Cerrahi sonrası deliryumun önlenmesinde hipertonik sodyum klorür uygulamasının etkisi
The effect of hypertonic sodium chloride application on prevention of delirium after surgery
Yazar: FADİME ÇINAR
Danışman: PROF. DR. FATMA ETİ ASLAN ; DOÇ. DR. KEMAL TOLGA SARAÇOĞLU
Bahçeşehir Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Cerrahi = Surgery ; Deliryum = Delirium ; Nöroinflamatuar hastalıklar = Neuroinflammatory diseases ; Postoperatif dönem = Postoperative period ; Sitokinler = Cytokines ; Sodyum klorid = Sodium chloride ; Yaşlılar = Aged

Özet:
Amaç: Bu araştırma cerrahi hastalarda hipertonik sodyum klorürün (NaCl) deliryumu önlemedeki etkisini belirlemek amacıyla yapıldı.
Gereç ve Yöntem: Randomize kontrollü çift kör klinik çalışma tipinde olan bu araştırma bir eğitim araştırma hastanesi'nin ortopedi ve kardiyovasküler cerrahi kliniklerinde Eylül 2018-Nisan 2019 tarihleri arasında yapıldı. Bu kliniklere bu tarihlerde cerrahi girişim için yatışı yapılmış tüm hastalar araştırmanın evrenini oluştururken, çalışma kriterlerine uygun olan ≥65 yaş 50 hasta %6'lık (NaCl) hipertonik sodyum klorür uygulanan deney grubunu, 50 hasta %  0.9'luk (NaCl) sodyum klorür (izotonik) uygulanan kontrol grubunu olmak üzere toplam 100 hasta araştırmanın örneklemini oluşturdu. Araştırmada veri toplama araçları olarak Deliryum Tarama Ölçeği (Nu-DESC), Cerrahi Girişim Öncesi-Esnası-Sonrası Risk Faktörlerini Değerlendirme Formu, Minimental Durum Değerlendirme Testi kullanıldı. Verilerin değerlendirilmesinde SPPS 25.0 istatistik paket programı kullanıldı. Verilere ilk olarak normal dağılım testi yapıldı. Kategorik değişkenler için Pearson Ki-Kare testi ancak beklenen frekansların 5'den küçük olduğu değişkenlere Kolmogorov-Simirnov testi ve normal dağılım göstermeyen metrik değişkenler için Mann Whitney U testi kullanıldı. Normal dağılım gösteren metrik değişkenler için ise t testi yapıldı. Hipertonik sodyum klorür uygulamasının etkinliğini değerlendirmek amacıyla rölatif etkinlik, tahmini rölatif, atfedilen etkinlik ve etkinlik koruyuculuk oranı hesaplandı. İstatistiksel olarak önemlilik için p<0.05 yeterli kabul edildi.
Bulgular: Cerrahi sonrası deliryum insidansı, yüzde 0.9'luk sodyum klorür uygulananlarda yüzde 40, yüzde 6'lık hipertonik sodyum klorür uygulananlarda yüzde 6 olup fark istatistiksel olarak yüksek oranda anlamlı bulundu (p<0.05).  Rölatif etkinlik 15, atfedilen etkinlik 34 ve etkinlik koruyuculuk oranı 85 olarak hesaplandı. Deliryum 75 yaş ve üzerinde olan, erkeklerde, çoklu ilaç kullanımı olan, anestezi süresi uzun,  serum sitokin seviyeleri yüksek, Hb ve albümin seviyeleri düşük düzeyde olan hastalarda daha fazla görüldü ve sonuçlar istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p<0.05).
Sonuç olarak; Deliryum gelişimi ilişkili olan serum plazma sitokinlerinin cerrahi sonrası yükselmesini önlemek amacıyla uygulanan hipertonik sodyum klorürün ortopedik ve kardiyovasküler cerrahi geçiren yaşlı hastalarda deliryum görülme sıklığını ve deliryum şiddetini azaltmada etkili olduğu belirlendi.

Anahtar Kelimeler: Cerrahi Sonrası Deliryum, Yaşlılık, Neuroinflmasyon, Sitokinler, Hipertonik Sodyum Klorür

Abstract:
Aim: This research was performed to determine the effect of hypertonic sodium chloride (NaCl) on the prevention of delirium in surgical patients.
Material and Method: This randomized controlled double-blind study was conducted between September 2018 and April 2019 in a training and research hospital, orthopedics and cardiovascular surgery clinics. It was determined that hypertonic sodium chloride was effective in reducing the incidence of delirium and the severity of delirium in elderly patients undergoing orthopedic and cardiovascular surgery to prevent elevation of serum plasma cytokines after surgery. All patients who were hospitalized for surgery at these dates formed the universe of the research. All patients who were hospitalized for surgery at these dates formed the universe of the study. The study group consisted of 50 patients with ≥65 years of age and 6% (NaCl) of hypertonic sodium chloride. The control group consisted of 0.9% NaCl sodium chloride (isotonic). The total of 100 patients were research sample. Delirium Screening Scale (Nu-DESC), Pre-in-Post Surgery Risk Factor Evaluation Form, Minimental Condition Assessment Test were used as data collection tools. SPPS 25.0 statistical package program was used to evaluate the data. Normal distribution test was performed first. Pearson's chi-square test was used for categorical variables and Kolmogorov-Simirnov test was used for variables with expected frequencies less than 5 and Mann Whitney U test was used for metric variables that did not show normal distribution. t-test was performed for metric variables with normal distribution. Relative efficacy, estimated relative, attributed efficacy and efficacy ratio were calculated to evaluate the effectiveness of hypertonic sodium chloride administration. For statistical significance p <0.05 was accepted as sufficient. 
Results: The incidence of delirium after surgery was 40 percent in patients with 0.9 percent sodium chloride and 6 percent in patients with hypertonic sodium chloride and the difference was statistically significant (p <0.05). Relative activity 6, attributed efficacy 30, and efficacy ratio 85 were calculated. Delirium was more common in patients who were 75 years old and older, had multiple drug use, had a long duration of anesthesia, had high serum cytokine levels, and had low levels of Hb and albumin, and the results were statistically significant (p <0.05).
Conclusion; It was determined that hypertonic sodium chloride was effective in reducing the incidence of delirium and the severity of delirium in elderly patients undergoing orthopedic and cardiovascular surgery to prevent elevation of serum plasma cytokines after surgery.

Key Words: Delirium After Surgery, Aging, Neuroinflation, Cytokines, Hypertonic Saline: