Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ders kitaplarında yer alan dinleme ve konuşma etkinliklerinin incelenmesi
Review of listening and speaking activities in Turkish teaching textbooks as a foreign language
Yazar: BEYZA ÇELİK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NURAY KAYADİBİ
Kırıkkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Dil öğretimi = Language teaching ; Dinleme = Listening ; Dinleme becerisi = Listening skill ; Kitaplar = Books ; Konuşma = Speech ; Konuşma becerisi = Speaking skills ; Türkçe = Turkish ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching

Özet:
İnsanların birbiriyle iletişim kurmalarını sağlayan en önemli unsur dildir. İnsanlar dil sayesinde kültürlerini nesilden nesile aktarabilmektedir. Eğitim hayatında ve sosyal hayatta iletişimin önemi yadsınamaz. Dil öğretiminin temel amacı etkili bir iletişim kurabilmektir. Dört temel dil becerisi olarak adlandırılan okuma, yazma, dinleme ve konuşma yabancı dil olarak Türkçe öğretiminin ilk basamağından itibaren bütün olarak ele alınarak birbirini desteklemektedir. Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde en çok kullanılan materyallerden biri ders kitaplarıdır. Ders kitapları farklı yöntem ve amaçlarla yazılır. Amaca uygun hazırlanan ve bilgilerin desteklenmesini sağlayan etkinlikler ders kitaplarının içeriğini oluşturmaktadır. Dil becerilerini pekiştiren etkinliklere yer verilmesi gerekmektedir. Ders kitaplarında temel dil becerileri ve dil bilgisi alanlarına yönelik etkinliklere yer verilir. Alanda birçok ders materyali bulunmaktadır fakat bu materyallerdeki etkinliklerin düzeyi ve niteliği amaca uygun olmayabilmektedir.
Bu çalışmanın amacı Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kullanılan ders kitaplarının dinleme ve konuşma etkinliklerinin incelenmesi ve yeterliliğini saptamaktır. Bu bağlamda yabancı dil olarak Türkçe öğretimi derslerinde kullanılan "Türkçeye Yolculuk", "Yedi İklim Türkçe" ve "Yabancılar İçin Türkçe" B1 ve B2 düzeyi ders kitaplarındaki etkinliklerinin dil beceri alanlarına dağılımı analiz edilmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması kullanılmıştır. Yabancılar İçin Türkçe öğretim setleri B1-B2 seviyeleri incelenmiş setlerde yer alan dinleme ve konuşma becerisi etkinlikleri tespit edilmiştir. Dinleme ve konuşma becerisi etkinlikleri tespit edildikten sonra bu çalışmada incelenen setlerde yer alan etkinliklerin temel beceri alanlarına dağılımı, B1-B2 seviyelerinde dinleme ve konuşma becerisi etkinliklerinin oranının ne olduğu, dinleme becerisi etkinliklerinde hangi alıştırma türlerinden yararlanıldığı, setlerde yer alan konuşma becerisi etkinliklerinin tür ve sıklıklarının ne oranda olduğu gibi sorulara cevap aranmıştır.
Araştırma sonucuna göre setlerdeki etkinliklerin temel dil beceri alanlarına dağılımlarının eşit olmadığı saptanmıştır. Okuma ve yazma becerisi alanlarına yönelik etkinlik sayıları, dinleme ve konuşma becerisi etkinlik sayılarına oranla daha yüksektir. Araştırma sonucunda setlerde dinleme öncesine ait etkinliğe yer verilmediği, en fazla seçici dinlemeye yer verildiği, dinleme etkinliklerinde doğru/yanlış, boşluk doldurma, kısa cevaplı soru, çoktan seçmeli soru alıştırma türlerine daha fazla yer verildiği, konuşma etkinliklerinin eleştirel konuşma, tartışma, kelime havuzundan seçerek konuşma, serbest konuşma, yaratıcı drama gibi konuşma türlerine daha fazla yer verildiği tespit edilip değerlendirmeler yapılmıştır. Şüphesiz bu etkinliklerin nicelikleri kadar nitelikleri de mühimdir. Araştırma sonucunda dinleme, konuşma, okuma ve yazma becerilerinin gelişiminin dengeli bir şekilde olması, etkinliklerin niceliksel değerin yanında niteliklerine de önem verilmesi gerektiği gibi önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Language is the most important thing that allows people to communicate with each other. People can transfer their culture from generation to generation through language. In education and social life, communication cannot be discourted. The main purpose of language teaching is to be able to communicate effectively. Reading, writing, listening and speaking, called four basic language skills, are considered as a whole and supports each other as a whole from the first step of Turkish teaching as a foreign language. One of the most common materials used in teaching Turkish as a foreign language is textbooks. Textbooks are written for different methods and purposes. Activities that are purpose-built and provide support for information constitute the content of the textbooks. Activities that reinforce language skills are required. Course books include activities for basic language skills and grammar fields. There are many course materials in the field, but the level and nature of the activities in these materials may not be suitable for the purpose.
The purpose of this study is to examine and determine the competence of the listening and speaking activities of the textbooks used in Turkish teaching as foreign languages. In this context, the distribution of activities in the Turkish Language Teaching courses in the "Türkçeye Yolculuk", "Yedi İklim Türkçe" and "Yabancılar İçin Türkçe" B1 and B2 level textbooks has been analyzed. The study uses case studies from qualitative research methods. Turkish teaching sets for foreigners B1-B2 levels the listening and speaking skills activities of the set were identified. After hearing and speaking skills activities have been identified, the distribution of the activities in the sets examined in this study to the basic skills areas, the proportion of listening and speaking skills activities at levels B1-B2, which types of exercise are used in listening skills activities, questions such as the type and frequency of speech skills activities included in the sets are sought.
According to the research results, the distribution of activities in the sets to the basic language skills areas was not equal. The number of activities for reading and writing skills is higher than the number of activities for listening and speaking. The research revealed that the pre-listening activity was not included in the sets, the most selective listening was included, correct/false, space filling, short answer question, multiple choice question exercise types were added, speech activities were critical, discussion, speech by choice from the word pool, free speech, more discussion types such as creative drama were found and evaluated. No doubt the qualifications of these events are as important as the quantification. As a result of the research, the development of listening, speaking, reading and writing skills is balanced, and the qualifications of activities should be given as well as the quantitative value.