Baş ve boyun bölgesine radyoterapi uygulanan hastalarda parotis ve submandibuler bezlerin elastografi ile değerlendirilmesi
Evaluation of parotid and submandibular glands with elastography in patients irradiated to the head and neck region
Yazar: MAKBULE ÇAYLAK
Danışman: UZMAN ZEYNEL YOLOĞLU
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Dr. Abdurrahman Yurtaslan Ankara Onkoloji Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Radyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine

Özet:
Amaç: Çalışmamızın amacı baş ve boyun bölgesine radyoterapi (RT) uygulanmış hastalarda parotis ve submandibuler bezlerin shear wave elastografi (SWE) ile değerlendirilmesi ve olası parankimal değişikliklerin ortaya konulmasıdır. Gereç ve Yöntem: Gözlemsel, müdahalesiz, prospektif, ilaç dışı klinik çalışma olarak tasarladığımız araştırmamızda olgu grubuna 18 yaş üzeri baş ve boyun kanseri tanısı nedeniyle RT uygulanmış ve tedavisi bitmiş, kronik ağız kuruluğu şikayeti bulunan hastalar kabul edildi. Kontrol grubuna ise 18 yaş üzeri sağlıklı bireyler dahil edilmiştir. Tüm olgulara öncelikle B mod gri skala Ultrasonografi (US) tetkiki ve ardından SWE incelemesi gerçekleştirildi. Olgu ve kontrol grubunda metre/saniye (m/s) ve kilopaskal(kPa) cinsinden elde olunan doku sertlik değerleri karşılaştırıldı. Olgu grubundaki hastaların RT amaç (definitif, adjuvan) ve yöntem IMRT (Intensity Modulated Radiation Therapy), 3DCRT (3D Conformal Radiation Therapy), eş zamanlı kemoterapi (KT) uygulanmasına göre elastografi ölçümleri analiz edildi. Bulgular: Olgu grubunda parotis ve submandibuler bezlerin hacimleri kontrol grubuna göre azalmıştı. Parotis ve submandibuler bezlerden elde olunan ortalama doku sertlik değerleri olgu grubunda kontrol grubuna göre yüksek bulunmuştur. Olgu grubunda yapılan grup içi analizlerde definitif RT uygulananlarda adjuvan RT uygulanan gruba göre submandibuler bezde m/s cinsinden elde olunan doku sertlik değeri yüksek bulunmuş olup, diğer gruplarda (IMRT, 3DCRT, KT uygulanmasına göre) elastografi ölçümlerinde anlamlı fark saptanmamıştır. Sonuç: SWE yöntemi RT' ye bağlı tükürük bezi hasarını saptamada ucuz, kolay, non-invazif bir yöntem olarak faydalı olabilir ancak teknik ilerleme ve standardizasyona ihtiyaç vardır. Anahtar kelimeler: Radyasyon etkisi, Tükürük Bezleri, Sonoelastografi

Abstract:
Aim: The aim of our study is to evaluate the parotid and submandibular glands with shear wave elastography (SWE) and to reveal possible parenchymal changes in patients who received radiotherapy to the head and neck region. Material and method: In our observational, non-interventional, prospective, non-pharmacological clinical study, patients over the age of 18, who had completed radiotherapy (RT) for head and neck cancer and complained of chronic xerostomia, were included in the case group. The control group consisted of healthy individuals aged older than 18 years. All subjects underwent B-mode gray-scale ultrasonography (US) followed by SWE examination. Tissue stiffness values obtained in meters/second (m/s) and kilopascals (kPa) in the case and control groups were compared. In the case group, elastography measurements were analyzed according to the purpose of RT (definitive, adjuvant) and the treatment technique (IMRT –Intensity Modulated Radiation Therapy, 3DCRT - 3D Conformal Radiation Therapy), as well as the administration of concurrent chemotherapy (CT). Results: The volumes of the parotid and submandibular glands were decreased in the case group compared to the control group. The mean tissue stiffness values obtained from the parotid and submandibular glands were higher in the case group than in the control group. The intra-group analyzes performed in the case group, the tissue stiffness value obtained in m/s in the submandibular gland was found to be higher in those who underwent definitive RT compared to the group in which adjuvant RT was applied, and there was no significant difference in elastography measurements in other groups (according to IMRT, 3DCRT, CT application). Conclusion: The SWE method may be useful as an inexpensive, easy and non-invasive method in detecting salivary gland damage due to RT, but technical progress and standardization are needed. Key Words: Radiation effects, Salivary glands, Sonoelastography