Otizm spektrum bozukluğu olan çocukların ebeveynlerine uygulanan güçlendirme psikoeğitiminin psikolojik dayanıklılık ve ebeveyn öz-yeterliğine etkisi
The effect of empowerment psychoeducation applied to parents of children with autism spectrum disorder on resilience and parental self-efficacy
Yazar: CENNET SEDA ÇİĞDEM
Danışman: DOÇ. DR. SATI DOĞAN
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Ana-baba = Parents ; Otistik bozukluklar = Autistic disorder ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder ; Psikiyatrik hemşirelik = Psychiatric nursing ; Psikoloji eğitimi = Psychology education ; Psikolojik dayanıklılık = Hardiness on psychological ; Psikolojik güçlendirme = Psycholojical empowerment ; Çocuklar = Children ; Öz yeterlilik = Self-efficacy

Özet:
Amaç: Araştırmada, otizm spektrum bozukluğu olan çocukların ebeveynlerine uygulanan güçlendirme psikoeğitim programının ebeveynlerin psikolojik dayanıklılık ve ebeveyn öz-yeterliğine etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: Araştırmada, girişim ve kontrol gruplarından oluşan ebeveynlere uygulanan psikoeğitim programının etkililiğini değerlendirmek için, ön-test ve son-test kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır.
Çalışmanın evrenini araştırmanın yapıldığı tarihlerde Manisa DİÇEM Akademi'ye devam eden otizm spektrum bozukluğu olan çocukların ebeveynleri oluşturmuştur (N= 72). Örneklem seçimine gidilmeyerek örnekleme dahil edilme koşullarını karşılayan, iletişimi sürdürebilecek nitelikte olan, araştırmaya katılmayı kabul eden ve grup eğitimlerine devamlılığı sağlayabilecek olan primer bakım veren ebeveynler örneklemi oluşturmuştur (n=24).  Psikoeğitim programını ve ön test ve son testleri tamamlayan 16 ebeveynle araştırma tamamlanmıştır. Girişim grubu sekiz(n=8) ve kontrol grubu sekiz(n=8) kişiden oluşmaktadır. Güçlendirme psikoeğitim programının oturumları danışman öğretim üyesi süpervizyonunda uygulanmıştır. Psikoeğitim programı tanışma oturumunun yapılmasının ardından altı oturumda gerçekleştirilmiştir. Veri toplama aracı olarak Kişisel Bilgi Formu, Yetişkinler İçin Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği ve Ebeveyn Özyeterlik Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin değerlendirilmesi SPSS Statistics 26 programında yapılmıştır. Araştırma verileri değerlendirilirken tanımlayıcı istatistiksel metotlardan frekans, yüzde, ortanca ve en küçük değer (min), en büyük değer (max) kullanılmıştır. İki niceliksel verinin karşılaştırılmasında verilerin normal dağılım göstermemesi ve iki grup bulunması nedeni ile Mann Whitney U testi kullanılmıştır. Parametrelerin grup içi karşılaştırmalarında ise verilerin normal dağılım göstermemesi ve tek değişken bulunması nedeni ile Wilcoxon testi uygulanmıştır.
Bulgular: Araştırmada girişim grubunun %100'ünü kadınlar oluştururken kontrol grubunun %75'ini kadınlar, %25'ini erkekler oluşturmaktadır. Araştırmanın ön testlerinde girişim ve kontrol grubu psikolojik dayanıklılık puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olmadığı tespit edilmiştir (p>0,05). Gruplara göre ebeveyn öz-yeterlilik puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olmadığı tespit edilmiştir (p>0,05). Kontrol grubuna göre psikolojik dayanıklılık ölçeği alt boyutları ve toplam ölçek puanları ön test ve son test puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olmadığı tespit edilmiştir (p>0,050). Kontrol grubu ebeveyn öz-yeterlilik ön test ve son test puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olmadığı tespit edilmiştir (p=1,000>0,05). Girişim grubu psikolojik dayanıklılık ön test ve son test puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olduğu tespit edilmiştir (p=0,018<0,05). Kontrol grubu ebeveyn öz-yeterlilik ön test ve son test puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olmadığı tespit edilmiştir (p=1,000>0,05). Girişim grubu ebeveyn öz-yeterlilik ön test ve son test puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olduğu tespit edilmiştir (p=0,021<0,05). 
Sonuç: Araştırma bulguları; araştırmacı tarafından literatür doğrultusunda hazırlanan, uzman görüşü ve pilot uygulama sonrası son şekli verildikten sonra danışman öğretim üyesi süpervizörlüğünde uygulanan güçlendirme psikoeğitim programından sonra otizm spektrum bozukluğu olan çocukların ebeveynlerinin psikolojik dayanıklılık ve ebeveyn öz-yeterlik ölçekleri puan ortalamalarında girişim grubunda anlamlı düzeyde artış görülürken, girişim ve kontrol grubu arasında anlamlı düzeyde fark görülmemiştir. Bu doğrultuda araştırma hipotezlerinden H1ve H2 reddedilirken, H3 ve H4 doğrulanmıştır. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda önerilerde bulunulmuştur. 
Anahtar Kelimeler: Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB); OSB Olan Bireyin Ebeveyni Olmak; Güçlendirme; Psikolojik Dayanıklılık; Ebeveyn Öz-yeterlik.

Abstract:
Aim: In this study, it was aimed to examine the effect of the empowerment psycho-education program applied to the parents of children with autism spectrum disorder on the resilience and parental self-efficacy of the parents.
Methods: A quasi-experimental design with pre-test and post-test control groups was used to evaluate the effectiveness of the psychoeducation program applied to parents consisting of research, initiative and control groups.
The universe of the study consisted of the parents of children with autism spectrum disorder who attended Manisa DIÇEM Academy at the time of the research (N= 72). The sample was formed by parents who provided primary care, who met the conditions for inclusion in the sample, were able to maintain communication, agreed to participate in the study, and could provide continuity in group education (n=24). The research was completed with 16 parents who completed the psychoeducation program and the pre-test and post-tests. The initiative group consisted of eight (n=8) and the control group consisted of eight (n=8) people. The sessions of the empowerment psychoeducation program were implemented under the supervision of a consultant faculty member. The psychoeducation program was carried out in six sessions after the introduction session. Personal Information Form, Adult Resilience Scale and Parental Self-efficacy Scale were used as data collection tools. The evaluation of the data was made in SPSS Statistics 26 program. While evaluating the research data, frequency, percentage, median and the smallest value (min), the largest value (max) from descriptive statistical methods were used. Because of the data did not show normal distribution and there were two groups Mann Whitney U test was used in the comparison of two quantitative data.The Wilcoxon test was used for the in-group comparisons of the parameters, since the data did not show normal distribution and there was only one variable.
Results: While 100% of the initiative group was female, 75% of the control group was female and 25% was male. In the pre-tests of the study, it was found out that there was no statistically significant difference between the psychological resilience scores of the initiative and control groups (p>0.05). It was found out that there was no statistically significant difference between parental self-efficacy scores according to the groups (p>0.05). It was found out that there was no statistically significant difference between the resilience scale sub-dimensions and total scale scores, pretest and posttest scores compared to the control group (p>0.050). It was found out that there was no statistically significant difference between the parental self-efficacy pretest and posttest scores of the control group (p=1,000>0.05). It was found out that there was a statistically significant difference between the psychological resilience pre-test and post-test scores of the initiative group (p=0.018<0.05). It was found out that there was a statistically significant difference between the initiative group parental self-efficacy pre-test and post-test scores (p=0.021<0.05). 
Conclusion: After the empowerment psychoeducation program which was prepared by the researcher in line with the literature and applied under the supervision of a consultant faculty member after the expert opinion and given the final shape after the pilot application while there was a significant increase in the mean scores of the psychological resilience and parental self-efficacy scales of the parents of children with autism spectrum disorder in the initiative group, there was no significant difference between the initiative and control groups.
Accordingly, the research hypotheses H1 and H2 were rejected, while H3 and H4 were confirmed. Suggestions were made in line with the results obtained.

Keywords: Autism Spectrum Disorder(ASD); To be a Parent of an Individual who has Autism Spectrum Disorder,  Empowerment; Psychological Resilience; Parental Self-efficacy.