Yenilebilir elektrik çiçeğinde (Spilanthes oleracea L.) gama radyasyonu ile ld50 değerinin belirlenmesi ve M1 jenerasyonlarının incelenmesi
Determination of ld50 value in edible electric flower (Spilanthes oleracea L.) by gamma radiation and investigation of M1 generations
Yazar: FATİH CİHAN TOMBUL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DENİZ HAZAR
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı / Bahçe Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bitki ıslahı = Plant breeding ; Gama radyasyonu = Gamma radiation ; Mutasyon = Mutation ; Mutasyon ıslahı = Mutation breeding ; Süs bitkileri = Ornamental plants

Özet:
Bir süs bitkisi olan elektrik çiçeği (Spilanthes oleracea L.), çiçeklerinin yenilebilir özelliğinden dolayı yenilebilir çiçek olarak son yıllarda ticari olarak yetiştirilmekte ve dünyanın farklı yerlerinde pazarlanmaktadır. Aynı zamanda tıpta ve ilaç sanayisinde kullanılan tıbbi bir bitkidir. Bu çalışma elektrik çiçeğinde Co60 gama radyasyonu ışınıyla LD50 değerinin hesaplanmasını amaçlamaktadır ve elektrik çiçeği üzerine yapılan ilk mutasyon ıslahı çalışması özelliğini taşımaktadır. 
Çalışmada LD50 dozu hesaplanmış ve M1 jenerasyonları incelenmiştir. LD50 dozu uygulanmış elektrik çiçeklerinde çimlenme, yapraklarda klorofil ve renk ölçümleri, çiçeklenme süreleri, çiçek verimi ve çapı parametreleri incelenmiştir. Elektrik çiçeği tohumlarına uygulanmış Co60 gama radyasyonu sonucu ölüm oranları ile yapılan probit analizinde LD50 dozu 365.64 Gy olarak hesaplanmıştır. Çiçek başına en ağır çiçeklere sahip bitki 365 Gy uygulamasında 101. bitki ve toplam hasat ağırlığında 365 Gy uygulamasında 111. bitki olarak bulunmuştur ve bu bireylerin mutant olduğu düşünülmektedir. Farklı çiçek rengine 329 Gy uygulamasında 61. bitkide ve 365 Gy uygulamasında 111. bitkide, farklı çiçek yapısına da 402 Gy uygulamasında 171. bitkide ulaşılmıştır. Çalışmada 329 Gy uygulamasında 71. bitki, daha uzun sürgün uzunluğuna sahip olduğundan mutant adayı olabileceği düşünülmektedir. Bununla birlikte, kontrolle kıyaslandığında ışın uygulanmış elektrik çiçeği tohumlarından elde edilen bitkiler daha küçük çiçek çaplarına sahip olmuş ve en küçük çiçek çapı 10.30 mm ile 365 Gy uygulamasından elde edilmiştir. 
Sonuç olarak, elektrik çiçeğinde mutasyon ıslahı çalışmasında LD50 dozu belirlenmiş ve uygun doz olarak bulunan 329 Gy, 365 Gy (LD50) ve 402 Gy dozları incelenen özellikler bakımından M2 jenerasyonları için mutant adayı olabilecek bireyler oluşturmuştur. Çalışmanın sonuçları mutasyon ve klasik ıslah çalışmaları için bir kaynak oluşturması ve bitki ıslahçıları için vakit kazandırması açısından önem arz etmektedir.

Abstract:
Electric flower (Spilanthes oleracea L.), an ornamental plant, has been grown commercially in recent years as edible flower due to the edible feature of its flowers and marketed in different parts of the world. It is also a medicinal plant used in medicine and the pharmaceutical industry. This study aims to calculate the LD50 value in electric flower with Co60 gamma radiation beam and is the first mutation breeding study on electric flower.
In the study, the LD50 dose was calculated and M1 generations were examined.  Seed germination, chlorophyll and color measurements in leaves, flowering times, flower yield and flower diameter parameters were investigated in LD50 applied electric flowers. The LD50 dose was calculated as 365.64 Gy in the probit analysis made with mortality rates as a result of Co60 gamma radiation applied to electric flower seeds. The plant with the heaviest flowers per flower was found to be 101st plant in 365 Gy application and 111th plant in total harvest weight at 365 Gy application and these individuals are thought to be mutants. Different flower colour was reached in the 61st plant in the 329 Gy application and in the 111th plant in the 365 Gy application, and different flower structure in the 171st plant in the 402 Gy application. In the study, 71st plant in 329 Gy application is thought to be a mutant candidate since it has longer shoot length. However, plants obtained from irradiated electric flower seeds had smaller flower diameters compared to the control, and the smallest flower diameter of 10.30 mm was obtained from the 365 Gy application.
As a result, the LD50 dose was determined in the mutation breeding study in electric flower, and 329 Gy, 365 Gy (LD50) and 402 Gy doses found as appropriate doses created individuals who could be mutant candidates for M2 generations in terms of the characteristics examined. The results of the study are important in terms of creating a resource for mutation and classical breeding studies and saving time for plant breeders.