Akut pankreatitte organ yetmezliğinin önemi ve prognostik belirteç sistemleri ile karşılaştırması
Significance of organ failure and comparison with prognostic indicator systems in acute pancreatitis
Yazar: DECCANE DÜZENCİ
Danışman: PROF. DR. MEHMET YALNIZ
Fırat Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology
Dizin: Biyobelirteçler = Biomarkers ; Pankreas = Pancreas ; Pankreas fonksiyon testleri = Pancreatic function tests ; Pankreas hastalıkları = Pancreatic diseases ; Pankreatit = Pancreatitis ; Prognoz = Prognosis ; Ölçekler = Scales ; İnsan Hakları Derneği = Human Rights Organization

Özet:
Akut pankreatit; pankreas bezinde inaktif halde bulunan sindirim enzimlerinin çeşitli nedenlerle aktif hale geçmesi sonucunda, pankreas bezinde, çevre dokularda ve inflamasyonun yayılmasıyla tüm vucutta sistemik bir etki gösterebilen bir klinik tablodur. Uzun yıllardır akut pankreatitin şiddetini ve prognozunu Ranson ve Atlanta gibi sınıflama sistemleriyle ölçmektedir. Yapılan birçok çalışmada akut pankreatite bağlı gelişen organ yetmezlikleri, hastalardan elde edilen laboratuvar verileri ve hastaların antropometrik özelliklerinin de hastalığın şiddeti ve prognozuyla ilişkili olduğu ortaya konmuştur. Bu çalışmada akut pankreatitte ortaya çıkan organ yetmezlikleri, biyokimyasal parametrelerle ve hastalara ait antropometrik verilerle; Ranson ve Atlanta sınıflama sistemleri arasındaki ilişki ortaya konulmaya çalışıldı.
          Çalışmamıza akut pankreatit tanısıyla kliniğimizde takip edilen yaşları 19 ile 89 arasında değişen, ardışık 153 hasta alındı. Hastaların Ranson ve Modifiye Atlanta sınıflamaları hesaplanarak, hastalara ait laboratuvar verileri, bel çevresi, vücut kitle indeksi gibi antropometrik verileri hesaplandı ve günlük vizitlerle hastalardaki değişiklikler ve organ yetmezliği gelişenler kayıt altına alındı.
          Hastalarda gelişen organ yetmezlikleri (akciğer, karaciğer, böbrek, kalp ve multiorgan yetmezliği) Ranson değeri ve Modifiye Atlanta skoru yüksekliğiyle ilişkili (p<0.05) olarak bulundu. Çalışmaya alınan hastalardan 13 tanesinde (%8.4) multiorgan yetmezliği, 17 tanesinde (%11.1) SIRS gelişmiştir. Bunlardan 10 tanesinde (%6.5) erken SIRS gelişmiş, 7 tanesinde yatışından 48 saat sonra (geç) SIRS gelişmiş ve geç SIRS gelişen 7 hastanın 4 tanesinde SIRS persistan olarak devam etmiştir. 10 hastada (%6.5) exitus letalis gerçekleşti. Organ yetmezlikleri, multiorgan yetmezliği ve SIRS gelişen hastalarla ex olan hastalar arasında yapılan istatistiksel analizde p değeri (p<0.05) olarak anlamlı ilişki saptandı. Antropometrik ölçütlerden bel çevresi ve vücut kitle indeksi Ranson değeriyle ilişkili saptanmazken, Modifiye Atlanta sınıflamasıyla bel çevresi arasında anlamlı ilişki saptandı (p<0.01). Laboratuvar verilerinden üre ve ALT yüksekliği, Ranson ve Modifiye Atlanta sınıflamasıyla ilişkili saptanırken (p<0.001), 0 ve 48. saatte bakılan CRP değerindeki yüksekliklerden sadece 48. saatteki CRP değeri Ranson değeriyle ilişkili olarak bulundu (p<0.05).
         Organ yetmezliği, MOY, SIRS, her iki şiddet skoruyla korele olmasının yanında mortalite ile de anlamlı olarak koreleydi. Bunların yanında mortaliteyle kolesterol, trigliserit ve yatış anındaki CRP düzeyiyle anlamlı korelasyon elde edilirken; kalsiyum, lipaz ve hematokrit gibi laboratuvar verileriyle anlamlı ilişki saptanmadı. 
          Sonuç olarak akut pankreatitin şiddet ve prognozunu belirlemede ve şiddetli seyreden pankreatitlerde ortaya çıkabilecek olan organ yetmezlikleri açısından dikkatli olunmalıdır.  Klasik şiddet skorlama sistemlerinin yanında hastalara ait vücut kitle indeksi, belçevresi ve kolesterol, trigliserit, ALT, CRP gibi laboratuvar verileri önemli prognostik bilgiler vermektedir.
Anahtar Kelimeler: Akut pankreatit, organ yetmezliği, şiddet skorlaması

Abstract:
Acute pancreatitis is a a clinical situation that cause inflammatory effects in pancreatic region and afterwards systemically after  activation of inactive digestive enzymes of pancreas gland due to various reasons. For many years severity and prognosis of acute pancreatitis is measured by Ranson and Atlanta classifications.  Many studies demonstrate that pancreatitis induced organ failure, laboratory values and anthropometric characteristics of patients are associated with the severity and prognosis.  In this study we evaluated the relationship between pancreatitis induced organ failure, laboratory values and anthropometric characteristics of patients and Ranson and Atlanta classification systems.
          In this study we evaluated 153 consecutive patients in the range 19 to 50 years who were followed in our clinic with the diagnosis of acute pancreatitis. The Ransom and Modified Atlanta scores were calculated, labaratory data, anthropometric data such as waist circumference, body mass index,  clinical survey and organ failure were all recorded with daily visits for all patients.
Organ failures (lung, liver, kidney, heart and multiorgan failure) in patients were associated with high scores of Ranson and modified Atlanta values (p <0.05). In 13 of patients (8.4%) multiorgan failure and in  17 (11.1%) SIRS have developed. Of these, 10 (6.5%) developed early SIRS, 7 of them developed SIRS in 48 hours after admission (late) and in 4 of 7 patients with late SIRS, it continued as persistent SIRS. In 10 patients (6.5%) exitus letalis occurred. Organ failure, multiorgan failure and SIRS were significantly associated with deaths with a p-value (p <0.05). There was no significant relationship between anthropometric measures of waist circumference, body mass index and Ranson's criteria, but on the other hand waist circumference was significantly correlated with the Modified Atlanta classification (p <0.01). Laboratory data of urea and ALT elevations were associated with Ranson and modified Atlanta classification (p <0.001). Of CRP values on 0 and 48th hours, only value of 48th hour was found to be associated with Ranson's criteria (p <0.05).
Organ failure, MOF and SIRS were significantly correlated with both severity scores as well as mortality. Besides mortality was correlated with cholesterol, triglyceride and CRP levels at the time of admission but on the other hand there was no significant relationship between mortality and laboratory data such as calcium, lipase and hematocrit.
           As a result, in order to determine the prognosis, severity and organ failures in severe pancreatitis; beside classical severity scoring systems, body mass index, waist circumference and laboratory data such as cholesterol, triglyceride, ALT, CRP provide important prognostic information.
Keywords: Acute pancreatitis, organ failure, severity scoring