Döviz kuru ve dış ticaret ilişkisi: Türkiye üzerine bir inceleme
The relationship between exchange rate and foreign trade: An analysis on Turkey
Yazar: İFFET SELEN İPEK
Danışman: DOÇ. DR. SERDAR GÖCEN
Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Uluslararası ticaret ve sermaye akımlarında yaşanan olumlu gelişmeler ülkeler arasındaki ticaretin artmasına yol açmış ve döviz kurlarının dış ticaret ile ilişkisi ön plana çıkmıştır. Dış ticaret açığına sahip olan bir ülke olarak Türkiye'de dış ticaretin önemli belirleyicilerinden biri olan döviz kurunun etkisinin incelenmesi önem arz etmektedir. Bu durum çalışmanın kaleme alınmasında motivasyon kaynağı olmuştur. Çalışmada, Türkiye'de döviz kuru ile dış ticaret arasındaki ilişkiyi analiz etmek amacıyla ihracat, reel efektif döviz kuru, yurt dışı gelir ile ithalat, reel efektif döviz kuru ve yurt içi geliri esas alan iki ayrı model oluşturulmuştur. 2002 Ocak ile 2022 Ekim ayları arasındaki dönemi kapsayan veriler yardımıyla durağanlık analizleri yapılmış, sonrasında Vektör Otoregresif (VAR) Modeli, Johansen Eşbütünleşme Testi ve Granger Nedensellik analizi kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda, ihracat modeline bakıldığında: i) Johansen Eşbütünleşme Testine göre seriler arasında eşbütünleşme ilişkisi olmadığı ii) FMOLS ve DOLS sonuçlarına göre katsayıların pozitif ve anlamlı olduğu, iii) Granger Nedensellik analizi sonuçlarına göre yalnızca ihracattan yurt dışı gelire tek yönlü nedensellik bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır. İthalat modeline bakıldığında ise: i) Johansen Eşbütünleşme Testi'ne göre seriler arasında 1 adet eşbütünleşme ilişkisi olduğu, ii) FMOLS ve DOLS sonuçlarına göre katsayıların pozitif ve anlamlı olduğu, iii) Granger Nedensellik analizi sonuçlarına göre reel döviz kurundan ithalata ve yurt içi gelirden ithalata tek yönlü nedensellik bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Positive developments in international trade and capital flows have led to an increase in trade between countries and the relationship between exchange rates and foreign trade has come to the fore. Analyzing the effects of the exchange rate on the trade balance in Turkey where the trade deficit is crucial. This has been the motivation for writing this study. In this study, two separate models based on exports, real effective exchange rate and foreign income and two separate models based on imports, real effective exchange rate and domestic income are used to analyze the relationship between exchange rate and foreign trade in Turkey. Between January 2002 and October 2022, stationarity analyses were performed with the help of data covering the period between January 2002 and October 2022, and then Vector Autoregressive (VAR) Model, Johansen Cointegration Test and Granger Causality analysis were used. As a result of the analysis, when the export model is analyzed: i) According to the Johansen Cointegration Test, there is no cointegration relationship between the series, ii) According to the FMOLS and DOLS results, the coefficients are positive and significant, iii) According to the Granger Causality analysis, there is only unidirectional causality from exports to foreign income. Regarding the import model: i) According to Johansen Cointegration Test, there is 1 cointegration relationship between the series, ii) according to FMOLS and DOLS results, the coefficients are positive and significant, iii) according to Granger Causality analysis results, there is unidirectional causality from real exchange rate to imports and from domestic income to imports.