Dîvân edebiyatında câize üzerine bir inceleme
A study on the câize in dîvân literature
Yazar: KERİM YAŞAR
Danışman: Y.DOÇ. KADİR GÜLER
Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Dîvân Edebiyatında Câize Üzerine Bir İnceleme? konulu bu çalışmamızdaDîvân şâirlerinin sanatı ve sanatçıyı koruyan kişilerden elde ettikleri aynî ve nakdîyardımlar ele alınmıştır.Osmanlı Devleti'nde başta padişâh olmak üzere devletin ileri gelenleri,kişiliklerine bağlı olarak değişen oranlarda sanatı ve sanatçıyı korumuşlar ve buuygulamayı bir gelenek halinde İmparatorluğun son dönemlerine kadar sürdürmüşlerdir.Şâirler de belli zamanlarda sundukları eserlerinde memdûhlarının övgüsünüyapmışlardır. Bu övgülerde, bazı tarihi ve dini şahıslar karşılaştırma unsuru olarakkullanılmış, memdûhların sadece olan değil olması gereken özellikleri de dilegetirilmiştir. Adaleti, iyi yönetimi, cömertliği vs. özellikleri dile getirilen bir kişi bellibir süreden sonra ister istemez o yönde hareket etmeye başlayacaktır. Bu bakımdansanatın saltanat üzerinde olumlu ve yönlendirici bir etkisi olmuştur. Şâirler, daha sonrakendi sanatlarını övmenin yanı sıra maddi ve manevi sıkıntılarını da dile getirerekmemdûhlarından yardım istemişlerdir. Eser sunulan kişi, kendi zevk ve anlayışına bağlıolarak aldığı eğitimin de etkisiyle sunulan eserleri değerlendirerek başarısı oranındaödüllendirmiştir. Bu ödüllendirme şâire maddi imkânlar sağladığı gibi itibar dakazandırmıştır. Şâirlerin elde ettikleri maddi ve manevi tüm yardımlara câize adıverilmiştir. Şunu da unutmamak gerekir ki şâirlerin tek geçim kaynağı câizeler olmayıpher birinin yeteneği ölçüsünde bir mesleği vardır. Bir nevi te'lif ücreti olarakdeğerlendirebileceğimiz câize uygulaması günümüzde de müesseseleşerek varlığınısürdürmektedir.

Abstract:
In this study with the subject ?A Study on the câize in Dîvân literature?monetary aids and aids in kind received by divan poets from the people protecting artand artist has been discussed.In Ottoman State first sultan then other prominent people within the stateprotected the art and the artist to the extend varying according to their personalities andsustained this practice till the last periods of the empire. Poets in certain times in theirworks made the eulogy of those who supported and protected them. In these praisessome historic and religious personalities was used as elements of comparison. Poets intheir works expressed not only the existing good values of the supporters but alsoattributes that should have existed in those people. One whose justice, generosity andgood management and similar good qualities expressed will take a route to thatdirection inevitably. In this sense the art had a positeve and canalizing effect onsovereignty. As well as praising their own work, poets asked for help from theirsupporters expressing their material and immaterial problems. The person to whom thework dedicated evaluated the work depending on his own taste and understanding andawarded according to its success. This awarding not only provided the poet withmaterial opportunities but also gave him honor. All the aids the poets received werecalled câize. After all the only means by which poets earned their living was not caizes,each of them had their own profession to extend of their ability. The practice of caizewhich can be considered a kind of copyright got institutionalized today and stillsurvises.