Amasra Müzesi kazılarında ele geçen sırlı Bizans seramikleri
Glazed Byzantine ceramics unearthed in the Amasra Museum excavations
Yazar: YUSUF GÜL
Danışman: DOÇ. DR. FİLİZ İNANAN
Bursa Uludağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Bizans Sanatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Amasra, Batı Karadeniz kıyısında yer alan bir ilçedir. Bölge, doğal limanlara ev sahipliği yapmasından dolayı Antik Çağlar'dan itibaren önemli bir yerleşim yeri olmuştur. Antik kaynaklar göz önünde bulundurulduğunda Amasra'nın, MÖ 7. Yüzyıldan itibaren yerleşim gördüğü kabul edilmektedir.
Makedon Kralı III. Aleksandros ölümünden sonra, günümüz Amasra'sına ismini veren Kraliçe Amastris ve eşi Tiran Dionysios bu bölgede bağımsız krallıklarını kurmuşlardır. Dionysios'un ölümünün ardından, krallığın başına geçen Amastris başarılı bir yönetim sergilemiştir. MÖ 72 yılından sonra Paphlagonia Bölgesi, Roma hakimiyeti altına girmiştir. Bu dönemden itibaren kent stratejik önemini artırmıştır.MS 190'lı yıllara gelindiğinde ulaşımı kolay bir kent olmayan Amasra'da Hristiyanlığın tam anlamıyla faaliyet gösteren bir din haline geldiği görülmektedir. Hristiyan inancının yasal bir zemine oturması ile Amasra, Bizans Devleti'nin en önemli piskoposluk merkezlerinden biri haline gelmiştir. Bu dönem itibari ile Amasra halkının uzunca bir süre refah içinde yaşadığı görülmektedir.
MS. 11 yüzyıldan itibaren Anadolu'da yoğunlaşan Türk fetihleri, Bizans İmparatorluğunun iyiden iyiye güç kaybetmesine neden olmuştur. Amasra'nın tekrardan ihya olunması ise Cenevizlilerin buraya yerleşip, ticaret yapmaya başlamaları ile gerçekleşmiştir. 1461 yılına gelindiğinde Sultan II. Mehmed tarafından düzenlenen Trabzon seferi sırasında Amasra fethedilerek Osmanlı toprağı haline gelmiştir. Tez çalışmamız kapsamında Amasra'da 2020 ve 2022 yılları içerisinde beş farklı sondaj kazısında ele geçmiş olan sırlı seramikler incelenmiştir. Seramikler hem günlük yaşamda hem de dini mekanlarda yaygın olarak kullanılmışlardır. Dönem bağlamında düşünüldüğünde dekoratif yönleri oldukça yüksek olan bu sanat eserleri üzerinde pek çok farklı bezeme tekniği geliştirilmiştir. Böylece seramikler ele geçtikleri bölgelerde, kültürel ve sanatsal mirasın yansıması olarak önemli bulguları sanat eserleri arasında yer edinmişlerdir.

Abstract:
Amasra is a district located on the western Black Sea coast. The region has been an important settlement since ancient times due to its natural harbors. Considering ancient sources, it is accepted that Amasra has been inhabited since the 7th century BC. After the death of Macedonian King Alexander III, Queen Amastris and her husband, Tyrant Dionysios, established their independent kingdom in this region, giving the area its current name. Following the death of Dionysios, Amastris took over the kingdom and demonstrated successful governance. After 72 BC, the Paphlagonia region came under Roman control, increasing the city's strategic importance.
By the 190s AD, Christianity had become a fully functioning religion in Amasra, which was not an easily accessible city. With the legalization of the Christian faith, Amasra became one of the most important bishopric centers of the Byzantine Empire. From this period onwards, the people of Amasra enjoyed a long period of prosperity. From the 11th century AD, the intense Turkish conquests in Anatolia significantly weakened the Byzantine Empire. The revitalization of Amasra occurred when the Genoese settled and began trading there. In 1461, during Sultan Mehmed II's campaign against Trabzon, Amasra was conquered and became part of the Ottoman territory. As part of our thesis study, glazed ceramics unearthed from five different drilling excavations in Amasra between 2020 and 2022 were examined. These ceramics were widely used both in daily life and in religious settings. Considering the period, various decorative techniques were developed on these highly decorative art pieces. Thus, the ceramics, as significant findings reflecting cultural and artistic heritage, have earned their place among the artworks in the regions where they were found.