Mecid Mecidi sinemasına göstergebilim açısından bakış: "Hz. Muhammed: Allah'ın Elçisi" filminin göstergebilimsel bağlamda incelenmesi
The aspect of the Majid Majidi's cinema from the point of semiotics: examining the movie "Muhammad: The Messenger of God" in the context of semiotic
Yazar: ÖMER TERZİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET NUHOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı / Sanat ve Tasarım Sanat Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Gösterge bilim = Semiotics ; Göstergebilimsel analiz = Semiotic analysis ; Mecidi, Mecid = Mecidi, Mecid ; Sinema = Cinema ; İran sineması = Iran cinema

Özet:
İnsan hayatını kuşatan hemen her şey, bir anlam dizgesi üzerinde bulunur. Anlam üretmek ve bu üretilen anlamları farklı araçlarla söze, yazıya, sese veya resme dönüştürmenin insanın doğasında olduğu söylenebilir. İnsanın özünde var olan anlam yaratma özelliği, belli göstergeleri ya da sembolleri kullanmasıyla anlam kazanabilir. Bu açıdan, hayatımızın birer parçası olan bu göstergeler ve göstergelerin işleyişlerini inceleyen bir bilim alanı vardır: Göstergebilim. Göstergebilim, sinema filmlerini 'biricik' olarak kabul eder. Göstergebilim, filmde anlamın nasıl var olduğuna ve bunun kurallarını ortaya koymaya yöneldi. Bunu da göstergebilimin çözümleme yöntemini ve kavramlarını kullanarak gerçekleştirdi. Ve göstergebilimsel çözümlemenin araçları da gösterge, anlatım, içerik, düzanlam, yananlam, anlamlama ve dizge oldu. Yedinci sanat dalı olarak ifade edilen sinema, bir kitle sanatıdır ve iletişim modeli üzerine oturur. Dolayısı ile hem bir iletişim türü olan hem de göstergeler içeren sinemanın dilinin anlamlandırılma çabası göstergebilimsel bir çözümleme ile daha anlaşılır olmaktadır.

Göstergeler, metaforlar ve simgeler üzerinden anlam inşa eden filmler; yarattıkları atmosferi aynı zamanda kullandıkları dil aracılığıyla da izleyenlere aktarırlar. Bu aktarma işleminde anlamlandırma süreci, kültürel kodlar ve toplumsal hafızanın yarattığı ezberler ile yorumlanır. Böylelikle, filmin altmetinleri açığa çıkar ve verilmek istenen örtük mesajlar da dâhil olmak üzere belirginleşir. Geçmişten bugüne görseli anlamlandırma/metni doğru analiz etme amacı, göstergebilim alanını zengin çalışmalarla ve birbirinden farklı bakış açıları ile şekillenen yöntemlerle geliştirmiştir. Alana katkıda bulunan çalışmalardan esinlenerek görsel okumalar yapılmakta böylelikle göstergebilimin özellikle bir bilim dalı olarak yetkinliği ortaya konmaktadır. İran Sineması'nın öncü yönetmenlerinden Mecid Mecidi'nin 2015 yılı yapımı 'Hz. Muhammed: Allah'ın Elçisi' filmi, örneklem olarak seçilerek, göstergebilim kodlarının izi sürülmüştür. İran'ın yaşamış olduğu toplumsal değişim ve dönüşüm İranlı yönetmenlerin sinemaya yaklaşımını etkilemiş; özellikle İran İslam Devrimi sonrasında yepyeni bir sinema akımı ortaya çıkarmıştır: İran Yeni Dalga Sineması. Yeni Dalga sinemacılar içerisinde Mecid Mecidi kendine has üslubu ve ortaya koyduğu metaforlar ile sadece kendi ülkesinin değil dünyanın dikkatini çekmeyi başarmıştır. Peki, Mecidi kapalı bir toplumun içinde yetişen bir yönetmen olarak nasıl oldu da dünyaya açılabildi, ya da İran sineması yaşadığı onca sosyo-politik sorunlar içinde başarılı ve özgün dilini nasıl ortaya koydu? İşte bu çalışmada bu soruların cevaplarını göstergebilimsel metotlar ile vermeye çalışacağız. Şüphesiz Mecidi'nin insanı temel alan anlatı yapısı ve sade-gösterişsiz sunumunun yarattığı gerçeklik atmosferi, izleyenleri etkilemektedir. Söz konusu özellikler de göstegebilimsel çözümlemeye katkıda bulunması nedeniyle değerlendirilecektir.

Anahtar Kelimeler: Sinema, Göstergebilim, İran Sineması, Mecid Mecidi

Abstract:
Almost everything surrounding human life exists on a meaning system. It can be said that producing a sense and converting these produced senses into words, writings, sounds, or pictures with different tools is in human nature. The human's inherent ability to create sense can gain meaning by using certain signs or symbols. In this respect, there is a scientific field that examines these signs and their functioning: Semiotics. Semiotics adopts motion-picture films as 'unique'. Semiotics has tended to reveal how meaning exists in film and its rules, and it performed this by using the analysis method and notions of semiotics. As a consequence; sign, expression, content, denotation, connotation, signification, and system became the tools of semiotic analysis. Cinema, which is also denoted as the seventh art branch, is a mass art and pertains to the communication model. Therefore, the effort to make sense of the language of cinema, which is both a type of communication and includes signs, becomes more understandable with a semiotic analysis.

The movies which build purview through indicators, metaphors, and symbols; transmit the atmosphere they have created through the language they have used as well. In this transposition operation, the sense-making process is interpreted with the cultural codes and rotes created by the collective memory. Thus, the subtexts of the movie become known and clear, including the implicit messages intended to be given. The purpose of interpreting the visual/analyzing the text correctly has been enhanced from past to present with studies that enrich semiotics and methods shaped by different viewpoints. One of the leading directors of Iranian Cinema, Majid Majidi's movie that was made in 2015 'Muhammad: The Messenger of God' has been chosen as a sample, thereby the marks of the semiotics codes are traced. The social change and transformation that Iran has experienced have affected the Iranian directors' approach to cinema. Especially after the Iranian Islamic Revolution, a brand new cinematic movement emerged: Iranian New Wave Cinema. Among the New Wave cinema-makers, Majid Majidi has managed to attract the attention of not only his own country but also the world with his unique style and metaphors. Well, how could Majidi be able to open up to the world as a director who grew up in a closed society, or how did Iranian cinema reveal its successful and original language in the face of all the socio-political problems it faced? In this study, we will try to answer these questions with semiotic methods. Undoubtedly, Majidi's human-based narrative structure and atmosphere of reality created by his plain and modest presentation impress the audience. Relevant features will also be evaluated as they contribute to the semiotic analysis.

Keywords: Cinema, Semiotics, Iranian Cinema, Majid Majidi, Hz. Mohammed: Messenger of Allah