Meşe sarıbaşı (Centaurea ptosimopappa Hayek) bitkisinin in vitro kültüre alınması ve kallus kültürlerinin oluşturulması üzerine araştırmalar
Research on in vitro culture and callus cultures protocols of meşe saribaşi (Centaurea ptosimopappa Hayek) plant
Yazar: BANU DOĞAN
Danışman: PROF. DR. AHMET AYGÜN
Kocaeli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Bu çalışmada Hatay florasında endemik olarak yetişen Centaurea ptosimopappa Hayek (Meşe sarıbaşı) bitkisinin tohumlarının in vitro koşullarda çimlendirilerek kültüre alınması ve elde edilen in vitro bitkilerden yaprak ve gövde eksplantlarından kallus kültürlerinin oluşturulması amaçlanmıştır. Çimlendirme denemeleri için seyreltilmiş (1/2, 1/5 ve 1/10) Murashige ve Skoog (MS) besin ortamı, farklı dozlarda Giberellik asit (GA3) (0, 0,5, 1,0 ve 2,0 mg/L) içeren MS besin ortamı, farklı dozlarda GA3 (0, 0,5, 1,0 ve 2,0 mg/L) içeren steril bitki toprağı, iki fazlı besin ortamı (sıvı/katı), sıvı MS ve steril pamuk ortamlarında tohumlar in vitro kültüre alınmıştır. En yüksek çimlenme oranı %26,7 ile steril pamuk ortamında tespit edilmiştir. Çimlenen tohumlardan oluşan in vitro bitkilerden sürgün uçları alınarak 1,0 mg/L BA+ 0,1 mg/L IBA+ 0,5 mg/L GA3 içeren MS besiyerinde 2 kez alt kültür yapılarak çoğaltılmıştır. Çoğaltılan sürgünlerden kallus oluşumu için yaprak ve gövde eksplantları alınmıştır. Bu eksplantlar, kallus oluşturmak amacıyla 6- Benzilamino Pürinin (BAP) (0,0, 1,0, 2,0 ve 3,0 mg/L), Naftalen Asetik Asit (NAA) (0,0, 0,5, 1,0, 2,0 ve 3,0 mg/L) ya da (0,0, 0,5, 1,0, 2,0 ve 3,0 mg/L) 2-4 Diklorofenoksi Asetik Asit (2,4-D) ile oluşturduğu   kombinasyonları içeren besin ortamlarında kültüre alınmıştır. Yapraktan alınan eksplantta 1 mg/L BAP ilaveli ortamda, gövdeden alınan eksplantta ise 1,0 mg/L BAP + 2,0 mg/L NAA ilaveli ortamlarda %100 kallus oluşumu gözlemlenmiştir. Ayrıca in vitro çoğaltılan sürgünler köklendirilmek üzere farklı dozlarda (0,0, 0,5, 1,0, 2,0 ve 4,0 mg/L) IBA içeren ortamlarda köklendirilmiştir. En iyi köklenme oranı 4,0 mg/L IBA ilaveli MS ortamında %77,7 oranında tespit edilmiştir

Abstract:
In this study, it was aimed to cultivate the seeds of Centaurea ptosimopappa Hayek (Meşe sarıbaşı) plant, which grows endemic in the flora of Hatay, by germinating in vitro conditions and to establish callus cultures from leaf and stem explants obtained from in vitro plants. MS medium containing diluted (1/2, 1/5 and 1/10) Murassige Skoog (MS), Gibberellic acid (GA3) (0.0, 0.5, 1.0, and 2.0 mg/L) doses for germination trials, (0.0, 0.5, 1.0 and 2.0 mg/L) sterile plant soil containing GA3, dual phase medium (liquid/solid), liquid MS and sterile cotton media were cultured in vitro. The seeds were germinated in the best sterile cotton with a germination rate of 26.7 % shoot tips were taken and augmented by subculture 2 times in MS medium containing 1.0 mg/L BA+ 0.1 mg/L IBA+ 0.5 mg/L GA3. Leaf and stem explants were taken for the formation of reproduced shoots callus. For the callus formation potential of these explants; (0.0, 1.0, 2.0 and 3.0 mg/L) 6- Benzylamino Purine (BAP), (0.0, 0.5, 1.0, 2.0 and 3.0 mg/L) Naphthalene Acetic Acid (NAA) and (0.0, 0.5, 1.0, 2.0 and 3.0) mg/L) were cultured in combinations of 2-4 Dichlorophenoxy Acetic Acid (2,4-D). 100% callus formation was observed in the media with the addition of 1.0 mg/L BAP in the explant taken from the leaf and in the media with the addition of 1.0 mg/L BAP + 2.0 mg/L NAA in the explant taken from the stem.  In addition, in vitro propagated shoots were cultured in IBA containing media for rooting (0.0, 0.5, 1.0, 2.0 and 4.0 mg/L). The best root formation was determined at the rate of 77.7% in the medium with 4.0 mg/L IBA.