Yabancı dil olarak İngilizce ders kitaplarında söz eylemlerin görünümü
The presentation of speech acts in ELT textbooks
Yazar: FATMA DİLA DUMAN
Danışman: DOÇ. DR. ELİF ARICA AKKÖK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Dilbilim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Söz eylem = Speech act ; Yabancı dil eğitimi = Foreign language education ; Yabancı dil öğretimi = Foreign language teaching ; İngilizce = English ; İngilizce dersi = English lessons

Özet:
Bu tez çalışmasının amacı, 2022-2023 eğitim öğretim yılında Türkiye'deki örgün
eğitim kurumlarında kullanılan, Talim Terbiye Kurulu onaylı B1 ve B2 düzeyi yabancı
dil olarak İngilizce ders kitaplarında yer verilen söz eylemlerin incelenmesidir. Bu
amaçtan hareketle bu çalışmada, ulusal yabancı dil olarak İngilizce ders kitaplarında
farklı söz eylemlere ne sıklıkla yer verildiği ortaya konulmuş ve ardından elde edilen
veriler belirlenen ölçütler çerçevesinde yorumlanmıştır. Söz konusu ölçütler Avrupa
Dilleri Ortak Çerçevesi temel alınarak belirlenmiştir. Çalışmanın verileri; ders
kitaplarında bulunan toplam alıştırma sayısının ve söz eylemleri içeren alıştırma sayısının
düşük, söz eylem çeşitliliğinin ise sınırlı olduğunu ve Türkiye'de kullanılan üç ders
kitabının B1 ve B2 düzeyleri ile uyumlu olmadığını göstermiştir. Ayrıca, ulusal ve
uluslararası ders kitaplarının yer verdikleri söz eylem çeşitleri ve bazı söz eylemlerin
sıklık değerleri açılarından uyumlu oldukları, ancak toplam söz eylem sayıları, söz eylem
yelpazesi, alıştırma sayıları ve hedef dilde söz eylemleri gerçekleştirmenin farklı yolları
ile ilgili edimbilimsel açıklama ya da örneklere yer verme açılarından uyumsuz oldukları
gözlemlenmiştir. Araştırmanın sonuçları Türkiye'de yabancı dil olarak İngilizce öğretimi
amacıyla kullanılan ders kitaplarının söz eylem öğretimi konusunda yetersiz kaldığını
göstermiştir. Bu durumun, ders kitaplarını kullanan öğrenirlerin söz eylemlerin kullanımı
ile ilgili sınıf içerisinde edindikleri bilgileri sınıf dışında uygulama, başarılı bir şekilde
iletişim kurabilmek için gerekli olan edimsel edinci ve iletişim edincini geliştirme, söz
eylemleri farklı bağlamlarda uygun bir şekilde kullanabilme ve farklı bağlamlarda
kullanımı en uygun olan söz eylemi seçebilme gibi konularda zorluklar yaşamalarına
sebep olabileceği öngörülmüştür.

Abstract:
The aim of this thesis study is to examine the speech acts included in the B1 and
B2 level English as a foreign language textbooks which are approved by the Board of
Education and used in formal education institutions in Turkey in the 2022-2023 academic
year. Based on this aim, the frequency of occurrence of different speech acts in national
English as a foreign language textbooks was revealed and then the obtained data were
interpreted within the framework of the predetermined criteria. These criteria had been
determined on the basis of the Common European Framework of Reference for
Languages. The data collected by this research showed that the total number of exercises
in the textbooks and the number of exercises that include speech acts are low, the variety
of speech acts is limited, and the three textbooks used in Turkey are not compatible with
B1 and B2 levels. Although national and international textbooks were compatible in terms
of the types of speech acts and the frequency values of some speech acts, they were
incompatible in terms of total number of speech acts, range of speech acts, number of
exercises and giving pragmatic explanation about or examples of different ways to
perform speech acts in the target language. The results of the research showed that the
textbooks used for teaching English as a foreign language in Turkey are insufficient with
regard to teaching speech acts. It is foreseen that this finding can cause the students who
use these textbooks to experience some difficulties like applying the knowledge they have
acquired in the classroom about the use speech acts to the outside of the classroom,
developing the pragmatic and communicative competence necessary for successful
communication, using speech acts accurately and appropriately in different contexts, and
deciding which speech acts is the most appropriate to use in different contexts.