Genç yetişkinlerde uyku kalitesinin bel çevresi ve vücut kitle indeksi üzerine etkisi
The effect of sleep quality on waist circuit and body mass index in young adults
Yazar: FEZA ATALAY
Danışman: PROF. DR. DERYA İREN AKBIYIK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim Ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Bel çevresi = Waist circumference ; Genç yetişkinler = Young adult ; Obezite = Obesity ; Uyku = Sleep ; Uyku kalitesi = Quality of sleep ; Vücut kitle indeksi = Body mass index ; Yetişkinler = Adults

Özet:
Amaç: Son yıllarda uyku süresinin kısalmasına paralel olarak artan obezite prevalansı dikkat çekicidir. Obezitenin hızla artması temelde dengesiz beslenme uygulamaları ve sosyal, çevresel değişikliklerle ilişkilendirilmektedir. Dikkat çeken diğer faktörlerden biri de uyku kalitesi ve süresidir. Karın yağlanmasının zayıf uyku kalitesi ile ilgili olduğu ve uyku bozukluklarının vücut kitle indeksinin (VKİ) artışına neden olduğu gösterilmiştir. Ancak genç yetişkinlerde uyku kalitesinin obeziteye etki mekanizmaları henüz tam olarak ortaya konmamıştır. Bu araştırmanın amacı; genç yetişkinlerde uyku kalitesi ile bel çevresi ve VKİ arasındaki ilişkiyi incelemek, uyku kalitesinin obezite belirteçlerine muhtemel etkilerini ve riskli bireyleri belirlemektir. 
Gereç ve Yöntem: Prospektif ve kesitsel araştırmaya 01 Nisan 2021 ile 31 Temmuz 2021 tarihleri arasında Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi/Keçiören Kamil Ocak 1 no'lu Aile Sağlığı Merkezine (ASM) kayıtlı, 18-25 yaş aralığındaki toplam 379 genç yetişkin hasta dahil edildi. Hastalardan sosyodemografik veri formu ve Pittsburgh Uyku Kalitesi Ölçeği (PUKÖ) doldurulmaları istendi. Hastaların antropometrik ölçümleri bir baskül ve mezura ile yapıldı. 
Bulgular: Yaş ortalaması 21,30 ± 2,22 olan bireylerin %42,5'u erkek %57,5'i kadındı. 18 bireyin (%4,7) geçirilmiş hastalık öyküsü ve 27 bireyin (%7,1) kronik hastalık öyküsü olduğu tespit edildi. Katılımcılarının %61,5'nin herhangi bir fiziksel aktivitede bulunmadığı, %19,8'nin orta derecede ve %18,7'sinin de aktif derecede fiziksel aktivite yaptığı belirlendi. 196 bireyin (%51,7) kötü uyku kalitesine sahip olduğu ve uyku kalitesi puan ortalamasının 7,90 ± 2,73 olduğu belirlendi. 183 bireyin ise (%48,3) iyi uyku kalitesine sahip olduğu ve uyku kalitesi ortalamasının 2,63 ± 1,18 olduğu belirlendi. Katılımcıların yaş ortalaması, medeni durumu, anne/baba durumu, herhangi bir işte çalışma durumu ve sigara/alkol kullanımı durumları uyku kalitesine göre istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık göstermemiştir (p>0,05). Ancak kötü uyku kalitesine sahip bireylerin çoğunluğunun kadın olduğu (%68,4) ve iyi uyku kalitesine sahip bireylerin %54,1'nin erkek olduğu saptandı (p<0,0001). Kötü uyku kalitesine sahip bireylerin çoğunluğunun (%66,9) bir kardeşi olduğu fakat iyi uyku kalitesine sahip bireylerin çoğunluğunun (%44,8) üç veya daha fazla kardeşi olduğu belirlendi (p<0,0001). İki grup arasında eğitim durumu açısından da istatistiksel olarak anlamlı bir farka rastlandı (p=0,0392). İyi uyku kalitesi grubunda geçirilmiş hastalık öyküsüne sahip bireylerin oranı (%2,2), kötü uyku grubundaki bireylerin oranına kıyasla (%7,1) istatistiksel olarak anlamlı derecede düşük bulundu (p=0,0428). Orta derecede fiziksel aktivite yapan katılımcı oranı iyi uyku grubunda %24 iken kötü uyku grubunda %15,8 idi ve aralındaki fark anlamlı bulundu (p=0,0443). Aksine aktif derecede fiziksel aktivite yapan oranı kötü uyku grubunda (%22,5), iyi uyku grubuna kıyasla (%14,8) anlamlı derecede yüksek bulundu (p<0,05). Erkek ve kadınlar arasında ağırlık, boy ve VKİ ortalamaları uyku kalitesine göre istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık göstermediği belirlendi. Fakat kötü uyku grubundaki erkek bireylerin bel çevresi ortalaması (85,13 ± 11,63) iyi uyku grubundaki erkek bireylerin ortalamasına kıyasla (80,32 ± 9,61) anlamlı derecede yüksek bulundu (p=0,0079). Yaş ile uyku kalitesi puanı arasında anlamlı bir ilişki saptanmadı (p=0,5685). Ancak kilo, bel çevresi ve VKİ ile uyku kalitesi puanları arasında anlamlı negatif korelasyonlar belirlendi (p<0,05). Kilo artışı ile uyku kalitesinin düşüşü arasındaki korelasyon istatistiksel olarak anlamlı bulundu (r:-0,1591; %GA: -0,259 – -0,056; p=0,0019). Bel çevresi artışı ile uyku kalitesinin düşüşü arasındaki korelasyon istatistiksel olarak anlamlı bulundu (r:-0,1218; %GA: -0,223 – -0,018; p=0,0177). VKİ artışı ile uyku kalitesinin düşüşü arasındaki korelasyon istatistiksel olarak anlamlı bulundu (r:-0,1035; %GA: -0,206 – 0,0008; p=0,0451). 
Sonuç: Çalışmamızın güncel literatüre en büyük katkısı genç yetişkinlerde uyku kalitesi ve obezite arasındaki ilişkiyi farklı sosyodemografik verilere göre ortaya koymasıdır. Elde edilen sonuçlardan hareketle genç bireylerin uyku kalitesi ve obezite ile ilişkisi hususunda bilgilendirilmeleri gerektiği düşünülmektedir. Bel çevresi, VKİ ve uyku kalitesi arasında gözlenen negatif ilişkinin nedenselleştirilmesi ve obeziteye katkıda bulunan önemli bir risk faktörü olarak kötü uyku kalitesinin belirlenmesi amacıyla daha fazla deneysel çalışmaya ihtiyaç vardır. 
Anahtar Kelimeler: uyku kalitesi, obezite, bel çevresi, vücut kitle indeksi

Abstract:
Aim: The increasing prevalence of obesity in parallel with shortening of sleep duration in recent years is remarkable. The rapid increase in obesity is basically associated with unbalanced nutrition practices, social and environmental changes. Another notable factor is the sleep quality and duration. Abdominal fat has been shown to be related to poor sleep quality and sleep disorders cause an increase in body mass index (BMI). However, the mechanisms by which sleep quality affects obesity in young adults have not yet been fully elucidated. The aim was to examine the relationship between sleep quality, waist circumference and BMI and to determine the possible effects of sleep quality on obesity markers and risks among young adults.
Patients and Methods: A total of 379 young adults, aged 18-25, enrolled in Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Training and Research Hospital/Keçiören Kamil Ocak 1 Family Health Center (FHC) between April 01 and July 31, 2021, were included in this prospective and cross-sectional study. The patients were asked to fill in the sociodemographic data form and the Pittsburgh Sleep Quality Scale (PSQS). Anthropometric measurements were made with a scale and tape measure.
Results: The mean age of all individuals was 21.30 ± 2.22; 42.5% of them were male and 57.5% were female. 44.1% had three or more siblings and there were only 7 individuals who did not have siblings. While the majority of individuals were graduated from high school (68.3%), there were only 5 individuals graduated from primary school. 18 individuals (4.7%) had a history of previous disease, and 27 individuals (7.1%) had a history of chronic disease. 61.5% of participants did not perform any physical activity, 19.8% did moderate physical activity and 18.7% showed active physical activity. 196 individuals (51.7%) had poor sleep quality and the mean sleep quality score was 7.90 ± 2.73. 183 individuals (48.3%) had a good sleep quality with a mean sleep quality of 2.63 ± 1.18. The mean age, marital status, mother/father status, employment status and smoking/alcohol use did not show a statistically significant difference according to sleep quality (p>0.05). However, the majority of individuals with poor sleep quality were female (68.4%) and 54.1% of individuals with good sleep quality were male (p<0.0001). Additionally, the majority of individuals with poor sleep quality (66.9%) had a sibling, but the majority of individuals with good sleep quality (44.8%) had three or more siblings (p<0.0001). A statistically significant difference was found between the two groups in terms of educational status (p=0.0392). The rate of individuals with a history of disease in good sleep group (2.2%) was found to be significantly lower than the rate of individuals in the poor sleep group (7.1%) (p=0.0428). The rate of participants doing moderate physical activity was 24% in good sleep group and 15.8% in poor sleep group, and the difference was found to be significant (p=0.0443). On the contrary, the rate of participants doing active physical activity was found to be significantly higher in poor sleep group (22.5%) compared to good sleep group (14.8%) (p<0.05). There was no significant difference between men and women in terms of the mean of weight, height and BMI, compared with the sleep quality. However, the mean waist circumference of male individuals in poor sleep group (85.13 ± 11.63) was significantly higher than the mean of male individuals in good sleep group (80.32 ± 9.61) (p=0.0079). There was no significant relationship between age and sleep quality score (p=0.5685). However, significant negative correlations were found between weight, waist circumference, BMI and sleep quality scores (p<0.05). The correlation between weight and decrease in sleep quality was statistically significant (r: -0.1591; %CI: -0.259 – -0.056; p=0.0019). The correlation between the waist circumference and decrease in sleep quality was found to be statistically significant (r:-0.1218; %CI: -0.223 – -0.018; p=0.0177). The correlation between BMI and decrease in sleep quality was statistically significant (r:-0.1035; %CI: -0.206 – 0.0008; p=0.0451). 
Conclusion: The biggest contribution of our study to the current literature is that it reveals the relationship between sleep quality and obesity in young adults according to different sociodemographic data. Various programs that focus on informing the young individuals about sleep quality and its relationship with obesity should be considered and they should be directed to active life, which will increase the success of the fight against obesity. Causation of the negative relationship observed between waist circumference, BMI and sleep quality and determination of poor sleep quality as an important risk factor contributing to obesity need more experimental studies.
Keywords: sleep quality, obesity, waist circumference, body mass index