20. yüzyıl Türk müziği keman icrâ üslûbunun taksim icrâları üzerinden tespîti ve tahlîli
The determination and analysis of violin performance genre over taksim in 20th century Turkish music
Yazar: İSMAİL KABACI
Danışman: DOÇ. DR. VASFİ HATİPOĞLU
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Müziği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Müzik = Music
Dizin: 20. yüzyıl = 20. century ; Keman = Violin ; Müzik = Music ; Taksim = Partitition ; Türk müziği = Turkish music ; Üslup = Stylistic ; İcra = Performing

Özet:
18. yüzyıl itibariyle Türk müziğinde icrâ edilmeye başlanılan ve giderek temel saz olma niteliği kazanan kemanın, Türk müziği üslûbunda icrasına yönelik 20. yüzyılın büyük bir önemi vardır. Bu yüzyılda ekol olmuş keman icrâcıları Türk müziği keman icrâ üslûbunu oluşturmuş ve günümüze aktarımını sağlamıştır. Ancak günümüzde gerek eğitim, gerekse icrâ bağlamında söz konusu üslûptan uzaklaşıldığı ve aktarımının kesintiye uğradığı düşünülmektedir. Bu cümleden hareketle araştırmada; 20 yüzyıl Türk müziği icrâsında ekol olmuş keman icrâcılarının taksim icrâlarını süsleme teknikleri, yay teknikleri, konum kullanımları, makam anlayışı, cümle ve tartım kalıpları bakımından tahlil ederek, 20. yüzyıl Türk müziği keman üslûbunun ortaya konulması amaçlanmaktadır. Araştırmanın evren ve örneklem kümelerinin belirlenmesinde iki aşama dikkate alınmış ve ayrı ayrı evren ve örneklem kümeleri belirlenerek çalışma gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın 1. evreni 20. yüzyıl Türk müziği keman icrâcıları, örneklemi ise; 20. yüzyılda ekol olmuş Türk müziği keman icrâcılarından Cevdet Çağla, Hakkı Derman, Haydar Tatlıyay, Nubar Tekyay ve Sadi Işılay oluşturmaktadır. Araştırmanın 2. örnekleminin belirlenmesinde ise, seçkisiz olmayan amaçlı örnekleme türü kullanılmıştır. Bu doğrultuda; Cevdet Çağla'nın Hicaz, Hüzzam, Karcığar ve Rast taksim icrâları, Hakkı Derman'ın Bayâti, Hüzzam ve Sûzinak taksim icrâları, Haydar Tatlıyay'ın Hicaz, Rast ve Uşşak taksim icrâları, Nubar Tekyay'ın Karcığar, Sabâ ve Şevk-Efzâ taksim icrâları ve Sadi Işılay'ın Bayâti, Hüzzam ve Karcığar taksim icrâları notaya aktarılmış ve üzerinde kategorisel içerik analizi yapılmıştır. Sonuç olarak; 20. yüzyıl Türk müziği keman icrâ üslûbu bağlamında keman icrâcılarının en çok çarpma, tril ve üst mordan süsleme tekniklerini, legato ve detache yay tekniklerini kullandıkları, makamları ise; geleneğe bağlı bir anlayış ile icrâ ettikleri tespit edilmiştir.

Abstract:
The performance of violin has begun as of the 18th century and increasingly been qualified as a primary instrument in Turkish music. 20th century is of great importance for violin performance in Turkish music genre. Violin performers who became schools of the century formed the performance of violin in Turkish music genre and transfered it to present day. However, it is thought that either education or performance are moved away from aforementioned genre and the transference stopped as of present day. This research aims to analyze the taksim (improvised) performances of schooled violin performers of 20th century Turkish music genre in terms of embellishments, bowing techniques, usage of position, understanding of maqams (scales), phrasing and rhythmic forms, therefore to put forward the genre of violin in 20th century Turkish music. In order to determine the universe and sample set of this research, two phases were taken care and seperate sets of universe and samples were determined throughout the study. The first universe of the research contains the performers of 20th century Turkish violin genre, and the sample consists of schooled Turkish violin performers such as Cevdet Çağla, Hakkı Derman, Haydar Tatlıyay, Nubar Tekyay and Sadi Işılay. In order to determine the second sample of the research, non-random purposeful sampling method has been used. According to this, taksim (improvised) performances of Cevdet Çağla (Hicaz, Huzzam, Karcigar and Rast), Hakkı Derman (Bayati, Huzzam and Suzinak), Haydar Tatlıyay (Hicaz, Rast and Ussak), Nubar Tekyay (Karcigar, Saba and Sevkefza), and Sadi Isılay (Bayati, Huzzam and Karcigar) were transcribed into sheet music and categorical content analysis was done. As a result, it has been determined that in the context of 20th century Turkish violin genre, the mostly used techniques of embellishment by the performers are acciaccatura, trill and upper mordent; bowing techniques of legato and détaché are mostly preferred; and the maqams are performed with an understanding of tradition.