Kültürel miras değerlerinin korunarak yaşatılması: İstanbul, Üsküdar, Çiçekçi Bölgesi eylem planı yaklaşımı
Conservation of cultural heritage values: İstanbul, Üsküdar, çicekci neighbourhood action plan approach
Yazar: BURCU ÜNSEV
Danışman: PROF. DR. HATİCE ARZU KOCABAŞ DİREN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Koruma ve Yenileme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Kentsel koruma = Urban conservation ; Koruma alanları = Conservation areas ; Kültürel miras = Cultural heritage ; Somut olmayan kültürel miras = Intangible cultural heritage

Özet:
Kültürel mirasın tanımı ve kapsamı zaman içerisinde değişiklik göstermiş, tekil yapıların korunması yaklaşımı yapıların çevreleri ile korunması şekline evrilmiştir. İçinde bulunduğumuz 2019 yılı itibari ile ise sürdürülebilir düşük karbonlu kentsel koruma yaklaşımının geçerli olduğu, bu bağlamda iklim değişikliği, risk yönetimi, karbon salınımının azaltılması gibi konuların önem kazandığı görülmektedir. Kültürel mirasın korunması için koruma ve yenileme arasındaki ilişkinin; nüfus ve ihtiyaçların artması ile sağlanması gereken kentsel gelişim ile somut ve somut olmayan kültürel miras değerlerinin korunması konularının bir arada işlenmesi gereklidir. Ayrıca kültürel miras korunurken alanda/yapıda yaşayan/bağı bulunan ya da dolaylı olarak etkilenen aktörlerin planlamaya katılımı, sürdürülebilir kentsel koruma ve kentsel gelişim için önem taşımaktadır. Günümüzde kültürel mirasın korunması çalışmalarında katılımın oynadığı rolün önemi kabul edilmiş olsa da ülkemizdeki pratikte koruma çalışmalarının ağırlıklı olarak fiziki mekana indirgendiği ve ekonomik beklentiler çerçevesinde geliştiği, sosyal boyutun ve iklim değişikliğini kapsayan çevresel boyutun göz ardı edildiği, katılımın pasif olarak gerçekleştiği görülmektedir. Türkiye'deki üst ölçekli plan kararları, kültürel mirasın korunmasında iklim değişikliği ve katılımın sağlanması konularını kapsamakta ancak uygulama aşamalarında yöntem ve kapsam tariflenmemektedir. 

Çalışmada kültürel mirasın sürdürülebilir korunması için gerekli bileşenlerin neler olduğunun bir kavramsal çerçeve ile ortaya konması ve bu kavramsal çerçevenin, çalışma alanında test edilmektedir. Yüzyıllar içinde türlü dönüşümler geçiren çok katmanlı bir yapıya ve sit alanlarına sahip Üsküdar ilçesi mahallelerinde pek çok kültürel miras değeri bulunmaktadır. Salacak mahallesi de Üsküdar ilçesinin çok katmanlı dokuya sahip ilk kurulan mahallelerinden biri olma özelliğindedir. 

Salacak mahallesinde kültürel miras değerlerinin bulunduğu Çiçekçi Bölgesi'nde yer alan kültürel miras değerlerinin korunarak yaşatılmasına yönelik bir eylem planı önerisi sunulmakta ve 2018 Avrupa Kültürel Miras Yılı'ndan ilham alınmaktadır. Çalışmanın yönteminde kuramsal araştırma yöntemi ve alan çalışması yöntemi olarak temelde iki yöntem kullanılmakta olup kuramsal araştırma yöntemi sonucunda kavramsal bir çerçeveye ortaya konmakta alan çalışması yöntemi sonrasında ise bu çerçeve alanda test edilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Kültürel Miras, Koruma, Katılım, İklim Değişikliği, Salacak Mahallesi, Çiçekçi Bölgesi

Abstract:
The definition and content of cultural heritage has changed over time. The approach to the conservation of individual structures has changed to protect the structures with their environment. As of 2019, it is seen that sustainable low carbon urban conservation approach is valid and in this context, climate change, risk management and reduction of carbon emission have gained importance. The relationship between conservation and renewal for the conservation of cultural heritage; the need for urban development and the convervation of concrete and intangible cultural heritage values should be handled together with the increase in population and needs. In addition, the participation of actors who are affected / indirectly or indirectly affected in the field of heritage while preserving the cultural heritage is important for sustainable urban conservation and urban development. Although the importance of participation in the conservation of cultural heritage is accepted, the conservation efforts in our country are reduced to the physical space in the context of economic expectations. Social dimension and environmental dimension are ignored and participation is passive. National and strategic planning policies in Turkey, covers issues of ensuring conservation in climate change and the conservation of cultural heritage, but not the scope and methods described in the application stage.

In this study, the conceptual framework of the components necessary for sustainable conservation of cultural heritage and the conceptual framework are tested in the study area. There are many cultural heritage values in the neighborhoods of Üsküdar district, which has a multi-layered structure and site areas that have undergone various transformations over the centuries. Salacak district is one of the first established neighborhoods of Üsküdar district with multi-layered texture.

An action plan proposal for preserving the cultural heritage values in the Cicekci Neighbourhood , where cultural heritage values are located in Salacak settlement, is presented and inspired by the 2018 European Cultural Heritage Year.

Two methods are used as theoretical research method and field study method. As a result of the theoretical research method, it is put into a conceptual framework and after the field study method it is tested in this framework area.

Keyword: Cultural Heritage, Conservation, Participation, Climate Change, Salacak Settlement, Cicekci Neighbourhood