Türkiye Türkçesinde karşıtlık işlevli söz dizimsel yapılar
Synyactic structures with antonym function in Turkey Turkish
Yazar: ŞERİFE SAZAK
Danışman: PROF. DR. ERDOĞAN BOZ
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dilbilgisi = Grammar ; Dilbilim = Linguistics ; Söz dizim = Syntax ; Türkiye Türkçesi = Türkiye Turkish ; Zıtlık = Contrast ; Zıtlık ilişkisi = Contrariness relationship

Özet:
Anlamın karşıtlığını tanımlamak için ortaya çıkan karşıtlık kavramı 19. yüzyıldan itibaren dilbilim alanında incelenmeye başlamıştır. Araştırmacılar tarafından çoğunlukla anlam bilimsel bir bakış açısıyla ele alınan karşıtlık kavramı, yapılan çalışmaların yön değiştirmesiyle eş dizimlilik, söz dizimi gibi alanlarda da dikkat çekmeye başlamıştır. Bu araştırmacılar arasında karşıtlığı en kapsamlı olarak inceleyen kişi olan Jones karşıtlık konusunda en fazla müracaat edilen nitelikli bir eser meydana getirmiştir. Bu çalışmada Steven Jones'un karşıtlık sınıflandırmasından yola çıkılarak yeni bir sınıflama önerilmiş ve belirlenen gazete derlemindeki karşıtlık içeren yapılar bulunarak bir sonuca ulaşılmıştır.
Çalışma dört ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; yerli ve yabancı alanyazını temel alınarak karşıtlık kavramının tanımı, adlandırma sorunu, karşıtlığın özellikleri ve karşıtlık türleri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde, karşıtlığın hangi söz dizimsel yapılarda ortaya çıktığı aktarılmış ve karşıtlık işlevli olmayan söz dizimsel yapılar açıklanmıştır. Bulguları içeren üçüncü bölümde, 2018 yılındaki haberleri içeren bir gazete derleminden seçilen karşıtlık tümceleri, barındırdıkları karşıt sözcük çiftlerine göre belirlenen söz dizimsel yapılar ile ilgili başlıklar altına dâhil edilmiştir. Ayrıca karşıt sözcük çiftlerinin hangi karşıtlık türüne ait oldukları belirtilmiştir. Son bölümde ise bulgular, sayısal bir şekilde yorumlanarak sözcüksel ve söz dizimsel yaklaşımla değerlendirmelere yer verilmiştir.

Abstract:
The concept of antonym that emerged in order to define the opposition of the meaning started to be studied field linguistics as from the 19th century. The concept of antonym which is mostly approached by researchers from a semantic point of view, has started to attract attention in fields such as syntax and collocation. Among these researchers, Jones who studied the most comprehensive study of antonym, produced a qualified work that was most frequently applied to antonym. In this study, a new classification based on Steven Jones antonym classification is proposed and reached a conclusion by finding antonym structures in the determined newspaper collection. 
The study consists of four main sections. In the first section; the information about the definition of the concept of antonym, the naming problem, the qualities of the antonym and the types of antonym are given by using foreign and native literature as base. In the second section, the syntactic structures in which the antonym occurs are given and the non - contrast syntactic structures are explained. In the third section, which contains the findings, the contrast sentences selected from a newspaper collection containing the news in 2018 are included under the headings related to the syntactic structures determined according to the opposite word pairs they contain. In addition, it is stated which antonym type belongs to the opposite word pairs. In the last part, a quantitative interpretation of the findings is made and evaluations are made with lexical and syntactic approach.