Türk siyasal yaşamında Cumhuriyet Halk Partisi genel sekreterliğinin yeri (1945-1966)
The place of the general secretariat of the Republican People's Party in Turkish political life (1945-1966)
Yazar: İBRAHİM ORKUN ESER
Danışman: PROF. DR. HAKKI UYAR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Türk siyasi tarihi = Turkish political history ; Türkiye tarihi =

Özet:
Cumhuriyet Halk Partisi kökenleri ile hem Türkiye Cumhuriyeti'ni kuran 
hem de modernleşmesine ve demokratikleşmesine zemin hazırlayan partidir.
Uzun yıllar süren tek parti yönetiminden sonra 1945 yılında ülkenin demokratik 
çok partili yaşama geçmesi süreci başladı. 1950 yılında da dünyada pek örneği 
olmayan bir olay yaşandı ve Cumhuriyet Halk Partisi Genel Başkanı İsmet 
İnönü, tek adam konumundayken demokrasiye sahip çıkarak iktidarı Demokrat 
Parti'ye devretti. Tek parti dönemi boyunca Genel Başkan ve Genel Başkan 
Vekilinden sonra partinin üçüncü adamı konumunda olan Genel Sekreter, 
Cumhuriyet Halk Partisi'nin muhalefet konumuna düşmesiyle birlikte Genel 
Başkandan sonra partinin en önemli adamı haline geldi. Cumhuriyet Halk Partisi 
Genel Başkanı İsmet İnönü ülkede yaşanan demokratikleşme hareketini parti 
içinde de yayma amacıyla Genel Sekreterin yetkilerini arttırdı. Bu durum Genel 
Başkan ile Genel Sekreterin yıllarca süren mücadelelerine neden oldu.
Çalışmamızda, belirlenen aralık olan 1945-1966 yılları arasındaki 
dönemin konjonktürü genelden özele incelenerek bir çerçeve oluşturuldu. Önce 
bahsedilen dönemde dünya konjonktürü incelendi daha sonrasında Türk siyasal 
yaşamındaki gelişmeler incelendi ardından da Cumhuriyet Halk Partisi'nin 
bahsedilen dönemdeki yönetim organlarına yer verildi. Dönemin konjonktürü 
genelden özele incelendikten sonra ilk olarak Genel Sekreterlik kurumu 
mukayese yöntemiyle irdelendi ve son olarak da bahsedilen dönemde Genel 
Sekreterlik görevinde bulunan kişiler hem biyografik hem de siyasi tartışma açısından değerlendirildi. Bu çalışma yapılırken; arşiv belgeleri, resmi yayınlar, 
dönemin basını, araştırma eserleri, anılar ve ikinci el kaynaklar kullanıldı.

Abstract:
With its origins, the Republican People's Party is the party that both 
founded the Republic of Turkey and paved the way for its modernization and 
democratization. After many years of single-party rule, the Turkey's transition 
to democratic multi-party life began in 1945. In 1950, an unprecedented event 
took place in the world and the Chairman of the Republican People's Party, İsmet 
İnönü, defended democracy while being a single man and handed over the power 
to the Democratic Party. The Secretary General, who was the third man of the 
party after the Chairman and Deputy Chairman during the single-party period, 
became the most important man of the party after the Chairman after the 
Republican People's Party fell into opposition. Chairman of the Republican 
People's Party, İsmet İnönü, increased the powers of the Secretary General in 
order to spread the democratization movement in the Turkey within the party. 
This situation caused years of struggle between the Chairman and the Secretary 
General.
In our study, a framework was created by examining the conjuncture of 
the period between 1945 and 1966, which is the specified period, from general to 
specific. First, the world conjuncture in the mentioned period was examined, then 
the developments in Turkish political life were examined, and then the governing 
bodies of the Republican People's Party in the mentioned period were included. 
After examining the conjuncture of the period from general to particular, first 
the institution of the General Secretariat was examined by comparative method, and finally, the people who served as the General Secretary in the mentioned 
period were evaluated in terms of both biographical and political debate. While 
this study was being carried out; Archival documents, official publications, the 
press of the period, research works, memories and second-hand sources were 
used.