Türk gelir vergisinde beyan esası
Declaration principle in the Turkish income tax
Yazar: SALİH GÜRBÜZ
Danışman: PROF. DR. ZEYNEP ARIKAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Maliye Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Maliye = Finance ; İşletme = Business Administration
Dizin: Beyan = Statement ; Gelir vergisi = Income tax ; Vergiler = Taxes

Özet:
Vergiler kamu finansmanında önemli bir yere sahip olan kamu gelirlerindendir. Bunda kamu gelirlerinin yaklaşık %80'inin vergi gelirlerinden oluşması yatmaktadır. Vergilerin yasama organınca salınması kadar vergilerin en az kayıpla toplanması da önem arz etmektedir. Vergilerin salınmasında vergileme ilkeleri ne kadar önemliyse vergilerin toplanmasında da bu ilkelere riayet edilmesi o kadar önem arz etmektedir. Vergilerin toplanması geçmişte bizzat devlet görevlileri tarafından yerine getirilirken günümüzde modern vergicilik ile bu yöntemler değişiklik göstermiştir. Modern vergicilik anlayışının hakim olduğu günümüzde vergilerin toplanmasında vergi yükümlüsüne önemli görevler yükleyen beyan esası tercih edilmektedir. Beyan esası uygulamada vergisel süreçlerle ilgili durumunu en iyi vergi yükümlüsünün bileceği prensibi ile hemen hemen tüm vergi konularında tercih edilen bir matrah belirleme yöntemi olarak karşımıza çıkmaktadır. Ancak beyan esasının suiistimale açık olması vergi alacaklısı devletin bunlara fırsat tanımaması için optimal denetim sistemlerini devreye koymasıyla verimlilik sağlanabilmektedir. Gelir vergisi beyan esasının aktif şekilde uygulandığı önemli vergiler arasında yer almaktadır. Türkiye'de yürürlükte olan gelir vergisi uygulaması 31.12.1960 tarihli 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ile gerçekleşmektedir. Beyan esası da bu Kanun'un muhtelif maddelerinde düzenlenmektedir. Türk gelir vergisinde beyan esasının uygulanmasının hukuki çerçevede değerlendirilmesinin yapılması çalışmamızın başlığını oluşturmaktadır.Bu doğrultuda üç bölümden oluşan çalışmamızın birinci bölümünde beyan esasının genel olarak tanımlanması, hukuki ve teorik altyapısı ile Türkiye'de genel vergi hukuku ve vergi sistemi açısından değerlendirilmesi yapılmaktadır. İkinci bölümde Türk gelir vergisi genel hatlarıyla anlatılarak beyan esası uygulamasının vergi borçlusu ve diğerleri bakımından şekli ve maddi yükümlülükleri ifade edilmektedir. Üçüncü bölümde ise Türk gelir vergisinde beyan esası uygulaması değerlendirilmekte, beyan esasının aşamalarında önemli görevler üstlenen muhasebe meslek mensuplarına yönelik Türkiye genelinde 371 kişi (SMMM ve YMM) anket soruları yöneltilerek çıkan sonuçlar analiz edilmektedir. Araştırmamız sonuç kısmıyla nihayete ermektedir.

Abstract:
Taxes are public revenues that have an important place in public finance. the reason is that approximately % 80 of public revenues come from tax revenues. The collection of taxes with the least loss is as important as the impose of taxes by the legislature. While the collection of taxes was carried out by state officials in the past, these methods have changed with modern taxation today. Today, when there is a modern understanding of taxation, principle of statement, which imposes important duties on the taxpayer, is preferred in the collection of taxes. The principle of statement; It acts with the best knowledge of the taxpayer about the situation regarding taxation processes, and it appears as a preferred method of determining the tax base in almost all tax matters. However, the fact that the principle of statement is open to abuse can be ensured by the state not allowing such abuses. Income tax is among the important taxes in which is actively applied with the principle of statement. Today's income tax application in Turkey has been realized with the Income Tax Law No. 193 dated 31.12.1960. The principle of statement is also regulated in various articles of this Law and entered into force. Evaluating the application of the declaration principle in Turkish income tax within the legal framework constitutes the title of our study. In this direction, in the first part of our study, which consists of three parts; In terms of general tax law and tax system in Turkey, the principle of statement is generally defined and evaluated with its legal and theoretical infrastructure. In the second part; Turkish income tax is explained in general terms, and the taxpayer's form and financial obligations are expressed on the principle of statement. In the third part of the study, it is evaluated in the principle of statement in Turkish income tax. The results are analyzed by asking 371 people (SMMM and YMM) survey questions throughout Turkey for members of profession accountant who take on important duties in the stages of the principle of statement. Our research ends with the conclusion part.