Doğu Karadeniz Bölgesi geleneksel camilerinde süsleme örnekleri
Examples of ornaments in traditional mosques of the Eastern Black Sea Region
Yazar: NAGEHAN MİHRİMAH KAZLAK
Danışman: DOÇ. DR. MURAT TUTKUN
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Cami = Jami ; Cephe süslemeleri = Facade ornament ; Duvar süslemeleri = Wall decorations ; Maden süsleme sanatı = Metal decoration art ; Mimari süslemeler = Architectural decorations ; Motifler = Motifs ; Tavan süslemeleri = Ceiling decorations ; Taş süsleme = Stone decoration ; Türk süsleme sanatı = Turkish decorative art

Özet:
ÖZET
DOĞU KARADENİZ BÖLGESİ GELENEKSEL CAMİLERİNDE SÜSLEME ÖRNEKLERİ
Nagehan Mihrimah KAZLAK
Karadeniz Teknik Üniversitesi
Fen Bilimleri Enstitüsü
Mimarlık Anabilim Dalı
Danışman: Doç. Dr. Murat TUTKUN
2022, 573 Sayfa
Doğu Karadeniz Bölgesi tarih boyunca çeşitli medeniyetlere ev sahipliği yapmıştır. Farklı kültür ve milletlerin bölgede oluşturduğu yapı stoğu, bölgenin fiziksel özellikleri de göz önünde bulundurulduğunda kimlikli yapılar elde edilmesini sağlamıştır. Buna ek olarak uygulanan süsleme teknikleri ve kullanılan motifler de bölgeye özgü bir gelenek oluşturmuştur. Kırsal ve kentsel alanda yapılan ahşap ve taş camiler bölgenin süsleme anlayışını en iyi şekilde gösteren yapılardır. Bu bağlamda Doğu Karadeniz geleneksel camileri çalışma alanı olarak seçilmiştir.
Çalışmada süsleme teknikleri ve motif türleri ele alınarak, Doğu Karadeniz geleneksel camilerinde yer alan süslemelerde bulundukları yapı elemanı, malzeme türü, motif türü ve yapılan onarımlarda süslemelerin durumu gibi parametreler çalışma alanı üzerinden sorgulanmıştır.
Çalışma kapsamında birinci bölümde, çalışmanın amacı ve yöntemi, Doğu Karadeniz geleneksel mimarisi, süsleme teknikleri ve motif türleri ele alınmıştır. Bu bölümde ele alınan süsleme teknikleri kullanıldıkları mimari elemanlar üzerinden de anlatılmıştır.
İkinci bölümde, çalışma alanı olarak seçilen örnek yapılar, yapım sistemi ve malzemesi belirtilerek süsleme özellikleri incelenmiş ve tablolara dökülmüştür. Bu tablolara ek olarak yapıların şematik plan-kesit-görünüş çizimleri ve süsleme detay çizimleri de tablolar halinde çalışmaya eklenmiştir.
Üçüncü bölümde, hazırlanan tablolar üzerinden irdelemeler yapılarak bulgular elde edilmiştir. Bu bulgular süsleme teknikleri, süslemelerin yer aldığı yapı elemanları ve bölgede kullanılan malzeme çeşitleri bağlamında değerlendirilmiştir.
Dördüncü bölümde ise, Doğu Karadeniz geleneksel camilerinde süsleme anlayışı ve malzeme kullanımı ile ilgili edinilen bulgular değerlendirilerek yapılardaki süslemelerin onarım ve korunma süreçlerinden nasıl etkilendiği ve bu durum için öneriler verilmeye çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Süsleme Teknikleri, Motif Türleri, Geleneksel Cami

Abstract:
SUMMARY
EXAMPLES OF ORNAMENTS IN TRADITIONAL MOSQUES OF THE EASTERN BLACK SEA REGION
Nagehan Mihrimah Kazlak
Karadeniz Technical University
The Graduate School of Natural and Applied Sciences
Department of Architecture/ Architecture Graduate Program
Supervisor: Assist. Prof. Murat TUTKUN
2022, 573 Pages
The Eastern Black Sea Region has hosted various civilizations throughout history. The building stock created by different cultures and nations in the region has enabled the creation of buildings with identity, considering the physical characteristics of the region. In addition, the applied decoration techniques and the motifs used have created a tradition specific to the region. Wooden and stone mosques built in rural and urban areas are the structures that best show the decoration understanding of the region. In this context, Eastern Black Sea traditional mosques were chosen as the study area.
In the study, ornamentation techniques and motif types were discussed, and parameters such as the building element, material type, motif type and the status of the ornaments in the repairs made in the ornaments in the Eastern Black Sea traditional mosques were questioned through the study area.
In the first part of the study, the aim and method of the study, Eastern Black Sea traditional architecture, ornament techniques and motif types are discussed. The decoration techniques discussed in this section are also explained through the architectural elements in which they are used.
In the second part, the sample buildings selected as the study area, the construction system and materials were specified, and their ornamental features were examined and put into tables. In addition to these tables, the schematic plan-section-view drawings and ornamental detail drawings of the buildings were added to the study in the form of tables.
In the third part, the findings were obtained by examining the tables prepared. These findings were evaluated in the context of decoration techniques, building elements with ornaments and material types used in the region.
In the fourth chapter, the findings about the understanding of ornamentation and the use of materials in the Eastern Black Sea traditional mosques were evaluated and how the decorations in the buildings were affected by the repair and preservation processes and suggestions for this situation were tried to be given.
Key Words: Ornament Techniques, Motif Types, Traditional Mosque