Aşağı Göksu Nehri'nin su kalitesi ve ötrofikasyon potansiyelinin belirlenmesi
Determination of water quality and eutrophication potential in the lower Goksu River
Yazar: MEHMET TÜRKERİ
Danışman: PROF. DR. MEHMET TAHİR ALP ; ÖĞR. GÖR. İSMAİL AKÇAY
Mersin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products

Özet:
Nehir ve nehir ağzı ekosistemleri ile etkilediği kıyısal deniz alanları antropojenik girdilerin neden olduğu ötrofikasyon probleminden oldukça etkilenmektedir. Bu çalışmada, Göksu Nehri'nde Eylül 2021-Ağustos 2022 döneminde seçilen 5 istasyonda aylık olarak fiziksel, biyokimyasal ve ötrofikasyon göstergesi parametrelerin örnekleme ve ölçümleri yapılmıştır. Elde edilen çalışma sonuçlarına göre, Göksu Nehri'nde fiziksel ve biyokimyasal parametreler bölgesel ve zamansal (aylık) olarak önemli değişimler göstermiştir. Çalışma sonuçları kullanılarak Yerüstü Su Kalitesi Yönetmeliği standartlarına göre trofik durum değerlendirmesi yapıldığında, Göksu Nehri'nde seçilen istasyonlar kirlilik parametreleri bakımından 1. sınıf ve 3. sınıf arasında değişmektedir. İletkenlik, pH, çözünmüş oksijen, nitrat azotu ve toplam azot değerleri bakımından Göksu Nehri suları 1. sınıf olmasına rağmen, ziyaret edilen istasyonlar orto-fosfat fosforu ve toplam fosfor bakımından 2. ve 3. sınıf olarak belirlenmiştir. Ayrıca, bu çalışmada elde edilen toplam azot, toplam fosfor ve klorofil-a değerlerinin yıllık ortalamaları ve hesaplanan Trofik İndeks (TRIX) değerleri üzerinden trofik durum değerlendirilmesi yapılmıştır. Göksu Nehri'nde seçilen stasyonlar TN bakımından mezotrofik (orta) ve ötrofik (kötü) olarak sınıflandırılmasına rağmen, toplam fosfor ve klorofil-a bakımından ötrofik (kötü) olarak belirlenmiştir. TRIX değerlerine göre ise yine seçilen tüm istasyonlar ötrofik (kötü) olarak sınıflandırılmıştır. Su kalite sınıflaması ve trofik durum değerlendirmeleri, orto-fosfat fosforu ve toplam fosfor bakımından zengin Göksu Nehir sularının su kalitesinin bozulduğuna işaret etmiştir. Elde edilen sonuçlara göre, Göksu Nehri'nden Kuzeydoğu Akdeniz kıyısal alana dökülen besin tuzu yükleri de belirlenmiştir. Buna göre besin tuzu yükleri, NO3-N için 1079 ton/y, TN için 2158 ton/y, o-PO4-P için 224 ton/y ve TP için 373 ton/y olarak hesaplanmıştır. Denize dökülen besin tuzu yükleri kullanılarak hesaplanan TP/TN molar oranı ise 13 olarak belirlenmiştir ve bu değer klasik Redfield oranına (N/P=16) göre düşüktür. Bu durum, tarımsal faaliyetlerden kaynaklı fosforca kirletilmiş atıksuların Göksu Nehri sularına karışmasının bir sonucudur. Birincil üretimin fosfor bakımından limitli olduğu Kuzeydoğu Akdeniz suları için bu durum, kıyısal alanda ekosistem dinamiklerini etkileyebileceğini düşündürmektedir.

Abstract:
The river and estuarine ecosystems with the coastal marine regions are highly affected by the eutrophication problem caused by anthropogenic pressures. In this study, sampling and measurements of physical, biochemical and eutrophication-related parameters were carried out at the selected 5 stations in the Göksu River between September 2021 and August 2022. The study results indicated that physical and biochemical parameters in Göksu River showed significant regional and temporal (monthly) variations. According to water quality assessment based on the ecological standards of the Surface Water Quality Regulation, though the Göksu River waters are first class in terms of electrical conductivity, pH, dissolved oxygen, nitrate and total nitrogen values values/saturation levels and nitrate parameters, the visited stations were the second and third class in terms of orthophosphate and total phosphorus. Furthermore, trophic status was evaluated based on the annual averages of total nitrogen, total phosphorus and chlorophyll-a values obtained in this study and the calculated Trophic Index (TRIX) values. Although the visited stations in Göksu River were classified as mesotrophic (moderate) and eutrophic (bad) in terms of TN, they were classified as eutrophic (bad) in terms of total phosphorus and chlorophyll-a. According to TRIX values, all visited stations were classified as eutrophic (bad). Water quality classification and trophic status assessment in the study region indicated that the water quality of Göksu River waters, rich in phosphate and total phosphorus, deteriorated. By using the study findings, the nutrient inputs from the Göksu River into the Northeast Mediterranean coastal area were also determined. Nutrient fluxes from the Göksu River were calculated as 1079 tons/y for nitrate (NO3-N), 2158 tons/y for total nitrogen (TN), 224 tons/y for reactive phosphate (PO4-P) and 373 tons/y for total phosphorus (TP). The calculated TP/TN molar ratio of the nutrient fluxes was determined as 13, which is lower than the classical Redfield ratio (N/P=16), due probably to the result of mixing of phosphorus-contaminated wastewaters originated from agricultural activities into the Göksu River waters. This phosphorus enrichment from the Göksu River may affect the ecosystem dynamics in the coastal regions of phosphorus limited Northeastern Mediterranean Sea.