Erdemli (Mersin)-Karataş (Adana) arasındaki güncel foraminiferlerin sistematik, biyoçeşitlilik ve kavkı incelemeleri ile deniz kirliliğinin foraminiferlere etkisinin araştırılması
Systematics, biodiversity and test analysis of recent foraminifera between Erdemli (Mersin)-Karataş (Adana) and investigation of the effect of marine pollution on foraminifera
Yazar: MERVE MÜGE CEYLAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞEYDA PARLAR
Konya Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Erdemli (Mersin)-Karataş (Adana) arasında kalan yaklaşık 115 km uzunluğundaki kıyı alanında yapılan bu çalışmada güncel foraminiferlerin tür determinasyonları, paleontolojik sistematiği, biyoçeşitlilik, kavkı morfolojisi, kavkı duvar bileşimleri, kavkı anormaliteleri, kavkı biomikroizleri, kavkı kimyası ve deniz kirliliğinin foraminiferlere etkilerinin araştırılması gerçekleştirilmiştir. Erdemli'den Karataş'a doğru kıyı boyunca toplam 12 adet sediment örneği sistematik olarak alınmıştır. Foraminifer tür determinasyonları kapsamında tüm kıyı alanı için toplam 59 cinse bağlı 92 türe ait 1.697 adet bentik foraminifer bireyi ve 11 cinse bağlı 16 türe ait 227 adet planktik foraminifer bireyi olmak üzere toplam 70 cinse bağlı 108 türe ait 1.924 adet foraminifer bireyi bu sediment örnekleri içerisinden binoküler mikroskop altında ayıklanmıştır. Tür ve birey sayılarının kıyının batısında nispeten düşük olduğu ve doğuya doğru belirgin şekilde arttığı, bentik foraminiferlerin bütün kıyı boyunca mevcut ve egemen olduğu, planktik foraminiferlerin ise Sarımsaklı ve Akyatan Gölü lokalitelerinde bentik foraminifer birey sayısına ulaştığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca aynı örnekler içinde foraminiferlere göre çok daha düşük oranlarda bivalv, bryzoa, ekinid dikeni, gastropod ve ostrakod mikroorganizma gruplarına ait kabuk ve kabuk parçaları da bulunmuştur. Çalışma alanında aglütinant kavkı duvar tipine sahip foraminiferlerin en fazla %72,73 oranla ve 16 türe ulaştığı görülmüştür. Buna karşın %39,62 oranına ulaşan porselen kavkı duvar tipine sahip foraminiferlere ait 38 tür belirlenmiştir. Hiyalin kavkı duvar tipine sahip foraminiferlerin ise en fazla %80,49 oranına ulaştığı ve 54 tür çeşitliliği ile baskın olduğu sonucuna varılmıştır. Kavkı duvar tiplerine göre yapılan ortam yorumunda; Erdemli, Afetevler, Aydınlılar, Akyatan Gölü "çoğunlukla şelf deniz"; Çeşmeli Normal denizel bataklık; Cumhuriyet "Hiposalin bataklık"; Mersin "Hipersalin lagün"; Kazanlı, Tuz Gölü, Sarımsaklı "Hipersalin bataklık"; Kulak, Karataş "Hipersalin lagün" olarak belirlenmiştir. Kıyının genelinde az sayıda olduğu gözlenen kavkı morfolojik anormalitelerinin Mersin, Kazanlı, Tuz Gölü lokalitelerinde ve delik, oyuk, çizik ve dentritik izler şeklinde biyomikroizlerin Erdemli, Kazanlı, Tuz Gölü ve Sarımsaklı lokalitelerinde nispeten arttığı belirlenmiştir. Seçilen 452 adet foraminifer bireyinin detaylı kavkı morfolojik bileşenlerinin ölçümleri, kavkı boyutlarının kıyının başlangıcından sonuna doğru arttığını, kavkıların çoğunluğunun normal bir kısmının karemsi veya dikdörtgenimsi şekilli olduğunu, ve çoğunluğunun geniş son locaya, bir kısmının yüksek son locaya sahip olduğunu göstermiştir. Kavkı kimyasını belirlemek amacıyla gerçekleştirilen ICP-OES analizlerinde As, Fe, Pb ve Cu element verileri kıyının doğusunu temsil eden numunede batıyı temsil eden numuneye göre daha yüksek değerlerdedir. Bu durum doğu tarafında deniz kirliliğinin nispeten daha fazla olduğunu göstermiştir. Sediment granülometresine göre kıyı alanındaki egemen tane boyutunun orta, boylanma durumunun iyi-çok iyi olduğu ve averaj tane boyutlarının 0,4-1,9 mm arasında değiştiği belirlenmiştir. Biyoçeşitlilik incelemeleri kapsamında kıyı alanında orta-yüksek tür zenginliği ve orta tür homojenliği belirlenmiştir. Bu çalışmada günümüzde oluşmaya devam eden Kuvaterner yaşlı 7 ayrı birim; ova sedimentleri (Qso), nehir sedimentleri (Qsn), delta sedimentleri (Qsd), lagün sedimentleri (Qsl), bataklık sedimentleri (Qsb), kıyı sedimentleri (Qsk) ve sığ deniz sedimentleri (Qss) şeklinde tanımlanmıştır. Sonuç olarak birey sayısı ve tür sayısı çok yüksek, tür zenginliği yüksek ve tür homojenliği orta olan Sarımsaklı lokalitesinin foraminifer açısından en zengin lokalite olduğu ve aglütinant kavkılı foraminiferlerin batıda hiyalin kavkılı foraminiferlerin ise doğuda arttığı belirlenmiştir. Ayrıca elde edilen veriler kıyının doğu tarafında geniş ovalardaki yoğun tarımsal faaliyetlerin ve büyük yerleşim yerlerinin varlığına bağlı olarak artan deniz kirliliğinin, kavkı anormalitelerinde nispeten bir artışa neden olduğu, ancak foraminifer bolluk ve biyoçeşitliliğinde etkisinin olmadığını ortaya koymaktadır.

Abstract:
In this study which was realised in an approximately 115 km long coastal area between Erdemli (Mersin) and Karataş (Adana), the species determinations of recent foraminifera, paleontological systematics, biodiversity, test morphology, test wall compositions, test abnormalities, test biomicrotraces, test chemistry and the effects of marine pollution on foraminifera investigations has been carried out. A total of 12 sediment samples were systematically taken along the coast from Erdemli to Karataş. Within the scope of foraminiferal species determinations for the entire coastal area 1.697 benthic foraminiferal individuals belonging to 92 species connnected to 59 genera and 227 planktic foraminiferal individuals belonging to 16 species connnected to 11 genera a total of 1.924 foraminiferal individuals belonging to 108 species connnected to 70 genera were sorted under a binocular microscope from these sediment samples. It was concluded that the number of species and individuals was relatively low in the west of the coast and increased significantly towards the east, benthic foraminifera were present and dominant along the entire coast, and planktic foraminifera reached the number of benthic foraminifera individuals in Sarımsaklı and Akyatan Lake localities. Morever, the shells and shell fragments belonging to bivalvia, bryzoa, echinid spines, gastropoda and ostracoda microorganism groups were found in the same samples at much lower rates than foraminifera. In the study area, it was observed that foraminifera with agglutinant test wall type reached a maximum rate of 72.73% and 16 species. On the other hand, 38 species were identified of foraminifera which has porcelain test wall type reaching 39.62%. It was concluded that foraminifera with hyaline test wall type reached a maximum rate of 80.49% and were dominant with a diversity of 54 species. In the environmental interpretation which carried out according to test wall types; Erdemli, Afetevler, Aydınlılar, Akyatan Lake were identified as "mostly shelf sea"; Çeşmeli as normal marine marsh; Cumhuriyet as "hyposaline marsh"; Mersin as "hypersaline lagoon"; Kazanlı, Tuz Gölü, Sarımsaklı as "hypersaline marsh"; Kulak and Karataş as "hypersaline lagoons". It was determined that the test morphological abnormalities which were observed in a few number throughout the coast were relatively increased in Mersin, Kazanlı, Tuz Gölü localities and the biomicrotraces in the form of holes, cavities, scratches and dendritic traces were relatively increased in Erdemli, Kazanlı, Tuz Gölü and Sarımsaklı localities. The measurements of detailed test morphological components of 452 selected foraminiferal individuals were indicated that the test sizes were increased from beginning to end of the coast, the majority of the tests were normal and the other part was square or rectangular in shape and a large part has wide last chamber and the other part has high last chamber. In the ICP-OES analyzes carried out to determine the test chemistry, As, Fe, Pb and Cu element data reached higher values in the sample representing the east of the coast than in the sample representing the west. This situation was indicated that marine pollution is relatively higher on the eastern side. According to the sediment granulometry, it was determined that the dominant grain size in the coastal area is medium, the sorting condition is good-very good, and average grain sizes varies between 0.4-1.9 mm. Within the scope of biodiversity investigations, medium-high species richness and medium species homogeneity were determined in the coastal area. In this study, 7 seperate Quaternary aged units that continue to form today were defined as Plain sediments (Qso), river sediments (Qsn), delta sediments (Qsd), lagoon sediments (Qsl), marsh sediments (Qsb), coastal sediments (Qsk) and shallow marine sediments (Qss). As a consequent it was determined that Sarımsaklı locality which has a very high number of individuals and species high species richness and medium species homogeneity is the richest locality in terms of foraminifera and agglutinant test foraminifera were increased in the west of coast while hyaline test foraminifera were increased in east. In addition, the obtained data reveal that increasing marine pollution due to intensive agricultural activities in the wide plains on the eastern side of the coast and the presence of large settlements causes a relative increase in test abnormalities, but has no effect on foraminiferal abundance and biodiversity.