Kars ili süt sığırcılığı işletmelerinin yapısal özellikleri
Structural characteristics of dairy cattle enterprises in Kars province
Yazar: BAHAR GÜLBUDAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BUKET BOĞA KURU
Kafkas Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Zootekni Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine

Özet:
Bu çalışmada; Kars iline bağlı merkez ilçe ve Selim, Digor, Sarıkamış, Susuz, Akyaka, Arpaçay, Kağızman olmak üzere 8 ilçede 160 adet süt sığır işletmesi kullanılmıştır. Yetiştiriciler rastgele seçilmiş ve yapılan anketler yüz yüze uygulanmıştır. Çalışma sonucunda; süt sığır yetiştiriciliği yapan işletme sahiplerinin %4,4'ünü kadınların %95,6'sını ise erkeklerin oluşturduğu, süt sığırcılığı faaliyetinde bulunan yetiştiricilerin çoğunlukla 41-50 yaş aralığındaki yetiştiriciler olduğu tespit edilmiştir. Eğitim düzeyleri incelendiğinde; çoğunluğunun (%49,4) ilkokul mezunu olduğu, ikinci sırada lise mezunları (%22,5), ardından ortaokul mezunları (%21,9), üniversite-yüksek lisans mezunları (%5,0) ve okuma yazması olmayanların (%1,3) oranları tespit edilmiştir. Yetiştiricilikle ilgili eğitim, kurs vb. alma durumları incelendiğinde 20 kişinin (%12,5) evet cevabı verdiği 140 kişinin (%87,5) ise hayır cevabı verdiği tespit edilmiştir. İşletmelerin yarısından fazlasında (%52,5) 21 yıl ve üzeri yetiştiricilik yaptıkları, yetiştiricilerin %69,4'ünün herhangi bir birlik ya da kooperatife üye olmadığı tespit edilmiştir.
İlçelerde işletmelerin büyük bir bölümünün mülkiyet sahibi (%86,3) şahsına ait olduğu, işletmelerin %88,8'i evden ayrı (müstakil) olarak inşa edildiği, yetiştiricilerin tamamına yakınının (%98,1) mevcut ahır tipi olarak kapalı bağlı ahır tipini tercih ettiği, işletmelerinde hayvan genotip dağılımlarının melez ırk (%85,6), kültür ırkı (%10,0) ve yerli ırk (%4,4) olduğu tespit edilmiştir. 
İşletmelerde, barınak duvar materyali olarak %60,6 oranında taş, %19,4 oranında kerpiç, %11,9 oranında briket, %7,5 oranında tuğla ve %0,6 oranında tahta kullanıldığı, barınak duvarlarının %58,8 sıvalı olduğu, %41,3 sıvasız olduğu, çatı materyali olarak %57,5 oranında sac, %32,5 oranında toprak, %6,9 oranında tahta (geleneksel yöntem) ve %3,1 oranında beton kullanıldığı, barınak taban malzemesi olarak çoğunlukla (%90,0) beton kullanıldığı, havalandırmada pencere ve bacayı birlikte kullananların oranının %83,8 tespit edilmiştir. Gübre temizliği %99,4 oranında elle yapılmaktadır. Kolostrum verenlerin oranı %98,8 ve sağım çoğunlukla elle (%63,7) yapılmaktadır. Düvelerin ilk tohumlama yaşının 18-24 aylıkken yapıldığını ifade edenlerin oranı ise %51,2 olarak tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Kars ili süt sığırcılığı işletmelerinde yetiştiricilik konusunda işletme sahiplerinin gerek tercih edilen ırk gerek barınak yapısı gerekse işletmedeki işleyiş açısından daha bilinçli olmalarını sağlamak adına eğitimler verilerek katkı sağlanabilir.
Anahtar kelimeler: Kars, Süt sığırcılığı, işletme, barınak, yapısal özellikler

Abstract:
In this study, 160 dairy cattle enterprises from the central district of Kars and the districts of Selim, Digor, Sarıkamış, Susuz, Akyaka, Arpaçay, and Kağızman were used. The breeders were randomly selected, and the surveys were conducted face-to-face. The research found that 4.4% of the dairy cattle enterprise owners were women, and 95.6% were men. The majority of those engaged in dairy cattle breeding were between 41 and 50 years old. When examining education levels, it was found that the majority (49.4%) had only completed primary school, followed by high school graduates (22.5%), middle school graduates (21.9%), university or graduate students (5.0%), and those who were illiterate (1.3%). Regarding participation in training or courses related to dairy farming, only 12.5% responded positively, while 87.5% reported no participation. More than half of the enterprises examined (52.5%) had been engaged in breeding for 21 years or more, and 69.4% of the breeders were not members of any association or cooperative.
	A survey of farms in the districts revealed that the majority (86.3%) were privately owned. Furthermore, 88.8% of the farms were constructed as standalone structures separate from the main residence. The data indicated a strong preference among farmers for closed-tied barns as the primary housing type for their livestock (98.1%). In terms of genotype distribution, crossbred animals were the most prevalent (85.6%), followed by purebred (10.0%) and native breeds (4.4%).
	In the farms, stone was used as the barn wall material in 60.6% of cases, adobe in 19.4%, brick in 11.9%, clay brick in 7.5%, and wood in 0.6%. 58.8% of barn walls were plastered, while 41.3% were unplastered. The roof material was sheet metal in 57.5% of cases, earth in 32.5%, wood (traditional method) in 6.9%, and concrete in 3.1%. Concrete was the most commonly used floor material (90.0%), and 83.8% of farmers used both windows and chimneys for ventilation. Manure cleaning was done manually in 99.4% of cases. Colostrum was given in 98.8% of cases, and milking was mostly done manually (63.7%). 51.2% of farmers reported that the first insemination of heifers was done between 18-24 months of age. In conclusion, to improve the dairy farming practices in Kars province, training should be provided to farmers to raise their awareness about breed selection, barn construction, and overall farm management.
	In conclusion, to enhance the awareness of enterprise owners in Kars province regarding breed preferences, shelter structure, and operational processes, educational programs can be provided to contribute to the improvement of dairy cattle enterprises.
Keywords: Kars, dairy cattle, enterprise, shelter, structural characteristics