Osmanlı maliye teşkilatında Mîrî Kâtibi Mahkemesi
Mîrî Kâtibi Court in the Ottoman financial organization
Yazar: DENİZ VATANSEVER
Danışman: PROF. DR. FERİDUN M. EMECEN
İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics ; Tarih = History
Dizin: Ekonomi = Economy ; Ekonomi tarihi = Economic history ; Mahkemeler = Law courts ; Maliye teşkilatı = Public finance ; Miri Katibi Mahkemesi = Miri Katibi Court ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Şikayet = Complaint

Özet:
Bu tezde Osmanlı Devleti'nin iktisadi yenileşme döneminde yaşanan değişmelere bağlı
olarak ortaya çıkan mîrî kitâbeti ve mahkemesi incelenmiştir. İlk kez detaylı bir
araştırmaya konu olan bu kurum ele alınırken mahkemeye havale edilen konuları
yansıtan dava kayıtlarından yararlanılarak örneklem oluşturma yoluna gidilmiş, borç ve
denetim meseleleri çerçevesinde bu kayıtlar incelenmiştir. Teşkilat yapılanması
açısından Rumeli kazaskerine bağlı olarak görev yapan mîrî kâtibi, görevlendirilmesi
durumunda mali işlemleri hukukî açıdan inceler, devleti ilgilendiren mali problemlerde
uygun kararın alınmasına çalışırdı. Mîrî kâtibi mahkemesine havale edilen konuların
ekseriyetle devletin borç tahsildarı durumunda olan başbâki kulu işlemleriyle alakalı
olduğu göze çarpmaktadır. Nitekim mahkeme mekânı olarak kullanılan yer istinalar
dışarıda tutulursa başbâki kulunun Topkapı Sarayı'nda yer alan odasıdır. Mîrî kâtibi
mahkemesine yansıyan meseleler genellikle muhallefât, iltizâm, mâlikane sistemi gibi
dönemin iktisadi ögeleriyle ilişkilidir. Mîrî kâtibi mahkemesi aynı zamanda şikâyet
hakkının kullanımıyla yakından alakalıdır. İddia sahibi eğer devlet değil ise kişiler
arzuhal yoluyla mali işlemlere dair taleplerini, şikâyetlerini ifade ederler, gerekli
görüldüğü takdirde konu başbâki kulu ve mîrî kâtibine havale edilirdi. Bu şekilde
toplumun her kademesinden kişiler, hukukî olarak devletten veya özel şahıslardan
taleplerini dile getirebilirlerdi. Bahsedilen usulle bir mali denetim ögesi olan başbâki
kulunun hukukî üst denetimi sağlanabilmişti.

Anahtar Kelimeler: Mîrî kâtibi, başbâki kulu, merkez maliyesi, mahkeme, borç, şikâyet hakkı

Abstract:
This thesis examines the mîrî kâtibi institution and his court which emerged due to the
changes undergone during the economic transformation period of the Ottoman Empire.
This institution, which is the subject of a detailed investigation for the first time, was
analyzed by using case records reflecting the issues referred to the court. These records
were examined within the framework of debt and audit issues. In terms of the
organizational structure, mîrî kâtibi, who worked under the Rumelia kazasker, would
scrutinize the financial operations legally if he was appointed and attempt to rule the
appropriate verdict on the financial problems concerning the state. It is observed that the
issues relevant to the court of the mîrî kâtibi are mostly related to the operations of the
başbâki kulu which is a state's debt collector. If the exceptions are omitted, the location
used as a court place is the başbâki kulu's office. The matters that were addressed in the
court of mîrî kâtibi are usually related to the economic elements of the period such as
confiscations, tax farming, and other financial matters. This court is also closely
concerned with the petition right. If the claimant was not the state, the individuals could
express their demands and complaints regarding financial transactions and these legal
allegations were endorsed to the başbâki kulu and mîrî kâtibi on the condition that it
was truly necessary. In this way, people from all levels of society could legally
verbalize their demands from the state or individuals. In the mentioned manner, the
legal oversight of the başbâki kulu was provided.

Keywords: Mîrî kâtibi (state clerk), başbâki kulu (head servant of unpaid debts), central finance, court, debt, petition right