Arazi kullanımı ve arazi örtüsündeki değişim ile oluşan toprak erozyonunun sürdürülebilir arazi kullanım planlaması (SLUP) modeli yaklaşımı ile değerlendirilmesi
Evaluation of soil erosion caused by changes in land use and land cover with sustainable land use planning (SLUP) model approach
Yazar: AYKUT ÇAĞLAR
Danışman: PROF. DR. ORHAN DENGİZ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Arazi kullanımı ve yönetimi açısından erozyon, toprak kaynaklarının verimli bir şekilde kullanımını ve sürdürülebilirliğini etkileyen çok önemli bir sorundur. Bu çalışmanın amacı Samsun ili Tekkeköy ilçesi sınırları içerisinde yer alan alt havzalarda, Yenilenmiş Evrensel Toprak Kaybı denklemi (RUSLE) yöntemi kullanılarak 1989 ve 2020 yılları için toprak kayıpları ve erozyon risk sınıflarını belirlemektir. Ayrıca elde edilen veriler ışığında, Sürdürülebilir Arazi Kullanım Planlaması (SLUP) Modeli yardımı ile alt havzalardaki toprak kayıplarını azaltmak ve önlemek için gerekli muhafaza önlemleri ortaya konulması planlanmıştır. Bu kapsamda öncelikle havzanın 1989 ve 2020 yılları arasındaki arazi kullanım ve arazi örtüsü belirlenerek bu yıllar arasındaki zamansal değişim ortaya konulmuştur. Çalışma kapsamında 1989 yılında havzadaki mera alanlarının kullanımı 12079 ha' lık bir alanı kapsarken, 2020 yılında 10094 ha' lık bir alana düşmüştür. Havzadaki en büyük düşüş oransal olarak % 16 ile mera alanlarını kapsamaktadır. En yüksek artış ise yapay alanların % 86 ile yaklaşık 31 yıllık bir sürede iki katına çıkmış olmasıdır. Çalışma sonucunda 1989 ve 2020 yıllarına ait toprak kayıpları sırası ile 2713778.34 ton ha-1 yıl-1 ve 2733957.12 ton ha-1 yıl-1 olarak hesaplanmıştır. Arazi kullanımı ve erozyon derecesinin 1989 ve 2020 yılları arasındaki değişim incelendiğinde, tarım alanlarındaki artışın büyük bir bölümünün mera alanlarındaki değişimlerden kaynaklandığı görülmektedir. Bu değişim sonucunda erozyon derecesi 4.0 ve 5.0 olan alanlarda toprak koruma önemlerinin alınması ve toprak işleme yöntemlerinde değişimlere gidilmesini önemlidir.

Abstract:
Erosion is a significant problem that affects the efficient use and sustainability of soil resources in terms of land use and management. The aim of this study is to determine the soil losses and erosion risk classes for the sub-watersheds within the boundaries of Tekkeköy district in Samsun province using the Revised Universal Soil Loss Equation (RUSLE) method for the years 1989 and 2020. Additionally, based on the obtained data, it is planned to identify necessary conservation measures to reduce and prevent soil losses in the sub-watersheds using the Sustainable Land Use Planning (SLUP) Model. In this context, firstly, land use and land cover of the watershed between 1989 and 2020 were determined to reveal the temporal changes during these years. In the scope of the study, the grassland use in the watershed covered an area of 12079 hectares in 1989, which decreased to 10094 hectares in 2020. The largest decrease in the watershed was proportionally related to grasslands, with a decrease of 16 %. The highest increase was observed in artificial areas, nearly doubling in a period of 31 years with a percentage of 86. As a result of the study, soil losses for the years 1989 and 2020 were calculated as 2713778.34 tons ha-1 year-1 and 2733957.12 tons ha-1 year-1, respectively. When the changes in land use and soil erosion degree between 1989 and 2020 are examined, it is observed that a significant portion of the increase in agricultural areas is due to changes in pasture areas. As a result of these changes, it is important to take soil conservation measures and make changes in soil management methods in areas with erosion degrees of 4.0 and 5.0.