Pozitif ve negatif duygu durumların kazanç ve kayıp üzerine risk alma davranışlarına etkisi
The effect of positive and negative emotional states on risk-taking behavior over gains and losses
Yazar: MEHMET UYSAL
Danışman: PROF. DR. ASLI ASLAN
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Araştırma kapsamında duygu durumların risk alma davranışı üzerindeki etkileri incelenmiştir. Duygu durumlar pozitif, negatif ve manipülasyon öncesi ölçümler olarak üç kategoride incelenmiştir. Risk alma davranışı ise kazanç için risk ve kayıptan kaçmak için risk olarak ele alınmıştır. Ayrıca risk alma davranışları üzerinde riskin avantaj durumunun (avantajlı, dezavantajlı ve risk alma avantajının nötr olduğu durumlar) oluşturabileceği etkiler de çalışma kapsamında araştırılmıştır. Bu çalışmayla hem duygu durum hem de risk alma davranışı araştırmalarında yaygın olarak yapıldığı düşünülen hataların kontrol edilmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemi, basit rastgele örnekleme yöntemiyle toplanan 18-30 yaş aralığındaki 56 katılımcı oluşturulmuştur. Araştırma grup içi deney deseniyle yürütülmüştür. Duygu durum oluşturma manipülasyonu için katılımcıların kişisel tecrübelerini temel alan bir prosedür kullanılmıştır. Katılımcılar, arasında en az 5 gün olan iki ayrı oturumla deneye dahil edilmiştir. Oturumlardan birisinde pozitif duygu durum manipülasyonu, diğerinde ise negatif duygu durum manipülasyonu uygulanmıştır. Katılımcıların hangi duygu durum manipülasyonuna önce gireceği rastgele belirlenmiştir. Duygu durum manipülasyonunun etkisini ölçmek için manipülasyon öncesi ve sonrası Görsel Analog Ölçeği (GAÖ) uygulanmıştır. Ayrıca her iki deney oturumundaki bütün süreçler boyunca MP-150 cihazının ilgili modülleri ile nabız sıklık, galvanik deri tepkisi ve solunum verileri kayıt altına alınmıştır. Risk alma davranışının ölçümü için riski kazanç ve kayıp üzerine ayrı denemelerle ölçen ve bütün denemelerde riskin avantaj durumunun değiştiği Bardak Testi kullanılmıştır. Uygulanan duygu durum manipülasyonunun, katılımcıların duygu durumlarında bir değişiklik oluşturup oluşturmadığını görmek için yürütülen analizler sonucunda duygu durum manipülasyonunun hem pozitif hem de negatif duygu durum için istenen etkiyi oluşturduğu GAÖ verileri ve fizyolojik verilerle saptanmıştır. Bardak Testi verileriyle yürütülen analizlerde risk alma davranışlarının farklı duygu durumlarda ve farklı risk türlerinde (kazanç-kayıp) anlamlı düzeyde değişmediği belirlenmiştir. Riskin avantaj durumunun ise risk alma davranışları üzerinde anlamlı etkisi olduğu görülmüştür. Riskin avantaj durumunun; Bardak Testindeki risk denemelerinin genel ortalaması ve kazanç için risk denemelerindeki ortalamalar üzerinde etkili olduğu, buna karşın kayıptan kaçmak için risk denemelerinde etkili olmadığı saptanmıştır. Kayıptan kaçmak için risk denemelerinde riskin avantaj durumunun etkisiz olmasının, kayıp üzerine risk ve riskin değerlendirilmesi işlevlerini üstlenen ortak beyin bölgeleri üzerinde fazla yük oluşmasından kaynaklı olduğu düşünülmektedir.

Abstract:
Within the scope of the study, the effects of moods on risk-taking behavior were examined. Moods were examined in three categories as positive, negative and neutral mood. Risk-taking behavior was studied as risk for gain and risk to avoid loss. In addition, the effects of the advantage status of risk (advantageous, disadvantageous and neutral) on risk-taking behaviors were also investigated. With this study, it was aimed to control the mistakes that are thought to be commonly made in both mood and risk-taking behavior researches. The sample of the study consisted of 56 participants between the ages of 18-30 who were collected by simple random sampling method. The study was conducted with within-group experimental design. Participants' personal experiences was used for the mood manipulation. Participants were included in the experiment with two separate sessions with at least 5 days between them. In one session, positive mood manipulation was applied and in the other session, negative mood manipulation was applied. It was randomized which mood manipulation the participants received first. Visual Analog Scale (VAS) was administered before and after the manipulation to measure the effect of mood manipulation. In addition, pulse frequency, galvanic skin response and respiration data were recorded with the relevant modules of the MP-150 device during all processes in both experimental sessions. For the measurement of risk-taking behavior, the Cups Task was used, which measures risk with separate trials on gain and loss. Besides during the Cups Task the advantage of risk changes in all trials. As a result of the analyses it was determined with the VAS data and physiological data that the mood manipulation had the desired effect for both positive and negative moods. In the analyses conducted with the Cups Task data, it was determined that risk-taking behaviors did not change significantly in different emotional states and different risk types (gain-loss). On the other hand, risk advantage status had a significant effect on risk-taking behaviors. Risk advantage status was found to have an effect on the overall average of the risk trials in the Cups Task and on the averages of the risk trials for gain. Whereas it was not found to have an effect on the risk trials to loss avoidance. It is thought that the ineffectiveness of the advantage of risk in risk trials to loss avoidance is due to the overload on the common brain regions that undertake the functions of risk and risk anticipation.