Meşrutiyetten cumhuriyete bir Osmanlı bürokratı İsmail Canbulat Bey
İsmail Canbulat Bey, an Ottoman bureaucrat between the periods of constitutional monarchy and republic
Yazar: BAYRAM ÇAKICI
Danışman: PROF. CEZMİ ERASLAN ; PROF. RECEP KARACAKAYA ; PROF. FATİH MEHMET SANCAKTAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
İsmail Canbulat Bey, II. Abdülhamit Döneminde askeriyede yetişerek II. Meşrutiyetin ilan edilmesinde etkili olan İttihat ve Terakki Fırkasının lider kadrosu içerisinde yer almıştır. Meşrutiyetin ilanından sonra bilhassa I. Dünya Savaşı yıllarında devletin önemli kadrolarında görev alan İsmail Canbulat Bey, hukuku rehber edinen kişiliğiyle ön plana çıkmıştır. Savaş sırasında yaptığı görevlerde kanuna uygun hareketlerinden dolayı savaşın ortaya çıkardığı suistimallere karışmamış olan kişilerin başında gösterilmiştir. Bu süreçte İsmail Canbulat Bey, ast-üst ilişkisi içerisinde çalıştığı Talat Paşa ile sıkı ilişkiler içerisinde olmuştur. 
Mütareke Döneminde İstanbul'da Mustafa Kemal Paşa, Rauf ve Ali Fethi beylerle kurtuluş çareleri arayan İsmail Canbulat Bey, önce Tevfik Paşa Hükûmeti tarafından tutuklanmış, ardından da İngilizler tarafından Malta'ya sürülmüştür. Malta'da iki yıllık esaretten sonra kurtulan İsmail Canbulat Bey, bir yıl Avrupa'da kalarak iş arayışlarına başlamış, Büyük Taarruz öncesi yurda dönmüştür. Yurda döndükten sonra Samsun'da nakliye şirketi kurmaya çalışan İsmail Canbulat Bey, İttihatçı arkadaşlarının davetiyle Cavit Bey'in evindeki toplantıya katılmış ve İttihatçıların temsilcisi olarak Ankara'da Mustafa Kemal Paşa ile görüşmüştür. II. TBMM Döneminde İstanbul mebusu olarak meclise giren İsmail Canbulat Bey, Rauf Bey'le birlikte hareket ederek Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının kurucuları arasında yer almıştır. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının kapatılmasından sonra yeniden siyasetten ayrılarak ticari faaliyetlere girişmek için çalışmalara başlayan İsmail Canbulat Bey, 16 Haziran 1926'da Atatürk'e karşı düzenlenmek istenilen İzmir Suikastı sonrasında tutuklanarak yargılanmıştır. Bu dava sonucunda hakkında somut bir delil ortaya konmamasına rağmen suikastla ilgili olduğu gerekçesiyle idam edilmiştir.

Abstract:
İsmail Canbulat Bey, who was trained in the military during the reign of Abdülhamit II, was among the leaders of the Committee of Union and Progress, which was influential in the declaration of the Constitutional Monarchy. After the proclamation of the Constitutional Monarchy, İsmail Canbulat Bey, who took office in important positions of the state, especially during the World War I, came to the fore with his personality that took the law as a guide. He was shown at the head of the people who did not get involved in the abuses caused by the war due to his lawful actions wtih the duties he performed during the war. In this process, İsmail Canbulat Bey had close relations with Talat Pasha, with whom he worked in a subordinate-superior relationship. 
In course of the Armistice Period, İsmail Canbulat Bey sought salvation remedies with Mustafa Kemal Pasha, Rauf and Ali Fethi Bey in Istanbul. He was first arrested by the Tevfik Pasha Government and then exiled to Malta by the British intruders. Freed after two years of captivity in Malta, İsmail Canbulat Bey stayed in Europe for a year and started to look for a job, after which he returned to the homeland before the Great Offensive operation of Turkish Independence War. After returning home, İsmail Canbulat Bey, who tried to establish a shipping company in Samsun, attended the meeting at Cavit Bey's house upon the invitation of his Unionist friends and met with Mustafa Kemal Pasha in Ankara as the representative of the Unionists. İsmail Canbulat Bey, who entered the parliament as an Istanbul deputy during the the Second GNAT Period, acted together with Rauf Bey and was among the founders of the Progressive Republican Party. İsmail Canbulat Bey, who left politics after the closure of the Progressive Republican Party and started to work to engage in commercial activities, was arrested and tried after the Izmir Assassination on 16 June 1926, which was intended to be organized against Atatürk. As a result of this case, he was executed on the grounds that he was related to the assassination, although no concrete evidence was presented about him. 
Keywords: İsmail Canbulat, Talat Pasha, Mustafa Kemal Pasha, Union and Progress, Constitutional Monarchy, War, Independence, Security, Mayoralty, Embassy, Undersecretariat, Ministry, Mondros, Exile, Republic, Progress, Assassination.