Türkiye'deki zurna icra pratiklerinde yaygın tını ve üslûp farklılıklarının çalgıbilimsel bir çerçevede değerlendirilmesi
Evaluation of common timbre and stylistic differences in zurna performance practices in turkey in orgonological framework
Yazar: YUNUS EMRE
Danışman: PROF. DR. HAKKI ALPER MARAL
ANKARA MÜZİK VE GÜZEL SANATLAR ÜNİVERSİTESİ / Müzik ve Güzel Sanatlar Enstitüsü / Müzikoloji Ana Bilim Dalı / Müzik Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Müzik = Music
Dizin: Etnomüzikoloji = Ethnomusicology ; Kaba zurna = Common shrill pipe ; Türk halk müziği = Turkish folk music ; Türk çalgıları = Turkish musical instruments ; Üflemeli çalgılar = Wind instruments

Özet:
Dünyanın farklı bölgelerinde benzer biçimleri bulunan zurna çalgısı, Türkiye'de de farklı coğrafi bölgelere özgün icra pratikleriyle, kültür zenginliğinin bir tezahürü olarak karşımıza çıkmaktadır.  Bu bağlamda çalışmada, Türkiye'nin farklı bölgelerinden (Aydın, Muğla, Trakya, Orta Anadolu, Tokat, Sivas, İzmir, Manisa, Bursa, Samsun, Burdur/Dirmil, Erzurum, Erzincan, Gümüşhane, Giresun, Sinop, Kastamonu, Gaziantep, Diyarbakır, Kars ve Trabzon) icracıların farklılaşan icra pratiklerinden kesitler sunulmaya çalışılmıştır. 
Çalışmada ele alınan zurna icra pratikleri bölgeler bağlamında değerlendirildiğinde, Türkiye'de tek bir zurna icra pratiğinin olmadığı açıkça görülmüş ve nota örnekleriyle bu sav desteklenmiştir. Nitekim Aydın ve Muğla yörelerinde zurna icrasında mümkün olan artikülasyonların neredeyse tamamının kullanıldığı bir icra tavrı karşımıza çıkarken; Doğuya doğru gidildiğinde daha az artikülasyona yer verilen bir tavır görülmektedir. Ek olarak; Sivas ve Tokat yörelerinden daha da Doğuya gidildikçe zurna boyutlarının da küçülmeye başladığı gözlemlenmiştir. İcra biçimi bağlamında ayrıksı bir örnek olarak ifade edilebilecek Trakya yöresinde ise icraların Klasik Türk Müziği üslûbuna daha yakın olduğu göze çarpmaktadır. 
Ayrıca kaynak taraması esnasında yaygınca bilinegelenin aksine Türkiye'de kaba zurna, orta zurna ve cura zurna olmak üzere tanınan üç tip zurnanın yanı sıra orta kaba zurna ve zil zurnanın var olduğu görülmüştür. Organolojik bir perspektifle yaklaşılan bu varyantların detaylı teknik çizimleri ve fotoğrafları, dahası ses sahalarının frekans ölçümleri üzerinden bir karşılaştırma olanağı yaratılmıştır. Çalgılardaki bu çeşitliliğin icra pratiklerindeki farklılaşmalara ortam hazırladığı ve yörelere göre değişen icra tercihlerinin çoğu zaman zurna tipiyle ilintili olduğu gözlemlenmiştir. 
Sözlü kültürün birer temsilcisi olan icracıların tavırlarındaki benzerliklerin yanı sıra görülen farklılaşma, Türkiye'de zurna icrasında hem tek bir tavrın olmadığını ortaya koymuş hem de Anadolu coğrafyasının tını zenginliğini göstermiştir. Bu bağlamda ilgili çalışmada ulaşılan kaynakların duysal pratikleri -sadeleştirme eğilimleriyle notaya alınmış dolaşımdaki onlarca örneğe karşın- aslına sadık kalınarak yeniden notaya alınmış ve bölgeler arasındaki farklılaşmalar göz önüne serilmeye çalışılmıştır. 
Her bir yörenin icra pratiklerinin bir diğeri ile ilişkisinin müzikal olarak analiz edildiği bu çalışmada, zurnanın organolojik açıdan değerlendirilmesinin yanı sıra Türkiye'de zurna kültürüne icra pratikleri bağlamında dikkat çekilmek ve alan yazına katkı sunmak amaçlanmıştır.

Abstract:
The zurna instrument, which has similar forms in different parts of the world, appears in Turkey as a manifestation of cultural richness with performance practices unique to different geographical regions.  In this context, this study aims to present sections of the differentiated performance practices of performers from different regions of Turkey (Aydın, Muğla, Thrace, Central Anatolia, Tokat, Sivas, İzmir, Manisa, Bursa, Samsun, Burdur/Dirmil, Erzurum, Erzincan, Gümüşhane, Giresun, Sinop, Kastamonu, Gaziantep, Diyarbakır, Kars and Trabzon). 
When the zurna performance practices discussed in the study are evaluated in the context of regions, it is clearly seen that there is no single zurna performance practice in Turkey, and this argument is supported by note examples. As a matter of fact, in Aydın and Muğla regions, we encounter a performance style in which almost all of the articulations possible in zurna performance are used, while a style in which fewer articulations are used is observed when moving towards the East. In addition, it was observed that the size of the zurna became smaller as one moves further east from Sivas and Tokat regions. In the Thrace region, which can be expressed as a distinctive example in terms of performance style, it is noticeable that the performances are closer to the style of Classical Turkish Music. 
In addition, during the literature review, it was observed that contrary to popular belief, there are three recognized types of zurna in Turkey: kaba zurna, orta zurna and cura zurna, as well as orta kaba zurna and zil zurna. Approached from an organological perspective, detailed technical drawings and photographs of these variants, as well as frequency measurements of their sound fields, have been used to make a comparison. It has been observed that this diversity in instruments paves the way for differentiations in performance practices and that the performance preferences varying according to regions are often related to the type of zurna. 
The similarities in the attitudes of the performers, who are representatives of the oral culture, as well as the differentiation observed, have revealed that there is no single attitude in zurna performance in Turkey, and have shown the richness of the timbre of Anatolian geography. In this context, the aural practices of the sources reached in the relevant study - despite the dozens of examples in circulation notated with simplification tendencies - were re-notated faithfully and the differences between the regions were tried to be revealed. 
In this study, in which the relationship between the performance practices of each region and the other is analyzed musically, it is aimed to draw attention to the zurna culture in Turkey in the context of performance practices and to contribute to the literature.