Aile temelli davranışsal tıbbi beslenme tedavisi eğitiminin tip 1 diyabetli çocuk ve adölesanlarda beslenme durumu ile metabolik kontrol üzerine etkisi
The effect of family-based behavioral medical nutrition therapy education on nutritional status and metabolic control in children and adolescents with TYPE 1 diabetes
Yazar: HÜLYA YILMAZ
Danışman: PROF. DR. GÜLDEN KÖKSAL
Hasan Kalyoncu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Aile = Family ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Beslenme tedavisi = Nutrition therapy ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 1 = Diabetes mellitus-type 1 ; Ergenler = Adolescents

Özet:
Bu çalışma, Tip 1 diyabetli çocuk ve adölesanlarda aile temelli davranışsal tıbbi beslenme tedavisi eğitiminin beslenme durumu ile metabolik kontrol üzerine etkisini incelemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma, Gaziantep Cengiz Gökçek Kadın Doğum ve Çocuk Hastalıkları Hastanesi'nde Tip 1 Diabetes Mellitus tanısı ile izlenen 8-18 yaş arası çocuk ve adölesan ile yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini çift kör, tabakalı, rastgele yöntem ile belirlenen Müdahale 1 grubu (n=25), Müdahale 2 (n=25) grubu ve Kontrol (n=25) grubu olmak üzere toplam 75 (Erkek= 36, Kız= 39) çocuk ve ergen oluşturmuştur. Müdahale 1 grubunda anne ve çocuklara, Müdahale 2 grubunda ise sadece çocuk ve adölesanlara tıbbi beslenme tedavisi ve karbonhidrat sayımı eğitimi verilmiştir. Kontrol grubu tıbbi beslenme tedavisi ve karbonhidrat sayımı eğitimi almamıştır. Araştırmanın başında (0. ay) ve sonunda (6. ay) bireylerin birbirini izleyen 3 gün/24 saatlik besin tüketim kayıtları ve antropometrik ölçümleri alınmış, beden kütle indeksi (BKİ z-skorları) ile boy uzunluğu z-skorları hesaplanmış, Akdeniz Diyeti Kalite İndeksi Ölçeği (KIDMED), Diyabette Yeme Sorunları Anketi (DEPS-R), Çocuklarda ve Adölesanlarda Fiziksel Aktivite Anketi (PAQ-C ve PAQ-A) uygulanmış ve Sağlıklı Yeme İndeksi 2015 (HEI-2015) puanları hesaplanmıştır. Bireylerin rutinde belirlenen kan bulgularına araştırmanın başlangıcında (0. ay) 3. ay ve 6. ayında bakılmıştır. Eğitimin sonunda (6. ay) müdahale gruplarında enerji ile bazı makro (protein, yağ, MUFA, posa) ve mikro besin ögeleri (C, B1, B2, B6 vitaminleri ile folat, çinko, demir, kalsiyum, fosfor, potasyum, magnezyum) alımları artmış (p<0,05), kontrol grubunda herhangi bir farklılık gözlenmemiştir (p>0,05). Müdahale gruplarında KIDMED ile HEI-2015 skoru artmış olup (p<0,05), DEPS-R puanı ise her 3 grupta azalmıştır (p<0,05). Grupların boy uzunluğu ve BKİ z-skor ortalamalarındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır (p>0,05). HbA1c (%), müdahale gruplarında eğitimin sonunda (6. ay) azalmış olup sadece Müdahale 1 grubunda istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,05). Kontrol grubunda ise 6. ayda HbA1c (%) artmıştır (p<0,05). Disiplinler arası pediatrik diyabet ekibinin bir parçası olarak, çocukluk çağı diyabetinde deneyimli uzman bir pediatri diyetisyeni bulunmalı ve düzenli olarak izleme, değerlendirme yapılmalı, verilen eğitimlerin sürekliliği sağlanmalıdır.
Anahtar kelimeler: Tip 1 diyabet, beslenme durumu, beslenme eğitimi, metabolik kontrol

Abstract:
This study was conducted to examine the effect of family-based behavioral medical nutrition therapy training on nutritional status and metabolic control in children and adolescents with Type 1 diabetes. The research was carried out with children and adolescents aged 8-18 years who were followed up with the diagnosis of Type 1 Diabetes Mellitus in Gaziantep Cengiz Gökçek Gynecology and Pediatrics Hospital. The sample of the study was consisted of 75 (male= 36, female= 39) children and adolescents in total, including Intervention 1 group (n=25), Intervention 2 (n=25) group and Control (n=25) group determined by double-blind, stratified, random method. Medical nutrition therapy and carbohydrate counting training were given to mothers and children in the Intervention 1 group, and only to children and adolescents in the Intervention 2 group. The control group did not receive medical nutrition therapy and carbohydrate counting training. At the beginning (0. month) and at the end (6. month) of the study, 3 consecutive day/24-hour food consumption records and anthropometric measurements of the individuals were assessed, BMI z-scores and height z-scores were calculated, Mediterranean Diet Quality Index Scale (KIDMED), Diabetes Eating Problems Survey–Revised (DEPS-R), Physical Activity Questionnaire for Children and Adolescents (PAQ-C and PAQ-A) were administered and Healthy Eating Index 2015 (HEI-2015) scores were calculated. Routinely assessed blood findings of the individuals were checked at the beginning (0. month), 3rd month and 6th month of the study. At the end of the study (6th month), energy and some macro (protein, fat, MUFA, fiber) and micronutrients (vitamins C, B1, B2, B6 and folate, zinc, iron, calcium, phosphorus, potassium, magnesium) intakes in the intervention groups were increased (p<0.05), no difference was observed in the control group (p>0.05). In the intervention groups, the HEI-2015 score and KIDMED scores were increased (p<0.05), while the DEPS-R score decreased in all 3 groups (P<0.05). The difference in the mean BMI and height z-score of the groups was not statistically significant (p>0.05). HbA1c (%) decreased in the intervention groups at the end of the training (6th month), and it was statistically significant only in the Intervention 1 group (p<0.05). In the control group, HbA1c (%) were increased at 6 months (p<0.05). A specialist pediatric dietitian experienced in childhood diabetes should be present as part of the interdisciplinary pediatric diabetes team, continuous monitoring, evaluation and education should be ensured.
Key words: Type 1 diabetes, nutritional status, nutrition education, metabolic control