İslam Hukukunda hak ve sorumluluk ilişkisi
Right and responsibility connections in İslamic Law
Yazar: MENDUH KAYIKLIK
Danışman: PROF. DR. NASİ ASLAN
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Borçlar hukuku = Law of obligations ; Hak = Right ; Hak ehliyeti = Capacity to have rights ; Sorumluluk = Responsibility ; Sorumluluğun sınırlandırılması = Limitation of liability ; Temel haklar = Fundamental rights ; İslam Hukuku = Islamic Law

Özet:
Bu çalışmanın amacı, İslam hukukunda hak ve sorumluluk ilişkilerini; özel nitelikli kamu hakları, genel nitelikli kamu hakları ve hukuka aykırı fiilden doğan sorumluluk çerçevesinde ele almaktır.Tezin araştırma aşamasında, hak ve sorumluluk kavramlarının öncelikle Kuran ve Sünnet'teki yeri tespit edilmeye çalışılmıştır. İslam hukuku eserlerinden kavramlar ve aralarındaki ilişkiyi ele alan bölümler taranmıştır. Yapılan araştırma sonucunda elde edilen bulgular doğrultusunda, hakkın kaynakları, ilkeleri, sorumlulukla ilişkisinin önemi açısından Allah ve kul hakkı ayırımı işlenmiştir. Sorumluluğun tanımı, kaynakları ve kusura dayanan sorumluluğun unsurları ortaya konmuştur. Daha sonra kişisel kamu hakları, sosyal ve ekonomik haklar, siyasal haklar bağlamında hak ve sorumluluk ilişkisi üzerinde durulmuştur.Hak ve sorumlulukların içinde yaşanan sosyal ve ekonomik ortamlar ile kişinin içinde bulunduğu şartlardan etkilenerek genişleyip daralabildiği kanaatine ulaşılmıştır. Hakların kullanılmasında iyi niyetin esas alınması gerektiği ve hakların kötüye kullanılmasının İslam hukukunda sorumluluğu gerektirdiği için korunmadığı görülmüştür.İslam hukukunun kişinin kendi lehine doğan haklardan önce kendi aleyhine olarak başkası lehine doğan hakları öncelediği, bunun tabii sonucu olarak sorumluluğu önceleyen hukuk sistemleri arasında yer aldığı kanaatine varılmıştır.Anahtar Kelimeler: İslam Hukuku, Hak, Sorumluluk, Hukuka Aykırı Fiilden Doğan Sorumluluk, Kamu Hakları.

Abstract:
The aim of this study is taking up right and responsibility connections in Islamic law as public rights of private quality, public rights of general quality and responsibility arising from actions contradictory to law.In the research stage of this thesis, firstly, the position of right and responsibility concepts in Koran and Sonnet (Muslim practices and rules) had been studied to establish. The concepts from works of Islamic law and the chapters which take up the relation between them had been searched. According to the results of the questionnaire that was organized within this study, the origins of right, principles, as the importance of responsibility, differentiation in Allah and human rights had been emphasized. The definition of responsibility, origins and the elements of liability based on fault had been put forward. Later, it was studied about the relation between right and responsibility as context of personal public rights, political rights, social and economic rights.It is satisfied that the person may become wide (liberal) or narrow (limited) because of the condition he had lived in social and economic environments and he had got rights and responsibilities. It was seen that optimism is the best way for using the rights but also using the rights for bad ways aren?t kept, reason of they need responsibility in Islamic law.Islamic law takes precedence not only the person?s own favour rights but also firstly as his disadvantageous, the other?s advantage. For that reason it was convinced that Islamic law takes place between the law systems which take the responsibility precedence.Key Words: Islamic law, Right, Responsibility, Responsibility arising from actions contradictory to law (liability in torts) and Public rights.