Dijital medyada kullanıcı emeğinin eleştirel ekonomi politik yaklaşım bağlamında incelenmesi
Analysis of user labor in digital media in the context of critical economy political approach
Yazar: EDA ÇALGÜNER KILINÇ
Danışman: PROF. DR. ZAKİR AVŞAR
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı / Radyo-Televizyon ve Sinema Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
Yeni medyanın ekonomi politiği; yeni medyanın içinde barındırdığı ticari potansiyeli ile
birlikte kültürel ve sosyal boyutunu da kapsayarak kapitalizmin dijital alana doğru
genişlemesini inceleyen önemli bir alandır. Çalışmaları büyük veri kapitalizmi, dijital emek,
kullanıcı verilerinin metalaşması, dijital sömürü ve dijital gözetim kavramları ekseninde
şekillenen Fuchs, iletişime eleştirel ekonomi politik yaklaşım kapsamında yaptığı
araştırmalarla, alana dair temel unsurları dijital çağın güncel yapısını gözeterek incelemesi
bakımından öne çıkan bir araştırmacıdır. Bu çalışmanın konusu, dijital medyada kullanıcının
konumunun "kullanıcı emeği" bağlamında katılımcı sözlük sitelerinin Türkiye'deki ilk örneği
olan Ekşi Sözlük örnekleminde ve Fuchs'un dijital kapitalizm yaklaşımının temel öğeleri
çerçevesinde çözümlenmesidir. Amacı ise, ı̇letişime eleştirel ekonomi politik yaklaşım
içerisinde belirlenen kuramsal uzam içerisinde, katılımcı platformların emeğin dönüşümü
üzerine olan etkilerinin ortaya konulmasıdır. Bu bağlamda, Ekşi Sözlük'ün Fuchs'un özellikle
dijital emek yaklaşımı ekseninde nasıl konumlandırılabileceğini araştırılmaktadır. Türkiye'de
dijital emeğin kullanıcı tabanlı içerikle meydana gelen bir iletişim platformu örneği üzerinden
analizi olması dolayısıyla önem kazanan bu çalışmada hem konunun özüne uygun düşmesi
hem de araştırmacının tutumu sebebiyle nitel araştırma yöntemlerinden metin analizi ile nitel
içerik analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu kapsamda, Ekşi Sözlük'ü iki farklı boyutu ile ele
alan çalışmada öncelikle söz konusu platformda kullanıcı emeği Fuchs'un yaklaşımının ana
kavramları olan dijital gözetim, büyük veri kapitalizmi, üretketici metalaştırması ile dijital
emek ve dijital emek sömürüsü kavramları çerçevesinde Ekşi Sözlük sözleşme ve belgeleri
olan Kullanıcı Sözleşmesi, Gizlilik Sözleşmesi, Çerez Politikaları, Ekşi Sözlük Kullanım
Koşulları, Reklam Politikası ve Sözlük Kuralları üzerinden metin analizi yöntemiyle
incelenmiştir. Ardından, Ekşi Sözlük'te içerik oluşturan yazarların, "ekşi sözlük", "sözlükle
ilgili istekler" ve "ekşi sözlükte yazar olmak" başlıkları altına 2016-2023 tarihleri arasında
ekledikleri girdiler belirlenmiş, derinlemesine incelenecek olanlar yargısal örnekleme
yöntemiyle seçilmiş ve çalışma amacı çerçevesinde belirlenen dört temel kategori altında nitel
içerik analizi yöntemi ile incelenmiştir. Böylelikle, sözlük yazarlarının Fuchs'un odağına
aldığı dijital emek ve dijital emek sömürüsü kavramı bağlamında sözlükle ilişkilerini nasıl
konumlandırdıkları anlaşılmaya çalışılmıştır. Çalışma sonucunda elde edilen bulguların
Fuchs'un tanımını yaptığı dijital emek sömürüsünün Ekşi Sözlük'te mevcut olduğuna işaret
ettiği sonucuna ulaşılmış, ulaşılan bu sonuç ile çalışmada öne sürülen sav doğrulanmıştır.

Abstract:
The political economy of new media is an important field of study that examines capitalism's
expansion into the digital realm. Focusing on concepts such as big data capitalism, digital
labor, the commodification of user data, digital exploitation, and digital surveillance, Fuchs
has emerged as a prominent researcher within the realm of critical economic and political
analysis of communication. The subject of this study is the analysis of the user's position in
digital media within the context of the basic elements of Fuchs' digital capitalism approach
using the example of Ekşi Sözlük, which is the first instance of a participatory dictionary site
in Turkey. The aim is to examine the effects of participatory platforms on the transformation
of labor within the theoretical framework of critical political economy approach to
communication. In this context, the study investigates the position of Ekşi Sözlük specifically
within Fuchs' concept of "digital labor." In this study, which gains significance due to being
an analysis of digital labor on a communication platform consisting of user-based content in
Turkey, document analysis and qualitative content analysis methods are used due to the the
essence of the subject and the researcher's approach. In this context, Ekşi Sözlük is examined
in two different dimensions in the study. First, user labor on the platform was examined using
document analysis on Ekşi Sözlük policies and rules; which are User Agreement, Privacy
Agreement, Cookie Policies, Ekşi Sözlük Terms of Use, Advertising Policy and Ekşi Sözlük
Rules, within the framework of Fuchs' main concepts of digital surveillance, big data
capitalism, prosumer commodification and digital labor exploitation. Subsequently, entries
created by authors of Ekşi Sözlük under the headings "ekşi sözlük", "sözlükle ilgili istekler"
ve "ekşi sözlükte yazar olmak" between the years 2016 and 2023 were identified, and a subset
of these entries was selected using purposive sampling. These selected entries were then
analyzed using the qualitative content analysis within the framework of four main categories
defined in the scope of the study. Thus, an attempt was made to understand how the authors
of the platform positioned their relationship with Ekşi Sözlük in the context of the concepts of
digital labor and digital labor exploitation. The findings of the study indicate the presence of
digital labor exploitation as defined by Fuchs in Ekşi Sözlük, thereby confirming the thesis
proposed in the study.