Meta analizinde heterojenlik ölçütlerinin karşılaştırılması
Comparison of heterogeneity measures in meta analysis
Yazar: ÖZLEM TOLUK
Danışman: PROF. DR. İLKER ERCAN
Bursa Uludağ Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Biyoistatistik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Biyoistatistik = Biostatistics

Özet:
Meta analiz farklı araştırmacılar tarafından, farklı zaman, örneklem ve yerlerde 
yapılmış olan çalışmaların verilerinin birleştirilip analiz edilerek klinik karar sürecine 
destek olmayı sağlayan önemli bir yöntemdir. 
Tez çalışmasında meta analizine alınan çalışmalar homojen ve heterojen olarak 
türetilmiştir. Hastalık-etken olasılıkları P=0,5; 0,6; 0,7; 0,8 ve 0,9 alınarak, 1.000.000 
birimden oluşan varsayımsal anakütleler oluşturularak, 1.000 defa örnek çekilmiştir. 
Farklı P olasılıklarına sahip varsayımsal anakütlelerden farklı örneklem büyüklükleri 
(n) ve farklı çalışma sayılarına (k) göre alınan örneklemler ile meta analizi yapılmış, 
�
�2, 𝐼2, 𝑅𝑏 ve H heterojenlik ölçütlerinin performansları karşılaştırılmıştır. Tezin ikinci 
kısmında literatürde geçerli olan 𝐼2 ölçütüne göre çalışmalarda az, orta ve yüksek 
heterojenlik oluşturulmuştur. Heterojen çalışmalar farklı örneklem büyüklükleri, farklı 
çalışma sayıları ve farklı hastalık-etken olasılıklarına göre oluşturulmuştur. Heterojen 
çalışmalara meta analiz yapılarak 𝜏2, 𝐼2, 𝑅𝑏 ve H heterojenlik ölçütlerinin 
performansları karşılaştırılmıştır. Ölçütlerin performanslarının yanında homojen ve 
heterojen çalışmalar için Cochran'ın Q istatistiğine yönelik performans 
değerlendirmesi yapılmıştır.  
Yüksek örneklem büyüklüklerinde ve yüksek çalışma sayılarında en iyi 
performansı 𝜏2 göstermiş onu H ölçütü izlemiştir. 𝐼2 ve 𝑅𝑏 heterojenlik ölçütleri genel 
olarak küçük çalışma sayıları ve küçük örneklem büyüklüklerinde iyi performans 
göstermişlerdir.

Abstract:
Meta-analysis is a crucial method that supports the clinical decision process by 
combining and analyzing data from studies conducted by different people, at different 
times, samples, and places. 
The studies included in the meta-analysis in the dissertation study were derived as 
homogeneous and heterogeneous. Disease-event probabilities by taking P=0.5; 0.6; 
0.7; 0.8 and 0.9, hypothetical populations consisting of 1,000,000 units were created 
and samples were drawn 1,000 times. A meta-analysis was conducted with samples 
taken from hypothetical populations with different P probabilities, with different 
sample sizes (n) and different number of studies (k), then performances of the 
heterogeneity measures 𝜏2, 𝐼2, 𝑅𝑏, H were compared. Heterogeneous studies were 
generated according to different sample sizes, different number of studies and different 
disease-event probabilities. Meta-analysis was performed on heterogeneous studies 
and the performances of 𝜏2, 𝐼2, 𝑅𝑏 and H heterogeneity measures were compared. In 
addition to the performance of the measures, performance evaluation was performed 
for Cochran's Q statistic for homogeneous and heterogeneous studies. 
The 𝜏2 performed high performance in high sample sizes and high number of 
studies and followed by the H measure. The 𝐼2 and 𝑅𝑏 measures generally performed 
well with small sample sizes and small number of studies.