Cengiz Aytmatov'un "Dağlar Devrildiğinde" romanındaki edatlar ve işlevleri
Prepositions and their functions in Chingiz Aitmatov novel "When the Mountains Fall"
Yazar: MAKHABAT AKILBEKOVA
Danışman: PROF. DR. HACI İBRAHİM DELİCE
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bu çalışmada, sadece Kırgızların değil tüm dünyanın tanıdığı ünlü yazar Cengiz Aytmatov'un "Dağlar Devrildiğinde" (Toolor Kulaganda) romanındaki edatlar üzerine çalışılmış ve edatların geçtiği cümleler Türkiye Türkçesine aktarılmıştır. Tez çalışmamız, hem iki Türk lehçesi arasındaki edatlar bağlamında bir karşılaştırma imkânı sunacak hem de edatlarla ilgili yapılacak diğer çalışmalara katkı sağlayacaktır.
Edatlar, dilin dinamik unsurlarıdır. Bir dilde veya lehçede kullanılan edatlar, diğerinde olmayabilir. Bu, edatların dinamik özelliğinden kaynaklanır. Bu tür edatlar, dilin veya lehçenin edat oluşturma yeteneğini ve kapasitesini; o dili veya lehçeyi kullanan insanların dildeki "yaratma" yeteneğini de ortaya koyar. Lehçeler esas alınarak yapılacak çalışmalar, genel Türkçenin kullanım ve işleyişi hakkında da bize bir fikir verecektir. "Çalışmamız, bu konuda da önem arz etmektedir" diye düşünmekteyiz.
Bu çalışmamızda, Türkiye Türkçesindeki edat sınıflandırmalarından farklı olarak Kırgız Türkçesinde, pekiştirme edatlarının edatlar kapsamında değil, ayrı kategoride değerlendirildiği tespit edilmiştir. Kırgız Türkçesinde pekiştirme edatları "bölükçölör" diye adlandırılarak edatlardan farklı bir grupta ele alınır. Kırgız gramercileri tarafından pekiştirme edatlarının tasnifi faklı yapılsa da, kavram olarak pekiştirme edatlarının ne olduğuyla ilgili görüşlerinin aynı olduğu söylenebilir.
Genel olarak baktığımızda Kırgız Türkçesindeki edatlar ile ilgili çalışmaların Türkiye Türkçesine göre daha az olduğu anlaşılmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Edat, bağlaç, ünlem, pekiştirme, çekim edat, bağlama edat.

Abstract:
In this study, the prepositions in Cengiz Aytmatov's novel "When the Mountains Fall" (Toolor Kulaganda), the famous writer known not only by the Kyrgyz but also by the whole world, were studied and the sentences in which the prepositions were used were transferred to Turkey Turkish. Our thesis will both provide a comparison opportunity in the context of prepositions between two Turkish dialects and contribute to other studies on prepositions.
Prepositions are dynamic elements of language. Prepositions used in one language or dialect may not be in another. This is due to the dynamic nature of prepositions. Such prepositions imply the ability and capacity of the language or dialect to form a preposition; It also reveals the ability of people who use that language or dialect to "create" in the language. Studies based on dialects will also give us an idea about the usage and functioning of General Turkish. We think that our study is also important in this regard.
In this study, it has been determined that, unlike the preposition classifications in Turkey's Turkish, reinforcement prepositions in Kyrgyz Turkish are not evaluated within the scope of prepositions, but in a separate category. In Kyrgyz Turkish, reinforcement prepositions are called "bölükçölör" and are handled in a different group than prepositions. Although the classification of reinforcement prepositions is different by Kyrgyz grammarians, it can be said that their views on what reinforcement prepositions are as a concept are the same.
In general, it is understood that studies on prepositions in Kyrgyz Turkish are less than in Turkey Turkish.
Keywords: Preposition, conjunction, exclamation, reinforcement, inflectional preposition, connecting preposition.