Müstansır-Billâh ve dönemi (623-640/1226-1242)
Mustansir-Billah and his period (623-640/1226-1242)
Yazar: YASEMİN SARI
Danışman: YRD. DOÇ. DR. OSMAN AYDINLI
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Tarih = History
Dizin: Abbasiler = Abbasids ; Devlet politikaları = State policies ; Eyyubiler = Ayyubids ; Halifeler = Caliphs ; Irak-Bağdat = Iraq-Baghdad ; Moğollar = Mongoşs ; Müstansir-Billah = Mustansir-Billah ; Siyaset = Politics ; İslam tarihi = Islamic history

Özet:
İslam toprakları VII/XIII. asrın başlarında Moğol saldırılarına maruz kaldığında bu saldırılar karşısında Müslüman hükümdarların ciddi bir duruş sergileyemediği görülmüştür. Hârizmşahlar Devleti, Moğollar?ın İslam toprakları ve Batı?ya yönelik hareketleri önünde tampon bir görev icra etmekteydi, ancak Otrar hadisesi ile gelişen olaylar ve Hârizmşahlar?ın büyük hataları Moğollar?ı İslam topraklarına ilerleme noktasında cesaretlendirmiştir. Bu sırada Anadolu Selçukluları?nın, bölgede karışıklık çıkardığı ve Müslüman halka zulmettiği gerekçesiyle Hârizmşahlar Devleti?ne son vermesi, Moğollar?ın Batı?ya yönelik ilerleyişlerini kolaylaştırmıştır. İslam dünyasının diğer önemli gücü olan Eyyûbîler ise miras kalan toprakları aralarında paylaşma konusunda ihtilafa düşmüşler, kendi aralarında gereksiz bir mücadeleye girişmişlerdir. Netice itibariyle Müslümanların Moğol istilalarına karşı gereken tedbir ve önlemleri almadıkları ve bu istilalar sebebiyle büyük ölçüde zarara uğradıkları görülmüştür. Bu çalışmayla işte böyle bir dönemde İslam dünyasının manevî liderliğini üstlenen Halife Müstansır-Billâh?ın izlediği siyaset, devlet politikasındaki rolü, İslam birliğini sağlama adına aldığı tedbirler üzerinde çalışılmıştır. Müstansır?ın, hilafetinin ilk dönemlerinin sükûnet içinde geçmesi sebebiyle Müstansıriyye Medresesi?ni inşa ederek ilmî ve kültürel faaliyetlere ağırlık verdiği görülmüştür. Diğer taraftan İslam coğrafyasında yaşananlara karşı kayıtsız kalmayıp bir takım tedbirler aldığı, ancak tehlikeyi uzaklaştırma siyasetinde tam anlamıyla başarılı olamadığı görülmüştür. Onun çabaları Moğollar?ın Bağdat?a gelişlerini ancak bir süre engelleyebilmiş, kendisinden sonra ise gerilen ilişkiler sebebiyle Moğol istilalarının Bağdat?a kadar ulaştığı görülmüştür.



Anahtar Kelimeler : Müstansır-Billâh, Bağdat, Müstansıriyye Medresesi, Eyyûbîler, Moğollar

Abstract:
When Islamic territories were exposed to incursions of Mongols in the early part of thirteenth century it was seen that the Muslim rulers were not able to triumph over that. Though Kharzem Shah State performed cushion in the face of movements of Mongols directed to Islamic territories and the West, Kharzem Shah?s major defects and the events rising by Otrar Case encourage Mongols to push ahead on Muslim territories. In the meantime Anatolian Seljuk Sultanate put an end to the Kharzem Shah State because it created an uproar on those regions and tribulated Muslim people. In consequence of withering away of Kharzem Shah state Mongols took the opportunity to make progress towards the West. As for Ayyubids which is the other important power of Islamic World, came into conflict with themselves about portion of the inheritance of the land. Consequently it was clearly seen that Muslims did not take precautions towards invasions of Mongols and were damaged to a large extent because of this reason. This work shows character of Khalifa Mustansir-Billah who carried out spiritual leader of Islamic World on that period and his role in government policy, his personal policy and his endeavors for the sake of secure uniformity of Islam. Mustansir-Billah focused his attention on scientific and cultural activities building the Madrasa of Mustansiriyya in the early time of his caliphate. On the other hand he tried to take steps for remotion of insecureness of Muslim people. Hovewer he could not exactly succeed it. His efforts headed Mongols of moving towards Baghdad for some time.


Keywords : Mustansir-Billah, Baghdad, Madrasa Mustansiriyye, Ayyubid Dynasty, The Mongols