Osmanlı Devleti'nde ihracat için pamuk üretimi (1860-1870)
Cotton production of Ottoman State for export (1860-1870)
Yazar: FATİH DAMLIBAĞ
Danışman: DOÇ. DR. SÜLEYMAN KIZILTOPRAK
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Tarih = History
Dizin: Dokuma endüstrisi = Weaving industry ; Pamuk = Cotton ; Tarım = Agriculture ; Uluslararası ticaret = International trade

Özet:
Bu çalısma Osmanlı Devleti'nin dıs pazar için pamuk üretimi yapmasıylaalakalıdır. Osmanlı Devleti'nin pamuk üretimi 1860?1870 arasında önemli asamalarkaydetmistir. Bu üretim asamalarını inceleyecek olursak:Pamuk talebini doguran öncelikli sebep 1750'lerde baslayan SanayiDevrimi'dir. ngiltere'de sanayilesme pamuklu dokuma sektörüyle baslamıstır.Yalnız ülkede pamuk yetismedigi için dısarıdan ham madde bulmaya ihtiyaç vardı.Bu ihtiyaç ise 1793'te Eli Whitney'in çırçır makinesini bulmasından sonra ABD'dentemin edilmistir. ABD'nin güney eyaletlerinde köle isgücüyle üretilen pamuk,ngiltere'nin ham madde ihtiyacını karsılıyordu. Artarak devam eden bu süreç1861'deki Amerikan ç Savası'yla kesintiye ugradı. Yıllık 5 milyon balyalık pamukihtiyacının %80'ini ABD'den saglayan ngiliz dokuma sanayi, savasın neticesindeAmerika'dan pamuk gelmemesi yüzünden büyük bir sıkıntıya girdi. Ham maddeninçok yüksek oranda bir kaynaktan gelmesinden endiselenen bir grup pamukfabrikatörü, 1857'de Manchester Pamuk Tedarik Birligini (MCSA) kurmustu. Savasham madde sevkıyatını durdurunca, birlik bu duruma bir çözüm bulmak istedi.Osmanlı Devleti'nin de içinde bulundugu degisik ülkelerde pamuk üretiminiarttırmak için birçok faaliyette bulundu.Osmanlı Devleti ise ABD'nin piyasadan çekilmesinin sebep oldugu pamukfiyatlarındaki büyük artıs ve MCSA'nın faaliyetleriyle beraber, yogun bir pamuküretimine basladı. 1861'de 6000 balya olan Anadolu pamuk üretimi, iki sene sonraon katı artıs gösterdi. Üretimin büyük çogunlugu ngiltere'ye ihraç ediliyordu. Devletpamuk üreticilerine önce Mısır'dan, sonraları Amerika'dan tohum getirtip, dagıttı.Ayrıca pamuk üreticilerine vergi konusunda bazı kolaylıklar getirtildi. 1861'dekigümrük antlasmasının sonuçları iki sene sonra vergiyi %8'den %2'ye düsürdü. BuVIIIarada MCSA pamuk üreticilerine zirai egitim ve alet destegi veriyordu. Her seyçiftçilerin üretimi arttırması için çok uygundu.ngiliz girisimciler Batı Anadolu basta olmak üzere ülkenin birçok yerindepamuk temizleme tesisleri kurdular. Bu tesislerin kurulmasında 1861 gümrükantlasması etkili olmustur. Çünkü temizlenmis pamuk için antlasmada yazılıoldugundan 18 kurus vergi ödenirken, koza halindeki pamuga antlasmada yazılıolmadıgı için dört katı vergi isteniyordu. Pamuk üretimiyle alakalı çalısmalar,ABD'de 1865'de barısın saglanmasıyla beraber ngiltere'nin Osmanlı pamugunaihtiyacı kalmadıgı için zayıflamaya basladı. Bu tarihten sonra üretim süreci birazdurgunluga girdi. Yalnız Batı Anadolu uluslararası ticarette bir yer edinmisti. Her nekadar pamuk fiyatları ve üretim biraz gerilediyse de, üretim seviyesi bir daha pamukpatlamasından önceki boyutlara hiç inmedi. zmir bölgesi kendisine yeni pazarolarak, kısa lifli pamuklarla çalısmakta uzmanlasmıs spanya'yı seçti. Böylelikle BatıAnadolu'nun üretim süreci ve dıs pazarlarla olan baglantıları devam etti.Anahtar Kelimeler: Sanayi Devrimi, Pamuk, Makinelesme, Manchester PamukTedarik Birligi, Tohum Dagıtımı.

Abstract:
This paper relate with cotton production of Ottoman State for foreign market.Cotton production of Ottoman State attained considerable achievements during theyears between of 1860?1870. If we research the stages of production:The primary reason of cotton demand stemmed from Industrial Revolutionwhich began in 1750?s. Industrialization began with cotton textile sector in England.But because of not growing cotton in England, there was a need to find raw materialfrom outside. This need obtained from USA, after the invention of cotton gin in 1793by Eli Whitney. The need of England was sustained by slave labor, where theyworked in southern states of USA. Continuously rising relation interrupted withAmerican Civil War in 1861. English textile industry needed 5 million bales ofcotton a year in that period and 80% of this came from USA. Because of Civil War,not coming cotton from America caused great stress in it. Heavily dependence of onesource for raw material worried a group of cotton factory owners and they foundedManchester Cotton Supply Association in 1857. When the war stopped thetransportation of raw material, association wanted to find a solution for this situation.Then, MCSA organized many activities in different countries to raise cottonproduction.As to Ottoman State, it began dense cotton production, because of MCSAactivities and high cotton prices stemmed from the withdrawal of USA from market.There was 6000 bales cotton production in 1861, two years later it rose ten times.Much of the production was exported to England. State brought cotton seed fromfirst Egypt, and later USA to distribute cotton farmers. In addition, the cottonproducers were received some tax exemptions. Custom treaty of 1861 would result adecrease in tax ratio from 8% to 2%. In this time, MCSA give education andXmachinery support to cotton producers. Everything was so fine to increase ofproduction by farmers.English entrepreneurs founded many cotton gin factories of Ottoman State,especially in Western Anatolia. 1861 custom treaty became effective to found thesefactories. Because the only ginned cotton was written in this treaty and 18 kurus waspaid for it. The custom wanted four times higher tax from raw cotton. Activitiesabout the cotton production, tended to weaken after the end of Civil War in 1865,because of lack of need England to Ottoman cotton. After this date, productionprocess entered some stagnation. But Western Anatolia got a place in internationaltrade. Although cotton prices and production decrease a degree, production never felta level of pre-Cotton Boom. But the short fiber cotton of zmir began to be sold toSpain who became a specialist to work in this type of cotton. And then the relationsof zmir with foreign markets continued.Key Words: Industrial Revolution, Cotton, Machination, Manchester CottonSupply Association, Cottonseed Distribution.