Kuruluştan Cumhuriyet'e Darüşşafaka'da eğitim (1863-1923)
Education at Darüşşafaka from its foundation to the Republic (1863-1923)
Yazar: MÜNİRE DALAR
Danışman: DOÇ. DR. VOLKAN PAYASLI
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Tarih = History
Dizin: Batılılaşma = Westernization ; Cemiyet-i Tedrisiye-i İslamiyye = Cemiyet-i Tedrisiye-i İslamiyye ; Darüşşafaka = Darüşşafaka ; Eğitim = Education ; Eğitim kurumları = Education establishments ; Eğitim tarihi = Educational history ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Yenileşme Dönemi = Innovation Period

Özet:
Osmanlı İmparatorluğu'nda meydana gelen yenileşme hareketlerinin temel gerekçelerinden birisi de Osmanlı'nın eğitim alanında Batılı devletlerden geri kalması olmuştur. Bu alanda yaşanan aksaklıkları gidermek isteyen Osmanlı devlet adamları birçok engelle karşılaşmıştır. Halkın Batı tarzı eğitime sıcak bakmaması, yeterli sayıda ve nitelikte öğretmen olmaması, bu engellerden ilk akla gelenlerdir. Karşılaşılan tüm olumsuzluklara rağmen eğitim alanında reform yapılması gereği üzerine gerek devlet eliyle gerekse vakıflar aracılığıyla birtakım atılımlar yapılmıştır. 1863 yılında Cemiyet-i Tedrise-i İslamiyye cemiyeti tarafından aynı isimle kurulan mektep, imparatorluk sınırları içerisinde açılan ilk halk okulu olmuştur. Mektep, eğitim vermeye başladığı 1863 yılında Osmanlı sınırları içerisinde ilk özel mektepler olan Mekteb-i Sultani ve Robert Koleji'nden sonra Batı tarzı eğitim veren okul olmasıyla ön plana çıkmıştır.
Cemiyet-i Tedrise-i İslamiyye mektebi başlangıçta Kapalıçarşı esnaf çıraklarının iş yerleri açılana kadar geçirdikleri boş zamanlarını doğru değerlendirmeleri için açılmıştır. Çırakların Kur'an-ı Kerim ile okuma-yazma öğrenme, hesap yapma ve senet hazırlama gibi temel bilgileri öğrenmeleri için hizmete giren mektep verdiği eğitimden dolayı çok talep görünce vizyonunu değiştirmiştir.  1873'te Darüşşafaka ismini alan mektep, yardıma muhtaç, zeki ve kimsesiz çocuklara eğitim verme misyonunu yüklenmiştir. Yine başlangıçta eski bir mektep binasında eğitim-öğretim yapan okul, 1873'ten itibaren dönemin eğitim kurumlarına kıyasla modern bir binada hizmet vermeye başlamıştır. Birçok öğretmen, şair ve bilim insanının ücretsiz derslere girdiği okulda uygulanan program sayesinde ileri seviyede bir eğitim verilmiştir.

Abstract:
One of the main reasons for the innovation movements in the Ottoman Empire was that the Ottomans fell behind the Western states in the field of education. Ottoman statesmen who wanted to eliminate the problems in this area faced many obstacles. The public's disapproval of Western-style education and the lack of sufficient number and quality of teachers are the first things that come to mind. Despite all the negativities encountered, some breakthroughs have been made, both by the state and by foundations, upon the need for reform in the field of education. Founded by the Cemiyet-i Tedrise-i İslamiyye society in 1863 with the same name, the school was the first public school opened within the borders of the empire. In 1863, when it started to provide education, the school came to the fore as a Western-style school before the Mekteb-i Sultani and Robert College, which were the first private schools within the Ottoman borders.
The Cemiyet-i Tedrise-i İslamiyye school was initially opened for the apprentices of the Grand Bazaar to make the right use of their spare time until their workplaces were opened. The school, which was put into service for apprentices to learn basic information such as learning to read and write with the Qur'an, calculating and preparing promissory notes, changed its vision when it saw great demand due to the education it provided. The school, which was named Darüşşafaka in 1873, undertook the mission of educating the needy, intelligent and orphaned children. Again, the school, which initially provided education in an old school building, started to serve in a modern building as of 1873 compared to the educational institutions of the period. Thanks to the program implemented at the school, where many teachers, poets and scientists took free classes, an advanced education was provided.