Döviz kuru sistem ve politikalarının dış ticaret açısından analizi (1980 sonrası Türkiye örneği) /
Yazar: NİLGÜN ACAR
Danışman: PROF. DR. TEMEL ERGUN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1995
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Devalüasyon = Devaluation ; Döviz kuru politikaları = Exchange rate policies ; Döviz kuru sistemleri = Exchange rate systems ; Marshall-Lerner Koşulu = Marshall-Lerner Condition ; Uluslararası ticaret = International trade

Özet:
ÖZET Bu tezin amacı, döviz kuru sistem ve politikalarının dış ticaret üzerindeki etkinliğini ortaya koymaktır. Çalışmamızda esnek, sabit ve karma döviz kuru sistemleri, dış ticaret açısından incelenmiştir. Konumuz, dış ticaret olduğundan tüm döviz kuru sistemlerinde uygulanabilecek aşın değerlenmiş, eksik değerlenmiş ve gerçekçi kur politikalarının ithalatçı ve ihracatçının davranışlarını ne şekilde etkilediği ortaya konulmuştur. Ekonomik bloklaşmaların yoğunlaştığı günümüzde serbest dış ticaret akımlarının doğması ile döviz kuru politikaları, ülkelerin dış ticaret politikası araçları içinde giderek artan bir konum kazanmıştır. Gerek gelişmiş gerekse gelişmekte olan ülkeler için önemli bir değişken olan döviz kuru politikalarının dış ticaret açısından analizi, 1980 sonrası dönemde Türkiye örneği ile ortaya konulmaya çalışılmıştır. Türkiye'de uygulanan döviz kuru politikalarının ithalat ve ihracat üzerindeki etkileri, esneklik yaklaşımına dayanılarak analiz edilmiştir. Hesaplamalarımız sonucunda, ithal ve ihraç mallarını talep esnekliklerinin 1980 sonrası dönemde giderek düştüğü belirlenmiştir. Bu sonuç, yapılan kur ayarlamalarının, dış ticaret bilançosu üzerindeki etkisinin yıllar itibariyle azaldığını gösterir niteliktedir. Türkiye'nin ithalatının büyük bölümü ara ve yatırım mallarından oluşmaktadır. İthalatın yapısı nedeniyle kur ayarlamaları ile ithalatın azaltılması pek mümkün olmamaktadır. Diğer taraftan, kur ayarlamalarıyla ihracat miktar olarak artmakla birlikte, ihracat gelirleri yapılan fiyat indirimi oranında artırılamamaktadır. Bu nedenle, ticaret açıklarının önüne geçilebilmesi için, kur ayarlamaları yoluyla döviz türünden fiyat indirimi yerine, ülke içi fiyat artışları kontrol altına alınmalıdır. Böylece, ihracatçının dış piyasalardaki rekabet gücü artacaktır. Ayrıca, ithalatın yapısının değiştirilmesi yönünde politikalar üretilmelidir. Türkiye, kendi teknolojisini üretir duruma geldiğinde ve girdiler açısından dışa bağımlılığını azaltması konusunda başarıya ulaştığında, ihracatı arttırmak ve ithalatı kısmak yönünde herhangi bir müdahaleye gerek duymayacaktır.

Abstract:
ENGLISH ABSTRACT The aim of this study is to examine the impacts of the foreign exchange systems and policies on foreign trade with special reference to Turkey. In this context the effects of flexible, fixed and mixed foreign exchange systems on foreign trade have been given special emphasis in a comparative setting. As the economic integration's increase together with free foreign trade, foreign exchange policies have gradually been one of the most important device to affect foreign trade. In the study also the effects of foreign exchange policies on Turkey's foreign trade is examined for the period policies the issues of over valuation, under valuation and real exchange rate have also been analysed in connection with export and import using the elasticity approach. Calculations indicate that price elasticity of demand of exported and imported goods have fallen down gradually for the period of 1980 and afterwards. The major part of Turkey's import consists of investment goods and raw materials. Due to this composition, foreign exchange adjustments cannot cause a significant fall in imports. On the other hand, foreign exchange adjustments increase the quantity of exports but the export revenues don't increase in proportion to the price falls. In order to prevent trade deficits, the high inflation prevailing in Turkey must be taken under control. Thus, competitive power of exporters will increase. Moreover, new policies must be put into practice to change the composition of imports. When Turkey starts producing her own technology, there may not be any need to take extra measures to increase exports and decrease imports.