Yargı kararları ışığında Türkiye'de vergi kayıp ve kaçakları ile mücadele ve alternatif çözüm arayışları
Tackling with tax avoidance and evasion in the light of jurisdictional decisions in Turkey and searching for an alternative solution
Yazar: AYŞE ARMAĞAN
Danışman: PROF. DR. ERSAN ÖZ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Vergi Hukuku = Tax Law ; Vergi ceza hukuku = Tax penal law ; Vergi cezaları = Tax penalty ; Vergi kayıpları = Loss of taxes ; Vergi kaçakçılığı = Tax evasion ; Vergi suçları = Tax offences ; Vergiler = Taxes ; Yargı kararları = Judicial decisions

Özet:
Devletlerin varlığını sürdürebilmesi ve kamu hizmetlerini kaliteli sunulabilmesi için sağlam mali kaynaklara ihtiyaç duyulmaktadır. Kamu gelirlerinin en önemlisini oluşturan vergiler, ülkelerin gelişmişlik düzeyine göre değişmekle birlikte birçok ülkede toplam kamu gelirlerinin %80-90'nını oluşturmaktadır. Vergi gelirlerinin dengeli, adil ve düzenli biçimde elde edilmesi veya artırılması için de mutlaka sağlam temellere dayanan iyi bir vergi politikasına gereksinim duyulmaktadır. Dolayısıyla vergi politikalarının başarıyla uygulanamaması halinde vergi kayıp ve kaçakları oluşabilmektedir. Söz konusu bu sorun sadece devlet gelirlerinde azalma değil aynı zamanda ekonomik büyümenin engellenmesi, gelir ve kaynak dağılımında adaletsizlik vb. olumsuzluklara neden olmaktadır. 
Literatürde genel olarak vergi kayıp ve kaçakları; mali, ekonomik, idari, hukuki, sosyal-psikolojik, siyasal ve küresel kaynaklıdır ve günün şartlarına göre değişimler göstermektedir. Devlet gelirlerini artırma eğilimi içinde iken mükellefler de vergisel yükümlülüklerini en aza indirme isteğindedirler. Vergisel yükümlülüklerin azaltılmasında mükelleflerce yasal olan "vergiden kaçınma" veya yasal olmayan "vergi kaçırma" şeklinde iki farklı yöntemden yararlanılmaktadır.  
Vergi kayıp ve kaçakları olgusu tarihsel süreçte vergilemenin ilk uygulanmasından bugüne tüm ülkelerin ortak sorunu olmaya devam etmektedir. Genellikle gelişmiş ülkelerde iyi bir vergi sistemi nedeniyle düşük, az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde vergi sisteminin yetersizliğine bir bağlı olarak yüksek oranlarda vergi kayıp ve kaçak oranları ile karşılaşılmaktadır. Ülkemizde de önemli bir sorun olan vergi kayıp ve kaçakları ile mücadelede vergi cezalarının artırılması, hukuksal düzenlemelerin gözden geçirilmesi, yargı organlarında verilen kararların vergi kayıp ve kaçakları üzerindeki etkilerinin araştırılması gibi hususlar tez çalışmasında ele alınmıştır. Bu kapsamda vergi kayıp ve kaçaklarıyla mücadeledede uzlaşma yanında başta ombudsmanlık ve arabuluculuk gibi alternatif çözüm yollarının ülkemizde uygulanması gerekliliği üzerinde durulmuştur. Tez kapsamında vergi kayıp ve kaçaklarına ilişkin literatür taraması yapılmış ve Maliye Bakanlığı, Adalet Bakanlığı, Danıştay ve Yargıtay ulusal verileri ile OECD, AB, ILO, World Bank, IMF gibi uluslarararası kurum ve kuruluşlarca yayınlanan uluslararası veriler kullanılmıştır. Ayrıca konuyla ilgili yetkili kişi ve kurumlarla gerek yazışma gerekse yüz yüze yapılan görüşmeler, bilgiler ve yargı kararlarının incelenmesi doğrultusunda değerlendirmelere yer verilmiştir.


Anahtar Kelimeler: Vergi kaybı, vergi kaçağı, vergi yargısı, vergi suçları, vergi cezaları, alternatif çözüm yolları (ADR).

Abstract:
In order to continue the existence of governments and offer quality public services, solid financial resources are needed. The most important part of public revenue constitutes from taxes, and although it varies depending on the development level, the share of taxes in total public revenues varies between 80-90% in many countries. A balanced, fair and tax policies on a regular basis are essential to obtain or increase tax revenue. For this purpose, it is required the tax policies that based on solid foundations. Therefore, implementing tax policies unsuccessfully can lead tax losses and leakages. This particular problem not only reduces government revenues but also prevent economic growth, and affect income and resource distribution negatively.
General tax avoidance and evasion in the literature are related to financial, economic, administrative, legal, social, psychological, political and globally sources, and it shows changes according to the terms of global changes. While governments tend to increase tax revenue, the taxpayers are required to minimize their tax liabilities request. There are two different approaches utilized to reduce the tax liabilities of taxpayers: legal "tax avoidance" or illegal "tax evasion". 
A case of tax losses and leaks from the implementation date of the first historical period has been continuing to be a common problem for all countries. Due to a good tax system in developed countries, they face low tax loss and leakage, however, inadequacies of the tax system in underdeveloped and developing countries cause high tax loss and leakage. In this thesis, the increase of tax penalties for fighting against tax losses and leakages that is considered as one of the major problems in Turkey, the review of legal regulations, the decision on judicial organs of tax losses and leakages are evaluated and discussed. In this context, next to compromise towards combating tax avoidance and evasion, the implementation of alternative dispute resolutions such as mediation and ombudsman is emphasized in this study. In this dissertation, literature related to tax losses and evasion is reviewed, and national data published by the Ministry of Finance, Ministry of Justice, the Council of State and the Supreme Court are used. In addition to these data sources, international annual data published by such as OECD, EU, ILO, World Bank, IMF are also utilized. In addition, correspondence as well as face to face interviews, information and judicial decisions of the relevant authorities and institutions are examined and evaluated.


Key words: Tax loss, Tax evasion, The judgment of tax, Tax crimes, Tax penalties,Alternative Dispute Resolution (ADR)