Bir geriatri kliniğine başvuran yaşlı bireylerde sağlık okuryazarlığının aktif yaşlanma üzerine etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of health literacy on active aging in old individuals attending to a geriatric clinic
Yazar: GİZEM GÜNEŞ TÜZÜN
Danışman: DOÇ. DR. GÜNEŞ ARIK ; DOÇ. DR. İSMAİL KASIM
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Bilkent Şehir Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aktif yaşlanma = Active ageing

Özet:
Amaç: Aktif yaşlanma yaşlılık sürecinde bireyin sosyal, fiziksel, kültürel, entelektüel, ekonomik ve siyasal alanda etkin bir yurttaş olarak hayata katılmaya ve topluma faydalı olmaya devam etmesidir. Dünya nüfusu giderek yaşlanmaktadır ve aktif yaşlanma ulusların ana hedefi haline gelmektedir. Sağlık okuryazarlığı, bireyin sağlıkla ilgili bilgileri edinmesi, günlük hayatta kullanması ve kendi sağlığı ile ilgili kararlar verirken uygulaması anlamına gelmektedir. Sağlık okuryazarlığının geliştirilmesi kronik hastalıkların kontrolünü kolaylaştırır. Sağlığın bir bütün olarak korunması aktif yaşlanmanın olmazsa olmazıdır. Dolayısı ile aktif yaşlanmanın sağlanabilmesi için yeterli sağlık okuryazarlığına sahip olunması da önemlidir. Çalışmamızın amacı sağlık okuryazarlığının aktif yaşlanma üzerine etkisinin incelenmesidir.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız analitik tipte kesitsel bir anket çalışmasıdır. Ankara Şehir Hastanesi Geriatri Kliniğine başvuran 65 yaş ve üzeri toplam 155 birey çalışmaya dahil edilmiştir. Katılımcılara güncel literatüre uygun hazırlanan anket formu yüz yüze uygulanarak doldurulmuştur. Çalışmamızda katılımcıların sosyodemografik ve klinik özellikleri kaydedilmiştir. Katılımcıların günlük yaşam aktivitelerindeki bağımlılık düzeylerini ölçmek için Katz Günlük Yaşam Aktivitesi (GYA) Ölçeği ve Lawton-Brody Enstrümental Günlük Yaşam Aktivitesi (EGYA) Ölçeği, aktif yaşlanma düzeylerini ölçmek için Aktif Yaşlanma Ölçeği (AYÖ) ve sağlık okuryazarlığı düzeyini ölçmek için Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 (TSOY-32) kullanılmıştır. Elde edilen verilerin analizi SPSS versiyon 21.0 programı ile yapılmıştır.
Bulgular: Çalışmaya 84 kadın ve 71 erkek olmak üzere toplam 155 yaşlı birey dahil edildi. Katılımcıların yaş ortalamaları 76,52±11,13 olup, %34,8'i ilkokul mezunu, %49,7'si evli, %11'i yalnız yaşamakta ve %30,3'ü haftada en az bir gün gazete okumaktadır. AYÖ puan ortalaması 140,25±48,62; TSOY-32 ölçeğindeki puan ortalaması ise 25,07±12,99'dur. TSOY-32 ölçeği puanları ile AYÖ ortalama puanları arasında istatistiksel olarak güçlü düzeyde, pozitif yönlü ve anlamlı bir ilişki olduğu saptandı (r=0,798, p<0,001). Aktif yaşlanmadaki değişimin %63,7'si sağlık okuryazarlığı tarafından açıklanmaktadır. Yapılan regresyon analizinde sağlık okuryazarlığını etkileyen faktörlerden sadece eğitim düzeyi, yaş, aktif yaşlanma ölçeği toplam puanı ve "Aktivite" alt ölçek puanlarının sağlık okuryazarlığı ile bağımsız olarak ilişkili olduğu bulunmuştur.
Sonuç: Aktif yaşlanma için sağlık okuryazarlığı olmazsa olmazdır. Ancak yaşlı bireylerin büyük çoğunluğunun sağlık okuryazarlığı yeterli düzeyde değildir. Sağlık okuryazarlığının iyileştirilmesine yönelik; öncelikle temel becerilerin geliştirilmesi, okuma-yazma ve dil kullanımı becerilerinin kazanılması ve yaşam boyu eğitim-öğretime devam edilmesi önem arz etmektedir. Toplumda sağlıklı yaşam davranışları ve aktif yaşlanma hakkında farkındalık oluşturulmalıdır. Yaşlılık dönemi öncesinden başlanarak verilecek eğitimlerle bireylerin yaşlılık döneminde yeterli düzeyde sağlık okuryazarlığına ulaşması sağlanmalıdır. Bu nedenle yaşam boyu öğrenme desteklenmeli ve aktif yaşlanma teşvik edilmelidir.

Anahtar Kelimeler: Aktif yaşlanma, sağlık okuryazarlığı, yaşlanma, yaşlılar

Abstract:
Aims: Active aging is the individual's continuing to participate in various areas of life including social, physical, cultural, intellectual, economic and political fields and to be beneficial to the society as an active citizen in the old age period. The world population is getting older and active aging is becoming the main goal of nations. Health literacy means that an individual acquires health-related information, uses it in daily life, and applies it when making decisions about his own health. Improving health literacy facilitates the control of chronic diseases. Protection of health as a whole is essential for active aging. Therefore, it is also important to have sufficient health literacy in order to ensure active aging. The aim of our study is to examine the effect of health literacy on active aging.
Materials and Methods: Our study is an analytical type cross-sectional survey study. A total of 155 individuals aged 65 and over who applied to Ankara City Hospital Geriatrics Clinic were included in the study. The questionnaire form prepared in accordance with the current literature was applied to the participants face-to-face. In our study, the sociodemographic and clinical characteristics of the participants were recorded. Katz Activities of Daily Living (ADL) scale and Lawton-Brody Instrumental Activities of Daily Living (IADL) scale were used to measure the addiction levels of the participants in activities of daily living, Active aging scale to measure active aging levels, and Turkish Health Literacy Scale-32 (THLS-32) to measure health literacy levels. The analysis of the obtained data was done with SPSS version 21.0 program.
Results: A total of 155 elderly individuals, 84 women and 71 men, were included in the study. The mean age of the participants is 76.52±11.13, 34.8% of them are primary school graduates, 49.7% are married, 11% live alone and 30.3% read newspapers at least once a week. Active aging scale mean score was 140.25±48.62; The mean score in the THLS-32 scale is 25.07±12.99. A statistically strong, positive and significant relationship was found between THLS-32 scale scores and Active aging scale mean scores (r=0.798, p<0.001). 63.7% of the change in active aging is explained by health literacy. In the regression analysis, among the factors affecting health literacy only education level, age, active aging scale total score and 'activities' subscale scores, were found to be independently correlated with health literacy.
Conclusion: Health literacy is essential for active aging. However, the health literacy of the majority of elderly individuals is not sufficient. To improve health literacy; first of all, it is important to acquire and develop basic literacy and language skills, and continue life-long education. Awareness should be created in the society about healthy living behaviors and active aging. With the trainings to be given before the old age period, it should be ensured that the individuals reach a sufficient level of health literacy in the old age period. Therefore, lifelong learning should be supported and active aging should be encouraged.
Keywords: Active aging, aging, elderly, health literacy