Diyabetik ketoasidoz tanısı alan hastaların değerlendirilmesi: COVİD-19 pandemisinin etkileri /
Yazar: SİMGE DİLAN AKBULUT ÇOBANOĞLU
Danışman: PROF. DR. BERRİN ÇETİNARSLAN ARSLAN ; DR. ÖĞR. ÜYESİ EMRE GEZER
Kocaeli Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Amaç: Diyabetes mellitus (DM), insülin sekresyonu, insülin etkisi veya her
ikisindeki kusurların neden olduğu kronik hiperglisemi ile karakterize kronik geniş
spektrumlu metabolik bir bozukluktur. Hastalığın akut ve kronik komplikasyon
riskini azaltmak için hastaların ve tıbbi destek sağlayan ekibin eğitimi hastalığın
yönetiminde çok önemli yer tutar. Diyabetik ketoasidoz diyabet hastalığının en
önemli acil durumlarından biridir. Çalışmamızda Diyabetik Ketoasidoz ile
hastanemize başvuran hastaları Covid-19 pandemisi öncesi ve sonrası olacak şekilde
gruplandırarak DKA gelişiminde rol oynayan faktörler, hastaların DKA ile başvuru
sıklığı, DKA sebebiyle verilen tedavinin sonlandırılma süresi, DKA ile yatırılan
hastaların Covid-19 pandemisi ile ilgili özellikleri (aşı durumları, enfeksiyonu
geçirip geçirmemeleri vb.), DKA şiddetleri, hastaların diyabet tipleri ve DKA
sebepli mortalite gibi durumları incelemeyi amaçladık. Ayrıca Covid-19 geçirme ve
aşı öykülerinin ketoasidoz ve seyri ile ilişkisini araştırmayı hedefledik.
Gereç ve yöntem: 01.01.2016-31.12.2023 tarihleri arasında Kocaeli Üniversitesi Tıp
Fakültesi Hastanesi acil servis ve polikliniklerine başvurmuş, Endokrinoloji ve
Metabolizma bilim dalı servisinde tedavi edilen DKA olguları dahil edildi. Hastane
Nucleus sistemi üzerinden alınan verilerde, belirtilen tarihlerde yatırılan 2673 hasta
tarandı. Çalışmaya dahil etme kriterlerini karşılayan 151 hasta çalışmaya dahil
edildi. Ülkemizde ilk Covid-19 vakasının görüldüğü tarih 11.03.2020 olması
sebebiyle 01.01.2016-10.03.2020 Covid-19 pandemi öncesi ve 11.03.2020-
31.12.2023 Covid-19 pandemi dönemi ve sonrası olarak belirlendi Pandemi öncesi
ve sonrası tanı alan tüm olguların demografik özellikleri, ortalama hastanede yatış
süreleri, DKA'dan çıkış süreleri, klinik özellikleri, komorbidite durumları, mortalite
oranları, YBÜ sevk durumları, presipite edici faktörler, tetkik ve tedavi ret oranları,
komplikasyon özellikleri, laboratuvar verileri, DKA şiddeti (hafifi, orta ve ciddi
DKA) ve sonlanım durumları (tedavi ret veya taburcu) karşılaştırıldı.

Bulgular: 2673 hasta tarandı, 151 hasta çalışmaya dahil edildi,151 hastanın 73'ü
(%48) pandemi öncesi, 88'i (%52) pandemi sonrasında tanı alan hastalardı.
Olguların 88'i (%58,3) kadın ,63'ü (%41,7) erkek; yaş ortalaması 48,5±18,8 yıl
olarak saptandı. Hastaların 85'ini (%56,3) tip 1 diyabetli hastalar, 66'sını (%43,7)
tip 2 diyabetli hastalar oluşturmaktaydı. En sık görülen DKA kolaylaştırıcı faktörü
%27,2 (n=41) ile enfeksiyondu ve enfeksiyon grubu içerisinde de en sık neden
pnömoni olarak görüldü. Pandemi sonrası dönemde DKA vakalarında pandemi
öncesine göre erkek cinsiyette anlamlı yüksek saptandı(p=0,033). Pandemi
sonrasındaki tip 2 diyabetli hastaların oranı pandemi öncesindeki orana göre anlamlı
olarak daha yüksek bulundu. (p=0,023). Pandemi sonrasındaki hastalarda pandemi
öncesi gruba göre kolaylaştırıcı faktör olarak pnömonide anlamlı artış saptanmıştır
(p=0,028). Pandemi sonrasındaki hasta grubunda pandemi öncesine göre pandemi
sonrası lehine HbA1C değerinde artış anlamlı bulunmuştur(p=0,009). Covid-19
enfeksiyonu geçirmeyen hastalarda Covid-19 enfeksiyonu geçiren hastalara göre
DKA gelişiminde kolaylaştırıcı faktörler arasında genitoüriner enfeksiyonlarda
anlamlı yükseklik saptanmıştır(p=0,042). Covid-19 enfeksiyonu geçiren hastalarda
Covid-19 enfeksiyonu geçirmeyen hastalara göre DKA gelişiminde kolaylaştırıcı
faktörler arasında kardiyak nedenlerde anlamlı yükseklik bulunmuştur(p=0,036).
Covid-19 aşısı olan hasta grubunda Covid-19 aşısı olmayan gruba göre mortalite
oranı anlamlı olarak düşük saptanmıştır(p=0,043)
Sonuç: Covid-19 pandemisinin diyabet üzerindeki olumsuz etkilerinin ve
enfeksiyona karşı aşılanmanın öneminin ortaya konduğu bu çalışmamızda,
pandeminin multisistemik etkileri olmakla beraber kontrolsüz diyabet belirteci olan
HbA1c gibi parametreleri yükselttiği, DKA gelişimini kolaylaştırabilecek enfektif
ve kardiyak hadise gelişimini kolaylaştırdığı, DKA şiddeti üzerinde klinik ve
biyokimyasal olumsuz etkilerinin olduğu, özellikle erkek cinsiyetin pandemi
döneminde DKA açısından daha fazla etkilendiği, Covid-19 enfeksiyonuna karşı
aşılamanın mortaliteyi azalttığını gösterdik. Daha fazla merkezden daha fazla hasta
ile yapılacak olan çalışmalar literatüre bu konu hakkında daha çok katkı
sağlayabileceği düşünülmektedir.

Anahtar kelimeler: Diyabetes Mellitus, Diyabetik Ketoasidoz, Covid-19
enfeksiyonu

Abstract:
Objective: Diabetes mellitus (DM) is a chronic broad-spectrum metabolic disorder
characterized by chronic hyperglycemia caused by defects in insulin secretion,
insulin action or both. To reduce the risk of acute and chronic complications of the
disease, education of patients and the medical support team is crucial in the
management of the disease. Diabetic ketoacidosis is one of the most important
emergencies of diabetes. In our study, we grouped the patients admitted to our
hospital with diabetic ketoacidosis before and after the Covid-19 pandemic and
analyzed the factors that play a role in the development of DKA, the frequency of
admission of patients with DKA, the duration of the termination of the treatment
given due to DKA, the characteristics of patients hospitalized with DKA related to
the Covid-19 pandemic (vaccination status, whether they had the infection, etc.), the
severity of DKA, the severity of DKA, and the characteristics of patients
hospitalized with DKA. We also aimed to investigate the relationship between
Covid-19 exposure and vaccination history with ketoacidosis and its course.
Materials and Methods: Between 01.01.2016 and 31.12.2023, DKA cases admitted
to the emergency department and outpatient clinics of Kocaeli University Faculty of
Medicine Hospital and treated in the department of Endocrinology and Metabolism
were included. In the data obtained through the hospital Nucleus system, 2673
patients hospitalized on the specified dates were screened. A total of 151 patients
who met the inclusion criteria were included in the study. Since the date of the first
Covid-19 case in our country was 11.03.2020, 01.01.2016-10.03.2020 Covid-19 pre-
pandemic and 11.03.2020-31.12. 2023 Covid-19 pandemic period and post-
pandemic period. Demographic characteristics, mean duration of hospitalization,
duration of recovery from DKA, clinical characteristics, comorbidity status, mortality rates, ICU referral status, precipitating factors, examination and treatment
rejection rates, complication characteristics, laboratory data, DKA severity (mild,
moderate and severe DKA) and outcome status (treatment refusal or discharge) of
all cases diagnosed before and after the pandemic were compared.
Results: 2673 patients were screened, 151 patients were included in the study, 73
(48%) of 151 patients were diagnosed before the pandemic and 88 (52%) were
diagnosed after the pandemic. Of the patients, 88 (58.3%) were female and 63
(41.7%) were male, with a mean age of 48.5±18.8 years. Of the patients, 85 (56.3%)
were type 1 diabetics and 66 (43.7%) were type 2 diabetics. The most common
facilitating factor of DKA was infection with 27.2% (n=41) and the most common
cause within the infection group was pneumonia. In the post-pandemic period, DKA
cases were significantly higher in the male gender compared to the pre-pandemic
period (p=0.033). The proportion of patients with type 2 diabetes after the pandemic
was significantly higher than before the pandemic (p=0.023). There was a
significant increase in pneumonia as a facilitating factor in post-pandemic patients
compared to the pre-pandemic group (p=0,028). In the post-pandemic patient group,
a significant increase in HbA1C value was found in favor of the post-pandemic
group compared to the pre-pandemic group (p=0.009). A significant increase was
found in genitourinary infections among the facilitating factors in the development
of DKA in patients who did not have Covid-19 infection compared to patients who
had Covid-19 infection (p=0.042). Cardiac causes were found to be significantly
higher among the facilitating factors in the development of DKA in patients with
Covid-19 infection compared to patients without Covid-19 infection(p=0,036).The
mortality rate was significantly lower in the patient group with Covid-19 vaccine
compared to the group without Covid-19 vaccine(p=0,043).
Conclusion: In this study, in which the negative effects of the Covid-19 pandemic on
diabetes and the importance of vaccination against infection were revealed, we
showed that the pandemic has multisystemic effects, increases parameters such as
HbA1c, which is a marker of uncontrolled diabetes, facilitates the development of infective and cardiac events that may facilitate the development of DKA, has
clinical and biochemical negative effects on the severity of DKA, especially the
male gender is more affected in terms of DKA during the pandemic period, and
vaccination against Covid-19 infection reduces mortality. It is thought that studies to
be conducted with more patients from more centers may contribute more to the
literature on this subject.
Keywords: Diabetes Mellitus, Diabetic Ketoacidosis, Covid-19 infection