Türk serbest bölgeleri etkinliğinin veri zarflama analizi ve stokastik sınır analizi ile değerlendirilmesi
Evaluating efficiency of turkish free zones with data envelopment analysis and stochastic frontier analysis
Yazar: FATİH KOKOÇ
Danışman: PROF. DR. CEVRİYE TEMEL GENCER
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering

Özet:
Serbest bölgeler, özellikle uluslararası ticari faaliyetlerin artırılması amacıyla kurulan, bünyesinde faaliyet gösteren firmalara çeşitli teşvikler ile muafiyetler tanınan özel bölgelerdir. Serbest bölgelerin kuruluş amaçları doğrultusunda faaliyet gösterebilmesi ve geleceğe yönelik doğru kararlar alabilmesi için, benzer mal veya hizmet üreten kamu veya özel organizasyonlarda da olduğu gibi, performanslarının değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu çalışmada, 2017 yılına ait veriler ışığında, Türk Serbest Bölgeleri etkinliği, parametrik olmayan yöntemlerden Veri Zarflama Analizi (VZA)  ve parametrik yöntemlerden Stokastik Sınır Analizi (SSA) ile değerlendirilmiştir. Karar verme birimi (KVB) olarak Türkiye'de faaliyette bulunan 18 Türk Serbest Bölgesi seçilmiş olup, girdi olarak firma başına düşen istihdam rakamı ile kullanılan alan başına düşen yatırım miktarı, çıktı olarak ise dış ticaret hacmi dikkate alınmıştır. VZA yöntemi uygulanırken çıktı odaklı CCR ve BCC modellerinden faydalanılmış, oluşturulan modeller DEA-SOLVER programı ile çözülmüş ve her iki modele göre elde edilen sonuçlar kıyaslanmıştır. Bununla birlikte, etkin olmayan bölgelerin etkin olabilmek adına referans almaları gereken bölgeler ile potansiyel iyileştirme rakamları da paylaşılmıştır. SSA yönteminde ise, aynı girdi ve çıktılarla üretim fonksiyonu olarak Cobb-Douglas üretim fonksiyonu dikkate alınmış olup, stokastik sınır modelinin oluşturulmasında ve katsayıların belirlenmesinde FRONTIER 4.1 programından faydalanılmıştır. Ayrıca, SSA yöntemi ile elde edilen katsayıların anlamlılığı sınanmış, hata terimi bileşenleri yorumlanmış ve modelde anlamlı bir teknik etkinsizlik olduğu görülmüştür. Son olarak, hem VZA-CCR ve VZA-BCC modelleri ile hem de SSA yöntemi ile elde edilen etkinlik skorları birlikte değerlendirilmiş ve her iki yönteme göre elde edilen sonuçların birbirlerinden çok farklı olmadığı anlaşılmıştır.

Abstract:
Free zones are special regions that are established with the purpose of increasing international commercial activities and have various incentives and exemptions for the companies operating within its structure. In order for the free zones to operate in accordance with their establishment purposes and to make the right decisions for the future, their performance should be determined as in public or private organizations producing similar goods or services. In this study, according to 2017 data, efficiency of Turkish Free Zones has been evaluated with Data Envelopment Analysis (DEA) which is one of the non-parametric methods, and Stochastic Frontier Analysis (SFA) which is one of the parametric methods. 18 Turkish Free Zones have been chosen as Decision Making Units (DMU). The amount of investment per area used, the amount of employment per firm and foreign trade volume have taken into consideration as inputs and an output respectively. During applying DEA, output-oriented CCR and BCC models have been used, the models have been solved by DEA-SOLVER program and the results obtained by both models have been compared. Free zones that have to be taken as referance by non-efficient zones in order to be efficient and potential improvement rates have also shared. In SFA method, same input and output variables have been taken into account, Cobb-Douglas production function has been chosen as a production function and FRONTIER 4.1 program has been used to establish the stochastic frontier model and to determine coefficients. In addition, the significance of coefficients obtained by the SFA method has been tested, the error term components have been interpreted and a significant technical inefficiency has been observed in the model. Finally, efficiency scores obtained with both DEA-CCR and DEA-BCC models and SSA method were compared and then it was seen that the results obtained according to both methods were close to each other.