Abay Kunanbayoğlu'nun "Kara Sözler" adlı eseri ile Yusuf Has Hacib'in "Kutadgu Bilig" adlı eserinin sosyal tenkit bakımından mukayesesi
Comparison of Abay Kunanbayoğlu's "Kara Sözler" and Yusuf Has Hacib's "Kutadgu Bilig" in terms of social criticsm
Yazar: NEZAKET ESEN CÜRGÜL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜSEYİN KAHRAMAN MUTLU
Afyon Kocatepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Abay Kunanbayoğlu ve Yusuf Has Hacib'in yaşamış olduğu dönemde yazdıkları
eserlerdeki fert – toplum, eğitim, bürokrasi, ahlaki, ekonomik, dinî, kültürel unsurlarla
ilişkili olan bölümlere on başlık altında bakılmıştır. Bu şahsiyetler farklı dönemlerde
yaşamış olsalar bile toplumları için iyi olanı yapmaya çalışmışlardır. İyi bir yönetici
nasıl olmalı, iyi bir halk nasıl olmalı, ahlaklı insan nasıl olmalı gibi sorulara cevap verir
niteliğindeki eserlere bakılarak tezin bütünü oluşturmuştur. Farklı dönemde yazılmış bu
eserler okunup incelenmiştir. Bu bilgiler ışığında eserler arasında ortaklık var mı
sorusuna cevap aranması mukayesenin temel amaçlarındandır. Bu hususta bu farklı
dönemlerde yazılan iki eser sosyal tenkit bakımından mukayese edilmiştir. Abay
Kunanbayoğlu'nun nesir şeklinde yazdığı sözlere ve Yusuf Has Hacib'in beyitler
halinde yazılan mesnevi tarzındaki eserler incelenmiştir. Bu eserlerin dil ve üsluplarına
bakılmıştır. Eserlerini yazarken dönemin etkisinde kalmışlardır. Bu etkiyle birlikte
dönemin sosyal çevresini ele almamız mümkündür. Bu eserler fert-toplum, dinî,
ekonomik, ahlaki, siyasi, kültürel, bürokratik, kadın, eğitim ve sosyal sınıf olarak on
başlık altında sosyal tenkit bakımından mukayesesi incelenmiştir. Kısaca yazarların
hayatı, eserleri ve edebî anlayışıyla da ilgili bilgiler verilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Abay Kunanbayoğlu, Yusuf Has Hacib, Kara Sözler, Kutadgu
Bilig, Sosyal Tenkit.

Abstract:
The sections separated by individual - society, education, bureaucracy, freedom,
economic, religious and cultural elements in the works of Abay Kunanbayoğlu and
Yusuf Has Hacib during their period were examined under the heading. Even though
these individuals lived in different periods, they tried to do what was good for their
societies. The whole of the thesis was created by looking at works that answer questions
such as what a good ruler should be, what a good people should be, what a moral person
should be. These works, written in different periods, were read and sorted. One of the
main purposes of the comparison is to find an answer to the question of whether there is
a commonality between the publications of this information. In this regard, two works
written in these different periods were compared in terms of social criticism. The works
of Abay Kunanbayoğlu's words written in prose and Yusuf Has Hacib's works in the
style of mesnevi written in couplets. These functions were examined in terms of
language and style. They lived under the influence of the period while writing their
works. It is possible to consider the social environment of the period together with the
purchasing effect. The comparison of these works in terms of social criticism is based
on individual-society, religious, economic, basic, political, cultural, bureaucratic,
women, education and social classes. Briefly, information about the authors' lives,
works and literary understanding is given.
Keywords: Abay Kunanbayoğlu, Yusuf Has Hacib, Kara Sözler, Kutadgu Bilig,
Social Criticism.