Covid-19 salgınının Erzurum'da müzik sektörü çalışanları üzerindeki etkilerinin belirlenmesi
Determining the effects of the Covid-19 outbreak on music industry employees in Erzurum
Yazar: HABİP ÇEMÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞEVKİ ÖZER AKÇAY
Atatürk Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Müzik Bilimleri Ana Sanat Dalı / Müzikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Müzik = Music
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Erzurum = Erzurum ; Müzik = Music ; Müzik sanatı = Music art ; Pandemiler = Pandemics ; Sanatçılar = Artists ; Çalışanlar = Workers

Özet:
Amaç ve kapsam: Covid-19 pandemisinin, II.Dünya Savaşından buyana insanoğlunun karşı karşıya kalmış olduğu en büyük küresel sağlık felaketi olduğu düşünülmektedir. Bu süreçte herhangi bir ilaç bulunamaması sonucunda tüm dünya nüfusu sonuçları ağır olan bir takım sosyal, ekonomik, psikolojik vb. sorun ile yüzleşmek durumunda kalmıştır. Ülkelerin birbirlerine sınırlarını kapatmaları, uluslararası ticaretin neredeyse durma noktasına gelmesi, birçok sektörde üretimin durması, sağlık ve kamu harcamalarındaki ciddi artışlar vs. pek çok unsur küresel ekonomiyi ciddi bir şekilde olumsuz etkilemektedir (Duran & Acar, 2020). Salgınları oluşturan etkenlerin karakterleri gereği fizyolojik işleyişi ve psikolojiyi ya kendileri bozmakta veya sekonder enfeksiyonlarla ve komplikasyonlarla dengesizleştirmektedirler. Bu sebeple salgın koşullarının duygu durumunu etkilemesi doğal kabul edilmektedir. Salgın riski altındaki sağlıklı bireylerde ise, kişinin kendisi, ailesi ve yakın çevresinin hastalığa yakalanma tehlikesi, işini, özgürlükleri ve bazı imkânlarını kaybetme olasılığı, rutin yaşantısını sürdürememesi gibi koşullar psikolojiyi etkilemekte ve davranım bozukluklarına dönüşmektedir (Aslan, 2020). Bireylerin başta tüketim davranışları olmak üzere pek çok davranışını etkilemesi COVID-19'u diğer dışsal şok ve krizlerden ayrı bir yere konumlandırmıştır. Özellikle hareket kısıtlamaları iktisadi faaliyet üzerinden ciddi bir yük oluşturmuştur. Seyahat kısıtlamaları yolcu hareketliliğini sona erdirmiş̧, eğitimde uzaktan eğitim modeline geçilmiş̧, spor ve sanatsal etkinliklere ara verilmiş̧, konaklama endüstrisi durma noktasına gelmiştir. İşgücü piyasası açısından uzaktan çalışma modeline geçilmiş̧, sosyal ve fiziksel mesafe kuralları çerçevesinde piyasanın fiziki çalışma sistemi değişmiş̧, bazı üretim noktalarında üretime ara verilmiştir. Artan belirsizlik karşısında zamanında finansal yardım ve acil finansman destekleri ile istikrarı bozucu etkinin derinleşmesinin önüne geçilmiştir. Tüm dünyada etkisini hissettiren COVID-19, Türkiye ekonomisinde sektörel güven endekslerini, dış̧ ticaret istatistiklerini, işgücü̈ piyasasını, sanayi üretim endeksini, turizm gelirlerini doğrudan etkilemiştir (Soylu, 2020). 

Bu çalışmanın amacı, Covid-19 salgın sürecinin Erzurum'da müzik sektöründe çalışan müzisyenler başta olmak üzere sektör. Müzik sektöründe müzisyenler, ses teknisyenleri, müzik aleti satıcıları, eğlence mekânı (düğün salonları, kafeler, barlar vb.) sahipleri ve çalışanları pek çok farklı paydaş emekçi olarak tanımlanabilir. Ayrıca pandemi dönemi de kendi içinde zaman akışı olarak çeşitli evrelere ayrılabilir. Bu evreler, salgının ülkemizde ilk vaka ile ortaya çıkışı (13 Mart 2020) olan 1. evre, yeni normal olarak adlandırılan kısıtlama tedbirlerinin gevşetildiği (1 Haziran 2020) 2. evre ve Eylül ayı itibarıyla başlayıp kış dönemini de içine alacak olan 3. evre olarak tanımlanabilir. Bu süreçte pandeminin farklı evrelerinde hükümetin ve yerel yönetimin salgın yönetimi uygulamalarının, kısıtlama ve normalleşme tedbirlerinin tüm sektör emekçileri üzerinde farklı ve çeşitli etkileri olduğu açıktır. Özellikle eğlence mekânı sahipleri ve çalışanları (ve burada çalışan müzisyenler) en çok etkilenen kesim olmuşlardır. 

Araştırmanın temel problemi "Covid-19 salgın sürecinin Erzurum'da müzik sektörü emekçileri üzerindeki etkilerinin belirlenmesi" şeklinde oluşturulmuştur. Söz konusu problemin çözümü için yanıt aranacak alt problemler ise;
1) Covid-19 salgın sürecinde (tüm evrelerde) hükümetin ülke genelinde uyguladığı, müzik sektörünü etkileyen kısıtlamalar ve tedbirler nelerdir?
2) Salgın sürecinde Erzurum'da yerel yönetim tarafından müzik sektörüne yönelik ek kısıtlama ve tedbirler nelerdir?
3) Salgın sürecinin, Erzurum'da müzik sektörü emekçileri üzerindeki ekonomik etkileri nelerdir? 
4) Salgın sürecinin, Erzurum'da müzik sektörü emekçileri üzerindeki psikolojik etkileri nelerdir?
5) Salgın sürecinin, Erzurum'da müzik sektörü emekçileri üzerindeki sosyal etkileri nelerdir?

b)  Materyal-Yöntem: 
Araştırma modeli: Bu çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim araştırma yönteminin kullanılacağı betimsel bir araştırmadır. Olgubilim (phenomelogy) araştırmaları, varlığının farkında olunan ancak derinlemesine bilgi sahibi olunmayan olgulara odaklanmaktadır. Bu tür araştırmalarda veri kaynakları araştırmanın odaklandığı olguyu yaşayan ve onu dışa vurabilecek veya yansıtabilecek olan bireyler ya da gruplardır (Akt., Büyüköztürk, Kılıç Çakmak, Akgün, Karadeniz, & Demirel, 2013). Bu araştırmanın odaklandığı olgu, Covid-19 salgınının Erzurum müzik sektörü emekçileri üzerindeki sosyal, ekonomik ve psikolojik etkileridir. Verilen bir durumun tam ve dikkatli bir şekilde tanımlandığı betimsel araştırmalarda kullanılan en yaygın yöntem tarama yöntemidir (Büyüköztürk, Kılıç Çakmak, Akgün, Karadeniz, & Demirel, 2013). Tarama modeli, geçmişte ya da halen var olan bir durumu var olduğu şekliyle betimlemeyi amaçlar. Araştırmaya konu olan olay, birey ya da nesne kendi koşulları içinde ve olduğu gibi tanımlanmaya çalışılır (Karasar, 2006, s.77). Tarama yönteminin temel amacı, durumlarla ve olaylarla ilgili nicel veri elde etmek ve bu verileri istatistiksel olarak analiz etmektir. Bu tür nicel verilerin toplanmasında en çok kullanılan veri toplama teknikleri görüşme ve ankettir (Karakaya, 2009). Anket açık uçlu ya da çoktan seçmeli olarak hazırlanmış soru formudur. Katılımcılara yüz yüze uygulanabildiği gibi posta, e-posta, telefon vb. yollarla da uygulanabilir  (Tutar, 2020). En az iki kişi arasındaki sözlü iletişim olarak tanımlanan görüşme ise belirli bir araştırma konusunda ilgili kişilerden derinlemesine bilgi toplama yöntemidir. Beş tür görüşme vardır: Yapılandırılmış, yapılandırılmamış, yarı yapılandırılmış, etnografik ve odak grup görüşmesi. Yapılandırılmış görüşmede katılımcılara sorulacak olan sorular ve cevap seçenekleri önceden belirlenmiştir ve görüşmeci süreç devam ederken yeni sorular sorarak görüşme sürecinde belirlenen sınırların dışına çıkamaz. Bu nedenle esnek değildir ve derinlemesine bilgi edinmede sınırlıdır. Ancak verilerin işlenmesini ve analizini hızlı yapma kolaylığı sağlar. Yapılandırılmamış görüşmede sorulacak sorular önceden belirlenmemiştir, görüşme esnasında görüşmenin durumuna ve katılımcıların yanıtlarına bağlı olarak yeni ve açık uçlu sorularla görüşmenin derinliğinin artırılması mümkündür. Yarı yapılandırılmış görüşme ise iki yaklaşımın bir arada kullanıldığı yöntemdir. Hem önceden belirlenmiş sorular hem de görüşme devam ederken yeni sorular birlikte kullanılmaktadır (Büyüköztürk, Kılıç Çakmak, Akgün, Karadeniz, & Demirel, 2013). 

Çalışma grubu: Müzik sektöründe müzisyenler, ses teknisyenleri, müzik aleti satıcıları, eğlence mekânı (düğün salonları, kafeler, barlar vb.) sahipleri ve çalışanları gibi pek çok farklı paydaş, emekçi olarak tanımlanabilir. Bu bağlamda çalışmanın evren-örneklem ölçütleri de Erzurum müzik sektöründe çeşitli hizmetlerde çalışanların yeterince temsil edileceği şekilde belirlenecektir. Çalışma grubunun belirlenmesinde önce evren tanımı yapılması gerekmektedir. İki tür evrenden söz edilebilir. Birincisi hedef evrendir. Hedef evren, ulaşılması neredeyse imkânsız olan evrendir. İkincisi ise ulaşılabilir evrendir. Ulaşılabilir evren, araştırmacının gerçekçi seçimidir ve ulaşılabilir olandır (Büyüköztürk, Kılıç Çakmak, Akgün, Karadeniz, & Demirel, 2013). Bu araştırmanın evreni Erzurum'da müzik sektöründe çeşitli hizmet alanlarında çalışan tüm emekçilerdir. Örneklemi ise tabakalı örnekleme yöntemiyle belirlenecektir. Tabakalı örnekleme (stratified sampling), her bir evren birimi bir ve yalnız bir tabakaya ait olacak ve hiçbir evren birimi açıkta kalmayacak; tabaka içi değişim olabildiğince küçük (homojen), tabakalar arası değişim oldukça büyük (heterojen) kalacak şekilde alt gruplara bölünerek örneklemin her bir tabakadan ayrı ayrı ve birbirinden bağımsız olarak alındığı örnekleme yöntemidir. Bu yöntemde, evrendeki alt grupların belirlenip bunların evren büyüklüğü içindeki oranlarıyla örneklemde temsil edilmelerini sağlamak amaçlanır. Öncelikle araştırma probleminde etkisi olabilecek bir değişkene göre evren içinde homojen alt gruplar (tabakalar) belirlenir. Sonra her bir tabaka için liste oluşturulur. Her bir tabaka için belirlenen örneklem büyüklüğü kadar seçim işlemi (seçkisiz örnekleme) yapılır (Büyüköztürk, Kılıç Çakmak, Akgün, Karadeniz, & Demirel, 2013). Örneklem çeşitliliğinin sağlanması açısından Erzurum genelinde farklı ilçelerde müzik piyasasında çalışan müzik emekçilerinin seçilmesine özen gösterilecektir.

Verilerin Toplanması ve Analizi: Bu araştırmanın verileri, örneklem içine alınan farklı tabaklardaki katılımcılarla anket ve görüşme teknikleri kullanılarak toplanacaktır. Elde edilen nitel veriler nicel verilere dönüştürülecek ve ilgili istatistik tekniklerle analiz edilecektir. Nitel verilerin nicel verilere dönüştürülmesinde içerik analizi yöntemi kullanılacaktır. Elde edilen nicel veriler betimsel istatistik testleriyle analiz edilecektir. 

c)  Tez Eserinin Önemi: Salgın sokağa dayalı hayatın ve alışılmış sosyalleşmenin güvenli olmadığını göstermiş, bakış açılarını, düşünceleri ve alışkanlıkları yeni normallere taşımıştır. Bu ciddi durumla ilgili sürekli yenilenen veri ve bilgilere ihtiyaç duyulmaktadır. Bireyler ve toplumlar değişen duygu, düşünce ve hayat tarzları hakkında bilgi, fikir ve öngörülere ihtiyaç duyarlar. Salgın sonrası dönemde insanın ve toplumun duygu, düşünce ve davranışlarının nasıl olacağını öngörmek önemli ve gereklidir. Bu sebeple, salgın günleri ve salgın sonrası dönem için, bireyde fizyolojik mekanizmayı, duygu durumu ve davranışları etkileyen temel unsurların bilimsel olarak irdelenmesi önemlidir (Aslan, 2020). Bu bağlamda bakıldığında, Erzurum'da müzik sektörü çalışanlarının Covid-19 pandemi sürecinden sosyal, ekonomik ve psikolojik olarak nasıl etkilendiklerinin belirlenmesi, ileride salgın yönetiminde özellikle toplumun moral değerlerinin yükseltilmesinde önemli hizmetleri olan/olacak olan sanatçıların ve sanat emekçilerinin mücadele gücünün artırılmasında, dolayısıyla salgınla sadece sağlık sektörü imkanlarıyla değil sosyal alanlarda da mücadelede güçlü olunabilmesi açısından önem taşıdığı düşünülmektedir.

d)  Kaynaklar:  
Aslan, R. (2020). Kovid-19 fizyoloji ve psikolojiyi nasıl etkiliyor? Göller Bölgesi Aylık Ekonomi ve Kültür Dergisi Ayrıntı, 8(88), 47-53.
Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2013). Bilimsel araştırma yöntemleri (13. b.). Ankara: Pegem Akademi.
Duran, M. S., & Acar, M. (2020). Bir virüsün dünyaya ettikleri: Covid-19 pandemisinin makroekonomik etkileri. International Journal of Social and Economic Sciences, 10(1), 54-67.
Karakaya, İ. (2009). Bilimsel araştırma yöntemleri. Bilimsel araştırma yöntemleri (A. Tanrıöğen, Ed.) içinde, (s. 55-79). Ankara: Anı Yayıncılık.
Karasar, N. (2006). Bilimsel araştırma yöntemi. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
Soylu, Ö. B. (2020). Türkiye ekonomisinde Covid-19'un sektörel etkileri. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(5), 169-185.
Tutar, H. (2020). Bilimsel düşünme ve araştırma yöntemleri. Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri (A. Ü. Fakültesi) içinde, (s. 48-71). Erzurum: Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Atatürk Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Uygulama Esasları:  
"MADDE 9 – (1) Tezli yüksek lisans programında, enstitü Anabilim/Anasanat dalı başkanlığı her öğrenci için üniversitenin kadrosunda bulunan bir tez danışmanını en geç birinci yarıyılın sonuna kadar; öğrencinin danışmanıyla beraber belirlediği tez konusunu da en geç ikinci yarıyılın sonuna kadar enstitüye önerir. Tez danışmanı ve tez konusu enstitü yönetim kurulu onayı ile kesinleşir..."

Abstract:
Aim: The aim of this study is to determine what kind of effects the Covid-19 epidemic process
has had on employees in various sectors, especially musicians working in the music industry in
Erzurum. In the music sector, many different stakeholders, including musicians, stage-soundlight technicians, musical instrument sellers, owners and employees of entertainment venues
(wedding halls, cafes, bars, etc.) can be defined as sector members. In this study, two groups
were discussed among the sector employees: musicians and stage-voice-over and lighting
technicians.
Method: The phenomenological research method was used for this study, which is a descriptive
study. Phenomenology is a qualitative research method. The focus of this research is the social,
economic and psychological effects of the Covid-19 outbreak on Erzurum music industry
employees. The data of the study were obtained from a group of 18 participants consisting of
musicians (n=14) and stage-voice-voice and lighting technicians (n=4) working in the music
industry in Erzurum, using face-to-face semi-structured interview technique. The obtained data
were analyzed by content analysis, one of the qualitative data analysis techniques, the
appropriate ones were converted into quantitative data and analyzed with frequency and
percentage from descriptive statistical techniques.
Result: At the end of the study; It was determined that during the pandemic process, all the
participants experienced economic and most of them psychological problems, these problems
negatively affected the social life patterns of the participants, and they had difficulty in meeting
even their basic needs. According to the answers of the participants, it was determined that the
pauses in the music and entertainment sector during the pandemic process caused job and
income loss, and this situation also experienced psychological problems due to economic
difficulties, especially the participants whose only source of income was the music sector.
Another result is that musicians generally tend to different styles of music during the time they
spend at home, make records with their own means, and try not to stay away from their
professional studies.
Keywords: Music, Covid-19, music economy, music psychology, music sociology