Klinik olmayan ergen örnekleminde depresif belirtilerin bilişsel yatkınlık faktörleri ve sosyal-çevresel yatkınlık faktörleri açısından incelenmesi
Examination of the relationship between cognitive vulnerability factors and social-environmental vulnerability factors in non-clinical adolescents
Yazar: SİNEM ÖZTÜRK DURSUN
Danışman: PROF. DR. MEHMET ESKİN
Adnan Menderes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Psikiyatri = Psychiatry ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Biliş = Cognition ; Biliş bozuklukları = Cognition disorders ; Bilişsel esneklik = Cognitive flexibility ; Depresyon = Depression ; Ergenler = Adolescents ; Otobiyografik bellek = Autobiographical memory ; Problem çözme = Problem solving ; Sosyal destek = Social support ; Sosyal sorunlar = Social problems ; Tutumlar = Attitudes

Özet:
Bu çalışmada depresyon için yatkınlık/risk oluşturan fonksiyonel olmayan tutumlar, bilişsel esneklik, sosyal sorun çözme becerisi, otobiyografik bellek tarzı, algılanan sosyal destek ve olumsuz yaşam olayları değişkenlerinin depresif belirtiler ile ilişkilerinin incelenmesi, bu ilişkilerin cinsiyet açısından karşılaştırılması ve diyatez-stres modelinin test edilmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemini Aydın ilinin Efeler ilçesine bağlı devlet liselerinde eğitim gören 706 öğrenci oluşturmaktadır. Veriler, Çocuklar İçin Depresyon Ölçeği (ÇDÖ), Olumsuz Yaşam Olayları Listesi (OYO), Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (ASDÖ), Fonksiyonel Olmayan Tutumlar Ölçeği'nin Kısa Formu (FOTÖ), Gözden Geçirilmiş Sosyal Sorun Çözme Envanteri (SSÇE), Bilişsel Esneklik Envanteri (BEE) ve Minimum Yönergeli Otobiyografik Bellek Testi (OBT) ölçekleri ile toplanmıştır. Yapılan analiz sonuçlarına göre, ÇDÖ ile OYO, FOTÖ ve genellenmiş otobiyografik bellek pozitif; ASDÖ, SSÇE ve BEE negatif ilişkili bulunmuştur. Depresif belirtilerin toplam varyansının kadınlarda sırasıyla SSÇE, ASDÖ, FOTÖ, OYO ve BEE tarafından açıklandığı; erkeklerde ise, sırasıyla SSÇE, ASDÖ, FOTÖ, Genellenmiş OBT ve BEE tarafından açıklandığı bulgulanmıştır. OYO'nun stres; diğer değişkenlerin yatkınlık faktörü olarak Pearson ki-kare testiyle incelenmesi sonucunda; kadınlarda olumsuz yaşam olayının fazla olduğu koşullara düşük düzeyde sorun çözme becerisi, sosyal destek ve bilişsel esneklik ile yüksek düzeyde fonksiyonel olmayan tutumların eşlik etmesi depresyon riskini arttırmaktadır. Erkeklerde ise, yoğun olumsuz yaşam olaylarına eşlik eden düşük düzeydeki sosyal destek, sorun çözme becerisi ve bilişsel esneklik faktörlerinin depresyon riskini arttırdığı tespit edilmiştir. Bulgular alanyazın ışığında ve sınırlılıkları göz önünde bulundurularak tartışılmıştır.

Abstract:
The aim of this study was to examine the relationship between depressive symptoms and dysfunctional attitudes, cognitive flexibility, social problem solving skills, generalized autobiographical memory, perceived social support and negative life events, and also to examine sex differences and to test the diathesis-stress model. The sample consisted of 706 high school students (431 women, 273 men) who are studying at public schools in Aydın. Data were collected using the Children's Depression Inventory (CDI), the Negative Life Events List (NLE), the Perceived Social Support Inventory (PSSI), the Dysfunctional Attitude Scale (DAS), the Social Problem Solving Inventory (SPSI), the Cognitive Flexibility (CF) and the Minimal Instructions Autobiographical Memory Test (AMT). According to the results, CDI was positively correlated with NLE, DES and generalized AMT; and negatively correlated with PSSI, SPSI and CF. Depressive symptoms were predicted by SPSI, PSSI, DES, NLE and CF in women. Similarly, depressive symptoms were predicted by SPSI, PSSI, DES, generalized AMT and CF in men. When NLE was analyzed as a stress factor and all other independent variables as diathesis factors, it was found that women with more severe negative life events who also showed low levels of problem solving skills, perceived social support and cognitive flexibility and high levels of dysfunctional attitudes and generalized autobiographical memory had a higher risk for depression. On the other hand, more severe negative life events accompanied by low levels of perceived social support, problem solving skills and cognitive flexibility increased the risk for depression in men. The results were discussed in the light of the current literature and limitations of the present study were taken into consideration.