Kesinlik/belirsizlik değerlendirme eğiliminin duygu tahminlemeye etkisi
The effect of certainty/uncertainty appraisal tendency on affective forecasting
Yazar: BEYZA YENER
Danışman: PROF. DR. SONİA AMADO
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Belirsizlik = Uncertainty ; Belirsizlik analizleri = Uncertainty analysis ; Duygu = Emotion ; Duygu analizi = Sentiment analysis ; Duygu tanıma = Emotion recognition ; Duyuşsal farkındalık = Affective awareness ; Kesinlik = Certainty ; Psikoloji = Psychology ; Tahmin = Estimation ; Tahminleme = Forecasting

Özet:
Duygu Tahminleme (Affective Forecasting), gelecekte yaşanacak bir olay hakkında, olayın sonrasında hissedileceği düşünülen duyguları tahmin etme işlemidir (Wilson ve Gilbert, 2003). Yapılan çalışmalar, gelecekteki duyguları tahminlerken, duygunun yoğunluğunun ve süresinin o dönem geldiğinde hissedilecek gerçek duygulardan daha yoğun ve daha uzun süreli olarak tahminleneceğini göstermektedir (Gilbert ve ark., 1998; Wilson ve Gilbert, 2003). Farklı koşullarda, yapılan tahminlemelerin farklılaşıp farklılaşmadığı araştırılmıştır. Bu tez çalışmasında, kişilerin sahip olduğu özgül duyguların yapacakları duygu tahminlemesine nasıl etki edeceğini araştırılmıştır. Buna göre duyguların biliş üzerinde nasıl etkilere sahip olduğunu inceleyen Değerlendirme Eğilimi Yaklaşımı (Appraisal Tendecy Framework) tarafından ele alınan kesinlik/belirsizlik boyutlarına sahip duygular bu çalışmada kullanılmıştır (Lerner ve Keltner, 2000, 2001). Bu yaklaşıma göre duyguların içerdiği kesinlik/belirsizlik düzeyi bilgi işlemeyi etkiler. Kesinlik düzeyine sahip duygular, daha hızlı ve kestirme yollarla karar vermeye sebep olurken, belirsizlik düzeyine sahip duygular ise daha fazla bilgiye ihtiyaç duyulması nedeniyle yavaş ve sistematik karar vermeyi sağlar (Tiedens ve Linton, 2001). Bu çalışmada kesinlik ve belirsizlik duygularına sahip olan kişilerin, gelecekle ilgili duygu tahminlemelerinin nasıl farklılaşacağını araştırmak amaçlanmıştır. Buna göre kesinlik değerlendirmesine sahip katılımcıların yapacakları duygu tahminlemlerinin, olumlu yaşam olayları için belirsizlik değerlendirmesine sahip katılımcılara göre olumlu yönde abartılı tahminler olması beklenmektedir. Aynı şekilde olumsuz yaşam olayları söz konusu olduğu zaman belirsizlik değerlendirmesine sahip katılımcıların, kesinlik değerlendirmesine sahip katılımcılardan daha olumsuz abartılı tahminleme yapması beklenmektedir. Bunun için ön çalışmalar ve iki farklı ana deney yürütülmüştür. Yürütülen ilk çalışmada katılımcılara bir yaşam olayları listesi verilmiş ve bu listedeki olayları düşünerek duygu tahminlemesi yapmaları istenmiştir. Yapılan analizler sonucunda, kullanılan olumsuz bir yaşam olayında (Çalışmayı istediğiniz kuruma yaptığınız iş başvurusunun reddedildiğini öğrendiğinizde), belirsizlik değerlendirmesine sahip katılımcıların, kesinlik değerlendirmesine sahip katılımcılara göre daha olumsuz bir tahminleme yaptığı görülmüştür. İkinci yürütülen çalışmada tek bir yaşam olayı kullanılarak, katılımcılardan akademik başarıya yönelik bir ölçüm alınmıştır. Sınav notları üzerinden duygu tahminlemesi yapılan bu çalışmanın sonucuna göre beklenilenden daha yüksek bir not alma koşulunda, kesinlik grubunun yaptığı duygu yoğunluğu tahminleri, belirsizlik grubundaki katılımcıların tahminlemelerinden anlamlı şekilde daha yüksektir. 
Değerlendirme eğilimi yaklaşımının öne sürdüğü gibi, olumlu yaşam olayı söz konusu olduğu zaman (beklenilenden yüksek bir not alma durumu gibi), kesinlik değerlendiresine sahip grubunun daha olumlu tahminlemeler yaptığı görülürken, olumsuz bir yaşam olayı söz konusu olduğu zaman (Çalışmayı istediğiniz kuruma yaptığınız iş başvurusunun reddedildiğini öğrendiğinizde) ise belirsizlik değerlendirmesine sahip grubun daha olumsuz tahminleme yaptığı görülmüştür. Bu sonuçlar, kişinin içinde bulunduğu özgül duyguların sahip olduğu kesinlik/belirsizlik değerlendirme eğiliminin, duygu tahminleme üzerinde etkisi olduğunu göstermiştir.

Abstract:
Affective Forecasting is the process of predicting the emotions we think we will feel after the event about a future event (Wilson & Gilbert, 2003). Studies show that when predicting our future emotions, we make a biased prediction that the intensity and duration of the emotion will be more intense and longer than our real emotions when that period comes (Gilbert et al., 1998; Wilson and Gilbert, 2003). It was investigated whether our estimations differed under different conditions. In this thesis, it has been investigated how the specific emotions of individuals influence their affective forecasting. Accordingly, emotions with certainty/uncertainty dimensions, which are handled by the Appraisal Tendecy Framework, which examines how emotions have effects on cognition, were used in this study (Lerner & Keltner, 2000, 2001). According to this approach, the level of certainty/uncertainty that emotions contain affects information processing. Emotions with a certainty level lead to faster and short-term decisions, while emotions with an uncertainty level use slow decision-making processes that require more information (Tiedens & Linton, 2001). In this study, it is aimed to investigate how people with certainty and uncertainty feelings will differ in their affective forecast about the future. Accordingly, it is expected that the affective forecasting of the participants in the certainty group will be positively exaggerated in positive life events compared to the participants in the uncertainty group. Likewise, when negative life events are in question, participants with uncertainty assessment are expected to make more negative forecasting than participants with certainty assessment. For this, preliminary studies and two different main experiments were carried out. In the first study, the participants were given a list of life events and were asked to forecast their emotions by considering the events in this list. As a result of the analysis, it was seen that in a negative life event (when you learn that your job application to the institution you want to work for was rejected), participants with uncertainty assessment made more negative forecast than participants with certainty assessment. In the second study, a measure of academic achievement was taken from the participants using a single life event. According to the results of this study, in which affective forecasting was made through exam grades, in the condition of getting a higher grade than expected, the forecating of emotion intensity made by the certainty group were significantly higher than the forecasting of the participants in the uncertainty group.
As the Appraisal Tendency Framework suggests, when a positive life event is in question (receiving a higher grade than expected), there is a more positive forecasting of the certainty group; When there is a negative life event (when you learn that your job application to the institution you want to work for was rejected), it was seen that the group with the uncertainty assessment made more negative forecasting.These results showed that the individual's specific emotions have an effect on affective forecasting.