristics ; Planlanmış davranış = Planned behavior ; Whistleblowing = Whistleblowing ; İhbar = Denunciation

Özet:
Araştırmanın amacı, Türkçe'ye ihbarcılık, ispiyonculuk, jurnalcilik, ajanlık, gammazlama ve düdük çalma olarak çevrilen whistleblowing kavramına yönelik olarak çalışma deneyimli öğrencilerin whistleblowing niyetinin belirleyicilerini ortaya koymaktır. Çalışmada, Planlanmış Davranış Teorisi ile geliştirilmiş Meşru İhbarcılık Ölçeği kullanılmıştır. Önce gayrimeşru, uygun olmayan veya yasa dışı bir davranışın ihbar edilmesinde hangi faktörlerin niyeti ve davranışı etkilediği incelenmiş daha sonra da bazı demografik faktörlerin etkisi incelenmiştir. Taraf tutmamak açısından bu kavramların yerine meşru ihbarcılık terimi kullanılmıştır.
Araştırma kapsamında, veri toplama aracı olarak 2921 tane Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi'ne kayıtlı öğrencilere nicel araştırma yöntemi çevrimiçi anket kullanılmıştır. Uygulama kısmında verilerin uygunluğu için bazı ön testler uygulanmıştır. Daha sonra, Açımlayıcı Faktör Analizi, Doğrulayıcı Faktör Analizi, geçerlilik-güvenilirlik testleri ile Yapısal Eşitlik Modeli sınanmıştır. Sonuçlara göre, katılımcıların niyet ve davranışını etkileyen davranışa yönelik tutum, sosyal baskı ve algılanan davranış kontrolü istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Y kuşağının, kadınların, bekar bireylerin ve özel sektör çalışanlarının meşru ihbarcılık davranışının daha yüksek olduğu saptanmıştır.

Abstract:
The main purpose of this research is to exhibit the predictors of whistleblowing intentions of students that have working experience. The term has negative connetations like squeal, rat, informer, snitch, telltale, and buzzer in Turkish when translated. The Whistleblowing Scale based on the Theory of Planned Behavior is applied to see first what factors contribute to intention to report an illegitimate, improper, or illegal activity. Then, the impacts of some demographic factors on individuals' whistleblowing intention and behavior are examined. In this study, to take no side, a new phrase -meşru ihbarcılık- is used. 
In the research, as a quantitative research method, an online survey is applied on 2921 students studying at Anadolu University, Distance Education Faculty.  As for application, some pre-tests are applied. Then, the Stractural Equation Model is tested by means of the Explanatory Factor analysis, the Confirmatory Factor analysis and validity-realibility test. All in all, it is found out that attitudes toward the behavior, social norms, and the perceived behavior control are statistically meaningful on the participants' intentions and behavior.  Besides, Gen Y, women, single individuals, and private company workers' whistleblowing behavior are higher.