İslam Deniz Ticaret Hukukunda hukukî sorumluluk
Liability law in The İslamic Maritime Law
Yazar: MUHAMMET ABDÜLMECİT KARAASLAN
Danışman: DOÇ. DR. TALİP TÜRCAN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law

Özet:
?İslam Deniz ticaret hukukunda hukuki sorumluluk? adlı çalısmamızdadeniz ticaret hukuku ile ilgili olarak, İslam hukuku eserlerinde çesitli bölümlerde dağınıkhalde bulunan ?Daman? konusu üzerinde durmaya çalıstık.Konuyu ele alırken giriste özellikle önce, deniz hukuku ile deniz ticaret hukukarasındaki ayrıma dikkat çekerek deniz hukuku ile ilgili konuları dısarıda tuttuk. Daha sonra?İslam deniz ticaret hukuku? kavramını irdeledik. Ardından hukuk-fıkıh arasındaki güncelayrıma göre ?slam hukuku eserlerindeki ibadetlerle ilgili konuları ele almamamız gerektiğinibelirttik. Daha da özele inerek tezimizde; konunun cezai sorumlulukla ilgisini dısarıdatutmak gerektiğinin gerekçelerini sıralamaya çalıstık ve kaynakları nasıl ele alacağımızı izahettikArastırmamızda, birinci bölümde genel olarak ?slam hukuku ve günümüzhukuklarında sorumluluk üzerinde durduk. Sorumluluk fikriyle ilgili ayet ve hadislerden vefıkıh eserlerindeki ilgili tanımları ve sınıflandırmalara dikkat çektik. İslam deniz ticarethukukunun kısa tarihçesini vererek, Rodos deniz Kuralları gibi Roma hukukundan alıntıolduğu iddiasına cevap vermeye çalıstıkİkinci bölümde sözlesmeden doğan hukuki sorumlulukla ilgili olarak, İslamhukukçularının daha ilk yüzyıllardan beri denizde yük/esya ve yolcu tasıma ile ilgili olarak,gemiyi tümden kiralama ve sözlesme yaparak bir bölümünü kiralama veya bizatihi yüktasımayı esas alan kiralama sözlesmelerini farklarıyla birlikte bildiklerini gördük. İslamhukukçuların özellikle sözlesmelerde; geminin adı, varma limanı, yolculuğun süresi, yüksahibinin adı, navlun ücreti ve onun ne zaman ne sekilde ödeneceği vb. hukuki ayrımlarınyük tasıma sözlesmelerinde sözlü veya yazılı olarak olarak ayrıntılı bir sekilde yer almasınısart kostuklarını belirttik.Bilhassa Maliki hukukçuların bu alanda çalısmalarının diğerlerine göre daha fazlaolduğunu gördük. Malikiliğin yaygın olduğu Endülüs İspanyasında ortaya çıkan Consolatedel Mare'da Maliki emir ve hukukçuların büyük etkisi olduğunu karsılastırmalı olarakgöstermeye çalıstık.Üçüncü bölümde haksız fiilden doğan sorumlulukta İslam hukuku eserlerinde?ta'addî ve ifrât? kavramının olduğunu, deniz kazaları, avarya gibi yükün ve gemininkorunması ile ilgili meydana gelen masrafların iki taraf arasında kusurlu olup olmamadurumuna göre bölüsülmesi gerektiğine dikkat çektik. Fırtına, rüzgâr gibi beklenmeyendurumların sebebiyet verdiği kazalarda kusur bulunmasa da sorumlu olunduğunu vemasrafların iki taraf arasında paylasıldığını gördük. Müstakil bir bölüm teskil edecek ölçüdepek yeterli örnekler olmamakla birlikte, son bölümde sebepsiz zenginlesmeden kaynaklananhukuki sorumlulukla ilgili bazı tespitlere yer verdik.Anahtar Kelimeler: İslam Deniz Ticaret Hukuku, Sorumluluk Hukuku, Daman,Sözlesme, Consolate Del Mare, Haksız Fiil, Kusur-Zarar, Beklenmeyen Durum, DenizKazaları, Avarya

Abstract:
Supervising Assoc. Professor: Talip TÜRCANWe tried to study ?liability law in the Islamic Maritime Law? in the ourexploration. There is a concept called ?Daman? that means liability in the islamicmaritime law. ?Daman? is the same as the compensation of the damage because ofthe damages given. There are several sections called ?Kitabu?d-Daman? in the someIslamic law books. We come across plenty of examples concerned liability that is notonly an independent section in the most of ?slamic law books but also caused on thecontract and unjust action mostly. Some of these examples is concerned aboutliability in the islamic maritime law.As today in the past as well in the islamic laws the incidents of the maritimelaw were explained with a comparison with the ones on the land. They paid attentionto many principles as well. Fob instance when ships crash each other, they added?unexcpected state?. They also asked like the position of the riders and horse cartsbumped into each other on the land at these times horses were under trouble hadfailure accidents. In addition to this, the sea and ship sourced with the actions theymentioned this in their contract effect. Again, islamic law lecturers, finally withseveral improvments that were clear in the nineenth and twentieth centuries suppliedthe ship wholly leased with a contract one section or based on the goods earried asleasing contracts showed law distinctions significantly. Moreover, storing, notsuitable to the sea average, shipwreck, goods found under the sea, they paid attentionto both sides responsibility when there was an accident.Especially during the reigns of Endulus Spain there was a widespreadreligious flow called ?Malikite? and the Maliki law lecturers stood more than asusual. Muslim judges and others in Katolanya region on the coast of Pacific Ocean ofSpain issued rules called ?Consolate de?l Mare? today?s maritime laws LikeMediterranean Geography several mixed a widespread culture in such a convertedsitiuation maritime law affected under Rhodes rules was rumoured that e neutralinvestigation put into practice ?slamic law people freely their own laws. WhenMuslims ruled the Mediteranean Area the law of Rome lost control over the region.To some extent there was an influential sitiuation; in other words that was naturally aresult.Keywords: Liability Law, Islamic Maritime Law, Daman, Unexcpected State,Contracts, Unjust Action, Leasing Of Ship, Malikite Law, Consolate De?l Mare,Avarage, Sea Accident