Foça (İzmir) ilçesinin atmosferik polen analizi
Analysis of airborne pollen in Foca (Izmir)
Yazar: YASEMİN YAĞMUR İLKERENLER
Danışman: PROF. DR. AYKUT GÜVENSEN
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Botanik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Botanik = Botany
Dizin: Aeropalinoloji = Aeropalinology ; Korelasyon = Correlation ; Meteorolojik parametreler = Meteorological parameters ; Polenler = Pollen

Özet:
Bu çalışmada yüzyıllar boyunca birçok medeniyetin izlerini taşıyan, arkeolojik, doğal ve kentsel sit alanları barındıran, Akdeniz foku (Monachus monachus)'nun korunması amacıyla batı kesimi Özel Çevre Koruma Bölgesi olarak ilan edilen İzmir ilinin önemli turistlik merkezlerinden biri olan Foça ilçesinin atmosferik polen dağılımı incelenmiştir. 05 Mart 2018 - 04 Mart 2020 tarih aralığında Lanzoni VPPS 2010 cihazı kullanılarak volumetik yöntemle bu ilçede ilk kez bir aeropalinolojik çalışma gerçekleştirilmiştir. İki yıllık çalışma boyunca tespit edilen polenlerin saatlik, günlük, aylık ve yıllık dağılımları kaydedilmiş ve meteorolojik faktörlerle ilişkisi araştırılmıştır. Foça atmosferinde toplam polen sayısı içerisindeki oranı %1 ve üstü olan taksonlar, baskın taksonlar olarak kabul edilmiş ve polinizasyon bilgileri ayrıntılı olarak irdelenmiştir. Ayrıca baskın taksonların  ortalama nispi nem, ortalama sıcaklık, toplam yağış, ortalama rüzgar hızı gibi meteorolojik parametrelerle ilişkileri istatistiksel açıdan değerlendirilmiş ve 24 saatlik zaman dilimi içerisindeki saatlik konsantrasyonları ayrıntılı olarak incelenmiştir. Ek olarak yıllık toplam odunsu, diğer otsu ve Poaceae polenlerinin  ve  yıllık toplam polen miktarının meteorolojik faktörlerle  ilişkisi değerlendirilmiş, duyarlı bireyler için riskli gün sayıları tespit edilmiş ve Foça ilçesinin 5 Mart 2018-4 Mart 2020 tarih aralığı için bir polen takvimi oluşturulmuştur.
İki yıllık çalışma süresince Foça atmosferinde toplam 62 taksona ait polene rastlanmış olup bunlardan 34 taksonu odunsu bitkilere, 28 taksonu otsu bitkilere (Poaceae ve diğer otsu bitkiler) ait toplam 19350 polen/m3 adet polen tespit edilmiştir. Toplam polen miktarının 17400 polen/m3 adet poleni odunsu (% 89,92), 594 polen/m3 adet poleni Poaceae (% 3,07), 1340 polen/m3 adet poleni diğer otsu (% 6,93) ve 16 polen/m3 (% 0,08) adet poleni tanımlanamayan polenlere aittir. İki yıllık çalışma süresince ortalama polen miktarı %1'in üzerinde olan 9 adet baskın takson belirlenmiştir. Bunlar atmosferde bulunma sıklığına göre sırasıyla; Pinaceae (6851 polen/m3, % 35,41), Cupressaceae/Taxaceae (5769 polen/m3, % 29,81), Olea europaea (1568 polen/m3, % 8,10), Quercus spp. (919 polen/m3, % 4,75), Poaceae (594 polen/m3, % 3,07), Casuarina equisetifolia (377 polen/m3, % 1,95), Platanus orientalis (282 polen/m3, % 1,46), Urticaceae (262 polen/m3, % 1,35) ve Morus spp. (223 polen/m3, % 1,15)'dir.
Çalışma süresince toplamda en yüksek polen konsantrasyonunun tespit edildiği aylar ise sırasıyla Nisan (5345 polen/m3, % 27,62), Mart (5318 polen/m3, % 27,48), Şubat (2919 polen/m3, % 15,09) ve Mayıs (2835 polen/m3, % 14,65) aylarıdır. Çalışmanın her iki yılında da toplam polen miktarı, ortalama nispi nem (%) ve toplam yağış miktarı (mm) ile negatif anlamlı bir korelasyon göstermiştir. Çalışmanın yine her iki yılında da Poaceae taksonuna ve diğer otsu bitki taksonlarına ait polen miktarı ile ortalama sıcaklık (oC) arasında anlamlı pozitif korelasyon, ortalama nispi nem ve toplam yağış (mm) arasında da anlamlı negatif korelasyon olduğu görülmüştür. Sıcaklığın bazı baskın taksonlar üzerinde negatif, bazılarının üzerinde ise pozitif, ortalama nisbi nemin, ortalama yağışın ve ortalama rüzgar hızının da genellikle anlamlı negatif etkisinin olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca baskın taksonların çalışmanın her iki yılı içerisindeki ve en çok tespit edildeği ay içerisindeki saatlik polen konsantrasyonları incelenmiş, saatlik dağılımlarında farklılıklar gözlemlensede genel olarak 12:00-13:00 saat aralığında pik yaptığı bulunmuştur.

Abstract:
In this study, the atmospheric pollen distribution of Foca district, one of the important touristic centers of Izmir province, whose western part was declared as a Special Environmental Protection Area for the protection of the Mediterranean monk seal (Monachus monachus), bearing the traces of many civilizations for centuries, hosting archaeological, natural and urban sites, was investigated. Between 05 March 2018 - 04 March 2020, an aeropalynological study was carried out for the first time in this district using the Lanzoni VPPS 2010 device with the volumetric method. Hourly, daily, monthly and annual distributions of pollen detected during the two-year study were recorded and its relationship with meteorological factors was investigated.  Taxa with a ratio of 1% or more in total pollen number in Foca atmosphere were accepted as dominant taxa and their pollination information was examined in detail. In addition, the relationships of dominant taxa with meteorological parameters such as average relative humidity, average temperature, total precipitation, average wind speed were statistically evaluated and hourly concentrations within a 24-hour period were examined in detail. In addition, the relationship between the annual total woody, other herbaceous and Poaceae pollens and the annual total pollen amount with meteorological factors was evaluated, the number of risky days for sensitive individuals was determined, and a pollen calendar was created for the date range of 5 March 2018 to 4 March 2020 in Foca district.
In addition, during our study, a detailed polen calendar was created by determining the hourly distribution of polen belonging to the dominant taxa in the atmosphere during the day.
Pollen belonging to a total of 62 taxa were found in the atmosphere of Foca during the two years study period and a total of 19350 pollen/m3 pollen grains were detected, of which 34 taxa belong to woody plants and 28 taxa to herbaceous plants (Poaceae and other herbaceous plants). 17400 pollen/m3 pollen is woody (89.92%), 594 pollen/m3 pollen is Poaceae (3.07%), 1340 pollen/m3 pollen is other herbaceous (6.93%) and 16 pollen/m3 (0.08%) pollen belongs to unidentified pollen. During the two year studying period, 9 dominant taxa were determined with an average pollen content of over 1%. These are respectively according to the frequency of presence in the atmosphere; Pinaceae (6851 pollen/m3, 35.41%), Cupressaceae/Taxaceae (5769 pollen/m3, 29.81%), Olea europaea (1568 pollen/m3, 8.10%), Quercus spp. (919 pollen/m3, 4.75%), Poaceae (594 pollen/m3, 3.07%), Casuarina equisetifolia (377 pollen/m3, 1.95%), Platanus orientalis (282 pollen/m3, 1%, 46), Urticaceae (262 pollen/m3, 1.35%) and Morus spp. (223 pollen/m3, 1.15%). The months in which the highest total pollen concentration was detected during the study were April (5345 pollen/m3, 27.62%), March (5318 pollen/m3, 27,48 %), February (2919 pollen/m3, 15.09%) and May (2835 pollen/m3, 14.65%). 
In both years of the study, total pollen amount showed a negative significant correlation with mean relative humidity (%) and total precipitation amount (mm). In both years of the study, it was observed that there was a significant positive correlation between the pollen amount of the Poaceae taxon and other herbaceous plant taxa and the average temperature (oC), and a significant negative correlation between the average relative humidity (%) and total precipitation (mm). It has been determined that the temperature has a negative effect on some dominant taxa, and a positive effect on some others, while average relative humidity, average precipitation and average wind speed generally have a significant negative effect. In addition, hourly pollen concentrations of the dominant taxa in both years of the study and in the month in which they were most detected were examined, and although there were differences in hourly distributions, it was observed that they peaked between 12:00-13:00 hours in general.