Sakatlığı bedenselleştirmek: Sakatlık deneyimleri üzerine fenomenolojik bir araştırma
Embodying disability: A phenomenological study on disabilty experiences
Yazar: HÜSEYİN ÖZİL
Danışman: PROF. DR. REŞAT AÇIKGÖZ
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Beden = Body ; Beden sosyolojisi = Body sociology ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Engellilik = Disability ; Fenomenoloji = Phenomenology ; Fenomenolojik sosyoloji = Phenomenological socilogy ; Tıp sosyolojisi = Medical sociology ; Yeti yitimi = Disability

Özet:
Bu çalışma, yeti yitimi yaşayan bireylerin sakatlık deneyimlerini fenomenolojik bir bakışla incelemektedir. Yeti yitiminin bedensel etkilerinin değiştirdiği durumlar çalışmanın temel yönelimidir. Çalışmada ortopedik ve görme yeti yitimlerine sahip sakat kişilerin sakatlık algıları, sakatlık deneyimleri, gündelik hayat pratikleri, sakatlık algısının biçimleri, sakatlığı bedenselleştirme durumları araştırılmıştır. Bu tezin amacı, kişisel sakatlık deneyimlerinden hareketle sakatlığın ortak anlamlarına ulaşmaktır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiştir. Nitel araştırma yöntemlerinden fenomenolojik tasarım kullanılmıştır. Saha çalışmasında ortopedik ve görme yeti yitimlerine sahip 40 katılımcıyla derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Görüşmeler MAXQDA Analytics Pro 2022 programı ile analiz edilmiştir. Bu tez çalışmasında sakatlığın toplumun öznelerarası normalliği karşısında algılanan bir farklılık ile başladığı, sosyalleşme süreçleri ile bu farklılığın arttığı, geliştirilen stratejiler ve sakatlığın bedenselleştirilmesi ile söz konusu farklılığın azaldığı, ama sakatlığın bedenselleştirilmesinden sonra bile farklılıkların yaşanmaya devam ettiği tespit edilmiştir. Çalışmada sakatlığın, algılanan beden ve bedensel bilginin bozulmasıyla yakından ilişkili olduğu görülmüştür. Bu çerçevede kişilerin bedensel deneyimleri fiziki beden, yaşanan beden, yaşam dünyası ve algılanan öteki başlıkları üzerinden analiz edilmiştir. Analiz sonucunda 7 temaya ulaşılmıştır. Bunlar; farkın farkındalığı, yaşam dünyasına katılım, stratejik davranışın bedenselleştirilmesi, teknolojiyle yaşam, sakat bedende yaşam seyri, bedenin yeni normalliği ve sakatlığın sıradanlığıdır. Sonuç olarak sakatlığın bedensel bilginin yönetim stratejileriyle alakalı olduğu görülmüştür.

Abstract:
This study examines the disability experiences of individuals with disability from a phenomenological perspective. Situations changed by the physical effects of disability is the main orientation of the study. In the study, disability perceptions, disability experiences, daily life practices, forms of disability perception, and incarnation of disability were investigated. The aim of this thesis is to reach the common meanings of disability based on personal disability experiences. Qualitative research method was adopted in the study. Phenomenological design, one of the qualitative research methods, was used. During the field study, in-depth interviews were conducted with 40 participants with orthopedic and visual impairments. Interviews were analyzed with the MAXQDA Analytics Pro 2022 program. In this thesis, it has been determined that disability begins with a perceived difference in the face of the intersubjective normality of the society, this difference increases with socialization processes, the said difference decreases with the strategies developed and the somatization of the disability, but the differences continue to be experienced even after the somatization of the disability. In the study, it was seen that disability is closely related to the distortion of perceived body and bodily information. In this context, the bodily experiences of the people were analyzed through the titles of the physical body, the lived body, the world of life and the perceived other. As a result of the analysis, 7 themes were reached. These; awareness of difference, participation in the world of life, embodying strategic behavior, life with technology, the course of life in a disabled body, the new normality of the body and the banality of disability. As a result, it has been seen that disability is related to the management strategies of bodily information.