18. yüzyıla ait buyuruldu mecmuası (Türk Tarih Kurumu y.70-değerlendirme transkripsiyon)
Buyuruldu collections in 18. century (Türk Tarih Kurumu y.70-analyze,transcription)
Yazar: AHMET ÖNAL
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ÇETİN VARLIK
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Tarihi Ana Bilim Dalı / Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Tarih = History

Özet:
Bu çalışmaya esâs teşkil eden Buyuruldu Mecmuası, kâtiplere, çeşitli belgelerinyazımında riâyet edilmesi gereken usûllerin öğretilmesi ve/veya bir ilim addedilen inşânınmümtaz numûnelerinin birer emsâl olarak ilgili kimselerin istifâdesine sunulması gâyesiylehazırlanan münşeat mecmuaları geleneği çerçevesinde düzenlenmiş bir mecmuadır. Eserinkim tarafından ve hangi tarihte hazırlandığı tam olarak tespit edilemese de yazarın mâliyekatiplerinden birisi olduğu ve eserini 1790'larda yazdığı tahmin edilebilir.17. yüzyılın ortalarından itibaren Paşa Kapısı (Bâb-ı Âsafî, Bâb-ı Âlî), tedricî birsüreçte Divân-ı Hümâyûn'un yerine, devlet işlerinin hâllinde yeni bir hükümet merkezi halinegelmeye başladı ve bu sürece bağlı olarak devlet yönetiminde bürokrasinin ağırlığı da arttı.Bizzat padişah tarafından tam bir istiklâlle yetkilerini kullanmaları temin edilen bu yenidönemde sadaret ve Bâb-ı Âlî, hükümet etmede, çeşitli güç odaklarının nüfûz mücadelesikarşısında kuvvet ve kudret kazandı. Eskiden padişahların hatt-ı hümâyûnlarıyla hâlledilenbirçok mesele artık sadrazamların buyurulduları ile düzenlenmeye başladı. İşte bu BuyurulduMecmuası da zamanının ihtiyaçlarına binâen hazırlanmıştır.Müellif, eserin başında hazırladığı bir fihristte, her varakta mevcut buyuruldularıbaşlıklar halinde varak numarası ile birlikte yazmıştır. Bundan sonra esas metin yeralmaktadır. Metin esas itibariyle sadrazamlara ait buyuruldu sûretlerinden oluşmakla birlikteçeşitli konulara dair kanûn ve açıklamalar ile birer, pâye tevcîhi fermânı, mevlevîyyet tevcîhifermânı, medrese ru'ûsu, hâcegân mansıbı ru'ûsu ve hatt-ı hümâyûn sûreti ve iki tane desadâret kaymakamı tarafından verilmiş buyuruldu ihtiva etmektedir. Eser, fihristten anlaşıldığıkadarıyla 138 varak olarak tanzim edilmesine rağmen, mevcut nüsha 100. varakta sonaermektedir. Müellif, eserinde, genel itibariyle aynı konuyla ilgili buyurulduları bir arayatoplamaya çalışmakla birlikte, bazen bu sistematiğin dışına çıkmıştır.

Abstract:
Buyruldu collections which are analyzied mainly in our study, were prepared inorder to teach katips (secretaries) how to write official documents. Buyruldus? are consideredin the framework of munshaat collections generally. The writer and the date of the book arestill exactly unknown but he might be one of the ministry of finance katib (secretary) and thebook might be written around 1790?s.From the middle of Seventeenth Century onwards Bab-ı Ali (Sublime Porte) startedgradually to become a new centre of government in spite of the Divan Humayun. Thisdevelopment gave an opportunity to the bureoucracy to play a dominant role in governmentalaffairs.Sadaret which was very independent in using its authority, given by the sultan, had avery enorumous strenght against other circles in the power sttruggle. The Governmentalaffairs, used to be directed by the sultan?s order (hatt-ı humayun), was began to regulate bySadrazam?s buyruldu (order). This buyruldu collection was prepared according to thatperiod?s necessities.In the contents at the beginnig of the book, the writer ordered each buyruldu with atitle and wrote with page numbers. The main text comes after that. The each text is essentiallyconsist of buyruldu copies, written by Sadrazams, but contains some code of laws,explenations, an appointment order (paye or mevleviyet), a madrasa ruus, hacagan mansibruus, a copy of hatt-i humayun (sultan?s order) and two buyruldu?s given by the sadaret qaimmaqam.According to the contents, the book originally had been ordered as 138 pages, but wehave just one hundred of them. The writer in general tried to collect the buyruldu?s accordingto their implicites. But sometimes he neglected his method.