Tanzimat'tan Cumhuriyet'e modernleşme sürecinde öğretmen yetiştiren kurumlarda eğitim yönetimi ve denetimi
Educational administration and supervision in teacher training institutions in the modernization process from the Tanzimat to the Republic
Yazar: SEYİT TAŞER
Danışman: PROF. DR. DURMUŞ YILMAZ
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Bölümü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Tarih = History
Dizin: Darülmuallimat = Darülmuallimat ; Denetim = Control ; Eğitim denetimi = Supervision of education ; Eğitim kurumları = Education establishments ; Eğitim tarihi = Educational history ; Eğitim yönetimi = Educational administration ; Mesleki eğitim = Vocational education ; Modernleşme = Modernization ; Yönetim = Management ; Öğretmen yetiştirme = Teacher training

Özet:
Osmanlı Devleti'nin eğitim fakülteleri olan darülmuallimlerin temeli, İstanbul merkezde 1848 senesinde atılmıştır. Bu tarihten yirmi sene sonra darülmualliminin ibtidâi şubesi kurulmuş, 1870 senesinde ise, bayan öğretmenler yetiştiren darülmuallimatın İstanbul'da, darülmualliminlerin ise İstanbul dışında açılması söz konusudur. İstanbul Darülmuallimini yatılı hale getirilmiş ve burada beden öğretmenleri yetiştiren bir şube ile uygulama mektebi açılmıştır. Aynı şekilde yatılı olan darülmuallimatta ana muallimleri yetiştiren bir şube ile uygulama mektebi kurulmuştur.Eğitim yönetimi konusunda, öncelikle okulların mali durumlarına baktığımızda, hükümetin bütçeden belli oranlarda bu kurumlara ödenek aktardığı ve bu ödeneklerin seneler itibariyle farklı olduğu görülmektedir. Darülmuallimlerde okul binası, öğrencilere ve öğretmenlere verilecek aylıklar ve ders araç gereçlerinin temini gibi çeşitli giderler için hükümet bu okulları desteklemiştir. Taşra darülmuallimlerinde eğitime devam edilebilmesi için imkânlar çoğu zaman zorlanmış ve ödeneğin mahallinden temin edilmesi için çeşitli kalemler değerlendirilmişti. Eğitim yönetimi konusunda okulun eğitim öğretim kadrosuna bakıldığında, ilk zamanlarda öğretmenlerin medreselerden, rüşdiye ve idadiye mekteplerinden ve daha sonra darülmuallimlerden temin edildiği anlaşılır. Bu okulların ders araç ve gereçlerinin sağlanmasına önem verilmiştir.Öğretmen yetiştirmiş olması bakımından eğitim tarihimizin önemli bir kurumu olan darülmuallimin ve muallimatta senede iki defa yürütülen teftiş uygulamaları, bu kurumlardaki işleyişi ve yaşanan sorunları bizlere yansıtmaktadır. Aynı zamanda denetim sırasında, müfettişin tuttuğu raporlar, okulun eğitim-öğretim konusunda geldiği noktayı da göstermektedir. Çeşitli disiplin cezaları öğretmen ve öğrencilerin farklı suçları için düzenlenmiştir.Darülmuallimler hakkında hazırlanan dört çeşit nizamnameden söz edebiliriz. Bunlardan biri darülmuallimine, diğeri darülmuallimata ait nizamname ve tâlimâtnamelerdir. Üçüncü olarak, hem darülmuallimin, hem darülmuallimatı kapsayıcı bir şekilde hazırlanan nizamnamelerden bahsedebiliriz. Son olarak, eğitimle ilgili genel nitelikteki nizânâmeler vardır ve bu nizamnamelerde eğitimle ilgili diğer konular yanında darülmuallimin veya muallimatı ilgilendiren hükümler yer almaktadır.

Abstract:
Faculties of education (darülmuallim) of the Ottoman State founded in 1848 in İstanbul. Twenty years after primary branch of darülmuallimin was established. Women?s teacher training institution (Darülmuallimat) was opened in the year 1870. The dispersion of darülmuallimin outside of İstanbul at the same time. Darülmuallimin and muallimat of İstanbul were converted to boarding school. Gymnastics teachers training branch and practice school was opened in İstanbul Darülmuallimini. Preschool teachers training branch and practice school was also opened in İstanbul Darülmuallimatı.When we look to financial management of darülmuallimin and darülmuallimat related with educational administration, we saw that a certain amount of budget is allocated to this schools. Government financially supported these school for expenses like, the needs of the school building, course materials and salaries and scholarships of teachers and students. Related with educational administration, in the first years of these school teachers were mostly chosen among the madrasa graduates and schools of rüşdiye and idadiye and later among teacher training institution (their own graduates). İt was given very importance to provided course materials.İnspections were carried out by inspectors twice a year in darülmuallimin and muallimat. These inspections were reflect the institution?s functioning and the problems to us. İnspections reports show the status of education. According to these reports it is difficult to find general expression. But various disciplinary penalties were given for various offenses.We can talk about the four types of regulation, prepared on teacher training institutions. One of them belong to male tacher training institutions, the other one to female teacher training institutions. Some regulations belong both to the darülmuallimin and darülmuallimat. Finally, regulations are generally related to education. This regulations contains provisionson the darülmuallimin and darülmuallimat.