İlmî yönleriyle sadrazamlar
Grand viziers with their scientific aspects
Yazar: SEDA UZGUR
Danışman: PROF. DR. MEHDİN ÇİFTÇİ
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Osmanlı tarihi = Ottoman history ; İslam tarihi = Islamic history

Özet:
Osmanlı devlet teşkilatı, merkeziyetçi yapısı ve sistemli işleyen bürokrasisiyle öne çıkmaktadır. Bu sistem içinde bulunan sadrazamlar padişaha en yakın kimseler olmakla birlikte makamlarında ciddi yetki genişliğine sahiptirler. İdarî yapıya kuruluş döneminde dahil edilen sadrazamlar başlarda danışmanlık yapan ve fikirlerine başvurulan bir konumda iken sonraki dönemlerde idarî, icraî, askerî ve kazaî konularda tam yetkiye sahip olmuşlardır. Bununla beraber gerektiğinde yabancı devletler ile diplomatik ilişkileri yürütüp elçilik görevini de yapmışlardır. Bu makama getirilen kişinin siyasî bir kabiliyete sahip olmasının yanında çoğunlukla ilmî yönden de liyakatli ve donanımlı kimselerden seçildiği anlaşılmaktadır. Sadrazamların ilmî yönden güçlü olmaları, devletin stratejik karar alma süreçlerinde ve idaresinde belirleyici rol oynamalarına sebep olmuştur. Eğitimli ve bilge sadrazamlar, imparatorluğun geniş topraklarında istikrarı ve etkin yönetimi sağlamaya çalışmış, bu da devletin hem iç hem de dış politikada güçlü bir duruş sergilemesine sebep olmuştur. İlmî yönlerini kimi zaman devlet teşkilatı ve vazifelerinde kullandıkları görülen sadrazamlar kimi zaman da bir eser ile ilime ve bilime katkı sunmuşlardır. Bu tezle, Osmanlı İmparatorluğu'nda görev yapan ilim sahibi sadrazamların hayatlarının ilk yılları, devlet görevleri, sadrazamlık öncesi ve sonrası aldıkları eğitimler, öğrendikleri yabancı diller, ilgi alanları, eğitim aldıkları hocaları, ilmî yönleri ve varsa yazdıkları, katkıda bulundukları ya da kendi isimlerine veya yaşadıkları olaylara ithafen yazılan eserlerin ortaya çıkarılması hedeflenmektedir.

Abstract:
The Ottoman state organization stands out with its centralized structure and systematically functioning bureaucracy. The grand viziers in this system were the people closest to the sultan and had a significant breadth of authority in their positions. While the grand viziers, who were included in the administrative structure during the foundation period, were initially in a position of consulting and whose opinions were sought, they later gained full authority in administrative, executive, military and judicial matters. In addition, they conducted diplomatic relations with foreign states and served as ambassadors when necessary. It is understood that the person appointed to this position had political ability and was mostly selected from people who were also scientifically qualified and equipped. The fact that the grand viziers were scientifically strong caused them to play a decisive role in the strategic decision-making processes and administration of the state. Educated and wise grand viziers tried to ensure stability and effective administration in the vast lands of the empire, which caused the state to have a strong stance in both domestic and foreign policy. Grand viziers, who are sometimes seen to use their scientific aspects in state organizations and duties, sometimes contributed to science with a work. This thesis aims to reveal the early years of the lives of the scholarly grand viziers who served in the Ottoman Empire, their state duties, the education they received before and after becoming grand viziers, the foreign languages they learned, their areas of interest, the teachers they received education from, their scientific aspects and, if any, the works they wrote, contributed to or were written in their names or dedicated to events they experienced.