Görme yetersizliği olan çocuklara serbest zamanlarını bağımsız şekilde yapılandırmanın öğretiminde etkinlik çizelgelerinin etkileri
The effects of activity schedules on teaching independent leisure skills to children with visual impairment
Yazar: AYŞE KİLLİ
Danışman: PROF. DR. ŞERİFE YÜCESOY ÖZKAN
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Özel Eğitim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Amaç: Bu araştırmanın amacı, görme yetersizliği olan çocuklara serbest zamanlarını bağımsız şekilde yapılandırmanın öğretiminde etkinlik çizelgelerinin etkilerini ortaya koymaktır. Bu amaçla artan bekleme süreli öğretimin görme yetersizliği olan çocukların çizelge takip etme becerisini kazanma ve sürdürme üzerindeki etkileri ile etkinlik çizelgelerinin, çocukların etkinlikle meşguliyet düzeylerini artırma ve sürdürmelerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Araştırmada ayrıca görme yetersizliği olan çocukların çizelge takip etme becerisini ve etkinlikle meşguliyet davranışını farklı ortam ve kişilerle genelleyip genellemedikleri ile etkinlik çizelgelerinin katılımcı çocuklar, öğretmenler ve ebeveynler tarafından kabul edilebilirliğinin belirlenmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: Araştırmaya bir ilkokulda yer alan özel eğitim sınıfına devam eden birincil tanısı görme yetersizliği olan ve yaşları sekiz ile 10 arasında değişen dört çocuk katılmıştır. Araştırmada tek-denekli deneysel araştırmalardan katılımcılar arası yoklama denemeli çoklu yoklama deseni kullanılmıştır. Araştırmada total görmeyen bir çocuk için dokunsal-nesne etkinlik çizelgesi, az gören diğer katılımcı çocuklar için uyarlanarak hazırlanmış resimli etkinlik çizelgeleri kullanılmıştır.
Bulgular: Araştırma bulguları artan bekleme süreli öğretimin görme yetersizliği olan çocuklara çizelge takip etme becerisini kazandırmada, etkinlik çizelgelerinin ise çocukların etkinlikle meşguliyet düzeylerini artırmada etkili olduğunu ve öğretim bittikten iki hafta ve beş ay sonra da çocukların bu davranışları sürdürmeye devam ettiklerini göstermiştir. Ayrıca artan bekleme süreli öğretimle sunulan çizelge takip etme becerisini ve etkinlikle meşguliyet davranışını çocukların farklı ortam ve farklı kişiye genellemelerinde etkili olduğu görülmüştür. Araştırmanın son bulgusu ise araştırmaya katılan çocukların kendilerinin, öğretmenlerinin ve ebeveynlerinin araştırmanın amacının önemine, yönteminin kabul edilebilirliğine ve bulgularının anlamlılığına ilişkin görüşlerinin olumlu yönde olduğunu göstermektedir.
Sonuç ve Öneriler: Araştırma sonucu, görme yetersizliği olan çocuklara artan bekleme süreli öğretimin, çizelge takip etme becerisini kazandırmada, etkinlik çizelgelerinin ise çocukların etkinlikle meşguliyet davranışını artırmada etkili olduğu ve hem çizelge takip etme hem de etkinlikle meşguliyet davranışlarının uygulama sona erdikten iki hafta ve beş ay sonra da korunduğunu göstermiştir. Görme yetersizliği olan çocuklara farklı becerilerin öğretiminde de etkinlik çizelgelerinin kullanılması önerilmiştir.

Abstract:
Purpose: This study investigated the effects of activity schedules on teaching independent leisure skills to children with visual impairment. To address this goal, the effects of progressive time delay on teaching following activity schedule and the effects of activity schedules on increasing on-task behavior. Additionally, the study aimed to determine whether children with visual impairment generalize their ability to follow schedules and their on-task behaviors across different settings and individuals. Furthermore, the importance of the goals, the acceptability of activity schedules, and the significance of results were assessed based on the opinions of children, teachers, and parents.
Method: Four children diagnosed with visual impairment aged between eight and 10 who attended a special education class in a primary school participated in the study. The research employed a single-case experimental design with a multiple probe across participants. A tactile-object activity schedule was utilized for a child who is blind, while a picture-based activity schedule was used for children with low vision.
Results: The findings indicated that the progressive time delay method was effective in helping children with visual impairment acquire the skill of following schedules and increasing their levels of on-task behavior. They continued to sustain these behaviors two weeks and five months after the instruction ended. Additionally, it was observed that the progressive time delay method was effective in facilitating the generalization of children's schedule-following skills and on-task behaviors across different settings and individuals. The final finding of the study demonstrates that the participants, their teachers, and parents held positive views regarding the importance of the research purpose, the acceptability of the activity schedules, and the significance of the findings.
Conclusion and Suggestions: The study' conclusion demonstrated that the progressive time delay method, presented with activity schedules tailored for children with visual impairment, was effective in fostering the acquisition of schedule-following skills and learning on-task behaviors. Furthermore, it showed that schedule-following and on-task behaviors were maintained even two weeks and five months after the intervention ended. It is suggested that activity schedules and other practices be utilized to teach children with visual impairment various skills.