Bulanık ortamda Choquet integrali kullanılarak tedarikçi değerlendirme modeli
Supplier evaluation model using fuzzy Choquet integral
Yazar: GÖKHAN AYYILDIZ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. NİHAN ÇETİN DEMİREL
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering

Özet:
Envanter yatırımı, teslim zamanı ve nakliye maliyetlerinde bir azalmayı sağlayacak; aynı zamanda da geleceğe yönelik tahminlerin doğruluğunu ve müşteri hizmet seviyesini arttıracak şekilde uygun tedarikçi seçiminin gerekliliğini ortaya çıkarmaktadır. Uygun tedarikçi seçiminde birtakım finansal olan ve olmayan, soyut ve somut, iç ve dış faktörlerin etkisi göz önünde bulundurulacağından çok ölçütlü karar verme araçlarından birini kullanmanın gerekli olduğu tespit edilmiştir. Literatürde, birçok ölçüt, alt-ölçüt ve belirleyicilerin söz konusu olduğu, karar ölçütleri seviyelerinin birbiri ile bağımlı olduğu ve birçok ölçütün dilsel olarak ifade edilemediği müphem durumlarda AHP'den üstün yönleri de dikkate alınarak Bulanık ANP yönteminin tercih edildiği görülmektedir. Bunun yanında birbiri ile bağımlı olan ölçütler arasındaki ilişkinin derecesini ölçmek için Choquet integralinin kullanımı yaygınlaşmıştır.Çok ölçütlü karar vermede ağırlıklı olarak kullanılan Bulanık Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) ve Analitik Şebeke Prosesi (ANP) yöntemlerinde yapılan hesaplama ve ikili karşılaştırma matrislerinin yoğunluğundan arındırılarak, tedarikçi seçimine farklı bir açısı geliştirmek ve kurulan tedarikçi değerlendirme modeli sayesinde birbiri ile bağımlı olan ölçütlerin değerlendirilmesinde Genelleştirilmiş Choquet Bulanık İntegrali (GCBİ) kullanılarak daha etkin sonuçlar elde edilmeye çalışılmıştır.Birbiri ile bağımlı olan ölçütlerin Sistem Dinamiği Simülasyon Modeli (SDSM) ile belirlenmesi, bu ölçütlerin bulanık ortamda ANP yönteminde kullanılması, bulunan değerlerin GCBİ algoritmasında elde edilen değerler ile karşılaştırılması ve bir alternatif seçimi üzerindeki etkisinin incelenmesi hedeflenmiştir.En iyi alternatifi belirlemenin yanı sıra GCBİ algoritmasından elde edilen katsayı değerleri kullanılarak, kurulan Lineer Programlama (LP) modeli ile tekstil sektöründeki bir işletmenin çalıştığı tedarikçileri arasında siparişleri en uygun şekilde dağıtması sağlanmış ve kullanılan yöntem ve kurulan modelin pratikte uygulanabilirliği doğrulanmıştır.

Abstract:
The necessity of appropriate supplier selection has been discovered in case of diminishing inventory investment, lead time and transporting costs, meanwhile increasing the exactness of future assumptions and customer service levels. It is determined that the necessity of using one of the multi-criteria decision making (MCDM) tools, taking into consideration the effect of financial and unfinancial, tangible and intangible, inside and outside factors in an appropriate supplier selection. In literature, with the better aspects than the AHP method, in question of many criteria, sub-criteria and indicators, dependence of decision criteria levels and if there is no possibility to explain the criteria as a linguistic variable in fuzzy cases, fuzzy ANP method is preferred. However, Choquet integral is a more commonly used method to measure the dependence of criteria among relationship levels.Condensation of calculation and comparative matrices, which are more frequently used in MCDM as fuzzy Analytic Hierarchy Process (AHP) and fuzzy Analytic Network Process (ANP) methods, exposing a different strategy in supplier selection and using the Generalized Choquet Fuzzy Integral (GCFI) with the proposed supplier evaluation model in which the dependent criteria are evaluated, more effective results are obtained.Dependent criteria are determined by using System Dynamics Simulation Model (SDSM). These criteria are used in fuzzy ANP method, the results are compared with values gained from the GCFI algorithm and the effect of an alternative selection is taken into account.Not only determining the best alternative, but also using the coefficient values from the GCFI algorithm, a linear programming (LP) model is proposed. It is obtained that a firm in textile sector has been shared orders among suppliers in an appropriate manner. Thus, the applicability of the methodology and models is validated with a real application.