Covid-19 sürecinde yapılan taziye ritüelleri üzerine sosyolojik bir araştırma: Van kent merkezi örneği
A sociological research on condition rituals made during Covid-19: The case of Van city center
Yazar: SERENAY SEZEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA GÜNGÖRER
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Ölüm olgusu tüm toplumlar için anlamlandırılmaya çalışılan bir olgudur. Ölüm olgusunun tüm canlılar için var olduğu gerçeği, insanların ölüme anlamlar yüklemesine ve ölümle ilgili birtakım uygulama ve pratikler inşa etmesine sebep olmaktadır. Kültürel değerler bağlamında ölüme yüklenen anlamlar ve ölümle ilgili gerçekleştirilen ritüeller toplumdan topluma değişiklik göstermektedir. Ölüm sonrası taziye ve taziye sürecinde gerçekleştirilen ritüeller toplumların ölüme yüklediği anlamla ilişkilidir. 
2019 Aralık ayında Çin'in Wuhan kentinde ortaya çıkan ve tüm dünyaya yayılan Covid-19 toplumlar açısından birçok alanda değişikliklere neden olmuştur. Pandemi döneminin neden olduğu değişimler ve toplumda ortaya çıkan değişiklikler yeni normal olarak adlandırılmaktadır. Bu çalışmada, Covid-19 dönemiyle ortaya çıkan yeni normalde kent yaşamında, ölüm olgusunun, yas tutma süreçlerinin ve taziye ritüellerinin kültürel ve sosyal ilişkiler bağlamında ne tür değişikliklere uğradığını ortaya koymak amaçlanmaktadır. Kent yaşamı içinde ölüm olgusu ve ölüme ilişkin ritüellerin gözlemlenmesi, ölümün sosyolojik olarak incelenmesi çalışma açısından ayrıca önem arz etmektedir. Bölgenin taziyesiz ölüm ritüeline alışık olmayan bir şehir olduğu, bölgenin kaçınılmaz bir gerçeğidir. Öyle ki kentte taziyeler dini bir ibadet gibi bireyin yerine getirmesi gereken görev ve sorumluluk haline gelmektedir. 
Van kenti açısından bir toplumsallaşma aracı olarak görülen taziyeler, kentte yaşayan bireyler arası dayanışma için ayrı bir öneme sahiptir. Toplumsal dayanışmanın bir çıktısı olan taziye ritüelleri Covid-19 döneminde toplumun sağlığı açısından bir tehdit olarak görülmekle beraber sekteye uğramıştır. Taziye geleneğinin askıya alınması durumu bölgede merdiven altı taziyelerin gerçekleştirilmesine neden olmuştur. Covid-19'un tehdit olarak görülmesinden kaynaklı toplumsal yaşamın değişime uğraması toplumsal değerlerin de değişimine yol açmaktadır. Toplumda sebep olduğu değişimler açısından bu konu sosyoloji disiplininin ele alması gereken bir araştırma konusu olarak görülmektedir.
Bu çalışmada, Covid-19'un taziye ve ritüellerinde meydana getirdiği toplumsal değişim ve dönüşümler ele alınarak toplumsal yaşamdaki yerine göre bazı sonuçlara varılmaktadır. Böylece toplumun geleneksel yaşamının bu süreçten nasıl etkilendiğinin bir analizi yapılmaktadır. Nitel araştırma tekniğiyle yürütülen bu çalışmada Van kentinde yaşayan bireylerin taziye geleneğine ve ölüm olgusuna karşı bakış açıları Covid-19 öncesi ve sonrası olmak üzere değerlendirilmektedir. Toplum olarak bu geleneğe yüklenen anlamın Covid-19'la beraber ne tür değişikliklere uğradığının bir analizi yapılmaktadır. Van kentinde taziye kültürüne ilişkin gerçekleştirilen bu nitel çalışmada hazırlanan görüşme formu 15'i kadın, 15'i erkek olmak üzere 30 kişiye uygulanmıştır. Görüşmeler 30-60 dakika arası sürmüştür.

Abstract:
The phenomenon of death is a phenomenon that is tried to be interpreted for all societies. The fact that the phenomenon of death exists for all living things causes people to attribute meanings to death and to build some practices and practices related to death. The meanings attributed to death in the context of cultural values and the rituals performed about death vary from society to society. Condolences after death and rituals performed in the process of condolence are related to the meaning that societies ascribe to death.
Covid-19, which emerged in Wuhan, China in December 2019 and spread all over the world, has caused changes in many areas in terms of societies. The changes caused by the pandemic period and the changes that occur in the society are called the new normal. In this study, it is aimed to reveal what kind of changes the phenomenon of death, mourning processes and condolence rituals have undergone in the context of cultural and social relations in the new normal urban life that emerged with the Covid-19 period. The phenomenon of death in urban life, the observation of rituals related to death, and the sociological examination of death are also important for the study. It is an inevitable fact of the region that the region is a city not accustomed to the ritual of death without condolences. So much so that condolences in the city become a duty and responsibility that the individual must fulfill, like a religious worship.
Condolences, which are seen as a means of socialization for the city of Van, have a special importance for the solidarity between individuals living in the city. Condolence rituals, which are an output of social solidarity, were seen as a threat to the health of the society during the Covid-19 period, but were interrupted. The suspension of the condolence tradition has led to the realization of condolences under the stairs in the region. The change in social life due to the fact that Covid-19 is seen as a threat also leads to a change in social values. In terms of the changes it causes in society, this issue is seen as a research topic that should be addressed by the discipline of sociology.
In this study, some conclusions are reached according to its place in social life by considering the social changes and transformations caused by Covid-19 in condolences and rituals. Thus, an analysis is made of how the traditional life of the society is affected by this process. In this study, which is carried out with the qualitative research technique, the perspectives of individuals living in the city of Van towards the tradition of condolence and the phenomenon of death are evaluated before and after Covid-19. An analysis is made of what kind of changes the meaning attributed to this tradition as a society has undergone with Covid-19. The interview form prepared in this qualitative study on the condolence culture in the city of Van was applied to 30 people, 15 women and 15 men. The interviews lasted between 30-60 minutes.