Türk vergi usul hukukunda bir mutabakat yöntemi olarak izaha davet
Invitation to explanation as a consensus method in Turkish tax procedure law
Yazar: EFE CAN NARTER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERCAN SARICAOĞLU
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Ceza indirimi = Penal reduction ; Hata düzeltme = Error correction ; Pişmanlık = Repentance ; Türk Vergi Kanunu = Turkish Tax Code ; Türk vergi hukuku = Turkish tax law ; Uzlaşma = Reconciliation ; Vergi hukuku = Tax law ; Vergi usul hukuku = Tax procedural law ; Vergi uyuşmazlıkları = Tax conflicts ; İzaha Davet = Invitation to Explanation

Özet:
Türk vergi kanunlarında vergi idaresi ile mükellef arasındaki kamu hukuki ilişkisinin düzenli ve tutarlı bir şekilde sürdürebilmesi açısından mükelleflere bazı yükümlülükler getirilmiştir. Söz konusu yükümlülüklerin mükelleflerce tam anlamıyla yerine getirilemediği durumlarda ise bu kez vergi idaresince takip süreci başlatılmaktadır. Gerek mükelleflerin vergisel kusurlarına gerekse vergi alacağının takip sürecindeki idari kusur ve eksikliklere bağlı olarak ortaya çıkan hukuka uygun olmayan işlemler dolayısıyla çeşitli uyuşmazlıklar meydana gelmektedir. 
Bahse konu uyuşmazlıkların vuku ile vergi kanunlarında düzenlenmiş yargı yolu dışındaki yöntemler işletilebileceği gibi vergilendirme işlemlerin bir idari işlem olması nedeniyle vergi mahkemelerinde dava konusu edilmek suretiyle çözümlenmesi mümkündür. Ancak yargısal çözüm sürecinin tamamlanması zaman, emek ve maliyet bakımından külfetli olduğu gibi mükellef-idare ilişkisindeki karşılıklı güven ve uyumuna da zarar verebilmektedir. Bu sebeple kanun koyucu, vergi alacağı ilişkisini koruyan ve mükelleflere birtakım imkanlar sunan idari çözüm mekanizmaları ihdas etmektedir. 
Vergi Usul Kanunu'nda yer verilen hata düzeltme, cezalarda indirim, pişmanlık ve ıslah, uzlaşma, kanun yolundan vazgeçme ve izaha davet müesseseleri bu amaca hizmet eden ve mükellef ve vergi idaresi arasında mutabakat sağlayan yöntemlerdir. Söz konusu yöntemlerden izaha davet dışındaki müesseseler konuyla ilgisi ölçüsünde ve konumuzun sınırlarını aşmadan çalışmanın ilk bölümünde açıklanmaya çalışılmıştır.
İnceleme konumuzu teşkil eden izaha davet yönteminde ise vergi ziyaına yol açtığı şüphesi bulunan mükelleflere, haklarında vergi incelemesi veya takdir komisyonuna sevk işlemleri yapılmadan önce vergi idaresi nezdindeki tespitler çerçevesinde söz konusu şüpheler üzerine açıklama yapma hakkı tanınmaktadır. 2017 yılından itibaren uygulanmaya başlayan izaha davet, vergiye gönüllü uyum projesi çerçevesinde ihdas edilen bir yöntemdir. Çalışmamızın ikinci ve üçüncü bölümünde bu yöntemin teorik olarak izahı ve uygulamada aldığı şekil ayrıntılı olarak incelenmekte ve değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Vergi Uyuşmazlıkları, İzaha Davet, Hata Düzeltme, Cezalarda İndirim, Pişmanlık ve Islah, Uzlaşma, Kanun Yolundan Vazgeçme

Abstract:
In Turkish tax laws, some obligations have been imposed on taxpayers in order to maintain the regular and consistent public law relationship between the tax administration and the taxpayer. In cases which obligations are not fully fulfilled by the taxpayers, the tax administration takes action. Here, illegal transactions that arise due to both the tax defects of the taxpayers and the administrative defects and deficiencies in the tax receivables follow-up process, which includes the tax audit and taxation procedures, causes tax disputes.
In the solution of these disputes, the non-judicial methods regulated in the tax laws can be used, and it is possible to resolve them by being the subject of a lawsuit in the tax courts, as the taxation procedures are also an administrative act. However, the completion of the judicial remedy process is time, labor and cost burdensome. At the same time, mutual trust and harmony in the taxpayer-administration relationship can be harmed. For this reason, the legislator creates administrative solution mechanisms that protect the tax-receivable relationship and offer taxpayers some opportunities.
The establishments of correction of tax errors, abatement of tax penalties, penitence and rectification, reconciliation, waiving the right to appeal and invitation to explanation are the methods that serve this purpose and provide agreement between the taxpayer and the tax administration. In the first part of the study, among the mentioned consensus methods, all institutions except the invitation to explanation, are explained to the extent of their relevance and without exceeding the boundaries of our subject.
With the invitation to explanation, which is constitutes subject of our study, taxpayers who are suspected of causing tax loss given the right to make a statement on these doubts within the framework of the determinations before the tax administration before the tax examination or referral to the assessment commission. The invitation to explanation, which has been implemented since 2017, is a method created within the framework of the voluntary tax compliance project. In the second and third part of our study, the theoretical explanation of this method and its practical form are examined and evaluated in detail.

Key Words: Tax Disputes, Invitation to Explanation, Correction of Tax Errors, Abatement of Tax Penalties, Penitence and Rectification, Reconciliation, Waiving the Right to Appeal