İstanbul'da 2010 yılına ait hava kirliliği envanterinin halk sağlığı açısından değerlendirilmesi
Evolution of air pollution emission inventory in terms of public health in İstanbul for the year 2010
Yazar: NİZAMETTİN MANGIR
Danışman: PROF. DR. BİLGE HAPCIOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Emisyon = Emission ; Endüstri = Industry ; Halk sağlığı = Public health ; Hava kirleticiler = Air pollutants ; Hava kirliliği = Air pollution ; Trafik = Traffic ; Ölçekler = Scales ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Önemli çevre problemlerden olan hava kirliliğindeki artış insan sağlığını da olumsuz etkilemektedir. Halk sağlığının korunması için hava kalitesinin iyileştirilmesine yönelik çalışmaların yapılması gerekmektedir. Bu amaçla öncelikle yapılması gereken bir emisyon envanterinin hazırlanmasıdır. Bu çalışmada, İstanbul'da 2010 yılı için, sanayi, trafik ve evsel ısınmaya ilişkin kirletici miktarları belirlenmeye çalışılmış, halk sağlığı açısından değerlendirilmesi yapılarak, hava kalitesinin iyileştirilmesi için yapılabilecekler tespit edilmiştir. Beş ana kirletici; PM10, SO2, CO, NMVOC ve NOx olarak belirlenmiştir. Ayrıca yakıtların yanması sonucu açığa çıkan en önemli sera gazlarından olan CO2, CH4 ve N2O emisyonları da karbon diosit eşlenği olarak hesaplanmıştır. Çalışma çerçevesinde sanayi, evsel ısınma ve trafiğe ilişkin veriler toplanmış ve literatürdeki emisyon faktörleri kullanılarak hesaplamalar yapılmıştır. 2010 yılında İstanbul'a ait dış hava kalitesi ölçümleri ve emisyon kaynak ve miktarları birlikte değerlendirildiğinde, SO2 ve CO konsantrasyonları açısından  Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği (HKDYY), Avrupa Birliği (AB) ve Dünya Sağlık Örgütü (WHO) sınır değerlerinin sağlandığı, PM10, ve NO2 konsantrasyonları açısından ise HKDYY sınır değerlerinin sağlanmakla birlikte AB ve WHO sınır değerlerinin sağlanamadığı, dolayısıyla hava kirliliğinin azaltılması ve hava kalitesinin iyileştirilmesi için öncelikli olarak, PM10 ve NO2 emisyonları üzerine yoğunlaşılması gerektiği ortaya çıkmaktadır. Hava kirliliğinin azaltılmasında sanayi ve evsel ısınmada alınacak tedbirlerin yanı sıra, en önemli emisyon kaynağı olan trafikten kaynaklanan emisyonların azaltılması için yakıt kalitesi, araç teknolojisi ve ulaşım politikaları gibi konulara önem ve öncelik verilmelidir. Alınabilecek önlemlere örnek olması bakımından metrobüs projesinin emisyon azaltımı incelenmiş ve bölgedeki PM10 konsantrasyonunda hava kalitesi ile ilişkili ölümlerde % 0,9 oranında azalma sağlayabilecek olan 3 g/m3'lük bir azalmanın olduğu hesaplanmıştır.

Abstract:
One of the prime environmental problems, increase in air pollution, negatively affects human health also. In order to protect public health; studies that are oriented to improve air quality should carried on. In accordance with this purpose; the first thing to be done is preparation of the emission inventory. In this study; industry, traffic and residential heating related pollutant amounts and distributions identified in Istanbul for the year 2010; evaluated regarding to human health; and studies that can be done for improving air quality are determined. PM10, SO2, CO, NMVOC and NOx are specified as five major pollutants. Besides; gases that are released as a result of fuel combustion as being the most important greenhouse gases; CO2, CH4 and N2O emissions also calculated as eCO2. Within study; industry, residential heating and traffic related data collected and calculations conducted accordingly by using the emissions factors from literature. In 2010; considering the Istanbul's air quality monitoring results with emission sources and amounts together; it appears that for reduction in air pollution and improving air quality; focus should be on PM10, and NO2 emissions as a priority. For reduction of air pollution, besides the measures in industy and residential heating; to reduce the emissions from the most important emission source, traffic; issues such as fuel quality, vehicle technology and transport policies should prioritized. To serve as a model to the measures that can be taken; emission reduction of BRT project analyzed and it is calculated that there is a reduction of 3 g/m3 in PM10 emissions in the region which can lead to 0,9 % decrease in death rates related with air pollution.