Klasik anlatı sinemasında özel ve kamusal alan bağlamında toplumsal cinsiyetin inşası
The construction of gender in the context of private and public space in classical narrative cinema
Yazar: CEREN ZEYTİN
Danışman: PROF. DR. ALEV FATOŞ PARSA
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kadın Çalışmaları Ana Bilim Dalı / Kadın Çalışmaları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Anlatı = Narrative ; Geleneksel anlatı = Traditional narrative ; Kadın iş gücü = Women labour force ; Kadınlar = Women ; Sinema = Cinema ; Toplumsal cinsiyet = Gender

Özet:
İnsanın öykü anlatma ihtiyacı sonucunda bir geleneğe dönüşen anlatılar ile insanlık tarihi arasında kopmayan bir bağ bulunmaktadır. Anlatılar, insan üretimi olmaları nedeniyle gelenek ve göreneklerden izler taşımaktadır. İnsanlar tarih boyunca, klasik anlatı yapısı olarak adlandırılan anlatım biçimini kullanarak bugünlere kadar gelmeyi başaran öyküler anlatmıştır. İki bin yıldan uzun bir geçmişe sahip olan ve Antik Yunan filozofu Aristoteles'in Poetika adlı eserinde tanımladığı kurallar dahilinde günümüze kadar ulaşan klasik anlatı yapısı uylaşım temellidir. Dolayısıyla bu yapı, kuşaktan kuşağa aktardığı geleneksel temsiller ile toplumsal cinsiyet algısını sürdürmektedir. Klasik anlatı sineması, seri üretim amacıyla devraldığı klasik anlatı yapısına ait ögelerin yanı sıra bu ögeler aracılığıyla korunan toplumsal cinsiyet algısının yeniden üretiminde rol oynamaktadır. Çalışmada, klasik anlatı sinemasının, klasik anlatı yapısıyla olan ilişkisinin açıklanmasının ardından toplumsal cinsiyet ve mekânın anlatıya olan etkisi irdelenmektedir. Özel ve kamusal alanın tarihsel ve kültürel süreçler içindeki pratiklerinden örnekler verilerek bu alanların hiyerarşik açıdan düzenlenme biçimleri aktarılmakta ve klasik anlatı sinemasında nasıl tasarlandıkları ifade edilmektedir. Toplumsal cinsiyet rollerine uygun olarak kadınlar edilgin, erkekler etkin nitelikleri üstlenmekte; kadınlar özel alana, erkekler ise kamusal alana karşılık gelen niteliklere uygun tutum ve davranışlarda bulunmaktadır. Kadınların iş gücüne katılımıyla birlikte klasik anlatı sineması, toplumsal cinsiyet algısını kamusal alanda yer alan kadınlara çevirerek onları, özel alanın güvenli sınırlarına döndürmeye çalışmaktadır. Bu eksende çalışmada, kamusal alanda yer almak ve özgürleşmek isteyen kadın karakterlere yönelik olumsuz temsilleri içeren, Funny Girl (Komik Kız, 1968), Bir Demet Menekşe (1973), Kramer vs. Kramer (Kramer Kramer'a Karşı, 1979), Working Girl (Çalışan Kız, 1988) ve Disclosure (Taciz, 1994) isimli beş film, özel ve kamusal alan bağlamında toplumsal cinsiyet kavramı kullanılarak çözümlenmektedir.

Abstract:
There is an unbreakable link between the narratives that have become a tradition as a result of the human need to tell stories, and the history of humanity. The narratives bear traces of traditions and customs because they are human-made. People have told stories that have managed to pass on this day throughout history by using the form of narration called the classical narrative structure. The classical narrative structure, which has a history of more than two thousand years and has survived to this day within the rules defined by the ancient Greek philosopher Aristotle in his work Poetics, is based on convention. Therefore, this structure maintains the perception of gender with the traditional representations it passes on from generation to generation. Classical narrative cinema plays a role in reproducing the elements of the classical narrative structure that it inherited for the purpose of mass production, as well as the perception of gender preserved through these elements. In this study, the effect of gender and space on narrative is examined after explaining the relationship of classical narrative cinema with classical narrative structure. The hierarchical arrangement of these spaces is explained and how they are designed in classical narrative cinema is expressed by giving examples from the practices of private and public spaces in historical and cultural processes. Women assume passive qualities and men take on active qualities in accordance with gender roles; women act in accordance with the qualities corresponding to the private space and men to the public space. Classical narrative cinema tries to return the perception of gender to women in the public space and to the safe boundaries of the private space with the participation of women in the workforce. Five films titled Funny Girl (Komik Kız, 1968), Bir Demet Menekşe (1973), Kramer vs. Kramer (Kramer Kramer'a Karşı, 1979), Working Girl (Çalışan Kız, 1988) and Disclosure (Taciz, 1994) which contain negative representations of female characters who want to take place in the public space and want to be liberated, are analyzed using the concepts of gender in the context of private and public space.