Mahalle düzeyinde yeşil altyapı bileşeni olarak sokak ağaçlarının korunmasına yönelik bir yaklaşım: Bahçelievler semti Ankara örneği
An approach to protection of street trees as green infrastructure unit at the neighborhood level: The case of Ankara bahçelievler district
Yazar: AYÇA İNCİ
Danışman: PROF. DR. NİLGÜN GÖRER TAMER
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Ankara-Bahçelievler = Ankara-Bahçelievler ; Kentsel yeşil alanlar = Urban green areas ; Kentsel çevre = Urban environment ; Konut çevreleri = Neighbourhoods ; Sokaklar = Streets ; Sürdürülebilir kentleşme = Sustainable urbanization ; Sürdürülebilir çevre = Sustainable environment ; Çevre kaynak envanterleri = Environmental resources inventories

Özet:
Küresel olarak yaşanan kentsel büyüme/dönüşüm süreci doğa ve insan etkileşimini olumsuz yönde etkilemektedir. Bu dönüşüm süreci yapı yoğunluğunu arttırırken doğal alanların azalmasına ve geçirimsiz yüzeylerin artmasına yol açmaktadır. Kentsel yayılma ve nüfus artışı ile birlikte iklim değişikliğinin olumsuz etkilerine açık yaşam alanlarının ortaya çıkmasına da neden olmaktadır. İklim dirençli mahalle tasarımı yaklaşımı içinde; yeşil alanlar ve sokak ağaçları, yeşil altyapı gibi doğa tabanlı altyapı sistemlerinin temel bileşenidir. Çevresel, sosyal, psikolojik ve ekonomik faydaları olan sokak ağaçları, bugün birçok tehditle karşı karşıyadır. Ayrıca sokak ağaçlarının korunmasına yönelik yapılan çalışmaların yetersiz olması, yeni sokak ağaçlarının dikilmemesi sonucunda kanopi sürekliliğiyle oluşan yeşil ağ da bozulmaktadır. Hızlı ve mevcut değerleri gözetmeyen bir kentsel dönüşüm sürecinin yaşandığı, olgun sokak ağacı sayısı ve kanopi sürekliliğinin varlığı ve önemi açısından çalışma alanı olarak Ankara'da Çankaya ilçesinde yer alan Bahçelievler semti seçilmiştir. Bu çalışma, mahalle düzeyinde sokak ağaçlarının iklim değişikliğine uyumda nasıl bir altyapı hizmeti sağladığını ortaya koymaktadır. Tezde nitel ve nicel araştırma yöntemleri birlikte kullanılmıştır. Çalışma alanındaki 107 sokak, kanopi sürekliliği açısından 6 farklı tipoloji içinde değerlendirilmiş ve bu sokakları temsil eden bir rota belirlenmiştir. Rota üzerinde 50 katılımcı ile sokak ağaç varlığı tipolojisi test edilmiş ve sokak ağaçlarının korunması konusunda görüşleri alınmıştır. Ayrıca rota üzerindeki sokak ağaçlarının envanter kaydı, tez kapsamında içeriği oluşturulan "Kapımdaki Doğa" telefon uygulaması ile gerçekleştirilmiştir. i-Tree Eco programı kullanılarak rota üzerindeki ağaçların ekosistem hizmet değeri ortaya konulmuştur. Sokak ağaçları, çok boyutlu sağladığı faydalar da dikkate alınarak mahalle ve kent düzeyinde iklim dirençli planlama ve tasarım süreçlerine dahil edilmelidir. Tez, kentin sokak ağaçlarının bir yeşil altyapı olarak korunmasının gerekliliğine ve bu sokak ağaçları sisteminin sürdürülebilir yönetiminde mahalle düzeyinde geliştirilecek katılımcı süreçlerin ve araçların önemine vurgu yapmaktadır.

Abstract:
The urban growth/transformation process experienced globally affects the interaction between nature and human negatively. While this transformation process increases the building density, it leads to decrease in natural areas and increase in impermeable surfaces. Along with urban sprawl and population growth, it also causes the emergence of living spaces open to the negative effects of climate change. Within the climate-resilient neighborhood design approach; green areas and street trees are the basic components of nature-based infrastructure systems such as green infrastructure. Street trees, which have environmental, social, psychological and economic benefits, face many threats today. Also, as a result of insufficient efforts to protect street trees and not planting new street trees, the green network formed by the continuity of the canopy of the trees is deteriorated. Bahçelievler district, which is located in Çankaya district of Ankara, was chosen as the study area in terms of the number of mature street trees and the presence and importance of canopy continuity, where rapid and disregarding existent values urban transformation process is experienced. This study reveals how street trees at the neighborhood level provide an infrastructure service in adaptation to climate change. Qualitative and quantitative research methods were used together in the thesis. 107 streets were evaluated in 6 different typologies in terms of canopy continuity and a route representing these streets was determined. Street tree presence typology was tested with 50 participants on the route and their opinions were taken on the protection of street trees. In addition, the inventory recording of the street trees on the route was carried out with the "Nature at My Door" phone application, the content of which was created within the scope of the thesis. By using the i-Tree Eco program, the ecosystem service value of the trees on the route has been revealed. Street trees should be included in climate-resilient planning and design processes at the neighborhood and city level, taking into account their multidimensional benefits. The thesis emphasizes the necessity of protecting the city's street trees as green infrastructure and the importance of participatory processes and tools to be developed at the neighborhood level in the sustainable management of this street tree system.