Ergenlerde riskli akıllı telefon kullanımı ve ilişkili etkenler
Risky smartphone use in adolescents and related factors
Yazar: YUSUF SELMAN ÇELİK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BURCU ERSÖZ ALAN
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Akıllı telefonlar = Smartphones ; Bağımlılık = Dependency ; Bilgisayar kullanımı = Computer usage ; Cep telefonu = Mobile phone ; Ekran bağımlılığı = Screen addiction ; Ergenler = Adolescents ; Nomofobi = Nomophobia ; İnternet bağımlılığı = Internet addiction

Özet:
Bu çalışma çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları polikliniğine başvuran ergenlerde riskli akıllı telefon kullanımı ve ilişkili olabilecek değişkenlerin karşılaştırıldığı kesitsel bir çalışmadır. Çalışmaya 12-18 yaş arasında, toplam 165 ergen alınmıştır. Tüm ergenlere Okul Çağı Çocukları İçin Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi - Şimdi ve Yaşam Boyu Versiyonu DSM-5 (K-SADS-PL) psikiyatrik tanı görüşmesinin yanı sıra Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeği (ATBÖ), Türkçe Nomofobi Ölçeği (TNÖ), Young İnternet Bağımlılığı Ölçeği (YİBÖ), Çocuklar İçin Bilgisayar Oyun Bağımlılığı Ölçeği (BOBÖ), Çocuk ve Ergenler İçin Sosyal Destek Değerlendirme Ölçeği (SDDÖ), Duygu Düzenlemede Güçlükler Ölçeği (DDGÖ), Ebeveyn Duygusal Erişilebilirliği Ölçeği (EDEÖ), Durumluk-Sürekli Kaygı Envanteri (DSKE), Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği (RBSÖ), Çocuklar İçin Depresyon Ölçeği (ÇDÖ), Ergenler İçin Sosyal Kaygı Ölçeği (SKÖ), Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ) ve Yaşam Kalitesi Ölçeği (YKÖ) uygulanmıştır. Çalışmaya katılan ergenlerin annelerine ise Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ), Beck Anksiyete Ölçeği (BAÖ), Türkçe Nomofobi Ölçeği (TNÖ), Erişkinler İçin Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Kendi Bildirim Ölçeği (E-DEHB-KBÖ) ve Conner's Ebeveyn Değerlendirme Formu (CEDF) uygulanmıştır. Çalışmaya alınan ergenler ATBÖ puanı kesim noktası 100 olarak belirlenerek, yüksek bağımlılık riski olan grup (N = 72) ve düşük bağımlılık riski olan grup (N = 93) olarak ikiye ayrılmıştır. Ayrıca TNÖ puanı kesim noktası 60 olarak belirlenmiş, orta-yüksek nomofobik grup (N = 97) ve düşük nomofobik grup (N = 68) olarak ikiye ayrılmıştır. Yüksek bağımlılık riski olan grubun daha fazla psikopatoloji (duygudurum bozuklukları, majör depresif bozukluk, Dikkat eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), Karşıt olma karşı gelme bozukluğu) tanısı aldığı, daha fazla depresif ve kaygı belirtileri olduğu, daha yüksek dikkat eksikliği ve hiperaktivite belirtisi olduğu, daha fazla duygu düzenlemede güçlükler yaşadığı, daha düşük benlik saygısı, uyku ve yaşam kalitesi olduğu, internet bağımlılığının daha yüksek olduğu, aile ve arkadaş sosyal desteğinin daha düşük olduğu ve anne ve baba duygusal erişilebilirliğinin daha düşük olduğu gözlenmiştir. Yüksek riskli gruptaki ergenlerin ebeveynlerinin daha fazla depresif, kaygı ve dikkat eksikliği ve hiperaktivite belirtisi olduğu, daha fazla nomofobi düzeylerinin olduğu saptanmıştır. Orta-yüksek nomofobik grubun daha fazla psikopatoloji (duygudurum bozuklukları ve DEHB) tanısı aldığı, daha fazla depresif ve kaygı belirtileri olduğu, daha fazla duygu düzenlemede güçlükler yaşadığı, daha düşük benlik saygısı, uyku ve yaşam kalitesi olduğu, internet bağımlılığının daha yüksek olduğu ve baba duygusal erişilebilirliğinin daha düşük olduğu gözlenmiştir. Orta-yüksek nomofobik gruptaki ergenlerin ebeveynlerinin de daha fazla nomofobi düzeylerine sahip olduğu saptanmıştır. Akıllı telefon bağımlılığı düzeylerini yordayan faktörler; nomofobi düzeyleri, depresif belirtiler, bilgisayar oyun bağımlılığı, dikkat eksikliği ve hiperaktivite belirtileri ve annenin duygusal erişilebilirliği olmuştur. Nomofobi düzeylerini yordayan faktörler ise akıllı telefon bağımlılığı düzeyleri, ebeveynin nomofobi düzeyleri ve annenin duygusal erişilebilirliği olarak saptanmıştır. Sonuç olarak akıllı telefon bağımlılığı ve nomofobi ile psikiyatrik belirtilerin ve tanıların ilişkili olduğu düşünülmektedir. Gelecekte yapılacak çalışmaların akıllı telefon bağımlılığı tanı kriterleri oluşturularak tekrarlanması daha genellenebilir sonuçlar açısından faydalı olacaktır.

Anahtar sözcükler: Riskli akıllı telefon kullanımı, nomofobi, internet bağımlılığı, bilgisayar bağımlılığı, ergen.

Abstract:
In this cross-sectional study, adolescents who applied to the child and adolescent mental health and diseases outpatient clinic were evaluated and compared to each other with respect to problematic smartphone use and related factors. A total of 165 adolescents between the ages of 12-18 were included. In addition to the K-SADS-PL psychiatric diagnosis interview with the adolescents, Smartphone Addiction Scale (SAS), Turkish Nomophobia Scale (TNS), Young's Internet Addiction Test (YIAT), Computer Game Addiction Scale For Children (CGAS), Child and Adolescent Social Support Scale (CASSS), Difficulties in Emotion Regulation Scale (DERS), Emotional Availability of Parents (EAP), State-Trait Anxiety Inventory (STAI), Rosenberg Self-Esteem Scale (RSES), Children Depression Inventory (CDI), Social Anxiety Scale for Adolescents (SAS-A), Pittsburgh Sleep Quality Index (PUKI), and Quality of Life Scale (QLS) were applied. For mothers, Beck Depression Inventory (BDI), Beck Anxiety Inventory (BAI), Turkish Nomophobia Scale (TNS), Adult Attention Deficit Hyperactivity Disorder Self-Report Scale (A-ADHD-SRS) and Conners' Parent Rating Scale (CPRS) were applied. The adolescents included in the study were divided into the high dependent group (N = 72) and the low dependent group (N = 93), with a cut-off point of SAS score of 100. In addition, the TNS score cut-off point was determined as 60, and the group was divided into two: the moderate-high nomophobia group (N = 97) and the low nomophobia group (N = 68). The highly dependent group has more psychopathology (mood disorders, major depressive disorder, attention deficit hiperactivity disorder (ADHD), oppositional defiant disorder) diagnoses, more depressive and anxiety symptoms, higher attention deficit and hyperactivity symptoms, more difficulties in emotion regulation, lower self-esteem, lower quality of sleep and life, higher internet addiction, lower social support of family and friend, and lower mother and father emotional accessibility. It was determined that the parents in the highly dependent group had more depressive symptoms, anxiety, attention deficit and hyperactivity symptoms, and higher nomophobia levels. The moderate-high nomophobia group has more psychopathology (mood disorders and ADHD) diagnoses, more depressive and anxiety symptoms, more difficulties in emotion regulation, lower self-esteem, lower quality of sleep and life, higher internet addiction, and lower father emotional accessibility. It was determined that parents in the medium-high nomophobia group had higher levels of nomophobia. The predictors of smartphone addiction levels were nomophobia levels, depressive symptoms, computer game addiction, attention deficit and hyperactivity symptoms, and emotional availability of the mother. The factors predicting nomophobia levels were determined as smartphone addiction levels, parents' nomophobia levels, and mother's emotional accessibility. As a result, it is thought that smartphone addiction and nomophobia are associated with psychiatric symptoms and diagnoses. Repetition of future studies by establishing diagnostic criteria for smartphone addiction will be beneficial in terms of more generalizable results.

Key words: Problematic smartphone use, nomophobia, internet addiction, computer addiction, adolescent.