Diyabet yönetiminde algılanan engeller ve öz yönetimin öz bakım davranışları üzerine etkisi
Perceived barriers in diabetes management and the impact of self-management on self-care behaviors
Yazar: HÜLYA IŞIKLI
Danışman: PROF. DR. TÜRKİNAZ ATABEK AŞTI ; DOÇ. DR. AYFER BAYINDIR ÇEVİK
Bezm-i Alem Vakıf Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing ; İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Özbakım = Self-care

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı diyabetli bireylerin diyabet yönetiminde algıladıkları
engelleri ve diyabet öz yönetimin öz bakım davranışları üzerine etkisini
değerlendirmektir. Ayrıca diyabetlinin algıladıkları engeller ile diyabetlinin
sosyodemografik, hastalık özellikleri ve metabolik parametreleri ile olan ilişkisini incelemektir.
Materyal ve Metot: Çalışma tanımlayıcı-ilişki arayıcı tipte tasarlanmış olup, Eylül
2022- Şubat 2023 tarihleri arasında İstanbul Prof. Dr. Cemil Taşçıoğlu Şehir Hastanesi
yataklı dahiliye servislerinde çalışmaya katılmayı kabul eden diyabetliler ile
yürütülmüştür. G-Power 3.1 programı ile %95 güven aralığında ve 0.95 güç oranıyla
görülüş sıklığı 0.5 ve standart sapma ±0.05 kabul edilerek yapılan analiz sonucunda
diyabetli sayısı 300 olarak belirlendi. Dahil edilme kriterlerine uygun 300 tip 2
diyabetli basit tesadüfi örnekleme ile belirlendi. Veriler yüz yüze görüşme yoluyla
toplanmıştır. Veriler ''Diyabetli Birey Tanıtıcı Bilgi Formu'', "Diyabet Öz Bakım
Aktiviteleri Anketi, "Diyabette Engeller Ölçeği", ve "Diyabette Öz-yönetim Algı
Skalası (DÖYAS)" kullanılarak elde edilmiştir.
Bulgular: Çalışmada diyabetli bireylerin %51,3' ünün kadın, %35,3' ünün tanı
süresinin 6 ile 10 yıl arası ve %78,7' sinin diyabet dışında bir kronik rahatsızlığı
olduğu bulundu. Diyabetlilerin %52'sinin retinopatisi olup, %43,7'si insülin
kullanmaktadırlar. Diyabetliler en fazla diyet (x :3,61±0,72), en az egzersiz (x :2,3±1,4)
özbakım aktivitesini gerçekleştirmektedir. Diyabetli bireylerin yarısından fazlasının
(%56,2) en çok insülin kullanımında engel algıladığı ve yaklaşık üçte birinin (%36,7)
diyabet tedavisine uyumunun olduğu belirlenmiştir. Katılımcılar en fazla kendi
kendini izlemede (x : 0,68±0,88), en az ise sağlık profesyonelleri ile ilişkilerinde (x :
0,028±0,38) engel yaşamaktadır. Diyabette Öz-yönetim Algısının orta düzeyde olduğu
(x : 21,8±2,97) bulunmuştur. Yaş, cinsiyet, medeni durum, tanı süresi, başka bir kronik
rahatsızlığın olması, komplikasyon yaşama durumu diyabetle yaşamda engel
algılamanın farklı alt boyutları ile ilişkili bulundu (p<0,05). Özbakım aktivitelerinden
diyet puanı ilaç kullanımında (r:-0,208) ve yaşam değişikliğinde (r:-0,236), egzersiz
puanı yaşam şekli değişikliğinde (r: -0,576 ) engel algılama ile ilişkilidir. Kan şekerine
bakma sıklığı puanı diyabetle başa çıkmada (r: 0,141) engel algılama ile ilişkilidir
(p<0,05). Diyabetle başa çıkmada engel algısı arttıkça özyönetim algısı zayıf düzeyde
artmaktadır (r:0,019). Diyabet öz yönetim algısı ile diyabet özbakım aktiviteleri ve
diyabette yaşanan engeller arasında ilişki bulunamamıştır (p<0,001).Metabolik
parametrelerin kötü olması diyabetlinin yaşam şekli değişikliği yapmada ve ilaç
kullanımı ile ilgili alanlarda engel algılamasına neden olmaktadır (p<0.005).
Sonuç: Başarılı bir diyabet yönetimi için diyabetlinin algıladığı engellerin azaltılması
ve engeller ile başa çıkmanın öğretilmesi, özbakım aktivitelerinin
gerçekleştirilmesinde, öz yönetimlerinin güçlendirilmesinde ve metabolik
parametrelerinin iyileştirilmesinde önemlidir. Bu kapsamda diyabetliler ile çalışan
hemşireler diyabetlilerin yaşadıkları engelleri ve bu engellerin diyabetlilerin özbakım
aktiviteleri ve özyönetimleri üzerindeki etkisini değerlendirmeli ve yapacakları
eğitimlerde bunu dikkate almalıdır. Gelecekteki çalışmalar farklı diyabet grupları ve
cinsiyetler arasında karşılaştırmalı olarak yapılabilir. Öz bakım davranışlarını ve öz
yeterliliği geliştirmek için diyabetle yaşamda engellerle mücadele gücünün
arttırılmasına yönelik diyabet politika yapıcılarının uygun, kolay erişilebilir ve
sürdürülebilir program desteğine ihtiyaç bulunmaktadır.
Anahtar Sözcükler: Diyabet, diyabette yönetiminde algılanan engeller, diyabet öz
bakımı davranışları, diyabet öz yönetimi

Abstract:
individuals with diabetes in diabetes management on self-care behaviors and self-
management perception. In addition, it is to examine the relationship between the

perceived obstacles of the diabetic and the diabetic's sociodemographic, disease
characteristics and metabolic parameters.
Materials and Methods: The study was designed as a descriptive-relationship type and
was conducted between September 2022 and February 2023 by Istanbul Prof. Dr. It
was conducted with diabetic patients who agreed to participate in the study in the
inpatient internal medicine services of Cemil Taşçıoğlu City Hospital. As a result of
the analysis performed with the G-Power 3.1 program, with a 95% confidence interval
and a power ratio of 0.95, the frequency of occurrence was accepted as 0.5 and the
standard deviation was ±0.05, and the number of diabetics was determined as 300. 300
diabetic patients who met the inclusion criteria were identified by simple random
sampling. Data were collected through face-to-face interview. Before the study, a pilot
test was conducted on 20 diabetics to determine the understandability of the survey
questions. The data were obtained using the "Individual with Diabetes Information
Form", "Diabetes Self-Care Activities Questionnaire", "Barriers in Diabetes Scale"
and "Diabetes Self-Management Perception Scale (DÖYAS)".
Results: : In the study, it was found that 51.3% of individuals with diabetes were
women, 35.3% had a diagnosis period between 6 and 10 years, and 78.7% had a
chronic disease other than diabetes. 52% of diabetics have retinopathy and 43.7% use
insulin. Diabetics perform the most self-care activities on diet (x :3.61±0.72) and the
least on exercise (x :2.3±1.4). It was determined that more than half of the individuals
with diabetes (56.2%) perceived obstacles in the use of insulin, and approximately one
third (36.7%) had compliance with diabetes treatment. Participants experience the
most obstacles in self-monitoring (x : 0.68±0.88) and the least in their relationships

with health professionals (x : 0.028±0.38). It was found that the Perception of Self-
Management in Diabetes was at a moderate level (x : 21.8±2.97). Age, gender, marital

status, duration of diagnosis, having another chronic disease, and experiencing
complications were found to be associated with different sub-dimensions of perception
of obstacles in life with diabetes (p<0.05). Among self-care activities, diet score is
associated with perception of obstacles in medication use (r: -0.208) and lifestyle
changes (r: -0.236), and exercise score is associated with perception of obstacles in
lifestyle changes (r: -0.576). Frequency of checking blood sugar score is related to
perception of obstacle in coping with diabetes (r: 0.141) (p<0.05). As the perception
of obstacles in coping with diabetes increases, the perception of self-management
increases at a weak level (r:0.019). No relationship was found between the perception
of diabetes self-management and diabetes self-care activities and obstacles
experienced in diabetes (p<0.001). Poor metabolic parameters cause the diabetic to
perceive obstacles in making lifestyle changes and in areas related to medication use
(p<0.005).
Conclusion: For successful diabetes management, it is important to reduce the
obstacles perceived by the diabetic and teach them to cope with the obstacles, to
perform self-care activities, to strengthen their self-management and to improve their
metabolic parameters. In this context, nurses working with diabetics should evaluate

the obstacles experienced by diabetics and the impact of these obstacles on the self-
care activities and self-management of diabetics and take this into account in their

training. Future studies can be conducted comparatively between different diabetes
groups and genders. There is a need for appropriate, easily accessible and sustainable
program support from diabetes policy makers to increase the ability to combat
obstacles in life with diabetes in order to improve self-care behaviors and self-efficacy.
Key Words: Diabetes, perceived barriers to diabetes management, diabetes self-care
behaviors, diabetes self-management