Sosyal bilgiler öğretiminde üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerin yaratıcı düşünme ve tarihsel sorgulama becerilerinin dijital öykü destekli kanıt temelli öğrenme yaklaşımıyla geliştirilmesine yönelik bir eylem araştırması
An action research on developing the gifted and talented students' creative thinking and historical inquiry skills in social studies teaching through digital story supported evidence-based learning approach
Yazar: HALİL BOLAT
Danışman: DOÇ. DR. FAZİLET KARAKUŞ
Mersin Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Programları ve Öğretimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilgisayar destekli öğretim = Computer assisted instruction ; Dijital öyküleme = Digital storytelling ; Kanıt temelli öğrenme = Evidence based learning ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; Tarihsel düşünme becerisi = Historical thinking skill ; Yaratıcı düşünce = Creative thinking ; Üstün yetenekli çocuklar = Gifted children

Özet:
Araştırmanın amacı, sosyal bilgiler öğretiminde dijital öykü destekli kanıt temelli öğrenme yaklaşımıyla üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerin yaratıcı düşünme ve tarihsel sorgulama becerilerinin geliştirilmesi, öğretim sürecinde karşılaşılan sorunların belirlenmesi ve sorunların nasıl giderilebileceğinin incelenmesidir. Araştırma eylem araştırması olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmada katılımcıların belirlenmesi amacıyla amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Katılımcıların seçiminde bilim ve sanat merkezinde bireysel yetenekleri fark ettirme programına (BYFP) devam etmeleri, sosyal bilgiler dersine devam ediyor olmaları ve belirlenen problem durumuna yönelik sorun yaşıyor olmaları ölçüt olarak kabul edilmiştir. Araştırma, Orta Karadeniz Bölümü'ndeki bir ilimizde bulunan bir bilim ve sanat merkezinde BYFP programına devam eden ve ölçütlere uygun olan altı katılımcı ile 2020-2021 eğitim öğretim yılında yürütülmüştür. Araştırma verileri yarı yapılandırılmış görüşme formu, yaratıcı düşünme becerisi belirleme formu, tarihsel sorgulama becerisi belirleme formu, araştırmacı günlüğü, gözlemci öğretmen formu ve kamera kayıtları ile elde edilmiştir. Yaratıcı düşünme becerisi belirleme formu aracılığıyla elde edilen verilerin analizinde, yaratıcı düşünme becerisi dereceli puanlama anahtarı kullanılmıştır. Tarihsel sorgulama becerisi belirleme formu aracılığıyla elde edilen verilerin analizinde tarihsel sorgulama becerisi dereceli puanlama anahtarı kullanılmıştır. Uygulama öncesinde gerçekleştirilen görüşmelerden elde edilen veriler üzerinde içerik analizi, uygulama sonunda gerçekleştirilen görüşmelerden elde edilen veriler üzerinde betimsel analiz yapılmıştır. Araştırmacı günlüğü ve gözlemci öğretmen formundan elde dilen verilere, diğer verileri desteklemek amacıyla doğrudan alıntılar şeklinde bulgular bölümünde yer verilmiştir. Kamera ile kayıt altına alınan gözlem kayıtları, elde edilen verilerin desteklenmesi amacıyla kullanılmıştır.  Uygulama sürecinde öğrenciler tarafından kullanılan çalışma yaprakları, içerik analizine tabi tutulmuş, dikkat çeken yanıtlar bulgulara yansıtılmıştır. Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları kapsamında, uzun süreli etkileşim, çeşitleme, uzman incelemesi, ayrıntılı betimleme ve raporlaştırma, amaçlı örneklem seçimi, araştırmacı etkilerini kontrol etme, tutarlık incelemesi, kayıtların teknik kalitesi ve transkriptlerin niteliği durumları göz önünde bulundurulmuştur. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre; araştırma öncesinde sosyal bilgiler dersinde yaratıcı düşünme becerisinin geliştirilmesine yönelik etkinliklerin yeterince yapılmadığı, yapılan etkinliklerde yaratıcı düşünme becerisinin alt boyutlarının yeterince dikkate alınmadığı, öğrencilerin araştırma öncesindeki yaratıcı düşünme becerilerinin yeterli düzeyde olmadığı sonuçlarına ulaşılmıştır. Araştırma öncesindeki sosyal bilgiler etkinliklerinde tarihsel kanıtlar kullanıldığı ancak tarihsel sorgulama becerisine dayalı etkinlikler yapılmadığı, öğrencilerin uygulama öncesindeki tarihsel sorgulama becerisinin yeterli düzeyde olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Dijital öykü destekli kanıt temelli öğrenme yaklaşımıyla hazırlanan etkinliklerin, öğrencilerin yaratıcı düşünme ve tarihsel sorgulama becerilerinin gelişimine olumlu katkı sağladığı, etkinliklerin sosyal bilgiler dersinde yer alan önceki etkinliklerden farklı olduğu, öğrencilerin sosyal bilgiler dersine yönelik tutumlarını olumlu etkilediği ve etkinliklerin öğretici olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır. Öğrencilerin, dijital öykü destekli kanıt temelli öğrenme yaklaşımıyla hazırlanan etkinliklerin sosyal bilgiler derslerinde kullanılması gerektiği, dijital öykülerin Türkçe ve sosyal bilgiler dersleri ile sınırlı kalmaması gerektiği, farklı derslerde de kullanılabileceği görüşlerine sahip oldukları sonuçlarına ulaşılmıştır.

Abstract:
This study attempts to develop the gifted and talented students' creative thinking and historical inquiry skills, to identify the problems encountered in the teaching process and to examine how the problems can be solved with the digital story supported evidence-based learning approach in social studies teaching. The study employed an action research design. The working group was chosen by the criterion sampling method, one of the purposive sampling methods. The selection of the participants was grounded on some criteria: they continued the program for awareness towards individual talents (BYFP) in the science and art centre, they were attending the social studies course and they had problems with the identified problem situation. The study was conducted with six participants, who attended the BYFP program and who met the criteria, in a science and art centre in a province in the Middle Black Sea during the 2020-2021 academic year. A semi-structured interview form, creative thinking skill determination form, historical inquiry skill determination form, researcher diary, observer teacher evaluation form and camera recordings were deployed as data collection tools. The creative thinking skill rubric was used during data analysis related to the creative thinking skill determination form. Historical inquiry skill rubric was utilized in the analysis of the data obtained through the historical inquiry skill determination form. Content analysis was used to analyse the data obtained from the interviews conducted before the implementation, and descriptive analysis for the data obtained at the end of the implementation. The data regarding the researcher's diary and the observer teacher evaluation form were included in the findings section as direct quotations in order to support the other data. Observation records were used to support the data. Content analysis was preferred to analyse the worksheets used by the students during the implementation process and the remarkable responses were reflected in the findings. Long-term interaction, variation, expert review, detailed description and reporting, purposive sample selection, controlling researcher effects, consistency analysis, technical quality of records and quality of transcripts were taken into consideration to ensure validity and reliability. The findings revealed that the activities for the development of creative thinking skills in the social studies lesson were not carried out sufficiently, the sub-dimensions of the creative thinking skills were not taken into account sufficiently in the activities, and the students' creative thinking skills were not at a sufficient level before performing the implementation. The findings also indicated that historical evidence was used in the social studies activities before the implementation, yet the activities based on historical inquiry skills were not carried out, and that the students' historical inquiry skills were not at a sufficient level before the implementation. The results of the study suggested that the activities prepared with the digital story supported evidence-based learning approach had positive contributions to the development of students' creative thinking and historical inquiry skills, the activities differed from the previous activities in the social studies lesson, positively affected the students' attitudes towards the social studies lesson, and the activities were instructive. The students reported that the activities prepared with the digital story supported evidence-based learning approach should be used in social studies lessons, that digital stories should not be restricted to Turkish and social studies lessons, and that they should be used in different lessons.