İran'da iletişim politikaları: Uydu yayıncılığı ve internet örneği /
Yazar: KAMALEDDİN NIKRAFTAR KHIABANI
Danışman: DOÇ. DR. BURCU SÜMER
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Halkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Halkla İlişkiler = Public Relations ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Uydu yayın = Satellite broadcasting ; İletişim politikaları = Communication policies ; İnternet = Internet ; İran = Iran

Özet:
Bu tez çalışmasında özellikle, İslam Devriminden sonra İran'da iletişim ve
medya politikalarıyla ilgili konular incelenmiştir. Bu çalışma özellikle 1979 İslam
Devriminin ardından uydu yayınlarının hayata geçtiği zaman dilimini mercek altına
almaktadır. Burada izlenen yol öncelikle ülkenin siyasal sistemini açıklığa
kavuşturmak ve sistemin yeni teknolojilerle birlikte uydu yayınları ve internet
iletişimine karşı nasıl bir davranış sergilediğini incelenmeye çalışılmıştır.
İlk bölümde İran'da kitle iletişiminin geçmişi Kaçar Hanedanlığı döneminden
itibaren ele alınmıştır. Bu dönemde ki Meşrutiyet Hareketi bir değişim ve dönüşümün
simgesi olarak karşımıza çıkmaktadır. Dolayısıyla Ülkede ilk basımevinin kurulması,
ilk gazetenin yayımlanması ve bu olayların halkta ve iktidarda nasıl bir etki yarattığı
konusu ele alınmıştır.
Meşrutiyet Hareketinden sonraki siyasi olaylar ve Pehlevi döneminin
başlanması da ilk bölümde yer almıştır. Bu dönemin önemli medya özelliklerinden
radyo ve televiziyonun hayata girmesidir. Pehlevi döneminin medya politikalarını
İslami Devrimin oluşumu ve nedenlerini oluşturmaktadır. Bu dönemde ülkenin siyasi
ve toplumsal arenasında önemli değişimler gözlemlenmiştir. Ardından da 1979 İslami
Devrim hayata geçerek ülkenin iktidar şekli ve esası değiştirilmiş ve cumhuriyet
sistemi ile birlikte İslam kültürü özellikle Şii mezhebinin fıkhı dönemi başlamıştır.
İran İslam Cumhuriyeti kurulduktan sonra Şii fıkhı çerçevesinde, Batı
kültürünü İslam kültürüne tehdit olduğu ve bu nedenle ona karşı bir tavır sergilemiştir.
Bilindiği gibi küreselleşme çerçevesinde Batı kültürü dünyanın dört bir yanında
yayılmaktadır. Bu kültürel düşünce ve hayat tarzının yayılması, uydu yayınları ve 
298
internet gibi yeni iletişim teknolojileri yardımı ile hızlanmıştır. Bu nedenle İran devleti
Batı kültürünün yaygınlaşmasına "Kültürel Savaş" söylemi ile karşılık verdi.
Tezin ikinci bölümünde devrim sonrası İran'ın siyasal ve kültürel yapılanışı
anlatılmıştır. Bu bölümde özellikle Ayetullah Humeyni sonrası Haşimi Rafsancani,
Hatemi ve Ahmadinejad'ın başkanlık dönemleri ele alınmıştır. Bu
cumhurbaşkanlarının dönemlerindeki özellikler sırayla ekonominin önemsenmesi ve
özelleştirmenin başlatılması, siyasi reform ve islahat ve son olarak İslamileştirmeye
dönüş olarak özetlenmiştir. Bu cumhurbaşkanları dönemlerinde ayrıca medya
politikaları ve alınan kararlar ve uygulamalar da açıklanmıştır.
Son bölümde ise uydu yayınları ve internet faaliyeti ile ilgili açıklamalar ve
değerlendirme yapılmıştır. Hukumetin yanı sıra halkın bu yeni iletişim teknolojilerine
nasıl bakıldığı da bu tez çalışmasında tartışılmıştır. Genel olarak yasaklar ve
kontröllere rağmen, halk uydu yayınları ve internete daha çok ilgi göstermekteler. Bu
mesele de gelecekte iktidar ve halk arasında nasıl bir çelişkilere sebep olduğunu artık
zaman gösterecektir. Bu nedenle İran hukumeti bütün imkânları ile uydu yayınları ve
sanal ortamı kotröl etmek için seferber etmiştir. Özellikle İran İslam Cumhuriyeti
Radyo Televiziyon Kurumu bir kamu kurumu olarak, bu konuda önemli görevler
üstlendiğinin altını çizebiliriz.
Bu tez çalışması ayrıca, İran'ın medya politikalarını ilk defa detaylıca
yürtdışında ve Türkiye'de yazılan bir eser olarak sunulmuştur. Bu araştırma bilim ve
akademik dünyasına ithal olmuştur.
Anahtar Kelimeler: İran, İletişim Politikaları, Kültürel Savaş, Uydu Yayınları ve
İnternet.

Abstract:
In this paper the media and communicational politics have been studied. The
purpose of this research is to show the first step of satellite TV usage after revolution.
The first phase of the paper involves a deep study about Iran political condition and
then a big change after using of satellite TV and internet. The first chapter is about the
bases of public communications during Ghajar dynasty and we encounter with
appearance of printer and the first book and newspaper in Iran.
In the following of the first chapter we study the Pahlavi kingdom. The
characteristics of Pahlavi kingdom is using of TV and radio, then we study about
occurrence of Islamic Revolution during the end of Pahlavi kingdom. The reasons of
revolution also incorporation of Shia and republican have been studied.
After Islamic Republic of Iran, that is based on Shia, western culture was a big
threat. As you know the distribution of western culture is going to be increased day
after day so Iran has been against western culture in term of "Cultural Assault".
The second chapter is about Iran political conditions. In this chapter the period
of Ayatollah Khomeyni, Hashemi Rafsanjani, Khatami and Ahmadinejad has been
studied. The properties of these presidents were such as: privatization and importance
of economy, political reform and returning to Islam. Otherwise basic proceedings have
been studied in this paper.
The last chapter is conclusion. In this chapter the reaction of people about media
has been studied. In spite of government limitation and prohibition people use satellite 
300
TV and internet more and more. For this reason there has been a big tension between
people and government.
As result Islamic Republic of Iran Broadcasting (IRIB), has been against the
satellite TV and internet. It is deserving to tell that Iran communicational politics have
been spread in foreign countries specially Turkey for the first time. This research is
offered to science and academic world.
Keywords: Iran, Communication policies, Cultural Assault, Satellite TV and
Internet.