Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenler için temel düzey resimli sözlük (6-12 yaş) üzerine sözlükbilimsel bir inceleme
A lexicographical review on the basic level illustrated dictionary for those learning Turkish as a foreign language (Ages 6-12)
Yazar: ÖZGÜL KARADAVUT
Danışman: DOÇ. DR. DEMET KARDAŞ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Sözlük = Dictionary ; Sözlükbilim = Lexicology

Özet:
Dil öğreniminde sözcükler, sürecin en önemli yapı taşlarıdır. Ana dili öğreniminde edinilen 
sözcükler, yabancı dil öğreniminde farkı biçim, ses ve hatta farklı kavramlar olarak kendini 
gösterir. Dilin söz varlığındaki bu farklılaşmaya en iyi yardımcı kaynak, hedef dile yönelik 
sözlüklerdir. Dil öğreniminde başlıca kaynaklardan biri olan sözlükler; dile ait söz varlığının 
anlamlarını, söylenişlerini, kullanım örneklerini ve birbiriyle ilişkilerini vermektedir. Öte 
yandan sözlüğün amaca hizmeti, kullanıcıya ne derece hitap ettiğiyle ilgilidir. Bir dili 
yabancı dil olarak öğrenenler için hazırlanmış sözlüklerle ana dili kullanıcıları için
hazırlanmış sözlüklerin tasarımından kapsamına kadar biçim ve içerik olarak nitelikleri 
farklılık gerektirmektedir. Ana dili kullanıcıları için hazırlanmış sözlüklerle yabancı dil 
öğrenicilerinin ihtiyacını karşılamaya çalışmak, sözlüğün amacını karşılamamakla birlikte 
verim de sağlamayacaktır. Her dilin kavramlar doğası, tipolojisi özgün niteliklere sahiptir. 
Bu noktada yabancı dil öğrenenler için hedef dili ayırt edici özellikleriyle veren tek dilli 
öğrenici sözlükleri öne çıkmaktadır. Amacını gerçekleştirmesi için sözlük çalışmalarının 
bilimsel zeminde ilerlemesi önemlidir. Bununla ilgili olarak sözlükbilim alanı, sözlüklerin 
hazırlanması ve araştırılmasına yönelik tüm çalışmaları kapsamaktadır. Sözlüklerin işlevi; 
yapı unsurlarının kapsamına, bu unsurların tutarlılığına, türün niteliklerini taşımasına, 
kullanıcı ihtiyaç ve becerilerine yönelik olmakla birlikte amacı karşılamasına bağlıdır. Sözlükbilimin araştırma koluna bağlı olan sözlük inceleme, işlevini yerine getirme 
noktasında sözlüklerin nesnel ölçütler üzerinden bilimsel yollarla değerlendirilmesine 
olanak tanımakta, tutarlı ve sağlıklı sonuçlarla alana katkısunmaktadır. Bu çalışmada Piktes 
projesi kapsamında hazırlanmış Türkçeyi Yabancı Dil Olarak Öğrenenler İçin Temel Düzey 
Resimli Sözlük (6-12 Yaş) üzerine nesnel ölçütlerle sözlükbilimsel açıdan inceleme yapmak 
ve söz konusu sözlük ile alana yönelik hazırlanacak sözlüklere bilimsel veriler sunmak 
amaçlanmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde sözlük kavramı, sözlüklerin tarihsel süreci, 
sözlüklerin nitelikleri, türleri ve öğrenici sözlükleri, sözlükbilim, sözlüklerin genel yapısı ve 
yapı unsurları, sözlük eleştirisi ve ölçütleri ele alınmıştır. Ayrıca bu bölümde sözcük 
öğretiminin Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi bağlamında Diller İçin Avrupa Ortak 
Başvuru Metni'ndeki yeri, yabancı dil öğretiminde sözlük kullanımı üzerinde durulmuştur. 
Türkçenin yabancı dil olarak öğretimine küçük yaş grupları özelinde yaklaşılarak eserin 
proje yürütücüsü Piktes hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümü tezin alandaki 
hangi ihtiyacı karşılamak üzere ele alındığı, amacı, önemi, yöntemi kapsamaktadır. Üçüncü 
bölümünde inceleme sonucu elde edilen bulgular sunulmuş, olumlu ve olumsuz yönler ile 
eksikler belirtilmiştir. Nitel araştırma kapsamında doküman incelemesi yöntemiyle ele 
alınan bu çalışmada Türkçeyi Yabancı Dil Olarak Öğrenenler İçin Temel Düzey Resimli 
Sözlük (6-12 Yaş) sözlükbilimsel veriler ışığında incelenmiştir. Sözlük; bütün, bütüncül ve 
parçacıl yapı unsurları açısından, ayrıca kullanıcı ihtiyaç ve becerileri açsından 
değerlendirilmiştir. Değerlendirme sonunda sözlüğün örnek teşkil eden nitelikleri, eksik 
olan bilgileri ile söz konusu sözlük ve Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi alanında 
hazırlanacak sözlükler için öneriler dördüncü bölümde bulunulmuştur. Sözlüklerin amaca 
yönelik işlev kazanmasında kullanıcı nitelikleri merkezinde yapı unsurlarını yeterli ve tutarlı 
şekilde barındırması gerekmektedir. Öğrenici sözlüğünde örnek teşkil edecek başarılı 
niteliklerin öne çıkarılması ve sorunlara getirilen çözüm önerileriyle bu çalışma Türk 
sözlükbilimine ve yabancılara Türkçe öğretimi alanına katkı sağlayacaktır.

Abstract:
In language learning, vocabulary forms the most essential building blocks of the process. 
The words acquired during native language learning appear in different forms, sounds and 
even concepts during foreign language learning. The best resource to aid in understanding 
this divergence in the lexicon of a language is dictionaries prepared to the target language. 
As one of the primary resources in language learning, dictionaries provide the meanings, 
pronunciations, usage examples, and interrelations of the words within a language's lexicon. 
However, the effectiveness of a dictionary in serving its purpose is closely related to how 
well it meets the needs of its users. Dictionaries designed for learners of a language as a 
foreign language and dictionaries designed for native speakers differ significantly in terms 
of form and content, from design to scope. Attempting to meet the needs of foreign language 
learners with dictionaries designed for native speakers not only fails to serve the dictionary's 
purpose but also reduces its effectiveness. The nature of the concepts and typology of each 
language has unique characteristics. At this point, monolingual learner dictionaries, which 
highlight the distinguishing features of the target language for foreign language learners, 
become particularly important. In order to achieve its purpose, it is important that dictionary 
studies progress on a scientific basis. In this regard, the field of lexicography covers all 
studies on the preparation and research of dictionaries. The function of dictionaries depends 
on the scope of the structural elements they contain, the consistency of these elements, their ability to carry the characteristics of the genre, their orientation to user needs and 
competencies, and ultimately their ability to serve the purpose. Dictionary criticism, one of 
the research branches of lexicography, ensures that dictionaries are evaluated based on 
scientifically objective criteria in order to fulfill their functions and contributes to the field 
with consistent and healthy results. This study aims to examine the "Basic Level Illustrated 
Dictionary for Learners of Turkish as a Foreign Language (Ages 6-12)" prepared under the 
Piktes project, using objective criteria from a lexicographical perspective, and to provide 
scientific data for future dictionaries intended for this field. The first part of the study 
discusses the concept of the dictionary, the historical process of dictionaries, their qualities, 
types, and learner dictionaries, as well as lexicography, the generalstructure and components 
of dictionaries, dictionary criticism, and evaluation criteria. Additionally, this section 
addresses the role of vocabulary teaching in the context of teaching Turkish as a foreign 
language within the Common European Framework of Reference for Languages, as well as 
the use of dictionaries in foreign language teaching. By approaching teaching Turkish as a 
foreign language with a special focus on younger age groups, information was given about 
the project manager of the work, Piktes. The second part of the study covers which need in 
the field the thesis addresses, its purpose, significance, and methodology. In the third section, 
the findings obtained as a result of the review are presented, and the positive and negative 
aspects and deficiencies are stated. This study, conducted within the scope of qualitative 
research through document analysis, examines the "Basic Level Illustrated Dictionary for 
Learners of Turkish as a Foreign Language (Ages 6-12)" in light of lexicographical data. 
The dictionary was evaluated in terms of its overall, holistic and fragmentary structure 
elements, as well as user needs and skills. At the end of the evaluation, exemplary qualities 
of the dictionary, missing information, and recommendations for this dictionary and for 
future dictionaries in the field of teaching Turkish as a foreign language are presented in the 
fourth part. For dictionaries to effectively serve their purpose, they must adequately and 
consistently incorporate structural elements centered on user characteristics. By highlighting 
the successful qualities that can serve as examples in learner dictionaries and offering 
solutions to identified problems, this study will contribute to Turkish lexicography and the 
field of teaching Turkish to foreigners.