Çok eksenli yükleme altında örme yüzeylerin dikiş hasarlarının incelenmesi ve dikiş parametrelerinin optimizasyonu
Investigation of seam damages on knitted surfaces under multi-axial loading and optimization of seam parameters
Yazar: EMİNE ERYAZICI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZGE URAL
Marmara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tekstil Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Tekstil Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering

Özet:
Giysiler kullanım sırasında bedenin hareketlerine uygun olarak, birçok farklı yönde gerilime ve yüklemeye maruz kalırlar. Özellikle günlük, spor ve iç giyimde kullanılan örme yüzeylerden elde edilen giysilerin dikiş performansları ürünün kalitesi ve kullanım ömrü açısından önem taşımaktadır. Bu nedenle dikiş performansına etki eden dikiş parametrelerinin doğru olarak tespit edilmesi gerekmektedir. Bu araştırmada çok eksenli yükleme altında örme kumaşların dikiş parametrelerinin dikiş hasarına ve patlama mukavemetine etkisi incelenerek, dikiş kalitesi ve performansını etkileyen faktörler belirlenmiştir. Bu amaçla 3 farklı renkte Süprem, Lakost ve İnterlok örme kumaşlar üretilmiştir. Dikiş hasarı ve patlama mukavemeti testleri için toplam 1152 adet numune hazırlanmıştır. 
Dikiş hasarı testi için 30×30 cm ebadında kesilen kumaşlar sıra ve çubuk hatlarında 2 farklı dikiş adım aralığı, 4 farklı iğne kalınlığı ve 4 farklı dikiş tipiyle dikilmiştir. Numuneler dikiş hasarı test cihazında DIN 53 882'ye göre test edilmiş, mikroskopla incelenmiş ve değerlendirilmiştir. Dikiş patlatma testi için 15×15 cm ebadında kesilen kumaşlar sıra ve çubuk hatlarında 2 farklı dikiş adım aralığı, 4 farklı iğne kalınlığı ve 4 farklı dikiş tipiyle dikilmiştir. Patlama mukavemeti testleri SDL Atlas Marka patlama mukavemeti test cihazında, ISO 13938-1 standardına göre yapılmıştır. Test sonuçlarının istatistiksel analizleri SPSS 26.0 istatistik programında yapılmıştır. Sonuçlar %95, %99 güven aralığında; p<0,05, p<0,01 anlamlılık düzeyinde değerlendirilmiştir. Dikiş hasarlarının niteliksel karşılaştırılmasında, Pearson Ki-Kare testi ve Fisher Exact testi kullanılmıştır. Patlatma testi sonuçlarına ait niteliksel verilerin karşılaştırılmasında, veriler üzerinden tek değişkenli normallik testi (Shapiro Wilk) ile niceliksel değişkenlerin normallik sınaması test edilmiştir. Normallik testi sonuçlarına göre, Normal dağılım göstermeyen değişkenlerin karşılaştırılmasında parametrik olmayan testler (Mann-Whitney U Testi, Kruskall-Wallis Testi) kullanılarak analizler elde edilmiştir. Ayrıca değişkenler arasındaki nedensellik regresyon analizi ile incelenmiştir. 
Dikiş hasarı Test sonuçlarına göre 3 örme yüzeyde de çubuk yönüne dikiş hasarın sıra yönüne göre daha fazla çıktığı görülmektedir. Dikiş hasarında iğne kalınlığı arttıkça dikiş hasarının arttığı, dikiş tiplerinin de dikiş hasarında etkili olduğu ve en az hasarın düz dikiş tipinde olduğu, kumaş rengi ve dikiş adım aralığının dikiş hasarında etkisinin olmadığı sonucuna varılmıştır.  Patlama mukavemeti test sonuçları değerlendirilirken, önce dikim işlemi uygulanmış numuneler ile dikilmemiş kumaş numunelerinin patlama mukavemetleri karşılaştırılmıştır. Buna göre Lakost kumaşların patlatma test sonuçları değerlendirildiğinde mukavemetinin dikilmiş numunelerin dikilmemiş numuneye göre mukavemetinin yüksek çıktığı İnterlok ve Süprem kumaşlarda ise azaldığı tespit edilmiştir. Dikiş parametrelerinin patlama mukavemetine etkisi incelendiğinde İnterlok ve Süprem kumaşlarda çubuk yönünde dikiş hattında, 5 adım aralığında, Nm 70 iğne kalınlığında, zincir dikiş tipinin patlama basıncı değerlerinin yüksek olduğu belirlenmiştir. Lakost kumaşta ise düz dikiş tipinde dikilmiş olan numunelerin patlama basıncı değerlerinin daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Regresyon testi sonuçlarına göre kumaş yönünün, dikiş tipinin ve iğne kalınlığının 3 kumaş tipinde patlama basıncı üzerindeki etkisinin istatistiksel olarak anlamlı olduğu belirlenmiştir. 
Bu çalışmada çok eksenli yükleme altında dikiş parametrelerinin örme yüzeylerde oluşan dikiş hasarlarına ve patlama mukavemetine etkisi incelenerek, dikiş kalitesi ve optimizasyonu hedeflenmiştir. Çalışmada dikim ve dikim kalitesi, dikişte kullanılan iğneler ve iplikler, dikiş sırasında ve sonrasında meydana gelen hasarlar ve hasar kaynakları, dikiş hasarlarının ve patlama mukavemetinin test edilmesine dair yöntemlerle ilgili bilgi verilmiş ve literatürde bulunan ilgili araştırmalar sunulmuştur.

Abstract:
Clothes are exposed to tension and loading in many different directions by the movements of the body during use by consumers. The seam performance of clothes obtained from knitted surfaces, mainly used daily in sports and underwear, is important in terms of the quality and lifespan of the product. For this reason, the seam parameters that affect the seam performance must be determined correctly. This research examined the effects of sewing parameters of knitted fabrics on seam damage and burst strength under multiaxial loading, and the factors affecting seam quality and performance were determined. For this purpose, Single Jersey, Lacoste and Interlock knitted fabrics were produced in 3 different colors. One thousand one hundred fifty-two samples were prepared for seam damage and burst strength tests.
For the seam damage test, fabrics cut in 30×30 cm size were sewn on row and bar lines with two different stitch pitch intervals, four different needle thicknesses, and four different stitch types. The samples were tested on a seam damage tester according to DIN 53 882. They were examined and evaluated under a microscope. For the seam burst test, fabrics cut in 15×15 cm size were sewn on row and bar lines with two different stitch pitch spacings, four different needle thicknesses, and 4 different stitch types. Explosion resistance tests were carried out on the SDL Atlas Brand explosion resistance test device according to the ISO 13938-1 standard. Statistical analyses of the test results were made in the SPSS 26.0 statistical program. The results are within the 95%, 99% confidence interval; It was evaluated at the significance level of p<0.05, p<0.01. In the qualitative comparison of suture damages, the Pearson Chi-Square test and Fisher Exact test were used. In comparing the qualitative data of the explosion test results, the univariate normality test (Shapiro Wilk) and the normality test of the quantitative variables were tested on the data. According to the normality test results, analyzes were obtained using non-parametric tests (Mann-Whitney U Test, Kruskall-Wallis Test) in comparing variables that did not show normal distribution. Additionally, causality between variables was examined by regression analysis.
According to the seam damage test results, the seam damage in the bar direction is higher than in the row direction on all three knitted surfaces. It has been concluded that as the sewing needle thickness increases, the seam damage increases; the stitch types are also effective in the stitch damage, the least damage is in the lock stitch type, and colour and stitch length does not affect the stitch damage. While evaluating the burst strength test results, the burst strength of the sewn samples and the unsewn fabric samples was compared. Accordingly, the bursting strength of Lacoste fabrics increased compared to the unsewn samples of the sewn samples. In contrast, the strength decreased in interlock and single jersey fabrics. When the effect of sewing parameters on the bursting strength was examined, it was determined that the bursting pressure values of the chain stitch type were high in the seam line in the direction of the bar in interlock and single jersey fabrics, in the 5 step interval, with Nm 70 needle thickness. On the other hand, it was determined that the burst pressure values of the samples sewn with lock stitch type in Lacoste fabric were higher. According to the regression test results, the effect of fabric direction, stitch type, and needle thickness on bursting pressure in 3 fabric types was statistically significant. 
This study examined the effect of stitching parameters on stitch damage and bursting strength on knitted surfaces under multiaxial loading, and stitch quality and optimization were aimed. The study gave information about sewing and sewing quality, needles and threads used in sewing, damages and sources of damage occurring during and after sewing, methods for testing seam damage and bursting strength, and relevant research in the literature.