Levâmi'u'n-Nûr (Metin - Değerlendirme)
Levâmi'u'n-Nûr (Text - Assesment)
Yazar: AHMET ÜSTÜNER
Danışman: PROF. DR. MAHMUT AK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Coğrafya = Geography ; Tarih = History
Dizin: 17. yüzyıl = 17. century ; Cihannüma = Cihannuma ; Coğrafya = Geography ; Haritacılık = Cartography ; Katip Çelebi = Katip Çelebi ; Tarihi coğrafya = Historical geography

Özet:
XVII. Yüzyıl'da yaşamış Osmanlı bilim dünyasının önemli simalarından biri olan Kâtib Çelebi, yazmış olduğu eserler ile asırlarca adından söz ettirmeyi başarmıştır. Bunlardan biri olan Levâmi'u'n-Nûr fî-Zulmet-i Atlas Minor de onun bir tercüme / telif eseri olarak literatürde yerini almıştır. Günümüzde eserin yurt içinde ve yurt dışında ondan fazla nüshası bulunmaktadır.
Aslen Felemenk bir coğrafyacı olan Gerardus Mercator'un meşhûr Atlas Minor adlı Latince eserinin tercümesi olan Levâmi'u'n-Nûr fî-Zulmet-i Atlas Minor, kıtaların genel tasnifine uygun olarak tarihî coğrafyadan bahsetmekte, aynı zamanda Avrupa'dan itibaren bütün dünya hakkında tarihî, coğrafî, siyâsî, hukûkî ve efsanevî bilgiler de içermektedir. Ayrıca ele alınan eserde, Mercator projeksiyonuna göre çizilmiş 148 adet haritanın Kâtib Çelebi tarafından kopya edilmiş örnekleri de yer almaktadır. 
Levâmi'u'n-Nûr fî-Zulmet-i Atlas Minor, Kâtib Çelebi'nin meşhûr Cihânnümâ adlı eserinde kaynak olarak kullanılmak amacıyla tercüme edilmiştir. Bu bağlamda, Cihânnümâ'nın yeni bir tertib üzere ikinci kez kaleme alınması sırasında özellikle Avrupa kısımlarında temel kaynak olarak kullanılmıştır. Avrupa'daki coğrafî gelişmelerin Osmanlı'ya aktarılması konusunda önemli bir araç olan eserde Latince'den tercüme edilmiş metinlerin yanısıra Kâtib Çelebi'nin yorum ve eleştirileri de geniş yer tutmaktadır. 
Günümüz literatürüne kazandırılmak amacıyla Levâmi'u'n-Nûr fî-Zulmeti Atlas Minor'ün nüshaları araştırılarak incelenmiş ve eserin müellif hattı olan Nuruosmaniye nüshası transkribe edilmiştir. Eser içeriğinin anlaşılması ve tercümenin sıhhatinin sağlanması amacıyla Latince Atlas Minor ile birlikte incelenmiş ve Levâmi'u'n-Nûr fî-Zulmeti Atlas Minor'ün önemi hem dönemi hem de sonraki coğrafya çalışmaları açısından değerlendirilmiştir. Ayrıca eserin müellif ve mütercimlerine dair bilgiler kaleme alınmıştır.


Anahtar Kelimeler: Kâtib Çelebi, Levâmi'u'n-Nûr, Cihânnümâ, Gerardus Mercator, Atlas Minor.

Abstract:
Katip Çelebi, one of the important figures of Ottoman scientific world and lived in the 17th century, has achieved to make his mark thanks to his written works over the centuries. One of them is Levâmi'u'n-Nûr fi-Zulmet-i Atlas Minor and also took its place in literature as an his translation/copyright work. There are over 10 copies of the work stateside and abroad at the present time. 
Levâmi'u'n-Nûr fî-Zulmet-i Atlas Minor, a translation for the famous Latin work "Atlas Minor" of Gerardus Mercator who is originally a Dutch geographer, cites to historical geography according to general classification of continents, furthermore contains historical, geographical, political, judicial and legendary knowledge about the whole world, starting Europe. Additionally, the examined work involves the copies of 148 maps drawn according to Mercator projection and then copied by Kâtip Çelebi.
Levâmi'u'n-Nûr fî-Zulmet-i Atlas Minor was translated in order to be used as a source for Kâtip Çelebi's well-known work "Cihânnümâ". In this regard, when Cihannüma was written second time due to a new arrangement, Levâmi'u'n-Nûr fî-Zulmet-i Atlas Minor was especially used as a basic source for the chapters regarding Europe of Cihânnümâ. Besides translated texts from Latin, comments and rewiews made by Katip Çelebi have a large space in Levâmi'u'n-Nûr fi-Zulmet-i Atlas Minor which is an important tool for the transfer of geographical developments in Europe to the Ottoman Empire. 
The copies of Levâmi'u'n-Nûr fî-Zulmeti Atlas Minor were searched and then examined, and the Nuruosmaniye copy that is an autor's lettering of Levâmi'u'n-Nûr fî-Zulmeti Atlas Minor was transcribed by us to add it to the current literature. The original Latin "Atlas Minor" was examined together with the Katip Çelebi's translation for obtaining accuracy of its content and translation, and the importance of Levâmi'u'n-Nûr fî-Zulmet-i Atlas Minor was evaluated in terms of geographical studies done in its time and after. Furthermore, information about the autor and the translators of Cihânnümâ was provied. 


Keywords: Kâtib Çelebi, Levâmi'u'n-Nûr, Cihânnümâ, Gerardus Mercator, Atlas Minor.