Augusteum: Yeni Roma'da mekân ve bellek
Augusteum: Space and memory in New Rome
Yazar: HÜSEYİN SALİKOĞLU
Danışman: PROF. DR. TURHAN KAÇAR
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Eskiçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Sanat Tarihi = Art History ; Tarih = History

Özet:
Propaganda araçlarını son derece etkin olarak kullanan Roma İmparatorluğu,
bu yetisini özellikle mimari vasıtasıyla biçimlendirmekteydi. Yüzyıllar
içerisinde şekillenen kurumlarına ev sahipliği yapan yapılar ile kamusal
alanlar bu propagandanın başlıca teşhir alanlarıydı. Özellikle meşruiyetini
temellendirdiği başkent Roma, birçok propaganda unsuruna ev sahipliği
yapan meydanlarla bezenmişti. İçlerinden en prestijlisi; başkentin nüvesini
oluşturan Forum Romanum'du. I. Constantinus ile başkentini Doğu'ya
taşıdığında da anıtsal Roma mimarisi başlıca propaganda aracı olarak
kullanılmaya devam etti. Yeni Roma denilen Constantinopolis'te de
İmparatorların iktidarlarını sahnelediği yeni bir meydan oluşturuldu. Bu
meydan Augusteum olarak adlandırıldı. Augusteum, bir iktidar sahnesi
olarak çeşitli propaganda unsurlarıyla donatıldı. Oluşturulan mekânla bir
imgelem yaratılmakta, bu imgelemle de bellekler şekillendirilmekteydi.
Böylece mekân ve bellek arasındaki ilişki iktidarların propagandasında
kullanılmaktaydı. Bu özelliğiyle Augusteum tıpkı Forum Romanum gibi bir
hafıza mekânına dönüştü.
Geç antik çağ içerisinde idari, dini ve sosyal açıdan muazzam bir dönüşüm
yaşayan imparatorluğun geçirdiği bu süreç Augusteum adlı meydanda kent
belleğine kaydedildi. Augusteum etrafını saran kentsel örüntüyle yani diğer
kamu yapılarıyla Roma Devleti'nin gelenek ve teamüllerinin yaşatılmasında
son derece önemli bir yere sahip oldu. Bugünkü adı Ayasofya Meydanı olan
Augusteum'dan günümüze pek bir şey kalmasa da mekânsal özelliği
açısından hâlâ önemini korumaktadır. Çünkü etrafını saran Ayasofya, At
Meydanı ve Divan Yolu gibi kamusal yapılar bugün dâhi ayakta durmakta ve
Augusteum'un kent belleğindeki yerini canlı tutmaktadır.

Abstract:
The Roman Empire, which used its propaganda tools very effectively, shaped
this ability especially through architecture. The buildings and public spaces
that hosted the institutions shaped over the centuries were the main exhibition
areas of this propaganda. Especially the capital, Rome, from which its
legitimacy derived, was adorned with squares that hosted many propaganda
elements. Of them, The Forum Romanum, the most prestigious one, was the
core of the capital. When Constantine I moved the capital to the East,
monumental Roman architecture continued to be used as the main
propaganda tool. A new square was founded in Constantinople, called the
New Rome, where the emperors staged their power. This square was named
the Augusteum. The Augusteum was equipped with various propaganda
elements as a stage of power. An imagination was created with the space, and
memories were shaped with this imagination. Thus, the relationship between
space and memory was used in the propaganda of the powers. With this
feature, Augusteum has turned into a place of memory just like Forum
Romanum.
The process during which the Roman empire underwent a tremendous
administrative, religious, and social transformation in late antiquity, was
recorded down in the urban memory in the square named Augusteum. The
Augusteum had an extremely significant place in keeping the traditions of the
Roman State alive, with the urban pattern surrounding it, that is, with other
public buildings. Although there is not much left from the Augusteum, which
is today's Hagia Sophia Square, it still maintains its significance in terms of its
spatial characteristics. Because the surrounding public structures such as
Hagia Sophia, At Meydanı and Divan Yolu still stand today and keep the
Augusteum's place in the urban memory alive.