COVID-19 pandemi süreci ve kısıtlamalarının anne sütü ile beslenmeye, annelerin algıladığı stres ve yaşam doyumlarına etkisi
The effect of COVID-19 pandemic and related restrictions on breastfeeding, maternal perceived stress and maternal life satisfaction
Yazar: SEDA GÖKOĞLU
Danışman: PROF. DR. ERSİN AKPINAR
Çukurova Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Anne sütü = Milk-human ; COVID 19 = COVID 19 ; Emzirme = Breast feeding ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Korona virüsler = Coronaviridae ; Pandemiler = Pandemics ; Stres = Stress ; Yaşam doyumu = Life satisfaction ; İnfodemi = Infodemia

Özet:
Giriş ve Amaç: COVID-19'un gebe ve fetüs üzerindeki olası sonuçlarının yanı sıra yenidoğan üzerindeki potansiyel etkisi, anne ve yenidoğanın uygun yönetimi ve son olarak COVID-19 tanısı konulan annelerde emzirmenin devamlılığında büyük bir endişe yaratmaktadır. Bu çalışmada, bir yaş altı bebeği olan 18 yaş üstü annelerin COVID-19 pandemi sürecinin doğum şekline, emzirme deneyimlerine, desteğe erişimine, algılanan stres durumuna ve yaşam doyumuna etki eden faktörleri saptamayı amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız, 1 Temmuz 2021- 30 Eylül 2021 tarihleri arasında Adana ilindeki beş farklı aile sağlığı merkezine kayıtlı, 12 aylık ve daha küçük yaştaki bebeği olan ve telefon görüşmesi ile anket katılımını kabul eden anneler ile yapılmıştır. Katılımcılara sosyodemografik bilgiler, yaşam doyum ölçeği ve algılanan stres ölçeği anketleri hekimler ve hemşireler aracılığıyla uygulanmıştır.
Bulgular: Çalışmamıza katılan annelerin bebeklerinin 168 (% 56)'si erkek, 132 (% 44)'si kızdır. Annelerin ortalama yaşının 30,1±5,8 yıl olduğu tespit edildi. Katılımcıların 1 (% 0,3)'inin evde tek başına, 3 (% 1,0)'ünün evde sağlık personeliyle, 95 (% 31,7)'inin devlet hastanesinde, 153 (% 51,0)'ünün özel hastanelerde, 48 (% 16,0)'inin ise üniversite hastanelerinde doğum yaptığı saptanmıştır. Annelerden 81 (%27,0)'inin bebeklerini anne sütü ile, 21 (% 7,0)'inin formül mama ile, 62 (% 20,7)'sinin anne sütü+formül mama ile, 68 (% 22,7)'inin anne sütü+ek besin ile besledikleri tespit edildi. Emzirme döneminde annelerden 42 (% 14,0)'sinin COVID-19 geçirdikleri saptandı. COVID-19 geçiren annelerden 33 (% 11,0)'ünün evde takip edildikleri, 9 (% 3,0)'unun ise serviste takip edildikleri saptandı. Emzirme döneminde COVID-19 geçiren annelerden 18 (% 6,0)'inin ortalama 8,4±6,7 gün bebeklerini emzirmeye ara verdikleri gözlendi. Anne sütü ile beslenme sürecinde annelerden 55 (% 18,3)'i pandemi sürecinden olumsuz etkilendiğini ve anne sütünü istediği zamanlamadan erken kestiği, 41 (% 13,7)'i pandemi sürecinden olumlu etkilendiği ve anne sütünü bebeğine planladığından daha uzun süre vereceğini, 204 (% 68,0)'ü pandemi sürecinin herhangi bir etkisi olmadığı görüşünde oldukları saptandı. Annelerden 116 (%38,7)'sının pandemi sürecinde emzirme konusunda yeterince pratik destek aldığını belirtmiştir. Annelerin 179 (% 59,7)'u COVID-19 pandemi sürecinde oluşan bilgi kirliliğinden dolayı kendilerini kaygılı hissettiklerini belirtti. Çalışmamızda pandemi sürecinde emzirme konusunda yeterince pratik destek alan, doğar doğmaz bebeğini emziren ve pandemi sürecinden olumlu etkilendiğini düşünen annelerin yaşam doyum ölçeği puanları daha yüksek bulunmuşken, pandemi sürecinde oluşan bilgi kirliliğinden dolayı kaygılı hisseden annelerin algılanan stres ölçeği puanları daha yüksek bulunmuştur.
Sonuç: COVID-19 pandemi süreci yenidoğan ve süt çocuğu dönemini yaşayan çocukların annelerini de etkilemiştir. Annelerin bu süreçte doğum, emzirme, ek besine geçirme gibi süreçleri yaşarken pandemi dolayısıyla yaşanan bilgi kirliliğinden dolayı bebek beslenmesinin etkilendiği gösterilmiştir. Anneler bu dönemde bebeklerini daha sık ve uzun emzirmeyi planlarken, annelerin COVID-19 enfeksiyonu geçirmesiyle bebeklerini formül mama ile beslemeye yöneldiği gözlenmiştir. Aile hekimleri olarak bu süreçte annelere emzirme danışmanlığı, doğru bilgiye ulaşım ve iki yaşa kadar emzirmenin sürdürülmesi teşvik edilmelidir.

Anahtar kelimeler: COVID-19, Emzirme, İnfodemi, Yaşam doyum, Algılanan Stres

Abstract:
Introduction and Aim: The probable impact of COVID-19 on pregnant and fetus as well as newborn, raises great concern in the appropriate management of the mother and newborn and eventually in the continuity of breastfeeding in mothers diagnosed with COVID-19. In this study, we aimed to determine the factors affecting the mode of delivery, breastfeeding experiences, access to support, perceived stress and life satisfaction of mothers over age of 18 with a baby under age one.
Material and Method: Our study was conducted with mothers with babies under 12 months. They were selected from five different family health centers with various socioeconomic status in Adana between 1 July 2021 and 30 September 2021. Verbal consent was obtained from mothers. Sociodemographic Data Collection Questionnaire, Life Satisfaction Scale and Perceived Stress Scale were used by physicians and nurses to be completed by mothers on the phone.
Results: The mean age of the mothers was 30.1±5.8 years (min:19 max:43). Of 300 babies, 168 (56.0%) were boys and 132 (44.0%) were girls. Half (n=153; 51.0%) of the deliveries were at private hospital, 95 (31.7%) in public hospital, 48 (16.0%) in university hospitals, three (1.0%) at home with midwife and one (0.3%) was at home alone. Of mothers, 81 (27.0%) stated that they had exclusively breastfed their babies, 68 (22.7%) with breast milk and supplementary food, 62 (20.7%) with breastmilk and formula and 21 (7.0%) with formula only. It was found that 42 (14.0%) of the mothers had COVID-19 during the breastfeeding period. Of these 42 mothers, 33 (11.0%) were followed at home and nine (3.0%) were hospitalized. Of these 42 mothers, 18 (6.0%) stopped breastfeeding for an average of 8.4±6.7 days. Of total mothers, 55 (18.3%) were negatively affected by the pandemic and stopped breastfeeding earlier than they had planned, 41 (13.7%) were positively affected by the pandemic and breastfed longer than they had planned, 204 (68.0%) said that the pandemic had no effect on breastfeeding. Of mothers, 116 (38.7%) stated that they had received enough practical support for breastfeeding during the pandemic, 179 (59.7%) stated that they felt anxious due to infodemia during the pandemic. There was significant positive relation between the Life Satisfaction Scale scores of the mothers receiving enough practical support for breastfeeding during the pandemic, the time between delivery and onset of breastfeeding and thinking that they were positively affected by the pandemic. The Perceived Stress Scale scores of mothers feeling anxiety due to the infodemia during the pandemic were found to be higher.

Conclusion: The COVID-19 pandemic has affected the mothers and infants. It has been shown that infant nutrition has been affected due to infodemia in pandemic. While mothers had planned to breastfeed their babies more frequently and for longer periods in this period, it was observed that they preferred to feed their babies with formula. Family physicians should encourage mothers about breastfeeding until the age of two and should consult them about access to correct information.

Key words: COVID-19, Breastfeeding, Infodemia, Life Satisfaction, Perceived Stress