Sınıf öğretmenlerinin eleştirel okuryazarlık ile yapay zeka okuryazarlık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relationship between primary school teachers' critical literacy skills and artificial intelligence literacy
Yazar: PINAR TEKKURŞUN
Danışman: PROF. DR. HASRET NUHOĞLU
Maltepe Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı, sınıf öğretmenlerinin eleştirel okuryazarlık ile yapay zekâ okuryazarlığı düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemektir. Nicel araştırma yöntemi ve ilişkisel tarama modeli kullanılmış, veri toplamak için Yapay Zekâ Okuryazarlığı Ölçeği (YZOÖ) ve İnternet için Eleştirel Okuryazarlık Ölçeği (İEOÖ) uygulanmıştır. Araştırma, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında İstanbul ilinin Pendik ve Tuzla ilçelerinde görev yapan 255 sınıf öğretmeni ile gerçekleştirilmiştir.  Elde edilen veriler, t-testi, ANOVA, korelasyon ve basit doğrusal regresyon analizleriyle değerlendirilmiştir.
Araştırma sonuçlarına göre, erkek öğretmenler YZOÖ'nün tüm alt boyutlarında kadın öğretmenlerden anlamlı düzeyde yüksek puan almıştır. Yaş değişkeninin ise her iki ölçek üzerinde anlamlı bir etkisi bulunmamıştır. Dijital yetkinlik, hem YZOÖ hem de İEOÖ açısından önemli bir belirleyici değişken olup, dijital yetkinliği yüksek öğretmenlerin daha yüksek yapay zekâ ve eleştirel okuryazarlık becerilerine sahip olduğu tespit edilmiştir. Basit doğrusal regresyon analizi sonuçları, yapay zekâ okuryazarlığının eleştirel okuryazarlık üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkisi olduğunu göstermektedir.
Bu doğrultuda, hizmet içi eğitimlerde yapay zekâ okuryazarlığına yer verilmesi, öğretmen yetiştirme programlarının dijital ve eleştirel okuryazarlığı bütüncül şekilde kapsaması, kadın öğretmenlerin dijital becerilerinin desteklenmesi ve öğretmenlerin etik farkındalıklarının artırılması önerilmektedir.

Abstract:
The aim of this study is to examine the relationship between primary school teachers' levels of critical literacy and artificial intelligence (AI) literacy. A quantitative research method and a correlational survey model were used. Data were collected through the Artificial Intelligence Literacy Scale (AILS) and the Internet Critical Literacy Scale (ICLS). The study was conducted with 255 primary school teachers working in the Pendik and Tuzla districts of Istanbul during the 2024–2025 academic year. The collected data were analyzed using t-tests, ANOVA, correlation and simple linear regression analyses.
According to the findings, male teachers scored significantly higher than female teachers in all sub-dimensions of the AILS. The age variable had no significant effect on either scale. Digital competence was found to be a significant predictor for both AILS and ICLS, indicating that teachers with higher digital competence had higher AI and critical literacy skills. Simple linear regression analysis also revealed that AI literacy had a positive and significant effect on critical literacy.
In line with these findings, it is recommended that in-service training programs include AI literacy components, teacher education curricula integrate digital and critical literacies holistically, digital skills of female teachers be supported, and teachers' ethical awareness regarding technology use be enhanced.