Kanser tedavisinden sonra çalışmaya başlayan bireylerin iş stresinin ve yaşam kalitesinin değerlendirilmesi
Evaluation of job stress and quality of life in individuals returning to work after cancer treatment
Yazar: YASEMİN ÖZER GÜÇLÜEL
Danışman: PROF. DR. GÜLBEYAZ CAN
Haliç Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Onkoloji = Oncology
Dizin: Kanser hastaları = Cancer patients ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Sağkalım = Survival ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; İlaç tedavisi = Drug therapy ; İş stresi = Job stress

Özet:
Günümüzde erken tanı olanaklarının artması  kanserden sağkalım oranlarını olumlu yönde etkilemiştir. Bu nedenle ilerleyen yıllarda çalışan nüfusun içinde kanser tedavisi alan bireyler  daha fazla yer alacaktır. Araştırma  kanser tedavisi sonrası iş yaşamına devam eden bireylerde, iş yaşamını etkileyen faktörleri incelemek, iş yaşamının ve  stresinin yaşam kalitesi üzerindeki etkilerini belirleyebilmek amacı ile kesitsel, ilişki arayıcı ve tanımlayıcı bir çalışma olarak gerçekleştirildi. Araştırmanın evrenini bir üniversite hastanesinde onkoloji polikliniğine başvuran bireyler,  örneklemini kanser tedavisi sonrası iş yaşamına başlayan ve devam eden 302 birey oluşturdu. Araştırmada veri toplama aracı olarak Kişisel Bilgi Formu, EORTC QLQ-C30 Yaşam Kalitesi Ölçeği ve Algılanan İş Stresi Ölçeği kullanıldı. Verilerin değerlendirilmesi, tanımlayıcı istatistiksel analizler, Mann-Whitney U testi, Kruskal-Walls-H testi ve Spearman korelasyon analizi ile gerçekleştirildi. İstatistiksel anlamlılık p<0.05 olarak kabul edildi. 
Yaş ortalamasının 44,97±10,08 olan bireylerin %53'ü kadın, %33,5'i lisans mezunu, %66,9'u evli, %69,5'nin çocuk sahibi olduğu belirlendi. Bireylerin hastalık sürecine ilişkin özellikleri incelendiğinde; %83,1'inin solid tümör ve %32,8'inin meme kanseri tanısı aldığı,  %94,4'üne kemoterapi tedavisi uygulandığı belirlendi. Bireylerin algılanan iş stresi puan ortalaması 2,10±0,68, EORTC QLQ-C30 Yaşam Kalitesi Ölçeği puan ortalaması 65,95±20,11olarak bulundu.  
Bireylerin Algılanan İş Stresi Ölçek puan ortalamalarının çalışılan sektör, aylık gelir durumu, işle ilgili endişe duyma, çalışma süresi, işten ayrılma isteği ve meslek değiştirme durumuna göre istatistiksel anlamlı farklılık gösterdiği saptandı (p<0,05). EORTC QLQ-C30 Yaşam Kalitesi Ölçeği puan ortalamalarının cinsiyet, yaş, eğitim düzeyi, çocuk sahibi olma durumu, geçirmiş olduğu kanser türü, eş zamanlı kronik hastalığa sahip olma durumu, aylık gelir, işle ilgili endişe, çalıştığı kurumu değiştirme, mesleki konumunu değiştirme, işten ayrılma isteği ve meslektaşlardan destek görme durumlarına göre istatistiksel anlamlı farklılık gösterdiği (p<0,05) belirlendi. Algılanan İş Stresi Ölçek puanı ile EORTC QLQ-C30 Yaşam Kalitesi Ölçeği genel sağlık, fiziksel durum skala puanları arasında negatif yönde, semptom skalası puanları ile arasında pozitif yönde ilişki (p<0,05) olduğu belirlendi. Kanser tedavisi sonrası iş yaşamına devam eden bireylerde algılanan iş stresinin olumsuz şekilde yaşam kalitesini etkilediği görüldü.

Abstract:
Increased opportunities for early diagnosis have improved cancer survival rates. As a result, in the coming years there will be a growing number of people who return to the workforce after undergoing cancer treatment. A cross-sectional, relational, descriptive study was conducted to examine the factors affecting work life and determine the effects of job-related parameters and stress on quality of life among individuals returning to work after cancer treatment. The study population consisted of individuals who presented to the oncology outpatient clinic of a university hospital, and the sample included 302 patients who started and continued working after receiving cancer treatment. Data were collected using a personal information form, the EORTC QLQ-C30 quality of life questionnaire, and Perceived Job Stress Scale. Data were evaluated using descriptive statistical analyses, Mann-Whitney U test, Kruskal-Wallis H test, and Spearman correlation analysis. Statistical significance was accepted at p<0.05. 
The patients' mean age was 44.97±10.08 years, 53% were women, 33.5% had a bachelor's degree, 66.9% were married, and 69.5% had children. In terms of clinical characteristics, 83.1% of the patients were diagnosed with solid tumors, 32.8% had breast cancer, and 94.4% were treated with chemotherapy. The patients' mean Perceived Job Stress score was 2.10±0.68 and their mean EORTC QLQ-C30 score was 65.95±20.11. 
Mean perceived job stress scores differed significantly according to the patients' business sector, monthly income, job anxiety, years in the workforce, intent to quit, and change of profession (p<0.05). Mean quality of life scores differed significantly according to gender, age, education level, presence of children, cancer type, presence of chronic comorbidity, monthly income, job anxiety, change of employer, change of position, intent to quit, and presence of coworker support (p<0.05). Perceived Job Stress Scale scores were negatively correlated with EORTC QLQ-C30 general health and physical status subscale scores and positively correlated with symptom subscale scores (p<0.05). The results of this study show that perceived job stress negatively impacts quality of life in individuals returning to work after cancer treatment.