Osmanlı'dan Cumhuriyet'e muhacir komisyonları ve faaliyetleri: 1860-1923
Refugee committees and activities from Ottoman to Rebuplic: 1860-1923
Yazar: UFUK ERDEM
Danışman: PROF. DR. YAVUZ ASLAN
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Tarih = History
Dizin: Göçler = Migrations ; Göçmenler = Emigrants ; Komisyonlar = Commussions ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Uluslararası göç = International migration

Özet:
Osmanlı Devleti son döneminde karşılaşmış olduğu savaşlar ile ortaya çıkan göç sorununu önceleri elindeki mevcut idari birimlerle (Şehremaneti-Zaptiye Nezareti vb.) çözmeye çalışmıştır. Ancak bu birimler bir taraftan sorumlu oldukları işler ile diğer taraftan muhacirlerin sorunlarıyla ilgilenebilecek yapısal güce sahip değillerdi. Bu durum Devleti muhacirler ile ilgilenecek müstakil idari birimler kurmaya yöneltmiştir. Böylelikle muhacir sorunlarını çözmek için değişik zamanlarda çeşitli yapısal farklılıklara sahip Muhacir Komisyonları kurulmuştur. Bu yapısal farklılıklara örnek olarak Balkan Savaşı sonrası komisyon tabiri yerine müdüriyet ifadesi kullanılmaya başlanmıştır. Aynı dönem muhacirler ile birlikte aşiretler sorunu da bu müdüriyetin çalışma alanına dahil edilmiştir. Yine Birinci Dünya Savaşı sırasında kurumun yapısı ve yetkileri genişletilmiş, Aşâir ve Muhâcirîn Müdüriyet-i Umûmiyesi'ne dönüştürülmüştür.
Muhacir Komisyonları sürekli olarak bir savaş olayından sonra kuruluyordu. Bir savaşın yaraları sarılmadan sayıları bazen on bin bazen de yüz bine ulaşan göçmen akınına maruz kalmak Devleti oldukça zor durumda bırakmıştır. Muhacirlerin pek çok yaşamsal desteğe ihtiyaç duyması ve mevcut kaynakların yetersiz gelmesi üzerine Devlet ve duyarlı insanlar ülke genelinde ve ülke dışında yardım organizasyonları düzenlemişlerdir. Böylelikle içeride ve dışarıda muhacir komisyonlarına yardımcı olmak için çalışan yardım komisyonları kurulmuştur. Bütün ekonomik yetersizliklere rağmen Devlet yine de göçmenlere arazi, hane, eşya, sermaye ve vergi muafiyeti gibi desteklerde bulunarak elinden gelebilecek her türlü yardımı göstermeye çalışmıştır. 
Bu çalışmada Osmanlı Devleti'nin muhacir sorununa yaklaşımı ve sorunları çözmek için kurduğu kurumların incelemesi yapılmaya çalışılacaktır.

Abstract:
Ottoman Empire first attempted to solve the migration problem that emerged as a result of wars with existing administrative units (Şehremaneti-Zaptiye Nezareti). However, these units were not strong enough to handle both their responsibilities and refugees' problems. These circumstances directed the government to constitute separate administrative units to take care of the refugees. In this way, Refugee Committees with various structural differences were established to solve immigrants' problems. For example, following Balkan War, instead of the committee, the term directorate was started to be used. In the same period, besides refugees', tribes' problems were included in directorate's field. Moreover, following World War I, foundation's structure and authority were expanded, and General Directorate of Tribes and Immigrants was transformed. 
Refugee committees were constantly established following a war event. Before healing war wounds, it was difficult for the government to be exposed to immigrant raid whose number sometimes reached from ten to hundred thousand.  As immigrants needed lots of vital support and existing sources fell short, the Government and the sensitive people held help organisations in the country and abroad. In this way, at home and abroad, help organisations were established to support refugee committees. Instead of all economic deficiencies, with various supports like land, shelter, furniture, capital and tax exemption, the Government did its best.
In this study, institutions that were established by the Ottoman Empire to solve the refugee problem have been examined.