Sosyal bilgiler öğretmenlerinin toplumsal cinsiyet algıları
Social studies teachers' gender perceptions
Yazar: ÖZLEM ÖNSAN
Danışman: DOÇ. DR. KAMİL UYGUN
Uşak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyal Bilgiler Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Branş öğretmenleri = Branch teachers ; Cinsiyet = Gender ; Sosyal bilgiler = Social studies ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Toplumsal cinsiyet = Gender ; Öğretmen algısı = Teacher perception ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
İnsan daima sosyal ve kültürel etkileşime açık bir yapıdır. Bu etkileşimler sonucunda kişinin fikirleri, hareketleri, düşünüş tarzı, giyim kuşamı gibi daha pek çok noktasında toplumun imzası bulunmaktadır. Bu noktalardan biri de cinsiyettir. Ve her alanda olduğu gibi toplumsal bir inşa cinsiyet üzerinde de varlığını göstermektedir. Biyolojik ve fizyolojik yapıya atıfta bulunan cinsiyet, toplumun yüklediği ifadeler ile toplumsal bir özellik halini almış ve kültürel yapıya atıfta bulunur olmuştur. Toplum, kültürel normların etkisinde kadın ve erkeğe yüklediği bir takım görev, rol ve tutumlara yönelik kalıp yargılar üretmektedir. Bu kalıp yargılara toplumsal cinsiyet söylemi denilmektedir. Bu söylemlere göre "beriki" ne (kadın veya erkek) söylenen olumlu kalıp yargılar, "öteki" ni (kadın veya erkek) olumsuz ve dezavantajlı grup yapmaktadır. Birinin diğerine göre daha avantajlı veya dezavantajlı olma ayrılığı ve cinsiyet temelli her tür eşitsizliğin önüne geçebilmek adına toplumsal bir özbilinç sağlanmalıdır. Bunu sağlamada bireyin gelişim, değişime açık olduğu en uygun yer ve zaman olan eğitim kurumları ile buralarda görev alan eğitimcilerin toplumsal cinsiyet algıları büyük önem arz etmektedir. Bu nedenle bu araştırmada bireylerin cinsiyet algısını etkileyen önemli kurumlardan olan eğitim kurumu içerisinde, eşitlik kazanımının aktarıcısı olan sosyal bilgiler öğretmenleri ele alınmıştır. 
Araştırmanın amacı, sosyal bilgiler öğretmenlerinin toplumsal cinsiyet algılarının nasıl olduğudur. Araştırma evrenini Balıkesir ili dahilinde kamu ve özel olmak üzere tüm ortaokullarda görev alan sosyal bilgiler öğretmenleri oluşturmuştur. Araştırmanın örneklemini ise uygun örneklem yöntemiyle belirlenmiş 144 sosyal bilgiler öğretmeni oluşturmaktadır. Evren içerisinden seçilen 160 öğretmen örnekleme alınmış ancak çalışma 144 sosyal bilgiler öğretmeni ile tamamlanmıştır. Çalışmanın verileri araştırmacı tarafından geliştirilen "Kişisel Bilgi Formu" ile Altınova ve Duyan (2013) tarafından geliştirilmiş olan "Toplumsal Cinsiyet Algısı Ölçeği" kullanılarak toplanmıştır. Araştırmanın veri analizi istatistik programından yararlanılarak yapılmıştır. Verilerin analizinde frekans, yüzde, aritmetik ortalama, t- testi, crosstab, tek yönlü varyansanalizi (ANOVA) gibi istatiksel tekniklerden yararlanılmıştır.
Araştırmada uygulanan "Toplumsal Cinsiyet Algısı Ölçeği"ne göre sosyal bilgiler öğretmenlerinin toplumsal cinsiyet algılarının yüksek olduğu belirlenmiştir. Yani sosyal bilgiler öğretmenlerinin toplumsal cinsiyet algılarının, genel manada olumlu düzeyde olduğu görülmüştür. Öğretmenlerin TCA puan ortalaması 101,06±16,07 bulunmuştur. Ölçeğin Cronbach's Alpha değeri ise 0.918'dir.  Çalışma sonucunda öğretmenlerin; cinsiyet, gelir düzeyi (aylık gelir), ebeveyn yapısı ve aile yönetim biçimi faktörleri ile TCA puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır. Kardeş sayısı, kardeşlerin cinsiyet dağılımı, anne-baba eğitim düzeyi, anne-baba mesleği, yetişme yeri, kitap okuma alışkanlığı, yetişilen ailenin büyüklüğü değişkenleri arasında ise anlamlı bir farklılık bulunamamıştır.

Anahtar Kelimeler: Toplumsal cinsiyet, sosyal bilgiler, toplumsal cinsiyet algısı, sosyal bilgiler öğretmenleri, cinsiyet

Abstract:
Human beings are always open to social and cultural interaction. As a result of these interactions, society has its signature in many aspects such as the person's ideas, actions, way of thinking, and clothing. One of these points is gender, and a social construction shows its presence here as in every field. Gender, which refers to the biological and physiological structure, has become a social feature with the expressions imposed by the society and has been referring to the cultural structure. The society produces stereotypes about certain duties, roles and attitudes imposed on women and men under the influence of cultural norms. These stereotypes are called gender discourse. According to these discourses, positive stereotypes made to "one" (male or female) make the "other" (male or female) a negative and disadvantaged group. A social self-awareness should be provided in order to prevent any gender-based inequality and the distinction of being more advantageous or disadvantageous than the other. In achieving this, the gender perceptions of educational institutions, which are the most appropriate place and time where the individual is open to development and change, and the educators working there are of great importance. For this reason, in this study, social studies teachers, who are the transmitters of equality acquisition within the educational institution, which is one of the important institutions that affect the gender perception of individuals, are discussed.
The aim of the study is how social studies teachers' perceptions of gender are. The universe of the research was composed of social studies teachers who worked in all secondary schools, including public and private, within the province of Balıkesir between February and June 2019. The sample of the study, on the other hand, consists of 144 social studies teachers who were determined with the appropriate sampling method. 160 teachers selected from the universe were included in the sample, but the study was completed with 144 social studies teachers. The data of the study were collected using the "Personal Information Form" developed by the researcher and the "Gender Perception Scale" developed by Altınova and Duyan (2013). The data analysis of the research was made using the statistics program. Statistical techniques such as frequency, percentage, arithmetic mean, t-test, crosstab, one-way analysis of variance (ANOVA) were used in the analysis of the data.
According to the Gender Perception Scale applied in the study, it was determined that social studies teachers' gender perceptions were high. In other words, social studies teachers' gender perceptions were found to be at a positive level in general. The TCA mean score of the teachers was found to be 101.06 ± 16.07. Cronbach's Alpha value of the scale is 0.918. As a result of the study, a statistically significant relationship was found between teachers' gender, income level (monthly income), parental structure and family management style factors and their TCA scores. No significant difference was found between the variables of number of siblings, gender distribution of siblings, education level of parents, parental profession, place of upbringing, reading habits, and family size.

Keywords: Gender, social studies, gender perception, social studies teachers, sex