İstanbul'da açık türbe mimarisi
Unroofed tomb architecture in Istanbul
Yazar: NİSA AKASLAN
Danışman: PROF. DR. AZİZ DOĞANAY
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi ve Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Açık türbe mimarîsinin Türk-İslam sanatı içerisinde incelenmesi diğer türbe tiplerinden ayrı bir formda olması önemli bir araştırma konusu olarak belirlenmiştir. Yaptığımız araştırmalar sonucunda, kaynaklarda açık türbe mimarîsi farklı gruplar içerisinde yer almış, müstakil bir açık türbe çalışması herhangi bir araştırmaya söz konusu olmamıştır. Kaynaklarda belirtilen açık türbeler, etrafı açık olup üst örtüsü olan çardak türbeler veya üzeri demir kafesli türbeler olarak verilmektedir. Bunun gibi farklı tanımlamaları olan açık türbe ifadelerinden başka üçüncü bir tanımlama üst örtüsü olmayan kenarları mermer veya demir şebeke ile çevrili açık türbe tanımıdır. Biz de bu son tanım çerçevesindeki açık türbelerin belirlenip tek bir çalışmada ele alınmasını türbe mimarîsi alanındaki bu eksikliği gidermek amacıyla araştırma konusu olarak belirledik. Daha önce farklı tanımları yapılan açık türbe mimarîsinin belli bir dönem ve ortak özellikleri tespit edilip İstanbul şehri özelinde 13 adet üzeri açık türbe çalışması katalog içerisinde yer almıştır. Terminolojik soruna sebebiyet verdiği düşünülen açık türbeler tasnif edilmiş ve araştırdığımız türbelere özel bir isimlendirme yapılmasına ihtiyaç duyulmuştur. Bu sebeple üzeri açık etrafı mermer ile çevrili olan açık türbelere "Âsumânî" türbe isimlendirmesini uygun görmekte aynı zamanda bu türbe yapılarının inşa edilmesinin ardında yatan sebeplere dikkat çekilmektedir.

Abstract:
The study of unroofed tomb architecture in Turkish-Islamic art has been determined as an important research topic as it has a different from other types of tombs. As a result of our research, unroofed tomb architecture has been included in different groups in the sources, and an independent unroofed tomb study has not been subject to any research. The unroofed tombs mentioned in the sources are given as gazebo tombs or tombs with iron cages, which are open around and have an upper cover. In addition to these different definitions of unroofed tombs, a third definition is the definition of an unroofed tomb that is surrounded by a marble or iron grid without an upper cover. In order to eliminate this deficiency in the field of tomb architecture, we have determined the identification and handling of unroofed tombs within the framework of this last definition in a single study as the subject of research. A certain period and common features of the unroofed tomb architecture, which had different definitions before, were identified and 13 unroofed tombs in the city of Istanbul were included in the catalog. The unroofed tombs, which were thought to cause terminological problems, were classified and a special nomenclature was needed for the tombs we researched. For this reason, "Âsumânî" tomb naming is deemed appropriate for unroofed tombs surrounded by marble, and at the same time, attention is drawn to the reasons behind the construction of these tomb structures.