Beş yaş altı çocukların annelerinde ateş yönetimi ve akılcı ilaç kullanımının değerlendirilmesi
Evaluation of fever management and rational drug use in the mothers with children under five years
Yazar: TUĞBA YAZICI
Danışman: PROF. DR. RUHUŞEN KUTLU
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Meram Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Akılcı ilaç kullanımı = Rational drug use ; Anneler = Mothers ; Ateş = Fever ; Çocuklar = Children ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaç kullanımını değerlendirme = Drug utilization review

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı beş yaş altı çocukların annelerinde ateş yönetimi ve akılcı ilaç kullanımına yönelik tutumunun değerlendirilmesidir.
Gereç ve yöntem: Bu araştırma kesitsel tipte analitik bir çalışma olarak planlanmıştır. Konya İl Merkezinde Meram, Selçuklu ve Karatay merkez ilçelerinde bulunan aile sağlığı merkezlerine 22 Nisan-21 Haziran 2019 tarihleri arasında herhangi bir sebeple başvuran beş yaş altı çocuğu olan 342 annede yapılmıştır. Çalışmaya katılanlar araştırma hakkında bilgilendirilmiş ve sözlü onamları alınmıştır. Veriler, araştırmacılar tarafından hazırlanan sosyodemografik bilgi formu, Ebeveyn Ateş Yönetimi Ölçeği (EAYÖ) ve Akılcı İlaç Kullanımı Ölçeği (AİKÖ) kullanılarak toplanmıştır. Araştırma verileri Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) versiyon 20.0 istatistik paket programında değerlendirilmiştir. İstatistiksel anlamlılık p<0,05 olarak kabul edilmiştir.
Bulgular: Annelerin %53,2'si (n=182) otuz yaş ve üzerinde, %98,2'si (n=336) halen evli, %50,6'sı (n=173) lise ve üstü eğitimli, %82,5'i (n=282) çalışmıyordu. Katılımcıların %89,5'i (n=306) evde ateş ölçer bulundurduklarını belirttiler. Annelerin %49,7'si (n=170) çocuklarının ateşlendiğini ilk olarak dokunarak, %38,0'ı (n=130) dış görünüşünden anlıyorlardı, %38,3'ü (n=126) ilk olarak aile sağlığı merkezlerine müracaat ediyorlardı. Annelerin %41,8'i (n=139) çocuklarına reçetesiz olarak en sık ateş düşürücü, %13,5'i (n=45) ağrı kesici, %6,9'u (n=23) vitamin, %0,9'u (n=3) antibiyotik verdiğini ifade ederken, %36,9'u (n=123) reçetesiz ilaç kullanmadıklarını belirtmiştir. Evlenme yaşı 21 ve üzeri olanlar ile halen çalışmakta olanların AİKÖ puanı 36,5 ve üzerinde olup akılcı ilaç kullanımı bilgisi yeterli idi. Katılımcıların EAYÖ puanı ile sosyodemografik özellikleri karşılaştırıldığında; anne yaşı, ilk doğum yapma yaşı, çalışma durumu, eşi ile arasında akrabalık durumu, ölen çocuk varlığı, bakıcı varlığı, medeni durumu, doğum sayısı, aile tipi ve sigara içme durumu ile arasında istatistiksel anlamlı farklılık saptanmaz (p>0,05) iken, evlenme yaşı, gebeliğin planlı olması, eğitim durumu ve yaşadığı yer arasında anlamlı bir ilişki vardı (p<0,05). Annelerin AİKÖ puanı ile sosyodemografik özellikleri karşılaştırıldığında; anne yaşı, ölen çocuk varlığı, doğum yapma sayısı arasında istatistiksel anlamlı farklılık saptanmaz (p>0,05) iken, evlenme yaşı, ilk doğum yaşı, çalışma durumu, eşi ile arasında akrabalık durumu, bakıcı varlığı, eğitim durumu, yaşadığı yer, aile yapısı ve ekonomik durumu arasında anlamlı (p<0,05) bir ilişki vardı.
Sonuç: Annelerin neredeyse hepsi evde ateş ölçer bulundurmasına rağmen, sadece onda birinin çocukları ateşlendiğinde ateş ölçer kullanarak ateşini tespit etmesi dikkat çekicidir. Lise ve üstü eğitimli olan annelerin, çalışanların, ileri yaşta evlenenlerin, ilk doğumunu 22 yaşından sonra yapanların ilaçları daha akılcı kullandıkları görülmüştür. Çoğunlukla ilk başvurulan yer olan aile hekimi olarak bizlerin ateşli çocuğa ebeveynin nasıl yaklaşması gerektiği konusunda bilgilendirme yapması hem aileyi rahatlatacak, hem de sağlık kuruluşlarına gereksiz başvuruyu azaltacaktır.

Abstract:
Aim: The aim of this study was to evaluate the parental attitude towards fever management and rational drug use in mothers with children under five years.
Materials and Methods: This research is planned as a cross-sectional analytical study. The study was conducted on 342 mothers with children under five years old who applied to family health centers in Meram, Selçuklu and Karatay in Konya Province Center for any reason between 22 April-21 June 2019. Participants were informed about the research and verbal consent was obtained. Data were collected by using sociodemographic information form prepared by the researchers, The Turkish version of the Parent Fever Management Scale (PFMS-TR) and Rational Drug Use Scale (RDUS). The research data were analyzed by using Statistical Package for Social Sciences (SPSS) version 20.0. Statistical significance was accepted as p<0.05.
Results: Of the mothers, 53.2% (n=182) were 30 years old and above, 98.2% (n=336) were currently married, 50.6% (n=173) were high school and above educated, 82.5% (n=282) were not working. Of the participants, 89.5% (n=306) stated that they had a thermometer at home. Of the mothers, 49.7% (n=170) firstly sensed  that their children had fever by touching them and 38.0% (n=130) understood their appearance. While 36.9% (n=123) of the mothers stated that they did not use non-prescription drugs, they reported that they commonly used 41.8% (n=139) antipyretics, 13.5% (n=45) analgesic, 6.9% (n=23) vitamins and 0.9% (n=3) antibiotics without a prescription. RDUS score of those who are 21 years of age or older and those who are still working is 36.5 and above, and the knowledge of rational drug use was sufficient.
When PFMS scores of mothers were compared with sociodemographic characteristics; there is no statistically significant difference between mother's age, first delivery age, working status, presence of relative with husband, the presence of dead children, presence of caregiver, marital status, number of births, family type and smoking (p>0.05), while there was a significant relationship between marriage age, planned pregnancy, educational status and place of residence (p<0.05). When the sociodemographic characteristics of the mothers were compared with the RDUS score; there was no statistically significant difference between maternal age, the presence of dead children, number of births (p>0.05), while marriage age, first birth age, study status, presence of relative with husband, the presence of caregivers, educational status, place of residence, family type and economical situation (p<0.05).
Conclusions: Although almost all mothers had a thermometers at home, it was noteworthy that only one-tenth of them detect their fever using a thermometer when their children were fever. It has been observed that mothers with high school and above educated, employees, marrying at an advanced age, those who give birth after the age of 22 use drugs more rationally. As a family physician who is mostly the first place to apply, informing the febrile child about how the parents should approach will both relax the family and reduce unnecessary application to health institutions.