Çevresel farkındalık oluşturmada geri dönüşüm parkları: Konya ili Kulu ilçesinde örnek bir geri dönüşüm parkı tasarımı
Recycling parks in creating environmental awareness: Design of a sample recycling park in Kulu district of Konya province
Yazar: ZEYNEP OĞUZHANOĞLU
Danışman: PROF. DR. SERPİL ÖNDER
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Çevre sorunlarının (çevre kirliliği, doğal kaynaklarda azalma, küresel ısınma, salgın hastalıklar vb.) en büyük nedeni, insanlar tarafından doğaya atılan atıklardır. Dünya genelinde atıklarla ilgili mücadele 1970' li yıllarda başlamıştır. Atıkların geri dönüşüm faaliyetleri ise daha eski olup, II. Dünya Savaşı sonrasına dayanmaktadır. Ülkemizde, ''Dördüncü Beş Yıllık Kalkınma Planı'' nda atıklardan söz edilmiştir. Çevre Kanunu' nun yayınlanmasından itibaren geri dönüşüm faaliyetleri başlasa da Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı' nın 2019 yılında yayınlamış olduğu ''Sıfır Atık Yönetmeliği'' yle yapılan çalışmalar hız kazanmıştır.
Doğanın korunmasında önemli bir role sahip olan peyzaj mimarlığı mesleğinde, yeni bir tasarım anlayışı oluşturan geri dönüşüm parkları bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Geri dönüşüm parkı, tasarımcı tarafından canlı ve cansız materyallerin peyzaj tasarım ögeleri, ilkeleri ve kriterleri doğrultusunda kullanıldığı, cansız materyallerin atık hâlde bulunan geri dönüştürülebilir malzemelerden (plastik, ahşap vb.) üretildiği, kâr amacı gütmeyen, düşük bütçeyle oluşturulmuş, çevre bilinci oluşturmak amacıyla tasarlanmış parklardır. Bu parklar rekreasyonel ihtiyaçlara cevap vermek, atıkları değerlendirmek, çevre bilinci oluşturmak gibi sebeplerle ortaya çıkmıştır.
Bu çalışmada örnek bir geri dönüşüm parkı tasarımı yapılması amaçlanmıştır. Öncelikle sürdürülebilirlik, atık, atık yönetimi, geri dönüşüm, dünyada ve Türkiye' deki geri dönüşüm parkı örnekleri gibi konularda kaynak araştırmalarından elde edilen bilgiler araştırılmış, literatür araştırmaları doğrultusunda peyzaj tasarım süreçleri takip edilerek geri dönüşüm parkı tasarım ilkeleri ortaya konulmuştur. Çalışma alanı olarak Konya ili Kulu ilçesi Kemaliye Mahallesi' nde bulunan 970 m2 büyüklüğündeki Ümmü Gülsüm Parkı seçilmiştir. Park alanında peyzaj tasarım süreçleri takip edilerek 11 aşamada tamamlanmış, geri dönüştürülebilir atık malzemeler kullanılarak örnek bir geri dönüşüm parkı tasarımı yapılmıştır.
Sonuç bölümünde, atıklarla mücadelede alınması gereken önlemler ve geri dönüşüm parkı tasarımı yapılırken dikkat edilmesi gereken ilkeler verilmiştir. Çalışmanın, atık ve geri dönüşümle ilgili yapılacak akademik çalışmalara kaynak oluşturması ve yeteri kadar yaygınlaşmamış olan geri dönüşüm parkı tasarımı yapan yetkili kurumlara çalışmanın örnek teşkil etmesi amaçlanmıştır.

Abstract:
The biggest cause of environmental problems (environmental pollution, decrease in natural resources, global warming, epidemic diseases, etc.) is the waste thrown into nature by people. The fight against waste around the world started in the 1970s. Waste recycling activities are older and date back to after World War II. In our country, waste is mentioned in the ''Fourth Five-Year Development Plan''. Even though recycling activities have started since the publication of the Environmental Law, the work carried out with the ''Zero Waste Regulation'' published by the Ministry of Environment, Urbanization and Climate Change in 2019 has accelerated.
In the landscape architecture profession, which has an important role in the protection of nature, recycling parks, which create a new design understanding, constitute the subject of this study. Recycling park, the use of living and inanimate materials by the designer in accordance with landscape design elements, principles and criteria, inanimate materials are made of recyclable materials found in the waste state (plastic, wood etc.) produced by, non-profit, created on a low budget, they are parks designed to create environmental awareness. These parks have emerged for reasons such as responding to recreational needs, evaluating wastes and creating environmental awareness.
In this study, it is aimed to design an exemplary recycling park. First of all, the information obtained from resource studies on topics such as sustainability, waste, waste management, recycling, examples of recycling parks in the world and in Turkey were researched, and the design principles of the recycling park were revealed by following the landscape design processes in line with the literature research. Ummu Gulsum Park with a size of 970 m2 in Kemaliye Neighborhood of Kulu district of Konya province was selected as the working area. Landscape design processes were followed in the park area and completed in 11 stages, and an exemplary recycling park design was made using recyclable waste materials.
In the conclusion section, the precautions to be taken in the fight against waste and the principles to be considered when designing the recycling park are given. The study is intended to provide resources for academic studies on waste and recycling and to set an example for the authorized institutions that design recycling parks that have not become widespread enough.