Gültepe-Kayseri'de yaşamış Bizans toplumunun eser element ve izotop analizleriyle diyet profili ve göç durumunun belirlenmesi
Determination of diet profile and migration status of the Byzantine community who lived in Kayseri with element and isotope analysis
Yazar: HİLAL KÜBRA GÜÇLÜ EKİNCİ
Danışman: PROF. DR. ERDOĞAN UNUR
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Anatomi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Anatomi = Anatomy
Dizin: Beslenme durumu = Nutritional status ; Beslenme incelemeleri = Nutrition surveys ; Bizanslılar = Byzantines ; Eser elementler = Trace elements ; Göçler = Migrations ; Kayseri = Kayseri ; Kayseri-Melikgazi = Kayseri-Melikgazi ; Kemik ve kemikler = Bone and bones ; Kütle spektroskopisi = Mass spectroscopy ; Stronsiyum = Strontium

Özet:
Kayseri Melikgazi İlçesi, Köşkdağı Mahallesinde 09.03.2018 tarihinde yapılan kaçak kazıda Erken Bizans dönemine ait arkeolojik iskelet kalıntılarıydı. MS. 218-244 yıllarına ait insan kemiklerinin element ve izotop düzeylerine bakıldı. 
Bu çalışmada Erken Bizans dönemine ait 5 farklı kemik (femur, humerus, os frontale, mandibula, os sacrum) incelendi. Her kemikten 15 adet alındı bunların cinsiyetleri (8 erkek ve 7 kadın) Buikstra ve Ubelaker metoduna göre tespit edildi. Kemiklerdeki element ve izotop düzeyleri, XRF (X-ışını floresans) ve ICP-MS (İndüktif Eşlemeli Plazma-Kütle Spektrometresi) cihazları ile belirlendi. 
Bölge toplumunun, denizsel-karasal beslenme şeklinin ortaya çıkarılması amacıyla bireylerin log(Ba/Sr) oranları hesaplandı ve toplum genelinin -0,61 log(Ba/Sr) düzeyinde olduğu belirlendi. Bu oranlara göre toplumun çoğunluğunun karasal ağırlıklı beslendikleri düşünüldü. 
Gültepe toplumunun baryum ve stronsiyum düzeyleri kadınlarda erkeklerden daha fazladır. Bu nedenle kadınların daha fazla bitkisel kaynaklı beslendikleri söylenebilir. Hayvansal gıda tüketimini belirleyen çinko elementi erkeklerde kadınlardan daha fazlaydı. Buna göre erkeklerin daha fazla hayvansal gıda tükkettiği söylenebilir.
Diagenesis hakkında bilgi edinebilmek için Ca/P oranı kullanıldı. Toplumun geneline bakıldığında ise 2,35±0,37 Ca/P oranı hesaplandı. Diagenesisten en fazla etkilenen kemik tipi os sacrum, en az etkilenen ise mandibula ve femur olduğu tespit edildi. 
Toplumun göç durumunu belirlemek için 87Sr /86Sr  oranına bakıldı ve  ortalama 0,7073±0,0002 ppm olarak belirlendi. Bireysel olarak analiz edilen 87Sr /86Sr  oranlarını incelendiğinde, iki bireyin Kayseri'nin yerel halkından olduğu düşünülmektedir. Diğer 13 bireylerin ise çocukluk çağını Kayseri'nin kuzeyinde farklı yerleşim yerlerinde geçirip sonrasında Kayseri'ye yerleşmiş olabileceklerini düşünmekteyiz.
Sonuç olarak, prehistorik insan kemikleriyle yapılan izotop ve element analizleri ile o toplumun beslenme ve göç durumu hakkında yapılabilir.
Anahtar Kelimeler: Antik Göç; Bizans Toplumu; İz Element Analizi; Paleodiyet;  Stronsiyum izotop analizi

Abstract:
Archaeological skeletal remains belonging to the Early Byzantine period were found during the illegal excavation carried out on 09.03.2018 in the Köşkdağı neighbourhood of Kayseri Melikgazi District. Element and isotope levels of human bones belonging to the years CE 218-244 were examined.
In this study, 5 different bones (femur, humerus, os frontale, mandible, os sacrum) belonging to the Early Byzantine period were examined. Fifteen bones were taken from each bone (8 males and 7 females) and their sexes were determined according to the Buikstra and Ubelaker methods. Element and isotope levels in bones were determined by XRF (X-ray fluorescence) and ICP-MS (Inductive Coupling Plasma-Mass Spectrometer) machines.
In order to reveal the marine-terrestrial diet of the region's population, the log(Ba/Sr) ratios of the individuals were calculated and it was determined that the general population was at the level of -0.61 log(Ba/Sr). According to these ratios, it was thought that the majority of the population is fed mainly terrestrial.
The barium and strontium levels of the Gültepe community are higher in women than in men. For this reason, it can be said that women eat more plant-based nutrition. Zinc element, which determines animal food consumption, was found higher in men than in women. Accordingly, it can be said that men consumed more animal foods.
The Ca/P ratio was used to obtain information about diagenesis. Considering the general population, the Ca/P ratio was calculated as 2.35±0.37. It was determined that the bone type most affected by diagenesis was os sacrum, and the mandible and femur were the least affected.
In order to determine the migration status of the population, the ratio of 87Sr /86Sr  was examined and the average was determined as 0.7073±0.0002 ppm. When the individually analyzed 87Sr /86Sr  ratios are examined, it is thought that two individuals are from the local people of Kayseri. We think that the other 13 individuals may have spent their childhood in different settlements in the north of Kayseri and then settled in Kayseri.
As a result, isotope and element analyzes made with prehistoric human bones can be made about the nutritional and migration status of that society.
Keywords: Ancient Migration; Byzantine Society; Trace Element Analysis; Paleodiet; Strontium isotope analysis