Otomotiv sanayiinde ürün tasarımı ve Türkiye için bir model: TOFAŞ
Product design in automotive industry and a model of Turkey: TOFAŞ
Yazar: KORAY TİRYAKİOĞLU
Danışman: PROF. DR. ÖNDER KÜÇÜKERMAN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Ürünleri Tasarımı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2002
Konu: Endüstri Ürünleri Tasarımı = Industrial Design
Dizin: Araştırma-geliştirme = Research-development ; Otomotiv endüstrisi = Automotive industry ; Seri üretim = Mass production ; TOFAŞ = Turkish Automotive Factory Inc ; Yalın üretim = Lean production ; Ürün tasarımı = Product design

Özet:
ÖZET İnsanoğlu'nun tasarlayabilme ve üretebilme serüveni içinde, tarihin en önemli gereksinim nesnelerinin başında yer alan otomobil, yalnızca tasarlanması aşamasında geçerli olan ölçütlerinin zenginliği ile değil, aynı zamanda yakın çevresiyle organik bir düzende gelişerek büyümüş, paylaşımcı bir endüstriyel örgütlenmenin ürünündür. Bu nedenlerle, tarih boyunca bireysel ulaşım ve taşımacılığın en yaygın merkez öğesi olan otomobilin tasarım ve üretim sorumluluklarını üstlenen firmaların, giderek artan bir yoğunlukta destekleyici diğer yan endüstri kollarına gereksinim duydukları görülmektedir. Bu yönde süregelen gelişim, rekabetçi kazanımlar elde edebilmek için otomobil gibi, onbinlerce hazır bileşeni, üretim sürecinin ayrı adımlarında bir araya getiren bir kullanım nesnesinin, tüm destekleyici üretim unsurlarıyla birlikte eşgüdümlü ilerleyen planlamalarla tasarlanmasını zorunlu kılmaktadır. Bu çalışmada ele alınan temel hareket noktası, bu tür gelişimlerin ve diğer iktisadi- politik unsurların bir ülkedeki otomotiv üretimini ve bu süreçte aktif rol alan çok yönlü tasarım etkinliğine ne yönde imkan sağladığını ortaya koymaya yöneliktir. Çalışma sonucunda aranan sonuç çok açıktır. Bir ülkede otomotiv tasarımı gelişiminin, ulusal veya ulus ötesi katılımlarla gelişmesinde, "belirleyici olarak rekabetçi bir kazanım elde etmesinde" hangi aşamalar ve şartlar oluşmalıdır. Ülkemiz otomotiv sektörü içinde bu sürecin tanımlanmasına yönelik olarak seçilen denek kurum TOFAŞ, otuz yılı aşkın üretim deneyimleri sonrasında hangi aşamalarla gelişmiştir. Özellikle endüstri ürünleri tasarımı disiplini yönünden TOFAŞ kurumu " Ar-Ge" yatırımlarının firma gelişimine yönelik rekabetçi katkıları bir dayanak kabul edilmiş ve bu deneyimlerin yeni ya da mevcut yatırımlar için uygulanacak bir model olup olamayacağı saptanmaya çalışılmıştır. Bu amaçla çalışmamızın ilk bölümü, tarihsel süreç içinde bir endüstri ürünü olarak otomobilin gelişim adımlarını, bu süreçler içinde küreselleşmiş üretim organizasyonlarının tanımlanmasını ve uygulanan planlı gelişim özelliklerini incelemektedir. İkinci bölümde, ortaya konulan değerlendirmeler uyarınca, bazı özellikleri bakımından öne çıkmış önemli otomobil tasarımlan ele alınmıştır. Dünya otomotiv tarihinde yer alan çok sayıdaki önemli tasarım arasından seçilen bu ürünlerin tasarımölçütlerine dayalı etkili öncelikleri, diğerlerinden farklı yapısal özellikleri bağlamında ortaya konulmuştur. Ülkemizde ise geçmiş dönemlerden bu yana ulaşım gereksinimlerini gidermek amacıyla üretilmiş olan "model"lerden günümüzün ulus ötesi standartlarıyla tam uyum gösteren ve rekabetçi kimliğiyle değer kazanan bir Türkiye özel sektör girişimi örneği Tofaş'ın, son dönem üretimlerine kadar geçen uzun dönem analiz edilmiştir. Bu analiz kapsamında, Cumhuriyet öncesi ve sonrasının önemli girişimleri, otomotiv sektörünün öneminin anlaşılması ve bu yönde alman kararlar ve teşvikler değerlendirilmiştir. Çalışmanın özellikle ikinci bölümünün içeriğinde izlenen yol, bir ülkenin otomotiv sektörü alanında tasarım ve üretim yapabilmesi için elde etmesi gereken deneyim ve yatırım birikimlerinin ardısıra gelişen süreçlerle tanımlanması amacına yöneliktir. Ülkemizde otomotiv sektörü kapsamında özellikle son kırk yıldan günümüze artan bir katılımla genişleyen üretim çeşitliliği içinde, yakın geçmişimizin iki önemli otomobil üreticisinden biri olan TOFAŞ'ın tasarım ve üretim girişimleri değerlendirilmiştir. Bu içerikte saptanmaya çalışan, Türkiye gibi gelişmekte olan bir firma için bu yatırımın otomotiv sektörüne dönük bir uygulama geçerliliği taşıyıp taşımadığının tanımlanmasıdır. Yanıltıcı olmaması açısından üretilen TOFAŞ modellerine ve Tofaş'ın kurumsal değerlerine mesafeli kalınmaya çalışılmış, yaklaşımlarımızda firmanın ürün özellikleri ve tasarım değerlilikleri bu anlamda değerlendirilmemiştir.. Sonuç bölümünde, küresel tasarım, üretim ve pazar paylaşımı içinde TOFAŞ'ın elde ettiği üretim deneyimlerinin sonucu olarak lisans sahibi yabancı firmayla geliştirilen yeni bir ortak tasarımın etkileri ortaya konulmaktadır. TOFAŞ'ın bu uluslararası ve uzmanlık disiplinleri arasında üstlendiği takım çalışması rolü içinde "yeni bir üretim yaklaşımında söz sahibi olabilmesi" ve "tasarım eylemine dönük etkinlik"leri incelenerek sonuç saptamalar yapılmaya çalışılmıştır. II

Abstract:
SUMMARY Throughout Mankind's designed and manufacturing history "Automobile" stands out as one of the major necessity to humankind. Its significance and importance is not just only because it's expansive design criteria but also it's development with the organic environment and its share of the Industrial Organization. Automobile is a device for individual transportation. The companies which design and manufacture Automobiles have a growing need for side industry organizations in related fields. The Automobile design should be planned together and proceed parallel with the side industries with the production of thousands of its parts and pieces. The basis of this study is to determine the influence of economical and political factors of a country to the design and manufacturing of the Automobile. The intention of the study is to determine the facts and the developments needed for national and international success in Automobile Design. For this study, Tofaş is selected as an example with its 35 years of experience in Automobile design and manufacture in Turkey. Especially from the point of Industrial Design Discipline; Tofaş is examined for its accomplishments in Research and Development and its successful investments and policy. This policy that resulted progress for both Tofaş and the Market may be taken as a model for other new or existing companies. Consequently, the first part of this study investigates the stages of the Automobile design progress as an industrial object, defines global manufacturing organizations and investigates their development planning. The second chapter focuses on special Automobile designs that have significant importance based on my investigations. These Automobiles are selected for their special design features among many important Automobiles in World Automobile History. This paper also analyzes the long term Turkish Transportation History starting from very 'basic vehicles' to today's advanced, internationally standardized and rivalry productions of Tofaş - the Turkish private sector Automobile Company with growing reputation. inThis analysis also covers the pre and after the period of the Constitution of Turkish Republic. The realization of the importance of Automobile Sector and the relevant important governmental encouragements are evaluated. Especially second chapter signifies the capabilities needed during the stage of designing and manufacturing in Automobile Sector. Being one of the major two Automobile Manufacturing Company in Turkey's ever growing Automotive Sector for the last 40 years; Tofaş is evaluated for its design and manufacturing enterprise. The aim is to define and evaluate the applicability of Tofaş' s approach to Automobile Sector in developing Turkey. The quality and quantity of Tofaş Automobiles are not evaluated from the product designers' point of view not to cause any misleading. The final chapter exposes the new combined design effects as a result of Tofaş' s experience of global scale design, manufacturing and marketing. Tofaş is examined and evaluated as being a team player in this international discipline for having the ability to lead and influence the future productions based on their design activities. IV