Diyarbakır-Kurtalan Demiryolu hattının yerleşmelere etkisi
The effect of Diyarbakır-Kurtalan Railway line on settlements
Yazar: AYSEL BOZKURT YILDIZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE ÇAĞLIYAN
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Türkiye Coğrafyası Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Coğrafya = Geography ; Ulaşım = Transportation
Dizin: Coğrafya = Geography ; Demir yolları = Railways ; Demir yolu taşımacılığı = Railway transportation ; Diyarbakır = Diyarbakır ; Güneydoğu Anadolu bölgesi = Southeastern Anatolia region ; Siirt-Kurtalan = Siirt-Kurtalan ; Ulaşım sistemleri = Transportation systems ; Yerleşim = Settlement ; Yerleşim yoğunluğu = Settlement density ; Yerleşim özellikleri = Settlement characteristics

Özet:
Ulaşım, yerleşmelerin kurulmasında ve büyüyüp gelişmesinde etkili olan faktörlerdendir. Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Dicle Bölümünde yer alan Diyarbakır-Kurtalan demiryolu hattı ve bu hattın, güzergâh boyunca bulunan yerleşmelere olan etkisinin ele aldığı bu çalışmada; Coğrafya Biliminin dağılış, ilgi ve bağlılık ile nedensellik ilkeleri çerçevesinde çalışma ve analizler yapılmıştır.

Diyarbakır-Kurtalan demiryolu hattının yapımında ve güzergâhın belirlenmesinde etkili olan coğrafi faktörler belirlenmiş olup; hattın yapım amacı, tarihçesi ve şu anki durumu hakkında bilgiler verilmiştir.
Diyarbakır-Kurtalan demiryolu hattı, ülkenin batısı ile doğusunu birbirine bağlayan Haydarpaşa-Kurtalan demiryolu hattı içinde yer almaktadır. Kurtalan istasyonu, yapıldığı dönemde demiryoluyla ülkenin doğu ve batısını kesintisiz bir biçimde birbirine bağladığı ve Güneydoğu Anadolu Bölgesinde en son istasyonunun bulunduğu yerleşme olduğu için bir simgedir. 159 km'lik Diyarbakır-Kurtalan demiryolu hattı, Diyarbakır, Batman ve Siirt illeri olmak üzere toplam üç ilin idari sınırları içinde yer almaktadır. Bu hat boyunca, altı istasyon (Diyarbakır, Bismil, Çöltepe, Batman, Beşiri ve Kurtalan) ile oniki durak (Bozdemir, Uğur, Arzuoğlu, Ulam, Ambar, Seyithasan, Salat, Sinan, Kıradağ, Yaylıca, Merci ve Yanarsu) bulunmaktadır. Geçmişten günümüze, Diyarbakır-Kurtalan demiryolu hattı ve bu hat üzerinde yer alan tüm istasyon ve duraklar ile demiryolu hattının güzergâh üzerindeki yerleşmelere olan etkisi incelenmiş olup; değerlendirmeler yapılmıştır. 
Çalışmamızda, ilk yapıldığı döneme göre eski önemini kaybeden Diyarbakır-Kurtalan demiryolu hattının tekrar canlanması, aktif hale gelebilmesi için yapılması gereken çalışmalar ve projeler anlatılmıştır.
Bu çalışmada ayrıca; çevreci, ekonomik, rahat, konforlu ve hızlı bir ulaşım şekli olan demiryolu ulaşımına yeniden ağırlık verilmesi, hatların iyileştirilip modernize edilmesi, hızlı trenlerin kullanılması, karayolu-demiryolu-denizyolunun birbirine entegre edilmesi gibi ülke ekonomisi ve yöre halkı için önemli çalışmaların gerekliliği üzerinde durulmuştur. 


Anahtar Kelimeler: Ulaşım, Demiryolu, Diyarbakır, Kurtalan, Yerleşme.

Abstract:
Transportation is one of the factors that affect the establishment and growth and development of settlements.In this study, the Diyarbakır-Kurtalan railway line located in the Tigris section of the Southeastern Anatolia Region and the impact of this line on the settlements along the route are discussed. Studies and analyzes were carried out within the framework of the distribution, interest and commitment and causality principles of Geographical Science.
The geographical factors that affect the construction of the Diyarbakır-Kurtalan railway line and the route are determined; The purpose of the line construction, history and current status of the information is given.
The Diyarbakır-Kurtalan railway line is located within the Haydarpaşa-Kurtalan railway line connecting the west and east of the country.The Kurtalan station is an icon because it connects the east and west of the country with the railroad in an uninterrupted manner at the time it was built and it is the settlement where the last station is located in the Southeastern Anatolia Region.The 159 km Diyarbakir-Kurtalan railway line is located within the administrative boundaries of three provinces, Diyarbakir, Batman and Siirt.Along this line, there are six stations (Diyarbakır, Bismil, Çöltepe, Batman, Beşiri and Kurtalan) and twelve stops (Bozdemir, Uğur, Arzuoğlu, Ulam, Ambar, Seyithasan, Salat, Sinan, Kıradağ, Yaylıca, Merci and Yanarsu). From past to present, the Diyarbakır-Kurtalan railway line, all stations and stops on this line and the effect of the railway line on the settlements on the route were studied and evaluations were made.
In this study, the revival of the Diyarbakır-Kurtalan railway line, which lost its former importance according to the period when it was first built, and the studies and projects needed to be done in order to become active were explained.
In this study, environmental, economic, convenient, comfortable and fast transportation mode of rail transportation, re-weighting, improving and modernizing the lines, the use of high-speed trains, integration of main road, rail road and seaway to the national economy and the importance of the work for the local people were emphasized.

Keywords: Transportation, Rail Road, Diyarbakır, Kurtalan, Settlement.