Istranca masifi doğu kesimlerinin (Çatalca) magmatik-metamorfik petrolojisi ve yapısal özellikleri
Magmatic-metamorphic petrology and structural features of the eastern section of istranca massif (Çatalca)
Yazar: ALPER AKGÜNDÜZ
Danışman: DOÇ. DR. NAMIK AYSAL ; YRD. DOÇ. DR. İSAK YILMAZ
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Jeoloji Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
İnceleme alanı; İstanbul ili, Çatalca ilçesi sınırları içerisinde Binkılıç, Aydınlar ve Yalıköy arasında (Istranca Masifi'nin doğu kesiminde) kalan bölgeyi kapsamaktadır. Bu yüksek lisans tezi kapsamında inceleme alanının genel jeolojisi, magmatik-metamorfik kayaçların petrolojisi ve yapısal özelliklerinin ortaya konması amaçlanmaktadır. İnceleme alanının stratigrafik temelini Prekambriyen - Kambriyen yaşlı Tekedere grubu ile Binkılıç Plütonu oluşturmaktadır. Tekedere grubu amfibolit fasiyesinde metamorfizmaya uğramış bantlı gnays, biyotit şist, granatlı şist, kuvarsit, kuvarsşist gibi yüksek dereceli metamorfiklerden oluşur. Binkılıç Plütonu altere yüzeylerde açık krem – soluk kahve renkli, taze kırık yüzeylerinde ise gri renklidir.  Ana mineral fazını kuvars, alkali feldispat ve plajioklas ile kloritleşmiş biyotit oluşturur. İkincil mineral fazını epidot ve klorit oluşturur. Genel olarak foliasyonlu yapıda olmasına karşılık plutonun iç zonlarında birincil eştaneli ve hipidiyomorfik dokuları korunmuştur. Üç faklı noktadan derlenen granit örneklerinde yapılan zirkon U-Pb LA-ICP-MS yaş analizleri Binkılıç Plütonunun 548.7 ±2.3 My, 540.2 ± 2.5 My ve 525.3 ± 3.5 My yaş aralığında oluştuğunu göstermektedir. Jeokimya analizlerine göre Binkılıç Plütonu çoğunlukla kalk-alkali - yüksek-K kalk-alkali ve peralümine karakterli olup tektonik ortam ayırt diyagramlarında volkanik yay granitleri alanına düşmektedir. Binkılıç Plütonu ile Tekedere grubu kayaçları intrüzif dokanaklı olup kontak boyunca epidot - aktinolit hornfels oluşumları gözlenmiştir. Söz konusu Prekambriyen – Kambriyen yaşlı temel kayaçları Paleozoyik yaşlı yer yer karbonat lensleri de içeren kırıntılı birimlerden oluşan metasedimenter istifle uyumsuz olarak örtülür. Kocabayır metakırıntılıları olarak da adlandırılan bu istif transgresif niteliklidir ve alttan üste doğru sırasıyla Şermat Kuvarsiti, Çiftlik Kuvarsşisti, Rampana Kuvarsşisti ve Mahya Şistlerini içerir. Ayrıca çalışma alanındaki Prekambriyen – Paleozoyik yaş aralığındaki kayaçlar yaygın olarak kırılgan - sünek makaslama sistemlerinden etkilenmişlerdir. Bu kayaçlarda makaslama belirteçlerinden özellikle porfiroklastlar, budinler, S-C tip makaslama bandları, sintetik normal faylar gibi kinematik yapılar gözlenmiştir. Bu yapılar ortak olarak bir makaslama zonunun varlığını ve bu zon boyunca tavan bloğunun KD'ya doğru hareket ettiğini göstermektedir. İnceleme alanında Istranca dağlarının kenar kısımlarında Trakya Havzası KB-GD doğrultulu normal faylar ile sınırlanmaktadır. Tüm metamorfik istif Trakya Tersiyer Havzası'nın çökel kayaçları tarafından uyumsuz olarak örtülürler. Eosen yaşlı kaba kırıntılılardan ve karbonatlardan oluşan İslambeyli formasyonu, bu alandaki Tersiyer kaya birimlerinin başlangıcını temsil eder. İslambeyli formasyonu üzerine ise uyumlu olarak sırasıyla resifal kireçtaşlarından oluşan Eosen yaşlı Soğucak Formasyonu ve Eosen-Oligosen yaşlı tüf ara katkılı denizel şeyl, kireçtaşı ve marnlardan oluşan İhsaniye Formasyonu gelir. Trakya havzasındaki Eosen transgresyonunu temsil eden bu istif ise karasal nitelikli Miyosen yaşlı Ergene Formasyonu ile uyumsuz olarak örtülür. Bölgedeki en genç birimler Kuvaterner yaşlı Alüvyonlar ile temsil edilirler.

Abstract:
The study area located the region between the villages of Binkılıç, Aydınlar and Yalıköy (eastern parts of the Istranca Massif) within the borders of Çatalca district of Istanbul province. Within the scope of this master's thesis, It is aimed to reveal the general geology of the study area, the petrology and structural features of magmatic-metamorphic rocks. The stratigraphic basement of the study area is the Precambrian - Cambrian aged Tekedere group and Binkılıç Pluton. The Tekedere group consists of high grade metamorphics such as banded gneiss, biotite schist, garnet schist, quartzite and quartz schist metamorphosed in amphibolite facies. The Binkılıç Pluton is light cream - pale brown on altered surfaces and gray on freshly broken surfaces. The main mineral phase is chloritized biotite, quartz, alkali feldspar and plagioclase. The secondary mineral phase is epidote and chlorite. Although it is generally foliated, primary congenital and hypidiomorphic textures are preserved in the inner zones of the pluton. Zircon U-Pb LA-ICP-MS age analyzes performed on granite samples collected from three different points show that the Binkılıç Pluto was formed in the age range of 548.7 ± 2.3 Ma, 540.2 ± 2.5 Ma and 525.3 ± 3.5 Ma. According to geochemical analysis, Binkılıç Pluton is mostly calc-alkali – the high-K calc-alkaline and peraluminous in character and falls into a area of volcanic arc granites in tectonic environment discrimination diagrams. The Binkılıç Pluton and has intrusive contact with  Tekedere group rocks represented by epidote - actinolite hornfels observed along the contact. These Precambrian - Cambrian basement rocks are unconformably overlain by the Paleozoic metasedimentary sequence composed of clastic units including carbonate lenses. This sequence, which is also called as Kocabayır metaclastics, is the transgressive in character and contains a Şermat Quartzite, Çiftlik Quartzchist, Rampana Quartzchist and Mahya Schists, from bottom to top, respectively. In addition, the metamorphic rocks in the study area are widely affected by brittle - ductile shear systems. Kinematic shear zone markers such as asymetric porphyroclasts, budines, S-C type shear bands, synthetic normal faults were observed in these rocks. These structures commonly indicate the presence of a shear zone and the hangingwall moving towards NE along this zone. In the study area, at the edges of the Istranca mountains, the Thrace Basin is bounded by normal faults in the NW-SE direction. The all metamorphic sequence is unconformably covered by sedimentary rocks of the Thrace Tertiary Basin. İslambeyli formation consisting of Eocene aged coarse clastics and carbonates represents the beginning of Tertiary rock units in this area. Eocene aged Soğucak Formation composed of reefal limestones and Eocene-Oligocene İhsaniye Formation composed of marine marls, shale and limestone with tuff intercalation conformably overlies the İslambeyli Formation. This sequence representing the Eocene transgression in the Thrace basin is unconformably overlain by the terrestrial Miocene Ergene Formation. The youngest units in the region are represented by Quaternary aged Alluviums.