Anadolu Selçuklu dönemi sikkelerinin seramik yüzeylere yansımaları
Reflections from the coins of Anatolian Seljuks era to the ceramic surfaces
Yazar: MELİSA ENGİNERİ
Danışman: PROF. İNAYET SEVİM ÇİZER
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Seramik ve Cam Tasarımı Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: El Sanatları = Crafts ; Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Anadolu Selçukluları = Anatolian Seljuks ; Aslan motifi = Lion motif ; Figür = Figure ; Geometrik motifler = Geometric motifs ; Rumi motifler = Rumi motifs ; Selçuklu sanatı = Seljukid art ; Seramik sanatı = Ceramic art ; Seramikler = Ceramics ; Sikke = Coin ; Süslemeler = Ornamentations

Özet:
Bu araştırmadaki tasarımların temel çıkış noktasını, Anadolu Selçuklu sikkelerinden hareketle geliştirilen seramik formlar oluşturmaktadır. Araştırmamızda, söz konusu sikkelerin görsel özelliklerini kadın bedeni başta olmak üzere modern görsel imgelerle sentezleyen bir yaklaşım çerçevesinde, özgün eserlerin ortaya konması amaçlanmıştır.
M.S. 11. ve 13. yüzyıllar arasında, Anadolu'da bilimde, uygarlıkta, ekonomide ve kültürel faaliyetlerde parlak bir süreç yaşayan Selçuklular, gerek politik yapılanmada gerekse kültür alanında gerçekleştirdikleriyle özgün ve köklü bir uygarlığın yaratıcısı olmuşlardır. Böylesine güçlü bir devletin sanat parçalarından bir kısmını oluşturan sikkeleri de, dönemin tarihine, ekonomisine, kültürüne ve sosyal yaşantısına ışık tutan tarihi bir belge niteliğindedir. 
Anadolu Selçuklu hükümdarlarının kestirdikleri sikkelerin üzerinde yer alan süslemelerin esas alındığı araştırmamızda, Türkiye'deki en zengin Selçuklu Koleksiyonu'na sahip olan Yapı Kredi Bankası Müzesi'nin arşivinden ve İzmir Arkeoloji Müzesi'ne bağlı olan Şevkullah Bal Koleksiyonu'ndan faydalanılmıştır. Restorasyonda olması sebebiyle İstanbul Arkeoloji Müzesi'nin teşhirdeki sikkeleri incelenememiş, araştırma yöntemi bu iki arşivle sınırlandırılmıştır. 
Anadolu Selçuklu sikkelerinin sanat dalları ile olan etkileşimlerinin irdelenmesinde; sikkelerdeki süslemeler, dönemin resim anlayışı, inanç ve düşünce sistemi referans alınmıştır. 
Sikkelerin üzerinde yer alan süslemelerin, Selçuklu sivil ve dini mimari yapıları, el sanatları, taş, ahşap ve çini işçiliğindeki örneklerle yapılan karşılaştırmaları sonucunda, süslemelerdeki biçimin dönemin inanç ve düşünce sistemiyle bütünleştiği ve her sanat dalında ortak bir dil olarak çokça kullanıldıkları tespit edilmiştir. Dolayısıyla bu tespit, sikkeler üzerine uygulanabilecek, dönemin zengin kültürünü yansıtan daha pek çok motifin önerilmesi için kültürel bir alt yapı oluşturmaktadır. Bu bağlamda, Anadolu Selçuklu sikkeleri ve üzerlerinde yer alan süslemeler, kavramsal olarak ele alınmış ve seramik uygulamalar yapılmıştır.

Abstract:
Ceramic forms, which were developed through old Anatolia Seljukian coins, create the main starting point of the designs in this research. In the study, it is aimed to create original works in the framework of an approach that synthesizes the visual characteristics of these coins with modern visual images, particularly the female body.
The Seljuks, who had an enlightened period in science, civilization, economy and cultural activities in Anatolia during 11th and 13th centuries AD, became the founders of an unique and long lasting civilization thanks to the achievements in both politics and culture. The coins, which represent a small piece of the art of such a powerful empire, are considered to be historical documents that reflect the history, economy, culture and social life of the era. Thereby, it is intended to scrutinize the interactions between fields of arts of the era with the coins of Anatolia Seljuks and transfer the personal impressions on ceramic.
In our research that is focused on the ornaments of coins of Anatolia Seljukian rulers, the Museum of Yapı Kredi Bank archives -the richest collection of Seljuks in Turkey- and İzmir Archeology Museum related to Şevkullah Bal Collection are used. The coins displayed in İstanbul Archeology Museum could not be examined due to restoration, consequently the research method is limited by these two archives.
In examination of interactions between the coins of Anatolia Seljuks and the fields of art, the ornaments of the coins, the conception of painting in the era and the belief and thought systems are considered.
As the consequence of the comparison between the coin ornaments and the examples of Seljukian civil and religious architecture, handicrafts, works of stone, wood and tile, it is determined that the form in the ornaments integrated into the belief and thought system of the era and was frequently used as a common language in every field of art. Hence, this indication provides a cultural basis to suggest many other motifs that reflect the rich culture of the era and could be applied on the coins. In this context, the coins of Anatolia Seljuks and their ornaments are conceptually approached and ceramic practices are applied.