2000'ler Türkiyesi'nde GAP bölgesinde kadın projeleri ve kadının güçlenmesi: Valilikler, belediyeler ve ÇATOM istihdam proje örnekleri
Women projects and women empowerment in GAP region during 2000's: Cases from employment projects
Yazar: LÜTFİYE ZEYNEP BEŞPINAR KARAOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. FİRDEVS GÜMÜŞOĞLU
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Genel Sosyoloji ve Metodoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: GAP = Southeastern Anatolian Project ; Güçlendirme = Empowerment ; Kadın politikaları = Women policies ; Kadınlar = Women ; Çalışan kadınlar = Working women ; İstihdam = Employment

Özet:
Günümüzde, dünyanın pek çok bölgesinde olduğu gibi Türkiye'de de projeler ve projeciliğin giderek artan biçimde, toplumsal ve siyasal öznelerin azımsanmayacak bir kısmı için önem kazandığı görülmektedir. Projeler aracılığı ile belli hedefleri gerçekleştirmeye yönelmek, 90'lardan 2000'lere uzanan sürece özgü bir yaklaşım olarak kabul edilemez. 1970'ler ve öncesinde de kalkınma ve gelişme kavramlarına eklemlenen pilot uygulamalar hayata geçirilmiştir. Türkiye söz konusu olduğunda, Güney Doğu Anadolu Projesi (GAP), devletin, ?bölgesel kalkınma projesi? aracılığıyla toplumsal sorunlara çözüm üretme çabasının en belirgin örneklerinden biri olarak hatırlanabilir. 1970'li yılların ekonomik yapıda belirli dönüşümleri gerçekleştirmeyi hedefleyen, geniş toplumsal ölçekli, topluluklar düzeyinde refahı artırmaya yönelen projecilik anlayışından, günümüzün bireye yönelik projecilik anlayışına ilerleyen yolun, ?refah devleti?nden (ya da en azından hedefinden) neo-liberal ekonomiye geçişle ilintilendirilmesi kaçınılmazdır. Kolektif yarara vurgu yapan refah devleti hedefi yerini neo-liberal devlete bıraktığı oranda, projelerin aldıkları desteğin kaynağı, içerik ve yöntemleri yanında, hedefleri de önemli değişiklikler göstermiştir.Bu araştırmanın ana soruları; ?1990'lar Türkiye'sinde hayata geçirilen projecilik yaklaşımıyla `kadın yurttaşlığı'nınnasıl kurulduğu, bu kurgunun, 1970'lerde geçerli olan kurgudan hangi açılardan, nasıl faklılaştığı ve günümüzde değişik projelerde hayat bulan yaklaşımın, kadının güçlenmesine (empowerment) katkı sağlayıp sağlamadığı? biçiminde tanımlanmıştır.Belirtilen sorular, 2010 Şubat ? 2011 Mart aralığında, Şanlıurfa, Diyarbakır ve Batman'da yürütülen nitel araştırma üzerinden yanıtlanmaya çalışılmıştır. Alan çalışmasında, proje yararlanıcısı kadınlar başta olmak üzere, proje yürütücüleri ve yerel yöneticilerle derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiş, toplam 90 görüşme gerçekleştirilmiştir.Çalışmada, ?proje?nin refah devleti hedefinden, neo-liberal politikalara geçiş sürecinde değişen tanım, amaç ve işlevi ?devlet? ve ?yurttaş? kavramları ile ilişkili olarak ele alınmıştır. İlk adım olarak, ?devlet? ve ?yurttaş? tanımlarının içerikleri ile görev ve sorumluluklarının değişimi ele alınarak, yurttaş olarak kadının yeri irdelenmiştir.

Abstract:
As in most regions around the world, it can be observed that projects have increasingly become more important for a considerable section of social and political actors in Turkey today. Heading for projects to achieve certain purposes, spread remarkably during the 1990s, however it cannot be accepted as an approach peculiar to the period from the 90s to the 2000s. Pilot applications or research projects,articulated to the concepts of development and modernization, have been realized during the 1970 and before, since 1950s, in different countries and in different forms. In Turkey, the Southeastern Anatolia Project (GAP) can be recalled as one of the most significant examples of the effort of the state to generate a solution to social problems through a ?regional development project? during the mentioned period. The path leading from an understanding of projects aiming to realize certain transformations in the economic structure, heading to increase welfare on a social scale, during the 1970s; to an individual-oriented understanding of projects during the 1990s; is unavoidably linked to the transition from the welfare-state to the neo-liberal economy. As the welfare-state, making an emphasis on the common good, left its place to the neo-liberal state, both the source, content and methods of projects, and also their objectives have changed significantly. The main questions of this research have been defined as follows: ?How has women citizenship been constructed according to the project oriented approach realized in Turkey during the 1990s; in what ways is this approach different from the conception of women citizenship during the 1970s and whether the approach currently realized in various projects contributes to women empowerment??The qualitative research carried out in Şanlıurfa, Diyarbakır and Batman during February 2010 - March 2011, have been used in the attempt to answer the mentioned questions. A total of 90 in-depth interviews have been made with project participant women, project administrators and local administrators during the field research.The change in definitions, purposes and functions of the ?projects?, from the welfare-state to the neo-liberal policies, have been taken discussed, in relation to the concepts of ?state? and ?citizen?. As a first step, the definitions of ?state? and ?citizen? have been discussed, together with the change in their tasks and responsibilities and the place of women as citizen has been examined.