Türkiye'deki muhafazakâr partilerin söylemlerindeki ütopyaların siyasi gelecek inşasındaki rolü üzerine sosyolojik bir araştırma (Ak Parti örneği)
A sociological research on the role of utopias in the construction of political future in the discourses of conservative parties in Türkiye: The case of Ak Party
Yazar: ERGİN SERTEL
Danışman: PROF. DR. KAYHAN DELİBAŞ
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Siyaset Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Felsefe = Philosophy ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
Var olan siyasal ve toplumsal yapının eleştirisinden hareketle geleceği yeni baştan ve köklü bir değişim bağlamında ideal açıdan tasarlayan ütopik eserlerle gelişen ütopik düşünceler, felsefe ve edebiyat kadar artık sosyolojinin ilgi odağında olan konulardandır. Bu ilginin kökeninde ütopik hedeflerin siyasi iletişimde heyecan yaratma özellikleri olduğunu söylemek gerekir.
Bu çalışma, muhafazakârlık ile ütopik düşünce arasındaki ilişkiyi kendini muhafazakar demokrat olarak tanımlayan AK Parti'nin seçim bildirgelerindeki söylemlerinden ve saha çalışmasından hareketle anlamaya çalışmak üzerine kurulmuştur. Tarihsel ve teorik inşa süreçleri birbirinin karşıtı olan bu iki düşünce yapısının toplumun değişimi noktasında söylemde nasıl bir uzlaşı içerisine girdiğini partinin esas metinleri üzerinden tahlil etmek amaçlanmıştır. Muhafazakârlığın ve ütopik düşünce yapısının tarihsel süreçleri karşılaştırıldığında muhafazakârlığın ilk dönemleri hariç değişimi isteme noktasında birbirleriyle ilişkili olduklarını görmek mümkündür.
Hızlı ve köklü değişimleri sağlayan devrimlere karşı bir tepki olarak geçmişin ve yaşanan "an"ın savunucusu olan muhafazakârlık, Türkiye'de Milli Görüş Hareketiyle kendini göstermiştir. Özellikle siyasal yapının derin krizlere girdiği 1990'lardan sonra Adil Düzen ütopyasıyla kitleleri etkilemeyi başarmış bir siyasi harekettir. Ancak 2001'den sonra Milli Görüş Hareketi dahil siyasi partilerin çoğunun bunalım içine düştüğü görülür. O dönemde ülkenin içinde bulunduğu çok yönlü yapısal krizlerden ötürü, Adalet ve Kalkınma Partisi'nin liberal önermeleri önceleyen yeni muhafazakâr bir anlayışla Türk siyasi hayatında kısa sürede hızlıca yükselmiş ve bugüne kadar gelmiştir. 

Bu yükselişin ütopik söylemi daha farklı bir noktaya taşıdığı ve seçim başarılarıyla AK Parti'yi siyasetin ana öznesi haline getirdiğini söylemek gerekir.
Kurulduktan kısa bir süre sonra iktidara gelen ve yirmi yılı aşkın bir süre iktidarda kalmayı başaran bir partinin toplumda hangi ütopyaları kurgulayarak toplumu etkilemeyi başardığı anlaşılmaya çalışılmıştır. Özellikle genel seçim beyannamelerinden hareketle söylem analizi yapılarak hangi ütopyaların geliştirildiği seçim dönemlerine göre incelenmiştir. Ütopik söylemin iktidar pratiğiyle bir başarı sağladığı anlaşıldığında ve bunun seçim sonuçlarına yansıdığı görüldüğünde bu söylemin bilinçli bir tercihle ve özgüveni yansıtacak şekilde kullanıldığını söylemek mümkündür.
Muhafazakâr demokrasi ve ütopik düşüncenin odağa alındığı söylem analizinde, kitleleri etkilemeyi başaran ütopik düşünceler, altı farklı kategoride tasnif edilmiş ve ortaya çıkan göstergeler bağlamında derinlemesine mülakatlar yapılmıştır. AK Parti'nin ütopik söylemiyle birlikte başarısındaki lider faktörü de anlaşılmaya çalışılmıştır. AK Parti'de uzun bir geçmişi ve birikimi olan görüşmecilerden partinin ütopik söylemle başarılı ve başarısız olduğu temel başlıklar da ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Kavramsal ve tarihsel teorik süreç ile birlikte yaşanan siyasi dönemin geliştirdiği ütopik hedeflerle ilgili olarak karşılaştırma yapılmış ve eleştirel değerlendirmelerle çalışma sonlandırılmıştır.

ANAHTAR KELİMELER: Adil düzen, AK Parti, Muhafazakârlık, Siyasi partiler, Ütopik düşünce, Ütopya ve siyasal seçimler, Yeni muhafazakârlık.

Abstract:
With a start from the criticisim of the existing political and social structure, the utopian ideas that develop with the utopian works designing the future from scratch and within the context of a radical change are now among subjects in the focus of sociolog as well as Philosophy and Literature. It is necessary to state that the ability of Utopian Goals to create excitement lies at the origin of this interest.
This study is built on the effort to understand the relationship conservatism and utopian thought using the discourses of AK Party, which identifies itself as conservative democrat, in the election manifestos and field resarch. It is intended to analyze how these two thought structures, whose historical and theoretical construction processes are opposed to each other, come to compromise in discourse at the changing point of society through the main texts of the party.
When the historical processes of conservatism and utopian thought structure are compared, except for the early stages of conservatism, it is possible to see that these two are in relation with each other at the point of desire for change. Conservatism , the defender of the past and ''now'' as a response (reaction) to the rapid and radical revolutions has manifested itself in the National Vision Movement in Turkiye. It is a political movement that managed to influence the masses with Just Order Utopia after 1990s, when the political structure entered deep crises. However, after 2001, it appears that most of the political parties including the National Vision Movement fell into crisis.
Due to the multidimensional structural crisis that the country was in at that time, Justice and Development Party quickly rose in Turkish political life with a new conservative approach that prioritized liberal proposals and has come to this day. It must be noted that this rise has taken the utopian discourse to a different point and has made AK Party the main actor in politics via its electoral successes.
It has been attempted to understand which utopias a party which came to power shortly after its establishment and managed to stay in power for over 20 years has constructed to influence the society. Especially through a discourse analysis based on general election manifestos, the study examined which utopias were developed in accordance with election periods. When Utopian discourse is understood to have achieved success through governance practice and this has reflected in the election results, it is possible to say that this discourse is used consciously and in a way refreflecting self-confidence.
In the discourse analysis, in which conservative democracy and utopian thought were focused, utopian ideas that managed to influence the masses were classified into six different categories and in-depth interviews were conducted in the context of the emerging indicators. Together with the utopian discourse of the AK Party, the leading factor in its success has also been tried to be understood. From the interviewers with a long history and background in the AK Party, the main topics in which the party succeeded and failed with utopian discourse were also tried to be revealed.
Comparisions related with Utopian targets developed by the political period along with the conceptual and historical theoretical process were made and the study was concluded with critical evaluations.
KEYWORDS: AK Party, Conservatism, Just order, New conservatism, Political parties, Utopia and political future elections, Utopian thought.