Çevresel etki değerlendirmesi sürecine peyzaj değerlendirme  yöntemlerinin entegre edilmesi
Integrating landscape assessment methods to the environmental impact assessment process
Yazar: ÖZNUR TUĞCU
Danışman: PROF. DR. KEMAL TULÜHAN YILMAZ
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Avrupa Peyzaj Sözleşmesi = European Landscape Agreement ; Peyzaj analizi = Landscape analysis ; Çevresel etki değerlendirme = Environmental impact assesment

Özet:
Bu çalışmanın amacı, mekânsal planlama mevzuatımızda önemli bir yer tutan Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) süreci içerisindeki peyzaj değerlendirme formatı yerine bir alternatif olarak; peyzaj karakter analizi ve peyzaj koruma ölçütlerine dayalı güncel ve daha tutarlı bir yöntemin önerilmesidir. Bu amaçla, ÇED mevzuatına tabi sektörleri temsil eden 4 farklı faaliyet seçilmiş ve önerilen yönteme göre peyzaj değeri analizleri yürütülmüştür.Topoğrafya, alan kullanımı, bitki örtüsü ve jeolojik yapı gibi temel peyzaj bileşenleri ve nadirlik, peyzaj çeşitliliği, doğallık, rejenerasyon süresi ve karbon tutma kapasitesi gibi peyzaj değerini belirlemeye yönelik temel ölçütler kullanılarak örnek bir metodoloji ortaya konmuştur. Seçilen her bir faaliyet alanında belirlenen peyzaj birimleri, elde edilen peyzaj değeri puanlarına göre sentez haritası üzerinde sınıflandırılarak, faaliyet alanı ve çevresindeki peyzaj bütününün değeri belirlenmiştir. Ortalama puanlara göre beş ölçüt içerisinde peyzaj değerini olumlu yönde etkileyen en önemli ölçütün, peyzaj çeşitliliği olduğu görülmüştür. 
Önerilen bu yöntemin kullanılması ile peyzaj değerlerinin belirlenmesinde, peyzajın ekolojik özelliklerini ön plana çıkaran, nicel veri altlıklarına dayalı daha detaylı, tutarlı ve objektif bir değerlendirmeye ulaşılabilecektir. Yürürlükteki ÇED prosedürü içerisinde uygulanan peyzaj değerlendirmesine göre daha zaman alıcı ve detaylı görünse de önerilen peyzaj değeri hesaplaması için gereken verilerin, orman amenajman planı gibi mevcut kaynaklardan elde edilebilecek olması, yöntemin uygulanabilirliğini arttırmaktadır. Böylelikle, ÇED süreci gibi önemli bir mevzuat kapsamında yürütülen uygulamalarda Avrupa Peyzaj Sözleşmesi hedefleri doğrultusunda peyzaj değerinin daha etkin olarak korunması mümkün olabilecektir.

Abstract:
The aim of this study is to propose an updated and more consistent method based on landscape character analysis and landscape protection criteria instead of the Environmental Impact Assessment (EIA) process, which has a significant place in spatial planning legislation. For this purpose, four different activities selected which represent the sectors subject to EIA legislation, and landscape value analyze carried out according to the proposed method. An exemplary methodology is presented by using essential criteria for determining landscape value such as topography, land use, vegetation, and geological structure as components of the basic landscape, and rarity, landscape diversity, naturalness, regeneration time, and carbon sequestration capacity. The landscape units determined in each selected activity area classified on the synthesis map according to the obtained landscape value points, and the value of the entire landscape in the activity area and its surroundings. According to the average scores, it was seen that the most important criterion that positively affects the landscape value among the five criteria is landscape diversity. By using this proposed method, it will be possible to reach a more detailed, consistent, and objective evaluation based on quantitative databases that highlight the ecological characteristics of the landscape in determining landscape values. Although it seems more time-consuming and detailed than the landscape assessment applied in the current EIA procedure, the fact that the data required for the proposed landscape value calculation can obtained from existing sources such as the forest management plan increases the applicability of the method. Thus, it will be possible to protect the landscape value more effectively in line with the objectives of the European Landscape Convention in applications carried out within the scope of important legislation such as the EIA process.