Tarihi peyzaj karakter analizi ve turizm açısından değerlendirilmesi: Aydın Söke eski ve yeni Doğanbey mahalleleri örneği
Historical landscape character analysis and its evaluation in terms of tourism: The example of old and new Doğanbey neighborhoods in Aydin Söke
Yazar: NERGİZ BELEN
Danışman: PROF. DR. ŞÜKRAN ŞAHİN
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Bu çalışmada, Doğanbey Mahalleleri ve yakın çevresi örneğinde, Tarihi Peyzaj Karakter Alanları (TPKA) haritalama yöntemi önerilmiştir.  Tarihi Peyzaj Karakter Analizi (TPKAn) ile üretilen bir TPKA haritası, unutulmaya yüz tutmuş antik kent-peyzaj ilişkisini ve kaybolan belleği arama çalışmaları için bir araçtır. Tez çalışmasında, toplumların bu bellek alanlarıyla buluşturacak araçlardan biri olarak turizm ele alınmıştır. Çalışma alanı bazında TPKA'nın mekânsal olarak turizm sektöründe değerlendirilmesine ilişkin öneriler geliştirilmiştir. 
Bu çalışma ile önerilen çok katmanlı TPKA haritaları hem tarihi ve arkeolojik dönemleri hem de yeni bir bakış açısı olarak sucul ve karasal ortamlardaki sınır değişimlerine dayalı Peyzaj Deseni Geçiş Alanlarını (PDGA) kapsamaktadır. Doğanbey yerleşimi yakın çevresindeki PDGA'lar, bölgedeki yerleşim sahalarının gelişimini etkilemiş, hatta tarih sahnesinden silinmelerine neden olmuşlardır. Bu bağlamda, bir TPKA haritalama yöntemi, sahaya özgü doğa-insan etkileşiminin kanıta dayalı tüm zamansal katmanlarını, aynı zamanda Anadolu'nun uzun jeolojik geçmişinin ve akarasu dinamiklerinin bir sonucu olan sucul ve karasal ortamlardaki sınır değişimlerini kapsamalıdır. Deltalar, göller ve akarsu taşkın yatakları bir peyzajın jeomorfolojik belleği olarak tanımlanabilir.
Tez ile önerilen yöntemin uygulanabilmesi ve yeni tarihsel veriler ortaya çıktıkça güncellenebilmesi için Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) altyapısına ve sunduğu olanaklara gereksinim bulunmaktadır. Antik kentlerin, tarihsel oluşum ve dönüşümlerinin sahnelendiği çok katmanlı (palimpsest) arkeolojik ve jeoomorfolojik peyzaj özellikleri ile kayıt altına alınması, bu kentlerin kültürel miras değerlerinin ve bulundukları yerle etkileşimlerinin hem daha tutarlı olarak anlaşılmasına hem de güncel peyzaja ilişkin koruma-kullanım stratejilerinin daha etkin geliştirilmesine olanak sağlayabilir.

Abstract:
In this study, the Historical Landscape Character Areas (TPKA) mapping method has been proposed in the example of Doğanbey Neighborhoods and its surroundings. A TPKA map produced by Historical Landscape Character Analysis (TPKAn) is a tool for the search for the ancient city-landscape relationship and lost memory that is about to be forgotten. In the thesis study, tourism is discussed as one of the tools that will bring societies together with these memory areas. On the basis of the study area, suggestions have been developed regarding the spatial evaluation of TPKA in the tourism sector.
The multi-layered TPKA maps proposed in this study include both historical and archaeological periods and, as a new perspective, Landscape Pattern Transition Areas (PDGA) based on boundary changes in aquatic and marine environments. The PDGAs in the immediate vicinity of the Doğanbey settlement affected the development of the settlements in the region and even caused them to be erased from the scene of history. In this context, a TPKA mapping method should cover all evidence-based temporal layers of site-specific nature-human interaction, as well as boundary changes in aquatic and terrestrial environments as a result of Anatolia's long geological history and riverine dynamics. Deltas, lakes and river floodplains can be defined as the geomorphological memory of a landscape.
In order to apply the method proposed by the thesis and update it as new historical data emerge, a Geographical Information Systems (GIS) infrastructure and the opportunities it offers are needed. Recording ancient cities together with their multi-layered (palimpsest) archaeological and geomophological landscape features, in which their historical formations and transformations are staged, may allow for a more consistent understanding of the cultural heritage values of these cities and their interaction with the place where they are located, as well as a more effective development of conservation-use strategies for the contemporary landscape.