Türk ve Rus idari modernleşmesinin karşılaştırılması
Comparison of Turkish and Russian administrative modernization
Yazar: ASİYE KUŞ
Danışman: PROF. DR. MUHİTTİN TATAROĞLU
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration

Özet:
Modernleşme; Batı'nın kendine özgü iç dinamikleri sonucunda ortaya çıkan,
Batı'nın liderliğinde dünyanın değişmesi için siyasal, bilimsel, ekonomik ve kültürel 
alanda gerçekleştirilen dönüşüm sürecidir. En basit ifadeyle modern devlet meşruiyet 
kaynağının Tanrı'dan alınması, yurttaşlığın ön plana çıkması ile birlikte devletin 
hukuki yapısının oluşması sonucu ortaya çıktı.
Bu araştırmada modernleşme ve modern devlet kavramları ele alınmış, Batı 
dışı toplumlarda modernleşmenin görünümü yansıtılmaya çalışılmış; Türk 
modernleşmesi Osmanlı Devleti esas alınmak üzere idari, askeri, ekonomik olarak 
irdelenmiş, Rus modernleşmesi de yapısı göz önünde bulundurularak benzer açılardan 
incelenmiş; her iki devletin modernleşme süreçleri benzerlikleri ve farklılıkları 
açısından karşılaştırmaya tabi tutulmuştur.
Batı Avrupa'ya dahil olmayan bu iki geleneksel Asya imparatorluğun 
modernleşmeleri Batı'yı örnek alma şeklinde gerçekleşmiştir. Osmanlı Devleti'nde 
XVII. yüzyıl sonlarında yaşanan askeri yenilgiler ve toprak kayıpları orduyu 
modernleştirmenin zorunlu olduğunun anlaşılmasını sağlamış, benzer şekilde
Rusya'da da modernleşme sürecindeki ilk reformlar askeri alanda yapılmıştır. Osmanlı 
Devleti'nde modernleşme alanındaki ilk reformlar III. Selim zamanında siyasi, hukuki 
ve kültürel alandaki reformlar Tanzimat döneminde gerçekleştirilmiştir. Rusya'da ise 
I. Petro döneminde her alanda reformlar hayata geçirilmiştir.
Rus modernleşme sürecinde toplum isyanlar ve devrimlerle tepkisini ortaya 
koyarken, Osmanlı Devleti'nde isyanlara zemin hazırlanmayacak şekilde evrimsel,
genellikle bürokratik ve kültürel alanda gelişmeler yaşanmıştır. Sovyet Rusya 
döneminde 1917 Bolşevik Devrimi sonrası komünist rejim uygulanmaya başlanmış, 
Stalin döneminde totaliter bir anlayışla tek parti, tek kişi ve tek lider anlayışı ile halk 
yönetilmiştir. Türkiye'de ise Cumhuriyet döneminde, özellikle de tek partili dönemde 
siyasal, ekonomik ve toplumsal değişimler ortaya konulmuştur.
Osmanlı Devleti ile Rusya'da bazı dönemlerde anayasal olarak benzer 
gelişmeler yaşanmıştır. Mutlak monarşi ile yönetilen her iki devletin meşruti 
monarşiye geçişleri aynı döneme denk gelmektedir. Rusya 1905 Devrimi sonrasında, 
Osmanlı ise 1908'de meşruti monarşiyi kabul etmişlerdir. Pek çok milleti bünyesinde 
barındıran bu imparatorluklar Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra dağılmış, Rusya'nın 
yerine Sovyet Rusya ve Osmanlının yerine Türkiye Cumhuriyeti kurulmuştur.
Türkiye ve Rusya'nın 2000'li yıllardaki reform süreçleri postmodernizme ve 
globalleşmeye dahil olduğundan, geniş çaplı araştırma gerektirdiğinden, çok ilginç ve 
geniş perspektifli olaylar geliştiğinden söz konusu süreçler çalışmada kapsam dışı bırakılmıştır.

Anahtar Kelime: Modernleşme, Türk modernleşmesi, Rus modernleşmesi, reform, meşruti monarşi.

Abstract:
Modernization is a process of transformation in the political, scientific, 
economic, and cultural fields, initiated by the unique internal dynamics of the West, 
aimed at changing the world under Western leadership. In its simplest form, the 
modern state emerged as the state's legal structure developed with the prominence of 
citizenship, moving the source of legitimacy from God to the people.
In this research, the concepts of modernization and the modern state are 
examined. The appearance of modernization in non-Western societies is reflected. 
Turkish modernization, primarily based on the Ottoman Empire, is analyzed 
administratively, militarily, and economically. Similarly, Russian modernization is 
examined from comparable perspectives, considering its structure. The modernization 
processes of both states are compared in terms of their similarities and differences.
The modernization of these two traditional Asian empires, not included in 
Western Europe, occurred by taking the West as a model. Military defeats and 
territorial losses in the Ottoman Empire at the end of the 17th century highlighted the 
necessity of modernizing the army. Similarly, the first reforms in Russia during the 
modernization process were made in the military field. In the Ottoman Empire, the 
initial reforms in modernization were carried out during the reign of Selim III, and 
political, legal, and cultural reforms were implemented during the Tanzimat period. In 
Russia, reforms in all areas were implemented during the reign of Peter the Great. 
While society in Russia expressed its reaction through uprisings and 
revolutions during the modernization process, in the Ottoman Empire, evolutionary 
developments, primarily bureaucratic and cultural, took place without preparing the 
ground for uprisings. During the Soviet Russia period, after the Bolshevik Revolution 
of 1917, a communist regime was established, and during Stalin's era, the people were 
governed with a totalitarian approach characterized by a single party, single person, 
and single leader. In Turkey, during the Republican period, especially in the singleparty period, political, economic, and social changes were introduced.
In both the Ottoman Empire and Russia, similar constitutional developments 
occurred in certain periods. Both states, ruled by absolute monarchy, transitioned to 
constitutional monarchy in the same period. Russia adopted constitutional monarchy 
after the 1905 Revolution, and the Ottoman Empire in 1908. These empires, which 
hosted many nations, disintegrated after World War I, with Soviet Russia replacing 
Russia and the Republic of Turkey replacing the Ottoman Empire.
The reform processes of Turkey and Russia in the 2000s, as they involve 
postmodernism and globalization, require extensive research and include interesting 
and broad-perspective events, have been excluded from this study.

Keywords: Modernization, Turkish modernization, Russian modernization, reform, constitutional monarchy.