Prepubertal dönemde hyrax ve hafızalı genişletme apareyleri uygulanan hastalarda gelişen stres ve ağrının karşılaştırılması
Comparison of stress and pain developed in patients who had hyrax and leaf expansion appliance in prepubertal period
Yazar: EDA ŞAHİN ÖZANT
Danışman: DOÇ. DR. MİNE GEÇGELEN CESUR
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ortodonti Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı prepubertal dönemde üst çene darlığına sahip hastalarda hafızalı genişletme apareyi ve hyrax apareyi uygulamasında gelişen stres ve ağrının fizyolojik ve psikometrik yöntemler ile değerlendirilmesidir.
	Gereç ve Yöntem: Çalışmaya yaşları 6 ile 11 yıl arasında değişen, üst çenede transveral yönde darlık tespit edilen 19 kız 20 erkek toplam 39 hasta dahil edilmiştir. Bu koşulları sağlayan hastalardan kapalı zarf yöntemi ile seçilen 19 hastaya hafızalı genişletme apareyi, 20 hastaya hyrax apareyi uygulanmıştır.
Hyrax apareyinin vidası yeterli genişletme ve aşırı düzeltme elde edilene kadar eşit gün aralıklarında haftada 2 kez aktive edilmiştir. Hafızalı genişletme apareyi ise tedavi başlangıcında aktive edilip genişletme ve aşırı düzeltme elde edilene kadar aktif kalıp tedavi sonucunda aktivasyon durdurulmuştur. Her iki grupta tedavi gören hastalardan 8 farklı zaman diliminde alınan tükütük örneklerinde kortizol ve substans P düzeyi değerlendirilmiş ve psikometrik testler ile ağrı ve kaygı düzeyi incelenmiştir. 
Bulgular: VAS ağrı skorları, kortizol, substans P ve anlık-sürekli kaygı değerlerinin gruplar arasında ve her bir grubun zaman içindeki değişimi incelenmiştir. İkili grup karşılaştırmaları sonucunda T4, T5, T6 ve T7 noktalarında kortizol düzeyi hyrax grubunda hafızalı genişletme grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Substans p düzeyi tüm zaman noktalarında hyrax grubunda hafızalı genişletme grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). VAS ağrı skorları, anlık ve sürekli kaygı değerleri tüm zaman noktalarında gruplar arası karşılaştırmada benzer bulunmuştur (p>0,05).
Sonuç: Çalışmamızın sonıuçlarına göre hafızalı genişletme apareyi ve hyrax apareyinin  hastalarda kortizol, substans p, anlık-sürekli kaygı ve ağrı skorlarında değişime yol açtığı tespit edilmiştir. Hafızalı genişletme apareyi uygulanan hastalarda hyrax apareyi ile tedavi edilen hastalara göre ağrı ve kaygı bulgularında farklılık olduğu gözlenmiştir.

Anahtar kelimeler: Ağrı, Kortizol, Hafızalı üst çene genişletmesi, Anlık-sürekli kaygı

Abstract:
Objectives: Aim of this study is to evaluate stress and pain developed in the application of leaf expander and hyrax in patients with maxillary deficiency in the prepubertal period by physiological and psychometric methods.
Material and Methods: A total of 39 patients, 19 girls and 20 boys, aged between 6 and 11 years, with transversal maxillary deficiency were included in the study. Leaf expander was applied to 19 patients and hyrax  was applied to 20 patients who were selected by closed envelope method.
Hyrax was activated twice a week at equal day intervals until overcorrection was achieved. Leaf expander was activated at the beginning of the treatment and remained active until overcorrection were achieved, and the activation was stopped as a result of the treatment. Cortisol and substance P levels were evaluated in saliva samples taken from patients in both groups in 8 different time periods, pain and anxiety levels were examined with psychometric tests.
Results: The variation of VAS pain scores, cortisol, substance P and STAI (state-trait anxiety) values were examined in between groups and in each group over time. As a result of double group comparisons, cortisol levels at T4, T5, T6 and T7 points were found to be statistically significantly higher in the hyrax group than in the leaf group (p<0,05). The substance P level was found to be statistically significantly higher in hyrax group than in leaf group at all time points (p<0,05). VAS and STAI values were found to be similar between groups at all time points (p>0,05).
Conclusion: Results of our study show, leaf expander and the hyrax caused changes in cortisol, substance p, STAI and VAS scores in patients. It was observed that the symptoms of pain and anxiety were different in patients treated with leaf expander compared to patients treated with hyrax.

Keywords: Pain, Cortisol, Leaf expansion, state-trait anxiety