Parlamenter sistemde meclis soruşturması ve Türkiye uygulaması /
Yazar: KASIM KARAGÖZ
Danışman: PROF. DR. ATİLLA ÖZER
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1999
Konu: Hukuk = Law ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Kamu hukuku = Public law ; Meclis soruşturması = Parliamentory inverstigation ; Parlamenter sistem = Parliamentary system ; Soruşturma = Investigation ; Türkiye = Turkey

Özet:
Parlamenter rejimde, yürütme organının denetlenmesi büyük bir önem taşımaktadır. Hükümet, çalışmalarım parlamentonun siyasal denetimi altında, keyfîlikten uzak bir şekilde yapmak zorundadır. Her ne kadar bu denetim, seçim dönemlerinde, vatandaşlar tarafından kullanılan oylar aracılığıyla yapılmakta ise de, hükümetin asıl denetimi, icraatını gerçekleştirdiği sırada, yasama organı tarafindan yerine getirilmektedir. Yasama Organı ise bu denetimi, Anayasa ve İçtüzükte düzenlenen denetim araçları ile sağlamaktadır. Çalışma konumuzu oluşturan Meclis Soruşturması da bu denetim araçlarından biri olup, Başbakan ve bakanların görevleri ile ilgili 'cezai' sorumluluklarının araştırılmasını sağlayan bir denetim yoludur. 1982 Anayasasına göre Başbakan ve bakanlar hakkında T.B.M.M. üye tamsayısının en az onda birinin vereceği önerge ile soruşturma açılması istenebilir. Meclis bu istemi en geç bir ay içinde görüşüp karara bağlar. Soruşturma açılmasına karar verilmesi halinde Meclisteki siyasi partilerin güçleri oranında komisyona verebilecekleri üye sayısının üç katı olarak gösterecekleri adaylar arasından her parti için ayrı ayrı ad çekme suretiyle kurulacak on beş kişilik komisyon tarafindan soruşturma yapılır. Komisyon soruşturma sonucunu belirtin raporunu iki ay içinde Meclise sunar. Soruşturma bu süre içinde bitirilemezse komisyona iki aylık ek sure verilir. Meclis raporu öncelikle görüşür ve gerekli görürse ilgilinin Yüce Divana şevkine üye tamsayısının salt çoğunluğu ile karar verir. Meclis Genel Kurulu, meclis soruşturması açılan Başbakan veya bakan hakkında, Yüce Divana sevk edip etmeme konusunda, komisyonun verdiği karar ile bağlı olmayıp, komisyonun raporunun aksi yönde de karar verebilir. Türkiye Büyük Millet Meclisinin kararı ile Yüce Divana verilen bir bakan bakanlıktan düşerken, Başbakanın Yüce Divana şevki halinde hükümet istifa etmiş sayılır. Meclis soruşturması, ilgili Başbakan yada bakanın, göreviyle ilgili suçlardan dolayı, yargıya intikal ettirilmesini amaçladığından, diğer parlamenter denetim araçlarından ayrılırken, ilgilinin hem siyasi sorumluluğuna hem de cezai sorunluluğuna yol açan bir denetim yoludur. Bu özelliği ile de diğer denetim yollarından ayrılmaktadır

Abstract:
The government must act under the control of parliament that is so important to protect the parliamentary regime. Although voters are able to control the government either to support or not to it during the election time, this control must be made through parliament according to the constitution and the regulation. The main subject of this study is "Parliamentary Inquiry" which is used to investigate Prime Minister and ministers criminal responsibility According to the 1982 constitution Turkey Grand National Assembly (TGNA) can open an inquiry for any minister or Prime Minister by accepting an inquiry request offered at least one out of ten amongst the full members. A fifteen members inquiry commission is set up to investigate the charges against the Prime Minister or minister. The commission should present a report to the TGNA within two months period The commission might ask for extra two months to complete its investigation. The TGNA should discuss the report immediately and if necessary, decide to send the person to the Supreme Court by more than half of its members' votes. The TGNA's decision i¬ depended on mainly to the commission report, it can accept the advice of the inquiry commission decide the other way round. If TNGA decides to send the person to the Supreme Court he/she is discharged from the ministerial position, in the prime minister's case the government also considered as collapsed. Finally, parliament inquiry is completely different the other control measures since the aim of the inquiry is to take the person to the judicial court therefore it results not only political but also criminal responsibility. İ - ^ttü MMIMU*tt<* ttSWfll