Tarımsal ürünlerde risk analizi tekniğinden yararlanma
Agricultural products utilization of risk analysis techniques
Yazar: YASİN ALTAY
Danışman: PROF. DR. İSMAİL KESKİN
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Zootekni Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Biyoistatistik = Biostatistics

Özet:
Bu çalışmada, Konya' nın Hadim, Altınekin ve Karapınar ilçesinde buğday verimini ve merkezde bir süt sığırı işletmesindeki süt verimini etkileyen (doğal) risk faktörlerinin çiftçi ve sigorta bakımından minimum ve maksimum risk aralıklarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Sigorta kapsamı dışında bulunan hastalık ve zararlılar ve diğer risk faktörleri de doğrusal modele dahil edilerek ilçe ve işletme bazında buğday ve süt üretimi için tüm (doğal) riskler altında verimler tahmin edilmiştir. Bitkisel üretimdeki (doğal) risk faktörleri hastalık ve zararlılar, don, kuraklık, dolu, yangın ve diğer riskler ve interaksiyonları olarak alınırken, süt üretiminde riskler; metabolik hastalıklar, mastitis, sıcaklık stresi, üreme hastalıkları, şap hastalığı ve diğer riskler ile bunların interaksiyonları şeklinde ele alınmıştır. 
Doğrusal programlamanın amaç fonksiyonu oluşturulmasında karar değişkenleri (risk faktörleri) çoklu doğrusal modeller yardımıyla elde edilerek, interaksiyonların da modele dahil edilmesini sağlanmıştır. Amaç fonksiyonundaki risk faktör ve interaksiyonlarının katsayıları düzeltilmiş risk olasılık değerleri olarak alınmıştır. Kısıt fonksiyonlarının oluşturulmasındaki temel ilke ise risk faktör ve interaksiyonlarının katsayıları risk frekans değerleri olup, çıktılarının ise risk etkileri olmasıdır. 
Çalışmada risk faktör ve interaksiyonlarının sayısına göre toplam her ilçe ve bir işletme için 63 farklı doğrusal model oluşturularak, çiftçi ve sigorta bakımdan minimum ve maksimum risk aralıkları verim ve fiyat bazında doğrusal programlamanın simpleks metodundan faydalanılarak belirlenmiştir. Tüm risk faktörleri ve interaksiyonlarının olduğu modelde çiftçinin beklenen risk değeri Hadim ilçesinde, 64.962 (kg/da) – 71.588 (TL/da) iken, sigorta açısından ise 53.548 (kg/da) – 59.009 (TL/da),  Altınekin ilçesinde, 81.696 (kg/da) – 90.029 (TL/da) iken, sigorta açısından ise 60.241 (kg/da) – 66.385 (TL/da), Karapınar'da 95.055 (kg/da) – 104.751 (TL/da) iken, sigorta açısından ise 65.787 (kg/da) – 72.497 (TL/da),   ve süt üretimi yapan işletmenin 3076.849 (l/LS) – 5076.8 (TL/LS) iken, sigorta açısından ise 2466.966 (l/LS) – 4070.494 (TL/LS) olarak tahmin edilmiştir.

Abstract:
This research aimed to determine the minimum and maximum risk gaps of wheat yield at Hadim, Altınekin and Karapınar District of Konya and milk yield of a dairy farm located at centra in terms of breeders and insurance. By implicating diseases, pests and other risk factors that were out of insurance scope into the linear model, all wheat and milk yield were estimated under risk (natural) on district or enterprise basis. While diseases, pests, frost, drought, hail, fire and other risks and their interactions were considered as risk factors (natural) at plant production, risks of milk production were considered as metabolic diseases, mastitis, heat stress, reproduction diseases, foot-and-mouth diseases and other risks and their interactions.
Interactions were also implicated to the model by creating decision variables (risk factors) for objective function of linear programming using linear models. Coefficient of interactions and risk factors at objective function were considered as the values of corrected risk probability. Basic principle of creating limit functions was that coefficients of risk factor and interactions are risk frequency values and outputs are risk effects.
In the research, minimum and maximum risk limits due to growers and insurance were determined on yield and price basis by creating 63 different models in terms of number of risk factors and interactions and using symplex method of linear programming. In the model that all risk factors and interactions were exist, expected risk value for growers were 64.962 (kg/da) – 71.588 (TL/da) at Hadim and 53.548 (kg/da) – 59.009 (TL/da) for insurance, at Aktekin it was 81.696 (kg/da) – 90.029 (TL/da) for growers and 60.241 (kg/da) – 66.385 (TL/da) for insurance and at Karapınar it was 95.055 (kg/da) – 104.751 (TL/da) for growers and 65.787 (kg/da) – 72.497 (TL/da) for insurance. While dairy enterprise was 3076.849 (l/LS) – 5076.8 (TL/LS), it was estimated as 2466.966 (l/LS) – 4070.494 (TL/LS) for insurance.