Türkiye'deki teknolojik ürünlerin çok değişkenli istatistik yöntemlerle pazar analizi
Market analysis of technological products in Turkey by multivariate statistical methods
Yazar: AYLİN UÇAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DOĞAN YILDIZ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İstatistik Ana Bilim Dalı / İstatistik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: İstatistik = Statistics

Özet:
Gelişen teknoloji çağı ile birlikte satışa sunulan ürün ya da hizmetlerdeki değişmeler işletmeler arası rekabeti arttırmıştır. Bu rekabetten dolayı işletmeler bulundukları pazarın çevresini ve müşterinin tutumunu merak etmeye başlamışlardır. Çünkü bulunduğu pazarın çevresini ve müşteriyi iyi analiz edebilen ve bu yönde stratejiler geliştirip, uygulayabilen işletmeler satış performanslarında ve kârlılık seviyelerinde fark yaratabilmektedirler. Bu doğrultuda günümüzde işletmeler için "Pazar ve Pazarlama Araştırmaları" oldukça önemli bir hal almıştır. Tez kapsamında öncelikle pazarlamanın temel kavramlarına, pazarlama araştırmalarına ve süreçlerine değinilecektir. Daha sonra bu alanda sıklıkla kullanılan bazı çok değişkenli istatistiksel yöntemlere ve pazarlama araştırmaları alanında bu istatistiksel yöntemlerin kullanımı hakkında bilgiler verilecektir. Tezin uygulama aşamasında SPSS programı kullanılarak, Türkiye'nin pek çok ilinde teknolojik ürün gruplarının da satışını yapan bir firmanın il düzeyinde belirli ürünlerdeki 2019 yılına ait satış adet verileri, Türkiye İstatistik Kurumunun paylaşıma açık olarak sunduğu yine il düzeyinde bazı makro değişkenler ile çok değişkenli bir hale getirilerek, diskriminant ve çok boyutlu ölçekleme analizleri ile incelenecektir. Çalışma boyunca firmanın adı gizlilikten dolayı belirtilmeyecektir. Ayrıca veri gizliliğinden dolayı tez çalışmasında sadece analiz sonuçlarına yer verilecektir. Diskriminant analizi ile  ürün bazında satış adet seviyelerine göre gruplanmış olan illerin, makro değişkenler ile ne kadarının açıklanabildiği, hangi değişkenlerin daha önemli olduğu ve gruplar arası sınıflandırma başarı oranları belirlenmeye çalışılacaktır. Çok boyutlu ölçekleme analizi ile illerin ve ürünlerin iki boyutlu uzaydaki yapısı gözlemlenerek, boyutlardaki konumlanmalarına göre benzerlik ve farklılıkları açıklanmaya çalışılacaktır. Sonuç kısmında ise bir işletmenin satış bilgileri üzerinden yapılabilecek olan bazı ileri istatistiksel analizler sonucunda elde edilen çıktılar doğrultusunda ürün bazında satış seviyelerini etkileyen faktörler ve işletmenin bir ürün ya da il pazarında belirleyeceği strateji ve planlama sürecinde yol gösterici olabileceği düşünülen bazı öneriler sunulacaktır.

Abstract:
With the developing technology age, the changes in the products or services offered for sale have increased the competition between businesses. Due to this competition, businesses have begun to wonder about the environment of the market and the attitude of the customer. Because businesses that can analyze the environment of the market and the customer well and develop and implement strategies in this direction can make a difference in their sales performance and profitability levels. In this direction, "Market and Marketing Research" has become very important for businesses today. Within the scope of the thesis, first of all, the basic concepts of marketing, marketing research and processes will be discussed. Then, some multivariate statistical methods that are frequently used in this field and the use of these statistical methods in the field of marketing research will be given. In the application phase of the thesis, using the SPSS program, a company that sells technological product groups in many provinces of Turkey, the sales figures of certain products at the provincial level for 2019, become multivariate with some macro variables at the provincial level, which is presented openly by the Turkish Statistical Institute. and will be examined with discriminant and multidimensional scaling analyses. The name of the company will not be disclosed during the study due to confidentiality. In addition, due to data confidentiality, only the analysis results will be included in the thesis study. With the discriminant analysis, it will be tried to determine how much of the provinces that are grouped according to their sales units on product basis can be explained by macro variables, which variables are more important, and classification success rates between groups. With the multidimensional scaling analysis, the structure of the provinces and products in two-dimensional space will be observed and the similarities and differences will be tried to be explained according to their positioning in the dimensions. In the conclusion part, in line with the outputs obtained as a result of some advanced statistical analyzes that can be made on the sales information of a business, the factors affecting the sales levels on product basis and some suggestions that are thought to be guiding in the strategy and planning process that the business will determine in a product or provincial market will be presented.