Mütercim tercümanlık öğrencilerinin özel alan çevirisi kapsamında yazılı çeviri edinçlerinin ölçülmesi
Assessment of translation trainees' translation competences within the scope of specialized translation
Yazar: MEHMET YILDIZ
Danışman: PROF. DR. MİNE YAZICI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çeviribilim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation
Dizin: Tercümanlık = Interpreter ; Çeviri = Translation ; Çeviri eğitimi = Translation education ; Ölçekler = Scales ; Özel alan = Private sphere

Özet:
Çeviri edinci, son 20 yıldır süreç-odaklı ve bilişsel çalışmaların odağı haline gelmiştir.
Bu sürede çeviri edincine değgin birbiriyle örtüşen veya çelişen bulgular elde edilmiştir.
Bu araştırmaların büyük bir çoğunluğunun Türkiye dışında gerçekleştirilmesi ve
Türkiye'de çeviri eğitimi alan öğrencilerin çeviri edinç profillerini yansıtmayacağı
hipotezi bu tez çalışmasının arkasında yatan ana güdüdür. Bu tez çalışmasının amacı,
Türkiye'de çeviri eğitimi alan öğrencilerin çeviri edinçlerini çözümlemek, ölçmek ve
değerlendirmektir. Öncelikle yapılan alan yazın taraması ile çeviri edincini bütünsel
olarak veya altbileşenleri odağında betimlemeyi amaçlayan çalışmalar incelenmiş; çeviri
edincinin çeşitli altedinçlerden oluştuğu, çeviri edinci ölçme yöntem ve araçlarının
yetkin olmadığı ve çalışmaların odak noktalarıın genelde acemi/öğrenci çevirmen ve
profesyonel çevirmen karşılaştırması üzerinde durduğu anlaşılmıştır. Çalışmaların genel
olarak dil edinci, stratejik edinç, araştırma edinci, araç kullanma edinci, metinsel edinç
ve alan uzmanlık bilgisi gibi bileşenler üzerinde durduğu ve araştırmacıların altedinç
türlerini çoğaltma eğiliminde olduğu görülmüştür. Bu tez kapsamında, İngilizce
Mütercim-Tercümanlık lisans öğrencilerinin yazılı çeviri edinçleri ölçülmüş ve yazılı
çeviri edincinin altbileşenleri olarak kaynak ve erek dil edinci, metinsel edinç, araştırma
edinci, stratejik edinç ve teknolojik araç kullanma edinci çalışmaya dahil edilmiştir. Bu
bileşenlerden stratejik edinç, araştırma edinci ve teknolojik araç kullanma edinci "bilgi
okuryazarlığı" ile ilişkili olarak ele alınmıştır. Öğrencilerin çeviri edinçlerini ölçmek
amacıyla alan yazın temel alınarak bir değerlendirme şablonu geliştirilmiş ve Türkiye'de
eğitim ve mesleki yeterlilik kurumlarında kullanılmak üzere öneri niteliğinde bir ölçek
modeli geliştirilmesi hedeflenmiştir. Şablon, araştırmanın birincil veri toplama aracı olan
Camtasia'nın nitel verilerinden nicel üstveri oluşturmak üzere kullanılmıştır. Veri
çözümleme bölümünde şablonla elde edilen nicel üstveriler ve Translog'tan elde edilen
nicel veriler, SPSS'te çözümlenerek katılımcıların çeviri edinçleri betimlenmiştir. Tez
çalışmasında alan yazında araştırılan yabancı çevirmenlerin çeviri edinçlerine ilişkin
bulgularla Translog II, Camtasia 8, Çeviri Edinci Değerlendirme Şablonu ve SPSS 21 ile
elde edilen veriler karşılaştırılmış ve incelenen çalışmaların örneklemini oluşturan
çevirmenler ile bu tez çalışmasının katılımcılarının çeviri edinçleri arasında benzerlikler
olduğu görülmüştür.

Abstract:
Over the last two decades, translation competence has become the focal concern of
process-oriented and cognitive studies. So far, overlapping or contradicting data have
been obtained on the nature of translation competence. The fact that a vast majority of
these studies has been conducted outside of Turkey and the hypothesis that their findings
would fall short of accurately describing the translation competence of Turkish
translation students are the primary motives of this dissertation. Thus, it aims to analyze,
assess and evaluate the translation competence of Turkish trainee translators. To this
end, the relevant literature intended to describe translation competence as a whole and
on the basis of its subcomponents was reviwed. The review revealed that translation
competence consists of subcompetences, assessment methods and tools incompetently
describe translation competence and previous studies mainly focus on the comparison
between novice and professional translators. It was also concluded that these studies
primarily deal with linguistic competence, strategic competence, research competence,
instrumental competence, textual competence, and specialized knowledge and that
researchers tend to proliferate subcompetences. In this study, the translation
competences of students in an undergraduate program of translation studies in English
were assessed. Thus, source and target language competence, textual competence,
research competence, strategic competence, and technological-instrumental competence
as subcomponents were included in the study. Of these, strategic, research, and
technological-instrumental competences were tackled in relation to "information
literacy". In the light of the literature review, the researcher developed a template to
assess translation competences of the participants. This template is belived to lay the
groundwork for future scales to be used at educational and professional certification
institutions. It was utilized to create quantitative metadata out of the qualitative data of
Camtasia. Accordingly, the translation competence of the participants was assessed and
described by analyzing these metadata and the quantitative data of Translog on SPSS 21.
In the present research, the data from Translog II, Camtasia 8, Translation Competence
Assessment Template and SPSS 21 were compared with the findings concerning foreign
translators. The comparison disclosed significant similarities between the translation
competences of Turkish trainee translators of this dissertation and of participants of
international studies.