Duygusal emek sürecinde eylem yöneliminin koruyucu rolü: Kişilik sistemleri etkileşim kuramı yaklaşımı
The buffering role of action orientation in emotional labor process: Personality systems interaction theory approach
Yazar: MEHMET PEKER
Danışman: DOÇ. DR. GÜLGÜN MEŞE
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Duygusal emek = Emetional labor ; Eylem = Action ; Eylem odaklı yaklaşım = Activity based approach ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation ; İşe bağlılık = Job involvement ; İşe gönülden adanma = Work engagement

Özet:
Bu çalışma, gün içinde sergilenen duygusal emeğin durumluk işe adanmışlık ve duygu performansı ile ilişkisini Kişilik Sistemleri Etkileşim Kuramı çerçevesinde incelemeyi amaçlamıştır. Bu doğrultuda eylem yönelimli olmanın duygusal emeğe başvurmaya ve duygusal emeğin olumsuz etkilerine karşı, çalışanın kurumu ile benzer değerleri paylaştığına inandığı durumda koruyucu bir rolü olacağı öne sürülmüştür. İlk aşamada Eylem Kontrolü Ölçeği'nin Türkçe formunun öğrenci ve çalışanlardan oluşan örneklemde (N = 981) güvenilir ve geçerli bir ölçüm aracı olduğu gösterilmiştir. Tez çalışmasında 139 çalışandan birbirini takip eden 5 iş günü boyunca elde edilen toplamda 639 ölçüm kullanılmıştır. Hiyerarşik doğrusal modelleme analizi sonuçları, eylem yöneliminin duygusal emek stratejileri ile negatif, işe adanmışlık ve duygu performansı ile pozitif yönde ilişkili olduğunu göstermiştir. Yüzeysel davranmanın eylem yönelimi ile işe adanmışlık ve eylem yönelimi ile duygu performansı ilişkilerine aracılık ettiği bulunmuştur. Bunlara ek olarak, eylem yöneliminin negatif duygulanım ile yüzeysel davranma ve yüzeysel davranma ile işe adanmışlık ilişkilerinde düzenleyici rolü olduğu; ilişkilerin eylem yönelimli çalışanlar için daha zayıf olduğu görülmüştür. Değer uyumunun düzenleyici etkisi anlamlı bulunmamıştır. Çalışmanın sonuçları eylem yöneliminin yüzeysel davranmanın hem deneyimi hem de olumsuz etkilerine karşı koruyucu bir rolü olduğunu göstermiştir.

Abstract:
This study aims to examine the relationship between daily emotional labor, state work engagement and state affective delivery, drawing on the Personality Systems Interaction Theory. Action orientation is expected to act as a buffer against the display and negative effects of emotional labor, provided that the employee shares similar values with the organization. Initially, the Turkish Action Control Scale was shown to be a reliable and valid measurement tool with a sample consisted of students and employees (N = 981). The study data were collected from employees for 5 consecutive workdays, yielding 639 measurements across 139 employees. The hierarchical linear modeling results showed that action orientation is negatively related to emotional labor, and positively related to work engagement and affective delivery. Surface acting mediated the relationship between action orientation and work engagement and the relationship between action orientation and affective delivery. Moreover, action orientation moderated the relationship between negative affect and surface acting and the relationship between surface acting and work engagement. The relationships were weaker for action oriented employees. The value congruence did not further moderate the interactions. The results indicated that action orientation has a buffering effect against both display and negative effects of surface acting.