Dünya Ticaret Örgütü'ne üye ülkelerin gelir gruplarına göre makroekonomik performanslarının çok kriterli karar verme yöntemleriyle incelenmesi
Investigation of the macroeconomic performances of the World Trade Organization member countries according to income groups by multi-criteria decision-making methods
Yazar: BUKET ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM DENİZ BAŞAR
İstanbul Ticaret Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İstatistik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İstatistik = Statistics
Dizin: DEMATEL = DEMATEL ; Dünya Ticaret Örgütü = World Trade Organization ; TOPSIS = TOPSIS ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making

Özet:
Dünya ticaretinin gelişmesinde Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması 
(GATT) ve Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ)'nün önemli etkileri bulunmaktadır. 
GATT'ın oluşumundan uzun süre sonra kurulan DTÖ ise, kuruluşundan itibaren 
önemli örgütler arasında yerini almaktadır. Bu çalışmanın amacı DTÖ'ye üye olan 
ülkelerin, gelir gruplarına göre ayrılarak 2021 yılına ait makroekonomik 
performanslarının ölçülmesi ve sıralanmasıdır. Ülkelere ait sıralamaların 
oluşturabilmesi için Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemlerinden TOPSIS ve 
EVAMIX yöntemleri kullanılmıştır. Bu yöntemlerin ağırlıklandırılması ise uzman 
görüşü, DEMATEL ve eşit dağılan ağırlık yöntemleri ile gerçekleşmiştir. Belirlenen 
beş kriter ve her gelir grubuna ait farklı alternatifler ile sıralamalar oluşturulmuştur. 
DEMATEL yönteminin analizine göre belirlenen kriterler arasında büyüme kriterinin 
daha önemli olduğu belirlenmiştir. Oluşturulan sıralamaya göre yüksek gelir 
grubunda (YGG) ilk sırada yer alan ülkenin TOPSIS ve EVAMIX yöntemlerinde 
farklı olduğu görülmektedir. TOPSIS yönteminde üç farklı kriter ağırlık yönteminde 
de ilk sırada İrlanda yer alırken, EVAMIX yönteminde İrlanda sadece uzman görüşü 
ağırlık yönteminde ilk sıradadır. Orta gelir grubunda (OGG) ise TOPSIS ve 
EVAMIX yöntemlerinin ilk sırasında yer alan ülke Maldivler olmuştur. Bu gelir 
grubunda yer alan Türkiye'nin sıralaması ise genel olarak sonlara doğrudur. Düşük 
gelir grubuna (DGG) ait TOPSIS ve EVAMIX yöntemlerinin sıralamasında başta yer 
alan ülke aynı olup, bu ülke Ruanda'dır. Genel olarak her iki yöntemde de 
oluşturulan sıralamalarda benzer sıralamaların yer aldığı görülmektedir.

Abstract:
The General Agreement on Tariffs and Trade (GATT) and the World Trade 
Organization (WTO) have important effects on the development of world trade. The 
WTO, which was established long after the formation of the GATT, has been among 
the important organizations since its establishment. The aim of this study is to 
measure and rank the macroeconomic performances of the WTO member countries 
for 2021 by separating them according to their income groups. TOPSIS and 
EVAMIX methods, which are among the Multi-Criteria Decision Making (MCDM) 
methods, were used to create the rankings of the countries. The weighting of these 
methods was realized by expert opinion, DEMATEL and evenly distributed weight 
methods. Rankings were created with five criteria and different alternatives for each 
income group. It has been determined that the growth criterion is more important 
among the criteria determined according to the analysis of the DEMATEL method. 
According to the ranking created, it is seen that the country in the first place in the 
high income group (YGG) differs in TOPSIS and EVAMIX methods. In the TOPSIS 
method, Ireland ranks first in the three different criteria weighting methods, while in 
the EVAMIX method, Ireland is in the first place only in the expert opinion 
weighting method. In the middle income group (OGG), the country in the first place 
of TOPSIS and EVAMIX methods was Maldives. The ranking of Turkey in this 
income group is generally towards the end. The top country in the ranking of 
TOPSIS and EVAMIX methods belonging to the low income group (DGG) is the 
same, this country is Rwanda. In general, it is seen that similar rankings take place in 
the rankings created in both methods.