Havayolu işletmelerinde operasyonel ve finansal etkinlik ölçümü ve etkinliği belirleyen faktörler
Operational and financial efficiency measurement in airli̇nes and determining factors of efficiency
Yazar: VEYSİ ASKER
Danışman: PROF. DR. NURHAN AYDIN
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sivil Havacılık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation

Özet:
Bu çalışmanın amacı, farklı iş modelini uygulayan havayolu işletmelerinin operasyonel ve finansal açıdan etkinlik ölçümlerinin gerçekleştirilerek karşılaştırılması ve etkinlik değerlerine etki eden değişkenlerin belirlenmesidir. Bu açıdan havayolu işletmeleri uyguladıkları iş modeli baz alınarak geleneksel ve düşük maliyetli havayolu işletmeleri olmak üzere iki farklı gruba ayrılmıştır. Çalışmada geleneksel ve düşük maliyetli havayolu işletmelerinin operasyonel ve finansal açıdan etkinlikleri arasında anlamlı bir farklılığın olup olmadığı tespit edilmeye çalışılmakta ve farklı iş modelini uygulayan havayolu işletmelerinin operasyonel ve finansal açıdan etkinliklerini etkileyen faktörlerin belirlenmesi hedeflenmektedir. Bu kapsamda geleneksel ve düşük maliyetli iş modelini uygulayan ve dünyanın birçok yerinde faaliyet gösteren toplam 54 havayolu işletmesi analize dâhil edilmiştir. Geleneksel havayolu işletmeleri, analizin daha güvenilir sonuçlar vermesi açısından büyük ve orta ölçekli olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Geleneksel ve düşük maliyetli havayolu işletmelerinin etkinlik ölçümü veri zarflama analizi tekniği ile gerçekleştirilirken havayolu işletmelerinin etkinlik değerlerine etki eden faktörler tobit regresyon modeli yardımıyla tahmin edilerek belirlenmiştir. Çalışmanın sonucunda düşük maliyetli iş modelini uygulayan havayolu işletmelerinin hem operasyonel hem de finansal açıdan geleneksel havayolu işletmelerine göre daha etkin olduğu görülmüştür. Bununla birlikte büyük ölçekli geleneksel havayolu işletmelerinin orta ölçekli geleneksel havayolu işletmelerine göre daha etkin olduğu tespit edilmiştir. Tobit regresyon modeli sonuçlarına bakıldığında ise her iki grup açısından farklı sonuçların ortaya çıktığı görülmüştür.

Abstract:
The aim of the study is to compare airlines by carrying out measurement of efficiency of them obtaining different business models in terms of operational and financial. The other aim is to reveal variables which have influence on values of efficiency. With this regard, airlines are separated into two groups, namely, traditional and low-cost airlines based on their business models. In the study, it is tried to determine whether there is a significant difference between efficiencies of traditional and low-cost airlines in terms of operational and financial and to aim determining factors affecting efficiency of airlines obtaining different business models in terms of operational and financial. Within this context, 54 airlines, which employ traditional and low-cost business models and operate in many regions in the world, were analyzed. To obtain better results, traditional airlines were separated into large-scale and medium-scale. While the measurement of traditional and low-cost airlines efficiency was carried out with data envelopment analysis, factors affecting efficiency values of airlines were determined by tobit regression model. According to the results of the study, airlines obtaining low-cost business model are more efficient than airlines obtaining traditional business model in terms of operational and financial. Moreover, large-scale traditional airlines are more efficient than medium-scale traditional airlines. In terms of tobit regression model, there are different results for two groups.