Daimi dişlerin kök kanal morfolojilerinin konik ışınlı bilgisayarlı tomografi kullanılarak araştırılması
Use of cone beam computed tomography to investigate the root canal morphology of permanent teeth
Yazar: SÜMEYYA ÇELİK ÖZSOY
Danışman: PROF. DR. FÜSUN YAŞAR
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Azı dişleri = Molar ; Diş hastalıkları = Tooth diseases ; Diş kökü = Tooth root ; Diş çürükleri = Dental caries ; Dişler = Teeth ; Kesici dişler = Incisor ; Konik ışınlı bilgisayarlı tomografi = Cone-beam computed tomography ; Kök kanal tedavisi = Root canal therapy ; Köpek dişleri = Cuspid ; Premolar dişler = Bicuspid

Özet:
Başarılı bir endodontik tedavi için diş kök kanal morfolojisindeki varyasyonların çok iyi bilinmesi gerekmektedir. Daimi dişlerin enfeksiyonlarının yetersiz tedavileri, maksiller sinüzit, orbital apse ve hatta beyin apsesi gibi ciddi komplikasyonlara neden olabilir. Bu çalışmanın amacı, yirmi yaş dişleri hariç daimi dişlerin kök sayıları, kanal sayıları ve kök kanal morfolojilerinin frekans dağılımının konik ışınlı bilgisayarlı tomografi (KIBT) kullanılarak araştırılmasıdır. Yirmi altı kadın ve otuz dört erkek hastanın, farklı klinik endikasyonlar nedeniyle alınmış KIBT görüntüleri retrospektif olarak değerlendirildi. Toplam 1615 adet diş incelendi. Tek gözlemci tarafından üç hafta arayla iki kere; kök sayısı, kanal sayısı ve Vertucci metoduna göre sınıflandırılan kök kanal morfolojilerinin frekans dağılımı yapıldı. Bütün üst çene anterior dişler tek köklü ve tek kanallı olup Tip 1 kanal morfolojisine sahipti. Alt çene santral ve lateral dişlerin tamamı ve alt çene kanin dişlerin %98,3'ü tek köklüydü. Sağ tarafta, kadınlarda alt santrallerin %64'ü, alt laterallerin %76,9'u, alt kaninin %96,2'si; erkeklerde alt santrallerin %75,8'i, alt laterallerin %73,5'i ve alt kaninlerin %94,1' i tek kanala sahipti. Sol tarafta, kadınlarda alt santrallerin %65,4'ü, alt laterallerin %69,2'si, alt kaninlerin %84,6'sı; erkeklerde alt santrallerin %73,5'i, alt laterallerin %81,8'i ve alt kaninlerin %91,2'si tek kanala sahipti. Alt anterior dişlerde kadınlarda %76,1 ve erkeklerde %81,1 Tip 1 kanal morfolojisi gözlendi. Üst çene birinci küçük azı dişlerde kadınlarda %39,2 ve erkeklerde %46,8 oranında iki ayrı kök ve kadınlarda %96 ve erkeklerde %84,3 oranında iki kanal bulunmaktaydı. Üst birinci küçük azı dişleri için kadınlarda %70,5 ve erkeklerde %68,7 oranında en sık rastlanan kanal morfolojisi Tip 4 konfigürasyonuydu. Üst ikinci küçük azı dişlerde kadınlarda %78,7, erkeklerde %74,6 oranında tek kök ve kadınlarda %46,8 ve erkeklerde %50,7 oranında tek kanal ve Tip 1 Vertucci konfigürasyonu bulunmaktaydı. Alt birinci ve ikinci küçük azı dişlerin çoğunda kadınlarda (%96,2-%98) ve erkeklerde (%92,5-%98,4) tek köke rastlanmıştır. Alt birinci ve ikinci küçük azı dişlerin çoğunluğunda hem kadınlarda (%80,7-%98) hem erkeklerde (%73,1-%96,9) tek kanal ve Tip 1 kanal morfolojisi bulunmuştur. Üst birinci büyük azı dişlerin çoğunluğu hem kadınlarda (%95,7) hem erkeklerde (%96,7) üç ayrı köke sahiptir. Üst ikinci büyük azı dişlerin kök sayıları özellikle yüksek varyasyon göstermiştir ve erkeklerde %80,6'sı üç ayrı köke sahiptir. En sık görülen ikinci kök tipi üç kök, iki kök birleşik bir kök ayrı (%11,9) olan kök tipi iken kadınlarda %76 oranda üç ayrı kök, %12 oranda üç kök, iki kök birleşik bir kök ayrı kök tipi görülmüştür. Üst birinci ve ikinci büyük azılarda bütün köklerde en sık görülen kanal morfolojisi Tip 1'dir (Kadınlarda: Birinci ve ikinci büyük azı mezial kök: %60,9-%90, distal kök: %95,7-%100, palatinal kök: %100-%98 sırasıyla; Erkeklerde: Birinci ve ikinci büyük azı mezial kök: %67,2-%83,6, distal kök: %100-%100, palatinal kök: %100-%100 sırasıyla). Kadınlarda ve erkeklerde (Kadınlarda üst birinci ve ikinci büyük azı %60,9-%90 sırasıyla; Erkeklerde üst birinci ve ikinci büyük azı %65,6-%79,1 sırasıyla) en çok görülen kanal sayısı üçtür. Alt birinci ve ikinci büyük azı dişlerin büyük kısmı hem kadınlarda (%97,7-%86) hem erkeklerde (%96,6-%97) iki ayrı köke sahiptir. Alt birinci ve ikinci büyük azı dişlerin her ikisinde de en sık görülen kanal morfolojisi mezial kökte Tip 4 ve distal kökte Tip 1'dir (Kadınlarda: Birinci ve ikinci büyük azı mezial kök: %75-%66, distal kök: %72,7-%98 sırasıyla; Erkeklerde: Birinci ve ikinci büyük azı mezial kök: %86,6-%97, distal kök: %75-%97 sırasıyla). Alt birinci ve ikinci büyük azı dişlerde kadınlarda ve erkeklerde (Kadınlarda birinci ve ikinci büyük azı %70,4-%86 sırasıyla; Erkeklerde birinci ve ikinci büyük azı %71,6-%92,5 sırasıyla) en çok görülen kanal sayısı üçtür.  KIBT görüntüleme kök kanal morfolojisini değerlendirmek için oldukça etkili bir yöntemdir. Görülme insidansı yüksek olmasa bile, varyasyonlu kök kanal morfolojisine sahip olan bu dişlere tedavi uygularken dikkat edilmesi gerekmektedir.
Anahtar sözcükler: Konik Işınlı Bilgisayarlı Tomografi; Daimi Dişler; Kök Kanal Morfoloji.

Abstract:
There are variations in tooth canal morphology which should be well recognized for successful endodontic treatment. Inadequate treatment of permanent teeth infections can cause serious complications such as maxillary sinusitis, orbital abscess or even brain abscess. The aim of this study was to investigate the frequency distribution of root number, root canal morphology and number of canals of permanent teeth except wisdom teeth by using cone beam computed tomography (CBCT). Twenty-six female and thirty-four male patients' CBCT images, which were previously exposed for various dental and maxillofacial problems, were evaluated retrospectively. The total number of teeth that was evaluated was 1615. The frequency distribution of the numbers of roots, number of canals and the morphology of the root canals which were classified according to the method of Vertucci were evaluated twice with three weeks intervals by one observer. All of the maxillary anterior teeth had single root, single canal and Type 1 canal morphology. All of the mandibular santral and lateral teeth and 98,3% of mandibular canin teeth had single root. On the right side, 64% of mandibular santral, 76,9% of mandibular lateral and 96,2% of mandibular canin have one canal in female and 75,8% of mandibular santral, 73,5% of mandibular lateral and 94,1% of mandibular canin have one canal in male. On the left side, 65,4% of mandibular santral, 69,2% of mandibular lateral and 84,6% mandibular canin had one canal in female and 73,5% of mandibular santral, 81,8% of mandibular lateral and 91,2% of mandibular canin had one canal in male. The mandibular anterior teeth had Type 1 canal morphology in female (76,1%) and male (81,1%). The most of maxillary first premolars had two separate roots both in female (39,2%) and male (46,8%) patients and two canals in female (96%) and male (84,3%) patients. Type 4 canal morphology was the most prevalent configuration in female (70,5%) and male (68,7%) patients for maxillary first premolars. The majority of maxillary second premolars had single root in female (78,7%) and male (74,6%) patients and one canal and Type 1 Vertucci configuration in female (46,8%) and male (50,7%) patients.  The most of the mandibular first and second premolars had single root both in female (96,2%-98%) and male (92,5%-98,4%) patients. The majority of mandibular first and second premolars had one canal and Type 1 canal configuration both in female (80,7%-98%) and male (73,1%-96,9%) patients. The majority of maxillary first molars had three separate roots both in female (95.7%) and male (96.7%) patients. The number of roots in second molars showed great variability especially in the male patients and 80.6% of them had three separate roots and the second most common seen root number was three roots where two of them were fused (11.9%) when compared to female patients (76% three separate roots, 12% three roots where two of them were fused). Maxillary first and second molars' most common canal morphology was Type 1 in all canals (Female patients: First and second molar mesial root: 60.9%-90%, distal root: 95.7%-100%, palatinal root: 100%-98% respectively; Male patients: First and second Molar mesial root: 67.2%-83.6%, distal root: 100%-100%, palatinal root: 100%-100% respectively). The most common observed number of canals in female and male patients (Female maxillary first and second molar 60.9%-90% respectively; Male patients: Maxillary first and second molar 65.6%-79.1% respectively) was three. The most of the mandibular first and second molars had two separate roots both in female (97,7%-86%) and male (96,6%-97%) patients. Most common canal morphology was Type 4 in mesial root and Type 1 in distal both first and second molars (Female patients: First and second mandibular molar mesial root: 75%-66%, distal root: 72,7%-98% respectively; Male patients: First and second mandibular molar mesial root: 86,6%-97%, distal root: 75%-97% respectively). The most common observed number of canals of mandibular first and second molars in female and male patients (Female first and second molar 70,4%-86% respectively; Male patients first and second molar 71,6%-92,5% respectively) was three. CBCT scans are effective tools for the diagnosis of root canal morphology. Although the incidence is small, there are variations in root - canal number and canal morphology of teeth which should be taken account when treating these teeth.

Key words: Cone Beam Computed Tomography; Permanent Teeth; Root Canal Morphology.