Geleneksel mahallede toplumsal hafıza: Bursa Emirsultan Mahallesi
Collective memory in traditional neighborhood: Bursa Emirsultan Neighborhood
Yazar: AHMET ATABAŞ
Danışman: DOÇ. ASLİHAN ÖĞÜN BOYACIOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Bursa = Bursa ; Gelenekler = Traditions ; Hatırlama = Remembering ; Mahalleler = Neighborhoods ; Mekan = Space ; Toplumsal bellek = Social memory

Özet:
Bu çalışmada, sosyolojik düzlemde hafıza-mekân ilişkisine odaklanılarak, geleneksel özelliklere ve tarihi bir geçmişe sahip bir mahallede toplumsal belleğin oluşumu, korunması ve aktarılması konuları araştırılmaktadır. Toplumsal hafıza ve mahalle, çalışmanın merkezinde yer alan kavramlardır. 
Toplumsal bellek, bireylerin zihinlerinde yerleşik olmakla birlikte bireysel hafızaların dışında var olan ve bireysel hafızalarımızı da etkileyen ve şekillendiren bir toplumsal hatırlama olgusudur. Her bir bireyde, bireysel bir yeti olduğu düşünülen hafızanın dışında, aile, dini gruplar, köy ve mahalle gibi aynı anda içinde bulunduğu veya mensup olduğu toplumsal grup adedince toplumsal hafıza katmanı bulunmaktadır. 
Mahalle ise, aileden sonra bireylerin en yakın fiziki grubunu oluşturmaktadır. İnsan ilişkilerinin mekânsal izdüşümü olarak tanımlanan mahalle, bireylerin hafızasını şekillendiren önemli bir toplumsal grup olmanın yanı sıra toplumsal ilişki ve çerçevelerin belirlendiği önemli bir mekândır. Çalışmada, geçmişi 14. yüzyıla kadar uzanan, belirli gelenek, adet, tören, alışkanlık, pratik ve kurallar gibi kendine has hususiyetlerinin yanında Osmanlı Devleti'nin ilk başkentliğini yapmış Bursa'nın tarihi ve kültürel arka planı nedeniyle araştırma yeri olarak Bursa Emirsultan Mahallesi seçilmiştir. Nitel görüşme tekniği kullanılarak mahallede yaşayan veya geçmişte yaşamış olan 20 kişi ile yarı yapılandırılmış soru formu üzerinden görüşmeler gerçekleştirilmiştir. 
Sonuç olarak, araştırma neticesinde elde edilen veriler, i) mahalle tarihi, algısı, anlatıları ve değişimi, ii) mekânlar, iii) tören ve etkinlikler, iv) ilişkiler, pratikler ve alışkanlıklar ve son olarak v) şahsiyetler şeklinde beşli bir tasnifle kategorize edilerek sunulmaktadır.  Ayrıca mahalledeki toplumsal hafızaya dair bulgular analiz edildiğinde dini inanç, tarihilik ve değişim temaları ön plana çıkan çıkmaktadır. 

Anahtar Sözcükler 
Toplumsal Hafıza, Hatırlama, Hafıza-Mekân İlişkisi, Mahalle, Bursa Emirsultan Mahallesi

Abstract:
The present study offers an in-depth analysis of the formation, preservation and transmitting of the collective memory in a neighborhood featuring traditional and historical characteristics, focusing on the sociological context of the relationship between memory and space. Collective memory and neighborhood are key concepts of the study.
Collective memory, though embedded in the minds of individuals, exists outside of individual memory as a social remembrance phenomenon that affects and shapes it. Apart from the individual memory, everyone has layers of collective memory as many as social groups they belong to, such as family, religious groups, villages and neighborhoods. 
As for the neighborhood, it is the closest physical group of the individuals after the family. The neighborhood, defined as the spatial footprint of social relations, is an important place where social relations and frameworks are identified, apart from being an important social group that shapes the memory of individuals. In this study, Bursa Emirsultan Neighborhood, with a history extending to the 14th century, was chosen as a case study due to special characteristics Bursa shows, as the first capital of the Ottoman State, such as traditions, customs, ceremonies, habits, practices and rules as well as its historical and cultural background. Through a semi-structured questionnaire, interviews were conducted with 20 people who are currently living in the neighborhood or had lived in the past.
As a result, research findings are categorized by a five-fold classification: i) history, perception, narratives/stories and change of the neighbourhood, ii) spaces, iii) ceremonies and events, iv) relationships, practices and habits and finally v) personalities. Moreover, when the findings of the collective memory in the neighborhood are analyzed, the themes of religious belief, being historicity and change comes to the forefront.

Keywords
Collective Memory, Remembering, Memory-Space Relationship, Neigbourhood, Bursa Emirsultan Neigbourhood