Coğrafi bilgi sistemi ile toprak kaybı ve sediment verimi tahmin modelinin (EST) oluşturulması ve Seyhan-Körkün alt havzasına uygulanması
Modelling for estimation of soil loss and sediment yield using geographic information system (EST) and application to Seyhan-Körkün subwatersheed
Yazar: AHMET İRVEM
Danışman: PROF. DR. KAZIM TÜLÜCÜ
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarımsal Yapılar ve Sulama Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2003
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Adana = Adana ; Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Seyhan havzası = Seyhan basin ; Toprak kaybı = Soil loss ; Çökeller = Sediments

Özet:
havzada erozyon sonucu meydana gelen toprak kaybının ve taşınan sediment miktarlarının bilinmesi, toprak ve su kaynaklarının geliştirilmesine yönelik havza çalışmaları için önemli bir kriterdir. Türkiye akarsularında sediment gözlem istasyonlarının ve gözlemlerinin yetersiz oluşu nedeniyle taşınan sediment miktarları ampirik denklemler ile tahmin edilmeye çalışılmaktadır. Son yıllarda bilgisayar teknolojisindeki hızlı gelişmelere paralel olarak Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) ile bu denklemlerin kullanımı ve yeni tahmin modellerin geliştirilmesi hız kazanmıştır. Bu çalışmada, CBS kullanılarak Universal Toprak Kaybı Denklemi'ni (ÜSLE) temel alan erozyonla toprak kaybı ve sediment verimi tahmin modeli (EST) geliştirilmiştir. Geliştirilen modelde, erosiv yağışlar, arazi kullanımı, bitki örtüsü, arazi eğimi ve sediment iletim oranı parametreleri kullanılmış ve model Seyhan Havzasında bulunan Körkün alt havzasına uygulanmıştır. Uygulamada, haritaların oluşturulması, toprak kaybı ve sediment verimi hesaplamaları, İL WIS (CBS) paket programı ile yapılmıştır. Ölçülen ve tahmin edilen sediment verimi kıyaslanarak yapılan değerlendirmede, modelin tahmin kabiliyeti düşük bulunmasına rağmen, tahmin edilen ve gözlenen değerlerin ortalamaları arasında istatistiksel olarak önemli bir fark olmadığı, bazı yıllarda hatalı gözlemlerin yapılmış olabileceği, bu yıllar dikkate alınmadığında ise model tahmin kabiliyetinin istenen düzeye geldiği tespit edilmiştir. Modelde, sediment iletim oranının tahmin sonucuna en etkili parametre olduğu, bu oranın geniş havzalarda belirlenmesi için ayrı bir çalışmanın yapılması gerektiği belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: CBS, ÜSLE, Sediment verimi, Seyhan-Körkün Alt Havzası, EST modeli.

Abstract:
Amount of soil loss and sediment yield are important parameter, which have to be known for studies on soil water resource development in a basin. Because of insufficient sediment measurement stations and observation periods, empirical methods are used for estimation of soil loss and sediment yield in Turkey. The recent new model developments and applications for larger basins, using Geographic Information System (GIS), have increased as a results of rapid improvement in computer technology. In this study, soil loss and sediment yield estimation model (EST), which is based on Universal Soil Loss Equation (USLE) with GIS is developed. Erosive rainfall, land use, surface cover, slope and the concept of sediment delivery ratio were used for determination of the total sediment yield in the model. Korkun subwatershed, located in Seyhan River basin in Turkey, was chosen for the model application. (ILWIS) GIS package has been used to generate maps and calculation of soil loss and sediment yield in application area. Comparison between measured and predicted sediment yield showed that model prediction performance was low. But, there was no statistically significant difference between the mean values of the model results and measured data. When sediment observation suspected of being false for two years were not considered, the model prediction performance improved. Sediment delivery ratio was the main factor effecting sediment yield in the model. It was found that further study is needed to estimate sediment delivery ratio for the large basins. Key Words: GIS, USLE, Sediment yield, Seyhan-Korkun Subwatershed, EST model.