Türkiye'nin değişik yörelerinden toplanan yonca ekotiplerinin bazı morfolojik ve fizyolojik özelliklerinin belirlenmesi üzerine bir araştırma
A study on determining some of the morphological and physiological characteristics of alfalfa ecotypes collected from various regions of Turkey
Yazar: MERYEM YEŞİL
Danışman: DOÇ. DR. SÜLEYMAN ŞENGÜL
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada Ege Tarımsal Araştırma Ensitütüsü Müdürlüğü Uluslararası Gen Bankasıkaynaklarından 2004 yılında temin edilen 20 yonca (Medicago sativa L.) ekotipine ait tohumlarkullanılmıştır. Çalışmamız, bu tohumlardan elde edilen bitkilerin önemli morfolojik özelliklerinibelirlemek ve bu özellikler bakımından ekotipler arasında farklılık olup olmadığını saptayarakbu konudaki ıslah çalışmalarına ışık tutmak amacıyla yapılmıştır.Araştırma sonuçlarına göre ekotiplerin %61'inin dik, %20'sinin yarı-yatık ve %19'unun iseyatık forma sahip olduğu tespit edilmiştir. Yataylık durumuna göre Tutak ekotipi dik, Hafikekotipi ise mutlak yatık form olarak belirlenmiştir. Bitki boyu bakımından ekotipler arasındaönemli (p<0,001) farklılık bulunmuş olup ortalama bitki boyu 67,7 cm olarak saptanmıştır. Sapkalınlığı bakımından en kalın bitkiler Diyarbakır ekotipinde (6,04 mm) toplanırken, en inceyapılı bitkilerin Çivril (2,08 mm), Bayındır (2,14 mm) ve Hafik (2,20 mm) ekotiplerinde olduğutespit edilmiştir. Sap sayısında istatistiki anlamda ekotipler arasında çok önemli (p<0,001)farklılığın olduğu gözlenmiştir. Ekotip ortalamaları 5,2 adet ile 12,0 adet arasında bir değişimgöstermiştir. Ana sapa bağlı yan dal sayısı ortalaması 10 adet olarak belirlenmiştir. nternotuzunluklarında istatistiksel anlamda önemli (p<0,05) farklılık tespit edilmiştir. En uzun internot96,18 mm ile Manyas ekotipinde bulunmuştur. Yaprak özellikleri bakımından ekotiplere aitbitkilerde üst, orta ve alt yapraklardan alınan örneklerde ekotipler ve seviyeler arasında çokönemli (p<0,001) istatistiksel farklılık belirlenirken bitkilerin orta seviyesinde en uzunyaprakçık 19,96 mm bulunmuş, alt ve üst seviyede 11,72 mm ve 16,67 mm yaprakçık boyuölçülmüştür. Yaprakçık genişlikleri bakımından ekotip ortalaması 7,68 mm olmuştur. Yaprakalan indeksi bakımından ekotipler arasında çok önemli (p<0,001) farklılık belirlenmiş olupekotip ortalamaları 0,41 cm2-2,03 cm2 arasında değişim göstermiştir. Salkım boyunda daekotipler arasında çok önemli (p<0,001) farklılık tespit edilmiştir. En uzun salkım boyuAcıpayam ekotipinde (3,39 cm) belirlenirken, en kısa salkımlı bitkiler 1,05 cm ile Çivrilekotipinde ölçülmüştür. Salkım sapı uzunluğunda ekotip ortalaması 1,93 cm olmuştur.Tohumların 1000 tane ağırlığı, çimlenme hızı ve çimlenme gücü bakımından ekotipler arasındaçok önemli (p<0,001) farklılık tespit edilmiştir.Araştırma sonuçlarına göre tüm özellikler bakımından Gürün ekotipi diğerlerinden tamamenfarklı bir grupta yer almıştır.2006, 49 sayfaAnahtar kelimeler: Yonca, ekotip, morfolojik özellikleri

Abstract:
The seeds which belong to 20 alfalfa ecotype (Medicago sativa L.) obtained in 2004 fromInternational Gene Bank Resources of Aegean Agricultural Research Institute Administrationwere used in this study. Our study aims to determine the significant morphological features ofthe plants grown from these seeds and future breeding studies on the same issue by trying toestablish whether there was difference between the ecotypes regarding these attributes.According to the results of the study, considering the findings with respect to plant habitude, itwas determined that 61% of the ecotypes had erect form, 20% had semi-prostrate form and 19%had prostrate form. Regarding the prostrate, Tutak ecotype was found to be perpendicular andHafik ecotype was found to be absolutely decumbent. Highly significant difference was found(p<0,001) between the ecotypes regarding plant height, and the average plant height was foundto be 67,7 cm. While the Diyarbakır ecotype made up the thickest plant group regarding stemthickness, the plants with the thinnest structure were among the Çivril (2,08 mm), Bayındır(2,14 mm) and Hafik (2,20 mm) ecotypes. There was also highly significant difference(p<0,001) between the ecotypes relating to the number of stems considerably. The ecotypeaverages range from 5,2 stems to 12,0 stems. The average number of sub branches growingfrom the main stem was determined to be 10 units. In addition, statistically significantdifferences were determined among internot lengths of ecotypes (p<0.05). Manyas ecotype hadthe longest internot with 96,18 mm in length. Regarding the leaf features, while there washighly statistical difference (p<0,001) between ecotypes and length levels in samples collectedfrom upper, middle and lower leaves belonging to the ecotypes, the longest leaf in the middlelevel of the plants was found to be 19,96 mm and the lower and upper levels yielded 11,72 mmand 16,67 mm leaf length. The ecotype average regarding leaf width was 7,68 mm. There wasalso highly statistically significant difference between ecotypes regarding leaf area index(p<0,001) and ecotype averages ranged from 0,41 cm2 to 2,03 cm2. The rachis length analysisalso revealed highly significant difference among ecotypes (p<0,001). While the longest bunchlength was found in Acıpayam ecotype (3,39 cm), plants with the shortest rachis length weremeasured in Çivril ecotype with 1,05 cm. The ecotype average regarding the length of bunchstem was 1,93 cm. Another significant difference between the ecotypes was regarding 1000seed weight, the speed and strength of germination (p<0,001). According to the results of thestudy, Gürün ecotype stood in a completely different group than others regarding all thecharacteristics.2006, 49 pageKeywords : Alfalfa, ecotype, morphological charactersii