Karar verme süreçlerinde duygunun rolü
The role of emotion on decision making processes
Yazar: ELVAN ARIKAN
Danışman: PROF. DR. SONİA AMADO
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Deneysel Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Değerlendirme = Evaluation ; Duygu = Emotion ; Iowa Kumar Oynama Görevi = Iowa Gambling Task ; Karar verme = Decision making ; Karar verme süreci = Decision making process

Özet:
Bu tez çalışmasında, duygunun karar verme süreçlerine etkisinin incelenmesi amaçlanmış ve bu incelemede, kapsamlı bir görüş çerçevesi olarak alanda öne çıkan Değerlendirme Eğilimi Yaklaşımı (Lerner & Keltner, 2000, 2001) esas alınmıştır. Bu amaç doğrultusunda, kesinlik, kontrol ve öngörülen çaba değerlendirme eğilimleri bakımından farklılaştığı kabul edilen, kızgınlık, mutluluk ve üzüntü duygularının Iowa Kumar Oynama Görevi (IKOG; Bechara, Damasio, Damasio & Anderson, 1994) performansı üzerinde etkilerinin araştırıldığı üç farklı deney düzenlenmiştir. IKOG'un belirsizlik içeren ikinci blok aşamasında, kontrolün yoğunluklu olarak kişinin kendisinde hissedildiği mutluluk duygusuna sahip katılımcıların, sezgileri önem taşıyan bir girdi olarak karar sürecine dahil etmeleri ve bu bakımdan avantajlı destelere daha fazla yönelmeleri beklenmiş; fakat bu hipotezin yalnızca ikinci deneyde kısmen desteklendiği görülmüştür: Rakamlara vurgunun yapılmadığı, görsel ipuçlu IKOG versiyonunda, mutluluk grubunun, üzüntü grubuna kıyasla, dezavantajlı olan A destesinden daha fazla kaçındığı gözlenmiştir. IKOG'un açık risk altında karar vermeyi içeren ileri bloklarında ise, kızgınlık grubunun, göreve ilişkin öngörülen çaba nedeni ile avantajlı performansta düşüş yaşamaması beklenmiş ve bu hipotez ile paralel bir sonuç elde edilmiştir. IKOG'a ilişkin bilgi seviyesi açısından, üzüntü koşulunun belirsizlik değerlendirme boyutunu daha yoğunluklu olarak içermesinden dolayı oyuna ilişkin kavramsal bilgi seviyesinin daha yüksek olması beklenmiştir. Ancak, IKOG'un karmaşık yapısı nedeni ile, bu hipotezi karşılayacak yeterli bulgu elde edilememiştir. Bu sonuçlar genel olarak değerlendirildiğinde, karar verme süreçlerinde duygunun etkisini açıklamada Değerlendirme Eğilimi Yaklaşımının kapsamlı bir çerçeve sunduğu, fakat bu görüş çerçevesinin literatürde yer alan diğer yaklaşımlarla desteklenerek, farklı bilişsel koşulları ve duygu kaynaklarını temsil edebilecek yeni ampirik çalışmalarca değerlendirilmesinin alana katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
This thesis study aims to investigate the effects of emotion on decision making processes in terms of Appraisal Tendency Framework (ATF; Lerner & Keltner, 2000, 2001), which stands out as a new multidimensional, comprehensive approach for explaining the effects of specific emotions. By using Iowa Gambling Task (IGT; Bechara, Damasio, Damasio & Anderson, 1994), three experiments were conducted in order to examine different effects of anger, happiness, and sadness, which are accepted to be differentiated on the basis of certainty, control, and anticipated effort appraisal tendencies. For the second block of IGT, which includes high uncertainty about decks, it was expected that happy participants will behave less disadvantageously by taking into account their gut feelings. The partial supporting result for this hypothesis was driven from second experiment. For the explicit risk levels of IGT, it was expected, and consistently found that angry participants have played more advantageously with the high anticipated effort appraisal tendency towards the task. For the knowledge level about the IGT, the hypothesis was that sadness will be associated with higher level of conceptual knowledge about the game, due to the uncertainty dimension. But, the results pointed out that the conceptual knowledge level was low for all emotion groups and this observation was thought to be related to the complex nature of the task. In conclusion, in terms of the ATF, it is recommended that new empirical studies with new experiment designs are needed in order to fully understand the effects of specific emotions on different conditions.