Sosyal bilgiler eğitiminde çevre eğitimi üzerine yapılan araştırmalar: Bir içerik analizi çalışması
Research on environmental education in social sciences education: A content analysis study
Yazar: UFUK GÜMÜŞ
Danışman: DOÇ. DR. SİBEL TEMİZBAŞ ÖNER
Sinop Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Sosyal bilgiler = Social studies ; Çevre = Environment ; Çevre eğitimi = Environmental education

Özet:
Bu çalışma 2010 – 2023 yılları arasında sosyal bilgiler dersi kapsamında çevre eğitimi alanında 
hazırlanmış olan lisansüstü tezler, ulusal ve uluslararası hakemli dergilerde yayımlanmış makalelerin analizini kapsamaktadır. Bu çalışma, YÖK Ulusal Tez Merkezi'nden elde edilen tezler ile ULAKBİM Ulusal Sosyal ve Beşeri Bilimler Veri Tabanı ile ulaşılan makaleler ile sınırlandırılmıştır, yurt dışında yapılmış olan bilimsel makaleler bu çalışmanın dışında tutulmuştur. Bu amaç doğrultusunda toplamda 35 makale, 30 yüksek lisans tezi ve 2 doktora tezine ulaşılmıştır. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi incelenerek elde edilen tezlerin ve ULAKBİM Ulusal Sosyal ve Beşeri Bilimler Veri Tabanından faydalanılarak incelenen makalelerin konu alanlarına, yöntemlerine, yayımlandıkları yıllara, makalelerin yayımlandığı dergilere göre dağılımları içerik analizine tabi tutulmuştur. Araştırma sonucunda elde edilen bulguların sayısal değerleri yüzde / frekans tabloları aracılığı ile sunulmuştur. Yapılan değerlendirmeler sonucunda çevre eğitimiyle ilgili 2022 yılında diğer yıllara göre daha fazla çalışmanın yapıldığı tespit edilmiştir. Araştırmaların genellikle nicel ve nitel araştırmalar üzerine odaklandığı, karma yöntemli araştırmaların ise sınırlı olduğu görülmüştür. Araştırma modelleri olarak tarama modeli ve doküman analizinin, örneklem olarak en çok öğrencilerin, veri toplama araçları açısından ise çevresel tutum ölçeği, doküman incelemesi ve görüşme formlarının en çok tercih edildiği belirlenmiştir. Sosyal Bilgiler alanında çevre eğitimi ile ilgili araştırma makaleleri ve yüksek lisans tezlerinin sayısı oldukça fazla olmasına rağmen doktora tezlerinin sınırlılığı çevre konusunda daha fazla doktora tezi yapılması gerektiğini 
göstermektedir. Lisansüstü tezlerle araştırma makalelerinin birlikte analiz edilmesinden ziyade 
ayrı ayrı değerlendirilmesi, öğrenci örnekleminin kendi içinde değerlendirilerek çevre ile ilgili 
araştırmaların hangi öğrenci seviyelerinde daha çok yapıldığının belirlenmesi önemli olabilir. 
Çevre ile ilgili girişimcilik, vatandaşlık eleştirel düşünme eğilimi, gezi gözlem incelemesi, çevre 
etiği farkındalık, öz yeterlilik gibi belirleyici konularla ilgili daha fazla araştırma yapılması 
gerektiği önerilebilir.

Abstract:
This study covers the analysis of postgraduate theses and articles published in national and 
international refereed journals in the field of environmental education within the scope of social 
studies course between 2010 and 2023. This study was limited to the theses obtained from YÖK 
National Thesis Center and the articles accessed through ULAKBİM National Social and 
Human Sciences Database, scientific articles made abroad were excluded from this study. For 
this purpose, a total of 35 articles, 30 master's theses and 2 doctoral dissertations were reached. 
The distribution of the theses obtained by examining the National Thesis Center of the Council 
of Higher Education and the articles examined by using the ULAKBIM National Social and 
Humanities Database were subjected to content analysis according to the subject areas, 
methods, years of publication, and journals in which the articles were published. The numerical 
values of the findings obtained as a result of the research are presented through percentage / 
frequency tables. The evaluations revealed that more studies were conducted on environmental 
education in 2022 compared to previous years. It was observed that the research mainly focused 
on quantitative and qualitative studies, while mixed-method studies were limited. The research 
models of literature review and document analysis were predominantly used, and the sample 
consisted mostly of students. Regarding data collection tools, environmental attitude scales, 
document analysis, and interview forms were commonly preferred. Although there is a 
significant number of research articles and master's theses on environmental education in the 
field of Social Studies, the limited number of doctoral theses indicates the need for more 
emphasis on doctoral research in this area. Instead of analyzing master's theses and research 
articles together, separate evaluations could provide valuable contributions in terms of research 
methodology, design, analysis techniques, and sample groups. It would be important to 
determine the specific student levels where research on environmental education is 
predominantly conducted by evaluating the student sample within itself. Furthermore, more 
research is needed on key topics such as entrepreneurial attitudes towards the environment, 
citizenship critical thinking, field observation, environmental ethics awareness, and selfefficacy.