Sinan Paşa'nın Tazarru'-nâme'sinde edebî ve tasavvufî terimlerin kullanımı üzerine bir inceleme
A study on the use of literary and sufi terms in Sinan Pasha's Tazarru'-nâme
Yazar: FEYZA ÖZTUNÇ
Danışman: DOÇ. DR. SERKAN TÜRKOĞLU
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Deyimler = Idioms ; Edebi sanatlar = Literary arts ; Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Kavramlar = Concepts ; Sinan Paşa = Sinan Pasha ; Tasavvuf = Mystic ; Tazarru'-name = Tazarru'-name ; Terimler = Terms ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; İkilemeler = Reduplications

Özet:
Bu tez çalışmasında, Fatih devrinin önemli âlim şahsiyetlerinden biri olan Sinan Paşa'nın Tazarru'-nâme adlı eserindeki edebî, tasavvufî terim ve kavramlar tespit edilerek izâh edilmiştir. Sinan Paşa, bu dönemde vezirlik makamına yükselerek "Hâce-i Sultânî" unvanını almış ve "Hoca Paşa" olarak anılmıştır. O, sanatçılığının yanı sıra kadılık, müderrislik ve sadrazamlık görevlerini icrâ etmiştir. XV. yüzyıla ilmiyle ismini yazdırmış olan Sinan Paşa klasik edebiyatta da Tazarru'-nâme eseriyle ön plana gelmiştir. Tazarru'-nâme, itinâyla seçilmiş kelimeleri, seci ve aliterasyonları ve hacimli söz sanatlarıyla edebî, tasavvufî terim ve kavramlarla içerisinde birçok malzemeye sâhip bir kaynaktır. Bu tez çalışması, Giriş bölümünden sonra üç ana başlık ve sonuçtan oluşmaktadır. Birinci bölüm "Edebî Terimler" olarak adlandırılmış "beyit, ebyat, münâcât, tevhîd, na't, gazel, mesnevî, hikâye, nesir, şiir, dîvân, dibâce, şerh, inşâ" gibi terimler eserde yer aldığı şekliyle verilerek açıklanmıştır. İkinci bölümde "Edebî Kavramlar" başlığı altında "âb-ı hayât, gül, bülbül, hümâ, lâle, nergis, sîmurg, âsitân, bezm-i elest, micmer, felek, pîrûze, nesim, çeşm, âfitâb, teşne, bârân" gibi kavramların lugat manası kısaca açıklanmış ardından örneklerle birlikte açıklanmaya çalışılmıştır. Çalışmanın en hacimli kısmı üçüncü bölümde "Tasavvufî Terimler" başlığı altında "aşk, fakr, tevbe, nefs, zühd ma'rifet, sabır, havf ve recâ, rızâ, şükür, semâ, zâhid, behişt, kevser, mi'rac, burâk" gibi tasavvufî terimlere yer verilerek ilgili nazım ve nesir kısımlarıyla incelenmiştir.  Sonuç bölümünde ise ulaşılan bilgiler üzerine kapsamlı değerlendirmeyle Sinan Paşa'nın Tazarru'-nâme'sinde edebî, tasavvufî terimler ve kavramlar tespit edilmiştir. Çalışmada faydalanılan eserlere Kaynaklar başlığı altında yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Klasik Türk Edebiyatı, Edebî ve Tasavvufî Terimler, Sinan PaĢa, Tazarru'nâme.

Abstract:
In this thesis, the literary and mystical terms and concepts in the work named Tazarru'-nâme of Sinan Pasha, that being one of from important scholarly personalities of the Fatih period by determined were explained. During this period, Sinan Pasha by rising to vizier received the title of "Hâce-i Sultani" and was called by be"Hodja Pasha". In addition to his artistry, he performed the duties of kadi, mudarris and grand vizier. XV. Sinan Pasha, who had his name written in the 19th century with his science, also came to the fore in classical literature with his work Tazarru'-nâme. Tazarru'-nâme is a source that has many materials in with carefully chosen words, the speech and alliterations and with voluminous rhetoric, with literary and mystical terms and concepts. The first chapter was called by be "Literary Terms" and terms such as "couplet, ebyat, munacat, tawhid, naat, ghazal, masnavi, story, prose, poetry, divan, dibâce, commentary, inşâ" are explained. In the second part, under the title of "Literary Concepts", it was briefly explained such as "âb-ı hayât, rose, nightingale, humâ, tulip, daffodil, simurg, âsitân, bezm-i elest, micmer, fate, pirûze, nesim, çeşm, afitâb, teşne, baran" the lexical meaning of the concepts and then it was tried to be explained with examples. In the third part of the study, the most voluminous part of the study by placing to mystical terms such as "love, poverty, repentance, soul, zühd ma'rifat, patience, fear and hope, consent, gratitude, sema, zahid, behisht, kevser, mi'rac, burak" analyzed relating to verse and prose parts. If in the conclusion part, a general evaluation by to made on that data obtained literary and mystical terms and concepts in Sinan Pasha's Tazarru-nâme were determined. The works used during the study are given under the heading of Resources.

Keywords: Classical Turkish Literatüre, Literary and Sûfî Terms Sinan Pasha's Tazarru'-nâme.