Yeniden işlevlendirilen endüstri mirası yapılarında teknik kalite bağlamında bir değerlendirme
An evaluation of industrial heritage buildings with adaptive reuse in the context of technical quality
Yazar: GÜLCE BOZKURT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SELAHATTİN ERSOY
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık ve Yapılı Çevrenin Yenilenmesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
İngiltere'de başlayan Endüstri Devrimi, 19. yüzyılda Avrupa'yı etkisi altına alarak yeni bir 
devri başlatmıştır. Endüstrileşmeyle birlikte üretim sistemleri ve iş kollarında yaşanan 
değişimler; halkın tarım ekonomisine bağlı olmasının önüne geçmiş ve devrimin yaşandığı 
kentlere doğru bir göç başlamıştır. Gelişen alt yapı ve teknolojiyle üretimin yapıldığı endüstri 
yapıları ve kent yapılanmalarında önemli değişiklikler meydana gelmiştir. Ancak 20. Yüzyılın 
ortalarına gelindiğinde sanayinin kent dışına çıkması, üretim teknolojilerindeki değişimler, 
ulaşım sistemlerinde yaşanan farklılaşmalar ve artan nüfusun kentler üzerindeki değişimleri 
gibi sebeplerden dolayı kent merkezlerindeki fabrikalar terk edilmiş, kent merkezlerindeki 
endüstri yapıları işlevsiz kalmıştır. İşlevsiz kalan bu yapılar çevreleriyle birlikte terk edilen 
alanları oluşturmuş, bu mekanların çevresi kimsenin yanından bile geçmeyi tercih etmeyeceği, 
atıl, tehlikeli mekanlara evrilmiştir. 
Endüstri yapılarının kent dokusundaki yapısal oranları, tarihsel değeri, döneminin yapım 
tekniklerine dair birer belge niteliğinde olmaları sebepleriyle birer kimlik öğesi olarak 
görülmüşler böylece endüstri arkeolojisi ve endüstri mirası kavramları ortaya çıkmıştır. 
Endüstri mirası kavramının ortaya çıkmasıyla birlikte ICOMOS, TICCIH, ERIH vb. gibi 
endüstriyel mirasın korunması için pek çok uluslararası örgüt ve sivil toplum kuruluşu 
kurulmuştur. Endüstriyel mirasların korunması ve yeniden işlevlendirilmeleri konusunda 
tüzükler yayınlamışlardır. Böylece endüstri mirası yapılarının yeniden işlevlendirilmeleri 
gündeme gelmiş, bu konuda çalışmalar yürütülmeye başlamıştır. 
Endüstri mirası yapılarının korunması "endüstri mirası yapılarının korunma değeri" kavramını 
ortaya çıkarmıştır. Tarihsel, estetik, teknik ve sembolik değer gibi pek çok değer yargısı içinde, 
bu değer yargılarının korunması ve yaşatılması hedefiyle endüstri mirası yapıları yeniden 
işlevlendirilmektedir. Bu çalışmada bu değer yargılarından "teknik değer" kavramı, "mekan 
kalitesi" kavramıyla iç içe geçirilerek "yeniden işlevlendirilen endüstri mirası yapılarında 
teknik kalite parametreleri" oluşturulmuştur. Oluşturulan bu parametreler, alan çalışması 
kapsamında yakın zamanda yeniden işlevlendirilip kent kullanımına açılan üç endüstri mirası 
yapısında mirasın kullanıcıları tarafından değerlendirilmiştir. 
Çalışmanın amacı, yeniden işlevlendirilmesi hedeflenen endüstri mirası yapılarında, 
kullanıcıların da dikkate aldığı teknik kalite şartlarını tespit etmek ve mekanı tercihlerine etkisi 
olup olmadığını incelemektir. Ayrıca teknik kalite şartlarının, mekanın dönüşümüne olan 
etkisinin kullanıcılar tarafından nasıl yorumlandığını öğrenmek, başarılı bir dönüşüm için bu 
şartların gerekliliğinin sorgulanması hedeflenmiştir. Bu bağlamda tezin yöntemi literatür 
araştırması ve gözlem, yerinde tespit ve anket çalışmalarını içeren alan çalışmasından 
oluşmaktadır. 
Müze Gazhane, Cendere Sanat ve Kütüphane Troleybüs mekanlarında gerçekleştirilen alan 
çalışması ve anket çalışmalarının sonucu olarak, endüstri mirası yapılarında teknik kalitenin 
sağlanmasının kullanıcılar tarafından önemine erişilmiştir. Teknik kalitenin sağlandığı endüstri 
mirası yapıları çekici ve tekrar tekrar ziyaret edilmek istenen birer mekan haline gelmekle 
kalmayıp, kullanıcılarının kaliteli vakit geçirmesine de katkı sağlamaktadır. Endüstri mirası 
yapılarının yeniden işlevlendirilmesi süreçlerinde teknik kalitenin iyi şekilde sağlanması, 
dönüşüm sayesinde yaşanabilir, çekici ve tarihini kullanıcısına varlığıyla aktarabilen yapılar 
haline gelmesine yardımcı olmaktadır. Bu çalışma endüstri miras yapılarının korunması, 
sürdürülebilirliği ve geleceğe aktarımı için önemli katkılar sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
The Industrial Revolution, which started in England, started a new era by taking Europe under 
its influence in the 19th century. With industrialization, changes in production systems and 
business lines prevented the people from being dependent on the agricultural economy and a 
migration started towards the cities where the revolution took place. With the developing 
infrastructure and technology, significant changes have occurred in industrial structures and 
urban structures where production is made. However, by the middle of the 20th century, the 
factories in the city centers were abandoned and the industrial buildings in the city centers 
became dysfunctional due to reasons such as the industry moving out of the city, changes in 
production technologies, differentiation in transportation systems and changes in the cities due 
to the increasing population. These dysfunctional buildings together with their surroundings 
have formed abandoned areas, and the surroundings of these places have evolved into idle, 
dangerous places that no one would prefer to pass by. 
Due to their structural proportions in the urban fabric, their historical value, and the fact that 
they are documents of the construction techniques of the period, industrial buildings have been 
seen as elements of identity, thus the concepts of industrial archaeology and industrial heritage 
have emerged. With the emergence of the concept of industrial heritage, many international 
organizations and non-governmental organizations such as ICOMOS, TICCIH, ERIH etc. have 
been established for the protection of industrial heritage. They have issued bylaws on the 
protection and re-functioning of industrial heritage. Thus, the re-functioning of industrial 
heritage buildings came to the agenda and studies on this subject started to be carried out. 
The conservation of industrial heritage buildings has given rise to the concept of "conservation 
value of industrial heritage buildings". Industrial heritage buildings are re-functionalized with 
the aim of preserving and maintaining these value judgments within many value judgments 
such as historical, aesthetic, technical and symbolic value. In this study, the concept of 
"technical value" is intertwined with the concept of "quality of space" to create "technical 
quality parameters in repurposed industrial heritage buildings". These parameters were 
evaluated by the users of the heritage in three industrial heritage buildings that were recently 
re-functionalized and opened for urban use within the scope of the field study. 
The aim of the study is to determine the technical quality conditions that users take into account 
in industrial heritage buildings that are targeted to be re-functionalized and to examine whether 
they have an impact on their preferences. In addition, it is aimed to learn how the users interpret 
the impact of technical quality requirements on the transformation of the space and to question 
the necessity of these requirements for a successful transformation. In this context, the 
methodology of the thesis consists of literature research and fieldwork including observation, 
on-site survey and questionnaire studies. 
As a result of the fieldwork and questionnaires conducted in the Museum Gazhane, Cendere 
Art and Library Trolleybus venues, the importance of ensuring technical quality in industrial 
heritage buildings has been reached by the users. Industrial heritage buildings where technical 
quality is ensured not only become attractive and desirable places to be visited again and again, 
but also contribute to the quality time spent by their users. Ensuring good technical quality in 
the re-functionalization processes of industrial heritage buildings helps them to become livable, 
attractive buildings that can convey their history to their users through their presence. This study 
is thought to provide important contributions for the protection, sustainability and transfer of 
industrial heritage buildings to the future.