Mehmet Refiki (Hayatı, edebi kişiliği, şiirleri) /
Yazar: HALİM GÖKÇE
Danışman: DOÇ. DR. İSA ÖZKAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1998
Konu: Biyografi = Biography ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Mehmet Refiki = Mehmet Refiki ; Tasavvuf = Mystic ; Şairler = Poets ; Şiir = Poem

Özet:
Mehmet Refîkî, 1874 yılında Kars'ta dünyaya gelmiştir. Osmanlı-Rus Savaşında Kars'ın işgal edilmesi üzerine ailesiyle birlikte Sivas'a gelen Refîkî'nin çocukluğu ve ilk gençlik yılları Sivas'ın Yıldızeli ilçesine bağlı Belcik köyünde geçmiştir. Daha sonra Sivas merkeze bağlı Çallı köyünde imamlığa başlayan şair, ölümüne kadar bu köyde imalık yapmıştır. Şairin, bazı kaynaklarda Mevlevî olduğu belirtilse de şiirlerinde bu konuda herhangi bir ipucuna rastlamak mümkün değildir. Refîkî'nin, elimizde Arap harfleriyle kaleme almış olduğu iki eseri bulunmaktadır. Bunlardan biri kendisinin istinsah ettiği manzum Yusuf Kıssası, diğeri ise telif şiirlerini topladığı Divanıdır. Almış olduğu dini eğitimin de etkisiyle bir taraftan tasavvufa ilgi duyan şair, diğer taraftan da yörede güçlü olan âşık şiirinden etkilenmiş ve bu iki anlayış doğrultusunda şiirler yazmıştır. Şairin dili, ele aldığı konuya paralel olarak değişiklik gösterir. Dinî konularda yazdığı şiirlerin dili, din dışı konularda yazdığı şiirlerin diline göre daha ağırdır. Konuya göre şekillenen dil anlayışını nazım şekillerinde de görmek mümkündür. Din dışı konularda âşık şiirinin alışılagelmiş nazım şekillerini kullanan şair, dinî muhtevalı şiirlerinde tasavvuf şiirinde ve divan şiirinde kullanılan nazım şekillerini kullanmaya özen göstermiştir. Refîkî'nin şiirlerinde ağırlıklı olarak işlenen konu, yaşadığı dönemin sosyal çarpıklıklarına getirdiği eleştirilerdir. Bunun yanında dinî ve lâdinî konuları da sıkça ele almıştır. Gerek şiirlerinde ortaya koyduğu teknik, gerekse işlediği konular bakımından Mehmet Refîkî, yaşadığı dönemin bir çok özelliğini şiirlerinde yansıtan bir şairdir.

Abstract:
Mehmet Refîkî was born in 1874 in Kars. On invasion of Kars by the Russians during the of Ottoman- Russian war, together with his family Refîkî moved to Sivas and spend his childhood and teen ages in Belcik village of Yıldızeli. Later on he started his imam career in Çallı village of Sivas and continued this profession until his death. Though in some documentaris the poet is mentioned to be Mevlevi, one can hardly see the clues of this case in his poems. We have in hand Refîkî's two works written in Arabic Alphobet. One of them is Yusuf Kıssası a copy including some of is original texts, the other is his Divân in which he has collected his own poems. With the influence of his religous education, the poet is interested in Tasavvuf (Mysticism), and is affected by the strong Âşık Poetry of the area and has written poems in both styles. Teh language the poet uses changes according to the subject he chooses. The language of the poems he has written on religous subjects is more difficult to understand than on the worldly subjects. The style of the language varying according to the subject can be seen in verses, too. In worldly subject, the poet uses the traditiondl verse forms of the Âşık Poetry while in religous poems he seems to be careing about using the verse forms of Tasavvuf and Divân Poetry. The subject worked intensely out in Refîkî's poems are the criticism he brings to the social crookednesses of his time. Besides he has often dealt with both religous and worldly subject. Both the technigue he uses, and the subject he has worked out in his poems put over that Refîkî is a poet reflecting many sides of the period he had lived.