İstanbul klasik dönem camilerinde mahfil kalem işi örnekleri (Yavuz Sultan Selim Cami ve Beyazıt Cami)
Example of mahfel painted decoration in Istanbul classial period masques (Yavuz Sultan Selim Mosque and Beyazıt Mosque)
Yazar: NURSEDA BALCI
Danışman: PROF. DR. ALİ FUAT BAYSAL
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Geleneksel Türk Sanatları Ana Bilim Dalı / Geleneksel Türk Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
16. yüzyıl, Osmanlı Devleti'nin ekonomik ve siyasi yönden başarılı ve zirve
olduğu dönem olmasının yanında Osmanlı sanatının gelişmesini sağlayan önemli bir
yüzyıldır. Yavuz Sultan Selim Camii ve Beyazıt Camii Osmanlı mimarisinin
gelişimini ve kimliğini kazandırmış olmalarıyla birlikte, Klasik Dönem süsleme
sanatının örneklerini barındıran ve Osmanlı Klasik Dönemi'nde inşa edilmiş
camilerdendir.
Çalışmanın odaklanmış olduğu İstanbul klasik dönem camilerindeki mahfil
kalemişi örnekleri, kalemişi tekniklerinden biri olan ahşap üstü kalemişi tekniğinin
dikkate değer uygulamalarını barındırmaktadır. Bu teknik, özellikle mahfiller üzerinde
detaylı bir şekilde incelenebilir ve dönemin sanat anlayışını yansıtan estetik unsurlar
hakkında bilgiler sunar. Ahşap üstü kalemişi tekniği, sadece yapısal bir işlev taşımakla
kalmayıp aynı zamanda dönemin sanat zevkini ve süsleme anlayışını da
yansıtmaktadır. Mahfillerde uygulanan kalemişi bezemeler, o dönemde tercih edilen
renkleri, kullanılan motifleri ve hâkim olan üslupları görsel birer belge niteliğinde
sunmaktadır. Böylece, kalemişi sanatının gelişim evreleri, kullanılan malzemelerin
çeşitliliği ve tekniklerin incelikleri üzerinden Osmanlı klasik dönemi kalemişi sanatını
mahfiller aracılığıyla ortaya konmaktadır.
Çalışma beş bölümde oluşmaktadır. Birinci bölümde, araştırmanın amacı ve
önemi, araştırmanın konusu, yöntemi ve araştırmanın çerçevesi ve literatürü yer
almaktadır. İkinci bölümde, Kalemişi sanatı ve mahfiller başlıkları altında; tanımlar,
kullanılan malzemeler, motifler, teknikler ve Bayezid dönemi tezyinat özellikleri
hakkında bilgiler verilmiştir. Üçüncü bölümde, konuyu oluşturan Yavuz Sultan Selim
Camii ve Beyazıt Camii tarihçesi ve mimari özelliklerine yer verilmiştir. Dördüncü
bölüm ise, katalog kısmı olup Yavuz Sultan Selim Camii ve Beyazıt Camisinin hünkâr
mahfili ve müezzin mahfili anlatılmaktadır. Tez kapsamının son bölümü oluşturan
beşinci bölüm ise değerlendirme ve sonuç kısmıdır. İncelenen mahfiller genel olarak
kıyaslanmış benzerlikleri ve farklılıkları ortaya konmuştur.
Anahtar Kelimeler: Yavuz Sultan Selim Camii, Beyazıt Camii, Kalemişi,
Müezzinler Mahfili, Hünkâr Mahfili, Tezyinat, II. Bayezid Dönem.

Abstract:
The 16th century was not only a period in which the Ottoman Empire reached
its peak in terms of economic and political success, but also an important century that
contributed to the development of Ottoman art. Yavuz Sultan Selim Mosque and
Beyazıt Mosque are among the mosques built during the Ottoman Classical Period,
which played a key role in shaping and defining Ottoman architecture, and they feature
examples of Classical Period ornamentation.
The examples of pencil work on the mahfils of Istanbul's Classical period
mosques, which are the focus of this study, contain remarkable applications of one of
the pencil work techniques, pencil work on wood. This technique can be analyzed in
detail, especially on the mahfis, and provides information about the aesthetic elements
reflecting the artistic understanding of the period. The painted decoration technique on
wood not only has a structural function, but also reflects the artistic taste and
ornamentation understanding of the period. The painted decorations applied in the
mahfils present the preferred colors, the motifs used and the dominant styles as a visual
document. Thus, through the developmental stages of the art of the painted decoration,
the variety of materials used and the subtleties of the techniques, the art of painted
decoration in the Ottoman classical period is revealed through the mahfils.
The study consists of five chapters. The first chapter includes the purpose and
importance of the research, the subject of the research, the method and the framework
and literature of the research. In the second chapter, under the titles of painted
decoration art and mahfils; definitions, materials used, motifs, techniques and
information about the Bayezid period ornamentation features are given. In the third
section, the history and architectural features of Yavuz Sultan Selim Mosque and
Beyazıt Mosque are given. The fourth chapter is the catalog part and the sultan's
gallery and muezzin's gallery of Yavuz Sultan Selim Mosque and Beyazıt Mosque are
described. The fifth part, which constitutes the last part of the thesis, is the evaluation
and conclusion part. The analyzed mahfils were compared in general and their
similarities and differences were revealed.
Key Words: Yavuz Sultan Selim Mosque, Beyazıt Mosque, Pencil work,
Muezzin's Gallery, Sultan's Gallery, Illumination, Bayezid II Period.