Postmenopozal kadınların kan lipid dzeyleri ve kemik mineral dansitelerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi üzerine bir araştırma
The Effects of various variable on blood lipid levels and bone mineral density in postmenopausal women
Yazar: BETÜL GÜLŞEN
Danışman: PROF. DR. MİNE YURTTAGÜL
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Diyetetik Ana Bilim Dalı / Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1999
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Kemik dansitesi = Bone density ; Lipidler = Lipids ; Menopoz = Menopause ; Risk faktörleri = Risk factors

Özet:
Postmenopozal kadınların, kan lipit düzeylerinin ve kemik mineral dansitesinin; hormon kullanımı, beslenme durumu, fiziksel aktivite, vücut ağırlığı ve sigara içimi gibi faktörlerden ne ölçüde etldlendiWerinin saptanması amacıyla planlanan bu çalışma, Başkent Üniversitesi Hastanesine başvurmuş yaş ortalaması 57.26 ± 0.74 yıl olan, herhangi bir ilaç kullanmayan, menopoza giren ve üzerinden en az iki yıl geçen toplam 150 sağlıklı kadm üzerinde yapılmıştır. Hazırlanan anket formu ile bireylerin genel özellikleri (yaş, eğitim vb.), kan lipitlerini ve kemik mineral dansitesini etkilediği düşünülen faktörler (menopoz yaşı, hormon kullanım durumu, sigara içimi, fiziksel aktivite vb.) ile ilgili veriler öğrenilmiş ve bazı antropometrik ölçümler yapılmıştır. Ayrıca bireylerin bir günlük besin tüketimleri ve fiziksel aktivite süreleri değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda; kadınların yaşlan arttıkça kemik mineral dansitesinin azaldığı (p<0.05), boy uzunluğu (p<0.01) ve ağırlık (p<0.05) arttıkça kemik mineral dansitesinin arttığı, bel/kalça oram arttıkça L2, L1L4 ve femur kemik mineral dansitesinin azaldığı görülmüştür (p<0.05). Spor yapan kadınların Ll kemik mineral dansitesi ortalamasının spor yapmayan kadınların Ll kemik mineral dansitesi ortalamasından daha yüksek olduğu saptanmıştır.(p<0.05) Aynı zamanda spor yapan kadınların LDL (düşük dansiteli lipoprotein) kolesterol ortalamasının, spor yapmayan kadınların LDL kolesterol ortalamasından daha düşük olduğu tespit edilmiştir (pO.01). Hormon kullanım durumlarına göre kan bulgularının ortalama değerlerine bakıldığında; hormon kullanan kadınların trigliserit ortalamasının, hormon kullanmayan kadınlardan daha düşük olduğu saptanmıştır (p<0.05). Sigara içmeyen kadınların HDL (yüksek dansiteli lipoprotein) kolesterol ortalamasının, sigara içen kadınların değerinden daha yüksek olduğu görülmüştür (p<0.01). Ayrıca günde 7 bardak ve üzerinde çay içen kadınların, günde 7 bardağın altında çay içen kadınlara göre L2 kemik mineral dansitesi ortalamasının daha yüksek (p<0.05), günde 3-4 bardak çay içen kadınların, günde 3-4 bardağın üzerinde çay içen kadınlara göre total kolesterol (p<0.05), VLDL (çok düşük dansiteli lipoprotein) kolesterol (p<0.05) ve trigliserit ortalama değerlerinin daha düşük olduğu saptanmıştır (pO.01). Kadınların bir günlük besin tüketimleri değerlendirildiğinde besin öğelerinden; enerji, posa, bitkisel protein, hayvansal protein ve doymuş yağ, tekli doymamış yağ ve çoklu doymamış yağ tüketimleri ile kemik mineral dansitesi ve kan bulguları ortalamaları arasında istatistiksel açıdan önemli bir fark bulunmamıştır (p>0.05). RDÂ önerilerine göre, kalsiyumu, demiri, niasini ve riboflavini yeterli tüketen ve tüketmeyen kadınların kemik mineral dansiteleri ve kan bulguları ortalamaları arasında da istatistiksel açıdan önemli bir fark görülmemiştir (p>0.05). Yapılan lojistik regresyon denklemi sonucunda, osteoporoz riskinin, yaş arttıkça 2.27 kat, gebelik sayısı arttıkça 5.9 kat arttığı görülmüştür. Osteoporoz riski, hormon kullanmayanlarda kullananlara göre 3.9 kat, çay içmeyenlerde içenlere göre 1.2 kat ve spor yapmayanlarda yapanlara göre 1.2 kat daha fazladır. Alman kalsiyumla birlikte kişide osteoporoz görülme riski % 36.0 oranında azalmaktadır. Sigarayı 10 adetten az içenlerin 10 adetten fazla içenlere göre osteoporoz olma riski % 44 oranında azalmaktadır. Kişinin beden kitle indeksi azaldıkça (35-20) osteoporoz olma riski % 10 oranında azalmaktadır. Lojistik regresyon denklemine istatistiksel açıdan osteoporoz oluşumuna önemli katkıda bulunan açıklayıcı değişkenler; yaş, gebelik sayısı ve hormon kullanma durumudur (p<0.05). Bu sonuçlar göstermiştir ki; menopoz döneminde istenilen lipit profili ve kemik mineral dansitesinin sağlanmasında hormon tedavisi, fiziksel aktivite, şişmanlık, sigara içimi, beslenme gibi etmenler bir arada düşünülmelidir.Anahtar Kelimeler: menopoz, risk faktörleri, kan lipitleri, kemik mineral dansitesi, beslenme

Abstract:
The aim of this clinical study is to determine the effects of parameteres such as hormonal therapy, nutritional status, physical activity, body weight and smoking on blood lipid levels and bone mineral density of postmenopausal women. 150 healthy postmenopausal women who are at least 2 years of cessation of menses without any known drug usage are included in this study. All patients were admitted to Başkent University Hospital. The mean age of the subjects was 57.26 ± 0.74 years. A questionnaire form was used to collect the data about the factors like age, education, occupation factors thought to effect the blood lipid levels and bone mineral density (such as age of menopause, hormonal therapy, smoking, physical activity levels) and some anthropometric measurements more over the daily food consumption and mean duration of physical activity were recorded. At the end of the study; bone mineral density is found to be related (p<0.05) inversely to age, directly to height (p<0.01) and weight (p<0.05). The waist/hip ratio found to be related inversely with L2, mean L and femur bone mineral density (p<0.05). Bone mineral density of LI was found to be higher in women with sportic activity than women without with sportic activity (pO.01). Mean triglyceride levels of women having hormon replacement therapy were lower than women without hormonal therapy (p<0.05). Women who are not smoking have higher mean HDL (high density lipoprotein) cholesterol levels than women who are smoking (p<0.01). Moreever it was found that women drinking 7 cups of tea or more have higher mean bone mineral density of L2 than women drinking 7 cups (p< 0.05); women drinking 3-4 cups of tea have lower mean total cholesterol (p<0.05), VLDL (very low density lipoprotein) cholesterol and triglyceride levels than women drinking 3-4 cups or more (p<0.01). Statistically no difference was found when looking for daily food consumption due to energy, fiber, vegetable protein, animal protein, saturated fat, monounsaturated fat and polyunsaturated fat consumption bone mineral density and mean blood lipid levels (p>0.05). There was also no statistically significant difference on bone mineral density and mean blood lipid levels of women consumming sufficient amount of calcium, iron, niasin and riboflavin in accordence with the RDA recommendations and women without using up (p>0.05). Due to the logistic regression equations, it was found that risk of osteoporosis was 2.27 times higher with increase in age and 5.9 times with increase in number of pregnancies is getting more. Risk of osteoporosis is 3.9 times higher in women having hormon replacement therapy, 1.2 times higher in women drinking tea and 1.2 times higher in women without sportic activity. Risk of osteoporosis decreases %36.0 with the consumption of calcium. Furthermore risk of osteoporosis decreases 10 % when body mass index decreases (35-20). Women who are smoking cigarette under 10, the risk of osteoporosis decreases 44 % than women who are smoking cigarette over 10. Variables having statistically important effect on logistic regression equation are age, number of pregnancies and hormonal therapy (p<0.05). These results shown that, to maintain the normal values of blood lipid levels and bone mineral density in menopause, the factors like hormon therapy, physical activity, body weight and smoking must be considered.Key Words: menopause, risk factors, bone mineral density, blood lipid levels, nutrition