Post truth ve müphem gerçeklik: Dijital gazetecilikte gerçek ötesi çağ
Post truth and the ambiguous reality: The surreal age in digital journalism
Yazar: HALİDE TONGA
Danışman: DOÇ. DR. ŞADİYE DENİZ
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı / Genel Gazetecilik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Gazetecilik = Journalism
Dizin: Doğruluk = Accuracy ; Gerçeklik = Reality ; Post-hakikat = Post-truth ; Sahte haber = Fake news ; Sanal gazeteler = Online newspapers ; Sanal haberler = Online news ; Sayısal habercilik = Digital journalism ; Sosyal medya = Social media ; Yeni medya = New media

Özet:
İletişim bilimlerinin haber araştırmalarında, haber metinlerinin doğasındaki hakikate ilişkin çalışmalar önem taşımaktadır. Bu bağlamda, haber metin ve içeriklerinin, dijital gazetecilik alanında önemli ölçüde değiştiği gözlenmektedir. Buradan hareketle, çalışmanın birinci bölümü, dijital gazetecilikle ilgili gerçeklik tartışmalarına ışık tutacağı düşünülerek, Antik Yunan'dan günümüze kadar gelen doğruluk ve gerçeklik tartışmalarına ayrılmıştır. 
Çalışmanın ikinci bölümünü, tezin ana başlığında da geçen post-truth, gerçeklik ve müphem gerçeklik kavramları oluşturmuştur. Dijital gazetecilikte önemli bir yere sahip post-truth ve fake news kavramlarının tarihi ve hakikatle ilişkisi anlatılmıştır. 
Çalışmanın üçüncü bölümünde, dünyada ve Türkiye'de dijital gazeteciliğin tarihsel doğuşu, dijitalleşmenin gazetecilik pratiklerine etkisi, dijital gazetecilik ve gerçeklik ilişkisi ve bu hızlı değişimlerin sebebiyet verdiği etik sorunlar anlatılmıştır.
Çalışmanın son bölümü, iki yönlü bir araştırma sürecini kapsamaktadır. Birinci yönü, cumhuriyet.com.tr, habertürk.com.tr, hürriyet.com.tr, sabah.com.tr ve milliyet.com.tr adresleri olan ana akım gazetelerin çevrimiçi versiyonlarında yer alan 2000-2020 yıllarına ait önemli haberden seçilen toplam 125 yalan habere nitel ve nicel içerik analizi uygulanmıştır. Araştırmanın ikinci yönünde ise, trthaber.com.tr, sabah.com.tr, ntv.com.tr, kanalahaber.com.tr, radyotrafik.com ve sde.org.tr (Stratejik Düşünce Enstitüsü) internet editörleri ile konuyla ilgili yarı yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular, nitel ve nicel olarak değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgulara göre en fazla sahte habere 2015-2020 yılları arasında, gündem/siyaset ve dünya kategorilerinde rastlanılmaktadır. Haber organizasyonları belirlenememekte ve hepsinde multimedya içerikleri kullanılmaktadır. Haberlerin ana başlık, metin ve görsel uyumunun fazla olduğu görülmüştür. Ayrıca diğer araştırma sonuçlarına göre, fake news ve hız, multimedya, okur beklentisi, sosyal medya, siyaset, ekonomi ve inançlar ilişkisine varılmıştır. Ayrıca bu içeriklerin kaldırılmak yerine değiştirildiği sonucu ortaya çıkmıştır. Dijital gazetecilik bölümlerinde ise bir doğrulama platformu olması ya da olmaması konusunda görüş ayrılıkları tespit edilmiştir. Hem ulusal hem de uluslararası basında sıklıkla üretildiği gözlemlenen bu içeriklerin, yakın gelecekte çözümüne dair öneriler getirilmiştir.

Abstract:
In the news research of the communications sciences, studies of the truth in the nature of the news texts are important. In this context, it is observed that news text and content have changed significantly in the field of digital journalism. So, the first part of the study is divided into the discussions of truth and reality from Ancient Greece, with the idea that it could shed light on the discussions of reality about digital journalism.
The second part of the study is post-truth, which included in the main title of the thesis, formed concepts of reality and ambigous reality. Post truth and fake news of notion, their history and relationship with truth are explained.
In the third part of the study, the emergence of digital journalism world and history in Turkey, digitalisation on practice journalism, digital journalism and reality, and finally all the ethical issues that cause problems of rapid changes that have been described.
The last part of the study includes a two-way research process. The first aspect is the online versions of the mainstream newspapers cumhuriyet.com.tr, habertürk.com.tr, hürriyet.com.tr, sabah.com.tr and milliyet.com.tr. Qualitative and quantitative content analysis was applied to a total of 125 fake news, selected from 8 important news from 2015. In the second part of the study, the semi-structured web editors of trthaber.com.tr, sabah.com.tr, ntv.com.tr, kanalahaber.com.tr, radyotrafik.com and sde.org.tr (Strategic Thinking Institute) the meeting is held. The findings obtained are evaluated qualitatively and quantitatively. According to the results of the research, a relationship is reached between fake news and speed, multimedia, reader expectation, social media, politics, economy and beliefs. In addition, it is revealed that fake news content is changed rather than removed. Suggestions have been made for the solution of these contents, which are observed to be frequently produced in both national and international media in the near future.