Geçiş ekonomilerinde mali disiplinin sağlanmasında uluslararası para fonu ve dünya bankası'nın rolü: Azerbaycan örneği
The role of the international monetary fund and the world bank for establishing fiscal discipline in transition economies:Azerbaijan case
Yazar: GARAY MUSAYEV
Danışman: Y.DOÇ.DR. HAKAN AY
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Geçen asrın son çeyreginde dünya ekonomisinde önemli gelismeleryasanmıstır. 1970'li yıllarda patlak veren iki önemli petrol krizi ve Keynesyenekonomik düsüncenin ürünü olan ve dünya ülkeleri tarafından yaklasık elli yıllık birdönem boyunca uygulanan Keynesyen ekonomik modeldeki aksaklıkların ortayaçıkması, bu gelismelerin en önemlilerinden olmustur. Yasanan bu gelismelersonucu 1980'li yıllardan itibaren, temelleri Klasik ktisatçılar tarafından atılan piyasaekonomik modeline dönüs baslamıstır. 1990'lı yılların ilk yıllarında merkezden planlıekonomik model uygulayan Sovyetler Birligi'nin dagılması sonucu ortaya çıkandevletlerin ve Merkezi ve Dogu Avrupa Ülkelerinin de piyasa ekonomisine geçissürecini baslatmaları, piyasa ekonomisinin günümüzde dünyada egemen ekonomikmodel olmasını saglamıstır.Dünyada petrol fiyatlarının yükselmesi sonucu yasanan petrol krizleriözellikle dogal kaynaklardan yoksun gelismekte olan ülkelerin dıs borçlarınıyükseltirken, diger taraftan Keynesyen iktisadi düsünce dogrultusunda devletinekonomideki görevlerinin çogalması ve kamu harcamalarının artmasıylasonuçlanmıstır. Kamu gelirlerinin dogası geregi arttırılmasının sınırlı olması kamuharcamaları - kamu gelirleri dengesinin, dolayısıyla da mali disiplinin bozulmasınaneden olmustur. 1970-80'li yıllarda yasanan bu olgu, devletin ekonomik görevlerininazaltılması düsüncesine dayanan piyasa ekonomik modeline dönüsün bir digernedeni olmustur.Yaklasık 70 yıllık bir dönemde merkezden planlı ekonomik model uygulayangeçis ekonomisi ülkelerinde, geçis sürecinin özellikle ilk yıllarında mali disiplinolgusu en önemli sorunlardan biri olarak ortaya çıkmıstır. Piyasa ekonomisihakkında teorik bilgilerin ve tecrübelerin yetersiz oldugu geçis ekonomisiülkelerinde piyasa ekonomisi hedefleri dogrultusunda gerekli reformlarıngerçeklestirilmesi için Uluslararası Para Fonu ve Dünya Bankası öncü görevüstlenerek mali disiplin sorununun çözülmesine de katkıda bulunmuslardır.Piyasa ekonomisine geçis süreci yasayan diger ülkelerde oldugu gibi,Azerbaycan'da da piyasa ekonomisine geçis sürecinin ilk yıllarında yasanan malidisiplin sorununun çözülmesinde Uluslararası Para Fonu ve Dünya Bankası aktif rolalmıslardır.

Abstract:
For the last quarter of previous century, world has been faced with veryimportant developments. As some examples to these developments we canemphesize on two oil crizes that have been prompted out in 70s and some fails ofKeynesian economic school that were accepted by the economically developpedcountries to be the ideal economical system for the last 50 years. After these kindsof dissappointing consequences, since 1980s, world has turned the face again tothe market economy model, formed by the classic school formers. In addition tothese reformings and reconstructions in capitalist part of the world, anotherimportant factor for market economy model to get rainforced and be dominanteconomic system in the world, was the decisions of former USSR countries and thecountries of central and eastern Europe to reform their economy under marketeconomy model, especially after the collapse of USSR that were applying acentrally controlled economy model.An enermous increase of oil prices which had resulted criticalabovementioned oil crizes, had also resulted increases in external debts ofdevelopping countries, and increase of public expenditures because of govermentinterventions and control on economy that was inspired from Keynesian model ofeconomy. As far as the public revenues are limited in accordance to theirstructures, increasing of pulic expenditures has disbalanced the public revenue ?expenditure balance and destroyed the fiscal discipline. Being one of the wholecomplex of facotrs happened during 1970 and 1980s, this factor has also seriouslyhelped the tendencies about the vitality of returning back to the market economymodel that strictly conditions the decrease of government?s economic functions.In the countries of Transition Economy that had been almost 70 yearsapplied centrally planned economıc model, fiscal discipline problem as one of themost inmortant ones for these countries had especially occured in the first yearsof Transition period. Taking into considirarion the unsuffciant theoriticalinfrastructure and experience of transition economy countries, InternationalMonetary Fund and World Bank have undertaken leader responsibilities to helpthem in realizing the reforms necessary to solve the fiscal discipline problems andreach the market economy objectives.As in other transition economy countries, in Azerbajan also IMF and WorldBank has played active roles for resolving the fiscal discipline problems that havethe country survived during the first years of transition period