Instagram çerez uygulamaları bağlamında sosyal medya okuryazarlığı: Ankara örneği
Social media literacy in the context of instagram cookie practices: a case study of Ankara
Yazar: SEVDA BOZKURT
Danışman: DOÇ. DR. ABDULKADİR ATİK
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: İnformal iletişim = Informal communication

Özet:
Sosyal medya platformlarının avantajları yanında dezavantajlarının da ciddi boyutlara ulaşması, kullanıcıların sosyal medyaya yönelik bilinçlendirmeyi esas alan sosyal medya okuryazarlığı kavramını gündeme getirmiştir. Çerezler uygulaması, sosyal medya kullanıcı hizmetlerinin içerisinde yer alan, kullanıcıların platformdaki deneyimleri esnasında verilerinin nasıl toplandığı, nerelerde nasıl kullanıldığı hakkında bilgiler veren metinlerden oluşmaktadır. Kullanıcıların veri gizliliği ve güvenliği konusunda bilinçli hale gelmelerine, platformun işleyişini anlamalarına dair farkındalık kazanmalarına yardımcı olmaktadır. Sağladığı bu bilinç ve farkındalık ile çerezler uygulaması, sosyal medya okuryazarlığı açısından kritik bir öneme sahiptir. Bu çalışma, Ankara'da yaşayan 18-30 yaş aralığındaki genç nüfusun sosyal medya okuryazarlığı bağlamında çerezler uygulaması ile ilgili bilinç düzeyini belirlemeyi amaçlamaktadır. Ulusal ve uluslararası akademik literatür incelendiğinde, çerezler uygulamasına dair herhangi bir ölçek bulunmadığı için yeni bir ölçek geliştirilmiştir. Geliştirilen ölçeğin geçerliği Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizi, güvenirliği Cronbach Alpha Analizi ile doğrulanmıştır. Analizler sonucunda Instagram çerez uygulamalarına ilişkin "kullanıcı farkındalığı", "kullanıcı endişeleri", "kullanıcı Refleksleri" ve "çerezler işleyişine ilişkin bilgileri" olmak üzere üç faktörlü/boyutlu 16 maddelik bir ölçüm aracı geliştirilmiştir. Geliştirilen ölçek çalışmanın evreni olan Ankara'da yaşayan 18-30 yaş aralığındaki genç nüfus ile gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler Betimsel analiz yöntemi ile değerlendirilmiştir. Sosyal medya okuryazarlığı bağlamında çerezler uygulaması bilinci ölçeğine katılımcıların verdikleri cevaplarla, ölçeğin ortalama değeri 3,53 olarak belirlenmiştir. Bu durumda 395 katılımcının düşüncesinin ortalama olarak "katılıyorum" olduğu ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla Ankara'da yaşayan 18-30 yaş aralığındaki genç bireylerin çerezler uygulaması hakkında orta derecede bir farkındalığa sahip oldukları veya konuyla ilgili belirli bir bilince sahip oldukları sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The significant disadvantages of social media platforms, alongside their advantages, have brought the concept of social media literacy, which focuses on raising user awareness, into prominence. Cookie policies consist of texts within social media user services that provide information on how users' data is collected, used, and managed during their platform experiences. These policies assist users in becoming aware of data privacy and security and in understanding the platform's operations. With the awareness and insight they provide, cookie policies are of critical importance for social media literacy. This study aims to determine the level of awareness regarding cookie policies among the young population aged 18-30 living in Ankara. A review of national and international academic literature reveals that no existing scale for cookie policies is available; therefore, a new scale has been developed. The validity of the developed scale was confirmed through Exploratory and Confirmatory Factor Analysis, and its reliability was verified using Cronbach Alpha Analysis. As a result of these analyses, a 16-item measurement tool with four factors/dimensions related to Instagram cookie policies was developed: "user awareness," "user concerns," "user reflexes," and "information on cookie processes." The developed scale was applied to the target population of 18-30-year-olds in Ankara. The collected data were evaluated using descriptive analysis. Based on the responses provided by participants, the average value of the cookie policy awareness scale in the context of social media literacy was determined to be 3.53. This indicates that the average opinion of the 395 participants is "agree." Therefore, it can be concluded that young individuals aged 18-30 living in Ankara have a moderate level of awareness or a certain degree of consciousness regarding cookie policies.