Devrim sonrası İran sinemasında kadın: Behram Beyzayi filmlerinde kadının temsili
Women in post-revolutionary iranian cinema: The representation of women in Bahram Beizai's films
Yazar: MEHMET AYTEKİN
Danışman: PROF. DR. EMİNE UÇAR İLBUĞA
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Beyzayi, Behram = Beyzayi, Behram ; Kadın imajı = Women image ; Kadın olgusu = Women reality ; İran = Iran ; İran Devrimi = Iran Revolution ; İran sineması = Iran cinema

Özet:
Devrim öncesi ve sonrası İran'ın toplumsal dinamikleri incelendiğinde, ulusal düzeyde, bir belirsizlik hâlinin varlığı dikkat çekmekte ve bu belirsizliğin sinemaya yansıdığı görülmektedir. Bakışın erilliği ve ataerkil ideolojinin sinemayı biçimlendirme yönelik tutumu, kadının dezavantajlı bir yapıda sunumuna yol açmakta ve dolayısıyla, kamusal alan ile sinematik alan arasındaki gerçeklik bağının koptuğu anlaşılmaktadır.
Devrim öncesi sinemada klasik anlatının etkisi altında kalan kadın karakterler, teşhircilik ve ötekilik kavramları ile mücadele etmekte; devrim sonrasında ise teşhir edilen bedenlerin bu kez kapanmaya zorlandığı ve ötekilik kavramının İslamileştirildiği görülmektedir. Bunun sonucunda, ataerkil ideolojinin sembolik gücünün yeniden üretildiği bir alan olan sinemada birtakım açmazlar oluşmakta ve kadının aleyhine bir dolaşımın kimlik sorununa neden olduğu ortaya çıkmaktadır.
Behram Beyzayi'nin sinematik anlatısında ataerkil ideolojinin normatif tutumlarına karşı bir eleştiri olgusunun varlığı belirginleşmekte ve kadın karakterlerin erkeklerden bağımsız bir biçimde ve gerçeklik düzeyinde temsil ediliyor hâli dikkat çekmektedir. Devrim öncesi ve sonrasında, rejimlerin geliştirdiği politikaların sonucunda, idealize edilmiş kadını geleneksel bağlamından koparan Beyzayi, kadın karakteri biricik hâle getirerek kendisini temsil etmesine olanak sağlamakta ve bu bağlamda çağdaşlarından farklılık taşıdığı düşünülmektedir.
İlgili çalışmada, Beyzayi'nin sinematik anlatısının ataerkil ideolojiye karşı gelişmesinden dolayı, Beyzayi'nin devrim sonrası dönemdeki iki filmi (Tara'nın Baladı ve Başu, Küçük Yabancı) amaçlı örneklem olarak ele alınmakta ve eleştirel feminist söylem analizinden faydalanılarak toplumsal cinsiyet ve eşitsizlikler bağlamında değerlendirilmektedir. Beyzayi sinemasının mitik anlatı perspektifinde kadın karakterleri ön plana çıkardığının ve ataerkil ideolojinin geliştirdiği sinematik kuralları kendilerine aktardığı düşüncesinin desteklendiği çalışmada, sinemada kadının yanlış temsili sorununun çeşitli toplumsal verilerle ilintili olduğu belirginleştirilmekte ve biyolojik cinsiyetler üzerinden oluşan farklılıkların toplumsal cinsiyet normlarıyla yeniden üretilerek kadını ötekileştirdiği sonucu ortaya koyulmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Behram Beyzayi, Ataerkil İdeoloji, Toplumsal Cinsiyet, Eleştirel Söylem Analizi, İran Sineması.

Abstract:
When the social dynamics of Iran before and after the revolution are examined, the presence of a state of uncertainty at the national level draws attention and it is seen that this uncertainty is reflected in the cinema. The masculinity of view and the attitude of male-dominated ideology towards shaping the cinema leads to the presentation of women in a disadvantaged manner, and it is understood that the connection between public sphere and cinematic space is broken.
Women characters who are under the influence of classical narrative in pre-revolutionary cinema struggle with the concept of exhibitionism and otherness; after the revolution, it is seen that the unrolled bodies were forced to veil this time and the concept of otherness was Islamized. As a result, in the cinema, a field where the symbolic of male-dominanced ideology is reproduced, a number of impasses are formed and it is revealed that a movement against women leads to identity problems.
In the cinematic narrative of Bahram Beizai, the existance of criticism against to the normative attitudes of male-dominanced ideology and it is noteworthy that women characters are represented in a level that is independent of men and at the level of reality. As a result of the policies developed by the regimes before and after the revolution, Beizai, which cuts-off the idealized women from traditional context, allows women represent to herself by making women character unique, and in this context it is thought that Beizai is different from his contemporaries.
In this study, due to the development of Beizai's cinematic narrative against to male-dominance ideology, two films of Beizai's in the post-revolutionary era (Ballad of Tara and Bashu, Little Stranger) are taken as a purposal sample and evaluated in the context of gender and inequalities through the use feminist critical discourse analysis. In addition, which supports the idea that Beizai's cinema has brought women characters to the fore in the perspective of mythic narrative and that they convey cinematic rules are developed by male-dominance ideology, it is revealed that the problem of misrepresentation of women in cinema is related to various social data.
Keywords: Bahram Beizai, Male-dominance Ideology, Gender, Critical Discourse Analysis, Iranian Cinema.