Onosma demirizii üzerine fitokimyasal bir araştırma
A phytochemical study on Onosma demirizii
Yazar: REMZİ CAN KARAN
Danışman: PROF. DR. MEHMET SABİH ÖZER
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı / Organik Kimya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Kimya = Chemistry
Dizin: Antioksidan aktivite = Antioxidant activity ; Enzim inhibitörleri = Enzyme inhibitors ; Kompozisyon serileri = Composition series ; Onosma = Onosma

Özet:
Onosma türleri geleneksel olarak müshil ve antelmintik ajanlar olarak kullanıldığı gibi göz, kan hastalıkları, bronşit, karın ağrısı, boğulma, susuzluk, kaşıntı, lökoderma, ateş, yaralar, yanıklar, basurlar ve idrar taşlarında da kullanılmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Onosma demirizii'den elde edilen etil asetat, metanol ve su özütlerinin antioksidan ve enzim inhibisyon aktivitelerini ve kimyasal bileşimlerini sıvı kromatografi-elektrosprey tandem kütle spektrometresi (LC–ESI–MS/MS) kullanarak belirlemektir. Antioksidan kapasite, radikal süpürme, indirgeyici etki, fosfomolibdenyum ve metal şelatlama testleri dahil olmak üzere farklı kimyasal yöntemler kullanılarak analiz edildi. Kolinesteraz, α-amilaz, α-glukosidaz ve tirozinaza karşı enzim inhibisyon etkisi araştırıldı.
LC–ESI–MS/MS analizleri sonucunda özütlerin, özellikle metanol özütünün ana bileşenlerinin hesperidin, hiperosit, klorojenik asit, rosmarinik asit ve pinoresinol olduğu bulunmuştur.
Demir (II) iyon şelatlama kapasite testi dışında, metanol özütü fosfomolibdenyum, DPPH ve ABTS üzerine radikal süpürüm ve indirgeme gücü (CUPRAC ve FRAP) testlerinde dikkate değer antioksidan aktivite gösterdi.
Tirosinaz enzimi hariç etil asetat ekstraktı, asetilkolinesteraz (AChE), butirilkolinesteraz (BChE), α-glukosidaz ve α-amilaz üzerinde en yüksek inhibisyon aktiviteyi sergiledi.
Ek olarak, tüm deneysel parametre çiftleri için ayrı ayrı hesaplanan korelasyon katsayılarına dayanarak, özütlerdeki ana fitokimyasallar ile özütlerin antioksidan ve enzim inhibisyon aktiviteleri arasında yüksek korelasyon olduğu bulunmuştur.
Sonuçlar, O. demirizii özütlerinin yeni ve alternatif antioksidan ve enzim inhibitör ajanların kaynağı olarak kullanılabileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler: Onosma demirizii, Kimyasal Kompozisyon, Antioksidan aktivite, Enzim inhibisyon aktivite

Abstract:
Onosma species have traditionally been used as laxative and anthelmintic agents as well as their uses in eye, blood diseases, bronchitis, abdominal pain, strangury, thirst, itch, leucoderma, fever, wounds, burns, piles, and urinary calculi. The aim of this study is to determine the antioxidant and enzyme inhibitory activities of ethyl acetate, methanol, and water extracts obtained from Onosma demirizii, as well as their chemical composition by using liquid chromatography–electrospray tandem mass spectrometry (LC–ESI–MS/MS). Antioxidant capacity was tested by using different chemical methods including radical scavenging, reductive effect, phosphomolybdenum and metal chelating assays. Enzyme inhibitory effect was investigated against cholinesterase, tyrosinase, α-amylase and α-glucosidase. 
As a result of the LC–ESI–MS/MS analyses, hesperidin, hyperoside, chlorogenic acid, rosmarinic acid, and pinoresinol were found to be the major compounds of the extracts, especially the MeOH extract. 
Except for the ferrous ion chelating effect, the methanol extract showed remarkable antioxidant activity in phosphomolybdenum, radical scavenging on DPPH and ABTS, and reducing power (CUPRAC and FRAP) assays. 
Ethyl acetate extract, excluding tyrosinase enzyme, exhibited the highest inhibitory activity on acetylcholinesterase (AChE), butyrylcholinesterase (BChE), α-glucosidase and α-amylase. In addition, Based on the correlation coefficients calculated separately for all experimental parameter pairs, major phytochemicals were found to be highly in correlation with the antioxidant and enzyme inhibitory activities of the extracts. 
The results indicate that O. demirizii extracts could be used as a source of new and alternative antioxidant and enzyme inhibitory agents.

Keywords: Onosma demirizii, Chemical composition, Antioxidant activity, Enzyme inhibitory activity.