Hürmüz Boğazı'nın stratejik önemi
Strategic importance of the Strait of Hormuz
Yazar: SORAN OMER RASHID
Danışman: DOÇ. DR. HALİL KURT
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Coğrafya = Geography ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Basra Körfezi = Persian Gulf ; Beşeri coğrafya = Human geography ; Boğazlar = Straits ; Coğrafya = Geography ; Ekonomik coğrafya = Economic geography ; Hürmüz Boğazı = Strait of Hormuz ; Stratejik = Strategic ; Stratejik etki = Strategic influence

Özet:
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi ile Hint Okyanusu'nu birbirine bağlamaktadır. Boğazın kuzeyinde İran, güneyinde Umman yer almaktadır. Hürmüz Boğazı yaklaşık 167 km uzunluğunda ve genişliği 39 - 96 km arasında değişmektedir. Boğazın antik çağlardan itibaren görülmeye başlayan önem ve etkisi günümüzde de artarak devam etmektedir.
20. yüzyılda yapılan keşiflerle Basra Körfezi kıyıları dünyanın en zengin petrol ve doğal gaz yataklarını sahip olduğu tespit edildi. 1970'ten sonra artan petrol fiyatları Körfez Ülkelerinin petrol ve doğal gaz üretimini artırdı. Her geçen yıl artan ticaret hacmine bağlı olarak Hürmüz Boğazından geçen tanker sayası da artmaktadır. Nitekim, 2018 yılında günlük 20.7 milyon varil petrol Hürmüz Boğazı'ndan geçmiştir. Bu dünyadaki petrol akışının yaklaşık % 21'ine ve deniz yoluyla taşınan petrolün % 40'ına tekabül etmektedir. Boğazdan günlük yaklaşık 200-300 tanker yani her 6 dakikada bir tanker geçmektedir. Bu tankerlerin sadece 14 tanesi petrol yüklü olup, diğerleri boş ya da emtia taşımaktadırlar.
Hürmüz Boğazı küresel ölçekte enerji arz güvenliği bakımından stratejik öneme sahiptir. Basra Körfezine kıyısı olan ülkeler arasında zaman zaman çıkan siyasi gerginlik ve çatışmalar sadece bölge ülkelerini değil, bütün dünyayı da etkilemektedir. BM ve ABD'nin İran'a yönelik ekonomik ve siyasi yaptırım kararları alındında, İran devleti Hürmüz Boğazı'nı geçişlere kapatmayı bir tehdit olarak kullanmaktadır. İhracat ve ithalatlarında boğaza bağımlı olan Körfez Ülkeleri de bu tür tehditlerden etkilenmemek için alternatif yollar aramaktadır.
Yüksek lisan tezi olarak yapılan bu çalışmada, literatür taraması neticesinde, elde edilen bulgular, analiz ve sentez metodu ile mevcut durum tespit edilmeye çalışıldı. Ayrıca, petrol ve doğal gaz kaynaklarına ilişkin elde edilen sayısal veriler Excel ve GIS (Coğrafi Bilgi Sistemleri) ortamında değerlendirilerek şekil, tablo ve haritalar oluşturulmuştur.

Anahtar kelimeler: Hürmüz Boğazı, stratejik önem, Basra Körfezi, Ekonomi, Petrol, Doğal Gaz

Abstract:
The Strait of Hormuz connects the Persian Gulf with the Indian Ocean. Iran is located in the north of the strait and Oman in the south. The Strait of Hormuz is approximately 167 km long and varies in width from 39 to 96 km. The strategic importance of the Strait of the Hormuz has started to be seen since ancient times and continues to increase today.
With the discoveries in the 20th century, it was determined that the Persian Gulf coast has the richest oil and natural gas reserves in the world. Increasing oil prices after 1970 increased oil and natural gas production of the Gulf Countries. Due to the increasing trade volume every year, the number of tankers passing through the Strait of Hormuz is also increasing. 20.7 million barrels of oil per day passed through the Strait of Hormuz in 2018. This accounts for about 21% of the world's oil flow and 40% of the oil transported by sea. Approximately 200-300 tankers pass through the Straiyt daily, that means, one tanker every 6 minutes. Only 14 of these tankers are loaded with oil, while the others are empty or carrying commodities.
The Strait of Hormuz has strategic importance in terms of energy security on the global scale. Political tensions that arise between the countries bordering the Persian Gulf affects countries in the region and the whole world. When the economic and political sanctions of the UN and the USA are taken against Iran, Iran uses the closure of the Strait of Hormuz as a threat in response. Gulf Countries, which are dependent on the strait for their exports and imports, are looking for alternative ways to avoid such threats.
In this study literature analysis approach was used as the research method. Through literature study, obtained sources were synthesized as a result of reading and examination. Furthermore, the statistical data achieved on oil and natural gas resources were evaluated in Excel and GIS (Geographical Information Systems) software, and graphics, tables, and cartographic materials were created.

Keywords: Strait of Hormuz, strategic importance, Persian Gulf, Economy, Oil, Natural Gas