Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde yasama ve yürütme ilişkileri
The relationship of legislative and executive branches in the Turkish Presidential Regime
Yazar: ZEHRA ÇÖMLEKÇİOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERDAR NARİN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / İnsan Hakları Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi, 21 Ekim 2017 kabul tarihli 1982 Anayasası değişikliğiyle, anayasacılık faaliyetleri kapsamında ilk defa Başkanlık sistemine geçiş örneği olarak yerini almıştır.
Başkanlık hükümet sistemi uzun süredir tartışılan bir sistem olup ülkemizde siyasi alt yapısı bulunmaktadır. Yine ülkemizde gelenekselleşen parlamenter hükümet sisteminin siyasi krizlere yol açması ilk önce 2007 değişikliği olarak bilinen yarı başkanlık sistemine adım atılmasına yol açmış daha sonra da yürütmenin güçlendirilmesi amacını taşıyan Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemiyle nihayete ermiştir.
Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde yürütmenin güçlendirilmesi, terazinin diğer ucunda yürütmenin hesap verebilirliği ile dengelenmesi gerekmektedir. Bu denge ise yasama ve yürütme organları arasındaki ilişkilerin etkinliği ile sağlanabilir.
Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde yasama ve yürütme ilişkisi olarak değerlendirilebilecek yedi husus tespit edilmiştir. Kanun yapımı sürecinde yürütme organın durumu, bütçe ve kesin hesap kanunu görüşmeleri, Cumhurbaşkanının veto yetkisi, seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi, Cumhurbaşkanının Yüce Divan'a sevki, Cumhurbaşkanı ve milletvekilleri genel seçimlerinin aynı tarihte yapılması ile Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kullanılan denetim mekanizmaları olmak üzere bu yedi konuda birbirleriyle ilişki içerisindedirler.
Kanun yapım sürecinde Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanların ihtisas komisyonu görüşmelerine katılmasıyla Cumhurbaşkanının kanun çıkarılmasını istediği husus için mesaj verme yetkisini kullanması, Cumhurbaşkanına güçleştirici veto yetkisi tanınması, TBMM tarafından kullanılabilen denetim mekanizmalarından sözlü soru ve gensorunun kaldırılarak Cumhurbaşkanlığı Hükümet sistemiyle entegrasyonun sağlanması, yasama ve yürütme organları arasındaki ilişkiler bakımından başarı olan hususlardır.
Bütçe kanunu bakımından yeniden değerleme oranının kullanılarak Türkiye Büyük Millet Meclisinin onayından geçmese dahi bütçe kanununun çıkarılması, seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi bakımından yürütme lehine bozulan bir dengenin söz konusu olması, Cumhurbaşkanı'nın Yüce Divan'a sevki kurumunun işletilmesinin zorlaştırılması, Cumhurbaşkanı seçimi ile milletvekilleri genel seçiminin aynı tarihte yapılması da yasama ve yürütme organları arasındaki ilişkinin düzeltilmesi söz konusu konular olarak tespit edilmiş ve gerekli çözüm önerileri geliştirilmiştir.

Abstract:
For the first time in Turkey, the presidential government system took its place as an example of transition to the presidential system within the scope of constitutionalism activities, with the Constitutional amendment dated October 21, 2017.
The presidential government system, which has been long discussed, lies on a strong political infrastructure. Moreover, the parliamentary governmental system, which could be considered the traditional way in Turkey, had caused some severe political calamities. As a result of these, the system evolved to the semi-presidential system, which is known as the 2007 amendment, and then it moved to a system of further strengthened executive organ, which is called "the presidential governmental system".
It must be pointed out that a more powerful executive organ could strike the balance out in the system if enough credit had not given to the accountability of the executive organ. This balance could be achieved through the effectiveness of the relations between the legislative and executive organs.
In terms of the legislative and executive relations, there are seven issues in the presidential government system must be regarded: first, the effect of the executive organ during the law-making process, second, the negotiations of the budgetary and the final accounts' laws, third, the veto power of the President,fourth, the decision to renew the elections, fifth, the referral of the President to the high council, which is called "Yüce Divan" sixth, the general elections of the President of the Turkish Grand National Assembly's members to be held on the same date, and last, the control mechanisms used by the Turkish Grand National Assembly. The legislative and executive organs are in relation under these seven identified issues.
The issues that could be considered as successful relations are: First, the President's ability/authority to express his/her opinion on the law being discussed for enactment whilst the law-making process. The President uses this authority through his/her vice-presidents and ministers with which special commission meetings are taken place. Secondly, delaying veto power was abandoned and instead, the President is supplied with the power of the intensifying veto. Lastly, some of the control mechanisms used by the Grand National Assembly, as the verbal questioning and the censure, were removed to hasten and to strengthen the integration of the presidential government system.
Certain alarming issues that need to be addressed in terms of the relationship between legislative and executive organs under the presidential governmental system are firstly, the enactment of budgetary law of previous year with updating its monetary aspects merely with a re-valuation rate and by doing so the budget law does not require an approval of the Grand National Assembly. Secondly, the balance in the system has shifted and this created a more favorable environment for the executive organs when it comes to the decision of renewing the elections. Thirdly, the operation of the institution of referral of the President to Yüce Divan has become more difficult than ever. Lastly, the voting date for the election of the President and the members of the Parliament being at the same exact date is problematic. Necessary solution proposals have been developed.