İstanköy(KOS)'de arşiv belgelerine göre Türk devri yapıları
Turkish period building according to achives documents
Yazar: SAFİYE ÖZATA
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ZEKİ İBRAHİMGİL
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Bilimi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Kaleler = Fortnesses ; Külliyeler = Complexes ; Medreseler = Madrasahs ; Mimari eserler = Architectural works ; Tarihi eserler = Historic buildings ; Tarihi yapılar = Historic structures ; Türbeler = Tombs ; Türk mimarisi = Turkish architecture ; Çeşmeler = Fountains ; İstanköy adası = Istanköy island

Özet:
Tarihi eserler bakımından zenginliklerle dolu önemli bir yerleşim merkezi konumundaki İstanköy'de inşa edilmiş binaların çoğunluğu Osmanlı dönemine aittir ve bu mimarî varlıklardan büyük bir kısmının Sanat Tarihi açısından şimdiye kadar yeterince incelenip tanıtılmadığı görülmektedir. Böyle bir boşluğu gidermek amacıyla, İstanköy(Kos)'de Arşiv Belgelerine Göre Türk Devri Yapıları başlıklı bu araştırmaya yönelerek, öncelikle daha önceki sınırlı sayıdaki yayınlar ve arşiv belgelerinde kayıtlı bilgilerin derlenmesi ardından, şehir merkezindeki mevcut binaları bizzat inceleyip, fotoğraflarla belgelemek suretiyle tespit işlemlerini tamamladıktan sonra, sistematik katalog düzeni içinde her birinin ayrıntılı tanıtımını ve ayrı bir bölüm halinde bütün eserlerin karşılaştırma ve değerlendirmelerini yaparak, Türk Sanatı Tarihi gelişim çizgisindeki yerlerini belirlemeye çalıştık.Araştırmamızda, İstanköy'ün mimarî varlıkları ile zengin bir şehir dokusuna sahip bulunduğu, halen ayakta kaldığı tespit edilebilen cami/mescid, türbe, hamam, şadırvan ve çeşme olmak üzere toplam 39 adet eser ile açıkça anlaşılmaktadır ve bunların tamamı bu çalışmamız kapsamına alınmıştır.Mevcut yapılar, kronolojik bakımdan 16. yüzyıl sonlarından 20. yüzyıla kadar geniş bir zaman dilimine aittir. Çoğu müstakil inşa edilmekle birlikte,Lonca Cami ve Yenikapı Camileri etrafında, bir kısmı arşiv belgelerinde geçen, bir kısım da yapı kalıntılarına dayanarak bir külliyle bütünlüğünü içinde tespit edilmeye çalışılmıştır.İstanköy'deki Türk Devri Mimarî Eserleri'ne yönelik bu araştırmamızla, konumuz kapsamındaki binalardan bir kısmının deprem, gibi afetlerle tamamen ya da kısmen ortadan kalktığı, günümüze sağlam gelebilmiş bir kısmının da insan eliyle yapılan tahribat izleri taşımalarından dolayı asıl vasıflarını kaybettikleri ortaya çıkmaktadır. Çoğunlukla bakımsız vaziyette kendi hallerine bırakıldıkları anlaşılan bu eserler hakkında, arşiv bilgilerinin derlenmesi, günümüze ait durumlarının belgelenmesi, topluca kataloglanarak tanıtılması ve sanat tarihi değerlerinin belirlenmesi şeklinde ana hatlarını sıralayabileceğimiz çalışmamız, esasen bilimsel kriterlerle sürdürdüğümüz bir araştırma ve inceleme ürünü oluşturmak maksadıyla hazırlanmıştır. Ama aynı zamanda bir daha tekrar yerine konulamayacak çeşitli niteliklere sahip İstanköy'deki Türk Mimarîsi'nin mümkün mertebe en iyi şekilde korunması, onarılması ve gelecek kuşaklara aktarılarak sonsuza kadar yaşatılmasına da katkı sağlayacağına inanıyoruz.

Abstract:
İstanköy, rich in a number of historical monuments, is an important centre and the most of the buildings it has are belonged to Otoman period. It is understood that most of these architectural works have not been examined throughly yet. With the aim of fulling this gap, we intented to carry out a study named ?Turkish Period Buildings according to histoical documents?. First of all, the data from the publications and historical documents gathered. Then after examining the buildings in the city center and confirming them via taking photographs, each was identified with a systematic catalogue and evaluted by comparing to determine their places in Turkish Art History.One can easly understand that İstanköy is rich with an architectural point of view. Thus, in our study, 39 historical buildings such as mosque, turbe, bath, şadırvan, and foundation are determined and the whole of them are examined.The studied buildings belong to a wide range of time from 16. century to 20. century . While most of them are situated alone,, Lonca Mosque and Yenikapı Mosque have some other buildings around. The buildings around are determined with the helping of the historical documents and supposed to have been built as Külliye.In our study related to the Turkish Architectural Traces in İstanköy, it is found out that the buildings in the area have lost their originality because of having been destroyed by the natural disasters such as earthquakes and by the people around. In our study the historical documents were gathered, the buildings were confirmed and indentified with systematic catalogues and we tried to evaluate their values in art history. The main purpose of this study is not just to identify the buildings in İstanköy from the scientific point of view but to attract attention to save, recontruct and make them live for generations.