Bitlis ilinin balık yetiştiriciliğindeki mevcut durumu ve yetiştiricilik potansiyelinin belirlenmesi
Current situation of fish culture in Bitlis province and determination of aquaculture potential
Yazar: İLBEY DOĞAN
Danışman: PROF. DR. KENAN KÖPRÜCÜ
Fırat Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Yetiştiriciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products

Özet:
Bu çalışmada, Bitlis ilinin balık yetiştiriciliğindeki mevcut durumu ve yetiştiricilik potansiyelinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla ilde bulunan toplam 5 adet alabalık yetiştiricilik tesisi ve 37 adet su kaynağında çalışmalar yürütülmüştür.
Mevcut işletmelerin ve su kaynaklarının tamamına 1 yıl boyunca 3 aylık periyotlar halinde gidilmiştir. Gerçek zamanlı olarak işletmelerdeki yetkili kişi ve çalışanlarla yüz yüze yapılan anket çalışmasıyla ham veriler elde edilmiştir. Ayrıca, su kaynaklarının bazı fiziksel (sıcaklık, debi, bulanıklık) ve kimyasal (oksijen, pH, nitrat) özellikleri tespit edilmiştir.
Elde edilen sonuçlara göre; işletmelerin %20'si vadi arasında, %40'ı dağ eteğindeki yamaçlarda ve %40'ı ise açık arazide kurulmuştur. Bu işletmelerdeki toplam 6.019 m² havuz alanında alabalık üretimi yapılmaktadır. İşletmelerdeki mevcut havuzlar yavru    (644 m2), büyütme (1500 m2), anaç (2.364 m2) ve pazarlama (1.511 m2) havuzları olarak kullanılmaktadır. İşletmelerin %80'inin üretimde kaynak suyunu kullandığı, %20'sinin ise göl üzerinde üretim yaptığı belirlenmiştir. 
Bitlis ilindeki işletmelerin yıllık üretim kapasiteleri 25-100 ton arasında değişmektedir. İşletmelerin il genelindeki toplam proje kapasitesi 211 ton/yıl, fiili kapasitesi 176 ton/yıl ve ortalama kapasite kullanım oranı ise %74,21±35,46'dır. Bu işletmelerin %60'ı ihtiyaç duydukları yıllık 6.250.000 adet yavru balığı kendi kuluçkahanelerinde üretirken, %40'ı ise ihtiyaç duyduğu yıllık 130.000 adet yavru balığı dışarıdan satın almaktadır.
Mevcut işletmelerin %80'inin beton ve toprak havuzlarda, %20'sinin ise ağ kafeslerde balık üretimini yaptığı tespit edilmiştir. Bitlis ilindeki işletmelere ait toplam fiili üretim; %94,3 oranında beton ve toprak havuzlarda, %5,7 oranında ise ağ kafeslerde gerçekleşmektedir.
Bitlis ilindeki balık üretim tesisleri %100 şahıs işletmesi olarak faaliyet göstermektedir. İşletmelerin %20'sinin öz sermaye kullandıkları, %80'inin de öz sermaye haricinde teşviklerden faydalanarak faaliyet gösterdiği tespit edilmiştir. 
Bu ildeki mevcut işletme sahiplerinin %60'ı 44-52, %40'ı ise 53-63 yaş aralığındadır. Bunların %40'ı ilkokul, %20'si ortaokul ve %40'ı ise lise mezunudur. Mevcut işletmelerde toplam 20 kişi çalışmakta olup bunların %70'i ilköğretim, %25'i lise ve %5'i ise lisans mezunudur. Toplam personelin %95'i erkek, %5'i ise bayandır.
İldeki su kaynaklarının ortalama sıcaklık değerleri 9,51-14,42 ºC arasında olup debisi 6,75-426,3 L/sn, bulanıklığı 0,55-12,95 JTU, çözünmüş oksijeni 4,86-9,25 mg/L, pH'sı 6,27-9,76 ppm ve nitrat düzeyi 0,00-14,70 mg/L  aralığında değişmektedir.
Bitlis ilindeki kültür balığı üretiminin nicelik ve nitelik olarak verimliliğin artırılabilmesi, üretimin optimize edilebilmesi, geleceğe yönelik projeksiyonların yapılabilmesi, su ürünleri üretiminin il, bölge ve ülke ekonomisine olan katkılarının artırılabilmesi için; mevcut gökkuşağı alabalığı tesisleri yapısal, teknik ve ekonomik yönlerden geliştirilmelidir.
Sonuç olarak, bölgede kültür balıkçılığı verileri istenen düzeyde olmasa da devlet desteğinin her geçen yıl artması ve çeşitlilik kazanması, teknolojik gelişmeler ve potansiyel su kaynaklarının balık üretiminde kullanılmasıyla birlikte kültür balıkçılığına olan ilgi de her geçen gün artacaktır.

Abstract:
In this study, it is aimed to determine the current situation of fish culture in Bitlis Province and the potential of aquaculture. For this purpose, a total of 5 trout aquaculture enterprise and 37 water sources were carried out in the province.
All of the existing enterprises and water resources have been used in 3-month periods for 1 year. In real time, raw data were obtained by face to face surveys conducted with the authorized persons and employees in the enterprises. In addition, the water resources; some physical (temperature, flow rate, turbidity) and chemical (oxygen, pH, nitrate) properties were determined.
According to the results obtained; 20% of the enterprises are located in the valley, 40% in the slopes and 40% in the open land. Trout production is done in the total pool area of 6.019 m² in these enterprises. The existing pools in the enterprises are used as fry (644 m2), growth (1500 m2), broodstock (2.364 m2) and marketing (1.511 m2) pools. It was determined that 80% of the enterprises used spring water in production and 20% of them produced on the lake.
The annual production capacity of the enterprises in Bitlis Province varies between 25-100 tons. The total project capacity of the enterprises in the province is 211 tons/year, the actual capacity is 176 tons/yearand the average capacity utilization rate is 74.21±35.46%. These enterprises; 60% of them produce an annual average of 6.250.000 fry fish in their own hatcheries, while 40% buy an annual 130.000 fry fish per year.
It has been determined that 80% of the enterprises are in concrete and soil ponds and 20% in fish cages. Total actual production in Bitlis Province is 94.3% in concrete and soil ponds and 5.7% in network cages.
Fish production enterprises in Bitlis Province operate as a 100% private enterprise. It has been determined that 20% of the enterprises use equity and 80% of them operate by using incentives other than equity.
In this province, 60% of the existing owners are 44-52 and 40% are between 53-63. The 40% of them are primary school, 20% are secondary school and 40% are high school graduates. A total of 20 people are employed in the existing enterprises, 70% of them are primary school, 25% are high school and 5% are undergraduate. The 95% of the current personnel are male and 5% is female.
The average temperature of the water resources in the province is between 9.51-14.42 ºC and the flow rate is 6.75-426.3 L/s, the turbidity is 0.55-12.95 JTU, the dissolved oxygen is 4.86-9.25 mg/L, pH is 6.27-9.76 ppm and nitrate level ranges between 0.00-14.70 mg/L.
In order to increase productivity in quantity and quality of the culture fish production in Bitlis Province, to optimize the production, to make projections for future, to increase the contribution of the production of fisheries to the province, region and country economy; existing rainbow trout facilities should be developed in structural, technical and economic aspects.
As a result, the interest in aquaculture will increase with the increase in the state support every year and its diversity, technological developments and the use of potential water resources in fish production.