Kentsel dönüşüm projelerinde yeni fiziksel çevrenin, kentsel süreklilik bağlamında irdelenmesi: Tarlabaşı örneği
Evaluation of new physical environment according to urban continuity in urban renewal projects: Tarlabasi case
Yazar: EMRE PUR
Danışman: DOÇ. DR. GÖKSENİN İNALHAN
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Özellikle son yıllarda kentler üzerinde yapılan çalışmalar, kentlerin aynı zamanda destinasyon markası, marka imajı gibi çeşitli görsel ve bilişsel değerlerle birlikte, bu organik yapısını daha da ön plana çıkarmıştır. Bir organizmanın ya da daha genel ifadeyle herhangi bir yaşam formunun, "yaşam" kelimesinin kavramsal anlamından hareketle, bir süreç ifade ettiği görülmektedir. Dolayısıyla kent kavramını geçmişi bugüne, bugünü de yarına taşıyan, fiziki olduğu kadar organik yapısıyla da dikkati çeken bir kozmopolit yapı şeklinde tanımlamak mümkündür. Günümüzde kentsel dönüşüm denildiğinde ilk akla gelen, daha yeni ve daha modern binalar ve yaşanılan mekan imgesi olmaktadır. Bu çerçevede yapılan kentsel dönüşüm projelerinde, özellikle ekonomik yapı üzerinde odaklanılmakta ve kentin organik yapısından ileri gelen geçmiş ile gelecek arasındaki ilişki, yani kentsel dönüşümün sürekliliği yeterince incelenmemektedir. Kentsel dönüşümün bir kentin organik yapısını belirlemede yetersiz kalmasının en önemli göstergesi, 1950'lerden günümüze kavramda yaşanan değişikliklerdir. Geçmişten günümüze kadar uzanan süreçte yapılan uygulamalarda, giderek kentin organik yapısını daha fazla ön plana çıkaran bir anlayışa doğru dönüşümün yaşandığı ifade edilebilir.
Araştırmada, kentsel süreklilik konusunda kentsel dönüşümün mimari boyutu sınırlılığında ve İstanbul Tarlabaşı dönüşüm programı örnekleminde kentsel süreklilik ile ilgili bilgi düzeylerinin morfolojik analiz çalışması ile incelenmesi amaçlanmıştır. Bu çerçevede kent organizması ile ilgili çıkış noktalarının neler olduğu, tasarımda kentsel süreklilik unsurunun bileşenleri olan mimari tasarım, parsel yapısı ve yerleşim örüntüsü, yoğunluk, bina çevre ilişkisi ve işlevsellik, cephe karakteri ve mülkiyet yapısı, kentsel süreklilik açısından incelenmiştir.
Araştırma sonuçlarına göre yoğunluk konusunda yapılan yenileme projesinde geçmişteki duruma göre artış olmuştur. Mülkiyet yapısı ile ilgili yenileme projesi öncesinde detaylı bir analiz yapılmış olsa da, zaman içerisinde sürekli değişiklikler yaşanmıştır. Parsel yapısı ve yerleşim örüntüsü konusunda yapılan değişiklikler geçmişteki mahalle yapısı ve açık yerleşim biriminden çıkarak, kapalı site yapısında yenilenmektedir. Bina çevre ilişkisi ve işlevsellik her ne kadar geçmişe göre ihtiyaçlara daha fazla yanıt verse de, özellikle kapalı site yapısı nedeniyle, ortaya çıkan yapının geçmişteki bina çevre ilişkisinden çok farklı olduğu görülmektedir. Tasarım özellikleri konusunda alan uygulamasında ve yenileme çalışmasında bunlar yeterli düzeyde değerlendirilmemiştir. Cephe karakterleri zaman içerisinde kaçak yapılar nedeniyle bozulmuş olsa da, yenileme projesinde mimari anlamda mevcut verilere yeterince ağırlık verilmemiştir. Genel olarak değerlendirildiğinde yenileme projesi, mimari bakımdan önemli bir konu olan kentsel sürekliliği yansıtmada ve geçmiş ile bağlantı kurmada yeterli görülmemektedir.

Abstract:
Especially in recent years, studies on cities have brought the organic structure to the forefront, along with various visual and cognitive values such as the city's destination brand and brand image. It is seen that any organism or, in a more general expression, any life form, expresses a process, moving conceptually from the word "life". Therefore, it is possible to define the concept of city as a cosmopolitan structure that carries the past to today, and today to future which is not only a physical but also an organic formation. Today, when it comes to urban transformation, newer and more modern buildings and living space images comes to mind first. In this context, on the new urban transformation projects the focus is on the economic structure in particular, and the relationship between the past and the future, which is due to the organic structure of the city which means also the continuity of the urban transformation is not adequately examined. The most important indicator of the inadequacy of urban transformation to determine the organic structure of a city is the changes that took place in the 1950s. From the past to the present day, it can be said that the practices that were carried out in the process progressed towards an understanding that gradually made the organic structure of the city more foreground.
In the study, it is aimed to examine urban transformation on urban continuity limited to the architectural subjects and the knowledge levels of urban continuity with the morphological analysis of Istanbul Tarlabaşı transformation program as an example. In this context, starting points of urban organism, the elements of urban continuity in design; architectural design, plot condition, settlement pattern, density, building-environment relation, facade character, ownership status, are examined in terms of urban continuity.
According to the results of the research, the renewal project on intensity has increased compared to the situation in the past. Regarding with the ownership condition, although a detailed analysis was carried out before the renovation project, there have been continuous changes over time. The changes made about the plot condition and the settlement pattern are renewed as gated community by leaving the neighbourhood structure and open settlement area of the past. Although the building-environment relationship and functionality respond more to needs than in the past, especially because of the gated community, the resulting structure and the building environment relationship appears to be very different from the past. Design features are not adequately assessed in the field application and the renewal study. Although facade characters have been deteriorated over time due to unauthorized constructions, on the renewal project sufficient importance is not given to existing architectural data. In general, the renovation project is not considered adequate to reflect urban continuity, which is an important issue in terms of architecture, and to connect with the past.