Hemodiyaliz hastalarında tedavi profilinin ve yaşam kalitesinin değerlendirilmesi ve sıçanlarda sisplatin içeren kemoterapi protokollerinin nefrotoksisitesinin incelenmesi ve önlenmesi
Assessment of treatment profiles and quality of life in hemodialysis patients and evaluation and prevention of nephrotoxicity induced by cisplatin-based chemothreapy protocols in rats
Yazar: BETÜL OKUYAN
Danışman: PROF. DR. FİKRET VEHBİ İZZETTİN
Marmara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Atorvastatin = Atorvastatin ; Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Farmakoloji-klinik = Pharmacology-clinical ; Ginkgo biloba = Ginkgo biloba ; Nefrotoksisite = Nephrotoxicity ; Renal diyaliz = Renal dialysis ; Sisplatin = Cisplatin ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Çalışmamızda hemodiyaliz tedavisi alan hastaların tedavi profili (klinik özellikler, ilaç kullanım profili ve yaşam kalitesi) ve bu parametreler arasında herhangi bir korelasyon olup olmadığı incelenmiştir. Albümin, diyaliz yeterliliğini gösteren Kt/V değeri, CaxP değeri ve hemoglobin değerlerinde hedef ölçümlere ulaşmanın ve damar giriş yolu olarak arteriovenöz fistül (AVF) kullanılmasının sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi sonuçlarını olumlu yönde etkilediği bulunmuştur. Çalışmamızda hastaların aylık kullandıkları toplam ilaç sayısı ortalaması 8.96 ve günlük kullandıkları doz sayısı ortalaması ise 11.44 (3-27) olarak hesaplanmıştır. Çalışmamızın sonuçlarına göre, hemodiyaliz hastalarının çok sayıda ilaç kullanmalarının sağlıkla ilişkili yaşam kalitesini azalttığı göz önünde bulundurulduğunda, ilaç kaynaklı sorunların saptanmasında ve önlenmesinde klinik eczacıların önemli rolleri olabileceğini düşünmekteyiz. Çalışmamızın diğer bölümünde deney hayvanlarında tek başına ve diğer antineoplastik ajanlarla kombine halde (etopozid ve gemsitabin) sisplatin kaynaklı nefrotoksisite incelenmiş ve bu nefrotoksisite modellerinde, atorvastatin ve Ginkgo biloba ekstresinin koruyucu etkileri araştırılmıştır. Sisplatin ile gemsitabin veya etopozid kombinasyonunun tek başına sisplatine göre serum kreatinin düzeyini daha az yükselttiği görülmüştür (p<0.05). Ginkgo biloba ve atorvastatin uygulamasının sisplatin kaynaklı nefrotoksisitede artmış serum kreatinin ve böbrek MDA düzeylerini düşürdüğü ve tek başına sisplatin uygulanması sonrası azalmış böbrek GSH düzeylerini yükselttiği saptanmıştır (p<0.05). Bu sonuçlar böbrek dokusunun histopatolojik incelenmesiyle de desteklenmiştir. Sisplatin kaynaklı nefrotoksisite için kullanılacak renoprotektif ajanların; sisplatin içeren kemoterapötik rejimlerle olası etkileşimlerinin de göz önünde bulundurularak incelenmesi gerektiğini düşünmekteyiz. Çalışmamızın sonuçlarına göre; sisplatin tedavisi alan hastaların izleminde klinik eczacıların görev almasının gerekli olduğuna inanmaktayız.

Abstract:
Treatment profiles (clinical variables, medication profile and quality of life) of hemodialysis patients and the potential relationship between these variables were evaluated in this study. It was found that attainment of target levels for albumin, Kt/V (which is the predictor of dialysis adequacy), calcium-phosphate product and usage of arteriovenous fistula as vascular access positively affected health related quality of life. The mean amount of `monthly prescribed drug? was found to be 8.96, while the mean `daily dose? was 11.44 (range: 3-27). It was observed that higher amount of medications prescribed to the patients were associated with decreased health related quality of life. Considering this finding and the others, we can conclude that clinical pharmacists have crucial roles in determination, prevention and solution of actual or potential drug related problems in hemodialysis patients. In the other part of our study, nephrotoxic effects of cisplatin w/wo other antineoplastic agents (etoposide and gemcitabine) were investigated in experimental animals. Besides, the renoprotective effects of atorvastatin and Ginkgo biloba extract were evaluated in these nephrotoxicity models. When combined with gemcitabine and etoposide, cisplatin caused less increase in serum creatinine levels when compared with cisplatin alone (p<0.05). Ginkgo biloba extract and atorvastatin co-administration significantly decreased the serum creatinine and kidney MDA levels which had increased as a result of cisplatin administration and also improved the depletion of kidney GSH levels in cisplatin administered rats (p<0.05). These results were confirmed with histopathologic observations of the kidney tissues. When evaluating the effects of the renoprotective agents in cisplatin-induced nephrotoxicity, potential interactions between the renoprotective agents and the cisplatin-based chemotherapeutic regimens must be considered. According to results of this study; we believed that the clinical pharmacists must take role in monitoring of patients using cisplatin.