Ülkelerin özgürlük endeksi skorları ile Covid-19 vaka sayısı arasındaki ilişkinin incelenmesine yönelik bir araştırma
A research on the relationship between countries' freedom index scores and the Covid-19 number of case
Yazar: MERVE NUR ALPASLAN
Danışman: DOÇ. DR. ÜMİT ÇIRAKLI
Yozgat Bozok Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sağlık Yönetimi = Healthcare Management
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Panel ARDL = Panel ARDL

Özet:
Tarihin birçok döneminde toplumlar salgın hastalıklarla karşı karşıya kalmıştır. Göçler, ticari ilişkiler ve savaşlar, bu salgınların pandemiye dönüşmesine neden olmuştur. Toplumların aldığı önlemler inançlarına, tıbbi uygulamalarına ve bitkisel ilaçların kullanımına bağlı olarak farklılık göstermiştir. Ancak modern zamanlarda ortaya çıkan Covid-19 yeni bir pandemi olarak kabul edilmiştir. Bilimdeki ilerlemeler, iletişim araçlarının bolluğu, ulaşım kolaylığı gibi faktörler bu salgına karşı farkındalığı arttırılmıştır. Ancak geçmişte olduğu gibi her toplum farklı önlemler talep etmiş ve aşılar geliştirmiştir. Yapılan bu çalışmada ülkelerin aşı, vaka ve ölüm oranları alınarak zaman içinde sergiledikleri özgürlük durumlarına göre karşılaştırılması yapılmıştır. Çalışmada ilk olarak ülkeler özgürlük durumuna göre kümeleme analizinde ayrıştırılmıştır. Kümeleme Analizi SPSS 22 programıyla yapılmıştır. Çalışmada ülke gruplarının Covid-19 üzerindeki etkileri için ise PMG ARDL yöntemi ile test edilmiştir, test için Eviews 9.5 programı kullanılmıştır. Çalışma sonucunda ise genel olarak her ülke grubunda da aşıların ölüm sayılarında düşüş gösterdiği bulunmuştur. Daha detaylı sonuçlandırılacak olunursa da özgür olmayan ülkelerin aşı olma sayısı yükselirken ölüm sayısı düşmüştür. Özgür ülkelerde aşı olma sayısı özgür olmayan ülkelere göre daha azken ölümdeki düşüş oranı özgür olmayan ülkelere göre daha azdır.

Abstract:
Many societies in history have faced their bodies. Migration, trade relations and wars have caused these enemies to turn into pandemics. It continues to spread depending on the receptive attitudes of the societies, drug practices and the use of herbal products. However, Covid-19, which emerged in modern times, has been accepted as a new pandemic. Factors such as advances in science, abundance of communication tools, and ease of transportation have increased awareness of this assurance. However, like the state, each society demanded different measures and developed vaccines. The methods of vaccination, case and death rates in these schools were compared according to the freedom they exhibited over time. In the study, firstly, the categories were divided into sections in the cluster analysis according to the freedom distribution. Cluster Analysis was performed with SPSS 22 program. In the study, the effects of country groups on Covid-19 were tested with the PMG ARDL method, and the Eviews 9.5 program was used for the test. As a result of the study, it was found that in general, those in each country also observed the number of deaths from vaccines. Although to be concluded in more detail, the number of vaccinations in non-free schools has increased while the number of deaths has decreased. The free environment has a lower number of vaccinations than the non-free treasury, while the drop in death rate is lower than for the non-free treasury.