Ayvalık, Altınova'daki Türk devri mimarisi
Turkish era architecture in Ayvalık, Altınova
Yazar: BELKIS ÖZEL GÜNEŞ
Danışman: PROF. DR. ŞENAY ÖZGÜR YILDIZ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi ve Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Altınova = Altınova ; Mimari = Architectural

Özet:
Balıkesir ili Ayvalık ilçesine bağlı Altınova mahallesi Karesioğulları Beyliğine bağlı bir kaza iken Karesioğulları'nın Osmanlı topraklarına dahil olması ise Bergama kazasına bağlı bir nahiye olarak karşımıza çıkmaktadır.  Bölgede bir liman olması bünyesinde birçok mimari yapı bulundurması sebebiyle köklü bir tarihi geçmişe sahip olduğunu göstermektedir.  Var olan mimari yapıları incelediğimizde ise Erken, Klasik ve Geç Dönem Osmanlı mimarisinin izleri görülmektedir. Günümüze ulaşan ve ulaşamayan yapıları ele alırsak önemli bir ticaret merkezi de olduğunu söyleyebiliriz.  Ayvalık'ta 18. Yüzyıl sonrası ticaretin buraya taşınması ve gelişmesi ile Altınova bu yüzyıllarda ticaret anlamında geri kalmıştır. 15. yüzyıldan Cumhuriyet dönemine kadar Altınova, Ayazmend adı ile karşımıza çıkmaktadır. Ancak buraya ne zaman ne için Ayazmend adı verildiği bilinmemektedir. Cumhuriyet dönemi ile Altınova adını almış olup bazı rivayetlere göre de bu adı Mustafa Kemal Atatürk vermiştir.Yapmış olduğumuz çalışmalar sonucunda Altınova hakkında yeterli çalışma bulunmadığı görülmüştür. Bugün eski şehir olarak da bilinen Altınova merkez mahallesinde birçok mimari yapı bulunmaktadır. Bu yapıların çoğuna Bozkurt Ersoy, ''Altınova (Ayvalık) Tarihine Ait Bazı Notlar ve Yöredeki Mimari Eserler'' adlı makalesinde değinmiştir ancak bu çalışma dışında herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. Altınova merkez mahallesinde yer alan 2 cami, 1 han, 1 çeşme, 1 türbe ve mezar taşları tezimizin ana konusunu oluşturmaktadır. Çeşme ve mezar taşları ile ilgili yapılmış herhangi bir çalışma bulunmamaktadır.  Çalışmamız kapsamında bu yapıların plan, malzeme ve süsleme özellikleri değerlendirilmiştir. Çalışmamız beş bölümden oluşmaktadır.  İlk bölümde Altınova'nın tarihine kısaca değinilmeye çalışılmıştır. Şunu da belirtmek gerekir ki Altınova'nın tarihçesi hakkında Ömer Erdem'in çalışması dışında başka bir çalışma yoktur. Ulaşabildiğimiz bilgiler ışığından kronolojik olarak kısaca tarihinden bahsettik.  İkinci bölümde ise tezimiz kapsamına dahil olan yapı türlerine Osmanlı mimarisindeki gelişimine belli başlı örneklerle değindik. Üçüncü bölümde de çalışmamızın ana konusu olan Altınova'daki Türk Devri Mimarisi başlığı altında yapılar türlerine göre sınıflandırılarak değerlendirildi. Dördüncü bölümde günümüze ulaşamayan ancak belgelerde karşımıza çıkan yapılardan bahsettik. Son bölümüzde ise Altınova'daki Türk Devri yapıları benzer örnekler ile karşılaştırılarak değerlendirildi. Bu değerlendirme sonucunda Altınova'daki mimari yapıların, benzer özellikleri ile farklılıklarının Türk Devri Mimarisindeki önemi vurgulandı.
Anahtar kelimeler: Altınova, Ayazmend, Ayvalık, Mimari, Camii, Han, Türbe, Çeşme, Mezar Taşı.

Abstract:
While Altınova neighborhood of Ayvalık district of Balıkesir province is a district of Karesioğulları principality, the inclusion of Karesioğulları in Ottoman lands is a nahiye of Bergama district.  The fact that it is a port in the region shows that it has a deep-rooted historical past because it has many architectural structures in its structure.  When we examine the existing architectural structures, traces of Early, Classical and Late Ottoman architecture are seen. If we consider the structures that have survived and those that have not reached our day, we can say that it is an important trade center.  18. In Ayvalık. With the post-century trade moving and developing here, Altınova has lagged behind in terms of trade in these centuries. From the 15th century to the Republican period, Altınova appears with the name of Ayazmend. However, it is not known when it was called Ayazmend and for what. With the Republican period, it took the name of Altınova and according to some rumors, this name was given by Mustafa Kemal Atatürk.As a result of the studies we have done, it has been seen that there are not enough studies about Altınova. Today, there are many architectural buildings in the central neighborhood of Altınova, also known as the old city. Most of these structures were mentioned by Bozkurt Ersoy in his article titled "Some Notes of the History of Altınova (Ayvalık) and Architectural Works in the Region", but there is no other study other than this study. 2 mosques, 1 inn, 1 fountain, 1 tomb and tombstones in the central neighborhood of Altınova constitute the main subject of our thesis. There are no studies on fountains and tombstones.  Within the scope of our study, the plan, material and ornamental properties of these structures were evaluated. Our study consists of five parts.  In the first part, the history of Altınova is tried to be briefly mentioned. It should be noted that there is no other study on the history of Altınova other than the article written by Ömer Erdem. In the light of the information we have access to, we have briefly mentioned its history chronologically.  In the second part, we touched upon the types of buildings included in the scope of our thesis with certain examples of their development in Ottoman Architecture. In the third part, under the title of Turkish Era Architecture in Altınova, which is the main subject of our study, the buildings were classified and evaluated according to their types. In the fourth part, we talked about the structures that have not survived to the present day but have come across in the documents. In our last section, the Turkish Era structures in Altınova were evaluated by comparing them with similar examples. As a result of this evaluation, the importance of the architectural structures in Altınova, their similar features and differences in the Turkish Era Architecture was emphasized.Keywords: Altınova, Ayazmend, Ayvalık, Architecture, Mosque, Han, Tomb, Fountain, Tombstone.