Mezhepler tarihi açısından hariciliğin ortaya çıkışı ve günümüz ekollerine etkisi
The emergence of externality in terms of the history of sects and its impact on today's schools
Yazar: FATİH YARAY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULLAH ÖZÜÇALİŞİR
Iğdır Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Mezhepleri Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Haricilik, İslam'ın ilk asrında ortaya çıkmış, dini ve siyasi konulardaki aşırı görüş ve faaliyetleriyle bilinen bir siyasi mezheptir. Sünnî İslam geleneği Hâricîlerin ortaya çıkışını,  ilk iç savaşın başlangıcı, erken dönem İslam'ın ilk bölünmesi olarak kabul eder. Başlangıçta, bu tamamen siyasi bir hareketti, ancak kısa süre sonra meşrulaştırmak ve destekçi kazanmak için sloganlar ve ayrıca kendi çıkarlarını savunmak için araçlar olarak kutsal metin referanslarını kullanmaya başladı. Erken dönem İslam tarihçiliği "fitne" olarak adlandırılan bu döneme dair raporlarla doludur. Hariciler tarihi seyir içinde benzersiz şiddet ve tavizsiz dindarlıkları ile militan dindar muhalefetin kendine  özgü markası haline gelmiştir. Hâricî özdeyişi "lâ hukme illâ li-llâh ("hüküm yalnızca Allah'ındır") ile, erken dönem İslam tarihinin okuyucuları ve dinleyicileri üzerinde kalıcı bir etki bırakarak, erken dönem İslam geleneğinin eserlerinde yer almıştır.  Var olduğu her devirde marjinal akımları aşamamış, ancak yaklaşık bir asırdır farklı isimler ve imajlar altında varlığını sürdürmüştür. Günümüzde de benzer yan örgütler artık farklı isimler ve imajlar altında faaliyet gösteriyor, ancak aynı ruhla faaliyetlerini sürdürmekte, Müslümanları ve İslamcıları etkilemektedir. Bu nedenle, harici mantığı ve maneviyatı hikayede kaybolmamaktadır. Benzer sosyokültürel, dini ve siyasi koşullar aynı mantık ve zihniyetin ortaya çıkmasına imkan vermektedir.
Anahtar kelimeler: Haricilik, Zü'l-Hüvaysıra, el Hükmü Lilllah, Radikal İslam,

Abstract:
Externalism is a political sect that emerged in the first century of Islam, known for its extreme views and activities on religious and political issues. Sunni Islamic tradition regards the emergence of the Kharijites as the beginning of the first civil war, the first split of early Islam. This movement, which took place for purely political purposes at the beginning, soon used the phrases taken from the verses as slogans to justify themselves and gather supporters, and used them as a tool to support their own interests. Early Islamic historiography is full of reports of this period called "fitna". The Kharijites, with their unmatched violence and uncompromising piety in the course of history, have become the distinctive brand of militant religious opposition. With its external maxim "la hukma illa li-llah" ("the judgment belongs only to God"), it has been featured in the works of the early Islamic tradition, leaving a lasting impression on readers and listeners of early Islamic history. Although it could not go beyond being a marginal movement in every period of its existence, it has continued its existence with different names and images in almost every century. Today, similar marginal structures that act with different names or images but with the same mentality continue their activities and affect Muslims and Islamists. Therefore, its external logic and spirituality are not lost in the story. Similar sociocultural, religious and political conditions allow the same logic and mentality to emerge.
Keywords: Kharijite, Zü'l-Hüvaysıra, el Hükmü Lilllah, Radical Islam,