Hava savunma sektörü tezgah yatırım projelerinin bulanık AHP ile değerlendirilmesi
Evaluation of equipment investment projects in air defence sector by fuzzy AHP
Yazar: SEZGİN KAPLAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. FEYZAN ARIKAN
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering

Özet:
Tez çalışmasının amacı, hava savunma sektöründe askerî sistemlerin bakım veonarımı konusunda hizmet veren üç adet Hava İkmal Bakım Merkezinin(HİBM) geleceğe yönelik (2007-2016 Dönemi) tezgah yatırım proje tekliflerinindeğerlendirilmesi ve önceliklendirilmesidir. Bu kapsamda, öncelikli olarakbakım merkezlerinin 2007 yılı teklifi olan 6 adet tezgah yatırım projesideğerlendirilmiş ve diğer yıllar için değerlendirmenin benzer olarak nasılyapılacağı belirtilmiştir. Değerlendirmede, karmaşık problemlerinmodellenmesinde kolaylık sağlaması, üzerinde çalışılan problemin yapısınauygun, teorik altyapısının anlaşılmasında kolay, kullanımda kolay, grup kararverme sürecine uygun, kullanımının yaygın ve yazılım araçlarının çok olmasınedenleriyle bir çok nitelikli karar verme tekniği olan Analitik Hiyerarşi Prosesi(AHP) tercih edilmiştir. İkili karşılaştırma yargılarındaki sözel belirsizliği dahaiyi ifade etmek amacıyla, Bulanık AHP tekniklerinden biri olan Chang'ınMertebe Analiz Yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntem, diğer bulanık AHPtekniklerine kıyasla, kullanımı yaygın, basit olduğu ve adımları AHPyöntemiyle benzerlik gösterdiği için tercih edilmiştir. Proje alternatifleri, havalojistik sisteme potansiyel katkısı, projenin ekonomikliği, projeningerçekleşmesinde karşılaşılacak riskler ve proje ile yatırımı gerçekleştirilecektezgahların teknolojisi olarak dört ana kriter altında yer alan toplam 15 adet altkriter üzerinden değerlendirilmiştir. Yöntemin aritmetik işlemlerine girdiniteliğindeki ikili karşılaştırma yargıları, konusunda uzman personele yapılananketler yoluyla elde edilmiştir. Yöntem çözümü sonucunda her bir projealternatifi için nihai önem ağırlıklarına ulaşılmıştır. Bulanık AHP sonuçlarınınyanında, aynı ikili karşılaştırma verileri kullanılarak Expert Choice programıile deterministik AHP sonuçları elde edilmiştir. Deterministik AHP sonuçlarınagöre, nihai önem ağırlıkları birbirine yakın olan iki alternatif sıralamalarındafarklılık görülmüştür. Sıralamadaki farklılıkların hangi kriterdenkaynaklandığı ve her bir ana kriterdeki değişimin nihai sıralamayı nasıldeğiştirdiği analiz edilmiştir. Ayrıca sıralama problemi, seçim probleminegenişletilerek proje seçimi için bütçe kısıtının yer aldığı bir 0-1 tam sayılıprogramlama modeli oluşturulmuştur. Elde edilen sonuçların, HİBM'lerinihtiyaç duydukları tezgah yatırım projelerinin bütçelenmeleri kapsamında üstkomutanlıklar tarafından seçiminde, karar vericilere rasyonel, nesnel, tutarlı vehızlı bir değerlendirme sağlaması ve böylelikle Hava Kuvvetleri malikaynaklarının doğru kullanılması açısından faydalı ve uygulanabilir olduğugözlenmiştir.

Abstract:
The aim of this thesis study, evaluation and priorizitation of equipmentinvestment project requirements for 2007-2016 years period of three Air Supplyand Maintenance Centers which provide service in the air defence sector aboutrepairment and maintenance of millitary systems. With regard to this aim, firstof all, six equipment investment projects offered for the year of 2007 have beenevaluated and then how similiarly evaluation for other years had to be done isdetermined. A multi criteria decision making method, Analytic Hierarcy Process(AHP) has been preferred in the evaluation of project alternatives because of itsproviding simplicity in modelling of the complex problems, suitability tostructure of our evaluation problem, simplicity of its theorical infrastructureunderstanding, simplicity of usage, appropriateness for group decision making,robustness of theorical infrastructure, consistency of results, widelyapplicability and high number of software tools. In order to state the linguisticuncertainty in the alternative pairwise comparison judgements rightfully,Chang?s Extent Analysis Method which is one of the Fuzzy AHP techniques, hasbeen used as a priorizitation method. Chang?s Extent Analysis Method has beenpreferred for this study because of its simplicity, number of application andsimilarity of solution steps to deterministic AHP. Project alternatives have beencompared with each other according to total 15 sub-criteria which werehierarchically under main four main criteria : potential contribution of theproject to air lojistic system, economy of the project, risks with the project andtechnology of the equipment. Pairwise comparison judgements which were usedas input of arithmetical operations of the method, have been obtained byquerries that had been applied to qualified experts. The final ranking of eachproject alternatives have been determined according to the final importanceweights which were calculated by the method. In addition to Fuzzy AHP methodresults, deterministic AHP method results provided by Expert Choice softwareprogramme. According to deterministic AHP results, a difference in rankinghas been seen between two alternatives which have close final importanceweight values. Moreover, criteria which cause ranking reversal and effects ofchanges in each main criteria to the final ranking have been analyzed. Finally,by expanding the ranking problem to selection problem, a 0-1 integerprogramming model with budget constraint has been constructed for projectselection. It is observed that results obtained by this thesis study are useful andapplicable for Air Supply and Maintenance Centers because of obtaining todecision makers a rational, objective, consistent and rapid evaluation inputregarding selection of equipment investment projects which will be budgetedand proper allocation of financial resources of Air Forces.