Amaca ulaşma kuramına dayalı ikincil inme korunma programının etkinliğinin incelenmesi
The efficiency of secondary stroke prevention program based on the theory of goal attainment
Yazar: FATMA İLTUŞ
Danışman: PROF. DR. AYFER KARADAKOVAN
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Nöroloji = Neurology ; Sağlık Eğitimi = Health Education
Dizin: Hasta uyumu = Patient compliance ; Hastane hemşireleri = Nursing staff-hospital ; Hemşirelik = Nursing ; Hemşirelik hizmetleri = Nursing services ; Nüks = Recurrence ; Prospektif çalışmalar = Prospective studies ; Risk faktörleri = Risk factors ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; İkincil koruma = Secondary prevention ; İnme = Stroke

Özet:
Çalışma; Imogene King'in Amaca Ulaşma Kuramı'na dayalı ikincil inme korunma eğitiminin ilk kez inme geçirmiş hastalarda inme tekrarının önlenmesi, inme risk faktörlerinin kontrol altına alınması, yaşam biçimi değişikliği, tedaviye uyum ve yaşam kalitesi üzerinde etkinliğini değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Çalışma prospektif, öntest-sontest randomize kontrollü, deneysel bir çalışmadır. 
Araştırmanın evrenini, İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi nöroloji kliniklerinde Mart 2017-Temmuz 2018 tarihleri arasında yatarak tedavi gören inmeli hastalar oluşturmuştur. Araştırmanın örneklemini belirtilen evren içinden, araştırmaya dahil edilme ölçütlerine uyan ve araştırmaya katılmayı kabul eden, güç analizi ile belirlenen 58 girişim, 57 kontrol grubu olmak üzere toplam 115 inmeli hasta oluşturmuştur. Yaş, cinsiyet ve inme türüne göre, basit rastgele düzende randomizasyon yapılmıştır. 
Hasta eğitiminde temel kaynak olan eğitim kitapçığı güncel bilgiler ve kanıta dayalı rehberlere dayalı olarak hazırlanmış, konuyla ilgili uzmanların görüşü alındıktan sonra önerilen düzeltmeler yapılarak son şekli verilmiştir. 
Veri toplama sürecinde; girişim grubuna taburculuk öncesi bireyselleştirilmiş ikincil inme korunma eğitimi ve eğitim kitapçığı verilmiş, kontrol grubuna ise standart bakıma ek olarak yalnızca eğitim kitapçığı verilmiştir. Gruplar taburculuk sonrası birinci ayda telefonla aranarak soruları varsa yanıtlanmıştır. Taburculuk sonrası üçüncü ayda poliklinik kontrolüne çağırılan hastalara doktor kontrolü sonrasında son izlem formları doldurulmuştur. Girişim grubunda soruları varsa yanıtlanmış, kontrol grubuna bireyselleştirilmiş ikincil inme korunma eğitimi verilmiştir. 
Araştırma verilerinin toplanmasında; Bilgilendirilmiş Onam Formu, Hasta Tanılama Formu, Hasta İzlem Formu, Hastalık Algısı Ölçeği, Modifiye Rankin Ölçeği, Morisky Tedaviye Uyum Ölçeği, İnme Etki Yaşam Kalitesi Ölçeği 3.0 
kullanılmıştır. Verilerin grup içi ve gruplar arası istatistiksel analizinde independent samples t test, paired samples t test ve Pearson ki-kare testleri kullanılmıştır. 
Çalışma sonunda inme tekrarı, inmeye bağlı ölümler, hastaneye tekrarlı yatışlar ve ilaç uyumu açısından girişim ve kontrol grubu arasında fark olmadığı; girişim grubunda bulunan hastaların kan basıncı, HbA1c, trigliserid, LDL düzeyleri ve bel çevresinde kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde azalma olduğu saptanmıştır. Eğitim sonucunda sağlıklı yaşam biçimi değişikliği ve inme risk faktörlerinin kontrolünde etkin sonuçlara ulaşıldığı; yaşam kalitesi, ilaç uyumu ve inme tekrarları açısından istenen sonuçlara ulaşılamadığı ve bu alanlarla ilgili geliştirmelere gereksinim duyulduğu saptanmıştır. 
İnme eğitimi sırasında yaşanan sorunların çözümü ve eğitimin yaygınlaştırılması ile ilgili önerilerde bulunulmuştur. 
 
Anahtar kelimeler: Hemşirelik; İkincil inme korunma; Imogene King Amaca Ulaşma Kuramı; İnme risk faktörlerinin kontrolü.

Abstract:
This study is a secondary stroke prevention program based on The Theory of Goal Attainment of Imogene KING for first time stroke patients. The aim of this study is to investigate the effect of stroke patient training on prevention of stroke recurrence, control of stroke risk factors, life style changes, compliance to treatment and quality of life. This study is an experimental study with prospective, pretestposttest and control group. 
The study population consisted of patients diagnosed stroke who were hospitalized at neurology clinics of İzmir Kâtip Çelebi University Atatürk Research and Education Hospital between March 2017 and July 2018; The sample consisted of a total of 115 stroke patients, 58 in the intervention group and 57 in the control group, who met the inclusion criteria and who agreed to participate in the study. Randomisation criteria is age, sex and type of stroke and used simple random sampling. 
Stroke Training Booklet was proposed based on evidence based guidelines, the opinion of the experts was taken for booklet and revised according to recommendations of experts.  
In the process of data collection; individualized predischarge education and booklet were given to the intervention group and only standart care and booklet were given to the control group. Groups were called by telephone at the end of first month after discharge and their questions answered. The patients who were called for outpatient follow-up at the end of third month after discharge were filled the followup forms after the doctor's check. And individualized stroke prevention training was given to the control group. 
Informed Consent Form, Patient Assessment Form, Turkish Versions of Illness Perception Questionnaire, Modified Rankin Scale, Morisky Medication Adherence Questionnaire, Stroke Impact Scale 3.0 were used for data collection in this study. 
Pearson Chi-square test, independent samples t test and paired samples t test were used for statistical analysis. 
At the end of study, there was no difference between two groups stroke recurrence, stroke related deaths, hospitalisation and drug compliance; There was significant decrease in blood pressure, HbA1c, triglyceride, LDL levels and waist circumference of the patients in the intervention group compared to the control group. As a result of the training, it has been concluded that healthy lifestyle changes and control of stroke risk factors are effective. It was determined that the desired results could not be achieved in terms of quality of life, drug compliance, and stroke recurrences, and improvements need in these areas.  
Suggestions were made about the solution of problems experinced during stroke prevention training and dissemination of stroke prevention programs. 
Key Words: Nursing; Secondary Stroke Prevention; Imogene KING- The Theory of Goal Attainment; The Control of Stroke Risk Factors.