Toplu taşıma sistemleri için doğrusal optimizasyon yaklaşımları
Linear optimization approaches for urban transportation systems
Yazar: BEYZANUR SİYAH
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TOLGA BERBER
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İstatistik ve Bilgisayar Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrol = Computer Engineering and Computer Science and Control ; İstatistik = Statistics
Dizin: Optimizasyon = Optimization ; Optimizasyon modelleri = Optimization models ; Tam sayılı doğrusal programlama = Integer linear programming ; Ulaşım planlaması = Transport planning ; Ulaşım sistemleri = Transportation systems

Özet:
Günümüzde sürekli artan nüfus kentiçi ulaşım için önemli bir sorundur. Bu sorunlar için en iyi çözüm seçeneği toplu taşımacılık sistemleridir. Genel olarak ulaşım sektöründe bir işletmenin amacı, zaman ve maliyet değerlerini en aza indirerek işletmenin karını en yüksek seviyede tutmaktır aynı zamanda halkın taleplerini karşılayacak şekilde uygun çözümlere de sahip olmaktır. Bu tez kapsamında, Trabzon ilindeki kent içi otobüs taşımacılığındaki sefer sayıları, Covid-19 döneminde yolcular için daha iyi ve daha güvenli bir hizmetin olması amacıyla iyileştirilmesi için modeller önerilmiştir. Bu çalışma kapsamında Trabzon ilinde Beşirli durağından seferlerine başlayan dört otobüs hattı incelenmiştir. Hatlara ait yolcu sayıları, sefer süreleri, toplam araç sayısı ve araçların kapasiteleri kullanılarak Doğrusal Hedef Programlama yöntemi ile modeller oluşturulmuş ve elde edilen sonuçlar mevcut durum ile kıyaslanarak değerlendirilmiştir. Tez kapsamında, Covid-19'un yaygın olduğu bir dönem olan Mart 2021-Nisan 2021 tarihlerindeki veriler kullanılmıştır. Sabah (07:00-09:00) saatlerinde her bir otobüs hattının geçtiği her bir duraktan inen ve binen yolcu sayılarının belirlenmesi için bir aylık sayım yapılmış, elde edilen veriler ile taşınan günlük ortalama yolcu sayıları hesaplanarak sistem kısıtları elde edilerek model oluşturulmuştur. Modellerin analizi sonucu mevcut sefer sayılarında ciddi oranda azalmalar olmuştur. Bu durum Covid-19 döneminde sağlık açısından oldukça önemli olmasının yanında gereksiz maliyet ve zaman kaybını da önleyecektir.

Abstract:
Today, the rapid-increasing population is an important problem for urban transportation. One of the acceptable solutions of this issue is developing public transportation systems. Ultimate goal of a public transportation system is answering public demands while maximizing profit and minimizing costs and time. Within the scope of this thesis, four models have been proposed to improve the number of trips in urban bus transportation in Trabzon city to provide a better and safer service for passengers during the Covid-19 period. Hence, four bus lines starting from Beşirli stop in Trabzon province were examined. The models were created by the Linear Goal Programming method by using the number of passengers, voyage times, total number of vehicles and capacities of the lines. Results of the models were evaluated by comparing them with the actual values. The data used in this study is collected between March 2021 and April 2021 period at which Covid-19 epidemic reaches peak levels. Since passengers are using these lines at morning hours (i.e. 07:00-09:00), passenger load of these lines were obtained by manual counting of passengers in one month period. According to the results of the models, there has been a serious decrease in the number of trips. Hence it is shown that mathematical approaches could help to reduce costs in public transportation even at emergency periods like Covid-19 epidemic.