Sinemaya sinemayla bakmak: Devrim sonrası İran sinemasında düşünümsellik
Looking at cinema with cinema: Reflexivity in post-revolutionary Iranian cinema
Yazar: MURAT YAĞIZ AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. N.  AYSUN YÜKSEL
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sinema Televizyon Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Düşünce yapısı = Construction of the theought ; Sinema = Cinema ; Sinema tarihi = Cinema history ; Özdüşünümsel = Self-reflexive ; İran = Iran ; İran Devrimi = Iran Revolution ; İran sineması = Iran cinema

Özet:
Sinema, ilk yıllarından bu yana bir eğlence aracı olmanın yanında; bir ifade aracı, gerçeğin aynası, sanat dalı, propaganda aygıtı gibi pratiklere hizmet etmiştir. Tüm bu pratiklere hizmet ederken de bir olayı, bir insanı, bir derdi, bir bunalımı, bir aşkı, bir ayrılığı veya bir gerçeği ele alarak konu edindiğini nesnesi haline getirmiştir. Ancak bazı durumlarda sinema, kamerayı kendine, yani özneye de çevirmeyi bilmiştir. Başka bir deyişle, sinemanın konusu yine sinema olmuş, düşünümsel bir stratejiye geçilmiştir.
Devrim sonrası İran sinemasında sinemayı konu alan, film yapım sürecini konu eden veya sinemanın doğasına dönen filmlerde düşünümsel olarak adlandırılan bu tekniklerin nasıl uygulandığını saptamaya yönelen bu çalışma, düşünümsel filmlerin İran sinema çevresini ve sinemaya uygulanan baskı, sansür ve yasaklar hakkında bilgi verebileceği düşüncesinden doğmuştur. Bunun yanı sıra İran sinemasında düşünümsel filmlerin daha önce yapılan çalışmalarda söz edilen tutucu, eleştirel ve yanılsama karşıtı gibi tavırlara bağlı olarak düşünümsel teknikleri ne şekilde uyguladığı fikri bu çalışmanın ortaya çıkışına hizmet eden diğer bir düşüncedir.
Bu amaç doğrultusunda devrim öncesi ve devrim sonrası İran sineması hakkında bilgi verilmiş, daha sonra sinemada düşünümselik üzerine getirilen görüşler üzerinde durulmuştur. Bu görüşlerden hareketle tutucu, eleştirel ve yanılsama karşıtı düşünümselliği içeren yeni bir yaklaşım tarzı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Son olarak devrim sonrası İran sinemasından seçilen filmlerin söyleme ve biçime dayalı düşünümsel teknikleri incelenmiştir. İnceleme sonucunun ardından ele alınan filmlerin en genel anlamda İran sinema çevresi hakkında verdiği bilgiler saptanmış ve filmlerin düşünümsellik tavrı biçime ve söyleme dayalı teknikler göz önünde bulundurularak yorumlanmaya çalışılmıştır.


Anahtar Sözcükler: düşünümsellik, metasinema, özdüşünümsellik, metakurmaca, İran sineması

Abstract:
Since its beginning cinema has practically served not only as a means of entertainment, but also as a way of expression, a mirror of facts, a branch of art and an instrument of propaganda. During all these practical services, cinema has mostly considered an event, a person, a problem, a crisis, a love affair, or a separation as its object. However in some cases, cinema also succeeded to turn the camera to itself, that is, to the subject. In other words, the subject matter of cinema happened to be the cinema and a reflexive strategy has been practiced.
This study has aimed to determine how these reflexive techniques have been applied to the post-revolutionary Iranian cinema that chose as its subject matter the cinema and the film-making processes, or that turned to the nature of the cinema. The study rose from the idea that these reflexive films can provide information about the Iranian cinema sector and the pressure, censorship and restrictions imposed on the cinema. Another idea that suggested making this research is to find out how the reflexive films in Iranian cinema applied the reflexive techniques depending on the conservative, critical and anti-illusionistic attitudes that have been mentioned in the previous studies.
In order to serve this aim, it is given information about the Iranian cinema both before and after the revolution and then it has been concentrated on the views concerning reflexivity in the cinema. Moving from these views it is attempted to put forward a new approach that consists of a conservative, critical and anti-illusionistic reflexivity. Finally, it is analyzed the reflexive techniques that were based on discourse and form and applied in the films chosen from the post-revolutionary Iranian cinema. After the results of this analysis, it is manifested the general information on the Iranian cinema sector given in the films considered in the study and tried to interpret the reflexive attitudes of the films by taking into account the techniques based on discourse and form.


Keywords: reflexivity, metacinema, self-reflexivity, metafiction, Iranian cinema