"İhtilâfu Ümmetî Rahmetun" rivayetinin hadis kritiği açısından tesbit ve tahlili
Determination and analysis of the tradition "İhtilâfu Ümmetî Rahmetun" in terms of Hadith criticism
Yazar: FURKAN KAPKAÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHAMMET EMİN EREN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Kıyas = Comparison ; Rivayetler = Rumours ; Sünnilik = Sunnism ; Uyuşmazlık = Incompatibility ; Ümmet = Muslim community ; İslamiyet = Islam ; İçtihatlar = Judicial decisions ; Şia = Şia

Özet:
Bu çalışma; "ümmetimin ihtilâfı rahmettir" rivayetinin genelde İslam kaynaklarında özelde ise "hadis literatüründe" ne tür bağlamlar içerisinde tüketildiği ve bu kullanımlarda hangi kalıplar içerisinde sunulduğu, hangi anlamları içerdiği, hangi başlıklar etrafında tartışıldığı ve hangi formlara evrildiğini ortaya çıkarmak için gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma gerçekleştirilirken bu rivayeti referans gösteren veya bir şekilde bu rivayete göndermede bulunan, bu rivayetin anlamsal katmanlarına katkı sunan her türlü kaynak (Sünnî, Şiî, Doğu, Batı fark etmeksizin) incelenmeye tabi tutuldu ve bu noktada analiz edilen kaynaklar uygun başlıklar altında kategorize edildi. Birincil ve ikincil kaynaklar taranmakla beraber, bu çalışma özü itibari ile söz konusu "referans kaynaklarında" bu rivayetin menşeini, kapsamını ve anlamsal sınırlarını tayin etmeye yaradı. Türkçe olarak (dolayı göndermede bulunan birkaç makale dışında) bu alanda şimdilik tek olan bu çalışma, esasında henüz müstakil olarak çalışılmamış bu rivayetin kaynaklarını, isnad ve metinlerinin tespitini ve hangi konular bağlamında gündeme geldiğini ortaya koymaya amaçlamaktadır. Modern toplum anlayışının bir parçası haline gelen uzlaşma kültürünün izleri İslami kaynaklarda bu rivayet eksenli olarak arandı. Bu çalışmada "çoğulculuk ve uzlaşı" kültürünü "ictihad ve kıyas" kavramları ile ilişkilendirirken, bu çalışma da ictihad kavramının oldukça işler olduğu bu zamanda sıklıkla vurgulanan ve aynı zamanda bu kurumun bütünleyeni olan "ümmetin ihtilafı rahmettir" rivayeti üzerine odaklandı. Böylelikle bu rivayetin hangi kaynaklarda hangi anlamsal kalıplar içerisinde kullanıldığı araştırmaya tabi tutuldu. Çalışma bütünsel olarak bu rivayetin hangi sıklıkla rivayet ediliği ve neden birçok farklı mezhepler tarafından benimsendiğini açıklamak için  yapıldı.

Abstract:
This work begins by showing in what contexts the tradition "Difference of opinion (disagreement) in my ummah is a mercy" is consumed in Islamic sources in general and in the "hadith literature" in particular. Then, it reveals in which patterns it is presented in these usages, what meanings it contains, which topics it is discussed and which forms it evolves into. While carrying out this study, all kinds of sources (regardless of Sunni, Shiite, Eastern, Western) that refer to this tradition or make a reference to this tradition and contribute to the semantic layers of this tradition were examined and at this point, the analyzed sources were categorized under appropriate headings. Although primary and secondary sources were scanned, this study essentially helped to determine the origin, scope and semantic limits of this tradition in the "reference sources" in question. This study, which is the only study in this field in Turkish language (with the exception of a few articles that refer to it from afar), has actually been discussed in order to reveal this untouched field and present it to the scientific community.The traces of the culture of reconciliation, which has become a part of the understanding of modern society, were sought in Islamic sources based on this tradition. This study focused on the tradition of "the disagreement of my ummah is mercy", which is often emphasized at this time when the concept of ijtihad is very active, and which is also the component of this institution. In this way, it was investigated in which sources and semantic patterns this tradition was used. The study as a whole was done to explain how often this tradition was narrated and why it was adopted by many different madhabs.