Manas ve Oğuz Kağan Destanında vasiyet fikri
The idea of will in the Epic of Manas and Oguz Kağan
Yazar: ÖZGE NUR ÜNAL
Danışman: DOÇ. DR. ŞERİFE SEHER EROL ÇALIŞKAN
Bartın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Milli kültür = National culture ; Sözlü vasiyetname = Nuncupative will ; Türk destanları = Turkish legends ; Yaşam vasiyeti = Living will

Özet:
Türk kültür hayatının en mühim noktalarından biri olan destanlar ile ilgili yapılan çalışmalar
yeni nüshaların bulunması ve destanların yaşamaya devam etmesiyle sözlü ve yazılı kültürü
temsil etmeyi sürdürmektedir.
Bu çalışmanın amacı tarihi süreç içerisinde toplumların kültürel ve milli kimliklerinin
gelişimine tanıklık eden destanların mitik, sosyal, dini zihniyetleri yansıtan kültürel
mirasının aktarılmasındaki önemine dikkat çekmektir.
Çalışmada kültürün aktarımı ve korunması sürecinde başat rol oynayan destanlarda yer alan
vasiyet kavramı, nasihat, öğüt gibi ifadelerden ele alınmıştır. Bu ifadelerden yola çıkarak
destan kahramanı, destan kahramanının yardımcısı bilge ve ihtiyar kişiler, destan
kahramanın tebaası altındaki yiğitler ve askerler, toplum içerisinde sözü dinlenen kadın
kahramanlar ve ana kahramanların eşlerinin sözleri dikkatle incelenmiştir. Elde edilen
veriler destanlar bağlamında yorumlanarak mensup olduğu toplum kültürünce aktarılmıştır.
Vasiyet, vasiyet edenin ölümü ile doğabileceği gibi hayattayken de kişinin isteği üzerine
ortaya çıkabilir. Destan metinlerindeki vasiyetler düzenlemeye tabi olmayan sözlü veya
yazılı olarak nesilden nesile aktarılan milletlerin manevi hayatına ışık tutan mahiyette
vasiyetlerdir. Birçok devlet kuran Türklerin vasiyetnameleri içerisinde Türk kültürünün
yazılı ve sözlü hafızası Bilge Kağan, Cengiz Han, Oğuz Kağan, Manas ve Dede Korkut'un
vasiyetleri vardır. Herhangi bir zaman aşımına uğramayan bu vasiyetler yüzyıllar boyu
muhataplarını yerine getirmekle yükümü kılmıştır. Destan kahramanlarının yüzyıllar
öncesinde bıraktığı vasiyet bugün hâlâ yerine getirilmelidir. Vasiyetlerin toplumsal ve
bireysel vasiyetler olarak ele alınması mümkündür. Ölünün ruhuna saygı, adının yaşatılması,
ilişkilerin düzenlenmesi bağlamında bu vasiyetler and-yemin olarak düşünülüp yerine
getirilmektedir. Vasiyette esas olan kişinin ölümünden sonra hayatı düzenleme çabasıdır.
Dün, bugün ve yarını birlikte yaşayan Türk toplulukları için vasiyetleri atlamak geçmişten
ders alarak geleceğe yön veren toplumların kaybı anlamına gelir. Bu noktada vasiyetler ve
vasiyet hükmünde yer alan yaygın ifadeler bu toplumların hassas noktası ve kilometre
taşlarıdır. Bugün hâlâ dünyaya hükmetme ve devletin bekası adına Oğuz Kağan ve Manas
atanın vasiyetleri destan kahramanlarının tecrübelerinden ve sözlerinden ibret alarak
ezberlenmektedir. Destan metinlerinden elde edilen bu satırlardan hareketle gelecek
nesillere aktarılmak istenen mesajlar, kültürel miras ve vasiyet bağlamında aktarılmıştır.
Çalışma sonunda elde edilen bilgiler yorumlandığında destanlarda geçen bu ifadelerin
kültürel, toplumsal ve inanç bağlamında izler taşıdığı; kültürlenme sürecinde gelecek
nesillere destan kahramanları yoluyla aktarılmak istenenin vasiyet bırakma sürecinde bazen
ölüm döşeğinde bazen de daha öncesinde hazırlanmış formel düzeyde pekiştirilerek
aktarılmak istendiği saptanmıştır. Bu bağlamda genel olarak vasiyet fikirleri
değerlendirildiğinde esas olanın gelecek nesillere sözlü ya da yazılı şekilde bir vasiyet
bırakmak olduğu tespit edilmiştir. Vasiyetin muhataplarının atalar kültüne sadık kalarak söz
konusu yükümlülüğü yerine getireceğine olan inanç destan metinlerinde vurgulanmıştır.

Abstract:
The epics, one of the most significant elements of Turkish cultural life, continue to represent
both oral and written culture through the discovery of new versions and their ongoing
existence. This study aims to highlight the importance of the cultural heritage reflected in
epics, which have borne witness to the development of cultural and national identities
throughout history and convey mythical, social, and religious mentalities.
The study focuses on expressions such as wills, advice, and counsel found in epics, which
play a pivotal role in the transmission and preservation of culture. These expressions are
examined with particular attention to the epic hero, the wise and elderly advisors assisting
the hero, the warriors and soldiers under the hero's command, respected female figures
within society, and the wives of the main heroes. The findings are interpreted within the
context of the epics and transmitted within their cultural context.
Wills may come into effect upon the death of the testator or may be realized during their
lifetime at their request. The wills found in epic texts are oral or written legacies that are
passed down from generation to generation, shedding light on the spiritual life of nations
without being subject to any formal regulations. Among the wills of the Turks, who have
established many states, are those of Bilge Kağan, Genghis Khan, Oghuz Khan, Manas,
Dede Korkut, who are the bearers of Turkish culture's written and oral memory. These wills,
which are not subject to any statute of limitations, have obligated their recipients to fulfill
them for centuries. The wills left by epic heroes centuries ago are expected to be fulfilled
even today. Wills can be regarded as both societal and individual legacies. In terms of respect
for the deceased's soul, preserving their name, and regulating relationships, these wills are
regarded as oaths and are fulfilled accordingly. The essence of a will is the effort to organize
life after one's death. For the Turkic communities, who live yesterday, today, and tomorrow
together, disregarding these wills means the loss of a society that learns from the past and
guides the future. At this point, the wills and the widespread expressions that carry the weight
of a will are the sensitive points and milestones of these societies. Today, the wills of Oghuz
Khan and Manas, who still hold sway over the world and uphold the state's continuity, are
memorized by taking lessons from the experiences and words of epic heroes.
By analyzing the epics, it has been determined that their expressions reflect cultural, social,
and spiritual traces, and the intention to convey messages to future generations is often
formalized as wills, either prepared beforehand or expressed on deathbeds. It is concluded
that the primary objective is to leave a will, whether oral or written, and the belief in the
recipients' adherence to ancestral traditions to fulfill these responsibilities is highlighted in
the epic texts.