Canlı ağırlık ve bazı vücut ölçüleri kullanılarak Karayaka ve Bafra (Sakız X Karayaka G1) koyunlarının çok değişkenli istatistiksel yöntemler ile incelenmesi
Investigation of Karayaka and Bafra (Chios x Karayaka B1) sheeps with multivariate statistical methods using the live weight and some body measurements
Yazar: İBRAHİM KILIÇ
Danışman: PROF. DR. CEYHAN ÖZBEYAZ
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Veteriner Hekimliği Bölümü / Biyoistatistik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Biyoistatistik = Biostatistics
Dizin: Beden ölçüleri = Body measurements ; Canlı ağırlık = Live weight ; Kümeleme analizi = Cluster analysis

Özet:
Bu araştırmada, Karayaka ve Bafra (Sakız x Karayaka G1) koyunlarının canlı ağırlık ve bazı vücut ölçüleri kullanılarak çok değişkenli istatistiksel yöntemler ile incelenmesi amaçlanmıştır. Bu çerçevede, Karayaka ve Bafra koyunlarının bazı vücut ölçüleri kullanılarak çoklu doğrusal regresyon analizi ile canlı ağırlık tahmini yapılmıştır. Bununla birlikte, Karayaka ve Bafra koyunları aşamalı ve aşamalı olmayan kümeleme yöntemleri ile vücut ölçülerine göre kümelenmiştir.Araştırmada, Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü'ne bağlı Gökhöyük Tarım İşletmesi'nde yetiştirilen değişik yaşlardaki 223 Karayaka ve 462 Bafra (Sakız x Karayaka G1) koyununa ait canlı ağırlık ve bazı vücut ölçülerine ait veriler kullanılmıştır.Bafra genotipinde her yaş için elde edilen ortalama canlı ağırlık değerleri, Karayaka ırkından önemli düzeyde yüksek bulunmuştur. Yaşa göre düzeltilmiş canlı ağırlık ortalaması Bafra koyunları için 61,28±0,31 kg, Karayaka koyunları için ise 51,05±0,39 kg olarak hesaplanmıştır. Diğer taraftan, Karayaka ırkına ilişkin canlı ağırlık ve incelenen tüm vücut ölçüleri üzerine yaşın etkisinin önemli olduğu belirlenmiştir. Bafra genotipinde ise yaşın, cidago yüksekliği ve baş uzunluğu üzerine önemli bir etkisinin olmadığı tespit edilmiştir.Vücut ölçüleri kullanılarak yapılan canlı ağırlık tahminine ilişkin çoklu doğrusal regresyon analizine göre; baş uzunluğu, cidago yüksekliği ve baş genişliği değişkenlerinin Bafra koyunları; baş uzunluğu, göğüs derinliği ve vücut uzunluğu değişkenlerinin ise Karayaka koyunlarının canlı ağırlığı üzerine önemli bir etkiye sahip olmadığı gözlenmiştir. Göğüs çevresi ölçülerinin Karayaka ve Bafra genotiplerinin canlı ağırlığı üzerine en yüksek düzeyde etkiye sahip vücut özelliği olduğu tespit edilmiştir.Vücut ölçülerine göre yapılan kümeleme analizine yönelik olarak aşamalı kümeleme yöntemlerinden Tek Bağlantı Kümeleme Yöntemi ve Ortalama Bağlantı Kümeleme Yöntemi'ne ilişkin bulgular ve dendrogramlar incelendiğinde, Karayaka koyunlarının tamamına yakınının ve Bafra koyunlarının da çok büyük bir bölümünün tek kümede toplandığı görülmüştür. Tam Bağlantı Kümeleme Yöntemi ve aşamalı olmayan kümeleme yöntemlerinden k-Ortalamalar Kümeleme Yöntemi ve Medoid Kümeleme Yöntemine göre Karayaka koyunları 3 ve Bafra koyunları ise 7 kümede toplanmaktadır. Bulanık Kümeleme Yöntemi ile yapılan kümeleme analizine göre ise Karayaka koyunları 2 kümeye ve Bafra koyunları ise 4 kümeye ayrılmaktadır.Uygulanan kümeleme yöntemlerine ilişkin sonuçlar, Bafra koyunlarının Karayaka koyunlarına göre vücut özellikleri bakımından daha heterojen bir yapıda olduğunu göstermiştir. Bununla birlikte, bireylerin küme üyeliklerindeki kararsızlığının belirlenmesi bakımından Bulanık Kümeleme Yönteminin hayvancılık alanında yapılan araştırmalarda kullanılması, populasyonun durumu hakkında daha ayrıntılı bilgilere ulaşılabileceğini ortaya koymuştur.

Abstract:
This research aims to investigate of Karayaka and Bafra (Chios x Karayaka B1) sheeps with Multivariate Statistical Methods by using the live weight and some body measurements. In this context, live weight estimation is obtained with the multiple linear regression by using some body measurements of Karayaka and Bafra sheeps. Furthermore, Karayaka and Bafra sheeps are classified by hierarchical and non-hierarchical clustering methods according to their body measurements.In this research, live weights and some body measurements of 223 Karayaka and 462 Bafra sheeps in various age which are breed in Gökhöyük Agricultural Enterprises that belongs to General Directorate of Agricultural Enterprises are used.On Bafra genotype, average live weight values which obtained for each age are significantly higher than Karayaka genotype. Live weight means corrected according to age are calculated 61,28±0,31 kg for Bafra sheeps and 51,05±0,39 kg for Karayaka sheeps. On the other hand, age had significant effects on live weight and all examined body measurements related to Karayaka genotype. However, It is determined that age hadn?t significant effects on wither height and head length related to Bafra genotype.According to Multiple Linear Regression related to live weight estimation obtained by using body measurements; head length, wither height and head width variables hadn?t significant effects on live weight of Bafra sheeps. On the other hand, head length, chest depth and body length variables hadn?t significant effects on live weight of Karayaka sheeps. It is determined that chest girth measurements are the highest-level effective body characteristic on live weight of Karayaka and Bafra genotypes.When findings and dendrograms related to Single Linkage and Avarage Linkage Clustering Methods from Hierarchical Clustering Methods are examined, It was seen that close to complete of Karayaka sheeps and a major part of Bafra sheeps are gathered in one cluster. In Complete Linkage Clustering Method and from Non-Hierarchical Clustering Methods according to K-Means and Medoid Clustering Methods Karayaka sheeps are gathered in 3 clusters and Bafra sheeps are gathered in 7 clusters. However, Karayaka sheeps are parted into 2 clusters and Bafra sheeps are parted into 4 clusters according to Fuzzy Clustering Method.The results belongs to clustering analyses that applied showed that Bafra sheeps are more heterogenus according to body characteristics than Karayaka sheeps. Furthermore, using the fuzzy clustering method on the livestock researchs to determine the instable can be arise in cluster membership of individuals indicated that more information can be reach about state of population.