Geçmişten günümüze deizm ve deizm üzerine sosyolojik bir araştırma – Dolapoğlu Anadolu Lisesi ve Mahmut Sami Ramazanoğlu Anadolu İHL örneği
Deism from past to present and a sociological research on deism – e.g Dolapoğlu Anadolu High School and Mahmut Sami Ramazanoğlu Anadolu İmam–Hatip High School
Yazar: MERVE HARMANKAYA
Danışman: PROF. DR. HAYRİ ERTEN
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Deizm = Deism ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Lise öğrencileri = High schools students ; Sekülerizm = Secularism ; İslam toplumu = Islamic society ; İslamiyet = Islam

Özet:
17. yüzyıldan bu yana var olagelen deizme kültürden kültüre farklı tanımlamalar ve yüklemeler yapılmıştır. Batı dünyasında aydınlanma ile başlayan seküler (dünyevi) bir algı olarak ortaya çıkarken bu tanımın İslam dünyasındaki karşılığı Tanrı'nın varlığını ve alemin ilk sebebi olduğunu kabul etmekle birlikte akla dayalı bir tabii din anlayışı çerçevesinde nübüvveti (peygamberliği) şüphe ile karşılayan veya inkar eden felsefi ekoldür. 
Deizm noktasında Batı'nın yaşamış olduğu kendine özgü süreçler ve birtakım dinsel kabullerin İslâm düşüncesinde tam olarak karşılığı bulunmamaktadır. Bu ise deistik yaklaşımların neden İslâm düşüncesi içinde etkili olamadığını anlamamızı kolaylaştırmaktadır. 
Son zamanlarda ise ülkemizde özellikle lise gençliğinde deizm fikrinin ortaya çıktığı bilgileri dolaşmaktadır. Bu çalışmanın amaçlarından biri de bu durum üzerine bir yoklama yapmaktı. Araştırma sonunda böyle bir akımın ciddi ya da bilinçli bir şekilde başladığını söyleyemeyiz fakat bazı gençlerin dünyevi hayat algılarına bir isim bularak kendilerini "deist" ilan ettikleri söylenebilir. Bu hususta da çevre ve sosyal medya gibi faktörlerin olumsuz etkisi kaçınılmazdır. Yeni nesilde değişen şeyin inançtan çok algı olduğunu söylemek mümkündür. Eskiden bazı hassas (dini) konularda fazla sorgulama yapmaktan kaçınan bir nesil var iken, şu an çoğu şeyi ne pahasına olursa olsun kıyasıya sorgulayıp tartışan bir nesil mevcut. 

Anahtar Kelimeler: Deizm, seküler, modern, dünyevi

Abstract:
Different definitions and implications have been made to culture, which has existed since the 17th century, from culture to culture. While emerging as a secular (eartly) perception that started with enlightenment in the Western world, the definition of this definition in the Islamic world is the philosophical school that meets or denies prophethood (prophet) with suspicion within the framework of a rational natural understanding of religion.
The unique processes that the West has experienced at the point of deism and some religious acceptance have no exact counterpart in Islamic thought. This makes it easier for us to understand why deistic approaches are not effective in Islamic thought.
Recently, information about the idea of deism emerged in our country, especially in high school youth. One of the aims of this study was to conduct a probe on this situation. At the end of the research, we can not say that such a trend started seriously or consciously, but it can be said that some young people find themselves a "deist" by finding a name for their worldly perceptions of life. In this regard, negative effects of factors such as environment and social media are inevitable. It is possible to say that what has changed in the new generation is perception rather than belief. While in the past there was a generation that avoided excessive questioning on some sensitive (religious) issues, there is now a generation that is questioning and discussing most things at all costs.

Keywords: Deism, secular, modern, eartly