Yaşlılarda diyet kalitesi ve fitonutrient alımının yaşam kalitesi, kırılganlık sendromu ve metabolik sendrom üzerine etkisi
The effect of diet quality and phytonutrient intake on quality of life, frailty syndrome and metablic syndrome in the elderly
Yazar: ŞULE ARSLAN
Danışman: PROF. DR. GÜL KIZILTAN
Başkent Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Yaşlılık döneminde fizyolojik, psikolojik ve metabolik açıdan çeşitli değişiklikler meydana gelmekte ve buna bağlı kronik haslalıklara yakalanma riski de artmaktadır. Yaşlılarda kırılganlık sendromu kas kütlesinin azalması, kemik dayanıklılığının azalması ve sosyal izolasyon ile karakterize kompleks bir durumdur. Ayrıca artan yaşla birlikte çeşitli beslenme sorunları ortaya çıkmaktadır. Beslenme sorunlarının yanında yaşlıların fitonutrient alımları ülkemizde kültüre bağlı olarak genellikle düşük seviyelerdedir. Bu durum hastalık prevalansını arttırmaktadır. Bununla birlikte yaşlı bireylerin sosyal yaşamdan kopmaları gibi pek çok faktör de yaşam kalitelerini etkilemektedir. Bu çalışmada yaşlı bireylerde kırılganlık sendromu, metabolik sendrom (MetS), diyet kalitesi, fitonutrient alımı ve yaşam kalitesi arasındaki ilişkiyi saptamak amaçlanmıştır. Bu çalışmaya Haziran-2022 Kasım-2022 tarihleri arasında Karaman'da özel bir yaşam merkezine başvuran ve çalışmaya gönüllü olarak katılmayı kabul eden 65 yaş üstü tüm bireyler dahil edilmiştir. Çalışmaya 34 erkek, 60 kadın toplam 94 kişi katılmıştır. Bu kişilerin diyet kaliteleri Sağlıklı Yeme İndeksi-2010 (SYİ-2010) ile saptanmış, fitonutrient alımları fitonutrient alımı değerlendirme ölçeği ile değerlendirilmiş, yaşam kalite puanları Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Yaşlı modülü (WHOQOLD) ile hesaplanmış, osteoporotik kırık çalışma indeksi (SOF İndeks) ile kırılganlık düzeyleri saptanmıştır. Ayrıca bireylerin dosyalarından alınan biyokimyasal parametreleri, kan basıncı ve antropometrik ölçümleri (boy, kilo, bel çevresi ve kalça çevresi) ile ATP-III kriterlerine göre metabolik sendroma sahip olup olma durumları tespit edilmiştir. Sonuçta yaşlı bireylerin %53.2'sinde metabolik sendrom tespit edilmiştir. Ayrıca yaşlı bireylerin SOF İndekse göre%62.7'sinin pre-kırılgan, %6.52'sinin kırılgan olduğu saptanmıştır. Kırılgan bireylerin %66.7'sinde, pre-kırılgan bireylerin %55.9'unda, sağlıklı bireylerin %44.8'inde metabolik sendrom bulunmuştur. Yaşlı bireylerin %49'unun kötü, %51'inin geliştirilmesi gereken diyet kalitesine sahip olduğu ve %94.7'sinin düşük düzeyde fitonutrient aldığı tespit edilmiştir.  Bununla birlikte pre-kırılgan bireylerin %91.5'inin, kırılgan bireylerin tamamının düşük düzeyde fitonutrient aldığı görülmüştür. Toplam yaşam kalitesi puanı ile kırılganlık sendromunun ters ilişkili olduğu saptanmıştır (p<0.05). Sonuç olarak, yaşlı bireylerde kırılganlık sendromu; fiziksel olarak inaktif olmakla, metabolik sendromla, kötü diyet kalitesi, düşük fitonutrient alımıyla ve düşük yaşam kalitesiyle ilişkili bulunmuştur. Bu sebeple yaşlı bireylerin kırılganlık takibinin yapılması ve kırılganlığın önlenmesi için beslenme durumunun takip edilmesi, fiziksel aktivitenin arttırılması önlenebilir ve böylece sosyal yaşam uyumu arttışı sağlanabilir.

Abstract:
During old age, various physiological, psychological and metabolic changes occur and the risk of contracting chronic diseases increases. Frailty syndrome in the elderly is a complex condition characterized by decreased muscle mass, decreased bone strength and social isolation. Additionally, various nutritional problems arise with increasing age. In addition to nutritional problems, phytonutrient intakes of the elderly are generally at low levels in our country, depending on the culture. This situation increases the prevalence of the disease. However, many factors affect the quality of life of elderly individuals, such as their detachment from social life. This study aimed to determine the relationship between frailty syndrome, metabolic syndrome (MetS), diet quality, phytonutrient intake and quality of life in elderly individuals. All individuals over the age of 65 who applied to a private living center in Karaman between June-2022 and November-2022 and agreed to participate in the study voluntarily were included in this study. A total of 94 people, 34 men and 60 women, participated in the study. The diet quality of these people was determined with the Healthy Eating Index-2010 (SYI-2010), their phytonutrient intake was evaluated with the phytonutrient intake assessment scale, their quality of life scores were calculated with the World Health Organization Quality of Life for the Elderly module (WHOQOLD), osteoporotic fracture study index (SOF Index). Fragility levels were determined with . In addition, the individuals' biochemical parameters, blood pressure and anthropometric measurements (height, weight, waist circumference and hip circumference) taken from their files and whether they had metabolic syndrome according to ATP-III criteria were determined. As a result, metabolic syndrome was detected in 53.2% of elderly individuals. In addition, according to the SOF Index, 62.7% of elderly individuals were found to be pre-frail and 6.52% were frail. Metabolic syndrome was found in 66.7% of fragile individuals, 55.9% of pre-frail individuals, and 44.8% of healthy individuals. It was determined that 49% of elderly individuals had poor diet quality, 51% had diet quality that needed improvement, and 94.7% had low levels of phytonutrients. However, it was observed that 91.5% of pre-frail individuals and all fragile individuals received low levels of phytonutrients. It was determined that the total quality of life score and frailty syndrome were inversely related (p<0.05). As a result, frailty syndrome in elderly individuals; It has been associated with being physically inactive, metabolic syndrome, poor diet quality, low phytonutrient intake and poor quality of life. For this reason, fragility monitoring of elderly individuals and nutritional status can be monitored to prevent fragility, increasing physical activity can be prevented and thus social life adaptation can be increased.