Bankalarda karlılığı belirleyen faktörler: Qismut ülkeleri katılım ve ticari bankalar karşılaştırması
Factors determining profitability in banks: Qismut countries participation and commercial banks comparation
Yazar: ÖMER YAVUZ
Danışman: PROF. DR. SÜLEYMAN GÖKHAN GÜNAY
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Bankacılık = Banking ; İşletme = Business Administration
Dizin: Bankalar = Banks ; Karlılık = Profitability ; Katılım bankacılığı = Participation banking ; Rasyolar = Ratios ; Relatif karlılık = Relative profitability ; Ticari bankalar = Commercial banks ; Özkaynak karlılığı = Return on equity

Özet:
Bankacılık sektörü finansal sistem içinde oldukça önemli bir yere sahiptir. Bütün işletmelerde olduğu gibi bankacılık sektöründe de karlılık bankaların devamlılığı için gerekli unsurlarındandır. Bankaların karlılığı banka faaliyetlerinin devamı ve ülkelerin ekonomileri için önemli bir olgudur. Karlılıkta azalma meydana gelmesi veya bankaların zarar etmeleri ekonomiyi, üretimi, istihdamı vb. olumsuz etkiler. Dolayısıyla bankacılık sektöründe karlılığın belirleyicilerinin saptanması ve yakından izlenmesi çok önemli bir konudur. Bankacılıkta karlılığın belirleyicilerinin bir kısmı banka iç yapısından kaynaklanan kontrol edilebilen değişkenler grubunda iken, bir kısmı genel iktisadi yapıdan kaynaklanan kontrol edilemeyen değişkenler grubunda yer almaktadır.
Çalışmada ekonominin vazgeçilmez sektörü olan bankacılığın karlılığı konusu ele alınmıştır. Bankanın tarihsel gelişimi, banka türleri, karlılık gibi kavramlar eşliğinde ticari ve katılım bankalarının karlılıklarını belirleyen faktörler karşılaştırılmıştır. Analiz sürecinde dünyada katılım bankacılığının %85 inin yapıldığı ve literatürde Q.İ.S.M.U.T ülkeleri olarak yer alan Katar, Endonezya, Suudi Arabistan, Malezya, Birleşik Arap Emirlikleri ve Türkiye'de faaliyet gösteren bankaların ekonomik verileri kullanılmıştır. Analizde 66 adet ticari banka ile 32 adet katılım bankası olmak üzere toplam 98 bankanın 2011-2016 yılları arasındaki finansal rasyolarına Bankfocus veri tabanı programı aracılığı ile ulaşılmıştır. Çalışmanın amacı, Q.I.S.M.U.T. ülkelerinde banka karlılığını etkileyen unsurların araştırılması ve sonuçlara dayalı olarak politika önerilerinin geliştirilmesine yardımcı olmaktır.
Yapmış olduğumuz analiz 2011-2016 yılları arası 6 yıllık süreçte, ticari bankalarda aktif karlılık değişkeni için oluşturulan panel regresyon modelleri içerisinde en doğru modelin ilk fark modeli ve en uygun etki türünün de bireysel etki olduğunu göstermiştir. Katılım bankalarında ise en doğru modelin sabit etki modeli uygun etki türünün ise bireysel etki olduğu görülmüştür. Ticari bankalarda ilk fark modeline göre net krediler/toplam aktifler, net krediler/mevduatlar ve fonlar, maliyet/gelir, net faiz geliri/ortalama aktifler, diğer işlem gelirleri/ortalama aktifler ve takipteki krediler/brüt krediler değişkenleri aktif karlılık üzerinde istatistiksel olarak anlamlı etkiye sahiptir. Katılım bankalarında ise maliyet/gelir, net kar payı geliri/ortalama aktifler, diğer işlem gelirleri/ortalama aktifler, takipteki krediler/brüt krediler, özkaynaklar/toplam aktifler ve özkaynaklar/borçlar değişkenleri aktif karlılık üzerinde istatistiksel olarak anlamlı etkiye sahiptir.
Ticari ve katılım bankalarının her ikisinde de özsermaye karlılığı değişkeni için en doğru model ilk fark modeli ve en uygun etki türü de bireysel etkidir. Her iki bankada ilk fark modeline göre maliyet/gelir, net faiz gelirleri/ortalama aktifler, diğer işlem gelirleri/ortalama aktifler, takipteki krediler/brüt krediler istatistiki olarak anlamlı etkiye sahiptir.
Ticari bankalarda net faiz marjı değişkeni için oluşturulan tüm panel regresyon modelleri içerisinde en doğru model ilk fark modeli ve en uygun etki türü de bireysel etkidir. Katılım bankalarında net kar marjı değişkeni için ise en doğru model sabit etki modeli ve en uygun etki türü de zaman etkisidir. Her iki bankanın kendisi için uygun olan modellere göre Net Krediler/Toplam Aktifler, Dönen Varlıklar/Mevduat ve Fonlar, Net Krediler/Mevduat ve Fonlar, Özkaynaklar/Toplam Aktifler, Özkaynaklar/Borçlar değişkenleri istatistiki olarak anlamlı etkiye sahiptir.

Abstract:
The banking sector has a very important place in the financial system. As in all business, profitability in the banking sector is one of the necessary elements for the continuity of banks. The profitability of banks is an important phenomenon for the continuation of bank activities and the economies of countries. A decrease in profitability or loss of banks affects the economy, production, employement etc. negative effects. Therefore, it is very important to determine and closely monitör the determinants of profitability in the banking sector. While some of the determinants of profitability in banking are in the group of controllable variables arising from the internal structure of the bank, some of them are in the group of uncontrollable variables arising from the general economic structure.
In the study, the profitability of banking, which is an indispensable sector of the economy, is discussed. The factors that determine the profitability of commercial and participation banks are compared with the concepts such as the historical development of the bank, bank types and profitability. In the analysis process, the economic data of banks operating in Qatar, Indonesia, Saudi Arabia, Malaysia, United Arab Emirates and Turkey, which are %85 of participation banking in the World and are listed as Q.I.S.M.U.T countries in the literatüre, were used. In the analysis, the financial ratios of a total of 98 banks, 66 of which are commercial banks and 32 of which are participation banks, between the years 2011-2016 were reached through the Bankfocus database program. The aim of the study, Q.I.S.M.U.T to investigate the factors affecting bank profitability in their countries and to help develope policy recommendations based on the results.

Our analysis has shown that the most accurate model among the panel regression models created for the return on assets variable in commercial banks in the 6 year period between 2011 and 2016 is the first difference model and the most appropriate type of effecet is the individual effecet. In participation banks, it has been seen that the most accurate model is the fixed effect model and the appropriate type of effecet is the individual effecet.  Net loans/total assets, net loans/deposits and funding, cost to income, net interest revenue/avarage assets, other operating income/avarage assets and loan loss reserve/gross loans variables have statistically significant effects on return on assets according to the first difference model in commercial banks. In participation banks, cost to income, net profit share income/avarage assets, other operating income/avarage assets, loan loss reserve/gross loans, equity/ total assets and equit/liabilities have statistically significant effects on the return on assets.
In both commercial and participation banks, the most accurate model for return on equity variable is the first difference model and the most appropriate type of effecet is the individual effect. According to firs difference model, cost to income, net interest (profit share income) revenue/avarage assets, other operating income/avarage assets, loan loss reserve/gross loans have statistically significant effects in both banks.
Among all the panel regression models created for the net interest margin variable in commercial banks, the most accurate model is the first difference model and the most appropriate type of effect is the individual effecet. For the net profit marjin variable in participation banks, the most accurate model is the fixed effect model and the most appropriate type of effect is the time effect. According to the models suitable for both banks, net loans/total assets, liquid assets/deposit and funding, net loans/deposit and funding, equity/total assets, equity/liabilities variables have a statistically significant effect.