Geleneksel konutlarda cephe kurgusunun fraktal boyut analizi kullanılarak karşılaştırılması: Isparta örneği
Comparison of facade in traditional dwellings by using fractal size analysis: The case of Isparta
Yazar: ESRA BÜYÜKEMİR KARAGÖZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEDA ŞİMŞEK TOLACI
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Tarihsel süreç içerisinde birçok yerleşimde sosyo-kültürel ve fiziksel anlamda değişim ve dönüşümler meydana gelmiştir. Bu değişimlerin aktörü ya da aktörleri her yerleşim için farklılık göstermiştir. Çalışmanın örneklem alanı olan Isparta kenti de başta yaşanan "göçler" olmak üzere, doğal afetler, imar değişiklikleri ve yönetim değişikliği gibi nedenlerle bu süreci yaşamıştır. Kentin yaşadığı bu süreçte ortaya çıkan kent dinamikleri konut alanlarının oluşumu ve konut yapıları üzerinde doğrudan etkili olmuştur. Söz konusu örneklem alanda bu etkinin değerlendirilebilmesi için, 20.yy da yaşanmış olan mübadele ve bu süreçte yaşanan kullanıcı değişiminin etkisinin görüldüğü, günümüze kadar ulaşmayı başarmış olan konut üzerinden değerlendirme ve kıyaslama yapılabilmesi uygun bulunmuştur. 

Tez çalışmasının ana hedefi;  sosyal bilgi ve sayısal bilginin beraber yorumlanması ile tarihsel süreç içerisinde "göç" dinamiği nedeniyle konut yapılarında meydana gelen değişim ve dönüşümlerinin tespit edilmesidir. Bu hedefle çalışma kapsamında alan çalışması, literatür çalışması ve sayısal değerlendirme yöntemleri kullanılmıştır. Kent dinamikleri içerisinden seçilen "göç" olgusunun yerleşimde etkili olduğu alanlar tespit edilmiş, bu alanlarda oluşan konut yapılarından özgün örnekler, görsel analiz yöntemiyle tescilli olma durumlarına bakılmaksızın seçilmiştir. Konutların ustaları ve kullanıcıları ile ilgili farklılıkların örnek seçiminde karışıklık yaratmaması hedeflenerek; Gayrimüslim etkisindeki yapılar içerisinden bu topluma ait özel bir uygulama olduğu düşünülen "taş taklidi sıva uygulaması" nın mevcut olduğu tüm konutlar belgelenmiş, diğer yapı grubundan da aynı sayıda örnek ele alınmıştır. Örneklem seçimindeki bu yöntem, çalışmanın ikincil hedefi olan, söz konusu özel uygulamanın ustaları ve ait oldukları topluma dair net bilgiye ulaşılması ve değerlendirilmesini oluşturmaktadır. Belirlenen tüm konutların plan ve cephe kurgularına ait veriler belgelenmiştir. 

Çalışma sürecinde mübadele etkisi ile kullanıcısı değişen yerleşim alanlarında bulunan konut yapıları ile bu süreci yaşamamış olan mahallelerdeki konut yapılarının plan kurgusu anlamında farklılık göstermedikleri sonucuna ulaşılmıştır. Konutlar arasındaki farklılığın cephe kurgusuna yansımış olabileceği öngörüsü ile bir sayısal yöntem belirlenmiş, doluluk-boşluk oranlarının değerlendirilmesi planlanmıştır. Elde edilen cephe çizimleri "fraktal geometri" kavramı altında "kutu sayım metodu" ile analiz edilmiştir. 

Çalışma sonucunda ortaya çıkan sayısal sonuçlar değerlendirilmiş, örneklem grupları arasında doluluk-boşluk oranlarının birbirine yakın olduğu, dolayısı ile toplumsal farklılaşmanın konut cephe kurgusuna yansımasından sayısal olarak söz edilemeyeceği görülmüştür. Ancak gayrimüslim konut yapı örneklerinin seçimde bir parametre olarak kullanılan taş taklidi sıva uygulamasına farklı bir kimlik taşımasından dolayı ICOMOS'un en küçük ölçekli korunacak değerleri arasına alınması kapsamında önemli bir değer oluşturmuştur.

Yapılan alan çalışması sırasında tespit edilen tüm yapıların tescilli olup olmadığına bakılmaksızın yapı adresleri, konumu, fotoğrafı, cephe çizimi ve kontrol listesinin bulunduğu belgeleme çalışmaları yapılmış, bu yapıların ve beraberinde söz konusu uygulamanın gelecek nesillere aktarılması için önemli bir sonuç elde edilmiştir.

Abstract:
Socio-cultural and physical changes and transformations have occurred in many settlements in the historical process. The actor or actors of these changes differed for each settlement. The city of Isparta, the sampling area of the study, experienced this process mainly due to "migrations, natural disasters, zoning changes and management changes. The dynamics of the city that emerged during this period of the city had a direct impact on the formation of housing areas and housing structures. In order to evaluate this effect in the sample area, it was found appropriate to be able to make evaluation and comparison on the dwelling which has been able to reach to the present day where the effect of exchange and user change experienced in the 20th century has been observed.

The main objective of the thesis is to determine the changes and transformations in dwelling structures due to the "migration" dynamics in the historical process by interpreting social and computational information together. For this purpose, field study, literature study and computational evaluation methods were used. The areas where the "migration" phenomenon chosen among the city dynamics are effective in the settlement have been identified, original samples of residential buildings in these areas were selected by visual analysis method regardless of their status registered or nonregistered. With the aim of ensuring that the differences between the master and users of the houses do not create confusion in the selection of the sample; among the buildings under the influence of non-Muslims, all the residences where stone imitation plaster application, which is thought to be a special application belonging to this society, is documented and the same number of examples from the other building group are discussed. This method of sample selection constitutes the secondary objective of the study to achieve and evaluate clear information about the masters of the particular practice and the society to which they belong. The data regarding the plan and façade fictions of all identified dwellings are documented.

In the study process, it is concluded that the housing structures in the settlements whose user changes due to the exchange effect and the dwelling structures in the neighbourhoods that have not experienced this process do not differ in terms of plan fiction. With the assumption that the difference between the dwellings may be reflected in the fiction, a computational method was determined and the occupancy-space ratios were planned to be evaluated. The façade drawings obtained were analysed by box counting method under the concept of fractal geometry.

As a result of the study, the results were evaluated and it was observed that the occupancy-vacancy ratios between the sample groups were close to each other and therefore, the reflection of social differentiation on the façade of housing could not be mentioned numerically. However, due to the fact that the examples of non-Muslim residential buildings have a different identity to the application of stone imitation plaster used as a parameter in the selection, ICOMOS has created an important value within the scope of its smallest scale to be protected values.

Regardless of whether all the buildings identified during the field study were registered or not, documentation studies were carried out including building addresses, location, photograph, facade drawing and checklist, and an important result was obtained for these buildings and the application transferring to future generations.