Birinci Türk Tarih Kongresi'nde (2-11 Temmuz 1932) yaşanan tartışmaların Türk tarih tezi ve ulus devlet inşa süreci çerçevesinde analizi
Analysis of the discussions at the First Turkish History Congress (2-11 July 1932) within the framework of the Turkish history thesis and the nation state building process
Yazar: CAN BAYKAL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MURAT AYDOĞDU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Atatürk'ün liderliğinde örgütlenen ve yıllar süren ulusal kurtuluş
mücadelesinin ardından kurulan Türkiye Cumhuriyeti, özellikle 1930'lu yılların
başında kültürel ve düşünsel bir dönüşüm gerçekleştirme uğraşı vermiştir. Bu
dönüşüm, bu topraklar için ilk kez atılan tohum olmayacak ancak en
kapsamlılarından biri olacaktır. Etkisi on yıllar boyu sürecek, kapsamı ve niteliği ile
bilimselliği halen tartışılacak Türk Tarih Tezi işte bu fikri örgütlenmenin en önemli
teorisi sayılacaktır. Türk Tarih Tezi, Türk toplumunu milli tarih ülküsü etrafında
birleştirmeyi amaçlamış ve bu toplumun kendi geçmişini daha çeşitli ve bu zamana
kadar bildiklerinden çok daha farklı yorumlamasına imkân sağlamıştır.
Bu tezin tüm topluma ve özellikle Türk gençliğine etki edebilmesinin ilk
adımı Atatürk tarafından talimatı verilen ve toplanan Birinci Türk Tarih Kongresi
olarak görülmüştür. 1932 yılında gerçekleşen bu kongre, Türk ulus devlet inşasının
önemli fikir insanları tarafından uzun mesailerle hazırlanan Türk Tarihinin Ana
Hatları isimli Türk Tarih Tezi'nin en önemli eserinin kabul görme merasimi şeklinde
gerçekleşmiştir. Bu merasim ise sanıldığı kadar basit gerçekleşmeyecek ve kongrenin
pek çok konuşmasında farklı sesler, çeşitli itirazlar ve hatta özellikle bu itirazlara
gelen yuhalamalar kongrenin havasını belirleyecektir. Bu bağlamda İstanbul
Darülfünunu Türk Tarihi müderrisi Zeki Velidi Togan'ın Türk Tarih Tezi'ne yönelik
eleştirilerinin akabinde hem kongre sırasında hem de sonrasında yaşadıkları da Türk
Tarih Tezi'nin kabulünün Atatürk'ün ulus devlet ideali açısından ne kadar elzem
olarak görüldüğünü gözler önüne serecektir.
Anahtar Kelimeler: Türk Tarihinin Ana Hatları, Türk Tarih Tezi, Birinci Türk
Tarih Kongresi, Zeki Velidi Togan, Reşit Galip, Sadri
Maksudi Arsal

Abstract:
The Republic of Turkey, organized under the leadership of Atatürk and
founded after years of national liberation struggle, attempted to realize a cultural and
intellectual transformation, especially in the early 1930s. This transformation will not
be the first time the seed has been planted for these lands, but it will be one of the
most comprehensive. The Turkish History Thesis, whose influence will last for
decades and whose scope, quality and scientific nature are still debated, will be
considered the most important theory of this intellectual organization. The Turkish
History Thesis aimed to unite Turkish society around the ideal of national history and
enabled this society to interpret its own past in a more diverse way and very
differently from what it had known until now.
The first step for this thesis to affect the whole society and especially the
Turkish youth was seen as the First Turkish History Congress, which was instructed
and convened by Atatürk. This congress, which took place in 1932, was held as the
acceptance ceremony of the most important work of the Turkish History Thesis,
named the Main Lines of Turkish History, which was prepared with long hours by
the important intellectuals of the Turkish nation-state construction. This ceremony
will not be as simple as it seems, and the atmosphere of the congress will be
determined by different voices, various objections, and even boos to these objections
in many speeches. In this context, the experiences of Zeki Velidi Togan, the
professor of Istanbul University, both during and after the congress following his
criticisms of the Turkish History Thesis will reveal how essential the acceptance of
the Turkish History Thesis was for Atatürk's nation-state ideal.
Keywords:
The Main Lines of Turkish History, the Turkish History
Thesis, the First Turkish History Congress, Zeki Velidi
Togan, Reşit Galip, Sadri Maksudi Arsal.