Farklı tasarım görevlerinde bilişsel süreç analizi: Tek disiplinli ekip çalışması
Cognitive process analysis in different design tasks: Mono discipline teamwork
Yazar: AYHAN ENŞİCİ
Danışman: PROF. DR. NİGAN BAYAZIT
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Ürünleri Tasarımı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Endüstri Ürünleri Tasarımı = Industrial Design
Dizin: Tasarım = Design ; Tasarım değişkenleri = Design variables ; Tasarım süreci = Design process ; Tasarımcılar = Designers

Özet:
Tezin amacı tasarım ekiplerinin farklı tasarım görevlerinde ortaya koydukları karar verme süreçlerine ait bilişsel örüntülerin betimlenmesi ve karşılaştırılmasıdır.Günümüzde tasarım görevleri çok kısa zaman dilimleri içinde çözülmesi gereken karmaşık problemleri içermektedir. Bu nedenle, artık tasarım görevleri tek bir tasarımcı yerine birden fazla tasarımcının birlikte tasarlamasını gerektirmektedir. Tasarım ekipleri tasarım sürecinde ürün başarısında belirleyici olan sayısız karar almak zorundadırlar. Tasarım kararlarının nasıl oluştuğu, hangi bilişsel süreçler sonucunda ortaya çıktığının betimlenmesi kararların veriminin artırılabilmesi açısından önemlidir. Bu bağlamda bireysel tasarım eyleminden daha karmaşık olan ekip tasarım süreçlerinin bilişsel analizinin yapılması ve betimlenmesi önem kazanmaktadır.Araştırmada bireysel ve çevresel şartlara bağlı değişkenler sabitlenerek tasarım ekibinin üç farklı tasarım görevde yürüttükleri tasarım süreçleri analiz edilmiştir. Ekiplerinin tasarım süreçlerinde ortaya koydukları problem çözme davranışları bağlamında karar verme bilişsel edimleri irdelenmiştir. Tasarım ekiplerinin uygulamalarından elde edilen araştırma sonuçlarının pratik uygulamalar için geçerliliği ve tekrar edilebilir olabilmesi için EBGA yaklaşımı çerçevesinde deneysel araştırmalar yapılmıştır.Tasarım görevleri özelliklerinin ekiplerinin problem çözme davranışlarına ve bilişsel karar süreçlerine olan etkisinin betimlenmesi amacıyla tasarım ekibinin değişen tasarım görevi, yenilikçi tasarım görevi ve özgün tasarım görevlerinde yürüttükleri tasarım süreçleri gözlemlenmiştir. Tasarım görevleri, tasarım probleminin çözüm uzayının genişliği, tasarımcıların tasarım probleminin çözüm prensiplerinde önceden deneyim sahibi olma durumları, problem hakkında sahip oldukları kullanılabilir bilgi düzeyi ve ürünün benzerlerinin var olup olmadığı, dolayısıyla ne derece yeni ürün olduğu parametreleri göz önünde bulundurularak seçilmiştir. Tasarım ekibi tüm görevlerde tasarım problemi çözümü için ürettikleri karar bileşenleri ve bilişsel edimlerinin fazik periyot analizleri yapılarak karar süreçlerinin bilişsel örüntüleri karşılaştırılmıştır.

Abstract:
The aim of the thesis is to describe and compare the cognitive patterns in decision making processes that design teams exhibit during different design tasks.Today?s design tasks entail complex problems that need to be solved in short periods of time. Therefore, design tasks do require the combined efforts of numerous designers as opposed to a single designer. Design teams need to make countless decisions during the design process which are determinant of the product success. In order to enhance the efficiency of the design team decision making processes, it is of utmost importance to make descriptive study on design decisions and to understand the cognitive processes that lead to such decisions. In this context, a cognitive analysis of team design processes, which are inevitably more complex compared to individual design processes, gains prominence.In this research, the design processes employed in three different design tasks that are undertaken by a design team are analyzed by fixing individual and environmental factors. The cognitive acts of team decision making are also put under scrutiny in the context of the problem solving behaviors that are displayed during the design processes. EBGA approach has been utilized in the experimental research in order to ensure the applicability to practice and validity of the results of the study,The design processes employed in the routine, innovative and original design tasks by design team are observed to be able to describe the effects of the various design tasks over the problem solving behavior and cognitive decision making processes. The design tasks are selected according to the parameters of solution space of the design problem, the experiences of the designers regarding the solution principles of the given design problems, their applicable knowledge in the problems and whether similar products exist ? thus the ?degree? of innovative features of the products. The cognitive patterns of decision making processes are described and compared by conducting a phasic period analysis of the decision components and the cognitive acts that are produced by the design team in every design tasks.