İnanç turizmi bakımından Kapadokya Bizans resim sanatı'nda Konstantin ve Helena tasvirleri
Constantine and Helena images in Byzantine art of Cappadocia in the context of faith tourism
Yazar: FATMA ŞENGÜL
Danışman: DOÇ. DR. BÜLENT İŞLER
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sanat Tarihi = Art History ; Turizm = Tourism
Dizin: Bizans Dönemi = Byzantine Period ; Bizans kiliseleri = Byzantine churchs ; Duvar resimleri = Wall paintings ; Helenler = Hellens ; Kapadokya freksleri = Capadocia frekses ; Nevşehir-Kapadokya = Nevşehir-Cappadocia ; Resim sanatı = Painting art ; Tasvir = Description ; Turizm = Tourism ; İnanç turizmi = Faith tourism

Özet:
Bizans dönemi Kapadokya kiliselerinin duvar resimlerinde yer alan Konstantin ve Helena tasvirlerini konu alan çalışmamızda tasvirlerin taşıdığı anlama bağlı olarak, Konstantin'in annesi Helena'yı kutsal alanları ziyaret için Kudüs'e göndermesi ve Gerçek Haç'ın keşfi ile başlayan hac ziyaretleri kapsamında Helena ve Helena'dan sonraki hacıların kullandığı yollar incelenmiştir. Böylece, inanç turizmi açısından önem taşıyan merkezler tespit edilerek, hac rotaları ortaya çıkarılmıştır. Kapadokya'da Konstantin ve Helena tasvirleri, Bizans anıtsal resim sanatı'nın günümüze ulaşmış en erken tarihli örnekleri arasında yer almaktadır. Çalışmanın temel amacı, Kapadokya Bölgesi'nde yoğunlaşan bu tasvirlerin seçilmesinin nedenini sorgulamak, tasvirlerin bölgedeki ikonografik ve üslupsal gelişimini ortaya koymaktır. Bu kapsamda, 10.-11. yüzyılarda sık olarak resmedilen; Göreme, Çavuşin, Güllüdere, Zelve, Ihlara, Tatlarin, Gülşehir, Soğanlı, Sinasos ve Andaval'daki Bizans kiliselerinde yer alan 31 Konstantin ve Helena tasviri konum, ikonografi ve üslup açısından incelenmiştir. Konstantin ve Helena sahnelerinin yer aldığı kiliselerde tasvirlerin gerek ikonografi gerek üslup açısından çeşitlilik gösterdiği, farklı zamanlarda üretildiği gibi, benzer özellikler taşıdığı ve birbirini etkilediği tespit edilmiştir. Tasvirlerin kilise içerisinde yer seçiminde bazı sahneler ile ilişkilendirildiği, apotropik (kötülüğe karşı koruyucu) rolleri olduğu ve ölüm sahnelerine yakın olarak resmedildikleri görülmüştür.

Abstract:
The subject of our thesis consists of images of Constantine and Helena in the wall paintings of the Byzantine Cappadocia churches. Depending on the content of the images, Constantine sent his mother, Helena, to visit holy land to Jerusalem and the pilgrimage visits began with the discovery of the True Cross, the paths used by Helena and the pilgrims after her were examined. Thus, the centers of importance for faith tourism have been examined and pilgrimage routes were determined. The images of Constantine and Helena in Cappadocia are among the earliest examples of the Byzantine monumental painting art. The main purpose of this study is to question the reason for choosing these images which are concentrated in Cappadocia region and to reveal the iconographic and stylistic development of the depictions in the region. In this context, 31 Constantine and Helena scenes freguently depicted in the 10-11th centuries in the Byzantine churches in Göreme, Çavuşin, Güllüdere, Zelve, Ihlara, Tatlarin, Gülşehir, Soğanlı, Sinasos and Andaval were examined in terms of iconography, location and style. The images are various both in terms of iconography and style and were produced at different times. At the same time, it is determined that some churches have similarities and influence each other in terms of style and iconography. The images of Constantine and Helena were associated with some scenes in the selection of place within the church, and they were seen to have apotropaic (protective) roles and were depicted close to the scenes of death.