Karamanca-Hisarcık (Kütahya) ve Taşokçular (Demirci-Manisa) civarındaki opal oluşumlarının jeolojik, mineralojik ve jeokimyasal özelliklerinin incelenmesi
Karamanca-Hisarcik (Kütahya) and Taşokçular (Demirci-Manisa) near opal formation of geological, mineralogical and geochemical investigation
Yazar: YEŞİM TEMUR
Danışman: DOÇ. DR. OMER ELITOK
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Menderes Masifi Kuzeyinde (Batı Anadolu) ve İzmir-Ankara-Erzincan kenet kuşağı
üzerinde Karamanca-Hisarcık (Kütahya) ile Taşokçular (Demirci-Manisa)
civarındaki volkanik ve sedimanter kökenli olmak üzere farklı kökenli opal
oluşumları bulunmaktadır. Bu çalışma kapsamında opal oluşumlarının jeolojisi,
mineralojisi ve petrografisi polarizan mikroskop, x-ışınları kırınım yöntemi ile
incelenmiştir. Karamanca civarında riyolitik tüflerde gelişen kırmızı, turuncu, beyaz 
renkli ateş opalleri bulunmaktadır. Opallerin yer aldığı kayaçlar genel olarak poroz
yapılı olup matriks ve matriks içerisinde kuvars ve feldspat fenokristalleri yer
almakta, yer yer farklı boyut ve şekillerde sferülitik oluşumlar gözlenmektedir.
Turuncu, beyaz renkli ateş opallerinin örneklerde farklılık sunmak üzere yüksek
kristobalitten (β-kristobalit) veya düşük kristobalit, tridimit, düşük kuvars şeklinde
bileşim sunmaktadır. Riyolitik tüflerin boşluk yüzey kısımlarının kuvars, tridimit,
kaolinitten oluştuğu, matriks kısmından alınan örneğin ise düşük tridimit, kaolinit,
düşük kuvars ± sanidin den oluşmaktadır. Riyolitik kayaçlardaki sferülitik oluşumlar
merkezde feldspat, kuvars kristali yada kristal topluluğu veya matriksden oluşan bir
çekirdek üzerinde gelişebildiği gibi merkezde hiçbir çekirdek yapısı olmadan da
gelişebilmektedir. Diğer taraftan riyolitik kayaçlar içerisinde yaygın şekilde Fe-oksit
oluşumları yer almaktadır. Bunlar sferülitik oluşumların farklı kesimlerinde farklı
şekillerde yer alabildiği gibi matriks kısmında da bulunmaktadır. Bu Fe-oksit
oluşumlarının sferülit oluşumları ile ilişkili olduğu düşünülmektedir. Karamanca
yöresi riyolitik tüfler içerisindeki ateş opali oluşumlarının riyolitik kayaçların
soğuması sırasında oluştukları düşünülmektedir. Hisarcık yöresinde kumtaşı, kiltaşı,
silttaşı ve marnlar ile ardalanma gösteren kireçtaşları içerisinde yumrular şeklinde
silisli yada silis-karbonat karışımı alanlardan oluşmaktadır. Silisli alanlar genelde
düşük kuvarslardan oluşmaktadır. Taşokçular civarında şisti doku sunan metamorfik
birim içerisinde yer alan opaller siyah, koyu gri, mavi, mavimsi gri, sarımsı kahve
olmak üzere farklı renklerde gözlenmekte bazılarında pirit olmak üzere genelde
düşük kuvarstan oluşmaktadırlar. Taşokçular ve Hisarcık yöresindeki sedimanter ve
metamorfik birim içerisindeki opaller genelde düşük kuvarslardan oluşmakta olup
Karamanca yöresindeki ateş opallerinden farklılık sunmaktadır.

Abstract:
Opals formed in volcanic and sedimentary environments occur around KaramancaHisarcık
(Kütahya) and Taşokçular (Demirci-Manisa) regions, in the north of
Menderes massif (west Anatolia). In this study, geology, mineralogy and petrography
of the opals were investigated by polarizan microscope and X-ray diffractometer
method. Fire opals occur in rhyolitic tuff around the Karamanca region. Rhyolitic
rocks are porous and consist mainly of matrix including quartz and feldspar minerals.
They have also spherulite formations. Orange and white colored fire opals consist of
high cristobalite (β-cristobalite) or low cristobalite, tridymite, low quartz. Surface of
the voids of the rhyolitic tuffs includes quartz, tridymite kaolinite, and mtarix consist
of low tridymite, kaolinite, low quartz ± sanidine. In rhyolitic rocks, spherulitic
formations are observed to be developed around a core including feldspar or quartz
crystals or crystal accumulations, or matrix. On the other hand, any core formation
can not be oberved in the spherulitic formations. Fe-oxide formations are widespread
in the fire opals and its host rock. These Fe-oxide formations are thought to be
genetically related with spherulite formations. Fire opals were formed most probably
during cooling of rhyolitic lavas. Rounded, semi-rounded siliceous formations are
observed within the carbonate rocks alternated with sandstone, siltstone, claystone
and marls. X-ray difractions data show that these siliceous areas are low quartz.
Black, dark grey, blue, yellowish brown colored opals around the Taşokçular region
occur within the low-grade metamorphic rocks. Low quartz and pyrite were
determined by X-ray diffraction analyses. Taşokçular and Hisarcık opals having low
quartz are different from the Karamanca fire opals including mainly quartz, tridymite
and cristobalite (opal-CT).