Anıt ve meydanlarda oran ve ölçek kavramlarının incelenmesi; İzmir Konak ilçesi örneğinde
Examination of ratio and scale concepts in monuments and squares; Izmir Konak district example
Yazar: ÇAĞDAŞ KANER
Danışman: PROF. DR. ERHAN VECDİ KÜÇÜKERBAŞ
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı / Peyzaj Mimarlığı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Oran ve ölçek kavramlarının kamusal dış mekan tasarımı söz konusu olduğunda ne kadar önemli olduğunu göz önünde bulundurarak değerlendirmeler yapılabilmesi için bir yöntem geliştirmeyi hedefleyen bu çalışma içerisinde, kamusal dış mekan tiplerinden meydanlar araştırma alanı olarak belirlenmiştir. Bu kapsamda İzmir İline bağlı Konak İlçe sınırları içerisinde bulunan 3 adet meydan (Atatürk Meydanı, Cumhuriyet Meydanı, Gündoğdu Meydanı) ve bu meydanlar içerisinde bulunan 3 adet anıt (İzmir Saat Kulesi, Gazi Anıtı, Cumhuriyet Ağacı Anıtı) inceleme altına alınmıştır. Araştırmanın temelini oluşturan veri toplama aşamasında araştırma alanlarına dair önceden hazırlanmış olan gözlem formları, AutoCAD, Sketchup, Photoshop ve Google Earth programlarından yararlanılarak oluşturulan silüet kesit çalışmaları yer almaktadır. Yapılan çalışmalar doğrultusunda araştırma kapsamına dahil edilen meydanlar ve içerisinde bulunan anıtlar 4'er başlık altında değerlendirilmiştir. Mevcut çalışma alanlarında oransal açıdan büyük eksikliklerin göze çarptığı dolaylı yoldan ölçek kavramı açısından da eksikliklerin bulunduğu görülmüştür. İnsan ölçeğinde hissedilebilme açısından da sadece 1 araştırma alanının yeterli düzeyde olduğu değerlendirilmiştir.
Elde edilen sonuçlar doğrultusunda 3 çalışma alanına yönelik çeşitli öneriler getirilmiştir. Getirilen bu öneriler çalışma alanlarının içerisinde bulunan anıtların meydan genelinde hissedilen egemenlik etkilerini arttıracak, tarihi ve kültürel değerlerini öne çıkaracak türdendir. Ayrıca 3 çalışma alanı için insan ölçeğinde algılanan tanımlanmış mekan hissinin arttırılmasına yönelik öneriler bulunmakta ve 2 çalışma alanı içerisinde hissedilemeyen insan ölçeğinde mekan algısını da sağlamaya yönelik öneriler yer almaktadır. Son olarak da uygun oran ve ölçek değerlerinin kullanımıyla çevresiyle görsel bir uyuma sahip, kentsel dokuya uygun meydanlar tasarlanması amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Meydan, Anıt, Oran, Ölçek, Algı, İzmir, Konak, Atatürk Meydanı, Cumhuriyet Meydanı, Gündoğdu Meydanı, İzmir Saat Kulesi, Gazi Anıtı, Cumhuriyet Ağacı Anıtı

Abstract:
This study aims to develop a method to assess the importance of the concepts of proportion and scale in the design of public outdoor spaces. The research area selected for this study is public squares. Within this scope, three squares located in the Konak district of İzmir Province, Turkey (Atatürk Square, Cumhuriyet Square, Gündoğdu Square) and three monuments within these squares (İzmir Clock Tower, Gazi Monument, Republic Tree Monument) were examined. The data collection phase, which forms the basis of the research, includes observation forms prepared in advance for the research areas and silhouette section studies created using AutoCAD, Sketchup, Photoshop, and Google Earth programs. Based on the conducted studies, the squares included in the research and the monuments within them were evaluated under four main headings. It was observed that there are significant deficiencies in terms of proportion and scale in the existing study areas. Furthermore, only one research area was considered to be sufficient in terms of the perceived human scale.
Based on the obtained results, various recommendations were made for the three study areas. These suggestions aim to enhance the dominant impact of the monuments within the squares, and highlight their historical and cultural values. Additionally, there are suggestions to increase the perceived sense of defined space for the three study areas and to establish the concept of human scale for the two study areas. Lastly, the aim is to design squares with visual harmony with their surroundings, suitable proportions, and scales that fit into the urban fabric.

Key Words: Square, Monument, Ratio, Scale, Perception, İzmir, Konak, Atatürk Square, Cumhuriyet Square, Gündoğdu Square, İzmir Clock Tower, Gazi Monument, Republic Tree Monument