COVID-19 pandemisi sürecinde kemoterapi alan meme kanserli hastalarda mobil uygulama ile geliştirilen interaktif hemşire desteği programının hasta sonuçlarına etkisi
The effect of interactive nurse support program developed by mobile application on patient outcomes in breast cancer patients receiving chemotherapy during the COVID-19 pandemic
Yazar: HANDAN ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. AYTEN DEMİR
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Anksiyete = Anxiety ; Antineoplastik ajanlar = Antineoplastic agents ; Antrasiklin = Antracycline ; COVID 19 = COVID 19 ; Hemşirelik = Nursing ; Meme neoplazmları = Breast neoplasms ; Mobil aplikasyon = Mobile application ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Sosyal destek = Social support ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Araştırma, COVID-19 pandemisi sürecinde kemoterapi alan meme kanserli hastalarda mobil uygulama ile geliştirilen interaktif hemşire desteği programının hasta sonuçlarına (semptom yönetimi, yaşam kalitesi, sosyal destek algısı ve anksiyete) etkisinin belirlenmesi amacıyla randomize kontrollü deneysel türde yapılmıştır. Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı Ayaktan Kemoterapi Ünitesi'nde 10 Eylül 2021- 30 Mart 2023 tarihleri arasında yürütülen bu araştırma, kontrol grubunda 50 hasta, müdahale grubunda 50 hasta olmak üzere toplam 100 hasta ile tamamlanmıştır. Gruplar arasında etkileşim riskinin yüksek olduğunun belirlenmesi nedeni ile araştırmaya dahil edilme kriterlerini karşılayan hastalar, kontrol ve müdahale gruplarına ayaktan kemoterapi ünitesine başvuru sıralarına göre atanmıştır. Öncelikli olarak hangi grubun verilerinin toplanacağının belirlenmesi için basit randomizasyon uygulanmış, ilk grup kontrol grubu olarak belirlenmiştir. Araştırma kapsamında kontrol grubunda bulunan hastalar standart bakım almış, müdahale grubundaki hastalara dört antrasiklin-siklofosfamid kemoterapi kürü boyunca mobil uygulama ile geliştirilen interaktif hemşire desteği programı uygulanmıştır. Uygulama, hastaların kemoterapi kürü aralıklarının uzunluğuna göre; kür aralığı 14 gün olan hastalarda 8 hafta, kür aralığı 21 gün olan hastalarda 12 hafta sürdürülmüştür. Verilerin toplanmasında Sosyo-Demografik ve Klinik Özellikler Bilgi Formu, Memorial Semptom Değerlendirme Ölçeği, EORTC QLQ-C30 Yaşam Kalitesi Ölçeği,  EORTC QLQ-BR23 Modülü, Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği, Beck Anksiyete Ölçeği ve Mobil Uygulama İle Geliştirilen İnteraktif Hemşire Desteği Programına Yönelik Değerlendirme ve Görüş Formu kullanılmıştır. Araştırma verileri kemoterapi öncesi (t0) ve her bir kemoterapi sonrası birinci haftanın sonunda (t1, t2, t3, t4) olmak üzere 5 kez toplanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde frekans dağılımları, tanımlayıcı istatistikler (ortalama, standart sapma), Kolmogorow Smirnov Testi, Bağımsız Örneklem T Testi, Tekrarlı Ölçümlerde Varyans Analizi, Bonferroni Testi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda kontrol ve müdahale grupları arasında Sosyo-Demografik ve Klinik Özellikler açısından Beden Kitle İndeksi değerlerinde istatistiksel olarak anlamlı fark olduğu (p˂0,05), diğer özellikler açısından anlamlı fark bulunmadığı (p˃0,05) saptanmıştır. Müdahale grubundaki hastaların Memorial Semptom Değerlendirme Ölçeği toplam puanları t1, t2, t3, t4 ölçümlerinde kontrol grubundan anlamlı derecede düşük bulunmuştur (p˂0,05). Müdahale grubundaki hastaların EORTC QLQ-C30 Yaşam Kalitesi Ölçeği "Genel Sağlık Durumu" alt boyutu ve "Fonksiyonel Boyut" puanları t1, t2, t3, t4 ölçümlerinde kontrol grubundan anlamlı derecede yüksek, "Semptom Boyutu" puanları kontrol grubundan anlamlı derecede düşük bulunmuştur (p˂0,05). Müdahale grubundaki hastaların EORTC QLQ-BR23 Modülü "Fonksiyonel Boyut" puanları t1, t2, t3, t4 ölçümlerinde kontrol grubundan anlamlı derecede yüksek, "Semptom Boyutu" puanları kontrol grubundan anlamlı derecede düşük bulunmuştur (p˂0,05). Müdahale grubundaki hastaların Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği toplam puanları t1, t2, t3, t4 ölçümlerinde kontrol grubundan anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (p˂0,05). Müdahale grubundaki hastaların Beck Anksiyete Ölçeği toplam puanları t1, t2, t3, t4 ölçümlerinde kontrol grubundan anlamlı derecede düşük bulunmuştur (p˂0,05). Araştırma sonucunda, COVID-19 pandemisi sürecinde kemoterapi alan meme kanserli hastalarda mobil uygulama ile geliştirilen interaktif hemşire desteği programının hasta sonuçlarını (semptom yönetimi, yaşam kalitesi, sosyal destek algısı ve anksiyete) etkilediği belirlenmiştir. Kemoterapi alan meme kanserli hastaların izlem, bakım ve tedavi süreçlerinde mobil uygulama ile geliştirilen interaktif hemşire desteği programlarının kullanımının arttırılması ve özellikle pandemi dönemlerinde bu destek programlarının standart bakıma entegre edilmesi önerilmektedir. Hastanelerde, ayaktan kemoterapi alan meme kanserli hastalara yönelik mesai saati sınırlaması olmaksızın hizmet veren, mobil uygulama araçları içeren destekleyici bakım birimlerinin oluşturulmasının ve bu amaçla politikalar geliştirilmesinin kanser bakım hizmetlerinin kalitesini önemli ölçüde arttıracağı düşünülmektedir.

Anahtar Sözcükler: Anksiyete, Meme Kanseri, Mobil Uygulama, Sosyal Destek, Yaşam Kalitesi

Abstract:
The research was conducted in a randomized controlled experimental type to determine the effect of the interactive nurse support program developed by mobile application on patient outcomes (symptom management, quality of life, perception of social support and anxiety) in breast cancer patients receiving chemotherapy during the COVID-19 pandemic. This research, which was conducted at Ankara Bilkent City Hospital Medical Oncology Department Outpatient Chemotherapy Unit between September 10, 2021 and March 30, 2023, was completed with a total of 100 patients, 50 patients in the control group and 50 patients in the intervention group. Due to the determination that the risk of interaction between the groups was high, patients who met the criteria for inclusion in the study were assigned to the control and intervention groups according to the order of admission to the outpatient chemotherapy unit. Simple randomization was applied to determine which group's data will be collected first, and the first group was determined as the control group. Within the scope of the research, patients in the control group received standard care, and patients in the intervention group were applied an interactive nurse support program developed by a mobile application during four anthracycline-cyclophoshamide chemotherapy cycles. The application was continued for 8 weeks in patients with a 14-day cycle interval and for 12 weeks in patients with a 21-day cycle interval according to the length of chemotherapy cycle intervals of the patients. Socio-Demographic and Clinical Characteristics Information Form, Memorial Symptom Assessment Scale, EORTC QLQ-C30 Quality of Life Scale, EORTC QLQ-BR23 Module, Multidimensional Perceived Social Support Scale, Beck Anxiety Scale and Evaluation and Opinion Form for Interactive Nurse Support Program Developed by Mobile Application were used in data collection. Research data were collected five times, including before chemotherapy (t0) and at the end of the first week after each chemotherapy (t1, t2, t3, t4). Frequency distributions, descriptive statistics (mean, standard deviation), Kolmogorov Smirnov Test, Independent Sample T Test, Variance Analysis for Repeated Measurements, Bonferroni Test were used in the evaluation of the data. As a result of the research, it was found that there was a statistically significant difference in Body Mass Index values between the control and intervention groups in terms of Socio-Demographic and Clinical Characteristics (p˂0.05), there was no significant difference in terms of other characteristics (p˃0.05). Memorial Symptom Assessment Scale total scores of the patients in the intervention group were found to be significantly lower than the control group at t1, t2, t3, t4 measurements (p˂0.05). The EORTC QLQ-C30 Quality of Life Scale "General Health Status" sub-dimension and "Functional Dimension" scores of the patients in the intervention group were found to be significantly higher than the control group at t1, t2, t3, t4 measurements, and the "Symptom Dimension" scores were found to be significantly lower than the control group (p˂0.05). The EORTC QLQ-BR23 Module "Functional Dimension" scores of the patients in the intervention group were found to be significantly higher than the control group at t1, t2, t3, t4 measurements and the "Symptom Dimension" scores were found to be significantly lower than the control group (p˂0.05). Multidimensional Perceived Social Support Scale total scores of the patients in the intervention group were found to be significantly higher than the control group at t1, t2, t3, t4 measurements (p˂0.05). Beck Anxiety Scale total scores of the patients in the intervention group were found to be significantly lower than the control group at t1, t2, t3, t4 measurements (p˂0.05). As a result of the research, it was determined that the interactive nurse support program developed by mobile application affected patient outcomes (symptom management, quality of life, perception of social support and anxiety) in breast cancer patients receiving chemotherapy during the COVID-19 pandemic. It is recommended to increase the use of interactive nurse support programs developed by mobile application in the monitoring, care and treatment processes of breast cancer patients undergoing chemotherapy, and to integrate these support programs into standard care especially during pandemic periods. It is thought that establishing supportive care units in hospitals that provide services for breast cancer patients receiving outpatient chemotherapy without working hours restrictions, including mobile application tools, and developing policies for this purpose will significantly increase the quality of cancer care services.

Keywords: Anxiety, Breast Cancer, Mobile Application, Quality of Life, Social Support