Sermaye piyasası uyuşmazlıklarında yargı dışı çözüm yöntemleri
Alternative resolution mechanisms in capital market disputes
Yazar: ONUR KALKAN
Danışman: DOÇ. DR. EMEL HANAĞASI
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk (Medeni Usul ve İcra İflas Hukuku) Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Hukuk = Law ; İşletme = Business Administration
Dizin: Amerika Birleşik Devletleri = United States of America ; Borsa İstanbul = İstanbul Stock Exchange ; Sermaye piyasası kurumları = Capital markets institutions ; Uyuşmazlık = Incompatibility ; Çözüm yöntemleri = Solution methods

Özet:
Finansal piyasalarda ortaya çıkan uyuşmazlıklar genel olarak karmaşık, çözümü özel ve teknik bilgiyi gerektirir niteliktedir. Bunun altında yatan temel nedenlerden bazıları, finans kurumları tarafından yürütülen faaliyetlerin hukuki niteliğinden kaynaklanan özellikler, finans piyasalarının teknik boyutu ve karmaşıklığı olarak sıralanabilecektir. Finansal hizmetler alanında yatırımcıların korunması bağlamında son dönemde hukukumuzda yeni yasal düzenleme çalışmalarına hız verilmiştir. Finansal uyuşmazlıkların çözüm sistemlerine ilişkin farklı yaklaşımlar ABD, İngiltere ve ülkemizin farklı yasal, düzenleyici ve yargı geçmişinden kaynaklanır. Özellikle sınır-ötesi halka arzlar ve global ölçekte faaliyet gösteren yatırım kuruluşları karmaşıklaştıkça ve uluslararası sermaye piyasalarıyla iç içe geçtikçe yatırım kuruluşu-yatırımcı uyuşmazlıkları sıkça gerçekleşmektedir. Bu ortamda uyuşmazlıkların arabuluculuk temelli çözümü hukuk mahkemesine nazaran daha az formal ve düşük maliyetli bir yaklaşım sağlar.

Çalışmamızın birinci bölümünde sermaye piyasası uyuşmazlıklarının taraflarına ve uyuşmazlık türlerine değinilmesini müteakiben ABD uygulama alanı bulan hedge fon uyuşmazlıklarında, vadeli işlemler ve yapılandırılmış tahvil uyuşmazlıklarında arabuluculuk faaliyeti uygulamalarına yer verilecektir. Bu suretle, sermaye piyasasında ortaya çıkması muhtemel uyuşmazlıklara ilişkin genel bir çerçeve çizilecek olup, özellikle Lehman Brothers'ın iflasından sonraki süreçte yapılandırılmış tahvillere ilişkin çözüm planı ayrıntılı biçimde açıklanarak, sermaye piyasası uyuşmazlıklarının çözümünde uygulanacak yol haritasının uyuşmazlıkların giderilmesine katkısı ortaya konulacaktır.

Çalışmamızın ikinci bölümünde uyuşmazlıkların çözümünde Devletin başlıca fonksiyonları arasında yer alan yargı fonksiyonuna ve uyuşmazlık kavramına dair açıklamalarda bulunulacaktır. Sonrasında tahkim kurumunun alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleri kapsamında değerlendirilebilirliği ve zorunlu arabuluculuk kavramlarına Avrupa Birliği ve Amerika uygulamasıyla karşılaştırmalı olarak yer verilecektir.

Çalışmamızın üçüncü bölümünde ABD hukukunda Finans Sektörü Düzenleme Kurumu'nun (Financial Industry Regulatory Authority, FINRA) idaresi altındaki arabuluculuk kurallarına ve çeşitli sermaye piyasası araçlarından kaynaklanan uyuşmazlıkların çözümünde esas alınması gereken prensipler ortaya konulacaktır. Hukukumuzda sermaye piyasası uyuşmazlıkları açısından sektör arabuluculuk kuralları ihdas edilmediğinden, uyuşmazlık çözümünde Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu hükümleri esas alınacaktır.

Çalışmamızın dördüncü bölümünde, İngiliz hukukundaki Finansal Ombudsman Hizmeti'nin, hukukumuzdaki Borsa İstanbul A.Ş. ve Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği incelemesiyle benzerlik taşıması nedeniyle, söz konusu kuruma karşılaştırmalı olarak yer verilmeye çalışılacaktır.
 
Çalışmamızın son bölümünde ise yetkilendirilmiş kurumlarca verilen kararın itiraz mercilerince incelenmesinde nazara alınana hususlara, uygulamada karşılaşılan usuli sorunların değerlendirilme biçimi ve Sermaye Piyasası Kurulu kararlarının hukuki niteliğine bağlı olarak uygulamada ortaya çıkan uyuşmazlık konularına açıklık getirilmeye çalışılacaktır.

Abstract:
Disputes arising from financial markets are characterised as complex issues requiring peculiar solutions as well as technical knowledge. Some of the main underlying reasons are peculiarities stemming from legal nature of activities conducted by financial institutions, technical aspects and complexity of financial markets. Efforts for new legal regulations have recently gained momentum in the context of protection of investors in financial services sector. Different approaches to solution systems regarding financial disputes are linked to diverse legal, regulatory and judicial background of the USA, England and Turkey. As cross-border public offerings and investment institutions operating at a global scale get more sophisticated and international capital markets get intertwined, disputes between investment firms-investor take place frequently. In this environment, the solution of the disputes through mediation offers less formal and low-cost approach.

In the first chapter of this study, the parties involved in many type of disputes in capital markets are to be mentioned. Afterwards, mediation practices that are carried out in hedge fund disputes exercised in the US and mediation practices in commodity futures and structured notes are to be discussed. In this way, a general framework is to be drawn up regarding disputes that are likely to arise in capital markets, and the compensation scheme that was written concerning especially the structured products like mini-bonds that were structured during the period following the bankruptcy of Lehman Brothers is to be explained in detail. Additionally, the contribution of a roadmap to be applied in the resolution of the capital markets disputes is to be revealed. 

In the second chapter of this study, several explanations regarding judicial function that is among main functions of the state, and concept of disputes in dispute resolution are provided. Afterwards, admissibility of arbitration within the framework of alternative dispute resolution methods and concept of compulsory mediation are discussed, referring to practises in European Union and the USA comparatively.    

In the third chapter of this study, mediation rules which is under the administration of Financial Industry Regulatory Authority in United States, and principles that should be deemed as fundamental in solving disputes arising from various capital markets instruments are presented. As sector mediation rules have not been created in Turkish law with regard to capital markets disputes, provisions of Law on Mediation in Legal Disputes are taken as a basis. 

In the fourth chapter of this study, the Financial Ombudsman Service, set up by Parliament, is to be discussed comparatively, as the Financial Ombudsman Service in English Common Law bears resemblance to the analysis of Borsa Istanbul A.Ş. and The Turkish Capital Markets Association.

In the last chapter of the study, the issues that are taken into account by authorities for complaints during the examination of the award given by authorized bodies are to be clarified as well as subject matter that arise depending on the assessment of the procedural issues in practice and on legal nature of awards by Capital Markets Board of Turkey.