Bütünleşik kano modeli ve kalite fonksiyon yayılımı yöntemiyle döngüsel ürün tasarımı: PVC sektörü uygulaması
Integrated kano model and quality function deployment method for circular product design: Application in the PVC sector
Yazar: SÜMEYYE ÇEBİ KUDAL
Danışman: PROF. DR. BİRDOĞAN BAKİ
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Üretim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Firmaların döngüsel ekonomi ilkelerine uygun hareket etmesi, sürdürülebilirlik ve kaynak verimliliği açısından stratejik bir zorunluluk haline gelmektedir. Ürün tasarımı, kaynakların etkin kullanımı, atıkların azaltılması ve ürün ömrünün uzatılmasıyla bu süreçte kritik bir rol oynamaktadır. İlgili literatür incelendiğinde müşteri odaklı ürün tasarımının döngüsellik stratejileri dikkate alınarak üzerine yapılmış herhangi bir çalışmaya rastlanmamıştır. Buradan hareketle bu çalışmanın amacı; Kano Modeli ve Kalite Fonksiyon Yayılımı (QFD) yöntemlerini bütünleşik bir şekilde kullanarak döngüsel ürün tasarımı sürecinde müşteri gereksinimlerini belirleyip bu gereksinimlerin firma tarafından nasıl karşılanabileceğini analiz etmektir. Uygulama, Trabzon ilinde PVC kapı ve pencere üretimi yapan bir firmada (Uzay Plastik A.Ş) gerçekleştirilmiştir.

Bu amaçla üç aşamalı bir uygulama süreci izlenmiştir. İlk aşamada PVC kapı ve pencere ürünleri için döngüsel ürün tasarımı özellikleri belirlenmiştir. İkinci aşamada döngüsel ürün tasarımında müşterilerin (tüketicilerin) istekleri, Kano modeline göre sınıflandırılmıştır. Bu amaçla kolayda örnekleme yöntemiyle seçilen toplam 409 müşteriye anket uygulanmıştır. Daha sonra ise üçüncü aşamaya geçilerek, müşteri isteklerinin firma tarafından teknik olarak nasıl karşılanacağını belirlemek amacıyla Uzay Plastik A.Ş.'de firmasında QFD uygulaması yapılmıştır. Bu aşamada ilk adımda müşteri özelliklerinin önem ağırlıkları hesaplanmış ve teknik gereksinimler belirlenmiştir. Daha sonraki adımda, Kalite Fonksiyon Yayılımı yöntemiyle müşteri istekleri ve teknik gereksinimler arasındaki ilişkileri belirlemek için bulanık dilsel ifadeler yardımıyla ilişki matrisi oluşturulmuş, teknik gereksinimlerin kendi aralarındaki korelasyonlar belirlenmiş ve Bulanık TOPSIS yöntemiyle teknik gereksinimler sıralanmıştır. Son adımda ise duyarlılık analizi yapılmıştır.

Kano Modeli kullanarak elde edilen bulgulara göre müşteri isteklerinin 2 adeti heyecan verici özellik olmak üzere üç farklı kategoride sınıflandırılmıştır. Daha sonra bu özelliklerin ağırlıkları belirlenmiştir. Bunun sonucunda en yüksek öneme sahip ürün özelliği güvenilirlik olarak belirlenmiştir. Bulanık TOPSIS yöntemiyle teknik gereksinimlerin önem sıralamalarının belirlendiği analiz sonucunda; ürün tasarımının modüler şekilde yapılması en yüksek önceliğe sahip teknik gereksinim olarak ilk sırada bulunmuştur. Yapılan duyarlılık analizi sonucunda, farklı senaryoların teknik gereksinimlerin önem sıralamasını değiştirmediği tespit edilmiştir.

Abstract:
The strategic imperative for firms to align with circular economy principles has become crucial for sustainability and resource efficiency. Product design plays a critical role in this process by ensuring efficient resource utilization, reducing waste, and extending product lifespan. A review of the related literature reveals a lack of studies focusing on customer-oriented product design within the context of circularity strategies. Building on this gap, the objective of this study is to analyze how customer requirements can be identified and addressed by firms in the circular product design process using an integrated approach that combines the Kano Model and Quality Function Deployment (QFD) methodology. The application was carried out in a PVC door and window manufacturing company, Uzay Plastik A.Ş., located in Trabzon, Turkey.
A three-phase implementation process was followed for this purpose. In the first phase, circular product design features for PVC door and window products were identified. In the second phase, customer demands in circular product design were classified using the Kano Model. For this, a survey was conducted with a total of 409 customers selected through a convenience sampling method. The third phase involved applying QFD at Uzay Plastik A.Ş. to determine how customer requirements could be technically addressed by the firm. In this phase, the importance weights of customer requirements were calculated, and technical requirements were identified. Subsequently, a relationship matrix was developed using fuzzy linguistic expressions to link customer requirements with technical requirements through the Quality Function Deployment method. Correlations among technical requirements were identified, and the technical requirements were prioritized using the Fuzzy TOPSIS method. Finally, a sensitivity analysis was conducted.
Findings obtained using the Kano Model classified customer requirements into three different categories, including two attractive features. The weights of these features were calculated, with reliability emerging as the most important product feature. According to the analysis results, where technical requirements were prioritized using the Fuzzy TOPSIS method, modular product design was identified as the top priority technical requirement. Sensitivity analysis indicated that different scenarios did not alter the importance rankings of the technical requirements.