Âşık Penâhî'nin Bektâşî Mecmuası: Bir şair-derleyicinin gözünden tasavvuf edebiyatı
The Bektashi Miscellanea of Âşık Penâhî: Sufi literature through the eyes of a poet-compiler
Yazar: ÖMERCAN ÇETİNKAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEYNEP OKTAY USLU
Boğaziçi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Tekke edebiyatı = Tekke literature

Özet:
Bu tez çalışmasının konusu; büyük ölçüde Alevî-Bektâşî geleneğine mensup şair ve yazarların metinlerini içeren ve Mustafa Müslim Ocak (Penâhî) tarafından 1902 yılında istinsahı tamamlanan mecmuanın neşri ve içerik analizidir. Son yıllarda Osmanlı edebiyatında mecmualara yönelik artan ilgiyle, birçok mecmua neşredilmiş ve içeriği tasnif edilmiştir. Bu tez de, öncülü diğer mecmua çalışmalarında da takip edilen neşir ve tasnif yöntemlerini kullanmaktadır. Buna ek olarak mecmuanın mürettibi ve içeriği hakkında sorulabilecek yeni sorulara ve bakış açılarına yer vermektedir. Altı bölümden oluşan bu çalışmada, birinci bölüm mecmua literatürü, 19. yüzyıl okuryazarlık ve tasavvuf tarihi hakkında bir arka plan sağlamakta ve tezde kullanılacak neşir ve analiz yöntemlerini ortaya koymaktadır. Ayrıca Penâhî, mecmuası ve diğer eserleri hakkında detayları içermektedir. İkinci bölüm, mecmuanın nüsha tavsifini ve mecmua içeriğine ilişkin bir dizi tabloyu içermektedir. Üçüncü bölüm, kendisi de sufi bir âşık olan Penâhî'nin metin ve şiir aktarımındaki yöntemlerini ve amaçlarını spesifik bazı örnekler üzerinde ele alarak mürettibin okuryazarlık pratiklerine odaklanmaktadır. Dördüncü bölüm, mecmuadaki büyük çoğunluğunu Alevî-Bektâşî geleneği şairlerinin teşkil ettiği tasavvuf ehlinin şiir ve metinlerindeki inanç unsurlarını ve tasavvufi öğretileri incelemektedir. Bu bölüm, âşık ve mürettip Penâhî'nin tasavvufi görüşlerinde öne çıkan temaları ortaya koymakta ve Penâhî'nin derlemesinin doktrinal yönleri üzerine bir tartışma gerçekleştirmektedir. Tez çalışmasının sonuçlarını irdeleyen beşinci bölümün ardından gelen altıncı bölüm mecmuanın transkripsiyonlu neşrini içermektedir.

Abstract:
The subject of this thesis is the publication and content analysis of a miscellanea (Penâhî Mecmuası) completed by Mustafa Müslim Ocak (Penâhî) in 1902. The miscellanea contains the texts of Sufi poets and writers, especially figures of the Alevi-Bektashi tradition. In recent years, with the growing interest in this field in Ottoman literature, many miscellanies have been published, and their contents have been classified. This thesis, like its predecessors, applies the publication and classification methods used in miscellanea studies to the manuscript. However, in addition to this, this study asks new questions to miscellanies in terms of their compiler and content and introduces new perspectives to the field. This study consists of six chapters. The first chapter provides background about miscellanea literature, 19th-century reading practices, and the history of Sufism (especially in the context of the Bektashiyye). This section also introduces the compiler Penâhî and his miscellanea and other works. The second chapter includes the description of the manuscript, and a series of tables related to the manuscript's content. The third chapter focuses on Penahi's methods and purposes in copying texts and poems in his manuscript. Then the chapter discusses some specific examples in the manuscript to uncover the reading practices of the compiler. The fourth chapter examines the elements of belief and sufi teachings encountered in the poems and other mystical texts (most of which belong to the Alevi-Bektashi tradition). This section presents prominent themes in the sufi beliefs of Penâhî, as a minstrel and a compiler. After the fifth (conclusion) chapter, the sixth chapter gives the transliteration of the miscellanea.