Türk-İslam dönemi siyasetnamelerinin modern liderlik yaklaşımları bağlamında karşılaştırılması
Comparison of Turkish-Islamic period policies in the context of modern leadership approaches
Yazar: YASİN ÇİFTÇİ
Danışman: DOÇ. DR. ALİ YILDIRIM
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration

Özet:
Bu çalışma, tarih boyunca liderlik ve yöneticilik vasıflarını inceleyen Siyasetnamelerin Türk-İslam dönemindeki rolünü ele almaktadır. Siyasetnameler, liderlerin halklarına ve devletlerine karşı sorumluluklarını, beklentileri ve yönetimde taşıması gereken özellikleri anlatan önemli kaynaklardır. Bu eserler, liderlere askeri, siyasi, hukuki ve idari işleyiş konusunda rehberlik etmiştir. Siyasetnameler, geçmişten günümüze kadar gelmiş ve liderlik, yönetim ve kamu yönetimi üzerine yapılan çalışmalarda önemli referans kaynakları olmuşlardır. Günümüzde de liderlerin ve yöneticilerin vasıflarını anlamak ve geliştirmek için bu eserlerin incelenmesi ve üzerine çalışılması önem arz etmektedir.
Çalışma, literatür taraması metodu kullanılarak birincil kaynaklar ve alan araştırmalarıyla yapılmıştır. Bu çalışmada Türk-İslam döneminde yazılan Siyasetnamelerin incelenmesi, liderlik vasıflarının zaman içinde değişip değişmediğini ve hangi dönemde hangi özelliklerin vurgulandığını belirlemek, Siyasetnamelerde liderlik anlayışını ve yöneticilik vasıflarını incelemek amaçlanmıştır.
Bu çalışmada Türk-İslam devletlerinden Karahanlılar Döneminde yazılan Kutadgu Bilig; Büyük Selçuklu Devletinde yazılan Siyasetname, Kabusname, Nasihatül'lMüluk; Anadolu Selçuklu Döneminde yazılan, Mirsâdü'l-İbâd, Kitâbu'l-letâifi'l-'alâiyyefi'l-fedâili's-seniyye; Osmanlı Devletinde yazılan Kenzül Kübera ve Mehekkü'l Ulema, Asafnâme, Koçi Bey Risalesinde görülen liderlik vasıfları incelenmiştir.
Çalışmanın bulgularına göre, liderlik vasıfları arasında değişmeyen özellikler adaletli olma, hakkaniyetli olma, zulmü engelleme, merhametli olma, dine hizmet etme, akıllı ve tecrübeli olma, cesur ve kararlı olma, askeri konulara hakim olma, liyakatli olma, yardımsever ve cömert olma, güvenilir ve dürüst olmadır. Ancak, dönemsel şartlara bağlı olarak bazı vasıfların ön planda olduğu görülmüştür.
Karahanlılar döneminde bilgili ve erdemli olmak vurgulanırken, Selçuklu döneminde devlet düzeni, dini değerler ve ahlak öne çıkmıştır. Osmanlı Yükselme döneminde ise devlet yönetimi, teşkilatlanma ve devlet yönetimi konularında bilgili ve hünerli olmanın önemi vurgulanmıştır. Osmanlı Duraklama Devri ve Dağılma Devrinde daha çok devletin bozulan yapısını düzeltmeye yönelik, mali önlemler, pratik çözüm önerileri konularına önem verilmiştir. Sonuç olarak, Siyasetnamelerin incelenmesiyle Türk-İslam dönemindeki liderlik anlayışının evrimi anlaşılmış ve günümüz liderlerine ışık tutacak öneriler elde edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Siyasetname, Lider, Yönetici, Adalet, Türk-İslam Kültürü

Abstract:
This study examines the role of political treatises in the Turkish-Islamic period that explore the qualities of leadership and governance throughout history. Political treatises are significant sources that articulate the responsibilities, expectations, and attributes leaders should possess in relation to their people and states. These works have provided guidance to leaders in military, political, legal, and administrative matters. Political treatises have been crucial reference materials in studies on leadership, management, and public administration from the past to the present. Investigating and studying these works remains important in understanding and improving the qualities of contemporary leaders and managers.
The study employs a literature review methodology, utilizing primary sources and field research. The focus is on examining political treatises written during the Turkish-Islamic period to determine whether the qualities of leadership have changed over time and to identify which characteristics were emphasized during specific periods. The aim is to analyze the understanding of leadership and managerial qualities within these treatises.
The political treatises examined in this study include Kutadgu Bilig from the Karakhanid period; Siyasetname, Kabusname, and Nasihatül'lMüluk from the Great Seljuk State; Mirsâdü'l-İbâd and Kitâbu'l-letâifi'l-'alâiyyefi'l-fedâili's-seniyye from the Anatolian Seljuk period; and Kenzül Kübera, Mehekkü'l Ulema, Asafnâme, and Koçi Bey Risale from the Ottoman period.
According to the findings, certain unchanging leadership qualities include being just, fair, preventing oppression, showing mercy, serving the religion, being intelligent and experienced, brave and determined, knowledgeable in military matters, meritorious, charitable and generous, and trustworthy and honest. However, some qualities were emphasized depending on the historical context.
During the Karahanlılar period, emphasis was placed on being knowledgeable and virtuous, while in the Selçuklu period, the focus shifted to state order, religious values, and morality. In the Ottoman Ascendance period, the importance of being knowledgeable and skillful in state administration, organization, and governance was highlighted. In the Ottoman Decline and Dissolution periods, there was more emphasis on addressing the deteriorating state structure, with a focus on financial measures and practical solution proposals. In conclusion, the study of political treatises sheds light on the evolution of leadership concepts in the Turkish-Islamic period and provides recommendations that can guide contemporary leaders.

Keywords: Politiket, Leader, Manager, Justice, Turkish-Islamic Culture