İbn Hacer el-Heytemî ile Şemsuddîn er-Remlî ve ihtilaf sebepleri
Ibn Hajar al-Haytami and Shamsaddin al-Ramli and their causes of conflict
Yazar: MAHSUM ASLAN
Danışman: DOÇ. DR. AYDIN TAŞ
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Din = Religion
Dizin: Mezhepler = Sects ; Uyuşmazlık = Incompatibility ; İbn Hacer el-Heytemi = İbn Hacer el-Heytemi ; İmam Şafii = İmam Şafii ; İslam Hukuku = Islamic Law ; İslamiyet = Islam ; Şafiler = Shafis ; Şemsuddin er-Remli = Shamsaddin al-Ramli

Özet:
Memlüklerin son dönemi ile Osmanlıların hâkimiyetinin ilk döneminde Mısır'da yaşayan İbn Hacer el-Heytemî ile Şemsuddîn er-Remlî, Şâfiî mezhebinde son sözü söylemiş, İmâm Şâfiî (v. 204/820) ve Şeyhayn olarak ifade edilen Râfiî (v. 623/1226) ile Nevevî'den (v. 676/1277) sonra mezhebin en etkili isimleri olmuşlardır. Heytemî'nin görüş ve tercihleri, Mısır ve Hicaz dışında bütün Şâfiî coğrafyasında en mutemet görüş olarak kabul edilmiş ve kendilerinden sonra gelen birçok fakihin görüşünün şekillenmesinde etkili olmuştur. Remlî ise Mısır ve Hicaz da büyük bir etkide bulunmuş, ayrıca hâşiyeler dönemine ciddi manada tesiri olmuştur. Çok yönlü olan ve birçok ilim dalında eserler veren bu iki âlim, Nevevî'nin Şâfiî fıkıh literatüründe önemli bir yeri olan Minhâcu't-Tâlibîn adlı eserine Tuhfetu'l-Muhtâc ve Nihâyetu'l-Muhtâc adıyla birer şerh yazmışlardır. Yazdıkları bu şerhler en az müellifleri kadar şöhret bulmuştur. Günümüzde de istifade edilmeye devam edilen bu iki eser medreselerde okutulmuş ve âlimlerin fetva verirken müracaat ettikleri başucu eserler arasında yer almıştır.
İmameyn, şeyhayn ve iklîleyn gibi lakaplarla anılan Heytemî ile Remlî, aynı dönemde yaşamış, aynı hocaların rahle-i tedrisinden geçmiş ve aynı bölgede hayatlarını sürdürmüşlerdir. Bu denli ortak noktaları olan bu iki âlimin füru-i fıkıhla ilgili birçok ihtilâfları meydana gelmiştir. Bu ihtilâflar önceleri çok fazla önemsenir ve taraf haline gelirken, sonra ikisinin görüşleri bütün Şâfiî coğrafyasında mutemed kabul edilmiştir. İhtilâfları kendilerinden sonraki fakihlerin dikkatini çekmiş, ihtilâf ettikleri konular hakkında bazı âlimler tarafından kitaplar yazılmıştır. Ancak ihtilâf sebepleri ile ilgili herhangi çalışma yapılmamıştır. Dolayısıyla bu çalışmada ikisinin ihtilâf sebepleri ve her birinin Şâfiî fıkhına etkileri de çalışılmıştır. Yaşadıkları dönemden itibaren günümüze kadar bütün Şâfiî coğrafyaya etki eden bu iki fakihin ihtilâflarının büyük bir kısmı yaptıkları tercihlerden kaynaklanırken, kısmen kıyas, örf ve maslahat gibi delil farklılığından kaynaklanmıştır.

Abstract:
Ibn Hajar al-Haytamî and Shamsaddin al-Ramlî, who lived in Egypt during the first period of the domination of the Ottomans and the last period of the Mamluks, had the final word in Shafii school has become the most influential names after Imam Shafii (d. 204/820) and Rafii and Nawawi (d. 623/1226), which are called as Shaykhain (two sheikh) (d. 676/1277). The views and preferences of Haytami were accepted as the most common view in all Shafi'i geography except Egypt and Hejaz, and were influential in shaping the opinion of many scribes who came after them. Ramlî had a great influence in Egypt and Hejaz, also had a serious effect on the period of the annotations. These two scholars, who sophisticated and produced works in many fields, wrote an annotation called Tuhfetul-Muhtâc and Nihâyetu'l-Muhtâc on the work of Nawawi, which has an important role in the literature of Shafi's fiqh. These annotations have become just as famous as their authors. These two works, which are still being used today, have been studied in the madrasahs and were among the books that the scholars applied when they were giving the fatwa.
Haytamî and Ramlî, who were mentioned as İmamayn (Two Imams), Şeyhayn (Two Sheikhs/scholar) and İklîleyn (two Iklils/crown), sat at the same teacher's feet and lived in the same period and same region. Although such a common points there have been many conflicts on füru-i fiqh between these two scholars. At first these conflicts were considered very important and became the reason for taking a side, but later the views of both were accepted as mutual in the whole Shafi'i geography. Their conflicts attracted the attention of the scribes succeed them, and books were written by some scholars about the issues they disputed. However, there is not any study has been conducted on the reasons of conflict. Therefore, in this study, the reasons of the conflicts between them and the effects of each on the Shafi'i fiqh have been studied. While the majority of the conflicts of these two fakihs, influenced all Shafi'i geographies from the time they lived until today, mostly originated from the choices they made and partly due to the difference of evidence such as comparison, custom and maslaha.