İslam devrimine giden süreç ve sonrasında İran'ın toplumsal ve siyasal dönüşümünde kadının rolü
The process to the Islamic revolution and after the role of women in Iran's social and political transformation
Yazar: AYŞENUR KIRILMAZ
Danışman: PROF. DR. MEHMET SEYFETTİN EROL
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Ortadoğu ve Afrika Çalışmaları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Feminizm = Feminism ; Kadın hakları = Women rights ; Kadınlar = Women ; Modernleşme = Modernization ; Siyasal değişme = Political change ; Sosyal değişme = Social change ; İran = Iran ; İran Devrimi = Iran Revolution ; İslamiyet = Islam

Özet:
Dünya ülkelerinin çoğunda da görüldüğü gibi İran'da da iktidar sahipleri elindeki gücü "aciz" olarak tarif ettiği kesimler üzerinde kullanmaktadır. Bu aciz olarak tanımlanan kesim içerisine kadınlar da dahil edilmektedir. Özellikle 20. yüzyılda İran'daki kadın hakları sorunu derinleşirken; söz konusu soruna paralel bir zamanlamayla yaşanan modernleşme kapsamında öğrenilen özgürlük, eşitlik ve adalet normları, kadın hareketlerinin de önemli bir ivme kazanmasını sağlamıştır. Nitekim 1979 yılında gerçekleşen İran İslam Devrimi'ne kadar baskı ve monarşi içerisinde modernleşmeye çalıştırılan İran'daki bu çelişkili durumdan en çok etkilenen kimlik grubu da kadınlar olmuşlardır. Bu olumsuz etki, İranlı kadınları yeni bir siyasal ve toplumsal dönüşümü istemeye doğru itmiş; dolayısıyla kadınlar, devrim sürecinde en az erkekler kadar önemli roller üstlenmişlerdir. Zira söz konusu süreçte de anlaşıldığı üzere, kadınlar artık kendi rollerini kendileri belirlemek istemektedirler. Devrim sürecine kadınların aktif olarak katılımı ve yeni oluşum tarafından desteklenmesi, toplumdaki bu kesimin bütünleşmesini sağlayarak daha kuvvetli bir kadın hareketinin temellenmesine de destek sağlamıştır. Ancak bu destek, devrimden sonra yerini modernleşme sürecindeki baskı ve monarşik yapıdan daha radikal bir otoriteye bırakmıştır. Nitekim İran İslam Cumhuriyeti, kadına şer'i yasalar adı altında ataerkil kurallardan oluşan roller kodlamıştır. Her ne kadar karar erki tarafından addedilen roller ilk andan itibaren kabullenilmese de halen İranlı kadınlar İslami yönetimin esaslarına uymak zorundadır. Burada altı çizilmesi gereken husus ise bahse konu olan kuralların ve yasakların her cinsiyeti kapsamamasıdır. Bu tezde de İranlı kadınların 19. yüzyıldan itibaren öğrenip uygulamaya çalıştığı hak arayışı ve ülkedeki kadınların günümüzdeki durumu kronolojik bir şekilde incelenmekte ve kadınların devrim süreçlerindeki rolü ile bu dönüşümlerin söz konusu cinsiyete etkisi, post-modern teorilerden olan feminizm kuramı çerçevesinde temellendirilmektedir.

Abstract:
Just as in any other countries in the world, the rulers in Iran exercise power over the weak which includes women. Especially, by twentieth century when the women rights issue deepened; such notions like liberty, equality and justice were to be learnt as part of modernization, triggered the women's rights movements. As a matter of fact, women were the ones who have most severely affected from the ongoing controversial situation in Iran being subjects to a forceful modernization campaign until 1979 Islamic Revolution. Due to the negative impact women exposed to, they make set of demands at the political and societal level and therefore has played a crucial role as men. As it can be understood from the transformation process itself, women demand to determine their roles on their own. Taking part of the Islamic Revolution and favored by the newly established regime, women were easily integrated among themselves which paved the way for a more powerful women's movement. However, following the Revolution the regime radicalized and became more authoritarian than the Shah was during modernization period. The Islamic regime attributed women social roles based on Sharia favoring the patriarchal rules and norms. Although from the moment Sharia was adapted it was not full embraced, Iranian women are still expected to comply with it. It needs to be underlined that these rules and regulations do not apply to all genders. In this project, it is chronologically examined the women rights demands the Iranian women were pursuing since the nineteenth century and the current situation, and the transformation that took place due to the role Iranian women played in the Revolution and its effects on the woman identity within feminist framework.