Hat sanatında ışık teması
Light theme in calligraphy art
Yazar: MEHMET İŞCAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HASAN HÜSEYİN GÜNDÜZ
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı / Eski Yazı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: El Sanatları = Crafts ; Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: El sanatları = Handicrafts ; Güneş = Solar ; Güneş ışığı = Sunlight ; Işık = Light ; Yazı sanatı = Calligraphy

Özet:
Eski kültürlerde ışık yayan cisimler, toplumların inanç ve sosyal yaşamlarında önemli bir yer teşkil etmiş olup, birbirleri ile etkileşim halinde olmaları sonucunda kendilerinden sonraki toplumlara aktarılarak kümülatif bir kültür mirasının doğmasına sebep olmuştur. Güneş, ay ve yıldız gibi ışık yayan cisimler eski toplumlarda ebediliğin ve kutsal bir gücün sembolü olmuştur. En büyük ışık kaynağı olan güneş maddi anlamda sıcaklık ve bereketi, manevi anlamda ise bir aydınlanmayı temsil etmiştir. Birçok farklı kültür inanç sistemlerinin belirli aralıklarında ışık kaynağı olarak gördüğü nesnelere evrensel bir güç olarak anlamlar yüklemiştir. Böylece bu benzerlikler belirli motifler yaratmış ve bir anlatım aracına dönüşmüştür.
Sanatçıların eserlerindeki en önemli kaynaklardan biri olan doğa, toplumların ortak semboller yaratması için ilham kaynağı olmuş ve bu semboller farklı kültürlerin birbirlerini anlayabileceği ortak bir dil haline gelmiştir.
İslâm inancında da dinî metinlerde bu konuda belirli ibareler mevcut olup Kur'an'da gök cisimleri üzerinden ışığın farklı anlamları ile birçok mesaj verilmiştir. Bu mesajlara anlam bütünlüğü içerisinde hem mimari eserlerde hem de birçok sanat eserinde yer verilmiştir. Bu çalışmada ışık kavramı konu alınarak hat sanatında celî sülüs, tevki' ve kûfî hat çeşitleri ile özgün tasarımların oluşturulması amaçlanmıştır.

ANAHTAR KELİMELER: Hat Sanatı, Işık, Güneş, Yazı, Kültür.

Abstract:
In ancient cultures, luminous objects had an important place in the belief and social lives. As a result of the cultures constant interaction with each other, this inherited to the next societies, and caused a cumulative cultural heritage to emerge. Luminous objects such as sun, moon and stars were symbols of eternity and a sacred power in early societies. The sun, which is the greatest source of light, represented warmth and abundance in the material sense, and enlightenment in the spiritual sense. In many different beliefs of various cultures, the objects which seems as light sources, are interpreted as an universal power. Thus, these similarities created certain motifs and turned into a means of expression.
The nature, one of the most important inspiration in the works of artists, has become a common language throughout different cultures by using common symbols which are created in cultures.
There are certain inscriptions on this subject in religious texts of the Islamic belief, and in the Qur'an, many messages are given with different meanings of light, over celestial bodies. Within the integrity of content, these texts have found place both in architecture, and in many art fields. In this study, it is aimed to create original designs with thuluth, tevkî' and kûfî calligraphy with taking the concept of light as the main subject.

KEYWORDS: Calligraphy, Light, Sun, Writing, Culture.