"Yuan Tüzüğü Maliye Nazırlığı bölümü" ışığında Kubilay Hanlığı'nda malî yapı (1260-1368)
Economic structure of the Khublai Khanate (1260-1368) in the light of "Yuan Dianzhang for the Ministry of Revenue"
Yazar: ŞİRİNAY AZİZ
Danışman: PROF. DR. HAYRUNNİSA ALAN
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History
Dizin: Kubilay Dönemi = Khublai Period ; Yuan Hanedanı = Yuan Dynasty

Özet:
Kubilay Hanlığı'nın (1260-1368) malî yapısı ile ilgili şimdiye kadar pek çok çalışma yapılmışsa da bu çalışmaların daha ziyade "Yuan Yıllığı" temelli olduğu görülmüştür. Ayrıca daha önce yapılan çalışmaların yıllığın bir bölümüne dayalı olarak devlet gelirleri, verilen yıllık pîşkeşler ve para rejimi gibi belli başlı konuları ele alan veya hanlığın sosyoekonomik hayatına dair yapılmış çalışmalar olduğunu görüyoruz. Tezimizde "Yuan Yıllığı" ile birlikte "Yuan Tüzüğü", Vassâf'ın "Târîh-i Vassâf" ve Reşîdüddin'in "Câmiu't-Tevârih" gibi Farsça kaynakları da kullanarak Kubilay Hanlığı'nın maliye teşkilatını ortaya koymaya çalıştık. 
Çalışmamızın asıl hedefi Moğolların Çin'de kurduğu Kubilay Hanlığı'nın malî yapısının kurumsal olarak şemasını ortaya çıkarmak olmuştur. Kubilay Hanlığı dönemi malî yapı incelenirken Kubilay Han dönemi (1260-1294) ve onun halefleri dönemlerini ele aldık. Malî yapıyı ana hatlarıyla inceleyebilmek için Kubilay Hanlığı döneminde devletin en üst idari birimlerinden biri olan Merkez Sekreterliği'ne bağlı nazırlıklardan söz edip bunlardan biri olarak Maliye Nazırlığı'nı ele aldık. Maliye Nazırlığı'nın görevleri, personeli, Maliye Nazırlığı'na bağlı olan alt birimler, iş akışı ve büroların bünyesinde yer alan memurların işleyişini inceledik. Malî yapı derken devletin önemli gelir ve gider kalemleri olduğunu gördük. Bu gelir kalemleri arasında yer alan vergiler, tekeller ve angaryalar üzerinde durduk. En önemli gider kalemlerinden maaşlar, arazi tahsisleri, içtimai yardımlar, elçi ve posta masrafları ile yıllık pîşkeşler vb. kalemlerin üzerinde durduk. 
Kubilay Hanlığı döneminin malî yapısını incelerken dönemin ana kaynaklarının yanı sıra Çince, İngilizce ve Türkçe başta olmak üzere farklı dillerde yayınlanan araştırma eserlerini de kullandık. Bütün bu bulguların ışığında devletin malî yapısını sadece belli başlı bir konuyla sınırlandırmayıp daha kapsamlı ve bütünsel bir çerçeve çizmeye çalıştık. Malî yapıyı bu yapının bürokrasisi, gelir kaynakları, giderleri ve istisnai uygulamalarıyla ortaya koymaya çalıştık. Dolayısıyla çalışmamızın bu boşluğu doldurmasını ve Türkiye'deki Asya tarihi araştırmalarına katkı sağlamasını amaçladık.

Abstract:
Although many studies have been done on the economic structure of the Khubilai Khanate (1260-1368) so far, these studies are mostly based on the "Yuan Shih" (History of Yuan). We also see that there are studies based on the historical work that deal with topics such as income, gifts, money regime and the socioeconomic life. However, in our thesis, we tried to reveal the economic structure by using the "Yuan Shih" along with the "Yuan Dianzhang" and Persian sources such as Vassâf's "Târîh-i Vassâf" and Reşîdüddin's "Câmiu't-Tevârih". 
The main goal of our study was to reveal the economic structure and institutional scheme of the Khubilai Khanate established by the Mongols in China. To examine the economic structure of the Khanate, we have discussed the Ministry of Revenue affiliated with the Central Secretariat, which was one of the highest administrative units of the state during the Khubilai Khanate period. We studied the duties of the Ministry of Revenue, its personnel, the sub-units affiliated with the Ministry of Revenue, the workflow, and the functioning of the civil servants within the offices. The economic structure of the Khanate was primarily divided into two sections: income and expense. The income of the government was dependent on taxes, monopolies and corvee. Whereas the expenses included salaries, land allocations, social aid, ambassador and postal expenses, annual granst, etc. While examining the economic structure of the Khubilai Khanate, our main focus is on Khubilai Khan's period between (1260-1294), but we also discussed the examples of Khubilai Khan's successors to compare the changes in the economic structure that occurred during the period of his successors. 
While examining the economic structure of the Khubilai Khanate, we used research works, especially in Chinese, English, Turkish, and the main sources of the period. In light of all the findings, we tried to draw a more comprehensive and holistic framework and not just limiting to the economic structure of that era. We tried to reveal the economic structure, including its bureaucracy, sources of income, expenses, and exceptional practices. Therefore, we aimed to fill this gap in our study and contribute to Asian history research in Turkey.