Pakistan'ın Afganistan politikası: İnşacı bir dış politika analizi
Pakistan's Afghanistan policy: A constructivist foreign policy analysis
Yazar: İLKAY ÇAMKERTEN
Danışman: PROF. DR. ÇINAR ÖZEN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Afganistan = Afghanistan ; Kimlik = Identity ; Kimlik inşası = Identity formation ; Pakistan = Pakistan ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
Bu çalışma, uluslararası ilişkiler disiplininde farklı bakış açıları sağlayan İnşacı yaklaşım
çerçevesinde, Pakistan dış politikasının belirlenmesinde kimlik bileşeninin önemini
ortaya koymaya çalışmaktadır. Bu bağlamda, çalışmanın araştırma konusu, "kimlik
unsurunun Pakistan dış politikasına etkisi"dir. Fail olarak Pakistan İslam Cumhuriyeti
devletine odaklanılarak yapılacak incelemede, Pakistan devleti açıklamanın kaynağı
değil, aksine açıklanması gereken sorun olarak ele alınmaktadır.
Dış Politika Analizi (DPA) olan bu çalışmada siyasi kimlik olarak kendilerini İslam
Cumhuriyeti olarak tanımlayan ve tanınan Pakistan ve Afganistan devletleri arasındaki
ilişki yapısı özelinde, Pakistan'ın Afganistan politikası analiz edilecektir. Yapılacak
analizin merkezinde kimlik kavramı çözümleme aracı olacaktır. Çalışmada İnşacı
yaklaşımın yönelim olarak seçilmesinin sebebi diğer geleneksel yaklaşımlara kıyasla
İnşacı DPA modelinin kimlik, fikirler ve inançlara analiz çerçevesi içerisinde geniş yer
ayırmasıdır.
Pakistan dış politikasının kaynağı olarak Pakistan kimliğinin inşa süreci, İslamiyet
motivasyonuyla Müslüman toplulukları bir araya getirme olgusu çerçevesine
yerleştirilerek analiz edilmeye çalışılacaktır. Pakistan'ın toplumsal ve siyasal yaşamında
en önemli unsurların başında gelen din olgusu, Pakistan'ın milli birliktelik motivasyonu
ve temel yapı taşı olmuştur. Bir başka ifadeyle din, İslami milliyetçilik temelindeki kimlik
inşası ile ülkeyi birlikte tutmak adına kullanılan bir ideoloji olmuştur. Kuruluşunda temel
yapı taşı olan bu öğe, daha sonra Pakistan'ın hemen her siyasal hareketinde etkili bir inşa
malzemesi olarak kullanılmış ve sürekli olarak dine atıflar yapılmıştır. İslam, Pakistan
yönetimleri tarafından o kadar araçsallaştırılmıştır ki tüm siyasi yapılar, devlet kurumları
ve ordu ile terör örgütlerinin tamamının ortak paydası din olmuştur. Ancak Pakistan, 1971
yılında kendisinin bir parçası olan Doğu Pakistan'ın bağımsızlığını ilan ederek Bangladeş
Devleti olması ile İslam faktörünün veya din motivasyonunun ulus kimliği için yeterli
olmadığını tecrübe etmiştir.
Pakistan, Peştun milliyetçiliğini kendi bekasına yönelik büyük bir tehdit olarak
algılamaktadır zira Peştunlar, Pakistan'ın en büyük azınlık grubudur. Afganistan'ın
"Büyük Peştunistan" ideali, Pakistan için yıkıcı sonuçlara sahip olacaktır. Pakistan,
toprak bütünlüğü ve bekası adına Peştun milliyetçiliğinin bastırılması adına din unsurunu
kullanmaktadır.
Pakistan, bu sebeple Peştunlardan oluşan Taliban hareketini de dini ideolojiler ile
beslemektedir. Bu bağlamda, Pakistan Peştun milliyetçiliğini kontrol altında tutabilmek
için İslamcılık aracıyla milliyetçiliğe karşı durmaya çalışmaktadır. Pakistan, Taliban
üzerinden Afganistan'ı kontrol etmek istemekte ve bu şekilde Peştun milliyetçiliğini
etkisiz kılmaya çalışmaktadır.

Abstract:
This study tries to reveal the importance of identity component in determining Pakistani
foreign policy within the framework of the constructivist approach that provides different
perspectives in the discipline of international relations. In this context, the research
subject of the study is "the effect of identity factor on Pakistani foreign policy". In the
analysis to be made by focusing on the state of the Islamic Republic of Pakistan as the
perpetrator, the state of Pakistan is not the source of the explanation but rather the problem
that needs to be explained.
In this study, which is a Foreign Policy Analysis (DPA), Pakistan's Afghanistan policy
will be analyzed in particular for the relationship structure between Pakistan and
Afghanistan states that define themselves as the Islamic Republic as their political
identity. At the center of the analysis, the concept of identity will be the analysis tool. The
reason for choosing the Constructivist approach as the method in the study is that the
Constructivist DPA model allocates a wide place to identity, ideas and beliefs within the
framework of analysis compared to other traditional approaches.
As the source of Pakistani foreign policy, the process of building Pakistani identity will
be analyzed by placing it within the framework of bringing together Muslim communities
with the motivation of Islam. The phenomenon of religion, which is one of the most
important elements in Pakistan's social and political life, has been the motivation and
basic building block of Pakistan's national unity. In other words, religion has become an
ideology used to keep the country together with identity construction based on Islamic
nationalism. This element, which was the basic building block in its establishment, was
later used as an effective construction material in almost every political movement of
Pakistan and references to religion were made constantly. Islam has been
instrumentalized so much by the Pakistani governments that religion has become the
common denominator of all political structures, state institutions, and the army and
terrorist organizations. However, Pakistan has experienced that the Islamic factor or the
motivation of religion is not enough for the identity of the nation, with East Pakistan
declaring its independence in 1971 and becoming the State of Bangladesh.
Pakistan perceives Pashtun nationalism as a major threat to its survival, as the Pashtuns
are Pakistan's largest minority group. Afghanistan's ideal of "Great Pashtunistan" will
have devastating consequences for Pakistan. Pakistan uses the element of religion in the
name of suppressing Pashtun nationalism in the name of territorial integrity and survival.
For this reason, Pakistan also feeds the Taliban movement, which consists of Pashtuns,
with religious ideologies. In this context, Pakistan tries to stand against nationalism
through Islamism in order to keep Pashtun nationalism under control. Pakistan wants to
control Afghanistan through the Taliban and thus tries to neutralize Pashtun nationalism.