Kahramanmaraş koşullarında ekim zamanlarının çemen'de (Trigonella foenum-graecum L.) verim ve kalite üzerine etkisi
Effect of sowing date on the yield and quality of fenugreek (Trigonella foenum-graecum L.) under the conditions of Kahramanmaraş
Yazar: ZEYNEP GÖKÇE
Danışman: PROF. DR. LALE EFE
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ekim zamanı = Sowing date ; Trigonella foenum graecum = Trigonella foenum graecum ; Verim ögeleri = Yield components ; Çemen = Fenugreek

Özet:
Bu çalışma, Kahramanmaraş ekolojik koşullarında çemen bitkisinin en uygun ekim zamanını belirlemek amacı ile 2013-2014 yetiştirme sezonunda yürütülmüştür. Deneme faktöriyel tesadüf blokları deneme desenine göre Doğu Akdeniz Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma İstasyonu'nda bulunan K.S.Ü. Ziraat Fakültesine ait deneme arazisinde, kışlık (13 Kasım) ve yazlık (7 Mart) olmak üzere iki farklı ekim zamanında kurulmuştur. Denemede kışlık ekimde iki tekerrür, yazlık ekimde ise üç tekerrür uygulanmıştır. Çalışmada, materyal olarak Gürarslan çemen (Trigonella foenum-graecum L.) çeşidi ile Aday Hat-1 hattı ve Genotip-1 çemen genotipi kullanılmıştır. Araştırmada, bitki boyu, bitkide dal sayısı, ilk bakla yüksekliği, bakla uzunluğu, bitki başına bakla sayısı, baklada tohum sayısı, bitki başına tohum verimi, dekara tohum verimi, bin tane ağırlığı, müsilaj oranı, sabit yağ oranı, ham protein oranı, ham kül oranı, nem ve önemli yağ asitlerinden linoleik asit, alfa linoleik asit, oleik asit, palmitik asit, stearik asit miktarı gibi özellikler incelenmiştir. Elde edilen veriler, SPSS istatistik paket programı kullanılarak varyans analizine tabi tutulmuştur. Ortalamaların karşılaştırılmasında Duncan çoklu karşılaştırma testi kullanılmıştır.
Gelecekteki araştırmalara temel oluşturabilecek bu çalışmada, araştırmanın yürütüldüğü bölgede çemen yetiştiriciliği için en uygun ekim zamanının, en yüksek bitki boyu, bitki başına bakla sayısı, bitki başına tohum verimi değerlerinin elde edildiği 13 Kasım tarihli kışlık ekim olduğu tespit edilmiştir. Araştırmada incelenen özelliklerden sadece bitki başına tohum verimi ve sabit yağ oranı yönünden çeşitler arasındaki fark önemli bulunmuştur. Bitki başına tohum verimi için en iyi sonuçlar Genotip 1'den elde edilirken, sabit yağ oranı yönünden en iyi sonuçlar ise Gürarslan ve Genotip 1'den elde edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Çemen, Trigonella foenum-graceum, Ekim zamanı, Verim ve verim öğeleri

Abstract:
This study was carried out in the 2013-2014 cultivation season with the purpose of determining the most suitable fenugreek planting season of fenugreek under the ecological conditions of Kahramanmaraş. The study was established in two different cultivation periods as winter (13 November) and summer (7 March) at the trial field of K.S.Ü. Agriculture Faculty at the Eastern Mediterranean Transition Zone Agricultural Research Station in three replications according to factorial randomized block design. In the study, the Gürarslan fenugreek variety as well as Aday Hat-1 line and Genotype-1 fenugreek genotype were used. In the study, features such as the height of the plant, the number of branches of the plant, the height of the initial bean, the length of the bean, the number of seeds in the bean, seed productivity per plant, yield of seed per decare, weight of one thousand grains, mucilage rate, fixed oil rate, crude protein rate, crude ash rate, humidity and  the quantities of  linoleic acid, alpha linoleic acid, oleic acid, palmitic  acid, stearic acid as  important fatty acids were studied. Variance analysis was made on the data obtained by using SPSS statistical analysis program software. In the comparison of the averages, Duncan multiple comparison test was used.
This study, which may pave the way to future studies, has found that in the region where the study was performed, the most suitable planting season for fenugreek cultivators is the winter planting dated 13 November when the highest values of plant height, number of beans per plant, yield of seed per plant were obtained. From the features studied in the research the difference between varieties was found significant only from the perspective of seed yield per plant and fixed oil rate. While the best results were obtained from Genotip 1 in yield of seed per plant, the best results from the fixed oil rate were obtained from Gürarslan and Genotip 1.

Keywords: Fenugreek, Trigonella foenum-graceum, Planting date, Yield and yield components