Afyonkarahisar Mevlevihanesi ve haziresinden müzelere taşınan mezar taşları
Afyonkarahisar Mevlevi lodge and its gravestones that were transferred from its cemetery to museums
Yazar: SERAY AKIN ÜRKMEZ
Danışman: DOÇ. DR. ŞENAY ÖZGÜR YILDIZ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi ve Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Afyonkarahisar = Afyonkarahisar ; Mevlevihaneler = Hous of Mevlevis ; Mevlevilik = Mawlawiyya ; Mezar taşları = Tambstones ; Türbeler = Tombs

Özet:
Bu çalışma, Afyonkarahisar Mevlevihanesi yapı kompleksi ve haziresinden müzelere taşınan mezar taşları üzerine yapılmıştır. Çalışmada, Afyonkarahisar Mevlevihanesi'nin mimari ve süsleme özellikleri açısından incelenerek Sanat Tarihi açısından değerlendirilmesi; bununla beraber haziresinden müzelere taşınan mezar taşlarının tespiti ve belgelenmesini amaçlamıştır.
Araştırma kapsamında ilk olarak Mevlânâ Celaleddin Rûmî ve soyu ele alınmış, Mevleviliğin oluşumu, yayılma süreçleri ve Afyonkarahisar'da Mevleviliğin gelişimi incelenmiştir. Mevleviliğin gelişim süreci içerisinde oluşan Afyonkarahisar Mevlevihanesi'nin kuruluş döneminden günümüze dek geçirdiği yangınlar, onarımlar gibi çeşitli evreleri tespit edilerek, Mevlevihane yapı kompleksinde yer alan matbah, türbe, semahane, mescid, şerbetlik, kadınlar mahfili, derviş hücreleri, meydan dairesi, selamlık, şeyh evi, şadırvan, su deposu birimleri mimari ve süsleme açısından tek tek ele alınarak değerlendirilmiştir. Afyonkarahisar Mevlevihanesi'nden müzelere taşınan mezar taşları bölümünde, Mevlevihane'nin bahçesinde yer alan lahid, yerinde incelenerek transkripsyonu ve değerlendirilmesi yapılmıştır. Çeşitli dönemlerde Mevlevihane'nin haziresinden Afyon Arkeoloji Müzesine taşınmış olan mezar taşlarının da transkripsiyonları yapılarak süsleme açısından incelenmiş ve belgelendirilmiştir.
Sonuç olarak Konya'dan sonra ikinci merkez olması sebebi ile Mevlevilik tarihinde önemli bir yere sahip olan Afyonkarahisar Mevlevihanesi'nin geçirdiği evreler ile günümüzdeki halinin detaylı incelenmesi sözlü, yazılı ve görsel kaynaklar ışığında gerçekleştirilmiştir.

Abstract:
The present study is about Afyonkarahisar Mevlevi Lodge structural complex and sepulchral monuments transferred from Afyonkarahisar Mevlevi Lodge to various museums. The objective of the study was to assess Afyonkarahisar Mevlevi Lodge based on architectural and ornamental characteristics in terms of art history, at the same time to identify and document the gravestones that were transferred from the lodge burial grounds to various museums.
The study initially scrutinizes Mevlana Celaleddin Rumi and his lineage, examines the creation of Mevlevi Order, its expansion and its development in Afyonkarahisar area. Different stages such as fires and restorations that Afyonkarahisar Mevlevi Lodge experienced during the expansion of Mevlevi Order were evaluated and standard structural units in a lodge such as kitchen, sepulcher, sema area, prayer room, şerbetlik area, women's gathering place, dervishes' cells, common area, men's area, sheik's house, the fountain, and the cistern were individually defined based on architectural and ornamental characteristics. In the section about the gravestones that were transferred from the lodge burial grounds to various museums, the sarcophagus located in the lodge garden was examined at the location and it was transcribed and assessed. And also, other gravestones that have been transported from lodge burial grounds to Afyon Archeological Museum previously were transcribed and their ornaments were evaluated and documented.
Furthermore, literature on Afyonkarahisar Mevlevi Lodge was reviewed for comparative purposes. As a result, inferences were made on architectural stages that Afyonkarahisar Mevlevi Lodge had experienced in history and the individuals buried in the abovementioned graves.