Hadis metinlerinde illet -Dârekutnî örneği-
ʿIlla in hadīths: The case of al-Daraqutni
Yazar: MÜCAHİT SARI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA BETÜL ALTINTAŞ
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Darekutni = Darekutni ; Hadis = Hadith ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Nedensellik = Causality ; İslamiyet = Islam

Özet:
İllet, mütekaddimun döneminden itibaren sistematik bir hale gelmeye başlamış bir kavramdır. Muhaddisler bu kavramla, içerisinde gizli bir kusur barındıran hadisleri ifade etmektedirler. Bu alan ile ilgili literatür mütekaddimun döneminden itibaren oluşmaya başlamıştır. Mütekaddimun dönemi muhaddisleri bu gizli kusurlarla ilgili olarak farklı isimlendirmeler kullanmışlardır. İllet veya muallel kavramının bu alana özel olarak kullanılması müteahhirun döneminde olmuştur. 
Metin ile ilgili yapılan eleştirilerin senedlerle tenkidleriyle içiçe olması ise metne gerekli ehemmiyetin verilmediği kanısını oluşturmuştur. Buda hadisçilerin metne gerekli önemi vermediklerine dair yanlış bir kanaatin oluşmasına sebebiyet vermiştir. Bu çalışma, illetin, sadece senede özel bir durum olmadığını, hadis metinlerini de içerdiğini ortaya koyması açısından bu tür tenkidlerin haklılık payının olmadığını göstermektedir.
İllet farklı şekillerde değerlendirilmesine karşın bu alan ile ilgili eserlere baktığımızda içerisinde gizli bir kusur barındıran her hadis için kullanıldığını müşahade etmekteyiz. Dârekutnî'nin (ö. 385/995), el-İlel adlı eseri esas alınarak tespit edilen rivayetler gizli kusur içeren hadislerden seçilmiştir. Seçilen bu rivayetler neticesinde muhaddislerin metne yönelik yaptıkları eleştirilerin mütekaddimun dönemine kadar dayandığı tespit edilmektedir. Bu tenkidlerin metinlere yönelik olması da metin tenkidinin daha ilk asırlardan itibaren yapıldığı şeklinde yorumlanabilir. 
Anahtar kelimeler: Hadis, İllet, Mütekaddimun, Gizli Kusur, Metin Tenkidi.

Abstract:
ʿIlla has been a well-established concept for a long time. With this concept, muhaddiths mean hadīths with an implicit flaw in them. The literature on this issue has accumulated since the earliest times of the hadīth science. The muhaddiths of the earlier period used different names for implicit flaws. The concepts of ʿilla or muʿallal, particularly in this field, were used in the later periods of the hadīth science.
	The interrelatedness of criticisms about the contents of hadīths and those about their sanads has given rise to the opinion that adequate importance is not given to content, and this in turn has led to the misconception that muhaddiths have failed to attach enough importance to it. This study shows that such criticisms are hardly justified as it reveals that ʿilla is not only specifically related with sanad but it is also related with the content of hadīths.
	Although ʿilla is evaluated in different ways, an examination of the works related to this field reveals that it is used for every hadīth with an implicit flaw. The narrations sampled based on al-Daraqutni's (d. 385/995) work al-Ilal were hadīths with implicit flaws. These selected narrations revealed that the criticisms about hadīths with respect to their content can be traced back to the earliest times of the hadīth science. Because such criticisms focus on the contents of hadīths, one could conclude that content-oriented criticisms have been made since the earliest times of the hadīth science.
Keywords: Hadith, Hidden Defects, Earlier Periods, Implicit Flaw, Text Criticism.