Polonya, Litvanya ve Belarus Tatarlarında halk inanmaları ve uygulamaları
Folk beliefs and practicies among Tatars living in Poland, Lithuania and Belarus
Yazar: EMILIA TEMİZKAN
Danışman: PROF. DR. METİN EKİCİ
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore
Dizin: Belarus = Byelorussia ; Doğum = Delivery ; Evlilik = Marriage ; Geçiş dönemi = Transition period ; Halk inançları = Public beliefs ; Litvanya = Lithuania ; Polonya = Poland ; Tatarlar = Tatars ; Ölüm = Death

Özet:
Polonya Belarus ve Litvanya Tatarları 1392 senesinden itibaren Lehistan topraklarında yerleşen Orta Asya'dan gelen Kıpçakların neslindendir. Bu bölgelere yerleşen ilk Tatarlar, paralı askerler olarak Lehistan'ın Prusya ile olan sınırını koruma görevini üstlendiler. Bu görev karşılığında toprak sahibi olup Leh asilleri gibi haklara sahip oldular. Leh kadınlarla evlilik ve farklı Kıpçak ağızları konuşmaları onların ana dillerini unutmalarına neden oldu. Polonya Belarus ve Litvanya Tatarları Tüm geleneklerini olduğu gibi Tatar kimliğini de İslam dini üzerine kurdular. 
Polonya Belarus ve Litvanya Tatarları ile ilgili çeşitli konular çalışılmıştır: yerleşim tarihi, gelenekleri ve el yazmaları en çok araştırılan konulardandır. Ancak çalışmamızın konusu olan halk inanmaları ve uygulamaları detaylı bir şekilde çalışılmadı. Hatta Türkiye'de yapılan çalışmalarda bu konu hiç ele alınmadı. Bu yüzden özellikle çalışmamızın giriş kısmında Polonya Belarus ve Litvanya Tatarlarını hem tarihi süreç içinde, hem de güncel durumda en detaylı şekilde anlatmak istedik. İnsan hayatının en önemli dönüm noktaları olan geçiş dönemleri ve gündelik hayatta yapılan uygulamalardan yola çıkarak PLB Tatarlarının geçmişte uyguladıkları ve hala uygulamaya devam ettikleri inanmaları tespit ederek bunların köklerinin nereye kadar dayandıklarını tespit etmeye çalıştık.
Polonya, Litvanya, Belarus gibi üç farklı ülkede hem derleme hem gözlem yaptık. Çalışmamızın sonucunda, kaynak kişiler, geçmişte ve günümüzde yapılan uygulamaların ve onlara bağlı inanmaların kökenlerinin bir kısmını İslam'a bağlasalar da asıl köklerinin Eski Türk inanmalarına kadar dayandığı görülmüştür. Bu bağlantının doğrudan kurulamadığı inanma ve uygulamaların Polonya, Litvanya ve Belarus'ta yaşayan diğer halklardan alındığı düşünülmektedir.

Anahtar kelimeler: PLB Tatarları, Polonya Tatarları, Belarus Tatarları, Litvanya Tatarları, halk inanmaları, geçiş dönemleri

Abstract:
Polish, Belarusian and Lithuanian Tatars are descendants of Kipchaks came from Central Asia who settled in Polish lands since 1392. The first Tatars to settle in these regions took on the task of guarding Poland's border with Prussia as mercenaries. In return for this task, they owned land and gained rights like Polish nobles. Their marriage with Polish women and their conversation with different Kipchak dialects caused them to forget their native languages. Polish, Belarusian and Lithuanian Tatars built their Tatar identity on Islam like all their traditions.
Various topics related to Polish, Belarusian and Lithuanian Tatars have been studied: settlement history, traditions and manuscripts are among the most researched subjects. However, folk beliefs and practices that are the subject of our study have not been studied in detail. Even in studies in Turkey, this issue was not deal with at all. For this reason, we wanted to explain the Polish, Belarusian and Lithuanian Tatars both in the historical process and in the current situation, especially in the introduction part of our study. Based on the most important turning points of human life, the transitional periods and practices in daily life, we tried to determine the beliefs that PLB Tatars have practiced in the past and still continue to practice, and to determine how far their roots go.
We did both compilation and observation in three different countries such as Poland, Lithuania and Belarus. As a result of our study, it has been seen that although the source people attribute some of the roots of the practices and beliefs connected to them to Islam in the past and present, their original roots are based on the Old Turkish beliefs. It is thought that some beliefs and practices that this connection couldn't established directly are taken from other peoples living in Poland, Lithuania and Belarus.

Keywords: PLB Tatars, Polish Tatars, Belarusian Tatars, Lithuanian Tatars, folk beliefs, transition periods