Aydınlanma dönemi din felsefesinde Tanrı-âlem ilişkisi (J.Locke-D.Hume-I.Kant)
The relationship of God-universe in the philosophy of religion in the Enlightenment period (J.Locke-D.Hume-I.Kant)
Yazar: AYSEL TAŞCI
Danışman: DOÇ. DR. TUNCAY AKGÜN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
Aydınlanma dönemi 18. yüzyılda İngiltere'de başlayıp daha sonra bütün Avrupa'ya yayılan ve birçok alanda yenilenmenin olduğu dönemdir. Aydınlanma döneminin ilk temelleri, Orta Çağ döneminde atılmaya başladı. Mevcut Kilise ve din adamlarının anlayışının, halkta artık karşılık bulmaması, Rönesans ve Reformun da yaşanması ile birlikte, Orta Çağ etkisini yitirmeye başladı. Bu dönemdeki düşünürler aynı zamanda önemli birer yazardı. Çığır açan düşünceleri ile kendisinden sonraki filozofları da etkilemişlerdir. Bunlardan John Locke, David Hume ve Immanuel Kant, kendi bölgelerinde büyük etkiye yol açan düşünürlerdir. John Locke, sahip olduğu Tanrı ve din anlayışı itibariyle teist bir tutum içerisindedir. Hıristiyan teolojisindeki her şeyi tam olarak benimsediğini iddia etmemekle birlikte, kendisinin Hıristiyan teist olduğunu söyleyebiliriz. Locke, Tanrı'nın varlığına inanan, bunu ispat etmek için birtakım delillere başvuran ve Tanrı'nın birtakım sıfatları olduğunu savunan bir düşünürdür. Bununla birlikte mucize, vahiy ve yaratma gibi konularda da yine Hıristiyanlık teizmine uygun düşüncelere sahiptir. David Hume, gerek Tanrı'nın varlığı ile ilgili deliller gerekse sıfatları konusunda agnostik bir tutuma sahiptir. Hıristiyan teolojisine karşı tepki toplamamaya çalışır vaziyette düşüncelerine ortaya koymuştur. Aktardığımız düşüncelerinden hareketle onun agnostik bir Tanrı anlayışına sahip olduğunu söyleyebiliriz. Kant ise, teorik olarak Tanrı'nın varlığına ulaşılamayacağını, fakat pratik açıdan varlığının zorunlu olduğunu savunur. Onun bir açıdan teizm, bir yandan da agnostisizme kaydığını söyleyebiliriz. Bu üç filozofun Tanrı ve âlem hakkındaki düşünceleri son derece önemlidir ve Felsefe tarihine damgasını vurmuşlardır.

Abstract:
The Enlightenment period is the period that started in England in the 18th century and then spread to the whole of Europe and was a period of renewal in many areas. The first foundations of the Enlightenment period began to be laid in the Middle Ages. The understanding of the existing church and clergy was no longer found in the public, and with the Renaissance and the Reformation, the influence of the Middle Ages began to lose its influence. The thinkers of this period were also important writers. With their groundbreaking ideas, they also influenced philosophers after him. Among them, John Locke, David Hume, and Immanuel Kant are thinkers who have had a great impact in their respective regions. John Locke has a theist attitude in terms of his understanding of God and religion. While he doesn't claim to have fully embraced everything in Christian theology, we could say he was the Christian test. Locke is a thinker who believes in the existence of God, applies some evidence to prove it, and argues that God has certain attributes. However, he also has ideas in line with Christian theism on subjects such as miracles, revelation and creation. David Hume has an agnostic attitude regarding both the evidence for the existence of God and his attributes. He put forward his thoughts while trying not to gather reaction against Christian theology. Based on the thoughts we conveyed, we can say that he has an agnostic understanding of God. Kant, on the other hand, argues that the existence of God cannot be reached theoretically, but his existence is necessary in practice. We can say that, he shifted to theism on one side and agnosticism on the other. The thoughts of these three philosophers about God and the world are extremely important and they left their mark on the history of Philosophy.