Ortaçağ'da Hürmüz ve çevresi
The Hormuz and its surroundings in the Middle Ages
Yazar: MELEK KAYA
Danışman: DOÇ. DR. SAVAŞ EĞİLMEZ
Atatürk Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Orta Çağ'da siyasi çekişmeler ve ticari faaliyetlerin yanında Doğu ile Batı'yı birbirine bağlayan önemli bir yerde olan Basra Körfezi (Fars Denizi) tarih boyunca önemli bir konumda olmayı başarmıştır. Tarihte Basra Körfezi ticaretinde önemli konumda olan Hürmüz şehri karadan İpek Yolu'na ve denizden Baharat Yolu'na giden güzergâh üzerinde bulunması sebebiyle tarihin her döneminde büyük devletler ve topluluklar için sürekli bir hedef teşkil etmiştir. Hürmüz, coğrafi konumun sağladığı avantajla tarihi varlığını, tarım, hayvancılık ve ticaretten oluşan iktisadi yapısı ve bununla beraber sosyo-kültürel yapısı ile dikkat çekmeyi başarmıştır. Fars sahilleri üzerinde bulunan Hürmüz, Umman Körfezi ve Basra Körfezi arasında bulunan önemli bir ticaret merkezi olarak kurulmuştur. Hürmüz şehrinin Sasani Devleti'nin kurucusu Erdeşir b. Babek döneminde kurulduğu bilinmektedir. Şehrin kuruluşu çok eski tarihlere dayanmaktadır. Stratejik değerinin yüksek olması bu şehri büyük devletlerin saldırılarının merkezi konumuna getirmiş hem de önemli bir ticaret şehri olmasını sağlamıştır. 
Orta Çağ'da Hürmüz'ün Basra Körfezi'nde ticaret merkezine dönüşmesinin en önemli sebebi İpek ve Baharat Yolları'yla bağlantılı olmasıdır. Doğu ve Batı arasında gerek ticaret gerek kültür alışverişinin sağlanmasına imkân sağlamıştır. Çalışmamızın konusu olan Orta Çağ'da Hürmüz ve çevresi, İslamiyet öncesi ve İslami dönem olarak iki kısımda incelenmektedir. Hürmüz'e Orta Çağ'da hâkim olan devletlerin siyasi faaliyetlerin yanı sıra sosyo-kültürel ve iktisadî yapısı incelenmiştir. Orta Çağ döneminde İran coğrafyasında yetişen uluslararası kıymeti haiz ticari ürünlerin dünya pazarlarına taşınma merkezi konumunda olan Hürmüz şehri İslami dönemde Abbasiler dönemi ile beraber yükselişe geçmiştir. Şehir, Hürmüz Melikleri döneminde altın çağını yaşamış, 16. yüzyılda Portekiz işgali sonrası ticari önemini sürdürmüştür. 1622 yılında Safevi Devleti işgali sonrası önemini yitirmiştir. Günümüzde ise balıkçı kasabası niteliği taşımaktadır. 
Çalışmamızı oluştururken dönemin ana kaynaklarını oluşturan tarih ve coğrafya eserlerine başvurulmuştur. Bunların yanı sıra bölgeyi ziyaret eden seyyahların eserlerinden de yararlanılmıştır. Ayrıca günümüzde oluşturulan araştırmalar da tezimize ışık tutmuştur. 
Anahtar Kelimeler: İran, Hürmüz, Ticaret, Fars Denizi

Abstract:
In addition to political conflicts and commercial activities in the Middle Ages, the Persian Gulf (Persian Sea), which is an important place connecting the East and the West, has managed to be in an important position throughout history. The city of Hormuz, which has an important position in the Persian Gulf trade in history, has been a constant target for major states and communities in all periods of history due to its location on the route leading from the land to the Silk Road and from the sea to the Spice Road. Hormuz has managed to attract attention with its historical existence, economic structure consisting of agriculture, animal husbandry and trade with the advantage provided by its geographical location, as well as its socio-cultural structure. Hormuz, located on the Persian coast, was established as an important trade center located between the Gulf of Oman and the Persian Gulf. Dec. Erdesir b, the founder of the Sassanid State of the city of Hormuz. It is known that it was founded during the Babek period. The foundation of the city dates back to very ancient times. The high strategic value of this city has made it the center of attacks of major states and has made it an important commercial city.
The most important reason for the transformation of Hormuz into a trading center in the Persian Gulf in the Middle Ages is that it is connected with Silk and Spice Roads. It has provided an opportunity for both trade and cultural exchange between the East and the West. Dec. Hormuz and its surroundings in the Middle Ages, which is the subject of our study, are examined in two parts as pre-Islamic and Islamic period. In addition to the political activities of the states that dominated Hormuz in the Middle Ages, the socio-cultural and economic structure of the states was examined. Hormuz city, which is the center of transportation of internationally valuable commercial products grown in the Iranian geography during the Middle Ages to the world Sundays, has risen with the Abbasid period in the Islamic period. The city experienced its golden age during the reign of the Kings of Hormuz, 16. it has maintained its commercial importance after the Portuguese occupation in the century. After the invasion of the Safavid State in 1622, it lost its importance. Today, it has the character of a fishing town.
In the creation of our study, historical and geographical works, which constitute the main sources of the period, were applied. In addition to these, the works of travelers visiting the region have also been used. In addition, the research created today has also shed light on our thesis.
Keywords: Iran, Hormuz, Trade, Persian Sea