Beypazarı'nda maden sanatı /
Yazar: ŞİRİN YILMAZ
Danışman: PROF. DR. DURSUN YILDIRIM
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Halk Bilimi (Folklor) Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1994
Konu: El Sanatları = Crafts
Dizin: Altın = Gold ; Ankara-Beypazarı = Ankara-Beypazarı ; Bakır = Copper ; Demir = Iron ; Gümüş = Silver ; Maden sanatı = Metalwork ; Türk el sanatları = Turkish handcrafts

Özet:
ÖZET Türk milletinin en eski ve çok geniş alanlara yayılmış el sanatları arasında maden işlemeciliği sanatı yer alır. Türk maden işlemeciliği sanatı, tarih boyunca kendi dinamiğinde gelişerek geleneğini kurmuş, gelişimini usta- çırak ilişkisi içindeki eğitim yapısı ile sürdürmüştür. Bu araştırmamızda, söz konusu sanatın eski bir Türk yerleşme merkezi olan Beypazarı'nda görünen ve yaşayan gelenek yapısı, yaratılan ve üretilen sanat ürünleri, bunların kullanım alanları, yöre halkının hayatındaki ve ilişkilerindeki rolü; yetişen ustalar ve bu ustaların sürdürdüğü usta-çırak ilişkileri ele alınıp incelenmiştir. Araştırmamızda ayrıca, Beypazarı yöresinde, bu sanatın geçmişteki ve günümüzdeki durumu; altın, gümüş, bakır ve demir madenlerinin işlemeciliği dikkate alınarak gözden geçirilmiş ve mümkün olduğunca doğru biçimde tasvir edilmeye çalışılmıştır. Beypazar'ında geleneksel maden işleme tekniklerinden altın ve gümüş işlemeciliğinde telkari; altın işlemeciliğinde ayrıca çakma (kalem işi), bakır işlemeciliğinde dövme ve demir işlemeciliğinde sıcak demir teknikleri uygulanmaktadır. Bu teknikler, çalışmamızın içinde tok tek ele alınıp Beypazarı'ndaki uygulanış tarzları anlatılmıştır. Geleneksel Türk maden işlemeciliği sanatı, bugün içinde bulunduğu tüm zor koşullara rağmen, Beypazar'ında hâlâ canlılığını korumaktadır. Elbette, gelişen teknoloji, yaygınlaşan basın yayın organları ve değişen hayat şartlan; hammaddenin elde edilişi, malzemeyi işleme teknikleri, bu sanat ileuğraşan esnafın birbiriyle ilişkisi, toplumun bu mesleğe bakışı ve ortaya çıkan ürünlerin kullanım alanları gibi pek çok farklı etkenler; değişik anlayışların doğmasına sebep olmuştur. Bu durum, geleneğe bağlı birtakım sosyal yaptırımların zayıflamasını da beraberinde getirmiştir. Araştırmamızda kısaca, tüm bu problemler ele alınıp incelenmeye çalışılmıştır.

Abstract:
SUMMARY The art of metal embroidery is one of the oldest and most widespread handcrafts of the Turkish nation. The Turkish art of metal embroidery, having established its tradition by developing in its own dynamics throughout history, has continued its development using an educational structure based on master - apprentice relations. In our present study, the visible and viable traditional structure of the art in question in Beypazarı which is an old Turkish settlement, the works of art created and produced, their areas of use and their role on the lives and daily relations of the townspeople, together with known masters and the master - apprentice relations continued by those masters was taken up and examined. Moreover, the status of this art in the past and at present in Beypazarı was reviewed considering the exploitation of gold, silver, copper and iron mines, and described as veridically as possible. In Beypazarı, the telkari technique is used in processing gold and silver, while copper is processed using the dövme technique, and iron by the sıcak demir (hot iron) technique. These techniques have been taken up one by one and the ways of application in Beypazarı were explained. The traditional art of Turkish metal embroidery is still viable in Beypazarı, in spite of the hard conditions that presently prevail. Naturally, various changes introduced by technological advances, spreading mass media, changing living conditions, the ways of obtaining raw materials, the techniques of processing, the relations among the craftsmen, the society'sIV opinions of the art, and the products' areas of use have caused different approaches to emerge. This situation has in turn brought about the weakening of certain social sanctions that are tradition-dependent. In our present study, all these problems were tried to be taken up and examined.