Türkiye'deki katılım bankalarında altın katılma hesabı
Gold participation account in participation banks in Turkey
Yazar: SONGÜL BAYLU
Danışman: PROF. DR. NECMETTİN KIZILKAYA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Bankacılık = Banking ; Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Altın = Gold ; Faiz = Interest ; Kar payı = Dividend ; Katılım bankacılığı = Participation banking ; İslam hukuku = Islamic law

Özet:
Altın, üzerinden yatırım yapılan finansal ürünlerden birisidir. Altınla yapılan yatırımlar, günümüzde katılım bankaları ve konvansiyonel bankalarda altın hesabı uygulamasıyla gerçekleştirilmektedir. Katılım bankalarındaki yatırım türlerinden en güncel olanı ve incelenmesi gereken yöntem ise altın katılma hesaplarıdır. Altın katılma hesaplarıyla, altınların kur değeri korunurken kâr edilmesi de sağlanmaktadır. Farklı akitleri içeren komplike yapısı nedeniyle de altın katılma hesaplarının fıkhî niteliğinin açıklanması önem arz etmektedir. Bu bağlamda, bu çalışmanın temel amacı altın katılma hesabının işleyiş süreci ve elde edilen kâr payının fıkhî niteliğinin ortaya koyulmasıdır. Çalışmada öncelikle altın katılma hesabının işleyişi, vade bitimine kadar incelemeye alınmıştır. Daha sonra sürecin tamamı fıkhî açıdan analiz edilmiş, analizde Hanefî mezhebi esas alınmıştır. Ayrıca günümüz İslam hukukçularının konu hakkındaki mütealalarına dikkat çekilmiştir. Bu noktada AAOIFI (Accounting and Auditing Organization for Islamic Financial Institutions) tarafından oluşturulan standartlar, İslam İşbirliği Teşkilatına bağlı Mecmau'l-Fıkhi'l İslâmî ed-Düvelî ve TKBB Merkezi Danışma Kurulu kararları, resmi kurumlarca yayınlanan mevzuatlar, temel klasik ve güncel literatür incelenmiştir. Bu çalışmanın özgünlüğü, literatürde eksik olan, detay ve kapsam açısından ise yeterince ele alınmamış olan altın katılma hesaplarını incelemeye almasıdır. Çünkü altın cari hesaplarının araştırmalara konu edilmesine karşın altın katılma hesaplarının incelenmesi eksik bırakılmıştır. Nitekim çalışmada, temelde sarf akdine konu olan altından, katılım işleyişinde hangi nitelikte kâr elde edildiği kapsamlı bir şekilde incelenmektedir. Elde edilen sonuçlara göre altın katılma hesabının mudârebe akdi olarak kurulmasıyla birlikte, konusu itibariyle sarf akdi ve diğer farklı akit türlerini de içermektedir. Genel hatları itibariyle fıkhî olarak uygun olduğu tespit edilmekle birlikte, işleyiş sürecindeki tartışmalı konular fıkıh bilginlerinin konu hakkında ayrıştıkları hususlarla ele alınmıştır.

Abstract:
Gold is one of the financial instruments utilized for investment. Investments in gold are conducted through gold account applications, currently implemented by both participation and conventional banks. Among the types of investments offered in participation banks, the most current and thus essential to discuss is the gold participation accounts. Through gold participation accounts, the value of gold is preserved while profit is also generated. Due to its intricate structure that encompasses multiple contract types, it is crucial to explore the legal nature of gold participation accounts. In this context, the primary aim of this study is to elucidate the operational process of the gold participation accounts and the legal nature of the profits obtained. Initially, the operation of these accounts is examined from opening to maturity. Subsequently, the entire process is analyzed from a legal perspective, using Hanafi jurisprudence as the analytical basis. The discussion also includes issues debated by contemporary scholars of jurisprudence. This examination includes AAOIFI (Accounting and Auditing Organization for Islamic Financial Institutions), International Islamic Fiqh Academy, decisions by the TKBB (Banking Regulation and Supervision Agency), regulations issued by relevant official institutions, and essential classical and contemporary sources. The originality of this study lies in its focus on gold participation accounts, which have been insufficiently addressed in literature in terms of detail and scope, unlike gold current accounts that have been extensively examined. Indeed, while numerous studies have been conducted on gold current accounts, gold participation accounts have been neglected. In this study delves into the nature of the profits derived within the participation process from a legal perspective, with a particular focus on the al-sarf. The findings suggest that while the gold account is established as a mudarabah, it also involves the application of various of contracts, primarily al-sarf. Although mostly deemed legally appropriate, contentious aspects in the operational process are addressed with differing views of jurisprudence scholars.