Dikkat eksikliği ve hiperaktivitesi olan hastalarda kognitif fonksiyonların geç dönem işitsel uyarılmış potansiyellerde analizi
Analysis of the cognitive functions in long term auditory evoked potentials in patients with attention deficit and hyperactivity disorders
Yazar: FERHAT PEKTAŞ
Danışman: PROF. DR. NAZAN DOLU
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Fizyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Fizyoloji = Physiology
Dizin: Biliş = Cognition ; Biliş bozuklukları = Cognition disorders ; Dikkat = Attention ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Uyarılmış potansiyeller-işitsel = Evoked potentials-auditory

Özet:
Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), dikkatsizlik, dürtüsellik, dikkati sürdürmede güçlük, öğrenme güçlüğü çekme ve saldırganlık gibi özellikler ile karakterize bir hastalıktır. 'Uyarılmış Potansiyeller', EEG kaydında fiziksel uyaranlara karşılık spontan aktivitede bir saniyede oluşan değişikliklerdir. P300 dalgası, yaklaşık 300 msnde pik yapan pozitif bir dalgadır ve oddball paradigmasında dikkatin kognitif sürecini yansıtır. 
Bu çalışmada, DEHB tanısı konulan hastalardaki kognitif fonksiyonların, P300 dalgasında meydana gelen değişikliklerin tedavi öncesi ve bir aylık metilfenidat tedavi sonrası dönemde kaydedilmesi ve sağlıklı kontrol grubuyla karşılaştırılarak incelenmesi amaçlanmıştır.
Çalışma, etik kurul onayı alındıktan sonra, 7-12 yaşları arasında değişen 31 DEHB (31 tedavi öncesi, 20 tedavi sonrası) ve 23 sağlıklı kontrol olmak üzere toplam 54 gönüllüde gerçekleştirildi. DEHB tanısı DSM-IV kriterlerine göre konuldu. Çocuk ve Ergen Psikiyatri AD'  da WISC-R, Conners, testleri yapıldı. Çocukların ailelerine çalışma hakkında bilgi verilip, imzalı onamları alındı. İşitsel uyarılmış potansiyel kayıtları Ag/AgCl elektrotlar aracılığı ile Fz, Cz, Pz, Oz bölgelerinden kaydedildi. İşitsel oddball uyarı modeli, 128 standart ve 32 hedef uyarandan oluşturuldu. Tedavi öncesi kayıtlarından sonra metilfenidat tedavisi gören çocukların, 1 ay sonra ikinci kayıtları alındı. P300 dalgasındaki genlik ve latans değişimleri SPSS paket programı ile analiz edildi. 250- 400 msn arasında gerçekleşen pozitif pik dalga P300 dalgası olarak kabul edildi.
DEHB'li çocuklarda, tedavi öncesinde, hedef uyaranlarda P300 latansı kontrol grubu ile karşılaştırıldığında Fz (p<0,000), Cz (p<0,000), Pz (p<0,000) ve Oz (p<0,000) bölgelerinde anlamlı olarak uzundu. P300 genliği ise Fz bölgesinde kontrole göre anlamlı azalmış bulundu (p<0,025). 
DEHB'li çocuklarda, tedavi sonrasında, hedef uyaranlarda P300 latansı, tedavi öncesi ile karşılaştırıldığında, tedavi sonrasında Fz (p<0,004), Cz (p<0,033), Oz (p<0,019) bölgelerinde anlamlı olarak kısaldı ve kontrol grubuna yaklaştı. P300 genliği, tedavi sonrası DEHB grubunda Fz (p<0,033) ve Cz (p<0,044) bölgelerinde, tedavi öncesine göre anlamlı olarak arttı.
Çalışmamızda, DEHB olan çocuklarda, P300 dalgası latansının daha uzun ve genliğinin daha düşük bulunması, kognitif fonksiyonların bu hastalarda bozulduğunu göstermiştir. Uyarılmış potansiyeller, DEHB hastalarında kognitif değişikliklerin izlenmesinde kullanılabilecek bir yöntem olarak düşünülmektedir. Tedavi sonrasındaki düzelmenin gösterilmesiyle, bu yöntemin tedavinin takibinde de kullanılabileceği sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, Dikkat, EEG, Elektrofizyoloji, İşitsel uyarılmış potansiyeller, P300

Abstract:
Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) is characterized by inattentive, impulsive, overactive, aggressive and uncontrollable behavior. ''Evoked Potentials (EP)'' is called the changes in spontaneous activity for about one second when a physical stimulus is given during EEG recording. P300 wave is a positive wave that peak about 300 ms and it reflects cognitive attention process.
In this study, changes of P300 wave on cognitive functions of ADHD patients were investigated at the period of ''before methylphenidate (MPH) treatment''  and ''after one month of MPH treatment'' by comparing them with the control group. 
After the ethic committee approval, the study was carried out on 31 children in the ADHD group (31 before MPH, 20 after MPH) and 23 children in the control group varying between 7-12 years old. ADHD diagnose was determined according to DSM-IV criteria. DSM-IV, WISC-R, Conners and Clinic Global Impression Scale tests were examined in the child and adolescent psychiatric department. The children's parents were informed about the study and the declaration was signed by the parents. Auditory evoked potentials were recorded from the scalp through Ag/AgCl electrodes on Fz, Cz, Pz and Oz regions. Auditory Oddball paradigm models were formed from 128 non-targets and 32 targets. EPs of children with pretreatment ADHD were recorded. After a month,  EP records of children with ADHD under MPH treatment were recorded a second time. Amplitude and latency of P300 wave were analyzed. Positive wave peaks between 250-400 ms were approved as P300 wave.
In children with pretreatment ADHD, P300 latency at target stimuli when compared with the control group in Fz (p<0.000), Cz (p<0.000), Pz (p<0.000) and Oz (p<0.000) zones were significantly longer. P300 amplitude at Fz zone was found significantly reduced according to the control group. (p<0.025). In children with ADHD after the treatment, when compared with pretreatment, P300 latency at target stimuli after the treatment on Fz (p<0.004), Cz (p<0.033), Oz (p<0.019) zones were significantly reduced and approached to the control group. P300 amplitude, after the treatment in ADHD group on Fz (p<0.033) and Cz (p<0.044) zones were significantly increased according to control group.
In our study, in children with ADHD, latency of P300 wave was longer and amplitude of P300 wave was lower. The results have show that cognitive functions were impaired in patients with ADHD. Evoked potentials are thought to be a method to monitor the cognitive changes in ADHD patients. With the indication of recovery after treatment, these findings also show that this method can be used for the follow-up treatment.
Key words: Attention deficit and hyperactivity disorder, Attention, EEG, Electrophysiology, Auditory evoked potentials, P300