Osmanlı kuruluş dönemi zâviyeleri (1299-1389)
Lodges during the founding period of Ottoman Empire (1299-1389)
Yazar: BÜŞRA BAĞCI
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA AKKUŞ
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History
Dizin: Osmanlı Devleti = Ottoman State

Özet:
İslâm kültür ve medeniyetinin önemli kurumlarından biri olan zâviyeler, İslâm Devletleri'nin mühim müesseselerinden birini teşkil etmiştir. Anadolu'nun Türkleşmesi ve İslamlaşması sürecinde önemli hizmetleri olan bu kurumlar Türkiye Selçukluları, Beylikler ve Osmanlılar döneminde vakıf sistemi ile birlikte Anadolu'nun en ücra köşelerine kadar yayılmışlardır. Osmanlı beyliğinin kurulduğu ilk dönemlerden itibaren yaşadıkları coğrafyada pek çok zâviye açılmış ve bu yapılar vakıflar ile desteklenmiştir. Ayrıca Türkiye Selçukluları ve Beylikler döneminde inşa edilen zâviyelere de müdahale edilmemiş, hatta bu yapıların bölgede faaliyet sürdürmesini sağlamak için gerekli destek sağlanmıştır. 
Osmanlı Devleti'nin muhtelif yerlerinde inşa edilmeye başlanan zâviyeler özellikle Osman ve Orhan Bey döneminde zirveye ulaşmış ve şehirler ile kırsal mekânlar bu yapılar ile süslenmiştir. Bu dönemde zâviye mensuplarına geniş haklar verilmiş, köy, çiftlik, mezraa, bağ ve bahçeler bağışlanarak zâviyelerin faaliyetlerini sürdürmesine yardımcı olmuşlardır. İlerleyen dönemlerde devlet tarafından zâviyelere görevliler atanmış, bu yapıların faaliyetleri resmi kurumlar tarafından takip altına alınmıştır. Osmanlı kuruluş sürecinde yer alan zâviyeleri ele aldığımız çalışmamızda öncelikli olarak zâviyeler hakkında bilgi verilmiş, akabinde devrin sultanları olan Osman, Orhan ve I. Murad dönemindeki zâviyeler incelenmiştir. Ardından bu zâviyelerin Osmanlı Devleti üzerindeki sosyal, siyasî, ekonomik, askerî ve dinî faaliyetleri ele alınmıştır.
Anahtar Kelimeler: Osmanlı, zâviye, vakıf, İslâm, Anadolu

Abstract:
Lodges, one of the important institutions of Islamic culture and civilization, have constituted one of the important institutions of the Islamic States. These institutions, which had important services in the process of Turkification and Islamization of Anatolia, spread to the most remote corners of Anatolia with the foundation system during the period of the Seljuks of Turkey, the Principalities and the Ottomans. Since the first periods of the establishment of the Ottoman principality, many lodges have been opened in the geography they live in and these structures have been supported by foundations. In addition, the zawiyas built during the period of the Seljuks and Principalities of Turkey were not interfered with, and even the necessary support was provided to ensure that these structures continued to operate in the region.
The lodges, which started to be built in various parts of the Ottoman Empire, reached their peak especially during the reign of Osman and Orhan Bey, and cities and rural places were decorated with these structures. During this period, the members of the lodges were given wide rights, and villages, farms, hamlets, vineyards and gardens were donated and helped the lodges to continue their activities. In the following periods, officials were appointed to the lodges by the state, and the activities of these structures were monitored by official institutions. In our study, in which we discussed the zawiyes in the Ottoman establishment process, first of all, information was given about the zawiyes, and then the lodges during the reign of Osman, Orhan and Murad I, the sultans of the period, were examined. Then, the social, political, economic, military and religious activities of these lodges on the Ottoman state were discussed.
Keywords: Ottoman, Zâviye, Foundation, İslam, Anatolia.