Uluslararası Hukukta deniz haydutluğu yargılamaları ve yargı yetkisi
Maritime piracy prosecutions and jurisdiction under international law
Yazar: FERHAT ALTUNDAĞ
Danışman: PROF. DR. YAŞAR GÜRBÜZ
Harp Akademileri Komutanlığı / Stratejik Araştırmalar Enstitüsü / Harp/Harekât Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Hukuk = Law ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Askeri müdahale = Military intervention ; Deniz güvenliği = Maritime safety ; Deniz hukuku = Law of the sea ; Haydutlar = Piracys ; Korsanlar = Implications ; Somali = Somalia ; Uluslararası Hukuk = International Law ; Yargılama = Judgement ; Yargılama hakkı = Jurisdiction

Özet:
Denizde işlenen en eski suçlardan biri olan deniz haydutluğu uluslararası toplumun denizde adaleti sağlama gayretlerinin başından beri evrensel yargı yetkisine tabi olmuştur. Deniz haydutluğunun çağlar boyunca değişik şekillerde devam eden uzun soluklu varlığına rağmen, uluslararası hukukta kodifikasyon süreci Harvard Araştırma Grubunun 1932'deki çalışmalarıyla başlamış, 1958 Cenevre Açık Denizler Sözleşmesiyle devam etmiş ve yarım yüzyıl sonunda 1982 tarihli Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesiyle son bulmuştur. Uluslararası toplumun tarihi bir olgu olarak gördüğü deniz haydutluğu 21'inci yüzyılda denizde işlenen karmaşık bir suç olarak yeniden ortaya çıkmış, dünyanın en kritik deniz ticaret yollarından biri olan Somali açıklarındaki büyük artışla dünya gündeminin temel konularından biri hâline gelmiştir. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararlarına istinaden NATO, AB ve CMF bünyesinde çok uluslu deniz kuvvetleri unsurları Somali açıklarında deniz haydutluğu ile mücadelede görevlendirilmiştir. Askerî harekât ile deniz haydutluğunun bastırılmasında önemli başarılar kazanılsa da yakalanan şüpheliler etkili bir hukuki çerçevenin yokluğunda çoğu olayda adalet karşısına çıkmadan serbest bırakılmış, bu durum "yakala ve bırak" olarak anılan uygulamayı ortaya çıkarmıştır. Deniz haydutluğu şüphelilerinin yargılanmamaları deniz haydutluğu ile mücadele faaliyetlerini sekteye uğratan önemli bir sorun hâline gelmiş, uluslararası toplumu soruna uygulanabilir çözümler aramaya sevk etmiştir.

Bu tez ilk olarak uluslararası teamül hukukunda ve andlaşmalar hukukunda deniz haydutluğu tanımlarına yer vererek deniz haydutluğunun kodifikasyon sürecini ele almaktadır. Müteakiben BMDHS tanımı kapsamında suçun unsurları detaylı olarak incelenmekte, BMDHS ile belirlenen deniz yetki alanları açıklandıktan sonra bu deniz alanlarının hukuki rejimine yönelik bayrak devleti, kıyı devleti ve liman devleti yargı yetkisi ortaya koyulmaktadır. Daha sonra devletlerin ülke dışında yargı yetkisi tesis etmelerine imkân sağlayan yargı yetkisi ilkeleri ele alınarak deniz haydutluğu ile evrensellik ilkesi arasındaki yakın ilişki incelenmektedir. Uluslararası hukukta deniz haydutluğuna ilişkin hukuki çerçeveye yer verildikten sonra deniz haydutluğu yargılamalarında karşılaşılan sorunlar ve uluslararası toplumun sorunları gidermeye yönelik gayretleri ortaya koyulmakta, Somali örneğinde devletlerin bugüne kadar gerçekleştirdiği deniz haydutluğu yargılamaları incelenmektedir. Müteakiben uluslararası deniz haydutluğu mahkemesi dâhil olmak üzere deniz haydutluğu şüphelilerinin etkili şekilde yargılanmalarına yönelik alternatifler ele alınmaktadır. Nihayet uluslararası insan hakları hukuku bağlamında deniz haydutluğu yargılamaları incelenmektedir.

Abstract:
Maritime piracy, one of the oldest crimes committed at sea, have come under the universal jurisdiction since the very beginning of international community's attempts to secure international justice at sea. Despite maritime piracy's long-lasting existence in different forms through ages, codification process under international law had begun lately with Harvard Research Groups efforts in 1932, followed by Geneva Convention on the High Seas in 1958, and through nearly a half century, finalized by United Nations Convention on Law of the Sea in 1982. Once considered by international community as an historical concept, piracy has reemerged in 21st century as a sophisticated maritime crime and became one of the main topics at world's agenda, particularly with the great upsurge of piratical incidents off the coast of Somalia, one of the most crucial main shipping lanes. Acting under UNSC resolutions, unprecedented multi-national naval forces under the auspices of NATO, EU and CMF were deployed off the coast of Somalia to fight piracy. Although military response has achieved great success to disrupt piracy attacks, in the absence of effective international legal framework, in most instances persons suspected of piracy were simply released by naval forces after their capture without facing justice, generated so called "catch and release" practice. Failure to prosecute piracy suspects became a major problem undermining counter piracy efforts and prompted international community to bring applicable solutions.

This thesis initially analyses the codification process of maritime piracy, including definitions of piracy under international customary law and treaty law. Then it works through the elements of crime according to UNCLOS definition. After having explained maritime jurisdiction zones as defined by UNCLOS, it gives an explanation about legal regime of maritime zones under jurisdiction of flag state, coastal state and port state. Then it sets up a brief explanation about jurisdiction principles, those enabling states to exercise extra-territorial jurisdiction under international law, along with the close relationship between piracy and universality principle. After having introduced international legal framework governing maritime piracy, it highlights legal obstacles to piracy prosecutions and international community's efforts to overcome these obstacles, it analyses piracy trials conducted by states to date regarding piracy off the coast of Somalia. Then it discusses possible options to effectively prosecute persons suspected of piracy, including an international piracy tribunal. Eventually, it analyses piracy prosecutions within the context of international human rights.