Coğrafyada mekânsal istatistik yöntemleri kullanarak trafik kazalarının analizi: İzmir şehir örneği
Analysis of traffic accidents using spatial statistical methods in geography: Case study of İzmir city
Yazar: HİMMET HAYBAT
Danışman: PROF. DR. ERDAL KARAKAŞ
Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Coğrafya = Geography ; Kazalar = Accidents ; Ulaşım = Transportation
Dizin: Mekansal analiz = Spatial analysis ; Mekansal kümelenme = Spatial cluster ; Trafik kazaları = Traffic accidents ; İstatistik = Statistics ; İstatistiksel yöntemler = Statistical methods ; İzmir = Izmir ; Şehiriçi trafiği = Urban traffic ; Şehiriçi ulaşım = Urban transport

Özet:
Dünya genelinde farklı ulaşım türleri kullanılmaktadır. En yaygın kullanılan ulaşım türleri hava yolu, deniz yolu, demir yolu ve karayoludur. Çalışma konusu karayolu ulaşım türü içerisinde yer almaktadır. Karayolu ulaşımının olumlu sonuçları olduğu gibi olumsuz sonuçları da bulunmaktadır. Olumsuz sonuçlarından birisi de trafik kazalarıdır. Çalışmanın odak noktası bu konu üzerinedir. Çünkü trafik kazası sonucunda birçok kişi yaralanmakta veya ölmektedir. Türkiye'de 2010-2014 yılları arasında yaklaşık olarak 1.2 milyon trafik kazası meydana gelmiştir. Toplam kazaların %88'i maddi hasarlı gerçekleşirken %12'si ölümlü-yaralanmalı sonuçlanan trafik kazalarıdır. Trafik kazaları sonucunda 2010-2014 yılları içerisinde 3 768 kişi ölürken 255 507 kişi yaralanmıştır. Ayrıca Türkiye'de 2010-2014 yılları arasında her yıl yaklaşık olarak 1 milyon ve her gün 2 700 araç trafiğe dahil olmaktadır. Dolayısıyla bu tür çalışmaların önemi gün geçtikçe artmaktadır.

Çalışma alanı olarak İzmir şehri seçilmiştir. Çalışma alanındaki on bir ilçe sınırı içerisinde meydana gelen trafik kazaları incelenmiştir. Trafik kaza verileri iki kurumdan elde edilmiş ve 2010-2014 yıllarını kapsamaktadır. Bunlar İzmir Emniyet Genel Müdürlüğüne bağlı Trafik Denetleme Şube Müdürlüğü ile Sigorta Bilgi ve Gözetim merkezidir. İzmir şehrinde toplam beş yıla ait 31 169 trafik kaza noktası işlenmiştir. Toplam beş yılda trafik kazaları sonucunda 126 ölüm gerçekleşirken 23 640 yaralanmalı kaza meydana gelmiştir. İzmir'de 2010-2014 yılları arasında her yıl ortalama 47 binden fazla ve her gün 130'dan fazla araç trafiğe dâhil olmaktadır.

Tezin amacı trafik kazalarının değişkenlere göre hangi alanlarda yoğun olarak gerçekleştiğini tespit etmektir. Araştırma başlanmadan önce araştırma soruları ve alt problemleri oluşturulmuştur. Çalışmada alt problemlere bağlı olarak nokta yoğunluk, çizgi yoğunluk ve mekânsal otokorelasyon analizleri gerçekleştirilmiştir. Çalışma sonucunda trafik kazalarının alt problemlere göre ve değişkenlere göre kümelendiği alanlar tespit edilmiştir.

Tezin sonucunda trafik kazalarının yoğun olarak merkezi iş alanları ve yerleşim alanları içerisinde gerçekleştiği ortaya çıkmıştır. Ayrıca Konak ilçesinde bulunan merkezi iş alanlarına bağlantı sağlayan karayolları üzerinde trafik kazaları yüksek sayıda gerçekleştiği, çalışma sonucunda ortaya konmuştur. Trafik kazalarının yoğun olarak bu bölgelerde meydana gelmesinin sebebi kent çekim merkezinin bir ilçede bulunmasıdır.

Anahtar Kelimeler: Mekansal Analiz, Mekansal İstatistik, Trafik Kazası, İzmir

Abstract:
Different types of transport are used around the world. The most common types of transportation are air, sea, rail and highway. The subject of the study is in the type of road transportation. Road transportation has positive results as well as negative results. One of the negative results is traffic accidents. The focus of the study is on this issue. Because many people die or are injured as a result of a traffic accident. An average of 1.2 million traffic accidents occurred in Turkey between 2010-2014. 88% of total accidents are materially damaged while 12% are traffic accidents that result in death or personal injury. As a result of traffic accidents, 3 768 people died while 255 507 people injured during 2010-2014. In addition, each year approximately 1 million and 2 700 vehicle every day get to traffic between 2010-2014. Therefore, the importance of such studies is increasing day by day.

The city of Izmir was chosen as the study area. Traffic accidents within the boundaries of eleven districts in the study area were analyzed. Traffic accident data is obtained from two institutions and covers the years 2010-2014. These are the Traffic Inspection Branch Directorate of İzmir Police General Directorate and Insurance Information and Monitoring Center. A total of 31 169 traffic accident points were processed in Izmir city for five years. During the five-year period, 126 deaths and 23 640 injuries occurred as a result of traffic accidents. In İzmir between 2010 and 2014, each year more than 130 vehicles get to traffic.

The aim of the thesis determine that in which areas according to the variables traffic accidents occurs intensively. Before the study was started, research questions and sub problems were established. Depending on the sub-problems in the study point density, line density and spatial autocorrelation analyzes were performed. At the end of the study, according to the sub problems of traffic accidents and the areas where clustered according to variables were determined.

As a result of the thesis, it was revealed that traffic accidents occur intensely within central business district and residential areas. In addition, a high number of traffic accidents on the highways that provide connection to the central business district in Konak district were laid out as a result of the study. The reason for traffic accidents occurring in these regions is that the city attraction center is located in a district.

Key Words: Spatial Analysis, Spatial Statistics, Traffic Accident, Izmir