Evliyâ Çelebi'nin Seyahatnâmesi'ne göre Girit: Sosyal ve kültürel hayat
The social and cultural life of Crete as depicted in Evliyâ Çelebi's Seyahatname (Book of travels)
Yazar: JAMES CLAYPOOL MORRISON
Danışman: PROF. DR. NURETTİN GEMİCİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: 17. yüzyıl = 17. century ; Evliya Çelebi = Evliya Çelebi ; Girit = Crete ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Seyahatname = Seyahatname ; Sosyal hayat = Social life ; Sosyokültürel yaşam = Socio-cultural life

Özet:
Evliya Çelebi'nin bir seyyah ve müellif olarak Osmanlı tarihi ve dünya tarihinde oldukça önemli bir yeri vardır. Seyahatnâmesi'nde kullandığı dil ve anlatım tarzı, bahsettiği çok çeşitli yerler, kavimler ve tarihi olaylar hakkında aktardığı bilgiler ve okuyucuların ilgisini çeken eğlenceli anlatım tarzının değeri ancak son yüzyıllarda keşfedilmektedir. Müellifimizin seyahat ettiği yüzlerce yerden biri de Girit adasıdır. Bu ada, Akdeniz tarihi boyunca ticaret ve siyasette önemli bir rol oynamıştır. Osmanlı Devleti'nin Girit adasını fethi yirmi beş yıldan fazla sürmüş; bu olay Evliya'nın yaşadığı dönemde gerçekleştiği için kendisi bu tarihi olayın en önemli anlarına bizzat şahit olmuştur. Eserinde bu savaşı ayrıntılı bir şekilde anlatmasının yanı sıra, her kesimden insanlarla iletişim kurma konusunda yetenekli olan müellifimiz, Girit'te yaşayan insanlara odaklanarak adanın sosyal ve kültürel hayatını renkli bir şekilde tarif eder. Bu araştırma, 17. yüzyılda yaşamış eğitimli, dindar, çok kültürlü ve esprili bir Osmanlı aydını olan Evliya Çelebi'nin gözünden, Girit'teki sosyal ve kültürel hayatı konu edinmektedir. Onun bakış açısı, birbirine paralel giden iki tutku tarafından şekillenir. Bir tarafta Osmanlı-Müslüman medeniyetinin üstünlüğüne inanırken diğer tarafta diğer medeniyetleri ve kültürleri heyecanla keşfetmek ister. Müellifimizin Girit seyahati sırasındaki yazdıkları, hem gayrimüslim kavimlerin yaşantısını ekseriyetle hayranlıkla karşıladığını hem de Osmanlı medeniyetinin adaya gelişinin isabetli olduğuna ve Girit'i en iyi haline getireceğine inandığını göstermektedir.

Abstract:
Evliya Çelebi has an unmistakably important place in Ottoman and world history as a traveler and writer. In his magnum opus, the Seyahatnâme (Book of Travels), his creative use of language, the places, people groups and historical events he describes, and the entertaining way in which he does so offer a goldmine to the historian – the value of which has only been discovered in the last century. One of the many places he visited was the island of Crete. This island has played a key economic and geopolitical role in Mediterranean history. Because the lengthy and epic Ottoman conquest of the island took place in Evliya's lifetime, he was able to personally witness key events in the process. In addition to relaying accounts of important military victories, because of his proclivity towards connecting with people, he describes the social and cultural life of the island in detail. Evliya Çelebi's reflections as an educated, religious, cosmopolitan, and frankly big-hearted Ottoman writing in the seventeenth century on the social and cultural life of Crete are the subject of this thesis. His perspective is shaped by twin passions: one, the desire to discover the beauty of this world that God has created; and two, the deeply-held belief in the superiority of Ottoman-Muslim civilization. His written reflections on his journeys to Crete reflect these twin passions: he reveals a fascination with the life and culture of the non-muslim populations of the island and describes them in very positive terms; and he unquestionably believes that the Ottoman conquest of Crete is not only right but will allow the island to achieve to its greatest flourishing.