Halk arasında keyif verici olarak kullanılan bazı kozmopolit bitki türlerinin uyuşturucu özelliklerinin ve genotoksisitesinin belirlenmesi üzerine araştırmalar
Cosmopolitan plant species used as relaxing among the people investigation of drug properties and genotoxicity
Yazar: HÜSNÜ BAYAM
Danışman: PROF. DR. HANDAN UYSAL
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kriminalistik Ana Bilim Dalı / Kriminalistik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Amaç: Ülkemizde yaygın olarak bulunan Solanaceae familyasından Datura stramonium L., Hyoscyamus niger L.ve Nicotiana rustica L. türlerinin keyif verici özellikleri vardır. Ayrıca kolay ulaşılabilir olmaları, kullanımlarının yasal olarak suç unsuru oluşturmamasından dolayı bu bitkiler uyuşturucu olarak kullanılmaktadır. Narkotik özellikli bitki türlerinin, canlılar üzerindeki etkileri kısa sürede gözlenemeyebilir. Ayrıca beklenen etkiler vücutta bulunan çeşitli koruma mekanizmaları ile baskılanabilir. Ancak sürekli alındığında doz-süre etkileşimi ile uygun organlarda birikmeye devam da edebilir. Fakat bu durum canlıların bu bitkilerden etkilenmediği anlamına gelmemektedir. Bu durumda in vitro olarak farklı dozlarda, akut ya da kronik alımlara bağlı değerlendirmeler yapılmalıdır. Bu çalışma keyif verici bitkilerin insanlarda genotoksik etkili olup olmadığını belirlemek için yapılmıştır.
Yöntem: Çalışma üç aşamadan oluşmaktadır. Önce yukarıda bahsettiğimiz bitkilerin uyuşturucu etkilere sebep olan madde içerikleri GC-MS yöntemi ile belirlenmiştir. Daha sonra bu maddelerin oksidan kapasitelerini belirlemek için FRAP testi kullanılmıştır. Son olarak genotoksik etkinin belirlenebilmesi için in vitro MN testi uygulanmıştır.
Bulgular: Elde edilen verilere göre, kullanılan bitkilere ait su ve metanol ekstraktlarının yüksek oranda alkaloid (nikotin, atropin, skopalamin vb.) içerdikleri saptanmıştır. Ayrıca kullanılan tüm ekstraktların oksidatif etkili oldukları belirlenmiştir. Son olarak genotoksisite testinde, artan doza bağlı olarak mikronükleuslu hücre sayısının arttığı tespit edilmiştir. 
Sonuç: Tez çalışmasında kullanmış olduğumuz tüm bitkisel ekstraktlara ait alkaloidlerin oksidatif etkileri genotoksisiteye sebep olmuştur. D. stramonium L., H. niger L. ve N. rustica L. gibi keyif verici olarak kullanılan bitkilerin insanlara verdiği zararlar düşünüldüğünde, resmi kurumlar tarafından yeni düzenlemeler yapılması ve yasal tedbirlerin alınması gereklidir.

Abstract:
Purpose: Datura stramonium L., Hyoscyamus niger L. and Nicotiana rustica L. species, which are among the Solanaceae family, which are widely found in our country, have pleasant properties. In addition, these plants are used as narcotic substances because they are easily accessible and their use is not legally criminal. The effects of narcotic plant species on living things may not be observed in a short time. In addition, the expected effects can be suppressed by various protection mechanisms in the body. However, when taken continuously, it may continue to accumulate in appropriate organs with dose-time interaction. However, this does not mean that living things are not affected by these plants. In this case, evaluations should be made depending on acute or chronic intake in different doses in vitro. This study was conducted to determine whether or not pleasant herbs are genotoxic in humans.
Method: The study consists of three stages. Firstly, the substance contents of the plants mentioned above that cause narcotic effects were determined by GC-MS method. Then FRAP test was used to determine the oxidant capacities of these substances. Finally, in vitro MN test was applied to determine the genotoxic effect.
Findings: According to the data obtained, it was determined that the water and methanol extracts of the plants used contain high levels of alkaloids (nicotine, atropine, scoalamine etc.). In addition, it was determined that all extracts used have oxidative effects. Finally, in the genotoxicity test, it was determined that the number of cells with micronuclei increased depending on the increasing dose.
Results:The oxidative effects of alkaloids belonging to all herbal extracts that we used in this thesis study caused genotoxicity. Considering the harm caused to humans by plants used as pleasure such as D. stramonium L., H. niger L. and N. rustica L. new regulations and legal measures should be taken by official institutions.