Finansal rasyolar yöntemi ile işletmelerde performans ölçümlemesi: Sektörel uygulamalar
Business performance measurement with the financial ratio method: Sectoral applications
Yazar: HANİFE GÜL KONAR
Danışman: PROF. DR. METİN ATMACA
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Ekonometri = Econometrics ; İşletme = Business Administration
Dizin: ARAS = ARAS ; Finansal oranlar = Financial rates ; Finansal performans = Financial performance ; Oran analizi = Rate analysis ; Performans değerlendirme = Performance evaluation ; Performans ölçümleri = Performance measurements ; Rasyolar = Ratios ; TOPSIS = TOPSIS ; VIKOR yöntemi = VIKOR method ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making

Özet:
Küreselleşen dünyada teknoloji ve rekabet ile birlikte işletmelerin belirledikleri amaç, strateji ve hedeflerinde artış ve değişiklikler meydana gelmektedir. İşletmeler, sektör içerisindeki pazar payını arttırmak, sürdürülebilir rekabet ortamı yaratmak, değişen şartlara uyum sağlamak, aksiliklere neden olan faktörleri tespit etmek, doğru yatırımlar yapabilmek, başarı sıralamasını belirleyebilmek için farklı performans ölçümleme yöntemlerini kullanarak finansal performanslarını ölçümlemektedir. 
İşletmeler her alanda küçük veya büyük birçok karar ile karşı karşıya kalmaktadır. Alternatiflerin fazlalığı, problemlerin karmaşık yapısı karşısında çok kriterli karar verme yöntemleri kullanılarak problemlere çözüm getirilmeye çalışılmaktadır. ÇKKV yöntemleri, alınacak kararlarda iki veya daha fazla kriter olduğu zaman kullanılmaktadır. Çok kriterli karar verme yöntemleri birçok alanda kullanıldığı gibi finansal performans değerlendirilmesinde de kullanılarak verilerin tek bir puana dönüştürülmesine olanak tanır. 
Finansal performansın ölçümlenmesi ve değerlendirilmesi işletme sahipleri için önemli olduğu gibi yatırımcılar, kredi ve fon sağlayan aracı kurumlar, hissedarlar, borsacılar, rakipler içinde önem taşımaktadır. İşletmeler finansal performans değerlendirmesi sonuçlarına göre strateji, hedef ve planlarında değişiklik yapıp yapmayacaklarına karar vermektedirler.
Bu çalışma ile Borsa İstanbul'da işlem gören 'Perakende Ticaret, Otel ve Lokantalar', 'Ulaştırma, Haberleşme ve Depolama', 'Kimya, Petrol Kauçuk ve Plastik Ürünleri' sektörlerine ait işletmelerin 2012-2018 yılları arasındaki bilanço ve gelir tabloları kullanılarak finansal performansın ölçülmesi ve değerlendirilmesi sonucunda işletme puanlarının sıralanması amaçlanmıştır. Finansal performansı ölçmede oran analizi ve performansın değerlendirilmesinde ÇKKV yöntemlerinden TOPSİS, VİKOR ve ARAS yöntemleri kullanılmıştır. Kriterlerin ağırlıkları eşit ağırlık yöntemi ile belirlenmiştir. Bu çalışmada TOPSİS, VİKOR ve ARAS yöntemleri ile kriterler tek bir puana çevrilerek işletmelerin performansları tespit edilmiştir. Her bir yöntem kullanılarak ayrı ayrı başarı sıralaması yapılmış ve yöntemler karşılaştırılmıştır. Karşılaştırma sonucunda sıralamalar arasında farklılıklar olduğuna ulaşılmıştır.

Abstract:
In the globalizing world, with technology and competition, there are increases and changes in the goals, strategies and targets determined by the enterprises. Enterprises measure their financial performance by using different performance measurement methods in order to increase their market share in the sector, create a sustainable competitive environment, adapt to changing conditions, identify factors that cause mishaps, make the right investments, and determine the ranking of success. 
Businesses are faced with many small or large decisions in every field. In the face of the excessive alternatives and complex structure of the problems, it is tried to find solutions to the problems by using multi-criteria decision-making methods. MCDM methods are used when there are two or more criteria in the decisions to be taken. Multi-criteria decision-making methods are used in many areas, and they are also used in the evaluation of financial performance, allowing data to be converted into a single score.
Measuring and evaluating financial performance is important for business owners as well as investors, brokerage and funding institutions, shareholders, stockbrokers and competitors. Enterprises decide whether they will make changes in their strategies, targets and plans based on the results of their financial performance assessments.
With this study, of the companies belonging to the 'Retail Trade, Hotels and Restaurants', 'Transportation, Communication and Storage', 'Chemistry, Petroleum Rubber and Plastic Products' sectors that are traded in Istanbul Stock Exchange, between 2012 2018 are aimed to be score listed as a result of measuring and evaluating the financial performance by using balance and income statements. TOPSIS, VIKOR and ARAS methods, which are among the MCDM methods, have been used to measure financial performance and rate analysis. The weights of the criteria have been determined by the equal weight method. In this study, the methods of TOPSIS, VIKOR and ARAS and the criteria have been converted into a single score and the performances of the enterprises have been determined. Success sequences have been made using each method separately and the methods have been compared. As a result of the comparison, it has been reached that there are differences between the rankings.