Kentsel açık alan rekreasyonunun çevre ve halk sağlığı açısından incelenmesi: "Zoonoz riski"
Urban outdoor recreation examined in terms of environmental health and public health: "Zoonosis risk"
Yazar: FİDEL TOKER
Danışman: PROF. DR. FATMA NUR BARAN AKSAKAL
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Rekreasyon Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Spor = Sports ; Turizm = Tourism
Dizin: Açık alanlar = Open spaces ; Fiziksel aktivite = Physical activity ; Halk sağlığı = Public health ; Rekreasyon = Recreation ; Zoonoz = Zoonoses ; Çevre = Environment

Özet:
Bu çalışma bireylerin hayvanlardan geçen hastalıklar olan zoonozlar konusundaki bilgi düzeyini ölçmek ve zoonoz riskinin açık alan rekreasyonuna katılımına etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma, riskin yüksek olabileceği sulak arazilerden olan, Ankara'nın Gölbaşı ilçesinde bulunan Mogan ve Eymir Gölü etrafındaki dört kalabalık nüfuslu mahallenin Aile Sağlığı Merkezlerinde (ASM) gerçekleştirilmiştir. ASM'lere başvuranların aynı zamanda göllerin çevresinde yer alan açık rekreasyon alanlarının da potansiyel kullanıcısı olduğu değerlendirilerek 1-30 Haziran 2019 tarihleri arasında toplamda 474 yetişkin bireye, yüz yüze görüşme yöntemiyle anket uygulanmıştır. Katılımcıların zoonoz bilgisini, hayvanlarla tehlikeli temas ve zoonoz riskinden korunmaya yönelik tutumlarını ve bu riskin rekreasyon tercihlerine etkisini ölçmeyi hedefleyen anketin sonuçlarına göre; açık rekreasyon alanlarında en çok başıboş köpeklerden çekinilmekte (%18,9), bireylerin düşük olan bilgi düzeyi eğitim seviyesi ile doğru orantılı olarak artmakta, ayrıca algıladıkları risk rekreasyon tercihlerini etkilememektedir. Zoonozların önlenmesi için belki de en etkili ön koşul, zoonotik hastalık riski konusunda farkındalık sağlamaktır ancak araştırma sonuçlarına göre konuyla ilgili en fazla başvurulan internet ve medya (%70,3), zoonoz hakkında bilgi kaynağı olması açısından %77,6 oranında yetersiz bulunmaktadır. Oysa; 2019 yılının Aralık ayından bu yana küresel ölçekte mücadele edilen son zoonoz salgını, yeni corona virüsü Covid-19 örneği de göz önüne alınırsa, yazılı ve görsel basın ile sosyal medyada bu konunun sıkça ve ayrıntılı yer aldığı söylenebilir. Dünyada her yıl görülen ölümlerin %15,8'ine sebep olan zoonotik patojenler temas, solunum veya vektörler yoluyla, özellikle hayvanlarla paylaşılan açık rekreasyon alanlarında insanlara geçerek enfeksiyonlara yol açmaktadır. Türkiye'de 40 kadarı görülse de, dünyada varlığı bilinen 150'den fazla zoonoz senede 2.5 milyar insanı enfekte etmekte, bunların 2.7 milyonu ölmektedir. 2020 yılının daha ilk yarısı bitmeden, dünyanın son zoonoz kaynaklı küresel salgını olan Covid-19'un enfekte ettiği 4 buçuk milyon kişi ve yaklaşık 300 bin ölüm vakası kaydedilmiştir. Hayvanlardan geçen bu hastalıklara karşı insanoğlunun en doğal ve etkili silahı ise kişisel hijyen kurallarına uyarak alacağı tedbirlerdir. Açık rekreasyon alanlarında ve eğitim dışı platformlarda özellikle bilgi görselleriyle öncelikli olarak zoonoz riski algısı yaratmak, halk sağlığının korunması için elzemdir. Bu tez çalışması, çevre ve halk sağlığı açısından kentsel açık alan rekreasyonu irdelendiğinde, "rekreasyonda açık alan kullanıcılarının risk algısı" bölümüne "zoonoz riski" alt başlığını kazandırması açısından katkıda bulunacaktır.

Abstract:
This study was carried out to measure the level of knowledge of individuals about zoonoses, which are diseases transmitted from animals, and to determine the effect of the risk of zoonosis on outdoor recreation. The study was carried out in the Family Health Centers (FHC) of the four densely populated neighborhoods around Mogan and Eymir Lake in the Gölbaşı district of Ankara, which are among the wetlands with high risk potential. Considering that those who apply to FHCs are also potential users of outdoor recreation areas around the lakes, 474 adults were interviewed in person between June 1-30, 2019. According to the results of the survey, which aims to measure the knowledge of the participants about zoonoses, their attitudes concerning self-protection against dangerous contacts with animals and the risk of zoonosis, and the effect of this risk on recreation preferences, participants are mostly scared of stray dogs in outdoor recreation areas, the low level of knowledge of individuals increases in direct proportion to their education level, and the risk they perceive does not affect their recreation preferences. The most effective prerequisite for the prevention of zoonoses could be to raise awareness of the risk of zoonotic diseases. However, according to the results of the study, the internet and media (70.3%), the most frequently used means, are considered insufficient (77.6%) as a source of information about zoonosis. On the other hand, in view of the recent zoonotic pandemic, the novel coronavirus (COVID-19), which the world has been battling since December 2019, it can be said that this issue has been featured in detail in written and visual media and on social media. The zoonotic pathogens that cause 15.8% of deaths every year in the world lead to infections that are transmitted to people through contact, respiration, or vectors, especially in outdoor recreation areas shared with animals. Even though there are up to 40 zoonoses in Turkey, more than 150 zoonoses infect 2.5 billion people in a year and 2.7 million of them die. Moving into the second half of 2020, four and a half million people infected with COVID-19, wich is the lastest pandemic with zoonotic origin in the world, and approximately 300 thousand people were recorded as deceased. The most natural and effective weapon of humans against these diseases that are transmitted from animals is the precaution that will be taken by following the rules of personal hygiene. It is essential to develop a perception regarding the risk of zoonoses to protect public health, especially with infographics in outdoor recreation areas and non-educational platforms. This thesis will introduce the sub-section of "risk of zoonosis" to the section of "perception of risk of outdoor users in recreation" when urban outdoor recreation will be studied in terms of environment and public health.