Yaşar Kutluay'ın mezhepler tarihçiliği
The sects heresiography of Yaşar Kutluay
Yazar: ÜMMÜGÜLSÜM ŞENTÜRK
Danışman: PROF. DR. HASAN ONAT
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Mezhepleri Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Kutluay, Yaşar = Kutluay, Yaşar ; Mezhepler = Sects ; Mezhepler tarihi = Sect history ; Tarih = History ; Tarihçilik = Historiography ; İslam tarihi = Islamic history

Özet:
İnsanların dini algılama ve yaşama biçimleri olan mezheplerin doğru anlaşılması; ancak İslam Tarihi'ni iyi ve doğru anlamakla mümkündür. Çünkü mezhepleri ortaya çıkaran insanlar, bazı siyasi, sosyal, ekonomik veya coğrafi olaylardan etkilenerek dini anlama ve yorumlamalarda farklılaşmaya gitmişlerdir. Mezhepleri inceleyen bilim adamları da bu tarihi doğru okuyabildikleri müddetçe isabetli sonuçlara varabilirler. İlk olarak Hz. Osman'ın makamında öldürülmesiyle birlikte başlayan Müslümanlar arasındaki ayrılıklar derinleşerek devam etmiş ve bu siyasi olaylara ek olarak bazı içtimai ve dini sebeplerin de etkisiyle mezhepler oluşmaya başlamıştır.İslamiyetteki bu ilk siyasi ve itikadi mezheplerin nasıl, hangi sebeplerle ortaya çıktığı, ne tür faaliyetlerde bulunduğu gibi soruların cevabını bulmaya çalışan ve Cumhuriyetten sonra bu alanda ilk çalışmayı yapmış olan Yaşar Kutluay, İslam Mezhepleri Tarihi alanında önemli bir bilim adamıdır. Ancak hakkında ciddi bir çalışma yapılmış değildir. Bu nedenle çalışma konusu olarak Kutluay'ın mezhepleri algılayışı, mezhepler tarihine bakış açısı, mezhepler tarihi kaynaklarını nasıl kullandığı ve bu alana yapmış olduğu katkılar tezimizin konusu olarak seçilmiştir.İki bölümden oluşan tezin birinci bölümünde Yaşar Kutluay'ın hayatı, kişiliği ve eserlerine yer verilmiş, ikinci bölümde ise Kutluay'ın mezhep tanımı, mezheplerin doğuş sebeplerine bakışı, mezhepler tarihi kaynaklarıyla ilgili değerlendirmeleri, İslam ve Yahudi Mezheplerine bakışı incelendikten sonra bu alana yapmış olduğu katkılara geçilmiştir. Burada ise karşılaştırmalı mezhepler tarihçiliği, kaynak kritiği, İslam kelamının menşeiyle ilgili söyledikleri ve normatif yaklaşım tarzı konu alınmıştır. Sonrasında da güncel olayları değerlendirmesi hususuna yer verilmiştir.

Abstract:
The correct understanding of the sects that can be regarded as the ways through which people perceive religion and live it accordingly is only possible by correct understanding of Islamic history. This is because people who played the major role in the emergence of sects have varied in their understanding and commenting religion since they have been influenced by some political, social, economic or geographical events. Scholars who study on sects can get true conclusions as long as they read this history in a correct way. The conflicts that first appeared among Muslims with the murder of caliph Uthman in his office more and more deepened and in addition to these events with the influence of some social and religious reasons the sects began to grow.Yaşar Kutluay who sought to find the answers of questions such as how and why these first political and theological sects emerged and what kind of activities they did etc. and who in the republican era made the first study in this field is a remarkable scholar in the History of Islamic Sects. Nevertheless, no serious study on him has been done so far. Fort his reason, in our thesis we have chosen as the subject matter the perception of sects by Yaşar Kutluay, his viewpoint of History of Sects, the way how he used the sources of History of Sects and his contributions to this field.In the first chapter of thesis, which consists of two parts, the biography of Yaşar Kutluay, his personality and works have dealt with, while in the second chapter, after his definition of sect (mazhab), his view of reasons for the emergence of sects, his assessments of sources of History of Sects and his view of Islamic and Jewish sects have been examined, his contributions to this field have been focused on. In this chapter, his approach towards comparative historiography, source criticism, his considerations about the origins of Islamic Theology and normative approach have also been dealt with. After that, his opinions of actual events have been given place.