Cumhuriyet ve Baas rejimi sürecinde Irak Şiilerinin siyasi rolü (1958-2003)
The political role of Shia Muslims in Iraq during the Republican and Baath regime eras (1958-2003)
Yazar: MEHMET OZAN AKBAY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YASEMİN KONUKÇU
İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Baas Partisi = Ba?th Party

Özet:
1958-2003 yılları, Irak siyasal tarihinin kritik dönemlerinden birini temsil eder. Bu zaman dilimi, hem ulusal hem de uluslararası arenada yaşanan siyasal hareketlilik ve dinamizmin, Irak'taki toplumsal ve etnik yapıları nasıl etkilediğine dair bir vaka incelemesi sunmaktadır. Bu bağlamda, Şii toplumu, ideolojik ve politik değişimlere olan tepkisi, adaptasyon stratejileri ve örgütlenme biçimleriyle öne çıkmaktadır. Şii toplumu, belirtilen dönemde Dava Partisi, Irak Komünist Partisi gibi farklı ideolojik yapılar içinde aktif roller üstlenmiştir. Fakat bu durumun yanı sıra, Baas Partisi içerisinde ve 1958 Temmuz Devrimi'ni gerçekleştiren Hür Subaylar kadrosunda da etkin bir Şii varlığından bahsedebiliriz. Bu paradoksal durum, Şiilerin politik ve ideolojik dinamiklere karşı reaktif değil, proaktif bir tutum sergilediğini ortaya koymaktadır. Baas rejimi, özellikle Saddam Hüseyin döneminde, etnik ve dini temelli gruplara karşı sert bir politika izlemiştir. Buna rağmen, Şii toplumu, hem dini alanda hem de laik platformda direnç göstermiş ve çeşitli örgütlenme stratejileri belirlemiştir. Bu süreçte ulema (dini liderler) ve laik muhalefet, Şii toplumunun sosyo-politik konumlandırmasında belirleyici roller oynamıştır. Netice itibariyle, 1958-2003 yılları arasında Irak'ta yaşanan siyasal dönüşümlerin, Şii toplumu üzerindeki etkisi çok boyutludur. Bu etkinin anlaşılması, Orta Doğu siyasal tarihinin ve dinamiklerinin kavranmasında kritik bir öneme sahiptir.

Abstract:
The time span from 1958 to 2003 is a pivotal era in Iraq's political history. This period provides an opportunity to examine how political changes and actions, both domestically and internationally, have impacted the social and ethnic structures in Iraq. Within this particular framework, the Shiite community distinguishes itself, particularly in terms of its reactions to ideological and political shifts, its methods of adjustment, and its structural arrangements. Throughout this period, the Shiite community actively participated in various ideological organizations, including the Dawa Party and the Iraqi Communist Party. Additionally, it is worth mentioning that the Baath Party and the Free Officers cadre, which carried out the July Revolution of 1958, included a significant number of Shiite members. This paradoxical scenario demonstrates that the Shiites were not simply responding passively but were actively involved in political and ideological forces. During the rule of the Baath regime, particularly under Saddam Hussein's leadership, a strict strategy was implemented targeting groups based on their race and religion. However, the Shiite community demonstrated resiliency by using diverse organizing techniques on religious and secular platforms. The involvement of the ulema (religious leaders) and the secular opposition was crucial in shaping the socio-political stance of the Shiite population. To summarize, the political changes in Iraq from 1958 to 2003 had a multifaceted impact on the Shiite community. Gaining a comprehensive understanding of this impact is essential for comprehending the political history and dynamics of the Middle East.