Okul çağı çocuklarında hipertansiyon görülme sıklığı ve etkileyen faktörler
For school-age children hypertension frequency of visionand affecting factors
Yazar: EMİNE SAĞLAM
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA REŞAT DABAK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Dislipidemi = Dyslipidemia ; Hipertansiyon = Hypertension ; Obezite = Obesity ; Okul çağı dönemi = Latency period ; Çocuklar = Children

Özet:
Amaç: Bu araştırmada İstanbul ili Eyüp ilçesinde bir aile sağlığı merkezinde kayıtlı 12-16 yaş aralığındaki çocuklarda hipertansiyon (HT) görülme sıklığının ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi amaçlandı. Ek olarak diğer sistemik hastalıkların (obezite, diyabetes mellitus (DM) ve dislipidemi) görülme sıklıkları ve birliktelikleri araştırıldı.
Gereç ve Yöntem: Araştırmaya katılan çocukların yaşı ve cinsiyeti kaydedildi. Ayrıca çocukların boy uzunluğu, vücut ağırlığı ve kan basıncı (KB) değerleri ölçülerek kaydedildi. Ek olarak son bir yıl içinde halk sağlığı laboratuvarında analizi yapılmış ve Laboratuvar Bilgi Sistemine (LABİM) yüklenmiş kan tetkikleri incelenerek katılımcıların açlık kan şekeri, total kolesterol ve düşük yoğunluklu lipoprotein değerleri kaydedildi. 
Ölçülen KB değerlerinin persentilleri yaş, cinsiyet ve boy uzunluğuna göre KB persentilleri çizelgesi kullanılarak belirlendi ve Amerikan Pediatri Akademisi Kılavuzuna göre tansiyon evrelemesi yapıldı.
Vücut kitle indeksi (VKİ) kilogram olarak vücut ağırlığının, metre olarak boy uzunluğunun karesine bölünmesi ile hesaplandı. VKİ değerlerinin yaş ve cinsiyete göre persentilleri referans çizelgeler kullanılarak belirlendi ve sınıflandırıldı.
Açlık kan şekeri (AKŞ) değeri 125 mg/dl'nin üzerinde ise 'DM', 100-125 mg/dl aralığında ise 'bozulmuş açlık glukozu', 100 mg/dl'nin altında ise 'normal' olarak sınıflandırıldı.
Total kolesterol (TK) değeri 200 mg/dl ve üzerinde ise 'yüksek', 170-199 mg/dl aralığında ise 'sınırda yüksek', 170 mg/dl'den düşük ise 'kabul edilebilir' olarak sınıflandırıldı.
Düşük yoğunluklu lipopretein (LDL: Low Density Lipoprotein) değeri 130 mg/dl ve üzerinde ise 'yüksek', 110-129 mg/dl aralığında ise 'sınırda yüksek', 110 mg/dl'den düşük ise 'kabul edilebilir' olarak sınıflandırıldı.
İstatistiksel analizler IBM SPSS Statistics 22 (IBM SPSS, Türkiye) programı kullanılarak yapıldı. Tanımlayıcı istatistikler kategorik değişkenler için sayı ve yüzde olarak, sayısal değişken için ortalama, standart sapma, minimum ve maksimum olarak verildi.  Kategorik değişkenlere göre oranlar çapraz tablolar ve grafikler kullanılarak verildi. Bu oranlar bakımından gruplar arasında fark bulunup bulunmadığı Ki-kare testi kullanılarak karşılaştırıldı. P-değerinin 0,05'in altında olduğu durumlar istatistiksel olarak anlamlı sonuçlar şeklinde değerlendirildi.
Bulgular: Araştırmaya 300 çocuk dahil edildi. Katılımcıların yaş ortalaması 14,1±1,3 iken, %51,3'ü erkek, %48,7'si kız idi. Araştırmada prehipertansiyon (preHT), evre 1 HT ve evre 2 HT oranları sırasıyla %12,0, %11,3 ve %0,7 olarak bulundu. Kızlardaki oranlara göre, erkeklerde hem preHT hem de HT sıklıkları anlamlı ölçüde yüksek bulundu. VKİ düzeyi arttıkça hem preHT hem de HT sıklıklarının anlamlı ölçüde yükseldiği görüldü. AKŞ, TK veya LDL düzeylerine göre KB evrelerinin dağılımında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmadı. Cinsiyete göre VKİ, AKŞ veya LDL düzeylerinin dağılımında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmadı. TK düzeyinin 'sınırda yüksek' ve 'yüksek' olma oranları, erkeklere göre, kızlarda anlamlı ölçüde fazla bulundu. VKİ düzeyine göre TK, LDL veya AKŞ seviyelerinin dağılımında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmadı. AKŞ düzeyine göre TK veya LDL düzeylerinin dağılımında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmadı. 
Sonuç: Araştırmaya katılan çocukların yaşları 12-16 arasında olmasına rağmen; KB, VKİ, AKŞ, LDL ve TK değerlerinin normalin üzerinde olma sıklıkları sırasıyla %24,0; %29,3; %15,0; %25,3 ve %39,3 idi. Bu sonuçlar sistemik hastalıklarla mücadelenin çocukluk döneminden itibaren başlaması gerektiğini, öncelikle risk altındaki çocukların belirlenmesi ve bu çocuklara birinci basamak koruyucu hekimlik hizmetleri verilmesi gerektiğini göstermektedir (beslenme önerileri, fiziksel aktivitenin artırılması, yaşam tarzının düzenlenmesi vs). Ayrıca bu konularla ilgili toplumun bilinçlendirilmesine ihtiyaç olduğunu göstermektedir.
Anahtar kelimeler: Çocuk, hipertansiyon, obezite, diyabetes mellitus, dislipidemi

Abstract:
Aim: In this study, it was aimed to determine the prevalence of hypertension (HT) and the factors affecting it in children between the ages of 12-16 registered in Family Health Center (FHC) in İstanbul Eyüp. In addition, the prevalence and association of other systemic diseases (obesity, DM and dyslipidemia) were investigated.
Materials and Methods: The age and gender of the children participating in the study were recorded. Also, height, body weight and blood pressure (BP) values of children were measured and recorded. In addition, blood tests analyzed in the public health laboratory and loade	d on the LABIM system in the last one year were examined and the fasting blood glucose (FBG), total cholesterol (TC) and low density lipoprotein (LDL) values of the participants were recorded.
Percentiles of measured BP values were determined using BP percentile charts according to age, gender and height, and blood pressure staging was performed according to the American Academy of Pediatrics Guideline.
Body mass index (BMI) was calculated by dividing body weight in kilograms to the square of height in meters. By using reference charts, the percentiles of BMI values according to age and gender were determined and classified. 
If the FBG value was above 125 mg/dl was classified as 'DM', if it was between 100-125 mg/dl as 'impaired fasting glucose', if it was below 100 mg/dl as 'normal'.
If the TC value was 200 mg/dl and above was classified as 'high', if it was between 170-199 mg/dl as 'borderline high', if it was lower than 170 mg/dl as 'acceptable'. 
If the LDL value was 130 mg/dl and above was classified as 'high', if it was between 110-129 mg/dl as 'borderline high', if it was lower than 110 mg/dl as 'acceptable'.
Statistical analyzes were performed by using SPSS Statistics 22 IBM (IBM SPSS, Turkey). Descriptive statistics of categorical variables were presented as numbers and percentages and of numerical variable was presented as mean, standard deviation, minimum and maximum. The frequencies according to categorical variables were presented using cross tables and graphics. Whether there was a difference between the groups in terms of these frequencies was compared using the Chi-square test. The situations where the p-value was below 0.05 were evaluated as statistically significant results.
Results: In the study, 300 children were included. The mean age of the participants was 14.1 ± 1.3, while 51.3% were male and 48.7% were girls. In the study, preHT, stage 1 HT, and stage 2 HT rates were found to be 12.0%, 11.3% and 0.7%, respectively. The frequencies of both preHT and HT were found to be significantly higher in males than in females. It was observed that both preHT and HT frequencies increased significantly as the BMI level increased. There was no statistically significant difference in the distribution of BP stages according to FBG, TC or LDL levels. There was no statistically significant difference in the distribution of BMI, FBG or LDL levels according to gender. The frequencies of 'borderline high' and 'high' level of TC were significantly higher in girls than boys. There was no statistically significant difference in the distribution of TC, LDL or FBG levels according to the BMI level. There was no statistically significant difference in the distribution of TC or LDL levels according to FBG level.
Conclusion: Although the ages of children participating in the study were between 12-16; the frequencies of BP, BMI, FBG, LDL and TC values above normal were 24.0%, 29.3%, 15.0%, 25.3%, and 39.3%, respectively. These results show that the struggle against systemic diseases should start from childhood, first of all, children in risk should be determined and primary preventive medicine services should be given to these children (nutritional recommendations, increasing physical activity, regulation of lifestyle, etc.). In addition, it shows that there is a need for public awareness on these issues.
Keywords: Child, hypertension, obesity, diabetes mellitus, dyslipidemia