Tanrı'nın varlığına dair kozmolojik kanıtın epistemik değeri (Alexander Pruss örneği)
The epistemic value of the cosmological proof for the existence of God (The case of Alexander Pruss)
Yazar: HÜSEYİN TAHA TOPALOĞLU
Danışman: PROF. DR. FERİT USLU
Hitit Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Allah'ın varlığı = Existence of God ; Delil = Evidence ; Din felsefesi = Religious philosophy ; Kanıt = Argument ; Kozmoloji = Cosmology ; Kozmos = Cosmos ; Pruss, Alexander = Pruss, Alexander ; Tanrı = God ; Tanrı anlayışı = God understanding

Özet:
Tanrı'nın varlığına dair sunulan kanıtlar, Tanrı inancının epistemolojik açıdan gerekçelendirilmiş olduğunu gösteren ve bu çerçevede teizmin epistemik açıdan değerli olduğunu ortaya koyan doğal teoloji ürünleridir. Tanrı'nın varlığına dair kozmolojik kanıtlar, olgulardan hareketle Tanrı'nın varlığına ulaşılabileceğini savunan teistlerin sunduğu tecrübi kanıtlardır. Günümüze kadar çok sayıda farklı kozmolojik kanıt sunulmuştur. Kozmolojik kanıtların çağdaş örneklerinden biri de yeter sebep ilkesinin bir versiyonuna dayanan ve kozmosun varlığının, ona aşkın bir varlığın nedensel faaliyetiyle açıklanabileceğini gösterme amacı taşıyan Alexander Pruss'un kozmolojik kanıtıdır. Pruss'un kozmolojik kanıtında öncül olarak yer verdiği yeter sebep ilkesi, açıklayan ve açıklanan arasındaki ilişkinin gerektirimsel olmasının zorunlu olmadığını savlayarak kendinden önceki kozmolojik kanıtlardan ayrılır. Pruss'a göre bu tür bir ilke hem özgür iradeye imkan tanır hem de kuantum mekaniğindeki belirlenimsizliklere teist bir bakış açısıyla cevap verme fırsatı sunar. Pruss'un kanıtının özgünlüğünü gösteren bir başka husus ise Pruss'un yeter sebep ilkesi lehine sunduğu modal gerekçelerdir. Bu çalışmanın amacı Pruss'un kozmolojik kanıtının geleneksel ve çağdaş itirazlara ne ölçüde cevap sunabildiğini ele almaktır. Değerlendirmeler sonucunda görülmüştür ki Pruss'un kozmolojik kanıtı, belirli metafizik önvarsayımların kabulü şartıyla kuantum belirsizliklerinin açıklanabilir olduğunu gösterebilse ve bu çerçevede   aşkın bir varlığın nedensel faaliyeti sonucu ortaya çıktığını ortaya koysa da kozmosun, bir amaç doğrultusunda bu aşkın varlık tarafından var edildiğini savunabilmeye imkan tanımamaktadır. Bu sebeple Pruss'un kozmolojik kanıtının Tanrı'nın varlığına dair başarılı bir kanıt olduğunu söylemek mümkün görünmemektedir.

Abstract:
Proofs in favor of the existence of God are products of natural theology, which show that belief in God is epistemologically justified and in this context, theism is epistemically valuable. Cosmological proofs are a posteriori presented by theists, who argue that the existence of God can be reached based on facts. Numerous different cosmological proofs have been presented to date. One of the contemporary examples of cosmological proofs is the cosmological proof of Alexander Pruss, which is based on a version of the principle of sufficient reason and aims to show that the existence of the cosmos can be explained by the causal activity of a being transcendent to it. The principle of sufficient reason, which Pruss includes as a premise in his cosmological proof, differs from previous cosmological proofs by arguing that the explanation is not logically necessary. According to Pruss, such a principle both allows for free will and provides an opportunity to respond to the indeterminacies in quantum mechanics from a theistic point of view. Another aspect that shows the originality of Pruss's argument is the modal justifications Pruss offers in favor of the sufficient reason principle. The aim of this study is to examine to what extent Pruss' cosmological proof can provide answers to traditional and contemporary objections. As a result of the evaluations, it has been seen that although Pruss's cosmological proof can show that quantum uncertainties are explainable provided that certain metaphysical presuppositions are accepted, and in this framework, it reveals that the cosmos arose as a result of the causal activity of a transcendent being, it is not possible to argue that the cosmos was created by this transcendent entity for a purpose. For this reason, it does not seem possible to say that Pruss's cosmological proof is a successful proof for the existence of God.