VIII.-XIII. yüzyıl erken dönem Mushaf gülleri
VIIIth-XIIIth century early period Mushaf roses
Yazar: AYŞEGÜL ŞENLİK
Danışman: PROF. DR. YUSUF BİLEN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı / Geleneksel Türk Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: El Sanatları = Crafts ; Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Tarih boyunca yaşamış olan her medeniyet, kendinden sonra gelecek olan 
nesillere bırakmak için örf ve adetlerini, inançlarını, sosyal ve kültürel değerlerini en 
güzel şekilde ifade eden mimariden el san'atlarına kadar uzanan birçok alanda san'at 
eserleri ortaya koymuşlardır. Türk İslâm san'atları içinde önemli bir yere sahip olan 
tezhip san'atı, İslâmiyet'in kabulünden sonra giderek yaygınlaşmış ve zaman 
içerisinde gelişerek büyük bir ivme kazanmıştır.
Türk tezhip san'atının en güzel örneklerini teşkil eden ve ayrıca Müslümanlar 
için paha biçilemeyecek kadar kıymetli olan eserler şüphesiz ki Kur'ân-ı Kerim'lerdir.
Erken İslâm dönemine ait Mushaf nüshaları, tezhip san'atının başlangıç seviyesini 
yansıtan ilk tezyîni unsurların görüldüğü en erken örnekleridir.
Mushaf'lar okuyana ya da ezberleyene kolaylık sağlaması maksadıyla 
bölümlere ayrılmıştır. Mushaf'larda yazı alanının dışında kalan ve işaret edilmek 
istenilen yerlere uygulanan rozet şeklindeki tezyîni süslemelere Mushaf gülü adı 
verilmiştir. 
Emeviler döneminden Anadolu Selçuklu dönemine kadar geçen tarihi seyir 
içinde Erken İslâm dönemine ait Mushaf'larda yer alan güllerin tezhip özelliklerini 
belirlemek, ait oldukları dönemin bezeme anlayışına göre üslûbunu ortaya koymak 
amacıyla yapılan bu çalışma; Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Fehmi Edhem 
Karatay Arapça Yazmalar Kataloğu VIII.-XIII. yüzyıl tarih aralığında kayıtlı olan 14 
adet Mushaf-ı Şerîf üzerinde yapılan araştırma kapsamında gerçekleştirilmiştir.
Mushaf'lar da yer alan güller; kompozisyon, renk, motif, desen kurgusu ve üslûp 
özellikleri bakımından değerlendirilmiştir. Tezhip san'atının ilk desen örneklerinin 
bugüne ulaşma serüveni ve gelişimine olan katkılarının bu Mushaf'lar üzerinden 
incelenmesi, hazırlandığı dönemlerin bezeme özelliklerinin eserler üzerindeki 
etkilerini tespit etmek ve ayrıca elde edilen bilimsel verilerle sonraki süreçte yapılacak 
olan araştırmalara da katkı sunabilmemiz açısından değerli olacaktır.

Anahtar Kelimeler: Tezhip Sanatı, Mushaf, Mushaf Gülü, Bezeme, Altın.

Abstract:
Throughout history, every civilization has created art works that best express 
their customs, beliefs, social, and cultural values, spanning from architecture to 
handicrafts, to leave a legacy for future generations. Among Turkish Islamic arts, the 
art of tezhip holds a significant place, becoming increasingly widespread after the 
adoption of Islam and evolving significantly over time.
Undoubtedly, the finest examples of Turkish tezhip art and the most invaluable 
works for Muslims are the Qur'ans. The earliest manuscripts from the early Islamic 
period reflect the initial stages of tezhip art, showcasing the first decorative elements. 
The Mushafs are divided into sections to facilitate reading or memorization. The 
decorative embellishments applied to areas outside the text field and the designated 
spots within Mushafs are called "Mushaf gülü" (Mushaf roses).
This study aims to determine the tezhip characteristics of the roses in Mushafs 
from the early Islamic period, spanning from the Umayyad period to the Anatolian 
Seljuk period, and to reveal their style according to the ornamentation understanding 
of their time. It is based on research conducted on 14 Mushafs registered in the Topkapı 
Palace Museum Library's Fehmi Edhem Karatay Arabic Manuscripts Catalog from the 
8th to 13th centuries. The roses in the Mushafs were evaluated in terms of composition, 
color, motif, pattern design, and stylistic features. Examining the journey of the first 
pattern examples of tezhip art to the present day and their contributions to its 
development through these Mushafs will be valuable for identifying the decorative 
characteristics of the periods in which they were created and for contributing to future 
research with the scientific veri obtained.

Keywords: Tezhip Art, Mushaf, Mushaf Rose, Ornamentation, Gold.