Venedik Bienali'nde sanat-mimarlık eşlemesi ve mekansal pratik olarak ambiente
Art-architecture coupling in Venice Biennale and ambiente as spatial practice
Yazar: BİLGE BERİL KAPUSUZ BALCI
Danışman: PROF. DR. ESİN BOYACIOĞLU ; PROF. DR. AYŞEN SAVAŞ SARGIN
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi, Teorisi ve Eleştirisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Sergiler, sanat ve mimarlığın konvansiyonel yapma ve düşünme biçimlerinin ötesinde söylemsel alanlar olarak tezin araştırma alanını tarif etmekte; '60lardan günümüze dek disipliner sınırları genişleten bir edim olarak 'sergi (için) yapma' pratiği ise disipliner kavramlara, süreçlere ve tekniklere yassı bir düzlemde eş varlık statüsü atfetmektedir. Tezin araştırma alanı için belirleyici olan sanat ve mimarlık ilişkisi, sergi bağlamında 'sanat-mimarlık eşlemesi' olarak ifade bulmuştur. Venedik Bienali'nde mimarlık ve görsel sanatların bağımsız sergilerinde sanatçılar ve mimarların yer değiştirmesi ve küratöryel pratik biçimlerinin mekansallığı üzerinden benzeşimi tespit edilerek, Bienal'in bugününden geçmişine bir bakışla sanat-mimarlık eşlemesinin görünür olduğu tarihsel durakların izi sürülmüştür. Bu sorgulama, araştırmayı Görsel Sanatlar ve Mimarlık Bölümü tümleşikliğinde gerçekleşmiş ve genel teması 'ambiente' kavramı ile kurgulanmış olan 1976 Bienali'ne yönlendirmiştir. Venedik Bienali'nin içinde bulunduğu konjonktürdeki kültürel, sosyal ve politik krizle ilişkili olarak yeniden yapılanma sürecini başlatan ve mimarlığın ilk kez kurumda yer bulduğu 1968 Bienali ve 1976'daki 'Yeni' Bienali tasarlayan dört yıllık planın kapsamında 1975'te gerçekleşmiş sergiler, sanatçılar ve mimarların eş etkinlik gösterdiği diğer tarihsel duraklardır. Venedik Bienali'nin tarihselliğinden getirilen, İtalyanca'dan Türkçe'ye çevrildiğinde "çevre", "yerleştirme", "ortam" "oda" gibi çoklu anlamları kapsayacak Türkçe bir sözcük olmaması sebebiyle teze olduğu gibi aktarılan 'ambiente', güncel sergilerdeki mekanın deneyimlenebilir ve izleyiciyi çevreleyen gerçekliğine dayalı biçimleri yeniden okumanın bir aracı olarak önerilmiştir. Bienal'i kendi otonom bütünlüğü içinde yeniden değerlendirebilmek için materyal semiyotik bir yaklaşım olan Bruno Latour'un Aktör-Ağ Teorisi'nin (ANT) söz dağarcığı ve yöntemi araçsallaştırılmıştır. Bienal'in tarihsel sergileri ANT'a referansla, "aktör" ve "aktantların" ilişkilenmelerinden meydana gelen "nesnemsiler" olarak ambienteler aracılığıyla materyal ilişkilerin inşa edildiği aktör-ağlar olarak tanımlanmıştır. Venedik Bienali Tarihsel Arşivleri'nden (ASAC) elde edilmiş özgün yazınsal ve görsel materyal aracılığıyla, tarihsel sergilerin geçici, edimsel ve oluşsal süreçlerine erişilmiş; Bienal'in başka bir tarihsel anlatısını inşa eden ilişkisel ağların haritaları çıkarılmıştır. Neredeyse küratöryel bir tavır ve araştırma yönteminin getirdiği olumsallıkla, arşiv araştırmasıyla görünür olan materyalitesi üzerinden tarihsel bir iş, günümüzde üretilmiş başka bir işle yan yana getirilmiş, tezin üretmesi olası çok sayıda kompozisyondan yalnızca biri üzerinden ambientenin günümüzdeki yeniden inşası tartışılmıştır.

Abstract:
Exhibitions, as discursive fields beyond art and architecture's conventional ways of making and thinking, outlines research area of the thesis. The practice of 'making (for) exhibition' that has been expanding disciplinary fields since late 1960s attributes disciplinary concepts, processes and techniques an analogous status on a flat ontology. The interrelation of art and architecture, which has been decisive for the field of research, found its expression by the 'art-architecture coupling'. By the synopsis of the displacement of artists and architects via curatorial practices and resemblance of their spatial practices in the autonomous bodies of architecture and visual art exhibitions of Venice Biennale, the thesis presents a view of the Biennale in order to trace historical moments where art-architecture-couplings became visible. This questioning led the research to its first historical instance in 1976 when the Biennale was realized under the integrated sectors of Visual Arts and Architecture and organized around the general theme "ambiente". 1968 Biennale, which marked the beginning of the institution's remodeling period due to the conjunctural cultural and socio-political crisis, and the exhibitions realized in 1975 within the quadrennial that projected the New Biennale of 1976, were highlighted as other historical instances. 'Ambiente' was recalled from the historicity of the Biennale and transferred as the original Italian term since there exist no Turkish word  proper to multiple meanings of the term, such as "çevre" (environment), "yerleştirme" (installation), "ortam" (ambience) and "oda" (room). Ambiente is presented as an instrument to re-read forms based on the experiential and environing literality of the space. Bruno Latour's material semiotic approach, Actor-Network Theory (ANT) with its terminology and method, are instrumentalized in order to reconsider the Biennale as an autonomous entity. The '68, '75 and '76 exhibitions are defined as actor-networks in which ambientes -as "quasi-objects" composed of the interactions and material relations of "actors" and "actants". Temporal, performative and processual operation of the historical exhibitions are accessed and mapped through the agency of the original textual and visual material achieved from the Historical Archives of Venice Biennale (ASAC) to build another historical narrative of the Biennale. In almost a "curatorial manner" and a "contingent" way, a historical work –of which the archival research made its materiality visible- is re-assembled with another recent work, as one single "composition" among many others this research would possibly generate; so that current re-construction of ambiente could be discussed.