Farklı tuz konsantrasyonu ve su stresinin domates üzerindeki etkileri
Effects of di̇fferent salt concentrati̇on and water stress on tomatoes
Yazar: METİN ÇAKAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YELDEREM AKHOUNDNEJAD
Şırnak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Domates, dünyada en çok üretilen, tüketilen ve ticareti yapılan tarım ürünlerinin başında gelmektedir. İnsan sağlığı açısından önemli yararları olan vitamin ve mineraller içermektedir. Bitki verimi açısından su noksanlığı önemli bir faktör oluşturmaktadır. Domates yüksek miktarda su ihtiyacı isteyen bir üründür ve fide döneminden meyve olum dönemine kadar sulanması gerekmektedir. Bitkilerde tuz stresi, üretimi etkileyen önemli kısıtlayıcı çevresel bir faktördür. Çalışma Şırnak Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümünde, iklim odalarında 3 tekerrürlü ve her saksıda 2 bitki olacak şekilde dikim yapılmıştır. Çalışma dönemi boyunca iklim odasının sıcaklık değerleri 23:17 C (Gündüz: Gece), %55-60 nemli ortamda ve 8000 lüx ışık şiddeti altında tutulmuştur. Çalışmada; %25 sulama, %50 sulama, %75 sulama, %100 sulama, %125 sulama, %150 sulama, %175 sulama, %200 sulama, 50 mM tuz, 100 mM tuz ve 150 mM tuz olmak üzere 11 farklı sulama düzeyinden oluşmuştur. Böylece M19 F1 domates bitki çeşidinin genç-erken dönemden itibaren kuraklık, tuz ve su stresi (fazla su düzeyi) uygulanarak, su stresinin yaprak ve köklerde gösterdiği tepkilerin belirlenmesi hedeflenmiştir. Çalışmada; yapraklarda morfolojik zararlanma (skala), yaprak sayısı (adet), gövde çapı (mm), yaprak alanı (cm²), yaprak oransal su içeriği (%), yaprak yaş ve kuru ağırlığı (g), yaprak klorofil yoğunluğu (SPAD), bitki boyu (cm), yaprak ve köklerin besin elementlerinden potasyum (K) ve kalsiyum (Ca) oranları analizleri yapılmıştır. Çalışma sonucunda %100, %125 ve %150 sulama düzeylerinde; yaprak sayısı, gövde çapı, yaprak alanı, skala değeri, kuru ağırlık oranı ve yaprak oransal su içeriği oranında olumlu sonuçlar verdiği tespit edilmiştir. Kuraklık ve tuz stresi altında kalan kontrol bitkilerinde ise bitki gelişimi bakımında zayıf ve olumsuz sonuçlar verdiği tespit edilmiştir. Uygulamamızda, kuraklık, tuz ve su stresi (fazla su düzeyi) altındaki M19 F1 domates bitki çeşidinin, kuraklığa maruz kalan bitkiler klorofil içeriğinin daha fazla olduğu tespit edilmiştir. Çalışmamızdaki yeşil aksamdaki potasyum (K) oranlarına bakıldığında, en yüksek orana Tuz 150 mM sulama sulama düzeyinde %7.51 olarak tespit edilmişken En düşük K oranı %200 sulama düzeyinde %3.60 olarak tespit edilmiş olup sonuçlar istatistikî yönden önemli bulunmuştur.  Domates bitkisinin, yeşil ve kök aksamındaki kalsiyum (Ca) oranı ise %100, %125, %150 sulama düzeyindeki kontrol bitkilerde daha fazla biriktiği tespit edilmiştir. Uygulamamızda olduğu gibi bitkiler için suyun ne kadar önemli olduğu bilinmekle birlikte, özelikle bitkinin genç oluşum erken döneminde bitkilere verilecek suyun büyük bir önem taşımaktadır.

Abstract:
Tomato is one of the most produced, consumed and traded agricultural products in the world. It contains vitamins and minerals that have important benefits for human health. Water deficiency is an important factor in terms of plant yield. Tomato is a product that requires a high amount of water and needs to be watered from the seedling period to the fruit set period. Salt stress in plants is an important limiting environmental factor affecting production. The study was done in 3 replications and 2 plants in each pot in the climate rooms of Şırnak University, Faculty of Agriculture, Department of Horticulture. During the study period, the temperature values of the climate room were kept at 23:17 C (Day: Night), 55-60% humidity and under 8000 lux light intensity. In the study; It consists of 11 different irrigation levels: 25% irrigation, 50% irrigation, 75% irrigation, 100% irrigation, 125% irrigation, 150% irrigation, 175% irrigation, 200% irrigation, 50 mM salt, 100 mM salt and 150 mM salt. . Thus, it was aimed to determine the responses of the M19 F1 tomato plant variety to the leaves and roots of water stress by applying drought, salt and water stress (excessive water level) from the young-early period. In the study; Morphological damage to leaves (scale), number of leaves (piece), stem diameter (mm), leaf area (cm²), leaf proportional water content (%), leaf fresh and dry weight (g), leaf chlorophyll density (SPAD), plant length (cm), potassium (K) and calcium (Ca) ratios of leaves and roots were analyzed. As a result of the study, at 100%, 125% and 150% irrigation levels; It was determined that the number of leaves, stem diameter, leaf area, scale value, dry weight ratio and leaf proportional water content gave positive results. It was determined that the control plants under drought and salt stress gave weak and negative results in terms of plant growth. In our application, it was determined that the M19 F1 tomato plant variety under drought, salt and water stress (high water level) had higher chlorophyll content in plants exposed to drought. When we look at the potassium (K) ratios in the green parts in our study, the highest ratio of Salt was determined as 7.51% at 150 mM irrigation irrigation level, while the lowest K ratio was determined as 3.60% at 200% irrigation level, and the results were found to be statistically significant. It was determined that the calcium (Ca) ratio in the green and root parts of the tomato plant accumulated more in the control plants at the irrigation level of 100%, 125%, and 150%. Although it is known how important water is for plants, as in our practice, the water to be given to the plants is of great importance, especially in the early stage of the young formation of the plant.