Aile sağlığı merkezlerine başvuran bireylerin evlilik öncesi yapılan sağlık taraması hakkında bilgi, tutum ve davranış düzeylerinin değerlendirilmesi
Evaluation of knowledge, attitude and behavior levels regarding pre-marital health screening among individuals applying to family health centers
Yazar: AHMET MİRZA
Danışman: DOÇ. DR. HABİBE İNCİ
Sağlık Bakanlığı / Karabük Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Giriş ve Amaç: Evlilik, bireylerin yaşamlarını birleştirme ve aile kurma amacıyla gerçekleştirdikleri önemli bir kurumsal süreçtir. Türkiye'de evlilik öncesi sağlık raporu, çiftlerin evlenmelerinde yasal veya sağlık açısından herhangi bir risk olup olmadığını belirlemek ve çiftleri olası riskler hakkında bilgilendirebilmek amacıyla alınması zorunlu bir belgedir. Bu çalışmada, evlilik öncesi tarama programı hakkında toplumun sosyodemografik özellikleri ile evlilik öncesi tarama programı hakkındaki bilgi ve tutumları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi ve bu bağlamda yapılacak çalışmayla halkın evlilik öncesi tarama programı, genetik geçişli hastalıklar ve cinsel yolla bulaşan hastalıklar konusunda farkındalığın arttırılması amaçlandı.

Gereç ve Yöntem :  Kesitsel tanımlayıcı özellikteki bu çalışmaya 01.01.2024 – 31.03.2024 tarihleri arasında Karabük Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniği ve Karabük İl Sağlık Müdürlüğüne Bağlı Aile Sağlığı Merkezlerine (ASM) (Cumhuriyet ASM, Kayabaşı ASM ve Bağlar ASM) başvuran 18-65 yaş arasındaki bireyler dahil edildi. Çalışmamızda kullanılan anket formu bireylerin sosyodemografik özelliklerini ve tıbbi özgeçmişlerini, evlilik öncesi sağlık taramasındaki hastalıklarla ilgili tıbbi ve yasal bilgi düzeylerini ve evlilik öncesi sağlık taraması hakkındaki tutum ve davranışları ölçmeyi hedefleyen 46 sorudan oluşmaktadır. Analizler IBM SPSS versiyon 22.0 (IBM Corporation, Armonk, NY, USA) ile yapıldı. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edildi.

Bulgular: Çalışmamız 206 kadın (%57,1) ve 155 erkek (%42,9) olmak üzere 362 katılımcı ile tamamlandı. Katılımcıların evlilik öncesi sağlık taraması hakkındaki tıbbi ve yasal bilgi düzeyi puanları arttıkça pozitif tutum puanlarının da arttığı tespit edildi (p<0,05). Katılımcıların %59,0'ı, eş/eş adayında cinsel yolla bulaşan hastalıklardan birinin pozitif çıkması durumunda evliliği erteleme ya da iptal etmeyi düşünmektedir. Eğitim seviyesinin artmasıyla erteleme ya da iptal etme kararı artmaktadır. Eş adayında kalıtsal hastalıklardan birinin pozitif çıkması durumunda ise katılımcıların %52.1'i bu durumun evlilik kararını etkileyeceğini belirtmiştir. Çalışmamızda, erkekler, evlilik öncesi tarama programında tıbbi bilgi düzeyi, yasal bilgi düzeyi ve pozitif tutum puanlarında daha yüksek skorlar elde etmiştir. Şehir merkezinde yaşayanlar, ilçe veya köyde yaşayanlara göre daha yüksek tıbbi bilgi ve pozitif tutum puanlarına sahiptir. Memurlar ve öğrenciler, ev hanımlarına göre daha yüksek tıbbi bilgi düzeyi puanlarına sahiptir. Öğrenciler, ev hanımları, esnaf/serbest çalışanlar ve işçilere göre daha yüksek pozitif tutum puanları almıştır. Geliri giderinden fazla olan katılımcılar, geliri giderinden az olanlara göre daha yüksek tıbbi bilgi düzeyi puanlarına sahiptir. Eğitim düzeyi arttıkça tıbbi bilgi düzeyi, yasal bilgi düzeyi ve pozitif tutum puanları da artmaktadır.

Sonuç: Çalışmamız sonucunda, katılımcıların evlilik öncesi tarama programları hakkında bilgi düzeyleri arttıkça tutumlarının da olumlu yönde etkilendiği tespit edildi. Ayrıca, üniversite ve üzerinde eğitim düzeyine sahip olanların, ilkokul düzeyinde eğitime sahip olanlara göre daha yüksek bilgi puanına ve pozitif tutum puanına sahip olduğu belirlendi. Daha sağlıklı nesiller yetiştirebilmek adına toplumun evlilik öncesi tarama programları hakkında bilgilendirilmesi gerekmektedir.

Abstract:
Introduction and Objective: Marriage is a significant institutional process through which individuals unite their lives and establish a family. In Turkey, obtaining a pre-marital health report is mandatory to determine whether there are any legal or health risks associated with the marriage and to inform couples about potential risks. This study aims to evaluate the relationship between the sociodemographic characteristics of individuals and their knowledge and attitudes towards pre-marital screening programs. Additionally, the present study seeks to raise public awareness about genetic and sexually transmitted diseases through these screening programs.

Materials and Methods: This cross-sectional descriptive study included individuals aged 18-65 who applied to the Family Medicine Clinic at Karabük University Training and Research Hospital and affiliated Family Health Centers (Cumhuriyet ASM, Kayabaşı ASM, and Bağlar ASM) between 01.01.2024 and 31.03.2024. The survey form used in this study consisted of 46 questions aimed at measuring the participants' sociodemographic characteristics, medical history, knowledge levels regarding the diseases included in the pre-marital health screening, and their attitudes and behaviors towards the screening. The analyses were performed using IBM SPSS version 22.0 (IBM Corporation, Armonk, NY, USA), with statistical significance set at p<0.05.

Results: The study was completed with 362 participants, including 206 women (57.1%) and 155 men (42.9%). It was found that as the medical and legal knowledge levels regarding pre-marital health screening increased, the participants' positive attitude scores also increased (p<0.05). Additionally, 59% of the participants indicated that they would consider postponing or canceling the marriage if their partner tested positive for a sexually transmitted disease. The likelihood of postponing or canceling the marriage increased with higher education levels. Furthermore, 52.1% of participants stated that a positive result for a hereditary disease in their partner would influence their marriage decision. Men scored higher in medical knowledge, legal knowledge, and positive attitudes towards pre-marital screening. Urban residents had higher medical knowledge and positive attitude scores than those living in districts or villages. Civil servants and students had higher medical knowledge scores than housewives. Students also had higher positive attitude scores than housewives, tradespeople, and workers. Participants with income higher than their expenses had higher medical knowledge scores than those with income lower than their expenses. As education level increased, medical knowledge, legal knowledge, and positive attitude scores also increased.

Conclusion: The study concluded that as participants' knowledge levels regarding pre-marital screening programs increased, their attitudes became more positive. Additionally, it was determined that individuals with university-level education or higher had higher knowledge and positive attitude scores compared to those with primary education. To raise healthier generations, it is essential to inform the public about pre-marital screening programs.