Lise öğrenci ve öğretmenlerinin eğitim sisteminin değerlendirmesine yönelik algıları ve sahip oldukları değerler üzerine bir çözümleme: Van örneği
An analysis on high school students and teacher's perceptions and values about their assessments on education system: Van example
Yazar: ERDAL AYDEMİR
Danışman: PROF. DR. MEMET RUHİ KÖSE
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Değerler = Values ; Eğitim sistemi = Education system ; Lise öğrencileri = High schools students ; Lise öğretmenleri = High schools teachers ; Türk eğitim sistemi = Turkish education system ; Öğrenci algısı = Students perceptions ; Öğretmen algısı = Teacher perception

Özet:
Lise son sınıf öğrencileri ve öğretmenlerinin eğitim sisteminin değerlendirilmesi ile öğrenci ve öğretmenlerin önem verdikleri değerleri incelemeyi amaçlayan bu çalışma, Van Büyükşehir Belediyesine bağlı üç merkez ilçede (İpekyolu, Tuşba ve Edremit) yer alan Akademik ve Mesleki-Teknik liseler arasından kümelendirilmiş oransal rastlantısal yöntem kullanılarak seçilmiş 1730 son sınıf öğrencisi ve 440 öğretmenden oluşan bir örneklem üzerinde yürütülmüştür. Bu çalışmada öğrenciler için seçilen bağımsız değişkenler toplumsal cinsiyet, aile sosyo-ekonomik ve demografik özellikleri, lise türü ve özel dershaneye edip devam etmeme durumudur. Öğrencinin aile sosyo-ekonomik ve demografikleri özellikleri; baba ve anne eğitim düzeyi, baba ve anne mesleki saygınlığı, aile geliri, aile büyüklüğü, kardeş sayısı göstergeleriyle ölçülmüştür. Öğretmenler için seçilen bağımsız değişkenler: lise türü, toplumsal cinsiyet, medeni durum ve iş deneyimidir. Bu çalışmanın bağımlı değişkenleri öğrenciler ve öğretmenlerin algılarına dayalı eğitim sisteminin değerlendirmesi ile öğrenci ve öğretmenlerin verili olan değerlere verdikleri önceliklerden oluşmaktadır. Öğrenci ve öğretmenlerin eğitimin sisteminin değerlendirmesine yönelik algıları Eğitim Sitemi Değerlendirmesi Ölçeği(ESES) 26 Likert–Tipi 6 seçenekli maddeden oluşan ESES ölçeği aracıyla ölçülmüştür. Öğrenci ve öğretmenlere 20
değerden oluşan bir liste sunulmuş ve kendilerinden en önemli önceliğe sahip değerleri şaretlemeleri istenmiştir. Bu çalışmanın verilerinin analizinde SPSS'nin üç alt programı olan Tek–Yönlü Varyans Analizi, Korelasyon Analizi ve Çoklu Regrasyon Analizi kullanılmıştır. Bu çalışmanın bulguları, devam edilen lise türü ve üniversiteye giriş sınavına hazırlanma sürecinde özel dershanelere devam edip etmemeye bağlı olarak öğrencilerin eğitim sistemini değerlendirmesine yönelik algılarının aritmetik ortalamaları arasında önemli farklılıklar olduğunu göstermektedir. Bu çalışmanın bulguları Mesleki-Teknik liselerin son sınıfına devam eden öğrenciler ile karşılaştırılmalı olarak akademik bir müfredata sahip olan Fen ve Anadolu Lisesi öğrencilerinin eğitim sistemine daha eleştirel ve olumsuz baktıklarını göstermektedir.
Bulgular benzer farklılıkların iki genel lise türü arasında, yani Akademik ve Mesleki-Teknik Liselerde istihdam eden öğretmenler arasında da gözlemlediği göstermektedir. Başka bir değişle bu çalışmanın bulguları Fen ve Anadolu Liselerinde görev yapan öğretmenlerin, Mesleki-Teknik Liselerde görev yapan öğretmenlerle karşılaştırmalı olarak eğitim sistemine daha eleştirel ve olumsuz baktıklarını göstermektedir. Varyans Analizi sonuçları devam edilen lise türü ile özel dershaneye devam edip etmenin öğrencilerin eğitim sisteminin değerlendirmesine yönelik algılarındaki varyasyon üzerinde önemli bağımsız etkilere sahip olduğunu göstermektedir. 
Araştırma sonuçları lise türünün öğretmenlerin eğitim sisteminin değerlendirmesine yönelik algılarındaki varyasyon üzerinde de önemli bağımsız bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Korelasyon analizi sonuçları, aile sosyo-ekonomik ve demografik özelliklerinin göstergeleri arasında, bu göstergelerle son sınıf öğrencilerinin devam ettikleri lise türleri arasında ve her iki bağımsız değişken grubu ile öğrencilerin eğitim sisteminin değerlendirmesine yönelik algı düzeylerindeki varyasyon arasında önemli ilişkiler olduğunu göstermektedir. Fakat analizler öğrencilerin eğitim sistemini değerlendirmesine yönelik algı düzeylerindeki varyasyon ile en güçlü ilişkiye sahip olan bağımsız değişkenin baba eğitim düzeyi olduğunu göstermektedir. Çoklu regrasyon analizi sonuçları tüm bağımsız değişkenler birlikte analize girdiklerinde
bir istisna dışında bu değişkenlerin bağımsız etkilerinde önemli düşüşler olduğunu göstermektedir. Analizler öğrencilerin eğitim sisteminin değerlendirmesine yönelik algılarındaki varyasyon üzerindeki bağımsız etkisi anlamında baba eğitim düzeyinin en önemli değişken olduğunu göstermektedir.
Son olarak tek yönlü varyans analizi sonuçları lise türüne bağlı olarak öğretmen ve öğrenciler tarafından değerlere verilen önem dereceleri arasında önemli farklılıklar olduğunu göstermektedir. Bulgular Mesleki–Teknik Lise öğrenci ve öğretmenlerinin daha geleneksel değerlere önem verdiğini; buna karşın Fen ve Anadolu liselerindeki öğrenci ve öğretmenlerinin ise daha eleştirel ve evrensel değerlere önem verdiklerini göstermektedir

Abstract:
This study aimed at investigating high school students and teachers evaluation of educational system and significant values which have priorities for both senior students and their teachers. The study has been carried out on a sample of 1730 senior students and 440 teachers who have been selected by employing a stratified proportional random sampling procedure from academic and vocational-technical high schools taking place in the three districts of Van metropolitan region. In this study gender, family socio-economic and demographic characteristics, type of high school and private preparatory courses are being selected as independent variables for students. Students' family socio-economic and demographic characteristics have been measured by father's and mother's educational attainment, father's and mother's occupational prestige, family income, family size and number of siblings. Type of high school, gender, marital status and job experience are independent variables selected for teachers.
The dependent variables of this study are evaluation of educational system as depending on the
perceptions of students and teachers and the values which have priorities by both students and
teachers. Students and teachers evaluation of educational system have been measured by an
Educational System Evaluation Scale (ESES) consisting of 26 Likert-Type items which have six
marking options. A list of twenty values have been given both to students and teachers and it has
been wanted to mark the most significant ten which have priority for themselves. Three subprograms
of the SPSS, namely One-Way Analysis of Variance, Correlation Analysis and Multiple Regression Analyses have been utilized in analyzing the data of this study.
Findings of this study indicated that there are significant differences between students arithmetical means of students evaluation of educational system as depending on the type of high
school they attend and whether or not they attend to private preparatory courses for university
entrance exams. Findings indicate that seniors of the Science and Anatolian High Schools, which
have an academic curriculum looking at the educational system more critically and negatively
than seniors attending to the vocational-technical high schools. Findings indicated that the same
differences exist also between the teachers employed in the general two types of high schools,
namely academic and vocational-technical high schools. Results of this study showed that
Science and Anatolian High Schools teachers look at educational system more critically and
negatively than vocational-technical high schools teacher. Analyses of Variance results indicated
that type of high school and attendance to private preparatory courses have significant
independent effects on the variation in students' evaluation of educational system. The results 

indicated that type of high school has a significant independent influence also on the variation in
teachers' evaluation of educational system. Correlation Analyses results indicated that there significant relationships among the indicators of family socio-economic and demographic characteristics, between these characteristics and the type of high school that the seniors attend and between both sets of independent variables and the variation in seniors' evaluation level of the educational system.But, the analyses indicate that the independent variable which has the strongest relationship with
seniors' evaluation level of educational system is father's level of educational attainment.
Multiple Regression Analyses results indicated that when all the independent variables
entered into the analyses together, significant decreases are observed in the independent effecs
of all the independent variables with one exception. The analyses indicatet that father's level of
educational attainment is the most significant independent variable in terms of its independent
contribution to the explanation of the variance in students' evaluation of educational system.
Finally, the One-Way Analyses of Variance results indicated that there are significant differences in priorities given tu the values by both the seniors and teachers as depending on the type of high school. Findings indicated that seniors and teachers of vocational-technical high schools give priority to the conventional and traditional values, tu seniors and teachers of Science
and Anatolian high schools give priority to critical and universal values.