İsmail Gaspıralı ve Kırım Tatar Millî Hareketi
Ismail Gaspirali and Crimean Tatar National Movement
Yazar: ATAALP KADİR PINARER
Danışman: PROF. DR. LEVENT ÜRER
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Gaspıralı İsmail = Gaspıralı İsmail ; Kırım = Crimean ; Kırım Hanlığı = Crimean Khanate ; Kırım Tatarları = Crimean Tatars ; Kırım Türkleri = Crimean Turks ; Milli direniş hareketi = National opposition movement ; Milli kimlik = National identity ; Milliyetçilik = Nationalism

Özet:
Bu çalışma ile esas olarak, İsmail Gaspıralı'nın fikir ve çalışmalarının kendinden sonra gelen Kırım Tatar millî hareketleri ile Kırım Tatarlarının millî kimlik oluşturma yönündeki mücadelelerine yönelik etkilerinin ortaya çıkarılması ve daha genelde; Kırım Tatarlarında milliyetçilik hareket ve düşüncelerinin doğuşu ve gelişmesinin diakronik tarihsel bir perspektifte tahlil edilmesi amaçlanmıştır.
Bu amaç doğrultusunda; milliyetçilik konusunda kuramsal bir genel özet ve tartışmadan sonra, Kırım Tatarlarının genel bir tarihi geçmişi ile özellikle ilhâktan sonraki tarihleri kapsamındaki önemli konular incelenmiş; Gaspıralı'nın düşünceleri, bu düşüncelerin ortaya çıkmalarına neden olan faktörler de incelenerek, analiz edilmiş; Gaspıralı sonrasındaki millî hareketlerin, fikir ve amaçları ile çalışmaları, Sovyet dönemi milliyetler politikası, Kırım Tatarlarının toplu olarak sürgünü, vatanlarına geri dönme çabaları ve güncel Kırım Tatar Millî Hareketi incelenmiş; Kırım Tatarlarında güncel sosyo-ekonomik durumun tespiti için gerçekleştirilen bir araştırmanın sonuçları çerçevesinde Tatarların algılarındaki genel durum ortaya konmuş; Gaspıralı'nın inceleme ve analiz sonucu tespit edilen düşünce ve çalışmalarının genel etkileri yanında, kendinden sonra gelen Kırım Tatar millî hareketleri ile Kırım Tatarlarının millî kimlik gelişimi ve bu kapsamdaki mücadelelerine katkıları ortaya çıkarılmıştır.
Bu Tez; 20. yüzyılda kısmen unutulmuş olan İsmail Gaspıralı'nın, Rusya'daki Türk halklarının aydınlanması, modernleşmesi ile kültürel gelişimine olan katkıları yanında; içinden çıkmış bulunduğu Kırım Tatarlarının tarihî, kültürel ve siyasî mücadelelerine olan derin etkisini daha iyi anlamamıza yardım edecektir.


Anahtar sözcükler: Kırım, Kırım Tatarları, İsmail Gaspıralı, Numan Çelebi Cihan, Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu, Kırım Tatar Milli Hareketi

Abstract:
This Thesis aims to reveal the effects of the ideas and works of Ismail Gaspirali on the subsequent Crimean Tatar national movements and national identity and in general terms their effect on the Crimean Tatar fight to form a national identity, and historically diachronic development of Crimean Tatar nationalism. 
   In this regard, this study, after reviewing nationalism theories, analyzes; the general history of the Crimean Tatars and significant subjects belonging to the post-acquisition period; Gaspirali's ideas and the factors behind their formation; the national movement ideas, objectives and works that appeared after Gaspirali; Soviet period policy regarding nationalities, the mass exile of the Crimean Tatars, Crimean Tatar struggle to return to their motherland, and the current Crimean Tatar National Movement; for the determination of the current socio-economic situation of Crimean Tatars, results of a survey, carried out within the framework of understanding the perceptions of the Crimean Tatars, were set out.  Apart from presenting the general effects of the ideas and works of Gaspirali identified as a result of the analysis, this study also shows how these ideas and works have contributed to the subsequent Crimean Tatar national movements and the development of Crimean Tatar identity and the Crimean Tatar struggle in this regard.
This thesis will be of notable help to understand the contributions of İsmail Gaspirali, having been partly forgotten in the 20th Century, to the enlightenment, modernization and cultural development of the Turkic peoples in Russia and also his profound effect on the historical, cultural and political fight of the people of his homeland, Crimean Tatars.



Key words: Crimea, Crimean Tatars, İsmail Gaspirali, Numan Celebi Cihan, Mustafa Abdulcemil Kırımoğlu, Crimean Tatar National Movement