Yusufeli kent dokusunun tarihsel gelişimi ve sanat yapıları
Urban histo of Yusufeli's historical development and art buildings
Yazar: KORAY KARABULUT
Danışman: YRD. DOÇ. DR. OSMAN AYTEKİN
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Mimarlık = Architecture ; Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Dogu Karadeniz Bölgesi bölgesel açıdan ve iklimsel olarak sürekli digerbölgelerden ayrılmıstır. Bu bölge kendine has bir kimlik olusturmustur. Arastırmanınkonusunu olusturan; Yusufeli ilçe merkezleri, iyi korunarak günümüze kadar ulasan,yasamıs oldugu dönemin izlerini, mimari yapısını, malzeme özelliklerini ve çevresartlarını hala aynı güzellikle yansıtan yerler olarak önemini devam ettirmektedir.Aynı zamanda bu yerlesimler bölgenin kültürel ve ekonomik yapısınıyansıtan halk mimarisinin yogun oldugu yerlesmelerdir. Yapısal kültürün devamlılıgıve bölgeye ait yerlesme karakterinin incelenmesi amacıyla seçilen bu yerlesimler,tarihsel süreçte birbirinin devamı olarak süregelen yerlesmeler olması nedeni ilebütünlük arz etmektedir.Arastırmamızın konusunu olusturan merkezlerde, yapılan ve yapılacak olanbarajlar serisinden Yusufeli Barajı ilçeyi tamamen sular altında bırakacagından,arastırmamız büyük bir önem arz etmektedir. Zira bu barajlar yapılıp bittikten ve sututulmaya basladıktan sonra elimizde bu yerlesmelerle ilgili bugüne kadar yapılançalısmalardan baska hiçbir belge ve kaynak kalmayacak, tüm yapılar mimari,süsleme ve yerlesme özellikleriyle birlikte sular altında kalacaktır.Tez kapsamında incelenen yerlesmelerden Ögdem'de 8 yapı, Kılıçkaya'da 16yapı ve Yusufeli'nde ise 10 yapı detaylı olarak incelenip katalog bölümündeanlatılmıstır. Çalısmamızı yaptıgımız üç merkezden ikisi (Yusufeli-Kılıçkaya)birbirine yakın, digeri (Ögdem) ise daha uzak ve yüksektedir. Bu iki neden evlerinkonumlanısından, plan tipine kadar birçok seyi etkilemistir.ncelenen yerlesim yerlerinden Kılıçkaya ve Yusufeli, plan anlayısıbakımından birbirine benzerken Ögdem de plan tipi biraz farklılasmıstır. Yusufeli veKılıçkaya'da en alt katlar depolama alanı, mutfak ve yasama mekânlarınaayrılmısken, Ögdem'de odunluk-depo için ayrılmıstır. Zemin katlarda görülen bufarklılık üst katlarda görülmemektedir. Her üç merkezde de plan anlayısı genel birözellik olan bir hol ve hole açılan 2 ila 4 oda seklindedir. Ayrıca Kılıçkaya veYusufeli'nde bazı nitelikli yapılarda 3. kat bulunmaktadır. Bu kat; kösede bir ambarve ambarın açıldıgı bir çardaktan olusmaktadır.Arastırma kapsamındaki evlerin geneli iki katlı olarak karsımıza çıkmıstır.Kullanılan yapı malzemesi ahsap ve tas, çatı tipi ise genellikle semerdam nadirenkırma çatı seklinde belirlenmistir. Tuvaletler orijinallerinde dısarıda iken,günümüzde hemen hepsi içeriye alınmıstır.Tablosunu olusturdugumuz, fotograflarla ve çizimlerle destekledigimizyerlesim yerlerinden Ögdem'deki yapılar terkedilmis durumda ve her an yok olmatehlikesi altında, Kılıçkaya'dakilerse gerek duyuldugu sekilde yenilenmis, saglıklı birsekilde günümüze gelmesi saglanmıs ve Yusufeli'ndeki yapılar da yapılacak barajlabirlikte sular altında kalacakları için kendi hallerine bırakılmıslardır.

Abstract:
Eastern Black Sea Region has always been separated from other regions interms of region and climate. This region has formed an identity unique to itself.Yusufeli county towns, subject of the study, still continue to be important byreflecting the traces, architectural structure, material characteristics andenvironmental conditions of the periods they have seen.Also, these settlements are rich in terms of public architecture, and theyreflect cultural and economic structure of the region. These settlements, chosenbecause of continuity of structural culture and to study settlement characteristic ofthe region, present integrity since they are settlements that follow each other in ahistorical period.Since Yusufeli Dam, one of the dam series that will be built in the study area,will flood the county towns, our study carries much importance. After these dams arecompleted and the region is flooded, there won?t be any documents and sourcesabout these settlements apart from the studies conducted until today. All thestructures will be flooded along with all the architectural, decorative and settlementcharacteristics.In the scope of thesis; 8 structures in Ögdem, 16 in Kılıçkaya, and 10 inYusufeli were studied extensively and explicated in the catalog section. Two of thethree county towns that we have studied (Yusufeli-Kılıçkaya) are close to each other,and the other (Ögdem) is farther and higher. These two factors affect manycharacteristics from the location of the houses to their plans.Among the settlements that are studied, Kılıçkaya and Yusufeli are similar interms of plan, but in Ögdem, the plan type is a little different. In Yusufeli andKılıçkaya, the bottom stories are used for storing, kitchen, and living space, but inÖgdem, they are used for warehousing firewood. This difference seen on the groundlevel is not seen on the upper stories. In all the three towns the general house plan isa hall and 2-4 rooms opening to that hall. Also in some high quality structures ofKılıçkaya and Yusufeli, there is a 3rd floor. This floor consists of a storehouse in thecorner, and a pergola reached from the storehouse.In general, the houses that are studied have 2 stories. The building material iswood and stone, roof type is generally semerdam, and rarely crushed roof. In theoriginal structures the toilets were outside, but in the present time nearly all of themare inside.Of all the settlements we have created tables, supported by photographs anddrawings, the ones in Ögdem are deserted and under immediate danger ofdestruction, the ones in Kılıçkaya are restored according to the needs, have come totoday in good condition. Lastly, the ones in Yusufeli are left alone since they will gounder the water after the completion of the dam.