Cumhuriyet Dönemi Türk şiirinde "kişi" ekseninde metinlerarasılık
Intertextuality on the axis of "character" in Turkish poetry of the Republican Period
Yazar: MECNUN KANDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. ERDOĞAN KUL
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Cumhuriyet Dönemi = Republican Period ; Metinlerarasılık = Intertextuality ; Tipler = Characters ; Türk şiiri = Turkish poem ; Şahıslar = Characters ; Şiir = Poem

Özet:
Metinlerarasılık, modern dönem eleştirisinde yaygın şekilde kullanılan bir çözümleme yöntemidir. Özellikle anlatı odaklı çözümlemelere elverişli olan bu yöntemin birçok farklı edebî türde ve sanat dalında uygulamaları bulunmaktadır. Bu çalışmada örneklendiği gibi şiir de bunlardan biridir. Bu çalışmanın uygulama bölümünde tercih edilen temel yöntemler ve terminoloji de metinlerarasılık kuramlarından hareketle belirlenmiştir. Cumhuriyetin belirli bir dönemine (1923-1980) yoğunlaşan bu çalışmada Türk şiirinin önemli eğilimlerinin temsilcilerinden seçilen metinlerde kurmaca/metinsel kişi unsurunun irdelenmesi amaçlanmıştır. Bununla birlikte bu tür kişi unsurunu içeren metinlerde de anlatı özelliklerinin ağır bastığı görülmüştür. Mitoloji, kutsal metinler, Eski ve Yeni Türk Edebiyatı, Batı Edebiyatı, ekfrasis (özellikle görsel sanatlar) gibi belirli kategoriler altında incelenen söz konusu metinlerdeki kişilerin dolaşımı metinlerarası yöntemlerle yorumlanmıştır. Bu kişilerin bir bağlamdan diğerine geçişi, çoğunlukla taklit ya da dönüştürüm ilişkisine dayanmaktadır. Kurmaca/metinsel kişilerin dolaşımı; yineleme, model yapma, yapısal ya da metaforik düzeyde yararlanma, tip dönüşümü, parodi ve ekfrasis gibi temel biçimlerde gerçekleşir. Sonuçta, metinlerarasılığın şiirde kişi dolaşımı düzeyinde belirli örüntüleri yinelediği görülmüştür; böylece bu örüntüler sınıflandırılmış ve değerlendirilmiştir.

Abstract:
Intertextuality is an analysis method frequently used in modern criticism. This method, which is particularly eligible for narrative-oriented analysis, has been practiced in various literary genres and arts. As exemplified in this study, poetry is one of them. The terminology and essential methods employed in the practice chapter of this study were also established on the basis of intertextuality theories.  In this study, centered on a specific term of the Republican period (1923-1980), it is aimed to examine the fictional/textual character constituent in the texts of the representatives of the prominent poetic trends of Turkish poetry. It is also seen that the narrative features prevail in the texts which contain aforesaid character constituents. The transposition of the fictional/textual characters in the texts examined under certain sub-categories such as mythology, religious texts, Old and Modern Turkish Literature, Western Literature and ekphrasis (especially visual arts), was interpreted by means of the intertextual methods. Transposition of these characters are mostly based on imitation or transformation relations. The circulation of fictional/textual characters manifest itself in certain basic ways such as repetition, modelling, structural or metaphorical usages, type transformation, parody and ekphrasis. In conclusion, it is observed that intertextuality repeats certain patterns in poetry at the level of the transposition of fictional/textual characters. Accordingly, these patterns were classified and evaluated.