Bağlama (saz) çalgısının sesini geliştirmeye yönelik bir öneri
A new suggestion for amplifying the sound of bağlama (saz)
Yazar: ÜNAL ÖZTORUN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YUNİS ŞAHİNKAYASI ; DR. ÖĞR. ÜYESİ EMİR DEĞİRMENLİ
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Enformatik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Müzik = Music
Dizin: Akustik = Acoustic ; Bağlama = Binding ; Modal analiz = Modal analysis ; Ses yayılması = Sound propagation

Özet:
Çalgıların ses kalitesini artırma arayışı sürekli olmuştur. Telli çalgıların ses kalitesini artırmaya yönelik disiplinlerarası bilimsel çalışmalar, genellikle çalgıların tasarımına ve imal edildiği malzemelere yoğunlaşır. Bu araştırmanın temel amacı, bağlamanın ses kalitesini artırmak için farklı deneysel bağlama sapları tasarlamak ve bunların bağlamanın sesine etkilerini incelemektir. Bu bağlamda, araştırma nicel ve nitel yöntemleri barındıran karma araştırma modelindedir ve nicel bakımdan yarı-deneme, nitel bakımdan durum çalışması içerir. Araştırmanın nicel kısmında aynı tekneye sökülüp-takılabilen farklı deneysel bağlama saplarının ses oluşumuna ve yayınımına etkileri ses yayınım analizleri ile incelenmiştir. Analiz sonuçları, hem geleneksel bağlama sapı ile deneysel bağlama sapları arasında hem de deneysel bağlama sapları arasında farklılıklar olduğunu göstermiştir. Geleneksel bağlama sapına göre deneysel bağlama sapları, daha yüksek şiddette ve daha hacimli ses sonuçları vermiştir. Özellikle, deneysel bağlama saplarında bulunan ses deliklerinin konumları, büyüklükleri ve sayılarının ses yayınımına ve harmoniklere farklı düzeylerde olumlu ve olumsuz etkileri olduğu tespit edilmiştir. Araştırmanın nitel kısmında ise, nicel bulgular ile geleneksel ve deneysel saplara sahip bağlama seslerinin bazı özellikleri (sesin seçilebilirliği, dengesi, gürlüğü, tonu ve genel kalitesi) psikoakustik bakımdan yüz yüze görüşmelerle sorgulanmıştır. Katılımcılar, bir güzel sanatlar lisesi öğrencileri ve öğretmenleri ile bir devlet konservatuarı öğrencileri ve öğretim elemanlarıdır. Görüşmelerden elde edilen veriler üzerinde yapılan içerik analizi nicel bulguları destekler niteliktedir. Sonuç olarak, deneysel saplardan DS–2 ve DS–3, akustik bağlamanın sesini yükseltmiş ve özellikle icracı için sesin daha hacimli ve daha kaliteli olmasını sağlamıştır. Bu sonuçlar, konuyla ilgili yapılacak kuramsal ve uygulamalı araştırmalar ile bağlama imalatına ışık tutacaktır.

Abstract:
There has always been a continuous endeavor to improve the sound quality of instruments. International studies that discuss improving the sound quality of stringed instruments usually focus on instruments' design and manufactured materials.  The main purpose of this study is to design different, experimental bağlama necks, and investigate their effects on the sound of bağlama. In this context, mixed research models that contain both quantitative and qualitative methods are used in this study. This study includes a quasi-experimental design in the quantitative part and a case study in the qualitative part. In the quantitative part of the study, the effects of different demountable bağlama necks with the same bowl to sound formation and diffusion are investigated with sound diffusion analysis. The results of the analysis showed that there are differences between traditional bağlama necks and experimental bağlama necks and also among experimental bağlama necks. Compared to traditional bağlama necks, experimental bağlama necks produced a higher level of loudness and more voluminous sound. It is determined that especially the numbers, positions, and sizes of sound holes over the experimental necks have both positive and negative effects with different levels on sound diffusion and harmonics. In the qualitative part of the study, some features (distinguishability, balance, loudness, tone, and overall quality of sound) of bağlamas that have traditional and experimental necks are questioned from the psychoacoustic perspective in face-to-face interviews. Participants are teachers and students from a fine art high school and students and instructors from a conservatory. The content analysis which is based on the data that is obtained from interviews supports the quantitative results. As a result, DS-2 and DS-3 from experimental necks amplify the sound of acoustic bağlama and make the sound more voluminous and of better quality, especially for performers. These findings will shed light on theoretical and applicable studies and bağlama manufacturing.