Cumhuriyet dönemi Türkçe tefsirlerde kırâat olgusuna yaklaşım
Approach to the phenomenon of qiraat in Turkish tafsirs of the Republican era
Yazar: NEFİSE KULOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. ŞÜKRÜ MADEN
Karabük Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Kırâatler, âyetlerin anlaşılmasına önemli ölçüde katkı sağlayan yorum araçlarından biridir. Bu sebeple tefsir geleneğinde kırâatlerin özel bir yeri vardır. Klasik dönemde bu itibarla tefsirlerde önemli ölçüde yer bulan kırâat ilmi modern zamanda bu konumunu nispeten kaybetmiştir. Kırâat telakkilerinin modern dönem Türkçe tefsirlere yansımaları üzerine yapılan bu çalışma bir ilk hüviyetindedir. Tezde Cumhuriyet döneminde Türkçe tefsir kaleme alan müfessirlerin kırâat tasavvurları, kırâat olgusuna nasıl bir yöntem ve üslupla ne ölçüde ve ne maksatla yer verdikleri, kırâatlere az yer veren ya da vermeyen müfessirlerin bu tutumlarında hangi faktörlerin etkin olduğu hususlarının tespit edilmesi amaçlanmıştır.
Veri toplama, karşılaştırma ve sentez yöntemlerine bağlı kalınarak yürütülen bu araştırma, temelde üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde kırâat ilmi ile ilgili genel çerçeve ortaya konulup tefsir geleneğinde kırâat-tefsir ilişkisi işlenmiştir. Bu bölümde kırâat ilminin klasik dönem tefsirleri için önemli bir yorum enstrümanı olarak işlev gördüğü kanaatine varılmıştır. İkinci bölümde Cumhuriyet döneminde yazılan tefsirlerin kırâat olgusuna yaklaşımları seçilen on tefsir üzerinden ele alınmıştır. Modern dönemde yazılan bu tefsirlerde kırâat ilminin işlevinin azaldığı, kırâatlerden faydalanan az sayıda tefsirin olduğu, tefsirlerde yer verilen kırâat nakillerinin nitelik ve niceliklerinin değiştiği tespit edilmiştir. Üçüncü bölümde modern dönem müfessirlerinin tefsirlerde kırâatlere yer verme tercihlerine etki eden faktörler işlenmiştir. Bu bağlamda müfessirlerin kırâat tasavvurlarına, tefsir yöneliminin değişmesi, muhatap kitlenin değişmesi, oryantalistlerin etkisi, dilbilimsel tefsir örneklerinin azalması, müphemlik algısının değişmesi gibi haricî sebeplerin yön verdiği tespiti temellendirilmeye çalışılmıştır. Yine müfessirlerin, kırâatlerin kaynağını içtihadî kabul etme, kırâatleri önemsiz ayrıntılar olarak görme, kırâatlerin kaynağını Arap imlasının ibtidâîliğine ve kâtip hatalarına bağlama, kırâat tartışmalarının Kur'ân'ın mevsûkiyetine gölge düşüreceği endişesi gibi birtakım sebeplerle kırâatlere eserlerinde daha az yer verdikleri kanaatine ulaşılmıştır.

Abstract:
Qiraat is one of the interpretation tools that contribute significantly to the understanding of the verses. For this reason, Qiraat has a special place in the tradition of Tafsir. In the classical period, the science of Qiraat, which had a significant place in tafsirs in this respect, has relatively lost this position in modern times. This study on the reflections of Qiraat conceptions on Turkish tafsirs in the modern period, is the first of its kind. In this thesis, it is aimed to determine the conceptions of Qiraat of the mufassirūn who wrote Turkish tafsirs in the Republican period, to what extent and for what purpose they included the concept of Qiraat with what kind of method and style, and which factors were effective in these attitudes of the mufassirūn who gave little or no space to Qiraat.
This research, which was conducted by adhering to the methods of data collection, comparison and synthesis, basically consists of three main parts. In the first part, the general framework of the science of Qiraat is presented and the relationship between Qiraat and Tafsir in the Tafsir tradition is studied. In this section, it is concluded that the science of Qiraat functions as an important interpretation instrument for the tafsirs of the classical period. In the second part, the approaches of the tafsirs written in the Republican period to the concept of Qiraat are discussed through ten selected tafsirs. In these tafsirs written in the modern period, it has been determined that the function of the science of Qiraat has decreased, there are few tafsirs that make use of qiraats, and the quality and quantity of the qiraat transmissions included in the tafsirs have changed.In the third chapter, the factors affecting the modern period mufassirūn's preferences to include qiraat in their tafsirs are analyzed. It has been observed that there are external reasons such as the change in the orientation of tafsir, the change in the target groups, the influence of orientalists, the decrease in the examples of linguistic tafsir, and the change in the perception of ambiguity that shape the mufassirūn's conception of Qiraat. In addition to these, it has been observed that there are internal reasons such as accepting the source of the Qiraat as ijtihad, considering the qiraat as insignificant details, attributing the source of the qiraat to the primitiveness of Arabic orthography and scribal errors, and the concern that the Qiraat debates will cast a shadow on the authenticity of the Qur'an.