Akışkan dünyaya karşı nostaljik tepki: Dijimodern çağın belleği olarak sosyal medyada 90'lar nostaljisi
Nostalgic reaction to the liquid world: 90s nostalgia on social media as a memory of the digimodern age
Yazar: FEYYAZ FIRAT
Danışman: PROF. DR. HİMMET HÜLÜR
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı / Gazetecilik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Bauman, Zygmunt = Bauman, Zygmunt ; Nostalji = Nostalgia ; Sosyal medya = Social media ; İletişim sosyolojisi = Communication sociology

Özet:
Nostalji kavramının kökeni etimolojik olarak Yunanca eve dönüş anlamına gelen nostos ve acı/ızdırap anlamına gelen algos kelimelerine dayanmaktadır. Nostaljinin en temel unsuru geçmiş zaman olduğu için, nostaljinin konusu kayıp, yoksun kalmak, yerinden edilmek ve artık erişilmesi mümkün olmayan geçmiştekine (kişiler, nesneler, mekanlar, olaylar vs.) duyulan özlemdir. Nostalji, basitçe hatırlamak, özlemek, geçmişe dönme isteği gibi fiillerin toplamından oluşmaktadır. Nostalji, kaybedilen çocukluk ve gençlik zamanlarına, geçmişin güzel günlerine yönelik duyulan özlem ve geçmişe dönüş arzusudur. Genel olarak geçmiş zaman ve geçmişte olumlu olduğu düşünülen her güzel şeyin yitirilmesi duygusu nostaljinin merkezinde yer alır. Yitirilen bu güzelliklerin zamanına yönelik özlem duygusu ve düşünsel düzeyde yapılan zaman yolculuğu ise nostaljidir. Nostaljik hatıraların ansızın hatırlanmasına neden olan, nostaljik duyguların ortaya çıkmasında ve görünür olmasında rol oynayan sayısız nostalji tetikleyicisi bulunmakla birlikte, değişim olgusu nostalji duygusunun merkezinde yer almaktadır. İnsan hayatında gerçekleşen bir takım değişim, dönüşüm ve kırılmaların yanı sıra toplumsal düzeydeki değişimler, daha iyi olduğu değerlendirilen önceki duruma, yani geçmişe yönelik özlemin, nostalji duygusunun yeşermesine neden olmaktadır. Bu anlamda değişimin varlığı nostaljiyi de kaçınılmaz bir şekilde yaşanan bir duygu haline getirmektedir. Bu çalışmada, değişim olgusuyla bağlantılı olan ve değişimin toplumsal yönünü açıklayan Bauman'ın akışkan modern toplum teorisi bağlamında nostalji olgusu ele alınmıştır. Bu doğrultuda çalışmanın amacı 90'lara yönelik nostaljik ilginin bugünden kaynaklanan sosyolojik nedenlerini akışkan modern toplum kuramına dayanarak tespit etmektir. Ayrıca 90'ların spesifik olarak hangi özelliklerine ve nasıl nostalji duyulduğunu tespit etmek bu çalışmanın amaçlarındandır. Araştırma kapsamında 90'lar nostaljisiyle ilgili içerik üreten ve en fazla takipçiye sahip 3 Instagram sayfası; 90'lı yıllarda yayınlanmış ve Youtube üzerinden izlenebilen 5 dizi; 90'lı yıllara ait şarkıların paylaşıldığı ve en fazla görüntülemeye sahip 3 Youtube sayfasının altında yer alan toplam 2402 kullanıcı yorumu tematik analiz yöntemiyle analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda, kullanıcıların, 90'lara yönelik nostaljik ilgisinin altında yatan ve nedensel bir role sahip olduğu değerlendirilen 6 sosyolojik faktör tespit edilmiştir. Ayrıca kullanıcıların, kendisine yönelik nostalji duydukları 90'larla ilgili 11 spesifik özellik saptanmıştır.

Abstract:
The term "nostalgia" derives from the Greek words "nostos," meaning homecoming, and "algos," meaning pain or suffering. The essence of nostalgia is intrinsically linked to the past, encompassing feelings of loss, deprivation, displacement, and a yearning for people, objects, places, and events that are no longer accessible. Nostalgia is essentially the amalgamation of actions such as remembering, yearning, and desiring to return to bygone times. It signifies a longing for lost childhood and youth, and for the perceived better days of the past. At its core, nostalgia is centred on the sense of loss associated with past times and the positive elements believed to be part of that past. It embodies the intellectual and emotional yearning for those lost times and beauties. Although various triggers can prompt sudden recollections and intensify nostalgic feelings, the phenomenon of change is fundamental to nostalgia. Changes and transformations in individual lives, as well as societal shifts, often evoke nostalgia for what is perceived as a better past. Thus, the existence of change renders nostalgia an inevitable emotion. This study examines the phenomenon of nostalgia through the lens of Bauman's theory of liquid modernity, which addresses the concept of change and its social implications. The objective is to identify the sociological reasons behind the current nostalgic interest in the 1990s, informed by the theory of liquid modernity. Additionally, the study aims to pinpoint the specific features of the 1990s that evoke nostalgia and how this nostalgia is experienced. The research analysed 2402 user comments from three popular Instagram pages dedicated to 90s nostalgia, five 90s TV series available on YouTube, and three YouTube channels with the most-viewed 90s music content, using thematic analysis. The findings revealed six sociological factors driving users' nostalgic interest in the 1990s and identified eleven specific characteristics of the 90s that elicit nostalgic feelings.