İşin anlamlı bulunması ile örgütsel vatandaşlık davranışı arasındaki ilişki
The relationship between the finding work meaningful and organizational citizenship behavior
Yazar: HAMİT İMALI
Danışman: DOÇ. DR. AHMET KAYA
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Lise öğretmenleri = High schools teachers ; Ortaokul öğretmenleri = Secondary school teachers ; Ölçekler = Scales ; Örgütsel vatandaşlık davranışı = Organizational citizenship behavior ; Öğretmenler = Teachers ; İlkokul öğretmenleri = Primary school teachers ; İş anlamı = Job meaning

Özet:
Bu araştırma ilkokul, ortaokul ve ortaöğretim okullarında çalışan
öğretmenlerin işlerini anlamlı bulma düzeyleri ile örgütsel vatandaşlık davranışı
gösterme düzeyleri arasındaki ilişki belirlemek için yapılmıştır. Araştırmanın
evrenini; 2020-2021 eğitim-öğretim yılında Kahramanmaraş ili merkez ilçeleri
Dulkadiroğlu ve Onikişubat ilçelerinde bulunan devlete ait ilkokul, ortaokul ve
ortaöğretimde görev yapan 9.443 öğretmen oluşturmaktadır. Örneklem ise basit
seçkisiz örnekleme yöntemlerinden biri olan "tabakalı örnekleme yöntemi"
kullanılarak oluşturulmuş olan 450 öğretmenden oluşmaktadır. Araştırmanın
verilerini toplamak için araştırmacı tarafından geliştirilen "Kişisel Bilgi Formu",
Göçen ve Terzi'nin geliştirdiği "Eğitim Örgütleri İçin Anlamlı İş Ölçeği", Polat'ın
Türkçe'ye uyarladığı "Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Ölçeği" ve Taşdan ve
Yımaz'ın Türkçe'ye uyarladığı "Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Ölçeği"
kullanılmıştır. Araştırmada verilerin analizi SPSS 22.0 programı ile yapılmıştır.
Bu çalışmada nicel araştırma yöntemlerinden betimsel tarama modeli ve
korelasyonel araştırma modeli kullanılmıştır. Değişkenler için ayrı ayrı normallik
varsayımları kontrol edilmiş olup normal dağılımın olduğu değişkenlerde
parametrik; normal dağılımın olmadığı değişkenlerde ise parametrik olmayan
analiz yöntemleri uygulanmıştır. Buna göre; normal dağılım gösteren
değişkenlerde yapılan fark analizlerinde iki grubun olduğu durumlarda bağımsız
örneklemler t testi kullanılırken; ikiden fazla grubun olduğu durumlarda Tek
Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) kullanılmıştır. ANOVA ile yapılan analizlerde
ortaya çıkan anlamlı farklılığın hangi ikili gruplar arasında olduğunu
belirleyebilmek amacıyla Post Hoc çoklu karşılaştırma analizlerinden LSD testi
uygulanmıştır. Normal dağılım göstermeyen değişkenlerde yapılan fark
analizlerinde ikiden fazla gruplu kategorik değişkenlerde Kruskal-Wallis H testi
uygulanmıştır. Kruskal-Wallis H testinde ortaya çıkan anlamlı farklılığın hangi
ikili gruplar arasında olduğunu belirleyebilmek amacıyla ise Bonferroni
Correction (Bonferroni düzeltmesi) ile analiz yapılmıştır. Araştırma
problemlerinde yer alan "İki değişken arasında ilişki var mıdır ?" sorusunun
cevabını bulabilmek amacıyla ise Korelasyon analizi gerçekleştirilmiştir. Yapılan
korelasyon analizinde alt boyutlarda inceleme yapıldığı için Çoklu Korelasyon
analizi kullanılmıştır. Araştırmada kullanılan ölçeklere Doğrulayıcı Faktör Analizi
yapılmış ve bunun için MPlus 8.0 programından faydalanılmıştır. Analiz
sonuçlarına göre ölçeklerin yeterli yapı geçerliğine sahip olduğu görülmüştür.
Ölçeklerin güvenirlik düzeylerini belirlemek için Cronbach's Alpha katsayısı
hesaplanmış ve yeterli güvenirlik düzeyinde oldukları rapor edilmiştir.
Araştırma sonucunda, öğretmenlerin işlerini anlamlı bulma düzeyleri ile
birinci ve ikinci örgütsel vatandaşlık davranışı ölçeğine göre örgütsel vatandaşlık
davranışı arasındaki ilişki düzeyleri "anlamlı" olarak bulunmuştur.
Öğretmenlerin işlerini anlamlı bulma düzeyleri yüksek seviyede bulunmuştur.
Değişkenlere göre ise cinsiyet, yaş, mezuniyet, mesleki kıdem, okul türü, kurumda
çalışılan süre, medeni durum, görev türü, kurumdaki öğretmen sayısı, kadrolu
olup olmama, okul çevresinin sosyoekonomik düzeyi ve ödül alıp almama
değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık göstermediği; branş değişkenine göre
anlamlı farklılık gösterdiği bulunmuştur. Öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık
gösterme düzeyleri birinci ve ikinci örgütsel vatandaşlık davranışı ölçeklerine göre
"yüksek" seviyede bulunmuştur. Değişkenlere göre ise cinsiyet, yaş, mezuniyet,
mesleki kıdem, branş, kurumda çalışılan süre, medeni durum, kurumdaki
öğretmen sayısı, kadrolu olup olmama, okul çevresinin sosyoekonomik düzeyi ve
ödül alıp almama değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık göstermediği; okul türü
değişkenine göre birinci ölçekte anlamlı farklılık göstermediği, fakat ikinci ölçekte
anlamlı farklılık gösterdiği; görev türü değişkenine göre birinci ölçekte anlamlı
farklılık gösterdiği, fakat ikinci ölçekte anlamlı bir farklılık göstermediği
bulunmuştur. Birinci örgütsel vatandaşlık davranışı ölçeğine göre örgütsel
vatandaşlık davranışı düzeyinin %14'ünü işi anlamlı bulma düzeyi açıkladığını,
ikinci örgütsel vatandaşlık davranışı ölçeğine göre örgütsel vatandaşlık davranışı
düzeyinin %12'sini işi anlamlı bulma düzeyi açıkladığı bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler: Öğretmen, İşin Anlamlı Bulunması, Örgütsel Vatandaşlık Davranışı

Abstract:
This research was conducted to determine the relationship between the
levels of finding their job meaningful and the levels of organizational citizenship
behavior of primary, secondary and high school teachers. The target sample of the
research consists of 9,443 teachers working in public primary, secondary and high
schools in the 2020-2021 academic year and in the central districts of
Kahramanmaraş province, Dulkadiroğlu and Onikişubat. The sample, on the
other hand, consists of 450 teachers, who were chosen by using the "stratified
sampling method", which is one of the simple random sampling methods. To
collect the data of the research,"Personal Information Form" developed by the
researcher, "Meaningful Work Scale for Educational Organizations" developed by
Göçen and Terzi, "Organizational Citizenship Behavior Scale" adapted to Turkish
by Polat and the "Organizational Citizenship Behavior Scale" adapted into
Turkish by Taşdan and Yımaz were used. The analysis of the data in the research
was made with the SPSS 22.0 program. In this study, descriptive survey model and
correlational research model, which are quantitative research methods, were used.
Normality assumptions were checked for each variables, and parametric analysis
methods were applied for the variables with normal distribution and nonparametric analysis methods were applied for the variables without normal
distribution. According to this; While independent samples t-test is used in cases
where there are two groups in difference analyzes performed on normally
distributed variables; One-Way Analysis of Variance (ANOVA) was used in cases
where there were more than two groups. LSD test, one of the Post Hoc multiple
comparison analyzes, was applied in order to determine between which pairs the
significant difference emerged in the analyzes performed with ANOVA. The
Kruskal-Wallis H test was used for categorical variables with more than two
groups in the difference analyzes performed on the variables that did not show
normal distribution. Analysis was performed with Bonferroni Correction in order
to determine between which pairs the significant difference revealed by the
Kruskal-Wallis H test. Correlation analysis was carried out in order to find the
answer to the question in the research problems, "Is there a relationship between
two variables?". Confirmatory Factor Analysis was performed on the scales used
in the research and MPlus 8.0 program was used for this. According to the results
of the analysis, it was seen that the scales had sufficient construct validity. To
determine the reliability levels of the scales, the Cronbach's Alpha coefficient was
calculated and it was reported that they were at a sufficient level of reliability.
As a result of the research, the relationship levels between teachers' levels of
finding their jobs meaningful and organizational citizenship behavior according to
the first and second organizational citizenship behavior scales were found to be
"significant". Teachers' levels of finding their jobs meaningful were found high.
According to the variables, there is no significant difference according to the
variables of gender, age, graduation, professional seniority, type of school, time
worked in the institution, marital status, type of job, number of teachers in the
institution, being a permanent staff member, socioeconomic level of the school
environment and whether or not to receive an award; It was found that there was
a significant difference according to the branch variable. Teachers' levels of
demonstrating organizational citizenship were found "high" according to the first
and second organizational citizenship behavior scales. According to the variables,
there is no significant difference in gender, age, graduation, professional seniority,
branch, time worked in the institution, marital status, number of teachers in the
institution, being permanent or not, socioeconomic level of the school environment,
receiving an award or not variables. But it was found that according to the school
type variable, there was no significant difference in the first scale, while there was
a significant difference in the second scale, and it was also found that there was a
significant difference in the first scale according to the task type variable, while
there was no significant difference in the second scale. According to the first
organizational citizenship behavior scale, 14% of the organizational citizenship
behavior level explained the level of finding the job meaningful, and according to
the second organizational citizenship behavior scale, 12% of the organizational
citizenship behavior level explained the level of finding the job meaningful.

Keywords: Teacher, Finding the Work Meaningful, Organizational Citizenship Behavior.