Kültürel performans bağlamında Mevlevi sema törenleri
Mevlevi sema ceremonies in the context of cultural performance
Yazar: MEHMET SELÇUK OĞUZDEĞER
Danışman: PROF. DR. ADNAN TÖNEL
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Geleneksel Türk Müzikleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Müzik = Music

Özet:
Mevlevi sema törenleri, köklü bir Türk İslam geleneğinin canlı bir örneğini sunmakta ve kültürel zenginliğiyle dikkat çekmektedir. Bu gelenek, 13. yüzyılda yaşamış ünlü mistik ve şair Mevlâna Celaleddin Rumi'nin derin öğretilerinden esinlenerek geliştirilmiştir. Mevlâna'nın tasavvufi anlayışını ve insana dair evrensel mesajlarını yansıtan bu törenler, semazenlerin eşsiz dönme performanslarıyla sembolize edilir. Her biri uzun bir eğitim sürecinden geçen semazenler, dönüş hareketleriyle Allah'a olan aşkı ve bağlılığı ifade ederler. Bu dönüş, aynı zamanda insanın içsel yolculuğunu ve manevi arayışını temsil eder.

Mevlevi sema törenleri, kültürel performansın çeşitli alt başlıklarını bünyesinde barındıran ve bu bağlamda kültürel performansın en önemli örneklerinden biri olarak nitelendirilebilecek bir ritüeldir. Bu törenler, toplumun değerlerini, inançlarını ve tarihsel süreç içerisinde kazandığı kültürel birikimleri yansıtan bir performans biçimidir. Mevlevi sema törenleri, ritüelistik yapısı, müzikal unsurları, sembolik hareketleri ve katılımcıların manevi deneyimleriyle kültürel performansın tüm bileşenlerini içermektedir. 

Bu çalışma, Anadolu'nun köklü geleneği Mevleviliğin sembolü olan sema törenlerini, kültürel performans kavramı çerçevesinde değerlendirir. Aynı zamanda Mevlevilik geleneğinin tarihsel kökenlerini, zaman içinde geçirdiği evrimi ve ritüellerini performans kuramı perspektifinden derinlemesine inceleyecektir. Kültürel performansın öncü bir örneği olmasına rağmen, bu alanda yapılmış mevcut bir araştırmanın bulunmaması, incelediğimiz konuyu daha özel ve önemli kılmaktadır. Bu nedenle, çalışmamız sadece akademik bir boşluğu doldurmakla kalmayacak, aynı zamanda Mevlevi geleneğinin zengin mirasını daha geniş kitlelere tanıtma amacını da taşıyacaktır.

Abstract:
Mevlevi sema ceremonies offer a vivid example of a deep-rooted Turkish-Islamic tradition and attract attention with their cultural richness. This tradition was developed inspired by the profound teachings of Mevlana Celaleddin Rumi, the famous mystic and poet who lived in the 13th century. These ceremonies, which reflect Mevlana's mystical understanding and universal messages about humanity, are symbolized by the unique whirling performances of whirling dervishes. Whirling Dervishes, each of whom has gone through a long training process, express their love and devotion to God with their turning movements. This return also represents man's inner journey and spiritual quest.

Mevlevi sema ceremonies are a ritual that includes various subheadings of cultural performance and can be described as one of the most important examples of cultural performance in this context. These ceremonies are a form of performance that reflects the values, beliefs and cultural accumulation of the society over the historical process. Mevlevi sema ceremonies include all components of cultural performance with their ritualistic structure, musical elements, symbolic movements and spiritual experiences of the participants. 

This study evaluates the sema ceremonies, which are the symbol of Anatolia's deep-rooted Mevlevi tradition, within the framework of the concept of cultural performance. At the same time, it will examine in depth the historical origins of the Mevlevi tradition, its evolution over time, and its rituals from the perspective of performance theory. Although it is a pioneering example of cultural performance, the lack of existing research in this field makes the topic we examine more special and important. Therefore, our study will not only fill an academic gap, but will also aim to introduce the rich heritage of the Mevlevi tradition to wider audiences.