Etnisite ve engellilik: Bir çifte dezavantajlılık durumu mu?
Ethnicity and disability: A double state of disadvantage?
Yazar: PERİHAN DEMİR
Danışman: PROF. DR. ESRA BURCU SAĞLAM
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Beden sosyolojisi = Body sociology ; Damgalama = Stigmatization ; Dezavantajlı gruplar = Disadvantaged groups ; Engellilik = Disability ; Etnisite = Ethnicity ; Kadınlar = Women ; Toplumsal cinsiyet = Gender

Özet:
Engelli bireyler, engelli olmalarından dolayı tarihsel süreç boyunca toplumun olumsuz bakış açısını deneyimlemişlerdir ve bundan dolayı damgalayıcı ve ayrımcı pratiklere maruz kalmışlardır. Bu araştırma 'engellik' ve 'etnisitenin' birlikte 'çifte dezavantaj' bir durum yaratıp yaratmadığını Türkiye bağlamında göstermeye çalışmıştır. Engel durumunun sosyal etkileşimler neticesinde neden olduğu olumsuz deneyimler, görme ve bedensel/fiziksel engeli olan bireylerin anlatımları çerçevesinde değerlendirilmiştir. 
Nitel araştırma tekniklerinin kullanıldığı ve Batman'da gerçekleştirilen araştırmada yedisi tekerlekli sandalye kullanıcısı ve dördü görme engelli olan on bir katımcı ile derinlemesine görüşmeler ve katılımlı gözlemler yapılmıştır. Araştırmanın veri analizi Excel programı üzerinden gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın kuramsal çerçevesi sosyolojik kuramlardan olan sosyal inşacı yaklaşım ve bu yaklaşımın bir uzantısı olarak gelişen engelliliği açıklayan modellerden olan işlevsel-ekolojik modeldir. 
Bu araştırmada engelliliğe ilişkin tartışmalardan hareketle engelliliğin bireysel olmaktan ziyade toplumsal anlamda sorun oluşturduğu görülmüştür. Engelli bireylerin kendilerine olan bakıştan ziyade engelliliğin kültürel tanımlaması ve sosyal organizasyonsuzluk sosyal yaşamlarını engelleştirmektedir. Araştırmanın esas odağını oluşturan 'engellilik' ve 'etnisite' kesişiminde ise 'engelliliğin' tek başına dezavantaj yarattığı ve her alanda yoksunluk yaşamalarına neden olduğu görülmüştür. Saha aşamasında toplumsal cinsiyete ilişkin vurgulardan dolayı 'engelli' ve 'kadın' olmaya ilişkin tartışmalardan hareketle bu araştırma açısından baskın ve 'çifte dezavantaj' bir durum yaratmaktadır. Araştırmada saha aşamasında iken Kovid-19'un yaygın olmasından dolayı katılımcılarla yürütülen tartışmalar sonucunda Kovid-19'un engelli bireylerin çoğunluğunu daha da engelleştirdiği görülmüştür.

Abstract:
Individuals with disabilities have experienced a negative perspective of society throughout the historical process because of their disability and therefore they have been exposed to stigmatizing and discriminatory practises. This research has tried to show whether 'disability' and 'ethnicity' together create a 'double disadvantage' situation in the context of Turkey. The negative experiences caused by the stituation of disability as a result of social interactions were evaluated within the framework of the narratives of individuals with visual and physical disabilities.
In-depht interviews and participatory observations were conducted with eleven participants, seven of whom were wheelchair users and four of whom were visually disabled, in a study using qualitative research techniques and conducted in Batman. The data analysis of the study was carried out using the Excel program. The theoritical framework of the research is the social constructivist approach, which is one of the sociological theories, and the functional-ecological model, which is one of the models explaining the disability that develops as an extension of this approach. 
Based on the discussions about disability in this research, it has been seen that disability is a problem in a social sense rather than an individaul problem. Cultural definition of disability hinder their social life rather than the self-image of people with disabilities. At the intersection of 'disability' and 'ethnicity', which is the main focus of the research, it has been seen that only 'disability' creates a disadvantage and causes deprivation in all areas. Based on the discussions about being 'disabled' and a 'woman' due to the emphasis on gender at the field stage, this creates dominant and 'double disadvantage' situation in terms of this research. As result of the discussions conducted with the participants due to the prevalence of Kovid-19 during the field stage of the research, it was found that Kovid-19 further hinders the majority of disabled people.