Fenil sübstitüe fosfazenlerin bazı reaktiflerlerle reaksiyonları ve oluşan ürünlerin yapılarının incelenmesi
The reactions of phenyl substituted phosphazenes with some reagents and characterisation of isolated compounds
Yazar: FERDA HACIVELİOĞLU
Danışman: PROF. DR. ADEM KILIÇ
Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü / Mühendislik ve Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
Bu çalışmada, ilk sistematik inceleme 1964 yılında Shaw, Accok ve Wellstarafından gerçekleştirilen hekzaklorosiklotrifosfazatrien'in Friedel-Crafsreaksiyonları yeniden ele alındı. 1964 yılında yapılan ilk çalışmada elde edilebilenfosfazen türevleri hidrolitik bozunma ürünü olan aril fosfonik asit bileşikleriüzerinden karakterize edilmiştir. Daha sonra F.R. Ahmed ve çalışma arkadaşlarıtarafından N3P3Cl4Ph2 ,N3P3Cl2Ph4 ve N3P3Ph6 bileşiklerinin yapılarını tek kristal Xışınlarıkırınımı yöntemiyle aydınlatılmasına rağmen, fenil grubuna göre elektronçekici Cl- ve elektron salıcı Me- grubu bulunduran klorobenzen ve toluen ilehekzaklorosiklotrifosfazatrienin reaksiyonu sonucu oluşan ürünlerin yapılarıaydınlatılamamıştır.Bu çalışmada hekzaklorosiklotrifosfazatrienin benzen (PhH) , klorbenzen(ClPhH) ve toluen(MePhH) ile reaksiyonlarından elde edilen ürünlerin yapıları[VI,VII,VIII,IX,X,XI,XII,XIII,XIV] kütle spektrometrisi, 31P,1H NMR ve tekkristal X-ışınları kırınımı yöntemleriyle aydınlatıldı.Toluen ve klorbenzen sübstitüe fosfazen bileşiklerinin çeşitli reaktiflerle olanileri reaksiyonları ve NMR verileri konusunda literatüre girmiş bir veri yoktur. Bunedenle 1,3-propandiol, 2,2-dimetil-1,3-propandiol, tiyofenol ve tersiyerbütilaminreaktiflerinin N3P3Cl6 , N3P3Ph2 , N3P3(MePh)2 , N3P3(ClPh)2 ile reaksiyonlarıincelenerek, bu reaktiflerin N3P3Cl6 ve N3P3Ph2 türevleri [I ,II ,III , IV ,V ve XV ,XVI , XVII ,XVIII] ve literatürde bulunmayan N3P3(XPh)2 (X=Cl-, Me-) [XIX,XX , XXI, XXII , XXIII, XXIV, XXV, XXVI] türevleri elde edildi. Elde edilenyeni bileşiklerin yapıları kütle, 31P,1H NMR ve uygun kristaller elde edilmesidurumunda tek kristal X-ışını kırınımı yöntemleriyle aydınlatıldı.

Abstract:
In this study the Friedel-Crafts reactions ofhexachlorocyclotriphosphazatriene (trimer) with benzene, toluene andcholorobenzene are reinvestigated. Shaw,Acock and Whells previously worked thesereactions and charecterised the phenly derivatives by hidrolitic degragation of theproducts to arylphosphonic acids. Although, F.R.Ahmed and co-workerscharecterised the N3P3Cl4Ph2 , N3P3Cl2Ph4 and N3P3Ph6 with single crystall x-ray,the chlorophenyl and tollyl derivatives of trimer have not been directly charecterisedyet with single crystal X-ray , 31P NMR or other technics.In this study the products obtained from the Friedel-Crafts reaction ofbenzene, toluene and chlorobenzene [VI,VII,VIII,IX,X,XI,XII,XIII,XIV] werecharacterised by mass spectrometry, 31P ,1H NMR and single crystall x-raymeasurements.There is no investigation on the further reactions nor the 31P NMR data oftollyl and chlorophenyl derivatives of trimer with other nucleophiles in the literature.Therefore, the reactions of N3P3Cl4(MePh)2 and N3P3Cl4(ClPh)2 with 1,3-propanediol, 2,2-dimethyl-1,3-propanediol, thiophenol and t-buthylamine wereinvestigated. The obtained products [XIX, XX , XXI, XXII , XXIII, XXIV, XXV,XXVI] were charecterised with mass spectrometry, 31P ,1H NMR and single crystallx-ray measurements when the suitible crystalls obtained.