Almanya'daki Türkçe ders kitaplarının kültürlerarasılık bağlamında incelenmesi
The examination of Turkish course books in Germany, in the context of interculturalism
Yazar: SİNEM SİVRİOĞLU
Danışman: PROF. DR. CANAN ASLAN ; PROF. DR. NERMİN YAZICI
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Güzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı / Güzel Sanatlar Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Almanya = Germany ; Bütünleşme = Integration ; Ders kitapları = Textbooks ; Göçler = Migrations ; Kültürlerarasılık = Interculturalit ; Türkçe dersi = Turkish lesson ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Çok kültürlülük = Multiculturalism

Özet:
Almanya gibi çokkültürlü toplumlarda kültürlerarasılık ders kitaplarında çocukları farklı kültürlerle birlikte yaşamaya hazırlayıcı nitelikte olmalıdır. Kitaplardaki kültürel içerikte farklı kültürlere ilişkin bilgiler ve bu kültürlere dönük olumlu tutumlar sunulmalı; kültürlerarası farkındalık kazandırılmalı ve kültürün biçimlendirdiği dilsel yetiler desteklenmelidir.
Bu araştırma, Almanya'da 1982-2015 yılları arasında yayımlanmış 5. sınıf düzeyindeki Türkçe ders kitaplarını kültürlerarasılık bağlamında incelemek amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda araştırmada Almanya'da kullanılan 5. sınıf düzeyindeki 12 ders kitabı betimsel çözümleme yöntemiyle incelenmiş ve TÜBİTAK 2214/A Doktora Sırası Araştırma deseği kapsamında Kuzey Ren Westfalya Eyaleti'ndeki öğretmenlerle görüşmeler yapılmıştır.
Kitaplar, yazıldıkları dönemin toplumsal ve kültürel yapısını yansıttığından 1980-1989, 1990-1999 ve 2000-2015 olmak üzere üç dönemde sınıflandırılmıştır. 1. Dönem kitapları, Almanya'ya uyumu hedeflemiş, farklı kültürlerle iletişim, göç ve ekonomi konularını merkeze almıştır. 2. Dönem kitaplarında genel anlamda Türkiye ve Türk kültürü ile ilgili konular daha fazla işlenirken farklı toplumların tarihleriyle ilgili bilgiler de sıklıkla yer almıştır. 3. Dönem kitapları ise daha evrensel çerçevede hazırlanmıştır. Bu kitaplarda Türkler Alman toplumunun bir parçası olarak yansıtılmıştır. Kitaplardan elde edilen sonuçları öğretmen görüşleri de desteklemektedir. Öğretmenler derslerinde 3. dönem yazılmış, ikidilli kitapları daha çok kullanmakta; 1. ve 2. dönem kitaplarından da yararlanmaktadır. Görüşmelerde öğretmenler öğrencilerin dil düzeylerine ve Almanya'daki yaşam gerçeklerine uygun yeni kitaplara gereksinim duyduklarını belirtmiştir.

Anahtar sözcükler: Almanya, kültürlerarasılık, göç, uyum, Türkçe ders kitabı

Abstract:
In multicultural societies such as Germany, interculturalism in the textbooks should prepare the children to live with different cultures. Information about different cultures and positive attitudes towards other cultures should be presented in the cultural content of the textbooks, and intercultural awareness and linguistic abilities should be supported.
This research examined 12 Turkish textbooks for 5th grades that are used in Germany, in the context of interculturalism. 11 of the textbooks were pressed in Germany and one textbook was sent from Turkey. With this aim, the contents of 12 coursebooks were analyzed with a descriptive analysis method, and interviewed with the teachers in North Rhine-Westphalia, with the support of "TUBITAK 2214/A Doctoral Research Fellowship Programme".
As a result of this research, it was obtained that the textbooks reflected the social and cultural facilities of their time. In this context, the books are classified in three periods as 1980-1990, 1990-2000, and 2000-2015. The first era books are targeting adaptation to Germany, communicating with different cultures, migration, and economic issues. The second era books have subjects related to Turkey and the last era books have more universal content. The teachers mostly prefer the bilingual book which was written in the third era. And they use the first and second era books as alternatives. During the interviews, teachers emphasized that there is a need for new books that are suitable for the students' language levels and the social environment in Germany.

Keywords: Germany, interculturality, immigration, integration, Turkish textbook