Türkiye'nin güneydoğu sınırboyu bal arısı populasyonlarının (Apis mellifera L.) morfolojik özellikleri
Morphological characterization of honey bee populations (Apis mellifera L.) along the southeast border of Turkey
Yazar: GONCA ÖZMEN ÖZBAKIR
Danışman: PROF. DR. ALİ ÇETİN FIRATLI
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Zootekni Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Apis mellifera = Apis mellifera ; Bal arısı = Honey bee ; Diskriminant analizi = Discriminant analysis ; Morfometri = Morphometry

Özet:
Bu çalışmada, güneydoğu sınırboyunda Türkiye ile komşuları Suriye ve İran bal arısı populasyonlarının morfolojik özellikleri bakımından tanımlanması ve karşılaştırılması amaçlanmıştır.Araştırma materyali işçi arılar, Türkiye'nin güneydoğu sınırboyunda Van, Hakkari, Şırnak, Mardin, Şanlıurfa, Kilis ve Hatay illerinden; Suriye'nin Lazkiye, İdlib, Halep, Rakka ve Dayr az-Zawr illerinden; İran'ın Maku, Khoy ve Urmiye illerinden 2008 yılı yaz döneminde toplanmıştır. Üç ülkede, 38 arılıkta, 167 bal arısı kolonisinden toplam 3340 bal arısı 32 morfolojik özellik bakımından incelenmiştir.Koloni ortalamalarına uygulanan diskriminant analizinde 15 grubun morfolojik özellikleri bakımından orijinal gruplarına doğru atanma oranı %92.2 olarak bulunmuştur. Van, Mardin, Lazkiye, Halep, Rakka, Dayr az-Zawr ve Khoy'daki tüm koloniler %100 oranında orijinal gruplarında yer almıştır. Koloni ortalamalarına göre; Van, Hakkari, Şırnak ve İran birbirine yakın bir küme, Şanlıurfa ve Kilis yakın bir küme, Hatay ve Suriye birbirine yakın bir küme oluştururken Mardin diğer grupların tümünden ayrı bir küme oluşturmuştur.Türkiye-Suriye-İran grupları karşılaştırıldığında; toplam 3340 bal arısının orijinal gruplarında doğru sınıflandırılma oranı %71.4 olarak bulunmuştur. Türkiye bal arılarının orijinal gruplarında doğru sınıflandırılma oranı %64.6, Suriye bal arılarının %80.7, İran bal arılarının ise %91.8'dir. Türkiye ve Suriye grubu iç içe geçmiş bir küme oluştururken, İran grubu bu iki gruba yakın ancak daha birörnek bir küme oluşturmuştur.Çalışma sonucunda Türkiye'nin güneydoğu sınırboyu bal arılarının coğrafik komşuları olan Suriye ve İran bal arıları ile etkileşim içerisinde olduğu ve morfolojik özellikleri bakımından benzeştiği bulunmuştur.Anahtar Kelimeler: bal arısı, Apis mellifera L., morfometri, diskriminant analizi.

Abstract:
The purpose of this study was to classify and compare honey bee populations of Turkey, Syria and Iran with their morphometric traits.Worker honey bees were sampled from populations of Van, Hakkari, Şırnak, Mardin, Şanlıurfa, Kilis and Hatay in Turkey; Lattakia, İdlib, Aleppo, Ar-Raqqah and Dayr az-Zawr in Syria; Urmia, Maku and Khoy in Iran which are located along the common border in the Southeast of Turkey. In 2008 summer, 38 apiaries along the border in 3 countries were visited and 3340 worker honey bee specimen collected from 167 colonies.Discriminant analyses of morphometric data showed that the 92.2% of colonies were placed in their own groups. Only Van, Mardin, Lattakia, Aleppo, Ar-Raqqah, Dayr az-Zawr and Khoy colonies were included in their own groups by 100 percent. According to colony averages; three overlapping clusters of Van-Hakkari-Şırnak-Iran, Şanlıurfa-Kilis and Hatay-Syria were formed separately. Mardin group showed a distinct cluster in the analyses.When Turkey-Syria-Iran groups were analyzed with individual data 71.4% of the 3340 worker honey bees were assigned to their own groups. Upon analysis of this percentage it was found that 64.6%, 80.7% and 91.8% of individuals were assigned to their country groups of Turkey, Syria and Iran, respectively. Iran population showed more uniformity than Turkey and Syria populations which were intermingled.In conclusion, honeybees from southeast border of Turkey were interacted with honeybee populations of geographical neighbours Syria and Iran and morphological similarities were determined.Key words: honey bee, Apis mellifera L., morphometry, discriminant analysis.