Urartu sonrası Doğu Anadolu bölgesi /
Yazar: AYNUR MUTLU
Danışman: DOÇ. DR. SIRRI TİRYAKİ
Bingöl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Eskiçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Tarihin en eski yerleşim yerlerinden biri olan Doğu Anadolu Bölgesi, bünyesinde barındırdığı medeniyetlerle, stratejik konumuyla ve coğrafyasıyla oldukça önemli bir yapıya sahiptir. Stratejik konumu gereği çok Eski Çağlar'dan beri batıyla doğuyu birleştiren iki önemli ticaret yolu da buradan geçmektedir. Doğu Anadolu Bölgesi'nin kapladığı alan itibariyle Türkiye'nin en geniş bölgesi olması başta iklim olmak üzere birçok açıdan içinde çeşitlilikleri barındırmasına neden olmuştur. Doğu Anadolu'nun yüksek yaylasında MÖ 9-6. yüzyıllar arasında güçlü bir devlet olarak tarih sahnesine çıkan Urartu Devleti, kısa bir süre sonra Asur Devleti ile baş edebilecek güce ulaşmıştır. Urartular, Doğu Anadolu'nun zorlu yaşam koşulları ve Asur Devleti ile sürekli olarak mücadele etmek zorunda kalmıştır.

Bu çalışmamızda Doğu Anadolu Bölgesi, Urartular ve Urartu sonrası bu bölgede egemenlik kurmaya çalışan Medler, Persler, Hellenistik Krallıklar ve Roma İmparatorluğu'nun siyasi ve askeri gelişimleri incelenmiştir. Doğu Anadolu Bölgesi'nde güçlü bir krallık olarak teşekkül olan Urartu Krallığı'nın bölgede gelişimi, Asurlarla yapmış olduğu mücadeleler ele alınmıştır. Urartu Krallığı'nın aşiretler birliğinden güçlü bir devlet olmasına ve Doğu Anadolu Bölgesi'ndeki siyasi, ekonomik ve kültürel ilişkileri ele alınmıştır.

Medler, Doğu Anadolu Bölgesinde güçlü bir devlet kurmalarıyla birlikte zayıflayan Urartu Krallığı, MÖ 609 yılında İskitler tarafından tarih sahnesinden silinmişlerdir. Yaklaşık 150 yıl ayakta kalmayı başaran Medler MÖ 550 yılında Persler tarafından ortadan kaldırılmıştır. Medlerin sahip olduğu coğrafyada güçlenerek geniş bir alana yayılan Persler, Büyük İskender'in seferleri ile tarihe karışmıştır. Büyük İskender 13 yıllık Krallık dönemine bir imparatorluğun yapabileceği seferlerle Eski Çağ tarihinin en geniş yayılımını sağlayarak adını tarihe yazdırmıştır. Büyük İskender öldükten sonra varis bırakmadığı için kendisine bağlı generalleri onun bırakmış olduğu büyük İmparatorluğu aralarında paylaşmış ve sonrasında da tek başlarına imparator olmak isteyen Diadokhlar birbirleri ile savaşmaya başlamıştır. Yapılan savaşlarla zayıflayan Diadokhlar Romalılar tarafından krallıklarına son verilmiştir.

Roma İmparatorluğu İtalya'da güçlenip geniş alanlara sahip olmuştur. Anadolu'ya Pergamon Krallığı'nın topraklarının varisi olarak gelmiş ve Anadolu'da Pontus Krallığı ve Parth Krallığı ile büyük mücadelelere girmiştir. Doğu Anadolu Bölgesi'nde Parthlar'la yapmış olduğu mücadeleler sonucu Fırat nehri iki devlet arasında sınır kabul edilmiştir. Parthlar ila Roma arasındaki mücadelenin nedeni genel olarak Armenia topraklarının kendilerine bağımlı bir krallık olmasını istemelerinden kaynaklanmıştır. Parth Krallığı'nın yıkılmasıyla Roma İmparatorluğu, Sasaniler'le mücadeleye başlamıştır. MÖ 753 yılında kurulan Roma İmparatorluğu, MS 395 yılında Doğu Roma ve Batı Roma olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Batı Roma MS 476 yılında yıkılırken Doğu Roma'ya 1453 yılında Fatih Sultan Mehmet tarafından son verilmiştir.

Abstract:
Eastern Anatolia Region, one of the oldest settlements in history, has a very important structure with its civilizations, strategic location and geography. Due to its strategic location, two important trade routes connecting the west and the east have passed through here since ancient times. The fact that the Eastern Anatolia Region is the largest region of Turkey in terms of the area it covers has caused it to contain diversity in many aspects, especially in climate. 9-6 BC in the high plateau of Eastern Anatolia the Urartian State, which appeared on the historical stage as a powerful state between centuries, soon reached the power to cope with the Assyrian State Dec. The Urartians had to constantly struggle with the harsh living conditions of Eastern Anatolia and the Assyrian State.

In this study, the political and military developments of the Eastern Anatolia Region, the Urartians and the Medes, Persians, Hellenistic Kingdoms and the Roman Empire, which tried to establish sovereignty in this region after Urartu, were examined. The development of the Kingdom of Urartu, which was formed as a powerful kingdom in the Eastern Anatolia Region, the struggles it had with the Assyrians were discussed. The political, economic and cultural relations of the Kingdom of Urartu from the union of tribes to a powerful state in the Eastern Anatolia Region have been discussed.

The Medes, the Urartian Kingdom, which weakened with the establishment of a strong state in the Eastern Anatolia Region, was erased from the historical scene by the Scythians in 609 BC. The Medes, who managed to survive for about 150 years, were eliminated by the Persians in 550 BC. The Persians, who grew stronger in the geography of the Medes and spread over a wide area, became involved in history with the expeditions of Alexander the Great. Alexander the Great made his name in history by providing the widest spread in the history of the Ancient Era with the expeditions that an empire could make during the 13-year Kingdom period. After Alexander the Great died, because he left no heir, his generals divided the great Empire he left between them, and then the Diadochs, who wanted to become emperors on their own, began to fight each other Decently. The Diadochs, weakened by the wars, were put an end to their kingdom by the Romans.

The Roman Empire grew stronger and had large areas in Italy. He came to Anatolia as the heir of the lands of the Kingdom of Pergamon and entered into great struggles with the Kingdom of Pontus and the Kingdom of Parth in Anatolia. As a result of the struggles he made with the Parthians in the Eastern Anatolia Region, the Euphrates river was accepted as the border between the two states. Dec. The reason for the struggle between the Parthians and Rome was mainly due to the fact that they wanted the territory of Armenia to become a dependent kingdom for them. Dec.With the fall of the Parthian Kingdom, the Roman Empire began to fight the Sassanids. The Roman Empire, founded in 753 BC, was divided into East Rome and West Rome in 395 AD. While the Western Rome was destroyed in 476 AD, the Eastern Rome was put an end to by Fatih Sultan Mehmet in 1453.