Erken dönem tefsir mukaddimelerinin tefsir usûlü açısından değerlendirilmesi
An evaluation of the muqaddimas to tafseers of the early era in terms of usool at-tafseer
Yazar: ALİ BULUT
Danışman: DOÇ. DR. ALİ GALİP GEZGİN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Din = Religion
Dizin: Kur'an-ı Kerim = Koran ; Mukaddime = Mukaddime

Özet:
Bu çalışmanın amacı, erken dönem tefsir mukaddimelerini Tefsir Usûlü açısından tahlile tabi tutmaktır. Araştırmanın temel sorusu, ?İlk Tefsir Usûlü tasnifleri hangileridir?? şeklindedir. Çalışmada ulaşılan sonuçlar ana hatlarıyla şöyledir:Tefsir terminolojisinde ?Mukaddime? ve ?Tefsir Usûlü? ıstılahları, esas olarak aynı anlama gelmektedir. Benzer şekilde mukaddimeler, Tefsir Usûlü kapsamda değerlendirilen eserlerin ilk tasniflerini oluşturmaktadır.Bugün, sınırlı sayıda tefsir mukaddimesi (Mukâtil b. Süleyman, Ebu Ubeyde, Abdurrazzâk, İbn Kuteybe, Huvvârî, Tusterî, Ayyâşî, Kummî, Taberî?) bulunmaktadır. Bunlar, içerik ve hacim itibariyle birbirinden farklı boyutlardadır. Mukaddimelerin bir kısmı derleme şeklinde oluşturulmuştur (Mukâtil ve Tusterî gibi). Bizzat müellif tarafından yazılanlar arasında ise özellikle, İbn Kuteybe, Huvvârî ve Taberî mukaddimeleri ön plana çıkmaktadır.Farklı fikir ortamının ürünü de olsa mukaddimeler, genel olarak Kur'ân tarihi, Kur'ân tasavvuru, Kur'ân'ın şekilsel özellikleri, tefsir tarihi, tefsir metodolojisi gibi ana başlıklar altına girebilecek Tefsir Usûlü bilgilerini içermektedir. Buna paralel olarak bazı mukaddimelerde tefsir metodolojisine yönelik kavram ve esaslar (Tefsir, te'vil, mecaz, nâsih-mensûh, muhkem-müteşâbih gibi) öne çıkmaktadır. Bu durum ise, sonraki dönem klasik Tefsir Usûlü eserlerinin (Zerkeşî'nin el-Burhân fî Ulûmi'l-Kur'ân'ı ile Suyutî'nin el-İtkân fî Ulûmi'l-Kur'ân'ı gibi) muhtevası ile benzerlik arz etmektedir. Aslında Suyutî'nin el-İtkân fî Ulûmi'l-Kur'ân'ı da bir tefsir mukaddimesidir. Sonuç olarak mukaddimeler, Tefsir Usûlü'nün öncelikli kaynaklarından birisidir.Anahtar Kelimeler: Erken dönem, mukaddime, ilk tasnif, Tefsir Usûlü, metodoloji.

Abstract:
The aim of this study is to analyse of the muqaddimas to tafseers of the early era in terms of Usool at-Tafseer. The basic question of this research is ?What are the original works in Usool at-Tafseer?? The conclusion is reached by the main line are as follow:In terminology of Tafseer, both ?Muqaddima? and ?Usool at Tafseer? are concepts same meaning. In a similar way, the muqaddimas are the first examples of works of Usool at-Tafseer.Today, there are limited numbers of muqaddimas to tafseers in the early era; for example Muqatil b. Sulayman, Abu Ubayda, Ibn Qutayba, al-Huwari, al-Tusteri, al-Ayashi, al-Qommi, al-Tabari? These are different size as content and volume. Some of them were created as edited collections (Muqatil, al-Tusteri etc.). Especially the muqaddimas of Ibn Qutayba, al-Huwari, al-Tabari are known by their authentic authors.Although they are products of different ideas, the muqaddimas, in generally, contains the information about Usool at-Tafseer may have headings such as: The history of the Qur?an, the idea of the Qur?an, the form of the Qur?an, the history of tafseer, methodology of tafseer. In connection with, some of the muqaddimas, especially, contains very significant methodological concepts (Tafseer-ta?wil, majaz, nasikh mansukh muhkam-mutashabih etc.). It seems that these have very similar characteristics of content of Usool at-Tafseer?s classic works in the next period. (az-Zarkashi?s al-Burhan fi Ulum al-Qur?an and al-Suyuti?s al-Itkan fi Ulum al-Qur?an etc.). Indeed, al-Suyuti?s al-Itkan fi Ulum al-Qur?an also is a muqaddima to tafseer. In conclusion, the muqaddimas are one of the primary sources of Usool at-Tafseer.Key Words: Early era, Muqaddimah, original works, Usool at-Tafseer, Methodology.