Ortaokul öğrencilerine problem çözme ve programlama öğretiminde zihin haritalarının geri çağırma aracı olarak kullanımının başarı ve kalıcılık üzerindeki etkisi
Effect of using mind maps in teaching problem solving and programming as a retrieval tool on achievement and retention of middle school students
Yazar: DAMLA OCAK SABANCI
Danışman: DOÇ. DR. MÜGE ADNAN
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Öğretim Teknolojileri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Yaratıcı problem çözme özellikleri = Creative problem solving properties ; Yeniden hatırlama = Rememory

Özet:
Öğrenme, bireylerin doğuştan getirdiği ya da sonradan şemalandırdığı bilgiler ile yeni
öğrenilen bilgiler arasında anlamlı ve doğru bağlar kurarak öğrenmeyi kolaylaştıran ve
kalıcılığını artıran bir düzenden bahseder. Bilgilerin uzun süreli bellekte saklanabilir ve
ihtiyaç durumunda geri getirilebilir olması için farklı teknikler kullanılmaktadır.
Öğrenme ortamında kullanılan tekniklerden biri de zihin haritalarıdır. Doğru zihinsel
bağlantılar için kullanılabilir olan ve bilginin geri çağrılmasını sağlayan araçlardan olan
zihin haritaları, öğrenme ortamında farklı amaç ve süreçlerde kullanılabilir.
Bu çalışma, zihin haritalarının Milli Eğitim Bakanlığı 6. sınıf müfredatında yer alan
Bilişim Teknolojileri ve Yazılım dersinin Problem Çözme ve Algoritma ünitesinde
problem çözmenin kavramları ve yaklaşımları konusunda geri getirme alıştırması olarak
kullanımının, öğrencilerin ders başarıları ve bilgilerin kalıcılığı üzerindeki etkilerini
incelemiştir. Çalışma kapsamında, bir devlet ortaokulunda öğrenim gören altıncı sınıf
öğrencilerinden oluşan deney ve kontrol grupları üzerinde ön test-son test kontrol
gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Deney grubuna zihin haritalarının geri
getirme alıştırması olarak eklendiği dersler uygulanırken, kontrol grubuna geleneksel
öğretim yöntemleriyle eğitim verilmiştir. Çalışmada araştırmacı tarafından oluşturulan
başarı testi öncelikle ön test olarak, müdahale sonrasında ise son test olarak uygulanmış
ve 21 gün sonra kalıcılık durumunu incelemek için tekrar uygulanmıştır. Deney grubu
17 ve kontrol grubu 18 kişi olmak üzere toplam 35 öğrenciyle yürütülen çalışmada sonucunda elde edilen veriler lineer karma model kullanılarak analiz edilmiştir.
Lineer karma model analizine göre zaman içerisinde deney ve kontrol grubu
öğrencilerinin ön test, son test ve kalıcılık test puanları arasında anlamlı fark
bulunmamış, ancak deney grubu başarıyı daha yüksek seviyede korumuştur. Deney
grubu ile kontrol grubu arasında özellikle ders başarısı açısından anlamlı bir fark tespit
edilmiş, geri getirme alıştırması olarak zihin haritaları kullanan deney grubu kontrol
grubuna göre anlamlı derecede daha iyi performans göstermiştir. Araştırma sonuçları,
genel olarak zaman etkisinin anlamlı olmadığını göstermiştir.
Araştırmada beklenen zamana dair anlamlı etkinin gözlenememesi, kullanılan yöntemin
veya müdahalenin etkisini azaltan bazı sınırlılıkların veya yan etkilerin varlığına işaret
edebilir. Bu bağlamda öğretim tasarımının daha iyi planlanması, uygulama süresinin
uzatılması, geri bildirim sürecinin etkili işletilmesi ve geri getirme alıştırmalarının derse
doğru şekilde entegre edilmesi ile zihin haritalarının öğrenme üzerindeki etkisinin
artırılabileceği düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: bilişim teknolojileri, zihin haritaları, geri getirme, geri
getirme alıştırmaları, lineer karma model

Abstract:
Learning refers to an order that establishes meaningful connections between newly
learnt information and that which individuals are either born with or have previously
schematised. Different techniques are used to ensure that information stored in the longterm memory can be retrieved when needed, with mind maps being such a technique
utilised in formalised learning environments. Mind maps can be used to facilitate
information retrieval, and may be used for different purposes and processes within the
teaching and learning process.
The current study examined the effect of using mind maps as a retrieval practice on the
problem-solving concepts and approaches employed by sixth-grade students of an
Information Technologies and Software course on their course achievement and
knowledge retention. Within the scope of the study, a quasi-experimental pretestposttest design was applied to experimental and control groups consisting of sixth-grade
public secondary school students. While the experimental group received lessons which
included mind maps as retrieval exercises, the control group was taught according to
traditional teaching methods. An achievement test created by the researcher was first
applied as a pretest, then as a posttest following the intervention, and then reapplied 21
days after the posttest in order to examine the students' retention. The study wasconducted with 35 students (17 experimental, 18 control), with the obtained data
analysed according to the linear mixed model.
According to the linear mixed model analysis, there was no significant difference
between the pretest, posttest and retention test scores of the experimental and control
group students over time, but the experimental group maintained a higher level of
success. There was a significant difference between the experimental group and the
control group, especially in terms of course achievement, and the experimental group
using mind maps as retrieval exercises performed significantly better than the control
group. The results of the study showed that, in general, the time effect was not
significant.
Failure to observe a significant effect on the expected time in the study may indicate the
existence of some limitations or side effects that reduce the effect of the method or
intervention used. In this context, it is thought that the effect of using mind maps on the
students' learning could have been increased through better planning of the instructional
design, extending the implementation period, use of a more effective feedback process,
and proper integration of retrieval exercises into the lessons.
Keywords: information technologies, mind maps, retrieval, retrieval practice,
lineer mixed model