Ergenlerde teknoloji kullanımının öz-belirleme kuramı temelinde incelenmesi
Adolescents' use of technology: A-self determinition perspective
Yazar: İLKER KABA
Danışman: PROF. DR. TÜRKAN DOĞAN
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Bilişim teknolojisi = Information technology ; Ergenler = Adolescents ; Psikolojik ihtiyaçlar = Psychological needs ; Teknoloji = Technology ; Teknoloji kullanımı = Technology utilization ; Öz belirleme = Determination of essense

Özet:
Bu çalışmanın amacı, ergenlerin bilişim teknolojileri kullanma ve temel psikolojik ihtiyaç düzeylerinin cinsiyete, internet kullanım sürelerine, internet kullanım amaçlarına ve sosyal medya kullanım sürelerine göre fark gösterip göstermediğinin belirlenmesi ve ergenlerin temel psikolojik ihtiyaçlarının teknoloji kullanımını yordayıp yordamadığının incelenmesidir. Bu amaçlar doğrultusunda, Bilişim Teknolojileri Kullanım Ölçeği geliştirilmiştir. Çalışma grubunu, uygun örnekleme yöntemiyle belirlenen çeşitli türdeki liselerde öğrenim gören 508 ergen oluşturmaktadır. Araştırmada Kişisel Bilgi Formu, Bilişim Teknolojileri Kullanım Ölçeği (BTKÖ) ve İhtiyaç Doyumu Ölçeği (İDÖ) kullanılmıştır. Verilerin analizinde IBM SPSS 18 ve LISREL 8.0 programları kullanılmıştır. Araştırma sonucunda; İDÖ-Yeterlik, BTKÖ-Dijital Oyun Oynama ve BTKÖ-Teknolojik Aygıtların ve Uygulamalarının Kullanımı faktörlerinden alınan ortalama puanlarında cinsiyete göre anlamlı bir fark olduğu bulunmuştur. BTKÖ Dijital Oyun Oynama, BTKÖ Teknolojik Aygıtların ve Uygulamalarının Kullanımı faktörlerinden ve BTKÖ toplamından alınan ortalama puanlarda ergenlerin günlük internet kullanım sürelerine göre anlamlı düzeyde fark olduğu belirlenmiştir. Ergenlerin interneti kullanım amaçları (derslerle ilgili araştırmalar yapmak, oyun oynamak, sosyal ağları kullanmak, iletişim kurmak, bilgi alışverişi, video izlemek, eğlenmek/vakit geçirmek) ile temel psikolojik ihtiyaçlar ve bilişim teknolojileri kullanımı arasındaki ilişkiler; ergenlerin kullandıkları sosyal ağlar (Facebook, Twitter, İnstagram, Youtube, Snapchat) ile temel psikolojik ihtiyaçlar ve bilişim teknolojileri kullanımı arasındaki ilişki belirlenmiştir. BTKÖ'nün; yaş ve temel psikolojik ihtiyaçlar tarafından yordandığı bulunmuştur. Araştırma bulguları, ilgili alanyazın ışığında tartışılıp yorumlanarak önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The aim of this study is to determine whether adolescents' use of information technologies and their basic psychological needs differ by gender, duration of internet use, purposes of internet use and duration of social media use, as well as to examine if the adolescents' basic psychological needs predict the technology use. For these purposes, Information Technologies Usage Scale was developed. The study group consists of high school students studying in various types of high schools determined by convenient sampling method. Personal Information Form, Need Satisfaction Scale (NSS) and Information Technologies Usage Scale (ITUS) were used in the research. IBM SPSS 18 and LISREL 8.0 package programs were used to analyze the data obtained within the scope of the research. As a result of the study, it was discovered that the mean scores derived from the factors of NSS-Competence, ITUS-Digital Gaming, and ITUS-Use of Technological Devices and Applications differed significantly by gender. It was found out that there is a significant difference in the mean scores obtained from the factors of ITUS-Digital Gaming, ITUS-Use of Technological Devices and Applications and the total of ITUS according to the adolescents' daily internet usage time. The relations between adolescents' internet use purposes and basic psychological needs and use of information Technologies; and the relations between social networks used by adolescents, basic psychological needs and use of information technologies were determined. Adolescents' use of information technologies was found to be predicted by age and basic psychological needs. The research findings were discussed and interpreted in the light of the relevant literature and suggestions were made.