Kanser hastalarının kadın yakınlarında jinekolojik kanser farkındalığı ve etkileyen faktörler
Awareness of gynecological cancer in the relatives of cancer patients and its affecting factors
Yazar: SERKAN KARAKOYUN
Danışman: PROF. EMEL EGE
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Doğum ve Kadın Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Jinekolojik kanserler başta kadın olmak üzere, ailesini ve toplumu etkileyen önemli sağlık sorunlarıdır. 
Ancak Jinekolojik kanserler bilgi, farkındalık ve erken tanı programlarına katılım ile önlenebilecek ve erken 
tedavi edilebilecek özelliktedir. Jinekolojik kanser farkındalığı; kadınların kanser risklerini nasıl minimuma 
indirecekleri konusunda eğitmek olup aynı zamanda teşhis ve tedavi konusunda da erken davranmalarını 
sağlamaktır. Araştırma, kanser hastası yakını kadınların jinekolojik kanser farkındalığını ve etkilen faktörlerini 
belirlemek amacıyla yapılmıştır.
Araştırma tanımlayıcı türde olup, örneklemini Necmettin Erbakan Üniversitesi Onkoloji Hastanesi'nde 
tedavi alan 268 hastanın 18 yaş ve üzeri hiç kanser hastası olmamış kadın yakınları oluşturmuştur. Veriler 
araştırmacı tarafından hazırlanan Katılımcı Bilgi Formu ve Jinekolojik Kanser Farkındalık Ölçeği (JİKFÖ) 
kullanılarak toplanmıştır. Veriler SPSS programı kullanılarak analiz edilmiştir. Anlamlılık seviyesi 0,05 olarak 
alınmıştır. 
Araştırmaya katılan kadınların yaş ortalaması 38,96±12,89'dır. Katılımcıların %31,7si üniversite 
mezunu olduğu, %74,3'ünün şehir merkezinde yaşadığı, %59,3'ünün evli, %53,7'sinin asgari ücret üzeri 
miktarda kazancının olduğu saptanmıştır. Menopoza girme yaşı ortalaması 48,39±1,93, beden kitle indeksi 
(BKİ) ortalamaları 24,07±3,90'dır. Katılımcıların JİKFÖ toplam puanı 149,43±17,68 olarak hesaplanmış olup 
ortalamanın üzerindedir. Katılımcıların ''rutin kontrol ve ciddi hastalık algısı'' alt boyutundan 82,54±12,09, 
''risk farkındalığı'' alt boyutundan 37,7±6,06, ''korunma farkındalığı'' alt boyutundan 20,91±4,11, ''erken tanı 
ve bilgi farkındalığı'' alt boyutundan 17,34±2,50 puan aldıkları görülmüştür. Katılımcıların sigara içmesi ve 
medeni durumları ile JİKFÖ toplam puan ortalamaları arasında anlamlı farklılık saptanmamıştır (p>0,05).
Katılımcıların eğitim düzeyleri, yaşadıkları yer, meslekleri, maddi gelirleri, aile planlaması yöntemi kullanması, 
çocuğunun olması, düzenli doktor muayenesine gitmesi, doktor muayenesine gitme sıklığı, menopoza girme 
durumu, dengeli ve düzenli beslenmesi, kronik rahatsızlığının olması, kanser hastası ile yakınlığı, kanser 
taraması yaptırması, KETEM'i duyması, erken tanı ve teşhisin tedavide etkin olduğuna inanması ile JİKFÖ 
toplam puan ortalamaları arasında anlamlı farklılık bulunmuştur (p<0,05). Katılımcının yaşı (r = -,180), beden 
kitle endeksi (r = -,139), menopoza girdiği yaş (r = -,162) ve kanser hastasının yaşı (r = -,125) ile JİKFÖ toplam 
puan ortalaması arasında negatif yönde zayıf bir ilişki saptanmıştır (p<0,05).
Çalışmada JİKFÖ puanı ortalamanın üzerinde çıkmıştır. Bu durum kanser hastası yakını olmanın bir 
sonucu olarak değerlendirilmiştir. Kadınların jinekolojik kanser farkındalığını arttırmak için başta hemşireler 
olmak üzere sağlık profesyonellerinin bakım verdikleri hasta ve kanser yakınlarını bütüncül olarak 
değerlendirmesi ve eğitim vermesi yararlı olabilir. Sonuç olarak toplumda farkındalık yaratarak risk gruplarının 
erken teşhis ve tedaviye ulaşmaları sağlanabilir

Abstract:
The research aimed to determine the awareness of gynecological cancer and influencing factors among 
female relatives of cancer patients. It is a descriptive study, with a sample comprising female relatives aged 18 
and over who have never had cancer, and who are receiving treatment at Necmettin Erbakan University 
Oncology Hospital, totaling 268 participants. Data was collected using a Participant Information Form and the 
Gynecological Cancer Awareness Scale (GCAS) developed by the researcher. The data were analyzed using the 
SPSS program. The significance level was set at 0.05.
The average age of women participating in the study is 38.96±12.89 years. It was found that 31.7% of 
participants are university graduates, 74.3% reside in urban areas, 59.3% are married, and 53.7% have an income 
above the minimum wage. The average age of menopause onset is 48.39±1.93 years, and the average body mass 
index (BMI) is 24.07±3.90. The participants' total score on the GCAS was calculated as 149.43±17.68. They 
scored 82.54±12.09 on the "routine check and perception of serious illness" subscale, 37.7±6.06 on the "risk 
awareness" subscale, 20.91±4.11 on the "prevention awareness" subscale, and 17.34±2.50 on the "early 
diagnosis and information awareness" subscale. There was no significant difference in GCAS total scores based 
on participants' smoking status and marital status (p>0.05). However, significant differences were found in 
GCAS total scores based on participants' education levels, place of residence, occupations, income levels, use of 
family planning methods, having children, regular doctor visits, frequency of doctor visits, menopausal status, 
balanced diet, presence of chronic illnesses, proximity to cancer patients, undergoing cancer screening, 
awareness of cancer early detection centers, and belief in the effectiveness of early diagnosis and treatment 
(p<0.05). The age of the participant, body mass index, age of onset of menopause, and age of cancer patient were 
found to have a weak negative correlation with the total score of GCAS (p<0.05).
In the study, the GCAS score was found to be above average. This was interpreted as a consequence of 
being a caregiver for a cancer patient. It may be beneficial for healthcare professionals, especially nurses, who 
primarily care for patients and cancer caregivers, to comprehensively assess and educate them to increase 
awareness of gynecologic cancers in women. Ultimately, raising awareness in society can help at-risk groups 
access early diagnosis and treatment.