Türkiye'de alışveriş merkezleri (AVM) ve marketler zincirlerinin neden olduğu ekonomik ve toplumsal refah etkilerinin Ankara ölçeğinde analizi
An Ankara-scaled analysis of the economic and social welfare effects of the Turkish shopping malls and supermarket chains
Yazar: SEZGİN CÜNEYT YEŞİLKAYA
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA DURMUŞ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Maliye Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Alışveriş merkezleri = Shopping centers ; Ankara = Ankara ; Ekonomik refah = Economic welfare ; Marketler = Markets ; Sosyal refah = Social welfare

Özet:
1980 sonrasında dünya yeni bir ekonomik ve sosyal düzenle karşı karşıya kalmıştır. Bu dönemde hayata geçirilen neo-liberal ekonomi politikalarının bir sonucu olarak Türkiye'de başta ihracat, turizm ve inşaat sektörü olmak üzere birikim rejiminin esas aldığı sektörlere devlet tarafından büyük çapta mali ve finansal destek verilmiştir. Bu desteklerin sonucunda, büyük tüketim mekânı örgütlenmeleri olan perakende merkezlerinin, yani alış veriş merkezlerinin (AVM) sayıları hızla artmıştır. Diğer taraftan özellikle 1990'lı ve 2000'li yıllarda sayıları hızla artan bu AVM'ler sıkça tartışma konusu olmuştur. Kamuya açık park, bahçe vb yeşil alanlar gibi kentsel nüfusun temel ihtiyaçlarını karşılamaya dönük alanlar yetersiz kalırken AVM yatırımları daha da artmıştır. Ayrıca 1960'lardan itibaren doğrudan kamu tarafından açılmış olan market zincirleri de özelleştirilmiş ve 2010'lu yıllara gelindiğinde sahip oldukları on binlerce şube ile oligopol piyasalara dönüşmüşlerdir. Bu da hem iktisadi etkinlik kaybına, hem de küçük işletmelerin kapanmasına neden olarak bölüşümsel adaletsizliğe yol açmıştır. Bu tezde, AVM'ler ve market zincirlerinin ekonomik ve sosyal etkinliği incelenerek bunların neden olduğu (negatif dışsallıklar bağlamında) sosyal maliyetlerin çözümlenmesi amaçlanmaktadır. Konu sadece ekonomik boyutlarıyla değil aynı zamanda hukuki yönleriyle de ele alınarak, bazı yabancı ülkelerdeki AVM ve market zincirlerinin tabi olduğu yasal ve kurumsal düzenlemelerle kıyaslama yapılmaktadır.

Abstract:
The world faced a new economic and social order after 1980. As a result of the neo-liberal economic policies implemented during this period, government of Turkey provided a large-scaled financial support to the sectors particularly export, tourism and construction that were based on the accumulation regime. As a result of the financial support, number of retail centers that are the organization spaces with high consumption, that is to say shopping malls, has rapidly increased. On the other hand, these shopping malls, whose numbers increased rapidly in especially 1990s and 2000s, became a matter of constant debate. While the number of places where satifying basic needs of the urban population is intended (green areas such as public parks and gardens) became insufficient, investments in shopping malls increased more and more. Besides, supermarket chains directly opened by the public have been privatized since the 1960s and turned into oligopoly markets with their tens of thousands of branches by the 2010s. This has led to both loss of economic activity and closure of small enterprises, leading to distributive injustice.The aim of this study is to analyze the economic and social effectiveness of the shopping malls and supermarket chains and as a result, to analyze the social costs in the context of negative externalities due to the effectiveness in question. The scope is to handle the subject with not only its economic but also legal aspects, thus to compare shopping malls and supermarket chains in Turkey with the ones in some foreign countries in terms of the legal and institutional regulations they are subjected to.