Ulusal bilim ve teknoloji politikalarında bilgi yönetimine yaklaşım: Türkiye için bir strateji ve eylem planı model önerisi
Approach to information management in national science and technology policies: A model proposal of strategy and action plan for Turkey
Yazar: SELDA EKİCİ
Danışman: PROF. DR. BÜLENT YILMAZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management
Dizin: Bilgi yönetimi = Information management ; Bilim politikası = Science policy ; Eylem planı = Action plan ; Stratejik planlama = Strategic planning ; Teknoloji politikaları = Technology policies

Özet:
Bu çalışmada, bilginin elde edilmesi, bilimsel ve teknik yöntemlerle düzenlenmesi ve sunulması olarak tanımlanan bilgi yönetimi kavramı, "bilgi kaynakları, bilgi hizmetleri, bilgi sistemleri ve bilgi altyapısı" bileşenlerinin toplamından oluşan bilgi politikası bağlamında ele alınmıştır. Çalışma, Türkiye'de Cumhuriyet Döneminde oluşturulan ulusal bilim-teknoloji politikalarında bilgi yönetimine yaklaşımı ve bakış açısını tarihsel bağlamda ortaya koymak ve bu konuda olması gereken yaklaşım için bir strateji geliştirme ve uygulama modeli ile bilgi yönetimi stratejisi ve eylem planı önerisi sunmak amacıyla gerçekleştirilmiştir.
Türkiye'de uygulanan bilim-teknoloji politikalarında bilgi yönetimine yaklaşımı tarihsel bağlamda ortaya koyabilmek için 1923-2020 arasında Türkiye'nin ulusal bilim-teknoloji politikalarını belirleyen kurum ve kuruluşlar tarafından oluşturulan, doğrudan ya da dolaylı olarak bilim-teknoloji politikaları ile ilişkili 218 adet belge içerik analizi tekniğinden yararlanılarak incelenmiştir. Bu bağlamda incelenen mevzuat, plan, program, strateji belgeleri ve hükümet programlarından oluşan belgelerden bilgi yönetimi bileşenlerine ilişkin veriler elde edilmiştir. Bu verilerin değerlendirilmesi ile ulusal bilim-teknoloji politikalarında bilgi yönetiminin ağırlıklı olarak hangi konular çerçevesinde düşünüldüğü, bilgi yönetiminin genel özellikleri ve nasıl algılandığı, bilgi yönetimi bileşenleri gelişim ve değişim süreçleri, bilgi yönetimi ile ilgili politika alanlarındaki temel eksiklikler ve bilgi yönetimi alt süreçlerinin hangi politika alanları ile ilişkilendirildiği belirlenerek ulusal bilim-teknoloji politikalarındaki bilgi yönetimine yaklaşım ortaya konmuştur. Türkiye'de bilginin bilimsel, teknolojik, ekonomik ve sosyal kalkınmada bir araç olarak kullanılmasını destekleyen, bilgi yönetimi işlevlerini yerine getirmeyi sağlayan güçlü bir ulusal politika, strateji, eylem planı ve sistemine sahip olmadığı; ulusal bilgi yönetimi politikası kapsamında bütüncül bir biçimde ele alınması gereken konuların parçalı biçimlerde 1923-2020 arasında incelenen ulusal bilim-teknoloji politikası belgelerinde yer aldığı ve farklı politika alanları ile ilişkilendirildiği sonucuna ulaşılmıştır. Dolayısıyla "bilgi yönetimi, Cumhuriyet Dönemi ulusal bilim ve teknoloji politikalarında bütüncül, stratejik ve ulusal düzeyde ele alınması gereken bir politika alanı olarak görülmemiştir" biçiminde ifade edilen araştırmanın temel hipotezi ile "bilgi yönetimi, Cumhuriyet Dönemi ulusal bilim ve teknoloji politikalarının organik ve zorunlu bir unsuru olarak görülmemiş, sürekli ve tutarlı bir nitelik göstermemiştir " biçiminde ifade edilen araştırmanın alt hipotezi ispatlanmıştır.
Sonuç olarak Türkiye'de etkin bir bilgi yönetimi için bilginin yaratılması, elde edilmesi, düzenlenmesi, korunması, yayılması ve kullanılmasına uygun zemini hazırlamayı amaçlayan ulusal bir bilgi yönetimi politikasına gereksinim olduğu görülmüş ve ulusal bilim-teknoloji politikaları bağlamında bilgi yönetimi geliştirme ve uygulama modeli ile Türkiye için bir bilgi yönetimi stratejisi ve eylem planı önerisi sunulmuştur.
Tezin özgün çıktılarından biri olan bilim ve teknoloji politikaları bağlamında bilgi yönetimi geliştirme ve uygulama modeli; bilim-teknoloji politikası girdileri, çıktıları ve performans göstergeleri; bilgi yönetimi kapsamı; bilgi yönetimini etkileyen çevre faktörleri; bilgi politikası geliştirme modelleri; strateji geliştirme modelleri ve bu çalışmadan elde edilen bulgular ışığında geliştirilen teorik ve uygulamalara dayalı karma yapıda bir modeldir.
Tezin diğer çıktısı ise Türkiye için örnek bir bilgi yönetimi stratejisi ve eylem planı önerisidir. Önerilen örnek bilgi yönetimi stratejisi ve eylem planı tez çalışması kapsamında yer alan ulusal bilim ve teknoloji politikası belgelerinin analizi sonrasında bilgi yönetimi konusunda tespit edilen eksiklikler ve temel gereksinimlere göre geliştirilmiştir.

Abstract:
In this study, information management is defined as obtaining information, organizing it with scientific and technical methods, and presenting it. It is discussed in the context of information policy consisting of "information resources, information services, information systems, and information infrastructure" components. This study was carried out to reveal the approach and perspective of information management in national science and technology policies created in the Republican era in the context of history. It also aims to offer a strategy development and implementation model proposal and information management strategy and action plan proposal for the necessary approach in this regard.
In this study, 218 documents created by the institutions and organizations that determine Turkey's national science and technology policy, examined using a content analysis technique. These documents produced between 1923 and 2020 are directly or indirectly related to science and technology policies. In this context, data on information management components were obtained from the documents consisting of legislation, plans, programs, strategy documents, and government programs. With the evaluation of these data, the below questions are answered, and the approach to information management has been revealed in national science-technology policies. Within the framework of what subjects were information management considered predominantly in national science-technology policies?
• What are the general features of information management, and how is it perceived in national science-technology policies?
• How are the development and change processes of the information management components? 
• What are the main shortcomings in policy areas related to information management? 
• Which policy areas have been associated with information management sub-processes?
The findings show that Turkey does not have a robust national policy, strategies, action plans, and the system supporting the use of information as a tool in scientific, technological, economic, and social development and providing information management functions. The findings also show national information management policy issues are not handled holistically. National information management policy issues are piecemeal forms and associated with different policy areas in national science-technology policy documents produced between 1923-2020. Hence, the main and sub-hypothesis of the research have been proven. The study's main hypothesis is that "information management was not seen as a holistic, strategic and national policy area in the national science and technology policies of the Republican era." The research's sub-hypothesis is that  "information management was not seen as an organic and necessary element of the Republican period national science and technology policies, did not show a continuous and consistent quality."
As a result, for effective information management in Turkey,  It was found that there was a need for a national information management policy preparing the suitable ground for acquisition, organization, preservation, and dissemination of information. Recommendations for the "information management development and implementation model in the context of national science and technology policies" and "information management strategy and action plan for Turkey"  are presented in the context of national science-technology policies.
Information management development and application model in the context of science and technology policies, which is one of the original outputs of the thesis, is a mixed model based on theory and applications developed in the light of science-technology policy inputs, outputs and performance indicators; information management scope; environmental factors affecting information management; information policy development models; strategy development models and findings obtained from this study.
A prototype information management strategy and action plan proposal for Turkey is the other output of the thesis. The proposed prototype information management strategy and action plan were developed according to the deficiencies and basic requirements identified in the field of information management after the analysis of the national science and technology policy documents within the scope of the thesis study.