Tarih öncesi arkeolojisi literatüründe din ve ilgili kavramlar Anadolu'da neolitik araştırmalara ilişkin değerlendirmeler
Religion and related concepts in prehistoric archaeological literature evaluations on neolithic researches in Anatolia
Yazar: İNCİFER BANU DOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. EYLEM ÖZDOĞAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Tarih Öncesi Arkeolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Anadolu = Anatolia ; Din = Religion ; Dini kavramlar = Religious concepts ; Geçiş ritüelleri = Rites of passage ; Neolitik Dönem = Neolithic Period ; Prehistorya = Prehistory ; Ritüel = Ritual

Özet:
Güneydoğu Anadolu bölgesini de içine alan ve Yukarı Mezopotamya ve Levant olarak adlandırılan coğrafi çerçeve içinde, Epipaleolitik'ten ve özellikle de Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem A'dan itibaren yerleşik düzene geçmeye başlayan avcı toplayıcı toplulukların yerleşmelerinde ritüel uygulamalar kendilerini özel yapılarda, özel birtakım nesnelerde ve gömüt uygulamalarında göstermeye başlar. Bu göstergeler, tarihöncesi arkeolojisi literatüründe bazı yayınlarda kendine neredeyse hiç yer bulamadığı bir uçtan, bazen konuyla ilgili spekülasyona varan yorumlardaki diğer uca değin salınımlı bir skala içinde yer almıştır. Son 25-30 yıllık dönemde, yeni keşiflere paralel biçimde ve çağın teorik eğilimlerine de uygun olarak, "Din Arkeolojisi", her ne kadar henüz tam bir alt disiplin haline gelmemiş olsa bile, tarihöncesi arkeolojisinde kavram, yöntem ve genel kabuller bakımından oldukça uzun bir mesafe kaydetmiştir. Bu tezin amacı, oluşum halindeki bu alt disiplinin başka sosyal bilimler kapsamında da tartışılmakta olan terimlerinden başlayarak, tanımları, arkeoloji tarihçesi içindeki yaklaşımları ve arkeolojik bulguları bütüncül bir yaklaşımla tanıtmak, belli başlı yorumları irdeleyerek mümkünse alternatif bakış açıları önermektir.

Abstract:
Within the geographical framework known as Upper Mesopotamia and the Levant, which includes the Southeastern Anatolia region, ritual practices begin to manifest themselves in special structures, special objects and burial practices in the settlements of hunter-gatherer communities that began to settle down from the Epipaleolithic and especially from the Pre Pottery Neolithic A onwards. In the literature of prehistoric archaeology, these indicators have been found on an oscillating scale, from one extreme, where hardly find a place for themselves in some publications, to the other extreme, where sometimes speculative comments are made on the subject. In the last 25-30 years, in parallel with new discoveries and in line with the theoretical trends of the day, "Archaeology of Religion" has come a long way in terms of concepts, methods and general assumptions in prehistoric archaeology, even if it has not yet become a fully sub-discipline. The aim of this thesis is to introduce this emerging sub-discipline with a holistic approach, starting from the terms that are being discussed in other social sciences, definitions, approaches within the history of archaeology and archaeological findings, to examine the main interpretations and to suggest alternative perspectives if possible.