Birinci basamakta çoklu ilaç kullanan hastalarda ilaç kullanımını etkileyen faktörler, sosyal destek durumu ile anksiyete ve depresyon riskinin belirlenmesi
Investigation of factors affecting multi drug use in primary care, determination of perceived social support and risk of anxiety and depression
Yazar: TUĞBA ÖZER
Danışman: DOÇ. DR. KENAN TOPAL
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Adana Şehir Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Anksiyete = Anxiety ; Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Depresyon = Depression ; Polifarmasi = Polypharmacy ; Risk faktörleri = Risk factors ; Sosyal destek = Social support ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaç kullanımını değerlendirme = Drug utilization review

Özet:
Giriş ve Amaç: Çoklu ilaç kullanımı (polifarmasi) dünyada giderek artan bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Uygunsuz ilaç kullanım alışkanlıkları, olumsuz ilaç etkileşimleri ve yan etkileri bireylerde tedaviyi zorlaştırmaktadır. Bu araştırmanın amacı; aile hekimliği birimlerinde takip edilen erişkin hastalarda polifarmasi oranlarında artışa neden olabilecek faktörleri incelemek ve çoklu ilaç kullanan hastalarda sosyal destek ve anksiyete-depresyon riskini belirlemektir.
Gereç ve Yöntem:  Kesitsel tipteki bu araştırma; Adana ilinde belirlenen 3 adet Aile Hekimliği Biriminde 1 Ocak 2018 - 28 Şubat 2018 tarihleri arasında yapıldı.  Çalışmaya 18 yaş üstü iki ve üzeri ilaç kullanan 393 hasta dahil edildi. Araştırmaya katılan hastaların sosyodemografik verileri ve antropometrik ölçümleri kaydedilerek, hastalarda polifarmasiye neden olabilecek risk faktörleri sorgulandı. Sonrasında katılımcılara Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (ÇBASDÖ) ve Hastane Anksiyete Depresyon Ölçeği (HAD) uygulandı. Anket hastaların onamı alındıktan sonra yüzyüze görüşme tekniği ile araştırmacı tarafından uygulandı. Verilerin analizi için Bağımsız Örneklemli T testi, One Way Anova testi, Ki Kare testi ve Spearman korelasyon analizi kullanıldı. Verilerin istatistiksel değerlendirilmesi Statistical Package For Social Sciences (SPSS) Version 16.0 for Windows paket programı kullanılarak yapıldı; p <0.05 olduğu durumlarda aradaki fark anlamlı olarak kabul edildi.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 393 bireyin % 52.9'u kadın,  % 47.1'i erkek idi. Yaş ortalaması 60.13±11.08 idi. Çalışmaya katılan bireylerin ortalama kronik hastalık sayısı 2.77±1.26 idi. Bireylerin %69'unda hipertansiyon (HT), %46.3'ünde diyabetes mellitüs (DM), %33.3'ünde koroner arter hastalığı (KAH) mevcuttu. Katılımcıların ortalama kullandıkları ilaç sayısı 4.76±2.26 idi. Katılımcıların %31.3'ünde depresyon riski, %24.2'sinde anksiyete riski mevcuttu. Kadınlarda, 65 yaş altı bireylerde, düşük eğitim düzeyinde olanlarda ve eşi olmayanlarda anksiyete ve depresyon riski istatistiksel yönden anlamlı olarak daha yüksekti. Yaş arttıkça algılanan sosyal destek puanı azalmaktaydı. Kullanılan ilaç sayısı ile algılanan sosyal destek arasında anlamlı ilişki tespit edilmedi. Yaş, kronik hastalık sayısı ve reçetesiz ilaç kullanma arttıkça kullanılan ilaç sayısı da artmaktaydı. 
Sonuç: Çoklu ilaç kullanan bireylerde; özellikle de yaşlılarda fiziksel ve ruhsal olarak önemli sorunlar oluşmaktadır. Akut ve kronik hastalıkların yönetiminde; hastanın kullandığı tüm ilaçlar göz önüne alınarak polifarmasi ile mücadelede aile hekimlerine önemli görevler düşmektedir.


Anahtar Kelimeler: Polifarmasi, anksiyete, depresyon, sosyal destek.

Abstract:
Aim: Multidrug use (polypharmacy) is the increasing problem in the world. Habits of inappropriate drug use, adverse drug interactions and side effects make treatment difficult for these patients. The aim of this study was to investigate the factors that may cause an increase in the rate of polypharmacy in adult patients followed in primary care and to determine the risk of social support and anxiety-depression in patients with multiple drug use.
Material and Methods: This cross sectional study was conducted in 3 family medicine units in Adana province between January 1st 2018 – February 28 st 2018. The study included 393 patients who were receiving per day two or more drugs and the age of 18 years and over. Sociodemographic data and anthropometric measurements of the participants included in the study were recorded and risk factors that may cause polypharmacy in patients were questioned. Then Multidimensional Scale of Perceived Social Support (MSPSS) and Hospital Anxiety Depression Scale (HAD) were applied to the participants The questionnaire was applied by face to face interview technique after the consent of the participants was obtained. For data analysis we used İndependent Sample T test, One Way Anova test, Chi-square test and Spearman correlation analysis. Data analysis was performed by SPSS 16. In cases where p <0.05, the difference was considered significant. 
Results: Out of 393 participants 47.1% were males and 52.9% were females.
Mean age of the participants was 60.13±11.08 years. The mean number of chronic diseases was 2.77 ± 1.26. 69% of the participants had hypertension (HT), 46.3% had diabetes mellitus (DM) and 33.3% had coronary artery disease (CAD). The mean number of drugs used by the participants was 4.76 ± 2.26. 31.3% of the participants had depression risk and 24.2% had anxiety risk. The risk of anxiety and depression was found to be significantly higher in those younger than 65 years of age with lower levels of education and single. The perceived social support score decreased as age increased. No significant relationship was found between the number of drugs used and the perceived social support. The number of drugs used increased as the age, number of chronic diseases and the use of over-the-counter medications increased.
Conclusion: Polypharmacy causes significant physical and mental problems in patients, especially in the elderly. In  management of acute and chronic diseases; all the medications being used should be taken into consideration and family physicians who work in primary care in have important duties fighting against polypharmacy.


Key words: Polypharmacy, anxiety, depression, social support.