Faydacı gelenek ve Mihael J. Sandel'in faydacılık eleştirisi
Pragmatist tradition and Michael J. Sandel's critique of pragmatism
Yazar: NECİP DURAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HAYRİYE BAŞCI NUR
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Teorisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonomi = Economics ; Felsefe = Philosophy ; Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Ekonomi teorileri = Economic theories ; Fayda teorisi = Utility theory ; Faydacılık = Utilitarianism ; Sandel, Michael = Sandel, Michael

Özet:
İnsan davranışlarının temel motivasyonunu genellikle fayda düşüncesi 
oluşturur. Doğası gereği insan, biyolojik olarak hayatta kalmaya, mevcut refah
düzeyini arttırmaya ve mutlu olmaya çalışır. Bu nedenle kendisine fayda sağlayacak 
eylemler yapar, zarar verecek olanlardan kaçınır. Kişilerin fayda taleplerini ılımlı 
düzeyde tutması halinde bir problem ortaya çıkmayacaktır. Ancak bunun fetiş haline 
getirilip bu süreçte diğer şeyleri kişilerin kendi faydası için araçsallaştırması, 
sömürmesi ve kolonize etmesi tartışma ve çatışmaları da beraberinde getirmektedir. 
Bu nedenle faydacılık teorisi tarih boyunca birçok tartışmaya ve teoriye konu 
olmuştur.
Antik Yunan döneminde Demokritos, Aristippos ve Epikuros, Yeni ve Yakın 
Çağlarda başta Jonh Locke, Thomas Hobbes, David Hume, İmmanuel Kant, Jeremy 
Bentham ve John Stuart Mill, günümüzde de Michael J. Sandel gibi birçok düşünür 
fayda kavramı üzerinde tartışmış, faydacı teorinin gelişiminde gerek tezleri ile gerekse 
anti tezleri ile katkıda bulunmuşlardır. Fayda sağlama amacıyla gerçekleştirilen
eylemlerin başka insanlara zarar verebileceği hususu, bireysel hak ve özgürlükleri 
ihmal etmesi, ahlaki normları göz ardı etmesi gibi onarılması gereken konular 
tartışmaların odak noktasını olmuştur.
Bu çalışmada ilk olarak faydacı teorinin Antik Yunan döneminde ortaya çıkışı 
incelenecek ve bu çerçevede günümüze kadar süre içerisinde farklı dönemlerde 
geçirdiği evrimlere değinilecektir. Daha sonra Faydacı Teoriye yöneltilen eleştiriler 
gözden geçirilecek ve son olarak Michael J. Sandel'in görüş ve eleştirileri irdelenecektir.

Abstract:
The main motivation for human behavior is usually the idea of utility. By 
nature, human beings try to survive biologically, to increase their current level of wellbeing and to be happy. For this reason, he takes actions that will benefit him and avoids 
those that will harm him. If people keep their utility demands moderate, there will be 
no problem. However, turning this into a fetish and instrumentalizing, exploiting and 
colonizing other things for people's own benefit in this process brings along discussions 
and conflicts. For this reason, the theory of utilitarianism has been the subject of many 
discussions and theories throughout history.
Many thinkers such as Democritus, Aristippos and Epicurus in the Ancient 
Greek Period, John Locke, Thomas Hobbes, David Hume, Immanuel Kant, Jeremy 
Bentham and John Stuart Mill in the New and Recent Ages, and today Michael J. 
Sandel discussed the concept of utility, and in the development of the utilitarian theory. 
They contributed both with their theses and their anti-thesis. The issues that need to 
be repaired, such as the fact that actions taken for benefit can harm other people, 
neglecting individual rights and freedoms, and ignoring moral norms have been the 
focus of discussions.
In this study, firstly, the emergence of the utilitarian theory in the Ancient Greek 
period will be examined and in this context, the evolutions it has undergone in different 
periods until today will be mentioned. Then, the criticisms directed to the Utilitarian 
Theory will be reviewed and finally Michael J. Sandel's views and criticisms will be examined.