Kamu tüzel kişiliği kavramı ve Türkiye'de idari vesayet denetimi uygulamaları
The concept public corporation and administrative tutelage practices Turkey
Yazar: MEHMET KILIÇ
Danışman: PROF. DR. ALPER ÖZMEN
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Kamu tüzel kişiliği = Public corporation ; Kamu yönetimi = Public administration ; Türk kamu yönetimi = Turkish public administration ; İdari vesayet = Administrative tutelage

Özet:
Kamu tüzel kişileri, kamu hukuku kuralına göre örgütlenen tüzel kişilerdir. Türk hukuk sisteminde kamu tüzel kişiliği; anayasa, kanun ve cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenebilmektedir. Diğer taraftan bazı kuruluşların bu üç hukuk formunda kamu tüzel kişiliğinin belirtilmemesi durumunda nitelikleri tartışmalı olabilmektedir.

     Türk kamu yönetiminde kamu tüzel kişilikleri, kamu idareleri (devlet ve mahalli idareler) ve kamu kurumları (hizmet yerinden yönetim kuruluşları) olarak iki çeşittir. Bu kurumlar arasında idarenin bütünlüğünün sağlanması, idari vesayet denetimiyle gerçekleşmektedir. Devlet kamu tüzel kişisinin, kanunla belirtilmesi şartıyla diğer kamu tüzel kişiliklerinin işlem ve eylemleri üzerindeki sınırlı denetim yetkisine idari vesayet denetimi denilmektedir. İdari vesayet denetiminin özellikleri; istisnai bir yetki olması, kanunda açıkça belirtilmesi ve emir ve talimat içermemesi şeklindedir. Ancak Türk Kamu Yönetimi'nde bir takım kurumların kuruluş kanun veya kararnamelerine bakıldığında vesayetin kapsamına aykırı hükümlerin yer aldığı görülmektedir.

     Bu çerçevede çalışmada, kamu tüzel kişileri ve idari vesayet uygulamaları nitel bir yöntem olan literatür taraması yoluyla incelenmiştir. Kanun ve Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde kamu tüzel kişiliği belirtilmeyen kuruluşların niteliklerinin tespit edilmesi ve idari vesayet denetimine ilişkin uygulamaya yansıyan ve hiyerarşiyi anımsatan paradoks, çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Çalışmada genel olarak tüzel kişiler, kamu tüzel kişileri ve idari vesayet uygulamaları Türk Kamu Yönetimi Teşkilatı'ndaki kurumlar üzerinden örneklerle açıklanmıştır.

Abstract:
Public legal entities are legal entities organized according to the rule of public law. Public legal entity in the Turkish legal system; can be regulated by the constitution, law and presidential decree. On the other hand, if the public legal personality of some organizations is not specified in these three legal forms, their qualifications may be controversial.

     In Turkish public administration, public legal entities are of two types as public administrations (state and local administrations) and public institutions (service decentralization organizations). Ensuring the integrity of the administration between these institutions is realized through administrative tutelage control. The limited control authority of the state public legal entity over the transactions and actions of other public legal entities, provided that it is specified by law, is called administrative tutelage control. Features of administrative guardianship control; it is an exceptional authority, clearly stated in the law and does not contain orders and instructions. However, when the founding laws or decrees of some institutions in the Turkish Public Administration are examined, it is seen that there are provisions contrary to the scope of tutelage.
     
     In this context, in the study, public legal entities and administrative tutelage practices were examined through a qualitative method, a literature review. The aim of the study is to determine the qualifications of the institutions that do not specify public legal personality in the Law and Presidential Decrees, and the paradox, which is reflected in the practice of administrative tutelage control and reminds the hierarchy. In the study, legal persons, public legal persons and administrative tutelage practices are explained with examples through institutions in the Turkish Public Administration Organization.