Garami Divan'ında deyimler ve atasözleri
Idoms and proverbs in Garami Divan's
Yazar: FERHAT CENGİZ
Danışman: PROF. DR. KENAN ERDOĞAN
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Klasik Türk edebiyatında, şiirlerde atasözleri ve deyimlere yer verme geleneği, Orhun Abideleri'nden Uygurlar'a, Divanu Lugati't- Türk'ten halk ve Divan şiirine kadar yaygın bir gelenektir. Yunus Emre'den diğer divanlara özellikle 15. Yüzyıldan itibaren bariz bir şekilde bu kullanım artmaya başlamıştır. 16. Yüzyıldaki şairlerde de bu kullanım göze çarpmaktadır.  Garâmî de daha sade ve açık yazması ve mahalli bir yönün bulunmasından dolayı şiirlerinde atasözleri ve deyimlere yer vermiştir.
     Bu çalışmamız, 16. Yüzyıl şairlerinden Garâmî'nin divanındaki şiirlerinde var olan deyimleri ve atasözlerini tespit etmek ve bu yüzyılda kullanılan atasözleri ve deyimlerin dönemin dil varlığını ortaya koymak amacıyla hazırlanmıştır.
     Tezimizi, 1. Garâmî'nin hayatı, edebi şahsiyeti ve divanı, 2. Atasözleri ve deyimlerin tanımları ve aralarındaki farklar, dil bilim açısından özellikleri ve klasik edebiyatta kullanımları 3. Garâmî divanındaki atasözleri ve deyimler olarak üç ana başlıkta ele aldık.
     Bu başlıkları ele alırken ilk başlıkta, Garâmî ile ilgili başta divanı olmak üzere makale, yayın ve bildirileri inceleyip birinci bölümü oluşturduk. İkinci ana başlıkta atasözü ve deyimlerin tanımı ve aralarındaki farkları, yayınlanmış makale, sözlük ve kaynaklardan yararlanılarak dil bilim açısından anlamsal ve morfolojik farklarını ortaya koyduk. Bununla birlikte klasik edebiyatta dönemin edebi, siyasi ve toplumsal anlayışını göz önünde bulundurarak şairlerin atasözleri ve deyimleri şiirlerde kullanım amaçlarını ve sebeplerini belirttik. Üçüncü ana başlıkta ise çalışmamıza temel malzemeyi oluşturan Garâmî divanını taradık. Divanda 4 atasözü 213 deyim tespit ettik. Tespit ettiğimiz bu deyim ve atasözlerini alfabetik olarak sıraladıktan sonra daha önce yayınlanmış olan deyimler ve atasözleriyle karşılaştırıp, o yayınlarda bulunmayan ya da başka anlamlarda kullanılan deyim ve atasözlerini açıklamaya çalıştık. Yaptığımız bu çalışmayı "Sonuç" bölümünde değerlendirdik. Çalışmalarımız sırasında yararlandığımız kitap, makale ve kaynakların bibliyografik künyelerine ise "Kaynakça" bölümünde yer verdik.

Anahtar kelimeler: Atasözü, Deyim,  Garâmî, Divan, 16. Yüzyıl

Abstract:
In Classical Turkish Literature, the tradition of using proverbs and idioms in poems is a common tradition from Orkhon inscriptions to Uighurs, from Divanu Lügatit Turk to folk and divan poetry. This usage began to increase significantly from Yunus Emre to other divans, especially since the 15th century and also this usage of the poets in the 16th century stands out.  Garâmî has also included Proverbs and idioms in his poems because of his more simplicity and clarity in his writings and his local side.
    This study was prepared to determine the idioms and proverbs that existed in the poems in divan of Garâmî, one of the 16th century poets, and to reveal the language existence of the period in the proverbs and idioms used in this century. 
    We discussed our thesis in three main title: 1.  Garâmî's life, his literary personality and his divan, 2. The definitions of the proverbs and idioms and the differences between them, their features in terms of linguistics and their usage in classical literature, 3. The proverbs and idioms in  Garâmî's divan.
   When handling these titles, in the first title we prepared the first chapter by examining primarily his divan and then all articles, publications and symposiums which are related to Garâmî. In the second title, we exhibited the definitions of the proverbs and idioms and the differences between them, the semantic and morphological differences in terms of linguistics by using published articles, dictionaries and sources. However, we stated their usage in classical literature,  purposes and reasons of poets' usage of proverbs and idioms in their poems by considering the literary, political and social understanding of the period. In the third title, we searched Garâmî's divan which is the basic material. We detected 4 proverbs, 213 idioms in his divan. After we had listed these idioms and proverbs detected in alphabetical order, we compared them with the idioms and proverbs previously published, we tried to explain the idioms and proverbs that were not found in those publications or used in other meanings. We evaluated all this study in the 'conclusion' section. We included the bibliographic records of the books, articles and resources that we had used during our study in the 'references' section.
Keywords: Proverb, Idiom,  Garâmî, Divan, 16th century