In vıtro şartlarda yetiştirilen nohut (Cicer arietinum L.) ve mürdümük (Lathyrus sp.) türleri ile yapılan protoplast kültürünün etkinliğinin belirlenmesi
The determination of protoplast culture's efficiency with chickpea (Cicer arietinum L.) and grass pea (Lathyrus sp.) species grown in in vitro conditions
Yazar: RAMAZAN KOYUN
Danışman: PROF. DR. ERCAN CEYHAN
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Islahı ve Genetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Nohut (Cicer arietinum L.) tarımında önemli ekonomik zarara neden olan antraknoz (Ascoryhyta rabiei Labr.) hastalığı ülkemizde özellikle bölgemiz olan İç Anadolu bölgesinde yaygın olarak görülmektedir. Yapılan kaynak araştırmaları sonucu, mürdümük (Latyhrus sp.) türlerinin bu hastalığa karşı değerli bir tolerans kaynağı olduğu ifade edilmektedir. Bu iki türün doğal melezlemeleri sonuçsuz kaldığından, bu çalışmada protoplast kültürü ile bitkilerin hücresel melezleme yönteminin başarısı belirlenmesi amaçlanmaktadır. İn vitro koşullarında 4 farklı nohut çeşidi (Azkan, Aksu, Göktürk ve Bahadır) ve üç farklı Lathyrus sp. genotipin çimlendirilmiştir. Bu araştırmada, bu iki cinsin Radikula, plumula ve Radikula + plumula şeklinde farklı eksplant kaynaklarındaki protoplast verimleri gözlemlenerek metodun uygunluğu incelenmiştir.
Yapılan gözlemler sonucunda en iyi protoplast verimi melezlerde L. cicera X Göktürk nohut çeşidinde 25 x 105 protoplast g-1 bulunurken, en az protoplast verimi L. sativus (S) X Aksu nohut çeşidinde 2,5 x 105 protoplast g-1 sayımı gerçekleştirilmiştir. Eksplant türüne göre yapılan gözlemlerde, en iyi protoplast verimi Lathyrus sp. ve Cicer sp. cinslerinin her ikisi içinde eksplant kaynağı olarak ise Radikula+ Plumula olarak kullanılan materyallerde 23,8 105 protoplast g-1, en düşük verim her iki cins içinde Radikula kullanılan materyallerde 2,5 x 105 protoplast g-1 tespit edilmiştir. Bu değerlere göre genel bir ifadeyle eksplant kaynağı olarak Radikula+ Plumula kullanımı, protoplast verimini artırması ile oluşacak yapılarda istenilen özelliklerdeki heterekaryonların elde edilebilme ihtimalini yükselteceği öngörülmektedir.

Abstract:
Anthracnose (Ascoryhyta rabiei Labr.) disease, which causes significant economic damage in chickpea (Cicer arietinum L.) agriculture, is common in our country, especially in our region, Central Anatolia. As a result of the literature research, it has been seen that Lathyrus sp. is a valuable source of tolerance against this disease. Since the natural hybridization of plants is inconclusive, this study it is aimed to determine the success of the cellular hybridization method of plants with protoplast culture. Four different chickpea varieties (Azkan, Aksu, Göktürk, and Bahadır) germinated in vitro, and three different Lathyrus sp. The method's suitability was investigated by observing the variety and protoplast yields of these two genera in various explant sources: the radicula, plumule, and radicula + plumule.
As a result of the observations, the best protoplast yield was found in L. cicera X Göktürk chickpea cultivar with 25 x 106 protoplast g-1counts. In comparison, the lowest protoplast yield was 2.5 x 106 protoplast g-1counts in L. sativus (black genotype) X Aksu chickpea cultivar. In the observations made according to the explant type, the best protoplast yield was determined as 23.8 x 106 protoplast g-1in the materials used as radicle + plumule, and the lowest yield was 2.5 x 106 protoplast g-1in the materials used as radicle in both Lathyrus sp. and Cicer sp. genera. According to these values, in general terms, it is predicted that the use of Radicle+ Plumula as an explant source will increase the protoplast yield and increase the probability of obtaining heterokaryons with the desired properties in the structures to be formed.