Türk sağlık sektöründe kayıt dışı ekonomi üzerine keşifsel bir araştırma
An exploratory research on the unrecorded economy in the Turkish health sector
Yazar: ASLI METİN
Danışman: PROF. DR. RAMAZAN ERDEM
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı / Sağlık Kurumları Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Fenomenoloji = Phenomenology ; Kayıt dışı ekonomi = Informal economy ; Nitel araştırma = Qualitative research ; Sağlık sektörü = Health sector ; İnformal ödemeler = Informal payments

Özet:
Sağlık ve ekonomi çift yönlü iletişime sahip iki alandır. Sağlık sektörünün zaman içerisindeki gelişimi ve ekonomiye olan etkisi, ekonomik davranışların özünde var olan bireyselliğin sağlık sektöründe de ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Devlet kurumlarından saklanan, bildirilmeyen işlemler ve bu işlemlerden doğan gelirler olarak tanımlanabilen kayıt dışı ekonomi, temelinde ekonomik çıkarların var olduğu geniş bir alan ve davranış biçimidir. Zamanla sağlık sektörü içerisinde elde edilen gelirlerin saklanması, bireysel ekonomik çıkarların, ihtiyaçların, ön planda tutulması gibi davranış biçimleri kayıt dışı ekonominin ortaya çıkmasına neden olmaktadır.
Sağlık sektöründe kayıt dışı ekonomi, varlığı bilinmesine rağmen tüm yönleri ile sistematik bir biçimde ortaya konulmamış bir alandır. Sağlık sektöründe kayıt dışı ekonomik davranışların bireyler için ne ifade ettiği, bu davranışların ortaya çıktığı alanların nereler olduğu, davranışların nedenleri ve etkilerinin ortaya konulması çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Çalışma nitel araştırma yöntemlerinden birisi olan fenomenoloji ile gerçekleştirilmiştir. Çalışma kapsamında sağlık sistemini temsil eden paydaşlardan en az bir katılımcıyla görüşmek hedeflenmiş ve bu bağlamda toplam 25 katılımcı ile görüşülmüştür. Katılımcılarla derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Mülakatlar sürecinde ses kaydı alınmasına izin veren katılımcıların görüşmeleri ses kayıt cihazıyla, izin vermeyen katılımcıların görüşmeleri ise not alma yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara yarı yapılandırılmış görüşme soruları doğrultusunda sorular sorulmuştur. Görüşmelerden elde edilen veriler kodlanmış ve kodlar temalaştırılarak bulgulara ulaşılmıştır.
Çalışma sonucunda sağlıkta kayıt dışı ekonominin zihinlerde; illegal işlemler, yolsuzluk, denetlenemeyen ekonomi, ekonomik kayıp, mevzuat dışı ödeme, kayıtsız işlemler ve çıkar ekonomisi gibi davranış biçimlerini çağrıştırdığı görülmüştür. Ayrıca sağlık sektöründe, hastaneler, ilaç piyasası, tıbbi cihaz piyasası, hastalar, Sosyal Güvenlik Kurumu ve diğer teması altında ele alınan sağlık turizmi, medya, folk sektör, istihdam gibi alanlarda kayıt dışı ekonomik davranışların farklı biçimlerde görüldüğü ortaya çıkmıştır. Sağlıkta kayıt dışı ekonomik davranışların, asimetrik bilgi, medya, güvensizlik, hukuki faktörler, piyasa yapısı, psikolojik faktörler, sosyo-kültürel faktörler, denetim süreçleri, hekimlik mesleğinin doğası, eğitim, siyasi faktörler, informal ilişkiler, üst yönetimin duruşu, sağlık politikaları, beklentiler, ahlaki problemler, otomasyon sistemleri ve sağlığın kendine has bazı özellikleri neticesinde ortaya çıktığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu nedenlerle ortaya çıkan davranış biçimlerinin zaman içerisinde çeşitli olumlu ve olumsuz etkileri ortaya konulmuştur. Sağlıkta kayıt dışı ekonomi ile mücadele kapsamında sürecin doğru yönetilebilmesi adına ise, eğitim sürecine, mesleki gelişim süreçlerine, toplumsal düzene, hukuki yapıya, kurullara, denetim araçlarına ve politikalara yönelik çeşitli öneriler geliştirilmiştir. Detaylı olarak ele alınan sektörel önerilerin yanı sıra bu alanda çalışma yapacak olan araştırmacılar için, her paydaşın ayrı olarak derinlemesine incelenmesi, sürecin sayısal analiz yöntemleriyle de desteklenmesi önerilmektedir.

Abstract:
Health and economy are two areas with two-way communication. The development of the health sector over time and its impact on the economy cause the individuality, which is at the core of economic behavior, to emerge in the health sector as well. The unrecorded economy can be defined as the transactions that are keep confidential, not reported from the State institutions and the revenues arising from these transactions. The unrecorded economy is a broad field and manner of behavior on which economic interests. Over time, the behaviors such as hiding the revenues obtained in the health sector, keeping individual economic interests, needs and priorities lead to the emergence of the unrecorded economy.
The unrecorded economy in the health sector is an area that has not been systematically revealed in all its aspects, although its existence is known. The purpose of the study is to explain what unrecorded economic behaviors in the health sector mean for individuals, where the areas where these behaviors occur, the causes and effects of behaviors. The study was carried out with phenomenology, which is one of the qualitative research methods. Within the scope of the study, it was aimed to meet at least one participant from the stakeholders representing the health system and in this context, 25 participants were interviewed. In-depth interviews were conducted with the participants. The interviews of the participants who allowed the recording of the voice during the interviews were carried out with the voice recorder, and the interviews of the participants who did not allow the recording were made with the method of taking notes. The participants were asked questions in line with the semi-structured interview questions. The data obtained from the interviews were coded and the codes obtained were themed and the findings were obtained.
As a result of the study, in the minds of the unrecorded economy in health; it has been observed that it evokes behaviors such as illegal transactions, corruption, uncontrolled economy, economic loss, non-legislative payment, unregistered transactions and economy of benefit. In addition, it has been revealed that in the health sector, hospitals, pharmaceutical market, medical device market, patients, Social Security Institution unrecorded economic behaviors are seen in under the name other temas such as health tourism, media, folk sector, employment, etc. Unrecorded economic behaviors in health was concluded that the result of that asymmetric information, media, insecurity, legal factors, market structure, psychological factors, socio-cultural factors, audit processes, the nature of the physician profession, education, political factors, informal relations, posture of senior management, health policies, expectations, It moral problems, automation systems and idiosyncratic peculiarities of health. Various positive and negative effects of behavioral patterns emerging due to these reasons have been revealed over time. In order to manage the process correctly in the context of combating the unrecorded economy in health, various suggestions have been developed for the educational process, professional development processes, social order, legal structure, boards, inspection tools and policies. In addition to the sectoral suggestions discussed in detail, it is recommended for the researchers who will study in this field, to examine each stakeholder separately and to support the process with numerical analysis methods.