Abbâsîlerde Valilik kurumu (132-232/750-847)
Governership in the Abbasids (132-232/750-847)
Yazar: ÜMİT ESKİN
Danışman: DOÇ. DR. H. HÜSNÜ KOYUNOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Abbasi Devleti = Abbasid State ; Abbasiler = Abbasids ; Emirler = Amirs ; Valilik = Governorship ; İdari yapı = Administrative structure

Özet:
Abbâsîler, günümüzde tarihî, siyasî ve sosyo-kültürel açıdan birçok yönüyle çalışmalara konu olmaktadır. Özellikle halifeler ve faaliyetlerini merkeze alan nitelikli araştırmalar bu hususta örnek teşkil eder. Bununla beraber idarî açıdan önemli gelişmelerin olduğu bu dönemin kurumları hakkındaki çalışmalar sınırlı veya yüzeysel bir içeriğe sahiptir. Taşra teşkilatının merkezinde yer alan valilikte de benzer durum söz konusudur. Literatürdeki bu eksiklik Abbâsîler'de valiliğin kapsamlı bir şekilde çalışılmasını gerekli kılmaktadır. Bu amaçla Abbâsî taşra yönetiminin en önemli birimi olan valiliğin detaylı bir şekilde araştırılması tez konusu olarak belirlenmiştir. Abbâsîler'in ilk asrı merkeze alınarak valilik müessesinin siyasî ve idarî hayattaki rolü ayrıntılı olarak ele alınması hedeflenmiştir. Araştırmada döneme ışık tutan tarihî kaynaklar kronolojik olarak taranmış ve elde edilen veriler sistematik bir şekilde değerlendirilmiştir. Böylece dönemin siyasî hayatında tüm yönleri ile valiliğin mahiyeti ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Tezin birinci bölümünde, Abbâsî eyâletleri hakkında siyasî ve coğrafî bilgiler verilerek bölgelerde uygulanan vali politikası incelendi. İkinci bölümde, valilerin tayininde dikkate alınan hususlar, tayini etkileyen çevreler ile sürecin işleyişi üzerinde duruldu. Üçüncü bölümde, eyâletlerdeki valiliğin yapısı ve işleyişi detaylı bir şekilde ele alındı. Böylece valilerin eyâletlerdeki konumu, görev ve sorumlulukları ile diğer görevlilerle ilişkisi belirlenmeye çalışıldı. Dördüncü bölümde, valilerin merkez ve eyâletlerdeki siyasî ve sosyal gruplarla münasebetleri incelenerek devlet-tebaa ilişkisinin boyutları ve bu hususta valilerin fonksiyonları ele alındı. Beşinci bölümde ise valilerin teftiş ve cezalandırmaları üzerinde duruldu ve görevlerinin sona ermesi ele alınarak devletin valilik üzerindeki otokontrol sisteminin nasıl işlediği tespit edilmeye çalışıldı.  Sonuç olarak Abbâsîler'in ilk asrında valilik müessesesi tüm yönleri ile incelenerek siyasî açıdan İslâm tarihinin belirli bir döneminde işleyişi gün yüzüne çıkarılmaya çalışıldı.

Abstract:
Abbāsids are being the subject of many studies in terms of historical, political and socio-cultural aspects today. Qualified studies focusing on the caliphs and their activities set an example in this regard. However, the studies on the institutions of this period, in which there were important administrative developments, have a limited or superficial content. There is a similar case in the governorship, located in the center of provincial organisation. This deficiency in the literature necessitates a comprehensive study of the governorship in the Abbāsids. For this purpose, a detailed investigation of the governorship, which is the most important unit of the Abbāsid provincial administration, has been determined as the subject of the thesis. By taking the first century of the Abbāsids to the center, it is aimed to discuss the role of the governorship in political and administrative life in detail. In the research, historical sources that shed light on the period were scanned chronologically and the data obtained were evaluated systematically. Thus, it was tried to reveal the nature of the governorship with all its aspects in the political life of the period. In the first chapter of the thesis, governorship politics which had been implemented in the regions were examined as well as giving political and geographical information about the states of Abbāsids. In the second chapter, the issues taken into account in the appointment of the governors, the environments affecting the appointment and how the process works were focused. In the third chapter, the structure and functioning of the governorship in the states were discussed in detail. Thus, the position, duties and responsibilities of the governors in the states and their relationship with other officials were tried to be determined. In the fourth chapter, the relations of the governors with the political and social groups in the center and the states were examined, and the dimensions of the state-citizen relationship and the functions of the governors in this regard were discussed. In the fifth chapter, the inspections and punishments of the governors were emphasized, and it was tried to determine how the state's self-control system over the governorate works by explaining the termination of their duties. As a result, the institution of governorship in the first century of the Abbāsids was examined with all its aspects, and its functioning in a certain period of Islamic history was tried to be uncovered.