Gebeliğe ilişkin risk algısının gebelik döneminde aşılanma durumuna ve aşı tereddütüne etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of risk perception related to pregnancy on vaccination status and vaccine hesitancy during pregnancy
Yazar: AYŞE BETÜL AKÇAM
Danışman: PROF. DR. OKCAN BASAT
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gaziosmanpaşa Taksim Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aşı tereddüdü = Vaccine hesitation ; Aşılama = Vaccination ; Aşılar = Vaccines ; Gebelik = Pregnancy ; Risk algılaması = Risk Perception

Özet:
Giriş ve amaç: Gebelik döneminde aşılanma, annenin ve yenidoğanın enfeksiyonlara karşı bağışıklığı açısından önemlidir. Bu çalışmanın amacı; gebelerde risk algısının gebelikte aşı yaptırma durumu ve aşı tereddütü üzerindeki etkisini değerlendirmektir.
Yöntem: Bu çalışma; tek merkezli, prospektif ve analitik bir çalışma olarak planlandı. Gaziosmanpaşa Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniği'ne 20 Mayıs-15 Ağustos 2022 tarihleri arasında başvuran ve dahil edilme kriterlerine uyan 18 yaş ve üzeri gebelerle yapıldı. Hasta Bilgi Formu ile katılımcıların sosyodemografik verileri, tıbbi ve obstetrik öyküleri, gebelik sırasında ve öncesinde aşılanma durumları sorgulandı. Gebelerin aşıyı kabul etme istekliliğini ölçmede Aşı Tereddüt Ölçeği (ATÖ), kendilerine ve bebeklerine yönelik risk algılarını ölçmede Gebelikte Risk Algısı Ölçeği (GRAÖ) kullanıldı. Verilerin analizinde SPSS 25.0 paket programı kullanıldı. p<0.05 istatistikçe anlamlı kabul edildi.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 350 gebenin yaş ortalaması 29,62±5,23 idi. Gebelik haftası ortalama 24,10±9,52 iken %16.9'u(n=59) riskli gebelik idi. Ölçeklerden alınan toplam puanlar ATÖ için ortalama 26.53 (min:7-max:35) iken GRAÖ için 28,16 (min:0-max:77,44) idi. Yaş, gebelik haftası, eğitim, gelir durumu, kronik hastalık varlığı, riskli gebelik durumu, önceki gebeliğinde sağlık sorunu yaşama durumu ile GRAÖ arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptandı. (r=0.202 p<0.001; r=-0.116 p=0.030; F=7,146 p<0.001; F=3,099 p=0.046; t=-1,979 p=0.049; t=-4,971 p<0.001; t=-2,573 p=0.011, sırasıyla). Çalışma durumu, mevcut gebeliğinde sağlık sorunu yaşama, düzenli muayeneye gidiyor olma ile de ATÖ arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptandı. (F=5,271 p=0.001, t=2,665 p=0.008, t=2,404 p=0.023, sırasıyla). Risk algısı ile aşı tereddütü arasında anlamlı bir ilişki saptanmadı.  
Sonuç:  Bu çalışmada gebelikte risk algısı ile aşı tereddütü arasında anlamlı bir ilişki saptanmadı. Bununla birlikte çalışma durumu, düzenli muayeneye gitme durumu ve mevcut gebeliğinde sağlık sorunu yaşama durumu aşı tereddütünü etkileyen faktörlerdi. Yaş, gebelik haftası, eğitim seviyesi, gelir düzeyi, kronik hastalık varlığı, riskli gebeliğe sahip olma ve önceki gebeliğinde sağlık sorunu yaşama durumu ise risk algısını etkileyen faktörlerdi.  
Anahtar Kelimeler: Aşı, Aşı Tereddütü, Gebelik, Risk Algısı

Abstract:
Introduction and Purpose: Vaccination during pregnancy is important for the immunity of mother and newborn against infections. The aim of this study; is to evaluate the effect of pregnancy risk perception on vaccination status and vaccination hesitancy during pregnancy.
Method: This study was designed as a single-center, prospective, and analytical study. It was conducted with pregnants aged 18 and over who applied to Gaziosmanpaşa Training and Research Hospital Family Medicine Outpatient Clinic between 20 May and 15 August 2022 and met the inclusion criteria. Sociodemographic data, medical and obstetric histories, vaccination status during and before pregnancy were questioned with the Patient Information Form. The Vaccination Hesitancy Scale (VHS) was used to measure the willingness of pregnant women to accept the vaccine, and the Perception of Pregnancy Risk Questionnaire (PPRQ) was used to measure their risk perceptions. IBM SPSS25 was used in the statistical analyses. p<0.05 was accepted as the significance level.
Findings: The mean age of 350 pregnant women included in the study was 29.62±5.23. While the mean gestational week was 24.10±9.52, 16.9% (n=59) were high-risk pregnancies. While the total scores obtained from the scales were 26.53 (min:7-max:35) for VHS, it was 28.16 (min:0-max:77.44) for PPRQ. A statistically significant relationship was found between age, gestational week, education, income status, presence of chronic disease, risky pregnancy status, health problems in previous pregnancy and PPRQ (r=0.202 p<0.001; r=-0.116 p=0.030; F=7,146 p<0.001; F=3,099 p=0.046; t=-1,979 p=0.049; t=-4,971 p<0.001; t=-2,573 p=0.011, respectively). A statistically significant relationship was found between working status, having health problems in the current pregnancy, going to regular examinations and VHS. (F=5,271 p=0.001, t=2,665 p=0.008, t=2,404 p=0.023, respectively). There was no significant relationship between risk perception and vaccine hesitancy.
Conclusion: In this study, no significant relationship was found between risk perception in pregnancy and vaccination hesitancy. However, working status, going to regular examinations, and having health problems in her current pregnancy were the factors affecting vaccination hesitancy. Age, gestational week, education level, income level, presence of chronic disease, having a risky pregnancy and having a health problem in the previous pregnancy were the factors affecting the risk perception.
Keywords: Vaccine, Vaccine Hesitancy, Pregnancy, Risk Perception