Ankara ili Elmadağ ilçesi tiftik dokumaları ve özgün tasarımlar
Ankara province Elmadağ district mohair weavings and orijinal designs
Yazar: MELTEM GÖKSEL KABALCI
Danışman: PROF. AYSEN SOYSALDI
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Anadolu topraklarında dokumacılık geçmişten günümüze kendine has hammadde, renk, motif ve kompozisyon özellikleriyle kültürün bir parçası olarak yapılmıştır. Ancak sanayi ve teknolojinin gelişimiyle bu kültür azalmıştır. Geçmişte yöreye has özellikleriyle üretim yapılan merkezlerden biri de Ankara ili Elmadağ ilçesidir. Ankara ili Elmadağ ilçesinde üretilen cicim ve kilimlerde ana hammadde olarak Ankara keçisi tiftiği kullanılmıştır. Bu tiftik lifi Ankara'ya özgü bir hayvan olan Ankara keçisinden elde edilmektedir. Yöreye ait cicim ve kilim örnekler hakkında günümüze kadar yapılmış herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. Yapılan alan araştırması neticesinde Elmadağ ilçesine ait cicim ve kilimlerin bulunduğu bir koleksiyonla karşılaşılmıştır. Bu kıymetli dokumaların belgelenmesi ve gelecek nesillere aktarılması amacıyla "Ankara ili Elmadağ ilçesi tiftik dokumaları ve özgün tasarımlar" araştırma başlığı olarak belirlenmiştir. Koleksiyonda yer alan yüz üç (103) cicim ve kilim teknikli dokuma hakkındaki bilgiler hazırlanan eser bilgi formlarına işlenerek katalog oluşturulmuştur. Cicim ve kilimlerin hammadde, teknik, renk, motif ve kompozisyon özellikleri tablolara aktarılmış ve yorumlanarak farklı yörelerde üretilen dokumalarla karşılaştırılmıştır. Cicim ve kilimlerde kullanılan hammaddenin lif cinsi tayini dokumalardan rasgele alınan numuneler üzerinden mikroskop ile incelenerek tespit edilmiştir.Yapılan incelemeler neticesinde ana hammaddesi tiftik lifi olan cicim ve kilimlerde enine şeritli ve birim raporlu kompozisyonların hâkim olduğu belirlenmiştir. Yörede üretilen cicim ve kilimlerin genellikle çuval, heybe ve sofralık olarak üretildiği tespit edilmiştir. Cicim ve kilimlere ilave edilen kaz tüyü, tiftik lifinden filikler ve yan püskül süslemeleri ilçeye özgüdür. Araştırma kapsamında yöreye ait olduğu tespit edilen cicim ve kilimlerde yer alan motifler Nedgraphics Texcelle programında çizilerek yörenin motif kataloğu oluşturulmuştur. Günümüzde cicim ve kilimlerin tanıtımı ve geliştirilmesi amacıyla on (10) adet tasarım ve bu tasarımların altı (6) adeti doğal boya ve mordanlarla boyanmış el eğirmesi tiftik ipliklerle dokunmuştur. Bu ürünler turistik hediyelik eşya olabilmesi amacıyla ev dekorasyonunda ve gündelik kullanım (kişisel eşya) amacıyla üretilmiştir. Elmadağ ilçesinde üretilen cicim ve kilimler Türk kilimleri içinde tiftik malzemeyle üretilen ve kendine has desen özelliği olan orijinal bir grup oluşturmaktadır. Çalışma bu bağlamda yöre örneklerinin tespiti, alan yazına eklenmesi, korunması ve yeni üretim şekillerine ilham olması adına önem taşımaktadır.

Abstract:
Weaving in Anatolian lands has been a part of the culture from past to present with its unique raw material, color, motif and composition features. However, with the development of industry and technology, this culture has declined. One of the centers where production was carried out with regional characteristics in the past was the Elmadağ district of Ankara province. Ankara goat mohair was used as the main raw material in the cicim and kilims produced in the Elmadağ district of Ankara province. This mohair fiber is obtained from the Ankara goat, an animal native to Ankara. There is no study done to date on the cicim and kilim samples of the region. As a result of the field research, a collection of cicim and kilims belonging to the Elmadağ district was encountered. In order to document these valuable weavings and pass them on to future generations, the research title was determined as "Mohair weavings and original designs of Elmadağ district of Ankara province". A catalogue was created by entering information about one hundred and three (103) cicim and kilim technique weavings in the collection into the prepared work information forms. The raw material, technique, color, motif and composition features of cicim and kilims were transferred to tables and compared with the weavings produced in different regions by interpreting them. The fiber type of the raw material used in cicim and kilims was determined by examining samples taken randomly from the weavings with a microscope. As a result of the examinations, it was determined that cross-striped and unit-reported compositions were dominant in cicim and kilims whose main raw material was mohair fiber. It has been determined that the cicim and kilims produced in the region are generally produced as sacks, saddlebags and tablecloths. The goose feather, mohair fiber filaments and side tassel decorations added to cicim and kilims are unique to the district. Within the scope of the research, motifs found on cicim and kilims identified as belonging to the region were drawn using the Nedgraphics Texcelle program to create a motif catalogue for the region. Today, for the purpose of promoting and developing cicim and kilims, ten (10) designs were created and six (6) of these designs were woven with hand-spun mohair yarns dyed with natural dyes and mordants. These products are produced for home decoration and daily use (personal items) in order to be used as tourist souvenirs. The cicim and kilims produced in the Elmadağ district constitute an original group among Turkish kilims, produced with mohair material and having unique pattern features. In this context, the study is important in terms of identifying regional examples, adding them to the literature, protecting them and inspiring new production methods.