Çanakkale yöresi romanlarında Türk din mûsikîsi icrâsının kültürleşme kuramı üzerinden incelenmesi
Examination of Turkish religious music performance in romani communities of Çanakkale region based on acculturation theory
Yazar: UBEYDULLAH İŞLER
Danışman: PROF. DR. ERHAN ÖZDEN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion ; Müzik = Music ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
Türk din mûsikîsi, Türk-İslam kültür coğrafyasında yaşayan birçok milletin ve etnik grubun etkileşimiyle gelişmiş, yayılmış ve geleneksel bir şekilde günümüze kadar ulaşmıştır. Bu etnik gruplardan biri de hiç şüphesiz Roman topluluklar olmuştur. Bu araştırma Çanakkale'de yaşayan Roman toplulukların Türk din mûsikîsi ile olan kültürel etkileşim sürecini çözümlemeyi konu edinmiştir. Bu konu etrafında yöre içerisinde mevcut bulunan Fevzipaşa Mahallesi ve Şen Mahalle araştırma örneklemine dâhil edilmiştir. Alan sınırlamasında zaman ve araştırmada kullanılan yöntemin doğası etkili olmuştur. Zira çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden biri olan durum çalışması deseni kullanılmış ve araştırma örneklemi konu bağlamında derinlemesine biçimde çözümlenmiştir. Araştırma alanlarında elde edilen veriler ise kültürel etkileşim kuramı ve kültürel değişme modeli etrafında değerlendirilmiştir.
Üç ana bölümden oluşan bu araştırmanın ilk bölümünde kavramsal açıklamalara; kültür, müzik ve din olgularının ilişkisel yapısına; kültürel etkileşim modellerine ve bu modellerin araştırma içerisindeki konumuna yer verilmiştir. İkinci bölümde Roman toplulukların tarih ve müzik içerisindeki durumu belirlenen konular etrafında değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde ise araştırma alanlarından elde edilen verilerin analizi neticesinde açığa çıkan bulgulara ve yorumlara yer verilmiştir. Üç ana başlıktan oluşan bölüm içerisinde tarihsel, kültürel, toplumsal ve müziksel çıktılar kuramsal sınırlar etrafında derinlemesine biçimde çözümlenmiştir.
Araştırmanın nihayetinde Roman toplulukların Türk din mûsikîsi ile olan kültürel etkileşim sürecinde kültürel bütünleşme stratejisinin oluştuğu, kuramsal yaklaşımların çeşitli yönleri ile eleştirilebileceği, kültürel etkileşim sürecinde dinî mûsikînin kültürel ve müzikal açıdan büyük bir değişime uğramadığı gibi çeşitli sonuçlara varılmıştır. Araştırma alanlarında yürütülen derleme çalışmaları neticesinde tespit edilen özgün repertuvarla Çanakkale'deki Roman toplulukların Türk din mûsikîsi alanına katkıları tespit edilmiş ve bu eserler kayıt altına alınarak muhafazası sağlanmıştır.

Abstract:
Turkish religious music has developed, spread and survived to the present day in a traditional way with the interaction of many nations and ethnic groups living in the Turkish-Islamic cultural geography. One of these ethnic groups was undoubtedly the Romani communities. This research aims to analyze the acculturation process of Romani communities living in Çanakkale with Turkish religious music. Regarding this issue, Fevzipaşa Neighborhood and Şen Neighborhood in the region were included in the research sample. Time and the nature of the method used in the research were effective in limiting the research. The case study design, one of the qualitative research methods, was used in the study and the research sample was analyzed in depth in the context of the subject. The data obtained in the research areas were evaluated around the acculturation theory and cultural change model.
In the first part of this research, which consists of three main parts, conceptual explanations are given; the relational structure of culture, music and religion; Acculturation models and the position of these models in the research are included. In the second part, the situation of Romani communities in history and music is evaluated around the determined topics. In the third section, the findings and comments that emerged as a result of the analysis of the data obtained from the research areas are included. In the section consisting of three main headings, historical, cultural, social and musical outcomes are analyzed in depth around theoretical boundaries. 
At the end of the research, various conclusions were reached, such as that a cultural integration strategy was formed in the acculturation process of Romani communities with Turkish religious music, that theoretical approaches can be criticized from various aspects, and that religious music did not undergo a major change in terms of cultural and musical aspects during the acculturation process. As a result of the compilation studies carried out in the research areas, the contributions of the Romani groups in Canakkale to the field of Turkish religious music were identified with the original repertoire identified and these works were recorded and preserved.