Küresel üretim zincirlerinde tekstil atölyeleri: İstanbul-Okmeydanı semtinde bir alan araştırması
Textile workshops in global production chains: A field research in Istanbul-Okmeydanı neighborhood
Yazar: EMİNE KELEŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ELİF HACISALİHOĞLU
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Atölye = Workshop ; Fason üretim = Subcontract manufacturing ; Kayıt dışı istihdam = Informal employment ; Küreselleşme = Globalization ; Tekstil = Textile ; Tekstil sektörü = Textile sector ; Uluslararası üretim zinciri = International producrtion chain ; Çalışanlar = Workers ; İstanbul-Şişli-Okmeydanı = Istanbul-Şişli-Okmeydanı ; İşçiler = Workers

Özet:
Tekstil sektörü tüm dünya için önemli sektörlerden biridir. Ham madde
kaynağına sahip olma avantajı ise Türkiye'yi tekstil sektöründe öncü ülkelerden
birisi haline getirmektedir. Şüphesiz ki tekstil sektörünün ayakta durmasını sağlayan
en önemli yönlerden birisi de sektördeki emek gücüdür. Küreselleşmenin üretim
sürecinde meydana getirdiği değişimler, tekstil sektöründe kendini çokça
göstermektedir. Emeğin ucuz bölgelere kayması, üretimin fason üretime dönüşmesi,
kayıt dışı istihdam gibi olgular küreselleşmenin önemli sonuçlarındandır ve
çalışanlar düzeyinde de yansımasını bulmaktadır. Üretimin değişen nitelikleri,
istihdam yapısında meydana gelen değişimler ve tüm bu süreçlerin çalışanlar
üzerinde meydana getirdiği etkiler bu araştırmaya konu olmuştur.
"Küresel Üretim Zincirlerinde Tekstil Atölyeleri: İstanbul-Okmeydanı
Semtinde Bir Alan Araştırması" isimli tez çalışması İstanbul ilinde bulunan
Okmeydanı semtindeki tekstil atölyeleri ve bu atölyelerde çalışanları ele almaktadır.
Okmeydanı semtindeki tekstil atölyelerinin uluslararası ticarete nasıl eklemlendiği,
atölyelerin işleyişleri ve bu esnada emeğin görünmeyen niteliği araştırmada ortaya
çıkarılmaya çalışılmıştır. Sektörde üretim ilişkilerinin çalışma hayatındaki izdüşümü
ve emek gücüne etkisi bizatihi sektörde çalışan işçi-işveren boyutunu ve onların
deneyimlerini görünür kılmak, çalışmanın ana hedefini oluşturmaktadır. Çalışmada
nitel araştırma tekniği uygulanmış; yüz yüze yapılan görüşmeler ve gözlemler tekstil
atölyelerinde çalışan yerli ve yabancı işçilerin çalışma koşulları ve çalışma
ortamlarının araştırılmasına da ışık tutmuştur. Çalışmaya önemli bir veri sağlamak
adına, tekstil atölyesinde bizzat işçi olarak çalışılarak katılımcı gözlem tekniği de
uygulanmıştır. Tekstil atölyesinde işçi olarak çalışarak, tekstil atölyelerindeki
çalışma koşullarına hem işçilerin gözünden bakma hem de işveren deneyimlerini
yakından görme açısından önemli bir kaynak oluşturarak tez çalışmasına büyük bir
katkı sağlamıştır. Tekstil atölyelerinde elde edilen veriler neticesinde birçok tespit
ortaya çıkarılmıştır. Bu tespitlerden kısaca bahsedilecek olursa, tekstil atölyelerinde
çalışan işçilerin geneli sigortasız çalışmaktadır. Atölyelerin geneli kayıt dışıdır. Aile
atölyeleri çoğunluktadır ve aile bağları baskındır. Okmeydanı semtinin tekstil
atölyeleri kırdan kente gerçekleşen göç olgusuna dayalı şekillenmiştir. Göç ve göçe
dayalı hemşehrilik ilişkileri halen devam etmektedir. Tekstile yönelik Doğu
bölgesine yapılan teşvikler kentten kıra doğru bir göç eğiliminin olduğu tespitini
ortaya çıkarmıştır.

Abstract:
The textile industry is one of the important industries for the whole world.
The advantage of having a source of raw materials makes Turkey one of the leading
countries in the textile industry. Undoubtedly, one of the most important aspects that
enables the textile industry to survive is the labor force in the industry. Especially the
changes brought about by globalization in the production process show itself in the
textile sector. Factors such as the shift of labor to cheap regions, the transformation
of production into contract manufacturing, unregistered employment are among the
important results of globalization and are reflected in the level of employees. The
changing qualities of production, the changes in the employment structure and the
effects of all these processes on the employees have been the subject of this research.
The thesis titled "Textile Workshops in Global Production Chains: A Field
Study in Istanbul-Okmeydanı District" deals with the textile workshops in the
Okmeydanı district of Istanbul and the workers in these workshops. In this research,
it has been tried to reveal how the textile workshops in Okmeydanı district are
articulated to international trade, the functioning of the workshops and the invisible
quality of labor in the meantime. The projection of the relations of production in the
sector in the working life and the effect on the labor power, making the worker-
employer dimension and their experiences visible in the sector constitute the main
objective of the study. Qualitative research technique was applied in the study; Face-
to-face interviews and observations also shed light on the study of the working
conditions and working environments of domestic and foreign workers working in
textile workshops. In order to provide important data for the study, participant
observation technique was also applied by working as a worker in the textile
workshop. Working as a worker in a textile workshop, he made a great contribution
to the thesis by creating an important resource in terms of both looking at the
working conditions in the textile workshops from the eyes of the workers and seeing
the employers' experiences closely. As a result of the data obtained in the textile
workshops, many findings were revealed. If these determinations are briefly
mentioned, most of the workers working in textile workshops work without
insurance. All workshops are unregistered. Family workshops are in the majority and
family ties are dominant. The textile workshops of the Okmeydanı district have been
shaped based on the phenomenon of migration from rural to urban. Citizenship
relations based on immigration and immigration still continue. Incentives for textiles
to the Eastern region revealed that there is a migration trend from the city to the
countryside.