Mevlânâ Hâlid-i Şehrezorî'de sâlik eğitimi
Sâlik education in Mevlânâ Hâlid-î Şehrezori
Yazar: MAHMUT BOSTANCI
Danışman: DOÇ. DR. ALİ TENİK
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
Sâlik, Allah'ın Kur'ân'da belirttiği ilmini, hayatında tatbik etmeye çalışan kimsedir. Hz. Peygamber hayattayken, bizzat Hz. Peygamber'in eğitiminden geçen sahâbelerin yaşamı, buna iyi bir örnektir. Sahâbeler, Allah'ın murâdına göre yaşama gayretinde olmuşlardır. Hz. Peygamber'in vefatından sonra da, O'nun terbiyesine göre hareket ederek yaşayan, örnek kimseler bulunmaktadır. Bu kimseler, Allah'ın ilmini doğru biçimde anlayarak bu konuda bir taviz göstermemişlerdir. Sûfîler, Allah'ın murâdını berrak olarak yaşayan özel kimselerdir. Sûfîlerin yaşamlarının kaynağı, Kur'ân ve Hz. Peygamber'in bu konudaki örnekliği olmuştur. Sûfîler, İlâhî ilmi yaşamanın yanı sıra aynı zamanda etrafındaki kimselere de örnek olmuşlardır. Bu örneklik kimi zaman ferdî bir şekilde olurken, kimi zaman da müesses bir biçimde olduğu bilinmektedir. Tarîkat, bu örnekliğin müesses şeklidir. Mevlânâ Hâlid'de, Allah ilmini yaşayan ve etrafındaki kimselerin de yaşamasına gayret gösteren önemli şahsiyetlerdendir. Mevlânâ Hâlid'i önemli kılan sebep, Nakşibendiyye tarîkatı içerisinde kurmuş olduğu Hâlîdiyye koludur. Bu kolun içerisinde genel olarak Nakşibendiyye tarîkatı esasları uygulanmakla birlikte, bazı farklılıklar da bulunmaktadır. 
Bu çalışmamızda, Mevlânâ Hâlid'in Nakşî-Hâlidî kolundaki sâlik terbiye metodunun incelemeye çalıştık. İlk dönem sûfîlerinin sâlik terbiye metodunu inceleyerek, Mevlânâ Hâlid'in usûlü ile arasındaki ilişkiyi ortaya koyduk. Yazmış olduğu eserler ve halîfelerine yazmış olduğu mektuplardan faydalanarak, Mevlânâ Hâlid'in sâlik terbiye metodunu inceledik. Mevlânâ Hâlid'in sâlik terbiyesinin, ilk dönem sûfîleriyle olan ilişkisini izâh ederek bir değerlendirmede bulunduk. Çalışmamız bir giriş üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, Mevlânâ Hâlid'in hayatı, eğitimi, intisâbı ile ilgili bazı bilgiler vermeye çalıştık. İkinci bölümde, Mevlânâ Hâlid'in anlayışında, sâlikin Allah tasavvuru ve sâlik terbiyesinde ma'rifeti, sâliki Hz. Peygamber ile terbiyesi ve son olarak salike mahabbet terbiyesine yer verdik. Üçüncü bölümde de Mevlânâ Hâlid'in anlayışında sâliki, sâlikin zikir terbiyesini, İlâhî kurbiyyeti, murâkabe ve râbıta anlayışını, son olarak sâliklerine yapmış olduğu tavsiyeler ile ilgili bilgiler vermeye çalıştık. Çalışmamda tecrübesiyle bana rehberlik yapan danışmanım Doç. Dr. Ali Tenik hocama, bana destek veren eşim ve aileme teşekkür ederim.

Abstract:
A spirituality religious person is who tries to apply the knowledge of Allah which is in the holy Qur'an in her life. While our beloved Prophet (Peace be upon him) was alive, the life of her Companions who were educated by him were a good example of those who lived spirituality religious. The Companions made an effort to live according to the will of Allah. Even after the death of our beloved Prophet (Peace be upon him), there are exemplary people who lived by acting in accordance with his discipline. These people did not make any concessions on this issue by understanding Allah's knowledge correctly. Sufis are special people who tries to live the will of Allah with clarity. The source of the Sufis' lives are the Qur'an and the example of the regard live from our beloved Prophet (Peace be upon him). In addition to living the divine knowledge, the Sufis also set an example for the people around them. It is known that this example is sometimes in an individual way and sometimes in an institutional way. A tariqah is the established form of this example. Mevlana Khalid is one of the important personalities who lived related to the knowledge of Allah and tried to make the people around him live as well. Mevlana Khalid is one of the important figures in the Naqshbandiyya order. The reason that makes Mevlana Khalid important is the Hâlidiyya path, that he founded within the Naqshbandiyya order. Although the principles of the Naqshbandiyya order are generally applied in this path, there are also some differences.
In this study, we tried to examine the method of religious education of Mevlânâ Khalid on the basis of the Nakşi-Khâlidî path. By examining the spirituality religious training method of the early Sufis, we revealed the relationship between the method of Mevlana Khalid. We examined Mevlana Khalid's method of discipleship by making use of the works and the letters of him which he wrote to his caliphs. We made an evaluation by explaining the relationship of Mevlana Khalid's spirituality religious education with the early Sufis. Our work consists of an introduction and three parts. In the first part, we tried to give some information about Mevlana Khalid's life, education and initiation. The second part includes the understanding of Mevlana Khalid, his spirituality religious vision of Allah and his ingenuity in the disciple's upbringing. We also tried to give information about the education of the disciple in relation to our beloved Prophet (Peace be upon him). And finally the education of the spirituality religious. In the third chapter, we tried to give information about the Salik, that means a very spirituality religious person, the remembrances training of him, the divine grace, the concentration on himself and the spirituality connection in the understanding of Mevlana Khalid. And finally the advice he made to his followers.