Arşiv belgelerinin ilköğretimde kullanımına ilişkin öğretmen mesleki gelişim programı: T.C İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük dersi örneği
A professional teacher development program on the usage of archive documents: A course study on Turkish Republic Revolution History and Kemalism classes
Yazar: SEVAL HALLAÇ
Danışman: PROF. DR. UĞUR ÜNAL
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Arşiv belgeleri = Archive documents ; Belgeye dayalı öğrenme = Document based learning ; Branş öğretmenleri = Branch teachers ; Mesleki gelişme = Professional development ; Sosyal bilgiler = Social studies ; Türk inkılap tarihi ve Atatürkçülük dersi = Turkish revolution history and Kemalism lesson ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu araştırmanın amacı, sosyal bilgiler öğretmenlerinin eğitim özgeçmişlerinin ve kendileri
için düzenlenen Mesleki Gelişim Programının, arşiv belgelerine dayalı etkinlikleri derslerde
kullanma durumlarına yansımasını ortaya koymaktır. Bu çalışma kapsamında 8. sınıf T.C.
İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük dersinin öğretim programı, ders kazanımları ve ders kitabı
incelenmiştir. Türkiye Cumhuriyeti İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük dersinde, tarih
metodolojisine ve dersin içeriğine özgü kavramları öğrencilerin doğru kullanmayı
öğrenmeleri üzerinde durulduğu görülmüştür Öğretim programında, bilimde kanıta dayalı
sonuçlar üretmek amacına dikkat çekilerek, birinci elden kaynak olan arşiv belgelerinin
eğitim içeriği olarak kullanmasına önem verilmesi gerektiği ifade edilmesine rağmen ders
kitabının içeriğinde buna uygun etkinlikler görülememiştir. Bununla birlikte öğretmenlere
yönelik tüm bu hususlara ilişkin bir hizmetiçi eğitim programının olmaması ve sürecin nasıl
yönetileceğine ilişkin yeterli bilgilerin paylaşılmaması araştırma konusunun belirlenmesinde
ve uygulanacak yöntemin geliştirilmesinde etkili olmuştur. Çalışma sürecinin vurgulanması,
farklı içerik ve katılımcılarla zenginleştirilmesi amacıyla nitel araştırma desenlerinden
"Eylem Araştırması" kullanılmıştır. İlk olarak öğretmenlerin ihtiyaç duydukları mesleki
gelişim programının belirlenmesi için 30 sosyal bilgiler branşı öğretmeni ile yarı
yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilerek ihtiyaç analizi yapılmıştır. Elde edilen veriler
betimsel analiz yöntemi ile incelenmiştir. İlgili veriler literatür ile karşılaştırılarak 5
oturumluk mesleki gelişim programı oluşturulmuştur. Mesleki gelişim programı
katılımcılarına örnek teşkil etmesi amacıyla T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük Dersi'nin
bir ünitesinin belli kazanımları seçilerek bu ünite üzerinde örnek bir çalışma kitapçığı ve
klavuz kitapçık hazırlanmıştır. Amaçlı örneklem yöntemi ile belirlenen sosyal bilgiler
öğretmenlerinden 5'ine, uzaktan eğitim yoluyla belirlenen 5 oturumluk eğitim
uygulanmıştır. Eğitim öncesinde ve sonrasında öğretmenlerle benzer içerikte soruları içeren
yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla süreç içerisinde katılımcıların arşiv belgelerinin
derslerde kullanımına ilişkin görüşlerindeki değişim incelenmiştir. Eğitim süresince bir dış
gözlemci tarafından yarı yapılandırılmış gözlem formu çerçevesinde gözlemler yapılmış ve
araştırmacı tarafından da araştırmacı günlüğü tutulmuştur. Verilerin, öğretmenlerin kişisel
eğitim geçmişleri bağlamında incelenebilmesi amacıyla da öğretmenlerden eğitsel
özgeçmişlerini yazmaları istenmiştir. Uzaktan eğitim programı kayıt altına alınarak daha
sonra verilerin analizinde kullanabilmek amacıyla tekrar izlenebilirliği sağlanmıştır.
Toplanan veriler betimsel analiz yöntemleri değerlendirilmiştir, iki farklı kodlayıcı
tarafından kodlamalar gerçekleştirilmiş ve kodlayıcılar arasındaki uyumun yeterli
olmasından sonra raporlaştırma işlemine geçilmiştir. Eylem araştırması öncesinde
katılımcıların arşiv belgelerinin derslerde kullanımına ilişkin, olumlu tutum sahibi oldukları
ancak bu belgelerin nasıl seçileceği, doğruluğunun nasıl kontrol edileceği, nasıl eğitim
dokümanı haline getirileceği ilişkin yeterli bilgiye sahip olmadıkları görülmüştür.
Katılımcıların arşiv belgelerini derslerinde kullandıkları ve kullanmaya da istekli oldukları
görülmesine rağmen bu deneyimlerinin sistematik olmadığı daha çok öznel ve rastlantısal
gerçekleştiği tespit edilmiştir. Eylem araştırması sırasında öğretmenler; arşiv belgelerine
nasıl ulaşabilecekleri, bu belgelerin doğruluklarını nasıl teyit edebilecekleri, arşiv belgelerini
nasıl öğretim materyali haline getirebilecekleri, arşiv belgelerine dayalı etkinlikleri nasıl
tasarlayabileceklerine ilişkin kapsamlı bir eğitim almışlardır. Araştırma sonucunda,
öğretmenler arşiv belgelerinin derslerde kullanımı konusunda bilgi sahibi olduklarını,
etkinlik geliştirme süreçlerini öğrendiklerini, bu belgeleri ders kazanımlarına uygun olarak
ders süresini zorlamadan kullanabileceklerini, arşiv belgelerini dersin ana etkinliği olarak
tasarlayabileceklerini belirtmişlerdir. Ayrıca arşiv belgelerinin derslerde tamamlayıcı
etkinlik olarak kullanılabileceği görüşü öğretmenler tarafından paylaşılmıştır. Arşiv
belgelerinin derslerde kullanılması ile disiplinler arası çalışmalar yapılabileceği ve
öğrencilerin üst düzey düşünme becerilerine bu yolla katkı sağlanacağı görüşü de
katılımcılarca paylaşılmıştır. Bu çalışma sonucunda Milli Eğitim Bakanlığı'nın uzaktan
eğitim araçları ile sosyal bilgiler öğretmenlerine arşiv belgelerinin derslerde kullanımına
ilişkin mesleki gelişim programlarının düzenlenmesinde bir içerik sunulmaya çalışılmıştır.
Eğitim fakültelerine, lisans ve lisansüstü programlarda arşiv belgelerinin derslerde
kullanımına ilişkin eğitimlere yer verilmesi, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri
Başkanlığı'nda bir eğitim birimi kurularak, arşiv belgelerinin tanınırlığının arttırılması ve
eğitim materyali olarak ders kazanımlarına uyumlu hale getirilerek yayınlanması
önerilmektedir.

Abstract:
The aim of this study is to reveal the reflection of the educational backgrounds of social
studies teachers and the Professional Development Program organized for them on their use
of activities based on archive documents in their courses. Within the scope of this study, the
curriculum, course outcomes and textbook of the 8th grade Republic of Turkey Revolution
History and Kemalism course were examined. It was observed that the course is designed to
cover history methodology and the students' correct use of concepts peculiar to the course.
Although in the curriculum the necessity to use archive documents, first-hand sources, as
educational content by emphasizing producing evidence-based results in science was pointed
out, appropriate activities were not seen in the content of the textbook. The lack of an inservice training program for teachers regarding these issues and insufficient shared
information on how to manage the process were effective in determining the research topic
and developing the method to be applied. "Action Research", one of the qualitative research
designs, was used in order to emphasize the process and to enrich it with different contents
and participants. First of all, in order to determine the professional development program
that teachers need, semi-structured interviews were conducted with 30 social studies teachers
and a needs analysis was conducted. The data obtained were analyzed by descriptive analysis
method. A 5-session professional development program was created by comparing the
relevant data with the literature. In order to set an example for the professional development
program participants, a unit of the TR Revolution History and Kemalism Course was
selected and a sample workbook and a guidebook was prepared on this unit. 5- session
training determined through distance education was applied to 5 social studies teachers
selected with the purposeful sampling method. Before and after the training, the change in
the opinions of the participants regarding the use of archive documents in the courses was
examined through semi-structured interviews with similar questions with the teachers.
During the training, observations were made by an external observer within the framework
of a semi-structured observation form and the researcher diary was kept by the researcher.
Teachers were asked to write their autobiographies so that the data could be analyzed in the
context of the teachers' personal stories. The distance education program was recorded and
its traceability was ensured to confirm the data later. The collected data were analyzed using
descriptive analysis and content analysis methods, coding was performed by two different
coders, and the reporting process was started after the compatibility between the coders was
sufficient. Before the action research, it was observed that the participants had a positive
attitude regarding the use of archive documents in the lessons, but they did not have
sufficient knowledge about how to select these documents, how to check their accuracy, how
to turn them into educational documents and how to evaluate them. Although it was observed
that the participants used the archive documents in their lessons and were willing to use
them, it was found that these experiences were not systematic, but rather subjective and
random. During the action research, teachers received comprehensive training on how to
access archive documents, how to verify the accuracy of these documents, how to turn
archive documents into teaching material, how to design lessons based on archival
documents, and how to evaluate such teaching, and they developed their competencies in
this field. As a result of the action research, the teachers stated that they have mastered the
processes regarding the use of archive documents in the lessons, they can use these
documents in their lessons without forcing the course time in accordance with the curriculum
objectives and gains, and they can use the archive documents as the main activity of the
course. The view that interdisciplinary studies can be carried out by using archive documents
in the lessons and that the higher-level thinking skills of the students will be contributed in
this way was shared with the participants. As a result of this study, a content was tried to be
presented to social studies teachers regarding the regulation of professional development
programsrelated to the use of distance education tools and archive documents of the Ministry
of National Education in lessons. It is recommended that education faculties include training
on the use of archive documents in undergraduate and graduate programs, establishing an
education unit in the Presidency State Archives, increasing the recognition of archive
documents and publishing them as educational material by harmonizing with the course
outcomes