İç kontrol sistemi etkinliği ile kurumsal yönetim ilkelerinin finansal performansa etkisi: BİST (XKURY) Kurumsal Yönetim Endeksinde bir araştırma
The Effectiveness of the internal control system and the impact of corporate governance principles on financial performance: A Research in the BIST (XKURY) Corporate Governance Index
Yazar: SEVDA KANCA
Danışman: PROF. DR. ENGİN DİNÇ
Avrasya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Borsa İstanbul = İstanbul Stock Exchange ; Finansal performans = Financial performance ; Kurumsal yönetim = Corporate governance ; Kurumsal yönetim endeksi = Corporate governance index ; İç denetim sistemi = Internal control system ; İç denetim ve iç kontrol = Internal control and internal audit

Özet:
Son yıllarda akademik çalışmalarda, iç kontrol sistemi (İKS) etkinliği, kurumsal yönetim ilkeleri (KYİ) ve finansal performans konularının yoğun olarak işlendiği görülmektedir. Ancak, çalışmaların hiç birinde İKS ile KYİ birlikte uygulanmasının finansal performans üzerinde ekstra bir etki yaratıp yaratmadığı incelenmemiştir. Bu nedenle, bu çalışma yukarıda belirtilen müşterek etki üzerine odaklanmıştır. 

Çalışmanın esas amacı, iç kontrol ile kurumsal yönetimin birlikte uygulanmasının finansal performans üzerine müşterek etkisinin bulunup bulunmadığını tespit etmektir. Bu etkiyi tespit etmek için, BİST (XKURY)  Kurumsal yönetim endeksindeki şirketler üzerinde bir araştırma gerçekleştirilmiştir. Kurumsal yönetim endeksini 48 şirket oluşturmaktadır. Araştırma kapsamına sadece kurumsal yönetim endeksindeki şirketlerin dâhil edilmesinin nedeni, kurumsal yönetim ilkelerinin bu endeksteki şirketlerde zorunlu olarak uygulanmasıdır.

Kapsama giren şirketlerin İKS etkinliklerini ölçmek için, anket yöntemi kullanılmıştır.  Yine, aynı şirketlerin KYİ uygulama etkinlikleri ise KAP'ta düzenli olarak açıklanan kurumsal yönetim derecelendirme notları kullanılarak belirlenmiştir. Ayrıca, kapsamdaki şirketlerin finansal performansları şirketlerin 2018 yılı mali tablolarından ve Data Stream adlı veri tabanından elde edilmiştir. 

Araştırmanın amaçları çerçevesinde, İKS, KYİ ve finansal performans arasındaki ilişkiyi incelemek için korelasyon analizi yapılmıştır. Yine araştırmanın amaçları doğrultusunda, İKS etkinliği ile KYİ etkinliğinin şirketlerin finansal performansı üzerindeki etkisi (hem ayrı ayrı hem de müşterek olarak) regresyon analizi ile ölçülmüştür. Araştırma verilerinin büyük kısmı şirketlerin ve ilgili düzenleyici kuruluşların kamuya açıkladığı finansal ve finansal olmayan bilgilerden derlenmiştir. Bu nedenle, araştırma verileri güvenilir ve geçerlidir. Araştırma elde edilen veriler SPSS istatistik programı kullanılarak analiz edilmiştir.

Araştırma sonucunda, BİST (XKURY)  kurumsal yönetim endeksindeki şirketlerde iç kontrol sistemlerinin oldukça etkin, kurumsal yönetim ilkelerinin uygulama başarısının yüksek olduğu ortaya koyulmuştur. Ayrıca, İKS etkinliği ile finansal performans arasında pozitif nitelikli güçlü bir ilişki olduğu, KYİ ile finansal performans arasında negatif nitelikli çok zayıf bir ilişki tespit edilmiştir. Araştırmanın ana amacı doğrultusunda ise, iç kontrol sistemi ile kurumsal yönetimin birlikte uygulanmasının finansal performans üzerinde ekstra bir etkisinin olmadığı bir başka deyişle bu iki sistemin birlikte uygulanmasının bir çarpan etkisi yaratmadığı sonucuna varılmıştır.

Abstract:
In recent years, it has been observed that the effectiveness of the internal control system (ICS), corporate governance principles (CGP)  and financial performance issues have been extensively studied in academic studies. However, none of the studies examined whether applying the ICS and CGP together had an extra impact on financial performance. Therefore, this study has focused on the collective effect mentioned above.

The main purpose of the study is to determine whether the application of internal control and corporate governance together has a joint effect on financial performance. In order to determine this effect, a research was conducted on companies in the BIST (XKURY) Corporate governance index. 48 companies make up the corporate governance index. The reason why only companies in the corporate governance index are included in the scope of the research is that the corporate governance principles are compulsorily applied to the companies in this index.

The survey method was used to measure the ICS activities of the companies covered. Again, the activities of the same companies to implement corporate governance principles were determined by using the corporate governance rating notes regularly announced on the PDP. In addition, the financial performances of the companies within the scope were obtained from the 2018 financial statements of the companies, from the database named Refinitiv Thomson Reuters Eikon and Data Stream of Hitit University.

In the frame of purposes of the study, correlation analysis was conducted to examine the relationship between ICS, CGP and financial performance. Again, in line with the purposes of the research, the effect of ICS effectiveness and CGP effectiveness on the financial performance of companies (both separately and jointly) was measured by regression analysis. Most of the research data has been compiled from financial and non-financial information disclosed to the public by companies and relevant regulatory agencies. Therefore, the research data are reliable and valid. The data obtained from the research were analyzed using the SPSS statistical program.

As a result of the research, it has been revealed that the internal control systems of companies in the corporate governance index of BIST (XKURY) are quite effective and the implementation success of corporate governance principles is high. In addition, it was determined that there is a strong positive relationship between ICS effectiveness and financial performance, and a very weak negative relationship between CGP and financial performance. In line with the main purpose of the study, it was concluded that the application of the internal control system and corporate governance together does not have an extra effect on financial performance, in other words, the application of these two systems together does not create a multiplier effect.