Türkiye'de Kamu Denetçiliği (Ombudsmanlık) Kurumu'nun işlevselliği
Functionality of ombudsman Institution in Turkey
Yazar: NECİP YÜCE
Danışman: PROF. DR. HAMİT EMRAH BERİŞ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset ve Sosyal Bilimler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Kamu Denetçiliği Kurumu = Ombudsman Institution ; Kamu kuruluşları = Public institutions ; Ombudsman = Ombudsman ; Türkiye = Turkey ; İşlevsellik = Functionality

Özet:
Menşei İslam, ilham kaynağı Osmanlı ve günümüz modern manasıyla İsveç kökenli olan ve 1809 yılında İsveç Anayasa'sına giren ombudsmanlık müessesesi, fertlerin idarenin kötü uygulamalarından kaynaklanan şikâyetlerini, hızlı, etkili ve masrafsız bir şekilde çözüme kavuşturmayı amaç edinmesiyle, dünyanın pek çok ülkesinde yaygın bir uygulama alanı bulmuştur. Türkiye'de ombudsmanlığın tesisi ile ilgili resmi çalışmalar 1991 yılında TODAİE'nin KAYA raporuyla tezahür etmiş, mevzuat çalışmaları ise 2006'da TBMM'de kabul edilen 5548 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu ile başlamış ancak Anayasa Mahkemesince tümü iptal edilmiştir. Akabinde, 2010 yılında gerçekleşen Anayasa değişikliği ile Türkiye'de Kamu Denetçiliği Kurumu'nun (Ombudsmanlık) önü açılabilmiştir. 14.06.2012 tarihinde TBMM'de kabul edilen 6328 sayılı kanun ile de Kamu Denetçiliği Kurumu'nun kurulması gerçekleşmiş ve anayasal bir statüye kavuşmuştur. Bu çalışmamızda, yönetim ve denetimin mahiyeti ve geleneksel denetim yolları ele alınmış, ombudsmanlığın tarihi süreci, ombudsmanlık sisteminin dünyadaki federal ve üniter yapıya sahip örnek ülke uygulamaları ışığında Türkiye'de Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK) ismiyle tesis edilen ombudsmanlık müessesesinin ne denli işlevsel olduğu araştırılmış ve tartışılmıştır. Bu amaçla, özellikle KDK'nın işlevselliği mevzuat ve uygulamalar çerçevesinde ele alınmıştır. Kurumun, kendisinden beklenen misyonuna uygun verimli, etkili ve faydalı çalışmalarda bulunabilmesi, işlevsel bir statüye sahip olmasına bağlı olduğu değerlendirilmiştir. Kurumun işlevsel bir statüye sahip olabilmesinde ise gerekli ve yeterli mevzuat düzenlemelerinin temel teşkil ettiği belirtilmiştir. Uygulamalarda ise, mevzuattaki yetersizlikten kaynaklanan zorluklara işaret edilmiş, TBMM, kamuoyu ve medyanın yeterli desteğinin sağlanamamasından tevellüd eden zayıflığa değinilmiştir. Netice itibariyle de, Türkiye'de Kamu Denetçiliği Kurumu'nun henüz kendisinden beklenen yeterli seviyede bir işlevselliğe sahip olamadığı kanaatine varılmıştır.

Abstract:
The ombudsman institution, which originated in Islam, inspired by the Ottoman Empire and modern-day Swedish origin issued by the Swedish Constitution in 1809, 
has found widespread use in many countries around the world with the aim of solving individuals' complaints arising from the bad practices of the administration in a fast, effective and inexpensive manner. Official studies on the ombudsman foundation in Turkey was manifested by TODAIE KAYA report in 1991, the legislative work started by the Parliament with the acceptance of Ombudsman Act numbered 5548 in 2006, but the Constitutional Court have canceled. Yet, the Constitutional amendment of 2010 paved the way for establishment of Ombudsman in Turkey. Eventually, with the Law No. 6328, which was accepted by the Grand National Assembly of Turkey on 14.06.2012, the establishment of the Ombudsman Institution was realized and gained a constitutional status. In this study, the nature of governance and auditing and traditional means of supervision are dealt with and the functionality of Ombudsman in Turkey is being discussed in the light of  the historical process and the structure of the system in the world and its practices in unitary and federal countries. For this purpose, especially the functionality of the Ombudsman has been handled within the framework of legislation and practices. It has been evaluated that the institution's ability to carry out productive, effective and useful works in accordance with its expected mission depends on having a proper and functional legislation. It is stated that necessary and sufficient legislative arrangements are essential for the institution to have a functional status. For weaknesses of application, the difficulties arising from the inadequacy of the legislation were pointed out and the weakness due to lack of support by the Parliament, the public and the media was focused on. As the result, it has been concluded that Ombudsman mechanism has not reached an expected level of functionality in Turkey.