Erişkin bireylerde sabahçıl ve akşamcıllığın kan basıncı üzerine etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of morningness-eveningness on blood pressure in adults
Yazar: AYŞE AYDEMİR
Danışman: PROF. DR. VİLDAN MEVSİM ; ÖĞR. GÖR. MAKBULE NESLİŞAH TAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Elektrokardiyografi-ambülatuar = Electrocardiography-ambulatory ; Kan basıncı = Blood pressure ; Kronotip = Chronotype ; Yetişkinler = Adults

Özet:
Amaç: Yaşayan organizmaların biyolojik aktiviteleri belirli bir ritimde meydana gelir. İnsan metabolizmasında gün içinde ısı ve ışığa bağlı olarak gözlemlenen biyolojik değişimler sirkadiyen ritim olarak tanımlanmaktadır. Sirkadiyen ritim açlık/tokluk, ısı regülasyonu, birçok genin ekspresyonu, endokrin, gastrointestinal, solunum, immun, kardiyovasküler ve metabolik sistemlerin dahil olduğu fizyolojik olayları düzenler. Yirmi dört saatlik ritimlere bağlı görülen bu fizyolojik ve psikolojik değişiklikler; bireysel farklılıklara göre de çeşitlilik göstermektedir. Sirkadiyen ritmin bireysel farklılıkları kronotip ile ifade edilir. Kronotip, sabahçıl, ara ve akşamcıl olarak kategorize edilmiştir. Daha önceki çalışmalar akşamcıl tipte; bronşiyal astım, depresyon, kardiyovasküler hastalıklar, omurga hastalıkları, obezite, anksiyete ve olumsuz duygudurum gibi bir dizi hastalığın daha sık rastlandığını göstermiştir. Sirkandiyen ritm de gün boyunca değişen kan basıncı düzeyleri vardır. Bireylerin sirkadiyen tiplerine göre kan basıncı düzeylerinin farklılıklarını saptamanın, kardiovasküler hastalık risklerini öngörmeyi sağlayabileceği düşünülmektedir. Literatür incelendiğinde bu konuya ilişkin yeterli veri olmadığı dikkat çekmektedir.
Bu çalışmada; erişkin bireylerin kronotipleri ile kan basıncı düzeyinin ilişkisinin saptanması amaçlanmıştır.
            Yöntem: Kesitsel-analitik desende planlanmış olan çalışma; Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Aile Sağlığı Merkez'lerine herhangi bir nedenle başvuran, 18-65 yaş arası, her kronotipten eşit sayıda, toplam 66 birey ile yürütüldü. Katılımcılara yüz yüze görüşme yöntemiyle, sosyodemografik veri formu ve Sabahlılık Akşamlılık Ölçeğini içeren anket uygulandı. Anket uygulaması sonrasında Tansiyon Holter ile 24 saatlik kan basıncı takibi yapıldı. Veriler SPSS 22.0 kullanılarak analiz edildi. İstatiksel analizlerde ki-kare, t-testi, One-way ANOVA kullanıldı ve p<0,05 anlamlı kabul edildi.
Bulgular: Çalışmamızda ki katılımcıların kronotip dağılımları incelendiğinde; 18-24 yaş grubunun tamamı (%100) akşamcıl tip, 56-65 yaş grubunun ise büyük çoğunluğu (%55,6) sabahçıl tip olarak saptandı (p=0,001). Vardiyalı olarak çalışan katılımcıların çoğu (%83,3) akşamcıl tip, vardiyasız çalışan grubun ise çoğu (%36,7) sabahçıl tipteydi (p=0,02). Sağlıklı beslenmeye özen göstermeyenlerin büyük bir çoğunluğunun (%50,0) akşamcıl tip olduğu görüldü (p=0,03).Çalışmamızda Tansiyon Holter ölçümleri incelendiğinde; erkeklerde 24 saat, gündüz ve gece SKBO (sistolik kan basıncı ortalaması) kadınlardan anlamlı olarak daha yüksekti (sırasıyla p=0,02, p=0,02; p=0,05). Vücut kitle indeksi değerlendirildiğinde; obez katılımcıların 24 saat ve gündüz SKBO, gece SKBO ve DKBO anlamlı olarak daha yüksekti (sırasıyla p=0,08; p=0,01; p=0,003; p=0,04). Sağlıklı beslenmeye özen gösterenlerin 24 saat, gündüz DKBO (diastolik kan basıncı ortalaması), gece SKBO ve DKBO anlamlı olarak daha düşüktü (sırasıyla p=0,02; p=0,01 p=0,01; p=0,02). Fiziksel aktiviteyi haftada 150 dakikadan fazla yapanların 24 saat ve gündüz DKBO anlamlı olarak daha yüksekti (sırasıyla p=0,01; p=0,007). Dipping tansiyon olanların nondipping olanlara göre 24 saatlik, gündüz SKBO, gece SKBO ve DKBO anlamlı olarak daha düşüktü (sırasıyla; p=0,004, p=0,004, p=0,01, p=0,001).  Katılımcıların kronotipleri ile 24 saat, gündüz, gece; SKBO'ları ve DKBO'ları arasında anlamlı fark saptanmadı (p>0,05).
 Sonuç: Hipertansiyon, kronik ve sistemik bir hastalık olup yaygın bir sağlık problemidir. Hipertansiyona neden olan yaşam tarzı değişikliği gibi değiştirilebilen parametreler üzerinde daha çok çalışılmalıdır. Yapılan çalışmalar kronotipin insan patogenezini farklı alanlarda etkileyebileceğini göstermiştir. Bu çalışmada, kronotiplere göre arteryel kan basıncı farklılığı saptanmamıştır. Literatürde, kan basıncı düzeyi ile kronotip ilişkisini ele alan çalışma sayısının azlığı nedeniyle; bu çalışmanın, bu alanda yapılacak çalışmaları teşvik edeceğini düşünüyoruz.
Anahtar kelimeler: kronotip, kan basıncı, ambulatuar holter

Abstract:
Aim: The biological activities of living organisms occur in a certain rhythm. The biological changes observed in human metabolism due to heat and light during the day are defined as the circadian rhythm.Circadian rhythm regulates physiological events including hunger/satiety, temperature regulation, expression of many genes, endocrine, gastrointestinal, respiratory, immune, cardiovascular and metabolic systems. These physiological and psychological changes due to the rhythms of twenty-four hours; varies according to individual differences. Individual differences in circadian rhythm are expressed by chronotype. Chronotype is categorized as morning, intermediate and evening type. Earlier studies of the evening type; showed that a number of diseases such as bronchial asthma, depression, cardiovascular diseases, spine diseases, obesity, anxiety and negative mood are more common. In the circandian rhythm, there are blood pressure levels that change throughout the day. It is thought that detecting the differences in blood pressure levels according to the circadian types of individuals can predict cardiovascular disease risks. When the literature is examined, it is noteworthy that there is not enough data on this subject.
In this study; it was aimed to determine the relationship between chronotypes of adult individuals and blood pressure level.
Methods: The study was planned in a cross-sectional, analytical design. It was conducted with a total of 66 individuals, aged between 18-65, who applied to Dokuz Eylul University Education Family Health Centers for any reason, in equal numbers from each chronotype. A questionnaire including the sociodemographic data form and the Morningness-Eveningness Questionnaire was applied to the participants by face-to-face, and 24-hour blood pressure monitoring was done with Holter test. Data were analyzed using SPSS 22.0. Chi-square, t-test, One-way ANOVA were used for statistical analysis and p<0.05 was considered significant.
Results: When the chronotype distributions of the participants in our study were examined; all of the 18-24 age group (100%) were found to be evening type, and the majority (55.6%) of the 56-65 age group were found to be morning type (p=0.001). Most of the participants working in shifts (83.3%) were in the evening type, while most of the non-shift workers (36.7%) were in the morning type (p=0.02). It was observed that the majority (50.0%) of those who did not pay attention to a healthy diet were of the evening type (p=0.03). When Holter measurements were examined; 24-hour, daytime, and nighttime mean SBP (systolic blood pressure) were significantly higher in men than women (p=0.02, p=0.02, p=0.05, respectively). When the body mass index is evaluated; obese participants had significantly higher 24-hour and daytime mean SBP, nighttime mean SBP and mean DBP (diastolic blood pressure) (p=0.08; p=0.01; p=0.003; p=0.04, respectively). Those who took care of a healthy diet had significantly lower 24-hour and daytime mean DBP (diastolic blood pressure mean), nighttime mean SBP and mean DBP (p=0.02; p=0.01, p=0.01; p=0.02, respectively). Those who did physical activity for more than 150 minutes a week had significantly higher 24-hour and daytime mean DBP (p=0.01; p=0.007, respectively). Those with dipping blood pressure had significantly lower 24-hour and daytime mean SBP; nighttime mean SBP and mean DBP compared to those with nondipping (respectively; p=0,004, p=0,004, p=0,01, p=0,001).There was no significant difference between the 24 hours, daytime, nighttime mean SBP and mean DBP with the chronotypes of the participants (p>0.05).
Conclusion: Hypertension is a chronic and systemic disease and is a common health problem. More work should be done on modifiable parameters such as lifestyle changes that cause hypertension. Studies have shown that chronotype can affect human pathogenesis in different areas. In this study, no difference in arterial blood pressure was found according to chronotypes. Due to the scarcity of studies in the literature dealing with the relationship between blood pressure level and chronotype; we believe that this study will encourage further studies in this field.
Key words: Chronotype, Blood pressure, Ambulatory Holter