Fenilketonürili çocukları olan ebeveynlerin yaşam kalitelerinin ve hastalığa ilişkin bilgi düzeylerinin değerlendirilmesi
Preparation of knowledge levels of disease and the quality of life of parents with phenylketonuria
Yazar: FATMA ÜNEŞİ ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. SELDA FATMA BÜLBÜL
Kırıkkale Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Metabolizma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Ana-baba = Parents ; Bilgi = Knowledge ; Fenilketonüri = Phenylketonuria ; Hastalık = Disease ; Çocuk hastalıkları = Child diseases ; Çocuklar = Children

Özet:
Fenilketonüri (FKÜ) hastalığında erken diyet tedavisi, normal bilişsel gelişim ile
sonuçlanır. Bu nedenle, bu çocukların bakımı büyük dikkat ve çaba gerektirmektedir.
Bu çalışma, Kırıkkale ve Ankara'da ikamet eden fenilketonüri (FKÜ) hastası
çocuklara sahip ebeveynlerin diyet tedavisine yönelik bilgi düzeylerini ölçmek ve
yaşam kalitesinin (YK) değerlendirmek amacıyla yapılmıştır.
Bu kesitsel tanımlayıcı çalışmada, FKÜ hastası çocuğa sahip 62 anne/baba çalışma
grubunu, yaş ve cinsiyetleri açısından benzer olarak eşleştirilmiş 62 sağlıklı çocuğa
sahip anne/baba ise kontrol grubunu oluşturmuştur. 36 maddelik Kısa Form-36 (SF36)
Yaşam Kalitesi ölçeği, sağlıkla ilişkili yaşam kalitesini (YK) değerlendirmek ve
SF-36'nın sekiz bileşenini (fiziksel, ruhsal, sosyal ve çevresel fonksiyon gibi)
araştırmak için kullanılmıştır. Ayrıca, fenilketonüri (FKÜ)'lü çocukların
ebeveynlerine hastalık ve diyetle ilgili bilgi düzeylerini ölçmeye yönelik 20 soruluk
anket uygulanmıştır.
FKÜ hastası çocukların yaş ortalaması 9.65 ± 4.92 yıl (%50,1'i 10 yaşından büyük)
bulunurken, çocukların % 90.3'üne Ulusal Yenidoğan Tarama Programı'nda erken
tanı konulduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, çalışma grubundaki anne babaların %
46.8'inin akraba evliliği yaptığı görülmüştür. Çalışma grubundaki annelerin ve
babaların ortalama toplam yaşam kalitesi puanları sırasıyla 46.96 ± 13.37 ve 70.39 ±
8.84 olarak bulunmuştur (p<0,05). Bulgular, en düşük Yaşam Kalitesi skorlarının
FKÜ hastası çocuğa sahip annelerde ve en yüksek Yaşam Kalitesi puanlarının
sağlıklı çocuklara sahip kontrol grubu babalarında olduğunu göstermiştir. YK,
kişilerin cinsiyet, yaş ve eğitim düzeylerine bağlı olarak analiz edilmiştir ve YK'nin
hem cinsiyete bağlı olarak hem de ebeveynlerin eğitim düzeyinden büyük ölçüde
etkilendiği görülmüştür. Ayrıca, tüm gruplarda, canlılık skorları 1-3 yaşındaki
PKU'lu hastaların ebeveynlerinde (73 ± 5.7) diğer tüm gruplara göre anlamlı olarak
daha yüksekt bulunmuştur. Çalışmamızda FKÜ'lü çocuğu olan annelerin bilgi düzeyi 
puanları 73.97±12.72, FKÜ'lü çocuğu olan babaların bilgi düzeyi puanı 53.04±22.25
bulunurken, annelerin bilgi düzeyi puanları babalardan yüksek bulunmuştur.
Sonuç olarak bu çalışmanın bulgularına göre, FKÜ'lü hastaların ebeveynlerinin
yaşam kalitelerinin düştüğü ve annelerinin yaşam kalitelerinin babalarına göre daha
fazla etkilendiği görülmüştür. Hasta çocukların ebeveynleri (özellikle anneler) için
sosyal ve psikolojik desteğin geliştirilmesine özellikle dikkat gösterilmesi
önerilebilir. Ayrıca, bilgi düzeyini artırmak için belirli aralıklarla hastanın ve
ailesinin (anne baba birlikte), hastalık ve diyet tedavisi konusunda eğitim
verilmesinin gerekliliği göstermesi açısından önemli bir araştırma olmuştur.

Abstract:
Early dietary treatment of phenylketonuria (PKU), results in normal cognitive
development. Therefore, caring these children requires great attention and effort.This
study was planned to evaluate to information level of dietary treatment and the
quality of life (QOL) of parents having children with phenylketonuria (PKU)
residing in Kırıkkale and Ankara, Turkey.
This cross-sectional descriptive study comprised of a study group with parents of 62
PKU patients and age and sex matched 62 healty controls. The 36-Item Short Form
Health Survey questionnaire (SF-36) was used to assessed the health-related quality
of life (QOL) and explore the eight domains of the SF-36 (to examine physical,
mental, social and environmental health). In addition, a 20-question survey on
disease and diet was used on parents having children with phenylketonuria (PKU).
Among all, meanage of the PKU patients was 9.65±4.92 years (50,1% were under
10 years of age) and 90.3% were diagnosed by the National Neonatal Screening
Programme and were early-treated. Also, 46.8% of the parents in the study group
were found to be married to relatives. The mean total QOL scores of the mothers and
the fathers of the study group were found to be 46.96 ± 13.37 and 70.39 ± 8.84
respectively (p<0,05). Results indicated lowest QOL scores in the mothers of PKU
patients and highest in the fathers of the healthy controls. Various aspects of QOL
have been analyzed depending on gender, age and educational levels of the subjects.
It was not only gender dependent, but also QOL was greatly influenced by the
educational level of the parents. Moreover, among the all group, vitality scores were
significantly higher in the 1-3 years old PKU patients' parents (73 ± 5.7) compared
to all other groups. In our study, the knowledge level scores of mothers with PKU 
children were 73.97 ± 12.72, while the knowledge level scores of fathers with PKU
children were 53.04 ± 22.25, while maternal knowledge level scores were higher
than fathers.
According to the findings of this study, the quality of life of the mothers of PKU
patients were more affected than their fathers. It could be recommended that special
attention should be given to the improvement of the social and psychological support
for parents (specially mothers) of sick children. In addition, there has been
considerable research in order to increase the level of knowledge and to demonstrate
the necessity of training of the patient and his / her family (parents together)
periodically on disease and diet therapy