Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Saatleri Ayarlama Enstitüsüne yeni tarihselci bir yaklaşım
A new historical approach to Ahmet Hamdi Tanpınar's Saatleri Ayarlama Esntitüsü
Yazar: ERDEM ERDİNÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MERİÇ KURTULUŞ
Haliç Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Yeni tarihselci yaklaşım, tarih yazımının nesnel bir biçimde yapılamayacağını ve öznel olduğu görüşünü savunan bir temele dayanmaktadır. Yeni Tarihselcilik, "tarih"i deneyime, anlatıya ve metinselliğe dayalı olarak incelerken tarihe ilişkin yerleşik ve resmi yaklaşımlara şüpheyle yaklaşırken doğası gereği disiplinler arasıdır ve diğer metinlerle birlikte  tarihsel metinlerdir. Sıradan insanın öne çıktığı bir tür kültürel tarihi takdir eden ve yazmaya çalışan bir çalışma alanı oluşturur. Bu yönüyle, edebiyatın tarih ile etkileşimi, roman başta olmak üzere birçok disiplinde ortaya çıkmaktadır. Saatleri Ayarlama Enstitüsü (1961) dönem olarak II. Abdülhamit döneminden başlayarak Cumhuriyet'e kadar uzanan uzun bir dönemi kapsayan, bu dönemlerde yaşamış olan Hayri İrdal'ın çocukluktan itibaren hayat hikayesinin otobiyografik olarak anlatımının gerçekleştirildiği bir romandır. Eserde geleneksel ile modernlik arasındaki geçiş süreciyeni tarihsel bakış açısıyla ifade edilmektedir. Toplumun kendine karşı yabancılaşması, abartılı ve absürt anlatış biçimi kullanılarak okuyucuya sunulmuştur. Ayrıca ironiden de sık sık yararlanılmıştır. Türk edebiyatında özgün bir yere sahip olan bu romanda yazarın üzerinde durduğu nokta modernleşmenin koşulsuz bir şekilde kabul edilişinin reddi ve meydana gelen toplumsal sorunlardır. Eser, geçiş sürecinin farklı üslup ve metin özellikleri kullanılarak bir araya getirildiği çok önemli ve üzerinde durulması gereken köşe taşlarından sayılmaktadır. Hayri İrdal'ın otobiyografisinin aktarıldığı Saatleri Ayarlama Enstitüsü, Tanpınar'ın kendine ait düşüncelerini, eleştirilerini ortaya koyduğu, bunu yaparken de kendine has yöntemlerle tarih yazımını yeniden şekillendirdiği bir roman olarak nitelendirilebilir. Romanda Hayri İrdal üzerinden aslında Ahmet Hamdi Tanpınar'ın topluma dair düşünce ve eleştirilerinin mizahi bir otobiyografisi sunulmuştur. Ahmet Hamdi Tanpınar içerisinde bulunduğu toplumun özelliklerini ve kültürü son derece iyi bir biçimde gözlemlemiş,modernliğe geçiş sürecinde karşılaşılan kafa karışıklıklarını ve kimlik bunalımlarını eserinde okuyucuya sunmuştur. Dönemin aydınlarından olan yazar profesyonel bir şekilde kurguladığı romanında Türkiye'ye dair öznel eleştirilerde de bulunmuştur. Bu çalışmada Saatleri Ayarlama Enstitüsü'nün yeni tarihselci bakış açısı perspektifinden değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda kendi içerisinde üç bölüme ayrılan çalışmada ilk olarak yeni tarihselcilik kuramı, ardından otobiyografi son olarak da modern tarih yazımı incelenmiştir. Bölümler altında Saatleri Ayarlama Enstitüsü'nün de değerlendirilmesi sağlanmıştır.

Anahtar Kelimeler : Ahmet Hamdi Tanpınar, Edebiyat, Saatleri Ayarlama Enstitüsü, Otobiyografi, Tarih, Yeni Tarihselcilik.

Abstract:
The new historicist approach is based on the view that historiography cannot be done objectively and is subjective. While New Historicism examines history based on experience, narrative, and textuality, it is skeptical of established and official approaches to history. It is interdisciplinary in nature and historical texts with other texts. It creates a field of study that appreciates and tries to write a kind of cultural history in which the common man stands out. In this respect, the interaction of literature with history emerges in many disciplines, especially in the novel. Time Regulation Institute (1961) as a semester II. It is an autobiographical narrative of the life story of Hayri İrdal, who lived in these periods, covering a long period starting from the reign of Abdülhamit and extending to the Republic. In the work, the transition process between traditional and modernity is expressed with a new historical perspective. The alienation of the society to itself is presented to the reader by using exaggeration and absurd narration. The irony is also frequently used. In this novel, which has a unique place in Turkish literature, the author's point is the rejection of the unconditional acceptance of modernization and the social problems that occur. It is considered one of the cornerstones of the work, which is very important and should be emphasized, in which the transition process is brought together by using different styles and text features. The Time Regulation Institute, in which Hayri İrdal's autobiography is narrated, can be described as a novel in which Ahmet Hamdi Tanpınar presents his own thoughts and criticisms while reshaping historiography with his own unique methods. In the novel, a humorous autobiography of Ahmet Hamdi Tanpınar's thoughts and criticisms about society is presented through Hayri İrdal. Ahmet Hamdi Tanpınar has observed the characteristics of the society and the culture he is in very well and presented the confusions and identity crises encountered during the transition to modernity to the reader in his work. The author, who is one of the intellectuals of the period, also made subjective criticisms of Turkey in his professionally fictionalized novel. In this study, it is aimed to evaluate the Clock Adjustment Institute from the perspective of a new historical perspective. For this purpose, in the study, which is divided into three parts, first the new historicism theory, then autobiography, and finally modern historiography are examined. Under the departments, the Time Regulation Institute was also evaluated.

Keywords : Ahmet Hamdi Tanpınar, History, Literature, Otobiyography, Saatleri Ayarlama Enstitüsü, New Historicism.