Erken Orta Çağ Avrupası'nda devletlerarası ilişkilerde Avarlar
Avars in interstate relations in Early Medieval Europe
Yazar: ALİ ASLAN İŞLER
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA DAŞ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Avarlar = Avars ; Avrupa = European ; Orta Çağ = Middle Ages ; Türk tarihi = Turkish history

Özet:
Orta Çağ'da Kavimler Göçü nedeni ile pek çok topluluğun yer değiştirmesi neticesinde çeşitli devletler kurulmuş ve bu devletler içerisinde Avar Kağanlığı, Türk tarihi dahilinde hakkında en az çalışma yapılan kavimlerden biri olmuştur. VI. asırda Asya bozkırlarından çıkarak Karadeniz sevahilini takiben Doğu Avrupa'ya giriş yapan Avarlar, devletlerarası ilişkilerde izledikleri politikalar sayesinde kısa sürede Orta Tuna havzasında milletler konfederasyonu niteliğinde bir kağanlık kurdular. Bu süreçte başta Bizans İmparatorluğu olmak üzere mezkûr coğrafyanın uluslarından Langobardlar, Slavlar, Bulgarlar ve Franklar ile çeşitli siyasi, askeri, iktisadi, içtimai ve kültürel etkileşimlerde bulundular. Langobardların Panonya bölgesinden çekilmeleri sonucunda Karpatlar'a ulaşan geniş arazinin tek hâkimi olan Avar Kağanlığı, ihtiva ettiği yöre hasebiyle en çok Bizans sadareti ile münasebette bulundu. Avar egemenliğinin Panonya düzlüklerini aşarak Balkanlar'a değin ilerlemesi, Bizans İmparatorluğu'nu askeri alanda harekete geçirdi ve Avar-Bizans devletlerarası ilişkileri masadan sahaya geçti. Panonya'ya yerleşmelerinden itibaren ivedilikle örgütlenerek devletleşmeye başlayan Bayan Kağan, askeri tecrübesi olmayan, sosyo-ekonomik açıdan zayıf ve idari olarak dağınık halde yaşayan Slav kabilelerini ve Besarabya cihetlerinde yaşayan Bulgarları topraklarına dahil ederek Avrupa'nın ortasında kurduğu kağanlığı hızla teşkilatlandırdı. Avrupa Hun İmparatorluğu'ndan sonra Avrupa Kıtası'nda Asya kökenli bozkırlıların kurdukları ikinci büyük devlet, 626'da Bizans İmparatorluğu'nun başkenti
İstanbul'u muhasarasında muvaffak olamayınca zayıflama sürecine girdi. Yaklaşık 250 yıl Karpatlar ve Panonya'da hüküm süren Avar Kağanlığı'nın siyasal varlığı, IX. asrın başında Frank Krallığı'nın askeri girişimleriyle son buldu. Yazılan bu tez, bozkırlı bir kavmin Avrupa'da kurduğu kağanlığın teşkilatlanmasını, Erken Orta Çağ Avrupa siyasetindeki rolünü ve kurulduğu coğrafya dahilindeki muhtelif devletler ile olan münasebetlerini ana kaynaklardan ve araştırma eserlerden faydalanarak tümevarım metoduyla ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Anahtar Kelimeler: Avarlar, Bizans, Bayan Kağan, Panonya.

Abstract:
In the Middle Ages, the Migration of Tribes gave rise to the establishment of various states among which the Avar Khaganate has received the least attention in Turkish historical research. In the VIth century, the Avars, who migrated from the Asian steppes to Eastern Europe via the Black Sea coasts, built a vast khanate in a short period of time like a confederation of nations in the Middle Danube basin thanks to the interstate relations strategies they employed. During this period the Avars had various political, military, economic, social, and cultural interactions with the Langobards, Slavs, Bulgarians and Franks from the nations of the aforementioned geography, especially with the Byzantine Empire. As the sole ruler of the vast land that extended to the Carpathians as a result of the withdrawal of the Langobards from the Pannonia region, the Avar Khagnate entered into relations mainly and mostly with the Byzantine power due to the region it was founded. The advancement of the Avar sovereignty over the Pannonian plains to the Balkans mobilized the Byzantine Empire in the military field, and thus the Avar-Byzantine interstate relations descended into war. The Avars became a state immediately after they settled in Pannonia under the leadership of Bayan Khagan who quickly organized the khanate he established in the middle of Europe by including the Bulgarians, who lived in the Bessarabia region, as well as the Slavic tribes, who lacked military experience, were socio-economically underdeveloped and administratively dispersed. However, following the failure of the European Hun Empire to besiege Istanbul, the capital of the Byzantine
Empire, in 626, the second largest State founded by the people of Asian origin on the European Continent fell into a period of decline. At the beginning of the IXth century, with the military attacks of the Frankish Kingdom put an end to the political existence of the Avar Khaganate, which ruled for around 250 years in the Carpathians and Pannonia. Therefore, the purpose of this thesis is to demonstrate the organization of the khanate established in Europe by a tribe that lived in steppes, namely the Avars, its role in the Early Medieval European politics and its relations with the various states in the region where it was founded, by utilizing the primary sources and research works, as well as the inductive method.
Keywords: Avars, Byzantium, Bayan Kagan, Pannonia.