kamu yayıncılığı
The Çepnis in Harşit basin
Yazar: SÜLEYMAN PEKİN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. RECEP YAŞA
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Coğrafya = Geography ; Tarih = History
Dizin: Dini hayat = Religious life ; Harşit vadisi = Harşit valley ; Kültürel yapı = Cultural structure ; Kürtün havzası = Kürtün basin ; Sosyokültürel yapı = Socio-cultural structure ; Çepniler = Cepnies ; İdari yapı = Administrative structure

Özet:
Günümüzde yerel tarih araştırmaları genele nazaran daha çok ilgi görmektedir. `Harşit Havzasında Çepniler' başlıklı çalışmamız coğrafî olarak Doğu Karadeniz Bölümü'ndeki Harşit Nehri vadisinde yer alan başta Kürtün ve Doğankent, yanı sıra Torul ile Tirebolu arasını; Çanakçı, Güce yerleşim yerlerini kapsamaktadır. Malazgirt Savaşı sonrasında Ortaasya'dan İran güzergâhından geçerek Anadolu'ya yerleşen 24 Oğuz boyundan bir tanesi de Çepnilerdir. Zamanla Anadolu'nun dört bir yanına ve Kuzey Suriye topraklarına yerleşen Çepni Boyunun en etkili ve teşkilatlı olarak yaşadığı yer ise Karadeniz Bölgesidir. XIII. yüzyıldan itibaren Batı ve Orta Karadeniz'e (Sinop, Ordu) yerleşen Çepniler, XIV. yüzyıldan itibaren bugünkü yurtları olan Harşit Havzasına Kürtün merkez olmak üzere yerleşmişlerdir.Danişmentlilerin siyasî mirasçısı olan Çepniler bölgede Ordu merkezli Bayramlı yada diğer adıyla Hacıemiroğulları Beyliği'ni kurup yaşatmışlardır. Harşit Havzasındaki Çepniler de beyleri vasıtasıyla uzun yıllar yarı bağımsız yaşamış ancak Osmanlıların Akkoyunluları Otlukbeli Savaşı'nda yenmesiyle Osmanlı toprak sistemine dâhil edilmişlerdir. Devlete müsellem tarzı askerî hizmetlerde bulunan Çepniler buna mukabil vergi yükünden muaf tutulmuşlardır. Harşit Havzasında hayvancılık ve yavaş yavaş artan miktarda tarımla uğraşan Çepniler, yöredeki madenlerde de çalışarak bakır, gümüş ve kömür üretiminde yer almışlardır. Nüfus olarak sürekli değişik yerlere göç veren Çepniler dinî anlamda hassasiyeti yüksek bir topluluk olarak bilinmiş ve dinî cereyanların birçoğunda yer tutmuşlardır. Bu noktada en çok kuruluşunda payları olan Safevî Devletinin Alevîlik inancından etkilenmişler fakat çoğunluk olarak Sünnî inancını devam ettirmişlerdir.Osmanlı Devleti'nin Duraklama, Gerileme ve Dağılma devirlerinde yöresel ayaklanmalara eşlik eden ve zamanla kendi içlerinden âyân denilen yerli derebeylerini çıkaran Çepniler, Doğu Karadeniz'deki diğer topluluklarla da sık sık çatışmışlardır. Savaşçı, mücadeleci anlamlarına gelen Çepni kelimesi günümüzde yöre insanını da tarif eden bir özellik taşımaktadır. `Otçu Göçü' adı verilen ve Ortaasya'dan Anadolu'ya taşınan konar-göçer hayatının vazgeçilmezi olan Yaylacılık geleneği adeta bölgede bir araya gelme ve toplanma bayramıdır. Eski Türk kültürünün capcanlı izlerini taşıyan yöre tarihteki etkin rolünü tekrar bulma arayışındadır.Çepnilik bilinci bakımından son on yılda oldukça çok faaliyete imza atılmıştır. Yöredeki kültürel öğeler, edebî ürünler ve unutulmaya yüz tutmuş dinî ritüeller yeniden canlanma ivmesini kazanmıştır. Bilhassa tarihte yer etmiş dinî kanaat önderleri, I.Dünya Savaşı şehitleri, Millî Mücadele'ye emek verenler amatör - profesyonel çalışmalarla tekrar hatırlanarak yörenin tarihten günümüze gelişimi ve o tarihsel sürecin kahramanları unutulma zemininden çıkarılmışlardır.

Abstract:
In recent times local historical researches draw intense interest than that of general researches. Our study titled ?The Çepnis in Harşit Basin? includes the settlements called Çanakçı and Güce, geographically localized in Eastern Blacksea Region in Harşit River Valley, primarily Kürtün and Doğankent and accordingly between Torul and Tirebolu. The Çepnis are one of the 24 tribes formed of the Oghuz who settled in Anatolia after passing Iran course after Malazgirt War. In times they settled in various places in Anatolia and Northern Syria but the most important place in which the Çepnis setlled is Blacksea Region. They used to live there in organized form. They settled in Western and Middle Blacksea Region since XIII.century, especially in Sinop and Ordu, and they moved to Harşit Basin since XIV. centuries and setlled in Kürtün. Here is the center of this tribe in today.The Çepnis, who are the political inheritors of Danishments established in the region principalities of Bayramlı or Hacıemiroğulları Principality which is center is Ordu. The Çepnis in Harşit Basin lived semi independent in long years however they were included in Ottoman soils after theOttoman beat Akkoyuns in Otlukbeli War. The Çepnis gave military services to the state in the form of Müsellem and in return they were exempt from the tax burden. They lived in Harşit Basin by animal husbandary and in some extent by agriculture, they worked in the mines in the region and produced some metals such as copper, silver and coals. The Çepnis, who migrated to various places in long years has a higher religion sensitivity and placed in many religion streams. They were basicly influenced by the Alawism of Shia State who had a sare in their foundation, however in majority they are in Sunni faith.The Çepnis was subjected to various insurgencies in the period of Unproductive, Decline and Dispersion Periods of Ottoman State and influenced by the landed propietors called Ayan. They frequently conflicted with other tribes settled in Eastern Black Sea. ?Çepni? means warrior, combative and this feature implies the people in this region. The transhumance tradition which is indispensable characteristic of nomad life that is also called ?ot göçü? is almost a festival in the region for gathering. The region which protects the old Turkish culture is in efforts to find its effective role in historical periods.Awareness of being Çepni gave many activities in recen times. The cultural elements in the region, literary products and religion rituals which are in the hand of oblivion ha gained impetebce to revive. Especially religion opinion leaders in history, martyrs in the First World War and the warriora in Independance War have been reacalled in our day.