Türkiye, Azerbaycan ve Kanada'da Sosyal Bilgiler dersi kapsamında okutulan ders kitaplarında kurucu liderlerin yeri
The place of founding leaders  in Social Studies textbooks in Turkey, Azerbaijan and Canada
Yazar: MUHAMMED İRŞAD YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. YAŞAR ÇELİKKOL
Fırat Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Ders kitapları = Textbooks ; Kanada = Canada ; Kitaplar = Books ; Liderler = Leaders ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Türkiye = Türkiye

Özet:
Etkin vatandaşlar ve tarih bilincine sahip bireyler yetiştirmeyi amaçlayan Sosyal Bilgiler dersi için "kurucu lider" kavramı büyük önem arz etmektedir. Bu sebepten ötürü Sosyal Bilgiler dersinin bir parçası olan "kurucu lider" kavramının üzerinde dikkatle durulması gerekmektedir. "Kurucu lider" kavramının eğitim politikalarına yön vermesi, öğretim programları ile kaynaştırılması, ders kitaplarına yansıtılması ve ders uygulamalarında önemle vurgulanması bu konuda elzemdir. "Kurucu lider" olan tarihi şahsiyetlerin başlarından geçen hadiselerin, yaptıkları mücadelelerin, uygulamış oldukları devrimlerin yeni nesillere öğretilmesi milli duygular ile donatılmış, geçmişini bilen ve bu bağlamda yaşanılanlardan dersler çıkararak geleceğine yön veren bireyler yetiştirilmesinde büyük bir öneme sahiptir.
Her ulusun kendine has tarihi birikimleri olsa da birbirine benzer süreçler yaşadığı aşikârdır. Kanada'da bağımsızlık mücadelesi 1867 yılında, Türkiye'de 1923'te, Azerbaycan'da ise 1991'de yaşanmıştır. Yaklaşık bir buçuk asır içerisinde araştırmaya konu olan üç ülkede de yaşanan bağımsızlık süreci ile araştırmanın temel kavramı "kurucu lider" bu ülkelerde daha önemli hale gelmiştir. Tüm yaşananların bu ülkelerdeki sosyo politik olaylara etkisi düşünüldüğü üzere maksimum düzeyde olmuştur. Yaşanılan olaylar sonucunda eğitim sistemin bunlardan etkilenmesi de oldukça sıradandır. Etkilenen eğitim sistemlerinin yıllar boyunca ne gibi değişikliklere maruz kaldığının, savaşların ve çatışmaların dünya genelinde yavaş yavaş ortaya kalkması ile "kurucu lider" kavramının etkisini hala sürdürüp sürdüremediği gibi konular bu araştırmanın temel soruları arasındadır.
Bu araştırma, Sosyal Bilgiler ve eşdeğer dersler kapsamında okutulan derslerin ders kitaplarındaki "kurucu lider" kavramının ne şekilde kullanıldığının belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmada doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Araştırma neticesinde ulaşılan veriler içerik analizi yöntemi yardımıyla çözümlenmiştir. Çalışma sonucunda "kurucu lider" kavramının çalışmaya konu olan ülkelerde ne şekilde algılandığı, ders kitabı içeriklerinde yer alan yoğunluğu tespit edilip ortaya konulmuştur. Elde edilen veriler ışığında titizlikle yapılan değerlendirmeler ile karşılaştırmalarla sonuca gidilmiştir. Azerbaycan'da okutulan ders kitaplarında kurucu lidere bağlılık üst düzeyde iken, Türkiye'de ifadeler zaman içerisinde sadeleşmiş ve çağdaş eğitim sistemlerine benzemeye başlamıştır. Kanada'da ise uzun yıllardan beri sadelikten yana bir tavır sergilenmiştir.

Anahtar kelimeler: Sosyal bilgiler, Türkiye, Azerbaycan, Kanada, ders kitabı, kurucu lider.

Abstract:
The concept of "founding leader" is of great importance for the Social Studies course, which aims to raise active citizens and individuals with historical consciousness. For this reason, the concept of "founding leader", which is a part of the Social Studies course, should be carefully considered. In this regard, it is essential that the concept of "founding leader" guides education policies, integrates it with curricula, reflects it in textbooks, and emphasizes it in course practices. Teaching the new generations about the events that went through the "founding leaders" of historical figures, their struggles, and the revolutions they implemented has a great importance in raising individuals who are equipped with national feelings, who know their past and who shape their future by learning lessons from what has been experienced in this context.
Although each nation has its own historical background, it is obvious that it has experienced similar processes. The struggle for independence in Canada took place in 1867, in Turkey in 1923, and in Azerbaijan in 1991. With the independence process experienced in all three countries that were the subject of the research in about a century and a half, the basic concept of the research "founding leader" has become more important in these countries. The impact of all the events on the socio-political events in these countries has been at the maximum level, as is thought. It is quite common for the education system to be affected by these events as a result of the events. The main questions of this research include what kind of changes the affected education systems have undergone over the years, the gradual emergence of wars and conflicts around the world, and whether the concept of "founding leader" still maintains its influence.
This research was carried out to determine how the concept of "founding leader" is used in the textbooks of the courses taught within the scope of Social Studies and equivalent courses. Qualitative research method was used in the research. The data obtained as a result of the research were analyzed with the help of content analysis method. As a result of the study, how the concept of "founding leader" was perceived in the countries that were the subject of the study, and the intensity of the content of the textbooks were determined and revealed. In the light of the data obtained, all the questions were answered with the evaluations made meticulously, and the results were reached by comparisons.

Keywords: social studies, Turkey, Azerbaijan, Canada, textbook, founding leader.