Şeyh Mahmud Zokaydî'nin hayatı, eserleri ve tasavvufî görüşleri
The life, works and the sufi view of Sheikh Mahmud Zokaydi
Yazar: BÜŞRA CEYLAN
Danışman: DOÇ. DR. İBRAHİM BAZ
Şırnak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Biyografi = Biography ; Nakşibendiyye tarikatı = Nakşibendiyye religious order ; Tasavvuf = Mystic ; İslamiyet = Islam ; Şeyh Mahmud ez-Zokaydi = Şeyh Mahmud ez-Zokaydi

Özet:
Şeyh Mahmud (1877/1945), Osmanlı Devleti'nin son zamanları ile Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk dönemlerinde yaşamış önemli âlim ve şair bir sûfîdir. Ömrünü ilîm ve irşat faaliyetlerine adayan Şeyh Mahmud, yıllarca talebe yetiştirmiştir. Birçok alanda eser kaleme alarak etkisini günümüze kadar sürdürmüştür.
 Bu çalışmada, Şeyh Mahmud'un hayatı, eserleri ve tasavvufî görüşleri ele alındı. Birinci bölümde Zokayd Tekkesi ve Medresesi, ikinci bölümde Şeyh Mahmud'un hayatı, tarikatı ve şahsiyeti, üçüncü bölümde, kaleme aldığı eserleri, dördüncü bölümde ise Şeyh Mahmud'un tasavvufî görüşleri ele alındı.
Zokaydî, Kitâbu Âdâbi'l-Hukûki ve Hüsni's-Suhbe adlı eserinde sohbet âdâbı, mürşid ile müridin karşılıklı hak ve sorumlulukları gibi konulara değinmiştir. Ayrıca Zokaydî, ed-Dâ ve'd-Devâ adlı eserinde gerçek ve sahte şeyhlerin taşıdığı vasıflar ve halk arasında tasavvufa dair bazı hurafeleri ele almıştır. Bu kitapların konuyla ilgili kısımları bu tez çalışması için Türkçe'den Arapça'ya tercüme edildi.
Bu çalışmada ayrıca Zokaydî'nin şiirlerinde geçen tasavvufî kavramlardan; cezbe, tevekkül, havf ve reca, halvet-uzlet, müşahede, sabır, tevbe, rıza, zikir kavramları incelendi.

Anahtar Kelimeler: Tasavvuf, Şeyh Mahmud, Nakşibendilik, Mürşid, Tevbe, Ölüm

Abstract:
Sheikh Mahmud Zokaydî (1877/1945), who lived from the late Ottoman period to the first period of the Republic of Turkey, was an important Sufi scholar and poet. Zokaydî, who devoted his life to science and education activities, had raised many students for many years. He also had works in many fields and the influence of his works is still common today.
In this study, Sheikh Mahmud's life, works and Sufi (mystical) views are discussed. In the first chapter, The Zokayd Tekke and The Madrasa are covered then in the second chapter, Seyh Mahmud's life, his sect, and his personality are mentioned. While the third chapter is fully about his works and writings, in the fourth and the last chapter, Sheikh Mahmud's mystical views, are discussed. 
In his book titled Kitâbu Âdâbi'l-Hukuki and Hüsni's-Suhbe, Zokaydî touched upon issues such as conversation etiquette, mutual rights and responsibilities of the sheik and the disciple. In addition, in his book named ed-Dâ ve'd-Devâ,  Zokaydî discussed the qualities of real and fake sheiks and some superstitions about Sufism among the people. Relevant sections of these Zokaydî's books were also translated Arabic to Turkish for this thesis to have a deeper understanding of Sheik's perspective.
In this study, some of the mystical concepts in Zokaydî's poems such as the concepts of attraction, tawakkul, havf and reca, seclusion, observation, patience, repentance, consent, and dhikr were also translated Arabic to Turkish examined.

Keywords: Sûfîsm, Sheikh Mahmud, Naqshbandi, Mürşid, Repentance, Death