Ahilerin Moğollar ile mücadelesi ve diğer gruplarla ilişkileri
The struggle of the ahis with the Mongolst and their relations with other groups
Yazar: HAMZA KAYA
Danışman: DOÇ. DR. YAŞAR BEDİRHAN
Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History

Özet:
Anadolu toprakları tarihin her devresinde istila ve göç hareketlerine maruz kalmıştır. Asya ve Avrupa'yı birbirine bağlayan bir köprü konumunda olması bu durumun gerçekleşmesine katkıda bulunmuştur. Türkler Anadolu sınırlarına tarihin çeşitli zamanlarında göç etmeye başlamışlardır. Göç hareketleri 1071 Malazgirt Savaşından sonra hızlanarak artmıştır. Anadolu topraklarında ilk Türk Devletleri kurulmuş ve Anadolu'nun her bölgesini fetih etmişlerdir. Bu durum sonucu olarak Anadolu Selçukluları Türklerin oluşturduğu en gösterişli ve Anadolu'nun her bölgesine yayılım gösteren devlet olmuştur. Anadolu Selçuklu Devleti'nin en parlak dönemi Alâeddin Keykubat dönemidir. Bu dönemde sosyal, siyasal, ekonomik ve askeri niteliklerde en parlak dönemdir. Fakat Alâeddin Keykubat'ın ölümü ile Moğol İşgali Anadolu topraklarına kadar yayılım göstermiştir. II. Gıyaseddin Keyhüsrev'in 1243 yılında Kösedağ Savaşını Moğollara karşı kaybetmesi sonucu Anadolu'da Moğol tahakkümü ortaya çıkmıştır.
Moğolların Anadolu topraklarını işgali ile birlikte bölgede buluna Türkmen nüfusun gücü azalmış ve Türkmenlerin üzerlerine baskı ve şiddetle gidilerek, Türkmen katliamları gerçekleşmiştir. Moğol işgali her alanda bir kargaşa dönemidir. Bu kargaşada Ahilerin de Türkmen nüfus gibi dışlanarak katledildikleri görülmektedir. Moğolların, Ahiler ile münasebetleri Kayseri'ni işgali sırasında ortaya çıktı. Kayserinin işgali sırasında Ahiler Kayseri kalesinin müdafaası sırasında kahramanca şehri korudular. Fakat şehrin ele geçirilmesi ile birlikte Ahilere büyük zulümlerin başlamasına neden oldu. Ahilik teşkilatının kurucusu olan Ahi Evren'in eşi olan Fatma Bacı ve Kayseri'de bulunan Ahiler tutsak edildiler. Ahi Evren'de II. Gıyaseddin Keyhüsrev ve Sadeddin Köpek'e muhalifliğinden dolayı hapis edilmişti. Bundan sonraki dönemde Ahiler Moğol tahakkümünü tanımayarak devlet yönetiminin boşaldığı bölgelerde yönetici olarak faaliyetlerde bulundular. Bu şehirlerin başında Ankara ve Konya gelmektedir. 
Ahiler, Moğollara karşı her zaman bağımsızlık yanlısı olan gruplar ile birlikte hareket ederek Moğol işgalini sonlandırmak istemişlerdir. Ahiler bağımsızlık düşüncesinde olan Türkmenler, Kübreviler ve Bektaşiler ile birlikte isyanlara katılmışlardır. Moğol işgalini tanıyan ve birlikte hareket eden gruplarda söz konusudur. Bu gruplar arasında Mevleviler, Kalenderiler ve bazı devlet adamları gelmektedir. Ahiler bu guruplar ile de çatışma halindeydi. Çünkü Moğol işgalinden önce Ahilere ait olan zaviyeler Moğol işgalinden sonra bu guruplara verilmeye başlandı. Ahiler, Moğol işgali ile başlayan zulüm ve şiddet ile geçen yıllarda Anadolu topraklarını yeniden imar faaliyetlerine girişerek, zararı en aza indirmek için çabaladılar. Fakat Moğol işgali ile başlayan zulümden dolayı Batı Anadolu bölgelerinde bulunan Türkmen nüfusun da etkili olacağı bölgelere göç ettiler. Batı Anadolu bölgesinde Osmanlı Beyliğine katılarak, Anadolu'yu tekrar eski gösterişli günlerine getirecek bir devleti desteklediler.

Abstract:
Anatolian lands have been exposed to invasion and migration movements in every period of history. The fact that it is a bridge connecting Asia and Europe has contributed to the realization of this situation. Turks started to migrate to Anatolian borders at different times in history. Migration movements increased rapidly after the Battle of Manzikert in 1071. The first Turkish States in Anatolian lands were established and conquered every region of Anatolia. As a result of this situation, the Anatolian Seljuks became the most spectacular state formed by the Turks and spread to every region of Anatolia. The heyday of the Anatolian Seljuk State was the period of Alaeddin Keykubat. This period is the brightest period in social, political, economic and military fields. However, with the death of Alaeddin Keykubat, the Mongolian occupation spread to Anatolia. Mongol sovereignty emerged in Anatolia as a result of II.Gıyaseddin Keyhüsrev losing the Kösedağ War against the Mongols in 1243.
With the invasion of the Anatolian lands by the Mongols, the power of the Turkmen population in the region decreased and the Turkmen massacres took place by oppression and violence. The Mongol invasion is a period of turmoil in all areas. In this turmoil, it is seen that Akhis were massacred by being excluded, just like the Turkmen population. The relations of the Mongols with the Ahis emerged during the occupation of Kayseri. During the occupation of Kayseri, the Ahis heroically defended the city during the defense of the Kayseri castle. However, with the capture of the city, it caused great persecution of the Ahis. Fatma Bacı, the wife of Ahi Evren, the founder of the Ahi organization, and the Ahis in Kayseri were imprisoned. Ahi Evren was imprisoned for her opposition to II. Gıyaseddin Keyhüsrev and Sadeddin Köpek. In the following period, the Ahis did not recognize the Mongol domination and acted as administrators in the regions where the state administration was emptied. Ankara and Konya come first among these provinces. 
The Ahis wanted to end the Mongol invasion by acting together with the groups that were always pro-independence against the Mongols. Ahis participated in the revolts together with the Turkmens, Kübrevis and Bektashis who had the idea of independence. There were also groups that recognized the Mongol invasion and acted together. Among these groups were Mevlevi, Kalenderis and some statesmen. The Ahis were also in conflict with these groups. Because the zawiyas, which belonged to the Ahis before the Mongol invasion, were given to these groups after the Mongol invasion. In the years that passed with the cruelty and violence that started with the Mongol invasion, the Ahis tried to reconstruct the Anatolian lands and tried to minimize the damage. However, due to the persecution that started with the Mongol invasion, they migrated to the regions where the Turkmen population in the Western Anatolian regions would also be effective. By joining the Ottoman Principality in the Western Anatolian region, they supported a state that would bring Anatolia back to its glorious days.