Cumhuriyet dönemi Türk şiirinde çocuk (1950-1980)
Child in Turkish poetry of the Republican era (1950-1980)
Yazar: MÜSLÜM ENGİN
Danışman: PROF. DR. MİNE ÖZYURT KILIÇ
Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Disiplinlerarası Kadın ve Aile Çalışmaları Ana Bilim Dalı / Kadın ve Aile Çalışmaları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Aile, bir kurum olarak toplumsal yapının temelini oluşturmaktadır. Aileyi meydana getiren bireylerin aile ve toplum içinde ayrı bir statüsü ve değeri söz konusudur. Bu yapı içinde, bağımlı bir şekilde yetişen ve gelişen çocuğun statüsü evrensel nitelikler sergilemektedir. Ancak farklı toplumsal ve kültürel ortamlar ve devingen tarihsel gelişmeler, çocukluğu bir gelişim evresi olmaktan çıkarıp sosyolojik bir inşa sürecine dönüştürmüştür. Bireyi ve toplumu ilgilendiren tüm bu süreçler edebiyat eserlerinde yankısını bulmuştur. Bu düşünceden hareket eden edebiyat sosyolojisi, edebi eserler üzerinden toplumsal gelişmeleri okumaya çalışmaktadır. Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının 1950-1980 yılları arasına denk düşen döneminde, toplumsal etkileşim sonucunda çocuk ve çocuklukla ilgili imgelemin şiirlere ne şekilde yansımış olduğunu göstermeyi amaçlayan bu çalışmada, edebiyat sosyolojisinin edebi eserleri değerlendirme olanakları ile nitel araştırma yöntemlerinden biri olan doküman analizi yönteminden yararlanılmıştır. Bu dönemde yazılmış yirmi sekiz şaire ait, kırk altı şiir kitabı incelenmiştir. Şiirlerden elde edilen veriler hermenötik yöntemi ile analiz edilerek yorumlanmış, böylelikle yazıldığı dönemin tarihsel bağlamı ile birlikte günümüzde ne şekilde anlaşıldığı tespit edilmeye çalışılmıştır. 1950-1980 dönemi şiirlerinin çocuk ve çocukluk imgesi bakımından oldukça zengin olduğu, şiirlerde çocuk imgelerine sıklıkla yer verildiği görülmüştür. Aile, çocuk ve çocukluk temaları ekseninde, yedi ana tema başlığı altında, yirmi yedi alt başlıkta çocuk ile ilgili temalara değinilmiştir. Şiirlerde çocuk ve çocukluk ile ilgili işlenmiş olan genel temalar ve bunlara ait alt tema sayısı çok olduğundan, bulgular kısmında sosyolojik ve kültürel bağlamın dönem şiirlerine yankısını çevreleyen dört ana başlığa ait beş alt temanın şiir örnekleri verilerek, bu örnekler kavramsal çerçeve ışığında derinlemesine yorumlanmıştır. 
Araştırmada, 1950-1980 dönemi şiirlerinde; çocuğun değeri ve çocukla ilgili beklentiler, çocuk ve toplumsal hayat, çocuk ve hayat bilgisi, çocuk ideoloji ve politika, çocuk ve çevre, çocuğun ruh hali ile dünyanın çocukları başlıklarında işlenen yedi temel çocuk ve çocukluk teması bulgulanmış ve kategorize edilmiştir. 
Araştırmanın sonucunda, Cumhuriyet edebiyatının bu döneminde ortaya konulan edebi eserlerin modernleşmeyi tarihsel ve toplumsal gelişmelerin etkisiyle çok yönlü olarak yansıttığı, şiirin de bu dönemde yapı ve içerik bakımından gelişme kaydettiği tespit edilmiştir. Cumhuriyet Dönemi toplum yapısında görülen değişmelerin şiirlerde çocuk temasını etkilediği, geleneksel aile yapısından kentli modern aileye geçiş süreçlerinin çocuk ve çocukluk temaları ekseninde işlendiği anlaşılmıştır.1950-1980 yılları arasında çok sayıda şair tarafından, birbirinden farklı edebi zihniyet ve geleneğin etkisinde, pek çok şiirde işlenen çocuk ve çocuklukla ilgili temalar, çocuğa önceki dönemlerden farklı olarak özel bir konum atfeden bir biçimde ve sıklıkla ele alınmıştır. Bu durum da çocuk ve çocukluk ile ilgili temaların modernleşme ile birlikte büyüyüp geliştiğini göstermektedir. Araştırmada bulgularına ve yorumlarına yer verilen çocuğun toplumsal kimliği, çocuğun aile için önemi, çocuk ve yoksulluk, çocuğun yetiştirilmesi ve eğitimi ile çocuk ve aile değerleri alt temaları, şiirlerde çocuğun kısmen şairlerin ideolojik eğilimleri doğrultusunda bir inşa süreci olarak işlenmekle birlikte, genel olarak toplumun en değerli üyesi, toplumsal yapıdan ve kültürden yararlanılarak yetiştirilmesi gereken bir birey olarak görülmüş olduğunu ortaya koymuştur. 

Anahtar Sözcükler: Çocuk, Çocukluk, Çocuk Edebiyatı, Çocuk ve Şiir, Modern Türk Şiiri, Edebiyat Sosyolojisi, Şiirlerde Çocuk Teması

Abstract:
Family, as an institution, forms the basis of social structure. The individuals who make up the family have a separate status and value within the family and society. Within this structure, the status of the child who grows up and develops in a dependent manner exhibits universal characteristics. However, different social and cultural environments and dynamic historical developments have transformed childhood from a developmental stage into a sociological construction process. All these processes concerning the individual and the society have found their echo in literary works. Based on this idea, the sociology of literature tries to read social developments through literary works. In this study, which aims to show how the imagination about children and childhood was reflected in poems as a result of social interaction in the Republican period of Turkish literature between 1950 and 1980, the possibilities of literary sociology to evaluate literary works and the document analysis method, which is one of the qualitative research methods, were used. Forty-six poetry books written by twenty-eight poets written in this period were examined. The data obtained from the poems were analyzed and interpreted using the hermeneutic method, thus trying to determine how they are understood today, together with the historical context of the period in which they were written. It has been observed that the poems of the 1950-1980 period are very rich in terms of children and childhood images, and child images are frequently included in the poems. On the axis of family, child and childhood themes, child-related themes are mentioned under seven main theme headings and twenty-seven sub-headings. Since there are many general themes and sub-themes related to children and childhood in the poems, in the findings section, poem examples of five sub-themes belonging to four main headings surrounding the reflection of the sociological and cultural context on the poems of the period are given and these examples are interpreted in depth in the light of the conceptual framework.
In the research, in the poems of the 1950-1980 period; Seven basic child and childhood themes, which are covered under the titles of the value of the child and expectations about the child, child and social life, child and life knowledge, child ideology and policy, child and environment, child's mood and children of the world, have been identified and categorized.
As a result of the research, it was determined that the literary works produced in this period of Republican literature reflected modernization in a versatile way with the influence of historical and social developments, and poetry also developed in terms of structure and content in this period. It has been understood that the changes in the social structure of the Republican Period affected the child theme in the poems, and that the transition processes from the traditional family structure to the urban modern family were handled on the axis of child and childhood themes. Between 1950 and 1980, many poets, under the influence of different literary mentalities and traditions, wrote about children in many poems and themes related to childhood were discussed frequently and in a way that attributed a special position to the child, unlike previous periods.This shows that themes related to children and childhood have grown and developed with modernization. The sub-themes of the importance of the child for society, the importance of the child for the family, child and poverty, the upbringing and education of the child, and child and family values, the findings and comments of which are included in the research, are handled in the poems as a construction process partly in line with the ideological tendencies of the poets, and are generally considered the most important part of society. It has been revealed that the valuable member was seen as an individual who should be raised by taking advantage of the social structure and culture.

Key Words: Child, Childhood, Children's Literature, Children and Poetry, Modern Turkish Poetry, Sociology of Literature, Child Theme in Poems