Çocuk ve adölesan diyabetli olguların etiyolojik dağılımı,klinik ve laboratuvar özellikleri
Etiological factors, clinical and laboratory characteristics of child and adolescent of diabetes mellitus.
Yazar: SAİD SAİDOV
Danışman: PROF. DR. SAADET OLCAY EVLİYAOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Cerrahpaşa Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetik ketoasidoz = Diabetic ketoacidosis ; Hashimoto hastalığı = Hashimoto disease

Özet:
Amaç: Bu çalışma Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Çocuk Endokrinoloji Bilim dalında tanı alan çocuk ve adölesan Diyabetes Mellitus (DM) tanılı olguların etiyolojik dağılımını, klinik, laboratuvar özelliklerini ve 1 yıllık izlemlerini değerlendirilmesi amacıyla yapıldı. Bu çalışma ile bölgemizdeki DM'lu olguların tanı tipleri, yaş ve cinsiyet dağılımları, fiziksel ve ergenlik gelişimleri ortaya konacak, pankreas ve tiroid otoimmunite belirteçleri değerlendirilecektir. 
YÖNTEM-GEREÇLER: Bu çalışmada 1 ocak 2010 – 1 ocak 2014 tarihleri arasında Çocuk Endokrinoloji Bilim Dalında tanı alan veya takipe giren 197 Diyabetes Mellituslu olgunun tıbbı kayıtları geriye dönük olarak incelendi. Çalışmada tanı yaşı, takvim yaşı, kemik yaşı, cinsiyet, tanı mevsimi, anne sütü alım öyküsü, antropometrik ölçümler, kan biyokimyası, kan yağları, HbA1c düzeyleri, tiroid işlevleri, tiroid ve pankreas otoantikorları, açlık ve tokluk C-peptid düzeyleri, kan gazları hasta dosyalarından alınarak kayıt edildi. Olguların 6.ay ve 1.yıldakı antropometrik ölçümleri, haftalık ve aylık kan şekeri ortalamaları ve HbA1c düzeyleri belirlendi. İzlemdeki değişimler kayıt edildi. İstatistiksel analiz için "Statistical Package for Social Sciences (SPSS) for Windows version 20.0" yazılımı kullanıldı. Sırasıyla çalışmaya dahil edilen olguların başvuru yaşı, boyu, tartısı, boy SDS'i, VA SDS'i, VKİ, VKİ SDS'i gibi nicel-bağımsız değişkenler açısından ayrı ayrı ortalamaları alındı, standart sapmalarıyla birlikte hesaplandı, birlikte rapor edildi. Yine bu değişkenlerin en küçük, en büyük ve ortanca değerleri sunuldu, nitelik değişkenler sayı ve yüzde ile gösterildi. Bu değişkenlerin ortalamaları student t-test kullanılarak karşılaştırıldı. Gruplar arası değerlendirmede, kategorik verilerin analizi için ki-kare ve pearsing ki-kare kullanıldı. Nitelik değişkenler bakımından gruplar arasında farklılık olup olmadığı ki-kare testi ile değerlendirildi. Sayısal değişkenler arasında ilişki olup olmadığı Pearson testi ile incelendi. Değerlendirmede p<0.05 ise gruplar arasındakı farklar istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.
        BULGULAR: Toplam 197 olgunun verileri incelendi. Olguların %54'ü (n=106) kız, %46'sı (n=91) erkek olarak belirlendi. Olguların 184'ü (%93,5) tip 1a DM, 2'si (%1) tip 1b DM (1'i Akut lenfoblastik lösemi kemoterapi sonrası, 1'i böbrek nakli sonrası), 4'ü (%2) tip 2 DM,  5'i (%2,5) MODY tip 2, 2'si (%1) neonatal DM idi.  Olguların ortalama tanı takvim yaşı 8.28 ± 4.28 yıl (median:7.88, aralık: 0.08- 17.5 yıl) idi. Tip 1 DM'un tanı alma yaşı erkeklerde 8.22 ± 4.25 yıl, kızlarda 8.35 ± 4.35 yıl olarak hesaplandı. Cinsiyet dağılımı eşit idi.
      Tip 1 DM'lu olguların ortalama boy SDS'i 0.21 ± 1.21 (median: 0.29, aralık: -2.68-    3.65) VA SDS'i 0.03 ± 1.24 (median:0.08, aralık:-3.71- 2.53),VKİ SDS'si -0.09 ± 1.23 (median:0.04, aralık: -3.99- 2.23) idi. Olguların 6'sında (%3.2) boy kısalığı (boy SDS<-2), 3'ünde (%1.6) fazla ağırlık (VKİ %87-97) belirlendi, obez (VKİ> %97) ve kaşektik (VKİ< %3) olgu yoktu. Olguların %58.1'i (n=107) ergenlik öncesi ve %41.9'u (n=77) ergenlik döneminde idi. Yaş dağılımını incelediğimizde erkek olgular 12-14 yaşlarında, kız olgular ise 4-6 yaşlarında hafif yoğunlaşırken, ana doruk her iki cinste 8-12 yaş arasında belirlendi.  Tip 1 DM tanısı en sık kış ve sonbahar mevsimlerinde konuldu. Tip 1 DM'lu olguların %81'nin (n=150) ilk 6 ay anne sütü aldığı, %19'nun (n=34) ise hiç anne sütü almadığı belirlendi. Tip 1 DM'lu olguların  %20.4'de (n=38) başvurudan 3 ay öncesine kadar geçirilen enfeksiyon öyküsü belirlendi. Tip 1 DM'lu olguların tiroid işlevlerine bakıldığında %9.5 olguda subklinik hipotiroidi belirlendi,  %90.5 olgu ise ötiroid idi. Tip 1 DM'lu olguların tiroid otoantikorları değerlendirildiğinde  %7.3 olguda anti-TPO (+),  %8.7 olguda anti-TG (+) ve %5.2 olguda ise her iki otoantikor anti-TPO (+), anti-TG (+) olarak saptandı. Olguların %10.3'ne otoimmun tiroid hastalığı da eşlik etmekte idi. Pankreas otoantikorları değerlendirildiğinde olguların %56'da Anti-GAD (+), %40.4 İCA (+), %27.1'de AİA, %16.9'da İAA (+) ve İCA (+), %9.1'de İAA (+) ve İCA (-),%23.4'de İAA (-) ve İCA (+), %50.6'da İAA (-) ve İCA (-), %12.6'da Anti-GAD (+), İAA (+) ve İCA (+) olarak saptandı. Olguların %71.1'de bakılan 3 pankreas otoantikorlarından en az birinin olumlu olduğu belirlendi. Olguların % 37.5'i (n=69) diyabetik ketoasidozla (DKA) ile başvurdu.  Diyabetik ketoasidozla başvuran olguların ortalama yaşı 7.58 ± 3.99 yıl idi, olguların %50.7'si kız, %49.3'ü erkekti. Diyabetik ketoasidozla başvuran olguların % 55'de hafif, %23.1'de orta, %21.9'da ağır asidoz vardı. Tedavi sırasında ve sonrasında hiçbir olguda beyin ödemi görülmedi. Başvuruda diyabetik ketoasidozu bulunmayan ve bulunan olguların ortalama HbA1c değerleri %10.24 ± 2.81 ve %11.63 ± 2.36 idi. Başvuruda DKA'lu olguların HbA1c düzeyi daha yüksek iken, takipte her iki grubun HbA1c düzeyleri farksız idi. Takipi bulunan olguların HbA1c düzeylerinde belirgin düşme oldu.
SONUÇLAR: Diyabetes Mellitus'lu olguların büyük çoğunluğunu (%94.5) Tip 1 DM oluşturmakta idi.  Tip 1 DM'lu olguların tanı alma yaşı ve cinsiyet oranları eşit idi. Ergenlik öncesinde bulunan olgu saysı ergenlik döneminde bulunan olgu sayısından fazla idi, kızlarda 4-6 yaşlarında, erkeklerde 12-14 yaşlarında hafif yükseklik saptanırken, her iki cinsde ana doruk 8-12 yaşlarında görüldü. Olguların %37.5'de başvuruda DKA görüldü, hafif asidoz ile gelen olgu sayısı belirgin yüksek idi. Diyabetik ketoasidozla gelen olguların tedavisi sırasında hiçbir olguda beyin ödemi görülmedi, bu durum uygun parenteral sıvı tedavisi ve yakın takiple açıklanabilir. Tip 1 DM'lu olguların %10.3'de Haşimato tiroiditi belirlendi. Tip 1 DM'lu olguların izlemlerinde tedaviyle her iki cinste 1.yılın sonunda başvuru zamanına göre boy SDS, VKİ ve VKİ SDS'de istatistiksel olarak anlamlı derecede artış belirlendi. Tip 1 DM'lu olguların izlemlerinde 1.yılın sonunda HbA1c düzeyinde belirgin düşüş görüldü.  Diyabetes Mellituslu olgularımızın 1.yıllık izlemleri sonunda klinik ve metabolik olarak iyi yönde gidiş belirlendi. Tip 2 DM, MODY ve neonatal DM olgularının sayıları az olduğu için onlar hakkında yorum yapmayı uygun görmedik.

Abstract:
In this study, 197 patients with diabetes mellitus (type 1 DM, type 2 DM, MODY and neonatal diabet) who were followed in İstanbul University, Faculty of Medicine, Depertament of Pediatrics between 2010-2014 were analyzed sex, data of onset symptoms, seasonal onset patern, data of diagnosis, family history of type 1 DM and consanguinty parents. 54 % of patients are female, 46 % of patients are male. Ages at diagnosis of the patients were between 0-18 years old, mean age was 8.28 ± 4.28 years. Mean ages at diagnosis were 8.35±4.35 years in girls and 8.22 ± 4.25 years in boys. Distrubtion of age at diagnosis showed a small peak apperaed 4-6 years in girls and 12-14 years in boys, and main peak apperead  between 8-12 years of age both sexes. The frequency of diagnosis showed seasonal variations, the lowest in summer (%18.8), the highest in winter (% 30.4) and autumn (%30.4). Consanguinty between the parents was %16.3 and %11.9 of the patients had type 1 DM first degree relatives. İn conclusion, this study can shed light on the epidemiological and famlial characterististics of type 1 DM of our region, because, there is no published data to data patient with type 1 DM who is living our region.