Opera sanatının ontolojik varlık tabakalarının incelenmesi /
Yazar: ESER TİRYAKİ
Danışman: YRD. DOÇ. SERHAT KİRAZ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Müzik = Music ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Hartmann, Nicolai = Hartmann, Nicolai ; Libretto = Libretto ; Mozart, Wolfgang Amadeus = Mozart, Wolfgang Amadeus ; Ontoloji = Ontology ; Opera = Opera ; Sahneye koyma = Staging ; Sanat = Art ; Varlık tabakaları problemi = Existence stratums problem ; Varlıksal statü = Ontological status

Özet:
Bu tezde Nicolai Hartmann'ın yeni ontolojisi üzerine Prof. İsmail Tunalı tarafından yazılan Sanat Ontolojisi isimli kitap kaynak alınarak opera sanatının varlık tabakalarının ontolojik analizi yapılacaktır. Opera üzerine ontolojik analiz kendi içinde güçlükler içeriyordu. Araştırmanın ilk aşamasını sanat ontolojisinin kuruluşu oluşturmaktadır. Burada önce genel ontoloji, sonra da sanat ontolojisi üzerine izdüşümler alınmıştır. Daha sonra geliştirilen metodoloji operanın yapısı üzerine oturtulmuştur. Bir sanat eserinin araştırma konusu yapılması, onun bilgi objesi olarak ele alınmasını gerektirir. Estetik obje dediğimiz sanat eserini ontolojik yönden parçaladığımızda karşımıza iki varlık tabakası çıkar. Real ve irreal varlık tabakaları. Bu tabakalar operanın yapısı üzerine oturtulurken operayı oluşturan unsurlar olarak libretto, müzik ve sahneleme ayrı ayn ele alınmıştır. İnceleme hem dönemsel farklılıklar hem opera türleri hem de bestecilerin bireysel farklılıkları üzerindeki görünüşlerle örneklendirilmiştir. Nicolai Hartmann varlık tabakaları bakımından sanat eserini aşağıdan yukarı doğru yapılandırırken, ben araştırmamda libretto müzik ve sahneleme birimlerini operanın temel unsurları olarak aldım ve tabakaların özelliklerini bu unsurlar üzerinde analiz ettim. Diğer sanat eserlerinden farklı olarak operadaki her birimde real ve irreal yapıların her unsurda farklı olarak kendini göstermesi söz konusu. Varlık tarzı bakımından ise operayı Ön- yapı ve arka-yapı olarak ikiye ayırdım. Ön-yapıyı sahneleme ile; arka-yapıyı ise müzik ve libretto ile özdeşleştirdim. Sahneleme unsurunda farklı eserleri sahne üzerinde yorumlayan değişik rejisörlerin reji notlarından, müzik ve libretto da farklı bestecileri yaratılarından faydalandım. Operanın varlık tabakalarını belirlerken sahneleme, müzik ve librettoyu birbirleri için var oluşlarının belirlediği karakteristik noktada birleştirdim. Çünkü bu üç unsurdan birini eksikliği operayı ayakta durmakta güçlük çeken bir yapı haline getirmekte. Son olarak W: A. Mozart'ın Don Giovanni operasının ontolojik analizi inceledim. Bunun için Aydın Büke'nin "İki Dahi Üç Opera" adlı kitabındaki Don Giovanni analizini kullandım. Yapısal olarak tüm bu parçalamaya karşın, paradoks gibi görünse de operanın estetik bir obje olarak var-olan oluşu bütünselliği kaybedilmeden incelenir. Çünkü bizim sanat eseri ile karşılaşmamız bu farklı yapıların bütünselliği içindedir. vıuOpera sanatı da bu bütünsellik içinde kavrandığında var oluşunu tamamlar. Ve bu opera üretiminin içinde olan sanatçıların, yeni yetişen öğrencilerin ve alımlayan izleyicilerin operaya bakış açılarını değiştirebilir düşüncesindeyim. Çünkü opera ne salt kostümlü şarkı söyleme, ne de dramdır. Gerçek var oluşuna ve anlamına onu meydana getiren tüm unsurların dengeli ve yerinde algılanışı ile kavuşur. Anahtar sözcükler: Ontoloji, sanat Ontolojisi, opera, libretto, sahne ıx

Abstract:
ABSTRACT In this thesis, an ontologic analysis of the levels of existense of the art of opera will be made, taking the book of Ismail Tunali named "Ontology of Art" which is written on Nicolai Hartmann's "New Ontology." An ontologic analysis on opera consists of difficulties within itself. The first part of this research is the foundation of the ontology of art. In this part, firstly ontology on general basis then ontology of art are studied. Secondly, the methodology developed previously is set on the structure of opera. The case of having an art work as a researh topic requires grasping the work as an object of knowledge. As a result of the ontologic separation of an art work, what is called an aesthetic object, two levels of existence will be produced. Real and irreal levels of existence. In this research, the components of opera; libretto, music and staging, are studied separately while these two levels of existance are set on the structure of opera. This study is examplified with the views on periodic differences, different types of opera and the individual differences of the composers. In my research, I accepted libretto, music and staging as the basic components of opera and I analyzed the qualities of the levels of these componenets, where as Nicolai Hartmann constructed the art works from bottom to top in the means of levels of existence. Different from other works of art, in opera, it is likely that real and irreal structures can be read in each element differently in the components of the opera. As the style of existence, I divided opera into two as the fore and back structures. I identified the fore-structure as the staging where as I accepted music and libretto as the back-structures. In the component, staging, I took advange of the stage notes of several directors who staged different woks. For the music and libretto, I used the creations of different composers. When I was specifying opera's levels of existence, I came to the characteristic spot where staging, libretto and music exist for each other. It is since because the ansence of either of these three elements meant the collapse of the opera from being a strong and lasting work. Finally, I examined the ontologic analysis of W.A.Mozart's Don Giovanni. For this examination I used Aydın Büke' s analysis of Don Giovanni named 'Two Genius Three Opera".In opposition to this separation in the means of structure, although it appears to be a paradox, in this thesis, opera is studied maintaining its unity as an aesthetic object. It is because the reason that we encounter with an art works is laid in this unity of these different structures. When the art of opera is handled in this unity, it completes its existence. I also think that the understanding of this unity can affect the view of the artist who are in the production of operas, the students and the audience. It is because opera is neither only a song sung in costume, nor a drama. Opera can reach its real existence and meaning with the understanding of all the elements of it. The key words: Ontology, ontology of art, opera, libretto, stage XI