Zekât verilecek yerlerle (mesârifu'z-zekât) ilgili güncel fıkhi yaklaşımlar
Current fiqh approaches regarding places to give zakat (mesarifu'z-zakat)
Yazar: YUSUF MUSAOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. YÜKSEL SALMAN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
İslam'ın temel esaslarından biri olan zekât, diğer ibadetlere kıyâsla sosyolojik yönünün daha fazla olması ve hakkında güncel ihtilafları barındırmasıyla temeyyüz etmektedir. Belirli bir malın üzerinden bir kamerî yılın geçmesi (havelânü'l-havl) ve bu maldan belirli oranda belirli kişilere verilmesi ile gerçekleşen zekât ibadetinde, havelânü'l-havl şartı dışında; zekât verilecek malların neler olduğu, nisap miktarlarının arasındaki uyumun güncellenmesi, zekâtın toplanmasının kurumlar tarafından yapılıp yapılamayacağı, uzun süreli borçların zekâta etkisi, zekâtının tenmiyesinin imkânı ve zekâtın sarf yerlerinin güncel karşılıkları vb. konular genel itibariyle zekât hakkında tartışılan meselelerdir.
Çalışmamıza konu olan kısım ise zekâtın sarf yerleri ile ilgili klasik ve güncel yaklaşımlardır. Bu sınıflar Tevbe sûresi 60. âyeti ile fakirler, miskinler, zekât memurları (âmiller), müellefe-i kulûb, köleler, borçlular, Allah yolunda olanlar ve yolcular şeklinde sekiz sınıf olarak belirlenmiştir. Kat'i bir delille sabit olduğundan zekâtın bu sınıflar dışında sarfı ibadeti fasit kılmaktadır. Çalışmamızın amacı bu sınıfların klasik fıkıh mezheplerince nasıl anlaşıldığını ve bu anlayışın sebebini ortaya koyduktan sonra günümüzde başta dünyanın önde gelen fetva kurulları ve muasır alimleri nezdinde nasıl karşılık bulduklarını tespit etmeye çalışmaktır.

Abstract:
Zakat, one of the fundamental pillars of Islam, stands out with its significant sociological dimension compared to other acts of worship and its contemporary disputes. The practice of zakat, which involves giving a specific portion of a specified wealth to certain individuals after a lunar year has passed (havelanü'l-havl), raises several issues besides the condition of havelanü'l-havl. These issues include: determining the types of wealth eligible for zakat, updating the consistency of nisab (minimum amount of wealth required to be eligible for zakat), whether institutions can collect zakat, the impact of long-term debts on zakat, the possibility of investing zakat funds, and the contemporary equivalents of the recipients of zakat.
Our study focuses on the classical and contemporary approaches to the recipients of zakat. These recipients are classified into eight categories as specified in Surah At-Tawbah (9:60): the poor, the needy, those employed to collect zakat, those whose hearts are to be reconciled, slaves, those in debt, those in the way of Allah, and travelers. Since this classification is confirmed by definitive evidence, using zakat for purposes outside these categories renders the act invalid. The aim of our study is to examine how these categories were understood by classical Islamic jurisprudence schools and the reasoning behind their interpretations, and then to identify how these categories are perceived by leading contemporary fatwa councils and modern scholars.