Osmanlı belgelerine göre Asir bölgesinde Seyyid İdrisi isyanı ve sonuçları (1908-1918)
Seyyid İdrisi's rebel in Asir and result according to Ottoman documents (1908-1918)
Yazar: CABİR DUYSAK
Danışman: PROF. DR. ZEKERİYA KURŞUN
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Tarihi Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Tarih = History

Özet:
Seyyid Muhammed el-İdrisî, 1876'da Asîr'in Sabya kasabasında dünyaya gelmiştir. İlkeğitimini Sabya'da aldıktan sonra Mekke'ye seyahat etmiş ve buradaki âlimlerden dersler almıştır. O,dinî ilimler konusundaki tahsiline, Mısır'da el-Ezher Üniversitesi'nde devam etmiştir. Tahsilinedevam ederken pek çok siyasî çevre ile de münasebetlerde bulunmuştur. Seyyid Muhammed el-İdrisî,büyük dedesi Ahmed bin İdrisî'nin kurduğu sufî-tasavvufî tarikatın nüfuzunu ve etkisini siyasî birgüce dönüştürebilmek için uygun bir coğrafya olarak Asîr'i seçmiş ve ecdadının geçmişteki nüfuzunutekrar ihya etme sevdasına düşmüştür. Şüphesiz onun bu fikre varmasında Mısır'daki siyasî çevrelerintesiri ve yönlendirmesi etkili olmuştur. Kuzey Afrika'ya seyahat eden Seyyid Muhammed el-İdrisî,Şeyh Senûsî'nin yanında bir müddet ikamet ettikten sonra Sudan'a gitmiştir. Burada bir süre kaldıktansonra planladığı isyanını başlatmak üzere 1906'da Asîr'e gelmiştir. 1908'de II. Meşrutiyet'in ilanıylaberaber meydana gelen otorite boşluğundan istifade ederek Osmanlı Hükümeti'ne karşı isyanınıbaşlatmıştır.Asîr'deki merkezî idarenin zayıflığı, bölge kabilelerinin eskiden beri devlete karşıbesledikleri husumet, büyük dedesinin Asîr ve Yemen'deki dinî nüfuzu, -manevî mirası-, SeyyidMuhammed el-İdrisî'nin isyanını kolaylaştıran etkenlerden bazılarıydı. 1909 senesindeki birinciisyanı, aynı senenin sonlarında onunla anlaşma yapılmak suretiyle, ateşin üstü âdeta samanlaörtülerek, bastırılmıştır. Fakat Seyyid Muhammed el-İdrisî'nin İmam Yahya ile ittifak yaparak 1910sonlarında tekrar isyan etmesi, Asîr ve Yemen'i Osmanlı Hükümeti'nin birinci gündemineyerleştirmeye yetmişti.Trablusgarp Savaşı, İtalyanlarla Seyyid Muhammed el-İdrisî'yi ortak düşman olan OsmanlıHükümeti'ne karşı müttefik hale getirmesiyle Asîr isyanı beynelmilel bir boyut kazanmıştır. Ouchyanlaşmasından sonra siyasî suçları dışında affedilen Seyyid Muhammed el-İdrisî'yle bir müddet sonraanlaşma görüşmeleri yapılmış; fakat kesin bir sonuç alınamamıştır.Birinci Dünya Savaşı boyunca Asîr'deki İdrisîlerin isyanı devam etmiştir. Savaşın başındaİngiltere, Osmanlı Devleti'ne karşı Seyyid Muhammed el-İdrisî ile çeşitli anlaşmalar imzalamıştır.Böylelikle İngiltere, Osmanlı Devleti'ne karşı Arap yarımadasında ilk müttefikini elde etmişolmaktaydı.Osmanlı askerlerinin savaş sonrasında bölgeden çekilmesine rağmen İngiliz destekli SeyyidMuhammed el-İdrisî, Asîr ve Yemen'de bir başarı gösteremedi. 1923 senesinde onun ölümü vearkasından Suudîlerin Asîr'i işgal etmeleri, İdrisîlerin Asîr'deki nüfuzunu ve etkisini de ortadankaldırmış oldu.

Abstract:
Seyyid Muhammed el-Idrisi was born in Sabya of Asir in 1876. He went to primaryschool in Sabya, then he went to Mekke and became student of scientist in this city. Hecontunied to his religion based education in Ezher University in Egypt. At the time he wasstudying, he had relations with many political groups. He selected Asir as a sufficent environmentto reformate the effect and influence of the tarikat (path) - which had been formed by hisgrandfather Ahmed bin Idrisi. - into a political power and tried to rise the past influence of hisrelatives. Undoubtfully, the effect of the political elites in Egypt influenced him to have such anidea. Seyyid Muhammed el-Idrisi, after visiting - and staying a while ? close to the Seyh AhmedSenusi, went to Sudan. He came to Asir in 1906, after staying behind Seyh Ahmed Senusi, to startthe rebel that he planned. He started his rebel against Ottoman Government by using the authoritystruggle which emerged with the decleration of constitutional monarchy.The owerless situation of the central powers in Asir, hostility of regional tribes againstgovernment, the religional influence of his grandfather in Asir and Yemen, - his spiritualinheritance ? were some of the facts which made his rebel easier. His first uprising supressed by acontract at the end of the first year of rebellion. However, next rebellion came Seyyid Muhammedel-Idrisi?s allience with İmam Yahya in 1910 and made Asir and Yemen the very first item in theagenda of Ottoman Government.Trablusgarp War was an essential point which made the Asir uprising an internationalproblem and the alliance of Italians with Seyyid Muhammed el-Idrisi enforced this reformation ofthe rebellion from a loca levent to an international one. After the Ouchy agreement, SeyyidMuhammed el-Idrisi?s political crimes were forgived and some peace conversations made withhim, yet, no results came out.During the World War I, the uprising of Idrisi?s contunied. At the beginning of war,United Kingdom and Seyyid Muhammed el-Idrisi had some agreements against OttomanGovernment. By this way, United Kingdom had her first ally agaisnt Ottomans in ArabianPeninsula.Despite the retraet of Ottoman soldiers from the region after the war, SeyyidMuhammed el-Idrisi, who supoorted by United Kingdom, could not have a sucsess in Asirand Yemen. His death in1923 and the occupation of Saudian?s to Asir ended the influence andeffect of Idrisi?s in Asir.