Zeytin ve zeytinyağı piyasa fiyatı oluşumunda etkili olan faktörlerin belirlenmesi: Muğla ili örneği
Determination of the factors affecting the formation of olive and olive oil market price: Case of Muğla
Yazar: NAMIK KEMAL ACAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YAVUZ TAŞCIOĞLU
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Tarım ürünler piyasası, sektörün genel özelliklerinden dolayı karmaşık bir yapıya sahip olup tarım ürünleri fiyatları genellikle üretimden önce belirsiz olup bir önceki yılın fiyatları doğrultusunda üretim planlanmaktadır. Üretim artışı ve azalışları başta olmak üzere birçok etmen tarımsal ürünlerin fiyat oluşumunu doğrudan ve dolaylı olarak etkilemektedir. Zeytin üretim artışı ve azalışlarından en çok etkilenen tarım ürünlerinden birisidir. Zeytin üretiminden elde edilen meyveler, işlenmesi suretiyle sofralık zeytin ve zeytinyağı olarak tüketiciye ulaşmaktadır. Zeytin meyvelerinin 
işlenmesi ile hem katma değeri yüksek ürünler elde edilmekte hem de tarım sanayi entegrasyonunun gelişmesi ve sürdürülebilirliği sağlanmaktadır. Günümüzde gastronomi ve sağlık açısından Akdeniz mutfağının öneminin artması ile zeytinyağına olan ilginin ve talep miktarının artmasına neden olmaktadır. Zeytinde gerek kendi özelliğinden gerekse doğal yapıdan kaynaklanan nedenlerle üretim miktarındaki değişimler fiyatına yansımaktadır. Türkiye içinde önemli bir ürün olan zeytin ve zeytinyağında fiyat oluşumu üretici, işleyici ve kooperatif kanalında gerçekleşmektedir. Bu nedenle bu çalışmanın ana amacı; zeytin ve zeytinyağı piyasasındaki paydaşlara göre fiyat oluşumundaki etkileyen faktörlerin belirlenmesidir. Çalışmada Türkiye zeytinyağı üretiminde önemli bir yeri olan Muğla ili Milas ilçesinde 150 adet üretici, 30 zeytinyağı işleme tesisi ve bölgeden zeytinyağı alımı yapan kooperatifle yüz yüze gerçekleştiren anketlerle elde edilen veriler kullanılmıştır. Çalışmadan elde edilen sonuçlara göre zeytin fiyat oluşumunda 3 adet faktör zeytinyağı fiyat oluşumunda 4 adet faktör ve zeytin ile zeytinyağı fiyat oluşumunda 4 adet faktör etkili bulunmuştur.

Abstract:
The agricultural products market has a complex structure due to the general characteristics of the sector, and the prices of agricultural products are generally uncertain before production and production is planned in line with the prices of the previous year. Many factors, especially the increase and decrease in production, directly and indirectly affect the price formation of agricultural products. Olive is one of the agricultural products most affected by the increase and decrease in production. The fruits obtained from olive production are processed and reach the consumer as table olives and olive oil. With the processing of olive fruits, products with high added value are obtained and the development and sustainability of agriculture-industry integration is ensured. Today, the increasing importance of Mediterranean cuisine in terms of gastronomy and health causes an increase in the interest and demand for olive oil. Changes in the amount of production are reflected in the price of olives due to both its own characteristics and natural structure. The price formation of olive and olive oil, which is an important product in Turkey, takes place in the channels of producers, processors, and cooperatives. Therefore, the main purpose of this study is the aim is to determine the factors affecting the price formation according to the stakeholders in the olive and olive oil market. In the study, data obtained through 
face-to-face surveys with 150 producers, 30 olive oil processing plants and cooperatives purchasing olive oil from the region in Milas district of Muğla province, which has an important place in olive oil production in Turkey, were 
used. According to the results obtained from the study, 3 factors were found to be effective in olive price formation, 4 factors in olive oil price formation, and 4 factors in olive and olive oil price formation.