Oyuncunun yaratım sürecinde dinamik sistemler teorisi ve oyunculuk çalışması
Dynamic systems theory for creative process of actor and acting study
Yazar: ONUR PELİSTER
Danışman: DOÇ. DR. SİBEL ERDENK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sahne Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Doğrusal olmayan dinamik sistemler ve yöntemler = Nonlinear dynamical systems and methods

Özet:
Bu çalışmanın amacı, 1990'lar sonrasında hızlanan sinirbilim araştırmalarının neticesinde ortaya çıkan bulgular ve görüşler doğrultusunda oyunculuk çalışmalarında kullanılabilecek nesnel olguları aktarmak, bu olguların oyunculuk teknikleriyle olası ilgisini sorgulamak ve gerek oyunculuk eğitimi gerekse oyunculuk uygulamalarında bir yaklaşım olarak kullanma imkanını araştırmaktır. Araştırmanın birinci bölümünde Antonio Damasio'nun görüşleri doğrultusunda kartezyen düalizmin reddi ve bedenlenmiş bilinç kavramları ile Jaak Panksepp'in Afektif sinirbilim çalışmalarında ortaya koyduğu temel duygulanımlar ve bunların tasnifine dair bulgular aktarılmıştır. İkinci bölümde karmaşık ve doğrusal olmayan yapıların analizinde kullanılan Dinamik Sistemler Teorisi ile bu teorinin yine karmaşık bir yapı olan insan bilişi ile olan ilişkisi aktarılmıştır. Oyuncunun gerek egzersiz gerek prova gerekse temsil süreçlerinde içinde bulunduğu evrenin de karmaşık, doğrusal olmayan bir yapı olduğu düşüncesinden hareketle Dinamik sistemler teorisinde yer alan "kısıtlayıcılar", "ihlaller", "belirme", "özdüzenlenme" kavramlarıyla olan ortaklığı yine bu bölümde araştırılmıştır. Böylelikle Dinamik Sistemler Teorisinin getirdiği açıklamaların insan bilişinin ve oyunculuk çalışmalarının karmaşık doğasının ele alınmasında katalizör bir yaklaşım olarak kullanımı mümkün olabilecektir. Üçüncü bölümde beyinde evrimsel olarak hayvan atalarımızla ortak temelleri bulunan doğuştan gelen birinci seviye afektif duygular, ikinci seviye öğrenilmiş duygular ve üçüncü seviye sosyal-bilişsel duyguları, Dinamik Sistemler Teorisi çerçevesinde, oyunculuk çalışmalarında ne gibi yaklaşımlarla oyuncunun bu duygulara erişimine ve tekrar üretmesi kolaylaştırılabilir sorusuna yanıt aranmıştır. Aktif rol analizi, eylemleştirme, uzam içinde etkileşim, fiziksel aksiyon yöntemi, sözsüz iletişim, proksemik ilişki gibi teknikler bu yaklaşım doğrultusunda örneklenmiştir.

Abstract:
In the first section of the research, the views of Antonio Damasio are presented, which involve the rejection of Cartesian dualism and the concept of embodied consciousness, as well as the fundamental affective emotions identified in Jaak Panksepp's Affective Neuroscience studies and their classification.The second section discusses the Dynamic Systems Theory used in the analysis of complex and nonlinear structures, and its relationship with human cognition, which is also a complex structure. Based on the idea that the universe in which the actor is involved during exercises, rehearsals, and performances is a complex and nonlinear structure, the section explores the commonalities between the Dynamic Systems Theory and concepts such as "boundary conditions," "perturbations," "emergence," and "self-organization". This allows for the possibility of using the explanations provided by the Dynamic Systems Theory as a catalyst for addressing the complex nature of human cognition and acting studies.In the third section, innate first-level affective emotions shared evolutionarily with our animal ancestors, second-level learned emotions, and third-level social-cognitive emotions are explored within the framework of the Dynamic Systems Theory. The focus is on approaches in acting that facilitate the actor's access to these emotions and their reproduction. Techniques such as active role analysis, actioning, interaction in space, physical action method, non-verbal communication and poxemics are exemplified in line with this approach.