Havayolu işletmelerinin COVID-19 pandemi performanslarının çok kriterli karar verme yöntemleri ile analizi
Analysing the COVID-19 pandemic performance of airline companies with multi-criteria decision making methods
Yazar: CEMİLE ANGAY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EDA ÇINAROĞLU
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Havacılık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation

Özet:
Havacılık sektörü, sivil havacılık faaliyetlerinin ticari olarak yoğunluk kazandığı İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra birçok krizle karşı karşıya kalmıştır. Covid-19 pandemisi, sektörün gelişimini durduran ve dünya genelinde küresel bir etki oluşturan krizlerin başında yer almaktadır. Virüsün yayılımını önlemek ve insanların sağlığını koruyabilmek amacıyla seyahat kısıtlamaları, karantina uygulamaları ve sınırların kapatılması gibi çeşitli tedbirler geliştirilmiştir. Bu durum ise havayolu işletmelerinin küresel pazardaki varlığını tehdit etmiştir. Pandemi süresince belirsizliklerin hâkim olması havayollarını mali olarak oldukça zorlamıştır. Düşen yolcu talebinden kaynaklı olarak ilk zamanlarda havayolu taşımacılığı kapasite sınırlaması ve esnek tarife planlamaları gibi önlemlerle devam etmiştir. Pandeminin giderek daha geniş bölgelere yayılması ve insanlara bulaşması ile alınan tedbirlerin ehemmiyeti de artmıştır. Havayolu işletmelerinin gelir elde edememesi ve giderlerin artması neticesinde ise personel giderlerini azaltmak amacıyla iş görenlerin iş akdinin sonlandırılması ve bazı havayollarının ise iflas etmesi kaçınılmaz bir hale gelmiştir. Bu çalışmada, havayolu işletmelerinin dünya genelinde emsali görülmemiş yıkıcı etkileri olan Covid-19 pandemisi ile mücadele performanslarının çok kriterli karar verme yöntemleri kullanılarak değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda Skytrax internet sitesindeki ikincil veriler kullanılmış ve 2021 yılı esas alınmıştır.  İlk olarak CRITIC yöntemi ile kriterlerin önem düzeyleri belirlenmiş ardından MARCOS ve EDAS yöntemleri ile havayolu işletmelerinin pandemi performansları sıralanmıştır.  Çalışmanın sonucunda, CRITIC yöntemine göre en önemli olan kriterin internet sitesi (K10) olduğu, önem düzeyi en düşük olan kriter ise kabin personeli (K8) olduğu tespit edilmiştir. Havayolu işletmelerinin performans sıralamasında kullanılan EDAS ve MARCOS yöntemlerine göre Singapore Airlines (SIA) en yüksek pandemi performansına sahip havayolu işletmesi olurken Qatar Airways'in (QTR) ise en düşük performansa sahip havayolu olduğu tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Havayolu Taşımacılığı, Covid-19, CRITIC, EDAS, MARCOS

Abstract:
The aviation industry has faced many crises after the Second World War, when civil aviation activities intensified commercially. The Covid-19 pandemic is one of the crises that halted the development of the sector and had a global impact worldwide. In order to prevent the spread of the virus and protect people's health, various measures such as travel restrictions, quarantine practices and border closures have been developed. This situation threatened the existence of airline companies in the global market. The dominance of uncertainties during the pandemic has put financial strain on airlines. Due to the declining passenger demand, airline transport continued with measures such as capacity limitation and flexible tariff planning. As the pandemic spread to wider regions and infected people, the importance of the measures taken increased. As a result of the inability of airline businesses to generate income and the increase in expenses, it has become inevitable that the employment contracts of employees are terminated and some airlines go bankrupt in order to reduce personnel expenses. This study aims to evaluate the performance of airline companies in combating the Covid-19 pandemic, which has unprecedented devastating effects worldwide, using multi-criteria decision-making methods. In this context, secondary data on the Skytrax website were used and the year 2021 was taken as a basis.  Firstly, the importance levels of the criteria were determined with the CRITIC method, and then the pandemic performances of airline companies were ranked with MARCOS and EDAS methods.  As a result of the study, it was determined that the most important criterion according to the CRITIC method is the website (K10), while the criterion with the lowest level of importance is cabin crew (K8). According to the EDAS and MARCOS methods used in the performance ranking of airline companies, Singapore Airlines (SIA) was the airline with the highest pandemic performance, while Qatar Airways (QTR) was the airline with the lowest performance.
Keywords: Air Transport, Covid-19, CRITIC, EDAS, MARCOS