Makroiktisadî perspektiften kripto para piyasalarında fiyat formasyonu
Price formation in crypto currency markets from makroeconomic perspective
Yazar: ZEKERİYA SAVRAN
Danışman: PROF. DR. HALİM KAZAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Bitcoin = Bitcoin ; Blok zinciri sistemi = Blockchain system ; Fiyat = Price ; Kripto para birimi = Crypto currency ; Makroekonomi = Macroeconomy ; Piyasa değeri = Market value

Özet:
2008 yılında ilk anonim kripto para birimi olan Bitcoin'in piyasaya sürülmesinden ve iktisadi aktörlerin kripto paraları bir ödeme yöntemi olarak kabul etmeye başlamasından bu yana, kripto para biriminin anahtar kavramlarına ilişkin çok sayıda akademik araştırma gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda, kripto paraların görece hızlı yaygınlaşması onları fiyat para basmaktan sorumlu merkez bankaları ile piyasada rekabet edebilme potansiyeli taşıyan varlıklar haline getirmiştir. Bu gelişme özelde finans ve sermaye piyasalarını, genel olarak ise tüm küresel ekonomiyi çeşitli yönlerden önemli ölçüde etkiler hale gelmiştir.
Kripto para birimleri herhangi bir ülkenin egemenlik gücünü temsil etmezler ve merkez bankaları tarafından basılmazlar, bunlar, en genel tabirle, anonim arza konu kriptoloji tabanlı dijital varlıklardır. Bu bağlamda, kripto para birimleri kripto para borsalarında işlem görmektedir ve bu varlıkların piyasa değeri, herhangi bir değerli metal veya egemen bir devletin uluslararası itibarına dayanmamaktadır. Bununla birlikte, kripto para birimlerinin değeri en basit anlamda diğer para birimleri veya emtialar gibi, piyasadaki arz ve talep koşullarına göre anlık olarak belirlenmekle birlikte bu varlıkların piyasa değeri birçok dahili/harici faktör tarafından yönlendirilmektedir.
Kripto paraların iktisadi aktörler tarafından kullanımı hem bireyler hem de kurumlar nezdinde hızla yaygınlaşmaktadır. Bu yaygınlaşma hızı ve piyasa aktörleri tarafından benimsenme derecesi bu kıymetlerin diğer ekonomik değişkenlerle olan olası etkileşim ve alaka düzeyini de derinleştirmektedir. 
Bu çalışmada kripto para birimlerinin piyasa fiyatını etkileyen faktörler teorik, ampirik ve betimsel yöntemlerle araştırılmıştır. Çalışma neticesinde genel manada kripto paraların kullanımının sağladığı pek çok avantaj ile hızla yaygınlaştığı, kripto paraların piyasa hacmindeki ciddi artış ve piyasa aktörleri tarafından benimsenme derecelerinin bu varlıkların değerini uzun vadede etkileyen unsurlardan olduğu, özelde ise kripto paraların piyasa değerinin ABD faiz oranlarından, finansal ve ekonomik krizlerden, büyük borsa endekslerinden, alternatif yatırım araçlarının avantajlarından ve de Brent petrol gibi emtia ve değerli maden fiyatlarından etkilendiği tespit edilmiştir.

Abstract:
Since the launch of Bitcoin, the first anonymous cryptocurrency, and economic actors began to accept cryptocurrencies as a payment method, a great deal of academic research has been conducted on the key concepts of cryptocurrency. In this context, the relatively rapid spread of cryptocurrencies has made them assets that have the potential to compete in the market with the central banks responsible for printing money. This development has significantly affected the financial and capital markets in particular, and the entire global economy in general, from various aspects.
Cryptocurrencies do not represent the sovereign power of any country and are not issued by central banks, they are cryptology-based digital assets subject to anonymous supply, to say the least. In this context, cryptocurrencies are traded on cryptocurrency exchanges and the market value of these assets is not based on any precious metals or the international reputation of a sovereign state. However, while the value of cryptocurrencies, like other currencies or commodities in the simplest sense, is determined instantly according to the supply and demand conditions in the market, the market value of these assets is driven by many internal/external factors.
The use of cryptocurrencies by economic actors is rapidly becoming widespread both in individuals and institutions. This rate of spread and the degree of adoption by market actors deepen the possible interaction and relevance of these securities with other economic variables.
In this study, the factors affecting the market price of cryptocurrencies were investigated with theoretical, empirical and descriptive methods. As a result of the study, the use of cryptocurrencies in general terms has become widespread with many advantages, the significant increase in the market volume of cryptocurrencies and the degree of adoption by market actors are among the factors affecting the value of these assets in the long run, and in particular, the market value of cryptocurrencies is affected by the US interest rates, It has been determined that it has been affected by financial and economic crises, major stock market indices, the adventages of alternative investment instruments, and precious metal and commodity prices such as Brent oil.