Menkul kıymetleştirmede örnek ülke uygulamaları ve Türkiye için öneriler
Sample country practices of securitisation and recommendations for Turkey
Yazar: CİHAN HAKYEMEZ
Danışman: DOÇ. DR. KADİR GÜRDAL
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Menkul kıymetleştirme = Asset-backed securitization ; Yasal düzenlemeler = Legal regulations

Özet:
Gerek bireysel gerekse kurumsal anlamda ihtiyaçların karşılanması, faaliyetlerin sürdürülmesi için optimum maliyetle kaynak sağlama fonksiyonu her zaman en temel belirleyici olmuştur. Türkiye ve dünyadaki gelişmeler ışığında, bireylerin ve toplumların ihtiyaçları, ekonominin gelişimine paralel olarak değişim göstermiştir. Özellikle 1970'li yıllardan sonra teknolojinin hızla değişmesi, sermaye piyasalarının gelişmesi ve küreselleşmesi sonucunda ihtiyaçlar farklılaşmış, bu ihtiyaçlar doğrultusunda finansal anlamda farklı türde araçlar ortaya çıkmıştır. Zaman zaman ekonomik krizlerin bir nedeni olarak gösterilse ve tartışılsa da; finansal kurumlara kaynak temin etmesi, bireylerin kredi talebini karşılaması ve yatırımcılara daha az riskle daha yüksek getiri sağlayan bir araç olması gibi avantajlar sağlaması nedeniyle menkul kıymetleştirme uygulamalarına halen devam edilmektedir.Menkul kıymetleştirme, en basit tanımıyla, likit olmayan ancak nakit akımı sağlayacak varlıkların alınıp satılabilir menkul kıymetlere dönüştürülmesi sürecidir. Bu süreçte şirketler yeni projeleri için fon temin ederken, yatırımcılar da tahvil veya hisse senedi gibi klasik menkul kıymetlerden farklı özelliklere sahip alternatif bir finansal araca yatırım yapmış olurlar. Süreçte varlık havuzuna sahip şirket ile bireysel ve kurumsal yatırımcıların yanı sıra kredi talebinde bulunanlar, özel amaçlı kurum, bağımsız denetim ve derecelendirme kuruluşları, sigorta şirketleri, bankalar gibi birçok aktör yer almaktadır. Uygulamada yer alan tarafların çokluğundan da anlaşılacağı üzere menkul kıymetleştirme uygulamaları, tarafların her birinin sistemde ayrı bir işleve sahip olduğu karmaşık bir süreçtir. Ayrıca sistemin işleyişi ile ilgili farklı yöntemler de mevcuttur.Finansal piyasaların küreselleşmesiyle ve yaşanan son krizle standardize edilmeye çalışılan muhasebe düzenlemelerine rağmen menkul kıymetleştirme uygulamaları ülkelerin yasal düzenlemelerine, yatırım alışkanlıklarına, sermaye piyasalarının gelişmişlik düzeyine göre farklılıklar taşımaktadır. Bu farklılıkların en önemlilerinden birisi sermaye piyasalarının gelişmişlik düzeyidir. Bunun nedeni menkul kıymetleştirme uygulamalarında yer alan tarafların ve menkul kıymetleştirilen varlıkların sermaye piyasalarının gelişmiş olduğu ekonomilerde bu gelişmişliğe paralel olarak çeşitlilik göstermesidir. Sermaye piyasalarının gelişmiş olduğu ekonomilerde menkul kıymetleştirme uygulamalarında rol oynayan tarafların sayısı artmakta ve bu doğrultuda işletmeler yeni fon yaratmak amacıyla bilanço dışı menkul kıymetleştirme uygulamalarını daha çok tercih etmektedir. Diğer taraftan sermaye piyasalarının etkin olmadığı ekonomilerde ikincil bir piyasanın bulunmaması ve bazı hukuki kısıtlamalar nedeniyle şirketler menkul kıymetleştirdikleri varlıkları bilançosundan çıkaramamaktadırlar.Farklı taraflar, yöntemler ve farklı yapıya sahip sermaye piyasalarının olduğu bir uygulamada tüm tarafların çıkarlarının korunması için doğru kararların alınması da daha karmaşık bir hal almaktadır. Bu karmaşık süreci doğru yorumlamak ve doğru karar verebilmek açısından uygulamaların finansal tablolara doğru, tutarlı ve hatta standart bir şekilde yansıması son derece önemlidir. Özellikle 2007 yılında ipotek krizi olarak başlayıp daha sonra küresel finans krizi haline dönüşen süreçte bu karmaşık uygulamaların finansal tablolara yansıması daha fazla sorgulanmaya başlanmış; uygulamadaki sorunlarla ilgili tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de düzenlemeler yapılmıştır ve yapılmaya devam edilmektedir.

Abstract:
The function of providing a source with optimum cost is always the main determinant for meeting both individual and institutional needs and sustaining of the activities. In the light of developments in Turkey and the world, the needs of individuals and societies change in parallel with development of economy. Especially after the 1970s, as a result of rapid changes in technology, development and globalization of capital markets needs have become different and according to these needs, different types of tools have emerged in financial sense. Although, from time to time it is demonstrated and discussed as a result of economic crisis; securitization practices are still continuing, because it provides advantages such as resource for financial institutions, meeting the demand of individuals for credits and being a tool for investors that provide higher returns with less risk.Securitization, with the simplest definition, is the process of converting the assets which are not liquid but provide cash flows, into marketable securities. In this process, while companies are obtaining funds for their new projects, investors are investing in an alternative instrument different than classic instruments such as bond and equity securities. In the process, besides companies with pool assets, individual and institutional investors, there are lots of actors such as those credit demand, special-purpose entities, independent auditors and rating agencies, insurance companies and banks. As can be understood from the large amount of parties in the practice, securitization is a complicated process, in which each party has a separate function. Also there are different methods available about the processing of the system.In spite of globalization of financial markets and the attempt of standardizing the accounting regulations with the latest crisis, the securitization practices vary according to countries' legal arrangements, investment habits and development level of capital markets. One of the most important speciality of these differences is the development level of capital markets. This is because of the parties in the securitization practices and securitized assets vary in the economies with developed capital markets according to this development level. In the economies with developed capital market, the number of parties, which play role on securitization practices, increases and in these direction enterprises, prefer off-balance sheet securitization practices more in order to create new fund. On the other hand, in the economies, in which capital markets are not efficient, because of the absence of a secondary market and some legal restrictions companies cannot write off securitized assets from their balance sheet.In a practice, which has different parties, different methods and differently structured capital markets, making the right decision to protect the interests of every party would become more complicated. In terms of interpreting this complicated process correctly and being able to make the right decision, it is extremely important to reflect the applications consistently and even in a standard way in the financial tables. Especially after the crisis in 2007 which has started as a mortgage crisis and expanded to the global financial crisis, the reflection of these complicated applications in the financial tables is started to be discussed more; arrangements were made about the application problems in Turkey as well as all over the world and these arrangements are still continuing.