Yücel Erten'in tiyatro anlayışı
Yücel Erten's understanding of theater
Yazar: HAMZA BENHÜR DOĞAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SÜNDÜZ HAŞAR
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Drama ve Oyunculuk Ana Sanat Dalı / Sahne Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts

Özet:
Bu çalışmada Yücel Erten'in eğitim hayatı, tiyatro anlayışı, sahnelediği oyunlar üzerinden reji evreleri ele alınmıştır.  
Yücel Erten Türk tiyatrosuna önemli katkıları olan yurtiçi ve yurtdışındaki çalışmaları ile büyük yankı uyandırmış bir sanatçı olarak karşımıza çıkmaktadır. Almanya'da reji eğitim alması sayesinde orada gelişen sanat akımlarını derinlikli bir şekilde kavramış ülkesine döndüğünde de doğrudan aktarmak yerine Anadolu varoluşunun süzgecinden geçirerek harmanlamıştır. 
Brecht'in epik tiyatro anlayışının ekseninde sahne ile seyirci arasındaki diyaloğu kuvvetlendirmiştir. Seyirciyi duygulandırmaktan çok düşündürmeyi; seyircinin olay ve durumları analiz etmesini amaçlamıştır. Oyunun büyüsüne kapılmadan alternatif düşünme yolları sunmak için uyguladığı teknik, sanat çevrelerinde çok konuşulmuştur. 
1992 yılında Devlet Tiyatrolarında Genel Müdürlük ve Başrejisörlük görevine getirilmiştir. 2002/2004 arasında İzmit Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatroları Genel Müdürlüğü görevini yürütmüştür. 2021 yılında kurulan İzmir Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatrolarının (İZBBŞT) kurucu genel sanat yönetmenidir. İlk sezonda 4 oyunu sahneleyip 8 ayrı ödül ile onurlandırılmıştır.
Hayatının ve mesleğinin ilk yıllarını paylaştığı anı türündeki Akıntıya Kürek ve olgunluk dönemindeki tecrübelerini, sanat alanları ile kurumlarıyla yaşadığı çatışmaları anlattığı Yelkenler Fora adlı kitapları yazmıştır. Bu iki kitap birbirinin devamı niteliğindedir. Kurtuluş Savaşı'nın çeşitli dönemlerine tanıklık eden Cumhuriyet Yolu ve Suikast kitabını ve ödenekli tiyatroların sorunlarına çözüm yolları arayışında olduğu Devletin Tiyatrosu Olmaz mı? kitabını yazmıştır. 
Yücel Erten'in reji anlayışı, tiyatro sanatının çok katmanlı yapısını sindirmiş ve derin bir disiplin anlayışının içinde yetişmiş olduğundan dolayı karmaşık yorumlar içereceği görüşünün aksine gösterişten uzak, düşünce taşıyan, mizahtan beslenen bir yapıya sahiptir. Sanatçının sorumluğu adına önermelerini ortaya koyan rejileriyle, tiyatro dili ile seçtiği oyunların niteliğiyle bir kimlik yaratmıştır. Sahnelediği oyunlarda bu özellikleri görülebilir. Bu yorumları izlemek ve analiz etmek Erten'in tiyatro sahnesine önemli katkılarını anlamamıza yardımcı olacaktır.

Anahtar Kelimeler: Açık Biçim, Deli Dumrul, Keşanlı Ali Destanı, Reji, Tiyatro, Yücel Erten.

Abstract:
In this study, Yücel Erten's education life, his understanding of theater, and his stage direction phases through the plays he staged are discussed.  
Yücel Erten is an artist who has made significant contributions to the Turkish theater and has made a great impact with his works at home and abroad. Thanks to his training in directing in Germany, he comprehended the art movements developing there in depth, and when he returned to his country, he blended them through the filter of Anatolian existence instead of transferring them directly.
On the axis of Brecht's understanding of epic theater, he strengthened the dialogue between the stage and the audience. He aimed to make the audience think rather than to make them feel; to make the audience analyze events and situations. The technique he applied to offer alternative ways of thinking without getting caught up in the magic of the play was much talked about in art circles.
In 1992, he was appointed as the general director and chief director of State Theaters. Between 2002/2004, he served as the General Director of Izmit Metropolitan Municipality City Theaters. In 2021, he is the founding general art director of Izmir Metropolitan Municipality City Theaters (IZBBŞT). In the first season, he staged 4 plays and was honored with 8 different awards.
He wrote the memoir Akıntıya Kürek, in which he shares the early years of his life and profession, and Sails Fora, in which he describes his experiences in his maturity and the conflicts he experienced with art fields and institutions. These two books are a continuation of each other. He wrote the book Cumhuriyet Yolu ve Suikast (The Way to the Republic and the Assassination), which witnessed various periods of the War of Independence, and the book Devletin Tiyatrosu Olmaz mı? (The State's Theater Doesn't Exist?), in which he sought solutions to the problems of subsidized theaters.
Yücel Erten's understanding of direction, contrary to the opinion that it will contain complex interpretations because he has digested the multi-layered structure of the art of theater and has grown up in a deep understanding of discipline, has a structure that is far from ostentation, carries thought and feeds on humor. He has created an identity with his regimes that reveal his propositions on behalf of the artist's responsibility, the language of theater and the quality of the plays he chooses. These characteristics can be seen in the plays he has staged. Watching and analyzing these comments will help us understand Erten's important contributions to the theater stage.
Keywords: Open Form, Deli Dumrul, Keşanlı Ali Epic, Reji, Theater, Yücel Erten.