Anonim bir yazma: İʿlâl kâideleri (Edisyon kritik)
An anonymous manuscript: Iʿlāl rules (Critical edition)
Yazar: YELİZ AÇAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HALİL İBRAHİM KOCABIYIK
Uşak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Din = Religion ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arapça = Arabic ; Hazif = Hazf ; Kalp = Heart ; Osmanlıca = Ottoman ; Yazma eserler = Manuscripts ; İ'lal = I'lal ; İbdal = İbdal ; İdgam = Al-Idghaam

Özet:
Arapçada kullanım kolaylığı ve akıcılık açısından kelimelerin yapısında bir takım dönüşümler, değişimler meydana gelmektedir. Bu tür dönüşümler terim olarak "bir harfin yerine ona sıfat ve mahreç olarak en yakın harfi getirmek" anlamına gelen ibdâl bahsinde ele alınıp incelenir. İllet harflerinin ve hemze ile bu harflerin birbirine dönüşümünü konu edinen iʿlâl de bir çeşit ibdâldir. İbdâl daha genel, iʿlâl ise daha özeldir. Bu bakımdan her iʿlâl ibdâldir, fakat her ibdâl iʿlâl değildir. Genel uygulamaya bakıldığında ibdâl sahih harflerdeki değişimi, iʿlâl ise illet harfi ve hemzenin bir birine dönüşümünü incelemektedir.
Bu çalışma bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde sarf ilminin konusundan ve ibdâl ve iʿlâl ile ilgili literatürden kısaca bahsedilip araştırmanın konusu, kapsamı, amacı ve yöntemi ele alınmıştır.
Birinci bölümde ibdâlin ve iʿlâlin sözlük ve terim anlamları, harfleri, çeşitleri, örnekleri ele alınmıştır. Bu bağlamda idğâm amacıyla yapılan, lügavî ve sarfî ibdâl çeşitleri incelenmiş, daha çok belli bâblardaki dönüşümleri konu edinen ve kurallı olan sarfî ibdâlin örnekleri üzerinde durulmuştur. İʿlâl çeşitlerinden illet harflerin ve harekelerin birbirine dönüşümü olan kalb, illet harflerinin harekesinin kendinden önceki sahih ve sâkin harfe verilmesi olan nakl ve illet harflerinin ve harekelerinin düşürülmesi anlamına gelen hazf, örnekleriyle birlikte incelenmiştir.
İkinci bölümde, tahkik edilen İzmir Milli Kütüphanesinde bulunan 623/5 numarası ve  "İʿlâl kâideleri" ismiyle kayıtlı anonim eserin incelenmesinde takip edilen yöntem verilip eserin muhtevası özetlenmiştir.
Üçüncü bölümde anonim eserin tahkikli metni verilmiştir. Son olarak Osmanlıca metnin transkripsiyonlu hali oluşturulmuştur.
Anahtar Kelimeler: İbdâl, İʿlâl, İdğâm, Kalb, Hazf, Nakl, Yazma Eser

Abstract:
Some transformations happen in the structures of words in Arabic for the ease of use and fluency. These transformations as terms are handled and analyzed in the subject of ibdāl which means " using the most proximate letter instead of another one as adjective and output". Iʿlāl which discusses the interconvention of defective letters and hamza and these letters is a type of ibdāl. Ibdāl is more general, but iʿlāl is more specific. In this respect, each iʿlāl is ibdāl, but each ibdāl is not iʿlāl. Considering the general practice, ibdāl analyzes the changes in non-defective letters, however; iʿlāl analyzes the interconvention of a defective letter and hamza.
This study consists of an introduction and three parts. In introduction part the subject of grammar and the literature about ibdal and iʿlāl are shortly mentioned and the subject, scope, objective and method of the study are analyzed.
 Lexical and term meanings, letters, types and examples of ibdāl and iʿlāl are analyzed in the first part. In this concept, lexical and grammatical ibdāl types for the purpose of idgām are analyzed and the examples of regular grammatical ibdāl which rather deal with the transformations in certain subjects are emphasized. Ḳalb which is a interconvention of defective letters from the iʿlāl types and vowel points, naḳl which is the attribution of the vowel point of defective letters to the former non-defective and silent letter and hazf which means omitting defective letters and vowel points are analyzed with their examples.  
In the second part the method followed in the analysis of the anonymous work registered under the name of 623/5 and "Iʿlāl Rules" in investigated National Library of Izmır is given and the content of of the work is outlined. 
In the third part the investigated text of the anonymous work is given. Finally, the transcripted form of the text in Ottoman Turkish is prepared.
Key Words: Ibdāl,Iʿlāl, Idgām,  Ḳalb, Hazf, Naḳl, Manuscript.