Manisa Soma Darkale mahallesi geleneksel konutları
Manisa Soma Darkale neighborhood traditional houses
Yazar: GÜLŞAH UÇARKUŞ
Danışman: DOÇ. DR. GÜLAY APA KURTİŞOĞLU
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Geleneksel konut mimarisi = Traditional house architecture ; Geleneksel mimari = Traditional architecture ; Konut = Dwelling house ; Konut mimarisi = Housing architecture ; Konut yerleşimleri = Housing residential ; Manisa-Soma = Manisa-Soma ; Manisa-Soma-Darkale = Manisa-Soma-Darkale ; Mimari özellikler = Architectural characteristics

Özet:
Mimarlık tarihi açısından önemli yapılardan birisi de sivil konutlardır. Yerleşik hayata geçildikten sonra uzun süre bir yerde konaklama ihtiyacı ile gelişen ev mimarisi Anadolu'da bölgesel özelliklerle birlikte farklı tiplerin gelişmesine olanak sağlamıştır. Çadır yaşantısının bir uzantısı olarak doğa ile iç içe bir yaşamın sürdürülmesi çabası gereği "sofa" ögesi Türk ev mimarisinde tiplerin belirlenmesinde ana unsur olmuştur. 

Geç Dönem Osmanlı Mimarisi özelliklerini gösteren Darkale'deki sivil konutları ele aldığımız bu tezde; bazı konutların tarafımızdan rölöveleri alınarak çizimleri yapılmış, böylece tipolojileri belirlenmiş ve yakın çevredeki benzerleri ile karşılaştırılmaları yapılmıştır. Süsleme özellikleri açısından sade yapıda olan konutlar, dağ eteğinde sınırlı arsalarda inşa edildiklerinden bitişik nizamda ve iç içe konumlanmaktadırlar. Ortak kullanım alanları olan "dam üstleri" ne çevredeki 3-5 konuttan ulaşılabilmekte ve bazen de bir konutun temeli başka parsele, üst katı başka parsele ait olabilmektedir. Her metrekareyi değerlendirme isteği ve gereğinden doğan bu inşa tarzı, evlerin ilginç bir mimariye sahip olmalarına sebebiyet vermiş ve onları özel kılmıştır. 

Darkale Mahallesi'nin daracık sokakları Arnavut kaldırımlıdır, evleri bitişik nizamdır. Konutlar, Türk Ailesi'nin yaşam tarzına göre tasarlanmış büyük alanlara sahiptir. Dış sofalı plan tipinin çokça görüldüğü evler "Şahnişin Odaları" ile göz doldurur. Genelde evlerin iki girişi mevcuttur. Çift kanatlı ahşap kapılar avluya, ahırların bulunduğu kısma açılır. Hayvancılık yapıldığı dönemlerde burası büyük ağıl kapısıdır. Ev sakinlerinin yaşadığı odaların bulunduğu birinci kata giriş ise tek kanatlı küçük kapılardan sağlanır. Dış cephelerde nadir de olsa kalem işi süslemeler mevcuttur. Pencereler ahşap kafesli, çatı saçakları bazen zikzak motiflidir.

Abstract:
Civilian housing is one of the important structures from the perspective of Archistectural History.The housing architecture that emerged from the need to settle in the same place for a long time, when people developed a settled life style, took various forms in Anatolia depending on the characteristics of the region. The "Sofa" became the main attribute of Turkish housing architecture, as an extension of the nomadic tent tradition that interwined dwelling and neture.

This thesis studies the Darkale village houses whose attributes contain civilian architecture cahracteristics from the late Ottoman era. The types of structures are studied through the comparison of similar structures and relief drawings. The village houses have plain ornamental characteristics and are positioned close to each other due the narrow space that the hill side provides. The flat space at the top of the dwellings, "dam üstü" , becomes a common use space for 3 to 5 houses next to each other , sometimes the foundation of a house is in one parcel whereas the upper floor is placed on another.

The need to unitilize each and every square-meter inspired a style based on close proximity and gave the main peculiarity to the to the architecture. The narrow streets are paved with stones. The interior organization of the village houses carry the typical Turkish Housing Architecture tradition. Typically, there are two entrances where the double winged wooden gate opens into the barn. The single winged door leads onto the first floor where the family resides. The  outher anteroom, or "dış sofa" type plan is common, and the "şahnişin" rooms are rarely hand-carved facade ornaments and zigzag type roof fringes.