Yargısal aktivizm teorisi
Theory of judicial activism
Yazar: SERDAR KORUCU
Danışman: PROF. DR. MEHMET TURHAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Anayasa yargısı = Constitutional justice ; Yargısal aktivizm = Judical aktivism

Özet:
Yargı organlarının siyasete müdahale niteliğindeki kararlarını nitelemek için 
kullanılan yargısal aktivizm kavramı, temelde olağan yargısal sınırların aşılması 
durumunu ifade etmektedir. Anayasaya uygunluk denetimine konu olan yasama 
işleminin anayasa tarafından açıkça yasaklanması durumunda, işlemi geçersiz kılan 
yargı kararının olağan sınırlar içinde olduğuna kuşku yoktur. Nitekim böyle bir 
durumda alınan geçersizlik kararı anayasanın gereğidir ve bu yönüyle hukukidir. 
Yasama işleminin anayasa tarafından açıkça yasaklanmadığı halde yargı organları 
tarafından geçersiz kılınması durumunda ise aktivist bir tutumun varlığını kabul 
etmek gerekir. Zira böyle bir durumda, yaptırıma uğrayan yasama işlemi anayasa 
tarafından açıkça yasaklanmamıştır; ancak denetimi yapan yargıçların siyasi, felsefi 
veya kişisel tercihlerine aykırı olduğu için geçersiz kılınmıştır. 
Genellikle yasama organının anayasa tarafından açıkça yasaklanmayan siyasi 
takdirlerine müdahale etmek biçiminde gerçekleşen aktivist tutum; açıkça anayasaya 
aykırı nitelikteki yasama işlemlerinin herhangi bir yaptırıma uğramaması durumunda 
da söz konusu olabilir. Görülen davanın gereklerini aşacak ölçüde maksimalist 
kararlar verilmesi, anayasayı hazırlayan kurucu iradenin göz ardı edilmesi veya 
yerleşik içtihatlara aykırı hareket edilmesi gibi durumlarda da aktivist bir tutumun 
varlığından söz etmek gerekir. Yargısal aktivizm birbirinden farklı görünüm biçimlerine sahiptir. Bu 
görünüm biçimlerinin farklı konularda ve farklı düzeylerde ortaya çıkması 269
mümkündür. Nitekim belli bir konuda aktivist bir tutum izleyen bir yargıç veya 
mahkeme, başka bir konuda bunun tam tersi bir tutum içine girebilir. Hatta herhangi 
bir yargı kararı, aktivist olan ve olmayan unsurları bir arada barındırabilir. 
Dolayısıyla herhangi bir yargıç, mahkeme veya kararın aktivist olup olmadığını 
tartışmak yerine, hangi konularda ve hangi düzeyde aktivist olduğunu tespit etmeye 
çalışmak daha anlamlıdır. Öte yandan aktivist yargısal tutumun farklı konularda ve 
farklı düzeylerde ortaya çıkması, yargısal aktivizm kavramının herhangi bir ideoloji 
veya siyasi eğilimle özdeş olmadığını da göstermektedir. 
Gerçekleştirdiğimiz bu çalışma, yargısal aktivizmin kavramsal içeriğini 
belirgin kılmak ve ülkemizdeki yargısal aktivizm tartışmalarının nesnel ölçüler 
çerçevesinde yapılabilmesine hizmet etmek amacıyla hazırlanmıştır. Bu nedenle 
Türk Anayasa Mahkemesi?nin aktivist olup olmadığını ileri sürmek veya aktivizm 
düzeyini ölçmek gibi bir çaba içine girilmemiş; somut karar örneklerine konunun 
daha iyi anlaşılabilmesine hizmet ettiği ölçüde yer verilmiştir

Abstract:
The term judicial activism, used for describing judiciary decisions which 
constitute interventions into the domain of politics, refers to instances when the 
customary domain of judiciary are exceeded. It is beyond doubt that a judiciary 
decision that invalidates a legislative act which is subject to examination for 
compliance with the constitution and which is explicitly forbidden in the 
constitution, lies within the customary domain of judiciary. Indeed the invalidity
decision in such a case is a natural extension of the constitution, and is perfectly 
legal. Yet, where the legislative act is not explicitly forbidden in the constitution, and 
gets invalidated by the judiciary, one should assume the presence of an activist 
attitude, for in such a case, the invalidated legislative act is not explicitly forbidden 
in the constitution, but is invalidated for its incompatibility with the political, 
philosophical, or personal preferences of the judges that carry out the judicial review.
The activist attitude that usually occurs as an intervention against legislative 
will which was not explicitly restricted in the constitution, may also be a factor when 
explicitly unconstitutional legislative acts are spared judicial sanctions. Maximalist 
decisions to exceed the requirements of the case at hand, ignoring founding will that 
had drafted the constitution, or acting against accepted precedents suggests the 
presence of an activist agenda.