Böbrek transplantasyonu canlı vericilerinde kemik metabolizmasının değerlendirilmesi
Evaluation of bone metabolism in living donors in renal transplantation
Yazar: MERAL TAŞAN
Danışman: PROF. DR. REZZAN ATAMAN
İstanbul Üniversitesi / Cerrahpaşa Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Nefroloji Bilim Dalı
Derece: Tıpta Yan Dal Uzmanlık, 2009
Konu: Nefroloji = Nephrology
Dizin: Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek nakli = Kidney transplantation ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Organ nakli = Organ transplantation ; Osteoporoz = Osteoporosis

Özet:
Donör popülasyonu, 1986 ile 2008 yılları arasında İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Transplantasyon Ünitesi'nde böbrek vericisi olarak nefrektomi yapılmış toplam 41 kişiden oluşmaktadır. Donör seçimi için genel olarak kabul görmüş seçim kriterleri kullanılmış ve her bir donörün uygunluğu lokal transplantasyon konseyinde değerlendirilip kabul edilmiştir. Kontrol grubu hastane çalışanları ve donör yakınları arasından çalışma grubuna uygun yaş ve cinsiyetteki 41 sağlıklı kişiden oluşmuştur. Her iki grupta da üre, kreatinin, kalsiyum, fosfor, PTH,alkalen fosfataz, osteokalsin,,24 saatlik idrarda dihidroksiprolin ve fraksiyone fosfor atılımı ölçüldü. Çalışmamızda GFD tayini için hem kreatinin klirensi hem de MDRD formülünden yararlanıldı. Kemik yoğunluğu, 1-4. lomber vertebralarda ve sol femur boynunda Dual Energy X-Ray Absorbtiometry (DEXA- hologic® QDR-4500W) kullanılarak ölçüldü ve lomber vertebra mineral yoğunluğu olarak dört vertebranın (L1-L4) ortalaması alındı. Sonuçlar , birim alandaki kemik mineral kitlesi (gr/cm²) olarak ifade edildi. Osteoporoz sınıflaması için WHO kriterleri kullanıldı ve lomber vertebralarda (1-4.) ve/veya sol femur boynunda ? 2.5 SD'dan daha düşük T skoru osteoporoz kabul edildi.Bulgular: Böbrek vericilerinde kontrollere göre kreatinin, PTH ve fraksiyone fosfor atılımı daha yüksek iken, kreatinin klirensi, GFD ve kalsiyum değerleri daha düşüktü. Diğer parametreler açısından ise iki grup arasında istatistikî olarak anlamlı fark bulunmadı. Femur ve lomber kemik mineral dansitesi ve T skoru açısından her iki grup arasında istatistiki olarak anlamlı fark yoktu (p:0.91 p:0.32). Böbrek vericileri , PTH'nın vericilerdeki 50. persentil değerine göre 2 gruba ayrıldı ve bu iki grup arasında hiperparatiroidi gelişiminde etkili olabilecek faktörler karşılaştırıldı. Çalışma parametreleri açısından her iki grup arasında istatistiki olarak anlamlı fark bulunmuyordu.Ancak yüksek PTH grubunda nakil sonrası sürenin daha uzun olması dikkat çekiciydi (63.0 ± 17.8 ay ve 85.2 ± 47.1 ay, P=0.059). Lomber kemik yoğunluğu ile kreatinin klirensi arasında kuvvetli olmayan ancak anlamlı bir ilişki vardı (p:0,023).Sonuç olarak ,verici azlığı nedeniyle özellikle son yıllarda gittikçe artan sayıda canlı ve genç donor kullanılmaktadır. Bu kişilerin potansiyel yaşam beklentileri göz önüne alınırsa daha uzun sure yüksek PTH'ya maruz kalacakları için kemik mineral metabolizma bozukluklarından daha fazla etkileneceklerdir. Biz bu çalışmayla,böbrek vericilerinde göreceli olarak erken evrede bile kemik mineral metabolizmasında anlamlı değişiklikler olduğunu gösterdik ve uzun dönemde bu kişilerde osteoporoz gelişimi açısından risk altında olduklarını düşündürebilecek veriler de elde ettik. Bu nedenle, böbrek vericilerinin kemik metabolizması bozuklukları açısından özellikle takip edilmelerinin gerekli olduğu kanısındayız.

Abstract:
The population of donors consisted of 41 subjects who had been nephrectomized as kidney donors between 1986 and 2008 in the Istanbul University Cerrahpaşa Medical Faculty, Transplantation Unit. Donors were chosen using generally accepted selection criteria and the eligibility of each donor was evaluated and accepted in the local transplantation committee. Control group consisted of 41 healthy hospital personnel and intimates of donors in all whose ages and genders matched those of the study group. In both groups serum urea, creatinine, calcium, phosphorus, PTH, alkaline phosphatase, osteocalcine, and 24-hour urinary clearance of hydroxyproline and fractionated phosphorus were determined. In our study for the assessment of GFD, both creatinine clearance and MDRD formula were used. Bone mineral densities (BMDs) of L 1-4 vertebras and of the left femoral necks were measured using Dual Energy X-Ray Absorptiometry (DEXA- hologic® QDR-4500W), and average of BMD?s of the four vertebras (L1-4) were calculated. The results were stated as bone mineral density per unit area (gr/cm²). For the classification of osteoporosis WHO criteria were used, and T scores less than -2.5 SD of lumbar vertebras (L1-4) and /or left femoral neck were accepted as the indication of osteoporosis.Findings: As compared with controls in kidney donors, creatinine, PTH, and clearance of fractionated phosphorus were higher, while creatinine clearance, GFD and calcium levels were relatively lower. As for the other parameters any statistically significant difference between two groups was not found. Any statistically significant difference between two groups regarding T scores and BMDs of femur and lumbar vertebras did not exist. (p:0.91 p:0.32). Kidney donors were separated into two groups according to 50. percentile values of PTH in donors and factors which might effect the development of hyperparathyroidism were compared between these 2 groups. As for study parameters any statistically significant difference between both groups was not detected. However in the higher PTH group, the longer duration of the posttransplantation period was noteworthy (85.2 ± 47.1 mos vs 63.0 ± 17.8 mos , P=0.059). A weak but significant correlation between lumbar BMDs and creatinine clearance existed (p:0,023).In conclusion, especially in recent years due to scarcity of donors, increasingly higher numbers of living and young donors have been used. In consideration of potential life expectancies of these individuals, they will be affected more intensively from disorders of bone mineral turnover due to relatively prolonged exposure to PTH. With this study we demonstrated comparatively significant alterations in the bone mineral metabolism of kidney donors even in the early stages of posttransplantion period, and obtained data which might suggest that these individuals are at risk of developing osteoporosis in the long run.