Kar çığı dinamik model yazılımı
A computer software for snow avalanche motion
Yazar: HAKAN ÇIRAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖNDER KOÇYİĞİT
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Bir doğa olayı olarak tariflenebilecek kar çığları, yüksek dağlık bölgelerde yaşamı ve çevreyi
tehdit etmekte, etkileri ile bazen afet boyutunda sonuçlara neden olmaktadır. Çığlar, Avrupa
Ülkeleri, Amerika Birleşik Devletleri, Rusya, Kanada, Japonya, Hindistan ve Şili gibi
dünyanın birçok ülkesinde görülmekte ve binlerce insanın hayatını kaybetmesine sebep
olmaktadır. Türkiye'de çığ ile ilgili yapılan araştırmalar ve kurumsal çalışmalar, konu ile
ilgili deneyimli ülkelerin geliştirmiş olduğu uygulamalara yoğunlaşarak devam etmektedir.
Bu nedenle ülkemize ait henüz tam olarak sürdürülebilir çığ araştırma ve önleme politikaları
geliştirildiği söylenemez. Teknolojik gelişimle birlikte birçok mühendislik uygulamalarında
olduğu gibi çığ araştırmalarında da bilgisayar programları önemli bir rol üstlenmektedir. Bu
nedenle özellikle çığ önlem konusunda yapılan planlama ve tasarım çalışmalarında yabancı
kaynaklı yazılımlar yerine yerli yazılımların hazırlanması ve kullanımı sürdürülebilir çığ afet
yönetimi açısından oldukça önemlidir. Bu kapsamda birçok açıdan çığ çalışmalarına katkı
sağlayacağı düşüncesiyle çığ olaylarının teknik açıdan incelenmesi, simülasyonu ve çığın
durma mesafesinin tespitini amaçlayan bir yazılım geliştirilmiştir. Yüksek Lisans tez
çalışması kapsamında üretilen "Gazi-Çığ" isimli yazılım, çığın yamaç aşağı hareketi
doğrultusunda, literatürde Kütle Merkezi Modeli ya da PCM olarak bilinen bir boyutlu çığ
matematiksel modelini uygulamaktadır. Topografik ve fiziksel girdi verileri ile çalışan
programa ait çıktılar, çığa ait önemli fiziksel sonuçları; çığ kütlesinin hızı, çığın basıncı ve
durma mesafesi bilgilerini sağlamaktadır. "Gazi-Çığ" programının ürettiği sonuçlar, konu
ile ilgili yaygın kullanıma sahip İsviçre WSL Enstitüsü tarafından geliştirilen RAMMS
(Rapid Mass Movement Simulation) ve AVAL-1D programlarının çıktılarıyla
karşılaştırılmaktadır. Programın literatür sonuçları ile uyumlu sonuçlar üretmesi ve
geliştirilmeye müsait olması ileride kullanım durumu açısından ümit vericidir.

Abstract:
Snow avalanche which can be defined being a natural phenomenon, threatening life and
environment in steep mountain areas, sometimes causes catastrophic results with its effects.
Snow avalanches occur in many mountainous countries of the World such as European
Countries, the United States of America, Russia, Canada, Japan, India and Chile. This natural
hazard may cause death of thousands of people. Research and institutional studies on
avalanches in Turkey continue, focusing on practices developed by experienced countries
on the subject. For this reason, it cannot be said that fully sustainable avalanche research
strategy and prevention policies have been developed in our country yet. With technological
development, computer programs play an important role in avalanche research, as applied
in many engineering problem solutions. For this reason, the preparation and use of domestic
software instead of foreign-sourced software, especially in planning and design studies on
avalanche prevention, is very important for sustainable avalanche disaster management. In
this context, with the idea that it will contribute to avalanche studies in many aspects, a
software aimed at the technical examination of avalanche events, simulation and
determination of the runout distance of the snow avalanche has been developed. The
software named "Gazi-Çığ", produced within the scope of the master's thesis study, applies
the one-dimensional snow avalanche mathematical model, known as Mass Centered Model
or PCM in the literature, in the direction of the downhill movement of the snow avalanche.
The outputs of the program running with topographic and physical input data include
important physical results of the avalanche are the velocity of the avalanche mass, avalanche
pressure and runout distance. The results produced by the "Gazi-Çığ" program is compared
with the outputs of the RAMMS (Rapid Mass Movement Simulation) and AVAL-1D
softwires developed by the Swiss WSL Institute, which is widely used programs on the
subject. The results consistent with the literature are encouraging for the program to be used
in the future and also availability for development.