Sosyal medya ve din ekseninde çevrimiçi ritüeller: Sahaja Yoga örneği
Online rituals in the axis of social media and religion: The case of Sahaja Yoga
Yazar: MERVE BAHADUR
Danışman: PROF. DR. İHSAN ÇAPCIOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren sayıları ve etkileri gün geçtikçe artan yeni dini
hareketlere ilişkin tartışmalar, uzak doğu kökenli dinlerin ritüellerini temsil eden
meditasyon ve yoga gibi tekniklerin ön plana çıkmasını beraberinde getirmiştir. Yeni
medyanın ve özellikle sosyal medyanın sunduğu imkânlar sayesinde uzak doğu kökenli
dini hareketlerin instagram, facebook ve twitter gibi sosyal ağlardaki görünürlükleri her
geçen gün artmıştır. Bu hareketler, sosyal ağların etkileşimsel karakteri sayesinde,
kendilerini seküler kitlelere tanıtabilmekte ve popülaritelerini artırarak yeni üyelere daha
kolay ulaşabilmektedir. Böylece sosyal ağların imkânlarını kullanarak düzenledikleri
sanal ritüeller yoluyla faaliyetlerini sürdürmektedir. Sosyal ağların hikâyeleri ve
paylaşımları öne çıkarma özelliğinden de yararlanan bu hareketler, sosyal medya
platformlarındaki canlı yayınlar ile üyelerine etkileşimsel bir ortam yaratmakta ve anlık
geribildirimler sunmaktadır. Bu yolla sanal ortamda faaliyetlerini yaygınlaştırıp
çeşitlendirirken, ironik bir biçimde ortadan kalkacağı iddia edilen dine ve maneviyata
yönelik ilginin de yeniden canlanmasına aracılık etmektedir. Bu bağlamda, dinsel ve
maneviyatçı bir akım olarak Sahaja Yoga (Sağlıklı Yaşam) Hareketi, Budist bir geleneğe
ilişkin ritüelleri dünyada olduğu gibi ülkemizde de yaygınlaştırma imkânı elde etmiştir.
Ülkemizin çeşitli bölgelerinde bulunan temsilciliklerinde kolektif çalışmalar yürüten
hareket, esasen ana merkezi İstanbul Serin Esinti Meditasyon Evi'nde sosyal ağlar
üzerinden de üyelerine ücretsiz meditasyon hizmeti sunmaktadır. Dinsel/maneviyatçı ilgi
etrafında örgütlenen sanal bir topluluk özelliği taşıyan Sahaja Yoga'nın; sosyal ağlardaki
bağlantıları, online hesapları ve paylaşımlarının yanı sıra, meditasyon ve yoga ritüelleri
gibi çeşitli faaliyetleri dikkat çekmektedir. Bu çalışmada, Yeni Dini Hareketlerin temel
karakteristiklerinden hareketle Sahaja Yoga'nın belli başlı özellikleri, İstanbul Serin
Esinti Meditasyon Evi'ndeki çevrimiçi meditasyon katılımlı gözlemden elde edilen
deneyim ve Instagramda hesaplarından paylaşılan 560 iletinin içerik analizi tekniği ile
kod ve kategorilendirmesi yapılacaktır. SY Hareketi'nin sosyal ağlardaki görünürlüğü
'çevrimdışı/çevrimiçi din' kavramsallaştırması çerçevesinde incelenecek, medya ve din
ilişkisi değerlendirilecektir.
Anahtar Kelimeler: Yeni Dini Hareket, Sahaja Yoga, Çevrimdışı/Çevrimiçi Din.

Abstract:
Since the second half of the 20th, the discussions about new religious movements, whose
numbers and effects are increasing day by day, brought with it the prominence of
techniques such as meditation and yoga, which represent the rituals of the Far East
continuation religions. Thanks to the possibilities of new media and especially social
media, the visibility of distant religious movements on social networks such as Instagram,
Facebook and Twitter has increased day by day. Thanks to the interactive character of
social networks, these movements can promote and reach new members more easily by
increasing their popularity. Thus, it continues its virtual activities through virtual rituals
by using the opportunities of social networks. Benefiting from the feature of highlighting
the stories and shares of social networks, these movements create an interactive
environment for their members with live broadcasts on social media platforms and
provide instant feedback. In this way, spreading its activities and other activities in the
virtual environment mediates the revival of interest in religion and spirituality, which is
ironically alleged to disappear. In this context, as a religious and spiritualist movement,
the Sahaja Yoga (Healthy Life) Movement is to have the opportunity to spread a Buddhist
tradition in our country as well as in the world. The movement, which carries out
collective work in its representative offices located in various regions of our country,
essentially offers free meditation services through social networks in its main center, the
experience gained from online meditation participant observation at Istanbul Serin Esinti
Meditation House and the 560 messages shared from page accounts on Instagram will be
coded and categorized using the content analysis technique. The visibility of the SY
movements in social networks will be examined within the framework of the
conceptualization of 'offline/online religion', and the relationship between media and
religion will be evaluated.
Keywords: New Religious Movements, Sahaja Yoga, Offline/Online Religion.