Sosyal bilgiler öğretiminde Kutadgu Bilig: Adalet, hak ve sorumluluk değerleri bakımından değerlendirme ve öğretmen görüşleri
Kutadgu Bilig in social studies teaching: Teachers' opinions and evaluation on justice, right and responsiblities
Yazar: RUMEYSA TEZCAN
Danışman: PROF. DR. MEHMET ALİ ÇAKMAK
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Adalet = Justice ; Ahlaki değerler = Moral values ; Değerler eğitimi = Values education ; Hak = Right ; Hukuki sorumluluk = Legal responsibility ; Kutadgu Bilig = Kutadgu Bilig ; Sosyal adalet = Social justice ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; İnsan hakları eğitimi = Human rights education

Özet:
Bu araştırmanın amacı, Sosyal Bilgiler öğretiminde yer alan hak, adalet ve sorumluluk değerleri açısından Kutadgu Bilig'i incelemek ve Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin bu konuya ilişkin görüşlerini ortaya koymaktır. Bu çalışma, nitel araştırma geleneği ile yürütülmüştür. Araştırmanın birinci kısmında Sosyal Bilgiler Öğretim Programı'nda yer alan "Hak, Adalet ve Sorumluluk" kavramlarının kültürümüzün bir parçası olan ve Türk tarihinde önemli bir yeri bulunan Yusuf Has Hacib'in "Kutadgu Bilig" adlı eserinde nasıl ele alındığı, nitel veri toplama tekniklerinden doküman incelemesi yöntemi kullanılarak elde edilmiştir. Elde edilen bilgiler doğrultusunda Türk hakimiyet anlayışında önemli bir yere sahip olan hak, adalet ve sorumluluk kavramları detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Türk devlet yönetiminde en önemli yere sahip olan hükümdarın, kanun ve adaleti temsil ettiği vurgulanmıştır. Hükümdarların, devlet adamlarının, halkın ve toplumları oluşturan aile bireylerinin hak ve sorumluluklarının ilişkilendirilerek ele alındığı eser detaylı bir şekilde incelenerek hak, adalet ve sorumluluk kavramlarının önemi ortaya konulmuştur. İkinci aşamada ise Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin "Hak, Adalet ve Sorumluluk" değerlerinin öğretiminde Kutadgu Bilig'in kullanılmasına yönelik görüşlerini ortaya koymak amaçlanmıştır. Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin görüşlerini belirlemek için yarı yapılandırılmış görüşme formu oluşturulmuştur. Ankara ili merkez ilçelerinde görev yapan 30 Sosyal Bilgiler öğretmeni ile görüşme yapılmıştır. Öğretmen görüşmeleri sonrasında elde edilen nitel veriler, betimsel analiz yöntemi ile analiz edilmiştir. Araştırmanın sonucunda Türk millî eğitim sisteminin temel amacı olan iyi vatandaş yetiştirmek için öğrencilere hak, adalet ve sorumluluk değerlerinin kazandırılmasında Türk kültür tarihinin en eski yazılı kaynaklarından biri olan Yusuf Has Hacib'in eşsiz eseri Kutadgu Bilig'den faydalanılması gerektiği vurgulanmış ve bu eserin eğitim-öğretim aşamasında daha çok kullanılması gerektiği yönünde eğitimcilere tavsiyelerde bulunulmuştur.

Abstract:
The aim of this study is to examine Kutadgu Bilig in terms of rights, justice and responsibility values as a subject of social studies education and investigate the opinion of subject teachers on it. This study is conducted according to the qualitative research methods. In the first part of the thesis, how Yusuf Has Hacip discussed the concepts of rights, justice and responsibility, which are in the Social Studies Curriculum as an important part of Turkish history and culture, were analysed by applying document analysis methods, which is one of the qualitative data collection techniques. According to the results, these concepts which have an important place in Turkish mind of sovereignty have been discussed in detail. It is emphasised that the state rulers who have an important place in the governance of the state, represent law and justice. In order to identify the importance of the concepts of rights, justice and responsibility, the relationships amongst the state rulers, statesmen, family members constituting societies are explicitly investigated. In the second part of the thesis, it is aimed to investigate the social studies teachers' opinion on how Kutadgu Bilig could be used in teaching of the values regarding right, justice and responsibility. In order to determine the social studies teachers' opinion, a semi-structured interview form was created. Thirty teachers who are working in the central districts of Ankara were interviewed. The qualitative data obtained through the interviews were analysed by the descriptive analysis method. As a result of the study, it is concluded that Kutadgu Bilig, a unique work of Yusuf Has Hacib, should be exploited for bringing the values of rights, justice and responsibility to the students in the Turkish national educational system whose primary purpose is to raise descent citizens. It is also advised in the thesis that Kutadgu Bilig, which is one of the oldest written sources, should be used more often as a classroom material during the education.