Evde sigara içme durumu ile sağlık okuryazarlığı arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between smoking status at home and health literacy
Yazar: CANER ASLAN
Danışman: DOÇ. DR. TİJEN ACAR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Atatürk Sanatoryum Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Bağımlılık = Dependency ; Narkotik bağımlılığı = Narcotic dependence ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Sigara içme = Smoking

Özet:
Giriş ve Amaç: Çalışmamızda evde sigara içme durumuyla sağlık okuryazarlığı düzeyi arasındaki ilişkiyi değerlendirmeyi amaçladık. Evde sigara içme durumu ikinci ve üçüncü el sigara içiciliğine neden olmaktadır. Hanede yaşayan bireylerde pasif etkilenim kaynaklı sağlık sorunları meydana getirmektedir. Sağlık okuryazarlığı düzeyinin evde sigara içme durumuyla ilişkilendirilmesi evde yaşayan bireylerin zarar görmesini engellemek adına fayda sağlayacağı düşünülmektedir. Bu nedenle bu çalışmadaki amacımız, evde sigara içenlerin sağlık okuryazarlığı düzeyini belirlemek, yaş, eğitim durumu, aylık gelir durumunun evde sigara içme durumuna etkisini araştırmak ve bu konuda ilerde yapılacak olan çalışmalara ışık tutmaktır.
Gereç ve Yöntem: Bu çalışma kesitsel analitik çalışması olacak şekilde Ankara ili Atatürk Sanatoryum Eğitim ve Araştırma Hastanesi Yükseltepe Sigara Bırakma Polikliniği örnekleminde gerçekleştirilmiştir. Anketler "15.02.2022-14.05.2022'' tarihleri arasında uygulanmış olup sigara kullanıcısı, 18 yaş üstü, nörolojik ve psikiyatrik bozukluğu olmayan ve araştırmaya katılmayı kabul eden toplam 164 bireye; sosyodemografik veriler, evde sigara içme durumu, Fagerstrom Nikotin Bağımlılık Testi, Türkiye Sağlık Okuryazarlığı-32 anketi yüz yüze görüşülerek uygulanmıştır. İstatistiksel analizler SPSS versiyon 21.0 (IBM®, Chicago, ABD) paket programı kullanılarak yapıldı.
Bulgular: Çalışmaya katılan 164 hastanın yaş ortalaması 42,1 ± 12,8 idi (19-75 yaş). Hastaların erkek/kadın oranı 1,2/1 idi. Hastaların %54,9'u evde sigara içtiğini ifade ederken, evde sigara içmediğini ifade edenlerin %75,7'si açık balkon veya terasta sigara içtiğini ifade etti. Median sigara kullanımı 22,2 paket/yıl idi. Evde sigara içen hastaların Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi skoru evde sigara içmeyenlerden anlamlı derecede daha yüksekti (p=0,021). Evde sigara içenlerde çocuk varlığı içmeyenlerden anlamlı derecede daha düşüktü (p=0,011). Evde sigara içenlerin aylık geliri içmeyenlerden daha düşük düzeydeydi (p=0,009). Sadece açık balkon veya terasta sigara içenlerin TSOY32 skoru (p=0,024) içmeyenlerden anlamlı derecede düşüktü. Sadece açık balkon veya terasta sigara içenlerin aylık gelirleri içmeyenlerden anlamlı derecede düşüktü (p<0,001). Eğitim durumuna göre TSOY32 skorlarında anlamlı farklılık izlendi (p=0,035). Post-hoc analizlerde, eğitim seviyesi üniversite ve üzeri olanların TSOY32 skorunun, eğitim seviyesi ilköğretim ve altı olanlardan anlamlı derecede daha yüksek olduğu izlendi (p=0,032). TSOY32 skoru yaş (p=0,001) ve sigara miktarı ile (p=0,006) negatif yönde korele iken, aylık gelir (p=0,023) ile pozitif yönde korele bulundu.
Sonuç: Çalışmamızda Sigara Bırakma Polikliniği'ne başvuran evde sigara içmeyip açık balkon/terasta dahi sigara içmeyen bireylerde sağlık okuryazarlığı puanı, içen bireylere göre daha yüksek bulunmuştur. Toplumun sağlık okuryazarlığı seviyesini artırmak, bireylerin kendine ve çevresine olan zararı azaltması ve sigarayı bırakmayı hedeflemesine imkân sağlamak adına sigarayla savaşta önemli bir model olabilir.
Anahtar Kelimeler: Sigara Bağımlılığı, Evde Sigara İçme Durumu, Sağlık Okuryazarlığı

Abstract:
Introduction and Aim: In our study, we aimed to evaluate the relationship between smoking status at home and health literacy level. Smoking at home causes second and third hand smoking. It causes health problems caused by passive exposure to individuals living in the household. It is thought that associating the level of health literacy with smoking at home will be beneficial in order to prevent harm to individuals living at home. Therefore, our aim in this study is to determine the level of health literacy of smokers at home, to investigate the effects of age, education level, monthly income on smoking at home, and to shed light on future studies on this subject.
Material and Method: This study was carried out as an analytical cross-sectional study in Ankara Ataturk Sanatorium Training and Research Hospital Yükseltepe Smoking Cessation Polyclinic sample. The questionnaires were administered between "15.02.2022-14.05.2022" and were administered to 164 individuals who were smokers, over the age of 18, without neurological and psychiatric disorders and who agreed to participate in the study; Sociodemographic data, smoking status at home, Fagerstrom Nicotine Addiction Test, Turkey Health Literacy-32 questionnaire were applied by face-to-face interviews. Statistical analyzes were performed using the SPSS version 21.0 (IBM®, Chicago, USA) package program.
Results: The mean age of 164 patients included in the study was 42.1 ± 12.8 years (19-75 years). The male/female ratio of the patients was 1.2/1. While 54.9% of the patients stated that they smoke at home, 75.7% of those who stated that they do not smoke at home stated that they smoke on an open balcony or terrace. Median smoking was 22.2 pack/year. Patients who smoked at home had a significantly higher FNBT score than those who did not smoke at home (p=0.021). The presence of children was significantly lower in smokers at home than in non-smokers (p=0.011). The monthly income of smokers at home was lower than non-smokers (p=0.009). Only those who smoked on the open balcony or terrace had a significantly lower TSOY32 score (p=0.024) than those who did not. The monthly income of the smokers only on the open balcony or terrace was significantly lower than the non-smokers (p<0.001). A significant difference was observed in TSOY32 scores according to education level (p=0.035). In post-hoc analyzes, it was observed that the TSOY32 score of those with a university education level and above was significantly higher than those with a primary education level and below (p=0.032). While TSOY32 score was negatively correlated with age (p=0.001) and amount of cigarettes (p=0.006), it was positively correlated with monthly income (p=0.023).
Conclusion: In our study, the health literacy score of the individuals who did not smoke at home and did not smoke even on the open balcony/terrace, who applied to the Smoking Cessation Polyclinic, was found to be higher than the individuals who smoked. It can be an important model in the fight against smoking in order to increase the health literacy level of the society, to reduce the harm to individuals and their environment, and to enable them to aim to quit smoking.
Keywords: Cigarette Addiction, Smoking Status at Home, Health Literacy