Türkiye'nin Suriye'de askeri güç kullanımı (2011-2020)
Turkey's use of military force in Syria (2011-2020)
Yazar: OGÜN DURU
Danışman: PROF. DR. ALİ YAMAN
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Türkiye, ulusal ihtiyaç tanımlamalarına binaen askeri güce başvurmaktan
çekinmeyen bir devlettir. Türkiye'nin dış politikasında askeri güç kullanımına
başvurması, algıladığı tehdit ve fırsat faktörleri tarafından belirlenmektedir.
Türkiye tehdit temelli bir dış politika ve güvenlik algısına kapıldığında daha tek
taraflı askeri güç kullanımına yatkındır. Fırsat temelli dış politika ve güvenlik
algısıyla hareket ettiğinde ise Türkiye askeri güç kullanımına müttefikleriyle
yönelmektedir. Kuvvet kullanımının hangi faktörlerden hangi biçimlerde
etkilendiğinin en iyi örneklerinden birini Türkiye'nin Suriye'deki askeri güç
kullanımı göstermektedir. Suriye zemini, Türkiye'nin dolaylı ve doğrudan askeri
güç kullanımının örneklerini bir arada vermektedir. Türkiye, Suriye'de hiçbir
zaman ittifaksız hareket etmemiştir; Suriye politikasında önemli adımları
uluslararası sistemin yapısal şartlarına göre müttefikleriyle atmıştır. 2011-2016
döneminde Batı ve Körfez devletleriyle ittifak, ardından 2016-2019 döneminde
Rusya'yla ittifak söz konusudur; 2019 sonunda Rusya'ya karşı ittifak arayışına
girmiştir. Türkiye'nin Suriye'de 2011'de başlayan gelişmelere fırsat temelli dış
politika yaklaşımı, Çıkar Dengesi Teorisi'yle açıklanabilir. Sistemik baskıyla
yapısal değişime giren Suriye sahasında Türkiye değişen şartlara adapte olmayı
hesap etmiş ve müttefiklerle dolaylı güç kullanımına yönelmiştir. Türkiye'nin
2016'dan itibaren başlayıp 2020 başına kadar süren gelişmelere tehdit temelli dış
politika yaklaşımı, Tehdit Dengesi Teorisi'yle izah edilebilir. Bu dönemde Suriye
topraklarından kaynaklanan ulusal güvenlik kaygıları zirve yapmış ve Türkiye
doğrudan askeri güce başvurmuştur. Türkiye, Suriye'de yönetim değişikliği
olasılığının güçlü olduğu dönemin fırsat şartlarını en iyi şekilde değerlendirme
tercihini bir kenara bırakmak zorunda kalmıştır. Bunun yerine karşısında yükselen
ABD- PKK ortaklığının gelişimi ve sonuçlarıyla ortaya çıkan başat tehdidi
dengelemeye yönelmiştir. Türkiye'nin dengeleme arayışına girdiği diğer tehdit ise
Rusya'nın İdlib'te tetiklediği kitlesel göç dalgasıdır. Türkiye, en tehditkâr güce
odaklanıp ona karşı ittifak arayışlarına girmiş, bu iş birliğini bulabildiği anlarda tek
taraflı doğrudan askeri güç kullanımına yönelerek birtakım sonuçlar almıştır.

Abstract:
Türkiye is a state that does not hesitate to resort to military power based on
the definition of national needs. Turkey's use of military power in its foreign policy
is determined by the perceived threat and opportunity factors. When Türkiye has a
threat-based foreign policy and security perception, it is more prone to unilateral
use of military power. When it is driven by an opportunity-based foreign policy and
security perception, Türkiye tends to use military power with its allies. Türkiye's
use of military power in Syria is one of the best examples of how the use of military
power is affected by which factors and in which ways. The Syrian ground provides
examples of Türkiye's indirect and direct use of military power together. Türkiye
has never acted without alliances in Syria; it has taken important steps in its Syria
policy with its allies according to the structural environment of the international
system. In the 2011-2016 period, it was allied with the West and Gulf states,
followed by an alliance with Russia in the 2016-2020 period, and in the end of 2019
it sought an alliance against Russia. Turkey's opportunity-based foreign policy
approach to the developments in Syria that started in 2011 can be explained by the
Balance of Interest Theory. In the Syrian arena, which underwent structural change
due to systemic pressure, Turkey calculated to adapt to the changing conditions and
turned to indirect use of military power with allies. Turkey's threat-based foreign
policy approach to the developments starting from 2016 and lasting until the
beginin of 2020 can be explained by the Balance of Threat Theory. During this
period, national security concerns arising from Syrian territory peaked and Türkiye
resorted to direct military power. Türkiye had to put aside its preference to make
the best use of the opportunity environment of the period when the possibility of a
change of regime in Syria was strong. Instead, it turned to balancing the dominant
threat posed by the development and consequences of the US-PKK partnership. The
other threat that Türkiye has sought to balance is the mass migration wave triggered
by Russia in Idlib. Türkiye focused on the most threatening power and sought
alliances against it, and when it was able to find such alliances, it resorted to the
unilateral direct use of military power and achieved some results.