Yeni bir kentsel hareketlilik modu ve neoliberal öznenin kendisine yatırım aracı olarak paylaşımlı e-scooter sistemleri: İstanbul örneği
Shared e-scooter systems as a new urban mobility mode and as an investment for the neoliberal subject: The case of Istanbul
Yazar: İLYAS SEYREK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BAHAR AYKAN BENTAHAR
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Sosyoloji = Sociology ; Ulaşım = Transportation
Dizin: Elektrikli scooter = Electric scooter ; Hareketlilik = Mobility ; Kentler = Cities ; Kentsel yaşam = Urban life ; Neo-liberalizm = Neo-liberalism ; Teknoloji okuryazarlığı = Technology literacy ; İstanbul = Istanbul ; Şehiriçi ulaşım = Urban transport

Özet:
Paylaşımlı e-scooter hizmetleri ilk kez 2017'de, ABD'de, Şikago'da, Türkiye özelinde ise ilk
kez 2019'da, İstanbul'da kullanılmaya başlanmıştır. Paylaşımlı e-scooterlar özellikle büyük şehir ve
metropollerde, trafik sorunlarının çözümü için ve yüksek karbon salınımına sebep olan ulaşım
modlarına alternatif olarak ortaya çıkmıştır. Paylaşım ekonomisinin ve mikro mobilite araçlarının bir
arada kullanılması ile ortaya çıkan bu sistemler yeni bir kentsel hareketlilik modu ve sektörü olarak
ekonomik ve toplumsal alanda yer bulmuştur. Paylaşımlı e-scooter hizmetlerinin sahip olduğu
teknik/teknolojik altyapı, şirketlerin/platformların uyguladığı ücret tarifesi ve kentsel ulaşım
altyapısının yetersizliği paylaşımlı hizmetlerin kimler tarafından, nasıl kullanıldığı ve nasıl
yaygınlaştığı hakkında araştırmalara yol açmıştır. Bu tez çalışması da paylaşımlı mobilite hizmetlerinin
yaygınlaşmasını ve toplumsal izdüşümünü hareketlilik ve neoliberalleşme tartışmaları bağlamında
değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu amaçla tez çalışması kapsamında İstanbul'da 4 farklı alanda, 120
e-scooter kullanıcısıyla saha araştırması yapılmıştır. Saha araştırması verileri hareketliliğin bu yeni
biçiminin neoliberal ekonomik politikalar ve neoliberal yönetimsellikle ilgili olarak yaygınlaştığına
işaret etmektedir. Özellikle kısa mesafe ulaşım aracı olarak tercih edilen e-scooterlar, öncelikli olarak
gelir seviyesi ve teknolojik okuryazarlığı ortalamadan yüksek kesimlerin hareketliliğini artırmakta ve
onların bir zaman girişimcisi olarak kendilerine yaptıkları bir yatırım biçimi olarak ortaya çıkmaktadır.
Tez çalışması bu bağlamda hareketlilik sistemlerinin -kullanıcıları ve kullanım biçimleri üzerinden- var
olan eşitsizlikleri sürdürme ve yeni eşitsizlikler yaratma potansiyelini tartışmaya açmayı
hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler: Hareketlilik, Neoliberal ekonomi, Neoliberal yönetimsellik, Paylaşımlı e-scooter sistemleri, Teknolojik okuryazarlık

Abstract:
Shared e-scooter services started to be used for the first time in 2017, in Chicago in the USA,
and in Istanbul for the first time in Turkey in 2019. Shared e-scooters have emerged, especially in big
cities and metropolises, as an alternative to transportation modes that cause high carbon emissions, and
as a solution of traffic problems. Shared e-scooter systems, which emerged with the use of sharing
economy and micro-mobility vehicles together, have found a place in the economic and social field as
a new sector and as a new urban mobility mode. The technical/technological infrastructure of shared escooter services, the fee schedule applied by companies/platforms, and the inadequacy of the urban
transportation infrastructure have led to research on how shared services are used by whom and how
they become widespread. This thesis aims to discuss the spread of shared mobility services and its social
projection in the context of mobility and neoliberalization. For this purpose, this thesis draws on a field
research that was conducted with 120 e-scooter users in four different areas in Istanbul. Field research
data indicate that this new form of mobility has become widespread in relation to neoliberal economic
policies and neoliberal governmentality. E-scooters, which are especially preferred as a short-distance
transportation vehicle, primarily increase the mobility of those with higher than average income levels
and technological literacy, and emerge as a form of investment they make in themselves as a time
entrepreneur. In this context, the thesis aims to discuss the potential of the mobility systems to maintain
existing inequalities and create new inequalities -through their users and usage patterns-.

Keywords: Mobility, Neoliberal economy, Neoliberal governmentality, Shared e-scooters systems, Technological literacy