Mavi beyaza dönerken: Kot kumlama işçilerinde bir meslek hastalığı olarak silikozis
Where the blue turns to scorched: Silicosis as an occupational disease among jean sandblasting workers
Yazar: NEŞERİZ YEŞİM YASİN
Danışman: PROF. DR. SELMA KARABEY
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Meslek hastalıkları = Occupational diseases ; Silikozis = Silicosis ; Tekstil = Textile ; Tekstil boyacılığı = Textile dyeing ; Tekstil boyaları = Textile dyes ; Tekstil endüstrisi = Textile industry ; Tekstil işletmeleri = Textile enterprises ; Tekstil ürünleri = Textile products ; İşçiler = Workers

Özet:
Silikozis, tekstil sektöründe bir meslek hastalığı olarak 2005 yılında ilk kez Türkiye tarafından rapor edilmiştir. Denim kumaşın yıpratılması ve eski bir görünüme kavuşması için, elenmiş deniz kumunun kumaş üzerine bir kompresörden gelen basınçlı hava yardımıyla püskürtülmesi esasına bağlı olarak uygulanan tekniğin adı, kot kumlamadır. Toza maruziyetin yoğunluğu ve çalışılan işyerlerinde işçi sağlığı ve iş güvenliği önlemlerinin yetersizliği nedeniyle gerekli mühendislik ve kişisel koruyucu önlemlerin alınmaması, kot kumlama işinde belli sürelerde çalışmış işçilerde silikozis hastalığının gelişmesine neden olmuştur.Bu tez, bir yönüyle İstanbul'da kot kumlama işinde belli sürelerde çalıştıktan sonra silikozis tanısı almış 61 hastanın demografik özellikleri, sosyo-ekonomik durumları, çalışma koşulları ve hastalıklarıyla ilgili temel verilere ulaşmayı amaçlayan, tanımlayıcı epidemiyolojik bir çalışmadır. Diğer yönüyle, hastaların çalışma yaşamları ve hastalıklarıyla ilgili anlatılarına yer verdiği için, nitel bir araştırmadır. Çalışmaya alınan hastaların tamamı erkek ve ortalama yaşları 32,6 ± 7,5'dir. Çalışanların %86,9'una (n=53) işe giriş muayenesi yapılmamıştır. İşçilerin % 93,4'ü (n=57) vardiya sistemiyle, %82'si (n=43) haftada altı gün ve % 70,5'i (n=43) günde 12 saatin üzerinde çalışmıştır. Hiç sigortasız çalışanlar %57,4 (n=35), bir süre sigortalı olmuş olanlar %23'tür (n=14). Tanı yılları 2006 ve 2008 arasıdır ve %55,7'si (n=34) devlet hastanelerinde, %39,3'ü (n=24) üniversite hastanelerinde tanı almıştır. Hastaların %24,6'sı (n=15) tüberküloz tanısı da almıştır. Hastalığının meslek hastalığı olduğunu belgeleyenlerin oranı % 60,7'dir (n=37).Hastalığın ekonomik ve politik bağlamına oturabilmesi için, yaşadığımız neo-liberal küreselleşmenin öncülleri ve ilk küreselleşen sektörlerden biri olan tekstil ve hazır giyimin, Türkiye'nin eklemlenmesi sürecinde nasıl bir yol haritası izlediği, arka planda verilmeye çalışılmıştır. Küreselleşme yereli dönüştürme gücüne sahiptir. Ancak bu ilişki tek yönlü değildir. Yerel de küreseli etkileyip dönüştürebilir. Türkiye'de yaşananların, kot kumlama tekniği özelinde bir meslek hastalığını çıkış noktası alarak değerlendirilmesi, küresel olanı da yorumlama ve dönüştürme gücüne sahip olacaktır.

Abstract:
Silicosis, as an occupational disease in association with textile industry was first time reported in the world by Turkey in 2005. Jean sandblasting is a technique; the erosive/abrasive process applied to denim using air compressors to blow out sifted sea sand under pressure in order to bleach and to batter the fabric. Exposure to intense dust, the lack of engineering measures and personal protective equipment due to insufficient occupational health and safety mandates in workplaces, caused the development of silicosis in laborers who have worked in jean sandblasting for a certain period of time.On one hand, this thesis is a descriptive epidemiological study that aims to collect data about demographic properties, socio-economical profiles, working conditions and the disease of 61 patients who worked in jean sandblasting in Istanbul and have been diagnosed with silicosis. On the other hand, it is also a qualitative research since it includes patients? narratives about their working conditions and illness experiences. All subjects in the study were male, with a mean age of 32.6 ± 7.5. 86.9% (n=53) of the subjects had not undergone pre-employment medical examination. 93.4% (n=57) of subjects have worked in shifts, 82% (n=43) for six days a week, and 70.5 % more than 12 hours a day. The rate of the subjects with either no or short term social security is 57.4% (n=35) and %23% (n=14) respectively. Of the diagnosis made between 2006 and 2008, 55.7% were (n=34) in state hospitals, 39.3% (n=24) were in university hospitals. 24.6% (n=15) of the subjects were also diagosed with tuberculosis. 60.7% (n=37) of the subjects have certified that their disease is an occupational one.In order to put the issue in its economical and political context, premises of neo-liberal globalization and the route map that textile and garment industries, which are among the first globalized sectors, followed in the context of Turkey's integration process are also presented as background information. Globalization has the potency to transform the local. But this relation is not unilateral. Local can effect and transform the global as well. Evaluating the Turkish experience by taking an occupational disease as a starting point in the context of jean sandblasting will have the power to construe and transform the global.