Katılım bankalarındaki finansman geri ödeme planlarının İslam hukuku açısından değerlendirilmesi ve yeni bir geri ödeme planı önerisi
Evaluation of financing repayment plans in participation banks in terms of Islamic law and proposal for a new repayment plan
Yazar: ABDULVAHHAP ZOR
Danışman: PROF. DR. MEHMET SARAÇ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam İktisadı ve Finansı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Bankacılık = Banking ; Din = Religion ; Ekonomi = Economics

Özet:
Günümüz finansal sisteminde bankaların temel görevi fon fazlası olanlarla fon ihtiyacı olanları buluşturmaktır. Fon ihtiyacı olanlar konvansiyonel bankalardan kredi yoluyla bu ihtiyaçlarını gidermektedir. Ancak bu ihtiyacın kredi yoluyla giderilmesinin fiyatı ise faizle belirlenmektedir. Bankalar faizle kredi vererek fon ihtiyacı duyanların ihtiyaçlarını karşılarken elde ettikleri faizle hem kendilerine hem de birikimlerini bankalara yatıran mudilere artı gelir sağlamaktadır. Bankacılık sisteminin diğer oyuncusu katılım bankalarında ise fon ihtiyacı faizsizlik prensibi çerçevesinde müşterilere sunulan çeşitli finansman yöntemleri ile giderilir. Katılım bankalarının finansman yöntemleri ile elde ettiği artı değer ise kâr olarak değerlendirilmektedir. 
Bu çalışma katılım bankalarının finansman geri ödemelerini İslam hukuku perspektifinde incelemektedir. Katılım bankalarının, murabaha, leasing gibi borçlandırmaya dayalı kullandırdıkları finansmanlarda konvansiyonel bankaların anüiteye dayalı faiz hesaplamalarını kullanarak geri ödeme planı oluşturdukları saptanmıştır. Bunun sonucunda katılım bankaları da konvansiyonel bankaların kredi faizini önceden tahsil edip anapara ödemesini ötelediği gibi finansman kârlarının ödenen ilk taksitlerde ağırlığını arttırarak vadesi henüz gelmemiş kârın tahsilatını yaptıkları gözlemlenmiştir. Çalışmada bu husus, İslam hukukundaki vade ve kâr ilişkisi çerçevesinde klasik ve modern görüşler esas alınarak analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, katılım bankalarının finansman geri ödeme planlarını konvansiyonel finansa benzer şekilde oluşturmasının İslam hukukundaki vade ve kâr düşüncesiyle uyumlu olmadığını göstermektedir. 
Elde edilen bulgular neticesinde katılım bankalarının kullandırdıkları finansmanlara dair İslam hukukuna uygun olacak şekilde geri ödeme planları önerilmiştir. Önerilen geri ödeme planlarının İslam hukukuna uygunluğunun yanı sıra banka ve müşteri bazlı değerlendirmeleri avantajlı ve dezavantajlı yönleriyle yapılmıştır. Alternatif geri ödeme planlarının sunulmasının amacı ülkemizde bankacılık sektöründe büyümeye ve gelişmeye devam eden katılım bankalarının faizsizlik prensibi çerçevesinde finansman geri ödemesini gerçekleştirmesidir.

Abstract:
In today's financial system, the main task of banks is to bring together those who have surplus funds and those who need funds. Those in need of funds meet this need through loans from conventional banks. However, the price of meeting this need through loans is determined by interest. While banks meet the needs of those in need of funds by providing loans at interest, the interest they earn provides a surplus income both to themselves and to depositors who invest their savings in banks. In participation banks, the other player in the banking system, the need for funds is met through various financing methods offered to customers within the framework of the interest-free principle. The surplus value obtained by participation banks through financing methods is considered as profit. 
This study examines the financing repayments of participation banks from the perspective of Islamic law. It has been determined that participation banks create repayment plans by using the annuity-based interest calculations of conventional banks in the financing they provide based on borrowing such as murabaha and leasing. As a result, it has been observed that participation banks collect the loan interest in advance and postpone the principal payment, as well as increasing the weight of financing profits in the first installments paid and collecting the profit that has not yet matured. In the study, this issue was analyzed on the basis of classical and modern views within the framework of the relationship between maturity and profit in Islamic law. The findings of the research show that participation banks' financing repayment plans similar to conventional finance are not compatible with the idea of maturity and profit in Islamic law. 
As a result of the findings, repayment plans have been proposed for the financing provided by participation banks in accordance with Islamic law. In addition to the compliance of the proposed repayment plans with Islamic law, bank and customer-based evaluations were made with their advantages and disadvantages. The purpose of presenting alternative repayment plans is to ensure that participation banks, which continue to grow and develop in the banking sector in our country, realize the repayment of financing within the framework of the principle of interest-free.