Ailevi akdeniz ateşi tanılı hastalarda fibromiyalji sendromu sıklığının değerlendirilmesi
Evaluation of fibromyalgia syndrome in patients with familial mediterranean fever
Yazar: DUYGU ALTINTAŞ
Danışman: PROF. DR. MELTEM ALKAN MELİKOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation ; Romatoloji = Rheumatology
Dizin: Ailesel akdeniz ateşi = Familial mediterranean fever ; Anksiyete = Anxiety ; Depresyon = Depression ; Fibromiyalji = Fibromyalgia ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Amaç: Bu çalışmada Ailevi Akdeniz Ateşi (AAA) tanılı hastalarda Fibromiyalji Sendromu (FMS) sıklığını değerlendirmek ve AAA hastalarının fonksiyonelliği, yaşam kalitesi üzerine  FMS etkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya üniversitemiz romatoloji polikliniğinde takipli Tel-Hashomer kriterlerine göre AAA tanısı almış 100 hasta ile yaş, cinsiyet, meslek ve medeni durumu benzer 100 sağlıklı birey dâhil edildi. AAA tanılı katılımcıların eritrosit sedimentasyon hızı (ESH), c-reaktif protein (CRP) ve fibrinojen değerlerine bakıldı. Hem hasta hem de kontrol grubunda FMS varlığı ACR 1990 ve ACR 2016 FMS sınıflandırma kriterlerine göre değerlendirildi. FMS tanısı olanların hastalık aktivitesi Fibromiyalji Etki Anketi (FEA) ile değerlendirildi. Ayrıca her iki grupta yaşam kalitesini belirlemek için Kısa Form 36 (SF-36) ölçeği , Ailevi Akdeniz Ateşi Yaşam Kalitesi (FMF-YK) ölçeği (AAA tanılı olanlar), anksiyete ve depresyonu belirlemek için Hastane Depresyon ve Anksiyete (HAD) skalası , sağlık değerlendirmesi için Sağlık Değerlendirme Anketi (HAQ) uygulandı. 
Bulgular: ACR FMS 2016 ve 1990 sınıflandırma kriterlerine göre AAA grubunda FMS sıklığı sırasıyla 33 (%33) ve 28 (%28), kontrol grubunda ise 6 (%6) ve 5 (%5) olarak saptandı. Her iki kritere göre FMS tanısı alan bireyler AAA grubunda FMS sıklığı kontrol grubuna göre daha yüksekti ve bu yükseklik istatiksel olarak anlamlı idi (p<0,05). 
AAA ve kontrol grubunda ACR 1990 ve ACR 2016 FMS sınıflandırma kriterlerine göre FMS tanısı alma oranları karşılaştırıldı. FMS tanısı koymada sınıflandırma kriterleri arasında istatistiksel olarak anlamlı ve önemli düzeyde uyum olduğu görüldü ( =0.797; p<0,05).
 FMS tanısı konulan AAA ve kontrol grubundaki hastalarda FEA skoru ortalama değerleri ve FEA skoruna göre hastalık şiddeti açısından karşılaştırıldı. Gruplar arasında istatiksel olarak anlamlı fark saptanmadı. AAA hastalık ağırlık derecesi kategorileri arasında FMS (+) oranları açısından karşılaştırıldı ve istatiksel bir fark bulunmamıştır.
AAA grubunda FMS (+) ve FMS (-) olan hastaların FMF-YK skorları ortalama değerleri karşılaştırıldı. Gruplar arasında istatiksel olarak anlamlı fark saptanmadı (p>0,05).
Çalışmamızda AAA ve kontrol grubundaki hastalarda SF-36 ölçeğinin alt parametreleri ortalama değerleri kontrol grubunda istatiksel olarak anlamlı oranda yüksek, HAD-A, HAD-D ve HAQ skorları ortalaması ise AAA grubunda istatiksel olarak anlamlı oranda yüksek tespit edildi(p<0,05). AAA grubunda, SF-36 ölçeğinin tüm alt parametreleri FMS (-) olan hastalarda, HAD-A, HAD-D ve HAQ skorları ortalama değerleri FMS (+) olan hastalarda istatiksel olarak anlamlı oranda yüksek tespit edildi (p<0,05).
AAA grubunda FMS (-) ve FMS (+) olan hastalarda CRP, ESH, fibrinojen değerleri ve atak sıklığı (atak/yıl) karşılaştırıldı. Bu gruplar arasında CRP, ESH ve fibrinojen değerleri açısından istatiksel olarak anlamlı fark saptanmadı. Buna karşın FMS (+) grubunda atak sıklığı istatiksel olarak anlamlı oranda yüksek tespit edildi (p<0,05).
Sonuç: Bu çalışmada AAA hastalarında FMS sıklığının kontrol grubuna göre yüksek olduğu bulundu. AAA hastalarında yaşam kalitesinde azalma, depresyon ve anksiyetede artış bulundu. AAA tanılı hasta grubunda FMS (+) hastalarda FMS (-) olanlara göre yaşam kalitesi daha düşük iken anksiyete ve depresyon skorları daha yüksekti. AAA hastalarında atak sıklığı arttıkça FMS sıklığında da artış olduğu bulundu.
           Anahtar Kelimeler: Ailevi Akdeniz Ateşi, Fibromiyalji Sendromu, Yaşam Kalitesi, Depresyon, Anksiyete

Abstract:
Objective: The aim of this study was to evaluate the incidence of Fibromyalgia Syndrome in patients with familial Mediterranean Fever and to evaluate the effect of fibromyalgia syndrome on the functionality and quality of life of familial mediterranean fever patients. 
Materials and Methods: The study included 100 patients diagnosed with AAA according to Tel-Hashomer criteria and 100 healthy individuals with similar age, gender, job and marital status at the rheumatology outpatient clinic of our university. The erythrocyte sedimentation rate (ESR), c-reactive protein (CRP) and fibrinogen values of the participants with FMF were evaluated.FMS presence in both patient and control group was evaluated according to ACR 1990 and ACR 2016 Fibromyalgia classification criteria. Disease activity of those diagnosed with FM was evaluated with the Fibromyalgia Impact Questionnaire (FIQ). Individuals in both groups responded to the Short Form 36 (SF-36), Health Assessment Questionnaire (HAQ), Hospital Anxiety and Depression Scale (HADS). In addition, the patient group responded to the FMF-Quality of Life Scale (FMF-QoL).
Findings: FMS frequency in patients with FMF diagnosis was %33 and %28 according to ACR 2016 and ACR 1990 criteria, respectively. FMS frequency in control group was %6 and %5 according to ACR 2016 and ACR 1990 criteria, respectively.  There was statistically significant difference between patient and control groups in terms of FM frequency(p<0,05).
FM diagnosis rates were compared according to ACR 1990 and ACR 2016 FMS classification criteria in FMF and control groups. A statistically significant and significant agreement was found between the classification criteria in diagnosing FMS ( =0.797; p<0,05).
The mean values of FIQ score and FM disease severely affected were compared in the AAA and control group diagnosed with FMS. There was no statistically significant difference between the groups. AAA disease severity categories were compared in terms of FMS (+) ratios and no statistical difference was found.
The mean values of FMF-QoL score of patients with FMS (+) and FMS (-) in the AAA group were compared. There was no statistically significant difference between the groups (p> 0.05).
In our study, the sub-parameters mean values of the SF-36 scale in the patient and control groups were statistically significantly higher in the control group, and the mean of HAD-A, HAD-D and HAQ scores was statistically significantly higher in the AAA group (p <0.05). In the AAA group, all sub-parameters of the SF-36 scale were statistically significantly higher in patients with FMS (-) and HAD-A, HAD-D, HAQ scores were statistically significantly higher in patients with mean values of FMS (+) (p<0,05).
CRP, ESH, fibrinogen values and attack frequency (attack/year) were compared in patients diagnosed with and without FMS. There was no statistically significant difference in CRP, ESR and fibrinogen mean values between groups with and without FMS diagnosis. However, the frequency of attacks was found to be statistically significantly higher in the group diagnosed with FMS.
Conclusion: In this study, FMS frequency in the AAA group increased compared to the control group. A decrease in quality of life, an increase in depression and anxiety were found in AAA patients. When the patients diagnosed with FMS and without FMS were compared in the patient group diagnosed with FMF, quality of life was decreased in patients with FMS. As the frequency of attacks increased in FMF patients, FMS frequency increased.
Keywords: Familial Mediterranean Fever, Fibromiyalgia Syndrome, Quality of Life, Depression, Anxiety