Ahlak hadisleri ve değerlendirme esasları
Ethical hadiths: A study in the framework of concept, literature and understanding
Yazar: SUAT KOCA
Danışman: PROF. DR. MEHMET GÖRMEZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Din = Religion
Dizin: Adab = Morals ; Ahlak = Morality ; Din-ahlak ilişkisi = Religion-moral relation ; Hadis = Hadith ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu araştırma ahlak ve edeb kelimelerinin geçtiği rivayetler bağlamında hadis ve ahlak ilişkisi üzerine düşünmek için bir çerçeve oluşturmaya odaklanmaktadır. Araştırma, bu çerçevenin 'kavram', 'literatür' ve 'tasavvur' açısından oluşturulmasının uygun olacağını varsaymaktadır. Buna bağlı olarak üç temel soruyu hareket noktası olarak belirlemektedir: (1) Ahlak, 'kavramsal ve kuramsal olarak' hadis rivayetlerinde ne anlama gelmektedir? (2) Ahlak, 'hadis literatüründe' ne oranda ve ne şekilde yer almaktadır? (3) Ahlak, bir 'tasavvur' ve 'düşünce' olarak hadis rivayetlerinde nasıl anlaşılmakta ve algılanmaktadır? Bu üç soru, aynı zamanda, tezin üç bölümünün içeriğine işaret etmektedir. Tezimizin ilk bölümü ahlaka ilişkin kavramsal ve kuramsal bir çerçeve sunmaktadır. Kavramsal çerçeve ḫuluḳ/aḫlaḳ sözcüğünün klasik sözlüklerde ve temel dinî metinlerde nasıl kavrandığına odaklanmaktadır. Kuramsal çerçeve ise ahlak-hadis ilişkisine dair genel, eleştirel ve yöntemsel bir giriş denemesi niteliğindedir. Araştırmanın ikinci bölümünde ahlakın hadis literatüründeki kullanım alanı ele alınmakta ve ilk üç asra ait konulu hadis edebiyatındaki ahlakla ilgili kitāb ve bāblar ile müstakil eserler tahlil edilmektedir. Üçüncü bölüm, ahlak ve edeb kelimeleri çerçevesinde ahlak olgusunun hadis rivayetlerinde nasıl kavrandığını ve algılandığını konu edinmektedir. Bu bölümde tarihsel ve semantik bir süreklilik düşüncesiyle ilk olarak cahiliyye ahlakı ele alınmaktadır. Bölümde ele alınan konular, hadis-ahlak ilişkisinin kavramsal yönüne dair bir başlangıç noktasını temsil etmekte ve konuya dair problemlerin mahiyetini ve çeşitliliğini örneklemektedir. 



Anahtar Kelimeler: Hadis, Ahlak, Edeb, Ahlak Hadisleri, Hadis Literatürü

Abstract:
The question of the studying on the scholarly framework for the relationship between hadith and akhlaq (ethics) is the main focus of the dissertation on the basis of words akhlaq and adab. The dissertation discusses this framework in the context of 'concept', 'literature", and 'understanding'. It designates three basic questions: (1) What does akhlaq mean in the hadiths reports both conceptually and theoretically? (2) To what extent and in what way does akhlaq place in the hadith literature?  (3) How does akhlaq, as a 'thought', appear in the hadith reports? At the same time, these three questions indicate the content of the chapters of the dissertation. The first chapter presents a conceptual and theoretical framework for akhlaq (ethics). The conceptual framework focuses on the meanings of khuluq/akhlaq in the classical literature of Arabic lexicography. The theoretical framework is an introduction to the relationship between akhlaq and hadith in a general, critically, and methodological approach. The second chapter discusses the place of akhlaq and adab in the hadith literature. It examines the related chapters (kitāb) and parts (bāb) in the hadith works of the first three centuries AH and in the comprehensive works. The third chapter deals with the perception of akhlaq in the hadiths reports in the framework of the words akhlaq and adab. The chapter, thus, signifies a starting point related to the conceptual relationship between hadith and akhlaq and it examplizes the nature and the diversity of the questions regarding this discussion.


Key Words: Hadith, Akhlaq, Adab, Ethical Hadiths, Hadith Literature