Feyzullah Efendi'nin "Letaifnâme"si (Metin-dil incelemesi-sözlük) /
Yazar: MEHMET ARKIN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ÖZKAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: 17. yüzyıl = 17. century ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Letaifname = Letaifname ; Metin dil bilim = Text linguistics ; Şeyhülislam Feyzullah Efendi = Şeyhulislam Feyzullah Efendi

Özet:
"Feyzullah Efendi'nin Letâifnâme'si Üzerine Dil İncelemesi" adlı bu çalışma, XVII. Yüzyıl şeyhülislamlarından Feyzullah Efendi'nin "Letâifnâme" adlı mensur eserinden yararlanılarak devrin dil özelliklerini tespit etmeye yöneliktir. Şeyhülislam Feyzullah Efendi, 1669 yılında Şehzade Mustafa (II.)'nın hocalığını yaparken anlattığı bu latifelerde devrin dinî, ekonomik, kültürel vb. zihniyetini canlı bir şekilde yansıtmıştır. Bizim dil incelemesi için bu eseri seçmemizin asıl nedeni; eserin dilinin akıcılığı, konuşma diline yakınlığı ve özellikle mahalli söyleyişlere fazlaca yer vermesidir. Üzerinde çalışma yaptığımız bu eserin tarihini de kapsayan "Klasik Osmanlı Türkçesi" devresi, harekesiz yazımı ve kalıplaşmış imla hususiyetleri sebebiyle dilin tarihî gelişiminin tespitinde epeyce zorlanılan bir dönemdir. Eserdeki kelime ve cümle çeşitliliği, okumayı kolaylaştırmak için yazımı karıştırılan kelimelerde bazen başvurulan harekeleme, yazarın halk kültürüne hakimiyeti eserin önemini artırmaktadır.
Çalışmamızın başında "latife"nin Türk edebiyatındaki yeri ve gelişimi örnekleme yöntemiyle açıklandıktan sonra eserimizin yazarı Mehmet Feyzullah Efendi'nin hayatı, edebî ve siyasi kişiliği, eserleri hakkında ayrıntılı bilgi verilmiştir. Ardından eserin tespit edebildiğimiz Beyazıt Devlet Kütüphanesindeki 5619 numaralı tek nüshası, transkripsiyon alfabesi kullanılarak Latin alfabesine aktarılmıştır. İndeks ve sözlüğünün hazırlanmasından sonra eserde yer verilen cümlelerin türleri üzerinde çalışma yapılmıştır.



Anahtar Kelimeler: Feyzullah Efendi, letâifnâme, Klasik Osmanlı Türkçesi, kalıplaşmış imla, mahalli söyleyişler.

Abstract:
This work titled as "Feyzullah Efendi'nin Letâifnâme'si Üzerine Dil İncelemesi" has been done in order to identify language features of the period benefiting from "Letâifnâme", which is a work of Feyzullah Efendi, who is one of the sheikhulislams of 17th century. Sheikhulislam Feyzullah Efendi lively reflected religious, economical and cultural mentality of the period in his anecdotes that he told while he was teaching sultan's son Mustafa (II) in 1669. The main reason why we have chosen this work in order to identify language features is that it has a fluent language and is close to colloquial speech. Also, it has lots of good examples of local manner of speaking. The period of "Classical Ottoman Turkish" covering the date of this work on which we have studied, is a difficult era to examine in terms of historical development of the language because of writing without vowel-point and stereotyped spelling peculiarities. The variety of vocabularies and sentences in the work, using vowel-points in some words in order to make it easier to understand them and the author's excellent knowledge of folk culture increases the importance of the work.
At the beginning of our work, after the place and the development of "anecdotes" in Turkish Literature had been explained in sampling method, detailed information was given about the life, political and literary personality and the works of Mehmet Feyzullah Efendi, the author of the book. Then, some studies were conducted on the types of the sentences given in the work. After that, the only copy numbered 5619 in Beyazıt State Library was transformed into Latin alphabet using the alphabet of transcription; the index and dictionary of the text were prepared. The study was completed with conclusion part.
	
	
Key Words: Feyzullah Efendi, Letâifnâme, Classical Ottoman Turkish, stereotyped spelling, local manner of speaking.