Kentiçi raylı sistemlerin çevresel etkileri: Ankara Çayyolu metrosu örneği
Environmental impacts of inner-city rail systems: Example of Ankara Çayyolu subway
Yazar: HİLAL TULAN
Danışman: PROF. DR. EBRU VESİLE ÖCALIR AKÜNAL
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ulaşım = Transportation ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
İklim değişikliği açısından en önemli etken olan karbondioksit gazının atmosfere salımında ulaşım sektörünün payı dünya genelinde %24, tüketilen enerjideki payı ise %36 olup bu payda sürekli bir artış söz konusudur. Türkiye'de kent içi ulaşımın yaklaşık %90'ı karayolundan sağlanmakta olup lastik tekerlekli araçların kullanımındaki bu hızlı artış birçok sorunu da beraberinde getirmiştir. Yolculuk talebinde artış yaşanan alanlara yeni yollar yapılması taşıt trafiğini arttırmakta, yolculuk süreleri uzamakta, dur-kalk nedeniyle CO2 salımı ve enerji tüketimi daha da artmaktadır. Bu problemi çözmek için yeni yollar, katlı kavşaklar yapılmakta olup tekrar aynı sorunlar yaşanmakta aynı çözümler uygulanarak bu durum bir kısır döngü halini almaktadır. Bu çalışmada kent içi raylı sistemin çevresel etkisini analiz etmek amacıyla yolculuk türel dağılımı, CO2 emisyonu ve enerji tüketimi unsurları üzerinden bir metodoloji geliştirilmiştir. Metodoloji; Çayyolu Bölgesi'ne hizmet veren otomobil, EGO otobüsü ve Ankara Metrosu (M2)'na uygulanmıştır. Bulguların sonucuna göre metro kullanımının önce ve sonrasında kent içi raylı sistemin çevre kalitesi ve enerji tüketimine etkileri belirlenmiştir. Çalışmada, 2014 yılında Ankara Metrosu (M2)'nun; hizmete açılması ve bölgeye hizmet veren EGO otobüsleri ile entegrasyonunun sağlanmasının lastik tekerlekli ulaşım türleri kaynaklı çevresel zararların önüne geçtiği elde edilen bulgularla saptanmıştır. Çalışma kapsamında 3 ayrı senaryo geliştirilerek raylı sistemin yolculuk türel dağılımı payındaki artışının; ulaşım kaynaklı çevre kirliliği, enerji tüketimi, trafik sıkışıklığı ve artan yolculuk sürelerinin azalmasındaki etkisi ortaya konulmuştur. Ulaşım kaynaklı çevresel zararların önüne geçilebilmesi için raylı sistem kullanımını arttırıcı çözüm önerileri sunulmuştur.

Abstract:
The share of transportation sector, which is the leading factor in terms of climate change, in the CO2 emission is 24% across the world, and in consumed energy, it is 36% and on the steady increase. About 90% of urban transportation in Turkey is provided by land. The heavy increase in the usage of rubber-wheeled vehicles brings along many problems. Building new roads in fields where demand for travelling is on the rise cause increase in vehicle traffic. Thus, journey time extends and depending on stop-and-go carbon dioxide emission and energy consumption increase further. In order to solve this problem, new roads and stack interchanges are built, yet same problems arise repeatedly. Methodology is developed through typical journey distribution, CO2 emission and energy consumption factors. Methodology is applied on Çayyolu and EGO bus routes along with Çayyolu subway. According to results, the impact of inner-city rail system on environmental quality and energy consumption is determined before and after subway usage. Our findings show that opening of Çayyolu subway in 2014 and the integration of subway with EGO bus lines in the zone decrease the environmental damage arising from rubber-wheeled vehicles. Within the study, three scenarios have been developed in order to present the impact of increase of rail system in the share of typical travelling distribution on environmental pollution due to transportation as well as decrease in traffic jam and journey time. In order to avert environmental damages due to transportation, solution recommendations for enhancing railway system usage are offered.