Öğretmenlerin vatandaşlık eğitimi ve vatandaşlık eğitimi sürecine yönelik görüşlerinin analizi
An analysis of teachers' views on citizenship education and the citizenship education process
Yazar: İBRAHİM BIÇAK
Danışman: DOÇ. DR. FİGEN EREŞ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Vatandaşlık eğitimi = Citizenship education ; Ölçekler = Scales ; Öğretmen görüşleri = Teacher opinions

Özet:
Bu araştırmanın amacı, vatandaşlık eğitimi ve vatandaşlık eğitimi sürecine yönelik öğretmen görüşlerini cinsiyet, kıdem, eğitim düzeyi,  üniversitede vatandaşlık eğitimi alma ve hizmetiçi eğitime katılma durumlarına göre incelemek ve bu konuya ilişkin genel bir görüş elde etmektir. Araştırma içeriği ve amacı kapsamında daha önce yapılmadığından keşfedici araştırma türünde olup tarama modelinde betimsel bir çalışma olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın örneklemi, Çorum il merkezi ve ilçelerinden seçilen 20 Anadolu Lisesinde görevli 280 öğretmenden oluşmuştur. Örneklemin belirlenmesinde tabakalı örnekleme tekniği kullanılmıştır. Araştırmada öğretmenlerin vatandaşlık ve vatandaşlık eğitimi algılarını, mesleki hazırlık ve eğitimlerini, vatandaşlık eğitimi uygulamalarını çeşitli değişkenler açısından incelemek amacıyla Zaman (2006) tarafından geliştirilen "Vatandaşlık Eğitimi Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırma verilerinin analizinde SPSS 15.00 programı kullanılmıştır. Analizlerde, öncelikle betimsel istatistikler (frekans, yüzde, ortalama, standart sapma) hesaplanmış ve dağılımın özellikleri ortaya konulmuştur. Demografik değişkenlere göre farklılığın analizinde ise t-testi ve varyans analizi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda öğretmenlerin vatandaşlık eğitiminin verilme şekline yönelik bazı görüşlerinin cinsiyete göre farklılaştığı; vatandaşlık eğitiminin genel yönüne, toplumsal yönüne ve eğitim sistemindeki yerine yönelik öğretmen görüşlerinin kıdeme göre farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Vatandaşlık eğitimi kapsamında okullarda toplum bilincinin yer aldığı, eleştirel düşünme, öğrencilerin toplumsal aktivitelere katılımı ve toplumsal değerlerin geliştirilmesinin yer alması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Vatandaşlık eğitimi kapsamında okullarda öğretilenlere yönelik öğretmen görüşlerinin eğitim düzeyine ve hizmetiçi eğitime katılma durumlarına göre farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmen görüşlerine göre yurtsever vatandaşlık boyutunda yer alan davranışların öğrencilerin iyi birer vatandaş olabilmeleri için çok önemli olduğu sonucuna ulaşılmıştır. İyi vatandaş olabilmek için öğrencilerin öğrenmesi veya yapması gerekenlere yönelik öğretmen görüşlerinin cinsiyete, kıdeme, hizmetiçi eğitime katılma durumlarına göre farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Vatandaşlık eğitimi planlamasında kaynakların önemine yönelik öğretmen görüşlerinin cinsiyete, kıdeme, fakültede vatandaşlık eğitimi alma durumu, eğitim durumu, hizmetiçi eğitime katılma durumuna göre farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Vatandaşlık eğitimi kapsamında öğretilen konuların önemine yönelik öğretmen görüşlerinin cinsiyete ve kıdeme göre farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Vatandaşlık eğitimi kapsamındaki konuların öğretiminde öğretmen öz-yeterliliklerinin cinsiyete, kıdeme ve hizmetiçi eğitime katılma durumlarına göre farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Öğrencilerin vatandaşlık eğitimi konularının ne kadarını öğrenmesine gerektiğine yönelik öğretmen görüşlerinin cinsiyete ve hizmetiçi eğitime katılma durumlarına göre farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenlerin vatandaşlık eğitimi kapsamında en sık soru-cevap tekniği kullandıkları ve kullanılan etkinliklerin eğitim, hizmetiçi eğitime katılma ve fakültede vatandaşlık eğitimi alma durumuna göre farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Daha etkili bir vatandaşlık eğitimi için öğretmenlerin en çok vatandaşlık eğitimi hakkında ayrıca verilecek eğitimlere ve uzmanların konu hakkında işbirliği yapmasına ihtiyaç duydukları sonucuna ulaşılmıştır. Vatandaşlık eğitimi değerlendirmesinde öğretmenlerin en çok sözlü katılım ve sözlü değerlendirme yöntemleri kullandıkları sonucuna ulaşılmıştır. Son olarak araştırma bulguları kapsamında çeşitli öneriler sunulmuştur.

Abstract:
The purpose of this study is to investigate teachers' views on citizenship education based on sex, seniority, educational level, the state of having received citizenship education at university, and the state of having undergone in-service training. This is an exploratory research as it is a first with its content and purpose. This is a descriptive study employing the survey model. The sample of the study consists of 280 teachers working at 20 Anatolian high schools selected from the central district and other districts of the Corum province of Turkey. The sample was determined through stratified sampling. To examine teachers' perceptions of citizenship and citizenship education, their professional readiness and training, and citizenship education practices in terms of certain variables, "Citizenship Education Scale", developed by Zaman (2006), was used. The data were analyzed through SPSS 15.00. Descriptive statistics (frequency, percentage, mean, standard deviation) were calculated first, and the features of distribution were revealed. T-test and analysis of variance were used for analyzing the differences based on demographic variables. According to the findings obtained, some of teachers' views on the way citizenship education is provided vary by gender, and teachers' views on citizenship education as a whole, the social aspect of citizenship education, and the position of citizenship education within the educational system vary by seniority. It was determined that public awareness is incorporated in citizenship education, whereas critical thinking, students' involvement in social activities, and the improvement of social values should be included in citizenship education. Teachers' views on what is taught at schools within the scope of citizenship education vary by educational level and the state of having undergone in-service training. The teachers think that the behaviors contained in the dimension of patriotic citizenship are very important for students to be good citizens. Teachers' views on what students need to learn or do to be good citizens vary by gender, seniority, and the state of having undergone in-service training. Teachers' views on the importance of resources for planning citizenship education vary by gender, seniority, the state of having received citizenship education at university, educational level, and the state of having undergone in-service training. Teachers' views on the importance of the subjects taught within the scope of citizenship education vary by gender and seniority. Teachers' self-efficacy for teaching the subjects contained in citizenship education varies by gender, seniority, and the state of having undergone in-service training. Teachers' views on how many subjects within citizenship education students should learn vary by gender and the state of having undergone in-service training. Teachers most frequently use the question-answer technique within the scope of citizenship education, and the activities employed by them vary by educational level, the state of having undergone in-service training, and the state of having received citizenship education at university. For a more effective citizenship education, teachers need additional trainings on citizenship education and experts' cooperation in this matter. Teachers mostly use oral participation and oral assessment for assessing citizenship education. Finally, various recommendations are put forward based on the findings.