Hitit çiviyazısı işaretlerinin otomatik çevirisi
Automatic translation of Hittite cuneiform signs
Yazar: ELİF CEREN DİK
Danışman: PROF. DR. AHMET ZİYA AKTAŞ
Başkent Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrol = Computer Engineering and Computer Science and Control

Özet:
Bu çalışmanın amacı Hitit çiviyazısı işaretlerinin bilgisayar teknolojileri
kullanılarak çözümlenmesinin mümkün olduğunu göstermek ve bu doğrultuda
atılabilecek yeni adımlar için bir başlangıç oluşturmaktır.
Tarihte ilk olarak Sumerler tarafından icat edilen resim yazısı zamanla
çiviyazısına dönüşmüştür. Bu çiviyazısı Mezopotamya'ya gelen Akadlar
tarafından o günün dünyasına yayılmıştır. M.Ö. on yedinci yüzyılda
Anadolu'da bir devlet kurmuş olan Hititler, Akad çiviyazısını kendi dillerine
uyarlayarak Hitit çiviyazısını oluşturmuşlardır. Dünyada kütüphane kavramını
uygulamaya koyan ilk uygarlıklardan birisi olan Hititlerin özellikle ticaret
verilerini, günlük yaşam, tıp, hukuk, din ve astronomi alanında sahip oldukları
bilgiler yanında mitoloji, Hitit krallarının ve soyluların icraatları ve devletler
arası antlaşmalar da bu metinlerde yer almaktadır. Hititçe'nin 20. Yüzyılın
başlarında gramer kurallarının çözümlenmesini izleyen yıllardan beri çiviyazılı
metinlerin okunması üzerine çalışılmaktadır. Özellikle Batı dünyası açısından,
Hititçe'yi ilginç kılan şey Hititçe'nin Hint-Avrupa dillerinin en eski ve günümüze
kadar erişebilmiş örneklerinden birisi olmasıdır. Metinlerin çevirisi uzman
kişiler gerektirdiğinden uzun süre ve emek isteyen bir işlemdir. Bu çalışma ile
Hitit çiviyazısı işaretlerinin otomatik çevirisini yapmak için gereken sistem
tasarımı ortaya konulmuştur ve çeviri işleminin ilk iki aşaması için gereken
imge işleme ve veritabanı uygulamaları geliştirilmiştir. Böylece Hititçe
metinlerin otomatik çevirileri için bir ilk adımın atıldığına inanılmaktadır.

Abstract:
Objective of this study is to perform an introductory study for an automatic
translation of Hittite cuneiform signs using computer technologies and to
create a starting point for future studies in automatic translation of Hittite
cuneiform texts.
Sumerians developed the first script using pictographs in human history. This
script evolved into cuneiform script. Cuneiform script spread by Akkadians to
world of that day. Hittites, who were settled in Anatolia in the seventeenth
century BC, have developed cuneiform script based on Akkadian script.
Hittites are considered as the first people building endurable libraries.
Thousands of tablets keeping data on commercial transactions, daily life,
medicine, law, religion, astronomy, mythology, actions and practices of Hittite
kings and international agreements are still buried in the earth and waiting to
be unearthed. In early 20th century a Hittite cuneiform text read and
translated for the first time. Since then studies on Hittite cuneiform texts and
grammar continue. The most interesting point in history is that Hittite is the
only and oldest Indo-European language that stood more than four thousand
years. Yet it takes long time, it requires a special expertise to perform this job.
With this study, a design for automatic translation of Hittite cuneiform texts
has been demonstrated. Additionally image processing and database
applications for the first two steps of translation process are implemented.