Kaunos Liman Agorası anıtları
The Monuments of the Harbour Agora at Kaunos
Yazar: UFUK ÇÖRTÜK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. AYTEKİN ERDOĞAN
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Klasik Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Agora = Agora ; Antik şehirler = Antique cities ; Anıtlar = Monuments ; Heykel = Sculpture ; Kaunos = Kaunos ; Limanlar = Ports

Özet:
Karia'nın Lykia sınırında, Dalyan Çayı'nın (Calbis) sağ yakasında bulunan Kaunos antik dönemin önemli liman kentlerinden biridir. Kentin güneybatısında bugün Sülüklü Göl olarak anılan ticaret limanı bulunmaktadır. Bu ticaret limanın kuzeyindeki düzlük de Liman Agorasıdır. Liman Agorası'nın çevresinde çeşitli dönmelerde inşa edilmiş birçok anıt bulunmaktadır. Kaunos Liman Agorası'nda bağış anıtı, dikme anıt, eksedra, thesauros, heykel kaidesi, stel, blok ve arşitrav bloğu gibi çeşitli tipte inşa edilmiş toplam seksen anıt tespit edilmiştir. Sadece Liman Agorası'ndaki anıtlar değil, daha sonra bir bölümü Agora'nın içerisinde kalan Apollon Kutsal Alanı'nda tespit edilen anıtlar da tez kapsamında değerlendirilmiştir. Bu anıtlar kentin siyasi, sosyal, ticari ve dinsel yönden yaşamının belgeleridir. Liman Agorası'nda Bağış anıtı, Protogenes Eksedrası ve Thesauros gibi antik dünyada birebir benzeri şimdiye kadar tespit edilmemiş, sadece Kaunos'a özgü anıtların yanında, antik dünyada birçok benzer örneklerinin olduğu eksedralar, heykel kaideleri, steller ve çeşitli bloklar gibi anıtlar da bulunmaktadır. Eksedralar ve heykel kaideleri inşa özellikleri ve formlarına göre çeşitli tiplere ayrılmaktadır. Kaunos Liman Agorası'nda tespit edilen eksedralar ve heykel kaideleri genel olarak antik dünyadaki benzer örnekleriyle paralel bir yapıya sahiptir. Fakat bu anıtlara yakın duran örneklerinin inşa edildikleri tarihler dikkate alındığında Liman Agorası örneklerinin her zaman benzer tarihlerde inşa edilmediği görülür. Bazı anıtların antik dünyadaki benzer örneklerinden çok daha geç tarihlerde kullanılmaya devam ettiği anlaşılmıştır. Liman Agorası anıtlarında çeşitli mimari profillerin kullanıldığı görülmektedir. Bu profiller ovolo, cavetto, kyma-rekta, kyma-reversa, konkav-konveks profil, thumb, şerit, çubuk ve tespih silmeler, torus ve trokhilos/ skotiadır. Anıtlar üzerindeki profillerin farklı tiplerinin bazı dönemlerde birlikte bazı dönemlerde de tek başına kullanıldığı tespit edilmiştir. Liman Agorası anıtlarının kentin kronolojik yapısı içinde, çeşitli siyasi olaylar sonucunda dikilmiş olduğu ortaya konulmuştur. Dolayısıyla bu anıtlar yardımıyla bu siyasi gelişmeler kronolojik olarak iyi bir şekilde izlenmektedir. Liman Agorası anıtları kentin sosyo-kültürel yapısının öğrenilmesinde de önemli katkılar sağlamaktadır. Özellikle kentteki kültsel dokuyu anıtlar yardımıyla iyi bir şekilde öğrenmekteyiz. Ayrıca Agora'da tespit edilen anıtlardan, Liman Agorası'nın ve çevresinin kronolojik kullanım evreleri de iyi bir şekilde izlenmektedir. Bu yüzden anıtların inşa tarihleri, Agora'nın dönemsel kullanılırlığının öğrenilmesinde önemli katkılarda bulunmuştur.

Abstract:
Kaunos which is located on the right side of Dalyan Channel (Calbis) at the border of Lykia, Karia is one of the most important coastal cities in ancient times. In the southwest of the city, there is a mercantile harbour which is known as Sülüklü Lake today. The esplanade which is located on the north of this harbour is Harbour Agora. In the surroundings of Harbour Agora, there are a lot of monuments which have been built at different times. It has been confirmed that there are exactly eighty monuments in Harbour Agora which have been built at distinctive construction types including donation monument, pillar monuments, exedras, thesauros, statue bases, stela, blocks and block of architrave. In this thesis, both the monuments in Harbour Agora and the monuments partly located in Apollon Sanctuary have been analysed. These monuments are also the documents of a living in political, social, commercial and religious ways. In Harbour Agora, not only the ancient monuments of Kaunos which are rare across the globe such as Donation Monument, Exedra of Protogenes and Thesauros, but also the monuments which are common in the world since the ancient times such as exedras, statues, stelas and various blocks, are situated. The exedras and the statue bases are categorized into different groups according to their construction features and forms. The exadras and the statues which have been discovered in Harbour Agora at Kaunos, are generally parallel to the similar examples from the ancient times in terms of the structure. However, when considered the dates of the construction of these monuments, it is clear that the monuments in Harbour Agora have not been built at the same period of time. It is confirmed that some monuments have been used much after than the other monuments in the ancient times. Moreover, it is observed that the monuments of Harbour Agora have different kinds of architectural profiles. These profiles are ovolo, cavetto, cyma-recta, cyma-reversa, concave-convex profile, thumb, bandelet, fillet, and bead molding, torus and trochilus/scotia. It is also confirmed that different types of profiles on the monuments have been used together or separately in sometime. Additionally, it is revealed that the monuments of Harbour Agora have been erected as a result of various political events. Thanks to these monuments, these political affairs are being chronologically followed. The monuments of Harbour Agora are also vitally helpful for determining the socio-cultural structure of the city. Especially, we have been truly learning about the cultic characteristic of the city thanks to these monuments. In addition to these data?s, the chronological usage steps of Harbour Agora and its surroundings are being observed thanks to these monuments in Agora in a good way. For this reason, the construction dates of the monuments hold an important role in revealing the cyclic usage of Agora.