Çeşitli temizlik kimyasallarının mermer ve granitin yüzey özelliklerine etkisi
The effects of cleaning chemicals on the surface properties of marble and granite
Yazar: HARUN REŞİT CEYLAN
Danışman: PROF. DR. BAHRİ ERSOY ; DOÇ. DR. ATİLLA EVCİN
Afyon Kocatepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Maden Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Maden Mühendisliği ve Madencilik = Mining Engineering and Mining
Dizin: Granit = Granite ; Mermer = Marble ; Parlaklık = Brightness ; Pürüzlülük = Roughness ; Yüzey özellikleri = Surface properties

Özet:
Bu çalışmada, günlük hayatta yaygın olarak kullanılan çeşitli temizlik kimyasallarının granit ve mermer gibi doğal taşların yüzey özelliklerine olan etkisi (yüzey parlaklığı, yüzey pürüzlülüğü, renk değişimi ve kütle kaybı gibi) incelenmiştir. Bu kapsamda yapılan deneylerde, piyasada satışa sunulmuş haliyle (yüzeyi parlatılmış) Bilecik Rozalya Bej Mermer ve Aksaray Yaylak Granit numuneleri kullanılmıştır. Oda sıcaklığında bu numuneler üzerinde asidik (kireç çözücü, tuz ruhu, kezzap, tiner), bazik (çamaşır suyu, sıvı ovma krem, yağ çözücü, arap sabunu) ve nötr (bulaşık deterjanı, yüzey temizleyicisi) özellikte on adet çeşitli temizlik kimyasallarının etkisi incelenmiştir. Temizlik kimyasalları halka açık bir marketten temin edilmiştir. Değişken parametre olarak kimyasalların derişimi (derişik, orta ve seyreltik) ve doğal taş yüzeyine uygulama süresi (0,5, 3,5, 14, 42, 84, 168, 840 saat)  göz önüne alınmıştır.  Bu çalışmada elde edilen sonuçlardan bazıları şunlardır: (i) Mermer yüzeyini en olumsuz şekilde etkileyen ve yüzeyde önemli derecede aşınma ve oyulmalara sebep olan temizleyici kimyasalların başında, asidik karaktere sahip kezzap (nitrik asit), kireç çözücü ve tuz ruhu kimyasalları  gelmektedir. Bazik ve nötr kimyasalların mermer yüzeyine etkisi ise, asidik kimyasalların etkisine nazaran çok daha azdır. (ii) Asidik kimyasalların uygulandığı granit numunelerinin yüzeyinde sadece renk değişiminin meydana geldiği, yüzey pürüzlülüğü ve parlaklığında çok az bir değişim olduğu ve kütlesinde ise herhangi bir kayıp meydana gelmediği görülmüştür. Bazik ve nötr karakterli kimyasalların uygulandığı yüzeyde ise, dikkate değer bir etki yaratmadığı gözlemlenmiştir. (iii) Bu iki doğal taş özellikle asidik kimyasalların etkisine karşı kıyaslandığında, beklenildiği gibi granitlerin mermerlere göre çok daha dayanımlı olduğu söylenebilir.

Abstract:
This study examines the impact of chemicals which are exposed to the stones over the surface properties of marble and granite samples such as surface brightness, roughness, colour change and weight loss. In this context, samples of Bilecik Rosalia Beige Marble ve Aksaray Yaylak Granite, as in the forms they are sold in the market (surface brightener), have been used in the experiments. The impact of acidic (anti-scale, spirit of salt-hydrochloric acid, nitric acid, thinner), basic (bleach, liquid rubber cream, fat solvent, soft soap) and neutral (dish detergant, surface cleaner) type of ten various cleaning chemicals on these samples at the room temparature is studied. These cleaning chemicals are obtained from a grocery store in the market. Concentration of chemicals (concentrated, medium and diluted) and implementation period over the surface of natural stone (0,5, 3,5, 14, 42, 84, 168, 840 hours) are considered as variable parameter. Some of the results obtained in this study can be summarized as following:  (i) The main cleaning chemicals that affect the marble surface most negatively and causes serious erosion and hollow are nitric acid, anti-scale and hydrochloride-spirit of salt. The impact of basic and neutral chemicals over the surface of marble is far less than the impact of acidic chemicals. (ii) There has been only color change; very little change on surface roughness and brightness; and no loss in the mass on the surface of granite samples where the acidic chemicals were applied. There has been no notable impact on the surface where basic and neutral charactered chemicals were applied. (iii) When these two natural stones compared especially against the impact of acidic chemicals, it can be stated that granites are more competent than the marbles.