Türkiye'nin kentleşmesinde İller Bankası'nın değişen rolü
The changing role of Iller Bank in Turkiye's urbanization
Yazar: KADER DOĞAN
Danışman: PROF. DR. ZEYNEP ŞİRİN ENLİL
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir Planlama Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
İller Bankası cumhuriyetin ilanının ardından ekonomik, politik ve mekânsal yapıyı yeniden inşa etmeye dönük politikalar doğrultusunda kurulmuş bir yerel yönetim bankasıdır. Kuruluşundan itibaren Türkiye planlama pratiğine çok önemli katkıları olan bu kurum, geçmişten günümüze ulusal ve uluslararası düzlemlerde yaşanan ekonomik, siyasal ve toplumsal dönüşümler ve kentleşme dinamiklerinin etkisiyle bir değişim süreci yaşamıştır. Bu süreç içerisinde değişen bazı görev ve yetkileri nedeniyle Türkiye'nin mekânsal planlama pratiğine olan etkisi aynı düzeyde devam etmemiştir. Bu çalışmada "Hem İller Bankası gibi Türkiye'de kent planlamanın gelişimi, kurumsallaşması ve kentsel gelişime yön verilmesi bakımından önem taşıyan bir kurumun ortaya çıkışını, geçirdiği dönüşümleri dünyanın ve Türkiye'nin sosyo-ekonomik ve politik bağlamı içinde kuramsal bir çerçevede analiz etmek; hem de bu kurumun planlama faaliyetlerini belgeleyerek Türkiye'nin planlama tarihine bilimsel bir katkıda bulunmak" amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda, İller Bankası'nın değişimi sermaye birikim süreçlerinde devletin değişen rolü perspektifinde ele alınmıştır. Çünkü İller Bankası dünyada ve Türkiye'de neoliberal politikaların hakim olduğu sermaye birikimin uluslararasılaşması sürecinde 1980'li İlbank A.Ş'ye dönüştürülerek, görev ve yetkileri daraltılmıştır. Bu bağlamda İller Bankası'nın planlama faaliyetlerinde doğrudan ya da dolaylı olarak etkili olan ekonomik, politik, kurumsal ve yasal-yönetsel düzenlemeler üzerinden bir irdeleme yapılmış ve İller Bankası'nın geçirdiği dönüşüm süreci tarihsel ve ilişkisel bir yaklaşımla incelenmiştir.

Abstract:
Iller Bank is a local government bank established in accordance with the policy of rebuilding economic, political, and spatial structures after the founding of the Republic of Turkey. Since its foundation, this institution has made significant contributions to Turkey's planning practice. However, due to the impact of economic, political, and social transformations at the national and international levels, as well as the dynamics of urbanization, it has undergone a process of change. Because of certain changes in its duties and powers during this process, its influence on the spatial planning practice in Turkey has not remained constant. The aim of this study is "to analyze the emergence and transformations of the Iller Bank, a significant institution in Turkey in terms of the development and institutionalization of urban planning and its role in shaping urban development within the socio-economic and political context of the country, while at the same time contributing to Turkey's planning history by documenting the planning activities of this institution". In accordance with this objective, the transformation of Iller Bank has been examined from the perspective of the changing role of the state in the processes of capital accumulation. This is because the Iller Bank was transformed into Ilbank A.Ş. in the 1980s during the process of internationalisation of capital accumulation dominated by neoliberal policies in the world and in Turkey, and its duties and powers were narrowed down. In this context, an examination has been conducted on the economic, political, institutional, and legal-administrative regulations that directly or indirectly influence Iller Bank's planning activities. The transformation process of İller Bank has been analyzed with a historical and relational approach.