Neoliberal kentleşmenin farklı tezahürleri olarak Fikirtepe ve Çukurambar örnekleri
Fikirtepe and Çukurambar cases as different manifestations of neoliberal urbanization
Yazar: ZARİF SONGÜL GÖKSEL
Danışman: PROF. DR. KEMAL GÖRMEZ
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Kamu Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration

Özet:
Neoliberal kentleşmenin kentler üzerindeki önemli yansımalarından birisi kentsel dönüşümdür. Erken kapitalistleşen ülkelerde sanayi devrimi sonrasında ortaya çıkan bir kavram olan kentsel yenileme, 1980 sonrası dönemde neoliberal politikaların etkilediği konulardan biri olmuştur. Neoliberal dönem kentsel dönüşümün amacını, yöntemini, aktörlerini ve dönüşüm sonrası ortaya çıkan fiziksel ve sosyal yapıyı değiştirip dönüştürmüştür. Bu araştırmanın üzerine kurulu olduğu temel problem, Türkiye'de neoliberal kentleşmenin bir tezahürü olarak uygulamaya konan kentsel dönüşüm politikalarının, literatürdeki yaygın anlatım ile yerelin yetkili kılındığı ya da merkezin yetkiyi kendinde topladığı farklı örnekler arasındaki salınımının literatürdeki yerelleşme-merkezileşme tartışmasının yanı sıra başka hangi kavram ve kurumlarca biçimlendirildiği sorusudur. Bu amaçla bu çalışma kapsamında Türkiye kentleşmesi için önemi yadsınamayacak olan Ankara ve İstanbul kentlerinden birer mahallenin kentsel dönüşüm serüvenleri ve bu süreçteki aktörler arası etkileşim, neoliberal kentleşme ekseninde alevlenen merkezileşme-yerelleşme tartışmaları ekseninde mercek altına alınmıştır. Çukurambar, yerelin yetki ve kaynaklarının göreceli olarak arttırıldığı bir dönemde, imar planındaki revizyonla birlikte dönüşüm sürecine girmesi, Fikirtepe ise yine planlama yoluyla başladıktan sonra Bakanlık'a yapılan yetki devrinin zamanlaması ve sürece dahil olan aktörler bağlamında çok önemli bir örnek olması dolayısıyla çalışmaya dâhil edilmiştir. Araştırmada nitel veri toplama tekniklerinden derinlemesine görüşme yöntemi uygulanmış, elde edilen veri içerik analizine tabi tutulmuştur. Yapılan içerik analizi ve doküman analizi sonucunda yerel yönetim ya da merkezi yönetim eliyle gerçekleştirilmiş olsun, dönüşümün kazananlarının değişmediği sonucuna ulaşılmıştır. Kentsel dönüşüm politikası bağlamında, piyasa odaklı bir yerelleşmeden sahada türeyen enformel yapıları besleyen piyasa odaklı bir merkezileşmeye geçilmiştir.

Abstract:
One critical reflection of neoliberal urbanization on cities is urban transformation. Urban renewal, a concept that emerged after the industrial revolution in early industrialized countries, has been one of the issues affected by neoliberal policies in the post-1980 period. The neoliberal period transformed urban transformation's purpose, method, actors and the physical and social structure that emerged after the transformation. The fundamental problem on which this research is based is the question of what other concepts and institutions, in addition to the localization-centralization debate in the literature, shape the oscillation between the common narrative in the literature and different examples where the local is authorized or the centre gathers the authority. Urbanization is a process that varies according to the historical, political-economic background and social context. Studying different cities comparatively will provide critical theoretical expansions, especially in a context like Turkey, where the institutional processes and legislation related to urban transformation are ambiguous and flexible. For this purpose, the urban transformation adventures of two neighbourhoods from Ankara and Istanbul, which are undeniably important for Turkey's urbanization, and the interaction between the actors in this process are examined in the context of the centralization-localization debates that flared up in the context of neoliberal urbanization. Çukurambar was included in the study because it entered the transformation process by revising the zoning plan when the local authority and resources were relatively increased. Fikirtepe was included in the study because it is a significant example in terms of the timing of the transfer of authority to the Ministry after it started through planning and the actors involved in the process. The study applied the in-depth interview method, one of the qualitative data collection techniques and the data obtained was subjected to content analysis. As a result of the content analysis and document analysis, the winners of the transformation, whether carried out by the local government or the central government, did not change. In the context of urban transformation policy, a transition from a market-oriented localization to a market-oriented centralization that nourishes the informal structures that emerged in the field has been made.