Küçük çocuklarda zaman kavrayışı ve öngörü arasındaki bağlantılar
The associations between time comprehension and foresight in preschoolers
Yazar: ARZU ÇIRPAN KANTARCIOĞLU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SEMA KARAKELLE
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Episodik = Episodic ; Kavram öğrenme = Concept learning ; Okul öncesi çocuklar = Preschool childrens ; Zaman = Time ; Zaman algısı = Time perception ; Zaman sistemleri = Time systems ; Çocuklar = Children ; Öngörü = Foresight

Özet:
Bu çalışmanın amacı, zihinde geleceğe zaman yolculuğu biçimlerinden öngörü ile okul öncesi dönemde gözlenebilen zaman kavrayışlarından, süre tayini ve zamansal oluş sırası arasındaki bağlantıları incelemektir. Çalışmaya katılacak çocukların belirlenmesi için Ankara Gelişim Tarama Envanteri, Türkçe ifade edici ve alıcı dil testleri ile Bay Patates testi kullanılmıştır. Çalışmaya, 36-41 aylık, 33; 42-59 aylık, 36 ve 60-71 aylık 30 olmak üzere toplam 99 çocuk katılmıştır. Öngörü değerlendirmek amacıyla, çocuk tarafından kullanılan bilginin kaynağına bağlı olarak uzun ve kısa süreli belleğe dayalı öngörü performansını değerlendiren, oyuncak yıkama görevi ve zaman kavrayışını değerlendirmek için, süre tayini ve zamansal oluş sırası görevleri verilmiştir. Çalışmanın bulgularına göre hem öngörü hem de süre tayini ile zamansal oluş sırası performansı yaşla birlikte artmaktadır. Aynı zamanda yaş grupları içinde USB ve KSB'ye dayalı öngörünün birbirinden bağımsız olduğu ve zaman kavrayışlarının süre tayini lehine anlamlı olarak farklılaştığı gözlenmiştir. Uzun süreli belleğe dayalı öngörü performansının, yaş ve zamansal oluş sırası tarafından; kısa süreli belleğe dayalı öngörü performansının ise zamansal oluş sırası ve çalışma belleği tarafından yordandığı gözlenmiştir. 


Anahtar Kelimeler: Öngörü, Süre Tayini, Zamansal Oluş Sırası, Zihinde Zaman yolculuğu, Epizodik Bellek

Abstract:
The aim of this study is to investigate the associations between foresight as a form of future mental time travel and time comprehensions which could be observed during the prescool-age such as duration estimation and temporal sequences. To decide which children would participate in this study, Ankara developmental screening inventory, Tifaldi expressive and receptive language tests and Mr. Peanut test were used. Ninety-nine children participated in this study whom were 36-41 months old, 33 children, 42-59 months old 36 children and 60-71 months old 30 children. In order to evaluate foresight, toy washing task was used which was based on long/short time memory in the same time, depending on the source of information used by the child.  In order to evaluate time comprehension, duration estimation and temporal ordering tasks were used. According to results of the study, both foresight and time comprehension performances increase with age. At the same time, within the same age groups, there were no relationship between long term/short term memory based foresight performance and there were differences between time comprehensions in favor of duration estimation.  The best predictive analysis method showed that foresight based on long term memory was best predicted by age and temporal ordering performance whereas foresight based on short term memory was best predicted by working memory and temporal ordering performance.


Keywords: Foresight, Duration Estimation, Temporal Ordering, Mental Time Travelling, Episodic Memory.