Temsili demokrasi krizine çözüm olarak katılımcı demokrasi uygulamalarının uluslarüstü düzeyde incelenmesi: Avrupa Birliği örneği
An examination of the practices of participatory democracy at the supranational level as a solution to the crisis of representative democracy: The case of the European Union
Yazar: KEMAL BARIŞ KILIÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YAVUZ SELİM ALKAN
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Demokrasi = Democracy ; Katılımcı demokrasi = Participatory democracy ; Kriz = Crisis ; Temsili hükümet sistemleri = Representative goverenment systems

Özet:
Demokrasi, tarihsel süreç içinde teorik ve normatif boyutta farklı şekillerde ortaya çıkmış ve pratikte de farklı toplumlar tarafından farklı şekillerde uygulanmıştır. Demokrasinin "halkın kendi kendini yönetmesi" anlamındaki saf, ideal hali ve ilk ortaya çıkış formu olarak, Antik Yunan Atina doğrudan demokrasisi kabul edilegelmiştir. Ancak, ulus-devletlerin ortaya çıkmasıyla birlikte modern dönemde yapısal değişikliklere uğrayan doğrudan demokrasi, standart/varsayılan/verili (default) demokrasi modeli rolünü, temsili demokrasiye bırakmıştır. Artan nüfus ve genişleyen coğrafyalara sahip ulus devletler temelinde tanımlanan modern temsili demokrasi modeli; farklı iyi hayat anlayışları, dünya görüşleri ve çıkarları nedeniyle çatışan bireylerin, bir arada yaşamanın kurallarını saptama ve toplumsal sorunlara siyasal çözümler bulma amacıyla alacakları kararları belirlemedeki esas yol olmuştur.  Bu demokrasi modeli, kararların halk tarafından seçilen temsilciler aracılığıyla alınmasını ve temsilcilerin de seçildikten sonra halkın çıkarlarına yönelik faaliyetlerde bulunmasını ifade etmektedir. Modern Batı toplumlarının yeni ve kaçınılmaz demokratik karar alma formu olarak ortaya çıkan ve bu işlevini uzun yıllar muhafaza eden temsili demokrasinin değeri ve işlevi noktasında; modern çağda yaşanan gelişmeler, teknolojik ilerlemeler, küreselleşme ve çokkültürlülük hareketleri neticesinde daha farklı, yeni ve karmaşık tartışma ve çatışmalar ortaya çıkmıştır. Bu doğrultuda; temsili demokrasinin sahip olduğu ilke ve kurumların, bu yeni tartışmalara ve çatışmalara yanıt verememeye başladığı, temsili demokrasinin kurumlarına ve karar alma mekanizmalarına olan güvenin sarsıldığı ve temsili demokrasiye karşı yoğun bir memnuniyetsizliğin oluştuğu ifade edilmeye başlanmıştır. Bu durum, "temsili demokrasi krizi" olarak adlandırılmakta ve son zamanlarda hem akademik literatürde hem de pratik ve kurumsal boyutta sıkça tartışılmaktadır. Bahsedilen krizi çözmeye yönelik en önemli ve değerli teorik, normatif ve pratik alternatif olarak da vatandaşların karar alma süreçlerine daha fazla (doğrudan) katılımını sağlayan katılımcı demokrasi araçları ve uygulamaları gösterilmektedir. Bunun yanı sıra temsili demokrasi krizi sadece ulus-devletler düzeyinde değil, başta Avrupa Birliği (AB) olmak üzere temsili demokrasi modelinin uygulandığı uluslarüstü yapılar düzeyinde de tartışılmakta ve kendini göstermektedir. Bu bağlamda, bu çalışma, temsili demokrasi modeli ve krizinin ulus-devlet düzeyinde ve uluslarüstü bir oluşum olan AB düzeyinde incelenmesini ve tartışılmasını kapsamaktadır. Çalışma, teorik ve analitik siyaset bilimi/felsefesi odaklı; nitel ve betimleyici bir çalışmadır. Bu kapsamda çalışmanın amacı, AB'nin "demokrasi açığı" olarak ifade edilen temsili demokrasi krizini hafifletmek ve demokratik meşruiyetini güçlendirmek amacıyla gerçekleştirdiği katılımcı demokrasi uygulamalarının incelenerek bir değerlendirmesini sunmaktır. Çalışmanın ana argümanı ise; temsili demokrasinin bir kriz içerisinde olduğunun teorik ve pratik boyutta kabul edilmesi durumunda bu krize çözüm olarak sunulan katılımcı demokrasi modelinin ve uygulamalarının, AB düzeyindeki demokrasi açığını gidermeye yönelik çok önemli çözümler üretmekle birlikte halen geliştirilmeye açık yönleri bulunduğudur.

Anahtar Kelimeler: Temsili Demokrasi, Temsili Demokrasi Krizi, Avrupa Birliği, Demokrasi Açığı, Katılımcı Demokrasi

Abstract:
Democracy has emerged in different forms in the historical process and has been applied in different ways by different societies. Democracy, which has a dynamic structure, has undergone various transformations and changes in this process. The model of direct democracy in Ancient Greece, which is accepted as the pure and ideal type of democracy, has transformed into a representative form by undergoing structural changes with the emergence of nation-states in the modern era. The modern model of representative democracy has been the default decision-making mechanism of nation-states characterized by increasing populations and expanding geographies. It has been the main way of determining the decisions that individuals, who have different perceptions of good life, world views, and interests, make to determine the rules of coexistence and to find political solutions to social problems. The model of representative democracy denotes that decisions are taken through representatives elected by the people and that the representatives act in the interests of the people after they are elected. However, some developments in the modern age, technological advances, globalization, and multiculturalism have brought new and complex areas of discussion and conflicts challenging the dominant position of representative democracy in the modern era. In this sense, it is claimed that the principles and institutions of representative democracy have failed to respond to these new challenges; confidence in the institutions and decision-making mechanisms of representative democracy has decreased and intense dissatisfaction with representative democracy has begun to occur. These problematic aspects of representative democracy have been called "the crisis of representative democracy" and have recently been highly debated both in the scholarly literature and in practice. Besides, participatory democracy, which enables citizens to participate more (directly) in decision-making processes, has been indicated by many critics as the most significant and valuable theoretical, normative and practical alternative model to solve the aforementioned crisis. The crisis of representative democracy has also been discussed not only referring to the nation-states but also the supranational states especially focusing on the model of representative democracy implemented in the European Union (EU). In this context, this study aims to examine and discuss the model of representative democracy and its crisis at both the nation-state and the EU levels. Methodologically, this thesis is a qualitative and descriptive study in theoretical and analytical political science/philosophy. Thus, this study examines and evaluates the effectiveness of the practices of participatory democracy implemented by the EU to alleviate the "democracy deficit" and to strengthen its democratic legitimacy from a theoretical perspective. If accepted that representative democracy is in a crisis, the main argument raised in this study is that the practices of participatory democracy implemented at the EU level have the potential to eliminate the democratic deficit, but there is still room for improvement.

Keywords: Representative Democracy, Crisis of Representative Democracy, European Union, Democratic Deficit, Participatory Democracy