İstanbul'da tarihi kent parkları için yeşil rota önerisi
Green route proposal for historic city parks in İstanbul
Yazar: BÜŞRA BAŞSÜLLÜ
Danışman: PROF. DR. HANDAN TÜRKOĞLU
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kentsel Tasarım Ana Bilim Dalı / Kentsel Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Kent parkları = Urban parks ; Tarihi kentler = Historical urbans

Özet:
Tarihi bir kentin varlığı, onu oluşturan mimari yapı ve alanlar kadar içerisindeki tarihi park, bahçe ve koruların varlığı ile de ilgilidir. Yoğun kent yaşamında insanların gün içerisinde maruz kaldıkları kapalı alanlar ve sert zeminlerin etkisini azaltıcı ve dengeleyici bir unsur olarak kent parklarının gerekliliği açıkça görülmektedir. Tarihi ve kültürel bir çevrede ziyaret edilen alanların belirli bir erişilebilirlik ve sürekliliğe sahip olması gerekmektedir. Erişilebilir ve sürekliliğe sahip bu güzergâhlarda oluşturulacak durak noktalarından biri yeşil alanlar olmalıdır. Odak olarak alınan yeşil alanlar rota içerisinde doğal peyzaj izleri ve tarihi yol izleri ile birleşerek yeşil sürekliliğini sağlaması, tarihi bir kentin dokusu içerisinde bütünlük sağlayacaktır. İstanbul kenti içerisinde tarihi parklar; yapıldıkları dönemde genellikle saray bahçesi olarak kullanılmış, mesire ve korular halka açık yeşil alanlar olarak kullanılmıştır. Lale Devri döneminde Batının da etkisiyle bahçe kavramı kendi içerisinde daha kapalı olan bir olgudan, park kavramına dönüşmüş, Osmanlıda da bunun etkileri görülmeye başlamış ve halka açık yeşil alanlar oluşmaya başlamıştır. Çalışma çerçevesinde üzerinde durulacak olan Gülhane Parkı, Yıldız Parkı, Maçka Demokrasi Parkı ve Fethi Paşa Korusu çalışma içerisinde detaylı olarak ele alınmaktadır.  Çalışma İstanbul'un tarihi kent alanlarında yer alan tarihi kent parklarından Gülhane Parkı, Yıldız Parkı, Maçka Demokrasi Parkı ve  Fethi Paşa korusunun; erişilebilirlik, okunabilirlik, süreklilik ve bağlantılı olma, doğal yapı ve çeşitlilik açısından mevcut ve tarihi veriler ile değişimlerinin irdelendiği ve buna bağlı olarak tarihi parklar için yerli ve yabancı kullanıcılara yönelik turistik yeşil rotalar oluşturulmasını hedeflemektedir. Oluşturulan rotaların; turistik çekim noktaları olarak öngörülen kültürel miras bölgelerine ulaşımda kullanıcılara rehberlik etmesi öngörülmekte ve bu deneyimde kentsel parkın, tarihi bir bölgenin parçası olarak kullanıcıların rota aracılığıyla yönlendirilerek, tercih edilebilirliğinin artırılması amaçlanmaktadır. Bu araştırma, kentsel parkların İstanbul'un Sultanahmet Meydanı-Eminönü rotasında yer alan Gülhane Parkı, Beşiktaş ve Ortaköy meydanları arasındaki Çırağan caddesi boyunca uzanan rotadaki Yıldız Parkı, Şişli ilçesi sınırları içerisinde Harbiye mahallesinde yer alan Maçka Demokrasi Parkı ve Üsküdar meydanı ile Kuzguncuk şehir hatları arasında Paşa Limanı caddesi üzerindeki Fethi Paşa korusu , örnek alan incelemeleri ile tarihi kent alanlarını keşfederken, yerli ve yabancı turistlerin bu alana karşı olan sosyal etkileşim ve çekiciliğini sağlayan rollerini açıklamak öngörülmektedir. Yapılan kaynak ve literatür taramaları akabinde, mevcut ve tarihi haritalar üzerinden yapılan analizler ışığında; okunabilirlik, erişilebilirlik ,süreklilik ve bağlantılı olma, doğal yapı ve çeşitlilik açısından irdelenmesi ve incelenmesi üzerine bir çalışma kurgulanmıştır. İstanbul şehri genel bağlamda tarihi kent merkezleri ve burada bulunan açık yeşil alanlar üzerinden irdelenmektedir. Geçmiş döneme ait haritalar incelenip, mevcut durumu ile karşılaştırılarak, tarihi bir peyzaj rotasının varlığını sorgulamak ve günümüze kadar ulaşan tercih edilebilir yol ve patikaların değişiminin incelenmesi istenmektedir.

Abstract:
The presence of a historical city is also related to the presence of historical parks, grove and gardens within the architectural structures and areas that constitute it. In the intensive urban life, the need for urban parks is clearly seen as an element of reducing and balancing the impact of indoor areas and hard floors exposed by people during the day.The areas visited in a historical and cultural environment must have a certain accessibility and continuity.One of the stops that will be created on these routes which are accessible and continuous should be green areas.The green areas, which are taken as Focus, are combined with natural landscape traces and historical road trails in the route to ensure green continuity, will provide an integrity within the texture of a historic city. In the city of Istanbul, historical parks were used as Palace Gardens, and recreation and grove  were used as public green spaces.Under the influence of the West during the tulip period, the concept of garden became a more closed phenomenon in itself, and the effects of this have been seen in the Ottoman Empire and green areas have begun to be formed to the public. Gulhane Park, Yıldız Park, Macka Democracy Park and Fethi Pasha Grove will be discussed in detail within the study.  The study aims to create touristic routes for local and foreign visitors in terms of accessibility, readability, continuity and connectivity, natural structure and diversity;and to create touristic routes for local and foreign visitors in terms of existing and historical parks; Gulhane Park, Yıldız Park, Macka Democracy Park and Fethi Paşa Korusu, one of the historical city parks in historical cities of Istanbul.In this experiment, it is aimed to increase the user's preferability by directing the urban park as part of a historical region. This research is intended to explain the role of local and foreign visitors in providing social interaction and attractiveness to the Yıldız Park in the route along Ciragan Street between Gulhane Park, Besiktas and Ortakoy squares, and the Macka Democracy Park in Harbiye neighborhood within the borders of Sisli district and Uskudar Square and Kuzguncuk city lines along Pasha Harbour Avenue.A study on readability, accessibility, continuity and connectivity created following analysis of natural structure and diversity, and analysis of literature and analyses on current and historical maps has been prepared.In general, the city of Istanbul is examined through historical city centers and open green areas.By examining the maps of the past and comparing them with the current situation, it is requested to question the existence of a historical landscape route and to examine the changes of the path and path that can be preferred to the present day.