Amasya yöresindeki Gürcü köylerinin konuşma örnekleri
ამასიის ქართული სოფლების მეტყველების ნიმუშები / Speech examples of Georgian villages in Amasya region
Yazar: ENES YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. MAKA SALİA BEŞİROĞLU
Düzce Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kafkas Dilleri ve Kültürleri Ana Bilim Dalı / Gürcü Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Amasya = Amasya ; Gürcüce = Georgian ; Gürcüler = Georgians ; Halk bilimi = Folklore ; Konuşma = Speech ; Sözlü anlatım = Oral narrative ; Sözlü edebiyat = Oral literature

Özet:
Bu çalışmanın temel amacı Amasya'daki Gürcü köylerinde kullanılan Gürcü
dilinin edebi Gürcü dilinden ne gibi kelime ve anlam değişikliklerine sahip olduğunu
ve kültürel anlamda Amasya'daki Gürcü köylerinde hangi faaliyetlerin bitmiş veya
devam etmekte olduğunu incelemek ve yazılı olarak ifade etmiş olmaktır. Amasya ili
sınırları içerisinde 7 köyün Gürcü köyü olduğunu, içlerinden 2 köyün kısmen Gürcü
nüfusa sahip olduğu tespit edilmiştir. Tezde anlatılan köylerin dışında kalan
köylerle ilgili veriler ele alınmamıştır. Çalışmamıza köyde bulunan yaşlılarla
röportajla başladık. Yapmış olduğumuz araştırmalar sonucunda edindiğimiz izlenime
göre Gürcü dili birçok etken sebebiyle bazı kelime ve anlam değişikliklerine
uğramıştır. Edebi Gürcü dili günümüzde çok sayıda kelimeyi dışardan almıştır.
Amasya'da bulunan Gürcülerin konuştuğu Gürcücede, Türkçe, Arapça ve az sayıda
Farsça kelime tespit edilmiştir. Ancak Amasyalı Gürcülerin konuşmalarından Türkçe
kelimeler çıkartıldığında özgün bir Gürcüce ile karşılaşılmaktadır. Amasya
Gürcülerinin günlük konuşmalarında ya da kelimelerde harf/ses değişiklikleri
görülmüştür. Örnek verecek olursak 'modi'-gel kelimesi 'moy(moi)' olarak, 'Rogor
khar?'- Nasılsın soru cümlesi 'Ravar khar?' olarak değişkenlik göstermiştir. Temel
terimler aynı şekilde kalmıştır, ancak coğrafi etkenler veya ortam koşullarından
dolayı bazı kelimeler kullanılmadıkları için gelecek nesillere aktarılamamıştır. Bu
değişikliklerin yanı sıra şifreleme yöntemi için kullanılan bazı Gürcüce kelimelere
rastlanmıştır. Resmi dilde bulunan ancak anlam olarak değişkenlik göstermiş ve
kullanımı hâlâ bugün devam etmiş kelimeler bulunmaktadır. Bunlara örnek 'boloki'-
turp ve 'tavtziteli' kızılbaş gibi kelimelerdir. Bu kelimelerin resmi dildeki
anlamlarının dışında apayrı bir tabir ile hitap veya belirtme durumu gözlemlenmiştir.
Göç ettikleri dönemden günümüze kadar ki kısımda dili sağlıklı bir şekilde bir iki
köy ancak koruyabilmiştir. Korunmasının en büyük nedeni milli birlik ve beraberlik
ortamını kaybetmemiş olmalarıdır. Bazı köylerin kısmen Türk kısmen Gürcü nüfusa
sahip olmaları, dini hassasiyet ve beraberindeki asimile olma durumu, dil ve kültürün
korunamamasının en başlıca sebeplerindendir. Kültür olarak bakıldığında Akyazı
köyünün ilk dönemlerinde 'cibniguda(çiboni) yani tulum olsa da Gürcü halk
oyunlarına hiçbir köyde rastlanmamış olup günümüzde Gürcü halk oyunları için
kullanılan herhangi bir müzik aleti de hiçbir köyde bulunmamaktadır. Halk oyunları
olarak yöresel oyunlar davul-zurna eşliğinde oynanmaktadır.
Akrabalık bağları eskiye nazaran günümüzde daha çok dış evliliklerden
dolayı kısmen zayıflamış olsa da bazı köylerde Gürcüler arası evlilik devam etmiştir. Bu durum da akrabalık bağlarını güçlü tutmaya ve kültürün korunmasına yardımcı
olmuştur. Coğrafi isimler, bitki hayvan isimleri ve alet edevat isimleri resmi dildeki
anlam ve kelime yapısıyla Amasya yöresindeki Gürcülerin kullandığı kelimelerin
çoğu benzerlik göstermektedir. Ancak dilin saf yapısını muhafaza etmiş birkaç köyde
eski dilde bilinen ama günümüzde nadir kullanılan kelimelere rastlanmıştır. Bir
örnek verecek olursak 'koçikorvalai' – karabiber kelimesi resmi dilde 'şavipilpili'
olarak kullanılmaktadır. Kelime yapıları, anlam değişiklikleri ve bir takım
aktarılamayan kültürel faaliyetlerle beraber sanat alanında değişiklikler olmuş olsa da
minyatür Açara'yı Amasya'daki Gürcü köylerinde çok net görebilmekteyiz. Hâlâ
kaybolmayan anılar, milli duygularla bütünleşmiş milli birlik ve beraberliğin yanı
sıra kültürel canlanmanın bugün Amasya topraklarındaki Gürcülerde devam ediyor
olduğu gözlemlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Amasya, Gürcü köyleri, Coğrafi isimler, Kültürel faaliyetler, Açara.

Abstract:
The main purpose of this study is to examine the word and meaning changes
of the official Georgian language in the Georgian villages of Amasya and to examine
which activities are finished or ongoing in the Georgian villages of Amasya in a
cultural sense and to express in writing. In total, I found out that 7 villages in the
Amasya region were Georgian, and 2 of them have a partially Georgian population.
And I started my work through an interview channel through the elderly citizens in
the village. According to the information I gained as a result of my researches, the
Georgian language has undergone some word and meaning changes due to many
factors. In addition to the fact that the official Georgian language has received many
foreign words, Turkish, Arabic and a small amount of Persian words have been
observed in Georgian, which is spoken by Georgian immigrants in Amasya.
However, when we listen to the speeches of Georgians from Amasya, when you
remove the Turkish words, an original Georgian language is encountered. . Letter
changes have been observed in the words spoken by Amasya Georgians. . For
example, the word modi-come is used instead of moy (moi),and Rogor khar?-How
are you? İs used instead of Ravar khar? varied as. The basic terms remained the
same, but could not be passed on to future generations because some words were not
used due to geographical factors or environmental conditions. . In addition to these
changes, some Georgian words used for encryption method were found. There are
words in the official language that have varied in meaning and are still in use today.
Examples of these are the words Boloqi-Radish and Tavtziteli Kizilbash. Addressing
or expressing these words with a completely different expression apart from their
meanings in the official language has been observed. Only one or two villages have
been able to preserve the language in a healthy way from the period they migrated to
today. The biggest reason for its protection is that they have not lost the atmosphere
of national unity and solidarity. Some of the villages have half Turkish and half
Georgian population, religious sensitivity and their assimilation status are the main
reasons why language and culture cannot be preserved. In terms of culture, although
there was Cibniguda (chibony) instrument player in the old times of Akyazı village,
Georgian folk dances culture was not encountered in any village and today there is
no instrument used for Georgian folk dances in any village. As a game culture, local
games are played with drum and zurna.
Although kinship ties have been partially weakened due to external marriages
today compared to the past, marriage between Georgians continued in some villages. In this case, it helped to keep kinship ties strong and preserve the culture.
Geographical names, plant animal names and tool names show similarities with the
meaning and word structure in the official language and most of the words used by
Georgians in Amasya region. However, in a few villages that preserved the pure
structure of the language, words that were known in the old language but rarely used
today have been found. To give an example, kochikorvalai - Black pepper word is
used as Shavipilpili in official language. Although there have been changes in the
field of art with word structures, changes in meaning and some inaccessible cultural
activities, we can clearly see the miniature Adjara in Georgian villages in Amasya. It
has been observed that the memories that are still not lost, national unity and
solidarity integrated with national feelings, as well as cultural revival continues today
in Georgians in Amasya.

Keywords: Amasya, Georgian villages, Geographic names, Cultural activities, Adjara.