Veganların sosyal etkileşimleri: Benlik sunumu ve vegafobiyle mücadele stratejileri
Social interactions of vegans: Presentation of self and strategies against vegaphobia
Yazar: MUKADDES UZBAY ÜLGEN
Danışman: DOÇ. DR. SELDA TAŞDEMİR AFŞAR
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Benlik sunumu = Self-presentation ; Damgalama = Stigmatization ; Fobiler = Phobic disorders ; Sosyal etki = Social affect ; Toplumsal etkileşim = Social interaction ; Vegafobi = Vegaphobia ; Vegan = Vegan ; İzlenim yönetimi = Impression management

Özet:
Bu tez çalışmasında, karnist ve türcü bir toplumda veganlığın toplumsal normlardan bir sapma olarak değerlendirildiği ve veganların damgalanmış kimliklere sahip olduğu düşüncesinden hareketle veganların naveganlarla sosyal etkileşimleri incelenmektedir. Söz konusu etkileşimlerin incelenme amacı, veganlara verilen tepkilere dair bilgi edinmek ve bu tepkilerin onların benlik sunumu üzerindeki etkilerini tartışmaktır. Bu hedef doğrultusunda sosyal inşacı bir dünya görüşüyle nitel bir araştırma tasarlanmıştır ve veriler (çevrimiçi ve yüz yüze) yarı yapılandırılmış derinlemesine mülakat tekniği kullanılarak elde edilmiştir. Verilerin analiz sürecinde MAXQDA 2022 yazılım programından faydalanılmıştır ve veriler sosyal psikoloji çalışmaları ile Erving Goffman'ın dramaturjik yaklaşımı ve damga kavramı aracılığıyla yorumlanmıştır. Türkiye'nin yedi şehrinden ve Kuzey Kıbrıs'ın bir şehrinden toplamda on sekiz katılımcı ile görüşülmüştür.

Veganların naveganlarla etkileşimlerinde karşılaştıkları tepkilerin ağırlıklı olarak olumsuz olduğu görülmektedir. Vegafobik olarak adlandırılan bu tepkiler sosyal psikoloji çalışmaları yardımıyla yorumlanmaktadır. Veganlığı kimliğe bir tehdit olarak görmek, veganlığı önemsiz ve değersiz kılmaya çalışmak, veganları vegan olmaktan vazgeçirmeye çalışmak ve veganlara yönelik sözel ve fiziksel saldırganlıklarda bulunmak temaları altında toplanan bu tepkiler ayrıntılı biçimde tartışılmaktadır. Bazı vegafobik tepkilerin naveganların veganlığı kendi kimliklerine bir tehdit olarak görmesinden kaynaklandığı iddia edilmektedir. Toplumdaki yaygın vegafobiye dikkat çekilerek veganlara yönelik ön yargıların diğer ayrımcılık türlerinde olduğu gibi bir sorun olarak görülmemesi ve sıradan kabul edilmesi sorunsallaştırılmaktadır.

Söz konusu tepkiler ele alındıktan sonra, bu tepkilerin veganların benlik sunumlarını nasıl etkilediği tartışılmaktadır. Vegafobi beklentisi ile vegafobiyi önleme isteğinden etkilendiği öne sürülen bu benlik sunumları Goffman'ın izlenim denetimi ve yüz muhafaza stratejileri gibi etkileşimlere yönelik temel kavramları doğrultusunda değerlendirilmektedir. Vegafobiyi önleme çabası bireysel ve bireyler arası bir istek (stereotiplerle özdeşleştirilmekten kaçınmak, etkileşimleri sorunsuz kılmaya çalışmak) veya veganlığın algılanma biçimini değiştirme çabası gibi değişime yönelik bir istek (stereotipleri yıkmaya çalışmak) şeklinde tezahür edebilmektedir.
 
Bu tez çalışmasında, veganların benlik sunumunun ağırlıkla naveganlar tarafından "makul" bulunacağı düşünülen davranışlarla paralellik gösterdiği ve özellikle bireyler arası çatışmadan kaçınan veganların vegafobik tepkileri önlemek amacıyla hayvan özgürlüğü aktivizmi yapmamayı tercih ettiği iddia edilmektedir. Bu sebeple yaygın vegafobinin hayvan özgürlüğü aktivizmini olumsuz yönde etkilediği öne sürülmektedir.

Abstract:
In this thesis, the social interactions of vegans with non-vegans are examined, based on the idea that veganism is considered a deviation from social norms in a carnist and speciesist society, and therefore vegans have stigmatized identities. The aim of this examination is to gain information about the reactions given to vegans, and to discuss the effect of these reactions on their self-presentation. To this end, we designed a qualitative study within a social constructionist worldview; gathered the data using the (online and face-to-face) in-depth interview technique. We used MAXQDA 2022 software in the data analysis process, and we interpreted the data through social psychology studies and Erving Goffman's dramaturgical approach and his concept of stigma. We interviewed a total of eighteen participants from seven cities in Turkey and one city in North Cyprus.

We observed that vegans encounter predominantly adverse reactions in their interactions with non-vegans. We interpreted these reactions, which we named vegaphobic, with the help of social psychology studies. We discuss these reactions in detail, which we sorted under the themes of perceiving veganism as a threat to identity, reactions to invalidate and devalue veganism, attempts to discourage vegans from being vegan, and verbal and physical aggression towards vegans. We claimed that some of these adverse reactions are stemmed from the fact that non-vegans perceive veganism as a threat to their identities. We draw attention to the prevalent vegaphobia and problematize the fact that the prejudices against vegans are not recognized as a problem like other types of discrimination and are considered normal.

Afterwards, we discussed how these reactions affect self-presentation of vegans. We interpreted these presentations, which we claim to be affected by the anticipation of vegaphobia and the desire to avoid it, in accordance with Goffman's main terms regarding interactions like impression management and face-saving strategies. The aim to avoid vegaphobia manifest in different ways such as a personal and interpersonal desire (the avoidance of being identified with stereotypes, the effort to render smooth interactions), and as a desire to change non-vegan's perception of veganism (trying to break the stereotypes).

This study claims that self-presentations of vegans are predominantly in line with the behaviours that vegans expect non-vegans to perceive as "reasonable" and especially vegans who avoid interpersonal conflict prefer not to be involved in animal liberation activism in order to evade vegaphobic reactions. Therefore, we argue that prevalent vegaphobia has an adverse effect on the animal liberation activism.