Spor yapan ve yapmayan yaşlı bireylerde bilişsel fonksiyonların incelenmesi
Investigation of cognitive functions in sports and non-sportselderly
Yazar: BURAK ERDİNÇ ASLAN
Danışman: DOÇ. DR. YUNUS ÖZTAŞYONAR
Atatürk Üniversitesi / Kış Sporları ve Spor Bilimleri Enstitüsü / Spor Yönetimi Ana Bilim Dalı / Spor Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Nöroloji = Neurology ; Psikoloji = Psychology ; Spor = Sports
Dizin: Bireysel sporlar = Individual sports ; Birleştirilmiş stroop = Combined stroop ; Kişisel bilişsel değişkenler = Personel cognitive factors ; Neurobilişsel işlevler = Neurocognitive functions ; Nörobilişsel hastalıklar = Neurocognitive disorders

Özet:
Amaç: Bireylerde yaşlanmaya bağlı olarak zayıf bilişsel performans, düşük fiziksel uygunluk, değişmiş beyin fonksiyonları söz konusudur. Bu durum yaşlı bireylerin hayat kalitelerini etkileyebilir. Sportif aktiviteler beyindeki yaşlanma etkilerini azaltabileceği düşünülmektedir. Bu kapsamda bu araştırmanın amacıspor yapan ve yapmayan erkek bireylerde 50 yaş sonrası nörolojik yaşlanmanın beyindeki bilişsel fonksiyonların, sağlıklı yaşlanmaya spor ile nasıl daha fazla katkı sunduğunun incelenmesidir.
Yöntem:  Araştırmaya yaşları 50 – 70 arasında (x̄=58,3±6,3) değişen 30 master sporcu 31 sedanter toplam 61 birey dâhil edilmiştir. Katılımcılar, Erzurum'daki master spor kulüplerinden çalışmaya dâhil olma kriterlerini sağlayan bireyler arasından rastgele seçilmiştir. Araştırma öncesi araştırmacı tarafından katılımcıların aydınlatılmış onamları alınmış ve sosyodemografik veri formu doldurtulmuştur. Çalışmanın tek deneysel basamağı katılımcıların bilişsel fonsiyonlarını belirlemek için Stroop Testi uygulanmış ve eş zamanlı olarak fNIRS ölçümü gerçekleştirilmiştir.  fNIRS ölçümlerinde stroop testi ile ilişkili alan olan dorsolateral prefrontal kortekse yönelik montaj dizayn yapılmıştır. Çalışmada katılımcıların stroop testinde yer alan tarafsız, uyumlu ve uyumsuz görevlerde fNIRS görüntüleme tekniği ile beyin hemodinamikleri ölçülerek sonuçları karşılaştırılmıştır. 
Bulgular:  Katılımcılardan elde edilen verilere göre, gruplar arası Stroop testi hata oranı spor yapmayanlar ve reaksiyon zamanlarında ise spor yapanlar lehine anlamlı farklılıklar bulunmuştur (p<0,05). Ayrıca yapılan fNIRS analizlerinde spor yapan grupta sağ ve sol hemisferde yer alan dorsolateral prefrontal kortekste oksihemoglobin konsantrasyonlarında daha yüksek yoğunlukta aktivasyon gözlenmiştir.
Sonuç: Bu araştırmada elde edilen bulgular değerlendirildiğinde sportif aktiviteler yaşlanma ile birlikte beyinde oluşması olası yıkıcı etkileri önleme ve iyileştirme potansiyeline sahip olduğu sonucuna ulaşılabilir. Buna göre sportif aktiviteler yaşlı bireylerin yaşam kalitelerini arttırmada etkili olabilir. 
Anahtar Kelimeler: Stroop testi, fNIRS, spor yapan,spor yapmayan, yaşlı

Abstract:
Purpose: Individuals have poor cognitive performance, low physical fitness, and altered brain functions due to aging. This may affect the quality of life of older individuals. It is thought that sports activities can reduce the effects of aging on the brain. In this context, the aim of this study is to examine how the cognitive functions of the brain of neurological aging after 50 years of age contribute more to healthy aging with sports in male individuals who do and do not do sports.
Method: A total of 61 individuals, 30 master athletes and 31 sedentary, aged between 50 and 70 (x̄=58.3±6.3) were included in the study. Participants were randomly selected from master sports clubs in Erzurum who met the criteria for inclusion in the study. Before the research, the informed consent of the participants was obtained by the researcher and the sociodemographic data form was filled. In the only experimental step of the study, the Stroop Test was applied to determine the cognitive functions of the participants and the fNIRS measurement was performed simultaneously. In fNIRS measurements, a montage design was made for the dorsolateral prefrontal cortex, which is the area associated with the stroop test. In the study, the brain hemodynamics of the participants were measured with fNIRS imaging technique and the results were compared in neutral, compatible and incompatible tasks in the stroop test.
Results: According to the data obtained from the participants, significant differences were found in the Stroop test error rate between the groups in favor of those who did not do sports and in the reaction times in favor of those who did sports (p<0.05). In addition, in the fNIRS analyzes performed, higher intensity activation was observed in the oxyhemoglobin concentrations in the dorsolateral prefrontal cortex located in the right and left hemispheres of the sports group.
Conclusion: When the findings obtained in this study are evaluated, it can be concluded that sportive activities have the potential to prevent and improve the possible destructive effects of aging on the brain. Accordingly, sportive activities can be effective in increasing the quality of life of elderly individuals.
Keywords: Stroop test, fNIRS, sports, non-athletic, elderly