Havayolu sektöründe dengeli puan kartı temelli sürdürülebilir performans için dinamik bir model önerisi
A dynamic model proposal for sustainable performance based on balanced scorecard in the airline industry
Yazar: DEMET DAĞLI
Danışman: DOÇ. DR. EDNAN AYVAZ
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Havacılık Çalışmaları ve Yönetimi Ana Bilim Dalı / Havacılık Çalışmaları ve Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation ; İşletme = Business Administration

Özet:
Sürdürülebilir havacılık hedefi doğrultusunda, havacılık endüstrisinin en önemli oyuncuları olan havayolu işletmelerinin operasyonları kilit bir rol oynamaktadır. Havayolu işletmeleri için sürdürülebilirlik uygulamalarının önemi artarken, sürdürülebilirliğin üç boyutunu dengeleme çabaları, etkin bir sürdürülebilirlik performans yönetim sistemini zorunlu kılmaktadır. Havayolları etkin bir sürdürülebilirlik performans yönetim sistemi uyguladıkları takdirde, sürdürülebilir kalkınma hedefleri üzerinde havacılık sektörünün etkilerinin fiili olarak değerlendirilmesine, yönetilmesine, izlenmesine ve ayrıca performansın raporlanmasına yardımcı olabileceklerdir. Bu nedenle, günümüzde havayolu işletmelerinin sürdürülebilirlik performans yönetimine odaklanan çalışmaların sayısı uluslararası düzeyde artış göstermektedir. Ancak, ilgili literatürde önerilen modeller dinamik bir yaklaşım sunmak açısından yetersiz kalmaktadır. Çalışma, havayolu işletmelerinin sürdürülebilir performans değerlendirmesi için dinamik bir model önererek, ilgili literatürde önemli bir eksikliğin giderilmesine katkı sağlarken geleneksel yöntemlere alternatif olarak kullanılabilecek yenilikçi bir yaklaşım sunmaktadır.
Çalışmanın genel amacı, geleneksel iş modeli uygulayan havayolu işletmelerinin sürdürülebilirlik performanslarını değerlendirebilmeleri için dinamik bir model geliştirilmesidir. Çalışmada, sürdürülebilir dengeli puan kartı perspektifinde belirlenen değişkenlerin ileriye dönük tahminlerinin yapılabilmesi için makine öğrenmesi yaklaşımları kullanılmaktadır. Çalışmada bütüncül bir çerçeve oluşturulması hedeflendiğinden birden fazla değişken için Decision Tree, Random Forest, XGBoost ve Extra Trees algoritmaları ile tahmin modelleri oluşturulmuş ve elde edilen sonuçlar karşılaştırılarak en iyi sonuçları veren modeller belirlenmiştir. Sonuçlarımız, havayollarının sürdürülebilir performans yönetimi açısından dinamik sürdürülebilir dengeli puan kartı yaklaşımının,  karar vericiler tarafından daha hızlı ve gerçekçi kararlar alınmasına katkı sağlayacağını desteklemektedir.

Abstract:
In line with the goal of sustainable aviation, the operations of airline companies, which are the most important players in the aviation industry, play a key role. As the importance of sustainability practices for airline companies increases, efforts to balance the three dimensions of sustainability necessitate an effective sustainability performance management system. If airlines implement an effective sustainability performance management system, they will be able to assess, manage, and monitor the impacts of the aviation sector on sustainable development goals, as well as report their performance. Therefore, the number of studies focusing on the sustainability performance management of airline companies is increasing internationally. However, the models proposed in the relevant literature are insufficient to offer a dynamic approach.
By proposing a dynamic model for the sustainable performance evaluation of airline companies, this study contributes to filling a significant gap in the relevant literature and offers an innovative approach that can be used as an alternative to traditional methods. The general purpose of the study is to develop a dynamic model for airline companies that apply a traditional business model to evaluate their sustainability performance. Machine learning approaches are used in the study to make forward-looking predictions of the variables identified in the sustainable balanced scorecard perspective. Since the study aims to create a holistic framework, prediction models were created using Decision Tree, Random Forest, XGBoost, and Extra Trees algorithms for multiple variables, and the models that yielded the best results were determined by comparing the outcomes. Our findings support that the dynamic sustainable balanced scorecard approach, in terms of managing the sustainable performance of airlines, will facilitate faster and more realistic decision-making by stakeholders.