Asi nehri üzerindeki su yapıları: Nauralar
Water architecture on the Asi (Orontes) river: Norias
Yazar: ENDER ÖZBAY
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ERTAN DAŞ
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Türk İslam Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Asi Nehri = Asi River ; Asi havzası = Asi basin ; Hatay = Hatay ; Hatay-Antakya = Hatay-Antakya ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; Sanat tarihi = Art history ; Su yapıları = Water structures ; Suriye = Syria ; Türk-İslam mimarisi = Turkish-Islamic architecture ; Türk-İslam sanatı = Turkish-Islamic art

Özet:
Çalışmamızda, Asi Nehri üzerine kurulmuş özgün su yapıları olan nauraları ele alınmaktadır. Giriş bölümünde, nauranın alt tür özelliğinde dahil olduğu su dolapları, konuya açıklık getirecek ölçüde incelenmekte ve yapı türleriyle ilgili terminoloji sorunu irdelenmektedir. Naurayla birlikte su dolaplarının kökenini, tarihsel süreç içindeki görünümlerini, gelişimlerini ortaya koyan kaynak ve bulgulardan elde edilen bilgiler, kronolojik düzende sunulmaktadır. İmgesel bakımdan da önemi bulunan naura ve tüm su dolaplarına ilişkin folklor ve edebiyat tarihi içindeki veriler de sunularak, konunun bir başka sanatsal boyutu ortaya konulmaktadır. Çalışmanın coğrafi izleği gereği, Asi Nehri ve çevresi, tarihsel çerçevede ve coğrafi bağlamda tanıtılmakta; naura yapılarıyla özdeş tematik bağlamlar da içeren mitoloji, folklor ürünleri ve edebi eserlerde nehrin bir imge, yer yer bir fenomen olarak belirdiği kültürel-sanatsal külliyat irdelenmektedir.Katalog bölümünde, Suriye'deki Hama kenti çevresinde tespit edilen işler durumdaki anıtsal naura yapıları ile Antakya çevresinde tespit edilen naura kalıntıları mimari ve sanatsal açıdan incelenmektedir. Değerlendirme ve Karşılaştıma bölümünde, bir naura yapısının mimari özellikleri, plan tipleri ve elemanları; ahşap bir unsur olan çarkın yapısı, biçimi değerlendirilerek, başka bölgelerdeki örnekleri ve tarihsel verilerde rastlanan görünümleriyle karşılaştırılmaktadır. Ayrıca, ulaşılması mümkün olamamış, mevcut olmayıp kaynaklardan saptanabilen ya da harabe halinde olan nauralar da, kaynak ve fotoğraf analizlerinden elde edilebilen bilgi ve notlarla birlikte bir tablo dökümünde sunularak, yapı türünün Asi üzerindeki nitel ve nicel durumu tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın sonunda, yapı türüne ilişkin temel terimlerin çizimler eşliğinde açıklandığı küçük bir sözlük bölümüne yer verilmiştir.Anahtar sözcükler: naura, noria, water wheel, su dolabı, water-lifting, Asi, Orontes, Suriye, Hama, Hatay, Antakya

Abstract:
This work aims to study on norias founded along The Orontes (Asi) River which are an original type of water construction. In the Introduction part, historical water-lifting devices which includes the noria are examining to clarify the topic and the problem of the terminology is being argued. Moreover, the informations obtained through historical sources and findings related to water-lifting devices are presented chronological. Within the text, the significance of norias is presented in terms of the history of folklore and literature through which another artistic dimension develops. Associated with the forms of norias thematically, the corpus composed of mythology, folklore and the literary fields in which the river appears as an image or even as a phenomenon is being scrutinized while the river is presented in terms of its historic and geographic aspects.Within the catalogue, the monumental norias around Hama and the noria ruins found around Antakya are examined in terms of architecture and artistic values. In the Evaluation and Comparison section, the architectural features, schemes and masonry elements of a noria structure; the form and structure of the wooden wheel are evaluated and with the guidance of other samples of norias found in different regions are compared with the aid of historical datas. By making a chart supported by the information gained from photographs and sources, the ruins of norias or even the unattainable ones are attempted to be analyzed in order to identify the qualitative and quantitative status of the structure on the Orontes River. In the conclusion part of the work, a small dictionary composed of basic terms of the structure types is included along with sketches.Keywords: naura, noria, water wheel, su dolabı, water-lifting, Asi Nehri, Orontes, Suriye, Hama, Hatay, Antakya