Birgi Ulu Camii mimari tezyinat analizi
Architectural and ornamentation analysis of Birgi Great Mosque
Yazar: GÜLAY CENGİZ
Danışman: DOÇ. DR. AZİZ DOĞANAY
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi ve Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Ahşap oyma sanatı = Wood carving ; Aydınoğulları = Aydınoğulları ; Beylikler Dönemi = Principality Period ; Camiler = Mosques ; Dini mimari = Religious architecture ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; Süsleme sanatı = Decorative art ; Süslemeler = Ornamentations ; Ulu Cami = Ulu Mosque ; İzmir-Ödemiş-Birgi = İzmir-Ödemiş-Birgi

Özet:
Anadolu Selçuklu otoritesinin zayıflaması ile Anadolu'daki beylikler bağımsızlıklarını ilan etmişlerdir. Anadolu'da siyasi karmaşanın hüküm sürdüğü bu dönemde  sanatta ve özellikle mimaride çeşitlilik ve deneysellik ortaya çıkmıştır. Birgi Ulu Camii, beylikler devrinde kurulan Aydınoğulları'nın ilk merkezi olan Birgi'de 1312'de Aydınoğlu Mehmed Bey tarafından inşa ettirilmiştir. Dış cephedeki gösterişten uzak olan görüntüsüyle Selçuklu mimarisinden ayrılan yapı, mimarisi ve tezyinatının genel özellikleriyle Selçuklu sanatının Beylikler devrindeki başarılı bir uzantısı olmuştur. Caminin iç mekanında yer alan mozaik çini süslemeler Selçuklu'daki örnekler ile benzerlik göstermektedir. Yapının özellikle ahşap işçiliği, uygulanan teknikler ve desenler açısından oldukça dikkati çekmektedir. Ahşap süslemelerde bulunan rûmi ve geometrik bezemelerin çeşitliliği yapının en çok göze çarpan özelliğidir. Tezyinatta yer alan kompozisyonların ahengi oldukça başarılı bir şekilde oluşturulmuştur.  Bu çalışmada Birgi Ulu Camii'nin tezyinatı meydana getirilirken uygulanan teknikler açıklanmış, tezyinatta yer alan motifler detaylı olarak incelenmiş ve kompozisyon çözümlemeleri yapılmıştır. Kompozisyon çözümlemeleri bilgisayar programı ile oluşturulmuş ve çalışmamızda anlatılanları görsel olarak desteklemek için fotoğraflara yer verilmiştir. Bu şekilde oluşturulan bir çalışmayla Selçuklu ile Osmanlı sanatı arasında bir köprü durumunda olan ve bugüne kadar ihmal edilmiş olan Beylikler devrinin tezyinatının anlaşılmasına katkıda bulunulmaya çalışılmıştır.



Anahtar Kelimeler : Birgi, Tezyinat, Beylikler Devri Sanatı, Aydınoğulları, Ahşap Sanatı

Abstract:
Anatolian Beyliks declared their independance as the power of Seljuk Sultanate of Rum's authority declined. At this period of political turmoil, diversity and experimentation in art and particularly in architecture has emerged. Birgi Great Mosque was built by Aydınoğlu Mehmed Bey in 1312 during the reign of beyliks at Birgi, the first capital of the Aydınoğulları. The building, separated from the Seljuk architecture for being far from magnificence in the external facade, has been an accomplished successor of the architecture and general features of ornamentation of Seljuk art at the Beyliks period. Mosaic tile decorations in the interior of the mosque are similar to their counterparts of the Seljuks period. The woodwork of the structure is particularly noteworthy in terms of the applied techniques and patterns. Diversity of rumi and geometric ornamentations of the wooden decorations is the most noticeable feature of the mosque. The harmony of the ornamentation of the compositions is created in a very successful manner. In this study, the techniques used to form the ornamentation of the Grand Mosque in Birgi are described, motifs of the ornamentation were examined in detail, and analysis of the compositions were performed. Analysis of compositions has been created using computer software and photographs have been used to visually support the text. With this work, we have attempted to make a contribution to understand the ornamentation of the so far neglected Beyliks period, which is a bridge between the Seljuk and Ottoman art.



Keywords : Birgi, Ornamentation Art in Beyliks Period, Aydın Emirates, Woodcraft