Muhasebe ve vergi düzenlemeleri çerçevesinde kitle fonlama ve finansal raporlamaya yansıması
Crowdfunding in the framework of accounting and tax regulations and its reflection on financial reporting
Yazar: BAHRİ OZAN YAMAN
Danışman: PROF. DR. YILDIZ AYANOĞLU
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Kitle fonlama, çevrim içi platform aracılığıyla çok sayıda insanın küçük tutarlı katkılarıyla projelere, girişimlere fon sağlamak amacıyla herhangi bir finans kurumunun katılımı olmaksızın büyük tutarda fon toplama işlemidir. Alternatif bir finansman modeli olarak ortaya çıkan kitle fonlamanın en çok bilinen, kullanılan bağışa, ödüle, paya ve borca dayalı türünün yanında; daha az bilinen, kullanılan telif hakkına dayalı, gelir ya da kar ortaklığına dayalı, gayrimenkule dayalı ve karma model türü vardır. Yine kitle fonlama modelinin yatırımcı, girişimci ve bu iki kesimi bir araya getiren platform olmak üzere de üç tarafı vardır. Bundan hareketle çalışmada, öncelikle kitle fonlama kavramının tanımına, tarihsel gelişimine, amacına, faaliyet alanlarına, taraflarına ve rollerine, türlerine ve karşılaştırılmasına, işleyişine, avantajlarına, dezavantajlarına, risklerine ve sistemin yürütülebilmesi için gerekli temel koşullara yer verilmiştir. Daha sonra dünyada bu modeli kullanan önde gelen ülkelerin kitle fonlama mevzuatları ve 2014-2020 yılları arasında gerçekleşen kitle fonlama hacimleri ele alınmıştır. Bu kapsamda tez çalışmasında, dünyada en çok hacme sahip modelin borca dayalı kitle fonlama modeli olduğu, mevzuat açısından ise paya dayalı kitle fonlama modelinin daha gelişmiş olduğu tespit edilmiştir. Öte yandan dünyada 2014-2019 yılları arasında en çok hacmi Çin'in, 2020 yılında ise ABD'nin gerçekleştirdiği sonucuna varılmıştır. Son olarak da Türkiye'de kitle fonlama mevzuatına, 2014-2020 yılları arasında gerçekleşen kitle fonlama hacmine, kitle fonlama yoluyla fon sağlayanların, fon tedarik edenlerin ve bunlara aracılık eden platformların yaptıkları faaliyetler, mevcut kitle fonlama platformlarından seçilerek alınan ve geliştirilen gerçek uygulama örneklerinden hareketle hem vergi hem MSUGT hem de TMS/TFRS çerçevesinde ele alınmıştır. Çalışmada, Türkiye'de ödüle ve bağışa dayalı kitle fonlama modelinin en çok tercih edilen model olduğu, paya dayalı kitle fonlama modelinin son zamanlarda kanuni alt yapısının oluşturulmasıyla birlikte tercih edilir duruma geldiği, borca dayalı kitle fonlama modelinde ise mevzuatın çok geç oluşturulmasından dolayı henüz hacmin gerçekleşmediği sonucuna varılmıştır. Muhasebe ve vergi uygulamaları açısından ise kitle fonlama türüne özel ne bir vergi mevzuatı ne bir Türkiye uygulaması ne de bir TMS/TFRS uygulaması bulunmamaktadır. Dolayısıyla çalışmadaki örnek uygulamalar ilgili mevcut vergi düzenlemeleri ve muhasebe uygulamaları/standartları çerçevesinde yapılmıştır. Hal böyleyken kitle fonlama türünü ülkemizde daha kullanılabilir hale getirmek için çeşitli vergi istisnaları, muafiyetleri ve teşvikleriyle birlikte yine türe özel muhasebe uygulamaları geliştirilebilir.

Abstract:
Crowdfunding is the process of collecting large amounts of funds without the participation of any financial institution to fund projects and initiatives with small contributions of a large number of people through an online platform. Emerging as an alternative financing model, crowdfunding is the most well-known and used type of donation, reward, share and debt-based type; There are less known, copyright-based, income or profit sharing-based, real estate-based and mixed model types. Again, the crowdfunding model has three sides: the investor, the entrepreneur and the platform that brings these two segments together. Based on this, the study primarily includes the definition of the crowdfunding concept, its historical development, its purpose, areas of activity, parties and roles, types and comparison, its operation, advantages, disadvantages, risks, and the basic conditions necessary for the execution of the system. Then, the crowdfunding legislation of the leading countries using this model in the world and the crowdfunding volumes between 2014 and 2020 were discussed. In this context, in the thesis study, it was determined that the model with the highest volume in the world is the debt-based crowdfunding model, and the share-based crowdfunding model is more developed in terms of legislation. On the other hand, it was concluded that China carried out the highest volume in the world between 2014 and 2019, and the USA in 2020. Finally, we look at the crowdfunding legislation in Turkey, the volume of crowdfunding between 2014-2020, the activities of those who provide funds through crowdfunding, fund suppliers and the platforms that mediate them, based on real application examples selected and developed from existing crowdfunding platforms. Tax is handled within the framework of both MSUGT and TAS/TFRS. In the study, the reward and donation based crowdfunding model are the most preferred models in Turkey, the share-based crowdfunding model has recently become preferred with the creation of its legal infrastructure, and the debt-based crowdfunding model has not yet reached volume due to the legislation being created very late. It was concluded. In terms of accounting and tax practices, there is neither a tax legislation nor a Turkish practice nor a TMS/TFRS practice specific to crowdfunding type. Therefore, the sample applications in the study were made within the framework of the relevant existing tax regulations and accounting practices/standards. This being the case, to make the crowdfunding type more usable in our country, type-specific accounting practices can be developed along with various tax exemptions, exemptions, and incentives.