Gerilim tipi başağrısı tanısı alan olgularda kognisyonun değerlendirilmesi
Evaluation of cognition in the patients with diagnosis of tension-TYPE headaches
Yazar: MAHMUT ALİ OSMAN ERYILMAZ
Danışman: PROF. DR. DENİZ SELÇUKİ
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Nöroloji = Neurology
Dizin: Baş ağrısı = Headache ; Baş ağrısı bozuklukları = Headache disorders ; Biliş = Cognition ; Biliş bozuklukları = Cognition disorders ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Migren hastalıkları = Migraine disorders ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Giriş: Gerilim Tipi Başağrısı(GTBA) toplum içinde en sık görülen başağrısı tipidir. ICHD-3 kriterlerine göre GTBA seyrek epizodik, sık epizodik, kronik ve olası GTBA olmak üzere 4 alt gruba ayrılmaktadır. Çalışmamızda GTBA saptanan olguların primer veya sekonder başağrısı tanısı olmayan kontrol grubuyla kognitif fonksiyonlar, kişilik özellikleri ve yaşam kalitesi açısından karşılaştırılması amaçlandı. 
Yöntem: Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Başağrısı polikliniğine GTBA tanısı ile başvuran kadın erkek sayısı eşit olan 50 olgu etik kurul onayı sonrası prospektif olarak dahil edilme ve dışlama kriterlerine göre değerlendirildi. Hastaların demografik özellikleri, alışkanlıkları, başağrısı özellikleri detaylı olarak sorgulandı. Primer ve/veya sekonder başağrısı olmayan hasta grubuyla eşit sayıda ve eşit yaş dağılım aralığına sahip kontrol grubu çalışmaya dahil edildi. Hastalara başağrısı şiddetini sorgulamak amacıyla Visual Analog Scala(VAS) uygulandı. Hastaların bilişsel fonksiyolarını değerlendirmek için MOCA, Stroop, Frontal Değerlendirme Bataryası(FAB) Görsel İşitsel Sayı Dizileri- B Formu ve Saat Çizme Testi uygulandı.  Olguların çalışmayadahil edilmesinde ve depresyon, anksiyete düzeylerini belirlemede Beck Anksiyete ve Beck Depresyon ölçekleri kullanıldı. Günlük yaşam aktivitelerini değerlendirmede Lawton ve Brody'nin Enstrümental Günlük Yaşam Aktiviteleri, yaşam kalitesini değerlendirmede ise Short Form-36(SF-36) ölçeği yapıldı. Olguların kişilik boyutlarının değerlendirmesinde Eysenck Kişilik Envanteri Gözden Geçirilmiş Kısa Formu kullanıldı.
Bulgular: Yapılan test ve anketlerin sonucuna göre GTBA olan olguların MOCA dikkat, gecikmeli hatırlama ve toplam skorlarında kontrol grubuna göre belirgin düşüklük saptandı. Stroop testinin bölüm 4, bölüm 5, stroop farkı(B5-B1) ve toplam puanlarında hasta gurubunda kontrol grubuna göre daha yüksek süreler(daha kötü sonuç) elde edildi. FAB testi sonuçlarında her iki grup arasında istatistiksel açıdan anlamlı fark bulunmadı. GİSD-B testinin işitsel sözel, görsel sözel, görsel uyarim, işitsel uyarım, yazılı anlatım, sözel anlatım, duyu içi kaynaşım, duyular arası kaynaşım ve GİSD toplam puanlarında hasta grubunda kontrol grubuna göre belirgin düşüklük bulundu. Saat çizme ve günlük yaşam aktiviteleri testinde her iki grupta tam puan aldı ve istatistiksel fark oluşmadı. Hasta grubunun kontrol grubuna göre depresyon ve anksiyete ölçekleri belirgin olarak yüksek bulundu. Hasta grubunun Eysenck Kişilik Envanterine göre nörotisizm değerlerinin kontrol grubuna göre yüksek olduğu saptandı. Hasta ve kontrol grubunun yaşam kalitesi açısından karşılaştırılması yapıldığında hasta grubunun fiziksel fonksiyon, fiziksel rol güçlüğü, emosyonel rol güçlüğü, enerji/canlılık/vitalite, ruhsal sağlık, sosyal işlevsellik, ağrı ve genel sağlık algısı alt parametrelerinde kontrol grubuna göre belirgin düşüklük saptanmıştır.
Sonuç:  Çalışmamızla GTBA olan olguların kognitif fonksiyonları, kişilik özellikleri ve yaşam kalitesinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. GTBA olan olgularda kontrol grubuna göre kognitif testlerde ve yaşam kalitesinde düşüklük saptandı. Bu düşüklüğün depresyon ve anksiyete gibi psikopatolojilerden etkilendiği ancak depresyon ve anksiyeteden bağımsız olarak da GTBA olan olgularda kognitif fonksiyonlar ve yaşam kalitesinde kontrol grubuna göre daha düşük puanlar elde edildiği bulundu. Literatürde GTBA'da kognitif fonksiyonların, kişilik özelliklerinin ve yaşam kalitesinin aynı anda değerlendirildiği çalışma bulunmamaktadır.

Abstract:
Introduction: Tension-type headache (TTH) is a type of headaches that is common in the population. Based on ICHD-3 criteria, it is divided in four groups as infrequent episodic, frequent episodic, chronic, and probable TTH. The present study aimed at comparing cognitive function, personality traits, and quality of life between the patients diagnosed as having TTH and the control group without any primary or secondary type of headaches. 
Methods: A total of 50 subjects with equal number of the males and females presenting to outpatient clinic of headaches of Neurology Department of Medical Faculty of Celal Bayar University with diagnosis of TTH were evaluated prospectively based on the inclusion and exclusion criteria following approval from the Ethics Committee. Demographic characteristics, habits, features of the headaches were queried in detail. A control group of subjects without primary/secondary type of headaches with the equal number of individuals and the same age range was included in the study. Visual Analog Scale (VAS) was used to query severity of the headaches. MOCA, Stroop, Frontal Assessment Battery (FAB), Visual-Auditory Number Array (VANA-B), and clock drawing tests were applied to evaluate cognitive function of the subjects. Beck's Anxiety Scale and Beck's Depression Scale were used to evaluate anxiety level of the subjects. Lawton-Brody Instrumental Activities of Daily Living Scale and Short Form 36 (SF-36) were used to evaluate daily living activities and quality of life, respectively. Revised short version of Eysenck personality questionnary was used to evaluate personality domains of the subjects. 
Findings: According to results of the tests and questionnaris, scores on the attention and delayed memory sub-scales and total score of MOCA were found to be significantly lower in the subjects with diagnosis of TTH. Longer times (poorer outcomes) were found on the scores on the Parts 4 and 5 of Stroop test, Stroop difference (B5-b1) and total score of Stroop test. No statistically significant difference was found in results of FAB test between two groups. Scores of auditory verbal, visual verbal, visual stimulatory, auditory stimulatory, written expression, verbal expression, sensual fusion, between-senses fusion and total score of VANA were found to be significantly lower in the group of patients. Both groups of subjects and controls achieved full points on the test of clock drawing and daily living activities questionnaire and no statistically significant difference was found. Scores on the depression and anxiety scales were found to be significantly higher in the group of patients than controls. It was also found that neuroticism scores based on Eysenck Personality Questionnaire were significantly higher in the group of patients. When the group of patients and controls were compared for quality of life, it was found that physical function, physical role difficulty, emotional role difficulty, energy/vitality, psychological health status, social functioning, pain and general health perception were found to be lower in the group of patients. 
Conclusion:In the present study, it was aimed to evaluate cognitive function, personality traits, and quality of life together in the patients with diagnosis of TTH. It was seen that the patient with TTH and especially in those with myofascial pain had decreased cognitive function and quality of life. This decrease was seen to be impacted by psychopathological conditions such as depression and anxiety but it was seen that lower scores were achieved by the patients than the controls in cognitive function and quality of life independent of the depression and anxiety. Currently, there is no study in the literature evaluating cognitive function, personality traits, and quality of life concurrently in TTH. Thus, we consider that our study contributes to the literature