Diyabet hastalarında hastalık algısı ve sosyodemografik faktörlerin tedaviye uyum üzerine etkisi
Effect of sociodemographic factors and ilness perception on treatment compliance for diabetes patients
Yazar: EBRU BOYACI
Danışman: PROF. DR. DERYA AKBIYIK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim Ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Hastalık = Disease ; Hastalık algısı = Illness perception ; Sosyodemografik özellikler = Socio-demographic characteristics ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance

Özet:
Amaç: Kronik hastalıklarda tedaviye uyumun hastaların içinde bulundukları durumu nasıl algıladıklarından ve bazı sosyodemografik özelliklerinden etkilendiğini ortaya koyan çalışmalar vardır. Bu bilgiden hareketle araştırmamız diyabetes mellituslu bireylerde sosyodemografik faktörlerin ve hastalık algısının tedavi uyumuna etkisini incelemek amacıyla yapılmıştır.
Materyal ve Metod: Tanımlayıcı olarak yapılan bu araştırma Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi etik kurulundan alınan onay sonrası Nisan 2020-Kasım 2020 tarihleri arasında Aile Hekimliği kliniğinde tedavi gören
321 diyabet hastası ile yürütülmüştür. Araştırma verileri sosyodemografik bilgi formu, Kısa Hastalık Algısı Ölçeği ve Morisky Tedavi Uyum Ölçeği ile yüz yüze görüşme metodu ile toplanmıştır. Verilerin analizinde IBM SPSS 25 programı kullanılmıştır.
Bulgular: Çalışmaya katılan tüm katılımcıların Kısa Hastalık Algı Ölçeği puanı ortalamasının 32.56±13,78, Morisky Tedavi Uyum Ölçeği ortalamasının ise 5.67±2,31 olduğu hesaplanmıştır. Çalışmaya katılan hastaların %57,90'ının hastalık algısının olumsuz olduğunu, %38'nin tedavi uyumunun düşük, %26'sının ise tedavi uyumunun yüksek olduğu gözlenmiştir. Düzenli kontrollerin, komorbidite ve organ hasarının, çalışma durumun, stresli yaşam şeklinin, insülin enjeksiyon uygulama sıklığının ve hastalık algısının tedaviye uyumu anlamlı şekilde etkilediği gözlenirken; yaş, cinsiyet, medeni durum ,eğitim seviyesi ,gelir durumu ,hastalık süresi ,kullanılan tedavi şekli ve OAD sayısı, yakın çevrede diyabet tanılı hasta olması tedavi uyumu açısından sayısal farklılıklar gösteriyor olsa da bu farkın istatistiksel olarak anlamlı olmadığı tespit edilmiştir.
 Sonuç: Çalışmamızda literatüre benzer şekilde hastalık algısı olumlu olan bireylerin tedavi uyumu yüksek bulunmuştur. Farklı sosyokültürel ve eğitim düzeylerinde katılımcının dahil olacağı çalışmalar yapılmalıdır. Çalışmamızda tedaviye uyum oranları düşük bulunmuş ve bunların sebepleri arasında çoklu ilaç dozları, düzenli kontrole gitmeme,stresli yaşam gibi birçok faktörün rol oynadığı tespit edilmiştir. Birinci basamak sağlık hizmetleri düzeyinde etkili şekilde diyabet ile mücadele edilmek isteniyorsa, hastalar değerlendirilirken sosdemografik farklılıklarının, hastalık algılarının ve tedaviye uyumlarının da incelenerek, her hastanın bu bağlamda bireysel ihtiyacı belirlenip bu yönlerden de desteklenmesi gerektiğinin önemi açıktır.

Anahtar Kelimeler: Diyabetes Mellitus, Morisky Tedavi Uyum Ölçeği, Kısa Hastalık Algı Ölçeği, Epidemiyolojik Bilgiler, Tedavi Uyumu, Hastalık Algısı

Abstract:
Aim: Treatment compliance has search among cronic patients about how change the illness perception and epidemiologic property has effect on their  situation. The aim of this study is to investigate the effect of sociodemographic factors and illness perception on treatment compliance for diabetes patients.
Material and Method: This study is conducted as a descriptive research on 321 diabetes patients being treated in Family Medicine Clinicals of Dışkapı Yıldırım Beyazıt Training Research Hospital between April 2020 and November 2020 after the ethics committee approval. The data is collected via sociodemographic information questionnaire, Short Illness Perception Scale and Morisky Medication Adherence Scale and face-to-face meetings. IBM SPSS 25 program is used for the statistical analyses of data.
Findings: The mean values of Short Illness Perception Scale and Morisky Medication Adherence Scale of participants are calculated as 32.56 and 5.67 respectively. It is observed that %57.90 of participants have negative illness perception. Moreover %38 of them have low treatment compliance where %26.2 of them have high treatment compliance. Furthermore, it is observed that the relationship between treatment compliance, following up, comorbidities, end organ damage, working condition, stress and insulin injection frequency of the participants in the study are statistically significant. On the other hand, the relationship between treatment compliance, age, gender, maritial status, education level, income, illness duration, treatment method, number of OAD and the existance of diabetes in neighborhood are not statistically significant even tough there is numeric differences.
 Results: In this research it is observed, that patients with positive illness perception have also high treatment compliance, as so in the literature. Yet, this  study should be extended to cover participants from different sociocultural environment and education levels. It is also concluded that the general treatment compliance level is low due to lack of following up, stress etc. Finally, it is concluded that the sociodemographic differences, illness perception and treatment compliance of patients should be taken into account in primary care health service in order to struggle against diabetes. The needs of every single patient should be determined to support them effectively.

Key Words: Diabetes Mellitus, Morisky Medication Adherence Scale, Short Illness Perception Scale, epidemiologic information, illness perception, treatment compliance