Yapıların söküm–yıkım çalışmalarında yapısal atık yönetiminin irdelenmesi ve öneriler
The inspection of the C and D waste management at the stage of building deconstruction–demolition and suggestions
Yazar: SEMİH SERKAN USTAOĞLU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SEVGÜL LİMONCU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Yapısal atıklar, yapı ve altyapıların bünyelerinde barındırdığı yapı ürünlerinin ve yapı alanı malzemelerinin, yapım, yenileme, onarım, söküm – yıkım, afet ve alan çalışması gibi etkinlikler sonucunda biçim değiştirerek atık durumuna dönüşmüş biçimidir. Yapısal atıklar yapının yapım, kullanım ve yok edilme süreçlerinde ve bu süreçler sonrasında sürekli olarak çevre ile doğrudan ya da dolaylı olarak etkileşim içindedirler. Yapısal atıklar yapı üretimi, kullanımı ve yok edilme süreçlerinin bilinçsiz, yönetimsiz, denetimsiz bir şekilde yürütülmesi, çalışmalar sonrasında doğaya gelişigüzel bir biçimde dökülmesi, doğal çevrede biriktirilmesi, yapısal atık yönetiminin uygun eylem adımları ile yürütülmemesi, tehlikeli atıkların denetim altına alınmaması, yapısal atıkların doğru değerlendirme seçenekleri ile değerlendirilememesi vb. gibi nedenlerle tüm çevre yapısal atıklardan olumsuz bir biçimde etkilenmektedir. Bu nedenle yapısal atıkların çevreyi olumsuz bir biçimde etkilemesinin önlenebilmesi için yapısal atıkların yönetilmesi ve denetlenmesi gerekmektedir.
Yapısal atık yönetimi süreci içerisinde yapısal atıkların büyük boyutlara ulaşmadan önlenmesi, aynen ve ikincil olarak yeniden kullanımı, geri dönüşümü ve uygun tekniklerle yok edilmesi işlemlerini barındırır. Dünya'nın birçok ülkesinde uzun dönemlerden beri yapısal atıklar ve tehlikeli sınıfta yer alan yapısal atıklar konusunda gerekli bilinç oluşturulmuş ve yapısal atığın yönetimi bir zorunluluk olarak kabul edilmiştir. Ancak Türkiye'de gereken bilinç ve farkındalık oluşturulamamış ve elde edilen yapısal atık boyutu sayısal bilgilerine göre yapısal atıkların yönetimi ve denetimi konusunda var olan sistemler, yapısal atığın çevre etkilerine yol açmadan yönetilebilmesi için yetersiz düzeyde kalmıştır. 
Yapı yaşam sürecinin son aşaması olan söküm – yıkım, tüm yapının yok edilmesinden kaynaklı olarak var olan yapıda tüm ürünlerin atığa dönüşmesi işlemidir ve yapı ürünlerinin hacmi kadar yapısal atık üretimine neden olur. Bu nedenle oluşan bu büyük boyutun yönetiminin yapılması gerekmektedir. Yapısal atık yönetiminin yapılabilmesi için sökümü – yıkımı yapılacak olan her yapının bir "SORUN" olarak görülmesi, bu soruna çevreye olumsuz etkilerde bulunmadan bir "ÇÖZÜM" geliştirilmesi ve bu çözümün uygun koşullarda "UYGULAMA" ile gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Önerilen rehber çalışma ile yapı söküm – yıkım öncesi aşamasında yapı, çevre etki değerlendirme ve yapı çevresi analizleri ile var olan yapıda sorunun boyutu ve içeriği belirlenmesi, yönetim kararları ve planlama ile belirlenmiş olan soruna doğru çözüm eylem adımları oluşturulması gerekmektedir. Yapı söküm – yıkım anı ve yapı söküm – yıkım sonrası aşamalarında ise yapı söküm – yıkım çalışması öncesi aşamasında oluşturulan çözüm eylem adımlarının doğru bir biçimde gerçekleştirilerek uygulanması gerekmektedir. 
Önerilen yapı söküm – yıkım çalışmalarında yapısal atık yönetimi rehber çalışmasının;
•	Yapı söküm – yıkım ve yapısal atık yönetimi konularında bilicin ve farkındalığın artmasına,
•	Yapı söküm – yıkım çalışmaları ve yapısal atık yönetiminin daha denetimli duruma gelmesine,
•	Yapı söküm – yıkım çalışmaları ve yapısal atık yönetiminde uzmanlaşmanın artmasına,
•	Yapı söküm – yıkım yöntemleri kararlarının daha doğru bir biçimde verilmesine, 
•	Türkiye'de yapı sökümü – yıkımı ve yapısal atık yönetimi konularında teknik, teknolojik ve yönetimsel gelişmelerin sağlanmasına,
•	Yapısal atıkların doğru bir biçimde yönetilebilmesi için yapı söküm – yıkım çalışmaları ve yapısal atık yönetimi süreçlerinin bir bütün olarak ele alınmasına
katkı sağlayacağı sonuçlarına varılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Yapısal atıklar, yapısal atıkların çevre etkileri, yapı sökümü – yıkımı, yapısal atık yönetimi, yapıların söküm – yıkım çalışmaları ve yapısal atık yönetimi ilişkisi

Abstract:
Construction and demolition wastes are form of constructional materials and construction site materials contained within structure and infrastructure, transformed into waste state as a result of activities such as construction, renovation, repairment, deconstruction - demolition, disaster and field operation. Construction and demolition wastes constantly interact with environment directly and indirectly during and after building's production, use and demolition processes. Environment is affected negatively by c&d wastes for reasons such as carrying out building production, use and demolition processes without management, supervision or awareness, arbitrary dumping of c&d wastes after operations into nature, accumulation of them in natural environment, conducting c&d waste management without proper action steps, not taking hazardous wastes under regulation, c&d wastes not being assessed by correct evaluation options...etc. Therefore, c&d wastes must be managed and supervised in order to prevent them from affecting the environment negatively.
Construction and demolition waste management includes preventing c&d waste to reach big amounts, exact reuse or secondary reuse, recycling of c&d waste and dispose with proper techniques. In many countries of the world consciousness about c&d waste and hazardous c&d waste is raised and management of c&d waste is seen as an obligation. However, in Turkey consciousness and awareness about c&d waste is not constituted and according to numerical data on amount of c&d waste, systems for management and supervision of structural waste fail for managing c&d waste without negative effects on environment.
Deconstruction - demolition, last stage of building life cycle is process of transformation of all existing materials in construction into wastes through disposal of entire building and it causes production of c&d wastes which are as much as volume of constructional materials. Therefore, this big amount of composition must be managed. In order for constructional management to take place, regarding each building to undergo deconstruction - demolition as "PROBLEM", developing a "SOLUTION" to this problem without causing negative effects on environment and executing this solution under appropriate conditions with "APPLICATION" is necessary. It is also required to determine extent and content of the problem for existing structure through suggested reference study with structure pre-deconstruction - demolition phase, environment impact evaluation and structure environment analysis and to create action steps for solving the problem identified through management decisions and planning. It is necessary for solution action steps, created at pre-deconstruction and pre-demolition phase operation stage, to be executed properly in application at construction deconstruction- demolition instant and after construction disassembly - demolition stages.
Suggested reference study for c&d waste management in construction deconstruction - demolition is concluded to provide following features:
•	Increase in awareness and consciousness about construction deconstruction - demolition and c&d waste management,
•	Increase in supervision of construction deconstruction - demolition operations and c&d waste management,
•	Increase in specialization on construction deconstruction - demolition operations and c&d waste management,
•	Improvement on proper decision making regarding construction deconstruction and demolition methods,
•	Implement of technical, technological and managerial development on construction deconstruction - demolition and c&d waste management in Turkey,
•	Contextualization of construction deconstruction - demolition operations and c&d waste management processes as a whole for proper managing of c&d wastes.

Keywords: C&d waste, impacts of c&d wastes on environment, construction deconstruction – demolition, c&d waste management, relation between construction deconstruction - demolition and c&d waste management