Kutbüddinzâde Mehmed İznikî'nin "Tenvirü'l-Evrâd fî şerhi' l-Evrâdi'z-Zeyniyye" adlı eserinin tahkik ve tahlili
Transcription and analysis of Qutbaddīnzāda Mehmet Al-Iznikī's Tanwīr al-Avrād fî sharh al Avrād-i Zayniyyah
Yazar: AHMET ALTINTOP
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET SAKİ ÇAKIR
Uşak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Kutbüddinzâde Mehmet İznikî XV. yüzyılda yaşamış Osmanlının büyük âlim ve
müelliflerindendir. Bursa İznik'te dünyaya gelmiştir. Doğum tarihi bilinmemekle
beraber vefat tarihi 885/1480'dir. Ders aldığı kişiler arasında dönemin şeyhülislamı
Molla Fenârî (ö. 834/1431) yer almaktadır. Onun yanında aklî ve şer'î ilimleri tahsil
etmiş, döneminin en önemli sûfîlerinden biri olmuştur. Kutbüddinzâde, tasavvuf, fıkıh,
akaid ve daha birçok ilim dalında çok sayıda kitap telif ve şerh etmiştir.
Kutbüddinzâde, tasavvufta Zeyniyye tarikatına bağlı olduğu anlaşılmaktadır. Zeyniyye
tarikatının kurucusu Zeynüddîn-i Hâfî (ö. 838/1435), tarîkat evrâdı üzerine bir eser
telif etmiştir. Evrâd-ı Zeyniyye diye bilinen bu esere birçok şerh yapılmıştır. Bu tezde,
şerhler içerisinde günümüze kadar ulaşmış ancak üzerinde daha önce hiçbir çalışma
yapılmamış olan Kutbüddinzâde'nin telif ettiği Tenvîrü'l-Evrâdı'z-Zeyniyye eseri
çalışılmıştır. Bu eser, Zeyniyye tarikatının yüzyıllarca okunan evrâdını barındırması
açısından önem arz etmektedir. Çalışma ile eser gün yüzüne çıkmış ve tasavvuf
literatürüne kazandırılmıştır. Müellif eserinde virdleri şerh ederken, bazı tasavvufi
kavramları ve konuları da yorumlamıştır. Bu manada tövbe, zikir ve dua gibi
kavramları açıkladığı görülmüştür.
Çalışmanın birinci bölümünde müellifin hayatı ele alınmış ve eseri hakkında bilgi
verilmiştir. İkinci bölümde ise eserin tahkiki yer almaktadır. Eserin birçok nüshası
vardır. Günümüze ulaşan 17 adet nüshası mevcuttur. Araştırmamızda müellif nüshası
esas alınmış, bunun haricinde 2 adet yazma nüshası ile mukayese edilmiş ve
sonucundaki farklılıklar dipnotta belirtilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Tasavvuf, Zeyniyye, Zikir, Evrâd, Kutbüddinzâde İznikî

Abstract:
Qutbaddīnzāda Mehmet al-Iznikī, one of the great scholars and authors of the Ottoman
Empire in the 15th century, was born in İznik, Bursa. Although his birth date is
unknown, he died in 885/1480. Among his teachers was Mulla Fanārī (d. 834/1431),
the sheikh ul-Islam of the period. Under his guidance, Qutbaddīnzāda studied both
rational (positive sciences or philosophy) and religious sciences (theology) and
became one of the most significant sufis of his time. He authored and annotated
numerous books in various fields such as sufism, jurisprudence, and creed.
Qutbaddīnzāda was associated with the Zayniyyah order in sufism. The founder of the
Zayniyyah order, Zaynuddîn al-Khāfi (d. 838/1435), wrote a book on the order's litany.
This book, known as Avrâd-ı Zayniyyah, has had many commentaries. In this thesis,
Kutbüddinzâde's work (book) Tanwīr al-Avrād - Zayniyyah, which has survived to the
present day (among others) but has not been previously studied, is examined. This
work is significant as it contains the litanies recited by the Zayniyyah order for
centuries. Through this study, the work has been brought to light and added to the sufi
literature. In his book, the author not only comments on the litanies but also interprets
some sufi concepts and topics. It is observed that he explains concepts such as
repentance, remembrance (dhikr), and prayer.
The first part of the study discusses (includes) the author's life and provides
information about his work (book). The second part includes the critical edition of the
work (book). There are many copies of the work, with 17 copies surviving to this day.
In our research (study/thesis), the author's copy has been taken as the basis, and it has
been compared with two other manuscript copies, with the differences noted in the
footnotes.
Keywords: Sufism, Zayniyyah, Dhikr, Litany, Qutbaddīnzāda al-Iznikī