Çukurova koşullarında buğdayda azot kullanım etkinliğini artırma olanakları üzerinde bir araştırma
A Study on the possibilities of increase of nitrogen use efficiency in wreat under the Cukurova condition
Yazar: EDİP YENİÇERİ
Danışman: PROF. DR. MÜJDE KOÇ
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2000
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Azot = Nitrogen ; Bitki büyüme düzenleyicileri = Plant growth regulators ; Buğday = Wheat ; Tarla bitkileri = Field crops

Özet:
Buğday (Triticum aestivum L.)'da azotun bölünerek uygulanması ve bitki büyüme düzenleyicisi (BBD) kullanılması, azot kullanım etkinliğini iyileştirebilir. Azotun bölünerek uygulanmasının ve BBD uygulamasının etkileri 1998/99 yetiştirme mevsiminde Çukurova Tarımsal Araştırma Enstitüsü deneme alanında araştırılmıştır. Uygulanan toplam 210 kg ha-1 azot miktarı, ekim, kardeşlenme ve sapakalkmada uygulanacak şekilde dört farklı uygulama (Na: 80, 80, 50; Nb: 30, 90, 90; Nc: 30, 110, 70; ND: 30, 70, 110 kg N ha"7da ele alınmıştır. BBD olarak da sapakalkma başlangıcında, Chlormequat-Chlorid-Ethephon (CCE)'nun iki dozu (Ro: CCE verilmemiş-kontrol, Rı: 3500 cc ha-1, R2: 5500 cc ha-1) uygulanmıştır. Azot uygulamaları arasında, dane protein içeriği dışında incelenen özellikler yönünden belirgin bir farklılık saptanmamıştır. Bununla birlikte BBD, dane protein içeriği dışında, incelenen özelliklerin çoğunluğunda önemli etkide bulunmuştur. BBD dane verimini, buna bağlı olarak da azot kullanım etkinliğini sırasıyla % 1 7 ve % 20 oranında yükseltmiştir. BBD'nin dane veriminde sağladığı artış, başakta dane sayısı artışı sonucunda başak dane veriminin artması ile gerçekleşmiştir. Başak dane sayısındaki artışın ise, sap büyümesinin erken dönemlerinde, madde dağılımının başak lehine gerçekleşmesi ile ilişki içerisinde olabileceği sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Buğday, Azotun Bölünerek Uygulanması, Bitki Büyüme Düzenleyicisi, Azot Kullanım Etkinliği.

Abstract:
Nitrogen Use Efficiency (NUE) of wheat (Triticum aestivum L.) can be improved by split application of nitrogen (N) and plant growth regulators (PGR). The effect of split N-application and PGR was investigated in a field study conducted during 1998/99 growing season at the experimental area of Çukurova Agricultural Research Institute/ Adana. A total nitrogen supply of 210 N kg ha-1 was splitted in different doses (NA:80, 80, 50; NB:30, 90, 90; Nc:30, 110, 70; ND:30, 70, 110 kg N ha-1) at seeding, tillering and stem elongation, respectively. As PGR, Chlormequat- Chlorid-Ethephon (CCE) with two doses (R0: no CCE, Rj: 3500 cc ha-1 R2: 5500 cc ha-1) was applied at the beginning of stem elongation. With the exception of grain protein content, no remarkable differences were found between N-treatments for investigated traits. However significant PGR effect was observed for most of the investigated traits, except grain protein content. PGR increased grain yield and therefore NUE by 17% and 20%, respectively. The increase in grain yield by PGR is due to increased ear grain yield, which is associated with increased grain number per ear, which was probably resulted in distribution of dry. matter in favor of the developing ear during the elongation of the lower parts of the stem. Key words: Wheat, split N-application, plant growth regulator, nitrogen use efficiency.