Sıçan ön ekstremitesine ait kemiklerin gelişimi esnasında ortaya çıkan kemik ve kıkırdak alanların ikili boyama yöntemi ile tespiti ve stereolojik yöntemle oranlarının hesaplanması
Anterior extremity of the bones of rats during development of the emerging areas of bone and cartilage staining method for the determination of TWO ratios, and stereological methods
Yazar: MUSTAFA ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. ERDOĞAN UNUR
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Anatomi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Anatomi = Anatomy
Dizin: Kemik gelişimi = Bone development ; Kemik rejenerasyonu = Bone regeneration ; Kemik ve kemikler = Bone and bones ; Kol = Arm ; Kıkırdak = Cartilage ; Stereoloji = Stereology ; Sıçanlar = Rats

Özet:
Bu çalışmada sıçan fetus ve yenidoğanın ön ekstremitesine ait normal iskelet gelişiminde kemik ve kıkırdak doku oranlarının yüzey alan hesaplaması ile tespit edilmesi hedeflenmiştir.
Çalışmamızda 21 adet gebe sıçandan elde edilen fetus ve yavrulardan 3'ü doğum öncesi döneme (gebeliğin 16., 18., ve 20. günleri) ait, 4'ü ise doğum sonrası döneme (0, 3., 7. ve 12. gün) ait olmak üzere toplam 7 grup oluşturuldu. Oluşturduğumuz bu gruplarda ki fetus ve yavruların öncelikle ağırlıkları ve baş-kıç uzunlukları tespit edildi. Daha sonra fetus ve yavrular, ikili iskelet boyama yöntemi kullanılarak, kemik yapılar alizarin red S ile kırmızıya,  kıkırdak yapılar ise alcian blue ile mavi renge boyandı. Boyanmış olan fetus ve yavrulara ait ön ekstremiteler öncelikle steromikroskop altında morfolojik (ön ekstremiteye ait kemiklerin uzunlukları, birincil ve ikincil ossifikasyon merkezlerinin görülme zamanı, kemikleşme seyrinin tespiti, kemikleşme merkezlerinin uzunlukları vb.) incelemeye tabi tutuldu ve elde edilen sonuçlar kayıt altına alındı. Daha sonra ön ekstremiteye ait her bir kemiğin tek tek fotoğrafları çekildi. Çekilen bu fotoğraflar ImageJ programı yardımıyla kemik ve kıkırdak alanların yüzey alan hesaplaması yapıldı. Yüzey hesaplaması ile elde edilen oranlar yüzdelik olarak hesaplanıp şekil ve grafiklerle gösterildi. 
Çalışmamızda sıçan ön ekstremitesine ait ilk kemikleşme merkezi; klavikula, skapula ve humerusta gebeliğin 18. gününde, radius ve ulna da 20. gününde, bilek kemiklerinde doğumdan sonra ki 12. günde, el tarağı kemiklerinde gebeliğin 20. gününde görüldü. Parmaklara ait ilk kemikleşme merkezi 0. gün grubunda 2-5. parmakların hem distal hem de proksimal falankslarında ortaya çıktı. İkincil kemikleşme merkezi ise ilk olarak skapula ve humerusta 0 günlük yavrularında görülürken, radius ve ulnada doğumdan sonraki 7. günde, tarak kemiklerinde ise doğumdan sonra ki 12. günde görüldü.
Çalışmamızda kullanılan 18 günlük fetus grubunda kemik-kıkırdak oranı klavikulada %43, skapulada %20, humerusta %15' e ulaştığı görülürken, radius ve ulnanın halen kıkırdak yapıda olduğu tespit edildi. 0. gün yavru grubunda kemik-kıkırdak oranının klavikulada %87, skapulada %58, humerusta %52, radiusta %62, ulnada %64'e ulaştığı görüldü. 12 günlük yavru grubunda kemik-kıkırdak oranının ise klavikulada %100, skapulada %76, humerusta %69, radiusta  %71, ulnada %75, bilek kemiklerinde ise %51' e ulaştığı görüldü.  
Ayrıca çalışmamızda, sıçan ön ekstremitesine ait kemik kıkırdak alanların yüzey alanlarının tespiti ile birlikte birçok parametrenin (fetus ağırlıkları, baş-kıç uzunlukları, ossifikasyon merkezinin görülme zamanı, birincil ve ikincil kemikleşme merkezlerinin gelişme zamanı ve ne kadar uzunlukta oldukları)'de ortaya konması, ileride yapılacak gelişimsel ve teratolojik çalışmalara kaynak olacağını düşünmekteyiz.

Anahtar kelimeler: Sıçan; kemikler; ikili boyama; kemikleşme; ön extremite; stereoloji.

Abstract:
Our aim is to determine surface areas of bone and cartilage structures appearing in normal skeleton development of newborn and fetus rats of fore limb.
In our study, fetuses and newborns are obtained from 21 pregnant rats. 7 groups are established and 3 of them are prenatal groups (16th,18th and 20th days of pregnancy) and 4 of them are postnatal groups. (birthday, 3rd,7th and 12th days after birth). At first, crown-rump lenghts and weights of these fetuses and newborns in our established groups had been determined. Then, fetuses and newborns are stained using double staining method. Bone structures are stained red using alizarin red S and cartilage structures are stained blue using alcian blue. First, fore limb of stained  fetuses and newborns are probed morphologically  (lenghts of fore limb bones, times of primer and secondary ossification centers forming, determiantion of ossification progression and lengths of ossification centers etc) under the steromicroscobe and  obtained datas are recorded. Then, each of every fore limb bones are photoghraphed. These photos are opened with ImageJ programme and bone and cartilage surface areas are estimated. Percentage rates are obtained from surface estimations and showed in graphics and tables.
In our study, primer ossification center belonging to rat fetuses and newborns are observed in 18th day of pregnancy in clavicula, scapula and humerus, 20th day of pregnancy in radius and ulna, 12th day after birth in wrists and 20th day of pregnancy in ossa metacarpi. In postnatal group, primer ossification centers of fingers appeared at 2nd -5th phalanxes in both proximal and distal phalanxes. Secondary ossification center are observed in scapula and humerus on 0 day after birth. It is observed at 7th day after birth in radius and ulna, 12th day after birth observed in ossa metacarpi.
We observed that ossification rates of 18th days fetuses reaches 43% in clavicula, 20% in scapula, 15% in humerus but radius and ulna stil remains cartilage. 0 day after birth, ossification rates are 87 % in clavicula, 58% in scapula, 52% in humerus, 62 % in radius and 64% in ulna. 12 days after birth ossification rates are 100% in clavicula, 76% in scapula, 69% in humerus, 71% in radius, 75% in ulna and 51% in carpals.
Also in our study, we hope that with many parameters (Fetus weights, crown-rump lengths , determination of ossification progression and lenghts of ossification centers, times of primer and secondary ossification centers forming) revealed with bone and cartilage surfaces estimation of rat fore limb will be a source for future studies.

Keywords: rats, bones, double staining, ossification, fore limb, stereology.