Sanayi ve hizmet sektörlerinde çalışanların eğitim düzeyleri ile istihdam ve ücret düzeyleri arasındaki ilişkiler (Afyonkarahisar ili örneği)
The relationship between education levels of employees working in industry and service sectors and their employment and wage levels
Yazar: CEMAL KALSEN
Danışman: PROF. DR. KASIM KARAKÜTÜK
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Yönetimi ve Politikası Ana Bilim Dalı / Eğitim Ekonomisi ve Planlaması Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Ekonomi = Economics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Endüstri sektörü = Industry sector ; Eğitim = Education ; Eğitim düzeyi = Education level ; Eğitim ekonomisi = Education economy ; Hizmet sektörü = Service sector ; Çalışanlar = Workers ; Ücret = Wage ; İstihdam = Employment

Özet:
Bu araştırmada, Afyonkarahisar ili ve merkez ilçelerinde KOSGEB veri tabanına kayıtlı sanayi ve hizmet sektöründe faaliyet gösteren işletmelerde çalışanların istihdam edilme sürecinde eğitim düzeyinin belirleyici olup olmadığı ve eğitim düzeyi ile ücret düzeyi arasındaki ilişkinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada, nicel ve nitel yöntemler birlikte olmak üzere "karma araştırma" yöntemi kullanılmıştır. 
Araştırmanın nicel boyutunun evreni, Afyonkarahisar ilinin merkez ve 13 ilçesinde KOSGEB veri tabanına kayıtlı sanayi ve hizmet sektörlerinde faaliyet gösteren mikro, küçük ve orta ölçekli işletmeler oluşturmaktadır. Sanayi sektöründe mikro ölçekli 459, küçük ölçekli 200, orta ölçekli 76 işletme, hizmet sektöründe mikro ölçekli 87, küçük ölçekli 25, orta ölçekli altı olmak üzere toplam 853 işletmede çalışan 15.290 kişiden oluşmaktadır. Araştırmanın nicel boyutunda örneklem seçimi iki aşamalı yapılmıştır. İlk aşamada tabakalı örneklem yöntemi, ikinci aşamada ise küme örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Evrenden tabakalı örnekleme tekniği ile örneklem alınmış ve mikro ölçekli 32, küçük ölçekli 13, orta ölçekli altı işletme olmak üzere toplam 51 işletme ve 576 çalışan araştırmaya dâhil edilmiştir. 
Araştırmanın nicel verileri, "Sanayi ve Hizmet Sektörlerinde Çalışanların Eğitim, İstihdam ve Ücret Düzeyleri Arasındaki İlişkiyi" belirlemeye yönelik olarak geliştirilen anket formu ile işletmelerin çalışanlarından toplanmıştır. Verilerin analizinde aritmetik ortalama, yüzde, frekans, standart sapma gibi istatistik teknikler kullanılmıştır. Katılımcıların sektör, cinsiyet, yaş gurupları, eğitim düzeyi, ücret düzeyi, değişkenine göre görüşlerinin karşılaştırılmasında, yüzde, frekans, ki-kare, pearson korelasyon katsayısı, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), çoklu doğrusal regresyon modeli ve kullanılmıştır. Veriler SPSS programı kullanılarak analiz edilmiştir.
Araştırmanın nitel boyutunda ise yine Afyonkarahisar il merkezi ve ilçelerinde KOSGEB veri tabanına kayıtlı olarak faaliyet gösteren sanayi ve hizmet sektör işletmelerinde en az üç yıl iş deneyimi bulunan 14 çalışanla görüşme yapılmıştır. Araştırmanın nitel verileri ise içerik analizi tekniği ile analiz edilmiştir.
Araştırmanın sonuçlarına göre hem sanayi hem de hizmet sektöründe kadın istihdam oranı erkek istihdam oranının altında yer almaktadır. Bunun yanında hizmet sektöründe kadın çalışanların eğitim düzeyi, erkek çalışanların eğitim düzeyinden daha yüksektir. Eğitim düzeyi yüksek olan kadın ve erkek çalışanlar hizmet sektöründe, eğitim düzeyi düşük olan çalışanlar sanayi sektöründe istihdam olanağı bulmaktadır. Çalışanların, asgari ücret düzeyinin düşük olması, güvencesiz çalıştırılma ve fazla mesai ücretinin ödenmemesi gibi nedenlerden dolayı her iki sektörde iş değiştirmektedir. 
Araştırma sonucunda, çalışanların işe girme sürecinde eğitim düzeyinin belirleyici olmadığı, çalışan seçiminde işverenin, deneyim ve referansı en etkili ölçüt olarak kabul ettiği görülmektedir. Sanayi sektöründe lisans mezuniyetinin, hizmet sektöründe ise ön lisans ve lisans mezuniyetinin, ücret düzeyi üzerinde etkili olduğu saptanmıştır. Kadın ve erkek çalışanların aynı eğitim düzeyine sahip olmalarına karşın kadın çalışanlar, erkek çalışanlardan daha az aylık ücret elde etmektedir. Kadın çalışanların aylık ücreti üzerinde en çok etkili olan faktör eğitim düzeyi iken, erkek çalışanlarda eğitim düzeyi, yaş, çalışılan sektör, çalışma yılı ve yapılan iş değişkenleri ücret düzeyi üzerinde etkili olduğu saptanmıştır. 
Ailenin eğitim düzeyi, çalışanların eğitim düzeyi üzerinde belirleyici rol oynamaktadır. Özellikle kadın çalışanların eğitim düzeyi ile annelerinin eğitim düzeyleri arasında pozitif orta düzeyde bir ilişki söz konusudur. Ayrıca çalışanların eğitim düzeyi yükseldikçe iş bulma, daha iyi yaşam sürdürme daha fazla ücret elde etme ve sosyal hareketliliğe yönelik beklenti ve algıları en üst düzeyde iken, eğitim düzeyi düştükçe herhangi bir beklenti içinde bulunmadıkları anlaşılmaktadır.


Anahtar Kelimeler: Eğitim düzeyi, istihdam, ücret, eğitim istihdam ilişkisi

Abstract:
The aim of this study is to find out whether education level is determinative within the process of employment for those, who are working in the businesses operating in the industry and service sectors, registered in the database of KOSGEB in the province of Afyonkarahisar and its central districts and to establish the relationship between education level and wage rates. A "mixed survey" method composed of both qualitative and quantitative methods was used in the study.
The micro, small and medium scale businesses operating in the industry and service sectors which are registered in the database of KOSGEB in the central province of Afyonkarahisar and 13 districts, comprise the universe of the quantitative aspect of the research. The population of the study is comprised of a total of 15,290 employees working in 853 businesses including 459 employees in micro scale, 200 in small scale and 76 in medium scale businesses in the industry sector and 87 in micro scale, 25 in small scale and 6 in medium scale businesses in the service sector comprise. The population selection of the research was made in two phases. The samples were extracted from the universe using the stratified sampling technique and 576 employees working in a total of 51 businesses: 32 micro scale, 13 small scale and 6 medium scale, were included in the study. 
The quantitative data of the study was collected from the employees of the businesses using "The relationship between Education, Employment and Wage Rates of Employees Working in the Industry and Service Sectors" questionnaire, developed by the researcher.
Statistical techniques of mean, percentage, frequency and standard deviations were used in the analysis process. Percentage, frequency, chi square, Phi coefficient, one-way variance analysis (ANOVA) and multiple linear regression model were used in the comparison of the participants in terms of sector, gender, age, education level and wage rate. The data was analyzed using the SPSS program.
On the other hand, the qualitative data of the study was collected through interviews with 14 employees working in the industry and service sectors registered in the database of KOSGEB, in the central province of Afyonkarahisar and its districts. The qualitative data was analyzed using the content analysis technique.
According to the results of the study, the women's employment rate is below the employment rate of men in both the industry and service sectors. Moreover, the education levels of women are higher than the education levels of men in the service sector. The men and women, who have higher education levels, are employed in the service sector and the men and women, who have lower education levels, are employed in industry sector. According to the participants of the interviews, child workers exist in both sectors, and they are generally primary school graduates. Employees in both sectors change jobs due to low minimum wage rates, unsecured work, and lack of overtime payment. 
According to the results of the study, the education level of employees is not a determining factor in the process of employment; employers consider experience and references as the most effective measures in choosing employees. It was found that education level is effective on the wage level of graduate employees in industry sector and both graduate associate graduate employees in service sector. Although they have the same education levels, women workers have less monthly wages than their men counterparts. It was found that while the most effective determining factor of the wages of women workers is education level, education level, age, employed sector, years of experience, and work variables are effective determining factors of the wages of men workers. 
The education level of the family plays a determining role on the education levels of employees. There is a positive midlevel association between the education level of the women employees and their mothers' education levels. Moreover, it is understood that as the education level of the employees increase, their expectations and perception of finding a job, living  a better life, receiving more wages and their social mobility are at the highest level; meanwhile, as the education level decreases, their expectations drop accordingly.




Key words: level of education, employment, wage, relationship between education and employment