Bizans resim sanatında meryem kültü ve müjde sahnesi
The cult of mary and the annunciation scene in Byzantine painting
Yazar: HATİCE DEMİR
Danışman: PROF. DR. SEMA DOĞAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Bizans resim sanatı = Byzantine painting art ; Hz. Meryem = Hz. Meryem ; Kült = Cult ; Resim sanatı = Painting art ; İkonografi = Iconograpy

Özet:
Bizans Resim Sanatında Meryem Kültü ve Müjde Sahnesi başlıklı Doktora Tezi konusu iki ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde, Meryem kültünün gelişim sürecini etkileyen unsurlar ayrıntılı bir şekilde tartışılmıştır. Bu bağlamda, çok tanrılı dönemdeki Ana Tanrıça kültü, tek tanrılı dönemdeki kutsal kadınlar, Eski ve Yeni Ahit'te Meryem kaynaklı atıflar, Bizans toplumunda Meryem kültü, Bizans aristokrat çevresinde Meryem inancı, liturjide Meryem'in yeri ayrıntılı bir şekilde incelenmiş ve Bizans resim sanatına etkileri indelenmiştir.
Tezin ikinci bölümünde, Meryem'e Müjde sahnesi ele alınmıştır. İlk olarak Eski ve Yeni Ahit'te bahsi geçen diğer Müjde sahneleri ile Meryem'e Müjde sahnesi hem ikonografik hem de tipolojik olarak karşılaştırılmıştır. Daha sonra sahnenin ikonografik elemanlarının gelişim süreci ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Bu bağlamda Meryem'e Müjde sahnesinin elemanlarının ikonografik ve tipolojik gelişim sürecini etkileyen birçok etken vardır. İnanç, toplumsal, kültürel ve siyasi etkenler bunlar içerisinde en önemlileridir.
Meryem'e Müjde sahnesi, tipolojik ve ikonografik olarak erken dönemlerde bir homojenlik göstermez. Sahnenin tüm ikonografik elemanları, zamanla birçok etken altında gelişimini sürdürmüştür. En olgun örneklerini Orta Bizans döneminde vermeye başlayan sahne, ağır-kademeli-istikrarlı bir şekilde Doğu ve Bizans coğrafyası içerisinde gelişimini sürdürmüştür.
Anahtar Sözcükler
Meryem, Mariology, Müjde, Bizans resmi, ikonografi, kült.

Abstract:
The subject of our dissertation consists of two chapters. In first chapter; the cult of Mary was studied. The elements which affected the developmental process of cult of Mary were examined in details. Within this context, cult of Mother Goddesses in the polytheistic period, holy women in monotheism, references to Mary in the Old and New Testament, cult of Mary in Byzantine society, Marian devotion in Byzantine aristocrat society, the place of Mary in Byzantine liturgy were examined in details and the effects of them on Byzantine painting were discussed.
The Annunciation scene was studied in the second chapter of our dissertation. The Annunciation scene was compared with the other Annunciation scenes of Old and New Testament within iconographic style. Within this context, there exist many factors which affected the developmental process of Annunciation scene's typology and iconography. The most important of them are beliefs and social-cultural-political factors.
Annunciation scene does not show homogeneity in the early period of Christianity, typologically and in iconographic way. Throughout the times, all of the iconographic elements of the scene continued to develop under many factors. The scene, which started to give its mature examples during the Middle Byzantine era, continued its development in the Eastern and Byzantine geographies in a slow-gradual-in consistent way.
Keywords
Mary, Mariology, Annunciation, Byzantine painting, iconography, cult.