Vergi teşvik uygulamalarının otomotiv ve turizm sektörü üzerine finansal etkileri: Borsa İstanbul'da bir inceleme
Financial effects of tax incentive practices on the automotive and tourism sector: A review at Borsa Istanbul
Yazar: MEDİNE ŞENER
Danışman: PROF. DR. TUĞRUL KANDEMİR
Afyon Kocatepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Genel ekonomi politikalarının önemli unsurlarından biri olan vergi teşvikleri, bazı sektörleri canlandırmak, yatırımları ve kârlılığı arttırmak, bölgesel dengesizliği ortadan kaldırmak, ekonomiyi canlandırmak, uluslararası anlamda rekabet edebilmek amaçlı uygulanmaktadır. K.D.V. indirimi, Ö.T.V. istisnası, yatırım indirimi, vergi ertelemesi, indirimli ithalat ve gümrük vergisi uygulamaları gibi çeşitli şekillerde uygulama alanı bulan vergi teşvikleri, sektörden sektöre, bölgeden bölgeye değişkenlik göstermiştir.
Çalışmada, vergi teşvik uygulamalarının 2002-2023 yılları arasında otomotiv ve turizm sektörü üzerine finansal etkilerini incelemek amaçlandı ancak 2008 yılı öncesi verilere ulaşmada zorluk yaşanması nedeni ile şirketlerin 2008-2023 yıllarına ait verileri alındı. Kârlılığın, satışların ve istihdamın arttırılması, sektörün canlandırılması ve gelişmesini sağlamak amacıyla turizm ve otomotiv sektörüne yönelik uygulanan vergi teşvikleri ele alındı ve teşviklerin bu sektörlerin finansal performansları üzerine ne gibi etkileri olduğu oran analizi yöntemi ile incelendi. Bu kapsamda otomotiv ve turizm sektörlerinin önemi, kapsamı, özellikleri, ekonomideki yeri incelendi. Ülkemizde otomotiv ve turizm sektörüne yönelik uygulanan teşvikler uygulama şekilleri ile birlikte değerlendirildi. Bu sektörlerdeki işletmelerin, likidite oranları, finansal borç oranları, faaliyet oranları, kârlılık düzeyleri incelendi ve bu çalışmalara yönelik bir literatür çalışması yapıldı. Borsa İstanbul'da örneklemi oluşturacak, turizm endeksine ait 9 şirket ve otomotiv sektörüne ait 8 şirketin 2008-2023 yılları arasındaki 3'er aylık dönemlere ait bilanço ve gelir tablosu verilerinden yararlanıldı. Otomotiv ve turizm sektörüne yönelik uygulanan vergi teşvikleri türleri tarihleri ile birlikte alınarak analiz yapıldı. Vergi teşvik uygulamaları sonrasında sektörlerin finansal performanslarında yaşanan değişimler, mevcut dönemlerde yaşanan ulusal ve uluslararası anlamda ekonomik krizlere neden olan olaylarla ilişkilendirildi. Yapılan incelemede teşviklerin uygulandığı bazı dönemlerde otomotiv ve turizm sektörlerinin satışları, kârlılığı, finansal borç oranları, likidite durumları üzerine olumlu etkileri olurken, bazı dönemlerde sektörlerin bu uygulamalardan etkilenmediği görüldü.
Anahtar Kelimeler: Otomotiv Sektörü, Turizm Sektörü, Vergi Teşvik Uygulamaları, Oran Analizi, Finansal Performans.

Abstract:
Tax incentives which are one of the important elements of general economic policies, are applied to revitalize some sectors, increase investments and profitability, eliminate regional imbalance, revitalize the economy and compete internationally. K.D.V. discount, Ö.T.V. tax incentives, which are implemented in various forms such as exemption, investment discount, tax defferal, discounted import and customs duty applications, have varied from sector to sector and region to region.
The study aimed to examine the financial effects of tax incentive practices on the automotive and tourism sectors between 2002 and 2023 but due to. difficulty in accessing data before 2008, companies' data for the years 2008-2023 were taken. Tax incentive applied to the tourism and automotive sectors in order to increase profitability, sales and employment, and to revitalize and develop the sector were discussed, and the effects of the incentives on the financial performances of these sectors were examined using the ratio analysis method. In this context, the importance, scope, characteristics and place of the automotive and tourism sektors in the economy were examined. The incentives applied to the automotive and tourism sectors in our country were evaluated together with their application methods. Liquidity ratios, financial debt ratios, activity ratios and profitability levels of businesses in these sectors were examined and a literatüre study was conducted on these studies. Balance sheet and income statement data of 9 companies belonging to the tourism index and 8 companies belonging to the automotive sector, which will constitute the sample in Borsa Istanbul, fort he three-month periods between 2008 and 2023, were used. The types of tax incentives applied to the automotive and tourism sectors were analyzed together with their dates. The changes in the financial performance of the sectors after tax incentive practices were associated with the events that caused national and international economic crises in the current periods. The analysis showed that in some periods when incentives were applied, they had positive effects on the sales, profitability, financial debt ratios and liquidity situations of the automotive and tourism sectors, while in order periods the sectors were not affected by these practices.
Keywords: Automotive Sector, Tourism Sector, Tax Incentive Applications, Ratio Analysis, Financial Performance.