Sıhhi sınırlılıklar çerçevesinde iç mekânın biçimlenişi
Forming the interior within the framework of sanitical limitations
Yazar: HATİCE TUĞBA YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. ALIM SELİN MUTDOĞAN
Hacettepe Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration
Dizin: Korona virüsler = Coronaviridae ; Salgın hastalıklar =   ; Sağlıklı yaşam = Healthy life ; Sosyal mesafe = Social distinction

Özet:
Dünya pek çok salgın hastalıklar ile geçmişten günümüze mücadele içinde olmuştur. Bu mücadele insan ve çevre ilişkisinin varlığından bu yana insanlık tarihinde de yerini korumaya devam etmektedir. Günümüzde ise bu durum Dünya Sağlık Örgütü'nün 11 Mart 2020 tarihide Koronavirüs kaynaklı Covid-19 hastalığını, küresel salgın (pandemi) ilan etmesi ile güncelliğini uzun bir süre korumuştur. 2021 yılının sonlarında vaka sayılarında görülen azalma ilk dalganın atlatılma noktasına geldiğini göstermektedir. Fakat bilim insanları tarafından tespit edilen yeni varyantlar, bu salgının etkisinin az da olsa hala devam ettiğini ortaya koymaktadır. Koronavirüs salgınının yayılma hızının en yüksel olduğu zaman dilimi içerisinde sosyal mesafeyi korumak, maske takmak, tecrit altında kalmak gibi içinde sınır kavramı olan önlemlerin sosyal hayatın bir parçası olduğu gözlemlenmiştir. Bu durum sosyal hayatı etkilediği gibi iç mekân organizasyonlarını da etkileyerek mekân tasarımında sıhhi düzenlemelerin şekillenmesine olanak sağlamıştır. Bu bağlamda ilk olarak hasta ve sağlıklı insanlar arasına bir sınır koyarak tecrit etmek ve karantinaya almak yöntemleri ile ele alınan sınırlar daha sonra mekânı oluşturan dış kabuk ve iç yaşamsal alanın sınırları çerçevesinde şekillenen mekânsal sıhhi düzenlemeler ile sınırlılık oluşturmaktadır. İnsanın beden ve zihin sağlığına önem veren iç mimarlık ve tıbbın kurduğu işbirliği sonucunda ortaya çıkarak bir tür panzehir işlevi gören bu sıhhi düzenlemelerin incelenmesi hedeflenmiştir. Söz konusu bu düzenlemeler hem sağlık bilimleri dalı olan tıp hem de mekân tasarımına dayalı bilim dalı olan iç mimarlığın öncülüğünde yapılan literatür taramaları ile incelenerek örneklem yöntemi yardımıyla ortaya konması amaçlanmaktadır. 
Bu çalışma kapsamında insanın ruhsal, fiziksel, psikolojik ve sosyal refahının korunması ve sürdürülebilmesi için "salgın, mekân ve çevre" üçlüsünün şekillenmesinde büyük rol oynadığı savunulan tıp ve mekân tasarımının işbirliği ele alınmıştır. Bu bağlamda somut ve soyut tehditlere karşı yaşayan çevrenin tasarlanmasının engelleyici, tedavi edici ve iyileşme sürecinin hızlanmasındaki oynadığı rol incelenmektedir. Söz konusu bu işbirliğin merkezinde yer alan insanın çevresinde görünmez katmanlar şeklinde var olan fiziksel sınırlar ve bu sınırların dış dünya ile iletişimini sağlayan bedenin sınırları, hem mekânın hem de salgınlar kapsamında mekânı etkileyen sıhhi düzenlemelerin şekillenmesindeki etkisi nedeniyle ele alınmıştır. Sınır kavramı her ne kadar ayrışma ve uzaklaşma gibi bağlamlar ile ilişkilendirilmiş olsa da bu araştırma kapsamında insan, mekân ve salgın kavramlarını sağlık noktasında birleştirici bir kavram olarak mekân tasarımındaki yeri üzerinde durulmuştur. Bir bakıma bu araştırma başta Koronavirüs olmak üzere mekânı kimi zaman etkileyen kimi zaman ise etkilenen olarak karşımıza çıkan salgın hastalıklar ile mücadelede iç mimarlığın da bir cephe olarak varlığını ve önemini gözler önüne sermektedir. Bu araştırma gelecekte ortaya çıkabilecek benzer bir risk durumunda olası bir küresel salgın sürecine karşılık verebilecek mekânların hazır olabilmesi için geçmişe ışık tutan bir yaklaşım ile ele alınmıştır. Buna ek olarak araştırmanın devamında döneme hâkim olan yıkıcı salgının bir tekerrür olduğunun kavranması ve içinde bulunduğumuz çağın imkânları sayesinde tanık olunan bazı mekânsal sıhhi sınırlılıkların kayıt altına alınması hedeflenmiştir. Bu araştırma mekânın oluşmasında makro ölçekten mikro ölçeğe kadar birçok disiplinin koordine bir şekilde çalışarak ölümcül salgına karşı güçlü bir ortak cephe oluşturulabileceği yönünde geçmişten günümüze incelenen mekânsal örnekler ile farklı yaklaşımlar ve tartışmalar sunmaktadır.

Abstract:
The world has been struggling with many epidemic diseases from past to present. This struggle continues to maintain its place in the history of humanity since the existence of the relationship between human and environment. Today, this situation has kept its topicality for a long time, with the World Health Organization declaring the Coronavirus induced Covid-19 disease a global epidemic (pandemic) on March 11, 2020. At the end of 2021, the decrease in the number of cases shows that the first wave has come to the point of circumvention. However, the new variants detected by scientists reveal that the effect of this epidemic still continues, albeit slightly. It has been observed that measures with the concept of borders, such as maintaining social distance, wearing masks, and being in isolation, are a part of social life during the time when the spread of the Coronavirus epidemic is at its highest. This situation not only affected the social life, but also affected the indoor organizations and allowed the sanitary arrangements to be shaped in the design of the space. In this context, the borders, which are first dealt with by placing a border between sick and healthy people, isolating and quarantining, then create a limitation with the spatial sanitary arrangements shaped within the framework of the outer shell and inner vital space constituting the space. It is aimed to examine these sanitary regulations, which act as a kind of antidote, which emerged as a result of the cooperation established by interior architecture and medicine, which give importance to the body and mental health of people. It is aimed to reveal these regulations with the help of sampling method by examining the literature review made under the leadership of both medicine, which is a branch of health sciences and interior architecture, which is a science based on space design.
Within the scope of this study, the cooperation between medicine and space design, which is argued to play a major role in the shaping of the "epidemic, space and environment" trio, is discussed in order to protect and sustain the spiritual, physical, psychological and social well being of people. In this context, the role of designing the living environment against concrete and intangible threats in preventing, curing and accelerating the healing process is examined. The physical boundaries that exist in the form of invisible layers around the human being, who is at the center of this cooperation, and the boundaries of the body that enables the communication of these boundaries with the outside world, are discussed due to their effect on the shaping of both the space and the sanitary regulations affecting the space within the scope of epidemics. Although the concept of border has been associated with contexts such as separation and distance, within the scope of this research, its place in space design has been emphasized as a concept that unites the concepts of human, space and epidemic at the point of health. In a way, this research reveals the existence and importance of interior architecture as a front in the fight against epidemic diseases that sometimes affect the space and sometimes appear as affected, especially the Coronavirus. This research has been handled with an approach that sheds light on the past in order to be ready to respond to a possible global epidemic process in case of a similar risk that may arise in the future. In addition, in the continuation of the research, it was aimed to realize that the devastating epidemic that dominated the period was a recurrence and to record some of the spatial sanitary limitations witnessed thanks to the possibilities of our age. This research presents different approaches and discussions with spatial examples that have been examined from the past to the present, that many disciplines, from macro scale to micro scale, can work in coordination and create a strong common front against the deadly epidemic.