İstanbul metropolündeki atmosferik polibromlu difenil eter (PBDE) düzeylerinin incelenmesi
Investigation of atmospheric polybrominated diphenly ether (PBDE) levels in the metropolis of İstanbul
Yazar: HALİL ÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. KADİR GEDİK ; DOÇ. DR. PERİHAN BİNNUR KURT KARAKUŞ
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Kalıcı organik kirleticiler (KOK) doğada uzun süre bozunmadan kalabilen veya
çok yavaş bozunan ve canlılar üzerinde toksik etkileri olan kimyasal maddelerdir.
Polibromlu difenil eterler (PBDE); tüketici ürünlerinin yangına/tutuşmaya
dayanıklılığını arttırmak amacı ile alev geciktirici olarak kullanılan kimyasallardır. Bu
çalışma kapsamında ticari karışımlarının kullanımı ve üretimi 2009 yılında Stockholm
Sözleşmesi kapsamında yasaklanan PBDE bileşiklerinin İstanbul dış ortam havasındaki
seviyeleri araştırılmıştır. Bu amaçla, yüksek hacimli aktif hava örnekleme cihazı ile
İstanbul'da yer alan kentsel (Beşiktaş) ve kırsal (Beykoz) bir alınan gaz faz ve partikül
faz hava örnekleri laboratuvar şartlarında ekstraksiyon deriştirme işlemi ve temizleme
işlemlerinden geçirildikten sonra GC-MS ile toplam 14 PBDE kongeneri analiz
edilmiştir. Analizler sonucunda kentsel alanda gaz ve partikül fazdaki Σ14 PBDE
bileşiğinin konsantrasyon değerleri tayin sınırı ile 59,8 pg/m3 aralığında iken bu
değerler kırsal alan için 2,55-70,4 pg/m3 aralığında değişmektedir. Gaz fazda partikül
faza oranla PBDE bileşiklerinin daha baskın olmakla birlikte her iki alanın da muhtemel
kirletici kaynaklardan benzer şekilde etkilendiği gözlenmiştir. Çalışma sonuçları,
İstanbul ilinde "kırsal" alan olarak nitelendirilen bir bölgede dahi kentsel bir alanda
gözlenen PBDE kimyasallarına benzer profil ve seviyelerde rastlanabildiğini, bu da
ateşe mukavemeti artırmak amacı ile tüketici ürünleri bünyesine eklenen bu
kimyasalların tüketiciler tarafından kullanıldıkları her alanda belirlenebilir düzeylere
erişebildiğini göstermektedir. İstanbul'da belirlenen PBDE seviyeleri dünyanın farklı
metropollerinde yapılan çalışmalarda belirlenen kirletici seviyelerine göre daha
düşüktür. Çalışma, İstanbul ilinde PBDE'ler üzerine yapılan ilk çalışma olup, bundan
sonra İstanbul ilinde veya ülkemizin diğer bölgelerinde kentsel ve kırsal alanlarda
yapılacak olan çalışmalar için öncü nitelikte olması ve bir altlık oluşturması bakımından
önemlidir.

Abstract:
Persistent organic pollutants (POPs) are a group of chemicals that resist to
degradation or degraded slowly in the environment. Polybrominated diphenyl ethers
(PBDEs) are brominated chemicals used as a flame reterdant to increase the durability
of consumer products to ignition. In this study, ambient air concentrations of PBDEs ,
that the usage and production banned in 2009 under Stockholm Convention. For this
purpose active air samples were collected in an urban (Besiktas) and background
(Beykoz) location in Istanbul and PBDEs were investigated in gas and particulate phase.
Samples were soxhlet extracted concentrated cleaned up and Σ14 PBDE congeners were
anlyzed using GC-MS. The total of gas and particulate phase concentrations at urban
siteand rural ranged from tsa-59.8 pg/m3 and 2.55-70.4 pg/m3 respectively. Gas phase
concentrations are higher than particulate phase concentrations, however congener
patterns indicate that both locations are affected by the similar sources. Results of the
study showed that, concentrations and congener profiles in backgournd area is even
similar to these in urban area which means that such flame retardant chemicals in
consumer products are at detectable levels whereever consumers use them. Levels
detected in Istanbul were lower compared to levels from other cities in the world.
Current study is a pioneering study for the similar studies to be conducted in Istanbul in
the future or studies to be conducted in other cities of Turkey.