Multipl skleroz hastalarında yorgunluk: Subjektif, objektif ve bilişsel olarak incelenmesi
Fatigue in patient with multiple sclerosis: Subjective, objective and cognitive examination
Yazar: ASLI ÇELİK
Danışman: PROF. DR. İLKE KESER
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Fizyoterapi ve Rehabilitasyon = Physiotherapy and Rehabilitation
Dizin: Bilişsel değerlendirme = Cognitive assessmen ; Değerlendirme = Evaluation ; Multipl skleroz = Multiple sclerosis ; Objektif analiz = Objective analysis ; Yorgunluk = Fatigue

Özet:
Bu çalışma Multipl Skleroz (MS) tanılı bireylerde sık görülen yorgunluk semptomunu subjektif, objektif ve bilişsel yorgunluk olarak detaylı bir şekilde incelemek amacıyla gerçekleştirildi. Çalışmaya 18-65 yaş arası, ataklarla seyreden MS tanılı 60 birey dahil edildi. Hastaların yaşı, boyu, vücut ağırlığı gibi tanımlayıcı özellikleri kaydedildikten sonra hastalık süresi, tanı aldığı yıl, MS tip, özür seviyesi, kullandığı ilaçlar, özgeçmiş, soy geçmiş gibi hastalığına ait diğer bilgileri kaydedildi. Subjektif yorgunluk değerlendirmesi için "Yorgunluk Şiddeti Ölçeği (FSS)", "Yorgunluk Etki Ölçeği (FIS)" ve "Checklist Individual Strenght (CIS) Anketi" kullanıldı. Objektif yorgunluk değerlendirmesi için "Zamanlı 25 adım yürüme testi (Z25AYT)", "Dokuz delikli peg testi (9-DPT)", "Kas kuvveti-yorgunluk", "Kavrama kuvveti-yorgunluk" ve "Denge-yorgunluk" değerlendirmleri gerçekleştirildi. Bilişsel yorgunluğu değerlendirmek için "Multipl Skleroz için Kısa Uluslararası Bilişsel Değerlendirme Bataryası" uygulandı. Yorgunluk varlığı FSS anketine göre tanımlandı ve 41 bireyin yorgunluğu olduğu belirlendi. Yorgunluğu olan ve olmayan MS tanılı bireylerde uygulanan değerlendirme yöntemleri karşılaştırıldı. Subjektif yorgunluk değerlendirme yöntemlerinde yorgunluk varlığına göre gruplar arasında fark olduğu (p<0,05) belirlendi. Objektif ve bilişsel yorgunluk değerlendirme yöntemleri arasında bir fark olmadığı saptandı (p>0,05). Subjektif değerlendirme yöntemleri arasında ilişki olduğu belirlenirken (p<0,05), FSS anketi ile objektif ve bilişsel yorgunluk değerlendirme yöntemleri arasında ilişki olmadığı tespit edildi (p>0,05). Uygulanan değerlendirme yöntemlerinin kesim noktası, duyarlılığı ve seçiciliği ROC analizi ile belirlendi. Yorgunluk birçok boyutu bulunan karmaşık bir semptomdur. Bu nedenle MS tanılı bireylerde yorgunluk analizinde subjektif yorgunluk değerlendirmesine ek olarak objektif ve bilişsel yorgunluğun da detaylı olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu sayede sorgulanan ve saptanan problemlere yönelik uygulanan tedavilerdeki başarı artacaktır.

Abstract:
This study was carried out to investigate the common fatigue symptom in individuals with Multiple Sclerosis (MS) in detail as subjective, objective and cognitive fatigue. The study included 60 individuals aged between 18-65 years with MS with attacks. Descriptive characteristics of the patients such as age, height, body weight were recorded and other information about the disease such as duration of disease, year of diagnosis, type of MS, level of disability, medications used, medical history, and family history were recorded. 'Fatigue Severity Scale (FSS)', 'Fatigue Impact Scale (FIS)' and 'Checklist Individual Strenght (CIS) Questionnaire' were used for subjective fatigue assessment. For objective fatigue assessment, 'Timed 25-step walking test (Z25AYT)', 'Nine-hole peg test (9-DPT)', 'Muscle strength-fatigue', 'Grip strength-fatigue' and 'Balance-fatigue' assessments were performed. The 'Brief International Cognitive Assessment Battery for Multiple Sclerosis' was used to assess cognitive fatigue. The presence of fatigue was defined according to the FSS questionnaire and 41 individuals were found to have fatigue. The assessment methods applied in individuals with MS with and without fatigue were compared. It was determined that there was a difference (p<0.05) between the groups according to the presence of fatigue in subjective fatigue assessment methods. There was no difference between objective and cognitive fatigue assessment methods (p>0.05). While there was a relationship between subjective assessment methods (p<0.05), there was no relationship between FSS questionnaire and objective and cognitive fatigue assessment methods (p>0.05). The cut-off point, sensitivity and selectivity of the applied assessment methods were determined by ROC analysis. Fatigue is a complex symptom with many dimensions. Therefore, in addition to subjective fatigue assessment, objective and cognitive fatigue should be evaluated in detail in fatigue analysis in individuals with MS. In this way, the success of the treatments applied for the problems questioned and detected will increase.