Döviz kurunun temel makro değişkenlerle ilişkisi: Türkiye ve BRICS ülkeleri karşılaştırması
Exchange rate relationship with basic macro variables: Turkey and BRICS countries comparison
Yazar: NURİ HACIEVLİYAGİL
Danışman: PROF. DR. YUSUF DEMİR
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: BRICS = BRICS ; Döviz = Foreign exchange ; Döviz kuru = Exchange rate ; Döviz kuru politikaları = Exchange rate policies ; Eşbütünleşme = Cointegration ; Johansen yöntemi = Johansen method ; Makroekonomik değişkenler = Macroeconomic variables ; Makroekonomik politikalar = Macroeconomic policies ; Türkiye = Turkey ; Vektör hata düzeltme modeli = Vector error correction model

Özet:
Döviz kuru ve döviz kuru politikaları, özellikle 1990'lı yıllardan itibaren daha da etkili olan küreselleşme, ulaşım ve bilgi-iletişim teknolojilerinin gelişmesiyle ülkeler arasındaki en etkin ekonomik araç haline gelmiştir. Uygulanan döviz kuru sistem ve politikaları başta dış ticaret olmak üzere diğer makroekonomik değişkenlere büyük etki yapmaktadır. Özellikle 1990'lı yıllardan sonra yıldızı parlayan BRICS ülkelerinin içine diğer hangi ülkeleri dâhil edeceği büyük bir tartışma konusudur. Başını Türkiye'nin çektiği birçok alternatif ülkenin yükselen ekonomiler olarak bu örgüte üyeliği tartışılmaktadır. Çalışmada bu tartışmalara ışık tutmak amacı ile döviz kuru davranışları makroekonomik değişkenlerle yorumlanmaya çalışılmıştır. Türkiye ve BRICS (T-BRICS) ülkelerinin döviz kuru davranışlarını kısa ve uzun vadede makro büyüklüklerle 2002:1 – 2013:11 aylık verileri baz alınarak incelenmiştir. Serilerin durağanlığının istatistiksel olarak incelenmesi için ADF Birim Kök Testi (Augmented Dickey-Fuller Test), ülkelerin döviz kurundaki uzun dönem davranışlarının incelenmesi için Johansen Eş Bütünleşme Analizi (Johansen Co-integration Test) ve kısa dönem davranışlarını inceleme amacıyla Hata Düzeltme Modelleri (Error Correction Models) kullanılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına göre; ithalatın döviz kurunu etkilemekte anlamsız değişken olarak kaldığı iki ülkeden birinin Türkiye olması, enflasyon oranlarının döviz kurunu çok yüksek katsayıyla ve en çok etkilediği ülkelerin başında yine Türkiye'nin gelmesi, Türkiye'nin BRICS üyesi olmasını zorlaştırdığını göstermektedir. Yine analiz sonuçlarına göre; kısa dönem döviz kuru şoklarının uzun dönem değerlere yaklaşan sadece bir ülke bulunmuştur. Sonuç olarak, bulgular döviz kurunu etkileyen makro değişkenler açısından BRICS'in T-BRICS'e dönüşme ihtimalinin çok yüksek olmadığını göstermektedir.  

Anahtar Kelimeler: Döviz Kuru, Türkiye, BRICS, Makro Değişkenler, Johansen Eşbütünleşme Analizi, Hata Düzeltme Modeli

Abstract:
From the 1990 years, with more influential globalization, flourishing of transportation and information-communication technologies, exchange rate and exchange rate policy became one of the most significant economic tools between countries. Implementation of exchange rate systems and policies effect to foreign trade in particular to other macroeconomic variables. Especially after 1990s years, it has been a big discussion subject, lighting star BRICS countries will allow which other country to their alliances. Membership of many alternative countries leading Turkey has been argued as emerging economies to this association. On this study exchange rate behaviors tried to be interpreted with macroeconomic variables to throw light on these debates. Turkey and BRICS (T-BRICS) countries short and long term exchange rate behaviors examined with 2002:1 – 2013:11 monthly data with macro aggregates. Augmented Dickey-Fuller Test is statistically used to analyze data series' stationarity, Johansen Co-integration Test used to analyze countries' long term behaviors of exchange rates, and Error Correction Models used to analyze countries' short term behaviors of exchange rates. According to research results; for only two countries import has no significant affect on the exchange rate one of which is Turkey among all other countries. It is found that again inflation rates of Turkey; with the extremely high coefficient and the most affecting variable to exchange rates between all other countries is coming first. These results make Turkey difficult to become a member of BRICS. Again according to study findings, only one country is approaching short term exchange rate shocks to long term values. In conclusion, findings with regards to macro variables affecting exchange rates showing that BRICS to T-BRICS transformation possibility is not high.

Key Words: Exchange Rate, Turkey, BRICS, Macro Variables, Johansen Co-integration Test, Error Correction Model