Seçilmiş endeks ve değişkenlerle dış ticaret analizi: Türkiye örneği
Foreign trade analysis with selected indices and variable: The case of Turkey
Yazar: SEDA BODUK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET TAYFUR AKCAN
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası Ticaret Ana Bilim Dalı / Uluslararası Ticaret Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Dış açık = External deficit ; Dış ticaret hacmi = Foreign trade volume ; Ticaret = Trade ; Ticari açıklar = Trade deficities ; Türkiye = Türkiye ; Uluslararası ticaret = International trade ; İhracat = Export ; İhracat politikaları = Export policies

Özet:
Türkiye'de ekonomik koşullara uygun olarak dönemsel şekil alan dış ticaret politikaları uygulanmıştır. 1980 yılı öncesinde uygulanan dış ticaret politikası korumacı nitelikte iken, 1980 yılından sonra neo-liberal yani dışa açık biçimde politikalar benimsenmiş ve buna uygun programlar oluşturulmuştur. 

Bu çalışmada 1980-2019 yılları arasında dış ticaret endeksleri ile istikrarlı bir biçimde ülkelerin finansal sistem ve piyasalarına sahip olmak amacıyla önemli olan finansal gelişmişlik endeksi ve makroekonomik göstergeler arasında olan büyüme, işsizlik, enflasyon ve faiz oranlarındaki değişim ile ölçülen sefalet endeksi arasındaki veriler analiz edilmektedir. İlk olarak Augmented Dickey Fuller Testi (ADF) Birim Kök Testi uygulanmıştır. Sonra değişkenler arasında ilişkilerin incelenmesi ve yönünün belirlenmesi amacıyla Granger Nedensellik analizi yapılmıştır. Ekonometrik analiz sonucunda değişkenler arasında bulunan nedensellik ilişkilerin yönü belirlenmiştir. Sonuçlara göre ithalat bağımlı değişkeni; ihracat, dış ticaret açığı, finansal gelişmişlik, sefalet endeksi ve dış ticaret hacmi ile tek yönlü bir ilişkiye sahiptir. İhracat bağımlı değişkeni; ithalat ile aralarında çift yönlü ilişki olduğu ortaya çıkmakta diğer değişkenlerle anlamlı bir ilişki bulunmamaktadır. Dış ticaret açık değişkeni finansal gelişmişlik, sefalet ve hacim ile tek yönlü ilişki bulunmaktadır. Diğer değişkenlerle bulunmamaktadır. Finansal gelişmişlik bağımlı değişkininde diğer değişkenlerle anlamlı bir ilişkisi bulunmamaktadır. Sefalet endeksinin yalnızca dış ticaret hacmi ile tek yönlü ilişkisi bulunmaktadır. Dış ticaret hacminin diğer tüm değişkenlerle anlamlı bir ilişkisi bulunmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Dış ticaret, ithalat, ihracat, sefalet endeksi, finansal gelişmişlik, dış ticaret hacmi, dış ticaret açığı

Abstract:
Periodically shaped foreign trade policies have been implemented in accordance with the economic conditions in Turkey. While the foreign trade policy implemented before 1980 was of a protectionist nature, after 1980 neo-liberal policies were adopted and programs were created accordingly.

In this study, the data between the foreign trade indices, the financial development index, which is important in order to have the financial systems and markets of the countries in a stable manner, and the misery index, which is among the macroeconomic indicators, as measured by the change in growth, unemployment, inflation and interest rates, are analyzed in this study. First, Augmented Dickey Fuller Testi (ADF) Unit Root Test was applied. Then, Granger Causality analysis was performed in order to examine the relationships between the variables and to determine their direction. As a result of the econometric analysis, the direction of the causal relationships between the variables was determined. According to the results, the import dependent variable is; It has a one-way relationship with exports, foreign trade deficit, financial development, misery index and foreign trade volume. Export dependent variable; It turns out that there is a bidirectional relationship between imports and imports, and there is no significant relationship with other variables. There is a one-way relationship with foreign trade deficit variable, financial development, misery and volume. It is not available with other variables. There is no significant relationship with other variables in the dependent variable of financial development. The misery index only has a one-way relationship with foreign trade volume. Foreign trade volume has a significant relationship with all other variables.

Keywords: Foreign trade, import, export, poverty index, financial development, foreign trade volume, foreign trade deficit