Eski Çağ'da Mitra inancının Anadolu'ya gelişi ve yayılımı
The arrival and spread of the Mithraic belief in Anatolia in ancient times
Yazar: SİBEL DALGIÇ
Danışman: DOÇ. DR. MUHAMMED FAZIL HİMMETOĞLU
Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Dinler ortaya çıkan medeniyetlerin yapı taşlarını oluşturan en önemli maddelerden biridir. Bu yapı taşlarından biri de Mithra inancıdır. Bu çalışma, Mitraizm'in en erken dönemlerinden tarihsel bir yolculuğa çıkarak, Roma üzerindeki etkisine kadar devam edecek şekilde ele alınmaktadır. Kökeni Hindistan Tarihine dayanan Mitra kültü ilk olarak karşımıza Hintlilerin Vedalarında çıkmaktadır. Buradan başlayarak İran'a kadar gelen bu kültün bilgilerine Zerdüştlüğe ait olan Avesta'da rastlamaktayız. Mitra kültü, Mezopotamya ve Anadolu'ya kadar gelmiş ve en önemli yayılmasını Roma'da gerçekleştirmiştir. Roma'da bu kadar yayılmasındaki en önemli faktörler köleler, tüccarlar ve askerler olmuştur. Roma'da yayılan Mitra kültü diğer bölgelerin Mitra inancından farklı olup birbirlerine benzememektedir. Özellikle gizli tapınaklara sahip olması, boğa öldürme rölyefleri, inisiyasyonları ve bu külte alınma şekilleri buna örnek teşkil etmektedir. Roma'da bu kadar ilerlemesine ve krallar tarafından tapınılmasına rağmen MS 4. yy'da Hıristiyanlığa yenik düşmüştür. Her ne kadar Hıristiyanlığa yenik düşen bir Mitra kültü olsa da aralarında birçok benzerliğin olması da dikkat çekmektedir. Bu benzerliklere son akşam yemeği, Mitra ve İsa'nın ikonografileri gibi örnekler verilebilir. Konunun önemi ise, yazılı kaynak olarak elimizde belgeler bulunmamasına rağmen, arkeolojik açıdan oldukça önemli bilgiler elde edilmesidir. Arkeolojik kaynaklar incelenerek tez konumuz tamamlanmaya çalışılmıştır. Bu amaçla araştırmada söz konusu dönemlere yönelik bilgilere yer verilerek Mitraizm'in Roma'daki etkileri anlatılmaya çalışılmıştır.

Abstract:
It is one of the most important substances that from the building blocks of emerging civilizations. One of these building blocks is the belief in Mithra. The cult of Mitra, which has its origins in Indian History, first appears in the Vedas of the Indians. We encounter the knowledge of this cult, which started from here and reached Iran, in the Avesta, which belongs to Zoroastrianism. The Mitra cult come to Mesopotamia and Anatolia and made its significant spread in Rome. The most important factors in its spread in Rome were slaves, traders and soldiers. The Mitra cult spread in Rome is different from the Mitra belief of other regions and is not similar to each other. Especially having secret temples, bull killing reliefs, initiations and ways of being accepted into this cult are examples of this. Even though it was so advanced in Rome and was also done by the kings, AD it was defeated by Christianity in the Lith century. Even though it was a cult of Mitra that succumbed to Christianity, it is noteworthy that there and many similarities between them. Examples of these similarities can be given such as the iconography of the last supper, Mitra and Jesus. The importante of the subject is that although we de not have documents as written sources, very important information has been abtained from an archaeological point of view. Our thesis topic has been tried to be completed by examining archaeological sources. For this purpose, the research tried to explain the effects of Mitraism in Rome by giving information about the periods in questions.