Çok değişkenli maden yataklarında rezerv tenör tahmininde jeoistatistik ve coğrafi bilgi sistemleri tekniklerinin kullanımı
Geostatistics and geographic information sysytems usage of reserve and grade estimation in multivariate mineral deposits
Yazar: HAKAN UYGUÇGİL
Danışman: PROF.DR. ADNAN KONUK
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Maden Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Maden Mühendisliği ve Madencilik = Mining Engineering and Mining
Dizin: Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Jeoistatistik = Geostatistics

Özet:
Çalışmada, Coğrafi Bilgi Sistemlerinin (CBS) üç boyutlu ortamda görsel analiz vekonumsal sorgulama yetenekleri ile jeoistatistik kavramların bütünleştirilerekkullanılması amacıyla, MAŞ Beylikova Magnezit Ocağı'ndan alınan sondaj karot analizdeğerleri ile çok değişkenli rezerv-tenör tahmini yapılmıştır.İşletmeden alınan topografik harita kullanılarak, CBS ortamında sayısal arazimodeli oluşturulmuş, sondaj lokasyonları, karot analiz değerleri ve kesme derinlikleriCBS ortamında yaratılan konumsal veritabanına aktarılmıştır. İmpurite tenördeğerlerinin istatistiksel analizleri sonucunda lognormal dağılım gösterdiklerisaptanmış, semivariogram ve cokriging yönteminde kullanılan çapraz semivariogrammodelleri belirlenmiştir.Rezerv-tenör tahmininde uzaklığın tersi ile ağırlıklandırma, ordinary kriging,simple kriging, iki farklı kombinasyonda iki değişkenli ordinary cokriging ve üçdeğişkenli ordinary cokriging yöntemleri kullanılmıştır. Tahmin sonuçlarının CBSplatformunda yapılan konumsal sorgulamaları sonucunda elde edilen cevher blokmodelleri, korelasyon katsayısı, kriging ağırlıklı hata ve ortalama standart hatanın karesiyöntemleri ile karşılaştırılmıştır.Yapılan doğruluk analizleri ve karşılaştırmalarda, Beylikova Magnezit Ocağı içinüç değişkenli ordinary cokriging yönteminin, rezerv-tenör dağılımı hesaplamalarındauygun yöntem olduğu, simple kriging yönteminin ise, magnezit cevherinde blokmodeller üretilerek rezerv tahmini için uygun olmadığı, simple krigingin noktasal değertahminleri için daha uygun bir yöntem olduğu sonucuna varılmıştır.Anahtar Kelimeler: Coğrafi Bilgi Sistemleri, jeoistatistik, cokriging.

Abstract:
Multivariate ore grade and reserve estimation was made with drilling core values,taken from MAŞ Beylikova Magnesite Open-Pit Mine, in order to integrategeostatistical estimation methods and Geographic Information Systems (GIS), with itsvisual and spatial query capabilities in 3D environment, in this study.Digital terrain model was generated in GIS environment, from the topographicmap, which was taken from the mining company. Bore hole locations, drilling corevalues and cutting depths were also deployed to the spatial database, which is built up inGIS. Ore impurity grade values were analyzed and lognormal distributions wereobserved. Additionally, semivariogram and cross-semivariogram models, which wereused in cokriging, were determined, for these impurities.Inverse distance weighting, ordinary kriging, simple kriging, ordinary cokrigingwith two variables for two different variable combinations, and ordinary cokriging withthree variables were used in ore reserve and grade estimation. Spatial queries wereapplied to block models in GIS platform, due to discover ore-body location, shape andquantity. Afterwards, accuracy assessment, cross-validation and comparison procedureswere applied to the estimation results, with correlation coefficients, weighted squareerror, and mean standardized square error values.On the basis of comparison and accuracy assessment analyses, ordinary cokrigingin three variables was evaluated as the appropriate and accurate approach for ore gradedistribution and reserve estimation in Beylikova Open-Pit Mine. On the contrary, simplekriging was determined as a proper method for point estimation, and not proper forblock estimation, for magnesite ore.Keywords: GIS, geostatistics, cokriging.