Eleştirel pedagoji bağlamında Türkiye'de din eğitiminin felsefi analizi
A philosophical analysis of religious education in Turkey in the context of critical pedagogy
Yazar: MUSTAFA ÇETİN
Danışman: DOÇ. DR. BAYRAMALİ NAZIROĞLU
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Din eğitimi = Religious education ; Eleştirel pedagoji = Critical pedagogy ; Eğitim = Education ; Eğitim felsefesi = Education philosophy ; Felsefe = Philosophy ; Freire, Paulo = Freire, Paulo ; Pedagoji = Pedagogy ; İlahiyat = Theology

Özet:
Bu tezde geleneksel ve modern eğitim anlayışlarına karşı kuramsal bir itiraz olarak 20. yüzyılda ortaya çıkmış olan eleştirel pedagojinin Türkiye'deki örgün din eğitiminin durumunu anlamak ve iyileştirmek için olası katkısı araştırılmıştır. Eleştirel pedagojinin sağladığı eleştiri ve imkân dili üzerinde şekillenen bu çalışma, örgün din eğitiminin mevcut durumunu betimlemeye yönelik nitel bir çalışma olduğu kadar olması gerekene dair normatif açıklamalarla imkân dilini de araştıran felsefî bir çalışmadır. Çalışmada eleştirel pedagoji alanyazını incelenmiş ve Türkiye'deki örgün din eğitiminin durumuna ilişkin metin, doküman ve raporlar eleştirel bir yaklaşımla yorumlanmıştır. İlk bölümünde eleştirel pedagojiyi hazırlayan tarihsel koşullar ortaya konmuş ve Batı dünyasında din eğitimine yeni bir rota belirleme arayışları doğrultusunda eleştirel pedagojinin sunduğu teorik olanaklardan yararlanan din eğitimcilerinin görüşleri incelenerek eleştirel pedagojinin din eğitimi bağlamında nasıl anlaşılabileceğine ilişkin bir projeksiyon sunulmuştur. İkinci bölümde ise eleştirel pedagojinin sağladığı eleştiri dili bağlamında Türkiye'deki mevcut örgün din eğitiminin sorunları ortaya konmuş; örgün din eğitiminin potansiyelini gerçekleştirebilmesi açısından eleştirel pedagojinin insanlaştıran ve özgürleştiren eğitim, diyalog, farkındalaştırma, eleştirel bilinç, sorun tanımlama ve praksis kavramları İslam din eğitiminin esasları ve amaçları açısından yorumlanmıştır. Çalışmada Türkiye'de örgün din eğitiminin eleştirel pedagoji açısından ezbercilik, kadercilik, edilgenlik, nesnel bilgiye yönelik aşırı vurgu, rekabete dayalı ölçme-değerlendirme mantalitesi ve teknik-meslekî bakış açısının egemenliği gibi problemlerle malul olduğu sonucuna ulaşılmış; bu sorunlar karşısında İslam din eğitiminin eleştirel pedagoji açısından potansiyeline dair teorik bir perspektif ortaya konulmuştur.

Abstract:
In this thesis, it has been investigated the possible contributions of critical pedagogy to improve the current situation of formal religious education in Turkey. This study which has been conducted by using the concepts of critical pedagogy is a philosophical investigation that aims to explore the language of possibility with normative explanations which describe how to develop a better religious pedagogy, as well as a qualitative study to describe the current situation of formal religious education. In order to reach this purpose, we reviewed the literature of critical pedagogy with its historical roots. The texts, documents and reports related to the situation of formal religious education in Turkey were examined and interpreted with a critical approach. In the first part, the theoretical conditions that paved the way for critical pedagogy were evaluated and the educational approaches of religious educators in the Western World who benefited from the theoretical opportunities of critical pedagogy were examined in order to shed light how critical pedagogy can be valued and offer oppotunities in the context of religious education. In the second part, the problems of the current formal religious education in Turkey were addressed in the context of the critical language of critical pedagogy. In order to realize the potential of formal religious education, some certain concepts of critical pedagogy have been interpreted in terms of the principles and purposes of Islamic religious education. As a result of the research, it has been revealed that formal religious education in Turkey has problems such as rote learning, fatalism, passivity, overemphasizing the objective knowledge, competition and grading-orientedness in measurement-evaluation and technical-career focuseness in terms of critical pedagogy.