Ken'ân Rifâî'nin Sohbetler adlı eseri bağlamında tasavvufî tefsir anlayışı
The concept of ṣūfī exegesis in The Discourses by Ken'ān Rifāī
Yazar: DENİZ EMİN
Danışman: PROF. DR. REŞAT ÖNGÖREN
Üsküdar Üniversitesi / Tasavvuf Araştırmaları Enstitüsü / Tasavvuf Kültürü ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion
Dizin: Kenan Rifai = Kenan Rifai ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tasavvuf edebiyatı = Literature of mysticism ; Tasavvuf tarihi = History of mysticism ; Türk tasavvuf edebiyatı = Turkish mysticism literature ; İşari tefsir = Implicit interpretation

Özet:
Bu çalışmanın konusu mânevî yolu, muâsır takipçileri ve dünyânın çeşitli yerlerinde adına kurulan kürsülerle yirmi birinci yüzyılda İslâm tasavvufunun akademiler kanalıyla yayılmasında öncü bir rol üstlenen Ken'ân Rifâî'nin tasavvufî tefsir anlayışının Sohbetler adlı eseri bağlamında incelenmesidir. Bu minvalde Türk tasavvuf târihinin yirminci yüzyıldaki en önemli temsilcilerinden biri olan Ken'ân Rifâî'nin tasavvufî tefsir anlayışının, yönteminin ve ilkelerinin örnekleriyle birlikte incelenerek; Kur'ân-ı Kerîm'in tasavvufî tefsir mîrâsına yeni bir katkı sağlanması ve bu bağlamda da çağın gereklerine uygun bir şekilde güncelleştirilen müceddidâne misallerin ortaya konulması hedeflenmektedir.
     
Girişte çalışmanın amacı, kapsamı, yöntem ve teknikleri ele alındıktan sonra, ikinci bölümde öncelikle işârî tefsir metodunun kavramsal çerçevesi çizilerek, târihsel gelişimi ve meşrûiyeti ayrı ayrı ele alınıp tasavvufî, yâni işârî tefsir metodu belli boyutlarıyla birlikte ortaya konulmaktadır. Çalışmanın üçüncü bölümünde ise Ken'ân Rifâî'nin hayatı, eserleri, tasavvuf anlayışı ve Kur'ân telakkîsine kısaca değinildikten sonra, Sohbetler adlı eserinin iç ve dış tenkidi yapılarak Kur'ân âyetleri yorumlarının arka planında var olan varlık, keşif nosyonunu da içeren bilgi ve insan telakkîsi değerlendirilmek sûretiyle, işârî yorumlarının dayandığı temel prensipler ve metodu örneklerle birlikte ele alınmaktadır.           
Bu çalışmanın netîcesinde Ken'ân Rifâî'nin çeşitli âyetler üzerinde yaptığı işârî yorumlar incelendiğinde kendisinin şerîatten mârifete kadar her mertebenin, şerîatin aşama aşama bâtını olarak görülen bütüncül bir derecelendirme usûlünü, güncel misaller vererek, temsîlî ve sembolik bir dille, gerek dînî ve tasavvufî meseleleri  ele alırken, gerekse âyetleri tefsir ederken genel bir metot olarak kullandığı görülmektedir. Son olarak bu çalışma ile Rifâî'nin tevhid, güzel ahlâk, aşk ve irfan merkezli bir tasavvuf görüşüne sâhip olduğu, tasavvufî düşünce sisteminin dayandığı bu temel ilkeler ile işârî yorumları arasında paralellik görüldüğü, âyetleri bu ilkeler ışığında ve belirli bazı tasavvufî ıstılahlarla irtibatlandırarak yorumladığı ve âyetlerin bâtınî mânâlarını îzah ederken, yaşadığı asrın muktezâsınca gerek anlatımlarını, gerekse misallerini güncelleştirdiği tespit edilmektedir.

Abstract:
The subject matter of this study is to examine the concept of Ṣūfī exegesis in "The Discourses" by Ken'ān Rifāī, whose teachings play a leading role in the spread of Islamic Ṣūfism through academies in the twenty-first century. His spiritual path has attracted contemporary followers and institutes have been established in his name in various parts of the world.  

It is the objective of this dissertation to delve into the concept, method and principles of Ṣūfī commentary of Ken'ān Rifāī who was one of the most important representatives of Turkish Ṣūfī history in the twentieth century. Together with analysing contemporaneous examples in line with his era for better understanding of the Holy Qur'ān, this dissertation is intended to serve as an addition to the collection of the Ṣūfī commentary of the Holy Qur'ān. 
 
The first part of this dissertation introduces the purpose, scope, methods and techniques of the study. The second part explores the conceptual framework of the Ṣūfī exegesis, its historical development and legitimacy. In the third part of the study, after briefly touching on Ken'ān Rifāī's life, works, understanding of Ṣūfism and the Holy Qur'ān, his book, "The Discourses" is reviewed. Finally, his concepts of ontology, epistemology (which also includes the conception of unveiling a.k.a. kashf), human perfection that exist in the background of his Ṣūfī commentaries are evaluated; the basic principles and method on which his commentaries based are also discussed together with selected examples.  

As a result of this study, whereby Ken'ān Rifāī's commentary on various verses are examined, it is found that he adopts a gradual holistic method. This is a method whereby each level, from sharīa to gnosis (maʻrifa), is considered as the gradual esoteric meaning of the sharīa and verbalized in a symbolic language with contemporaneous examples. Ιt is seen that he uses it as a general method when dealing with both issues of Ṣūfism and interpretation of verses. Finally, this study shows that Rifāī's view of Ṣūfism is centred on unity of being, good morals, love and gnosis; that there are parallels between these main principles on which his Ṣūfism based system is established and his Ṣūfī commentary; that he interprets the verses in light of these principles and in connection with certain Ṣūfī concepts. While explaining the esoteric meanings, it is apparent that he updated both his expressions and examples in accordance with the requirements of the century he lived in.