Sağlık çalışanlarında vardiyalı çalışma sisteminin uyku kalitesi, fiziksel hastalıklar, ruhsal durum ve yaşam kalitesi üzerindeki etkileri /
Yazar: BAHADIR GENİŞ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ENDER TANER
Gazi Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Psikiyatri Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Depresyon = Depression ; Psikoloji = Psychology ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık personeli = Health personnel ; Tükenmişlik = Burnout ; Uyku = Sleep ; Vardiya sistemi = Shiftwork system ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Vardiyalı çalışma, modern iletişimin hızla ilerlemesinin ve küresel ekonomilerin 
gelişmesinin bir sonucu olarak, çalışma ve sosyal hayatımızın daha yaygın bir parçası 
olmuştur. Vardiyalı çalışmanın sağlık üzerindeki etkilerine ilişkin araştırmalarda; gastrit, 
ülser, hipertansiyon, koroner kalp hastalıkları, birçok kanser türü, metabolik bozukluklar, 
depresyon, uyku bozukluğu, sosyal uyum sorunları gibi birçok hastalığa ve toplumsal 
soruna neden olmaktadır[1].  Bu çalışmada vardiyalı çalışan sağlık çalışanlarını uyku 
kalitesi, fiziksel hastalıklar, yaşam kalitesi ve ruhsal bozukluklar açısından 
değerlendirmeyi amaçlamıştır. Çalışmaya Gazi Üniversitesi Hastanesi sağlık çalışanları 
dâhil edildi. Çalışanlar en son çalışma sistemlerine göre sınıflandırılmıştır. Araştırmaya 
katılmayı kabul eden 550 kişiye form dağıtıldı. Eksik bilgi, içsel tutarsızlık, uygun 
olmayan meslek grupları olması sebebiyle 168 form değerlendirmeye alınmadı. Sonuç 
olarak 219 değerlendirme formu istatistiksel analize tabii tutuldu. Sayısal değişken grupları 
arası farklar bağımsız gruplar T-Testi ile incelendi. Sayısal değişkenler arasındaki ilişki 
Pearson korelasyon analiziyle yapıldı. Kategorik değişkenler arasındaki farklılıklar ise 
Ki-Kare analizi ile incelendi. Vardiyalı çalışanlar vardiyasız çalışanlara göre BDÖ 
(t=-3.86, p<0.01), BAÖ (t=-3.12, p<0.01), algılanan stres (t=-2.11, p<0.05), PUKİ 
(t=-4.64, p<0.01) ve tükenmişlik (t=-3.816, p<0.01) puanları anlamlı derecede daha yüksek 
olarak bulundu.  Mesleki tatmin (t=2.06, p<0.05) ise vardiyasız çalışanlarda anlamlı 
derecede yüksekti. Sabahçı-akşamcı özelliklere göre gruplar arasında anlamlı bir farklılık 
vardır (χ2=14.639, p<0.01). Vardiyalı çalışanların % 69.8'i akşamcı özelliklere sahip iken 
vardiyasız çalışanların  % 76.9'u sabahçı özelliklere sahiptir. Vardiyalı çalışanların uyku 
kalitesi anlamlı derecede daha bozuktu (t=-3.86, p<0.01). Bu sonuçlar doğrultusunda 
vardiyalı çalışma nedeniyle oluşan sağlık sorunları hakkında çalışanlar bilgilendirilmelidir. 
Oluşan sorunlarında azaltılmasında stres yönetimi, uyku yönetimi ve fiziksel hastalıklardan 
korunma konularında çalışanlara eğitim verilmelidir. Vardiya çalışmanın etkilerini daha iyi 
gösterebilmek için katılımcılar daha iyi kategorize edilmelidir.

Abstract:
Shift work has become a more common part of our work and social life as a result of the 
rapid progress of modern communication and the development of global economies. 
Research on the effects of shift work on health causes supposed to many diseases and 
social problems such as gastritis, ulcers, hypertension, coronary heart diseases, many types 
of cancer, metabolic disorders, depression, sleep disorders and social adjustment problems. 
This study aimed to evaluate sleep quality, physical illnesses, quality of life and mental 
disorders in health care workers with shift worker. Gazi University Hospital health workers 
were included in the study. Employees were classified on the basis of their most recent 
work systems. The 550 people who agreed to participate in the survey were given a 
questionnaire. Because of missing information, internal inconsistency, unsuitable
professional groups, 168 forms were not evaluated. As a result, 219 evaluation forms were 
statistically analyzed. Differences between numerical variable groups were examined by 
independent groups T-Test. The relationship between numerical variables was done by 
Pearson correlation analysis. Differences between categorical variables were analyzed by 
chi-square analysis. The shift workers were significantly higher in the BDI (t=-3.86, 
p<0.01), BAI (t=-3.12, p<0.01), perceived stress (t=-2.11, p<0.05), PUKI (t=-4.64, p<0.01) 
and burnout (t=-3.81, p<0.01) scores than the non-shift workers. Job satisfaction (t=2.06, 
p<0.05) was significantly higher in non-shift workers. There was a significant difference 
between the groups according to the morning - evening features (χ2=14.639, p<0.01). 
69.8 % of shift workers have evening features while 76.9 % of non-shift workers have 
morning features. The sleep quality of shift workers was significantly impaired (t=-3.86, 
p<0.01). Employees should be informed about the health problems caused by shift work in 
the light of these results. Workers should be trained in stress management, sleep 
management and physical disease prevention in order to reduce the problems. Participants 
should be better categorized to better demonstrate the effects of shift work.