Erken dönem uyumsuz şemaların oluşumunun incelenmesi: Bir fenomenoloji çalışması
An investigation of early maladapti̇ve schemas: A phenomenological study
Yazar: NUR FUNDA BAŞER BAYKAL
Danışman: DOÇ. DR. SEVAL ERDEN
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Aile içi ilişkiler = Family relations ; Ebeveynler = Parents ; Erken dönem uyum bozucu şemalar = Early maladaptive schemas ; Evlilik çatışması = Marital conflict ; Yorumlayıcı fenomenolojik analiz = Interpretative phenomenological analysis ; Ölçekler = Scales ; Şema terapi modeli = Schema therapy model

Özet:
Çalışmanın amacı erken dönem uyumsuz şemalara sahip olan bireylerin çocukluk döneminde yaşadıkları deneyimleri ve bu deneyimlere ilişkin algılarını incelemektir. Bu deneyimlerin özüne ulaşmak için erken dönemde yaşanan ve bireyi etkileyen anılara, anne-baba ile olan deneyimleri nasıl algıladıklarına nitel araştırma desenlerinden biri olan yorumlayıcı fenomenoloji yöntemi kullanılarak odaklanılmıştır. Bu yönteme uygun olarak amaçlı örnekleme türlerinden biri olan ölçüt örnekleme yöntemi tercih edilmiş ve 450 genç yetişkine "Young Şema Ölçeği Kısa Form-3" uygulanarak erken dönem uyum bozucu şemaları yoğun ve aktif olan bireyler belirlenmeye çalışılmıştır. Uygulama sonucunda her şema alanında ortalamanın üzerinde puan alan bireyler belirlenmiş ve en yüksek puandan en düşük puana doğru sıralanmıştır. Sıralamaya göre en yüksek puana sahip ilk 30 katılımcıya ulaşılmış; ön görüşme ve bilgilendirme yapılarak çalışmanın ikinci aşaması olan yüz yüze görüşmelere katılmak isteyip istemedikleri sorulmuştur. Ön görüşme sonucunda görüşmelere katılmak isteyen 20 katılımcı ile birebir görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Görüşmelerde, erken dönem uyumsuz şemaların oluşumu hakkında detaylı bilgi sahibi olabilmek amacıyla araştırmacı tarafından oluşturulan açık uçlu "Görüşme Soruları" kullanılmıştır. Yapılan görüşmeler katılımcıların izni dahilinde ses kaydına alınmış ve analiz yapabilmek için deşifre edilmiştir. MAXQDA-18 bilgisayar programı yardımıyla analiz gerçekleştirilmiştir. Analiz sonucunda "evlilik doyumunun olmadığı çatışmalı aile ilişkileri, işlevsiz ebeveynlik ve aile dışı olumsuz yaşantılar" ana başlıkları ortaya çıkmıştır. Evlilik doyumunun olmadığı çatışmalı aile ilişkileri ana teması, "eşler arası çatışma ve sevgisizlik, şiddet içeren ilişkiler ve akrabaların olumsuz ilişkisine açık ilişkiler" alt başlıklarını içermektedir. İşlevsiz ebeveynlik teması, anne ve babalarla ilgili alt başlıklardan oluşmaktadır. Buna göre, babalarla ilgili ortaya çıkan temalar, otoriter baba, belirsiz kayıp, babanın yokluğu, ebeveynlik yetisi gelişmemiş ve travmatik yaşantıya sahip olma alt başlıklarından oluşurken; anneleriyle ilgili ortaya çıkan temalar, pasif, ebeveynlik yetisi gelişmemiş, travmatik yaşantıya sahip olma ve erken biten çocukluk şeklinde sıralanmaktadır. Aile dışı olumsuz yaşantılar teması ise, vefat, taşınma, olumsuz okul yaşantıları ve  maddi sıkıntılar alt temalarını içermektedir. Sonuç tartışma ve öneriler kısmında çalışmanın bulguları yorumlanmış, tartışılmış ve alana sağladığı katkılar ve çalışmacının önerileri detaylandırılmıştır.

Abstract:
The aim of the study is to examine the experiences of individuals with early maladaptive schemas and their perceptions about these experiences. In order to reach the essence of these experiences, memories that affect the individual and how they perceive these experiences with parents are focused on by using interpretive phenomenological method, which is one of the qualitative research models. In accordance with this method, criterion sampling method, which is one of the purposeful sampling types, was used. "Young Schema Scale Short Form-3" was applied to 450 young adults in order to find the ones who have intense and active early maladaptive schemas. As a result of the application, individuals scoring above the average in each schema field were identified and ranked from the highest score to the lowest score. According to the ranking, the first 30 participants with the highest score were reached. They were asked whether they want to participate in the face-to-face interviews, which is the second stage of the study, by making a preliminary interview and informing. As a result of the pre-interview, one-to-one interviews were held with 20 participants who wanted to participate. In the interviews, open-ended "Interview Questions" created by the researcher were used to have detailed information about the formation process of early maladaptive schemas. The interviews were recorded in the voice within the permission of the participants and deciphered for analysis. Analysis was carried out with the help of MAXQDA-18 computer program. As a result of the analysis, the main themes of "conflicting family relationships without marital satisfaction, dysfunctional parenting and non-family negative experiences" have emerged. The main theme of conflicting family relationships without marriage satisfaction includes the subtitles "conflict and lovelessness between spouse, violent relationships and relationships open to the negative effect of relatives". The dysfunctional parenting theme consists of subtitles about mother and father. According to this, the emerging themes related to fathers are the headlines of authoritarian father, ambiguous loss, absence of father, having a traumatic life, dysfunctional parenting and early finished childhood; the themes that emerged about their mothers are listed as passive, having traumatic life, dysfunctional parenting and early finished childhood. The theme of non-family negative experiences includes the sub-themes of death, moving, negative school experiences and financial difficulties. In the conclusion section, the findings of the study are interpreted, discussed and the contributions of the study and the suggestions of the researcher are detailed.