Taşköprîzâde'nin Şerhü Ahlâkı Adudiyye adlı eseri
Tashkoprîzâde's Sarhu Ahkak-i Adudiyye
Yazar: ELZEM İÇÖZ
Danışman: Y.DOÇ.DR. ATİLLA ARKAN
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
Bu tez Tasköprîzâde'nin Serhü Ahlâk-ı Adudiyye adlı eserinin ?slam ahlâk düsüncesi bağlamındadeğerlendirilmesini amaçlamaktadır. ?slam Ahlâk Teorileri genelde nassî, kelamî, felsefî ve dinîolmak üzere dört baslıkta değerlendirilir. Tasköprîzâde'nin bu risalesi felsefi ahlâka yakındır ve eseraynı zamanda Osmanlı Felsefi Ahlâk geleneğini en güzel sekilde yansıtmaktadır. Bu yönüyle eserintemsil kabiliyeti yüksektir. 16.yy'ın önemli âlimlerinden Tasköprîzâde'nin Adudiddîn Îcî'ninmuhtasar ahlâk risalesine yazdığı bu serhin Osmanlı'da ahlâk ilime dair değerlendirmeler noktasındaküçük bir katkı olarak kabul edileceğini umuyoruz.Metin-serh iliskisi bağlamında eseri değerlendirmek de bu tezin amaçları arasındadır. Biz buçalısmamızda Tasköprîzâde'nin serh etmek için neden bu eseri seçtiği sorusuna cevap bulmaya,katkılarını belirlemeye, Osmanlı'da bir yazım sekli olan serh geleneğini tanımaya çalıstık. Eserinbasında ahlâk ilmine dair bir risale yazmak isteğini belirten Tasköprîzâde, ahlâk ilminin meseleleriniözetleyen Îcî'nin ahlâk risalesini esas alarak burada muğlâk konulara açıklık getirmis ve eksikgördüğü noktaları tamamlamıstır. Tasköprîzâde yasadığı dönemin etkilerini de bu eserindehissettirmistir.Dört makaleden olusan Serhü Ahlâk-ı Adudiyye adlı eseri konu alan tezimizde biz sadece ilk ikimakalenin incelemesini ve nesrini yaptık. Bu iki makale de geçen konuları ise üç bölümden olusantezimizin ikinci ve üçüncü bölümünde baslıklar halinde sunduk. Çalısmamızın ilk bölümündeTasköprîzâde'nin hayatı ve eserlerini konu aldık. Ayrıca onun otobiyografisinden yola çıkarak içindebulunduğu ilim anlayısını vermeye ve entelektüel birikiminde etkili olan çevreyi tanıtmaya çalıstık.Serhü Ahlâk-ı Adudiyye'nin giris kısmında yer alan ahlâk ilminin tarifi, konusu, gayesi ve ilimlersınıflandırmasındaki yeri baslıklarını tezimizin ikinci bölümünde inceledik. Tasköprîzâde'nin birincimakalesinde yer verdiği ahlâk ilminin temel kavramları (huy, hal, meleke), ahlâkın değisimi meselesi,nefs anlayısı, iyilik ve mutluluk gibi teorik konuları tezimizin ikinci bölümünde değerlendirdik. Nefsimanevi bir cevher olarak tanımlayan Tasköprîzâde nefsin düsünme, gazap ve sehvet olmak üzere üçgücünden bahseder. Daha sonra bu güçlerden doğan hikmet, secaat ve iffet faziletlerini, bu üçünün biraraya gelmesi ile ortaya çıkan adalet faziletini açıklar. Belirlediği bu faziletlerin alt dalları ise eserinönemli bir kısmını kapsamaktadır. ?kinci bölümde eserin teorik kısmını olusturan baslıklarıincelerken felsefi ahlâkın kurucuları olarak kabul edilen Eflatun ve Aristo'ya nefs konusundaatıflarda bulunduk. ?slam felsefesi geleneğinden ise ?bn Sînâ, Fârâbî, Gazzâlî, Miskeveyh, Tûsî veDevvânî Tasköprîzâde'nin felsefi ahlâk geleneği çizgisinde ki sürekliliğini göstermek adına takipettiğimiz ?slam filozofları oldu. Aynı zamanda Tasköprîzâde'nin bu konularda yaptığı katkıları dabelirtmeye çalıstık.Serhü Ahlâk-ı Adudiyye'nin ikinci makalesini olusturan insanın fiilleri konusunu ise tezimizin üçüncübölümünde açıkladık. Bu bölümde değerlendirdiğimiz bir baska mesele de Tasköprîzâde'nin eserininteorik kısmında (birinci makale) ele aldığı faziletler ve alt dalları konusudur. Tezimizin üçüncübölümünde yer alan baslıkları incelerken ise ahlâk ilmi alanında müstakil eser veren Miskeveyh, Tûsîve Devvani'yi takip ederek Tasköprîzâde'nin ?slam ahlâk ilmi bağlamındaki sürekliliğini vekatkılarını belirlemeye çalıstık.Tezimizin ek kısmında ise Serhü Ahlâk-ı Adudiyye'nin konusunu olusturan ilk iki makalesinin nesriniyaptık. Eserin nesrinde, Beyazıt kütüphanesi Veliyyüddîn Efendi bölümü 000786 demirbas numarasıile kayıtlı müellif nüshasını esas aldık.

Abstract:
The aim of this thesis is to evaluate Tashkoprîzâde?s Sarhu Ahlak-ı Adudiyye in the context of Islamicethical thought. Generally, Islamic ethical theories can be classified into four groups; namely dogmatic,theological, philosophical and religious. Tashkoprîzâde?s treatise is close to philosophical ethics andreflects Ottoman Islamic Philosophical Ethical Tradition. This study on Tasköprîzâde?s work, which is acommentary on Îcî?s concise work, will be a small contribution to the ethics studies in Ottoman Era.To evaluate this treatise in the text- commentary context is also the aim of this thesis. The researcher triesto examine the commentary tradition in Ottoman Era, ask why Tasköprîzâde selected this work and whatcontribution he has made. Tasköprîzâde here takes Îci?s principles, explains the obscure matters andcompletes the deficient parts.The researcher analyzes and edits two parts of this book which is actually four parts. The first part of thethesis presents his life and works. It introduces Tasköprîzâde?s cultural, political and social context inorder to understand his age and his intellectual carrier.In the second part, the thesis examines the definition of ethics, its subject, its aim and its place in theclassification of science. It also analyses basic concepts of ethics, changing of human?s moral, concept ofsoul, goodness and happiness. Tasköprîzâde here supposes three pars of the soul; reason, emotion anddesire. Then he explains the virtues of wisdom, courage, chastity, which are born from the said parts, andfinally justice that is born from the harmony of the other three virtues. The sub-branches of all thesevirtues constitute major part of the thesis.In examining his analysis, the researcher tries to go back to Plato and Aristotle who are considered as thefounders of philosophical ethics. References are also made to Ibn Sînâ, Farâbî, Ghazâli, Miskavayh, Tûsî,Devvânî?s works in order to follow the tradition.The parts of human?s deeds are presented in the third part. Other subject in this chapter is virtues and theirsub-branches as was said.In the appendix there is an edition of two parts of the Tasköprîzâde?s work. For this edition, the author?sown text which is recorded in Beyazıd Library, is uded.