Değişik zamanlarda ve miktarlarda farklı formlarda uygulanan azotlu gübrelerin şeker pancarı (Beta Vulgaris Saccharifera L.) verim ve verim unsurlarına etkileri
The effects of nitrogen fertilizers applied at different doses, forms and time on yield and yield components of sugar beet (Beta Vulgaris Saccharifera L.)
Yazar: AKBAR EIVAZLOU
Danışman: PROF. DR. KEMALETTİN KARA
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Erzurum şartlarında daha önceden Oral (1974) tarafından yapılan çalışmada, şeker pancarı yetiştiriciliği için dekara 16 kg azot dozunu (dekara 80 kg amonyum sülfat) önermektedir. Bu çalışmanın devamı olarak önerilen bu azot dozunun hangi formda, ne miktarlarda ve hangi zamanlarda verilmesi belirlenmesi, bu uygulamalarında şeker pancarının verim ve kalitesi üzerine etkilerini incelemek amacıyla yapılmıştır.
Bu denemede üç azot formu (amonyum sülfat, amonyum nitrat ve üre) 6 uygulama zamanı ve miktarları (tamamı ekimde, ½'si ekim, ½ 'si ilk çapada,1/3' ü ekimde, 2/3' ilk çapa, 2/3' ü ekimde, 1/3' ilk çapa, tamamı ilk çapada ve kontrol) yer aldığı bu faktöriyel deneme "Şansa Bağlı Tam Bloklar Deneme Deseninde Bölünen Bölünmüş Parseller" düzenlemesine göre 4 tekrarlamalı olarak kurulmuştur.
Deneme faktörlerinin ortalamasına göre; denemenin birinci yılında kök ve şeker verimi, şeker oranı, polarite, safiyet, kuru madde oranı ve asit deterjan fiber (ADF) oranları ikinci deneme yılına göre, ikinci deneme yılında ise yaprak verimi, amino azot içeriği ve nötral deterjan fiber (NDF) oranları da birinci deneme yılına göre daha fazla olmuştur.
Azotlu gübre formlarının hem deneme yıllarında hemde yıllar ortalamasında şeker pancarının usare safiyeti, kuru madde, amino azot içeriği, nötral deterjan fiber (NDF) oranları üzerine etki etmediği, kök ve ham şeker verimi, kuru madde oranına etki yaptığı tespit edilmiştir. 
Azotlu gübrelerin tamamını ekimde verildiğinde kök ve yaprak verimi, 1/3' ü ekimde, 2/3' ilk çapa verildiğinde şeker verimi ve asit deterjan fiber (ADF) oranları 2/3' ü ekimde, 1/3' ilk çapa zamanında verildiğinde kök ve yaprak verimi ve polarite oranı, tamamı ilk çapada verildiğinde kuru madde oranı ve amino azot içeriği ve nötral deterjan fiber (NDF) oranları, kontrolde ise şeker oranı ve safiyet oranları diğer uygulamalara göre fazla olmuştur.
Sonuç olarak, yapılan bu çalışmada Erzurum ekolojik koşulların da şeker pancarı yetiştiriciliği için önerilen 16 kg/da'lık azotlu gübrenin üre formunu kök ve ham şeker verimi yönünden tamamını ekimde, amonyum sülfat formunu kök verimi yönünden 2/3'ü ekimde, 1/3'ü ilk çapa'da şeker verimi yönünden ise tamamını ekimde, amonyum nitrat gübresini hem kök verimi hemde şeker verimi yönünden 1/3'ü ekimde, 2/3'ü ilk çapa'da verilmesi önerilmektedir.

Abstract:
This study was carried out to determine appropriate nitrogen form, application time, amount of nitrogen fertilizer and the effects of these applications on yield and quality of sugar beet, recommended by Oral (1974) for sugar beet production in Erzurum conditions, it was 16 Kg N da-1 (equal to 80 Kg Ammonium sulphate per decar). 
In this study, three different nitrogen forms (Ammonium sulphate, Ammonium nitrate and Urea), 6 nitrogen doses and application time (Full fertilizer dose at planting time, 1/2 of N at planting time  1/2 of N at the first hoe period, 1/3 of N at planting time  2/3 of N at the first hoe period, 2/3 of N at planting time  1/3 of N at the first hoe period, full fertilizer dose at the first hoe period and control treatment) were applied. The experiment was designed in a split split plots model of randomized complete block design, replicated four times.
According to the average of the treatments, in the firs study year root and sugar yield, sugar content, polarity, purite, dry matter content, acid detergent fiber (ADF) ratios were higher than that of the second study year, while the leaf yield, amino acid content and neutral detergent fiber (NDF) ratio were higher in the second study year than the first study year.
The form of nitrogen fertilizer had no significant effect on purity, dry matter content, amino nitrogen content, ADF and NDF ratios in both study years and average of study years. On the other hands nitrogen form was effective on root and crude sugar yield and dry matter content. The root and leaf yield in the full nitrogen fertilizer treatment at the planting time; sugar yield and ADF ratio in the 1/3 of N at planting time  2/3 of N at the first hoe period treatment; root, leaf yield and polarity in the 2/3 of N at planting time  1/3 of N at the first hoe period tretament; dry matter content, amino nitrogen content and NDF ratio in the full fertilizer dose at the first hoe period treatment; sugar content and purity in the control treatment were higher than that of the other treatments. 
As a result, in terms of root and crude sugar yield it is recommended to apply full dose of Urea form at the planting time, root yield at 2/3 of ammonium sulphate form at planting time  1/3 of ammonium sulphate form at the first hoe period and sugar yield full fertilizer dose of ammonium sulphate at planting time. Also, it is recommended to apply 1/3 of ammonium nitrat form at planting time  2/3 of ammonium nitrat form at the first hoe period in terms of root and sugar yield.