Bizans sanatında fildişi malzeme kullanımı
The use of ivory material in Byzantine art
Yazar: ASENA TUĞÇENUR ÇELİK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ CSİLLA BALOGH
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Bu tez, Bizans sanatında fildişi malzemenin kullanımını birçok yönden incelemektedir. Fildişi, Antik Çağ'dan itibaren lüks ve prestijli bir malzeme olarak kullanılmıştır. Çalışmanın amacı, fildişi malzemenin Bizans sanatında Antik Dönemlerdeki gibi değerli bir malzeme olup olmadığını ve bu malzemeyi önemli kılan özelliklerin neler olduğunu detaylı bir biçimde açıklamaktır. Aynı zamanda, sanat, kültür ve ekonomi üzerindeki etkilerini de analiz ederek değerlendirmektir. Bizans İmparatorluğu'nda fildişi malzeme Hindistan ve Afrika'dan ticaret yolu ile elde edilmektedir. Antik Dönemden itibaren devam eden fildişi malzemeye olan talep, Bizans sanatında da yüksek kalmıştır. Prestijli bir malzeme olarak çeşitli objelerin yapımında ve süslenmesinde kullanılmaya devam edilmiştir. Erken Bizans Dönemi'nden başlayarak Geç Bizans Dönemi'nin sonuna kadar fildişi objelerin kullanımını inceleyen bu çalışma, fildişi malzemenin dinsel, dindışı kullanım amacına yönelik olarak gruplandırılmasını ve değerlendirilmesini hedeflemektedir. Ayrıca, Bizans'ın ticaret yolları, siyasi gelişmeleri ve Doğu-Batı ilişkilerinin fildişi kullanımına etkisi de ele alınmaktadır. Bizans prensesi Theophano'nun II. Otto ile evliliği, Batı Avrupa sanatında Bizans etkilerini derinleştirirken, bu sanatsal etkileşimlerin katkıları tezde önemli bir yer tutmaktadır. İkonoklazma Dönemi'nde diğer sanat dalları ile birlikte fildişi işçiliğinde de meydana gelen gerileme ve bu dönemin sanatsal üretime etkileri incelenmektedir. İkonoklazma Döneminin sonlanması ile birlikte 9. yüzyıldan itibaren başlayan canlanma süreci de değerlendirilmektedir. Geç Bizans Dönemine gelindiğinde ekonomi kötüleşmiştir. Halkla birlikte imparatorluk da yoksullaşmıştır. Bu nedenle pahalı ve zor elde edilen bir malzeme olan fildişinin bu
II
dönemde kullanımının azaldığı da belirtilmektedir. Sonuç olarak, fildişi malzemenin medeniyetler boyunca devam eden kullanımı ve değeri, Roma İmparatorluğu'nun ve Bizans İmparatorluğu'nun sosyal, ekonomik ve kültürel yapısını anlamak açısından kritik bir öneme sahiptir. Bu çalışma, fildişinin Bizans sanatındaki yerini ve önemini analiz ederek, bu malzemenin ekonomik ve sanatsal değerini ortaya koymaktadır.

Abstract:
This thesis examines the use of ivory in Byzantine art from various aspects. Ivory has been regarded as a luxurious and prestigious material since Antiquity. The purpose of this study is to explain in detail whether ivory retained its value as a precious material in Byzantine art, as it did in Ancient times, and to identify the features that made it significant. Additionally, the thesis aims to analyze the impact of ivory on art, culture, and the economy by examining its multifaceted influence. In the Byzantine Empire, ivory was acquired through trade routes from India and Africa. The demand for ivory, which persisted from Antiquity, remained high in Byzantine art as well. It continued to be used as a prestigious material in the production and decoration of various objects. This study, which examines the use of ivory objects from the Early Byzantine period to the end of the Late Byzantine period, aims to classify and evaluate ivory based on its religious and secular uses. Furthermore, the effects of Byzantine trade routes, political developments, and East-West relations on the use of ivory are also addressed. The marriage of Byzantine Princess Theophano to Otto II deepened Byzantine influences in Western European art, and the contributions of this artistic interaction are given significant importance in the thesis. The decline in ivory craftsmanship, alongside other art forms, during the Iconoclastic period is explored, as well as the effects of this period on artistic production. The revival that began in the 9th century, following the end of Iconoclasm, is also evaluated.By the Late Byzantine period, the empire's economy had deteriorated, and both the empire and its people had become impoverished. As a result, the use of ivory—a costly and difficult-to-obtain material—declined during this period. To conclusion, the continued use and value of ivory across civilizations
IV
is critical to understanding the social, economic, and cultural structures of both the Roman Empire and the Byzantine Empire. This study analyzes the place and significance of ivory in Byzantine art, revealing its economic and artistic value.