Çorum ili İskilip ilçesi kırsal mimarlık mirasında yardımcı mekanlar: Müştemilatlar
The assistant places of rural architecture in İskilip district of Çorum: Outbuildings
Yazar: ÖZLEM BALKOCA
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM SAĞIROĞLU DEMİRCİ ; DOÇ. DR. CAN GÜNGÖR
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Müştemilatlar, geleneksel mimariye sahip kırsal alanlarda konut yapılarının yetersiz kaldığı işlevleri üstlenmeleri için inşa edilen, kendilerine özgü mekân kurgularına sahip yardımcı yapılara karşılık gelmektedir. Bu kapsamda, ekonominin çoğunlukla tarım ve hayvancılığa bağlı olduğu kırsal yerleşimlerde; konut ile birebir ilişkisi bulunan ağıl ve ahırlar, samanlıklar, odunluk/ tezeklik/ kömürlükler ile ambarlar öncelikli olarak müştemilat yapıları arasında ele alınmaktadır.  Bu çalışma kapsamında ise Çorum ili İskilip ilçesi kırsalında yapılan incelemeler sonucu belgelenen, yöreye özgü yapım teknikleri ile inşa edilmiş ve geçmişin izlerini üzerlerinde taşıyan kendilerine özgü niteliklere sahip ambar, ahır ve samanlık yapıları konu edilmektedir. Literatürdeki çalışmalarda konu edilmeyen veya herhangi bir koruma çalışmasının yapılmadığı, kırsal yaşam kültürünün üretim dinamiklerinin en önemli parçası olan bu yapılar için yok olma süreci gün geçtikçe hızlanmaktadır. Bu bağlamda, Çorum ili, İskilip ilçesine bağlı 11 köyde (Seki köyü, Yanoğlan köyü, Akçasu köyü, Hallı köyü, Hacıhalil köyü, Yaylacıkseki köyü, Kurusaray köyü, Karmış köyü, Elmalı köyü, Karagöz köyü, Kavak köyü) belgeleme çalışması kapsamında, özgün niteliklerini koruyan ahır, ambar ve samanlık gibi müştemilat yapıları tespit edilerek belgelenmiştir. Yapılan çalışmalar kapsamında, özgün niteliklere sahip yapıların fotoğrafları çekilmiş, gerekli görülen yerlerde ölçüler alınıp rölöveleri hazırlanmış ve böylece geleneksel yapım teknikleri, malzemeleri ve mekân kurguları tespit edilerek tipolojik değerlendirmeleri yapılmıştır. Dünya da ve ülkemizdeki ahır, ambar ve samanlık yapıları da incelenerek müştemilat yapılarının kurgu ve mimarisi üzerinden çıkarımlar yapılmıştır. Bu çalışma kapsamında hedeflenen, beşeri ve doğal sebeplerle yok olma tehlikesi altında bulunan ve özgün nitelikleri ile geçmişten günümüze kadar varlıklarını sürdürebilmiş müştemilat yapılarının belgelenerek yapısal bütünlüklerinin devamlılığını ve geleceğe aktarımını sağlamaktır.

Abstract:
Outbuildings correspond to auxiliary structures with their own unique spatial configurations, which are built in rural areas with traditional architecture to undertake the functions that housing structures are insufficient. In this context, in rural settlements where the economy mostly depends on agriculture and animal husbandry; Barns and barns, barns, woodsheds / manure / coal sheds and warehouses, which have one-to-one relations with the house, are primarily considered among the outbuildings. Within the scope of this study, warehouses, barns and barns, which are documented as a result of the examinations made in the countryside of Çorum province İskilip district, built with local construction techniques and bearing the traces of the past, are discussed. The extinction process is accelerating day by day for these structures, which are not the subject of studies in the literature or where no conservation work has been carried out, and which are the most important part of the production dynamics of the rural life culture. In this context, outbuildings such as barns, warehouses and barns, which preserve their original qualities, were identified and documented within the scope of the documentation work carried out in 11 villages (Seki village, Yanoğlan village, Akçasu village, Hallı village, Hacıhalil village, Yaylacıkseki village, Kurusaray village, Karmıs village, Elmalı village, Karagöz village, Kavak village) of Çorum province, İskilip district. Within the scope of the studies, photographs of the buildings with unique qualities were taken, measurements were taken where necessary, their surveys were prepared, and thus, typological evaluations were made by determining the traditional construction techniques, materials and space setups. The barn, barn and barn structures in the world and in our country were also examined and inferences were made on the fiction and architecture of the outbuildings. The aim of this study is to ensure the continuity of their structural integrity and transfer to the future by documenting the outbuildings that are in danger of extinction due to human and natural causes and that have survived from the past to the present with their original qualities.