Öğretmenlerin paternalist liderlik ideal algılarının kişilik özellikleri açısından incelenmesi
Examination of teacher's ideal perceptions of paternalist leadership in terms of personality
Yazar: İBRAHİM BALABAN
Danışman: DOÇ. DR. AHMET SAYLIK
Siirt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Öğretmenlerin paternalist liderliğe ilişkin ideal algılarının sahip oldukları
kişilik özellikleri açısından incelemeyi amaçlayan bu araştırma nicel yaklaşıma uygun
olarak tarama modelde tasarlanmıştır. Çalışmanın hedef evreni 2022 – 2023 eğitim –
öğretim yılında Siirt ilinde görev yapan öğretmenlerdir. Bu evrenden kolayda
örnekleme yoluyla 390 öğretmen ve müdür yardımcısına ulaşılmıştır. Çalışmada
paternalist liderliğe ilişkin ideal algıları belirlemek için Saylık ve Aydın (2020)
tarafından geliştirilen "Paternalist Yönetici Davranışları Ölçeği (PAYDA)"
kullanılmıştır. Ölçek 30 madde ve aile havası, hayırseverlik, otoriterlik, müdahalecilik,
yetersiz görme şeklinde beş alt boyuttan oluşmaktadır. Kişilik özelliklerini belirlemek
için ise Bacanlı vd. (2009) tarafından geliştirilen "Sıfatlara Dayalı Kişilik Testi
(SDKT)" kullanılmıştır. Sıfatlara Dayalı Kişilik Testi beş faktörlü kişilik kuramı
temelinde geliştirilmiş bir ölçektir. Ölçek bu kapsamda; nevrotizm, dışadönüklük,
deneyime açıklık, uyumluluk ve özdisiplin kişilik özelliklerinden oluşmaktadır. Ayrıca
katılımcıların demografik özelliklerini belirlemek için de araştırmacı tarafından
geliştirilen "Kişisel Bilgi Formu" kullanılmıştır. Kişisel bilgi formunda cinsiyet, unvan,
mesleki kıdem, öğrenim durumu, branş alanı, en çok yaşanılan yer ve yaş değişkenleri
yer almaktadır. Veri analizinde Mann Whitney U, Kruskall Wallis H testi ve
Korelasyon analizinden yararlanılmıştır.
Veri analizleri sonucunda katılımcıların paternalist liderliğe ilişkin ideal
algılarının ölçeğin tamamına yönelik olarak düşük düzeyde olduğu belirlenmiştir. Alt
boyutlarda da aile havası ve hayırseverlik alt boyutlarına ilişkin ideal algının orta
düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca otoriterlik alt boyutu düşük düzeyde idealize
edilirken müdahalecilik ve yetersiz görme alt boyutlarına dair ideal algının çok düşük
düzeyde olduğu belirlenmiştir. Katılımcıların paternalist liderliğe ilişkin ideal algılarının
ölçeğin tamamında cinsiyet, unvan, mesleki kıdem ve yaş değişkenlerine göre anlamlı
farklılık gösterdiği; öğrenim durumu, branş alanı ve en çok yaşanılan yer
değişkenlerinde ise anlamlı farklılık göstermediği sonucuna ulaşılmıştır.
Katılımcıların kişilik özellikleri açısından da nevrotizm kişilik özelliğinde
mesleki kıdem ve yaş değişkenlerinde anlamlı farklılık tespit edilmiş, diğer kişilik
özellikleri ve değişkenlerde anlamlı farklılık bulunmamıştır. Katılımcıların kişilik
özellikleri ile paternalist liderliğe ilişkin ideal algıları arasındaki ilişkiyle ilgili olarak ise
nevrotizm kişilik özelliği ile aile havası ve hayırseverlik alt boyutları arasında negatif
yönde; otoriterlik, müdahalecilik ve yetersiz görme alt boyutları arasında ise pozitif
yönde bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Dışadönüklük ile aile havası ve hayırseverlik alt
boyutları arasında pozitif yönde; otoriterlik, müdahalecilik ve yetersiz görme alt
boyutları arasında negatif yönde, bir ilişki olduğu sonucuna erişilmiştir. Deneyime
açıklık ile aile havası ve hayırseverlik alt boyutları arasında pozitif yönde bir ilişki
olduğu hesaplanmıştır. Ayrıca deneyime açıklık ile otoriterlik, müdahalecilik ve yetersiz
görme alt boyutlarına ilişkin ortalama puanları arasında negatif yönde bir ilişki olduğu
belirlenmiştir. Öğretmenlerin uyumluluk ile hayırseverlik ortalama puanları arasında
pozitif yönde ilişki olduğu hesaplanmıştır. Bunun aksine uyumluluk ile aile havası,
otoriterlik, müdahalecilik ve yetersiz görme alt boyutları arasında negatif yönde bir
ilişki olduğu tespit edilmiştir. Özdisiplin ile aile havası ve hayırseverlik alt boyutlarına
ilişkin ortalama puanları arasında pozitif yönde bir ilişki olduğu, otoriterlik,
müdahalecilik ve yetersiz görme alt boyutları arasında ise negatif yönde bir ilişki
olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
This study, which aims to examine teachers' ideal perceptions of paternalistic
leadership in terms of their personality traits, was designed in a survey model in
accordance with the quantitative approach. The target population of the study is the
teachers working in Siirt province in the 2022 - 2023 academic year. From this
population, 390 teachers and vice principals were reached through convenience
sampling. In the study, the "Paternalistic Administrator Behaviors Scale (PAYDA)"
developed by Saylık and Aydın (2020) was used to determine ideal perceptions of
paternalistic leadership. The scale consists of 30 items and five sub-dimensions: family
atmosphere, benevolence, authoritarianism, interventionism, and underestimation. In
order to determine personality traits, the "Adjective-Based Personality Test (ABPT)"
developed by Bacanlı et al. (2009) was used. The Adjective-Based Personality Test is a
scale developed on the basis of the five-factor personality theory. In this context, the
scale consists of neuroticism, extraversion, openness to experience, agreeableness and
self-discipline personality traits. In addition, the "Personal Information Form"
developed by the researcher was used to determine the demographic characteristics of
the participants. The personal information form includes the variables of gender, title,
professional seniority, educational status, field of specialization, place of residence and
age. Mann Whitney U, Kruskall Wallis H test and correlation analysis were used in data
analysis.
As a result of the data analysis, it was determined that the participants' ideal
perceptions of paternalistic leadership were at a low level for the whole scale. In the
sub-dimensions, it was determined that the ideal perception of the family atmosphere
and philanthropy sub-dimensions was at a medium level. In addition, while the
authoritarianism sub-dimension was idealized at a low level, the ideal perception of the
interventionism and incompetence sub-dimensions was determined to be at a very low
level. It was concluded that the participants' ideal perceptions of paternalistic leadership
showed significant differences in the whole scale according to the variables of gender,
title, professional seniority and age, while there was no significant difference in the
variables of education level, branch field and place of residence.
In terms of the personality traits of the participants, a significant difference was
found in the personality trait of neuroticism in the variables of professional seniority
and age, while no significant difference was found in other personality traits and
variables. Regarding the relationship between the personality traits of the participants
and their ideal perceptions of paternalistic leadership, it was found that there was a
negative relationship between the personality trait of neuroticism and the subdimensions of family atmosphere and benevolence, and a positive relationship between
the sub-dimensions of authoritarianism, interventionism and underestimation. It was
concluded that there was a positive relationship between extraversion and the subdimensions of family atmosphere and philanthropy, and a negative relationship between
the sub-dimensions of authoritarianism, interventionism and underestimation. It was
calculated that there was a positive relationship between openness to experience and
family atmosphere and philanthropy sub-dimensions. In addition, it was determined that
there was a negative relationship between openness to experience and the mean scores
of authoritarianism, interventionism and inadequacy sub-dimensions. It was calculated
that there was a positive relationship between teachers' mean scores of agreeableness
and philanthropy. On the contrary, it was determined that there was a negative
relationship between agreeableness and the sub-dimensions of family atmosphere,
authoritarianism, interventionism and perceived inadequacy. There was a positive
correlation between the mean scores of self-discipline and the sub-dimensions of family
atmosphere and philanthropy, and a negative correlation between the sub-dimensions of
authoritarianism, interventionism and perception of inadequacy.