Obez çocuklarda solunum fonksiyonlarının ve ekshale nitrik oksit düzeylerinin değerlendirilmesi
Obez çocuklarda solunum fonksiyonlarinin ve ekshale nitrik oksit düzeylerinin değerlendirilmesi
Yazar: NARMIN HATAMLI
Danışman: PROF. DR. FATMA NAZAN ÇOBANOĞLU
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Komplikasyonlar = Complications ; Metabolik sendrom = Metabolic syndrome ; Nitrik oksit = Nitric oxide ; Obezite = Obesity ; Obezite = Obesity ; Solunum fonksiyon testleri = Respiratory function tests ; Çocuk obezitesi = Pediatric obesity ; Çocuklar = Children

Özet:
Obeziteye eşlik eden inflamasyon ve insülin direnci metabolik sorunların temelini oluşturmakta, pek çok sistemi etkileyen komplikasyonlara yol açabilmektedir. Son yıllarda çocuklarda obezite ile alt solunum yolu hastalıkları arasında da epidemiyolojik birliktelik olduğunun farkına varılmıştır. Bu durumdan sorumlu tutulan mekanizmalardan biri obezitenin solunum fonksiyonlarında bozulmaya neden olmasıdır. Obez çocuklarda solunum fonksiyon testleri değerlendirildiğinde, 1.saniyedeki zorlu ekspiratuar volüm/zorlu vital kapasite (FEV1/FVC) oranlarının, rezidüel volümlerinin (RV), ekspiratuvar rezerv volümlerinin (ERV) ve fonksiyonel rezidüel kapasitelerinin (FRC) düşük olduğu gösterilmiştir. 
Nitrik oksit (NO), gaz fazında bir moleküldür ve biyolojik dokularda vazodilatasyon, nöronal transmisyon ve immun savunma gibi pek çok hücresel ve dokusal işlevlerde düzenleyici bir rol oynar. Enflamasyonun NO sentezini artırdığının öğrenilmesi, NO'nun bir belirteç olarak kullanılabilmesini sağlamış, solunum yollarının enflamasyonunu göstermede nazal veya ekshale NO (eNO) düzeyi ölçümü invaziv olmayan bir yöntem olarak araştırılmaya başlanmıştır. Obez erişkin veya çocuk hastalarla yapılan az sayıdaki çalışmada da eNO düzeyleri obez olmayanlara göre yüksek bulunmuştur. Metabolik sendrom varlığı bazı çalışmalara göre eNO düzeyini arttırmakta bazılarına göre ise azaltmaktadır.
Araştırmamızın birincil amacı adölesanlarda obezitenin akciğer fonksiyonları ile eNO düzeyleri üzerine etkilerini araştırmak, ikincil amacı ise metabolik sendrom varlığının akciğer fonksiyonları ile eNO düzeyleri üzerine etkilerini uaraştırmaktır.
Adolesan Polikliniğine başvuran 10-18 yaş arasındaki 50 obez olgu çalışma grubunu, 50 sağlıklı birey kontrol grubunu oluşturdu. Obez hastaların öyküleri; boy, VA, boy sds, VKİ, %VKİ, VKİ z skoru, bel çevresi, boyun çevresi, tansiyon, puberte ve sistemik bulguları değerlendirilerek kaydedildi. Obezite ile birlikte insülin direnci, glukoz metabolizma bozukluğu, hipertansiyon ve dislipidemi varlığına bakıldı. Metabolik sendrom IDF kriterlerine göre belirlendi. Hastaların tüm vücut pletismografisi ile solunum fonksiyon testleri ve eNO ölçümü yapıldı. Çalışmamızda obez çocuklar kontrol grubu ile kıyaslandığında, FEV1/FVC oranlarının, FRC değerlerinin istatistiksel açıdan anlamlı olarak ve ERV değerlerinin istatistiksel açıdan sınırda anlamlı olarak düşük olduğu bulundu. Her iki gruba ait FVC, FEV1, FEF25-75, RV ve total akciğer kapasitesi (TLC) değerleri arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir fark bulunamadı. Kontrol ve obez grubun eNO değerleri incelendiğinde obez gruptaki olguların eNO değerleri yüksek bulunsa da iki grup arasında anlamlı fark saptanmadı.
Kontrol grubunda metabolik sendromu olan yoktu. Metabolik sendromu olanların ERV değerlerinin metobolik sendromu olmayanlara göre anlamlı düzeyde yüksek bulunması dışında, iki grup arasında FVC, FEV1, FEV1/FVC, FRC, FEF25-75, RV, TLC ve eNO değerleri açısından anlamlı bir fark saptanmadı. Erkek çocuklarda bel çevresi persentil değeri 90 ve üzerinde olan olgularda eNO değeri persentil değeri 90'nın altında olanlara göre anlamlı düzeyde yüksek bulundu.
Bel çevresi persentil değeri 90 ve üzerinde olan obez adölesanlarda eNO düzeyinin persentil değeri 90'nın altında olanlara göre daha yüksek bulunmuş olması santral obezitede enflamasyon oluştuğunun bir kanıtı olarak kabul edilebilir. Obezlerde FEV1/FVC oranlarının ve FRC düzeylerinin kontrol grubu ile kıyaslandığında daha düşük bulunmuş olması özellikle trunkal olarak biriken yağ dokusunun ortaya çıkardığı mekanik yükün solunum fonksiyonlarında bozulmaya yol açtığı görüşünü desteklemektedir. FEV1 ve FEF25-75 değerleri açısından fark olmaması ise eNO yüksekliğinin astıma bağlı olmadığını göstermektedir. Çalışmamızda aterojenik indeksi ≥4 olan grubun eNO değerleri <4 olan gruba göre anlamlı düzeyde yüksek saptanmış olması, eNO düzeyi ölçümünün obez çocuklarda ateroskleroz varlığını araştırmada önemli olabileceği fikrini desteklemektedir.
Anahtar kelimeler: Obezite, ekshale nitrik oksit, solunum fonksiyon testi, pulmoner komplikasyonlar, metabolik sendrom.

Abstract:
Inflammation and insulin resistance that accompany obesity are the basis of metabolic problems and can lead to complications affecting many systems. In recent years, it has been recognized that there is an epidemiological association between obesity and lower respiratory diseases in children. One of the mechanisms responsible for this condition is that obesity causes impaired respiratory function. When respiratory function tests were evaluated in obese children, it was shown that forced expiratory volume in 1. second/ forced vital capacity (FEV1 / FVC) rates, residual volumes (RV), expiratory reserve volumes and functional residual capacities were low.
Nitric oxide (NO) is a gas phase molecule and plays a regulatory role in many cellular and histological functions, such as vasodilation, neuronal transmission and immune defense in biological tissues. Learning that inflammation increases the synthesis of NO, nasal or exhaled NO (eNO) level measurement has been started to be investigated as a non-invasive method in demonstrating the inflammation of the respiratory tract, which enabled NO to be used as a marker. In a few studies with obese adult or pediatric patients, eNO levels were found higher than non-obese patients. Presence of metabolic syndrome increases eNO level according to some studies and decreases according to others. The primary purpose of our study is to investigate the effects of obesity on lung functions and eNO levels in adolescents and the secondary purpose is to investigate the effects of metabolic syndrome on lung functions and eNO levels.
50 obese patients aged 10-18 years, who applied to the Adolescent polyclinic, constituted the study group and 50 healthy individuals constituted the control group. Histories of obese patients were recorded by evaluating their height, weight, height sds, BMI%, BMI, BMI z score, waist circumference, neck circumference, blood pressure, puberty and systemic findings. The presence of insulin resistance, glucose metabolism disorder, hypertension and dyslipidemia with obesity were investigated. Metabolic syndrome was determined according to IDF criteria. Pulmonary function tests and eNO measurements were performed with whole body plethysmography.
In our study, when the obese children were compared with the control group, the FRC values, FEV1 / FVC ratios were found statistically significant and the ERV values were statistically frontier significantly lower. No statistically significant difference was found between FVC, FEV1, FEF25-75, RV and total lung capacity (TLC) values of both groups. When the eNO values of the control and obese group were examined, although the eNO values of the cases in the obese group were high, there was no significant difference between the two groups. There was no metabolic syndrome in the control group. There was no significant difference between the two groups in terms of FVC, FEV1, FEV1 / FVC, FRC, FEF25-75, RV, TLC and eNO values, except that ERV values of those with metabolic syndrome were significantly higher than those without metabolic syndrome. ENO value was found to be significantly higher in boys with a waist circumference percentile of 90 and above than in those with a percentile of less than 90.
The fact that eNO level was found higher in obese adolescents whose waist circumference percentile ist 90 and above compared those with a percentile value below 90 can be accepted as a proof that inflammation occurred in central obesity. The fact that FEV1 / FVC ratios and FRC levels were found to be lower in obese compared to the control group supports the view that mechanical load caused by truncally accumulating adipose tissue leads to impaired respiratory function. The absence of difference in FEV1 and FEF25-75 values indicates that the elevation of eNO is not due to asthma. Presence of higher eNO levels in children with an aterogenic index ≥4 than children with an aterogenic index <4, supports the suggestion that measuring eNO levels might be important for detecting aterosclerosis.
Key words: Obesity, exhaled nitric oxide, pulmonary function test, pulmonary complications, metabolic syndrome.