Karaciğer naklinde uzun dönem takipte gelişen komplikasyonlar ve klinik gidişat
Complications developed in long-term follow-up of liver transplant and clinic process
Yazar: FATİH EMİN ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. FEYZA GÜNDÜZ
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology
Dizin: Karaciğer hastalıkları = Liver diseases ; Karaciğer nakli = Liver transplantation ; Karaciğer neoplazmları = Liver neoplasms ; Komplikasyonlar = Complications ; Metabolik sendrom = Metabolic syndrome ; Postoperatif komplikasyonlar = Postoperative complications ; İmmünosüpresyon = Immunosuppression

Özet:
Amaç: Karaciğer nakli siroz ve Hepatoselüler kanser (HSK) tanılı hastalarda etkin bir tedavi yöntemidir. Son yıllarda karaciğer nakli olmuş hastalarda sağkalım süresinin uzamasıyla birlikte hastaların uzun dönem takiplerinde morbidite ve mortaliteyi artıran komplikasyonlar görülmeye başlanmıştır. Metabolik sorunlar bu komplikasyonların en sık görülenleri arasında yer almaktadır. Bu sorunları ortaya çıkaran faktörleri belirlemek daha etkili tedavi seçeneklerinin oluşmasını sağlayacaktır. Bu nedenle çalışmamızda metabolik ve malignite ilişkili komplikasyonları belirlemeyi, bu komplikasyonları oluşturan faktörleri incelemeyi amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamızda merkezimiz dışında ve Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Kliniği'nde karaciğer nakli olmuş ve nakil üzerinden en az bir yıl geçmiş, takipleri Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Gastroenteroloji Kliniği tarafından yapılan 18 yaş ve üzeri 160 hasta değerlendirildi. Hastaların klinik bilgileri retrospektif olarak incelendi. Çalışma süresince poliklinik kontrollerine gelen hastalarla görüşülerek klinik verileri değerlendirildi. Hastaların demografik verileri, boy, kilo, bel çevresi ölçümü, hemogram ve biokimya parametreleri, görüntüleme sonuçları değerlendirildi. 
Bulgular: Çalışmaya 160 hasta dahil edildi. 54'ü (%33,7) kadın, 106'sı (%66,3) erkekti. Yaş ortalaması ise 48,9 ± 0.57'ydi. Ortalama takip süresi 7,4 (3,84-10.96) yıldı. Hepatit B'ye bağlı siroz en sık nakil endikasyon sebebiydi (%55). İmmunsupresiflerden tekli tedavi alanların çoğunu takrolimus grubu oluşturuyordu (%41,2). Diğer hastalar kombinasyon tedavisi almaktaydı. 52 hastada kronik böbrek hastalığı(%34,2)  görülürken, 54 hastada metabolik sendrom (% 65,8)  , 102 hastada diyabet (%74,5), 80 hastada dislipidemi (%63,3), 68 hastada hipertansiyon (%60,7), 35 hastada obezite (%73,5), 30 hastada hepatosteatoz (%35,7) mevcuttu. Metabolik sendrom komponentlerinden en az birine sahip hasta oranı %97,6 iken en az iki komponent görülen hasta oranı %69,2 idi. Kronik böbrek yetmezliği ve diyabet mortalite ile ilişkili bulundu (p değerleri sırasıyla 0,005 ve 0,032).
 7 hastada hepatit B enfeksiyon nüksü, 8 hastada HCV nüksü, 6 hastada ise HSK nüksü geliştiği gözlendi. 
Sonuç:  Çalışmamızda karaciğer naklinin uzun dönem takiplerinde yüksek oranda metabolik sendrom ve ilişkili hastalıkların görülme sıklığının arttığı ve bu hastalıkların mortalite ile ilişkili olduğu sonucuna varılmıştır. Metabolik sorunların etkili tedavisinin morbidite ve mortalite oranında azalma sağlayabileceği ve nakil sonrası takibin ayrılmaz bir parçası olması gerektiğinin bilinmesi önemlidir.

Anahtar kelimeler: Karaciğer nakli, metabolik sendrom, malignite, immünsüpresyon

Abstract:
Introduction: Liver transplantation is an effective treatment method in patients with cirrhosis and HCC. In recent years, with the prolongation of survival in patients with liver transplantation, complications that increase morbidity and mortality have been observed in the long term follow-up of patients. Metabolic problems are among the most common of these complications. Identfying the factors that cause these problems will lead to more effective treatment options. Therefore, in our study, we aimed to determine metabolic and malignancy related complications and to examine the factors that cause these complications.
 Methodology: In our study, 160 patients aged 18 and over who had a liver transplant at the external center and at the Marmara University Faculty of Medicine General Surgery Clinic and at least a year had passed since the operation, followed up by the Marmara University Faculty of Medicine Gastroenterology Clinic were evaluated. The clinic data of the patients were analyzed retrospectively. During the study, the patients who came to the outpatient clinic were interviewed one-on-one and clinical data were evaluated. Demographic data of the patients, height, weight, waist circumference measurement, hemogram and biochemistry parametres, imaging results were evaluated. 
 Results: 160 patients were included in the study. 54 (%33,7)were female and 106 (%66,3) were male. The mean age was 48.9 ± 0.57. Mean follow up was 7,4 years (3,84-10.96). Cirrhosis due to hepatitis B was the most common indication for transplantation (55%). The tacrolimus group comprised the majority of immunosuppressants who received monotherapy (41.2%) . Other patients received combination therapy. 52 patients had chronic kidney disease (34,2%), 54 patients had metabolic syndrome (%65,8), 102 patients had diabetes mellitus(74,5%), 80 patients had dyslipidemia(63,3%), 68 patients had hypertension (60,7%), 35  patients had obesity (73,5%) and 30 patients had hepatosteatosis (35,7%). While the rate of patients with at least one of the metabolic syndrome components was 97.6%, the rate of patients with at least two components was 69.2%. Chronic renal failure and diabetes mellitus were associated with mortality (p values 0.005 and 0.032, respectively).
Recurrence of hepatitis B infection was observed in 7 patients, HCV recurence in 8 patients, and HCC recurrence in 6 patients.
  
Conclusion: In our study, it was concluded that the incidence of metabolic syndrome and related diseases increased at high rate in long term follow up of liver transplantation and diseases  were associated with mortality. It is important to know that effective treatment of metabolic problems can reduce morbidty and mortality rates and that it should be an integral part of post-transplant follow up.
 
Keywords: Liver transplantation, metabolic syndrome, malignancy, immunsupression