Rehberli turlarda sosyal etkileşimin katılımcı gözlem yoluyla incelenmesi
Examination of social interaction in guided tours through participant observation
Yazar: SERPİL KESKİN PULLUK
Danışman: DOÇ. DR. SERHAT ADEM SOP
Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Turizm = Tourism
Dizin: Sosyal etki = Social affect ; Tur rehberliği = Tour guidance ; Turist rehberi = Tourist guides ; Turistler = Tourists ; Turlar = Tours ; İzlenim yönetimi = Impression management

Özet:
Bu araştırmada, rehberli turlarda sosyal etkileşimin tur rehberi, turistler ve diğer hizmet sağlayıcıların perspektifinden incelenmesi amaçlanmaktadır. Bu amaçla, nitel araştırma yöntemlerinden katılımcı gözlem tekniği kullanılmıştır. Araştırma sahası olarak Karadeniz Bölgesi tercih edilmiştir. Araştırmacı gerek turist rehberi gerekse gözlemci kimliğini gizli tutarak "tam katılımcı" tekniğiyle nitel veri toplamıştır. Karadeniz turu boyunca  43 turist, iki tur kaptanı, iki tur rehberi ve bir tur lideri olmak üzere toplam 48 kişi gözlemlenmiştir. Bunun yanı sıra, araştırmacı tur boyunca hizmet alınan restoranlar, oteller ve düzenlenen etkinliklerde diğer hizmet sağlayıcıları (müzisyen, tanıtımcı, satıcı vb.) gözlem yoluyla nitel veri toplamıştır. Katılımcı gözlemler sırasında elde edilen nitel veriler derinlemesine bir içerik analizine tabi tutulmuştur. Araştırmanın nitel verilerini oluşturan saha notları ve içerik analizine ilişkin bulgular uzman görüşüne sunulmuştur. Bu sayede daha objektif sonuçların elde edilmesi amaçlanmıştır. Tur rehberi-turist, turist-turist ve turist-diğer hizmet sağlayıcılar arasındaki etkileşim tüm yönleriyle detaylı olarak incelenmiş ve sosyal etkileşimi olumlu ya da olumsuz etkileyen unsurlara açıklık getirilmiştir. Tur rehberi ve tur personelinin kullandığı izlenim yönetim teknikleri de eş zamanlı olarak mercek altına alınmıştır. 
Analiz sonucunda tur rehberi-turist, turist-turist ve turist-diğer hizmet sağlayıcı etkileşimi olmak üzere üç tema belirlenmiştir. Tur rehberi-turist etkileşiminde 15 çeşit alt kategori, turist-turist etkileşiminde 10 çeşit alt kategori ve turist-diğer hizmet sağlayıcı etkileşiminde ise 25 çeşit alt kategori tespit edilmiştir. Tur boyunca tur rehberi-turist etkileşiminin en sık zamanlama uyarıları, kendini sevdirme/övme, soru sorma, anı paylaşımı, efsane ve fıkra anlatımı kategorilerinde yaşandığı görülmüştür. Turist-turist etkileşimine yönelik yakınlaşma, sahiplenme, deneyim paylaşımı ve kendini ifşa etme en sık etkileşim kurulan kategoriler olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Turist-diğer hizmet sağlayıcı etkileşimi bağlamında tur liderinin otorite kurma, gözdağı verme, grubu bilgilendirme ve eğlendirme, örnek olay paylaşımı, kendini sevdirme/övme ve yardım isteme/kendine acındırma kategorilerinde çok sık etkileşim kurduğu görülmüştür. Bulgulara göre diğer hizmet sağlayıcılar bağlamında turistlerle en sık etkileşim, konukseverlik, yaratıcılık, takdir/onay beklentisi ve motivasyon ihtiyacı kategorilerinde meydana gelmektedir. Mevcut araştırmanın, paket turlarda tur rehberinin empati yeteneğinin önemini ortaya koyması bakımından da literatüre katkı yapacağı düşünülmektedir. Bu doğrultuda mevcut araştırma, rehberli turlar bağlamında tur rehberi-turist etkileşimi, turist-turist etkileşimi ve turist-diğer hizmet sağlayıcı etkileşiminin eş zamanlı olarak gözlemlenmesi bakımından ilgili literatüre katkı sağlamaktadır.
Anahtar Kelimeler: Sosyal Etkileşim, Tur Rehberi-Turist Etkileşimi, Turist-Turist Etkileşimi, Turist-Diğer Hizmet Sağlayıcı Etkileşimi, Rehberli Turlar, İzlenim Yönetimi, Katılımcı Gözlem.

Abstract:
In this research, it is aimed to examine the social interaction in guided tours from the perspective of tour guides, tourists and other service providers. For this purpose, participant observation technique, one of the qualitative research methods, was used. The Black Sea Region was chosen as the research area. The researcher collected qualitative data with the "full participant" technique, keeping the identity of both the tourist guide and the observer confidential. During the Black Sea tour, a total of 48 people, including 43 tourists, two tour captains, two tour guides and a tour leader, were observed. In addition, the researcher collected qualitative data by observing restaurants, hotels and other service providers (musicians, promoters, vendors, etc.) during the tour. The qualitative data obtained during participant observations was subjected to in-depth content analysis. The field notes, which form the qualitative data of the research, and the findings related to the content analysis were presented to the expert opinion. In this way, it is aimed to obtain more objective results. The interaction between tour guide-tourist, tourist-tourist and tourist-other service providers has been examined in detail and the factors affecting social interaction positively or negatively have been clarified. The impression management techniques used by the tour guide and tour staff were also examined simultaneously. 
As a result of the analysis, three themes were identified as tour guide-tourist, tourist-tourist and tourist-other service provider interaction. 15 types of sub-categories were identified in tour guide-tourist interaction, 10 sub-categories in tourist-tourist interaction, and 25 sub-categories in tourist-other service provider interaction. During the tour, it was observed that the tour guide-tourist interaction was most frequently experienced in the categories of timing warnings, ingratiation/self-promotion, asking questions, sharing memories, legend and anecdote. Friendliness, protecting, sharing of experience and self-disclosure were found to be the most frequently interacted categories for tourist-tourist interaction. In the context of tourist-other service provider interaction, it was observed that the tour leader interacted very frequently in the categories of establishing authority, intimidation, informing and entertaining the group, sharing experience cases, ingratiation/self-promotion and supplication. According to the findings, the most frequent interaction with tourists in the context of other service providers occurs in the categories of hospitality, creativity, appreciation/approval expectation and motivational needs. It is thought that the current research will contribute to the literature in terms of revealing the importance of the empathy ability of the tour guide in package tours. In this direction, the current research contributes to the relevant literature in terms of observing the tour guide-tourist interaction, tourist-tourist interaction and tourist-other service provider interaction simultaneously in the context of guided tours.
Keywords: Social Interaction, Tour Guide-Tourist Interaction, Tourist-Tourist Interaction, Tourist-Other Service Provider Interaction, Guided Tours, Impression Management, Participant Observation.