Problem kurma etkinlikleri ile desteklenmiş öğretim ortamının ortaokul öğrencilerinin istatistik okuryazarlık yeterliklerine etkisi
The effect of an educational environment supported with problem posing activities on the statistical literacy competencies of secondary school students
Yazar: İSHAK KARADENİZ
Danışman: DOÇ. DR. ERDEM ÇEKMEZ
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Matematik Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Öğrencileri, özellikle ilköğretim çağındaki öğrencileri, sürekli olarak istatistiksel kararlara dayalı tartışmalara maruz kalan günümüz toplumunun bir parçası haline getirecek şekilde istatistik okuryazarı olacak biçimde eğitmek gereklidir. Bu doğrultuda hâlihazırdaki istatistiğe yönelik öğretimlerin ihtiyacı karşılamadığı ve farklı modellerin uygulanmasının önemi vurgulanmaktadır. Bundan dolayı istatistiğin günlük yaşamdaki ve mesleki ortamlardaki önemi nedeniyle istatistik okuryazarlığının matematik müfredatına dâhil edilmesi ve bu noktada farklı öğretim yöntemlerinin geliştirilmesi yönünde talepler olmuştur. Bu talep doğrultusunda okul öncesinden yüksek öğretime kadar eğitimin her döneminde, istatistik okuryazarı bakımından nitelikli öğrenciler yetiştirilmesi hedef haline gelmiştir. Bu noktadan hareketle mevcut çalışmada, istatistiksel süreci bağlamında problem kurma etkinlikleri ile tasarlanan bir öğretim ortamının ortaokuldaki 7. sınıfa devam eden öğrencilerin istatistik okuryazarlık yeterliklerine etkisinin araştırılması amaçlanmıştır.
Çalışmanın araştırma grubu, Türkiye'nin bir şehrinde bulunan ve ortaokul 7. sınıfta öğrenimine devam eden 18'i deney grubundan, 16'sı ise kontrol grubundan olmak üzere toplamda 34 öğrenciden oluşmuştur. Araştırmada yöntem olarak yarı deneysel metot kullanılmıştır. Çalışma 2022-2023 eğitim-öğretim yılı güz döneminde uygulanmıştır. İstatistiksel süreci temel alan problem kurma etkinliklerine göre istatistik öğretiminin yapıldığı deney grubuna karşılık kontrol grubunda ise öğretmenin süre gelen öğretim metodu ile devam edilmiştir. Öğrencilerin istatistiksel yeterliklerini belirlemek amacıyla istatistik okuryazarlığın her bir bileşeni için ayrı olacak şekilde dört tane test geliştirilmiştir. İstatistik okuryazarlık seviyelerini belirlemek amacıyla da mülakat soruları geliştirilmiştir. Mülakatlara katılacak olan öğrenciler uygulama öncesinde her iki gruba uygulanan yordama testinin sonuçlarına göre belirlenmiştir. Ayrıca iki grubun istatistiğe yönelik tutumlarının belirlenmesi için Koparan (2012) tarafından geliştirilen "İstatistik Tutum Ölçeği" kullanılmıştır. Testlerdeki geçerlik ve güvenirliğe yönelik çalışmaların ve testler için öğrencilerin vermiş oldukları cevapların analizi Rasch modelinin kullanılmasıyla yapılmıştır. Testlerin uygulanmasıyla erişilen ham puanların öncelikle lineer puanlara dönüşümü yapılmıştır. Daha sonra bu puanların frekansları ve yüzde dağılımları ile birlikte bağımlı t-testi ile bağımsız t testi ve ANCOVA analizleri yapılmıştır.
Çalışma sonunda, istatistiksel süreç temelinde yürütülen problem kurma etkinliklerinin uygulandığı deney grubu öğrencilerinde istatistik okuryazarlığın her bir bileşeni için üst seviyelerde öğrenci performansları tespit edilmiştir. Çalışma sonunda elde edilen bulgulara göre, genel olarak deney grubu öğrencilerinin kontrol grubu öğrencilerine göre daha başarılı bir performans sergiledikleri görülmüştür. İstatistiksel yeterlikleri noktasında da veri toplama ve veri temsili bileşenlerine göre deney grubu öğrencileri lehine istatistiksel yönden anlamlı farklılıkların olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Veri analizi ve veri çıkarımı bileşeninde ise iki grup arasında istatistiksel yönden anlamlı bir farklılık tespit edilmemiştir. Ayrıca istatistiğe yönelik tutumlarında deney grubu öğrencilerinin kontrol grubu öğrencilerine nazaran daha olumlu tutum sergiledikleri sonucu elde edilmiştir. Bu sonuçlar göz önüne alındığında, öğrencilerin istatistiksel yeterlilik kazanmaları, istatistik okuryazarlık seviyelerinin gelişim göstermesi ve istatistiğe yönelik olumlu tutum geliştirmeleri için öğrenme ortamlarında istatistiksel süreç bağlamında problem kurma etkinliklerini temele alacak şekilde deneyim fırsatları sunulması önerilmektedir.

Abstract:
It is necessary to educate students, especially primary school students, to be statistically literate, making them a part of today's society that is constantly exposed to debates based on statistical decisions. In this regard, it is emphasized that current statistics-oriented teaching does not meet the need and the importance of applying different models is emphasized. Therefore, due to the importance of statistics in daily life and professional environments, there have been demands to include statistical literacy in the mathematics curriculum and to develop different teaching methods at this point. In line with this demand, it has become a goal to raise qualified students in terms of statistical literacy in every period of education, from pre-school to higher education. From this point of view, the current study aimed to investigate the effect of a teaching environment designed with problem posing activities in the context of the statistical process on the statistical literacy competencies of 7th grade students in secondary school.
The research group of the study consisted of a total of 34 students, 18 of whom were in the experimental group and 16 of whom were in the control group, studying in the 7th grade of secondary school in a city in Turkey. A semi-experimental method was used as a method in the research. The study was implemented in the fall semester of the 2022-2023 academic year. In contrast to the experimental group where statistics was taught according to problem posing activities based on the statistical process, the control group continued with the teacher's ongoing teaching method. In order to determine the statistical proficiency of students, four tests were developed for each component of statistical literacy. Interview questions were developed to determine statistical literacy levels. The students who participated in the interviews were determined according to the results of the prediction test applied to both groups before the intervention. In addition, the "Statistics Attitude Scale" developed by Koparan (2012) was used to determine the attitudes of the two groups towards statistics. The analysis of the studies on validity and reliability in the tests and the answers given by the students to the tests was carried out using the Rasch model. The raw scores obtained by applying the tests were first converted into linear scores. Then, dependent t-test, independent t-test and ANCOVA analyzes were conducted..
The findings showed that in the experimental group, in which problem posing activities carried out on the basis of the statistical process,  high levels of student performance were determined for each component of statistical literacy. In addition, the experimental group students showed a more successful performance than the control group students. It was concluded that there were statistically significant differences in favor of the experimental group students according to the data collection and data representation components of statistical proficiency. In the data analysis and data extraction component, no statistically significant difference was detected between the two groups. In addition, it was found that the experimental group students had more positive attitudes towards statistics than the control group students. Considering these results, it is recommended that students be provided with experience opportunities based on problem posing activities in the context of the statistical process in learning environments so that they gain statistical competence, improve their statistical literacy levels and develop positive attitudes towards statistics.