Küresel ölçekli çevresel endeksler ile Türkiye'nin çevre performansının irdelenmesi
Examination of Turkey's environmental performance with global-scale environmental indexes
Yazar: ECE GÜLER
Danışman: DOÇ. DR. AYSEL GAMZE YÜCEL IŞILDAR
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Endüstriyel ve teknolojik gelişmelerle doğal kaynakların sınırsız kullanımı ve sanayileşme/kentleşme süreçlerinin yarattığı çevre kirliliği sorunları, 20. yüzyıla gelindiğinde küresel ölçekli çevresel kriz olarak kendini göstermiştir. Çevre kirliliğinin sınır tanımaması ve küresel niteliği, çözümlerin de küresel düzeyde ele alınmasını ve ülkeler arası çalışma ortaklığını zorunlu kılmaktadır.  Bu durum, hükümetlerin çevre politika ve uygulamalarında kendi vatandaşlarına olduğu kadar Dünya kamuoyuna da hesap verilebilirlik ilkesi doğrultusunda şeffaf olmasını gerektirmektedir. Küresel ölçekli ilgili çevresel endeksler, bu kapsamda ülkelerin performansını objektif olarak ortaya koymak için en uygun araçlardır.  Buradan hareketle, bu çalışmada Türkiye'nin çevre performansı "Çevre Performans Endeksi", "İklim Değişikliği Performans Endeksi" ve "Daha İyi Yaşam Endeksi" göstergelerine dayanarak analiz edilmiş, çıkan sonuçlar Avrupa Birliği İlerleme Raporları ile karşılaştırılarak değerlendirmeler yapılmıştır. Çevre Performans Endeksine göre, ekosistem canlılığı ana kriterinden alınan puanlar; çevre sağlığı ana kategorisine göre daha düşüktür. Ekosistem canlılığı kategorisinde ülkemizin en zayıf olduğu kriter "biyoçeşitlilik ve habitat" iken en başarılı olduğu alan, özellikle arıtılmış su miktarındaki artış ile "su" kriteridir. İklim Değişikliği Performans Endeksine göre ülkemizin "sera gazı emisyonu" kategorisinde düşük, "enerji kullanımı" kategorisinde çok düşük performans gösteren ülkeler arasında olduğu görülmektedir. Bununla birlikte, "yenilenebilir enerji" alanında nispeten daha başarılıdır. Daha İyi Yaşam Endeksine göre ise, ülkenin hem hava kirliliği hem de su kalitesi memnuniyeti konularında OECD ortalamasının altında performans gösterdiği saptanmıştır.

Abstract:
Unlimited use of natural resources through industrial and technological developments and the environmental pollution problems created by the industrialization/urbanization processes have emerged as a global scale environmental crisis in the 20th century. The lack of boundaries and global character of environmental pollution makes it necessary to address solutions at a global level and to develop collabration between countries. This requires governments to be transparent in their environmental policies and practices in line with the principle of accountability to the World public as well as their citizens. Global-scale environmental indixes are the most appropriate tools for objectively demonstrating the performance of countries in that regard. From here, in this study Turkey's environmental performance was analyzed based on the "Environmental Performance Index", "Climate Change Performance Index" and "Better Life Index" indicators and the results were compared and evaluated with the European Comission Regular Progress Reports. According to the Environmental Performance Index, the scores obtained from the main category of ecosystem viability are lower than the main category of environmental health. In the ecosystem vitality category, for Turkey, the weakest issue is "biodiversity and habitat" while the most successful indicator is "water" due to the increased quantify of treated waste water. According to the Climate Change Performance Index, it is seen that our country ranks in the group of poor performing countries for greenhouse gas emissions, and in the group of very poor performing countries for energy use. However, it is relatively successful in the field of renewable energy. According to the Better Life Index, it was found that the country performed below the OECD average in terms of both air pollution and water quality satisfaction.