Özel sektör sermaye piyasası aracı ihraç tutarı ve ekonomik büyüme ilişkisi
The relationship between private sector capital market instruments issue amount and economic growth
Yazar: ÖZKAN TEKNECİ
Danışman: PROF. DR. ABDULKADİR TUNA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics
Dizin: ARDL Sınır Testi = Autoregressive Distributed Lag Bounds Test ; Ekonomik büyüme = Economic growth ; İçsel büyüme = Endogeneous growth

Özet:
Finansal gelişmişlik düzeyinin ekonomik faaliyetler üzerinde ne ölçüde etkili
olduğu, finansal piyasaların gelişip derinleşmesinin ekonomik büyümeyi hızlandırıp
hızlandırmadığı, iktisat yazınının başlıca tartışma konularından biridir. Literatürde
finansal gelişmişlik düzeyinin belirlenmesinde hangi ekonomik göstergelerin
kullanılacağı konusunda bir fikir birliği bulunmamakta olup, gerçekleştirilen ampirik
çalışmalarda birbirinden farklı ekonomik göstergeler kullanılmaktadır. Konuya ilişkin
Türkiye için yapılan ampirik çalışmalar incelendiğinde, finansal gelişmişlik düzeyinin
göstergesi olarak para arzı, halka açık şirketlerin toplam piyasa değeri, borsa işlem
hacmi, borsa endeksi, bankalar tarafından kullandırılan toplam krediler, kamu ve özel
sektör borçlanma araçlarının toplam piyasa değeri vb. göstergelerin sıklıkla
kullanıldığı görülmektedir. Yeni bir bakış açısı ile finansal gelişme bu çalışmada özel
sektörün finansman ihtiyacını karşılamak için birincil piyasalarda ihraç ettiği sermaye
piyasası araçlarının toplam tutarı ile temsil edilmektedir. Firmaların bankalardan temin
ettiği kredi tutarı ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkiyi araştıran birçok araştırma
olmasına rağmen, özel sektörce birincil piyasada yatırımcılara satılan sermaye piyasası
araçlarının toplam büyüklüğü, diğer bir ifade ile özel sektörün sermaye piyasasından
temin ettiği finansman tutarı ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkiye ilişkin
literateratürde herhangi bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu yönüyle çalışmanın,
sermaye piyasaları ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkiye ilişkin yeni bir bakış açısı
getireceği düşünülmektedir.
Bu çerçevede, çalışmanın amacı, özel sektörün finansman temin etmek için
ihraç ettiği sermaye piyasası araçlarının (hisse senedi, tahvil, finansman bonosu,
varlığa/ipoteğe dayalı menkul kıymetler, Banka bonosu, varant vb.) ihraç tutarı ile
ekonomik büyüme arasında ilişki olup olmadığına ilişkin tespitte bulunmaktır. Türkiye
ekonomisi incelendiğinde bankaların finans sistemi üzerinde baskın bir rolünün
olduğu fon arz ve talebinin büyük bir kısmının bankacılık sistemi aracılığıyla karşılandığı, son yıllarda gelişme kaydetmekle birlikte sistem içerisinde sermaye
piyasasının halen istenen seviyede olmadığı görülmektedir. Ekonomik büyüme ile
sermaye piyasaları arasındaki ilişkinin niteliğinin ve yönünün belirlenmesinin,
sermaye piyasalarının geliştirilmesi için doğru ekonomi politikaları izlenmesine
yardımcı olarak ekonomik kalkınmaya katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir.
Türkiye için 2007Q1-2021Q4 dönemindeki çeyreklik veriler kullanılarak
yapılan ARDL sınır testinde ekonomik büyüme ile özel sektörce ihraç edilen sermaye
piyasası araçlarının toplam tutarı arasında eş bütünleşme olduğu, özel sektör sermaye
piyasası araçları ihraç tutarındaki %1'lik artışın GSYH'yi %0,0327 oranında artırdığı
sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Sermaye Piyasası Araçları, Ekonomik Büyüme, İçsel Büyüme Teorisi, Finansal Piyasalar, ARDL

Abstract:
Whether financial development has a significant impact on economic growth
is one of the main debates in economics literature. A wide variety of economic
indicators are used in economic researchs to designate the level of financial
development and there is no consensus in the literature which economic indicators
should be used. Money supply, the total market value of the publicly traded companies,
stock market volume, stock market indexes, the total loans extended by the banks,
public and private sector bonds etc. are most common indicators in the emprical studies
which are carried out for Turkey. With a new perspective, in this study, financial
development is represented by the total amount of capital market instruments issued
by the private sector. Although there are many studies in literature about the
relationship between economic growth and the amount of loans obtained by firms from
banking sector, no study has been found about the relationship between economic
growth and the total size of capital market instruments issued by the private sector. In
this regard, it is expected that the results of this study will provide a new perspective
on the relationship between economic growth and capital markets.
In this sense, the purpose of the study is to determine if there is a connection
between economic growth and the issuance amount of capital market instruments
(stocks, bonds, financial bills, asset/mortgage backed securities, bank bills, warrants,
etc.) issued by the private sector. When the Turkish economy is analyzed, it is
observed that the banks have a dominant role on the financial system
and although some achievements have been made in the past decade, the capital
markets within the system is still not at the desired level. It is considered that
determining the characteristics of the relationship between economic growth and
capital markets will contribute to economic development by helping to follow the right
economic policies to enhance capital markets.
In the ARDL limit test conducted for Türkiye using quarterly data for the
period 2007Q1-2021Q4, it is founded that there is cointegration between economic
growth and the amount of capital market instruments issued by the private sector, and
a 1% increase in the amount of private sector capital market instruments issuance
increases GDP by 0,0327%.

Keywords: Capital Market Instruments, Economic Growth, Endogenous Growth Theory, Financial Markets, ARDL