XVIII. yüzyılda Gümüşhane Darphanesi
Gümüşhane Mint in 18th century
Yazar: SÜMEYYA ÇALIK
Danışman: PROF. DR. SIDDIK ÇALIK
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Osmanlı Devleti, madencilik faaliyetlerine oldukça önem vermiş, ocaklardaki faaliyetin kesintiye uğramaması için büyük çaba sarf etmiştir. Gümüşhane ve havâlisi ise eskiçağlardan beri kuzeyden-güneye ve doğudan-batıya uzanan ana yolların kavşağında olması sebebiyle stratejik, sahip olduğu altın ve gümüş madenlerinden dolayı ise iktisâdi öneme sahiptir. XVIII. Yüzyılda gümüş üretiminde Gümüşhane madenleri, Keban ve Ergani madenleri ile birlikte ön plana çıkar. Gümüşhane'nin zengin; altın, gümüş ve bakır madenlerinden üç çeşit para kesiminde faydalanılmıştır. Bunun yanı sıra Kapıkulu ve Yeniçeri maaşları büyük ölçüde Gümüşhane külçelerinden kesilen sikkelerle ödenmiştir. Gümüşhane'de görevli olan teknik personel deneyimli ve bilgili olduğu için farklı madenlerde de istihdamı sağlanmıştır.

Çalışmada kullanılan yöntem nitel araştırma yöntemidir. Araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden olan tarama-derleme yöntemi ve doküman incelemesi yöntemi kullanılmış olup, araştırmanın temel verisini Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi'nde çeşitli fonlarda yer alan 57 arşiv belgesi oluşturmuştur. Araştırmada, XVIII. yüzyılda Gümüşhane madenlerinden çıkan cevherler ve bu cevherlerin kullanım alanları, Gümüşhane Darphanesine verilen sermaye, görevli olan personel, maden çıkarımı ve nakliyesinde yaşanan zorluklar arşiv belgelerinden hareketle tespit edilmiş ve değerlendirilmiştir.

Abstract:
The Ottoman Empire gave great importance to mining activities and made great efforts to ensure that the activities in the mines were not interrupted. Gümüşhane and its surroundings have been strategically important since ancient times, as they are at the crossroads of main roads extending from north to south and east to west, and have had economic importance due to their gold and silver mines. Mines of Gümüşhane and the Keban and Ergani came to the fore in silver production in the 18th century. Gümüşhane's rich gold, silver and copper mines were used in three types of currency. In addition, the salaries of Kapikulu and Yeniceri were largely paid with coins cut from Gümüşhane ingots. Since the technical personnel employed in Gümüşhane were experienced and knowledgeable, they were also assigned to other mines.  

The method used in the study is qualitative research. In the research, the survey-compilation method and document analysis were used, and the basic data of the research consisted of 57 archival documents in various funds in the Ottoman Archive of the Presidency of the State Archives. In the study, the ores extracted from Gümüşhane mines in the 18th century and the usage areas of these ores, the capital given to the Gümüşhane Mint, the personnel in charge, the difficulties experienced in mining and transportation were determined and evaluated based on archival documents. XVIII. The ores extracted from Gümüşhane mines in the 18th century, the areas of use of these ores, the capital issued at the Gümüşhane Mint, the personnel in charge and the difficulties experienced in mineral extraction and transportation were identified and evaluated based on archive documents.