Antepfıstığında  (Pistacia vera L.) yeni nesil tekrar-sekanslama verilerinde biyoinformatik araçlarla mutasyonların tespiti ve meyve özellikleri ile bağlantılı lokusların ilişkili haritalama yöntemi ile belirlenmesi
Detection of mutations using bioinformatic tools in next generation re-sequencing data and determination of loci linked to nut traits by association mapping in pistachio
Yazar: HARUN KARCI
Danışman: PROF. DR. SALİH KAFKAS
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology ; Ziraat = Agriculture
Dizin: Antep fıstığı = Pistachio ; Haritalama = Mapping ; Nükleotid = Nucleotide ; Pistacia vera = Pistacia vera

Özet:
Antepfıstığı (Pistacia vera L.) ülkemizin en önemli sert kabuklu meyve türlerinden biridir. Antepfıstığının gençlik kısırlığı süresinin çok uzun olması nedeniyle erken seleksiyonun yapılabilmesi oldukça önemlidir. İşte bu çalışmada ilişkili haritalama yöntemini kullanarak antepfıstığında meyve özellikleri ile ilişkili lokusların genom seviyesinde belirlenmesi hedeflenmiştir. Bu çalışma kapsamında 150 adet antepfıstığı çeşit ve genotipi 2 yıl süresince hasat tarihi ve 25 farklı meyve pomolojik özelliği bakımından karakterize edilmiştir. Aynı zamanda, 150 adet antepfıstığı çeşit ve genotipinin 15x yoğunluğundaki (yaklaşık 10 Gb) tüm genom dizisi elde edilmiştir. Toplam 150 adet antepfıstığı çeşit ve genotipinden elde edilen diziler Siirt çeşidinin tüm genom dizisine haritalanmış ve toplam SNP sayısı ise 21,794,564 olarak ve toplam InDel sayısı ise 6,123,840 olarak hesaplanmıştır. Toplam lokus sayısı (SNP+InDel) 27,918,404 olarak hesaplanmış ve eksik veri oranı %5 ve minör allel frekansına (MAF=0.05) göre filtrelenmiştir. Toplam 2,685,844 SNP markörü haritalamada kullanılmak üzere elde edilmiştir. Antepfıstığı çeşit ve genotiplerinin populasyonun yapısı ADMIXTURE programı ile ortaya çıkarılmış muhtemel populasyon sayısı K=10 olarak belirlenmiştir. İlişkili haritalama sonucunda dokuz farklı özellikte toplam 113 adet yüksek bağlantılı lokus belirlenmiştir. Ayrıca lokuslar arası korelasyon bağlantı denksizlik (Linkage Disequilibrium) analizi ile belirlenmiş ve ortalama r2 değeri 100 kb genom aralığında 0.60 gibi yüksek oranda lokuslar arası korelasyon hesaplanmıştır. İlişkili lokusların genom anotasyonu sonucunda en fazla intergenik bölgelerde en az ise UTR3, UTR5 ve upstream:downstream bölgelerinde olduğu belirlenmiştir. Eksonik bölgelerde bulunan varyantların fonksiyonel anotasyonları sonucunda ise çıtlama oranı özelliği ile ilişkili olan pistachio.v30011260 genin hücre bölünmesinden kardeş kromatitlerin ayrılmasına kadar birçok biyolojik süreçte görev aldığı belirlenmiştir. Elde edilen sonuçların antepfıstığı ıslahında ileriki çalışmalarda markör destekli seleksiyonda kullanılabileceği düşünülmektedir.

Abstract:
Pistachio (Pistacia vera L.) is one of the most important nut crops in Turkey. It is very important to take place early selection because the juvenile period of pistachio is very long. In the present study, it was aimed to detect loci linked by nut traits in pistachio using the genome wide associated mapping. A total of 150 pistachio cultivars and genotypes have been characterized with their harvest date and 25 pomological nut characters, in their kernels during two years. At the same time, it was obtained whole genome resequencing data of 150 pistachio genotypes at 15x coverage (10 Gb). The reads from a total of 150 pistachio cultivars and genotypes were mapped to the genome of the Siirt cultivar, and the total number of SNPs was calculated as 21,794,564 and the total number of InDels was calculated as 6,123,840. The total number of loci (SNP+InDel) was calculated as 27,918,404 and they were filtred according to missing data rate 5% and minor allele frequency (MAF=0.05). A total of 2,685,844 SNP markers were obtained for mapping and it was calculated that there is an average of approximately 230 bases of one SNP based on its distribution to the pistachio genome. The population structure of pistachio cultivars and genotypes by using the obtained markers in the study was determined by the ADMIXTURE program, and the possible population number was determined as K=10. A total of 113 highly associated loci were identified in nine fruit traits by association mapping. In addition, the correlation among loci was determined by Linkage Disequilibrium analysis and the mean r2 value was calculated as high as 0.60 in the 100 kb genome. As a result of genome annotation, related loci were determined to be highest in intergenic regions and least in UTR3, UTR5 and upstream:downstream regions. As a result of the functional annotations of the variants in the exonic regions, it was determined that the pistachio.v30011260 gene, which is related to the splitting rate trait, takes part in the biological process from cell division to the separation of sister chromatids. The results of this study can be used in marker assisted selection in future studies in pistachio breeding.