Madde kullanım bozukluklarında üstbilişin değerlendirilmesi
The assesment of metacognition in substance use disorders
Yazar: UZMA ÇELİK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SAMURAY ÖZDEMİR
Beykent Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Madde bağımlılığı = Drug addiction ; Madde kullanım bozuklukları = Substance-related sdisorders ; Ölçekler = Scales ; Üstbiliş = Metacognitive

Özet:
Madde kullanım bozuklukları, toplumları ve kişileri ciddi anlamda olumsuz yönde etkileyen bir sorun olmaya devam etmektedir. Bu çalışmanın amacı DSM-V tanı kriterlerine göre madde kullanım bozukluğu tanısı almış kişilerde üstbilişin incelenmesidir. Araştırmaya İstanbul'da özel bir hastanenin alkol ve madde kullanım bozukluğu tedavi merkezi yataklı servislerinde yatarak tedavi gören 100 erkek hasta alınmıştır. Veri toplama amacıyla araştırmacı tarafından hazırlanan bir sosyodemografik veri formunun yanı sıra Üstbiliş Ölçeği-30 (ÜBÖ-30) ve Bağımlılık Profil İndeksi Kısa Formu (BAPİ-KISA) kullanılmıştır. Madde kullanımı ve üstbiliş arasındaki ilişkiyi belirlemek amacıyla ÜBÖ-30'un alt ölçek puanları ve BAPİ-KISA'nın alt ölçek puanları arasında Spearman korelasyon analizi yapılmıştır. 
Araştırmanın sonucunda ÜBÖ-30'un alt ölçeklerinden "Olumlu İnanç" ile BAPİ-KISA'nın alt ölçeklerinden "Madde Kullanım Sıklığı" puanları arasında istatistiksel açıdan negatif yönde anlamlı bir ilişki olduğu (p=0.032, rho=0.214) bulunmuştur. Diğer taraftan, ÜBÖ-30'un alt ölçeklerinden "Kontrol Edilemezlik ve Tehlike" puanları ile BAPİ-KISA'nın alt ölçeklerinden "Şiddetli İstek" puanları arasında ise istatiksel olarak pozitif yönde anlamlı bir ilişki olduğu (p=0.025, rho=0.225) saptanmıştır. Bu sonuçlara göre, olumlu inanç arttıkça madde kullanım sıklığı azalmakta olup madde kullanmaya yönelik şiddetli istek (aşerme) arttıkça kontrol edilemezlik ve tehlike de artmaktadır. Katılımcıların yatış esnasında bildirdikleri, kişinin halen kullanmakta olduğu madde türü ile ÜBÖ-30 ölçek ve alt ölçek toplam puanları arasında anlamlı bir ilişki olup olmadığı Kruskal Vallis testi ile değerlendirilmiş ancak istatiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanamamıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlar alanyazındaki benzer çalışmalar göz önünde bulundurularak tartışılmış ve önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Substance use disorders continue posing a problem which seriously affects communities and people in a negative way. This study aims to investigate metacognition in subjects diagnosed with a substance use disorder according to DSM-V diagnostic criteria. The study included 100 male inpatients treated in alcohol and substance abuse treatment center of a private hospital in Istanbul. A sociodemographic data form prepared by the researcher, Metacognition Scale-30 (MCQ-30) and The Short Form of Addiction Profile Index (BAPI-SHORT) were used for data collection. Spearman correlation analysis was performed between the subscale scores of MCQ-30 and the subscale scores of BAPI-SHORT, in order to determine the relationship between substance use and metacognition. 
There was a statistically significant negative correlation between "Positive Belief" scores from the subscales of MCQ-30 and "Substance Use Frequency" scores from the subscales of BAPI-SHORT (p = 0.032, rho = 0.214). Accordingly, as the positive belief increases, the frequency of substance use decreases. On the other hand, statistically significant positive correlation was detected between the "Uncontrollability and Danger" scores from the subscales of MCQ-30 and the "craving" scores from the subscales of BAPI-SHORT (p = 0.025, rho = 0.225). Accordingly, as the severity of craving increases, the uncontrollability and danger increase. Kruskal Vallis test was performed to determine whether there was a relationship between the substance reported by the participants at admission and the total and subscale scores of MCQ-30, but no statistically significant difference was found. The results obtained from the research were discussed considering similar studies in the literature and recommendations were made.