Türkçe metinlerde duygu analizi için yapay zeka çeviri araçlarının etkisi
Effect of artificial intelligence translation tools for sentiment analysis in Turkish texts
Yazar: MUHAMMET HAKAN ÖNCÜ
Danışman: PROF. DR. YAKUP KUTLU
İskenderun Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Bilgisayar Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrol = Computer Engineering and Computer Science and Control
Dizin: Benzerlik = Similarity ; Doğal dil işleme = Natural language processing ; Duygu analizi = Sentiment analysis ; Kosinüs benzerliği = Cosine similarity ; Yapay zeka = Artificial intelligence ; Çeviri = Translation

Özet:
Duygu analizinde, belirli bir görev için en verimli modeli belirlemek genellikle zordur. Zaman, maliyet ve başarım gibi kriterler model seçiminde belirleyici rol oynar. Bu nedenle modellerin performanslarının karşılaştırılması önem taşır. Ön eğitimli dil modellerinin bazıları sadece İngilizce olarak eğitilmiştir ve bu modeller ile Türkçe metinler üzerinde duygu analizi yapabilmek için çeviri yapılması gerekmektedir. Hatalı veya eksik çeviri ile İngilizce eğitilmiş modellerde doğru başarımlar elde edilemeyeceğinden çeviri aşaması oldukça önemlidir. Bu çalışmada GPT, Google Translate ve Amazon Translate servislerinin İngilizce çeviri performansları gözlemlenmiştir. Metinlere Türkçe→İngilizce→Türkçe biçiminde döngüsel çeviri işlemleri uygulanmıştır. Orijinal ve çeviri ile elde edilmiş Türkçe metinlerin vektör temsilleri elde edilmiş, aralarındaki Levenshtein uzaklığı, Kosinüs Benzerliği ve semantik benzerlik oranları elde edilmiştir. Bu değerlerin ortalamaları ile başarımları hesaplanarak zaman ve maliyet gibi kriterlerde göz önüne alınmıştır.  Google Translate, yüksek semantik benzerlik oranı, ücretsiz ve hızlı olduğundan İngilizce modellerin performans değerlendirmesi için veri setlerinin çeviri yöntemi olarak kullanılmıştır. Pozitif (Olumlu), Negatif (Olumsuz) veya Nötr (Tarafsız) olarak etiketlenmiş veri setiyle Türkçe ve İngilizce olarak yapılan duygu analizi model performans değerlendirmelerinde, online API ile erişim sağlanabilen GPT ve Amazon Comprehend servisleri, ön eğitimli modeller (pre-trained models) olan Google BERT ve Facebook RoBERTa modellerinin gerisinde kalmıştır. En başarılı modelin Türkçe için eğitilmiş Google BERT modeli olduğu sonucu ortaya çıkmıştır. İyi eğitilmiş Türkçe modeller, İngilizce modellere göre daha başarılıdır.

Abstract:
In sentiment analysis, it is often difficult to determine the most efficient model for a particular task. Criteria such as time, cost and performance play a decisive role in model selection. Therefore, it is important to compare the performances of the models. Some of the pre-trained language models were trained only in English and translation is required to perform sentiment analysis on Turkish texts with these models. Since correct performances cannot be achieved in models trained in English with incorrect or incomplete translations, the translation phase is very important. In this study, the English translation performances of GPT, Google Translate and Amazon Translate services were observed. Cyclic translation operations were applied to the texts in the form of Turkish→English→Turkish. Vector representations of the original and translated Turkish texts were obtained, and the Levenshtein distance, Cosine Similarity and semantic similarity rates between them were obtained. The averages of these values and their performances were calculated and criteria such as time and cost were taken into account. Google Translate was used as the translation method of the data sets for the performance evaluation of English models due to its high semantic similarity rate, free and fast. In the sentiment analysis model performance evaluations conducted in Turkish and English with the data set labeled as Positive, Negative or Neutral, GPT and Amazon Comprehend services, which can be accessed via online API, fell behind the pre-trained models Google BERT and Facebook RoBERTa. It was concluded that the most successful model was the Google BERT model trained for Turkish. Well-trained Turkish models are more successful than English models.