Feodal üretim tarzı kavramı bağlamında Selçuklu hukukunu yeniden düşünmek
Rethinking the Seljuk law in the context of the feudal mode of production
Yazar: KAAN İBA
Danışman: PROF. DR. ALİ MURAT ÖZDEMİR
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law ; Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History
Dizin: Feodal yapı = Feudal structure ; Hukuk = Law ; Miri sistem = Miri system ; Selçuklular = Seljuks ; Selçuklular Dönemi = Seljuks Period ; Üretim tarzı = Production mode ; İkta sistemi = Iqta system

Özet:
Selçuklu devlet örgütlenmesi ve hukukunun analizine yönelmiş bu çalışma, hukuk ve devletin toplumsal ilişkilerin özgün formları olarak incelenebileceği anlayışından hareket etmektedir. Selçuklu devletlerinin kurulmalarıyla yaşanan dönüşümler, göçebe üretim tarzına sahip Oğuzların yerleşik İran ve İslam toplumlarıyla etkileşimine sahne olarak toplumsal ve ekonomik yapıda büyük kırılmalara sebebiyet vermiştir. Bu süreçte Selçuklu devletlerinin askeri, yönetsel ve ekonomik örgütlenmesinin dayanağını oluşturan iktâ kurumu, toplumsal yapılarla karşılıklı etkileşim içerisinde bulunmuştur. İktâ sistemi, Selçuklu devlet örgütlenmesinin feodal üretim ilişkileri bağlamında teşekkülünün düğüm noktasını oluşturmuştur. Bu bağlamda çalışmada iktâ sistemi incelenerek Selçuklu devlet ve hukuk sistemlerinin dayanağı olan toplumsal ilişkiler ele alınmış, böylelikle sosyo-ekonomik ilişkilerin devlet yapısı ve hukuk düzeni üzerine etkileri irdelenmiştir. Bir başka deyişle Osmanlı devletinin de mirasçısı olacağı Türk feodal sisteminin kuruluş sürecine yoğunlaşan bu çalışma, üretim tarzlarının feodal üretim tarzı egemenliğinde eklemlenmesine iktâ kurumu üzerinden odaklanmayı amaçlamıştır. Birinci bölümde üretim tarzı kavramı, Avrupa-merkezci yaklaşımlar, Asya tipi üretim tarzı kavramı ve feodal üretim tarzı kavramı ele alınmıştır. İkinci bölüm, Büyük Selçuklu devletini kurmuş olan Oğuzların, devletin kuruluşu öncesi toplumsal formasyonun incelenmesi ile başlamıştır. Büyük Selçuklu devletinin toprak üzerinde örgütlenme biçiminin tarihsel sebeplerinin tartışıldığı bu bölümde, miri toprak rejimi ve iktâ sistemi üzerinde ayrıntılı olarak durulmuştur. Üçüncü bölümde, Anadolu Selçuklu devletinin toprak ve hukuk sistemi analiz edilmiş, sonuç olarak iktâ sistemi dolayımıyla hukukun feodal üretim ilişkileriyle karşılıklı etkileşimi ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
This study focuses on the analysis of the Seljuk state organization and law, by utilizing the understanding that law and the state as original forms of social relations. The transformations that occurred during the establishment of the Seljuk States stemmed from the interaction between the Oghuzs who had a nomadic mode of production and the settled Iranian and Islamic societies and caused major changes in the social and economic structure. Within this period, the institution of iqta, which formed the basis of the Seljuk States' military, administrative and economic organization, interacted with social structures. The iqta system was the backbone of the formation of the Seljuk state organization in the context of feudal relations of production. Therefore, this study discussed the social relations which form the basis of the Seljuk state and legal system by means of examining the iqta system. Thus, the effects of socio-economic relations on the state structure and legal order were analyzed. In other words, this study aims to examine the articulation of the modes of production under the domination of the feudal mode of production and discussed the establishment process of the Turkish feudal system, which subsequently the Ottoman State inherited. The first chapter explained the concept of the mode of production, Eurocentric approaches, the concept of Asiatic mode of production, and the feudal mode of production. The second chapter examined the social formation of Oghuzs prior to the Great Seljuk State's foundation. Moreover, the historical grounds of the territorial organization of the Great Seljuk State, the miri land regime, and the iqta system are discussed in detail. The third chapter addresses the territorial organization and the legal system of the Anatolian Seljuk State, and as a conclusion, reveals the interaction between law and feudal relations of production through analyzing iqta system.