Türkiye'nin dış ticaretinde J eğrisi etkisinin analizi
Analysis of the J curve effect on Turkey's foreign trade
Yazar: RAHİM NABİYEV
Danışman: PROF. DR. HÜLYA KESİCİ ÇALIŞKAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Teorisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics ; Tarih = History

Özet:
Küreselleşmenin dünyada yaygınlaşması ülkeler arasındaki dış ticaret ilişkilerini
geliştirmektedir. Birçok ülkeler kendi dış ticaret açığını kapatabilmeleri için kur
politikalarına başvurabilmektedirler. Dış ticaret açığının kapanması ve iyileşmesi için
gerekli olan koşul Marshall-Lerner koşulu ve J eğrisi hipotezinin desteklenmesinden
geçmektedir. Bu çalışmada ilk önce dış ticaretle ilgili teorik bilgiler verilmiştir. Bu
teoriler hem geleneksel hem de modern dış ticaret teorilerinden oluşmaktadır.
Geleneksel dış ticaret teorileri tam rekabetli pazara ve sabit getirilere dayanırken,
modern dış ticaret teorileri eksik rekabetli pazara ve ölçek ekonomilerine
dayanmaktadır. Tezin sonraki kısımlarında ise 2000 yılı sonrası Türkiye
Cumhuriyetinde uygulanan dış ticaret ve kur politikaları ilgili bilgi verilmiş ve
devalüasyon konusunda teorik alt yapı oluşturulmuştur. Daha sonra ise Türkiye'nin
net ihracatı ve tüfe bazlı reel efektif döviz kuru verileri kullanılarak bu iki değişken
arasındaki ilişki açıklanmaya çalışılmıştır. Çalışmanın analiz sonuçları MarshallLerner koşulu ve J eğrisi hipotezinin teorik bilgilerinden yararlanılarak
değerlendirilmiştir. Yapılan Johansen Koentegrasyon ve Hata Düzeltme Modelinin
sonucuna göre reel efektif döviz kuru ile net ihracat arasında doğru yönlü ilişki
bulunmuştur. Bu ise J eğrisi etkisinin Türkiye için geçerli olmadığını göstermektedir.
Anahtar kelimeler: Marshall-Lerner koşulu, J eğrisi hipotezi, Reel Efektif Döviz
Kuru, İhracat, İthalat.

Abstract:
The spread of globalization in the world improves foreign trade relations between
countries. Many countries can resort to exchange rate policies to close their foreign
trade deficit. The necessary condition for the closing and recovery of the foreign trade
deficit is the support of the Marshall-Lerner condition and the J curve hypothesis. In
this study, firstly, theoretical information about foreign trade is given. These theories
consist of both traditional and modern foreign trade theories. While traditional foreign
trade theories are based on perfectly competitive market and fixed returns, modern
foreign trade theories are based on imperfectly competitive market and economies of
scale. In the next parts of the thesis, information about the foreign trade and exchange
rate policies implemented in the Republic of Turkey after 2000 was given and the
theoretical infrastructure was created on the subject of devaluation. Then, the
relationship between these two variables was tried to be explained by using Turkey's
net exports and CPI-based real effective exchange rate data. The analysis results of the
study were evaluated by using the theoretical knowledge of the Marshall-Lerner
condition and the J curve hypothesis. According to the results of the Johansen Cointegration and Error Correction Model, a direct relationship was found between the
real effective exchange rate and net exports. This shows that the J-curve effect is not
valid for Türkiye.
Key words: Marshall-Lerner condition, J curve hypothesis, Real Effective Exchange
Rate, Export, Import.