15-49 yaş grubu kadınların meme kanseri önleme davranışlarını etkileyen faktörler ve sağlık okuryazarlığı
Factors affecting breast cancer prevention behaviors and HEALTH literacy of women aged 15-49
Yazar: EVRİM ÇUHADAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ RABİA SAĞLAM
Maltepe Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Edirne = Edirne ; Kadınlar = Women ; Meme hastalıkları = Breast diseases ; Meme neoplazmları = Breast neoplasms ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Ölçekler = Scales

Özet:
Tanımlayıcı-ilişki arayıcı tipte yürütülen bu araştırma 15-49 yaş grubu kadınların meme kanseri önleme davranışlarını etkileyen faktörleri ve sağlık okuryazarlığı düzeylerini belirlemek amacıyla Kasım 2020-Aralık 2021 tarihleri arasında Edirne il merkezinde bulunan bir Aile Sağlığı Merkezinde yürütüldü. Araştırmanın evrenini çalışmanın yürütüldüğü Aile Sağlığı Merkezine kayıtlı 15-49 yaş arası 2000 kadın, örneklemini ise araştırmaya dahil edilme kriterlerini karşılayan 210 kadın oluşturdu. Araştırmanın verileri Tanıtıcı Bilgi Formu, Kadınların Meme Kanseri Önleme Davranışlarını Etkileyen Faktörleri Belirleme Ölçeği (MEKÖD) ve Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 (TSOY-32) kullanılarak toplandı. Kadınların MEKÖD ölçeğinden toplam 105,05±18,53 puan aldıkları, ölçeğe ait alt ölçeklerden ise en yüksek puanı Tutum alt boyutundan 24,75±4,65, en düşük puanı ise Stres Yönetimi alt boyutundan 9,68±2,91 aldıkları belirlendi. MEKÖD ölçeğinden alınan puanlar, kadınların meme kanseri önleme davranışlarına ilişkin orta düzeyde olumlu davranış sergilediklerini göstermektedir. Ayrıca eğitim durumu, ekonomik durum, meme kanseri hakkında bilgilendirilme, meme kanserine ilişkin bilgi kaynağı ve Kendi Kendine Meme Muayenesi (KKMM) hakkında bilgilendirilmenin kadınların meme kanseri önleme davranışlarını etkilediği bulundu (p<0,05). Araştırmaya katılan kadınların TSOY-32 ölçeğinden toplam 33,10±8,84 puan aldıkları, ölçeğe ait Tedavi ve Hizmet alt boyutundan 33,98±9,18 ve Hastalıklardan Korunma/Sağlığın Geliştirilmesi alt boyutundan 32,23±9,38 puan aldıkları belirlendi. TSOY-32 ölçeğinden elde edilen puanlar, kadınların sorunlu-sınırlı sağlık okuryazarlığı düzeyine sahip olduklarını gösterdi. Sağlık okuryazarlığının eğitim durumu, medeni durum, çalışma durumu, ailede meme kanseri öyküsü, meme kanseri hakkında bilgilendirilme ve KKMM hakkında bilgiden etkilendiği bulundu (p<0,05). Ayrıca bu çalışmada meme kanseri önleme davranışları ile sağlık okuryazarlığı arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki olduğu saptandı (p<0,05; r=0,195). 
Anahtar Sözcükler: 15-49 yaş grubu, hemşirelik, meme kanseri önleme davranışları, sağlık okuryazarlığı

Abstract:
This descriptive-relationship-seeking study was conducted in a Family Health Center in Edirne city center between November 2020 and December 2021 to determine the factors affecting breast cancer prevention behaviors and health literacy levels of women aged 15-49. The population of the study consisted of 2000 women between the ages of 15-49 registered in the Family Health Center where the study was conducted, and the sample consisted of 210 women who met the inclusion criteria of the study. The data of the study were collected using the descriptive Information Form, the Scale for Identifying the Factors Affecting the Breast Cancer Prevention Behaviors of Women and the Turkish Health Literacy Scale-32. It was determined that the women got a total score of 105.05±18.53 from the breast cancer prevention behaviors scale, the highest score of the scale was 24.75±4.65 from the Attitude sub-dimension, and the lowest score was 9.68±2.91 from the Stress Management sub-dimension. The scores obtained from the breast cancer prevention behaviors scale show that women exhibit moderately positive behaviors regarding breast cancer prevention behaviors. In addition, it was found that education status, economic status, being informed about breast cancer, a source of information about breast cancer, and being informed about Breast Self-Examination (BSE) affected women's breast cancer prevention behaviors (p<0.05). The women participating in the study got a total of 33.10±8.84 points from the Turkish Health Literacy-32 scale, 33.98±9.18 points from the Treatment and Service sub-dimension of the scale, and 32.23±9.38 points from the Disease Prevention/Health Promotion sub-dimension determined. The scores obtained from the Turkish Health Literacy-32 scale showed that women had a problematic-limited level of health literacy. It was found that health literacy was affected by education level, marital status, employment status, family history of breast cancer, being informed about breast cancer and knowledge about BSE (p<0.05). In addition, in this study, it was determined that there was a positive and significant relationship between breast cancer prevention behaviors and health literacy (p<0.05; r=0.195).
Keywords: 15-49 age group, breast cancer prevention behaviors, health literacy, nursing