Sovyet Dönemi ve bağımsızlık sonrası Azerbaycan'daki liselerde dil ve edebiyat öğretimi
Teaching language and literature in the Azerbaijan high schools during the Soviet Period and after the independence
Yazar: VEFA CELİLOVA
Danışman: DOÇ. DR. ALİ YAKICI
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Ortaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Bağımsızlık = Independence ; Dil öğretimi = Language teaching ; Edebiyat = Literature ; Edebiyat öğretimi = Teaching literature ; Eğitim programları = Education programs ; Liseler = High schools ; Ortaöğretim kurumları = Secondary education institutions ; Sovyetler Birliği = Soviet Union

Özet:
Bu araştırmanın amacı, Sovyet Döneminde ve bağımsızlık sonrasında Azerbaycan'daki liselerde Azerbaycan Türkçesi ve Edebiyatı öğretiminin nasıl yapıldığının ve öğretimde ne gibi benzerlik ve farkların olduğunun ortaya konulmasıdır.Araştırmanın modelini, Sovyet Dönemi ve bağımsızlık sonrasında Azerbaycan'daki liselerde Azerbaycan Türkçesi ve Edebiyatı öğretimi alanında yapılmış çalışmalar ve Türkiye'de bu alanla ilgili araştırmalar oluşturmaktadır.Araştırmanın evrenini, Sovyet Dönemi ve bağımsızlık sonrası Azerbaycan'daki liselerde kullanılan Azerbaycan Türkçesi ve Edebiyatı ders programları ve ders kitapları oluşturmaktadır.Araştırmanın örneklemini, Sovyet Dönemi ve bağımsızlık sonrasında Azerbaycan'daki liselerde kullanılan Azerbaycan Türkçesi ve Edebiyatı ders kitapları arasından rastlantısal örneklem yoluyla belirlenen Azerbaycan Türkçesi ve Edebiyatı lise ders kitapları oluşturmaktadır.Çalışmanın ilk aşamasında veriler Türkiye Türkçesine aktarılmış, daha sonra Azerbaycan Türkçesi ve Edebiyatı dersi lise programları ve ders kitapları incelenerek Azerbaycan Türkçesi ve Edebiyatı dersinin saatleri, öğretilen metinler, kullanılan yöntemler tespit edilmiştir.Araştırmada SSCB hâkimiyetinden önce, SSCB Döneminde ve bağımsızlık sonrasında Azerbaycan'daki eğitim-öğretime yönelik görüşler hakkında genel bilgi verilmiş, liselerde Azerbaycan Türkçesi ve Edebiyatı öğretiminin gelişim tarihinden, Azerbaycanlı eğitimcilerin eğitim-öğretime yönelik çalışmalarından, Azerbaycan Türkçesinde yazdıkları ders kitaplarından, liselerde Azerbaycan Türkçesi ve Edebiyatının öğretim yöntemlerinden, ders programlarından ve ders kitaplarından bahsedilmiştir.Anahtar Kelimeler: Azerbaycan Türkçesi, edebiyat öğretimi, SSCB Dönemi, ortaöğretim/lise eğitim programı, ders kitabı.

Abstract:
The aim of the research is to state the situation of teaching Azerbaijan Turkish language and literature in the high schools in Azerbaijan and to state the similarities and differences in the teaching of these subjects in the periods before and after the independence.The studies on teaching Azerbaijan Turkish languge and literature in the high schools in Azerbaijan during the Soviet Period and the period after the independence and the researches made in Turkey on this area form the model of the research.Azerbaijan Turkish language and literature curriculum and the text books used in Azerbaijan during the Soviet Period and the period after the independence form the universe of this research.The Azerbaijan Turkish languge and literature high school text books which are identified through coincidential paradigm among the Azerbaijan Turkish language and literature textbooks used in the high schools in Azerbaijan during the Soviet Period and the paradigm of the research.In the first step of the study, the data were translated into Turkish of Turkey, then the high school curriculum and textbook of Azerbaijan Turkish language and literature were examined and the class hours, the texts and the methods of Azerbaijan Turkish language and literature lesson were indentified.In the study, general information on the ideas about teaching in Azerbaijan before the USSR domination, during the USSR period and after the independence were given; the history of development of Azerbaijan Turkish language and literature in the high schools in Azerbaijan, the studies of Azerbaijan academics on teaching, the textbooks written in Azerbaijan Turkish languge and literature, the curriculum, and the textbooks were mentioned.Key Words: Azerbaijan Turkish, teaching literature, USSR period, middle/high school curriculum, textbook.