Hazar'ın hukuki statüsü: Tartışmalı yataklar sorunu
The legal status of the Caspian Sea: The problem of disputable fields
Yazar: NURİDA RASULLU
Danışman: PROF. DR. HAYDAR ÇAKMAK
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Enerji güvenliği = Energy security ; Enerji kaynakları = Energy resources ; Enerji politikaları = Energy policies ; Hazar Gölü = Caspian Lake ; Hazar bölgesi = Caspian region ; Hukuki statü = Legal status ; Türkmenistan = Turkmenistan ; Uluslararası politika = International policy ; İran = Iran

Özet:
Enerji güvenliği meselesi çağdaş uluslararası politikanın gündemini meşgul eden en önemli konulardan biridir. Bu açıdan bakıldığında dünya süper güçlerinin dikkatinin enerji kaynaklarına sahip olan bölgeler üzerinde daha çok yoğunlaştığı söylenebilir. Büyük hacimde petrol ve doğalgaz kaynaklarına sahip olan bölgeler sırasında Hazar havzası önemli bir yer tutmaktadır. Günümüzde Hazar'ın hukuki statüsü ve enerji kaynaklarının işletilmesi sorunu dünyadaki ve bölgedeki jeopolitik süreçler ışığında daha belirgin olarak ortaya çıkmakta ve bölgenin potansiyel ihtilaf ocağı olma ihtimalini göz önünde bulundurma zorunluluğunu meydana getirmektedir. Hazar denizi eskiden Sovyet – İran denizi olarak görülürken, 1991 yılında SSCB'nin dağılması ve dünya sahnesine yeni cumhuriyetlerin – Rusya, Kazakistan, Türkmenistan ve Azerbaycan'ın çıkması ile bölgedeki kaynakların paylaşılması sorunu meydana geldi. Denizin kuzey kısmında Rusya, Azerbaycan ve Kazakistan kendi aralarında deniz sınırları konusunda anlaşırken, denizin güney kısmında Türkmenistan, İran ve Azerbaycan arasında sınır hattı ve enerji yatakları konusunda anlaşmazlıklar devam etmektedir. Bu çalışmada Hazar'ın hukuki statüsü ve tartışmalı enerji yatakları ile ilgili gelişmelere, kıyıdaş devletlerin konuya yaklaşımlarına ve sunulan çözüm yollarına ışık tutulacak, bunun yanı sıra, dış etkenlerin bu sorunu derinleştirmesi ile ilgili fikirlere de değinilecektir. Enerji yataklarının paylaşılması ile ilgili tartışmaların açık ihtilafa dönüşebilme olasılığının öğrenilmesi bu çalışmanın esas amacıdır.

Anahtar Kelimeler : Hazar denizi, tartışmalı yataklar, İran, Azerbaycan, Türkmenistan

Abstract:
Recently the matter of energy security is of a special importance to the international politics and today's reality. The Caspian Basin is one of the most attractive regions in terms of its energy resources not only for the countries in the region, but also even the modern world's most powerful states which have geopolitical and economic interests herein. Nowadays the matter of the Legal status of the Caspian and use of its energy resources is much more urgent in the light of geopolitical processes in the region and in the whole world. This makes to focus on indications of a new potential regional conflict on energy matters. Till the collapse of the Soviet Union the Caspian Sea was regarded as an Iranian and Soviet Sea, and the fact of collapse created new problem of Caspian share-out considering new sides in negotiations – Kazakhstan, Turkmenistan and Azerbaijan. While Russia, Azerbaijan and Kazakhstan agreed upon the delimitation of their state borders in the Sea in the Northern part of the Caspian, disputes over the delimitation and energy fields in the Southern part are on the top agenda of Turkmenistan, Iran and Azerbaijan. In the current work the matters mentioned above to be expound, and last updates of the issue, problems on the track of a solution to task, also an impact of the external factors to the delay in solution process will be issued. The main purpose of this work is to investigate the probability of emergence of new conflict based on energy matters in the Caspian Basin.

Key Words : Caspian Sea, disputable fields, Iran, Azerbaijan, Turkmenistan