Lydia bölgesi Hellenistik dönem mezar stelleri
Hellenistic gravestones of Lydian region
Yazar: ABDULLAH KASIM SONKAYA
Danışman: PROF. DR. ERHAN ÖZTEPE
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Klasik Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Arkeolojik alanlar = Archeological areas ; Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Arkeolojik yerleşim = Archaeological settlement ; Attik steller = Attik steller ; Helenistik Dönem = Hellenistic Period ; Lidya = Lydian ; Mezarlar = Graves ; Philadelphia = Philadelphia ; Sard = Sardis ; Steller = Steles

Özet:
Bu çalışmada Lydia Bölgesi'nde bulunmuş Hellenistik Dönem'e ait mezar stellerinin yerel ve bölgesel özellikleri bakımından incelenmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda yapılan alan çalışmaları kapsamında öncelikle, bölgeden ele geçmiş ve bugün yurtiçi ve yurtdışı müzelerde sergilenen Hellenistik Dönem eserleri tespit edilerek bunların müze envanter kayıtları ve ilgili diğer kaynaklar ışığında katalogları hazırlanmıştır. Öncelikle stel formları ve figürleri açısından tipolojik olarak gruplandırılan bu eserler, anılan özelliklerinin yanı sıra ikonografik ve stilistik değerlendirmeye tabi tutularak tarihlendirilmiştir. Başta yansıttıkları teknik ve kompozisyon özellikleri olmak üzere yerel ve bölgesel düzeydeki stilistik etkileşimler de dikkate alınarak bölgedeki muhtemel mezar steli yapım atölyelerinin saptanmasına yönelik önerilerde bulunulmuştur.
Yapılan bu değerlendirmeler sonucunda bölgenin orta ve güney kesimlerine oranla kuzey yörenin stel üretimi bakımından son derece zayıf olduğu; aynı şekilde 3. yüzyılda bölgenin stel üretimi bakımından oldukça verimsiz kaldığı gözlenmiştir. Ana üretim merkezleri olarak Sardes, Philadelphia, Theira ve Hypaipa kentleri ön plana çıkmaktadır. Bu kentler civarındaki atölyelerde üretilmiş olan eserler gerek stel gerekse figür tipleri bakımından zengin bir çeşitliliğin varlığına işaret etmektedir. Kabartmalarda symposium, dexiosis, atlı figürler ile ayakta veya oturur haldeki kadın ve erkek betimlerinin işlendiği konulara yer verildiği görülmüştür. Stilistik bakımdan yapılan değerlendirmeye göre, 2. yüzyıl kabartmalarında çevre bölgeler ve kentlerle paralel olarak gelişen doğal, plastik yapı yüzyılın sonuna doğru yerini yapaylığa bırakmış; zamanla iyice yerleşen bu şematik yapı steller üzerindeki hâkimiyetini sonraki yüzyılda artarak devam ettirmiştir.

Abstract:
The aim of this study is to investigate the local and regional characteristics of the Hellenistic gravestones found in the Lydia region. Within the scope of the field studies conducted in this direction, firstly, the Hellenistic period works exhibited in domestic and foreign museums has been determined and catalogued in the light of the museum inventory records and other related sources. These gravestones, grouped typologically in terms of stele forms and figures, has been dated according to the iconographic and stylistic evaluations. Considering the technical and composition characteristics, and the stylistic interactions at the local and regional level, some suggestions has been made for the identification of possible gravestone workshops in the region.
As a result of these evaluations, it has been understood that the northern region is poor in terms of gravestone production compared to the central and southern parts of the region; similarly, it has been observed that the region was remained quite inefficient in production of gravestones in the 3rd century. The main production centers are Sardes, Philadelphia, Theira and Hypaipa. The works produced in the workshops around these cities indicate a rich variety in regard to stele and figure types. Symposium, dexiosis, equestrian figures, and the depictions of female and male standing or sitting were sculpted onto the reliefs. According to the stylistic evaluation, the natural, plastic structure in the reliefs of the 2nd century, developed in parallel with the surrounding regions and cities, left its place to artificiality towards the end of the century. This schematic structure of the reliefs, which settled well in time, continued its dominance over the works in the next century.