Marketlerdeki yapay aydınlatmanın gıda maddeleri üzerindeki etkisi
The effect of artificial lighting on foodstuffs in markets
Yazar: ZUHAL İNCEOĞLU
Danışman: PROF. DR. CÜNEYT KURTAY
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Gıda maddeleri = Food materials ; Işık = Light ; Işığın etkisi = Effect of light ; Yapay aydınlatma = Artificial lighting

Özet:
Mimari aydınlatma tasarımında temel amaç mekanın işlevine uygun görsel konfor koşullarının sağlanmasıdır. Ancak bu koşulların oluşturulabilmesi için ışığın yıkıcı etkileri bilinmeli ve gerekli önlemler alınmalıdır. Birincil fonksiyonu sergileme olan mekanlardan farklı olarak ışığın yıkıcı etkilerinin daha kısa sürede meydana geldiği nesneler gıdalardır. Gıda güvenliğinin sağlanabilmesi için ürünlerin ışığın zararlı etkilerinden korunması ve bu süreçte besin değerinden ve kalitesinden bir şey kaybetmemesi gerekmektedir. Bu çalışmada yapay ışık kaynaklarının marketlerde sunulan gıdalar üzerindeki zararlı etkileri araştırılmıştır. Çalışmanın kapsamında gıda nesnelerinin sergilendiği market yapılarında ışık kaynaklı hasarları minimize edebilecek uygun aydınlık düzeyi ve ışık kaynağı önerileri irdelenmiştir. Yapay ışık kaynaklarının kullanıldığı marketlerde tüketime sunulan gıdaların gıda güvenliğinin riske atılmaması ve gıda israfının azaltılması açısından ışığın zararlı etkilerinden korunmaları gerekmektedir. Bu koşulların dikkate alınıp market yapılarında gıda gruplarının ışığa olan duyarlılıklarına bağlı olarak uygun yapay aydınlatma tasarımı için gerekli nicelikte aydınlık düzeyi limitlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Literatür taramasında elde edilen referans veriler örnek marketlerde yapılan aydınlık düzeyi ölçümü ile karşılaştırılmıştır. Uygulama çalışması 5 farklı markette ışıktan en çok etkilendiği bilinen süt, et ve zeytinyağı gıda gruplarının bulunduğu reyonlar ile sınırlandırılmıştır. Çalışmada farklı ürün grupları için farklı marketlerde gıda güvenliği için uygun olmayan aydınlatma tasarımları olduğu görülmüştür. Süt ve zeytinyağı ürünleri için marketlerin %80'lik kısmında aydınlık düzeyinin uygun olduğu belirlenmiştir. Et ürünleri reyonlarında tüm marketlerde aydınlık düzeyleri önerilen değerin üzerinde bulunmuştur. Bulguların analiz edilmesiyle sunulan önerilerdeki referans verilerin marketlerin yapay aydınlatma tasarımında uygulanmasının gıda güveliğinin sağlanmasına ve bu alanda yaşanan israfların azaltılmasına katkı sağlayacaktır.

Abstract:
The main purpose of architectural lighting design is to provide visual comfort conditions suitable for the function of the space. However, in order to create these conditions, the destructive effects of light should be known and necessary precautions should be taken. Unlike spaces with a primary function of exhibiting, food is the object where the destructive effects of light occur in a shorter time. In order to ensure food safety, products should be protected from the harmful effects of light and should not lose anything from the nutritional value and quality in this process. In this study, the harmful effects of artificial light sources on foods served in markets were investigated. Within the scope of the study, appropriate light level and light source suggestions that can minimize light-induced damages in market structures where food objects are exhibited were examined. Foods offered for consumption in markets where artificial light sources are used should not be put at risk and should be protected from the harmful effects of light in order to reduce food waste. Considering these conditions, it is aimed to determine the required lighting level limits for the appropriate artificial lighting design depending on the sensitivity of food groups to light in market structures. The reference data obtained in the literature review were compared with the illumination level measurement made in sample markets. The application study was limited to the departments with milk, meat and olive oil food groups, which are known to be most affected by light in 5 different markets. In the study, it was seen that there are lighting designs that are not suitable for food safety in different markets for different product groups. It has been determined that the light level is suitable for 80% of the markets for milk and olive oil products. In meat products departments, the light levels in all markets were found to be above the recommended value. The application of the reference data in the suggestions presented by analyzing the findings in the artificial lighting design of the markets will contribute to ensuring food safety and reducing the wastes experienced in this field.