Ergonomik yaklaşımla konut depo alanlarının dizayn ihtiyacının belirlenmesi /
Yazar: OYA HAZER BİLGİN
Danışman: PROF.DR. S. SEVİM EREL
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü
Derece: Doktora, 1995
Konu: Ev Ekonomisi = Home Economics
Dizin: Ergonomi = Ergonomics ; Konut = Dwelling house ; Konut alanları = Housing lands

Özet:
Bu araştırma; kişlerin konutlarındaki depo alanlarıyla ilgili mevcut durum ve beklentilerinin belirlenmesi, fiziksel rahatlıkları ve beden yeteneklerini en üst düzeyde kullanabilmeleri için, konut depo alanlarının dizayn boyutlarının saptanması ile ilgili gerekli antropometrik ölçümlerin alınması amacıyla planlanmış ve yürütülmüştür. Araştırma bölgesi olarak, Ankara İli Belediyesi sınırları içindeki farklı semtler alınmıştır. Araştırma kapsamına 20-50 yaşlarındaki kadın ve erkekler alınmıştır. Araştırmaya alınacak kişilerin belirlenmesinde, önce Ankara ili merkez ilçeler, sonra bu merkez ilçelerindeki farklı semtler belirlenek, daha sonra tabakalı rastgele örnekleme yöntemi ile her semtten seçilen kadın ve erkek sayısı o semtte bulunan sokak sayısına göre saptanmış ve 200 kadın ve 200 erkek olmak üzere toplam 400 denek araştırma kapsamına alınmıştır. Araştırma anket çalışması ile deneklerin antropome-tr uk ölçümlerinin alınması olmak üzere 2 bölümden oluşmaktadır.129 Araştırma verileri araştırmacı tarafından geliştirilen anket formuna bağlı kalınarak, antropometrik ölçümleri alman 20-50 yaşları arasındaki kadın ve erkeklerle yüzyüze yapılan mülakatlar sonucu toplanmıştır. Araştırma kapsamına alınan deneklerden ayakta durma, oturma, eğilme ve çömelme pozisyonundaki 29 ölçü, ayakkabısız olarak günlük kıyafetleri ile "Martin tipi antropometre" kullanılarak, ağırlıkları ise yaylı banyo tartısı kullanılarak alınmıştır. Araştırma kapsamına alman deneklerin %23.0'ı 20-24, %20.0'ı 30-34, %19.8'i ise 25-29 yaş grubundan olup; kadınların yaş ortalaması 32.21±0.578, erkeklerin yaş ortalaması ise 31. 61+0. 574'dür. Araştırma kapsamına alınan deneklerin %44.3'ü ücretli olarak çalışmakta, %26.5'I ev kadını, %14.2'si ise öğrencidir. Kadınlar arasında ev kadını olanlar (%53.0), erkekler arasında ise ücretli olarak çalışanlar (%61.0) en yüksek orandadır. Araştırma kapsamına giren deneklerin %54.3'ü İç Anadolu, %12.5'ı Karadeniz, lll.O'ı ise Marmara bölgesi doğumludur. Kadın veer kek denekler arasında İç Anadolu Bölgesi doğumlu olanların oranı (kadın; %59.5, erkek; %49.0) en130 yüksek olup, bunu Karadeniz Bölgesi doğumlular (kadm:%11.5, erkek:%13.5) izlemektedir (P>0.05). Araştırma kapsamına alınan deneklerin %45.8'ı orta öğrenim, %39.0'ı ilkokul ve daha az, %15.2'si ise yüksek öğrenim düzeyindedir. Kadın ve erkek deneklerin yaklaşık yarısı (kadın: % 46.5, erkek: %45.0)orta öğrenim düzeyinde olup, kadınların %41.0'ı, erkeklerin %37.0'ı ilkokul ve daha az öğrenim düzeyindedir (P>0. 05). Araştırma kapsamına alınan denekler arasında konutta yaşayan kişi sayısı %40.5 ile "4" olanlar önde gelmekte olup, bunu %23.5 ile 3 olanlar izlemektedir. Kadınlar arasında konutta yaşayan kişi sayısı ortalama 3.81+0.27, erkekler arasında ise 3.96+0.07 dir(P>0.05). Araştırma kapsamına alman deneklerden 5 odalı konutlarda oturanlar %65.8 ile ilk sırayı almakta, bunu %17.2 ile 4 odalı konutlarda oturanlar izlemektedir. Ortalama oda sayısı kadınlar arasında 4.54±5.71, erkekler arasında ise 4.66+5.41 dir (P>0.05). Araştırma kapsamına giren deneklerin tamamının konutlarında 1 adet mutfak ve enaz 1 adet yatak odası bulunmaktadır. Deneklerin %58.3 ünün konutlarında 1, %41.6'sınm 2 adet oturma odası, %35.8'inin 1, %63.0'ınm 2, %13.0'ının ise 3 yatak odası bulunmaktadır.131 Araştırma kapsamına alınan deneklerin %86.8'ı konut 1 ardaki depo alanlarını yetersiz, %10.2'ı ise yeterli bulmaktadır. Konut depo alanlarının yetersiz bulduklarını belirten kadınların oranının (%91. 5), erkeklerden (%82.0), yeterli bulduklarını belirten erkeklerin oranı (%14.5) ise kadınlardan (%6.0) daha yüksektir (P<0. 05). Konuttaki tüm oda ve alanlarda depo alanını yeterli bulan 41 deneğin %85.4'ü depo alanının yeterli büyüklükte olması, %78.0'ı yerli olması nedeniyle depo alanlarını yeterli bulmaktadırlar. Kadın ve erkek deneklerin çoğunluğu (kadın; %91.7, erkek; %82.8)depo alanının yeterli büyüklükte olması nedeniyle depo alanlarını yeterli bulduklarını belirtmişlerdir. Konut depo alanlarını yetersiz bulduklarını belirten 347 deneğin tamamına yakını (%96.3) konut depo alanlarını yeterli büyüklükte olmaması, %85.6'sı ise depo alanının yerli olmaması nedeniyle depo alanlarını yetersiz bulmaktadırlar. Kadın ve erkek deneklerin tamamına yakını, birbirine yakın oranlarda (kadın: %97.3, erkek: %95.1) konut depo alanlarını yetersiz bulma nedeni olarak, yeterli büyüklükte olmamasını belirtmişlerdir (P>0. 05). Depo alanının yerli olmamasını belirtenler arasında kadınların132 oranı (%92.3), erkeklerden (%78.0) daha yüksektir (P<0.05). Konut depo alanlarını yeterli büyüklükte olmaması nedeniyle yetersiz bulan 334 deneğin %79.6'sı mutfakta, %73.4'ü ebeveyn yatak odasında yeterli büyüklükte depo alanı bulunmadığını belirtmişlerdir. Yeterli büyüklükte depo alanı bulunmayan oda veya alanlar arasında mutfağı ve ebeveyn yatak odasını belirten kadınların oranı (mutfak; %93. 8, ebeveyn yatak odası; %84.8), erkeklerden (mutfak; % 63. 5, ebeveyn yatak odası; %60.3) yüksektir (p<0.05). Konut depo alanlarını yeterli büyüklükte olmaması nedeniyle yetersiz bulan 334 denek arasında; yemek hazırlama, temizleme ve pişirmede kullanılan araç-gereç ve malzemeleri (%79.6), kullanılmadığı zamanlarda yatak, yastık ve yorganları (%70.1) ile ütülemede kullanılan araç-gereç ve malzemeleri (%65.3) yeterli büyüklükte depo alanı bulunmayan odalarda depolamak istedikleri eşya olarak belirtenler ağırlık taşımaktadır. Yeterli büyüklükte depo alanı bulunmayan oda veya alanlarda depolamak istedikleri eşya olarak, kadınlar %93.8 ile yemek hazırlama, temizleme ve pişirmede kullanılan araç- gereç ve malzemeleri, erkekler ise %80.8 ile kullanılmadığı zamanlarda bavul, çanta vb. eşyaları ilk sırada belirtmişlerdir.133 Depo alanının iç dizaynının yetersiz olması nedeniyle eşlaları depolamada güçlük çektiklerini belirten 251 deneğin %80.0'ı antreyi, %86.1'i ebeveyn yatak odasını eşyaları depolamada güçlük çektikleri oda veya alan olarak belirtmişlerdir. Depo alanının iç dizaynın yetersizliği nedeniyle depolamada güçlük çektikleri oda veya alan olarak kadın denekler arasında ebeveyn yatak odası ile antre eşit oranlarda (%85.6), erkek denekler arasında ise antre (%91.8) ilk sırada yer almaktadır (P>0. 05). Depo alanını iç dizaynının yetersiz olması nedeniyle eşyaları depolamada güçlük çektiklerin belirten 251 denek arasında ütülemede kullanılan araç-gereç ve malzemeler (%94.4), ile kullanılmadığı zamanlarda yatak, yastık ve yorganı (%85.7) depolamada güçlük çektiklerini belirtenler öncelik taşımaktadır. Konu, deneklerin cinsiyet durumlarına göre incelendiğinde; kadın denekler ütülemede kullanılan araç- gereç ve malzemeleri (%98.0) (p>0.05), erkekler ise kullanılmadığı zamanlarda bavul, çanta vb. eşyaları (%84.3) (P<0.05), depo alanının iç dizaynının yetersiz olması nedeniyle depolamada gücük çekilen eşyalar arasında ilk sırada belirtmişlerdir. Konut depo alanlarını yetersiz bulanlar ile konutların depo alanı bulunmadığını belirten 359 denek arasında depolayamadıkları eşyaları döşeme üzerinde134 herhangi bir yerde (%94.4), balkonda (%93.9) veya gardrop vb. üstünde (%84.7) sakladıklarını belirtenler öncelik taşımaktadır. Kadınlar arasında depolayamadıkları eşyaları %98.9 ile balkonda (P<0.05), erkekler arasında ise %94.7 ile döşeme üzerinde herhangi bir yerde sakladıklarını belirtenler (P>0. 05) ilk sırada yer almaktadır. Araştırma kapsamına alınan deneklerin tamamı (%100.0) depolama alanının yeterli büyüklükte olmasını, tamamına yakını ise (%95.8) depo alanının yerli olmasını yeterli bir depo alanından beklenilen özellikler olarak ilk sıralarda belirtmişlerdir. Depo alanının yerli olmasını belirten kadın ve erkeklerin oranı birbirine yakın oranlarda (kadın; %97. 5, erkek; %94. 0), raf, askı, çekmece ve bölmelerin kolay uzanılabilecek yükseklikte olmasını belirten kadınların oranı (%76.0), erkeklerden (%9.5) (p<0.05), yeterli çekmece, raf ve askı alanının bulunmasını belirten erkeklerin oranı ise (%71.5), kadınlardan (%54.5) daha yüksektir (P<0. 05). Deneklerin vücut ölçülerinin alındığı antropometrik çalışma sonucunda kadın deneklerin boy yüksekliğinin ortalama 159.71+0. 46cm, erkeklerin ise 171. 66+0. 59cm olduğu bulunmuştur. Araştırma kapsamına alınan deneklerin yaş gruplarına göre boy ortalaması incelediğinde, 20-24 yaş grubunda olan kadınların boy ortalamasının 160.31+1. 13cm; 45-50135 yaş grubunda olanların ise 158. 13±1. 37cm, 20-24 yaş grubunda olan erkeklerin boy ortalamasının 171. 54+1. 06cm, 45-50 yaş grubunda olanların ise 168. 11+1. 80cm olduğu saptanmıştır. Araştırma sonucu elde edilen bulgulara göre; genç nüfusun boy ortalaması daha yüksek olup, yaş yükseldikçe boy ortalaması düşmektedir. Araştırma kapsamına alman deneklerin antropometrik ölçüleri dikkate alınarak; konut depo alanlarının en üst noktasının yerden yüksekliğinin kadınlar için 185cm, erkekler için 198cm; en üst raf veya bölme yüksekliğinin altında çalışma masası veya tezgah bulunan depolama alanlarında kadınlar için 161cm, erkekler için 172cm; altında çalışma masası veya tezgah bulunmayan depo alanlarında ise bu yüksekliğin kadınlar için 17 8cm, erkekler için 191cm; depo alanının en alt bölmesinin yerden yüksekliğinin kadınlar için 24-45cm, erkekler için 31-56cm; askı asma yerinin yerden yüksekliğinin kadınlar için 145cm, erkekler için 160cm; omuz yüksekliğindeki depo alanlarındaki raf derinliğinin ' kadınlar için maksimum 57cm, erkekler için maksimum 59cm; duvar dolabının alt kenarının yerden yüksekliğinin kadınlar için 119-137cm, erkekler için 130-150cm; ayakta çalışırken tezgah yüksekliğinin kadınlar için, ağır işlerde 81-94 cm, orta güçlükteki işlerde 84-97cm, hafif işlerde 88-101cm, erkekler için ağır işlerde 89-106cm, orta güçlükteki işlerde 91-108cm, hafif işlerde ise 96- 113cm, oturma pozisyonunda çalışma yüzeyi yüksekliğinin136 kadınlar için 58-71cm, erkekler için 64~78cm; oturma pozisyonunda tezgah veya çalışma masası derinliğinin kadınlar için 73cm, erkekler için 77cm; oturma materyalinin yüksekliğinin kadınlar için 37-45cm, erkekler için 41-48cm; dizin masa altında rahat uzatılabilmesi için gerekli olan açıklığın kadınlar için 70cm, erkekler için 77cm, içine girilebilir (Walk-in) depo alanlarındaki kapı genişliğinin kadınlar için 62cm, erkekler için 80cm, depo alanı genişliğinin ise kadınlar için 170cm, erkekler için 190cm olması gerektiği bulunmuştur. Bir diz üzerine. çömelerek depo alanı kullanmak gerektiğinde kadınlar için 103cm, erkekler için 113cm; bir çekmeceyi kullanmak gerektiğinde ise kadınlar için 123cm, erkekler için 133cm lik dolabın önünde bir açıklığın; eğilme pozisyonunda dolabı kullanmak gerektiğinde kadınlar için 113cm, erkekler için 119cm, bir çekmeceyi kullanmak gerektiğinde ise kadınlar için 133cm, erkekler için 139cm lik bir açıklığın bırakılması gerektiği bulunmuştur.

Abstract:
This research was undertaken to evaluate the existing conditions and expectations of the people regarding the housing storage areas by using survey, and have put forward the dimensions of housing storage areas in order to make them use their physical comfort and body abilities at a maximum level by using the antropometric measurements. 200 Men and 200 women (20-50 of age), m the region of Ankara, were taken within the scope of the research. The majority of the subjects within the scope of the research were find the storage areas inadequate in terms of their sizes The majority of 334 subjects who find the housing storage areas inadequate in terms of their sizes indicated that there isn't storage areas with adequate sizes in the kitchen. Among 334 subject who find the housing storage areas inadequate in terms of their sizes, the ones who stated that; the tools and materials used in cooking preparetion and cleaning, beds, pillows, quilts are the things which they want to store in the rooms that do not have large storage areas, have the priority.138 The majority of 251 subjects who has indicated that the storing areas are inadequate in terms of their interior design stated that the rooms ard areas which they have difficulty in storing things, most are entrance and master bedroom. The highest rate of the people among 251 subjects who finds housing storage areas inadequate in terms of their interior designs are the ones who claim that tools and materials used for ironing are the things which they have difficulty in storing. Considering the antropometric measurement of subject within the space of research the suggestions were; The height of the heights point of the wall cabinet; for women; 185cm, for men; 198cm, the height of the heighst section (When the storage units on the counter or working table); for women; 161cm, for men; 172cm, the height of the heighst section (When there is no counter); for women; 178cm, for men; 191cm, the height of the bottom section of the base cabinet from the floor; for women; 24- 45cm, for men;31-56cm, the height of the hanger from the floor; for women; 145cm, for men; 160cm, the depth of the shelf at the level of shoulder; for women; 57cm, for men; 59cm, the height of the bottom side of the storage units on the counter from the floor; for women; 119-137cm, for men; 130-150cm, in the position of the standing the height of counter; for women; 81-101cm, for men; 89-113cm, in the position of the sitting the height of the working table; for women; 58-71cm, for men;64-78cm, xn the139 position of the sitting, the depth of the counter or working table; for women; 73cm, for men; 77cm, the height of the place used for sitting; for women; 37 -4 5cm, for men;41-48cm, the distance necessary for extending the leg; for women; 70cm, for men; 77cm, in the walk-in storage, the width of the door; for women; 62cm, for men; 80cm, in the walk-in storage, the width of the storage; for women; 170cm, for men; 190cm, When the position of the crouching on the one knee, the use of the cabinet space, neccesary clearence should have been for women; 103cm, for men; 113cm, for the use of the drawer neccesary clearence; for women; 123cm, for men; 133cm, When the position of the bending for the use of the cabinet space, neccesary clearance should have been for women; 113cm, for men; 119cm, for the use of the drawer, neccesary clearance should have been for women; 133cm, for men; 139cm