Osmanlı'dan Cumhuriyet'e dinin millileştirilme süreci
Process of nationalization of religion from Ottoman to Republic
Yazar: YILMAZ TOPCU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜRBÜZ ARSLAN
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Anadil = Mother tonque ; Cumhuriyet Dönemi = Republican Period ; Din = Religion ; Millileşme = Nationalization ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Reform = Reform ; Çeviri = Translation ; İbadet = Worship ; İbadet dili = Worship language ; İslamiyet = Islam

Özet:
Batıda Luther reformu ile ortaya çıkan İncil tercümelerinin, Katolik Kilisesi'nin dini tahakkümünü kırması ile anadilde ibadetin ilk adımları atılmıştır. Türk din reformunda Luther etkisi, tercüme faaliyetleriyle benzerlik göstermiştir. Her iki reformda amaç olarak dinin anlaşılır olmasını gaye edinmiştir. Batıda, anadilde ibadet ile ulus dili de gelişim göstermiştir. Ancak Osmanlı'da durum, batıdaki örneğiyle aynı doğrultuda gerçekleşmemiştir.

Osmanlı Devleti'nde din dili olan Arapça'nın Türkçe üzerindeki hakimiyeti, din reformundan önce dilin ıslah edilmesi gerekliliğini ortaya çıkarmıştır. Tanzimat'tan sonra batılılaşma sürecinin ivme kazanmasıyla anadilde ibadet, ilk olarak dil tartışmaları içerisinde ortaya atılmıştır. Tanzimat ile ortaya çıkan anadilde ibadet tartışmaları, Meşrutiyet döneminde Ziya Gökalp gibi ideologlar tarafından olgunlaştırılmıştır. Reformların tatbiki noktasında, Darülfünun İlahiyat Fakültesi, Dini Islah Beyannamesi ile taleplerini ortaya koymuştur. Cumhuriyet'in yenilikçi yapıdaki kadroları, bu tartışmaları eylemselleştirmek için, Türkçe ezan, Türkçe hutbe, Türkçe Kur'an ve Türkçe namaz uygulamalarına yönelik adımlar atılmıştır. Tercüme faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi ile bu ibadet ritüelleri, Türkçe olarak yapılmaya başlanmıştır. Çalışmamızda din reformu, batıdaki örnekleri ile ele alınmış ve Osmanlı'da din reformu hakkındaki ilk fikirler incelenmiştir. Türkiye Cumhuriyeti dönemindeyse, uygulanma safhasında basının ve dönemin önde gelen isimlerinin din reformuna ilişkin yaklaşımı incelenmiştir. Milli bir Türk dini ortaya koymak üzere yapılan bu yenilikle, Türkiye Cumhuriyeti'nin dine yaklaşımı aydınlatılmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Anadilde i-İbadet, Din reformu, Luther, Milli Din, Tercüme

Abstract:
The first steps of biblical translations, which emerged with Luther reform in the West, were taken by breaking the religious domination of the Catholic Church. The Luther effect in Turkish religious reform has been similar to translation activities. In both reforms, the goal is to make religion clear. In the West, the language of the nation has also developed with native language worship. However, in the Ottoman Empire, the situation did not take place in the same direction as its example in the west.

The dominance of Arabic, the language of religion in the Ottoman Empire, on Turkish has revealed the necessity of reclamation of language before religious reform. After Tanzimat, as the westernization process gained momentum, worship in the mother tongue was first put forward in language discussions. The debate sparked by the mother tongue, which was seen with Tanzimat, was matured by ideologues such as Ziya Gökalp during the period of Legitimacy. At the point of implementation of the reforms, the Faculty of Theology of Darülfünun has laid out its demands with the Religious Correctional Declaration. In order to action these discussions, steps have been taken towards Turkish prayer, Turkish prayer, Turkish Quran and Turkish prayer practices. These rituals of worship have been performed in Turkish by carrying out translation activities. In our study, religious reform was discussed with its examples in the west and the first ideas on religious reform in the Ottoman Empire were examined. During the period of the Republic of Turkey, the approach of the press and the leading figures of the period on religious reform was examined during the implementation phase. With this innovation to put forward a national Turkish religion, the Turkish Republic's approach to religion has been tried to be illuminated.

Keywords: Native Language, Religious Reform, Luther, National Religion, Translate