Kronik psikiyatri hastalarının bakım vericilerinin sağlık okuryazarlığı durumlarının belirlenmesi
Determination of health literacy status of caregivers of chronic psychiatric patients
Yazar: EMİNE İLKÖRÜCÜ
Danışman: PROF. DR. HAVVA TEL
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Psikiyatri Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Psikiyatrik hemşirelik = Psychiatric nursing ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy

Özet:
Bu çalışma, kronik psikiyatri hastalarının bakım vericilerinin sağlık okuryazarlığı durumlarını belirlemek amacıyla tanımlayıcı olarak yapılmıştır. Araştırmanın örneklemini 15 Mart-15 Eylül 2021 tarihleri arasında Kayseri Şehir Eğitim ve Araştırma Hastanesinin psikiyatri polikliniğine başvuran ve dahil edilme kriterlerini taşıyan 184 bakım verici oluşturmuştur. Araştırmada veriler "Hasta Tanıtım Formu", "Bakım Verici Tanıtım Formu" ve "Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği" kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde t testi, varyans analizi (ANOVA), Tukey testi, Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis H testi ve Pearson korelasyon analizi kullanılmıştır. 
 Çalışmada bakım verilen hastaların yarıdan fazlası 26-45 yaş arasında ve %51.6'sı erkektir. Bakım vericilerin ise %39.7'si 46-55 yaş arasında ve %61.4'ü kadındır. Bakım vericilerin; hastanın tanısı, daha önce psikiyatri kliniğine yatış durumu, son bir yıl içinde psikiyatri kliniğine yatma durumu ve son bir yılda yatış sayısı değişkenlerine göre sağlık okuryazarlığı ölçek puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu saptanmıştır (p<0.05). Şizofreni tanılı hastaların bakım vericilerinin sağlık okur yazarlığı ölçeğinin değerlendirme alt ölçeği ile toplam ölçek puanı düşüktür. Daha önce psikiyatri kliniğine yatışı olan hastaların bakım vericilerinin sağlık okuryazarlığı ölçeğinin bilgiye erişim ile bilgileri anlama alt ölçeği ve toplam ölçek puanı  düşüktür. Psikiyatri kliniğine 6 ay ve üzeri süredir yatışı olmayan hastaların bakım vericilerinin sağlık okur yazarlığı ölçeğinin bilgiye erişim, değerlendirme ile  uygulama/kullanma alt ölçek ve toplam ölçek puanı yüksektir. Son bir yıl içinde psikiyatri kliniğine yatışı olmayan hastaların bakım vericilerinin sağlık okur yazarlığı ölçeğinin tüm alt ölçek puanları ve toplam ölçek puanı yüksektir. Yılda bir kez yatışı olan hastaların bakım vericilerinin sağlık okur yazarlığı ölçeğinin uygulama/kullanma alt ölçeği puanı ve toplam ölçek puanı yüksektir.
 Bakım vericilerin yaş grubu, hastaya yakınlık durumu, cinsiyet, medeni durum, eğitim durumu ve hasta ile birlikte yaşama süresi değişkenlerine göre sağlık okuryazarlığı ölçek puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu saptanmıştır (p<0.05). 26-35 yaş grubundaki ve hastanın çocuğu konumundaki bakım vericilerin bilgileri anlama ve değerlendirme alt ölçek puanları ile toplam sağlık okuryazarlığı puanlarının yüksek olduğu, kadın, bekar ve üniversite mezunu olan bakım vericilerin bilgiye erişim, bilgileri anlama ve değerlendirme alt ölçek puanları ile toplam sağlık okuryazarlığı puanlarının yüksek olduğu ve hasta ile 21 yıldan daha uzun süredir birlikte yaşayan bakım vericilerin ise değerlendirme alt ölçek puanının yüksek olduğu saptanmıştır.
 Hastaların yaşları ile ruhsal hastalık süresi ve bakım verici ile birlikte yaşanılan süre arasında pozitif yönlü ve orta dereceli bir ilişki, ruhsal hastalık süresi ile bakım vericiyle birlikte yaşanılan süre arasında pozitif yönlü ve güçlü bir ilişki olduğu saptanmıştır. Bakım vericilerin yaşları ile bilgiye erişim, bilgileri anlama ve değerlendirme alt ölçek puanları ve toplam sağlık okuryazarlığı puanı arasında negatif yönlü zayıf bir ilişki olduğu bulunmuştur.

Abstract:
This study was conducted as a descriptive study to determine the health literacy status of caregivers of chronic psychiatric patients. The sample of the study consisted of 184 caregivers who applied to the psychiatry outpatient clinic of Kayseri City Training and Research Hospital between 15 March-15 September 2021 and met the inclusion criteria. In the study, Patient Information Form, Caregiver Information Form and Health Literacy Scale were used to collect data. T test, analysis of variance (ANOVA), Tukey test, Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis H test and Pearson correlation analysis were used in the analysis of the data. 
 More than half of the patients cared for in the study were between the ages of 26-45 and 51.6% were male. 39.7% of caregivers are between the ages of 46-55 and 61.4% are women. It was determined that there was a statistically significant difference between the health literacy scale scores of the caregivers according to the patient's diagnosis, previous hospitlized to a psychiatry clinic, hospitalization in the last year, and the number of hospitalizations in the last year (p<0.05).  The assessment subscale and total scale score of the health literacy scale of caregivers of patients with schizophrenia are low. The health literacy scale of the caregivers of patients who had previously been hospitalized in a psychiatry clinic has low access to information and understanding information subscale and total scale score. The health literacy scale of the caregivers of patients who have not been hospitalized to a psychiatry clinic for 6 months or more has high scores on access to information, evaluation, application/use subscale, and total scale. All subscale scores and total scale scores of caregivers of patients who have not been hospitalized in a psychiatry clinic in the past year are high. The caregivers of patients who are hospitalized once a year have high scores on the application/use subscale and total scale score.
 It was determined that there was a statistically significant difference between the health literacy scale scores of the caregivers according to the variables of age group, closeness to the patient, gender, marital status, education level, and duration of living with the patient (p<0.05). It was found that caregivers in the 26-35 age group and caregivers who are the children of the patient had high scores for understanding and evaluating information and total health literacy scores. It was determined that female, single and university graduate caregivers had high access to information, understanding and evaluation subscale scores, and total health literacy scores, and caregivers who lived with the patient for more than 21 years had high evaluation subscale scores.
 It was determined that there was a positive and moderate relationship between the age of the patients and the duration of mental illness and the time lived with the caregiver, and a positive and strong relationship between the duration of mental illness and the time lived with the caregiver. It was found that there was a weak negative correlation between the age of the caregivers and the scores of accessing information, understanding and evaluating information and total health literacy scores.