Rüşdiye ve idâdî mekteplerinde disiplin suçları
Disciplinary offences in rüşdiye and idâdî schools
Yazar: SALİH ERSOY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA KAYA DOĞANAY
Atatürk Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History
Dizin: Disiplin cezası = Discipline punishment ; Disiplin suçları = Disciplinary offenses ; Eğitim tarihi = Educational history ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Rüşdiye mektepleri = Rushdiye schools ; İdadi =

Özet:
Bu araştırmanın amacı Osmanlı Devleti'nin modernleşme safhasında vücuda getirdiği 
rüşdiye ve idâdî mekteplerindeki suç ve ceza hadiselerini meydana çıkarmaya yöneliktir. Bu 
araştırma meydana getirilirken tarihsel yöntem kullanılmıştır. Bir meselenin geçmişinin irdelenip 
analizinin yapıldığı tarihsel yönteme uygun olarak problem açık ve net bir şekilde belirlenmiştir. 
Ardından bir sınır çizilmiştir. Zira Osmanlı Mektepleri'nin tamamını araştırmaya dahil etmek 
mümkün olmayacağından yalnız rüşdiye ve idâdî mektepleri araştırmanın kapsamına alınmıştır. 
Ayrıca II. Abdülhamid'in saltanatından I. Dünya Savaşı'na kadar geçen süreç esas alınmıştır. 
Ardından doküman analizine geçilmiş, arşiv belgeleri toplanmış, veriler incelenmiş, iç ve dış 
geçerlilikleri tahlîl edilmiş, içerik tanımlanarak bir şema çizilmiş ve yazım aşamasına geçilmiştir. 

Araştırmanın yazım aşamasından sonra veriler değerlendirilmeye tabi tutulmuştur. Rüşdiye 
ve idâdîlerde mektep kadrosunda bulunan görevlilerle birlikte talebelerin de suç fiilini 
gerçekleştirdikleri görülmüştür. Ancak bazı hallerde ceza verilmekten kaçınılan durumlar da 
olmuştur. Esasen rüşdiye ve idâdî mekteplerinde edep ve ahlâka aykırı hareketleriyle ön plana 
çıkan, imtihânlarda usulsüzlük yapan, mektebin kayıt-kabul esaslarına uymayan, mülkî işlerle 
meşgul olan, cinayet işleyen, şiddet gösteren veya gören, iftiraya maruz kalan, yasadışı işlerle 
uğraşan, Maârif Nezâretinin belirlediği esaslara karşı çıkan, mektebin kaynaklarını kendi çıkarları 
için kullanan, uygunsuz yerler de bulunan, kişilere tesadüf edilmiştir. Bu kişilere işledikleri suçun mâhiyetine göre tenbîh, tebdîl, becâyiş, mektepten atılma ve hapis cezaları verilmiştir.

Abstract:
The purpose of this study is to uncover the incidents of crime and punishment in the rüşdiye 
and idâdî schools established during the modernization phase of the Ottoman Empire. Historical 
method has been employed in conducting this research. In line with the historical method, which 
involves examining and analyzing the past of an issue, the problem has been clearly and explicitly 
defined. Subsequently, a boundary has been delineated. Since it is not feasible to include all 
Ottoman schools in the research, only rüşdiye and idâdî schools have been incorporated into the 
scope of the study. Moreover, the period from the reign of Abdulhamid II to World War I has 
been taken as the basis. Following this, document analysis was undertaken, archival documents 
were collected, data were examined, their internal and external validity was analyzed, content was 
described, a schema was drawn, and the writing phase commenced. 

After the writing phase of the research, the data were subjected to evaluation. It was 
observed that both the staff members and the students in rüşdiye and idâdî schools committed acts 
of crime. However, in some cases, punishment was deliberately avoided. In essence, individuals 
who engaged in behaviors contrary to decorum and morals, committed fraud during examinations, 
violated the admission and registration rules of the school, involved themselves in civil affairs, 
committed murder, exhibited or experienced violence, were subjected to slander, engaged in 
illegal activities, opposed the principles set by the Ministry of Education, exploited school 
resources for personal gain, or frequented inappropriate places were identified in rüşdiye and 
idâdî schools. These individuals were given punishments such as reprimand, transfer, expulsion, 
and imprisonment, depending on the nature of their offenses.