Ortaokul müdürlerinin stratejik liderlikleri ve kriz yönetimi becerileri
Strategic leadership and crisis management skills of secondary school principals
Yazar: FATMA ERCAN
Danışman: PROF. DR. ALİ AKSU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı /  Eğitim Yönetimi ve Denetçiliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Kriz yönetimi = Crisis management ; Liderlik = Leadership ; Okul yöneticileri = School administrators ; Ortaokullar = Secondary schools ; Stratejik liderlik = Strategic leadership ; Yönetim becerileri = Management skills ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu araştırmanın amacı, öğretmenlerin algılarına göre ortaokul müdürlerinin stratejik liderlikleri ve kriz yönetimi becerilerini tespit etmek ve aralarında anlamlı bir ilişkinin olup olmadığı belirlemektir. Öğretmenlerin algıları arasında onların cinsiyet, medeni durum, yaş, mesleki kıdem, eğitim düzeyi ve branşlarına göre anlamlı farklılık olup olmadığı saptanmıştır. Araştırmanın evrenini 2020-2021 eğitim öğretim yılında İzmir ili Buca ilçesinde bulunan toplam 27 resmi ortaokul ve bu okullarda görev yapmakta olan 1430 öğretmen oluşturmuştur. 313 öğretmen ölçme aracını cevaplamıştır. Bu çalışmada, uygun/ kazara örnekleme yönteminden yararlanılmıştır. Araştırmada "Stratejik Liderlik Ölçeği" ve "İlköğretim Okulu Müdürlerinin Kriz Yönetim Becerileri Ölçeği" olmak üzere iki ölçek kullanılmıştır.
Araştırmada kullanılan ölçekler için İzmir İli Milli Eğitim Müdürlüğü'nden uygulama izni alınmıştır. Uygulamada kullanılacak olan açıklamaların yapıldığı google form anketleri öğretmenlere elektronik ortamda ulaştırılmıştır. Öğretmenlerin demografik özelliklerine (cinsiyet, medeni durum, yaş, hizmet yılı, eğitim düzeyi, branş) ek olarak kullanılan ölçeklerden biri "Stratejik Liderlik Ölçeği" 35 maddeden oluşmaktadır, "İlköğretim Okulu Müdürlerinin Kriz Yönetim Becerileri Ölçeği" 31 maddeden oluşmaktadır.
Stratejik liderlik ölçeğinde, öğretmenlerin okul müdürlerinin stratejik liderliklerine ilişkin algılarının olumlu olduğu gözlenmektedir. Öğretmenlerin en yüksek düzeyde katılım gösterdikleri alt boyut Etik Uygulamalar iken (X=4,38), en düşük ortalama ise Yönetimsel Liderliğe  (X=3,71) aittir. Öğretmenlerin cinsiyetlerine, yaşına, branşlarına göre anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Öğretmenlerin cinsiyete göre, yönetimsel liderlik alt boyutunda, yaşa göre, dönüşümsel liderlik, etik uygulamalar ve politik uygulamalar alt boyutlarında, branşlara göre, dönüşümsel liderlik ve etik uygulamalar alt boyutlarında öğretmenlerin okul müdürlerinin stratejik liderliklerine ilişkin anlamlı farklılıkların olduğu görülmüştür. Öğretmenlerin medeni durumu, mesleki kıdemleri ve eğitim düzeyleri değişkenlerine göre anlamlı farklılık görülmemiştir.
İlköğretim Okulu Müdürlerinin Kriz Yönetimi Becerileri Ölçeğinde, öğretmenlerin kriz yönetimi becerilerine dair algılarının olumlu olduğu sonucuna varılmıştır. Öğretmenlerin en yüksek düzeyde katılım gösterdikleri alt boyut Kriz Öncesi Dönem (X̄=4,027), en düşük ortalamanın gözlendiği alt boyut ise Kriz Dönemi (X̄=4,006)'dir. Ölçeğin ortalamasına ilişkin değer ise (X̄=4,016)'dır. Öğretmenlerin cinsiyeti, medeni durumu, yaşı, mesleki kıdemi ve eğitim düzeyi değişkenlerine göre anlamlı farklılık görülmemiştir. İlköğretim Okulu Müdürlerinin Kriz Yönetim Becerileri Ölçeğinin kriz dönemi öncesi (p=,008) ve kriz dönemi (p=,000) boyutlarında öğretmenlerin okul müdürlerinin kriz yönetimi becerilerine ilişkin algılarının onların branşlarına göre anlamlı bir farklılık gösterdiği gözlenmiştir.
Ortaokul müdürlerinin stratejik liderlikleri ve kriz yönetimi becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesinde Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayısına bakılmıştır. Stratejik liderlik alt boyutları ve kriz yönetimi becerileri alt boyutları arasındaki korelasyon incelenmiştir. Dönüşümsel liderlik ile kriz dönemi öncesi arasında yüksek oranda pozitif bir korelasyon, yönetimsel liderlik ile kriz dönemi arasında düşük oranda pozitif korelasyon; yönetimsel liderlik ve kriz dönemi öncesi arasında düşük oranda pozitif bir korelasyon, etik uygulamalar ile kriz öncesi dönem arasında yüksek oranda pozitif bir korelasyon; kriz dönemi ile arasında yüksek oranda pozitif bir korelasyon; politik uygulamalar ile kriz dönemi öncesi arasında yüksek oranda pozitif bir korelasyon, kriz dönemi ile arasında yüksek oranda pozitif bir korelasyon olduğu gözlenmiştir.
Kriz yönetimi becerilerinin okul müdürlerinin stratejik liderlikleri tarafından yordanmasına ilişkin basit regresyon analizi sonucunda, stratejik liderlikteki bir birimlik artışın kriz yönetimi becerileri üzerinde 0,776'lık bir artış sağladığını ortaya koymaktadır. Diğer bir deyişle, anketin uygulandığı ortaokullardaki müdürlerin stratejik liderlikleri arttıkça, kriz yönetimi becerileri de buna paralel olarak belirtilen oranda artmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Liderlik, stratejik liderlik, kriz, kriz yönetimi becerileri

Abstract:
In this study, it was aimed to deterimine the strategic leadership and crisis management skills of secondary school principals according to the perceptions of teachers. It was studied if there is any difference in perceptions of teachers in terms of their gender, marital satatus, age, professional seniority, level of education and field of study. 1430 teachers working in 2020-2021 academic year in Buca in İzmir are taken as the universe of the study. 313 teachers at 27 secondary schools have responded the scales in total. Convenience sampling method has been used in gathering the data. "Strategic Leadership Scale" and "The Scale of the Crisis Management Skills of Primary School Principals" were implemented in the study.
In order to conduct the study, an official permission was obtained from İzmir National Education Directorate. Scales were conveyed to the teachers through Google forms  electronically means. In addition to the scale implemented to determine the demographical features of the teachers (gender, marital satus, age, professional seniority, level of education and field of study), The Scale of the Crisis Management Skills of Primary School Principals with 31 and The Scale of Strategic Leadershipwith 35 items were implemented in the study
In strategic leadership scale, it has been displayed that teachers have positive perceptions on the strategic leadership skills of principals. The subdimension which the teachers demonstrated the highest mean score was Ethical Implementations (X=4,38), on the other hand, the lowest mean belongs to Administrative Leadership (X=3,71). It has been ascertained that administrative leadership skill perception displays difference according to the gender, age and study field of teachers. In terms of gender variable, in the subdimension of administrative leadership; in terms of age variable, in the subdimensions of transformational leadership, ethical implementations and political implementations; in terms of study field, inthe subdimensions of transformational leadership and ethical implementations, significant differences have been revealed. However, significant difference has not been found in terms of professional seniority and level of education.
In "The Scale of the Crisis Management Skills of Primary School Principals", it has been brought out that teachers have positive perceptions on the crisis management skills of principals. The highest mean is in the subdimension of Pre-Crisis Period (X̄=4,027), and the lowest one is the Crisis Period (X̄=4,006). The mean score value of the scale is (X̄=4,016).  No significant difference has been discovered in terms of the variables gender, marital status, age, professional seniority and level of education. According to the study field of teachers, a significant difference has been determined both in pre-crisis period (p=,008) and crisis period (p=,000). 
Pearson Moment Correlation Coefficient was calculated to determine the relationship between the strategic leadership of secondary school principals and their crisis management skills. It has been revealed that the positive correlation between transformational leadership and pre-crisis period management skills is strongly significant, the correlation between administrative leadership and crisis period management skills and between and pre-crisis period management skills are both positive with a weak significance, correlation of ethical implementations and correlation of political implementations with pre-crisis period and crisis period management skills is  strongly significant and  positive each. 
In prediction of crisis management skills through strategic leadership of principals, simple regression analysiswas used and as a result of it, it has been revealed that one-unit increase in strategic leadership leads to 0,776 increase in crisis management skills. In other words, the more the strategic leadership rates of the principals at schools the scale is implemented, the more their crisis management skills increase.

Key words: Leadership, strategic leadership, crisis, crisis management skills