Dinler tarihi açısından Saadia Gaon'un hayatı, eserleri ve Yahudi inanç tarihine etkisi
Life and works of Saadia Gaon and his influence on Jewish intellectual history
Yazar: MUHAMMED ALİ BAĞIR
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ÜNAL
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Dinler Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Din = Religion
Dizin: Din felsefesi = Religious philosophy ; Dinler tarihi = History of religions ; Saadia Gaon = Saadia Gaon ; Talmud = Talmud ; Tevrat = Old Testament ; Yahudiler = Jews ; Yahudilik = Judaism

Özet:
Monoteist inanca sahip bir toplum olarak Yahudiler asırlar boyunca İslâmiyet'in hâkim olduğu topraklarda huzur ve barış içerisinde yaşamışlardır. Kendilerine sağlanan müsamaha ile İslâm devletlerinin bireyleri olarak her türlü alanda faaliyet göstermişlerdir.
X. yüzyıl İslâm toplumunda yaşamış olan Saadia Gaon, Ortaçağ Yahudi düşünce dünyasının ileri gelen en önemli âlimlerinden biriydi. O, hem dînî hem de edebî ilimler sahasında yazmış olduğu onlarca eseri ile yetkinliğini göstermiş bir otoriteydi. Bu yetkinliğini Talmud akademisi başkanlığıyla taçlandırmış, hem kendi döneminde insanlara yol göstermiş hem de yazdığı eserlerle sonraki dönemlere ışık tutmuştur. Başyapıtı Kitâbu'l Emânât ve'l 'İtikâdât ile Yahudi imanına esas olan hususların rasyonel ayaklarını belirlemeye çalışmış, vahiy ile aklın uyumu üzerinde durmuştur. Yahudiliğin yazılı ve sözlü kaynaklarının aklî temellerini oluşturmaya çalışmıştır. İnananların kalplerindeki şüpheleri dağıtmak ve karşıt görüşleri çürütmek için zorunlu gördüğü bu çalışmayı dînî bir vecîbe olarak algılamıştır. Yahudi düşünce dünyasında ilk defa görülen bu çaba O'na Ortaçağ Yahudi Felsefesinin Babası ünvanını getirmiştir. Ayrıca, Rabbânî Yahudiliğin savunucusu olarak, Tanah ve Talmud'un güvenilir kaynaklar olarak kabul edilmesinin gerekliliği üzerinde durmuş ve farklı dinlerdeki karşıt görüşlerle ve Karaîm mezhebiyle mücadele etmiştir. 
Araştırmamızın ana ekseni, gerçekleştirdiği tüm faaliyetlerle Rabbânî Yahudilik anlayışında önemli bir noktada duran Saadia Gaon'dur. Çalışma, giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Birinci bölümde Saadia Gaon'un hayatı incelenmiş, ikinci bölümde eserleri üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde teolojik ve felsefî fikirleri Kitâbu'l Emânât ve'l 'İtikâdât bağlamında ele alınmıştır. Sonuç bölümünde ise görüşlerinin genel bir değerlendirmesi yapılmıştır.


Anahtar Kelimeler: Yahudilik, Yahudi Felsefesi, Yahudi Kelâmı, Saadia Gaon, Tanah, Talmud.

Abstract:
The Jews, as a monotheistic society, have lived in peace and security in the Muslim territory for centuries. Within the tolerant athmosphere they were active in any area as members of Islamic states.
Saadia Gaon, who lived in the Islamic society in the 10th century, was one of the most important scholars of Jewish thought at the Middle Ages. He was an authority in both discipline of religion and literature by showing his competency through his dozens of works. He crowned his competency by becoming the president of the Talmud academy, guided the people in his time and also enlighted the next generation with his works. He tried to identify the rational basis of the essentials of the Jewish faith in his masterpiece Kitâbu'l Emânât ve'l 'İtikâdât and explored the consistency between the revelation and the reason. He also tried to create the rational basis for the written and oral resources of Judaism. He perceived this essential endeavor as a religious duty in order to remove the doubts in the hearts of the believers and to refute the opposite views. This enthusiasm, which was seen for the first time in the world of Jewish thought, has brought him the title father of the Medieval Jewish Philosophy. Furthermore as a defender of Rabbinic Judaism, he emphasized that Tanakh and Talmud should be considered as reliable resources and also struggled with opposite views in different religions and Karaims. 
The main axis of our research is Saadia Gaon, who stands on an important point in the school of Rabbinic Judaism with his all activities. The study consists of an introduction, three chapters and a conclusion. Saadia Gaon's life is discussed in detail in the first chapter and his works are explored in the second chapter. His theological and philosophical ideas are addressed within the context of Kitâbu'l Emânât ve'l 'İtikâdât in the third chapter. In the conclusion, an overall assessment regarding his views are made.




Keywords: Judaism, Jewish Philosophy, Jewish Kalam, Saadia Gaon, Tanakh, Talmud.