Kıbrıs üzerine barış planlarının uyuşmazlık çözümü açısından incelenmesi: 1947-2017
Examination of peace plans on cyprus from the point of conflict resolution: 1947-2017
Yazar: PINAR YURT
Danışman: DOÇ. DR. ÖNER AKGÜL
Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Kıbrıs meselesi uzun yıllar Türk dış politikasını meşgul eden önemli bir sorun olmuştur. Lozan Barış Anlaşması gereği Kıbrıs, İngiltere hakimiyetine bırakılmıştır. Süreç sonrası Türkiye'nin adaya müdahale düşüncesi oluşmamıştır. Fakat 2. Dünya Savaşı bitiminde İngiltere'nin politik bir dönüşüm süreci içerisine girmiş olması, hakimiyeti altında bulunan topraklardan çekilmesine sebep olmuştur. Çekilme sonrası dönem Türkiye ile Yunanistan arasında adanın paylaşımına yönelik sorunları da beraberinde getirmiştir. Ortaya çıkan sorunlar Kıbrıs üzerine birçok barış planının öne çıkmasına sebep olmuştur. Kıbrıs sorununa yönelik çözüm arayışları II. Dünya Savaşı'ndan bu yana sürdürülmüş, ancak bir türlü çözüm bulunamamıştır.
Çözümsüzlüğün nedenleri çok boyutlu düşünülmelidir. Sadece çalışmada yer alan uyuşmazlık planları açısından değil, çözümsüzlüğün tarih boyunca devam etmesine neden olan birçok farklı boyutta sebep bulunmaktadır. Kıbrıs sorununda Rum ve Yunanistan'ın Enosis amaçlarının sürecin başından sonuna kadar devam ettiği görülmektedir. Adada yaşayan Türk toplumu Enosis'e karşı çıkmış statükonun devam etmesini ve Türkiye'ye verilmesini desteklemiştir. Süreç ilerledikçe İngiltere'nin de Türk tarafını taksime özendirirken ada üzerindeki varlığından da hiçbir zaman vazgeçmeyeceği görülmüştür.
Araştırmada, 1947 yılında başlayan Kıbrıs barışına ilişkin uyuşmazlığa çözüm arayışları 2017 yılı da kapsayacak şekilde incelenmiştir. Adada yaşayan toplumlar, garantör devletler ve birçok devletin süreç çerisinde yer aldığı görülmektedir. Fakat yapılan tüm girişimlere rağmen Kıbrıs sorununa yönelik 70 yıllık uyuşmazlık çözüm arayışlarının hiçbirinden olumlu bir sonuç alınamamıştır.
iv
Bu çalışmadaki temel amaç Kıbrıs krizine yönelik ortaya atılan çözüm yolları, planlar ve önerilerin neden sonuçsuz kaldığı, amacına hizmet etmediğini ortaya koymaktır. Çözümsüzlükte aktif rol oynayan unsurlar; kişi, devlet ve sistem üzerinden incelenmiştir. Kıbrıs'ta çözümsüzlüğün nedenlerinin analizi yapılırken çözüm görüşmeleri, planlar, öneriler ve anayasa arayışları incelendiğinde tüm sorulara yanıt bulunması ve merak uyandırması amaçlanmıştır.
Araştırma, Kıbrıs krizinin neden çözüme yönelik tüm plan, öneri ve görüşmelere rağmen çözüme ulaşmaması noktasında ortak bir değerlendirme yapılıp genel kanıya varma bağlamında önemlidir. Bu noktada güncel ve ayrıntılı bir çalışma olması sebebiyle literatürdeki boşluğun doldurulması hedeflenmiştir.
1947 Lord Winster Planı ile başlayan ve 2017 Crans Montana görüşmeleriyle devam eden süreç için veri toplamada yerli ve yabancı kitaplardan, makalelerden, gazetelerden, dijital kaynaklardan, meclis celse tutanaklarından, anı ve biyografik çalışmalardan faydalanılmıştır.
Çalışmada, yöntem olarak çözüm arayışları arasında nedensellik bağı araştırılırken ilk plandan son plana kadar kronolojik bir sıra izlenmiştir. Nitel araştırma yöntemleri kullanılarak çözüm yolları, gelişmeleri ve sonuçları üzerinde yetmiş yıllık bir süreci içine alan vaka analizi yapılmıştır.

Abstract:
For many years, Turkey's foreign policy has been preoccupied with the crucial issue of Cyprus. In accordance with the Lausanne Peace Treaty, Cyprus was left to the British domination. After the process, Turkey has not been find thoughts of intervening in the island. However, at the end of World War II, England has been entered a political transformation process, causing it to withdraw from the lands under its control. The post-withdrawal period brought along issues regarding the division of the island between Turkey and Greece. The problems that arose had led to the emergence of many peace plans on Cyprus. The search for a solution to the Cyprus problem was continued without a solution since World War II until today. The reasons for the deadlock should be considered multidimensionally.
There are many different reasons why the deadlock has continued throughout history, not just in terms of the conflict plans included in the study. In the Cyprus issue, it is seen that the Enosis aims of the Greek Cypriots and Greece continued from the beginning to the end of the process. The Turkish community living on the island had
vi
opposed Enosis and supported the continuation of the status quo and its transfer to Turkey. As the process progressed, it had seen that England was encouraging the Turkish side towards partition, and that it would never give up its presence on the island.
In the research, the search for a solution to the dispute regarding the Cyprus peace, which started in 1947, was examined by including the year 2017. It is seen that the societies living on the island, guarantor states and many states are involved in the process. However, despite all the attempts made, no positive results were obtained from the search for a solution to the dispute that has been going on for 70 years regarding the Cyprus issue.
The main purpose of this study is to reveal why the solutions, plans and suggestions put forward for the Cyprus crisis were inconclusive and did not serve their purpose.
The elements that play an active role in the deadlock have been examined through individuals, the state and the system. While analyzing the reasons for the deadlock in Cyprus, it is aimed to find answers to all questions and arouse curiosity when examining the solution negotiations, plans, proposals and constitutional searches.
The research is important in the context of making a common assessment and reaching a general opinion on why the Cyprus crisis has not reached a solution despite all the plans, suggestions and negotiations for a solution. At this point, it was aimed to fill the gap in the literature because it is an up-to-date and detailed study.
For the process that started with the 1947 Lord Winster plan and continued with the 2017 Crans Montana negotiations, case analysis was made through domestic and foreign books, articles, newspapers, digital resources, memoirs, biographical studies, and parliamentary session minutes.
In the study, while investigating the causality link between the solution searches as a method, a chronological order was followed from the first plan to the last plan. Using qualitative research methods, a case analysing covering a seventy-year period was conducted on the solution methods, developments and results.