Güneydoğu Anadolu ve Kuzey Suriye'de Hitit varlığı: İmparatorluğun çöküşü ve yerel dinamiklerin yükselişi
Hittite presence in Southeastern Anatolia and Northern Syria: The collapse of the empire and the rise of local dynamics
Yazar: AGİT ŞAŞKARA
Danışman: PROF. DR. HALUK SAĞLAMTİMUR
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Protohistorya ve Önasya Arkeolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Tarih = History
Dizin: Anadolu = Anatolia ; Geç Hititler = Late Hititites ; Geç Tunç Çağı = Late Bronze Age ; Hititler = Hittites ; Kuzey Suriye = Nort Syria

Özet:
MÖ 17. Yüzyılda Hattuşa'da kurulan Hitit Krallığı, Anadolu'da bölgesel bir güç haline geldikten sonra Suriye-Mezopotamya'ya doğru genişleyerek Asur, Mitanni ve Mısır imparatorluklarının yanı sıra dönemin en etkili imparatorluğu haline gelmiştir. Hitit İmparatorluğu, Mitanni ve Mısırlılarla ticari ve
siyasi ilişkiler kurmanın yanı sıra askeri müdahalelerle M.Ö. 12. yüzyılın başlarına kadar
varlığını sürdürmüştür. Hitit İmparatorluğu'nun çöküşünde, Geç Tunç Çağı'nın sonunda
iklim değişikliğine bağlı, uzun süreli kıtlık, bölgesel göçler, iç karışıklıklar ve savaşlar da
dahil olmak üzere bir dizi zincirleme olay rol oynamıştır. Hitit İmparatorluğu'nun
yıkılmasının ardından yazılı kaynakların ortadan kalkmasıyla Orta ve Kuzey Anadolu,
"Karanlık Çağ" olarak adlandırılan döneme girmiştir. Bu dönemde Güneydoğu Anadolu
ve Kuzey Suriye'de merkezi yönetim sisteminin çöküşüyle ortaya çıkan güç boşluğu, "Geç
Hitit Krallıkları" veya "Suriye-Anadolu şehir devletleri" olarak adlandırılan krallıkların
yükselişiyle doldurulmuştur. Çalışmada, Geç Hitit Krallıklarından; Karkamış, Melid,
Kummuh, Gurgum, Adanawa, Hilakku ve Tabal, dönemin arkeolojik ve yazılı kaynaklar
ışığında, Tunç Çağı Hitit İmparatorluğu'nun bu yerel krallıkların yükselişindeki etkisinin
boyutu değerlendirilmektedir. Böylece, Hitit İmparatorluğu ile Geç Hitit Krallıkları
arasındaki ilişki incelenirken, aynı zamanda Hitit İmparatorluğunun neden yıkıldığı ve bu
bölgedeki GTÇ-Demir Çağı geçiş dönemi güncel verilerle tekrar çözümlenmektedir.

Abstract:
The Hittite Kingdom, founded in Hattusa in the 17th century BC, became a regional
power in Anatolia and then expanded towards Syria-Mesopotamia, becoming an "empire"
that was among the most influential empires of the period, along with the Assyrian,
Mitanni and Egyptian empires. The Hittite Empire survived until at least the beginning of
12th century BC through establishing commercial and political relationships with Mitanni
and Egyptians, as well as through military interventions. The collapse of the Hittite
Empire was caused by a chain of events tied to climate change at the end of the Late
Bronze Age, including long-term famine, regional migrations, civil unrest, and warfare.
With the disappearance of written sources after the falls of the Hittite Empire, Central and
Northern Anatolia entered the period called the "Dark Age." During this time, the power
gap that arose from the collapse of the central governing system in Southeastern Anatolia
and Northern Syria was filled by the rise of the kingdoms called "Late Hittite Kingdoms"
or "Syro-Anatolian city-states." This thesis evaluates the extent of the impact of the LBA
Hittite Empire on the rise of these local kingdoms, focusing on the archaeological and
written sources of the period from the kingdoms of Carchemish, Melid, Kummuh,
Gurgum, Adanawa, Hilakku and Tabal. Thus, while examining the relationship between
the Hittite Empire and the Late Hittite Kingdoms, this thesis also aims to analyze why the
Hittite Empire collapsed and investigate the transition process from the Bronze Age to the
Iron Age in this region.