Çatalhöyük yerleşkesinin mutfak kültürü ve 21. yüzyıla yansımaları
The cuisine of Catalhoyuk and the impressions of it to the 21th cenrtury
Yazar: KADİR ÇETİN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MUSTAFA AKSOY
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gastronomi ve Mutfak Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Gastronomi ve Mutfak Sanatları = Gastronomy and Culinary Arts
Dizin: Besin kültürü = Nutrient culture ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme alışkanlıkları = Nutritional habits ; Gastronomi = Gastronomy ; Mutfak = Kitchen ; Yemek kültürü = Food culture ; Çatalhöyük = Çatalhöyük

Özet:
Neolitik Devrim olarak adlandırılan besin üretimine dayalı köy yaşantısının ortaya çıkışı, insanoğlunun bilgi birikiminin birbiriyle bütünleşmesini hızlandırmış ve günümüz uygarlıklarının temellerinin oluşmasında katkı sağlamıştır. Bu açıdan medeniyetlerin bileşkesi olan Anadolu'da Neolitik dönemde 5-6 bin kişiye ev sahipliği yapmış Çatalhöyük kültürel, tarımsal ve mutfak ile ilgili olağanüstü zenginlikte bulgular sunmaktadır. Burada yapılan çalışmalar devam etmekte ve yaklaşık 8000 yıl öncesine kadar olan dönemde Orta Anadolu kültürünün köklerini aydınlatmaktadır. Araştırmanın amacı, Çatalhöyük'teki mutfak kültürünü oluşturan besin kaynaklarını, beslenme alışkanlıklarını, mutfak ile ilgili yapıları ve araç-gereçleri inceleyerek 21. yüzyıl çağdaş toplum mutfak kültürüne etkilerini ortaya koymaktır. Araştırmada çok yönlü olan mutfak kültürünü ve insan davranışını, içinde bulunduğu ortamda anlamak için ve araştırma konusuyla ilgili doğrudan gözlem yapılması gerekliliğinden dolayı nitel araştırma yöntemi benimsenmiştir. Araştırma evreni, Çatalhöyük yerleşkesi merkez alınarak 10 kilometre çapındaki yerleşim birimleri olarak belirlenmiştir. Çatalhöyük arkeolojik kazı sonuçları ve arkeobotanik araştırma verilerinden faydalanılarak hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formuyla 35 kişiden 23-29 Ekim 2017 tarihleri arasında veri toplanmıştır. Yapılan görüşmelerde araştırmaya katılanlara mutfak yapıları, mutfakta kullanılan araç-gereçler, yabani bitki, meyve ve tohumları nasıl tükettikleri ve nasıl pişirdikleriyle ilgili sorular sorulmuştur. Araştırma neticesinde yöre halkı tarafından ocak ve fırın gibi mutfak yapılarının günlük yaşantılarında hala kullandıkları ve bu yağıların Çatalhöyük mutfak kültürüne ilişkin izler taşıdığı tespit edilmiştir. Buna ek olarak elde edilen bulgularla besin kaynaklarının Çatalhöyük mutfak kültüründe nasıl tüketildiğine ilişkin veriler sunulmuştur.

Abstract:
The appearance of the life of the village depending on food production which is called Neolithic Revolution accelerated the union of the information and accumulation and contributed to come into existence of today's civilazitions.When considered from this point of view, Çatalhoyuk which hosted 5-6 thousand people in Anatolia which was intersection in Neolithic period, has presented a lot of terrific  cultural, agricultural and culinary findings.   The excavations in Catalhoyuk have been going on and clarifying the basis of Central Anatolia in the period which was till about 8000 years ago.The purpose of the search is to reveal the effects of Catalhoyuk to the modern society cuisine culture of 21th century by  investigating the food resources, the dietary habits, the constructions and the instruments related to cuisine there. In the research, the qualitative research method has been used since direct observation should be done to understand the multiple oriented cuisine culture and the human behaviours in natural environment. The research environment has been designated as Catalhoyuk and the other accomodation units which are 10 kilometers far from centre Catalhoyuk. The data have been summed up from 35 people between 23rd-29th October in 2017 with the semi-structured interview form which was prepared by benefiting from the data of archeological excavations and archeobotic. In the interviews the attendants were asked questions about cuisine structures, instruments, how to cook and consume the wild plants, wild seeds and wild fruits. As a result of the research, it has made firm that local community still use the cuisine structures such as cooker and oven in daily life and these structures have the similar characteristics with the Catalhoyuk's cuisine culture. In addition to this,  the data about how to consume the food in Catahoyuk culture have been presented.