Bipolar bozukluk tanılı hastalarda katatonik belirtiler ve bu belirtilerin klinik özellikler ile ilişkisi
Catatonic symptoms in patients diagnosed with bipolar disorder and the relationship of these symptoms with clinical features
Yazar: ABDÜLHAMİT ALTUNHAN
Danışman: DOÇ. DR. İKBAL İNANLI
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Konya Beyhekim Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Psikiyatri Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Bipolar bozukluk = Bipolar disorder ; Katatoni = Catatonia

Özet:
AMAÇ: Katatoni, motor, bilişsel ve davranışsal belirtiler grubuyla karakterize edilen heterojen bir psikomotor belirti kümesidir. Katatoni uzun yıllar şizofreni ile ilişkilendirilmiş olmakla beraber sonraki yıllarda yapılan çalışmalar ile daha çok duygudurum bozukluklarıyla ilişkilendirilmiştir. Katatoninin erken tanınması, çoğu durumda etkili ve hızlı bir şekilde tedavi edilebilen bir sendrom olduğu için önem taşımaktadır. Bu çalışmadaki amacımız; bipolar bozukluk tanısı ile takip edilen ve hastanede yatarak tedavi almakta olan hastalarda, katatonik belirti sıklığını ve bu belirtilerin hastaların sosyodemografik verileriyle, klinik özellikleri ile ve duygudurum epizoduyla olan ilişkisini incelemektir. 

GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışmamıza DSM-5 tanı kriterlerine göre bipolar bozukluk tanısı ile takip edilen ve psikiyatri kliniğinde yatarak tedavi alan 140 hasta dahil edildi. Hastalar çalışmacı tarafından hastaneye yattıkları ilk 24 saat içinde değerlendirilmiş ve Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği (HDRS) ve Young Mani Derecelendirme ölçeği (YMRS), Bush-Francis Katatoni Değerlendirme Ölçeği (BFCRS) ve KANNER Ölçeği  uygulanmıştır. Ayrıca, hastaların DSM-5 Katatoni Tanı Ölçütlerine göre katatoni gidiş belirleyicisi olup olmadığı değerlendirilmiştir. Bush-Francis Katatoni Değerlendirme Ölçeği (BFCRS) tarama bölümü veya KANNER Ölçeği tarama bölümüne göre 2 veya daha fazla katatonik belirti görülen hastalar katatonisi olan hasta grubuna diğer hastalar ise katatonisi olmayan hasta grubuna dahil edilmiştir.

BULGULAR: 140 hastanın 37 (%26,4) tanesinde en az 1 katatonik belirti bulunmaktaydı ve 25 hasta (%17,8) Bush-Francis Katatoni Değerlendirme Ölçeği (BFCRS) tarama bölümü veya KANNER Ölçeği tarama bölümüne göre 2 veya daha fazla katatonik belirtiye sahipti. Katatonisi olan grup içerisinde en sık görülen katatonik belirtiler sırasıyla taşkınlık/amacı belli olmayan ajitasyon, içe kapanma/çekilme, gözünü dikerek bakma, hareketsizlik/stupor, konuşmama (mutizm) olarak tespit edildi. Katatonisi olan hastalarda yalnız yaşama oranı ve geçmiş katatoni öyküsü daha fazla; sigara kullanımı ve mevsimsellik gidiş belirleyicisi daha düşük saptanmıştır (sırasıyla p=0,039, p=0.001, p=0,031 p=0,026). Katatonisi olan hastalara hastane yatışı sırasında daha yüksek oranda EKT uygulandığı ve taburculuğunda daha az oral antipsikotik reçete edildiği belirlenmiştir (sırasıyla p=0,045, 0=0,026). Katatonisi olan hastaların Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçek (HDDÖ) skorunun daha yüksek olduğu, Ajitasyon ve Somatik semptomlar-GIS maddelerinin katatoni tanısıyla ilişkili olduğu saptanmıştır (sırasıyla p=0,01, p=0,022, p=0,007). Katatonisi olan grupta, grup içi BFCRS ölçeği toplam skorunun sosyoekonomik düzeyi orta/üst olanlarda ve indeks epizodu depresyon olanlarda daha yüksek olduğu saptanmıştır (sırasıyla p=0,01, p=0,04).  Katatonisi olan grupta, grup içi BFCRS ve KANNER ölçeği toplam skorları ile toplam öğrenim süresi arasında, KANNER ölçeği toplam skoru ile HDDÖ arasında, BFCRS toplam skoru ile hastalık başlangıç yaşı arasında korelasyon olduğu saptanmıştır (sırasıyla r=0,51*, r=0,43*, r=0,47*, r=0,41*). 

SONUÇ: Katatoni duygudurum bozukluklarında sık görülmektedir. Bazı katatonik belirtiler diğer belirtilerden daha sık görülmektedir. Katatonik belirti görülme olasılığını arttırıcı bazı sosyodemografik ve klinik özellikler mevcuttur.

Abstract:
OBJECTIVE: Catatonia is a heterogeneous group of psychomotor symptoms characterized by motor, cognitive, and behavioral symptoms. Although catatonia was associated with schizophrenia for many years, later studies found it to be more closely related to mood disorders. Early recognition of catatonia is important as it is a syndrome that can be effectively and quickly treated in most cases. Our aim in this study is to investigate the frequency of catatonic symptoms in patients with bipolar disorder who are hospitalized and receiving treatment, and the relationship of these symptoms with patients' sociodemographic data, clinical features, and mood episodes.

MATERIALS AND METHODS: A total of 140 patients diagnosed with bipolar disorder according to DSM-5 criteria and receiving inpatient treatment in the psychiatric clinic were included in the study. Patients were evaluated within the first 24 hours of hospitalization using the Hamilton Depression Rating Scale (HDRS), Young Mania Rating Scale (YMRS), Bush-Francis Catatonia Rating Scale (BFCRS), and KANNER Scale. Additionally, it was assessed whether the patients had a catatonia course indicator according to DSM-5 Catatonia Diagnostic Criteria. Patients with 2 or more catatonic symptoms according to the screening section of the BFCRS or KANNER Scale were included in the group with catatonia, and other patients were included in the group without catatonia.

RESULTS: Among the 140 patients, 37 (26.4%) had at least one catatonic symptom, and 25 patients (17.8%) had 2 or more catatonic symptoms according to the screening section of the BFCRS or KANNER Scale. The most common catatonic symptoms in the group with catatonia were agitation/purposeless excitement, withdrawal, staring, immobility/stupor, and mutism, respectively. It was found that patients with catatonia had higher rates of living alone and a history of previous catatonia episodes, while they had lower rates of smoking and seasonal course indicators (p=0.039, p=0.001, p=0.031, p=0.026, respectively). It was also found that patients with catatonia were more likely to receive ECT during hospitalization and were prescribed fewer oral antipsychotics at discharge (p=0.045, p=0.026, respectively). The Hamilton Depression Rating Scale (HDRS) score was higher in patients with catatonia, and the agitation and somatic symptoms-GI items were associated with the diagnosis of catatonia (p=0.01, p=0.022, p=0.007, respectively). In the group with catatonia, it was found that the total BFCRS score was higher in those with a middle/upper socioeconomic level and those whose index episode was depression (p=0.01, p=0.04, respectively). In the group with catatonia, correlations were found between the total BFCRS and KANNER scores and the total duration of education, between the total KANNER score and HDRS, and between the total BFCRS score and the age of onset of the disease (r=0.51*, r=0.43*, r=0.47*, r=0.41*, respectively).

CONCLUSION: Catatonia is common in mood disorders. Some catatonic symptoms are more common than others. There are certain sociodemographic and clinical features that increase the likelihood of catatonic symptoms.