Pedigri ve tek tohum nesli seleksiyon metotlarıyla geliştirilmiş ileri aspir (Carthamus tinctorius L.) hatlarının verim, verim unsurları ve yağ kalite özellikleri
Yield, yield components, and oil quality traits of safflower (Carthamus tinctorius L.) advanced lines devloped by pedigree and single-seed descent selection methods
Yazar: MURAT KARAKUŞ
Danışman: PROF. DR. HASAN BAYDAR
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Aspir = Safflower ; Carthamus tinctorius L. = Carthamus tinctorius L. ; Tohum verimi = Seed yield ; Yağ asitleri = Fatty acids ; Yağlar = Oils

Özet:
Aspir (Carthamus tinctorius L.) çok değerli bir bitkisel yağ kaynağıdır. Bu araştırma "Dinçer 5-18-1 × Montola 2000" melez popülasyonlarından pedigri (PSM) ve tek tohum nesli (SSD) seleksiyon yöntemleri ile geliştirilmiş ileri generasyon aspir hatlarının performanslarını belirlemek üzere yapılmıştır. Bu amaçla her iki seleksiyon yöntemi ile geliştirilmiş toplam 30 hat (15 PSM hattı ve 15 SSD hattı) ebeveynleri ile birlikte 2016 ve 2017 yıllarında tesadüf blokları deneme deseninde 3 tekrarlı olarak denenmiştir. Varyans analiz sonuçlarına göre pedigri ve tek tohum nesli seleksiyon yöntemleri ile geliştirilen hatlar (genotipler) arasında bitki boyu, dal sayısı, tabla sayısı, tohum sayısı, 1000 tane ağırlığı, kabuk oranı hasat indeksi, yağ verimi ve yağ oranı özellikleri bakımından istatistiksel olarak önemli farklılıklar bulunmuştur.  Pedigri seleksiyon yönteminde bitki boyu, dal sayısı ve tohum verimi dışında, tek tohum nesli seleksiyon yönteminde ise bitki boyu dışında incelenen özellikler için genotip × yıl interaksiyonu önemli çıkmıştır. Pedigri seleksiyon yöntemiyle her iki ebeveynden de daha yüksek tohum ve yağ verimi üreten 5 hat (PSM-23, PSM-159, PSM-196, PSM-208 ve PSM-225) elde edilmiştir. Pedigri seleksiyon yöntemiyle geliştirilen hatların tamamı linoleik asitçe zengin (%60.97-80.61) iken, tek tohum nesli seleksiyon yöntemiyle geliştirilen hatlar arasında özellikle 2 hattın yüksek oleik asit (SSD-13: %78.84 ve SSD-50: %64.92) içerdiği tespit edilmiştir. Sonuç olarak aspir çeşit ıslahında hem klasik pedigri seleksiyon yönteminin hem de alternatif olarak tek tohum nesli seleksiyon yönteminin uygulanabileceği anlaşılmıştır.

Abstract:
Safflower (Carthamus tinctorius L.) is a valuable oilseed crop. The present study was carried out to determine performance of selections based on pedigree (PSM) and single seed descent (SSM) selection methods from "Dinçer 5-18-1 × Montola 2000" populations. A total of 30 lines (15 PSM and 15 SSD lines) along with the parents were selected and grown in 2016 and 2017 according to randomized block design with 3 replications. Results of variance analysis revealed that there was no significant differences for plant height, number of branches, number of heads, number of seeds, 1000-seed weight, hull percent, harvest index, oil yield and oil percent between the lines advanced through single seed descent and pedigree method. Genotype × environment interactions was not significant for plant height, number of branches and seed yield in pedigree selection method, and only plant height was not significant in single seed descent method. Five lines (PSM-23, PSM-159, PSM-196, PSM-208 and PSM-225) were found to be better performing for seed and oil yield than the parents. Lines developed through pedigree selection method was linoleic types (60.97-80.61%), but two lines (SSD-13 78.84% and SSD-50 64.92%) developed through single seed descent method had high oleic acid content. Results showed that both pedigree and single seed descent could be used in safflower cultivar development.