Afet yönetiminde sağlık hizmetlerinde etik: Ulusal Medikal Kurtarma Ekibi (UMKE) Ankara örneği
Ethics in health services in disaster management: The Ankara case of the National Medical Rescue Team
Yazar: TARIK EREN YILMAZ
Danışman: PROF. DR. NÜKET BÜKEN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıp Tarihi ve Etik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Deontoloji ve Tıp Tarihi = Medical History and Ethics
Dizin: Afet eğitimi = Disaster education ; Afet tıbbı = Disaster medicine ; Afet yönetimi = Disaster management ; Tıp etiği = Medical ethics

Özet:
Afet yönetim sürecinin tüm aşamlarında afet etiği hususuna dikkat edilmesi oldukça önemlidir. Bu çalışmanın amacı Ankara ili UMKE'de gönüllü olarak çalışmakta olan Sağlık Profesyonellerinin afetlerdeki deneyimlerini öğrenme, afet etiği konusunda yaşadığı durumları saptama ve afete müdahalede yaşayabilecekleri afet etiği hakkındaki ikilemlere karşı yaklaşımlarını ve bu konudaki eğitim ihtiyaçlarını ve isteklerini saptamaktır.  Araştırma kesitsel ve gözlemsel bir anket çalışmasıdır. UMKE çalışanlarına yönelik araştırmacılar tarafından yapılandırılmış anket formu ile ilgili çalışanların sosyodemografik bilgileri, yaşadığı afetler, tecrübe edindiği afete müdahale süreçleri, afet yönetim sürecindeki özellikle müdahale aşamasındaki afet etiği konusu üzerindeki eğitim düzeyleri ile afetlerde karşılaşılabilecekleri etik ikilemlere karşı yaklaşımlarını ortaya konması açısından "Bağlayıcı Vignette Yöntemi"nde uygulanan "kısa afet senaryolarına" karşı yaklaşımları sorgulanmıştır. UMKE personelinden %35'i Afet Etiği konusunda eğitim aldığı, %54'ü bir afet planında görev aldığı, %76'sı bir tatbikata katıldığı, %44'ü bir afette görev aldığı, %25'i bugüne kadar bir afet yaşadığı ve %10'u daha önce bir etik ikilem yaşadığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak UMKE personelinin daha önce Afet Etiği eğitimini istenilen oranda almadıkları, kendilerini genel olarak bu konuda yetkin hissetmedikleri, diğer taraftan afet etiği eğitimi alanların afet yönetim sürecinin tüm safhalarında anlamlı bir şekilde daha faal olduğu ve son olarak afet etiği eğitimlerine her düzeyde yer verilmesi kanaatinin ve önemine verilen kanaat puanının oldukça yüksek olduğu saptanmıştır. Ayrıca afet senaryolarına ilginin gayet yüksek olduğu görülmüş ve etik ikilemlere karşı yaklaşımlarında ara ara zorlandıkları ve bazılarında ise yerinde karar verdikleri görülmüştür. Afet etiği konusunda farkındalığını artıracak eğitim materyali ilgili afet senaryoları üzerinden hazırlanıp sunulmuştur. Bu eğitim modülü ön hazırlığının UMKE personelinin etik açıdan daha uygun karar vermelerine katkı sunması beklenmektedir.

Abstract:
It is very important to pay attention to disaster ethics at all stages of the disaster management process. The objective of this study are to explore the experiences of health professionals voluntarily engaged in UMKE (National Medical Rescue Team) in the Ankara province during disasters, identify the situations these professionals encounter concerning disaster ethics, examine their approaches to ethical dilemmas in disaster intervention, and ascertain their training needs and preferences in this domain. The research adopts a cross-sectional and observational survey design. The "Binding Vignette Method" is employed to elicit socio-demographic information, details about experienced disasters, response processes, educational backgrounds in disaster ethics, especially during intervention phases, and their responses to ethical dilemmas in disasters. A structured survey form made by researchers is utilized for UMKE employees. The study investigates UMKE personnel's reactions to "short disaster scenarios". The findings reveal that 35% of UMKE personnel have received training in Disaster Ethics, 54% have participated in disaster planning, 76% have taken part in drills, 44% have been involved in actual disaster situations, 25% have directly experienced disasters to date, and 10% have encountered ethical dilemmas. Consequently, it is observed that UMKE personnel have not received Disaster Ethics training at the desired rate, and that they generally did not feel competent in this regard. Conversely, those who have received training exhibit significantly higher activity levels across all stages of the disaster management process. Moreover, there is a consensus that disaster ethics training should be integrated at all levels due to its perceived importance. Furthermore, it is evident that there is considerable interest in disaster scenarios, and respondents occasionally face challenges in approaching ethical dilemmas. To address these issues, training materials designed to enhance awareness about disaster ethics have been developed and presented based on pertinent disaster scenarios. This training module preparation is expected to contribute to more ethically appropriate decision-making by UMKE personnel.