Millî Mücadele'nin "Sinir Sistemi": Anadolu'da telgraf hatları ve telgrafhaneler
The "Nervous System" of the Turkish National Struggle: Telegraph lines and post offices in Anatolia
Yazar: AGAH BARIŞ ÇAVUŞOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. İDRİS YÜCEL
Hacettepe Üniversitesi / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution

Özet:
30 Ekim 1918 tarihinde İtilaf Devletleri ve Osmanlı Devleti arasında imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması, bilhassa yedinci ve yirmi dördüncü maddeleri ile Anadolu'da olası bir silahlı direnişin önünü almaya yönelikti. Osmanlı ordusunun terhisi, haberleşme ve ulaşım hatlarının işgalci güçlerin denetimine girmesi ve ABD başkanı Woodrow Wilson tarafından yayınlanan 14 Prensip'in on ikinci maddesi, İstanbul hükûmeti ve kamuoyunu teslimiyetçiliğe itmişti. İşgalcilere karşı silahlı çatışmaya girmenin daha geniş çaplı istilalara neden olacağı bir ortamda, İttihatçılık ve hilafet karşıtlığı yaftalarına maruz kalan millî hareket için ilk seçenek propaganda; bunun için en verimli yöntem de telgraf hatlarına ve telgrafhanelere sahip olmaktı. Zira telgraf söz konusu dönemde Anadolu'daki hemen her eyalet, sancak ve kazayı bir sinir sistemi gibi birbirine bağlıyordu. Bu açıdan en geniş erimli kitle iletişim aracıydı. Böylece Millî Mücadele'yi yürüten aktörler, hâlihazırda "tepkisel hareket" olan Kuva-yı Millîye'yi "ortaklaşa harekete" dönüştürmek adına öncelikle Orta Anadolu'daki telgraf hatlarını ve telgrafhaneleri ele geçirdiler; bir bölgedeki haberleşmeyi denetimi altında tutan telgrafhane memurlarını kendi saflarına çekmeye çabaladılar. Bir anlamda, dönemin telgraf teknolojisi ve telgrafhanelerin konumu, yarattığı imkânlarla Millî Mücadele aktörlerinin amaç ve tutumlarını belirledi. Bu nedenle Anadolu'daki hatların döşenmesinin ardındaki etkenler, tarihsel özneler ve onların endişeleri; Millî Mücadele'nin kazanılmasındaki önemli nedenlerden olan haberleşme altyapısının çözümlenmesi açısından ehemmiyet teşkil etmektedir.

Abstract:
The Armistice of Mudros, signed between the Allied Powers and the Ottoman Empire on October 30, 1918, was aimed at preventing a possible armed resistance in Anatolia, especially with its seventh and twenty-fourth articles. The demobilization of the Ottoman army, the control of the communication and transportation lines by the occupying forces, and the twelfth article of the 14 Principles published by the US President Woodrow Wilson pushed the Istanbul government and the public to surrender. In an environment where engaging in armed conflict against the invaders would lead to wider invasions, the first choice for the national movement, which is exposed to the labels of being partizans of Union and Progress Party and opposition to the caliphate, is propaganda; The most efficient method for this was to have telegraph lines and telegraph offices. Because the telegraph connected almost every province, sanjak and county in Anatolia like a nervous system in that period. In this respect, it was the most widely used mass media. Thus, the actors who carried out the National Struggle first seized the telegraph lines and telegraph offices in Central Anatolia in order to transform the already "reactive movement" of the Kuva-yı Millîye into a "joint movement"; they tried to recruit telegraph office officials who controlled the communications in a region. In a sense, the telegraph technology of the period and the location of the telegraph offices determined the aims and attitudes of the National Struggle actors with the opportunities they created. Therefore, the factors behind the laying of the lines in Anatolia, historical subjects and their concerns; It is important in terms of analyzing the communication infrastructure, which is one of the important reasons for the victory of the National Struggle.