Görme engelli üniversite öğrencilerinin bilgiye erişim sorunları
Information retrieval problems of visually impaired university students
Yazar: EMET AYNUR AYDIN
Danışman: PROF. DR. SERAP KURBANOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management
Dizin: Bilgi erişim = Information access ; Görme engelliler = Visually impaired ; Kütüphane hizmetleri = Library services ; Üniversite kütüphaneleri = University libraries ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Bilgi ve iletişim teknolojilerindeki gelişmeler üretilen bilgi miktarını artırmakta ve çeşitli ortamlarda sunulan bilgiye erişebilmek giderek daha önemli hale gelmektedir. Bilgi çağının olanaklarından yararlanabilmek konusunda her birey eşit haklara sahiptir. Çok çeşitli ve çok yönlü bilgiye gereksinimleri olan görme engelli üniversite öğrencileri öğrenimleri süresince farklı formatlarda bilgiye erişim alanında problemler yaşamaktadırlar. Üniversite kütüphanelerinin görme engelli öğrencilere sundukları hizmetler ve görme engelli üniversite öğrencilerinin bilgiye erişim konusundaki sorunları konusunda uluslararası literatürde yapılmış çalışmalar bulunurken ülkemizde bu tür çalışmalar az sayıdadır.Bu çalışma kapsamında görme engelli üniversite öğrencilerinin kullandıkları bilgi kaynakları, kütüphaneler, üniversite kütüphanelerinden aldıkları hizmetler, üniversite kütüphanelerinin kullanımında yaşadıkları problemler ile web sitelerine ilişkin sorunları araştırılmıştır. Ayrıca, görme engelli öğrencilere yönelik olarak üniversite kütüphaneleri tarafından sağlanan olanaklar, hizmetler, bu konuda yaşanan problemler ve kütüphanelerin ileriye yönelik planları da araştırılmıştır. Web ortamının görme engelliler için önemli olması nedeniyle üniversite kütüphane web sayfalarının erişilebilirlik değerlendirmesi yapılmıştır. Araştırmamızda görüşme ve anket teknikleri ile erişilebilirlik değerlendirme programı kullanılmıştır.Bulgular, ülkemizdeki üniversite kütüphanelerinin görme engelli öğrencilerin gereksinimlerini karşılayamadığını, üniversite kütüphanelerinin görme engellilere yönelik koleksiyon, hizmet ve olanaklar açısından yetersiz olduğunu, üniversite kütüphane web sayfaları tasarlanırken görme engellilerin erişilebilirliğinin göz önüne alınmadığını göstermektedir. Araştırmanın sonunda bulgular ışığında üniversite kütüphanelerinin görme engelli kullanıcıların gereksinimlerini karşılaması konusunda öneriler sunulmuştur.

Abstract:
Developments in information and communication technologies increase the amount of information produced and the importance of access to information in various formats. Every individual has equal rights about taking advantages of opportunities of the information age. Visually impaired university students who have various and multi-directional information needs have problems with accessing information in various formats during their education. While studies about services for visually impaired students and studies about the information retrieval problem of these students take place in the international literature, the amount of similar studies in our country is very limited.In this study, information resources, libraries and library services used by visually impaired students, along with the problems they encounter when they use university libraries and library web sites were investigated. Additionally, facilities and services provided by university libraries for the visually impaired students, problems libraries encounter while providing these facilities and services and their future plans were also investigated. Because of the importance of web environment for the visually impaired, the accessibility assessment has been executed on the university library web pages. In this research, in addition to interview and survey techniques, an accessibility evaluation program is used.The results indicate that information needs of visually impaired students are not satisfied by the university libraries. University libraries are insufficient in terms of developing collection, services and facilities for visually impaired and accessibility of visually impaired is not taken into account while university library web pages are designed. In line with the findings obtained from the research, suggestions were made in regard to satisfy the needs of visually impaired students in university libraries.