Ötekilerin sinemasına kuir perspektiften bakmak: Ali Kemal Çınar filmlerinin alımlanması
Queer perspectives to the cinema of others: The reception of Ali Kemal Çınar's films
Yazar: KAAN AKIN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÇAĞLA KARABAĞ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı / İletişim Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
Bu çalışmada, kuir kavramının akışkanlığından yola çıkarak, tanımın Kuzey Amerika ve Batı Avrupa dışında nasıl anlamlandırılabileceği sorgulanmaktadır. Yeni Kuir Sinema ve Üçüncü Sinema geleneklerinden hareketle, kuir sinemanın Kürtlerin meskûn olduğu coğrafyalarda nasıl tartışılabileceği ele alınmaktadır. Bu çerçevede, Kürt sinemasında özgün ve ayrıksı bir yerde duran Ali Kemal Çınar filmlerinde kuir sinemayı da tartışabilecek alanlar olduğu savunulmaktadır. Çınar sinemasından Bajar (2010), Veşartî (2015), Di Navberê De (2018) ve Berîya Şevê (2021) örneklem olarak seçilmiştir. Arşiv görüntülerinin toplumsal hafızayla bağlantısı, cinsiyet değişimi, arada kalmışlık, ikili cinsiyet rejiminin dışındaki bedenler ve ilişkiler gibi konular filmlerin kuir perspektifle ilişkilendirilmesini mümkün kılmaktadır. Söz konusu kuir perspektifi izleyenlerin nasıl yorumladığı da çalışmanın kapsamındadır. Bu doğrultuda, Van'da ve Diyarbakır'da üniversite öğrencisi olan gençlerle on yedi yarı yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilmiştir. Görüşmeler doğrultusunda, ortaya çıkan temalar hem Kürt sineması hem de kuir sinema tartışmaları çerçevesinde incelenmiştir. Film üretiminin politikleşmesi ve bütçe sorunları, ana dilin film okumalarında ortak bir zemin oluşturması ve şehir görüntülerinin arşiv değeri ile toplumsal bellek inşasındaki işlevi Kürt sineması tartışmalarıyla birlikte okunmuştur. Aynı zamanda, görüşmecilerin toplumsal cinsiyet bağlamında film karakterleriyle kurdukları ilişki, yakınlık ve bağlılık konusunda biyolojik aileye sundukları alternatifler ve filmleri yorumlarken bırakılan boşluklar da kuir sinemaya dair teorik çerçeve ekseninde yorumlanabilmektedir. Hem Kürt sineması hem de kuir sinema tartışmalarının Türkiye coğrafyasında bulduğu yankılar da kimliklerin çok katmanlılığı, bakışın çoğulluğu ve kuirin akışkan anlamları üzerine bilgi üretimine katkıda bulunmaktadır.

Anahtar Sözcükler
alımlama, Ali Kemal Çınar sineması, Kürt sineması, Yeni Kuir Sinema

Abstract:
This study examines the definition of queer and how it can be interpreted outside of Western contexts. Based on the traditions of New Queer Cinema and Third Cinema, it is discussed how queer films find their meanings in geographies predominantly inhabited by Kurds. In this context, it is argued that Ali Kemal Çınar's films, which have a unique and distinctive place in Kurdish cinema, have the potential to provide such intersection. Bajar / City (2010), Veşartî / Hidden (2015), Di Navberê De / In Between (2018) and Berîya Şevê / Before the Night (2021) from Çınar's filmography have been selected as samples. Issues such as the connection of archival images with collective memory, gender change, in-betweenness, bodies and relationships outside the binary gender regime make it possible to associate films with a queer perspective. In addition to the theoretical framework, how the audience interprets such a queer perspective is also within the scope of the study. Accordingly, seventeen semi-structured interviews have been conducted with university students in Van and Diyarbakır. Parallel with the interviews, the emerging themes have been examined within the framework of both Kurdish cinema and queer cinema discussions. The politicization of film production and budget problems, the creation of a common ground in film readings regarding Kurdish, and the archival value of urban images and their function in the construction of social memory are read together with the discussions on Kurdish cinema. At the same time, the relationships that the interviewees establish with the film characters in the context of gender, the alternatives they offer to the biological family in terms of intimacy and commitment, and the gaps left while interpreting the films can also be interpreted on the axis of the theoretical framework of queer cinema. The repercussions of both Kurdish cinema and queer cinema debates in Turkey also contribute to the production of knowledge on the multi-faceted of identities, the plurality of gaze, and the fluid meanings of queer.

Keywords 
Ali Kemal Çınar's cinema, Kurdish Cinema, New Queer Cinema, reception