Kruvaziyer terminal işletmesi analizi ve Türkiye'nin kruvaziyer potansiyeli
Cruise terminal operation analysis and cruise potential of Turkey
Yazar: MURATCAN NEHİR
Danışman: DOÇ. DR. LEVENT KIRVAL
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Deniz Ulaştırma Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Deniz Ulaştırma Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Deniz Bilimleri = Marine Science ; Denizcilik = Marine
Dizin: Gemiler = Ships ; Kruvaziyer = Cruise ; Terminal işletme = Terminal management

Özet:
Bir yolcu gemisi ile turizm, zevk için yapılan, esas olarak konaklama ve tüm yemeklerin dâhil olduğu denizde giden bir gemi ile en az 60 saat süren bir yolculuktur.
Kurvaziyer Turizmi, dünya çapında giderek daha popüler bir eğlence ve boş zaman değerlendirme seçeneği haline gelmektedir. Küresel kurvaziyer endüstrisi, yolcu harcamalarında yılda tahmini 38 milyar dolar üretir ve turizm endüstrisinin en hızlı büyüyen sektörüdür. Kurvaziyer turizmi son yirmi yılda pandeminin başladığı 2020 yılına dek önemli bir genişleme yaşamıştır.
Kurvaziyer turizmin doğrudan ekonomik etkileri arasında üretim, istihdam ve çalışan brüt ödemeleri bulunmaktadır. 2017 yılında kurvaziyer sektörü 19,70 milyar euro doğrudan harcama yapmıştır. 2017 yılında yerleşik 40 kurvaziyer hattı bulunmaktadır ve Avrupa'da 137 yolcu gemisi işletilmektedir. Tahmini 6,96 milyon Avrupalı 2015 yılına göre 2017'de yüzde 7,8 artışla gemi seyahati yapmıştır, bu sayı dünya çapında tüm gemi yolculuğunun yaklaşık yüzde 26'sını temsil etmektedir.
Kurvaziyer limanları, farklı kurvaziyer güzergâhlarının bir parçası olmayı hedeflemektedir, çünkü kurvaziyer hatları varış noktaları değil seyahat planları satmaktadır ve bu da uğrak limanlarının seçiminde daha fazla esneklik anlamına gelmektedir.
Türkiye diğer turizm çeşitlerinde olduğu gibi kurvaziyer endüstrisinde de karşılayıcı (incoming) operasyonlara dönük turizm yapmaktadır. Yani kendi kurvaziyer gemileriyle yolcu taşımamakta sadece gelenleri karşılamaktadır. Kurvaziyer endüstrisinin liman işletmeciliği alt sektörü bakımından dünya ile kıyaslandığında payı binde ikiden azdır. Bu yönüyle liman işletmeciliği pazarında etkili bir oyuncu olduğu söylenemez. Öte yandan Türkiye içindeki limanlar kendi aralarında oligopol piyasaya haz rekabetçilik davranışları sergilemektedir.  
Türkiye'de kurvaziyer turizminin başlangıcı II. Dünya savaşından sonraki yıllar olarak kabul edilmektedir. Kurvaziyer gemi işletmeciliğinin başlangıcı ise "Ege" isimli lineer yolcu gemisidir. Bunu takiben ABD'den satın alınan "Ankara", "Tarsus", "Adana", "İstanbul", "Ordu", "Trabzon" ve "Giresun" adlı gemilerle lineer yolcu taşımacılığı devam etmiştir. 1950 yılında İtalya'da yapımı tamamlanan "Samsun" ve "İskenderun" gemileri de kurvaziyer olarak Akdeniz'in çeşitli limanlarında seferler yapmıştır. Türkiye'deki kurvaziyer yolcu taşımacılığı, sadece devlete ait Türkiye Denizcilik İşletmelerinin (TDİ) yolcu gemileri ile 1980 yılına kadar Akdeniz ve Karadeniz limanlarında hâkim iken günümüzde tamamıyla yabancı ülkelerin yolcu gemileri ile gerçekleştirilmektedir.
2003 yılından itibaren Türkiye'yi ziyaret eden kurvaziyer yolcuların sayısı, 2016 yılına kadar genel itibariyle sürekli artış göstermiştir. 2003 yılında 581.848 turist ziyaret etmişken, 2006 yılında 1 milyon, 2011 yılı itibariyle de 2 milyon sınırı aşılmıştır. 2009, 2012, 2014, 2016 yıllarında, bir önceki yıla göre toplam turist sayısı azalış eğilimindedir. 2017 yılında 2016 yılına göre ciddi bir düşüş yaşanmıştır. 2019'a dek yükseliş kaydedilememiş, 2020 yılında ise pandemi sebebiyle neredeyse yok denecek kadar az turist ağırlanmıştır. 2021 yılında ise hareketlilik gözlenmektedir.
Çalışmada Türkiye'deki kurvaizyer limanlardan sekiz tanesi sosyal ağ analizi ile rekabetçilik ve performans bakımından incelenmiştir. Bu limanlar İstanbul, Kuşadası, Antalya, Marmaris, Bozcaada, Dikili, Çanakkale ve Bodrum'dur. Limanları işleten şirketler üzerinden incelemeler yapılmış, limanlara gelen gemi ve gemi işletmecileri de incelenmiştir.
Türkiye limanlarına uğrayan kruvaziyer şirketlerine bakıldığında yalnızca Cruises, Seabourn ve Celestyal'in ultra büyük yolcu gemileri ile yolcu taşıdığı, diğer şirketlerin gemilerinin ise çoğunlukla orta ve küçük ölçekte olduğu görülmektedir.  Dolayısıyla kurvaziyer endüstrisinin alt sektörlerinden küçük ve orta büyüklükteki gemi seyahati sektörünün Türkiye limanlarına talebinin daha fazla olduğu söylenebilir. Bu durum Türkiye'nin kurvaziyer endüstrisinden aldığı payı etkilemektedir.
Limanların rekabetçiliği konusundaki bölümlerde de bahsedileceği gibi güzergâhlar en zayıf liman kadar güçlüdür. Türkiye'ye bütüncül bakıldığında Bozcaada, Marmaris gibi merkezilik ve önem bakımından diğerlerinin gerisinde kalan limanlar hepsinin performansına etki etmektedir. Pazarlanabilirlik en zayıf limana göre belirlenmektedir.
Liman rekabetçiliğinde coğrafi konumun önemi İstanbul limanının sosyal ağ analizinde öne çıkması ile örtüşmektedir. Marka konumlandırma bakımından ise Kuşadası ve Bodrum limanlarını işleten Global Port öne çıkmaktadır. 
Ekonomik eğilimler ve pazar araştırması, harcanabilir gelirlerdeki değişikliklerin ve müşteri tabanının demografisinin değerlendirilmesi açılarından bakıldığında, araştırmaya konu olan limanlara üst gelir ve eğitim seviyesindeki turistlerin geldiği söylenebilir. Çünkü limanları daha çok, küçük ve orta büyüklükteki gemiler tercih etmektedir. Daha küçük grupların seyahat ettiği küçük kurvaziyer turizminde turistlerin gelirleri, ultra büyük gemiler ile seyahat eden turistlerle kıyaslandığında, göreli olarak daha fazladır.

Abstract:
Tourism by cruise ship is a cruise that takes at least 60 hours on a sea-going vessel for pleasure, mainly including accommodation and all meals.
Cruise Tourism is becoming an increasingly popular leisure and leisure option around the world. The global cruise industry generates an estimated $38 billion annually in passenger spending and is the fastest growing sector of the tourism industry. Cruise tourism has experienced a significant expansion in the last two decades until 2020, the begining of the pandemic.
The direct economic effects of cruise tourism include production, employment and employee gross payments. In 2017, the cruise industry spent 19.70 billion euros directly. In 2017, there were 40 cruise lines onboard and 137 cruise ships operated in Europe. An estimated 6.96 million Europeans cruised in 2017, an increase of 7.8 percent from 2015, representing around 26 percent of all cruises worldwide.
Cruise ports aim to be a part of different cruise itineraries because cruise lines sell itineraries, not destinations, which means more flexibility in choosing ports of call.
As in other types of tourism, Turkey also carries out incoming tourism in the cruise industry. In other words, it does not carry passengers with its own cruise ships, but only greets the arrivals. Compared to the world, the share of the cruise industry in terms of the port management sub-sector is less than two per thousand. In this respect, it cannot be said that it is an effective player in the port management market. On the other hand, ports in Turkey exhibit competitive behavior among themselves, specific to the oligopoly market.
The beginning of cruise tourism in Turkey is considered to be the years after World War II. The beginning of cruise ship management is the linear passenger ship named "Ege". Following this, linear transportation continued with the ships "Ankara", "Tarsus", "Adana", "Istanbul", "Ordu", "Trabzon" and "Giresun" purchased from the USA. The ships "Samsun" and "Iskenderun", the construction of which was completed in Italy in 1950, also made cruises in various ports of the Mediterranean. While cruise passenger transportation in Turkey was dominated only by the passenger ships of the state-owned Turkish Maritime Enterprises (TDI) in Mediterranean and Black Sea ports until 1980, today it is carried out entirely by passenger ships of foreign countries.
The number of cruise passengers visiting Turkey since 2003 has generally increased continuously until 2016. While 581,848 tourists visited in 2003, the limit of 1 million in 2006 and 2 million in 2011 was exceeded. In 2009, 2012, 2014 and 2016, the total number of tourists tended to decrease compared to the previous years. There was a significant decrease in 2017 compared to 2016. No increase was recorded until 2019, and almost no tourists were hosted in 2020 due to the pandemic. Mobility is observed in 2021.
In the study, eight of the cruise ports in Turkey were examined in terms of competitiveness and performance with social network analysis. These ports are Istanbul, Kusadasi, Antalya, Marmaris, Bozcaada, Dikili, Çanakkale, and Bodrum. Investigations were made on the companies operating the ports, and the ships and ship operators coming to the ports were also examined.
Looking at the cruise companies calling at Turkish ports, it is seen that only Cruises, Seabourn and Celestyal carry passengers by ultra-large cruise ships, while the ships of other companies are mostly medium and small. Therefore, it can be said that the small and medium-sized cruise sector, one of the sub-sectors of the cruise industry, has a higher demand for Turkish ports. This situation affects Turkey's share in the cruise industry.
As to be mentioned in sections about the competitiveness of ports, routes are as strong as the weakest port. When Turkey is considered holistically, ports such as Bozcaada and Marmaris, which lag behind others in terms of centrality and importance, affect the performance of all. Market-ability is determined according to the weakest port.
The importance of geographical location in port competitiveness coincides with the prominence of Istanbul port in social network analysis. In terms of brand positioning, Global Port, which operates the Kuşadası and Bodrum ports, stands out.
In terms of economic trends and market research, evaluation of changes in disposable incomes and demographics of the customer base, it can be said that high-income and educated tourists come to the researched ports, because the researched ports are mostly preferred by small and medium sized ships. In small cruise tourism, where smaller groups travel, the income of tourists is relatively higher compared to others who travels by ultra-large ships.