Mahtumkulu Divanı'nın tahlili
Analysis of Mahtumkulu Divan
Yazar: BİLAL ERĞİN
Danışman: DOÇ. DR. HÜSEYİN ÖZCAN
Fatih Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Çağdaş Türk Dilleri ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Divan edebiyatı = Divan literature ; Divan şiiri = Court poem ; Divanlar = Divans ; Mahtum Kulu = Mahtum Kulu ; Tasavvuf = Mystic ; Türkmen edebiyatı = Turkoman literature ; Türkmen şiiri = Turkoman poem ; Türkmenistan = Turkmenistan ; Şairler = Poets ; Şiir = Poem

Özet:
Mahtumkulu 18.yy.'da Türkmenistan'da dünyaya gelmiştir. Değişik medreselerde ve değişik hocalardan dersler alan şair daha çok dini ve didaktik şiirler ortaya koymuş, döneminin olumsuzluklarına çare bulmaya çalışmış, Türkmen birliğinin kurulması için çaba göstermiş ve günümüz Türkmencesinin Türkmenlerin dili olmasını sağlamıştır. O bu yönleriyle Türkmenlerin sultan-üş-şuarası ve akıldarı olmuştur.
Tasavvuf, Türk-İslam medeniyetlerinin sanatlarının ve edebiyatlarının yanında günlük yaşamın her alanında kendine yer bulmuş ve hayata bir estetik katmıştır. Özellikle sanat ve edebiyat alanlarında kendini göstermiş olan tasavvuf, hem bu alanların gelişmesine katkı sağlamış hem de bu şekilde kendini ifade etmiştir.
Bu çalışmada, dünden bugüne Türkmenistan'ın en büyük şairi unvanını elinde bulundurmakta olan Mahtumkulu'nun Divanı dini-tasavvufi açıdan incelenmiş ve yorumlanmıştır. 
Çalışma giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın giriş bölümünde şairin şiirlerini nasıl bir ortamda oluşturduğunu anlamak ve yaşadığı dönemin şairin üzerindeki etkilerini görebilmek amacıyla Türkmenistan'ın 18.yy.'daki siyasi ve kültürel durumu hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde şairin hayatı ve Divanı hakkında bilgiler verilmiş, ikinci bölümde ise Divan dini ve tasavvufi açıdan tahlil edilmiştir. Tahlil esnasında öncelikle Divan'daki tahlil edilecek dini-tasavvufi kavramlar düzenli ve sistemli bir şekilde tasnif edilmiştir. Ardından bu kavramlardan oluşturulacak başlıklar belirlenmiş ve bunlar üzerinde tek tek durulmuştur. Tespit edilen kavramlar, şairin şiirlerinden örneklerle, çeşitli kaynak eserler ve ansiklopediler yardımıyla birlikte açıklanıp yorumlanmaya çalışılmıştır. Sonuç bölümünde ise bahsedilen konular hakkındaki elde edilen bulgular yazılmıştır.
Anahtar Sözcükler: Mahtumkulu, Mahtumkulu Divanı, Türkmen, Edebiyat, Tasavvuf, Din, Tahlil.

Abstract:
Mahtumkulu was born in 18th century in Turkmenistan. He took lessons from various teachers in various Muslim seminaries and wrote religious and didactic poems. He addressed the problem of his era. He had made contributed to on Establishment of Turcoman Union and progenitor to make today's Turkmen as language of Turcoman. Because of these aspects he is regarded as Turkmen's sultan of poets and advisory.
Sufism has found a place in every area of everyday life and Turkish-Islamic art and literature and added esthetics to life. The sufism that manifested itself in art and literature fields had contributed to those two fields to be improved and expressed itself.
In this study, Divan was written by Mahtumkulu who is regarded as the great poet of Turkmen up to now is analyzed and explained with religious- sufistic aspects.
This study consists of introduction and two sections. In the introduction part,  the political and social statues of Turkmen in 18.century is provided as knowledge to understand how environment the poet wrote his poems in and realize effects of period of his time on him. In the first section, information is provided about poet's life and his Divan. In the second part, the Divan is analyzed by religious and sufistic aspects. Firstly, religious and sufistic concepts are sorted orderly and systematically. After that, titles are determined and dwelled on these titles one by one. Determined concept is explained and studied by using samples of poet, other resources and encyclopedias. In the conclusion, findings about mentioned subject are written.
Key Words: Mahtumkulu, Mahtumkulu Divan's, Turcoman, Literature, Sufism, Religion, Analysis.