Türkiye sağlık sistemi performansının değerlendirilmesi: Veri Zarflama Analizi
Evaluation of Turkish health system performance: Data Envelopment Analysis
Yazar: FATMA ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. NAZAN TORUN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Ekonomisi Ana Bilim Dalı / Sağlık Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics ; Sağlık Yönetimi = Healtcare Management
Dizin: Etkinlik = Efficiency ; Performans değerlendirme = Performance evaluation ; Sağlık sistemleri = Health systems ; Veri zarflama analizi = Data envelopment analysis

Özet:
Bu çalışmada, Türkiye ve AB üyesi ülkelerin sağlık harcamaları ve seçilmiş sağlık göstergeleri doğrultusunda sağlık sistemi performanslarının değerlendirilmesi, ülkelerin etkinlik düzeylerinin belirlenmesi, etkin ve etkin olmayan ülke ve yılların tespit edilmesi, etkin olmayan ülkeler için potansiyel iyileştirme önerilerinin geliştirilmesi amaçlanmıştır. 
Çalışmada Türkiye ile AB üyesi 28 ülkenin 2000-2019 yıllarını kapsayan 20 yıllık verileri kullanılarak CCR ve BBC VZA modeli ile sağlık sistemleri etkinlikleri ölçülmüştür. Ayrıca zaman içinde etkinlik ölçümü için Mİ analizi kullanılmıştır. 
CCR VZA model ile elde edilen tüm yıllara ait etkinlik skorlarına göre etkin ülke sayısının (n:27) en fazla olduğu yıl 2004 iken etkin ülke sayısının (n:16) ise en az olduğu yıl 2000 olarak tespit edilmiştir. BCC VZA modeli ile elde edilen tüm yıllara ait etkinlik skorlarına göre, etkin ülke sayısının (n:28) en fazla olduğu yıllar 2001, 2002 ve 2014 iken etkin ülke sayısının (n:23) en az olduğu yıl 2000 olarak tespit edilmiştir. Türkiye'nin her iki modelde de tüm yıllar boyunca etkin olduğu bulunmuştur. En çok referans gösterilen ülkeler 2000-2010 yılları arasında genellikle Bulgaristan iken 2015-2019 yılları arasında ise Lüksemburg, Yunanistan, Hırvatistan olduğu belirlenmiştir. Göreli olarak etkin olmayan ülkelerin genel olarak girdi değişkenlerinde meydana getireceği azaltma ile sağlık sistemlerinin daha etkin olacağı sonucuna ulaşılmıştır. Mİ analizine göre; 29 ülkeden 17'sinin tüm dönem boyunca ortalama TED değerinde artış yaşandığı, 3 ülkenin TED değerinde herhangi bir değişiklik olmadığı, 9 ülkenin ise TED değerinde azalış gerçekleştiği tespit edilmiştir. Ortalama TD değerleri sonucunda 29 ülkeden 14'ünün TD değerinde yükselme, 2'sinin sabit kaldığı ve 13'ünün TD değerinde düşüş olduğu görülmüştür. Ortalama TFVD değerleri sonucunda; 29 ülkeden 17'sinin değerinde verimlilik artışı görülmüş, sadece 1 ülkenin verimlilik değerinin sabit kaldığı, 11 ülkenin ise verimlilik değerinde azalma tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Etkinlik, performans değerlendirme, sağlık sistemi, veri zarflama analizi.

Abstract:
In this study, it is aimed to evaluate the health system performances in line with the health expenditures and selected health indicators of Turkey and EU member countries, to determine the efficiency levels of the countries, to determine the effective and ineffective countries and years, and to develop potential improvement suggestions for ineffective countries.
In the study, health systems efficiencies were measured with the CCR and BBC DEA model, using 20-year data covering the years 2000-2019 of Turkey and 28 EU member countries. In addition, MI analysis was used to measure effectiveness over time.
According to the efficiency scores of all years obtained with the CCR DEA model, the year with the highest number of efficient countries (n:27) was 2004, while the year with the lowest number of efficient countries (n:16) was 2000. According to the efficiency scores of all years obtained with the BCC DEA model, the years with the highest number of efficient countries (n:28) were 2001, 2002 and 2014, while the year with the lowest number of efficient countries (n:23) was determined as 2000. Turkey was found to be efficient in both models for all years. While the most referenced countries were Bulgaria between 2000-2010, it was determined that Luxembourg, Greece and Croatia were between 2015-2019. It has been concluded that the health systems will be more effective with the reduction in the input variables of the relatively inefficient countries in general. According to the MI analysis; It has been determined that 17 out of 29 countries experienced an increase in the average TED value during the whole period, there was no change in the TED value of 3 countries, and a decrease in the TED value of 9 countries. As a result of the average TD values, 14 out of 29 countries showed an increase in TD, 2 remained stable and 13 had a decrease in TD. As a result of the average TFVD values; There was a productivity increase in the value of 17 out of 29 countries, the productivity value of only 1 country remained stable, and the productivity value of 11 countries decreased.

Keywords: Data envelopment analysis, efficiency, health system, performance evaluation.