16. yüzyıl Osmanlı minyatürlerinde perspektif anlayışı ve mekan kavramı
The perspective and the concept of space in Ottoman miniatures of 16 th century
Yazar: ÖMER FARUK DEMİRDAĞ
Danışman: DOÇ. FİLİZ ADIGÜZEL TOPRAK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: El Sanatları = Crafts ; Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: 16. yüzyıl = 16. century ; Mekan = Space ; Minyatür = Minyature ; Nakkaş Osman = Nakkaş Osman ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Perspektif = Perspective

Özet:
16. yüzyıl Osmanlı minyatürlü yazmaları üretildikleri döneme ait olayları görsel yönden anlatarak belge niteliği taşımalarından dolayı, kitap sanatlarında önemli bir yere sahip olmuşlardır. Özellikle III. Murad'ın kitap sanatlarına olan ilgisi sayesinde, dönemin saray nakkaşhanesinde nakkaşbaşı olan Nakkaş Osman ve ekibinin özenli çalışmaları minyatür üretimi doğrudan etkilenmiştir. Tarihi belge niteliği taşıyan Osmanlı minyatürleri, özellikle Osmanlı sultanların yapmış olduğu seferleri, kazanılan zaferleri, önemli tarihi olayları, saray hayatını ve önemli kişilere ait portreleri konu almıştır.
Minyatürler konu, kompozisyon ve teknik yönden incelendiğinde iki boyutlu resim olma özelliği yansıtmalarına rağmen Nakkaş Osman ve ekibinin ürettiği minyatürlerde perspektif denemelerine yer verildiği ve mekân içinde derinlik etkisi oluşturma çabaları görülür. Bu tez çalışmasında; 16. yüzyılın en önemli Osmanlı minyatür sanatçılarından olan Nakkaş Osman'ın eserlerinden bir örneklem seçilerek perspektif ve mekân yönünden analizler yapılmış ve seçilen minyatürler temel tasarım ilkeleri bakımından irdelenmiştir. Yapılan çalışma sonucunda, Nakkaş Osman'ın minyatürlerinde mekân içinde görülen mimari unsurların ve objelerin betimlemelerinde, kendine has çok-merkezli bir perspektif anlayışı kullanıldığı ve mekânın ifade ediliş biçiminde parça-bütün ilişkisinin gözetildiği tespit edilmiştir. Bu bağlamda, tez çalışmasıyla amaçlanan, seçilen minyatürler üzerinden perspektif anlayışının ve mekân algısının nasıl inşa edildiği hakkında yeni fikirler üretmektir.

Abstract:
The 16th century Ottoman illustrated manuscripts had an important place in the book arts, as they were documents that depicted the events of the period they were produced visually. Particularly thanks to Murad's interest in book arts, the careful work of Nakkaş Osman and his team, who was an artist in the palace workshop of the period, directly affected the miniature production. Ottoman miniatures, which have the quality of historical documents, especially the campaigns of the Ottoman sultans, the victories, important historical events, palace life and portraits of important people. When the miniatures are examined in terms of subject, composition and technique, although they reflect the feature of being a two-dimensional painting, it is seen that perspective experiments are included in the miniatures produced by Nakkaş Osman and his team and efforts to create a depth effect in the space. In this thesis study; A sample of the works of Nakkaş Osman, one of the most important Ottoman miniature artists of the 16th century, was selected and analyzed in terms of perspective and space, and the selected miniatures were examined in terms of basic design principles. As a result of this study, it has been determined that a unique polycentric perspective approach is used in the descriptions of architectural elements and objects seen in the space in the miniatures of Nakkaş Osman, and the part-whole relationship is observed in the way the space is expressed. In this context, the aim of the thesis is to produce new ideas about how perspective understanding and space perception are built through selected miniatures.