Yapay zekâ destekli otonom ödeme teknolojisi üzerine bir araştırma: Aktif ve pasif yenilik direncinin incelenmesi
A research on ai-assisted autonomous checkout technology: Investigation of active and passive innovation resistance
Yazar: ÖZGE AKIN
Danışman: PROF. DR. NURCAN TURAN
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Pazarlama Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Değişime direnç = Resistance to change ; Hizmet sektörü = Service sector ; Otonom sistemler = Autonomous systems ; Yapay zeka = Artificial intelligence ; Yenilik = Innovation ; Yenilik Direnç Teorisi = Innovation Resistance Theory ; Yenilik sistemleri = Innovation systems ; Ödeme sistemleri = Payment systems ; Ödeme yöntemleri = Payment methods

Özet:
Büyük verinin ortaya çıkması ve bilgi işlem gücündeki son gelişmeler, günlük yaşamımızın biçimini ve hızını değiştirmektedir. Bireysel ya da kurumsal düzeyde, herkesin bu gelişmelere maruz kalması kaçınılmaz bir gerçektir. Bu bağlamda, hizmet sektöründe yapay zekâ kaynaklı değişim, büyük bir potansiyeli bünyesinde barındırmaktadır. Bu çalışma, tüketicilerin yapay zekâ teknolojisi içeren uygulamalara verdiği tepkiler ve bu teknolojileri nasıl algıladıkları ile bu teknolojileri benimsemesini engelleyen faktörleri ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Bu amaca ulaşabilmek için Yenilik Direnç Teorisi temel alınmıştır. Model, çalışma amaçları ve tasarımı ile uyumlu bazı değişkenlerin eklenmesi suretiyle genişletilmiştir.
Araştırmada kolayda ve kartopu örnekleme yöntemleri kullanılarak 18 yaş ve üzeri 610 tüketiciye ulaşılmıştır. Veriler, çevrim içi uygulanan soru formları aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin istatistik paket programında; sıklık, yüzde, ortalama ve standart sapma analizleri ve ardından, ölçeğe ilişkin ifadeler için açıklayıcı faktör analizi yapılmıştır. En küçük kareler yöntemini kullanarak varyans tabanlı yapısal eşitlik modeline göre analiz yapan Smart PLS 3.2.9 programı üzerinden doğrulayıcı faktör analizi ve yol analizi uygulanmıştır. Sonuç olarak pasif yenilik direncinin, benimseme engellerini ve aktif yenilik direncini olumlu; aktif yenilik direncinin ise benimseme niyetini olumsuz yönde etkilediği tespit edilmiştir.

Abstract:
The emergence of big data and the latest developments in computing power are changing the way and speed of our daily lives. It is an inevitable fact that everyone at the individual or institutional level is exposed to these developments. In this context, artificial intelligence-induced change in the service sector contains great potential. This study aims to determine the reactions of consumers to applications containing artificial intelligence technology, how they perceive these technologies, and the factors that prevent their adoption. To reach this aim, the Innovation Resistance Theory is used as a theoretical base. The model is extended with certain variables that are compatible with the aim and the design of the study.
In the research, 610 consumers aged 18 and over were reached by using convenience and snowball sampling methods. Data were collected through online questionnaires. Frequency, percentage, mean, and standard deviation analyses of the data were performed in the statistical package program, and then explanatory factor analysis was performed for the expressions related to the scale. Confirmatory factor analysis and path analysis were applied through the Smart PLS 3.2.9 program, which analyzes according to the variance-based structural equation model using the partial least squares method. As a result, passive innovation resistance positively affects adoption barriers and active innovation resistance, while active innovation resistance has been found to negatively affect the intention to adopt.