İkinci Dünya Savaşı yıllarında Anadolu Ajansı'nın dış haber politikası
Foreign news policy of Anadolu Agency in the years of Second World War
Yazar: AYŞE GÜLÇİN MANKA
Danışman: PROF. DR. KORKMAZ ALEMDAR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Halkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
Kuruluşundan beri diğer devletlerle ilişkilerinde barışçı bir dış politika izleyen Türkiye, İkinci Dünya Savaşı'nda da temel dış politika hedefini savaş dışı kalmak ve işgale uğramamak olarak belirledi. Bu hedefi gerçekleştirmek için savaşan iki tarafla da pazarlığa dayalı ve ılımlı ilişkilerini sürdüren Türkiye, sonunda hedefine ulaşarak tüm dünyayı saran savaş ateşinin dışında kalmayı başardı. Ancak bu hedef doğrultusundaki çabalarını sürdürürken, gerek Türk gerekse dünya kamuoyuna farklı mesajlar verilmemesi için, Türkiye'deki iletişim araçlarının haber politikalarının da izlenen dış politikaya paralel olması konusunda bir takım önlemler alınmıştır. Bunun için de Anadolu Ajansı Basın Yayın Umum Müdürlüğüne bağlanırken, tüm basına dış haberlerin sadece Anadolu Ajansı'ndan alınarak yayınlanması talimatı verilmiş, böylece Anadolu Ajansı basının tek dış haber kaynağı olmuştur.Bu teze konu olan araştırmanın ilk bölümünde, İkinci Dünya Savaşında Hükümetin izlediği dış politika ile Anadolu Ajansı'nın dış haber politikası arasında bir paralellik bulunduğu varsayımından yola çıkılarak, Anadolu Ajansı'nın savaş sırasında bültenlerinde yer verdiği dış haberlerin kaynakları incelenmiştir. İncelemede dış haberler geldikleri kaynaklara göre ayrılarak ?Müttefik?, ?Mihver? ve ?Diğerleri? şeklinde sınıflandırılmış ve sayılmıştır. Elde edilen bulgular tablo ve grafiklere dönüştürüldüğünde, Müttefiklere savaş yılları boyunca ağırlıklı olarak yer verildiği gözlenmiştir. Bu da, savaşın başında Müttefiklerle işbirliği anlaşması imzalayan Türkiye'nin, kendi Müttefiklerine Anadolu Ajansı'nda daha çok yer verdiğini göstermekte ve dolayısı ile devletin dış politikası ile Anadolu Ajansı'nın dış haber politikası arasında bir paralellik olduğu hipotezini doğrulamaktadır.Araştırmanın ikinci bölümünde, basının üç gazetesinde Anadolu Ajansı'ndan alınarak yayınlanan haberlere gazetelerin siyasi düşüncelerinin ne kadar yansıdıklarını araştırmak amacıyla, seçilmiş bazı önemli olayların Bültendeki şekilleri ile Cumhuriyet, Tan ve Akşam'da yayınlanan şekilleri karşılaştırılmıştır. Yapılan karşılaştırma sonucunda her üç gazetenin de iki tarafın haberlerini bültenden aldığı gibi dengeli ve eşit bir şekilde yayınladığı; ancak haber başlıkları, gazetede kapladıkları yer, kullanılan fotoğraflar ve başmakalelerde gazetenin siyasi eğiliminin ortaya çıktığı gözlenmiştir.Sonuç olarak, İkinci Dünya Savaşı'nda devletin dış politikası, hem Anadolu Ajansı'nın hem de basının dış haber politikasını belirlemiştir.

Abstract:
Turkey, who followed a peaceful foreign policy beginning from the foundation of the Turkish Republic; determined her foreign policy targets as staying outside the war and not to be occupied in the Second World War. In order to realize this target, Turkey kept on her moderate relations depending on bargaining with both sides and followed a balance policy in the war and, in the end; achieved her target of staying outside the war.During this time, in order to give the correct messages to the Turkish and the world public about the foreign policy and to prevent any misunderstandings, the policy of the Turkish media had to follow the same principles with the state?s foreign policy. To realize this aim, Anadolu Agency was connected to General Directorate of Press and the media was instructed to take all the foreign news from Anadolu Agency. So, Anadolu Agency became the unique source of news in the Second World War.In the first part of this thesis, starting out from the hypothesis that there is a paralellism between the foreign policy and the news policy of Anadolu Agency, Anadolu Agency?s foreign news resources in the Second World War have been examined. During this process, the resources were categorized as ?Allies?, ?Axis? and ?Others? according to their sides in the War and counted. When data of this process are shown in the tables and charts; it has been seen that the number of the resources of the Allies is much more in proportion to Axis and Others. This indicates that, Turkey, who signed an agreement with the Allies in the beginning of the War, gived much more place to her allies? news in her national agency, Anadolu Agency; and, as stated in the hypothesis, there is a paralellism between foreign policy and Anadolu Agency.In the second part of the thesis, in order to examine how the foreign news in the Anadolu Agency bulletins are seen in the three newspapers, taking into account the political tendencies of them; news of some important events of the War in the bulletin and Cumhuriyet, Tan and Akşam are compared. As a result, it has been seen that, the newspapers publicated the news in a balanced and equal manner in conformity with the balance policy. Nevertheless, the headlines, the size of the news, the photographs used and head articles reflected their political tendencies.Finally, it is concluded that the foreign policy of the State determined news policies of both Anadolu Agency and the press during the Second World War. This, certainly was necessary in order to realize the main target of the Stat efor stayin outside the war. So, controlled by the State, Anadolu Agency and pres played a vital role in successfully realizing this target.