Bazı kışlık kolza (Brassica napus oleifera L.) çeşitlerinde farklı sıra arası mesafelerin verim ve verim unsurları üzerine etkileri
Effects of different row distances on yield and yield components in some winter rape (Brassica napus oleifera L.) varieties
Yazar: MELİH BÜYÜKKELEK
Danışman: PROF. DR. ÖZDEN ÖZTÜRK
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Brassica napus = Brassica napus

Özet:
Kışlık kolza (Brassica napus oleifera L.), Türkiye'de mevcut bitkisel yağ açığını azaltmak için üretimi artırılması gereken önemli bitkilerden biridir. Bu araştırma, bazı kışlık kolza çeşitlerinde farklı sıra arası mesafelerin verim ve verim unsurları üzerine etkilerini incelemek amacıyla 2022-2023 yılı vejetasyon süresi içinde Konya ili Seydişehir ilçesi çiftçi üretim sahasında gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, NK Caravel, NK Linus ve PR44W29 kışlık kolza çeşitleri materyal olarak kullanılmıştır. Araştırma; "Tesadüf Bloklarında Bölünmüş Parseller Deneme Deseni"ne göre 3 tekerrürlü olacak şekilde yürütülmüş, ana parselleri sıra arası mesafe (15, 30, 45, 60 cm), alt parselleri çeşitler oluşturmuştur. 
Çalışmada; bitki boyu, bitki başına yan dal sayısı, bitki başına kapsül sayısı, kapsül uzunluğu, kapsülde tohum sayısı, bin tane ağırlığı, tohum verimi, ham yağ oranı, ham yağ verimi ve ham protein oranı araştırılmıştır. Araştırma sonucunda çeşitler arasındaki farklılıklar; bitki başına yan dal ve kapsül sayısı, tohum verimi, ham yağ oranı, ham yağ verimi gibi özellikler bakımından önemli olmuştur. Sıra arası mesafeler arasındaki farklılıklar; bitki başına yan dal ve kapsül sayısı, kapsül uzunluğu, kapsülde tohum sayısı, tohum verimi, ham yağ oranı ve ham yağ verimi üzerine istatistiki açıdan önemli etkilerde bulunmuştur. Sıra arası x çeşit interaksiyonu ise bitki başına yan dal ve kapsül sayısı, tohum verimi, ham yağ oranı, ham yağ verimi ve ham protein oranı üzerine önemli etki göstermiştir. Çalışmada; tohum verimi 179.1-400.8 kg/da (60 cm x NK Caravel -15 cm x PR44W29), ham yağ oranı %33.16-36.16 (60 cm x NK Linus - 30 cm x PR44W29), ham yağ verimi 61.2-142.4 kg/da (60 cm x NK Caravel-15 cm x PR44W29) ve ham protein oranı %23.40-25.00 (60 cm x PR44W29 - 30 cm x PR44W29) arasında değişmiştir.
Sonuç olarak, Konya koşullarında tek yıllık olarak yürütülen bu araştırmada kışlık kolza çeşitleri arasında en yüksek tohum ve ham yağ verimine sahip çeşit PR44W29 (sırasıyla, 307.5 kg/da ve 109.2 kg/da) olmuştur. Sıra arası mesafeler arasında tohum ve ham yağ verimi bakımından en yüksek değerler sırasıyla 318.8.kg/da ve 113.0 kg/da ile 15 cm sıra arası uygulamasında belirlenmiş, sıra arası genişledikçe her iki değerde de düşüş tespit edilmiştir.

Abstract:
Winter rapeseed (Brassica napus oleifera L.) is one of the important plant whose production should be increased to reduce the current vegetable oil deficit in Turkey. This research was carried out in the farmer production area of Seydisehir district of Konya city during the vegetation period of 2022-2023 in order to examine the effects of different row interval distances on yield and yield components of some winter rapeseed cultivars. In this study, NK Caravel, NK Linus and PR44W29 winter rapeseed varieties were used as materials. The research was conducted with 3 replications according to the "Randomized Block Split Plots Experimental Design", the main plots were formed by the distance between rows (15, 30, 45, 60 cm) and the sub-plots were composed of varieties.
In the study, plant height, number of side branches per plant, number of capsules per plant, capsule length, number of seeds per capsule, thousand grain weight, seed yield, crude oil ratio, crude oil yield and crude protein ratio were investigated. In the result of the examinations, the differences between the varieties in terms of the number of side branches per plant, number of capsules per plant, seed yield, crude oil ratio, crude oil yield were found significant. Differences between row spacing had statistically important effects on the number of side branches per plant, number of capsules per plant, capsule length, number of seeds in capsule, seed yield, crude oil ratio and crude oil yield. Row spacing x cultivar interactions have showed significant impact on the number of side branches and capsules per plant, seed yield, crude oil ratio, crude oil yield and crude protein ratio. Seed yield varied between 1791.0-4008.0 kg ha-1 (60 cm x NK Caravel -15 cm x PR44W29), crude oil content 33.16-36.16% (60 cm x NK Linus-30 cm x PR44W29), crude oil yield 612.0-1424.0 kg ha-1 (60 cm x NK Caravel -15 cm x PR44W29) and crude protein content 23.40-25.00% (60 cm x PR44W29 - 30 cm x PR44W29).
Consequently, PR44W29 had the highest seed and crude oil yield (3075.0 kg ha-1 and 1092.0 kg ha-1, respectively) among winter rapeseed varieties in this one-year study conducted under Konya conditions. Among the inter-row distances, the highest values with regard to seed yield and crude oil yield were determined in the 15 cm inter-row application with 3188.0 kg ha-1 and 1130.0 kg ha-1, respectively, and as the row spacing became wider, both values were detected to decrease.