Sultan II. Abdülhamid Han dönemi İstanbul'daki imar hareketleri
Construction movements in Istanbul during the period of Soultan Abdulhamid Khan the 2nd
Yazar: SÜMEYYE ŞURA YÜCEL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZAFER SAĞDIÇ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Osmanlı tarihine ilişkin hatırı sayılır kaynaklar, Osmanlı Imparatorlu'ğunda 19. ve 20. yy. ın içinde bulunduğu dönemi Osmanlının değişim ve dönüşümünün gerçekleştiği, özellikle modernleşmenin başlangıcı sayılan Tanzimat Dönemi ile örtüşen bir çerçeveden anlatmayı tercih ederler. Tanzimat Fermanı'nın 3 Kasım 1839 tarihinde ilan edilmesinin ardından sadece Osmanlı devlet tarihinde değil, aynı zamanda sosyo-kültürel hayatında da önemli bir dönüm noktası başlamıştır. Bazı tarih yazarları tarafından bu dönem; özellikle bu sosyo-kültürel ve günlük hayattaki değişimler bağlamında, batılılaşma ya da batı etkisi altında kalan dönem olarak da isimlendirilmektedir. Osmanlı gündelik hayatı bağlamında hane kullanımı, özellikle Başkent İstanbul'da yenilenen mimari pratik bilgi, teknik ve teknolojik ilerlemeler sayesinde apartmanlaşmaya doğru evrilirken, aynı zamanda Avrupada'ki kent planlama projelerinin paralelinde İstanbul için yeni projelerin oluşturulmaya başlandığı görülmektedir. Sözü geçen Osmanlı modernleşme sürecinde Sultan II. Abdülhamid Han yönetim döneminin yeri ve önemi, sadece devlet yönetim sisteminin geçirdiği değişimler bağlamında değil, aynı zamanda mimari ve kentsel ölçekte ve hatta yer yer ütopik boyutlara dahi varan proje varyasyonlarının oluşması bağlamında çeşitli ve doğurgandır. Bu bağlamda, İstanbul'daki imar faaliyetleri özellikle eğitim, sağlık, ulaşım, kamu gibi alanlarda o döneme kadarki süreçte zirve noktasına ulaşmıştır. 19. yy.'da değişen İstanbul ve Osmanlı kenti hakkında yapılmış çok sayıda tez, kitap, makale bulunsa da, bu dönemin belkide en önemli süreci olan Sultan II. Abdülhamid Han yönetimi içerisinde oluşan mimari ve kentsel imgelerinin yenilenme durum ve süreçleri bir bütüncül bakış açısı içerisinde ele alınmamıştır. Bu araştırmada II. Abdülhamid'in yönetim süreci itibariyle değişen sosyo-politik düzen ve bunun paralelinde evrilen mimari değişim ve yenilik çerçevesinde İstanbul'daki imar faaliyetleri ve yapım talebi bulunan ancak gerçekleştirilemeyen projeler incelenmiştir. Sultan II. Abdülhamid Han döneminde İstanbul'da yapılan imar faaliyetlerinin genel çerçevede irdelenmesiyle, özellikle yenilenen mimari anlayış ve değişime dikkat çekilmeye çalışılmıştır. Bu dönemden itibaren, İstanbul'un geçirdiği değişim ve hangi süreçler içerisinde hangi aktörler tarafından oluştuğu ve mimari pratiğin geçirdiği değişim ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler: II. Abdülhamid, İstanbul, imar hareketleri, ütopik projeler, mimari pratik

Abstract:
A significant amount of resources on Ottoman history prefer to explain the period of 19 th and 20 th centuries in the Ottoman Empire, from a framework that overlaps with the Tanzimat Period, which is considered as the beginning of modernization, in which the change and transformation of the Ottomans took place. After the declaration of the Tanzimat Edict on 3 November 1839, an important milestone begins not only in the history of the Ottoman state but also in socio-cultural life. Some of the historical writers of this period; especially in the context of these socio-cultural and daily life changes, it is also called the period under western influence or westernization. The use of households in the context of the Ottoman daily life, especially in the capital Istanbul, has been evolving towards apartment building thanks to the renewed architectural practical knowledge, technical and technological advances, it is seen that new projects for Istanbul have started to be created in parallel with the urban planning projects in Europe. In the given Ottoman modernization process, the place and importance of Soultan Abdulhamid Khan the 2nd administration period is diverse and fertile, not only in the context of the changes in the state administration system, but also in the context of the formation of project variations up to utopian dimensions on an architectural and urban scale. In this context, the zoning activities in Istanbul reached a peak in the process up to that period, especially in areas such as education, health, transportation, and public. Although there were many theses, books and articles about Istanbul and the Ottoman city that changed during the 19th century, the regeneration status and processes of the architectural and urban images formed within the period of Soultan Abdulhamid Khan the 2nd, it is perhaps the most important process of this period, are not considered within a holistic perspective. By studying in a general framework the zoning activities in Istanbul during the period of Soultan Abdulhamid Khan the 2nd, it is tried to draw attention to especially the renewed architectural understanding and change. From this period on how urban planning is shaped, in which processes and by which actors it is formed, and the change in architectural practice are discussed.

Keywords: Abdulhamid the 2nd, Istanbul, constructional movements, utopian projects, architectural practice