Orta öğretim coğrafya öğretim programlarının çevre boyutunun öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi (Muğla ili örneği)
Evaluation of the environmental dimension of secondary education geography education programs according to teachers' opinions (Mugla province example)
Yazar: ERSİN ATAR
Danışman: PROF. DR. NECDET AYKAÇ
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Coğrafya = Geography ; Eğitim = Education ; Sürdürülebilirlik = Sustainability ; Çevre = Environment

Özet:
Sanayi Devrimi sonrası giderek artan çevre kirliliği ve küresel iklim değişikliği insanlar ve diğer canlıların yaşamında kalıcı etkiler oluşturmaktadır. Çevre kirliliğinin nedenleri arasında suyun bilinçsizce kullanımı, sıvı, katı ve gaz bazlı atıklar, enerji üretiminde fosil yakıtlardan yararlanılması ve en önemlisi çevre kirliliğine neden olan asıl unsur olan insanların çevrenin sürdürülebilir kullanımı konusunda gerekli bilinç düzeyinde olmaması sayılabilir. Çevre kirliliğinin yan etkisi sayılabilecek küresel iklim değişikliği ise insan yaşamını ve biyoçeşitliliği olumsuz etkilemektedir. Bugün dünyanın birçok yerinde küresel iklim değişikliğinin oluşturduğu hasarlar geri dönüşü zor etkiler bırakmaktadır. Buzulların erimesi sonucu kutup ekosisteminin bozulması, aerosol miktarının azalarak kuraklığın tetiklenmesi, fosil yakıtların kullanımı sonucu oksijen ve karbon döngüsünün bozulması küresel iklim değişiminin etkilerinden birkaçıdır. Çevre bilincinin oluşması ve küresel iklim değişikliği ile mücadele sadece yaygın öğretim, medya kampanyaları, çevre örgütlerinin gönüllü çalışmaları ve uluslararası düzeyde gerçekleşen konferans ve sözleşmeler ile çözülebilecek ve kalıcılık sağlanabilecek bir süreç değildir. Çevre bilinci örgün öğretim içinde ele alınmalı ve insan ile çevre arasındaki karşılıklı ilişkiyi inceleyen coğrafya biliminin konusunu oluşturmalıdır. Ülkemizdeki coğrafya öğretim programlarında çevre konuları yer almaktadır. Ancak bu konuların zamanlaması, içeriği, yeterliliği, etkisi ve öğrencilerde istenilen düzeyde davranış değişikliği yaratma becerisi açısından değerlendirmeye ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çalışmada, öğretmenlerimizin coğrafya öğretim programlarındaki çevre konularını içerik açısından değerlendirmesi amaçlanmıştır. Öğretmenlerin, coğrafya öğretim
vi
programını içerik açısından değerlendirmesinin alanında önemli bir katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Temel nitel araştırma yöntemi kullanılarak gerçekleştirilen bu araştırmada, Muğla İli Ortaöğretim Kurumlarında görev yapan coğrafya öğretmenleri çalışma grubu olarak belirlenmiştir. Örneklem, ulaşılabilir örneklem kartopu tekniğiyle seçilmiştir. Araştırma sürecinde, öğretmenlerle yapılandırılmış görüşme formları kullanılarak görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Görüşme formunun hazırlanma aşamasında, öncelikle uzman görüşlerine başvurulmuş ve 9 sorudan oluşan bir form öğretmenlere uygulanmış ve test edilmiştir. Yapılan ön uygulama sonucunda öğretmenlerden gelen geri bildirimler doğrultusunda bir soru daha eklenmesine karar verilmiştir. Görüşme formunun son hali, uzman görüşleri de dikkate alınarak 10 soruluk bir form olarak hazırlanmıştır. Araştırmanın verileri, Muğla İli sınırları içindeki özel ve devlet okullarında 2022-2023 eğitim öğretim yılında görev yapan coğrafya öğretmenlerinden elde edilmiştir. Katılımcılar, gönüllülük esasına dayalı olarak görüşme formuna yanıt vermişlerdir. Araştırma sonuçları, içerik analizi yapılarak tema ve kodlar şeklinde tablolar halinde sunulmuş ve yorumlanmıştır. Araştırmada, "Coğrafya öğretim programında yer alan çevre konularının içeriği ve uygulamaları, öğrencilerin kalıcı bir çevre bilinci kazanmasında yeterli etkiye sahip midir?" sorusu üzerinde durulmuştur. Araştırma sonuçlarına göre, öğretmenlerin coğrafya öğretim programındaki çevre konularının içeriğini genel olarak yeterli buldukları ancak etkinlikler, performans çalışmaları ve uygulama alanının eksik olduğu, ayrıca zamanlamanın uygun olmadığı ve öğrenme ilkelerine uygun bir şekilde tasarlanmadığı görüşünde oldukları ortaya çıkmıştır. Ayrıca, çevre konusunda sürdürülebilir politikalar geliştiren ülkelerdeki çevre eğitimi süreçleri ile ülkemizdeki süreçler arasında belirgin farklar olduğu tespit edilmiştir. Bu doğrultuda, coğrafya öğretim programı içerisinde çevre eğitiminin etkili bir şekilde verilebilmesi için çeşitli öneriler geliştirilmiştir.
Anahtar kelimeler: coğrafya, çevre, eğitim, sürdürebilirlik, küresel ısınma.

Abstract:
After the Industrial Revolution, the increasing environmental pollution and global climate change have lasting effects on human and other living beings' lives. Among the causes of environmental pollution are unconscious water usage, liquid, solid, and gas-based waste, the use of fossil fuels in energy production, and most importantly, the lack of necessary awareness among humans, who are the main reason for environmental pollution, about sustainable use of the environment. Global climate change, which can be considered as a side effect of environmental pollution, negatively affects human life and biodiversity. Today, damages caused by global climate change in many parts of the world leave irreversible impacts. Some of the effects of global climate change include the disruption of polar ecosystems due to the melting of glaciers, triggering droughts by decreasing aerosol amounts, and the disruption of the oxygen and carbon cycle due to the use of fossil fuels. The formation of environmental awareness and the fight against global climate change cannot be achieved solely through widespread education, media campaigns, voluntary efforts of environmental organizations, and international conferences and agreements; it should be a part of formal education and should constitute the subject of geography science, which examines the mutual relationship between humans and the environment. Environmental topics are included in the geography curriculum in our country. However, there is a need to evaluate these topics in terms of timing, content, adequacy, impact, and the ability to create the desired level of behavioral change in students. This study aims to evaluate the content of environmental topics in the
viii
geography curriculum by our teachers. It is believed that the evaluation of the geography curriculum by teachers in terms of content will make a significant contribution to the field. In this research, geography teachers working in secondary schools in Muğla Province were selected as the study group. The sample was determined using the accessible sample snowball technique. During the research process, structured interview forms were used to conduct interviews with teachers. In the preparation stage of the interview form, firstly, expert opinions were consulted, and a 9-question form was applied to six geography teachers in the vicinity and tested. As a result of the pilot study, it was decided that an additional question needed to be added based on the feedback from teachers. The final version of the interview form was prepared as a 10-question form by also taking expert opinions into account. The data of the study were obtained from geography teachers working in private and state schools in Muğla Province during the 2022-2023 academic year. Participants responded to the interview form on a voluntary basis. The research results were presented and interpreted in tables as themes and codes through content analysis. The study focused on the question, "Do the content and applications of environmental topics in the geography curriculum have a sufficient impact on students to gain a lasting environmental consciousness?" According to the research results, teachers generally found the content of environmental topics in the geography curriculum sufficient; however, they believed that the activities, performance studies, and application areas were lacking, and the timing was inappropriate, not designed in accordance with learning principles. Additionally, it was observed that there were significant differences between the environmental education processes carried out in countries developing sustainable policies on the environment and the processes in our country. Accordingly, various recommendations have been developed for the effective delivery of environmental education within the geography curriculum.
Keywords: Geography, environment, education, sustainability, global warming.