Türkiye'de otuz metre ve üzeri balıkçı gemilerinde uygulanan geri-alım programının değerlendirilmesi
Türkiye'de otuz metre ve üzeri balıkçı gemilerinde uygulanan geri-alım programının değerlendirilmesi
Yazar: ESRA ERİKÇİ BİLGİN
Danışman: PROF. DR. SERPİL YILMAZ
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products
Dizin: Türkiye = Turkey

Özet:
Türkiye'de balıkçı gemilerinin tonaj ve makine gücü 1970 senelerinde devlet tarafından sağlanan gümrük muafiyetleri ve düşük faizli krediler nedeniyle önemli şekilde ilerleme göstermiş ve özellikle 1980 yılından sonra tekne sayısında hızlı bir artış gözlenmiştir. Bununla beraber, 1985 yılından itibaren av filosundaki hızlı gelişmeyle denizlerden elde edilen ürün miktarı giderek azalmış, söz konusu durum balıkçıların da reel gelirlerinin azalmasına neden olmuştur. 
Türk denizlerinde 2018 verilerine göre 15.352 ruhsatlı balıkçı teknesi bulunmaktadır (Anonim 1). Avrupa Birliği (AB) devletlerinin balıkçı tekne sayısı ile Türkiye'deki tekne sayısı karşılaştırıldığında, AB ülkelerinin tekne sayılarının Türkiye'den daha az olduğu görülmektedir (Anonymous 1).  
Ülkemizde halen uygulanan hatalı balıkçılık teknikleri yüzünden özellikle ekosistem ve balık stokları zarar görmektedir. Bu sorunu çözmenin en önemli araçlardan birisi ise genellikle devlet teşvikiyle yapılan geri-alım programlarıdır. Nitekim, başta AB Ülkeleri olmak üzere, balıkçılıkta gelişmiş ülkeler çok daha önce etkin çözümün filonun azaltılması olduğuna karar vermiş ve bu yönde uygulamalara geçmişlerdir.
2012 yılı itibariyle uygulamaya konan ve her bir yıl için ayrı çıkartılan tebliğler sonucu üç defa gerçekleştirilen geri-alım programının amacı filoda etkin bir azalma ile balık üzerindeki av baskısını azaltmak ve sürdürülebilir balıkçılığın önünü açmaktır.
Çeşitli sebeplerle Türkiye'de uygulanan gemi geri-alım programında şimdiye kadar önemli bir başarı sağlanamamıştır. Bu çalışmada söz konusu durum göz önüne alınarak denizlerimizdeki stoklar üzerinde oldukça baskın olan 30 metre ve üzeri gemi geri-alımının başarısı araştırılmış, soruna çözüm önerileri getirilmeye çalışılmıştır. 
Yapılan incelemede, sürdürülebilir balıkçılık yönetiminde ve stokların korunmasında etkin olan , % 90 üretim payına sahip 18 metre ve üzeri gırgır ve trol balıkçı teknelerinin bu programa ilgi göstermedikleri ortaya çıkmıştır (Duran 2002).
Bu nedenle 12 metre ve üzeri gemilerin geri-alımı ile başlayan proje, sonraki yıllarda 10 metre ve üzerindeki balıkçı gemilerine kadar indirilmiş, 2014 yılındaki 3. Programda uzun teknelerin başvurmalarını sağlamak amacıyla destek miktarı değiştirilerek;
31- 34 metre balıkçı gemilerine 20 bin,
35-45 metre balıkçı gemilerine 30 bin ve
46 metre ve üzeri balıkçı gemilerine 35 bin TL destekleme ödemesi yapılması planlanmıştır.
Bu araştırmanın kapsamı ruhsatlı, 30 metre ve üzeri, Su Ürünleri Bilgi Sistemi (SUBIS)'ne kayıtlı olup programdan yararlanmayan teknelerdir. Bu kapsamda bahsedilen tekne sahipleri/işletmecileri ile birebir anket yapılmıştır. Elde edilen verilerle programın 30 metre ve üzeri tekne sahiplerinin programdan yararlanmama sebepleri araştırılmış, etkin filo azaltma konusunda sadece gemi boyunu esas alan programın yeterli olup olmadığı ve bu konuda neler yapılabileceği irdelenmiş, diğer ülkelerde uygulanan programlarla karşılaştırılmalar yapılmıştır.
Programa katılmama kararındaki en büyük etken ekonomik olarak görülmektedir. Geri-alım programında belirlenen meblağın balıkçılara az gelmesi programa katılmama nedenlerinden en önemli faktörlerden birisi olarak belirlenmiştir. Bunun yanında teşvikten daha fazlasını kazanıyor olma, teknesini yenileme ve ruhsat satışını yapabilecek olma ihtimalleri, programa katılmayan balıkçıların bu kararı verirken en çok etkili olan faktörlerin başında gelmektedir. Baba mesleği bu kararda % 86 kadar etkili olmuştur.

Abstract:
There have been important developments in the number of fishing vessels, size and engine power due to low-interest loans and customs exemptions provided by the state in the 1970s and fishing vessel numbers showed a rapid increase especially after 1980 in Turkey. However, marine fisheries production has been decreasing since 1985 despite the rapid development of the fishing fleet, leading to a decline in the real income of fishermen. 
In Turkish seas, there are 15.352 licensed fishing vessels actively operating with different depths in 2018 (Anonim 1). When the number of fishing vessels in Turkey is compared to those of the EU Countries vessels in these Countries are found to be less than in Turkey (Anonymous 1). 
The situation is particularly damaging the ecosystem and the fish stocks by wrong fishing techniques. One of the most important ways to solve this issue is there purchase "buyback" programs that are commonly encouraged by regulations of the state. In fact, most of the EU Countries having advanced fishing industry decided that the reduction of fishing fleet is an effective solution and they have accepted to put it in to practice.
Implemented as of 2012 each year a new notification has been published in order to make buy-back program happen, purpose of these three different buy-back program is effective reduction in fleet therefore reduce the amount of hunting pressure on the fish and open the way to sustainable fishing.
The ship buy-back program, which is currently in process in Turkey so far, has not been successful for various reason. In this study, considering the aforementioned situation, the success of ship re-shipment of 30 meters or more, which is quite dominant on the stocks in our seas, has been investigated.
The investigation showed us that 18-metre or longer fishing boats that have the 90% production share, have the effect to protect the stocks and sustainable fishing; have no interest in the program (Duran 2002). In this study, considering the aforementioned situation, the success of ship buy-back program of 30 meters or more, which is quite dominant on the stocks in our seas, has been investigated.
The project, which covers 12-metre and longer fishing boats, at the beginning, in the light of this investigation, has been changed to 10- metre and longer fishing boats. In 2014 during the 3rd program in order to increase the longer boats to join support founds has been arranged as follows:
31- 34 metre Fishing boats 20K,
35-45 metre Fishing boats 30K and,
46 metre and longer Fishing boats 35K TL support payment has been planned.
In the light of these findings; the investigation includes the boats that are licensed, 30-metre or longer, registered at SUBIS but not involved in this program. There has been a questioner completed by the boat owners/operators. The Data gathered from this questioner will show: the reasons why the 30 metre or longer fishing boat owners don't benefit from the program, whether the program is sufficient, which only takes the length of the boat as a main criteria and investigating what can be done, comparing other Countries programs in the matter. 
The most important factor in fisherman's decision not to participate in the program is seen as economic. The amount determined in the buyback program was little for fishermen. This is one of the most important factors for not participating in the program. In addition, the possibility of gaining more than incentives, renewing the fishing vessel and selling the license is one of the most effective factors in making this decision for the fishermen not participating in the program. Father's profession was as effective as 86% of this decision.