Mehmet Akif ve Tevfik Fikret'in manzum hikâyelerinde karakterleştirme
Characterization in Mehmet Akif's and Tevfik Fikret's stories in verse
Yazar: FATMA NUR TOPEL
Danışman: PROF. DR. GÜNİL ÖZLEM AYAYDIN CEBE
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bu tezde, Mehmet Akif'in Safahat, Tevfik Fikret'in Rübab-ı Şikeste adlı şiir
külliyatlarında yer alan manzum hikâyelerdeki karakterleştirme teknik ve yöntemleri
incelenmiştir. Akif'in 110 şiirinden 29'u, Fikret'in 170 şiirinden 22'si manzum hikâye
olarak belirlenmiştir. Manzum hikâyeler, metin odaklı bir yaklaşım olan anlatıbilim
yöntemi benimsenerek anlatıcı, karakter ve anlatım teknikleri bağlamında
incelenmiştir.
Karakter, anlatı metinlerinin temel unsurlarındandır ve önemli işlevlere sahiptir.
Okuyucuya hikâye ile bağ kurma, olayların gelişimini anlama imkânı tanırlar. Ayrıca
yazarın hikâyede iletmek istediği tematik unsurları temsil edebilir; özellikleri,
değerleri ve davranışlarıyla hikâyenin derinliğini artırabilir; metin boyunca yaşadığı
değişim, dönüşüm ve çatışmalar sayesinde okuyucuda merak uyandırılabilir; en
önemlisi, anlatının gerçek yaşamla bağ kurmasına yardımcı olurlar. Karakter anlatının
diğer unsurları ile daimi bir etkileşimle var olur.
Karakterin kim tarafından nasıl kurgulandığını incelemeyi amaçlayan çalışmada ilk
olarak konu, "anlatıcı karakterleştirmesi" ve "figür karakterleştirmesi" olarak
sınıflandırılmıştır. Karakteri metne yerleştiren unsurun belirlenmesinin ardından
yazarların onları hangi yöntemle görünür kıldıkları irdelenmiştir. Sonuçta, Akif ve
Fikret'in en çok tercih ettiği karakterleştirme yönteminin "anlatıcı karakterleştirmesi"
olduğu görülmüştür. Bununla birlikte, Fikret'in dışsal odaklanmaya sahip
heterodiegetik anlatıcıyı, Akif'in ise içsel odaklanmaya sahip homodiegetik anlatıcıyı
benimsediği saptanmıştır. Bu durumun karaktere olan mesafeyi belirlediği, bunun da
karakter hakkındaki bilgilerin inanırlığına etki ettiği görülmüştür. Ayrıca karakterlerin
anlatıcı tarafından karakterleştirilmesi, şairin kendi sesinin anlatıda yansımasının bir
göstergesi olarak değerlendirilmiştir.

Abstract:
This thesis examines the characterization techniques and methods used in Mehmet
Akif's Safahat and Tevfik Fikret's Rübab-ı Şikeste. The corpus includes 29 of Akif's
110 poems and 22 of Fikret's 170 poems, which are determined to be stories in verse.
The analysis is conducted in the context of the narrator, characters, and narrative
techniques, using the narratology method, which is a text-oriented approach.
Characters play a fundamental role in narrative texts, serving important functions.
They enable readers to connect with the story and comprehend the progression of
events. Characters in a story can represent thematic elements and increase its depth
through their characteristics, values, and behaviors. They can also arouse curiosity in
the reader through changes, transformations, and conflicts they experience throughout
the text. Most importantly, they help the narrative connect with real life. Characters
exist in constant interaction with other narrative elements.
This study aims to scrutinize how the characters are constructed, and by whom.
Accordingly, the subject is classified as "narrator characterization" and "figural
characterization". After determining the element that places the character in the text,
the method by which the authors make the characters visible is analyzed. The study
found that Akif and Fikret both preferred using the "narrator characterization" method.
Nevertheless, Fikret used the heterodiegetic narrator with an external focus, while Akif
used the homodiegetic narrator with an internal focus. This choice of narrator affects
the distance to the character and, consequently, the credibility of the information about
the character. Additionally, the evaluation of the characters' portrayal by the narrator
was discussed as a potential reflection of the poet's personal voice in the narrative.