Yurttaşlık bilinci: C.Ü. öğretim üyeleri örneğinde
Consciousness of citizenship: Public survey on Cumhuriyet University's lecturers
Yazar: ERCAN ŞAHBUDAK
Danışman: PROF. DR. ALİ ERKUL
Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Bölümü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Kurumlar Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Cumhuriyet Üniversitesi = Cumhuriyet University ; Demokrasi = Democracy ; Kimlik = Identity ; Küreselleşme = Globalization ; Modernleşme = Modernization ; Ulus-devlet = Nation-state ; Vatandaşlık = Citizenship ; Çok kültürlülük = Multiculturalism ; Öğretim elemanları = Instructors ; Öğretim üyeleri = Instructors

Özet:
Bu çalışma, resmi statü tarafından kabul edilen Türk vatandaşlığı ve kimliği algısına etki eden faktörleri ortaya koymak amacıyla yapılmıştır. Çalışma temelde kuramsal ve uygulamalı olmak üzere iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde yurttaşlık hakkındaki yasal belgeler, hükümet tartışmaları ve öne çıkan entelektüellerin çalışmaları incelenmiştir. İkinci bölümde ise, bireylerin yurttaşlık algılarını ortaya koyabilmek amacıyla Cumhuriyet Üniversitesi öğretim üyeleri örneğinde alan araştırması yapılmıştır.Kuramsal kısımda, yurttaşlık olgusu öncelikle kavramsal olarak ele alınmış, tarihsel gelişiminden, yurttaşlık kuramlarından, yurttaşlığın politik ve hukuki görünümlerinden ve günümüzdeki yurttaşlık anlayışlarından bahsedilerek, yurttaşlığın genel bir değerlendirilmesi yapılmıştır. Daha sonra Türkiye'de yurttaşlığın gelişimi anlatılmıştır. Osmanlı'dan günümüze Türk siyasal ve toplumsal yaşamındaki belirleyici faktörlerin, yurttaşlık üzerindeki etkileri dikkate alınarak, kronolojik bir sıra izlenmiştir. Osmanlı'dan sonra kurulan Türkiye Cumhuriyeti'ndeki yurttaşlık anlayışı ise kurtuluş savaşı esnasında yurttaşlık, tek partili dönemde yurttaşlık, çok partili hayata geçtikten sonraki yurttaşlık (1946-1980) ve 1980'den günümüze kadar olan yurttaşlık olmak üzere dört kısımda incelenmiştir.Araştırmanın ikinci bölümünde, bireylerin yurttaşlık bilinçlerini ölçmek üzere, Cumhuriyet Üniversitesi'nde görev yapmakta olan öğretim üyeleri örneğinde bir alan araştırması uygulanmıştır. Alan araştırmasında Likert tipi soru formları kullanılmıştır. Elde edilen veriler istatistiksel analizler yoluyla değerlendirilmiş ve yorumlanmıştır. Yurttaşlığın etnik ve dinsel kimlikler üzerinden yürüdüğü günümüz Türkiye'sinde, yasalar karşısında pasif durumda olan, haklardan ziyade sorumlulukların ön plana çıktığı bir yurttaşlık anlayışı toplumun genelinde hissedilmektedir. Araştırma sonuçlarına göre öğretim üyelerinin büyük çoğunluğu ise, aktif yurttaşlık anlayışını benimsemektedir. Fakat toplumun en bilinçli kesimi olması beklenen öğretim üyeleri arasında da yasalar karşısında edilgen durumda olanlar ve pasif yurttaş konumunda bulunanlar vardır.

Abstract:
The main aim of this study is to present the coefficient factors to Turkish citizenship and sense of identity that are accepted by official status. The study consists of two chapters in basis: theoretical and practical. In the first chapter, legal documents about citizenship, discussions of government and prominent intellectuals? works were studied. In the second chapter, field work with the example of lecturers in Cumhuriyet University was done to present sense of citizenship of the individuals.In the theoretical chapter, first, the fact of citizenship was theoretically discussed, its historical process, citizenship institutions, political and legal aspects of citizenship was mentioned and a general overview of citizenship was carried out. Then, the improvement of citizenship in Turkey was explained. A chronological order was followed by considering the effects on citizenship of the determining factors of Turkish political and social life from Ottoman to present. The citizenship mindset in Turkish Republic that was established after Ottoman Empire was discussed within four chapters: citizenship in Turkish War of Independence, citizenship in single party regime, citizenship after passing to multiparty system (1946-1980) and citizenship from 1980 to present.In the second chapter of the study, a field research in the example of the lecturers in Cumhuriyet University was carried out to measure the consciousness of citizenship of individuals. In the research, Likert type question forms were used. Acquired data was evaluated and interpreted by way of statistical analyses. In today?s Turkey, in which citizenship is viewed through the ethnical and religious identity, a citizenship mentality that is passive before the law and in which responsibilities come into prominence rather than individual rights is felt through the society. According to the research results, most of the lecturers adopt the active citizenship mentality. However, there are passive lecturers before the law who are expected the most conscious citizens in the society.