Yangın model (patern) analizi ve yangın olay yerinin yeniden yapılandırılması esasları
Fire pattern analysis and principles of fire scene reconstruction
Yazar: İLKER ASLAN
Danışman: PROF. DR. GÜROL CANTÜRK
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Disiplinlerarası Adli Bilimler Ana Bilim Dalı / Adli Bilimler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine
Dizin: Adli tıp = Forensic medicine ; Denetçiler = Controller ; Kundaklama = Arson ; Olay yeri inceleme = Crime scene experts ; Patlayıcı maddeler = Explosives ; Soruşturma = Investigation ; Yangın = Fire ; Yangın çıkışı = Fire exit ; Yapılandırma = Configuration

Özet:
Yangın ve patlayıcı madde olayları doğası gereği yıkıcı ve yok edici etkileri sebebiyle sebep ve sonuçlarının analiz edilmesi, davranışlarının kestirilmesi ve adli açıdan aydınlatılması zor olaylardır. Genel itibariyle adli incelemelere konu birçok olayda işlenen suça ilişkin delilleri olay yerinde bulmak mümkünken yangın olayları, çoğu zaman ateşin delilleri de yok etmesi sebebiyle diğer adli olaylardan ayrılır. Bu noktada yangının çıkış noktasının doğru olarak belirlenememesi, olayın aydınlatılmasının önündeki en büyük engeldir. Çoğu zaman kuvvetli şüphe bulunmasına rağmen olay yerinden alınan numunelerde hızlandırıcıların tespit edilememesi soruşturmalardaki problem sahasını oluşturmaktadır.
Bu açıdan bir yangın sonrasında, yangın çıkış noktasının doğru olarak tespiti ve akabinde sebebinin ortaya konulması yangın araştırmalarının esas hedefini oluşturur. Birçok yangın için her türlü şüpheden uzak kanıtlara ulaşılamadığı durumlarda yangın orijinin tespiti ileri seviye uzmanlık gerektiren bir meseledir. Çalışma kapsamında öncelikle fiziksel bir modelleme süreci ve bilimsel bir metodoloji olarak dünyada kullanılan "Yangın Model Analizi" ile yangın dinamiklerinin ölçülebilir ve gözlemlenebilir etkilerinden istifade ederek yangın çıkış noktasının tespit edilebilirliği araştırılmıştır. 
Bu kapsamda bahse konu analiz sürecinde anlamlandırılan "yangın etkilerinin" gözlemlenmesine yönelik tam ve laboratuvar (model) ölçekli yangınlar oluşturulmuş, fiziksel incelemeler yapılmış, model yangınlarda doğrudan yangın artıkları ve sürüntü yoluyla toplanan bulgular laboratuvar ortamında numunenin özelliğine göre Kütle Seçimli Gaz Kromatografisi (GC-MS) ve Alev İyonlaşma Dedektörlü Gaz Kromatografisi (GC-FID) sistemleri veya her ikisi ile birlikte analiz edilmiş, hızlandırıcı sonrasında toprağın organik yapısında meydana gelen değişiklere yönelik analizler yapılmış, laboratuvar sonuçları ile beş yıllık yangın olayları ve itfaiye personeli ile yapılan mülakat sonuçlarına ilişkin verilerin analizi SPSS 26.0 programı ile Kikare testi ve Kruskal Wallis testi kullanılarak anlamlandırılmıştır.
Tüm süreçleri kapsayan ve çok geniş bir perspektifte yapılan çalışma kapsamında; bir yangın etkisi veya bir grup yangın etkisi tarafından oluşturulan görünür veya ölçülebilir fiziksel değişiklikler ya da anlamlandırılabilir şekiller olarak tanımlanan "Yangın Model Analizi"nin, yangın çıkış noktasının tespiti ve olay yerinin yeniden yapılandırılması süreçlerinde kullanılabilecek etkili bir bilimsel yöntem olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Due to their destructive and annihilating effects, fire and explosive incidents are difficult events to analyze their causes and consequences, to predict their behavior and to elucidate legally. In general, while it is possible to find evidence of the crime committed in many incidents that are subject to forensic investigations, fire incidents are often distinguished from other forensic incidents because the fire also destroys the evidence. At this point, the inability to accurately determine the origin of the fire is the biggest obstacle to elucidating the incident. Although there is strong suspicion most of the time, the inability to detect accelerators in the samples taken from the crime scene constitutes the problem area in the investigations.
From this point of view, after a fire, the correct determination of the fire origin and then revealing the cause constitute the main purpose of fire investigations. For many fires, the detection of fire origin is a matter that requires advanced expertise in cases where evidence is not available that are beyond any doubt. In the scope of the study, the detectability of the fire origin was investigated by taking advantage of the measurable and observable effects of fire dynamics with the "Fire Model Analysis" used in the world primarily as a physical modeling process and a scientific methodology.
In this context, full-scale and bench scale fire tests were created to observe the "fire effects" that were interpreted in the analysis process; physical examinations were made; findings collected directly from fire residues and swab in model fires were analyzed in the laboratory environment with Gas Chromatography/Mass Spectrometry (GC-MS) and Gas Chromatography/Flame Ionization Detection (GC-FID) systems or both depending on the characteristics of the sample; analyses were made to observe changes in the organic structure of the soil after the accelerator; the analysis of the laboratory results, five years' fire events and the results of the interviews with the firefighter personnel were interpreted by using the SPSS 26.0 program, the Chi-square test and the Kruskal Wallis test.

Within the scope of the study, which covers all processes and is carried out in a very broad perspective; it has been concluded that "Fire Pattern Analysis", which is defined as visible or measurable physical changes or meaningful shapes created by a fire effect or a group of fire effects, is an effective scientific method that can be used in the processes of determining the fire origin and restructuring the scene.