Kanser hastalarına bakım veren bireylerde bakım yükü, depresif semptomlar, anksiyete belirtileri ve etkileyen etmenler
Evaluation of care burden, depression and anxiety and related factors among caregivers of patients with cancer
Yazar: NESLİHAN TAŞYÜZ
Danışman: DOÇ. DR. EMİNE ZEYNEP TUZCULAR VURAL
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haydarpaşa Numune Eğt. ve Arş. Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Anksiyete = Anxiety ; Bakım verenler = Caregivers ; Bakım verme yükü = Caregiver burden ; Depresyon = Depression ; Hasta bakımı = Patient care ; Hasta bakımı-hastane sonrası = After care ; Kanser hastaları = Cancer patients ; Neoplazmlar = Neoplasms

Özet:
Amaç: Kanser, tüm dünyada olduğu gibi, ülkemizde de önemli bir sağlık sorunu olarak karşımıza çıkmaktadır. Çalışmamızda kanser hastalarına bakım veren bireylerin bakım yükü, depresif semptomları, anksiyete belirtileri ile etkileyen etmenlerini ve hastaların yaşam kalitelerini belirlemeyi, bakım verenin yüküne ve ruhsal sağlığına etkisini inceledik. Böylece kanser hastalığının yalnızca fiziksel bir hastalık olmadığını, psikolojik yönünün de çok önemli olduğunu ve bu durumdan yalnızca hastaların etkilenmediğini; hastalara bakım veren bireylerin de bu durumdan etkilendiğini saptamayı ve etkileyen faktörleri saptayarak, sosyal ve psikolojik destek gereksinimini belirlemeyi hedefledik.
Gereç ve Yöntem: Çalışma Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde 20 Şubat 2017- 30 Mart 2017 tarihleri arasında kanser nedeni ile tedavi gören 114 hasta ve onlara bakım veren kişiler ile yapıldı. Bakım veren bireylere uygulanmak üzere demografik bilgilerden oluşan 18 soruluk anket hazırlandı. Yine bakım verenlere, bakım yükünü belirlemeye yönelik 22 soruluk Zarit Bakım Yükü Ölçeği, depresif semptomları belirlemeye yönelik 21 soruluk Beck Depresyon Ölçeği, anksiyete belirtilerini belirlemeye yönelik 21 soruluk Beck Anksiyete Ölçeği uygulandı. Hastalara demografik bilgilerden oluşan 3 soruluk anket ve yaşam kalitelerini belirlemeye yönelik 15 soruluk EORTC QLQ-C15 PAL yaşam kalitesi ölçeği uygulandı. Bakım verenlere uygulanan Zarit bakım yükü ölçeği puan ortalaması, Beck depresyon ölçeği ve Beck anksiyete ölçeği puan ortalamaları demografik bilgiler ile ve birbirleriyle karşılaştırıldı. Hastalara uygulanan EORTC QLQ-C15 PAL yaşam kalitesi ölçeği puan ortalaması ile hastanın demografik bilgileri, bakım verenlere uygulanan Zarit bakım yükü ölçeği, Beck depresyon ölçeği ve Beck anksiyete ölçeği puan ortalamaları karşılaştırıldı. İstatistiksel analizler SPSS 21.0 paket programı ile yapıldı. İki grup arasında ortalamaların karşılaştırılmasında Mann-Whitney U testi, kategorik verilerin karşılaştırılmasında ise Ki-Kare testi ve Kruskal Wallis testi kullanıldı. p<0,05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.
Bulgular: Araştırmada bakım verenlerin; % 51.8'inin kadın, % 60.5'inin ortaokul ve altı öğrenim durumuna sahip, %79.6'sının evli, % 79.8'inin çocuğunun olduğu ve %72.8'inin düşük gelire sahip, % 38.6'sının hastanın eşi, % 36'sının çocuğu olduğu, % 74.5'inin hasta ile ilgilenme süresinin 5 yıl ve altı olduğu, gün içinde % 61.4'ünün 12 saat ve üstü bakım verdiği, 43.9'unun bakıma ara vermediği görüldü. Hastaların % 40.2'sinin metastazı olduğu, % 22.3'ünün terminal döneme girdiği görüldü. Hastaların % 54'ünün kadın, %78.7'sinin ortaokul ve altı öğrenim durumuna sahip olduğu, yaş ortalamasının 61.1±12.66 olduğu tespit edildi. Çalışmamızda hastaya bakım verenlerin Zarit Bakım Yükü Ölçeği (ZBYÖ) skorlamasına bakıldığında; % 86'sında bakım yükünün var olduğu, bunlardan % 29.8'inde orta düzeyde bakım yükü, % 32.5'inde yoğun bakım yükü olduğu görüldü. Bakım yükünü; bakım verenin kadın ve evli olmasının, çocuk varlığı, öğrenim ve gelir durumunun düşük olmasının, gün içinde bakım verdiği sürenin, hastalık evresinin ileri olmasının, hastanın semptomlarının fazla ve yaşam kalitesinin düşük olmasının arttırdığı; depresif semptomları kadın olmanın, öğrenim durumu ve gelir durumunun düşük olmasının, hastalık evresinin ileri olmasının, hastaya ait semptomların fazla ve hayat kalitesinin düşük olmasının arttırdığı; anksiyete belirtilerinin gelişiminde öğrenim durumunun düşük olmasının arttırdığı ve bakım verende bakım yükü, depresif semptomlar ve anksiyete belirtilerinin birbirleriyle pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı korelasyon gösterdiği bulundu (p<0,05). Hastalara uyguladığımız yaşam kalitesi ölçeği puan ortalamasına baktığımızda hastaların yaşam kalitesinin düşük olduğu ve bunun bakım verenin bakım yükünü, depresif semptomlarını ve anksiyete belirtilerini arttırdığı görüldü (p<0,05). Hastaların yaşam kalitesinin düşük olmasının nedeninin fiziksel yardım gereksinimlerinin fazla olmasından, hastalığa bağlı semptomların varlığından ve duygusal durumlarından kaynaklandığı, hastanın fiziksel semptomları ile yaşın ilişkili olduğu, fiziksel semptomların fazla olması durumunda hayat kalitesinin düştüğü ve duygusal semptomların da arttığı, ağrı, iştah, uyku, yorgunluk, bulantı ve kabızlık gibi semptomların yaşam kalitesini olumsuz yönde etkilediği, hastalığı erken evrede olmayanlarda ağrı, iştahsızlık, bulantı, fiziksel semptomlar ve duygusal semptomların fazla olduğu bulundu (p<0,05).
Sonuç: Elde edilen verilere göre kanser hastalarına bakım verenlerde bakım yükü, depresif semptomlar ve anksiyete belirtileri yüksek düzeyde bulunmuştur. Bakım verende bakım yükünü, depresif semptomları ve anksiyete belirtilerini bakım verene, hastaya ve hastalığa ait değişkenlerin etkilediği görülmüştür. Kanser, tüm dünyada giderek artan kronik ve hem hastayı hem de bakım verenleri etkileyen ciddi bir hastalıktır. Bu yüzden; bakım yükünü ve bakım veren bireyin sağlığını etkileyen risk faktörleri belirlenmeli, bu faktörler en aza indirgenmeli, hastaların ve bakım veren bireylerin devlet, hastane ve birinci basamak sağlık çalışanları, hastanın ve bakım verenin sosyal çevresi ve tüm toplum tarafından desteklenmelidir.
Anahtar Kelimeler: Kanser, bakım yükü, depresyon, anksiyete

Abstract:
Evaluation of Care Burden, Depression And Anxiety and Related Factors Among Caregivers of Patients With Cancer
Objective:  Cancer is a major worldwide problem also effecting our country. In this study, we aimed to determine the burden of care, depressive and anxiety symptoms and related factors effecting the caregivers of cancer patients and to determine the quality life of the patients and their effects on the physical and mental health of caregivers. We therefore aimed to draw attention to the fact that cancer is not only a physical disease, but an illness with also very important psychological effects not only for patients, but also the caregivers. Moreover, we aimed to determine the need for social and psychological support for these people.
Materials and methods: This study was performed with 114 patients and caregivers in the Haydarpaşa Numune Training and Research Hospital between 20 February and 30 March 2017.  A questionnaire consisting of 18 questions investigating demographic information was applied to the caregivers. Additionally, the caregivers were asked to fill in the 22-item Zarit Caregiver Burden Scale, the  21 item Beck Depression Scale for determining depressive symptoms, and the 21-item Beck Anxiety Scale for anxiety symptoms. A 3-item questionnaire consisting of demographic features and the 15-item EORTC QLQ-C15 PAL Quality of Life questionnaire were applied to the patients. Scores of the Zarit Caregiver Burden, Beck Depression and Beck Anxiety Scale were compared to the demographic features of the caregivers. The EORTC QLQ-C15 PAL scores were compared to the demographic features of the patient, and with the Zarit Caregiver Burden Beck Depression and Beck Anxiety Scale scores. Statistical analysis was performed using the SPSS 21.0 packet program. The Mann-Whitney U test was used to compare differences between two independent groups, and the Chi-Square test and the Kruskal Wallis test were used to compare categorical data. p <0.05 was considered statistically significant.
Results: The features of the caregivers showed that: 51.8% were female, 60.5% had secondary school or lower  educational status, 79.6% were married, 79.8% had children and 72.8% had low income, 38.6% were the patient's spouse, 36% were the child of the patient, 74.5 % had been taking care of the patient for 5 years or less, 61.4% gave care for 12 hours or more per day, and 43.9%  had never had a break. 40.2%  of the patients had metastatic cancer  and 22.3% were in the terminal phase. 54% of the patients were female, 78.7% had secondary school or lower educational status and the Ortalama age was 61.1 ± 12.66. When the results of the Zarit Caregiver Burden Scale (ZCBS) scores of the caregivers were analyzed, 86% had caregiver burden, 29.8% had moderate and 32.5% had high burden. The findings showed that; burden increased if the caregiver was female and married, if they had children, if the educational and/or income status was low, if they worked for longer hours, if the cancer was at an advanced stage, if the patients symptoms were intense and the quality of life was poor. Depressive symptoms increased in women, low educational and income status, advanced cancer status, intense symptoms and low quality of life. Anxiety symptoms increased with low educational status. Caregiver burden was positively correlated with depressive and anxiety symptoms with statistical significance (p <0,05). The average quality of life scores were low and were positively correlated with increased caregiver burden, depressive and anxiety symptoms (p <0,05). Low quality of life was related to the high physical support needs, presence of symptoms related to cancer and the emotional status of the patients (p<0,05). The physical symptoms of the patient were related to age; advanced physical symptoms lowered the quality of life and increased emotional problems, (p<0,05).  Symptoms such as pain, loss of appetite, poor sleep quality, fatigue, nausea and constipation had a negative impact on quality of life (p<0,05).The patients in advanced stages of cancer had more pain, anorexia, nausea, physical and emotional symptoms (p<0,05).
Conclusion: According to our results, caregivers of cancer patients had increased burden of care, depressive and anxiety symptoms. The burden of care, depressive and anxiety symptoms of caregivers were found to be influenced by caregiver, patient and disease variables. Cancer is a chronic, growing disease that affects both patients and caregivers worldwide. Therefore, caregiver burden and risk factors affecting the health of the caregiver should be identified and cancer patients and their caregivers should be supported by the state, hospitals and primary healthcare personnel, the social environment of the patient and the caregiver, and the community as a whole. 
Key Words: Cancer, caregiver burden, depression, anxiety