Antalya bölgesinde yer alan bazı derelerin taşkın kontrolü ve jeolojik verilerin değerlendirilmesi
Flood control of some streams in the Antalya region and evaluation of geological data
Yazar: SİNAN EMRE ÇAKIR
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA GÜRHAN YALÇIN
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Antalya, Akdeniz Bölgesinde Türkiye'nin güneyinde bulunmaktadır. Antalya ili çevresi Akdeniz İklim Kuşağında yer almaktadır. Türkiye'nin en çok yağış alan illerinden biridir. Özellikle sonbahar ve kış aylarında yağış miktarı oldukça yüksektir. Bu durum sel ve taşkınlara sebep olabilmektedir. Ayrıca ülkemizin önemli turizm merkezlerindendir. Antalya ili ve çevresinde özellikle yaz aylarında yoğunluk olmakla birlikte son yıllarda nüfus artışı görülmektedir. Bu nedenle taşkın afetlerini önleme, oluşacak afetlere karşı yaşanacak hasarı en aza indirmek son derece önemlidir. Bu kapsamda taşkınlarla alakalı gerekli mühendislik çalışmalarının yapılması öncelik olarak önem arz etmektedir.
Taşkınlar genel olarak çok büyük hacimli akımların akarsu yatağına sığmaması olayı olarak tanımlanır. Taşkın ve sellerin oluşturan faktörler; bölgenin topografyası ve jeolojik yapısı, aşırı yağışlar, bölgenin iklim koşulları, akarsu yataklarının doğal dengesinin bozulması sel riski bulunan bölgelerde kontrolsüz kentleşme ve yapılaşma, doğal ve insan (heyelan vb.) kaynaklı faktörler gibi nedenlerdir. Antalya'da taşkınlar ile ilgili daha önce taşkın önleme ve engelleme ıslah projeleri yapılmış ve bu kapsamda belirli alanlarda ıslah edilen dereler yer almaktadır. 
Taşkınların oluşmasında en büyük etken, insanlardan kaynaklanan faktörlerdir. Yanlış ve plansız arazi kullanımı, yeşil alan, orman ve tarım alanlarının tahrip edilmesi, çarpık kentleşme, dere yatakları ve taşkın bölgelerinde yapılaşma gibi oluşumlar taşkınların oluşmasında insan faktörünün etkili olduğu durumlardır. Bu kapsamda Antalya ilinin konumu, iklimi ve son yıllarda görülen nüfus artışına bağlı olarak Antalya bölgesinde özellikle ilçelerde yer alan ve tehlike arz eden derelerin kontrolünün sağlanması ve jeolojik olarak değerlendirilmesi projenin amaç ve önemini vurgulamaktadır. 
 
Projelendirilmesi yeni başlamış olan D.S.İ (Devlet Su İşleri)'nin 5 kısım çalışması içerisinde yer alan 17 adet derenin çizgi verilerinin sayısallaştırılması ve CBS (Coğrafi Bilgi Sistemleri), Cad ve Draw programlarıyla jeolojik haritalar oluşturulmuş ve stratikrafig kesitler çizilmiştir. Çalışma kapsamında derelerin ıslahı için gerekli malzeme ile alakalı ve ne kadar malzeme ihtiyacı olduğu ve bu ihtiyacın nereden karşılanacağı belirtilmiştir. Çalışmaya konu olan derelerin taşkın önleme ve kontrolünün sağlanması amacı ile Antalya ili içerisinde bulunan 17 adet derenin taşkın ve sel önleme, kontrol, değerlendirme ve inceleme işlemleri yapılmıştır. Bu doğrultuda belirlenen derelerin taşkın kontrolü ve jeolojik değerlendirmeleri tamamlanmıştır.
Çalışma alanlarında genellikle ayrılmamış Kuvaterner çökeller, Kuvaterner traverten, plaj kum oluşukları, kireçtaşı-şeyl ardalanmaları, alüvyon yelpazesi, neritik ve pelajik kireçtaşları, karbonatlı ve kırıntılı kayaçlar da gözlemlenmiştir.
Söz konusu taşkın derelerinin tarım ve yaşam alanlarına verebileceği zararlar göz önünde bulundurularak derelerin ıslah edilmesinin doğru olacağı önerilmiştir. Islah için kargir taş duvar yapılacak olan bölgelere gerekli olan kaya malzemesinin nereden temin edilebileceği veya satın alınabileceği, gereken malzeme miktarı, malzeme alanlarının mevcut durumları, inceleme alanlarına uzaklıkları hakkında incelemeler yapılmıştır.

Abstract:
Antalya is located in the Mediterranean Region in the south of Turkey. It is located in the Mediterranean Climate Zone around Antalya province. It is one of the most rainfall-receiving provinces in Turkey. Especially in autumn and winter, the amount of precipitation is quite high. This can cause flooding and flooding. It is also one of the important tourism centers of our country. Although there is density in antalya province and surrounding areas, especially in the summer months, population growth has seen in recent years. Therefore, it is very important to prevent flooddisasters and minimize the damage to disasters. In this context, it is important to carry out the necessary engineering studies related to floods as a priority.
Floods are generally defined as the event of very large volume currents not fit in the stream bed. Factors that form floods and floods; Topography and geological structure of the region, extreme rainfall, climate conditions of the region, deterioration of the natural balance of stream beds in areas at risk of flooding uncontrolled urbanization and construction, natural and human (landslide, etc.) factors such as reasons. Flood prevention and prevention reclamation projects have been carried out in Antalya before, and in this context there are creeks that have been rehabilitated in certain areas.
The biggest factor in the formation of floods is the factors that are caused by humans. Formations such as incorrect and unplanned land use, the destruction of green areas, forests and farmlands, crooked urbanization, construction in creek beds and flood areas are the situations where the human factor is effective in the formation of floods. In this context, the location of antalya province, climate and population growth seen in recent years, especially in the district of Antalya and dangerous creeks to be controlled and geologically evaluated the purpose and importance of the project highlights.
 
Geological maps were created and straticrafig sections were drawn by digitizing the line data of 17 streams included in the 5 sections of D.S.I. within the scope of the study, it was stated about the material needed for the improvement of the streams and how much material needed and where this need would be met. In order to ensure flood prevention and control of the streams subject to the study, flood and flood prevention, control, evaluation and inspection procedures were carried out for 17 streams in Antalya. Flood control and geological evaluations of the streams determined in this direction have been completed.
Quaternary sediments, quaternary travertine, beach sand formations, limestone-shale alternations, alluvium spectrum, neritic and pelagic limestones, carbonate and clastic rocks were also observed in the study areas.
Considering the damages that these flood streams may cause to agriculture and habitats, it was decided that the streams should be improved. Investigations have been made on where the rock material required for the breeding stone masonry wall can be obtained or purchased, the amount of material required, the current status of the material areas, and their distance to the study areas.