Halil Merdem Bek'in şiirinde yapı ve tema
Theme and construction in Halil Merdem Bek's poetry
Yazar: SÜLEYMAN CAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YUSUF KARATAŞ
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arap edebiyatı = Arabian literature ; Arap şiiri = Arabic poetry

Özet:
Bu çalışmanın konusu, Suriye millî şairi Ḫalȋl Merdem Bek'in (öl. 1959) şairliğini, şiirini, klasik ve modern şiir anlayışını, edebî akımlar arasındaki yerini yapı ve tema açısından inceleyerek araştırmaktır. Çalışmanın amacı, Merdem Bek'in hayatını, eğitimini ve şiirlerini nesnel biçimde analiz ederek şiirindeki özgün yönleri ortaya koymaktır. Araştırma, nitel ve betimleyici yöntem kullanılarak yapılmıştır.
Çalışma, bir giriş, üç ana bölüm ve bir sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın konusu, önemi, amacı, yöntemi, kaynakları ve konuyla ilgili yapılan çalışmalar tespit edilmiştir. Birinci bölümde Merdem Bek'in yaşadığı dönem Suriye'si, siyasî, sosyal, ekonomik, ilmî, edebî, kültürel durum ve Suriye'deki Merdem Bek'in çağdaşı olan önemli şairler hakkında bilgi verilmiştir.  Merdem Bek'in hayatını, edebî kişiliğini, şairliğini ve şiir anlayışını etkileyen faktörler incelenmiştir. İkinci bölümde, Merdem Bek'in şiirinin yapısı ve biçimsel özellikleri ele alınmıştır. Şairin dil ve üslup özellikleri, modern ve klasik şiire olan eğilimi incelenerek Arap şiirindeki durumu tespit edilmiştir. Üçüncü bölümde, Merdem Bek'in şiirleri içerik ve tema yönüyle incelenmiştir. Şiir divanında konularına göre tasnifi yapılan şiirlerin farklı temalarda tekrar taksimi yapılıp bunların klasik ya da modern temalı olup olmadıkları ortaya konulmuştur. Sonuç bölümünde ise şairin genelde klasik şiire uygun olarak ölçülü ve ḳāfiyeli şiirler yazmakla Arap dilini ve edebiyatını korumayı amaçladığı, bazen de mehmûs ve sembolist şiirlere yer vererek modern temaları işlemesi ve konu birliğine riayet etmesiyle de Arap şiirini geliştirmeyi hedeflediği saptanmıştır. Bazı şiirlerini ise klasizm ve modernizmi birleştiren bir tarzda yazdığı görülmüştür. Bu şekilde yazdığı şiirlerinde ölçü ve ḳāfiyeye dikkat ettiğini, beyitler arasında konu birliğine önem vererek modern temalar işlediğini ve böylece kendisine has bir üslup ortaya koymayı başardığını söylemek mümkündür.
Anahtar Kelimeler: Arap Edebiyatı, Ḫalȋl Merdem Bek, Şiir, Klasizm, Modernizm, Yapı, Tema.

Abstract:
The subject of this study is to investigate the poetry of the Syrian national poet Ḫalȋl Merdem Bek (d. 1959), his poems, his understanding of classical and modern poetry, and his place among literary movements in terms of structure and theme. The aim of the study is to reveal the original aspects of Merdem Bek's poetry by analyzing his life, education, and poems objectively. The research was conducted using qualitative and descriptive methods.
The study consists of an introduction, three main sections, and a conclusion. In the introduction part, the subject, importance, purpose, method, sources of the research and the studies carried out on the subject are determined. In the first chapter, information is given about Merdem Bek's Syria, the period in which he lived, its political, social, economic, scientific, literary, cultural situation, and the important poets in Syria who were contemporaries of Merdem Bek. The factors affecting Merdem Bek's life, literary personality, poetry and understanding of poetry have been studied. In the second part, the structure and formal features of Merdem Bek's poetry are discussed. The characteristics of the poet's language and style, his tendency to modern and classical poetry are examined and his status in Arabic poetry is determined. In the third section, Merdem Bek's poems were examined in terms of content and theme. The poems in his poetry divan classified according to their subjects are re-divided into different themes and it has been revealed whether they have classical or modern themes. In the conclusion section, it is determined that the poet aims to preserve the Arabic language and literature by writing rhythmic and rhyming poems in accordance with classical poetry, and sometimes aims to develop Arabic poetry by processing modern themes by including mehmusic and symbolist poems and respecting the unity of subject matter. It has been seen that he wrote some of his poems in a style that combines classicism and modernism. It is possible to say that he pays attention to rhythm and rhyme in his poems written in this way, that he deals with modern themes by giving importance to the unity of subject matter between couplets and thus managed to reveal a unique style for himself.
Keywords: Arabic Literature, Ḫalȋl Merdem Bek, Poetry, Classicism, Modernism, Structure, Theme.