Fen bilgisi öğretmen adaylarının bazı bilimsel olguları açıklamada kullandıkları sezgisel akıl yürütmeler ve höristikler
Intuitional and heuristic arguments that science teachers candidates use for clarifying some scientific facts
Yazar: NİLGÜN KARACA
Danışman: PROF. DR. EROL ASİLTÜRK
Fırat Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Akıl yürütme = Reasoning ; Bilimsel açıklama = Scientific explanation ; Fen bilgisi dersi = Science lesson ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Fen bilgisi öğretimi = Science teaching ; Höristik model = Heuristic model ; Karar verme stratejileri = Decision making strategies ; Sezgisel düşünme = Intuitive thinking

Özet:
Öğretmen adaylarının bilimsel olguları açıklarken kullandıkları karar verme stratejileri ile fen eğitiminde sınırlı bilgi ve motivasyon altında hangi sezgisel akıl yürütmeler ve zihinsel kestirmeleri (Höristik) kullandığının belirlenmesi, üstbilişsel ve analitik düşünmeyi geliştirmesi açısından eğitimcilere yol gösterecektir. Bu çalışmanın amacı, Fen Bilgisi öğretmen adaylarının bazı bilimsel olguları açıklarken kullandıkları sezgisel akıl yürütmeler ve höristikleri belirleyerek çağrışımsal hafızanın üç sürecine (Nitelik yer değiştirmesi, çağrışımsal tutarlılık ve akıcılık prosesi) göre açıklamaktır. Çalışma grubunu, 2015-2016 öğretim yılının bahar döneminde Fırat Üniversitesi Eğitim Fakültesi İlköğretim Bölümü Fen Bilgisi Öğretmenliği Bilim Dalı'nda bilimin doğası dersini almış 3. ve 4. sınıfta eğitim gören 15 öğretmen adayı oluşturmuştur. Öğretmen adaylarının başarı düzeyleri karma olarak seçilmiştir. Nitel araştırma yöntemini kullanıldığı çalışmada yarı yapılandırılmış mülakat yöntemiyle öğretmen adaylarına 9 adet soru yönlendirilmiş ve mülakatların video kayıtları alınıp analiz edilerek araştırma verileri toplanmıştır. Mülakat sonucunda elde edilen veriler kodlanarak yüzde ve frekansları tablo haline getirilmiş ve içerik analizine tabi tutulmuştur. Verilerin güvenilirliği için 2 bağımsız fen eğitimcisinin cevapları kodlaması ve analiz yapması sağlanmıştır. Yapılan çalışmada öğretmen adaylarının karar verirken üç farklı strateji kullandığı tespit edilmiştir. Kullanılan bu stratejilerin detaylı analizi sonucu Öğretmen adaylarının büyük çoğunluğunun bilimsel bilgileri kullanmadan sezgisel akıl yürütme yoluyla sorulara cevap verdikleri görülmüştür. Öğretmen adaylarının karar verme sürecinde çağrışımsal hafıza süreçlerinin birini veya daha fazlasını kullandıkları tespit edilmiştir. Öğretmen adaylarının soruları cevaplandırırken çağrışımsal hafıza süreçlerini birlikte kullandıkları ve bu süreçlerin iç içe geçtiği görülmüştür. Çağrışımsal hafıza süreçlerini kullanan katılımcıların soruları yanlış cevaplandırdığı gibi doğru cevaplandırmasıda gözlemlenmiştir. Yapılan bu çalışma ile fen eğitiminde sezgisel akıl yürütmenin kullanımının öğretmen adaylarına ve fen eğitimi alan öğrencilere kazandırılmasının başarıyı arttıracağına yönelik önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Determining which intuitional and heuristic arguments are used by science teacher candidates in their decision-making strategies when explaining scientific facts and limited knowledge and motivation in science education will lead educators to develop supra-cognitive and analytical thinking. The aim of this study is identifying the institutional arguments and heuristics that science teacher candidates use for clarifying some scientific facts, and explaining according to three processes of associative memory (displacement of qualification, associative consistency and process of fluidity). Fifteen teacher candidates that are still studying at science teacher department of Fırat University, faculty of education in spring term of 2015-2016 educational year made the example of this study. The teacher candidates' success levels were mixed. In the research using the semi-structured interview method, 9 questions were directed to the teacher candidates and the video records of the interviews were taken and by analyzing the research data were collected. For the reliability of the data, 2 independent science educators have been able to code and analyze the answers. It has been determined that teacher candidates use three different strategies when making the decision. The data obtained in the interview was coded and the percentages and frequencies were tabulated. A detailed analysis of the strategies are used showed that the vast majority of the teacher candidates replied the questions through intuitional reasoning without using scientific knowledge. It has been determined that the teacher candidates use one or more associative memory processes in tje decision-making processes. It was seen that the prospective teachers responded to the questions while using associative memory processes together and these processes were intertwine. Because of they prefer to make decisions by using the most superficial properties it has been found that the most dominant one of in these three associative memory processes is the process of fluidity effect. It has been observed that participants who are used the associative memory process answered the questions correct as well as wrong. By this study they have made a suggestion towards in science education bringing the usage of intuitional argument to the teacher candidates and the students who have science education will increase the success.