Uludağ (Bursa)'da yaşayan, Rana macrocnemis Boulenger, 1885 (Anura: Ranidae)'in populasyon dinamiği
Population dynamics of Rana macrocnemis Boulenger, 1885 (Anura: Ranidae) inhabiting Uludağ (Bursa)
Yazar: KERİM ÇİÇEK
Danışman: PROF. DR. CEMAL VAROL TOK ; YRD. DOÇ. AHMET MERMER
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Ekolojik faktörler = Ecological factors

Özet:
Bu çalışmada, 2006-2008 yılları arasında Uludağ Kurbağası, Rana macrocnemis'in Uludağ populasyonunun dağılışı ve birlikte yaşadığı diğer kurbağa türlerinin belirlenmesi; markala-tekrar yakala yöntemi ile populasyonun büyüklüğü, yoğunluğu, üç yıllık değişimi, cinsiyet oranının hesaplanması; populasyonunun yaşı, üreme ekolojisi ve yaşadığı habitat tiplerinin tespiti ve ortam koşullarının populasyon üzerine etkisi hakkında bilgi edinilmesi amaçlanmıştır.Uludağ'da Rana macrocnemis'in beş kuyruksuz [R. dalmatina, Pelophylax ridibundus, Hyla arborea, Pseudepidalea viridis ve Bufo bufo] ve iki kuyruklu kurbağa türü [Triturus karelinii ve Ommatotriton ophryticus] ile birlikte yaşadığı belirlenmiştir. Uludağ Kurbağası'nda erkeklerin 58,12 (SD= 4,708) mm, dişilerin 58,18 (6,080) mm ve juvenillerin 31,84 (7,602) mm total boya (BUU) sahip olduğu, total boy bakımından cinsiyetler arasında eşeysel dimorfizm bulunmadığı tespit edilmiştir.2006-2008 yılları arasında Kirazlıyayla'da (KY) 992 [523 ??, 352 ??, 117 juvenil]; Sarıalan'da (SA) 967 [495 ??, 373 ??, 99 juvenil]; Oteller Bölgesi'nde (OT) 938 [458 ??, 346 ??, 134 juvenil]; Kilimli Göl'de 583 [256 ??, 235 ??, 92 juvenil]; Kara Göl'de 507 [219 ??, 194 ??, 94 juvenil]; Aynalı Göl'de 487 [214 ??, 208 ??, 65 juvenil]; Koğukdere Gölü'nde 387 [176 ??, 164 ??, 48 juvenil], Heybeli Göl'de 91 [46 ??, 33 ??, 12 juvenil] olmak üzere tüm çalışma süresince 4952 [2387 ??, 1904 ??, 661 juvenil] birey markalanmıştır. Uludağ'da populasyonun %47,13'sinin erkek, %39,03'ünün dişi ve %13,84'ünün de genç bireylerden oluştuğu belirlenmiştir. Tüm istasyonlarda cinsiyet oranının erkek eğilimli olduğu gözlenmiştir.Ortalama populasyon büyüklüğü; KY'de 1535 (1455-1616), SA'da 1578 (1476-1676), OT'de 1481 (1362-1600), Kilimli Göl'de 823 (770-876) Kara Göl'de 742 (689-796), Aynalı Göl'de 675 (627-723), Koğukdere Gölü'nde 658 (591-724) ve Heybeli Göl'de 151 (146-156) olarak hesaplanmıştır. Populasyonlar arasında yakalanma oranı 0,22-0,93, hayatta kalma oranı 0,57-0,98 değerleri arasında değişmekte olup, ortalama populasyon yoğunluğu 0,19-2,52 birey/m2 olarak hesaplanmıştır.Uludağ populasyonunda erkeklerin ortalama yaşı 4,65 (0,208), dişilerin 4,72 (0,202) ve gençlerin ise 1,10 (0,048) olarak hesaplanmış olup, cinsel olgunluk yaşı yüksekliğe bağlı olarak 2-6 arasında değişmektedir. Genellikle erkeklerin dişilere oranla bir yaş daha erken cinsel olgunluğa eriştiği saptanmıştır. Çalışmada en büyük yaş GB'deki dişi bir bireyde 11 olarak tespit edilmiştir.Üreme döneminin karların erimesi ile Nisan ayı başlarında başlayıp yüksekliğe bağlı olarak Haziran ayı sonuna kadar devam ettiği belirlenmiştir. Üreme başlangıcı KY'de Nisan'ın 2. haftası, SA'da Nisan'ın 3. haftası, OT'de Nisan ayının son haftası ve GB'de ise Mayıs ayının ikinci haftasıdır. Bir yumurta kümesindeki ortalama yumurta sayısı 987 (326) olarak hesaplanmıştır. Bırakılan yumurtaların hava şartlarına bağlı olarak 7-32 gün arasında açıldığı, 46-130 gün arasında metamorfozun tamamlandığı belirlenmiştir. 25. safhadaki larvalarda ortalama total boyu 11,967 (1,514) mm olduğu; 46. safhada metamorfozunu tamamlamış bireylerin ortalama 20,87 (3,240) mm BUU değere sahip olduğu tespit edilmiştir.Çalışmada su seviyesi ve sıcaklık başta olmak üzere, çevresel faktörlerin türün yıl içindeki aktivitesini, üreme fenolojisini ve bolluğunu etkilediği belirlenmiştir. Ayrıca Uludağ'daki amfibi komünitesinin sürdürülebilirliği açısından alınması gereken önlemler tartışılmıştır.

Abstract:
Between 2006 and 2008, in Uludağ population of Uludağ Frog, Rana macrocnemis, it was aimed to learn about determining distribution of the species and other amphibians which lives together; calculating population size, density, three year change, sex ratio; determining age of population, breeding ecology, habitat types and environmental conditions effects on the population.It was determined that Rana macrocnemis are lives with five anuran [R. dalmatina, Pelophylax ridibundus, Hyla arborea, Pseudepidalea viridis ve Bufo bufo] and two urodele species [Triturus karelinii ve Ommatotriton ophryticus] in Uludağ. Uludağ frog males are 58.12 (SD= 4.708) mm, females are 58.18 (6.080) mm and juveniles are 31.84 (7.602) mm total length (SUL), sexual dimorphism between the sexes in terms of total length not been identified.Between 2006 and 2008, 992 [523 ??, 352 ??, 117 juvenile] in Kirazlıyayla (KY); 967 [495 ??, 373 ??, 99 juvenile] in Sarıalan (SA); 938 [458 ??, 346 ??, 134 juvenil] in Hotels District (OT); 583 [256 ??, 235 ??, 92 juvenile] in Lake Kilimli; 507 [219 ??, 194 ??, 94 juvenile] in Lake Kara; 487 [214 ??, 208 ??, 65 juvenile] in Lake Aynalı; 387 [176 ??, 164 ??, 48 juvenile] in Lake Koğukdere, 91 [46 ??, 33 ??, 12 juvenil] in Lake Heybeli and during the entire study, 4952 [2387 ??, 1904 ??, 661 juvenile] individuals were marked.Uludağ population of Rana macrocnemis consist of 47.13% in males, 39.03% in females and 13.84% in juvenile individuals. In all stations, male-biased sex ratio was observed.Mean population size was estimated at 1535 (1455-1616) in KY, 1578 (1476-1676) in SA, 1481 (1362-1600) in OT, 823 (770-876) Lake Kilimli, 742 (689-796) in Lake Kara, 675 (627-723) in Lake Aynalı, 658 (591-724) in Lake Koğukdere and 151 (146-156) in Lake Heybeli. Among populations, capture probability were estimated varies between 0.22-0.93 and corresponding figure in survival rate were estimated 0.57-0.98. Mean population density were calculated to be 0.19-2.52 individual/m2.Mean age were calculated 4.65 (0.208) in males, 4.72 (0.202) in females, 1.10 (0.048) in juveniles and sexual maturity age were varies between 2 and 6 depending on elevation in Uludağ population. Usually it was found that males reach one year early in sexual maturity than females. In the study, oldest age of 11 as a female individual in GB were identified.Breeding season starts beginning of April with melting snow and continues at the end of June depending on elevation. Breeding begins 2nd week of April in KY, 3rd week of April in SA, at the end of April in OT and 2nd week of May in GB. Mean clutch size was estimated as 987 (326). Laying eggs hatch 7-32 days; metamorphosis completes 46-130 days depending on weather conditions. Mean total length of larvae in the 25th stage is 11.967 (1.514) mm and mean SUL of the individuals at the 46th stage completed metamorphosis is 20.87 (3.240) mm.In the study, it was determined that yearly activity, breeding phenology and abundance of the species were affected by environmental factors especially in water level and temperature. Also, in Uludağ, sustainability of amphibian community should be taken to ensure the measures were discussed.