Çoklu ilaç kullanımı olan 65 yaş ve üstü hastaların yaşam kalitesinin ilaç uyumu ve uygunsuz ilaç kullanımı üzerine etkisi
The effect of quality of life on medication adherence and inappropriate medication use i̇n patients aged 65 and over with multiple drug use
Yazar: AHMET SARI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ CELAL KUŞ
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Geriatri = Geriatrics ; Polifarmasi = Polypharmacy ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Yaşlılar = Aged ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaç kullanımını değerlendirme = Drug utilization review

Özet:
Amaç: Bu çalışmada Kahramanmaraş şehrinde yaşayan 65 yaş üstü çoklu ilaç kullanımı olan insanların yaşam kalitesinin ilaç uyumu ve uygunsuz ilaç kullanımı üzerine etkisinin araştırılması amaçlanmıştır.
Yöntem: Tanımlayıcı, kesitsel tipte olan bu araştırma Kahramanmaraş İlinde 1 Ekim 2021- 31 Mart 2022 tarihleri arasında, 65 yaş üzerinde olup çalışmaya katılmayı kabul eden kişilerin katılımı ile gerçekleştirilmiştir (n = 383). Katılımcıların sosyodemografik özellikleri, Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği – Yaşlı Formu (WHOQOL-OLD) ve Morisky Tedavi Uyum Ölçeği'ne (MTUÖ-8) verdikleri cevaplar kaydedilmiştir. Ayrıca katılımcıların sürekli kullandığı ilaç ve kronik hastalıkları göz önünde bulundurularak uygunsuz ilaç kullanımını tespit etmek için 2019 AGS Beers Kriterleri kullanılmıştır.
Bulgular: Çalışmaya yaş ortalaması 72,60±6,36 (65-90 yaş) olan 383 hasta dahil edilmiştir. Hastaların 196'sı (%51,2) kadın ve 187'si (%48,8) ise erkektir. Hastaların hastalık sayısı ortalaması 2,97±0,86 (1-6) , kullandığı ilaç sayısı ortalaması ise 5,50±1,65 (3-10) olarak belirlenmiştir. Hastaların ilaç uyumları değerlendirildiğinde 139'unun (%36,3) düşük, 83'ünün (%21,7) orta ve 161'inin (%42) ise yüksek uyum gösterdiği belirlenmiştir. Hastaların 160'ı (%41,8) uygunsuz ilaç kullanmaktadır. Uygunsuz ilaç kullanımı olanların duyusal işlevler, özerklik, Geçmiş, bugün ve gelecek faaliyetleri, sosyal katılım, yakınlık ve yaşam kalitesi toplam puanı uygunsuz ilaç kullanımı olmayanların puanından anlamlı şekilde düşük görülmüştür (p<0,001). İlaç uyumları arasında duyusal işlevler, özerklik, Geçmiş, bugün ve gelecek faaliyetleri, sosyal katılım, yakınlık ve yaşam kalitesi toplam puanı açısından anlamlı farklılık görülmüştür (p<0,001). İlaç uyumu arttıkça ölçek puanları da anlamlı şekilde artmıştır.
Sonuç: Çoklu ilaç kullanımı olan 65 yaş ve üzeri bireylerde yaşam kalitesi ile ilaç uyumu ve uygunsuz ilaç kullanımı arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar bulunmuştur. Bireylerin yaşam kalitesi iyileştikçe ilaç uyumunda artış, uygunsuz ilaç kullanımında ise azalma gözlenmiştir. Uygunsuz ilaç kullanımı sağlık giderlerini artırmakta, yan etki riski ve tedavinin uzaması gibi birçok probleme yol açmaktadır. Hastaların yaşam kalitesini iyileştirecek müdahaleler, ilerleyen yaşla birlikte ortaya çıkan kronik hastalıkların bir sonucu olan uygunsuz ilaç kullanımı problemini çözmede ve ilaç uyumunu artırmada sağlık çalışanları ve hastaların yararına olacaktır.

Abstract:
Aim: Our study aims to investigate effect of quality of life medication adherence and inappropriate medication use in patients aged 65 and over with multiple drug use.
Method: This descriptive, cross-sectional study was conducted in Kahramanmaraş between October 2021 and March 2022. The study included people over the age of 65 who agreed to participate in the study (n=383). The sociodemographic characteristics of the participants, their responses to the World Health Organization Quality of Life Scale – Elderly Form and Morisky Medication Adherence Scale were recorded. 2019 AGS beers criteria were used to detect potentially inappropriate drug use.
Results: 383 patients with a mean age of 72.60±6.36 (65-90) were included in the study. 196 (51.2%) of the participants were female and 187 (48.8%) were male. The mean number of diseases of the patients was determined as 2.97±0.86 (1-6), and the mean number of drugs used was 5.50±1.65 (3-10). When the drug adherence of the patients was evaluated, it was determined that 139 (36.3%) showed low adherence, 83 (21.7%) moderate adherence, and 161 (42%) high adherence. 160 (41.8%) of the patients use inappropriate drugs. Sensory functions, autonomy, past, present and future activities, social participation, intimacy and quality of life total score of participants with inappropriate drug use were found to be significantly lower than the others. In addition, as the scale score increased, drug compliance increased.
Conclusion: In patients aged 65 and over with multiple drug use, quality of life was associated with drug adherence and inappropriate drug use. As the quality of life improved, drug compliance increased. Inappropriate drug use was less common in

patients with good quality of life. Medication adherence can be increased with actions that will improve the quality of life of patients. Inappropriate drug use can be reduced with better quality of life.