XVI. Yüzyıl tezkirelerinde sultan şairlere dair biyografi ve bilgilerin değerlendirilmesi
Evaluation of biographies and knowledges about sultan poets in XVIth Century tezkires
Yazar: MÜNEVVER TÖRÜN ALTUNAY
Danışman: PROF. DR. SELAMİ TURAN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 16. yüzyıl = 16. century ; Biyografi = Biography ; Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Sultanlar = Sultans ; Tezkireler = Tezkireler ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Şairler = Poets ; Şuara tezkireleri = Poet tezkires

Özet:
Klâsik Türk Edebiyatı'nın kaynaklarından olan şuârâ tezkireleri, yazıldıkları dönem ve daha önceki devir şairleri hakkında bilgi veren edebî eserlerdir. Tezkireler, biyografi tarzında olup şairlerle ilgili bazı bilgileri ve şiirleri içermektedir. Tezkirelerdeki sultan şairler olarak ifade edilen Osmanlı sultanları da yer almaktadır. XVI. yüzyıl şuârâ tezkirelerinde Osmân Gazi'den II. Selim'e kadar sultan şairlerin biyografileri, onların bazı şiirleri ve onlarla ilgili birtakım bilgiler yer almaktadır. Bu çalışmada, Sehî Bey, Latîfî, Âşık Çelebi, Hasan Çelebi, Ahdî, Beyânî ve Gelibolulu Mustafa Âlî Efendi tezkirelerinde yer alan sultan şairler ve diğer şairlerin biyografilerinde sultanlarla ilgili anlatılan bazı hususlar incelenmiştir. Bu bağlamda, öncelikle sultan şairlerin biyografilerinde yer alan bilgiler, şairlerin sultanlığı, kişilik özellikleri, tasvirleri, edebî kişilikleri ve onlara yapılan methiyeler esas alınarak sınıflandırılmıştır. Sonrasında sultan şairlerle ilgili diğer şair biyografilerinde yer alan bazı anekdotlar incelenmiştir. Tezkirelerdeki sultan biyografilerine bakıldığında sultan şairlerin hayatı ile ilgili çok detaylı bilgiler yer almamakla birlikte, kişilik özellikleri ve şairlikleri övülürken onlarla ilgili bazı hususların bir kısım anekdotlarda ön plana çıkarıldığı görülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Tezkire, Anekdotlar, Biyografi, Sehî Bey, Latîfî, Âşık Çelebi, Hasan Çelebi, Ahdî, Beyânî, Âlî Mustafa Efendi

Abstract:
Şuârâ tezkires, one of the historical sources of our literature, are literary works that give information about the poets of the period they were written. These informations are in the style of biography and includes some information about poets and their poems. Among the poets in the tezkires were the Ottoman sultans, who were referred to as sultan poets. In Şuârâ tezkires which were written in XVI. century, there are biographies of sultans who are from Osman Gazi to II Selim, some poems of sultan poets and some information about them. In this study, some issues about sultan poets were narrated in biographies of sultan poets and other poets in Sehî Bey, Latîfî, Âşık Çelebi, Hasan Çelebi, Ahdî, Beyânî and Mustafa Âlî Efendi tezkires of Gallipoli are examined. In this context, first of all, the information contained in the biographies of sultan poets were classified on the basis of their sultanate, personality traits, descriptions, literary personalities and eulogies to them. Then, some anecdotes in other poet biographies about sultan poets were examined. When the biographies of the sultan in the tezkires are examined, it is seen that although there is not much detailed information about the life of the sultan poets, personality features and poets are praised while some issues related to them are brought to the forefront in some anecdotes.

Key Words: Tezkire, Anecdotes, Biography, Sehî Bey, Latîfî, Âşık Çelebi, Hasan Çelebi, Ahdî, Beyânî, Âlî Mustafa Efendi