Vardiyalı çalışan hastane personelinin beslenme durumunun ve bilişsel fonksiyonlarının saptanması
Determination of nutritional status and cognitive functions of shift worker hospital personnel
Yazar: ASLI YAĞMUR KULAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ESEN YEŞİL
Başkent Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Sağlık personeli = Health personnel ; Sağlıklı beslenme = Healthy nutrition ; Vardiya sistemi = Shiftwork system ; Ölçekler = Scales

Özet:
Vardiyalı çalışma, gündüz çalışmaya göre daha düzensiz hayat şartlarını beraberinde getirmektedir. Özellikle sirkadiyen ritimdeki değişikliklere bağlı olarak bazı hormonlar, gastrik sekresyon, bronşial aktivite, metabolik hız, uyku kalitesi ve süresi ile iştah dengesinde değişiklikler saptanmaktadır. Vardiyalı çalışanlarda bilişsel fonksiyonlarda düşüklük, kısa süreli hafızada bozulmalar, halsizlik ve bitkinlik oluşabileceği düşünülmektedir. Bu çalışmada vardiyalı çalışan doktor, hemşire, sağlık memuru ve güvenlik görevlisi gibi hastane personellerinde sirkadiyen ritmin bozulmasına bağlı olarak beslenme durumlarındaki değişiklikler ile dikkat, bellek, yürütücü işlevler gibi bilişsel fonksiyonlar üzerinde görülen bozulmaların araştırılması amaçlanmıştır. Bu çalışma Temmuz – Ağustos 2021 tarihleri arasında 25-50 yaş aralığındaki 100 gönüllü (Vardiyalı: 50, Vardiyasız: 50) yetişkin birey ile yürütülmüştür. Bireylerin sosyodemografik özellikleri, beslenme durumları ve bilişsel fonksiyonları anket formu ile değerlendirilmiştir. Bireylerin yaş ortalaması 36.2±6.82 yıldır. Vardiyalı çalışan bireylerin vardiyasız çalışan bireylere göre daha fazla oranla alkol kullandığı, kronik hastalıklara sahip olduğu, öğün atladığı belirlenmiştir. Ayrıca vardiyalı çalışan bireylerin vardiyasız çalışan bireylere göre günlük su tüketimlerinin daha az, kahve ve çay tüketimlerinin daha fazla olduğu görülmüştür (p<0.05). Antropometrik ölçüm sonuçlarına göre sadece vardiyalı çalışan kadınların vardiyasız çalışan kadınlara göre istatiksel açıdan anlamlı olarak daha yüksek beden kütle indeksi (BKİ) değerine sahip olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Araştırmaya katılan bireylerin günlük ortalama süt, yoğurt, kefir tüketim miktarı vardiyalı çalışan bireylerde 251.9±159.95 ml iken vardiyasız çalışan bireylerde 234.6±142.29 ml olarak belirlenmiştir (p>0.05). Günlük ortalama sebze meyve tüketim miktarı vardiyalı çalışan bireylerde 380.8±160.20 g iken vardiyasız çalışan bireylerde 413.4±276.63 g olarak tespit edilmiştir (p>0.05). Günlük ortalama ekmek ve diğer tahılların tüketim miktarı vardiyalı çalışan bireylerde vardiyasız çalışan bireylere göre daha yüksek tespit edilmiştir (p>0.05). Bilişsel değerlendirme puanı vardiyalı ve vardiyasız çalışanlarda sırasıyla; 24.2±2.91 ve 25.8±2.37 olarak belirlenmiş olup bu fark istatiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0.05). Vardiyasız çalışanlar arasında bilişsel bozukluğa sahip birey bulunmazken, vardiyalı çalışan bireylerin %6.0'sında bilişsel bozukluk olduğu görülmüştür. Normal BKİ aralığında bulunan bireylerin bilişsel değerlendirme puanı (25.9±2.54) obez bireylerin puanına (24.2±2.93) göre istatistiksel açıdan anlamlı şekilde yüksek bulunmuştur (p<0.05). Vardiyalı çalışan bireylerin sabahçıl akşamcıl ölçeğinden aldıkları puan ortalaması (46.8±10.05), vardiyasız çalışan bireylerin puanına (53.4±7.94) göre düşük bulunmuştur (p>0.05). Bilişsel değerlendirme puanı ve BKİ arasında negatif yönlü korelasyon saptanmıştır (p<0.05). Vardiyalı çalışan bireylerin Montreal Bilişsel değerlendirme ölçeğinden aldıkları puan ile diyetle çoklu doymamış yağ asidi, omega-6, E, K vitamini alımları arasında pozitif; vardiyasız çalışan bireylerin ise bitkisel protein, posa, çözünmez posa, A vitamini, tiamin, niasin, folat, magnezyum, demir, çinko ve bakır alımları arasında negatif bir ilişki saptanmıştır. Vardiyasız çalışan bireylerin Sabahcıl Akşamcıl Ölçek puanı ile diyetle omega 3 alımı arasında negatif bir ilişki saptanmıştır. Vardiyalı çalışan bireylerde Montreal Bilişsel Değerlendirme puanı ile Sabahçıl Akşamcıl Ölçeği puanı arasında pozitif bir ilişki olduğu saptanmıştır (p<0.05). Vardiyalı çalışmanın, beslenme durumu ve bilişsel fonksiyonlarla ilişkisi olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Shift work leads to a more irregular living conditions than daytime work. Especially due to changes in circadian rhythm, some hormones, gastric secretion, bronchial activity, metabolic rate, sleep quality and duration with appetite balance changes are detected. Experience low cognitive function, impaired short-term memory weakness and fatigue may be in shift workers. In this study, it is aimed to investigate changes in nutritional status and impairments in cognitive functions such as attention, memory and executive functions due to the deterioration of circadian rhythm in hospital personnel such as doctors, nurses, health officers and security guards working shifts. This study was carried out between July and August 2021 with 100 volunteers (Shift: 50, Non-Shift: 50) between the ages of 25 and 50. Sociodemographic characteristics, nutritional status and cognitive functions of individuals were evaluated by questionnaire form. The mean age of individuals is 36.2±6.82 years. It was determined that individuals working shifts drank alcohol, had chronic diseases and skipped meals at a higher rate than individuals who worked without shifts. In addition, it was observed that individuals working shifts had less daily water consumption and more coffee and tea consumption than non-shift individuals (p<0.05). According to anthropometric measurements, only ıt was determined that women working shifts had a higher body mass index (BMI) than women who worked non-shifts (p<0.05). The mean daily milk, yogurt and kefir consumption was 251.9±159.95 ml in working shifts and 234.6±142.29 ml in working non-shift (p>0.05). The mean daily vegetable and fruit consumption was 380.8±160.20 g in working shifts and 413.4±276.63 g in working non-shift (p>0.05). It was found that the mean daily consumption of bread and other cereals in shift worker was higher than working non-shift (p>0.05). Cognitive evaluation score for shift and non-shift workers, respectively; 24.2±2.91 and 25.8±2.37 (p<0.05). While there were no individuals with cognitive impairment among non-shift workers, 6.0% of individuals working shifts had cognitive impairment. The cognitive assessment score of individuals in the normal BMI range (25.9±2.54) was found to be statistically significantly higher than that of obese individuals (24.2±2.93) (p<0.05). The mean score of working people in shifts on the morningness and eveningness score (46.8±10.05) was found to be lower than the score of non-shift workers (53.4±7.94) (p>0.05). Negative correlation was found between cognitive assessment score and BMI was determined (p<0.05). Positive correlation was found between dietary intake of polyunsaturated fatty acids, omega-6, vitamin E, vitamin K and the Montreal Cognitive Assessment score in shift workers. Negative correlation was found between dietary intake of vegetable protein, fibre, insoluble fibre, vitamin A, thiamine, niacin, folate, magnesium, iron, zinc and copper and the Montreal Cognitive Assessment score in shift workers. Negative correlation was found between the Morningness-Eveningness Questionnaire score and dietary intake of omega-3 in non-shift workers. Positive correlation was found between the Montreal Cognitive Assessment score and the Morningness Eveningness Questionnaire score in shift workers (p<0.05). As a result, shift work was found to have an associated with nutritional status and cognitive function.