Erken Cumhuriyet döneminde yeni vatandaşlık inşasının aracı olarak hutbeler
Sermons as a tool for the construction of a new citizenship in the Early Republican period
Yazar: NİSANUR BALTUK
Danışman: DOÇ. DR. NERGİZ AYDOĞDU
Kırklareli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Hutbe konusu, dili itibariyle Osmanlı Dönemi'nde de eleştirilen bir konudur. Cumhuriyetin din dili reformları üzerindeki reformları elbette geçmişte sık eleştirilere maruz kalan hutbelerde de bir düzenlemeye gidilmesine yol açmıştı. Şekil, içerik ve dil açısından meclis kararıyla bir hutbe kitabı yazılmasına karar verilmiş ardından daha fazla hutbeye sahip olan, daha geniş konulara değinen ikinci hutbe kitabı Diyanet İşleri Reisliği tarafından 1936'da neşredilmiştir. 
Yeni Hutbelerim adını taşıyan bu iki ciltlik hutbe kitabı savaştan çıkan toplumu muasır medeniyetler seviyesine taşımaya çalışan içeriklere sahiptir. Hutbeler her anlamda ilerleme ülküsü ile askeri, ilmi, siyasi, sosyal, sıhhi ve ahlaki konularda tabiri caizse okuma-yazma bilmeyen halka bir ders kitabı olmuştur. Hutbeler cumhuriyetin meşruiyetini, ilkelerini, toplumun ilerlemesini ve muasır medeniyetler seviyesini esas almıştır. İlerlemenin topluma aşılanması için İslamiyet'in Türk kimliği ile olan benzerliklerine yer verilmiş ayrıca medeniyet seviyesine ulaşmak için dinden fayda sağlanarak günah ve sevap konuları işlenmiştir. Bunun her konuya yapılmadığını ve yapılan konuların hadislerle, ayetlerle veya ananelerle desteklendiğini söylenebilir. 
Toplumun eğitim alan kesimine okullarda, eğitim alamayan kesimine de camilerde bir vatandaşlık eğitimi verilmiştir; ayrıca hutbeler milli ve dini vazifelerini hayata geçirmişlerdir.

Abstract:
The subject of sermons was also criticised in the Ottoman period in terms of its language. The Republic's reforms on religious language reforms, of course, led to an arrangement in the sermons, which had been subjected to frequent criticism in the past. In terms of form, content and language, it was decided to write a sermon book with a parliamentary decision, and then the second sermon book, which had more sermons and addressed wider topics, was published by the Directorate of Religious Affairs in 1936.
This two-volume book of sermons, titled "Yeni Hutbelerim" (My New Sermons), contains content that tries to bring the society emerging from the war to the level of contemporary civilisations. With the ideal of progress in every sense, the sermons became a textbook on military, scientific, political, social, sanitary and moral issues, so to speak, for the illiterate public. In the sermons based on the interest of the Republic, this interest was treated under the name of its similarity with religion, and a subject that appealed to the interest was explained as a good deed. We can say that this was not done for every subject and that the subjects were supported by hadiths, verses or traditions.
The educated part of the society was given citizenship education in schools and the uneducated part of the society was given citizenship education in mosques; in addition, sermons realised their national and religious duties.