Tanzimat Döneminde muhalefet kültürü: Ziya Paşa örneği
Opposition culture during the Tanzimat Period: the case of Ziya Pasha
Yazar: MUSTAFA ALBAŞ
Danışman: DOÇ. DR. TURGUT SUBAŞI
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: Muhalefet = Opposition ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Siyaset = Politics ; Siyasi tarih = Political history ; Tanzimat = Tanzimat ; Tanzimat Dönemi = Tanzimat Period ; Türk siyasi tarihi = Turkish political history ; Ziya Paşa = Ziya Pasha

Özet:
Osmanlı siyasi tarihi bağlamında bir muhalefet kültürünün var olup olmadığı sorusu henüz doyurucu bir cevaba ulaşmamış bir soru olarak durmaktadır. Bu sorunun öncülüğünde başlatılan bu araştırmanın odak noktası olarak Tanzimat Dönemi'nde ortaya çıkan Yeni Osmanlılar hareketinin önemli üyelerinden Ziya Paşa seçilmiş bulunmaktadır. Ancak çalışmanın amacı muhalefet kültürünü tarihsel bağlama oturtmak ve ancak ondan sonra değerlendirmek olduğundan öncelikle Osmanlı siyasi düşüncesi ve onun geleneksel meşruiyet kaynaklarının teorik kökenlerine inilmesi tercih edilmiştir. Birinci bölümün ana konusunu teşkil eden ve daha çok teorik olarak mahiyeti tanımlanmaya çalışılan bu siyasi düşünce karşısında muhalefetin kendisine nasıl yer bulduğu ya da bulup bulamadığı, tezin ikinci bölümünde tarihsel örnekler üzerinden işlenmiş ve ortaya konmuştur. Tezin üçüncü bölümünde ise çalışmanın ana konusu Ziya Paşa üzerine odaklanılmıştır. Yeni Osmanlılar hareketini tüm üyeleriyle bir bütün olarak ele almak doğası gereği bu çalışmanın sınırlarını aşacağından, burada Ziya Paşa örneği seçilmiştir.

Bilindiği gibi XIX. yüzyıl Osmanlı Devleti'nin birçok açıdan yenileşme ve reform sürecine girdiği bir dönemdir. Yüzyılın başlarında daha çok idari, bürokratik, ekonomik ve askerî alanlarda yaşanan bu dönüşüme yüzyılın ikinci yarısından itibaren siyasi veçhe de eklenmiştir. Siyaset sahasında görülen yenileşmenin ilk sağlayıcısı basın yayın organları olan gazetelerin kullanılmaya başlanmasıdır. Bu dönemde Babıali'deki Osmanlı hükümeti giderek sesleri daha gür çıkmaya başlayan Osmanlı münevverlerine karşı bir şekilde tavır almak ve muhalefetlerine karşı kendini savunmak zorunda kalmıştır. İşte hükümetin aldığı bu tavrı tepkiyle karşılayan Ziya Paşa ve Yeni Osmanlılar da muhalif söylemlerini artırarak devam ettirmeyi tercih etmişlerdir. Bu muhalefet tarzının tarihsel seyrini ele aldığımız bu çalışmada Ziya Paşa'nın kendi gazete yazılarından yola çıkılarak onun fikirleri incelenmiş, dönemin hükümetine ve başta Âli Paşa'ya hangi gerekçelerle muhalefet ettiği ortaya konmuştur. Ziya Paşa'nın Hürriyet Gazetesi'nde yazdığı siyasi makalelerin yanı sıra, yine Avrupa'dayken kaleme aldığı iki siyasi içerikli eseri de değerlendirmeye alınmıştır.

Abstract:
The question of whether an opposition culture exists in the context of Ottoman political history remains a question that has not yet reached a satisfying answer. Ziya Pasha, one of the important members of the New Ottomans movement that emerged in the Tanzimat Period, has been chosen as the focus of this research initiated under the leadership of this question. However, since the aim of the study was to put the culture of opposition in a historical context and evaluate only after that, it was preferred to firstly descend to the theoretical origins of Ottoman political thought and its traditional sources of legitimacy. In the second part of the thesis, how the opposition has found a place in the face of this political thought, which constitutes the main subject of the first part and which is tried to be defined theoretically, has been studied through historical examples. In the third part of the thesis, the main subject of the study is focused on Ziya Pasha. Ziya Pasha was chosen here, as it is inherently going beyond the limits of this study to consider the new Ottoman movement with all its members.

As is known, XIX. Century is a period when the Ottoman State entered a process of innovation and reform in many respects. The political aspect has been added to this transformation in the administrative, bureaucratic, economic and military fields at the beginning of the century, as of the second half of the century. The first provider of innovation in the field of politics is the use of newspapers, which are media organs. During this period, the Ottoman government in Babıali had to take a stand against the Ottoman intellectuals, whose voices gradually started to become louder and to defend themselves against their opposition. Here, Ziya Pasha and the New Ottomans, who responded to this attitude of the government with their reaction, preferred to continue their dissenting discourse by increasing it. In this study, where we deal with the historical course of this opposition style, Ziya Pasha's own newspaper articles were analyzed, and his reasons were examined, and for what reasons he opposed the government of the period and especially Âli Pasha. In addition to the political articles written by Ziya Pasha in the Hürriyet Newspaper, two political articles he wrote while still in Europe were also evaluated.