Âmirî'nin nefs anlayışı ve nefsin ölümden sonraki durumu
Al-Amirī's understanding of the soul and the state of the soul after death
Yazar: İSA USLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HARUN TAKÇI
Şırnak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
Âmirî'nin Nefs Anlayışı ve Nefsin Ölümden Sonraki Durumu
Bu çalışmamızda, Âmirî'nin Nefs Anlayışı ve Nefsin Ölümden Sonraki 
Durumu hakkındaki görüşlerini tetkik ettik. Filozofumuz Âmirî, (ö.381/992) İslâm 
düşünce tarihinde, İslâm düşüncesinin ilmi açıdan çiçek açtığı ve meyve verdiği (IV/X 
yy.) bir dönemde yaşamıştır. Kendisi de dönemin ruhuna uygun bir hayat sürmüştür. 
Vefat ettiğinde ardında bir kütüphane dolusu kitap bırakacak kadar verimli bir ilmî 
kişiliği vardı. Bu gerçek El-Milel ve'n-Nihal yazarı Şehristânî 'nin, Âmirî'yi önde 
gelen devrin büyük İslam filozoflarını arasında saymasında da kendini gösterir. Âmirî, 
Fârâbî ve İbn Sina arasında yaşamış -hatta İbn Sina ile muasır olduğunu söylemek 
daha doğru olur- Kindî ekolüne mensup, felsefî düşüncelerinde de bu ekolün tipik 
karakteristik özelliklerini yansıtan din ve felsefenin aynı hakikatin farklı yönleri 
olduğunu ileri süren ve din ile felsefeyi uzlaştırma gayreti içinde olan önemli bir 
filozoftur. Felsefesine genel çerçevede baktığımızda daha çok Aristotelesçi ve YeniEflatuncu bir sentezi andırır. Onun nefs anlayışına baktığımızda ise nefsin tanımından 
kuvvetlerine kadar yer yer Aristocu ve Platoncu görüşleri birleştirdiği görülür. Nefsi 
metafizik alanda ve küllî kapasitesi içinde ele alırken Yeni-Eflatuncu bir renge 
bürünür. Nefsi pratik yönüne ilişkin meselelerde ele alınırken ahlak ve siyaset gibi 
alanlarda da Eflatuncu bir anlayışla ortaya çıkar. Epistemoloji ve eskatoloji gibi 
konularda ise Aristotelesçi bir anlayışla konuları ele alır. Netice itibarıyla Âmirî'nin 
her ne kadar eklektik bir nefs anlayışına sahip olduğu söylense de bu durum kendisinin 
orijinalliğine bir zarar vermemiştir. Kendisinden sonra gelen birçok önemli filozofa da 
ilham kaynağı olmuştur.
Çalışmamız bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde problemin 
genel bir çerçevesi çizilmiş, konunun kapsam ve metodu belirtilmiştir. Birinci 
bölümde konuya hazırlık olması açısında nefs kavramının sözlük ve terim anlamları ile çeşitli disiplinlerdeki anlamları üzerinde durulmuş özellikle kelam, tasavvuf ve 
felsefede bu kavrama yaklaşım kısaca ele alınmıştır. Bunun akabinde filozofumuz 
Âmirî'nin nefs teorisi sistematik bir şekilde çeşitli yönleri ile ele alınıp 
değerlendirilmiştir. İkinci bölümde ise Âmirî'nin nefs teorisi, yine onun bilgi teorisine 
temel teşkil etmesi açısından ele alınmıştır. Üçüncü ve son bölümde ise nefsin ölümden 
sonraki durumu açıklanmış, onun mutluluk ve mutsuzluk hâli belirtilmiştir.

Abstract:
Âmirî's Understanding of the Soul and the Post-Death Status of the Soul
In this study, we have examined al-'Amīrī's understanding of the soul and his 
views on the state of the soul after death. Our philosopher al-'Amīrī (d.381/992) lived 
in a period in the history of Islamic thought when Islamic thought blossomed and bore 
fruit in terms of science (IV/X century). In keeping with the spirit of the period, he left 
behind a library full of books when he passed away. Moreover, Shahristani, the author 
of al-Milal wa'n-Nihal, counts al-Amiri among the great Islamic philosophers of his 
time. Al-Amirī was an important philosopher who lived between al-Farabi and Ibn 
Sina (it would be more accurate to say that he was contemporaneous with Ibn Sina), 
belonged to the school of al-Kindī, reflected the typical characteristics of this school 
in his philosophical thoughts, asserted that religion and philosophy were different 
aspects of the same truth, and endeavored to reconcile religion and philosophy. When 
we look at his philosophy in general, it resembles a synthesis of Aristotelian and NeoPlatonic. When we look at his understanding of the soul, we see that he combines 
Aristotelian and Platonic views from the definition of the soul to its powers. He takes 
on a Neo-Platonic color when dealing with the soul in the metaphysical field and in its 
universal capacity. While dealing with the practical aspects of the soul, he also appears 
with a Platonic understanding in areas such as ethics and politics. In matters such as 
epistemology and eschatology, he takes an Aristotelian approach. As a result, although 
al-Āmirī is said to have an eclectic understanding of the soul, this did not harm his 
originality. He inspired many important philosophers who came after him.
Our study consists of an introduction and three parts. In the introduction, a 
general framework of the problem was drawn, the scope and method of the subject 
were specified. In the first chapter, in terms of preparation for the subject, the 
dictionary and term meanings of the concept of soul and its meanings in various 
disciplines are emphasized, and the approach to this concept in theology, mysticism 
and philosophy is briefly discussed. After that, our philosopher Âmirî's theory of soul 
has been systematically discussed and evaluated with its various aspects. In the second 
part, Âmirî's theory of soul is discussed in terms of being a basis for his theory of 
knowledge. In the third and last chapter, the state of the soul after death is explained 
and its state of happiness and unhappiness is stated.