Yeni-işlevselcilik ve güvenlik topluluğu teorileri ışığında Şangay İş Birliği Örgütü /
Yazar: BURAK DİVARCI
Danışman: DOÇ. DR. R. KUTAY KARACA
Harp Akademileri Komutanlığı / Stratejik Araştırmalar Enstitüsü / Strateji ve Stratejik Araştırmalar Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Orta Asya = Central Asia ; Şanghay İşbirliği Örgütü = Shanghai Cooperation Organization

Özet:
Çin, Rusya, Kazakistan, Özbekistan, Kırgızistan ve Tacikistan ortak sınır 
üzerinde sağladıkları mutabakatı bölgesel bir iş birliği oluşumuna dönüştürmüş, bu 
oluşuma Özbekistan'ın katılması ile Şangay İş Birliği Örgütü kurulmuştur. Güvenlik 
alanında başlayan iş birliği, öncelikle ekonomi alanına yayılmıştır. Örgüt içerisinde 
bu iki alan öncü olmak üzere iş birliği derinleşirken, örgüt, pek çok farklı alanda iş 
birliği kurulmasını sağlayacak kurumsal bir etkileşim kanalı haline gelmiştir. 
Kurumsal yapısını geliştiren ve iş birliği alanlarını genişleten örgüte gözlemci ve 
diyalog ortağı statüsü ile katılımların artması, örgütün kurumsal kanallarının daha 
geniş bir coğrafyaya yayılmasına imkân tanımıştır. Bu yapısı ile örgüt, aralarında 
pek çok açıdan farklılıklar bulunan devletleri, pragmatik iş birliği modelinde 
buluşturabilmiş ve belirli alanlarda ortak bir uyum sağlanmasına öncülük etmiştir.
Örgütün yapısını ortaya çıkarma yönünde yapılan değerlendirmeler, örgütü 
Batı Avrupa merkezli kurumsal yapılar olan Avrupa Birliği (AB) ve NATO ile 
kıysalamaktatır. Bu yapılardan ilki Batı Avrupa'nın ekonomik iş birliğini temsil
ederken diğeri de güvenlik iş birliği için bir örnek oluşturmaktadır. Yeni-işlevselcilik 
ve güvenlik teorileri, liberal-demokratik normlar üzerine kurulmuş bu ekonomik ve 
güvenlik iş birlikleri temel alınarak geliştirilmiş, farklı bölgelerde uygulanabilirlikleri 
denenmiştir. Bu çalışmada bu iki teori ışığında Şangay İş Birliği Örgütü'nün 
ekonomik ve güvenlik iş birliği yapılanması araştırılmış; geçmiş özelliklerinin analizi 
sonucunda, muhtemel gelişim perspektifleri için bir fikir sunulmaya çalışmıştır.
Çalışmada; "Örgüt içerisinde ekonomik ilişkiler hangi şekilde ve boyutta 
sürdürülmektedir? Şangay İş Birliği Örgüt bir ekonomik bütünleşme gerçekleştirme 
potansiyeline sahip midir? Üye devletlerin gözlemlenebilir özellikleri incelendiğinde 
bu veriler, birleştirici mi ya da ayrıştırıcı bir etken olarak mı görülmelidir? Şangay İş 
Birliği Örgütü nasıl bir bölgesel güvenlik sistemi şekillendirmiştir? Bu güvenlik 
sisteminin ana öğeleri nelerdir ve güvenliğin sağlanmasına nasıl katkıda 
bulunmaktadır? Üye devletler nasıl bir uluslararası sistem ve güvenlik anlayışı ile bu 
sistemi şekillendirmiştir? Güvenlik sistemi bu devletlerin diğer devletle olan ilişkilerini 
nasıl etkilemektedir?" sorularına cevap aranmıştır.

Abstract:
China, Russia, Kazakhstan, Kyrgyzstan and Tajikistan have transformed 
their consensus on the common border issue into a regional cooperation structure, 
and with the participation of Uzbekhistan to this structure the Shanghai Cooperation 
Organization (SCO) has been established. The cooperation that started in security 
field, has spilled over to the economy field. On the one hand the cooperation within 
the organization has been deepening in this two areas, on the other hand became 
organization became an institutional transaction body that enables to cooperate in 
many various areas. The enlargement of the organization that has developed its 
institutional structure and varies its cooperation areas, with observers and dialogue 
partners allows the organization to spread its institutional channels to a broader 
area. Thanks to its current structure, the organization could gather the states, which 
have much more differences between each other, within the framework of pragmatic 
cooperation model and so it has pioneered the harmonization for certain areas on 
common grounds. 
The evaluations intended for revealing the structure of the organization 
compare the organization with Western European centered organizations such as 
European Union (EU) and NATO. While the first one of these structures represents 
the economic cooperation of Western Europe, the other one set an example for 
security cooperation. New-functionalism and security communities theories were 
based on liberal and democratic norms and developed on the basis of economic and 
security cooperation and they were tested in different areas in terms of practicability. 
This study focuses on the economic and security cooperation structure of the SCO
in the light of above-mentioned theories and tries to put forward an idea as a result 
of the analysis of historical features for potential development perspectives.
The study seeks for the answers of following questions: What is the type and 
scope of economic relations within the organization? Has SCO a potential to create 
an economic integration? When the observable variables of member states are 
analyzed, should these data be seen as integrating or disintegrating elements? 
What kind of regional security system has been formed by the SCO? What are the 
key elements of this security system and how do they contribute to ensure security? 
Whit what kind of international system and security understanding of member states 
did shape the system? How security systems affect the relations of member states 
with other states?