Obezite merkezinde izlenen ve aile hekimliği polikliniğine başvuran obezitesi olan hastaların kanser tarama programlarına katılım durumunun karşılaştırılması
Comparison of the participation status of patients with obesity to cancer screening programs followed in the obesity center and admitted to family medicine polyclinic
Yazar: SEZGİN TÜRKOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ÖZEN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi​ / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Hasta eğitimi = Patient education ; Kitle taraması = Mass screening ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Obezite = Obesity

Özet:
Giriş: Günümüz toplumunda sağlık sorunları arasında kronik hastalıklar çok önemli bir yere sahiptir. Dünyada ve bizim toplumumuzda son yıllarda en çok öne çıkan ve sigara ile birlikte önlenebilir ölümlere en çok yol açan sağlık sorunu obezitedir. Obezite birçok hastalığa sebep olmakta, sağlık harcamalarını da artırmaktadır. Başta tip 2 diyabet ve prediyabet olmak üzere kalp-damar hastalıkları, hipertansiyon (HT), hiperlipidemi (HL), serebrovasküler hastalık, çeşitli kanserler, obstrüktif uyku-apne sendromu, non-alkolik karaciğer yağlanması, gastroözofageal reflü hastalığı, safra yolları hastalığı, polikistik over sendromu, infertilite, osteoartroz ve depresyon gibi pek çok sağlık sorununa yol açmaktadır. Obezite ile ilişkili önemli bir sağlık sorunu ise obezitenin bazı kanserler için risk faktörü olmasıdır. Bu kanserler arasında özofagus, erkeklerde kolon, pankreas, kadınlarda postmenapozal meme, endometrium ve renal kanserler vardır. Bununla birlikte obezitesi olan bireylerin kanser taramalarına katılım konusunda bazı engelleri vardır.
Obezitenin ülkemiz sağlık sorunları arasındaki önemi ve artan prevalansı nedeniyle son yıllarda obezite ile mücadeleye çok önem verilmiş, bu amaçla ikinci ve üçüncü basamak sağlık kuruluşları bünyesinde obezite merkezleri açılmıştır. Bu çalışma ile Sağlık Bilimleri Üniversitesi Antalya Eğitim Araştırma Hastanesi (EAH) Aile Hekimliği polikliniklerine çeşitli nedenlerle başvuran obezitesi olan ve yine Antalya EAH Obezite Merkezi'nde (OM) izlenen obezitesi olan hastalara ulusal kanser taramaları hakkında bilgi verilmiş, daha sonra bu iki grubun kanser tarama programlarına katılım durumu karşılaştırılmıştır. Bu çalışmada Antalya EAH OM'de izlenen hastaların kanser tarama programlarına katılım bakımından olumlu sağlık davranışı geliştirip geliştirmediğinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Hastalara kanser taramaları hakkında bilgi vermek ise ikincil amaç olarak belirlenmiştir.
Yöntem: Çalışmaya dahil edilen hastalar, obezitesi olan daha önce malignite tanısı almamış olan, 18 yaşından büyük, gebe olmayan kişilerden oluşmaktadır. Bu koşulları taşıyan OM'de izlenen 185, polikliniğe başvuran 191 hasta olmak üzere toplam 376 hasta çalışmaya dahil edildi. Hastalara kanser taramaları yaptırma durumlarını belirlemeye yönelik sorular araştırmacı tarafından yüz yüze görüşülerek soruldu ve yanıtlar kaydedildi. Hastaların boy, vücut ağırlığı, bel çevresi ve kalça çevresi ölçümleri araştırmacı tarafından yapıldı ve beden kitle indeksleri (BKİ) hesaplandı, sonuçlar araştırma formuna kaydedildi. Arkasından hastalara obezite ile ilişkili kanser riskleri hakkında ayrıntılı bilgi verilerek eksik olan kanser taramalarını yaptırmaları için uygun yönlendirmeler yapıldı ve hazırlanan broşür verildi. En az üç ay sonra hastalara telefonla ulaşılarak ulusal kanser tarama programında yer alan taramaları yaptırma durumları ve antropometrik ölçümleri öğrenildi, yanıtları araştırma formuna not edildi; iki grup arasındaki farklılıklar incelendi.
Bulgular: Çalışmanın başlangıcında kanser taramalarına katılım durumu değerlendirilen toplam 376 hastanın 254'ü (%67,6) daha önce kanser taraması yaptırmıştır. OM'de izlenen 185 hastanın 144'ü (%77,8) polikliniğe başvuran 191 hastanın 110'u (%57,6) daha önce kanser taraması yaptırmıştır; iki grup arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0,001). Eğitim sonrası kanser taramalarına katılım durumu değerlendirilmiştir. Buna göre toplam 376 hastanın 241'i (%64,1); OM'de izlenen hastaların 146'sı (%78,9), polikliniğe başvuran hastaların 95'i (%49,7) eğitim sonrası kanser taraması yaptırmıştır; iki grup arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0,001). Kanser taraması yaptırması gereken hastaların eğitim öncesi ve sonrası kanser taraması yaptırma durumu değerlendirildiğinde taramayı hiç yaptırmayanlar ile eğitim öncesi yaptıranlar poliklinik grubunda yüksekken, taramayı eğitim öncesi ve eğitim sonrası yaptıranlar OM'de izlenen hastalarda daha yüksek tespit edildi; aradaki fark istatistiksel olarak anlamlıydı (p<0,001). Kendi kendine meme muayenesi (KKMM) yapması gereken hastaların eğitim öncesi ve sonrası KKMM yapma davranışları incelendiğinde meme muayenesini hiç yapmayanlar; poliklinik grubunda 33 (%24,8) kişi iken, OM'de izlenen 24 (%13,8) kişidir. Eğitim sonrası KKMM yapanlar ise OM'de izlenenlerde 61 (%35,1) kişi iken poliklinik grubunda 29 (%21,8) kişidir; iki grup arasında anlamlı fark belirlenmiştir (p=0,005). Hastaların antropometrik ölçümlerindeki fark gruplara göre karşılaştırıldığında medyan BKİ, OM'de izlenenlerde 2,44 kg/m2 azalmışken poliklinik grubunda 0,68 kg/m2 azalmıştır; iki grup arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0,001). Kanser taraması yaptırması gereken hastalarda eğitim sonrası en az bir kanser taraması yaptırma durumunu bağımsız olarak etkileyen faktörleri belirlemek için yapılan çok değişkenli lojistik regresyon analizi sonucunda, kadın olma (OR: 68,697; %95 CI: 9,01-523,761; p<0,001), OM'de izleniyor olma (OR: 2,353; %95 CI: 1,248-4,437; p=0,008) ve kentsel bölgede yaşamanın (OR: 2,507; %95 CI: 1,019-6,166; p=0,045) eğitim sonrası kanser tarama yaptırma durumunu olumlu yönde etkilediği belirlenmiştir.
Sonuç: Çalışmada OM'de izlenen obez hastaların, polikliniğe başvuran obez hastalara göre verilen eğitim sonrası kanser taramalarına uyumunun ve farkındalığının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Aynı zamanda OM'de izlenen hastaların kilo vermede polikliniğe başvuran obez hastalara göre daha başarılı olduğu saptanmıştır. Buna göre davranışçı tedaviyle sağlıklı yaşam tarzını benimsetmeyi amaçlayan obezite merkezlerinin sağlığın korunması ve geliştirilmesine yönelik önemli bir işlevi olduğu söylenebilir.

Abstract:
Introduction: Chronic diseases are one of the most important health problems in today's society. In recent years, around the world and in our society obesity along with smoking are one of the most frequent preventable death causes. Obesity causes many diseases and increases health care spending. Obesity could cause type 2 diabetes mellitus (T2DM), prediabetes, hypertension, hyperlipidemia, coronary heart diseases, cerebrovasculer diseases, various cancers, obstructive sleep apne syndrome, non-alcholic fatty liver diseases, gastroesophagial reflux disease, biliary tract diseases, polycystic ovary syndrome, infertility, osteoarthrosis, depression and many other diseases. One of the obsesity related health problems is being risk factor of various cancers. Obesity is a risk factor for esophagial cancer, colon cancer in men, pancreas cancer, postmenopausel breast cancer, endometrium and renal cancer. In addition there maybe some barriers for obese patients to participate in cancer screening programs. Due to the importance of obesity among health problems of our country and its increasing prevalence, great importance has been given to the fight against obesity in recent years. For this purpose, obesity centers have been opened within the body of secondary and tertiary healthcare institutions. With this study, information about national cancer screening was given to the patients with obesity who applied to Antalya Training and Research Hospital Family Medicine polyclinics for various reasons and to the patients who were followed up at the obesity center, the participation of these two groups in cancer screening programs was compared. In this study, it was aimed to determine whether the patients who were followed up in the obesity center developed positive health behavior in terms of participation in cancer screening programs. Providing informaton to patients about cancer screening has been identified as a secondary goal.
Method: The patients included in the study were non-pregnant individuals older than 18 years of age with obesity who had not been diagnosed with malignancy before. A total of 376 patients who meets the conditions, 185 of whom were followed up in the obesity center and 191 patients who applied to the outpatient clinic, were included in the study. Questions containing information such as the status of having cancer screening were asked by the researcher to the patients in a face-to-face interview and the answers were recorded. The height, weight, waist circumference and hip circumference of the patients were measured by researcher and body mass index (BMI) was calculated and results were recorded in the research form. Afterwards detailed information about the cancer risks associated with obesity was given and appropriate instructions were made to the patients for the missing cancer screening and then a prepared brochure was given. At least three months later, the patients were contacted by phone, and their status of screening in the national cancer screening program and anthropometric measurements were learned, their answers were noted on the research form, and the differences between the two groups were examined.
Results: At the beginning of our study, participation in cancer screening was evaluated. Accordingly, 254 of 376 patients (67.6%) had cancer screening before.144 (77.8%) of 185 patients followed-up in the obesity center, 110 (57.6%) of 191 patients who applied to the outpatient clinic had previously undergone cancer screening and a significant difference was found between the two groups (p<0,001). Participation in cancer screening after training has been evaluated. Accordingly, 241 (64.1%) of 376 patients in total, 146 (78.9%) patients in the obesity center, 95 (49.7%) of the patients who applied to the outpatient clinic had cancer screening after training, between the two groups a significant difference was determined (p<0,001). Pre- and post-training cancer screening status of patients who needed cancer screening was evaluated. While those who never had cancer screening and those who had before training were higher in the polyclinic group, those who had screening before and after training were found significantly higher in patients with follow-up at the obesity center (p<0,001). Breast self-examination behaviors of patients who needed to perform breast self-examination, before and after training were evaluated. Those who never had breast examination were 33 (24.8%) people in the polyclinic group and 24 (13.8%) people in the obesity center, those who had breast self-examination after the training were 61 (35.1%) people in the obesity center while 29 (21.8%) people in the outpatient polyclinic group, a significant difference was determined between the two groups (p=0,005). When the difference in the anthropometric measurements of the patients was compare with the groups, the median BMI decreased by 2.44 kg/m2 in obesity center, while it decreased by 0.68 kg/m2 in the outpatient group, a significant difference was found between the two groups (p<0,001). As a result of the multivariate logistic regression analyses to performed to determine factors that independently affect the status of having at least one cancer screening after training in patients who need cancer screening showed that being female (OR:68,697; %95 CI: 9,01-523,761; p<0,001), being followed up in the obesity center (OR:2,353; %95 CI: 1,248-4,437; p=0,008) and living in an urban area (OR:2,507; %95 CI: 1,019-6,166; p=0,045) positively affect the participation in cancer screening.
Conclusion: In our study, it was determined that obese patients with followed-up in obesity center had higher compliance and awareness of cancer screening after training compared to obese patients admitted to the outpatient clinic. In addition, patients who are followed up in an obesity center are more successful in losing weight then obese patients admitted to the outpatient clinic. Our study shows the importance of obesity centers which aiming to adopt a healthy lifestyle with behavioral treatment.