Türkiye'de çocuklara yönelik sessiz kitapların görsel iletişim bağlamında incelenmesi ve bir uygulama
Examination of silent books for children in Turkey in the context of visual communication and an application
Yazar: BALA ERFİDAN HAYBAT
Danışman: DOÇ. DR. CEREN BULUT YUMRUKAYA
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Grafik Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
İnsan, varoluşundan bugüne kadar kendini ifade etmenin çeşitli yollarını keşfetmiştir. Bu ifade biçimleri, zaman içinde gelişerek insanlığın kültürel ve bilgi birikimini gelecek nesillere aktarmasına olanak tanımıştır. Böylelikle, geçmişten günümüze bilgi, duygu, dil ve kültür gibi birçok aktarım sağlanabilmiştir. Bu keşiflerden biri de tüm teknolojik gelişmelere rağmen yüzyıllardır hayatımızda olan kitaplardır. Kitaplar, bilginin depolanması ve aktarılması için en etkili araçlardan biri olmuştur. Kağıdın bulunması ve baskı teknolojisinin gelişmesi, farklı yerlerdeki farklı insanlara daha kolay bilgi aktarılmasını sağlamıştır. Bu teknolojik ilerlemeler, bilgiyi erişilebilir hale getirerek kültürel ve bilimsel ilerlemeyi hızlandırmıştır. Farklı toplumların dil gelişimiyle birlikte alfabeler çeşitlilik göstermiş olsa da tüm dünyanın anlayabileceği, değişmeyen en önemli ifade biçimi görsellerle anlatım olmuştur. Görsel anlatım dili, insanlık tarihinin her döneminde güçlü bir iletişim aracı olarak kullanılmıştır.
Geçmişten günümüze kadar geniş bir okuyucu kitlesi tarafından ilgiyle tüketilen kitaplar, zaman içerisinde farklı anlatım türleri ile çeşitlenmiştir. Kitaplar, hitap ettiği yaş gruplarına, boyutlarına, baskı türlerine ve kullanılan illüstrasyon tarzlarına göre çeşitlilik göstermektedir. 2000'li yıllarla birlikte bu çeşitliliğe 'sessiz kitap' adı verilen bir tür de eklenmiştir. Dünyada yaşanan savaş, kıtlık, siyasi ve ekonomik sebepler çeşitli bölgelerde göçlere sebep olurken birçok problemi de beraberinde getirmiştir. Bu problemlerden biri de eğitim çağındaki çocukların yeni ülke ve dil sorunları olmuştur. Tam da bu ihtiyaçtan doğan, kelimesiz, yani 'sessiz' kitaplar, okuyucusunun hangi ülkeden, hangi ırktan olduğuna bakmaksızın tüm çocuklara hikâye anlatıp, onları tek çatı altında kolaylıkla birleştirmektedir. Araştırmada, sessiz kitapların otizm, dil ve duyu bozukluğu sorunu yaşayan çocukların da sosyal ve duygusal gelişimine katkı sağladığı görülmüştür.  
Bu araştırma evrenini sessiz kitaplar oluşturmakta, örneklemini ise Türkiye'deki sessiz kitaplar teşkil etmektedir. Kullanılan analiz yönteminde; literatür taraması, örneklerin incelenmesi ve araştırmalara uygun bir uygulama projesi yapılmıştır. Türkiye'nin kendi çizer ve yazarlarının bu alanda yaptığı projeler incelenmiş ve tez kapsamında örnek bir sessiz kitap projesi üretilmiştir. Görsel iletişim bağlamında incelenen sessiz kitap örneklerinde, kullanılan renklerin psikolojik etkileri ve renk kombinasyonların konuyu ifade biçimi incelenmiştir. Kitap içinde yer alan illüstrasyonların görsel hiyerarşik düzenine, kullanılan malzeme türüne ve uygulama tekniklerine değinilmiştir. Sessiz kitapların kapak ve yönerge sayfasında, yarı sessiz kitapların ise resimlerle birlikte iç sayfalarında yer alan tipografi örneklerine de yer verilmiştir.  
Sessiz kitapların evrensel nitelik taşıması, çocukların eğitimine ve hayal gücüne destek vermesi, farklı kültürleri tanıma ve dünyada ortak bir dil oluşmasına katkı sağlaması sebebiyle konuyla ilgili araştırma yapılarak literatüre katkı sağlamak amaçlanmıştır. 
Anahtar Sözcükler: Sessiz Kitap, Ardışık Sanat, Görsel Okuma, Resimli Kitap, Sıralı İllüstrasyon Sanatı, Wimmel Kitapları

Abstract:
Since its existence, humanity has discovered various ways to express itself. These forms of expression have evolved over time, allowing the transmission of cultural and knowledge accumulation to future generations. In this way, many transfers such as information, emotions, language, and culture have been provided from past to present. One of these discoveries is books, which have been part of our lives for centuries despite all technological advancements. Books have been one of the most effective tools for storing and transmitting information.
The invention of paper and the development of printing technology have made it easier to transfer information to different people in different places. These technological advancements have made information accessible, accelerating cultural and scientific progress. Although alphabets have varied with the language development of different societies, the most important form of expression that the whole world can understand has been visual communication. The visual language of narration has been a powerful communication tool throughout human history.
Books, which have been consumed with interest by a wide audience from past to present, have diversified over time with different forms of narration. Books vary according to the age groups they address, their sizes, types of printing, and the illustration styles used. In the 2000s, a type called "silent books" was added to this diversity. While wars, famine, political and economic reasons have caused migrations in various regions around the world, they have also brought many problems. One of these problems is the issues faced by school-age children with new country and language problems. Arising precisely from this need, wordless or "silent" books tell stories to all children, regardless of their country or race, and easily unite them under one roof.
The research has shown that silent books also contribute to the social-emotional development of children with autism, language, and sensory disorders. This research universe consists of silent books, and its sample comprises silent books in Turkey. The analysis method used includes literature review, examination of samples, and the creation of an application project suitable for the research. Projects in this field by Turkey's own illustrators and authors have been examined, and an exemplary silent book project has been produced within the scope of the thesis.
In the silent book examples examined in the context of visual communication, the psychological effects of the colors used and the way the color combinations express the subject have been analyzed. The visual hierarchical order of the illustrations in the book, the types of materials used, and the application techniques have been addressed. Typography examples found on the cover and instruction pages of silent books, as well as on the internal pages of semi-silent books alongside pictures, have also been included.
The aim of conducting research on the topic is to contribute to the literature due to the universal nature of silent books, their support for children's education and imagination, their role in introducing different cultures, and their contribution to forming a common language in the world.
Keywords:Silent Book, Sequential Art, Visual Reading, Picture Book, Sequential Illustration Art, Wimmel Books