İş stresinin klinik belirtiler üzerindeki etkisinde A-Tipi davranış örüntüsünün ve sağlık inançlarının medyatör etkisi
The role of Type-A behavior pattern and health beliefs on the effects of job stress on clinical symptoms
Yazar: CİHAN ASAROĞLU
Danışman: DOÇ. DR. HANİFE ÖZLEM BERK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: A/B tipi davranış örüntüsü = Type A/B behavior pattern ; Davranış biçimleri = Behavior patterns ; Klinik psikoloji = Clinical psychology ; Psikopatoloji = Psychopathology ; Sağlık tutumları = Health attitudes ; İş stresi = Job stress

Özet:
Bu araştırmanın amacı, iş stresinin, klinik sonuçlar üzerindeki etkisinde, A-Tipi davranış örüntüsünün (ATDÖ) biçimlendirici etkisini ve aynı ilişkide, sağlık inançlarının aracı etkisini sınamaktır. Bu çalışma kapsamında, İş Stresi Bataryası?nda yer alan İş Stresi Ölçeği ve A-Tipi Kişilik Ölçeği, bu çalışma dahilinde uyarlama çalışması yapılan ve sağlık inançlarını ölçmekte kullanılan Kalp ile İlgili Sağlık İnanç Ölçeği (KSİÖ) ve Kısa Semptom Envanteri kullanılmıştır. Çalışmada, koroner kalp hastalıkları (KKH) ile takip edilen, %76.4?ü erkek, %23.6?sı kadın ve yaş ortalaması 43.4 (SS=12.06) olan 55 katılımcı yer almıştır. KKH grubu, çeşitli sektörlerde, çeşitli görevlerde çalışan ve aynı zamanda herhangi bir kalp rahatsızlığına sahip olan katılımcılardan oluşmuştur. Sonuçlar incelendiğinde, ATDÖ?nün, rol yükü (RY) ile kalp hastalığı arasındaki ilişkiyi anlamlı düzeyde biçimlendirdiği gözlenmiştir. Düşük düzeyde ATDÖ, iş ortamında RY ile ilgili algılanan rahatsızlığın, kalp hastalığı olasılığı üzerindeki olumsuz etkisini arttırmakta, yüksek ATDÖ gösterenlerde ise, bu ilişki ortadan kalkmaktadır. Bir başka deyişle, yüksek ATDÖ, RY ile kalp hastalığı arasındaki ilişkide tersine tampon etki göstermektedir. Bununla birlikte, KSİÖ faktörleri arasında yer alan algılanan duyarlılığın, RY ile obsesif kompulsif bozukluk (OKB), güvensiz ilişkiler (Gİ) ile somatizasyon, Gİ ile hostilite ilişkisinde tam aracı etkiye, Gİ ile anksiyete ilişkisinde ise, kısmi aracı etkiye sahip olduğu; KSİÖ-algılanan ciddiyetin ise, RY ile OKB ilişkisinde, kısmi aracı etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Sonuçlar, literatür doğrultusunda tartışılmıştır.



Anahtar Kelimeler: İş Stresi, A-Tipi Davranış Örüntüsü, Sağlık İnançları, Klinik Belirtiler

Abstract:
The aim of this study is to investigate the moderator role of Type-A behavior pattern (TABP) and the mediator role of health beliefs (HB) on the relationship between job stress (JS) and clinical symptoms and JS and HB. Materials were the Job Stress Appraisal Scale and Type-A Personality Scale of Job Stress Battery, Coronary Heart Related Health Beliefs Scale (CHR-HBS) developed within this study to measure coronary heart disease (CHD) HB and Brief Symptom Checklist, besides the demographic/health information form. Participants were 55 employees in various sectors and positions (Mean age=43.4; sd=12.06; 76.4% males) diagnosed with CHD. According to results, TABP moderated the relationship between JS due to role overload (RO) and risk of CHD; low TABP seemed to increase the negative effects of RO on CHD, whereas for high TABP this relationship was insignificant, denoting a negative buffering effect of high TAPB. Besides, CHR-HBS-perceived vulnerability dimension fully mediated the relationship between RO and obsessive compulsive disorder symptoms (OCDS), insecure relationships (IR) and somatization, and IR and hostility; it was observed to partially mediate the relationship between IR and anxiety. CHR-HBS-perceived severity was also found to have a partial mediatory role on the effect of RO on OCDS. Results were discussed according to relevant literature.



Key Words: Job Stress, Type-A Behavior Pattern, Health Beliefs, Clinical Symptoms