Sosyal bilgiler eğitimi için bilgi okuryazarlığı modeli önerisi
A model proposal for knowledge literacy in social studies education
Yazar: ÇAĞRI DEMİRTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. ADNAN ALTUN
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilgi okuryazarlığı = Information literacy ; Sosyal bilgiler = Social studies ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education

Özet:
Araştırmanın amacı, sosyal bilimler olarak sosyal bilgiler öğretimi kapsamında çocukların bilgi okuryazarlığını geliştirebilecek farklı bilgi türleri ile ilgili bir çerçeve model geliştirmektir. Araştırma, temellendirilmiş teori modeli ve eylem araştırmasının birlikte kullanıldığı "Ardışık Karma Nitel Araştırma" yaklaşımı ile tasarlanmıştır. Araştırma birinci aşamasında; temellendirilmiş teori modeli kapsamında bilgi türlerine yönelik literatür okumaları yapılmış, sosyal bilim alan uzmanları ve alan eğitimcisi akademisyenler ile görüşülerek sosyal bilimlerde kullanılan bilgi türleri belirlenmeye çalışılmıştır. Literatür okumaları ve alan uzmanları ile yapılan görüşmeler sonucunda bilgi okuryazarlığı tanımlanmış ve sosyal bilimlerde kullanılan çekirdek bir kategori olarak ifade edilebilecek; yorum, öngörü, strateji, kavram, çıkarım ve teori, bilgi türleri elde edilmiştir. Elde edilen çekirdek kategori, öğretmen adaylarının bu bilgi türlerini deneyimleyeceği eylem araştırması sürecinin temelini oluşturmuştur. Araştırmanın ikinci aşamasında, yapının pedagojik açıdan öğretilebilir olup olmadığını belirlemek amacıyla bu bilgi türlerini öğretecek olan sosyal bilgiler öğretmen adaylarıyla tasarım tabanlı öğretim yaklaşımı temelinde eylem araştırması süreci hazırlanmış ve uygulanmıştır. Eylem araştırması sürecinde öğretmen adaylarının süreci yürütmekte zorlandıkları belirlenmiş ancak her bir bilgi türüne ilişkin gelişim gösterdikleri görülmüştür. Elde edilen verilerin analizi sonucunda sosyal bilgiler öğretmen adaylarının bilgi türlerine ilişkin kavram yanılgıları ile ilgili farkındalık sahibi oldukları belirlenmiştir. Örneğin, çıkarım ve yorum kavramları arasındaki farkı bu süreçte öğrendiklerini belirtmişlerdir. Ayrıca sosyal bilgiler öğretmen adaylarının eğitim öğretim yaşantılarında sürekli ezbere dayalı uygulamalar ile karşılaştıkları ve bunun bir beklenti ve alışkanlık haline geldiğini ifade ettikleri bulgusuna ulaşılmıştır. Bu kapsamda bilgi türlerinin basitleştirilerek alt eğitim kademelerinde öğretilmesi, deneyimlenmesi ve çekirdek kategori olarak ifade edilebilecek yapının geliştirmesi bağlamlarında gelecek çalışmalarda ele alınması önerilmektedir.

Abstract:
The purpose of the study is to develop a framework model related to different types of knowledge that can improve children's knowledge literacy within the scope of teaching social studies as social sciences. The study is designed as "Sequential Mixed Qualitative Research" approach, in which grounded theory and action research are used together. In the first phase of the research, literature was reviewed in the scope of the gounded theory and types of knowledge were tried to identify by interviewing with academicians who are field experts in social sciences and social studies educators. As a result of the literature review and interviews, the knowledge literacy was defined and obtained types of knowledges called as interpretation, foresight, strategy, concept, inference and theory which can be approached as a core category used in social sciences. In the latter phase of the research, an action research process based on the design-based teaching process was prepared and implemented in order to determine whether the obtained structure can be taught pedagogically with social studies teacher candidates teach these types of knowledge. In the action research, it was observed that social studies teacher candidates In the action research, it was determined that the teacher candidates had difficulties in carrying out the process, but it was observed that they showed improvement in each type of knowledge. As a result of the analysis, it was revealed that social studies teacher candidates have awareness about misconceptions about knowledge types. For instance, they stated that they had learned the differences about inference and interpretation during action research. Moreover, it was concluded that social studies teacher candidates constantly encountered applications based on rote learning in their education life and stated that this had become an expectation and habit. Based on the results of the study, it can be suggested that the types of knowledge be could simplified and taught in lower education levels, experienced and discussed in future studies.