Adana'daki Ermenilerin 1909-1922 arasındaki siyasi faaliyetleri
The political activities of Armenians in Adana between 1909-1922
Yazar: ÜMMÜGÜLSÜM GÜLEKOĞLU
Danışman: PROF. DR. AHMET EYİCİL
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Osmanlı Devleti'nde yaşayan Ermenileri konu alan ve geneli kapsayan  çok sayıda çalışma bulunmaktadır. Bu çalışmaların ortak özelliği Türk-Ermeni ilişkileri üzerinde, 1915'te yapılan sevk ve iskân meselesi, Ermeni nüfusu ve sözde soykırım iddiaları çerçevesinde yoğunlaşmasıdır. Dolasıyla daha detaylı ve bölgesel hazırlanan çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Bölgesel çalışmalar, bölgenin daha iyi tanınmasını sağlarken burada yaşayan toplumların askeri, siyasi ve demografik yapısı hakkında analiz yapma imkânı sunar. Belirli bir alan ve zamanı kapsayan çalışmalar olduğu için geneli ele alan çalışmalara katkı sağlar. 
Adana'da Türk-Ermeni ilişkileri araştırılırken belirli bir dönemi kapsayan; 1909 Olayları, Milli Mücadele Dönemi (1918-1922) şeklinde ayrı ayrı ele alan farklı çalışmalar elbette bulunmaktadır. Ancak Ermeni olaylarının yoğun olarak yaşandığı 1909-1922 yılları arasında Ermenilerin siyasi faaliyetlerini toplu olarak, detaylı bir şekilde, tek bir çalışma içerisinde, ele alan çalışma olmadığı tespit edilmiştir. Bu sebeple alana katkı sağlayacağı düşünülerek araştırma konusu: "Adana'daki Ermenilerin 1909-1922 Arası Siyasi Faaliyetleri" olarak belirlenmiştir. 
Bu çalışma Adana'da yaşayan Ermenilerin Siyasi faaliyetlerini 1909-1922 yılları arasında arşiv belgelerini ve literatür kaynaklarını incelenerek ortaya koymayı hedeflenmiştir. Bu doğrultu da Adana'daki Türk-Ermeni ilişkileri, iki milletin buraya iskân edilmesinden başlayarak ele alınmış, coğrafya hakkında bilgi verildikten sonra nihayetinde Adana için önemli bir dönem olan 1909 olayları anlatılmıştır. Adana'da 1909 olayları sırasında hayatını kaybedenler miktarı hakkında ve sevk ve iskân kararıyla Adana'dan sevk edilen Ermeni miktarına dair verilere ulaşılmıştır. Sonrasında 1915 sevk iskân meselesi ve Adana'da uygulanması, işgal yılları ve Milli Mücadele dönemi kronolojik sıraya göre işlenmiştir. 
Hazırlanan bu çalışma ile Adana'da yaşanan Ermenilerin siyasi faaliyetleri ve Adana'nın işgal ve kurtuluşu hakkında alana katkıda bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Osmanlı, Adana, Çukurova, Ermeniler.

Abstract:
There are many studies covering the subject of Armenians living in the Ottoman State. The common feature of these studies is that they focus on Turkish-Armenian relations. The issue of enthusiasm and settlement in 1915, which was the concentration of the Armenian population within the framework of the so-called genocide allegations, has been widely studied. Therefore, more detailed and regionally prepared studies were required. Regional studies provide the opportunity to analyze the military, political, and demographic structure of the societies living here while providing a better understanding of the region. Studies that focus on a particular region and period contribute to general studies. Certainly, when investigating Turkish-Armenian relations in Adana during a certain period, there are different studies that deal with the events of 1909 separately in the context of the National Struggle period. However, it has been found that there is no research that collectively covers the political activities of Armenians in a single, detailed study during the period from 1909 to 1922, when the Armenian events were intense. In this manner, information about the geography came after discussions and examinations of the settlement of the two nationalities in Adana and Turkish-Armenian relations in Adana. The events of 1909, which were an important period for Adana, were explained.
The research topic has been determined as "Political Activities of Armenians in Adana Between (1909–1922)" as a result, considering that it will contribute to the field. By researching archive documents and literature sources, this study aims to reveal the political activities of the Armenians who resided in Adana between 1909 and 1922. Then, in chronological order, the 1915 dispatch and resettlement issue and its implementation in Adana, the occupation years, and the National Struggle period were covered. Data on the number of Armenians who died in Adana during the 1909 events and the number of Armenians who were deported from Adana with the decision of deportation and resettlement were obtained. 
This study has contributed to the field about the political activities of the Armenians in Adana and the occupation and liberation of Adana.

Keywords: Ottoman, Adana, Cukurova Region, Armenians.