Küresel makrofinansal şokların Türkiye ekonomisine aktarım kanalı: Global VAR yaklaşımı
Transmission channel of global macrofinancial shocks to Turkish economy: Global VAR approach
Yazar: ASLI ONAY AKÇAY
Danışman: DOÇ. DR. HAKAN KAHYAOĞLU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Aktarım = Transmission ; Ekonomik etki = Economic effect ; Finansal kriz = Financial crisis ; Küresel kriz = Global crises ; Makroekonomik değişkenler = Macroeconomic variables ; Parasal aktarım = Monetary transmission ; Parasal şoklar = Monetary shocks ; Türk ekonomisi = Turkish economy ; Vektör otoregresyon modeli = Vector autoregression model ; Şok = Shock

Özet:
Bu çalışmada Türkiye ekonomisi üzerinde küresel düzeyde ortaya çıkan ve finansal krize yol açan iktisadi şokların etkisi, ticaret kanalından aktarımı ve yayılımı 1980-2013 yılları arasındaki verilerden hareketle analiz edilmiştir. Ele alınan zaman aralığında dünya ekonomisinde birbirinden farklı kriz süreçleri ortaya çıkmıştır. Bu kriz süreçlerini kapsayacak bir analiz yapılabilmesi amacıyla; her süreci açıklayan teorik yaklaşımlar incelenmiş ve açıklanmıştır. Böylece ele alınan tüm dönemi kapsayabilecek teorik yaklaşımlara dayalı bir ampirik uygulama yapılmıştır.
Küresel düzeyde oluşan makro-finansal şokların ticaret kanalından doğrudan, finansal kanaldan ise dolaylı olarak yayılmasına yönelik bir sistem analiz sonuçları elde edilmiştir. Uluslararası şokların krizlere dönüşme sürecinin ve finansal çarpan mekanizmasının işleyişinin belirleyeni olarak "ani duruş" değişkeni çerçevesinde uluslararası şokların etkisi ortaya konmuştur. Özellikle uluslararası varlık fiyatlarındaki değişmeye karşı bu değişkenin tepkisinin büyüklüğü ve şiddeti dış şoklara karşı ülkelerin dayanıklılığının bir göstergesi olmasından hareketle şokların aktarımı ile yayılma hızı hakkında bulgulara ulaşılmıştır.
Bu çalışmada Krugman'ın tanımladığı anlamda uluslararası aktarım mekanizmasının finansal çarpan mekanizmasına dayalı bir ampirik çalışma yapılmıştır. Burada uluslararası varlık fiyatları ABD'nin hisse senedi varlık fiyatları olarak ele alınmış, bu uluslararası fiyatların bilançolar üzerinde olası etkileri ele alınan ülkeler temelinde ani duruş değişkeni ile temsil edilmiştir.
Bu çalışmanın uygulamasında GVAR yaklaşımı kullanılmıştır. Bu yöntem etki-tepki analizleri ile ülkeler arasında şokların aktarımının analizine imkan vermektedir. Bu nedenle 17 gelişmiş ve gelişmekte olan ülkenin 1980-2013 dönemine ait çeyreklik verileri bu yöntem ile analiz edilmiştir. Yapılan analiz sonucunda gelişmekte olan ülke olarak Türkiye ekonomisinin finansal şoklardan etkilendiği; bu şokların etkisini azaltacak değişkenlerin ise bu şokların etkisini artırarak ekonomiyi etkilediği yönünde bulguya ulaşılmıştır. Türkiye ekonomisinin ülke kaynaklı şoklara göre küresel şoklardan daha çok etkilendiği bulgusu elde edilmiştir. Seçilen dönemde küresel makro-finansal şokların Türkiye üzerindeki etkisinin finans kanalından ortaya çıktığı sonucuna ulaşılmıştır. 
Anahtar Kelimeler: Finansal Krizler, Şokların Reel ve Finansal Aktarım Kanalları, Finansal Çarpan Mekanizması, Global VAR

Abstract:
In this study, the effects of the economic shocks that emerged globally and cause a financial crisis on Turkish economy, their transmission and spillovers from trade channel are analyzed by using data between 1980-2013 periods. During this period, different crisis processes has emerged in the World economy. In order to conduct an analysis that covers these crisis processes; theoretical approaches to explaining each process were examined and explained. Thus, an empirical application is done based on the theoretical approach that can cover the entire period.
A system analysis results are obtained for the global macro-financial shocks spillover from trade channel directly and financial channel indirectly. Effects of the international shocks are demonstrated in the frame of "sudden stop" variable as a determinant of the process that international shocks becoming crisis and functioning of financial multiplier mechanism. Especially due to size and severity of the response of this variable to the changes in international asset prices is an indicator of durability of the countries against external shocks, results about shock transmission and spillover speed were obtained.
In this study, an empirical analysis on the financial multiplier mechanism of international transmission mechanism is conducted based on Krugman's definition. Besides international asset prices are evaluated as equity price index of USA. The possible effects of these international prices on balance sheets are represented by sudden stop variable based on the countries in question.
GVAR approach is used for the application of this study. This approach allows analyzing the shocks transmissions between countries by means of impulse-responses analysis. Therefore, 17 developed and developing countries' quarterly data belongs to 1980-2013 period is analyzed by this approach. In the end of the analysis, as a developing country, it is found that Turkish economy has a fragile economic structure and its economy more affected by the global shocks compared to country based shocks. For the selected period it is concluded that the effects of the global macro-financial shocks on Turkey emerged from the financial channel. 
Keywords: Financial Crises, Real and Financial Channel of Shocks, Financial Multiplier Mechanism, Global VAR.