Elyaf katyonizasyonu ile melanj iplik üretimi
Melange yarn production through fiber cationizatioun process
Yazar: SAADET SELDA ŞENBAŞ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ASIM DAVULCU
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tekstil Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering

Özet:
Selülozik liflerin boyanmasında reaktif, direk, kükürt gibi anyonik boyarmadde grupları kullanılmaktadır. Pamuk lifleri boya banyosu gibi sulu ortamlarda negatif yüzey yüklerine sahiptirler. Bu da pamuk lifinin boyanmasında kullanılan anyonik karakterli boyarmadde grupları ile lif arasında zeta potansiyelinden dolayı elektrostatik bir itme kuvveti meydana getirir. Boyarmadde-lif arasında oluşan bu itme kuvveti boyanın life afinitesini azaltıcı etki gösterir. Dolayısıyla da boyama verimini düşürmektedir. Bu etkiyi ortadan kaldırmak için konvansiyonel pamuk boyamacılığında boyama banyosuna yüksek miktarlarda tuz ilave edilmektedir. Ayrıca yüksek sıcaklıklarda ve uzun süreli boyamalar yapılmaktadır. Sonuç olarak fazla miktarda boyarmadde ve kimyasal içeren atık su oluşmaktadır. Tuz kullanımı enerji sarfiyatının artmasına ve metal yüzeylerde aşınmalara neden olmaktır. Yüksek sıcaklık ve uzun süreli işlemden kaynaklanan fazla enerji sarfiyatının yanı sıra boyama sonrası ard işlemlerin çok olması ve atık suyun arıtılmasının da zorlaşması maliyet artırıcı faktörlerdir. 
Pamuklu mamullerin boyanmasında karşılaşılan bu afinite eksikliğini gidermek ve tuz kullanımını ortadan kaldırmak amacıyla pamuk elyafı modifiye edilebilmektedir. 
Bu çalışmada pamuk elyaf katyonizasyonu ile modifiye edilerek lif yüzeyi pozitif yükle yüklenmiştir. Böylece tuz ilavesi olmaksızın boyarmadde-lif afinitesi sağlanmış olup boyama verimi artırılmıştır. Çeşitli oranlarda yapılan boyamalar konvansiyonel yöntem ile karşılaştırılmıştır. Ayrıca katyonize edilmiş pamuk elyafı ile ham pamuk elyafının karıştırılabilmesi ile %100 pamuklu melanj iplik üretimi gerçekleştirilmiş olup kitle üretime uygun yeni bir yöntem geliştirilmiştir.

Abstract:
Cotton fibers show anionic features because of having weak negative ions in aquous solutions. Dyestuff groups that used for cellulosic fibers' dyeing such as reactive and direct dyes are also anionic.  So that electrostatic thrust force occurs due to the zeta-potential between fiber and dye. This case makes a reducing effect on fiber's affinity to dye and decreases the dyeing efficiency at an important rate. The lack of affinity is usually tried to eliminate by making dyeings with salt addition in high concentrations at high temperatures for long  process times. Eventually waste water occures that contains quite a lot dyestuff and chemicals. Furthermore salt usage causes increase of energy comsumption and corrosion. Besides extra energy consumption due to high temperatures and long process time, increasing after dyeing processes and getting harder to purify waste water are also cost raising factors.
Cotton fiber could be modified  in order to resolve this lack of affinity which seen in cotton fibers' dyeing and to decrease salt usage to minimum levels or eliminate. 
In this study, cotton fiber's surface was positively charged by modifying cotton with cationization method. So that required affinitiy between fiber and dyestuff was provided without any salt addition and dyenig efficiency was increased. 
Dyeings made in various rates was compared with conventional dyeing. Furthermore by mixing cationized coton fiber with raw cotton fiber at various rates, %100 cotton melange yarn could be produced and a new method which is proper to mass production is developed.