İşsiz kalma sürelerinin modellenmesi ve Türkiye İşsizlik Sigortası Sistemi'ne uygulanması
Modelling unemployment durations and application to Turkish Unemployment Insurance System
Yazar: ERENGÜL ÖZKÖK
Danışman: PROF.DR. M. TEKİN SÖZER
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Aktüerya Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Aktüerya Bilimleri = Actuarial Sciences ; İstatistik = Statistics
Dizin: Markov zinciri = Markov chain ; Sağkalım analizi = Survival analysis ; Türkiye = Turkey

Özet:
İşsizlik, sosyal ve ekonomik yönden yarattığı olumsuz etkiler nedeniyle ülkelerin karşılaştığı en önemli problemlerden biridir. Bu nedenle işsiz kalma sürelerinin ve olasılıklarının modellenmesi önemlidir. Aktüeryal açıdan bakılacak olursa, işsizlik sigortası primlerinin doğru belirlenebilmesi için bu olasılıkların ve sürenin de doğru modellenmesi gerekmektedir.Çalışmada 2003 yılı için TÜİK'ten alınan Hanehalkı İşgücü Anketi panel verisi kullanılmıştır. Yapılan tüm çözümlemelerde cinsiyet, yaşanılan yer, yaş, eğitim düzeyi ve kişilerin sosyal güvenlik durumu değişkenlerinin etkisi araştırılmıştır.İlk olarak, 2003 yılının ilk iki çeyreği arasında istihdam, işsizlik ve iş gücü dışı durumları arasındaki geçiş olasılıkları Markov zinciri yardımıyla incelenmiş daha sonra bu geçişleri etkileyen etmenler ikili lojit modeller kullanılarak çözümleme yapılmıştır. Elde edilen lojistik regresyon çözümlemesine göre eğitim düzeyi arttıkça, kişilerin işlerini kaybetme olasılığının düştüğü görülmüştür. Bunun yanında, herhangi bir sosyal güvenlik kurumuna bağlı çalışan erkeklerin de işsizliğe geçiş olasılığının, kayıt dışı çalışan bir kişiye göre daha az olduğu söylenebilir. Ayrıca, bugünkü sistem altında işsizlik sigortası primlerinin daha doğru belirlenebilmesi için SSK'ya bağlı olarak çalışan kişilerin istihdamdan işsizliğe geçiş olasılıkları ikili lojit model çözümlemesi kullanılarak incelenmiştir. Bu çözümleme sonucunda evli kişilerden ve herhangi bir okuldan mezun olmuş bireylerden daha az prim alınması önerilmiştir.Son bölümde ise, işsizlik süresi parametrik olmayan, yarı parametrik ve parametrik yöntemlerle modellenmiştir. Buna göre Türkiye'de, kırsal alanda yaşayan kişilerin, erkeklerin ve evli bireylerin işsizlik süresi daha kısadır. İşsizlik sürelerinin etkisi düşünüldüğünde, kırsal alanda yaşayan kişilerden, erkeklerden ve evli bireylerden daha az işsizlik sigortası primi alınması önerilebilir.Anahtar Kelimeler: Markov Zinciri, Türkiye, İşsizlik Süresi, İşsizlik Sigortası Primleri,Hazard Fonksiyonu, Yaşam Çözümlemesi

Abstract:
Because of its negative social and economical effects, unemployment is one of the biggestproblems for countries. Therefore it is important to determine the transition probabilitiesamong labor market states (employment, unemployment and out of the labor force) and tomodel the unemployment duration. From the actuarial perspective, to determine theunemployment insurance premiums accurately, unemployment probabilities andunemployment duration should be modeled properly.In this study, panel data of 2003 Household Labor Force Survey which is obtained from StateInstitute of Statistic (TÜK) is used. In all of the analysis gender, place of living, age,education level and social security types of individuals are used as covariates.Firstly, to determine the transition probabilities among labor market states between the firsttwo quarters of 2003, the discrete time Markov Process is used and then the determinants ofthese transitions are examined by using binary logit models. According to the results oflogistic regression analysis, it is found that the probability of losing job decreases withincreasing education level. On the other hand, men who have a social security have lowerprobability to become unemployed compared to men who are working informally. Afterwards,to determine the present unemployment insurance premiums more accurately, the binarylogit model is used to find the determinants of transitions from employment to unemploymentby taking only the individuals who are working under SSK. With the help of this analysis it issuggested that unemployment insurance premiums should be lower for married individualsand individuals who are graduated from any school.Finally, the unemployment duration is modeled with non-parametric, semi-parametric andparametric models by using hazard function. According to this, in Turkey, individuals who areliving in rural places, males and married individuals have shorter unemployment spells.These results can also be used in the determination of accurate unemployment insurancepremiums. So, if the effect of unemployment duration on determination of unemploymentinsurance premiums is considered, it can be said that individuals who are living in ruralareas, males and married individuals should pay less unemployment insurance premiumsthan the others.Key Words: Markov Chain, Turkey, Unemployment Duration, Unemployment InsurancePremiums, Hazard Functions, Survival Analysis