Erzurum kadın halk giyim kuşamının tipolojik sınıflaması üzerine bir uygulama
A study of typological classification of folkloric women clothes of Erzurum
Yazar: MUKADDER AKSAKAL
Danışman: PROF. DR. FATMA KOÇ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Giyim Endüstrisi ve Moda Tasarımı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Giyim Endüstrisi = Clothing Industry
Dizin: Erzurum = Erzurum ; Geleneksel giysiler = Traditional cloths ; Giyim = Clothing ; Giysiler = Clothes ; Tipoloji = Typology

Özet:
Gelenekli toplumlarda kullanılan giysiler genel olarak ortak özelliklere sahip olmakla
birlikte bölgenin örf ve adetleri, sosyal ve ekonomik şartları yöre halkının yaşam tarzı gibi
etkenlere bağlı olarak biçimlendirilmiştir. Türk kadınlarının yaratıcı fikir ve estetik
beğenisi doğrultusunda oluşturulan gelenekli yaşamda kullanılan giysilerin biçimsel
formları kumaş özellikleri, kullanım biçimi ve kullanım yeri açısından çeşitlilik arz eder.
Söz konusu yaratıcılık ve estetik beğeninin giysilerin biçimsel formlarındaki özelliklerin
oluşturulmasında da etkilidir. Bu özellikler yöre halkının atasından gelen kültürel miras ile
çevresinden edindiği malzemeler ve kısıtlı kaynakları birleştirerek oluşturduğu yaratıcı
düşüncenin önemli göstergelerindendir. Bu çalışma ile amaçlanan Erzurum müzesi
koleksiyonunda bulunan, Erzurum ve çevresinde kullanılan halk giyim kuşamının tipolojik
sınıflandırması yapılarak giysilerin belgelendirilmesi, korunması ve gelecek kuşaklara
aktarılmasının sağlanmasıdır. Bu bağlamda çalışmanın literatüre katkı sağlayacağı ve daha
sonra yapılacak olan çalışmalara kaynak oluşturması açısından önemli görülmektedir.
Erzurum müzesinde zengin bir giysi koleksiyonu olduğu tespit edilmiş Erzurum ve
çevresini giyinme biçimlerine ilişkin özelliklerin tanımlanması ve belgelendirilmesini
mümkün kılacağı düşünülmüştür. Müzeler ait oldukları toplumların gelenek göreneklerini
ve maddi varlıklarını belgelendiren önemli kuruluşlardır. Toplumun tarihi geçmişi, yaşam
biçimleri ve maddi manevi kültür varlıklarının korunması, saklanması ve gelecek kuşaklara
aktarılması müzeler ile sağlanmaktadır. Bir toplumun kültür geçmişinin izlerine müzelerde
ulaşabilmek mümkündür. Yapılan araştırmalar sonucunda Erzurum müzesin de 114 giysi
parçası bulunmakta ve bunların 82 adedi kadın giyimine ait oldukları tespit edilmiştir. Bu
giysilerin büyük bir çoğunluğunun Erzurum halkı tarafından bağışlandığı veya müze
yetkililerinin çevreden satın alma yoluyla edildiği belirlenmiş veyörenin giyim ve kuşam
özelliklerini belgelendirecek nitelikte olduğu düşünülmüştür. Bu bağlamda Erzurum
müzesi koleksiyonunda araştırma kapsamına alınan giysiler "gelenekli yaşamda kullanılan
giysiler", "geleneklilik özellikleri ile batı modası özelliklerinin birlikte kullanıldığı
giysiler" ile "tamamen batı moda etkeni ile biçimlendirilen giysiler" olmak üzere üç grup
altında ele alınmıştır. Erzurum müzesi koleksiyonunda bulunan gelenekli yaşamda 
kullanılmış olan 9 adet üçetek entari, geleneklilik özellikleri ile batı modası özelliklerinin
birlikte kullanılan 5 adet kadife bindallı entari ile batı moda özelliklerine göre
biçimlendirilmesine rağmen geleneklilik özelliklerin görüldüğü 12 adet entari ve tamamen
batı moda etkeni ile biçimlendirilen 8 adet etek bluzdan oluşan ikili takımlar araştırma
kapsamında incelenmiştir. Benzer özelliklere sahip olan giysiler araştırma kapsamına
alınmamıştır. İncelenen giysilerin ön ve arka beden fotoğrafları çekilmiş ve illüstratör
programı kullanılarak giysilerin ön ve arka grafik çizimleri yapılmıştır. Araştırma
kapsamına dahil edilen giysiler beden, yaka, kol formları ile giysini oluşumunda kullanılan
malzemeler, süsleme özellikleri, dikim ve dikiş teknikleri bakımından incelenmiş ve
giysiler üzerinden ölçümler yapılmıştır. Ölçümler sonucundan beden, kol, yaka ve giysi
kesim özelliklerine göre ölçüm tabloları oluşturulmuş ve grafik çizimleri yapılmıştır.
Ölçümlendirme tablolarından elde edilen bulgulara göre beden, yaka, kol ve takımlarda
etek olarak özelliklerin belirlendiği tipolojik özellik tabloları oluşturulmuştur. Tipolojik
özellik tablolarından elde edilen bulgular doğrultusunda tipolojik sınıflandırmalar
yapılmış, giysilerin beden, kol ve yaka özelliklerine göre diyagramlar oluşturulmuş ve
yorumlar getirilmiştir. Sonuç olarak, gelenekli yaşamda kullanılmış olan üçetek entarilerde
7 farklı beden tipine,5 farklı yaka tipine ve 6' farklı kol tipine, Batı moda etkeni ile
biçimlendirilen ve geleneklilik özelliklerini devam ettiren kadife bindallı entarilerde 5
farklı beden tipine, 2 farklı yaka tipine ve 4 farklı kol tipine, Batı moda etkeni ile
biçimlendirilen ve geleneklilik özelliklerini devam ettiren entarilerde 12 farklı beden
tipine, 11 farklı yaka tipine, 10 farklı kol tipine ulaşılmıştır. Tamamen batı moda etkeni ile
biçimlendirilen etek bluzdan oluşan ikili takımlarda 7 farklı beden tipine, 5 farklı etek
tipine, 5 farklı yaka tipine ve 7 farklı kol tipine ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler : Erzurum, halk giyim kuşam, tipoloji, sınıflandırma

Abstract:
Clothes used in traditional societies, generally have common characteristics, are usually
shaped by region's tradition and custom, social, economic conditions and lifestyle of the
local people. The clothes, practiced in traditional life formed by Turkish women's
creativity and aesthetic pleasure, are vary in terms of purpose of usage, place and fabric
characteristics. These aesthetic pleasures and creativities appear in the characteristic form
of the clothes. These features are significant indicators of the creative thinking in which the
local people created by using the materials found in their region and by other limited
resources and the traditions passed from generation to generation. The purpose of this
study is to define and document the clothes worn in Erzurum and its surroundings by
typological classification so that can be transferred to the future. It is believed that this
study will provide a significant contribution to the literature and a source for the future
studies. In Erzurum Museum a rich collection of clothes have been identified that could be
used to define and document the characteristic clothing of Erzurum and its surroundings.
The museums are important organizations that document the traditions and material assets
of the societies they belong to. They are also homes of the historical background of a
society in the aspect of lifestyle, material and spiritual culture and pass those from one
generation to another. In the studies carried out in Erzurum museum 114 pieces of clothes
have been found and 82 of them are identified as women clothes. Since those clothes are
obtained by donation or purchasing by the local people of Erzurum around the region, it is
thought that studying them could help to document and reveal the characteristic of clothing
and the region. In this context, the clothes in Erzurum museum are examined into 3 groups
as " clothes used in traditional life '' , '' clothes formed by western influence but still have
traditional characters'', and '' clothes fully formed by western fashion''. In this study nine
(9) ucetek entari ( robe with three panels) found in Erzurum museum collection, used by
local people are examined as classified 'clothes used in traditional life', five (5) velvet
bindalli entities shaped by western influence and continuing their traditional
characteristics, and twelve (12) outfits consisting of eight (8) skirt blouses shaped by
purely western fashion influence are studied. Clothes with similar features are not
examined in this study. In the presented work front and back body photographs of the 
examined clothes were taken and graphic drawings of the front and back of the clothes
were made using the illustrator program. The garments included in the scope of the
research were examined in terms of body, collar, arm forms and materials used in the
formation of garments, decoration characteristics. As a result of the measurements,
measurement tables were created according to body, arm, collar and clothing cutting
characteristics and graphic drawings were made. According to the findings obtained from
the measurement charts, typological feature tables were determined that define the features
as body, collar, arms and skirts. In the directions of the findings obtained from typological
feature tables, typological classification was made , diagrams were created and interpreted.
7 different body types, 5 different collar types and 6 different arm types were reached in
the ucetek entari ( triple skirt) used in the traditional life. 5 different body types, 2 different
collar types and four 4 different arm types have been reached in velvet bindallı bindings
that are shaped by western influence and continue to be traditional. 12 different body types,
eleven 11 different collar types and ten 10 different arm types have been reached in the
entaries which are shaped by western influence and continuity of tradition. The pair of skirt
blouses, which are shaped entirely in western fashion, have reached7 different body
types,5 different body types and 5 different collar types.

Key words :Erzurum, folk clothing, typology, classification