Azerbaycan bankacılık sisteminin performans analizi: Veri Zarflama Yöntemi uygulaması
The performance analysis of Azerbaijan bank system: Data Envelopment Analysis method application
Yazar: REŞAD İSGENDEROV
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN AKTAŞ
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Bankacılık = Banking ; İşletme = Business Administration
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Bankacılık = Banking ; Bankacılık sektörü = Banking sector ; Bankacılık sistemi = Banking system ; Bankalar = Banks ; Malmguist Verimlilik İndeksi = Malmguist Efficiency Index ; Performans = Performance ; Performans analizi = Performance analysis ; Veri zarflama analizi = Data envelopment analysis

Özet:
Finansal sistem içerisinde toplamış olduğu tasarrufları sermayeye
dönüştürebilme özelliğine sahip bankacılık sistemi, Azerbaycan'da finansal aracılık
boyutuyla finansal sistemin en önemli halkası durumundadır ve ekonomik sistemin
etkili ve dayanıklı olarak sürdürülmesi açısından stratejik bir rol oynamaktadır.
Nitekim bankacılık sisteminin performansı, günümüz teknolojik ilerlemeler
paralelinde gelişen rekabet yoğunluğu içerisinde gücü ve sağlamlığı açısından
giderek ön plana çıkan bir unsur olmakla birlikte, ekonomik büyümeye yardımcı
olabilmesi, finansal buhran riskini azaltabilmesi gibi olumsuzlukların önlenebilmesi
açısından da hayati bir önem taşımaktadır.
Azerbaycan Bankacılık Sistemi (ABS), 2008-2017 yıllarını kapsayan
dönemde özellikle dışsal faktörlerin etkisiyle belirli dalgalanmalar yaşamış ve buna
bağlı olarak kapsamlı rehabilitasyon süreci geçirmiştir. Bu çalışmanın temel amacı,
ABS'de yer alan bankaların sahip olduğu özellikleri göz önünde bulundurarak,
istenilen mal ve hizmetlerin (çıktıların) elde edilmesi sürecinde kaynaklarını
(girdilerini) hangi seviyeye kadar (ne kadar etkin) kullandıklarının tespit edilmesi
ve buna bağlı olarak bankaların sürdürülebilir büyüme politikalarını hayata
geçirebilmeleri sürecindeki performanslarının değerlendirilmesidir. Bu maksatla
çalışmada etkinlik ve verimlilik analizleri yapılmıştır.
Çalışmanın birinci bölümünde, kavramsal ve tarihsel gelişime ilişkin bilgiler
verilmiş, dünyada ve Azerbaycan'da yakın geçmişte yaşanan ekonomik gelişmeler
ve kriz ve konulan ekonomik hedeflere ulaşmak için uygulanan finansal sistem
yapılanmaları üzerinde durularak ABS'nin bugün gelinen konumu belirlenmeye
çalışılmıştır.
İkinci bölümde, ABS'nin yapısal özellikleri ve günümüz Azerbaycan
bankacılık sisteminin performansı açısından genel durumu incelenmiştir.
Son bölümde ise, 2008-2017 yıllarını kapsayan dönemde parametrik
olmayan bir yaklaşım olan Veri Zarflama Analizi kullanılarak, çeşitli etkinlik
ölçüleri tahmin edilmiştir. Toplam Faktör Verimliliğini değerlendirmede,
Malmquist Endeksi kullanılmıştır. Çalışmada ayrıca, Panel Veri ve Panel Logit
modelinden yararlanılarak bankaların etkinliği üzerinde etkili olan bankaya özgü
faktörlerin etkisi irdelenmiştir.
Çalışmanın sonuçlarına göre, inceleme döneminde, teknik, saf teknik, ölçek
etkinliklerinde önemli bir etkinlik kazanımı elde edilememiştir. Çalışmanın diğer
sonuçlarına göre ise ABS'de teknik etkisizliğin temel kaynağı, saf teknik
etkisizlikten çok ölçek etkisizliği olmuş; analize dahil edilen bankaların büyük bir
çoğunluğu ölçeğe göre azalan getiriden kaynaklanan ölçek etkisizliğine sahip
oldukları görülmüştür. Bununla birlikte, bankaların etkinlikleri sahiplik yapısı ve
ölçeğe göre farklılıklar göstermiştir. Ayrıca çalışma kapsamında ele alınan dönem
içerisinde, etkinlik artışından çok teknolojik ilerlemeye bağlı verimlilik artışı elde
edilmiş; uzun ve kısa dönemlerde aktif karlılığı (ROA) ve özsermaye karlılığı
(ROE) rasyolarının içsel belirleyicilerden kaynaklanan (likidite riski, sermaye
yeterlilik oranı, aktif büyüklüğü ve emeğin fiyatı) negatif ve anlamlı bir etkiye sahip
oldukları görülmüştür.

Azerbaycan Bankacılık Sistemi, Bankacılık Sisteminin Etkinliği, Performans Analizi, Veri Zarflama Analizi, Malmquist Verimlilik Endeksi

Abstract:
The banking system, which has the ability to transform the savings collected
in the financial system into capital, is the most important link of the financial system
in Azerbaijan with its financial intermediation dimension and plays a strategic role
in maintaining the economic system in an effective and durable manner. As a matter
of fact, the performance of the banking system is a factor that comes to the fore in
terms of its strength and robustness in today's competitive intensity that develops in
parallel with technological advances, and it is also of vital importance in terms of
helping economic growth and reducing the risk of financial crisis.
Azerbaijan Banking System (ABS) has experienced certain fluctuations
especially with the effect of external factors in the period covering 2008-2017 and
has undergone a comprehensive rehabilitation process accordingly. The main
purpose of this study is to determine to what extent (how effectively) they use their
resources (inputs) in the process of obtaining the desired goods and services
(outputs), taking into account the characteristics of the banks in ABS, and
accordingly, to determine the sustainable growth of banksnevaluation of their
performance in the process of implementing their policies. For this purpose,
efficiency and productivity analyzes were made in this study.
In the first part of the study, information about the conceptual and historical
development has been given, and the current position of ABS has been tried to be
determined by emphasizing the economic developments in the world and in
Azerbaijan in the recent past, the crisis and the financial system structures
implemented to achieve the economic targets. In the second part, the structural
features of ABS and the general situation of today's Azerbaijan banking system in
terms of performance are examined. In the last part, various efficiency measures
were estimated using Data Envelopment Analysis, which is a non-parametric
approach, for the period covering the years 2008-2017. The Malmquist Index was
used to evaluate the Total Factor Efficiency. In addition, the effect of bank-specific
factors on the efficiency of banks was examined by using Panel Data and Panel
Logit models in the study.
According to the results of the study, no significant efficiency gain could be
obtained in technique, pure technique and scale activities during the review period.
According to the other results of the study, the main source of technical
ineffectiveness in ABS was scale ineffectiveness rather than pure technical
ineffectiveness; Most of the banks included in the analysis were found to have scale
inefficiency due to diminishing returns to scale. However, the efficiency of banks
differed according to ownership structure and scale. In addition, during the period
covered within the scope of the study, an increase in productivity was achieved due
to technological progress rather than an increase in efficiency; In the long and short run, return on assets (ROA) and return on equity (ROE) ratios have a negative and significant effect arising from internal determinants (liquidity risk, capital adequacy ratio, asset size and price of labor).