Afyonkarahisar ili mimari kültür yapılarında bulunan geometrik desenlerin analizi ve sektörel uygulamaları
Geometric patterns found in architectural cultural buildings in afyonkarahisar province analysis and sectoral applications
Yazar: MERVE EDA ASLAN
Danışman: PROF. DR. İHSAN TOKTAŞ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Bilim Dalı / Görsel İletişim Tasarımı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Mimarlık = Architecture ; Sanat Tarihi = Art History

Özet:
ÖZET

Afyonkarahisar İli Mimari Kültür Yapılarında Bulunan Geometrik Desenlerin 
Analizi ve Sektörel Uygulamaları
	 
Geometrik desenler, insanlık tarihi boyunca farklı coğrafyalarda zamanla birçok açıdan gelişimi ve değişimi olan uygulamaları ile karşımıza çıkmaktadır. İslam öncesi uygarlıklardaki basit formlarda uygulamalarının yanı sıra Türk İslam coğrafyasının neredeyse tümünde kompleks geometrik kompozisyonlar kullanılmıştır. Karahanlı, Abbasi ve Büyük Selçuklular döneminde uygulamaları olup Anadolu Selçuklu döneminde en iyi geometrik desen uygulamaları görülmektedir. Anadolu Selçuklu dönemi yapılarının neredeyse tümünde geometrik desenler süsleme olarak kullanılmıştır. Anadolu Selçuklu dönemi geometrik desenin gelişim ve değişim sürecinde önemlidir, nitekim onu izleyen klasik dönem Osmanlı eserlerinde de çokça geometrik desen uygulaması bulunmaktadır. Anadolu Selçuklu döneminden günümüze kadar ulaşan birçok sanat eseri hala geleceğin sanat anlayışına ışık tutmaktadır. Dönemin gücünü ve kültürünü büyük oranda dini mimaride, cami, mescit, medrese, türbe ve külliye yapılarında görmekteyiz. 
Bu çalışmanın konusu Afyonkarahisar, tarihi itibariyle birçok medeniyete ev sahipliği yapmış, kültürel miras açısından zengin ve incelenmeye değer bir ilimizdir. Afyonkarahisar'da antik çağ, Anadolu Selçuklu, Beylikler ve Osmanlı dönemine ait mimari kültür yapılarında zengin bir çeşitliliğe sahip geometrik desenler bulunmaktadır. Bu çalışmada, Ulu Camii, Mısri Camii, Ebû'l Mücahid Yusuf Bey Külliyesi ve İshaklı Kervansarayı bu yapılardan başlıcaları olup geometrik desen bulunan ulaşılan tüm yapılar çalışma kapsamında incelenmiştir. Bu bağlamda, Afyonkarahisar ilinin ve ilgili yapıların sanatsal değerini ortaya koymak amacıyla il ve ilçelerinde bulunan kültür varlığı yapılarındaki geometrik desenlerin analizi yapılarak incelenmiş, desenler çeşitli sektörlerdeki somut ürünler üzerine uygulanmıştır. 

Anahtar Kelimeler: Geometrik Desen, Afyonkarahisar Tarihi, Mimari Yapı, Analiz, Tasarım

Abstract:
ABSTRACT

Geometric Patterns Found in Architectural Cultural Buildings in 
Afyonkarahisar Province Analysis and Sectoral Applications

Geometric patterns appear in different geographies throughout human history, with applications that have developed and changed in many ways over time. In addition to its applications in simple forms in pre-Islamic civilizations, complex geometric compositions were used in almost the entire Turkish-Islamic geography. It was implemented during the Karakhanid, Abbasid and Great Seljuk periods, and the best geometric pattern applications are seen during the Anatolian Seljuk period. Geometric patterns were used as decoration in almost all of the buildings of the Anatolian Seljuk period. The Anatolian Seljuk period is important in the development and change process of geometric pattern, as a matter of fact, there are many geometric pattern applications in the classical period Ottoman works that followed it. Many works of art from the Anatolian Seljuk period that have survived to the present day still shed light on the understanding of art of the future. We see the power and culture of the period largely in religious architecture, mosques, masjids, madrasas, mausoleums and complex buildings. 
Afyonkarahisar, the subject of this study, is a province that has hosted many civilizations throughout its history, is rich in cultural heritage and worth examining. In Afyonkarahisar, there is a rich variety of geometric patterns in the architectural cultural structures of the ancient, Anatolian Seljuk, Principalities and Ottoman periods. In this study, the Grand Mosque, Mısri Mosque, Ebû'l Mücahid Yusuf Bey Complex and İshaklı Caravanserai are the main ones and all the structures with geometric patterns were examined within the scope of the study. In this context, in order to reveal the artistic value of Afyonkarahisar province and related structures, the geometric patterns in the cultural heritage structures in the province and districts were analyzed and examined, and the patterns were applied on concrete products in various sectors.
 
Key Words: Geometric Pattern, Afyonkarahisar History, Architectural Structure, Analysis, Design