Çevrede kalıcı organik kirleticilerden perfloroalkil bileşiklerinin tayinine yönelik kromatografik analiz yönteminin geliştirilmesi
Development of chromatographic analysis method for perfluoroalkyl compounds of permanent organic pollutants in the environment
Yazar: AYSUN AKSOY MUTLU
Danışman: PROF. DR. FATMA NİL ERTAŞ
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı / Analitik Kimya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
Kalıcı organik kirleticiler (POP'lar) biyolojik ve fotokimyasal bozunmaya dayanıklı, uzun mesafelere taşınabilen ve çevrede kalıcı bileşikler olarak biyobirikime uğrayabilir ve besin zincirine girerek, insan sağlığı ve çevre üzerinde olumsuz etkilerde bulunabilir. Kalıcı organik kirleticilerden yüksek hidrofilik ve lipofilik özelliğe sahip PFAS lar günlük hayatımızda sıkca kullandığımız birçok üründe bulunmakta ve bu bileşiklerin toksik etkileri ortaya çıktıkça yerine yasal yükümlülüklerden kaçınmak için benzer özelliklere sahip ancak daha kısa zincirli bileşikler piyasaya sürülmektedir. Bu durumda bu bileşiklerin çevre ve toplum sağlığına etkisinin kontrol altına alınabilmesi için duyarlı ve güvenilir analiz tekniklerine gereksinim vardır.  
Bu tez çalışmasında yasal olarak izlenen bileşiklerin kısa zincirli muadilleri olarak kullanıma sürülen ve toksik etkileri belirsizlik içeren iki önemli kirletici (PFHpA) perfloroheptanoik asit ve (PFHxA) perflorohekzanoik asit bileşiklerin analizi üzerinde durulmuştur. Bu bileşiklerin su numunelerinde analizi için katı faz ekstraksiyon (SPE) ile ayrılmalarının ardından, LC-MS/MS sistemi ile analizi incelenmiştir. Çeşme sularında PFHxA ve PFHpA tayinine yönelik daha duyar sonuçların eldesi ve olası girişimcilerin de uzaklaştırılabilmesi için üç farklı nitelikte SPE kartuş denenmiş ve ayrıca asidik türlerin özütlenmesinde ve analizinde pH koşullarının etkisi de incelenmiştir. Daha sonra geliştirilen yöntem çeşme suyu örneklerine uygulanmıştır.

Abstract:
Persistent organic pollutants (POPs) can bioaccumulate as compounds that are resistant to biological and photochemical degradation, can be transported over long distances and persist in the environment, and can enter the food chain and have adverse effects on human health and the environment. Perfluoroalkyl species (PFAS) are persistent organic pollutants with high hydrophilic and lipophilic properties and widely used in many daily products. Sinced their toxic effects emerge, the compounds with similar properties but shorter chains are introduced to the market to avoid legal liabilities. In this case, sensitive and reliable analysis techniques are needed to control the effects of these compounds on the environment and public health. 
This thesis study focused on the analysis of two important pollutants (PFHpA) perfluoroheptanoic acid and (PFHxA) perfluorohexanoic acid compounds, which are put into use as short-chain equivalents of legally monitored compounds and whose toxic effects are uncertain. After these compounds were separated by solid phase extraction (SPE) for analysis in water samples, their analysis was examined with the LC-MS/MS system. In order to obtain more sensitive results for the determination of PFHxA and PFHpA in tap water and to remove possible interference, three different SPE cartridges were tested and the effect of pH conditions on the extraction and analysis of acidic species was also examined. Then, the developed method was applied to tap water samples.