Farklı demans tiplerinde kan beyin bariyeri bozukluğunun BOS biyobelirteçleri ve progresyon ile ilişkisi
Correlation of blood-brain barrier dysfunction and CSF biomarkers in differentdementia types and association with progression
Yazar: İREM ÇİFTÇİ GEDİK
Danışman: PROF. DR. BAŞAR BİLGİÇ
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Nöroloji = Neurology

Özet:
Amaç: BOS/serum albümin oranı (Qalb) kan beyin bariyeri bozukluğunun
göstergelerinden biridir. Çalışmamızda Qalb düzeyini etkileyen faktörler, farklı demans
tiplerinde ve Alzheimer sürekliliğindeki değişimi, BOS biyobelirteçleri ve hastalık
progresyonu ile olan ilişkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.

Yöntem: İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi, Nöroloji Anabilim Dalı, Davranış
Nörolojisi ve Hareket Bozukluğu polikliniğinde 2016 yılından itibaren hafif kognitif
bozukluk ve demans ön tanısıyla, BOS biyobelirteçleri incelenen 482 hasta ile kognitif
olarak normal- KON 20 birey retrospektif olarak değerlendirildi. Olguların demografik
özellikleri, eşlik eden vasküler risk faktörü oluşturan hastalıkları, BOS biyobelirteçleri,
Qalb düzeyleri, standartize mini mental test (MMSE) skorları (başlangıçta, 6 ay, 1 yıl ve
2 yıl sonraki) kaydedildi. Hastalar demans tanılarına ve Alzheimer sürekliliğine göre
gruplandırılarak Qalb düzeyleri karşılaştırıldı. Qalb düzeyini etkileyen faktörler, Qalb
düzeyinin BOS biyobelirteçleri ve hastalık progresyonu ile ilişkisi incelendi.

Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 482 hastanın 258'i (%53,5) kadın, yaş ortalaması
64,5±10,6; KON grubunda ise 20 kişinin 11'i (%55) kadın, yaş ortalaması 60,1±10,1 idi.
Qalb düzeyi yaş ile koreleydi (p= ,033) ve erkek cinsiyet ile DM varlığında daha yüksekti
(p< ,001; p= .021). Qalb ile BOS biyobelirteçleri arasında ilişki incelendiğinde; amiloid
ve tTau düzeyleri ile negatif, fTau düzeyi ile pozitif korelasyon saptandı (p= ,016; p= ,04;
p= ,023). Alzheimer sürekliliğinde Qalb düzeyinin seyrini anlamak amacıyla KON,
Alzheimer sürekliliğinde olan ve olmayan HKB (AS+ ve AS-), erken ve orta-ileri evre
AH hastaları (CDR1 ve 2-3) karşılaştırıldı. Orta- ileri evre AH hastalarının Qalb düzeyi
KON, HKB AS+ ve HKB AS- gruplarından, erken evre AH ise HKB AS-'ten yüksekti.
KON ile HKB grupları arasında ise anlamlı fark bulunmadı. Demans tiplerine göre
gruplandırma yapıldığında hastaların 119'unda Alzheimer hastalığı, 145'inde Alzheimer
dışı demanslar ve 32'sinde çoklu patolojiye sahip demanslar tanılıydı. Qalb düzeyi çoklu
patolojiye sahip demanslarda KON ve AH dışı demanslardan anlamlı olarak yüksekti (p=
,008 ve p= ,033). Alzheimer hastalığı ve AH dışı demanslar arasında anlamlı fark
izlenmedi. Hastaların MMSE skorları ve bunların 6 ay, 1 yıl ve 2 yıllık değişimleri ile
Qalb düzeyi arasında ilişki yoktu.

Sonuç: Çalışmamızda kan beyin bariyeri bozukluğunun değerlendirilmesinde kullanılan
Qalb düzeyinin ileri yaş, erkek cinsiyet ve vasküler risk faktörlerinden DM varlığı ile
arttığı gösterildi. Qalb düzeyinin pre-demans evrelerdeki KBB bozukluğunu
gösteremediği, amiloid ve tau patolojileri ile korele biçimde artarak KBB bozukluğunu
yansıtmaya başladığı anlaşıldı. Farklı demans grupları karşılaştırıldığında ise çoklu
patolojinin eklenmesi anlamlı farklılık oluşturdu. Hastalık progresyonu ile bir ilişkisi
bulunamadı. Demans evresindeki KBB bozukluğu Qalb düzeyi ile gösterilebilir, ancak
erken evrelerde daha ileri yöntemlere gereksinim duyulmaktadır.

Abstract:
Aim: The CSF/serum albumin ratio (Qalb) is an indicator of blood-brain barrier
dysfunction. This study aims to evaluate factors affecting Qalb levels, changes in Qalb
levels in different dementia types and Alzheimer's continuum, and its relationship with
CSF biomarkers and disease progression.

Methods: A retrospective evaluation was conducted on 482 patients with suspected mild
cognitive impairment and dementia, as well as 20 cognitively normal - CON individuals,
who were assessed for CSF biomarkers at the Istanbul University, Istanbul Faculty of
Medicine, Department of Neurology, Behavioral Neurology and Movement Disorders
Clinic since 2016. Demographic characteristics, accompanying vascular risk factors, CSF
biomarkers, Qalb levels, standardized mini-mental test (MMSE) scores (at baseline, 6
months, 1 year, and 2 years), were recorded. Patients were grouped based on dementia
diagnoses and Alzheimer's continuum, and Qalb levels were compared. Factors affecting
Qalb levels and their relationship with CSF biomarkers and disease progression were
analyzed.

Results: Among the 482 patients, 258 (53.5%) were female, with a mean age of
64.5±10.6; in the CON group, out of the 20 individuals, 11 (55%) were female, with a
mean age of 60.1±10.1. Qalb levels were correlated with age (p=0.033) and were higher
in males and in the presence of diabetes mellitus (p<0.001, p=0.021). The relationship
between Qalb levels and CSF biomarkers showed a negative correlation with amyloid
and tTau levels, and a positive correlation with fTau level (p=0.016, p=0.04, p=0.023).
To understand the course of Qalb levels in Alzheimer's continuum, CON, Alzheimer's
continuum positive and negative (AS+ and AS-) cases, and early and moderate-severe
Alzheimer's disease patients (CDR1 and 2-3) were compared. Moderate-severe
Alzheimer's disease patients had higher Qalb levels than CON, AS+ and AS- groups,
while early Alzheimer's disease patients had higher Qalb levels than HKB AS-. There
was no significant difference between CON and HKB groups. Based on dementia types,
119 patients had Alzheimer's disease, 145 had non-Alzheimer's dementias, and 32 had
mixed pathology dementias. Qalb levels were significantly higher in mixed pathology
dementias compared to CON and non-Alzheimer's dementias (p=0.008, p=0.033). There
was no significant difference between Alzheimer's disease and non-Alzheimer's
dementias. There was no relationship between MMSE scores and their changes over 6
months, 1 year, and 2 years with Qalb levels.

Conclusion: This study demonstrated that Qalb levels, a measure of blood-brain barrier
dysfunction, increase with advanced age, male gender, and the presence of the vascular
risk factor diabetes mellitus. Qalb levels seemed to correlate with amyloid and tau
pathologies, reflecting blood-brain barrier dysfunction. The addition of mixed pathology
created significant differences among dementia groups. No relationship was found with
disease progression. Blood-brain barrier dysfunction in dementia stages can be reflected
by Qalb levels, but more advanced methods might be needed in early stages.