Rabgûzî'nin "Kısasü'l-Enbiyâ" adlı eserinde yer alan mitolojik unsurlar
Mythological elements in Rabgûzî's work "Kısasü'l-Enbiyâ"
Yazar: EMİNE GİZEM YILMAZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERDAR DENİZ ÖZDEMİR
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dini motifler = Religious motifs ; Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Harezmce = Khwarazm language ; Kısas-ı Enbiya = Kısas-ı Enbiya ; Mitoloji = Mitology ; Rabguzi = Rabguzi ; Türk edebiyatı = Turkish literature

Özet:
İnsanın yaratılışından bu yana var olan lakin bu yaratılış ile sınırlı kalmayıp öncesini de -evrenin yaratılışını- konu edinen mitler, kendi içinde bir takım değişime ve dönüşüme maruz kalarak günümüze dek ulaşmıştır. Mitlerin bugünlere kadar gelmesinde sözlü ve yazılı edebiyat ürünlerinin, kültürün ve dinî kaidelerin payı büyüktür.
Zaman ve mekân sınırları içinde oluşan kültür, insan unsuru olmakla birlikte canlılık ve sürekli bir hareketlilik halindedir. Bu kültürel canlılık ve hareketlilik insan yaşamında özellikle dinî kaideler ve mitler ile daha da şekillenmiştir. Bu dinî kaideler ve mitler, insan yaşamını kökten etkilemiş ve yaşamı bazen aktif bazen de pasif (sınırlandıran) hale getirmiştir. Bu sayede kültürün şekillenmesinde dinî kaideler ve mitler aktif rol oynamıştır.
Kısasü'l-Enbiyâ İslam coğrafyasının ortak hafıza ürünü olan, mitolojik ve sembolik anlamlarla dolu, çözümlenmeyi bekleyen bir deryadır. Bu deryanın içindeki gün yüzü görmemiş bilinmezleri ortaya çıkarıp kültürel mirası anlamlandırmak esas amacımızdır. Bu bağlamda değerli bir hazine konumunda olan Kısasü'l-Enbiyâ tezimizin konusunu oluşturmaktadır.
Bu tezde; İslamiyet'in etkisiyle Arap, Fars ve Türk Edebiyatının önemli ürünlerinden biri olan Rabgûzî'nin Kısasü'l-Enbiyâ adlı eseri mitolojik unsurlar açısından ele alınmıştır. Mitoloji üzerine yapılan ulusal ve uluslararası çalışmalar referans alınarak halk bilimsel bakış açısıyla çok yönlü bir şekilde incelenen Kısasü'l-Enbiyâ aynı zamanda üç semavî dinin de ışığında örneklendirilerek incelenmiştir.

Anahtar Sözcükler: Rabgûzî, Kısasü'l-Enbiyâ, Mitoloji, Din, Sembol, Motif.

Abstract:
The myths that have existed since the creation of man and that tell not only about the creation of man but also before that - the creation of the universe - have survived the present day by changing and transforming within themselves. Oral and written literary works, culture, and religious practices have a great role in the myths to come to this day.
Culture, which is formed within the boundaries of time and space, is in a state of vitality and constant mobility, although it is created by man. These cultural vitality and mobility have been shaped more in human life, especially by religious practices and myths. These religious practices and myths have radically affected human life and made life sometimes active and sometimes passive (limiting). For this reason, religious practices and myths played an active role in shaping the culture.
Kısasü'l-Enbiyâ is an ocean that is the product of the common memory of the Islamic geography, full of mythological and symbolic meanings, waiting to be resolved. Our main goal is to reveal the unknowns that have not seen the light of day in this sea and to make sense of the cultural heritage. In this context, Kısasü'l-Enbiyâ, which is a treasure, is the subject of the recent thesis.
In this thesis, Rabgûzî's work Kısasü'l-Enbiyâ (Stories of the Prophets), which is one of the important works of Arabic, Persian, and Turkish Literature with the influence of Islam, is discussed in terms of mythological elements. Kısasü'l-Enbiyâ, which has been analyzed from a multi-faceted point of view with reference to national and international studies on mythology, has been examined by exemplifying in the light of three Monotheistic Religions.

Keywords: Rabgûzî, Kısasü'l-Enbiyâ, Mythology, Religion, Symbol, Motif.