Çocuklarda yalan söyleme davranışının bilişsel, sosyal, duygusal ve bireysel yordayıcılarının incelenmesi
An investigation of cognitive, social, emotional and individual predictors of children's lie-telling behavior
Yazar: ECE SAĞEL ÇETİNER
Danışman: DOÇ. DR. TÜRKAN YILMAZ IRMAK
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Ebeveyn davranışı = Parenting behaviors ; Empati = Empathy ; Okul öncesi çocuklar = Preschool childrens ; Sempati = Sympathy ; Yalan = Lie ; Yanlış inanç = False belief ; Çocuk davranışları = Child behavior ; Çocuklar = Children ; Ölçekler = Scales

Özet:
Çocuklar çeşitli nedenlerle yalan söylemektedir. Ancak, çocukların farklı motivasyonel bağlamlarda yalan söyleme davranışlarının bilişsel, duygusal ve sosyal faktörlerle nasıl ilişkili olduğu net değildir. Bu çalışmanın amacı üç farklı motivasyonel bağlamda (araçsal, kibar, sır saklama) çocukların yalan söyleme davranışlarını ve çocukların bu davranışlarının onların yanlış inanç, çaba gerektiren kontrol, empati, sempati becerileri ve anne babalarının ebeveynlik davranışlarıyla ilişkilerini incelemektir. Çalışmaya yalan söyleme davranışlarının incelendiği üç deneysel görevi tamamlayan 192 okul öncesi çocuk (Ort.= 58,85 ay, S = 8,85) ve onların anne (Ort.= 34,21, S = 4,42) ve babaları (Ort.= 37,07, S = 4,71) katılmıştır. Anne babalar ebeveynlik davranışları ve çocuklarının davranışlarına dair soruları içeren anket formunu doldurmuşlardır. Birinci derece yanlış inanca dair ölçümler ise çocuklardan alınmıştır. Sonuçlar, çocukların çaba gerektiren kontrol düzeyleri arttıkça araçsal yalan söyleme davranışlarının arttığını, sır saklamak için yalan söyleme davranışlarının ise azaldığını göstermektedir. Yaşça büyük çocuklarda birinci derece yanlış inanç düzeyi arttıkça sır saklamak için yalan söyleme olasılığının arttığı görülmüştür. Buna ek olarak, yaşça büyük çocukların sempati düzeyleri arttıkça araçsal yalan söyleme olasılıklarının azaldığı bulunmuştur. Babaların itaat bekleyen ebeveynlik davranışları arttıkça çocukların sır saklamak için yalan söyleme davranışlarının azaldığı görülmüştür. Çocukların kibar yalanlarının, birinci derece yanlış inanç, çaba gerektiren kontrol, empati, sempati ve ebeveynlik davranışları, tarafından yordanmadığı görülmüştür. Çocukların yaşları arttıkça kibar yalanlarını sürdürme davranışlarının da arttığı bulunmuştur. Ayrıca, ebeveynlik davranışları çocukların sır saklamayı sürdürmek için söyledikleri yalanları anlamlı şekilde yordamaktadır. Tüm bu bulgular beraber ele alındığında, çocukların yalan söyleme davranışlarının çok yönlü doğası vurgulanmaktadır.

Anahtar kelimeler: Çocukların yalan söyleme davranışı, yanlış inanç, çaba gerektiren kontrol, empati, sempati, ebeveynlik davranışı

Abstract:
Children tell lies for several reasons. However, it is unclear how cognitive, emotional and social factors relate their lie-telling behavior across different motivational contexts. The goal of the present study was to examine children's lie-telling behavior across three different motivational contexts (instrumental, polite, secret-keeping) and to investigate how false-belief, effortful control, empathy, sympathy and parenting behaviors are related to children's lie-telling behavior. One hundred ninety two preschool children (M = 58.85 month-old, SD = 8.85), their mothers (M= 34.21, SD = 4.42) and fathers (M= 37.07, SD = 4.71) participated to the study. Children were asked to complete three experimental paradigms to examine their lie-telling behavior. Children also completed first-order false belief measures, and their parents completed questionnaires on their parenting behaviors and children's other behaviors. Results revealed that children's effortful control was positively associated with their instrumental lie, whereas it was negatively associated with their lie for secret keeping. Older children's first-order belief was associated with more lie-telling behavior for secret keeping. Also, older children's sympathy was related to fewer lie-telling behavior for instrumental reason. Fathers' obedience demanding parenting was negatively related to children's lie-telling behavior for secret keeping. Children's polite lies were not predicted by first-order false-belief, effortful control, empathy, sympathy and parenting behaviors. Age was a significant predictor of maintains of children's polite lies during follow-up questioning. Additionally, parenting behaviors were a significant predictor of children's lies to continue to keep the secret. Taken together, these findings highlight the multifaceted nature of children's lie-telling behaviors. Also, these findings advance our understanding of the importance of both social, emotional and cognitive factors in development of children lie-telling behavior and how these factors vary across different motivational contexts.

Keywords. Children lie-telling behavior, false-belief, effortful control, empathy, sympathy, parenting behavior