Türk hukukunda idari uyuşmazlıkların çözümünde kamu denetçiliği kurumunun yeri ve önemi
The place and importance of ombudsman institution in the resolution of administrative disputes in Turkish law
Yazar: KÜBRA ÇİFTÇİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULLAH ÖMERCİOĞLU
Kırıkkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Alternatif uyuşmazlık = Alternate dispute ; Denetim = Control ; Hukuk devleti = State of law ; Kamu Denetçiliği Kurumu = Ombudsman Institution ; Ombudsman = Ombudsman ; Türk hukuku = Turkish law ; İdari denetim = Administrative supervisions ; İdari yargı = Administrative justice

Özet:
Bu çalışma; idari uyuşmazlıkların çözümünde alternatif bir yol olan ombudsmanlığın Türk denetim sistemindeki yerinin ve öneminin ne olduğu, yargısal denetimin varlığına rağmen neden ombudsmana da ihtiyaç duyulduğu, bu kurumun hukuka aykırılık yanında hakkaniyet denetimi de yapabilmesinin ne anlam ifade ettiği, kurum kararlarının bağlayıcı olmamasının yapısal bir sorundan mı yoksa kurumun kendi doğasından mı kaynaklandığı, gerek yargısal denetimin gerekse diğer alternatif çözüm yöntemlerinin nihai amaçlarının ne olduğu sorularına yanıt aramaktadır. 
Çalışmanın bütününe bakıldığında, bu sorulara genel bir cevap olarak; her bir denetim mekanizmasının, bir bütünün parçaları olarak birbiriyle eşgüdüm ve uyum içerisinde hukuk devleti idealinin gerçekleşmesine hizmet ettiği söylenebilir. Bu bağlamda, her bir denetim mekanizması, hakkın sahibine, maddi hakkın en kısa vadede iadesi hususunda güvence sağlarken aynı zamanda uyuşmazlıkların mahkemeler önüne taşınmasını engelleyerek doğrudan ve dolaylı bir şekilde adil yargılanma hakkına hizmet etmektedir. Bu durum hem mahkemelerde görülecek dava sayısının azalmasını hem de mevcut uyuşmazlıklara daha nitelikli zaman ayrılmasını sağlamaktadır. Günümüzde yargının en temel sorunlarından birisi, yargılamaların makul sürede bitirilememesi nedeniyle kişilerin adil yargılanma hakkının ihlal edilmesidir. Bu durumun en önemli nedeni şüphesiz ki mahkemeler önündeki uyuşmazlık sayısının fazla olmasıdır. Uyuşmazlık sayısının azaltılması ise yargı dışı çözüm mekanizmalarının ne kadar etkin olduğuyla ilgilidir. Alternatif çözüm yöntemlerinin sisteme olan ve olacak katkıları nedeniyle bu çözüm yöntemlerinin etkinliğinin artırılmasına yönelik çalışmalar önem arz etmektedir. Tezde nihai olarak önemli bir alternatif çözüm yöntemi olan ombudsmanlık kurumunun Türkiye'de idari uyuşmazlıkların çözümünde yeri ve önemi incelenmiştir.
Bu bağlamda, Tez üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, konuyla ilgili genel değerlendirmelerde bulunulmuş; birinci bölümde denetim kavramı; ikinci bölümde ombudsmanlığın doğuşu, tarihsel gelişimi, türleri, modelleri, ülke örnekleri, ombudsmanlığın Türkiye'de Kamu Denetçiliği Kurumu adıyla kurumsallaşması, Kurumun görev ve yetkileri, teşkilat yapısı ve Kuruma başvuru prosedürü incelenmiştir. Ayrıca emsal Kurum kararları şekil ve içerik açısından değerlendirilmiş, bu kararların kamu idareleri ve idari yargının iş yükü üzerindeki etkilerinin neler olduğu, kararların daha etkin hale getirilmesi için bir öneri olarak Kurumun yargısal içtihatlara daha fazla atıf yapması, ayrıca yargısal makamların da Kurum kararlarına atıf yapmasının önemi belirtilmiştir. Üçüncü bölümde, ombudsmanlığın diğer alternatif çözüm yolları içindeki yerinin ne olduğu incelenmiş; sonuç ve değerlendirmeler bölümünde ise Kurumun Türk kamu yönetimine ve yargısal denetime katkılarının neler olduğu tartışılmış ve Kurumun işlevselliğinin artırılması için öneriler sunulmuştur.

Abstract:
This study seeks answers to the questions of the place and importance of the ombudsman, which is an alternative way of resolving administrative disputes in the Turkish audit system; why an ombudsman is also needed despite the existence of judicial review; what it means to be able to carry out equity control as well as unlawfulness by this Institution; whether the non-binding decision of the Institution is due to a structural problem or to the nature of the Institution itself;  what the ultimate aims of both judicial review and other alternative solution methods are.
Looking at the study overall, as a general answer to these questions; it can be said that each control mechanism serves the realization of the rule of law ideal in coordination and harmony with each other as parts of a whole. In this context, each control mechanism assures the owner of the right regarding the return of the substantive right in the shortest term, while at the same time, it serves the right to a fair trial directly and indirectly by preventing disputes from being brought before the courts. This situation decreases the number of cases to be handled in courts and provides more qualified time to existing disputes. Today, one of the most fundamental problems of the judiciary is the violation of the right to a fair trial due to the inability to complete the proceedings in a reasonable time. The most important reason for this situation is undoubtedly the high number of disputes before the courts. Reducing the number of disputes is related to how effective extrajudicial resolution mechanisms are. Due to the contribution of alternative solution mechanisms to the system, studies to increase the efficiency of these solution methods are important. In the thesis, the place and importance of the ombudsman institution, which is an important alternative solution method, in the resolution of administrative disputes in Turkey has been examined.
The thesis consists of three chapters. In the introduction part, a general evaluation about the subject is made; in the first part the concept of audit; in the second part the birth, historical development, types, models, country examples of the ombudsman, the institutionalization of the Ombudsman in Turkey under the name of the Ombudsman Institution, the duties and authorities of the Institution, the organizational structure and the application procedure to the agency have been examined. Furthermore the precedent Institution decisions were evaluated in terms of form and content, what the effects of these decisions on the workload of the public administrations and the administrative judiciary, as a proposal to make the decisions more effective; the importance of the Institution to make more references to the judicial case law and also to the judicial authorities to refer to the decisions of the Institution is emphasized. In the third chapter, the place of the ombudsman in other alternative solutions has been examined. The Institution's contributions to Turkish public administration and judicial review were discussed, and suggestions were made to increase the Institution's functionality.