Kırgızcadaki çiftçilikle ilgili araç ve gereç adları
Names of farming tools and equipment in Kyrgyz language
Yazar: DOĞUKAN BAKIR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NURGÜL MOLDALİEVA OROZOBAYEV
Ardahan Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
Kırgız Türkleri, diğer Türk halkları gibi tarihte genellikle konargöçer bir yaşam
tarzını benimsemiş olup avcılıkla başladıkları geçim uğraşılarına zamanla hayvancılık ve
tarımcılık gibi uğraşıları da geliştirerek katmışlardır. Bu geçim uğraşıları, Kırgızların
kültürel ve sosyal yaşamlarını da etkilemiş ve özellikle dillerinde bu alanlardaki çeşitli
araç ve gereç adlandırmaları meydana gelmiştir. Ancak günümüze kadar bu araç ve gereç
adlarının dilbilimsel açıdan kapsamlı bir şekilde incelendiği söylenemez. Bu çalışma,
Türkoloji alanındaki bu eksikliğinin giderilmesine katkıda bulunmak ve araştırmacıların
dikkatini bu konulara çekmek amacıyla gerçekleştirilmiştir.
"Kırgızcadaki Çiftçilikle İlgili Araç ve Gereç Adları" başlıklı bu tez çalışması,
Kırgızcanın söz varlığında önemli yer tutan tarım ve hayvancılıkla ilgili sözcükler
üzerinde art zamanlı (diachronic) ve eş zamanlı (synchronic) karşılaştırma yöntemiyle
yapılan filolojik bir çalışmadır. Öncelikle Kırgızcanın başlıca sözlüklerinden olan K. K.
Yudahin'in "Kırgız Sözlüğü" (çev: Abdullah Taymas, 2011) ve E. Arıkoğlu, C. Alimova,
R. Askarova ve B. K. Selçuk tarafından hazırlanan "Kırgızca-Türkçe Sözlük" (2018) adlı
çalışmalardan tarım ve hayvancılıkta kullanılan araç ve gereç adlarıyla ilgili sözcükler
tarama yöntemiyle tespit edilmiştir. Daha sonra bu sözcüklerin tarihi Türk yazı
dillerindeki ve Türkiye Türkçesindeki karşılıkları belirlenerek ses, şekil ve anlam
bakımından karşılaştırma yöntemiyle incelenmiştir.
Bu tez çalışması, Giriş, İnceleme, Sonuç, Dizin ve Kaynakça olmak üzere beş ana
bölümden oluşmaktadır.
Giriş bölümünde, "Kırgızcadaki Çiftçilikle İlgili Araç ve Gereç Adları" başlıklı
tezin konusu, amacı, önemi, kullanılan yöntemler, başvurulan kaynaklar, kapsam ve
sınırlamaları ile Kırgızlardaki tarım ve hayvancılıkla ilgili genel bilgiler sunulmuştur.
Tezin ana bölümü olan inceleme kısmında, ele alınan sözcükler Tarımcılık
Alanında Kullanılan Araç ve Gereç Adları, Kırgızcadaki Hayvancılık Alanında
Kullanılan Araç ve Gereç Adları olmak üzere iki bölüm altında incelenmiştir. Sözcükler,
art zamanlı ve eş zamanlı karşılaştırma yöntemleriyle detaylı bir şekilde analiz edilmiştir.
Sonuç bölümünde ise, İnceleme kısmında elde edilen bulguların bir özeti verilmiş
ve çalışmada yer alan sözcüklerin alfabetik sırayla düzenlenmiş bir dizini eklenmiştir.
Çalışmamız Kaynakça kısmıyla son bulmaktadır.
Anahtar Sözcükler:
Kırgızca, tarım, hayvancılık, araç ve gereç adları, Türk lehçeleri.

Abstract:
The Kyrgyz people, like other Turkic peoples, have generally adopted a nomadic
lifestyle in history and have added livelihoods such as animal husbandry and agriculture
to their livelihoods, which they started with hunting. These livelihood activities have also
affected the cultural and social lives of the Kyrgyz, and especially in their language,
various names of tools and equipment in these fields have emerged. However, it cannot
be said that these names of tools and equipment have been analyzed comprehensively
from a linguistic point of view until today. This study was carried out in order to
contribute to the elimination of this deficiency in the field of Turkology and to draw the
attention of researchers to these issues.
This thesis titled "Names of Farming Tools and Equipment in Kyrgyz Language"
is a philological study conducted by diachronic and synchronic comparison method on
words related to agriculture and animal husbandry, which have an important place in the
vocabulary of Kyrgyz. First of all, words related to the names of tools and equipment
used in agriculture and animal husbandry were identified by scanning method from K. K.
Yudahin's "Kyrgyz Dictionary" (translated by Abdullah Taymas, 2011) and "Kyrgyz-
Turkish Dictionary" (2018) prepared by E. Arıkoğlu, C. Alimova, R. Askarova and B. K.
Selçuk. Then, the equivalents of these words in historical Turkish written languages and
Turkey Turkish were determined and analyzed by comparing them in terms of sound,
form and meaning.
This thesis consists of five main chapters: Introduction, Review, Conclusion, Index
and Bibliography.
In the Introduction, the subject, purpose, importance, methods used, sources used,
scope and limitations of the thesis titled "Names of Farming Tools and Equipment in
Kyrgyz Language" and general information about agriculture and animal husbandry in
Kyrgyz are presented.
In the analysis part, which is the main part of the thesis, the words were analyzed
under two sections: Names of Tools and Equipment Used in the Field of Agriculture and
Names of Tools and Equipment Used in the Field of Livestock in Kyrgyz. The words were
analyzed in detail with diachronic and synchronic comparison methods.
In the Conclusion section, a summary of the findings obtained in the Review section
is given and an alphabetically arranged index of the words in the study is added.
The study ends with a bibliography.
Keywords:
Kyrgyz, agriculture, animal husbandry, names of tools and equipment, Turkish dialects.