Konya Takkeli Dağ Gevale Kalesi kazısı sarnıçlarına ait harçların karakterizasyonu ve onarım harcı önerilerinin hazırlanması
Characterization of mortars of Konya Takkeli Dağ Gevale Castle excavation cisterns and preparation of repair mortar recommendations
Yazar: HATİCE SEVDE DEMİR
Danışman: PROF. DR. MEHMET EMİN BAŞAR
Konya Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Tarihi yapıların korunma sürecinde geleneksel yapı malzemeleri büyük bir öneme sahiptir. Tarihi yapılara yapılacak koruma, onarım ve restorasyon çalışmalarındaki müdahalelerde geleneksel yapı malzemelerinin özelliklerini, mevcut durumlarını tespit etmek gerekmektedir. Geleneksel yapı malzemesi özellikleri koruma, onarım ve restorasyon süreçlerinde kullanılacak yöntem, malzeme ve tekniğin belirlenmesinde önemlidir. Hem tarihi yapılarda hem de arkeolojik kazılarda harç malzemeleri, yapı bileşenlerini bir arada tutarak tarihi yapıların ayakta kalmasında önemli rol oynamaktadır. Ancak harç malzemeler zaman içerisinde çevresel koşulları nedeniyle yıpranmaktadır. Bu nedenle günümüzde koruma faaliyetlerinde onarım harcı oluşturulmaktadır. Oluşturulan onarım harcının içeriği mevcut tarihi yapının malzemesine uygun olmalıdır. Bu nedenle tarihi yapıların mevcut harçlarının analizlerinin yapılması gerekmektedir. Bu analizlerle harç malzemenin özellikleri tespit edilmektedir. Bu analizler fiziksel, kimyasal, petrografik ve ileri analizler başlıklarında toplanmaktadır. 
Bu çalışmada Konya Takkeli Dağ Gevale Kalesi alan çalışması olarak seçilmiştir. Konya Takkeli Dağ Gevale Kalesi sarnıçlarından harç örnekleri alınmıştır.  Sarnıçlarından alınan 22 örneğin fiziksel, kimyasal, mekanik, petrografi, ileri analizleri ve tuz testleri yapılmıştır. Yapılan deney ve analizler sonunda mevcut harçların özellikleri belirlenmiştir. Belirlenen özelliklere göre harçlar gruplandırılmıştır ve gruplara uygun onarım harcı önerileri oluşturulmuştur. Oluşturulan onarım harcı önerilerinin karışımları hazırlanıp fiziksel ve mekanik analizleri yapılmıştır. Onarım harçlarının analiz sonuçları ile çalışma alanından alınan mevcut harçların deney ve analiz sonuçları karşılaştırılmıştır. Karşılaştırma sonrasında önerilen ve hazırlanan onarım harçlarının mevcut harçlar ile uyumlu olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Traditional building materials are of great importance in the process of preserving historical buildings. In interventions in conservation, repair and restoration works to be carried out on historical buildings, it is necessary to determine the properties and current conditions of traditional building materials. 
Traditional building material properties are important in determining the method, material and technique to be used in conservation, repair and restoration processes. In both historical buildings and archaeological excavations, mortar materials play an important role in the survival of historical buildings by holding the building components together. However, mortar materials wear out over time due to environmental conditions. For this reason, repair mortar is created in conservation activities today. The content of the repair mortar must be suitable for the material of the existing historical building. For this reason, it is necessary to analyze the existing mortars of historical buildings. With these analyses, the properties of the mortar material are determined. These analyzes are grouped under the headings of physical, chemical, petrographic and advanced analyses.
In this study, Konya Takkeli Mountain Gevale Castle was chosen as the field study. Mortar samples were taken from the cisterns of Konya Takkeli Dağ Gevale Castle. Physical, chemical, mechanical, petrography, advanced analysis and salt tests were performed on 22 samples taken from the cisterns. As a result of the experiments and analyses, the properties of the existing mortars were determined. Mortars were grouped according to the determined properties and repair mortar recommendations suitable for the groups were created. Mixtures of the repair mortar suggestions were prepared and physical and mechanical analyzes were carried out. The analysis results of the repair mortars were compared with the test and analysis results of the existing mortars taken from the study area. After comparison, it was concluded that the proposed and prepared repair mortars were compatible with the existing mortars.