Bursa'da kadın mimar olmak: Serbest mimarlık pratiğinde kadın mimarların yeri
Become a women architect in Bursa: The place of female architects in practice of free architecture
Yazar: EZGİ DEMİR
Danışman: PROF. DR. SELEN DURAK
Bursa Uludağ Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Kadınlar, geçmişten günümüze mimariyi hem ideolojik hem de fonksiyonel olarak etkileyerek yapılı çevrenin oluşumuna katkıda bulunmuşlardır. Toplumların kadına bakış açıları, kadınların toplumsal hayata katılımı, bir meslek icra etmeleri konusundaki yaklaşımlar kültürel olarak farklılıklar içermektedir. Dünya genelinde mimarlık alanında erkeklerin baskın ve söz sahibi olduğu bir çalışma ortamının hakim olduğu görülmektedir. Bu eril yapının baskısı altında çalışmalarını devam ettiren kadınlar, meslek hayatlarında çeşitli zorluklarla karşı karşıya kalmaktadır. Batı'da mimarlık meslek alanında kadınların söz sahibi olmaya başlaması mimarlık okullarının yaygınlaşmaya başladığı 19. yüzyılın sonları ile eş zamanlı olsa da mimarlık eğitimi alabilen kadın sayısı çok azdır. Türkiye'de ise kadınların mimarlık meslek alanında aktif olarak görülmesi Sanayi-i Nefise Mektebi'nden Leman Cevat Tomsu ve Münevver Belen Gözeler'in 1934 yılında mezun olması ile başlamıştır. Bu yıllardan itibaren Türk kentlerinin gelişiminde kadınlar da görev almışlardır. 

Tez çalışmasının amacı, Bursa'nın 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren kentsel gelişiminde etkili olan kadın mimarları yapılı çevreye etkileri üzerinden değerlendirmektir. Çalışma kapsamında, Bursa Mimarlar Odası'na kayıtlı olup, 2022 yılında büro tescil belgesi olan, serbest mimarlık pratiği içerisinde 10 yıl ve üzeri deneyime sahip kadın mimarlarla sözlü görüşmeler planlanmıştır. Belirlenen kadın mimarlara açık uçlu sorular yöneltilmiştir. Katılımcılarla yapılan sözlü görüşmeler katılımcıların bilgileri dahilinde kayıt altına alınmıştır. Elde edilen kayıtların dökümü yapıldıktan sonra yazıya aktarılarak, katılımcılara geri gönderilmiş, katılımcıların onayı alınarak düzenlenmiştir. Çalışmanın sonucunda, kadın mimarların mesleki deneyimlerine bağlı olarak geliştirmiş oldukları mimari tasarım yaklaşımları ile mezun oldukları eğitim kurumlarından almış oldukları formasyonun tasarım düşüncelerine yön vermedeki katkısı ortaya konularak, Bursa'nın kentsel ve mimari gelişimine müellifi oldukları projeler ile yaptıkları etki gözlemlenmiştir.

Abstract:
Women have contributed to the formation of the built environment by influencing architecture both ideologically and functionally from past to present. Societies' perspectives on women, women's participation in social life, approaches to performing a profession include cultural differences. It is seen that a work environment in which men dominate and have a say is dominant in the field of architecture throughout the world. Women who continue to work under the pressure of this masculine structure face various difficulties in their professional lives. Even though the fact that women started to have a say in the field of architecture in the West simultaneously with the end of the 19th century, when architectural schools began to become widespread, the number of women who could receive architectural education is very small. In Turkey, the active participation of women in the field of architecture began with the graduation of Leman Cevat Tomsu and Münevver Belen Gözeler from the School of Fine Arts in 1934. Since these years, women have also taken part in the development of Turkish cities.

The aim of the thesis is to evaluate the women architects who have been influential in the urban development of Bursa since the second half of the 20th century, through their effects on the built environment. Within the scope of the study, verbal interviews were planned with female architects who are registered with the Bursa Chamber of Architects, have an office registration certificate in 2022, and have 10 years or more experience in freelance architectural practice. Open-ended questions were asked to selected female architects. Oral interviews with the participants were recorded within the knowledge of the participants. After the transcription of the records obtained, they were transcribed and sent back to the participants, and they were edited after obtaining the consent of the participants. As a result of the study, the contribution of the architectural design approaches that women architects have developed depending on their professional experiences and the formation they have received from the educational institutions they graduated from in directing their design thoughts has been revealed, and the effect they have made on the urban and architectural development of Bursa with the projects they have been observed.