Dini tutum, öz düzenleme, özgür irade ve belirlenimcilik arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relationship between religious attitude, self-regulation, free will, and determination
Yazar: PINAR ÇELİK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÇİĞDEM GÜLMEZ
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Determinizm = Determinism ; Dini davranışlar = Religious conducts ; Dini tutumlar = Religious attitudes ; Kendini kontrol = Self regulation ; Tutum ölçekleri = Attitude scales ; Ölçekler = Scales ; Öz düzenleme becerisi = Self-regulation skill ; Özgür irade = Freedom of will

Özet:
Geçmişten günümüze kadar insan davranışlarının sebep ve sonuçlarını incelemek için pek çok araştırma ve çalışma yapılmıştır. Bu çalışmalar bireyin ortaya koyduğu davranışlarının bazılarının kalıtsal olduğunu bazılarının ise çevresel etkilerle şekillendiğini ifade etmektedir. Bireyler bazı davranışlarını kendisi planlayıp tasarlarken bazılarının ise kendiliğinden ortaya çıkan bir ürün olduğuna inanmaktadırlar. Bireylerin davranışlarının önceden belirlenmiş olabileceği veya kendi iradesi ile ortaya koymuş olabileceği göz önüne alındığında bireylerin inanç yapıları, tutumları ve kendilerini düzenleme becerilerinin bu davranışlar üzerinde etkili olabileceği düşünülmektedir. Bu araştırmanın amacı dini tutum ve dini yaşamın gösterge düzeylerinin öz düzenleme, özgür irade ve belirlenimcilik arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Bununla birlikte demografik değişkenlere göre bu durumun farklılaşıp farklılaşmadığının incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın evrenini Türkiye'de yaşayan tüm yetişkin bireyler oluşturmaktadır. 216 kişilik bir örneklem grubuna online olarak yapılan anketler ile araştırma yürütülmüştür. Katılımcılardan Alper ve Sümer tarafından uyarlanan 'Özgür irade ve belirlenimcilik ölçeği', Aydın ve arkadaşları tarafından uyarlanan 'Öz düzenleme ölçeği', Ok tarafından geliştirilen 'Dini tutum ölçeği' ve Dini yaşamın göstergeleri anket sorularını cevaplamaları istenmiştir. Yapılan çalışmanın sonucunda bireylerin öz düzenleme, özgür irade belirlenimcilik düzeyleri ve dini tutumları arasında anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. Ayrıca yaş, eğitim düzeyi ve sosyo ekonomik düzeye göre bireylerin dini tutumu, öz düzenleme, özgür irade ve belirlenimcilik düzeyleri farklılaştığı, cinsiyete göre farklılaşmadığı tespit edilmiştir.

Abstract:
From past to present, many researches and studies have been done to examine the causes and consequences of human behavior. These studies state that some of the behaviors exhibited by the individual are hereditary and some of them are shaped by environmental effects. While individuals plan and design some of their behaviors themselves, they believe that others are a product that emerges spontaneously. Considering that individuals' behaviors may be predetermined or manifested by their own will, it is thought that individuals' belief structures, attitudes and self-regulation skills may be effective on these behaviors. The aim of this research is to examine the relationship between religious attitude and indicator levels of religious life, self-regulation, free will and determinism. However, it is aimed to examine whether this situation differs according to demographic variables. The population of the research consists of all adult individuals living in Turkey. The research was conducted with a sample group of 216 people through online questionnaires. The participants were asked to answer the questions of "Free will and determinism scale" adapted by Alper and Sümer, "Self-regulation scale" adapted by Aydın et al., "Religious attitude scale" developed by Ok and Indicators of religious life. As a result of the study, significant relationships were found between individuals' self-regulation, free will determinism levels and religious attitudes. In addition, it was determined that the variables of age, educational status and socio-economic level caused a differentiation between the religious attitude, self-regulation, free will and determinism levels of the individuals, but the gender variable did not lead to differentiation.