Türkiye'de kimya eğitimi araştırmalarındaki eğilimler: Lisansüstü tezlerin içerik analizi
Trends in chemistry education research in Turkey: Content analysis of graduate theses
Yazar: EBRU DEMİRKAN
Danışman: DOÇ. DR. BETÜL DEMİRDÖĞEN
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Araştırma eğilimi = Research trend ; Kimya eğitimi = Chemistry education ; Kimya öğretimi = Chemistry teaching ; Lisansüstü tezler = Postgraduation thesises ; Tezler = Theses ; İçerik analizi = Content analysis

Özet:
Bu çalışmanın amacı Türkiye'de kimya eğitimi alanında gerçekleştirilen güncel çalışmalara ait bir içerik analizi yaparak durum tespiti yapmak, kimya eğitiminin haritasını oluşturmak ve bu alanda çalışma yapan araştırmacılara bir bakış açısı sunabilmektir. Bu amaç doğrultusunda  Türkiye'de 2000-2019 yılları arasında tamamlanan kimya eğitimi alanındaki lisansüstü tezlerin belirli özellikler açısından derinlemesine bir şekilde betimlenmesi için nitel araştırma desenlerinden doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Çalışma kapsamında, Türkiye'de kimya eğitimi alanında yazılan 361 tez analiz edilmiştir. Veri toplama aracı olarak, araştırmada hazırlanan "Kimya Eğitimi Lisansüstü Tez Sınıflama Formu" kullanılmıştır. Veri analizi için kategoriler ve kategorileri oluşturan kodlar Nvivo 12 programına girilmiş ve ayrıntılı olarak analiz edilmiştir. Analiz sonucunda ortaya çıkan bulgular betimsel olarak grafik, yüzde ve frekans tabloları yardımıyla sunulmuştur.     
Analiz sonuçlarına göre kimya eğitimi alanındaki lisansüstü tezler içerisinde; yüksek lisans tezlerinin daha fazla olduğu ve tezlerin büyük bir kısmımın kadın araştırmacılar tarafından hazırlandığı gözlenmiştir. Bununla birlikte tezler çoğunlukla Türkçe yazılmış, en fazla yayım 2011 yılında yapılmış, tezlerin danışmanlığını çoğunlukla tek danışman yürütmüş ve en fazla tez yazılan üniversite Gazi Üniversitesi olmuştur. Bilimsel araştırma yöntemleri açısından tezlerde çoğunlukla yarı-deneysel desenin kullanıldığı, en fazla kestirimsel veri analiz yöntemlerinin ve bunlar arasında t-testlerinin en çok tercih edildiği ortaya çıkmıştır. Veri toplama aracı olarak tezlerde en fazla başarı/ön bilgi/farkındalık/kavram yanılgısı testlerinin kullanıldığı belirlenmiştir. Tezlerde çoğunlukla evren tanımı verilmiş, çalışmaların büyük bir kısmı ortaöğretim öğrencileri üzerinde yürütülmüş ve araştırmalar en fazla 31-100 aralığındaki örneklemler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Örneklem seçiminde ise en çok rastgele olmayan örnekleme yöntemlerinden amaca uygun örneklemenin kullanıldığı ve en çok 2012 yılında güç analizi yapılarak örneklem büyüklüklerinin hesaplandığı ortaya çıkmıştır. Geçerlik önlemleri açısından incelendiğinde nicel araştırmalarda geçerlik çalışmalarının daha fazla gerçekleştirildiği ve nicel araştırmalarda ölçüm araçları için çoğunlukla içerik/görünüş/kapsam geçerliği için delil sağlandığı belirlenmiştir. Güvenirlik önlemleri açısından ise nicel araştırmalarda veri toplama ve analiz sürecinde sıklıkla Cronbach Alfa değerinin rapor edildiği gözlenmiştir. Etik ilkeler göz önünde bulundurulduğunda tez kapsamında gerçekleştirilen araştırmaların çoğunluğunun etik kurul izni olmadan yürütüldüğü gözlenmiştir. Kimya eğitimi alanındaki tezlerde sıklıkla çalışılan kimya konusunun "Madde: Özellikleri ve Ölçümü" olduğu belirlenmiştir. Tezlerde çoğunlukla öğretim konulu çalışmalar yapıldığı ve bu çalışmalarda en fazla yapılandırmacı yaklaşıma dayalı ve geleneksel yaklaşım türlerindeki öğretim yöntemlerinin tercih edildiği ortaya çıkmıştır. Kimya eğitimi açısından ele alındığında tezlerde en fazla kimya konusundaki anlayışa odaklanıldığı gözlenmiştir. Son olarak tezlerde sıklıkla 0-20 aralığında ulusal kaynaktan yararlanılırken, yararlanılan uluslararası kaynak sayısının 81 ve üzeri olduğu ve çoğunlukla veri toplama araçlarının ekler bölümünde verildiği tespit edilmiştir.
Çalışmanın bulgularından yola çıkarak kimya eğitimi araştırmacıları ve kimya eğitimcilerine yönelik önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The purpose of this study is to determine the state of chemistry education by making a content analysis of current studies in Turkey, to create a map of chemistry education, and to offer a perspective to researchers working in this field. For this purpose, document analysis, one of the qualitative research methods, was used to depict the specific characteristics of the Graduate Theses in the field of chemistry education in depth between 2000-2019 in Turkey. Within the scope of the study, 361 theses were analyzed in the field of chemistry education in Turkey. As a data collection tool, the "Chemistry Education Graduate Thesis Classification Form" prepared in the study was used. Codes that makeup categories and categories for data analysis are entered in the NVivo 12 program and analyzed in detail. The results of the analysis are presented with the help of the graphics, percentage and frequency tables.
Based on the analysis, among graduate theses in the field of chemistry education; it was observed that the number of the master's thesis is higher than the doctoral ones and the majority of the theses' authors were female. In addition, most of the theses were written in Turkish, the highest number of thesses was published in 2011, an advisor guided the theses most of the time, and Gazi University had the the highest number of published theses. In terms of scientific methods, it was revealed that quasi-experimental was used the most, inferential statistical methods, among those especially t-tests, were preferred by majority of the theses. It was determined that achievement/prior knowledge/awareness/misconception tests were the most preferred data collection tools. Definition of the population was present in most of the theses, secondary school students were the participants in the majority of the theses, and studies were mostly conducted with a sample size between 31-100. Convenience sampling, one of the nonrandom methods, was used as a sampling method in most of the thesis and it was revealed that sample size was determined using power analysis in 2012 more than in other years. When validity issues were examined, it was determined that quantitative studies considered the validity issues more than qualitative ones and most of the validity evidences were related to content/face validity of data collection tools in quantitative studies. In terms of reliability issues, Cronbach Alpha value was reported most of the time by quantitative studies for data collection and analysis. When ethical issues were considered, the majority of the researches was conducted without Institutional Review Board permission. It was determined that "Matter: Characteristics and Measurement" was the chemistry topic that was investigated in most of the studies. It was revealed that studies were mostly focused on teaching, and constructivist and traditional teaching methods were utilized frequently in those studies. In terms of chemistry education, it was observed that students' understanding of chemical concepts was the focus of most of the thesis. Consequently, the most frequent number of national references was between 0-20 whereas the number of international references was 81 and higher most of the time, and data collection tools were provided at appendices in most of the theses.
Implications and suggestions are provided for chemistry educatior and chemistry education researchers based on the findings of this study.