Turist broşürleri ve rehber kitaplarda İstanbul imgesi
Image of Istanbul in tourist brochures and guidebooks
Yazar: MEHTAP BALIK KAYA
Danışman: PROF. DR. GÜREL ÇETİN ; DOÇ. DR. NİSBET GAMZE TOKSOY
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Turizm = Tourism
Dizin: Kültürel turizm = Cultural tourism ; Şehir turizmi = City tourism

Özet:
Bu tezde TC Kültür ve Turizm Bakanlığı ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından yayınlanan turistik İstanbul broşürleri rehber kitapları incelenmiştir. Bu çalışmanın amacı, İstanbul broşürlerindeki ve rehber kitaplarındaki fotoğraflar aracılığıyla resmi makamların tarafından yaratılmış İstanbul'un görsel imgesini analiz etmektir. Turist bakışı kavramı üzerinden İstanbulun görsel imgesinin tartışıldığı bu çalışmada broşür ve rehber kitaplar en uygun materyaller olarak görülmüştür. Turistlerin büyük oranda farklı olanı aradıkları ve çağdaş turizm endüstrisinin bu yaklaşım üzerinden örgütlendiğini ifade eden turist bakışı kavramı sadece turistin gördüğü şey anlamına gelmemektedir. Turist bakışı kavramı, hem turistlerin neyi görmeleri gerektiğini hem de destinasyonların nasıl görünmesi gerektiğini belirleyen bir ekonomik ve sosyal ağlar bütününü içermektedir. Bu yönüyle turistlere gidecekleri yerlerde neleri görmeleri gerektiğini belirten araçlardan biri olarak rehber kitaplar ve turist broşürleri de turist bakışı kavramına dâhildirler. Bu bağlamda bu tezin birinci kısmında günümüzdeki turizm ve turist kavramlarının nasıl geliştiği, boş zaman algısının nasıl şekillendiği ve turist bakışının ne olduğu açıklanmıştır. İkinci bölümde gerçekliğin kurgulanmasında en etkili araçlardan biri olan fotoğraf konu edilmiştir. Üçüncü bölümde kent düzenlenirken turizmin ne denli etkili olduğunu anlamak, turistlerin kentte neleri göreceğinin belirlenmesinde nasıl bir rol oynadığını anlamak amacıyla İstanbul için yapılan imar planları ve turizm politikaları incelenmiştir. Son bölümde ise temsil sisteminin birer örnekleri olan broşürlerin analizinde Stuart Hall'ün geliştirdiği temsil analizinden faydalanılmıştır. Temsil analizi, göstergebilim ve söylem analizini kullanarak oluşturulmuş bir analiz yöntemidir. Broşürleri oluşturmadaki amaç, İstanbul gibi büyük bir kentte neyin turistik, neyin görülmeye değer olduğuna dair bir bağlam yaratmaktır. 1927 ile 2020 yılları arasında belediye ya da bakanlık tarafından basılan 22 turistik broşürde toplamda 1352 fotoğraf incelenmiştir. İnceleme sonucunda broşürlere hakim olan bir ana tema açıkça görülmektedir: "İstanbul: Doğu ile Batı Arasındaki Köprü". Bu ana tema ise iki alt temadan oluşmaktadır: oryantalist tema ve modern cumhuriyet teması.

Abstract:
In this thesis, touristic Istanbul brochures published by the Ministry of Culture and Tourism and Istanbul Metropolitan Municipality were examined. The aim of this study is to analyze the visual image of Istanbul created by the official authorities through the photographs in the Istanbul brochures. In this study, in which the visual image of Istanbul is discussed through the concept of tourist gaze, brochures and guide books are seen as the most appropriate materials. The concept of tourist gaze, which states that tourists are largely looking for what is different and that the contemporary tourism industry is organized through this approach, does not mean only what the tourist sees. The concept of the tourist gaze includes a set of economic and social networks that determine both what tourists should see and how destinations should look. In this respect, guidebooks and tourist brochures are also included in the concept of tourist gaze, as one of the tools that indicate what tourists should see in the places they will go. In this context, in the first part of this thesis, how the concepts of tourism and tourist develop today, how the leisure time perception is shaped and what the tourist view is are explained. In the second part, photography, which is one of the most effective tools in the construction of reality, is discussed. In the third chapter, the zoning plans and tourism policies for Istanbul are examined in order to understand how effective tourism is while the city is being organized, and how tourists are organized to see what they see in the city. In the last section, the representation analysis developed by Stuart Hall was used in the analysis of the brochures, which are examples of the representation system. Representation analysis was created using semiotics and discourse analysis. The purpose of creating the brochures is to create a context for what is touristic and what is worth seeing in a big city like Istanbul. A total of 1352 photographs were examined in 22 touristic brochures published by the municipality or the ministry between 1927 and 2020. As a result of the examination, it was seen that a main theme that dominates the brochures is Istanbul: the Bridge Between East and West. This main theme consists of two sub-themes: orientalist theme and modern republic theme.