Gümrük Birliği sonrası reel döviz kuru değişimlerinin Türkiye'nin ödemeler dengesi üzerine etkileri
Effects of the post Customs Union real exchange rate changes on Turkey's balance of payments
Yazar: UMUT AKDUĞAN
Danışman: PROF. DR. SEYHUN DOĞAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Döviz kuru = Exchange rate ; Döviz kuru politikaları = Exchange rate policies ; Gümrük Birliği = Customs Union ; Reel döviz kuru = Real exchange rates ; Vektör otoregresyon modeli = Vector autoregression model ; Ödemeler dengesi = Balance of payments

Özet:
Bu çalışmada, Türkiye'de Gümrük Birliği Kararı'nın yürürlüğe girdiği 1996 yılından itibaren reel döviz kuru değişimlerinin ödemeler dengesi üzerinde yarattığı etkilerin ortaya konması amaçlanmıştır. 

Bu doğrultuda 1996-2015 dönemine ilişkin seriler hem bir bütün olarak tek dönem halinde, hem de 2001 yılında dalgalı döviz kuruna geçiş öncesi ve sonrası şeklinde iki dönem halinde kullanılmıştır. Analizde kullanılan değişkenler, reel döviz kuru, cari işlemler dengesi, dış ticaret dengesi, ithalat, ihracat, doğrudan yatırımlar, portföy yatırımları ve resmi rezervler şeklinde belirlenmiştir. Öncelikle serilerin durağanlık dereceleri hem geleneksel birim kök testleri, hem de yapısal kırılmaların dikkate alındığı birim kök testi yardımıyla belirlenmiştir. Sonrasında kırılmalardan arındırılmış ve durağan serilerle VAR modelleri oluşturulmuştur. Her bir dönem için iki ayrı analiz süreci yürütülmüştür. Söz konusu sürecin ilk bölümünde reel döviz kuru ile ödemeler dengesi alt kalemlerinden oluşan iki değişkenli VAR modelleri oluşturulmuş, ikinci bölümünde ise analize konu olan bütün değişkenlerin yer aldığı tek bir VAR modeli oluşturulmuştur. Analiz sonuçları Türkiye'de reel döviz kuru bazlı politikaların, dış ticaret dengesini ve dolayısıyla cari işlemler dengesini sağlamaya yardımcı olabileceğini göstermektedir. Elde edilen bulguların paralelinde Türkiye'de gerçekçi ya da aşırı değerli kur politikası uygulanmasının, ödemeler dengesinde kademeli iyileşmeler sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Main purpose of the thesis is examining the effects of the changes in the real exchange rates as of the year 1996, when the Customs Union Decision came into force in Turkey, on Turkey's balance of payments. 

Accordingly, the series pertaining to the period of 1996 - 2015 were utilized both as a single period and as two periods before and after the transition to the fluctuating exchange rate in 2001. The variables used in the analysis were selected as real exchange rate, the current account balance, balance of international trade, imports, exports, direct investments, portfolio investments and official reserves. At first the stationary orders of the series were determined by means of both traditional unit root tests and root tests that also take structural breaks into consideration. Afterwards, VAR models were created for the break-free and stationary series. Two separate analysis processes were conducted for each period. In the first part of the process in question, two-variable VAR models consisting of the sub items real exchange rate and payment balance were created, and in the second part a single VAR model that consists of all the variables was created. The results obtained from the analysis show that the real exchange rate based policies in Turkey may be helpful in establishing the balance of current accounts. In line with the obtained findings, it is considered that implementing realistic or extremely valuable exchange policies in Turkey would provide gradual improvements in the balance of payments.