İslam hukukunda mezar ve definle ilgili hükümler
Rulings regarding graves and burial in Islamic law
Yazar: İSA TOPUZ
Danışman: PROF. DR. AHMET YAMAN
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Ölü gömme = Burying the dead

Özet:
Mezarın yapısıyla alakalı şeklî kurallar ve cenaze defni ile ilgili hüküm ve uygulamalar fürû-i fıkıhta önemli bir yer tutmaktadır. Ayrıca günlük hayatta karşımıza yeni problemler de çıkabilmektedir. Bu problemlere uygun çözümler bulabilmek mezar ve definle ilgili hükümlerin değerlendirilmesi ile mümkündür. Temel kaynaklara, çağdaş araştırma ve fetvalara dayanarak yapılan bu çalışmanın amacı; mezar ve defin ile ilgili hükümlere işaret etmek, bu konuda toplumda yapılagelen yanlışlara dikkat çekmek ve güncel olarak meydana gelen meselelere çözüm yolu üretmektir. Ayrıca İslam hukuku ile Türk hukuku arasında benzerlik ve farklılıklara da işaret ederek bir mukayese imkânı sağlamaktır. 
Bu çalışma genel olarak mezarın iç/dış yapısı ve cenaze defninin yapılışı ile alakalı konuları kapsamaktadır. Ayrı bir araştırma konusu olabilecek mezarlıklar konusuna bu çalışmada girilmemiştir.
Mezarın yönünün, uzunluğu kıbleye dik açı oluşturacak şekilde kazılması genel ve değişmez bir kuraldır. Ancak yaşanılan bölge, toprağın yapısı ve yırtıcı hayvan varlığı gibi bazı faktörler, mezarın derinliği ve kazılış şekli (lahd/şakk) noktasında farklı uygulamalara neden olmuştur. 
Vefat etmiş bir müslümanın naaşını toprağa gömmek diğer müslümanlar üzerine farz-ı kifâye bir görevdir. Defin konusunda sünnet olan uygulama bir mezara sadece bir defnin yapılmasıdır. Ancak savaş, salgın hastalık, doğal afet durumları gibi zaruri hallerde toplu defin yapılabilir. Defin işlemi tamamlandıktan sonra geçerli bir mazeret olmaksızın mezarın açılması ve ölünün mezardan çıkarılması caiz değildir.
Mezarın yapısı ve defin uygulamalarında İslam hukuku ile Türk hukuku arasında genel anlamda uygunluğun olduğu anlaşılmıştır. Bununla birlikte iki doktrin arasında bazı farklılıklar da mevcuttur.

Abstract:
Formal rules regarding the structure of the grave and provisions and practices regarding funeral burial have an important place in the furu-i fiqh. Additionally, we may encounter new problems in daily life. Finding appropriate solutions to these problems is possible by evaluating the provisions regarding graves and burial. The aim of this study, which is based on basic sources, contemporary research and fatwas; to point out the provisions regarding graves and burial, to draw attention to the mistakes which is made by society in this regard and to find solutions to current issues. Moreover, this study provides an opportunity for comparison by pointing out the similarities and differences between Islamic law and Turkish law.
This study generally includes issues related to the internal/external structure of the grave and the conduct of funeral burial. The subject of cemeteries, which could be a different research subject, was not included in this study.
It is a general and immutable rule that the direction of the grave should be dug so that its length is at right angles to the qibla. However, some factors such as the region of residence, the structure of the soil and the presence of predatory animals have caused different practices in terms of the depth of the grave and the way it is excavated (lahd/shakk).
It is an obligatory duty for other Muslims to bury the body of a deceased Muslim. The sunnah practice regarding burial is to make only one burial in one grave. However, group burial can be carried out in cases of necessity such as war, epidemics and natural disasters. After the burial process is completed, it is not permissible to open the grave and remove the dead body from the grave without a valid excuse.
It has been noticed that there is general compatibility between Islamic law and Turkish law in the structure of the grave and burial practices. However, there are some differences between the two doctrines as well.