Şemseddin Sivâsî'nin menakıpname türü eserlerinde olağanüstü motif yapısı
The structure of extraordinary motifs in Şemseddin Sivâsî's works of the hagiography genre
Yazar: MUSTAFA KARABULUT
Danışman: DOÇ. DR. TUĞÇE ERDAL
Yozgat Bozok Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Menkıbeler, sözlü gelenekte ortaya çıkan, velilerin hayatlarını ve gösterdikleri olağanüstü durumları konu edinen eserlerdir. Peygamber ashabı, dört halife, mezhep imamları ve velilerin hayatlarından kesitler sunan bu eserler, tarihi gerçekliğe sahip olmalarının yanında sözlü gelenekte yayılırken halk inançlarından beslenerek keramet diye adlandırdığımız olağanüstü olayları da içermektedir. Menakıpnameler ise bir veli hakkındaki menkıbelerin bir yazıcı tarafından derlenmesiyle ortaya çıkmış eserlerdir.
16. yüzyıl Osmanlı müelliflerinden Şemseddin Sivâsi, Halvetiye tarikatının Şemsiyye kolunun kurucusudur, çoğu dinî tasavvufî konuları işleyen Türkçe, Arapça ve Farsça yirmiden fazla eser vermiştir. Yazarın dört halife, ashap ve ehli beyt hakkında menkıbelerin yer aldığı Menâkıb-ı Çehâr-Yâr-ı Güzîn, İmam-ı Azam Ebû Hanîfe'nin menkıbelerini içeren Menâkıb-ı İmâm-ı A'zam ve kısa bir risale şeklinde yazmış olduğu Abdülvehhâb Gâzi Menâkıbı adlı eserleri menakıpname türündedir. Şemseddin Sivâsî'nin Menakıpname Türü Eserlerinde Olağanüstü Motif Yapısı adlı tez çalışmamızda bu üç eser incelenmiştir.
Tezde ele alınan menakıpnamelerde İslamiyet öncesi Türk inançları, semavi dinlerin kutsal kitapları, mit, destan ve efsane gibi farklı kaynaklardan gelen motifler bir arada bulunmaktadır. Çalışmamızda tespit ettiğimiz motifler, Türklerin tarih boyunca farklı inançlardan ve kültürlerden etkilendiklerini bize gösterirken Sünni Hanefi mezhebe mensup Şemseddin Sivâsî'nin diğer mezheplere bakış açısını da ortaya koyar.

2024, xiii + 106

Anahtar Kelimeler: Tasavvuf, Şemseddin Sivâsi, Menakıpname, Motif, Keramet, Veli.

Abstract:
Hagiographies are works that emerge from oral tradition, focusing on the lives of saints and the extraordinary situations they display. These works provide glimpses into the lives of the Prophet's companions, the four caliphs, the founders of religious sects, and saints. While they possess historical reality, they also draw on popular beliefs as they spread through oral tradition, including extraordinary events that we refer to as miracles. Hagiographies are works that arise from the compilation of legends about a saint by a writer.
Shamseddin Sivâsi, a 16th-century Ottoman author, is the founder of the Shamsiyye branch of the Halvetiye order. He produced over twenty works in Turkish, Arabic, and Persian, most of which deal with religious and mystical topics. His works that belong to the genre of hagiograpyh include "Menâkıb-ı Çehâr-Yâr-ı Güzîn," which contains legends about the four caliphs, companions, and the family of the Prophet; "Menâkıb-ı İmâm-ı A'zam," which includes legends about Imam Abu Hanifa; and "Abdülvehhâb Gâzi Menâkıbı," which he wrote as a short treatise. In our thesis titled "The Structure of Extraordinary Motifs in Şemseddin Sivâsî's Works of the Hagiography Genre" we have examined these three works.
In the hagiopgraphies discussed in the thesis, motifs from various sources such as pre-Islamic Turkish beliefs, the holy books of monotheistic religions, myths, epics, and legends are found together. The motifs we identified in our study demonstrate that the Turks have been influenced by different beliefs and cultures throughout history, while also revealing Shamseddin Sivâsî's perspective on other sects as a member of the Sunni Hanafi school.

2024, xiii + 106

Keywords: Sufism, Shamseddin Sivâsi, Hagiography, Motif, Miracle, Saint.