Allerjik rinit ve/veya astımlı çocuklarda yoğunlaştırılmış nefes havasında oksidatif belirteçlerin tayini
Determination of oxidative stress markers in exhaled breath condensates of allergic rhinitic and/or asthmatic children
Yazar: MELDA ÇELİK
Danışman: PROF. DR. AYFER TUNCER
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2009
Konu: Allerji ve İmmünoloji = Allergy and Immunology ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Astım = Asthma ; Malondialdehit = Malondialdehyde ; Oksidatif stres = Oxidative stress

Özet:
Astım ve allerjik rinit birbiriyle yakından ilişkili kronik inflamatuvar hastalıklardır. Bu hastalıkların ortaya çıkmasında etkili olan mekanizmalardan birinin oksidatif stres ve antioksidan mekanizmalar arasında oksidatif stres lehine meydana gelen dengesizlik olduğu öne sürülmektedir. Astımdaki oksidatif stresle ilgili birçok çalışma olmakla beraber allerjik rinitteki oksidatif stres konusunda bilgiler çok sınırlıdır.Bu çalışmanın amacı hem ağız, hem de burundan elde edilen yoğunlaştırılmış nefes havasında oksidatif stres belirteçleri ve antioksidan savunma mekanizmaları ile astımlı ve/veya allerjik rinitli çocuklarla sağlıklı çocukların üst ve alt havayollarındaki inflamasyon şiddetinin belirlenmesi ve birbirleriyle karşılaştırılması; astım ve rinit birlikteliğinin inflamasyon şiddetine etkisinin belirlenmesidir.Çalışmaya 6-18 yaş arasında 28 astımlı, 17 allerjik rinitli, 100 hem astım, hem allerjik rinitli hasta, 74 sağlıklı çocuk alındı. Tüm gruplarda ağızdan ve burundan toplanan yoğunlaştırılmış nefes havasında oksidatif stres belirteci olarak malondialdehid, antioksidan olarak redükte glutatyon düzeyleri ölçüldü. Çalışmaya alınan tüm çocuklarda Total IgE, eozinofil sayısı ve FEV 1 değerleri belirlendi. Tüm hasta grupları atopik bireylerden oluşuyordu. Saptanan sonuçlara etki edebilecek cins, yaş, aile öyküsü, sigara dumanı ile karşılaşma, evcil hayvan varlığı, ilaç kullanımı sorgulandı.Yoğunlaştırılmış nefes havasında yapılan ölçümlerde hasta gruplarında ağızdan ve burundan toplanan glutatyon ve burundan toplanan malondialdehid düzeyleri kontrollerden anlamlı derecede farklıydı (p<0.05), ancak hasta grupları arasında anlamlı fark yoktu. Ağızdan toplanan YNH'deki MDA düzeyleri allerjik rinitli ve astım+allerjik rinitli gruplarda kontrollerden istatistiksel olarak anlamlı derecede farklı olmasına rağmen sağlıklı kontrollere oldukça yakın değerlerdeydi. Bu çalışmada oksidatif belirteçler ve antioksidan mekanizma ile astım ve allerjik rinit şiddeti arasında paralel bir değişiklik saptanmadı. Malondialdehid ve glutatyon arasında negatif bir korelasyon gösterildi (p<0.001). İstatistiksel olarak anlamlı fark olmasa da, astım+allerjik rinitli grupta diğer gruplara göre ilaç kullanma oranı daha yüksek bulundu. AR grubunda orta-ağır persistan, astım+AR grubunda hafif persistan AR oranının daha yüksek olduğu saptandı. Hasta gruplarında mevsimsel allerjen duyarlılığının allerjik rinit ve astım+allerjik rinit gruplarında yakın oranlarda ve astım grubuna göre anlamlı derecede daha yüksek olduğu görüldü. Yılboyu allerjen duyarlılığı ise astımlı grupta diğer gruplardan belirgin derecede yüksekti. Yılboyu allerjen duyarlılığı olan grupta burundan ve ağızdan elde edilen MDA düzeyleri, istatistiksel olarak anlamlı olmasa da, diğer gruplardan daha yüksek bulundu.Bu çalışmada astımlılarda hava yollarında sağlıklı bireylere göre oksidatif streste artış olduğu gösterilmiştir. Ancak allerjik rinit ve astım+allerjik rinit birlikteliğinde oksidatif streste beklenen artış gösterilememiştir. Bu gruplarda ilaç kullanımının daha fazla olması, kısa süreli allerjen teması ve daha düşük allerjik rinit şiddeti nedeniyle inflamasyon şiddetindeki azalmanın bu durumu açıklayabileceği düşünülmüştür. Çalışmamızda hasta gruplarının sayısal dağılımındaki dengesizlik de sağlıklı bir karşılaştırma yapmamızı engellemiş olabilir. Ayrıca oral ve nazal YNH toplama tekniğinin zorluğu ve örnek toplanması sırasında salya kontaminasyonu da sonuçları etkilemiş olabilir.Sonuç olarak çalışmamız astımda daha fazla olmak üzere allerjik rinitte de sağlıklı bireylere göre daha şiddetli bir oksidatif stresin varlığını göstermektedir. Bu çalışma astım ve allerjik rinit birlikteliğinde artması beklenen oksidatif stresin ilaç kullanımı, allerjik rinit şiddeti, allerjenle temas süresi gibi faktörlerin etkisiyle azalabileceğini ve oksidatif belirteç düzeylerinin ağızdan veya burundan ölçülmesinin birbirine üstünlüğü olmadığını ortaya koymaktadır. Bununla beraber, allerjik rinitin hava yolu inflamasyonuna katkısını gösteren daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır.Anahtar kelimeler: astım, allerjik rinit, yoğunlaştırılmış nefes havası(YNH), oksidatif stres, malondialdehid (MDA), glutatyon.

Abstract:
Asthma and allergic rhinitis are closely related chronic inflamatory illnesses. An imbalance between oxidants and antioxidants in favor of oxidants leading to oxidative stres is suggested to play an important role in the pathogenesis of these diseases. Although there have been many studies investigating oxidant markers in asthma, there is limited information concerning the determinants of oxidative stress in allergic rhinitis.The aim of this study was to establish the oxidative stress markers and antioxidant mechanisms in the orally and nasally collected exhaled breath condensate (EBC) to determine and compare the severity of inflammation in upper and lower airways of asthmatic and/or allergic rhinitic children and to determine the effect of asthma accompanying allergic rhinitis on the severity of inflammation.28 asthmatic, 17 allergic rhinitic, 100 both asthmatic and allergic rhinitic children and 74 healthy controls at 6-18 years of age were attended in the study. Oral and nasal exhaled breath condensate were collected from all children. Exhaled levels of malondialdehyde as a marker of oxidative stress and reduced glutathione as an antioxidant were measured. Total IgE, eosinophil count and FEV1 values of all children were determined. All of the patients were atopic. Demographic characteristics like gender, age, family history, cigarette exposure, pet feeding, drug use, that may influence the results were questioned.Oral and nasal glutathione levels and nasal MDA levels of patient groups were significantly different from controls(p<0.05), but no difference was determined between patient groups. Although malondialdehyde levels in oral EBC samples collected from allergic rhinitic and asthmatic+ allergic rhinitic children were significantly different from controls, the levels were quite close to the healthy controls?. No correlation was found between oxidative markers, antioxidant mechanisms and severity of asthma and allergic rhinitis. MDA and glutathione were negatively correlated with each other (p<0.001). Despite of statistical indifference, drug use ratio was higher in asthmatic+allergic rhinitics than other groups. Moderate-severe persistant AR ratio in AR group, mild persistant AR ratio in asthmatic+allergic rhinitic group was higher. Seasonal allergen sensitivity was significantly higher in allergic rhinitic and asthmatic+allergic rhinitic groups than asthmatic group. Perennial allergen sensitivity was found to be significantly higher in asthmatic group than other groups. Although statistically indifferent, nasal and oral MDA levels of perennial allergen sensitivite group were higher than other patient groups.In our study the increase in oxidative stress was determined in asthmatics compared to healthy children. However, the expected increase in oxidatif stres in allergic rhinitics and asthmatic+allergic rhinitics could not be detected. This could be the result of the decrease of inflammation severity because of drug use, short duration of allergen exposure and lower AR severity in these groups. The disequlibrium between the number of patients in groups may have prevented us from making an exact comparison. .It was also considered that this could be the result of the difficulty of the oral and nasal EBC collection technique or saliva contamination during the procedure.As a result, our study determines that the oxidative stress, being higher in asthmatic group, also stronger in allergic rhinitics than healthy controls. This study also suggests that the expected increase in oxidative stress in asthma-allergic rhinitis may not happen as a result of increased drug use, decreased AR severity and duration of allergen exposure. Moreover the study also determines that measuring oxidative stress markers in oral or nasal way has no superiority over each other. Above all, more studies are needed to determine the contribution of allergic rhinitis to the airway inflammation in children.Keywords: asthma, allergic rhinitis, exhaled breath condensate(EBC), malondialdehyde, glutathione.