Polikistik over sendromu olan kadınlarda cinsel işlevin değerlendirilmesi
Evaluation of sexual function in women with polycystic ovary syndrome
Yazar: SİMAY FİDAN ÇALIKOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. ŞERİFE ESRA ÇETİNKAYA
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Kadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology
Dizin: Cinsel işlev bozuklukları-psikolojik = Sexual dysfunctions-psychological ; Cinsel işlevler = Sexual functions ; Cinsel yaşam = Sexual life ; Cinsellik = Sexuality ; Kadınlar = Women ; Polikistik over sendromu = Polycystic ovary syndrome

Özet:
Giriş: Polikistik over sendromu (PKOS) reprodüktif dönemde sık görülen bir endokrin ve metabolik bozukluktur. PKOS'ta sık izlenen obezite, infertilite, hirşutizm, anksiyete, depresyon cinsel işlevlerde bozulmaya sebep olabilmekle birlikte, PKOS'un cinsel işlevler üzerine etkisi konusunda literatürde birbiriyle çelişen çalışmalar bulunmaktadır. Cinsel işlevlerin pek çok faktörden etkilediği bilinmektedir. PKOS'lu hastalarda cinsel işlevlere etki eden faktörler ayrı ayrı incelenmiştir ancak yaş, ilişki süresi, vücut kitle indeksi (VKİ), infertilite hikayesi, hirşutizm, duygudurum, beden algısı, pelvik taban bozuklukları, hormonal değişiklikler ile bütünsel olarak yaklaşan hiçbir çalışma bulunamamıştır. Bu çalışmada amaç, PKOS'un cinsel işlevler üzerine etkisini psikolojik iyilik hali, beden algısı ve pelvik taban bozuklukları ile potansiyel ilişkileri de değerlendirilerek sağlıklı kontrol grubu kadınlarla karşılaştırmaktır. İkincil olarak fenotipik olarak hiperandrojenik olan alt grubun öncelikle artmış cinsel istek gösterip göstermediğini ve diğer cinsel işlevler üzerine etkisini değerlendirmektir.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Ocak 2022-Şubat 2023 tarihleri arasında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı Jinekoloji Polikliniğine muayene için başvuran 18-49 yaş arası, cinsel aktif ve düzenli heteroseksüel ilişkisi olan kadınlar dahil edilmiştir. Çalışma grubu olan PKOS grubuna 2003 Rotterdam Kriterlerine göre PKOS tanısı alan kadınlar dahil edilmiştir. Kontrol grubu polikliniğe infertilite, gebelik istemi ve rutin kontrol nedeniyle başvuran, hiperandrojenik semptomları olmayan ve menstrüel siklusları düzenli olan kadınlardan oluşturulmuştur. Çalışma grubu ve kontrol grubunda demografik özellikler (yaş, eğitim ve çalışma durumu, medeni hali, ilişki süresi, inferilite öyküsü ve parite), muayene bulguları (VKİ, bel/kalça oranı, pelvik organ prolapsusu), ultrasonografi bulguları (antral folikül sayısı ve over hacmi) ve uygulanan anket skorları (Kadın Cinsel İşlev İndeksi (FSFI), Depresyon-Anksiyete-Stres Skalası Kısa Formu (DASS), Beden Saygısı Ölçeği (BES) ve Pelvik Taban Distres Envanteri Kısa Formu (PFDI-20) karşılaştırılmıştır. PKOS tanısı alan kadınlarda ayrıca menstrüel siklusun 3. günü hormon profili görülmüştür. Tek Değişkenli Regresyon Analizi ile VKİ, yaş, ilişki süresi, infertilite varlığı, Ferriman Gallway Skoru'nun cinsel işlevler üzerindeki etkisine bakılmıştır. Hastalar hiperandrojenemi ve hiperandrojenik semptom varlığına göre dört gruba ayrılarak, cinsel işlev ile ilişkileri değerlendirilmiştir. Total testosteron, dehidroepiandosteron, seks hormon bağlayıcı globulin ve serbest androjen indeksi (FAİ) ile cinsel işlev arasındaki ilişki ve BES, DASS, PFDI-20 ile cinsel işlev arasındaki ilişki değerlendirilmiştir. Anlamlı çıkan faktörler birlikte Çok Değişkenli Regresyon Analizine sokularak cinsel işlevler üzerindeki etkilerine bakılmıştır.
Bulgular: PKOS grubundaki 117, kontrol grubunda 109 hasta çalışmaya katılmıştır. PKOS grubundaki hastaların %58.1'inde, kontrol grubundakilerin %40.4'ünde cinsel işlev bozukluğu izlenmiştir (p=0.008). PKOS olan hastaların total FSFI skorları (p=0.008) ve FSFI'nın uyarılma (p=0.005) ve ağrı (p=0.047) alt skorları kontrol grubuna göre anlamlı olarak bozulmuş izlenmiştir. PKOS fenotipleri ile kontrol grubu karşılaştırıldığında (B grubu hasta sayısının yetersiz olması sebebiyle analize katılmamıştır), toplam FSFI skorları ile uyarılma ve orgazm alt ölçekleri D grubunda anlamlı olarak düşük izlenmiştir. Diğer ölçekler değerlendirildiğinde, BES ve PFDI-20 toplam skorları (sırasıyla p<0.001 ve p=0.023) ve DASS skalasının anksiyete alt ölçek (p=0.006) skorları PKOS grubunda kontrollere göre daha kötü izlenmiştir. İnfertilite hikayesi ve ilişki süresinin, lubrikasyon üzerinde negatif etkisi olduğu bulunmuştur. Hiperandrojenemi ve hiperandrojenik semptom varlığı ile cinsel işlevler arasında bir korelasyon izlenmemiştir. Modifiye Ferriman Gallway Skoru, total testosteron, FAİ'nin cinsel işlevler üzerine olan etkileri incelendiğinde FAI ile ağrı arasında pozitif bir korelasyon izlenmiştir. FSFI ile BES arasında pozitif, FSFI ile DASS ve PFDI-20 arasında negatif korelasyon izlenmiştir. Uyarılma alt ölçeği ile BES pozitif ilişkili, DASS negatif ilişkili olarak izlenmiştir. Orgazm alt ölçeği üzerinde DASS ve PFDI-20 sonuçları etkili izlenmiştir. PFDI-20 ile ağrı alt ölçeği arasında kuvvetli bir negatif korelasyon bulunmuştur. Çok Değişkenli Regresyon Analizinde, cinsel işlevler üzerinde etkili olan faktörler değerlendirildiğinde, uyarılma üzerinde eğitim seviyesi ve DASS, lubrikasyon üzerinde ilişki süresi, infertilite hikayesi ve PFDI-20, ağrı üzerinde seks hormon bağlayıcı globulin, infertilite öyküsü ve PFDI-20 birlikte anlamlı bulunmuştur.
Sonuç: PKOS olan kadınlarda, sağlıklı kontrollerle karşılaştırıldığında cinsel işlev bozukluğunun daha fazla olduğu izlenmiştir. Bu kadınlar aynı zamanda beden algısında bozulma, anksiyete ve pelvik taban işlev bozukluğu semptomları açısından risk altındadır. Hiperandrojenemi ve hiperandrojenik semptom varlığının cinsel işlevler üzerine etkisi izlenmemiştir.

Abstract:
Introduction: Polycystic ovary syndrome (PCOS) is a common endocrine and metabolic disorder during the reproductive period. Obesity, infertility, hirsutism, anxiety, and depression, which are frequently observed together with PCOS, may cause deterioration in sexual function. It is known that sexual functions are affected by many factors. In many studies, the factors affecting sexual functions in PCOS patients were examined separately, but no studies were found that assessed age, duration of intercourse, body mass index (BMI), infertility history, hirsutism, mood, body image, pelvic floor disorders, hormonal changes as a whole. This study aims to assess the potential associations between the impact PCOS has on sexual functions and pelvic floor function, body image, and mental health by comparing women with PCOS to healthy controls. Secondly, to evaluate whether the phenotypically hyperandrogenic subgroup primarily exhibits increased sexual desire and its effect on other sexual functions. 
Materials and Methods: This study was conducted with the patients that are between the ages of 18-49, are sexually active and are in a heterosexual relationship who applied to Ankara University Faculty of Medicine, Department of Obstetrics and Gynecology outpatient clinic between January 2022 and February 2023. The PCOS group, aka study group, included women with PCOS diagnosed according to the 2003 Rotterdam Criteria. The control group is formed by patients with regular menstrual cycles and are not hirsute, who applied to the outpatient clinic for routine control or infertility. Demographic characteristics (age, education and employment status, marital status, duration of intercourse, history of infertility and parity), physical examination findings (BMI, waist/hip ratio, pelvic organ prolapse), ultrasonography findings (antral follicle number and ovarian volume) and questionnaire scores (Female Sexual Function Index (FSFI), Depression-Anxiety-Stress Scale Short Form (DASS), Body Esteem Scale (BES) and Pelvic Floor Distress Inventory Short Form (PFDI-20)) was compared between the PCOS and control groups. On the 3rd day of the menstrual cycle, the hormonal profile of women who were diagnosed with PCOS was evaluated. The effects of BMI, age, duration of intercourse, presence of infertility, and Ferriman Gallway Score on sexual functions were evaluated with Univariate Regression Analysis. Patients were divided into four groups according to the presence of hyperandrogenemia and hyperandrogenic symptoms and their relationship with sexual function was evaluated. The relationship between FSFI and total testosterone, dehydroepiandosterone, sex hormone binding globulin, and free androgen index (FAI) and BES, DASS, PFDI-20 was evaluated seperately. Statistically significant factors were included in the Multivariate Regression Analysis.
Results: 117 patients in the PCOS group and 109 patients in the control group participated in the study. Sexual dysfunction was observed in 58.1% of the patients in the PCOS group and 40.4% (n=0,008) of those in the control group. Total FSFI (p=0.008), arousal (p=0.005) and pain (p=0.047) scores of patients with PCOS were significantly lower than the control group. When PCOS phenotypes were compared with the control group (group B was not included in the analysis due to insufficient number of patients), total FSFI scores and arousal and orgasm subscales were significantly lower in group D. When other questionnaires were evaluated, BES (p<0.001), PFDI-20 (p=0.023) and anxiety subscale (p=0.006) scores of DASS were observed worse in PCOS group than controls. Infertility history and duration of intercourse were found to have a negative effect on lubrication. No correlation was observed between the presence of hyperandrogenemia and hyperandrogenic symptoms and sexual functions. When the effects of Ferriman Gallway Score, testosterone, sex hormone binding globulin and FAI on sexual functions were examined, no significant effect was found except for the pain subscale. There was a positive correlation between FSFI and BES, and a negative correlation between FSFI and both DASS and PFDI-20. Arousal subscale was found to be positively correlated with BES and negatively correlated with DASS. DASS and PFDI-20 results were observed to be effective on the orgasm subscale. A strong negative correlation was found between the PFDI-20 and the pain subscale. In the Multivariate Regression Analysis, when the factors affecting sexual functions were evaluated, education level and DASS on arousal, relationship duration, history of infertility, and PFDI-20 on lubrication, sex hormone binding globulin, history of infertility, and PFDI-20 on pain were found to be significant together.
Conclusion: It was observed that sexual dysfunction was more common in PCOS patients compared to healthy controls. These women are also at risk for body image deterioration, anxiety, and pelvic floor dysfunction. Any effects of hyperandrogenemia and hyperandrogenic symptoms on sexual functions were not observed.