Onuncu sınıf öğrencilerinin plastik ve mikroplastik farkındalığı üzerine bir eylem araştırması
An action research on plastic and microplastic awareness of tenth graders
Yazar: CANSU KALYON
Danışman: PROF. DR. MERYEM SELVİ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Biyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Biyoloji = Biology ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Biyoloji eğitimi = Biology education ; Mikroplastik = Mikroplastic ; Çevresel farkındalık = Environmental awareness

Özet:
Günümüz dünyasında hızla artan insan nüfusu beraberinde tüketim hızında da büyük bir artışa neden olmuştur. İnsanların günlük hayatlarında satın aldıkları birçok ürün ve hizmet içerisinde plastik içerikler bulunmaktadır. Artan plastik tüketimi ve plastiklerin uzun yıllar doğada çözünmemesi de beraberinde plastik kirliliğini getirmiştir. Günümüzdeki çevre sorunları arasında plastik kirliliğinin geldiği nokta oldukça korkutucu boyutlara ulaşmıştır. Bu noktada özellikle çocukların ve gençlerin plastikler, mikroplastikler ve bunların ekosistemlere ve insan sağlığına etkileri ile ilgili farkındalık düzeylerinin tespiti ve bu farkındalığın arttırılmasına yönelik çalışmalar, sorunun çözümü için oldukça önemlidir. Bu çalışma lise öğrencilerinin plastikler ve mikroplastikler konusundaki farkındalığını arttırmak amacıyla tasarlanmış olan bir eylem araştırması çalışmasıdır. Çalışma 2021-2022 eğitim öğretim yılında Kırıkkale'de bir lisede onuncu sınıfta öğrenim görmekte olan 26 öğrenci ile yürütülmüştür. Öğrencilere uygulanan ön test sonrasında sekiz hafta boyunca hazırlanan etkinlikler uygulanmış ve süreç sonunda da bir son test uygulaması yapılmıştır. Araştırma verileri açık uçlu sorulardan oluşan görüş formu, süreç boyunca öğrenciler tarafından tutulan günlükler, son değerlendirme günlüğü ve araştırmacının informal gözlemleri ve saha notları ile tuttuğu araştırmacı günlüğünden elde edilmiştir. Araştırma boyunca elde edilen nitel verilerin çözümlenmesinde ise betimsel analiz ve içerik analizi birlikte kullanılmıştır. Elde edilen bulgular uygulama öncesinde öğrencilerin birçoğunun plastik kirliliğine yönelik farkındalıklarının düşük düzeyde olduğunu ve mikroplastik kavramını ise daha önce duymadıklarını göstermiştir. Uygulama sonrası bulgular ise öğrencilerin plastiklerin yararlarından çok zararları üzerine düşünmeye başladığını ve konu hakkında farkındalıklarının arttığını, plastik kirliliği hakkında daha büyük bir sorumluluk hissettiklerini ve plastik kullanım alışkanlıklarını sorgulamaya başladıklarını göstermektedir. Bununla birlikte araştırma sonrasında öğrencilerin mikroplastiklerin ne olduğu, nerelerde bulunduğu ve yarattığı tehlike konusunda ve biyobozunur plastikler konusunda farkındalık geliştirdikleri tespit edilmiştir. Süreç boyunca tutulan öğrenci günlükleri de öğrencilerin bilgi, tutum ve davranış yönünde değişimler yaşadığını ve plastik kullanımlarına yönelik davranış değişikliği niyetleri oluşturduğunu göstermektedir. Benzer şekilde son değerlendirme günlüğünden elde edilen bulgular da etkinliklerin öğrencilerin farkındalığını arttırma konusunda etkili olduğu ve öğrencilerin davranış değişikliği niyetlerinin olduğu yönündeki bulguları desteklemektedir.

Abstract:
The rapidly increasing human population in today's world has led to a great increase in the rate of consumption. There are plastic contents in many products and services that people buy in their daily lives. Increasing plastic consumption and the fact that plastics do not dissolve in nature for many years have brought plastic pollution. The point where plastic pollution has reached among today's environmental problems has reached quite frightening dimensions. At this point, it is very important to determine the awareness levels of children and young people about plastics, microplastics and their effects on ecosystems and human health, and studies to increase this awareness are very important for the solution of the problem. This study is an action research study designed to increase the awareness of high school students about plastics and microplastics. The study was conducted with 26 tenth grade students in a high school in Kırıkkale during the 2021-2022 academic year. After the pre-test, the activities prepared for eight weeks were applied to the students and a post-test was applied at the end of the process. The research data were obtained from the interview form consisting of open-ended questions, student diaries kept by the students throughout the process, the final evaluation diary and the researcher's diary kept by the researcher through informal observations and field notes. Descriptive analysis and content analysis were used together in analyzing the qualitative data obtained throughout the research. The findings showed that most of the students had a low level of awareness about plastic pollution and had never heard of the concept of microplastics before the application. The post-implementation findings, on the other hand, show that students started to think about the harms of plastics rather than their benefits, their awareness of the subject increased, they felt a greater responsibility for plastic pollution, and they started to question their plastic use habits. In addition, after the research, it was determined that students developed awareness about what microplastics are, where they are found and the danger they pose, and about biodegradable plastics. Student diaries kept throughout the process also show that students experienced changes in knowledge, attitudes and behaviors and formed behavioral change intentions towards plastic use. Similarly, the findings obtained from the final evaluation diary support the findings that the activities were effective in raising students' awareness and that students had behavioral change intentions.