Sırât-ı Müstakîm ve Sebîlürreşâd dergilerinde teaddüd-i zevcât (Çok eşlilik) meselesi
The issue of teaddüd-i zevcât (Polygamy) in Sırât-ı Müstakîm and Sebîlurreşâd journals
Yazar: KENAN TOKGÖZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDURRAHİM BİLİK
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Zamanın koşullarına göre belirli dönemlerde bazı tartışmalar öne çıkmıştır. Özellikle II. Meşrutiyet ilan edildiğinde insanlar arasında "hürriyet, müsâvât, adalet" gibi söylemler gelişmiştir. Bu söylemlerle birlikte batı tarzı düşünceler de insanlar arasında konuşulmaya başlanmıştır. 1908 ile 1925 tarihleri arasında yayın faaliyetinde bulunan Sırât-ı Müstakîm ve Sebîlürreşâd dergilerinin çıktığı dönemde İttihat ve Terakkî yönetiminin batıya yaklaşımı ile birçok tartışma meydana gelmiştir. İttihat ve Terakkî, asr-ı saadetle bağları koparmadan fakat yaşanan çağa da ayak uydurma olarak değerlendirilen bazı söylemler geliştirmişlerdir. Bu düşünceler, insanlara ulaşma aracı olarak görülen gazete ve dergilerde de tartışılmıştır. Bu tartışmalar -kadınların tesettürü, talak, teaddüd-i zevcât (çok eşlilik)- Sırât-ı Müstakîm ve Sebîlürreşâd dergilerinde de ele alınmıştır.
İttihat ve Terakkî ile bağı bulunan Mansûrîzâde, teaddüd-i zevcâtı Avrupalıların kurûn-ı vusta vahşeti olarak nitelediklerini, kimsenin teaddüd-i zevcâtın İslâm'da emir olmadığını söylemediğini ifade ederek teaddüd-i zevcâtın ülü'l emr tarafından menedilmesi gerektiğini söylemiştir. Bu söyleme karşılık Babanzâde, Mansûrîzâde'yi Avrupalılara şirin gözükme gayreti içerisinde olduğunu belirterek teaddüd-i zevcâtı ülü'l emr yasaklayamaz demiştir. Babanzâde'nin karşılık vermesiyle tartışma daha çok ülü'l emrin teaddüd-i zevcâtı menetme yetkisinin olup olmadığı etrafında şekillenmiş olup verilen hükümler doğrultusunda tartışma genişlemiştir. İzmirli devreye girerek cevaz hakkında yazılar kaleme almıştır. Ayrıca Aksekili Ahmed Hamdi, teaddüd-i zevcâtın İslâm'ın bir ruhsatı olduğu ile alakalı makaleler yazmakla beraber uygulamanın doğru yapılmadığını belirtilerek yanlış uygulamalarla İslâm'ın kötülenemeyeceğini belirtmiştir.
Teaddüd-i zevcâtın eski toplumlar dahil günümüzde Hristiyan bir grup olan Mormonlar gibi topluluklarda uygulandığı görülmüştür. Yine Hristiyanlar tarafından teaddüd-i zevcât meselesini İslâm'ı kötü göstermek maksadıyla misyonerlik faaliyetlerinde kullanıldığından bahsedilmiştir.
Diğer taraftan bazı gayri müslim yazarlar tarafından teaddüd-i zevcât desteklenmiştir. Teaddüd-i zevcât uygulaması olmayan toplumlarda kadınların fuhşa sürüklendiği söylenmiştir. St. Beris'in savaştan dolayı Almanya'da teaddüd-i zevcâtın konuşulduğunu ifade etmiş, Mr. Stuart – Glennie teaddüd-i zevcatı savunarak faydalarından, Avrupalıların ahlâkı bozduklarından bahsetmiştir. Edward Monte İslam'ın güzelliklerinden bahsederken teaddüd-i zevcâtı da zikretmiştir.

Abstract:
In accordance with the conditions of the time, certain debates have come to the forefront during certain periods. Especially when the Second Constitutional Era (II. Meşrutiyet) was declared, slogans such as "freedom, equality, justice" began to develop among the people. Along with these slogans, Western-style ideas also started to be discussed among the people. During the period between 1908 and 1925, when the Sırât-ı Müstakîm and Sebîlürreşâd journals were in circulation, many debates arose regarding the approach of the Committee of Union and Progress (İttihat ve Terakkî) to the West. İttihat ve Terakkî developed certain discourses considered as adapting to the current era without severing ties with the era of bliss (asr-ı saadet). These ideas were also discussed in newspapers and magazines, which were seen as a means of reaching the people. These discussions, such as the veiling of women, divorce (talak), and polygamy (teaddüd-i zevcât), were also addressed in the Sırât-ı Müstakîm and Sebîlürreşâd journals.
Mansûrîzâde, who had connections with İttihat ve Terakkî, argued that polygamy (teaddüd-i zevcât) should be prohibited by the authorities (ülu'l emr), as European nations referred to it as "barbarism of ancient times," and no one claimed that polygamy was a command in Islam. In response to this statement, Babanzâde accused Mansûrîzâde of trying to appease the Europeans and argued that the authorities (ülu'l emr) could not prohibit polygamy. Babanzâde's response expanded the debate on whether the authorities had the power to ban polygamy, and the discussion evolved according to the judgments given. İzmirli also contributed to the debate by writing articles about the legality of polygamy. Additionally, Aksekili Ahmed Hamdi wrote articles asserting that polygamy was a concession in Islam, but it was not being practiced correctly, emphasizing that Islam should not be criticized for the incorrect applications.
It has been observed that polygamy is practiced in some societies, including ancient ones, and even in contemporary times, by groups like the Mormons, who are a Christian community. It has also been mentioned that the issue of polygamy has been used in missionary activities by Christians to portray Islam in a negative light.
On the other hand, some non-Muslim writers have supported polygamy. In societies where polygamy is not practiced, it has been claimed that women are led to immorality. St. Beris mentioned that polygamy was discussed in Germany due to the war, Mr. Stuart-Glennie defended polygamy, citing its benefits, and stated that Europeans corrupted morality. Edward Monte, while discussing the beauties of Islam, also mentioned polygamy.