Zuccini yellow mosaic V irüsü (ZYMV) dayanımlı farklı hıyar tiplerinin double haploid etkinliğinin belirlenmesi ve ovül kültürünün optimizasyonu
Determination of double haploid efficiency of ZYMV resistant different cucumber types and optimization of ovul culture
Yazar: SEHER TOPRAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HASAN PINAR
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Cucumis sativus =   ; Hıyar = Cucumber ; Optimizasyon = Optimization ; Ovül kültürü = Ovul culture

Özet:
Bu çalışmada ülkemizde ve dünyanın çeşitli bölgelerinde problem olan Zucchini Yellow Mosaic Virüsüne (ZYMV) dayanıklı hat geliştirmek amacıyla kullanılacak ovül kültürünün optimize edilerek farklı tipteki hıyar genotiplerinin double haploid etkinliğinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada 3 farklı yetiştirme döneminde (2017 İlkbahar, 2017 Sonbahar ve 2018 İlkbahar) deneme kurulmuştur. 3 adet önceki çalışmalarda kullanılan ve başarılı sonuçlar elde edilen ovaryum kültürü protokolü ile daha sonraki dönemlerde ilk 3 protokolün modifiye edilmiş hali kullanılarak 23 adet hıyar genotipinin ovul kültürü etkinliği belirlenmeye çalışılmıştır. 2017 yılı ilkbahar döneminde en başarılı sonuç veren 1. denemenin 1. protokolünde maksimum embriyo sayısı 2.70 adet/petri olup K7 genotipten elde edilirken en düşük embriyo sayısı Ticari F1E'den (0.6 adet/petri) elde edilmiştir. 2017 yılı sonbahar döneminde petri başına maksimum embriyo sayısı 2.77(K17) ile 2. denemenin 1. protokolünde elde edilirken en düşük petri başına embriyo sayısı 0.1 embriyo/petri 2. protokolden elde edilmiştir. 2018 yılı ilkbahar döneminde en yüksek petri başına embriyo sayısı 1. protokolden (2.25 embriyo/petri) K19 genotipinden elde edilmiştir. Diğer taraftan en düşük embriyo sayısı ise 2. protokolden (0.05 embriyo/petri) elde edilmiştir. 2018 yılı ilkbahar döneminde 3. denemenin 1. ve 2. protokollerden elde eldilen toplam embriyolar 5 farklı ortama aktarılmış ve 23 adet hıyar genotipinden toplam 11 adet hıyar genotipi elde edilmiş ve 4. ve 5. protokollerde K5, K7, K13 ve Ticari F1L genotipleri başarılı bulunmuştur. Tüm elde edilen sonuçlar birlikte değerlendirildiğinde daha önceki çalışmalarda olduğu gibi farklı genotipler farklı protokollere embriyo oluşumu ve bitkiye dönüşüm bakımından farklı tepkiler vermiştir. Bu bulgular ışığında hıyar ıslah programlarında yeterli sayıda double haploid bitki elde etmek için mevcut protokollerin hıyar genotiplerine uygun şekilde modifiye edilerek kullanılmasında başarıyı arttıracağı kanısındayız. 

Anahtar Kelimeler: Cucumis sativus, double haploid, ovul kültürü

Abstract:
This thesis was conducted to optimize ovule culture to be used to develop resistant lines
against Zucchini Yellow Mosaic Virus (ZYMV), which is a common problem in Turkey and other parts of the world and determine double-haploid efficiency of different types of cucumber genotypes. Three ovarium culture protocols which were used and yielded successfully outcomes in previous studies and modified versions of initial 3 protocols were used in 3 different growth seasons (2017 spring, 2017 autumn and 2018 spring), thus efficiency of ovule cultures of 23 cucumber genotypes were determined. In spring 2017, the most successful outcomes were achieved from the 1st protocol of the 1st experiment and the greatest number of embryos (2.70 embryo/petri) was obtained from K7 genotype and the lowest number of embryos (0.6 embryo/petri) was obtained from commercial F1E genotype. In autumn 2017, maximum number of embryos per petri (K17, 2.77) was obtained from the 1st protocol of the 2nd experiment and the lowest number of embryos (0.1 embryo/petri) was obtained from the 2nd protocol. In spring 2018, the greatest number of embryos (2.25 embryo/petri) was obtained from the 1st protocol of K19 genotype and the lowest number of embryos (0.05 embryo/petri) was obtained from the 2nd protocol. The embryos obtained from the 1st and 2nd protocols of the 3rd experiment of spring 2018 were transferred to 5 different media and 11 genotypes were obtained from 23 cucumber genotypes and K5, K7, K13 and Commercial F1L genotypes were found to be successful in the 4th and 5th protocols. Considering the entire results together, it was observed that as it was in previous studies, different genotypes yielded different responses to different protocols with regard to embryo formation and transformation into plant. It was concluded that to get sufficient number of double haploid plants in cucumber breeding programs, available protocols should be modified in accordance with cucumber genotypes and such modifications will improve success of breeding programs. 

Key Words: Cucumis sativus, double haploid, ovule culture