Orta yaşlı ve yaşlı bireylerde E-sağlık okuryazarlığı ve sosyo-ekolojik modele göre etkileyen faktörlerin belirlenmesi
E-health literacy in middle aged and elderly individuals and determination of affecting factors according to socio-ecological model
Yazar: BURCU AYŞE NUR ATAMAN
Danışman: PROF. DR. MELDA SAĞLAM
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Kalp ve Solunum Fizyoterapisi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı / Kardiopulmoner Rehabilitasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sağlık Eğitimi = Health Education

Özet:
Sağlık okuryazarlığı, yaşamın birçok alanını etkilemektedir. Eşit olmayan e-sağlık okuryazarlığı seviyesi, bireylerin e-sağlığın faydalarından yararlanma fırsatına sahip olmadığı anlamına gelir. Bu çalışmanın amacı; orta yaşlı ve yaşlı bireylerde e-sağlık okuryazarlığını karşılaştırmak ve sosyoekolojik modele göre e-sağlık okuryazarlığını etkileyen faktörlerin etkisini incelemekti. Çalışmaya orta yaşlı ve yaşlı 240 birey dahil edildi. Çalışmamızda bireyler; E-Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (eHEALS), Yaşam Kalitesi Değerlendirme Ölçeği Kısa Form-36 (SF-36), Hastane Anksiyete ve Depresyon (HAD) Ölçeği, Bilişsel Durum Ölçeği (CFQ), Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi (IPAQ) , Kültürlerarası Farkındalık Ölçeği, Kısa Fiziksel Performans Bataryası ve Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği ile değerlendirildi. Bireylerin orta yaşlı ve yaşlı gruplarda cinsiyet, vücut kütle indeksleri ve kültürel bariyer puanı benzerdi (p>0,05). E-sağlık okuryazarlığı düzeyi ve alt parametreleri, bilişsel durum, sosyal destek durumu ve Kısa Fiziksel Performans Bataryası denge, yürüme, sandalyeden kalkma ve toplam puanları orta yaşlı grupta yaşlı gruba göre daha yüksekti (p<0,05). HAD ölçeği toplam puanı ve alt parametreleri yaşlı grupta orta yaşlı gruba göre daha yüksekti (p<0,05). Orta yaşlı grupta yaş (O. R= 0,881), eğitim düzeyi (O. R= 2,012), gelir düzeyi (O. R= 6,25), cerrahi geçmiş (O. R= 2,788); yaşlı grupta yaşam kalitesi (O. R= 1,082), komorbidite varlığı (O. R= 0,528) ve bilişsel durum (O. R= 1,058) e-sağlık okuryazarlık düzeyi üzerinde anlamlı etkiye sahipti (p<0,05). Sonuç olarak; e-sağlık okuryazarlığı yaşlı bireylerde azalır. Yaş, eğitim, gelir düzeyi, yaşam kalitesi ve bilişsel durum e-sağlık okuryazarlığını etkileyen faktörlerdir. Yaşlılara yönelik dijital becerileri eğitimini arttırmak için çeşitli kanallar benimsenerek İnternet kullanımından duydukları korku ortadan kaldırılabilir ve günlük yaşamlarında İnternet kullanım becerileri geliştirebilir.

Abstract:
Health literacy affects many areas of life. The unequal level of e-health literacy means that individuals do not have the opportunity to enjoy the benefits of e-health. The aim of this study was to compare e-health literacy in middle-aged and elderly individuals and to examine the impact of factors affecting e-health literacy according to the socioecological model. The study included 240 middle-aged and elderly individuals. In this study, individuals were evaluated with the E-Health Literacy Scale (eHEALS), Quality of Life Assessment Scale Short Form-36 (SF-36), Hospital Anxiety and Depression (HAD) Scale, Cognitive Status Questionnaire (CFQ), International Physical Activity Questionnaire (IPAQ), Intercultural Awareness Scale, Short Physical Performance Battery and Multidimensional Perceived Social Support Scale. Gender, body mass index and cultural barrier score were similar in middle-aged and elderly groups (p>0.05). E-health literacy level and sub-parameters, cognitive status, social support status and Short Physical Performance Battery balance, walking, getting up from a chair and total scores were higher in the middle-aged group compared to the elderly group (p<0.05). The total score and sub-parameters of the HAD scale were higher in the elderly group than in the middle-aged group (p<0.05). Age (O. R= 0.881), education level (O. R= 2.012), income level (O. R= 6.25), surgical history (O. R= 2.788) in the middle-aged group; quality of life (O. R= 1.082), presence of comorbidities (O. R= 0.528) and cognitive status (O. R= 1.058) in the elderly group had a significant effect on e-health literacy level (p<0.05). As a result, e-health literacy decreases in older individuals. Age, education, income level, quality of life and cognitive status are factors affecting e-health literacy. By adopting various channels to increase digital skills training for the elderly, their fear of Internet use can be eliminated and their Internet use skills can be improved in their daily lives.