Madde kullanım bozukluğu olan kişilerde erken dönem uyumsuz şemalar ile öfke düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between early stage maladaptive schemes and anger levels in people with substance-use disorders
Yazar: BİLGE DİLEK SOYASLAN
Danışman: DOÇ. DR. CELALE TANGÜL ÖZCAN
GATA / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Psikiyatri Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Bağımlılık = Dependency ; Erken dönem uyum bozucu şemalar = Early maladaptive schemas ; Madde kullanım bozuklukları = Substance-related sdisorders ; Narkotik bağımlılığı = Narcotic dependence ; Öfke = Anger ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu çalışma, madde kullanımı olan ve madde kullanımı olmayan kişilerde erken dönem uyumsuz şemalar ile öfke düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi amacıyla bir vaka-kontrol çalışması olarak yürütülmüştür.
Araştırmanın örneklemini Ağustos 2015-Mart 2016 tarihleri arasında, bir askeri hastanede Ruh Sağlığı ve Hastalıkları AD. Polikliniklerine başvuran araştırma kriterlerine uyan 75 gönüllü hasta vaka grubunu, aynı hastane içerisinde bulunan bir askeri birlikte 75 kişi araştırmanın kontrol grubunu oluşturmaktadır. Araştırmada iki tip sosyodemografik veri toplama formu hazırlanmıştır. Her iki gruba Young Şema Ölçeği Kısa Form-3 (YŞÖ-KF3), Sürekli Öfke ve Öfke İfade Tarzları Ölçeği (SÖÖTÖ) kullanılmıştır. Vaka ve kontrol grubu sosyodemografik özellikler (medeni durum, yaş, öğrenim düzeyi, en uzun yaşadığı yer, düzenli çalışma durumu, anne-babanın hayatta olması, kardeş sayısı, aile tipi, anne/baba eğitimi) açısından karşılaştırıldığında iki grup arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamış (p>0.05) olup aile içi ilişkiler ve aile ekonomik düzey açısından anlamlı fark bulunmuştur (p<0.05). Vaka grubundaki kişilerin sosyo-ekonomik durumu ve kullanılan madde incelendiğinde sosyoekonomik düzeyi düşük(%32.1) ve iyi düzeyde (%42.2) olan kişilerin çoğunluğu  esrar-kenevir kullanmaktadır. En sık madde kullanım nedenleri problemlerden uzaklaşma (%41.9) ve merak (%31.0), madde kullanımı ile yaşanan sorunlar ise sırası ile en çok ekonomik (%20.9), aile (%16.4) ve sağlık (%15.8) sorunlarıdır. Vaka ve kontrol grubunun şema alanları incelendiğinde Kopukluk, Zedelenmiş Otonomi, Yüksek Standartlar, Zedelenmiş Sınırlar şema alanları ve alt boyutlarına ait puanları, kontrol grubundaki kişilerin puanlarından anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu bulunmuştur (p<0.05). Öfke tarzları incelendiğinde ise; vaka grubundaki kişilerin Sürekli Öfke, Öfke İçte ve Öfke Dışa puanları, kontrol grubundaki kişilerden anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu tespit edilmiştir(p<0.05). Kontrol grubundaki kişilerin ise; Öfke Kontrol puanları anlamlı düzeyde daha yüksektir (p<0.05). Yapılan korelasyon analizinde kontrol grubuna göre vaka grubunda Duygusal Yoksunluk, Kendini Feda şema alt boyutu ile Öfke İçte puanı arasında pozitif yönlü orta düzeyde ilişki olduğu saptanmıştır. Vaka grubunda Onay Arayıcılık, Yüksek Standartlar, Cezalandırıcılık, Diğerleri Yönelimlilik alt boyutu ile Sürekli Öfke, Öfke İçte ve Öfke Dışa puanları ile pozitif yönlü orta düzeyde ve Öfke Kontrol puanı ile negatif yönde zayıf ilişki olduğu saptanmıştır. Sonuç olarak, uyumsuz şemalarla ilgili olarak yapılacak terapötik danışmanlığın uyumsuz şema aktivasyonu sonucu ortaya çıkan duygulardan biri olan öfkenin yönetimine olumlu katkı vereceği değerlendirilmiştir.
Anahtar Kelimeler	: Madde kullanımı, bağımlılık, erken dönem uyumsuz şemalar, öfke
Yazar Adı		:  Bilge Dilek SOYASLAN
Danışman		:  Doç.Dr.Sağ.Alb.Celale Tangül ÖZCAN

Abstract:
This study was conducted as a case-control study to investigate the relationship between early stage maladaptive schemes and anger levels in people with and without substance-use.
Sampling of the investigation includes, 75 voluntary patient case group who consulted to Gülhane Military Medical Academy (GMMA) Mental Health and Diseases Department polyclinics and complies to investigation criteria, and as a control group of 75 voluntary soldiers and rankers  performing military service in GMMA Support Troops Commands. Two types of sociodemographic data collection form were prepared. Sociodemographic Data Collection Form-1 was used for the people who have substance-use disorder Sociodemographic Data Collection Form-2 was used for soldiers performing military service in GMMA Support Troops Commands, Young Scheme Scale Short Form-3 (YSQ-SF) and Anger Trait and Anger Expression Scale (STAXI) were used for both investigation groups. Data were collected by face-to-face meeting method. For statistical analysis, since chi-square normal distribution was not met, Mann Whitney U, Kruskal Wallis H correlation analysis was used for comparison of demographic properties. When case and control group was compared in terms of sosciodemographic properties (marital status, age, education level, the longest place of residence, regular work status, parents living condition, number of siblings, family type, parents education status) no statistically significant difference was found (p>0.05), but a significant difference at intra-family relationships and family economical status levels was found (p<0.05). In case group, people who have low economical status (32.1%) and most of the people who have higher economic status (42.2%) are using marijuana. The most frequent causes of substance-use are to become distant from the problems (41.9%), and curiosity (31.0%); the problems faced by substance-use are mostly economical (20.9%), family (16.4%) and health (15.8%) problems, respectively. When scheme areas of case and control group is evaluated; Disconnection, Impaired Autonomy, Unrelenting standards, Impaired limits scheme areas and subdimension points are significantly higher than those of control group (p<0.05). When anger styles of case and control group was compared, it was detected that the people in case group has significantly higher points of Trait Anger, Anger In and Anger Outthan those of control group (p<0.05). As for that, the people in control group has significantly higher  Anger Control points than case control group (p<0.05).
In correlation analysis performed; positively mid level (0.30<|r|<0.70) relation, in case group between Emotional Deprivation, Self Sacrifice scheme sub-dimension and  Anger Inpoint, was appointed when compared to control group. In case group between Subjugation Self-sacrifice, Other-directedness positively mid level relation (0.30<|r|<0.70) with  Trait  Anger,  Anger In and Anger Out  point, and negatively week relation (|r|<0.30) with Anger Control were appointed. Investigation results show the relationship between substance addiction and early maladaptive schemes. In this sense; consultation in terms of changing early maladaptive schemesand anger management education for anger which is one of the negative feelings resulting from scheme activation is recommended for people with substance disorders.

Key words		: Substance use, addiction, early maladaptive schemes, anger
Author's name	        : Bilge Dilek SOYASLAN, RN
Supervisor		: Celale Tangül ÖZCAN, RN, PhD, Assoc. Prof