Afganistan'da toplumsal statü ve dini otorite bağlamında mollalar
Mollas in the context of social status and religious authority in Afghanistan
Yazar: AMİNULLAH KOSHAN
Danışman: PROF. DR. RAMAZAN UÇAR
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Afganistan = Afghanistan ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Mollalar = Mullahs ; Otorite = Authority ; Sosyal statü = Social status

Özet:
Toplumda liderler, içinde yetiştikleri sosyal gerçekliklere aşina olmaları dolayısıyla insanları etkileme ve yönlendirme gücüne sahiptir. Bu güç, onlara toplum üzerinde tasarrufta bulunma imkanı sağlamaktadır. Söz konusu tasarruflar; siyasi, sosyal ve ekonomik alanda kendini gösterebildiği gibi dini alanda da ortaya çıkabilmektedir. Toplumsal yapısı, iç/dış aktörler sebebiyle çatışma odağı haline gelmiş ve toplumsal bir kaosun hakim olduğu durumu Afganistan'da da görmek mümkündür. Söz ve eylemlerini kutsal ile ilişkilendiren dini kimlik sahibi liderler Afganistan toplumunun düşünce, tutum, davranış vb. alanlarda rotasının belirlenmesinde önemli bir aktör olarak fonksiyon üstlendikleri görülmektedir. Afganistan'da molla kavramıyla nitelenen bu sosyal kesim; siyasetten ekonomiye, eğitimden kültüre, dinden sanata kadar birçok alanda etkili olmaktadır. Dolayısıyla mollaların söz konusu işlevlerine yönelik Afganistan toplumunun yaklaşımının araştırılması yerinde bir düşünce olarak görünmektedir. Çalışmayla geleneksel toplumsal yapının büyük ölçüde varlığını sürdüren Afganistan'da mollaların toplumsal statüleri ve dini otorite olarak ne düzeyde kabul gördüklerinin ortaya konması hedeflenmektedir.
	Çalışmamız giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında araştırmanın konusu, problemi, amacı, önemi, yöntemi, kapsam ve sınırlılıklarına yer verildikten sonra, veri toplama aracının hazırlanması ve verilerin analizi konuları üzerinde durulmaktadır. Birinci bölümde,  kavramsal ve kuramsal çerçevede, din ve toplum ilişkisi, toplumsal statü, otorite, dini otorite ve otorite tipleri sosyolojik bir yaklaşımla değerlendirilmiştir. İkinci bölümde,  Afganistan'ın tarihi, coğrafi, ekonomik durumu, sosyo-kültürel yapısı ve Afganistan'da mollaların toplumsal fonksiyonları üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde ise; anket uygulamalarından elde edilen bulgular doğrultusunda Afganistan toplumunun mollalara bakışıyla ilgili tutumlarına etki eden faktörler bağlamında analizlere ve yorumlara yer verilerek, ulaşılan sonuçlar, yapılan değerlendirmeler ve geliştirilen öneriler sıralanmıştır. 
Anahtar Kelimeler: Afganistan Toplumu, Mollalar,  Toplumsal Statü, Din, Dini Otorite ve Karizmatik Otorite

Abstract:
Leaders in society have the power to influence and direct people because they are familiar with the social realities in which they grow. This power allows them to save on society. These savings can manifest itself in the political, social and economic fields, as well as in the religious field. It is also possible to see the situation where a social chaos prevails in Afghanistan due to its social structure, internal / external actors. It is seen that leaders with religious identities who associate their words and actions with the sacred act as an important actor in determining the route of Afghanistan society in thought, attitude, behavior and similar fields. This social group, characterized by the concept of molla in Afghanistan; it is effective in many fields from politics to economy, from education to culture, from religion to art. Therefore, the search for the approach of the Afghan society towards the functions of the mollas appears to be a good idea. With the study, it is aimed to reveal the social status and the level of acceptance of the mollas as religious authority in Afghanistan, where the traditional social structure exists to a large extent.
Our study consists of introduction and three parts. In the introduction part, after the subject, problem, purpose, importance, method, scope and limitations of the research, the preparation of the data collection tool and the analysis of the data are emphasized. In the first part, in the conceptual and theoretical framework, the relationship between religion and society, social status, authority, religious authority and authority types are evaluated with a sociological approach. In the second part, the historical, geographical, economic condition, socio-cultural structure of Afghanistan and social functions of the mollas in Afghanistan are emphasized. In the third part; In line with the findings obtained from the questionnaire applications, the results, evaluations made and the suggestions developed were listed by including the analyzes and comments in the context of the factors affecting the attitudes of the Afghanistan society towards the mollas.
Key Words: Afghanistan Society, Mollas, Social Status, Religion, Religious Authority and Charismatic Authority