Sura (Soura) antik kenti Bizans Dönemi dini mimarisi
Religious architecture of Byzantine Period in sura (Soura) ancient city
Yazar: NESLİHAN KILIÇ
Danışman: DOÇ. DR. AYÇA TİRYAKİ TÜRKMENOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Arkeolojik alanlar = Archeological areas ; Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Arkeolojik yerleşim = Archaeological settlement ; Bizans Dönemi = Byzantine Period ; Bizans mimarisi = Byzantine architecture ; Dini mimari = Religious architecture ; Kiliseler = Churchs ; Likya = Lycia ; Sura = Sura

Özet:
Sura (Soura) antik kenti, Demre (Myra)'nin 6 km. kuzey batısında bulunmakta olan, Likya'nın bilinen iki kehanet merkezinden biridir. Günümüze az sayıda kalıntısı ulaşan kent, antik dönemde Myra Antik kentinin territoriumu durumunda olup, yapılan eski araştırmalar ışığında Bizans dönemine ait iki adet kilise yapısı tespit edilmiştir. Bu yapılardan ilki, hakkında çok fazla bilgi ve kalıntı bulunmamasına rağmen kentin kurulu olduğu düşünülen plato üzerinde yer almakta ve yakın dönem kaynaklarında Sura Şehir Kilisesi olarak adlandırılmaktadır. Diğeri ise bu yerleşimin batısında bulunan derin vadinin güneyinde yer almakta ve aynı kaynaklarda Sura Liman ya da Vadi Kilisesi olarak adlandırılmaktadır. 

	Alanda 19. yüzyıldan bugüne, yalnızca gözleme dayalı incelemeler ve bazı belgeleme çalışmaları yapılmıştır. Bu belgeleme çalışmalarını; net ölçülerin bulunmadığı plan çizimleri ve mimari tanımlar oluşturmaktadır. Yerinde yapılan incelemelerde; Sura Vadi Kilisesi'nin bazilikal plana sahip, doğu ve batı duvarları üst örtü seviyesine, güney duvarı ise pencere kemerlerine kadar korunmuş olan, erken dönem Bizans kilisesi olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca doğu duvarı kuzey yanında fresk kalıntıları görülmekte ve güney doğu bitişiğinde bir şapele sahip durumdadır. Sura Şehir Kilisesi ise, üç farklı döneme ait yapı izleri bulunan, ilk ve ikinci dönemde bazilikal planlı ve üçüncü dönemde ise bir şapel olarak inşa edilmiş olan bir yapıdır. Yerinde yapılan incelemelerde, yapının zemin seviyesi altında bir sarnıca sahip olduğu anlaşılmıştır. 

	Birden fazla yapı dönemine sahip olan alanın, Likya bölgesi antik kentlerinde son bir asırdır yapılmakta olan çeşitli çalışmaların sağladığı bilgiler ışığında mimari ve tarihsel incelemelerinin gerçekleştirilmesi, günümüz teknolojik imkânları kullanılarak lazer taramalarının yapılması, tarihlendirmeye ve malzeme tespitine yardımcı olacak test ve analizler kullanılarak değerlendirmeye tabi tutulması, bölgenin Bizans dönemi kilise mimarisi konusuna yeni veriler ve belgeler sağlayacaktır.

Abstract:
Sura (Soura) ancient city which is located 6 km. southern west of Demre (Myra), is one of two known oracle centers of Lycia. Sura was a territory of Myra Ancient City in antiquity. Sura's very few remains can still be seen today, two churches which belong to the Byzantine period have been detected in accordance with (with guidance of) old studies. One of the buildings is on the plateau where the city is supposed to have been established and named as Sura City Church in recent studies, however there is still very little information about this .The other is in the south of the deep valley that is on the west of this settlement and called the Sura Harbor or Valley Church according to the studies. 

	In that region, observational studies and documentary works have been carried out by various researchers since the 19th century. This documentaries practices consist of architectural definitions and floor plans that lack in clear measurements. In the site examination, Sura Valley Church, that belonged to the early Byzantine period, is determined that it has a basilica plan, The eastern and western masonry still remain up to roof level and the southern side is preserved up to the window arches. In addition to this, the northern of eastern wall of the church has fresco residues and there is a chapel on south-east edge. Sura City Church is a building that has three different construction periods, the first two are remains of basilicas and the third is ruins of a small chapel. In site examination, a cistern was found underground of earliest church base. 

	On the site that has more than one construction period, making architectural and historical evaluations in accordance with various research results done in the last century about ancient cities of Lycian region; making laser scanning, laboratory tests and analysis to help dating and material determination through technological equipment will provide new data and details about the Byzantine period church architecture of the region.