Kamusal alanın dönüşümü ve rıza üretimi bağlamında kapitalist gözetim toplumu: Gloptikon
Capitalist surveillance society in the context of transformation of public sphere and consent manufacturing: Glopticon
Yazar: YUNUS EMRE TOPRAK
Danışman: PROF. DR. GÜLCAN IŞIK
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Halkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Halkla İlişkiler = Public Relations ; Sosyoloji = Sociology ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Banoptikon = Banopticon ; Gloptikon = Glopticon ; Gözetim = Surveillance ; Gözetim toplumu = Surveillance society ; Kamusal alan = Public space ; Omnioptikon = Omnipanopticon ; Panoptikon = Panopticon ; Sinoptikon = Synopticon ; Sivil toplum = Civil society

Özet:
Kamusal alan, sivil toplum ve gözetim kavramları birbiriyle iç içe geçmiş kavramlardır. İletişimin
biçiminde yaşanan değişim, söz konusu üç kavramı da derinden etkilemektedir. Müzakereye,
düşüncelerin serbest ve eşit bir biçimde ifade edilmesine imkân tanıyan, statülerin ve ayrıcalıkların
yok sayıldığı bir kamusal alan sivil toplumun olmazsa olmaz şartıdır. Antik Yunan ve Roma'da
özel statülere sahip yurttaşlar tarafından uygulanan doğrudan demokrasi, modern demokratik
toplumlarda yurttaşların katılım yetkilerini devrettikleri temsilciler tarafından yürütülmektedir.
Kamusal alan ve sivil toplum kavramlarının olduğu her yerde, yöneten ve yönetilen kavramları da
bulunmaktadır. Bunun sonucunda, ortaya iktidar ilişkileri çıkmaktadır. İktidar, sadece devlet
iktidarı olarak düşünülmemelidir. İki ve daha fazla insanın bulunduğu her yerde iktidar
ilişkilerinden söz etmek mümkündür. Günümüzde devletler ve kapitalist şirketler arasında kurulan
ortaklığın bir sonucu olarak, kamusal alan feodalleşmektedir. Kamusal tartışmaya yön vererek
iktidara yurttaşların taleplerini ve önerilerini sunma hak ve ödevi olan sivil toplum ise, giderek
gözetim toplumuna dönüşmektedir. Gözetim toplumu yurttaşlara sürekli olarak sunulan güvenlik
söylemiyle kendisine meşruiyet kazandırmaktadır. Güvenlik, gözetim için kabul edilebilir bir
gerekçe olsa da; kapitalist şirketler tarafından çok farklı amaçlar için de kullanılmaktadır.
Yurttaşlar, toplanan ve paylaşılan verileri bağlamında sınıflandırılmakta ve ayrıştırılmaktadırlar.
Bunun sonucu olarak, yaşam tercihlerine kapitalist hegemonya tarafından yön verilmektedir. Artık
sadece panoptik gözetimin uygulandığı bir çağın çok ötesindeyiz. Teknoloji, gözetim
biçimlerindeki radikal değişimin hazırlayıcısı olmuştur. Yerel panoptikonun küresel çocukları olan
süper-panoptikon, banoptikon, sinoptikon ve omniptikonun eş zamanlı bir şekilde uygulanmasının
sonucunda; gizlenilmesi mümkün olmayan gloptikon ile yüzleşmek durumundayız.

Anahtar Kelimeler: Kamusal alan, sivil toplum, gözetim toplumu, panoptikon, banoptikon,
süper-panoptikon, sinoptikon, omniptikon, gloptikon

Abstract:
Public sphere, civil society and surveillance are interwoven concepts. Transformation in the shape
of communication has affected all these three concepts deeply. Public sphere; which enables
negotiation and expression of ideas equally and unconstrainedly and in which status and privileges
are ignored; is an indispensable obligation of civil society. Democracy, which was carried out
directly in Ancient Greek and Rome, is being performed by the representatives to whom citizens
delegate their participation authority in modern democratic societies. Ruling and ruled people are
omnipresent where public sphere and civil society concepts are presented together. As a result of
this, power relationships emerge. Power should not be thought only as a state power. It is possible
to mention about power relationship in a place where two or more people are found. In our age,
public sphere is becoming feudal just because of the association constituted by states and capitalist
corporations. Civil society who has both right and duty of submitting citizens' proposals and
critiques to the state by steering the public sphere is turning into a surveillance society gradually.
Surveillance society is gaining its legitimacy with the discourse of "security" which is presented to
the citizens consistently. Although security is an acceptable reason for surveillance, it may also be
used for different purposes by capitalist corporations. Citizens are being classified and separated in
the context of their collected and shared data. As a result of this, their life preferences are being
directed by capitalist hegemony. From now on, we are beyond an age in which only panoptic
surveillance is being performed. Technology has become the preparer of the radical alteration in
the shape of surveillance. As super-panopticon, banopticon, synopticon and omnipticon; who are
the global children of local panopticon, are being performed simultaneously; we are obliged to face
with glopticon from which it is not possible to hide.

Key Words: Public sphere, civil society, surveillance society, panopticon, banopticon,
super-panopticon, synopticon, omnipticon, glopticon