İhanet içeriğinin ve travmatik yaşantı deneyiminin zihinsel kirlenme, olumsuz duygular ve öz-tiksinme üzerindeki etkisinin incelenmesi: Fail ya da mağdur olma deneyimi
The effect of betrayal content and traumatic experiences on mental contamination, negative emotions and self-disgust: Perpetrator or victim experience
Yazar: EZGİ ÖZKAN
Danışman: DOÇ. DR. SAİT ULUÇ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Fail = Perpetrator ; Kirlilik = Pollution ; Mağdur = Wronged ; Obsessif kompülsif bozukluk = Obsessive compulsive disorder ; Olumsuz duygulanım = Negative mood ; Travma = Trauma ; Travmatik yas = Traumatic grief ; Öz tiksinme = Self disgust ; İhanet = Betrayal

Özet:
Kirlenme korkusu farklı biçimlerde ortaya çıkabilen ve evrensel olduğu düşünülen bir korkudur. Obsesif-kompulsif bozukluk, travma sonrası stres bozukluğu gibi farklı psikopatolojilerle birlikte ortaya çıkabileceği gibi herhangi bir psikiyatrik tanı almamış bireylerde de görülebilmektedir. Kirlenme temas kaynaklı oluşabileceği gibi temas olmadan da oluşabilmektedir. Bu ikinci durum zihinsel kirlenme olarak kavramsallaştırılmıştır. Zihinsel kirlenme, temas kaynaklı kirlenmeden farklı olarak sıklıkla ahlaki bir ihlal sonucu ortaya çıkmakta ve insan kaynaklı olmaktadır. Önceki araştırmalar ihanete uğramanın ve ahlaki olarak değerlendirilmeyen eylemlerde bulunmanın zihinsel kirlenmeye neden olabileceği görülmektedir. Ayrıca travmatik deneyimler ve öz-tiksinme de zihinsel kirlenme ile ilişkilendirilmiştir.
 Bu çerçevede mevcut çalışmanın amacı ihanetin ve fail veya mağdur olma durumunun, zihinsel kirlenme ve öz-tiksinme üzerindeki etkisini travmatik yaşantı deneyimini ele alarak incelemektir. Çalışma Hacettepe Üniversitesi'nde öğrenim görmekte olan 112 kadın katılımcıyla yürütülmüştür. İlk aşamada katılımcılar zihinsel kirlenme düzeylerine göre dengelenerek 4 farklı senaryo koşuluna atanmışlardır. İkinci aşamada katılımcılar ilk olarak bir dizi ölçek setini doldurmuş sonrasında ihanet içeriği ve fail etkisine göre değişimlenmiş senaryoları dinlemiş senaryo sonrasında tekrar gerekli ölçekleri doldurmuşlardır.
Analizler sonucunda, zihinsel kirlenmenin ve belirtilen tüm bağımlı değişkenlerin pozitif yönde anlamlı ilişkiler sergilediği gözlemlenmiştir. Travma sonrası stres belirti düzeyi ise manipülasyon öncesindeki değişkenlerle anlamlı ilişki sergilerken manipülasyon sonrasında sadece yıkama dürtüsüyle ilişki göstermiştir. İhanetle suçlanmanın ve fail etkisinin zihinsel kirlenme, olumsuz içsel ve dışsal duygular ve durumsal öz tiksinme üzerindeki etkisini incelemek amacıyla 4(senaryo koşulu)x 2 (zaman) son faktörde tekrar ölçümlü çoklu varyans analizi (MANOVA) yürütülmüştür. Sonuçlar senaryonun tüm bağımlı değişkenlerde artışa yol açtığını göstermiştir.  İhanetle suçlanan grupta bulunan kişilerin en yüksek zihinsel kirlenme puanlarını bildirdikleri ve fail konumunda olan katılımcıların en yüksek durumsal öz tiksinme puanlarını bildirdikleri gözlemlenmiştir. Dışsal olumsuz duygular için senaryo koşulları arasında anlamlı bir farklılaşma bulunmazken mağdur konumunda olan ve ihanetle suçlanmayan grupta bulunan katılımcılar en düşük içsel olumsuz duygu düzeyini bildirmiştir.

Abstract:
Fear of contamination is a fear that can occur in different forms and is considered to be universal. It can be observed in different psychopathologies as well as in individuals who have not received any psychiatric diagnosis. Contamination may occur due to contact or without contact. The latter is conceptualized as mental contamination. Mental contamination often occurs as a result of a moral violation and is human-induced. Generally being betrayed and committing acts that are not considered moral can cause mental contamination. Moreover, traumatic experiences and self-disgust have also been associated with mental contamination.
In this context, the aim of this study is to examine the effects of betrayal and being perpetrator or victim on four dependent variables. The study was conducted with 112 female participants studying at Hacettepe University. First, the participants were assigned to 4 different scenario conditions. After that, the participants filled in a set of scales, then listened to the scenarios modified according to the content of betrayal and the perpetrator effect, and filled in scales again.
The analyses showed that there were significant positive correlations between mental contamination and all the dependent variables indicated. To examine the effects of being accused of betrayal and perpetrator effect on mental contamination, negative internal and external emotions, and situational self-disgust, 4 (scenario condition) x 2 (time) mixed design repeated measures MANOVA was conducted. As a result the scenarios led to an increase in all dependent variables. It was observed that the participants who were accused of betrayal reported the highest mental contamination, and the participants in the perpetrator position reported the highest situational self-disgust. While there was no significant difference between the scenario conditions for external negative emotions, the participants in the victim group and those not accused of betrayal reported the lowest level of internal negative emotions.