Fırsat öğretiminin zihin yetersizliği olan öğrencilerin teşekkür etme becerisine etkisi
The effect of incidental teaching on thanking skills of students with intellectual disabilities
Yazar: NECMİYE YILMAZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ONUR ÖZDEMİR
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Zihinsel Engelliler Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmada fırsat öğretiminin orta derecede zihin yetersizliği olan dört öğrencinin teşekkür etme becerisini edinimine, kalıcılığına ve genellemesine olan etkisi incelenmiştir. Zihin yetersizliği olan bireylerin sosyal becerilerde yaşadıkları sınırlılıklar, onların hayatlarını olumsuz olarak etkilemektedir. Sosyal beceriler arasında yer alan teşekkür etme becerisi, karşılıklı ilişkilerde karşı tarafın yaptığı davranışın ardından memnun olunduğunu belirtmek ve bu davranışın tekrar yapılmasının istendiğini belirtmek için kullanılır. Zihin yetersizliği olan bireylere sosyal beceri öğretiminde doğal ortamlarda yürütülen etkililiği kanıtlanan öğretim yöntemlerine gereksinim duyulmaktadır. Fırsat öğretimi de doğal ortamlarda uygulanan ve çocuğun rutinleri içerisinde kullanılan kanıta dayalı bir öğretim yöntemidir. 
Araştırmanın katılımcıları Bursa ilindeki bir özel eğitim uygulama okuluna devam eden orta düzeyde zihin yetersizliği olan üç öğrencidir. Araştırmada deseni tek denekli araştırma modellerinden katılımcılar arası yoklama evreli çoklu yoklama modeli kullanılmıştır. Ayrıca katılımcı öğrencilerin ebeveynleri ve öğretmenleriyle yarı yapılandırılmış görüşmelerle araştırmanın sosyal geçerliği araştırılmıştır. İzleme verileri, katılımcı öğrencilerin ölçütü karşılamasının ardından dördüncü ve altıncı haftalarda toplanmıştır. Genelleme oturumları farklı kişi, farklı ortam ve farklı araç gereçlerle öntest ve sontest şeklinde yürütülmüştür. 
Araştırmanın bulguları, fırsat öğretiminin, orta düzeyde zihin yetersizliği olan öğrencilere teşekkür etme becerisinin öğretilmesinde etkili olduğunu göstermektedir. İkinci olarak, öğrenciler, hedef beceriyi; farklı ortamlara, farklı kişilere ve farklı araç-gereçlere genellemiştir. Üçüncü olarak katılımcı öğrenciler, edindikleri teşekkür etme becerisini öğretim sona erdikten dört ve altı hafta sonra sürdürmüşlerdir. Son olarak, katılımcı öğrencilere, fırsat öğretimi yöntemiyle teşekkür etme becerisinin kazandırılması, öğrencilerin ebeveynleri ve öğretmenleri tarafından etkili bulunmuştur. Ebeveynler ve öğretmenler, öğrencilerin teşekkür etme becerisini günlük yaşamda da kullandığını ve öğrencilerin arkadaşlarıyla ilişkilerini olumlu etkilediğini belirtmişlerdir. Sonuç olarak fırsat öğretiminin zihin yetersizliği olan öğrencilerin teşekkür etme becerisini ediniminde etkili olduğu, teşekkür etme becerisini uygulamanın ardından da sürdürdükleri ve farklı ortamlara, farklı kişilere ve farklı araç gereçlere genelledikleri bulunmuştur.

Abstract:
In this research, the effect of the incidental teaching method on the acquisition, maintenance, and generalization ability of the thanking of three students with moderate intellectual disabilities was examined. The limitations experienced by intellectual disabilities individuals in social skills negatively affect their lives. The ability to say thank you, one of the social skills, is used in mutual relationships to indicate that we are pleased with the other party and want this behavior to be repeated. Teaching methods with proven effectiveness in natural environments are needed in teaching social skills to intellectually disabled individuals. İncidental teaching is an evidence-based method applied in natural environments and used within the child's routines.
As participants in the research, three moderately intellectually disabled students attending a special education practice school in Bursa were studied. The research design is the multiple probe model with an inter-participant probe phase, one of the single-subject research models. In the study, the opinions of the participating students' parents and teachers were consulted, as well as social validity. The maintenance sessions of the study were collected in the fourth and sixth weeks after obtaining stable data in the teaching sessions. Generalization sessions were conducted as pretests and posttests with different people, environments, and materials. 
Considering the findings of the research, first of all, incidental teaching was found to be effective in teaching the ability to thank students with moderate intellectual disabilities. Secondly, students learn the ability to thank generalize to different environments, different people, and different materials. Thirdly, participating students maintain the ability to thank what they acquired four and six weeks after the instruction ended. Finally, teaching students with moderate intellectual disabilities the skill of thanking through incidental teaching was found effective by the parents and teachers of the students. As a result, it was found that incidental instruction was effective in acquiring the thanking skill of students with mental retardation, that they maintained the thanking skill after practice, and that they generalized it to different environments, different people, and different equipment.