Tarihi kent kimliğinin korunması ve sürdürülmesinde işaret öğelerinin rolü: İzmir ili Bornova ilçesi örneği
THE ROLE OF LANDMARKS IN THE PRESERVATION AND MAINTENANCE OF HISTORICAL CITY IDENTITY: IZMIR BORNOVA CASE
Yazar: CEYDA DÖNMEZ
Danışman: PROF. DR. NİLGÜN ÇOLPAN ERKAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Mekan Organizasyonu ve Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Kent kimliği ve kentsel mekân birbirini etkileyen unsurlardır. Kentsel mekânı şekillendiren, biçimlendiren kent kimliği bileşenleri incelenmiş, "kent kimliği", "kent imajı" kavramları üzerine araştırmalar yapılmıştır. Kent kimliğini anlamada kentin imajında güçlü bir unsur olan işaret öğelerinin önemine ve öğelerin kent kimliği bileşenleri ile ilişkisine odaklanılmıştır. Bu kapsamda çalışma kent kimliği bileşenlerinden "işaret öğeleri" özelinde ayrıntılı olarak incelenmiştir.
Tarihi kent kimliğinin korunması ve sürdürülmesinde işaret öğelerinin rolü incelenmiş ve İzmir genelinde yapılacak kentsel tasarım rehberlerine örnek nitelikte öneriler geliştirilmiştir. Kent kimliği açısından önemli öğeleri tanımlamak, kimliğe etki eden imaj öğelerinden işaret öğelerinin mekân organizasyonu planlama ve tasarım çalışmaları için önemini ortaya koymak İzmir ili, Bornova ilçesi üzerinden açıklanmaya çalışılmıştır.
Kent kimliğinde güçlü bir unsur olan işaret öğelerinin özelliklerini kentsel mekânda en iyi yansıtan ölçütleri tespit edebilmek, bileşenlerin etkisini ortaya koyabilmek matris ile sağlanmıştır. Matris sonucunda ortaya çıkan kent kimliği ve işaret öğelerinin dikkate alınmasının sağlanması konusunda güçlü etkileri ortaya koyan "işaret öğeleri" belirlenen tasarım rehberlerinde taranmıştır. Belirlenen bu rehberler By Design, Blyth, San Francisco, Hong Kong kentsel tasarım rehberleridir. İncelenen rehberler ve kavramsal çerçeve sonucunda işaret öğelerini kimliği yansıtmadaki ölçütler belirlenerek işaret öğeleri özelinde föy oluşturulmuştur.
Çalışma işaret öğelerinin önemine ve yaklaşımına tasarım rehberleri üzerinden bakarken, rehber aşamasında dikkat edilmesi gereken konulara, ölçütlere föy yoluyla öneriler verecektir. Bu tez kapsamında üretilen föyde yer alan değişkenler ile çok yönlü bir yaklaşımla kent kimliğine ve işaret öğelerine ilişkin ipuçlarını belirleme olanağı sağlanmaktadır. Böylelikle uygulama araçlarına da bu yaklaşımdan çıkan sonuçlar ve öneriler yansıtabilecektir. 
Anahtar Kelimeler: Kent kimliği, kentsel tasarım, kentsel tasarım rehberi, işaret öğeleri, İzmir.

Abstract:
Urban identity and urban space are interconnected and influence each other. In the study the components of city identity that shape and mold urban spaces, examining the concepts of "urban identity" and "urban image". Recognizing the importance of symbolic elements in shaping the city's image and its impact on understanding urban identity, this study has examined "landmark" in detail as one of the components of urban identity.
The role of landmarks in preservation and maintenance historical urban identity has been examined and recommendations have been developed as an example for urban design guides to be implemented throughout Izmir. Defining important elements in terms of urban identity and revealing the importance of landmarks, which are among the image elements that affect identity, for plannıng and design studies have been attempled to be explained througt the Izmir Bornova case.
A matrix has been used to identity the criteria that reflect the characteristics of landmark, which are a powerful element in urban identity, in the urban space and tı reveal the effects of the components. Landmarks have been shown to have strong effects on ensuring that urban identity and landmarks are taken into account as a result of the matrix have been scanned in the determined design guides. These guides are By Design, Blyth, San Francisco and Hong Kong urban design guides. As a result of the examined guides and the conceptual framework, criteria for landmark in reflecting identity have been determined and a checklist has been created specifically for landmarks.
While the study looks at the importance and approach of landmark through design guides, it will provide suggestions on the issues and criteria that should be considered at the guide stage through a checklist. The variables incluedded in the checklist produced within the scope of this thesis provide the opportunity to determine clues about urban identity and landmarks with a multidimensional approach. Thus, application tools can also reflect the results and suggestions obtained from this approach.
Keywords: Urban identity, urban design, design guidelines, landmark, Izmir.