Örnek olaylarla desteklenmiş sağlık eğitiminin ortaokul öğrencilerinin salgın hastalıklarla ilgili bilgi, tutum ve sağlık okuryazarlığına etkisinin incelenmesi
The investigation of effect of health education supported by case scenarios on the knowledge, attitudes and health literacy of secondary school students regarding epidemics
Yazar: HATİCE NUR AÇIK
Danışman: PROF. DR. FATMA ŞAHİN
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Sağlık Eğitimi = Health Education
Dizin: Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Bilgi okuryazarlığı = Information literacy ; Epdemi = Epidemics ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Pandemiler = Pandemics ; Sağlık = Health ; Sağlık eğitimi = Health education ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy

Özet:
Bu çalışmada örnek olaylarla desteklenmiş sağlık eğitiminin ortaokul öğrencilerinin salgın hastalıklarla ilgili bilgi, tutum ve sağlık okuryazarlığına etkisinin incelenmesi amaçlamıştır.
Bireyleri yaşama hazırlama ve yaşam boyunca bireylerin karşılaşacakları olayları anlamlandırmalarını sağlamada fen bilimleri dersi önemli araçlardan biridir. Öğrenilen bilgilerin günlük yaşantılar ile ilişkilendirmesini, toplumsal olgu ve olaylara karşı duyarlı bireyler yetiştirmeyi hedefleyen fen bilimleri öğretim programı ile ilişkilendirerek verilecek sağlık konularının eğitimi, tüm dünyayı saran Covid-19 salgını ile mücadele kapsamında önemlidir. Örnek olaylarla desteklenen fen konularının ilgi çekici olması, karakterler üzerinde empati oluşturması, alıntılar içermesi, okuyucu ile ilgili olması, pedegojik yarar barındırması, karar vermeye zorlaması ve kısa olması özellikleri ile etkili ve anlamlı öğrenme ortamları oluşturduğu görülmektedir. Bu anlamda bu araştırmada örnek olaylarla desteklenerek verilecek sağlık eğitimi fen bilimleri dersi kazanımları ve salgın hastalıklar ile ilişkili olan sağlık konularını kapsamaktadır.
Araştırmanın çalışma grubunu 2020-2021 eğitim öğretim yılında Adıyaman ili Besni ilçesine bağlı bir devlet okulunda öğrenim gören ortaokul öğrencileri oluşturmuştur. Çalışma grubunda deney grubu 24, kontrol grubu ise 24 kişi olmak üzere toplam 48 öğrenci yer almıştır. Çalışma grubunu oluşturan deney ve kontrol grubu öğrencilerine, uygulamaya başlamadan önce hazırlanan nicel veri toplama araçları ön test olarak uygulanmıştır. Deney grubunda yer alan öğrencilere sağlık eğitimi örnek olaylarla desteklenerek, kontrol grubu öğrencilerine ise EBA destekli içeriklerin yer aldığı mevcut programa uygun olarak yine araştırmacı tarafından verilmiştir. Dersler 6 hafta süresince yürütülmüştür.
Araştırmada karma araştırma yöntemi kullanılmış olup, uygulamanın sonunda deney ve kontrol grubu öğrencilerine nicel veri toplama araçları son test olarak tekrar verilmiştir. Nicel veriler araştırmacı tarafından geliştirilen ve pilot uygulama ile geçerlik ve güvenirliği sağlanan akademik başarı testi ve Paakkari ve arkadaşları (2016) tarafından geliştirilen, Haney (2018) tarafından Türkçe 'ye çevrilerek geçerlik ve güvenirliği incelenen "Okul Çağındaki Çocuklar İçin Sağlık Okuryazarlığı" ölçeği ile elde edilmiştir. Araştırmada elde edilen nicel veriler IBM SPSS v24.0 paket programı ile analiz edilmiştir. Araştırmada deney grubu öğrencilerinin uygulama sonrası sağlığa karşı tutumlarının nasıl olduğu ise açık uçlu soruların yer aldığı örnek olay incelemeleri ile elde edilmiştir. Deney grubuna ait nitel veriler içerik analizi ve örnek olay holistik puanlama rubriği kullanılarak elde edilmiştir. Holistik puanlama rubriği deney grubundaki her öğrencinin üç ayrı örnek olaya verdikleri cevaplar 5 kriter doğrultusunda değerlendirilmiştir.
Araştırmanın nitel verileri analiz edildiğinde örnek olaylarla desteklenen sağlık konularının eğitiminin ortaokul öğrencilerinin sağlık bilgilerinin artırılmasında daha etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ancak örnek olaylarla desteklenen sağlık eğitimi alan öğrencilerin sağlık okuryazarlık düzeyinin, mevcut program ile sağlık konuları eğitimi gören öğrencilere kıyasla anlamlı bir fark oluşturmadığı görülmüştür. Araştırmanın nicel verileri analiz edildiğinde ise öğrenciler salgın hastalıklara, salgınla ilişkili fen kavramlarına, hastalıkların yayılma yollarına, salgın durumunda bulaşın önüne geçmek için alınması gereken önlemlere aşina; salgın ile ilişkili hijyen ve beslenme alışkanlıklarına, salgınla alakalı etik ve empatik görüşlere karşı olumlu tutum geliştirdikleri söylenebilir.

Abstract:
The purpose of study to investigate the effect of health education supported by case scenarios on the knowledge, attitudes and health literacy of elementary school students regarding epidemics.
The science education is one of the important tools in order to prepare individuals for life and to make sense of the events that individuals will encounter throughout life. The health education associating the information with daily life under the science curriculum aiming to raise individuals sensitive to social phenomena and events is important in the fight against the Covid-19 epidemic that surrounds the whole world. It is concluded that science education supported by case scenarios create effective and meaningful learning environments with the features of being interesting, empathizing on characters, containing quotations, being related to the reader, having a pedagogical benefit, making decisions, and being short.
The study group consisted of elementary school students studying during 2020-2021 academic year at a state school in Besni, Adıyaman. The study group consists of 48 students, 24 of them in the experimental group and 24 of them are control group. The quantitative data are obtained as a pre-test from students both in the experimental and control groups. During the research, health education supported with case scenarios were applied to experimental group while supported by EBA content taught in accordance with the current program. Lessons are conducted for 6 weeks by researcher.
At the end of the application, quantitative data were obtained as a post-test. The data of the research were obtained by qualitative and quantitative methods, therefore mixed method was used. Quantitative data were obtained both obtained by the academic achievement test developed by the researcher and; by the "Health Literacy for School-Age Children" scale developed by Paakkari et al. (2016) and translated into Turkish by Haney (2018). The quantitative data were evaluated in the IBM SPSS v24.0 package program, while the qualitative data were evaluated by content analysis. The attitudes of the experimental group students towards health were obtained through case studies including open-ended questions. Qualitative data belonging to the experimental group were obtained by using both content analysis and case study holistic scoring rubric. The answers of each student in the experimental group to three different case studies were evaluated in accordance with 5 criteria via holistic scoring rubric.
When the qualitative data of the study were analyzed, it was concluded that health education supported by case scenarios was more effective in increasing secondary school students' health knowledge. However, it was observed that the health literacy level of the students who received health education supported by case scenarios did not make a significant difference compared to traditional methods. When the quantitative data of the research are analyzed, it can be said that the students are familiar with epidemics, the science concepts associated with the epidemic, the ways of spreading the diseases, the precautions to be taken to prevent the transmission in the event of an epidemic; the hygiene and nutrition habits associated with the epidemic, and the ethical and empathetic views about the epidemic.