Akıllı tasarımlarda erişilebilirlik
Accessibility in smart designs
Yazar: LEYLA GURBANOVA
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET İNCEOĞLU
Eskişehir Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Evrensel tasarım, farklı yaş grupları ve yetenek seviyelerindeki bireylerin eşit 
kullanımına olanak tanıyan mekanların yaratılmasını hedeflerken, erişilebilirlik bu 
mekanların engelli bireyler, yaşlılar ve diğer dezavantajlı gruplar için kullanılabilirliğini 
sağlamaktadır. Ergonomi ise, kullanıcıların fiziksel ve bilişsel konforunu artırarak, 
tasarımların işlevselliğini geliştirmektedir. Bu bağlamda, akıllı tasarımlar; enerji 
verimliliği, kullanıcı deneyimi ve sürdürülebilirlik açısından önemli bir potansiyel 
sunmaktadır. Çalışma, evrensel tasarım ilkeleri çerçevesinde erişilebilirlik sorunlarına 
yönelik yenilikçi çözümler geliştirilmesini amaçlamakta ve farklı kullanıcı gruplarının 
ihtiyaçlarını karşılayan kapsayıcı tasarımların önemini vurgulamaktadır. Tezde, Crescent 
Mall ve diğer modern yapılar üzerinden elde edilen bulgular, erişilebilirliğin sadece 
fiziksel gerekliliklerle sınırlı kalmaması, aynı zamanda sosyal eşitlik ve kapsayıcılık 
perspektifinden ele alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. Çalışma, erişilebilirlik 
standartlarının geliştirilmesine yönelik öneriler sunarak, bu alandaki bilgi boşluğunu 
doldurmayı ve mimarlık alanında daha kapsayıcı yaklaşımların benimsenmesini teşvik 
etmeyi amaçlamaktadır. Sonuç olarak, bu tez, evrensel tasarım ilkeleri, erişilebilirlik ve 
ergonominin akıllı tasarım süreçlerine entegre edilmesi gerektiğini savunmaktadır. Elde 
edilen bulgular, gelecekteki mimari projelerde kullanıcı deneyimini merkez alan daha 
kapsayıcı ve sürdürülebilir tasarım stratejilerinin geliştirilmesine rehberlik etmektedir. Bu 
çalışma, hem teorik hem de pratik düzlemde mimarlık ve tasarım disiplinlerine önemli 
katkılar sunmaktadır.

Abstract:
Universal design aims to create spaces that allow equal use by individuals of different age 
groups and ability levels, while accessibility ensures that these spaces can be used by 
individuals with disabilities, the elderly and other disadvantaged groups. Ergonomics, on 
the other hand, improves the functionality of designs by increasing the physical and 
cognitive comfort of users. In this context, smart designs offer significant potential in 
terms of energy efficiency, user experience and sustainability. The study aims to develop 
innovative solutions for accessibility problems within the framework of universal design 
principles and emphasizes the importance of inclusive designs that meet the needs of 
different user groups. The findings obtained from Crescent Mall and other modern 
buildings in the thesis reveal that accessibility should not be limited to physical 
requirements only, but should also be addressed from the perspective of social equality 
and inclusiveness. The study aims to fill the knowledge gap in this area by providing 
suggestions for the development of accessibility standards and to encourage the adoption 
of more inclusive approaches in the field of architecture. As a result, this thesis argues 
that universal design principles, accessibility and ergonomics should be integrated into 
smart design processes. The findings provide guidance for the development of more 
inclusive and sustainable design strategies centered on user experience in future 
architectural projects. This study provides significant contributions to architecture and 
design disciplines on both theoretical and practical levels.