Milletlerarası mal satımına ilişkin sözleşmeler hakkında Birleşmiş Milletler Anlaşması uyarınca hasarın intikali
The passing of risk according to the United Nations Convention on contracts for the international sale of goods
Yazar: MUSTAFA DOĞAN
Danışman: PROF. DR. VEYSEL BAŞPINAR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk (Medeni Hukuk) Ana Bilim Dalı / Medeni Hukuk Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Borçlar Kanunu = Code of Obligations ; Hasar = Damage ; Hasar riski = Damage risk ; Milletlerarası Mal Satımlarına İlişkin Birleşmiş Milletler Antlaşması = CISG ; Risk = Risk ; Satış sözleşmeleri = Sales contracts ; Türk borçlar hukuku = Turkish law of obligations ; Viyana Satım Sözleşmesi = Vienna Sales Convention

Özet:
Milletlerarası Mal Satımına İlişkin Sözleşmeler Hakkında Birleşmiş Milletler Anlaşması (CISG), 1.1.1988 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Türkiye, söz konusu Antlaşmaya 1.8.2011 tarihi itibarıyla katılmıştır. Ülkemizin taraf olmasıyla birlikte CISG, iç hukukumuzun bir parçası haline gelmiştir. Bundan böyle, milletlerarası mal satış sözleşmeleri konusunda Türk Borçlar Kanunu hükümlerinin yanı sıra CISG hükümleri de uygulama alanı bulacaktır. 

Satış sözleşmesinde hasarın intikali meselesi, Roma hukukundan bu yana, bu sözleşmenin en tartışmalı konularından birini teşkil etmiştir. Bunda, Roma hukukunda yer alan ve Türk/İsviçre hukuk sisteminde de benimsenen, satılan şeyin hasarının akdin kurulması anından itibaren alıcıya intikal edeceğine ilişkin hükmün etkisi büyüktür. Bu hususun uygulamada adaletsizliklere yol açtığı sıkça dile getirilmiştir. Buna karşılık CISG, hasarın intikali meselesini farklı esaslara bağlamıştır.

Hasarın intikali konusu, CISG'da özel bir önem verilen ve ayrı bir bölüm olarak düzenlenen bir husustur. Hasarın intikal zamanı konusunda Antlaşmada, "malların taşıyıcıya teslim edilmesi" veya "alıcı tarafından teslim alınması" gibi, zilyetliğin devrinin fiziksel eylemlerine atıfta bulunulmaktadır. CISG genel olarak "teslim sistemi"nin etkisinde kalmış olsa da, milletlerarası satışların gerekleri dikkate alınarak, bu sistemden ayrılan düzenlemelere de yer verilmiştir. Ancak burada teslim kavramı çok teknik bir kavram olarak algılanmamalıdır. Zira, hasarın intikali ile bağlantılı olarak teslim kavramı, özellikle milletlerarası satışlarda üçüncü kişi taşıyanı da kapsayacak şekilde yorumlanmalıdır. 

Antlaşmada, hasarın intikali konusu, Türk Borçlar Kanununa göre daha detaylı şekilde düzenlenmiştir. Bu sebeple, Türk hâkimi Antlaşma kapsamına giren bir satış sözleşmesi önüne geldiğinde, TBK hükümlerine başvurmaksızın ihtilafı çözebilir. Diğer taraftan, TBK'da düzenlenmeyen hususlarda, Antlaşmanın hasarın intikaline ilişkin hükümleri, kıyas yoluyla uygulanabilir.

Abstract:
United Nations Convention on Contracts for the International Sale of Goods entered into force on January, 1st 1988. Turkey became a party to this Convention on August, 1st 2011 and consequently the Convention became a part of our domestic law. Henceforth, as well as the Turkish Code of Obligations, the provisions of the Convention shall be applied on contracts for the international sale of goods. 

Since Roman Law, passing of risk in sale contracts constituted one of the most controversial issues of contracts. This, to a large extent, stemmed from the provision that took place in Roman Law and also was adopted in Turkish-Swiss legal system which suggested that  "the risk in respect of goods sold passes to the buyer from the time of the conclusion of the contract". Accordingly, it is widely argued that the provision caused injustice. On the other hand, in CISG passing of risk depends on specific conditions.

The issue of passing of risk has a particular importance in CISG and is laid down in a separate chapter. Regarding the time of passing of risk, the Convention refers to physical acts of transfer of possession as: the "handing over of the goods to a carrier"  or "taking over by the buyer". Even though, CISG in general is influenced by "delivery system", it also included regulations which deviated from this system taking into account the requirements of international sales.  It is important to note that, "delivery" concept should not be perceived as too technical. Indeed, the concept of delivery in connection with the passing of risk, should be interpreted as to cover also third party carriers in international sales.

In the Convention, passing of risk is regulated in a more detailed way compared to Turkish Code of Obligations. Therefore, Turkish judge can settle the dispute of contract, provided that it is within the scope of the Convention, without applying TCO. On the other hand, for issues which are not regulated in TCO, passing of risk provisions of the Convention can be applied by analogy.