Çocuklarda diş hekimi korkusu üzerine algılanan kontrolün etkisinin tükürük kortizol düzeyi ve pulse oksimetre ile değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of perceived control on dental fear of children with salivary cortisol level and pulse oximeter
Yazar: SELİN ERİŞ
Danışman: PROF. DR. ALEV ALAÇAM
Gazi Üniversitesi / Diş Hekimliği Fakültesi / Çocuk Diş Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Diş hastalıkları = Tooth diseases ; Diş hekimleri = Dentists ; Diş sağlığı araştırmaları = Dental health surveys ; Dişler = Teeth ; Hidrokortizon = Hydrocortisone ; Korku = Fear ; Oksimetri = Oxymetry ; Tükürük = Saliva ; Çocuklar = Children

Özet:
Bu çalışmada; algılanan kontrol ilkesini temel alarak geliştirilmiş ilk Türkçe modül olan mobil hasta- hekim iletişim sisteminin, çocuklarda dental anksiyete üzerine etkisi, Venham Resim Testi (VPT), tükürük kortizol düzeyi, nabız ve oksijen satürasyonu (SpO2) ile değerlendirildi. Çalışma Çocuk Diş Hekimliği Kliniği'ne başvuran ve üst süt ikinci molar dişlerinde çekim endikasyonu bulunan 7-9 yaş arası çocuklar üzerinde yapıldı. Çocuklarda Diş Hekimliği Korku Alt Skalası'ndan (CFSS-DS) 38 ve üzeri puan alan 44 hasta rastgele iki gruba ayrıldı. CFSS-DS sonuçlarına göre hastaların en çok korktuğu durumlar sırasıyla; iğne olmak, nefessiz kalmak ve dönen aletlerin sesi olarak belirlendi. Deney grubuna tablete indirilmiş 'Dental Anxiety' isimli mobil hasta-hekim iletişim sistemi tanıtıldı ve tedavi sırasında ihtiyaç duyduklarında kullanmaları istendi. Kontrol grubu ise hiçbir cihaz kullanmadı. Tüm hastalara tedavi öncesi ve sonrası Venham Resim Testi uygulandı. Tükürük kortizol seviyelerini değerlendirmek için hastaların tedaviden 10 dk önce, anesteziden 10 dk sonra ve tedaviden 10 dk sonra tükürük örnekleri alındı. Toplanan örnekler ELISA testi ile analiz edildi. Hastaların nabız ve SpO2 değerleri tedaviden 10 dk önce, anestezi sırasında, anesteziden 10 dk sonra, tedavi başladığında ve tedaviden 10 dk sonra kaydedildi. Elde edilen veriler istatistiksel olarak değerlendirildi. CFSS-DS sonuçlarına göre hastaların en çok korktuğu durumlar sırasıyla; iğne yaptırmak, nefessiz kalmak ve dönen aletlerin sesi olarak belirlendi. Hastaların tedavi sonrası VPT değerleri gruplar arasında anlamlı farklılık gösterdi (p<0,001). Her iki grupta da zamana göre nabız değerlerinin ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark vardı (p<0,001). Gruplara göre nabız değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulundu (p<0,05). Ancak gruplar arası SpO2 değerleri arasında anlamlı bir fark bulunamadı (p>0,05). Her iki grupta da farklı zamanlarda ölçülen kortizol değerlerinin ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark vardı (p<0,001). Gruplara göre anesteziden 10 dk sonra kortizol değerlerinin ortalamaları istatistiksel olarak anlamlı bir fark gösterdi (p=0,007). Gruplara göre tedaviden 10 dk sonra kortizol değerlerinin ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark vardı (p<0,001). Nabız ve kortizol değerleri arasında anlamlı bir korelasyon gözlenmedi (p>0,05). Çalışma sonuçları doğrultusunda algılanan kontrole dayanan mobil hasta-hekim iletişim sistemi 7-9 yaş arası çocuklarda anksiyete yönetiminde başarılı bulundu.

Abstract:
In this study; the effect of the mobile patient-physician communication system, which is the first Turkish module developed based on the perceived control principle, was evaluated on children with dental anxiety by Venham Picture Test (VPT), salivary cortisol level, pulse and oxygen saturation (SpO2). The study was conducted on children aged 7-9 years who applied to the Pediatric Dentistry Clinic with extraction indication of upper secondary primary molar teeth. 44 patients who scored 38 and above on the Children's Fear Survey Schedule-Dental Subscale (CFSS-DS) were selected and randomly divided into two groups. According to the CFSS-DS results, the situations most feared by the patients were; as injections, breathlessness and the sound of rotating instruments. Mobile patient-physician communication programme named 'Dental Anxiety' which was downloaded to tablet introduced to the test group and they were asked to use it when needed during treatment. The control group did not use any device. Venham Picture Test was applied to all patients before and after treatment. In ordewr to evaluate salivary cortisol levels; saliva samples of the patients were taken before treatment, after anesthesia and after treatment. Collected samples were analyzed by ELISA test. Pulse and SpO2 values of the patients were recorded before treatment, during anesthesia, 10 min. after anesthesia, during treatment and 10 min.after treatment. The data obtained were evaluated statistically. According to the CFSS-DS results, the situations most feared by the patients were; as injections, breathlessness and the sound of rotating instruments. VPT values of the patients after treatment showed a significant difference between the groups (p<0,001). In both groups, there was a statistically significant difference between the averages of pulse values over time (p<0,001). A statistically significant difference was found between the pulse values according to the groups (p<0,05). However, no significant difference was found between the groups in SpO2 values (p>0,05). There was a statistically significant difference between the averages of cortisol values measured at different times in both groups (p<0,001). The mean post-anesthesia cortisol values according to the groups showed a statistically significant difference (p=0,007). There was a statistically significant difference between the means of cortisol values after the treatment was finished according to the groups (p<0,001). There was no significant correlation between pulse and cortisol values (p>0,05). According to the results of the study, the mobile patient-physician communication system based on perceived control was found successful in the management of anxiety in children aged 7-9.