Koruyucu annelerin ve koruyucu aile hizmet modelinden yararlanan çocukların bağlanma stilleri ve bağlanma stillerine ilişkin deneyimleri
Attachment styles and experiences of foster mothers and children benefiting from the foster family service model
Yazar: CEZMİ ERVÜZ
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM KARAKUŞ
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology ; Sosyal Hizmet = Social Work

Özet:
İki aşamada yapılmış olan bu araştırmanın nicel temel amacı; koruyucu aile hizmet modelinden yararlanan 9-12 yaş aralığındaki çocukların bağlanma güvenliklerinin belirli özlük niteliklerine  (çocukların yaş, cinsiyet, koruma altına alınma yaşı, koruma altına alınma nedeni, koruyucu aile yanında kalma süresi, biyolojik aileleriyle görüşme durumu, koruyucu annelerinin eğitim, çalışma, yaş durumu) göre ve koruyucu annelerinin bağlanma stillerine göre farklılaşıp farklılaşmadığını ortaya koymaktır. Araştırmanın nitel temel amacı ise; koruyucu annelerin ve çocuklarının bağlanma deneyimlerini keşfetmektir.
Araştırmanın nicel aşaması kolay ulaşılabilir durum örneklemesi ve kota örnekleme yöntemleriyle seçilen 314 koruyucu aile hizmet modelinden yararlanan çocuk ve 314 koruyucu anne ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmada verilerin toplanmasında kişisel bilgi formu, Kerns Güvenli Bağlanma Ölçeği ve İlişki Ölçekleri Anketi kullanılmıştır. Araştırmanın verileri SPSS 25.0 paket programı kullanılarak analiz edilmiş olup verilerin analizinde betimleyici istatistiklerin yanı sıra bağımsız örneklem t testi ile tek yönlü varyans analizi uygulanmıştır. Yapılan analizler sonucunda, koruyucu aile hizmet modelinden yararlanan çocukların bağlanma düzeyleri koruma altına alındıkları yaşa, biyolojik aile ile görüşme sıklığına ve koruyucu annelerin bağlanma stillerine göre farklılaşmaktadır. Güvenli bağlanma stiline sahip koruyucu annelerdeki çocukların güvenli bağlanma düzeyi; korkulu, saplantılı ve kayıtsız bağlanma stiline sahip koruyucu annelerdeki çocukların güvenli bağlanma düzeyine kıyasla anlamlı düzeyde daha yüksektir. Bununla birlikte koruyucu aile hizmet modelinden yararlanan çocukların güvenli bağlanma düzeylerinin cinsiyet, koruma altına alınma nedeni, koruyucu aile yanında kalma süresi, yararlanılan koruyucu aile türüne göre farklılaşmamaktadır.
Araştırmanın nitel aşamasında ise kolay ulaşılabilir durum örnekleme yöntemiyle seçilen (10 koruyucu anne ve 10 koruyucu aile hizmet modelinden yararlan çocuk) toplam 20 kişi ile derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Yapılan görüşmeler sonucunda elde edilen nitel verilerin analizi Maxqda 2024 veri analiz programı ile yapılmıştır. Koruyucu annelerin bağlanma deneyimlerine ilişkin temalar koruyucu anne olmadan önceki süreç, koruyucu annelik süreci, çocuk kavramına yüklenen anlamlar, koruyucu anne olduktan sonraki süreç; koruyucu aile hizmet modelinden yararlanan çocukların bağlanma stilleri deneyimlerine ilişkin temalar ise koruyucu anne yanına yerleştirilmeden önceki süreç, çocuğun koruyucu anne ile olan ilişkisi, algılanan koruyucu annelik metaforu başlıklarıyla ele alınmıştır. Belirtilen temalara ait en sık tekrarlanan kodlar/kategoriler "kan bağı olmadan da sevebilmek, bir çocuğun elinden tutmak, içsel motivasyon, duygusal dokunma ve temas, birlikteliği vurgulayan etkileşim, kolay uyum, sevgi ve yakınlık, çevre sisteminin uyarlanması,"dır.

Abstract:
The quantitative primary purpose of this research, which was conducted in two stages, is to reveal whether the attachment security of children between the ages of 9 and 12 who benefit from the foster family service model differs according to specific personal characteristics (age, gender, age of the children, reason for being taken under protection, duration of stay in foster care, contact status with their biological families, education, employment, age status of their foster mothers) and according to the attachment styles of their foster mothers. The main qualitative aim of the study was to explore the attachment experiences of foster mothers and their children.
The quantitative phase of the research was carried out with 314 children benefiting from the foster family service model and 314 foster mothers selected by convenience sampling and quota sampling methods. Personal information forms collected data, the Kerns Secure Attachment Scale, and the Relationship Scales Questionnaire. The data were analyzed using the SPSS 25.0 package program, and descriptive statistics, independent sample t-test, and one-way analysis of variance were applied in the study of the data. As a result of the analyses, the attachment levels of children who benefited from the foster family service model differed according to the age at which they were protected, the frequency of meeting with the biological family, and the attachment styles of the foster mothers. The secure attachment level of children of foster mothers with secure attachment styles is significantly higher than the secure attachment level of children of foster mothers with fearful, obsessive, and indifferent attachment styles. However, the secure attachment levels of children who benefit from the foster family service model do not differ according to gender, the reason for being taken under protection, length of stay in foster care, and the type of foster family used.
In the qualitative research phase, in-depth interviews were conducted with 20 people (10 foster mothers and 10 children who benefited from the foster family service model) selected by the convenience sampling method. The qualitative data obtained from the interviews were analyzed with the Maxqda 2024 data analysis program. The themes related to the attachment experiences of foster mothers were the process before becoming a foster mother, the process of foster motherhood, the meanings attributed to the concept of child, and the process after becoming a foster mother; the themes related to the attachment style experiences of children benefiting from the foster family service model were the process before being placed with a foster mother, the child's relationship with the foster mother, and the perceived foster motherhood metaphor. These themes' most frequently repeated codes/categories are "being able to love without blood ties, holding a child's hand, intrinsic motivation, emotional touch and contact, interaction emphasizing togetherness, easy adaptation, love and closeness, an adaptation of the environmental system."