Tatlı su ıstakozlarında (Astacus leptodactylus Esch. 1823) akrilamidin toksik etkilerinin belirlenmesi
Determination of toxicity of acrylamide on narrow clawed crayfish (Astacus leptodactylus Esch. 1823)
Yazar: OSMAN KORAY TÜMEN
Danışman: DOÇ. DR. BELDA ERKMEN
Aksaray Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Akrilamitler = Acrylamides ; Astacus leptodactylus = Astacus leptodactylus ; Histopatoloji = Histopathology

Özet:
Akrilamid, poliakrilamid malzemeleri yapmak için kullanılan, yüksek ısıda protein ile şekerin reaksiyona girmesi sonucu ortaya çıkan bir kimyasaldır. Akrilamid çevrede çok düşük konsantrasyonlarda bulunsa bile, son yıllarda endişe yaratan kimyasal grupları arasında yerini almıştır. Çalışmada, tatlı su ıstakozu dipte beslenmesi, besin zincirindeki önemi ve OECD gibi uluslararası kuruluşlar tarafından standart test organizması olması yönüyle tercih edilmiştir. Bu çalışmada Türkiye'de geniş bir dağılım gösteren tatlı su ıstakozu Astacus leptodactylus'un dokularında, çevresel kirletici olarak yaygın bulunan akrilamidin, subletal düzeylerine (100 ve 200 mg/L) 48 saat ve 7 gün süre maruziyetin toplam hemosit sayıları ile solungaç ve hepatopankreas dokularındaki histopatolojik etkileri araştırılmıştır. Çalışmada uygulama grubu tatlı su ıstakozlarının toplam hemosit sayılarının kontrol grupları ile karşılaştırıldığında istatistiksel olarak önemli düzeyde bir azalma gösterdiği saptanmıştır (p< 0.05). Araştırmada, solungaç ve hepatopankreas dokuları histolojik yöntemlere uygun bir biçimde hazırlanmış ve histopatolojik yönden incelemeleri yapılmıştır. Akrilamidin subletal dozlarına maruz kalan uygulama gruplarında kontrol gruplarına göre bazı histopatolojik değişiklikler gözlenmiştir. Uygulama grubu solungaç dokularında solungaç lamellerinde deformasyon ve solungaç lamellerinde hipertrofi (genişleme), hepatopankreas dokularında ise, hepatopankreatik dokuda dejenerasyon ve focal tübül epitel hücre nekrozu gibi histopatolojik dejenerasyonlar saptanmıştır. Tespit edilen bu değişiklikler her bir uygulama grubuna ait tatlı su ıstakoz örneklerinde farklı sıklıklarda olmakla birlikte, hemen hemen bütün örneklerde kaydedilmiştir. Histopatolojik bulgular artan doz ve maruziyet süresine bağlı olarak artış göstermiştir.  

Anahtar Kelimeler: Astacus leptodactylus, Akrilamid, Toplam Hemosit Sayısı, Histopatoloji

Abstract:
Acrylamide is a chemical used to make polyacrylamide materials, resulting from the reaction of protein and sugar at high temperatures. Although acrylamide is found in very low concentrations in the environment, it has become one of the chemical groups of concern in recent years. In the study, freshwater crayfish was chosen as a standard test organism by international organizations such as OECD, and its importance in the food chain. In this study, the crayfish Astacus leptodactylus, widely distributed in Turkey, exposed to environmental pollutant of acrylamide at sublethal levels (100 and 200 mg / L) for 48 h and 7 days. Total hemocytes counts and gill and hepatopancreas tissue were investigated histologically after exposed to acrylamide exposed crayfisih. The total hemocyte counts of freshwater crayfish in the treatment group showed a statistically significant decrease compared to the control groups (p < 0.05). In the study, gill and hepatopancreatic tissues were prepared in accordance with histological methods and examined histopathologically. Some histopathological changes were observed in the exposure groups exposed to subletal doses of acrylamide compared to the control groups. Histopathological degenerations such as deformation in the gill lamellae and hypertrophy (enlargement) in the gill lamellae in the gill tissues of the exposed group and degeneration in the hepatopancreatic tissue and focal tubule epithelial cell necrosis were detected. Although these changes were at different frequencies in freshwater crayfish samples belonging to each application group, the lesionswere recorded in almost all exposed samples. Histopathological findings increased with increasing the dose and exposure time.

Keywords: Astacus leptodactylus, Acrylamide, Total Hemocyte Counts, Histopathlogy