Hukuk devleti bağlamında Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminin kuvvetler ayrılığı açısından bir değerlendirmesi
An evaluation of Presidential Government System in the context of the state of law in terms of seperation of forces
Yazar: MUSTAFA İŞIK
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ORAL
Aksaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Başkanlık sistemi = Presidency system ; Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi = Presidential government system ; Hukuk devleti = State of law ; Hükümet sistemi = Government system ; Kuvvetler ayrılığı = Divivsion of powers ; Parlamenter sistem = Parliamentary system ; Yarı başkanlık sistemi = Semi-presidential systems

Özet:
İnsanlık tarihinin en eski ve kompleks organizasyonu olan devlet tüzel kişiliğinin hukuksal fonksiyonlarını yerine getiren organlar arasındaki ilişki ve roller kapsamında bir çerçeve oluşturan anayasalar, genel olarak yasama, yürütme ve yargı erkleri kapsamında formüle edilmekte ve siyasal iktidarın kullanımını kristalize eden kuvvetlerin fonksiyonları da yine bu çerçevede ele alınmaktadır. Yargı erkinin özel durumu bir tarafa olmak üzere, yasama ve yürütme güçlerinin kullanımı, bunlar arasındaki ilişkiler ve üstlendikleri roller, genel yaklaşım olarak hükümet modellerinin kategorize edilmesine temel teşkil etmekte, aynı zamanda ilgili tasniflerde bir kriter işlevi görmektedir.  
Konuya Türkiye tecrübesi bağlamında bakıldığında ise, ilk Türk Anayasası olan 1876 Kanun-u Esasi ve daha sonrasında 1921, 1924, 1961 ve nihayetinde farklı tarihlerde önemli değişikliklere uğrayan ve şu an yürürlükte bulunan 1982 Anayasası ile tecrübe edilen 150 yıla yakın bir hikâye karşımızda durmaktadır.  Bu dönem; 1982 Anayasası ile getirilen hükümet sistemlerinin farklı görünümleri ve temel özellikleri/nitelikleri ile mevcut Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ne gelinceye kadarki süreci de içermektedir. Türk anayasa tarihi açısından geçmişteki anayasa deneyimleri çerçevesinde güçlerin birbirinden oldukça farklı biçimlerde konumlandırıldığı açık bir şekilde görülebilmektedir. Başkanlık sistemine giden bu süreç içerisinde dikkat çeken bir nokta ise hukuk devleti bağlamında ve kuvvetler ayrılığı çerçevesinde sistemin mütemadiyen yürütme erkinin güçlendirilmesi yönünde değişikliklere uğramasıdır. Bu Doktora tezinin temel amacı; 2017 tarihli anayasa değişikliği kapsamında parlamenter sistemin terkedilmesi suretiyle tesis edilen ve hala yeni bir sistem olması hasebiyle eksiklikleri ve uygulaması bağlamında tartışılan, eleştiriler ve önerilerle inşası/gelişimi devam etmekte olan Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminin Kuvvetler ayrılığı bağlamında bir değerlendirmesini yapıp eleştirilen noktalar itibariyle somut öneriler ortaya koyabilmektir.

Abstract:
The Constitutions, which form a framework within the scope of the relations and roles between the organs that fulfill the legal functions of the state legal entity, which is the oldest and most complex organization in the history of humanity, are generally formulated within the scope of the legislative, executive and judicial powers, and in the same context, the functions of the forces that crystallize the use of political power are also discussed within this framework. Apart from the special situation of the judiciary, the use of legislative and executive powers, the relations between them and the roles they assume form the basis for the categorization of government models as a general approach, and also serve as a criterion in the relevant classifications.
When we look at the subject in the context of Turkey's experience, we see a story of nearly 150 years experienced with the first Turkish Constitution, 1876 Kanun-u Esasi, and then 1921, 1924, 1961 and finally the 1982 Constitution, which underwent significant changes in different dates. This period; It also includes the different appearances and basic features/characteristics of the government systems introduced with the 1982 Constitution, and the process until the current Presidential Government System. In terms of Turkish constitutional history, it can be clearly seen that the powers are positioned quite differently from each other within the framework of past constitutional experiences. A striking point in this process leading to the presidential system is that the system is constantly undergoing changes in the direction of strengthening the executive power in the context of the rule of law and within the framework of the separation of powers. The main purpose of this PhD thesis is to make an evaluation of the Presidential Government System, which was established by abandoning the parliamentary system within the scope of the constitutional amendment in 2017, and which is still being discussed in the context of its shortcomings and implementation, and which is still under construction/development with criticisms and suggestions, in the context of separation of powers, and in terms of the points criticized to come up with concrete recommendations.