Kahramanmaraş'ta geleneksel, tamamlayıcı ve alternatif tıp uygulamaları kullanımı
Use of traditional, complementary and alternativeMedicine methods in Kahramanmaraş(thesis for specialty in Medicine)
Yazar: EROL TOKAÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ RAZİYE ŞULE GÜMÜŞTAKIM
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Kahramanmaraş = Kahramanmaraş ; Tamamlayıcı tedaviler = Complementary therapies ; Tıp-geleneksel = Medicine-traditional

Özet:
Giriş ve Amaç: Geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamaları ülkemizde sık olarak
kullanılan yöntemlerdir. Bu çalışmada Kahramanmaraş'ta geleneksel ve tamamlayıcı tıp
uygulamalarının kullanılma sıklığı, kimler tarafından kullanıldığı, hangi nedenlerle
kullanıldığı, en sık kullanılan yöntemlerin neler olduğu, nerelerde veya kimlere
uygulatıldığı, kullandıkları yöntemler hakkında doktorlara bilgi verip vermedikleri,
kullanıcıların bilgiyi nereden edindikleri, en sık hangi şikayetler için bu yöntemlere
başvurulduğu incelenmiştir.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız kesitsel ve tanımlayıcı bir çalışma olup; literatür taraması
sonucu oluşturulmuş anket; 11'i sosyodemografik bilgiler, 28'i bitkisel ilaç ve alternatif
tedavi yöntemleri ve ilişkili faktörler, 12'si koronavirüs döneminde destekleyici gıda-ilaç
kullanım durumu olmak üzere toplam 51 sorudan oluşmaktadır. Örneklem hesaplama
yöntemiyle %5 hata payıyla ve %95 güven aralığında örneklem büyüklüğü 384 kişi olarak
hesaplanmış ve anket uygulanacak kişi sayısı 390 olarak öngörülmüş olup; 390 kişiyle
anket tamamlanmıştır. Çalışmamız 19.09.2019 - 21.11.2019 tarihleri arasında
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tıp Fakültesi Sağlık Uygulama ve Araştırma
Hastanesi'ne başvuran kişilerden anket formlarını doldurmaları istenerek ve
Kahramanmaraş'ta yaşayan kişilere internet üzerinden Google formlar anketi
gönderilerek yapılmıştır. İstatiksel analiz SPSS 21.0 for Windows paket programı
kullanılarak yapılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir.
iv
Bulgular: GETAT uygulamaları kullanım sıklığı erkeklerde %40, kadınlarda %49,7,
toplamda %44,4 olarak saptanmıştır. Ebeveynlerin çocukları için yöntem kullanım sıklığı
erkeklerde %26, kadınlarda %37,7 toplamda %31,3 olarak tespit edilmiştir. Lise üzeri
grupta (p<0,001), köy/kasabada yaşayanlarda (p=0,001), kronik hastalığı olanlarda
(p=0,032) ve sigarayı bırakmış olanlarda (p=0,022) GETAT yöntemleri kullanım sıklığı
anlamlı şekilde fazla bulunmuştur. Yöntem kullanma açısından cinsiyet, medeni durum,
aylık aile gelir durumu ve çalışma durumu anlamlı bulunamamıştır. En sık kullanılan
yöntemler bitkisel ürünler (%85,2), kupa tedavisi (%24,3), osteopati (masaj)(%13,6) ve
sülük tedavisi (%12,4) uygulamaları olarak belirlenmiştir. En sık kullanılan halk
hekimliği yöntemi ise dua okumadır. En sık kullanılan bitkisel ürün %87,8 ile nanedir.
Onu %80,5 ile ıhlamur, %75,1 ile kekik takip etmektedir. GETAT yöntemi kullanma
gerekçelerine bakıldığında en sık nezle-grip, ikinci olarak öksürük, üçüncü sırada mide
şikayetleri ve dördüncü sırada kabızlık şikâyetinin yer aldığı görülmüştür. COVID-19
salgını başladıktan sonra kullanılan ilaç/gıda takviyelerine baktığımızda %65,6 ile en çok
C vitamini, %52,2 ile ikinci sırada bal ve %50,5 ile üçüncü sırada en çok D vitamini
kullanılmıştır. Yöntemlerin uygulatıldığı kişilere bakıldığında en sık aktarların tercih
edildiği saptanmıştır. Katılımcıların kullandıkları yöntem hakkında %26,4'ü aile
hekimlerine bilgi verirken, %73,6'sı bilgi vermemektedir.
Sonuç: Çalışmamız sonucunda geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamalarının sık olarak
kullanıldığını, sağlık çalışanlarının kontrolü dışında uygulandığını, halkın konusunda
uzman sağlık çalışanlarından bu hizmeti almak istedikleri ve kullanıcıların doktorlara
bilgi verme oranlarının düşük olduğunu görmekteyiz. Bu uygulamaların; konusunda
uzman, sertifikalı sağlık çalışanlarının sayısı artırılarak, ilgili kurumlarca gerekli ve
yeterli denetimler yapılarak kanıta dayalı olarak yapılması gerektiği sonucuna
varmaktayız.
Anahtar Kelimeler: Geleneksel ve tamamlayıcı tıp, alternatif tıp, geleneksel tıp, GETAT

Abstract:
Introduction and Purpose: Traditional and complementary medical applications are
methods employed commonly in our country. This study examined the frequency of using
traditional and complementary medical applications in Kahramanmaraş, who uses them,
why they are used, which methods are used the most, where and to whom they are applied,
whether they give information to doctors about the methods employed, where the users
obtained the information, for which complaints they refer to these methods the most.
Material and Method: Our study is a cross-sectional and descriptive study; the
questionnaire created as a results of literature review consisted of a total of 51 questions
including 11 on sociodemographic information, 28 on herbal medicine and alternative
treatment methods and related factors, 12 on supportive food-drug use during the
coronavirus period. The sample size was calculated as 384 people with error margin of
5% and confidence interval of 95%. The number of people to whom questionnaire will
be applied was forecasted as 390 and the questionnaire was completed with 390 people.
Our study was conducted by requesting people who applied to Kahramanmaraş Sütçü
İmam University Faculty of Medicine Health Practice and Research Hospital between the
dates of 19.09.2019 - 21.11.2019 to fill out the questionnaire forms and by sending
Google forms questionnaire to the people living in Kahramanmaraş. Statistical analysis
was performed using SPSS 21.0 for Windows package program. Statistical significance
level was considered as p <0.05.
Findings: The use frequency of T&CM applications was detected as 40% in males,
49.7% in females and 44.4% in total. The use frequency of these methods by parents for
vi
their children is 26% in males, 37.7% in women and 31.3% in total. The use frequency
of T&CM methods was found to be significantly higher in group above high school
(p<0.001), the ones living in village/small town (p=0.001), having chronic illness
(p=0.032) and who have quitted smoking (p=0,022). In terms of using the methods,
gender, marital status, monthly family income and working status were not found to be
significant. The most commonly used methods were herbal products (85.2%), cupping
(24.3%), osteopathy (massage) (13.6%) and leech therapy (12.4%). The most commonly
used folk medicine method is praying. The most commonly used herbal product is mint
with 87.8%. It is followed by linden with 80.5% and thyme with 75.1%. The reasons to
use T&CM methods was found to be cold-flu mostly, cough secondly, stomach problems
thirdly and constipation lastly. In terms of the drugs/food supplements used after the
COVID-19 pandemic started, vitamin C was the most used with 65.6%, honey in the
second place with 52.2% and vitamin D in the third place with 50.5%. It was identified
that herbalists were the ones who were applied the most for these methods. 26.4% of the
participants informed their family physicians regarding the methods they used while
73.6% did not.
Conclusion: As a result of our study, we observed that traditional and complementary
medical applications were commonly used, they were applied beyond the control of
healthcare providers, the public wished to receive this service from the healthcare
providers who are experts in this subject and users had a low rate of informing doctors.
We conclude that these methods should be applied based on evidence by increasing the
number of certified healthcare providers who are expert in their field and under the
inspection of relevant institutions.
Keywords: Traditional and complementary medicine, alternative medicine, traditional
medicine, T&CM