Bathonea antik liman yerleşiminde ele geçen mortarium ve mortarium piliumlar
Mortarium and mortarium piliums unearthed in bathonea ancient harbor settlement
Yazar: BERRİN YILDIZ
Danışman: PROF. DR. ŞENGÜL AYDINGÜN
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Arkeoloji = Archeology

Özet:
Henüz kap yapımının bilinmediği ancak yiyeceklerin ezilip, karıştırılma gereksiniminin duyulduğu Paleolitik Dönem'de doğal kaya oluklarının bu işlemler için kullanıldığı düşünülmektedir. Epipaleolitik Dönem'den itibaren taşınabilir mortariumların, kullanılmaya başlandığı ve bunun Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem'de de devam ettiği anlaşılmaktadır. Neolitik Dönem'de insan hayatına giren tahılların besin olarak tüketilebilmesi için tasarlanan bu aletler, ezme ve öğütme birimleri olarak karşımıza çıkmaktadır. Zaman içerisinde çok fonksiyonel olarak dini ritüellerde, ölü gömme geleneklerinde, madencilikte, inşaat alanında, kozmetik, tıp vs. gibi birçok alanda işlevsel olarak kullanılmış ve günümüzde de mutfaklarda kullanılmaya devam etmektedir.
2009 yılından itibaren İstanbul Küçükçekmece Göl Havzası'nın batısında yer alan Avcılar, Firuzköy Yarımadası üzerinde yürütülen "Bathonea" arkeolojik kazı çalışmalarında, açığa çıkarılan bazilikal planlı büyük bir yapı kompleksinin işlik/atölye olduğu anlaşılan apsidal bölümü içinde in situ halde birçok mortarium (Havan) ile mortarium pilium (Havaneli) ele geçmiştir. Aynı yapının, apsidal kısmından binden fazla unguentarium (İlaç şişesi) ortaya çıkarılmıştır. Bunların beraberinde kemik karıştırıcılar, spatulalar gibi ilaç yapımında kullanılan malzemeler de aynı yapı konteksinden açığa çıkmıştır. Yapıdan, ele geçen unguentarium içindeki kalıntılardan alınan örnekler ile yapı çevresinde kış aylarında yetişen bitki türlerinden olan Amaryllidaceae (Galanthus Nivalis) (Nergizgiller) ve Amsoniaorientalis (Razya) ile eşleşmektedir. Bu yapı, içerisinde yoğun olarak ele geçen mortariumlarda bu bitkilerin ezilip, karıştırılarak ilaç yapım aşamasında kullanıldıkları sanılmaktadır. Geç Antik Çağ yazarlarının, Konstantinopolis çevresinde Rhegion (Küçükçekmece) yakınlarında varlığından çok kısaca bir şekilde bahsettiği DAPHNUSION adlı bir ilaç yapım merkezinin burası olduğu düşünülmektedir (Delehaye, 1921: s. 138; Stephani, 1953: s. 223; Samothrakes, 1963: s. 589; Choniatae, 1975: s. 389; Kommena, 1996: s. 273; Thomas ve Hero, 2000: s. 1292; Külzer, 2001: s. 823, 824).
Anahtar Kelimeler: İstanbul, Küçükçekmece Göl Havzası, Bathonea, Rhegion, Daphnusion, Mortarium, Mortarium Pilium, Kırmızı/Mor Porfir.

Abstract:
It is thought that natural rock troughs were used for these processes in the Paleolithic Period, when the making of vessels was not known yet, but the need for crushing and mixing the food was felt. It is understood that portable mortariums started to be used from the Epipalaeolithic Period and this continued in the Pre-Pottery Neolithic Period. These tools, which were designed for the consumption of grains that entered human life in the Neolithic Period, appear as crushing and grinding units. Over time, it has been used in religious practices, burial tradition, mining, construction, childhood, etc. It will continue to be in use and in use in areas such as kitchens.
Many mortariums (Mortar) and mortarium piliums (Pestle) were found in situ within the apsidal section of a large basilica-planned building complex, which has been unearthed during the archaeological excavations of "Bathonea" on the Firuzköy Peninsula in Avcılar, located in the west of the Istanbul Küçükçekmece Lake Basin since 2009. More than a thousand unguentarium (Medicine bottles) were unearthed from the apsidal part of the same building. Along with these, materials used in drug making such as bone mixers and spatulas were also revealed from the same building context. The samples taken from the remains in the unguentarium from the building match with Amaryllidaceae (Galanthus Nivalis) (Daffodils) and Amsoniaorientalis (Rasia) plant species that grow around the building during the winter months. It is thought that these plants were crushed and mixed in the mortariums found in this structure and used in the production of medicine. It is thought that there was a drug-making center called DAPHNUSION, which was briefly mentioned by late antique writers around Rhegion (Küçükçekmece) around Constantinople (Küçükçekmece) around Constantinople (Delehaye, 1921: s. 138; Stephani, 1953: s. 223; Samothrakes, 1963: s. 589; Choniatae, 1975: s. 389; Kommena, 1996: s. 273; Thomas ve Hero, 2000: s. 1292; Külzer, 2001: s. 823, 824).
Keywords: Istanbul, Küçükçekmece Lake, Bathonea, Rhegion, Daphnusion, Mortarium, Mortarium Pilium, Red/Purple Porphyry.