Mezheplerin teşekkül sürecinde fıkıh siyaset ilişkisi
The relationship between fiqh and politics in the formation process of the Islamic sects
Yazar: RAMAZAN BOZKURT
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA YILDIRIM
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu çalışma, öncelikle mezheplerin teşekkül sürecinde fıkıh-siyaset ilişkisini ve birbirlerini nasıl etkilediklerini konu edinmektedir. Çalışmada üzerinde durulan diğer bir konu ise siyasetin mezheplerin teşekkülünü ve birbirleri ile ilişkilerini nasıl etkilediği meselesi olmuştur. Bu çalışma literatür, metin ve doküman tarama yani nitel bir araştırma yöntemi kullanılarak yapılmıştır. 
Sosyal bir varlık olarak kabul edilen insanın, hayatını güvenli ve sorunsuz bir şekilde sürdürebilmesi onun bir toplum içerisinde yaşamasını gerektirdiği gibi, toplumun bir güven ve düzen içerisinde yaşaması da siyaset ve hukuk (fıkıh) kurumlarının varlığını gerekli kılmıştır. İslam düşüncesinde siyaset, imâmet/hilâfet kurumlarından beklenen bir misyon olmuş ve sadece dünyevî değil, dînî hayatın da tam ve eksiksiz yaşanabilmesi için zorunlu bir kurum olarak görülmüştür. İslam düşünce ekolleri içerisinde siyaset kurumunun gerekliliğine kayda değer bir itiraz olmamıştır.         
Sahip oldukları güç ve karşılıkların farklılığından kaynaklı olarak bu iki kurum arasındaki ilişki ve etkileşimde daha çok fıkıh ve fukaha aleyhine bir eşitsizliğin yaşandığı görülmüştür. Siyaset ve fıkıh birbirlerinin meşrûiyetine karşılıklı olarak katkıda bulunmuşlarsa da siyaset sahip olduğu iktidar gücünü de kullanarak bazen fukahadan meşru olanı değil, istediğini meşrulaştırmasını talep edebilmiştir. Siyaset, kendilerinden beklenen ve istenen şekilde davranmadığında fukahaya karşı son derece acımasız olmuş ve muhalefetlerinin sertliğine ve ciddiyetine göre kendilerine içtihat ve tedrisat faaliyetleri başta olmak üzere çeşitli konularda kısıtlamalar, hapis ve darp gibi ağır cezalar ve yaptırımlar uygulamıştır. Fukahanın, zulümleri sebebiyle meşruiyetleri tartışılan idarecilere karşı tavrı daha büyük bir fitneye (iç savaş) sebep olacağı endişesiyle halka sabretmeyi ve onlarla bir müddet idare etmelerini telkin etmek olmuştur.
Siyasetin, mezheplerin de hem teşekkülüne hem de sosyal ve siyasi meşrûiyetine ciddi etkisi olmuştur. İdare tarafından tercih edilen mezhepler bir takım devlet imkânlarından faydalandırılmışlar bu da onları rakipleri karşısında daha güçlü ve avantajlı hale getirmiştir.
  	
Anahtar Kelimeler: Fıkıh, Siyaset, Hilafet, İmamet, Mezhep

Abstract:
This study primarily discusses the relationship between Islamic Law (fiqh) and politics in the formation process of the Islamic Sects and how they affect each other. Another issue emphasized in the study is how politics affects the formation of the Islamic sects and their relationship with each other. This study based on the using literature, text and document scanning, that is, a qualitative research method.
The human, who is accepted as a social being, needs to live in the society in order to continue his life safely and without any problems. The continuity of the society in trust and order also necessitates the existence of political and legal (fiqh) institutions. In Islamic thought, politics, imamate/caliphate institutions have been a necessary institution for a full and complete life in not only everyday life but also religious life. There has been no significant objection to the necessity of the political institution within the Islamic schools of thought.
It has been seen that there is an inequality in the relationship and interaction between these two institutions, mostly against fiqh and fuqaha, due to the difference in power and reciprocity they have. Although politics and fiqh have mutually contributed to each other's legitimacy, politics has sometimes been able to demand from the fuqaha to legitimize what wants, not what is legitimate, by using its potential power. Politics has been extremely cruel to the fuqaha when they did not behave as expected and desired. According to the importance of the fuqaha's objections, restrictions on various issues, especially on the Judicial Opinion (ichtihat) and teaching activities, heavy penalties such as imprisonment and assault, and sanctions were applied. The Fuqaha advised the people to be patient, not to rebel against the rulers whose legitimacy was discussed due to their oppression, fearing that it would cause a greater strife (civil war).
Politics had a serious impact on both the formation and social and political legitimacy of the Islamic Sects. The sects preferred by the polity administration benefited from some state opportunities, which made them stronger and more advantageous against their opponents.

Key Words: Fiqh (Islamic Law), Politics, Caliphate, Imamate, Islamic Sect