İktisadi ve idari yönleriyle umumi müfettişlikler (1863-1952)
The general inspectorate with aspects of the economic and administrative (1863-1952)
Yazar: VOLKAN HAN
Danışman: PROF. DR. ERŞAN SEVER
Aksaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Bölgesel kalkınma = Regional development ; Ekonomi = Economy ; Ekonomi politikaları = Economic policies ; Ekonomi tarihi = Economic history ; Ekonomik etki = Economic effect ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Türk ekonomisi = Turkish economy ; Türk ekonomisi = Turkish economy ; Umumi müfettişlikler = General inspectorship

Özet:
Osmanlı ekonomisinde, 19. yüzyıla kadar devam eden fiskalist, provizyonist (iaşeci), geçimlik ve kapalı yapı, Tanzimat'la birlikte yerini dinamik, büyüyen ve gelişen bir ekonomik yapıya bırakmıştır. Bu dönemde kapitalist sistemi uygulayan Batı; sanayileşme, teknolojik gelişme, serbest ticaret, banka, sigorta ve özel mülkiyet gibi liberalizm kaynaklı modern iktisadi gelişmelere önem vermiştir. Osmanlı Devleti ise bu gelişmeler karşısında iktisadi geri kalmışlığın giderilmesi ve ekonomik büyümenin sağlanması için Batı tarzı liberal politikalardan faydalanmaya çalışmıştır. Osmanlı'da modern iktisadi büyüme çalışmalarından biri olan Umumi Müfettişlik teşkilatı, 1840 yılında Tanzimat reformlarının taşrada gerçekleştirilmesi amacıyla teftiş heyetleriyle başlamış ve 1863-1952 yılları arasında Osmanlı'da ve Türkiye'de üç dönemde kurumsal olarak kalkınma çalışmaları yapmıştır. 
Umumi Müfettişlikler, Osmanlı'da ve Türkiye'de kurulan ilk bölgesel kalkınma teşkilatıdır. Taşrada geniş reform hedeflerinin gerçekleştirilmesi ve iktisadi kalkınmanın sağlanması için olağanüstü yetkilerle çalışmıştır. Müfettişliklerin bölgesel kalkınmanın sağlanması için yapmış oldukları uygulamaların incelendiği bu çalışmada, ilk olarak müfettişliklerin görevli oldukları bölgede iktisadi geri kalmışlığın nedenlerini tespit etmekle başladığı görülmüştür. İkinci olarak, tespit edilen bu sorunların giderilmesi üzerine hazırladıkları projelerin merkeze rapor edildiği ve son olarak da merkezle iş birliği içerisinde projelerin uygulandığı görülmüştür. Uygulama sonucunda görevli olunan her bölgede farklı gelişme dinamiklerinin olduğu ve bunların ortaya çıkarılmaya çalışıldığı tespit edilmiştir. Teşkilatın, farklı zaman ve bölgelerde yaşanan isyan, ayrılık hareketleri ve doğal afetler gibi olumsuz durumlara rağmen merkezle taşra arasında bağlantının güçlenmesi ve kalkınmanın sağlanması için çalışmalar yaptıkları ifade edilebilir. Bu çalışmada, müfettişliklerin iktisadi, idari, mali ve imar alanlarında tespit ettikleri geri kalmışlığın sebepleri ve bu sorunların giderilmesi ile kalkınmanın sağlanması için yaptıkları reform ve kalkınma çalışmaları ortaya konmuştur. Ayrıca, devletin ve atanan müfettişlerin taşrada dönemin şartları ve görevli olunan bölgenin mevcut durumuna göre uyguladıkları kalkınma politikaları incelenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Bölgesel Kalkınma, Cumhuriyet Dönemi, Ekonomi Tarihi, Osmanlı Dönemi, Umumi Müfettişlik.

Abstract:
The fiscalist, the provisionist, the subsistence and the closed structure of the Ottoman economy, which continued up to the 19th century, replaced with its place to a dynamic, growing and developing economic structure with the Tanzimat. The West, which was implementing the capitalist system in the same period, attached importance to modern economic developments such as industrialization, technological development, free trade, banking, insurance and private ownership that were originated from liberalism. In the face of these developments, the Ottoman State sought to take advantage of Western-style liberal policies in order to overcome economic backwardness as well as to provide economic growth. The General Inspectorate organization, which is one of the modern economic growth institutions in the Ottoman Empire, started with the inspection delegations for implementing Tanzimat reforms in provinces in 1840. Thus, efforts for institutional development were spent in three periods in the Ottoman and Turkey between 1863-1952.
General Inspectorates are the first regional development organizations established in during the Ottoman Empire and Turkey. They operated with outstanding authorities in order to realize the comprehensive reform objectives in provinces and to ensure economic development. This study examines the applications of the Inspectorates practices for regional development. First of all it has been seen that the inspectors began identifying the reasons for the economic underdevelopment in the area where they were in charge of. Secondly, the projects they prepared to eliminate these identified problems were reported to the center. Finally the projects were implemented in cooperation with the center. It has been observed that there were different development dynamics in each area as the result of the application and attempts were made to be revealed. It can be said that the organizations had worked on strengthening the connection between the center and the countryside and ensuring development despite the negative situations such as rebellion, separatist movements and natural disasters in different times and regions. The reasons for the backwardness in economic, administrative, financial, zoning areas identified by inspectors and the reform and development agendas in order to solve these problems and to ensure development were put forth in this study. In addition, the development policies, the state and the appointed inspectors applied according to the conditions in the period and the present state of the territory the inspector stationed are examined.
Key Words: Regional Development, Republican Period, Economic History, Ottoman Period, General Inspectorate.