Yavaş şehirlerdeki konaklama işletmesi personelinin çevresel duyarlılık davranışlarının değer inanç norm teorisi temelinde ölçümü
Measurement of environmental awareness behaviors of the personnel of the accommodation facilities in slow cities on the basis of value, belief, norm theory
Yazar: FERİYAL FARHADI ANDARABI
Danışman: PROF. DR. AZİZE HASSAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı / Turizm İşletmeciliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Turizm = Tourism ; İşletme = Business Administration
Dizin: Değerler = Values ; Konaklama işletmeleri = Occommodation enterprises ; Teori = Theory ; Yavaş şehir = Cittaslow ; Çalışanlar = Workers ; Çevre duyarlılığı = Environmental sensitivity ; Çevre sorunları = Environmental problems ; Çevre yönetimi = Environmental management ; Çevresel davranışlar = Environmental behaviours ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Gün geçtikçe iklim değişikliğinin ve çevre sorunlarının dünya ve varlıkları üzerindeki olumsuz etkileri ivme kazanmaktadır. Bu nedenle çevre varlıklarını yoğun tüketen ve sorun oluşturan her etken mercek altına alınmalı ve çözümler üretilmelidir. Henüz inşaatı başlamadan önce, inşaat aşamasında ve faaliyetlerini yürüttüğü sürece çevre ve varlıklarına bağımlılığıyla bilinen konaklama işletmeleri, çevre sorunlarına yol açan sektörlerden biri sayılabilir. Konaklama işletmelerinin oluşturdukları çevre sorunlarının kaynaklarının tespit edilip çözümler önerilebilmesi için personelin çevresel duyarlılık davranışları ve bu işletmelerde gerçekleşen çevre yönetimi uygulamaları hakkında bilgiye ulaşmak önem taşımaktadır.  Bu doğrultuda araştırmanın temel amacı, yavaş şehirlerdeki konaklama işletmesi personelinin çevresel duyarlılık davranışları hakkında bilgiye ulaşmaktır. Personelin çevresel duyarlılık davranışlarıyla bireysel değerleri, dünya ve varlıklarına ilişkin olarak sahip oldukları genel inançları, çevre sorunları ve sonuçları hakkında farkındalıkları, bu bağlamda sorumluluklarını üstlenmeye hazır olma durumları ve çevre yanlısı ahlaki zorunluluk duygularını yansıtan çevresel normları arasındaki ilişkinin açıklanabilmesi için Değer, İnanç, Norm (DİN) Teorisinden faydalanılmıştır. Ayrıca konaklama işletmelerinde çevre yönetimi uygulamalarının düzeyi, personelin bu uygulamalardan algıladıkları faydalar ve engelleyen etkenler araştırılmıştır. Bu araştırmada, nicel ve nitel veriler kullanılmış ve bulgular eşliğinde yorumlanmıştır. Nicel verilerin toplanmasında anket tekniğinden yararlanılmıştır. DİN Teorisi'nin nedensel zincirinde yer alan değişkenlerin düzeyinin ölçülmesi için hazır ölçekler kullanılmıştır. Bu araştırmada, DİN Teorisi'nin nedensel zincirinin devamına iki değişken eklenerek yeni bir model geliştirilmiştir. Geliştirilen model kapsamında, konaklama işletmesi personelinin çevresel duyarlılık davranış düzeyinin ölçülmesi, bu işletmelerin çevre yönetimi uygulamaları düzeyinin tespit edilmesi ve personelin bu uygulamalardan algıladıkları faydalar hakkında bilgiye ulaşılması için kullanılmak üzere ölçekler geliştirilmiştir. Anket formunda, hazır ve geliştirilen ölçeklerle birlikte bazı demografik özelliklere ilişkin olarak düzenlenen sorulara yer verilmiştir. Düzenlenen anket formu, Türkiye'nin 13 yavaş şehrinde faaliyet gösteren 273 adet konaklama işletmesi personeline (üst ve orta kademe yönetici ve işgören) basit tesadüfî yöntemle uygulanması planlanmıştır. Bu evren kapsamında 156 adet konaklama işletmesi personeli araştırmaya gönüllü olarak katılmış ve toplanan 478 anket verileri analizlere tabi tutulmuştur. Araştırmada yapısal eşitlik modellemesi ve faktör analizleri gibi parametrik analiz yöntemlerinden yararlanılmıştır. Araştırma örnekleminin DİN Teorisi'yle uyumunun ve geliştirilmiş modelin test edilmesi için verilerin ki-kare/sd, RMSEA, GFI, AGFI, NFI, CFI ve TLI uyum değerlerine bakılmıştır. Bununla birlikte regresyon analizinden faydalanılmıştır. Örneklem grupları arasındaki farklılıkların analiz edilmesi için bağımsız örneklem t-testi ile tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve Tukey kullanılmıştır. Araştırmada analizler için elde edilen sonuçlar 0.01 ve 0.5 anlamlılık düzeyinde yorumlanmıştır. Nicel araştırma sonuçlarına göre, DİN Teorisi'nin Türkçe'ye uyarlanan ölçeğinin bu örneklemle uyumlu olduğu görülmüştür. Ayrıca personelin konaklama işletmelerinde orta düzeyde çevresel duyarlılık davranışlar sergiledikleri ve bu işletmelerde orta düzeyde çevre yönetimi uygulamalarının gerçekleştiği sonucuna varılmıştır. Personelin demografik özellikleri ile konaklama işletmelerin bazı özelliklerine göre çeşitli düzeylerde birtakım farklılıkların olduğu tespit edilmiştir. Bu kısımda en çarpıcı sonuç, personelin çevresel duyarlılık sorumluluklarını üstlenmeye tam hazır olmadıklarının tespit edilmesi olmuştur. Araştırmanın nitel kısmında13 yavaş şehirde 26 üst ve orta kademeli konaklama işletmesi yöneticileriyle yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bu görüşme sonuçlarına göre konaklama işletmelerinde çevre yönetimi uygulamalarında ilk sıralarda karşılaşılan engellerin, yüksek uygulama maliyeti, yüksek bakım maliyeti, devlet düzenlemeleri ve yaptırımların eksikliği, hizmet kalitesinin çevresel performansla dengelenmesindeki zorluklar, tüketici desteği eksikliği, yeşil tedarikçilerle ağ kurma sorunu, personelin yönetiminde ve eğitiminde yaşanan zorluklar olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak bu araştırmada, personelin konaklama işletmelerinde proaktif şekilde çevresel duyarlılık davranışlarında bulunabilmesi ve bu işletmelerde yüksek düzeyde çevre yönetimi uygulamalarının gerçekleşebilmesi için konunun sosyal psikoloji ve ekonomi boyutlarda ele alınması ve çözümler üretilmesi gerektiği tespit edilmiştir.

Abstract:
The negative impacts of climate change and environmental issues on the world and its assets have been increasing with each passing day. Therefore, each factor that consumes environmental assets and poses an environmental problem should be scrutinized and solutions should be found. Accommodation facilities, which are known with their dependence to environment and its assets even before their construction and throughout their operations, could be considered one of the sectors that cause environmental issues. In order to find out the reasons of environmental issues caused by these accommodation facilities and to offer solutions for these issues, the personnel's environmental awareness behaviors and the accessibility of information regarding environmental management practices implemented at these facilities are of capital importance. Accordingly, the main purpose of this study is to receive information about environmental awareness behaviors of the personnel of the accommodation facilities in slow cities. Value, Belief, Norm (VBN) Theory was used in order to explain the relationship between the personnel's environmental awareness behaviors and their personal values, their overall beliefs about the world and its assets, their awareness on environmental issues and their consequences, whether they are ready to take responsibilities within this context, and their environmental norms that reflect their pro-environmentalist moral obligation senses. In addition, the level of environmental management practices in accommodation facilities, the benefits perceived by the personnel from these practices, and the factors that prevent these practices were also investigated. This study quantitative and qualitative data were used and interpreted along with the findings. Questionnaire method was used to collect quantitative data. Readily available scales were used in order to measure the level of variables within the causal chain of VBN Theory. In this study, a new model was developed by adding two variables to the causal chain of VBN Theory. Within the scope of this model, scales were developed to measure environmental awareness behavior levels of the accommodation facility personnel, to determine the level of environmental management practices, and to find information about the benefits perceived by the personnel from these practices. The questionnaire form includes questions on some demographic attributes along with the readily available and developed scales. This questionnaire form was planned to be implemented through simple random method to the personnel (top and mid-level executives and workers) of 273 accommodation facilities operating in 13 slow cities in Turkey within the scope of this population, 156 hotel personnel have voluntarily participated in this study, and the data collected from 478 questionnaires were analyzed. Parametric analysis methods, such as structural equation modeling and factor analyses, were used in this study. In order to test the developed model and the research sample's conformity with VBN Theory, chi-square/sd, RMSEA, GFI, AGFI, NFI, CFI, and TLI adaptive values were analyzed. In the meantime, regression analysis was used. In order to analyze the differences among the sample groups, unpaired t-test, one-way variance analysis (ANOVA), and Tukey were used. The results obtained for analyses were interpreted at 0.01 and 0.05 significance level in this study. According to the quantitative research results, it was observed that the VBN Theory's scale adapted into Turkish was compatible with this sample. It was also concluded that the personnel's environmental awareness behaviors were at moderate level, and the facilities implemented moderate level environmental management practices. Some differences at various levels were found between the demographic attributes of the personnel and some features of the accommodation facilities. It was found that the personnel was not quite ready to take environmental awareness responsibilities, and this was the most remarkable result of this part. In qualitative part of this research, face-to-face interviews were conducted with 26 top and mid-level executives of accommodation facilities in 13 slow cities. According to the results of these interviews, the most significant challenges were found to be the high costs of implementation, high costs of maintenance, lack of state regulations and sanctions, challenges in balancing service quality and environmental performance, lack of consumers' support, the problems in setting up a network with green suppliers, and the challenges in management and training of the personnel. Consequently, it was found that this subject should be discussed in social, psychological, and economic terms so that the personnel can display proactive environmental awareness behaviors and higher levels of environmental management practices can be implemented in these facilities.