Bilim insanlarının açık erişimli dergiler konusundaki bilinç ve tutumları: Başkent Üniversitesi örneği
Science people's consciousness and attitudes toward open access journals: Başkent University sample
Yazar: ALPER ODABAŞOĞLU
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM GÖKKURT
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management
Dizin: Akademik personel = Academic personnel ; Arşivler = Archives ; Açık erişim = Open access ; Bilim insanı = Scientist ; Dergiler = Magazines ; Süreli yayınlar = Periodicals ; Tutumlar = Attitudes ; Web tabanlı uygulamalar = Web based applications ; Üniversite kütüphaneleri = University libraries

Özet:
Günümüzde, akademik kütüphaneler ve bilgi merkezleri, güncel bilgiye ulaşma bakımından önemli bir yere sahiptir. Fakat süreli yayınların abonelik ücretlerinin giderek artması ve güncel kaynaklara erişimdeki sıkıntılar, kütüphane bütçelerini zorlarken aynı zamanda bilimsel gelişmenin önündeki en büyük engellerden bir tanesi olmuştur. Yaşa-nan bu sıkıntılar yeni arayışları ve düzenlemeleri kaçınılmaz hale getirmiştir.

Dünyadaki araştırmaların bilime katkı sağlayarak mevcut bilimsel çalışmaların üzerine çıkabilmesi için önceki çalışmaların, ticari yollarla ya da açık erişim kanallarıyla paylaşılması büyük önem taşımaktadır. Bu durum esas alındığında, paylaşım oranı ne kadar artarsa üretkenliğin de o derece artması beklenmektedir. Ticari yayıncılık gibi açık erişim yayıncılığı da bilimsel bilgi yayımında ilgi görmeye ve giderek öne çıkan yöntem haline gelmeye başlamıştır. Bu anlamda açık erişim kavramı, mevcut ticari yayıncılığa ve ticari erişim modellerine karşı başlatılmış bir hareket olarak nitelendirilebilir.

Çalışmada; açık erişim hareketinin yaygın şekilde kabul görmesi aşamasına gelinceye kadar geçen süreçte basılı dergi yayıncılığı, bilimsel ticari veri tabanlarının gelişimi, ardından da açık erişim kaynaklarına geçiş süreci değerlendirilmektedir. Türkiye'de kurumsal açık arşivler ve açık erişim sistemlerinde kullanılan yazılımlar, açık erişim modelleri, telif hakları, lisanslandırmalar, açık erişim alanında oluşturulan politika rehberleri göz önüne alınarak dünyada ve Türkiye'deki açık erişimli dergilerin bilimsel değerleri ortaya konulmaktadır.
Bu araştırma ile "Başkent Üniversitesi bünyesinde görevli akademik personelin açık erişimli dergiler ve kurumsal açık arşivler ile ilgili bilinç ve tutumları nelerdir? Mevcut farkındalığın arttırılması için neler yapılabilir? Açık erişim yayınların tercih edilmesine ve kurumsal açık arşivlerin kullanımının arttırılmasına yönelik neler yapılabilir?" sorularına yanıt bulunması amaçlanmıştır.

Akademisyenlerin bu konu üzerindeki farkındalık düzeylerinin tespiti için anket uygu-lanmıştır. Anket; uygulanabilirliği, disiplin zenginliği ve akademik personel sayısı da göz önünde bulundurularak Başkent Üniversitesi ve Başkent Üniversitesi Ankara Hasta-nesinde görevli akademik personel ile sınırlandırılmıştır. 

Önümüzdeki yıllarda, açık erişim ve kurumsal açık arşivlerle ilgili çalışmaların, oluşturulacak devlet politikası kapsamında devam edeceği öngörülmektedir. Ancak söz konusu Türkiye olduğunda; gerekli politikalar, yatırımlar ve teknik alt yapı sağlanamadığı ya da sürdürülemediği takdirde gerçekleştirilen tüm gelişmelerin bilimsel yayın hayatımıza getirdiği katkının sürdürülebilirliğinden söz etmek ve dünya ülkeleri seviyesine erişmek mümkün görünmemektedir.

Araştırmamızın sonucunda "Başkent Üniversitesi'nde faaliyet gösteren akademik personel açık erişim hakkında bilgi sahibi olmakla beraber kendi yayınları için kurumsal açık erişim yayıncılığını tercih etme oranları düşük düzeydedir"  şeklinde oluşturduğumuz hipotezimiz kanıtlanmıştır.


Anahtar Sözcükler: Türkçe süreli yayınlar, açık erişim, kurumsal arşivler, Başkent Üniversitesi

Abstract:
Nowadays academic libraries and information centers have an important role in accessing the latest information. However, the gradual increase of subscription fees and troubles in accessing the current sources have been one of the obstacles of scientific development while it was also forcing the library budgets. These problems have made new quests and regulations inevitable.

In order for the researches made in the world to become better than current scientific works by contributing them, it is vital for previous works to be shared either by com-mercial ways or by open Access. If this is taken into consideration, it is expected that the bigger the rate of sharing is, the bigger the productivity will be. As well as commercial publishing, open access publishing has started to be a leading method in attracting atten-tion and applying scientific information. Thus, the concept of open access can be re-ferred to as an opposing movement against commercial publishing and commercial access models. 

In this study, the process of published journals, the development of scientific commercial database and then the process using the open access sources are taken into consideration up to the time that the movement of open access has become widely used. In our country, and in the world the scientific value of open access journals are presented by taking  institutional repositories and the softwares used in open access systems, open access models, copyrights, licensing, political guides into consideration.

With this research, it is aimed to answer the questions "what are the consciousness and attitudes of assigned academicians?   What can be done to increase the present aware-ness? What can be done toward the preference to open access publications and toward the increase of using institutional repositories? "A questionnaire has been applied to find out about the awareness of academicians on this issue. The questionnaire has been lim-ited to the academic staff working in Başkent University and the Ankara Hospital of Başkent University by taking applicability, the variety of disciplines and the number of personnel into consideration. 

In following years, the studies about open access institutional repositories are thought to be made in the frame of state politics. However, in our country, unless necessary political steps, investments and technical base are provided or maintained, it seems impossible to reach the level of other countries and to make any reference to persistence of the contribution all the developments have brought to our scientific publications. 

At the result of this research, the hypothesis "assigned academic personnel of Başkent University are aware of open access, yet their preferences rates for their own publications are at low level" has been proved.


Key Words: Turkish periodicals, open access, institutional repositories, Başkent University