Phaselis antik kenti su kemeri mimari değerlendirmesi ve koruma önerisi
Architectural evaluation and conservational proposalof phaseli̇s ancient city aqueduct
Yazar: KİBAR CESUR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ LEYLA KADERLİ
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
İnsanoğlunun yerleşik hayata geçişindeki en önemli unsur sudur. Tarihe baktığımızda
medeniyetlerin nehir kenarlarına ve deltalara kurulduğunu ve toplumsal yaşamın her
zaman suya bağımlı olduğu gözlemlenebilir. Suyolları da su kaynaklarından uzağa
yerleşen medeniyetlerin suyu kendilerine getirmek ve depolamak için yaptıkları
mühendislik harikalarıdır. Coğrafi koşullara göre suyollarının geçtiği yerlerde sarnıçlar,
su kemerleri ve künkler inşa edilmiştir.
Phaselis Antik Kenti MÖ 6. Yüzyılın başlarında Pamphylia Körfezinin batısında
kurulmuş ve üç doğal limanıyla önemli bir Doğu Akdeniz ticaret şehridir. İki tepe
üzerinde ve bunlar arasındaki düzlükte uzanan kent yaklaşık 28 hektarlık alana
yerleşmiştir. Denize doğru çıkıntı yapan burun bölgesinde kamusal ve anıtsal yapılar yer
alırken, kuzey yerleşimde nekropol ve kara yerleşimi bulunmaktadır. 3 doğal limanı olan
Phaselis'te büyük ve küçük hamam yapıları, latrina, tiyatro, Hadrian ve Bizans agorası,
liman caddesi, Zafer Takı, Zeus tapınağı, sarnıçlar, suyolları ve su kemeri bulunmaktadır.
Phaselis'in su ihtiyacı orta İmparatorluk döneminde 450 m uzunluğundaki su kemeri ile
karşılanmıştır. Su kemeri İ.S. 2. Yüzyılda inşa edilmiştir. Kentle ilgili ilk kazı
çalışmalarını başlatan Schäfer ve ekibinin çalışmalarında Su Kemer'inin kente taşıdığı
taze suyun kaynakları araştırılmıştır. 2012 yılında başlayan Phaselis Antik Kenti ve
Teritoryumu Araştırma Projesi ile de son yıllarda su kemerinin krokisi çizilmiş ve kısmen
belgelenmiştir.
Tez kapsamında yapılacak çalışmalar Phaselis Antik Kenti'ndeki suyolları ve su
yapılarının bütüncül koruma yaklaşımıyla tamamının ele alınması ve gelişen teknolojiler
ışığında belgeleme işlemlerinde gerçeğe daha yakın üç boyutlu veriler oluşturulmasıdır.
Yapılacak çalışmalar koruma ve restorasyon çalışmalarına altlık ve temel oluşturmasının
yanı sıra dijital arşivlemede uzaktan erişim kolaylığı sağlayacaktır. Yapıya müdahale
etmeden uzaktan ölçüm teknikleri ve sayısal ortamda programlar aracılığıyla çalışmalar
yürütülecektir.
Anahtar Kelimeler: Phaselis, Su Kemeri, Roma mimarisi, Mimari koruma, Restorasyon

Abstract:
The most important factor in the transition of human beings to settled life is water. When
we look at history, we can observe that civilizations were established on riverbanks and
deltas and social life has always been dependent on water. Waterways are engineering
wonders built by civilizations that settled far from water sources to bring and store water
for themselves. According to the geographical conditions, cisterns, aqueducts and pipes
were built where the waterways passed.
The ancient city of Phaselis was founded in the early 6th century BC in the west of the
Gulf of Pamphylia and was an important Eastern Mediterranean trade city with three
natural harbors. Lying on two hills and on the plain between them, the city was built on
an area of about 28 hectares. There are public and monumental buildings on the
promontory protruding towards the sea, while there is a necropolis and land settlement in
the northern settlement. Phaselis has 3 natural harbors, large and small bath structures,
latrine, theater, Hadrian and Byzantine agora, harbor street, Triumphal Arch, temple of
Zeus, cisterns, waterways and aqueduct.
The water need of Phaselis was met with a 450 m long aqueduct during the Middle Empire
period. The aqueduct was built in the 2nd century AD. Shaefer and his team, who started
the first excavations in the city, investigated the sources of fresh water carried to the city
by the aqueduct. In 2012, the aqueduct was sketched and partially documented by the
Phaselis Ancient City and Territorium Research Project.
The studies to be carried out within the scope of the thesis are to address the waterways
and water structures in the Ancient City of Phaselis with a holistic conservation approach
and to create three-dimensional data closer to reality in the documentation processes in
the light of developing technologies. The studies to be carried out will provide a basis for
conservation and restoration works, as well as ease of remote access in digital archiving.
Studies will be carried out through remote measurement techniques and programs in
digital environment without interfering with the building.
Keywords: Phaselis, Aqueduct, Roman Architecture, Architectural Conservation,
Restoration.