Fatih ilçesinde Yeni Aya Kapı Hamamı restorasyon projesi
The restoration of New Aya Kapı Bath in Fatih
Yazar: İMRE ÖZBEK EREN
Danışman: DOÇ. DR. AHMET ERSEN
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü
Derece: Yüksek Lisans, 2000
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Restorasyon = Restoration ; Türk hamamı = Turkish bath ; Yeni Aya Kapı Hamamı = Yeni Aya Kapı Bath ; İstanbul-Fatih = İstanbul-Fatih

Özet:
Bu tez çalışmasında, yüzyıllar boyunca çeşitli medeniyetlere mekan teşkil etmiş olan İstanbul'da ve bu şehrin en çok yaşanılmış yeri olan Haliç'te konumlanmış olan Yeni Aya Kapı Hamamı, tarihi ve fiziksel yönlerden incelenmiştir. Yapı, kentin en önemli merkezlerinden biri olan Haliç kıyılannda ve dönemindeki deniz surları içinde kalacak şekilde, Valide Sultan tarafından Mimar Sinan'a 1582 yılında inşa ettirilmiştir. Yapı, 2182 numaralı adada ve 2 numaralı parselde yer almaktadır. Bugün özgünlüğünü kaybetmiş ve çeşitli nedenlerle tarihten silinme noktasına kadar gelmiş olan yapının rölöve çalışmaları ile bugünkü durumunun tespiti, ulaşılabilen kaynaklar ve analojik yöntemlerle özgün halinin ortaya çıkarılması ve bu veriler ışığında yapının yeniden işlevlendirilerek bugünkü fiziksel ve sosyal çevresi içinde yaşatılması esasına dayanarak tez çalışması yürütülmüştür. Tezin birinci bölümünde, çalışmanın amacı ve kapsamı anlatılmıştır. İkinci bölümde, hamamların genel olarak izahı ve tarihte bu yapı tipinin gelişimi anlatılmıştır. Üçüncü bölümde, Türk Hamamı adı altında, geçmişten günümüze kadar hamam binalarının tarihsel ve mekansal gelişimi, mekan tanımlamaları ile birlikte ele alınmıştır. Bu tanımlama yanında, hamam binalarını var eden ve yaşatan sosyolojik boyuttan bahsedilmiştir. Dördüncü bölümde, yapının bugünkü durum tespiti yani rölöve ve tarihteki özgün durumunun ortaya çıkarılması için yapılmış olan çalışmalar özetlenmiştir. Beşinci bölümde, yapının konumlandığı Haliç bölgesi için, tarihi araştırmalar anlatılmıştır. Buradaki amaç, yapının tarih içinde geçirdiği aşamaların, sosyal, fiziksel ve tarihi açıdan tespit edilmesi, böylelikle, bugün yapıdan gelen ve çok az olan verilerin bu çalışmalarla desteklenerek, yapının daha iyi anlaşılması ve analiz edilmesini sağlamaktır. Çalışma konusu olan Yeni Aya Kapı Hamamı altıncı bölümde ele alınmıştır. Yapı, konumu, tarihsel gelişimi, mekan, cephe, strüktür, form ve malzeme analizleri ile ayrıntılı biçimde tanımlanmıştır. Yedinci bölümde ise, yapının bozulma nedenleri araştırılmıştır. Bu bozulmalar, iç etkenler ve dış etkenler olarak iki başlık altında olmak üzere, strüktürel bozulmalar, malzeme bozulmaları, afetlerden kaynaklanan doğal bozulmalar ve insandan kaynaklanan bozulmalar şeklinde ele alınmıştır.

Abstract:
In this dissertation thesis study, New Aya Kapı Bath which is located in Haliç, the mostly lived part of Istanbul. The building was researched from the standpoint of history and physical evidence. This building had been constructed Haliç which is one of the most important regions of the city, and in 1582 it had been built by Mimar Sinan by the order of Valide Sultan aiming to stay inside the city walls in that time. The detailed description of the building which has lost its authentic design and forms and becoming almost a ruin. The dissertation thesis aimed to inspect and record the existing and surviving remmants of the original fabric and to re-integrate and reconstruct the missing parts as to reconstitute it and re-use it. In the first chapter of the thesis the aim and the scope of the research has been mentioned. In the second chapter of the thesis the description of the baths was mentioned. In the third chapter of the thesis, we can read the improvements of the bath buildings from past to now from the persrectives of history and residence, the descriptions of residence. Also the soshological factors that had created the constuctions and made them alive, has been mentioned. In the fourth chapter, recording the existing fabric the measuring and the researches aiming to identify the authentic forms had been mentioned. In the fifth chapter, the historical researche for the region Haliç had been mentioned. Here the aim is to determinate the authentic forms of the buildingre from the perspectives of social, physical, and historical. So that it can easily be searched and better understood inspite of the very limited data dated now. The study subject Yeni Aya Kapı Bath has been mentioned in the sixth part. The construction has been analized with details including the setting, historic development, facade designs and forms, constuction techimques, of materials. In the seventh chapter, the causes of deterioration has been categorised. These deteriorations has been mentioned as intrinsic and extrinsic causes of decay. In the eighth chapter, knowing that this contraction the art of Mimar Sinan, because of the necessity of these informations, it has been mentioned as an analogical study for comparative analyis and analogy for the reconstruction some bath buildings. By XDCknowing the given information below, the information about the original building has been mentioned in the same part. In the nineth chapter, the necessary interventions for the reintegration, reconstruction and adaptive use had been mentioned. In this chapter, there are proposals for re-use and social and economic conditions of the region for the rehabilitation of the building and the urban historic site, Aya Kapı, and integrate the building to the economic needs and projections of the neighbourhood.