Hemşehrilik ve hemşehri derneklerinin kültürel boyutu
Cultural dimension of the fellow-townsmenship and hometown associations
Yazar: ONUR YILMAZ
Danışman: PROF. DR. NEBİ ÖZDEMİR
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore
Dizin: Dernekler = Associations ; Göçler = Migrations ; Hemşehrilik = Citizenship ; Hemşehrilik dernekleri = Countryman association ; Kentleşme = Urbanization ; Kültür = Culture ; Kültürel değişim = Cultural change ; Türk folkloru = Turkish folklore ; İç göçler = Internal migrations

Özet:
Türk kültürünün tarihi gelişimi içerisinde göç olgusu, yönelimleri değişse de kültürel bellekteki kodlarıyla bir süreklilik içerisinde bugünü şekillendirmeye devam etmektedir. Yüzyıllık serüvenini geride bırakan Türkiye Cumhuriyeti, bünyesinde meydana gelen değişimlerle her manada büyük bir gelişim göstererek bugünkü toplumsal ve kültürel yapısını biçimlendirmiştir. Bu yüzyıllık arka plana bakıldığında iç göç sürecine bağlı olarak belirli olguların ön plana çıktığı görülmektedir. Bu olgulardan biri olan kentleşme deneyimi yalnızca insan hareketliliğiyle açıklanabilecek bir konu değildir. Kompleks bir yapı oluşturan kentleşmeye bağlı göçle birlikte insanlar, kente uyum sağlama ve kültürel kimliklerini koruma, geliştirme ve ifade etme aracı olarak "hemşehrilik" biçiminde nitelendirdikleri bir aidiyet zemininde kendilerine özgü tampon bir mekanizma geliştirmiştir. 
Bu çalışmada Türkiye'de kentleşmenin başlangıcını oluşturan iç göç sürecinin önemli mekanizmalarından biri olan hemşehrilik ve hemşehri dernekleri konusu, İstanbul'da faaliyette bulunan Karadeniz kökenli (Ordu, Giresun, Trabzon ve Rize) dernekler üzerinden ele alınmaktadır. Hemşehriliğin ve hemşehri derneklerinin tarihi gelişimi, yapısal ve mekânsal özellikleri, kültürel boyutunda yer alan etkinlikleri, geçiş dönemleri, geleneksel müzik ve dans özellikleriyle mesleki tekelleşmeleri, medya ilişkileri, kültürel değişim ve dönüşümünde etkili olan faktörleri işlevsel bir çözümleme eşliğinde saptanmaya çalışılmıştır. Ayrıca Türkiye'nin siyasal, ekonomik ve toplumsal yaşamını etkileyen hemşehrilik olgusunun temelinde ve devamlılığında kültür kavramının önemi ve belirleyiciliği vurgulanmıştır.

Abstract:
The phenomenon of migration within the historical development of Turkish culture continues to shape the present in continuity with its codes in cultural memory, even if its tendencies change. The Republic of Türkiye, which has left behind its centennial adventure, has shaped today's social and cultural structure by showing a major development in every sense with the changes that have occurred within its structure. Considering this century-long background, it is observed that certain phenomena come to the forefront depending on the internal migration process. The urbanization experience, which is one of these phenomena, is not an issue that can only be explained by human mobility. Along with migration due to urbanization, which constitutes a complex structure, people have developed a buffer mechanism of their own on the grounds of belonging, which they characterize as "fellow-townsmenship" as a means of adapting to the city and protecting, developing and expressing their cultural identities.
In this study, the issue of fellow-townsmenship and hometown associations, which is one of the important mechanisms of the internal migration process that constitutes the beginning of urbanization in Türkiye, is addressed through associations of Black Sea origin (Ordu, Giresun, Trabzon and Rize) operating in Istanbul. It has been attempted to determine the historical development, structural and spatial characteristics, activities in their cultural dimension, transition periods, occupational monopolization with traditional music and dance characteristics, media relations, and the factors that are influential in the cultural shift and transformation of fellow-townsmenship and hometown associations, accompanied by a functional analysis. Moreover, the significance and determinism of the concept of culture in the fundament and continuity of the phenomenon of fellow-townsmenship, which affects the political, economic and social life of Türkiye, is highlighted.