Pandeminin ardından COVİD-19 pnömonisi ile yatanhastalarda fibrozis benzeri bulgu sıklığı veetkileyen faktörler
After the pandemic; frequency of fibrosis-like findings and influencing factors in patients hospitalized and discharged with COVID-19 pneumonia
Yazar: GÖZDE SELVİ GÜLDİKEN
Danışman: PROF. DR. İLKNUR BAŞYİĞİT
Kocaeli Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Göğüs Hastalıkları = Chest Diseases

Özet:
Amaç: Çalışmamızda Coronavirus Hastalığı-2019'a bağlı (COVID-19) pnömoni geçiren
hastalarının kontrol toraks bilgisayarlı tomografi (BT) görüntülemelerinde sebat eden fibrozis
benzeri değişikliklerin incelenmesi ve bu değişiklikler ile hastaların klinik durumları,
demografik bilgileri, laboratuar parametreleri, akciğer tutulumu derecesi ve almış oldukları
tedaviler arasındaki ilişkinin ortaya konulması amaçlanmıştır.
Yöntem: Kocaeli Üniversitesi Hastanesi COVID-19 servisinde 11 Mart 2020 ile 31 Mart 2021
tarihleri arasında yatırılarak takip edilen ve Revers Transkripsiyon Polimeraz Zincir
Reaksiyonu (RT-PCR) testi ile COVID-19 tanısı doğrulanmış yetişkin hastalardan (18 yaş ve
üstü) tıbbi dosyalarda pnömonik infiltrasyonlar kaydedilmiş hastalar elektronik tıbbi
kayıtlardan retrospektif olarak çalışmaya alınmıştır. 6 aylık süreçte 6 aylık süreçte kontrol BT
görüntülemelerinde fibrozis benzeri değişiklik izlenen ve izlenmeyen gruplar arasında
demografik veriler (yaş, cinsiyet), laboratuvar bulguları (hemogram verileri, C- Reaktif Protein
(CRP), D-dimer, fibrinojen, ferritin, prokalsitonin, Laktat Dehidrogenaz (LDH)) eşlik eden
hastalıklar, almış oldukları tedaviler ve komplikasyonlar kıyaslanmıştır.
Bulgular: Çalışmamıza kontrol görüntülemesi olan n=140 (%52) kadın ve n=129 (%18) erkek
olmak üzere 269 hasta dahil edilmiştir. Çalışma popülasyonunun %17,8'inde ise
görüntülemelerde fibrozis benzeri bulguların devam ettiği görülmüştür. Ek hastalık gruplarında
%39 oranla en sık hipertansiyon görülmekle birlikte, fibrotik değişiklik gelişimi açısından da
anlamlı bulunmuştır. Demografik faktörler arasında yaş önemli bir risk faktörü olarak ortaya
çıkmış ve yaşlı bireylerde kalıcı fibrotik değişikliklerin görülme olasılığının daha yüksek
olduğunu göstermiştir. Ayrıca, koroner arter hastalığı ve konjestif kalp yetmezliği gibi
komorbiditeler fibrotik bulguların gelişme riskinde artış ile ilişki göstermiştir.
Oksijen ihtiyacı gelişmesi ve steroid uygulaması gibi tedaviyle ilgili faktörler, fibrotik benzeri
değişikliklerin gelişimi için potansiyel risk faktörleri olarak tanımlanmıştır. Ancak, plaquenil
veya tocilizumab gibi spesifik ilaçların kullanımı fibrozis oluşumu ile anlamlı bir ilişki
göstermemiştir. Hastanede yatış süresi, cinsiyet, diabetes mellitus, kronik obstrüktif akciğer
hastalığı, kronik böbrek hastalığı, astım ve kanser varlığı fibrotik değişiklikler için anlamlı bir
korelasyon göstermezken, bulgularımız ileri yaş hastalar ve belirli komorbiditeleri olanlar için
dikkatli izlem ve potansiyel müdahalelerin öneminin altını çizmektedir.
Sonuç: Çalışmamız post-COVID hastalarda fibrotik benzeri değişikliklerin devamlılığına ışık
tutmakta, altta yatan olası mekanizmaları aydınlatmak ve bu komplikasyonlar açısından yüksek
risk altındaki bireylere hedefe yönelik müdahaleler geliştirmek için daha fazla araştırma
yapılması gerektiğini vurgulamaktadır. Bu bulgular, COVID-19'un uzun vadeli sonuçlarının
giderek daha iyi anlaşılmasına katkıda bulunmakta ve hastalığın ardından bireyleri takip ve
tedavi eden sağlık profesyonelleri için değerli bilgiler sağlamaktadır.
Anahtar kelimeler: COVID-19, fibrozis, postcovid

Abstract:
Introduction: In our study, we aimed to examine the persistent fibrotic-like changes in control
thorax computed tomography (CT) imaging of patients with pneumonia due to Coronavirus
Disease-2019 (COVID-19) and to reveal the relationship between these changes and the clinical
status, demographic information, laboratory parameters, severity of lung parenchymal
involvement and the treatments received.
Material and Method: Adult patients (18 years of age and older) who were hospitalized and
followed up in the COVID-19 ward of Kocaeli University Hospital between March 11, 2020
and March 31, 2021 and whose diagnosis of COVID-19 was confirmed by Reverse
Transcription Polymerase Chain Reaction (RT-PCR) test and pneumonic infiltration was
observed were retrospectively included in the study from electronic medical records. During
the 6-month period, demographic data (age, gender), laboratory findings (hemogram data, CReactive Protein (CRP), D-dimer, fibrinogen, ferritin, procalcitonin, Lactate Dehydrogenase
(LDH)) comorbidities, treatments and complications were compared between the groups with
and without fibrotic-like changes on control CT imaging.
Results: Our study included 269 patients with control imaging, n=140 (52%) women and
n=129 (18%) men. In 23.8% of the study population, fibrosis-like findings persisted on
imaging. Among the comorbidity groups, hypertension was the most common with a rate of
39% and was also significant in terms of the development of fibrotic changes. Among the
demographic factors, age emerged as a significant risk factor, suggesting a higher likelihood of
persistent fibrotic changes in older individuals. Additionally, comorbidities such as coronary
artery disease and congestive heart failure demonstrated associations with an increased risk of
developing fibrotic findings.
Treatment-related factors, such as the need for oxygen supplementation and the administration
of steroids, were identified as potential risk factors for the development of fibrotic-like changes.
However, the use of specific medications such as plaquenil or tocilizumab did not show a
significant association with the occurrence of fibrosis. While gender, length of hospitalization,
diabetes mellitus, chronic kidney disease, chronic obstructive pulmonary disease, asthma, and
the presence of cancer did not exhibit significant correlations with fibrotic changes, our findings
underscore the importance of vigilant monitoring and potential interventions for older
individuals and those with specific comorbidities.
Conclusion: Our study sheds light on the persistence of fibrotic-like changes in post-COVID19 patients, emphasizing the need for further research to elucidate the underlying mechanisms
and develop targeted interventions for individuals at higher risk of these complications. These
findings contribute to the evolving understanding of the long-term consequences of COVID-19
and provide valuable insights for healthcare professionals managing and treating individuals in
the aftermath of the disease.
Keywords: COVID-19, fibrosis, postcovid