Günümüz Türk müziği beste ve icralarında diyalojik prozodi tasavvuru
The conception of dialogic prosody in contemporary Turkish music compositions and performances
Yazar: SENEM ARSLAN
Danışman: PROF. DR. AHMET ÇAKIR
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion ; Müzik = Music
Dizin: Bestecilik = Musical composition ; Besteler = Compositions ; Dinleyiciler = Listeners ; Diyaloji = Dialogic ; Güfte = Lyrics ; Müzik kuramı = Music theory ; Müzik sanatı = Music art ; Prozodi = Prosody ; İcra = Performing ; İcracı sanatçı = Artistic performance

Özet:
Bu tez, günümüz Türk müziğine dair yapılan mevcut prozodi çalışmalarının
dışında yeni bir prozodi tasavvuru oluşturmayı araştırmaktadır. Türkiye'de yaklaşık
1920'li yıllardan itibaren 20. yüzyıl Batılılaşma faaliyetlerinin bir sonucu olarak
gündeme getirilen prozodi konusunda yazılmış güfte merkezli eserlerin veya akademik
çalışmaların sınırlı bir bakış açısını yansıttığı ve bazı yetersizliklere neden olduğu
tespit edilmiştir. Prozodi teorilerinin kural kavramına bakış açısından kaynaklandığı
tahmin edilen sorunların çözümüne yönelik olarak bu çalışmada kural bilincine dair
geliştirilen yeni bir perspektif doğrultusunda bir yol takip edilmiştir. Bu bağlamda
tezin amacı; birbirine indirgenemeyen söz ve müziğin buluşması noktasında prozodiyi,
farklı bir kural bilinci ekseninde diyalojik bir yapıya dönüştürmenin imkanını
araştırmak ve bunda takip edilebilecek yöntemi belirlemektir.
Diyalojik bir prozodi tasavvurunun mümkün olabilmesi için bir müzik eserinin;
telaffuz, semantik (anlam), imge, ritim ve dinleyici unsurlarının hep birlikte dahil
olduğu bir müzikal diyalog olarak tanımlanıp bu çok katmanlı yapının göz önünde
bulundurularak bir değerlendirme yapılması gerektiğine kanaat getirilmiştir. Telaffuz
konusunda, müzik icralarında bugünkü doğal telaffuz biçiminin dikkate alınması ve
telaffuz biçiminin, icra esnasında eserin anlamını geride bırakacak derecede öne
çıkmaması vurgulanırken semantik konusunda, diyalojik prozodi tasavvurunun,
alternatif anlam dünyalarının inşa edilme tarzı olduğu tespit edilmiştir. İmge
konusunda, müzik teorilerindeki prozodi şemsiyesinin, müzik eserine ifade zenginliği
sağlayabilecek görsel tasvirleri de içine alacak şekilde geniş tutulması gerektiği
belirlenmiş, diğer bir konu olan ritmin ise müzik unsurları arasındaki diyaloğa kendi
karakterince katılım sağlayan prozodik bir unsur olduğu ifade edilmiştir. Son olarak
belirli dinleyici tiplerinin, müziği alımlama biçimlerinin farklılığı yönünden müziğe
verdikleri tepki ve bu dinleyici tepkilerinin müziğin dönüşümünde nasıl bir rol
oynadıkları konusu tartışılmıştır. Bu bağlamda bir prozodi teorisinin, müziğin çok
farklı şekillerde tecrübe edilebilmesi nedeniyle bir tür demokratik çoğulcu bir
yaklaşımı temsil etmesi gerektiğine işaret edilmiştir.

Abstract:
This thesis investigates the creation of a new concept of prosody outside of the
existing prosody studies on contemporary Turkish music. It has been determined that
the fact that the works or academic studies written in the field of prosody, which has
been brought to the agenda as a result of the twentieth-century Westernization
activities in Turkey since the 1920s, are generally lyrics-centered reflects a limited
perspective and causes some inadequacies. It is assumed that these problems stem from
the main idea underlying the rules put forward in prosody theories. Therefore, the aim
of this study is to develop a new perspective on rule consciousness and to follow a
path in line with this perspective. In this context, the objective of the thesis is to explore
the possibility of transforming prosody into a dialogic structure on the axis of a
different rule consciousness at the intersection of words and music, which cannot be
reduced to each other, and to determine the method that can be followed in this regard.
For a dialogic prosody conception to be possible, it has been concluded that a
musical piece should be defined as a musical dialogue that includes elements of
pronunciation, semantics (meaning), imagery, rhythm, and audience altogether and an
evaluation should be made by considering this multi-layered structure. Regarding
pronunciation, it has been emphasized that the current natural pronunciation form
should be taken into account in music performances and that the pronunciation form
should not be so prominent that the meaning of the piece is left behind during the
performance. On semantics, it has been determined that the dialogic prosodic
conception is a way of constructing alternative worlds of meaning. Considering
imagery, it has been indicated that the prosody umbrella should be broadened to
include visual depictions that can provide expressive richness to the musical piece. It
has been stated that rhythm is a prosodic element that participates in the dialogue
among musical elements with its character. In conclusion, the reactions given to music
by certain types of listeners, in terms of their differentiated modes of reception and
how these listener reactions play a role in the transformation of music have been
discussed. In that sense, it has been pointed out that music represents a sort of
democratic pluralist approach, allowing it to be experienced in many diverse ways.