Okul çağı çocuklarında diş çürükleri, besin tüketimi ve vücut bileşimi arasındaki ilişki
The relationship between dental caries, food consumption and body composition in school-age children
Yazar: İREM ÇAĞLA ÖZEL
Danışman: PROF. DR. NURCAN YABANCI AYHAN
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Besinler = Foods ; Diş çürükleri = Dental caries ; Gıda tüketimi = Food consumption ; Obezite = Obesity ; Okul çağı dönemi = Latency period ; Vücut bileşimi = Body composition ; Çocuklar = Children

Özet:
Beslenme alışkanlıkları ile ilgili bir hastalık olarak kabul edilen diş çürükleri, çocukluk çağında en yaygın görülen kronik hastalıklardan biridir. Bu çalışma, okul çağı çocuklarında diş çürükleri, besin tüketimi ve vücut bileşimi arasındaki ilişkiyi değerlendirmek amacıyla Hacettepe Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Pedodonti Anabilim Dalı'na başvuran, 6-12 yaş 105 erkek, 105 kız, toplam 210 çocuk üzerinde yürütülmüştür. Çocukların ağız içi muayeneleri çocuk diş hekimleri tarafından yapılarak dmft-dmfs ve DMFT-DMFS değerleri kaydedilmiştir. Çocuk ve ailelerine ait genel bilgiler, diş sağlığı uygulamaları, çocukların genel beslenme alışkanlıkları, süt ürünleri ve şekerli besin alımını belirlemeye yönelik besin tüketim sıklığı ve 24 saatlik geriye dönük hatırlatma yöntemiyle alınan besin tüketim kaydını içeren anket formu, anneler ile yüzyüze görüşülerek araştırmacı tarafından doldurulmuştur. Çalışmada çocukların DMFT indeksi ortalaması 2,02±1,89, dmft indeksi ortalaması 6,30±3,37'dir ve çürük görülme sıklığı %76,2 olarak hesaplanmıştır. Çocukların %41,9'u dişlerini günde bir kez fırçalamaktadır. Üniversite mezunu anne ve babaların çocuklarının DMFT ve DMFS ortalamaları ilkokul mezunu olan annelerin çocuklarına göre daha düşük bulunmuştur. Dişlerini daha sık fırçalayan çocuklar ile anne ve babaları dişlerini daha sık fırçalayan çocuklarda diş sağlığı göstergeleri ortalamaları daha düşük bulunmuştur. Enerji ve besin ögelerinin TÜBER'e göre gereksinimi karşılama yüzdeleri incelendiğinde yetersiz alınan makro besin ögesi bulunmamaktadır. Enerji, protein ve karbonhidrat karşılama yüzdesi ortalaması kızlarda erkeklere göre daha düşük bulunmuştur. BKİ sınıflamasına göre çocukların %63,3'ü normal ağırlıkta, %16,7'si fazla kilolu, %12,4'ü şişmandır. Beslenme alışkanlıkları ve diş çürükleri ilişkisi incelendiğinde çocuklarda her gün süt, ayran ve beyaz peynir tüketenlerde DMFT değeri daha düşük (p>0,05), her gün peynir tüketenlerde daimi diş çürük sayısı daha düşük bulunmuştur (p<0,05). Bisküvi ve sürülebilir çikolatayı her gün tüketen çocuklarda tüketmeyen çocuklara göre daimi diş DMFT değerinin daha yüksek olduğu saptanmıştır (p<0,05). Beyaz peynir tüketim sıklığı ile DMFT (r=-0,154; p<0,05) ve DMFS (r=-0,133; p<0,05) indeksleri arasında negatif yönlü korelasyonlar bulunmuştur. Eklenmiş şeker tüketim sıklığı ile DMFT indeksi (r=0,121; p<0,05) ve daimi dişler çürük sayısı (r=0,117; p<0,05) arasında pozitif korelasyon vardır. Daimi dişlerde DMFT indeksiyle glikoz ve nişasta alımı arasında pozitif ilişki bulunmuştur (p<0,05). Çocukların antropometrik ölçümleri ile diş sağlığı göstergeleri arasındaki ilişki incelendiğinde, daimi dişlerde DMFT ve DMFS indeksleri ile BKİ ve bel çevresi arasında pozitif korelasyon; süt dişlerinde dmft indeksi ve çürük sayısı ile BKİ ve bel çevresi arasında negatif korelasyon bulunmuştur (p<0,05). Vücut bileşimi açısından fazla/aşırı yağlanmaya sahip çocukların DMFT ve DMFS değeri vücut yağ yüzdesi düşük olan gruba göre yüksektir (p>0,05). Süt dişlerinde diş sağlığı göstergeleri ortalamaları ise çürük sayısı hariç en fazla vücut yağ yüzdesi düşük olan çocuklardadır (p>0,05). Diş çürükleri riskini azaltmak okul çağı çocuklarının yeterli ve dengeli beslenme ile birlikte yaşa ve boya göre olması gereken vücut ağırlığı sağlanmalı, iyi ağız hijyeni alışkanlıkları konusunda çocuklar ve aileleri bilinçlendirilmeli, şeker ve şekerli besinlerin tüketimi azaltılıp süt ve süt ürünleri tüketimi arttırılmalıdır.

Abstract:
Dental caries, considered as a disease related to nutritional habits, is one of the most common chronic diseases in childhood. This study was planned to evaluate the relationship between dental caries, food consumption and body composition in school age children. The study was conducted on 210 children, 105 boys and 105 girls, aged 6-12 years, who were admitted to Hacettepe University Faculty of Dentistry Department of Pedodontics. Oral examination of children was performed by pediatric dentists and dmft-dmfs and DMFT –DMFS values were recorded. The questionnaire including general information about children and their families, dental health practices, general nutritional habits of children, frequency of food consumption to determine milk products and sugary food intake and 24-hour retrospective food consumption record were filled face to face by the researcher in the questionnare form. The mean DMFT index of children was 2,02 ± 1,89, the mean value of dmft index of children was 6,30±3,37 and the incidence of caries was 76,2%. 41,9% of children brush their teeth once a day. The DMFT and DMFS scores of the mothers and fathers with university graduates were lower than children of the mothers and fatgers with primary school graduates. The mean value of dental health indicators were lower in children who brushed their teeth more frequently and children whose parents brushed their teeth more frequently. According to BMI classification, 63,3% of the children are at normal weight, 16,7% are overweight and 12,4% are obese. When the relationship between nutritional habits and dental caries was examined, DMFT values were lower in children who consumed milk, buttermilk and white cheese every day, but this difference was not statistically significant (p>0,05). Number of decayed teeth in the permanent teeth was lower in those who consumed cheese every day (p<0,05). DMFT values was found to be higher in children who consumed biscuits and spreadable chocolate than children who did not consume them daily (p<0,05). Negative correlations were found between the frequency of consumption of white cheese and DMFT (r=-0,154; p<0,05) and DMFS (r=-0.133; p<0,05). There was a positive correlation between the frequency consumption of added sugar and DMFT index (r =0,121; p<0,05) and the number of decayed teeth (r=0,117; p<0,05).DMFT index was found to be positively correlated with dietary glucose and starch intake (p<0,05). When the relationship between the anthropometric measurements of children and dental health indicators was examined, DMFT and DMFS indices were positively correlated with BMI and waist circumference. BMI and waist circumference was negatively correlated with dmft index and number of decayed teeth (p<0,05).In terms of body composition, DMFT and DMFS values of children with excess fat were higher than the weak group, but the difference was not statistically significant (p>0,05). The mean values of dental health indicators in primary teeth except for the number of decayed teeth were found to be highest among in children with the lowest percentage of body fat, but the difference was not statistically significant (p>0,05). To reduce the risk of dental caries body weight should be provided according to age and height, children and their families should be informed about good oral hygiene habits. In children, consumption of sugar and sugary foods should be reduced and consumption of milk and dairy products should be increased.