Pediatrik baş ağrısı vakalarının klinik ve EEG özelliklerinin değerlendirilmesi
Evaluation of clinical and EEG features of pediatric headaches
Yazar: FATMA CEREN KIRAL
Danışman: DOÇ. DR. RABİA GÖNÜL SEZER ; DOÇ. DR. NİLÜFER ELDEĢ HACIFAZLIOĞLU ; DR. EMEK UYUR YALÇIN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / ​Zeynep Kamil Kadın ve Çocuk Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Baş ağrısı = Headache ; Baş ağrısı bozuklukları = Headache disorders ; Elektroensefalografi = Electroencephalography ; Epilepsi = Epilepsy ; Migren hastalıkları = Migraine disorders ; Çocuklar = Children

Özet:
Amaç:  Baş ağrısı çocukluk ve adölesan dönemde okul günü kaybına neden olması, çocukların ruhsal ve fiziksel durumlarını etkilemesi nedeniyle önemli bir sağlık problemidir. Görülme sıklığının yüksek olması, çocukları da en az erişkinler kadar etkilemesi nedeniyle tüm dünyada doktora en sık başvuru nedenleri arasındadır. 
Migren ve gerilim tipi baş ağrısı (GTBA) çocukluk ve adölesan dönemde en sık görülen baş ağrısı tipleridir. Bu çalışmada migren ve GTBA tanısı alan hastaların klinik, demografik ve elektroensefalografik (EEG) özelliklerinin belirlenmesi amaçlandı.                     
Gereç ve Yöntem: Ocak 2015 – Kasım 2019 tarihleri arasında Zeynep Kamil Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Nöroloji polikliniğine başvuran ve birincil baş ağrısı tanısı alarak takip edilen 5-17 yaş arası hastaların verileri incelendi. Tanı kriterlerine göre migren ve GTBA olarak iki gruba ayrılan toplam 474 hasta çalışmaya dahil edildi. Çalışmaya dahil edilmeme kriterleri, 2 yaşından küçük olmak, baş ağrısının ikincil bir nedene bağlı olması, baş ağrısının 3 aydan daha kısa süreli olması, post travmatik baş ağrısı olması olarak belirlendi. GTBA tanısı alan 348 hasta ve migren tanısı alan 126 olgunun klinik, demografik ve laboratuvar verileri retrospektif olarak değerlendirildi. Verilerin analizi için NCSS (Number Cruncher Statistical System) 2007 Statistical Software (Utah, USA) paket programı kullanıldı. 

Bulgular: GTBA grubunda yaş ortalaması 12,14 ± 3,08 yıl, migren grubunda yaş ortalaması 11,32 ± 3,09 yıl idi. Migren sıklığı 5-7 yaş ve 8-11 yaş gruplarında GTBA'ya göre anlamlı olarak yüksek saptandı. Migren grubundaki erkek hasta varlığının GTBA grubuna göre anlamlı olarak yüksek olduğu dikkati çekti. Aylık atak sayısı GTBA grubunda migren grubuna göre anlamlı derecede yüksek iken (p=0.0001), migren grubunda baş ağrısı atak süresi GTBA grubuna göre anlamlı olarak daha uzundu (p<0.001). Tek taraflı ağrı varlığı migren grubunda GTBA grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek bulundu (p=0.0001). Baş ağrısı atağı sırasında fotofobi, fonofobi, bulantı ve kusma görülme oranının migren grubunda GTBA grubuna göre anlamlı derecede yüksek olduğu gözlendi (p=0.0001). Tüm hastaları EEG bulguları açısından incelediğimizde 474 hastanın 51'inin (%10,7) EEG incelemesinde anormallik olduğu belirlendi. GTBA grubundaki 348 hastanın 23'ünün (%6,7) EEG incelemesinde anormallik saptanırken; migren grubundaki 123 hastanın 28'inin (%22,3) EEG'sinde anormallik izlendi. EEG anormalliği görülme oranı migren grubunda GTBA grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksekti (p=0.0001). Ailesinde migren veya epilepsi öyküsü olan hastalarda EEG'de anormallik görülme oranı aile öyküsü olmayan hastalara göre anlamlı derecede yüksekti (p=0.048). GTBA grubundaki 6 hastaya (%1,72), migren grubunda ise 39 hastaya (%30,9) koruyucu tedavi verildiği görüldü ve koruyucu tedavi ihtiyacı migren grubundaki hastalarda GTBA grubundaki hastalara göre istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek bulundu (p=0.0001).
Sonuç: Bu çalışma ile birincil baş ağrısı tanılı çocukların demografik ve klinik verileriyle, baş ağrısı ve EEG bozuklukları arasındaki ilişki gösterilmiştir. Birincil baş ağrısı olan çocuklarda altta yatan epileptik bir durum olabileceği ve uygun antiepileptik tedavi ile yaşam kalitesinin arttırılabileceği anlaşılmıştır. Her ne kadar kronik baş ağrısının değerlendirilmesinde rutin EEG çekimi önerilmese de, atipik ağrı veya aura, bilinç kaybı, ağrı kesiciye yanıt vermeyen baş ağrısı veya ailede epilepsi/migren öyküsü olması durumunda EEG önemli bir destekleyici tanı aracı haline gelmektedir.

Abstract:
Objective: Headache is an important health problem, causes loss of school days during childhood and adolescence and affects mental and physical conditions of children. It is among the most frequent reason to consult a doctor all over the world because of its high incidence and that it affects children as much as adults.
Migraine and tension type headache (TTH) are the most common types of headache in childhood and adolescence. The aim of this study is to evaluate the clinical, demographic and electroencephalographic (EEG) features of patients diagnosed with migraine and TTH.

Material and Method: Patients aged between 5-17 years with the diagnosis of primary headache, who were admitted to Zeynep Kamil Training and Research Hospital Pediatric Neurology outpatient clinic, from January 2015 to November 2019 were included in this study. In total, 474 patients data was analyzed and patients were grouped as either as migraine or TTH. Exclusion criterias were determined as being younger than 2 years old, headache realed to secondary causes, headache period of less than 3 months, post-traumatic headache. Clinical, demographic and laboratory data of 348 patients with TTH and 126 patients with migraine were evaluated retrospectively. NCSS (Number Cruncher Statistical System) 2007 Statistical Software (Utah, USA) package program was used for data analysis.

Results: The mean age of the patients was 12,14 ± 3,08 and 11,32 ± 3,09 years in TTH and migraine groups respectively. The frequency of migraine was found to be significantly higher in the age groups of 5-7 years and 8-11 years compared to TTH. It was noted that the presence of male patients in the group with migraine was significantly higher than the group with TTH. While the number of monthly attacks was significantly higher in the group with TTH compared to the group with migraine (p = 0.0001), the duration of headache attack in the group with migraine was significantly longer than the group with TTH (p <0.001). The presence of unilateral pain was statistically higher in the group with migraine than the group with TTH (p = 0.0001). During the headache attack, the presence of photophobia, phonophobia, nausea and vomiting was significantly higher in the group with migraine than in the group with TTH (p = 0.0001). Examining all patients in terms of EEG results, 51 of 474 patients (10,7%) were found to have abnormalities in the EEG examination. While 23 (6,7%) of 348 patients in the group with TTH had abnormalities in the EEG examination; abnormalities were observed in 28 (22,3%) of 123 patients in the group with migraine. The rate of EEG abnormality was significantly higher in the group with migraine than in the group with TTH (p = 0.0001). The patients with a family history of migraine or epilepsy, the rate of EEG abnormalities were significantly higher than the patients without a family history (p = 0.048). It was seen that 6 patients (1,72%) in TTH group and 39 patients (30,9%) in migraine group were given preventive treatment, and the need for preventive treatment was found to be significantly higher in migraine group than TTH group (p = 0.0001).

Conclusion: With this study, demographic and clinical data of children diagnosed with primary headache and the relationship between headache and EEG disorders were shown. It has been shown that there may be an underlying epileptic condition in children with primary headache and the quality of life can be improved with appropriate antiepileptic treatment. Although routine EEG investigation is not recommended for the evaluation of chronic headache, EEG becomes an important supportive diagnostic tool in case of atypical pain or aura, loss of consciousness, headache that does not respond to painkillers or a family history of epilepsy / migraine.