Sorgun (Yozgat) bazaltlarının yapı taşı olabilirliğinin incelenmesi
Review on the possibilty of the use of Sorgun (Yozgat) basalts as building stone
Yazar: HATİCE BİLEN ATAY
Danışman: DOÇ. DR. ERSİN KOLAY
Yozgat Bozok Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Bazaltlar, doğada yaygın olarak bulunan volkanik kökenli kayaç grubundandır. Ülkemizde de geniş yayılım gösteren bazalt kayaçları çeşitli amaçlar için kullanılmaktadır. Bazaltların kullanılacak yapı yerlerine göre fiziksel ve mekanik özelliklerinin belirli sınır değerleri sağlaması gerekir. İnceleme alanı İç Anadolu Bölgesi'nde Yozgat İlinin Sorgun İlçesi doğusunda yer almaktadır. İnceleme alanında yer alan Alimpınar formasyonunu oluşturan Eosen yaşlı bazaltlar siyah koyu gri renkler gözlenir. Çalışma alanı ve çevresinde karasal iklim hakim olduğundan dolayı yapıtaşı olarak kullanılan malzemeler donma-çözünme etkisi altında kalmaktadır. Bu nedenle kayaçların başlangıçta uygun sınırlar içerisinde olan fiziksel ve mekanik özellikleri bu süreç sonunda bu sınırların dışına çıkabilmektedir. Bu tez kapsamında Sorgun civarında yer alan Eosen yaşlı bazaltların fiziksel ve mühendislik özellikleri incelenmiştir. Yapılan mineralojik incelemeler sonucunda bazaltların çoğunlukla afanitik dokuya sahip olduğu ve plajiyoklaz, olivin, piroksen minerallerinin hakim mineraller olduğu anlaşılmıştır. Bazaltların kuru yoğunluk, su emme, porozite, Los Angeles aşınma değerleri ve serbest basınç dayanımlarının ortalama değerleri kabul edilebilir sınırlar içindedir. Yapılan araştırmalar sonucunda Eosen yaşlı bazalt malzemesinin, alt yapı - üst yapı projelerinde kullanılması için istenen limit değerlerde kaldığı ve bu malzemenin projelerde kullanılmasının uygun olduğu anlaşılmaktadır. Bazı numunelerde gözeneklilik yüksek çıkmıştır. Gözenekliliğin artması bazaltların özellikle su ile temas edecek yapılarda kullanılması durumunda bölgeyi etkileyen donma-çözünme gibi fiziksel etkilerden daha fazla etkilenmesine sebep olacaktır. Bu durumda mevcut bazalt malzemesinin parçalanmasını ve zayıflamasını hızlandıracaktır.

Abstract:
Basalts are of volcanic origin rock group which is common in nature. Basalt rocks, which are widely distributed in our country, are used for various purposes. The physical and mechanical properties of the basalts according to the construction sites to be used must provide certain limit values. The study area is located to the west of Sorgun District of Yozgat Province in the Central Anatolia Region. The Eocene basalts, which form the Alimpınar formation in the study area, show black to dark gray color. Since the terrestrial climate prevails in and around the study area, the materials used as building blocks remain under the influence of freeze-thaw. Therefore, the physical and mechanical properties of the rocks, which were initially within the appropriate limits, may go beyond these limits at the end of this process. In this thesis, physical and engineering properties of Eocene basalts around Sorgun have been investigated. As a result of the mineralogical studies, it has been understood that basalts mostly have afanitic texture and the minerals are plagioclase, olivine and pyroxene minerals. The dry density, water absorption, porosity, Los Angeles abrasion values and the free compressive strength values of the basalts are within acceptable limits. Following researches indicate that Eocene basalt deposits corresponding desired treshold values, are suitable for substructure and superstructure projects and they are convenient to use in projects. Some samples had high porosity. Increased porosity will cause basalts to be more affected by physical effects, such as freeze-thaw, which affect the area, especially when used in structures that will contact water. In this case, it will accelerate the decomposition and weakening of the existing basalt material.