Döviz kuru-dış ticaret ilişkisinin Türkiye için analizi
Analysis of the exchange rate-foreign trade relationship for Turkey
Yazar: EDANUR ERGÜN
Danışman: PROF. DR. YUSUF BAYRAKTUTAN
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İkt. Gelişme ve Uluslararası İkt. Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Döviz = Foreign exchange ; Döviz kuru = Exchange rate ; Döviz kuru politikaları = Exchange rate policies ; Döviz kuru sistemleri = Exchange rate systems ; Ticaret = Trade ; Ticaret politikaları = Trade policies ; Türk ekonomisi = Turkish economy ; Uluslararası ticaret = International trade ; İhracat = Export

Özet:
Yurt içi kaynaklar ve üretim, hiçbir ülkede, vatandaşların ihtiyaç ve isteklerini 
karşılamak için yeterli olmadığından, dış ticaret evrensel bir zorunluluktur. İhracat ve 
ithalat, birçok başka değişken yanında döviz kurundan da etkilenmektedir. Zira 
ulusal para biriminin yabancı para birimleri karşısında değer kazanması ya da 
kaybetmesi, ticarete konu olan malların fiyatını ve talebin fiyat esnekliğine bağlı 
olarak ihracat ve ithalat düzeyini etkilemektedir. Öte yandan, dış ticaretin de içinde 
yer aldığı uluslararası işlemlerin sonucu olan döviz gelir ve harcamaları da döviz 
kurunu etkileyen hususlardan biridir. İktisat literatüründe farklı araştırma ve 
analizlere konu olan döviz kuru ve dış ticaret ilişkisi, Türkiye açısından da güncel bir 
nitelik arz etmektedir.
Bu çalışmanın temel amacı, 2013:Q1-2021:Q12 dönemine ilişkin Türkiye'de 
döviz kuru ve dış ticaret ilişkisini incelemektir. Reel döviz kuru, ihracat, ithalat ve 
faiz oranı olmak üzere dört değişkenin yer aldığı bir ekonometrik model 
geliştirilirken, analiz için aylık zaman serisi verileri kullanılmıştır. Değişkenler 
arasındaki eşbütünleşme ilişkisinin belirlenmesi için ARDL yaklaşımından 
yararlanılmıştır. Ampirik sonuçlar, reel döviz kuru ile açıklayıcı değişkenler arasında 
uzun dönemli bir ilişkinin var olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca yapılan ARDL 
eşbütünleşme testi ile uzun vadede ihracatın reel döviz kuruna negatif, faiz oranının, 
kısa dönemde, reel döviz kuruna pozitif bir etkisi olduğu tespit edilmiştir. Analiz 
bulgularından hareketle, Türkiye ihracatı için verimliliği arttırıcı önlemlere ağırlık 
verilmesi ve dışa bağımlılığı azaltmak üzere, mümkün olan sektörler için yurtiçi 
üretimin geliştirilmesi önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Döviz Kuru, İthalat, İhracat, Faiz Oranı, ARDL

Abstract:
Foreign trade is a universal necessity, since domestic ressources and 
production are not sufficient to satisfy the needs and desires of citizens in any 
country. Exports and imports depend on the exchange rates as well as many other 
variables. The increase or decrease in the value of the national currency against 
foreign currencies affect the price of goods and the export-import levels depending 
on the price elasticity of demand. On the other hand, foreign exchange revenues and 
expenditures resulting from international operations in which foreign trade takes 
place are also among the factors affecting exchange rates. The relationship between 
exchange rates and foreign trade studied by many different researches in economics 
literature is also a subject of current debates in Turkiye.
The main aim of this study is to examine the relationship between exchange 
rates and foreign trade in Turkiye for the 2013:Q1-2021:Q12 period. A model 
including four variables, namely real exchange rate, export, import and interest rate 
is formed. For the estimation of the model, montly time series data are used. The 
ARDL approach is used to determine the relationship between variables. Empirical 
findings indicate that there is a long-term relationship between real exchange rates 
and independent variables used. With the ARDL cointegration test a long-term 
negative effect of export, and a short-term positive effect of the interest rate on real 
exchange rates were determined. As a policy outcome of the findings, measures 
aiming to increase productivity for Turkish exports, and improving domestic 
production in certain sectors in order to reduce external dependency are 
recommended.

Key Words: Exchange Rate, Import, Export, Interest Rate, ARDL