Kuzey Ankara Spalax'larının (körfare) karyotip, nukleolus organizatör bölge (NOR) ve C-bant özellikleri
Karyotypes, nucleolus organizer region (NOR) and C-band peculiarities of Spalax from Northern Ankara
Yazar: FATMA GONCA ÖKTEM
Danışman: PROF. DR. EŞREF YÜKSEL
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Bu çalışma, Ankara'nın kuzeyinden (Kızılcahamam, Çubuk, Akyurt ve Kalecik) toplanan Spalax (körfare) cinsine ait örneklerin kromozom özelliklerinin sitogenetik (karyotip, nükelolar organizatör bölgesi-NOR ve C-bantlama) yöntemleri ile tanımlanması amacıyla yapılmıştır.Son yıllarda Türkiye Spalax'ları üzerinde oldukça yoğun karyotipik çalışmalar yapılmıştır. Bu çalışmalarda başlıca amaç, sitogenetik özelliklerin ortaya konulmasıdır. Söz konusu çalışmalarla Türkiye'deki Spalax'ların 26 farklı kromozomal formunun olduğu ortaya konmuştur. Spalax cinsi mensupları hemen hemen tamamıyla toprak altı ekolojik nişe adapte olmuş, hareket kabiliyetleri oldukça sınırlı canlılardır. Bu nedenle populasyonlar aralarında önemli bir coğrafik engel olmasa bile birbirlerinden farklı karyolojik özelliklere sahip olabilmektedirler. Oluşan herhangi bir mutasyon populasyon içinde kalabilmekte ve böylece populasyonlar arası karyolojik farklılıklar ortaya çıkabilmektedir. Tezin amacı bu farklılıkların ortaya çıkarılmasıdır.Çalışma, 20.04.2006 ve 12.05.2007 tarihleri arasında Ankara'nın kuzey ilçelerinde düzenlenen arazi çalışmaları sonucunda elde edilen örneklerle gerçekleştirilmiştir. Çalışmada toplam 9 (2 dişi, 7 erkek) adet körfare kullanılmıştır.Örneklerin karyotip analizleri için Yüksel (1984)'in kemik iliği yöntemi kullanılmıştır. Hazırlanan preparatlara gümüş boyama yapmak için Howel ve Black (1980)'in a-1 step tekniği, C-bantlama için ise Sumner (1972)'in tekniği kullanılmıştır.Yapılan çalışmada örneklerin diploid kromozom sayısının 2n=60 olduğu, bunların 9 çiftinin subtelosentrik, 20 çiftinin akrosentrik morfolojiye sahip olduğu ve büyük bir submetasentrik X kromozomu, subtelosentrik Y kromozomu gözlenmiştir. Hem dişi hem de erkek örneklerin tümünde NOR içeren 3 kromozom olduğu tespit edilmiştir. Yapılan C bantlama işleminde kromozomlarda yoğunluk farkları ile beraber sentromer bölgelerinin daha koyu renkte boyandığı gözlenmiştir. Boyanan bölgeler kromozomlardaki sentromer lokalitelerine bağlı olarak parasentrik, metasentrik ve distal olarak gözlemlenmiştir. 4., 11. ve 13. kromozomlarda çift bantların varlığı dikkat çekmektedir. Örneklerin tümünde yapılan C-bant karyotiplerinde herhangi bir morfolojik farklılığa rastlanmamıştır.Sonuç olarak bulgularımız incelenen örnekler arasında herhangi bir kromozom form farklılığı göstermemiştir.

Abstract:
This work was performed for the characterization of chromosomal features of samples belonging to the Spalax species (blind mole rat) collected from northern region of Ankara (Kızılcahamam, Çubuk, Akyurt, Kalecik) by cyogenetic studies (karyotype, nucleolus organizer region-NOR and C-banding).In recent years, Spalax of Turkey have been the subject of extensive karyotype studies. The main goal of these studies was to contribute to the overcoming of cytogenetic problems. Such studies have shown that Spalax species living in Turkey have at least 26 different chromosomal forms. Members of Spalax species are almost living underground ecological niche with limited mobility capabilities. For these reasons, populations may display highly variable karyological features even if they do not have important geographical barriers. Any spontaneous mutation may remain in the population leading to generation of karyological variations. The aim of our thesis is to demonstrate such variations.Our study was realized with samples that we have collected between 20.04.2006 and 12.05.2007 in Ankara?s northern towns. We used a total of 9 mole rats (2 females, 9 males) in the study.Bone morrow technique described by Yuksel (1984) was used for karyotype analysis. The a-1 step technique of Black (1980) was used for silver staining of sample preparations, whereas the technique of Sumner (1972) was applied for C-banding.Our observations showed that the diploid chromosome number (2n) is 60. Of those, 9 pairs had subtelocentric and 20 pairs acrocentric morphologies and big submetacentric X chromosome, subtelocentric Y chromosome, respectively. We identified 3 NOR-positive chromosomes in all (both male and female) samples. C-banding showed that chromosome centromers stain darker with differeance of concentrasion. It is observed that during C-banding due to the density difference between chromosomes the centromeres are darker. The stained regions on the chromosomes are observed as pericentric, metacentric and distal according to the localization of centromeres. The presence of double bands on the 4th, 11th and 13th chromosomes are significant. Any morphological difference is obtained during C-band karyotyping for all the samples.Taken together, our study did not show any chromosomal form variation between the samples analyzed.