Osmanlı'da modern eğitim sistemine geçiş çabaları ve taşraya yansımaları: Alanya örneği
Efforts to transition to the modern education system in the Ottoman Empire and its reflections on the country: The case of Alanya
Yazar: MESUT GÖK
Danışman: PROF. DR. AHMET KÖÇ
Akdeniz Üniversitesi / Akdeniz Uygarlıkları Araştırma Enstitüsü / Akdeniz Yeni ve Yakınçağ Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Tarih = History

Özet:
Osmanlı erken dönemlerinden başlayarak, Tanzimat ve Meşrutiyet devirlerine uzanan çizgide, eğitim siteminin kurumsallaşma ve dönüşüm faaliyetlerinin karar alma süreçlerinde daha çok devlet adamları ve aydınların rolü belirleyici oldu. Bu rolü üstlenen siyasi egemen güç, klasik Osmanlı eğitim kurumu olarak medreselerin teşekkül sürecinde ağırlıklı olarak İslâmi referansları esas aldı. Ders müfredatlarının belirlenmesinden, eğitim kadrolarının oluşturulmasına kadar tüm süreçlerde, Selçuklu medrese geleneğinden miras alınan sünni-hanefi anlayış etkili oldu. Bu anlayış, Osmanlı klâsik çağında, yani 16. ve 17. yüzyıllarda da, resmi devlet eğilimi olarak sürdürüldü. Ancak yine aynı dönemde, aklî bilimlerin usulca ders müfredatlarında belirmeye başladığı görülmektedir. 17. yüzyıl itibariyle de özellikle medrese eğitiminde, devletin yaşadığı siyasi ve askeri sorunlara paralel olarak bozulmalar baş gösterdi. Sonrasında 18. yüzyıl büyük bir dönüşümü beraberinde getirdi: Batılılaşma.
Devlet, eğitimde değişim ve gelişim süreçlerinin ortaya çıkardığı sorunlarla baş edebildiği ölçüde kayda değer sonuçlar elde etti. Tanzimat devri ve sonrasında eğitimin modernizasyonu süreci ile ilk ve orta eğitimin taşraya yayılmaya başlaması aynı döneme denk geldi. Eğitim sürecini -merkezden taşraya- modernleşmeye eviren olgular bu çalışmada, arşiv kayıtları ve araştırma eserlerinden hareketle Alanya özelinde ele alınmaya çalışıldı. Modern eğitim sistemine geçiş sürecinin taşraya yansımaları, Alanya Kazası'nda eğitimin kurumsallaşması, okullaşma, öğretmen ve eğitim materyallerinin temini gibi meseleler, her ne kadar mikro tarih kapsamında ölçeklendirilecek olsa da, diğer bölgesel çalışmalarla birlikte düşünüldüğünde ülke genelindeki uygulamalarla paralellik gösterir.

Abstract:
Starting from the early Ottoman period, the role of statesmen and intellectuals was more decisive in the decision-making processes of the institutionalization and transformation activities of the education system in the line extending to the Tanzimat and Meşrutiyet periods. The political dominant power that assumed this role, as a classical Ottoman educational institution, mainly based on Islamic references in the formation process of madrasahs. The Sunni-Hanafi understanding inherited from the Seljuk madrasah tradition was influential in all processes, from the determination of the course curricula to the formation of the educational staff. This understanding was maintained as an official state tendency in the Ottoman classical era, that is, in the 16th and 17th centuries. However, in the same period, it is seen that the mental sciences began to appear in the curriculum of the courses. As of the 17th century, especially in madrasa education, deterioration began in parallel with the political and military problems experienced by the state. Afterwards, the 18th century brought with it a great transformation: Westernization.
The state has achieved remarkable results to the extent that it has been able to cope with the problems posed by the processes of change and development in education. The process of modernization of education during and after the Tanzimat era coincided with the spread of primary and secondary education to the provinces. In this study, the phenomena that evolve the education process -from the center to the provinces- to modernization, have been tried to be handled in Alanya, based on archival records and research works. The reflections of the transition to the modern education system in the countryside, the institutionalization of education in Alanya, schooling, the supply of teachers and educational materials, although they will be scaled within the scope of micro-history, when considered together with other regional studies, show parallelism with the practices throughout the country.