Ortaokullarda okul iklimi ile okul etkililiği arasındaki ilişkide öğretmen kolektif yeterliğinin aracılık rolü
The mediating role of collective teacher efficacy in the relationship between school climate and school effectiveness in middle schools
Yazar: KÜBRA ADA
Danışman: PROF. DR. MEHMET KORKMAZ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aracılık = Meditation ; Kolektif yeterlik = Collective aficiency ; Okul etkililiği = School effectiveness ; Okul iklimi = School climate ; Ortaokul öğretmenleri = Secondary school teachers ; Ortaokullar = Secondary schools ; Öğretmen yeterliliği = Teacher proficiency ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu araştırmada, ortaokullarda okul iklimi ile okul etkililiği arasındaki ilişkide, öğretmen kolektif yeterliğinin aracılık rolünün incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda çalışma, nicel araştırma modellerinden ilişkisel tarama modeli ile tasarlanmıştır. Çalışma kapsamında okul iklimi ile okul etkililiği arasındaki ilişkide kolektif öğretmen yeterliğinin aracılık ve durumsal aracılık rolünü inceleyen hipotez modeller oluşturulmuştur. Araştırmanın örneklemi, 2019-2020 eğitim-öğretim yılında Ankara ili merkez ilçelerindeki ortaokullarda görev yapan 355 öğretmenden oluşmaktadır. Veri toplama sürecinde öğretmen algılarına göre okul ikliminin belirlenmesi için, Canlı, Demirtaş ve Özer (2018) tarafından geliştirilen "Okul iklimi Ölçeği" kullanılmıştır. Çalışma kapsamında okul etkililiğinin ölçülmesi için Marzano (2003) tarafından geliştirilen, Korkmaz vd. (2014) tarafından Türkçeye uyarlanan "Okul Etkililiği Ölçeği" kullanılmıştır. Öğretmenlerin kolektif yeterlik inançlarının belirlenmesi için ise Tschannen-Moran ve Barr (2004) tarafından geliştirilen ve Türkçeye uyarlama çalışması Erdoğan ve Dönmez (2015) tarafından yapılan "Kolektif Öğretmen Yeterliği Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırma kapsamında kullanılan ölçeklerin geçerlik ve güvenirlik incelemesi yapılmıştır. Bu doğrultuda ölçeklerin açımlayıcı (AFA) ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yapılmış ve Cronbach's ɑ güvenirlik katsayıları hesaplanmıştır. Verilerin çözümlenmesi için SPSS 24, AMOS 24 programları ve SPSS 24 PROCESS makrosu kullanılmıştır. Verilerin analizinde; betimsel istatistik, One-way ANOVA ve Pearson korelasyon katsayısı gibi istatistik tekniklerinin yanı sıra yapısal eşitlik modellemesi kapsamında aracı etki ve durumsal aracı etki analizleri yapılmıştır. Araştırmanın sonucunda ortaokullarda okul iklimi, okul etkililiği ve kolektif öğretmen yeterliğinin yüksek düzeyde bulunduğu belirlenmiştir. Elde edilen bir diğer sonuca göre öğretmenlerin okul etkililiği ve kolektif öğretmen yeterliği, okuldaki öğretmen sayısına göre anlamlı farklılık göstermemektedir. Ancak okuldaki öğretmen sayısı arttıkça, olumlu iklim azalmaktadır. Ayrıca okul iklimi, okul etkililiği ve kolektif öğretmen yeterliği arasında anlamlı ilişkiler olduğu belirlenmiştir. Ortaokullarda okul ikliminin okul etkililiği üzerindeki etkisinde, kolektif öğretmen yeterliğinin aracılık rolü bulunmaktadır. Yapılan durumsal aracı etki modeli incelemesine göre, okul ikliminin kolektif öğretmen yeterliği vasıtasıyla okul etkililiği üzerindeki etkisi, okuldaki öğretmen sayısına göre durumsallık göstermektedir. Çalışmadan elde edilen sonuçlar doğrultusunda, yapılacak benzer çalışmalara ve eğitim paydaşlarına önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
In this study, it is aimed to investigate the mediating role of teacher collective efficacy in the relationship between school climate and school effectiveness in middle schools. For this purpose, the study was designed with a relational screening model, which is one of the quantitative research models. Within the scope of the study, hypothesis models that examine the mediation and conditional mediation role of collective teacher efficacy in the relationship between school climate and school effectiveness were created. The sample of the research consists of 355 teachers working in middle schools in the central districts of Ankara in the 2019-2020 academic year. In the data collection process, the "School Climate Scale" developed by Canlı, Demirtaş and Özer (2018) was used to determine the school climate according to teacher perceptions. Within the scope of the study, "The School Effectiveness Scale", which developed by Marzano (2003) and was adapted to Turkish by Korkmaz et al (2014) was used to measure school effectiveness.  In order to determine the teachers' collective effective, the "Collective Teacher Competence Scale" which developed by Tschannen-Moran and Barr (2004) and adapted to Turkish by Erdoğan and Dönmez (2015), was used.  Within the scope of the research, validity and reliability analysis of the scales used were made. Accordingly, the exploratory and confirmatory factor analysis of the scales were performed and Cronbach's reliability coefficients were calculated. SPSS 24, AMOS 24 programs and SPSS 24 PROCESS macro were used to analyze the data. In the analysis of the data; descriptive statistics, One-way ANOVA and Pearson correlation coefficient were calculated, mediator effect and conditional mediator effect analyzes were performed. As a result of the research, it was determined that the school climate, school effectiveness and collective teacher efficacy were found at a high level in middle schools. According to another result obtained, teachers' perceptions of school effectiveness and collective teacher efficacy do not differ significantly according to "the number of teachers at school". However, as the number of teachers in the school increases, the positive climate decreases. In addition, it has been determined that there are significant relationships between school climate, school effectiveness and collective teacher efficacy. Collective teacher efficacy plays a mediator role in the impact of school climate on school effectiveness. According to the conditional mediator effect model analysis, the indirect effect of school climate on school effectiveness through collective teacher efficacy varies according to the number of teachers at school. In line with the results obtained from the study, suggestions were made to other academic studies and education stakeholders on the subject.