Hicrî dördüncü asır ricâl tenkidinin mukayeseli incelenmesi -İbn Hibbân ve İbn Adî örneğinde-
The comparative study of the fourth century narrator's criticism -On sample Ibn Hibban and Ibn Adi-
Yazar: İSMAİL KURT
Danışman: PROF. DR. YAVUZ KÖKTAŞ
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Cerh-tadil yöntemi = Al-djarh-tadil method ; Raviler = Ravis ; Rical ilmi = Rical ilmi ; İbn Adi = İbn Adi ; İbn Hibban = İbn Hibban ; İslamiyet = Islam

Özet:
IV/X. asrın meşhur alimleri arasında bulunan İbn Hibbân ve İbn Adî, zayıf râviler hakkında eser kaleme almış iki önemli münekkittir. Onların bu konudaki kitapları; içerdikleri râvi sayısı, mütekaddim münekkitlere ait değerlendirmeleri ihtiva etmesi ve râviler hakkında hüküm verirken takip ettikleri metotlar açısından ön plana çıkmaktadır.

IV/X. asır ricâl tenkidini, İbn Hibbân ve İbn Adî'nin zayıf râviler hakkındaki kitapları üzerinden ortaya koymayı amaçlayan bu çalışma, şu sonuçlara ulaşmıştır: İbn Hibbân ve İbn Adî, ricâl tenkidi yaparken, kendilerinden önceki münekkitlere ait değerlendirmelerden istifade etmiş, karşılaştığı râviler hakkında kişisel kanaatlerini esas almış ve eserlerinde yer verdikleri râvilere ait rivâyetleri inceleyerek onlar hakkında hükme varmışlardır. Bunlar arasında özellikle tenkid edilen râvilere ait hadis rivâyetlerinin araştırılması ön plana çıkmaktadır. Bu asırda gerçekleştirilen ricâl tenkidi; cerh-taʻdîl ilminin tutarlılığı ve kendisinden önceki dönemle uyumlu olduğunu gösteren benzer sonuçlar ortaya koymaktadır. Bununla birlikte İbn Hibbân ya da İbn Adî'nin ricâl tenkidinde kendi aralarında ve kendilerinden önceki münekkitler karşısında belli ölçüde farklı kanaatlere sahip oldukları da görülmektedir. Bu farklılığın aynı zamanda cerh-taʻdîl ilmindeki ictihad mekanizmasının canlılığına işaret olarak değerlendirilmesi de mümkündür. Öte yandan IV/X. asırdaki tenkit faaliyetleri, sıklıkla bir gerekçe üzerine bina edilmiştir. Bu açıdan bakıldığında, IV/X. asır önceki dönemde sarf edilen gayr-ı müfesser veya izaha muhtaç değerlendirmeleri de açıklığa kavuşturmaktadır. Ayrıca bu dönemde kullanılan değerlendirme lafızları, iki farklı eğilime sahiptir. Buna göre İbn Hibbân, net ve kısa değerlendirme lafızlarına sıklıkla yer verirken, İbn Adî, analitik bir üslup barındıran tenkit ifadeleri kullanmıştır. Bu sebeple, özellikle İbn Adî'nin herhangi bir râvi hakkında verdiği hükmün anlaşılmasında, lafzın kullanıldığı bağlam daha önemli hale gelmektedir.

Anahtar Kelimeler: Cerh-Taʻdîl, Ricâl Tenkidi, Kitâbu'l-Mecrûhîn, el-Kâmil fi duafâi'r-ricâl, Cerh

Abstract:
The fourth century's famous scholars, Ibn Hibban and Ibn Adi are very important scholars because of their books on weak narrators. Their books on weak narrators came to the forefront with the number of narratives they contain and the evaluations of their predecessors and the methods they followed in making judgments about the narrators.

This study, which aims to reveal the fourth century's narrator criticism through Ibn Hibban and Ibn Adi's books on weak narratives, has reached the following conclusions: Both scholars has three basic instruments in narrator criticism: using their predecessors' evaluations, gaining personal opinion about the narrators while met them, and making eveluations on hadiths that belonged those narrators. Among these, it is especially important to investigate the hadith narratives of the narrators. Narrator criticism performed in this century shows similar results with earlier term to demonstrate the consistency of the science of invalidation and rectification (jarh wa ta'dil) and consistency with the previous period. However, it is also seen that Ibn Hibban or Ibn Adi have a certain degree of different judgment not only among themselves but also in their predecessors. This difference can also be considered as indicative of the viability of the ijtihad mechanism in the science of invalidation and rectification. In the IV/ X. century, the narrator criticism is often based on a justification. In this respect, the IV/X. century, explained the unexplained invalidation and closeness evaluation about the narrators. The evaluation letters used in this period have two different tendencies. Accordingly, Ibn Hibban frequently used clear and short evaluation words, while Ibn Adi usually used expressions containing an analytical style. For this reason, the context in which the word is used becomes more important, especially in understanding the verdict of Ibn Adi regarding any of his narrations.

Keywords: The Invalidation and Rectifacation, Narrator Critism, Kitabu'l-majruhin, el-Kâmil fi duafâi'r-ricâl, The Invalidation