Tarih ve coğrafya öğretmenlerinin sosyal bilgiler eğitiminden beklentileri
Expectations of history and geography teachers from social studies teachers
Yazar: SONER KAHVECİ
Danışman: DOÇ. DR. KİBAR AKTIN
Sinop Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmada tarih ve coğrafya öğretmenlerinin görüşleri doğrultusunda; liseye yeni başlayan
öğrencilerin Sosyal Bilgiler dersi kazanımlarından yansıyan; hazır bulunuşluk düzeyinde bilgi,
beceri ve değer boyutundaki eksikliklerini tespit etmek ve bu sorunlara çözüm önerileri
geliştirmek amaçlanmıştır. Çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden fenomenoloji deseni
kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 23 tarih ve 19 coğrafya öğretmeni oluşturmuştur.
Çalışma grubu amaçlı örnekleme yöntemlerinde kolay ulaşılabilir durum örneklemesi ile
belirlenmiştir. Veri toplama aracı olarak anket formu kullanılmıştır. Veriler betimsel istatistik ve
içerik analizi yoluyla çözümlenmiştir. Araştırmada üç alt amaca ilişkin sonuçlara ulaşılmıştır:
Hazır bulunuşluk düzeyinde bilgi, beceri ve değerler. Tarih ve coğrafya öğretmenlerine göre
liseye başlayan öğrencilerin hazır bulunuşluk düzeyinde başta bilgi yetersizliği olmak üzere,
harita ve kavrama becerilerinde eksiklikler mevcuttur. Öğretmenler bu sorunları Sosyal Bilgiler
Dersi Öğretim Programı'nda kendi alanlarıyla ilişkili konuların yetersiz olması, öğrencilerde
motivasyon eksikliği, başarısız öğrencinin bir üst sınıfa geçebilmesi ve test odaklı bir
değerlendirme sisteminin olması gibi durumlarla ilişkilendirmişlerdir. Öğretmenler sorunların
çözümüne yönelik başta öğrencilerde motivasyonun artırılması, Sosyal Bilgiler ders saatinin
artırılması, programda alanlarıyla ilişkili konularının genişletilmesi, gereksiz konuların
arındırılması, coğrafyanın bir ders olarak ortaokula eklenmesi ve tarihsel konuların kronolojik
olarak programda yer alması ve harita ve görsel unsurları içeren materyal destekli bir öğretimle
gezi, gözlem ve araştırma yapmayı içeren aktif öğretim yöntem ve tekniklerle zenginleştirilmiş
bir ders olarak Sosyal Bilgilerin işlenmesine yönelik öneriler sunmuşlardır. Becerilere yönelik
sonuçlarda öğretmenler, öğrencilerin yirmi yedi temel beceriden en çok dijital okuryazarlık ve
sosyal katılım becerisine sahip olduğunu, harita okuryazarlık becerisine hiç sahip olmadığını,
finansal okuryazarlık, hukuk okuryazarlığı, eleştirel düşünme, problem çözme ve konum analizi
becerilerine çok az sahip olduğunu bildirmişlerdir. Öğretmenler kazandırılamayan becerilere
yönelik Sosyal Bilgiler derslerinde; araştırma ödevleri, tarihi alanlara gezi gözlem gibi aktif
öğretim yöntem ve tekniklerin kullanılmasını içeren öneriler ileri sürmüşlerdir. Öğrencilerin kök
değerlere sahip olma durumuna ilişkin sonuçlarda öğretmenler öğrencilerin en az sabır,
sorumluluk, öz denetim ve adalet değerine, en çok sevgi, vatanseverlik ve yardımseverlik
değerlerine sahip olduğunu bildirmişlerdir. Kök değerlerin geliştirilmesine yönelik tüm
paydaşlarla değer aktarımında iş birliği, derslerde farklı öğretim yöntem ve teknikleri ile
materyallerin kullanımı ve programda değer eğitiminin güçlendirilmesine ilişkin öğretmen
görüşlerine de rastlanmıştır.

Abstract:
In this study, in line with the views of history and geography teachers, it was aimed to identify
the deficiencies of students who have just started high school in the knowledge, skills and value
dimensions reflected in the Social Studies course outcomes and to develop solutions to these
problems. Phenomenology (phenomenology) design, one of the qualitative research methods,
was used in the study. The study group consisted of 23 history and 19 geography teachers. The
research group was determined using the convenience sampling method. The data was collected
using a questionnaire form. The data obtained from the research group were analyzed through
descriptive statistical analysis and content analysis. In accordance with the purpose of the
study, results were obtained regarding three sub-objectives: Knowledge, skills and values at
readiness level. According to the research results, history and geography teachers identified
common problems related to students' readiness level, such as inadequate knowledge, map, and
comprehension skills. Teachers attributed these problems to factors such as the insufficiency of
topics related to their fields in the Social Studies Curriculum, lack of student motivation, the
possibility of an unsuccessful student passing to the next grade, and a test-oriented evaluation
system. History and geography teachers offered various solutions to address the deficiencies in
students' readiness level, including increasing student motivation, increasing the Social Studies
class hours, expanding topics related to their fields, eliminating unnecessary topics, adding
geography as a separate course at the middle school level, and organizing historical topics
chronologically in the Social Studies Curriculum. Additionally, teachers suggested that Social
Studies classes should be enriched with material-based instruction that includes maps and visual
elements, as well as active teaching methods and techniques that involve field trips,
observations, and research. History teachers mentioned that students starting high school were
most proficient in digital literacy and social participation skills among the 27 core
competencies, while they lacked map literacy skills entirely. The teachers also observed that
students had the least proficiency in financial literacy, legal literacy, critical thinking, problem-
solving, and spatial analysis skills. For the improvement of the skills that were not acquired, the
teachers proposed implementing activity-based work, research assignments, field trips to
historical sites, and group work, among other active teaching methods and techniques, in Social
Studies classes. Regarding students' foundational values, history and geography teachers
reported that students had the least possession of values like patience, responsibility, self-
control, and justice, while they were most proficient in values like love, patriotism, and
helpfulness. To enhance foundational values, the teachers suggested collaboration with all
stakeholders in value transmission, using different teaching methods and techniques with
materials for value transmission, and strengthening value education in the Social Studies Curriculum.