Yaşanabilirlik bağlamında kaliteli çevre kavramı üzerine bir inceleme: Tarihi Yarımada örneği
An investigation on the concept of enviromental quality in context of livability: The case of the Historic Peninsula
Yazar: EDA YALÇINKAYA KAHYA
Danışman: PROF. DR. ZEKİYE YENEN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Mekan Organizasyonu ve Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Ayasofya = Ayasofya ; Engelsiz kent = Barrier-free city ; Tarihi yarımada = Historical peninsula ; Yaşanabilirlik = Livability ; Çevre kalitesi = Environmental quality

Özet:
Kentlerde artan nüfus, ulaşım sorunları, çevre ve gürültü kirliliği, plansız gelişme, toplumsal ayrışma gibi sorunlar kentin yaşam kalitesini düşürmektedir. Bu tür sorunların ele alındığı konulardan biri olan fiziki mekânlarda kalite meselesi literatürde yer alan, çevresel kalite, yaşanabilirlik, yaşam kalitesi, mekânsal kalite, engelsiz çevre kavramları ile ilişkili olarak çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. 
Planlama ve tasarım disiplinlerini doğrudan ilgilendiren 'kaliteli çevre' tasarımın hedefi olmakla; erişilebilir / engelsiz çevre kavramları ile de bağdaşmalıdır zira kentsel mekânı niteliksizleştiren konulardan biri de engellerdir. Kentsel mekândaki engeller; boyutlar bakımından yetersiz fiziksel çevre, sorunlu yüzey nitelikleri, eksik yönlendirme ve uyarı, düşük erişilebilirlik ve konfor düzeyi, herkes için çözümlenmemiş ulaşım, güvenlik meseleleri vb. konulardır. Bu sorunlar nedeniyle niteliksiz fiziksel çevreler oluşmaktadır. Bu bağlamda fiziki bir mekân tasarlanırken veya değerlendirilirken -kullanılageldiği haliyle- kaliteli çevre kavramı teorik çerçeve boyutunda literatür, yasalar, plan ve politika konularında yetersiz kalmaktadır. 
Tez kapsamında; kaliteli çevre kavramının temelde ilişkili olduğu çevre, kalite, yaşanabilirlik, yaşam kalitesi, mekân kalitesi kavramlarıyla çerçeve oluşturularak kaliteli çevre ilke ve ölçütleri belirlenmektedir. Bu kavramlar evrensel tasarım anlayışı ile birlikte değerlendirilerek "yaşanabilirlik", "erişilebilirlik", "konfor ve hareketlilik", "kimlik ve imaj", "herkes için çevre", "işlev/kullanım" ilkeleri ve bu ilkelere bağlı olarak parametreler ortaya konulmaktadır.  Her parametre kriterleri kapsamında gözlem ve mekânsal analizlerle belirlenen standartlar çalışma alanında yerinde değerlendirilmiştir.  
Bu doğrultuda odaklanılan konu; literatürdeki 'kaliteli çevre' yaklaşımının engelsiz çevre kavramı ile desteklenmesinin önemine dair olup çıkarımlar da bu çerçevede ele alınmaktadır.

Abstract:
Problems such as increasing population, transportation problems, environmental and noise pollution, unplanned development, social segregation reduce the quality of life of the cities. The issue of quality in physical spaces, one of the subjects in which such problems are discussed, constitutes the subject of this study in relation to the concepts of environmental quality, liveability, quality of life, quality of urban space, accessible environment in the literature.
Being the target of "environmentally qualified design" which directly concerns planning and design disciplines; it should also be compatible with the concepts of accessible / barrier-free environment because one of the issues that de-qualify the urban space is obstacles. Obstacles in urban space are issues such as inadequate physical environment in terms of dimensions, problematic surface qualities, incomplete guidance and warning, low level of accessibility, unresolved transport for all, security issues. Due to these difficulties unqualified physical environments occur. In this context, while designing or evaluating an urban environment the concept of environmental quality became inadequate in terms of the theoretical framework in literature, laws, plans and policies in time.
In this study; environmental quality principles and criteria are determined by creating a framework with the concepts of environment, quality, livability, quality of life and quality of urban space which are related to the concept of environmental quality. These concepts are evaluated together with the concept of universal design and the principles of "liveability", "accessibility", "comfort and mobility", "environment for all", "identity and image", "function / use" and parameters depending on these principles were put forward. 
In this direction, the focus of the study is on the importance of supporting the 'environmental quality' approach in the literature with the concept of barrier-free environment; therefore the implications are also discussed within this framework.