Covid-19 pandemi sürecinde Ankara ilinde pazara yönelik üretim yapan tarım işletmelerinde sebze üretim faaliyetinin ekonomik analizi ve sürdürülebilirliği
Sustainabilty and economic analysis of the vegetable production activity in agricultural enterprises in Ankara province during the Covid-19 pandemic
Yazar: TÜRKAN KARAKAŞ
Danışman: PROF. DR. ERDOĞAN GÜNEŞ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
2019 Aralık ayında başlayan, 30 Ocak 2020'de küresel acil durum ilan edilen ve 5 Mayıs 2022'de küresel acil durumdan çıkarılan COVID-19 pandemi süreci, dünya ekonomisini etkilediği gibi tarım sektörünü de derinden etkilemiştir. Bu dönemde tarım sektörünün krizlere karşı dayanıklı ve sürdürülebilir hale getirilmesi oldukça önem kazanmıştır.

Bu çalışma, Ankara ilinde pazara yönelik sebze üretim faaliyeti gösteren tarım işletmelerinin üretim ve pazarlama faaliyetlerinin incelenerek ekonomik analizlerinin yapılması, COVID-19 pandemi sürecinin işletmeler üzerine etkilerinin belirlenmesi ve işletmelerin sürdürülebilirliklerinin araştırılması amacıyla yapılmıştır. Çalışmada ana materyal olarak, Ankara ilinde Beypazarı ve Ayaş ilçelerinde Tabakalı Tesadüfi Örnekleme yönetimi ile belirlenen 112 adet sebze üreten tarım işletmesine yüz yüze anket uygulanarak elde edilen birincil veriler kullanılmıştır. Çalışmada, tarım işletmelerine dair bazı sosyoekonomik değişkenler, sebze pazarlama yapısı, sebze üretimine yönelik görüşler incelenmiş, işletmelerin ve sebze üretim faaliyetinin ekonomik analizi yapılmıştır. İncelenen işletmelerde, belirlenen bazı göstergeler kullanılarak indeks yöntemi ile genel sürdürülebilirlik düzeyleri hesaplandıktan sonra, sürdürülebilirlik üzerinde etkili olan faktörler doğrusal regresyon analizi kullanılarak belirlenmiştir. Pandemi döneminde pandemi öncesine göre kredi kullanımı, sebze arazisi değişimleri incelenmiş, pandemi sürecinin işletmelere etkisi 5'li likert ölçeği kullanılarak sıralanmıştır.

Araştırma bulgularında; aktif sermaye, işletmeler ortalamasında 5.531.768,34 TL olarak hesaplanmıştır. Pasif sermayenin içindeki öz sermayenin oranı %72,28'dir. İşletmeler ortalamasına göre dekara; gayrisafi üretim değeri 13.196,43 TL, tarımsal gelir 4.230,60 TL, net kar 2.140,13 TL olarak bulunmuştur. Dekara yapılan işletme masrafı toplamı 9.748,22 TL olarak belirlenmiş olup bunun %76,88'ini değişen masraf %23,12'sini sabit masraf oluşturmaktadır. Sonuçlara göre işletmecilerin, pandemi döneminde sorun yaşandığına dair katılım düzeyi genel olarak düşük düzeyde bulunmuştur. İncelenen işletmelerin ekonomik sürdürülebilirliği %19,71, sosyal sürdürülebilirliği %22,46 ve çevresel sürdürülebilirliği %4,78 olmak üzere genel sürdürülebilirlik %46,95 olarak hesaplanmıştır.

Abstract:
The COVID-19 pandemic, which started in December 2019, was declared a global emergency on January 30, 2020, and was lifted from global emergency status on May 5, 2022, deeply affecting the agricultural sector as well as the world economy. During this period, making the agricultural sector resilient and sustainable against crises has become highly significant.

This study was conducted to analyze the production and marketing activities of agricultural enterprises engaged in market-oriented vegetable production in Ankara province, to determine the effects of the COVID-19 pandemic on these enterprises, and to investigate their sustainability. The main material of the study consists of primary data obtained through face-to-face surveys conducted with 112 vegetable-producing agricultural enterprises determined by Stratified Random Sampling method in Beypazarı and Ayaş districts of Ankara province. In this study, various socioeconomic variables related to agricultural enterprises, the structure of vegetable marketing, and opinions on vegetable production were examined, and an economic analysis of the enterprises and vegetable production activities was conducted. After calculating the overall sustainability levels using an index method based on the identified indicators in the examined enterprises, the factors influencing sustainability were determined through a linear regression analysis. During the pandemic period, changes in credit usage and vegetable land compared to pre-pandemic times were investigated, and the impact of the pandemic on enterprises was ranked using a 5-point Likert scale."

In the research findings, the active capital was calculated to be 5,531,768.34 TL on average for the enterprises. The ratio of equity within passive capital is 72.28%. On average, the gross production value was found to be 13,196.43 TL/decare, agricultural income 4,230.60 TL/decare, and net profit 2,140.13 TL/ decare. The total operating expense per decare was determined to be 9,748.22 TL, with 76.88% of this being variable costs and 23.12% being fixed costs. According to the results, the level of participation indicating problems experienced by operators during the pandemic period was generally low. The economic sustainability of the examined enterprises was found to be 19.71%, social sustainability 22.46%, and environmental sustainability 4.78%, resulting in an overall sustainability of 46.95%.