Çocuklara ait kişisel faktörlerin ve beslenme alışkanlıklarının ağız ve diş sağlığı üzerine yordayıcı rolünün incelenmesi
Examining the role of children's personal factors and dietary habits in predicting oral and dental health
Yazar: ELİF KİBAROĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYÇA KURT
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Diş Hekimliği Fakültesi / Çocuk Diş Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Diş Hekimliği Uzmanlık, 2022
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Ağız sağlığı = Oral health ; Beslenme alışkanlıkları = Nutritional habits ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Hidrojen iyon konsantrasyonu = Hydrogen-ion concentration ; Kişisel faktörler = Individual factors ; Okul çağı dönemi = Latency period ; Oral hijyen = Oral hygiene ; Tükürük = Saliva ; Çocuklar = Children

Özet:
Amaç: Bu araştırmanın amacı; çocuklara ait kişisel faktörlerin (sosyodemografik faktörler, ağız-diş sağlığı alışkanlıkları, fiziksel aktivite durumları ve uyku alışkanlıkları, tükürük tamponlama kapasiteleri, antropometrik ölçümler) ve beslenme alışkanlıklarının (Potansiyel Renal Asit Yükü [PRAL], Sağlıklı Yeme İndeksi [SYİ], besin tüketim alışkanlıkları) ağız ve diş sağlığı üzerine yordayıcı rolününün incelenmesidir.
Kapsam: Araştırmanın örneklemini; Rize İlinde bulunan, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Diş Hekimliği Fakültesi, Çocuk Diş Hekimliği Bölümü' ne başvuran, sistemik olarak sağlıklı, 7-12 yaş arasındaki ve veri toplama işlemini kabul eden çocuklar oluşturmuştur.
Gereç ve Yöntem: Çocuklara ait kişisel faktörler ve beslenme alışkanlıklarına ait bilgiler, çocuk ve ebeveynlere verilen formlar ile elde edilmiştir. Çocukların ağız içi muayeneleri sırasında süt ve daimi Çürük-Kayıp-Dolgulu diş sayısı (dmft/DMFT), Çürük Değerlendirme Skalası ve Tedavi İndeksi (CAST), Plak İndeksi (Pİ) ve Gingival İndeks (Gİ) değerleri kaydedilmiştir. Hastaya besin tüketim kayıt formu verilerek bir sonraki seansa çağırılmıştır. Bu seansta da çocukların tükürük pH değerleri ve geriye dönük 24 saatlik besin tüketim kayıtları formlara kaydedilmiştir. Çocuğun bir günlük beslenme kaydının bulunduğu formdaki veriler, BeBiS 9 programına girilerek; enerji, protein, karbonhidrat, kalsiyum (Ca2+), magnezyum (Mg2+), potasyum (K+), fosfor (P3-), tekli doymamış yağ, çoklu doymamış yağ, doymuş yağ, sakkaroz miktarı belirlenmiştir. Bu veriler ışığında çocukların PRAL ve SYİ puanları hesaplanmıştır. İstatiksel analiz için, Jamovi 2.2.5 İstatistik Programı kullanılmıştır. Ki-kare, Shapiro-Wilk, Mann-Whitney U Testleri ile Kruskal-Wallis Sıralamalı Tek-Yönlü Varyans Analizi, Spearman Korelasyon Analizi ve Regresyon Analizi yapılmıştır.
Bulgular: Bu araştırmada tükürük pH' sının dmft (β=0,117, p=0,109)/DMFT (β=-0,28, p<0,001) İndeksi üzerinde; besin tüketim alışkanlığı (ara öğün yapma durumunun [β=0,41, p=0,025] ve sağlıklı yeme alışkanlıkları modelinin [F=2,58, p=0,111, ΔR2=0,01]) , fiziksel aktivite (F=0,776, p=0,380, ΔR2=0.00), Sağlıklı yeme modelinin (F=2,58, p=0,111, ΔR2=0,01) DMFT İndeksi üzerinde; besin tüketim alışkanlıklarının Pİ (F=2,84, p=0,018, ΔR2=0,09) ve Gİ (ana öğünü bazen atlayanlar ile atlayanlar arasındaki ilişki [β=0,479, p=0,018] ve hiç atlamayanlar ile atlayanlar arasındaki ilişkinin [β=0,711, p=0,002]) üzerinde istatistiksel olarak anlamlı yordayıcı rolünün olduğu bulunmuştur. Çocuğa ait kişisel faktörlerin ve beslenme alışkanlıklarının tümünün CAST İndeksi üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir yordayıcı etkisi olmadığı bulunmuştur.
Sonuç: Çocuğun tükürük pH' sı ve besin tüketim alışkanlıkları dmft/DMFT İndeksini yordamaktadır. Ebeveynlere çocuklarının ağız ve diş sağlığı yanında, beslenme alışkanlıklarını düzenlenmesi konusunda da farkındalık oluşturulmasının; diş çürüğü prevalansını azalmasında etkili olacağı düşünülmektedir.
Anahtar kelimeler: Okul çağı çocuğu, Tükürük pH' sı, Besin tüketim alışkanlığı, Ağız ve diş sağlığı

Abstract:
Aim: The aim of this study is to examine the predictive role of children's personal factors (sociodemographic factors, oral-dental health habits, physical activity status and sleep habits, saliva buffering capacities, anthropometric measurements) and dietary habits (Potential Renal Acid Load [PRAL], Healthy Eating Index [HEI], food consumption habits) on oral and dental health.
Scope: The sample of the study consisted of children aged 7-12 years who were systemically healthy, who applied to Recep Tayyip Erdoğan University, Faculty of Dentistry, Department of Pediatric Dentistry in Rize Province and accepted the data collection process.
Materials and Methods: Information about children's personal factors and eating habits were obtained from the forms given to children and parents. During the oral examinations of the children, the number of deciduous and permanent Decayed-Missing-Filled teeth (dmft/DMFT), Caries Assessment Spectrum and Treatment Index (CAST), Plaque Index (PI) and Gingival Index (GI) values were recorded. The patient was called to the next session by giving a food consumption registration form. In this session, children' s saliva pH values and retrospective 24-hour food consumption records were recorded on the forms. After the data in the form of the children' s daily nutrition record are entered into the BeBiS 9 program; the amount of energy, protein, carbohydrate, calcium (Ca2+), magnesium (Mg2+), potassium (K+), phosphorus (P3-), monounsaturated fat, polyunsaturated fat, saturated fat, and sucrose were determined. In the light of these data, the PRAL and HEI scores of the children were calculated. For statistical analysis, Jamovi 2.2.5 Statistics Program was used. Chi-square, Shapiro-Wilk, Mann-Whitney U Tests and Kruskal-Wallis Ordered One-Way Analysis of Variance, Spearman Correlation Analysis and Regression Analysis were performed.
Results: In this study, saliva pH was found to have a statistically significant predictive role for the dmft (β=0,117, p=0,109)/ DMFT (β=-0,28, p<0,001) Index. It was found that food consumption habits (of snacking status [β=0.41, p=0.025] and healthy eating habits model [F=2.58, p=0.111, ΔR2=0.01]), physical activity (F=0,776, p=0,380, ΔR2=0.00), and healthy eating model (F=2,58, p=0,111, ΔR2=0,01) had a statistically significant predictive role on the DMFT Index. It was found that food consumption habits had a statistically significant predictive role for PI (F=2,84, p=0,018, ΔR2=0,09) and GI (the relationship between those who sometimes skip the main meal and those who skip it [β=0.479, p=0.018] and the relationship between those who never skip and those who skip it [β=0.711, p=0.002]). It was found that all personal factors and dietary habits of the child did not have a statistically significant predictive effect on the CAST Index.
Conclusion: The salivary pH and food consumption habits of the child predict the dmft/DMFT Index. Raising awareness to parents about their children's oral and dental health, as well as regulating their eating habits; It is thought that it will be effective in reducing the prevalence of dental caries.
Key words: School age child, Saliva pH, Food consumption habits, Oral and dental health