Kahramanmaraş'da yayılış gösteren bazı Isatis spp. (çivitotu) türlerinde farklı ekim zamanlarının verim unsurlarına etkisi ile boyama özelliklerinin ve boyarmadde miktarının saptanması
Effects of different sowing times on the yield components of some Isatis species (woad) survived in Kahramanmaras and determination of dyeing properties and dyestuff content
Yazar: NAZAN ÇÖMLEKCİOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. LALE EFE ; PROF. DR. ŞENGÜL KARAMAN
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Botanik = Botany ; Ziraat = Agriculture
Dizin: Doğal boyalar = Natural dyes ; Ekim zamanı = Sowing date ; Isatis = Isatis ; Meyve verimi = Fruit yield

Özet:
Bu çalışmada, 2007-2008 ve 2008-2009 yetiştirme sezonunda Kahramanmaraş koşullarında, farklı ekim zamanlarında dört Isatis (Isatis tinctoria, Isatis candoleana, Isatis tinctoria subsp. corymbosa ve Isatis buschiana) türünün agronomik ve fenolojik özellikleri üzerine etkisinin yanı sıra, boyarmadde miktarlarının belirlenmesi ve boyama sonucu elde edilen renklerin haslık değerlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Yaprak verimi açısından optimum ekim zamanının I. tinctoria türünde ilkbahar ekimleri, diğer türlerde sonbahar ekimleri; tohum verimi için I. tinctoria ve I. buschiana türleri her ikisi için de sonbahar ekimleri olduğu saptanmıştır. Yaprak verimi eğerleri I. tinctoria türünde 2008 yılında Mart ayı ekiminde 1518.5 g/m2, I. tinctoria subsp. corymbosa türünde Ekim ayı ekiminde 1510.9 g/m2, I. buschiana türünde Ekim ayı ekiminde 1929.9 g/m2, I. candolena türünde Ekim ayı ekiminde 1090.9 g/m2 olarak belirlenmiştir. En yüksek meyve verimi I. tinctoria'da 2007-2008 yetiştirme sezonunda Ekim ayı ekiminde 393.2 g/m2, I. buschiana'da 2008-2009 yetiştirme sezonnda Mart ayı ekiminde 319.9 g/m2 olarak elde edilmiştir. Yapılan boyamalarda I. tinctoria'dan koyu mavi, I. tinctoria subs. corymbosa'dan sarı-yeşil ve açık mavi, I. buschiana'dan sarı, I. candoleana'dan mavinin tonları elde edilmiştir. Haslık testlerinde ışık, kuru ve yaş sürtme haslıkları genelde 3 ve 3/4 bulunurken, yıkama haslıkları 2-4/5 arasında değişmiştir. HPLC'de yapılan indikan analizleri sonucunda, ultrasonikasyonla yapılan ve DAD dedektörde okunan ekstraksiyon en yüksek bulunmuştur. Buna göre indikan miktarı I. buschiana türünde 23.5 mg/g, I. tinctoria subs. corymbosa türünde 21.4 mg/g, I. tinctoria türünde 18.2 mg/g ve I. candoleana'da 15.2 mg/g olarak elde edilmiştir. Spektrofotometrede yapılan indigo analizleri sonucunda indigo miktarı, I. tinctoria'da 4.23 mg/g, I. candoleana'da 2.14 mg/g, I. tinctoria subsp. corymbosa'da 0.59 mg/g olarak bulunmuş ve I. buschiana'da tespit edilememiştir.

Abstract:
In this study, effects of different sowing times on the agronomonic and phonological properties of 4 Isatis species (Isatis tinctoria, Isatis candoleana, Isatis tinctoria subsp. corymbosa ve Isatis buschiana) were investigated in ecological conditions of Kahramanmaras in 2007-2008 and 2008-2009 growing season. Dye content of Isatis species and fastness of the colors obtained after dying were also investigated. Optimum sowing time for leaf yield was spring sowings in I. tinctoria but autumn sowings for others. Autumn sowings were optimum for seed yields in I. tinctoria and I. buschiana. The highest leaf yield was obtained in 2008 for all species and the values were 1518.5 g/m2 in March for I. tinctoria, 1510.9 g/m2, 1929.9 g/m2 and 1090.9 g/m2 in October for I. tinctoria subsp. corymbosa, I. buschiana and I. candolena, respectively. The highest fruit yields were 393.2 g/m2 in October 2008 and 319.9 g/m2 in March 2009 for I. tinctoria and I. buschiana, respectively. Dyeing studies showed that dark blue, yellow-green and light blue, yellow and blue colors were obtained from I. tinctoria, I. tinctoria subsp. corymbosa, I. buschiana and I. candoleana, respectively. In the dyeings performed with Isatis species, the values obtained for light, dry and wet abrasion fastness were found vary between 3 and 3/4 , for washing fastness was between 2 and 4/5. The highest indican content was found 23.5, 21.4, 18.2 and 15.2 mg/g in I. buschiana, I. tinctoria subsp. corymbosa, I. tinctoria and I. candoleana, respectively, by using ultrasonication extraction and DAD detector analysis of HPLC. Indigo contents were recorded as 4.23, 2.14, 0.59 and 0.00 mg/g in I. tinctoria, I. candoleana, I. tinctoria subsp. corymbosa and I. buschiana, respectively.