İngiliz kaynaklarına göre Midhat Paşa'nın hayatı ve siyaseti
Midhat Pasha's life and politics in British sources
Yazar: KEMAL İNANÇ IŞIKLAR
Danışman: PROF. DR. TÜLAY ALİM BARAN
Yeditepe Üniversitesi / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Midhat Paşa = Midhat Paşa

Özet:
19. Yüzyıl Avrupa tarihine önemli bir damga vurmuş ve Tanzimat döneminin büyük devlet adamı olarak kabul edilen Midhat Paşa, 1822 yılında doğmuş, 64 yaşında 1884 yılında sürgünde vefat etmiştir. Yaşamı boyunca sadaret katipliğinden başlayarak, Şûrâ-yı Devlet Başkanlığı ve Sadrazamlığa uzanan sayısız kamu görevlerinde bulunmuştur. Şam, Rumeli ve Bursa'da görev yapmak üzere özel yetkili müfettiş olarak bölgeye gönderilmiştir. Kısa bir Avrupa seyahati sonrasında Osmanlı İmparatorluğu'nun ön önemli vilayetlerinden Niş ve Tuna'da valilik yapmıştır. Görev yaptığı vilayet ve eyaletlerin görünümünü baştan aşağı değiştirmiş, etkili sosyo-ekonomik yenilikler ve modern yerel yönetim yöntemleri sergilemiştir. Osmanlı İmparatorluğu'nun siyasal birliğinin korunmasının, Britanya siyaseti açısından, yükselen Rus yayılmacılığı karşısında Balkanlar, Akdeniz ve Asya'daki İngiliz menfaatlerinin muhafazası için büyük önem arz ettiği bu dönemde Midhat Paşa'nın enerjik, dürüst ve etkili idaresi, İngiltere başta olmak üzere tüm Avrupa başkentlerinin dikkatini üzerine çekmiştir.  Türkiye'nin ilk anayasal rejimi ve parlamenter sistemin kurucusu olan Midhat Paşa, Tersane Konferansı'nın ardından anayasal vaadlerin suistimal edilmesi gerekçesi ile Avrupaya sürgüne gönderilmiştir. Sürgün dönüşü önce Suriye sonra Aydın valisi olarak atanan Midhat Paşa, Abdülaziz'in ölümünün azmettiricisi olarak yargılandığı tartışmalı bir mahkeme süreci sonunda suçlu bulunarak idam cezasına çarptırılmıştır. Bu ceza Sultan Abdülhamid tarafından hafifletilerek Taif'e sürgüne gönderilmiş, üç yıl tutuklu kaldıktan sonra 1884 yılında bir gece yarısı Taif zindanında Osmanlı subayları tarafından infaz edilmiştir. 1908 yılında iktidara gelen Jön Türkler tarafından itibarı iade edilmiş, Midhat Paşa hürriyet kahramanı olarak anılmıştır. Naaşı 1951 yılında Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Celal Bayar'ın emri ile İstanbul'a getirilmiş, düzenlenen devlet töreni ile Hürriyet-i Ebediye (Abide-i Hürriyet) tepesinde toprağa verilmiştir.

Abstract:
Midhat Pasha is a great Tanzimat (Reform) era statesman who was born in 1822 and after leaving great marks in the 19th century European history, died in exile at the age of 64 in 1884. During his life, his public duties extended from a scribe in grand viziriat and judicial offices, to the presidency of Grand Council of State (Meclis-i Vâlâ) and Grand Vizirate.  He was despatched to Damascus, Rumelia and Bursa as special commissioner to inspect those provinces. After a short travel to Europe, Midhat has been nominated to provincial governorship of Nish and Tuna, so called most significant Vilayet of Ottoman Empire in Europe.  He succesfully transformed the appearance and administration of  provinces, initiated various socio-economic reforms and modernized the local administration methods. His energetic, fair and effective administration grab the attention of whole European capitals but especialy the British. Ottoman Empire carried great geo-political significance for British policy for many years, rising Russian expansionism threatening British policies on Balkans, Mediterranean and Asia, increased Midhat Pasha's popularity as a reformist statesman to sustain and improve Ottoman Empire's political integrity against Russia. Midhat Pasha, as the initiator of first constitutional regime and parliament in Turkey was sent to exile accused of abusing constitutional promises after the Tersane Conferance. On his return he was appointed as governor to Syria and than to Aydın provinces. Soon after accused as instigator of Sultan Abdul Aziz's death, after a controversial judicial trial he we was found guilty and his death sentence excused by Abdul Hamid, he was sent to exile in Taif, following three years of imprisonment, he was killed by Ottoman officials in 1884. His honour has been restored by next generations of Young Turks after they came in to power in 1908, Midhat Pasha has been accepted as a hero of liberty. In 1951, by the order of president of Turkish Republic Celal Bayar, his funeral was brought to İstanbul from Taif,  after an official ceremony he was burried to "Eternal Liberty Hill" named after him