İntestinal stomalı hastaların öz yeterlilik düzeyi ile yaşam kalitesi arasındaki ilişki
The relationship between self-efficacy level and quality of life in patients with intestinal stoma
Yazar: MİNE ELA CEYLAN
Danışman: DOÇ. DR. SERPİL YÜKSEL
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Cerrahi stomalar = Surgical stomas

Özet:
Kolorektal kanserler başta olmak üzere bağırsak hastalıklarının tedavisinde uygulanan intestinal stoma, cerrahi girişimle bağırsağın karın duvarına ağızlaştırılmasıdır. Yaşam kurtaran bu tedavi, hastanın fizyolojik, sosyal ve psikolojik sorunlar yaşamasına neden olmakta, öz yeterliliğini ve yaşam kalitesini etkilemektedir. Bu çalışmada, intestinal stomalı hastaların öz yeterlilik düzeyini ve yaşam kalitesini belirlemek ve aralarındaki ilişkiyi incelemek amaçlandı.
      Tanımlayıcı ve ilişki arayıcı tipteki bu çalışma, Konya ilindeki bir kamu hastanesinin cerrahi servislerinde, stoma ve kronik yara bakım polikliniğinde yürütüldü. İlk kez intestinal stoma açılan ve en az 3 aydır stoma ile yaşayan 18 yaş ve üzeri 101 hasta araştırmanın örneklemini oluşturdu. Araştırma öncesi etik kurul ve kurum izni alındı. Veriler, Şubat 2023- Mart 2024 tarihleri arasında tanıtıcı özellikler formu, Stoma Öz Yeterlilik Ölçeği ve Stoma Yaşam Kalitesi Ölçeği ile toplandı. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, Bağımsız Örneklem t Testi, Tek Yönlü Varyans Analizi, Pearson korelasyon analizi ve çoklu regresyon analizi kullanıldı.
      Hastaların yaş ortalaması 59,91±14,32 yıl olup, %63,4'üne kolon kanseri nedeniyle stoma açılmıştı. Hastaların çoğunluğu (%65,3) stoma torbasını kendisi değiştirebilmekte ve %47,5'i stoma bakımını kendisi yapabilmekteydi. Hastaların stoma öz yeterliliklerinin ve yaşam kalitelerinin orta düzeyde olduğu belirlendi. Stoma öz yeterlilik düzeyi ile yaşam kalitesi arasında pozitif yönlü yüksek düzey ilişki olduğu saptandı (rp=0,658, p<0,01).  Hastaların öz yeterlilik düzeyine %58 oranında (R2=0,578, p<0,001) katkı sağlayan bağımsız değişkenlerin eğitim süresi, stoma torbasını değiştirebilme ve stoma bakımını yapabilme olduğu belirlendi. Hastaların eğitim süresi arttıkça öz yeterlilik düzeyinin arttığı, stoma torbasını değiştirebilenlerin ve stoma bakımını yapabilenlerin öz yeterlilik düzeyinin daha yüksek olduğu saptandı. Hastaların stoma yaşam kalitesi puanına %53 oranında (R2=0,532, p<0,001) katkı sağlayan bağımsız değişkenlerin stoma açılma yerinden memnun olma, stoma kaynaklı komplikasyon oluşumu, stoma bakımı öz yeterlilik ve sosyal öz yeterlilik düzeyi olduğu belirlendi. Geliri giderine denk olanların ve geliri yüksek olanların, stoma açılma yerinden memnun olanların ve komplikasyon oluşmayanların stoma yaşam kalitesi puanının daha yüksek olduğu, stoma bakımı öz yeterlilik ve sosyal öz yeterlilik düzeyi arttıkça yaşam kalitesinin iyileştiği saptandı. 
     Sonuç olarak araştırma bulguları, intestinal stomalı hastaların öz yeterlilik düzeyi arttıkça yaşam kalitelerinin arttığını gösterdi.  Bu bulgular doğrultusunda, bu hastalara bakım veren hemşirelerin hastaların öz yeterlilik düzeyini ve yaşam kalitesini etkileyen faktörleri belirlemesi ve hastayı güçlendirmeye yönelik girişimleri planlanması önerilir.

Abstract:
Intestinal stoma, which is applied for the treatment of intestinal diseases, especially colorectal cancers, is the surgical opening of the intestine to the abdominal wall. This life-saving treatment causes patients to experience physiological, social, and psychological problems, affecting their self-efficacy and quality of life. The aim of this study was to determine the level of self-efficacy and quality of life of patients with intestinal stoma and to examine the relationship between them.
     This descriptive and correlational study was conducted in the surgical services and the stoma and chronic wound care outpatient clinic of a public hospital in Konya province. The sample consisted of 101 patients aged 18 years and older who had an intestinal stoma for the first time and had been living with a stoma for at least three months. Ethics committee and institutional permission were obtained before the research. Data were collected between February 2023 and March 2024 using a descriptive characteristics form, the Stoma Self-Efficacy Scale, and the Stoma Quality of Life Scale. The data were analyzed using descriptive statistics, Independent Sample t-test, One-Way Analysis of Variance, Pearson correlation analysis, and multiple regression analysis.
     Patients had a mean 59.91±14.32 years of age. More than half of the participants had a stoma opened for colon cancer (63,4%). The majority (65,3%) can change the stoma bag themselves and 47,5% can perform stoma care themselves. Stoma self-efficacy and quality of life of the patients were found to be at a moderate level. There was a high positive correlation between stoma self-efficacy level and quality of life (rp=0,658, p<0,01).  It was determined that the independent variables that contributed 58% (R2=0,578, p<0.001) to the self-efficacy level of the patients were the duration of education, being able to change the stoma bag and being able to perform stoma care. It was found that the level of self-efficacy increased as the duration of education increased, and those who could change the stoma bag and perform stoma care had higher levels of self-efficacy. The independent variables that contributed 53% (R2=0,532, p<0,001) to the stoma quality of life score of the patients were satisfaction with the stoma opening site, occurrence of stoma-related complications, stoma care self-efficacy and social self-efficacy level. It was found that those whose income was equal to their expenses and those with higher income, those who were satisfied with the stoma opening site and those who did not have complications had higher stoma quality of life scores, and the quality of life improved as the level of stoma care self-efficacy and social self-efficacy increased.
    In conclusion, the results showed that the quality of life of patients with intestinal stoma increased as the level of self-efficacy increased.  In line with these findings, it is recommended that nurses caring for these patients should determine the factors affecting the patients' self-efficacy level and quality of life and plan interventions to empower the patient.