Yükselen piyasa ekonomilerinde enerji talebi ve cari işlemler üzerindeki etkileri
Energy demand and its impacts on current account in emerging market economies
Yazar: MOHAMMED I. M. ABU ELEYAN
Danışman: PROF. DR. ABDURRAHMAN NAZİF ÇATIK
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Cari işlemler = Current accounts ; Enerji = Energy ; Enerji fiyatları = Energy prices ; Enerji talebi = Energy demand ; Eşbütünleşme = Cointegration ; Fiyat = Price ; Gelir esnekliği = Income elasticity ; Petrol = Petroleum ; Yükselen ekonomiler = Emerging economies ; Zamanla değişen parametre modelleri = Time varying parameter models

Özet:
Günlük yaşamda, endüstrinin ve ekonomik faaliyetlerin petrole ve petrole dayalı ürünlere bağımlı hale gelmesi, arz kısıtlamalarının yanı sıra aynı zamanda artan talebe bağlı olarak petrolü çok değerli ve dalgalı bir seyir gösteren bir emtia haline getirmiştir. Bu çerçevede son on yıldaki durum değerlendirildiğinde petrol fiyatlarının, küresel ekonomide volatilitesi en belirgin şekilde izlenebilen değişken olduğunu ifade etmek mümkündür. Bu nedenle petrol fiyatlarındaki oynaklıkların ülkeler ve ekonomiler üzerinde önemli etkileri söz konusudur. Buna ek olarak, küresel ekonomik gelişmeler, finansal krizler ve politik sorunlar dahil olmak üzere birçok başka faktörün de petrol piyasaları ve makroekonomik değişkenler üzerinde derin etkileri vardır.
Akademisyenlere, politika yapıcılara ve konu ile ilgilenenlere önemli ve değerli bilgiler sağlamak adına bu alandaki araştırmalara son yıllarda hız verilmiştir. Söz konusu tez bu alana gerçekleştirdiği analizlerle mevcut literatüre katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Bu bilgiler ışığında tezin birinci bölümünde; Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin, Güney Afrika (BRICS) ve Türkiye'ye ait 1990:Ç1 - 2018:Ç4 dönemini kapsayan üç aylık veriler kullanılarak petrol talebinin zamanla değişen  değişen uzun dönemli gelir ve fiyat esnekliklerinin hesaplanması amaçlanmıştır. Zamanla değişen parametrelerin tahmin edilmesinde diğer çalışmalardan farklı olarak Bierens ve Matrins (2010) tarafından geliştirilen, parametrelerde dereceli değişime imkan tanıyan zamanla değişen eşbütünleşme (TVC) yöntemi kullanılmıştır. TVC test sonuçları ile eşbütünleşmenin zamanla değişmediği boş hipotezi reddedilmiş, tüm ülkeler için uzun dönem parametrelerdeki değişim doğrulanmıştır. Bunun ötesinde sonuçlar, zamanla değişen gelir ve petrol fiyatları parametrelerinin tüm ülkelerin petrol piyasaları için istikrarlı ve esnek olmadığını ortaya koymuştur. Bulgulara göre esnek olmayan gelire ilişkin bulgular petrolün gerekli bir emtia olduğunu göstermekte olsa da, BRICS ve Türkiye'nin petrol talebi reel ekonomik aktiviteden önemli ölçüde etkilendiği anlaşılmaktadır. Zamanla değişen fiyat esneklikleri petrolün Brezilya, Rusya ve Çin için sıradan bir mal  olduğunu ima ederken, Hindistan ve Güney Afrika için bazım dönelerde düşük bir mal olduğuna işaret etmektedir. Analiz döneminin çoğunda fiyat esnekliklerinin anlamsızlığına dair bulgular, petrol ürünleri fiyatlarının düzenlenmesinin yurt içi petrol talebini kontrol edilmesinde yeterli olmadığını ima etmektedir. Buradan yola çıkılarak, petrol ürünleri fiyatlarına uygulanan vergilerin sera gazı emisyonlarını azaltmada etkili bir politika aracı olmadığı sonucuna varılması mümkündür.
Tezin ikinci bölümünde, 1980: Ç1- 2019: Ç4 dönemini kapsayan çeyreklik veriler kullanılarak stokastik oynaklıklı zamanla değişen parametreli vektör otoregresyon (TVP-VAR) modeli ile, petrol fiyat şoklarının ASEAN-5 (Endonezya, Malezya, Filipinler, Singapur ve Tayland) ülkeleri ticaret dengeleri üzerindeki etkileri araştırılmaktadır.  Tahmin edilen etki-tepki sonuçlarına göre, petrol fiyat şoklarının tüm ülkelerin ticaret dengeleri üzerinde zamanla değişen önemli etkileri söz konusudur. Bulgular petrol piyasasındaki farklı özellikleri nedeniyle, ihracatçı olarak Malezya, rafineri ülkesi olarak Singapur, ithalatçı ükeler olarak Filipinler ve Tayland ve petrol ihracatçısı iken 2003'ten sonra petrol ithalatçısına dönüşen Endonezya, ekonomiler arasında önemli ölçüde değişiklik göstermektedir. Analiz sonuçları aynı zamanda iktisadi faaliyetin ve reel döviz kurunun tüm ülkelerin ticaret dengeleri üzerindeki zamanla değişen değişen anlamlı etkisine de işaret etmektedir. Zamana bağlı etki-tepki fonksiyonları, değişkenlerin ticaret dengeleri üzerindeki etkilerinin küresel ve yerel iktisadi olayların yaşandığı dönemlerde daha belirgin olduğunu göstermektedir.

Abstract:
Industry and economic activities have become more dependent on oil and oil-based products in our daily life, making it a very valuable and volatile commodity given the supply constraints and the growing demand. When assessing the markets' performance in the last decade, we can say that oil prices are the most variable whose volatility can be clearly noticed in the global economy, which has led to significant effects on various countries and their economies. Many other factors, including global economic developments, financial crises and political issues, have also profound effects on oil markets and the macroeconomic variables. 
Research in this area has been accelerated in recent years in order to provide important and valuable information to academics, policy makers and those interested in the subject. The thesis in question aims to contribute to the existing literature with the analyzes it carries out in this field. Given this background, the first section of the thesis aims to analyze and estimate the long-run time-varying income and price elasticities of oil demand in Brazil, Russia, India, China, South Africa (BRICS), and Turkey by using quarterly data between 1990:Q1 and 2018:Q4. Contrarily to other studies, a time-varying cointegration (TVC) method, which was developed by Bierens and Matrins (2010) and allows gradual variation in parameters, is used to estimate time-varying parameters. TVC test results confirm the variation in the long-run parameters over time for all countries by rejecting the null hypothesis of time-invariant cointegration. Moreover, results reveal that time-varying parameters of income and oil prices are not stable and elastic for oil markets of all countries. Although the evidence on inelastic income indicates -- according to the findings -- that oil is a necessary commodity, the oil demand of BRICS and Turkey is significantly affected by real economic activity. Time-varying price elasticities imply that oil is a common good for Brazil, Russia, and China, while it is an inferior good for India and South Africa in some intervals. Evidence of the insignificance of price elasticities in most of the analysis period implies that the regulation of oil product prices is not sufficient to control domestic oil demand. Based on this, it can be concluded that the taxes imposed on the prices of oil products are not an effective policy tool in reduction of greenhouse gas emissions.
The second part of the thesis examines the effects of oil price shocks on trade balances of ASEAN-5 (Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, and Thailand) by employing a time-varying parameter vector autoregression model with stochastic volatility (TVP-VAR) using quarterly data between 1980:Q1 - 2019:Q4. According to the estimated impact-response results, oil price shocks have profound time-varying effects on trade balances in all countries. The findings vary significantly across economies due to their distinct characteristics in the oil market: Malaysia as an exporter, Singapore as a refinery, the Philippines and Thailand as importers, and Indonesia as a special case that has transformed oil-exporter into an oil-importer since 2003. The results of the analysis also demonstrate the time-varying impacts of economic activity and real exchange rate on the trade balances of all countries. Time-dependent impulse-response functions show that the effects of variables on trade balances are more pronounced during times of global and local economic events.