Üreme çağındaki polikistik over sendromu olan olgularla sağlıklı bireylerin karotis arter intima media kalınlıklarının sonografik olarak karşılaştırılması
Sonographic comparison of carotid artery intima media thickness between cases with polycystic ovarian syndrome and healthy subjects of reproductive age
Yazar: SEDEF RAMOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. TEVFİK YOLDEMİR
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Kadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2013
Konu: Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology
Dizin: Ateroskleroz = Atherosclerosis ; Endotelyum = Endothelium ; Karotis arterleri = Carotid arteries ; Karotis intima media = Carotid intima media ; Polikistik over sendromu = Polycystic ovary syndrome

Özet:
Amaç: Polikistik over sendromu (PKOS) tanısı alan reprodüktif yaş grubundaki hastalarda, aterosklerozun erken belirteci olduğun savunulan karotis arter intima media kalınlığı (KİMK) ölçümünün bu yaş grubunda bir belirteç olarak kullanılıp kullanılamayacağını sorgulamak.
Gereç ve Yöntem: Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Pendik Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Jinekoloji ve İnfertilite Polikliniği? ne başvuran 18-35 yaş arası 54 PKOS hastası ve diğer şikayetlerle başvuran ya da çalışmaya gönüllü olarak katılmak isteyen 69 kişilik olgulardan bir kontrol grubu oluşturularak toplam 123 kişi ile prospektif olarak gerçekleştirildi. PKOS tanısı ASRM/ESHRE (Rotterdam) 2003 kriterleri kullanılarak konuldu. Aynı yaş grubunda herhangi bir sistemik hastalığı olmayan ve PKOS tanısı almayan kadınlar ise kontrol grubuna dahil edildi. Katılımcılardan erken foliküler fazda 12 saatlik açlık sonrasında FSH, LH, östradiol (E2), total testosteron, DHEA-S, SHBG, HbA1c, lipid profili, TSH, prolaktin, CRP, açlık glukoz ve insülin düzeylerinin saptanması için kan alındı. Karotis arter intima media (KİMK) kalınlığı ölçümü için bilateral ana karotid arter bulbusundan itibaren ilk üç cm lik bölgede içinde 1 cm?lik plak olmayan segment belirlendi; damar içi - intima ve media -adventisya bileşkelerine denk gelen 2 paralel ekojenik çizgi elde edildi. Transdüsere uzak olan duvardaki iki çizgi arası mesafe intima media kalınlığı (İMK) olarak ölçüldü.
Bulgular: İki grup arasında HbA1c, Açlık insülin, açlık glukoz, açlık glukoz/insülin oranı, HOMA-IR, total kolesterol, LDL, HDL ve trigliserid düzeyleri istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermemektedir (p>0,05). Vücut kitle indeksi, bel çevresi, bel/kalça oranı, sistolik ve diastolik kan basıncı, CRP değerleri açısından iki grup arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmamaktadır (p>0,05). Her iki grup arasında sağ ortalama, sol ortalama ve ortalama KİMK düzeyleri istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermemektedir (p>0,05). PKOS alt grup analizinde oligo/anovulasyon, hiperandrojenizm ya da polikistik over bulgusu varlığı durumuna göre ortalama KİMK düzeyleri istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermemektedir (p>0.05). Vücut kitle indeksi açısından dağılım yapıldığında normal, kilolu ve obez olan gruplarda PKOS varlığına göre ortalama KİMK düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmamıştır (p>0.05) Korelasyon analizinde polikistik over sendromu olan grupta, CRP ile KİMK (ortalama) düzeyleri arasında pozitif (rho = 0.266; p = 0.031) anlamlı ilişki bulunmakta; T. Kolesterol ile KİMK (ortalama) düzeyleri arasında pozitif (rho= 0.303; p= 0.011) anlamlı ilişki bulunmakta ve LDL ile KİMK (ortalama) düzeyleri arasında da pozitif (rho = 0.263; p= 0.029) anlamlı ilişki bulunmaktadır.
Sonuç: KİMK ölçümü erken dönem endotel disfonksiyonunun değerlendirmesinde tek başına yeterli bir ölçüt olmayabilir. PKOS fenotipinin birden fazla olması ve KİMK ölçümünde tek bir standardize protokol olmaması çalışmalar arası farklılıklara neden olarak ortak bir sonuca ulaşmayı zorlaştırmaktadır. Kardiyovasküler hastalık riskinin PKOS hastalarında tam olarak değerlendirilebilmesi için yüksek katılımlı, prospektif ve uzun dönem takipli kohort çalışmalara ihtiyaç vardır.
Anahtar Kelimeler: Polikistik over sendromu, karotis arter intima media kalınlığı, ateroskleroz, endotel disfonksiyonu

Abstract:
Aim: To question whether carotid artery intima-media thickness (CIMT) measurement, which is advocated to be an early marker of atherosclerosis, can be used as a marker in patients diagnosed with polycystic ovary syndrome (PCOS) in reproductive age group.
Material and Method: The study was conducted on 54 PCOS patients that applied to Gynecology and Infertility Outpatient Clinic, Pendik Education and Research Hospital, Marmara University and a control group of 69 subjects, which had other symptoms or voluntarily wanted to participate in the study, thus a total of 123 subjects in a prospective fashion. PCOS was diagnosed using ASRM/ESHRE (Rotterdam) 2003 criteria. Patients in the same age group that neither had any systemic disease nor were diagnosed as PCOS were included in the control group. Blood samples were gathered to assess FSH, LH, estradiol (E2), total testosterone, DHEA-S, SHBG, HbA1c, lipid profile, TSH, prolactin, CRP, fasting glucose and insulin levels after 12 hours of fasting in the early follicular phase. A plaque-free segment of 1 cm within the first 3 cm from the main carotid artery bulb was determined bilaterally for CIMT measurement; 2 parallel echogenic lines, that corresponded to intravascular-intima and media-adventitia junctions were obtained. Intima media thickness was measured as the distance between the two lines on the wall that is opposite to the transducer.
Results: There was no statistically significant difference in HbA1c, fasting insulin, fasting glucose, fasting glucose/insulin ratio, HOMA-IR, total cholesterol, LDL, HDL and triglyceride levels between the two groups (p>0.05). There was no statistically significant difference in body mass index, waist circumference, waist/hip ratio, systolic and diastolic blood pressure and CRP values between the two groups (p>0.05). No statistically significant difference were found between mean right, mean left and mean CIMT between the two groups (p>0.05). In PCOS subgroup analysis, mean CIMT values according to findings of oligo/anovulation, hyperandrogenism or presence of polycystic ovaries were not statistically significantly different (p>0.05). When distributed according to body mass index, there was no difference in mean CIMT levels of normal, overweight and obese groups that do and do not have PCOS (p>0.05). In correlation analysis there was a significant, positive relationship between CRP and CIMT (mean) (rho = 0.266; p = 0.031); there was a significant, positive relationship between total cholesterol and CIMT (mean) (rho = 0.303; p = 0.011); and there was a significant, positive relationship between LDL and CIMT (mean) (rho = 0.263; p = 0.029).
Conclusion: CIMT measurement might not be a sufficient measurement in the evaluation of early endothelial dysfunction. More than one PCOS phenotype and nonexistence of a single standardized protocol in CIMT measurement contributes to interstudy differences and complicates to conclude a common result. Large, prospective, long-term follow-up cohort studies are required to completely evaluate the cardiovascular disease risk in PCOS patients.
Keywords: Polycystic ovary syndrome, carotid artery intima-media thickness, atherosclerosis, endothelial dysfunction