Otizm Spektrum Bozukluğuna sahip çocuğu olan ebeveynlere yönelik ebeveynlik becerileri aile eğitim programının etkililiği
Effectiveness of parenting skills parent education program for parents having children with Autism Spectrum Disorder
Yazar: MAHİR UĞURLU
Danışman: PROF. DR. İLKNUR ÇİFCİ TEKİNARSLAN
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Zihin Engelliler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder

Özet:
Bu araştırmanın amacı ebeveynlik becerileri aile eğitim programının OSB'li
çocuğu olan anne babaların ebeveynlik becerileri, yaşam kaliteleri, stres, anksiyete,
depresyon ve baş etme becerileri üzerindeki etkilerini belirlemektir. Araştırmada
aynı zamanda geliştirilen Ebeveynlik Becerileri Ölçeği (EBÖ)'nin geçerlik ve
güvenirliği test edilmiştir. Araştırma ön test-son test, deney-kontrol gruplu yarı
deneysel bir çalışmadır. Araştırmanın çalışma grubunda 6-12 yaş arası OSB'li
çocuğu olan 32 ebeveyn yer almaktadır. Belirlenen kontrol ve deney gruplarına
Ebeveynlik Becerileri Ölçeği (EBÖ), Beach Center Aile Yaşam Kalitesi Ölçeği
(BCAYKÖ), DASS-42 Ölçeği, Baş Etme Yolları Ölçeği (BEYÖ) ön test olarak
uygulanmıştır. Araştırmanın deney grubuna araştırmacı tarafından geliştirilen yedi
oturumluk Ebeveynlik Becerileri Aile Eğitim Programı çevrimiçi olarak
sunulmuştur. Ardından aynı ölçme araçları kontrol ve deney grubuna son test olarak
uygulanmıştır. Araştırma verilerinin analizinde parametrik olmayan testler
kullanılmıştır. Araştırmadan edilen veriler SPSS 25.0 paket programı ile analiz
edilmiştir. Deney ve kontrol grubu arasında ön test ve son test skorları arasında
anlamlı farklılık olup olmadığını incelemek için Mann Whitney U Testi
kullanılmıştır. Kontrol ve deney gruplarının ön test ve son test karşılaştırmalarında
hangi ölçüm ikilileri arasında anlamlı farklılık olduğunu incelemek için ise
Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi uygulanmıştır. Araştırmanın sonucunda geliştirilen
Ebeveynlik Becerileri Ölçeği (EBÖ)'nin geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu
belirlenmiştir. Bununla birlikte Ebeveynlik Becerileri Aile Eğitim Programı'nın
OSB'li çocuğu olan anne babaların ebeveynlik becerilerini geliştirme, aile yaşam
kalitesini artırma, stres, anksiyete ve depresyon düzeylerini azaltma ve baş etme
düzeylerini artırma üzerinde etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

ANAHTAR KELİMELER: Otizm spektrum bozukluğu, Aile eğitimi, Ebeveynlik becerileri, Aile yaşam kalitesi, Stres, anksiyete ve depresyon, Baş etme

Abstract:
This study aims to determine the effects of parents skill training program on
parenting skills, quality of life, stress, anxiety, depression, and coping skills of
parents with autism spectrum disorder (ASD) children. On the other hand, the
validity and reliability of the Parenting Skills Scale (PSS) developed in the study
were tested. A quasi-experimental design with the pre-test-post-test experimentcontrol group was used in the study. Thirty-two parents with ASD children aged 6-
12 constituted the study group. The Parenting Skills Scale (PSS), Beach Center
Family Quality of Life Scale (BCFQOL), DASS-42 Scale, and Turkish Ways of
Coping Scale (TWCS) were implemented to the determined experimental and
control groups as pre-tests. The Parenting Skills Education Program developed by
the researcher was implemented seven-session for the experimental group online.
Then, the same scales were implemented in the experimental and control groups as
a post-test. Non-parametric statistical analysis were used in the analysis of the
research data. The data were analyzed with SPSS 25.0 package program. Mann
Whitney U Test was used to examine whether there was a significant difference
between the pre-test and post-test scores between the experimental and control
groups. Wilcoxon signed-rank test was implemented to examine which
measurement pairs had a significant difference in the pre-test and post-test
comparisons of the experimental and control groups. It has been determined that
the PSS developed by the researcher is a valid and reliable measurement tool. In
addition, it was concluded that the Parenting Skills Education Program was
effective in improving parenting skills, increasing the quality of family life,
reducing stress, anxiety, and depression levels, and increasing the coping levels of
parents with ASD children.

KEYWORDS: Autism spectrum disorder, Parent education, Parenting skills, Family quality of life, Stress, anxiety and depression, Coping