İşiten bir anneyle birinci sınıfa devam eden işitme engelli çocuğunun doğal ev ortamında çeşitli bağlamlardaki sözlü etkileşimlerinde konu değiştirmeleri /
Yazar: AYSEL ÖZYÜREK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. YILDIZ UZUNER
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü
Derece: Yüksek Lisans, 1997
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Aile içi iletişim = Family communicatin ; Ana-çocuk etkileşimi = Mother-child interaction ; Ana-çocuk iletişimi = Mother-child communication ; Etkileşim = Interaction ; Eğitim psikolojisi = Education psychology ; Özel eğitim = Special education ; İşitme engelli çocuklar = Hearing impaired children

Özet:
Bu çalışmanın amacı, normal işiten bir anneyle işitme engelli oğlu arasındaki sözlü etkileşimlerinde bağlamın ve sohbetin öğelerinden konu değiştirmelerini incelemektir. Araştırmanın deseni "tek katılanlı niteliksel vaka çalışmasıdır". Araştırmaya katılanlar, okul çağında işitme engelli bir çocuk ve onun normal işiten annesidir. Çocuğun evde ve okulda kullandığı iletişim tarzı işitsel-sözeldir. Bu araştırma için tüm veriler ailenin günlük rutinlerinde saha notlan, görüşmeler, odyo ve video teyp kayıtlan ile toplanmıştır. Tüm veriler aktiviteler temel alınarak gözden geçirilmiş ve sınırlanmıştır. Seçilmiş video teyp kayıtlarına mikroetnografik analiz tekniği uygulanmıştır. Ek olarak, niceliksel analiz yapılmıştır. Verilerin analizi ana-babaya göre çocuğun dilinin geri olduğunu fakat normal çocukların dil gelişimine benzer olarak geliştiğini ortaya çıkarmıştır. Ayrıca, çocuğun doğal dil deneyimlerinde işitme cihazından yarar sağladığını göstermiştir. Sohbet ortaklan tüm aile üyeleriydi ve rolleri farklı bağlamlarda değişmekteydi. îşitme engelli çocuk aile üyeleriyle grup ve bire-bir sohbetlere katılmaktaydı. Bire-bir sohbetler çoğunlukla anne ve çocuk arasında evlerinin oturma odasında okul, sokak ve pazar dönüşünde gerçekleşmiştir.Bu sohbetlerin seçilmiş bölümlerinin mikro analizi annenin ve çocuğun ortamla ilgili olmayan konu değiştirdiklerini göstermiştir. Ancak, bu konu değiştirmelerde her birinin amaçlan ve stratejilerinin farklı olduğu belirlenmiştir. Bu çalışma, işitme engelli çocukların dil/iletişim gelişmeleri alanında öncü çalışmalardan biridir. Bu araştırma modelinin deseni araştırmacının bir ailede farklı bağlamlarda gerçekleşen etkileşimleri araştırma ve betimlemesini sağlamıştır. Doğal yöntemden başka, bu araştırmanın özgünlüğü katılanların işiten Türk ana-baba ve onların günlük yaşamında işitsel-sözel yöntemle iletişim kuran işitme engelli çocuklarıdır. Bu araştırma işitme engelli çocuk-işiten anne ve işiten anne-işiten çocuk etkileşimlerinin incelendiği doğal araştırmalara benzerlik gösteren sonuçlar vermiştir. Araştırma işitme engelli çocukların iletişimci olmaları konusunda kuramsal bakış açısı geliştirmeye yarayan sonuçlar sağlamıştır. Bu kuramsal bakış açısı, işitme engelli çocuğu olan işiten ana- babalann çocuklarıyla iletişim çabalarında rehberlik edebilir. Bu sonuçlar daha geniş katılanlı araştırmalara yöntemsel temel de sağlamıştır. Bu biriken bulgularla işitme engelli çocuklar için olası bir eğitim programı düzenlenebilir.

Abstract:
The purpose of this study was to investigate the effects of context on the interactions between a Turkish normally hearing mother and her hearing impaired son. The design of the study was "qualitative single subject case study". The subject, in this study were a primary school aged hearing imparied child and his normally hearing mother. The communication mode between the child and his family members and in school was auditory oral. Data for this investigation were collected through field notes, interviews, audio and video tape recordings during the daily routines of the family. All the data were reviewed and catalogued based on the activities. Microethnographic analyses were employed on the selected video tape segments. In addition, a quantitative analysis was conducted. Analyses of the data revealed that although parents thought that the child's language was delayed, the child was developing like normal children in terms of language and he benefited from the hearing aids in natural language experiences. The conversation partners were the whole family members and their roles changed in different contexts. The hearing impaired child attended both group and one-on-one conversations with his family members. One-on-one conversations happened mostly between the mother and the child when he come home from school, outside and shopping in the in livingroom at home.Microanalysis of the selected segments of these conversations indicated that both the mother and her child changed topic related to the immediate and out of situations. However, it was determined that their purposes and strategies in these topic changes were different from one another. This study is one of the pioneers in the field of language/communication development in hearing impaired children. The nature of the research method provided the researcher to explore and describe the naturally occuring interactions in different contexts in a family. Apart from naturalistic method, the uniqueness of the study is that the participants were Turkish hearing parens and their hearing impaired child who utilized auditory oral communication mode in their daily interactions. This study yielded similar results with a naturalistic study on hearig impaired childmother interaction and the studies on normally hearing parent and their normally hearing children The study provided the results to generate theoretical perspective regarding hearing impaired children's becoming communicator. This theoretical perspective would probably guide the hearing parents who have hearing impaired children in their communication attempts with their children. These results also provided methodological base for large number of subject studies. A possible educational program for hearing impaired children could be designed on these compiled outcomes.