Sulamalı ve yağışa dayalı koşullarda farklı sıra arası mesafelerinin buğday çeşitlerinin tane verimi ve kalite özelliklerine etkisi
The effect of different row spacing on grain yield and quality traits of wheat cultivars in irrigated and rainfall conditions
Yazar: BURHAN ÖZSOY
Danışman: DOÇ. DR. ÖZGE DOĞANAY ERBAŞ KÖSE
Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, farklı ekmeklik buğday (Triticum aestivum L.) çeşitlerinin yağışa dayalı ve sulamalı koşullarda farklı sıra arası mesafelerde (18, 20, 22 cm) yetiştirilerek verim, verim unsurları ve bazı kalite özelliklerini belirlemek amacıyla 2021-2022 yetiştirme döneminde Konya koşullarında yürütülmüştür. Deneme bölünmüş parseller deneme deseninde; ana parsellere çeşitler, alt parsellere sıra arası mesafeler getirilerek üç tekrarlamalı olarak yürütülmüştür. 
Araştırmada, yağışa dayalı ve sulamalı koşullarda sıra arası mesafelerin ekmeklik buğday çeşitlerinde bitki boyu, başak uzunluğu, başakta tane sayısı, tane verimi, bin tane ağırlığı, hektolitre ağırlığı, tanede protein oranı, tanede nişasta oranı, alveograf enerji değeri, tane sertliği, yaş gluten oranı ve zeleny sedimantasyon değeri özellikleri üzerine etkileri incelenmiştir.  Hem yağışa dayalı hem de sulanan denemelerde çeşitler arasında incelenen bütün özellikler bakımında istatistiki olarak önemli farklar bulunmuştur. Yağışa dayalı denemede sertlik ve protein oranı hariç incelenen bütün özelliklere sıra arası mesafenin etkisi istatistiki olarak önemli bulunmuştur. Sulanan denemede ise ekim sıklığı arasında bitki boyu, başak uzunluğu, başakta tane sayısı, tane verimi, bin tane ağırlığı ve hektolitre ağırlığı bakımından istatistiki olarak önemli farklar belirlenmiştir.  
Tane verimi en yüksek yağışa dayalı koşullarda Reis çeşidinde (235.2 kg da-1), sulamalı koşullarda Bayraktar 2000 çeşidinde (412.9 kg da-1) elde edilmiştir. Ayrıca, yağışa dayalı koşullarda en yüksek tane verimi 18 cm (164.2 kg da-1) ve 20 cm (160.8 kg da-1) sıra arası mesafelerden elde edilmiştir. Bu sıklıklar arasında verim bakımından istatistiki olarak fark olmadığından dolayı 20 cm sıra arası mesafe önerilebilir. Sulamalı koşullarda ise en yüksek tane verimi 20 cm (412.9 kg da-1) sıra arası mesafeden elde edilmiştir.
Bu çalışmanın sonuçları ekmeklik buğdayın tane verimi ve tane kalite özelliklerinin çeşitlere, sıklıklarına, yağışa dayalı ve sulamalı koşullara göre önemli farklılıklar göstermiştir. Bu nedenle ekmeklik buğday tarımının yapıldığı alanlarda uygun çeşit ve sıra arası mesafelerin belirlenmesinin buğday tarımında yüksek verim ve kaliteli ürün elde etme yanında ekonomik bir üretim için de çok önemli olduğunu göstermektedir.

Abstract:
This study, different row spacings (18, 20 and 22 cm) of bread wheat (Triticum aestivum L.) cultivars in order to determine to the effects on yield elements and some quality traits was carried out on rainfed and irrigated conditions in Konya conditions, during the 2020-2021 growing season. The experiments were set up with a split-plot design in the form of randomized complete blocks with three replications, cultivars took place at main plots and row spacings at subplots.
In the study, the effects of row spacings on plant height, spica length, number of grain per spica, grain yield, thousand-grain weight, hectoliter weight, protein ratio, starch ratio, alveograph energy value, grain hardness, wet gluten ratio and zeleny sedimentation value of bread wheats were investigated. Statistically significant differences were found between the cultivars in terms of all the traits examined in both rainfed and irrigated trials. Significant differences were found between the cultivars in terms of all the investigated examined, except for the fat ratio. In the experiment grown with irrigation, statistically significant differences were determined between planting frequencies in terms of plant height, spike length, number of grains per spike, grain yield, thousand grain weight and hectoliter weight.
The highest grain yield was obtained in Reis cultivar (235.2 kg da-1) under precipitation-based conditions, and Bayraktar 2000 cultivar (412.9 kg da-1) under irrigated conditions. In addition, the highest grain yield was obtained from 18 cm (164.2 kg da-1) and 20 cm (160.8 kg da-1) row spacings under precipitation-based conditions. Since there is no statistical difference between these row spacings in terms of yield, 20 cm row spacing can be recommended. In irrigated conditions, the highest grain yield was obtained from row spacing of 20 cm (412.9 kg da-1).
The results of this study showed significant differences in grain yield and grain quality characteristics of bread wheat according to cultivars, frequencies, precipitation-based and irrigated conditions. For this reason, it shows that determining suitable varieties and row spacing in areas where bread wheat cultivation is carried out is very important for economic production as well as obtaining high yield and quality products in wheat agriculture.