Türkiye'deki basketbol salonlarında deneyimsel başarımın karşılaştırılması için uzman görüşleri temelli bir ölçüt önerisi
A metric proposal based on expert opinions for comparing experiential performance in basketball arenas in Turkey
Yazar: SENA IŞIKLAR BENGİ
Danışman: DOÇ. DR. ABDURRAHMAN YAĞMUR TOPRAKLI
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Mimarlık = Architecture

Özet:
Mimarlığın temel amacı kullanıcıların teknik, fonksiyonel ve davranışsal ihtiyaçlarını karşılayan tasarımlar yaratmaktır. Ancak, geçmiş projelerden öğrenme ve kullanıcı memnuniyetine dayalı deneyimlerin sistematik bir şekilde ele alınmasında özellikle spor yapılarında eksiklikler bulunmaktadır. Bu tez Türkiye'deki spor tesislerinde kullanıcı memnuniyetinin ve deneyimsel başarımın daha etkili bir şekilde ele alınmasını amaçlanmaktadır. Kapasitesi 10.000 ve üzeri olan basketbol salonlarının teknik, fonksiyonel ve davranışsal unsurlarında kullanıcı memnuniyetine dayalı deneyimsel başarımının karşılaştırılabilmesini sağlayan bir ölçüt geliştirilmiştir. Ölçüt kullanıcı memnuniyeti verilerini ve gösterge önem ağırlıklarını birleştirerek, incelenen yapının 0 ile 1 aralığında olan deneyimsel başarım puanının tespit edilmesini sağlamaktadır. Ölçütün üç aşamada geliştirilmiştir. İlk aşamada, ölçütün kapsamı, amacı ve sınırlamaları tanımlanmıştır. İkinci aşamada, Kullanım Sürecinde Değerlendirme (KSD) yönteminden göstergeler belirlenmiştir. Basketbol salonları için bu göstergelerin önemleri tasarımcılar, spor yöneticileri ve tesis yöneticilerinden oluşan uzman gruplarına danışılmıştır. Göstergelerin önem dereceleri Çok Kriterli Karar Verme yöntemlerinden SWARA (Stepwise Weight Assessment Ratio Analysis) tekniği ile tespit edilmiştir. Üçüncü aşamada ise, belirlenen göstergelerin önem dereceleri ile kullanıcı memnuniyeti verilerini birleştiren bir sentez formülü geliştirilmiştir. Ölçüt Ankara Spor Salonu, Ülker Spor ve Etkinlik Salonu ve Sinan Erdem Spor Salonu'nda uygulanmıştır. Salonların memnuniyet verilerinin ölçüte işlenmesi sonucunda, Ankara Spor Salonu 0,714 puan (1 üzerinden) almış; Ülker Spor ve Etkinlik Salonu ise 0,89 puan alarak (1 üzerinden) deneyimsel başarımı en yüksek bina olmuştur. Sinan Erdem Spor Salonu'na dair kullanıcı memnuniyeti verileri ise gözlemlerle uyuşmamasından dolayı kapsam dışı bırakılmıştır. Böylelikle ölçütün uygulanabilirliği sınanmıştır. Disiplinlerarası bir çalışmanın sonucu olan ölçüt, kullanıcı memnuniyetine dayalı değerlendirmeler için rasyonel, karşılaştırılabilir ve geliştirilebilir bir temel oluşturmaktadır. Kullanıcı memnuniyetine odaklanan bina değerlendirmelerine özgün bir katkı sunarak, gelecek çalışmalara yol gösterici bir model ortaya koymaktadır.

Abstract:
The primary goal of architecture is to create designs that meet users' technical, functional, and behavioral needs. However, there are gaps in systematically addressing user satisfaction, especially in sports facilities, where learning from past decisions is limited. This thesis aims to more effectively address user satisfaction and experiential performance in sports facilities in Turkey. The developed metric allows for comparing the experiential performance of basketball halls with a capacity of 10,000 or more, combining user satisfaction data with indicator importance weights to calculate a performance score between 0 and 1. The development of the metric was carried out in three stages. In the first stage, the scope, purpose, and limitations of the metric were defined. In the second stage, indicators were identified by utilizing the literature on the Post-Occupancy Evaluation (POE) method. For basketball halls, the importance levels of these indicators were determined by consulting expert groups consisting of designers, sports managers, and facility managers. The importance levels of the indicators were assessed using the SWARA (Stepwise Weight Assessment Ratio Analysis) technique, one of the Multi-Criteria Decision-Making methods. In the third stage, a synthesis formula was developed to integrate the determined importance levels of the indicators with user satisfaction data. The metric was applied to Ankara Sports Hall, Ülker Sports and Event Hall, and Sinan Erdem Sports Hall as a case study. As a result of applying the satisfaction data into the metric, Ankara Sports Hall scored 0.714 (out of 1), while Ülker Sports and Event Hall scored 0.89 (out of 1), achieving the highest experiential performance. Sinan Erdem Sports Hall was excluded from the scope due to inconsistencies between user satisfaction data and observations. Thus, the applicability of the metric was tested. The proposed metric, developed as a result of an interdisciplinary study, provides a rational, comparable, and improvable basis for evaluations based on user satisfaction. By offering a unique contribution to building assessments focused on user satisfaction, it presents a guiding model for future studies.