Şizofreni ve bipolar bozukluk hastalarında zihin kuramı, üstbiliş özelliklerinin karşılaştırılması, içgörü ve klinik değişkenler ile ilişkisi
Comparision of theory of mind and metacognitive functions in patients with sczihophrenia and bipolar disorder, and  their relationship with insight and clinical variables
Yazar: RUMEYSA DİLARA KURBAN
Danışman: DOÇ. DR. BÜLENT KADRİ GÜLTEKİN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Bipolar bozukluk = Bipolar disorder ; Psikiyatrik hastalar = Psychiatric patients ; Psikiyatrik hastalıklar = Psychiatric sickness ; Zihin kuramı = Theory of mind ; Üstbiliş = Metacognitive ; İçgörü = Insight ; Şizofreni = Schizophrenia

Özet:
Amaç: Son yıllarda yapılan çalışmalarda zihin kuramı ve üstbiliş alanına giderek artan bir ilgi olduğu görülmektedir. Çalışmamızda Şizofreni ve Bipolar Bozukluk tanısı olan kişiler ve sağlıklı kontroller arasında zihin kuramı ve üstbiliş işlevleri açısından farklılık olup olmadığının araştırılması ve bunların içgörü ile ilişkisini incelenmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya hastanemizin polikliniklerine başvuran hastalardan 53 şizofreni tanılı, 53 bipolar bozukluk tanılı hasta ve 53 sağlıklı kontrol dahil edildi. Katılımcılara araştırmacı tarafından hazırlanan sosyodemografik form, Pozitif ve Negatif Sendrom ölçeği (PANSS), Beck Bilişsel İçgörü Ölçeği (BBİÖ), İçgörünün Üç Bileşenini Değerlendirme Ölçeği (İÜBDÖ), Üst-Biliş Ölçeği-30 (ÜBÖ-30), Indiana Psikiyatrik Hastalık Görüşmesi(IPII) eşliğinde Metakognisyon Değerlendirme Ölçeği (MAS-A), Gözlerden Zihin Okuma Testi, Young mani derecelendirme ölçeği (YMDÖ), Hamilton Depresyon Derecelendire Ölçeği(HAMD), Morisky Tedaviye Uyum Ölçeği uygulandı. 
Bulgular: Hasta grupları ve kontrol grubu arasında üstbiliş ölçek puanları karşılaştırıldığında; MAS-A ölçek puanlarında her iki hasta grubunda da sağlıklı kontrollere kıyasla istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düşüklük saptandı ve üstbiliş alanındaki işlevlerde bozukluk şizofreni hastalarında, bipolar bozukluk hastalarına göre de anlamlı olarak daha fazla görüldü (p<001).  Şizofreni hastalarında PANSS puanı arttıkça üstbiliş alanındaki bozulmanın da arttığı görüldü. Hasta gruplarının ZK işlevlerini değerlendirme amacıyla uygulanan GZOT testi puanları kontrol grubunda en yüksek, bunu bipolar bozukluk hastaları takip ederken şizofreni hastalarında en düşük olarak saptandı (p<001). BB hastalarında hastalık süresi ile ZK işlevleri arasında negatif korelasyon saptandı (p:0,036 rho:-0,288). Şizofreni hastalarında üstbiliş işlevlerindeki bozulma ile ZK işlevlerindeki yetersizlikler arasında anlamlı ilişki saptandı ancak BB hastalarında istatistiki açıdan anlamlılık saptanmadı. BB ve Şizofreni hastaları arasında içgörü ölçekleri olan İÜBDÖ ve BBİÖ puanları karşılaştırıldığında BB hastalarında içgörü puanları şizofreni hastalarına göre daha yüksek olarak görüldü (İÜBDÖ için p<0,001 ve BBİÖ için p: 0,037). Şizofreni hastalarında içgörü ölçekleri olan İÜBDÖ ve BBİÖ puanları ile GZOT puanı arasındaki ilişki incelendiğinde GZOT puanı ile İÜBDÖ arasında istatistiksel açıdan anlamlı pozitif yönde korelasyon saptandı (p:0,07 rho: 0,368) ancak BB hastalarında bu ilişki saptanmadı. İçgörü ile üstbiliş işlevleri arasındaki ilişki incelendiğinde de şizofreni hastalarında MAS-A ölçek puanları ile içgörü ölçek puanları arasında pozitif korelasyon olduğu görüldü. Morisky ölçeğine göre tedavi uyumu yüksek olarak tespit edilen hastaların İÜBDÖ puanı, diğerlerine göre istatistiksel olarak anlamlı olarak daha yüksek bulundu (p=0,002), BBİÖ puanları ile tedavi uyumu arasında ise anlamlı ilişki saptanmadı.
Sonuç: Çalışmamızda şizofreni ve BB tanılı hastaların üstbiliş ve ZK işlevlerinde yetersizlikler olduğu saptandı. ZK ve üstbiliş işlevlerinin hastalık sürecinin en başından mı bozuk olduğu yoksa süreç içerisinde mi kötüleştiği birçok çalışmanın merak konusudur. Şizofreni hastalarında ZK işlevlerinin klinik değişkenlerden etkilenmediği görüldü ancak buna ek olarak üstbiliş işlevlerinin klinik kötüleştikçe daha kötü olduğu görüldü.  Şizofreni hastalarında üstbiliş ve ZK işlevlerindeki yetersizlikler birbiri ile ilişkili olarak görüldü, aynı zamanda bu iki alandaki yetersizlikler aynı zamanda hastalığa dair içgörü ile de ilişkili saptandı. İki hastalık grubunun da üstbiliş ve ZK alanlarında bozulmalar yaşadığı ancak klinik olarak farklı şekilde prezente oldukları, BB hastalarının bu alanlarda şizofreni hastalarına göre daha az bozulma yaşadığı görülmekte ancak bu konuda daha fazla çalışmaya gerek olduğu ortadadır. Hangi alanın diğerinden önce bozulduğunu ve birbirlerini nasıl etkilediklerini daha iyi anlayabilmek için bu konuda yeni araştırmalara ihtiyaç vardır. 
Anahtar Kelimeler: üstbiliş, zihin kuramı, içgörü, şizofreni, bipolar bozukluk

Abstract:
Objective: In recent studies, it is seen that there is an increasing interest in theory of mind and metacognition. In our study, it was aimed to investigate whether there is a difference between people with Schizophrenia and Bipolar Disorder and healthy controls in terms of theory of mind and metacognitive functions, and to examine their relationship with insight.
Matherials and methods: The study included 53 patients with schizophrenia and 53 patients with bipolar disorder from the patients who applied to the outpatient clinics of our hospital, and 53 healthy controls. Sociodemographic form prepared by the researcher for the participants, Positive and Negative Syndrome Scale (PANSS), Beck Cognitive Insight Scale (BCIS), Schedule for Assessing the Three Components of Insight (SAI), Metacognitions Questionnaire– 30  (MCQ-30), Indiana Psychiatric Illness Interview( IPII), Metacognition Assessment Scale-Abbreviated (MAS-A), Reading The Mind in the Eyes Test(RMET), Young Mania Rating Scale (YMRS), Hamilton Depression Rating Scale (HDDS), Morisky Medication Adherence Scale were applied.
Results: When metacognition scale scores were compared between the patient groups and the control group; MAS-A scale scores were found to be statistically significantly lower in both patient groups compared to healthy controls, and deficits in metacognition were significantly higher in schizophrenia patients than in bipolar disorder patients. (p<001).  Şizofreni hastalarında PANSS puanı arttıkça üstbiliş alanındaki bozulmanın da arttığı görüldü. It was observed that as the PANSS score increased in patients with schizophrenia, the deficits in  metacognition are also increased. The Eyes test scores of the patient groups, which were applied to evaluate the ToM functions, were found to be the highest in the control group, followed by bipolar disorder patients, and the lowest in schizophrenia patients. (p<001). A negative correlation was found between duration of disease and ToM functions in BD patients. (p:0,036 rho:-0,288). A significant correlation was found between the deficits in metacognition and ToM functions in patients with schizophrenia, but no statistical significance was found in patients with BD. Comparing the IAQ and BCIS scores, which are the insight scales, between BD and schizophrenia patients, it was seen that insight scores were higher in BD patients than in schizophrenia patients. (for SAI p<0,001 ve for BCIS p: 0,037). When the relationship between the insight scales and the RMET test score in schizophrenia patients and was examined, a statistically significant positive correlation was found between RMET score and SAI (p:0,07 rho: 0,368), however, no significant correlation was found in BD patients. When the relationship between insight and metacognition functions was examined, it was observed that there was a positive correlation between MAS-A scale scores and insight scale scores in schizophrenia patients. Patients who were found to have high adherence to medication according to the Morisky scale had a statistically significantly higher SAI score than the others (p=0.002), however, no significant correlation was found between BCIS scores and treatment adherence.
Conclusion: In our study, it was found that patients with schizophrenia and BD had deficiencies in metacognition and ToM functions. It is a matter of curiosity in many studies whether ToM and metacognitive functions are impaired from the beginning of the disease process or whether they worsen in the process. ToM functions were not affected by clinical variables in patients with schizophrenia, but in addition, it's observed that metacognitive deficits increased as the clinic worsening. In schizophrenia patients, deficiencies in metacognition and ToM functions were found to be related to each other, while deficiencies in these two areas were also found to be associated with insight into the diseaseIt is seen that both disease groups have impairments in metacognition and ToM areas, but they present clinically differently, BD patients have less impairment in these areas than schizophrenia patients, but it is clear that more studies are needed on this subject. New research is needed on this subject in order to better understand which area deteriorates before the other and how they affect each other.
Keywords: metacognition, theory of mind, insight, schizophrenia, bipolar disorder