Gruplar arası ilişkiler bağlamında sosyal kimlik ve din: Ankara Önder Mahallesi örneği
Social identity and religion in the context of intergroup relations: The case of Ankara önder neighbourhood
Yazar: MEHMET EMİN SARIKAYA
Danışman: PROF. DR. ÖZCAN GÜNGÖR
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Grup ilişkileri = Intergroup relations ; Gruplararası ilişkiler = Inter-group relations ; Sosyal kimlik = Social identity

Özet:
Din, dini inançlar, pratikler, değerler ve zihniyet oluşturucu yönleriyle bireysel ve toplumsal kimliğin önemli bileşenlerinden biridir. İnsanların ait oldukları gruplar, sosyal kimliklerini inşa ederken, dini aidiyetleri bu sürece dahil olur. Ancak bu durum dinin bireysel ve sosyal kimliği, mutlak anlamda yönlendirdiği sonucuna götürmemelidir. Din ve sosyal kimlik arasında karşılıklı bir etkileşim söz konusudur. Sosyal kimlik, etnik olarak farklılaşmış gruplarda daha belirgin şekilde incelenebilir. Ülkemizde bu anlamda etnik sınırların net biçimde ayrıldığı iki grubun Suriyeli sığınmacılar ve Türkler olduğu söylenebilir. Bu tezde, sosyal kimlik ve din ilişkisi, Suriyeli ve Türk katılımcıların sosyal kimliğe dair görüşleri üzerinden anlaşılmaya çalışılmıştır. Ankara'da ikamet eden katılımcı grubuyla, iç grup aidiyeti, dış grup farkındalığı, karşılıklı temas biçimleri ve meydana gelen engeller üzerinden sosyal kimliklerini nasıl yapılandırdıkları ve dini bu süreçte ne şekilde konumlandırdıkları üzerinde durulmuştur. Böylece dinin, gruplar arası çatışma veya uyumda etkisinin ortaya çıkması amaçlanmaktadır. Tezde, nitel araştırma deseni tercih edilmiş ve 44 katılımcıyla derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler MAXQDA 24 programı kullanılarak kodlanmış ve analiz edilmiştir. Elde edilen veriler içerik analizine tabi tutulmuştur. Farklı temalar altında kodlanan verilerin yanı saha gözlemleri göz önünde bulundurulmuştur. Çalışmada sonuç olarak sosyal kimliğin inşasında dini etkinin güçlü ve zayıf yönleri tespit edilmiştir. Dinin güçlü etkisi dezavantajlı grubun, baskın grupla benzeşme isteğinde meydana çıkmaktadır. Ancak baskın gruptan, dezavantajlı gruba yönelen söylemlerde din, gruplar arası sosyal mesafeyi azaltacak güçlü bir etki göstermemektedir. Sonuç olarak sosyal kimlik inşasında dinin mutlak belirleyici etken olmadığı düşünülmektedir. Bu çalışma, TÜBİTAK 2211-A Genel Yurt İçi Doktora Burs Programı tarafından desteklenmiştir.

Abstract:
Religion, with its beliefs, practices, values and mentality-forming aspects, is an important component of individual and social identity. While the groups to which people belong construct their social identities, their religious affiliation is included in this process. However, this should not lead to the conclusion that religion determines individual and social identity in an absolute sense. There is an interaction between religion and social identity. Social identity can be analysed more clearly in ethnically differentiated groups. In this sense, it can be said that the two groups in our country where ethnic boundaries are clearly separated are Syrian refugees and Turks. This paper has tried to understand the relationship between social identity and religion through the views of Syrian and Turkish participants on social identity. With the group of participants living in Ankara, the focus was on how they construct their social identities through ingroup belonging, outgroup awareness, forms of mutual contact and the obstacles that arise, and how they position religion in this process. In this way, the effect of religion on intergroup conflict or harmony will be revealed. In the thesis, a qualitative research design was preferred and in-depth interviews were conducted with 44 participants. The interviews were coded and analysed using MAXQDA 24 software. The data obtained was subjected to content analysis. In addition to the data coded under different themes, field observations were taken into account. As a result, the study identified the strengths and weaknesses of religious influence in the construction of social identity. The strong influence of religion is evident in the desire of the disadvantaged group to resemble the dominant group. However, in the discourses directed from the dominant group to the disadvantaged group, religion does not show a strong effect in reducing the social distance between the groups. This suggests that religion is not the absolute determining factor in social identity construction. This study was supported by TUBITAK 2211-A General Domestic Doctoral Fellowship Programme