Korunan alanlarda ekolojik risk değerlendirmesi: Alakır Çayı yüzey sedimentleri örneği
Ecological risk assessment in protected areas: A sample of Alakır stream surface sediments
Yazar: BERFU NAZ SARIŞIN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÇAĞLAR ÇAKIR
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Ekolojik risk = Ecological risk ; Sürüntü maddesi = Sediment ; Çevre sorunları = Environmental problems

Özet:
Bu çalışma Alakır Çayı'ndaki potansiyel toksik element konsantrasyonlarının belirlenmesi ve bu konsantrasyonların ekolojik risk yaratıp yaratmadığının ortaya konulması amacıyla gerçekleştirilmiştir. Alakır Çayı bünyesindeki potansiyel toksik element konsantrasyonlarına ilişkin bu derece kapsamlı bir ekolojik risk araştırması literatürde henüz yoktur. Bu araştırma literatürdeki bu eksikliği gidermeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda ekolojik indeksler, çok değişkenli istatistik analizler ve CBS yazılımları kullanılmıştır. Çalışma sahasından 12 yüzey çökeli örneği ve background değerini belirlemek amacıyla ana kayadan 8 adet örnek alınmıştır. Örnekler içerisindeki potansiyel toksik element konsantrasyonlarının doğal ve antropojenik konsantrasyonlarını belirlemek için; kontaminasyon faktörü, zenginleşme faktörü, modifiye kontaminasyon derecesi, modifiye ekolojik risk seviyesi, jeoakümülasyon seviyesi, potansiyel ekolojik risk seviyesi ve toksik risk seviyesi kullanılarak risk değerlendirilmesi yapılmıştır.
Değerlendirme sonuçlarına göre, bazı noktalarda özellikle antropojenik kaynaklı As, Cd, Pb ve Hg konsantrasyonlarının yüksek değerde olduğu görülmüştür. Bu değerlerin yüksek olmasının en önemli nedeninin tarımsal faaliyetler olduğu tespit edilmiştir. Araştırma sahası için genel bir değerlendirme yapıldığında ekolojik riskin olmadığı sonucu ortaya çıkmıştır.

Abstract:
This study was carried out to determine the potential toxic element concentrations in Alakır Stream and to determine whether these concentrations create an ecological risk. There is no such comprehensive ecological risk research in the literature regarding the potential toxic element concentrations in the Alakır Stream. This research aims to fill this gap in the literature. In this context, ecological indices, multivariate statistical analyzes and GIS software were used. 12 samples of surface sediments were taken from the study area and 8 samples were taken from the bedrock in order to determine the background value. To determine the natural and anthropogenic concentrations of potential toxic element concentrations in the samples; Risk assessment was made using contamination factor, enrichment factor, modified contamination degree, modified ecological risk level, geoaccumulation level, potential ecological risk level and toxic risk level.
According to the results of the evaluation, it was observed that the concentrations of As, Cd, Pb and Hg, especially of anthropogenic origin, were high at some points. It has been determined that the most important reason for these high values is agricultural activities. When a general evaluation was made for the research area, it was concluded that there was no ecological risk.