Türk edebiyatında şehir denemeleri (1905-2015)
City essays in Turkish literature
Yazar: FATİH AYDOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. FATİH SAKALLI
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Deneme = Essay ; Kentler = Cities ; Kentlilik = Urban citizenship ; Kentsel kültür = Urban culture ; Kentsel yaşam = Urban life ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Yeni Türk edebiyatı = New Turkish literature

Özet:
Bu tez çalışmasında Türk edebiyatındaki şehir denemeciliğinin yeri tespit edilmiş ve şehir denemecilerinin kente bakış açıları değerlendirilmiştir. Tezde yetmiş farklı eser üzerinden yazarların şehir izlenimleri değerlendirilmiştir. Tezin amacı, şehir denemecilerinin modernleşme sürecindeki kentlere bakış açısını değerlendirmektir. Tez kapsamında incelenen şehir denemeleri "mekân–insan ve değişim" bağlamında incelenmiştir. Tez çalışmasında metinden hareket yöntemi kullanılmış ve yazarların şehirdeki mekânlara ve sosyal hayata bakış açıları ele alınmıştır. Tezde incelenen şehir denemeleri tarih-yaşantı, seyahat hatıraları ve kent eleştirileri türünde yazılmıştır. Şehir denemelerinde mekân genellikle "kent–mahalle–cadde–sokak–ev" sıralamasıyla anlatılmıştır. Şehir denemelerinde mekânların değerini yitirmesi, önemsizleşmesi, tüketim aracı hâline gelmesi kısacası mekânsızlaşması dile getirilmiştir. Şehir denemelerinde kentlilik bilinci, kentte yaşama problemleri, köyden kente göç vb. konular işlenmiştir. Şehir denemelerinde modernleşmenin bir gereği olan kentleşme, yazarın izlenimleri ve hatıraları bağlamında ele alınmıştır. Tez çalışmasında incelenen eserlerden hareketle kentler "Şehir; Medeniyetler Başkenti: İstanbul, Bürokrasinin Şehri: Ankara, İkinci Adresler, Yeni Merkez Arayışları, Taşra Kentleri" şeklinde gruplara ayrılarak incelenmiştir. Şehir denemelerindeki "mahalle, cadde, sokak ve ev" kavramları ise yazarların bakış açısına göre ayrı başlıklar hâlinde karşılaştırılmıştır.

Abstract:
In this thesis, the place of urban essay in Turkish literatüre has been determined and the view points of the urban essayists were evaluated. In this thesis, the city impressions of the authors were evaluated over seventy different works. The aim of thesis is to evaluate the urban essayists view cities in modernization process. Urban essays examined with in the scape of thesis are examined in the context of place-people and change. In the thesis work, the movement from the text method is used and the auther's view on the places and social life in the city are discussed. The urban essays examined in the thesis are written in the form of historical-experience, travel memories and city criticism. In the urban essays place is usually described in the order of city neighborhood road the street house. The loss of the value of the places in the urban essays, become a means of consomption in short, the lock of place was expressed. Urbanization, which is necessity of modernization in urban essays, discussed in the context of auther's impressions and memories. In urban essay, city awareness problem of living in urban areas, migration from village city to are discoused. In the thesis study, cities are grouped by city of bureacracy Ankara, capital of city civilation İstanbul, seconds adresse, new center seacrh, provincial cities. The concepts of neighborhood, street, road and house in urban essays were compered according to auther's point of view.