Ankara ili Beypazarı ilçesinde arazi tahribatının dengelenmesi çerçevesinde biyofiziksel ve sosyo-ekonomik değişkenlerin sürdürülebilir arazi yönetimi üzerindeki etkileri
The impacts of biophysical and socio-economic variables on sustainable land management within the framework of land degradation neutrality in Ankara province Beypazarı district
Yazar: PINAR TOPÇU
Danışman: PROF. DR. GÜNAY ERPUL
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Anketler = Questionnaires ; Arazi bozulması = Land degradation ; Korelasyon analizi = Correlation analysis ; Sosyoekonomi = Socio-economics ; Çoklu doğrusal regresyon = Multiple linear regression

Özet:
Arazi Tahribatının Dengelenmesi (ATD) hususunda ülkesel hedeflerin ortaya konulması amacıyla ulusal ölçekte muhtelif çalışmalar yürütülmesine karşın, yerele ilişkin daha kapsamlı çalışmalara duyulan ihtiyaç devam etmektedir. Özellikle dengelemenin gerçekleştirilmesinde, "biyofiziksel" ve "sosyo-ekonomik" koşullar ayrıntılı bir şekilde incelenmelidir. Bu doğrultuda bu çalışmanın amacı, ATD'yi teminen Ankara ili Beypazarı ilçesinde ATD'nin biyofiziksel göstergelerinden olan arazi örtüsü değişimleri, net birincil üretim (NPP) ve toprak organik maddesi (TOK) ile sosyo-ekonomik göstergeler arasındaki ilişkinin ortaya konulmasıdır. Bu çerçevede, araştırma alanında 1986-2018 yıllarına ait arazi örtüsü değişimleri uzaktan algılama tekniklerinden faydalanarak tespit edilmiş ve elde edilen sonuçlara göre tarım arazilerindeki oranının %16 artarak %41'e ulaştığı sonucuna varılmıştır. Yine, mera ve orman alanlarının da son 33 yılda yaklaşık %12 ve son 10 yılda %2 oranında tarım arazisine dönüştüğü görülmüştür. NPP değeri ise biyofiziksel ve sosyo-ekonomik göstergelerle regresyon ve korelasyon analizlerine tabi tutulmuştur. NPP'nin tüm göstergelerle istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki içerisinde olduğu neticesine ulaşılmıştır. TOK değerinin 40.1 t/ha olarak belirlendiği çalışma kapsamında yapılan korelasyon analizi neticesinde TOK'un en yüksek ilişkisinin mekanizasyon sayısı (r=-0.946) ile olduğu görülmüştür. Son olarak, araştırma kapsamında pilot alan olarak seçilen Kırbaşı ve Tacettin mahallelerindeki üreticilerle yüz yüze anket uygulanmış olup, katılımcıların %66.5'inin ATD hakkında bilgi ve farkındalık düzeyine sahip olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
Despite the fact that a national scale study has been carried out in order to set national targets for Land Degradation Neutrality (LDN), more comprehensive local studies are still needed. Especially in the realization of balancing, the "biophysical" and "socio-economic" conditions should be examined in detail. In this line, the aim of this study is to reveal the relationship between land cover changes, net primary production (NPP) and soil organic matter (SOC), which are biophysical indicators of the LDN, and socio-economic indicators in Beypazarı district of Ankara province to ensure the LDN. In this context, land cover changes in the research area for the years 1986-2018 were determined by using remote sensing techniques, and according to the results obtained, it was concluded that the ratio of the agricultural lands increased by 16% and reached 41%. Again, pasture and forest areas have turned into agricultural land at a rate of approximately 12% in the last 33 years and 2% in the last 10 years.  On the other hand, the NPP value was subjected to regression and correlation analyzes with biophysical and socio-economic indicators. It has been concluded that the NPP has a statistically significant relationship with all the indicators. As a result of the correlation analysis performed within the scope of the study, in which the SOC value was determined as 40.1 t/ha, it was seen that the strongest relationship of the SOC was with the number of mechanizations (r=-0.946). Finally, a face-to-face survey was conducted with the producers in Kırbaşı and Tacettin neighborhoods, which were selected as the pilot areas within the scope of the research, and it was determined that 66.5% of the participants had knowledge and awareness about the LDN.