Ders imecesi modelinde matematik öğretmenlerinin, öğrencilerin ve araştırmacının rollerinin incelenmesi
Investigation of the roles of mathematics teachers, students and researchers in the lesson study model
Yazar: OGÜN BİLGE
Danışman: PROF. DR. YÜKSEL DEDE
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders imecesi = Lesson study ; Gerçekçi matematik eğitimi = Realistic mathematic education ; Matematik eğitimi = Mathematics education ; Matematik öğretimi = Mathematics teaching ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Ortaokul öğretmenleri = Secondary school teachers ; Ortaokullar = Secondary schools ; Öğrenci düşüncesine ilişkin bilgi = Knowledge of student thinking ; İşbirlikçi mesleki gelişim = Cooperative professional development

Özet:
Bu çalışmanın amacı, ortaokul matematik öğretmenlerinin, öğrencilerin ve araştırmacının ders imecesi modelindeki rollerini incelemektir. Bu bağlamda şimdiki çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden eylem araştırması deseni kullanılarak yürütülmüştür. Çalışmanın katılımcıları, Ankara ilinin merkez ilçelerinden birinde bulunan bir devlet ortaokulunda görev yapan ve kolay ulaşılabilir örnekleme tekniği ile belirlenen iki matematik öğretmenidir. Çalışmada farklı veri toplama araçları kullanılmıştır. Bunlar: Video kamera kayıtları, cep telefonu ile alınan ses kayıtları, ders planları, çalışma kağıtları, gözlem notları ve çizelgeleri, araştırmacı gözlem ve alan notları, öğretmenlerin her bir döngü için tuttukları günlükleri, yansıma raporları ve tüm sürece ilişkin hazırladıkları final raporları, 8. sınıf öğrencileri için açık uçlu sorulardan oluşan görüş formu ve öğretmenlerle yapılan yarı yapılandırılmış mülakatlardır. Verilerin analizi ise içerik analizi ile yapılmıştır. Çalışmanın sonuçları ise ders imecesi modelinin planlama, uygulama ve değerlendirme aşamalarına göre sunulmuştur. (i) Ders  imecesi modelinin planlama aşamasında; öğrencilerin derse yönelik beklentileri, öğretmenler tarafından genel anlamda yerine getiilmştir. Ayrıca, bu planlama sürecinde araştırmacının sürece bir dış uzman konumunda dahil olduğu, öğretmenlere rehberlik ettiği ve öğretmenleri olumlu yönde harekete geçirdiği de belirlenmiştir. (ii) Ders imecesi modelinin uygulama aşamasında, öğretmenlerin planlama toplantılarında sergilemiş oldukları rolleri göz önünde bulundurulmuştur. Bu kapsamda, öğretmenlerin genel olarak grup dinamiği içinde rollerini uygulamaya yansıttıkları belirlenmiştir. Bununla birlikte farklı mesleki deneyimlere sahip öğretmenlerin uygulama sırasında birbirinden farklı roller sergiledikleri de tespit edilmiştir. (iii) Ders imecesi modelinin değerlendirme aşamasında ise, öğretmenler tarafından işlenen araştırma ve revize araştırma dersleri, öğretmenler ve araştırmacı tarafından değerlendirilmiştir. Öğretmenler, araştırma ve revize araştırma derslerini bütüncül bir bakış açısı ile değerlendirmeyi tercih etmişlerdir. Bununla birlikte, süreç sonunda değerlendirme toplantısının amacı ve önemi hususunda katılımcı öğretmenlerde bir farkındalığın oluştuğu da gözlenmiştir. Diğer taraftan, araştırmacının da, değerlendirme aşamasında bir dış uzman rolünde sürece katkı sağladığı görülmüştür. Çalışmanın bulguları ışığında, ilgili eğitim paydaşlarına (öğretmenler, araştırmacılar/dış uzmanlar, öğrenciler) bazı önerilerde de bulunulmuştur.

Abstract:
The aim of this study was to examine the roles of middle school mathematics teachers, students, and the researcher in the lesson study model. In this context, the current study was conducted using action research design, one of the qualitative research methods. The participants of the study were two mathematics teachers who work in a state middle school in one of the central districts of Ankara and are selected by the convenience technique. Different data collection tools were employed in the study. These data collection tools included video camera recordings, voice recordings taken by mobile phone, lesson plans, worksheets, observation notes and charts, researcher observation and field notes, teachers' diaries for each cycle, reflection reports and final reports prepared for the whole process, the opinion form consisting of open-ended questions for Grade 8 students and semi-structured interviews with mathematics teachers. Content analysis was used for data analysis. The results of the study were presented according to the planning, implementation and evaluation stages of the lesson study model. (i) In the lesson study model's planning phase, the students' expectations from the lesson were generally fulfilled by the teachers. It was also determined that the researcher became involved in the process as an external expert in this planning process, guided the teachers, and motivated the teachers positively. (ii) In the implementation phase of the lesson study model, the roles assumed by the teachers in the planning meetings were taken into consideration. In this context, it was found that teachers generally reflected their roles in group dynamics in the implementation. Besides, it was determined that teachers with different professional experiences exhibit different roles during the implementation. (iii) In the evaluation phase of the lesson study model, the research and revised research lessons taught by the teachers were evaluated by the teachers and the researcher. The teachers preferred to evaluate the research and revised research lessons from a holistic perspective. Moreover, at the end of the process, it was observed that awareness was raised among the participating teachers regarding the purpose and importance of the evaluation meeting. On the other hand, it was observed that the researcher contributed to the process in the role of an external expert during the evaluation phase. In the light of the findings of the study, some suggestions were made to the relate education stakeholders (teachers, researchers/external experts, students).