Hafif zihinsel engele sahip genç bireylerin mesleki becerilerinin incelenmesi
Investigation of vocational skills in individuals with mild intellectual disability
Yazar: TARIK DEMİROK
Danışman: PROF. DR. HÜLYA KAYIHAN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ergoterapi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Fizyoterapi ve Rehabilitasyon = Physiotherapy and Rehabilitation
Dizin: Beceri eğitimi = Skill training ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Mesleki eğitim = Vocational education ; Rehabilitasyon-mesleki = Rehabilitation-vocational ; Uğraş tedavisi = Occupational therapy ; Zihinsel engelliler = Mentally retardation

Özet:
Zihinsel engelli bireyler Türkiye ve dünyada rekabetçi istihdamda en az temsil edilen engel grubudur. Bu çalışma hafif zihinsel engelli genç bireylerin mesleki becerilerinin incelenmesi amacıyla planlandı. Çalışmaya Hacettepe Üniversitesi Ergoterapi Bölümü Mesleki Rehabilitasyon Merkezi'ne başvuran 15 – 24 yaş arasında olan hafif zihinsel engel tanısı alan 18 birey (çalışma grubu) ve engelli bireylerle eşleşen yaş, cinsiyet ve çalışma tecrübesine sahip herhangi bir sağlık problemine sahip olmayan 18 birey (kontrol grubu) dâhil edildi. Bireylere sosyodemografik form ve Mesleki Uyum Ölçümü (MUÖ) – Çalışan Formu uygulandı. Çalışma ve kontrol grubu MUÖ başlık puanları toplamları her başlık için üç seviyeye bölündü ve grupların frekansları karşılaştırıldı. MUÖ fiziksel yetenekler ve görevle ilgili düşük seviye yetenekler başlıkları puanlarında iki grup arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmadı (p>0,05). Öz denetim, iş yapısı, bilişsel beceriler, bilgisayar becerileri, görevle ilgili yüksek seviye yetenekler, iletişim becerileri, kişilerarası beceriler ve güvenlik becerileri başlıkları puanlarında iki grup arasında kontrol grubu lehine istatistiksel olarak anlamlı fark bulundu (p<0,05). MUÖ madde puanları frekansları incelendiğinde 88 maddenin 72'sinde kontrol grubunun istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha iyi performans gösterdiği bulundu (p<0,05). Çalışmada hafif zihinsel engelli genç bireylerin işe yönelik beceri değerlendirme ve mesleki rehabilitasyon süreçlerinin çok yönlü olması gerektiği sonucuna varılmıştır. Her bireyin kendine özgü işe yönelik kuvvetli yanlarının ve geliştirilmesi gereken becerilerinin olduğu düşünülerek, engellilerin yapabildikleri ve yapamadıkları hakkında genel öngörülerde bulunulan standart bir yaklaşım yerine, kapsamlı değerlendirme yöntemleri ile bu kuvvetli yanların ve beceri ihtiyaçlarının belirlenmesi gerekliliği ortaya çıkmıştır. İleriki çalışmalarda zihinsel engelli bireylerin mesleki becerilerinin farklı yaş gruplarında, farklı zihinsel engel seviyeleri karşılaştırılarak ve homojen mesleki deneyim ve eğitim durumuna sahip bireylerleri dâhil ederek incelenmesi önerilmiştir.

Abstract:
People with intellectual disability are the least represented disability group in competitive employment in Turkey and worldwide. This study was planned to examine the vocational skills of young people with mild intellectual disability. Study included 18 participants with intellectual disability, aged between 15 – 24 years, who referred to Vocational Rehabilitation Center of Occupational Therapy Department, Hacettepe University (study group) and 18 healthy participants who matched the study group in terms of age, sex, and work experience (control group). Sociodemographic form and Vocational Fit Assessment (VFA) – Worker Form were applied to participants in both groups and VFA subscale sum scores were compared between groups. There was no statistically significant difference between two groups in physical abilities and lower task-related abilities subtest scores (p>0.05). There were statistically significant differences between groups in self-determination, work structure, cognitive abilities, computer skills, higher task-related abilities, communication skills, interpersonal skills, and safety skills subtest scores in favor of control group (p<0.05). When the frequencies of VFA item scores were examined, it was found that the control group performed significantly better in 72 of 88 items (p <0.05). It is suggested that vocational skill assessments and vocational rehabilitation programs for young people with mild intellectual disability should be a multi-faceted progress. It is necessary to consider individual strengths and needs of people with mild intellectual disability instead of generalized predictions towards them in vocational rehabilitation processes. It is suggested that future studies should conduct vocational skill assessments in participants in different age ranges, with homogenized work experience and educational status, and compare in terms of gender.