Şizofrenik bozukluğu olan bireylere uygulanan fiziksel aktivite programının  yaşam kalitesi ve iyileşme sürecine etkisi
The effect of the physical activity program applied to individuals with schizophrenia disorder on the quality of life and the recovery process
Yazar: SERENAY METİNER
Danışman: DOÇ. DR. ŞEYDA DÜLGERLER
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Fiziksel aktivite = Physical activity ; Hemşirelik = Nursing ; Tedavi = Treatment ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Şizofreni = Schizophrenia

Özet:
Giriş: Şizofrenik bozukluğu olan bireylere yönelik sunulan psikososyal hizmetler arasında önemli bir yer tutan fiziksel aktivite programlarının psikiyatri hemşireleri tarafından oluşturulması, sistematik olarak  uygulanması çok önemlidir. Bu programların  hastalara  sağlıklı yaşam davranışı  kazandırma ve sürdürmede önemli bir hemşirelik girişimi olduğu düşünülmektedir.
Amaç: Bu araştırmanın amacı şizofrenik bozukluğu olan bireylere yönelik olarak uygulanan fiziksel aktivite programının yaşam kalitesi ve iyileşme süreci üzerine etkisini incelemektir. 
Yöntem: Ön test ve son test kontrol gruplu yarı deneysel tasarımda planlanan araştırma, Adana Dr. Ekrem Tok Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastane'sine bağlı Çukurova ve Sarıçam Toplum Ruh Sağlığı Merkezler'inde 18 Şubat 2020-20 Mart 2020 tarihleri arasında yürütülmüştür. Araştırmanın evrenini Çukurova Toplum Ruh Sağlığı Merkez'i (482) ve Sarıçam Toplum Ruh Sağlığı Merkezi (191)'ne kayıtlı toplam 673 şizofreni tanılı birey, örneklemini ise G power analizi sonucu belirlenen girişim (29) ve  kontrol (29) grubu olmak  üzere araştırmaya katılmayı kabul eden 58 şizofreni tanılı birey oluşturmuştur. Veriler kişisel bilgi formu, Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği Kısa Formu (WHOQL-BREF-TR) ve İyileşme Değerlendirme Ölçeği (İDÖ) kullanılarak toplanmıştır. Araştırma verileri SPSS 25.0 paket programında analiz edilmiştir. Verilerin analizinde sayı ve yüzde dağılımları, ortalama ve standart sapma, Independent Samples T-test, Paired Samples T test dağılımın normal olmadığı durumlarda Mann Whitney U testi ve Wilcoxon Signed Ranks Test Uygulanmıştır.  
Bulgular: Girişim grubu hastaların % 34,5'i kadındır, % 10,3'ü evlidir, %44,8'i ilkokul mezunudur, %62,1'nin gelir gidere denktir, % 55,2'si de ailesi ile beraber yaşamaktadır. Girişim grubunun yaş ortalaması ise 42,41±11,14 olup, %44,8'i düzenli fiziksel aktivite yapmaktadır. Daha önce fiziksel aktivite programına katılanların oranı ise % 44,8'dir. Kontrol grubu hastaların % 55,2'si kadındır, %20,7'si evlidir, %44,8'i ilkokul mezunu, %27,6'sı gelir-gidere denktir, % 44,8'i ailesi ile beraber yaşamaktadır. Kontrol grubu hastaların yaş ortalaması 41,51±11,53 olup, % 44,8'i düzenli fiziksel aktivite yapmaktadır. WHOQL ön test ölçümlerinde fiziksel sağlık durumu (t=4,999 p<0,05), psikolojik durum (t=3,483 p<0,05) ve çevre (t: 3,942 p<0,05) alt boyutlarında anlamlı farklılık bulunmuştur. WHOQL son test ölçümlerinde ise tüm alt boyutlarda girişim ve kontrol grubu hastaları arasında anlamlı farklılık bulunmaktadır.
Girişim ve kontrol grubu hastaların ön test İDÖ puan ortalamaları 78,27±16,92 olurken; girişim grubunda 84,82±16,82 kontrol grubunda 71,72±14,54   puan olarak belirlenmiştir. Gruplar arasında ön test İDÖ puanları arasında farklılık mevcuttur (t=3,173 p <0,05). Girişim grubu hastaların İDÖ ön test puan ortalaması kontrol grubu İDÖ ön test puan ortalamasına göre daha yüksektir. Girişim ve kontrol grubu hastaların İDÖ son test puan ortalamaları 82,44±16,46 olur iken; girişim grubunda 91,20±13,66 kontrol grubunda 73,68±14,65 olarak belirlenmiştir. Gruplar arası son test İDÖ puanları açısından anlamlı farklılık mevcuttur (t=4,760 p<0,05).
Girişim grubu İDÖ son test puan ortalaması kontrol grubu İDÖ son test puan ortalamasına göre daha yüksektir.
Sonuç: Şizofrenik bozukluğu olan bireylere uygulanan fiziksel aktivite programının yaşam kalitesi ve iyileşme süreci  üzerinde olumlu etkilere sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. 

Anahtar Kelimeler; Şizofreni, hemşirelik, fiziksel aktivite, yaşam kalitesi, iyileşme

Abstract:
Introduction: Physical activity has an important place among the psychosocial services provided for individuals with schizophrenic disorders. It is very important that these programs are created by psychiatric nurses and implemented systematically. These programs are thought to be an important nursing initiative in providing and maintaining healthy living behaviors.
Objective: The aim of the study, which was planned in a semi-experimental design with pretest-posttest control group, is to examine the effect of physical activity program applied to individuals with schizophrenic disorder on quality of life and recovery process.
Methods: The study was conducted between 18 February and 20 March 2020 at Çukurova and Sarıçam Community Mental Health Centers affiliated to Adana Dr.Ekrem Tok Mental Health and Diseases Hospital. The population of the study was 673 individuals with a diagnosis of schizophrenia registered in Çukurova Community Mental Health Center (482) and Sarıçam Community Mental Health Center (191), and the sample was determined as a result of G power analysis, 29 of which were intervention and 29 control group participated in the study. It formed 58 individuals diagnosed with Schizophrenia. Data were collected using introductory information form, Quality of Life Short Form (WHOQL-BREF-TR), Recovery Assessment Scale (RAS). Research data were analyzed in SPSS 25.0 package program. In the analysis of the data, number and percentage distributions, mean and standard deviation, Independent Samples T-test, Paired Samples T test, Mann Whitney U test and Wilcoxon Signed Ranks Test were applied when the distribution was not normal.
Results:  The patients of the intervention group were women 38.5%, 33.3% married, 44.8% primary school graduated, 62.1% are equal to income and outgoings, 55.2% lived with their families. The average age of the intervention group is 42.41 ± 11.14 and 44.8% of them do regular physical activity. The rate of those who participated in a physical activity program before is 44.8%. The patients of the control group, 61.5% were women, 66.7% married, 44.8% primary school graduated, 27.6% equivalent to income and outgoings, and 44.8% lived with their families. The average age of the control group patients is 41.51 ± 11.53 and 44.8% of them do regular physical activity. In the WHOQL pre-test measurements, there is a significant difference in sub-dimensions of physical health state (t = 4.999 p <0.05), psychological state (t = 3.483 p <0.05) and environment (t: 3.942 p <0.05). In the WHOQL post-test measurements, there is a significant difference between patients in the intervention and control groups in all sub-dimensions.
While the mean pretest RAS scores of the intervention and control groups were 78.27 ± 16.92; It was determined as 84.82 ± 16.82 points in the intervention group and 71.72 ± 14.54 points in the control group. There is a difference between the groups in pretest RAS scores (t = 3.173 p <0.05). RAS pre-test mean score of intervention group patients is higher than control group RAS pre-test mean score. While the mean RAS post-test score of the intervention and control group patients was 82.44 ± 16.46; It was determined as 91.20 ± 13.66 in the intervention group and 73.68 ± 14.65 in the control group. There is a significant difference between the groups in terms of post-test RAS scores (t = 4.760 p <0.05).
Intervention group RAS post-test mean score is higher than control group RAS post-test mean score.
Conclusion:  It was concluded that the physical activity program applied to individuals with schizophrenia disorder has positive effects on their quality of life and recovery process.

Keywords; Schizophrenia, nursing, physical activity, quality of life, recovery