Ortaokul öğrencilerinin öğrenmeye yönelik sorumluluk düzeyi ve okul yaşam kalitesi
Secondary school students' level of responsibility for learning and quality of school life
Yazar: CANAN ÇOBAN
Danışman: DOÇ. DR. AHMET MURAT ELLEZ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Okul yaşam kalitesi = Quality of school life ; Öğrenme sorumluluğu = Learning responsibility

Özet:
Öğrenenlerin yaşamları boyunca okul içinde ve okul dışında oldukça fazla sorumlulukları vardır.  Sorumluluk, doğuştan getirilemeyen ancak belirli ortamlarda yaşayarak öğrenilebilen sonradan kazanılan ve geliştirilebilen bir duygudur. Bu duygunun öğrenildiği ilk ortamlardan biri de okullardır. Okullar aynı zamanda öğrenenlerin bir bütün halinde gelişiminden sorumlu, onların gerçek yaşama hazır olmasını sağlayan eğitim kurumlarıdır. Ülkemizdeki zorunlu eğitim süresi göz önüne alındığında öğrencilerin okuldaki bu zamanlarını olumlu duygu, düşünce ve davranışlar ile geçirmeleri hem okul yaşam kalitelerinde hem de öğrencinin öğrenmeye yönelik sorumluluk almasında etkili olacaktır.
Araştırmada ortaokul öğrencilerinin öğrenmeye yönelik sorumlulukları ile okul yaşam kaliteleri arasındaki ilişki ele alınmıştır. Çalışmada, nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli tercih edilmiştir. Araştırmanın çalışma evrenini, İzmir ili Gaziemir ilçesindeki ortaokullarda 2022-2023 eğitim-öğretim yılında öğrenim görmekte olan 5., 6., 7. ve 8. sınıf öğrencileri (N= 6323) oluşturmaktadır. Örneklemi, evren içerisinde yer alan 14 ortaokulun her birinden tabakalı örnekleme yoluyla seçilen en az birer 5., 6., 7., ve 8. sınıf olmak üzere toplam 56 şube (n=1400) oluşturmuştur. Araştırma amacına yönelik veriler araştırmacı tarafından hazırlanan Kişisel Bilgi Formu, Öğrenmeye Yönelik Sorumluluk Ölçeği (Yakar ve Saracaloğlu, 2017) ve Okul Yaşam Kalitesi Ölçeği (Sarı, 2012) kullanılarak toplanmıştır. 
Elde edilen verilere ait betimsel istatistikler hesaplanmış ve güvenirlik analizi (cronbach alpha) yapılmıştır. Verilerin normal dağılıp dağılmadığını belirlemek için Kolmogorov-Smirnov testi sonrasında yapılan basıklık ve çarpıklık analizi değerlerine göre normal dağıldığı belirlenen verilerin çözümlenmesinde ortalama, standart sapma, bağımsız örneklemler t-testi, tek yönlü varyans analizi, pearson momentler çarpımı korelasyon katsayısı, bonferroni testi ve tamhane testlerinden yararlanılmıştır.
Sonuç olarak öğrencilerin öğrenmeye yönelik sorumluluk düzeylerinin yüksek düzeyde olduğu; cinsiyete göre kız öğrencilerin öğrenmeye yönelik sorumluluk düzeylerinin erkek öğrencilerden daha fazla ve bu farkın anlamlı olduğu, sınıf düzeyine göre en yüksek öğrenmeye yönelik sorumluluk puanına sahip olanların beşinci sınıflar olduğu ve diğer sınıflar ile aralarındaki farkların anlamlı olduğu, başarı durumuna göre en yüksek öğrenmeye yönelik sorumluluk puanına sahip olanların 85 puan ve üstü puanlara sahip olan öğrenciler olduğu ve diğer gruplar ile aralarındaki farkların anlamlı olduğu, anne ve baba eğitim durumuna göre en yüksek öğrenmeye yönelik sorumluluk puanına sahip olanların ebeveynlerinin üniversite mezunu olduğu; okulların sosyoekonomik düzeyine göre en yüksek öğrenmeye yönelik sorumluluk puanına sahip olanların orta düzeydeki okullar olduğu ve diğer düzeylerle aralarındaki farkların anlamlı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Okul yaşam kalitelerinin ölçek genel puanına göre orta düzeyde olduğu ve yapılan analizler sonucunda cinsiyete göre okula yönelik duygular, okul yönetimi, öğretmenler ve öğrenciler boyutlarında farkın anlamlı olduğu; sınıf düzeyine göre beşinci sınıflar ile diğer sınıflar arasındaki farkların anlamlı olduğu; başarı durumuna göre okul yönetimi boyutu hariç diğer tüm boyutlarda ve okul yaşam kalitesi ölçeği genel puanına göre farkın anlamlı olduğu; anne eğitim durumuna göre okul yönetimi boyutunda farkın anlamlı olduğu; baba eğitim durumuna göre okula yönelik duygular, okul yönetimi, öğretmenler, öğrenciler boyutlarında ve okul yaşam kalitesi ölçeği genel puanına göre farkın anlamlı olduğu ve okulların sosyoekonomik düzeyine göre statü boyutu hariç tüm boyutlarda ve okul yaşam kalitesi ölçeği genel puanına göre farkın anlamlı olduğu belirlenmiştir.


Anahtar Kelimeler: Öğrenmeye Yönelik Sorumluluk, Okul Yaşam Kalitesi, Ortaokul.

Abstract:
Learners have many responsibilities in and out of school throughout their lives.  Responsibility is an emotion that cannot be brought from birth but can be learnt by living in certain environments and can be acquired and developed later. One of the first environments where this feeling is learnt is schools. Schools are also educational institutions that are responsible for the development of learners as a whole and ensure that they are ready for real life. Considering the duration of compulsory education in our country, the fact that students spend this time at school with positive emotions, thoughts and behaviours will be effective both in the quality of school life and in students' taking responsibility for learning.
In this study, the relationship between secondary school students' responsibilities for learning and their quality of school life was examined. In the study, relational survey model, one of the quantitative research methods, was preferred. The study population of the research consists of 5th, 6th, 7th and 8th grade students (N= 6323) studying in secondary schools in Gaziemir district of Izmir province in the 2022-2023 academic year. The sample consisted of a total of 56 branches (n=1400), at least one 5th, 6th, 7th, and 8th grade, selected by stratified sampling from each of the 14 secondary schools in the universe. The data for the purpose of the study were collected using the Personal Information Form prepared by the researcher, the Responsibility for Learning Scale (Yakar & Saracaloğlu, 2017) and the School Quality of Life Scale (Sarı, 2012). 
Descriptive statistics of the data obtained were calculated and reliability analysis (cronbach alpha) was performed. In order to determine whether the data were normally distributed or not, mean, standard deviation, independent samples t-test, one-way analysis of variance, Pearson product-moment correlation coefficient, bonferroni test and tamhane tests were used to analyse the data which were determined to be normally distributed according to the kurtosis and skewness analysis values after Kolmogorov-Smirnov test.
As a result, students' responsibility for learning levels are at a high level; according to gender, female students' responsibility for learning levels are higher than male students and this difference is significant; according to grade level, those with the highest responsibility for learning scores are fifth graders and the differences between them and other grades are significant; according to achievement status, those with the highest responsibility for learning scores are students with 85 points and above and the differences between them and other groups are significant; according to parents' educational status, those with the highest responsibility for learning scores are university graduates; According to the socioeconomic level of the schools, it was concluded that those with the highest responsibility for learning scores were middle level schools and the differences between them and the other levels were significant.
As a result of the analyses, it was concluded that school quality of life was at a medium level according to the general score of the scale and the difference was significant in the dimensions of feelings towards school, school management, teachers and students according to gender; according to the grade level, the differences between the fifth grades and other grades were significant; according to the achievement status, the difference was significant in all dimensions except the school management dimension and according to the general score of the school quality of life scale; According to the mother's education level, the difference was significant in the school management dimension; according to the father's education level, the difference was significant in the dimensions of feelings towards school, school management, teachers, students and the general score of the school quality of life scale; and according to the socioeconomic level of the schools, the difference was significant in all dimensions except the status dimension and the general score of the school quality of life scale.


Keywords: Responsibility for Learning, Quality of School Life, Secondary School.