Oğuz Atay'ın kurmaca dünyasında kişilik parçalanması
Disintegration of personality in Oğuz Atay's fictional world
Yazar: SEYFETTİN YILDIZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FIRAT KARAGÜLLE ; PROF. DR. HANDAN İNCİ ELÇİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Batı Dilleri ve Edebiyatı = Western Linguistics and Literature ; Psikoloji = Psychology ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Atay, Oğuz = Atay, Oğuz ; Kişilik = Personality ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Kurmaca = Fictional ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Yeni Türk edebiyatı = New Turkish literature

Özet:
Oğuz Atay'ın bütün kurmaca eserlerini kapsayan bu çalışmada kişilik parçalanması teması; psikodinamik kişilik kuramı, 20.yüzyıla felsefi görüşleriyle yön veren bazı filozoflar ve modernist edebiyat yaklaşımları doğrultusunda incelenmiştir.

Çalışmamızın problemi, Atay'ın kurmaca dünyasında kahramanların kişilik parçalanmasına uğrayıp uğramadığını tespit etmek, kahramanları parçalanmaya götüren toplumsal ve bireysel etkilerin neler olduğunu, Cumhuriyet döneminde hız kazanan Batılılaşma ve modernleşme süreçlerinin Türkiye'de sosyal, siyasal, ekonomik, felsefi, psikolojik ve kültürel alanda yaşanan değişimleri de dikkate alarak araştırmaktır. Çalışmamızın amacı, Atay'ın kişilik parçalanmasını teorik olmaktan çıkarıp meseleyi edebi düzlemde nasıl somutlaştırdığını, kahramanların kişiliğinde ne gibi özellikler aradığını, onların hangi yönüne eğildiğini, kahramanları kişilik parçalanmasına götüren bireysel ve toplumsal etkenlerin neler olduğunu kuramsal bir çerçeve içinde tartışarak parçalanma kavramını hem içerik hem de biçimsel açıdan ortaya koymaktır.

Türk romanının sorununu "kişilik" olarak belirleyen Atay, devrin toplumcu bakış açısı yerine birey merkezli bir yaklaşımı esas alır.  Atay'ın kurmaca dünyasında önemli yer tutan Doğu-Batı, arafta kalmak, Türkiye'nin az gelişmişliği, modernleşme, iktidar ve otorite, bürokrasideki çıkmazlar, baba-oğul ilişkisi, ilkokuldan üniversiteye uzanan eğitim sistemindeki aksaklıklar, toplumsal değer yargıları, evlilik gibi temalar özbenliğine ulaşmak için kendisiyle hesaplaşan kahramanların kişiliğinin önündeki engeller olarak sıralanır ve tüm bu problemler kişilik parçalanması temasında düğümlenir. Bu dış etkilerin yanında kahramanların bireysel özellikleri ve entelektüel kimlikleri de kişilik parçalanmasına neden olur. Bu iki dünya arasında sürekli çatışma halinde olan kahramanlar için kişilik parçalanması kaçınılmaz bir sondur. Bireydeki parçalanmanın boyutlarını göstermek için onların iç dünyalarını psikolojik bir tahlilden geçirerek anlatan Atay, içerik yanında biçimsel açıdan da eserlerinde parçalanmayı yansıtan teknikleri kullanır.

Anahtar Kelimeler: kişilik, parçalanma, özbenlik, modernleşme, güvenilmez anlatıcı.

Abstract:
In this research, which covers all the fictional studies of Oğuz Atay, the theme of
personality fragmentation; The psychodynamic theory of personality has been studied in the
light of some philosophers and modernist literary approaches who have guided the 20th
century with their philosophical views.
The problem of our study, Atay's fictional world, the disintegration of the hero's
personality came around to determine if the protagonists that led to the breakup of what are
the effects for individual and social fragmentation, the dimension of Westernization and
modernization in Turkey that there was gaining momentum in the Republican era of social,
political, economic, philosophical, psychological, and taking into account the changes in the
cultural field to investigate.
The aim of our study is to reveal the concept of fragmentation both in content and in
terms of form by discussing Atay's disintegration of personality from being theoretical, how
he embodies the issue on a literary plane, what kind of features he looks for in the personality
of the heroes, what direction they lean towards, what individual and social factors lead the
heroes to personality fragmentation, within a theoretical framework.
Determining the problem of the Turkish novel as "personality", Atay takes an
individual-centered approach instead of the socialist perspective of the period. Themes which
has an important place in Atay's fictional world, such as East-West, being in limbo, Turkey's
underdevelopment, modernization, power and authority, deadlocks in the bureaucracy, father-
son relationship, disruptions in the education system from primary school to university, social
value judgments, marriage, are listed as obstacles in front of the personality of the heroes who
reckon with themselves to reach their self, and all these problems are knotted in the theme of
personality fragmentation. In addition to these external effects, the individual characteristics
and intellectual identities of the heroes also cause personality fragmentation. For the heroes
who are in constant conflict between these two worlds, personality fragmentation is an

inevitable end. In order to show the dimensions of the fragmentation in the individual, Atay,
who tells the inner world of them through a psychological analysis, uses techniques that
reflect the fragmentation in his works in terms of form as well as content.
Keywords: personality, disintegration, self, modernization, unreliable narrator