İmam Buhârî'nin yaşadığı konjonktürün el-Camiu's-Sahîh'in telifine etkileri
The effect of the conjuncture experienced by Imam Bukhari on the compilation of Al-Cami'u's-Sahih"
Yazar: MEHMET ATA İLHAN
Danışman: PROF. DR. AHMET KELEŞ
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu çalışma İslam toplumunda oldukça saygın ve şöhret sahibi olan imam 
Buhârî'nin el-Câmiu's-Sahîh'in içeriği üzerine birçok araştırma yapılmasına rağmen, 
konjonktürün imam Buhârî ve eserin telifine etkileri üzerine doğrudan bir araştırmanın 
olmaması sonucu hazırlanmıştır. Araştırma, konjonktürün Buhârî ve eserinin telifine etkileri 
üzerine doğrudan bir inceleme sunmaktadır.
 Araştırma üç bölüm şeklinde ele alınmıştır; Birinci bölümde hicri üçüncü asrın ilmi, 
kültürel ve sosyal yapısı başlıkları altında, Buhârî'nin yaşadığı dönemin şartları, imamın maruz 
kaldığı Mihne süreci ve arka planı olan Halku'l-Kur'ân meselesi incelenmiştir. İkinci 
bölümdeyse; Buhârî'nin ilmi kişiliği ve mezhebi başlığı altında, Buhari'nin Tefsir, Hadis, 
Kelam, fıkıh ve Tasavvuf alanlarında sahip olduğu ilmi vukufiyeti ve bu ilmi branşlarda takip 
ettiği metodoloji yöntemi araştırılmıştır. Tezin Üçüncü bölümünü oluşturan "el-Camiu'sSahîh'in telifi ve metodu" başlığındaysa Konjonktürün Buhârî'nin el-Camiu's-Sahîh'i telif 
etme ve bab başlıklarından fıkhi hükümler istinbat etmesine etkileri incelenmiştir. 
Ayrıca araştırmada, imam Buhârî'nin pratikte İslami ilimleri birleştirme amacının neden 
başarısız olduğu, takipçileri ve öğrencileri tarafından mezhebi, neden pratiğe dönüşmediği 
üzerine bir perspektif geliştirilmeye çalışılmıştır. 
Araştırma sonucunda Buhârî'nin eserini, hadisler vasıtasıyla kendi dönemindeki 
mezhebi ihtilafları gidermek, tıpkı asrı saadette olduğu gibi Hz. peygamber etrafında toplamak 
istemiş olduğu kanısına varılmıştır. Çalışmamızın odak noktası bu minval üzere şekillenmiştir. 
Anahtar Sözcükler 
el-Camiu's-Sahîh, Konjonktür, Mihne, Buhârî, Mezheplerin Tevhidi.

Abstract:
This study has been prepared due to the lack of direct research on the effects 
of the historical and political context (conjuncture) on Imam Bukhari and his work 
al-Jami' al-Sahih, despite the numerous studies conducted on the content of this 
highly respected and renowned work in the Islamic world. The research presents 
a direct examination of the effects of the conjuncture on Bukhari and the 
compilation of his work.
The research is structured in three sections. In the first section, under the 
headings of the scientific, cultural, and social structure of the 3rd century Hijri, 
the conditions of the period in which Bukhari lived, the Mihna process he was 
subjected to, and the background of the Khalq al-Qur'an issue are discussed. In 
the second section, under the heading "Bukhari's Scholarly Personality and 
Madhhab," Bukhari's expertise in the fields of Tafsir, Hadith, Kalam, Fiqh, and 
Sufism, as well as his methodological approach in these disciplines, are examined. 
In the third section, titled "The Compilation and Methodology of al-Jami' alSahih," the effects of the conjuncture on Bukhari's compilation of al-Jami' alSahih and the extraction of legal rulings from its chapters are analyzed.
Additionally, the research seeks to develop a perspective on why Imam 
Bukhari's goal of unifying Islamic sciences in practice was unsuccessful, and why 
this goal did not translate into a practical, unified madhhab among his followers 
and students.
As a result of the study, it is concluded that Bukhari, through his hadiths, 
aimed to resolve the sectarian disputes of his time and bring the community 
together around the Prophet Muhammad, much as was done in the time of the 
Prophet. The focus of our study has been shaped along these lines.
Keywords
al-Jami' al-Sahih, Conjuncture, Mihna, Bukhari, Unification of Madhahib.