Şanlıurfa (Merkez) ili halk hekimliği araştırması
Şanlıurfa (Central) city folk medicine research
Yazar: MEHMET DAĞ
Danışman: DOÇ. DR. AYHAN KARAKAŞ
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Halk bilimi = Folklore ; Halk hekimliği = Folk medicine ; Halk sağlığı = Public health ; Hastalar = Patients ; Hastalık = Disease ; Tedavi = Treatment ; Şanlıurfa = Şanlıurfa

Özet:
Sağlık, canlıların sahip olduğu en büyük hazinedir. Bu nedenle insanoğlu
sağlığını korumak için hastalıklara karşı, yüzyıllardan beri çözüm arayışı içinde
olmuştur. Bireyin hastalıkları tedavi ederken elde ettiği tecrübeler sayesinde toplumun
"halk hekimliği" olarak adlandırdığı kültürel yapı ortaya çıkmıştır.
Tezimizin konusunu oluşturan Şanlıurfa (Merkez) ili halk hekimliği; inanma ve
geleneksel tedavi pratiklerinin yörede en yaygın olanlarını içermektedir. Çalışmanın
birinci bölümü; Şanlıurfa'nın tarihi, coğrafi, beşeri, turistik ve ekonomik yapısı ile halk
hekimliği hakkında yapılan çalışmalardan oluşmaktadır. Çalışmanın ikinci bölümünde
halk hekimliği ve genel kavramlar ile ilgili olarak halk hekimliğinin tanımı, tarihi,
toplum içindeki yeri, Türklerde halk hekimliği, Anadolu ve Şanlıurfa'daki halk
hekimliğinin yeri belirlenmeye çalışılmıştır. Ayrıca halk hekimliği ile ilgili genel
kavramlar da bu bölümde açıklanmıştır. Tedavi yöntemleri başlığı altında incelediğimiz
üçüncü bölümde ise büyü niteliği taşıyan tedavi yöntemleri, hem büyü hem gerçekçi
nitelik taşıyan tedavi yöntemleri ve tamamen gerçekçi nitelik taşıyan tedavi yöntemleri
ele alınmıştır. Tezimizin dördüncü bölümünde Şanlıurfa'daki halk hekimliği
uygulamaları kapsamlı bir şekilde ele alınarak yöredeki hastalıklar için başvurulan
tedavi yöntemleri tespit edilmiştir.
Beşinci bölümde ise yöredeki ocaklara yer verildikten sonra çalışmanın
değerlendirme ve sonuç kısmına görüşme yaptığımız kaynak kişilerin listesine,
kaynakçaya, fotoğraflara ve ekler bölümüne yer verilmiştir
Anahtar Sözcükler: Şanlıurfa halk kültürü, halk hekimliği, hastalık, sağaltma.

Abstract:
Health is the greatest treasure of living things. Therefore, human beings have
been searching for solutions against disease for centruis to protect their health. Thans to
the individual's experiences in treating disease, the cultural structure that the society
calls "folk medicine" has emerged.
The subject of we thesis refers to the folk medicine of Şanlıurfa (Central); the
most common beliefs and traditional treatment practices in the surrounding. In the
second part of the study, the definition of folk medicine, its history, its place in society,
folk medicine in Turks, folk medicine in Anatolia and Şanlıurfa are tried to be
determined. In addition, general concepts related to folk medicine are explained in this
section. In the third section, which is examined under the title of treatment methods, the
treatment methods that have the quality of magic, the treatment methods that have both
magic and realistic quality and the treatment methods which have a totally realistic
nature are discussed. In the fourth part of our thesis, folk medicine practices in Şanlıurfa
are discussed in detail and the treatment methods applied for local diseases are
determined.
In the fifth section, after sacred healing centers in the region are mentioned, the
list of the source persons interviewed, bibliography, photographs and annexes are
included in the discussion and conclusion parts of the study.
Keywords: Şanlıurfa folk culture, folk medicine, illness, healing.