Geleneksel Trabzon evleri örneğinde gramer tabanlı tasarım altlığı üretimi
Generation of grammar based design templates in traditional Trabzon houses tissue
Yazar: ÇAĞLAR AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. SERBÜLENT VURAL
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Kentlerde geleneksel dokuların kimlik kaybı önemli bir problem olarak karşımıza çıkmaktadır. Ayrıca kentlerin geleneksel dokularının bulunduğu bölgelerde yeni yapılaşma yapmak daimi olarak bir tartışma ve araştırma konusu olmuştur. Çalışma Trabzon kentinin geleneksel dokusuna ait karakteristik örnekleri bir arada bulunduran ve kent çekirdeğini oluşturan Ortahisar mahallesini örnek alan belirleyerek, yordamsal modelleme tekniği ile geleneksel konutların CGA gramer kodlamasının yapılmasını ve bu bölgede yapılacak yeni tasarımlar için parametrik tasarım altlıkları üretimini amaçlamaktadır.

CGA gramerinin kodlanabilmesi için geleneksel Ortahisar konutları üzerine bir ontoloji çalışması yapılarak biçim grameri ile konutlara ait kurallar görsel hale getirilmiştir. Bu kurallara ek olarak rölövelerden elde edilen sayısal veriler tablolara işlenmiştir. Konutların yapı taban alanı, kat sayısı ve yükseklikleri, cephe karakteri, cephe çıkmaları, cephe elemanları ve çatı formu ve eğimi gibi özellikleri tipolojik tasarım dilinin belirleyicileri olduğu bulunmuştur. Bu özellikler dikkate alınarak tasarım elemanları ve onların bir araya geliş kurgularının semantik ve biçimsel bilgileri bir set grameri olan CGA grameri ile parametrik olarak tanımlanmıştır. Kodlanarak oluşturulan CGA grameri ile ortaya konulan sistem bilgisayarlı ve konvansiyonel tasarım süreçlerine yardımcı olarak hazırlanmıştır ve tasarımcıya taslak modeller üzerinde interaktif olarak değişiklikler yapabilmeyi olanaklı hale getirmiştir. Böylece tasarım düşünme sürecinde tasarımcının görsel ve emsal tabanlı muhakeme süreçleri üretilen taslak modeller ve sayısal veriler sayesinde desteklenmektedir.

Abstract:
The loss of identity of traditional tissues in cities is a crucial problem. In addition, constructing new buildings in the regions where the traditional tissues of the cities are located has always been a subject of discussions and research. The study aims to code CGA grammar by utilizing the procedural modeling technique and to produce parametric design templates for new designs to be made in the Ortahisar neighborhood, where combines the characteristic examples of the traditional tissue of the city of Trabzon and constitutes the core of the city.

In order to encode the CGA grammar, an ontology study on traditional Ortahisar residences is carried out and the relevant rules are visualized with the shape grammar. In addition to these rules, numerical data obtained from surveys are recorded in the tables. It has been found that the features of the building base area, number and heights of floors, façade character, façade projections, façade elements and form and slope of roofs are the determinants of the typological design language. Considering these features, the semantic and formal information of the design elements and their combinations are defined parametrically with the CGA grammar, which is a set grammar. The system introduced with the coded CGA grammar has been prepared to assist in computerized and conventional design processes and has made it possible for the designer to make interactive changes on template models. Thus, in the design thinking process, the visual and precedent-based reasoning processes of the designer are supported by the generated template models and numerical data.