Ebû Hilâl el-'Askerî ve Esmâu Bakâye'l-Eşyâ isimli sözlüğü
Abū Hilāl al-ʽAskarī and his Asmāu Bakāya'l-Ashyā named dictionary
Yazar: SABRİYE MOHAMMADI
Danışman: PROF. DR. MUHAMMET TASA
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arap edebiyatı = Arabian literature ; Arapça = Arabic ; Arapça kelimeler = Arabic words ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Ebu Hilal el-Askeri = Ebu Hilal el-Askeri ; Sözlük = Dictionary ; Sözlükbilim = Lexicology

Özet:
Ebû Hilâl el-'Askerî, çağında önemi kaynamamış ancak sonraki yıllarda adından sıkça söz ettirmiş Arap dili alimlerinden birisidir. Doğum tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte Huzistan'daki Askerimükrem şehrinde doğmuştur. Bu yüzden doğduğu yere nispetle el-'Askerî diye meşhur olmuştur. Ölüm tarihinin 400/1009 olması muhtemeldir ancak nerede vefat edildiği bilinmemektedir. Nitekim doğum ve ölüm tarihleriyle ilgili ihtilaf ve yorumlar, bu tezde detaylı olarak ele alınmıştır. Tez, giriş ve sonuç bölümleri hariç iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmaya genel bir ışık tutması ve tezin çerçevesini belirlemesi açısından, çalışmanın konusu, kapsamı, önemi, amacı ve yöntemiyle birlikte Ebû Hilâl el-'Askerî'nin doğduğu yer olan Askerimükrem ile yaşadığı çağ olan hicri IV. yüzyıldan bahsedilmiştir. Birinci bölümde Ebû Hilâl'in hayatı ve eserlerinden bahsedilmiştir. Hayatı konusundaki genel ihtilaf eserlerinin isimleri ve adlarında da mevcuttur. İkinci bölümde ise Arapça'daki kalan şeylerin isimlerini derlediği, sözlük türünden olan Esmâu Bakâye'l-Eşyâ isimli eseri şekil ve muhteva bakımından incelenmiştir. Ayrıca söz konusu sözlüğü bir zeyil olan ve Ahmed Abdu't-Tevvâb Avz tarafından telif edilen el-Mu'cem fî Bakıyyeti'l-Eşyâ mea Zeyli Esmâi Bekıyyeti'l-Eşyâi li Ebî Hilâl el-'Askerî isim eserde muhteva bakımından incelenmiştir.

Abstract:
Abū Hilāl al-ʽAskarī is one of the scholars of the Arabic language, whose importance did not boil over in his age, but whose name was frequently mentioned in the following years. Although his exact date of birth is unknown, he was born in the city of 'Askarmukram in Khuzestan. That's why he became famous as al-ʽAskarī in relation to the place where he was born. His date of death is likely to be 400/1009, but where he died is unknown. As a matter of fact, the conflicts and comments about the dates of birth and death are discussed in detail in this thesis. The thesis consists of two parts, excluding the introduction and conclusion parts. In the introduction part, in terms of shedding a general light on the study and determining the framework of the thesis, together with the subject, scope, importance, aim and method of the study, Abū Hilāl al-ʽAskarī's birthplace, 'Askarmukram, and the era in which he lived, the hijri IV. century is mentioned. In the first chapter, the life and works of Abū Hilāl are mentioned. The general controversy about his life is also present in the names and titles of his works.
In the second part, his work named Asmāu Bakāya'l-Ashyā, which is a dictionary type, in which he compiled the names of the remaining things in Arabic, was examined in terms of form and content. In addition, the name al-Mu'cam fī Bakiyyati'l-Ashyā ma'a Zayli Asmāi Bakiyyati'l-Ashyāi li Abī Hilāl al-'Askerī, whose dictionary is an addendum and which was compiled by Ahmad Abdu't-Tevvāb 'Avz, has been examined in terms of content in the work.