Sigara bağımlılığı ile mücadele sürecinde dini başa çıkma üzerine bir karma desen araştırması
A mixed method research on religious coping in the process of struggle with cigarette addiction
Yazar: CANSEL KOCA
Danışman: DOÇ. DR. MEBRURE DOĞAN
Afyon Kocatepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Bağımlılık = Dependency ; Başa çıkma = Coping ; Din psikolojisi = Psychology of religion ; Dini başa çıkma = Religious coping

Özet:
Bu çalışma, sigara bağımlılığı ile mücadele eden bireylerin, bu sorunla başa çıkma süreçlerinde dinî başa çıkmayı ele almaktadır. Araştırmanın amacı sigara bağımlılığı ile mücadele eden bireylerin bu süreçte dinî başa çıkmayı kullanarak dinden destek alıp almadıklarını tespit etmek, şayet destek aldılarsa nasıl ve ne düzeyde dinî başa çıkmadan yararlandıklarını ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda çalışmada öncelikle literatür taraması yapılarak kuramsal çerçeve oluşturulmuştur. Araştırmada yöntem olarak karma yöntem biçimlerinden yakınsayan paralel karma desen kullanılmıştır. Buna göre nicel veriler ardından nitel veriler toplanmıştır. Araştırmanın nicel verilerinin toplanması için hazırlanan anket formunda kişisel bilgi formu ve dinî başa çıkma ölçeğine yer verilmiş, ayrıca katılımcılara sigara bağımlılığıyla ilgili bazı sorular yöneltilmiştir. Nitel verileri toplamak için mülakat yöntemi kullanılmış, mülakatların bir kısmı yüz yüze bir kısmı telefonla gerçekleştirilmiştir. Mülakatlar 15 gönüllü bireyle, anket çalışması 405 gönüllü bireyle yapılmıştır. Ancak sigara bağımlılığı ile mücadele etmediklerini belirttikleri halde ankete katılanların veri setleri analiz dışı bırakıldığı için analizler 341 katılımcının veri setiyle yapılmıştır.  Nicel verilerin analizinde veriler normal dağılım gösterdiği için t testi ve one way ANOVA kullanılmıştır.  Araştırmanın evrenini Türkiye'de yaşayan, 18 yaş ve üzeri sigara bağımlısı bireyler oluştururken, araştırmanın örneklemini 18 yaş ve üzeri sigarayı bırakmak için mücadele eden, sigarayı bırakıp tekrar başlamış ya da sigarayı bırakabilmiş bireyler oluşturmaktadır.  Katılımcıların sosyo demografik özeliklerinden yaş ve cinsiyet, öğrenim durumuna göre dinî başa çıkma düzeylerinde anlamlı bir farklılık tespit edilirken gelir düzeyi ve medeni duruma göre anlamlı bir farklılık bulunamamıştır. Nitel verilerden elde edilen bulgulara göre sigara bağımlılığı ile mücadele eden 15 katılımcının 10'nun mücadele sürecinde dinî başa çıkmayı kullandıkları sonucuna ulaşılmıştır. Katılımcıların sigara bağımlılığıyla mücadele sürecinde dinî başa çıkma yöntemi olarak en fazla dua'dan faydalandıkları belirlenmiştir. Karma yöntemle yapılan araştırma bulgularının birleştirilmesi sonucunda sigara bağımlılığıyla mücadelede katılımcıların dinden ve olumlu dinî başa çıkmadan destek aldıkları tespit edilmiştir. Karma yöntem çalışmasıyla yapılan araştırma sonucuna göre en sık başvurulan dinî başa çıkma aracının dua olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmada bazı katılımcıların namaz, oruç, sadaka, umre, dinî sohbet gibi dinî başa çıkma unsurlarından yararlandıkları belirlenmiştir.

Abstract:
This study examines religious coping in the process of individuals struggling with cigarette addiction coping with this problem. The aim of the study is to determine whether individuals struggling with cigarette addiction receive support from religion by using religious coping in this process, and if they do, to reveal how and to what extent they benefit from religious coping. In line with this purpose, the theoretical framework was first established by reviewing the literature in the study. In the research, a parallel mixed design, which is a convergent design from mixed method forms, was used as the method. Accordingly, quantitative data was collected, followed by qualitative data. The questionnaire form prepared to collect the quantitative data of the study included a personal information form and a religious coping scale, and some questions about cigarette addiction were asked to the participants. Interview method was used to collect qualitative data, some of the interviews were conducted face-to-face and some by phone. Interviews were conducted with 15 volunteers, and the survey study with 405 volunteers. However, since the data sets of those who participated in the survey despite stating that they did not struggle with cigarette addiction were excluded from the analysis, the analyses were conducted with the data sets of 341 participants. In the analysis of quantitative data, t-test and one-way ANOVA were used since the data showed normal distribution. While the universe of the study consisted of individuals aged 18 and over who are addicted to smoking and live in Turkey, the sample of the study consisted of individuals aged 18 and over who struggled to quit smoking, who quit smoking and started smoking again or who were able to quit smoking. While a significant difference was found in the religious coping levels of the participants according to their socio-demographic characteristics such as age, gender, and educational status, no significant difference was found according to income level and marital status. According to the findings obtained from the qualitative data, it was concluded that 10 out of 15 participants struggling with smoking addiction used religious coping during the struggle process. It was determined that the participants benefited the most from prayer as a religious coping method during the struggle with smoking addiction. As a result of the combination of the research findings conducted with the mixed method, it was determined that the participants received support from religion and positive religious coping in the struggle with smoking addiction. According to the results of the research conducted with the mixed method study, it was concluded that the most frequently used religious coping tool was prayer. In the study, it was determined that some participants benefited from religious coping elements such as prayer, fasting, charity, Umrah, religious conversation.