Chuck Close'un portre ressamlığı ve yüz körlüğü
Chuck Close's portraiture and prosopagnosia
Yazar: SALİH ÖRDEK
Danışman: PROF. FEVZİYE EYİGÖR PELİKOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Resim Ana Sanat Dalı / Resim Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Amaç: Fotorealist büyük boyutlu portreleri ile tanınan Amerikalı ressam Chuck Close (1940-
2021)'un 'Prosopagnozi/Yüz körlüğü' sorununun olduğu bilinmektedir. Bu çelişmeli durumu
incelemeyi amaçlayan tez konusu, teknik/teknolojik dil olarak fotoğraf-resim ilişkisini; algısal
organizasyonda parça-bütün ilişkisini; yaratıcı süreçte bireysel ifadenin sanatsal ifadeye göre
önceliği vb. konuları tartışmaya açmaktadır.
Yöntem: Tez çalışmasında 'Nitel araştırma modeli' uygulanmış olup, 'Betimsel Araştırma
Yöntemi' ile geliştirilmiştir. Chuck Close'un portre ressamı kimliği ve sanatsal tarzının
figüratiften soyuta dönüşümünde etkili olan 'yüz tanımama/yüz körlüğü' sorunu hakkında
sanatsal, psikolojik ve sosyolojik bir bağlam yaratılmıştır. Elde edilen veriler ışığında, bir dizi
resimden oluşan sanatsal bir uygulama alanı geliştirilmiştir.
Bulgular: Chuck Close'un resimlerine model olanların yüzüne ve ifadesine yüklenen anlam,
(salt) bedensel varoluşun kanıtları olmanın ötesine geçerek, algısal/bilişsel bozukluk ile
kurgusal görünüm arasında beliren çoklu anlam niteliği kazanmaktadır. Resmin fotoğrafla
tarihsel rekabetinde 'boyut ve renk' avantajına sahip fotorealist resmin 'üstün'lüğünün kabulü
sonrası, Chuck Close'un hastalığını yaratıcı bir eyleme dönüştürmesi çağdaş sanatsal temsilin
varlığını/yok-oluşunu aynı anda duyumsatmaktadır.
Sonuç: Sanatçı kimliği ve prosopagnozi sorunu bir arada düşünüldüğünde, Chuck Close, tarih
boyunca derecelendirilmiş gerçekçiliğin kanıtlarını sunmuş olan 'portre ressamlığı'nın en tipik,
en klasik ve en çağdaş örneği olmaktadır. Bu perspektiften bakıldığında portre ressamlığı, dış
dünyayı kavrayış ve kendini arayış etkinliği olarak tanımlanabilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Chuck Close, Portre Ressamlığı, Yüz Körlüğü, Fotogerçekçilik.

Abstract:
Purpose: The American painter Chuck Close (1940-2021), known for his Photorealist largescale portraits, is known to have the problem of 'Prosopagnosia/Face blindness'. The thesis
topic, which aims to examine this contradictory situation, is the relationship between
photography and painting as a technical/technological language; the part-whole relationship in
the perceptual organization; the priority of individual expression over artistic expression in the
creative process, etc.
Method: The 'Qualitative research model' was applied in the thesis study and it was developed
with the 'Descriptive Research Method'. An artistic, psychological, and sociological context has
been created about the problem of 'face recognition/face blindness' (prosopagnosia), which
effectively transforms Chuck Close's portrait painter identity and artistic style from figurative
to abstract. In light of the data obtained, an artistic application area consisting of a series of
pictures has been developed.
Findings: The meaning attributed to the faces and expressions of those who model Chuck
Close's paintings goes beyond being (only) evidence of bodily existence, and acquires the
character of multiple meanings that appear between perceptual/cognitive disorder and fictional
appearance. After accepting the 'superiority' of photorealistic painting, which has the advantage
of 'size and color' in the historical competition of painting with photography, Chuck Close's
transformation of his illness into a creative act makes the presence/disappearance of
contemporary artistic representation simultaneously felt.
Results: Considering the problem of artist identity and prosopagnosia together, Chuck Close is
the most typical, classic, and contemporary example of 'portrait painting', which has presented
evidence of graded realism throughout history. From this perspective, portrait painting can be
defined as an activity of understanding the outside world and searching for oneself.

Keywords: Chuck Close, Portraiture, Prosopagnosi (Face Blindness), Photorealism.