Ebû Alî el-Fârisî'nin et-Tekmile adlı eserindeki metodolojisi ve sarf ilmine dair görüşleri
Ebû 'Alî al-Fârisî's methodologies and views about sarf in the book of at-Tekmile
Yazar: RECEP KIRCI
Danışman: PROF. DR. DURSUN HAZER
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Arapça = Arabic ; Dilbilgisi = Grammar ; Ebu Ali el-Farisi = Ebu Ali el-Farisi ; Yöntembilim = Methodology

Özet:
Sarf ilmi ile ilgili akademik araştırmalar nahiv ilmine nazaran daha azdır. Bu çalışma sarf ilmine bir nebze de olsa bir katkı amacı taşımaktadır. Çalışma alanı ile ilgili olarak Ebū 'Alī el-Fārisī'nin dilciliği, sarf ilmine dair çalışmaları inceleme konusu yapılmıştır. Müellifin hayatı, eserleri, ilmi kişiliği ve et-Tekmile isimli eserindeki metodolojisi ve bu eseri kapsamı dâhilindeki sarf ile ilgili görüşleri ele alınmaktadır. Sarfa dair ortaya koyduğu görüşleri mütekaddimîn ve müteahhirîn ulemâsını görüşleri, ortaya koydukları kapsamında değerlendirmeye tabi tutulmaktadır.
Tez giriş, üç bölüm ve sonuçtan meydana gelmektedir.
Giriş bölümünde çalışmanın kapsamı ve amacı, çalışmada takip edilen yöntem ve araştırmanın kaynaklarına değinilmiştir.
Birinci bölümde el-Fārisī'nin yaşadığı dönemi anlatan tarih eserleri araştırılmış, VI. yüzyıldan günümüze kadar müellifin yaşamına dair telif edilen biyografi eserler incelenmiştir. Bunların sonucunda müellifin ömrünü ilme adadığı, uzman hocalardan ders aldığı, değerli öğrenciler yetiştirdiği ve sonraki döneme Arap dili mirasını aktaracak eserler bıraktığı tespit edilmiştir.
İkinci bölümde Arap grameri incelenmiştir. Gramer alanında yapılan çalışmaların hicri I. Yüzyıldaki durumu, II. yüzyıldan itibaren oluşmaya başlayan Basra ve Kûfe ekollerinin genel yapıları, nahiv ve sarf ilminin gelişimindeki rolleri, bu dönemlerde nahiv ve sarf ilimlerinin eserlerde ele alınış biçimleri, III. yüzyılın ikinci yarısından itibaren ise sarf ve nahiv ilimlerinin durumu incelenmiştir.
Üçüncü bölümde el-Fārisī'nin et-Tekmile isimli eserinde sarf ile ilgili görüşleri, eserinin kaynakları ve bu eserde takip ettiği metot incelenmiştir. Ayrıca eserde zikri geçen konularının el-Fārisī öncesi ve sonrası dönem kaleme alınan eserlerde yer verilmesi değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Arap Dili, Sarf, Ebū 'Alī el-Fārisī, et-Tekmile, Metot

Abstract:
Academic studies on the science of morphology are scarce compared to those on syntax. The aim of this study was to contribute to syntax. Ebū 'Alī al-Fārisī's lingusitics and works on the science of morphology were the subject of this thesis. The author's life, works, scientific personality, methodology in his at-Tekmile book and his views on morphology within this book were investigated. The author's views on morphology were examined in comparison to those of predecessor and successor scholars.
The thesis is composed of and introduction, three chapters and a conclusion. In the introduction, the scope, aim, the methodolgy and the sources of the study was explained.
In the first chapter, works narrating the era in which al-Fārisī lived and the biographical works on the author's life prepared from 6th  century to this day were investigated. Upon the study of these materials, we concluded that the author dedicated his life to science, and learned from the experts, raised many valued pupils and left several works which carry the heritage of Arabic language to coming generations.
In the second chapter, Arabic grammar was examined. The state of the grammatical studies in the 1st century, the general structure of Basra and Kûfe schools which developed with 2nd century; their roles in the development of Nahiv (Syntax) and Sarf (Morphology), the forms and ways  by which the sciences of Nahiv and Sarf were described in the works created within this era; and the state of  Nahiv and Sarf after the second half of 3rd century were investigated in this chapter in detail.
In the third chapter, al-Fārisī's views on Saf in his work at-Tekmile,  sources of this work and his methodology were examined. Additionally, the same topics of this book were examined in the works before and post- al-Fārisī era.

Keywords: Arabic Language, Sarf, Ebū 'Alī al-Fārisī, at-Tekmile, Method