Romatoid artritli hastalarda osteoporotik kırık 
riski belirlenmesi
Assessment of osteoporotic fracture risk in patients with rheumatoid arthritis
Yazar: MİNE KANTAR
Danışman: PROF. DR. AYHAN KAMANLI
Sakarya Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation
Dizin: Anketler = Questionnaires ; Artrit-romatoid = Arthritis-rheumatoid ; Kemik dansitesi = Bone density ; Kemik ve kemikler = Bone and bones ; Kırıklar-kemik = Fractures-bone ; Osteoporoz = Osteoporosis

Özet:
Giriş ve Amaç: Bu çalışmanın amacı romatoid artritli (RA) hastaların DEXA ile kemik
mineral yoğunluklarını (KMY) değerlendirmek, FRAX anketi ile kırık risklerini belirlemek,
kemik kaybı ve kırık riskine etki eden faktörleri ortaya koyabilmekti.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya 7'si erkek toplam 95 RA'lı hasta alındı. Hastaların demografik
özellikleri, DAS28-CRP ve HAQ skorları kaydedildi. SF-36 ve FRAX anketleri sorgulandı.
Kemik yoğunluğu lomber bölge ve sağ femurdan DEXA (Hologic explorer-S/N 90763)
kullanılarak ölçüldü. L1–4, sağ femur boyun, trokanter, wards ve total kemik mineral
yoğunluğu değerleri, T, Z skorları kaydedildi. FRAX hesaplama aracı ile kırık riskleri
hesaplandı.
Bulgular: Hastaların yaş ortalaması 59,8 ± 9,6, hastalık süresi 10,61 ± 9,83 yıl idi. Hastaların
% 34,73'ü osteoporotik, % 44,21'i osteopenikti. FRAX'a göre 10 yıllık major kırık riski
ortalaması 13,78 ± 9,11, kalça kırık riski ortalaması 4,76 ± 6,88 olarak hesaplandı. Femoral
KMY; yaş (p=0,006), geçirilmiş kırık (p=0,031), ebeveynde geçirilmiş kalça kırığı (p=0,008),
hastalık süresi (p=0,007), steroid kullanım süresi (p=0,019) ve seropozitivite (RF ve/veya
CCP pozitif) (p=0,018) ile negatif yönde, VKİ (p<0,001) ile pozitif yönde ilişkili bulunurken,
lomber vertebral KMY sadece VKİ (p=0,003) ile pozitif yönde ilişkili bulundu. Major ve
kalça kırık riski; yaş (p<0,001, p=0,003), hastalık süresi (p<0,001, p<0,001), steroid kullanım
süresi (p<0,001, p=0,003), kümülatif steroid dozu (p=0,007, p=0,032), fonksiyonel durum
(p=0,007, p=0,007) ve HAQ skoru (p=0,007, p=0,013) ile pozitif yönde, lomber vertebral
(p=0,008, p=0,010) ve femoral KMY'ler (p<0,001, p<0,001) ile negatif yönde ilişkili
bulundu. Ayrıca major kırık riski kadın cinsiyet (p=0,031) ile de pozitif yönde ilişkiliydi.
Çoklu lineer regresyon analizinde ise hem major hem de kalça kırık riski için en anlamlı
prediktif faktörün hastalık süresi (p<0,001, p<0,001) olduğu bulundu.
Sonuç: RA'lı hastalarda osteoporotik kırık riskini değerlendirmede kısıtlılıkları olmakla
birlikte FRAX anketinin kullanışlı ve pratik olduğu ve yeni tedavi rehberleri ışığında
osteoporoz tedavisine başlama kararında yol gösterici olacağı görüşüne varıldı.

Abstract:
Aim: The objectives of this study are to measure Bone Mineral Density (BMD) using DEXA,
to assess the fracture risk with FRAX calculation tool and to determine the predictive factors
for bone loss and fracture risk in patients with Rheumatoid Arthritis (RA).
Material and Method: The study was conducted with 95 patients 7 of whom were men.
Demographic characteristics, Disease Activity Score (DAS28-CRP) and Health Assessment
Questionnaire (HAQ) scores of the patients were recorded. The patients were questioned
FRAX and SF-36 health surveys. DEXA (Hologic explorer-S/N 90763) was used for the
measurement BMD of lumbar vertebrae and right hip. The BMD values and T, Z scores of
L1-4, right femoral neck, trochanter, wards and total scores were noted. The fracture risk was
calculated by FRAX tool.
Results: Mean age of the patients was 59,8 ± 9,6 and the average duration of disease was
10,61 ± 9,83 years. 34.73 % of the patients were osteoporotic and 44,21 % of the patients were
osteopenic. The overall mean 10-year fracture risk was calculated as 13,78 ± 9,11 for major
osteoporotic fractures and 4,76 ± 6,88 for hip fractures by FRAX tool. Femoral BMD is
negatively correlated with age (p=0,006), previous fractures (p=0,031), previous hip fracture
of parents (p=0,008), duration of disease (p=0,007), duration of steroid therapy (p=0,019) and
seropositivity (RF and/or CCP positive) (p=0,018) and is positively correlated with BMI
(p<0,001), lomber vertebral BMD is positively correlated only with BMI (p=0,003). Major
and hip fracture risk are positively correlated with age (p<0,001, p=0,003), duration of disease
(p<0,001, p<0,001), duration of steroid therapy (p<0,001, p=0,003), cumulative dose of
steroid (p=0,007, p=0,032), functional conditions (p=0,007, p=0,007) and HAQ score
(p=0,007, p=0,013), are negatively correlated with lomber vertebral (p=0,008, p=0,010) and
femoral BMD (p<0,001, p<0,001). Additionally major fracture risk is positively correlated
with female gender (p=0,031). Duration of disease is found to be the most important
predictive factor for major and hip fracture risk in multiple linear regression analysis
(p<0,001, p<0,001).
Conclusion: To sum up, although FRAX has some limitations for calculating the osteoporotic
fracture risk in patients with RA, using this tool has found to be convenient and practical to decide whether to begin treatment of osteoporosis or not, under the light of new treatment
techniques.