Katı yakıtların şişme özelliklerinin incelenmesi ve sıvılaştırılması
Investigation of swelling properties and liquefaction of solid fuels
Yazar: AHMET TURAN TEKEŞ
Danışman: PROF.DR. MUAMMER CANEL
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
Bu çalısmada Edirne Uzunköprü, Edirne Kesan Çanakkale Yeniçırpılar ve BursaMustafa Kemal Pasa linyitlerinin sisirilmesine çesitli parametrelerin etkisi incelenmistir.Çalısmanın ilk bölümünde, linyitlere sisme islemleri uygulanmıstır. Sisme ölçümleriagzı kapalı cam tüplerde 10 ayrı çözücü kullanılarak yapılmıstır. Çözücülerle islemgören linyit örneklerinin sisme oranları belirlenmis ve bu oranların çözücününözelliklerine baglılıgı irdelenmistir.Ikinci bölümde ise orjinal linyit, çesitli çözücülerle sisirilmis linyit örnekleri, THF ilesoxhlet ekstraksiyonuna tabi tutulmus ve her bir örnekten elde edilen sıvı ürün verimleribelirlenmistir. Daha sonra aynı örnekler toluen ile süperkritik kosullarda ekstrakteedilerek sıcaklıgın, basıncın ve ön sisirme isleminin ekstrakt verimine etkisiincelenmistir. THF, TBAH, DMSO, DMF ve EDA gibi çözücülerle sisirilen linyitörneklerinin ekstrakt verimlerinin diger çözücülerinkinden yüksek oldugu bulunmustur.Bu çözücülerin ortak özellikleri yapısında N gibi O gibi ortaklanmamıs elektronbulunduran atomlara sahip olmalarıdır. Ayrıca donör sayısı ? akseptör sayısı farkıbüyük ve pozitif olan çözücülerin ekstrakt verimlerinin büyük olmasının linyitlerdekiçapraz bagların çözücü tarafından koparılmasıyla iliskili olabilecegi düsünülmüstür.Süperkritik ekstraksiyon veriminin soxhlet ekstraksiyonu veriminden önemli orandabüyük olmasına, basıncın etkisiyle çözücünün gözenekler içine daha kolay girmesi vegözenek içerisinde kalma süresinin uzamasıyla çözücü-çözünen etkilesmesininartmasının neden oldugu belirlenmistir.Anahtar Kelimeler : Linyit, çözücü ile sisirme, katalizör, kritik üstü ekst

Abstract:
The effect of various factors on the swelling characteristics of some lignite sampleswere investigated. The lignites were of the origin of Edirne - Uzunköprü, Edirne ?Kesan, Çanakkale ? Yeniçırpılar and Bursa Mustafa Kemal Pasa. In the fırst part of thework, the extent of swellings upon the addition of 10 different solvents were measuredin closed glass tubes. The solvent dependance of the percent swelling was correlated toa couple of solvent characteristics.In the second part samples of the original and solvent swollen lignites were extractedwith THF in a Soxhlet extractor and the contents of extractables were determined. Thesame samples were also extracted with toluene under supercritical condition. The effectof temperature, pressure and the preswelling treatment on the supercritical extractionyield was investigated. Those samples preswollen with THF, TBAH, DMSO, DMF andEDA were found to give relatively higher percentages of extracts. All the pretreatmentsolvents have donor atoms of N and O with unshared electron pairs. Furthermore, it wastentatively suggested that the higher extract yield of those solvents with a relativelygreater diference of `number of donors ? number of acceptors? is somewhat related tothe break of crosslinking bonds in the structures of lignite. That the supercriticalextraction yield is higher than soxhlet extract yield was explained on the bases of thefact that under high pressure, molecules of the solvent becomes more prone to difuseinto fine pores and interact better with the ingradients of the ligniteKey Words : Lignite, solvent-swelling, catalyst, supercritical extraction