Yeni teknolojilerin kadın istihdamı üzerine etkisi: Türk tekstil sektörü örneği
The effect of new technologies on woman employment: The case of Turkish textile sector
Yazar: ZEYNEP IŞIL KAYHAN
Danışman: PROF. DR. NURİ ALKAN SOYAK
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Bölümü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Politikası Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Kadın işçiler = Women workers ; Tekstil sektörü = Textile sector ; Yeni teknolojiler = New technologies ; İş gücü = Manpower

Özet:
Bu çalışma, yeni teknolojilerin tekstil sektöründe kadın istihdamına yönelik etkilerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma yapılırken konu ile ilgili teorik bilgilerin yanında sektörde hizmet veren iki farklı özellikte ki firma ile mülakat yapılmış, mülakat sonucunda varılan bilgiler ışığında teorik bilgilerin uygulamada ne kadar gerçeğe yakın olduğu tespit edilmeye çalışılmıştır.Fordist dönemde vasıfsız emeğin ve standart malların ön plana çıktığı bant tipi üretim sisteminin yerini tüketici taleplerine cevap verebilecek farklı mallar, genel amaçlı makineler ve vasıflı işgücü almıştır. Post Fordist esnek üretim sistemlerine geçiş ile birlikte işgücü piyasası ikili bir yapıya bürünmüştür. Her zaman istihdam şansına kavuşabilecek, yüksek ücretle istihdam edilen, az sayıdaki nitelikli işgücü (çekirdek işgücü) ve düşük ücretlerle çalışan, kolayca ikame edilebilmesinden dolayı iş güvencesi olmayan niteliksiz (çevre) işgücü grubu. Standart dışı istihdam modellerinin yaygınlaşması ve teknolojinin işçinin fiziksel gücüne olan gereksinimi azaltmasıyla kadınlar işgücü piyasasında daha fazla yer almaya başlamışlardır. Ancak istihdamda kayıtdışı çalışmak yaygınlık kazanmış, sigortasız ve düşük ücretle çalışanların sayısı artış göstermiştir. İstihdam bileşiminde meydana gelen bu değişime paralel olarak, teknolojik gelişmeyle beraber firmalarda da ?uydu firmaların? ve ?merkez firmaların? oluşumundan bahsedebiliriz. Fason üretimin yaygınlaşması ile genellikle ürün geliştirme kısmı genel merkezlerde toplanmış, diğer üretim aşamalarının ise fason merkezlerde yaptırılması yaygınlaşmıştır. Aynı zamanda üretim sürecinin parçalanması nedeniyle sendikalı çalışan sayısı azalmıştır.Teknolojinin gelişmesi ve standart dışı istihdam modellerinin yaygınlık kazanması ile kadın istihdamı artış göstermiştir. Ancak büyük tekstil firmalarının genel merkezlerinde nitelikli kadın çalışan sayısı ( Eğitim seviyesi yükseldikçe kadınların işgücüne katılım oranı da artmaktadır.) ve talebi artarken, fason üretim yapan uydu firma konumundaki üretim birimlerinde niteliksiz kadın işgücü sayısı artış göstermiştir. Bu firmalarda çalışan niteliksiz kadın işgücünün büyük bir çoğunluğu, kayıtdışı, sigortasız, düşük ücretle ve herhangi bir sendikaya üyeliği olmadan çalışmaktadır.

Abstract:
The purpose of this study is the effect of new (bleeding edge) technologies on women employment in textile sector. This study includes two parts, one is the theoretical part, and the other is interview with two different firms in the textile sector. And as a consequence of interviews, the adaptation of the theory to the actual was tried to be determined.Unqualified labour and the standard goods produced by the band system are the characteristics of the fordist period. Transiting to a period responding different goods for consumers demand, machines for general purposes and qualified labour, is called post fordism. There is a duality in labour markets in the transition period. In the one side, limited number of qualified labour force (core labour force) which can be easily employed, and on the other side the unqualified (peripheral) labour force working with low wages, and have no job securities for they can be easily substituted. More women can be easily employed because of the casualization (non-standard) of labour and technologies substituting the physical strength of worker. During this period not only informally working increases, but also uninsured employment and low wages tendency increase. Related with this process, the progress of the technology causes the firms divide into two compositions; ?central firms? and ?satellite firms?. This composition encourages fason production especially in textile sector. Research and development activities are done in central firms while the subcontractors make production. So the main firms are in the center of production process while the sub contractor firms form the satellites. And there is a big difference between center firms and satellite firms on wages, working conditions and labour quality. The division of the production process increases the number of workers who have no unions.Technological progress and the non standard employment models increase the number of women employers. The ?center? firms increase the number of qualified woman employers; the ?satellite? sub contractors increase the number of non qualified woman employers. And most of the nonqualified woman employers are working informally, uninsured, with low wages and they aren?t members of unions.