Ulusal Mimarlık dönemi'nde İstanbul'da yapılan restorasyon ve koruma uygulamaları
The restoration and preservation techniques in Istanbul in the National Architecture period
Yazar: FATİH SARIMEŞE
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET VEFA ÇOBANOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Koruma tedbirleri = Protection measures ; Koruma çalışmaları = Protection studies ; Mimari eserler = Architectural works ; Mimari yapı = Architectural structure ; Onarım = Repair ; Osmanlı mimarisi = Ottoman architecture ; Osmanlı sanatı = Ottoman art ; Restorasyon = Restoration ; Süslemeler = Ornamentations ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Bu tez çalışmasında, İstanbul'da Ulusal Mimarlık Dönemi'nde yapılan restorasyon ve koruma faaliyetlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Osmanlı Dönemi mimarisinin son, Cumhuriyet Dönemi mimarisinin ise ilk üsluplarından olan Ulusal Mimarlık Üslubu mimarların getirdiği sınırlı yeniliklerin dışında Selçuklu mimarisinin, erken Osmanlı mimarisinin ve klasik Osmanlı mimarisinin örnek alındığı bir dönemdir. Söz konusu üslubun ortaya çıkmasında çeşitli akımlar ve bazı mimari üsluplar belirgin şekilde etkili olmuştur. 
İstanbul'da 19. yüzyılın son çeyreğinde temelleri atılmaya başlanan Ulusal Mimarlık Dönemi özellikle II. Meşrutiyet'in ilanıyla devletin resmi üslubu olmuştur. Üslubun önemli temsilcilerinden Mimar Kemaleddin Bey, Mimar Vedad Bey, Mimar Muzaffer Bey ve Mimar Ali Talat Bey'in yanı sıra yerli ve yabancı mimarlar da inşa ettikleri yapılar da Ulusal Mimarlık Dönemi anlayışını temsil etmiştir.
Bu dönemde inşa edilen yapıların yanı sıra onarılan yapılarda da Ulusal Mimarlık Üslubu'nun etkileri görülmektedir. Çalışmanın ana konusunu oluşturan onarım faaliyetlerinde yapısal ve bezeme onarımları takip edilebilmektedir. 
Yapısal onarım çalışmalarında Barok Üslubun etkilerini yansıtan mimari unsurlar (taş külah, yuvarlak kemer vs.) ve detaylar (girland motifi, kıvrımlı hatlar) kaldırılmış ve yerine Ulusal Mimarlık Dönemi etkisini yansıtan mimari form ve detaylar yapılmıştır. 
Tezyinat onarımlarında ise özellikle kalem işi uygulamaları, çini işçiliği ve sedef kakma tekniği ön plana çıkmaktadır. Kalem işi uygulamalarında özellikle benzer renklerlere sahip rumi, kıvrık dal, palmet, salbekli şemse, penç ve hatayi gibi belirli formların tercih edildiği kompozisyonlar uygulanmıştır. Çini işçiliğinde ise söz konusu dönemde çini sanatını Kütahya'da canlandıran Hafız Mehmed Emin Usta hem yeni inşa edilen yapılar için hem de onarılan yapılar için çini üretimi gerçekleştirmiştir. Üretilen çiniler klasik desen ve kompozisyona sahiptir. Sedef sanatında ise klasik Osmanlı dönemi sedef kakmalı ahşap kapı kanatlarını canlandıran Sedefkar Vasıf'ın çalışması bulunmaktadır. 
Konuya dahil olan yapılar eski fotoğraflardan, gravürlerden, çizimlerden, kitabelerden ve Encümen Arşivi'nden faydalanılarak günümüz haliyle kıyaslanmış ve Ulusal Mimarlık Dönemi anlayışını yansıtan onarım çalışmaları tespit edilmeye çalışılmıştır. Günümüzde ya da eski fotoğraflardan ve çizimlerden Ulusal Mimarlık Dönemi anlayışını yansıtan onarım izlerini takip edilebilen örnekler çalışmanın konusunu oluşturmuştur.

Abstract:
This thesis aims to study on restoration and preservation activities in Istanbul during the National Architecture period. The National Architectural Style, the last architectural genre in the Ottoman period and one of the first architectural modes in the Republican period, is a style in which Seljuk architecture, early Ottoman architecture and classical Ottoman architecture are taken as examples-apart from the architects' limited innovations. Various movements and some architectural modes had a significant impact on the emergence of The National Architectural Style.
The National Architectural Style which began to be formed in the last quarter of the nineteenth century-Istanbul, especially in the time when The Second Constitutionalism was proclaimed, became the official style of the state. Significant representatives of this architectural movement are Kemaleddin Bey, Vedad Bey, Muzaffer Bey and Ali Talat Bey. Local and foreign architects in this period also show a sense of The National Architectural Style in their designs.
Edifices which were either built or restored in this era bear influences from the National Architectural Style. Both in structural and ornamental interventions during these restorations, the main subject of this study can be followed.
In structural restorations, architectural forms reflecting influences of Baroque style (stone cornet, rounded arch, etc.) and details (garland motif, curved lines) were taken off and were replaced with forms and details inspired by the National Architecture.
In the ornamental restorations, brushworks, tileworks and pearl inlay techniques stand out. In brushworks, compositions in which certain forms such as rumi, curled branch, palmette, salbek şemse, penç and hatayi are painted in similar colors. In tileworks, Master Hafız Mehmed Emin, who revived tile art in Kütahya, produced tiles for both newly built buildings and repaired buildings. The tiles bear classic patterns and compositions. Meanwhile the technique of Sedefkar Vasıf, who was admired for his mother-of-pearl inlaid wooden door panels in the classical Ottoman period, can be traced in these restoration works' mother-of-pearl pieces.
The buildings included in this study were compared with their current appearances by making use of old photographs, engravings, drawings, inscriptions and The Encümen (Council) Archive. The buildings' restoration works reflecting concept of the National Architectural Style were also explored. The subject of this thesis is buildings whose traces of repair can be investigated from present day or old photographs and drawings which reflect an understanding of the National Architectural Period.