Kanser hastalarında kemoterapi ilişkili yorgunluğun yönetiminde yürümenin etkisi
The effect of walking on the management of chemotherapy related fatigue in cancer patients
Yazar: GAMZE TOKDEMİR
Danışman: PROF. DR. GÜLBEYAZ CAN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Onkoloji = Oncology ; İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Egzersiz = Exercise ; Kanser =   ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Yorgunluk = Fatigue ; Yürüme = Walking

Özet:
Araştırma, kanser hastalarında kemoterapi ilişkili yorgunluğun yönetiminde yürümenin etkisinin değerlendirilmesi amacıyla yapıldı. Tanımlayıcı tasarımla yapılan araştırmanın örneklemini İstanbul'da bulunan bir Üniversitesi Hastanesi'nin ayaktan kemoterapi polikliniğinde tedavi gören 92 hasta oluşturdu. Verilerin toplanmasında Hasta Takip Formu, Piper Yorgunluk Ölçeği (Piper Fatigue Scale), Nightingale Semptom Değerlendirme Ölçeği (N-SDÖ), Amerika Onkoloji Hemşireleri Derneği Görsel Yorgunluk Ölçeği ve Pedometre Sonuç Takip Formu kullanıldı. Verilerin istatistiksel değerlendirilmesinde; tanımlayıcı istatistikler, parametrik ve parametrik olmayan testler, Pearson korelasyon analizi ve lineer regresyon analizi kullanıldı. Hastalar ile ilk görüşüldüğünde veri toplama formları dolduruldu, pedometre verildi ve pedometre kullanımı açıklandı. Günlük adım sayısı takibi için pedometre takip formları ve yorgunluk takibi için görsel yorgunluk ölçeği verildi. Hastalar 2 ay süre ile takip edildi. İlk ay haftada bir, 2. Ay ise 15 günde bir hastalar telefon ile aranarak adım sayıları öğrenilip daha çok adım atmaları için teşvik edildi. Bu süre içerisinde hastalar pedometre takip formu ve görsel yorgunluk ölçeklerini doldurmaya devam etti. 2 ayın sonunda hastalardan takip formları teslim alındı. Çalışma grubunu yaş ortalaması 45,00±10,00 olan, çoğu kadın (%77,2), evli (%76,1), çalışmayan (%45,7), meme kanseri tanısı (%47,8) ile tedavi gören ve ortalama tanı süresi 4,32±3,69 olan  hastalar oluşturdu.  Hastaların %72,8'i ev içerisindeki ve %55,4'ü ev dışındaki işleri kendisinin yaptığını bildirdi. Hastaların yorgunluk düzeyi 5,05±1,92 ile orta düzeydeydi ve yorgunluğa bağlı en fazla etkilenen alt boyut 7,00±1,89 ile "Duygulanım" alt boyutuydu. Ortalama 17,79±22,06 ay yorgunluk ile baş etmeye çalışan hastaların %66,3'ü yorgunluğunun temel nedeninin tedavi olduğunu ve %56,8'i dinlenme ile geçtiğini bildirdi. Hastaların 1. ay ve 2. ay görüşmede kemoterapi ilişkili fiziksel, psikolojik semptomların artması ile yorgunluk düzeyinin arttığı saptandı (p<0,05). 1.ay ve 2. ay görüşmede yaşlılarda, kadınlarda, ev içindeki ve dışındaki rutin işleri kendisi yapan hastalarda, yorgunluğu ara sıra yaşayanlarda yürüyüş ile 1.ay ve 2. ay görüşmede yorgunluk düzeyinin kademeli olarak azalmanın ve ayrıca yürüyüş sırasında adım sayısı arttıkça, yorgunluk puanın da azaldığı ve elde edilen sonuçların istatistiksel açıdan anlamlı olduğu saptandı (p<0,05). Sonuç olarak; kanser hastalarında kemoterapi ilişkili yorgunluğun yönetiminde yürüyüşün etkisi olduğu belirlendi.

Abstract:
The study was conducted to evaluate the effect of walking on the management of chemotherapy-induced fatigue in cancer patients. The sample of the study, which was conducted with a descriptive design, consisted of 92 patients attending the chemotherapy outpatient clinic of a college hospital in Istanbul. The Patient Follow-up Form, the Piper Fatigue Scale, the Nightingale Symptom Assessment Scale ( N-SAS), the American Association of Oncology Nurses Visual Fatigue Scale, and the Pedometer Outcome Follow-up Form were used for data collection. Descriptive statistics, parametric and nonparametric tests, Pearson correlation analysis, and linear regression analysis were used for statistical analysis of the data. During the initial interview with the patients, the data collection forms were completed, the pedometers were handed out, and the use of the pedometers was explained. The pedometer follow-up form was used to record daily step count, and the visual fatigue scale was used to record fatigue. Patients were followed up for 2 months. Patients were called once a week during the first month and every 15 days during the second month to learn their step counts and to encourage them to take more steps. During this time, patients continued to complete the pedometer follow-up form and visual fatigue scale. At the end of the 2 months, patients received follow-up forms. The mean age of the patients who participated in the study was 45.00±10.00, 77.2% were female, 76.1% were married, 45.7% were unemployed, 48% had breast cancer, and the mean diagnosis time was 4.32±3.69, 72.8% of the patients reported performing routine household tasks and 55.4% outside the household. The patients' fatigue level was moderate (5.05±1.92), and the subdimension most affected by fatigue was the sensory subdimension (7.00±1.89). Patients attempted to cope with fatigue for an average of 17.79±22.06 months. 66.3% reported that the main reason for their fatigue was treatment, and 56.8% reported that it was relieved by rest. It was found that the severity of fatigue increased with the increase in chemotherapy-related physical and psychological symptoms at the patients' first, 1st, and 2nd monthly visits (p < 0.05). It was observed that the degree of walking fatigue gradually decreased at the 1st and 2nd month interviews, although the number of steps increased. The decrease in walking fatigue was statistically significant in elderly patients, women, patients who performed routine tasks inside and outside the home, and patients who suffered from occasional fatigue (p < 0.05). In conclusion, walking is an effective treatment for fatigue in cancer patients suffering from chemotherapy.