Obezitede FTO gen varyantlarının diyet bileşenleri ile ilişkileri
Associations between FTO gene variants and dietary components in obesity
Yazar: KÜBRA IŞGIN ATICI
Danışman: PROF. DR. ZEHRA BÜYÜKTUNCER DEMİREL
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme alışkanlıkları = Nutritional habits ; Diyet = Diet ; Genetik varyasyon = Genetic variation ; Obezite = Obesity

Özet:
FTO gen varyantlarının diyet ve diğer yaşam tarzı alışkanlıkları ile etkileşimlerinin obezite göstergeleri üzerine etkileri son yıllarda dikkat çekmektedir. Farklı popülasyonlarda yapılan çalışmalardan elde edilecek kanıtlar, bu ilişkinin anlaşılması açısından önem taşımaktadır. Bu çalışmada, Türk popülasyonunda obezitede FTO gen varyantlarının (rs9939609 ve rs10163409) diyetin hem besin ögesi içeriği, hem de diyet kalitesi ile etkileşimlerinin detaylı olarak incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmaya, fizik muayeneleri Hacettepe Üniversitesi Erişkin Hastanesi'nde yapılmış 200 sağlıklı kontrol (Beden Kütle İndeksi (BKİ): 18,5-24,9 kg/m2), 200 pre-obez/obez (BKİ≥25 kg/m2) olmak üzere toplam 400 birey katılmıştır. Bireylerin yaş ortalaması 34,8±7,08 yıldır. Bireylerin sosyodemografik özellikleri, sigara ve alkol kullanım durumları, fiziksel aktivite düzeyleri, uyku kaliteleri ve beslenme alışkanlıkları sorgulanmış ve geriye dönük 24-saatlik besin tüketim kaydı alınmıştır. Diyet kalitesinin belirlenmesinde Sağlıklı Yeme İndeksi-2010 (HEI-2010) ve Akdeniz Diyeti Uyum Ölçeği kullanılmıştır. FTO geni polimorfizmleri Kompetitive Allel Spesific PCR genotipleme ile analiz edilmiştir. Bireylerden açlık ve tokluk kan örnekleri alınarak, açlık serum lipid profili, açlık plazma glukoz ve insülin, postprandiyal glukoz ve insülin, plazma adiponektin, serum 25-dihidroksi vitamin D düzeyleri değerlendirilmiştir. Ayrıca, HOMA-IR değeri hesaplanmış ve sistolik ve diastolik kan basıncı ölçülmüştür. FTO rs9939609 minör allel (A) frekansı %39, FTO rs10163409 minör allel (T) frekansı %37'dir. FTO rs9939609 A allel taşıyıcıları %19,5, TT genotipi %9,4 oranında obezdir (p=0,028). FTO rs10163409 için obezite oranı genotipler arasında benzerdir (p=0,768). FTO rs9939609 genotipi için tüm genotiplerde, FTO rs10163409 için ise AA genotipinde toplam öğün sayısının obezite; ara öğün sayısının ise abdominal obezite göstergeleri ile negatif korelasyonda olduğu bulunmuştur (her biri için p<0,05). Diyetle karbonhidrat alımının rs9939609 TT genotipi için obezite göstergeleri açısından pozitif; AA/AT genotipleri için vücut yağ kütlesi oranı ile negatif korelasyonda olduğu bulunmuştur. Diyetle yağ alımı FTO rs9939609 AA genotipine sahip bireylerde vücut yağ kütlesi oranı ile pozitif korelasyon göstermiştir (p<0,05). FTO rs10163409 gen varyantları açısından diyetle protein alımının TA/TT genotipindeki bireylerde vücut yağ kütlesi oranındaki artış ile ilişkili olduğu bulunmuştur. Aynı SNP için diyette yağdan gelen enerji oranının AA genotipinde artan vücut yağ kütlesi oranı; TA/TT genotiplerinde ise abdominal obezite göstergeleri ile ilişkili olduğu saptanmıştır (her biri için p<0,05). Toplam risk allel sayısı 1 ve üzeri olan bireylerde, n-3 yağ asidi alımı arttıkça yüksek bel/kalça oranı riskinin %35 oranında düştüğü gösterilmiştir (p=0,033). FTO rs9939609 TT genotipine sahip bireylerin diyet kalitesi arttıkça plazma açlık insülin, postprandiyal insülin ve HOMA-IR düzeylerinde azalma saptanmıştır (her biri için p<0,05). FTO rs10163409 AA genotipinde ise diyet kalite skoru arttıkça plazma açlık insülin düzeyi ve HOMA-IR değerleri azalırken; plazma adiponektin düzeyi artmıştır (her biri p<0,05). FTO rs9939609 genotipi ve fiziksel aktivite düzeyi etkileşimi plazma adiponektin düzeyini etkilemiştir (p=0,027). Risk alleli taşıyan sedanter bireylerde plazma adiponektin düzeyi risk alleli taşımayanlara kıyasla daha düşüktür (p=0,006). Sonuç olarak, yetişkin bireylerden oluşan Türk örnekleminde FTO gen varyantlarının obezitede diyet ve diğer yaşam tarzı alışkanlıklarına karşı verilen yanıtı düzenleyerek, obezite göstergelerini etkileyebileceği doğrulanmıştır.

Abstract:
The interactions of FTO gene variants with diet and other lifestyle habits on obesity indicators have attracted attention in recent years. Evidences from studies conducted in different populations are important for understanding this relationship. In this study, it was aimed to investigate in detail the interactions of FTO gene variants (rs9939609 and rs10163409) with both dietary nutrient content and diet quality on obesity in Turkish population. A total of 400 participants including 200 healthy controls (Body Mass Index (BMI): 18.5-24.9 kg/m2), and 200 pre-obese/obese patients (BMI≥25 kg/m2), whose physical examinations were carried out in Hacettepe University Adult Hospital, were included in the study. The mean age of the individuals participating in the study was 34.8 ± 7.08 years. The socio-demographic characteristics, smoking and alcohol use, physical activity levels, sleep quality and eating habits of the individuals were questioned, and a 24-hour dietary recall was used retrospectively. Healthy Eating Index-2010 (HEI-2010) and Mediterranean Diet Adherence Scale were used to determine the diet quality. FTO gene polymorphisms were performed using Competitive Allele Specific PCR genotyping. Fasting and postprandial blood samples were taken from individuals and serum lipid profile, fasting plasma glucose and insulin, postprandial glucose and insulin, plasma adiponectin, and 25-dihydroxy vitamin D levels were evaluated. Additionally, the HOMA-IR value was calculated and systolic and diastolic blood pressures were measured. FTO rs9939609 minor allele (A) frequency was 39%, and FTO rs10163409 minor allele (T) frequency was 37%. FTO rs9939609 A allele carriers were obese at 19.5% and TT genotype 9.4% (p=0.028). The obesity percentage for FTO rs10163409 was similar across genotypes (p=0.768). It was found that the total number of meals in all genotypes for the FTO rs9939609 genotype, and in the AA genotype for the FTO rs10163409 was negatively correlated with general obesity, and the number of snacks was negatively correlated with markers of abdominal obesity indicators (p<0.05 for each). Dietary carbohydrate intake was found to be positively correlated with the obesity markers for the rs9939609 TT genotype, and negatively correlated with body fat percentage for AA/AT. Dietary fat intake was positively correlated with body fat percentage in individuals with AA genotype (p<0.05). In terms of FTO rs10163409 gene variants, dietary protein intake was associated with an increase in body fat percentage in individuals with the TA/TT genotype. Energy percantage from fat was associated with the increased body fat percentage in the AA genotype, while it had a negative relationship with abdominal obesity indicators in TA/TT genotype (p<0.05 for each) for the same SNP. It was determined that in individuals with a total risk allele number of 1 and above, the risk of high waist-to-hip ratio decreased by 35% as n-3 fatty acid intake increased (p=0.033). As the individuals' diet quality, with FTO rs9939609 TT genotype, increased, plasma fasting insulin, postprandial insulin and HOMA-IR levels decreased (p<0.05 for each). In the FTO rs10163409 AA genotype, the plasma adiponectin level increased when the diet quality score increased, while the plasma fasting insulin level and HOMA-IR values decreased (each p<0.05). The interaction of FTO rs9939609 genotype and physical activity level affected the plasma adiponectin level (p=0.027). Plasma adiponectin level was lower in sedentary individuals with risk allele compared to those without risk allele (p=0.006). As a result, it has been confirmed that FTO gene variants might affect the response to obesity indicators, by modifying the dietary and other lifestyle habits in obesity in an adult Turkish sample.