Erzurum tarihi ticaret bölgesinin mekansal analizi ve hanların mimari kurgusu
A spatial analysis of Erzurum historical commercial zone and architectural configuration of inns
Yazar: ESRA ARSLAN
Danışman: PROF. DR. KAYAHAN TÜRKANTOZ
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Giriş bölümünde "Erzurum Tarihi Ticaret Bölgesinin Mekansal Analizi ve Hanların Mimari Kurgusu" isimli çalışmanın amaç, kapsam ve yöntemleri belirlenmiştir. İkinci bölümde alışveriş kavramının ortaya çıkışı ve alışverişin gelişmesiyle Türklere ait kentlerde görülen tarihi ticaret yapılarına ait temel kavramlar tanımlanmıştır. Üçüncü bölümde; geçmişten günümüze tarihi ticaret yapılarının bir araya gelerek oluşturdukları çarşının tanımı yapılmıştır. Çarşıyı oluşturan diğer unsurların çarşı ile olan ilişkileri örnekler üzerinden açıklanarak konumu, yapısı ve fiziksel gelişimi incelenmiştir. Dördüncü bölümde; Türklere ait tarihi ticaret yapılarından hanların Orta Asya'da bulunan Müslüman-Türk devletlerle başlayıp Anadolu'ya uzanan süreçte Selçuklu, Anadolu Selçuklu ve Osmanlı İmparatorluğu dönemlerinde mimari kurgu yönünden geçirdiği değişim ifade edilmiştir. Beşinci bölümde; Erzurum'un konumu, coğrafi yapısı, kent dokusunun kurulduğu günden bugüne fiziksel gelişimi incelenmiştir. Tarihi ticaret bölgesinin oluşum süreci, yapısı ve şehir bağlantıları incelenmiş ve bu sürece etki eden çevresel faktörler ele alınmıştır. Altıncı bölümde; Erzurum'da bulunan Osmanlı dönemine ait günümüze ulaşan yedi adet han mimari kurgu yönünden incelenmiş, benzerlik ve farklılıkları konusunda tespitlerde bulunulmuştur. Sonuç bölümünde ise; Erzurum hanlarının Osmanlı han mimarisindeki yeri ve önemine değinilmiş, tarihi ticaret bölgesinin kent dokusunda meydana getirdiği süreklilik vurgulanmış, çarşı ve hanlarıyla bir bütün olarak değerinin günümüze taşınması ve iyileştirilmesi konusunda tespit ve öneriler ortaya koyulmuştur.

Abstract:
In the introduction part, we defined the aim, scope and methods of the thesis which is named as "A Spatial Analysis of Erzurum Historical Commercial Zone and Architectural Configuration of Inns." In the second chapter of the thesis, emerging of the concept of trading and with its development, the basic concepts related to the historic commercial buildings in cities owned by Turks were explained. Within the scope of the third chapter, the definition of the bazaar, a combination of historic commercial buildings from past to the present, takes place. We examine the location, construction and material development of bazaars by exemplifying the other elements that establish bazaar and their relations with it. Throughout the fourth chapter, we point out the evolvement of inns as Turkish historical commercial buildings in terms of architectural configuration starting from the Central Asian Muslim-Turkish states to Turkish Anatolian states like Seljuks, Anatolian Seljuks and Ottoman Empire. In the fifth chapter, the location, topography and urban fabric of Erzurum starting from its establishment to the present times were mentioned. We consider the formation process of the historical commercial zone, its pattern and connections to the other cities. Furthermore, the circumstantial factors that affect that process are referred to. The sixth chapter analyzes the seven extant inns located in Erzurum dating back to the Ottoman era from the perspective of architectural configuration and deducts their similarities and differences. In the part of the conclusion, we highlight the status and importance of inns in Erzurum compared to the Ottoman Inn Architecture and put emphasis on the continuity in the urban fabric which is shaped by historical commercial zone. In addition to this, findings and suggestions in regard to bringing the value of historical commercial zone in Erzurum to the present as a whole and improving its condition are introduced.