Radyoterapide kullanılan bolus ile hasta cildi arasında kalan hava boşluklarının doz dağılımına etkisinin dozimetrik olarak değerlendirilmesi
Dosimetrically investigation of the effect to dose distribution of the air gaps between patient skin and bolus which used in radiotherapy
Yazar: ŞERİFE ELİF ÖZDEMİR
Danışman: YRD. DOÇ. AYŞEGÜL YURT
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Medikal Fizik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Fizik ve Fizik Mühendisliği = Physics and Physics Engineering ; Onkoloji = Oncology
Dizin: Deri = Skin ; Radyasyon = Radiation ; Radyasyon dozajı = Radiation dosage ; Radyometri = Radiometry ; Radyoterapi = Radiotherapy ; Tomografi-emisyon-bilgisayarlı = Tomography-emission-computed

Özet:
AMAÇ: Radyoterapide cilt dozunun artırılması ya da doku eksikliklerinin giderilmesi amacıyla bolus kullanılabilmektedir. Ancak bolus tam olarak cilde yapışmadığında bolus ile cilt arasında küçük hava boşlukları oluşabilmektedir. Bu çalışmada nazalkavite bölgesinde maskeye göre farklı konumlarda bolus yerleştirilerek yapılacak tedavi planlamasında bolus-cilt arasında meydana gelebilecek hava boşluklarının doz profiline etkisinin film dozimetre yöntemiyle belirlenmesi amaçlandı. 
YÖNTEM: Çalışmada 0,5cm ve 1cm kalınlıklarında boluslar kullanıldı. Her bir bolus kalınlığı için 3'er set-up oluşturuldu. Birincisi, rando fantomun baş boyun bölgesinde sadece maske varken Bilgisayarl Tomografi (BT) görüntüleri elde edilip Tedavi Planlama Sistemi'ne (TPS) aktarılarak bolusun sanal olarak maske üzerine konulması (sanal bolus), ikincisi bolusun maske altına konulması ile BT görüntüleri alınıp TPS'e aktarılması, üçüncüsü ise bolusun maske üzerine konularak BT görüntülerinin alınıp TPS'e aktarılmasıdır. TPS'e aktarılan her bir setup için planlamalar yapıldıktan sonra rando fantom kesitleri arasına gafkromik filmler yerleştirilerek her bir bolus kalınlığı için bolus maske altında ve üstünde setup'ları için ışınlamalar gerçekleştirildi. TPS (Tüm setup'lar için ) ve film dozimetre (bolus maske altında ve üstünde setup'ları) ile elde edilen doz profilleri burun ucu ve burun kenarında olmak üzere OmniPro I'mRT programı ile değerlendirildi.
 BULGULAR: 0,5cm bolus kullanıldığında burun ucu bölgesinde, sanal bolus ile bolus maske altında iken film ışınlaması için maksimum doz farkı %1,2, sanal bolus ile bolus maske üstünde iken film ışınlaması için %2,1 olarak bulundu. 1cm bolus kullanıldığında ise sanal  bolus ile bolus maske altında iken film ışınlaması  için maksimum doz farkı %1,2,  sanal  bolus ile bolus maske üstünde iken film ışınlaması için %2,5 olarak bulundu. 0,5cm bolus kullanıldığında burun kenarı bölgesinde sanal bolus ile bolus maske altında iken film ışınlaması için maksimum doz farkı %1,8, sanal bolus ile bolus maske üstünde iken film ışınlaması için maksimum doz farkı %2,8 olarak bulundu.1cm bolus kullanıldığında ise sanal  bolus ile bolus maske altında iken film ışınlaması için %1,7, sanal bolus ile bolus maske üstünde iken film ışınlaması için %3,6 olarak elde edildi.  Bolus kullanımında % 3'lük hata düzeyinin, her iki bolus kalınlığı için burun ucu bölgesinde aşılmadığı ancak burun kenarı bölgesinde aşıldığı görüldü. 
SONUÇ: 1cm bolus maske üstü yerleşiminde, burun kenarında bolus-cilt arasındaki hava boşluğundan dolayı verilmek istenen dozda sanal bolusa göre % 3'ü aşan sapma gözlendi.  Sonuç olarak özellikle kıvrımlı anatomik bölgelerde bolus kullanımının olabildiğince BT çekimi öncesi öngörülmeye çalışılması ve öngörüldüğünde de bolusun maske altına yerleştirilerek BT çekimi ve tedavi planlama yapılması daha uygun olduğu görünmektedir.

Abstract:
OBJECTIVES: Bolus can be used in order to increase the skin dose or correct the deficiencies of tissue in radiotherapy. However, when bolus is not stick to the skin completely, small air gaps might occur between the bolus and the skin. In this respect, the aim of this study is to determine the effects of possible air gaps between bolus and skin on dose profile in the treatment plan which will be implemented by placing bolus in different positions according to the mask in nasal cavity area through film dosimeter method.
METHOD: In this study, 0,5 cm and 1cm thickness bolus were used. Three set-ups were created for each of the bolus thickness. The first one is virtual bolus to take Computed Tomography (CT) scan images when there is only mask in Rando phantom head and neck region and putting bolus in the mask virtually through transferring Treatment Planning System (TPS), the second one is to take CT scan images by placing bolus under the mask and transferring them to the TPS, and the third one is to take CT scan images by placing bolus on the mask and transferring them to the TPS. After plans were made for each set-up which was transferred to TPS, irradiation was fulfilled for each bolus thickness, set-ups of both under and above bolus mask through placing gafchromic films between Rando phantom slices. Dose profiles obtained from TPS (for all set-ups) and film dosimeter (bolus mask's under and above set-ups) were evaluated by OmniPro I'mRT application software including tip of the nose and nasal edge.
FINDINGS:  In nose tip region, when using 0.5cm bolus, maximum % dose difference was found as 1.2% with virtual bolus and when bolus is under the mask for film irradiation and  maximum % dose difference was found as 2,1%  with virtual bolus when bolus is above the mask for film irradiation. However, in the same region but when using 1cm bolus, maximum % dose difference was found as 1,2%  with virtual bolus and when bolus is under the mask for film irradiation and  maximum % dose difference was found as 2,5 % with virtual bolus and  when bolus is above the mask for film irradiation. On the other hand, in nasal edge region, when using 0,5cm bolus, maximum % dose difference was found as 1,8% with virtual bolus and when bolus is under the mask for film irradiation and again maximum % dose difference was found as 2,8 % with virtual bolus when bolus is above the mask for film irradiation. Lastly, in the same region, when using 1cm bolus, maximum % dose difference was found as 1,7 % with virtual bolus and when bolus is under the mask for film irradiation, and again maximum % dose difference was found as 3,6% with virtual bolus while bolus is above the mask for film irradiation. Three percent error level of the usage of a bolus was not exceeded on the tip of the nose for both bolus thickness, but it was observed that the level was exceeded in the nasal edge line. 
RESULT: In the placement of 1cm bolus above the mask in nasal edge, due to the air gap between bolus-skin, 3% deviation was observed in the intended dose, in comparison with virtual bolus. In conclusion, it seems more appropriate that the use bolus especially in meandering anatomical regions can be tried to be foreseen before CT scans, as possible, also when it is envisioned; CT scans and treatment planning should be performed by placing bolus under the mask.