Ahmed Yesevî, Yunus Emre ve Şah İsmail Hatâyî'nin şiirlerinin karşılaştırmalı olarak incelenmesi
Comparative analysis of the poems of Ahmed Yesevi, Yunus Emre and Shah Ismail Hatayi
Yazar: VOLKAN KARA
Danışman: PROF. DR. ALİ KAFKASYALI
Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Karşılaştırmalı Edebiyat = Comparative Literature ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Türk tasavvuf edebiyatı, Türk edebiyatının en mühim cereyanlarından biridir. 12. yüzyıldan itibaren tekkeler çevresinde gelişen bu edebiyat İslamiyet öncesi Türk kültürü, âdeti, inanışı ve geleneklerini İslam dininin getirdiği uhrevi düşünce ile harmanlamıştır. Ahmed Yesevî, Yunus Emre ve Şah İsmail Hatâyî Türk tasavvuf edebiyatının tesiri yüksek şairlerindendir. Bu çalışmanın amacı Yesevî, Yunus ve Hatâyî'nin şiirlerini muhteva açısından karşılaştırarak ortak, benzer ve farklı yönlerini tespit etmektir. Şiirlerin karşılaştırmalı bir şekilde incelenmesi, hem bu edebiyat cereyanının müstakil mevcudiyetini anlamlandırmayı, hem de müşterek meselelerin gün yüzüne çıkarılmasını amaç edinmektedir. Bu bağlamda çalışmanın ilk bölümünde tezde kullanılan karşılaştırmalı edebiyat metodunun ortaya çıkış süreci ve Türk edebiyatına intikali ile şuan ki durumu hakkında bilgi verilmiş, daha sonra da bu metodun nasıl uygulandığı izah edilmeye çalışılmıştır. İkinci bölümünde Türk tasavvuf edebiyatının hüviyetini kavrayabilmek adına tasavvuf ve edebiyat kavramları üzerinde durulmuş ve bu kavramların birleşiminden doğan edebiyatın oluşum süreci ve tarihçesinden bahsedilmiştir. Daha sonra Türk tasavvuf edebiyatının umumi şekil özellikleri kısaca ele alınmıştır. Üçüncü bölümde Ahmed Yesevî, Yunus Emre ve Hatâyî'nin yaşamları müstakil olarak ele alınmış, sanatları üzerinde durulmuş ve devirlerindeki sosyal ve siyası durum irdelenmiştir. Dördüncü bölümde ise bu şairlerin şiirleri önceden belirlenmiş ölçütler çerçevesinde karşılaştırılarak bu ölçütlerin ortak, benzer ve farklı yönleri ortaya çıkarılmıştır.

Abstract:
Turkish Sufi literature is one of the most important currents of Turkish literature. The literature, which has delevoped around lodges since the 12th century, has blended pre-Islamic Turkish culture, customs, beliefs and traditions with the otherwordly thought brought by the religion of Islam. Ahmed Yesevî, Yunus Emre and Shah İsmail Hatayi are poets with high influence of Turkish Sufi literature. The aim of this study is to compare the poems of Yesevî, Yunus and Hatayî in terms of content and to determine their common, similar and different aspects. The comparative analysis of the poems aims both to make sense of the independent existence of this literary current and to bring the common issues to light. In this context, in the first part of the study, information was given about the emergence of the comparative literature method used in the thesis, its transfer to Turkish literature and its current situation, and then it was tried to explain how this method was applied. In the second part, in order to understand the identity of Turkish Sufi literature, the concepts of sufism and literature are emphasized and the formation process and history of literature arising from the combination of these concepts are mentioned. Then, the general form features of Turkish Sufi literature are briefly discussed. In the third part, the lives of Ahmed Yesevî, Yunus Emre and Hatayi are discussed individually, their arts are emphasized and the social and political situation in their era is examined. In the fourth part, the poems of these poets were compared within the framework of predetermined criteria and the common, similar and different aspects of these criteria were revealed.