Mimarlıkta mekân algısı ve enstalasyon-yerleştirme sanatı
Space perception in architecture and installation art
Yazar: BÜŞRA ORKAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞEN CEVRİYE BENLİ
Toros Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Algı = Perception ; Mekan = Space ; Mimarlık = Architecture ; Sanat = Art ; Yerleştirme = Placement

Özet:
Mimarlık birçok disiplinle etkileşim halinde olan ve sanatla ilişkisi yadsınamayacak bir disiplindir. Günümüz mimarlığında mekân ve enstalasyon-yerleştirme sanatı bir arada var olmakta ve enstalasyon mekân algısını da etkilemektedir. Enstalasyon bir diğer deyişle, yerleştirme sanatı, yere-özgü, üç boyutlu bir sanat yapıtının iç ya da dış mekânda, insanların yaşamının içinde oluşturulmasıdır. Son birkaç on yılda bir galeride, kent sokaklarında ya da doğada izleyiciyi çalışmaya dokunmaya, içine girmeye ve deneyimlemeye çağıran zengin ve giderek çeşitlenen bir uygulama olarak ortaya çıkan yerleştirme sanatı; yere özgü, üç boyutlu sanat yapıtları oluşturulmasıdır.
Mimarlık ve sanat arasında tarih boyunca süren karşılıklı bir ilişki bulunmaktadır. Bu, bir alanda yaşanan gelişmelerin sürekli olarak diğer alanı etkilemesine yol açmıştır. 20. yüzyılda görsel sanatlarda anlatım teknikleri ve görsel imge değişime uğramış, mekâna ve zamana yayılan sanatsal çalışmalar yapılmıştır. Sonrasında yerleştirme (enstalasyon) olarak adlandırılan bu mekânsal düzenlemeler, mimarlığın ana uğraşı olan mekânı sanatın içine almıştır. 1960'lı yıllarda ortaya çıkan yerleştirme sanatı, bulunduğu mekânla doğrudan ilişki kuran, küçük ölçekli, çoğunlukla kısa ömürlü, yere-özgü, üç boyutlu bir sanat yapıtının insanların yaşamının içinde oluşturulmasıdır. Sanat nesnesinin mekânla ve izleyiciyle ilişkisini sorgulayan yerleştirmeler, mekânla algı boyutunda ilişki kurmuştur. Deneyimsel ve sorgulayıcı nitelikleriyle yerleştirmeler, son yıllarda mimarların da yaygın olarak kullandığıbir uygulama durumuna gelmiştir. Mekânla uğraşan bu sanatsal anlatım biçimi, sanatçıları ilgilendirdiği kadar mimarları da ilgilendirmektedir.
Bu çalışmada mimari bir uygulama olarak kullanılan yerleştirme çalışmalarının mekânla kurduğu ilişki, mekân algısı üzerindeki etkisi ve mimarlık uygulamasındaki yeri örnekler üzerinden incelenecektir. Ayrıca, yerleştirme çalışmalarının mimarlık uygulamasındaki yerinin hangi çerçevede olduğu, sınırları ve mekâna nasıl dâhil olduğu, belirli kullanım yerleri ve amacının olup olmadığı araştırılacaktır. Çalışma yerleştirme sanatının mimarlık alanına katkılarını araştırarak, günümüzde yerleştirme çalışmalarının mimarlık uygulamasındaki önemini göstermeyi amaçlar.

Abstract:
Architecture is a discipline interacting with many disciplines and its relationship with art is undeniable. Space and installation art are existing together in today's architecture. Installation art is to create a three-dimensional artwork for a specific-site indoors or outdoors, in the life of people. Installation art which has emerged in the last few decades as an increasingly diverse practice that invites the viewer to touch, enter and experience the work whether it is in a gallery, on city streets or in the landscape; is a creation of three-dimensional site-specific art works.
There is a reciprocal relationship between architecture and art throughout history. This relationship leads to the fact that developments in one field constantly affect the other field. In the twentieth century, expression techniques and image in visual arts have changed and art works that expand into space and time have been made. These spatial organizations –later called installations- included space -is the main occupation of architecture- in art. Installation art, which appeared in the 1960s, is the creation of a small-scale, mostly ephemeral, site-specific and three-dimensional work of art in the life of people that directly relates to the space in which it is located. Installations that question the relationship of the art object with space and the spectator, have established a perceptual relationship with space. With its experiential and questioning qualities installations have become a common practice used by architects in recent years. This artistic expression which deals with space concern architects as much as it concern artists.
In this study, the relationship of installation works -used as an architectural practice- with space, its effects on perception of space and its place in architectural practice will be examined through examples. And also, it will examine the place of the installation art in architectural practice its frame, its limits and its including to the space, its specific place to practice and its aim. This study aims to show the importance of installation works in architectural practice by researching the contribution of installation art to architecture discipline.