Çok boyutlu dolaylı utanma ölçeği geliştirme ve geçerlik- güvenirlik çalışması
Multi-dimensional vicarious embarrassment scale development and validity-reliability study
Yazar: İBRAHİM ALBAYRAK
Danışman: DOÇ. DR. MEŞKÜRE HÜLYA KARAGÜVEN
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Dolaylı utanma = Vicarious embarrassment ; Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Çok boyutlu ölçekleme = Multidimensional scaling ; Ölçek geliştirme = Scale development ; Ölçekler = Scales

Özet:
Günlük yaşamda bireyler sıklıkla başkalarının utanç verici anlarına şahit olmaktadır. Başkaları adına yaşanılan utanma duygusunu ifade eden Dolaylı Utanma, henüz psikoloji literatüründe çok yeni olan ve çok az çalışmanın olduğu bir konudur ve çok boyutlu ölçme aracı bulunmamaktadır. Bu çalışmanın amacı 18 yaş ve üzeri bireylerin dolaylı utanma duygularına yönelik tutumlarını ölçebilecek geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirmektir.
Çalışmada ilişkisel tarama yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu  Marmara Üniversitesi Eğitim Fakültesi 2020-2021 eğitim-öğretim yılında öğrenimine devam eden üniversite öğrencileri oluşturmuştur. Ön çalışmanın gerçekleştirildiği birinci bölümde çalışma grubunu 135 üniversite öğrencisi, ikinci bölümde çalışma grubunu 340 üniversite öğrencisi oluşturmuştur. Bu çalışmada toplamda 475 kişiye ulaşılmıştır.
Katılımcılara geliştirilen ölçek formu ile birlikte bir anket formu, Sürekli Utanç ve Suçluluk Ölçeği, Dolaylı Utanma Ölçeği, Toronto Empati Ölçeği ve Durumluk Kaygı Envanteri uygulanmıştır. Araştırmada elde edilen verilerin analizi için SPSS 22.00 paket programı ve Lisrell 8.8 programlarının deneme versiyonları kullanılmıştır. Analizler için Bağımsız Grup t Testi, Tek Yönlü ANOVA Testi, Post-Hoc Tukey Çoklu Karşılaştırma Testi ve Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Testi kullanılmıştır. 
 Yapı geçerliği analizleri incelendiğinde; 71 maddelik madde havuzundan birinci çalışma grubuyla yapılan Açıklayıcı Faktör Analizi'ne (AFA) göre 17 maddelik nihai form oluşturulmuştur. Nihai analizler sonucu ortaya çıkan iki faktörlü ve üç faktörlü modelin karşılaştırması yapılmıştır. Açıklanan toplam varyansın %65,52'sini açıklayan "Farkındalık ve Niyet", "Sosyal Acı" ve "Yakınlık" olmak üzere üç faktörlü modelin uyum gösterdiği görülmüştür. Ölçeğin güvenirliği için yapılan analizler sonucu Cronbach alfa değerinin ölçeğin tamamı için .94 çıktığı tespit edilmiştir. Geliştirilen ölçeğin ölçüt geçerliği için belirlenen ölçeklerle ilişkisi Pearson Momentler Çarpım korelasyon yöntemiyle incelenmiş ve kullanılan tüm ölçeklerle anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir.
Çok Boyutlu Dolaylı Utanma Ölçeği'nden alınan toplam puanların cinsiyete göre anlamlı bir farklılaşma göstermediği (p> 0.05) fakat sınıf düzeyi değişkenine (p<0.05) ve yaş grupları değişkenine (p<0.05) göre istatistiki olarak anlamlı bir farklılaşma olduğu tespit edilmiştir. Yapılan tüm analizler geliştirilen Çok Boyutlu Dolaylı Utanma Ölçeği'nin, üç boyut 17 madde olarak geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olarak kullanılabilir olduğunu göstermiştir.

Abstract:
In daily life, individuals often witness the embarrassing moments of others. Vicarious Embarrassment, which expresses the feeling of embarrassment experienced on behalf of others, is a very new subject in the psychology literature and there is very little study, and there is no multidimensional measurement tool. The aim of this study is to develop a valid and reliable scale that can measure the attitudes of individuals aged 18 and over towards their vicarious embarrassment.
Relational screening method was used in the study. The study group of the research consisted of university students continuing their education in Marmara University Faculty of Education in the 2020-2021 academic year. In the first part, where the preliminary study was carried out, the study group consisted of 135 university students, and in the second part, the study group consisted of 340 university students. A total of 475 people were reached in this study.
Along with the developed scale form, a questionnaire, Trait Shame and Guilt Scale, Vicarious Embarrassment Scale, Toronto Empathy Scale and State Anxiety Inventory were applied to the participants. For the analysis of the data obtained in the research, trial versions of SPSS 22.00 package program and Lisrell 8.8 programs were used. Independent Group t-Test, One-Way ANOVA Test, Post-Hoc Tukey Multiple Comparison Test and Pearson Product-Moment Correlation Test were used for analysis.
 When the construct validity analyzes are examined; According to the Explanatory Factor Analysis (EFA) conducted with the first study group from the 71-item item pool, the final form with 17 items was created. A comparison of the two-factor and three-factor model, which emerged as a result of the final analysis, was made. It was observed that the three-factor model, "Awareness and Intention", "Social Pain" and " Closeness", which explained 65.52% of the total variance explained, was consistent. As a result of the analyzes made for the reliability of the scale, it was determined that the Cronbach's alpha value was .94 for the entire scale. The relationship of the developed scale with the scales determined for the criterion validity was examined by the Pearson Product Moments Correlation method and significant relationships were determined with all the scales used.
It was determined that the total scores obtained from the Multidimensional Vicarious Embarrassment Scale did not show a significant difference according to gender (p> 0.05), but there was a statistically significant difference according to the class level variable (p<0.05) and age groups variable (p<0.05). All analyzes showed that the developed Multidimensional Vicarious Embarrassment Scale can be used as a valid and reliable measurement tool with three dimensions and 17 items.