Paydaş bakış açısıyla turizm destinasyon yönetim örgütlerinin rollerinin incelenmesi
Examining the roles of tourism destination management organizations from a stakeholder perspective
Yazar: TARIK ŞENGEL
Danışman: DOÇ. DR. İBRAHİM ÇİFÇİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Turizm = Tourism

Özet:
Dünya genelinde, gün geçtikçe turistik faaliyetlere katılan kişilerin
sayılarında artışa rastlanmaktadır. Özellikle Covid-19 döneminde dip rakamları
gören turizm faaliyetleri iki-üç senelik süre zarfında hemen hemen eski rakamların
seviyesine geri çıkmıştır. Turist sayıları artmakla beraber, yeni destinasyonlar
gelişmekte ve kendini kanıtlamış destinasyonların rekabetine katılmaktadır.
Rekabetin bu derecece arttığı bu dönemde, rekabette üstünlük sağlamak adına
destinasyonların yönetimi daha da önemli bir hal almaktadır. Bu amaçla son yıllarda
çoğu destinasyon, Destinasyon Yönetim Örgütleri adı altında profesyonel yönetim
modelleri oluşturmakta ve bütün yönetim fonksiyonlarını bu örgütlere bırakmaktadır.
DYÖ'ler temelinde paydaşların yönetime dâhil olmasını, bütün hücrelerin bir
araya gelerek oluşturduğu bütüncül ve demokratik bir yönetim anlayışı barındırırlar.
Bu oluşumlar direkt kamusal örgütler olabilecekleri gibi, tamamen özel örgütler veya
kamu ve özel işbirliğinde örgütler şeklinde de görülebilirler. Her destinasyon kendine
özgü dinamiklere sahiptir ve her destinasyona aynı yönetim modelini uygulamak
mümkün değildir. Bu çalışmada, destinasyonların ana temalarına uygun olarak
uyarlanabilir ve uygulanabilir yapısal özellikler, nitel araştırma yaklaşımı
kullanılarak incelenmiş ve içerik analizi sonucunda etkili destinasyon yönetimi için
yeni bir model önerilmiştir. Çalışmanın temel amacı, İstanbul gibi önde gelen turizm
destinasyonlarında daha profesyonel yönetim uygulamaları için bir çerçeve sunarak,
literatürdeki önemli bir boşluğu doldurmaktır. Bu amaç doğrultusunda, İstanbul'daki
turizm endüstrisinde paydaş konumunda bulunan 22 kamu ve özel kuruluşun üst
düzey yöneticileri (müdür veya müdür yardımcıları), meslek odası yöneticileri,
akademisyenler ve turizmle ilgili meslek gruplarında çalışan katılımcıların
görüşlerinden yararlanılmıştır.
Çalışmanın bulguları ışığında paydaş katılımı, koordinasyon, planlama ve
işbirliği gibi temel işlevlerin oluşturduğu bir model geliştirilmiş ve stratejik
destinasyon yönetimi modeli sunmuştur. Destinasyon yönetim örgütlerinin diğer
rollerinin belirlenmesine yönelik analizlerde pazarlama, tanıtım, marka kimliği,
tematik ürün, sürdürülebilirlik, rekabet üstünlüğü ve yerel kalkınma konuları öne
çıkmıştır. Çalışmada ortaya konan yönetimsel model, oyun teorisi, işbirliği teorisi ve
stratejik paydaş teorisi modeline ait temel unsurları etkili bir şekilde birleştirirken,
yönetimsel açıdan başarılı turizm destinasyonlarına ulaşmanın merkezinde yer alan
koordinasyon, işbirliği ve paydaş katılımının önemini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler: Destinasyon yönetimi, Destinasyon yönetim örgütleri, Turizm
paydaşları, Kültür teması, İstanbul

Abstract:
Throughout the world, there is an increase in the number of people
participating in touristic activities day by day. Tourism activities, which hit the
bottom especially during the Covid-19 period, almost reached the previous levels
within a period of two-three years. Although, tourist numbers are increasing, new
destinations are developing and joining the competition of proven destinations. In
this period when competition is increasing, the management of destinations becomes
even more important in order to gain superiority in the competition. For this purpose,
in recent years, most destinations have been creating professional management
models under the name of Destination Management Organizations and leaving all
management functions to these organizations.
DMO's embody a holistic and democratic management approach in which
stakeholders are involved in management and all pieces come together. While these
formations may be directly public organizations, they may also be seen as completely
private organizations or organizations in public and private cooperation. Each
destination has its own dynamics and it is not possible to apply the same
management model to every destination. Therefore, this study specifically addresses
adaptable and applicable structural features in accordance with the main theme of
destinations using a qualitative research approach and ultimately offers a new model
for effective destination management based on content analysis. The focus of the
research is to fill a critical gap in the literature by providing a framework for more
professional management practices in leading tourism destinations such as Istanbul.
To achieve this goal, the perspectives of senior executives (managers or assistant
managers) from 22 public and private organizations, as well as the opinions of
chamber of commerce leaders, academics, and professionals working in tourism-
related fields in Istanbul, were utilized.
In the light of the findings of the study, a model consisting of basic functions
such as stakeholder participation, coordination, planning and cooperation was
developed and presented a strategic destination management model. In the analyzes
aimed at determining the other roles of destination management organizations,
marketing, promotion, brand identity, thematic product, sustainability, competitive
advantage and local development issues came to the fore. The managerial model put
forward in the study effectively combines the basic elements of game theory,
cooperation theory and strategic stakeholder theory model, while emphasizing the
importance of coordination, cooperation and stakeholder participation, which are at
the center of achieving managerially successful tourism destinations.

Keywords: Destination management, Destination management organizations,
Turism stakeholders, Culture theme, Istanbul