COVİD-19 pandemi sürecinin bipolar bozukluk tanılı  hastalarda etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of the COVİD-19 pandemicprocess on patients with bipolar disorder
Yazar: İLHAN AHMET ÇETİNER
Danışman: DOÇ. DR. HÜLYA ERTEKİN
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Giriş- Amaç: COVID-19 pandemisinin ortaya çıkmasının ardından,
şiddetli psikiyatrik rahatsızlığı olan hastaların; damgalanma, beden sağlığı
açısından daha az hizmete ulaşabilme, düşük sosyoekonomik düzey, daha kötü
yaşam kalitesi, konut istikrarsızlığı ve sosyal etkileşimlerinin zayıflığı gibi
faktörler nedeniyle bu dönemden yüksek düzeyde etkilenmeleri olasıdır. Bu
çalışmamızda, COVID-19 pandemisi sürecinde Bipolar Bozukluk (BB) tanısıyla
takip edilen hastaların; hastalık süreçleri ve işlevselliklerinin nasıl etkilendiğinin
belirlenmesi, pandemi döneminde hastalık sürecini olumsuz yönde
yordayabilecek bireysel, çevresel ve psikolojik risk faktörlerinin tespit edilmesi
ve pandemi sürecinin BB tanılı hastalar üzerindeki etkilerini sağlıklı kontrol
grubuyla kıyaslanması amaçlanmaktadır.
Yöntem: Çalışmamız, Kasım 2021- Ağustos 2022 tarihleri arasında
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Araştırma ve Uygulama Hastanesi Ruh
Sağlığı ve Hastalıkları Polikliniğinde BB tanısı ile takip edilmekte olan ötimik
dönemdeki 80 hasta ve hastalarla sosyodemografik özellikler açısından
eşleştirilmiş 80 sağlıklı kontrolün katılımıyla tamamlanmıştır. Katılımcılara
Hamilton depresyon derecelendirme ölçeği (HAM-D), Young mani
derecelendirme ölçeği (YMDRS), kısa işlevsellik değerlendirme ölçeği

koronavirüs korkusu ölçeği, koronavirüs anksiyete ölçeği- kısa form ve COVID-
19 salgınına yönelik algı ve tutumları değerlendirme ölçeği uygulanmıştır.

Bulgular: Çalışmaya %60 (n=48 )'ı kadın ve %40 (n=32) 'ı erkek olmak
üzere 80 bipolar bozukluk tanılı hasta dahil edildi. BB tanılı hastaların %71,3'ü
BB-Tip 1 (n=57) tanısıyla takip edilirken %28,8'ı BB- Tip 2 (n=23) tanısıyla
takip edilmekteydi. Hastaların yaş ortalaması 43,1±13,2 yıl, ortancası 44,0 (min:
18,0-64,0) yıldı. Çalışmada; pandemi döneminde BB tanılı hastalarda sağlıklı
kontrollere göre toplam uyku saatinde, iştahta ve alkol kullanımında istatistiksel
olarak anlamlı düzeyde artış saptanırken (p<0,05), sosyal ve fiziksel aktivitelere

v

ayrılan zamanda istatiksel düzeyde anlamlı azalış saptanmıştır (p<0,05). Yine
BB tanılı hastaların sağlıklı kontrollere göre ruh hallerinin daha kötü oldukları,
alkol kullanımını daha fazla arttırdıkları, cinsel yaşamlarının daha kötü olduğu
ve işlevselliklerinin istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düşük olduğu
bulunmuştur (p<0,05). Uygulanan Kısa işlevsellik değerlendirme ölçeği ve
koronavirüs algı ve tutumları değerlendirme ölçeği toplam puanları BB tanılı
hastalarda sağlıklı kontrollere göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek
saptanmıştır. (p<0,01). BB Tip-1 ve BB Tip-2 tanısıyla takip edilen hastaların
ölçek puanları kıyaslandığında koronavirüs algı ve tutumları değerlendirme
ölçeği hastalık algısı ölçeği toplam puanı ile tehlikelilik ve makrokontrol alt ölçek
puanlarında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde farklılık saptanmıştır (p<0,05).
Yapılan ileri düzey logistik regresyon analizinde; BB tanılı hastalarda
koronavirüs algı ve tutumları değerlendirme ölçeği makrokontrol alt ölçek
puanının düşük olmasının pandemi döneminde geçirilen depresif atak sayısını
yordarken, koronavirüs algı ve tutumları değerlendirme ölçeği tehlikelilik alt
ölçek puanının ve mesleki işlevselliğinin düşük olmasının pandemi döneminde
geçirilen manik atak sayısını yordadığı saptanmıştır (OR sırasıyla 0,297, -
0,208, 0,271).
Sonuç: Bipolar bozukluk tanılı hastalar pandemi döneminde sağlıklı
bireylerden daha fazla ruhsal, bedensel ve sosyal açıdan sorunlarla
karşılaşmış, işlevsellikleri olumsuz yönde etkilenmiştir. Özellikle olumsuz
COVID-19 algı ve tutumlarına sahip olan hastaların pandemi sürecinde
hastalıklarının gidiş ve prognozunun etkilenebileceği gösterilmiştir. BB tanılı
hastaların sağlık hizmetlerine erişimini kolaylaştırmak, telepsikiyatri
uygulamalarını gerekli durumlarda aktifleştirmek, hasta ve hasta yakınlarına
gelecekte böyle bir süreçle karşılaştıklarında neler yapmaları gerektiği
hakkında psikoeğitim vermek alınabilecek önlemlerdir.
Keywords: bipolar bozukluk, COVID-19, pandemi, psikiyatrik hastalıklar, işlevsellik

Abstract:
Introduction & Objective: During COVID-19, patients with severe psychiatric
disorders are likely to be highly affected by stigmatism and less access to
healthcare services. Additionally, they usually live in low socioeconomic levels
and have a worsened quality of life, housing instability, and poor social
interactions. In this study, we aimed to determine the affected processes and
functional losses, identify the environmental and psychological risk factors that
may adversely predict the disease during the pandemic period, and compare
the effects of the pandemic on patients with bipolar disorder (BD) with the
healthy control group.

Materials & Method: This study was conducted between November 2021 and
August 2022 in Çanakkale Onsekiz Mart University Research and Application
Hospital Mental Health and Diseases Outpatient Clinic. Eighty patients in the
euthymic period were followed up with the diagnosis of BD, and 80 healthy
controls matched in sociodemographic characteristics have been enrolled.
Hamilton depression rating scale (HAM-D), Young mania rating scale (YMRS),
a short functioning fear rating scale for coronavirus, coronavirus anxiety scale –
short form, and perceptions and attitudes towards the COVID-19 outbreak scale
were applied to the participants.

vii

Results: The study included 80 patients with bipolar disorder, 60% female
(n=48) and 40% male (n=32). While 71.3% of the patients with bipolar disorder
were diagnosed with BD–Type 1 (n=57), 28.8% were followed with BD–Type 2
(n=23). The mean age of the patients was 43.1±13.2 years, and the median
was 44.0 years (min: 18.0 – 64.0 years). A statistically significant increase was
detected in total sleep hours, appetite, and alcohol use in patients diagnosed
with bipolar disorder compared to healthy controls (p<0.05). On the contrary, a
statistically significant decrease was found in the time allocated to social and
physical activities (p<0.05). Patients with bipolar disorder had deteriorated
moods than healthy controls and increased alcohol consumption. Their sex life
and functionality statistically significantly worsened (p<0.05). The total scores of
the Short Functioning Assessment Scale and the Coronavirus Perceptions and
Attitudes Assessment Scale were statistically significantly higher in patients with
bipolar disorder than in healthy controls (p<0.01). When the scale scores of the
patients who were followed up with the diagnosis of BD Type–1 and BD Type–2
were compared, a statistically significant difference was found in the total score
of the coronavirus perception and attitudes assessment scale, disease
perception scale and the dangerousness and macro-control subscale scores
(p<0.05). In the advanced logistic regression analysis, it was found that the low
macro-control subscale score of the coronavirus perception and attitudes
assessment scale in patients with bipolar disorder predicted the number of
depressive episodes experienced during the pandemic period, while the
dangerousness subscale score of the coronavirus perception and attitudes

viii

evaluation scale and low occupational functioning predicted the number of
manic episodes during the pandemic period (OR 0.297, -0.208, 0.271
respectively).

Conclusion: Patients with bipolar disorder faced more mental, physical, and
social problems than healthy individuals during the pandemic, and their
functionalities were adversely affected. In particular, it has been shown that
patients with negative COVID-19 perceptions and attitudes may affect the
course and prognosis of their diseases during the pandemic process.
Facilitating access to health services for patients with bipolar disorder,
activating telepsychiatry applications when necessary, and providing
psychoeducation to patients and their relatives about what they should do when
they encounter such a process in the future are measures that can be taken.
Keywords: bipolar disorder, COVID-19, pandemic, psychiatric disorders,
functionality