L3-l4
l4-l5 / l5-s1 herniye nükleus pulposus cerrahisinin libido üzerine etkisi / The effect of lomber disc herniation surgery on libido.uhs ankara numune health research and training hospital department of neurosurgery
Yazar: GÖKSAL GÜNERHAN
Danışman: UZMAN ÖZHAN MERZUK UÇKUN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Beyin ve Sinir Cerrahisi Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Sağlık Eğitimi = Health Education
Dizin: Ağrı ölçümü = Pain measurement ; Cerrahi = Surgery ; Cinsellik = Sexuality ; Cinsellik ve cinsiyet bozuklukları = Sexual and gender disorders ; Herniler = Hernia ; Libido = Libido ; Ölçekler = Scales ; İntervertebral disk = Intervertebral disc ; İntervertebral disk deplasmanı = Intervertebral disc displacement

Özet:
ÖZET
Günerhan, Göksal. L3-L4 / L4-L5 / L5-S1 Herniye Nükleus Pulposus
Cerrahisinin Libido Üzerine Etkisi. SBÜ Ankara Numune Eğitim ve Araştırma
Hastanesi Beyin ve Sinir Cerrahisi Kliniği, Uzmanlık Tezi, Ankara, 2018.
AMAÇ: Libido sözcüğü cinselliği arzulamayı ve karşı cinsle birlikte olma
isteğini anlatır. Libidonun temel belirleyicileri hormonlardır. Erkekte; cinsel dürtünün
ve saldırgan dürtünün hormonsal denetimi testosterona bağlıdır. Testosteron, testisler
tarafından salgılanan hormondur. Ayrıca böbrek üstü bezleri de bu hormonu salgılar.
Kadınlarda da libidoyu yöneten hormon testosteron hormonudur. Kadınlar da
testosteron erkeklere göre 3-4 kat daha düşük düzeydedir, az miktarda adrenal
bezlerden ve yumurtalıklardan salgılanır. Büyük çoğunluğu ise androstenedion ve
dihidroepiandrosteron hormonlarının periferdeki metabolizması sonucu oluşur.
Genital sistem otonom sinirlerle innerve edilir. Sempatikleri medulla spinalisten,
parasempatikleri n.vagustan orijin alır. Medulla spinaliste; pleksus lumbalis ve pleksus
sakralisin oluşturduğu sinirler ürogenital organların inervasyonunu sağlamaktadır. Bu
çalışmada amaç; cerrahi endikasyonu olan L3-L4 / L4-L5 / L5-S1 herniye nükleus
pulposusun, medulla spinalisde bulunan sinir liflerine ve yine medulla spinalisten
ayrılan sinir köklerine kompresyonunun hastada libido değişikliğine neden olup
olmadığının araştırılmasıdır.
GEREÇ VE YÖNTEM: Bu çalışmaya; daha önce lomber disk hernisi
tanısıyla opere olmayan, ürogenital cerrahi öyküsü olmayan; en az 1 yıl tek eşli cinsel
birlikteliği olan, cinsel olarak aktif yaş aralığında olan; cinsel istek ve ereksiyon
üzerine etkisi olan ilaç veya bitkisel gıda kullanmamış, penil protezi olmayan;
kemoterapi, radyoterapi almamış, hematolojik onkolojik patolojisi olmayan; lomber
diskektomi tedavi önerisini ve klinik araştırma çalışmasını kabul eden gönüllü 61 hasta
dahil edildi. Hastalar ve eşlerin de operasyondan önce ve postop 3. ayında olmak
üzere; kadın cinsel işlev ölçeği (FSFI), uluslararası erektil fonksiyon indeksi formunun
ilk 5 soruluk (IIEF-5) içeriği, Türk Nöroşirürji Derneği - Spinal ve Periferik Sinir
Cerrahisi Grubu vizüel analog skala'dan (VAS) oluşan anket ve klinik değerlendirme
skalaları kullanıldı. Cerrahi teknik olarak; hastalara mikroskop altında unilateral
yaklaşımla mikrodiskektomi cerrahisi uygulandı. Mikrodiskektomi yöntemi ile sinir
kökü ve dural sak dekomprese edildi. Hastaların hiçbirinde operasyon sırasında komplikasyon gelişmedi.
BULGULAR: Çalışmaya; 28 ile 65 yaş aralığında 41 erkek hasta ve 20 kadın
hasta olmak üzere toplam 61 hasta katıldı. Hastaların preop VAS skoru ortalama 7,9±
2,1, postop 3. aydaki kontrolde ortalama 1,4± 1,6 bulundu. Bu değer istatistiksel olarak
(p˂0,001) anlamlı bulundu. Preop 29 hastada duyu defisiti saptanırken, postop sadece
3 hastada duyu defisiti saptandı ve istatistiksel olarak (p˂0,001) anlamlı olarak
bulundu. Kadın cinsiyeti olan 20 hastanın preop ortalama FSFI değeri preop 19,2± 3,7
iken postop 23,6± 5,9 bulundu. Bu değer istatistiksel olarak (p<0,001) anlamlı olarak
bulundu. Erkek olan 41 hastanın IIEF-5 değeri preop 19,1± 4,2 iken postop 21,4± 3,6
bulundu. Bu değer istatistiksel olarak (p<0,001) anlamlı olarak bulundu. Santral
yerleşimli LDH'sı olan 7 kadın hastanın; preop FSFI skoru 18,8± 3,3 seviyesinden;
postop 3. ay 25,1± 6,7 seviyesine çıkmış olup istatistiksel olarak (p<0,016) anlamlı
olarak bulundu. Paramedian yerleşimli LDH'sı olan 13 kadın hastanın; preop FSFI
skoru 19,5± 4; postop 3.ay 22,8±5,5 olarak bulundu. Bu değer istatistiksel olarak (p
<0,024) anlamlı bulundu. Santral yerleşimli LDH'sı olan 13 erkek hastanın; preop
IIEF-5 skoru 19,9± 3,5; postop 3.ay IIEF-5 skoru 21,8± 3,4 olarak bulundu.
İstatistiksel olarak (p=0,100) anlamlı olarak bulunmadı. Paramedian yerleşimli
LDH'sı olan 28 erkek hastanın; preop IIEF-5 skoru 18,7± 4,4; postop 3. ay IIEF-5
skoru 21,2± 3,7 olarak bulundu. Bu değer istatistiksel olarak (p< 0,001) anlamlı
bulundu. L3-L4 mesafesinde LDH'sı olan 2 kadın hastanın; preop FSFI skoru
17,1±0,0'dan postop 3.ay'da 18,9± 0,8'e yükselmiş olup istatistiksel olarak (p=0,205)
anlamlı bulunmadı. L4-L5 mesafesinde LDH'sı olan 10 kadın hastanın; preop FSFI
skoru 18,8± 3,5'dan postop 3.ay'da 23,7± 5,1 seviyesine çıkmış olup istatistiksel
olarak (p< 0,013) anlamlı bulundu. L5-S1 mesafesinde LDH'sı olan 8 kadın hastanın;
preop FSFI skoru 20,3±4,2'den postop 3.ay'da 24,7± 7,2'ye yükselmiş olup
istatistiksel olarak (p= 0,058) anlamlı olarak bulunmadı. L3-L4 mesafesinde LDH'sı
olan 4 erkek hastanın; preop IIEF-5 skoru 20,0±5,2'den postop 3.ay'da 21,3± 6,2'ye
yükselmiş olup istatistiksel olarak (p=0,651) anlamlı bulunmadı. Lomber 4-5
mesafesinde LDH'sı olan 19 erkek hastanın; preop IIEF-5 skoru 20,2± 3,8'den postop
3.ay'da 21,2±3,7'ye çıkmış olup istatistiksel olarak (p=0.158) anlamlı olarak
bulunmadı. Lomber L5-S1 mesafesinde LDH'sı olan 18 erkek hastanın; preop IIEF-5
skoru 17,8± 4,1'den postop 3.ay'da 21,7±2,8 seviyesine çıktığı saptandı. Bu değer
istatistiksel olarak (p< 0,001) anlamlı bulundu. Kırkbir erkek hastada, cerrahi sonrası
ağrısı düzelen ve değişmeyen hastaların IIEF-5 skorlarındaki değişim istatistiksel
olarak anlamlı bulunmadı (p=0,597). Benzer şekilde 20 kadın hastanın cerrahi sonrası
ağrısı düzelen ve değişmeyen hastaların IIEF-5 skorlarındaki değişim istatistiksel
olarak (p=0,353) anlamlı bulunmadı.
SONUÇ: Çalışmamızda, hastaların cerrahi öncesi döneminde saptanan cinsel
istek azlığı mikrodiskektomi operasyonu sonrası 3.ay'daki değerlendirmede
istatistiksel olarak anlamlı derecede arttığı bulundu. Bu artışın, hastaların ağrı
düzeyindeki iyileşmeden bağımsız gerçekleştiği saptandı. Cerrahi öncesi yapılan
değerlendirmeler, LDH'lı hastaların en az; ağrı, nöropatik şikâyetler, motor kayıp ve
duyu kaybı kadar cinsel yaşamlarında da problemler yaşadığını göstermiştir. Bundan
dolayı, hasta ve aile sağlığı açısından cinsel sağlık muayenesinin en az diğer nörolojik
ve fiziki muayeneler kadar dikkatli ve özenli yapılması gerekmektedir. Konunun
mahremiyeti, toplum ve sosyokültürel yapı çalışmanın dezavantajlarından olup, daha
geniş serilere ve uzun takip sürelerine ihtiyaç duyulmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Lomber Disk Herniasyonu, Libido, Cinsel Yaşam, FSFI, IIEF-5,
VAS, Cinsel İstek.

Abstract:
ABSTRACT
Günerhan, Göksal. The Effect of Lomber Disc Herniation Surgery on Libido.
UHS Ankara Numune Health Research and Training Hospital Department of
Neurosurgery, MD thesis, Ankara, 2018.
AIM: The word libido refers to the desire of sexuality and desire of having
intercourse with the opposite sex. The main determinants of libido are hormones. In
men; hormonal control of sexual urge and aggressive urge is dependent on
testosterone. Testosterone is a hormone secreted by the testes. In addition, the adrenal
glands secrete this hormone. Also, in women, the hormone that manages libido is
testosterone. In women, testosterone levels are 3-4 times lower than males, and are
secreted from the adrenal glands and ovaries in small quantities. The great majority of
testosterone is synthesised the result of metabolism of androstenedione and
dihydroepiandrosterone hormones in the periphery. The genital system is innervated
by autonomic nerves. The sympathic nerves rise from medulla spinalis, parasympatic
nerves are originated from N.vagus. In medulla spinalis; the plexus lumbalis and the
plexus sacralis nerves provide the innervation of the urogenital organs. In this study;
we aimed to investigate whether the compression of the nucleus pulposus, the nerve
fibers in the medulla spinalis and the compression of the nerve roots that separated
from the medulla spinalis cause libido change of patients that have an surgery
indication because of lomber disc herniation at L3-L4/ L4-L5 / L5-S1 levels.
MATERIALS AND METHODS: In this study; we included 61 volunteers
who had an surgery indication for lomber disc herniation that accepted the lumbar
discectomy treatment and the clinical trial. The patients who had not an previous
lomber disc herniation and/or urogenital surgery, having at least one year monogamous
sexual relationship, sexually active age range; without penile prosthesis, without using
medication or herbal food which has effects on sexual desire and erection; without any
chemotherapy, radiotherapy or hematological oncologic pathology, were included at
this study. We used questionnaire and clinical evaluation scales consisting of the
female sexual function scale (FSFI), the first five questions content of the international
erectile function index form (IIEF-5), and the Turkish Neurosurgical Society Spinal
and Peripheral Nerve Surgery Group visual analog scale (VAS),both for patients and
their spouses. All evaluation was maken twice, one before operation and the other at
postoperative 3 months. As a surgical technique; Microdiscectomy was performed
under unilateral approach. Microdiscectomy was performed to decompress the nerve
roots and dural sac. None of the patients developed complications during the operation.
RESULTS: In this study; A total of 61 patients were enrolled, ranging from
28 to 65 years of age, with 41 male patients and 20 female patients. The preop VAS
score of the patients was mean 7.9 ± 2.1, at the follow-up 3rd month was mean 1.4 ±
1.6. This value was statistically significant (p˂0,001). Sensory deficits were detected
in 29 preop patients, and sensory deficits were detected in only 3 postop patients and
was found statistically significant (p˂0,001). The preop mean FSFI values of 20 female
gender patients were 19.2 ± 3.7 for preop and 23.6 ± 5.9 for postop. This value was
statistically significant (p <0.001). Forty-one male patients ' mean IIEF-5 score were
preoperative 19.1 ± 4.2 and postop 21.4 ± 3.6. This value was statistically significant
(p <0.001). Seven female patients with centrally located LDH; preop FSFI score was
18.8 ± 3.3; postoperative third month was 25.1 ± 6.7 and statistically significant (p
<0,016). Thirteen female patients with Paramedian-settled LDH; preop FSFI score of
19.5 ± 4; postop 3.ay was found to be 22,8 ± 5,5. This value was statistically significant
(p <0,024). 13 male patients with centrally located LDH; preop IIEF-5 score 19.9 ±
3.5; postop 3.ay IIEF-5 score was found as 21.8 ± 3.4. Statistically (p = 0,100) was not
found significant. 28 male patients with Paramedian-settled LDH; preop IIEF-5 score
18.7 ± 4.4; postop 3 month IIEF-5 score was found as 21.2 ± 3.7. This value was
statistically significant (p <0.001) 2 female patients with LDH at L3-L4; The preop
FSFI score increased from 17,1 ± 0,0 to 18,9 ± 0,8 at postop 3 month and statistically
(p = 0,205) was not significant. 10 female patients with LDH at L4-L5; preop FSFI
score increased from 18.8 ± 3.5 to 23.7 ± 5.1 in the postoperative third month and
statistically significant (p <0,013). 8 female patients with LDH at L5-S1; The preop
FSFI score increased from 20.3 ± 4.2% postoperatively to 24.7 ± 7.2 at 3 months and
was not statistically significant (p = 0,058). 4 male patients with LDH at L3-L4; preop
IIEF-5 score increased from 20.0 ± 5.2 at post-operative to 21.3 ± 6.2 at post-operative
3.ay and statistically (p = 0.651) was not significant. 19 male patients with LDH level
of L4-5; The preop IIEF-5 score increased from 20.2 ± 3.8 to 21.2 ± 3.7 in the
postoperative third month and was not statistically significant (p = 0.158). 18 male
patients with LDH at L5-S1 level; Preop IIEF-5 scores were found to be 17.8 ± 4.1
and 21.7 ± 2.8 in the postoperative third month. This value was statistically significant
(p <0.001). In 41 male patients whose pain improved or did not change after surgery,
the change in IIEF-5 scores was not statistically significant (p = 0.597). Similarly, the
change in IIEF-5 scores of 20 female patients whose pain improved or did not change
after surgery was not statistically significant (p = 0.353).
CONCLUSION: In our study, it was found that there was a statistically
significant increase in the rate of sexual desire during the preoperative period of the
patients compared to the evaluation at 3 months after the microdiscectomy operation.
This increase was found to be independent of the improvement in the patient's pain
level. Pre-operative evaluations of patients with LDHM showed that sexual life
problems also are important compared to pain, neuropathic complaints, motor loss and
sensory loss. Therefore, in terms of patient and family health, the sexual health
examination should done carefully at least the other neurological and physical
examinations. Confidentiality and sociocultural structure is a disadvantage of studying
society. Wider series and longer follow-up periods are needed.
Key words: Lomber Disc Herniation, Libido, FSFI, IIEF-5, VAS, Sexual Desire.