Şeyhülislam Hasan Hayrullah Efendi'nin hayatı ve siyasi faaliyetleri
Shaykh al-islam Hasan Hayrullah Efendi's life and political activites
Yazar: İBRAHİM AKKURT
Danışman: PROF. DR. MEHMET ALİ BEYHAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Tarih = History
Dizin: Askeri müdahale = Military intervention ; Biyografi = Biography ; Murad V = Murad V ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Siyasi faaliyetler = Political activities ; Siyasi tarih = Political history ; Sultan Abdülaziz = Sultan Abdülaziz ; Şeyhülislam = Seyhulislam ; Şeyhülislam Hasan Hayrullah Efendi = Şeyhulislam Hasan Hayrullah Efendi

Özet:
1876 yılı Osmanlı Tarihi literatürüne üç padişah yılı olarak geçmiştir. Sultan Abdülaziz 30 Mayıs 1876?da, Sultan Beşinci Murad ise 31 Ağustos 1876?da Şeyhülislam fetvası ile tahtlarından indirilmişlerdir. Her iki padişahın da hal? fetvasını imzalayan kişi Şeyhülislam sıfatıyla Hasan Hayrullah Efendi?dir. 
Serasker Hüseyin Avni Paşa?nın liderliğinde gerçekleştirilen 30 Mayıs 1876 askeri darbesinin etkisi kısa sürmüştür. Sultan İkinci Abdülhamid, 27 Haziran 1881?de kurulan Yıldız Mahkemesinde 30 Mayıs 1876 askeri darbesinde rolü olanlarla hukuk önünde hesaplaşmış, Hasan Hayrullah Efendi mahkemede yargılanmadığı halde suçlu bulunarak diğer mahkûmlarla birlikte Tâif Kışlasında hapsedilmiş ve 18 yıl kaldığı hapiste vefât etmiştir. 
Siyasi tarih alanında biyografik çalışmaların tarih ilmine katkıları şüphesiz çok önemlidir. Hasan Hayrullah Efendi, modern anlamdaki askeri darbelerin ilki sayılan 30 Mayıs 1876 darbesine Şeyhülislam olarak destek vermiştir. O dönem siyasetine etki etmiş ve vazifesi esnasındaki siyasi faaliyetleri, gerçekleştirilen darbeyi incelerken daha geniş bir çerçeveden bakmamızı sağlayacaktır. 
Araştırmanın bütününde tarih araştırmalarında modern metotlar kullanılarak konu tarafsız bir görüşle incelenmeye çalışılmıştır.
 


Anahtar Kelimeler:  Sultan Abdülaziz, Şeyhülislam, 30 Mayıs 1876 Askeri Darbesi, Hasan Hayrullah Efendi, Yıldız Mahkemesi, Fetva

Abstract:
In the history of Ottoman Empire, 1876 has been recorded as the year of three sultan. Sultan Abdul Aziz on May 30, 1876 and Sultan Murad V on August 31, 1876 were dethroned by the fatwa of Shayk al-İslam. The person who dethroned these two sultans with his signature was ?Hasan Hayrullah Effendi? with his title of the Shaykh al-islam of the time.
The effect of military coup, which was made under the leadership of Hüseyin Avni Pahsa, on 30 May, 1876 lasted for a short time. In Yıldız Courts on June 27, 1881, Sultan Second Abdülhamid settled accounts with those who had a role in the military coup of May 30 1876. Hasan Hayrullah Effendi was found guilty although he was not even judged by the court. He was committed to prison in Taif quarters with other convicts and died there after 18 years of prison.
In the field of political history, biographical studies undoubtedly have a very important contribution to the science of history since they help us look at the coup from bigger perspective as well as help us understand works and behavior of Hasan Hayrullah Effendi, who affected the politics of his time by supporting the coup of May 30, 1876 as Shaykh al-İslam of the time.
Through the whole study, modern methods have been used for historical researches and the research subject has been examined impartially. 




Key Words: Sultan Abdul Aziz, Shayk al-İslam, May 30,1876 The military coup, Hasan Hayrullah Effendi, Yıldız Court. Fatwa