Avustralya belgeleriyle Çanakkale Savaşı
The Gallipoli Front based on Australian documents
Yazar: RIZA IŞITAN
Danışman: PROF. DR. HİKMET ÖKSÜZ
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Tarih = History

Özet:
Birinci Dünya Savaşı Avrupalı Devletlerin güç mücadeleleri neticesinde ortaya çıkmış ancak sadece Avrupa'yı değil bütün dünyayı etkilemiştir. Söz konusu devletler rakiplerinin gücünü bölmek için dünyanın çeşitli yerlerinde cepheler açmıştır. 'Büyük Savaş' olarak da adlandırılan Birinci Dünya Savaşı'nda açılan ve sonuçları itibariyle sadece muharip devletleri değil, birçok devleti etkileyen cephelerden biri ve belki de en önemlisi Çanakkale Cephesidir. Çanakkale Cephesi İngiltere'nin öncülüğünde 19 Şubat 1915 tarihinde başlayan deniz taarruzlarıyla açılmıştır. Çanakkale Boğazı'nı deniz yoluyla geçmek için büyük ve güçlü gemileriyle zorlayan İtilaf Devletleri 18 Mart 1915 tarihinde gerçekleştirdikleri büyük taarruzda büyük kayıplar verince boğaz sadece denizden zorlama fikrinden vazgeçmiş ve kara çıkarmaları yapmaya karar vermiştir.

Yapılan hazırlıklardan sonra 25 Nisan 1915 tarihinde kara çıkarmaları başlamıştır. Kara çıkarmalarında İngiliz ve Fransız askerlerinin yanı sıra sömürgelerinden getirdikleri askerler de görev yapmıştır. Getirilen bu sömürge askerleri arasında Avustralyalılar da bulunmaktaydı. Avustralyalılar yetiştikleri zorlu coğrafya itibariyle insiyatif alabilen ve duruma göre vaziyet alan insanlardır. Bu özellikleri onlara Çanakkale Cephesinde büyük faydalar sağlamıştır. Görevlerini yerine getirmek için emir beklememiş, hedefe ulaşmak için ellerinden geleni yapmışlardır. İki aşamadan oluşan kara çıkarmalarında kendilerine verilen görevi tam anlamıyla yapamasalar da kendilerine verilen zorlu görevleri büyük ölçüde yerine getirmişlerdir. Bu özellikleri hasebiyle savaşta yenilmelerine rağmen isimlerini bütün dünyaya duyurmuşlardır.

Çanakkale Cephesi Türk tarafının tartışmasız üstünlüğü ile sonuçlanmış ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucu kadrosunu oluşturmuştur. Daha sonra Türkiye Cumhuriyeti'ni kuracak olan pek çok asker ve siyasetçinin yolu Çanakkale'den geçmiştir. Bununla beraber, Çanakkale Cephesi sadece Türk tarafının değil Avustralya'nın da bir devlet olarak ortaya çıkmasında önemli rol oynamıştır. Daha önce sosyal, kültürel, tarihsel vb. alanlarda İngiltere ile bütünleşen Avustralyalıların milliyetçi duyguları bu savaştan sonra güçlenmiş ve henüz kendini yeni tanıyan bir millet olgunluğa doğru yol almaya başlamıştır. Çanakkale Cephesinde kara çıkarmalarının başladığı 25 Nisan günü Avustralya'da 'Anzac Day' olarak kutlanmaktadır. Çanakkale Cephesinde Türk tarafının verdiği mücadele daha sonra sömürgeciliğe karşı direnen milletler için de önemli bir örnek teşkil etmektedir. Sonuç olarak, Çanakkale Cephesi Türk milletine büyük kazançlar sağlamış olmakla beraber, kaybeden tarafta olan Avustralya için de önemli sonuçlar doğurmuştur.

Abstract:
The First World War broke out as a result of the power struggle of European States, but it affected not only Europe but the whole world. The states in question opened fronts in various parts of the world to divide the power of their rivals. One of the fronts opened in the First World War, also known as the 'Great War', and which affected not only the warring states but also many others, and perhaps the most important one, is the Dardanelles Front. The Dardanelles Front was opened with the naval attacks that started on 19 February 1915 under the leadership of England. When the Allied Powers, who made use of their large and powerful ships to pass the Dardanelles by sea, suffered great losses in the great attack they carried out on March 18, 1915, they gave up the idea of forcing the strait only from the sea and decided to make terrestrial landings.

After the preparations, the terrestrial landings started on 25 April 1915. In addition to the British and French soldiers, soldiers brought from their colonies served in these landings. Among these colonial soldiers there were Australians. Australians were able to take initiative and act according to the situation due to the difficult geography they grew up in. These features provided them great benefits on the Çanakkale Front. They did not wait for orders to fulfill their duties and they did their best to reach their goal. Although they could not completely fulfill the task given to them in the landings consisting of two stages, they largely fulfilled the challenging tasks assigned to them. In this way, they made their names known to the whole world, even though they were defeated in the war.

The Çanakkale Front resulted in the undisputed superiority of the Turkish side and brought about the founding staff of the Republic of Turkey. The path of many soldiers and politicians who would later establish the Turkish Republic passed through Çanakkale. However, the Dardanelles Front played an important role in the emergence of not only the Turkish side but also Australia as a nation. The nationalist sentiments of the Australians, which were integrated with England in social, cultural, historical etc. areas, strengthened after this war and a nation that had just recognized itself began to move towards maturity. Anzac Day is celebrated in Australia on April 25, when the landings on the Dardanelles began. The struggle of the Turkish side at the Çanakkale Front also sets an important example for the nations that resisted colonialism later on. As a result, although the Dardanelles Front provided great gains to the Turkish nation, it has also had important consequences for Australia, which was on the losing side.