Muhammed b. Ca'fer el-Kettânî ve tevâtür anlayışı
Muhammad Ibn Jaʿfar al-Kattānī and his conception of tawātur
Yazar: HATİCE GÜVELİOĞLU
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN HANSU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Hadis ilminde sistematik tevâtür araştırmalarının İbn Hacer (ö. 852/1449) ile başladığı kabul edilir. İbn Hacer mütevâtir konusunu müstakil bir başlık altında ele almış, hadis usulü eserlerinde hadislerin mütevâtir – âhâd ayrımına tabi tutulması ondan sonra yaygınlık kazanmıştır. Tevâtür kavramının hadis usulü konuları arasına girmesinden bir süre sonra mütevâtir hadisleri derleyen eserler de kaleme alınmış, ilk eserin telif edilmesi Süyûti (ö. 911/1505) ile gerçekleşmiştir. Alanda yazılan en kapsamlı eser ise XX. yüzyılın başında yaşayan, usulcü ve hadisçi kimlikleriyle öne çıkan Mağribli alim Muhammed b. Ca'fer el-Kettânî'nin Nazmü'l-mütenâsir mine'l-hadîsi'l-mütevâtir adlı eseri olmuştur.  
Mütevâtirin kelamcı ve usulcüler tarafından yapılan teorik tanımıyla hadisçilerin verdiği pratik örnekler arasındaki uyumsuzluk, öteden beri araştırmacıları meşgul eden bir sorundur. Bu çalışmada, Kettânî'nin bu uyumsuzluğa getirdiği çözüm çabası incelenmiştir. Araştırma neticesinde, Kettânî'nin, hadisçiler tarafından mütevâtir olarak nitelendirilen rivayetleri "meşhur mütevâtir" veya "manevî mütevâtir" ismiyle farklı bir kategoride değerlendirerek usulcülerin kullanımından ayırt etmeye çalıştığı sonucuna varılmıştır. Kettânî, hadis literatüründe mütevâtir olarak nitelendirilen hadisleri bir araya getirdiği bu eserinde yer verdiği rivayetlerin de meşhur mütevâtir veya manevî mütevâtir kategorisindeki rivayetler olduğunu göstermeye çalışmıştır. Kitabında yer alan hadislerin bu sınırlar ışığında değerlendirilmesi gerektiği ulaşılan bir diğer sonuç olmuştur.    
Anahtar Kelimeler: Kettânî, Nazmü'l-mütenâsir, Mütevâtir Hadis, Tevâtür, İsnâd.

Abstract:
It is accepted that systematic tawātur research in hadith science began with Ibn Hajar (d. 852/1449). Ibn Hajar dealt with the subject of tawātur under a separate heading, and the distinction between tawātur and āhād became widespread after him. Some time after the concept of tawātur became one of the subjects of hadīth methodology, works compiling hadiths were written, and the first work was written by Suyūti (d. 911/1505). The most comprehensive work in the field was Nazm al-mutanâsir mine al-hadith al-mutawâtir by Muhammad b. Ja'far Kettânî, a Moorish scholar who lived at the beginning of the twentieth century and was prominent as a methodologist and hadith scholar.  
   The inconsistency between the theoretical definition of mutawātir given by theologians and jurists and the practical examples given by hadith scholars is a problem that has preoccupied researchers for a long time. In this study, Kettânî's attempt to resolve this incompatibility is analyzed. As a result of the research, it was concluded that Kettânî tried to distinguish the narrations that hadith scholars characterized as mutawātir from the usage of the methodologists by evaluating them in a different category called "famous mutawātir" or "spiritual mutawātir". In this book, where he gathered the hadiths that were considered as authentic in the hadīth literature, Kettânî tried to show that the narrations he included in this book were also in the category of famous authentic or manawī authentic. Another conclusion reached was that the hadiths in his book should be evaluated in the light of these limits.    
Keywords: Al-Kattānī, Nazm al-Mutanāsir, Mutawātir Hadīth, Tawātur, Isnād.