18-49 yaş evli kadınlarda kadercilik eğilimi ve sağlık okuryazarlığının aile planlaması tutumu ile ilişkisi
The relationship between fatalist tendency and health literacy with family planning attitudes among married women among the age of 18-49
Yazar: SÜMEYYE AHİ
Danışman: PROF. DR. FEVZİYE ÇETİNKAYA
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
18-49 YAŞ EVLİ KADINLARDA KADERCİLİK EĞİLİMİ VE SAĞLIK OKURYAZARLIĞININ AİLE PLANLAMASI TUTUMU İLE İLİŞKİSİ
Sümeyye AHİ
Erciyes Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü 
Halk Sağlığı Anabilim Dalı
Doktora Tezi, Ağustos 2024
Danışman: Prof. Dr. Fevziye ÇETİNKAYA

ÖZET
Sağlık okuryazarlığı düzeyi ve kadercilik eğilimi bireylerin aile planlaması tutumunu etkilemektedir. 
Bu çalışmanın amacı Kırşehir'de yaşayan, aile sağlığı merkezlerine kayıtlı 18-49 yaş arası evli kadınların kadercilik eğilimi ve sağlık okuryazarlığının aile planlaması tutumu ile ilişkisini ortaya koymaktır.
Tanımlayıcı tipte olan bu çalışmanın araştırma evrenini Kırşehir il merkezindeki aile hekimliği birimlerine kayıtlı 18-49 yaş grubu kadınlar oluşturmaktadır. Araştırmada küme örnekleme yöntemi kullanılmış ve toplamda geçerli olan 657 veri çalışma kapsamına alınmıştır. 
Çalışmada Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği, Aile Planlaması Tutum Ölçeği ve Kadercilik Eğilimi Ölçeği kullanılmıştır. Çalışmanın istatistiksel analizinde; bağımsız gruplarda t testi, ANOVA testi, Ki-kare testi, Pearson Korelasyon Analizi ve yapısal eşitlik modeli kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 kabul edilmiştir.
Araştırma grubundaki kadınların yaş ortalaması 36,6±7,9'yıldır ve %35,2'i yüksekokul mezunudur. Kadınların %86,0'sı herhangi bir aile planlaması yöntemi kullandığını ifade etmiştir. Yöntem kullananların %79,1'u modern yöntem kullanmaktadır. Kadınların %12,0'si yetersiz, %34,4'ü sorunlu-sınırlı, %30,7'si yeterli ve %22,8'si mükemmel sağlık okuryazarlığı düzeyine sahiptir. Aile planlaması tutum ölçeği puan ortalaması 170 puan üzerinden 128,9±17,7'dir. Kadercilik eğilimi ölçeği puan ortalaması 120 puan üzerinden 65,0±11,5'dir. Kadınların sağlık okuryazarlığı ve kadercilik eğilimi azaldıkça aile planlaması tutumlarının olumlu yönde arttığı bulunmuştur (p<0,05). Ölçekler arasında uygulanan yapısal eşitlik modellemesi sonucuna göre; Kadercilik Ölçeği Puanının Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği puanı aracılığıyla Aile Planlaması Tutumu Ölçeği puanı üzerindeki dolaylı etkisi anlamlı bulunmuştur (β1=-0,057 (-0,097--0,021).

Anahtar Kelimeler: Aile planlaması; Kadercilik eğilimi; Kadın; Sağlık okuryazarlığı; Tutum; Yapısal eşitlik modellemesi

Abstract:
THE RELATIONSHIP BETWEEN FATALISM TENDENCY AND HEALTH LITERACY WITH FAMILY PLANNING ATTITUDE IN MARRIED WOMEN AGED 18-49 YEARS

Sümeyye AHİ

Erciyes University, Institute of Health Sciences, 
Department of Public Health
PhD Thesis, August 2024
Supervisor: Prof. Dr. Fevziye ÇETİNKAYA

ABSTRACT
Health literacy level and fatalism tendency affect individuals' family planning attitude. 
The aim of this study is to reveal the relationship between fatalism tendency and health literacy with family planning attitude of married women aged 18-49 years registered to family health centers in Kırşehir province.
The population of this descriptive study consisted of women aged 18-49 years registered to family medicine units in Kırşehir city center. Cluster sampling method was used in the study and 657 valid data were included in the study. 
Turkey Health Literacy Scale, Family Planning Attitude Scale and Fatalism Tendency Scale were used in the study. In the statistical analysis of the study; independent groups t test, ANOVA test, Chi-square test, Pearson Correlation Analysis and structural equation modeling were used. Statistical significance level p<0.05 was accepted.
The mean age of the women in the study group was 36.6±7.9 years and 35.2% of them were college graduates. 86.0% of the women stated that they used any family planning method. Among those who used a method, 79.1% used a modern method. Among women, 12.0% had inadequate, 34.4% had problematic-limited, 30.7% had adequate and 22.8% had excellent health literacy. The mean score of the family planning attitude scale was 128.9±17.7 out of 170 points. The mean score of the fatalism tendency scale was 65.0±11.5 out of 120 points. It was found that as women's health literacy and fatalism tendency decreased, their family planning attitudes increased positively (p<0.05). According to the results of structural equation modeling applied between the scales; the indirect effect of the Fatalism Scale score on the Family Planning Attitude Scale score through the Turkey Health Literacy Scale score was found significant (β1=-0.057 (-0.097- -0.021).

Keywords: Attitude; Family planning; Fatalistic tendency; Health literacy; Structural equation modeling; Women