Poecilimon cinsi (Orthoptera, Tettigoniidae) tür grupları:Monofilileri, filogenileri ve tür kompozisyonlarının belirlenmesi
The species groups of the genus Ppoecilimon (Orthoptera,Tettigoniidae): Their monophyly, phylogeny and determination of the species compositions
Yazar: ONUR ULUAR
Danışman: PROF. DR. BATTAL ÇIPLAK
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Zooloji = Zoology

Özet:
Anadolu'nun Orthoptera (Düz kanatlılar, Çekirgeler) faunasının yaklaşık 1/8'ini
barındıran Poecilimon cinsi, bu takım içinde Palearktik bölgenin ikinci en kalabalık cinsi
olarak dikkat çekmektedir. Günümüze kadar cins içerisinde tanımlanmış olan tekil tür
gruplarını konu edinen birçok geleneksel taksonomik çalışma yapılmış olmasına rağmen
cinsin tümünü hedefleyen çalışmalar az sayıda tür ve örnekle sınırlı kalmıştır. Bu nedenle
Poecilimon cinsinin filogenisi, çeşitlenme örüntüsü ve filocoğrafyası nitelikli yaklaşımlar
ve hacimli veri setleri ile ele alınmayı beklemektedir.
Bu tez çalışmasında, çoğunluğu Anadolu endemiği olan Poecilimon taksonlarına
yönelik yüksek hacimli moleküler verilerle, Sanger sekanslama ile elde edilen
mitokondriyal ve nükleer gen segmentlerinin yanı sıra yeni nesil sekanslama ile elde
edilen total mitokondri ve ribozomal sistron gen bölgelerine ilişkin veri matrisleri
oluşturularak, tür gruplarının filogeni ve filocoğrafyalarını tanımlamak amaçlanmıştır.
Yapılan analizler sonucunda cinsin, alt cinslerin ve tür gruplarının filogenetik ilişkileri,
tür ve alt tür kompozisyonları ile çeşitlenme zamanları ve her birinin köken yerleri tespit
edilmiştir. Elde edilen bulgular Polysarcus Fieber, 1853 ve Phonochorion Uvarov, 1916
cinslerinin Poecilimon içinde gruplandığını ve Poecilimon s.str. alt cinsinin monofiletik
olduğunu göstermiştir. Bu nedenle belirtilen iki cins Poecilimon'a sinonim yapılmıştır.
Çalışma kapsamında Hamatopoecilimon alt cinsinin monofilisi desteklenmiştir.
Literatürde tanımlanmış 22 tür grubu, 17 tür grubu olarak yeniden düzenlenmiş
ve her bir tür grubunun içerdiği tür/alt tür kompozisyonları güncellenmiştir. Yaklaşık 12
milyon yıl önce Egeid kara parçasında var olan atasal bir stoktan çeşitlenen Poecilimon
cinsinin çeşitlenme sürecinde, "Tortoniyen-Messiniyen", "Geç Messiniyen-Erken
Pliyosen" ve "Pleyistosen" dönemlerine denk gelen üç ana evre saptanmıştır. Cinsin
bazal çeşitlenmenin esas olarak ekolojik türleşme yoluyla, ikinci evre çeşitlenmenin hem
vikaryant ve ekolojik türleşme yoluyla, üçüncü evre çeşitlenmenin ise Pleistosen iklim
döngülerinin yönlendirmesi ile gerçekleştiği sonucuna varılmıştır. Cinsin çeşitlenme
örüntüsü, Anadolu'ya özgü filocoğrafyası bilinen diğer soy hatları ile uyumlu olarak
Orta-Geç Miyosen dönemindeki çeşitlenme örüntüleri ile uyumludur. Tarihsel çeşitlenme
ve güncel habitat/yayılış karakteristikleri olan yaygın endemizm oranı, dağcıl habitat tercihleri ve yılın erken dönemine denk fenolojik özellikler Anadolu dağ zonlarının
korunmasının gerekliliğine işaret etmektedir.

Abstract:
The genus Poecilimon, which constitutes approximately one-eighth of Anatolia's
Orthoptera (grasshoppers and crickets) fauna, is recognized as the second most diverse
genus within this order in the Palearctic region. While numerous traditional taxonomic
studies have focused on individual species groups within the genus, comprehensive
analyses encompassing the entire genus have been limited to a small number of species
and samples. As a result, the phylogeny, diversification patterns, and phylogeography
of Poecilimon await investigation through rigorous methodologies and extensive
datasets.
This dissertation aims to characterize the phylogeny and phylogeography
of Poecilimon species groups, most of which are endemic to Anatolia, using large-scale
molecular data. These data include mitochondrial and nuclear gene segments obtained
through Sanger sequencing, as well as complete mitochondrial genomes and ribosomal
cistron regions generated via next-generation sequencing. Analyses conducted in this
study have resolved the phylogenetic relationships of the genus, its subgenera, and species
groups, in addition to determining species and subspecies compositions, diversification
times, and centers of origin.
The findings reveal that the genera Polysarcus Fieber, 1853,
and Phonochorion Uvarov, 1916, are nested within Poecilimon and that the
subgenus Poecilimon s.str. is monophyletic. Consequently, these two genera have been
synonymized with Poecilimon. Furthermore, the monophyly of the
subgenus Hamatopoecilimon has been supported. Based on the data obtained, the 22
species groups previously described in the literature have been revised into 17 groups,
with updates to the species and subspecies compositions of each group. The
diversification of Poecilimon, which originated from an ancestral stock approximately 12
million years ago on the Aegeid landmass, has occurred in three major phases. These
correspond to the Tortonian-Messinian, Late Messinian-Early Pliocene, and Pleistocene
periods. The basal diversification of the genus is attributed primarily to ecological
speciation during the first phase. The second phase involved both vicariant and ecological
speciation, followed by a wider geographic expansion. The third phase, driven by
Pleistocene climatic cycles, resulted in the formation of contemporary species. 
The diversification patterns of Poecilimon align with those of other Anatolian-endemic
lineages, corresponding to Middle-to-Late Miocene diversification events. The historical
diversification, combined with current habitat and distribution characteristics—such as
widespread endemism, preference for montane habitats, and phenological traits adapted
to early seasonal activity—highlight the necessity of conserving Anatolia's mountainous
regions.