Vâkıʻâtu Hüdâyî'nin I. (18 Şaban 985-25 Zilkâde 985) ve II. ciltlerinin tahlîl, tahkîk ve incelemesi /
Yazar: MUSTAFA NALBAT
Danışman: PROF. DR. VAHİT GÖKTAŞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Araştırmamızda Osmanlı tarihinin en etkili sûfîlerinden biri olan Azîz Mahmud
Hüdâyî'nin Vâkıʻât adlı kitabının birinci cildinden 18 Şaban 985 ile birinci cildin bitiş
tarihi olan 25 Zilhicce 985 tarihine kadarki bölümünün, ikinci cildinin ise tamamının
tahlîl ve tahkîki yapılmıştır. Çalışmamızın bitmesiyle birlikte toplam üç cilt olan
Vâkıʻât'ın tamamının tahlîl ve tahkîki bitirilmiştir. Böylece yazma halinde bulunan eser
tahlîl ve tahkîkinin bitirilmesiyle tamamen ortaya çıkarılmıştır. Bizim çalışmamızdan
önceki çalışmalarda eserin tamamının içeriği hakkında kapsamlı bilgi verilmemiştir. Biz
ise yaptığımız tahlîl ve tahkîk çalışmasıyla beraber eserin tamamını okuyarak eserin
tazammun ettiği konuları da anlatmaya çalıştık.
Çalışmamıza eserin mevcut yazmalarını kütüphanelerden toplayarak başladık.
Bütün yazmaları topladıktan sonra hazırlık okumaları yaparak tahkîkte kullanacağımız
nüshaları seçtik. Eserin tahlîl ve tahkîki esnasında eserden tercümeler de yaparak
çalışmamızın Türkçe kısmı için de başlıklar oluşturduk. Aynı zamanda Azîz Mahmûd
Hüdâyî ve Mehmed Muhyiddîn Üftâde hakkında yapılmış çalışmaları da okuduk.
Oluşturduğumuz başlıklarla alakalı olarak tasavvuf klasiklerine baktık. Bu süreçten
sonra çalışmamız üç bölümden oluşmuştur.
Birinci bölümde Üftâde ve Hüdâyî'nin hayatları hakkında bilgi verilmiştir.
Özellikle Üftâde'nin hayatı hakkında bilinenleri değiştiren malumata ulaşılmıştır. İkinci
bölümde eserin ve nüshalarının tanıtımı yapılmıştır. Eserin içeriği hakkında yeni konu
başlıkları incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise Muhyiddîn Üftâde'nin manevi eğitimine
yer verilmiştir. Çalışmamızın ekinde ise Vâkıʻât'ın tahlîl ve tahkîki yer almaktadır.
Anahtar Kelimeler: Üftâde, Hüdâyî, rüyâ, temessül, vahdet-i vücûd, tâbir.

Abstract:
In our research, the section from the first volume of Azizi Mahmut Hüdâyî's
book Vâkıʻât, one of the most influential Sufis in Ottoman groups, from 18 Şaban 985
to 25 Zilhijce 985, the end date of the first shell, and the second content of the whole,
were analyzed and verified. There is no part of Vâkıʻât, which has three volumes in
total, that has not been analyzed and investigated with our work. Thus, the work, which
is in manuscript form, has been completely revealed by the completion of its analysis
and investigation. Comprehensive information has not been given about the content of
all previous texts. On the other hand, besides the analysis, we read the whole work and
tried to explain the issues that implied the work.
We started our work by collecting the existing manuscripts from the libraries.
After collecting all the manuscripts, we made preparatory readings and recorded the
copies that we would use in the investigation. During the analysis and verification of the
work, we also made translations from the work and created titles in Turkish for our
work. At the same time, we read the works of Azîz Mahmûd Hüdâyî and Mehmed
Muhyiddîn Üftâde. We looked at the classics of Sufism as relations with the
information we created. After these studies, our study is divided into three elements.
In the first part, information is given about the lives of Üftâde and Hüdaî. In
particular, information about Üftâde's life has been reached. Second hand works and
copies were introduced. New topics about the content of the work. The third chapters
included analysis and investigation.
Keywords: Üftâde, Hüdâyî, dream, representation, unity of existence,
expression.