Türkiye'de metropoliten alanların kent-bölge oluşumu çerçevesinde bir çözümlemesi
An analysis within the framework of city-region formation of the metropolitan areas in Turkey
Yazar: SEDA EFE
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN GÜL
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Bölgeselleşme = Regionalization ; Kentsel büyüme = Urban growth ; Kentsel gelişme = Urban development ; Metropoliten alan = Metropolitan area ; Metropoliten kent = Metropolitan city ; Metropoliten yönetimler = Metropolitan managements ; Metropolitenleşme süreci = Metropolitanization process

Özet:
Kentsel gelişme ve büyümenin, yerel yönetsel sistemde farklılaşmaya ihtiyaç duyulan bir aşaması olan, "metropolitenleşme" ve metropoliten gelişme durumunun ileri ve farklı bir gelişimsel boyutu olarak kent-bölgeleşme daha çok küresel yazın çerçevesinde ve farklı disiplinlere konu edilmiş bir olgudur. Bu nedenle Türkiye'de kent-bölgeleşme olgusu; kentleşme, kentsel yönetim ve politika literatüründe oldukça önemli ve yeni bir konudur. Bu sebeple tezin konusu Türkiye'de kent-bölgeselleşme olgusunun alansal gerçekliğini keşfetmek ve metropolitenleşme çalışmalarındaki bağlam bağlantısını kurmaktır. Çalışma, Türkiye'de büyükşehir yönetsel sistemi içerisinde yer alan ve metropoliten kabul edilen kentlerin, kent-bölgeleşme olgusu perspektifinden incelemeyi amaçlamıştır. Farklı ve yeni bir olgu çerçevesinde ampirik temellere dayanan bu araştırma, Türkiye'deki metropoliten şehirler üzerindeki kentsel ve ulusal stratejik değerlendirme çalışmalarına katkıda bulunmaya çalışmıştır.
Türkiye'de kent-bölgeleşme olgusunu incelemek ve bu inceleme sonucunda bir sınıflandırma yapabilmek için literatür temel alınarak göstergeler seti derlenmiştir. Bu çerçevede keşifsel olan araştırma morfolojik ve fonksiyonel olmak üzere iki aşamalı bir araştırma olarak kurgulanmıştır. Morfolojik araştırma mekânsal ekonometrik analizlerinden; hot spot kümelenme analizi ve cluster outlier analizleri ile yapılmıştır. Analiz sonucunda toplamda kent-bölgeleşme potansiyeli farklı değerlendirilse de 8 farklı kent-bölge alanı tespit edilmiştir. İkinci aşamada, ilk aşamada kent-bölge olarak saptanan alanlar, tez kapsamında oluşturulan ekonometrik model çerçevesinde fonksiyonel açıdan incelenmiştir. Ekonometrik model çerçevesinde değerlendirmeye alınan göstergelere ilişkin değerler, çalışma kapsamına uygun olduğu saptanan daha önce yapılmış olan endeks çalışmalarından elde edilmiştir. Bu indeksler kullandıkları değişken setleri incelenerek ve tezde fonksiyonel kent-bölgeleşme potansiyelini açıklamakta kullanılabileceği saptanmış olan göstergeler seti ile uyumuna bakılarak belirlenmiştir.
Çalışmada Türkiye kentsel gelişmesinde 8 kent-bölgeleşme potansiyeli olan tespit edilmiştir. Bu alanlar içerisinde yer alan 18 kentin 13 tanesi mevcut büyükşehir sistemi içerisinde yer alan metropoliten kent olması sebebiyle kent-bölgeleşme perspektifinden değerlendirildiğinde, Türkiye'deki metropoliten kentsel yönetim sistemi ile büyük ölçüde örtüştüğü görülmüştür. Bu çerçevede Türkiye büyükşehir sistemi içerisinde yer alan metropoliten kentler, kent-bölgesel gelişim potansiyelleri göz önüne alınarak sınıflandırılmıştır.

Abstract:
City-regionalization as a further and different developmental dimension of "metropolitanization" and metropolitan development, which is a stage in which urban development and growth needs differentiation in the local administrative system, is a phenomenon that is mostly subject to global literature and different disciplines. Therefore, the city-regionalization phenomenon in Turkey, is a very important and new subject in urban management and policy literature. The subject of this thesis is therefore to explore the spatial reality of the urban-regionalization phenomenon in Turkey and establish links in the context of metropolitanization studies. The study aims to investigate the cities, which is in the metropolitan management system inTurkey, from the perspective of city-regionalization phenomenon. This research, based on empirical foundations within the framework of a different and new phenomenon, tries to contribute to urban and national strategic evaluation efforts which are mostly on metropolitan cities in Turkey.
To examine city regionalization and to offer a classification for Turkey, firstly a set of indicators was established based on a literature review conducted within a conceptual and theoretical framework. In this context, the exploratory research was designed as a two-stage research, which is morphological and functional. Morphological research based on spatial econometric analysis along with hot spot and cluster outlier analyses were performed. As a result of these analyses, 8 different urban-regional areas were identified but the urban-regionalization potential was evaluated differently. In the second stage, the areas identified as city-region in the first stage were functionally examined within the framework of the econometric model created within the scope of the thesis. The values related to the indicators evaluated within the framework of the econometric model were obtained from the previous index studies, which were found to be suitable for the scope of this study. These indices were determined by examining the variable sets they used and by looking at their compatibility with the set of indicators determined to be used to explain the functional city-regionalization potential in the thesis.
The results of the anlaysis show that 8 different areas with a potential for city-regionalization are identified. 13 of the 18 cities in the determined city-regions are metropolitan cities within the existing metropolitan system. Thus, nearly half of the cities located within the metropolitan urban management system in Turkey, even if they are in different levels of city-regional development, can be considered in this context. In this context Turkey's metropolitan cities, located within the metropolitan system, are classified according to their city-regional development potentials.