Tam zamanında üretim sistemi ve Adıyaman ilinde nitel bir araştırma
Just in time production system and a qualitative research in Adıyaman province
Yazar: ZÖHRE GÜLER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYLİN AKYOL
Adıyaman Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Maliyet muhasebesi = Cost accounting ; Maliyet sistemleri = Cost systems ; Maliyetleme = Costing ; Tam zamanında maliyet muhasebesi = Just in time cost accounting ; Tam zamanında üretim = Just in time production

Özet:
Küresel açıdan dünya ekonomisine baktığımızda, gerek ülkeler gerekse işletmelerin geçen zaman içerisinde bir ekonomik değişim ve teknolojik ilerleme içerisinde olduğunu görmek mümkündür. İşletmeler bu küresel atmosfer içerisinde dengede durabilmek için bir rekabet sürecine girmişlerdir. Bu rekabet ortamında işletmelerde yeni sistem ve dizayn planları, otomasyon yöntemleri, stok ve malzeme işleme biçimleri, üretim, tasarım ve mühendislikte bilgisayar destekli robotik işlemler kullanılması gibi yeni gelişmeler yaşanmıştır. İşletmelerde iş gören ve çalışma sistemleri konusunda yeni yaklaşımlar sergilenmeye başlanmıştır. Tüm yenilikler arasında Tam Zamanında Üretim (TZÜ) anlayışı en önde gelenler arasında gösterilebilmektedir. Üretim sürecinde ham maddeden tutun da ürünün müşteriye teslimatına kadar bütün aşamalarda uygulanan Tam Zamanında Üretim sistemi, kendi hedefine minimum stok miktarını koyarak en az düzeyde maliyet içeren fakat aynı zamanda da en yüksek kalitede bir ürün üretme politikasını kendine ilke edinmiştir. İşletmelerde birim maliyetinin hesaplanması, gider gelir dengesinin kontrol edilmesi fiyat politikaları ve ürün birim satış fiyatlarını incelemeye alan maliyet muhasebe sistemi de kendi payına düşeni almıştır.
İşletmelerin bu anlayışı benimsemeleriyle birlikte bünyesinde barındırdığı, örgüt ve personel yapısında, üretim biçiminde ve muhasebe uygulamalarında önemli derecede değişiklik gerektiren sağlam adımlar atılmasını zorunlu hale getirmiştir. Bu anlayışın işletmeye nüfuz edilmesiyle birlikte, seneler önce geliştirilen maliyet muhasebesindeki gelişmeler artık talepleri karşılamada eksik kalmıştır. Maliyet muhasebesindeki değişikliklere bakacak olursak bunlar; stok düzeyi, kalite kontrol bölümü, yıpranma payları (amortisman), üretim miktarı, müşteri talebi, personel yapısı ve dağıtım anahtarları politikası gibi alanlarda değişimlerin yaşandığı temel noktalar olmuştur. Bu amaçla işletmeler maliyet muhasebesi ortamlarında gerekli görülen bu adımları gerçekleştirebilmek için bir uyarlama sürecine girmişlerdir.
Bu tez çalışmasının amacı, küreselleşmenin bir basamağı olan Tam Zamanında Üretim sistemini işletmeye nüfuz ederek maliyet muhasebesi sistemlerinin nasıl bir süreç içerisine gireceğini görebilmek ve bu sayede hedeflediğimiz maliyet sistemindeki yeni adımları, yeni teorileri ortaya çıkarabilmektir. Bu nedenle, nitel araştırma desenlerinden olgubilim (fenomenoloji) yöntemi ile araştırma incelenmiştir. Araştırmanın katılımcısı, Adıyaman Organize Sanayi Bölgesinde bulunan seramik sektöründe faaliyet gösteren bir işletmenin üretim amirinden oluşmaktadır. Araştırmanın katılımcısı amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilmiştir. Araştırma kapsamında katılımcıya 23 tane açık uçlu sorunun yer aldığı görüşme formu aracılığıyla sorular sorulmuştur. Araştırmada bireysel ve derinlemesine görüşmeler sonucunda araştırma verileri toplanmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen nitel veriler içerik analizi ile incelenmiştir. 
Araştırmanın sonucuna göre, uygulama işletmesinin Tam Zamanında Üretim sistemine yakın bir sistemle faaliyet gösterdiği ifade edilerek Tam Zamanında Üretim sistemine yabancı olmadığı ortaya çıkmıştır. İşletme yetkililerinin ve çalışanların Tam Zamanında Üretim sistemi hakkında genel hatlarıyla bilgi sahibi oldukları ortaya çıkmıştır. Bu sistemde üretime dahil olan her birim birbiriyle bağlantılı olduğu için Tam Zamanında Üretim mekanizmasının tüm birimlere uygulanmasıyla olumlu sonuç elde edilmesi mümkün olmaktadır. Ayrıca işletme tedarikçilerinin, satıcılarının ve yan sanayicilerinin de bu sistemi benimseyip uygulamaları neticesinde istenen yüzde yüz başarı ortaya çıkması mümkün olacaktır. Olumlu sonuçları, maliyet kayıtlarında daha sade ve anlaşılır muhasebe kayıt sistemi ile işletme mali durum analizlerinin sadeliği gibi sayısal verilerin hızlı okunmasına olanak veren ve karar almada kolaylıklar olarak ifade edilebilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Tam Zamanında Üretim Sistemi, Maliyet Muhasebesi, Geleneksel Maliyetleme, Tam Zamanında Maliyet Muhasebesi

Abstract:
When we look at the world economy from a global perspective, it is possible to see that both countries and businesses are in an economic change and technological progress over time. We will try to make this change and development process more specificly on businesses. Businesses have entered a competitive process in order to stay in balance in this global atmosphere. In this competitive environment, new developments such as new system and design plans, automation methods, stock and material handling methods, use of computer-aided robotic processes in production, design and engineering have been experienced. New approaches have been started to be exhibited in the field of employees and working systems in enterprises. Among all the innovations, the concept of Full Time Production (JIT) can be shown as one of the most prominent. The Full Time Production system, which is applied at all stages from the raw material to the delivery of the product to the customer in the production process, has adopted the policy of producing a product with the lowest level of cost but at the same time with the highest quality by putting the minimum amount of stock in its target. The cost accounting system, which examines the unit cost calculation, control of the expense-income balance, price policies and product unit sales prices, has also taken its share.
	With the adoption of this understanding, businesses have made it necessary to take firm steps that require significant changes in the organizational and personnel structure, production style and accounting practices. With the penetration of this understanding into the business, the developments in cost accounting developed years ago are no longer sufficient to meet the demands. If we look at the changes in cost accounting, these are; Inventory level, quality control department, depreciation (depreciation), production amount, customer demand, personnel structure and distribution keys policy were the main points where changes were experienced. For this purpose, businesses have entered an adaptation process in order to be able to carry out these steps, which are deemed necessary in cost accounting environments.
	The aim of this thesis is to see how the cost accounting systems will enter into the business by penetrating the Full Time Production system, which is a step of globalization, and to reveal new steps and new theories in the cost system we aim for. For this reason, the research was examined with the phenomenology method, one of the qualitative research designs. The participant of the research consists of the production supervisor of firm operates in ceramic sector located in Adıyaman Organized Industrial Zone. Selected by participatory sampling method.within the scope of the research, questions were asked to the participant through the interview form, which included 23 open-ended questions. Research data were collected as a result of individual and in-depth interviews of the researcher. The qualitative data obtained as a result of the research were analyzed by content analysis.
	According to the results of the research, it has been revealed that the application company is operating with a system close to the Full Time Production system and is not unfamiliar with the Full Time Production system. It has been revealed that business officials and employees have general knowledge about the Full Time Production system. In this system, since each unit involved in production is interconnected, it is possible to obtain positive results by applying the Full Time Production mechanism to all units. In addition, as a result of the adoption and implementation of this system by business suppliers, vendors and sub-industrialists, it will be possible to achieve the desired one hundred percent success. Its positive results can be expressed as a simpler and more understandable accounting recording system in cost records and simplicity of business financial situation analysis, which allows rapid reading of numerical data and facilitates decision-making.

Keywords: Just In Time Production System, Cost Accounting, Traditional Costing, Just In Time Cost Accounting