Bilişsel yetenek, kişilik ve cinsiyet özelliklerinin liderin ortaya çıkışı üzerindeki etkisinin incelenmesi
The effects of cognitive ability, personality and sex on leader emergence: An empirical study
Yazar: ENGİN BALLI
Danışman: YRD. DOÇ. DR. İLKNUR ÖZALP TÜRETGEN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Bilişsel yetenek = Cognitive ability ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Liderler = Leaders ; Liderlik = Leadership ; Örgütsel psikoloji = Organizational psychology

Özet:
Bu araştırmanın amacı bilişsel yetenek, kişilik ve cinsiyet özelliklerinin liderin ortaya çıkışı üzerindeki etkisini, önceki araştırmaların yapıldığı Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada gibi ülkelerden farklı kültürel özelliklere sahip olan Türkiye'de incelemektir. Araştırma kapsamında, değişken ve model yönelimli yaklaşımların benimsendiği iki ayrı laboratuvar çalışması yürütülmüştür. Model yönelimli yaklaşımın benimsendiği birinci çalışmada, katılımcılar cinsiyetlerine ve kişilik özelliklerine ilişkin ölçümlerin medyanlarına göre kategorilere ayrılmış ve 4 kişiden oluşan gruplara random olarak atanmışlardır. Her grup yapıyı harekete geçirme türünde bir görev üzerinde lidersiz grup tartışmalarına katılmıştır. Görevin tamamlanmasının ardından katılımcılar diğer grup üyelerini liderlik açısından değerlendirmişlerdir. Birinci çalışmanın sonuçları, yapıyı harekete geçirme türündeki görevde öz etkinliğin liderin ortaya çıkışını yordadığını, kendini ayarlama, dominantlık ve cinsiyetin yordayıcı etkisinin olmadığını göstermiştir. Değişken yaklaşımının benimsendiği ikinci çalışmada bilişsel yetenek, beş faktör kişilik özellikleri, kendini ayarlama, öz etkinlik, dominantlık ve cinsiyetin liderin ortaya çıkışı üzerindeki etkisi yapıyı harekete geçirme ve ilgi gösterme türündeki görevlerde araştırılmıştır. Sonuçlar yapıyı harekete geçirme türündeki görevde kendini ayarlama, dışadönüklük, sorumluluk ve öz etkinliğin, ilgi gösterme türündeki görevde kendini ayarlama ve bilişsel yeteneğin liderin ortaya çıkışını yordadığını göstermiştir. Sonuçlar dominantlık, gelişime açıklık, duygusal denge ve cinsiyet gibi farklı kültürlerde liderin ortaya çıkışını yordayan özelliklerin, Türk örnekleminde liderin ortaya çıkışını yordamadığını ortaya koymuştur. Bu araştırma liderin özelliklerinin liderin ortaya çıkışında önemli miktarda varyansı açıklayan yararlı bir model oluşturduğunu ortaya koymuş ve özelliklerin liderin ortaya çıkışının önemli bileşenleri olduğu görüşünü desteklemiştir.

Abstract:
The purpose of this research is to study the effects of cognitive ability, personality and sex on leader emergence in Turkey which has different cultural characteristics from countries in which early researches have been conducted, such as U.S. and Canada. Two separate laboratory studies that followed pattern-oriented approach and variable-approach, were performed in this research. In the first study, which followed the pattern oriented-approach, participants were classified by their sex and median-split of their personality scores and appointed to the groups randomly. Each group participated in a leaderless group discussion on an initiating-structure task. After completing the task, each participant was asked to evaluate his/her group members? leadership. Results showed that in initiating structure task, only self-efficacy predicted leader-emergence, whereas self-monitoring, dominance and sex didn?t. In the second study, which followed the variable-approach, the effects of cognitive ability, big-five personality traits, self-monitoring, self-efficacy, dominance and sex were studied on leader emergence in an initiating-structure and a consideration tasks. Results indicated that, self-monitoring, extroversion, conscientiousness and self-efficacy and also self-monitoring and g were predictors of leader-emergence for initiating-structure and consideration tasks, respectively. Results indicated that some of the traits, like dominance, openness to experience, emotional stability and sex, which predicted leader-emergence in different cultures, weren?t valid predictors of leader-emergence in Turkish sample. This research indicated that leader traits formed a useful model to explain considerable amount of variance in leader-emergence and supported the idea that traits are important components of leader-emergence.