Zeytin üreticisi, işleyici tesisler ve tüketici tedarik zinciri anketi: Şanlıurfa örneği
Olive producer, processing facilities and consumer supply chain survey: The example of Şanlıurfa
Yazar: TURGUT KÖZCÜ
Danışman: PROF. DR. HASAN VARDİN
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Gıda Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Gıda Mühendisliği = Food Engineering
Dizin: Tedarik zinciri = Supply chain ; Zeytin = Olive ; Zeytinyağı = Olive oil ; Zeytinyağı fabrikası = Olive oil factory ; Şanlıurfa = Şanlıurfa

Özet:
Türkiye, zeytin tarımı için önemli bir ülke olmasıyla beraber zeytin dikim alanı 9 milyon dekara yakın ve 178 milyonu aşkın zeytin ağacı vardır. Ancak zeytin ve zeytinyağı üretimi açısından henüz istenilen seviyeye ulaşmış değildir. Ülkemizde zeytin üretiminin tamamına yakını Ege, Marmara, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu'da yapılmaktadır. Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin zeytinin anavatanı olması ile bu bölgede zeytinyağı bir kültür haline gelmiştir. Bu bakımdan bölgede zeytin yetiştiriciliği çok uzun yıllara dayanmaktadır. Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yaz aylarının kurak geçmesi ve su sıkıntısının yaşanması zeytin tarımını olumsuz yönde etkilemiştir. Ancak son yıllarda özellikle GAP Projesi ile 
bölgedeki su sıkıntısı giderilmeye çalışılmış ve buna bağlı olarak zeytin tarımı daha çok yapılmaya başlanmıştır. Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde üretilen zeytinlerin %70'i sofralık iken %30'nu ise yağlık zeytinler oluşturmaktadır. Kilis, Gaziantep (Nizip), ve Şanlıurfa gibi şehirlerde yağlık zeytin üretimi yapılırken, Mardin (Derik), Adıyaman ve çevresinde ise sofralık zeytin üretimi yapılmaktadır. Bölgede üretilen zeytinlerin bir kısmı klasik yöntemlerle bir kısmının da fabrikalarda modern yöntemler ile yağları çıkarılmaktadır. Bölgede üretilen zeytinlerin büyük bir bölümü iç piyasada 
değerlendirilmektedir. Bu çalışmada Şanlıurfa'daki zeytin üretiminin dağılımı ve bölgeler arasında zeytin üretimi-işlemesindeki farklılıklara harita, grafik ve çizelgeler ile coğrafi bilgi sistematiği çerçevesinde katkılar ve öneriler dahilinde ışık tutulmaya çalışılmıştır. Bu doğrultuda Şanlıurfa ilinde zeytin üreticilerine yönelik anket formu, Şanlıurfa'da faaliyet gösteren fabrikaların yöneticilerine yönelik anket formu ve Şanlıurfa ili tüketici anket formu olmak üzere 3 farklı form hazırlanmıştır. Şanlıurfa ilinde zeytin ve zeytinyağı üretici ve tüketicilerin zeytin ve zeytinyağı üretim ve tedariği hakkındaki bilgi düzeylerinin tespiti amaçlanmıştır. Şanlıurfa özelinde, son yıllarda zeytin ağaçlarının sayısı ve verimi artmıştır. Şanlıurfa önemli zeytin yetiştiriciliğinin yapıldığı bir coğrafyadır. Zeytin 
tarımının verimliliğinin daha da arttırılması için fide üretimine ağırlık verilmeli, yüksek verimli ıslah araştırmaları yapılmalı, gübreleme işlemleri doğru şekilde yapılmalı, modern sulama yöntemleri genişletilmeli, budama işlemleri kuralına göre yapılmalı ve zeytinin farklı bölgelere ulaşımının sağlanması için de çeşitli Pazar alanlarının genişletilmesi gerekmektedir.

Abstract:
Although Turkey is an important country for olive agriculture, its olive planting area is close to 9 million decares and there are more than 178 million olive trees. However, it has not yet reached the desired level in terms of olive and olive oil production. Almost all of the olive production in our country is done in Aegean, Marmara, Mediterranean and Southeastern Anatolia. With the Southeast Anatolia Region being the homeland of olives, olive oil has become a culture in this region. In this respect, olive cultivation in the region dates back to many years. In this region, the dry summer months and the water shortage negatively affect olive agriculture. However, in recent years, especially with the GAP Project, the water shortage in the region has been tried to be solved and olive farming has started to be done 
more. While 70% of the olives produced in the Southeastern Anatolia Region are table olives, 30% are olives for oil. While olives for oil are produced in cities such as Kilis, Gaziantep (Nizip), and Şanlıurfa, table olives are produced in Mardin (Derik), Adıyaman and its surroundings. Some of the olives produced in the region are extracted with classical methods and some of them are extracted with modern methods in factories. Most of the olives produced in the region are used in the domestic market. In this study, it has been tried to give light on the distribution of olive production in Şanlıurfa and the differences in olive production-processing between regions by using maps, graphics and charts within 
the scope of contributions and suggestions. In this direction, three different forms were prepared: a questionnaire for olive producers in Şanlıurfa, a questionnaire for managers of factories operating in Şanlıurfa, and an olive oil consumer questionnaire.It is aimed to determine the knowledge level of olive and olive oil producers and consumers in Şanlıurfa province about olive and olive oil production and supply. In Şanlıurfa, the number and yield of olive trees have increased in recent years. In order to further increase the productivity of olive agriculture, emphasis should be placed on seedling production, high-yield breeding research should be carried out, fertilization processes should be done correctly, modern irrigation methods should be expanded, pruning procedures should be carried out according to 
the rule, and various market areas should be expanded in order to ensure that olives reach different regions.