Akut biliyer pankreatit hastalarında kolesistektomi zamanlaması ve kolesistektomiye kadar geçen sürede pankreatit atak sıklığı
Timing of cholecystectomy and frequency of pancreatitis attacks in the period until cholecystectomy in patients with acute biliary pancreatitis
Yazar: ELİF GÜLIRMAK
Danışman: DOÇ. DR. FERDA AKBAY HARMANDAR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi​ / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Amaç: Akut biliyer pankreatit tanısı almış hastalarda tekrarlayan pankreatit ataklarını önlemek amacıyla kolesistektomi operasyonu önerilir ancak bu hastalarda kolesistektominin zamanlaması halen tartışma konusudur. Çalışmamızın amacı kolesistektomi yapılan biliyer pankreatit tanılı hastalarda bu süre içindeki pankreatit atak sıklığını inceleyerek operasyonun zamanlaması konusunda literatüre katkı sağlamaktır.
Materyal ve Metod: SBÜ Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi İç Hastalıkları ABD ve Gastroenteroloji Bilim Dalı Kliniği'nde 01.01.2022 ila 01.01.2023 tarihleri arasında akut pankreatit tanısı ile yatarak tedavi görmüş olan hasta verileri ileriye dönük olarak tarandı. Klinik, laboratuar ve görüntülemeler sonucunda ABP tanısı alan ve kolesistektomiye yönlendirilen 18 yaş üstü 80 hasta kolesistektomiye kadar geçen sürede izlendi.Hasta bilgilerine ulaşılabilen 80 hasta çalışmaya alındı. Elde edilen verilerde hastaların ilk ABP atağından kolesistektomi olana kadarki süreçte hastane başvuruları ve biliyer pankreatit atak sayısı ve sıklığı belirlendi. Hastaların laboratuar (amilaz, lipaz düzeyleri), görüntüleme (abdomen ultrason, bilgisayarlı tomografi) ve karın ağrısı gibi klinik özellikleri incelenerek kaç kez biliyer pankreatit tanısı aldıkları saptandı. Hastaların ilk başvurudan itibaren kolesistektomiye kadar geçen sürede kaç kez pankreatit nedeniyle hastaneye başvurdukları ve ilk ataktan ne kadar süre sonra kolesistektomi yapıldığı kaydedildi.
Bulgular: Çalışmaya yaş ortalaması 54,6±14 yıl olan ve yaşı 19 yıl ile 76 yıl arasında değişen toplam 80 hasta alındı. Hastaların %65'i kadın ve %35'i erkekti. 60 hastanın (%75) atak sayısı bir, 17 hastanın (%21,3) iki ve 3 hastanın (%3,8) üçtü. 27 hasta (%33,8) bir ay içinde, 17 hasta (%21,3) 1-3 ay arasında, 22 hasta (%27,5) 3-12 ay arasında ve 14 hasta (%17,5) 12 aydan sonra kolesistektomi oldu. 3-12 ay arası kolesistektomi olan hastaların yaş ortalaması daha yüksek olup bu fark istatistiksel açıdan anlamlı bulunmadı (p=0,115). Kolesistektomi süresine göre hastaların cinsiyet dağılımları istatistiksel açıdan benzerdi (p=0,531). Bir ay içinde kolesistektomi olan hastaların tamamında (%100) bir atak olduğu, 1-3 ay arasında kolesistektomi olan hastaların %29,4'ünde, 3-12 ay arasında kolesistektomi olan hastaların %18,2'sinde ve 12 aydan sonra kolesistektomi olan hastaların %78,6'sında iki veya üç atak olduğu izlendi. İki veya üç atak geçiren hasta oranı en yüksek 12 aydan sonra kolesistektomi olan hastalarda ve en düşük bir ay içinde kolesistektomi olan hastalarda gözlendi (p<0,001).Atak sayısına göre hastaların yaş ve cinsiyet dağılımları istatistiksel olarak benzer bulunmuştur (p=0,399 ve p=0,588). Kolesistektomi süresi ile yaş arasında anlamlı ilişki saptanmazken (p=0,361), atak sayısı ile pozitif yönde orta düzeyde bir korelasyona rastlandı (r=0,530; p<0,001). Yaş ile atak sayısı arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmadı (p=0,371). Çalışmamıza dahil edilen hastaların batın ultrason ve manyetik rezonans kolanjiopankreatografi sonuçlarında raporlanan safra kesesi taş boyutlarını incelediğimizde 80 hastanın 58'inde (%72,5) 1 cm altında milimetrik taşlar,17 hastada (%21,25) 1 cm üstünde taşlar, 5 hastada (%6,25) ise safra çamuru olduğunu gözlemledik.1 cm üzeri taş olan 17 hastanın tamamı milimetrik taşlar da içeriyordu. 5 hasta ise 2 cm üzeri daha büyük taşlar saptandığı bulunmuştur.
Hastalarımızın kolesistektomi öncesi süreçlerini incelediğimizde 16 hastaya ERCP yapılmış olduğunu gözlemledik. Bu hastaların içinde 2 kez ERCP yapılmış 5 hasta bulunuyordu.2 kez ERCP yapılan hastaların hepsinde ikinci ERCP işleminin kolesistektomi sonrası olduğunu saptadık.
Sonuç: Bulgularımız ilk pankreatit atağı sonrası mümkün olan en yakın zamanda yapılan kolesistektominin tekrarlayan pankreatit ataklarını önlemede etkili olduğunu desteklemektedir. Özellikle ilk ataktan sonra 1 yıl ve üzeri zaman geçen hastalarda atak sıklığının arttığı gözlemlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Biliyer pankreatit, Kolesistektomi, Safra kesesi taşı

Abstract:
Objective: Cholecystectomy is recommended in order to prevent recurrent pancreatitis attacks in patients diagnosed with acute biliary pancreatitis, but the timing of cholecystectomy in these patients is still a matter of debate. The aim of our study is to contribute to the literature on the timing of the operation by examining the frequency of pancreatitis attacks during this period in patients with a diagnosis of biliary pancreatitis who underwent cholecystectomy.
Materials and Methods: The data of patients who were hospitalized with the diagnosis of acute pancreatitis between 01.01.2022 and 01.01.2023 in the Department of Internal Medicine and Gastroenterology Department of SBU Antalya Training and Research Hospital were prospectively scanned. Eighty patients over the age of 18 who were diagnosed with ABP as a result of clinical, laboratory and imaging studies and referred for cholecystectomy were followed up until cholecystectomy. Eighty patients whose patient information could be accessed were included in the study. In the data obtained, hospital admissions and the number and frequency of biliary pancreatitis attacks were determined from the first ABP attack to the cholecystectomy. The clinical features of the patients such as laboratory (amylase, lipase levels), imaging (abdominal ultrasound, computed tomography) and abdominal pain were examined and it was determined how many times they were diagnosed with biliary pancreatitis. It was recorded how many times the patients applied to the hospital due to pancreatitis from the first admission to cholecystectomy and how long after the first attack cholecystectomy was performed.
Results: A total of 80 patients, with a mean age of 54.6±14 years and between 19 years and 76 years, were included in the study. 65% of the patients were female and 35% were male. The number of attacks was one in 60 patients (75%), two in 17 patients (21.3%), and three in 3 patients (3.8%).27 patients (33.8%) within one month, 17 patients (21.3%) between 1-3 months, 22 patients (27.5%) between 3-12 months, and 14 patients (17.5%) after 12 months then had a cholecystectomy. The mean age of patients who underwent cholecystectomy between 3-12 months was higher, and this difference was not statistically significant (p=0.115). The gender distribution of the patients according to the duration of cholecystectomy was statistically similar (p=0.531). There was an attack in all (100%) patients who had cholecystectomy within one month, 29.4% of patients with cholecystectomy between 1-3 months, 18.2% of patients with cholecystectomy between 3-12 months and cholecystectomy after 12 months. It was observed that 78.6% of the patients had two or three attacks. The rate of patients who had two or three attacks was highest in patients who had cholecystectomy after 12 months and lowest in patients who had cholecystectomy within one month (p<0.001). Age and gender distributions of the patients according to the number of attacks were found to be statistically similar (p=0.399 and p=0.588). While no significant correlation was found between the duration of cholecystectomy and age (p=0.361), a moderate positive correlation was found with the number of attacks (r=0.530; p<0.001). There was no statistically significant relationship between age and the number of attacks (p=0.371). When we examined the gallbladder stone sizes reported in the abdominal ultrasound and magnetic resonance cholangiopancreatography results of the patients included in our study, 58 of 80 patients (72.5%) had millimetric stones less than 1 cm, 17 patients (21.25%) had stones above 1 cm, and 5 patients (6.25%) we observed that there is bile sludge. All 17 patients with stones over 1 cm also included millimetric stones. It was found that larger stones over 2 cm were found in 5 patients.
When we examined the pre-cholecystectomy processes of our patients, we observed that 16 patients had ERCP. Among these patients, there were 5 patients who had ERCP twice. We found that the second ERCP procedure was after cholecystectomy in all patients who underwent 2 ERCPs.
Conclusion: Our findings support that cholecystectomy performed as soon as possible after the first pancreatitis attack is effective in preventing recurrent pancreatitis attacks. It has been observed that the frequency of attacks increases especially in patients who have passed 1 year or more after the first attack.
Keywords: Biliary pancreatitis, Cholecystectomy, Gallbladder stone