Mukâtil b. Süleyman'ın tefsir-i kebir'i ve İsrâiliyât
Mukatil b. Süleyman's tafsir-i kebir and İsrailiyyat
Yazar: YUSUF YALÇINKAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ENVER BAYRAM
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tefsir Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Kur'an-ı Kerim = Koran ; Mukatil bin Süleyman = Mukatil bin Süleyman ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam ; İsrailiyyat = Israilliyat ; İsrailoğulları = Israelites

Özet:
Mukâtil b. Süleyman'ın yaşadığı dönem henüz İslamiyet'in Horasan'da yeni
yayılmaya başladığı dönemdir. Müellif, dini ve fikri çatışmaların ve karışıklıkların
olduğu dönemde yaşamıştır. Mukâtil b. Süleyman'ın ilmi şahsiyetinde öne çıkan
özelliği tefsirci olmasıdır. Mukâtil b. Süleyman tefsir tarihinde ilklerden olmasına
rağmen tefsir kitaplarında yer verilmemesinin bazı nedenleri bulunmaktadır. Bunlardan
biri rivayetlerinde kaynak belirtmemesi, diğeri ise her rivayeti ayırt etmeksizin tefsirine
almış olmasıdır. Dolayısıyla bu esnada İsrailiyata ilişkin bilgilerin de onun tefsirinde
yer aldığı belirtilmiştir. Araplar semavi kitapları olmayan, göçebe yaşayan, okuma
yazma bilmeyen bir toplumdular. Bilmedikleri konularda bir şeyler öğrenmek istedikleri
zaman Yahudilere ya da Hıristiyanlara başvurmaktaydılar. O dönemde ise Araplar
arasında göçebe yaşayan Yahudi toplulukları bulunmaktaydı. Bu kişilerin bildikleri
malumatlar, Araplar arasında yayılmış, daha sonra İslamiyet'i kabul etmeleri ile birlikte
bu malumatların İslamiyet'e ve İslam kültürüne karışmasına neden olmuştur. Yapılan
araştırma sonucunda Mukâtil b. Süleyman 'ın Tefsir-i Kebir'inde İsrailiyata ilişkin
rivayetlerin oldukça fazla bulunduğu tespit edilmiştir. Bu rivayetler daha çok kıssaların
anlatıldığı bölümlerde görülmekte iken, bunun dışındaki yerlerde de ayetlerin nuzül
sebepleri ile ilgili doğrudan şahıs ve olayları konu alması şekliyle de görülmektedir. Bu
rivayetlerde İslam'a uygun olanlar olduğu gibi uygun olmayanlarında bulunduğu tespit
edilmiştir. Ancak burada yapılan değerlendirmelerde DİB ve İbni Kesir tefsiri gibi
kaynaklarla karşılaştırmalar yapılarak yalnızca rivayetlerin İsrailiyat içerip içermediği
üzerinde durulmuş, İslam'a uygun olup olmaması açısından bir değerlendirme
yapılmamıştır. Müellifin eserinde karşılaşılan İsraili rivayetlerden ilk zamanlarda
faydalanılıyor iken, sonraki dönemlerde pek fazla dikkate alınmamış, hatta bazı tefsir
kitaplarında adına dahi yer verilmediği tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Mukâtil b. Süleyman, Tefsir-i Kebir, İsrailiyat

Abstract:
The period of Mukâtil b. Süleyman's life is the period when Islam has just begun
to spread in Khurasan. Therefore, they live in the period when there are conflicts and
confusions of religion and ideas. The prominent feature of Mukâtil b. Süleyman's
scientific personality is that he is an exegesis. Although Mukâtil b. Suleyman was one
of the earliest in the history of commentary, there are some reasons for not giving
enough information in the tafsir books. One of these is the fact that they do not mention
the sources in their narrations, and the other is that they have placed in the commentary
without distinguishing each narrative. Therefore, it is stated that information related to
Israel in this time is included in his tafsir. The Arabs are an illiterate society. When they
wanted to learn something they did not know, they were applying to Jews or Christians.
At that time there were Jewish communities living among the Arabs. The information
that these people had informed, spread among the Arabs, and later on with their
acceptance of Islam, led to the confusion of Islamic and Islamic cultures. As a result of
the survey, It has been found that there are many narrations about Israel in Mukâtil b.
Suleyman Tafsir-i Kebir. While these narratives are seen in the chapters which are
described in short chapters, it is also seen in the places outside it as the way in which the
verses deal with direct persons and events related to their natural causes. In these
accounts, it is determined that there are those who are not in conformity with Islam as
well as those that are in conformity with Islam. However, in the evaluations made here,
it has been emphasized that only the narrations contain Israeli artefacts by comparing
them with sources such as DIB and İbni Fracture tafsiri. However, there is no evaluation
as to whether it is suitable for Islam. The work of the writer was a resource that was
used in the early times, but was not taken into consideration much in the following
periods. It has been determined that even some of the tafsir books are not even
mentioned in their name.
Keywords: Mukâtil b. Suleyman, Tefsir-i Kebir, Israeliyat