II. Abdülhamit döneminde Kastamonu'da tasavvufî hayat
The life of sufism in Kastamonu during the reign of II. Abdulhamid
Yazar: MEHMET ÇARIKÇIOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. FAHRİ MADEN
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History

Özet:
Türk-İslâm ordularının feth ettiği bu topraklarda İslâm'ın yayılma süresince Türk-tasavvuf hayatının büyük rolleri olmuştur. İslâm bir barış ve kardeşlik dinidir. Bundan dolayı yeni fethedilen topraklarda yayılmaya başlayan İslâm'ın bu bölgelerin yerli halkına düzgün bir şekilde, sevdirilerek gösterilip tanıtılabilmesi önemliydi. Bunu üstlenen gönül insanları, şeyhler, dervişler, tekkelerde İslâmî yaşam tarzını daha sistemli bir halde sürdürmeye çalışmışlardır. Arapça "yollar" anlamına gelen tarikatların kurulma süreçleri işte böyle başlamıştır. 
Son bin yıllık tarihimizin hemen her döneminde var olan tarikatlar sadece yeni fethedilen yerlerde değil fetihlerden sonraki zamanlarda bile toplumsal ve dinî düzeni sağlamadaki görevlerine devam etmişlerdir. Çalışmamızda bahsedeceğimiz dönem genellikle Sultan II. Abdülhamit'in dönemi, yani XIX. yüzyıl sonları ile XX. yüzyıl başlarıdır. Araştırmalarımızın bölge sınırları olarak Kastamonu merkez ilçe belirlenmiştir. 
Araştırmalar yapılırken bu alanlarda yapılmış çalışma makale tez ve kitapların yanı sıra çeşitli arşiv vesikaları kitabe vakfiye belgesi ve çeşitli görsel materyallerden de istifade edilmiştir. 
Çalışmamızda sadece dönemin mevcut tarikat, tekke, zaviye, dergâh ve türbelerin genel tarihi değil, bundan başka, buralarda yaşanılan günlük hayat ayin ve ritüellere de yeri geldikçe değinilmiştir. Bundan başka karşımıza çıkan bilgiler ışığında tasavvuf yapılan bu yerlerde zaman içinde gerek uygulamaları gerek günlük yaşantı ve gerekse tasavvuf çizgilerinde ne gibi değişiklikler olmuş elimizden geldiğince değinilmeye çalışılmıştır. Gelişen zaman dilimi içinde şehrin dokusundaki değişmelerden kaynaklı olarak kaybolmuş yer ve yapı izlerini tespit edebilmek için çeşitli saha çalışmaları yapılmış ve çeşitli eski harita ve görsellerde incelenmiştir. 
Tezimizin son kısımında ise genel bir değerlendirme yapılarak tasavvufî kurumların topluma neler kattığı ve kazandırdıkları üzerinde durulmuştur. Bundan başka buralara intisap etmiş mutasavvıf ve dervişler hakkında da küçük çaplı bilgiler verilmiştir. Çalışmamızda bazı menkıbere atıflarda bulunulsa da sadece bilimsel belgelere yer verilmiş, asılsız bidat ve hurafe kaynaklar dikkate alınmamıştır.

Abstract:
During the spread of Islam in these lands conquered by Turkish-Islamic armies, Turkish-Islamic life played a major role. Islam is a religion of peace and brotherhood. For this reason, it was important that Islam, which started to spread in the newly conquered lands, could be shown and promoted properly to the local people of these regions. The people of the heart, sheikhs, and dervishes, who undertook this, tried to maintain the Islamic lifestyle in a more systematic way in the lodges. This is how the establishment processes of the sects, which means "roads" in Arabic, began.
The sects that have existed in almost every period of our history over the last thousand years have continued their duties in maintaining social and religious order not only in newly conquered places but even after the conquests. The period we will talk about in our study is usually Sultan II. Abdülhamit's period, which is the end of the century of the XIX. and the beginning of the XX. century. Kastamonu's central district was determined as the regional boundaries of our research.
While the research was being carried out, various archive documents, inscription foundation documents, and various visual materials were also used, as well as studies, articles, theses, and books in these fields.
In our study, not only the general history of the sects, dervish lodges, zawiyas, dervish lodges, and tombs of the period but also the daily life rites and rituals lived in these places are also mentioned. Moreover, in the light of the information we come across, we have tried to address as much as we can what changes have occurred in these places where Sufism is practiced over time, both in their practices, in daily life, and in the lines of Sufism. Various field studies have been carried out and various old maps and visuals have been examined in order to identify the traces of places and structures that have been lost due to the changes in the texture of the city in the developing time period.
In the last part of our thesis, a general evaluation has been made and what Sufi institutions have contributed and brought to society has been emphasized. In addition, small-scale information is given about the Sufis and dervishes who were assigned to these places. Although there are references to some legends in our study, only scientific documents are included, and unfounded innovations and superstitions are not taken into account.