Seçilmişlik'in 'diaspora'daki imtihanı: Sosyo-ekonomik ve eko-kültürel açıdan Yahudiler (Çanakkale örneği)
The examination of the chosenness in diaspora: Jews in the socio-economic and eco-cultural respect (The case of Çanakkale)
Yazar: NURULLAH DONKAR
Danışman: PROF. DR. ŞEVKET YAVUZ
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Diaspora = Diaspora ; Sabetay Sevi = Sabetay Sevi ; Seçilmişlik = Being chosen ; Sosyoekonomik durum = Socio-economic situation ; Sosyokültür = Socio-culture ; Sosyokültürel durum = Socio-cultural situation ; Yahudiler = Jews ; Yahudilik = Judaism ; Çanakkale = Çanakkale

Özet:
Yahudilerin tarihi göç, çıkış, sürgün ve diaspora aksında akar. Tarihî olarak "Çıkış" ve "Sürgün" (Babil Sürgünü) ile başlayan bu süreçlerde öne çıkan travma yüklü fenomenler arasında ayrımcılık, kölelik, zorla din değiştirme, gizlenme, vb. sayılabilir. Roma İmparatorluğu tarafından Kudüs'ün ele geçirilmesi (MS. 70) ve akabinde vuku bulan Kudüs İsyanları (132-35)'ından sonra Yahudiler dünyanın dört bir yanına dağıtılmış; "dağılmış, serpinti" (diaspora) halinde yaşamaya başlamışlardır. Bu "dağılma" alanlarından biri de Anadolu'dur.
Hâkim güçlerin egemenliğinde yüzyıllarca yaşamış olan Yahudilerin, bu coğrafyada Türklerle ilk karşılaşmaları 9. yüzyılda gerçekleşir. Sonraki asırlarda Osmanlı Devleti'nin Anadolu'ya hâkim olmasıyla beraber Türklerle beraber yaşamaya başlarlar. Öte yandan; Yahudiler, 1492 yılında İspanya'dan sürgün edildikten sonra kitleler halinde Osmanlı topraklarına göç ederler. Gerek zanaatlarıyla ve idari yetenekleriyle, gerekse ticarî kabiliyet ve tecrübeleriyle Osmanlı ekonomik ve idarî hayatında önemli roller oynarlar.
Çanakkale hem deniz rotası, hem de boğazının eko-stratejik durumu sebebiyle tüccarların ve seyyahların ana uğrak yerlerinden biri haline gelir. Ürünlerin ve ürünlerle beraber kültürlerin karşılıklı olarak teati edildiği—başta Avrupa limanları olmak üzere— önemli bir Osmanlı limanı haline gelen Çanakkale, Yahudiler için Avrupa ile Asya arasındaki malların ve ürünlerin geçişi için merkezî bir konum haline gelir. Yahudilerin iki ana merkez aksı (İstanbul-Trakya ve İzmir-Batı Anadolu bölgeleri)nı da "bağlama" noktası olan Çanakkale, onların ana göç güzergâhı olur.
Bu çalışma, Yahudilik'teki "seçilmişlik" tasavvurunu merkeze alarak, Çanakkale Yahudilerinin sosyo-ekonomik ve eko-kültürel açıdan diasporadaki tecrübelerini fenomenolojik olarak ortaya koymayı amaçlar. Bu çalışma ayrıca "insan bulunduğu yere göre temekkün eder (İbn Haldûn)" tezini bu bağlamda "sosyo-kültürel kodlar mekânın rengi ile boyanır" tezi ile yeniden kurmayı hedefler.
Anahtar Kelimeler: Yahudilik, Göç, 1934 Trakya Olayları, Çanakkele Yahudileri, Diaspora, Sabatay Sevi.

Abstract:
THE EXAMINATION OF THE CHOSENNESS IN DIASPORA: JEWS IN THE SOCIO-ECONOMIC AND ECO-CULTURAL RESPECT (THE CASE OF ÇANAKKALE)
The history of Jews flows along the axis of migration, exodus, exile and diaspora. Among the trauma loaded phenomena that stood out in these processes, which began with the "Exodus"and the "Exile" (the Babylonian Exile) historically, there have been discriminations, slavery processes, forced religious conversions, concealments, and so on. After the re-capture and destruction of Jerusalem by the Roman Empire (70 CE) and the subsequent Bar Kokhba Revolts (132-35), the Jews were scattered all over the world and they began to live in the form of dispersed and scattered as if "sprinkled mode" (diaspora). Hence, one of these scattered through areas is Anatolia.
Historically, the first encounters of Jews who lived for centuries under the rule of the dominant forces with Turks in this geography take place in the 9th century CE. After the Ottoman State dominated Anatolia in the following centuries, they started to live with Turks. On the other hand, after Jews were exiled from Spain in 1492, they migrated to the Ottoman lands in masses. They played an important role in the Ottoman eco-political and administrative life with their crafts and administrative skills, as well as their commercial activities and experiences.
Çanakkale became one of the main destinations of merchants and travelers due to both the sea route and the eco-strategic position of the straits. Çanakkale, which became an important Ottoman port (especially European ports) where products and cultures were exchanged mutually, gradually became a central location for the passage of goods and products between Europe and Asia. Thence, this eco-commercial situation of the Çanakkale region served as the "transitional point" of the Jewish messianic movement in the following centuries.
This process also paved the way for the arrival of different Jewish groups in the region. Çanakkale, which is the "connecting" point of the two main central axes of the Jews (the Istanbul-Thrace and the Izmir-Western Anatolia axes), became their main migration route.
This study centers on the concept of "chosenness" in Judaism and aims to reveal phenomenologically the socio-economic and eco-cultural experiences of Çanakkale Jews in the processes of diaspora conditions. This study also aims to reconstruct the "human becomes 'settled' based on where s/he is located (Ibn Khaldun)" thesis along with the "socio-cultural codes are painted with the color of the space" thesis.
Keywords: Judaism, Migration, the Thrace Events (1934), the Jews of Çanakkele, Diaspora, Sabatay Sevi.