Mukâtil b. Süleyman'ın "Tefsîru Hamsi Mieti Âyetin Mine'l Kur'ân" eseri ile Konyalı Mehmet Vehbi Efendi'nin "Ahkâmu'l Kur'âniyye" eserinin mukayesesi
A comparison of Muqātil İbn Sulaymān's "Tafsīr Khams-miʾa Âya" and Konyalı Mehmet Vehbi Efendi's al-Ahkam-l-Qurʾāniyya
Yazar: YASEMİN ORHAN
Danışman: PROF. DR. ŞAHİN GÜVEN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahkamu`l-Kur`an = Ahkamu`l-Kur`an ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Mehmed Vehbi Efendi = Mehmed Vehbi Efendi ; Mukatil bin Süleyman = Mukatil bin Süleyman ; Tefsir = Commentary ; Tefsiru'l Hamsi Mie Aye Mine'l Kur'an = Tefsiru'l Hamsi Mie Aye Mine'l Kur'an ; İslam hukuku = Islamic law

Özet:
Çalışmamız tefsir literatüründe ilklere imza atmış bir müfessir olan Mukâtil b. Süleyman ile döneminin önemli alimlerinden olan Konyalı Mehmet Vehbi Efendi'nin telif ettikleri ahkâm tefsirlerini ele almaktadır. Farklı dönemlerde yaşayan bu iki müfessirin hayatlarının, bilgi birikimlerinin, kültürlerinin, hitap ettikleri toplumun tesirinden hareketle eserlerdeki benzerlik ve farklılıkları ortaya koymak temel amacımızı oluşturmaktadır.
Tezimiz, giriş ve iki ana bölüm halinde şekillenmiştir. Giriş bölümünde tezimizin konusu, amacı, önemi ve yöntemi ele alınmaya çalışılmış, daha önce konumuzla ilgili yapılan ve literatüre katkı sağlayan kaynaklardan bahsedilmiştir. Bu bölüm çalışmanın rahat şekilde anlaşılabilmesi için fıkhî tefsir konusuna ayrılmıştır. Bu kısımda fıkhî tefsirin tarihi, oluşum süreçleri ve meşhur fıkhî tefsirlere yer verilmiştir. Daha sonra söz konusu müfessirler tanıtılmış, hayatlarına, ilmi kişiliklerine ve eserlerine temas edilmiştir. Son bölümde de eserlerin karşılaştırılması üzerinde durulmuştur. Müelliflerinin yaşadıkları zamanın ve şartların oldukça farklı olması sebebiyle eserler hem şekil hem içerik bakımından mercek altına alınmış ve fıkhî meselelere verdikleri hükümler mukayese edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Tefsir, Ahkâmü'l-Kur'ân, Mukâtil b. Süleyman, Mehmet Vehbi Efendi

Abstract:
This study deals with the jurisprudential exegeses of Muqātil ibn Sulaymān, a mufassir who made ground-breaking contributions to tafsir literature, and Konyali Mehmet Vehbi Efendi, one of the prominent scholars of his time. The purpose of the study is to identify parallels and differences between the works of two exegetes, who lived in different eras, based on the influence of their lives, knowledge, cultures, and the societies they addressed. The thesis consists of an introduction and two main chapters. In the introduction, we attempted to highlight the subject, purpose, significance, and methodology of the thesis, as well as review the relevant literature. This chapter is devoted to the topic of jurisprudential tafsir to facilitate comprehension of the study. This chapter includes the history of jurisprudential tafsir, its formation processes, and notable jurisprudential tafsir works. In the next, we discussed the lives, intellectual personalities, and works of the two exegetes who formed the focus of our research. The final chapter focused on a comprehensive comparison of the jurisprudential tafsir works of the two exegetes. Based on the fact that both exegetes lived in different eras under different conditions, the works were analysed in terms of form and content, and their fiqh-related judgments were contrasted.

Keywords: Tafsir, al-Ahkam-l-Qurʾāniyya, Muqātil ibn Sulayman, Mehmet Vehbi Efendi