Yoğun annelik algısı: Annelerin perspektifinden çağdaş ebeveynlik kültürü
The perception of intensive motherhood: Contemporary parenting culture from the perspectives of mothers
Yazar: ZEHRA ZEYNEP SADIKOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYNUR ERDOĞAN COŞKUN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Ana-baba algısı = Parents perception ; Anne deneyimi = Maternal experience ; Anneler = Mothers ; Annelik = Motherhood ; Kimlik = Identity ; Kimlik inşası = Identity formation ; Modern toplum = Modern society ; Risk = Risk

Özet:
Küresel ölçekte yaşanan ekonomik dönüşüm ve teknolojik gelişmelerin kültürel boyutta neden olduğu değişimler ve bu değişimlerin ortaya çıkardığı yaşam deneyimleri ülkemiz için artık yabancı değildir. Bu değişimlerden uzmanlıkların statüsündeki ve uzmanlık bilgisine atfedilen önemdeki artış, toplumsal bir fenomen olarak annelik üzerinde risk ve tehlike algısının artması, anne kimliğinin düşünümsellikle oluşturulup devam ettirilen bir tasarım niteliği kazanması ve gözetim kültürünün yaygınlaşması yönünde önemli etkilere sahiptir. Uzmanlık bilgilerinin toplumsallaşmasında yaşanan değişimlerin sonucu olarak ortaya çıkan bu etkiler anneliğin çocuk merkezli, risk bilinçli, maddi ve manevi sorumluluğu yüksek bir uzmanlığa dönüşümüne, yani yoğun annelik anlayışına yol açmıştır.
Bu tez çalışması ise söz konusu dönüşümün annelik deneyimine, çocuğa dair bakış açısına, anneliğin algılanışına yansımalarını ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Çağdaş anne ideali ile günümüz ekonomik, sosyal ve kültürel yapıları arasındaki ilişkiyi ve bu ilişki çerçevesinde annelik deneyiminin nasıl düzenlendiğini anlamayı da kapsayan bu amaç doğrultusunda fenomenolojik araştırma deseni kullanılarak eğitimli orta ve orta üstü sosyo-ekonomik statüye (SES) sahip anneler ile derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Bu görüşmelerden ele edilen veriler kategorik içerik analizi ile tahlil edilerek günümüz toplumsal ve kültürel gelişmeleri, daha özelde uzmanlık bilgilerinin toplumsallaşmasında yaşanan değişim çerçevesinde değerlendirilmiştir. Günümüzde anneliğin kadınlar için kritik süreçlerden oluşan bir deneyim olduğu söylenebilir. Bu süreçlerde potansiyel ve/veya somut riskler karşısında güven duyulan uzman rehberliği hem çocuğun korunup kollanması hem de anne kimliğinin oluşturulup devam ettirilmesi açısından önem taşımaktadır. Bu nedenle annelik hem bizzat uzman tarafından izlenen hem de annenin uzman bilgilerine referansla kendi kendini izlediği rasyonel bir sorumluluk niteliği kazanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Yoğun Annelik, Uzman Rehberliği, Risk Bilinci, Düşünümsel Kimlik, Gözetim Toplumu

Abstract:
The changes at the cultural dimension caused by the economic transformations and technological developments on a global scale and the life experiences caused by these changes are no longer foreign to our country. Among these changes, the increase in the status of professions and the importance attributed to the professional knowledge has significant effects on motherhood as a social phenomenon such as the increased perception of risk and danger, the transformation of maternal identity to a design that is created and maintained with reflexivity, and the spread of surveillance culture. These effects, which emerged as a result of the changes in the socialization of professional knowledge, have led to the transformation of motherhood into a child-centered, risk-conscious profession containing high material and moral responsibilities, that is intensive motherhood.
This study aims to reveal the effects of this transformation on women's mothering experience, their perspectives on child and their perceptions of motherhood. In line with this purpose, which includes understanding the relationship between the contemporary ideal of mother and today's economic, social and cultural structures and how the mothering experience is organized within the framework of this relationship, in-depth interviews were conducted with educated mothers with middle and upper-middle socio-economic status using a phenomenological research design. The data collected from these interviews were analyzed with categorical content analysis and evaluated within the framework of today's social and cultural developments, and the changes in the socialization of professional knowledge.  It can be said that today mothering is an experience consisting of critical stages for women. Through these stages professional guidance, which is found trust worthy in the face of potential and / or concrete risks, is important in terms of both protecting the child and also creating and maintaining the maternal identity. For this reason, motherhood has become a rational responsibility that is both monitored by professionals and self-monitored by the mother with reference to the professional knowledge.

Keywords: Intensive Motherhood, Professional Guidance, Risk Consiousness, Reflexive Identity, Surveillance Society