Emîr Timur'un devlet kurma mücadelesi (1336-1370)
Amir Timur's struggle to establish a state (1336-1370)
Yazar: İLYAS KILIÇ
Danışman: PROF. DR. CÜNEYT KANAT
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Devlet = State ; Devlet inşaası = State building ; Maveraünnehir = Maveraun-nahr ; Mücadele = Struggle ; Siyaset = Politics ; Timur = Timur

Özet:
Cengiz Hân sağlığında Moğol İmparatorluğu'nu oğulları arasında paylaştırmıştır. İkinci oğlu olan Çağatay'a Doğu'da Uygur ülkesinden, Batı'da Buhara ve Semerkand'a kadar olan bölgeyi vermiştir. Çağatay Hânları, bir süre sonra Büyük Kağanlıkla anlaşmazlıklardan dolayı bölge üzerindeki hakimiyetlerini kaybetmişlerdir. Bu durum yıllar süren karışıklık ve kargaşa dönemini başlatmıştır. Bu siyasi istikrarsızlık durumuna son vermek için 14. yüzyılın ikinci yarısından sonra bu tezin de konusunu oluşturan Timur, tarih sahnesine çıkmıştır. Cengiz Hân'dan sonra bölgede otorite tam olarak sağlanamamıştır. Moğol Hânlarından Tuğluk Timur Mâverâünnehir Bölgesi'nde otorite kurmayı amaçlamıştır ancak başarılı olamamıştır. Otoriteyi sağlayıp yeni bir düzen kurma görevini zamanla Timur üstlenecektir. Bölgenin en önemli emirlerinden olan Kazagan'ın emrine girmiştir. Kazagan, en sevdiği torunu Olcay Terken Aga'yı Timur'a vererek aralarında akrabalık bağı kurmuştur. Bu evlilik gençlik döneminde onun önünü açacaktır. Daha sonraki süreçte kayınbiraderi Hüseyin ile birlikte ittifak kurarak Mâverâünnehir Bölgesi'nden Moğolları uzaklaştırmıştır. Moğol tehlikesi son bulunca Timur ile Hüseyin'in arası açılmaya başlayacaktır. Timur'un eşi vefat edince aralarındaki siyasi anlaşmazlıklar onarılamayacak boyutlara ulaşacaktır. Hüseyin'in ölümünden sonra onun haremindeki saray Mülk Hanım'ın Timur'un haremine "Baş Hatun"  olarak katılması Timur'un doğrudan Çağatay Hânlığı ile akrabalık kurmasına sebep oldu. Bu akrabalık Timur'un siyasi geleceğine büyük avantajlar sağlayacaktır. Timur, uzun uğraşlar sonucunda 1370 yılında kurultayda tahta oturacak ve devletini Semerkand'dan yükseltmeye başlayacaktır. 
Anahtar Kelimeler: Timur, Siyaset, Devlet, Mücadele, Mâverâünnehir

Abstract:
Genghis Khan divided the Mongol Empire among his sons when he was alive. He gave the region from the Uyghur country which includes in the East to Bukhara and Samarkand in the West to his second son, Chaghataid. After a while, Chagatai Khans lost their dominance over the region due to disagreements with the Great Khanate. This situation started a period of confusion and chaos that would last for years. To put an end to this state of political instability, Timur, who is the subject of this thesis, appeared on the stage of history after the second half of the 14th century. After Genghis Khan, authority in the region could not be fully established. Tughlugh Timur in the Mongol Khans aimed to establish an authority in the Transoxiana, but he failed. Eventually, Timur will undertake the task of establishing the authority and establishing a new order. He entered intoservice of  Qazaghan, one of the most important orders of the region. Qazaghan arranged a marriage between Alcaz Turkhan Agha, his favorite granddaughter, and Timur. By this way, he established a kinship between them. This marriage will pave the way for him during his youth. Later, he made an alliance with his brother-in-law Hussein and expelled the Mongols from Transoxiana region. Timur will start falling out with Hussein when the Mongolian danger is over. When Timur's wife passed away, the political disagreements between them reached in irreparable levels. After Hussein's death, Mulk Khanum, who was in  Hussein's harem, joined Timur's harem as the "Chief Hatun". This caused Timur to be directly related to the Chagatai Khanate. This kinship would provide great advantages to Timur's political future. As a result of long efforts,Timur will enthronise in congress in 1370 and will start to raise his state from Samarkand.
Keywords: Timur, Politics, State, Struggle, Transoxiana