Osmanlı – Portekiz ilişkileri ve Hind Okyanusu siyaseti (xvı. Yüzyıl)
Ottoman- Portuguese relations and Indian Ocean politics ( XVI. Century)
Yazar: HAVA ÖNALAN
Danışman: PROF. DR. MAHMUT AK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Tarih = History
Dizin: Coğrafi olaylar = Geographic events ; Denizcilik = Maritime ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı hakimiyeti = Ottoman soverignty ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Portekiz = Portugal

Özet:
Coğrafi Keşifler ile beraber XV. Yüzyılda Afrika ve Hindistan'a ulaşan
Portekizliler aynı zamanda doğunun zenginlikleri olan baharat ve altına da
ulaşmışlardır. Ekonomik olduğu kadar dini açıdan da Portekiz keşiflerini tetikleyen
etkenler mevcuttur. Efsanevi Hıristiyan lider Prester John'a ulaşıp Hıristiyanlığı tüm
dünyaya yaymak da Portekizlilerin hedefleri arasındadır. Bartolomeu Dias'ın Ümit
Burnu'nu dolaşmasının ardından Vasco da Gama'nın 1497-1499 tarihleri arasında
gerçekleştirdiği yolculuk sonunda Hindistan'a ulaşması, Estado da India adında
Hindistan'da kurulacak Portekiz Deniz İmparatorluğu'nun ilk büyük adımları
olmuştur. Portekizliler Hindistan'da kalıcı olabilmek için bölgeye 3 yıl süre ile
gönderilen valiler tayin ederek sömürge imparatorluğunun temellerini
sağlamlaştırmaya çalışmıştır. Portekizliler Hind ticaret yolunun kontrolünü ele geçirerek Kızıldeniz
sahillerine kadar ulaşmıştır. Bunu yaparken Müslüman tüccarların yanı sıra
Hindistan'daki diğer devletlere de zarar vermişlerdir. Bu devletlerin yardım talebi
karşısında Müslüman devletlerin hâmisi olan Memlûklar devreye girmiş ancak
yardım konusunda yetersiz kalmışlardır. Bu sebeple dönemin en güçlü Müslüman
devleti olan Osmanlı Devleti'ne başvurmuşlardır. Osmanlı-Portekiz mücadelesinin
resmi olarak başlangıcı ise Yavuz Sultan Selim'in Mısır'ı fethidir. Fetihle beraber
hilafetin Osmanlı'ya geçmesi, Hind ciheti ve Kızıldeniz'de iki deniz
imparatorluğunu karşı karşıya getirmiştir. Osmanlı Devleti'nin güney politikasını
şekillendiren bu durum, XVI. Yüzyıl sonlarına doğru Hind Okyanusu'ndaki Portekiz
faaliyetlerinin yavaşlamasına kadar devam etmiştir. Portekiz hükümdarı Dom
Sebastiyan'ın 4 Ağustos 1578 tarihinde yapılan Vadi's-Sebil Savaşı sırasında
hayatını kaybetmesiyle beraber ülke yönetimi, İspanya kontrolüne geçince
Portekizlilerin Hind politikası kesintiye uğramıştır.

Abstract:
The Portugueses who reached Africa and India during the 15th centuries also
reached to the eastern sources of wealth such as spice and gold mines through the
geographical explorations. There were economical as well as religious factors
triggering the Portuguese explorations. Spreading the Christianity worldwide by
reaching to legendary Christian leader Prester John was also one of the goals of the
Portuguese. Vasco da Gama's voyage which ended in India in 1497-99 after
Bartolomeu Dias had rounded the Cape of Good Hope became the initial big steps
for the foundation of the Portuguese Maritime Empire named Estado da India in
India Portugueses tried to secure the foundations of the colonial empire by
appointing governors for a 3 years period in order to permanently remain in India.The Portuguese reached the Red Sea shores by maintaining the control of
Indian trade route. During this period (While doing this) they harmed Muslim
merchants as well as other states existed in India. The Mamluk Sultanate which was
the protecting power of Muslim states stepped indue to the help request of the states
but failed to satisfy them. Therefore, the states applied to the Ottoman Empire which
was the ruling power of this era. The official start of the Ottoman-Portuguese
struggle was the conquest of Egypt by Yavuz Sultan Selim. The passage of Islamic
Caliphate to the Ottoman Empire with the conquest of Egypt had two maritime
empires encountered in Indian quarter and the Red Sea. This situation shaping the
Ottoman Empire's policy in the south, continued until the activities of the Portuguese
slowed down through the end of XVI century. When the King of Portugal Dom
Sebastian died during a war in Vadi'üs-Sebil on the 4th of August in 1578, the
control of Portuguese administration has been taken over by Spain and the
Portuguese's Indian Policy have been interrupted.