Gemi insanlarında iş stresinin işten ayrılma niyetine etkisinde, iş aile çatışmasının ve lider üye etkileşiminin rolü
The role of work-family conflict and leader member exchange in the effect of job stress on intention to quit on seafarers
Yazar: SİNEM KAYA
Danışman: DOÇ. DR. MURAT YORULMAZ
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Denizcilik İşletmeleri Yönetimi Ana Bilim Dalı / Denizcilik İşletmeleri Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Denizcilik = Marine ; İşletme = Business Administration
Dizin: Gemi adamları = Seafarers ; Gemiler = Ships ; Lider-üye etkileşimi = Leader-member exchange ; Stres = Stress ; İş stresi = Job stress ; İş-aile çatışması = Work-family conflict ; İşten ayrılma niyeti = Turnover intention

Özet:
Denizcilik mesleği, sahip olduğu zorlu şartlar sebebiyle dünya üzerindeki en 
zorlu ve tehlikeli mesleklerden biri olarak kabul edilmektedir. Bu zorlu şartların 
ortadan kaldırılamaması ya da iyileştirilememesi durumunda deniz ve gemi hayatının 
zorluklarıyla baş etmekte zorlanan gemi insanlarının gemideki işlerinden ayrılıp 
karadaki iş imkânlarını değerlendirme istekleri artmaktadır. Gemi insanlarının işten 
ayrılmalarına sebep olan etkenlerin ve bu etkenler arasındaki ilişkilerin incelenmesi
oldukça önemlidir. Bu doğrultuda bu çalışmanın amacı, deniz ulaştırmasının önemli 
aktörlerinden olan gemi insanlarının gemide çalıştıkları süreler boyunca yaşadıkları iş 
stresinin, işten ayrılma niyetlerine etkisinde iş aile çatışmasının aracı ve lider üye 
etkileşiminin düzenleyici rollerinin olup olmadığını incelemektir. 
Bu amaca yönelik olarak katılımcıların demografik özelliklerini tespit etmeye 
yönelik 9 ve katılımcı gemi insanlarının iş stresi, iş-aile çatışması, lider üye etkileşimi 
ve işten ayrılma niyetlerini ölçmeye yönelik 17 sorudan oluşan bir anket formu 
hazırlanmıştır. Araştırmanın verileri bu anket formunun Şubat-Mayıs 2022 tarihleri 
arasında 339 Türk gemi insanına online platformlar üzerinden uygulanmasıyla 
toplanmıştır. Toplanan veriler SPSS (v22) programında Hayes (2019) tarafından 
geliştirilen Process makro (v3.4) eklentisinde Model 5, Bootstrap tekniği 5000 
örneklem seçeneği ve AMOS.22 paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. 
Analizler gemi insanlarının yaşadıkları iş stresinin işten ayrılma niyetlerine olan 
etkisinde, iş-aile çatışmasının aracı ve lider-üye etkileşimin düzenleyici rolüne yönelik 
kurulan modelin anlamlı olduğunu göstermiştir. Bu çalışmanın gemi insanlarında işten 
ayrılma niyetini ele alan nadir çalışmalardan olması ve söz konusu değişkenler 
arasındaki ilişkiyi bütünsel olarak ele alan ilk çalışma olması sebebiyle literatüre 
önemli katkılar sağlayacağı düşünülmektedir. Çalışmanın sonuç kısmında benzer 
konularda araştırmalar yapmak isteyen araştırmacılara ve uygulamadaki gemi 
işletmelerinin yöneticilerine yönelik çeşitli tavsiyelerde bulunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Gemi İnsanları, İş Stresi, İşten Ayrılma Niyeti, İş-Aile 
Çatışması, Lider-Üye Etkileşimi, Hayes Model 5

Abstract:
The profession of shipping is considered one of the most difficult and 
dangerous professions in the world due to the difficult conditions. If these difficult 
conditions cannot be eliminated or improved, the desire of the seafarers, who have 
difficulty in coping with the difficulties of sea and ship life, to leave their jobs on the 
ship and evaluate the job opportunities on land increases. It is very important to 
examine the factors that cause seafarers to leave their jobs and the relationships 
between these factors. Accordingly, the aim of this study is to examine the mediator 
role of work-family conflict and the moderating role of leader member exchange in 
the effect of job stress, which is one of the important actors of maritime transport, on 
the intention to quit the job experienced during the time they work on the ship.
For this purpose, a questionnaire form consisting of 9 questions to determine 
the demographic characteristics of the participants and 17 questions to measure the job 
stress, work-family conflict, leader-member interaction and intention to quit the job of 
the participating seafarers was prepared. The data of the research were collected by 
applying this questionnaire form to 339 Turkish seafarers between February and May 
2022 via online platforms. The collected data were analyzed in SPSS (v22) program 
using Process macro (v3.4) plugin developed by Hayes (2019), 5000 sample options 
with Bootstrap technique and AMOS.22 package program. The analyzes showed that 
the model established for the mediator role of work-family conflict and the moderator 
role of leader-member exchange in the effect of job stress by seafarers on their 
intention to quit is significant. It is thought that this study will make important 
contributions to the literature, as it is one of the rare studies that deals with the intention 
to leave work in seafarers and it is the first study that deals with the relationship 
between these variables holistically. In line with the findings obtained in the 
conclusion part of the study, various recommendations were made to the academicians 
who want to conduct research on similar subjects and to the managers of the maritime 
enterprises in practice.
Keywords: Seafarers, Job Stress, Intention to Quit, Work-Family Conflict, LeaderMember Exchange, Hayes Model 5