Komnenoslar Dönemi Bizans profan sanatında doğaüstü yaratıklar
Supernatural creatures in Byzantine profan art of the Komnenian era
Yazar: GÜLŞEN ABBASOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. LALE DOĞER
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Bizans Dönemi = Byzantine Period ; Bizans sanatı = Byzantine art ; Doğaüstü yaratıklar = Supernatural creatures ; Komnenos Dönemi = Komnenos Era ; Komnenos ailesi = Komnenian family ; Profan sanat = Profane art ; Sanat = Art ; Simge = Symbol ; İkonografi = Iconograpy

Özet:
Bu çalışmada, Bizans sanatının "ikinci altın çağı" nın zirve noktasını oluşturan
Komnenoslar Dönemi'nin profan sanatında görülen doğaüstü yaratıklar araştırılmıştır.
Araştırma sırasında hem Komnenoslar öncesi ve sonrası buluntular, hem de İran,
Mısır, Transkafkasya, Ukrayna, Rusya, Balkan ülkeleri (Bulgaristan, Sırbistan) ve Batı
ülkelerinin (Venedik, Floransa, Fransa, Alp ülkeleri) eserleri incelenmiştir.
Araştırmamız, söz konusu döneme ait Bizans profan sanatında görülen grifon,
çift başlı kartal, tek boynuzlu, kanatlı at, ejder, simurg, antropoidler (sirenler,
kentaurlar, kanatlı aslan gövdeliler, sfenksler), kynokephalos'lar ve adı bilinmeyen
diğer doğaüstü yaratık tasvirli eserler on bir gruba ayrılarak sürdürülmüştür.
İncelemeler; gümüş, altın, bronz, seramik, fildişi, kemik, taş, mermer, mozaik, fresko,
ipek, cam, ahşap ve yazma gibi farklı malzeme üzerinde yapılmıştır.
Araştırma sınırımızı kapsayan süreçte, Bizans kültürüne geçmiş farklı halkların
kültür özellikleri saptanmış, bu kültürlerin asimilasyonunun ve Bizans sanatçıları
tarafından söz konusu yaratıklar üzerinde yapılan yaratıcı işlemlerin sonucunda ortaya
çıkan yeni Bizans ikonografisinin oluşum süreci açıklığa çıkarılmaya çalışılmıştır.
Ayrıca, yeni Bizans sanatının özelliği olan doğaüstü yaratık tasvirlerindeki üslup
vurgulanmış, dini eserlerde profan sanatın görülmesi ve doğaüstü yaratıkların kilise
tarafından "evcilleştirilmesi" süreci gösterilmiştir. Bunlara ek olarak, doğaüstü
yaratıkların simgeleri ve kökenleri saptanarak, karşılaştırma yöntemiyle Doğu ile Batı
Orta Çağ kültürleri arasındaki bağ ve dönem sanatçılarının davranış biçimleri
vurgulanmış, dönemin edebiyatında görülen popüler konuların ve yeni eğilimlerin
sanata yansıması irdelenmiş ve saray ve halk sanatlarının ortak konuları belirlenmiştir.

Abstract:
n this study, the supernatural creatures seen in the profane art of the Comnenian
Period, which formed the peak of the "second golden age" of Byzantine art were
investigated.
During the research, both before and after the Komnenos finds, as well as the
works of Iran, Trans Caucasus, Ukraine, Russia, Balkan countries (Bulgaria, Serbia),
and Western countries (Venice, Florence, France, Alpine countries) were used.
Our research was continued, dividing depicting griffins, double-headed eagles,
unicorns, winged horses, dragons, symurgs, anthropoids (sirens, centaurs, winged lionbodied,
sphinxes), Cynocephalus, and other supernatural creatures of the period in
question into eleven groups of works. Investigations were made on different materials
such as silver, gold, bronze, ceramic, ivory, bone, stone, marble, mosaic, fresco, silk,
wood, glass and miniatures.
In the process covering our research limitations, the cultural characteristics of
different people that passed into the Byzantine culture were determined and the
formation process of the new Byzantine iconography, which emerged as a result of the
assimilation of these cultures and the creative processes performed on these creatures by
Byzantine artists, was tried to be clarified. Also, the style in the depictions of
supernatural creatures which is a feature of new Byzantine art, was emphasized, the
profane art in religious works and the process of "domestication" of supernatural
creatures by the church were shown. In addition to these, by determining the symbols
and origins of supernatural creatures, the bond between eastern and western medieval
cultures and the behavior of artists of the period was emphasized, the reflection of
popular subjects and new trends in the literature of the period was examined, and
common subjects of the palace and folk arts were determined.