Muhammed Pârsâ'nın hayatı, eserleri ve tasavvufî görüşleri
Muhammad Pārsā's life, works, and mystical views
Yazar: ABDULMELİK İBRAHİMOĞLU
Danışman: PROF. DR. ABDURRAHİM ALKIŞ
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Biyografi = Biography ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Nakşibendiyye tarikatı = Nakşibendiyye religious order ; Parsa, Muhammed = Parsa, Muhammed ; Tarikatlar = Religious orders ; Tasavvuf = Mystic ; İslamiyet = Islam

Özet:
Nakşbendîliğin pîri Bahâeddîn Nakşbend'in önde gelen halifelerinden Muhammed Pârsâ, 746/1345 yılında Buhara'da dünyaya gelmiş, 822/1420 yılında Medine'de vefat etmiştir. Timurlular devrinde yaşayan ve hayatının neredeyse tamamını Buhara'da geçiren Muhammed Pârsâ hakkında Türkiye'de yeteri kadar akademik araştırma yapılmamıştır. Nakşbendîlik açısından önemli olan bir şahsiyetin hayatının ve tasavvufî görüşlerinin araştırılması büyük ehemmiyet arz etmektedir. Hazırlanan bu çalışmayla Muhammed Pârsâ'nın hayatı, eserleri ve tasavvufî görüşleri ortaya konmuştur.
Bu çalışma giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Girişte araştırmanın konusu, amacı, önemi ve yöntemi belirtilmiş, çalışmada kullanılan kaynaklar değerlendirilmiş ve Muhammed Pârsâ'nın yaşadığı dönem olan Timurlular devrinin siyasî, sosyal, ilmî, dinî ve tasavvufî durumları incelenmiştir. Birinci bölümde Muhammed Pârsâ'nın hayatı, ilmî ve edebî kişiliği ile tasavvufî şahsiyeti üzerinde durulmuş ve tesirlerinden bahsedilmiştir. İkinci bölümde Muhammed Pârsâ'nın başvurduğu kaynaklar değerlendirilmiş, eserleri etraflıca ele alınmış ve eserlerinin aidiyeti tartışılarak ona ait olup olmadıkları belirlenmiştir. Üçüncü bölümde ise Muhammed Pârsâ'nın tasavvufî meselelere dair görüşleri tesbit ve tahlil edilmiştir. Sonuç kısmında ise elde edilen bulgular ortaya konulmuştur.

Abstract:
Muhammad Pārsā, one of the leading caliphs of Bahā' al-Dīn Naqshband, the leader of Naqshbandiyya, was born in Bukhara in 746/1345 and died in Medina in 822/1420. There has not made enough academic research in Turkey about Muhammad Pārsā, who lived during the Tīmūrid period and spent almost all of his life in Bukhara. The investigation of such an important figure in terms of Naqshbandiyya his life and the mystical vision is of the utmost importance. With this study that prepared, Muhammad Pārsā's life, works, and mystical views are revealed.
This study consists of an introduction, three chapters, and a conclusion. In the introduction, the subject, purpose, importance, and method of the research were stated, the sources used in the study were evaluated, and the political, social, scientific, religious, and mystical conditions of the Tīmūrid period, the period in which Muhammad Pārsā lived, were examined. In the first chapter, Muhammad Pārsā's life, scientific and literary personality, and mystical personality are emphasized and his influences are mentioned. In the second part, the sources that Muhammad Pārsā referenced were evaluated, his works were discussed in detail, and the belonging of his works was discussed and it was determined whether they belonged to him or not. In the third chapter, Muhammad Pārsā's views on mystical issues were determined and analyzed. In the conclusion part, the obtained results are presented.