Döviz kuru oynaklığı ve ardışık koşullu değişen varyans modelleri ile Türkiye'de döviz kuru oynaklığının modellenmesi
Exchange rate volatility and modelling by using autoregressive conditional heteroscedasticity models in Turkey
Yazar: MEHMET OZAN ÖZDEMİR
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HAMDİ EMEÇ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı / Ekonometri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Ekonometri = Econometrics
Dizin: Döviz = Foreign exchange ; Döviz kuru = Exchange rate ; Döviz kuru oynaklığı = Exchange rate volatility ; Döviz kuru politikaları = Exchange rate policies ; Döviz kuru rejimi = Exchange rate regime ; Döviz piyasası = Currency market ; Modelleme = Modelling

Özet:
Bretton Woods sisteminin yıkılmasıyla esnek kur rejimine geçiş ve küresel boyutta yaşanan finansal liberalizasyon sonrası, finansal piyasalarda en büyük işlem hacmine sahip olan döviz piyasasında yaşanan gelişmeler parasal otorite, yatırımcılar ve uluslararası boyutta ticaretle uğraşan firmalar açısından oldukça önemli hale gelmiştir. Döviz kuru; enflasyon, faiz, yatırım ve dış ticaret gibi birçok araçla ülke ekonomisi üzerinde etkisini göstermektedir. Bu sebeple, döviz kurunda yaşanan dalgalanmalar ülke ekonomisi ve ekonomik birimler adına büyük risk taşımaktadır. 
	Gelişmekte olan ve dış tasarruflara bağlı olarak ekonomisini canlı tutmaya çalışan ülkelerin, yabancı sermayeyi yurt içine çekebilmek için ekonomide istikrarı sağlaması gerekmektedir. Döviz kurunda yaşanan oynaklık, ülke ekonomisinde istikrarın olup olmadığı göstergelerinden biridir. Bu bağlamda döviz kuru oynaklığının öngörülmesi ve oluşabilecek risklere karşı önlemler alınması önem arz etmektedir. 
	Türkiye, yurt içi tasarrufları düşük olduğundan yabancı sermayeye ihtiyaç duyan ve dış ticarette yaşanan dengesizliklerden dolayı cari açığın fazla olduğu kırılgan bir ekonomiye sahiptir. Bu durum Türkiye için döviz piyasasında yaşanan olumlu ya da olumsuz gelişmelerin önemini artırmaktadır. Parasal otorite olan Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası (TCMB) kurlarda yaşanan gelişmeler doğrultusunda piyasaya gerekli müdahaleleri yapmakta ve döviz kurunu optimum seviyede tutmaya çalışmaktadır.
	Çalışmada, 2 Ocak 2009 ve 25 Ocak 2014 tarihleri arasındaki TCMB'nin ABD doları için kapanış fiyatları alınarak veri seti oluşturulmuştur. Oluşturulan döviz kuru serisinde yaşanan değişmeler incelenerek, döviz kuru oynaklığının modellenmesi ve öngörülmesi amaçlanmıştır. Oynaklığın modellenmesi amacıyla Otoregresif Koşullu Değişen Varyans (ARCH) modelleri kullanılmış ve öngörümleme yapılmıştır. Modeller tahminlenirken normal, srudent-t ve GED dağılımları kullanılmış ve uygun model belirlenirken Akaike (AIC), Schwarz (SC) ve Log-Olabilirlik model seçim kriterleri kullanılmıştır.


Anahtar Kelimeler: Döviz Kuru, Oynaklık, Döviz Kuru Oynaklığı, ArdıĢık KoĢullu DeğiĢen Varyans Modelleri

Abstract:
After transition to flexible exchange rate regime and financial liberalization at global level by the collapse of Bretton Woods system, developments in foreign exchange market which has the greatest trading volume in financial markets have became quite important for monetary authority, investors and companies merchandizing at international level.  Foreign exchange rate takes effect on national economy by various tools such as inflation, interest, investment and foreign trade. Therefore, fluctuation on foreign exchange rate has risk on behalf of national economy and economic units.
National economies which are developing and try to keep alive their economies depending on external savings have to be stable in order to attract foreign capitals into the domestic market. Volatility on foreign exchange rate is one of the indicators presenting whether national economy is stable or not. In this context, it is necessary to predict volatility on foreign exchange rate and to take measures against risks which can occur. 	
Turkey has a fragile economy with great current account deficit due to trade imbalance and in need of foreign investment because of low domestic savings. This situation increases the importance of positive and negative developments in foreign exchange market for Turkey. Central Bank of Turkish Republic (CBTR) which is monetary authority intervenes in market in accordance with developments in exchange rates and tries to reserve foreign exchange rate at optimum level.
In this study, data set is established by taking closing price for US dollar of CBTR between the date of January 2, 2009 and January 25, 2014. modeling and prediction of foreign exchange rate volatility are aimed by analyzing changes in this created foreign exchange rate serial. In order to modeling volatility, Autoregressive Conditional Heteroskedasticity (ARCH) models are used and predictions are made. When models are estimated, normal, student-t and GED distributions are used and in order to determine proper model, Akaike (AIC), Schwarz (SC) and Log-Possibility model choice criteria are applied.




Keywords: Exchange Rate, Exchange Rate Volatility, Autoregressive Conditional Heteroscedasticity Models.