Hindistan Varanasi'de uygulanan brokar dokuma tekniklerinin incelenmesi
A research on the brocade techniques of Varanasi district in India
Yazar: HANİFE GÜNEŞ YARMACI
Danışman: PROF. DR. FATMA NUR BAŞARAN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tekstil Tasarımı Ana Bilim Dalı / Tekstil Tasarımı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: El Sanatları = Crafts ; Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering
Dizin: Dokuma teknikleri = Weaving techniques ; Dokumacılık = Weaving ; Dokunmuş kumaşlar = Warp knitted fabrics ; Geleneksel tasarım = Traditional design ; Mekanik jakar = Mechanical jacquard ; Tekstil tarihi = Textile history

Özet:
Bir parça kumaş, insanoğlunun varoluşundan bu yana en ilginç kanıtlar arasında bulunmaktadır. Tarihi tekstil ve malzemeleri kültürel mirasın bir parçası olarak geçmiş zamana tanıklık etmektedir. Geçmişten günümüze ulaşabilen dokuma örnekleri, etnografik materyaller, çağdaş sanata yansıyan tasvirler, tarihi tekstiller hakkında günümüze önemli bilgiler sağlamaktadır. Tarihi tekstiller arasında yer alan brokar kumaşlar, pek çok ülkede olduğu gibi Türk kumaş sanatı içinde de büyük öneme sahiptir. Ancak ulusal ve uluslararası kaynaklarda brokar teriminin farklı şekillerde ifade edildiği ve teknik açıdan yeterince açıklanmadığı görülmektedir. Bu ihtiyaçla konu alınan bu çalışma, brokar teriminin literatürde incelenmesi, ürün ve teknik çeşitlerinin günümüzde üretimi devam eden Hindistan Varanasi örneğinde araştırılmasını kapsamaktadır. Bu amaçla bölgede brokar dokumacılığında kullanılan araç-gereçler, dokuma teknikleri, üretim süreçleri incelenmiş, brokar kumaşların kimlik ve teknik analizleri yapılarak elde edilen bilgiler ile deneysel brokar kumaş tasarımları ve üretimleri gerçekleştirilmiştir. Çalışmada nitel araştırma tekniklerinden temel nitel araştırma modeli kullanılmıştır. Bu kapsamda konunun temellendirilmesi ve yönlendirilmesi amacıyla brokar kumaşların tarihi, tarihi tekstiller içindeki önemi, brokar kumaşlar ile ilgili terim ve kavramlar, brokar kumaş dokumacılığında kullanılan tezgâhlar ve gelişimi, dokuma sınıflandırmalarındaki yeri ile ilgili literatür incelemesi yapılmış, elde edilen veriler konu başlıkları altında araştırmanın ikinci bölümünde sunulmuştur. Çalışmanın üçüncü bölümünde yöntem açıklanmıştır. Araştırmanın dördüncü aşamasında brokar kumaş üretiminin devam ettiği Hindistan Cumhuriyeti, Varanasi'de brokar kumaş dokumacılığı gözlem yöntemiyle incelenmiş, brokar dokuma tekniği tasarımı, dokuma hazırlık, dokuma ve bitim işlemleri başlıkları altında sunulmuştur. Varanasi El Sanatları Müzesinde (The Crafts Museum The Tana Bana and Handloom Gallery, Varanasi, India) etkileşimli gözlem yapılmış, elde edilen bilgiler dördüncü bölümde ilgili konu başlıkları altında sunulmuştur. Bu bölümde ayrıca farklı tekniklerle üretilen brokar kumaşların analizi için ölçütlü örnekleme metodu ile belirlenen yedi adet brokar kumaşın analiz ve değerlendirmesi yapılmış, kimlik bilgilerini belirlemek amacıyla random yöntemi ile seçilen kırk bir adet brokar kumaşın bilgi formları hazırlanmış ve değerlendirilmiştir. Araştırmanın beşinci bölümünde Hindistan Cumhuriyeti'nin Varanasi şehrindeki brokar kumaş dokumacılığının teknik, tasarım ve üretim süreci esin kaynağı olarak alınmıştır. Bu bölgede brokar dokumacılığı Hindu, Budist ve Müslümanlar tarafından birlikte sürdürülmektedir. Bu din kardeşliğinden esinlenerek yeniden doğuş teması ile beş adet eskiz çalışması araştırma bölgesinin geleneksel brokar kumaş dokuma teknikleri doğrultusunda hazırlanmış ve üretimi gerçekleştirilmiştir.

Abstract:
A piece of cloth is among the most interesting evidence since the existence of humanity. Historical textiles and materials be witness to the past as a part of cultural heritage. Weaving samples, ethnographic materials, depictions in contemporary art provides important informations about historical textiles which survived from the history to the present. Brocade fabrics, which are in the historical textiles, has great importance in Turkish fabric art as in many countries. However, it is seen that the term brocade is expressed in different ways in national and international sources and is not adequately explained technically. This study, subjected of this need, covers the examination of the term brocade in the literature and the research of the product and technical varieties within the example of Varanasi, India, that production continues today. For this purpose, the equipment used in brocade weaving in the region, weaving techniques, production processes were inspected, and experimental brocade fabric designs and productions were carried out with the information obtained by making identity and technical analyzes of brocade fabrics. In the study, the basic qualitative research model, one of the qualitative research techniques, was used. In this context, in order to institute and guide the subject, a literature review has been made about the history of brocade fabrics, their importance in historical textiles, terms and concepts related to brocade fabrics, looms used in brocade fabric weaving and its development, its place in weaving classifications, and the data obtained are presented under the headings in the second part of the research. The third part of the research is the method part. In the fourth stage of the research, brocade fabric weaving in Varanasi, Republic of India, where brocade fabric production continues, was examined by observation method and brocade weaving technical design, weaving preparation, weaving and finishing process are given under the main lines. Interactive observation was made at The Crafts Museum The Tana Bana and Handloom Gallery, Varanasi, India, and the information obtained is presented under the headings related to the fourth chapter. In these sections, analysis and evaluation of seven brocade fabrics determined by the criterion measurement method were carried out for the analysis of brocade fabrics produced with different techniques, and information forms of forty-one brocade fabrics selected randomly for identity verification purposes were prepared and evaluated. The fifth part of the research is preserved as a source of inspiration for the technique, design and production process of brocade fabric weaving at the Varanasi, Republic of India. Brocade weaving is continued by Hindus, Buddhists and Muslims together in this region. Inspired by this fraternity of religion, five sketches with the theme of rebirth were produced in order to carry out the research of the traditional brocade fabric weaving size.