Aile sağlığı merkezlerinde çalışan sağlık profesyonellerinin sağlık okuryazarlığı düzeyleri ve ilişkili faktörler: Aydın ili örneği
Health literacy levels of health professionals working in family health centers and related factors : The case of Aydin province
Yazar: CEYDA KOCAOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. BELGİN YILDIRIM
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing

Özet:
Amaç: Bu çalışma Aydın iline bağlı aile sağlığı merkezlerinde görev yapan sağlık profesyonellerinin sağlık okuryazarlığı düzeyleri ve ilişkili faktörlerin belirlenmesi amacıyla yapılmış bir çalışmadır.
Gereç ve Yöntem: Bu araştırma analitik- kesitsel tipte olup, Mart 2023-Mart 2024 tarihleri arasında Aydın ili aile sağlığı merkezlerinde çalışan sağlık çalışanları ile yapılmıştır. Çalışma evreni 682 sağlık profesyonelinden oluşmaktadır. Evreni bilinen örneklem hesaplama formülü kullanılarak örneklem büyüklüğü 240 kişi olarak hesaplanmış olup, araştırmaya 259 kişi dahil edilmiştir. Veriler Kişisel Bilgi Formu ve Türkiye Sağlık Okuryazarlığı-32 Ölçeği ile toplanmıştır. Araştırma öncesi Aydın Valiliği'nden, Aydın İl Sağlık Müdürlüğü'nden ve Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulu'ndan resmi izinler alınmıştır. Gönüllülerden sözlü onam ve araştırmada kullanılan ölçeklerle ilgili araştırmacılardan gerekli izinler alınmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde; tanımlayıcı istatistiksel analizler (Aritmetik Ortalama, standart sapma, sıklık, yüzdelik), Student-t testi, Mann-Whitney U Kruskal Wallis-H, Pearson Correliation, Kolmogorov-Smirnov, Spearman's rho testleri kullanılmıştır.
Bulgular: Çalışmamıza katılan aile sağlığı merkezlerinde çalışan sağlık çalışanlarının Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 puan ortalaması 37,53±7,86 olarak yeterli düzeyde olduğu saptanmıştır. Katılımcıların %41,7' sinin sorunlu – sınırlı sağlık okuryazarlığı seviyesinde olduğu görülmüştür. Katılımcıların %84,6'sı (n=219) kadın, %15,4'ü erkek (n=40) olup yaş ortalaması 40,72±10,22'dir. Katılımcıların %75,3'ü evli (n=195), %40,2'si ebe (n=104), %59,8'i geliri giderine denk (n=155), %47,1'i ilçede yaşamakta (n=122), %90,7'si çekirdek aileye sahip olup (n=235), %68,7'sinin eğitim durumu lisans (n=178) düzeyindedir. Erkeklerin, bekâr ve boşanmışların, hekimlerin, lisans eğitim düzeyinde olanların, sağlık durumunu orta ve üstünde değerlendirenlerin, kitap/gazete okumayı sevenlerin ve sosyal statüsünü yüksek değerlendirenlerin sağlık okuryazarlığı düzeyi yüksek bulunmuştur (p<0,05).
Sonuç: Aile sağlığı merkezlerinde çalışan sağlık profesyonellerinin yarısından fazlasının sağlık okuryazarlığı düzeyinin istenilen düzeyde olduğu görülmüştür. Aile sağlığı merkezlerinde çalışan sağlık profesyonellerinin sağlık okuryazarlığı konusundaki bilgi ve becerilerini geliştirmeye yönelik etkinlikler yapılabilir.

Abstract:
Objective: This study was conducted to determine the health literacy levels and related factors of health professionals working in family health centres in Aydın province.
Materials and Methods: This research is analytical-cross-sectional and was conducted with healthcare professionals working in family health centers in Aydın province between March 2023 and March 2024. The study population consists of 682 healthcare professionals. The sample size was calculated as 240 people using the known sample calculation formula, and 259 people were included in the study.Data were collected with the Personal Information Form and Türkiye Health Literacy - 32 Scale. Before the research, official permissions were obtained from Aydın Governorship, Aydın Provincial Health Directorate and Aydın Adnan Menderes University Faculty of Nursing Non-Interventional Clinical Research Ethics Committee. Verbal consent was obtained from the volunteers and necessary permissions were obtained from the researchers regarding the scales used in the research. Descriptive statistical analyses (Arithmetic Mean, standard deviation, frequency, percentile), Student-t test, Mann-Whitney U Kruskal Wallis-H, Pearson Correlation, Kolmogorov-Smirnov, Spearman's rho tests were used in the evaluation of the data. 
Results: The average score of the health workers working in the family health centers participating in our study was found to be at a sufficient level as 37.53±7.86 on the Turkish Health Literacy Scale-32. It was observed that 41.7% of the participants had problematic - limited health literacy levels. 84.6% (n=219) of the participants were female, 15.4% were male (n=40) and the average age was 40.72±10.22. 75.3% of the participants are married (n=195), 40.2% are midwives (n=104), 59.8% have income equivalent to expenses (n=155), 47.1% live in the district (n=122), 90.7% have a nuclear family (n=235), 68.7% have undergraduate education (n=178). Health literacy levels were found to be high among men, single and divorced people, physicians, those with undergraduate education, those who evaluated their health status as moderate or above, those who liked reading books/newspapers and those who evaluated their social status as high (p<0,05).
Conclusion: It has been observed that more than half of the health professionals working in family health centers have a desired level of health literacy. Activities can be carried out to improve the knowledge and skills of health professionals working in family health centers on health literacy.