Koronavirüs hastalığı-2019 seyrinde ortaya çıkan karaciğer enzim anormallikleri ve mortalite ile ilişkisi
Liver enzyme abnormalities and its effects on mortality in coronavirus disease-2019
Yazar: MELİH KARTAL
Danışman: PROF. DR. CEVDET DURAN
Uşak Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Amaç: Şiddetli Akut Solunum Yolu Sendromu Koronavirüsü-2 (SARS-CoV-2) enfeksiyonu tedavisi için hastaneye yatan hastalarda gelişen karaciğer enzim anormallikleri ve enzim seviyelerindeki değişimin Koronavirüs Hastalığı-2019 (COVID-19) hastalarının mortalitesi üzerine olan etkisinin araştırılması amaçlanmıştır.	 
Yöntem: Uşak Eğitim ve Araştırma Hastanesinde pandemi servislerinde ve pandemi yoğun bakımda 20 Mart 2020 ile 20 Mart 2021 tarihleri arasında yatarak tedavi edilen 1455 COVID-19'lu hasta dahil edildi. Bu hastaların başvuru anındaki laboratuvar tetkiklerinden kreatinin, Laktat dehidrogenaz (LDH), Aspartat aminotransferaz (AST), Alanin aminotransferaz (ALT), total bilirubin, tam kan sayımı, C-reaktif protein (CRP) değerleri ile hasta yaşı, cinsiyeti, semptom varlığı, başvuru anı oksijen satürasyonu değerleri hasta dosyalarından kaydedildi. Aspartat aminotransferaz ve/veya ALT değeri iki kat ve üzerinde olan hastalardan hasta grubu oluşturulurken, 2 kattan daha düşük olanlar ise kontrol grubu olarak kabul edildi. Gruplar arasında demografik ve laboratuvar verileri karşılaştırılarak, bunların mortalite üzerine etkisi retrospektif olarak araştırıldı.
Bulgular: Toplamda 1455 hasta analize dahil edildi. Hastaların ortalama yaşı 58 (18-94) yıldı. Hastaların %52,4 'ü (n=763) kadın, % 47,6'sı erkekti. Çalışmaya alınan olguların % 7,49'u (n=109) öldü. Mortalite görülen olguların yaşları, sağ kalanlardan daha yüksek saptanırken (p<0,01), cinsiyetler arası anlamlı fark saptanmadı. Hasta grubunda 76 hasta varken kontrol grubunda 1379 hasta vardı. Hasta grubunda LDH ve bilirubin değerleri anlamlı olarak daha yüksek bulundu (sırasıyla; p<0,001 ve <0,001). Lenfosit sayısı hasta grubunda daha düşük (p=0,026), hemoglobin ve CRP değerleri ise daha yüksek saptandı (sırasıyla; p=0,045 ve p=0,023). Diğer klinik-laboratuvar-görüntüleme değişkenleri için gruplar arasında mortalite acısından fark saptanmadı. Çok değişkenli Cox regresyon analizi yapıldığında; yaş, CRP düzeyi, semptomların varlığı ve başvuru sırasındaki oksijen satürasyonunun mortalite için anlamlı bağımsız faktörler olduğunu saptandı.
Sonuç: Şiddetli COVID-19 nedeniyle hastanede yatarak takip ve tedavi edilen hastalarda başvuru anındaki karaciğer enzim yüksekliğinin COVID-19 serinde gelişen mortaliteye etkisi olmadığı; mortalite belirleyen bağımsız risk faktörle-rinin; yaş, CRP, semptom varlığı ve başvuru anındaki O2 saturasyonu olduğu saptandı.

Abstract:
Liver Enzyme Abnormalities and its Effects on Mortality in Coronavirus Disease-2019
Objective: To investigate the course of liver enzyme abnormalities and the effect of enzyme level changes on mortality among hospitalized patients due to Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus-2 (SARS-CoV-2) infection. 
Method:  1455 patients hospitalized in pandemic wards and pandemic intensive care units of Uşak Training and Research Hospital between March 20th, 2020, and March 20th, 2021, were included. These patients' serum creatinine, LDH (lactate dehydrogenase), AST (aspartate aminotransferase), ALT (alanine aminotransferase), total bilirubin, complete blood count, CRP values, and patient age, gender, presence of symptoms, admission oxygen saturation values were obtained from the patient files. Laboratory data and patients' characteristics were evaluated to investigate the effect on mortality retrospectively. 
Result: 1455 patients were included. The median age of the patients was 58 (18-94) years. 52.4% (n=763) of the patients were female. 7.49% of patients (n=109) died. Patients with AST and/or ALT levels twofold higher than the upper normal limit were defined as a study group. The study group comprised 76 patients. In the study group, LDH and bilirubin values were significantly higher than the control group (p values were <0.001 and <0.001, respectively). Lymphocyte counts were lower in the study group compared to the control group (p=0.026). The hemoglobin levels significantly differed between the study and control groups (p=0.045). Also, CRP levels were statistically higher in the study group (p=0,023). The two groups did not differ when comparing clinical, laboratory, and imaging variables. Multivariate Cox regression analysis revealed that age, CRP level, presence of symptoms, and oxygen saturation on admission were significant factors for COVID-19 mortality.
Conclusion: It was shown that among patients hospitalized for Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus-2 (SARS-CoV-2) infection follow-up and treatment, liver enzyme elevations on admission did not affect COVID-19 infection-related mortality. Independent risk factors that determined mortality were age, CRP level, presence of symptoms, and oxygen saturation on admission.