Trabzon mebusu Hafız Mehmet Bey'in Mebusan Meclisi ve TBMM faaliyetleri
Trabzon deputy Hafız Mehmet Bey's the Ottoman Parliament and the Turkish Grand National Assembly activities
Yazar: ALİ HAYDAR BİRİNCİ
Danışman: PROF. DR. UĞUR ÜÇÜNCÜ
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History

Özet:
Hafız Mehmet Bey 1874 yılında Trabzon'un Sürmene ilçesinde dünyaya gelmiştir. İstanbul'da Mekteb-i Hukuk-u Şahane'den mezun olduktan sonra, 9 yıl adli görevlerde bulunmuştur. Memuriyetler dışında avukatlık da yapmıştır. 1912 yılında Trabzon Mebusu seçilerek Mebusan Meclisi'ne katılmıştır. 1918'de kesintiye uğrayan mebusluk hayatına, TBMM döneminde devam etmiştir. Bu süreçte kısa süreli olarak Adliye ve Dahiliye Vekaleti Vekillikleri görevlerini de yürütmüştür. Özellikle Milli Mücadele Dönemi'nde hem Mustafa Kemal Paşa hem de muhalif İttihatçılarla sürdürdüğü ilişkilerde, ılımlı bir politikacı görüntüsü çizmiştir. Ancak Hükümet'in Trabzon'daki muhalif faaliyetlere karşı yürüttüğü soruşturma sonrası iktidar kanadından uzaklaşmıştır. 1923 yılında ise ilişkiler tamamen koparken, Hafız Mehmet Bey, muhalif kesimle hareket etmeye devam etmiştir. Akabinde bu kesimin ısrarıyla önce Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'na, sonra da Mustafa Kemal Paşa'ya karşı tertip edilen suikast girişimine dahil olmuştur. Bu dava sonucunda da hayata veda etmiştir.

Hafız Mehmet Bey'in politik yaşamında İttihatçılarla olan ilişkileri belirleyici unsur olurken, Mustafa Kemal Paşa ile yakın çalışması da siyasi bir denge yaratmıştır. Nitekim bu sayede Enver Paşa'nın yurda dönme düşüncesi sürecinde aktif bir rol üstlenmiştir. Diğer taraftan Hafız Mehmet Bey'in, milli bağımsızlık anlayışının yanında, halkın ihtiyaç ve menfaatlerine yönelik gösterdiği hassasiyet dikkat çekmiştir. Ayrıca, ayrılıkçı azınlıklar konusunda suçlu suçsuz ayrımı yaparak, adil ve prensipli bir tavır takınması da siyasi kişiliğinin önemli noktalarından biri olmuştur. Bu tez çalışmasında birçok önemli hadise içerisinde yer alan Hafız Mehmet Bey'in, 14 yıllık siyasi yaşamı incelenmeye ve değerlendirilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
Hafiz Mehmet Bey was born in 1874 in Trabzon's Sürmene district. After graduating from the Mekteb-i Hukuk-u Şahane in Istanbul, he served in judicial duties for 9 years. Apart from the civil service, he also worked as a lawyer. He was elected as the Trabzon Deputy in 1912 and joined the Ottoman Parliament. He continued his life as a deputy, which was interrupted in 1918, during the period of the Turkish Grand National Assembly. During this period, he also served as the Minister of Justice and Internal Affairs for a short time. Especially during in the period of Turkish war of indepence, he portrayed a moderate politician in his relations with both Mustafa Kemal Pasha and the opposition Unionists. However, after the investigation carried out by the Government against the opposition activities in Trabzon, he moved away from the ruling wing. In 1923, when relations were completely broken, Hafız Mehmet Bey continued to act with the opposition. Subsequently, with the insistence of this section, he was first involved in the Progressive Republican Party and then in the assassination attempt against Mustafa Kemal Pasha. He passed away as a result of this lawsuit.

While Hafız Mehmet Bey's relations with the Unionists were the determining factor in his political life, his close work with Mustafa Kemal Pasha also created a political balance. As a matter of fact, he took an active role in the process of Enver Pasha's return to the country. On the other hand, besides the understanding of national independence, Hafız Mehmet Bey's sensitivity towards the needs and interests of the people drew attention. In addition, it was one of the important points of his political personality that he made the distinction between the guilty and the innocent and took a fair and principled attitude about separatist minorities. In this thesis, the 14 year political life of Hafız Mehmet Bey, who took part in many important events, was tried to be examined and evaluated.