Bir kamu hastanesi çalışanlarında diyabet riski ve sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of diabetes risk and healthy lifestyle behaviors in a public hospital staff
Yazar: DAVUT ÖZKAN
Danışman: PROF. DR. NERMİN OLGUN
İstanbul Arel Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Bu çalışma bir devlet hastanesi çalışanlarında diyabet riskinin değerlendirilmesi ile sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının incelenmesi ve bunun diyabet riskine etkisinin belirlenmesi ile beraber yüksek riskli olan bireylerin tanılamaya yönlendirilmesi amaçlanan tanımlayıcı türde bir çalışmadır. Bu çalışmanın verileri 15.11.2022-15.02.2023 tarihleri arasında bir devlet hastanesinde görev yapan 394 bireyden elde edilmiştir. Etik kurul ile ilgili kurumlardan alınan izinler doğrultusunda bu çalışmanın evrenini bir ilin devlet hastanesi çalışanları oluşturmaktadır. Evrenin örneklemi G. Power Güç Analizi sonuçlarına bakılarak ve çalışmamıza gönüllü olarak katılmak isteyen bireylerden oluşmuştur.
Bu çalışmanın verilerinin toplanmasında kullanılan araçları üç farklı bölümden oluşmakta olup birinci bölümde kişisel bilgi formu ve hastaların bilgilerini içeren sosyo-demografik özellikler formu, İkinci bölümde 8 sorudan oluşan Tip 2 Diyabet Risk Anketi (FINDRISK), üçüncü bölümde ise SYBDÖ II' yi içeren 52 sorudan oluşan ölçek yer almaktadır.  Araştırmamızın verileri Statistical Package for Social Sciences (SPSS) 25.0 programı kullanılarak analiz edildi. Sürekli değişkenlere ait veriler ortalama (Ort.) ve standart sapma (SS) ile, kategorik değişkenlere ait veriler sayı (n) ve yüzde (%) kullanılarak raporlandı. Ölçek toplamı ve alt ölçek güvenirlik analizleri Cronbach's α yöntemi kullanılarak hesaplandı. Yapılan tüm testlerde istatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edildi. Gelecekteki 10 yıllık bir süreçte diyabet olabilme riskini etkileyen faktörleri belirlemek amacı ile yapılan ikili lojistik regresyon analizinde modele dâhil edilmiş değişkenler; cinsiyet, yaş, medeni durum, eğitim, kiminle yaşıyorsunuz, gelir durumu, ailede veya akrabalarda diyabet öyküsü, yaşanılan yer, SYBDÖ-II idi. Bu değişkenlerden cinsiyet, medeni durum, gelir durumu literatür doğrultusunda, diğerleri FINDRISK puanı üzerinde anlamlı etkilerinin olması nedeniyle modele dâhil edildiler. Kurulan modelin anlamlı olduğu görüldü. Kurulan modelin, diyabet riski varyansını %17.8'i ile %24.2'sini açıkladığı ve diyabet riskini %69.5 oranında tahmin ettiği görüldü. Modelde 39 yaş üzerinde olmanın, gelirinin gidere denk olması, ailede veya akrabalarda diyabet öyküsünün olması gelecekteki 10 yıllık bir süreçte diyabet olabilme riskini anlamlı bir şekilde etkileyen faktörler olduğu saptandı. Buna göre, 39 yaş üzerinde olup her sene bir yıl daha yaşlanan bireyler 39 yaş altında olanlara göre 4.7 kat, gelir durumu denk olan bireylerin geliri az olanlara göre 1.7 kat, kat ve ailede veya akrabalarda diyabet öyküsü bulunanların bulunmayanlara göre 3.3 kat gelecekteki 10 yıllık bir süreçte diyabet olabilme ihtimali artmakta olduğu belirlendi. Bu sonuçlar kapsamında tip 2 diyabeti önlemek ve geciktirmek mümkündür. Bu doğrultuda erişkin bireylerde diyabet risklerinin erken saptanması ve riskli bireyler için düzenlenecek diyabet koruma programlarını önermekteyiz.

Abstract:
This study is a descriptive type of research aiming to assess the risk of diabetes among employees of a state hospital, examine healthy lifestyle behaviors, determine their impact on diabetes risk, and direct high-risk individuals towards diagnosis.  The data for this study were obtained from 394 individuals working at a state hospital between November 15, 2022, and February 15, 2023.  In accordance with permissions obtained from ethical committees and relevant institutions, the universe of this study comprises employees of a state hospital in a province. The sample of the population was determined based on the results of the G. Power Power Analysis and consisted of individuals who volunteered to participate in our study. 
The tools used in collecting data for this study consist of three different sections. The first section includes a personal information form and a socio-demographic characteristics form containing patient information. The second section comprises an 8-question Type 2 Diabetes Risk Questionnaire (FINDRISK), and the third section consists of a scale comprising 52 questions, including SYBDÖ II. The data of our research were analyzed using the Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) version 25.0 program. The data pertaining to continuous variables were reported using mean (Mean) and standard deviation (SD), whereas data related to categorical variables were reported using count (n) and percentage (%).The scale total and subscale reliability analyses were calculated using the Cronbach's α method. In all conducted tests, a statistical significance level of p<0.05 was considered. The variables included in the binary logistic regression analysis conducted to determine the factors affecting the risk of developing diabetes over a future 10-year period were gender, age, marital status, education, cohabitation, income status, family history of diabetes, place of residence, and SYBDÖ-II. Among these variables, gender, marital status, and income status were included in the model based on the literature, while the others were included due to their significant effects on the FINDRISK score. The established model was found to be significant. It was observed that the established model accounted for 17.8% to 24.2% of the variance in diabetes risk and predicted diabetes risk with an accuracy of 69.5%. It was determined that being over 39 years old, having an income equivalent to expenses, and having a family history of diabetes were factors significantly influencing the risk of developing diabetes over a future 10-year period. Accordingly, individuals over the age of 39 who age one year each year were found to have a 4.7 times higher likelihood of developing diabetes compared to those under the age of 39. Also, individuals with equivalent income were 1.7 times more likely to develop diabetes than those with lower income, and those with a family history of diabetes were determined to have a 3.3 times higher probability of developing diabetes compared to those without such history over a future 10-year period. In light of these results, it is possible to prevent and delay type 2 diabetes. In this regard, we recommend the early detection of diabetes risks in adult individuals and propose diabetes prevention programs tailored for high-risk individuals.