Ölüm belgelerine göre Hatay'da 2016-2020 ölümlerinin epidemiyolojisi; sözel otopsi ile 2018 örnekleminin irdelenmesi
Epidemiology of 2016-2020 death in hatay according to DEATH documents; examination of 2018 sampling with verbal autopsy
Yazar: FURKAN DİLSİZ
Danışman: PROF. DR. NAZAN SAVAŞ
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Bebek ölümleri = Infant mortality ; Epidemiyoloji = Epidemiology ; Hatay = Hatay ; Otopsi = Autopsy ; Retrospektif çalışmalar = Retrospective studies ; Ölüm = Death ; Ölüm belgeleri = Death certificates ; Ölüm nedeni = Cause of death

Özet:
Amaç: Ölüm verileri toplum sağlığını destekleyici hizmetlerin etki değerini ve bu hizmetlere gerek duyulan seviyeyi ortaya koyar. Standart, doğru ve zamanında toplanan ölüm verileri hizmetlerin planlanması ve uygulanmasında başvurulan istatistiklerin başında yer alır. Bu araştırmada Hatay'da 2016-2020 ölümlerinin epidemiyolojik değerlendirilmesi yapılarak, 2018 ölüm nedenlerinin sözel otopsi ile irdelenmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Kesitsel nitelikteki araştırma 2021-22'de yapılmıştır. Hatay Büyükşehir Belediyesi 2016-2020 defin kayıtlarındaki ölümler(N=34141) yıllara, ilçelere, cinsiyete, yaşa, uyruğa ve nedene göre değerlendirilmiş, 2018 ölümlerinden tabakalı, sistematik örneklemeyle seçilen örneğin yakınlarına(n=284) sözel otopsi uygulanmıştır. Anket, katılımcıların sosoyodemografik ve ölene ait bilgiler(17 soru) ile sözel otopsi(56 soru) kısımlarından oluşmaktadır. İstatistiksel analizlerde; tanımlayıcı istatistikler, mortalite ölçütleri ve ki-kare testi kullanılmış, p<0,05 önemli kabul edilmiştir.
Bulgular: Ölümlerin %56,1'i erkek, %89,7'si T.C. vatandaşı, yaş ortalaması 64,0±25,3, ortancası 71 olup, %88,9'nun ölüm nedeni doğal bulaşıcı olmayan hastalık, %4,8'inin doğal bulaşıcı hastalıktır. En fazla ölüm 2020 yılına ait(n=8933) olup, bulaşıcı hastalık sıklığına bağlı ölüm de en fazla 2020(%18,4) yılındadır. Bulaşıcı olmayan hastalık ölüm nedeni T.C. uyruklularda %89,2, Suriyelilerde %85,2(p>0,05), bulaşıcı hastalık ölüm nedeni sırasıyla %5,1 ve %1,8, adli olay ölüm nedeni ise %5,7 ve %12,6'dır (p<0,001). Yıllara göre kaba ölüm hızları; ‰2,89, ‰3,09, ‰3,17, ‰3,27 ve ‰4,26'dır. Yıllara göre T.C. bebek ölüm hızları ise; ‰8,20, ‰7,97, ‰7,28, ‰8,00 ve ‰7,27'dir. Toplam bebek ölüm sayısının(n=2447) %57,1'i Suriye uyrukludur.
Sözel otopside sorgulananların %52,5'i erkek, yaş ortalaması 71,9±18,1, %69,4'ünün ölüm yeri hastane olup, %51,9'una Devlet hastanesinde ölüm belgesi verilmiştir. %85,2'sinin sürekli hastalığı vardır; %40,8'i kalp-damar hastalığı, %21,8'i kanser, %21,1'i diyabet, %18,7'si nörolojik hastalıktır. %60,2'si son bir yılda hastaneye yatmış, %24,6'sı son bir yılda ameliyat olmuş, en çok(%20,8) kalp ameliyatı olmuştur. En çok ölüm sebepleri %26,5 kalp krizi, %19,8 kanser ve %17,5 çoklu organ yetmezliğidir.
Sonuç; Önemli yaşamsal istatistiklerden biri olan ölüm istatistiklerinin temelindeki ölüm kayıtlarının güvenilirliği ve tamlığı bu denli önemliyken, merkezi sistemin yetersizliği ve ölüm belgelerini dolduranlar ile derleyenlerin yetersiz eğitimi göze çarpmakta, zaten zor işleyen sürecin "sığınmacı" yüküyle zorlandığı ve sorunların daha belirgin hale geldiği görülmektedir. Bu durumun önüne geçebilmek için belgeleri dolduran ve derleyenlere eğitimler düzenlenmesi, kurumlar arası iş birliğinin artırılması, beş veya on yıllık
xiv
dönemlerle mortalite çalışmalarının yapılması ve elektronik ortamın daha etkin kullanılması gerekmektedir.
Anahtar sözcükler; Ölüm nedeni, Ölüm oranı, Kaba ölüm hızı, Bebek ölüm hızı, Sözel otopsi, Hatay.

Abstract:
Aim: The mortality data reveal the impact value of public health support services and the level needed for these services. Standard, accurate and timely collected death data are at the top of the statistics used in the planning and implementation of services. In this study, it was aimed to examine the causes of death in 2018 by verbal autopsy by making the epidemiological evaluation of 2016-2020 deaths in Hatay.
Methods: This Prevalence study was conducted in 2021-22. The deaths(N= 34.141) in the 2016-2020 burial records of Hatay Metropolitan Municipality were evaluated according to years, districts, sex, age, nationality and cause, and verbal autopsy was performed on the relatives of the sample(n=284) selected from the 2018 deaths by stratified, systematic sampling. This questionnaire consists of the participant's sociodemographic and deceased information(17 questions) and verbal autopsy(56 questions). Descriptive statistics, mortality criteria and chi-square test were used in our statistical analysis, and the p<0.05 was considered to be significant.
Results: According to the data we obtained, 56.1% of deaths were men, 89.7% were Turkish citizens, mean age was 64.0±25.3, median was 71, cause of death was natural non-communicable disease for 88.9%, and 4.8% was a natural contagious disease. The highest number of deaths was found in 2020(n=8933), and the highest number of deaths was in 2020(18.4%) due to the frequency of infectious diseases. Non-communicable disease cause of death was 89.2% for Turkish nationals, 85.2% for Syrians(p>0.05), communicable disease cause of death was 5.1% and 1.8%, respectively, forensic event cause of death was 5.7% and 12.6% (p<0.001). Crude death rates by five years; ‰2.89, ‰3.09, ‰3.17, ‰3.27 and ‰4.26. 57.1% of the total number of infant deaths(n=2447) are Syrian nationals. Infant mortality rates by years are ‰8.20, ‰7.97, ‰7.28, ‰8.00 and ‰7.27 in Turkish citizens.
The mean age of those questioned at the verbal autopsy was 71.9±18.1 years, 52.5% of them were male, 69.4% of them were hospitalized, and 51.9% of them were given a death certificate in a state hospital. 85.2% have persistent disease; 40.8% of them are cardiovascular diseases, 21.8% are cancer, 21.1% are diabetes, 18.7% are neurological diseases. 60.2% of them were hospitalized in the last year of their life, 24.6% of them had surgery in the last year, and the most(20.8%) had heart surgery. The most common causes of death are 26.5% heart attack, 19.8% cancer, and 17.5% multi-organ failure.
Conclusion: This is the first comprehensive study in terms of deaths at the Hatay province level. While the reliability and completeness of the death records based on death statistics, which is one of the most important vital statistics, is so important, the inadequacy of the central system and the inadequate education of those who fill, and compile death certificates stand out. it is seen that this complicated process is struggling with the burden of "refugees" and the problems become more evident. In order to prevent this situation, it is necessary to organize trainings for those who fill out and compile the
xvi
documents, to increase the cooperation between institutions, to conduct mortality studies in five or ten-year periods and to use the electronic environment more effectively.
Key Words: Cause of death, Mortality rate, Crude death rate, Infant death, Verbal autopsy, Hatay.