Eğitim ve eşitsizlik: Yükseköğretimde eşitsizliğin yeniden üretimi
Education and inequality: Reproduction of inequality in higher education
Yazar: ENGİN ERİŞKEN
Danışman: DOÇ. DR. ZAFER ÇELİK
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Eğitim = Education ; Eğitim sosyolojisi = Education sociology ; Eşitsizlik = Inequality ; Fırsat eşitsizliği = Opportunity unequality ; Kültürel eşitsizlik = Cultural inequality ; Yükseköğretim = Higher education ; Yükseköğretim sistemi = Higher education system

Özet:
Bu çalışma, Türkiye'de yükseköğretime katılmış öğrencilerin eğitim süreçleri boyunca deneyimlemiş oldukları, ekonomik, kültürel ve sosyal eşitsizliklerin eğitimsel başarı üzerinde nasıl bir etkisi olduğunu analiz etmektedir. Bu bağlamda çalışma, ekonomik, sosyal ve kültürel faktörler göz önüne alarak Türkiye'de yükseköğretimin eşitsizliği yeniden ürettiğini ortaya koymayı amaçlanmıştır. 
Çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmış olup, yarı yapılandırılmış soru formu ile ODTÜ ve AYBÜ mühendislik ve sosyal bilimler öğrencileriyle görüşmeler yapılmıştır. Bu iki üniversite özelinde, ekonomik, sosyal ve kültürel özelliklerin nasıl farklılaştığı ve bu farklılaşmanın yükseköğretimde eşitsizlikleri yeniden ürettiği tespit edilmiştir. 
Bu durumun ışığında ODTÜ' de öğrenim gören öğrencilerin aile eğitim durumlarının yüksek bir profile sahip olduğu ve orta-üst sınıf ailelerden geldiği, özellikle aileden edinilmiş olan sosyal ve kültürel yatkınlıkların bu öğrencilerin eğitim sistemi içinde başarılı olma durumlarını etkilediği görülmüştür. Bunun tersine AYBÜ' de öğrenim gören öğrencilerin aile eğitim durumları düşük, alt sınıflardan gelen, sosyal ve kültürel yatkınlıklardan mahrum bırakıldıkları ve bu durumun onları eğitim sistemi içindeki başarıları üzerine olumsuz etkilediği görülmektedir.
Sonuç olarak ekonomik, kültürel ve sosyal olarak avantajlı bireylerin temsil edildiği bir ODTÜ edinilmiş kültürel yatkınlıkların üretildiği bir üniversitedir. Dahası sosyo-ekonomik olarak dezavantajlı öğrencilerin bu üniversite içinde sosyal ilişkilerini genişletmesi ve kültüre erişimi mümkün olmuşken, AYBÜ dezavantajlı sosyo-ekonomik kesimlerden gelen bireyler için sosyal ilişkilerin sınırlı ve kültürel erişimin daraldığı bir üniversitedir. ODTÜ'de öğrenim gören öğrenciler için uzun vadede kazanç getirecek mesleki statüye erişim imkanı konusunda umutlu görünürlerken AYBÜ' de öğrenim gören öğrenciler için kendi bölümlerindeki iş imkanlarına ulaşma konusunda olumsuz bir tablo olduğu tespit edilmiştir. Böylece iki üniversite içinde değişen sosyo-ekonomik ve kültürel faktörlerin aşırı bir şekilde farklılaştığı görülmüştür.


Anahtar Kelimeler: Yeniden Üretim, Yükseköğretimde Eşitsizlik, Habitus

Abstract:
This study is going to analyze economic, cultural and social inequalities' effects on the educational attainment of students' who are living in Turkey as university students. In this context, this study aims to prove that higher education reproduces inequalities in Turkey by taking economic, social and cultural factors into account. 

In this study, qualitative research methods were used and semi-structured interviews were made with students from Middle East Technical University and Ankara Yıldırım Beyazıt University's engineering and social sciences departments. It is determined how economic, social and cultural characteristics differ in these two universities and this differentiation reproduces inequalities in higher education.

In the light of this situation, it has been seen that students from METU are coming from middle-upper class families with the high profile of educational background and especially their social-cultural dispositions affect them to be successful in the educational system. In contrast, students from AYBU are coming from low-class families with the low profile of education which excludes them from social and cultural dispositions and affects their success in the educational system negatively. 

All things considered METU, which is represented by economically, culturally and socially advantageous individuals, reproduces acquired cultural dispositions. Moreover, while extending their social relations and accessing culture are possible for socio-economically disadvantageous students of METU, AYBU is a university where social relations are limited and cultural access is reduced for individuals from disadvantaged socio-economic backgrounds. While students who are studying in METU are hopeful about access to professional status that bring long term profit, students from AYBU have a negative outlook about reaching job opportunities that are related to their departments. Thus, it is seen that the changing economic and cultural factors vary greatly in the two universities.


Key Words: Reproduction, İnequality in Higher Education, Habitus