Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanısına sahip ergenlerde aşırı odaklanma fenomeninin sosyal cevaplılık ve sürekli performans testi performansları bağlamında değerlendirilmesi
Assessment of hyperfocusing phenomenon in adolescents with attention deficit hyperactivity disorder in the context of social responsiveness and continuous performance test performances
Yazar: EMRAH CEM BAYRAM
Danışman: DOÇ. PINAR URAN
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Psikiyatri = Psychiatry ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Ergenler = Adolescents ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Odaklanma becerisi = Fixating skill ; Performans = Performance ; Testler = Tests

Özet:
Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Tanısına Sahip Ergenlerde Aşırı Odaklanma Fenomeninin Sosyal Cevaplılık ve Sürekli Performans Testi Performansları Bağlamında Değerlendirilmesi
Amaç: Bu araştırmada; Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) tanısına sahip ergenlerde aşırı odaklanma fenomeninin incelenmesi, sosyal cevaplılıkla olan ilişkisinin saptanması, Sürekli Performans Testi kullanılarak nörobilişsel performanslarının değerlendirilmesi ve sağlıklı kontrol grubuyla karşılaştırılması amaçlanmıştır.
Yöntem: Çalışmamıza, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Polikliniği'ne ayaktan başvuran 11-17 yaş aralığındaki DEHB tanısına sahip psikostimulan kullanan 40 ergen, DEHB tanısına sahip hiç psikostimulan kullanmamış ya da en az son 48 saattir psikostimulan kullanımı olmayan benzer yaş grubundaki 36 ergen, ve klinik olarak normal zeka düzeyinde, benzer yaş aralığında, herhangi bir psikiyatrik bozukluğu olmayan 32 sağlıklı ergen kontrol grubu olarak alınmıştır. Araştırmacı tarafından Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi- Şimdi ve Yaşam Boyu Versiyonu (ÇDŞG-ŞY) yarı yapılandırılmış tarama görüşmesi yapıldıktan sonra katılımcılar tarafından Aşırı Odaklanma Ölçeği-Ergen Formu (AOÖ-EF) doldurulmuş, sonrasında sessiz bir odada Sürekli Performans Testi (SPT) uygulanmıştır. Sosyodemografik veri formu, Conners Anne-Baba Derecelendirme Ölçeği Yenilenmiş Uzun Form (CEDÖ-YU), Sosyal Cevaplılık Ölçeği (SCÖ), Aşırı Odaklanma Ölçeği Anne-Baba Formu (AOÖ-ABF) araştırmacının ergenle görüşmesi sırasında ebeveynleri tarafından, Conners Öğretmen Derecelendirme Ölçeği Yenilenmiş Uzun Form (CÖDÖ-YU) ise sınıf öğretmenleri tarafından doldurulmuştur. Verilerin istatistiksel değerlendirme analizleri IBM SPSS 22.0 kullanılarak yapılmıştır. Tüm istatistiksel testlerde p< 0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir.
Sonuç: Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu ve kontrol grupları yaş, aile yapısı, anne ve baba yaşları ve öğrenim düzeyleri bakımından benzer bulunmuştur. DEHB tanısına sahip ergenler, kontrol grubundaki ergenlere göre CEDÖ-YU, CÖDÖ-YU ve SCÖ tüm alt test ve toplamda anlamlı düzeyde daha yüksek puanlar almışlardır. SCÖ'ye göre DEHB gruplarındaki ergenlerde yüksek düzeyde otizm benzeri özellikler saptanmıştır. DEHB tanısına sahip ergenlerde sosyal cevaplılıktaki bozulmayla aşırı odaklanma durumu arasında pozitif yönde anlamlı düzeyde ilişki saptanmıştır. SPT profilleri, psikostimulan kullanımı olan DEHB grubuyla (DEHB-S) kontrol grubu için benzer bulunmuştur. Psikostimulan kullanımı olmayan DEHB grubundaki (DEHB-N) ergenlerin SPT'de daha çok dikkat hatası yaptığı ve tepki sürelerinin daha uzun olduğu saptanmıştır. AOÖ puanları ile SPT profilleri arasında anlamlı ilişki saptanmamıştır.
Tartışma: Çalışmamızda DEHB tanısına sahip ergenlerin kontrol grubundaki ergenlere göre daha sık aşırı odaklanma durumu yaşadığı saptanmıştır. DEHB tanısına sahip bireylerin odaklanma ve dikkatlerini sürdürmede olduğu kadar, dikkatlerini kaydırmakta da zorluk yaşadığı göz önüne alındığında aşırı odaklanma durumunun DEHB'de ayrı bir klinik görünüm olduğu söylenebilir. Bununla birlikte aşırı odaklanma durumu DEHB'ye özgü bir durum değildir; Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) tanısına sahip bireylerde de aşırı odaklanma durumu bildirilmektedir. Çalışmamızda buradan yola çıkılarak otizm benzeri özelliklerle aşırı odaklanma durumu arasındaki ilişki incelenmiştir. Klinik grupta, sosyal cevaplılıktaki bozulmaya paralel bir şekilde aşırı odaklanma şiddetinin arttığı görülmüştür. Elde edilen veriler doğrultusunda aşırı odaklanmanın DEHB'de görülen otizm benzeri özelliklerden bir tanesi olabileceği düşünülmüştür. DEHB-S ve kontrol grubu SPT profilleri bakımından benzer performans göstermiştir. DEHB-N grubunun diğer iki gruba göre anlamlı düzeyde daha fazla dikkat hatası yaptığı ve tepki sürelerinin daha uzun olduğu saptanmıştır. Bulgular, metilfenidatın SPT performanslarına etkisinin araştırıldığı alan yazındaki diğer çalışmalarla uyumludur. Bununla birlikte klinik grupta aşırı odaklanma durumu ile SPT performansları arasında herhangi bir korelasyon saptanmamıştır. 
Bu çalışma, DEHB tanısına sahip ergenlerde aşırı odaklanma durumunun araştırıldığı bildiğimiz kadarıyla ilk çalışmadır ve bu yüzden önemlidir. DEHB'de dikkat sürecinde bozulmalar görülmektedir. Optimum dikkatin sağlanabilmesi akademik işlevsellik için gereklidir. Dikkat süresinin kısa olması, dikkatin kolay dağılması gibi dikkat sürecine ait bozulmalar kadar aşırı odaklanma durumunun yaşanması da aslında şimdiye kadar test edilmemiş ancak sıkça dile getirilen gerçek bir sorundur. Bu fenomenin ayrı bir klinik antite olabilme ihtimalinin yeterince test edilebilmiş olması için gelecekte daha çok araştırma yapılması gerekmektedir.

Abstract:
Objective: The aim of this study was to investigate the phenomenon of hyperfocusing in adolescents with Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD), to determine the relationship between social responsiveness and to evaluate their neurocognitive performance using the Continuous Performance Test and to compare them with the healthy control group.
Method: This study includes 40 adolescents with ADHD  between the ages of 11-17 who consecutively applied to Ankara University School of Medicine Child and Adolescent Psychiatry and have been using psycho-stimulants (ADHD-S), 36 adolescents with ADHD who haven't been using psycho-stimulants for at least last 48 hours (ADHD-N). Control group was composed of 32 healthy adolescents who were matched with the ADHD groups in terms of age and have clinically normal IQ levels, did not have a psychiatric disorder. After a semi-structured diagnostic interview (Kiddie Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia for School Age Children-Present and Lifetime Version) which was conducted by the researcher, the participants were asked to fill out Hyperfocusing Scale-Adolescent Form (HF-AF), and then in a seperate quiet room Continuous Performance Test (CPT) was applied. The sociodemographic information form, the Conners Parent Rating Scale-Revised/Long Form (CPRS-R/L), Social Responsiveness Scale (SRS), Hyperfocusing Scale-Parent Form (HF-PF) and Conners Teacher Rating Scale-Revised/ Long Form (CTRS-R/L) were filled out by parents and teachers. Statistical analysis of the data was performed using IBM SPSS 22.0. A p value of <0,05 was considered statistically significant in all statistical tests.
Results: All three groups were found similar with respect to age, family structure, parents' ages and education levels. Adolescents with ADHD had significantly higher scores of CPRS-R/L, CTRS-R/L and SRS than control group. High levels of autistic-like features were found in adolescents in ADHD groups. A significant positive correlation was found between the impairment of social responsiveness and hyperfocusing in ADHD group. CPT profiles were similar for control and ADHD-S groups. It was determined that adolescents within ADHD-N group had more attention errors and longer response times. No significant correlation was found between HF scores and CPT profiles.
Conclusion: In our study, it was found that adolescents in both ADHD groups experienced hyperfocusing more than their peers in the control group. Considering that individuals with ADHD have difficulty in focusing and sustaining as well as shifting their attention, it can be said that hyperfocusing is a seperate clinical presentation in ADHD. However, hyperfocusing is not specific to ADHD; in individuals with Autism Spectrum Disorder (ASD), high levels of focus is reported. In our study, the correlation between autistic-like features and hyperfocusing was examined. In both ADHD groups, it was observed that the intensity of hyperfocusing were increased in parallel with the deterioration in social responsiveness. According to the data obtained, it was thought that hyperfocusing could be one of the autistic-like features seen in adolescents with ADHD. The ADHD-S and control groups showed similar performance in terms of CPT profiles. It was determined that the ADHD-N group had significantly more attention errors longer response times compared to the other two groups. The results are consistent with other studies in the literature on the effect of methylphenidate on CPT performances. However, there was no correlation between hyperfocusing and CPT performances in both ADHD groups.
As far as we know, this is the first study that aims to investigate hyperfocusing in adolescents with ADHD, and therefore it is important. Disturbances in the attention process are observed in ADHD. Optimum attention is required for academic functionality. Like short attention span and distractibility, as well as hyperfocusing, is actually a real problem that has not been tested so far but is frequently mentioned. More research is needed in the future so that the possibility of this phenomenon being a separate clinical entity can be sufficiently tested.