Aşılı patlıcan üretiminde genetik kaynakların anaç ıslah programında değerlendirilmesi ve yerli hibrit anaçların geliştirilmesi
Evaluation of genetic resources in rootstock breeding program for grafted eggplant production and development of new local hybrid rootstocks
Yazar: HATİCE ŞEYMA SARIBAŞ
Danışman: PROF. DR. AHMET BALKAYA
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Ülkemizde son yıllarda aşılı fide sektöründe hızlı ve önemli düzeylerde ilerlemeler sağlanmıştır. Ancak aşılı fide üretiminde kullanılan anaçların çeşit ıslahı konusunda yürütülen çok fazla ıslah programı bulunmamaktadır. Bu çalışmada, Gento Tohumculuk Tarım Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. tarafından daha önceden toplanmış olan yerel patlıcan genotipleri ve USDA Tohum Gen Bankasının patlıcan gen havuzu içerisinden seçmiş olduğumuz yabani (Solanum aethiopicum ve Solanum incanum) patlıcan genotipleri ile bunlardan elde edilen türler arası melez genotiplerinin patlıcana anaç potansiyellikleri belirlenmiştir. Gen havuzundaki bu kaynakların, Fusarium oxysporum f. sp. melongenae'ya, Verticillium dahliae'ya ve Meloidogyne incognita ırk 2'ye dayanıklılık durumları tespit edilmiştir. Çalışmalarda, mevcut genotiplerin ve elde edilen türler arası melezlerin farklı sıcaklıklardaki çimlenme ve çıkış performansları da incelenmiştir. Ayrıca anaçların kök anatomileri WinRhizo kök analiz görüntüleme cihazı ile incelenerek kök yapıları ve köklenme düzeyleri saptanmıştır. Yapılan değerlendirmeler sonucunda, hastalık ve zararlılara dayanıklılık yönünden öne çıkan ve köklenme potansiyeli iyi olan türler arası S. melongena X S. aethiopicum kombinasyonları belirlenmiştir. Bu genotiplerin anaçlık değerlerini belirlemek amacıyla anaç adayları piyasada yaygın olarak yetiştirilen ve agronomik özellikleri iyi olan Karabey F1 çeşidi ile aşılanmıştır. Aşı sonrası anaç-kalem uyuşum oranları %90'nın üzerinde belirlenmiştir. Aşılanmış bitkiler saksılara dikilerek, çiçeklenme aşamasına kadar yetiştirilmiş ve anaçların vejetatif büyüme üzerine etkileri ayrıntılı olarak ortaya konulmuştur. Bu çalışmanın son aşamasında seçilen sekiz hibrit patlıcan anaç adayının hem açıkta (Samsun) ve hem de örtüaltında (Antalya) verim ve kalite yönünden performansları belirlenmiştir. Tüm parametreler birlikte değerlendirildiğinde; RS-6 (FS12 X SA14) ve RS-8 (FS12 X SA17-2) anaçlarının anaçlık performanslarının ticari anaçlardan ve diğer patlıcan anaç adaylarından daha üstün ve ümitvar oldukları saptanmıştır. Bu çalışma ile ilk yerli patlıcan anaçları geliştirilmiştir. Bunların fideliklerde kullanımının artması ülke ekonomisi açısından büyük bir katma değer sağlayacaktır.

Abstract:
Grafted seedling use in vegetable production has recently been a common practice in many countries. However, there are not many breeding programs in service for the variety breeding of rootstocks which are used in grafted seedling production.  In this study, the interspecific hybrid genotypes' potential of being rootstock for eggplant to be obtained from the local eggplant genotypes collected previously by Gento Seedling and wild (Solanum aethiopicum and Solanum incanum) eggplant genotypes we chose from the eggplant gene pool of USDA seed bank. To this end; the resistance of these resources in the gene pool to the Fusarium oxysporum f. sp. melongenae, Verticillium dahliae and root-knot nematode (Meloidogyne incognita ırk 2) will be determined. Germination levels and output performance of the existing genotypes will be examined at different temperatures. Furthermore, examining the root anatomies of rootstocks with WinRhizo, their root structures and rooting levels will be determined. To determine rootstock values of the genotypes to be examined in the study, each rootstock will be grafted with a variety of Karabey F1 which is grown widely, has good agronomic characteristics, but susceptible to Fusarium. Also, scion-rootstock compatibility rates will be determined after grafting. Grafting success of rootstocks is above %90. The grafted plants will be planted in pots and they will be grown to the flowering stage; by doing so, their effects on the rootstocks' vegetative growth will be set out in detail. In order to determine the yield and quality performance of the eight hybrid rootstock candidates; plants were growth both in open field (Samsun) and in greenhouse (Antalya). In general, when all the parameters are assessed jointly in terms of the potential of the rootstock, it was determined that eggplant rootstocks performance of RS6 (FS12 X SA14) and RS8 (FS12 X SA17-2) rootstocks were superior and promising than commercial rootstocks and other eggplant rootstock candidates. As a result of this study, the first step will be taken towards developing local hybrid rootstocks for eggplant; examining the genetic materials collected from the different locations of Turkey, that will be a gain for the country's economy.