Duyu temelli eğitim programının annelerin öz düzenlemeleri ve bebek bakım öz yeterlilikleri ile bebeklerinin gelişimine etkisi
The effect of the sensory-based education program on mothers' self-regulation, infant care self-efficiency, and the development of their infants
Yazar: GÜLHAN YILMAZ BURSA
Danışman: PROF. DR. AYŞE BELGİN AKSOY
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Anneler = Mothers ; Bebek bakımı = Infant care ; Duyu temelli eğitim = Sensory based education ; Ebeveynler = Parents ; Ebeveynlik becerileri = Parenting skills ; Ebeveynlik bilgisi = Parental knowledge ; Eğitim programları = Education programs ; Çocuk gelişimi = Child development ; Öz düzenleme becerisi = Self-regulation skill ; Öz yeterlilik = Self-efficacy

Özet:
Bu araştırmanın amacı, Duyu Temelli Eğitim Programının annelerin ebeveynlik öz düzenlemeleri ve bebek bakım öz yeterlilikleri ile 10-12 ay arasındaki bebeklerinin genel gelişimine etkisinin incelenmesidir. Araştırma, karma yöntem desenlerinden biri olan gömülü desene uygun olarak tasarlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 10-12 aylık bebekler ve anneleri oluşturmuştur. Çevrimiçi ortamda gerçekleştirilen araştırmanın çalışma grubunun belirlenmesinde temel alınan ölçütler doğrultusunda çalışmaya gönüllü katılmak isteyen ve önkoşulları sağlayan üç anne ile bebekleri deney grubunda, dört anne ile bebekleri de kontrol grubunda yer almıştır. Duyu Temelli Eğitim Programı deney grubundaki anneler ve bebekleriyle sekiz hafta boyunca haftada iki gün olmak üzere toplam 16 oturum olarak uygulanmıştır. Araştırmanın nicel verileri; Ebeveyn Olarak Ben: Ebeveynlik Öz Düzenlemesi Ölçeği, Bebek Bakım Öz Yeterliliği Ölçeği ve Bayley Bebeklik ve Erken Çocukluk Dönemi Gelişimsel Değerlendirme Ölçeği-III ile elde edilmiştir. Araştırmanın nitel verileri ise araştırmacı günlüğü, anne günlükleri ile yarı yapılandırılmış ön ve son görüşmeler yoluyla elde edilmiştir. Karma yöntem gömülü desen araştırmalarının doğasına uygun olarak nicel veriler ile bu verileri destekleyici olarak nitel veriler birlikte kullanılmıştır. Ebeveyn Olarak Ben: Ebeveynlik Öz Düzenlemesi Ölçeği ve Bebek Bakım Öz Yeterliliği geçerlik çalışması kapsamında uzman görüşüne (KGO & KGİ) dayalı kapsam geçerliği ve madde analizi ile faktör analizine (açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analiz) dayalı yapı geçerliği yapılmıştır. Testlerin güvenirlik çalışması için de Standartlaştırılmış Cronbach's Alpha Güvenirlik katsayısı hesaplanmıştır. Bayley Bebeklik ve Erken Çocukluk Dönemi Gelişimsel Değerlendirme Ölçeği-III geçerlik çalışması kapsamında uzman görüşüne (KGO & KGİ) dayalı kapsam geçerliği yapılmıştır. Testin güvenirlik çalışması için de Kappa Uyum İstatistiğine bakılmış, Test-Tekrar Testi yapılmış ve Kuder-Richardson 20 hesaplanmıştır. Yapılan geçerlik-güvenirlik çalışmaları sonucunda üç ölçeğin de geçerli ve güvenilir değerlendirme araçları olduğu ortaya konmuştur. Araştırmanın nicel verileri parametrik olmayan testlerden Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi ve Mann Whitney U Testi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmanın nitel verileri, tümevarımsal içerik analizi yaklaşımına göre Nvivo 12 paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda deney ve kontrol grubu annelerinin ebeveynlik öz düzenleme puanlarının arttığı ve son test puan ortalamalarında deney grubu lehine anlamlı düzeyde fark olduğu saptanmıştır (p<0.05). Deney grubu anneleri ile yapılan görüşmelerde, anne günlüklerinde yer alan ifadeler ebeveynlik öz düzenlemesinde yaşanan artış bulgusunu destekler niteliktedir. Deney ve kontrol grubunda yer alan annelerin bebek bakım öz yeterliliği ön test ile son test puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olduğu ortaya çıkmıştır. Son test puan ortalamalarında deney grubu lehine anlamlı düzeyde fark olduğu saptanmıştır (p<0.05). Araştırmacı günlüğü incelendiğinde de ilerleyen oturumlara bağlı olarak annelerin ebeveynlik öz düzenlemelerinde ve bebek bakım öz yeterliliklerinde ilerlemeler yaşandığı ortaya koyulmuştur. Bebeklerin bilişsel, dil ve motor gelişimi son test puan ortalamalarında deney grubu lehine anlamlı düzeyde fark olduğu saptanmıştır (p<0.05). Araştırmacı günlüğü, yarı yapılandırılmış görüşmeler ve anne günlüklerinde yer alan ifadeler bebeklerin gelişiminde yaşanan artış bulgusunu destekler niteliktedir. Annelerin tamamı görüşmede ve anne günlüklerinde bebeklerinin gelişiminde ilerlemeler olduğunu belirtmişlerdir. Araştırmacı günlüğü incelendiğinde de benzer şekilde ilerleyen oturumlara bağlı olarak bebeklerin bilişsel, dil ve motor gelişimlerinde ilerlemeler yaşandığını ortaya koyan notlar, annelerin görüşlerini desteklemektedir. Bu bulgulardan yola çıkarak, Duyu Temelli Eğitim Programının deney grubunda yer alan annelerin ebeveynlik öz düzenlemeleri ve bebek bakım öz yeterlilikleri ile bebeklerin gelişimleri üzerinde etkili olduğu; programın zamana dayalı ölçümleri ile beş hafta sonrasında yapılan kalıcılık analizinin ardından etkisinin devam ettiği bulunmuştur. Annelerin hepsi eğitim programının kendisine, bebeğine ve eşine katkısının olduğunu belirtmiştir.

Abstract:
This study aims to examine the effects of the Sensory-Based Education Program on mothers' parental self-regulation and infant care self-efficacy, and the general development of their infants between 10–12 months. The research was designed following the embedded design, a mixed-method design. The research study group consisted of infants aged 10–12 months and their mothers. Three mothers and their infants were included in the experimental group, and four mothers and their infants were in the control group, who all voluntarily participated in the study and met the prerequisites, in line with the criteria used as the basis for determining the study group of the online study. The Sensory-Based Education Program was applied to the mothers and their infants in the experimental group two days a week for eight weeks, for a total of 16 sessions. In this mixed method study, Me as a Parent: Parent Self-Regulation Scale, the Infant Care Self-Efficacy Scale, and the Bayley Infancy and Early Childhood Developmental Assessment Scale-III were used. Qualitative data of the study were obtained through researcher diary, mother diaries, and semi-structured pre- and post-interviews. Following the nature of mixed-method embedded pattern research, quantitative data and qualitative data were used to support these data. Within the scope of Me as a Parent: Parent Self-Regulation Scale and Infant Care Self-Efficacy validity study, content validity based on expert opinion (CVR & CGI) and construct validity based on item analysis and factor analysis (exploratory and confirmatory factor analysis) were conducted. Standardized Cronbach's Alpha reliability coefficient was calculated for the reliability study of the tests. Within the scope of the Bayley Infancy and Early Childhood Developmental Assessment Scale-III validity study, content validity based on expert opinion (CVR & CGI) was conducted. For the reliability study of the test, Kappa Compliance Statistics was checked, Test-Retest was performed, and Kuder-Richardson 20 was calculated. As a result of the validity-reliability studies, it was revealed that all three scales are valid and reliable assessment tools. The study's quantitative data were analyzed using the non-parametric tests Wilcoxon Signed Rank Test and Mann-Whitney U Test. The qualitative data of the research were analyzed using the Nvivo 12 package program according to the inductive content analysis approach. As a result of the research, it was determined that the parenting self-regulation scores of the mothers in the experimental and control groups increased and there was a significant difference in favor of the experimental group in the post-test mean scores (p<0.05). In the interviews with the mothers of the experimental group, the statements in the mother's diaries support the finding of an increase in parenting self-regulation. It was found that there was a statistically significant difference between the infant care self-efficacy pre-test and post-test scores of the mothers in the experimental and control groups. It was determined that there was a significant difference in favor of the experimental group in the post-test mean scores (p<0.05). When the researcher's diary was examined, it was revealed that there were improvements in the parenting self-regulation and baby care self-efficacy of the mothers depending on the subsequent sessions. It was determined that there was a significant difference in favor of the experimental group in the cognitive, language and motor development post-test mean scores of the infants (p<0.05). The statements in the researcher's diary, semi-structured interviews and mother's diaries support the finding of an increase in infant development. All of the mothers stated that there was progress in the development of their babies in the interviews and in their mother's diaries. When the researcher's diary is examined, the notes revealing that infants' cognitive, language and motor developments have progressed due to the following sessions support the views of the mothers. Based on these findings, it was found that the Sensory-Based Education Program was effective on the parenting self-regulation and infant care self-efficacy of the mothers in the experimental group and on the development of the infants; It was found that the effect continued after the time-based measurements of the program and the permanence analysis made after five weeks. All of the mothers stated that the education program contributed to themselves, their babies and their spouses.