Değen çiftlerin oluşumlarının farklı tür çift yıldızların dinamik evrimleri kullanılarak araştırılması ve olası değme sınırının test edilmesi
Investigation of forming of contact binaries using dynamic evolution of different type binary stars and testing possible contact border
Yazar: SİMGE ADALALI
Danışman: PROF. DR. ESİN SOYDUGAN
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Fizik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Astronomi ve Uzay Bilimleri = Astronomy and Space Sciences

Özet:
Bu tez çalışmasında, W UMa türü değen çift yıldız sistemlerinin dinamik evrimleri ve değme sınırları incelenmiştir. ÇOMÜG'de yapılan fotometrik gözlemlerle BK Vul ve V699 Cep sistemlerinin BVR filtreleri kullanılarak analizleri gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, ES UMa, MS Leo, V404 Dra, V1052 Her, V2794 Ori sistemlerinin TESS uydu verileriyle fotometrik modellemeleri yapılmış; fiziksel, geometrik ve mutlak parametreleri hesaplanmıştır. EL Boo, MW Pav, TW Cet ve V781 Tau sistemleri ile QY Hya'nın dikine hız ve ışık eğrisi verileri eş zamanlı çözümlerle modellenmiştir. Toplamda 12 sistemin uzun dönemli yörünge değişimleri araştırılmıştır. Elde edilen parametreler doğrultusunda, bu sistemlerin yörünge dönem değişimleri analiz edilmiştir. TÜBİTAK 119F072 projesi kapsamında 419 kromosferik aktif çift sistem (CAB) araştırılarak bir katalog oluşturulmuş, bu sistemlerin yörünge açısal momentumları hesaplanmıştır. W UMa sistemlerinin dinamik yaş hesaplamaları yapılarak, CAB sistemlerinin kinematik yaşları ile karşılaştırılmıştır. 425 W UMa sistemi ile bu tezde incelenen 11 W UMa sisteminin yörünge açısal momentumları log J(yör) – log M(top) düzleminde modellenmiş ve değme bölgesi tanımlanmıştır. Ayrıca, W UMa sistemlerinin birleşme sürecini öngören minimum kütle oranı hesaplanarak, kararsızlık durumları incelenmiştir.

Abstract:
This thesis investigates the dynamic evolution and contact border of W UMa-type contact binary systems. Photometric observations of BK Vul and V699 Cep were carried out using BVR filters at the Çanakkale Onsekiz Mart University Ulupınar Observatory (ÇOMÜG). Additionally, photometric modeling of ES UMa, MS Leo, V404 Dra, V1052 Her, and V2794 Ori systems was performed using TESS satellite data; their physical, geometric and absolute parameters were calculated. The radial velocity and light curve data of EL Boo, MW Pav, TW Cet, V781 Tau, and the near contact binary (NCB) system QY Hya were modeled with simultaneous solutions. The long-term orbital period variations of 12 systems were analyzed, and their parameters were interpreted. 419 chromospherically active binary systems (CABs) were studied, and a catalog was created within the scope of the TÜBİTAK 119F072 project. The orbital angular momenta of these systems were calculated. Dynamic age calculations were conducted to compare the dynamic ages of W UMa systems with the kinematic ages of CAB systems. The orbital angular momenta of 425 W UMa systems, along with 11 systems analyzed in this thesis, were modeled in the log J(orb) – log M(tot) plane, and the contact region was defined. Additionally, the minimum mass ratio predicting the merger process of W UMa systems was calculated, and the instability conditions were investigated.