Bulanık çok kriterli karar verme yöntemleri ile İHA seçimi
UAV selection with fuzzy multi-criteria decision making
Yazar: GALİP CİHAN YALÇIN
Danışman: PROF. DR. GÜVENÇ ARSLAN
Kırıkkale Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Matematik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering ; Matematik = Mathematics
Dizin: Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making ; İnsansız hava aracı = Unmanned aerial vehicle

Özet:
İnsansız hava araçları günümüzde giderek önem kazanmaktadır. Bu hava araçları birçok farklı amaç için kullanılmakta ve giderek kullanım alanları yaygınlaşmaktadır. Bu araştırmada insansız hava araç seçim problemi çok kriterli karar verme yaklaşımlarıyla ele alınmıştır. Araştırmada dört farklı yöntem kullanılarak insansız hava aracı seçim problemi gerçekleştirilmiştir. Bu yöntemler; inanç entropisine dayalı kanıtsal bulanık çok kriterli karar verme, sezgisel bulanık sayılara dayalı DST, küresel bulanık sayılara dayalı TOPSIS ve tip-2 nötrosofik bulanık sayılara dayalı CRITIC/MABAC yöntemleridir. Bu yöntemlerde farklı bulanık kümeler kullanılmıştır. Aynı zamanda tüm bulanık kümeler için 7'li dilsel ölçek kullanılarak uygulama gerçekleştirilmiştir. Ayrıca bu araştırmada günümüzdeki insansız hava araçları hakkında bilgiler verilerek insansız hava aracı seçim kriterleri literatür incelemesine dayalı olarak belirlenmiştir. Karar problemini çözümlemek için uzman görüşlerine başvurulmuştur. Uzmanlar insansız hava aracı pilotlarından ve teknik personelden oluşturulmuştur. Araştırmanın uygulaması sonucunda en iyi insansız hava aracı seçimi tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlara dayalı öneriler geliştirilerek literatüre kazandırılmıştır. Bu araştırma ile farklı bulanık kümeler ortak dilsel ölçeğe dayalı olarak insansız hava araçları seçim problemini eş zamanlı ele alınabilirliğini desteklemektedir. Ayrıca duyarlılık analizleriyle elde edilen bulguları sağlamlılık testleri yapılmıştır. Uygulama sonucunda elde edilen sonuçlar tutarlı, uygulanabilir ve sağlam olarak değerlendirilmiştir.

Abstract:
In the present day, unmanned aerial vehicles are gaining increasing importance. These aerial vehicles are utilized for various purposes and their applications are becoming more widespread. In this study, the unmanned aerial vehicle selection problem is addressed using multi-criteria decision-making approaches. Four different methods are employed to solve the unmanned aerial vehicle selection problem in the research. These methods are the Evidential Fuzzy Multi-Criteria Decision Making Based on Belief Entropy, Intuitionistic Fuzzy Numbers-Based Dempster-Shafer Theory, Spherical Fuzzy Numbers-Based Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution, and Type-2 Neutrosophic Fuzzy Numbers-Based CRITIC/MABAC methods. Different fuzzy sets are utilized in these methods. Additionally, the application is carried out using a 7-point linguistic scale for all fuzzy sets. Furthermore, information about current unmanned aerial vehicles is provided in the research, and unmanned aerial vehicle selection criteria are determined based on a literature review. Expert opinions are sought to analyze the decision problem, with experts consisting of UAV pilots and technical personnel. Through the implementation of the study, the optimal selection of unmanned aerial vehicles is determined. Recommendations based on the obtained results are developed and contributed to the literature. This research supports the simultaneous consideration of the UAV selection problem with different fuzzy sets based on a common linguistic scale. Furthermore, robustness tests are conducted to validate the sensitivity analysis findings. The results obtained from the application are deemed consistent, feasible, and robust.