Kazak masalları üzerine bir değerlendirme
An evaluation on the tales of Kazakhstan
Yazar: DINARA ASHIMOVA
Danışman: PROF. DR. ERDOĞAN ALTINKAYNAK
Ardahan Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Arketip = Archetype ; Halk bilimi = Folklore ; Kazak edebiyatı = Kazakh literature ; Kazaklar = Kazakhs ; Masallar = Tales ; Psikoanalatik inceleme = Psychoanalytic investigation ; Rusya = Russia

Özet:
Kazak folkloru ve dünyadaki etnik kimliklere mahsus halk edebiyatının en zengin
ürünlerinden biri olan masal, Kazak etnik kimliği açısından XIX. yüzyılın ikinci
döneminde Rus dilinde ve Ruslar tarafından yapılan çalışmalarda yerini almaya
başlamıştır. O dönemlerde Kazakistan, Rusya etkisi altında olduğu için çoğu
araştırmalar Rus dilinde ve Rus bilim adamları tarafından yapılmıştır. 1860 yıllarından
itibaren Kazak halk edebiyatı araştırmaları yazıya geçirilmeye başlandı. Yazıya
geçirilen halk edebiyatı araştırmalarıyla beraber, 1860-1880 yıllarında Ş. Valihanov, I.
Altınsarin, A. Kunanbayev, V. Radloff, G. Potanin ve İ. Berezin sayesinde Kazak
folklorunda önemli gelişmeler sağlanmıştır. Rus halk bilimciler tarafından yapılan ilk çalışmalarda ve araştırmalarda Kazak Halkının ve göçebe kültürün etkileri masallarda görülür.
Kazak halkının ağzında yüzyıllardır değişmeden bugüne kadar saklanmış,
dönüştürülmüş ve kendi yaşantılarına göre değiştirilmiş olan anlatılar, masallar,
destanlar ve öyküler, Kazak halkbiliminin hazinesini teşkil etmektedir.
Masallar, çocukları merhamete, adalete, iyiliğe, doğruluğa ve kendi hayatının
kahramanı olmayı öğretir. Onlar masal dinleyince kendi hayaller dünyasında kendi
masallarını yaratmaya başlar ve herkese iyilik yapan ideal bir tip olarak kahraman
olmaya çalışırlar. Bu yüzden masallar çocukların gelişiminde önemli bir yere sahiptir.
Aslında masallardan daha zengin olan bir folklor ürünü yoktur. Fakat Kazak
masallarının bilimsel açıdan toplanması ve araştırılması, çeşitli teoriler bakımından
incelenmesi oldukça zayıftır. Bundan ötürü tezimizde Kazak halk edebiyatındaki
masallara dair Psikoanalitik kuram ele alınarak değerlendirmeye tabii tutulmak üzerine
kurulmuştur. Bu tür bir çalışma Kazak masalları üzerine yapılan ilk çalışmadır ve bu
açıdan da oldukça önemlidir.
Çocukluğumuzdan beri dinlediğimiz ve sevdiğimiz masalların sadece sanat eseri olarak
değil, anlatıldıkları sosyal çevre ve şartlarla birlikte kültürel bir değer olarak ortaya
konulması şüphesiz Kazak halkına ve literatürüne, sözlü kültür ortamında bir katkı
sağlayacak ve geleneği canlı olarak ifşa etmesine katkı sağlayacaktır.
Çalışmamıza katkı olarak Kazak masalları hakkında yapılan bütün akademik çalışmalar
eklenmiş, netice itibariyle elli tane Kazak halk masalı özenle ve türlerine göre seçilerek
onların orijinal metinleri Türkiye Türkçesine aktarılıp, epizotları, arketipsel ve
psikoanalitik çerçevesi incelenmiş olup bu alanda ilk olma özelliği taşımaktadır. Bu
yüzden psikoanalitik alanına, Kazak halk masallarıyla ilgili olarak önemli bir katkıda
bulunmayı düşündük. Tezin hazırlanış amacı da budur.

Anahtar Sözcükler
Folklor, Masal, Kazak Halkı, Kazak Halk Bilimi, Rusya, Arketip, Psikoanalitik

Abstract:
In the second half of the 19th century, Kazakh folklore and one of its richest genres,
namely fairy tales, began to take their place in literature in Russian language. As
Kazakhstan was under the reign of Russia at that time, most researches were conducted
in Russian by Russian scientists. From 1860 onwards, Kazakh folk literature products
began to be recorded. The researches of folk literature in this period were conducted by
Sh.Valihanov, I. Altınsarin, A. Kunanbayev, V. Radloff, G. Potanin and İ. Berezin, and
significant improvements were made in Kazakh folklore. In the early studies and
researches carried out by Russian folk scientists, the effects of the nomadic culture of
the Kazakh people can be observed in fairy tales.
The narratives, fairy tales, epics and stories preserved, transformed and changed in
accordance with Kazakh people's culture and beliefs, have survived in the words of
Kazakh people for centuries unchangedly, and they constitute the treasure of Kazakh
folklore.
Fairy tales lead children to become merciful, just, good, and truthful and so they learn
how to become the heroes of their own lives. When they listen to fairy tales, they begin
to create their own fairy tales, develop the faculty of fictional creativity, and by this way
they turn into heroes who try to help others in an idealistic way. Therefore, fairy tales
play an important role in the character development of children.
In fact, there is no folklore product that is richer than fairy tales, and the tales have an
important place in the tradition of Kazakh tales compared to those in other countries
However, the scientific compilation and research on Kazakh tales is very weak.
Therefore, in our thesis, an evaluation was made about the tales in Kazakh folk
literature. The aim of this study is to present tales that we have listened to and loved
since childhood, not only as a work of art, but also as a cultural value with the social
environment and conditions in which they are told. Our study is based on archetypal and
psychoanalytic framework and is the first in this field.
The research and analysis of fairy tales, which we have listened and loved since our
chidhood periodnot only as works of art, but as products narrated in a social
environment, will make significant contribution to folk literature tradition in Kazakh
literature and the people there, and it will be possible to keep the tradition alive.
All the academic studies on Kazakh fairy tales are included in our study, and a total of
fifty Kazakh fairy tales are distinguished, classified and recorded in their original
versions. They are translated into Turkey Turkish with a view to their genres and
analysed according to their episodic structures, arhetypal contents and psychoanalytic
features, which is the first study on them in this regard. The main aim in this study is the
compilation, analysis and translation of Kazakh fairy tales.

Keywords
Folklore, Tale, Kazakh People, Kazakh Folklore, Russia, Archetype, Psychoanalysis