Doğu Karadeniz'de bir mimari temsiliyet okuması: Hazinedarzâdeler'in imar faaliyetleri
A reading of architectural representation in the East Black Sea: Zoning activities of the Hazinedarzades
Yazar: MERVE YAVRU
Danışman: PROF. DR. ÖMER İSKENDER TULUK
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Osmanlı Devleti'nde XVI. yüzyıldan başlayarak, Anadolu'nun birçok şehrinde idari, askeri ve ekonomik yönden güçlerini arttıran ayan aileler birer hanedanlık halini almıştır. Ayan ailelerin hakimiyet kurduğu bölgelerden biri de Karadeniz olmuş, XVIII. yüzyılın sonlarından itibaren yarım asırlık bir süreçte Hazinedarzâde ailesinin egemenliği sürmüştür. Merkezi otoriteyle iyi ilişkiler kuran Hazinedarzâdeler, idari ve askeri başarılarının yanı sıra kurdukları vakıflar yoluyla, bölgenin ihtiyaçları ve halkın talepleri doğrultusunda birçok imar faaliyeti de gerçekleştirerek, bölgenin gelişiminde önemli rol oynamışlardır. Doğu Karadeniz bölgesindeki en büyük vakıflaşma hareketlerinden birini gerçekleştiren aile, çalışma kapsamında ele alınarak, inşa ettirdikleri büyük konaklar ve medrese, cami, mektep, çeşme gibi kamusal yapıların envanterinin çıkarılması ve ailenin inşa faaliyetlerinin konum, fiziksel yapı ve mimarileri üzerinden değerlendirilerek bir temsiliyet okuması yapılması amaçlanmıştır. Bu bağlamda çalışma dört bölümden meydana gelmektedir. Birinci bölümde çalışma alanının incelendiği dönemde içinde bulunduğu sosyal, ekonomik, kültürel durum ve aileye ait genel bilgilere yer verilmiştir. İkinci bölümde Hazinedarzâde ailesine mensup bireyler hakkında bilgi verilmiş ve ailenin gerçekleştirdikleri imar faaliyetleri analiz edilmiş, inşa edildikleri dönem, konum ve mimarileri hakkında ulaşılan veriler sunulmuştur. Üçüncü bölümde, Hazinedarzâde ailesinin imar faaliyetlerine dair değerlendirmeler farklı başlıklar altında ele alınarak tartışılmıştır. Dördüncü bölümde tüm incelemeler ve değerlendirmeler neticesinde çalışmanın sonuçları ortaya koyulmuştur.

Abstract:
Starting from the XVI century in the Ottoman Empire, notable families, who increased their military and economic power, became a dynasty. One of the regions where noble families dominated was Black Sea region. The ruling of the Hazinedarzade family continued for a half century from the end of the XVIII century. Hazinedarzades, who established good relations with the central authority, played an important role in the development of the region by performing many zoning activities toward the needs of the region and demands of the people through the established foundations as well as their administrative and military achievements. The family realizing one of the biggest foundations in the Eastern Black Sea region was handled within the scope of the study, it was aimed to inventory the large mansions and public buildings such as madrasas, mosques, schools and fountains, and make a representation reading by evaluating the family's construction activities through their location, physical structure and architecture. In this sense, the study consists of four parts. In the first chapter, the social, economic, cultural situation and general information about the family in the period of study are included. In the second chapter, information has been given about the members of the Hazinedarzade family, the zoning activities carried out by the family were analyzed, and the data obtained about the period, location and architecture of their construction are presented. In the third chapter, the evaluations on the subject covered in the study are discussed under the different headings. In the fourth chapter, the results of the study are presented as a result of all examinations and evaluations.