Diyarbakır ili pamuk tarlalarında kanyaşın (Sorghum halepense (L.) Pers) herbisitlere dayanıklılığının incelenmesi
Investigations on herbicide resistance of johnsongrass (Sorghum halepense (L.) Pers.) in cotton fields in the Diyarbakır Province, Turkey
Yazar: RAMAZAN AKIN
Danışman: PROF. DR. AHMET ULUDAĞ
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Kanyaş (Sorghum halepense (L.) Pers.) dünyanın en zararlı ve yaygın yabancıotları arasında yer almaktadır. Anavatanı Türkiye'nin de kısmen içinde yer aldığı Mezopotamya ve Akdeniz olan bu bitki Türkiye'de de birçok kültür bitkisinde önemli yabancıotlar arasındadır. Pamuk, mısır, sebzeler, meyve bahçeleri gibi alanların yanı sıra tarım dışı alanlarda da önem arz etmektedir. Pamuk Türkiye'nin önde gelen ürünlerinden biridir ve kullandığı girdiler ve birçok alanda kullanılan çıktıları ile dünya çapında önemlidir. Dar yapraklı yabancıotlar ile mücadelede yarım asırdan fazla bir geçmişi olan AKKaz (asetil koenzimA karboksilaz) enzimini engelleyici herbisitler kanyaş mücadelesinde de etkili bir şekilde kullanılmaktadır. Herbisitlere dayanıklılık ise herbisit kullanımının kaçınılmaz sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. Herbisitlerin uygun bir şekilde bütünleşik mücadele mantığı içerisinde kullanılması dayanıklılığın ortaya çıkmasını geciktirse de herbisitlere olan aşırı eğilimden dolayı dayanıklı bireylerin seçilmesi suretiyle dayanıklılık hızla görünmektedir. Bugüne kadar kanyaşta, çoğunluğu AKKaz engelleyicisi herbisitlere olmak üzere dünya genelinde 29 dayanıklılık vakası tespit edilmiştir. Türkiye'den henüz AKKaz engelleyici herbisitlere karşı kanyaşta bir dayanıklılık vakası rapor edilmemiştir. Bu çalışma ile farklı tarım geçmişleri olan üç pamuk tarlasından alınan kanyaş örneklerinde kanyaşı kontrol etmek için kullanılan kuizalofop-p-etil ve klethodim etkili maddelerine dayanıklılık oluşup oluşmadığı herbisite maruz kalmamış bir popülasyonla karşılaştırmalı olarak kontrollü şartlarda araştırılmıştır. Herbisitlerin etkisi doğrusal olmayan regresyon analizi yöntemiyle analiz edilmiş, popülasyon bazında her herbisit için %50 biyolojik etkinliği sağlayan doz (GR50) hesaplanarak, popülasyonlar mukayese edilmiştir. İlâç kullanılmamış alandan elde edilen şahit bitkilere nazaran ilâçların kullanıldığı tarla popülasyonlarında GR50 dozunda dayanıklılık olarak addedilebilecek bir farklılık tespit edilmemiştir. Ancak daha fazla sayıda tarladan örnekler alınarak ve kanyaşın anavatanı dışındaki popülasyonlarıyla da mukayesesi yapılarak araştırmaların yapılması gerektiği düşünülmektedir.

Abstract:
Johnsongrass (Sorghum halepense (L.) Pers.) is among the most harmful and common weeds worldwide. This plant originating from Mesopotamia where is partly in Turkey is among foremost weeds in many crops in Turkey. It is important in agricultural areas such as cotton, maize, vegetables, and fruit orchards as well as in non-agricultural areas. Cotton is an important crop in Turkey, and it is important worldwide with inputs used in cotton production and outputs of cotton that can be used in many different areas, sectors. ACCase (Acetyl coenzymA carboxylase) inhibiting herbicides have been effectively used to control grass weeds including johnsongrass for over 50 years.  Resistance to herbicides evolves inevitably because of herbicide use. Tendency to use of herbicides commonly causes fast evolution of herbicide resistance weeds despite applying herbicides under a manner relies on integrated weed management systems. The number of herbicide resistance cases worldwide in johnsograss has been 29, of which mostly against ACCase inhibiting herbicides. However, there has been no herbicide resistance case for ACCase herbicides in johnsograss. In this study, whether ACCase inhibiting herbicide resistance has evolved or not in johnsograss populations collected from three different cotton fields in the Diyarbakır Province is researched under controlled conditions using quizalofop-p-ethyl and clethodim herbicides via comparing with a johnsongrass population that has never received herbicides. The effect of herbicides compared at GR50 level, which is herbicide rate gives 50% growth reduction in dry weight of plants that was calculated using nonlinear regression analysis for each herbicide and population. No difference that can be considered resistance was detected in johnsongrass populations at GR50 compared to the population used as check. It is concluded that more samples required from different fields and comparisons with population from different biogeographic regions may result in more comprehensive explanations.