Yaşlı istihdamının sosyo-psikolojik analizi
Socio-psychological analysis of elderly employment
Yazar: AYŞENUR ÖKTEM ÖZGÜR
Danışman: PROF. DR. TUNÇ DEMİRBİLEK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Psikososyal etkiler = Psychosocial effects ; Yaşlı dostu = Age friendly ; Yaşlılar = Aged ; İnsan kaynakları politikası = Human resources policy ; İstihdam = Employment ; İstihdam politikaları = Employment policies

Özet:
Dünya genelinde 50 yaş ve üzeri nüfusun işgücüne katılım ve istihdam oranlarının artması ile emeklilikte yaş sınırının daha yukarı çekilmesi, yaşlı çalışanlar için çalışma ve istihdam koşullarının yeniden düzenlenmesini gündeme getirmektedir. Bu nedenle, yaşlı çalışanların işgücü piyasasında içerilmelerini sağlayacak yaşlı dostu istihdam politikalarına, yasal düzenlemelere ve örgütsel uygulamalara odaklanmak gerekmektedir.
Araştırmada, nüfusun yaşlanmasının sosyo-psikolojik açıdan topluma, toplumsal yapı unsurlarına, çeşitli kuruluşlar ile bireylerin rol ve tutumlarına yansımalarının irdelenmesiyle birlikte, çalışan 50 yaş üstü bireylerin işgücü piyasasında karşılaştıkları sorunlar ve bu sorunların ekonomik, sosyal ve psikolojik etkileri ile yaşlı istihdamına yönelik sendikaların ve insan kaynakları (İK) uygulamalarının değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Araştırmada nitel araştırma bağlamında, derinlemesine görüşme yöntemi kullanılmış ve metal sektöründe istihdam edilen 19 emekli olmamış ve 16 emekli olmuş 50 yaş ve üzeri toplam 35 çalışan, 23 işyeri sendika temsilcisi, 1 sendika şube başkanı, 1 sendika şube genel sekreteri ve son olarak 11 İK yöneticisi olmak üzere 71 kişiyle birebir derinlemesine görüşme gerçekleştirilmiştir. Görüşmelerden elde edilen veriler deşifre edilerek MAXQDA 20 nitel veri analizi prog¬ramı ile analiz edilmiştir. Analizler sonucunda, 50 yaş ve üzeri çalışanlar, işyeri sendika temsilcileri ve İK yöneticilerinden elde edilen veriler beş tema halinde incelenmiştir. Temalar, "yaşlı istihdamı ve emeklilik", "yaşlı istihdamının sendikalar ve işletmeler üzerindeki etkisi", "yaşlı çalışanların işgücü piyasasında karşılaştıkları sorunlar", "yaşlı çalışanların istihdam edilebilirliği" ve son olarak "yaşlı istihdamına ilişkin uygulama ve politikalar" şeklindedir. Değerlendirmeler kapsamında yaşlı çalışanların çalışma yaşamının koşullarından kaynaklı yaş ayrımcılığı, işten çıkarılma, emekli olamama korkusu ve kuşak çatışması gibi çeşitli sorunlar yaşadıkları ve yaşlı istihdamı konusunda kamu, özel sektör ve sendikalar nezdinde Türkiye'nin pek teşvik edici olmadığı ancak, çeşitli politikalarla desteklenmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Yaşlanan İşgücü, Yaşlı İstihdamı, Yaşlı Çalışanlar, Yaşlı Dostu İstihdam Politikaları, Yaşlı Dostu İşletmeler, Yaşlı Dostu İnsan Kaynakları Politikaları, Sendika

Abstract:
The increase in the labor force participation and employment rates of the population aged 50 and over worldwide, as well as the increase in the age limit for retirement with legal regulations, brings up the redefinition and regulation of working and employment conditions for older workers. Therefore, it is so important to develop employment policies to ensure that older workers remain in the labour market. At this point, it is necessary to focus on age-firendly employment policies, legislative regulation and organizational pratices that there is an opportunity for older individuals to find a job and continue at work.   
In this research, were examined to in terms of the socio-psychological reflections of the aging of the population on society, social structure elements, roles and attitudes of various organizations and individuals. In addition, it is aimed to evaluate the problems faced by the employess over the age of 50 in the labour market and the economic, social and psychogical effects of these problems, as well as the trade unions and human resources (HR) practices for the employment of the older workers. In the research, in depth interview method was used in the context of qualitative research. With this scope, one on one in depth interviews were conducted with 71 people. Including, a total of 35 workers aged of 50 and over, 19 of whom are not retired and 16 of whom are retired, employed in the metal sector, 23 trade union representatives, 1 trade union branch chairperson, 1 trade union branch general secretary and lastly 11 HR managers. The data obtained from the interviews were deciphered and analyzed with the qualitative data analysis program of MAXQDA 20. As a result of analysis, the data obtained from employees aged 50 and over, trade union representatives and HR managers were examined in five themes. The themes in topic are "employment of elderly and retirement", "the impact of elderly employment on traade unions and organizations", "problems faced by older workers in the labor market", "employability of older workers" and finally "practices and policies regarding elderly employment". Within the scope of the evaluations, it has been concluded that the older workers experience various problems such as age discrimination, fear of dismissal and inability to retire and conflict of generations due to the conditions of working life. In addition, it has been concluded that the public, private sector and unions are not very encouraging on the employment of the elderly in Turkey, but it should be supported by various policies.

Keywords: Ageing Workforce, Elderly Employment, Older Workers, Age-Friendly Employment Policies, Age-Friendly Organizations, Age-Friendly Human Resources Policies, Trade Unions