Obez olan ve obez olmayan polikistik over sendromlu kadınlarda D-vitamini,adiponektin ve leptin'in insülin rezistansı üzerine olan etkisi
The effect of vitamin D, adiponectin and leptin on insulin resistance in obese and non-obese ladi?es with polycystic ovary syndrome
Yazar: CENGİZ YEŞİLBAŞ
Danışman: PROF. DR. C. TAMER EREL
İstanbul Üniversitesi / Cerrahpaşa Tıp Fakültesi / Kadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2013
Konu: Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology
Dizin: Adiponektin = Adiponectin ; Leptin = Leptin ; Polikistik over sendromu = Polycystic ovary syndrome ; Vitamin D = Vitamin D ; İnsülin direnci = Insulin resistance

Özet:
AMAÇ: Bu çalışmanın amacı, polikistik over sendromunda oluşan insülin rezistansının  etiyopatogenezinde,  D-vitamini, adiponektin ve leptinin ne derece etkili olduğunu tespit etmektir.
MATERYAL VE METOD: Prospektif karşılaştırmalı olarak uygulanan çalışmamıza 18-35 yaş arası, 2003 Rotterdam kriterlerine göre polikistik over sendromu tanısı alan 40 adet kadın ve 40 adet normal sağlıklı kadın dahil edildi. Tüm olguların ayrıntılı anamnezleri alındı. Tüm olguların kilosu, boyu, vücut kitle indeksi (VKİ), bel/kalça oranlarına bakılarak Ferriman Gallwey skorlaması yapıldı. Toplam skor ?8 saptananlar hirsutik olarak değerlendirildi. menstruasyonun 3-4. günleri tüm hasta ve kontrollerin FSH, LH, E2, prolaktin, TSH, serbest T3 ve T4, serbest testosteron, total testosteron, DHEA-SO4, kortizol, parathormon, 17-alfa hidroksiprogesteron,  1. 4 delta androstenodion,  açlık insülin, açlık glikoz, HBa1c, c-peptid, AMH ve CRP düzeylerine bakıldı. 25(OH)D vitamini, alınan 5 cc?lik serumdan aynı gün çalışılırken, adiponektin ve leptin ise tüm hastaların serumları toplandıktan sonra -20 derecede saklanan serumlardan çalışıldı. Her iki grup arasındaki tüm veriler SPSS 17.0 (Statistical Package for Social Sciences) programı kullanılarak istatistiksel analiz yapıldı.
BULGULAR: Obez olan ve olmayan PKOS kadınlar ile obez olan ve olmayan kontrol grubundaki kadınlar D vitamini, adiponektin ve leptin değerleri açısından karşılaştırıldı. D vitamini değerlerinin obez olan PKOS olgularında, hem obez olan hem de obez olmayan kontrol olgularına göre istatistiksel olarak anlamlı derecede düşük olduğu saptandı (p:0.027 ve p:0.006 ). Obez olmayan PKOS olgularında da,  hem obez olan hem de obez olmayan kontrol olgularına göre istatistiksel olarak anlamlı derecede düşük olduğu saptandı (p:0.047 ve p:0.012). Adiponektin değerlerinde ise dört grup arasında herhangi bir istatistiksel anlamlılık saptanmadı. Leptin değerlerinin obez olgularda obez olmayanlara göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha yüksek olduğu gözlendi (Grup 1-2 p:  0.005, Grup 1-4 p: 0.002). İnsülin ve HOMA-IR değerleri, obez PKOS grubunda obez olan ve olmayan kontrol olgularına göre istatistiksel olarak yüksek bulundu (p<0.05, istatistiksel anlamlılık,  grup a2, grup b3, grup c4). D vitamini ile yaş arasında pozitif yönde bir korelasyon saptandı (r: 0.258, p: 0.021). İnsülin, HOMA-IR ve leptin düzeyleri ile D vitamini arasında negatif yönde anlamlı korelasyon görüldü. Leptin ile kilo, BMİ, bel/kalça oranı, AMH, insülin ve HOMA-IR arasında istatistiksel olarak anlamlı pozitif korelasyon saptanırken, leptin ve D vitamini arasında negatif yönde anlamlı bir korelasyon bulundu (r: -0.25, p: 0.028). Hastaların yaşı ile adiponektin arasında negatif bir korelasyon bulunurken, FGS ile pozitif korelasyon olduğu görüldü. Tüm olguları serum D vitamini düzeylerine göre 3 gruba ayrıldığında ( D vitamin<10 ng/ml, D-Vitamini 10-20 ng/ml, D-vitamini>20 ng/ml) karşılaştırılan HOMA-IR ve insülin değerlerinin D-vitamini seviyesi <10 ng/ml ve 10-20 ng/ml olan gruplarda, D vitamini seviyesi >20 ng/ml olan gruptan istatistiksel olarak anlamlı  şekilde yüksek olduğu görüldü (p<0.05, istatistiksel anlamlılık, D vitamini (ng/ml) : <10, 10-20a, >20b).
SONUÇ: Elde edilen sonuçlara göre, D vitamini eksikliğinin hem PKOS?un hem de PKOS?da oluşan insülin rezistansının etiyopatogenezinde önemli bir rolü olabileceğini söyleyebiliriz. Leptin hormonu ise PKOS?dan ziyade daha çok obezite ile ilişkili olduğunu düşünmekteyiz. Adiponektin PKOS?da anlamlı derecede yüksek ama insülin rezistansı ile herhangi bir ilişkisini saptamamamız, PKOS etiyolojisinde insülin rezistansından farklı bir mekanizma ile etiyopatogenezde rol aldığını bize düşündürmektedir.

ANAHTAR KELİMELER: Polikistik over sendromu, D vitamini, Adiponektin, Leptin, İnsülin rezistansı

Abstract:
OBJECTIVE: The aim of this study is to establish the impact of vitamin D, adiponectin and leptin on the etiopathogenesis of the insulin resistance in polycystic ovary syndrome.
MATERIAL AND METHOD: 40 healthy indivudials as control group and 40 patients with polycystic ovary syndrome (PCOS) who are 18-35 years old were included in our prospective comparative study. PCOS was defined according to the 2003 Rotterdam criteria. Detailed medical histories were recalled from all of the cases and Ferriman Gallwey Score has been done while the weight, height, body mass index (BMI) and waist/hip ratio of the patients were recorded. Total score of ?8 was considered as hirsutism. Serum FSH, LH, E2, prolactin, TSH, free T3 and T4, free testosterone, total testosterone, DHEASO4, cortizol, parathormone, 17-alfa  hidroksiprogesterone,  1.4 delta androstenodione, fasting serum insulin, fasting glucose, HBa1c, c-peptid, AMH and CRP levels of the all patients and controls were measured on the 3rd or 4th day of menstrual cycle. While serum 25(OH) Vitamin D levels were measured on the same day 5cc serum samples were taken,  serum adiponectin and leptin levels were measured after the entire samples were collected and hidden at -20°C. The data of the both groups were statistically analyzed with SPSS 17.0(Statistical Package for Social Sciences) program.
FINDINGS: Obese and non obese PCOS groups were compared with obese and non obese control groups for serum vitamin D, adiponectin and leptin levels. Serum vitamin D levels was determined significantly lower in obese PCOS patients than obese and non obese controls (p:0.027 ve p:0.006 ). Moreover, the levels were also sinificantly lower at non obese PCOS patiens comparing to obese and non obese control cases (p:0.047 ve p:0.012), serum adiponectin levels were non significant between all four groups. It was shown that serum leptin levels in obese individuals were significantly higher than the non obese counterparts (Group 1-2 p:  0.005, Group 1-4 p: 0.002). Serum insulin levels and HOMA-IR values were stated significantly higher in obese PCOS group than the obese and non obese controls (p<0.05, statistically significant, group a2, group b3, group c4). There is a positive correlation between serum vitamin D levels and age (r: 0.258, p: 0.021). A significant negative correlation between serum insulin levels, HOMA-IR, serum vitamin D, leptin levels has been determined. Serum leptin levels was positively associated with weight, BMI, waist hip ratio, serum AMH, insulin levels and HOMA-IR value, where as there is a significant negative correlation between serum vitamin D and leptin levels (r: -0.25, p: 0.028). A negative correlation has been found between age and serum adiponectin levels, while age is positively correlated with FGS. When all cases were divided into 3 groups according to serum vitamin D levels (Vitamin D<10 ng/ml, Vitamin D 10-20 ng/ml, Vitamin D >20 ng/ml), HOMA-IR and serum insulin levels were significantly higher in groups with serum vitamin D level <10 ng/ml and 10-20 ng/ml, than the group with vitamin D level>20 ng/ml (p<0.05, statistically significant, Vitamin D (ng/ml) : <10, 10-20a, >20b).
CONCLUSION: According to our findings, we may say that the deficiency of vitamin D may have an important role at the etiopathogenesis of both PCOS and insulin resistance. Serum leptin level seems to be associated more likely with obesity rather than PCOS. Altough serum adiponectin levels are higher in patients with PCOS, we have not determined its relationship with insulin resistance. Adiponectin is thought to have a different mechanism in PCOS etiology other than insulin resistance.

KEY WORDS: Polycystic Ovary Syndrome, Vitamin D, Adiponectin, Leptin, Insulin Resistance