Mardin ilinde kültürel çekicilikler ve turizm amaçlı kullanım olanakları
Cultural attractions in Mardin province and their usage possibilities for tourism purpose
Yazar: VEYSİ GÜNAL
Danışman: PROF.DR. HAMDİ KARA
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Coğrafya = Geography

Özet:
ÖZET Araştırma sahası Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin Dicle Bölümü'nde yer almaktadır. Bu yönü ile, araştırma sahası turist veren ülkelerden, başka bir deyişle, pazardan uzaktır. Ancak çekim gücünün yüksek olması, fiziksel uzaklıktan kaynaklanan olumsuzlukları asgariye indirebilir. Büyük bir kısmı Mardin ili sınırları içinde kalan tarihi Tur Abdin Bölgesi' nde Hıristiyanlık kültürel mirasını yansıtan çok sayıda manastır ve kilise bulunmaktadır. Hatta bu özelliğinden dolayı bölge, yüzlerce manastır ve binlerce keşişin bulunduğu Athos Dağına benzetilmektedir. Mardin'de bulunan Deyrulzafaran Manastın da 1293 'ten 1932'ye kadar Süryanilerin dini merkezi olmuştur. Süryaniler dünyadaki ilk Hıristiyanlardır ve Antakya Süryani Kilisesi, Kudüs'ten sonra kurulan ikinci Hıristiyan kilisesi olarak kabul edilmektedir. Anadolu'ya ve Doğu ülkelerine Hıristiyanlık, söz konusu Süryani kilisesi aracılığıyla yayılmıştır. Bundan dolayıdır ki, Süryani Kilisesi Patriğinin unvanı "Antakya Süryani Kilisesi ve Bütün Doğu'nun Patriği" olarak geçmektedir. Öte yandan, Mardin ilinde Süryanilerin konuştuğu dilin (Aramice veya Süryanice), Hz. İsa'nın konuştuğu dilin bir lehçesi olduğu ileri sürülmektedir. Hıristiyanlık dini ile ilgili bu özellikler dışında, Mardin şehri 1108- 1408 yılları arasında Artukluların başkenti olmuştur. Mardin şehrinde bu dönemi yansıtan önemli Türk-İslam eserleri de bulunmaktadır. Bu açıdan değerlendirildiğinde, araştırma sahası inanç turizminde önemli bir destinasyon olduğu söylenebilir. Araştırma sahasındaki kültürel çekicilikler; etnik ve dini yapı, tarihsel çekicilikler ve folklorik çekicilikler olmak üzere 3 ana grupta toplanmaktadır. Mardin, Türkiye'nin en karışık etnik yapıya sahip illerinden birisidir. Söz konusu ilde Hıristiyan Süryaniler, Sünni Araplar (Mahalmiler), Türkler, Kürtler, Yezidiler ve Ermeniler bulunmaktadır. Çoğunluğu Müslüman Kürtler oluştururken (yaklaşık il nüfusunun %80'i), Mahalmiler ikinci ana grubu oluşturur. Bölgede meydana gelen terör olayları Süryaniler ve Yezidilerin göçünü arttırmış ve bunların ildeki sayısının azalmasına neden olmuştur. Nitekim 1970'lerde yaklaşık 60.000 olan Süryani sayısı, günümüzde 350 aileye kadar gerilemiştir. Süryanilerden başka, Mardin şehrinde 12 kişiden oluşan 1 Ermeni ailesi ve Midyat şehrinde 4, Nusaybin ilçesinin Çilesiz köyünde de 7 olmak üzere toplam 11 Yezidi ailesi yaşamaktadır. Bütün bunlarla 292birlikte, Lübnan'ın başkenti Beyrut'ta Mardin kökenli yaklaşık 75.000 Mahalmi'nin olduğu tahmin edilmektedir. Bu bağlamda, inanç turizminden başka, etnik turizm ve legacy turizm (soy-sop turizmi), araştırma sahasında geliştirilebilecek diğer önemli turizm çeşitleridir. Araştırma sahasında tarihsel ve folklorik değerler de önemli çekiciliklerdir. Araştırma sahasında 3 adet kentsel sit, 12 adet arkeolojik sit, 115 adet tarihi ve dini yapı, 459 adet konut ve 74 diğer çekicilikler olmak üzere toplam 663 adet tarihi değer, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından tescillenmiştir. Öte yandan geleneksel evler, geleneksel el sanatları, yeme-içme kültürü, dil ve özel günler araştırma sahasındaki Mardin ve Midyat gibi yerleşmelerin fiziksel görünümlerinin kültürel peyzaja dönüşmesini sağlayan unsurlar olmuştur. Araştırma sahasında yukarıda ele alman potansiyelin daha iyi değerlendirilebilmesi için bazı hususların dikkate alınması gerekmektedir. Öncelikle, araştırma sahasını kapsayan bir turizm yönetim kurulu oluşturulmalıdır. Turizm altyapısının, turistik ihtiyaca cevap verecek şekilde düzenlenmesi ikinci aşamayı oluşturmaktadır. Öte yandan söz konusu kurul tarafından pazarlama stratejilerinin belirlenmesi gerekir. Bunun için de, araştırma sahasına uygun bir imaj ve marka oluşturulması, hitap edilecek turizm pazarının belirlenmesi, hedef pazar tiplerinin saptanması, tanıtım programının ortaya konması, turizm bilgi hizmetlerinin sağlanması önemli konular arasındadır. Ancak bütün bunların yapılabilmesi kültürel varlıkların korunmasına yönelik önlemlerin alınmasına bağlıdır. Öte yandan turizmin başarılı olabilmesi için, var olan kültürel çekiciliklerin, değişen turizm anlayışına göre düzenlenmesi ve bunlara birer turistik ürün özelliğinin kazandırılması da gerekir. Bu bağlamda, zengin kültürel öğelerin turistler için deneyimsel tüketime uygun hale getirilmesi bir zorunluluktur. 293

Abstract:
ABSTRACT The study area is located on Tigris sub-region of Southeast Anatolian Region. With this location, the study area is far away from the tourist-generating areas, in other words tourist market. However, of its high attractivity, the negative conditions from physical remote can reduce. The historical Tur Abdin Region, important part is in the Mardin's province border, has many monasteries and churces, shows Christian cultural heritage. Even, of this feature the region is resembled to the Athos Mountain, with its hundred monasteries and thousands monks.The Deyrulzafaran Monastery in Mardin was the religion centre of Syrian Christians from 1293 to 1932. Syrians are first Christians in the world and the Antioch Syrian Church has been accepted as thi second built Christian church after Jerusalem. With this Syrian church, Christianity had been spread out to Anatolia and other east countries. Because of this, the Patriach's title of the Syrian Church is been used as "The Patriach of Syrian Church and Whole East". On the other side, it is claimed that the language the Syrian's has been spoking in the Mardin province is a dialect of the language that the Mesih spoke. However, the Mardin city was the capital of Artukids between 1108-1408. In the Mardin city has been many Turkish-Islamic monuments shows this period of time. In the study area, the cultural attractions are collected in three groups as ethnic and religion monuments, historical attractions and folkloric attractions. Mardin with its ethnic mosaics is one of the most cosmic structured-province in Turkey. In the province there are Christian Syrians, Sunni Arabs, Yazidis, Armenians, Turks and Kurds. The Muslim Kurds are the majority population there. Approximately %80 of the population are Kurds. Mahalmis are the second major group. Because ot the terror events in the region, Syrians and Yazidis have immigrated from the province with a important proportion. So, the Syrians' number which was 60.000 in 1970's has reduced to 350 family currently. Apart from Syrians, in the Mardin city has lived 1 Armenia family with 12 person. In addition, in the study area there are 11 Yazidi family. Four of them are in Midyat, seven are in Çilesiz village of the Nusaybin district. Furthermore, it is estimated that in Beyrut the capital city of Lebanon, the number of Mahalmi who are Mardin origin are approximately 75.000. When it is thought from this position, it is said that in the 294study area the most importan tourism kinds are ethnic tourism, legacy tourism apart from religion tourism. In the study area historical and folkloric values are also important attractions. By the Ministiry of Cultur and Tourism, it has registrationed 663 number of historical values in total, 3 of these are urban sits, 12 are archeological sits, 115 are historical and religious monuments, 459 are traditional house and 74 aret other attractions. On the other side, traditional houses, traditional handcrafts, gastronomy, local language and festivals are elements that change Mardin's and Midyat's physical landscape to cultural landscape. It must be taken into consideration of some points to evaluate in the study area. Firstly, there must be established a tourism committee which includes the study area. The second step is to organize tourism infrastructure and tourist facilities available for tourism. It should be formulated marketing strategies by this committee. For this, the important subjects are to create a image and mark suitable for the study area, to determinate an aimed tourism market and types of market, to prepare the promotion programme, to provide tourist information services. But these can be done only by conservating cultural values. On the other side, to be succesful in tourism the existing cultural attractions must be improved according to the modern tourism progresses. Also, these must be functioned to a tourist product. To make this, it is an obligation to make the rich cultural values suitable to experimantel consume for tourist. 295