Yetişkinlerde sağlık okuryazarlığı ve hasta aktivasyonunun genel sağlığa etkisi
The effect of health literacy and patient activation on general health in adults
Yazar: KAMİL YAYLA
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE ÇAYLAN
Trakya Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aktivasyon analizi = Activation analysis ; Doktorlar = Physicians ; Doktorlar-aile = Physicians-family ; Hastalar = Patients ; Sağlık = Health ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Yetişkinler = Adults ; Ölçekler = Scales

Özet:
Çalışmamızda Edirne il merkezindeki 20 Aile Sağlığı Merkezine kayıtlı 20-64 yaş arası bireylerin, sağlık okuryazarlığı ve hasta aktivasyonu düzeyini belirlemek, sağlık okuryazarlığı ve hasta aktivasyonunu etkileyen faktörleri belirlemek, sağlık okuryazarlığı ve hasta aktivasyonu ile sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi arasındaki ilişkiyi araştırmak amaçlanmıştır.
Çalışmanın örneklemini Edirne il merkezindeki 20 Aile Sağlığı Merkezine kayıtlı 20-64 yaş arası 285 birey oluşturmaktadır. Veriler  92 soru içeren ölçek yardımıyla toplanmıştır. Katılımcıların sosyodemografik faktörlerini sorgulayan 20 soru bulumaktadır. Ek olarak 13 soru içeren Hasta Aktivasyonu Ölçeği, 23 soru içeren Yetişkin Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği, 36 soru içeren Short Form-36 katılımcılara uygulanmıştır.
Katılımcılar 143 kadın (%50,2) ve 142 erkekten (%49,8) oluşmaktadır. Katılımcıların yaş ortalaması 39,42 olarak bulundu. Katılımcıların Yetişkin Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği puanları değerlendirildiğinde ortalama 13,26 olarak hesaplandı. Katılımcıların Hasta Aktivasyonu Ölçeği puanları hesaplandığında ortalamanın 47,88 olduğu görüldü. Hasta aktivasyonu seviye 4 olan 21 (%7,4) katılımcı olduğu bulundu. Short Form-36 alt ölçekleri ile Yetişkin Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği puanları karşılaştırıldı. Fiziksel işlev, fiziksel rol, ağrı, duygusal rol, mental sağlık; alt ölçekleri ile katılımcıların Yetişkin Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği puanları arasında pozitif korelasyon saptanmıştır. Short Form-36 alt ölçekleri ile hasta aktivasyonu puanları karşılaştırıldı. Genel sağlık, yaşamsallık, duygusal rol, mental sağlık alt ölçekleri ile katılımcıların hasta aktivasyonu puanları arasında pozitif korelasyon saptanmıştır. Çalışmamızda hasta aktivasyonu düzeyi arttıkça sağlık okuryazarlığı puanı doğrusal olarak artmaktadır.
Sağlık okuryazarlığı ve hasta aktivasyonunu etkileyen faktörler ve sağlıkla ilişkili yaşam kalitesiyle olan ilişkinin incelendiği çalışmamızda eğitim ve sosyo-ekonomik düzey, sağlık okuryazarlığı ve hasta aktivasyonunu etkilemekte bu da sağlıkla ilişkili yaşam kalitesiyle pozitif korelasyon göstermektedir. Çalışmamız hasta aktivasyonu ile ilgili olarak ülkemizde yapılmış ilk araştırmadır. Ülkemizde yapılacak daha geniş çaplı araştırmalara ihtiyaç vardır.

Abstract:
In our study we aimed to describe health literacy and patient activation levels of individuals aged 20-64 years who were registered at 20 Family Health Centers in Edirne city center, to find the factors that affect health literacy and patient activation and to find the relationship between health-related quality of life and health literacy, patient activation.  
The sample of this study comprised of 285 individuals of the population aged 20-64 years who were registered at 20 Family Health Centers in Edirne city center. The data were collected using a questionnaire with 92 questions. There were 20 questions inquiring about the sociodemographic factors of the participants. In addition, the Patient Activation Measure which includes 13 questions, the Adult Health Literacy Measure which includes 23 questions and the  Short Form-36 which includes 36 questions were carried out on the participants.
Our volunteers were 143 female (50.2%) and 142 male (49.8%). Participants' mean age was calculated 39,42 years. Adult health literacy scale mean score was calculated as 13,26. Adult patient activation scale mean score was calculated as 47,88. 21 participant's (7.4%) health activation level was calculated as 4. We compared adult health literacy scale with subscales of Short Form-36.  Physical function, physical role, pain, emotional role and mental health subscales were found to have positive corelation with adult health literacy scale. We compared patient activation scale with subscales of Short Form-36. General health, vitality, role emotional, mental health subcales were found to have have positive corelation with participants' patient activation scale. In our study health literacy score and patient activation score increased linearly together.
In our study we analyzed the factors that affect health literacy and patient activation and we analyzed the relationship between health literacy, patient activation and health-related quality of life. Education and socio-economic level affects the patient activation and health literacy. Education and socio-economic level and health-related quality of life has a positive correlation. Our study is the first study about patient activation in Turkey. In future there may be a need for further studies in our country.