Palyatif bakım servisinde tedavi gören geriatrik hastalarda polifarmasinin; ''Türkiye yaşlıda uygunsuz ilaç kullanım kriterleri'' ile değerlendirilmesi
Polypharmacy in geriatric patients treated in palliative care service; evaluation of "Turkish inappropriate medication use in the elderly" criteria
Yazar: ÖZLEM KIRCI
Danışman: DOÇ. DR. MAHCUBE ÇUBUKÇU
Samsun Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Tıp Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Geriatri = Geriatrics ; Hasta bakımı = Patient care ; Hemşirelik bakımı = Nursing care ; Palyatif bakım = Palliative care ; Polifarmasi = Polypharmacy ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaç kullanımını değerlendirme = Drug utilization review

Özet:
Amaç: Dünya nüfusu yaşlanmaktadır. Yaşlanmayla beraber kronik hastalıklar ve kanser oranında artış görülmektedir. Yaşam sonu bakımı için de palyatif bakım ihtiyacı doğmaktadır. Palyatif bakım tedavisi alan yaşlı bireyler multiple komorbiteye ve beraberinde çoklu ilaç kullanımına sahiptir. Farmakokinetik ve farmakodinamik süreçler yaşa bağlı değişiklik göstermektedir. Yaşlı bireyler ilaç yan etkilerine karşı daha hassastır. Bazı ilaç yan etkileri, yeni bir klinik durum olarak algılanıp reçete kaskadına neden olabilmektedir. Bunun sonucunda ciddi sağlık problemleri görülebilmektedir. Birçok ilaç yan etkisinin altında uygunsuz ilaç kullanımı yer almaktadır. Bu çalışmada Samsun'daki kamu hastanelerinde palyatif bakım servislerinde tedavi gören geriatrik bireylerin kullandığı ilaçları ''Türkiye Yaşlıda Uygunsuz İlaç Kullanım Kriterleri (TIME)'' ile incelemeyi amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Kesitsel ve analitik türdeki çalışmamızın evrenini 1 Nisan-15 Ekim 2022 tarihleri arasında Samsun ili merkez ve ilçelerindeki palyatif bakım servislerinde yatarak tedavi görmüş hastalar oluşturmaktadır. Çalışmaya 65 yaş ve üstü, en az bir ilaç kullanan hastalar dahil edilmiştir. Hastaların sosyodemografik özellikleri, primer tanıları, komorbiditeleri, kullandığı ilaçlar ve laboratuvar değerleri kaydedilmiştir. Hastaların MNA-SF, Katz GYA ve Charlson komorbite indeksi skorları hesaplanmıştır. 5 ve üzeri ilaç kullanmak polifarmasi olarak kabul edilmiştir. Hastaların kullandığı ilaçlar TIME kriterleri ile analiz edilmiştir. Çalışmada veri analizi için SPSS 25.0 paket programı kullanılmıştır.
Bulgular: Yaş ortalaması 78,00±9,08 yıldır. Hastaların %54,0'ü kadındır. Hasta başına 5,28±2,72 ilaç kullanımı vardır. En sık görülen kronik hastalık %52,6 oranında hipertansiyondur. Hastaların %59,2'sinde polifarmasi, %10,8'inde hiperpolifarması mevcuttur. Polifarmasi ile üst kol çevresi (p=0,010), baldır çevresi (p=0,003) baş dönmesine bağlı düşme (p=0,022) ve medeni durum (p=0,017) ile aralarında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki vardır. Hastaların %56,3'ünde en az bir uygunsuz ilaç kullanımı mevcuttur. TIME to START kriterlerine göre %18,3 ve TIME to STOP kriterlerine göre %48,4 potansiyel uygunsuz ilaç (PUİ) kullanımı vardır. TIME to START kriterlerinden en sık ihmal edilenler; aşılar, gastrointestinel sistem ve supleman bölümüdür. TIME to STOP kriterlerinden en sık ihmal edilenler; kas iskelet sistemi kriterleri ve analjezik ilaçlar, kardiyovasküler sistem kriterleridir. PUİ kullanımı ile PLT (p=0,040), kreatin (p=0,010) ve GFR (p=0,034) değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki vardır. Ayrıca çalışmamızda polifarmasi olan grupta daha yüksek oranda TIME to STOP kriterlerince uygunsuz ilaç kullanımı mevcuttur (p<0,001). 
Sonuç: Çalışmaya katılan hastaların yarısından fazlasında polifarmasi ve en az bir uygunsuz ilaç kullanımı vardır. Yaşlanmayla beraber ilaç yan etkilerine hassas hale gelen yaşlı bireylerde polifarmasi sorgulanmalıdır. Polifarmasi uygunsuz ilaç kullanımı için uyarıcı bir işaret olabilir. Yaşlı bireylerde uygunsuz ilaç kullanımı belirlemek için; ülkemiz şartlarına uygun TIME kriterleri iyi bir tarama aracı olarak klinik pratikte daha sık kullanılabilir. Bu açıdan elde ettiğimiz sonuçlarla çalışmamızın, diğer çalışmalara yol gösterici olabileceğini düşünmekteyiz. 
Anahtar Sözcükler: palyatif, yaşlı, polifarmasi, uygunsuz ilaç, TIME kriterleri

Abstract:
Aim: The world population is aging.There is an increase in the rate of chronic diseases and cancer with aging.Palliative care is also needed for end-of-life care. Elderly individuals receiving palliative care treatment have multiple comorbidities and concomitant use of multiple drugs. Pharmacokinetic and pharmacodynamic processes show age-related changes. Elderly individuals are more susceptible to drug side effects. Some drug side effects can be perceived as a new clinical situation and cause a prescription cascade. As a result, serious health problems can be seen. Many drug side effects are caused by inappropriate drug use. In this study, we aimed to examine the drugs used by geriatric individuals who were treated in palliative care services in public hospitals in Samsun with the "Turkey Inappropriate Medication Use Criteria in the Elderly (TIME)" Criteria.
Materials and Methods: The population of our cross-sectional and analytical study consists of patients who were hospitalized in palliative care services in Samsun city center and its districts between April 1 2022 and October 15 2022. Patients aged 65 and over and using at least one drug were included in the study. Sociodemographic characteristics, primary diagnosis, comorbidities, drugs used and laboratory values of the patients were recorded. MNA-SF, Katz ADL and Charlson comorbidity index scores of the patients were calculated. Using 5 or more drugs was accepted as polypharmacy. The drugs used by the patients were analyzed by TIME criteria. SPSS 25.0 package program was used for data analysis in the study.
Results: The mean age was 78.00±9.08 year. %54.0 of the patients were women. There was 5.28±2.72 drug use per patient. The most common chronic disease was hypertension with a rate of %52.6. Polypharmacy was present in %59.2 and hyperpolypharmacy in %10.8 of the patients. There was a statistically significant correlation between polypharmacy and falls due to dizziness (p=0,022), upper arm circumference (p=0.010), calf circumference (p=0.003) and marital status (p=0.017). There was at least one inappropriate drug use in %56.3 of the patients. Potentially inappropriate drug (PUI) use was %18.3 according to the TIME to START criteria and %48.4 according to the TIME to STOP criteria. The most frequently neglected TIME to START criteria are; vaccines, gastrointestinal system and supplement section. The most frequently neglected TIME to STOP criteria are; musculoskeletal system criteria and analgesic drugs were cardiovascular system criteria. There was a statistically significant correlation between the use of PUI and PLT (p=0.040), creatine (p=0.010) and GFR (p=0.034) values. In addition, there was a higher rate of inappropriate drug use according to TIME to STOP criteria in the group with polypharmacy in our study (p<0,001).
Conclusion: More than half of the patients included in the study had polypharmacy and at least one inappropriate drug use. Polypharmacy should be questioned in elderly individuals who become sensitive to drug side effects with aging. Polypharmacy can be a warning sign for inappropriate drug use. To determine inappropriate drug use in elderly individuals; TIME criteria, which are suitable for the conditions of our country, can be used more frequently in clinical practice as a good screening tool. In this respect, we think that our study can be a guide to other studies with the results we have obtained.
Keywords: palliative, elderly, polypharmacy, inappropriate drug, TIME criteria