Ankara Etnografya Müzesi'ndeki Osmanlı Dönemi madalya ve nişanlar
Ottoman Period Medals and Insignia in Ankara Ethnography Museum
Yazar: ŞAZİYE AYAN
Danışman: PROF. DR. ABDULKADİR DÜNDAR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / Türk İslam Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Müzecilik = Museology ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Ankara Etnoğrafya Müzesi = Ankara Etnography Museum ; Madalya = Medal ; Müzeler = Museums ; Nişanlar = Decorations ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı sanatı = Ottoman art

Özet:
Ankara Etnoğrafya Müzesi'nde bulunan Osmanlı Dönemi madalya ve nişanları
padişahın iradesiyle nizamnameleri oluşturularak çıkarılmış olup hak sahiplerine belirli
bir amaç için verilmiştir. Bu amaçlar, millet ve devletin bekası için çalışanların
ödüllendirilmesi, hizmette yararlılığın artırılması, moral motivasyonun zinde tutulmaya
çalışılması, ödüllendirme yapılarak devletle kurulan duygusal bağın güçlendirilmesi
şeklinde ve bir tarihi olayı hafızada canlı tutmak şeklinde özetleyebiliriz. Osmanlı
Devletinin geleneksel ödüllendirme biçimine baktığımızda devlete hizmet eden yerli ve
yabancı kişilerin, kaftan, değerli madenlerle süslenmiş kılıç ve kalkanlar, sorguç, avize
ve çelenklerle ödüllendirildiği görülmektedir. Batıyla kurulan yakın ekonomik ve
diplomatik ilişkiler bu ödüllendirme biçimini tamamen yok etmese de madalya ve
nişanların da daha sonraki dönemde daha etkin bir ödüllendirme biçimi olarak ortaya
çıktığını gözlemlemekteyiz. Kaynaklara göre ilk madalya Eski Yunan ve Romalılarda
görülmüştür. Avrupa bu geleneği devam ettirmiş olmasına rağmen madalya İslam
dünyasında da sıkça kullanılmıştır. Fatih Sultan Mehmed döneminde madalya örnekleri
görülmüştür. Osmanlı Devleti'nde 1730 yılında I. Mahmud döneminde altından Ferahi
Madalyası adı altında bastırılmıştır.
Osmanlı Devleti'nin Avrupa tarzında madalya ve nişanlar ihdas etmesi XIX.
yüzyılda olmuştur. Bu yüzyılın yoğun diplomasisinde madalya ve nişanlara kronolojik
olarak bakıldığında, Osmanlının son asrının siyasi özetini rahatlıkla görebilmekteyiz.
Ankara Etnoğrafya Müzesi'ndeki madalya ve nişanların çeşitliliği bu anlamda oldukça
kıymetlidir. XIX. ve XX. yüzyıla tarihlenen müzedeki bu madalya ve nişanların, tarihsel
gelişimi içerisinde Osmanlının geleneksel ve batılı ödüllendirme süreci kronolojik akışa
uygun olarak verilmiştir. Müzede mevcut olan 52 adet madalya ve nişanların; tanımları,
biçimleri, süslemeleri, tarih ve dönemleri incelenmiştir.

Abstract:
Ottoman era medals and badges, in the Ankara Etnoğrafya Museum, are given to
eligible people for specific purposes by the regulations under Sultan's will. The aim of
giving medals and badges are to award people working for the state's and nation's
survival, to increase effectiveness of services, to increase morale and motivation, to
strengthen the emotional tie between the state and and people by awarding and to
remind of a historical event. When the traditional awarding system of the Ottoman State
is analyzed, it is seen that the citizens and foreigners who serve the state are rewarded
by gifts such as kaftan, sword and guard plate decorated by precious stones, topknot,
chandlier and wreath. Although the close economic and diplomatic relationship with the
West does not put away this awarding system totally, it is observed that medals and
badges are used as a more effective awarding system. According to the sources, medals
are first seen in Romans and Greeks. Although Europe has contiuned this tradition,
medals are commonly used at he Islamic World. Examples of medals are seen at the
Fatih Sultan Mehmet era. At the Ottoman State, in 1770, the I. Mahmut era, Ferahi
Medals made of gold are used.
European style medals are not used at the Ottoman used 19thcentury. When
medals and badges are chronologically analyzed at this intense diplomatic century, the
last century of the Ottoman's politic summary can be clearly seen. Therefore, the
diversity of the medals and badges belonging to 19th and 20th centuries are stated
according to the chronological order of traditional and western style of the awarding
system of Ottoman State. The description, form, decoration, date and period of the 52
medals and badges located in the museum are researched.