Kültürel mı̇ras eğı̇tı̇mı̇nde BİT'ı̇n rolü ve AR mobı̇l uygulama projesı̇
The role of ICT in cultural heritage education and ar mobile application project
Yazar: ÖZLEM VARGÜN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET NUHOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Müzecilik = Museology ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Arayüz tasarımı = Interface design ; Eğitim = Education ; Kullanıcı deneyimi = User experience ; Kültürel miras = Cultural heritage ; Mobil uygulama = Mobile application ; Sanal müze = Virtual museum ; İletişim teknolojisi = Communication technology

Özet:
Bilgi iletişim teknolojileri, bugün bilgi çağında her alanda aktif olarak
kullanılmaktadır. Kültürel miras alanında ise müzeler bu teknolojileri kullanarak
etkileşimli bilgi üretim ortamlarına dönüştüren önemli kurumlardır. Kentsel ve
bölgesel ölçekte ise sanal miras projeleri sanal gerçeklik ve artırılmış gerçeklik
teknolojilerini kullanarak kültürel miras bilgisini tanıtım ve eğitim amacıyla
kullanmaktadır. Ancak bu girişimlerin yeterince hızlı ve kapsamlı yapılamadığı yerel
ölçekte ya da çok yüzeysel kaldığı düşünülmektedir. Ayrıca kültürel miras eğitimi için
artık geleneksel yöntemlerden çok yenilikçi ve yaratıcı yöntemlere ihtiyaç
duyulmaktadır. Bu ihtiyaç kapsamında geliştirilen ve Yıldız Teknik Üniversitesi BAP
desteği alan Histourical AR mobil uygulaması kentsel ölçekte bilgi iletişim
teknolojilerini kullanarak kültürel mirasın eğitimini çokluortamlarda sunan yaratıcı ve
yenilikçi yöntemlerle hazırlanmıştır. Uygulama tasarımı için bugüne erişememiş tarihi
bina ve önemli tarihi karakterlerin üç boyutlu (3D) rekonstrüksiyonları hazırlanmış,
bu yapı ve karakterlerle etkileşimli olarak telefon ekranlarında AR ile görünür hale
getirilmiştir. Yazılı metinler görsel anlatımlarla seslendirilmiş 3D grafiklerle etkileşim
sağlanmış, video animasyonlarla hikayeleştirilen tarihi hikayeler aktarılmıştır.
Hazırlanan çokluortam kullanımları kullanıcı deneyimi (UX) ve kullanıcı arayüzü (UI)
tasarımları ile kullanıcıya sunulmuştur. Bu tasarımlarda çokluortam tasarım ilkeleri ve
öğrenme kriterleri göz önünde bulundurulmuştur. Hazırlanan uygulamanın asıl amacı
BİT'in KM eğitimindeki rolünü araştırmaktır. Bu kapsamda araştırma için kullanıcı
deneyiminin rolü ve Mobil uygulamaların SM eğitimindeki rolünü ölçümleyebilmek
için Sultanahmet tarihi yarımadasına gidilip rastgele seçilen 397 kişi ile 46 sorudan
oluşan anket yapılmıştır. Toplanan veriler Sosyal Bilimler için İstatistik Paketi (SPSS)
Programıyla, nitel ve nicel betimleyici analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir.
Araştırmanın nicel bölümünde deneysel bir desen kullanılmıştır. Uygulamada
oluşturulan sanal mekân algı ölçümleri için 12 sıfat ve nitelendirme çifti (zıt)
kullanılarak mekânın nitelik özellikleri belirlenmeye çalışılmış, uygulamanın etkinlik
derecesini ölçmek için 7'li likert ölçeği kullanılmış ve katılımcıların demografik
özelleri için 5 adet soru sorulmuştur. Uygulamada artırılmış gerçeklik ve çoklu ortam
kullanımlarının kültürel miras eğitimi ve tanıtımına artı değer kattığı, öğrenmede, ilgi
ve merakı arttırdığı, eğlendirdiği, yaratıcı olanakları ve yüksek teknoloji
kullanımlarının bir sonucu olarak tarih sevgisi kazandırdığı, görsel ve duyumsal
mekân algısını değiştirerek öğrenmeyi somutlaştırdığı sonucuna varılmıştır.
Anahtar Kelimeler: BİT, Sanal Miras, AR, UI - UX Tasarımı, Eğitim, Öğrenme.

Abstract:
Information communication technologies are actively used in every field in the
information age today. In the field of cultural heritage, museums are important
institutions that convert these into interactive information production environments
using these technologies. On the urban and regional scale, virtual heritage projects use
cultural heritage information for promotional and educational purposes using virtual
reality and augmented reality technologies. However, it is thought that these attempts
could not be done quickly and comprehensively, or they remained locally or very
superficial. In addition, innovative and creative methods are needed for cultural
heritage education rather than traditional methods. Histourical AR mobile application,
developed within the scope of this need and receiving support from Yıldız Technical
University BAP, has been prepared with creative and innovative methods that offer
the education of cultural heritage in multimedia by using information and
communication technologies on an urban scale. 3D reconstructions of historical
buildings and important historical characters that have not reached today have been
prepared for the application design, and have been made visible on the phone screens
interactively with this structure and characters. Written texts were interacted with 3D
graphics voiced by visual expressions, and historical stories narrated with video
animations were transferred. The prepared multimedia uses are presented to the user
with user experience (UX) and user interface (UI) designs. In these designs,
multimedia design principles and learning criteria are taken into consideration. The
main purpose of the prepared application is to investigate the role of ICT in education.
In this context, in order to measure the role of the user experience for the research and
the role of mobile applications in VH education a questionnaire consisting of 397
people randomly selected was visited by going to the Sultanahmet historical peninsula.
The collected data were evaluated with SPSS Program, qualitative and quantitative
descriptive analysis method.. For the virtual space perception measurements created
in the application, the qualitative features of the space were tried to be determined by
using 12 adjective and qualification pairs the 7-point likert scale was used to measure
the effectiveness degree of the application and 5 questions were asked for the
demographic characteristics of the participants. In practice, it has been concluded that
the use of augmented reality and multimedia adds value to cultural heritage education
and promotion, increases the interest and curiosity in learning, entertains, brings a
sense of history as a result of the use of creative opportunities and high technology,
and embodies learning by changing the perception of visual and emotional space.
Keywords: ICT, Virtual Heritage, AR, UI - UX Design, Education, Learning