Kronik obstrüktif akciğer hastalığı nedeniyle inhaler ilaç kullanan hastaların ağız sağlığının değerlendirilmesi
Evaluation of oral health of patients using inhaler medication due to chronic obstructive pulmonary disease
Yazar: FADİA KAPLAN
Danışman: PROF. DR. NİMET OVAYOLU
Sanko Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
KRONİK OBSTRÜKTİF AKCİĞER HASTALIĞI NEDENİYLE İNHALER İLAÇ KULLANAN HASTALARIN AĞIZ SAĞLIĞININ DEĞERLENDİRİLMESİ
Bu araştırma, kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) nedeniyle inhaler ilaç kullanan hastaların ağız sağlığının değerlendirilmesi amacıyla tanımlayıcı olarak yapılmıştır. Çalışmaya, Gaziantep Abdulkadir Yüksel Devlet Hastanesinin Göğüs Hastalıkları Polikliniği ve Kliniğine Aralık 2023-Ocak 2024 tarihleri arasında başvuran hastalardan, dahil edilme kriterlerine uyan 61 KOAH'lı birey alınmıştır. Veriler Hasta Tanıtım Formu ve Oral Mukoz Membran Bütünlüğünü Değerlendirme ve İzleme Formu kullanılarak, yüz yüze görüşme yöntemi ile toplanmıştır. Oral mukoz membranı değerlendirme formu puanı en az 8, en çok 24 puan arasında değişmektedir ve düşük puan ağız sağlığının iyi olduğunu ifade ederken, yüksek puan ağız sağlığının yetersiz olduğunu göstermektedir. Çalışmaya başlamadan önce çalışmanın yapılacağı kurumdan, hastalardan ve etik kuruldan gerekli izinler alınmıştır. Elde edilen verilerin değerlendirilmesinde Shapiro Wilk testi, t testi ve Varyans Analizi kullanılmıştır. p<0,05 anlamlı olarak kabul edilmiştir. Hastaların oral mukoz membran bütünlüğünü değerlendirme ve izleme formu puan ortalamalarının 13,73±2,30 olduğu, %85'inin erkek, %49,18'inin 57-69 yaş aralığında, %88,52'sinin evli, %11,48'inin bekar olduğu ve %31,15'inin okuryazar olmadığı belirlenmiştir. İnhaler kullanan hastaların %52,46'sının kullandığı ilacın steroid içerdiği, %88,52'sinin düzenli olarak dişlerini fırçalamadığı, %93,44'ünün inhaler ilaç kullanmadan önce sağlık personeli (doktor, hemşire, diş hekimi) tarafından ağız sağlığı ile ilgili eğitim almadığı, %95,08'inin periyodik olarak ağız sağlığını değerlendirmediği, %62,3'ünün inhaler ilaç kullandıktan sonra ağız sağlığına yönelik herhangi bir uygulama (su ile gargara yapma vb.) yapmadığı saptanmıştır. Bu veriler ile oral mukoz membran bütünlüğünü değerlendirme ve izleme formu puanı arasında bir ilişki bulunmadığı, ancak düzenli diş fırçalama ve periyodik olarak ağız sağlığını değerlendirme durumu ile oral mukoz membran bütünlüğünü değerlendirme ve izleme formu puanı arasında anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır. Bu veriler doğrultusunda hastaların oral mukoz membran bütünlüğünü değerlendirme ve izleme formu puan ortalamasının orta düzeyde olduğu belirlenmiştir. Bu sonuçlar dikkate alınarak inhaler ilaç kullanan KOAH hastalarının tedavi öncesi, sırası ve sonrasında ağız sağlığı konusunda bilgilendirilmesi ve inhaler ilaç kullanımı ile ağız sağlığı arasındaki ilişkiyi değerlendiren araştırmaların yapılması önerilebilir.

Anahtar kelimeler: KOAH; inhaler ilaç kullanımı; ağız sağlığı; hemşirelik.

Abstract:
EVALUATION OF ORAL HEALTH OF PATIENTS USING INHALER MEDICATION DUE TO CHRONIC OBSTRUCTIVE PULMONARY DISEASE
This descriptive study was conducted to evaluate the oral health of patients using inhaler medications due to chronic obstructive pulmonary disease (COPD). 61 individuals with COPD who met the inclusion criteria were included in the study, among patients who applied to the Chest Diseases Polyclinic and Clinic of Gaziantep Abdulkadir Yüksel State Hospital between December 2023 and January 2024. Data were collected by face-to-face interview method using the Patient Information Form and the Oral Mucosal Membrane Integrity Evaluation and Monitoring Form. The oral mucous membrane evaluation form score varies between a minimum of 8 and a maximum of 24 points, and while a low score indicates good oral health, a high score indicates inadequate oral health. Before starting the study, necessary permissions were obtained from the institution where the study would be conducted, the patients, and the ethics committee. Shapiro Wilk test, t test and Analysis of Variance were used to evaluate the data obtained. p<0.05 was considered significant. The average score of the oral mucous membrane integrity evaluation and monitoring form of the patients was 13.73±2.30, 85% were male, 49.18% were between the ages of 57-69, 88.52% were married, 11.48% were male. It was determined that 100,000 of them were single and 31.15% were illiterate. Of the patients using inhalers, 52.46% reported that the drug they used contained steroids, 88.52% did not brush their teeth regularly, and 93.44% were informed about oral health by healthcare personnel (doctor, nurse, dentist) before using inhaler medication. It was determined that they did not receive any training, 95.08% did not periodically evaluate their oral health, and 62.3% did not do any oral health practices (gargling with water, etc.) after using inhaler drugs. It was determined that there was no relationship between these data and the oral mucous membrane integrity evaluation and monitoring form score, but there was a significant relationship between regular tooth brushing and periodic oral health assessment and the oral mucous membrane integrity evaluation and monitoring form score. In line with these data, it was determined that the average score of the patients' oral mucous membrane integrity evaluation and monitoring form was at a moderate level. Considering these results, it may be recommended that COPD patients using inhaler medications should be informed about oral health before, during and after treatment, and that studies should be conducted to evaluate the relationship between inhaler medication use and oral health.

Keywords: COPD; inhaler drug use; oral health; nursing.