Psikotik bozukluklarda işlev artırıcı ve kendini damgalamayı azaltıcı bir grup müdahale programının ve aile psikoeğitiminin etkililiği
The effectiveness of a group intervention program and family psychoeducation to improve functioning and reduce self-stigma
Yazar: NESLİHAN YORTAN
Danışman: PROF. DR. ÇİĞDEM GÜNSELİ DEREBOY
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Aile müdahalesi = Family intervention ; Bilişsel müdahale programı = Cognitive intervention program ; Kendini damgalama = Self stigmatization ; Klinik psikoloji = Clinical psychology

Özet:
Şizofreni, hastaların ve yakınlarının çok yönlü kayıplar yaşamasıyla sonuçlanan bir ruh sağlığı sorunudur. Psikofarmakolojik tedavilere ek olarak hastalar ve yakınlarının dahil edildiği psikososyal müdahalelerle hastaların ve yakınlarının yaşamlarında iyileştirmeler hedeflenmektedir. Bu yarı deneysel araştırmada şizofreni hastalarına yönelik işlev düzeyini artırma ve kendini damgalamayı azaltma amaçlı 9 oturumluk bilişsel-davranışçı bir grup psikoterapi programı geliştirilmiştir. Aynı zamanda hastaların bakım verenlerine yönelik bakım verme yükünü ve yakınların kendini damgalamasını azaltmayı amaçlayan 10 kitapçıktan oluşan bir psikoeğitim müdahalesi tasarlanmıştır. 
Araştırma toplam 38 şizofreni hastası ve yakını ile tamamlanmıştır. Araştırmanın bir koşulunda hem hasta yakınları psikoeğitim müdahalesi almış, hem de hastalar grup psikoterapisine katılmıştır (n = 13). Diğer koşulda yalnızca hastalar grup psikoterapisine katılmıştır (n = 11). Kontrol koşulundaki hastalar ve yakınları ise araştırma boyunca standart tedavi uygulamaları dışında bir müdahale almamışlardır (n = 14). 
Hastaların işlevsellik düzeyleri, Şizofrenide İşlevsel İyileşme Ölçeği ve Kısa işlevsellik Değerlendirmesi Ölçeği ile damgalanma düzeyleri, Kendini Damgalama Ölçeği-Hasta Formu ve Psikolojik Yardım Arama Nedeniyle Sosyal Damgalanma Ölçeği ile yaşam doyumu düzeyleri ise Yaşam Doyumu Ölçeği ile ölçülmüştür. Hasta yakınlarının bakım verme yükü, Algılanan Aile Yükü Ölçeği ile damgalanma düzeyleri, Kendini Damgalama Ölçeği-Aile Formu ile ruhsal hastalıklara yönelik olumsuz inançları, Ruhsal Hastalıklara Yönelik İnançlar Ölçeği ile ve yaşam doyumları Yaşam Doyumu Ölçeği ile ölçülmüştür. Ölçümler hem hastalardan hem de yakınlarından müdahaleden önce, müdahaleden sonraki bir hafta içinde ve son ölçümden üç ay sonra alınmıştır. 
Araştırma hipotezlerinin test edilmesi için Tekrarlı Ölçümler İçin Varyans Analizi ve Kruskal-Wallis H Testi istatistiksel analizleri kullanılmıştır. Araştırma bulguları; hasta ve yakının beraber müdahale aldığı koşulda müdahale almayan koşula kıyasla hastaların işlevsellik düzeylerinde müdahale sonrasında iyileşme olduğunu ve bu iyileşmenin üç aylık izlem sürecinde korunduğunu göstermektedir. Hastaların kendini damgalama ve yaşam doyumu puanları açısından müdahale sonrasında anlamlı değişim görülmemiştir.
Hasta yakınları açısından; yakınların psikoeğitime katıldığı koşulda müdahale almayan koşula kıyasla algıladıkları bakım verme yükü ve kendilerini damgalama puanları müdahale sonrasında anlamlı düşüş göstermiş ve bu düşüş izlem sürecinde korunmuştur. Psikoeğitime katılan aile üyelerinin yaşam doyumu puanları diğer iki koşula kıyasla anlamlı olarak yükselme göstermiştir.
Bulgular araştırma kapsamında geliştirilmiş olan psikososyal müdahalelerin hastalar için faydalı olduğuna ancak ailelerin de müdahaleye dahil edildiği koşulda hem hasta hem de bakım veren değişkenleri açısından etkinin daha büyük ve kalıcı olduğuna işaret etmektedir. Bulgular alanyazın ile tutarlıdır. İlerleyen çalışmalarda hem ailenin hem de hastanın kendi ihtiyaçlarına özelleşmiş müdahaleler tasarlanmasının şizofreni hastaları ve yakınlarının iyi oluş düzeyleri ve yaşam kalitelerine olumlu etki yapabileceği düşünülmektedir.

Abstract:
Schizophrenia is a mental health problem that results in multifaceted losses for patients and their relatives. In addition to psychopharmacological treatments, psychosocial interventions involving patients and their relatives aim to improve the lives of patients and their relatives. In this quasi-experimental study, a 9-session cognitive-behavioral group psychotherapy program was developed for schizophrenia patients to increase the level of functioning and reduce self-stigma. At the same time, a psychoeducation intervention consisting of 10 booklets was designed for the caregivers of the patients, aiming to reduce the burden of caregiving and self-stigmatization of relatives. 
The study was completed with a total of 38 patients and their relatives. In one condition of the study, relatives received the psychoeducational intervention and patients participated in group psychotherapy (n = 13). In the other condition, only patients participated in group psychotherapy (n = 11). Patients and relatives in the control condition did not receive any intervention other than standard treatment practices throughout the study (n = 14). 
Functional Remission of General Schizophrenia Scale and Functioning Assessment Short Test were used to measure functionality, Self-Stigma Inventory for Patients and Social Stigmatization Due to Seeking Psychological Help Scale were used to measure stigmatization, and life satisfaction levels were measured with the Life Satisfaction Scale. The caregiver burden was measured with the Perceived Family Burden Scale, stigmatization levels were measured with the Self-Stigma Inventory for Families, negative beliefs about mental illness were measured with the Beliefs Towards Mental Illness Scale and life satisfaction was measured with the Life Satisfaction Scale. Measurements were taken from both patients and their relatives before the intervention, within one week after the intervention and three months after the last measurement. 
Repeated Measures Analysis of Variance and Kruskal-Wallis H Test statistical analyses were used to test the research hypotheses. The findings of the study show that there was an improvement in the functionality levels of the patients after the intervention in the condition in which the patient and the relative received intervention together, compared to the non-intervention condition and this improvement was maintained during the three-month follow-up period. No significant change was found in patients' self-stigmatization and life satisfaction scores after the intervention. 
In terms of the relatives; the caregiving burden and self-stigmatization scores perceived by the relatives in the condition in which the relatives participated in psychoeducation compared to the non-intervention condition showed a significant decrease after the intervention and this decrease was maintained during the 3 month follow-up period. Life satisfaction scores of family members who participated in psychoeducation increased significantly compared to the other two conditions.
The findings indicate that the psychosocial interventions developed within the scope of the study are beneficial for patients, but when families are included in the intervention, the effect is greater and more permanent in terms of both patient and caregiver variables. The findings are consistent with the literature. It is thought that designing interventions tailored to the needs of both the family and the patient in future studies may have a positive effect on the well-being levels and quality of life of schizophrenia patients and their relatives.