İasos Antik Kenti doğu stoa cephesi koruma ve sunum önerisi /
Yazar: SEÇİL ERUYAR
Danışman: DOÇ. DR. ADİLE BİNNUR KIRAÇ
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Koruma ve Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Arkeolojik alanlar, geleceğe miras olarak aktarılan en önemli tarihi unsurlardan biridir.
Arkeolojik alanların oluşturduğu mirasın korunma yöntemleri, koruma kavramının
ortaya çıkışından bu yana tartışılan bir konudur. Koruma alanında uluslarası
sözleşmeler temel yaklaşımlar belirtilmiş olsada, her uygulama kendi özelinde
sorunlar ve farklı çözüm önerileri sunmaktadır. Kültür Bakanlığı'nın 2863 sayılı
Koruma Yasasında belirtildiği üzere, korunması gerekli kültür varlığı niteliği gösteren
yapıların ilgili yasalar, yönetmelikler ve ilkeler kapsamında detaylı belgeleme ve
analizlerinin yapılması, korunmasına esas olacak şekilde restorasyon müdahale
kararlarının belirlenmesi ve ilke kararları doğrultusunda gerekli projelendirme esasları
yapılması hususlarına ilişkin hükümler belirtilmiştir. ICOMOS'un Mimari Mirasın
Analizi, Korunması ve Strüktürel Restorasyonu İçin İlkeler (2003) ve ICOMOS'un
Arkeolojik Mirasın Korunması ve Yönetimi Tüzüğü (1990) ve Kapsamında Karia
Bölgesi Doğu Stoa Cephesi örneği üzerinden koruma sorunları ve çözmün önerileri
sunulmuştur.
Karia bölgesi, tarih boyunca deniz ticareti sebebiyle, etkileşime en açık bölgelerden
biri olmuştur. Anadolu arkeolojisi içerisinde önemli veriler sunan Karia bölgesindeki
önemli liman kentlerinden biri olan İasos Antik Kenti hem Helenistik hem de Roma
dönemlerini içeren antik Yunan kent örneği olmasındanki öneminden dolayı çalışma
alanı olarak seçilmiştir. Bölgede bronz çağından itibaren birçok döneme ait yapı
kalıntıları bulunmaktadır. Çalışmada koruma pratiğinin değerlendirilmesi öncesinde,
karia bölgesinin önemi ve konumu, iasos antik kentinin önemi, konumu ve tarihi
araştırılmıştır. Karia bölgesindeki stoalar incelenerek, dönemsel analizleri ve mimari
özellikleri incelenmiştir.
İasos Antik Kentine ilişkin yerinde gözlemler, geçmiş dönemlere ait yazınsal ve sözel
kaynaklar incelenmiş, koruma pratiğinin örneklendirilmesi için belgeleme örneği
olarak doğu stoa cephesinin rölöve ve restitüsyonu hazırlanmıştır.
Tüm cephenin lazer tarama ile belgelenmesi yapılarak, yerinde manuel ölçüm rölövesi
oluşturulmuştur. Yerinde gözlemler ile bozulma tespitleri hazırlanmıştır. İasos ile ilgili
yapılmış olan önceki çalışmalardan yararlanılarak malzeme analiz sonuçlarına
ulaşılmış ve bu çalışmada faydalanılmıştır. Antik dönem mimarisine ait yazılı ve sözel
kaynaklar ile Karia Bölgesi ve İasos Antik Kenti özelinde hazırlanmış literatür
incelenmiş, restitsüyon verilerine ulaşılmıştır. Özellikle iasos kazı başkanlığının
arşivinden yararlanılmıştır.
Mevcut durum analizi ve Karia Bölgesindeki stoaların mimarisine ait analojik verilerin
karşılaştırıldığı güvenilirlik çalışması neticesinde restitüsyon önerisi geliştirilmiştir.
Uluslararası koruma ilkeleri referans alınarak, İasos Antik Kenti Doğu Stoa
Cephesinin korunmasına yönelik müdahale yöntemleri tanımlanırken, Karia
Bölgesinde yer alan Euromos, Stratonikeia, Beçin, Letoon gibi antik kentlerindeki
uygulama pratikleri incelenmiştir.
Uygulama pratiklerinde yaşanan ve teorik tartışmalara konu olan birçok problemi
Karia Bölgesindeki koruma alanları da barındırmaktadır. Araştırmanın sonuçları,
belirli bir arkeolojik alanın korunması ve restorasyonu konusunda etkili yöntemlerin
tanımlanması ve bu yöntemlerin diğer alanlara uygulanabilirliğinin incelenmesiyle
ilgili önemli katkılar sunmaktadır. Bu, arkeolojik koruma politikalarının ve
uygulamalarının geliştirilmesine yönelik önerilerin şekillendirilmesine yardımcı
olabilir.
Anahtar Kelimeler: Koruma, Müdahale, İasos, Antik Kent, Arkeolojik Koruma

Abstract:
Archaeological sites are among the most significant historical elements passed down
as heritage to future generations. The methods of preserving the heritage created by
archaeological sites have been a subject of discussion since the emergence of the
concept of conservation. While international conventions outline basic approaches to
conservation, each application presents unique challenges and different solutions. As
stated in turkey's ministry of culture and tourism law no. 2863 on the protection of
cultural heritage, detailed documentation and analysis of structures requiring
preservation must be conducted in accordance with relevant laws, regulations, and
principles. Restoration intervention decisions should be made based on these
principles, and project planning must follow these guidelines.
The Principles of ICOMOS for the Analysis, Preservation, and Structural Restoration
of Architectural Heritage (2003) and the ICOMOS Charter for the Protection and
Management of Archaeological Heritage (1990) provide a framework for addressing
conservation issues and proposing solutions, particularly through the example of the
Eastern Stoa Façade of the Karia Region.
Historically, the Karia Region has been one of the most open areas for interaction due
to its role in maritime trade. The Ancient City of Iasos, an important port city in the
karia region, was chosen as the focus of this study due to its significance as an ancient
greek city encompassing both the Hellenistic and Roman periods. The region contains
structural remains from various periods, dating back to the bronze age. before
evaluating conservation practices, the importance and geographical location of the
karia region, as well as the historical and geographical significance of the ıasos ancient
city, were researched. A detailed study of the stoas in the karia region was conducted,
including their period-based analysis and architectural features.
Site observations of Iasos, as well as a review of written and oral sources from past
periods, were analyzed, and the eastern stoa façade was documented through a detailed
recording and restitution process as an example of conservation practice. The entire
façade was documented using laser scanning, and manual measurements were taken
on-site to create a detailed survey. Observations were made to identify signs of
deterioration. by utilizing previous studies on ıasos, material analysis results were
obtained and integrated into this work. Written and oral sources related to ancient
architectural practices, as well as literature specifically prepared for the karia region
and ıasos, were reviewed to gather restitution data. The archives of the ıasos
excavation directorate were particularly useful in this regard.
Based on the current condition analysis and a comparative study of analogous
architectural data from stoas in the Karia Region, a restitution proposal was developed.
using international conservation principles as a reference, intervention methods for the
protection of the eastern stoa façade of ıasos were defined. The application practices
from other ancient cities in the Karia Region, such as Euromos, Stratonikeia, Beçin,
and Letoon, were also examined.
The challenges encountered in conservation practices and the theoretical debates
surrounding them are also present in the conservation areas of the Karia Region. the
results of this research provide significant contributions to the identification of
effective methods for the preservation and restoration of specific archaeological sites
and the examination of the applicability of these methods to other areas. This may help
shape recommendations for the development of archaeological conservation policies
and practices.
Keywords: Conservation, Intervention, Iasos, Ancient City, Archaeological
Conservation