Kapadokya bölgesi ignimbiritlerinin muhtemel kaynak bölgelerinin manyetik hassasiyet anizotropisi (AMS) yöntemiyle tespit edilmesi
Determination of the possible source area of cappadocian ignimbrites by using anisotropy of magnetic susceptibility (AMS) method
Yazar: GÖKHAN ATICI
Danışman: PROF. DR. ERKAN AYDAR
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Mineraloji Petrografi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Kapadokya ignimbiritleri, Neojen boyunca süre gelen volkanizma sonucu
yerleşim bulan ve Orta Anadolu'da büyük alanları kaplayan ignimbiritlerdir. Bu
ignimbirilerin kaynak alanlarına ilişkin yapılmış olan bazı çalışmalar bulunsa da
kaynak alanlarına ilişkin gizem sürmektedir. Bu gizemi ortadan kaldırmak ve
ignimbiritlerin olası kaynak alanları belirlemek için geleneksel volkanolojik
yöntemlerin yanı sıra manyetik hassasiyet anizotropisi yöntemi (AMS)
kullanılmıştır. İgnimbiritlerin manyetik hassasiyetini kontrol eden bileşenlerin
türleri EDS çalışmaları ile belirlenmiştir. Manyetit, titanomanyetit, ilmenit gibi
Demir oksit minerallerinin manyetikleşmeyi kontrol eden ana bileşenler olduğu,
biyotit, piroksen gibi minerallerinde örneklerin manyetik desenlerinin oluşmasında
etkin olduğu tespit edilmiştir. 1293 adet alınan yönlü karot örneğinden toplam
23274 manyetik ölçüm gerçekleştirilmiş, AMS parametreleri belirlenmiş, AMS
elipsoitleri oluşturulmuş ve ignimbirtilerin manyetik özellikleri ortaya çıkarılmıştır.
AMS yöntemi kullanılarak ignimbiritlerin akış yönleri belirlenmiş, piroklastik
akışların vadi içlerinde izlediği yol bu yöntemle açık bir şekilde ortaya konmuştur.
AMS yönteminden elde edilen akış yönleri ile birlikte, ignimbiritlerin yayılımları,
ii
geri düşme ürünleri içerisindeki pomzaların ve litiklerin eş tane boyu dağılım
haritaları, geri düşme ürünlerinin kalınlıkları, akıntı birimi içerisindeki tanelerin
yönlenmesi gibi sonuçlar ile birleştirilerek ignimbiritler için olası kaynak alanları
önerilmiştir. Kavak ignimbiriti için "Çardak Kalderası", Zelve ignimbiriti için Acıgöl
bölgesi, Sarımadentepe ignimbiriti için "Çardak Kalderası", Gördeles ignimbiriti
için "Güzelyurt Kalderası", Kızılkaya ignimbiriti için Orhanlı bölgesi ve
Valibabatepe ignimbiriti için Koçdağ Kalderası olası kaynak alan olarak
önerilmiştir.

Abstract:
Kapadokya ignimbrites are pyroclastic rocks that have settled as a result of
volcanism throughout the Neogene and cover large areas in Central Anatolia.
Although some studies have been made regarding the source areas of these
ignimbrites, the mystery of their source areas remains. To solve this mystery and
determine the possible source areas of the ignimbrites, traditional volcanological
methods as well as the anisotropy of magnetic susceptibility method (AMS) have
been used. The types of components controlling the magnetic susceptibility of the
ignimbrites have been determined by EDS studies. It has been determined that
the main components controlling magnetization are iron oxide minerals such as
magnetite, titanomagnetite, ilmenite, and that biotite and pyroxene minerals are
effective in forming the magnetic patterns of the samples. 23274 total magnetic
measurements were taken from 1293 directional core samples, AMS parameters
were determined, AMS ellipsoids were created, and the magnetic properties of
the ignimbrites were revealed. The flow direction of the ignimbrites was
determined by using the AMS method, and the path of the pyroclastic flows in the
iv
valleys was clearly revealed by this method. Along with the flow direction obtained
from the AMS method, the dispersal of the ignimbrites, the grain size distribution
maps of the pumices and lithics in the fallout products, the thickness of the fallout
products, and the orientation of the particles in the flow unit were combined to
propose possible source areas for the ignimbrites. The Çardak Caldera was
proposed as a possible source area for the Kavak Ignimbrite, the Acıgöl region
for the Zelve Ignimbrite, the Çardak Caldera for the Sarımadentepe Ignimbrite,
the Güzelyurt Caldera for the Gördeles Ignimbrite, the Orhanlı region for the
Kızılkaya Ignimbrite, and the Koçdağ Caldera for the Valibabatepe Ignimbrite.