Evsel katı atık tesislerinin proje değerlemesi ve finansmanı: Aksaray ili örneği
The project appraisal and financing of domestic solid waste facilities: The case of Aksaray province
Yazar: TAHİR ERDEM ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. HARUN TANRIVERMİŞ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Gayrimenkul Geliştirme ve Yönetimi Ana Bilim Dalı / Gayrimenkul Geliştirme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Maliye = Finance
Dizin: Evsel atıklar = Domestic wastes ; Gayrimenkul geliştirme = Real estate development ; Kamu-özel iş birliği = Public-private partnership ; Katı atıklar = Solid wastes ; PESTEL analizi = PESTEL analysis ; Proje değerlendirme = Project evaluation ; Proje finansmanı = Project financing

Özet:
Katı atık bertaraf tesislerinin finansmanına kendi öz kaynakları yeterli olmayan yerel yönetimler Avrupa Birliği fonları gibi dış kaynaklar ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişliği Bakanlığı aracılığıyla merkezi yönetimin sağlayabileceği kısmi hibe gibi kaynaklara ihtiyaç duymaktadır. Ancak bu kaynaklara ulaşılabilme sürecinin uzun olması ve başvuru sürecinin olumlu olarak sonuçlanmasının garanti olmaması gibi nedenlerden dolayı belediyeler çok tercih etmemektedir. Bu yüzden yerel yönetimler kendi bütçe olanakları, İller Bankası Anonim Şirketi kredileri veya kamu-özel işbirliği modelleri gibi finansman kaynaklarını tercih etmektedir. Düzenli depolamaya oranla yüksek yatırım maliyetleri olması nedeniyle entegre katı atık tesislerine yap-işlet-devret gibi kamu-özel işbirliği modelleri ile özel sektörün yatırım yapmasının teşvik edilmesi gerekmektedir. Bu amaçla 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun ile imkân sağlanmakta ve atık tesislerinde biyogazdan enerji elde edilmesine yönelik teşvikler yapılmaktadır. Devlet tarafından çöpten enerji üretilmesine verilen en büyük destek, birçok ülkede uygulanan çöp gazından üretilen elektriğe devletin sabit fiyat üzerinden alım garantisi vermesidir. Türkiye'de 2010 yılından itibaren çöpten enerji üreten lisanslı firmaların 30.06.2021 tarihinden önce işletmeye giren üretim tesislerinde üretilen elektrik enerjisinin her bir kilowatt saati için 10 yıl süreyle 13,3 Cent sabit fiyattan alım garantisi verilmiştir. 
İstanbul ilinde üç adet, Ankara ilinde iki adet ve Aksaray ilinin de içinde olduğu düzenli depolamanın yapıldığı her katı atık sahasında biyogazdan elektrik üreten tesislerin aktif olduğu belirlenmiştir. Yerel yönetimlerin koordinatörlüğünde kamu ve özel işbirliği modelinin etkin bir şekilde gerçekleştirilmesi katı atık tesislerinin yatırım ve işletme maliyetleri ile çöp gazından üretilen elektrik ile elde edilecek gelirlerin göz önünde bulundurulduğu bir proje değerlemesi ile mümkündür. Bu çalışmada Aksaray ilinde katı atık tesisinin belediye bütçesi, İller Bankası AŞ kredileri, kamu-özel işbirliği modelleri gibi alternatif finansman kaynakları kullanılarak söz konusu yatırımın yapılabilme olanakları incelenmiştir. Aynı zamanda her bir finansman modelinin politik, ekonomik, sosyal, teknolojik, çevresel ve hukuki açıdan güçlü ve zayıf yönleri ile karşılaşılabilecek fırsat ve tehditlerin ortaya konulduğu PESTEL ve SWOT analizleri   yapılmıştır. Bu çalışma sonuçlarına göre çöp gazından enerji üreten katı atık tesislerinin kamu-özel işbirliği modelleri ile yapılmasının ekonomik açıdan ancak taraflar arasında makul oranda gelir paylaşımı yapılmasıyla avantajlı olduğu tespit edilmiştir. Yerel yönetimlerde proje finansman modellerinin uygulanabilirliğinin değerlendirilmesi için gayrimenkul geliştirme ve yönetimi uzmanlarının istihdamının özel önem taşıdığı ortaya konulmuştur.

Abstract:
Local governments that do not have sufficient own resources to finance solid waste disposal facilities need external resources such as European Union funds and partial grants that can be provided by the central government through the Ministry of Environment, Urbanization and Climate Change. However, municipalities do not prefer these resources because of the long process of accessing to these resources and the fact that the application process is not guaranteed to be advantageous. Therefore, local governments prefer financing sources such as their own budgetary facilities, Il Bank loans or public-private cooperation models. Private sector should be encouraged to invest in integrated solid waste facilities through public private partnerships models such as build-operate-transfer, due to the high investment costs compared to landfills.For this purpose, with the Law No. 5346 on the Use of Renewable Energy Resources for the Purpose of Electricity Generation, opportunity is provided and incentives are made for obtaining energy from biogas in waste facilities.The biggest support given by the government to the generation of energy from garbage is the government's guarantee of purchase at a  feed-in tariff for the electricity produced from landfill gas, which is applied in many countries. Since 2010, licensed companies producing energy from garbage in Turkey have been given a fixed price of 13.3 cents for 10 years for each kilowatt hour of electrical energy produced in the production facilities that went into operation before 30.06.2021.
It has been determined that the plants producing electricity from biogas are active in three landfills in Istanbul, two in Ankara, and in each of them regular landfills are made, including in Aksaray. The effective realization of the public and private cooperation model under the coordination of local governments is possible with a project valuation that considers the investment and operating costs of solid waste facilities and the revenues to be obtained from the electricity produced from landfill gas. In this study, the possibilities of making the so called investment by using alternative financing sources such as the municipal budget of the solid waste facility in Aksaray, İl Bank loans, public private partnerships models were examined. At the same time, PESTEL and SWOT analyzes were conducted in which the political, economic, social, technological, environmental and legal strengths and weaknesses of each financing model, as well as the opportunities and threats that may be encountered, were revealed. According to the results of this study, it has been determined that the construction of solid waste facilities that produce energy from landfill gas with public private partnerships models is economically advantageous only with a reasonable income sharing between the sides. It has been revealed that the employment of real estate development and management specialists is of particular importance for the evaluation of the applicability of project financing models in local governments.