Hemşirelerde algılanan iş stresine bilinçli farkındalık temelli eğitimin etkisi
The effect of conscious awareness-based education on perceived work stress in nurses
Yazar: MERVE ATAÇ ÖKSÜZ
Danışman: PROF. DR. SEVİM BUZLU
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Bilinçli farkındalık = Mindfulness ; Hemşireler = Nurses ; Hemşirelik = Nursing ; Hemşirelik araştırmaları = Nursing research ; Hemşirelik eğitimi = Education-nursing ; Stres = Stress ; İş stresi = Job stress

Özet:
Giriş: Ülkemizde hemşirelerin en önemli sorunlarından biri işyerinde yaşadıkları strestir. İş
yerinde yaşanan bu stres beraberinde depresyon, anksiyete, iş doyumunda azalma gibi sonuçlar
olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu nedenle hemşirelik mesleği ile ilgili stresin ele alınmasının
acil bir sorun olduğu açıkça görülmektedir. Amaç: Deneysel tasarım tipinde planlanan
araştırmanın amacı hemşirelere uygulanan bilinçli farkındalık temelli eğitimin iş stresine
etkisini belirlemektir. Yöntem: Çalışmanın örneklemini Çanakkale'de bir üniversite
hastanesinde çalışan 70 (35 deney grubu, 35 kontrol grubu) hemşire oluşturdu. Farkındalık
temelli eğitim programı grup olarak haftada 1 oturum, toplamda 8 hafta olarak yürütüldü. Veri
toplamada, Kişisel Bilgi Formu, İş Stresi Ölçeği, Bilinçli Farkındalık Ölçeği, Rosenbaum
Öğrenilmiş Güçlülük Ölçeği kullanıldı. Hemşirelere eğitim öncesinde, eğitim bitiminde ve
eğitimden 3 ay sonra olmak üzere toplamda üç izlem yapıldı. Araştırma verilerinin analizinde
Tanımlayıcı analizler, Ki-kare testi, Bağımlı gruplarda T testi, Indepent-Samples T Test ve
Tekrarlı ölçümlerde tek yönlü varyans analizi uygulandı. Bulgular: Deney grubundaki
hemşirelerin yaş ortalaması 32,11±6,24, kontrol grubundaki hemşirelerin 33,17±8,21 olduğu,
deney grubundaki hemşirelerin iş stresi düzeylerinin 29,54±5,11, kontrol grubundaki
hemşirelerin iş stresi düzeylerinin 29,43±4,34 olduğu ve gruplar arasında fark olmadığı
saptandı. Bilinçli farkındalık temelli eğitimi alan hemşirelerde eğitim sonrasında iş stresinde
anlamlı derecede azalmanın olduğu saptandı. Deney grubundaki hemşirelerin eğitim sonrasında
bilinçli farkındalık ve öğrenilmiş güçlülük düzeylerinde anlamlı derecede artışların olduğu
belirlendi. 3 ay sonra yapılan izlem testinde de hemşirelerin iş stresi düzeylerinde artış, bilinçli
farkındalık ve öğrenilmiş güçlülük düzeylerinde azalmanın olduğu saptandı. Kontrol grubuna
uygulanan stresle baş etme eğitimi sonrasında iş stresi, bilinçli farkındalık ve öğrenilmiş
güçlülük düzeylerinde herhangi bir farklılık saptanmadı. Deney ve kontrol grubu arasında
bilinçli farkındalık temelli eğitim sonrasında iş stresi, bilinçli farkındalık ve öğrenilmiş
güçlülük düzeylerinde anlamlı fark olduğu saptandı(p<0,05). Sonuçlar: Bilinçli farkındalık
temelli eğitim programının hemşirelerde oluşan iş stresini azalttığı, bilinçli farkındalık
düzeylerini ve öğrenilmiş güçlülük düzeylerini arttırdığı belirlendi.

Abstract:
Background: One of the most important problems of nurses in Turkey is the stress they
experience at work. This stress experienced in the workplace is accompanied by consequences
such as depression, anxiety, and decreased job satisfaction. Therefore, it is clear that addressing
the stress associated with the nursing profession is an urgent problem.Purpose: The aim of the
study, which was planned in the experimental design type, was to determine the effect of the
mindfulness-based stress reduction training on nurses' job stress. Materials and Methods: The
sample of the study consisted of 70 nurses (35 in the experimental group, 35 in the control
group) working in a university hospital in Çanakkale. The mindfulness-based stress reduction
training was carried out as a group, once a week, for 8 weeks in total. The Personal Information
Form, the Job Stress Scale, the Mindful Attention Awareness Scale, and the Rosenbaum's
Learned Resourcefulness Scale were used for data collection. A total of three follow-ups were
conducted to the nurses before the training, at the end of the training, and 3 months after the
training. Descriptive analysis, Chi-square test, Independent Samples T-test, Dependent Samples
T-test, and one-way analysis of variance were used in the analysis of the research data.
Findings: It was determined that the mean age of the nurses in the experimental group was
32.11±6.24, while the mean age of the nurses in the control group was 33.17±8.21, that the
work stress levels of the nurses in the experimental group were 29.54±5.11, while the work
stress levels of the nurses in the control group were 29.43±4.34, and that there was no difference
between the groups. It was found that the nurses who received the mindfulness-based stress
reduction training had a significant reduction in work stress after the training, and that there
was a significant increase in the levels of mindfulness and learned resourcefulness of the nurses
in the experimental group after the training. In the follow-up test performed 3 months later, it
was determined that there was an increase in the work stress levels of the nurses, and a decrease
in the levels of mindfulness and learned resourcefulness. After the training applied to the control
group, no difference was found in the levels of work stress, mindfulness and learned
resourcefulness. It was determined that there was a significant difference in the levels of work
stress, mindfulness and learned resourcefulness after the mindfulness-based stress reduction
training between the experimental and control groups (p<0.05). Conclusion: It was determined
that the mindfulness-based stress reduction training reduced the work stress levels of the nurses
and increased their mindfulness and learned resourcefulness levels.