Kangal akkaraman ırkı koyunlarda etçi tip geliştirilmesi imkânları
Opportunities for development of meat type in kangal akkaraman sheep breed
Yazar: MEHMET NACİ OKTAY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BORA ÖZARSLAN
Kırıkkale Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Zootekni, Hayvan Besleme ve Beslenme Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Akkaraman koyunları = Akkaraman sheep ; Büyüme = Growth ; Et endüstrisi = Meat industry ; Karkas özellikleri = Carcass characteristics ; Kuzu besisi = Lamb fattening

Özet:
Bu çalışmanın amacı; Türkiye'nin yerli koyun ırkı olan Kangal Akkaramanlarda vücut
yapısındaki farklılıktan yararlanılarak, tek verim yönlü (etçi) bir tip geliştirilme
imkânının araştırılmasıdır. Çalışma, 2020-2022 yılları arasında Tarım İşletmeleri
Genel Müdürlüğü'ne bağlı Ulaş Tarım İşletmesi'nde (Sivas) yetiştirilen Kangal
Akkaraman ırkı koyunlarda yapılmıştır. Çalışmanın kontrol grubu sütçü tip vücut
yapısına (STVY) sahip koyun ve koçlar ile bunlardan doğan kuzulardan; deneme
grubu ise etçi tip vücut yapısına (ETVY) sahip koyun ve koçlar ile bunlardan doğan
kuzulardan oluşmaktadır. ETVY ve STVY gruplarına seçilen anaçlardan doğan
kuzuların büyüme, besi performansı ve kesim- karkas özellikleri karşılaştırılmıştır.
Çalışmada ETVY ve STVY gruplarında bulunan kuzuların ağırlıklarına ait en küçük
kareler ortalamaları sırasıyla doğumda 5,62±0,05, 5,53±0,04 kg (p=0,169); 30. günde
14,58±0,14, 14,05±0,13 kg (p=0,006); 60. günde 22,39±0,23, 21,15±0,22 kg
(p<0,001); 90. günde 29,93±0,29, 28,70±0,27 kg (p=0,002);180. günde 45,54±0,46,
42,69±0,45 kg (p<0,001); 270. günde 54,15±0,64, 51,05±0,65 kg (p=0,001); 360.
günde ise 59,39±0,64, 55,41±0,66 kg (p<0,001) olarak belirlenmiştir. Gruplarda besi
performansının karşılaştırılması amacıyla her iki gruptan on beşer baş kuzu besiye
alınmış, besi başı ağırlığı ETVY grubunda 34,76±0,43 kg, STVY grubunda
34,85±0,30 kg olmuştur. Besi başından 46. güne kadar ETVY ve STVY gruplarında
günlük canlı ağırlık artışı (GCAA) 0,289±0,013 kg ve 0,257±0,012 kg (p=0,022); 1 kg
canlı ağırlık artışı için tüketilen kesif yem miktarı (1 kg CAATKYM) 4,990±0,225 kg
ve 5,655±0,276 kg (p=0,020); besi başından 86. güne kadar GCAA 0,267±0,009 kg ve
0,261±0,008 kg (p=0,656); 1 kg CAATKYM ise 6,087±0,206 kg ve 6,103±0,189 kg
(p=0,954) olarak tespit edilmiştir. Çalışmada ETVY ve STVY gruplarında kesim
öncesi ağırlıkları sırasıyla 1. kesim ağırlığında 42,53±0,60 ve 42,80±0,33 kg
(p=0,705); 2. kesim ağırlığında 54,52±0,29 ve 54,57±0,27 kg (p=0,903) olmuştur.
ETVY ve STVY gruplarında 1. kesim ağırlığında, sıcak karkas randımanları
%48,21±0,81 ve %47,80±0,59 (p>0,05); soğuk karkas randımanları %47,11±0,82 ve
%46,35±0,62 (p>0.05); 2. kesim ağırlığında sıcak karkas randımanları %51,50±0,59
ve %49,24±0,97 (p>0.05); soğuk karkas randımanları %50,38±0,65 ve %48,29±0,95
(p>0.05) olarak belirlenmiştir. Kesim özelliklerinden, 1. kesim ağırlığında akciğerler
ağırlığı STVY grubunda daha yüksek (p=0,040), 2. kesim ağırlığında ise sindirim
organları boş ağırlığı ETVY grubunda daha yüksek (p=0,034) olarak belirlenmiş, bu
özellikler dışındaki kesim özelliklerinin aynı kesim ağırlığında bulunan gruplarda
benzer olduğu (p>0,05) tespit edilmiştir. ETVY ve STVY gruplarında sırasıyla 1.
kesim ağırlığında karkasta et oranı %59,24±0,38, 58,55±1,30; kemik oranı
%20,38±0,31, 21,39±0,63; yağ oranı %6,48±0,25, 5,51±0,41; kuyruk oranı
%13,12±0,57, 14,35±0,74; böbrekler oranı %0,67±0,02, 0,74±0,02; böbrek leğen yağı
IV
oranı %0,48±0,06, 0,65±0,09; but oranı %32,21±0,23, 32,21±0,42; kol oranı
%17,85±0,33, 16,87±0,36; sırt oranı %6,25±0,11, 6,31±0,23; bel oranı %5,02±0,12,
4,62±0,11; boyun oranı %6,28±0,29, 6,20±0,35; diğerleri oranı %18,26±0,33,
18,14±0,48; kabuk yağı kalınlığı 2,42±0,22, 2,24±0,23 mm; MLD kesit alanı
13,82±0,59, 13,65±0,35 cm2
olarak belirlenmiştir. ETVY ve STVY gruplarında
sırasıyla 2. kesim ağırlığında karkasta et oranı %52,52±1,54, 52,33±0,94; kemik oranı
%18,27±0,63, 19,14±0,55; yağ oranı %12,04±1,05, 10,56±0,66; kuyruk oranı
%16,58±1,68, 17,36±1,36; böbrekler oranı %0,54±0,01, 0,59±0,05; böbrek leğen yağı
oranı %1,05±0,14, 0,75±0,06; but oranı %29,55±0,72, 29,42±0,55; kol oranı
%16,18±0,40, 16,77±0,32; sırt oranı %7,75±0,35, 7,14±0,07; bel oranı %5,28±0,18,
5,09±0,10; boyun oranı %5,07±0,25, 4,80±0,22; diğerleri oranı %18,42±0,67,
18,34±0,51; kabuk yağı kalınlığı 4,36±0,28, 3,17±0,38 mm; MLD kesit alanı
16,10±0,70, 15,45±0,70 cm2
olarak belirlenmiştir. Aynı kesim ağırlığında bulunan
gruplarda, karkas özelliklerine ait oranların hepsinin benzer olduğu tespit edilmiştir
(p>0,05). Besi çalışmasının, daha erken dönemlerde yapılması halinde daha iyi
sonuçlara ulaşılabileceği düşünülmektedir. Bu çalışma sonucunda, hayvanların vücut
yapısı ile verim kayıtlarının birlikte değerlendirilmesi durumunda Kangal
Akkaramanda etçi bir tip geliştirilme ihtimalinin yüksek olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The aim of this study was to investigate the possibility of developing a single yield
(meat-type) type by utilizing the difference in body structure in Kangal Akkaraman, a
native sheep breed of Türkiye. The research was conducted at Ulaş State Farm (in
Türkiye) between 2020-2022 years. The study's control group were the dairy-type
body structure (DTBS) sheep and their lambs. The test group were the meat-type body
structure (MTBS) sheep and their lambs. Growth, fattening performance, and
slaughter-carcass characteristics of lambs born from the sheep were compared between
MTBS and DTBS groups. The least squares means of the MTBS and DTBS groups
were 5.62±0.05 and 5.53±0.04 kg at birth (p=0.169); 14.58±0.14 and 14.05±0.13 kg
on 30th day (p=0.006); 22.39±0.23 and 21.15±0.22 kg on 60th day (p<0.001);
29.93±0.29 and 28.70±0.27 kg on 90th day (p=0.002); 45.54±0.46 and 42.69±0.45 kg
on 180th day (p<0.001); 54.15±0.64 and 51.05±0.65 kg on 270th day (p=0.001); and
59.39, 55.41 kg on 360th day, respectively exact (p<0.001). In order to compare the
fattening performance of the groups, fifteen lambs from each group were taken to
fattening. The starting weight of fattening was 34.76±0.43 kg in the MTBS group and
34.85±0.30 kg in the DTBS group. From the beginning of fattening to the 46th day,
daily live weight gain was 0.289±0.013 kg and 0.257±0.012 kg (p=0.022) in the MTBS
and DTBS groups; the feed conservation ratio was determined as 4.990±0.225 kg and
5.655±0.276 kg (p=0.020). From the beginning of fattening to the 86th day, daily live
weight gain was 0.267±0.009 kg and 0.261±0.008 kg (p=0.656) in the MTBS and
DTBS groups; the feed conservation ratio was determined as 6.087±0.206 kg and
6.103±0.189 kg (p=0.954). Pre-slaughter weights in the MTBS and DTBS groups were
42.53±0.60 and 42.80±0.33 kg at the 1st slaughter weight (p=0.705) and were
54.52±0.29 and 54.57±0.27 kg the 2nd slaughter weight respectively (p=0.903). Hot
dressing percentages were 48.21±0,81% and 47.80±0.59%, cold dressing percentages
were 47.11±0.82% and 46.35±0.62% in the 1st slaughter weight in the MTBS and
DTBS groups (p>0.05), respectively hot dressing percentages were 51.50±0.59% and
49.24±0.97%, cold dressing percentages were 50.38±0.65% and 48.29±0.95%, at 2nd
slaughter weight and similar averages were determined in the groups with the same
slaughter weight (p>0.05). For the slaughter characteristics, the weight of the lungs at
the 1st slaughter weight was higher in the DTBS (p=0.040), and at the 2nd slaughter
weight, the empty weight of the digestive organs was higher in the MTBS group
(p=0.034). It was determined that slaughter characteristics other than these
characteristics were similar in groups with the same slaughter weights (p>0.05). In the
VI
first slaughter weight, in the MTBS and DTBS groups, respectively; the lean ratio in
carcass was 59.24±0.38, 58.55±1.30%; bone ratio 20.38±0.31, 21.39±0.63%; fat ratio
6.48±0.25, 5.51±0.41%; tail ratio 13.12±0.57, 14.35±0.74%; kidney rate 0.67±0.02,
0.74±0.02%; kidney pelvis fat ratio 0.48±0.06, 0.65±0.09%; leg rate 32.21±0.23,
32.21±0.42%; foreleg ratio 17.85±0.33, 16.87±0.36%; back ratio 6.25±0.11,
6.31±0.23%; loin ratio 5.02±0.12, 4.62±0.11%; neck ratio 6.28±0.29, 6.20±0.35%;
remaining of carcass rate 18.26±0.33, 18.14±0.48%; back fat thickness 2.42±0.22,
2.24±0.23 mm; loin eye areas was determined as 13.82±0.59, 13.65±0.35 cm2
. In the
second slaughter weight, in the MTBS and DTBS groups, respectively; the lean ratio
in carcass was 52.52±1.54, 52.33±0.94%; bone ratio 18.27±0.63, 19.14±0.55%; fat
ratio 12.04±1.05, 10.56±0.66%; tail ratio 16.58±1.68, 17.36±1.36%; kidneys rate
0.54±0.01, 0.59±0.05%; kidney pelvis fat ratio 1.05±0.14, 0.75±0.06%; leg rate
29.55±0.72, 29.42±0.55%; foreleg ratio 16.18±0.40, 16.77±0.32%; back ratio
7.75±0.35, 7.14±0.07%; loin ratio 5.28±0.18, 5.09±0.10%; neck ratio 5.07±0.25,
4.80±0.22%; remaining of carcass rate 18.42±0.67, 18.34±0.51%; back fat thickness
4.36±0.28, 3.17±0.38 mm; loin eye areas were determined as 16.10±0.70, 15.45±0.70
cm2
. It was found that the ratios of carcass characteristics were all similar in groups
with the same slaughter weight (p>0.05). It is thought that better results can be
achieved if the fattening study is carried out in earlier periods. As a result of this study,
it has been concluded that if the body structure of the sheeps and the yield records are
evaluated together, the possibility of developing a meat type in Kangal Akkaraman is
high