İzmir'in tarihi yapılarındaki Kitâbe ve bezemelere yansımış sembollerin 'Dönertaş Sebili' örneğinde incelenmesi ve özgün tasarımlarla yorumlanması
Reflected on the inscriptions and decorations on Izmir's historical buildings examination of symbols in the example of 'Dönertaş Disabili' and interpretation with original designs
Yazar: ÖZGE TAYŞİ
Danışman: PROF. DR. AYNUR MAKTAL
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Sembol; Bir kavramı, anlamı veya fikri temsil eden şekil, nesne veya işarettir.
Semboller, doğrudan iletilmesi amaçlanan bir değerin kimliğini iletmek için
kullanılır. Sembollerin hafıza üzerinde kalıcı bir etkisi vardır. Bu durum din alanında çok
güçlü bir şekilde görülmektedir. Ayrıca edebiyatta, mimaride, müzikte, resimde ve
heykelde hemen hemen her yerde kullanılan semboller, bazı kültürel farklılıklara rağmen
aynı dilden yani sembolik dilden farklı dil ve yazı sistemlerine sahip olan tüm insanları
kendine çekmeyi başarmaktadır.
Belirteç değeri; İman esasları ve bunların yansıması olarak adlandırılmakta ve
değerler sembollerle ifade edilmektedir. İzmir'in tarihi kimliğini oluşturan mimari
yapıların üzerinde hat ve bezemeler yer alarak pek çok sembol değer barındırmaktadır.
Bu zenginliğin göstergelerinden biri de tarihi Dönertaş Sebilidir. Söz konusu sebil sanat
tarihi yayınlarına konu olmuştur. Dönertaş Sebili, zengin
bezemeleri ve kitabeleriyle dikkat çeken tarihi yapılardan biridir. Bu yapıda Maşallah, Ya
Fettah gibi simgesel ifadelerin yanı sıra İbrik, Nar gibi görsellerde baskın
çizgiler olarak dikkat çeken motif ve desenler yer aldığı gibi, Batı Anadolu taş
tezyinatında yaygın görülen mimari tasvirler de yer almaktadır. Bu özellikler yapının
anlamını pekiştirdiği gibi sembollerin anlamını da vurgulamaktadır.
Bu çalışma Dönertaş Sebili'ni mimari yapısı ve sembolik değerleri açısından
incelemektedir. Estetik değerlerinin sembolik anlamlarını ön plana çıkararak hem
kitabelere hem de bezeme özelliklerine dikkat çekmektedir. Sembolik değer
açısından ele alınan Dönertaş Sebili, özgün desenlerle zenginleştirilerek sunulmaktadır.

Abstract:
A symbol is a shape, object or sign that represents a concept, meaning or idea.
Symbols are used to convey the identity of a value that is intended to be communicated
directly. Symbols have a lasting effect on memory. This is seen very strongly in the
field of religion. In addition, symbols, which are used almost everywhere in literature,
architecture, music, painting and sculpture, manage to attract all people with different
language and writing systems from the same language, i.e. symbolic language, despite
some cultural differences.
Token value; It is called the principles of faith and their reflection and values
are expressed with symbols. Izmir's historical identity is formed by architectural
structures and carved lines, ornaments, etc. There are many symbolic values. One of the
indicators of this richness is the historical Dönertaş Sebil. This fountain has been the
subject of art history publications. Dönertaş Sebili is one of the historical buildings that
attracts attention with its rich ornaments and inscriptions. In addition to symbolic
expressions such as Mashallah, Ya Fettah, motifs and patterns that attract attention as
dominant lines in visuals such as Ibrik and Pomegranate are also common in this
structure. These features reinforce the meaning of the building and emphasize the
meaning of the symbols.
This study examines the Dönertaş Sebili in terms of the symbolic values of this
architectural structure. It draws attention to both inscriptions and decoration features by
emphasizing the symbolic meanings of its aesthetic values. Dönertaş Sebili, which is
discussed in terms of symbolic value, is presented by enriching it with original patterns.