Temelcilik ve ötesi: Demokrasi teorilerinin eleştirel bir analizi
Foundationalism and its beyond: A critical analysis of the theories of democracy
Yazar: HAYRETTİN FURKAN LİVAN
Danışman: DOÇ. DR. RUHTAN YALÇINER
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Felsefe = Philosophy ; Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Bu çalışma, demokrasinin temelcilik perspektifiyle ele alınmasından ileri gelen sorunlu yönleri göstererek, temelcilik-sonrası anlayışa dayalı olarak demokrasinin nasıl değerlendirilebileceğinin çerçevesini çizmeyi amaçlamaktadır. Temelcilik, politikanın ve toplumun kurulmasında nihâi bir ilkenin kurucu olduğu varsayımını ifade eder. Demokrasi çalışmalarında temelci yaklaşımlar, demokrasiyi belli bir nihâi ilke ile sınırlayarak, kurulacak ideal demokratik düzenin bu ilke üzerine inşa edilmesine çabalar. Dolayısıyla, temelci bir demokrasi teorisi için yapılması gereken yalnızca nihâi olduğu varsayılan bu temel ilke üzerine tutarlı bir sistem kurmaktır. Ancak, demokraside zeminlenme hareketini ortaya çıkaran hiçbir ilke nihâi değildir. Çünkü demokrasiyi temellendiren ilkeler yalnızca olumsal, geçici ve bağlamsal nitelikleriyle var olabilir.
Temelciliğin karşısında yer alan görüşler, hiçbir ilkenin toplumu kuramayacağı düşüncesine dayalı anti-temelcilik biçiminde ortaya çıkabildiği gibi; yalnızca nihâi ilke iddiasını reddeden ancak geçici ve olumsal ilkeler ile zeminlenme ve zeminin çözülmesi sürecinin zorunluluğunu kabul eden temelcilik-sonrası görüşle de ortaya çıkabilir. Bu çalışma, anti-temelciliğin tüm zeminlenme biçimlerini reddetmesinin de bir tür temelcilik olduğunu savunmaktadır. Bu nedenle, çalışma boyunca demokrasi kavramının temelcilik bağlamı eleştirilirken, temelcilik-sonrası perspektife dayalı olarak değerlendirilmesinin imkânı aranmaktadır.
Bu bağlamda çalışmanın ilk bölümü demokrasinin (köken olmayan) kökenlerini tarihsel bir çerçevede temelcilik üzerinden sorunsallaştırmaktadır. Sorunsallaştırmanın odağında politeia ve res publica kavramları yer alır. İkinci bölüm, demokrasinin modern devlet, egemenlik, sözleşmesellik ve temsil bağlamında değerlendirilmesine ayrılmıştır. Aynı zamanda, tarafsızlık ideali ve kamusal alan konuları da ele alınmaktadır. Tezin son bölümünde demokrasiyi modellemeye dönük argümanlar eleştirel bir analizin konusu edilmektedir. Akabinde, temelcilik- sonrası perspektifle demokrasinin zeminlenme-çözülme hareketi olması, an-arkhê ilke hususu, ortaklık vasfı ve gelecek-olan demokrasi anlayışı üzerinde durulmaktadır.

Anahtar Sözcükler
Temelcilik, demokrasi, antagonizma/agonizma, konsensüs, zemin, ufuk

Abstract:
This study aims to introduce how democracy can be evaluated based on post-foundationalist understanding, of democracy by pointing out the problematic aspects that arise from considering democracy from a foundational perspective. Foundationalism refers to assumption that an ultimate principle is constitutive in the grounding of politics and society. Foundationalist approaches in democracy studies restrict democracy to a particular ultimate principle and attempt to construct the ideal democratic order upon this principle. Therefore, for a foundationalist theory of democracy, all that needs to be done is to establish a consistent system on this fundamental principle, which is assumed to be ultimate. However, no principle that reveals the grounding movement in democracy is ultimate. This is because the principles that ground democracy can only exist with their contingent, temporary and contextual qualities.
Opposing views to foundationalism can emerge in the form of anti-foundationalism, which holds that no principle can found society. It can also emerge with the post-foundationalist view, which rejects only the claim of the ultimate principle but accepts the necessity of provisional and contingent principles and the process of grounding and un-grounding. This study argues that anti- foundationalism's rejection of all forms of grounding is also a type of foundationalism. Therefore, throughout the study, while critisizing the concept of democracy in the context of foundationalism, the possibility of its evaluation based on a post-foundationalist perspective is sought.
In this context, the first part of the study problematizes the (non-)origins of democracy through foundationalism in a historical framework. The concepts of politeia and res publica are at the center of problematization. The second chapter is devoted to the evaluation of democracy in the context of the modern state, sovereignty, contractualism and representation. At the same time, the ideal of neutrality and public space issues are also adressed. In the last part of the thesis, arguments for modeling democracy are subject to a critical analysis. Subsequently, from a post- foundationalist perspective, democracy as a grounding-ungrounding movement, the an-arkhê principle, democracy's communal feature and the democracy to-come are emphasized.

Keywords
Foundationalism, democracy, antagonism/agonism, consensus, ground, horizon