Çocukluk çağında oral antibiyotik ilişkili diyare sıklığının ve risk faktörlerinin değerlendirilmesi
Assessment of the frequency and risk factors of antibiotic-associated diarrhea in childhood
Yazar: SEMA ARI
Danışman: DOÇ. DR. EREN ÇAĞAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Bursa Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Amaç: Antibiyotik ilişkili diyare (AİD), klinik olarak antibiyotik kullanımı dışında başka bir nedenle açıklanamayan diyare olarak tanımlanır. Antibiyotik kullanımı sırasında oluşabileceği gibi sonraki sekiz haftalık dönem içerisinde de gelişebilmektedir. Pediyatrik yaş grubunda ayaktan takip edilen hastalarda sıklığının %20-35 arasında olduğu bildirilmektedir. Antibiyotik kullanımı, normal gastrointestinal florayı bozarak ishal gelişimine neden olabilir. AİD basit ishalden şiddetli kolite varan şekilde farklı klinik tablolara yol açabilir. AİD; tedavinin başarısız olmasına, hastanın yaşam kalitesinin bozulmasına ve maliyet artışına yol açan önemli bir sorundur. Bu çalışma farklı antibiyotik gruplarındaki AİD sıklığını tespit etmek, risk faktörlerinin belirlemek amacı ile yapılmıştır.
Hastalar ve Yöntem: 01.12.2023-15.04.2024 tarihleri arasında S.B.Ü Bursa Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Kliniği acil servis ve çocuk hastalıkları polikliniklerine başvuran bilinen hastalığı olmayan, 3 ay-12 yaş arasında ve çeşitli tanılarla oral antibiyotik reçete edilen hastalar ile son bir ay içerisinde antibiyotik tedavisi almamış sağlıklı çocuklar dahil edilmiştir. Çalışmaya dahil edilenler belirli günlerde (3-7-14.gün) aranarak iki hafta süreyle takip edilmiştir. Dışkılama sayısında en az 24 saat süren ve günde en az üç defa sulu dışkılaması olan, Bristol Stool skorlamasında 6 ya da 7 puan alan hastalar ishal olarak kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya oral amoksisilin-klavulanik asit, sefdinir, sefiksim tedavisi alan 150 hasta ile kontrol grubu olarak 50 sağlıklı çocuk dahil edildi. Hastaların %56'sı (n=112) erkek ve %44'ü (n=88) kızdı. Deneklerin ortanca yaşı 72 aydı. Çalışmaya dahil edilen gruplar arasında cinsiyet ve yaş dağılımı açısından istatiksel anlamlı fark yoktu (p=0.37, p=0.90). On yedisi vaka grubunda olmak üzere 19 (%9,5) denekte ishal gelişti. AİD tanısı alan hastaların %41,2'si (n=7) amoksisilin klavulanik asit, %41,2'si (n=7) sefiksim, %17,6'sı (n=3) sefdinir kullanıyordu. İshal gelişimi açısından gruplar arasında anlamlı fark yoktu (p=0,34). AİD gelişenlerde gelişmeyenlere kıyasla erkek cinsiyet (p=0.04), uzun süreli antibiyotik kullanımı (p=0.001), anne sütü ile beslenmeme (p=0.001), yetersiz anne sütü alım süresi (p=0.01), sezaryenle doğum öyküsü (p=0.03), ek ilaç kullanımı (p=0.002), ibuprofen kullanımı (p=0.001), hastane yatış öyküsü varlığı (p=0,001) gibi parametreler açısından istatistiksel olarak anlamlı fark bulundu.
Sonuç: AİD gelişimi açısından antibiyotik grupları arasında fark tespit edilmemiştir. AİD gelişiminin erkek çocuklarda, anne sütü almayanlarda, sezeryan ile doğanlarda, uzun süreli antibiyotik kullananlarda, hastane yatışı olanlarda, ibuprofen kullananlarda daha sık olduğu tespit edilmiştir. AİD'nin hafif bir klinik tabloya yol açtığı ve spontan gerilediği görülmüştür.
Anahtar Kelimeler: Antibiyotik, Diyare, Anne sütü, Mikrobiyota

Abstract:
Objective: Antibiotic-associated diarrhea (AAD) is defined as diarrhea that cannot be explained by any reason other than antibiotic use. It can occur during antibiotic use or within the subsequent eight-week period. The frequency of AAD in pediatric outpatients is reported to be between 20-35%. Antibiotic use can disrupt normal gastrointestinal flora, leading to diarrhea. AAD can range from mild diarrhea to severe colitis and is a significant issue as it can lead to treatment failure, decreased quality of life, and increased costs. This study aimed to determine the frequency of AAD in different antibiotic groups and identify risk factors.
Patients and Methods: The study included patients aged 3 months to 12 years who presented to the emergency and pediatric outpatient clinics of Bursa Yüksek Ihtisas Training and Research Hospital between 01.12.2023 and 15.04.2024. Patients with no known illnesses and prescribed oral antibiotics for various diagnoses, as well as healthy children who had not received antibiotic treatment in the past month, were included. Participants were followed for two weeks and contacted on specific days (3rd, 7th, 14th day). Patients with at least 24 hours of increased stool frequency, passing watery stools at least three times a day, and scoring 6 or 7 on the Bristol Stool Scale were considered to have diarrhea.
Results: The study included 150 patients receiving oral amoxicillin-clavulanic acid, cefdinir, or cefixime, and 50 healthy children as a control group. Among the patients, 56% (n=112) were male, and 44% (n=88) were female. The median age of the subjects was 72 months. There was no statistically significant difference in gender and age distribution between the groups (p=0.37, p=0.90). Diarrhea developed in 19 subjects (9.5%), 17 of whom were in the case group. Of the patients diagnosed with AAD, 41.2% (n=7) were using amoxicillin-clavulanic acid, 41.2% (n=7) were using cefixime, and 17.6% (n=3) were using cefdinir. There was no significant difference between the groups in terms of diarrhea development (p=0.34). However, male gender (p=0.04), long-term antibiotic use (p=0.001), lack of breastfeeding (p=0.001), inadequate breastfeeding duration (p=0.01), cesarean birth history (p=0.03), use of additional medications (p=0.002), use of ibuprofen (p=0.001), and history of hospital admission (p=0.001) were found to be statistically significant risk factors for AAD development.
Conclusion: No difference was found between antibiotic groups in terms of AAD development. However, AAD was more frequent in male children, those who were not breastfed, born by cesarean section, had long-term antibiotic use, had a history of hospital admission, and used ibuprofen. AAD was observed to cause a mild clinical picture and resolved spontaneously
Keywords: Antibiotic, Diarrhea, Breast milk, Microbiom