Samsun Eğitim ve Araştırma Hastanesine başvuran tip 2 diyabetli hastaların risk grubu aşılamaları konusundaki farkındalık ve uygulamalarının değerlendirilmesi
The evaluati̇on of awareness and practi̇ces regardi̇ng ri̇sk group vacci̇nati̇on of TYPE 2 di̇abetes pati̇ents applyi̇ng to samsun trai̇ni̇ng and research hospi̇tal
Yazar: SERVET YAZICI
Danışman: DOÇ. DR. ERDİNÇ YAVUZ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Samsun Eğt. ve Arş. Hast. / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aşılama = Vaccination ; Aşılar = Vaccines ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Farkındalık = Awareness ; Hepatit = Hepatitis ; Pnömokok aşıları = Pneumococcal vaccines ; Risk analizi = Risk analysis ; Samsun = Samsun ; İnfluenza = Influenza

Özet:
Amaç: Bu çalışmada; erişkin tip 2 diabetes mellitus hastalarının grip, pnömokok, hepatit B, zona ve tetanoz aşıları konusundaki bilgi ve uygulamalarının değerlendirilmesi ile aşı uygulamalarını etkileyen faktörlerin belirlenmesi amaçlandı.
Gereç ve Yöntem: Kesitsel türdeki bu çalışmaya, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Samsun Eğitim ve Araştırma Hastanesi iç hastalıkları ve endokrinoloji polikliniklerine Ağustos-Ekim 2019 tarihleri arasında başvuran erişkin tip 2 diabetes mellitus hastaları arasından seçilen 384 kişi dahil edildi. Veriler, hazırlanan veri toplama formu kullanılarak yüz yüze görüşme yöntemiyle toplandı. İstatistiksel analizlerde Ki-Kare, Fisher Exact testi ve Lojistik Regresyon analizi kullanıldı. 
Bulgular: Diabetes mellitus hastalarına uygulanması önerilen aşılar arasında en çok grip aşısı (%37; n=142) bilinmekteydi. Pnömokok ve hepatit B aşılarının diabetes mellitus hastalarına önerildiğini bilenlerin oranları ise sırasıyla %16,7 (n=64) ve %2,6 (n=10) olarak bulundu. Katılımcıların %28,1'inin (n=108) daha önce en az bir kez, %24,2'sinin (n=93) son bir yıl içinde grip aşısı yaptırdığı tespit edildi. Erkek cinsiyet, komorbid hipertansiyon varlığı, grip geçirme öyküsü ve diabetes mellitus hastalarında grip riskinin arttığını bilme, hem daha önce en az bir kez grip aşısı yaptırma durumu hem de son bir yıl içinde grip aşısı yaptırma durumu ile ilişkiliydi. Pnömokok aşısı yaptıranların oranı %10,2 (n=39) olarak bulundu. ≥65 yaş, komorbid kronik akciğer hastalığı varlığı, pnömoni geçirme öyküsü ve diabetes mellitus hastalarında pnömoni riskinin arttığını bilme, pnömokok aşısı yaptırma durumu ile ilişkiliydi. Katılımcıları grip ve pnömokok aşılarına yönlendiren faktörlerin başında hekim önerileri yer almaktaydı. Daha önce en az bir kez hepatit B aşısı yaptıranların oranı %4,2 (n=16) olarak bulundu. Eğitim seviyesi ve diabetes mellitus takip/kontrol sıklığı, hepatit B aşısı yaptırma durumu ile ilişkiliydi. Katılımcılar arasında en az yaptırılan aşı zona aşısıydı (n=3). Son 10 yıl içinde tetanoz aşısı yaptıran katılımcıların oranı %3,6 (n=14) olarak bulundu.
Sonuç: Erişkin tip 2 diabetes mellitus hastalarındaki risk grubu aşılanma oranları oldukça düşük seviyelerdedir. Hekimlerin hastalarına yönelik aşı önerilerinin yaygınlaştırılmasıyla birlikte, diabetes mellitus hastalarındaki aşılanma oranlarında iyileşme gözlenebilir.  
Anahtar kelimeler: diabetes mellitus, grip, pnömokok, hepatit B, aşılar

Abstract:
Objective: In this study, the aim was to evaluate the adult type 2 diabetes mellitus patients' knowledge and practices about vaccines against influenza, pneumococcus, hepatitis B, shingles and tetanus, and to determine the factors affecting their vaccination.
Materials and Methods: Into this cross-sectional study, 384 individuals were recruited among the patients with adult type 2 diabetes mellitus, who were admitted to Internal Medicine and Endocrinology Outpatient Clinics at Health Sciences University Samsun Training and Research Hospital between August and October 2019. The data were collected by face-to-face interview method, using the data collection form prepared. Chi-Square Test, Fisher Exact Test and Logistic Regression Analysis were used for statistical analysis.
Results: Among the recommended vaccines to be administered to patients with diabetes mellitus, the most commonly known vaccine was flu vaccine (37%; n=142). The percentages of those who knew that pneumococcal and hepatitis B vaccines were recommended for patients with diabetes mellitus were 16.7% (n=64) and 2.6% (n=10), respectively. It was found that 28.1% of the participants (n=108) got flu vaccine at least once before and 24.2% (n=93) of them got this vaccine within the last one year. Male gender, presence of comorbid hypertension, previous history of influenza and knowing the increased risk of influenza among the patients with diabetes mellitus were found to be associated with both the status of having gotten a flu vaccine at least once before and the status of getting a flu vaccine within the last one year. The percentage of those who had pneumococcal vaccine was 10.2% (n=39). Being 65 years or older, presence of comorbid chronic lung disease, previous history of pneumonia and knowing the increased risk of pneumonia in patients with diabetes mellitus were associated with pneumococcal vaccination status. Physician recommendations were the top among the factors that guided participants to influenza and pneumococcal vaccination. The percentage of those who got hepatitis B vaccine at least once before was 4.2% (n=16). Educational level and frequency of diabetes mellitus follow-up/control were associated with hepatitis B vaccination status. The least common vaccine administered among the participants was shingles vaccine (n=3). The percentage of participants who got tetanus vaccine within the last 10 years was 3.6% (n=14).
Conclusion: The risk group vaccination ratio among patients with adult type 2 diabetes mellitus is at fairly low levels. Disseminating physicians' recommendations for vaccines among their patients, an amelioration of the vaccination rates in patients with diabetes mellitus may be observed.
Key words: diabetes mellitus, influenza, pneumococcus, hepatitis B, vaccines