1980'li yıllar öykücülüğü bağlamında Azerbaycan ve Türk edebiyatlarının karşılaştırılması
Comparison of Azerbaijani and Turkish literature in the context of storytelling in the 1980s
Yazar: AYDAN UMUDOVA ÇEVİK
Danışman: PROF. DR. OKTAY YİVLİ
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Karşılaştırmalı Edebiyat = Comparative Literature ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Çalışmanın amacı, karşılaştırmalı edebiyat yöntemini kullanarak her iki ülkenin tarihî açıdan önemli bir evresi olan 1980 döneminin edebiyata, özellikle de öykücülüğe yansımasını belirlemek, Azerbaycan ve Türk öykücülüğünü karşılaştırmak, temel özelliklerini, benzer ve farklı yönlerini ortaya çıkarmaktır. Çalışmanın kapsamı, modern öykücülük diye tanımlanan 1980 dönemidir. Araştırmanın örneklemi ise bu anlayışın en yoğun etkilerinin görüldüğü Azerbaycan yazarları Elçin Efendiyev, İsi Melikzade, Afak Mesut, Saday Budaglı, Şahmar Hüseynov ve Türk öykücüleri Cemil Kavukçu, Murathan Mungan, Ali Haydar Haksal, İnci Aral, Selim İleri'nin öyküleri ve görüşleridir.
Çalışmada dönemin hâletiruhiyesini yansıtan on yazarın öyküleri konu ve içerik bakımından metne bağlı inceleme yöntemi ile karşılaştırılarak benzer ve farklı yönlerin ortaya çıkarılması hedeflenmiştir. 
Bahsi geçen dönemde her iki ülkenin siyasi hayatındaki gelişmelerin, toplumsal olayların edebiyata yansıması söz konusudur. Azerbaycan'da Sovyetler Birliği'nin zayıflaması, eski gücünü kaybetmesi, bağımsızlık yolunda başkaldırı, öze dönüş; Türkiye'de, 12 Eylül askerî darbesi, askerin yönetime el koyması, sert siyasi ideoloji ve baskıcı rejim dolayısıyla hem edebiyatın hem de sanatın etkilendiği bilinmektedir. Bu etki aynı zamanda modern öykü türünde de kendini göstermektedir. 
İncelemenin sonucunda, aynı dönem içerisinde farklı toplumlarda yaşamış yazarların öykülerinde bir taraftan manevi-ahlaki değerler, cinsellik, postmodernizm, büyülü gerçekçilik, fantastik tutumlar gibi farklı temalar tespit edilirken; diğer taraftan insan-toplum ilişkisi, bunalım ve yalnızlık, yabancılaşma ve ötekileşme, ölüm, sosyo-politik izlekler, halk edebiyatı-mitoloji ve etnokültürel ilişkiler, insan-doğa ilişkisi, aşk gibi ortak konuların da işlendiği saptanmıştır.

Anahtar kelimeler: Modern Öykücülük, Azerbaycan Edebiyatı, Türk Edebiyatı, Modernite, Toplumsal Dönüşümler.

Abstract:
The aim of the study is to determine the reflection of the 1980 period, which is an important historical phase of both countries, on literature, especially on storytelling, to compare Azerbaijani and Turkish storytelling, to reveal its basic features, similar and different aspects by using the comparative literature method. The scope of the study is the period of 1980, which is defined as modern storytelling. The sample of the research is the stories and views of Azerbaijani writers Elchin Efendiyev, Isi Melikzade, Afak Mesut, Saday Budagli, Şahmar Hüseynov and Turkish storytellers Cemil Kavukchu, Murathan Mungan, Ali Haydar Haksal, Inci Aral and Selim İleri, which the most intense effects of this understanding are seen.
In the study, it is aimed to reveal similar and different aspects by comparing the stories of ten authors reflecting the mood of the period in terms of subject and content with the text-based analysis method.
In the mentioned period, the developments in the political life of both countries and social events are reflected in the literature. The weakening of the Soviet Union in Azerbaijan, the loss of its former power, the revolt on the way to independence, the return to essence; in Turkey, it is known that both literature and art were affected by the military coup of 12 September, the seizure of power by the military, the harsh political ideology and the oppressive regime. This effect also manifests itself in the modern story genre.
As a result of the analysis, in the stories of the authors who lived in different societies during the same period were identified different themes such as spiritual-moral values, sexuality, postmodernism, magical realism, fantastic attitudes; on the other hand, it was determined that common subjects such as human-society relationship, depression and loneliness, alienation and alienation, death, socio-political themes, folk literature-mythology and ethnocultural relations, human-nature relationship, love were also covered.

Keywords: Modern Storytelling, Azerbaijani Literature, Turkish Literature, Modernity, Social Transformations.