İletişim psikolojisi açısından internet haberciliğinde tık yemi (Clıckbaıt) kullanımı
Use of clickbait in online journalism in terms of communication psycholog
Yazar: PELİNSU ÇATALKAYA
Danışman: PROF. DR. ZÜLFİKAR DAMLAPINAR
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Gazetecilik = Journalism ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Habercilik = Journalism ; Yalan haberler = False News ; İletişim psikolojisi = Communication psychology

Özet:
İletişim bilimi ve psikoloji biliminin birbiriyle bağlantı içerisinde temel ilişkiler ve etkileşimler bulunmaktadır. İletişimin uzantısı olarak ele alındığı bu çalışmada, psikolojideki kuramsal yaklaşımlar ve iletişim psikolojisinin alt dallarından bilişsel gelişim ve bireysel farkındalık alanları, internet haber sitesi okuyucuların üzerindeki olumlu/olumsuz etkileri üzerinde durulmuştur. Yeni nesil iletişim ortamlarında yaşanan etkileşimler ve aktarım yöntemleri internet haber sitelerinde yayımlanan tık yemi haberler (clickbait) üzerinden irdelenmiş ve iletişim psikolojisinin temel ögeleri üzerinden okuyucudaki farkındalıklar değerlendirilmiştir. İletişim psikolojisinin, tık yemi haber söylemlerin sonucunda okuyucu dünyasındaki rolüne özgün psikolojik etkilerin neler olabileceği ve okur tutumları önemli görülmüş bu yüzden Türkiye'de farklı ideolojik eğilimleri bulunan ve en fazla ziyaret edilen beş internet haber sitesi örneklem olarak seçilmiştir. "İnternet gazetelerinde yer alan tık yemi haberlerin nasıl sunulmaktadır ve okuyucu kitlesinin psikolojisi üzerinde ne tür etkileri olmuştur?" sorusu çalışmanın temel araştırma sorusu olarak ele alınmış ve tartışılmıştır. Hürriyet.com.tr, sözcü.com.tr, milliyet.com.tr, sabah.com.tr, habertürk.com.tr haber siteleri 1-15 Ocak 2023 tarihleri arasında manşet haber başlıkları ve görselleri doküman tarama yöntemiyle incelenmiştir. Olay ve olguların haber sitelerinde nasıl tasvir edildiğini anlama ve değerlendirme amacıyla betimsel araştırma modellerinden biri olan içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Çalışmada, Toplam 3079 haber, içerik analizi yöntemiyle incelenmiş ve incelenen haberlerin 2693'ü (%87.26) tık yemi içerikli haber yöntemi uygulandığı saptanmıştır. Haber sitesinin okuyucu kitlesi, tık yemi haber içeriklerine karşı gösterdikleri kolektif tepkiler (habere ilişkin yorumlar) değerlendirilmiştir. Merak duygusu nedeniyle haberin takibine devam edip etmedikleri bunun sonucunda haber sitesine karşı güven sorunları yaşayıp yaşamadıkları incelenmiştir.

Abstract:
The fields of communication science and psychology are fundamentally interconnected, exhibiting key relationships and interactions. In this study, communication is examined as an extension of these connections, focusing on theoretical approaches in psychology and the subfields of communication psychology, particularly cognitive development and individual awareness. The study addresses the positive and negative effects of internet news websites on readers within this context. Interactions and transmission methods experienced in new generation communication environments have been examined through clickbait news published on internet news websites, and the awareness of readers has been evaluated based on the fundamental elements of communication psychology. The unique psychological effects of communication psychology on the reader's world as a result of clickbait news discourse and reader attitudes have been deemed significant. Therefore, five internet news websites with different ideological tendencies and the highest number of visits in Turkey were selected as a sample. The question "How are clickbait news presented in online newspapers and what kind of effects have they had on the psychology of the readership?" was considered as the primary research question of the study and discussed accordingly. Between January 1st and January 15th, 2023, headline news titles and visuals from hürriyet.com.tr, sözcü.com.tr, milliyet.com.tr, sabah.com.tr, and habertürk.com.tr news websites were examined using document scanning method. Content analysis method, which is one of the descriptive research models, was employed to understand and evaluate how events and phenomena are portrayed on news websites. In the study, a total of 3079 news articles were examined using content analysis method, and it was found that 2693 of the examined news articles (87.26%) employed clickbait content. The readership of the news website was evaluated in terms of their collective reactions (comments regarding the news) to clickbait content. Whether they continued to follow the news due to curiosity and whether this resulted in trust issues with the news website were examined.