Studium ve punctum kavramlarıyla kentleri okumak: Prizren ve Priştine örneği
Reading cities through the concepts of studium and punctum: The case of Prizren and Pristina
Yazar: HADİS ABDULA
Danışman: PROF. DR. FATMA ZEYNEP AYGEN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Sorunları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Yorumlayıcı fenomenolojik analiz = Interpretative phenomenological analysis

Özet:
İnsanların topluluk halinde bir araya gelmeye başlamalarından itibaren dünyadaki varlıklarını ve ilk izlerini temsil eden kentler, hem toplumsal ilişkilerin, kolektif hafızanın ve kültürel değerlerin fiziksel manifestosu haline gelmiş hem de karşılıklı etkileşim ile toplumları dönüştüren güce de sahip olmuşlardır. Bu sebeple aslında karmaşık ve çok katmanlı yapıya sahip olan kent fenomenini anlamak ve tarihsel süreçteki dönüşümünü ele almak aynı zamanda gelecek ile ilgili de öngörüler ve tartışma ortamı oluşturma noktasında değerlidir. Bu bağlamda, çalışmanın amacı kentlerin özünü anlama maksadıyla onları okumaya çalışmaktır. Kentleri okumak doğrultusunda çalışmada kentlerin fiziksel ve anlamsal katmanlarına odaklanılmış, bu katmanlar arasındaki ilişkiler sistemi uzam ve yer tartışması üzerinden ele alınmış ve ardından 'kent ve toplum' ilişkisi bağlamında kentleri özgün kılan katmanla ilgili yapılmış olan tanımlamalara değinilmiş; 'kentin kimliği', 'kentin ruhu', 'kentin aurası', 'kentin hafızası' gibi tanımlamalar kavramsal çerçeveyi oluşturmuştur.
Çalışmanın temel amacı kentleri okuma noktasında Roland Barthes'ın Camera Lucida kitabında öne sürmüş olduğu studium ve punctum kavramlarını ödünç almaktır. Bu doğrultuda, göstergebilimsel ve hermeneutik fenomenolojik yaklaşım benimsenerek kentlerin anlamına ve onları özgün kılan katmana ulaşılmaya çalışılmıştır. Vaka analizi olarak ele alınan Prizren ve Priştine seçilmiş; literatür ve arşiv taramalarının dışında yapilan anketlerle de her iki kentle ilgili bilgiler toplanmaya çalışılmıştır. Elde edilen verilerin karşılaştırılması ve ardından oluşturulan bağlamsal altyapı özelinde kentlerin dönüşümünü belgeleyen soyut kentsel kesitlerin çizilmesi, kentleri okuma noktasında yeni bir bakış açısı imkanı sağlamıştır. Göstergebilimsel yaklaşımla elde edilen bilgiler kentlerin studium katmanına dair tanımlamaları şekillendirmiş, bu bilgilerin yorumlayıcı yaklaşımla ele alınması ile de kentleri özgün kılan punctum katmanı tanımlanmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Cities, which represent their existence and first traces in the world since people started to come together as a community, have both become the physical manifestation of social relations, collective memory, and cultural values, and have the power to transform societies through mutual interaction. For this reason, it is valuable to understand the phenomenon of the city, which has a complex and multi-layered structure, and to address its transformation in the historical process, as well as to create an environment for predictions and discussion about the future. In this context, the aim of the study is to try to read the cities and to understand their essence by focusing on the physical and semantic layers of the cities. 
The main purpose of the study is to borrow the concepts of studium and punctum -which Roland Barthes put forward in his book Camera Lucida- at the point of reading the cities. Prizren and Pristina were chosen as case studies; In addition to literature and archive searches, information about both cities were collected through surveys. Comparing the data obtained and then drawing abstract urban sections documenting the transformation of cities in terms of the contextual infrastructure created, provided a new perspective on the point of reading the cities. The information obtained with the semiotic approach shaped the definitions of the studium layer of the cities, and the punctum layer, which makes the cities unique, was tried to be defined by handling this information with hermeneutic phenomenological approach.