Mimarlıkta otonomi üzerine: Mimarlık olmayan sınırsızlık alanları
About autonomy in architecture: Areas of unlimitedness of non-architectural
Yazar: BÜŞRA ŞEHİRLİOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEMA SERİM
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Temelde düzen kurmakla ilgili olan mimarlık, eklemlenerek ilerleyen bir süreklilik mantığını barındırır. Düşünce ve eyleme yönelik olan düzenin akılcı bir perspektiften öncelikle pratiğe yönelik olarak anlamlandırılması; tasarım süreçlerini tarihsel eğilimler, toplumsal ve kültürel beklentiler, teknolojik gelişmeler gibi çok sayıda etkenle sınırlandırır. Mimarlığı sürdüren referansların yanı sıra sınırlayarak araçsallaştıran referansların bir aradalığı mimarlığın temel bilgisinin etkinliğini kısıtlamaktadır. Bu çalışmada kendine referans veren "otonomi" kavramı aracılığıyla mimarlığın otonom olma çabası bağlamında bir süreç önerisi ortaya koymak amaçlanmıştır.
Ayrışarak izole olmak olarak tanımlanan otonominin aslında disiplinin temel özelliklerini kabul ederken aynı zamanda özgürlüğünü içeren bir anlamı karşıladığı anlaşılmaktadır. Çalışma kapsamında otonomi sanatlarda ve mimarlıktaki farklı yaklaşımlar üzerinden değerlendirilerek mimarlığın otonomi çabasının, bilgisini kendisi dışındaki başka alanlara referansla yeniden üretmesi anlamındaki heteronomiyle sağlanabileceği ortaya koyulmuştur. Farklılıkların davet edilmesiyle sınırlayıcı edimlerin tasfiye edilmesi, disiplini genişleterek disiplinin potansiyelini açığa çıkarabilecek bir ortamı mümkün hale getirmektedir. Bu doğrultuda form temelli bir mimarlığı öncelemek yerine arka plandaki yaşamsal ilişkilere işaret eden bu yaklaşım biçimi, çalışmada Rosalind Krauss'un "mimarlık-mimarlık olmayan" kavram çiftinden ve Anthony Vidler'in "tam da mimarlık olmayan" ifadesinden hareketle "mimarlık olmayan mimarlıklar" adı altında kavramsallaştırılmıştır. 
Çalışmanın bütününde "mimarlık olmayan mimarlıklar"a yer açabilecek böyle bir zincirleme anlama çabasıyla oluşturulan kapsayıcı süreç önerisinin mimarlığın kendisine referans veren bir yapma biçimine karşılık gelebileceği vurgulanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Otonomi, heteronomi, karşıt edimler, mimarlık olmayan mimarlıklar.

Abstract:
Architecture which is basically about establishing order, contains a logic of continuity that progresses by being articulated. Making sense of the thought and action oriented order primarily as practical from a rational perspective limits the design processes to many factors such as historical tendency, social and cultural expectations and technological devolopments. The coexistence of references that instrumentalize architecture as well as the references that sustain architecture make it difficult for architecture to preserve its basic knowledge. In this study it is aimed to present a process proposal in the context of architecture's effort to be autonomous through the self-referential concept of  "autonomy".
It is understood that autonomy, which is defined as being isolated by seperation, actually accept the basic features of the discipline, while at the same time it meets a meaning that includes freedom. Within the scope of the study autonomy is evaluated through different approaches in the arts and architecture and it has been revealed that the autonomy effort of architecture can be achieved with heteronomy, which means that it reproduces its knowledge with reference to other areas other than itself. By inviting differences suspending of limiting acts makes possible an environment that can reveal the potential of the discipline via expanding the discipline. In this direction, instead of prioritizing a form-based architecture, this approach, which points to the vital relations in the background, is conceptualized under the name of architecture of non-architectural in the study, based on Rosalind Krauss's "architecture- non-architectural" concept pair and Anthony Vidler's "not exactly architecture" statement. In the whole of the study, it was emphasized that the inclusive process proposal which was created with an effort to understand such a chain that could make place for architectures of non-architecture, could correspond to a self-referential way of doing architecture.
Keywords: Autonomy, heteronomy, contradictory acts, architectures of non-architectural.