Muhammed b. el-Hac Hamîd b. Mustafa el-Akkirmânî'nin "Resâil fî âdâbi'l-bahsi ve'l-münâzarati ve'l-mantık" adlı el yazmasının tahkik ve incelenmesi
Muhammed b. el-Hac Hamîd b. Mustafa el-Akkirmânî's "Resâil fî âdâbi'l-bahsi ve'l-münâzarati ve'l mantık" analysis and analysis of the forensic manuscript
Yazar: ŞEHMUS AĞIRAKÇA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULKERİM BİNGÖL
Hakkari Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
Müellif'in, Arapça yazmış olduğu ve risalelerden oluşan Resâil fî âdâbi'l-bahsi ve'l-münâzarati ve'l-mantık adlı yazma eserinde, felsefi düşüncelere ehemmiyet vermiş bir ilim adamıdır. Felsefî kavramları açıklarken, genel anlamda filozofların düşüncelerine eleştirel bir tarzda yaklaştığını, doğru olan görüşün açık ve net olarak ortaya çıkması için özgün yorum ve değerlendirmelerde bulunmuştur. Akkirmânî, ilahiyat, felsefe, mantık ve hikmet kavramlarını ana başlıklar altında toplayarak filozof edasıyla mantıksal bir çerçevede ele alarak yanlış olanlarını ayıklamış ve kendi düşüncesini belirterek açıklamaya çalışmıştır.
Akkirmânî, yapmış olduğu mantıksal açıklamalarda ele aldığı konu ve bilgiye hâkim olduğunu görmek mümkündür. Onun diğer ilimlerden olan fizik, metafizik ve kelâmî kavramları açıklama ihtiyacı duyarak bu konuda eserler yazmasının sebebi bazı kelâmcıların yanlış anlaşılıp yorumlanacak ve insanları kafasını karıştıracak düşünceleri açık hale getirmektir. Özetle, Akkirmânî'nin insanların düşünce dünyalarını geliştirmek için felsefe ve mantık alanlarında eserler kalem alması ve bu konular üzerinde kafa yorması, bir bakıma insanları eğitmek istemesi ve yaşanan gelişmelere kayıtsız kalmaması, bu müellifin ve eserinin önemini bir kez daha ortaya koymaktadır.

Abstract:
In his Arabic manuscript Resā'il fī ādāb al-bahsi wa'l-munāzarati wa'l-mantiq, which is composed of treatises, the author is a scholar who gave importance to philosophical thoughts. While explaining the philosophical concepts, he generally approached the philosophers' thoughts in a critical manner and made original interpretations and evaluations in order to reveal the correct view clearly and clearly. Akkirmānī gathered the concepts of theology, philosophy, logic and wisdom under the main headings and dealt with them in a logical framework in the manner of a philosopher, eliminated the wrong ones and tried to explain them by stating his own opinion.
It is possible to see that Akkirmani has a good command of the subject and knowledge he deals with in his logical explanations. The reason why he felt the need to explain physics, metaphysics and theological concepts from other sciences and wrote works on this subject was to clarify the thoughts of some theologians that would be misunderstood and interpreted and would confuse people.The fact that Akkirmānī spent a lot of effort to make logical thought, which was a branch of philosophy, lively and vibrant at that time, is also seen in his work Resā'il fī ādāb al-bahsi wa'l-munāzarati wa'l-mantik. In summary, the fact that Akkirmānī wrote works in the fields of philosophy and logic in order to develop people's world of thought and pondered on these issues, in a sense, wanted to educate people and did not remain indifferent to the developments reveals the importance of this author and his work once again.