Sokakta yaşayan çocukların sokağa itilme nedenleri ve sokakta karşılaştıkları sorunlar: İstanbul örneği
Reasons for pushing street children to the street and the problems they face on the street: Istanbul example
Yazar: HÜLYA AKTI
Danışman: DOÇ. DR. YELİZ OKAY
Yalova Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı / Sosyal Hizmet Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work

Özet:
Bu araştırmada sokakta yaşayan veya yaşamının bir dönemini sokakta geçirmiş 
çocukların sokağa itilme nedenleri ve sokakta karşılaştıkları sorunların incelenmesi; 
Türkiye' de ki sokak çocuklarına yönelik koruyucu, önleyici ve destekleyici hizmetler 
alanında yeni yaklaşımların gerekliliğinin ortaya konulması ve böylece yeni 
uygulamaların geliştirilmesine katkı sağlamak amaçlanmaktadır. Çocukların sokağa 
itilme nedenlerinin süreçlerinin ve etiyolojisini açıklamak adına daha kapsamlı bir 
yaklaşım türü olan Ekolojik Yaklaşım kullanılacaktır. Ekolojik Yaklaşım göre 
çocukların sokak yaşamına itilmesi salt bir olgudan ibaret olmayıp, birçok faktörün 
etkileşimi sonucu meydana gelmektedir. Bu model çocukların sokağa itilme nedenleri 
ve sokak yaşamında karşılaşabilecekleri sorunlara yönelik uygulama ve araştırmaları 
yürütmek amacıyla sistematik bir çerçeve sağlayan en kapsamlı modeldir. 
Bu araştırmada sokak yaşamına itilen çocukların sokak yaşamında karşılaştıkları 
sorunların ve sokak yaşamına itilmeleri üzerinde derinlikli bir kavrayışla ortaya 
çıkarılması amaçladığından, nitel araştırma olarak tasarlanmıştır. Araştırma 
kapsamında verilerin toplanması ve analizinde nitel araştırma desenleri arasında yer 
alan fenomenolojik araştırma deseni kullanılmıştır.
Bu kapsamda yaşamının bir dönemini sokakta geçirmiş veya sokak yaşamına devam 
eden çocuklarla görüşme sağlanmıştır. Araştırmaya katılan çocukların 7' si kız çocuğu
6' sı erkek çocuğudur. Görüşülen çocuklar 8-18 yaş aralığındadır. Araştırma yüz yüze 
yapılmıştır. Veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılmış 
ve görüşme formundaki sorular için eleştirel literatür taraması yapılmış, ikincil
dokümanlar kullanılmıştır. Çocuklara 15 soruluk yarı yapılandırılmış görüşme formu 
uygulanmıştır.
Araştırmanın bulguları; çocukların sokak yaşamına itilmelerinde ailenin, okul 
ilişkilerinin ve arkadaş çevrelerinin etkisi olduğu; en büyük etkenin aile faktörü olduğu 
görülmüştür. Aile içerisinde huzursuz bir ortam bulunması, ailenin temel işlevlerini 
yerine getirmemesi, ebeveynlerin sorumluklarını üstlenmemesi ve çocukları ile 
sağlıklı ve güvenli bir bağ geliştirmemesi, ebeveynlerin çocuğa atfettikleri değerin 
yetersiz olması gibi nedenler çocukların aile ortamından uzaklaşmalarına neden 
olmaktadır. Ailelerinin sosyo-ekonomik düzeyleri düşüktür. Ailelerin büyük 
çoğunluğu sosyal yardım ve desteklerle geçinmektedir.
Çocukların sokak yaşamında karşılaştıkları risk ve tehlikeler ise istismara maruz 
kalma, sosyal dışlanma, madde kullanımı, suç ortamında bulunma, intihar girişimi ve 
kendine zarar verme davranışlarıdır.

Abstract:
The aim of this study is to examine the reasons for pushing children who live or have 
lived on the streets at some point in their lives onto the streets and the problems they 
face on the streets; to reveal the necessity of new approaches in the field of protective, 
preventive and supportive services for street children in Turkey and thus to contribute 
to the development of new practices. An ecological model, which is a more 
comprehensive approach to explaining the processes and etiology of the reasons for 
pushing children onto the streets, will be used. According to the ecological model, the 
pushing of children into street life is not merely a single phenomenon, but rather occurs 
as a result of the interaction of many factors. This model provides the most 
comprehensive framework for systematically conducting research and implementing 
interventions aimed at addressing the reasons for pushing children onto the streets and 
the problems they may face in street life.
This study is designed as a qualitative research because it aims to reveal the problems 
faced by children pushed into street life and their reasons for being pushed into street 
life with a deep understanding. Within the scope of the research, the phenomenological
research design, which is among the qualitative research designs, was used in the 
collection and analysis of data.
In this context, interviews were conducted with children who have spent a period of 
their lives on the streets or continue to live on the streets. Of the children participating 
in the research, 7 are girls and 6 are boys. The interviewed children are between the 
ages of 8-18. The research was conducted face-to-face. As a data collection tool, a 
semi-structured interview technique was used and a critical literature review was 
conducted for the questions in the interview form, and secondary documents were 
used. A 15-question semi-structured interview form was applied to the children.
The findings of the research show that family, school relationships and peer groups 
have an impact on pushing children into street life; the biggest factor being the family 
factor. Reasons such as an unhappy environment within the family, the failure of the 
family to fulfill its basic functions, parents not taking on their responsibilities and not 
developing a healthy and secure bond with their children, and the value attributed to 
the child by parents being insufficient cause children to move away from the family 
environment. Their families have low socio-economic levels. The majority of families 
live on social assistance and support. 
The risks and dangers faced by children in street life are exposure to abuse, social 
exclusion, substance use, presence in a criminal environment, attempted suicide and 
self-harm behaviors.