Silahlı mücadeleden silah bırakmaya 21. yüzyılda ayrılıkçı hareketlerin dönüşümü: MILF ve LTTE örneği
Transformation of secessionist movements in the 21st century from armed struggle to disarming: The case of MILF and LTTE
Yazar: YUNUS ÇOLAK
Danışman: DOÇ. DR. ÖZGÜN ERLER BAYIR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Ayrılıkçı hareketler = Separatist movements ; Filipinler = Philippines ; Filipinler-Mindanao = Philippines-Mindanao ; LTTE = LTTE ; Moro Ulusal Kurtuluş Cephesi = Moro National Liberation Front ; Moro İslami Kurtuluş Cephesi = Moro Islamic Liberation Front ; Siyasal değişme = Political change ; Sri Lanka = Sri Lanka ; Tamil = Tamil ; Uluslararası ilişkiler = International relations

Özet:
Uluslararası ilişkiler, yalnızca devletler arasındaki ilişkilerden değil, aynı zamanda, devlet-dışı aktörlerin de dahil olduğu çok aktörlü bir yapıya işaret etmektedir. Fakat uluslararası ilişkilerin bir parçası olarak devlet-dışı aktörlerin ve bilhassa da ayrılıkçı hareketlerin siyasaları ve bu siyasalardaki değişim, literatürde tüm yönleriyle tartışılabilmiş değildir. Örneğin devletlerin dış politikalarındaki değişime dair ortaya çıkarılmış çokça tipoloji ve/veya açıklayıcı model bulunmasına karşın, ayrılıkçı hareketlere dair böylesi durum söz konusu değildir. Dahası, ayrılıkçı hareketlerin siyasa değişimlerine odaklanan çalışmalar da hareketin karar birimi ile uluslararası sistem/konjonktür ve büyük güç siyaseti arasındaki etkileşimi büyük ölçüde göz ardı etmişlerdir. İşte literatürdeki bu iki temel eksiklikten yola çıkan bu çalışmanın temel araştırma sorusu "Belli bir toprak parçası üzerinde egemenlik iddiası olan, bu uğurda uzun yıllar konvansiyonel bir ordu karşısında savaş boyutuna kadar ulaşmış bir mücadele içerisine giren bir ayrılıkçı hareket, hangi koşullar altında bu amaç ve iddiasından vazgeçer?" şeklindedir. Bu sorunun yanıtlanabilmesi için 21. Yüzyıl zamansal bir kıstas olarak belirlenmiş; Moro İslami Kurtuluş Cephesi (MILF) ve Tamil Eelam Kurtuluş Kaplanları (LTTE) da iki örnek vaka olarak seçilmiştir. Bu anlamda 21. Yüzyıl, içerisinde barındırdığı kırılmalar, değişimler ve dönüşümler hasebiyle, ayrılıkçı hareketlerin karar birimlerinin uluslararası sistem ve büyük güç siyaseti ile etkileşiminin görece yüksek olduğu bir dönemdir. MILF ve LTTE örnekleri ise şiddet yoğunluğu bakımından savaş noktasına ulaşmış ancak 21. Yüzyılda silah bırakan yegâne iki örnektir. 
Bu çerçevede çalışmanın en temel argümanı (Hipotez 1) her iki örnekteki siyasa değişiminin, karar birimlerindeki uluslararası konjonktür ve büyük güç siyasetine dair algılamanın değişmesinin bir neticesi olarak ortaya çıktığı yönündedir. Öyle ki çalışma kapsamında her iki örnekte de bu argümanı destekleyen somut bulgulara rastlanmıştır. Ayrıca, ayrılıkçı hareketlerin karar birimlerinin uluslararası konjonktür ve büyük güç siyasetine dair algılamalarındaki değişim ihtimalinin lider değişimi (Hipotez 2) ve insan kaynağındaki azalma (Hipotez 3) ile arttığına dair de bulgulara rastlanmıştır. Dahası ayrılıkçı hareketin mücadele ettiği hasım aktörün barış yönündeki ısrarlı tutumunun (Hipotez 4) hareketin siyasasında barış yönünde bir değişimi tetikleyebileceği de yine çalışmanın bulguları arasındadır. Öyle ki MILF görüşmeler yoluyla silah bırakırken, LTTE'nin ancak askeri bir yenilgi sonrasında silah bırakmış olmasının temel kaynağı da Filipinler ve Sri Lanka'nın yaklaşımlarındaki söz konusu bu farklılıktır. Son olarak hasım aktörlerin böylesi temel bir farklılığa sahip olmalarının ise sahadaki askeri durum ile alakalı olduğuna dair bulgular çalışmada sunulmuştur. MILF ve LTTE örneklerinde, hasım aktörün ayrılıkçı hareketi askeri olarak yenememesi/ortadan kaldıramaması durumunda barışçıl yöntemlerle uzlaşmaya gitme ihtimalinin arttığına dair bulgulara rastlanmıştır (Hipotez 5). Bu çalışmanın temel argümanı çerçevesinde elde edilen bulgular çeşitli birincil ve ikincil kaynaklardan derlenmiştir. Birincil kaynaklar olarak, başta çalışmanın yazarı tarafından MILF lideri Al-Haj Murad İbrahim ve Filipinler Hükümeti Başmüzakerecisi Prof. Dr. Miriam Coronel Ferrer ile yapılan görüşmeler olmak üzere, LTTE ve MILF'nin resmi/yarı resmi yayın organlarında çıkan yayınlar taranmıştır. Dahası, LTTE, MILF ile Sri Lanka ve Filipinler Hükümetlerindeki karar alıcılara ait anı kitapları/yazıları, makaleler ve mülakatlar kullanılmıştır. Ayrıca Sri Lanka ve Filipinler'e ait resmî gazete ya da konuya dair resmi raporlar da taranmıştır. İkincil kaynaklar olarak ise yerel ve uluslararası medya organlarında çıkan haberler ile MILF ve LTTE'ye sürecine dair Türkçe ve İngilizce dillerinde yayımlanan makale ve kitaplar kullanılmıştır.
Yukarıda verilen çerçevede, çalışma, giriş ve sonuç bölümü hariç üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm içerisinde 21. Yüzyılda uluslararası ilişkilerin dönüşümü kavramsal çerçeve olarak sunulmuştur. Bu bölüm içerisinde uluslararası ilişkiler, uluslararası ilişkilerde aktör ve uluslararası sistem gibi konular ele alınmıştır. Ardından 21. Yüzyılda uluslararası ilişkilerin hangi parametreler etrafında bir dönüşüm gerçekleştirdiği ele alınmıştır. Ayrıca, yine bu bölüm içerisinde devletlerin dış politikalarındaki değişime dair çalışmalar ve özellikle de Hermann'ın tipolojisi incelenmiştir.
Çalışmanın ikinci bölümünde ise öncelikle ayrılıkçı hareketlerin tanımlanması, sınıflandırılması hususları ele alınmıştır. Ardından ayrılıkçı hareketlerin kullandıkları yöntemlerin sınıflandırıldığı bu bölüm içerisinde, aynı zamanda, ilgili literatürde ayrılıkçı hareketlerin amaç ve araç seçimlerinin hangi faktörler tarafından etkilendiği irdelenmiştir. Bu çerçevede, ayrılıkçı hareketlerin siyasa değişimlerine dair çalışmada öne sürülen modellemenin ayrıntıları da bu bölüm içerisinde verilmiştir. Ayrılıkçı hareketlerin amaç ve araçlarındaki değişime dair değişimin kaynağı, karar alma süreçleri ve değişimin boyutuna dair her bir parametre, ayrılıkçı hareketlere dair literatür ve örneklerle desteklenerek ayrı ayrı açıklanmıştır.
Çalışmanın üçüncü bölümünde ise siyasa değişimi yönünden analiz edilen MILF ve LTTE'ye dair süreçler ve bulgular verilmiştir. Her iki örnek vakanın analizi, sorunun tarihsel nedenleri ile başlatılmış ve ardından ilgili ayrılıkçı hareketin kuruluşu, amaç ve araçları ile karar alma yapıları özellikle birincil kaynaklara dayandırılarak verilmiştir. Ardından, her bir vakanın tarihsel süreç içerisinde siyasası, amaç ve araçlarındaki temel değişiklikler göz önünde bulundurularak, ayrı ayrı başlıklandırılarak analiz edilmiştir. Her bir başlık sonunda ise ilgili başlıkta verilen amaç ve/veya araç değişimi çalışmanın ileriye sürüdüğü tipoloji çerçevesinde analiz edilmiştir. Çalışmanın sonuç bölümünde ise, elde edilen bulgular değerlendirilerek ilerleyen çalışmalar için öneriler sıralanmıştır.

Abstract:
International relations point to a multi-actor structure that includes not only the relations between states but also non-state actors. However, as a part of international relations, the policies of non-state actors and especially separatist movements, and the change in these policies have not been discussed in all aspects of the literature. For example, although there are many typologies and/or explanatory models for the change in the foreign policies of states, this is not the case with separatist movements. Moreover, studies focusing on the policy changes of separatist movements have largely ignored the interaction between the decision unit of the movement and the international system/conjuncture and great power politics. The basic research question of this study, which is based on these two basic deficiencies in the literature, is: "Under what conditions does a separatist movement, which claims sovereignty over a certain piece of land and has fought against a conventional army for many years, gives up on this goal and claim?". In order to answer this question, the 21st century has been determined as a temporal criterion; Moro Islamic Liberation Front (MILF) and Tamil Eelam Liberation Tigers (LTTE) were also selected as two case studies. In this sense, the 21st century is a period in which the interaction of the decision units of separatist movements with the international system and great power politics is relatively high due to the ruptures, changes, and transformations it contains. MILF and LTTE examples, on the other hand, are the only two examples that have reached the point of war in terms of intensity of violence but laid down their weapons in the 21st century.
 In this context, the main argument of the study is that the policy change in both examples emerged as a result of the change in the perceptions of the decision units about the international conjuncture and great power politics (Hypothesis 1). Within the scope of the study, concrete findings supporting this argument were found in both examples. In addition, it has been found that the possibility of change in the perceptions of the decision units of the secessionist movements about the international conjuncture and great power politics increases with the change of leaders (Hypothesis 2) and the decrease in human resources (Hypothesis 3). Moreover, it is also among the findings of the study that the insistent attitude towards peace (Hypothesis 4) of the hostile actor that the secessionist movement is struggling with can trigger a change in the movement's policy towards peace. This difference in the approaches of the Philippines and Sri Lanka is the main source of the fact that the LTTE laid down its arms only after a military defeat, while the MILF laid down arms through negotiations. Finally, the findings that such a fundamental difference between the hostile actor is related to the military situation on the ground are presented in the study.
As a matter of fact, in the MILF and LTTE examples, there were findings showing that if the hostile actor could not defeat/eliminate the separatist movement militarily, the possibility of reaching a compromise with peaceful methods increased (Hypothesis 5). 
The findings obtained within the framework of the main argument of this study were compiled from various primary and secondary sources. As primary sources, especially the interviews conducted by the author of the study with MILF leader Al-Haj Murad Ibrahim and Philippine Government Chief Negotiator Miriam Coronel Ferrer; Publications in official/semi-official publications of LTTE and MILF were examined. In addition, the official gazettes of Sri Lanka and the Philippines or official reports on the subject were also examined. As secondary sources, news in local and international media, articles, and books published in Turkish and English on the MILF and LTTE process were used.
In the framework given above, the study consists of three parts, excluding the introduction and conclusion. In the first chapter, the transformation of international relations in the 21st century is presented as a conceptual framework. In this chapter, issues such as international relations, the issue of actors in international relations, and the international system are discussed. Then, the parameters around which international relations have transformed in the 21st century are discussed. In addition, studies on the change in the foreign policies of states, and especially Hermann's typology has been examined in this chapter.
In the second part of the study, firstly, the definition and classification of separatist movements are discussed. Then, in this section where the methods used by the separatist movements are classified, at the same time, the factors affecting the choice of the aims and means of the separatist movements in the relevant literature are examined. In this context, the details of the modeling put forward in the study on the policy changes of separatist movements are also given in this section. The source of the change in the purpose and means of the separatist movements, the decision-making processes, and each parameter of the size of the change are explained separately, supported by the literature and examples on the secessionist movements.
In the third part of the study, the processes and findings related to MILF and LTTE analyzed in terms of policy change are given. The analysis of both cases started with the historical reasons of the problem, and then the establishment, aims and means of the relevant separatist movement and decision-making structures were given, especially based on primary sources. Then, each case was analyzed by categorizing it separately, taking into account the fundamental changes in its policy, purpose, and means in the historical process. At the end of each title, the change in purpose and/or means given in the relevant title was analyzed within the framework of the typology that the study put forward. In the conclusion part of the study, the findings obtained are evaluated and suggestions for further studies are listed.