Tarihi coğrafya konusunda bir araştırma: Millî Mücadele'nin Samsun-İzmir hattındaki izlerinin Atatürk evleri ve müzeleri üzerinden değerlendirilmesi
A study on historical geography: An investigation of the traces of the National Struggle from Samsun to İzmir through Atatürk houses and museums
Yazar: ALİCAN BERBER
Danışman: PROF. DR. MEHMET SOMUNCU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Beşeri ve İktisadi Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Coğrafya = Geography ; Tarih = History ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Atatürk Evleri = Atatürk Houses ; Milli Mücadele = National Struggle ; Tarihi coğrafya = Historical geography

Özet:
Millî Mücadele boyunca, Mustafa Kemal Atatürk'ün kaldığı ve çalışmalarını gerçekleştirdiği kimi yapılar günümüze ulaşamamış, kimileri yanmış veya yıkılmış, kimileri tamamen veya kısmen müzeye dönüştürülmüş, kimileri ise kaderine terk edilmiş bir halde günümüze intikal etmiştir. Millî Mücadele ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşunda, büyük tarihi olaylara sahne olmuş taşınmaz kültür varlığı olan bu tip yapıların, korunarak gelecek kuşaklara aktarılması gerekmektedir. Araştırma kapsamında, aşamalı bir yöntem yürütülerek öncelikle konuya dair literatür taraması yapılmış ve literatürde yer alan bilgiler doğrultusunda, Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun'a çıktığı 19 Mayıs 1919'dan, İzmir'e girdiği 1922 yılı Eylül ayı sonuna kadar; Millî Mücadele'nin Samsun-İzmir hattındaki izleri, Atatürk Evleri ve Müzeleri kapsamında değerlendirilerek 55 adet yapı ve mekân tespit edilmiştir. Daha sonra oluşturulan kavramsal çerçeveye göre, tespit edilen yapı ve mekanlar için farklı tarihlerde saha araştırmaları yürütülmüş; Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun'dan İzmir'e kadar kaldığı ve konuk edildiği evler, kongreleri ve meclisi topladığı binalar, savaşı idare ettiği karargahlar birer birer ziyaret edilmeye çalışılmıştır. Saha araştırmalarında, yerinde gözlemler yapılarak araştırma alanındaki yapıların mevcut durumu ve fonksiyonu, çekilen fotoğraflarla belgelenmiştir. Elde edilen bulgular, doküman analizi sonucu tespit edilen eski fotoğraf, tarihi kaynak ve hatıratlarla desteklenmiş ve ArcMap 10.7.1 programı ile çeşitli haritalar üretilmiştir. Araştırmanın son aşamasında, tüm bilgi ve bulgular ışığında araştırma problemlerine yanıtlar aranmış, taşınmaz kültür varlığı olan tarihi yapıların kullanım ve korunmuşluk durumu değerlendirilmiş; bu mekanların korunması ve gelecek kuşaklara aktarılmasına yönelik düşünce ve öneriler ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Some of the residences where Mustafa Kemal Atatürk stayed and carried out his work during the Turkish National Movement did not survive to the present day; some were burned or destroyed, some were transformed entirely or in part into museums, and others abandoned to their fate. These buildings, which are immovable cultural properties that witnessed significant historical events throughout the National Movement and the founding of the Republic of Turkey, should be preserved and passed onto future generations. A gradual method was implemented to conduct this study. First of all, the literature on the subject was reviewed, and in accordance with the information in the literature, the traces of the National Movement on the Samsun–İzmir line starting from 19 May 1919, when Mustafa Kemal Pasha landed in Samsun, till the end of September 1922, when he entered İzmir, were investigated within the scope of Atatürk Houses and Museums. At the end, 55 buildings and locations were identified. Field studies were carried out on different dates in line with the conceptual framework created later for the identified structures and spaces. The houses where Mustafa Kemal Pasha stayed, the buildings where he gathered congresses and the assembly, and the headquarters where he led the war from Samsun to İzmir were visited one by one. During the field studies, on-site observations were made and the current status and function of the structures in the research area were documented with photographs. The findings obtained were supported by old photographs, historical sources, and memories identified at the end of the document analysis, and various maps were produced with the ArcMap 10.7.1 program. At the last stage of the research, answers to the research problems were sought in the light of all the information and findings, and the use and preservation status of these historical buildings, which are immovable cultural property, were evaluated. Finally, ideas and suggestions were put forward for the purpose of preserving these places and passing them on to future generations.