Balarısı (Apis mellifera L.) kolonilerinde mevsime bağlı hijyenik davranışın belirlenmesi üzerine bir araştırma
The effects of season on the hygienic behavior of honey bee (Apis mellifera L.) colonies
Yazar: HAKAN TOY
Danışman: DOÇ. DR. AHMET GÜLER
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Zootekni Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada, balarısı (Apis mellifera L.) kolonilerindeki temizleme davranışının mevsime bağlı değişimi incelenmiştir. Ayrıca, bu değişimin koloniler arasındaki varyasyon düzeyi ve koloni ergin işçi arı populasyonu, kuluçka etkinliği, sıcaklık, bal verimi ile olan ilişkileri araştırılmıştır. Çalışmada 90 arı kolonisinin Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarında ölü pupa temizleme davranışları belirlenmiştir. Sıvı nitrojen yöntemi uygulanarak ölü pupa sayımı ilk 24 ve ikinci 24 saatlik sürede yapılmıştır.Kolonilerin pupa temizleme davranışları aylara ve sayım saatine göre farklılık göstermiştir. Koloniler en yüksek ölü pupa temizleme etkinliğini Temmuz ve Eylül aylarında göstermişlerdir. Bu iki ayda ortalama pupa temizleme miktarı sırasıyla 144.30±2.32 ve 146.98±2.62 adet pupa/koloni/48 saat olmuştur. En az pupa temizleme etkinliği ise sırasıyla 126.47±3.42 ve 131.28±3.52 adet pupa/koloni/48 saat ile Mayıs ve Ağustos aylarında belirlenmiştir. İlk 24 saatte ortalama 110.08±1.72 adet pupa/koloni ve % 66.72'si temizlenirken ikinci 24 saatte ise 28.09±0.93 adet pupa/koloni ve % 17.02'si temizlenmiştir (P<0.001). Kolonilerde 48 saatlik süredeki ortalama ölü pupa temizleme miktarı 138.18±1.37 adet pupa/koloni olmuş ve ölü pupanın % 83.75'i temizlenmiştir. Kolonilerin 5 aylık sürede bireysel ölü pupa temizleme düzeyi ise % 56.4 ile % 99.3 arasında değişmiştir.Kolonilerden % 12.2'si % 95 ve üzerinde ölü pupa temizlemiştir. Yüksek temizleme davranışı gösteren koloniler bu davranışlarını 5 ayda da tekrarlamışlardır.Temizleme davranışı ile ergin arı miktarı arasındaki ilişki önemli (P<0.05; r=0.233) ve y=129.51+0.65X olarak bulunmuştur. Ayrıca, temizleme davranışı ile bal ve balmumu verimleri arasındaki ilişki çok önemli (sırasıyla P<0.01; r=0.295, P<0.01; r=0.334) olurken, sıcaklıkla ilişkisi önemsiz (P>0.05; r=-0.031) bulunmuştur.Koloniler mevsim içerisinde herhangi bir stres durumunda (bal hasadı, eşek arısı, arıcı kuşu, yer düzenleme) daha az ölü pupa temizleme etkinliği göstermişlerdir.

Abstract:
This study was conducted to evaluate the effects of the season on the hygienic behavior of honey bee colonies. The relationships between removal of dead pupae and adult worker bee population, brood rearing activity, wax production, temperature and honey yield were also examined. The hygienic behavior (removal of dead pupae) of 90 honey bee (Apis mellifera) colonies was compared for 5 months. The liquid nitrogen technique was used in May, June, July, August and September.Dead pupae were counted after the first 24 hours and the second 24 hours from nitrogen application. The number of removed pupae was highly significantly correlated with the month (P<0.01) and hour of day (P<0.001). The highest cleaning efficiency of the colonies was in July and September. The average number of removed dead pupae for these two months was 144.30±2:32 and 146.98±2.62/colony/48 hours, respectively. The lowest average removed pupae numbers were in May and August with 126.47±3:42 and 131.28±3:52 pupae/colony/48 hours, respectively. An average of 110.08±1.72 (66.72%) pupae was removed in the first 24 hours, and 28.09±0.93 pupae/colony (17.02%) was removed in the second 24 hours (P<0.001). Significant differences were observed among colonies in terms of removed dead pupae. The numbers of removed dead pupae varied between 56.4 and 99.3% during the five months. Average dead pupae removal was 83.75% (138.18±1.37) in the 90 colonies during the 48 hours. Twelve point two percent of the colonies removed 95% or more of all the dead pupae. In these colonies, removal of dead pupae was nearly constant for the 5 months.A significant correlation was found between dead pupae removal and the adult bee number (P<0.05; r= 0.232; y= 129.51+0.65X). Also, highly significant correlations were found between dead pupae removal and honey production (P<0.01; r= 0.295), and between dead pupae removal and beeswax production (P<0.01; r=0.334). There was no correlation between removal of dead pupae and temperature. Dead pupae removal by the colonies decreased with any stressful conditions (wasps, Merops, sp., predators, honey harvesting) in the hives during the season.