19. yüzyıldan günümüze İstanbul'daki yeradlarının tespiti, tetkiki ve tasnifi
Identification, analysis and classification of toponyms in Istanbul from the 19th century to the present
Yazar: RÜÇHAN ÖZCÜLER
Danışman: PROF. DR. MEHTAP ÖZDEĞER
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İstanbul Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Coğrafya = Geography ; Dilbilim = Linguistics ; Tarih = History
Dizin: Coğrafi adlar = Geographical names ; Kent coğrafyası = Urban geography ; Yer adları = Place names ; İstanbul = Istanbul ; İstanbul tarihi = Istanbul history

Özet:
Tüm dilsel topluluklar, çevrelerindeki nesneleri tanımlamak ve ayırt etmek amacıyla adları kullanmışlardır. Yeradları da benzer biçimde insanların yaşam alanlarını tanımlama ve sınırlandırma gereksiniminden doğmuştur. Bu bakımdan yeradları coğrafi ve kültürel çevrenin bir parçasıdır. 
Bu yükseklisans tezinde 19. Yüzyıl'dan günümüze dek üretilmiş İstanbul'la ilgili çeşitli harita ve yazılı belgelerde karşılaşılan yeradlarının bir listesi çıkarılmaya çalışılmıştır. İmparatorluktan ulus devlete geçiş sürecine denk düşen bu dönemde, çok sayıda yeradının kaybolarak kullanımdan kalktığı; büyüyen şehir alanı nedeniyle pek çok yeni yeradının doğduğu görülmüştür. 
Araştırmamız, denizler, göller, akarsular, su kaynakları, ayazmalar, burunlar, koy ve körfezler, adalar, adacıklar, bağlar, bahçeler, bostanlar, ovalar, çayırlar, meralar, çiftlikler, korular, dağ, tepe ve sırtlar, bataklıklar, mevki adları ve orunadları (yerleşim yerleri) gibi kategorilerde İstanbul'da saptanan yeradlarının geçmişten günümüze geçirdiği değişiklikleri ve kaybolan yeradlarının günümüzde nerelere karşılık geldiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Ayrıca yeradlarının kent araştırmaları ile disiplinlerarası çalışmalardaki önemi ve bir kültür mirası olarak ait oldukları toplum için taşıdığı anlam İstanbul örneği çerçevesinde ele alınmıştır.
Son olarak, İstanbul'daki güncel orunadları için leksik-semantik bir sınıflandırma denemesi yapılarak, İstanbul'daki ad verme uygulamaları üzerine genel bir fikir edinilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
All linguistic communities have employed names to describe and distinguish objects in their surroundings. Place names, likewise, emerged from people's need to describe and circumscribe their space. In this regard, place names are a part of the geographical and cultural domain.
In this master's thesis, we have intended to compile a list of place names encountered in various maps and written documents related to Istanbul from the 19th century to the present. On this period coinciding with the transition from empire to nation state, we have observed that several place names disappeared and fell into disuse whereas many others emerged due to the growth of urban area.
Our research includes names of seas, lakes, rivers, water resources, holy springs, capes, bays, gulfs, islands, islets, vineyards, gardens, orchards, plains, meadows, pastures, farms, groves, mountains, hills, ridges, swamps, inhabited rural and urban areas within Istanbul and aims to reveal the changes that these toponyms have undergone from past to present and where the extinct place names of the past correspond to today. Moreover, we have discussed the significance of toponyms in urban and/or interdisciplinary studies and their meaning for the society as a cultural heritage within the framework of Istanbul example.
Finally, we endeavor to provide a lexical-semantic classification of current settlement names of the city to gain an overall idea about naming practices in Istanbul.