Muhammed b. Muhtar el-Yedâlî'nin (Moritanya bölgesinin en eski tefsiri olma özelliğini taşıyan) ez-Zehebü'lİibrîz fî tefsîri Kitâbillâhi'l-Azîz adlı tefsiri ve tefsirdeki yöntemi
The Tafsir az-Zahabu'l-İbriz fi tafsiri Kitabillahi'l-aziz (The oldest tafsir of the Mauritania region) by Muhammad b. Mukhtar al-Yedali and his
Yazar: EYYÜP GENÇ
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM GÖRENER
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Muhammed Said el-Yedâlî, Moritanya bölgesinin ilk müfessiri olup eseri bölgede 18. ve 19. yüzyılda yazılmış eserler içinde günümüze kadar gelmiş tek eserdir. "ez-Zehebu'l-İbrîz fi-Tefsiri Kitabillahi'l-Azîz" adlı tefsiri işarî bir tefsir olarak bilinmesine rağmen yazarın fıkıh, Arap dili, akaid gibi birçok ilimde ihtisas sahibi olması ve bu uzmanlığını eserinde etkin bir şekilde kullanarak rivayet ve dirayet sahalarında sıklıkla kendini göstermesi tefsirini karma tefsir konuma yükseltmiştir. Buna rağmen müfessirin dünya dillerinde ilmi kişiliği ve eserleri hakkında yok denecek kadar az çalışma yapılmıştır. Türkiye'de de müellifin eserleri ve ilmî kişiliği hakkında akademik bir çalışma henüz yapılmamıştır. Tezimiz bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde konunun genel değerlendirmesi ve araştırmada seçilen yöntem verilmiştir. Birinci bölümde müellifin hayatı, yetiştiği ortam, ilmî kişiliği ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde Yedâlî'nin "ez-Zehebu'l-İbrîz fî-Tefsiri Kitâbillâhi'l-Azîz" adlı eseri ve bu eserdeki tefsir metodu ele alınıp değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde ise Kur'an ilimlerinin müfessir tarafından nasıl değerlendirildiği ve kullanıldığı ele alınıp gösterilmiştir. Çalışmamızda, tefsir dışındaki İslamî ilimlerin tefsirdeki öneminin sıklıkla altını çizen Yedâlî'nin bu ilimleri kullanma metodu, en doğru yoruma ulaşmak için geliştirdiği yöntemler ortaya konularak incelenmiştir. "ez-Zehebu'l-İbrîz fî-Tefsiri Kitâbillâhi'l-Azîz" işarî tefsirler içinde kuvvetli karma özellikler taşıyan bununla birlikte hak ettiği rağbeti bulamamış önemli bir tefsirdir. Bu tez çalışmasında eserin kendine has özellikleri ortaya konmuş ve Yedâlî'nin Arap dilinin özelliklerine tefsirinde bolca yer vermesinin yanı sıra Kur'an ilimleri merkezli tefsir anlayışını nasıl uyguladığı incelenerek değerlendirilmiştir.

Abstract:
Muhammad Said al-Yadali, the first mufassir of the Mauritania region, authored the tafsir "Az-Zahabu'l-Ibriz fi Tafsiri Kitabillahi'l-Aziz," the only surviving tafsir from the 18th and 19th centuries in that region. Although his tafsir is known as an allegorical interpretation, al-Yadali's expertise in fiqh, Arabic language, and aqidah, and his application of these sciences, elevate his work to a concise level evident both in its narration and reasoning. Despite its significance, there has been little scholarly focus on his intellectual contributions, with no comprehensive academic studies in world languages. Furthermore, no academic studies have yet been conducted on his works and intellectual persona in Turkey.
This thesis consists of an introduction and three chapters. The introduction outlines the research subject and methodology. The first chapter delves into al-Yadali's life, scholarly background, and works. The second chapter examines "Az-Zahabu'l-Ibriz fi Tafsiri Kitabillahi'l-Aziz" and its methodology, while the third chapter explores al-Yadali's use of Quranic sciences in his tafsir.
Our study emphasizes al-Yadali's recognition of Islamic sciences beyond tafsir and his method of incorporating these sciences to achieve accurate interpretations. Despite its concise and sophisticated approach, "Az-Zahabu'l-Ibriz" has not received the scholarly attention it merits. This thesis presents the tafsir's unique features and evaluates al-Yadali's application of Arabic linguistic characteristics and a Quran-centered approach, highlighting his significant yet underappreciated contributions to the field of tafsir.