Erkin mekânsal temsil aracı olan ikonik binaların tasarım özelliklerinin ve kent kimliğine etkilerinin örneklerle incelenmesi
Analyzing the design features of iconic buildings as a means of spatial representation of power and their effects on urban identity through examples
Yazar: BİLGE ALPİN GÜMÜŞ
Danışman: PROF. DR. AYŞE SİREL
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Bu çalışmada, "Erk ve Mimarlık" ilişkisi bağlamında, otoritenin mekânsal temsiliyetinin bir göstergesi olan ikonik binaların, biçimsel ve işlevsel özellikleri, büyüklükleri, yenilikçi olmaları, malzeme ve yapım sistemleri ile günümüz mimarlığına ve kent kimliğine etkileri tartışılmaktadır. Simgesel özelliklere sahip ikonik binalar antik dönemden beri tasarım anlayışları, biçimlenişleri ve meydana geliş süreçleri ile farklı coğrafyalarda farklı etkiler göstermektedir. Günümüzde, özellikle küreselleşme sonrasında toplum yaşamının her alanında yaşanan değişim ve gelişim, ikonik binaların biçimlenmesini doğrudan etkilerken, onları birer ekonomik değer haline de getirmiştir. Bu çalışmada, erk simgesi olan ikonik binaların mimari dili ve gelecek tasarımları ne ölçüde etkilediği ile yapılı çevrenin oluşumuna katkılarının irdelenmesi amaçlanmıştır. Tez çalışması kapsamında yapılan literatür araştırmalarında yerli ve yabancı basılı ve elektronik kaynaklardan faydalanılmıştır. Bu doğrultuda kavramsal bir çerçeve oluşturulmuş ve betimsel analiz yöntemi ile ikonik binaların mimari biçimlenmesini etkileyen tasarım kriterleri tespit edilmiştir. Tespitler sonucunda örnek olarak seçilen 20. yüzyıl ve sonrasında, dünyada ve Türkiye'de erk etkisi ile inşa edilmiş ikonik binalar üzerinden analiz çalışması yapılmıştır. Küreselleşme ile artan siyasal, ekonomik, kültürel ve teknolojik gelişmeler çalışma kapsamında incelenen ikonik bina örnekleri için belirleyici olmuştur. Yapılan analizler sonucunda ikonik binaların mimarlık, toplum ve kent üzerinde farklı etkileri olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Çalışma sonucunda, günümüzde sıra dışı biçimleri, özgünlükleri ve yenilikçi olmaları nedeniyle ilham verici olan ikonik binaların kent kimliğinin bir parçası haline geldiği tespit edilmiştir. Küreselleşme öncesinde bir ideolojiyi, bir erki temsil eden bu binaların küreselleşme sonrasında gelişen teknoloji, medya etkisi ve uluslararası rekabet nedeniyle kentlerin markalaşma aracına dönüştüğü görülmüştür. Tarihsel süreç içerisinde erkin dayanağı değişiklik gösteriyor olsa da mekân temsili olarak ikonik binalar her zaman kullanılmıştır. Bununla beraber bu binaların kentlerin gelişim aracı olma rolünün değişmediği ancak toplumsal yaşamın farklılaşmasına araç olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
In the context of the relationship between "Power and Architecture", this study discusses the effects of iconic buildings, which are an indicator of the spatial representation of authority, on today's architecture and urban identity with their formal and functional features, size, innovation, materials, and construction systems. Iconic buildings with symbolic features have been showing different effects in different geographies with their design concepts, formations, and forms since ancient times. Nowadays, especially after globalization, the changes, and developments in all areas of social life have directly affected the formation of iconic buildings, while making them an economic value. In this study, it is aimed to examine the extent of the architecture of iconic buildings, which are symbols of power, and to what extent they affect future designs, as well as their contribution to the formation of the built environment. In the literature research conducted within the scope of the thesis, local and foreign printed and electronic sources were made used of. In this direction, a conceptual framework was created and the design criteria affecting the architectural formation of iconic buildings were determined by descriptive analysis method. As a result of the determinations, an analysis study was carried out on the iconic buildings constructed with the influence of power in the 20th century and later, in the world and in Turkey. Increasing political, economic, cultural, and technological developments along with globalization have been decisive for the iconic building examples examined within the scope of the study. As a result of the analysis, it was found that iconic buildings have different effects on architecture, society, and the city. As a result of the study, it has been determined that iconic buildings, which are inspiring due to their unusual forms, originality, and innovation, have become parts of the city identity. It has been observed that these buildings, which represented an ideology and power before globalization, have turned into a branding tool of cities due to developing technology, media influence and international competition after globalization. Although the basis of power has changed in the historical process, iconic buildings have always been used as a representation of space. However, it has been concluded that the role of these buildings as a tool for the development of cities has not changed, but they have been instrumental in the differentiation of social life.