Kuzey Ege Denizi'ndeki bazı kıkırdaklı balıkların büyüme ve üreme özelliklerinin belirlenmesi
Determination of growth and reproduction characteristics of some cartilaginous fish in the North Aegean Sea
Yazar: KORAY CABBAR
Danışman: DOÇ. DR. CAHİDE ÇİĞDEM YIĞIN
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Su Ürünleri Temel Bilimleri Ana Bilim Dalı / Su Ürünleri Temel Bilimler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Balıkçılık Teknolojisi = Fisheries Technology ; Deniz Bilimleri = Marine Science ; Su Ürünleri = Aquatic Products

Özet:
Bu çalışmada, Kuzey Ege Denizi'ndeki Gökçeada ve çevresinde habitat oluşturan bazı kıkırdaklı balıkların büyüme ve üreme özelliklerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Proje kapsamında Şubat 2019–Şubat 2020 tarihleri arasında bölgede, 100-400 m. derinlik aralığında avcılık yapan ticari balıkçılardan hedef dışı av olarak avlanan kıkırdaklı balıkların tür tayinleri yapılmış, türlerin boy ve ağırlık ölçümleri alınarak, boy-frekans dağılımı, eşey oranı, boy-ağırlık ilişkisi, yaş tayinleri, von Bertalanffy büyüme parametreleri, üreme zamanı ve ilk eşeysel olgunluk boyları tespit edilmiştir. Çalışma sonunda av dönemlerine göre trol ve uzatma ağları kullanılarak 13 familyaya ait 21 tür olmak üzere, toplam 2682 adet köpekbalığı ve 345 adet vatoz yakalanmıştır. 
Örneklenen köpekbalığı türlerinden, Scyliorhinus canicula (Linnaeus, 1758) toplam boyları 10,3 – 74,3 cm, toplam ağırlıkları 2,51 – 2375 g arasında değişirken, erkeklerin toplam boyu 11,4 – 55,7 cm, toplam ağırlıkları 3,25 – 509,1 g arasında, dişilerin toplam boyları 10,3 – 74,3 cm, toplam ağırlıkları ise 2,51 – 2375 g arasında değişmektedir. S.canicula erkek ve dişi bireyleri arasındaki boy-ağırlık ilişki parametreleri, erkekler için W=0,001TL3,20 , (R2=0,99), dişiler için W= 0,001TL3,33, (R2=0,99) olarak hesaplanmıştır.  S. canicula von Bertalanffy büyüme parametreleri erkek ve dişilerin toplamı için teorik asimptotik boy, L∞=77,7 cm; büyüme katsayısı, K=0,18 yıl-1 ve doğumdan önceki teorik yaşı, t0=-1,38 yıl ve yaş gruplarının 0 ile 14 yıl arasında değiştiği tespit edilmiştir. Gonadosomatik indeks değerlerine bakıldığında üremenin yıl boyu sürdüğü görülmektedir. Ancak kış, yaz ve sonbahar aylarında üremenin en yüksek seviyelerine ulaştığı görülmektedir.
Scyliorhinus stellaris (Linnaeus, 1758) toplam boyları 13,0 - 91,0 cm arasında, toplam ağırlıkları ise 5,23-3115 g arasında değişim göstermektedir. Erkek bireylerin toplam boyları 13,5 – 91,0 cm, toplam ağırlıkları 6,05-3115 g arasında değişirken, dişi bireylerin toplam boyları 13,0 – 88,5 cm, toplam ağırlıkları 5,23 – 3032 g arasında değişim gösterdiği belirlenmiştir. S.stellaris cinsiyetleri arasındaki boy-ağırlık ilişki parametreleri, erkekler için W=0,001TL3,37, (R2=0,99), dişiler için W=0,001TL3,36, (R2=0,99) olarak hesaplanmıştır. Gonadosomatik indeks değerlerine bakıldığında üremenin kış ve ilkbahar aylarında yüksek olduğu gözlemlenmiştir.
Galeus melastomus Rafinesque, 1810, toplam boyları 10,0–48,0 cm arasında, toplam ağırlıkları ise 2,30–322,2 g arasında değişim göstermektedir. Erkek bireylerin toplam boyları 11,9-42,0 cm, toplam ağırlıkları 4,35–190,0 g arasında değişken dişi bireylerin toplam boyları 10,0-48,0 cm, toplam ağırlıkları 2,30–322,0 g arasında değişmektedir. G. melastomus'un cinsiyetleri arasındaki boy-ağırlık ilişki parametreleri erkekler için W=0,002TL3,14, (R2=0,97), dişiler için W=0,002TL3,14, (R2=0,96) olarak hesaplanmıştır. G. melastomus von Bertalanffy büyüme parametreleri erkek ve dişilerin toplamı için teorik asimptotik boy, L∞=51,5 cm; büyüme katsayısı, K=0,11 yıl-1 ve doğumdan önceki teorik yaşı, t0=-1,35 yıl ve yaş gruplarının ise 0 ile 18 yıl arasında değiştiği tespit edilmiştir. 
Etmopterus spinax (Linnaeus, 1758) toplam boyları 9,00–35,5 cm, toplam ağırlıkları 2,54–150,0 g arasında değişirken, erkeklerin toplam boyu 10,0–29,3 cm, toplam ağırlıkları 4,13–99,8 g arasında, dişilerin toplam boyları 9,00–35,5 cm, toplam ağırlıkları ise 2,54–150,0 g arasında değişmektedir. E. spinax cinsiyetleri arasındaki boy-ağırlık ilişki parametreleri erkekler için W=0,004TL2,93, (R2=0,91), dişiler için W= 0,003TL3,06, (R2=0,95) olarak hesaplanmıştır. E. spinax von Bertalanffy büyüme parametreleri erkek ve dişilerin toplamında teorik asimptotik boy, L∞=36,8 cm; büyüme katsayısı, K=0,16 yıl-1 ve doğumdan önceki teorik yaşı, t0=-1,01 yıl ve yaş gruplarının ise 0 ile 15 yıl arasında değiştiği tespit edilmiştir. Yıl boyunca incelen bireylerin %93,0'ünün henüz olgunlaşmadığı tespit edilmiş, üreme eğilimi gösteren bireylerin ise Nisan, Haziran, Temmuz ve Eylül aylarında elde edilmiştir.
Squalus acanthias Linnaeus, 1758 toplam boyları 46,9-76,5 cm arasında, toplam ağırlıkları ise 392,9-2544 g arasında değişim göstermektedir. Erkek bireylerin toplam boyları 46,9–59,0 cm, toplam ağırlıkları 392,9-850,0 g arasında değişirken, dişi bireylerin toplam boyları 51,5–76,5 cm, toplam ağırlıkları 640,2–2544 g arasında değişim göstermektedir. S.acanthias cinsiyetleri arasındaki boy-ağırlık ilişki parametreleri erkekler için W=0,002TL3,18, (R2=0,85), dişiler için W=0,003TL3,09, (R2=0,83) olarak hesaplanmıştır. En baskın yaş grubu 7 yıl olarak belirlenmiştir. Gonadosomatik indeks değerlerine bakıldığında S.acanthias sonbahar ve kış aylarında üreme özelliği gösterdiği tespit edilmiştir.
Örneklenen vatozlar türlerinden, Raja clavata Linnaeus, 1758 toplam boy uzunlukları 11,2–84,2 cm, disk genişlikleri 8,00-55,8 cm arasında değişmektedir. Erkek bireylerin toplam boyları 11,2–74,0 cm, disk genişlikleri 8,00–48,9 cm ve toplam ağırlıkları 6,36–2441 g arasında değişmektedir. R.clavata cinsiyetleri arasındaki boy-ağırlık ilişki parametreleri erkekler için W= 0,001TL3,38, (R2=0,98), dişiler için W=0,001TL3,53, (R2=0,98) olarak hesaplanmıştır. Disk genişliği ve toplam ağırlık arasındaki ilişki parametreleri ise erkekler için W=0,005DW3,35, (R2=0,99), dişiler için W=0,006DW3,30, (R2=0,99) olarak hesaplanmıştır. Erkek ve dişilerin toplamında en baskın yaş grubunun 5 yıl olduğu belirlenmiştir. Gonadosomatik indeks değerlerine bakıldığında üremenin yıl boyu sürdüğü görülmektedir. Özellikle ilkbahar ve yaz aylarında üremenin en yüksek seviyelerine ulaştığı tespit edilmiştir.
Raja miraletus Linnaeus, 1758 toplam boyları 24,0-53,9 cm, disk genişlikleri 15,0-31,6 cm ve ağırlıkları 37,7-788,1 g arasında değişmektedir. Erkek bireylerin toplam boyları 28,3-46,6 cm, disk genişlikleri 18,0-30,3 cm ve toplam ağırlıkları 67,4-493,4 g arasında değişmektedir. Dişi bireylerde ise toplam boy 24,0-53,9 cm, disk genişliği 15,0-31,6 cm ve ağırlığı 37,7-788,1 g arasında değişim gösterdiği tespit edilmiştir. R.miraletus boy-ağırlık ilişkisi parametreleri erkekler için W=0,0001TL4,01, (R2=0,99), dişiler için W=0,0002TL3,88, (R2=0,97) olarak hesaplanmıştır. Disk genişliği-ağırlık ilişkileri ise erkekler için W=0,001DW3,83, (R2=0,99), dişiler için W=0,001DW3,84, (R2=0,97) olarak hesaplanmıştır. R.miraletus bireyleri arasında en baskın yaş grubu 6 yıl olarak belirlenmiştir. Gonadosomatik indeks değerlerine bakıldığında üremenin yıl boyu sürdüğü görülmektedir. Özellikle Şubat, Mart, Mayıs ve Ağustos aylarında GSI değerlerinde artışlar gözlemlenmiştir.
Dipturus oxyrinchus (Linnaeus, 1758) toplam boy uzunlukları 17,1–85,0 cm, disk genişlikleri 11,2–64,5 cm ve ağırlıkları 9,43–3550 g arasında değişmektedir. Erkek bireylerin toplam boyları 17,1–79,8 cm, disk genişlikleri 11,2–55,1 cm ve toplam ağırlıkları 9,43–2375 g arasında olduğu tespit edilmiştir. Dişi bireylerde ise toplam boy 17,5–85,0 cm, disk genişliği 11,4–64,5 cm ve ağırlıkları 13,14–3550 g arasında değişmektedir. D.oxyrinchus cinsiyetleri arasındaki boy-ağırlık ilişki parametreleri erkekler için W=0,001TL3,48, (R2=0,99), dişiler için W=0,001TL3,41, (R2=0,96) olarak hesaplanmıştır. Disk genişliği-ağırlık parametreleri ise erkekler için W=0,003DW3,40, (R2=0,99), dişiler için W=0,003DW3,35, (R2=0,99) olarak hesaplanmıştır. Erkek ve dişilerin toplamında en baskın yaş grubunun 3 yaş olduğu tespit edilmiştir. Gonadosomatik indeks değerlerine bakıldığında üremenin ilkbahar, yaz ve kış aylarında olduğu tespit edilmiştir.
Örnek sayısı N<10 olan türler ise, 8 adet vatoz, Dasyatis pastinaca (Linnaeus, 1758), Gymnura altavela (Linnaeus, 1758), Aetomylaeus bovinus (Geoffroy Saint-Hilaire, 1817), Leucoraja naevus (Müller & Henle, 1841), Rostroraja alba (Lacepède, 1803), Myliobatis aquila (Linnaeus, 1758), Torpedo marmorata Risso, 1810, Tetronarce nobiliana (Bonaparte, 1835) ve 5 adet köpekbalığı; Mustelus asterias Cloquet, 1821, Mustelus mustelus (Linnaeus, 1758), Centrophorus granulosus (Bloch & Schneider, 1801), Hexanchus griseus (Bonnaterre, 1788) ve Oxynotus centrina (Linnaeus, 1758) tespit edilmiştir. 
Hesaplanan parametreler ile geç olgunlaşan, yavaş büyüyen ve uzun gebelik periyodlarına sahip olan türlerin biyolojileri ortaya konmuş ve sürdürülebilir yönetimi için bilgiler elde edilmeye çalışılmıştır. Nesli tehlike altında olan bu türler için belirlenen üreme zamanları ve ilk üreme boylarının, avcılık yasakları ve hedef dışı avları ile ilgili oranlarının karşılaştırılması yapılarak, ticari ve küçük ölçekli balıkçılığın düzenlenmesine bilimsel katkı yapılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Gökçeada, Kuzey Ege Denizi, Kıkırdaklı balıklar, Yaş, Büyüme, Üreme zamanı

Abstract:
The present study attempted to determine the growth and reproduction characteristics of some cartilaginous fish inhabiting Gokceada and its environments in the Northern Aegean Sea. In this study, primarily, cartilaginous fish species caught by commercial fishermen at 100-400 m depth between February 2019 and February 2020 were determined. Moreover, the specimens' length-frequency distributions, sex ratios, length-weight relationships, ages, von Bertalanffy growth parameters, reproduction periods, and lengths at first sexual maturity were determined by measuring their lengths and weights. In this research, a total of 2682 sharks and 345 stingrays (corresponding to 21 species of 13 families) were captured with trawls and trammel nets.
Of the shark species sampled, Scyliorhinus canicula (Linnaeus, 1758) had a total length of 10,3 – 74,3 cm and a total weight of 2,51 – 2375 g, while males had a total length of 11,4 – 55,7 cm and a total weight of 3,25 g. – 509,1 g, the total length of the females varies between 10.3 – 74.3 cm, and their total weight varies between 2.51 – 2375 g. The length-weight relationship parameters between S.canicula male and female individuals were calculated as W=0.001TL3,20 for males (R2=0.99), and W= 0.001TL3.33 for females, (R2=0.99). S. canicula von Bertalanffy growth parameters for the sum of males and females, theoretical asymptotic height, L∞=77,7 cm; growth coefficient, K=0,18 year-1, and the theoretical age before birth, t0=-1.38 years, and age groups ranged from 0 to 14 years. Considering the gonadosomatic index values, it is seen that reproduction continues throughout the year. However, it is seen that reproduction reaches its highest levels in winter, summer and autumn.
The total length of Scyliorhinus stellaris (Linnaeus, 1758) varies between 13,0 – 91,0 cm, and their total weight varies between 5,23-3115 g. While the total length of the males varies between 13,5 – 91,0 cm and their total weight varies between 6,05-3115 g, it has been determined that the total length of the female individuals varies between 13,0 – 88,5 cm and their total weight varies between 5,23 – 3032 g. Length-weight relationship parameters between S.stellaris sexes were calculated as W=0,001TL3,37, (R2=0,99) for males and W=0,001TL3,36, (R2=0.99) for females. Considering the gonadosomatic index values, it was observed that reproduction was high in winter and spring.
Galeus melastomus Rafinesque, 1810, has a total length of 10,0–48,0 cm, and a total weight of 2,30–322,2 g. Total length of males varies between 11,9-42,0 cm, total weight varies between 4,35-190,0 g, total length of female individuals varies between 10,0-48,0 cm, total weight varies between 2,30-322,0 g . The length-weight relationship parameters between the sexes of G. melastomus were calculated as W=0,002TL3,14, (R2=0,97) for males and W=0,002TL3,14, (R2=0,96) for females. G. melastomus von Bertalanffy growth parameters for the sum of males and females, theoretical asymptotic height, L∞=51,5 cm; growth coefficient, K=0,11 year-1 and the theoretical age before birth, t0=-1,35 years and age groups were found to vary between 0 and 18 years.
Etmopterus spinax (Linnaeus, 1758) has a total length of 9,00–35,5 cm and a total weight of 2,54–150,0 g, while males have a total length of 10,0–29,3 cm and a total weight of 413–99,8 The total length of the females varies between, 9,00-35,5 cm, and their total weight varies between 2,54-150,0 g. Length-weight relationship parameters between the sexes of E. spinax were calculated as W=0.004TL2.93 (R2=0.91) for males and W= 0.003TL3.06, (R2=0.95) for females. E. spinax von Bertalanffy growth parameters, theoretical asymptotic height in the sum of males and females, L∞=36,8 cm; growth coefficient, K=0,16 years-1 and the theoretical age before birth, t0=-1,01 years and age groups were found to vary between 0 and 15 years. It was determined that 93.0% of the individuals examined throughout the year were not mature yet, and individuals with a breeding tendency were obtained in April, June, July and September.
Squalus acanthias Linnaeus, 1758. Their total length varies between 46,9-76,5 cm and their total weight varies between 392,9-2544 g. While the total length of the males varies between 46,9-59,0 cm and their total weight varies between 392,9-850,0 g, the total length of the females varies between 51,5-76,5 cm and their total weight varies between 640,2-2544 g. Length-weight relationship parameters between S.acanthias sexes were calculated as W=0,002TL3,18, (R2=0,85) for males and W=0,003TL3,09, (R2=0,83) for females. The most dominant age group was determined as 7 years. Considering the gonadosomatic index values, it was determined that S.acanthias reproduced in autumn and winter months.
Of the stingray species sampled, Raja clavata Linnaeus, 1758, their overall length varies between 11,2–84,2 cm and disc widths between 8,00–55,8 cm. Male individuals have a total length of 11,2–74,0 cm, a disc width of 8,00–48,9 cm, and a total weight of 6,36–2441 g. Length-weight relationship parameters between R.clavata sexes were calculated as W= 0,001TL3,38, (R2=0,98) for males and W=0,001TL3,53, (R2=0,98) for females. The correlation parameters between disc width and total weight were calculated as W=0,005DW3,35, (R2=0,99) for males and W=0,006DW3,30, (R2=0,99) for females. It was determined that the most dominant age group in the sum of males and females was 5 years. Considering the gonadosomatic index values, it is seen that reproduction continues throughout the year. It has been determined that reproduction reaches its highest levels especially in spring and summer months.
Raja miraletus Linnaeus, 1758. Their total length varies between 24,0-53,9 cm, disc widths between 15,0-31,6 cm and weights between 37,7-788,1 g. Male individuals have a total length of 28,3-46,6 cm, a disc width of 18,0-30,3 cm, and a total weight of 67,4-493,4 g. In female individuals, it has been determined that the total length varies between 24,0-53,9 cm, the disc width is 15,0-31,6 cm, and the weight varies between 37,7-788,1 g. R. miraletus length-weight relationship parameters were calculated as W=0,0001TL4,01, (R2=0,99) for males and W=0,0002TL3,88, (R2=0,97) for females. Disc width-weight relationships were calculated as W=0,001DW3,83, (R2=0,99) for males and W=0,001DW3,84, (R2=0,97) for females. The most dominant age group among R. miraletus individuals was determined as 6 years. Considering the gonadosomatic index values, it is seen that reproduction continues throughout the year. Especially in February, March, May and August, increases were observed in GSI values.
Dipturus oxyrinchus (Linnaeus, 1758) has a total length of 17,1–85,0 cm, a disc width of 11,2–64,5 cm, and a weight of 9,43–3550 g. It was determined that the total length of the males was 17,1–79,8 cm, their disc width was 11,2–55,1 cm, and their total weight was between 9,43–2375 g. In female individuals, the total length is 17,5–85,0 cm, the disc width is 11,4–64,5 cm, and their weight varies between 13,14–3550 g. Length-weight relationship parameters between D.oxyrinchus sexes were calculated as W=0,001TL3.48, (R2=0,99) for males and W=0,001TL3,41 (R2=0,96) for females. Disk width-weight parameters were calculated as W=0,003DW3,40, (R2=0,99) for males and W=0,003DW3,35, (R2=0,99) for females. It has been determined that the most dominant age group in the sum of males and females is 3 years old. When the gonadosomatic index values are examined, it has been determined that reproduction occurs in spring, summer and winter months.
Species with N<10 sample number are 8 stingrays, Dasyatis pastinaca (Linnaeus, 1758), Gymnura altavela (Linnaeus, 1758), Aetomylaeus bovinus (Geoffroy Saint-Hilaire, 1817), Leucoraja naevus (Müller & Henle, 1841), Rostroraja alba (Lacepède, 1803), Myliobatis aquila (Linnaeus, 1758), Torpedo marmorata Risso, 1810, Tetronarce nobiliana (Bonaparte, 1835) and 5 sharks; Mustelus asterias Cloquet, 1821, Mustelus mustelus (Linnaeus, 1758), Centrophorus granulosus (Bloch & Schneider, 1801), Hexanchus griseus (Bonnaterre, 1788) and Oxynotus centrina (Linnaeus, 1758) were identified.
The calculated parameters revealed the biologies of the species exhibiting late maturing, slow growth, and long term gestation and provided data for their sustainable management. This research project made noteworthy scientific contributions to the regulations for commercial and artisanal fisheries by comparing these endangered species' reproduction periods and lengths at first reproduction with fishing bans and untargeted capturing.

Keywords: Gökçeada, North Aegean Sea, Cartilaginous fish, Age, Growth, Reproduction.