Doğrudan yabancı yatırımların Türkiye'nin ihracat ürün çeşitliliği üzerine etkisi
The effect of foreign direct investments on exportproduct diversification in Turkey
Yazar: GÜRKAN CUNDA
Danışman: PROF. DR. SELİM ADEM HATIRLI
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Doğrudan yabancı sermaye yatırımları = Foreign direct investments ; Uluslararası ticaret = International trade ; Vektör otoregresyon modeli = Vector autoregression model ; Yabancı sermaye yatırımları = Foreign capital investments ; Yatırımlar = Investments ; Ürün çeşitliliği = Product variety ; İhracat = Export

Özet:
uluslararası ekonomik gelişmeler karşısında etkilenmemeleri mümkün değildir.
Ancak her ülkenin ekonomik gücü aynı seviyede olmadığı için, gelişen beklenmedik
ekonomik gelişmeler karşısında göstermiş oldukları reaksiyonlar ülkeden
ülkeyefarklılık göstermektedir. Beklenmedik ekonomik gelişmeler karşısında
gelişmiş ülkeler fazla etkilenmezken, gelişmekte olan ülkeler daha fazla
etkilenmektedir. Gelişmiş ülkelerin yaşanan olumsuz ekonomik gelişmeler karşısında
fazla etkilenmemesinin en büyük nedenlerin birisi dışa açık bir politika izleyerek
ihracat ürün sepetlerin oldukça geniş tutmalarıdır. Dışa açık bir politika izlemesi
neticesinde yeni pazarlara açılarak döviz gelirlerindeartış sağlamaktadır. Böylelikle
makroekonomik dengenin korunmasına katkı sağlayarak istikrarlı bir ekonomik
yapıya sahip olmaktadırlar. Gelişmekte olan ülkeler için bu durum biraz daha
farklılık arz etmektedir. Bu ülkeler genel olarak sermaye yetersizliği nedeniyle
üretim anlamında ciddi sıkıntılar yaşamaktadır. Dolayısıyla bu ülkelerin ihracat ürün
sepetlerinin dar olması ve ihracat gelirlerinin düşük olması sebebiyle
makroekonomik dengelerini sağlamakta güçlük çekmektedir. Gelişmekte olan
ülkeler yaşanan sermaye yetersizliği sorunun çözebilmek için en önemli çözüm yolu
olarak görülen, doğrudan yabancı yatırımları ülkelerine çekme yoluna gitmektedir.
Doğrudan yabancı yatırımlar; gerekli sermaye birikimi, bilgi ve yönetimsel beceri,
teknolojik altyapı ve kullanım yetkinlikleri gibi üretim için gerekli faktörlerin ev
sahibi ülkelere girmesini sağlamaktadır. Böylelikle gelişmekte olan ülkeler, üretim
için uygun şartların oluşmasının ardından üretim yaparak dışa açık bir politika
anlayışına geçiş yapmaktadır. Bu ülkeler dışa açık bir politika anlayışına
geçilmesiyle birlikte ihracat gelirlerin arttırmak için ihracat ürün sepetlerini
genişletme çabası içerisine girmektedir. Bunun sonucunda ülkelerin ihracat ürün
sepetlerini çeşitlendirmesi beklenmektedir. Gelişmekte ülkeler için doğrudan yabancı
yatırımların oldukça önemli olduğu görülmektedir. Fakat ihracat, ülke ekonomisi için
tek başına yeterli bir çözüm değildir.
Ülkelerin ihracat ürün sepetlerinin çeşitlendirmesi sonucunda döviz
gelirlerinde artış sağlanmaktadır. Bu durum ülkede makroekonomik dengenin
sağlanmasına katkı yapmaktadır. Ülke ekonomisi açısından olumlu makroekonomik
neticelerin alınması ile birlikte, ülkeler daha güçlü ve daha istikrarlı bir ekonomik
yapıya kavuşmaktadırlar. Ekonomik sorunlarının çözülmesinde, ülkelerin ihraç
ettikleri ürün çeşitliliğinin artırılması, özellikle Türkiye gibi gelişmekte olan
ülkelerin ekonomik sorunlarının çözülmesinde son derece önem arz etmektedir.
1980 yılından itibaren yıldızı parlayan doğrudan yabancı yatırımların
özellikle gelişmekte olan ülkelere katkısı oldukça fazladır. Literatürde yapılan
çalışmalarda ülkeye giren doğrudan yabancı yatırımların ülke ekonomisine olan
faydalarının yanında, ülkenin ihraç edilen ürün çeşitliliğini nasıl etkilediği sorusu
sıkça tartışılmaktadır. Bu çalışmanın temel çıkış noktası da bu tartışma konusu
olmuştur. Yapılan literatür çalışma neticesinde, doğrudan yabancı yatırımların
ülkelerin ihracat ürün çeşitliliğine etkisini inceleyen yeterli çalışma olmadığı
görülmüştür. Ayrıca Türkiye örneklem verisi kullanılarak yapılan herhangi bir
literatür çalışmasına rastlanılmamıştır. Bu nedenle, bu çalışmada Türkiye örneklem
verisi kullanılarak analiz yapılmasına karar verilmiştir. Doğrudan yabancı
yatırımların Türkiye'deki ihracat ürün çeşitlendirmesi üzerindeki etkisi, Vektör
Otoregresif (VAR) Analizi metodu ile incelenmiştir. Ampirik analiz sonucunda,
doğrudan yabancı yatırımların Türkiye örnekleminde ihracat ürün çeşitliliğini
etkilemediği tespit edilmiştir. Varyans ayrıştırma analizi sonuçlarına göre dışa
açıklığın ihracat ürün çeşitlendirmesine önemli katkı sağladığı tespit edilmiştir.
Bunun yanında yapılan nedensellik analizi sonucunda da doğrudan yabancı
yatırımların ihracat ürün çeşitlendirmesini etkilemediği görülmüştür.

Abstract:
It is impossible for countries to stay unaffected from economical progresses
at this global world which has become common market. However, countries'
reactions against unexpected economical progresses vary from country to country as
they do not have same economic power. Developed countries are not affected
profoundly from those unexpected economical progresses but developing and
undeveloped countries are affected profoundly. One of the biggest reasons for such
situation is the fact that those developed countries keep their exportation product
carts abundant by following free trade oriented economy policy. As a result of
following free trade oriented economy policy, developed countries expand their
foreign exchange revenue by getting into new markets. Thus they own stable
economy by contributing to provide macroeconomic balance. This situation is
different for developing and undeveloped countries. Those countries experience
serious difficulties in production because of the capital inadequacy. Hence, those
countries have difficulty in getting macroeconomic balance due to low quantity of
exportation products and low income from external trade. Developing countries
come up with attracting foreign direct investments to their countries as a one of the
most important solution in order to solve capital inadequacy problem. Foreign direct
investments provide essential elements for production like necessary capital
accumulation, information and management skills, technological infrastructure and
utilizing competence. By this way, developing countries switch to free trade oriented
economy policy by making production after having suitable circumstances for
manufacture. Together with switching to free trade oriented economy policy, those
developing countries strive to diversify their export product basket so as to boost
source of exportation revenue. As a result, those countries are supposed to diversify
export product basket. It is clearly seen that foreign direct investments are highly
important for developing countries. Yet export is not enough only solution for
countries' economy.
Increasing source of exportation revenue is provided as a result of
diversifying countries exportation product quantity, so that it contributes to provide
macroeconomic balance. It is possible for countries to have more powerful and stable
economy after getting positive macroeconomic consequences for those countries.
Increasing exportation product quantity is extremely crucial for solving economic
problems of developing countries, especially like Turkey.
By flourishing as from 1980s, foreign direct investments have too much
positive contribution, especially to developing countries. It has been recently
discussed about how foreign direct investments affect export product diversification
along with its other benefits on countries' economy. The starting point of the study is
that discussion topic. After doing the literature review, it was observed that there are
not enough studies about this topic. Furthermore, no literature review which uses
Turkey as a sample data has been found. For this reason, it was decided to analyze by
using Turkey as a sample data. At this study, foreign direct investments' effects on
export product diversification in a case study for Turkey were examined by Vector
Autoregressive Approach. According to result of the empirical analysis, it has been
determined that foreign direct investments have no effect on export product
diversification in Turkey. According to variance decomposition analysis, trade
openness has a vital role in terms of export diversification. Moreover, the causality
analysis demonstrates that foreign direct inverstment does not cause export
diversification.