Yaya hareketliliğinin geliştirilmesine yardımcı bir araç olarak mekan dizim analizi: Erzincan kent merkezi örneği
Space syntax analysis as a tool to improve pedestrian mobility: The case of Erzincan city center
Yazar: FURKAN ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. GÜL ŞİMŞEK
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kentsel Tasarım Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Amaç: Bu çalışmada, Erzincan İli kent merkezinde, mekân dizim analizi yönteminden yararlanılarak yaya hareketliliğinin mevcut durumunu analiz etmek ve geliştirilebilir yönlerini ortaya çıkarmak amaçlanmıştır. 
Yöntem: Araştırma alanı olarak, Erzincan kent merkezinde bulunan Dörtyol ve çevresi belirlenmiştir. Çalışma kapsamında arazi kullanımı, yaya hareketliliği ve yaya mekanları ile, mekan dizim başlıklarında analizler üretilmiştir. Yürütülen analizlerle, yayaların hangi güzergâhlarda, ne yoğunlukta ve hangi etkenlere bağlı olarak hareketliliklerini sürdürdükleri saptanmaya çalışılmıştır. Çalışma alanında yürütülen arazi kullanımı ve kentsel fonksiyon haritalarından, yaya sayımları yapılarak oluşturulan haritalardan, cadde ve sokaklardan çekilen fotoğraflardan ve mekân dizim analizi kapsamında üretilen haritalardan elde edilen bulgular birleştirilerek bir değerlendirme matrisi oluşturulmuştur. Bütünleşme analizinden gelen bütünleşme düzeylerine ulaşılabilmesi için hangi hatlarda hangi tür eksikliklerin olduğu tespit edilerek öneriler geliştirilmiştir.
Bulgular: Araştırma bulgularına göre, çalışma alanında bulunan ızgara forma sahip Dörtyol çevresi bir odak noktası görevindedir. Alandaki yaya hareketliliği, farklı fonksiyondaki işlevlere sahip hatlara, yayanın mekânlardaki hareket konforuna ve hatların mekân dizimsel özelliklerine göre değişkenlik göstermektedir. Bununla birlikte, üç farklı analiz başlığından gelen bulguların geneli birbirini destekler niteliktedir. Yaya yoğunluğunun alanda dengeli dağılması için bütünleşme haritasında, ana hatları besleyen hatlar gibi bazı hatlarda bütünleşme düzeylerinin yükseltilmesi önerisi çıkmıştır. Bu bulgu, yayanın hareket konforunu etkileyen unsurlarla birlikte değerlendirildiğinde; hangi mekânların zemin özellikleri, kent mobilyaları, aydınlatma gibi etkenler yönünden öncelikli olarak iyileştirilmesi gerektiği ortaya çıkmıştır.
Sonuç: Mekân dizim analizi başta olmak üzere bu tez kapsamında yürütülen tüm analizlerin ve ortaya çıkan bulguların, kent merkezinin planlama ve tasarım çalışmalarında yol gösterici olacağı düşünülmektedir. Bu çalışmada izlenen yönteme, algıya dair araştırmalar gibi nitel yöntemlerin de dâhil edilmesi şeklinde daha kapsamlı bir ele alışın, bu tür çalışmaların çıktılarını zenginleştirici bir etkisi olacaktır.
Anahtar Kelimeler:  Mekân dizim, yaya hareketliliği, Erzincan kent merkezi
Ocak 2024, 109 sayfa

Abstract:
Purpose: In this study, it is aimed at analysing the current state of pedestrian mobility in the city center of Erzincan Province, taking advantage of the space syntax analysis method, and revealing the aspects that can be improved.
Method: Dörtyol and its surroundings, located in the city center of Erzincan, were determined to be the research area. Within the scope of the study, analyses were produced under the headings of land use, pedestrian mobility & pedestrian spaces, and space syntax. By the analysis carried out, it was attempted to determine on which routes, with what intensity, and depending on what factors, pedestrians continue their mobility. An evaluation matrix was created by combining the findings obtained from land use and urban function maps carried out, maps created by pedestrian counts, photographs taken from avenues and streets, and maps produced within the scope of space syntax analysis in the study area. In order to reach the integration levels obtained from the integration analysis, suggestions were developed by determining which lines had deficiencies.
Findings: According to the research findings, the grid-planned region around Dörtyol in the study area serves as a focal point. Pedestrian mobility in the area varies depending on the lines with different functions, the pedestrian's comfort in movement in the spaces and the spatial syntax characteristics of the lines. However, the findings from three different analysis headings generally support each other. In order to distribute the pedestrian density evenly in the area, a proposal was made to increase the integration levels on some lines in the integration map, such as the lines feeding the main lines. When this finding is evaluated together with the factors affecting the pedestrian's movement comfort; it has been revealed which spaces need to be upgraded primarily in terms of factors such as floor features, urban furniture and lighting.
Results: It is thought that all the analyzes carried out within the scope of this thesis, especially the space syntax analysis, and the resulting findings will be guiding in the planning and design studies for the city center. A more comprehensive approach to the method followed in this study, including qualitative methods such as research on perception, would enrich the outputs of such studies.
Keywords:  Space syntax, pedestrian mobility, Erzincan city center  
Jan 2024, 109 pages