Sağlıklı kentler bağlamında sağlıklı sokak kavramının irdelenmesi: Kastamonu Belediye Caddesi örneği
Examining the concept of healthy street in the context of healthy cities: The case of Kastamonu Belediye Street
Yazar: SEHER YİĞİT
Danışman: DOÇ. DR. NUR BELKAYALI
Kastamonu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Sağlık, rutin yaşamın sürdürülebilirliği açısından önemli bir yaşam kaynağıdır. İnsanların 
fiziksel, ruhsal ve sosyal açıdan sağlıklı olmasında kentlerin ve kentlerdeki kamusal 
mekânların kalitesi de oldukça önemlidir. Bu nedenle iyi bir yaşam kalitesi elde etmek için 
sağlıklı kent yaratmada sağlıklı mekânlar oluşturmanın büyük rolü vardır. Sağlıklı kentler 
insan sağlığını esas alan, yaşam kalitesini artıran, yeni mekanlar oluşturan, sosyal etkileşimi 
sağlayan, eşit, güvenli, sürdürülebilir, sağlıklı, yeşil bir kent oluşturan ve bu ortamı 
sağlayabilen kentlerdir. Bunun için her zaman sağlıklı kamusal mekanlara ihtiyaç vardır. 
Kamusal mekân olan sokaklar insanlar için sosyal etkileşimin ve iletişimin olduğu, günlük 
ihtiyaçlarını karşıladığı ve aktivitelere katıldığı yerlerdir. Ancak günümüzde sadece ulaşım 
için planlanan sokaklar insanlar için çekiciliğini kaybetmiştir. Artan araç trafiği, hava kirliliği, 
gürültü gibi sorunların fiziksel çevreyi bozması sonucu insan odaklı mekân olma özelliğinden 
uzaklaşan sokakların tekrar bu özelliğinin kazandırılması ve daha sağlıklı, başarılı, kaliteli, 
güvenli, aktif yerler olması amacıyla sağlıklı sokak yaklaşımı benimsenmiş ve irdelenmiştir. 
Sağlıklı sokaklar toplum sağlığını hedeflemek, insan dostu ortamlar yaratmak, sokakların 
fiziksel yapılarını iyileştirerek çevre sorunlarını azaltmak ve sosyal etkileşimi güçlendirerek 
eşitsizliklerin kalkmasına yardımcı olmayı hedeflemektedir. Sağlıklı sokaklar uygulaması 
sokakların nasıl görünmesi gerektiğinden ziyade kullanıcıların fiziksel ve zihinsel sağlığını 
iyileştiren uzun vadeli bir model oluşturmaktadır. Bu bağlamda çalışma bazı hipotezlerle 
desteklenmektedir. Bunlar: sokağın kalitesini ölçerken kamusal mekân kalite kriterleri ve 
sağlıklı sokak kriterlerinin birlikte kullanılmasıyla sokağın daha sağlıklı, kaliteli mekân 
olması, sokakların sadece araçlar için planlanmayıp, insan odaklı planlanan yerler haline 
getirilmesi çalışmayı desteklemektedir. Çalışmada Kastamonu kent merkezinde kentsel sit 
alanı sınırları içerisinde yer alan tarihi yapıların ve yapılarda gerçekleştirilen ticari faaliyetlerin 
ağırlık kazandığı bir aks olan Belediye Caddesi ele alınmıştır. Bu cadde kent içinde merkezi 
konumda yer alan ve yoğun kullanılan bir koridordur. Çalışma kapsamında belirlenen 
Belediye Caddesi'nde ilk olarak gözlem yoluyla sağlıklı sokak kriterlerine ilişkin tespitler 
fotoğraflanarak belgelenmiştir. Alandaki ses düzeyi ölçülerek gürültü olarak tanımlanıp 
tanımlanamayacağı belirlenerek kullanıcıların sağlıklarında olumsuz bir etki yapıp 
yapmayacağı belirlenmiştir. Alandaki yaya ve araç yoğunluğunu belirlemek amacıyla hafta içi 
ve hafta sonu olmak üzere sabah, öğle ve akşam saatlerinde sayımlar yapılarak yaya ve taşıt 
yoğunluğu ve bu yoğunluğun zamansal değişimi ortaya konulmuştur. Caddeyi aktif olarak 
kullanan bireylerle ve konuyla alakalı uzman kişilerle yapılacak anket çalışması yapılarak 
kullanıcılar için bu yerin anlamı ve toplanan puanlarla caddenin ne derece sağlıklı olup olmadığına dair durum tespiti yapılmıştır. Toplanan veriler bilgisayar ortamına aktarılarak 
radar grafiği oluşturulmuş, verilerin yüzde değerleri, aritmetik ortalamaları ve standart sapma 
değerleri hesaplanmıştır. Çalışma sonucu Belediye Caddesi'nin sağlıklı sokak haline 
getirilmesi için gerekli tasarım önerileri sunulmuştur.

Abstract:
Health is an important source of life for the sustainability of routine life. The quality of cities 
and public spaces in cities is also very important for people to be physically, spiritually and 
socially healthy. Therefore, creating healthy spaces has a great role in creating a healthy city 
in order to achieve a good quality of life. Healthy cities are cities that are based on human 
health, increase the quality of life, create new spaces, provide social interaction, create an 
equal, safe, sustainable, healthy and green city and can provide this environment. Thus, healthy 
public spaces are always needed. Streets, which are public spaces, are places where people 
have social interaction and communication, meet their daily needs and participate in activities. 
However, nowadays, streets planned only for transportation have lost their attractiveness for 
people. The Healthy Street approach has been adopted and examined to restore streets to their 
original function as human-oriented spaces. This initiative addresses issues such as increasing 
vehicle traffic, air pollution, and noise, which have deteriorated the physical environment. The 
goal is to make streets healthier, more successful, of higher quality, safer, and more active.
Healthy streets aim to target public health, create human-friendly environments, reduce 
environmental problems by improving the physical structures of the streets, and help eliminate 
inequalities by strengthening social interaction. Healthy streets practice creates a long-term 
model that improves the physical and mental health of users rather than what streets should 
look like. In this context, the study is supported by some hypotheses. These are: While 
measuring the quality of the street, the use of public space quality criteria and healthy street 
criteria together supports the study to make the street a healthier, higher quality space, and to 
make the streets not only planned for vehicles but also human-oriented places. In the study, 
Belediye Street, which is an axis where the historical buildings and commercial activities 
carried out in the buildings within the borders of the urban protected area in Kastamonu city 
center has been discussed. This street is a centrally located and heavily used corridor in the 
city. First, the findings regarding healthy street criteria were documented by photographing
through observation on Belediye Street, which has been determined within the scope of the 
study. By measuring the sound level in the area, it has been determined whether it would have 
a negative impact on the health of the users by determining whether it could be defined as a 
noise or not. In order to determine the pedestrian and vehicle density in the area, counts were 
made in the morning, noon and evening on weekdays and weekends to reveal the pedestrian 
and vehicle density and the temporal change of this density. By conducting a survey with 
individuals who actively use the street and experts on the subject, the meaning of this place for the users and the health of the street were determined with the points collected. The 
collected data were transferred to the computer environment and a radar chart has been created, 
and the percentage values, arithmetic averages and standard deviation values of the data were 
calculated. As a result of the study, necessary design suggestions were presented to turn 
Belediye Street into a healthy street.