Farklı çemen (Trigonella foenum-graecum L.) genotiplerinin verim ve bazı kalite özelliklerinin belirlenmesi
Determination of agricultural and some quality characteristics of different fenugreek (Trigonella foenum-graecum L.) genotypes
Yazar: HALİT AŞKIN
Danışman: DOÇ. DR. GÜLSÜM YALDIZ
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma Bolu ekolojik koşullarında farklı çemen (Trigonella foenum-graecum L.) genotiplerinin tarımsal ve bazı kalite özelliklerinin belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. 111 genotip ile iki çemen çeşidi olmak üzere toplam 113 farklı çemen tohumu kullanılmış ve çalışma 2019 yılında Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Ziraat Fakültesi Araştırma ve Uygulama alanında Augmented Deneme Desenine göre tasarlanmıştır. 
Çalışmada tohum ekiminden fide çıkışına kadar geçen süre (12,14-41,14 gün), ilk çiçeklenmeye kadar geçen süre (43,91-53,91) gün, % 50 çiçeklenmeye kadar geçen süre (48,05-58,05 gün), %100 çiçeklenmeye kadar geçen süre (48,14-71,64 gün), bakla bağlama bağlangıcına kadar geçen süre (47,09-57,59 gün), bitki boyu (35,10-92,00 cm), bitkide dal sayısı (2,18-7,98 adet), sap kalınlığı (2,23-5,47 mm), yaprakçık ayası uzunluğu (1,29-3,81 cm), yaprakçık ayası genişliği (0,36-1,91 cm), ilk bakla yüksekliği (6,26-37,76 cm), bitki başına bakla sayısı (1,05-48,85 bakla/bitki), bakla boyu (6,06-13,17 cm), bakla eni (2,23-4,46 mm), bakla kalınlığı (1,47-2,96 mm), bakla başına tohum sayısı (7,65-17,75 adet/bakla), bin tane ağırlığı (3,19-32,20 g), bitki başına tohum verimi (0,19-16,91 g/bitki), biyolojik verim (1,02-74,95 g/bitki), hasat indeksi ( % 0,49-41,96), ham protein oranı ( % 22,28-32-24), sabit yağ oranı (% 2,17-15,52) ile sabit yağ ana asitlerinden elaidik asit (%2,22-50,64), stearik asit (% 0,96-68,55), oleik asit (% 1,00-42,83), palmitik asit (% 1,88-13,39), araşidonik asit (% 0,27-11,40), linoleik asit  (% 0,91-9,74) belirlenmiştir.
Yapılan varyans analizi sonucunda; incelenen özellikler bakımından çemen çeşit ve genotipleri arasında önemli farklılıklar olduğu tespit edilmiştir.
Çalışmanın sonuçlarına göre; Bolu ekolojik koşullarına uygun çemen genotipinin, bitki başına tohum verimi, ham protein içeriği ve sabit yağ açısından CN 19119, CN 19154, CN 19108, PI 628790 genotiplerinin uygun olduğu söylenebilir.

Abstract:
This study was carried out to determine the agricultural and some quality characteristics of different fenugreek (Trigonella foenum-graecum L.) genotypes in Bolu ecological conditions. A total of 113 different fenugreek seeds, including 111 genotypes and two fenugreek cultivars, were used according to the Augmented Trial Design in the field of Research and Application of Bolu Abant İzzet Baysal University Faculty of Agriculture in 2019.
In the study, seedling days (12.14-41.14 days), first flowering days (43.91-53.91 days), 50% flowering days (48.05-58.05), 100% flowering days (48.14-71.64 days), pod setting days (47.09-57.59 days), plant height (35.10-92.00 cm), number of branches per plant (2.18-7.98 number), stem thickness (2.23-5.47 mm), leaflet blade length (1.29-3.81 cm), leaflet blade width (0.36-1, 91 cm), first pod height (6.26-37.76 cm), number of pods per plant (1.05-48.85 pod/plant), pod height (6.06-13.17 cm), pod width (2.23-4.46 mm), pod thickness (1.47-2.96 mm), number of seeds per pod (7.65-17.75 number/pod), thousand seed weight (3.19-32,20 g), seed yield per plant (0.19-16.91 g/plant), biological yield (1.02-74.95 g/plant), harvest index (0.49-41.96%), crude protein ratio (22.28-32-24%), fatty oil ratio (2.17-15.52%) and main fatty acids as elaidic acid (%2,22-50,64), stearic acid (% 0,96-68,55), oleic acid (% 1,00-42,83), palmitic acid (% 1,88-13,39), arachidonik acid (% 0,27-11,40), linoleic acid  (% 0,91-9,74) were determined.
As a result of the analysis of variance; it has been determined that significant differences were found among the fenugreek cultivars and genotypes in terms of examined characteristics.
             According to the results of this study; it can be said that CN 19119, CN 19154, CN 19108, PI 628790 genotypes are suitable for Bolu ecological conditions in terms of seed yield per plant, crude protein content and fatty oil.