Büyük Menderes sucul canlılarında poliklorlu bifenil kirliliği ve lipit oksidatif hasarı
Polychlorinated biphenyl pollution and lipid oxidative damage in aquatic life forms of Buyuk Menderes
Yazar: BESTE ÇAĞDAŞ
Danışman: PROF. DR. HİLMİ ORHAN
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Toksikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Biyokimya = Biochemistry ; Biyoloji = Biology ; Biyomühendislik = Bioengineering
Dizin: Aldehitler = Aldehydes ; Büyük Menderes Nehri = Great Menderes River ; Lipid peroksidasyonu = Lipid peroxidation ; Lipid peroksit = Lipid peroxide ; Poliklorobifenil bileşikleri = Polychlorobiphenyl compounds ; Sazan balıkları = Carps ; Çevre kirliliği = Environmental pollution

Özet:
Büyük Menderes nehrinden örneklenen sazan balıklarının (Cyprinus carpio) karaciğer dokularında poliklorlu bifenil (PCB) kirliliği ve bu kirliliğin aynı dokuda lipit oksidatif hasarına neden olup olmadığı araştırılmıştır. Bu amaçla nehir havzası boyunca belirlenen 3 farklı istasyondan bir yıl içinde 4 kez örneklenen balıkların karaciğer dokularında toplam 7 adet PCB türevi, gaz kromatografisi-elektron yakalayıcı detektör (GC-ECD) yardımıyla ölçülmüştür. Lipit peroksidatif hasarının göstergesi olarak fosfolipitlerin parçalanma ürünü olan 8 adet karbonil bileşiği yine GC-ECD tekniği kullanılarak analiz edilmiştir. İlk istasyon olan Işıklı Gölü, Büyük Menderes Nehri'nin ana kaynağıdır ve çevresinde endüstri ve tarım yoğun olmadığı için kimyasal açıdan nispeten daha temiz olabileceği düşünülmüştür. İkinci istasyon olan Sarayköy, tekstil, kağıt beyazlatma ve diğer bazı endüstrilerin bulunduğu bir bölgedir. Son istasyon ise nehrin denizle birleştiği yer olan Söke Deltası'dır ve yoğun tarım faaliyeti olan bir bölgedir. Sonuçlarımız PCB 101 dışında 1. örneklemeden 4. örneklemeye doğru genel bir azalış eğilimini göstermektedir. Bu azalma eğilimi, LPO parçalanma ürünü karbonil bileşiklerinde de çok benzer bir şekilde görülmektedir. Bu sonuçlar tez çalışmasının başında öngördüğümüz şekilde PCB karaciğer doku konsantrasyonu ile aynı dokuda gözlenen lipit oksidatif hasarının derecesi arasında bir ilişki olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca insanlar tarafından tüketilen bir balık olan sazanın yenmesiyle insanların maruz kalabileceği PCB miktarlarının bir risk analiz yapıldığında Büyük Menderes havzasındaki sazan balıklarının, toksisite açısından belirlenmiş sınır değerlerin altında PCB içerdikleri bulunmuştur.

Abstract:
The extent of polychlorinated biphenyl (PCBs) pollution and its effect on lipid oxidative damage in carp (Cyprinus carpio) liver tissues from Büyük Menderes river basin has been investigated. Seven PCB congeners and lipid peroxidation products (LPO) have been measured in fishes sampled four times in a year from three stations on the basin by gas chromatography electron capture detection (GC-ECD). Carbonyl compounds that are degredation products of phospholipids have been analysed again by GC-ECD as an indicator of lipid peroxidation (LPO) damage. Işıklı, the first station, is the origin of the river and assumed to be cleaner from a chemical point of view, as it is not located in an industrialized and agricultural area. Sarayköy, second station is located in some industries such as textile and paper bleaching. Söke Estuary is the last station and located in an intense agricultural area. Our results revealed that PCBs have a decreasing trend from the first sampling through the fourth, except PCB 101. This similar decreasing trend has also been observed in carbonyl compounds that are products of LPO degradation. These findings implicated that, as we hypothesized in the beginning of this study, there is a relation between liver PCB concentrations and the level of lipid oxidative damage in the same tissue. In addition, when a risk assessment performed on PCB exposure by consuming carp from the river, it has been observed that amount of PCB in carps from Büyük Menderes is well below the toxicological threshold levels.