Gazzâlî'nin usûl anlayışında mevhûm deliller
The supposed sources in al-Ghazālī's islamic legal theory
Yazar: HACI BAYRAM DUMAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞEGÜL YILMAZ
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Delil = Evidence ; Gazzali = Gazali ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Usulü`l-fıkh = Usul al-figh ; İslam hukuku = Islamic law

Özet:
Fıkıh usûlü ilminde önemli bir yere sahip olan Gazzâlî, ortaya koyduğu görüşlerle kendisinden sonra yazılmış -neredeyse- tüm usûl eserlerine bir şekilde etkide bulunmuş bir şahsiyettir. Bu büyük usûl âliminin şer'î delillere bakış açısını, hangi delilleri aslî, hangi delilleri tâlî kabul ettiğini bilmek hem hukuk teorisi bakımından hem de İslâm hukukundaki hüküm kaynaklarını anlamak bakımından önemlidir. Gazzâlî'nin, diğer âlimlerin kabul ettiği bazı delilleri niçin reddettiğini bilmek de bu anlama faaliyetinin önemli bir kısmını oluşturmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Gazzâlî'nin meşhur eseri el-Müstasfâ'da mevhûm deliller adını vererek reddettiği, sahih bir yöntem veya kaynak olarak kabul etmediği delilleri incelemek ve bunlara itiraz sebeplerini anlamaktır. Bu amacı gerçekleştirmek üzere çalışmamız, üç ana bölümden oluşturulmuş; birinci bölümde Gazzâlî'nin özellikle de ilmî ve fıkhî şahsiyeti hakkında özet bilgi verilmiş; ikinci bölümde, Gazzâlî'nin aslî delillere bakışının genel bir çerçevesi çizilerek son bölümün daha iyi anlaşılmasına zemin hazırlanmış; üçüncü ve son bölümde ise asıl araştırma konumuz olan, Gazzâlî'nin mevhûm olarak isimlendirdiği dört delil tek tek incelenmiştir. Bu deliller, şer'u men kablenâ, sahâbe kavli, istihsan ve istıslâhtır. Çalışmada, Gazzâlî'nin delil anlayışı ve genel olarak şer'î deliller hakkında bazı sonuçlara ulaşılmıştır.

Abstract:
al-Ghazālī, who has an important place in the science of fiqh methodology, is a personality who has had some influence on almost all the methodology works written after him with the views he put forward. It is important to know the point of view of this great method scholar on the shar'ī evidence, and which evidence he accepted as primary and which evidence as secondary, both in terms of legal theory and in terms of understanding the sources of Islamic rules. It is also important to know why al-Ghazālī rejected some of the evidence accepted by other scholars. The aim of this study is to examine evidence that al-Ghazālī rejected by calling it supposed/false evidence in his famous work, al-Mustaṣfā, and which he did not accept as a true method or source, and to understand his reasons for objecting to them. In order to realize this aim, our work consists of three main parts; In the first part, brief information about al-Ghazālī's scientific and legal personality is given; In the second part, a general framework of al-Ghazālī's view of the original evidence was drawn and the ground was prepared for a better understanding of the last part; In the third/last part, the four evidence, which are our main research subject, which al-Ghazālī named as mawhūm, are examined one by one. These proofs are shar'u men qablenā, legal opinion of companion (qawl al-ṣahābī), istiḥsān (juristic discretion) and istıṣlāḥ (to deem proper/benefit). In the study, some conclusions were reached about al-Ghazālī's understanding of evidence and sources of Islamic rules.