Flaş kromatografisi ile adaçayı (salvia officinalis) bitkisinden zenginleştirilmiş rosmarinik asit eldesi
Recovery of rosmarinic acid enriched from sage (salvia officinalis) by flash chromatography
Yazar: ELİF SİNE DÜVENCİ
Danışman: PROF. DR. HALİL İBRAHİM UĞRAŞ
Düzce Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Doğal ve Bitkisel Ürünler / Kozmetik Ürünler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Kimya = Chemistry
Dizin: Ekstraksiyon =   ; Salvia officinalis = Salvia officinalis ; Yüksek basınç sıvı kromatografisi =

Özet:
Salvia officinalis, Lamiaceae ailesine ait bir bitkidir ve genellikle soğuk havalarda soğuk algınlığı, boğaz ağrısı gibi rahatsızlıklarda çay olarak tüketilmektedir. Bunun yanı sıra adaçayı, yapraklarından uçucu yağ elde edilerek ithalatı ve ihracatı yapılmakta olan bir bitkidir. Bununla birlikte birçok alanda kullanılmaktadır. Salvia Latince'de "iyileştirici" anlamına gelirken, officinalis "tıbbi" anlamına gelmektedir. Salvia officinalis'in iyileştirici etkisi üzerine çeşitli çalışmalar yapılmıştır. Genel anlamda bitki, fenolik bileşiklerce ve biyolojik aktivitesi kanıtlanmış uçucu yağlar açısından zengindir. Bunun yanı sıra adaçayı yapraklarından uçucu yağ elde edildikten sonra kalan kısım atık olarak kalmaktadır. Oysaki kalan sulu kısımda ve kalan bitki materyalinde de oldukça değerli etken maddeler bulunmaktadır. Bunlardan miktarca en fazla bulunanı; biyolojik aktivitesi ve farmakolojik etkileri üzerine araştırmaların devam ettiği rosmarinik asittir. Bu çalışma kapsamında Düzce yöresinden toplanan adaçayları gölgede kurutulmuştur. Uçucu yağ eldesinden sonra atık olarak kalan adaçayı bitki materyali üzerinde farklı ekstraksiyon denemeleri gerçekleştirilmiştir. Ekstraksiyon denemeleri; uçucu yağ çıkarma düzeneği kurulduktan sonra kalan posanın değerlendirilmesi üzerine yapılmıştır. Fakat kıyaslama adına ve en uygun metodun seçilebilmesi için direkt bitki materyaline manyetik karıştırıcı yardımıyla 2, 16, 24 saat ekstraksiyon süresi sürecek şekilde ekstraksiyon süreçleri de düzenlenmiştir. Çözücü olarak etanol, aseton ve saf su kullanılmıştır. Etken madde varlığı HPLC (yüksek basınçlı sıvı kromatografisi) cihazıyla ölçülmüştür. Klevenger düzeneği sonrası kalan posanın değerlendirildiği durumda etken madde miktarı oldukça yüksek çıkmıştır. Klevengere en yakın rosmarinik asit miktarı ise etanol ile ultrasonikasyonun kullanıldığı ekstraksiyon metodudur. Elde edilen ekstrelerdeki rosmarinik asit miktarları kromatografik cihazlarla tayin edilmiştir. Hem bitki materyalinden kalan atıktan elde edilen ekstraktlar hem de uçucu yağ eldesindeki distilasyon sonrası balonda kalan sulu fazdan elde edilen ekstraktta rosmarinik asit miktarı oldukça yüksek çıkmıştır. Elde edilen bu ekstreleri bitki materyalinden gelen diğer safsızlıklardan ayırabilmek için flaş kromatografisi kullanılmıştır. Burada elde edilen zenginleştirilmiş rosmarinik asit önce HPLC ile tayin edilmiştir. Sonrasında LC/MS (sıvı kromatografisi/ kütle spektrometresi) cihazıyla kütle taramasıyla molekülün doğruluğu kanıtlanarak saflığı yüksek zenginleştirilmiş rosmarinik asit elde edilmiştir.

Abstract:
Salvia officinalis is a plant belonging to the Lamiaceae family and is usually consumed as a tea in cold weather conditions such as colds and sore throats. In addition, essential oil is obtained from sage leaves and imported and exported. However, it is used in many fields. Salvia means "healing" in Latin, while officinalis means "medicinal". Various studies have been conducted on the curative effect of Salvia officinalis. In general, the plant is rich in phenolic compounds and essential oils with proven biological activity. In addition, after the essential oil is obtained from sage leaves, the remaining part is waste. However, there are very valuable active substances in the remaining watery part and the remaining plant material. The most abundant of these is rosmarinic acid, whose biological activity and pharmacological effects continue to be researched. Within the scope of this study, sage collected from Düzce region were dried in the shade. Different extraction experiments were carried out on the sage plant material that remained as waste after the essential oil was obtained. Extraction trials were carried out on the evaluation of the remaining pulp after the essential oil extraction apparatus was set up. However, for the sake of comparison and in order to choose the most suitable method, it was arranged to last 2, 16, 24 hours with the help of magnetic stirrer. Ethanol, acetone and purified water were used as solvents. The presence of active substance was measured by HPLC (high pressure liquid chromatography) device. In the case of the evaluation of the remaining pulp after the Clevenger mechanism, the amount of active substance was found to be quite high. The closest amount of rosmarinic acid to clevenger is the extraction method using ethanol and ultrasonication. The amounts of rosmarinic acid in the obtained extracts were determined by chromatographic devices. The amount of rosmarinic acid was found to be quite high in both the extracts obtained from the waste remaining from the plant material and the extract obtained from the aqueous phase remaining in the balloon after the water vapor distillation of the essential oil. Flash chromatography was used to separate these extracts from other impurities from plant material. The enriched rosmarinic acid obtained here was first determined by HPLC. Afterwards, enriched rosmarinic acid with high purity was obtained by proving the accuracy of the molecule by mass scanning with LC/MS (liquid chromatography/mass spectrometry) device.