Ailevi hiperkolesterolemili hastalarda sağlık okuryazarlığının öz bakım yönetimine etkisi
The effect of health literacy on self-care management in patients with familial hypercholesterolemia
Yazar: MAKBULE ÇEPKEN KANLIOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. SERAP ÖZER
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Hemşireler = Nurses ; Hemşirelik = Nursing ; Hiperkolesterolemi = Hypercholesterolemia ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Özbakım = Self-care

Özet:
Ailevi Hiperkolesterolemili Hastalarda Sağlık Okuryazarlığının Öz Bakım Yönetimine Etkisi
Amaç: Bu tez çalışması, ailevi hiperkolesterolemili hastalarda sağlık okuryazarlığının öz bakım yönetimine etkisinin belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir.
Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı ve ilişkisel tipteki araştırma; Ege Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Kardiyoloji Anabilim Dalı Lipid Polikliniği'nde dahil edilme kriterlerine uyan 118 hasta ile yürütülmüştür. Araştırmanın verileri; "Hasta Tanıtım Formu", "Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği" ve "Kronik Hastalıklarda Öz-Bakım Yönetimi Ölçeği" kullanılarak toplanmıştır. Araştırmadan elde edilen veriler Statistical Package for Social Science (SPSS) 25.0 versiyon paket programı ile analiz edilmiştir. Verilerin analizi %95 güven aralığında (p<0,05) değerlendirilmiştir. 
Bulgular: Hastaların yaşları 18 ile 82 arasında değişmekle birlikte, yaş ortalaması 50,12 ± 16,60 olarak belirlenmiştir. Hastaların %55,9'unun kadın, %44,1'inin ise erkek olduğu saptanmıştır. Hastaların %10,2'sinin hastalık tipinin homozigot, %15,3'ünün ise heterozigot olduğunu bildiği ve %74,5'inin ise hastalık tipini bilmediği saptanmıştır. "Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği"nin toplamından hastalar ortalama 90,20 ± 17,189 puanı, "Kronik Hastalıklarda Öz Bakım Yönetimi Ölçeği"nden ise ortalama 94,05 ± 24,596 puanı almıştır. Ailevi hiperkolesterolemili hastaların sağlık okuryazarlığını etkileyen faktörler; cinsiyet, eğitim, çalışma ve gelir durumu, yaşanılan yer, hastalık süresi olarak bulunurken, öz bakım yönetimini etkileyen faktörler; yaş, medeni durum, çalışma durumu, yaşanılan yer, hastalık tipi ve başka hastalık varlığı olarak belirlenmiştir. Araştırmada yer alan hastaların "Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği" ile "Kronik Hastalıklarda Öz Bakım Yönetimi Ölçeği"nden aldıkları puanların ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmamıştır (p>0,05).
Sonuç: Çalışma bulgularımıza göre; hastaların sağlık okuryazarlığı ve öz bakım yönetimi düzeyleri yüksek bulunmuştur. Sağlık okuryazarlığı ve öz bakım yönetiminin bazı demografik ve hastalık özelliklerinden etkilendiği saptanmıştır. Hasta grubumuzda sağlık okuryazarlığının öz bakım yönetimini etkilemediği sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Ailevi hiperkolesterolemi; sağlık okuryazarlığı; öz bakım; hemşirelik

Abstract:
The Effect of Health Literacy on Self-Care Management in Patients with Familial Hypercholesterolemia
Objectives: This study was carried out to determine the effect of health literacy on self-care management in patients with familial hypercholesterolemia.
 Materials and Methods: Descriptive and relational research; It was conducted with 118 patients who met the inclusion criteria at Ege University Health Practice and Research Center, Department of Cardiology, Lipid Polyclinic. The data of the research; It was collected using "Patient Information Form", "Health Literacy Scale" and "Self-Care Management Scale in Chronic Diseases". The data obtained from the research were analyzed with the Statistical Package for Social Science (SPSS) 25.0 version package program. The analysis of the data was evaluated at the 95% confidence range (p<0.05).
Results: Although the ages of the patients ranged from 18 to 82, the mean age was 50.12 ± 16.60 years. It was determined that 55.9% of the patients were female and 44.1% were male. It was determined that 10.2% of the patients knew that the disease type was homozygous, 15.3% knew that they were heterozygous, and 74.5% of them did not know the type of disease. The patients got an average of 90.20 ± 17,189 points from the sum of the "Health Literacy Scale" and an average of 94.05 ± 24.596 points from the "Self-Care Management in Chronic Diseases Scale". Factors affecting the health literacy of patients with familial hypercholesterolemia; gender, education, employment and income status, place of residence, duration of illness, factors affecting self-care management; age, marital status, employment status, place of residence, disease type and presence of other diseases. There was no statistically significant relationship between the mean scores of the patients included in the study from the "Health Literacy Scale" and the "Self-Care Management Scale in Chronic Diseases" (p>0.05).
Conclusion: According to our study findings; patients' health literacy and self-care management levels were found to be high. It has been determined that health literacy and self-care management are affected by some demographic and disease characteristics. It was concluded that health literacy did not affect self-care management in our patient group.
Keywords: Familial hypercholesterolemia; health literacy; self care; nursing