Türkiye illerinin sağlık hizmeti kalite göstergelerine göre kümelenmesi
Clustering of Turkish provinces according to health service quality indicators
Yazar: SEMA NUR IŞIK
Danışman: PROF. DR. TUĞBA ALTINTAŞ
Üsküdar Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı / Sağlık Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sağlık Yönetimi = Healthcare Management

Özet:
Sağlık hizmetleri diğer hizmet kategorilerinden farklı olup çeşitli benzersiz özelliklere sahiptir. Sağlık hizmetlerinin kendine özgü özelliklerinin yanı sıra, bireyin sağlık hizmeti kullanımını belirleyen faktörler de bulunmaktadır. Bu faktörler demografik, sosyoekonomik ve psikolojik faktörleri içeren kişisel faktörler, sağlık hizmetine ulaşmak için sahip olunan yolları ifade eden kolaylaştırıcı faktörler ve hastalık durumunun algılanıp sağlık hizmetlerine başvurulmasını etkileyen ihtiyaç faktörleridir.

Bireylerin alabilecekleri sağlık hizmetleri yaşadıkları ülke hatta illere göre farklılık göstermektedir. Bu farklılığı ortaya çıkaran muhtemel nedenlerden birisi, Türkiye'deki illerin sağlık hizmetleri yönetimi ve kaynak dağılımı açısından farklılık göstermesidir. Bu nedenle bu çalışmada, Türkiye'deki illerin sağlık kalite göstergelerine göre kümelenmesini ve illerin benzer özelliklere sahip kümelere ayrılmasını amaçlamaktadır. Türkiye'nin 81 iline ait veri seti 2022 yılı için oluşturulmuş ve optimum küme sayısını belirlemek için öncelikle iki aşamalı kümeleme analizi (two step clustering analysis) yapılmıştır. Optimum küme sayısı 4 olarak belirlenmiştir. Çalışmanın bir sonraki aşamasında elde edilen bu kümeler, hiyararşik olmayan kümeleme yöntemlerinden biri olan k-means yöntemi ile belirlenmiştir. Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) yöntemleri kullanarak çalışma sonuçlarının tüm analizlerde anlamlı bulunmuştur. Bu bağlamda tüm illerin sonuçları karşılaştırılarak, hangi illlerin birbirine benzerlik gösterdiği belirlenmeye çalışılmıştır. İller arasındaki sağlık hizmetleri ve hastane yönetimi verilerini incelemek, bu çalışmanın temel amacıdır.

Sonuçlar, Türkiye genelindeki illerin sağlık hizmetleri profillerinin belirli kümeler halinde toplandığını göstermektedir. Çalışmanın sonucunda kümeleme analizi ile elde edilen her bir küme ayrı ayrı değerlendirilerek sağlık açısından yorumlanmıştır. Kümeleme analizi sonucunda ortaya çıkan kümeler, iller arasındaki sağlık alanındaki eksikliklerin daha net olarak görülmesini sağlayacak ve bu doğrultuda oluşturulan sağlık bölgeleri arasındaki iyileştirmelerin yapılması daha kolay olacaktır.

Abstract:
Health services are different from other categories of services and have various unique characteristics. In addition to the unique characteristics of health services, there are also factors that determine an individual's use of health services. These factors are personal factors, including demographic, socioeconomic and psychological factors, facilitating factors, which refer to the ways to access health services, and need factors, which affect the perception of the disease state and the application to health services.

The health services that individuals can receive vary according to the country and even provinces they live in. One of the possible reasons for this difference is that provinces in Turkey differ in terms of health services management and resource distribution. Therefore, this study aims to cluster provinces in Turkey according to health quality indicators and to categorize provinces into clusters with similar characteristics. The data set of 81 provinces of Turkey was created for the year 2022 and a two-step clustering analysis was performed to determine the optimum number of clusters. The optimum number of clusters was determined as 4. In the next stage of the study, these clusters were determined by k-means method, which is one of the non-hierarchical clustering methods. Using One-Way Analysis of Variance (ANOVA) methods, the results of the study were found to be significant in all analyzes. In this context, the results of all provinces were compared and it was tried to determine which provinces were similar to each other. The main objective of this study is to examine the health services and hospital management data across provinces.

The results show that the health services profiles of the provinces across Turkey are grouped into certain clusters. As a result of the study, each cluster obtained by clustering analysis is evaluated separately and interpreted in terms of health. The clusters that emerge as a result of the clustering analysis will enable the deficiencies in the field of health among the provinces to be seen more clearly and it will be easier to make improvements between the health regions created in this direction.