Bir üslûb özelliği olarak Kurân'da "de ki" hitâbı
"say" speech in Qur'an as a characteristic style
Yazar: AYDIN TEMİZER
Danışman: PROF. DR. MUHSİN DEMİRCİ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İlahiyat Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Din = Religion
Dizin: Hitaplar = Addressing ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tebliğ = Communique ; Tefsir = Commentary ; Vahiy = Revelation

Özet:
Kur'ân-ı Kerîm, kendine özgü bir ifade tarzına sahiptir. Bu özgün üslûbu ile o, bilinen diğer bütün sözlerden ayrılır. Bunun yansımalarından birisi, İlâhî Beyân'da defâatle (332 adet) yer alan ve emir kipinde olan ? ???? ? ?de ki? lâfızlarıdır. Bu hitâpların öncelikli muhâtabı, tebliğcisi Hz. Peygamber'dir. Şu bir gerçektir ki, hiçbir yazar kendi eserinde kendisine emretmez. Bu açıdan bakıldığında, Kur'ân Yüce Allah'ın kelâmıdır, hükmünün doğruluğu ve bazı oryantalistlerin, Hz. Muhammed'in (s.a.s.) sözüdür, yargısının yanlışlığı açıkça görülür.Bu lâfızlar, Kur'ân'ın sözkonusu özgün üslûbunun bir yansıması olmanın yanında, kendi bünyesinde birtakım özelliklere de sahiptir. Bu özellikler; ? ???? ? hitâplarının bir takım mecâzî anlamları taşıması, bu doğrultuda anlamdaşlarının yerine tercihen kullanılmış olması, bütünüyle soru-cevap bağlamında yer alması ve bağlamı itibariyle Ulûhiyyet, nübüvvet ve vahiy gibi İslam dininin temel kavramlarına delâlet etmesi şeklinde özetlenebilir. Ayrıca bu lâfızların muhâtapları sadece Hz. Muhammed (s.a.s.) olmayıp, aynı zamanda bazı peygamberler ve bütün mü'minlerdir.Kur'ân'da çokça tekrar edilen bu lâfızların açıkça zikredilmeyenleri, yani takdîrî bulunanları da vardır. Bunlar 25 yerde yer alan mukadder/mahzûf ? ???? ? lâfızlarıdır. Sözkonusu lâfızların açıkça zikredilmemesinin, Kur'ân âyetlerinin onun ruhuna uygun tarzda farklı açılardan yorumlanmasına imkan tanıdığı bir tesbît olarak zikredilebilir.? ???? ? lâfızları, Kur'ân'ın vahiy ürünü olduğunu göstermenin yanında, bütün mü'minleri muhâtap almasıyla onun evrenselliğine ayrıca vurgu yapmaktadır.

Abstract:
The Holy Qur?an has a unique style. By this specifity he is separated from other speeches whe know. One of these reflections is that The ? ???? ? ?say?, command speech form which is repeated 332 times in The Qur?an. In these form The Prophet had been precedingly taking some orders. In fact, it is not logical that the author orders himself in his work. From that point of view, Qur?an must belong to Allah not belong to Mohammad (p.u.h.) neither word nor meaning.The ? ???? ? ?say? forms, have also some special features in their structures. These features can be summarized as; 1) figuratively meaning, 2) being used in preferably exchange for their synonymous, 3) taking place in question-response context, 4) guiding the main concepts of Islam like Godhood, prophethood, revelation. These words are not only addressed to Mohammad (p.u.h.) but also to his followers and to the some prophets.It is important to say that The ? ???? ? ?say? forms are sometimes mentioned in the Qur'an with their hidden forms. These forms are based in Qur'an 25 times. This style gives us opportunity to be commented the verses of The Qur'an on different points of view as long as the comments are suitible the aim (essence/spirit??) of The Qur'an.In conclusion, The ? ???? ? ?say? forms affirm that Qur?an had been written by revelation and also emphasise that Qur?an is universal by addressing to all believers.