Fen bilgisi öğretmen adaylarının sağlık okuryazarlığı durumları
Health literacy statuses of science teacher candidates
Yazar: ÖZGE SARIKAYA
Danışman: DOÇ. DR. GÜVENÇ GÖRGÜLÜ
Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Beslenme = Nutrition ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Fen bilgisi öğretimi = Science teaching ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; İlaç kullanımı = Drug utilization

Özet:
Günümüzde temel becerilerden olan okuryazarlığın en belirleyici unsuru iyi eğitimli olmaktır. Okuryazarlık türlerinden biri olan sağlık okuryazarlığı da temelinde okuryazarlık bilgisi, becerisi ve birikimlerini içermektedir. Bireylerin sağlık ve sağlıkla ilgili konularda bilinçlendirilmesi ve sağlık okuryazarı bireyler yetiştirilmesi de etkin bir eğitim ile mümkün olacaktır. İlköğretim çağında sağlık okuryazarlığı temellerinin atıldığı ders fen bilimleri dersi olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu nedenle öğrencilerini sağlık okuryazarı bireyler olarak yetiştirebilecek öğretmenlerin sağlık okuryazarlığı ile ilgili konulardaki farkındalıkları ve görüşlerinin önem taşıdığı düşünülmektir. Bu çalışmada fen bilimleri dersi öğretmen adaylarının sağlık okuryazarlığı durumları ve konuya ilişkin farkındalıkları belirlenmeye çalışılmıştır.
Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden iç-içe geçmiş tek durum deseni kullanılmıştır. Bu doğrultuda 2020 yılı bahar döneminde Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Fen Bilgisi Eğitimi Anabilim Dalı'nda öğrenim gören amaçlı örnekleme türlerinden ölçüt örnekleme ile seçilen 3. ve 4. sınıf öğrencilerinden toplam 12 gönüllü öğrenci ile çalışma yürütülmüştür. Öğrencilerin sağlık okuryazarlığı durumlarını ve konuya ilişkin farkındalıklarını belirlemek amacıyla sağlık okuryazarlığı tanımlarından, sınıflandırmalarından ve sağlığı etkileyen faktörlerden yola çıkılarak yarı yapılandırılmış bir görüşme formu hazırlanmış ve uygulanmıştır. Çalışma verilerinin çözümlenmesi içerik analizi ile gerçekleştirilmiştir.
Çalışmadan elde edilen veriler doğrultusunda fen bilimleri öğretmen adaylarının beslenme ve sağlık ilişkisinin farkında oldukları, ilaç kullanımına ilişkin bilinçli davrandığı görülmüştür. Adaylar tıbbi testleri okuma ve anlamaya ilişkin özyeterliliklerinin orta seviyede olduğunu belirtmişler ve herhangi bir hastalık durumunda başvuracakları klinikleri büyük oranda doğru şekilde ifade etmişlerdir. Adayların sağlık hizmetlerinden yararlanma bilinçlerinin yüksek olduğu, ilk yardımın insan hayatı için öneminin farkında oldukları ve fen bilimleri dersinin sağlık okuryazarlığının geliştirilmesinde olumlu etkisi olacağı yönünde ortak görüşü paylaştıkları sonuçlarına ulaşılmıştır.

Abstract:
Education is the most decisive factor for being literate which seems to be the essential skill for individuals today. As a type of literacy, health literacy essentially comprise of literate knowledge, skill and experience. Therefore, only an effective education will make possible to raise health literate individuals. The science education courses at primary schools are the first step through the health literacy and the terms about health. For this reason, the ideas and mindfulness of science teachers and candidates about health and health literacy have become important. This study is aimed to determine the health literacy statuses and their awareness about health.
In this qualitative research, case study and embedded single study case design were used. The 12 voluntary participants were chosen from the attendees of Mehmet Akif Ersoy University, Faculty of Education, Department of Science Education in the Spring Term of 2020. Criteria sampling from purposive sampling types was applied for choosing the participants between 3rd and 4th grade students. A semi-structured interview form was prepared and applied according to the health literacy identifications, classifications and factors that affect health to establish the ideas and level of awareness of teacher candidates. The data were processed by content analysis.
According to the data obtained; science teacher candidates were aware of the relation between the conscious nutrition and health. They were also aware of using medication responsibly. Interviewers mostly stated the name of the clinic correctly in case of various illnesses. Their self-efficacy in understanding the medical tests were moderate as they implied. It was concluded that the candidates had a high awareness of benefiting from health services, they were aware of the importance of first aid for human life, and they shared a common view that the science course would have a positive effect on the development of health literacy.