Matrakçı Nasuh'un Beyân-ı Menazil-i Sefer-i Irakeyn isimli eserinde yer alan kaleler
Castles in Matrakçı Nasuh's work titled Beyan-i Manazil-i Sefer-i Irakeyn
Yazar: ELA ÖZKAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEKERİYA ŞİMŞİR
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: El Sanatları = Crafts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Beyan-ı Menazil = Beyan-ı Menazil ; El sanatları = Handicrafts ; Kaleler = Fortnesses ; Matrakçı Nasuh = Matrakçı Nasuh ; Minyatür = Minyature ; Sanat eserleri = Artistic works ; Savunma sistemleri = Defence systems

Özet:
Minyatürler geçmişe ışık tutan, tarihi belgelere görsel nitelik kazandıran en önemli kaynaklardan biridir. Menşei Uygurlara kadar uzanan, gelişimini Selçuklu ve beyliklerde devam ettiren minyatür sanatı, Osmanlı döneminde zirve noktasına ulaşmıştır. Osmanlı dönemi minyatür sanatında çeşitli konular işlenmiştir. Bu bağlamda topografya ve kent görünümleri ile ilgili minyatürler konu edildiğinde hiç şüphesiz akla gelen ilk isim Matrakçı Nasuh ve Kânûni Sultan Süleyman'ın İran seferini anlatan Beyân-ı Menâzil-i Sefer-i Irakeyn isimli eseri olmaktadır. 
Çalışma kapsamında Beyân-ı Menâzil-i Sefer-i Irakeyn' de nakşedilmiş 47 kale ele alınmıştır. Beş ana bölümden oluşan araştırmanın ilk bölümünde konuyla ilgili genel bir çerçeve çizilip konuyla ilişkili yayınlara değinilmiş,  Matrakçı Nasuh'un hayatı ve eserleri özellikle de Beyân-ı Menâzil hakkında ayrı bir başlık olacak şekilde bilgiler aktarılmıştır. İkinci kısımda ise geçmişten günümüze Türk-İslâm kale mimarisi ile ilgili detaylı bilgilere yer verilmiştir. Üçüncü başlıkta ise minyatürlerde işlenen şehirler, yapısal olarak ve yerleşim şekli bazında değerlendirilmiş, kale içerisinde ve dışında konumlanan mimari yapılar ile şehirleri çevreleyen surlar ve kale yapıları plan ve fotoğraflar ışığında ayrıntılı bir biçimde tanımlanmıştır. Değerlendirme başlığı altında ise minyatürler; mimari, form, üslup, renk ve süsleme bağlamında genel bir değerlendirmeye tabi tutulmuş, çalışma sonucunda minyatürlerde yer alan kaleler ile orijinalleri arasında bağlantılar kurulmaya çalışılmış, Beyân-ı Menâzil'de yer alan minyatürlerin tarihi niteliği ve önemi tekrar vurgulanmıştır.
Matrakçı Nasuh, eserinde topografyası ve peyzajıyla birlikte şehirlerin genel bir siluetini çizmiştir. Minyatürlerin bir sefer esnasında yapılması göz önünde tutulduğunda, esas amacının menzilleri ve kaleleri askeri bir gözle, genel olarak yansıtmak olduğu anlaşılmaktadır. Kalelerin burç, kule ve kapı gibi bölümlerini gerçek formlarıyla değil, varlığını belli edecek şekilde genel hatlarıyla yansıtmaya çalışmıştır.

Abstract:
Miniature paintings are among the essential sources that enlighten the past and enrich historical documents with visualization. Miniature painting originating from the Uyghurs, carried on its development during the Seljuks and Beyliks period and peaked during the Ottoman Dynasty. In Ottoman time, scores of topics depicted in miniature paintings. In this respect, Matrakçı Nasuh and his manuscript Beyan-i Manazil-i Sefer-i Irakeyn shortly Beyan-i Manazil undoubtedly come first to mind among the miniatures depicting topography and cityscape. In Beyan-i Manazil, the cities located on the route of the military campaign of Suleiman the Magnificent to Iran were visualized.
Within the scope of the study, 47 fortresses illustrations in Beyan-i Manazil are examined. In the first chapter of the study, which consists of five main chapters, draws an overall framework on the subject and related publications are referred. Additionally, in this part, the life of Matrakçı Nasuh and his works are mentioned; specifically, Beyan-i Manazil is explained under a separate title. In the second chapter, detailed information of Turkish-Islamic castle architecture from the past to the present day is provided. In the third chapter, the cities depicted in miniatures are evaluated on the basis of their structures and settlement forms. Moreover, the architectural structures located inside and outside the castle, have been described in detail as well as the castle structures and walls surrounding the cities, with the help of plans and photographs. In the evaluation chapter, the miniatures were reviewed in terms of architecture, form, style, color and ornamentation. In the last chapter, the study attempts to establish connections between the original version of castles and their depictions in miniatures, once again, emphasizes the historical importance of miniatures in Beyan-i Manazil.
In the works of Matrakçı Nasuh, he depicts an overall silhouette of the cities with their topography and landscape. Since the miniatures that were made during the military campaign, it should be taken into consideration that the main purpose of these paintings was to reflect the ranges and forts from a general perspective of the military point of view. In his miniatures, parts of the forts such as bastions, towers and gates were depicted basically in general forms instead of the actual structures and measures.