Boşanmış ailelerde muğlak kayıplar
Ambigious loss in divorced families
Yazar: ELİF GÜLÇİN ÇELİK ATEŞ
Danışman: PROF. DR. METİN PİŞKİN
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışma Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu araştırmada boşanmış ailelerde muğlak kayıp deneyimlerinin keşfedilmesi amaçlanmaktadır. Bu genel amaç doğrultusunda boşanma deneyimine sahip anne, baba ve yetişkin çocukların muğlak kaybı nasıl deneyimledikleri ve anlamlandırdıkları anlaşılmaya çalışılmıştır.
Araştırma nitel metodoloji üzerine temellendirilmiştir. Bu doğrultuda araştırmanın amacına uygunluğu nedeniyle yorumlayıcı fenomenolojik analiz kullanılmıştır. Araştırma grubu, aynı aileden gelen dokuz anne-çocuk çifti ve farklı aileden gelen altı baba rolündeki katılımcıdan oluşmaktadır. Araştırmada veri toplama yöntemi olarak yarı yapılandırılmış görüşme formlarından yararlanılmış ve her bir gruptaki katılımcılarla ayrı ayrı görüşmeler yapılmıştır. Veri toplama süreci pandemi koşulları nedeniyle katılımcıların tercihleri doğrultusunda yüz yüze ve çevrim içi iletişim araçları kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Veri analiz sürecinde MAXQDA 22 programı kullanılmış ve yorumlayıcı fenomenolojik analizin işlem adımları takip edilerek verilerin çözümlemesi yapılmıştır. 
Analiz işlemleri sonucunda, muğlak kaybın boşanmış ailelerde yasal boşanma öncesinde de deneyimlendiği anlaşılmıştır. Bu doğrultuda muğlak kayıp deneyimleri boşanma öncesi ve boşanma sonrası olmak üzere iki başlık altında sunulmuştur. Boşanma öncesinde muğlak kaybın ögeleri, muğlak kaybın öznesi ve nesnesi başlıkları altında ele alınmıştır. Bu kapsamda muğlak kaybın özneleri tüm gruplarda anne ve babadır. Muğlak kaybın nesnesi anne ve baba grubunda anne ve çocuk; çocuk grubunda anne, baba ve çocuktur. Oluşturulan profillerin yanı sıra muğlak kaybın deneyimlendiği aile iklimi de muğlak kaybın ögeleri kapsamında ele alınmış, "muğlak kaybın evi" başlığı altında betimlenmiştir. Boşanma sonrası süreç için de muğlak kaybın ögeleri kaybın öznesi ve nesnesi olmak üzere iki başlık altında ele alınmıştır. Bu kapsamda boşanma sonrası süreçte muğlak kaybın özneleri, anne ve çocuk grubunda anne ve baba; baba grubunda anne, baba ve çocuktan oluşmaktadır. Muğlak kaybın nesneleri ise anne ve çocuk gruplarında anne ve çocuk; baba grubunda yalnızca çocuktur. Boşanma sonrası muğlak kaybın, bireylerin başa çıkmaya çabaladığı ve sonuçlarının bireyler üzerinde olumlu ve olumsuz ciddi etkisi olan bir fenomen olarak da deneyimlendiği anlaşılmaktadır. Bu kapsamda boşanma sonrası süreçte bireylerin başa çıkma mekanizmaları boşanma sürecindeki deneyimler de dahil edilerek zorlaştırıcılar ve kolaylaştırıcılar olarak iki ana başlık altında ele alınmış; belirtilen ana başlıklar bireysel-psikolojik faktörler, ilişkisel faktörler, yaşantısal faktörler ve sosyal-toplumsal faktörler biçiminde alt başlıklara ayrılarak katılımcıların başa çıkma süreçleri anlaşılmaya çalışılmıştır. Son olarak muğlak kaybın mirasları başlığı altında muğlak kaybın katılımcılar üzerine etkileri ele alınmıştır. Bu kapsamda başa çıkma mekanizmalarına benzer biçimde muğlak kaybın sonuçları da bireysel-psikolojik faktörler, ilişkisel faktörler, yaşantısal faktörler, sosyal-toplumsal faktörler olarak alt başlıklar halinde gruplandırılarak katılımcıların deneyimleri sunulmuştur.

Abstract:
This study aims to investigate ambiguous loss experiences in divorced families. In line with this general aim, an attempt was made to understand how divorced mothers, fathers and their adult children experience and give meaning to ambiguous loss. 
The research is based on a qualitative methodology. In this context, interpretive phenomenological analysis was used due to its suitability for the purpose of the study. The research group consists of nine mother-child pairs from the same family and six father participants from different families. Semi-structured interview forms were used as the method of data collection in the study. The data collection was conducted using face-to-face and online communication tools due to the pandemic conditions. In data analysis process, MAXQDA 22 program was used and the data was analyzed according to the steps of interpretive phenomenological analysis. 
As a result of the analysis, it was understood that ambiguous loss was experienced in divorced families even before the legal divorce. In this context, the ambiguous loss experiences are presented under two headings: pre-divorce and post-divorce. In this context, the elements of ambiguous loss before divorce are discussed under the headings of the subject and object of ambiguous loss. In this context, the subjects of ambiguous loss are mothers and fathers in all groups. The object of ambiguous loss is the mother and child in the mother and father group; in the child group, they are mother, father and child. In addition to the profiles created, the family climate in which ambiguous loss is experienced is described under the title "House of ambiguous loss" In the post-divorce period, the elements of ambiguous loss are discussed under two headings as the subject and object of the loss. In this context, the subjects of ambiguous loss in the post-divorce period are mother and father in the mother and child group; the father group consists of mother, father and child. The objects of ambiguous loss are mother and child in mother and child groups; in the father group, he is the only child. It is understood that ambiguous loss after divorce is experienced as a phenomenon that individuals struggle to deal with and whose consequences have serious positive and negative effects on the individuals. In this context, the post-divorce process, the coping mechanisms of ambiguous loss, including the experiences of the divorce process, are discussed under two headings: complicators and facilitators. These headings were divided into subheadings such as individual-psychological factors, relational factors, experiential factors and social-social factors, and the participants' process of coping with an ambiguous loss by the participants was tried to be understood. Finally, under the title of "legacies of ambiguous loss" the effects of ambiguous loss on the participants are discussed. In this context, similar to the coping mechanisms, the consequences of ambiguous loss are presented under the headings of individual-psychological factors, relational factors, experiential factors, and social-social factors.