Otizm ve özgül öğrenme güçlüğü tanısı almış çocukların sağlıklı kardeşlerinin psikolojik uyumu, kardeş ilişkileri ve algıladıkları anne kabul-reddi
Psychological adjusment, sibling relationships and perceived maternal acception-rejection of siblings of children with autism and specific learning disability
Yazar: ESRA ANGIN
Danışman: PROF. DR. GÜLSEN ERDEN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Ebeveyn kabul veya reddi = Parantel acceptance-rejection ; Kardeş ilişkileri = Sibling relationship ; Kardeşler = Brothers ; Klinik psikoloji = Clinical psychology ; Otistik bozukluklar = Autistic disorder ; Psikolojik uyum = Psychological adjustment ; Uyum = Adjustment ; Ölçekler = Scales ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation ; Özgül öğrenme güçlüğü = Specific learning disability

Özet:
Engelli kardeşe sahip bir çocuğu, kardeşinin tanısı ve bu tanının gerektirdiği bakım, kardeşine ebeveynleri tarafından ayrılan fazla zaman ve çaba, kardeşinin davranışları ve ebeveynlerine ilişkin algıladığı kabul-red önemli ölçüde etkileyebilmektedir. Bu bağlamda otizm ve özgül öğrenme güçlüğü tanısı olan kardeşe sahip çocuklarda psikolojik uyum, anneye ilişkin algılanan kabul-red ve kardeşlerle olan ilişkilerin incelenmesi ilgili alanyazına katkı sağlarken aynı zamanda bu değişkenlerin ilişkisinin yönü ve gücü hakkında bilgi verebilir. Bu araştırmanın temel amacı otizm ve özgül öğrenme güçlüğü tanısı bulunan çocukların, herhangi bir gelişimsel, psikiyatrik, nörolojik bozukluğu bulunmayan sağlıklı kardeşlerinin psikolojik uyumu, kardeş ilişkileri ve annelerine ilişkin algıladıkları kabul–red düzeyinin incelenmesidir. Bu araştırma, mevcut durumu sorgulayan betimsel bir araştırmadır. İlişkisel tarama modeline dayanarak bu araştırma gerçekleştirilmiştir. Katılımcıların tamamı amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilen, Ankara ve İzmir illerinde yaşayan, ya engelli bir kardeşe (otizm ya da özgül öğrenme güçlüğü teşhisi olan) ya da sağlıklı kardeşe sahip 9-17 yaş arası 138 katılımcıdan oluşmaktadır. Veriler, Çocuk/Ergen Ebeveyn Kabul-Red/ Kontrol Ölçeği Anne Formu, Çocuk Kişilik Değerlendirme Ölçeği ve Kardeş İlişkileri Anketi aracılığıyla toplanmıştır ve verilerin çözümlemeleri SPSS 14.00 paket programı kullanılarak yapılmıştır. Verilerin analizinde çok yönlü varyans analizi (MANOVA), Pearson korelasyon analizi ve regresyon analizi kullanılmıştır. Ölçeklerin uygulanması 40-45 dakika arasında değişmiştir. 
Katılımcıların cinsiyetlerine göre kızların annelerini daha reddedici olarak algıladıkları,erkeklerin psikolojik uyumlarında düşmanlık ve olumsuz öz yeterliği anlamlı biçimde daha yoğun yaşadıkları ve kardeşleri ile ilişkilerini de daha çatışmalı olarak niteledikleri bulunmuştur. Katılımcıların kardeşlerinin tanı durumuna göre anne kabulünde sıcaklık, ihmal, kontrol boyutu anlamlı bir şekilde farklılaşmaktadır. Ayrıca, katılımcıların kardeşlerinin tanı durumuna göre kardeş ilişkilerindeki sıcaklıkları, rekabet etmeleri, kendilerini konumlandırmaları ve çatışma yaşama durumları anlamlı bir şekilde farklılaşmaktadır. 
Bu çalışma, klinik alanda engelli çocukların kardeşleriyle ilgili yapılacak kardeş çalışma gruplarına yönelik, kardeşlerin nelere ihtiyaç duyduğunu belirlemesi bakımından geliştirilecek programlar ve yerel veri sağlaması bakımından katkı sağlayabilecek bir çalışma olarak düşünülebilir.



Anahtar kelimeler: KardeĢler, KardeĢ ĠliĢkileri, Ebeveyn Kabul-Red Kuramı, Psikolojik Uyum, Otizm, Özgül Öğrenme Güçlüğü.

Abstract:
The children who have siblings with disabilities can be affected by their siblings' diagnosis, care requires for the diagnosis, time and effort of parents that is spent for the disabled siblings. Also children can be affected by siblings' behaviors. In regard to this context, it has been investigated maternal acceptance and rejection perception, sibling relationships, and psychological adjustment of children who have siblings with learning difficulties and autism. By doing this research, it is aimed to both contribute related literature and revealed the direction and strength of correlations between mentioned variables. 
The main purpose of this study is to examine sibling relationships, psychological adjustment and perception of maternal acceptance and rejection of healthy children who have siblings with disabilities and children with no developmental disabilities whose siblings have.This descriptive study examines existing situation and relied on relational screening model. The sample of the study was consisted of children who are between the age 9-17, living in Ankara and İzmir were recruited to the study. All participants have either a sibling with disability (Autism or Learning Difficulties) or a healthy sibling. The data was collected by via Parental Acceptance Rejection Questionnaire/Control form, Personality Assessment Questionnaire for children, and Sibling Relationship Questionnaire. Participants answered the questionnaires approximately in 40-45 minutes. All analyses were carried out using SPSS version 14.0.  In the analyses, a two-way MANOVA, Pearson Correlational Analysis and regression analyses were used.
It was found that girs reported perceiving more rejection from their mothers than boys, boys reported more hostility and negative self competence than girls. Boys had more conflicted relationships with their siblings than girls.
It has been found a significant difference between sibling diagnosis (autism/learning difficulties) and perceived warmth in maternal acceptance, neglect and control. Finally, it has been revealed that according to the diagnosis of siblings, perceived warmth between siblings, competence, having conflicting situations significantly differ. 
This study can be useful for applied purposes as well as having a value in terms of theoretical explanations. For clinical area, it can be instructive when assessing needs of children with sister or brother with disabilities and/or developing sibling study groups. It also serves as a local data resource.



Key Words: Siblings, Sibling Relationship, Parental Acceptance-Rejection Theory, Psychological Adjustment, Autism, Specific Learning Disability