Türk ve İslam Eserleri Müzesi Şam Evrakı Koleksiyonundaki parşömenlerin hasar tespiti ve konservasyon açısından değerlendirilmesi
The evaluation of the parchments in the damascus Papers Collection of the Turkish and Islamic Arts Museum in terms of damage definition and conservation
Yazar: ZEYNEP SÜRMENELİ
Danışman: DOÇ. DR. FATMA BANU UÇAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Taşınabilir Kültür Varlıklarını Koruma ve Onarım Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Arkeometri = Archaeometry ; Arşiv = Archive ; Müzecilik = Museology

Özet:
Türk ve İslam Eserleri Müzesi Şam Evrakı Koleksiyonu erken dönem İslam tarihi ve sanatı açısından önemli bir arşivdir. Parşömenler üzerindeki yazı stilleri ve bazı vakıf kayıtlarına dikkate alındığında ait oldukları dönemler 8.-13.yüzyıllar arasına tarihlendirilmektedir. Koleksiyonu'na kayıtlı yaklaşık 212.000 adet eser bulunmaktadır. Bu eserlerin %90'ı çeşitli formlarda (rulo, yaprak, kodeks) parşömenlerden oluşmaktadır. Diğer eser grupları kâğıt üzerine yazılan kitaplar ve deri ciltlerden oluşmaktadır. Türk ve İslam Eserleri Müzesi'ne getirildiği tarihten günümüze kadar Şam Evrakı Koleksiyonu'nu ile ilgili kondisyon durumunun belirlendiği ve konservasyon-restorasyon çalışmalarının planlandığı etkin bir koleksiyon yönetimi yapılmadığı anlaşılmaktadır. 
Bu çalışma ile Şam Evrakı Koleksiyonu'nda bulunan parşömenlerin hasar tanımlamalarının yapılması, kondisyonlarının belirlenmesi ve hasar derecelerine göre gruplandırılması hedeflenmektedir. Bu amaçla koleksiyondan seçilen 696 yaprak parşömen örneklemi incelenmektedir. Seçilen parşömenler için parşömen özellikleri ve hasar tanımlamaları çerçevesinde görsel inceleme yapılmaktadır. İncelemeden edinilen verilerin değerlendirilmesi sonucu parşömenler hafif hasarlı, orta hasarlı ve ağır hasarlı olarak gruplandırılmaktadır. Hasar derecelerine göre yapılan bu gruplandırma referans alınarak öncelikli grupların belirlenmesi, bunlar için koruma- onarım uygulamalarının planlanması ve önleyici koruma kapsamında uygun depolama şekilleri hakkında öneriler sunulmaktadır.

Abstract:
Turkish and Islamic Arts Museum Damascus Papers Collection is an important archive in terms of early Islamic history and art. Considering the writing styles on the parchments and some foundation records, the periods they belonged to are dated to the 8th-13th centuries. There are approximately 212,000 artifacts registered in its collection. 90% of these artifacts consist of parchment in various forms (scroll, folia, codex). Other artifact groups consist of books written on paper and leather bindings. It is understood that since the date it was brought to the Museum of  Turkish and Islamic Arts, effective collection management has not been carried out in which condition of Damascus Papers should be determined and conservation-restoration practices should be planned.
With this study, it is aimed to define the damage of the parchments in the Damascus Papers Collection, to determine their condition and to group them according to the degree of damage. For this purpose, 696 folia parchment samples selected from the collection are analyzed. Visual determination of damage is performed for the selected parchments within the framework of parchment properties and damage descriptions. As a result of the evaluation of the data obtained from the examination, the parchments are grouped as slightly damaged, moderately damaged and heavily damaged. After classfication of parchments based on degree of damage, suggestions are made regarding determination of priority groups, planning of conservation- restoration practices and appropriate storage methods within the scope of preventive protection.