Halil Rıza Ulutürk'ün hayatı ve şiirleri üzerine bir inceleme
A study on the life and poets Halil Rıza Ulutürk
Yazar: MAHİRE ASKER
Danışman: DOÇ. DR. Zhyldyz İSMAİLOVA
Karabük Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Azeri edebiyatı = Azerbaijan literature ; Biyografi = Biography ; Türk şiiri = Turkish poem ; Ulutürk, Halil Rıza = Ulutürk, Halil Rıza ; Şiir = Poem

Özet:
Çağdaş Azerbaycan şiirinin önemli temsilcilerinden Halil Rıza Ulutürk (1932-1994)'ün hayatı ve sanatı 20-21. yüzyılların kesiştiği bir zaman dilimine tesadüf etmektedir.  1 Bahar gəlir (Bahar Geliyor- 1957) kitabıyla edebî çevrelerde tanınmaya başlayan Halil Rıza, totaliter sistemin oluşturduğu sınırlar çerçevesinde yazmaya devam etmiştir. Halil Rıza, rejimin baskılarına rağmen bazen açık, bazen dolaylı yollardan itirazını dile getirmiş, ayrıca edebî faaliyetlerini millet, ana dili, vatan, ulusal birlik, Türklük vd. konular üzerinden devam ettirmiştir. Halil Rıza'nın sanatında dikkati çeken en belirgin özelliği 1980'lerin sonundan itibaren boy gösteren istiklalci, hürriyetçi, mücadeleci, Türkçü ve Azerbaycancı bir çizgiyi taviz vermeden sonuna kadar devam ettirmesidir. 
"Halil Rıza Ulutürk'ün Hayatı ve Şiirleri Üzerine Bir İnceleme" adlı bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır: 
 "Birinci Bölüm"de Halil Rıza Ulutürk'ün hayatı, çocukluk ve gençlik yılları, eğitimi, eserleri, edebî tenkit ve edebiyat alanındaki çalışmaları ve aynı zamanda tercüme faaliyetleri ele alınmıştır. 
"İkinci Bölüm"de Halil Rıza'nın şiirlerinde işlediği ferdî temalar ele alınmıştır. Bu temalar, evrensellik ve beşeri sevgi, sevgi, aile ve etik değerler, doğa sevgisi, edebiyat, şiir, sanat ve sanatkâr gibi başlıklar altında incelenmiştir. 
"Üçüncü Bölüm"de Halil Rıza'nın şiirlerinde sosyal temalar ele alınmıştır. Bu kapsamda, vatanseverlik ve yurt sevgisi; başkaldırı, hürriyet, istiklal; Türklük ve ana dili, Güney Azerbaycan, adalet, dürüstlük ve şahsiyet konuları, ayrıca çocuk şiirleri ele alınarak incelenmiştir. 
 "Dördüncü Bölümü"de, Halil Rıza Ulutürk'ün dil ve üslubu genel hatlarıyla ele alınmıştır. 
"Sonuç" kısmında ise, Halil Rıza Ulutürk'ün hayatı, faaliyetleri ve yaratıcılığıyla ilgili varılan sonuç ve tespitlere yer verilmiştir.
 "Kaynakça" kısmında araştırma ve değerlendirme sırasında kullanılan Azerbaycan Türkçesi, Türkiye Türkçesi ve Rusça olarak yayımlanmış kaynaklar alfabetik sırayla dizilmiştir.
 "Ek"ler bölümünde Halil Rıza'nın hayatıyla ilgili önemli tarihler (kronoloji), yayınladığı kitaplar, ayrıca tercüme kitapları listesi, tenkit ve edebî değerlendirme yazıları bibliyografisi, şiirlerine bestelenmiş şarkılar, ayrıca Halil Rıza hakkında kitaplar listesi verilmiştir.

Abstract:
The life and art of Halil Rıza Ulutürk (1932-1994), one of the important representatives of contemporary Azerbaijani poetry, coincide with a segment of time wherein 20th and 21st Centuries intersected. Halil Rıza who has been recognized at the circles of literature with the book of   "Bahar gəlir" (Spring is coming - 1957) had been continued to write within the frame work of limits and restrictions imposed by the totalitarian regime. Halil Rıza, despite the pressure by the regime, sometimes directly and sometimes indirectly, expressed his contestation; and, furthermore, he had continued his literary activities through the subjects such as nation, mother tongue, motherland, national unity, Turkish identity, etc. The most remarkable characteristic of Halil Rıza at his art is that he has continued his independent, libertarian, combative, Turkism and Azerbaijanism line until the end without compromise. 
This study with the title of "A Study on the Life and Poets Halil Rıza Ulutürk" consists of three chapters:  
 In the "First Chapter", Halil Rıza Ulutürk's life, childhood and youth years, his education, works, works in the field of literary criticism and literature, as well as translation activities have been discussed. 
In the "Second Chapter", the individual themes that Halil Rıza deals with in his poems have been discussed. These themes were examined under the titles of universality and human love, love, family and ethical values, love of nature, literature, poetry, art and artist, etc.
In the "Third Chapter", social themes of Halil Rıza's poems have been studied. In this context, patriotism and love of country; rebellion, freedom, independence; being Turk and mother tongue, South Azerbaijan, justice, honesty and personality issues, as well as children's poems have been studied and examined.
In the "Fourth Chapter", Halil Rıza Ulutürk's language and style have been discussed in general terms. 
In the chapter of "Conclusion" conclusions and determinations on Halil Rıza Ulutürk's life, activities and creativity have been discussed and examined.
In the Section of "Bibliography" the sources published in Azerbaijani Turkish, Turkey Turkish and Russian used during the research and evaluation have been listed in alphabetical order.
Important dates (chronology) about Halil Rıza's life, the books he published, as well as a list of translation books, a bibliography of criticism and literary reviews, songs composed for his poems, and additionally a list of books published about Halil Rıza have been provided in the section of "Appendix"  .