Alzheimer-demanslı yaşlıya bakım veren aile bireylerinin yaşam kalitesinin değerlendirilmesi
Evaluation of life quality of family members taking care of Alzheimer-dementia patients
Yazar: ÖZLEM BOSTANCI
Danışman: PROF. DR. EMİNE ÖZMETE
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Geriatri = Geriatrics
Dizin: Aile = Family ; Alzheimer hastalığı = Alzheimer disease ; Demans = Dementia ; Hasta bakımı = Patient care ; Hasta bakımı-hastane sonrası = After care ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Yaşlanma = Aging ; Yaşlılar = Aged

Özet:
Bu araştırma Alzheimer tipi demanslı yaşlıya bakım veren aile bireylerinin yaşam kalitesinin 
değerlendirilmesi amacı ile planlanmış ve yürütülmüştür. Bu amaçla araştırmada ebeveyni ya da 
akrabası olup Alzheimer tipi demans tanısı belirlenmiş bireye bakan aile bireylerinin sağlık, psikolojik 
ve sosyal açıdan yaşam kalitesi ortaya konulmaya çalışılmıştır. Aynı zamanda AH'ı olan yaşlı bireyin 
günlük yaşamda karşılaştığı problemlerin sıklığı incelenmiştir. Araştırma örnekleminin 65 yaş ve 
üzerindeki AÜTF İbni Sina Hastanesi Geriatri polikliniği, Cerrahi polikliniği, Nöroloji polikliniği ve 
Acil Servise başvuran aynı zamanda yataklı servislerde yatan Alzheimer tipi demanslı yaşlılar ile bu 
yaşlılara bakım veren aile bireyleri oluşturmaktadır. AÜTF İbni Sina Hastanesi Başhekimliği'nden 
izin alınarak bu polikliniklere başvuran ve yatan 262 Alzheimer tipi demanslı kadın ve erkek yaşlılar 
ile bu yaşlılara bakım veren 262 aile bireyi olmak üzere 524 kişi araştırma kapsamına alınmıştır.
Araştırmada anket tekniğinden yararlanılmıştır. Ankette yer alan Alzheimer tipi demanslı yaşlıya 
bakım veren aile bireyinin yaşam kalitesi ölçeğindeki Likert tipi cümlelere verilen yanıtlar 
puanlanmış, aracın yapı geçerliliğini kontrol etmek için bir doğrulayıcı ve açımlayıcı faktör analizi 
tekniği kullanılmıştır. Araştırmada Alzheimer tipi demanslı yaşlıya bakım veren aile bireylerinin 
yaşam kalitesinin değerlendirilmesinde kullanılan formun Türkçeye uyarlaması yapılmış; "Cronbach 
Alpha" sayısı 0,92 olarak hesaplanmış ve ölçeğin Türkiye'de uygulanabilir olduğu görülmüştür. 
Ölçeğin alt boyutları için doğrulayıcı faktör analizine bakılmıştır. Sağlık durumu Cronbach Alpha 
değeri 0,85, psikolojik durum 0,84, sosyal kaygılar 0,76, olarak bulunmuştur. Bu araştırma için geçerli 
ve güvenilir bir sonuç elde edilmiştir.
Araştırmada Alzheimer tipi demanslı yaşlıya bakım veren aile bireylerinin yaşam kalitesinin 
değerlendirilmesinde yaş ve cinsiyete göre farklılık gösterip göstermediğini belirlemek amacı ile t-testi 
ve varyans analizi uygulanmıştır. Araştırma kapsamına Alzheimer tipi demanslı yaşlının günlük 
yaşamda en çok; yıkanma/banyo (%70,6), giyinme (%67,9), temizlenme (%65,6), yemek yeme
(%60,6), yürüme ve denge problemleri yaşadıkları bulunmuştur. Araştırma kapsamına alınan kadın 
bakım veren aile bireylerinin ortalama 61,8, erkek bakım veren aile bireylerinin ortalama 68,9 yaşında 
oldukları, bakım veren aile bireylerinin çoğunluğunun (%67,6) kadın olduğu ve daha çok üniversite 
mezunu olduğu (%27,1), erkek bakım verenlerin ise ilkokul mezunu (%35,2) oldukları görülmüştür. 
Erkeklerin kadınlara göre sağlık durumu ve psikolojik durumu daha iyi olup sosyal kaygıları düşüktür.117
Alzheimer tipi demanslı yaşlı bireyin yaşı yükseldikçe, öğrenim düzeyi düştükçe bakım veren aile 
bireyinin sağlık durumu, psikolojik durumu ve sosyal kaygılar açısından yaşam kalitesine ilişkin 
değerlendirmelerinin olumsuz olduğu bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler: Alzheimer hastalığı, yaşlı, bakım veren, yaşam kalitesi, geriatrik sosyal hizmet

Abstract:
In this research, it has been aimed to evaluate life quality of family members taking care of the elderly
with Alzheimer-Dementia (AD). For this purpose, quality of life in the aspect of health, psychological,
social conditions of the family members taking care of their parents or relatives who have AD was
studied. Moreover, the frequency of daily life problems of elderly people with AD was observed. The
participants of this research consisted of 65-year-old and older people with AD and under medical
service at the Geriatric, Neurology, Surgery and Emergency polyclinics at
İbni Sina Hospital of
Ankara University School of Medicine (AUSM) and the family members taking care of these patients.
With the permission of chief physician of İbni Sina Hospital, 524 individuals in total were studied,
including both 262 female and male AD patients registered to these polyclinics and 262 family
members of theirs.
As a research technique, survey analysis has been used and life quality of the family members was
scored according to their answers to the statements represented by Likert Scale. Construct validity of
the scale was checked by confirmatory and exploratory factor analysis. The survey form of this
research to evaluate life quality of family members taking care of the elderly with AD was adapted and
translated into Turkish; "Cronbach Alpha" value was found 0,92 which confirms that this scale can be
applied to the study in Turkish. Also, confirmatory factor analysis has been checked for the sub-
dimensions of the scale; Cronbach Alpha values for health condition, psychological condition and
social concerns were found 0,85, 0,84 and 0,76, respectively. These results have been found valid and
reliable for this research.
Furthermore, in order to determine whether life quality of family members depends on age and/or
gender, t-test and variance analysis were performed in this research. As result, average age of female
care-taking family members was 61,8 while average age of male care-taking family members was
68,9. Most of those family members were female (67,6%) and college graduates (27,1%) whereas
35,2% of male family members were primary school graduates. According to the results, AD patients
mostly suffered from bathing (70,6%), dressing (67,9%), self-cleaning (65,6%), eating (60,6%),
walking and balance problems in their daily lives. Compared to females, health and
psychological conditions of males were better; and their social concerns were lower. Lastly, the
increase in age and the decrease in the education level of the AD patients negatively affected the life
quality of caring family members in the aspect of their health conditions, psychological conditions an
social concerns.