15. ve 19. yüzyıllar arasında Osmanlı-İtalyan jakarlı kumaşların karşılaştırılması
15. and 19. between the centuries of Ottoman-Italian comparison of jacquard fabrics
Yazar: ELİF TUĞÇE TECİR
Danışman: PROF. DR. SEVİM ARSLAN
Marmara Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Türk kumaşları desen, malzeme ve renkleriyle dünya kumaş sanatı içerisinde 
önemli bir yere sahiptir. Özellikle Osmanlı Saray Kumaşları, malzeme ve teknik 
özelliklerine bağlı uygulanan desenlerle güçlü bir etki yaratmaktadır.
Devlet gücünün bir sembolü olan bu kumaşlar, kendine özgü özellikleriyle ticari 
ve kültürel ilişkilerde imparatorluğun temsilcisi olarak kabul edilir. İpek ve ipekli 
kumaşlar, devletler için siyasi bir güç ve sağladığı gelir nedeniyle stratejik kararlarda 
önemli bir yer tutmaktadır. Osmanlı Devleti dokuma kumaşları içinde yer alan, saray 
kumaşları, önemli örnekleri oluştururken, Batı ile sürdürülen ilişkilerde bir prestij olarak 
kullanılma özelliğine sahiptir.
Osmanlı Devleti ile İtalya arasında uzun yıllar ayrıcalıklar ile sürdürülen ticari 
ilişkiler, sanatsal anlamda kumaşları süsleyen motif ve desenler üzerinde karşılıklı 
etkileşimleri ortaya çıkarmıştır. İtalya'nın Lucca kentinde, 1250'ler gibi çok erken bir
tarihe dayanan dokumacılık, zamanla Venedik, Floransa ve Cenova gibi önde gelen şehir 
devletlerinde gelişerek, İtalya'yı dokumacılığın merkezi haline getirmiştir. Özellikle, 
Venedik kadifeleri teknik özellikleri ile diğer kadifelerden ayrılarak, İtalyan dokuma 
kumaşları arasında öne çıkmaktadır. Venedik kadifelerinin Osmanlı saray erkanı 
tarafından beğenildiği ve Osmanlı Devleti'nin kadife kumaşlar için ödediği yüklü 
miktarlar, günümüz kaynaklarından ve Topkapı Sarayı'nda bulunan örneklerden 
anlaşılmaktadır. 
18. yüzyılda, teknoloji ve sanayi alanında önemli gelişmeler yaşayan Avrupa'da 
jakar tezgâhının geliştirilmesi ile dokumacılık alanında çığır açan bir gelişme yaşanmıştır. 
Dokuma tezgâhlarını makineleştirerek seri üretime geçilmesi sonucunda, ürünlerin 
Osmanlı pazarında büyük bir yer tuttuğu bilinmektedir. Batılılaşma etkisi altındaki 
imparatorluk ise Avrupa ile aynı seviyeye gelebilmek için yeni çözümler geliştirmiştir. 
Fabrikalaşma alanında atılan adımlardan biri olan, ilk büyük dokuma fabrikası Hereke 
Fabrika-i Hümayunu kurulmuştur. Sarayın birçok tekstil ihtiyacını karşılayan fabrika, 
Batı tarzı desen anlayışını dokuma kumaş yüzeylerinde uyguladığı örneklerde 
görülmektedir.
Osmanlı Devleti ile İtalya arasında ticari ve diplomatik ilişkiler sonucunda 
ortaya çıkan karşılıklı etkileşimler dokuma kumaşlar üzerinde motif, desen, renk ve 
kompozisyon düzenlemelerinde benzerlikler oluşmuştur. Hereke fabrikasının 
kurulmasıyla kumaş desenlerinde görülen Batılılaşma etkisi saray kıyafetlerinde ve 
döşemelik, perdelik gibi sarayı süsleyen tekstiller üzerinde görülmektedir

Abstract:
Turkish fabrics have an important place in the world of fabric art with their 
patterns, materials and colors. Within the Ottoman fabric art, the "Ottoman Palace 
Fabrics" with their motifs unique to the empire create a strong effect with the patterns 
applied according to their material and technical characteristics.
Fabrics, which are a symbol of state power, are considered to be the 
representative of the empire in commercial and cultural relations with their unique 
characteristics. Silk and silk fabrics occupy an important place in strategic decisions 
because of the political power and income they provide for states. Palace fabrics, which 
are included in the woven fabrics of the Ottoman State, have the property of being used 
as a prestige in relations with the west, while creating important examples.
Commercial relations between the Ottoman Empire and Italy, which have been 
maintained for many years with privileges, reveal mutual interactions on the motifs and 
patterns Decking out fabrics in an artistic sense. Weaving in the Italian city of Lucca, 
which dates back to a very early date, such as the 1250s, has developed over time in 
leading city-states such as Venice, Florence and Genoa, making Italy the center of 
weaving. In particular, Venetian velvets Decouple from other velvets with their technical 
characteristics and stand out among Italian woven fabrics. It is understood that Venetian 
velvets were liked by the Ottoman palace people and the large amounts that the Ottoman 
State paid for velvet fabrics are understood from modern sources and samples found in 
the Topkapi Palace.
18. century in Europe, which has experienced significant developments in 
technology and industry in the century, a groundbreaking development has been 
experienced in the field of weaving with the development of the jacquard loom. As a 
result of the introduction of mass production by mechanizing weaving looms, it is known 
that the products occupy a large place in the Ottoman Sunday. The empire under the 
influence of westernization has developed new solutions in order to reach the same level 
as Europe. The first large weaving factory, Hereke Fabrika-i Humayunu, which is one of 
the steps taken in the field of fabrication, has been established. The factory, which meets 
many textile needs of the palace, is seen in the examples where it applies the 
understanding of western-style pattern on woven fabric surfaces.
The mutual interactions that have arisen as a result of commercial and diplomatic 
relations between the Ottoman Empire and Italy constitute the similarities and differences 
in the arrangements of motifs, Decals, colors and compositions on woven fabrics. The 
Westernization effect seen in fabric patterns with the establishment of the Hereke factory
is seen in palace clothes and on textiles decorating the palace such as upholstery and 
draper