Maneviyat temelli içe dönme pratikleri bağlamında Doğa'ya ve doğal çevreye yeniden bakmak: Gökkuşağı buluşmaları
Looking back at Nature and the natural environment in the context of spirituality-based practices of turning inwards: Rainbow gatherings
Yazar: SANBERK ÇELİK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ VELİ ŞAFAK UYSAL
İstanbul Bilgi Üniversitesi / Lisansüstü Programlar Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi, Teorisi ve Eleştirisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
İnsanoğlunun ilk içsel manevi fikir ve pratikleri tarih öncesi dönemde kendini doğanın eş bir parçası olarak gördüğü, fiziksel doğayla binlerce yıl süren karşılıklı bağlantı ve uyum ilişkisi üzerinden şekillenmiştir. Fakat giderek modernleşen insan ve uygarlıklarıyla dönüşen iç ve içsellik kavramları doğadan, doğal çevrelerden ve maneviyattan dereceli olarak kopartılmıştır. Artık içsellik, insan yapımı dışsal imgeler, yasalar, normlar ve yapılar ile kuşatılmış bir dünyada sınırlı, denetlenen ve tekrar eden unsurlar altındadır. Yapılan literatür taramasında içsellik kavramının maneviyat boyutunun dışarıda bırakıyor olduğu gözlemlenmiş ve bu duruma karşı metin içerisinde eleştirel bir pozisyon alınmıştır. Maneviyat veya tinsel içselliğin modernite ile Doğa ve modern yaşam çevrelerinde dışarıda bırakılması üzerine literatür yazımı değerlendirilmiştir.

Araştırma kapsamı içselliğe, insan yapımı dışsal imgelerle sınırlandırılmış mekan, çevre veya mekansallıklar aracılığıyla ulaşmaktan ziyade, onu organik doğa ve doğal çevreler içerisinde bedensel, duyusal ve sosyal ilişkilenmelerin maneviyatları öne çıkardığı bir doğa kavramsallaştırması üzerinden ele alır. Yerel halkların tarih öncesi dönemde yaşam ve doğa ile kurduğu bütünlük ve uyum ideolojilerini de anımsayarak, doğayı manevi olarak kavramayı, doğanın ve kendi iç dünyalarımızın büyüsünü yeniden canlandırmayı hedefler. Bu sebeple metin içerisinde farklı coğrafya, kültür ve medeniyetlerde süregelen, insanlığın doğa ile fiziksel ve manevi boyutlarda kurduğu ilişkileri ve içsellik modellerini yakalamak adına, dört farklı döneme ve coğrafyalara ait mitolojik anlatı modeline yer verilmiştir.
 
Maneviyat kavramını merkeze yerleştiren içe dönme pratiklerinin takibini sürdüren araştırma vakası, 1960'lı yıllarda Amerika'da Karşı Kültür Hareketleri ve Yeni Çağ Akımı içerisinde 'hippi' grupları öncülüğünde doğan ve günümüzde devamlılığını koruyan 'Gökkuşağı Buluşmaları' isimli alternatif ve geçici komünal topluluk örneği üzerinden ele alınmıştır. Gökkuşağı Buluşmaları, modern kent yaşantısından uzak, vahşi doğal peyzajlarda geçici bir süre ile bir araya gelen 'Gökkuşağı Ailesi' topluluğunun sahip olduğu bağlayıcı değerler ile doğaya ve doğal çevreye karşı manevi olguların görünür kılındığı ve yeniden canlandırıldığı alternatif, bütünsel ve ritüelistik bir yaşam modeli yaratmaktadır. Modern çevrelerce sınırlı ve denetim altında tutulan içsellikler Gökkuşağı Buluşmaları'nda rastlantısal, manevi, organik, otantik unsurlarını geri kazanır. Tez yazımında Gökkuşağı Buluşmaları, barındırdığı alternatif içsellik modelleri ve pratikleri üzerinden çeşitli katmanlarda incelenmiştir. 

Araştırma yöntemini şekillendiren en büyük unsurlardan biri, vaka olarak ele alınan Gökkuşağı Buluşmaları'na araştırma süresince iki farklı kez katılımcı-gözlemci olarak edindiğim şahsi deneyimlerim olmuştur. Bu deneyimler, doğada ilkel yaşam şartlarında üretilen bu alternatif yaşam modelinin vaziyet planına, mekan ve mekansallıklarına, doğa ve topluluk ile kurulan duyarlı ilişkilenmelerine, alanda gerçekleşen çeşitli alternatif ritüel pratikleri ve seremonilerine doğrudan tanık olma imkanı sağlamıştır. Tüm bu eşzamanlı deneyimlenen ve gözlemlenen çevre, etkileşim, olay ve içsel olgulara saha notlarımda, diyagramlarımda, eskizlerimde, fotoğraflarda, kendi içsel paylaşımlarımda ve günlük notlarımda yer verilmiştir. Araştırma metni, Gökkuşağı Buluşmaları içerisinde birinci tekil şahıs deneyimim üzerinden derlenen üç farklı hikayesel anlatı ile desteklenmektedir. Aynı zamanda katılımcı-gözlemci olarak bulunduğum ilk buluşma esnasında, Gökkuşağı katılımcılarıyla ses kayıt cihazı ile gerçekleştirdiğim röportajlar da araştırma içerisine dahil edilmiştir. Röportaj çıktıları, araştırmayı destekleyen kavramlar üzerine derlenerek araştırmanın son bölümünde kapsamlı olarak incelenmiştir.

Elde edilen ve farklı katmanlarda incelenen tüm içsellik ve içe dönme modelleri, somut ve görünür fenomenlerden; olaylar ve etkileşimler ile kurulan dinamik ve hareketli çevre ve mekansallıklara; katılımcıların kendi iç dünya projeksiyonları ve duyguları ile kurdukları dış dünya tasvirlerine kadar birçok farklı yaklaşım üzerinden izlenmeye çalışılmıştır. Tüm bu içsellik takibi, Gökkuşağı Buluşmaları'nın ve Doğa'nın birbiri içerisinde var olan fiziksel ve yapısal, mekansal ve eylemsel, içsel ve döngüsel analizlerinin bir bütünü olarak belirtilebilir.

Abstract:
The first inner spiritual ideas and practices of human beings were shaped by a relationship of interconnection and harmony between humankind and physical nature that lasted for thousands of years and in which human beings saw themselves as an inherent part and partner of nature in the prehistoric period. However, as they've been transformed along the increasing modernization of mankind and their civilizations, the concepts of interior and interiority were gradually separated from nature, natural environments and spirituality. Now interiority is subject to the authority of limited, controlled and repetitive elements in a world surrounded by man-made external images, laws, norms and structures. In the literature review, it was observed that current conceptualizations of interiority excluded the spiritual dimension, and a critical position was taken against this situation in the thesis. 

The current study approaches interiority through a conceptualization of nature that allows a foregrounding of spirituality by bodily, sensory and social relationships within nature and natural environments. Remembering indigenous peoples' ideologies of unity and harmony with life and nature in the prehistoric period, it aims at understanding nature through a spiritual lens and reviving the magic of nature and our own inner worlds. To this end, and for the purpose of understanding humankind's physical and spiritual relationship to nature and their corresponding models of interiority, four different mythological narrative models from four different historical periods and geographies have been studied.

The thesis focuses, as a case study, on Rainbow Meetings, an alternative and temporary communal community initiative, which was born under the leadership of 'hippie' groups as part of Counter-Culture and New Age movements in the 1960s in the US. Rainbow Meetings creates an alternative, holistic and ritualistic life model in which spiritual phenomena against nature and the natural environment are made visible and revived with the binding values of the 'Rainbow Family' community, which comes together temporarily in wild natural landscapes far from modern urban life. Interiors that are limited and controlled by modern circles regain their contingent, spiritual, organic and authentic elements in Rainbow Meetings. In the thesis, Rainbow Meetings has been examined through various layers on the basis of alternative interiority models and practices that it accommodates.

One of the biggest factors shaping the research method has been my personal experiences as a participant-observer in the Rainbow Gatherings at two different times during the research period. These experiences have provided the opportunity to directly witness the site plan, space and spatiality, sensitive relations established with nature and the community, various alternative ritual practices and ceremonies taking place in the field under primitive conditions of living in the wild. All of these simultaneously experienced and observed environments, interactions, events and internal phenomena are included in my field notes, diagrams, sketches, photographs, inner dialogues and diary notes. 

The text also includes three different narrations compiled from my first-person experience of Rainbow Gatherings. At the same time, the interviews I conducted with Rainbow participants with a voice recorder during my first meeting as a participant-observer were also included in the research. The interview outputs were organized around concepts supporting the research and examined in detail in the last part of the text. 

All models of interiority and practices of turning inwards were examined from various perspectives: from concrete and visible phenomena to dynamic environments and spatialities established by various events and interactions; from the participants' descriptions of their affective experiences and inner worlds to their projections on the external world.