Vergi matrahlarının tespitinde defterler
Books for determination of tax bases
Yazar: GULNOZ BABANAZAROVA
Danışman: DOÇ. DR. YASEMİN TAŞKIN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Mali Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law ; Maliye = Finance
Dizin: Defter tutma = Bookkeeping ; Elektronik defter = Elektronic commercial book ; Matrah = Tax base ; Mükellef = Taxpayer ; Ticari defterler = Commercial books ; Vergi matrahı = Tax base ; Vergiler = Taxes

Özet:
Bu tez çalışmasının amacı; mükelleflerin vergi matrahlarının belirlenmesi sürecinden başlamak üzere defter tutma ödevi ve vergi mevzuatı kapsamında hukuki niteliğinin açıklanması, defter tutma ödevinin başlaması ve sona ermesi, e-defter tanımı ve amacı, e-defter yasal dayanaklarının ortaya konulması, e-defter uygulamasında süreç ve işlemlerin açıklanması, vergilendirmede dijital dönüşüm ve dijital vergi dairesi uygulamaları hakkında güncel bilgilerin ortaya konulmasıdır.
 Araştırmada Nitel Araştırma Deseninden (Modelinden) Gömülü Kuram araştırma yöntemi kullanılmıştır.
 Vergilendirme hesabının temeli olan matrah; üzerinden vergi alınmak üzere tutarın belirlenmesinde gelir vergisi özelinde kazançtan giderler indirilerek vergiye konu değerin tespit edilmesidir. Matrah, vergi uygulamaları açısından vergi borcunun hesaplanabilmesi amacıyla vergi tarifesinin üzerine uygulanan değer olup mükellefin ödemesi gereken verginin hesaplanmasında temel alınan teknik, fiziksel ya da ekonomik ölçüttür. Matrah vergiyi doğuran olayın gerçekleşmesini takiben, ödenecek verginin hesaplanmasında değerin belirlenmesidir. Hem mükellef hem de vergi idaresi açısından vergilendirme ödevinin ilki defter tutmaktır. Vergi yükümlülüğünün başlangıcından itibaren her mükellef mevzuatta yer verildiği şekil, usul ve yöntemlere göre defter tutmak durumundadır. Devletin vergilendirme yapabilmesi ve vergi gelirlerini toplayabilmesi için temel çıkış noktası mükelleflerin yasal ve idari kurallara uygun olarak defter tutmasına bağlıdır. Defter tutma ödevi ise gelişen teknolojiye ve ihtiyaçlara göre yasal dayanağa bağlı olmak kaydıyla değişim
gösterebilmektedir. Bu kapsamda defter tutma ödevi Türk Vergi Sisteminde dijital mecralara taşınmış ve "e-defter" uygulamasına geçilmiştir. E-defter tutmanın amaçlarına bakıldığında, hata payının azaltılması, yeknesak uygulamaların güçlendirilmesi, kağıt-kırtasiye vb. kullanımının en aza indirilmesi, şeffaflığın sağlanması, veriye erişim kolaylığının temin edilmesi, işlemlerin hızlı, doğru ve hatasız olarak yerine getirilmesi, denetim ve incelemelerin etkin bir şekilde yapılması, bilgiye erişimin her an ve her yerden sağlanabilmesidir. Türkiye'de e-defter kullanımı, gelişen teknik imkanlara bağlı olarak ortaya çıktığı gibi mükelleflerin vergilendirilmesi, kayıt düzeninin verimliliğinin sağlanması ve muhasebe uygulamalarında kolaylıklar getirilmesi gibi amaçlarla kademeli olarak devreye alınmıştır. İlk önce resmi veri ve bilgilerin elektronik olarak işlenmesi, teyit edilmesi ve sunması için Elektronik İmza Kanunu ile alt yapı oluşturulmuş ardından VUK ve TTK'da düzenlemeler yapılmış ve uygulama için de çeşitli tebliğler çıkarılmıştır.

Abstract:
The aim of this thesis study; Starting from the process of determining the tax base of taxpayers, explaining the bookkeeping duty and its legal nature within the scope of tax legislation, the beginning and end of the bookkeeping duty, the definition and purpose of the e-ledger, the legal basis of the e-ledger, the explanation of the processes and transactions in the e-ledger application, presenting up-to-date information about digital transformation and digital tax office practices in taxation.
 Embedded Theory research method from Qualitative Research Design (Model) was used in the research.
 The tax base, which is the basis of the taxation calculation; It is the determination of the taxable value by deducting the expenses from the income in determining the amount to be taxed on. Base is the value applied on the tax schedule in order to calculate the tax liability in terms of tax applications, and it is the technical, physical or economic criterion that is taken as the basis for calculating the tax that the taxpayer has to pay. The tax base is the determination of the value in calculating the tax payable following the occurrence of the taxable event. The first duty of taxation for both the taxpayer and the tax administration is to keep a book. From the beginning of the tax liability, every taxpayer is in the form of a book according to the form, procedure and methods included in the legislation. The main starting point for the state to be able to tax and collect tax revenues depends on the taxpayers keeping their books in accordance with the legal and administrative rules. The duty of keeping a book may change according to the developing technology and needs, depending on the legal basis. In this context, the task of bookkeeping was transferred
to digital channels in the Turkish Tax System and the "e-ledger" application was started. Considering the purposes of e-bookkeeping, reducing the margin of error, strengthening uniform practices, paper-stationery etc. minimizing its use, ensuring transparency, providing ease of access to data, performing transactions quickly, accurately and without errors, conducting audits and examinations effectively, and providing access to information at any time and from anywhere. The use of e-ledgers in Turkey has been gradually introduced for purposes such as taxation of taxpayers, ensuring the efficiency of the registry system and facilitating accounting practices, as it has emerged due to the developing technical possibilities. First, the infrastructure was created with the Electronic Signature Law for the electronic processing, confirmation and submission of official data and information, then regulations were made in the VUK and TTK, and various communiques were issued for implementation.