Türkiye'deki döviz piyasalarında beta riskinin tek ve çok değişkenli GARCH modelleri ile modellenmesi
Modelling beta risk in foreign exchange market in Turkey with univariate and multivariate GARCH model
Yazar: MERVE PAKER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERDAR NESLİHANOĞLU
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İstatistik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: İstatistik = Statistics

Özet:
Döviz piyasasında işlem yapan yatırımcılar tarafından oluşturulan döviz portföyleri
ile bu portföylere dahil edilen döviz kurlarının arasındaki ilişkinin modellenmesi ve gelecek
tahmini yapılması bu tezde amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda, Türkiye Cumhuriyet Merkez
Bankası (TCMB)'nda gösterge niteliğinde döviz ve efektif alış-satışa en çok konu olan 20
döviz kuruna ait 02.01.2005-12.11.2020 periyodunu kapsayan günlük frekans değerleri ve
bunlardan eşit ağırlıklı oluşturulan portföy araştırma verisi olarak kullanılmaktadır. Finansal
varlıklar arasındaki ilişkiyi özetleyen beta risk parametrelerine olanak sağlayan Sermaye
Varlıklarını Fiyatlandırma Modeli (SVFM) bu tezde temel model olarak kullanılmaktadır.
SVFM ile tutarlı veri üretme modeli olan Doğrusal Piyasa Modeli (DPM) En Küçük Kareler
(EKK) yöntemi ile modellenmektedir. Zamana bağlı değişen beta risk parametreleri için
Koşullu Sermaye Varlıklarını Fiyatlandırma Modeli (K-SVFM) kullanılmaktadır. K-SVFM
ile tutarlı veri üretme modeli olan Zamana bağlı değişen Doğrusal Piyasa Modeli (Z-DPM)
tek değişkenli GARCH-tipi modeller olan GARCH ve GJR-GARCH modelleri, çok
değişkenli GARCH-tipi modeli olan DCC-GARCH modeli ile modellenmektedir. Bulgulara
göre Z-DPM performansının DPM'ye kıyasla daha etkin performans gösterdiğine ve beta
riski davranışının durağan olmadığına ulaşılmıştır. Bu sonuçla birlikte, Z-DPM'nin
modellenmesi aşamasında özellikle ani dalgalanmaların olduğu durumlarda zamana bağlı
değişen regresyon katsayısını içeren modelin kullanılmasının performansı arttırdığı
gözlemlenmiştir
Anahtar Kelimeler: Beta Riski, Döviz Kuru, Tek ve Çok Değişkenli GARCH-tipi
Modeller, Sermaye Varlıklarını Fiyatlandırma Modeli (SVFM), Doğrusal Piyasa Modeli
(DPM), Zamana bağlı değişen Doğrusal Piyasa Modeli (Z-DPM)

Abstract:
The purpose of this thesis is to model the relationship between the foreign exchange
portfolios created by the investors traded in the foreign exchange market and the foreign
exchange assets in these portfolios and to perform the future predictions. For this purpose,
daily frequency values covering the 02.01.2005-12.11.2020 period for the 20 exchange rates
that are most subject to foreign currency and effective purchase-sales as indicators at the
Central Bank of the Republic of Turkey (CBRT) and their equal weight the created portfolio
used as research data. In this study, the Capital Asset Pricing Model (CAPM) is used as the
basic model which provides for the beta risk parameters that summarizes the dynamic
relationship. The Linear Market Model (LMM) that is a data production model consistent
with CAPM is modeled with the Least Squares (OLS) method. For the time varying beta risk
parameters, the Conditional Capital Asset Pricing Model (C-CAPM) is used. Time varying
Linear Market Model (Tv-LMM) that is a data production model consistent with C-CAPM
is modeled with GARCH and GJR-GARCH that are univariate GARCH type models, and
DCC-GARCH model that is multivariate GARCH type model. According to the findings, it
found out that Tv-LMM performance shows more efficient performance compared to LMM
and beta risk behavıor is not stable. In addition, it has been observed that the performance of
the model increases when the time-varying regression coefficient is used in the modeling
phase of the Tv-LMM model, especially when there are sudden fluctuations
Keywords: Beta Risk, Exchange Rate, Univariate and Multivariate GARCH-type Models,
Capital Asset Pricing Model (CAPM), Linear Market Model (LMM), Time-varying Linear
Market Model (Tv-LMM