Cezalandırıcı okul disiplininin okul sosyal hizmeti ve onarıcı adalet açısından fenomenolojik yaklaşımla değerlendirilmesi
Evaluation of punitive school discipline in terms of school social work and restorative justice through phenomenological approach
Yazar: OZAN SELÇUK
Danışman: PROF. DR. YASEMİN ÖZKAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmetler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Sosyal Hizmetler = Social Services
Dizin: Ceza = Punishment ; Disiplin = Discipline ; Eğitim kurumları = Education establishments ; Fenomenoloji = Phenomenology ; Onarıcı adalet = Restorative justice ; Sosyal hizmetler = Social services

Özet:
Günümüzde öğrenci olarak çocuklar, kendilerini olumsuz olarak etkileyen sayısız sosyal baskıların mağdurları olmaktadırlar. Çocukların karşılanmayan fiziksel ve duygusal ihtiyaçları onların okulda öğrenmelerine ve uyumlarına olumsuz etki etmektedir. Risk altında olan bu çocukların şiddet olaylarına neden olması ve okul sisteminde riskli davranış göstermeleri de kaçınılmaz hale gelmektedir. Türkiye'de ortaöğretim kurumlarında mevcut disiplin uygulamaları geleneksel yöntemler olan kınama ve uzaklaştırma gibi cezalara dayanmaktadır. Öte yandan okullarda riskli davranış gösteren bu öğrencilere uygulanan disiplin cezalarının etkin ve işlevsel olmadığını ortaya koyan çok sayıda araştırma olmasına rağmen ülkemizdeki okullarda disiplin cezaları okulların varoluşundan beri uygulanmaktadır. Mevcut disiplin uygulamalarına eleştirel bakıldığında öğrencilerin "problem" olarak değerlendirildiği ve prosedürlerin cezaya odaklandığı çıkarımı yapılabilmektedir. Bu mevcut durumdan yola çıkılarak bu araştırmanın evreni okul sisteminin önemli aktörleri olan öğretmen, öğrenci ve veliler seçilmiştir. 
Nitel araştırma yaklaşımlarından yorumsamacı fenomenolojik yaklaşımı kullanılarak gerçekleştirilen bu çalışmada Rize İlinde ortaöğretim düzeyindeki riskli davranış gösteren öğrenciler ile bu özelliğe sahip çocuğu olan veliler ve öğretmenlerin geleneksel disiplin uygulamalarındaki yaşanmış deneyimlerinin keşfedilmesi amaçlanmıştır. Yorumsamacı perspektif kullanılarak öğrenci öğretmen ve velilerin disiplin süreçlerinde yaşadıklarına, yaptırımlara ve yaptırım sonrası deneyimlere odaklanılmıştır. Bu bağlamda 16 öğrenci, 15 öğretmen ve 12 veli ile derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilerek veriler toplanmıştır. Görüşmeler sonrası elde edilen veriler, yorumsamacı fenomenolojik analiz yöntemi kullanılarak öğrencilerin deneyimleri, öğretmenlerin deneyimleri ve velilerin deneyimleri olarak üç ana tema altında yorumlanmıştır.
Bu bulgular ışığında okullarda uygulanan eksiklik temelli geleneksel disiplin yöntemlerine alternatif olarak pozitif okul iklimi ve kültürü, saygılı sosyal ilişkiler ile sağlıklı ilişkisel işlevler oluşturulmasına imkân veren bir onarıcı okul sosyal hizmet müdahale modeli önerilmiştir.

Abstract:
Today, children as students become victims of numerous social forces that negatively affect them. Unmet physical and emotional needs of children negatively affect their learning and adaptation at school. It is inevitable that these children, who are at risk, cause violence and show risky behavior in the school system. Current disciplinary practices in secondary education institutions in Turkey is based on the traditional methods such as punishment and removal from the school. What is more, although there are many studies show that disciplinary punishments are not effective and functional in the schools, they have been applied in schools in our country since the existence of schools. From a critical point of view of, it can be concluded that students are considered "problems" and that procedures focus on punishment. Building on this state, the universe of this research was chosen as teachers, students and parents who are important actors of the school system.
Using the interpretive phenomenological approach as qualitative research approach, the aim of this study is to explore the experiences of students with risky behavior at secondary level in Rize and their parents and teachers within traditional disciplinary practices. Using the interpretative perspective, students and teachers and parents' experiences in the disciplinary processes, sanctions and post-sanction experiences are focused. In this context, in-depth interviews were conducted with 16 students, 15 teachers and 12 parents. The data obtained from the interviews were interpreted under three main themes as students' experiences, teachers' experiences and parents' experiences by using interpretive phenomenological analysis method.
In the light of these findings, a restorative school social work intervention model was proposed as an alternative to traditional disciplinary methods that based on deficiency in schools, which enables positive school climate and culture, respectful social relations and healthy relational functions.