Sûfîlerin iktisat anlayışı ve uygulamaları
Perception of economics by sufis and their practices
Yazar: TOLGA KESKİN
Danışman: PROF. DR. VAHİT GÖKTAŞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion ; Ekonomi = Economics ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Din-ekonomi ilişkisi = Religion-economy relationship ; Ekonomi = Economy ; Sufi = Sufi ; Tasavvuf = Mystic ; Tasavvuf edebiyatı = Literature of mysticism ; Tasavvuf felsefesi = Philosophy of mysticism ; Tasavvuf tarihi = History of mysticism ; Tasavvufi unsurlar = Mystical elements ; Tasavvufi yaşam = Mystical life ; İslam ekonomisi = Islamic economy

Özet:
Bu çalışmada, günümüzde üzerinde en çok vakit ve emek harcanan ve dünyevî bir
uğraş olarak görülen iktisadın, modern hayattan bir tür kaçış ve uhrevî bir faaliyet
alanı olarak algılanan tasavvuf penceresinden görünümü üzerinde durulmaktadır.
Bu kapsamda, öncelikle sûfîlerin iktisat anlayışının kaynakları sunulmakta ve temel
iktisâdî ve tasavvufî kavramlar birbirleriyle olan ilişkileri açısından incelenmektedir.
Tarihte farklı mutasavvıfların iktisâdî düşünce ve uygulamaları ile tasavvuf merkezli
iktisâdî ve sosyal teşkîlâtlanmaların tespit edilmesi ve tüm bu çalışmaların birlikte
ele alınması ile 'tasavvuf iktisadı' fikrine ulaşılmaktadır.
'Tasavvuf iktisadı' sûfîlerin iktisâdî madde ve hayat karşısındaki düşünce ve
tavırlarından hareketle önerilen bir kavramlaştırmadır. Buna göre, tasavvufun iktisat
içindeki insan karakteri 'iktisâdî sûfî' olarak adlandırılabilir. 'Tasavvuf iktisadı'
mevcut seküler ekonomik ideolojilerden temel konularda farklılaşmaktadır. Sûfîlerin
iktisâdî motivasyon kaynakları kendilerine özgüdür ve tasavvuf iktisadının 'iktisâdî
tevhid' başta olmak üzere dayandığı bazı esaslar vardır.
Anlaşılmaktadır ki, tasavvuf iktisadı vahdeti kesrette bulma, kâinata ulu bir nazar ile
bakarak yokluk bilincine ulaşma ve bu yokluk ile hakîkî varlığa erişme yoludur. Bu
anlamda tasavvuf ile iktisat insan hayatında birbirinden kopuk iki ayrı alan değil,
dünya ile âhiret, madde ile mânâ gibi birbirini tamamlayıcı unsurlardır.

Anahtar kelimeler: Tasavvuf, Sûfî, Ekonomi, İktisat

Abstract:
In this study, it is examined the view of economy/economics (iqtisād) which we spend intensive time and effort on it and which is approached as a secular domain nowadays, from the perspective of sufism that is perceived as an escape from the modern life and an ethereal activity. In this context, firstly, the sources of the sufis' understanding of economics are presented, and the basic economic and sufi concepts are studied in terms of their relationship with each other. The idea of 'sufi/sufistic economy/economics' is reached by determining the economic thoughts and practices of different sufis in history, as well as sufism-centered economic and social organizations and considering all these studies together. 'Sufi economics' (iqtisād in/of tasawwuf) is a proposed conceptualization based on sufis' thoughts and attitudes towards economic issues and life. Accordingly, the human character of sufism in economy can be called 'economic sufi (sufi with/in iqtisād)'. The 'sufi economics' differs from existing secular economic ideologies on fundamental issues. Sufis' sources of economic motivation are unique to them, and there are some principles on which the 'sufi economy' is based, especially 'economic oneness (tawheed in/of iqtisād)'. It has been understood that 'sufi economics/iqtisād' is a way to find to unity via abundance, to reach consciousness of nothingness (faqr) by looking at a transcendental view the universe and to access the real existence/being. In this sense, sufism and economy/economics (iqtisād) are not two separate areas from each other, but complementary elements such as the world and the hereafter, matter and spirit in human life. Key Words : 'Tasawwuf', Sufism, Sufi, Economy, Economics, 'Iqtisad'