1979 sonrası Afganistan kaynaklı dış göç hareketlerinin neo-kolonyal teori çerçevesinde analizi
An analysis of external migration flows from Afghanistan after 1979 in the framework of neo-colonial theory
Yazar: TEVFİK KARPUZCU
Danışman: PROF. DR. SEDEF EYLEMER
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Afganistan = Afghanistan ; Amerika Birleşik Devletleri = United States of America ; Sovyetler Birliği = Soviet Union ; Uluslararası göç = International migration ; Yeni kolonyalizm = Neo-colonialism

Özet:
Göç olgusu ve Afganistan özellikle 20. Yüzyılın son çeyreği ve 21. yüzyılda çokça birlikte anılmıştır ve anılmaya devam etmektedir. Afganistan'ın göç veren kaynak ülke konumu, sadece komşu ülkeleri ve yakın coğrafyayı değil, aynı zamanda ağırlıklı hedef ülkeler olan Avrupa Birliği üyesi ülkeleri de bu konuya ilgi göstermeye itmiştir. Zira göçün yaratacağı etkiler Afganistan kaynaklı göçün hacmi de düşünüldüğünde; ciddi demografik, siyasi, sosyal ve ekonomik sonuçlar doğurmaya gebedir. Böylesine önemli bir göç fenomeninin analizi, hem Afganistan hem de ilgili ülkeler açısından çok önemlidir.
Afganistan kaynaklı dış göç hareketlerinin sebepleri, literatürdeki farklı çalışmalarda çoğunlukla ortaklık göstermektedir. Ancak ortaya koyulan göçün itici unsurlarının ve tetikleyicilerinin arkasındaki asıl neden yeterince analiz edilmemiştir. Bu çalışmada Afganistan kaynaklı dış göçlerin ardında yatan asıl sebep, ülkenin sistematik sömürüye maruz kalması olarak belirlenmiştir. Bu sömürü biçimi, ilk kez Kwame Nkrumah tarafından teorileştirilen, neo-kolonyalizm olarak ifade edilmiştir. 1979'da Sovyetler Birliği işgali ile başlayan, daha sonra farklı iç aktörlerin desteklenmesiyle vekâleten sürdürülen ve ABD'nin fiili işgali ile devam eden süreç; Afganistan'daki neo-kolonyal sömürünün bugüne kadar devam eden mil taşları olmuştur. Bu tez çalışmasında, 1979 ila 2021 yılları arasında, Afganistan çıkışlı olarak gerçekleşen göç dalgaları ile yine aynı yıllar arasındaki sömürü faaliyetleri, beş ana dalga üzerinden neo-kolonyal teorik çerçevede nedensellik bağıyla incelenmiştir. Çalışmanın içeriğine ve amacına uygun olarak nitel araştırma yöntemi tercih edilmiştir. Nitel bir araştırma yaklaşımı çerçevesinde açıklayıcı vaka analizi kullanılmıştır. Bunların yanında çalışmada eleştirel kaynak incelemesi yapılmıştır.

Abstract:
The phenomenon of migration and Afghanistan have been mentioned and continue to be mentioned together, especially in the last quarter of the 20th century and in the 21st century. The location of Afghanistan as a source country of immigration has led not only neighboring countries and nearby geography, but also European Union member countries, which are mainly target countries, to show interest in this issue. Because the effects of migration are likely to have serious demographic, political, social and economic consequences when considering the volume of migration originating from Afghanistan. The analysis of such an important migration phenomenon is very important for both Afghanistan and the countries concerned.
The causes of external migration movements originating from Afghanistan are mostly common in different studies in the literature. However, the real reason behind the driving factors and triggers of the migration has not been adequately analyzed. In this study, the main reason behind the external migration from Afghanistan was determined as the country's exposure to systematic exploitation. This form of exploitation has been expressed as neo-colonialism, first theorized by Kwame Nkrumah. The process, which started with the occupation of the Soviet Union in 1979, then continued by proxy with the support of different domestic actors and continued with the actual occupation of the US, has been the milestone of the neo-colonial exploitation in Afghanistan until today. In this thesis, between 1979 and 2021, the migration flows originating from Afghanistan and the exploitation activities between the same years were examined in the neo-colonial theoretical framework over six main waves with a causal link. Qualitative research method was preferred in accordance with the content and purpose of the study. Descriptive case analysis was used within the framework of a qualitative research approach. In addition, critical source review was conducted in the study.