Eş'arî kelam sisteminin kurumsallaşma süreci
Institutionalization process of Ash'hari kalam system
Yazar: EKREM UYSAL
Danışman: PROF. DR. İSA YÜCEER
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Din = Religion
Dizin: Ehl-i hadis = Ahlu?l-hadith ; Ehl-i sünnet = Ehl-i sunna ; Eş`ari = Eş`ari ; Kelam = Islamic theology ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Kurumsallaşma = Institutionalization ; Uluhiyet = Divinity ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışma, Eş'arî kelam sisteminin oluşumunda etkin rol oynayan İmam Eş'arî başta olmak üzere daha sonra gelen Eş'arî kelamcıların görüşleri de dahil edilerek kelam ilmine sundukları katkılar ile Ehl-i Sünnet kelamı içerisindeki bu ekolun sistemleşme süreci ve gelişip yayılmasını ortaya koymaktadır.
Eş'arîlik, İmam Eş'arî'nin kelami görüşleri etrafında kendisinden sonra gelen alimler tarafından sistemleştirilmiş kelami bir ekoldur. Bu ekol, Ehl-i Sünnetin önemli bir kısmını meydana getirmektedir. Kırk yaşlarına kadar Mu'tezile mezhebine mensup olan İmam Eş'arî, geçirdiği fikri ve zihni değişiklikler neticesinde Ehl-i Sünnete katılmış ve ortaya koyduğu düşüncelerle kendi sisteminin temellerini oluşturmuştur. Mu'tezile ve Ashabu'l-Hadis arasında ılımlı bir yöntem geliştirmek suretiyle her ne kadar aklı öncelemiş olsa da akıl ve nakli uzlaştırmaya çalışmıştır. Kendisinden sonra gelen alimler sayesinde Eş'arî mezhebi kısa bir süre içerisinde toplumdaki dini, siyasi ve toplumsal dinamiklerin etkisiyle başta Anadolu olmak üzere Mısır, Fas, Tunus gibi İslamın pek çok bölgesine kabul görüp yayılma imkanı bulmuştur. Bu durum Ehl-i Sünnetin Mu'tezile'ye karşı büyük bir başarısı olarak kabul edilmiştir.
Bu çalışmamız bir giriş olmak üzere toplam beş ana başlıktan meydana gelmektedir. Giriş kısmında İmam Eş'arî'nin hayatı, geçirdiği kelami devreler, Eş'arîliğin gelişimi ve bu alanda yapılan bazı çalışmalar ele alınmıştır. Uluhiyyet kısmında Eş'arîliğin bilgi kaynakları, istidlal yöntemleri, alemin varlığı ve tevhid konuları; nübüvvât kısmında nübüvvet ve risalet alanı; sem'iyyât kısmında ahiret alemi, kabir hayatı gibi konular değerlendirilmiş; son bölümde ise sadece imamet ve hilafet konusu işlenmiştir.


Anahtar Kelimeler: İmam Eş'arî, Küllâbîler, Eş'arîler, Ehl-i Sünnet, Ehl-i Hadis, Mu'tezile.

Abstract:
This study introduces both the systemization, development, propagation process of Ash'ari movement within Ahl-i Sunnah Kalam and the contributions which were included with mainly Imam Ash'ar who had active role of the creation of Ash'ari Kalam system and also following Ash'ari theologians.
Ash'arism is an Islamic scholastic theology movement that was systemized by scholars following Imam Ash'ar and his scholastic views. This movement constitutes a significant portion of Ahl-i Sunnah. Imam Ash'ar, who was a member of Mu'tazila sect by his forties, took part in Ahl'i Sunnah as a result of ideological, mental and intellectual alterations and formed the basics of his own system with the opinions he stated. Developing a modest method between Mu'tazila and Ashabu'l Hadith, he tried to accommodate mind with revelation albeit he gave a priority to mind. Thanks to the theologians following him, in a short time, Ash'ari sect had the opportunity to spread and be accepted by the effect of religious, political and social dynamics in society among the Islamic regions like Egypt, Morocco, Tunis but foremost in Anatolia. This situation was accepted as a big success of Ahl-i Sunnah against Mu'tazila.
That study of ours consists of totally five parts with an introduction. The introduction section deals with the life of Imam Ash'ar, the scholastic stages he got over, the development of Ash'arism and some studies done on this field. Topics such as information sources of Ash'arism, its methods of inference, existence of the universe, subjects of unity, prophet information on the field of faith to prophets, afterlife universe on the field of faith to afterlife, life in grave, the matter of seeing the Creator were commentated in the Divinity section and only the subject of Imamate and Caliphate was held in the last section.


Key Words: Imam Ash'ar, Kullabis, Ash'aris, Ahl-i Sunnah, Ahl al-Hadith, M'tazila.