Marmara denizi batı kıta sahanlığı yüzeysel çökellerinde jeojenik ve antropojenik ağır metal zenginleşmesine yönelik araştırmalar (Şarköy kanyonu, KB Türkiye)
Investigations on geogenic and anthropogenic heavy metal enrichment in surficial sediments of the western continental shelf of the Marmara sea (Sarkoy canyon, NW Turkey)
Yazar: ÖZLEM ARGUN AKTAN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ERGİN
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
2002 yılında TÜBİTAK desteği (YDABAG 102Y113 nolu proje) ve MTA SİSMİK-1 Araştırma Gemisi ile Marmara Denizi'nin batısında, Denizaltı Şarköy Kanyonu'nda alınan sediment karotlarından 10 tanesinin üst 25 cm seviyeleri 5 er cm dilimlere bölünerek jeokimyasal yöntemler ile bölgede jeojenik ve antropojenik etkileşimler araştırılmıştır. XRF ve ICP teknikleri ile ana ve eser elementler analiz edilmiş, sonuçlar çeşitli grafiksel ve istatistiksel yöntemler ile yorumlanmış; mevcut diğer araştırmacıların verileri ile karşılaştırılmıştır. Element konsantrasyonlarının ve özellikle de ana elementlerin (Si, Al, Ti, Fe, P, Mg, Ca, Na ve K gibi) büyük bir kısmı kabuksal kayaçların ortalama değerleri arasında bulunmakta, karotta tabandan üste doğru değişimler göstermemekte ve karasal jeolojik kaynakların takriben son 1060 yılda kanyona, benzer tür ve miktarda kırıntılı sediment sağladığını sergilemektedirler (jeojenik, alüminyum silikat faktörü). Karotlarda üst seviyelere doğru nispeten fazla artış eğilimi gösteren eser elementlerin (Zn, Pb, Hg, Cr, Cu ve Ni) konsantrasyonları ise karasal jeolojik kaynaklara ilaveten az da olsa değişen oranlarda antropojenik karışımlara (evsel, kentsel, tarımsal ve petrol atıkları; maden-mineral, kömür işletmeleri gibi) işaret etmektedir (jeojenik+antropojenik faktör). Sediment örneklerinde tespit edilen U, Hf, Y, Ce, Zr ve Th gibi eser elementler arasındaki ilişkiler kısmen benzer radyoaktif kaynak ile izah edilebilir. Element zenginleşme faktörlerinin genelde 1,5 değerinin altında olması, Şarköy Kanyonu'nda inorganik, ağır metal kirliliğini düşük bir ihtimal dahilinde gösterse de, bazı karotlarda Cr, Ni, Cu, Zn ve Pb için hesaplanan zenginleşme faktörlerinin 1,5-2,4 arasında seyretmesi bölgede antropojenik kaynaklı kirleticilerin artan bir varlığı olarak kabul edilebilir.

Abstract:
During the year 2002 and using the TÜBİTAK support (Project YDABAG 102Y113) and Research Vessel of  MTA SİSMİK-1, 10 sediment cores were obtained within the submarine Şarköy Canyon of the western Marmara Sea, Turkey. The upper 25 cm of the cores were sliced at 5 cm intervals to investigate the geogenic and anthropogenic interactions in the region and geochemical methods were carried out. By applying the XRF and ICP techniques, major and minor elements were analyzed and the results obtained were interpreted using the graphical and statistical methods; the comparisons were made with available data from other researchers. The concentrations of elements, especially those of the major elements such as, Si, Al, Ti, Fe, P, Mg, Ca, Na and K varied mostly within the average values of Earth's crust rocks (which are widely distributed on the Biga Island and Marmara surroundings). These values within the cores did not show significant variations from bottom to top which suggest similar contributions of clastic sediments in type and amounts derived from terrestrial geological sources (geogenic aluminium silicate factor). The concentrations of minor elements (Zn, Pb, Hg, Cr, Cu ve Ni) tend to increase upward in the cores slightly indicating, in additition to terrestrial geological sources, some small and varying contributions from the anthropogenic sources such as domestic urban, municipal, agricultural and petroleum wastes; ore-mineral and coal mining (geogenic+ anthropogenic factor). The interrelationships among the minor elements (U, Hf, Y, Ce, Zr and Th) in the sediments can partly be explained by similar radioactive sources. Although the element enrichment factors lower than 1,5 sugest minor importance of inorganic and heavy metal pollution in the Şarköy Canyon, the element enrichment factors (values of 1,5-2,4) in some cores for Cr, Ni, Cu, Zn and Pb can be related to some extend to the presence of increasing levels of anthropogenic pollutants in the region.