Voleybol oyuncularının beslenme bilgi düzeyi ile beslenme durumunun değerlendirilmesi ve beslenme eğitiminin etkisi
The evaluation of nutritional knowledge, assessment and the effect of nutrition education on volleyball players
Yazar: BERAAT DENER
Danışman: DOÇ. DR. EDA KÖKSAL
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Beslenme eğitimi = Nutrition education ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Spor = Sports ; Sporcular = Sportsmen ; Voleybol = Volleyball ; Voleybolcular = Volleyball players

Özet:
Bu çalışma voleybol oyuncularının beslenme bilgi düzeyi ile beslenme durumunun değerlendirilmesi ve beslenme eğitiminin sporcuların beslenme bilgi düzeyine etkisinin incelenmesi amacıyla planlanmış ve yürütülmüştür. Çalışmaya yaşları 16-23 yıl olan 40 erkek 49 kadın olmak üzere toplam 89 milli voleybolcu katılmıştır. Sporcuların genel özellikleri, sağlık bilgileri, beslenme alışkanlıkları ve spor geçmişleri hakkındaki bilgiler anket formu ile sorgulanmıştır. Sporcuların antropometrik ölçümleri alınmış ve besin tüketimleri son 3 aylık tüketimin sorgulandığı besin tüketim sıklığı formu ile belirlenmiştir. Sporcuların beslenme bilgi düzeyinin belirlenmesinde adaptasyonu Dünya Sağlık Örgütü kriterlerine uygun olarak yapılan 20 soruluk bir test kullanılmıştır.   Beslenme eğitimi öncesi ve sonrasında bu test sporculara uygulanmıştır. Ön test sonrası sporculara araştırmacı tarafından 45-60 dakika süren bir beslenme eğitimi verilmiş ve sonrasında bilgi düzeyi testi tekrarlanmıştır. Voleybolcular için referans antropometrik değerlere bakıldığında erkeklerin %15'inin vücut ağırlığının, %27,5'inin boy uzunluğunun ve %30'unun üst orta kol çevresinin kadınların ise %24,5'inin vücut ağırlığının, %61,2'sinin boy uzunluğunun, %4,1'inin BKİ'sinin %69,4'ünün üst orta kol çevresinin ve %2'sinin de yağ oranlarının referans değerlerden yüksek olduğu saptanmıştır. Erkek sporcuların enerji ve besin ögesi alımları değerlendirildiğinde ortanca (IQR)  günlük enerji ve kilogram başına karbonhidrat ve protein alımları sırasıyla 2727,27 (1254,52) kkal,  3,53 (1,60) g/kg ve 1,42 (0,62) g/kg'dır.  Kadın sporcuların ise sırasıyla 2031,87 (1129,76) kkal,  2,74 (1,60) g/kg ve 1,47 (0,48) g/kg'dır.  Buna göre sporcuların enerji ve karbonhidratı yetersiz, proteini yeterli tükettikleri saptanmıştır. Sporcuların su tüketiminin ideal ancak sporcu içeceği tüketiminin yetersiz olduğu belirlenmiş ve neredeyse hiç alkol tüketmedikleri saptanmıştır. Kadın sporcuların %63,04 (60,99)'unun süt ve ürünlerini, %48,72 (28,21)'inin kurubaklagilleri, %64,29 (40,29)'unun ekmek ve tahıl grubunu yetersiz tükettiği erkeklerin ise %39,74 (47,44)'unun kurubaklagilleri ve %89,89 (41,96)'sının sebzeleri önerilen miktarlardan daha az tükettiği belirlenmiştir. Sporcuların tamamının beslenme bilgi düzeyinin yetersiz (<75 puan) olduğu ancak beslenme eğitimi ile beraber %43,8'inin beslenme bilgi düzeyinin yeterli düzeye (≥75) ulaştığı belirlenmiştir. Beslenme bilgi düzeyi ile antropometrik ölçümler, enerji ve besin öğesi alımları ve sıvı tüketimleri arasında bir ilişki saptanmamıştır. Sadece kadın sporcuların yağ oranları ile beslenme bilgi düzeyleri negatif ilişkili bulunmuştur (r=-0,310; p<0,05). Yapılacak olan çalışmalarla beslenme eğitimi sonrasında belirli dönemlerde sporcuların beslenme durumu değerlendirilmeli ve beslenme bilgisinin tekrarlanan eğitimler ile davranışa dönüştürülmesi sağlanmalıdır.

Anahtar Kelimeler : Sporcu beslenmesi, Beslenme bilgi düzeyi, Beslenme eğitimi

Abstract:
This study was conducted to evaluate the nutritional knowledge, nutrition assessment and the effect of nutrition education on nutritional knowledge on volleyball players. Participants were between 16-23 years old and 40 male, 49 female of total 89 individuals. General characteristics, health data, nutritional habits and sports life pasts of the athletes were inquired through a survey form. Anthropometric measurements were taken and nutritional intakes were determined with the form of food consumption frequency which query the intake of last 3 months. Pre and post education tests were made by an adapted according to World Health Organisation criteria 'sport nutrition knowledge questionnaire' which consists 20 questions after 45-60 minutes of PowerPoint nutrition knowledge presentation by the researcher. According to anthropometric measurement reference value for volleyball player the 15% of male athletes body weight were higher, 27,5% of male athletes were tall and the 30% of male athletes upper arm circumferance values were bigger, while the 24,5% of female athletes body weight were higher, 61,2% of female athletes were tall, 4,1% of female athletes were ovverweight, 69,4% of female athletes upper arm circumferance was higher and 2% of female athletes body fat (%) was higher. Male athletes energy intakes were 2727,27 (1254,52) kkal while females 2031,87 (1129,76) kkal, and male athletes protein intakes were 1,42 (0,62) g/kg in the mean time the female athletes protein intakes were 1,47 (0,48) g/kg also male athletes carbohydrate intakes were 3,53 (1,60) g/kg as female athletes carbohydrate intakes were 2,74 (1,60) g/kg. According to these results athletes were unable to have enough energy and carbohydrate but were having adequate protein intakes. It was determined that the athlete's water consumption was the ideal but sports drink consumption was inadequate and that they consumed almost no alcohol. It was found that 63,04 (60,99) % of the female athletes milk and products, 48.72 (28.21) % of the female athletes legumes 64.29 (40.29) % of the female athletes bread and grain group consumption was inadequate meanwhile 39,74 (47,44) % of male athletes legumes and 89,89 (41,96) % of male athletes vegetable consumption was inadequate. Nutritional knowledge of all participants were inadequate (<75) even so 43,8 % of athletes' nutritional knowledge were adequate (≥75) after the nutrition education. There was no significant correlation between nutritional knowledge and daily energy and nutrient intake and also there was no significiant correlation among the anthropometric measurement and nutritional knowledge of athletes excluding the negative correlation between body fat percentage and nutritional knowledge in female athletes (r=-0,310; p<0,05). As a result, it will be usefull if researchers will evaluate the nutritional status after the education with a Schedule and plan repeated education to turn the knowledge into the habits.

Key Words : Sports nutrition, Nutritional Knowledge, Nutrition Education