Petrol fiyatlarının hisse senedi piyasasına etkisi: Borsa İstanbul üzerine bir uygulama
The impact of oil prices to stock market: An application on Borsa Istanbul
Yazar: EMİNE SOYASLAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SAMET EVCİ
Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Borsa İstanbul = İstanbul Stock Exchange ; Enerji fiyatları = Energy prices ; Eşbütünleşme = Cointegration ; Fiyat = Price ; Fiyat hareketi = Price movement ; Hisse senedi değeri = Stock valuation ; Hisse senetleri = Stocks ; Nedensellik = Causality ; Petrol = Petroleum ; Uluslararası petrol piyasası = International oil market

Özet:
Bu çalışmada Brent petrol fiyatı ile hisse senedi piyasası arasındaki ilişkinin Johansen eşbütünleşme yöntemi ve Granger nedensellik testi ile incelenmesi amaçlanmaktadır. Bu amaçla 02.01.2009 ile 19.09.2019 tarihleri arasındaki Brent petrol fiyatı ile XU100, XSAN, XULAS, XELTK, XGIDA, XTEKS, XKMYA, XKAĞT, XUTEK, XHOLD XGMYO, XTCRT, XUHIZ endekslerine ilişkin günlük veriler kullanılmıştır. Elde edilen Johansen Eşbütünleşme testi sonucuna göre %5 güven düzeyinde Brent petrol fiyatı ile XUTEK, XTEKS, XULAS ve XSAN endeksi uzun dönemde birlikte hareket ettikleri bulgusuna ulaşılmıştır. Diğer sektör endeksleri ile Brent petrol fiyatı arasında uzun dönemde bir ilişkiye rastlanılmamıştır. Bunun yanında Brent petrol fiyatı ele alınan sektör endeksleri arasındaki kısa dönem ilişkileri ortaya koymak amacıyla Granger nedensellik testi uygulanmıştır. Uygulama sonucunda kısa dönemde %5 hata payına göre Brent petrol fiyatı ile XU100, XULAS, XELTK, XGIDA, XTEKS, XKAĞT, XUTEK, XHOLD, XGMYO, XTCRT, XUHIZ endeksleri arasında nedensellik ilişkisine rastlanılmazken, Brent petrol fiyatından XKMYA ve XSAN endeksine doğru tek yönlü nedenselliğin olduğu sonucuna varılmıştır. Buna ilaveten Brent petrol fiyatındaki bir standart sapmalık şok karşısında on dönem boyunca XU100, XHOLD, XUTEK, XTEKS endeksi pozitif yönde tepki vermiştir. Bunun yanı sıra Brent petrol fiyatındaki bir standart sapmalık şok karşısında XKAĞT, XTCRT endeksi üçüncü dönemde, XGIDA, XKMYA, XSAN endeksi dördüncü dönemde, XGMYO endeksi ikinci dönemde,  XUHIZ endeksi ikinci ve üçüncü dönemde, XULAS endeksi ikinci ve dördüncü dönemde, XELTK endeksi üçüncü ve dördüncü dönemde negatif yönde tepki vermekle birlikte genel itibariyle değişkenlerin pozitif yönde etkilendiği söylenebilir. Aynı zamanda varyans ayrıştırması testi sonucuna göre sektör endekslerin hata varyansındaki değişiminin genel itibariyle %99'unun kendi geçmiş değerleriyle açıklandığı ve Brent petrol fiyatının %1'den düşük bir seviyede etkisinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Petrol Fiyatları, Hisse Senedi Piyasası, Varyans Ayrıştırması, Nedensellik Analizi, Eşbütünleşme Analizi

Abstract:
In this study, it is aimed to examine the relationship between Brent oil price and stock market with Johansen cointegration method and Granger causality test. For this purpose, daily data on Brent oil price and XU100, XSAN, XULAS, XELTK, XGIDA, XTEKS, XKMYA, XKAĞT, XUTEK, XHOLD XGMYO, XTCRT, XUHIZ indices were used between 02.01.2009 and 19.09.2019. According to the result of Johansen Cointegration test, it has been found that Brent oil price with 5% confidence level and XUTEK, XTEKS, XULAS and XSAN index are acting together in the long term. No long-term relationship was found between other industry indices and Brent oil price. In addition, the Granger causality test was applied to reveal the short-term relationships between the industry indices, where the Brent oil price was addressed. As a result of the application, there is no causal relationship between Brent oil price and XU100, XULAS, XELTK, XGIDA, XTEKS, XKAĞT, XUTEK, XHOLD, XGMYO, XTCRT, XUHIZ indices according to 5% error margin, whereas one way from Brent oil price to XKMYA and XSAN index. it was concluded that causality exists. In addition, the XU100, XHOLD, XUTEK, XTEKS index responded positively to a standard deviation shock in Brent oil price for ten periods.  In addition, in the face of a standard deviation shock in Brent oil price, XKAĞT, XTCRT index is in the third period, XGIDA, XKMYA, XSAN index is in the fourth period, XGMYO index is in the second period, XUHIZ index is in the second and third period, XULAS index is in the second and fourth period, XELTK index is in the third and fourth period reacts negatively. However, in general, it can be said that variables affect positively. Although it reacts negatively in the fourth period, it can be said that variables are generally affected positively.  At the same time, according to the result of variance decomposition test, it was concluded that 99% of the change in sector indices in error variance is explained with their historical values in general and Brent oil price has a level less than 1%.
Keywords: Oil Prices, Stock Market, Variance Decomposition, Causality Analysis, Cointegration Analysis