Tip 1 diyabetes mellitus'lu ve sağlıklı ergenlerde saldırganlık ve kendine zarar verme davranışları
The aggression and self-injury behaviours in adolescents with type 1 diabetes mellitus and healthy
Yazar: YAĞMUR SEZER EFE
Danışman: YRD. DOÇ. DR. EMİNE ERDEM
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 1 = Diabetes mellitus-type 1 ; Ergenler = Adolescents ; Kendine zarar verme davranışı = Self-injurious behavior ; Saldırganlık = Aggressiveness

Özet:
Yeni şeyleri deneme merakı, kendi kimliklerini kazanırken toplumun kurallarına meydan okuma, yetişkinleri model alma ve arkadaş grubuna dahil olabilme gibi yaş dönem özellikleri nedeniyle ergenler, saldırganlık ve kendine zarar verme davranışı gibi riskli davranışlara yönelebilirler. Kronik hastalığın eklenmesi ile ergenlerde saldırganlık ve kendine zarar verme davranışı riski artabilir. Bu çalışma, Tip 1 DM'li ve sağlıklı ergenlerde saldırganlık ve kendine zarar verme davranışlarını belirlemek ve karşılaştırmak amacıyla tanımlayıcı olarak yapılmıştır. 
Çalışmanın örneklemini, bir üniversite hastanesinin çocuk endokrinoloji polikliniğinde izlenen, 15-18 yaş grubu 60 Tip 1 DM'li ergen ve MEB'e bağlı bir lisenin 9-12.sınıflarında öğrenim gören 319 sağlıklı ergen oluşturmuştur. Etik kurul, kurum, ebeveyn ve ergen onamı alınarak yapılan çalışmada; ergenlerin tanıtıcı özelliklerine ilişkin oluşturulan Anket Formu, Saldırganlık Ölçeği (SÖ) ve Kendine Zarar Verme Davranışı Değerlendirme Envanteri (KZVDDE) ile veriler toplanmıştır. Veriler; tanımlayıcı istatistikler, Shapiro-Wilk, Mann-Whitney U, student t, Ki-kare, Spearman korelasyon testleri ile değerlendirilmiştir. 
Çalışmada sağlıklı ergenlerin SÖ tüm alt ölçek ve toplam ölçek puan ortalamalarının DM'li ergenlerden fazla olduğu ve düşmanlık, fiziksel, dolaylı saldırganlık alt ölçek ve toplam ölçek puan ortalamaları arasındaki farkın istatistiksel olarak önemli olduğu belirlenmiştir (p<0.05). DM'li ergenlerin KZVDDE puan ortalamalarının, sağlıklı ergenlerden daha yüksek olduğu belirlenmiştir (p>0.05). Saldırganlık düzeyi yüksek olan DM'li ergenlerin otonom, sosyal işlevler ve KZVDDE puan ortalamalarının sağlıklı ergenlerden yüksek olduğu saptanmıştır. DM'li ergenlerde KZVDDE otonom, sosyal işlevler ve toplam ölçek puan ortalamaları ile SÖ öfke, düşmanlık, dolaylı ve toplam saldırganlık puan ortalamaları arasında; sağlıklı ergenlerde ise otonom, sosyal işlevler ve KZVDDE puan ortalamaları ile saldırganlık tüm alt ölçek ve toplam ölçek puan ortalamaları arasında pozitif yönde orta düzeyde ilişki olduğu saptanmıştır (p<0.05).
Bu sonuçlar doğrultusunda, sağlıklı ve DM'li ergenler ve aileleri için, yaş dönem özellikleri dikkate alınarak spor (özellikle takım sporları), sosyal ve kültürel etkinliklere ağırlık verilmesi, stres-öfke yönetimi ve etkili iletişim becerilerine, ayrıca DM'li ergenler ve ailelerine hastalık yönetimine ilişkin eğitim verilmesi önerilebilir. 


Anahtar Kelimeler:  kendine zarar verme, saldırganlık, Tip 1 DM'li ergenler

Abstract:
Adolescents tend to have risky behaviours like aggression and self-injury due to the age period charateristics - the interest in experiencing new things, challenging the rules of society while gaining their identity, adult modeling, being included in the friendgroups. The risk of aggression and self-injury may increase in adolescents with the addition of chronic diseases. This study was conducted descriptively to determine and compare the aggression and self- injury in those with type 1 diabetes mellitus (T1DM) and healhty adolescents.
The study sample consistedof the subjects followed up in the child endocrinology polyclinic of a university hospital, the 15-18 age group of 60 adolescents with T1DM and 319 healthy adolescents at 9th-12th grade at high school. In the study, the permission of the institution, Ethical Committee, the parent and adolescent consent, the data were collected using a questionnaire form, Agression Questionnaire (AQ) and Inventory of Statements About Self-injury (ISAS). The descriptive statistics, Shapiro-Wilk, Mann-Whitney U, student t, Ki-kare, Spearman correlation tests were used for analyzing data.
The mean scoresofhealthy adolescents on AQ all subscales and the total scale were higher than adolescents with T1DM and difference between the mean scores of hostility, physical and indirect aggression subscales and total scale were significant (p<0.05). It was determined that ISAS mean scores of adolescents with T1DM were higher than the healthy adolescents (p>0.05). It was also determined that The mean scoresof autonomic function, social function and ISAS of adolescents with T1DM who had high levels of aggression were higher than those of the healthy adolescents. In adolescents with T1DM, the mean scores of autonomic function, social function and ISAS were positively moderately correlated with the mean scores of anger, hostility, indirect subscales and total aggression (p<0.05). In healthy adolescents, the mean scores of autonomic function, social function and ISAS were positively moderate correlated with the mean scores of all subscales and total aggression (p<0.05).
According to these results, considering the characteristicsof age period it could be suggested to healthy and diabetic adolescents and their families that the sports (especially team sports) and social activities, social and cultural activities, education about anger-stress management and effective communication skillsshould be given importance. Besides it could be suggested that education related to disease management should be given to their families and adolescents with T1DM.

Key words: adolescents with Type 1 DM, aggression, self-injury