Bazı origanum türleri üzeinde farmakognozik çalışmalar
Pharmacognosic studies on some origanum species
Yazar: ESEN SEZEN KARAOĞLAN
Danışman: PROF. DR. UFUK ÖZGEN
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Alkoller = Alcohols ; Farmakognozi = Pharmacognosy ; Fenolik bileşikler = Phenolic compounds ; Flavonoidler = Flavonoids ; Hücre kültürü = Cell culture ; Labiatae = Labiatae ; Origanum = Origanum ; Triterpen = Triterpene

Özet:
Origanum cinsi Labiatae familyasına ait bir cins olup, Türkiye'de 22 Origanum türüne ait 32 takson yetişmektedir. Bunlardan 21 taksonu Türkiye için endemiktir. Origanum türleri ülkemizde "kekik, mercankösk, merzengüş'' olarak bilinmektedir. Origanum cinsinin timol ve karvakrol taşıyan türleri baharat olarak kullanılır. Origanum türlerinin antibakteriyal, antifungal, antiviral, antioksidan, antienflamatuar, antiplatelet, antikanserojen, sitotoksik, antidiyabetik, asetilkolinesteraz ve bütirilkolinesteraz inhibitörü, gastrointestinal sistem, safra, karaciğer üzerinde koruyucu ve insektisidal gibi birçok etkisinin olduğu yapılan çalışmalar ile gösterilmiştir.Bu çalışmada, Kozan (Adana)'ın yüksek yaylarında yetişen ve halk arasında çayı halinde kullanılan endemik bir tür olan O. micranthum, Antalya'nın bazı yörelerinde yetişen ve yurtdışına ihraç edilen endemik bir tür olan O. minutiflorum ve Yusufeli (Artvin)'nden toplanan O. rotundifolium türlerinin kloroform, etil asetat ve su ekstreleri kromatografik yöntemlerle çalışılmış ve O. micranthum ekstresinden 1 düz zincirli doymuş yağ alkolü olan 1-tetradekanol, bir triterpen yapısında bir bileşik karışımı [ursolik asit ve oleanolik asit karışımı] ve 3 fenolik bileşik [4(3,4-dihidroksibenzoiloksimetil)fenil-ß-D-glukopiranozit, rosmarinik asit ve 3-(3,4-dihidroksifenil)-2-hidroksipropionik asit (Danshensu); O. minutiflorum ekstresinden 1 düz zincirli doymuş yağ alkolü olan 1-tetradekanol, bir fenolik bileşen rosmarinik asit, iki flavon yapısında bileşik apigenin, visenin-2, O. rotundifolium ekstresinden 1 düz zincirli doymuş yağ alkolü olan 1-tetradekanol, 2 fenolik bileşen rosmarinik asit ve litospermik asit izole edilmiştir. Bileşiklerin yapıları 1H-NMR, 13C-NMR ve 2D-NMR yöntemleri ile tayin edilmiştir.O. micranthum, O. rotundifolium ve O. minutiflorum metanol ekstreleri ile apigenin, rosmarinik asit ve 4(3,4-dihidroksibenzoiloksimetil)fenil-ß-D-glukopiranozit 100, 50, 25, 10, 5 ?g/ml konsantrasyonlarda korteks hücre kültüründe nöroprotektif etkilerinin bulunup bulunmadığı incelenmiştir. O. micranthum metanol ekstresi 100, 50, 25 ?g/ml dozlarda; apigenin 25 ?g/ml dozda, rosmarinik asit 50 ?g/ml dozda anlamlı derecede etkili bulunmuştur. O. rotundifolium, O. minutiflorum metanol ekstreleri ve 4(3,4-dihidroksibenzoiloksimetil)fenil-ß-D-glukopiranozit'in hiçbir dozu anlamlı bir etki göstermemiştir.

Abstract:
Origanum genus belonging to Labiatae family is represented by about 22 species and 32 taxa in Turkey. 21 taxa of them are endemic in Turkish flora. Origanum species are known as "kekik, mercanköşk, merzengüş?. It has been shown antioxidant, antiinflammatory, antifungal, antibacterial, antidiabetic, gastroprotective, hepatoprotective, and insecticidal effect on Origanum species.In this study, it has been studied on three Origanum species: O. micranthum grows in high plato of Kozan (Adana) and it has been used as a herbal tea in Kozan. O. minutiflorum grows in Antalya and it has been exported. O. rotundifolium has been collected from Yusufeli (Artvin). It has been prepared methanolic extract from these three Origanum species. Chloroform, ethyl acetate, and water extracts have been partitioned from methanolic extract. Using several chromatographically studies, 1-tetradecanol, ursolic acid, oleanolic acid, rosmarinic acid, 4(3,4-dihydroxybenzoiloxymethyl)phenyl-ß-D-glucopyranoside, and 3-(3,4-dihydroxyphenyl)-2-hydroxypropionic acid (Danshensu) have been isolated from O. micranthum; 1-tetradecanol, apigenin, vicenin-2 and rosmarinic acid from O. minutiflorum; 1-tetradecanol, rosmarinic acid and lithospermic acid from O. rotundifolium.In this study, the neuroprotective effect on cortex cell culture of apigenin, rosmarinic acid, 4(3,4-dihydroxybenzoiloxymethyl)phenyl-ß-D-glucopyranoside, and methanolic extracts of O. micranthum, O. rotundifolium and O. minutiflorum has been investigated at 100, 50, 25, 10, 5 ?g/ml concentrations. It has been found to be effective the methanolic extract of O. micranthum at 100, 50, 25 ?g/ml concentrations; apigenin at 25 ?g/ml concentration, rosmarinic acid at 50 ?g/ml concentration.