II. Meşrutiyet dönemi İslamcılık akımının medrese algısı (1908-1918)
The perception of the Islamic movement in the II. Constitutional era on the madrasah (1908-1918)
Yazar: NESRİN AKTARAN
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE ZİŞAN FURAT
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Tarih = History
Dizin: Aydınlar = Intellectuals ; Eğitim = Education ; Eğitim tarihi = Educational history ; Medreseler = Madrasahs ; Meşrutiyet II = Constitutional Monarcy II ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Türk eğitim tarihi = Turkish education history ; Yenilik = Innovation ; İslamcı akımlar = Islamist currents

Özet:
Bu çalışma II. Meşrutiyet Dönemi'nde (1908-1918)  İslamcı aydınların medrese kurumunun ıslahına dair görüş, öneri ve çalışmalarını tespit etmeyi; bu süreçte yapılan resmi düzenlemeler üzerindeki katkılarını ve bu katkılar neticesinde uygulamaya yansıyan gelişmelere ilişkin değerlendirmelerini ortaya koymayı amaçlamıştır. Tarih araştırması yöntemi kullanılarak hazırlanmış olan çalışmamızda; İslamcı aydınların yayımladıkları makaleler, onlara ait eserler ve risaleler ana kaynak olarak incelenmiştir.  
İslamcı aydınların medreselere yönelik düşüncelerinin tespiti adına çalışmamız öncelikle II. Meşrutiyet Dönemi'nin en önemli fikir hareketleri arasında yer alan İslamcılık akımının doğuşu, gelişimi ve teşkilatlanmasına etki eden sebepler üzerinde durmuş; akımın yayın organları ile akıma yön veren düşünürler ele alınmıştır. İkinci bölümde ise İslamcı düşünürlerin medreselerin geri kalma nedenleri, medrese ıslahının gerekçeleri üzerinde beyan ettikleri görüşleri irdelenmiş; medreselerin ıslahına yönelik sundukları risaleler ve raporlar üzerinde durulmuştur. İslamcı aydınların kamuoyu ve resmi makamlara yönelik tüm bu söylem, öneri ve tekliflerinin yayımlanan Nizamnameler üzerinde ne derece etkili olduğu sorusuna çalışmamızın üçüncü bölümünde yanıt aranmıştır. Bu anlamda II. Meşrutiyet Dönemi'nde medreseler için resmî makamlar tarafından yürürlüğe konan Medaris-i İlmiye Nizamnamesi (1910), Islah-ı Medâris Nizamnamesi (1914) ve Dârü'l-Hilâfeti'l-Âliyye Medresesi ile Taşra Medresesi Hakkında Nizamname (1917) neticesinde oluşturulan yeni medreseler ele alınmış; nizamnamede ortaya koyulan hususlar hakkında İslamcı aydınların din, kültür, ahlak, siyaset, eğitim vb. hususarı ön plana çıkaran düşüncelerine yer verilmiştir.

Anahtar kelimeler: II. Meşrutiyet, İslamcılık akımı, medrese, ıslahat, eğitim

Abstract:
This study aims to identify the views, suggestions and studies of Islamist intellectuals on the improvement of the madrasah institution in the Second Constitutional Era (1908-1918); and to reveal its contributions on the official regulations made in this process and its evaluations regarding the developments reflected in the implementation as a result of these contributions. In this work which was prepared using the Historical Method; the articles prepared by Islamist intellectuals and the works and treaties belonging to them have been analysed as the main sources. 
Our study which was made to determine the views of Islamist intellectuals towards madrasahs has focused on the reasons that affected the emergence, development and organization of the Islamist movement, which was among the most important intellectual movements of the Second Constitutional Era, and has discussed the media organs of the movement and the intellectuals who shaped the movement. 
As in the second part, it examined the views proclaimed by the intellectuals on the underdevelopment of madrasahs and the reasons for the reform of the madrasah and has analyzed the treatises and reports regarding the reform of the madrasahs. The answer to the question of how much effect the sayings, advices and proposals of the Islamic intellectuals towards the public opinion and the officials had on the published regulations has been searched in the third part of our work. In this sense, the new madrasahs created as a result of the Regulations of the Medaris-i İlmiye (1910), the Regulation of Islah-ı Medâris (1914) and the Regulation on the Dârü'l-Hilâfeti'l-Ali Madrasa and the Provincial Madrasa (1917) being put into effect in the Second Institutional Era by the official authorities has been analyzed and the statements of Islamist intellectuals about the topics put forward in the regulations like religion, culture, morality, politics, education etc. have been included.

Key Words: Second Constitutional Era, Islamist Movement, The Madrasah, The Reform, Education