İstanbul Boğazı ve Tekirdağ arasında toplanan sığ sismik ve mikrobatimetrik verilerin yorumu
Interpretation of shallow seismic and microbathymetric data collected between the Istanbul strait and Tekirdağ
Yazar: GÜLTEN AKTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. HÜSEYİN TUR
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeofizik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Jeofizik Mühendisliği = Geophysics Engineering

Özet:
Marmara Denizi kuzey şelfinde, İstanbul Boğazı ? Tekirdağ arasında kalan alanda, yaklaşık 100 metre derinliğe kadar olan bir alanda çalışma alanının Kuvaterner evriminin açıklanmasına katkı sağlamak amacıyla, İstanbul Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi tarafından desteklenen 5783 No?lu  ?Küçükçekmece ve Büyükçekmece Lagünlerinin (Marmara Denizi Kuzeyi) Jeolojik Evriminin Yüksek Çözünürlüklü Sığ Sismik Veriler Yardımıyla İncelenmesi? isimli proje çalışması kapsamında çözüm gücü yüksek rezolüsyonlu sığ sismik yansıma verileri ile yaklaşık 1250 metre derinliğe kadar batimetri (multibeam) verileri toplanmıştır. Toplanan  bu veriler, DZ.K.K.?lığı Seyir Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığı araştırma gemileri ve botları ile daha önceki yıllarda Sparker enerji kaynağı kullanılarak toplanmış yüksek rezolüsyonlu sığ sismik veriler ile birlikte  değerlendirilmiş ve yorumlanmıştır. Sismik kesitlerin yorumundan birimlerin sismik stratigrafisi ve çalışma alanındaki yapısal unsurlar ortaya çıkarılmıştır. Yapısal unsurlar yer yer  KB-GD uzanımlı doğrultu atımlı faylar, yer yer KKD-GGB uzanımlı faylar ve yer yer de yaklaşık D-B uzanımlı faylar ile temsil edilmektedir.  Ayrıca, kara jeolojisi çalışmaları ile stratigrafik birimlerin deneştirmesi gerçekleştirilmiştir.

Şelf alanında  toplanan Multi-beam  mikrobatimetrik verileri ile çalışma alanında cm hassasiyetinde derinlik değerleri elde edilerek deniz dibi topoğrafya (batimetri) haritası hazırlanmıştır. Elde edilen batimetri haritası incelendiğinde taban topoğrafyasının, kıyıdan itibaren Yaklaşık K-G yönünde, az bir eğim sergilediği göze çarpmaktadır. Örneğin -60 metrelik su derinliğini gösteren eş derinlik eğrisi, kıyıdan yaklaşık (İstanbul Boğazı-Tekirdağ arası) 5-10 Km uzakta yer almaktadır. -60-65 metrelerde izlenen orta kesimin oldukça düz ve 65 metre konturundan başlayarak güneye doğru ise, eğimli olduğu görülür. Orta kesimde yer alan düzlük inceleme alanı batısına doğru giderek genişlemektedir. Orta kesimdeki düzlüğün güneyindeki eğimli saha olası normal faylanma ile oluşmuş batimetrik dikliğin batıya uzantısı şeklindedir. Bu bölgede ve bölgenin güneyinde deniz tabanının -100 metrelerden itibaren aniden düşerek yaklaşık D-B doğrultulu çok dik bir yamaç şeklini aldığı gözlenmektedir. Yamacın güneye doğru bitiminden itibaren deniz tabanın derinliği 1200 metreye ulaşan üç farklı çukurun (havzanın )varlığı dikkat çekmektedir. Bu havzacıklar yaklaşık KD-GB uzanımlı ve havzanın tabanından yaklaşık 600-800 metreye kadar yükselen  sırtlarla birbirlerinden ayrılmışlardır.

Abstract:
In the Marmara Sea northern shelf, the region between the Bosphorus and Tekirdag, in order to support the definiton of Quaternary Evolution of working area at a depth of until 100 m, high resolution shallow seismic echo data and multi-beam data until a depth of 1250 metres are collected within the framework of the project number 5783 which is called ?The Study of Geological Evolution of Kucukcekmece and Buyukcekmece Lagoons through High Resolution Shallow Seismic Data.? The project is supported by the Istanbul University Scientific Research Projects Coordination Unit. The data collected are evaluated and commented together with the high resolution shallow seismic data collected through Sparker energy source in the previous years by ships of and boats of the Department of Cruise, Hydrography and Oceanography of Turkish Navy. Seismic stratigraphy of units and structural elements of working area are shown through commenting seismic cross-sections. Structural elements are represented by northwest-southeastward strike slip faults, north-northeast-south-southwestward faults, and nearly east-westward faults locally. Besides, a correlation of land geology and stratigraphic units are realized.

In the shelf region, bathymetry map is prepared through depth data of work place in centimeter sensitivity collected by multi-beam microbathymetry data. A study of prepared bathymetry map reveals that the bottom topography has some slope in north-south way starting from shore. For example, the contour that shows 60 metre depth is situated 5-10 kilometers away from the shore (between Istanbul and Tekirdag). The mid-region at 60-65 metres is quite smooth whereas the southward region is sloping starting from 65 metre-contour. The flat working place which situated at mid-region expands towards its west. The sloping region in the south of flat region is a westward extension of bathymetric perpendicularity formed through possible normal faulting. In this region and in the south of it, the sea bottom starting from 100 metres falls abruptly and forms a very steep cliff east-westwardly. Starting from the end of the cliff in south, sea bottom depth forms 3 different basins reaching 1200 meters. These basins are nearly northeast-southwestwardly and separated from each other by ridges reaching 600-800 meters from the basin bottom.