Yatırımcı duyarlılığının sektör endeksleri üzerindeki etkileri: Borsa İstanbul'da bir uygulama
The effects of investor sentiment on sector indices: An application in Borsa Istanbul
Yazar: ATİLLA KOÇYİĞİT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERDAR YAMAN
Şırnak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası Ticaret Ve Finansman Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Maliye = Finance ; İşletme = Business Administration

Özet:
Yatırımcıların, artan teknolojik gelişme ile bilgiye ulaşma hızı yatırım kararlarını etkilemekte ve bu durum finans piyasalarında da bir etki meydana getirmektedir. Yapılan çalışmada yatırımcı duyarlılığı ile sektör endeksleri arasındaki ilişkilerin incelenmesi amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda finansın temel konularından olan beklenti teorisi, etkin piyasalar hipotezi ve davranışsal finans teorisi ele alınarak yatırımcı duyarlılığı ve beklentileri ile pay piyasası arasındaki ilişkiler çeşitli ekonometrik analiz yöntemlerle açıklanmaya çalışılmıştır. 
Çalışma kapsamında, pay piyasalarını temsilen Türkiye ekonomisinin önemli bir büyüklüğünü oluşturan BIST Sanayi Endeksi (XUSIN), BIST Hizmet Endeksi (XUHIZ), BIST Mali Endeks (XUMAL) ve BIST Teknoloji Endeksi (XUTEK)'ne ilişkin 2010-2022 dönemi aylık fiyat verileri kullanılmıştır. Yatırımcı duyarlılığı ve beklentilerini temsilen ise Tüketici Güven Endeksi (CCI), Piyasa Güven Endeksi (BCI), Toplam Yatırımcı Risk İştahı Endeksi (RISE) ve Korku Endeksi (VIX) kullanılmıştır. Çalışmada BIST sektör endeksleri ve yatırımcı duyarlılığı göstergeleri arasındaki ilişkiler toplamda 16 model oluşturularak incelenmiştir. Eşbütünleşme, nedensellik, etki-tepki ve varyans ayrıştırması analizleri ile yatırımcı duyarlılığı ve sektör endeksleri arasındaki ilişkiler araştırılmıştır. Eşbütünleşme analizleri sonucunda, BIST Teknoloji endeksi dışındaki sektör endekslerinin çeşitli yatırımcı duyarlılığı göstergeleri ile eşbütünleşik hareket ettiği tespit edilmiştir. Nedensellik testleri sonucunda, XUSIN, XUMAL ve XUTEK'ten BCI'ye doğru tek yönlü bir nedensellik ilişkisi tespit edilirken XUHIZ ve BCI arasında karşılıklı bir nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. XUSIN, XUHIZ ve XUTEK ile CCI arasında herhangi bir nedensellik ilişkisi tespit edilemezken XUMAL ile CCI arasında karşılıklı bir nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. XUSIN ve XUMAL ile RISE arasında karşılıklı bir nedensellik ilişkisi tespit edilirken XUHIZ ve RISE arasında tek yönlü bir nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. XUHIZ ve VIX arasında karşılıklı bir nedensellik ilişkisi tespit edilirken VIX'ten XUSIN'e doğru ve XUTEK'ten VIX'e doğru tek yönlü nedensellik ilişkileri tespit edilmiştir. Etki-tepki analizi ve varyans ayrıştırması analizleri sonucunda da nedensellik testleri sonuçlarını destekler bulgular elde edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Etkin Piyasalar Hipotezi, Davranışsal Finans, Yatırımcı Duyarlılığı, BIST Sektör Endeksleri

Abstract:
Investors' speed of access to information with increasing technological development affects their investment decisions, and this has an impact on the financial markets as well. In this study, it is aimed to examine the relations between investor sentiment and sector indices. In this direction, the relations between investor sentiment and expectations and the stock market have been tried to be explained by various econometric analysis methods by considering the rational expectations theory, efficient markets hypothesis and behavioral finance theory, which are the main subjects of finance.
Within the scope of the study, monthly price data for the 2010-2022 period regarding the BIST Industry Index (XUSIN), BIST Service Index (XUHIZ), BIST Financial Index (XUMAL) and BIST Technology Index (XUTEK), which constitute an important part of the Turkish economy, are used to represent the share markets. Consumer Confidence Index (CCI), Bısiness Confidence Index (BCI), Total Investor Risk Appetite Index (RISE) and Volatility (Fear) Index (VIX) are used to represent investor sentiment and expectations. In the study, the relationship between BIST sector indices and investor sentiment indicators were examined by creating a total of 16 models. The relationship between investor sentiment and sector indices were investigated by applying cointegration, causality, impulse-response and variance decomposition analyzes. As a result of the cointegration analysis, it has been determined that the sector indices other than the BIST Technology index act cointegrated with various investor sentiment indicators. As a result of the causality tests, a one-way causality relationship was detected from XUSIN, XUMAL and XUTEK to BCI, while a reciprocal causality relationship was detected between XUHIZ and BCI. While no causal relationship could be detected between XUSIN, XUHIZ and XUTEK and CCI, a reciprocal causality relationship was detected between XUMAL and CCI. While a mutual causality relationship was detected between XUSIN and XUMAL and RISE, a one-way causality relationship was detected between XUHIZ and RISE. While a reciprocal causality relationship was detected between XUHIZ and VIX, one-way causality relationships from VIX to XUSIN and from XUTEK to VIX were determined. As a result of impulse-response analysis and variance decomposition analysis, findings supporting the results of causality tests were obtained.
Keywords: Efficient Markets Hypothesis, Behavioral Finance, Investor Sentiment, BIST Sector Indices