Diyadin (Ağrı) ve yakın çevresinde jeomorfolojik birimler ile arazi kullanımı arasındaki ilişkiler
Relationships between land use geomorphological units in Diyadin (Ağrı) and nearby environs
Yazar: AYKUT ÇOBAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. RIFKI SINDIR
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Fiziki Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Arazi kullanımı = Land use ; Ağrı-Diyadin = Ağrı-Diyadin ; Bitki örtüsü = Vegetation ; Fiziki coğrafya = Physical geography ; Hidrografik özellikler = Hydrographic features ; Jeolojik özellikler = Geological features ; Jeomorfolojik özellikler = Geomorphological properties ; Toprak özellikleri = Soil properties ; İklim özellikleri = Climate properties

Özet:
Çalışma alanımızı oluşturan Diyadin ve yakın çevresi, Doğu Anadolu Bölgesi'nin Yukarı Murat Van Bölümü'nde yer almaktadır. Alan yapısal anlamda oldukça kompleks özellik göstermenin yanı sıra, jeomorfolojik bakımdan da çeşitli şekilleri bir arada bulundurmaktadır. Ayrıca tektonik bakımdan hareketli ve genç bir sahaya tekabül etmektedir. Alanın şekillenmesinde tektonizma, flüvyal süreçler, karstlaşma ve volkanizma etkili olmuştur. Yaklaşık 2000 km²'lik bir alan kapsayan çalışma sahasındaki ana jeomorfolojik birimleri dağlık alanlar, platolar, vadi tabanları, sekiler ve etek düzlükleri oluşturmaktadır.Araştırma sahasında, 2900-3200 metreler arasında zirve düzlükleri, 2650-2850 metreler arasında yüksek düzlükler, 2300-2600 metreler arasında yüksek platolar, 1900-2250 metreler arasında alçak platolar yer almaktadır. Diyadin ve yakın çevresi Alp Orojenik Sistemi içerisinde yer almaktadır. Tethis Denizi'nin çekilmesiyle yükselen karalar daha sonra kıvrım sistemi hareketlerine bağlı olarak yükselmiştir. Alt Orta Miosen'de başlayan karalaşma ile yükselen alanlar üzerinde etkili olan dış kuvvetler aşıyıp taşıdığı malzemeleri bu sahalar üzerinde biriktirmiştir. Kuaterner yaşlı bu alanlar, akarsu sekilerine denk gelmektedir.İnceleme sahasında, farklı arazi kullanım kabiliyet sınıflarına ait araziler bulunmaktadır. Bu alanlar üzerinde kuru, sulu tarım ile çayır-mera arazileri yer alır. Diyadin, zengin meralara sahip hayvancılık potansiyeli yüksek bir sahaya denk gelmektedir. Hayvancılık faaliyeti dağlık ve plato sahaları üzerinde, tarım faaliyeti ise akarsu vadi tabanları ile sekileri ile alçak düzlükler üzerinde yapılmaktadır. Diyadin'de yer alan jeotermal sahalar ilçe için ekonomik faaliyet alanlarını geliştirmiş ve bölgeye turizm faaliyetleri açısından canlılık kazandırmıştır.Diyadin ve yakın çevresinde yanlış arazi kullanımı sorunu söz konusudur. Tarım arazileri yerleşme ve ticaret alanlarına açılarak verim potansiyeli yüksek olan bu sahaların, daralmasına ve kirlenmesine neden olmuştur. Mevcut sulu tarım arazilerinin kuru tarım ve yerleşme alanı olarak kullanılması görülen bir diğer sorundur. Çalışma sahası içerisinde beşeri faaliyetler genel olarak fiziki şartlara bağlı kalarak gelişmiştir.Anahtar Kelimeler: Jeomorfoloji, Arazi Kullanımı, Murat Nehri, Havza, Diyadin, Ağrı

Abstract:
Diyadin and its near surrounding which builds up our study area is located in Up Murat Van Part in the Eastern Territory. In addition to showing a rather complicated characteristic in terms of structure, the area includes various shapes together geomorphologically. It?s also equal to a dynamic and young land tectonically.Tectonism, fluvial processes, karstic events and volcanism have been effective in the formation of the area. Area covering 2000 km² land is composed of mountainous sections, plateaus, valley bases, terraces, boom plains as geomorphologic units.In the research area; between 2900-3200 meters summit plains, between 2650-2850 meters high plains, between 2300-2600 meters high plateaus, between 1900-2250 meters low plateaus take place. Diyadin and its near surrounding takes place in Alp Orogenic System. Lands rising with the regression of Tethys Sea have later risen up in connection to fold system actions. External forces which are effective on lands rising with the regression strating in Sub Middle Miosen have piled the eroded and carried materials in the on these regions.Quaternery old these areas are equal to river terraces .Lands belonging to different land use competence classes ocur in the research area. Dry, watery cultivation and pastures, range lands take place on these areas. Diyadin is equal to an area which has rich ranges and high potential of animal breeding.Animal breeding activity is done over the mountainous and plateau lands; yet, cultivation is done over the stream valley bases, river terraces and over the low plains.Geothermal fileds taking place in Diyadin has developed economical activity for the town and has also brought dynamism in terms of touristic activities.There is a problem of incorrect use of land in Diyadin and its near surrounding.The use of the cultivation lands as settling and trade areas has caused these potentially high fertile lands to become narrow and get polluted.The use of already existing watery cultivation lands as dry cultivation and settlement area is another problem.The human activities within the study area have generally improved in regards to physical conditions.Key Words: Geomorphology, Murat River, Landuse, Basin, Diyadin, Ağrı.