Pakistan'da yetişen bazı bitkilerde ağır metal konsantrasyonlarının ve stomatal karakterlerin trafik yoğunluğuna bağlı değişimi
Variation of heavy metal concentrations and stomatal characters depending on traffic density in some plants grown in Pakistan
Yazar: ASMA ASGHAR JAWED
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ÇETİN
Kastamonu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Malzeme Bilimi ve Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering ; Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences ; Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Ağır metaller = Heavy metals ; Pakistan = Pakistan ; Stoma = Stomata ; Trafik tıkanıklığı = Traffic congestion

Özet:
Günümüzde dünya genelinde en önemli sorunların başında çevre ve özellikle hava kirliliği gelmektedir. Hava kirliliği bileşenleri arasında özellikle ağır metaller, doğada kolay kolay bozulmamaları ve yok olmamaları, insanlar için düşük konsantrasyonlarda bile toksik ve kanserojen olabilmeleri ve canlı bünyelerinde biyobirikim yapmaları sebebiyle ayrı bir önem taşımaktadır. Bundan dolayı havadaki ağır metal konsantrasyonlarının belirlenmesi son derece önemlidir. Ancak havadaki ağır metal konsantrasyonlarının doğrudan belirlenmesi oldukça zor ve masraflı olduğundan bu amaçla sıklıkla biyomonitorler kullanılmaktadır. Bulundukları bölgede sabit olarak yaşayan ve havadaki ağır metalleri bünyelerinde birirktirebilen bitkiler, havadaki ağır metal kirliliğinin izlenmesi amacıyla kullanılabilecek uygun biyomonitorlerdir. Ancak bitkiler farklı elementleri farklı organlarında farklı düzeylerde biriktirmektedir ve bundan dolayı hangi elementin izlenmesi için hangi bitki ve organının daha uygun olduğunun ayrı ayrı belirlenmesi gerekmektedir. 
Bu çalışmada Pakistan'da yoğun olarak kullanılan bazı bitkilerdeki ağır metal konsantrasyonlarının trafik yoğunluğuna bağlı olarak değişiminin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla Ficus bengalensis, Ziziphus mauritiana, Conocarpus erectus ve Azadirechta indica türlerinin yaprak ve dallarından örnekler alınmış, alınan örneklerin bir kısmında yıkama işlemi de uygulanmıştır. Böylece 4 tür, 2 organ ve 2 yıkama durumu ile birlikte 3 trafik yoğunluğu çalışma kapsamında değerlendirilmiş, elde edilen numunelerde ICP-OES cihazı yardımıyla Ba, Cr, Mn, Ni, Cu, Zn, Pb, Al, Ca, Fe, K, Na, Mg ve Sr elementlerinin değişimi belirlenmiştir. Çalışma kapsamında ayrıca yapraklardan SEM elektron mikroskobu yardımıyla alınan görüntüler üzerinde ölçümler yapılarak stoma boyu, stoma eni, por boyu ve por eni değerlerinin trafik yoğunluğuna bağlı olarak değişimi belirlenmiştir.
Çalışma sonucunda stomatal karakterlerin değişimi ile trafik yoğunluğu arasında doğrusal bir bağlantı kurulamamıştır. Çalışma kapsamında değerlendirilen ağır metallerden Li, Co ve Cd bütün numunelerde belirlenebilir limitlerin altında kaldığından değerlendirmeye alınamamıştır. Diğer ağır metallerin ise hem trafik yoğunluğu hem de organ bazında değişimlerinin istatistiki olarak anlamlı düzeyde olduğu tespit edilmiş ve her bir ağır metalin değişiminin izlenmesi için en uygun tür ve organları ayrı ayrı belirlenmiştir.

Abstract:
Today, one of the most important problems in the world is environmental and especially air pollution. Among the components of air pollution, especially heavy metals are of particular importance because they do not deteriorate and disappear easily in nature, can be toxic and carcinogenic to humans even at low concentrations, and bioaccumulate in living organisms. therefore, the detection of heavy metal concentrations in the air is extremely important. However, since the direct determination of heavy metal concentrations in the air is very difficult and expensive, biomonitors are often used for this purpose. Plants that live permanently in their region and can accumulate heavy metals in the air are suitable biomonitors that can be used to monitor heavy metal pollution in the air. However, plants accumulate different elements at different levels in their different organs, and therefore, it is necessary to determine separately which plant and organ is more suitable for monitoring which element.
 In this study, it was aimed to determine the change of heavy metal concentrations in some plants used extensively in Pakistan depending on traffic density. For this purpose, samples were taken from the leaves and branches of Ficus bengalensis, Ziziphus mauritiana, Conocarpus erectus and Azadirechta indica species, and washing was applied to some of the samples. Thus, 4 species, 2 organ washing conditions and 3 traffic densities were evaluated within the scope of the study, and the samples obtained were Ba, Cr, Mn, Ni, Cu, Zn, Pb, Al, Ca, Fe, K, Na, Mg with the help of the ICP-OES device. and the change of Sr elements were determined. Within the scope of the study, measurements were made on the images taken from the leaves with the help of SEM electron microscope, and the variation of stomatal length, stomatal width, pore size and pore width values depending on traffic density was determined.
As a result of the study, a linear relationship was not established between the change of stomatal characters and the traffic density. Li, Co, and Cd, among the heavy metals evaluated within the scope of the study, were not included in the evaluation since they were below the detectable limits in all samples. On the other hand, it was determined that the changes in other heavy metals were statistically significant both on the basis of traffic density and on the basis of organs, and the most suitable species and organs were determined separately for monitoring the change of each heavy metal.