Zemâhşeri'nin El-Keşşaf adlı eseri bağlamında kötülük problemi
The Problem of evil in the context of Zamahshari's Al-Kashsaf
Yazar: MUHAMMED EYYÜBİ
Danışman: PROF. DR. MUAMMER ESEN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Tanrı'nın sonsuz güç sahibi oluşu ile kötülük arasında nasıl münasebet konusu olacağı İslam fikriyatında çok tartışılmıştır. Alemde var olan ahlaki ve fiziki kötülük mutlak mıdır? Yoksa izafi midir? Tanrı mutlak güç sahibidir. Adil olan Allah çirkin olanı işlemez O'nun her fiili güzelliği kapsar, ancak aslah yani kul için en iyi ve faydalı olanı yapar, O'ndan asla zulüm sadır olmaz gibi konuların temas edildiği O'nun yarattığı alemde kötülüğün var olmasını nasıl izah etmeliyiz. Muʻtezilî düşünce ve onun müntesiplerinden Zemahşerî'nin kötülük problemine bakışı bağlamda konular ele alınmıştır.
Muʻtezile ekolunun en güçlü alimlerinden biri de Zemahşerî'dir. O, birçok dalda bilgi sahibi olmasının yanında güçlü bir kelam alimidir. Kelâmî konuları diğer telif ettiği eserlerinde dile getirdiği gibi el-Keşşâf adlı tefsirinde de bu konulara açıklık getirmiştir. O'nun muhatabı İtikadi ve siyasi görüşlere sahip İslam mezhepleri ile İslam dışı inanç ve fikirlerini savunanlar olmuştur. Kelâmî meselelerde kendinden önceki Basra ve Bağdat ekolü Muʻtezilî alimlerinin görüşlerinden kendine özgü metoduyla veciz bir şekilde nakiller yapar.
İnanca dair konularda aklı ön plana çıkaran Zemahşerî'ye göre kötü fiiller Allah tarafından kabul görülmesinin mümkün olmaz, buna rızası olma. Yaratılanların amellerinde kötülük vardır ancak Allah bu amellerin işlenmesini istemez ve bundan hoşnut olmaz, İçerisinde kötülük bulunduran bir fiilin faili olmak Tanrı'ya yakışmaz. Allah insanların faydasına olanı yaratır, kötülük insanların yaptıklarının neticesidir, Allah günah olanı istemez onun istediği kulun itaat etmesidir.
Zemahşerî'nin görüş ve düşünceleri daha önce birçok çalışmada incelenmiştir. Bu çalışmanın temel konusu Zemahşerî'nin el-Keşşâf adlı eserini merkeze alarak, kötülük problemine yaklaşımını ele alıp ortaya koymak açısından önem arz etmektedir.

Abstract:
The relationship between God's infinite power and evil has been much discussed in Islamic thought. Is the moral and physical evil that exists in the world absolute? Or is it relative? God has absolute power. God is fair and does not commit ugly things. His every action includes beauty. He does what is best and beneficial for his servants, and there is never any injustice from Him. Then, how should we explain the existence of evil in the world He created? In these contexts, this study examines the problem of evil in the context of Muʻtazili thought and one of his followers, Zamakhshari.
One of the most powerful scholars of the Mu'tazila school is Zamakhshari. In addition to being knowledgeable in many branches, he is a strong theologian in the field of Kalam. Just as he expresses theological issues regarding Kalam in his other works, he also clarifies issues on the evil in his commentary titled el-Keşşâf. In his work, he both addresses those from Islamic sects with religious and political views and those who advocate non-Islamic beliefs and ideas. With his unique method, he concisely conveys the views of the Muʻtazili scholars of the Basra and Baghdad on theological issues.
According to Zamakhshari, who emphasizes reason in matters of faith, it is not possible for evil deeds to be accepted by Allah. He does not consent to these acts. There is evil in the deeds of creatures, but Allah does not want these deeds to be committed and is not pleased with them. It does not suit God to be the perpetrator of an act that contains evil. God creates what is for the benefit of people, evil is the result of what people do. God does not want what is sinful, what he wants for his servants is just to obey Him.
171
Zamakhshari's views and thoughts have been previously examined in many studies. However, the study's uniqueness lies in its main objective to discuss and reveal Zamakhshari's approach to the problem of evil, focusing on his work called al-Kashshaf.