Genç yaşlı bireylere verilen web tabanlı eğitimin E-sağlık okuryazarlığı, dijital okuryazarlık ve sağlıklı yaşam biçimi davranış düzeylerine etkisi
The effect of web-based training given to young and old individuals on e-health literacy, digital literacy and healthy lifestyle behavior levels
Yazar: ZEYNEP YILDIRIM
Danışman: DOÇ. DR. SONAY BİLGİN
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Amaç: Bu çalışma, genç yaşlı bireylere verilen web tabanlı eğitimin e-sağlık okuryazarlığı, dijital okuryazarlık ve sağlıklı yaşam biçimi davranışları üzerine etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. 
Materyal ve Metot: Randomize kontrollü deneysel olarak yapılan bu araştırma; Iğdır il merkezinde bulunan 1 Nolu ve 14 Kasım Aile Sağlığı Merkezlerinde Ocak 2023-Mayıs 2024 tarihleri arasında tamamlanmıştır. Araştırmanın örneklemini, güç analizi yöntemi ile belirlenmiş olan 40 deney ve 40 kontrol grubu olmak üzere toplam 80 kişi oluşturmuştur. Verilerin toplanmasında, araştırmacı tarafından oluşturulan ''Kişisel Bilgi Formu'', ''E-Sağlık Okuryazarlık Ölçeği'', ''Dijital Ortamda Sağlık Bilgisi Edinme ve Teyit Ölçeği'', ''Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği-II'' kullanılmıştır. Eğitimler deney grubuna 12 haftalık süre boyunca 1 hafta ara ile verilmiş ve eğitim sonrasında son test verileri toplanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde; sayılar, yüzdelikler, standart sapma, ortalama, minimum ve maksimum değerler, Ki kare, Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi, Mann Whitney U testi, Bağımlı Gruplar T Testi, Bağımsız Gruplar T Testi kullanıldı.
Bulgular: Web tabanlı verilen eğitime katılan deney grubundaki genç yaşlı bireylerin eğitim sonrası; E-sağlık Okuryazarlığı Ölçeği toplam puan ortalamasında (p<0.05), Dijital Ortamda Sağlık Bilgisi Edinme ve Teyit Ölçeği toplam puan ortalamasında (p<0.05) ve Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği-II toplam puan ortalamasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde bir artış olduğu saptanmıştır (p<0.05). Ölçeklerden elde edilen toplam varyansın ESOYÖ'inde %28,9'u, DOSBETÖ'inde %47,2'si ve SYBDÖ'inde %83,7'si uygulanan eğitimin sonucu olduğunu göstermektedir.
Sonuç: Genç yaşlı bireylere verilen web tabanlı eğitimin e-sağlık okuryazarlığı, dijital okuryazarlık ve sağlıklı yaşam biçimi davranış düzeylerini olumlu yönde etkilediği belirlendi. Bu doğrultuda bu yaş grubundaki bireylere web tabanlı eğitimler yüz yüze eğitimlere alternatif olarak verilebilir.
Anahtar Kelimeler: Dijital okuryazarlık, e-sağlık okuryazarlığı, hemşirelik, sağlıklı yaşam biçimi davranışları, yaşlılar

Abstract:
Aim: This study was conducted to determine the effect of web-based education given to young and old individuals on e-health literacy, digital literacy and healthy lifestyle behaviors.
Material and Method: This research was conducted as a randomized controlled experimental study; It was completed between January 2023 and May 2024 at No. 1 and 14 Kasım Family Health Centers located in the city center of Iğdır. The sample of the research consisted of a total of 80 people, 40 in the experimental group and 40 in the control group, determined by the power analysis method. In collecting data, "Personal Information Form", "E-Health Literacy Scale", "Health Information Acquisition and Confirmation Scale in Digital Environment", "Healthy Lifestyle Behavior Scale-II" created by the researcher were used. Training was given to the experimental group at 1-week intervals during a 12-week period, and post-test data were collected after the training. In evaluating the data; numbers, percentages, standard deviation, mean, minimum and maximum values, Chi square, Wilcoxon Signed Rank Test, Mann Whitney U test, Dependent Groups T Test, Independent Groups T Test were used.
Results: After the training, young and old individuals in the experimental group who participated in the web-based training; It was determined that there was a statistically significant increase in the total score average of the E-Health Literacy Scale (p<0.05), the total score average of the Digital Health Information Acquisition and Confirmation Scale (p<0.05) and the total score average of the Healthy Lifestyle Behavior Scale-II ( p<0.05). It shows that 28.9% of the total variance obtained from the scales in ESOYÖ, 47.2% in DOSBETÖ and 83.7% in SYBDÖ is the result of the applied training. 
Conclusion: It was determined that web-based education given to young and old individuals had a positive impact on e-health literacy, digital literacy and healthy lifestyle behavior levels. In this regard, web-based training can be given to individuals in this age group as an alternative to face-to-face training.
Key Words: Digital literacy, e-health literacy, elderly, healthy lifestyle behaviors, nursing