Ortaokul Türkçe ders kitaplarında toplumsal cinsiyet
Gender in middle school Turkish coursebooks
Yazar: EMİNE KİTİŞ ÇINAR
Danışman: DOÇ. DR. DERYA YAYLI
Pamukkale Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Cinsel kimlik = Gender identity ; Cinsiyet rolleri = Gender roles ; Ders kitapları = Textbooks ; Çalışma kitapları = Workbooks

Özet:
Bu çalışmanın amacı ortaokullarda Milli Eğitim Bakanlığı (MEB)
Talim Terbiye Kurulunun izniyle okutulan Türkçe ders kitaplarının, Türkçe
öğrenci çalışma kitaplarının görsellerinin ve içeriğinin toplumsal cinsiyet
açısından incelenmesidir. MEB tarafından okullarda ders kitabı olarak
kullanılmasına izin verilen bütün Türkçe ders kitapları ve öğrenci çalışma
kitapları araştırmanın evrenini oluşturmaktadır. 2012-2013 eğitim öğretim
ders yılı başında MEB tarafından ülke genelinde dağıtılan ve bakanlığın
İnternet sitesinde listesi yayımlanan bütün (20 adet) ortaokul Türkçe ders
kitapları ve Türkçe öğrenci çalışma kitapları araştırmanın örneklemini
oluşturmaktadır.
Araştırmanın veri analizi "içerik çözümlemesi" yöntemi ile
gerçekleştirilmiş, bu amaçla çocuk ve yetişkin figürlerin "kimlerle, hangi
eylemler içinde, hangi mekânlarda ve hangi tür nesnelerle" birlikte
gösterildiğine, metinlerdeyse yaş ve cinsiyet bakımından "ana
karakter/yan karakter" dağılımına bakılmıştır. Bu kategoriler dışında
metinlerin içeriğinde toplumsal cinsiyet açısından dikkat çeken hususlar
da ayrıca belirtilmiştir.
Araştırma sonucunda elde edilen bulgular ışığında incelenen
kitapların görsellerinde ve metinlerinde daha çok erkeklerin ve oğlanların
görünür kılındığı, cinsiyete göre karakterlerin toplumsal cinsiyet
kalıpyargılarıyla uyum içinde resmedildiği görülmektedir. Metinlerdeki ana
karakter dağılıma bakıldığında da en çok yetişkin erkek ve oğlanların ana
karakter olduğu görülmektedir. Kadınların daha çok "anne, öğretmen,
hemşire" gibi rollerde gösterilmesi de dikkat çekmektedir. Bu sonuçlara
göre Türkçe ders kitaplarında öğrencilere geleneksel toplumsal cinsiyet
rollerinin sunulduğu ve toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin yeniden üretildiği
görülmektedir.

Abstract:
Turkish course and student exercise books which are studies in the
schools by the allowance of the Turkish Head Council of Education and
Morality at middle schools (5th to 8th class). The sample of the study
consists of 20 books which were distributed by the Ministry of National
Education in the academic years of 2012-2013.
Content analysis was used for the study. The frequency of main and
secondary characters was examined on the texts according to age and
gender. The figures of men and boys were examined also that they are
shown "with whom, in what actions, in which places and with what
objects". Apart from these categories, the remarkable points on the
contents of the texts according to gender were presented.
According to the findings men and boys are more apparent in the
books examined and they are visualized in harmony with the gender
stereotypes. There are more men and boys as a main character than
women and girls. Women are mostly represented by the roles of "mother,
teacher, and nurse". These findings show that traditional gender roles are
presented to the students in the Turkish course books and gender
inequality is reproduced as a consequence.