Sahâbenin adâleti: Ehli sünnet içi ihtilaflar
The integrity ('adâlah) of the companions: Disagreements among sunni scholars
Yazar: MUSTAFA KEMAL KOCA
Danışman: DOÇ. DR. EBUBEKİR SİFİL
Yalova Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Adalet = Justice ; Hanefiler = Hanifies ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Mezhepler = Sects ; Raviler = Ravis ; Sahabe = Sahabe ; Sahabe Dönemi = Sahabe Period ; Sünnet = Sunna ; Uyuşmazlık = Incompatibility ; İslamiyet = Islam

Özet:
Hz. Peygamber'in (s.a.s.) söz ve uygulamaları demek olan hadisler, günümüze kadar sözlü ve yazılı nakil yoluyla ulaşmıştır. İlk dönemden itibaren râvîlerin birbirinden aktarması şeklinde teşekkül eden eden senedler râvîlerin güven, dürüstlük ve zabtları ölçüsünde bir değere sâhip olmuş ve dini konularda bağlayıcılık kazanmıştır. Hadislerin sened zincirindeki en önemli halkayı ise sahâbe kuşağı teşkil etmektedir. Muhaddislerin büyük kısmı sahâbenin tümünü dürüst ve güvenilir, teknik anlamıyla âdil kabul etmişlerdir. Diğer râvîlere uyguladıkları adâlet araştırmasını sahâbe kuşağı için gerekli görmemişlerdir.  Bu çalışmada öncelikle teknik bir terim olan adâlet, ele alınmış ardından da sahâbenin adâletiyle neyi kastettikleri hadisçilerin kendi ifâdeleri çerçevesinde ortaya konulmuştur. Muhaddisler, benimsedikleri "sahâbenin tümü âdildir" prensibini desteklemek adına Kur'an'dan, Sünnet'ten, icmâdan ve aklî çıkarımlardan bazı deliller getirmişlerdir. Bu delillerin kendileri ve delil değerleri birinci bölümde ayrıntılarıyla ele alınmıştır. Özellikle icmâ iddiasının geçerliliği çalışmanın birinci ve ikinci bölümünün ana temasını teşkil etmektedir. Tüm başlıklar söz konusu icmâ iddiasının geçerliliğini sorgulamak adına sevkedilmişlerdir. Birinci bölümde ele alınan sahâbe tanımı farklılıkları ve ilk dönemde sahâbeye bakış gibi konular böyle bir amaca mâtuf olarak incelenmişlerdir. Bölümün sonunda ise sahâbenin adâleti prensibinin oluşum sürecinin genel haritası ortaya konulmaya çalışılmıştır.
İkinci bölümde özel olarak Ehl-i Sünnet içerisindeki farklılaşmalar konu edilmiştir. Söz konusu farklılaşmadaki en önemli taraf olan Hanefiler özel bir incelemeye tâbi tutulmuş diğer mezheplerden farklı düşünen ulema daha genel bir araştırmayla çalışmadaki yerini almıştır. Çalışmanın üçüncü ve son bölümünde haklarında fısk, nifâk ve irtidât gibi nisbetler bulunan sahâbe kuşağına mensup isimler ele alınmış bunların rivâyetleri bulunup bulunmadığı, varsa şâhit ve mütâbilerinin olup olmadığı sergilenmeye çalışılmıştır. Üçüncü bölümdeki araştırmayla, bir ihtimal olarak haklarında ta'n bulunan sahâbîler ve rivâyetleri geçersiz sayılsa bile itikâdî ve amelî ahkâmdan müteşekkil olan İslâmî paradigmanın sistemsel bütünlük ve tutarlılığını koruyup koruyamadığı test edilmiştir.

Abstract:
The hadiths, which mean the words and practices of the Prophet, have reached the present day through oral and written transmission. Since the first period, the sanads/chains, which were formed as the transmission of the narrators from each other, had a value in proportion to the trust, honesty and record of the narrators and became binding in religious matters. The most important link in the chain of hadiths is the companions' generation. Most of the muhaddiths accepted all the companions as honest and reliable and technically just. In this study, firstly, a technical term, integrity/adâlah, is discussed and then what is meant by the adâlah of the companions is presented within the framework of the hadithists' own expressions. Muhaddiths brought some evidences from the Qur'an, Sunnah, ijma and rational inferences in order to support the principle that "all the companions are just". These evidences themselves and their evidential values are discussed in detail in the first chapter. Especially the validity of the ijmâ/consensus claim constitutes the main theme of the first and second parts of the study. All chapters have been referred to question the validity of the ijmâ/consensus claim in question. Subjects such as the differences in the definition of the companions and the approach to the companions in the first period, which are discussed in the first part, are examined for such a purpose. At the end of the chapter, the general map of the principle of integrity of the Companions has been tried to be revealed. 
In the second part, the differentiations within the Ahl as-Sunnah are discussed. Hanafies, who are the most important parties in the said differentiation, have been subjected to a special examination, and the ulema, who think differently from other madhabs/sects, took their place in the study with a more general research. In the third and last part of the study, the names belonging to the companions generation, who have fisq, nifâk/hypocrisy and irtidâd/apostasy about them, have been handled, and it has been tried to be exhibited whether they have narrations and if there are shahids/witnesses and mutaabi's/followers. With the research in the third part, it has been tested whether the Islamic paradigm, which is composed of creed and practical rules, can preserve the systemic integrity and consistency, even if the companions who have been condemned and their narrations are considered invalid as a possibility.