Bir sütçü sığır işletmesinde görülen hastalıkların insidansını etkileyen faktörlerin incelenmesi
The investigation of the factors affecting on incidence of diseases in a dairy cattle farm
Yazar: MUSTAFA ÇAM
Danışman: PROF. DR. ŞEREF İNAL
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Zootekni (Veterinerlik) Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Buzağılama = Calving ; Hayvan hastalıkları = Animal diseases ; Hayvancılık işletmeleri = Livestock enterprises ; Metabolik hastalıklar = Metabolic diseases ; Süt inekleri = Dairy cows ; Süt sığırcılığı = Dairy herds ; Süt sığırcılığı işletmeleri = Dairy herds farms ; Veteriner hekimlik = Veterinary medicine ; İnsidans = Incidence

Özet:
Süt işletmelerinde görülen hastalıklar ve problemlerin sığırların verimliliği ve sağlıkları üzerinde olumsuz etkileri olmaktadır. Türkiye'ye ithal edilen sığırlardan adaptasyon problemleri ve hastalıklar nedeniyle yeterince yararlanılamamaktadır. Bu çalışmada; Türkiye'de İç Anadolu şartlarında bir süt sığırı işletmesinde, farklı ırklardaki sığırlarda görülebilecek hastalıklar incelenmiştir. Hastalıkların görülme sıklığını etkileyen ırk, yaş, cinsiyet gibi faktörlerin değerlendirilmesi yapılmıştır. 
Çalışmanın materyalini 2013-2017 yıllarında işletmede bulunan yaklaşık 7400 baş Siyah Alaca ve Simental ırkı sığırlara ait veriler oluşturmaktadır. İşletmedeki sığırlar; buzağı, dana, düve, ilkine ve birden çok kez buzağılamış inek olarak sınıflandırılmıştır. Hastalık oranları hesaplanırken incelenen tarihler arasında ilgili yaşa ait toplam hayvan sayısı ile ilgili hastalığa en az bir kere yakalanan hayvan sayısı kullanılmıştır. 
Süt emme dönemi boyunca buzağılarda ishalin ilk ay yoğunlukta olduğu gözlemlenirken solunum sistemi problemlerinin ise ikinci ayda daha fazla olduğu görülmüştür. Siyah alaca erkek buzağılarının dişilere göre hastalıklara karşı daha hassas olduğu, sütten kesim sonrasında buzağılarda solunum sistemi problemlerinin ciddi düzeyde olduğu ve özellikle Siyah Alacaların bu durumdan etkilendiği görülmektedir. Buzağılama problemlerinin başında gelen güç doğum vakaları Simental ırkında daha çok gözlemlenmiştir. İşletmede 2017 yılının ilk dönemlerinde gerçekleşen ahır içi inşaat faaliyetlerinden dolayı o yılda hastalık görülme sıklıklarında diğer yıllara göre artış belirlenmiştir. Birden fazla buzağılamış (multipar) ineklerin yetiştirme hastalıkları ve problemlerine daha yatkın olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
Common health disorders and production diseases have serious negative impacts on yields and health of dairy cattle. The genetic capabilities of dairy cows, imported to Turkey, haven't shown as efficient as expected because of facing adaptation and health problems. So, the study was evaluated to detect morbidity rates of different dairy cows in an intensive dairy farm located in the Central Anatolian Region of Turkey. 
The data from approximately 7400 Holstein and Simmental cattle categorized as calve, heifers, primiparous and multiparous cows were collected between 2013 and 2017. The exposed groups with related risk age which the relative diseases were detected at least once during the risk period were contributed to the nominator while all population with the related risk age were contributed to the denominator when calculating proportions for morbidity rates in excel worksheets. The chi-square test was used to determine the statistical differences of factors investigated. 
In the 2-months of the preweaning period; the incidence of diarrhea in calves was the highest rate in the first month and decreasing with increasing the age while the incidence of respiratory disorders of those was the highest in the second month. The male calves in the preweaning period were observed to be more sensitive to the diseases. In the postweaning period, the rates of respiratory problems which were especially observed in Holstein calves were dramatically increased to the serious situation. The dystocia rate, the most common problem in the calving disorders, was found to be higher incidence in Simmental cows. The increase in the morbidity rates in 2017 was observed to be higher than the previous years due to some reconstruction of barn stall designs. With obtaining remarkable significant results; the multiparous cows were seen prone to higher morbidity rates.