Çocuk çölyak hastalarında diyete uyum oranları ve antropometrik oranların değerlendirilmesi
Evaluation of diet adherence rates and anthropometric rates in children with celiac disease
Yazar: ALP UYGAR GÖZÜTOK
Danışman: PROF. DR. YAŞAR DOĞAN
Fırat Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Antropometri = Anthropometry ; Diyet = Diet ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance ; Çocuklar = Children ; Çölyak hastalığı = Celiac disease

Özet:
Çölyak hastalığı genetik yatkınlığı olan bireylerde gluten içeren besinlerin alınması sonucu ortaya çıkan otoimmun bir enteropatidir. Çocuk çölyak olgularında diyete uyum süreci erişkin olgulara göre daha meşakkatlidir ve diyete uymama halinde boy kısalığı, gelişme geriliği, malnütrisyon ve kemik bozuklukları gibi birçok önlenebilir komplikasyonlar gelişebilmektedir. Çalışmamız çocuk çölyak olgularında diyete uyum ve antropometrik değerlendirme amacıyla yapılmıştır.		Çalışmaya Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Çocuk Gastroenteroloji Bilim Dalı'nda tanı almış olan ve en az 1 yıl boyunca izlenen 629 çocuk çölyak olgusu dahil edildi. 141 olgu tanı aldıktan sonra kliniğimize hiç kontrole gelmediği için çalışma dışı bırakıldı. Olguların Hb, Hct, Ferritin, Folik asit, B12, Demir ve demir bağlama kapasiteleri, transaminaz düzeyleri, Kemik mineral dansitometresi (KMD) ölçümleri, boy ve vücut ağırlığı ölçümleri kaydedildi. Ailelerinden aydınlatılmış onam alındı. Çalışmamızda 488 olgunun 279'u kız (%57,2) ve 209'u erkek (%42,8) idi. Olguların 317'si (%65) "diyete uyumlu" olarak değerlendirilirken 171'si (%35) "diyete uyumsuz" olarak değerlendirildi. İl içinden gelen olguların diyete uyum oranlarının il dışı olgulara göre daha yüksek seviyede olduğu saptandı (p=0,007). Şehir merkezlerinde ikamet eden olguların diyete uyumu oranı, kırsal bölgelerde ikamet eden olgulara göre belirgin olarak yüksek idi (p<0.001). Folik asit düzeylerinin diyete uyumlu olgularda diyet ile belirgin artış göstermekte olduğu ancak diyete uymayan olgularda artış gözlenmediği saptandı (p<0,001). Olguların boy ve vücut ağırlığı değerlerinin Z skoru ölçümlerinin diyete uyumlu olgularda istatistiksel olarak anlamlı iyileşme gösterdiği saptandı (p<0,001). Diyete uyumlu olgu grubunda diyet ile olguların KMD ölçümlerindeki Z skorlarında belirgin iyileşme olduğu saptandı (p=0,003).							Sonuç olarak glutensiz diyet, çölyaklı çocuk olgularda hastalığın bilinen tek tedavi yöntemidir. Diyete uymayan çocuk olgularda boy kısalığı ve gelişme geriliği gibi birçok önlenebilir komplikasyon gelişebilmektedir. Çölyaklı çocuk olguların ailelerinin farkındalığını arttırıcı çalışmalar yapılmalı, uzman hekimlere ulaşım kolaylaştırılmalı ve maddi güçlükler hafifletilmelidir. 
Anahtar Kelimeler: Çölyak, çocuk, diyete uyum, antropometri.

Abstract:
Celiac disease is an autoimmune enteropathy caused by ingestion of gluten-containing foods in individuals with genetic predisposition. Adherence to diet in pediatric celiac cases is more challenging than in adult cases and many preventable complications such as short stature, growth retardation, malnutrition and bone disorders may develop. Our study aimed evaluation of diet compliance and anthropometric findings in pediatric celiac cases.						The study included 629 children with celiac disease who were diagnosed at the Department of Pediatric Gastroenterology of Fırat University Medical Faculty Hospital and followed up for at least 1 year. 141 patients were excluded from the study because they did not come to our clinic for control. Hb, Hct, Ferritin, Folic acid, B12, Iron and iron binding capacity, transaminase levels, Bone mineral densitometry (BMD) measurements, height and weight measurements were recorded. Informed consent was obtained from their families. In our study, celiac disease was found more frequently in female cases, of which 279 were female (57.2%) and 209 were male (42.8%). In our study, 317 cases (65%) were considered to be "adherent to diet" and 171 cases (35%) were considered as "non-adherent to diet". Diet adherence rates of the patients coming from our province were found to be higher than those of the other provinces (p = 0.007). It was determined that the diet adherence rate of the patients residing in the city centers increased significantly compared to the patients living in rural areas (p <0.001). It was found that folic acid levels were significantly increased with diet in patients who were adherent with the diet, but no increase was observed in non-adherent patients (p <0.001). It was also found that Z score measurements of height and weight values of the cases showed statistically significant improvement in dietary adherence (p <0.001). Significant improvement was found in the Z scores of BMD measurements in the adherent to diet case group (p = 0.003).											In conclusion, gluten-free diet is the only known treatment for celiac disease. Many preventable complications such as short stature and growth retardation may develop in children who do not follow the diet. Efforts should be made to raise the awareness of the parents of children with celiac disease, access to specialist physicians should be facilitated and financial difficulties should be mitigated.
Keywords: Celiac, child, adherence to diet, anthropometrics.