19. yüzyıl kadın divan şairlerinde "Renkler"
"Colors" in 19th century women divan poets
Yazar: BÜŞRA ÖZÜLKÜ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE PARLAKKILIÇ MUCAN
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / Türk İslam Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Yüzlerce yıllık birikime sahip Türk İslam edebiyatı sahasında divanlar üzerinde çeşitli çalışmalar yapılmıştır. Kadın divan şairleri de bu çalışmalara birçok yönden konu olmuştur. Divan şiirinde kadın şairler erkek şairlere nazaran sayı olarak geri planda kalmıştır. Ancak her geçen zaman diliminde kadın şairlerin sayısı çoğalmış ve tanınırlığı artmaya başlamıştır. 19. yüzyılda değişmeye başlayan toplum kadın şairlerin meclislerde bulunmalarına özel eğitimler almalarına, duygu ve düşüncelerini daha rahat aktarmalarına imkân tanımıştır. Bu şairler arasında divanı tespit edilebilmiş dokuz şair vardır. 
İnsanlar duygu ve düşüncelerini ifade ederken çoğu zaman simge ve sembollere ihtiyaç duyarlar. Bu sebeple renkler geçmişten bugüne insanlar arasında öznel ve evrensel anlamlar oluşturmuş ve bir dil görevi görmüştür. 
Duygu ve düşünceleri aktarmada önemli rolü olan edebiyatta da renklerin yeri ve önemi büyüktür. Divan şiiri geleneği itibarıyle şairler duygu ve düşüncelerini ifade ederken kullandıkları özgün veya klasik simge ve sembollerde, tasvir ve çağrışımlarda renklerden oldukça yararlanmışlardır. 
Bu çalışmada; 19. yüzyılda yaşamış ve divan sahibi kadın şairlerden Leylâ Hanım, Şeref Hanım, Sırrî Rahîle Hanım, Ȃdile Sultan, Hatice Nakiyye Hanım, Tevhîde Hanım, Ayşe İsmet Teymûrî Hanım, Ferîde Hanım, Çeşm-i Ȃfet divanlarında doğrudan ve dolaylı olarak kullanılan renkler tespit edilmeye çalışılmıştır. Daha sonra tespiti yapılan renkler işaret ettikleri kavramlar, ilişkilendirildikleri unsurlar çerçevesinde açıklanmıştır. 

Anahtar kelimeler: Türk İslam Edebiyatı, 19. Yüzyıl, Divan Şiiri, Kadın Divan Şairleri, Renk.

Abstract:
In the field of Turkish Islamic literature, which has hundreds of years of accumulation, various studies have been conducted on divans. Women divan poets have also been the subject of these studies in many ways. In Divan poetry, women poets have remained behind in number compared to male poets. However, with each passing period of time, the number of women poets has increased and their recognition has begun to increase. In the 19th century, the changing society allowed women poets to be present in assemblies, to receive special training, and to convey their feelings and thoughts more easily. Among these poets, there are nine poets whose divans have been identified. 
	People often need symbols and symbols to express their feelings and thoughts. For this reason, colors have created subjective and universal meanings among people from past to present and have served as a language. 
	Colors have a great place and importance in literature, which has an important role in conveying feelings and thoughts. In the tradition of Divan poetry, poets have made great use of colors in the original or classical symbols and symbols, descriptions and associations they use to express their feelings and thoughts. 
   	In this study, the colors used directly and indirectly in the divans of Leylâ Hanım, Şeref Hanım, Sırrî Rahîle Hanım, Ȃdile Sultan, Hatice Nakiyye Hanım, Tevhîde Hanım, Ayşe İsmet Teymûrî Hanım, Ferîde Hanım, Çeşm-i Ȃfet, who were women poets who lived in the 19th century and owned divans, were tried to be determined. Then, the colors identified were explained within the framework of the concepts they point to and the elements they are associated with. 

	Key words: Turkish Islamic Literature, 19th Century, Divan Poetry, Women Divan Poets, Color.