Yaş meyve ve sebze üreticilerinin pazarlama faaliyetleri ve örgütlenme eğilimlerinin saptanması üzerine bir araştırma: İzmir ili örneği
A research on marketing activities of fresh fruitand vegetable growers and determination oforganizational tendencies: The case of İzmirprovince
Yazar: DİLEK YÜCEL ENGİNDENİZ
Danışman: PROF. DR. MURAD YERCAN
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı / Tarım İşletmeciliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı, İzmir ilindeki yaş meyve ve sebze üreticilerinin pazarlama faaliyetlerini, örgütlenme eğilimlerini ve örgütlenme tercihlerini etkileyen faktörleri analiz etmektir. Araştırmanın verileri oransal örnekleme ile 155 üreticiden anket yöntemiyle derlenmiştir. Verilerin derlenmesinde 2021 yılı üretim dönemi esas alınmıştır. Verilerin analizinde üreticiler arazi büyüklüğüne göre üç gruba ayrılmıştır. 50 dekar ve daha az araziye sahip üreticiler birinci grubu (58 üretici), 51-100 dekar arasında arazi büyüklüğüne sahip üreticiler ikinci grubu (42 üretici), 101 dekar ve daha büyük araziye sahip üreticiler (55 üretici) ise üçüncü grubu oluşturmuştur. Araştırmada öncelikle üreticilerin sosyo-ekonomik özellikleri analiz edilmiştir. Daha sonra üreticilerin yetiştirdiği meyve ve sebzelere ilişkin maliyet, fiyat ve pazarlama etkinliği analizleri yapılmıştır. Araştırmada üreticilerin tarımsal örgütlenme ilgili bilgi düzeylerinin, önemli gördükleri faktörlerin, görüş ve beklentilerinin değerlendirilmesinde beşli likert ölçeğinden yararlanılmıştır. Üreticilerin çeşitli kriterlere göre örgütlenme modeli tercihlerini ortaya koymak amacıyla Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) kullanılmıştır. Araştırmada, üreticilerin kooperatiflerden beklediği en önemli ve en önemsiz faaliyetleri ortaya koymak amacıyla Best-Worst analizi uygulanmıştır. Üreticilerin kooperatife ortak olmada önem verdikleri kriterler Bulanık Eşli Karşılaştırma yöntemiyle analiz edilmiştir. Üreticilerin Yaş Meyve ve Sebze Kooperatifine ortak olma eğilimlerini etkileyen sosyo-ekonomik faktörlerin analizinde Lojistik regresyon (logit) modelinden yararlanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, üreticilerin ortalama yaşı 49.12, ortalama eğitim süresi ise 7.86 yıldır. Ortalama arazi genişliği 113.77 dekar olarak saptanmıştır. Üreticiler ürünlerini çoğunlukla tüccar ve toptancı hali vasıtasıyla pazarlamaktadır. Üreticilerin marul, karpuz ve domatesteki pazarlama etkinliğinin diğer ürünlerden daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Üreticilerin %63.87'si halen herhangi bir tarımsal kooperatife ortak durumdadır. En fazla ortak oldukları kooperatifler Tarımsal Kalkınma Kooperatifleridir. Üreticilerin örgütlenme modeli tercihinde kooperatifler ilk sırayı almakta, bunu sırasıyla bireysel işletme, şirket ve üretici birlikleri izlemektedir. Üreticilerin örgütlenme modeli tercihinde en fazla önem verdiği kriter fiyat avantajıdır. Üreticilerin kooperatife ortak olurken en fazla önem verdiği kriter ise kooperatifin ekonomik amaçlarıdır. Üreticilerin kooperatiflerden en önemli beklentisi pazarlama ve yüksek fiyat elde edebilmektir. Üreticilerin %76.77'si yörede Yaş Meyve ve Sebze Pazarlama Kooperatifi kurulması durumunda ortak olabileceğini belirtmiştir. Üreticilerin Yaş Meyve ve Sebze Kooperatifine ortak olma eğilimini etkileyen en önemli faktörler, hane büyüklüğü, arazi genişliği, traktör sayısı ve hayvancılık yapma durumu olarak belirlenmiştir. Türkiye'de yaş meyve ve sebze pazarlamasında, üretici ve tüketicilerin korunması açısından kooperatifler önemli katkılar sağlayabilecektir. Bu yöndeki kooperatiflerin sayısının arttırılması, mevcut kooperatifler ile iş birliğine gidilmesi, tedarik ve istihdam olanaklarının arttırılması ve tüketicilerin kooperatif ürünlerine yönlendirilmesiyle kooperatifler bölge ekonomisine ve kırsal kalınmaya önemli katkılar sağlayabilecektir.

Abstract:
The main purpose of this research is to analyze the factors affecting the marketing activities, organizational tendencies and organizational preferences of fresh fruit and vegetable growers in Izmir province. The data of the research was compiled by survey method from 155 growers with proportional sampling. The 2021 production period was taken as basis in compiling the data. In the analysis of the data, growers were divided into three groups according to land size. Growers with land size of 50 decares or less formed the first group (58 growers), growers with land size between 51-100 decares formed the second group (42 growers), and growers with land size of 101 decares or more (55 growers) formed the third group. In the research, first of all, the socio-economic characteristics of the growers were analyzed. Then, cost, price and marketing effectiveness analyzes were made for the fruits and vegetables grown by the growers. In the research, a five-point Likert scale was used to evaluate the growers' knowledge levels regarding agricultural organization, the factors they consider important, their opinions and expectations. Analytical Hierarchy Process (AHP) was used to reveal growers' organizational model preferences according to various criteria. In the research, Best-Worst analysis was applied to reveal the most important and least important activities that growers expect from cooperatives. The criteria that growers attach importance to in becoming a partner in the cooperative were analyzed by the Fuzzy Paired Comparison method. Logistic regression (logit) model was used to analyze the socio-economic factors affecting the tendency of growers to become partners in the Fresh Fruit and Vegetable Cooperative. According to the research results, the average age of the growers is 49.12 years and the average education period is 7.86 years. The average land size was determined as 113.77 decares. Growers mostly market their products through traders and wholesalers. It has been determined that the marketing effectiveness of growers in lettuce, watermelon and tomato is higher than other products. 63.87% of the growers are currently partners in any agricultural cooperative. The cooperatives in which they are the most partners are Agricultural Development Cooperatives. Cooperatives take the first place in the organization model preference of growers, followed by individual enterprises, companies and growers unions, respectively. The criterion that growers attach most importance to when choosing an organization model is price advantage. The criterion that growers attach most importance to when becoming a partner in a cooperative is the economic objectives of the cooperative.The most important expectation of growers from cooperatives is marketing and obtaining high prices. 76.77% of the growers stated that they could become partners if a Fresh Fruit and Vegetable Cooperative was established in the region. The most important factors affecting the tendency of growers to become partners in the Fresh Fruit and Vegetable Cooperative were determined as household size, land width, number of tractors and livestock farming status. Cooperatives can make important contributions to the marketing of fresh fruits and vegetables in Turkey in terms of protecting growers and consumers. By increasing the number of cooperatives in this direction, cooperating with existing cooperatives, increasing supply and employment opportunities, and directing consumers to cooperative products, cooperatives can make significant contributions to the regional economy and rural survival.