Anayasa hukukunda sanat özgürlüğü
Artistic freedom in constitutional law
Yazar: DENİZ POLAT AKGÜN
Danışman: PROF. DR. LEVENT GÖNENÇ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Hukuk = Law ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Anayasa hukuku = Constitutional law ; Kamu hukuku = Public law ; Kamu hukuku = Public law ; Osmanlı sanatı = Ottoman art ; Sanat = Art ; Telif hakları = Copyrights ; Temel haklar = Fundamental rights ; Temel özgürlükler = Fundamental freedoms ; Özgürlük = Freedom ; İnsan hakları = Human rights

Özet:
Temel hak ve özgürlükler, demokrasinin vazgeçilmez öğeleridir. Bunlar arasında yer alan sanat özgürlüğü, çoğulcu demokrasilerde özel bir yere sahiptir. Bu nedenle daha yakından incelenmeye ihtiyaç duyar. Sanat özgürlüğü, diğer bir ifadeyle sanatsal ifade özgürlüğü, özellikle cinsellik, müstehcenlik, nefret söylemi veya dini içerikli eserler söz konusu olduğunda tartışma yaratabilmektedir. Buna karşın, çoğulcu bir bakış açısıyla değerlendirildiğinde, özgür bir toplumda herkesin, ortaya çıkan sonuçlar çoğunluk açısından ne kadar şaşırtıcı olursa olsun, istediği sanatsal ifadeyi veya eseri yaratmakta, almakta veya sergilemekte serbest olduğuna inanılmaktadır.
Çeşitli yollarla kendini ifade etme ihtiyacı, insanoğlunun tipik bir özelliğidir. Mağara duvarlarına çizilen resimlerden günümüze kadar gelen süreçte sanat -bir ifade aracı olarak- her zaman için yaşamın kumaşında yer almıştır. Uzun bir süre boyunca sanat özgürlüğü, ifade özgürlüğünün bir parçası olarak kabul edilmiştir. Ancak, özellikle 20. yüzyılla birlikte, sanat özgürlüğü bağımsız bir özgürlük olarak kabul edilmeye ve hukuken güvence altına alınmaya başlanmıştır.
Çalışmanın çıkış noktası; sanatın anlamı, değeri ve sanat özgürlüğünün hukuken güvenceye alınmasının önemidir. Bu çerçevede, sanat kavramı, sanatta özgürlük düşüncesinin doğuşu ve bu düşüncenin anayasal bir hakka dönüşmesinin tarihsel ve düşünsel kaynakları ayrıntılı olarak incelenmiştir. Ardından, sanat özgürlüğünün niteliği, işlevi, konusu, özgürlüğün öncelikli unsuru olarak "sanatsal" niteliğin anlamı; "gerçek kişiler", "tüzel kişiler" ve "sanat dünyalarına özgü topluluklar" başlıkları altında özgürlüğün özneleri; sanat özgürlüğünün diğer temel hak ve özgürlüklerle ilişkisi, iki aşamadan oluşan koruma alanı ve "hakkın yatay etkisi" ele alınmıştır. Çalışmanın devam eden kısmında sanat özgürlüğünün sınırlanması rejimi, sınırlama için öngörülen ölçütler ve sanat özgürlüğü üzerindeki tartışmaların geçmişten günümüze temel köşe taşlarını oluşturan sanat eserlerindeki müstehcenlik, nefret söylemi ve dini içerik nedenlerine bağlı olarak sınırlama başlıkları ayrıntılı olarak incelenmiştir. Son olarak, sanat özgürlüğünün korunması ve devlete düşen pozitif yükümlülükler başlıklarına yer verilmiştir.

Abstract:
Fundamental rights and freedoms are indispensable elements for democracy. Among these, artistic freedom has a significant place in pluralistic democracies. For that very reason, it deserves a closer examination. Artistic freedom, in other words freedom of artistic expression, draws contraversy especially issues regarding sexual art, obscenity, hate speech and art on religion etc. Nonetheless, from a pluralistic democratic point of view, we believe that a free society is based on the principle of the right to decide of each and every individual what art or entertainment he or she wants to create, receive or exhibit, even the outcome is considered "excessively shocking" by the majority. 
The need to express oneself in various ways is a characteristic of the human being. From the time of drawing cave paintings, art -as a tool for self expression- has always been the very fabric of life itself. For many years, artistic expression has almost always been regarded as derivative and second class status as a manifestation of freedom of expression. However, since mostly the 20 th century, artistic expression came to be accepted as an independent freedom and safeguarded by law.
Starting point of the study is the meaning and the value of art and the importance of ensuring the legal protection of artistic freedom. In this context, the concept of art, the emergence of the idea of artistic freedom and the historical and intellectual sources of this idea to become a constitutional right are examined in detail. Then, the nature, function, subject of artistic freedom, the meaning of "artistic" quality as the primary element of freedom; subjects of freedom under the headings "real persons", "legal persons" and "communities specific to the art worlds"; the relationship between artistic freedom and other fundamental rights and freedoms, the two-stage protection area and the "horizontal effect" of the right are examined. In the following part of the study, the limitation regime of art works, the criteria for limitation and the topics that constitute the cornerstones of the debates on the artistic freedom such as obscenity, hate speech and art on religion, are discussed in detail. Finally, the protection of the artistic freedom and the positive obligations of the state are mentioned.