Görsel okuma kapsamında grafik simgeler
Graphical symbols within the scope of visual reading
Yazar: İSMAİL YAVUZ ÖZTÜRK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. KEMALETTİN DENİZ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Grafik simgeler = Graphical symbols ; Görsel iletişim = Visual communication ; Görsel okuma = Visual reading ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching

Özet:
Yapılan araştırmayla, Türkiye'deki kamusal alanlarda kullanılan grafik simgelerin ortaklık düzeyinin ortaya konulması ve bunların, başta iletişim becerileri yüksek bireyler yetiştirmeyi hedefleyen Türkçe dersinde olmak üzere, diğer ilkokul düzeyi derslerindeki durumunun tespit edilmesi amaçlanmaktadır.
Araştırmada, genel tarama modellerinden "Tekil Tarama Modeli" kullanılmıştır. Buna göre kamusal alanlardaki grafik simgeler belirli bir zaman kesiti içinde saptanmış ve ilkokul düzeyindeki Türkçe, Hayat Bilgisi, Sosyal Bilgiler ve Trafik Güvenliği dersleri kapsamında bunlar ile ilgili gerekli eğitimin verilip verilmediğine dair öğretim programlarına bağlı olarak ders kitaplarının taranması işlemi uygulanmıştır. 
En son 2003 yılında Devlet Planlama Teşkilatı tarafından yayımlanan "İllerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması" göz önünde bulundurularak Türkiye'nin nüfus yoğunluğu bakımından en büyük ikinci ili olan Ankara, bu araştırmanın evrenini oluşturmaktadır. Ankara ili sınırları içindeki, toplum tarafından günlük hayatta yoğun olarak ziyaret edilen ve grafik simgelerin bolca kullanıldığı yapılanmış kamusal alanlardan AnkaMall Alışveriş Merkezi, Ankara Şehirlerarası Terminal İşletmesi, Esenboğa Havalimanı ve Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi de örneklem grubunu oluşturmaktadır.
Araştırma boyunca elde edilen veriler ve bunlara dayalı analizler üç kısma ayrılabilir. Birinci kısımda, söz edilen kamusal alanlardaki mevcut grafik simgeler fotoğraf makinesi vasıtasıyla kayıt altına alınmış ve bunlar anlam, kodlama türü, biçim, zemin rengi, çizgi-şerit ve figür özelliklerine göre incelenmiştir. İkinci kısımda ilköğretim düzeyindeki Türkçe, Hayat Bilgisi, Sosyal Bilgiler ve Trafik Güvenliği derslerine ait öğretim programlarında, kamusal alanlarda karşılaşılan grafik simgelerle ilgili olabilecek kazanımlar belirlenmiştir. Son kısımda ise söz konusu kazanımların eğitim-öğretim faaliyetlerinin başlıca gereci olarak kullanılan ders kitaplarındaki yansımaları ortaya konmuştur.
Yapılan analizlere göre, incelenen kamusal alanlardaki grafik simgelerin yurt dışında veya yurt içinde geliştirilen standartlara biçim, zemin rengi, çizgi-şerit ve figür yönlerinden uygunluk düzeyinin oldukça düşük seviyede olduğu tespit edilmiştir. İlkokul ve ortaokullardaki eğitim-öğretim faaliyetleri açısından bakıldığında ise yalnızca Türkçe dersine ait öğretim programlarında grafik simge öğretimine yönelik yeterli kazanımın bulunduğu saptanmıştır. Ancak Türkçe dersi de dâhil olmak üzere diğer derslere ait kitaplarda, kamusal alanlarda karşılaşılabilecek grafik simgelere yeteri düzeyde yer verilmediği, verilenlerin ise çoğunlukla trafik işaretleriyle sınırlı kaldığı belirlenmiştir.
Yapılan incelemeler ışığında Türkiye'de, kamusal alanlara ait grafik simgelerin kullanımı ve eğitimine dair sorunlara yönelik çözüm önerilerine de yer verilmiştir.

Abstract:
This study intended to demonstrate the level of commonality of graphical symbols in Turkey's public places and to fix the situation of this symbols in lessons especially in Turkish lesson that aims to educate individuals have effective communication skills.
The Single Screening Model was used for this study. According to it, graphical symbols in public places were determinated in a specified period and books were searched depending on the curriculums to understand whether the necessary education was given within the lessons of Turkish, Life Informations, Social Studies and Trafic Safety.
Taking into account the latest research by the State Planning Organisation that name is 'The Ranking of SociEconomic Development of the Provinces', Ankara which is the second largest city in Turkey is the universe of this study. AnkaMall Shopping Center, Ankara Intercity Terminal Operation, Esenboga Airport and Gazi University Faculty of Medicine Hospital that are visited in daily life and use a lot of graphical symbols are the example group of this study.
Datas that obtained throughout this study and analyses depending on it can divided into three parts. At first part, the current graphical symbols in public places that mentioned were photographed and these were examined depending on their meanings, coding types and the features of shape, ground color, line-strip and figure. At second part, gains which are about graphical symbols that may be encountered in public places were determined in the curriculums of Turkish, Life Informations, Social Studies and Trafic Security lessons that are at primary school level. The reflections of mentioned gains in the textbooks which are used as a main tool of educational activities were revealed at last part.
According to the analyses in this study, compliance level of graphical symbols which are used in public places mentioned with domestic or international standandards are at the low level in shape, ground color, line-strip and figure features. From the perspective of primary school and secondary school education activities, only Turkish lesson's curriculum has adequate gains about the education of graphical symbols in public places. However including Turkish lesson's with others', there are no graphical symbols that can be used in public places adequately. Those which are given in these books are bounded by trafic signs.
In the light of this investigation, solutions for using and educating graphical symbols problems in Turkey was also given.