Siyasi parti özgürlüğü
Freedom of political parties
Yazar: MAHMUT YALÇIN SÖĞÜTLÜ
Danışman: Y.DOÇ.DR. OĞUZ ŞİMŞEK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Hukuk = Law

Özet:
1982 Anayasasının 68. maddesinde siyasi partilerin demokratiksiyasal ya amın vazgeçilmez unsurları oldu u ve önceden izin almaksızınkurulabilecekleri öngörülmektedir. Partilerin siyasal ya amdaki önemlerido rultusunda vazgeçilmez bir i levi yerine getiren kurumlar olması dolayısıylaAnayasa Koyucu, bunların tabi olaca ı kuralları ana hatlarıyla Anayasadadüzenlenmesi yolunu tercih etmi tir. Böylece özellikle siyasal iktidarlarınsayısal ço unlukları kar ısındaki siyasi partiler için bu güvence bir anlamifade edebilecektir. Partilerin siyasal ya amda vazgeçilmez unsurlar olarakkabul edilmesi onların hiçbir sınırlamaya tabi tutulamayaca ı anlamına elbettegelmemektedir. Aksine siyasal ya amdaki önemli i levleri nedeniyle çe itliaçılardan yine Anayasada belirtilen ilkelere uymak zorundadırlar.Nitekim bu do rultuda siyasi partilere kimlerin üye olabilece i, partilerin neekilde ve hangi kurum yada ki ilerden yardım alabilecekleri, tüzük, programve eylemlerinin uyması gereken ilkeler ve benzeri konularda Anayasanın 68. ve69. maddelerinde önemli hükümler mevcuttur.Anayasanın 68. maddesinin dördüncü fıkrası ?Siyasi partilerin tüzük veprogramları ile eylemleri, devletin ba ımsızlı ına, ülkesi ve milletiyle bölünmezbütünlü üne insan haklarına, e itlik ve hukuk devleti ilkelerine milletegemenli ine demokratik ve laik cumhuriyet ilkelerine aykırı olamaz; sınıf vezümre diktatörlü ünü savunmayı ve yerle tirmeyi amaçlayamaz; suçi lenmesini te vik edemez? eklindedir. 69. maddenin be inci ve altıncıfıkrasında bir siyasi partinin tüzük, program ve faaliyetlerinin 68. maddeyeaykırı olması halinde Anayasa Mahkemesi tarafından temelli kapatılaca ıbelirtilmektedir.Anayasanın 68. maddesinin dördüncü fıkrasında siyasi partilerin uymasıgereken ilkeler sayı olarak on adet civarında olmasına ra men, bunları üç anaba lık altında toplamak mümkündür. Bu ilkeler ?demokratik devlet?, ?laikdevlet? ve ?devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlü ü (üniter devlet)?ilkeleridir. Anayasa Mahkemesi de önüne gelen siyasi parti ile ilgili davalardabu ilkeleri titizlikle de erlendirirken, gerekçeli kararlarında bu ilkelerden neanla ılması gerekti ini de belirtmi tir. A HM ise Türkiye ile ilgili siyasi partidavalarında Anayasa Mahkemesi'nin kararlarını Avrupa nsan HaklarıSözle mesi'ne aykırı bulmu ve kapatma yaptırımın yapılacak düzenlemelerleson çare olması gerekti ini vurgulamı tır.Anahtar Kelimeler: 1-Siyasi Partiler, 2-Siyasi Parti Özgürlü ü, 3-Türkiye'de PartiÖzgürlü ü, 4-Parti Kapatma Nedenleri, 5-Siyasi Parti Özgürlü ü'nün Sınırları

Abstract:
There is a rule in 1982 constituion which is political parties areindispensable elements of a democratic system and political parties can beestablish with unallowing. Political parties is codificated in constitution byTurkish constituion maker cause of these establishment?s indispensableelement. Especially, constitutional guarantee creates very credibil conditionagainst of party of power. Political parties are indispensable elements of ademocratic system principle doesnt mean theirs freedom arent infinitive. On thecontrary, political parties have to obey in constituional rules, because ofimportant function in political life. As a matter of fact, who can be member toparties, financal helping method to parties; how can be statue, program andactions rules include article of 68 and 69 of constituion.According to article 68/4 of constituion ?The statutes and programmes,as well as the activities of political parties shall not be in conflict with theindependence of the state, its indivisible integrity with its territory and nation,human rights, the principles of equality and rule of law, sovereignty of thenation, the principles of the democratic and secular republic; they shall not aimto protect or establish class or group dictatorship or dictatorship of any kind,nor shall they incite citizens to crime?. And, the dissolution of political partiesshall be decided finally by the Constitutional Court. The permanent dissolutionof a political party shall be decided when it is established that the statute andprogramme of the political party violate the provisions of the fourth paragraphof Article 68. A political party shall be deemed to become the centre of suchactions only when such actions are carried out intensively by the members ofthat party or the situation is shared implicitly or explicitly by the grandcongress, general chairmanship or the central decision-making oradministrative organs of that party or by the group?s general meeting or groupexecutive board at the Turkish Grand National Assembly or when theseactivities are carried out in determination by the above-mentioned party organsdirectly. Instead of dissolving them permanently in accordance with the above-mentioned paragraphs, the Constitutional Court may rule the concerned partyto be deprived of State aid wholly or in part with respect to intensity of theactions brought before the court.Article 68/4 of constituion indicate ten piece obligation for politicalparties, but all of these obligations can be summarize three main title: These are?countrial and national completeness of goverment basis?, ?secular govermentbasis? and ?democratic goverment basis?. Turkish Constituion Court evaulatethese basis fastidiously and explain their means when political parties trial.According to Court of Europan Human Rights, Turkish Constituion Court?sshutting punishment of judgement is excessive in Turkish political parties trials,so change of law shutting punishment must be last cure for political parties.Key World: 1-Political Parties, 2-Freedom of Political Parties, 3-Freedom of Partiesin Turkey, 4-Closing Cause of Parties, 5-Limits Of Political Parties Freedom