Nazal septum deviasyonunun ön kafa tabanı yapısına etkisi
the effect of nasal septum deviation on anterior skull base
Yazar: ŞEYDA AKBAL
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ALİ ÇETİN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Kulak Burun Boğaz ve Baş-Boyun Cerrahisi Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine
Dizin: Burun = Nose ; Burun hastalıkları = Nose diseases ; Kafa tabanı = Skull base ; Nazal septum = Nasal septum ; Nazal tıkanma = Nasal obstruction ; Sınıflandırma = Classification

Özet:
Amaç: Nazal septal deviasyonun derecesi septal cerrahi planı ve endoskopik
sinüs cerrahisinde önemlidir. Daha önce birçok çalışmada septal deviasyon derecesi
ile paranazal sinüs havalanması arasında ilişki olduğu belirtilmiştir. Cerrahi
öncesinde septal deviasyon, paranazal sinüslerin havalanması ve ön kafa tabanı
yapılarının iyi değerlendirilmemesi iatrojenik yaralanmalara yol açabileceği gibi
anatomik farklılıkların bilinip bilinmemesi nüks ve rezidü hastalık risklerini de
değiştirmektedir. Bu çalışmanın amacı bilgisayarlı tomografi ile nazal septal
deviasyon derecesi ve ön kafa tabanı yapıları arasında bir ilişki olup olmadığını tespit
etmektir.
Gereç ve Yöntem: Çalışma Ankara Numune Eğitim ve Araştırma
Hastanesi'ne Ocak 2014-Aralık 2018 tarihleri arasında başvurmuş ve paranazal sinüs
tomografisi olan, 18-65 yaş aralığında 312 hasta dahil edildi. Çalışmaya daha önce
travma veya ameliyat öyküsü olan hastalar ile sinonazal tümör, sinonazal polipozis,
akut rinosinüzit, BOS kaçağı ve belirgin yüz deformitesi olan hastalar dahil edilmedi.
Koronal düzlemde, kemk penceresinde yapılan ölçümler PACS ve Horos sistemleri
üzerinde gerçekleştirildi. Septum deviasyonu derecesi, her iki yönde lateral lamella
uzunluğu ve Keros derecesi, her iki yönde lateral lamella-kribriform lamella
arasındaki açı manuel olarak aynı KBB hekimi tarafından ölçüldü. Çalışma verileri
STATA 14.2 ile ile istatistiki önem ve ilişkiler açısından incelendi.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 105'i kadın ve 207'si erkek olmak üzere
312 hastanın yaş ortalaması 33.00 ve standart sapması 11.22 idi. 43 hastada septum
deviasyonu gözlenmedi. Kategorik olmayan değişkenlerin normal dağılıma sahip
olup olmadıklarına dair Shapiro-Wilk test sonucuna göre %5 anlamlılık düzeyinde
sağ/sol olfaktor fossa (OF) derinliği ve sol OF açısı normal dağılıma sahipken sağ
OF açısı da normal dağılıma çok yakın bir dağılım sergilemiştir. Yaş ve septum
deviasyonu açıları incelendiğinde normal dağılıma uymadığı gözlemlenmiştir. Ön
kafa tabanınında değerlendirilen parametrelerin (Sağ Olfaktor Fossa Derinliği, Sağ
Kribriform Plate Açısı, Sol Olfaktor Fossa Derinliği, Sol Kribriform Plate Açısı) %5
anlamlılık düzeyinde ANOVA testi ile değerlendirilmesi ile hem kategorik değişkenlerin hem de diğer grupların bağımsız dağıldıklarını ve septum deviasyonu
varlığında da normal dağılıma sahip olduklarını göstermektedir. Bu verilerin
sonucunda yapılan karşılaştırma ile septum deviasyonunun derecesi arttıkça olfaktor
fossa derinliği ve keros derecesinde %5 anlamlılık düzeyinde değişmeler olduğu
saptanmıştır. Bizim çalışmamızda septum deviasyonu ile ön kafa tabanı
parametlerinin ilişkisi incelenerek septum deviasyonunun varlığının olfaktor fossa
derinlikleri, keros dereceleri ve lateral lamella - kribriform lamella arasındaki açıyı
değiştirmediği gözlenmiştir (p>0,05'lik önem düzeyinde olması sebebiyle) . Fakat
buna karşın septumun devie olduğu tarafta olfaktor fossa derinlikleri ve keros
derecelerinin istatistiki olarak anlamlı olduğu düzeyde değiştiği gözlenmiştir. Fakat septum derecesi ile kribriform lamel-lateral lamella arasındaki açı
arasında istatistiki olarak anlamlı farklılık saptanmamıştır.
Sonuç: Endoskopik sinüs cerrahisi öncesi BT değerlendirmesi cerrahi başarı
ve komplikasyonların azaltılması için önemlidir. Yaptığımız çalışmada nazal septum
deviasyonunun; devie olduğu yönde olfaktor fossa derinliği ve keros derecesini
anlamlı istatistiki değerler düzeyinde değiştirdiği tespit edilmiştir. Literatüre daha
önemli katkılar için örneklem sayısı ve ölçüm yöntemleri geliştirilerek daha ileri
çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.

Abstract:
Objective: The degree of nasal septal deviation is substantial in both nasal
surgery plan and endoscopic sinusoidal surgery. Former studies in the literature
examined the relation between the degree of nasal septal deviation and paranasal
sinusoidal airflow. Avoiding proper evaluation of septal deviation, paranasal
sinusoidal airflow and frontal skull base can lead iatrogenic injuries; moreover,
inadequate examination of anatomic differences effects the recurrence and residue
risks. Main objective of this study is to investigate the relation between the degree of
nasal septal deviation and frontal skull base.
Material Methodology: This study put into practice in Ankara Numune EAH
by examining 312 patients with paranasal sinusoidal CT in the age interval of 18-65
years and date interval of January 2014 and December 2018. The study excludes the
sample population of former traumatic experiences, surgeries, sinonasal tumor,
 sinonasal polyposis, acute rhinosinusitis, BOS leakage and apparent facial
deformation. The measurements are taken on bone window, coronal plane using
PACS and Horos systems . The degree of septal deviation, lateral lamella length on
both directions and Keros degrees ,lateral lamella – kribriform lamella degrees are
manually examined by  head and neck surgeon. The samples, correlations and
significances are studied using STATA 14.2.
Results: The sample population includes 312 patients, where 105 female and
207 male with mean age of 33 and standard deviation of 11.22 are examined. Among
them, 43 patients were observed to have no septum deviation. Shapiro-Wilk test with
5% significance value applied on non-categoric variables and concluded that
right/left olfactory fossa depth and left olfactory fossa degree variables have normal
distribution; on the other hand, right olfactory fossa degree is shown to have close
behavior to normal distribution under 5% significance level.  Age and septum
deviation degree variables observed to have no normal distribution. Frontal skull
base parameter shown to be independent from categorical variables and other groups
with ANOVA test with 5% significance level; moreover, under septum deviation
existence they obey to normal xi distribution. The sample population is investigated
and concluded that increase in the degree of nasal septum deviation effects OF depth
and keros degrees under 5% significance level. Yet, there observed no significance
difference between septum deviation and lateral lamella – kribriform lamella
degrees.
Conclusion: CT evaluation before endoscopic sinus surgery is essential both
for surgical success and decrease in complications. This study shows that nasal
septum deviation statistically significantly effects the OF depth and Keros degrees in
the direction of deviation. Further contribution to the literature requires expanded
sample size and follow up methodological enhancements.