Fibromiyalji sendromu olan kadınlarda sağlıklı yaşam biçimi davranışları, algılanan stres, hastane anksiyete ve depresyon ölçeklerinin değerlendirilmesi
Evaluation of healthy life behaviors, determined stress, hospital anxiety and depression scales in women with fibromyalgia syndrome
Yazar: MERYEM UÇMAN
Danışman: UZMAN IŞIK GÖNENÇ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haydarpaşa Numune Eğt. ve Arş. Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Anksiyete = Anxiety ; Depresyon = Depression ; Fibromiyalji = Fibromyalgia ; Hastaneler = Hospitals ; Kadınlar = Women ; Sağlık hizmetleri araştırmaları = Health services research ; Sağlıklı yaşam = Healthy life ; Stres = Stress ; Yaşam tarzı = Life style ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Fibromiyalji Sendromu tanısı almış kadın hastalarda ağrılı bölge dağılımları, ağrı şiddeti, sağlıklı yaşam biçimi ile ilişkili olarak sağlığı geliştiren davranışları, depresyon, anksiyete ve algılanan stres durumları arasındaki ilişkileri değerlendirmeyi amaçladık.
Gereç Yöntem: Çalışmamıza Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği ve Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon polikliniğine başvurmuş ACR 2010 fibromiyalji tanı kriterlerini karşılayan 18-45 yaş arası 50 gönüllü kadın hasta dahil edildi. Çalışma katılımcıların fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı tarafından fibromiyalji tanısı konması ya da daha önceden konmuş tanının doğrulanması ile başladı. Hastalara hazırladığımız anket formunu yüz yüze soru cevap şeklinde uyguladık. Hastaların sosyodemografik özellikleri; sırasıyla yaş, boy, kilo, medeni durum, eğitim durumu, çalışma durumu, gelir durumu, alışkanlıkları,  hastalık süresi, fibromiyalji semptomlarına yönelik kullandığı ilaçlar ve günlük işlerinde baskın olarak kullandığı el sorgulanarak kaydedildi. Hastaların ağrı şiddeti, depresyon, anksiyete ve stres durumlarını değerlendirmek için Vizüel Analog Skala (VAS), Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği (HAD) ve Algılanan Stres Ölçeği (ASÖ), sağlığı geliştiren davranışları değerlendirmek üzere, Sağlıklı Yaşam Biçimi Ölçeği II kullanılmıştır. 
Araştırmada elde edilen veriler SPSS (Statistical Package for Social Sciences) for Windows 22.0 programı kullanılarak analiz edilmiştir. İki bağımsız grup arasında niceliksel sürekli verilerin karşılaştırılmasında Mann Whitney-U testi, ikiden fazla bağımsız grup arasında niceliksel sürekli verilerin karşılaştırılmasında Kruskall Wallis testi kullanılmıştır. Kruskall Wallis testi sonrasında farklılıkları belirlemek üzere tamamlayıcı olarak Mann Whitney-U testi kullanılmıştır. Araştırmanın sürekli değişkenleri arasında Spearman korelasyon analizi uygulanmıştır.
Bulgular: Çalışmamıza katılan 50 hastanın yaş ortalaması 36,52 (ss:5,960, min:25, max:45) yıldır, BMI ortalaması 26,048 kg/m2(ss: 4,190), ağrı süresi ortanca değeri 60 aydır (ss: 82,483). Hastaların %82'si evli,  %6'sı boşanmış; %38'i üniversite ve üstü eğitim almış, %46'sı ortaokul ve altı eğitim almış; %66'sı ise çalışıyordu. Hastaların sadece %36'sı FMS semptomlarına yönelik ilaç kullanma gereksinimi duyuyormuş. Hastaların hepsinde omuz-sırt bölgesinde ağrı olduğu, %94'ünde baş-boyun, %86'sında alt ekstremite ve %76'sında bel-kalça bölgesinde ağrı olduğu saptanmıştır. En sık şikayet edilen semptomların dağılımlarına baktığımızda %96 ile kas ağrısı, %94 ile yorgunluk-halsizlik, %92 ile düşünme-hatırlama problemi ilk üç sırayı almıştır. VAS skoru ile klinik semptomlar, stres algısı, anksiyete ve depresyon arasında anlamlı ilişki saptanmamıştır. Evli olan katılımcıların HAD-depresyon skorları bekar katılımcılara kıyasla anlamlı oranda yüksektir. Sigara kullanan hastalarda, sigara kullanmayanlara göre algılanan stres anlamlı düzeyde yüksekken anksiyete skoru anlamlı olarak düşük bulunmuştur. SYBD-II ölçek puanları, eğitim seviyesi ve medeni duruma göre istatistiksel olarak anlamlı fark göstermektedir. 
Sigara içenlerde içmeyenlere kıyasla dinlenmeden uyanma, somatik ve kognitif semptom skorları   (p=0,026; 0,035; 0,019) arasında anlamlı derecede yüksek sonuçlar bulunmuştur.
Sonuç: Eğitim durumu, çalışma durumu, gelir düzeyi, sigara gibi alışkanlıkların FMS'deki ağrı, yorgunluk, dinlenmeden uyanma, kognitif semptomlar, somatik semptomlar, depresyon, anksiyete, algılanan stres, SYBD üzerine çeşitli yönlerden etkileri saptansa da daha kapsamlı ve kontrol gruplu çalışmalara ihtiyaç vardır. Hastalar fiziksel aktivite, sigara bıraktırma ve stres yönetimi başta olmak üzere sağlıklı yaşam biçimi davranışları konusunda bilgilendirilmelidir.

Abstract:
Objective: We aimed to evaluate the relationship between painful region distributions, pain severity, health-promoting behaviors, depression, anxiety and perceived stress in women with Fibromyalgia Syndrome
Material and methods: Fifty women between 18-45 years of age who were admitted to the Haydarpaşa Numune Training and Research Hospital Family Medicine and Physical Therapy Rehabilitation Polyclinic and who met the 2010 ACR Fibromyalgia Diagnostic Criteria volunteering to participate were included in the study. The study began with the participants' diagnosis of fibromyalgia by a physiotherapy and rehabilitation specialist, or confirmation of a previous diagnosis of fibromyalgia. We applied a face-to-face questionnaire form inquiring about the sociodemographic characteristics; medication use for the symptoms, age, body mass index, marital status, education status, working status, income status, tobacco and alcohol use, duration of illness, fibromyalgia and dominant hand. Visual Analogue Scale (VAS), Hospital Anxiety and Depression Scale (HAD) Perceived Stress Scale (PSS), were used to evaluate the pain severity, depression, anxiety and stress levels, whereas Health-Promoting Lifestyle Profile II for health behavior habits of the patients,  
Results: The mean age of the 50 patients was 36, 52 (sd: 5,960, min: 25, max: 45) years with a mean BMI of 26,048 kg /m2. The median value for duration of illness was 60 months. While 82% of the patients were married, 6% were divorced; 38% had university or higher degrees but 46% had elementary or less education and 66% were working.
 Only 36% of patients felt the need for medication for FMS symptoms.  All patients had pain in the shoulder and upper back region, 94% had pain in the head and neck region, whereas, 86% and 76% had pain in the lower extremities and abdominal-waist region, respectively. When we look at the distributions of the most frequently complained symptoms  96% had  muscle pain, 94% had fatigue and 92% had  cognitive and  memory problems. There was no significant relationship between VAS score and clinical symptoms, perceived stress, anxiety and depression. The HAD-depression score in married patients is significantly higher compared to single participants. The difference between smokers and non-smokers is significantly higher in terms of perceived stress whereas lower regarding anxiety scores. Significant differences were found between SYBD-II scale scores and education level and marital status. 
Regarding the symptom severity scores significantly higher scores were found for unrefreshed sleep severity, somatic and cognitive symptoms among smokers versus non-smokers.
Conclusion: Even though education level, working status, income level, smoking have various effects on FMS pain, fatigue, restlessness, cognitive symptoms, somatic symptoms, depression, anxiety, perceived stress, Health-Promoting Lifestyle Profile scores, more research should be carried out with control groups. Patients should be counseled about lifestyle changes, especially about the importance of physical activity, smoking cessation and stress management.