Ameliyathane hemşirelerinin mesleki risk algı düzeylerinin incelenmesi
Investigation of occupational risk perception levels of operating room nurses
Yazar: ZEHRA KUL
Danışman: PROF. DR. NADİYE ÖZER
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Algı = Perception ; Ameliyathaneler = Operating rooms ; Hemşireler = Nurses ; Hemşirelik = Nursing ; Hemşirelik araştırmaları = Nursing research ; Risk faktörleri = Risk factors

Özet:
Amaç: Araştırma ameliyathane hemşirelerin mesleki risk algı durumlarını değerlendirmek amacıyla yapıldı.
Materyal ve metot: Tanımlayıcı türde olan araştırma, Ocak 2022- Şubat 2023 tarihleri arasında ameliyathane hemşireleri ile online anket uygulanarak gerçekleştirildi. Araştırmada evreni bilinmeyen örneklem  formülü kullanıldı ve 331 ameliyathane hemşiresi araştırmaya dahil edildi. Veri toplamada, Tanıtıcı Özellikler Formu, Çalışma Ortamını Değerlendirme Formu ve "Ameliyathane Hemşirelerinin Mesleki Risk Algı Durumunu Değerlendirme Formu" kullanıldı. Veriler; sayı, yüzde, minimum, maksimum, medyan, ortalama, standart sapma, Mann-Whitney U testi, Kruskal Wallis Varyans testi ve Post hoc test istatistiklerinden Bonferroni testiyle değerlendirildi.
Bulgular: Ameliyathane hemşirelerinin mesleki risk algı durumları değerlendirildiğinde, her bir madde için risk puan ortalamaları yüksek bulundu. Fiziksel risk faktörleri alanında, 30-39 yaş grubunda "Aydınlatma" ve "İklimlendirme" risk puan ortalamaları, risklere yönelik bilgisi olmayan grupta bunlara ek olarak "Gürültü" risk puan ortalaması daha yüksekti (p<0.05). Lisansüstü eğitim grubunda ise "Elektrik sistemi ve cihazları" risk puan ortalaması diğer gruplardan daha düşüktü (p<0.05). Biyolojik risk faktörleri alanında, risklere hakkında bilgisi olmayan grupta "Kan ve vücut sıvıları ile temas" risk puan ortalaması daha yüksekti (p<0.05). Ergonomik risk faktörleri alanında, 40-49 yaş grupta "Uzun süre ayakta çalışma" ve "Aynı pozisyonda kalma" risk puan ortalamaları daha yüksek (p<0.05), "Malzeme taşıma" risk puan ortalamaları daha düşük (p<0.05) değerlendirildi. Meslekte 6-10 yıl ve 11-15 yıl çalışanlarda "Uzun süre ayakta çalışma" ve meslekte 6-10 yıl çalışanlarda "Aynı pozisyonda kalma", 30-39 yaş grubunda "Hastayı tutma" risk puan ortalamaları daha yüksek (p<0.05), "Malzeme taşıma", "Hastayı tutma" ve "Hastaya pozisyon verme" riskler hakkında bilgi sahibi olmayanlarda yüksek saptanmıştır. Kimyasal risk faktörleri alanında, lisans mezunlarının "Lateks içeren ürünler" puan ortalaması ve riskler hakkında bilgi sahibi olmayanların da "Antiseptik ve dezenfektan" risk puan ortalaması daha yüksekti (p<0.05). Psiko-sosyal risk faktörleri alanında, "Çalışma saatinin üzerinde çalışma" risk puan ortalamaları erkeklerde, lisansüstü grubunda ve 40-49 yaş grubunda daha düşük 1-5 ve 6-10 yıl çalışanlarda daha yüksek, "Çalışma sistemi/ vardiya sistemi", "Şiddet" ve "Mobbing" risk puan ortalamaları yine 40-49 yaş arası çalışanlarda ve riskler hakkında bilgi sahibi olanlarda daha düşüktü (p<0.05). "Beslenme mekânı" ve "Dinlenme mekânı" risk puan ortalamaları 30-39 yaş grubunda ve riskler hakkında bilgi sahibi olmayanlarda daha yüksekti (p<0.05). "Beslenme mekânı" lisansüstü grubunda diğer gruplara göre daha düşük saptandı(p<0.05).
Sonuç: Ameliyathane hemşirelerinin mesleki risk algıları yüksekti. Yaş ve bilgi sahibi olma değişkenleri başta olmak üzere çalışma yılı, eğitim ve cinsiyetin risk algısını etkileyebileceği saptandı. Tanıtıcı özelliklerin en fazla etkilediği alan psiko-sosyal risk faktörleri alanıydı.
Anahtar Kelimeler: Ameliyathane, hemşire, mesleki risk, risk algısı

Abstract:
Aim: The research was conducted to evaluate the occupational risk perceptions of operating room nurses.
Material and method: This descriptive study was carried out by applying an online questionnaire to operating room nurses between January 2022 and February 2023. The sample formula of unknown population size was used in the study, and 331 operating room nurses were included in the research. For data collection, the Descriptive Characteristics Form, the Working Environment Evaluation Form, and the "Evaluation Form for Operating Room Nurses' Occupational Risk Perception" were used. The data were evaluated with numbers, percentage, minimum, maximum, median, mean, standard deviation values and using the Mann-Whitney U test, the Kruskal-Wallis variance test, and the Bonferroni test, which is one of the post-hoc test statistics.
Results: When the occupational risk perceptions of operating room nurses were evaluated, the mean risk scores for each item were found to be high. In the area of physical risk factors, the mean risk scores of "Lighting" and "Air Conditioning" were higher in the 30-39 age group, and in addition to these factors, the mean risk score of "Noise" was also higher in the group without any knowledge about the risks (p<0.05). In the postgraduate education group, the mean risk score of "Electrical system and devices" was lower compared to the other groups (p<0.05). In the area of biological risk factors, the mean risk score of "Contact with blood and body fluids" was higher in the group without any knowledge about the risks (p<0.05). 
In the area of ergonomic risk factors, the mean risk scores of "Standing and working for a long time" and "Staying in the same position" were found to be higher (p<0.05) and the mean risk score of "Carrying materials" was found to be lower (p<0.05) in the 40-49 age group. The mean risk score of "Standing and working for a long time" was higher in nurses working for 6-10 years and 11-15 years, the mean risk score of "Staying in the same position" was higher in nurses working for 6-10 years, and the mean risk score of "Holding the patient" was higher in the 30-39 age group (p<0.05). The mean risk scores of "Carrying materials," "Holding the patient," and "Positioning the patient" were found to be high in those without any knowledge about the risks. In the area of chemical risk factors, the mean score of "Latex-containing products" was higher in those with a bachelor's degree, and the mean risk score of "Antiseptic and disinfectant" was higher in those without any knowledge about the risks (p<0.05). In the area of psycho-social risk factors, the mean risk score of "Working over the working hours" was higher in men, lower in the postgraduate group and the 40-49 age group and higher in nurses working for 1-5 and 6-10 years. The mean risk scores of "Working system/Shift system," "Violence," and "Mobbing" were lower in nurses between the ages of 40-49 and those who knew about the risks (p<0.05). The mean risk scores of "Eating place" and "Resting place" were higher in the 30-39 age group and those who did not have any knowledge about the risks (p<0.05). The mean risk score of "Eating place" was found to be lower in the postgraduate group compared to the other groups (p<0.05).
Conclusion: Occupational risk perceptions of operating room nurses were high. It was revealed that the working year, education and gender, especially the variables of age and knowledge, might affect risk perception. The area most affected by descriptive characteristics was the area of psycho-social risk factors.
Keywords: Operating room, nurse, occupational risk, risk perception