Premenopozal dönemdeki kadınlara verilen eğitimin osteoporoza ilişkin sağlık inançları ve bilgi düzeylerine etkisi
The impact of the planned health education given to premenoposal women on the osteoporosis health beliefs and knowledge
Yazar: DİLEK KILIÇ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. BEHİCE ERCİ
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2003
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
VII ÖZET Bu araştırma, osteoporoz sağlık İnanç ölçeğinin, osteoporoz öz-etkililik-yeterlik ölçeğinin ve osteoporoz bilgi testinin Türk toplumuna uyarlanması, geçerlik ve güvenirliklerinin saptanması amacıyla metodolojik ve premenopozal dönemdeki kadınlara verilen planlı sağlık eğitiminin kadınların osteoporoz sağlık inançlarına ve osteoporoz bilgi düzeyine etkilerini belirlemek amacıyla öntest-sontest kontrol gruplu yarı deneysel modelle iki aşamada gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamına, Erzurum il merkezinde bulunan Evren Paşa Sağlık Ocağı Bölgesinde Kasım 2001 -Ekim 2002 tarihleri arasında, premenopozal dönemdeki 63'ü kontrol ve 62'si deney grubu olmak üzere toplam 125 kadın alınmıştır. Örneklem grubunun oluşturulmasında herhangi bir örnekleme yöntemine gidilmeksizin evrenin tümü araştırmaya alınmıştır. Verilerin toplanmasında sosyo-demograflk özellikleri İçeren bir form, osteoporoz sağlık inanç ölçeği, osteoporoz öz-etkililik-yeterlik ölçeği ve osteoporoz bilgi testi kullanılmıştır. Ayrıca bireysel eğitim programını sağlamak ve sözlü olarak verilen bilgiyi desteklemek İçin "Osteoporoz Eğitim Kitapçığı" geliştirilmiştir. Veriler, Cronbach alfa, pearson korelasyon tekniği, yüzdelik, ki-kare, iki ortalama arasındaki farkın önemlilik (t) testi, iki eş arasındaki farkın önemlilik (t) testi, ve varyans analizi ile değerlendirilmiştir. Araştırmanın birinci aşamasında; osteoporoz sağlık inanç ölçeğinin Cronbach alfa güvenirlik katsayısı 0.79 olarak bulunmuş ve ölçeğin yedi faktörden oluştuğu belirlenmiştir. Osteoporoz Öz-etkililik-yeterlik ölçeğinin Cronbach alfa güvenirlik katsayısı 0.94 olarak bulunmuş ve ölçeğin iki faktörden oluştuğu belirlenmiştir. Osteoporoz bilgi testinin Kuder-Richardson (KR-20) güvenirlik katsayısı 0.79 olarak saptanmıştır. Yapılan bu analizler sonucu ölçeklerin yüksek geçerlik ve güvenirliğe sahip olduğu belirlenmiştir. Kontrol ve deney grubu kadınların öntest osteoporoz sağlık inanç puan ortalamaları arasındaki farkın önemsiz olduğu, sontes'te ise deney grubu kadınların puan ortalaması kontrol grubu kadınlara göre daha yüksek bulunmuş ve gruplar arasındaki farkın istatistiksel olarak önemli olduğu saptanmıştır. Sağlık İnanç Ölçeği alt boyutları incelendiğinde hem kontrol hem de deney grubunda; egzersiz faydaları, kalsiyum faydaları ve sağlık motivasyonu en yüksek puan ortalamalarını içeren alt gruplar olarak bulunmuştur. Yine kontrol ve deney grubunda egzersiz engelleri kalsiyum engellerine göre daha yüksek saptanmıştır.VIII Kontrol ve deney grubu kadınların öntest osteoporoz öz-etkililik-yeterlik ölçeği puan ortalaması başlangıçta istatistiksel olarak önemsiz bulunmuştur. Sontestte ise osteoporoz öz-etkililik-yeterlik algısı puan ortalaması deney grubu kadınlarda kontrol grubu kadınlara göre daha yüksek bulunmuş ve her iki grup arasındaki osteoporoz öz- etkililik-yeterlik ölçeği puan ortalamaları farkının istatistiksel olarak önemli olduğu saptanmıştır. Kontrol ve deney grubu kadınların öntest osteoporoz bilgi puan ortalaması farkı istatistiksel olarak önemli bulunmuştur. Sontest osteoporoz bilgi puan ortalaması deney grubu kadınlarda kontrol grubu kadınlara göre daha yüksek bulunmuş ve her iki grup arasındaki osteoporoz bilgi testi puan ortalamaları farkının istatistiksel olarak önemli olduğu saptanmıştır. Bu çalışmanın sonucu; osteoporoz konusunda verilen planlı sağlık eğitiminin ve hazırlanan eğitim kitapçığının kadınların osteoporoz sağlık inançlarına, öz-etkililik- yeterlik algısına ve osteoporoz bilgisine olumlu katkı sağladığını göstermektedir. * -r^*1)^"' & ~M%^^*

Abstract:
IX SUMMARY The Impact of The Planned Health Education Given to Premenoposal Women on The Osteoporosis Health Beliefs and Knowledge Levels. This study was carried out in two stages with prettest-posttest mutual controlled semi-experimental model with both the aim of determining the reliability and currency of adaptation osteoporosis knowledge test, osteoporosis self-efficacy scale and osteoporosis health belief scale test to the Turkish society, and with the aim of determing the effect of planned health education given to the women methodologically and in premenoposal period on osteoporosis health beliefs and osteoporosis knowledge levels. Total 125 women 63 of them control and 62 of them experimental group, and living In the region of Evren Paşa Health House's between the dates Nowember 2001- October 2002, were included in the study. The whole study population were included in the study without applying any sampling method inthe formation of sampling group. A form including soclo-demographic features, and osteoporosis health belief scale, osteoporosis self-efficacy scale and osteoporosis knowledge test were used in the collection of the data. In addition, in order to provide individual education program and support oral knowledge, osteoporosis education booklet was developed. The data were assessed with Cronbach Alfa, Pearson Correlation technique, percentage, chisuquare, the test of significance of differtiation between two averages and variance analysis test. In the first stage of study, Cronbach Alfa reliability coefficiency of osteoporosis health belief scale was found as 0.79, and it was found out that the scale consisted of seven factors. Cronbach Alfa reliability coefficiency of osteoporosis self-efficacy scale was found as 0.94, and it was found out that the scale consisted of two factors. Kuder- Richardson reliability coefficiency of osteoporosis knowledge test (KR-20) was found 0.79. In the result of these analysis, it was detected that the scales had high currency and reliability. It was found out that the distiction between pretest osteoporosis health belief score averages of the women in both control and experiment group was insignificant, whereas in posttest, score averages of women In experiment group were higher than those of control group, and the distinction between the groups was statistically significant.when health belief scale's subgroups dimensions were examined, it was found out that there were subgroups including the highest score averages, the benefits of exercises and calcium in both control and experiment group. And, exercises barriers in both control and experiment group were higher than those of calcium. At the beginning, score average of pretest osteoporosis self-efficacy scale of the women in control and experiment group are found statistically insignificant. In posttest score average of osteoporosis self-efficacy perception were found higher In control group than those of experiment group, and the distinction of score averages of osteoporosis self-efficacy scale between two groups was statistically significant. The distinction of pretest osteoporsis knowledge score averages of the women in control and experiment group was statistically significant. Posttest osteoporosis knowledge score averages were found higher in experiment group than those of control and the distinction of osteoporosis knowledge test score averages between two groups was statistically significant. The conclusion of this study indicates that the planned health education given about osteoporosis and education booklet prepared for this purpose provided significant contribution to the knowledge of osteoporosis and the perception of self- efficacy and osteoporosis health beliefs of the women.