Türkiye'nin arkeolojik eser barındıran seçilmiş müzelerinde önleyici koruma bağlamında müze tasarımlarının irdelenmesi
Investigation of museum designs within preventive conservation context in Turkey's selected museums containing archaeological artifacts
Yazar: FATMA SEZİN DOĞRUER
Danışman: PROF. DR. YAŞAR SELÇUK ŞENER
Gazi Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Kültür Varlıklarını Koruma ve Onarım Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Müzecilik = Museology ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Arkeoloji = Archaeology ; Arkeoloji müzeleri = Archeological museums ; Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Koruma tedbirleri = Protection measures ; Mekan korunumu = Space preservation ; Mekan tasarımı = Space design ; Tasarım = Design ; Önleyici müdahale = Preventive intervention

Özet:
Müze koleksiyonuna zarar veren etkenlerin engellenmesi, sınırlandırılması, tespiti ve bu etkenlere müdahale edilmesi amacıyla yürütülen önleyici koruma çalışmalarıyla gün içinde algılanamayan fakat zaman içerisinde birikerek çoğalan bozulmalar ve aniden gelişen büyük hasarlar önlenebilmekte veya sınırlandırılabilmektedir. 
Müze koleksiyonunun maruz kaldığı bozulma etkenleri fiziksel kuvvetler, hırsızlık ve vandalizm, yangın, su, zararlılar, kirletici maddeler, uygun olmayan ışık, sıcaklık ve bağıl nem ile bilgi ve önem kaybı olarak sıralanmaktadır. 
Müze yapıları, farklı amaçlarla inşa edilmiş olan yapıların sonradan müzeye dönüştürülmesi ile kurulabildiği gibi, müze olarak tasarlanmış yapılar da olabilmektedir. Tasarımlardaki farklılık, müze koleksiyonunun korunmasına yönelik sorunları ve geliştirilen önerileri nitelik ve nicelik bakımından etkilemektedir. Yeni müze binası tasarımlarının önleyici korumaya uygun olması; tarihi binaların müzeye dönüştürülmesinde hazırlanacak restorasyon ve teşhir-tanzim projelerinin ise önleyici koruma ilkelerine dikkat edilerek hazırlanması gerekmektedir. Yenilenecek müzelerdeki koruma ihtiyacının belirlenmesi ve buna yönelik düzenlemelerin projelere işlenmesi de önemlidir.  
Bu tezde arkeolojik eser barındıran Türkiye müzelerinden seçilen örnekler incelenmiştir. Müze binalarının konumlandırılması, yapısal ve mekânsal özellikleri ile mekânlarda kullanılan taşınabilir unsurların önleyici korumaya uygunluğu irdelenip, bozulma etkenlerine yönelik olarak değerlendirmeler yapılmış ve öneriler getirilmiştir.

Abstract:
Deterioration that is not perceived in day but accumulated and increased in time could be avoided or blocked by means of preventive conservation works, which are conducted in order to avoid, block and minimize the agents of deterioration to the museum collection. 
The agents of deterioration, to which museum collection are exposed, are classified as physical forces, thieves and vandals, fire, water, pests, pollutants, improper light, improper temperature, improper relative humidity and dissociation. 
Museum buildings could be established by converting buildings with different purposes into museums later, as well as buildings designed as museums directly. Differences on design affect the problems and proposals on conservation of the museum collection in terms of quality and quantity. New museum designs should be essential for preventive protection; and restoration and exhibition-design projects used in the transformation of the historical buildings into museum should be prepared by paying attention to the preventive conservation principles. It is important to determine the need of protection and to use the required precautions in projects.  
The chosen examples from Turkish museums that contain archaeological artifacts are investigated in the thesis. Examining the convenience of the museum buildings' location, structural and spatial characteristics and portable fittings used in the spaces with preventive conservation, evaluations according to the agents of deterioration are made; and proposals are brought.