Rivâyet tefsirinin tarihsel süreci üzerine pratik bir araştırma: Süddi, Taberi ve İbn Kesir örneği /
Yazar: MUSTAFA KARA
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM GÖRENER
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Kur'an-ı Kerim = Koran ; Rivayetler = Rumours ; Süddi el-Kebir = Süddi el-Kebir ; Taberi = Taberi ; Tefsir = Commentary ; İbn Kesir = İbn Kesir ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışmamızda Tefsir yöntemlerinden Rivâyet Tefsir usulünü ve tarihi seyrini araştırıp nasıl bir durumdan zaman içerisinde ne gibi bir hale geldiğini anlamaya gayret ettik. Bu konuda yazılmış tefsirlerden hareketle bu tarihi süreci uygulamalı olarak aktarmaya çalıştık. 
 Giriş bölümünde erken dönem tefsir anlayışlarını ve Tabiûn'a kadar olan süreci aktardık. Daha özlü bilgilerle arz ettiğimiz bu ibtidai tefsir döneminin daha ayrıntılı incelemesini, belirlemiş olduğumuz tefsirler üzerinden uygulama bölümünde dönemin özelliklerini vermeye gayret ettik. 
Daha sonra rivâyet tefsir literatürünü derlemeye gayret edip rivâyet tefsiri olarak kabul gören eserleri topladık. Tabi bu alan göreceli olduğundan Rivâyet Tefsiri literatürü de müfessirlerimiz tarafından farklı sayılarla zikredilebilmektedir. Bizde genel olarak rivâyet yöntemini kullanan tüm tefsirleri listemize alarak inceledik. Bu inceleme işleminde daha çok eserlerin kendisinden ve mukaddimelerinden faydalanmaya gayret ettik. 
Yine erken dönemlerde kaleme alınmış ama ders notları olarak zikredilen eserlerin durumunu araştırıp onlar hakkında da kısa bilgiler verdik. Bunlardan bazılarını aslında müstakil eser olmadıklarına dair yöneltilen eleştirilere rağmen listemize almayı uygun görüp onları da Rivâyet Tefsiri literatürüne yazdık. Özellikle İbni Abbas'a atfedildiği halde sanki tefsirle alakalı onun bir müsned kitabıymış gibi görülen eserleri biz yine onu derleyen kişiye atfederek konuyla alakalı açıklamalarda bulunmaya gayret ettik. 
Çalışmamızın ana kısmını oluşturan son bölümde ise süreç olarak rivâyet yönteminin nasıl bir evreden geçtiğini ve nihâyetinde ulaştığı durumu uygulamalı olarak anlamaya çalıştık. Bunu yaparken de bu yönteme dair mihenk taşı mesabesinde olan ve farklı zaman ve özelliklerde yazılmış üç tefsiri tespit edip onları karşılaştırmalı olarak inceledik. Bu üç tefsiri, kendi dönemlerini ve rivâyet usulünü en iyi aktaran Süddî el-Kebîr'in Tefsîru's-Süddî, İbni Cerîr et-Taberî'nin Câmi'u'l-Beyân fi Tefsiri'l-Kur'ân ve İbni Kesîr'in Tefsiru'l-Kur'âni'l-Azîm'ini seçtik.  
 Öncelikle üç tefsirin genel özelliklerini nakledip onları tanıtmaya çalıştık. Müelliflerimizi ve yaşadıkları dönemi sosyo-kültürel olarak aktardık. Bulundukları ortamın müfessirlerimize ve dolayısıyla kaleme aldıkları eserlere etkisini anlamaya çalıştık. 
Daha sonra zikredilen eserleri tefsir ilimleri açısından inceledik. Bu konuda öncelikle tefsirlerin bizzat kendilerinden faydandık. Yine yapılan eleştirileri de göz önüne alarak âyetleri tefsir ederken nüzûl sebeplerini kullanmalarını, nâsih mensûh anlayışlarını, muhkem müteşâbih görüşlerini, İsrailiyât'a bakış açılarını, senetlere ve râvilere karşı tutumlarını bizzat eserlere müracaat ederek yerinde inceledik. Aynı usulden yazılan eserlerin bahsettiğimiz konulardaki farklılaşmayı ortaya çıkardık. Elde ettiğimiz tahsilatı ve kanaatimizi sonuç kısmında zikrederek çalışmamızı nihâyete erdirdik. 
Hamd, Alemleri yaratan, yaşatan ve yarattıklarının tasarrufuna mâlik olan Allah-u Teâlâ'yadır.

Abstract:
In this study, we investigated the process and the historical course of the Tafsir method and tried to understand what kind of situation it has become from time to time. We tried to explain this historical process by applying the exegesis written on this subject. 
In the introduction, we gave an insight into early exegesis and the process up to Tabiûn. We have tried to give a more detailed examination of this period of ibtidai tafsir which we present with more concise information, and the characteristics of the period in the application section through the exegesis we have determined. 
Then we collected the works which were accepted as the exegesis of the narration by trying to compile the literature of narration of narration. Of course, this field is relative to the literature of the Exegesis of Tafsiri may be mentioned in different numbers by our supervisors. In general, we have examined all the commentaries using the narration method on our list. In this study, we tried to take advantage of more works and their own claims.
Again, we wrote about the situation of the works mentioned in the early periods but mentioned as the lecture notes and we gave brief information about them. In spite of the criticism directed against some of them that they were not actually independent works, we considered them to be in our list and we wrote them in the literature of Interpretation. In particular, even though attributed to Ibni Abbas, as if a book related to tafsir it was seen as a book, we again, attributing to the person who compiled the effort to make relevant statements.
In the last section which constitutes the main part of our study, we tried to understand the process of narration as a process and how the situation reached at the end. In doing so, we have examined and compared three exegesis of different times and characteristics in the cornerstone of this method. These three commentaries, Süddî el-Kebîrî in Tefsîru's-Süddî, Ibni Cerîr et-Taberî in Jami'umil-Beyân fi Tefsiri el-Qur'an and Ibn Qashr in Tefsiru'l-Qur'ani'l-Azîm.   
First, we tried to convey the general characteristics of three commentaries and introduce them. We have described the authors and their period socio-culturally. We tried to understand the effect of the environment in which they were present to our supervisors and thus on the works they wrote.
We then examined the mentioned works in terms of the tafsir sciences. First, we benefited from the exegesis themselves. Again, taking into account the criticism of the verses while using the reasons of the nüul, nâsih mensur to understand their views, the views of the Prophet Muhammad, the perspectives of Israel, the attitudes towards the bonds and râvil with personally applied to the works we examined. We have revealed differentiation in the subjects mentioned in the works written in the same way. We have finalized our work by mentioning the collection and conclusion we have obtained in the result part.
Praise be to Allah-u Teâlâ (swt), who created the Worlds, made them live, and who is Malik (The Absolute Ruler, he who is the ruler of entire universe) to the  saving of his creations.