Bazı kapya biber genotiplerinin TSWV (domates lekeli solgunluk virüsü) ve TMV(tütün mozaik virüs)'ye dayanım düzeylerinin belirlenmesi ve heterotik gruplarının oluşturulması
Determination of resistance levels of some capia pepper genotypes to TSWV(tomato spotted wilt virüs) and TMV(tobacco mosaic virüs)  and heterotic groups
Yazar: AYŞE NUR ÇETİN
Danışman: PROF. DR. ÖNDER TÜRKMEN ; DOÇ. DR. HAKAN BAŞAK
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Ülkemizde Solanaceae familyasına ait türler yaygın olarak yetiştirilmektedir. Bu familyanın üyesi olup hem taze tüketimi hem de sanayilik yönüyle öne çıkan kapya tipi kırmızıbiber (Capsicum annuum L. var. conoides (Mill)) Irish] ülkemizde de yoğun olarak üretilmektedir. Bu çalışma 2020-2022 yıllarında Kırşehir ilinden toplanan yerel populasyonlar ve piyasadaki hibrit çeşit açılımlarından oluşan kırmızıbiber genetik kaynaklarının morfolojik varyasyon yönünden benzerlik ve farklılıklarının tespit edilmesi ve hatların TSWV (Domates lekeli solgunluk virüsü) ve TMV (Tütün mozaik virüs)'ye dayanım düzeylerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmaya 110 kapya biber populasyonuyla başlanmıştır. Tek bitki seleksiyonu sonucunda belirlenen hatların arasındaki ilişkinin saptanabilmesi için Küme ve Temel Bileşen Analizi (TBA) uygulanmıştır. Kırmızıbiber hatları arasındaki morfolojik benzerlikleri değerlendirmek için bir dendrogram düzenlenmiştir. Mevcut çalışmanın ilk yılında 15 değişken esas alınarak yapılan küme analizinde 19 grup tanımlanmıştır. İkinci yılında ise 24 değişken esas alınarak yapılan küme analizinde 10 grup tanımlanmıştır. İlk yıl yapılan Temel Bileşen Analizi, altı TB ekseni esas alındığında toplam varyasyonun %66.2'sini açıklarken, ikinci yıl on TB ekseni toplam varyasyonun %70.1'ini açıklamıştır. Ayrıca S2 kademesine ait 704 biber bitkisinde moleküler markörler yardımıyla TSWV ve TMV'ye dayanımlılık taramaları yapılmıştır. 34, 35, 36, 46, 47, 48, 84 ve 85 nolu genotiplere ait 48 bitki l4 alleli ve Tsw genine karşı homozigot dayanımlı oldukları tespit edilmiştir. Çalışma sonucunda kırmızıbiber hatları arasında morfolojik varyabilitenin yüksek olduğu bulunmuştur. Bitki özelliklerindeki varyabilitenin değerlendirilmesi, sebze ıslahçılarına gelecekte yürütülecek biber ıslah programlarında populasyonlara ait arzu edilen özelliklerin belirlenmesinde yardımcı olacaktır. Ayrıca bu iki hastalığa dayanımlılık düzeyleri belirlenen yarı yol materyalleri ileride sürdürülecek hastalıklara dayanımlı çeşit geliştirmeye yönelik ıslah çalışmaları için oldukça önem taşımaktadır.

Abstract:
Species belonging to the family Solanaceae are widely grown in our country. Capia type of red pepper (Capsicum annuum L. var. conoides (Mill.) Irish), which is a member of this family and stands out both for its fresh consumption and for industrial use, are cultivated intensively in our country. In this study, it was aimed to determine the similarities and differences in terms of morphological variation and to determine the resistance levels of the lines to TSWV (Tomato Spotted Wilt Virus) and TMV (Tobacco Mosaic Virus) of local populations collected from Kırşehir province in 2020-2022 and hybrid variety expansions in the market. The research, 110 populations of red peppers were started. Cluster and Principal Component Analysis (PCA) was applied to determine the relationship between the lines determined as a result of single plant selection. The dendogram was prepared to evaluate morphological similarity between red pepper lines. Cluster analysis based on 15 variables, identified 19 groups in the first year of the study. In the second year, 10 groups were identified in the cluster analysis based on 24 variables. Principal Component Analysis in the first year explained 66.2% of the total variation based on the six PC axes, while in the second year it explained 70.1% of the total variation based on the ten PC axes. In addition, resistance to TSWV and TMV was screened with the help of molecular markers in 704 pepper plants belonging to the S2 level. It was determined that 48 plants belonging to genotypes 34, 35, 36, 46, 47, 48, 84 and 85 were homozygous resistant to l4 allele and tsw gene. As a result of the study, morphological variability was found high among the red pepper genotypes. This evaluation of plant trait variability can assist geneticists and breeders to identify populations with desirable characteristics for inclusion in pepper breeding programs. In addition, the resistance levels of these two diseases are very important for breeding programs aimed at developing varieties resistant to diseases