İbn Haldun ve Naima'da tavırlar nazariyelerinin mukayeseli tahlili
Comparative analysis of the state period theories of Ibn Khaldunand Naima
Yazar: MEHMET EMİN BAYRAMBEY
Danışman: PROF. DR. EMİNE ÖZTÜRK
Kafkas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology ; Tarih = History
Dizin: Din sosyolojisi = Religious sociology ; Naima = Naima ; Naima tarihi = Naima history ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Tarihçilik = Historiography ; İbn Haldun = İbn Haldun ; İslam tarihi = Islamic history

Özet:
İbn Haldun (ö. 1406), İslâm düşünce tarihinde çok yönlü bir tarih filozofu sosyolog ve mütefekkirdir. Naima (ö. 1716 ) Osmanlı tarih yazıcılığının en önemli yazarlarından ve devrin düşünürlerindendir. Naima, İbn Haldun'nun fikir ve düşüncelerini takip etmiştir. İbn Haldun, yaşadığı dönemin hem sosyal hem siyasi hem de ilmi özelliklerini çağları aşan engin bir bakış açısı, özgün bir bilim anlayışının ve sistemli bir felsefenin kurucusu olmuştur. 
Her iki tarihçi ve düşünür aynı zamanda birer sosyolog ve tarih filozofu olmaları yönüyle birbirlerine benzer yönleri ve fikirleri vardır. Her iki ilim adamı da devletlerin kuruluş ve devamını konu edinen 'Tavırlar Nazariyeleri' adıyla bilimsel çalışma yapmışlardır. Temel ortak alan ve kilit kavram, "Tavırlar Nazariyesi"dir.
İbn Haldun, entelektüel hayat serüveni, tarih ilmini, bilimsel ve felsefî bir temelde sosyoloji ilmiyle yoğurmuş ve yeniden inşa etmesiyle zirveye ulaşmıştır. Naima Efendi de devletlerin kuruluşu ve diğer aşamalarını tarihe kaydederken İbn Haldun'u rehber edinmiştir. Naima, Osmanlı İmparatorluğu'nun duraklama döneminden sonra tekrar eski kudretli ve azametli yapısına kavuşmasını çok isteyen bir devlet adamı olduğu için çeşitli ıslahat reçeteleri ve risaleler yazmıştır. Naima 'Tavırlar Nazariyesi'ni, layihalarını, ıslahat reçetelerini ve risalelerini yazarken İbn Haldun'un kaleme aldığı 'Tavırlar Nazariyesi'nden istifade etmiştir.
Tavırlar Nazariyesi, İbn Haldun'un Mukaddime'de kullandığı ve ilim dünyasına kazandırdığı özgün kavramlardan yalnızca biridir. İbn Haldun'un, geliştirmiş olduğu "Tavırlar Nazariyesi", devletlerin, hem tarihe varoluş ilmi olarak temellendirilmesini hem de devletler tarihinin felsefesinin anlaşılmasını içermektedir. O, aynı zamanda tarihin, hikmet değeri taşıyan üstün bir bilim olduğunu belirtmiş ve tarihselci bir yaklaşımla, kendine özgü bir kavramsal çerçeve ve metodoloji ekseninde onu, hem sosyoloji hem de felsefî bir konu olarak sistemleştirmiştir. Naima, eserlerini kaleme alırken İbn Haldun'un, geliştirmiş olduğu "Tavırlar Nazariyesi", devletlerin, hem tarihte varoluş ilmi olarak temellendirilmesini hem de devletler tarihinin felsefesi ve sosyolojik tahlillerden yararlanmıştır.
Bu tez çalışmamızda İbn Haldun'un ve Naima'nın  'Tavırlar Nazariyeleri'nin mukayeseli olarak tahlilleri anlatılmıştır.

Abstract:
Ibn Khaldun (d. 1406) is a versatile history philosopher in the history of Islamic thought. Naima (d. 1716) is one of the most important writers of Ottoman historiography. Naima followed Ibn Khaldun's and ideas. Ibn Khaldun has created an original science and systematic philosophy by kneading both social and political and scientific features of his time on an intellectual ground. Ibn Khaldun, the adventure of intellectual life, has reached the summit with the reconstruction of historical science on a scientific and philosophical basis. Naima Efendi took Ibn Khaldun as a guide while the establishment of the states and the other stages of history. Naima wrote various recipes and treatises since the Ottoman Empire wanted to recover its old mighty and timid structure after the pause. Naima made use of Ibn Khaldun's at Theory of Manners as he wrote the recipes and treatises called et The Manners of the Behavior.
Both historians have similar ideas and ideas in terms of being sociologists and philosophers. Naima and Ibn Khaldun are both scholars and they are conducting scientific studies with the name of devlet Nexus of Manners konu. The basic and the key concept is the id Attitude Nadist. The Theory of Attitudes is only one of the unique concepts that Ibn Khaldun used in the Muqaddima and brought into the world of science. IbnKhaldun Theory of Manners inin developed states that states are both based on history as a science of existence and an understanding of the philosophy of the history of states. He also stated that history is a superior science of wisdom, and historically systematized it as a philosophical subject in the context of its own conceptual framework and methodology. In writing Naima's works, Ibn Khaldun's Theory of Manners benefited both states based on the scientific basis of existence in history as well as the philosophy of the history of states and sociological analyzes.
In this thesis, the comparative analysis of Ibn Khaldun's and Naima's 'Attitudes to the Nerves was explained.