Senegal'de İslamî bankalar'ın şer'î denetimi: Banque Islamique du Senegal örneği
In Senegal, the sharia governance of islamic banks: The Example of bank Islamic of Senegal
Yazar: AMADOU BA
Danışman: DR. İRFAN İNCE
Marmara Üniversitesi / İslam Ekonomisi ve Finansı Enstitüsü / İslam Ekonomisi ve Finansı Ana Bilim Dalı / İslam Ekonomisi ve Finans Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
İslam bankalarının faaliyet gösterdiği her yerde bu bankaların İslami niteliğinin
korunması, işlemlerini İslami ilkelere göre gerçekleştirmesi ve değişen şartlara uyum
sağlayacak şekilde geliştirmesini temin etmek üzere bu kurumlarla eşgüdümlü olarak çalışan
şer'î/fıkhî denetim yapılarının bulunması bir zorunluluk olarak ortaya çıkmış, bu yüzden
İslamî bankacılığının ortaya çıktığı günden itibaren farklı isimler altında olsa da bankaların
işlemlerini denetlemek amacıyla kurulan şerî denetim sistemleri bulunmuştur. Senegal'de
İslamî bankacılığının ilk örneği 1981 yılında Prens Muhammed Faysal Âl-i Suûd ile dönemin
Senegal Cumhurbaşkanı Abdou Diouf arasında imzalanan anlaşmaya dayalı olarak kuruluşu
1983'te tamamlanan Masraf Faisal al-İslâmî Senegal olmuştur. Senegal'deki ilk İslam
bankasının adı daha sonra Senegal İslam Bankası (La Banque Islamique du Senegal, BIS)
şeklinde değiştirilmiştir. Şer'î denetim, diğer bir ifadeyle fıkha uygunluk denetimi belirgin bir
şekilde özellikle İslamî finans kuruluşların farklı ülkedeki yaygınlaşmasıyla birlikte ortaya
çıkmıştır. Biz bu çalışmada Senegal'de İslamî bankalarındaki şer'î denetimi, bu kurumlardaki
şer'î denetimin yapısı ve işleyişini inceleme konusu yaptık. Çalışmamızın odağını oluşturan
konular şunlardır: Kurumlarda şer'î denetimin mekanizmalarının şekli yapısı (idari
birim/heyet/kurul meclis), şer'î denetimin yetkileri ve bu yetkilerin kapsamı, denetim ve
uygunluk kriteri olarak belirlenen ilan edilmiş standartların bulunup bulunmadığı, standartlara
uyum konusunda anılan kurumların başarısının örnekler üzerinden incelenmesi.
İslamî bankacılığıyla birlikte ortaya çıkan denetim yapıları üzerinde zaman içinde
nispeten geniş bir literatür oluşmuştur. Farklı ülkelerdeki tecrübeleri konu edinen müstakil
eserler kaleme alınmış olmakla birlikte Senegal tecrübesi müstakil olarak bir akademik
inceleme konusu yapılmamıştır. Biz bu çalışmada anılan eksikliği gidermek amacıyla
Senegal'deki İslami bankaların şer'î denetim yapıları ve bunların işleyişini inceledik.
Senegal'de halen faaliyet gösteren bir müstakil İslamî bankası kurumu
bulunmaktadır. Bunun yanında ülkede faaliyet gösteren konvansiyonel bankalardan biri içinde
İslami ilkelere göre işlem yapan özel bir birim bulunmaktadır. Bunun dışında ülkede küçük
ölçekli İslamî finansal kuruluşlar da mevcuttur. Çalışmada şerî denetimin yapı ve işleyişi bu
kurumlardan biri olan BIS örneğine yoğunlaşarak inceledik.
Anahtar kelime: Senegal, Şer'î denetim, BİS, BCEAO

Abstract:
Wherever Islamic banks are found, Shariah/fiqh supervisory structures that work in
tandem with these institutions have emerged as a necessity to ensure that these institutions
keep their Islamic essence while carrying out and developing their transactions in conformity
with Islamic principles. In order to supervise bank transactions, Shariah surveillance
mechanisms were built. Masraf Faisal al-Islami Senegal, the first example of Islamic banking
in Senegal, was established in 1983, based on an agreement signed by Prince Mohammed
Faisal Ali Saud and the then-President of Senegal (Abdou Diouf). Senegal Islamic Bank was
the name of the first Islamic bank in Senegal (La Banque Islamique du Senegal, BIS). Sharia,
or Islamic law supervision, was emerged alongside the proliferation of Islamic financial
institutions in the country. In this study, we will examine the Shariah supervision structures
and operations of Islamic banks in Senegal. The following are the subjects of our study: the
organisatory structure of Sharia control and its mechanisms in financial institutions
(administrative units / committees / commissions), the scope and jurisdiction of Sharia
control, existance of established standards defined as audit and compliance criteria, the degree
of success achieved by the aforementioned institutions in adhering to these standards.
"Over time, a considerable body of literature has developed on the regulatory
institutions that emerged with Islamic banking, and independent studies have been conducted
on experiences in various countries. However, the Senegalese experience has not yet been
examined in a dedicated academic study. In this research, we will analyze the Sharia
supervisory structures and operations of Islamic banks in Senegal with the aim of addressing
this gap.
Senegal currently has one independent Islamic banking institution in operation. One
of the country's conventional banks also has a dedicated unit that operates in accordance with
Islamic principles. Additionally, there are small-scale Islamic financial institutions. This study
examines the structure and operation of Shari'a supervision, using BIS as an example of one
such organization.
Keywords: Senegal, Shari'a audit, BİS, BCEAO