Blokzincir teknolojisinin finansal bilgi manipülasyonunu (Muhasebe hilelerini) azaltmada kullanılması: İstanbul'daki mali müşavirler üzerine ampirik araştırma
Use of blokchain technology to reduce financial information manipulation (Accounting fraud): An empirical researh on accountant in Istanbul
Yazar: SELMİN ÇELİK
Danışman: PROF. DR. SAİM KILIÇ
Altınbaş Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Bilim ve Teknoloji = Science and Technology ; İşletme = Business Administration

Özet:
Muhasebe verilerinin kişisel çıkarlar doğrultusunda hileli kullanımı, işletmeye ve kaynakların verimsiz sarfedilmesi sebebiyle ülke ekonomisine büyük zararlar vermektedir. Finansal bilgi manipülasyonları ile mücadele etmeye yönelik ise çeşitli denetim mekanizmaları ile birlikte hile ihbar hatları, fısıltı yöntemi gibi geleneksel araçlar kullanılmaktadır. Ancak bu yöntemler, manipülasyonlar gerçekleştikten yani zarar meydana geldikten sonra tespit edilmesini sağladıklarından etkin bir mücadele yöntemi sunmamaktadırlar. Bu nedenle manipülasyonları önlemek ve yarattığı maliyetleri azaltabilmek amacıyla proaktif yöntemlere ihtiyaç duyulmaktadır. Bu kapsamda çalışmada, hile yapılmasını önlemeye yönelik alternatif bir proaktif yöntem olarak Endüstri 4.0 bileşenlerinden biri olan blokzincir teknolojisi önerilmekte ve ilgili teknolojinin, finansal bilgi manipülasyonlarının azaltılmasına yönelik uygulanabilirliğine ilişkin teorik bir çerçeve sunulmaktadır. Ayrıca çalışma ile İstanbul'da faaliyette bulunan mali müşavirlerin blokzincir teknolojisini benimseme düzeyleri, Teknoloji Kabul Modeli (TKM) ile ölçülmekte ve hile araştırmaları kapsamında, katılımcıların finansal bilgi manipülasyonuyla karşılaşma sıklıkları ve blokzincir teknolojisinin finansal bilgi manipülasyonlarını önlemedeki rolüne ilişkin görüşleri ortaya konulmaktadır.
Araştırma verileri, İstanbul SMMM ve YMM Odalarına kayıtlı toplam 408 mali müşavir meslek mensubundan elde edilmiştir. Teknoloji Kabul Modeli ölçek verileri, doğrulayıcı faktör analizi, korelasyon analizi ve çoklu regresyon analizi ile test edilmiştir. Katılımcıların demografik ve mesleki özelliklerine göre farklılıkları; TKM boyutları açısından t testi ile, hile araştırmaları ölçek verileri açısından ise Mann-Whitney U ve Kruskal-Wallis testleri kullanılarak analiz edilmiştir.
Yapılan TKM analizi sonucunda; Teknoloji Kabul Modeli altı boyutlu olarak doğrulanmış ancak model değişkenlerinin, blokzincir teknolojisi kabul davranışı üzerindeki etkileri açığa çıkmamıştır. Ayrıca demografik ve mesleki özelliklere göre TKM boyutları arasında da farklılık tespit edilmemiştir. Hile araştırmaları analizi sonucunda, katılımcıların hile belirtileri ile karşılaşma sıklıklarının cinsiyetlerine, eğitim düzeylerine ve mesleki ünvanlarına göre; blokzincir teknolojisinin muhasebe hilelerini önlemedeki rolünün ise katılımcıların eğitim düzeyine göre farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Bu sonuçlara göre; İstanbul'daki mali müşavirlerin blokzincir teknolojisini benimseme düzeylerinde, teknolojiye dair bilgi seviyeleri belirleyici bir faktör olarak öne çıkmaktadır. Ancak bu profesyonellerin çoğu, blokzincir teknolojisi hakkında oldukça düşük bir bilgi seviyesine sahip bulunmaktadır. Blokzincir teknolojisinin finansal bilgi manipülasyonlarını önlemedeki rolüne ilişkin mali müşavirlerin olumlu görüşleri ise teknoloji hakkındaki bilgi düzeyi arttıkça etkili olmaktadır.

Abstract:
Fraudulent use of accounting data for personal gain causes great damage to the business and the national economy due to inefficient use of resources. In order to combat financial information manipulation, various audit mechanisms and traditional tools such as fraud hotline and whistleblowing are used. However, these methods do not provide an effective method of combating manipulations since they are detected after the manipulations have occurred, i.e. after the loss has occurred. Therefore, proactive methods are needed to prevent manipulations and reduce their costs. In this context, this study proposes blockchain technology, one of the components of Industry 4.0, as an alternative proactive method to prevent fraud and presents a theoretical framework for the applicability of this technology to reduce financial information manipulations. In addition, the study measures the level of adoption of blockchain technology by Certified Public Accountants (CPA) operating in Istanbul with the Technology Acceptance Model (TAM) and reveals the frequency of financial information manipulation and the views of the participants on the role of blockchain technology in preventing financial information manipulation within the scope of fraud research.
The research data were obtained from a total of 408 CPA professionals registered in Istanbul CPA Chambers. Technology Acceptance Model scale data were tested with confirmatory factor analysis, correlation analysis and multiple regression analysis. Differences in TAM dimensions according to the demographic characteristics of the participants were analyzed using the t-test, and fraud research scale data were analyzed using Mann-Whitney U and Kruskal-Wallis tests.
As a result of the TAM analysis, the Technology Acceptance Model was confirmed as six dimensions, but the effects of the model variables on blockchain technology acceptance behavior were not revealed. In addition, there was no difference between TAM dimensions according to demographic and occupational characteristics. As a result of the fraud research analysis, it was found that the frequency of the participants' encountering fraud symptoms differed according to their gender, educational level and occupational title, while the role of blockchain technology in preventing accounting fraud differed according to the educational level of the participants. According to these results, the level of knowledge about the technology stands out as a determining factor in the level of adoption of blockchain technology by CPAs in Istanbul. However, most of these professionals have a very low level of knowledge about blockchain technology. The positive views of financial advisors on the role of blockchain technology in preventing financial information manipulations become more effective as the level of knowledge about the technology increases.