Karaciğer transplantlı hastalarda metabolik hastalık ilişkili yağlı karaciğer hastalığı (MAFLD) prevalansı ve etki eden faktörlerin analizi
The prevalence of metabolic associated fatty liver disease (MAFLD) in liver transplant patients and analysis of influencing factors
Yazar: AHMET EMRE KALAMAN
Danışman: DOÇ. DR. GUPSE ADALI
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Karaciğer hastalıkları = Liver diseases ; Karaciğer nakli = Liver transplantation ; Karaciğer yağlanması = Fatty liver ; Metabolik sendrom = Metabolic syndrome ; Prevalans = Prevalence

Özet:
AMAÇ: Metabolik hastalık ilişkili yağlı karaciğer hastalığı (MAFLD), non-alkolik yağlı karaciğer hastalığı (NAFLD) yerine yakın zamanda önerilmiş bir tanımlama olup dünyada 4 kişiden 1'ini etkilemektedir. MALFD'a bağlı gelişen siroz ve buna bağlı karaciğer transplantasyon sıklığı giderek artmaktadır. Ayrıca karaciğer transplantasyonu sonrasında gelişen MAFLD'ın hem hasta hem de greft sağkalımını azalttığı ve transplant yapılmamış kişilerdeki MAFLD'a göre fibroziste hızlı progresyon olduğunu düşündüren çalışmalar vardır. Karaciğer transplantlı hastalarda hem transplant öncesi hem de sonrası metabolik sendrom risk faktörlerinin varlığı, transplantasyon sonrasında kullanılan immünsupresif tedaviler ve diğer sebeplere bağlı olarak MAFLD ve karaciğer fibrozu gelişimi riskinde artış bulunmaktadır. Bu çalışmamızda karaciğer transplantlı hastalarda metabolik hastalık ilişkili yağlı karaciğer hastalığı (MAFLD) prevalansı ve buna etki eden faktörlerin analizi amaçlanmıştır.
GEREÇ ve YÖNTEM: Hastanemiz Karaciğer Hastalıkları Polikliniğinden takipli 18 yaş ve üzeri, posttransplant 6.ay sonrası 141 karaciğer nakilli hastanın verileri hasta dosyaları ve hastane veri tabanı üzerinden retrospektif olarak incelenmiştir. Hastaların demografik verileri, karaciğer görüntüleme bulguları, izlem süreleri, geçmiş ve güncel immünsupresif tedavi ve diğer tedavi bilgileri, komorbiditeleri analiz edilmiştir. MAFLD kriterlerinin varlığı kaydedilmiştir ve hastalar MAFLD olan ve MAFLD olmayan olarak 2 gruba ayrılarak karşılaştırılmıştır.
BULGULAR: Toplam 141 hastadan 46 (%32.6) hastada MAFLD saptandı. MAFLD olan hastaların n=33 (%71.7)'ü erkek idi. MAFLD'lı hastaların vücut kitle indeksleri (VKİ) MAFLD olmayanlara göre daha yüksekti. MAFLD olan ve olmayan grubun pretransplant VKİ'leri arasında fark saptanmadı. MAFLD olanlarda Tip2DM sıklığı hem pretransplant hem de posttransplant dönemde daha fazlaydı. MAFLD'lı hastalarda MAFLD olmayanlara göre hipertansiyon sıklığı fazla ve bel çevresi ölçümleri de daha fazlaydı. Pretransplant NAFLD etyolojisi olanlarda pretransplant NAFLD olmayanlara göre MAFLD sıklığı anlamlı olarak yüksek saptandı. Multivariate analizde MAFLD varlığına etkili olan faktörler olarak posttransplant tip2 DM varlığı OR: 24.3 (%95 CI 1.0-584, p=0.049), hipertansiyon varlığı OR: 13.4 (%95 CI 1.57-114, p=0.018), bel çevresi OR: 1.12 (%95 CI 1.0-1.23, p=0.034) saptandı.
SONUÇ: Çalışmamızın sonucunda posttransplant MAFLD yaklaşık 3 karaciğer nakilli hastanın 1'inde saptanmıştır. Postransplant MAFLD gelişimine etki eden en önemli faktör olarak diyabet saptanmıştır. Bunun dışında transplantasyon sonrası hipertansiyon ve bel çevresinde artış olan hastalarda MAFLD prevalansının arttığı saptanmıştır. Karaciğer transplantasyonu yapılan hastalar metabolik hastalıklar ve metabolik hastalık ilişkili yağlı karaciğer hastalığı açısından risk altındadırlar. Posttransplant dönemde metabolik sendrom ilişkili faktörlerin gelişiminin yakın takibi, önleyici tedavi değişikliklerinin planlanması MAFLD gelişiminin azaltılması açısından önemlidir.
Anahtar Kelimeler: MAFLD, karaciğer transplantasyonu, metabolik sendrom, hepatosteatoz

Abstract:
AIM: Metabolic disease-associated fatty liver disease (MAFLD) is a recently proposed definition instead of non-alcoholic fatty liver disease (NAFLD) and affects 1 in 4 people in the world. The incidence of MAFLD associated cirrhosis and related liver transplantation is increasing. In addition, there are studies suggesting that posttransplant MAFLD decreases both patient and graft survival and progresses more rapidly than MAFLD in non-transplanted patients. There is an increased risk of MAFLD and liver fibrosis in liver transplant patients due to the presence of metabolic syndrome risk factors before and after transplantation, immunosuppressive treatments used after transplantation, and other reasons. In this study, we aimed to analyze the prevalence of metabolic disease-associated fatty liver disease (MAFLD) in liver transplant patients and the predicting factors.
MATERIAL and METHODS: The data of 141 liver transplant patients, aged 18 years and over, 6 months after transplantation, followed by the Liver Diseases outpatient clinic of our hospital, were reviewed retrospectively through patient files and electronic health records. Demographic data, liver imaging findings, follow-up periods, past and current immunosuppressive therapy and other treatment information, and comorbidities of the patients were analyzed. The presence of MAFLD criteria was noted and patients were compared in 2 groups as MAFLD and non-MAFLD.
RESULTS: MAFLD was detected in 46 (32.6%) patients out of a total of 141 patients. Of the patients with MAFLD, n=33 (71.7%) was male. The body mass index (BMI) of patients with MAFLD was higher than those without MAFLD. There was no difference between the pretransplant BMIs of the group with and without MAFLD. The frequency of Type 2DM was higher in those with MAFLD both in the pretransplant and posttransplant periods. The frequency of hypertension and waist circumference measurements were higher in patients with MAFLD than in patients without MAFLD. The frequency of MAFLD was found to be significantly higher in patients with pretransplant NAFLD etiology compared to those without pretransplant NAFLD. In multivariate analysis, the presence of posttransplant type2 DM as factors affecting the presence of MAFLD OR: 24.3 (95% CI 1.0-584, p=0.049), presence of hypertension OR: 13.4 (95% CI 1.57-114, p=0.018) and waist circumference OR: 1.12 (%95 CI 1.0-1.23, p=0.034) were independently associated with posttransplant MAFLD presence.
CONCLUSION: Posttransplant MAFLD was detected in approximately 1 of 3 liver transplant patients. Diabetes has been identified as the most important factor predictor of MAFLD alongside with hypertension and increased waist circumference. Patients undergoing liver transplantation are at risk for metabolic diseases and metabolic disease-related fatty liver disease. In the posttransplant period, close follow-up of the development of metabolic syndrome-related factors and planning of preventive treatment changes are important in terms of reducing the development of MAFLD.
Key words: MAFLD, liver transplantation, metabolic syndrome, hepatosteatosis