Kırgız Türkçesindeki idari/askeri ünvan ve terimler üzerine bir inceleme
A study on administrative / military titles and terms in Kyrgyz Turki̇sh
Yazar: BURCU TUNÇAY KARASAKAL
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÇERİBAŞ
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Dünya kültür mirasına katkı sunmuş milletlerin en eskilerinden biri de Türklerdir.
Türkler, Sibirya ve çevresinde meskûn oldukları dönemde göçebe yaşam şeklini
benimsemiştir. Türkler, konar-göçer yaşam tarzından dolayı sürekli yer
değiştirmelerine karşın çok zengin bir kültürel miras oluşturmayı başarmışlar ve dünya
ailesi içerisinde önemli kültürel miras temsilcisi olmuşlardır. Bunun sonucu olarak
dünya kültür mirasına büyük katkıları olan Türkler büyük devletler ve imparatorluklar
kurup askeri ve idari başarılarını kanıtlamışlardır.
Türklerin uzun süre atlı-göçebe olmaları onların askeri ve idari kabiliyetini geliştirmiş,
bu kabiliyet onlara birçok coğrafyada başarılar kazandırmış, devletler ve
imparatorluklar idare etmişlerdir. Türkler sadece savaşmamışlar, onlar geliştirdikleri
idari ve askeri sistemlerle dünyaya bir örnek oluşturmuş, birçok medeniyet söz konusu
sistemden örnek alarak devletler kurup askeri düzenlemelerini gerçekleştirmişlerdir.
Günümüzde de dünyada bilinen ilk düzenli orduyu ve onluk sistemi kuran Türkler,
askeri disiplin ve yetenekleri ile dünyaya örnek oluşturmaya devam etmektedir.
Türklerin bir kolu olan Kırgız Türklerinin yaşam tarzları da genel anlamda diğer Türk
boylarından farklı değildir. Kırgız Türkleri de gerek kurdukları devletlerin yaşaması,
gerekse mensup oldukları imparatorluk kültürleri içerisinde askeri kabiliyetleri ile
temayüz etmiş, büyük çatışmaların ve olayların neticesinde destanlar yaratmasını
bilmiş, Türk boylarından birisidir. Bugün dünyanın bilinen en uzun destanı olan Manas
destanını yaratmışlardır.
Bu çalışmada Kırgız Türkçesinde yaşayan (geçmişte ve günümüzde) idari ve askeri
unvan ve terimlerin araştırılması ve hangi dillerden alıntı yapıldığının belirlenmesi ve
morfolojik görünümlerinin ortaya konması hedeflenmiştir. Çalışmamızın temel
amaçlarından biri de Kırgız Türkçesinde var olan alıntı sözcüklerin
Türkçeleştirilmesine destek olmak aynı zamanda, Türkiye'deki terim ve unvanların
Türkçeleştirilip Türkiye Türkçesine yeniden kazandırılması, Türk topluluklarının idari
ve askeri unvan ve terimlerinde birlik sağlanması amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Kırgız Türkçesi, İdari terim, idari ünvan, askeri terim, askeri ünvan, etimoloji

Abstract:
One of the oldest of the nations that have made contributions to the world cultural
heritage is the Turks. The Turks adopted a nomadic way of life during the period when
they were settled in Siberia and its surroundings. Despite the constant displacement
due to the nomadic lifestyle, they have been able to create a very rich cultural heritage
and have become the cultural heritage representative of the world. As a result of this,
the Turks, who have made a great contribution to the world cultural heritage, have
established great states and empires and proved their military and administrative
achievements to the world. The fact that the Turks have been horse-nomads for a long
time has improved their military and administrative abilities, this ability has given
them success in many geographies, they have ruled states and empires.
The Turks did not just fight, they set an example to the world with the administrative
and military systems they developed, many civilizations established states by taking
the example of the system in question and carried out their military arrangements.
Today, the Turks, who established the first known regular army and the decimal
system in the world, continue to set an example to the world with their military
discipline and abilities. The lifestyle of the Kyrgyz Turks, who are a branch of the
Turks, is also not different from other Turkish tribes in a general sense. Kyrgyz Turks
are also one of the Turkish tribes who have been in contact with their military
capabilities both in the life of the states they have established and in the imperial
cultures they belong to, and have known how to create epics as a result of great
conflicts and events. They created the epic of Manas, which is the longest known epic
in the world today.
In this study, it is aimed to investigate the administrative and military titles and terms
living in Kyrgyz Turkish (past and present), to determine which languages are quoted
and to reveal their morphological appearance. Turkish translation One of the main
objectives of our study is to support the Turkification of the quoted words existing in
Kyrgyz Turkish, at the same time, it is aimed to Turkish the terms and titles in Turkey
and to restore them to Turkish Turkish, to ensure unity in the administrative and
military titles and terms of the Turkish communities.

Keywords: Kyrgyz Turkish, Administrative term, administrative title, military term, military title, etymology