Tefsir mukaddimeleri bağlamında tefsir-kelâm ilişkisi
The relationship of tafsir and kalam in context of the tafsir introductions
Yazar: AHMET SAİT ARIK
Danışman: DOÇ. DR. MUHAMMED İSA YÜKSEK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Kelam = Islamic theology ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Mukaddime = Mukaddime ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam

Özet:
Tefsirle kelâm ilmi arasındaki ilişkinin mâhiyetini konu edinen bu çalışma, tefsir-kelâm ilişkisi açısından zengin bir içerik sunan Râgıb, Ebü's-Senâ, Âlûsî, Nursî ve İbn Âşûr'un tefsir mukaddimeleri özelinde gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde her bir mukaddimenin tefsir usûlü açısından detaylı bir analizi yapılarak mukaddimelerin önemi ve alana katkıları gösterilmeye çalışılmıştır. İkinci bölümde ise ilgili mukaddimelerde yer verilen kelâmî problemler konularına göre tasnif edilerek ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise müdevven ilim kavramına ve ilimler arası birlik ve ortaklığın dayandığı temellere değinilerek tefsir-kelâm ilişkisinin mâhiyeti ve boyutları soruşturulmuştur. Araştırmanın sonucunda mukaddimelerde yer verilen kelâmî problemler ve klasik bilim anlayışı çerçevesinde tefsirle kelâm arasındaki ilişkinin varlık (mevzû') , bilgi (mebâdî) ve maksat (mesâil) düzeyinde olduğu tespit edilmiştir. Buna göre öncelikle kelâm ilmi tefsirin ana konusu olan Kur'an'ın, Allah kelâmı oluşunu nazarî düzlemde temellendirerek ona varlık imkânı sunmaktadır. İkinci düzeyde ise kelâm ilmi, tefsirin ihtiyaç duyduğu temel nazarî ve metafizik arkaplanı yani bilgi, ilâhiyat, nübüvvet ve sem'iyâta dair esasları nas ve akıl zemininde belirleyerek tefsir ilmine bilgi ilkelerini vermektedir. Tefsirle kelâm arasındaki ilişkinin üçüncü düzeyini ise ortak maksatlar oluşturmaktadır. Yani tefsir aşamasında Kur'an'ın aslî maksatlarının daha iyi anlaşılması, detaylandırılması ve genişletilmesi için kelâmî birikimden istifade edilmesidir. Tefsirle diğer İslamî ilimler arasında yaşanan kopukluğun giderilmesi, disiplinler arası ilişkilerin artırılması açısından bu nitelikte çalışmaların artarak devam etmesi gerekmektedir.

Abstract:
This study, which investigates the nature of the relationship between tafsir and the science of kalam, has been carried out in the context of the tafsir introductions of Râgıb, Ebü's-Senâ, Âlûsi, Nursi and İbn Âşûr, which present a rich content in terms of the relationship between tafsir and kalam. In the first part of the study, a detailed analysis of each introduction in terms of tafsir method has been made and the importance of introductions and their contributions to the field have been tried to be shown. In the second part, theological problems dwelled on in the aforementioned introductions were classified according to their subjects and dealt with. In the third part, the nature and dimensions of the tafsir-kalam relationship were investigated by referring to the concept of compiled (müdevven) science and the foundations of unity and partnership between sciences. The results of the research showed that the relationship between tafsir and kalam is at the level of being (mawzû'), knowledge (mabâdî) and purpose (masâil) within the framework of theological problems included in the introductions and the classical understanding of science. According to this, first of all, the science of kalam provides the possibility of existence for the Qur'an, which is the main subject of tafsir, by justifying its being the word of Allah on the theoretical ground. At the second level, the science of kalam gives the knowledge principles to the science of tafsir by determining the basic theoretical and metaphysical background that tafsir needs, that is, the principles of knowledge, theology, prophecy and eschatalogy, on the basis of scripture and reason. The third level of the relationship between tafsir and kalam is related to common purposes. In other words, it is the use of theological knowledge in order to better understand, elaborate and expand the original purposes of the Qur'an at the stage of tafsir. In order to eliminate the disconnection between tafsir and other Islamic sciences and to increase interdisciplinary relations, these kinds of studies should increasingly continue.