Gelişmekte olan ülkelerde para krizlerinin ekonometrik analizi
Econometric analysis of currency crises in the developing countries
Yazar: FURKAN EMİRMAHMUTOĞLU
Danışman: PROF. DR. BEDRİYE SARAÇOĞLU
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Ekonometri = Econometrics
Dizin: Ekonometrik analiz = Econometric analysis ; Erken uyarı sistemleri = Early warning systems ; Finansal kriz = Financial crisis ; Gelişmekte olan ülkeler = Developing countries ; Nedensellik testleri = Causality test ; Panel veri modelleri = Panel data models

Özet:
Bu çalışmada, 16 gelişmekte olan ülke için 1991-2008 dönemini kapsayan dengeli olmayan panel veride parasal krizlerini öngörmek için erken uyarı sistemi modelleri geliştirilmiştir. İlk olarak, erken uyarı sistemi modelinde iki terimli kriz bağımlı değişkeni Kaminsky v.d. (1998) tarafından önerilen döviz kuru baskı endeksinden hareketle elde edilmiştir. Burada, kriz değişkeni ülkelerin döviz kuru baskı endekslerinin hem normal dağılıma sahip olduğu hem de aşırı değer teorisi yaklaşımının ışığı altında oluşturulmuştur. Daha sonra, erken uyarı sistemi modelinde yer alan öncü göstergeler (açıklayıcı değişkenler) Emirmahmutoğlu ve Köse (2010) tarafından geliştirilen meta analizine dayalı panel nedensellik testi yardımıyla saptanmıştır. Panel nedensellik testi sonuçlarına göre, para krizinin öncüsü olarak en anlamlı bulunan göstergeler aşırı değerlenmiş reel döviz kuru, kredi faizi ile mevduat faizi arasındaki fark, dış borç stokunun rezervlere oranı, M2 para arzının rezervlere oranı ve reel gayri safi yurtiçi hasıladaki yıllık büyüme oranı bulunmuştur.Son olarak, anlamlı bulunan öncü göstergelerin açıklayıcı değişken olarak yer aldığı iki terimli panel lojistik modelinin parametreleri en çok olabilirlik tahmin yöntemi ile tahmin edilmiştir. Bu modellerin amacı krizin kesin zamanını öngörmek değil, bunun yerine krizin belli bir zaman ufku içinde gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini öngörmektir. Bu sebeple, erken uyarı sistemi modelinde yer alan kriz bağımlı değişkeni 3 farklı zaman ufku değeri için iki terimli ileriye dönük kriz değişkenine dönüştürülerek 6 erken uyarı sistemi modeli için krizlerin öngörü olasılıkları tahmin edilmiştir. Tahmin sonuçlarına göre, hem iktisadi hem de istatistiksel olarak anlamlı bulunan ve para krizi olasılığı üzerinde marjinal etkisi en fazla olan öncü göstergeler; reel kurun aşırı değerlenmesi, cari açığın GSYİH'ya oranı, reel GSYİH büyüme oranı, M2 para arzındaki büyüme oranı ve krizin bölgesel olarak bulaşması olarak bulunmuştur.

Abstract:
This study develops early warning system model to predict currency crises for 16 developing countries covering the period 1991-2008, based on the unbalanced panel data. First, the binary dependent crisis variable was obtained with the help of exchange rate pressure index proposed by Kaminsky et al. (1998). Here, the crisis variable was established both normal distribution assumption and in the light of extreme value theory. Then, the leading indicators (explanatory variables) in early warning system model were determined by using panel causality test based on meta-analysis proposed by Emirmahmutoglu and Kose (2010). According to panel causality test results, overvalued real exchange rate, lending and deposit rate spread, the ratio of M2 to foreign exchange reserves, the ratio of external debt stock to reserves and real gross domestic product growth were determined as the leading indicators of currency crisis.Finally, using the significant leading indicators as explanatory variables in the binary panel logistic model, early warning system models were estimated by maximum likelihood method. The objective of these models is not to predict the exact timing of a crisis, but to predict whether a crisis occurs within a specific time horizon. Thus, crisis dependent variable in early warning systems was converted binary forward looking variable for 3 different time horizon and predicted probability of currency crisis from six early warning system models was estimated. According to results of estimates, overvalued real exchange rate, the ratio of the current account to GDP, real gross domestic product growth, M2 growth and regional contagion are statistically significant and these leading indicators have more marginal effects on the probability of currency crisis.