Cumhuriyet dönemi Türk sosyolog ve tarihçilerinin Türk toplum tarihi ve sosyal sorunları konusunda görüşlerinin karşılaştırılması (Hilmi Ziya Ülken, Cahit Tanyol, Halil İnalcık, Kemal Karpat örneğinde)
Comparison of the opinions of Turkish sociologists and historians in the Republican era on the history of Turkish society and social problems (In the case of Hilmi Ziya Ülken, Cahit Tanyol, Halil İnalcık, Kemal Karpat)
Yazar: MUSAYE KONAK ÖZÇELİK
Danışman: PROF. DR. H. BAYRAM KAÇMAZOĞLU
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Karpat, Kemal Haşim = Karpat, Kemal Haşim ; Sosyal sorunlar = Social problems ; Sosyoloji = Sociology ; Tanyol, Cahit = Tanyol, Cahit ; Tarih = History ; Türk toplumu = Turkish society ; Ülken, Hilmi Ziya = Ülken, Hilmi Ziya ; İnalcık, Halil = İnalcık, Halil

Özet:
Sosyoloji toplum üzerinde genellemeler yaparak benzerliklere odaklanırken
tarih, çoğul insan topluluklarının değişimi ve farklılaşması üzerine yoğunlaşır.
Bilimlerin ortaklıkları, farklılıkları, benzerlikleri, ayrılıkları, yardımcılıkları, bilimsellik
tartışmalarında her zaman popülaritesini koruyan konulardandır. Sosyoloji ve tarih
bilimi arasındaki ilişki de çokça üzerinde konuşulmuş, çalışılmış ve tartışılmış meseleler
olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu iki farklı anlayış birbirleriyle çelişkili görünse de
birbirini tamamlayan iki yaklaşım olarak kabul edilir. Tarih bilimi ile sosyoloji bilimi
farklı yönlerden, farklı yollarla aynı amaca doğru ilerlemektedirler. Sosyolojinin ortaya
çıkışından günümüze kadar kimi tarihçi ve sosyologlar bu ilişkinin önemine dikkat
çekmişlerdir. Bu çalışmada da tarih ve sosyoloji arasındaki ilişkiyi daha somut bir
şekilde değerlendirmek amacıyla tarihçi ve sosyologların benzer veya farklı konularda
ortaya koydukları görüşler karşılaştırılacaktır. Bu karşılaştırma için Hilmi Ziya Ülken,
Cahit Tanyol, Halil İnalcık ve Kemal Karpat seçilmiştir. Çalışmada bu isimler hakkında
bilgi verildikten sonra, Türk toplum tarihi ve toplum sorunları konusunda ortaya atıkları
değerlendirmeler karşılaştırılacaktır. Konular tarihsel ve toplumsal olarak iki kısma
ayrılacaktır. Tarihsel kısımda ilk olarak Orta Asya Türk tarihi, Selçuklu Devleti ve
Ahilik Teşkilatı, Osmanlı Devleti'nin ekonomisi ve toplum yapısı, son olarak;
Cumhuriyet dönemindeki siyasi olaylar değerlendirilecektir. Toplumsal konular
kısmında ise toplumsal değişme, modernleşme, kimlik, din ve laiklik tartışmalarına dair
bu dört ismin görüşleri karşılaştırılacaktır.

Anahtar Sözcükler: Sosyoloji, Tarih, Hilmi Ziya Ülken, Cahit Tanyol, Halil
İnalcık, Kemal Karpat

Abstract:
While sociology focuses on similarities by making generalizations on society, history
focuses on the change and differentiation of plural human societies. The commonalities,
differences, similarities, and auxiliaries of sciences are among the topics that always
maintain their popularity in scientific discussions. The relationship between sociology
and the science of history is also a subject that has been talked, studied, and discussed a
lot. Although these two different understandings seem contradictory, they are
considered as two complementary approaches. The science of history and the science of
sociology are moving towards the same goal from different directions and in different
ways. From the emergence of sociology to the present, some historians and sociologists
have drawn attention to the importance of this relationship. In this study, the views of
historians and sociologists on similar or different issues will be compared to evaluate
the relationship between history and sociology in a more concrete way. Hilmi Ziya
Ülken, Cahit Tanyol, Halil İnalcık and Kemal Karpat were selected for this comparison.
In the study, after giving information about these names, the evaluations they put
forward on the history of Turkish society and social problems will be compared. The
topics will be divided into two parts, historical and social. In the historical part, firstly
Central Asian Turkish history, Seljuk State and Ahilik Organization, economy and
social structure of the Ottoman Empire, and finally; Political events in the Republican
period will be evaluated. In the section on social issues, the views of these four names
on the debates on social change, modernization, identity, religion, and secularism will
be compared.

Keywords: Sociology, History, Hilmi Ziya Ülken, Cahit Tanyol, Halil İnalcık, Kemal Karpat