Kadıköy-Kartal (İstanbul) metro hattı boyunca paleozoyik istifteki volkanik sokulumların petrolojik özellikleri ve tektonizma ile ilişkisi
Petrology andtectonic significance of volcanic intrusions in the paleozoic sequenceencountered along the Kadiköy-Kartal (Istanbul) metro line
Yazar: FATİH ŞEN
Danışman: PROF. DR. HAYRETTİN KORAL
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
İstanbul ve çevresinin temelini oluşturan Paleozoyik yaşlı kayalar İstanbul Paleozoyiği olarak isimlendirilir. İstanbul Paleozoyiği birimleri önceki çalışmalarda diyabaz olarak isimlendirilmiş olan volkanik sokulumlar tarafından çeşitli yönlerde kesilmiştir. Bu volkanik ürünler, tek bir magmatik evreyle ilişkilendirilmiştir. Bu tez kapsamında Kadıköy-Kartal (İstanbul) metro hattı inşaatı sırasında gözlemlenen ve örnekleri toplanan, İstanbul Paleozoyik istifine çeşitli yönlerde yerleşmiş daykların ve diğer volkanik sokulumların yapısal konumları, yaşları ve tektonizma ile ilişkisi incelenmiştir.Tez çalışmasındaki alan içersinde gözlenen dayk, sil ve stoğun farklı litolojilere ve konumlara sahip oldukları görülmüş ve K-G, D-B ve K70-800D doğrultularında yoğunlaşmış oldukları belirlenmiştir. Bunlardan K-G yönelimli olanlar diyabaz ve lamprofir dayklar olarak, D-B yönelimli olanlar bazalt ve bazaltik andezit porfirler olarak ve K70-800D yönelime sahip olan stok ve dayklar ise dasit porfir olarak tanımlanmıştır.Doğrultuları K-G olan dayklardan diyabaz, yitim karakteri ve lamprofir ise levha içi karakteri göstermektedir. D-B doğrultulu olarak konumlanan ve bazalt/bazaltik andezit porfir olarak tanımlanan daykların levha içi karakter taşıdığı belirlenmiştir. K70-800D olarak konumlanan dasit porfir intrüzyon ve dayklar ise levha içi karakteri taşımaktadır. Farklı dayk türlerine ait numunelerden 5 adet 40K/40Ar radyometrik yaş tayini sonuçları Orta Jura'dan Alt Eosen'e varan yaş konağı vermekte olup, bu yaş tayinleri, İstanbul ve çevresindeki dayk kayaçlarından ilk kez elde edilmiş yaşlardır.Daykların konumlarının bölgesel açılma yönlerini gösterdikleri düşünüldüğünde, İstanbul Paleozoyiğine ait birimlerin farklı dönemlerde, farklı açılma rejimlerinin etkisi görülmektedir. Bu birimler, OrtaJura-Alt Kretase'de açılma yönü D-B olan, Alt Kretase ve Alt Eosen'de ise açılma yönü K-G yönlü olan levha içi tektonik gerilmelerin etkisinde kalmışlardır. Yapısal, jeokimyasal ve jeokronolojik veriler, İstanbul Paleozoyik istifini kesen daykların ve volkanik sokulumların bugünkü Karadeniz Havzası'nın oluşumunu da içeren birden fazla jeotektonik ortamın ürünü olduklarını düşündürmektedir.

Abstract:
Paleozoic rocks underlying Istanbul and its surroundings are called the Istanbul Paleozoic sequence. The units of Istanbul Paleozoic sequence are intruded in various orientations by volcanic dykes and intrusions called previously as diabases. These volcanic intrusions were considered to be linked to a single magmatic phase and were not adequately investigated with respect to their structural features, geochemistry and geochronology. For this thesis, dykes and volcanic intrusions observed and sampled along the Kadiköy-Kartal (Istanbul) Metro construction line in the Paleozoic sequence are investigated for their structure, petrology, geochronology and tectonic significance.During this work, dykes and other volcanic intrusions are determined to have different lithology and preferential strikes in N-S, E-W, and N70-800E orientations. Those in N-S orientation are determined as diabase and lamprophyre, those in E-W orientations as basalt and basaltic andesite porphyre, and those in N70-800E orientations as dasite porphyre.Of the dykes and magmatic intrusions with N-S strike, a diabase has collisional character, whereas lamprophyres exhibit within plate character. Basalt/basaltic andesitic porphyres with E-W strike have within plate character. Dasite porphyre intrusion and a dyke with N70-800E strike have within plate character. Radiometric 40K/40Ar age of five selected samples of dykes yield ages ranging from the Middle Jurassic to the Lower Eocene; these are the first ages obtained from dykes in the İstanbul Paleozoic fragment.Considering these daykes indicate directions of regional extension, the Istanbul Paleozoic units underwent different episodes of extensition at different times. These units are affected by E-W extension during the Middle Jurassic- Lower Cretaceous and by N-S extension during the Lower Cretaceous - Lower Eocene within plate tectonic settings. Structural, geochemical and geochronological data on dykes and intrusions suggest more than one geotectonic environment, including that caused the formation of the modern Black Sea basin.