Aile hekimliği birimlerine başvuran yetişkin bireylerin obstrüktif uyku apne sendromu hakkındaki bilgi düzeyi ve tutumlarının araştırılması
Investigation of the knowledge level and attitudes about obstructive sleep apnea syndrome of adult individuals applying to family medicine units
Yazar: SÜMEYYE KARAKURT
Danışman: DOÇ. DR. REMZİYE NUR EKE
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi​ / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Farkındalık = Awareness ; Tutumlar = Attitudes ; Uyku apne sendromları = Sleep apnea syndromes ; Yetişkinler = Adults

Özet:
Amaç: Obstrüktif uyku apnesi sendromu (OUAS), değişen yaşam koşulları ve artan obezite pandemisi nedeniyle giderek daha endişe verici bir halk sağlığı sorunu haline gelmiştir. Bu durumun yaygınlığı artmış olmasına karşın, diğer kronik hastalıklar kadar geniş çapta tanınmamakta ve bazen göz ardı edilmektedir. Çalışmamız, Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Aile Hekimliği Kliniği birimlerine başvuran bireylerde STOP-Bang Anketi ile risk durumlarını belirlemeyi, OUAS hakkındaki bilgi düzeyini ve tutumları ölçmeyi, böylece OUAS konusunda farkındalığı artırmayı hedeflemektedir.
Gereç ve Yöntem: Araştırma tanımlayıcı ve kesitsel tipte bir çalışma olup, 324 katılımcı ile tamamlandı. Çalışma için 16.02.2023 tarihinde Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulu'ndan onay alındı. 01 Mart 2023 - 31 Nisan 2023 tarihleri arasında Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Kliniği birimlerine başvuran ve çalışmaya dahil edilme kriterlerini karşılayan bireylere araştırma hakkında kapsamlı bilgi verilerek çalışmaya davet edildi. Katılımcılara bilgilendirilmiş gönüllü olur formu verilerek, yazılı onamları alındı. Öncelikle krikoid kıkırdak hizasından boyun çevresi ölçümü ve boy-kilo ölçümleri yapıldı, sonrasında vücut kitle indeksi (VKİ) hesaplandı. Katılımcılara yüz yüze görüşme yöntemiyle sosyodemografik özellikleri sorgulayan anket formu ile "STOPBang Anketi", "OUAS Bilgi Düzeyi Anketi" ve "Tutum Anketi" uygulandı. Daha sonra STOP-Bang skoru ile risk durumları hesaplanarak buna göre uygun yönlendirmeler yapıldı ve duruma uygun önerilerde bulunuldu.
Araştırmada elde edilen verilerin istatistiksel analizi SPSS 23.0 istatistik paket programı kullanılarak yapıldı. Sürekli değişkenler ortalama±standart sapma (SS) ve medyan (min-maks), kategorik değişkenler frekans (n) ve yüzde (%) ile gösterildi. Verilerin istatistiksel analizinde tanımlayıcı istatistikler ile birlikte Fisher extract testi, Ki-kare analiz testi kullanıldı. Anova testi ile sağlaması yapıldı. OUAS için orta ve yüksek risk grubunda yer almayı öngören yaş için eşik değer ROC analizi ile hesaplandı. Normal dağılım varsayımının kontrolünde Shapiro-Wilk testi kullanıldı. İstatistiksel olarak p<0,05 düzeyi anlamlı kabul edildi.
Bulgular: Çalışmaya katılan 324 kişinin 250'si (%77) kadın, 74'ü (%23) erkekti. Katılımcıların VKİ ortalaması 30,2±6,9 kg/m2, yaş ortalaması ise 47,2±15 yıl idi. Katılımcıların OUAS risk durumu STOP-Bang anketi ile değerlendirildiğinde %44 riskli olarak bulundu. Çalışma grubundaki kesin tanılı OUAS prevalansı ise %4 idi. Kronik hastalıklar özelinde STOP-Bang risk skoru karşılaştırması yapıldığında ise diyabetes mellitus, hipertansiyon, hipotiroidi ve metabolik sendrom varlığında OUAS risk skoru anlamlı şekilde artmıştı (p<0,01). OUAS farkındalığı ile ilgili yöneltilen tutum sorularında; bu hastalığı daha önce duyduğunu söyleyenler 247 (%76,2) kişi, daha önce bu hastalığı hiç duymadığını söyleyenler ise 77 (%23,8) kişiydi. Tanı konulan hastaların önerilen tedavilere uyumları incelendiğinde; cerrahi müdahale önerilen ve bu operasyonu geçiren hastalar haricinde, tedaviye uyum ve devamlılık konusunda eksiklikler mevcuttu. Hastalık yönetiminde yaşam tarzı değişiklikleri gibi konservatif yaklaşımların sağlık profesyonelleri tarafından hastalara yeterli ve etkin bir şekilde aktarılmadığı fark edildi.
Katılımcıların OUAS bilgi düzeyine bakıldığında ise %67,3'ünün yetersiz, %24,7'sinin yeterli, yalnızca %8,0'inin yüksek bilgi düzeyine sahip olduğu görüldü.
Sonuç: Çalışmamızda OUAS riski yüksek olan grupta hastalık hakkında önemli oranda bilgi eksikliği tespit edilmiş olup bu durum sağlığı teşvik etmek ve hastalıkları önlemek adına aile hekimliği gibi koruyucu sağlık hizmeti sunucularına büyük sorumluluklar yüklemektedir. Hastaların, güvenilir bilgi kaynaklarına ve yenilikçi tanı yöntemlerine erişimini artırmak, bu alandaki sağlık hizmetlerinin standartlarını yükseltecek ve hastaların yaşam kalitesini önemli ölçüde iyileştirecektir.

Abstract:
Objectives: Obstructive sleep apnea syndrome (OSAS) has become an increasingly concerning public health issue due to changing lifestyle conditions and the escalating obesity pandemic. Despite its growing prevalence, OSAS remains less recognized and occasionally overlooked compared to other chronic diseases. Our study aims to identify risk statuses using the STOP-Bang Questionnaire among individuals applying to Antalya Training and Research Hospital, Family Medicine units, measure their knowledge and attitudes towards OSAS, and thereby enhance awareness about this condition.
Materials and Methods: This descriptive and cross-sectional study was completed with 324 participants. Approval for the study was received from the Clinical Research Ethics Committee of the University of Health Sciences, Antalya Training and Research Hospital on 16.02.2023. Volunteers were provided with an informed consent form, and their written consents were obtained. Initially, neck circumference measurements were made at the level of the cricoid cartilage, then height and weight measurements were conducted to calculate the body mass index (BMI). A survey form questioning sociodemographic characteristics, as well as the "STOP-Bang Survey", "OSAS Knowledge Level Survey" and "Attitude Survey" were applied to the participants through face-to-face interviews. Then, risk situations were calculated with the STOP-Bang score and appropriate guidance and recommendations were made accordingly. 
Statistical analysis of the data obtained in the study was performed using the SPSS 23.0 statistical package program. Continuous variables were shown as mean±standard deviation (SD) and median (min-max), and categorical variables were shown as frequency (n) and percentage (%). In the statistical analysis of the data, Fisher extract test and Chi-square analysis test were used along with descriptive statistics. Validation was done with ANOVA test. The cut-off value for the age that predicts being in the medium and high-risk group for OSAS was calculated by ROC analysis. Shapiro-Wilk test was used to check the normal distribution assumption. Statistically, the level p<0.05 was considered significant.
Findings: Among the 324 participants in the study, 250 (77%) were female and 74 (23%) were male. The average BMI of the participants was 30.2 ±6.9 kg/m², and the average age was 47.2 ±15 years. When the OSA risk status of the participants was assessed using the STOP-Bang questionnaire, it was found to be 44%. The prevalence of confirmed OSA diagnosis in the study group was 4%. When comparing the STOP-Bang Risk scores specifically for chronic diseases, it was observed that the presence of diabetes mellitus, hypertension, hypothyroidism, and metabolic syndrome significantly increased the OSAS risk score (p<0.01). Regarding awareness and attitudes towards OSAS, 247 participants (76,2%) reported having heard of the disease before, while 77 (23,8%) had not. Upon examining the compliance of diagnosed patients with recommended treatments, it was noted that aside from those who were advised and underwent surgical intervention, there were issues with adherence and continuity in treatment. It was observed that conservative approaches to disease management, such as lifestyle changes, were not adequately and effectively communicated to patients by health professionals. 
When the knowledge level of the participants about OSAS was evaluated, it was seen that 67,3% had insufficient knowledge, 24,7% had adequate knowledge, and only 8,0% had high level of knowledge.
Conclusion: Our study identified a significant lack of knowledge about OSAS, imposing substantial responsibilities on primary health care providers such as family physicians to promote health and prevent diseases. Enhancing patients' access to reliable information sources and innovative diagnostic methods will improve the quality of health services in this field and significantly enhance patients' quality of life.