Kronik gerilim tipi baş ağrısında magnezyum ve amitriptilin tedavisinin klinik, biyokimyasal ve elektrofizyolojik açıdan değerlendirilmesi
Evaluation of magnesium and amitriptyline threatment in chronic tension headache in terms of clinical, biochemical and electrophysiologic aspect
Yazar: SELDA KORKMAZ
Danışman: PROF. DR. ABDULLAH TALASLIOĞLU
Erciyes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2010
Konu: Nöroloji = Neurology
Dizin: Amitriptilin = Amitriptyline ; Baş ağrısı = Headache ; Biyokimya = Biochemistry ; Elektrofizyoloji = Electrophysiology ; Magnezyum = Magnesium ; Nitrik oksit = Nitric oxide ; Tedavi = Treatment

Özet:
Giriş ve Amaç: Kronik gerilim tipi baş ağrısı (KGTB), sık görülen bir bozukluk olmasına rağmen fizyopatolojisi tam olarak bilinmemekte ve bu nedenle de sınırlı tedavi seçenekleri bulunmaktadır. KGTB'deki en önemli yapısal ve fonksiyonel değişikliğin beyin sapında lokalize endojen ağrı kontrol mekanizmalarında olduğu öne sürülmektedir. Beyin sapının fonksiyonel bütünlüğünü değerlendirmek amacıyla kullanılan en önemli fizyolojik testlerden biri masseter inhibitör refleks (MIR) çalışmasıdır. Bu çalışmada, MIR ile KGTB hastalarında beyin sapı fonksiyonel bütünlüğünün değerlendirilmesi amaçlandı. KGTB'deki kan ve beyin nitrik oksit (NO) seviyesindeki artışın ağrı oluşumunda önemli olduğu öne sürülmektedir. NO'nun ağrı oluşturucu etkisini N-methyl-D-aspartate (NMDA) reseptörleri üzerinden gösterdiği düşünülmektedir. KGTB tedavisinde kullanılan birinci seçenek ajan amitriptilindir. Amitriptilinin analjezik etki göstermesinde NMDA reseptörleri önemlidir. KGTB için magnezyum (Mg) yetersizliğinin predispozan bir faktör olduğu sanılmaktadır. Mg yetersizliğinin NO düzeyi ve NMDA reseptörlerinde aktivite artışına neden olarak ağrı oluşturduğuna inanılmaktadır.Bu çalışmada, KGTB'de kan NO seviyesi ve MIR yanıtı ile, amitriptilin ve Mg tedavisinin bu parametreler üzerine etkisi araştırıldı.Yöntem: Çalışma grubu 40 kronik gerilim tipi baş ağrısı ve 20 sağlıklı kontrolden oluşturuldu. KGTB olan 20 hastaya amitriptilin (25 mg), 20 hastaya ise Mg tedavisi (300 mg) 3 ay süre ile verildi. MIR çalışması hasta gruplarında tedavi öncesi ve sonrası olarak iki kez, sağlıklı kontrol grubunda ise bir kez yapıldı. Kan NO seviyesini belirlemek için hasta gruplarından tedavi öncesi ve sonrası olmak üzere iki kez, sağlıklı kontrol grubundan ise bir kez serum örneği alındı. Üçüncü ay sonunda hastalar klinik yanıt açısından sorgulandı. Klinik yanıt var ya da yok şeklinde değerlendirildi.Bulgular: İki tedavi grubu ve sağlıklı kontrol grubu cinsiyet açısından farklılık göstermiyordu. Yaş, kontrol grubunda amitriptilin grubuna göre istatistiksel anlamlı olarak daha düşük bulundu. Kontrol grubunun yaş ortalaması ile magnezyum grubunun yaş ortalaması arasında istatistiksel farklılık saptanmadı. Kan NO seviyesi amitriptilin, magnezyum ve kontrol gruplarında farklı bulunmadı. MIR S2 yanıtı amitriptilin ve magnezyum grubunda kontrol grubuna göre daha fazla sayıda pozitif bulundu. MIR S2 yanıtının süresi amitriptilin ve magnezyum grubunda kontrol grubuna göre anlamlı daha kısaydı. MIR S2 yanıtının latansı amitriptilin, magnezyum ve kontrol grupları arasında farklılık göstermedi.Tartışma: Serotoninerjik ve noradrenerjik yolaklar hem ağrı fizyolojisinde hem de MIR yanıtının oluşumunda rol oynamaktadır. Bu nedenle, KGTB'de bu yolaklardaki bir değişimin MIR yanıtında bir değişiklik ile birlikte gözlenmesi beklenen bir sonuçtur. Çalışmamızda Mg ve amitriptilinin MIR üzerine herhangi bir etkisi saptanmamıştır. Bu sonuç, her iki ajanın da temel analjezik etkisinin Serotoninerjik ve noradrenerjik yolaklar üzerinden olmadığının göstergesidir.Kan NO seviyesinin tedavi öncesinde gruplar arasında farklılık göstermeyişi KGTB'nin heterojen bir bozukluk olması ve bu nedenle homojen bir grup oluşturulamaması ile açıklanabilir. Mg ve Amitriptilin tedavisinin NO üzerine etkisiz bulunması ise, her iki ajanın da temel analjezik etkisini NO üzerinden göstermediğinin kanıtıdır.Tedavideki etkinliği gösterilmiş bir ajan olan amitriptilin ile Mg'un benzer klinik etki göstermesi, Mg'un da tedavide önemli bir ajan olduğunun göstegesidir.Anahtar Kelimeler: Kronik Gerilim Tipi Baş Ağrısı, Amitriptilin, Magnezyum, Nitrik oksit, Masseter İnhibitör Refleks,

Abstract:
INTRODUCTION: Chronic tension headache (CTH) is a disorder which has very limited treatment alternatives and little known about the pathogenesis. The most detectable morphological disorder in CTH is though to be in the brain stem which involves the pain control mechanisms. Masseter inhibitory reflex (MIR) is one of the most important tests to evaluate the brain stem physiology. This particular study is designed to evaluate the brain stem physiology in terms of MIR in CTH patients.Increase in Nitricoxide (NO) levels in serum and brain is thought to be related to pain. NO related pain is mainly due to the NMDA receptors.First line treatment of CTH is amitriptyline. NMDA receptors play an important role on analgesic effect of amitriptyline. Magnesium (Mg) deficiency is also a predisposing factor in CTH. It is thought that Mg deficiency causes the increase in NO levels and NMDA activity.In this study blood NO levels and MIH responses and the changes after treatment are investigated in CTH patients.METHODS: Study groups are composed of 40 patients with CTH and 20 healthy control subjects. Patients are randomly divided to two groups and each patient received either amytriptilin 25 mg daily or magnesium 300 mg daily for 3 months. Before and after the treatment period MIR and blood tests are performed twice. All the tests are only conducted once to the control subjects. Also the subjective improvement in pain is evaluated after the 3 months of treatment in terms of exists or not.RESULTS: There is no sex difference between groups; however, subjects in control group are significantly older than the amitriptyline treated group. Basal NO levels were not found different between groups. MIR S2 responses were found more in numbers in treatment groups than the control subjects. Duration of MIR S2 responses were significantly shorter in patients than the control subjects since there isn?t any difference between 3 groups in MIR S2 latencies. After the treatment period, MIR latency, duration and existence are changed in neither amitriptyline nor Mg treated groups.DISCUSSION: Serotoninergic and noradrenergic pathways play an important role in both pain mechanisms and MIR. For this reason it is logical to expect MIR changes in CTH. However, in this study, Mg and amitriptyline are found ineffective in MIR response. This finding shows that those agents have the analgesic effect in another way than serotoninergic and noradrenergic pathways.Keywords: Cronic tension headache, Amitriptyline, Magnesium, Nitric oxide, Masseter inhibitory reflex,