Yüzey araştırmalarında ele geçen çanak - çömlekler ışığında Muş Bölgesi'nde Erken Transkafkasya kültürü
Early Transcaucasion culture in Muş Region: In the light of pottery of surveys
Yazar: YUNUS ÇİFTÇİ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HANİFİ BİBER
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Erken Transkafkasya = Early Transcaucasia ; Erken Tunç Çağı = Early Bronze Age ; Kültür = Culture ; Muş = Muş ; Çanak = Pottery ; Çömlek = Pot

Özet:
Erken Transkafkasya Kültürü, Kafkasya ülkeleri üzerinden Anadolu'ya, buradanda güneye Filistin içlerine kadar yayılmış olan siyasi bir toplumdan çok sosyal bir toplum olarak göze çarpar. Yarı göçebe olan bu kültür genelde su kaynakları yakınlarına ve ova yerleşimlerini kendilerine mesken seçmiş ve birbirlerine yakın olan merkezler kurmuş yada kurulu olan düzene kendi geleneklerini fazla bozmadan dahil olmuşlardır. Kültür, çanak – çömlekleri, ölü gömme gelenekleri, mimari yapıları ve diğer eserleri ile kendini özgünleştirmiştir. Çanak – çömleklerde kullanılan renk farklılıkları, iyi derecede açkıları ve farklı formları ile dikkat çekmektedir. 
Muş Bölgesi'nde de aynı özellikleri gösteren buluntular 2009, 2010, 2011, 2012 ve 2014 yılları arasında yapılan yüzey araştırmaları sonucu elde edilmiştir. Bu buluntular kültürün yayılım alanı içinde bulunan kazısı yapılmış diğer merkezlerle karşılaştırıldığında birkaç ufak farklılık dışında benzerdirler. Muş Ovası, Bulanık ve Malazgirt olmak üzere üç alana ayrılan Muş Bölgesi, yüzey araştırmaları sonucunda toplamda 27 merkezde kültürün kanıtları elde edilmiş ve karşılaştırmalar sonucunda kültürün varlığı kanıtlanmıştır. Çanak – çömleklerde pişirme esnasında farklı yöntemlerle yapılan siyah, gri ve iç – dış farklı renkli malzemeler kültürün karakteristik özellikli bulgularını oluşturur. Muş Bölgesi'nde oldukça yaygın kullanılan bu özelllikle beraber, kilin kendi rengi olan kahverengi de oldukça yaygın kullanılmıştır. Oldukça iyi düzeyde açkılı olan bu mallar aynı zamanda kültürün bölgede ki en büyük kanıtlarıdır. Çanak – çömlekler üzerindeki bezemelerde paralellik göstermesinin yanında tarihlemede de kullanılabilen bir özelliktir. 
Çanak – çömlek buluntularının incelenmesi sonucunda Muş Bölgesi'nde Erken Transkafkasya Kültürü'nün varlığı, yaklaşık bu bölgeyi kullanma zamanları, yayılım alanları ve yer seçimleri ortaya konulmuştu

Abstract:
The early Transcaucasion cultur eappears from the countries of the Caucasus through Anatolia, then spreads to the deep South region of Palestine and it stands out as a social community more than political society. This Semi-nomadic culture members generally chose the abode themselves the places near water sources and lowland settlements.
They established the centers which are close to eachother and they hid themselves without breaking their own traditions. Their cultural features, pottery Works, buria customs, architectural structures, and other Works were special. Using the differences of color in pottery, draws the attention to different forms and different degree. In Muş area, the findings which have the same characteristics were obtained through surveys which carried out in 2009, 2010, 2011, 2012 and 2014. When we compare these findings to the other centers' findings which were excavated in the expansion of culture located area are similar except for a few minor differences.
In Muş region that was separated into three section as Muş Plain, Bulanık and Malazgirt totally in 27 centres this culture's evidences were obtained. As a result of comparisons, the existence of culture has been proven. Using different methods during the cooking process of crockery black, gray and double faces colored materials reflect the culture's characteristics. In addition to all these characteristics in Muş Region Brown which is clayey soil's color also has been quite widely used. The goods which are burnished at a pretty good level are the biggest evidence of the culture in the region. The decoration on the pottery is a feature that can be used in parallel in the dating side.
At the result of the study on pottery findings in Muş Region, the presence of Early Trancaucasion Culture, eastimated time of using the region, eastimated time of using the region, their spreading area settlement preferences have been demonsrated.