Güvenlik mühendisliği yaklaşımı ile pandemi döneminde risk analizi ve yönetimi: Sağlık kuruluşlarında Covid-19 virüsünün bulaş ve yayılma süreçlerinin incelenmesi
Risk analysis and management in pandemic period with reliability engineering approach: Investigation of the transmission and spreadprocesses of Covid-19 virus in healthcare facilities
Yazar: EMİN TARAKÇI
Danışman: PROF. DR. EMİNE CAN
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences
Dizin: Afet riski = Disaster risk ; Bulanık sistemler = Fuzzy systems ; Fuzzy mantık =   ; Mesleki risk = Career risk ; Riske maruz değer = Value at risk ; Riskten korunma = Protection from risk ; Sezgisel bulanık mantık = Intuitive fuzzy logic ; Sosyal risk = Social risk

Özet:
Güvenilir ve dinamik risk değerlendirme yaklaşımlarının kullanılması, sürekli gelişen küresel afetler ve salgın hastalıklar bağlamında hayati önem taşımaktadır. 
Bu çalışma, önerilen entegre yaklaşıma genel bir bakış sağlamıştır. Fonksiyonel Rezonans Analizi yöntemi (FRAM) ve Hata Türü ve Etki Analizi (FMEA), Pisagor Bulanık VIKOR yönteminin sağlamlığı ile daha da güçlendirilmiş yeni bir yaklaşım sunmak amacıyla bu makalede birleştirilmiştir. Pisagor Bulanık VIKOR, içsel belirsizlikleri dikkate alan çok kriterli bir karar verme süreci sağlarken, FRAM-FMEA entegrasyonu karmaşık sistem ara bağlantıları ve potansiyel tehlike/hata modları hakkında kapsamlı bir bilgi sunmaktadır.
Sağlık tesislerinde Covid-19 virüsüyle mücadele ile bağlantılı süreçleri ve tehlikeleri belirlemek ve değerlendirmek için bir vaka çalışması yapılmıştır. Çalışma evreni ve veri toplama gerçek verilerle gerçekleştirilmiştir. Sağlık tesislerinde, pandemiyle mücadeleye yönelik tüm süreçlerin ve bu faaliyetlerle bağlantılı tehlikelerin belirlenmesinden ve analiz edilmesinden üç karar verici sorumludur. Salgınla mücadelede aktif rol alan triyaj, halk sağlığı ve mikrobiyoloji departmanlarından ekipler karar vericilerdir. Bu yeni entegre yaklaşım, risklerin önceliğini ve tehlike derecesini anlamak için optimizasyon sağlamaktadır.
Pandemi dönemi gibi felaket senaryolarında bu yaklaşım, sağlık tesislerindeki tüm faaliyetlerin ve bu süreçlerle bağlantılı potansiyel tehlikelerin nasıl tanımlanacağını, analiz edileceğini ve değerlendirileceğini gösterir. Bu entegre yaklaşımın sağlık tesislerinde kullanılması, karmaşık risk değişkenlerinin belirlenmesinde ve bilgiye dayalı karar alma süreçlerine yardımcı olmada ne kadar etkili olduğunu göstermiştir. 
Önerilen bu yeni entegre yaklaşım, geleneksel doğrusal modellerin ötesinde, paydaşların riskleri önceliklendirmesine ve sistemik zayıflıkların daha iyi anlaşılmasını sağlarken eylemleri uygulamaya koymasına olanak tanıyan kapsamlı bir bakış açısı sunmaktadır. 
Bu araştırma, dünya çapında değişen zorluklar ışığında, daha dirençli, daha esnek ve daha uyarlanabilir risk yönetimi yöntemlerinin yolunu açmayı amaçlamaktadır.

Abstract:
The use of trustworthy and dynamic risk assessment approaches is crucial in the continuously evolving context of global disasters and pandemics. 
This study has provided an overview of the proposed integrated approach. The Functional Resonance Analysis method (FRAM) and Failure Mode and Effect Analysis (FMEA) are combined in this article in order to present a novel approach that is further strengthened by the robustness of the Pythagorean Fuzzy VIKOR method. The Pythagorean Fuzzy VIKOR assures a multi-criteria decision-making process that takes into account intrinsic uncertainties, while the FRAM-FMEA integration offers a thorough knowledge of complex system interconnections and potential failure modes.
A case study was done to identify and evaluate the processes and hazards connected with fighting the Covid-19 virus in healthcare facilities. The study population and data collection were realised with real data. In healthcare facilities, three decision makers are responsible for identifying and analyzing all process for combating the pandemic, as well as the hazards connected with these activities. Teams from triage, public health, and microbiology departments who take an active role in combatting the epidemic are decision makers. This novel integrated approach gives optimization in order to comprehend the priority of risks and the degree of hazard.
In disaster scenarios, such as the pandemic period, this approach shows how to identify, analyze, and evaluate all activities in healthcare facilities as well as the potential hazards connected with these processes. The use of the proposed novel integrated approach in healthcare facilities shown how effective it was at identifying complex risk variables and assisting in well-informed decision-making. 
Beyond conventional linear models, this integrated approach provides a comprehensive perspective that enables stakeholders to prioritize risks and put actions into place while having an improved understanding of systemic weaknesses.
This research aims to pave the way for more resilient, more flexible and more adaptable risk management methods in the light of changing challenges worldwide.