Böbrek nakli olan hastalarda ilaç uyumu ve sosyal desteğin yaşam kalitesi ile ilişkisi
The relationship between medication adherence and social support with quality of life in patients with renal transplantation
Yazar: NERGİS DURSUN
Danışman: PROF. DR. EMEL YILMAZ
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek nakli = Kidney transplantation ; Böbrek yetmezliği = Kidney failure ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Psikososyal destek = Psychosocial support ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Amaç: Araştırma böbrek nakli olan hastalarda ilaç uyumu ve algılanan sosyal desteğin yaşam kalitesi ile ilişkisini belirlemek amacıyla yapıldı. 
Gereç ve Yöntem: Araştırma tanımlayıcı kesitsel türdedir. Çalışmaya Türkiye'nin batı bölgesindeki bir Eğitim ve Araştırma Hastanesi organ nakli bölümünde böbrek nakli yapılan ve nakil sonrası takip edilen 220 hasta dahil edildi. Araştırma verileri, Kişisel Bilgi Formu, İmmunsupresif Tedaviye Uyum Ölçeği (İTUÖ), Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (ÇBASDÖ) ve Yaşam Kalitesi Ölçeği (SF-12) ile toplandı. Veriler tanımlayıcı istatistikler, tek değişkenli ve çok değişkenli analizler ile değerlendirildi. İstatistiksel anlamlılık p<0,05 kabul edildi.
Bulgular: Böbrek nakli yapılan hastaların ÇBASDÖ alt boyutları puan ortalamaları ile aile desteği: 21,31±7,36, arkadaş desteği: 20,15±6,93, özel insan desteği: 21,01±7,01, toplam ölçek puanı 62,46±20,88 olarak saptandı. İmmunsupresif Tedaviye Uyum Ölçeği puan ortalaması 11,00±1,42, SF-12 Fiziksel Özet Skor 48,24±10,71 ve Mental Özet Skor 46,72±10,50 olarak belirlendi.  Araştırmaya katılan hastaların SF-12 fiziksel özet puanını etkileyen etmenler incelendiğinde; ÇBASDÖ puanının her bir birimlik artışının yaşam kalitesini 1.08(1.05-1.12) kat, İTUÖ puanın her bir birimlik artışının yaşam kalitesini 2,72(1,72- 4,31) kat artırdığı saptandı. Bunların dışında da SF-12 fiziksel özet puanını nakil sonrası tekrar hastaneye yatışın 0,20(0,08-0,49) kat ve immunsupresif tedavi engeli olan hastaların 0,31(0,11-0,84) kat azalttığı belirlendi. 
Sonuçlar: Araştırma sonucunda; böbrek nakli olan hastaların İST'ye uyum ve algılanan destek düzeylerinin yüksek ve yaşam kalitelerinin orta olduğu bulundu. Böbrek nakli sonrasında hastaların İTU ve algılanan sosyal destek düzeylerinin yaşam kalitelerini etkilediği saptandı. Yaşam kalitesini artırmaya yönelik eğitimlerin planlanması önerilmektedir. 
Anahtar Kelimeler: Böbrek nakli, sosyal destek, ilaç uyumu, yaşam kalitesi

Abstract:
Aim: The research was conducted to determine the relationship between drug compliance and perceived social support with quality of life in renal transplant patients.
Materials and Methods: The research is of descriptive cross-sectional type. 220 patients who underwent renal transplantation and were followed up after transplantation in the organ transplantation department of a Training and Research Hospital in the western part of Turkey were included in the study. Research data were collected with Personal Information Form, Immunosuppressive Therapy Adherence Scale (ITAS), Multidimensional Scale of Perceived Social Support (MSPSS) and Quality of Life Scale (SF-12). Data were evaluated with descriptive statistics, univariate and multivariate analysis. Statistical significance was accepted as p<0.05. 
Results: MSPSS sub-dimensions mean scores of renal transplant patients was found to be family support: 21,31±7,36, friend support: 20,15±6,93, special human support: 21,01±7,01, total scale score: 62,46±20,88. The mean score of Immunosuppressive Therapy Adherence Scale  was 11.00±1.42, the SF-12 Physical Summary Score was 48.24±10.71, and the Mental Summary Score was 46.72±10.50. When the factors affecting the SF-12 physical summary score of the patients participating in the study were examined; It was determined that each unit increase in the MSPSS score increased the quality of life 1.08 (1.05-1.12) times, and each unit increase in the ITAS score increased the quality of life by 2.72 (1.72-4.31) times. Apart from these, it was determined that the SF-12 physical summary score decreased by 0.20 (0.08-0.49) times after re-hospitalization after transplantation and 0.31 (0.11-0.84) times in patients with immunosuppressive therapy disability.
Conclusion: As a result of the research; It was found that patients with renal transplant had high levels of adherence to immunosuppressive therapy and perceived support, and intermediate quality of life. It was determined that the patients' adherence to immunosuppressive therapy and perceived social support levels affected their quality of life after renal transplantation. It is recommended to plan trainings to increase the quality of life.

Key words: Renal transplantation, social support, medication adherence, life quality