Obezite ve fiziksel aktivite düzeyleri ile kentlerin morfolojik özellikleri arasındaki ilişki
The relation urban morphology, obesity, physical activity
Yazar: BURÇAK KARLI
Danışman: PROF. DR. EBRU ÇUBUKÇU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Kent morfolojisi = Urban morphology ; Obezite = Obesity

Özet:
Kentlilerin fiziksel aktivitede bulunma eğilimi hem dünyada hem de ülkemizde son yıllarda azalış göstermektedir. Bireylerin sağlığını olumsuz yönde etkileyen bu durumun önlenmesi için mekânsal tasarım yoluyla fiziksel aktivitenin teşvik edilmesi gerekmektedir. Tez kapsamında, fiziksel aktivitenin en kolay erişilebilen türü olan "yürüyüş davranışına" ve yürüyüş davranışını etkileyen "kentlerin morfolojik özellikleri" konusuna odaklanılmıştır.
Yürüme davranışı verileri TÜBİTAK 116K358 No.lu projeden elde edilmiştir. 184 öğrencinin 7 günlük seyahat günlüğü, akselerometre ve KKS verileriyle, CBS temelli analizler yapılmıştır. Gençlerin yürümeyi tercih ettikleri/etmedikleri sokakları gösteren aktivite haritalarına dayanarak; tez kapsamında yaya yoğunluğunun çok ve az olduğu bölgeleri temsil edecek toplam dört alan seçilmiştir.
Seçilen alanların morfolojik özellikleri çok sayıda değişken üzerinden karşılaştırılmıştır. Morfolojik analizlerde sokak ağı, yapı-sokak ve yapı adası-sokak ilişkisi incelenmiştir. Kentsel morfolojinin bu temel elemanlarına ek olarak, arazi kullanım ve doğal çevre özellikleri de irdelenmiştir. "Sokak ağı"; mekân dizim, "yapı-sokak ilişkisi"; bina yoğunluğu ve tipleri (mekân matrisi), arazi kullanım özellikleri (çeşitlilik ve erişilebilirlik), karşı-konum, mekânsal kapalılık (SVF), "yapı adası-sokak ilişkisi"; AwaP ve IC parametreleriyle ölçülmüştür. Doğal çevre için, NDVI ve eğim analizi yapılmıştır.
Özetle, mekânın yapısını anlamaya yönelik kapsayıcı ve güncel teknikleri kullanan morfolojik analizler CBS aracılığıyla nesnel bir şekilde yapılmıştır. Böylece, 34 morfolojik parametrenin alanlarda ne düzeyde değiştiği karşılaştırılmalı olarak değerlendirilmiştir. Tüm değişkenler için oluşturulan hipotezler Ki-Kare, Mann-Whitney U ve Kruskal-Wallis ile test edilmiştir. Sonuçlar literatürdeki bulguları kısmen desteklemiştir. 
Bu tez çalışmasında mekânsal dokunun kişilerin yürüyüş davranışını henüz tasarım aşamasındayken ne derece desteklediğini irdeleyebilecek özgün ve nesnel yöntem önerilmiştir. Yöntemin akıllı kent uygulamalarına ve sonraki akademik çalışmalara örnek olması beklenmektedir.

Abstract:
The tendency of people to engage in physical activity has decreased in recent years, in the world and our country, which affects health and causes obesity. To prevent this situation, physical activity should be encouraged through spatial design. Therefore, the thesis investigates the relationship between "walking behavior" and "morphological characteristics of cities." 
The walking behavior data were obtained from the TUBITAK116K358 project, which analyzed 184 students' activity maps to differentiate the routes they walk or not. Maps were produced using a 7-day travel diary, accelerometer, GPS and analyzed via GIS. This information was used to select four areas, two representing preferred for walking and the other for motor vehicles.
Selected areas were compared for street network, building-street, and block-street relationship. Additionally, land-use and the natural environment were analyzed. "Street network"; space syntax, "building-street relationship"; building density and types (Spacematrix), land-use characteristics (diversity and accessibility), counter-position, spatial enclosure (SVF), and "block-street relationship"; measured with AwaP and IC parameters. Lastly, for the natural environment, NDVI and slope analyses were made.
In summary, morphological analyzes using up-to-date techniques to understand the structure of the space were made objectively via GIS. Furthermore, areas were compared for 34 variables. Hypotheses were tested via Chi-Square, Mann-Whitney U, and Kruskal-Wallis. The results partially supported the findings in the literature. 
This thesis is important in proposing an original/objective method to examine to which extent the spatial fabric supports walking behavior. This method may be applied in smart city applications and potentially pave the way for subsequent academic studies.