Katılımcı havza planlaması ve yönetimi: Beyşehir Gölü havzasında kritik başarı faktörlerinin değerlendirilmesi
Collaborative watershed planning and management: Evaluation of the critical success factors in Beyşehir Lake basin
Yazar: FADİM YAVUZ
Danışman: PROF. DR. TÜZİN BAYCAN
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Analitik hiyerarşi süreci = Analytical hierarchy process ; Havza yönetimi = Basin management ; Karar analizi = Decision analysis ; Karar verme = Decision making ; Karar verme modelleri = Decision making models ; Karar verme süreci = Decision making process ; Karar verme teknikleri = Decision making techniques ; Kararlara katılma = Decision making participation ; Katılımcı yaklaşım = Participation approach

Özet:
Havza yönetiminin başarısındaki en kritik faktörlerden biri havza yönetimi stratejilerinin uygulanmasında destek sağlamak üzere sürece bir dizi paydaş grubunun aktif katılımıdır. Bu bağlamda, bu çalışma Beyşehir Gölü Havzası'nda başarılı havza yönetimini gerçekleştirmek için üç paydaş grubunun (yerel halk, yerel yönetimler ve uzmanlar) algılarını değerlendirmekte ve profesyonel araştırmacılar ile yerel toplulukların havza sorunlarını çözmek için yeteneklerini nasıl birleştireceklerini ve ortak yönetim hedeflerine ulaşmak için işbirliği içinde nasıl çalışabileceklerini araştırmaktadır.Yöntem olarak; i) havza yönetimindeki kritik başarı faktörlerini anlama, ii) farklı paydaşların bakış açılardan en uygun havza yönetimi stratejilerini açıklama, iii) tüm paydaş gruplarının beklentilerine yanıt veren ve faydalarını eşit düzeyde göz önünde bulunduran katılımcı havza yönetimi stratejisini belirlemek üzere GZFT analizi ve Analitik Hiyerarşi Sürecinin birleşik kullanımından yararlanılmıştır.Çalışmanın sonuçları bir dizi öneri stratejik amaç arasından `Katılımcı Havza Yönetimi' stratejisinin paydaşların ortak kararı olarak havza sorunlarını çözmede en uygun yaklaşım olduğunu, bununla birlikte yerel halkın önceliklerinin, yerel yönetimler, uzmanlar hatta katılımcı havza yönetim stratejisinden belirgin biçimde farklı olduğunu göstermektedir. Her üç paydaş grubu, halk ve kamu kurumları arası işbirliğini başarının birincil anahtarı olarak görmektedir.Bu çalışma; i) ekonomik değer ile çevresel değer arasında en uygun noktayı bulabilen planlama seçeneklerini destekleyen, ii) paydaşlar arasında etkili işbirliği için politikalar geliştirerek anlaşmazlıkları azaltan, iii) basit, şeffaf ve hızlı bir karar alma süreci sağlayan, iv) havza yönetimindeki başarı oranını arttırmaya yönelik anlayışlar sağlayan, v) katılımcı havza yönetim stratejisini belirlemeye yönelik bir mekanizma sağlayarak, su kaynakları planlamasına katkıda bulunan `bilgi temelli, paydaş odaklı ve ayrıntılı bir karar destek sistemi' sunmaktadır.Havza planlama/yönetim çalışmalarında katılımcı/uygulanabilir planlamayı anlamada ve daha etkin karar vermede faydalı olabilecek bu yaklaşımın, Türkiye'deki diğer kırsal havzalarda da uygulanabileceği düşünülmektedir.Anahtar Kelimeler: Analitik Hiyerarşi Süreci, Başarı Kriteri, Beyşehir Gölü Havzası, Katılımcı Havza Yönetimi, Paydaş Katılımlı Karar Verme, SWOT Analizi

Abstract:
One of the most critical factors in the success of watershed management (WM) is the active involvement of a range of stakeholder groups in the process to provide support for the implementation of WM strategies. This study evaluates the perceptions of three stakeholder groups?local people, local authorities, and experts?towards the successful WM in Beyşehir Lake Basin and explores how professional researchers and local communities can combine their abilities to resolve basin?s problems and how they can work in collaboration to achieve the objectives of joint management.As a methodology, a combination of SWOT analysis and Analytic Hierarchy Process (AHP) is used; i) to understand the critical success factors in WM, ii) to describe the most appropriate watershed management strategies from the perspectives of different stakeholders, iii) to determine the collaborative watershed management (CWM) strategy that meets expectations of all stakeholders and considers their benefits equally. The results of the study show that amongst a set of proposed strategic objectives `Collaborative Watershed Management? srategy has been described as the optimal approach to solve the basin?s problems by stakeholders. Furthermore local people?s strategy prioritizations definitely differ from local authorities, experts and also the CWM strategy. All three stakeholder groups agree that `cooperation between community and public institutions? is the primary key to success.This study presents a `knowledge-based, stakeholder-oriented and comprehensive decision support system? which provides assistance for water resource planning by (i) supporting the planning options that find the optimal point between the economic value and environmental value, (ii) enabling the development of guidelines for effective collaboration between stakeholders, thus reducing conflicts, (iii) providing a simple, transparent and rapid decision-making process, (iv) providing some insights on what can be done to enhance the likelihood of WM success, (v) providing a mechanism to determine CWM strategy. The proposed approach that yields a better understanding of participatory and adaptive planning and more effective decision-making at watershed planning and management studies can be also applied in Turkey?s other rural watersheds.Keywords: Analytic Hierarchy Process (AHP), Beyşehir Lake Basin, Collaborative Watershed Management, Stakeholder-Based Decision Making, Success Criteria, SWOT Analysis