Oşi ve Emali kasidesi
Oşi and his kasidetül Emali
Yazar: YULDUS MUSAHANOV
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA SAİT YAZICIOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2001
Konu: Din = Religion
Dizin: Emali = Emali ; Kaside = Eagle ; Kelam = Islamic theology ; Kırgızistan = Kyrgyzstan ; Maturidi = Maturidi ; Oşi = Oşi ; İslamiyet = Islam

Özet:
Siracuddin Ali b. Osman el-Öşi (0.575/ 1179) Kırgızistan'ın güneyinde bulunan Oş şehrinde doğmuştur. Oş'ta yaşadığı için Öşi künyesini alan bu alim Hanefi mezhebinin meşhur bir hukukçusu ve Mâturidi itikadının önde gelen bir kelamcısı olmuştur. Öşi ilimde olduğu kadar, nazımda da şöhret kazanmıştır. Onun bu şöhretine 569/1173 yılında yazdığı nazım halindeki «Emâli Kasidesi» sebep olmuştur. Mâturidi kelamında manzum olarak yazılan ilk eser olma özelliğine sahip bu kaside İslam akaidinin temel konularından olan Allah'ın sıfatları, iman, nübüvvet, imamet, ahiret, tekvin gibi konuları içermektedir. Öşi bu eserinde Mâturidiliğin müdafaasını yapmıştır ve Mâturidi ekolünün temel görüşlerini açıklamıştır. Öşi «Emâli Kasidesinde» konuları İlahiyyat, Sem'iyyat ve Nübüvvet şeklinde ele alıp işlemiştir. O Allah'ın var ve bir, sıfatlarının O'nun ne ayrı ne de gayrı olduğunu, hâkim ve kadir olduğunu; ve : her şeyi. bildiğini delillerle açıklamıştır. Nübüvvet konusunda ise peygamberlerin ismetini savunmuş, ancak hiçbir durumda onların ilah seviyesinde olmadığını, miracın gerçek olduğunu dile getirmiştir. Ayrıca halifeliğin neliği ve halifelerin sıralaması, velilerin kerametlerini, kıyamet hallerini, cennet, cehennem, hesap, sırat, şefaat ve ru'yetullah gibi konulan da hem akli hem nakli metotla açıklamalar getirmiş, kendi görüşlerini ortaya koymuştur. Öşi eserlerinde Mâturidiliği savunan, zamanının fıkhi ve itikadi problemlerini tespit ederek çözmeye çalışan hakiki bir Mâturidi kelamcısıdır. Onun itikadi meseleleri nazm halinde yazmasmm maksadı meselelerin zihinlerde daha iyi yerleşmesi, kolayca ezberlcnmesidir. «Emâli Kasidesi» üzerine yazılan sayısız şerhler, üzerinde yapılan makale ve araştırmalar, gerek medreselerde gerekse halk arasında gördüğü itibar, bu eserin kelam tarihinde ve İslam dünyasındaki önemli yerine işaret etmektedir.

Abstract:
Siracuddin Ali b. Osman al-Oşi (d. 575-1179) was born in Oş, a city in the southern Kırgızistan. He was nicknamed Oşi due to his birth place and in addition to being a scholar, imam, researcher, and literary man, he was a prominent Maturidi theologian and Hanefi lawyer. He was well known in Islamic disciplines as well as in literature. He owes his fame in literature to his poem Kasidelu 'l-Emali which he wrote in 569/1 173. This poem which is first in its kind deals with theological matters such as the existence and the attributes of God, faith, prophecy, khalifate, eschatology, creation etc. In this poem, he defends the basic principles of Maturidi school of theology. Oşi in Emali investigates theological topics in three categories: divinity, scriptures, and prophecy. He argues that God exist, His attributes are neither identical with Him nor different from Him, He is omnipotent and all-knowing; the prophets are innocent, but human, not divine. In Emali, he also deals with politico-theological matters such as the leadership of Muslim community, the legitimacy of the first Khalifs, the capital sins, eschatological matters, reward and punishment in the next world, heaven and paradise. He supports his opinions with rational as well as scriptural evidence. Oşi is a prominent theologian who defended the basic tenets of Maturidi school of theology and a famous jurisprudent who tried to find solutions in legal matters according to the principles of Hanefi school of law. His main aim in composing matters of creed in poetical form is to explain and inculcate them in the minds of people and to make them easily understood and memorized. The fact that the poem has been published many times, translated in many languages, and commented upon by various scholars, referred in the works of many theologians, studied widely in the madrasas and discussed in scholarly circles is the evidence for its prominent place jn the history of Islamic theology.