Acil tıp kliniklerinde çalışan asistan ve uzman hekimlerin afete hazırlık düzeyinin değerlendirilmesi
Evaluation of disaster preparedness level of physicians and specialists working in emergency medicine clinics
Yazar: EDA GÜNEY
Danışman: DOÇ. DR. KURTULUŞ AÇIKSARI ; DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖRKEM ALPER SOLAKOĞLU
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Acil Tıp Ana Bilim Dalı / Afet Tıbbı Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Acil Tıp = Emergency Medicine
Dizin: Acil servis-hastane = Emergency service-hospital ; Acil tıp = Emergency medicine ; Afet hazırlığı = Disaster preparation ; Afetler = Disasters ; Doktorlar = Physicians ; Ölçekler = Scales ; İntörnlük ve asistanlık = Internship and residency

Özet:
AMAÇ: Türkiye'de Tıpta Uzmanlık Eğitimi veren Eğitim ve Araştırma Hastanesi (EAH) Acil Tıp Kliniklerinde 01.02.2022- 31.03.2022 tarihleri arasında görev yapmakta olan asistan ve uzman hekimlerin afetlere hazırlık düzeyinin değerlendirilmesi ve bunu etkileyen faktörlerin incelenmesi amaçlanmıştır.
YÖNTEM: Tanımlayıcı nitelikte anket çalışması olarak planlanan araştırmamızda veri toplama aracı; 'Sosyo-Demografik Bilgiler' (16 soru), 'EPIQ' (Emergency Preparedness Information Questionaire) (58 soru) ve 'Afet Eğitimi Alma Tercihleri ve Eğitim Teknikleri' (16 soru) olarak 3 bölümden ve toplam 90 sorudan oluşmaktadır. EPIQ ölçeğinin şekil, yöntem, içerik ve bilgi bakımından günümüz şartlarına, hekimlik meslek grubuna ve Türkiye'ye uygun hale getirilmesi amacı ile 18 Kasım 2021 tarihinde organize edilen Delphi Çalışması'nda afet alanında uzman 11 katılımcı görüş bildirmiştir. Uzman görüşü sonrası veri toplama aracına son hali verilmiştir. Soruların ortalama cevaplanma süresi 10 dakikadır. Veriler ön bilgilendirme yapıldıktan sonra gönüllü onamı alınarak on-line uygulama ile toplanmıştır. Sorular 46 farklı EAH Acil Tıp Kliniğinde görevli 318 Acil Tıp asistanı ve uzmanı tarafından yanıtlanmıştır. Verilerin öncelikle analize uygunluğu değerlendirilmiş, uç veriler dışlanmış ve analize 307 veri ile devam edilmiştir. Elde edilen veriler SPSS 25 ve R Studio yazılımları kullanılarak analiz edilmiştir. EPIQ soru formunun Türkiye'de ilk kez kullanılıyor olması nedeni ile DFA (Doğrulayıcı Faktör Analizi) testleri, validasyon, uyum ve güvenilirlik analizleri yapılmıştır. Verilerin normalliğini test etmek amacıyla Kolmogorov-Smirnov testi yapılmış, histogram grafikleri, çarpıklık ve basıklık değerleri incelenmiştir. Tanımlayıcı istatistikler (minimum, maksimum, ortalama ve standart sapma) hesaplanmış, demografik özelliklere göre fark hesaplamak amacıyla ilişkisiz örneklemler t testi, Mann Whitney U testi, ilişkisiz ölçümlerde tek yönlü varyans analizi ve Kruskal Wallis H testi yapılmıştır. İlişkiyi incelemek amacıyla ise Pearson momentler çarpımı korelasyon katsayısı hesaplanmıştır. 
BULGULAR: Çalışmamıza katılan 307 hekimin % 43,3' ü (n: 133) kadın ve  % 56,7' si (n:174) erkektir. Katılımcıların % 61,9' u (n: 190) asistan, % 33,6' sı (n:103) uzman, % 4,6' sı (n: 14) öğretim görevlisidir. Afete hazırlık düzeyini değerlendirmede kullanılan EPIQ ölçeğinin Türkiye'ye uygunluğu DFA analizi ile incelenmiş olup tüm maddelerin DFA t değerleri '.01' düzeyinde anlamlıdır. Tüm maddelerin DFA hata değerleri '.14 ile .89' arasındadır. Ölçek DFA Hata Varyansları küçük olarak değerlendirilmiştir. EPIQ uyum iyiliği   '3.22' düzeyinde anlamlı bulunmuştur. CFI (Comparative Fit Index) ve NNFI (Non-normed Fit Index)  iyi uyumu göstermektedir. NFI (Normed Fit Index)  mükemmel uyumu göstermektedir. Ölçeğe ait güvenilirlik '.97' saptanmıştır. Analizler sonucunda EPIQ Ölçeği maddelerinin Türkiye'de kullanıma uyumlu olduğu görülmüştür. Afete hazırlık puanları (1.00 – 1.80 / Çok Düşük), (1.81 – 2.60 / Düşük), (2.61 – 3.40 / Orta), (3.41 – 4.20 / Yüksek) ve ( 4.21 – 5.00 / Çok Yüksek) olarak değerlendirilmiştir.  EPIQ ölçeğine göre örneklemin ortalama ölçek puanı 3.46 ± 0.71 (Katılıyorum/Yüksek) şeklindedir. En yüksek EPIQ alt grup puanı EPIQ 4 'Triyajda Etik Konular ve İlk Yardım' : 4.46 ± 0.59 (Kesinlikle Katılıyorum/ Çok Yüksek) ve en düşük EPIQ alt grup puanı EPIQ 2 'Olay Komuta Sistemi ve Sistemdeki Rolünüz' : 3.05 ± 0.93 (kararsızım / orta) şeklindedir. Çalışmanın diğer verileri incelendiğinde yaş, mesleki süre, kıdem, unvan ve afet eğitim düzeyi arttıkça EPIQ puanlarının arttığı sonuçta afete hazırlık düzeyinin artığı görülmüş, cinsiyetler arasında afete hazırlık düzeyi açısından farklılık saptanmamıştır. Herhangi bir afet esnasında görev alan hekimlerin görev almayanlara göre EPIQ puanlarının daha yüksek olduğu görülmüştür. Sorular tek tek analiz edildiğinde katılımcıların % 73,6' sının (n: 226)  Hastane Afet Planı (HAP) içeriğini bilmediği, % 75,9' unun ( n: 233) çalıştıkları kurumun afete hazırlık düzeyini bilmediği ve % 74,7' sinin (n: 229) çalıştıkları kurumun afete hazırlıklı olmadığını düşündüğü görülmüştür. Ayrıca katılımcıların   % 66,8' inin (n: 205)  afet esnasında rapor vermekle sorumlu olduğu yetkiliyi tanımadığı, % 60,6' sının (n: 186) afet sırasındaki görev yerlerini bilmediği saptanmıştır. % 72,3' ünün (n: 222) ise stratejik ulusal stok sahasına erişim süreçlerini bilmediği görülmüştür. 
SONUÇ: DFA analiz sonucuna göre EPIQ ölçeği afete hazırlık düzeyini değerlendirmede Türkiye'de kullanılabilir bir ölçüttür. Acil Tıp asistan ve uzmanlarının EPIQ ölçeğine göre afete hazırlık düzeyi yüksek saptanmıştır. Acil Tıp asistan ve uzmanlarının tıbbi bilgi ve uygulamalarda afete hazırlık düzeyinin yüksek olmasına karşın planlama ve organizasyonda yeterli olmadığı, daha çok yönetimsel düzeyde eksikliklerin olduğu saptanmıştır. Veriler ışığında mesleki deneyim ve tecrübe arttıkça yıllar içerisinde afet olayları ile başa çıkabilme kabiliyetinin arttığı görülmüştür. 
Anahtar Kelimeler: Afet, Afete Hazırlık,  EPIQ, EPIQ Türkiye, Türkiye Validasyonu, Acil Servis,  Acil Tıp Uzmanı, Acil Tıp Asistanı

Abstract:
AIM: It is aimed to evaluate the disaster preparedness level of the resident and specialist doctors working in the Emergency Medicine Clinics of the Training and Research Hospital (TRH), which provides Medical Residency Training in Turkey, between 01.02.2022 and 31.03.2022 and to examine the factors affecting this
METHODS: The data collection tool in our study, which was planned as a descriptive questionnaire study; consists of 3 parts and a total of 90 questions such as 'Socio-Demographic Information' (16 questions), 'EPIQ' (Emergency Preparedness Information Questionnaire) (58 questions) and 'Preferences for Receiving Disaster Training and Training Techniques' (16 questions). 11 experts in the field of disaster expressed their opinions in the Delphi Study organized on November 18, 2021, with the aim of making the EPIQ scale suitable for today's conditions, the medical profession group and Turkey in terms of form, method, content and information. After the expert opinion, the data collection tool was given its final aspect. The average time to answer the questions is 10 minutes. The data were collected by on-line application after obtaining the consent of the volunteers after the preliminary information was given. The questions were answered by 318 Emergency Medicine resident and specialist doctors working in 46 different TRH Emergency Medicine Clinics. First, the suitability of the data for analysis was evaluated, extreme data were excluded and the analysis was continued with 307 data. The obtained data were analysed using SPSS 25 and R Studio software. Since the EPIQ questionnaire was used in Turkey for the first time, CFA (Confirmatory Factor Analysis) tests, validation, compliance and reliability analyses were performed. In order to test the normality of the data, Kolmogorov-Smirnov test was performed and histogram graphics, skewness and kurtosis values were examined. Descriptive statistics (minimum, maximum, average and standard deviation) were calculated, unrelated samples t test, Mann Whitney U test, one-way analysis of variance for unrelated measurements and Kruskal Wallis H test were performed to calculate the difference according to demographic characteristics. In order to examine the relationship, the Pearson product-moment correlation coefficient was calculated.
RESULTS: Of the 307 doctors participating in our study, 43.3% (n: 133) were female and 56.7% (n: 174) were male. 61.9% (n: 190) of the participants were resident doctors, 33.6% (n: 103) were specialist doctors and 4.6% (n: 14) were lecturers. The suitability of the EPIQ scale used to evaluate the level of disaster preparedness for Turkey was examined by CFA analysis, and the CFA t values of all items were significant at the '.01' level. The CFA error values of all items are between '.14 and .89'. Scale CFA Error Variances were rated as small. EPIQ goodness of fit was found to be significant at the   '3.22' level. CFI (Comparative Fit Index) and NNFI (Non-normed Fit Index) show good fit. NFI (Normed Fit Index) shows perfect fit. The reliability of the scale was determined as '.97'. As a result of the analyses, it was seen that the items of the EPIQ Scale were compatible with use in Turkey. Disaster preparedness scores were evaluated as (1.00 – 1.80 / Very Low), (1.81 – 2.60 / Low), (2.61 – 3.40 / Medium), (3.41 – 4.20 / High) and (4.21 – 5.00 / Very High). According to the EPIQ scale, the average scale score of the sample was 3.46 ± 0.71 (Agree/High). Highest EPIQ subgroup score was EPIQ 4 'Ethical Issues in Triage and First Aid': 4.46 ± 0.59 (Strongly Agree/Very High) and lowest EPIQ subgroup score was EPIQ 2 'Incident Command System and Your Role in the System': 3.05 ± 0.93 (indecisive / medium). When the other data of the study were examined, it was observed that the EPIQ scores increased as the age, professional time, seniority, title and disaster education level increased, as a result, the level of disaster preparedness increased and there was no difference between the genders in terms of disaster preparedness level. It was observed that the EPIQ scores of the physicians who were on duty during a disaster were higher than those who were not. When the questions are analysed one by one, it was seen that 73.6% (n: 226) of the participants do not know the content of the Hospital Disaster Plan (HDP), 75.9% (n: 233) do not know the disaster preparedness level of the institution they work for and 74.7% (n: 229) think that the institution they work for is not prepared for disaster. Further, it was determined that 66.8% (n: 205) of the participants did not know the official they were responsible for reporting during the disaster, and 60.6% (n: 186) did not know their place of duty during the disaster. It was observed that 72.3% (n: 222) did not know the access processes to the strategic national stock area.
CONCLUSION: According to the results of the CFA analysis, the EPIQ scale is a useful criterion in Turkey for assessing the level of preparedness for disaster. The level of disaster preparedness of Emergency Medicine residents and specialists was found to be high according to the EPIQ scale. Although the level of disaster preparedness in medical knowledge and practices of Emergency Medicine residents and specialists is high, they are not sufficient in planning and organization, and the deficiencies are mainly at the administrative level. In the light of the data, it has been observed that the ability to cope with disaster incidents has increased over the years as professional practice and experience increase.
Keywords: Disaster, Disaster Preparedness, EPIQ, EPIQ Turkey, Turkey Validation, Emergency Service, Emergency Medicine Specialist, Emergency Medicine Resident