Poliklinik başvurularında antipsikotik başlanan çocuk ve ergenlerde tedavinin etki ve yan etkilerinin değerlendirilmesi
Assessment of the effectiveness and side effects of antipsychotic treatment in children and adolescents initiated on psychiatric outpatient clinic admissions
Yazar: ŞEBNEM BÜŞRA ALTUNKALEM USLU
Danışman: DOÇ. DR. SELMA TURAL HESAPÇIOĞLU
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Amaç: Çocuk ve ergen psikiyatri polikliniğinde antipsikotik tedavisi başlanan 6-18 yaş arası çocuk ve ergenlerde antipsikotik tedavi etkinliğinin ve yan etkilerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çocuk ve ergen psikiyatri polikliniğine bir yıllık süreçte başvuran, antipsikotik tedavisi başlanan ve verileri tam olan çocuk ve ergenlerin 98'i araştırmaya alınmıştır. İlaç etkinliği; CGI-S, CDI, SCARED, Turgay, Young Mani, SAPS- SANS, SDKL, NSESSS ölçekleri; yan etkileri UKU ve LÜAYED ölçekleri ile değerlendirilmiştir. Hastaların 0., 3. ve 6. ay başvurularındaki ilaç etkinlikleri, antropolojik ölçümleri, laboratuvar bulguları ve yan etkiler incelenmiştir.  
Bulgular: En sık antipsikotik başlanan tanılar MDB (%34.7), DB (%22.4) ve DEHB (%8.2), BB (%18.4)'dir. AP'lerin %54.1'inin (n=53) risperidon, %25.5'inin (n=25) aripiprazol, %13.3'ünün (n=13) olanzapin, %7.1'inin (n=7) ketiyapin olduğu görülmüştür. 6 aylık süreçte MDB, DEHB ve DB tanısı konulmuş hastalarda risperidon ve aripiprazolün benzer etki düzeyine sahip olduğu (sırasıyla p=0.168, (Dikkatsizlik p=0.760, Hareketlilik p=0.287, Dürtüsellik p=0.681), p=0.279), BB tanısı konulmuş olanlarda olanzapinin risperidona göre daha etkili olduğu (p=0.021) saptanmıştır. Olanzapinin kilo (p<0.001), BMI (p<0.001) ve HOMA-IR (p=0.030) düzeyini arttırma etkisi daha fazladır. Risperidon, aripiprazol ve olanzapin kullanan hastaların lipit profilinde, tiroid ve böbrek fonksiyonlarında anlamlı değişiklikler görülmüştür. Risperidon ve olanzapin kullanan hastaların kan prolaktin düzeyinde artış, aripiprazol kullanan hastalarınkinde ise azalma görülmüştür. Tüm ilaç gruplarında en sık görülen yan etkiler kilo alımı ve sedasyon/uyku miktarında artış olmuştur. 12 yaş üzeri bireylerde ve kız hastalarda anlamlı olarak daha yüksek yan etki şiddeti saptanmıştır.
Sonuç: AP'lerin ruhsal hastalıkların şiddetinin azalmasında etkili olduğu ancak çocuk ve ergenlerde uzun süreli antipsikotik kullanımının özellikle endokrin ve metabolik birçok olumsuz sonucunun da olabileceği görülmüştür. AP kullanımında düşük riskli alternatiflerin düşünülmesi ve hastaların düzenli takibi gerekmektedir.
Anahtar Kelimeler: Antipsikotik, aripiprazol, ketiyapin, olanzapin, risperidon.

Abstract:
Aim: The study was aimed to assess the effectiveness and side effects of antipsychotic treatment in children and adolescents aged 6-18 who initiated antipsychotic treatment at the child and adolescent psychiatry outpatient clinic.
Materials and Methods: During a one-year period, 98 children and adolescents who initiated antipsychotic treatment and had complete data were included in the study at the child and adolescent psychiatry outpatient clinic. The effects were evaluated using CGI-S, CDRS, SCARED, Turgay, YMRS, SAPS-SANS, ABC, NSESSS scales, while side effects were assessed using the UKU and LUNSERS scales. Medication administrations, anthropological measurements, laboratory studies and side effects of the patients at their 0th, 3rd and 6th month follow-up visits were evaluated.
Results: The most common diagnoses for which antipsychotic medications were initiated were MDD (34.7%), CD (22.4%), ADHD (8.2%) and BD (18.4%). It was observed that 54.1% (n=53) of APs were risperidone, 25.5% (n=25) aripiprazole, 13.3% (n=13) olanzapine, 7.1% (n=7) quetiapine. In a 6-month period, risperidone and aripiprazole had similar efficacy in MDD, ADHD and CD (respectively, p=0.168, (Inattention p=0.760, Hyperactivity p=0.287, Impulsivity p=0.681), p=0.279), while olanzapine was more effective than risperidone for BD (p=0.021). Olanzapine has a greater effect on increasing weight (p<0.001), BMI (p<0.001) and HOMA-IR (p=0.030) levels. Statistically significant changes were observed in the lipid profile, thyroid and kidney function of patients using risperidone, aripiprazole and olanzapine. Risperidone and olanzapine increased blood prolactin, while aripiprazole decreased it. The most common side effects across all drug groups were weight gain and increased sleep. Side effects were more severe in individuals over 12 and in females.
Conclusion: Antipsychotics were found to effectively reduce the severity of mental disorders. However, prolonged usage in this age group may lead to adverse outcomes, especially concerning endocrine and metabolic functions. It is important to consider low-risk alternatives in antipsychotic use and to regularly monitor patients.
Key words: Antipsychotic, aripiprazole, quetiapine, olanzapine, risperidone.