Sporcuların zihinsel dayanıklılıklarının belirlenmesinde optimal performans duygu durumu, güdülenme düzeyi ve hedef yöneliminin rolü
The role of dispositional flow, motivation level and goal orientation in determining mental toughness of athletes
Yazar: ATAHAN ALTINTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. PERİCAN BAYAR KORUÇ
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Spor Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Spor = Sports
Dizin: Duygu = Emotion ; Hedef yönelimleri = Goal orientations ; Motivasyon = Motivation ; Motivasyon = Motivation ; Spor = Sports ; Sporcular = Sportsmen ; Zihinsel faktörler = Mental factors

Özet:
Bu çalışmanın birinci amacı; "Sporda Zihinsel Dayanıklılık Envanteri"'nin Türk popülasyonu için geçerliği ve güvenirliğinin test edilmesi; ikinci amacı ise farklı branşlardaki sporcuların zihinsel dayanıklılıklarının belirlenmesinde optimal performans duygu durumu, güdülenme düzeyi ve hedef yöneliminin rolünün incelenmesidir. Envanterin geçerliği ve güvenirliği için çalışmaya farklı branşlarda (futbol, basketbol, voleybol, tenis, yüzme, atletizm) yer alan 94 kadın (Xyaş=20.22±1.92), 108 erkek (Xyaş=22.09±3.75) olmak üzere toplamda 202 sporcu (Xyaş=21.22±3.17) gönüllü olarak katılmıştır. Envanter 3 alt boyut (Güven, Kontrol, Devamlılık) ve 14 maddeden oluşmaktadır. Envanterin katılımcılardan elde edilen puanların oluşturduğu faktör yapısını incelemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (confirmatory factor analysis) kullanılmıştır. Doğrulayıcı faktör analiz sonuçları χ²/sd=1.98 olmakla birlikte diğer uyum iyiliği indeks değerlerinin GFI=0.90, CFI=0.91, RMR=0.04, SRMR=0.07, RMSEA=0.07, IFI=0.91, TLI=0.88 olduğunu göstermiştir. Sonuç olarak, "Sporda Zihinsel Dayanıklılık Envanteri"'nin Türkçe versiyonunun kullanılabilir olduğu söylenebilir. Çalışmanın ikinci amacı için ise çalışmaya farklı branşlarda (futbol, basketbol, voleybol, tenis, yüzme, atletizm) yer alan 145 kadın (Xyaş=20.41±2.84), 150 erkek (Xyaş=22.53±4.40) olmak üzere toplamda 295 sporcu (Xyaş=21.49±3.86) gönüllü olarak katılmıştır. Katılımcılara "Sporda Zihinsel Dayanıklılık Envanteri, Sürekli Optimal Performans Duygu Durumu Ölçeği, Sporda Güdülenme Ölçeği ve Sporda Görev ve Ego Yönelim Ölçeği" uygulanmıştır. Zihinsel dayanıklılık ile güdülenme, hedef yönelimi ve optimal performans duygu durumu kavramları arasındaki ilişkiyi modellemek amacıyla "Yapısal Eşitlik Modellemesi" (YEM) tekniği kullanılmıştır. Analiz sonuçlarına göre, görev yönelimi ile dışsal güdülenme arasındaki regresyon katsayısı 0.50, içsel güdülenme ile 0.57 (p<0.01); ego yönelimi ile dışsal güdülenme arasındaki regresyon katsayısı 0.20 (p<0.05), içsel güdülenme ile 0.14'tür. Dışsal güdülenme ile optimal performans duygu durumu arasındaki katsayı 0.04 iken içsel güdülenme ile optimal performans duygu durumu arasındaki katsayı 0.24 (p<0.01) olarak bulunmuştur. Optimal performans duygu durumu ile zihinsel dayanıklılık arasındaki katsayı ise 0.65 olarak belirlenmiştir (p<0.01). Sonuç olarak, zihinsel dayanıklılık ile içsel ve dışsal güdülenme, görev yönelimi ve optimal performans duygu durumu arasında anlamlı pozitif bir ilişki olduğunu söyleyebiliriz.

Abstract:
The purpose of this study was to test the validity and reliability of the Turkish version of Sport Mental Toughness Questionnaire-SMTQ-14. Ninenty four females (Mage=20.22±1.92), 108 males (Mage=22.09±3.75) totally 202 athletes (Mage =21.22±3.17) voluntarily participated in this study for testing the validity and reliability of SMTQ-14. SMTQ-14 is 14 item instruments and consists of three subscales. Respondents of the SMTQ-14 indicate the extent to which they agree with each statement on a four-point Likert scale, ranging from 1 (Strongly Disagree) to 4 (Strongly Agree). Confirmatory factor analysis was used to test the validity and reliability of questionnaire. Confirmatory factor analysis revelead that χ²/sd=1.98, GFI=0.90, CFI=0.91, RMR=0.04, SRMR=0.07, RMSEA=0.07, IFI=0.91, TLI=0.88 of SMTQ. It can be concluded that, Turkish versions of SMTQ may be used to assess mental toughness in sport environment. One hundred forty five females (Mage=20.41±2.84), 150 males (Mage=22.53±4.40) totally 295 athletes (Mage =21.49±3.86) voluntarily participated in this study. SMTQ-14, Dispositional Flow Scale, Sports Motivation Scale, and Task and Ego Orientation in Sport were used to participants. Path Analysis was used to test the relationships among mental toughness, motivation, goal orientation and dispositional flow. According to path analysis results, regression coefficient were 0.50 for task orientation and extrinsic motivation, 0.57 for intrinsic motivation (p<0.01); 0.20 for ego orientation and extrinsic motivation (p<0.05), 0.14 for intrinsic motivation. The other regression coefficient between extrinsic motivation and flow state were 0.04, for intrinsic motivation 0.24 (p<0.01). Finally, regression coefficient between flow state and mental toughness were 0.65 (p<0.01). In conclusion, there was a significant positive relationships among mental toughness, intrinsic-external motivation, task orientation and dispositional flow.