Çeşitli arazi değerlendirme yöntemlerinin arazi toplulaştırma çalışmalarında kullanılma olanakları /
Yazar: RECEP GÜNDOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. SUAT ŞENOL
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1993
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Arazi değerlendirme = Land evaluation ; Arazi toplulaştırması = Land consolidation ; Toprak = Soil

Özet:
138 ÖZET Bu çalışmada halen arazi toplulaştırma çalışması yürütülen iki köyde dört farklı arazi değerlendirme yöntemi kullanılarak bu yöntemin arazi toplulaştırma çalışmalarında kullanılma olanakları araştırılmıştır. Bu amaçla biri Malatya-Yeşilyurt-Çayırköy, diğeri Şanlıurfa-Merkez-Güzelköy olmak üzere farklı ekolojik ve sosyo-ekonomik koşullara sahip bölgede iki araştırma alam seçilerek araştırma yürütülmüştür. Araştırma alanlarından Çayırköy'ün detaylı toprak etüd ve haritalama raporu bulunmadığından öncelikle bu alanın 1:5000 ölçekli detaylı toprak harita ve raporu hazırlanmıştır. Araştırma alanında detaylı toprak etüd ve haritalama çalışması sonucu 5 fizyografik ünite üzerinde 9 farklı seri saptanmıştır. Araştırma alanı arid iklim koşullarının etkisi altındadır. Bu nedenle toprak oluşumu bundan önemli derecede etkilenmiştir. En önemli toprak oluşum olayı yetersiz yağışlardan dolayı kirecin profilden yıkanarak uzaklaşamaması ve alt katmanlarda birikerek calcic horizon oluşmasıdır. Bunun yanısıra pethrocalcic horizon oluşumu da gözlenmiştir. Araştırma alanındaki tüm seriler ochric epipedona sahiptir. Bunun yanısıra dört seride cambic horizon, üç seride calcic horizon, iki seride ise ise yüzeyden 1 metre içerde petrocalcic horizon saptanmıştır. Toprak taksonomisine göre bu serilerin iki tanesi Entisol, diğerleri ise Aridisol olarak sınıflandırılmıştır. FAO/ UNESCO sistemine göre ise bir seri Fluvisol, bir seri Regosol diğer seriler ise Xerosol olarak sınıflandırılmıştır. Araştırma alanlarının derecelendirilmesi amacıyla halen ülkemizde değişik kamu kurum ve kuruluşları tarafından çeşitli amaçlarla kullanılan dört farklı arazi değerlendirme yöntemi kullanılmıştır. Bunlar; 1- Tarım Reformu Derecelendirme Yöntemi (TRDY) 2- Köy Hizmetleri Derecelendirme Yöntemi (KHDY) 3- Arazi Yetenek Sınıflaması (AKK) 4- Şenol Arazi Derecelendirme Yöntemi (ŞADY)139 Tarım Reformu Derecelendirme Yöntemi ve Arazi Yetenek Sınıflaması başta arazi toplulaştırma çalışmaları olmak üzere kamulaştırma, dağıtım ve arazi kullanım planlaması gibi amaçlarla kullanılmaktadır. Köy Hizmetleri Derecelendirme yöntemi, Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü tartından sadece arazi toplulaştırma çalışmalarında kullanılmaktadır. Şenol arazi derecelendirme yöntemi ise henüz toplulaştırma çalışmalarında kulanılmamakla beraber uzun zamandan beri arazi kullanım planlaması çalışmalarında etkili olarak kullanılmaktadır. İlk üç yöntem esas olarak birer Storie arazi derecelendirme yöntemi olup her üç yöntemde de Storie toprak endeksi (TE) esas alınmaktadır. Tarım Reformu Derecelendirme Yönteminde toprak endeksinin yanısıra rayiç bedel (alım-satım) değeri (RB), Köy Hizmetleri Derecelendirme Yönteminde ise konum endeksi (KE) ve verimlilik endeksi (VE) dikkate alınmaktadır. Arazi yetenek sınıflaması ise tamamen Storie endeksinin gruplandırılmasıdır. Şenol Arazi Derecelendirme Yöntemi ise diğer yöntemlerden tamamen farklı olup arazilerin, arazi kullanım türlerine fiziksel ve ekonomik olarak uygunluğunun parsel düzeyinde belirlenmesini esas alan niceliksel bir arazi değerlendirme yöntemidir. Arazi değerlendirme yöntemlerinin parsel dereceleme sonuçları birbirleri ile karşılaştırıldığında TRDY, KHDY ve AKK yöntemlerinin değerlendirmede arazi kullanım türlerini dikkate almamaları nedeniyle, kullanım türlerine uygunlukları benzer olan parsellerin farklı olarak değerlendirildiği gözlenmiştir. Ayrıca ŞADY yöntemi dışındaki yöntemlerde parselin konumu, şekli ve büyüklüğünün etkili olmadığı saptanmıştır. Bu nedenle TRDY, KHDY ve AKK yöntemlerinin yeniden gözden geçirilmesi ve arazi derecelendirme çalışmalarında arazi kullanım türlerinin mutlaka dikkate alınması gerekmektedir. Bunun yanısıra kârlılık endeksi, parsel konumu, şekli ve büyüklüğünün derecelendirmede hangi oranda etkili olacağı konusunda araştırmalara gereksinim bulunmaktadır.

Abstract:
140 SUMMARY in this study four different land evaluation methods what were applied in two villages at wich presently land consolidation projects is executed, and their usefulness in land consolidation is researched. For this, ecologically and socio-economically different two areas were chosen to cary out this study. Öne of them is, located in Yeşilyurt town of Malatya, called Çayırköy, and the other is in the central town of Şanlıurfa caüed Güzelköy. Since there were no soil survey data about Çayırköy firstly the soil map (1: 5000 scale) and the detailed soil survey report of Çayırköy has been made. 9 series on the 5 fizyographic units are found by detaiied soil survey in this area. it vvas found that the prevailed climate in this research area is arid regime and this regime effected the formation of the soil of this area. The most importartt matter ot not been swept away because of the inefficent precipitation, and in course of time inside of the lovver layers a calcic horizon has formed. Also the formation of pethrocalcic horizon is observed in this area. Ali the series on the research area have ochric epipedon. Also it was found calcic horizon in the four series, cambic horizon in the three series and pethrocalcic horizon in the two series. According to Soil Taxonomy two of these series were classified as Entisol, the rest of them were classified as Aridisol. According to FAO/UNESCO system öne of these series classified as Fîuvisoî, another öne as Regosol and the rest of them were classified as Xerosol. Presently, public estabishment of o ur country is using varried land evaluation methods for different goals. These are as follows. 1-Land Evaluaiton Method of General Directorate of Agrarian Reform (TRDY). 2-Land Evaluation Methods of General Directorate of Rural Affairs (KHDY). 3-Land Capability Classification (AKK). 4-The Şeııol's Method of Land Evaluation (ŞADY).141 TRDY and AKK is mainly used in land consolidation projects, in addition it is being used for diferent goals such as expropriation, land distribution, and land use planning. The method KHDY is only used by General Directorate of Rular Affairs for land consolidation projects. Although the method, ŞADY is not used in land consolidation studies, it is used effectingly for land consolidation. Each of these three methods is essentially a storie Land Evaluation method. Each of them is based on Storie Soil Index (TE). In the method TRDY, beside the Soil index, effective commercial value of the soil is regarded. The location index (KE) and fertility index (VE) are regorded by the method KHDY. AKK, is wholly a storie index classification. The method ŞADY is quite different then other methods. It is based on quantitative evaluation of lands at level of parcels as regards converience to usage in respect of economic and physical fitness. If evaluation methods are compared with each other it can be seen that TRDY, KHDY and AKK, methods do not consider the usage of parcel consequently it's observed that the parcel what is similar each other in respect of usage is evaluated differently. Except ŞADY, in other methods location and dimension of the parcel do not take place in land evaluaiton. For this reason TRDY, KHDY, and AKK methods must be revised and land usage must be considered in land evaluaiton works. Also there is necessity to research and to put forward the effectiveness of the profitableness index, the location, the shape and the dimension of the parcel.