Mirza Gulam Ahmed ve Ahmedîlerin Mirza Gulam Ahmed telakkisi
Mirza Ghulam Ahmad and Ahmadis' Mirza Ghulam Ahmad perception
Yazar: HALİDE RUMEYSA KÜÇÜKÖNER
Danışman: PROF. DR. METİN BOZAN
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahmed, Mirza Gulam = Ahmed, Mirza Gulam ; Ahmediye = Ahmediye ; Hint Müslümanları = Indian Muslims ; Hint kültürü = Indian culture ; Mehdi = Mehdi ; Mesih = Messiah ; Peygamberlik = Prophethood ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu tezde Mirza Gulam Ahmed'in hayatı, fikirleri ve Ahmedîlerin Mirza Gulam Ahmed tasavvurları çalışılmıştır. Tez giriş ve dört bölümden oluşmaktadır.
Girişte, Mirza Gulam Ahmed'in yaşadığı ve fikirleri üzerinde derin izleri bulunan Hint alt-kıtası'nın dini ve kültürel yapısı hakkında bilgi verilip Hint alt-kıtası'ndaki "kutsal" ve "kurtarıcı" tasavvurları ele alınmıştır. Ardından da mesiyanik fikirler merkezli olarak Semavi dinlerdeki mesih/mehdi beklentileri hakkında bilgi verilmiştir.
Çalışmanın birinci bölümünde, Mirza Gulam Ahmed'in hayatı, dini faaliyetleri, politik düşünceleri, Ahmedîlği kurması ve eserleri incelenmiştir. Bu bağlamda Ahmedîliğin oluşum ve temel farklılaşmasının Mirza Gulam Ahmed merkezli geliştiği tespiti yapılmıştır.
Çalışmanın ikinci bölümünün konusu Mirza Gulam Ahmed'in müceddidlik, mesihlik, mehdilik görüşleri bağlamında kurtarıcılık misyonlarıdır. Mirza Gulam Ahmed, müceddidlik misyonunu, İslam geleneğinden farklı bir şekilde vehbî olarak nitelendirip bu hususta "ilahi seçilmişlik" kavramını kullanmış; Hint-İslam anlayışının çok da yabancısı olmadığı bu iddiasını "zarurat-i diniyye"ye yükseltmiştir. Mesihlik ve mehdilik misyonlarında ise bölgenin peygamberlik müessesesi olmayan dinlerinde yer alan "tanrısal kurtarıcı" tasavvurlarından ilham almıştır. Bu bağlamda mesihlik ve mehdilik misyonlarını birleştiren yaklaşımının Hint-İslamcılığı zemininde geliştiğini söylemek mümkündür.
Çalışmanın üçüncü bölümünde de Mirza Gulam Ahmed'in muhaddeslikle ilgili düşünceleri ve nübüvvet iddiası incelenmiştir. Onun nübüvveti devam ettiren düşüncesinin çıkış noktasının tasavvuf geleneğindeki velayet teorisi olduğu; ancak, gelişimini (müceddidlik, mesihlik ve mehdilik fikirlerinde olduğu gibi) Hint düşüncesi üzerinden tamamlandığı görülmüştür. Böylelikle "mesiyanik nübüvvet" olarak adlandırılabilecek yeni bir nübüvvet teorisi geliştirdiği tespiti yapılmıştır.
Çalışmanın son bölümünde ise Mirza Gulam Ahmed ve Ahmedîlerin onu algı biçimi incelenmiş, Ahmedîler tarafından geliştirilen iki türlü Mirza Gulam Ahmed perskpektifi olduğu vurgulanmıştır. Lahorî Ahmedîlerin, Müslümanlara yakınlaşmak maksatlı, onun misyonlarındaki tartışmalı hususları ihmal etme eğilimi gösterdikleri, Kadiyânî Ahmedîlerin ise onu gittikçe yüceltip onun için yeni bir nebevî tarih oluşturma gayreti içerisinde oldukları tespiti yapılmıştır.

Abstract:
In this research, Mirza Gulam Ahmed's life, ideas and the perception of Ahmadis' Mirza Ghulam Ahmad were studied. The thesis consists of four sections with introduction.
In the introduction, the information was given about the religious and cultural structure of the Indian sub-continent in which Mirza Ghulam Ahmad lived and had deep traces on his ideas. Then, the messiah / mahdi expectations about the heavenly religions were informed in the center of messianic ideas.
In the first part of the study, Mirza Ghulam Ahmad's life, religious activities, political ideas, founding of Ahmadiyyah and his works were examined. In this context, it was determined that the formation and basic differentiation of Ahmadiyyah was developed based on Mirza Ghulam Ahmad.
The subject of the second part of the study is the missions of Mirza Ghulam Ahmad in the context of the mujaddidiyyat, messianism, and mahdism. Mirza Ghulam Ahmad described his mujaddid/tajdid mission to differentiate himself from Islamic tradition, characterizing as "vahbi" and used the concept "divine chosenness" in this respect. He argued as "an order of the religion" his claim that Indo-Islamic conception was not a stranger. In his missions of the messiah and the mahdi, he took inspiration from "the divine savior" conception in the religions of the region which were not the institution of prophecy. In this context, it is possible to say that the approach which combines the mission of the messiah and the mahdi developed on the basis of Indo-Islamism.
In the third part of the study, Mirza Ghulam Ahmad's thoughts on muhaddeth and his claim of prophethood were examined. It was revealed that the starting point of his keeping prophecy was envoyship theory in the Sufi tradition; however, it was observed that it was completed through the Indian thought (as in the ideas of mujaddidiyyat, messianism, and mahdism). Thus, it has been determined that he had developed a new theory of prophethood that can be called as "mesianic prophethood".
In the last part of the study, Mirza Ghulam Ahmad and perception of Ahmadis on him was examined, it has been emphasized that there are two kinds of Mirza Ghulam Ahmad perspective developed by Ahmadis. It has been determined that Lahore Ahmadis tend to neglect the controversial issues in his missions, in order to get closer to Muslims, and that Qadiyanî Ahmadis are trying to exalt him to create a new "prophetic history" for him.