Kümelenmeye yönelik Türkiye'de uygulanan devlet destekleri: TR82 bölgesi için örnek bir kümelenme modeli önerisi
State supports for clustering in Turkey: A proposed clustering model for the TR82 region
Yazar: ÖMÜR GÜMÜŞSOY
Danışman: DOÇ. DR. EKREM MUTLU
Kastamonu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mühendislik Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences

Özet:
Kümelenme, ulusal rekabetçilik ve kalkınma politikalarında çok başarılı bir yaklaşım olarak benimsenen, son zamanlarda araştırma yapanların meraklarını çeken bir konudur. Bu bağlamda bu tez çalışmasında belirlenmiş coğrafi bölgelerde oluşturulan kümelenmelerin, kendine özgü yönlerinin ortaya çıkarıldığı sektörlerde rekabet avantajı sağladıkları yapılan araştırmalar sonucunda ortaya çıkmıştır. Bundan dolayı sektörel yoğunlaşmanın olduğu bölgelerde kümelenme yaklaşımının uygulanması ve benimsenmesi açısından bu tez çalışmasının yararlı olabileceği düşünülmüştür.
Teknolojik gelişmeler sonucu yaşanan değişimler ve küreselleşme ile birlikte hükümetler tarafından gerçekleştirilmesi gereken faaliyetler arasında yer alan kümelenme yapıları bölgesel kalkınma ve küresel rekabet elde edebilme araçlarından biri olarak kullanılmaktadır. Kümelenme yapılanmalarının başarılı sonuçlar elde edebilmesi ve sürdürülebilmesi için son dönemlerde devletler tarafından politikalar oluşturulmaktadır. Bu bağlamda Türkiye'de çalışmada da belirtildiği üzere kümelenme yapısına ve küme içerisinde yer alan aktörler ile ilgili geçmişte ve günümüzde halen destekler sağlanmaktadır.
Bu çalışmada, TR82 Bölgesinde imalat sanayisinde yer alan sektörler üzerinden örnek bir kümelenme model önerisi oluşturulmaya çalışılmıştır. İlk önce üç yıldız analiz yöntemi kullanılarak imalatçı sektörler arasından dört sektörde kümelenme potansiyeli tespit edilmiştir. Daha sonra TR82 Bölgesinde bu dört sektörün mevcut durumu, diğer Düzey-2 bölgeleri ile karşılaştırılarak analiz edilmiştir. Sektörlerin il ve ilçelerdeki dağılımı araştırılmış ve sektörlerin belirli bir bölge ya da ilçe içerisinde yenilikçilik kapasitesi, sektördeki rekabet avantajı ve yoğunlaşma durumu incelenmiştir. Analiz sonucunda iki alt küme tespit edilmiş olup, işletmeye özgü bilgiler ve devlet desteklerinin küme oluşumuna etkileri göz önünde bulundurularak TR82 Bölgesi üzerinde bir örnek kümelenme model önerisi oluşturulmuştur.

Abstract:
Clustering is a topic that has been adopted as a very successful approach in national competitiveness and development policies and has recently attracted the attention of researchers. In this context, in this thesis study, it has been revealed as a result of the researches that the clusters formed in certain geographical regions provide competitive advantage in sectors where their unique aspects are revealed. Therefore, it is thought that this thesis study may be useful in terms of the implementation and adoption of the clustering approach in regions with sectoral concentration.
Clustering structures, which are among the activities to be carried out by governments as a result of changes in technological developments and globalization, are used as one of the tools for regional development and global competition. Recently, policies have been established by governments in order for cluster structures to achieve successful results and sustainability. In this context, in Turkey, as stated in the study, support is still provided for the cluster structure and the actors in the cluster in the past and today.
In this study, an exemplary clustering model proposal has been tried to be created over the sectors in the manufacturing industry in TR82 Region. First, clustering potential in four sectors among the manufacturing sectors was identified by using the three-star analysis method. Then, the current situation of these four sectors in TR82 Region was analyzed by comparing with other level 2 regions. The distribution of sectors by provinces and districts was examined and the concentration of sectors in a particular district or region, competitiveness and innovation capacity in the sector were examined by making use of the District Analyses study, which forms the basis for the 2014 - 2023 Regional Plan. As a result of the analysis, two sub-clusters were identified and a sample clustering model proposal was created on the TR82 Region, taking into account the effects of enterprise-specific information and government supports on cluster formation