Antroposen Çağı'nda çevirinin rolü: Antitürcü yaklaşım ve müdahil çeviri
The role of translation in the Age of Anthropocene: Anti-speciesist approach and intervening translation
Yazar: FULYA MARMARA
Danışman: PROF. DR. Z. EMİNE BOGENÇ DEMİREL
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Batı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Mütercim Tercümanlık (Fransızca) Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation
Dizin: Antitürcülük = Antispeciesism ; Antroposen Çağ = Anthropocene Age ; Cehalet = Ignorance ; Çeviri = Translation ; Çeviri sosyolojisi = Sociology of translation

Özet:
Bu çalışma, kadınlar ve hayvanlar üzerinde kurulan ortak tahakküm ile benzer işleve
sahip olan cehaletin kültürel üretimi sürecinde çevirinin farklı katmanlarını ele aldı.
Ayrıca, biyodemokratik bakış ihtiyacını ön plana çıkaran ve Antroposen Çağı olarak
adlandırılan güncel tarihsel dönemeçte çeviribilimin cehaleti yapılandıran süreçleri
tersine çevirme potansiyelini araştırdı. Bu doğrultuda Çeviri Sosyolojisi ekseninde
Michael Cronin'ın önerdiği Ekoçeviri (2017) kavramı benimsenerek disiplinlerarası
bir çalışma yürütülmüştür. Cehaletin muhtemel tanımları yapıldıktan sonra kavram
meta düzeyde tartışıldı. Ardından biri olmadan diğeri var olamayan cehaletin kültürel
üretimi ve ortak tahakküm ele alınarak, bunları mümkün kılan mekanizmalar ortaya
kondu. Bu mekanizmaların dillerarası, diliçi, türlerarası çeviri bağlamlarında hayvana
yönelik ortaya çıkışı ve toplumsal karşılıkları incelendi. Bu amaçla, Cronin'in bakış
açısına ek olarak Robert N. Proctor'ın Agnotology (2008), Carol J. Adams'ın Sexual
Politics of Meat (1990), Edgar Morin'in Pensée écologique (2016) kavramlarından
yararlandık. Toplumsal, dilsel ve tarihsel örneklere başvurarak, bizi çevreleyen
yaşamla ilişkimizde yaşanacak devrimsel bir değişimin ancak hayvanların sesini
duyulur kılan bir çeviri anlayışı ile mümkün olduğunu ortaya koymayı denedik.
Cronin'ın çeviribilimin sorumluluk alanında gördüğü türlerarası aracılığa dair
düşüncesi antitürcülükle bağdaştırılmış, insan ve insan olmayan arasındaki
bağlantılılık yine Morin'in, Adams'ın ve Proctor'ın ilişkisellikleri ortaya koyma ve
unutulanın bilgisini hatırlama kavramlarıyla örtüşmüştür. Antitürcü farkındalıkla
çeviri süreçlerini yürüten ve bunun doğal bir sonucu olarak çeviriye etik-empatik bir
bakış açısı sağlayan çeviri Müdahil Çeviri olarak adlandırılmıştır. Bu anlayışı takip
eden araştırmacılar ve çevirmenler çok daha kapsayıcı yeni bir hümanizmin öncüleri
olarak görülebilirler.

Abstract:
This study addressed different layers of translation in the cultural production of
ignorance which has similar function as linked oppression of women and animals. It
also explored Translation Studies' potential to reverse the processes structuring
ignorance which emerge in the current historical juncture— the so-called
Anthropocene Epoch — which has brought the need of biodemocratic perspectives to
the fore. Accordingly, we carried out an interdisciplinary study in the context of
Sociology of Translation by adopting the concept of eco-translation as was proposed
by Michael Cronin (2017). After defining "ignorance" with its different aspects, we
tried to understand the concept at the meta level. Then, the common mechanisms of
the cultural production of ignorance and the intersecting and overlapping
dominations, one of which cannot exist without the other, were revealed. We then
studied the emergence of these mechanisms and their social counterparts in
interlingual, intralingual, and interspecies translation contexts. For this purpose, we
benefited from Robert N. Proctor's Agnotology (2008), Carol J. Adams' Sexual
Politics of Meat (1990), Edgar Morin's Pensée écologique (2016) in addition to
Cronin's perspective. By referring to social, linguistic and historical examples, we
tried to demonstrate that a revolutionary change in our relationship with the life
surrounding us is only possible with a concept of translation that makes the voice of
animals heard. The horizon of 'inter-species mediation responsibility' that Cronin
opens up for translation studies, has been associated with antispeciesm and besides,
the inter-connectedness between human and non-human coincides with Morin's,
Adams' and Proctor's concepts of revealing the relatedness and remembering the
knowledge of the forgotten. The translation displaying antispeciest awareness, thus
providing ethical-empathic perspectives in the context of eco-translation was called
Intervening Translation. Researchers and translators following this understanding
might be seen as pioneers of a new humanist understanding which would be much
more inclusive.