Muhibbî Dîvânı (1500 – 2000. Gazeller)(Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük)
Dîvân of Muhibbi (1500-2000. Ghazals)(Context Index and Functional Dictionary)
Yazar: HAVVA EDANUR KARA DEMİRKAYA
Danışman: DOÇ. DR. GÜLAY DURMAZ
Bursa Uludağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Divan edebiyatı = Divan literature ; Divanlar = Divans ; Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Muhibbi = Muhibbi ; Türk edebiyatı = Turkish literature

Özet:
Kelime ve onların art arda dizilişiyle oluşan cümleler, metinlere çok katmanlı anlam
kazandırmaları açısından önemlidir. Metinleri anlaşılır kılan öğelerin başında dil
birimlerinin varlığı kadar, kelimelerin anlamlarına yüklenen tarihsel dönüşümler,
dönemsel kullanılış biçimleri, kalıp ifadeleri ve metinlere ait dönemsel sosyolojik olgu
ve olayların etkileri de azımsanamaz.
Divan edebiyatının derin ve dönemsel anlamlar yüklü dünyasına girebilmek, sözcük
dağarcığını dönemin şairlerinin ruhlarına ve şevklerine yaraşır bir şekilde ortaya
çıkarmak adına yapılan çalışmalardan birisi de TEBDİZ (Tarih ve Edebiyat Metinleri
Bağlamlı Dizini ve İşlevsel Sözlüğü) projesidir.
Elektronik ortamda veri girişi, sözlük ve bilgi havuzu oluşturarak metinleri bağlamsal
olarak değerlendirip kullanıcıların hizmetine sunmayı amaç edinen TEBDİZ Projesi
kapsamındaki bu çalışmada sultan şairlerden en "muhteşemi" olarak anılan Muhîbbî'nin
(Kânûnî Sultan Süleyman) 500 gazeli (1500-2000. gazeller) gerekli düzenlemeler
yapılarak sisteme yüklenmiş ve gazellerin bağlamlı dizini oluşturulmuştur. Çalışmaya
esas alınan neşriyat Kemal Yavuz ve Orhan Yavuz'un "Muhibbî Dîvânı-Bütün Şiirleri"
adlı çalışması olmuştur.
Yapılan bu çalışma ile elde edilen bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük ile şairin gazellerinde
kullandığı dil, sözcük zenginliği, dünya ve ahiret hayatına bakış açısı, dönemsel sosyal
ve psikolojik etkileşimler, toplumsal yaşam kural ve kaidelerine yönelik zengin bir içerik
de sunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Muhibbî, Kânûnî Sultan Süleyman, Bağlamlı Dizin ve İşlevsel
Sözlük, XVI. yüzyıl.

Abstract:
The words and the sentences formed by their succession are important in terms of giving
multi-layered meaning to the texts. At the beginning of the elements that make the texts
comprehensible, the historical transformations imposed on the meanings of the words,
the periodic usage forms, the expressions of the patterns and the effects of the periodic
sociological phenomena and events of the texts cannot be underestimated.
TEBDİZ (Contextual Index and Functional Glossary of Historical and Literary Texts) is
a project of the works carried out in order to enter the deep and periodic world of Divan
literature, and to reveal its vocabulary in a way suitable for the spirits and enthusiasm of
the poets of the period.
The aim of this study is to create a data entry, dictionary and information pool in the
electronic environment and to evaluate the texts in a contextual way within the scope of
TEBDİZ Project, 500 gazels (1500-2000. Ghazals) of Muhîbbî (Kânûnî Sultan
Süleyman), known as "the most wonderful den among the sultan poets, were loaded into
the system and the contextual index of the ghazals was established. The publication is
based on the study conducted by Kemal Yavuz and Orhan Yavuz called "Muhibbî Dîvanı-
Whole Poems".
In this study, contextual index and functional dictionary obtained by the poet's language
used in the gazelle, word richness, world and the Hereafter, life perspective, social and
psychological interactions, a rich content is presented for the rules and rules of social life.
Key Words: Muhibbi, Kânûnî Sultan Suleyman, Contextual Directory and Functional
Dictionary, XVIth century.