Sivil havacılık işletmelerinde beşerî faktörler perspektifinden uçuş ekibi kaynak yönetimi: Sivil havacılık işletmeleri pilotlarının kişilik yapıları ile uçuş ekibi kaynak yönetimi tutumları arasındaki ilişki
Crew resource management from the human factors perspective in the civil aviation: The relationships between personality types and crew resource management attitudes of civil aviation pilots
Yazar: HAKKI AKTAŞ
Danışman: PROF. DR. ERDAL TEKARSLAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Örgütsel Davranış Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation ; Ulaşım = Transportation ; İşletme = Business Administration
Dizin: Beş faktör kişilik modeli = Five factor personality model ; Beşeri özellikler = Human properties ; Kaynak yönetimi = Resource management ; Kişilik = Personality ; Kişilik envanteri = Personality inventory ; Kişilik profilleri = Personality profiles ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Pilotlar = Pilots ; Sivil havacılık işletmeleri = Civil aviation companies ; Tutumlar = Attitudes ; Uçuş ekibi = Flight crew

Özet:
Bu tez çalışması kapsamında, ilk bölümde dünyada ve Türkiye'de sivil havacılık sektörünün mevcut durumu açıklanmış, sektörde ulusal ve uluslararası büyüme oranları verilmiş ve meydana gelmiş olan uçak kazalarının nedensel istatistikî analizleri karşılaştırılmıştır. Uçak kazalarının en önemli nedenleri arasında, ilk sırada insan faktörleri ve ilişkili nedenlerin yer alması ile bu bölümün sonunda, insan faktörleri ve ergonomi kavramları ile sivil havacılık endüstrisindeki uygulamaları açıklanmıştır. İkinci bölümde, uçuş ekibi kaynak yönetimi yaklaşımı, uçuş ekibi kaynak yönetimine yönelik tutumlar (iletişim, koordinasyon ve ekip çalışmasına yönelik tutumlar; kokpit yönetimine yönelik tutumlar; stres, yorgunluk ve acil koşullarda performansa yönelik tutumlar) ve uçuş ekibi kaynak yönetimi eğitimlerinin gelişim ve değişim süreci ile uçuş ekibi performans modeli sunulmuştur. Üçüncü bölümde, kişilik ve kişilik kuramları, beş büyük faktör kişilik yaklaşımı, kişilik ile uçuş ekibi kaynak yönetimi ve uçuş ekibi performansı arasındaki ilişki açıklanmıştır. Son bölümde, Türkiye'de bir sivil havacılık işletmesinde görev yapan 340 pilotun katılımıyla, pilotların uçuş ekibi kaynak yönetimine yönelik tutumları ve kişilik yapıları ilişkisini belirlemek üzere yapılan bir araştırma ile 145 ikinci pilotun katılımıyla gerçek uçuş şartlarında gözlem yoluyla değerlendirilen uçuş performanslarının analizleri yer almaktadır. Verilerin analizinde; tanımlayıcı istatistikler, korelâsyon, regresyon, ANOVA ve Scheffe testleri kullanılmıştır. Sonuçlara göre; pilotların uçuş ekibi kaynak yönetimine ilişkin tutumları ve beş büyük kişilik faktörü boyutları arasında anlamlı ilişkiler olduğu tespit edilmiştir. Pilotların meslekî kökenlerine, yaşlarına, akademik ve pilotaj eğitim durumlarına, eğitim kaynaklarına, uçak tiplerine ve uçuş tecrübelerine göre istatistikî olarak anlamlı farklılıklar olduğu tespit edilmiştir. İkinci pilotların uçuş performans değerlendirmelerine göre; iletişim, koordinasyon ve ekip çalışması ile stres, yorgunluk ve zor koşullar altında bireysel performanslarına ilişkin davranışlarının pilotların genel uçuş performansları üzerinde anlamlı etkilerinin olduğu saptanmıştır. Pilotların gözlemlenen belirleyici davranışları ve genel uçuş performans düzeyleri ile tanışıklıkları arasında istatistikî olarak anlamlı ilişki saptanmıştır.

Abstract:
In the first chapter of this dissertation, the current state of the world?s and Turkey's civil aviation industries are described, national and international growth rates are given, the statistical analysis of causal factors of the aircraft accidents are compared. Since the human and some human related factors are the most important causal factors among the causes of aircraft accidents, therefore human factors/ergonomics with applications in the aviation industry are explained at the end of the fist chapter. In the second chapter, crew resource management approach,the attitudes towards crew resource management (the attitudes towards communication, coordination and teamwork; cockpit management and performance under stress, fatigue and emergency situations), the development and the changing processes of crew resource management training and the crew performance model are depicted. In the third chapter; personality and personality theories, five factor model of personality, the relationships between personality and crew resource management attitudes and flight crew performance are explained. In the last chapter of the dissertation, an empirical research applied on 340 pilots who fly for civil aviation companies in order to determine the relationships between attitudes of pilots towards crew resource management attitudes and their personality types.An analysis of research on flight crew performance by monitoring 145 first officers in the cockpit is included. The data is analyzed by descriptive statistics, correlation analysis, regression analysis, ANOVA and Scheffe tests. According to the results, there is a significant association between the personality types and CRM attitudes. Results reveal that significant differences between pilots? professional backgrounds, ages, educational status and education sources, aircraft types, flight experiences. Analysis about first officers? flight performances showed that first officers? general flight performances are affected by the behaviors related to communication, coordination and teamwork and behaviors under stress, fatigue and difficult conditions. There are significant differences between the familiarity of pilots with the observed behavioral markers and the general flight performance levels of the pilots.