Çocuğun dil gelişiminde fonolojik duyarlılığın (sesbirim duyarlılığı) karşılaştırmalı olarak incelenmesi /
Yazar: EBRU AKTAN
Danışman: PROF. DR. AYLA OKTAY
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü
Derece: Yüksek Lisans, 1996
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Anaokulları = Kindergartens ; Dil gelişimi = Language development ; Okuma-yazma = Reading-writing ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Çocuklar = Children

Özet:
Çocukların fonolojik duyarlılık becerilerinin, gelecekteki okuma basanlarını belirlediği, çeşitli araştırmalar sonucunda saptanmıştır. Fonolojik duyarlılığın konuşulan dilin ve Alfabesel Yazı Sistemleri'nin özelliklerinden ne derece etkilendiğinden yola çıkılarak, farklı Alfabesel Yazı Sistemleri'ne sahip olan dillerde, çocukların okuma öncesi dönemde geliştirdikleri fonolojik duyarlılık ile okuma becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi ve farklı dil ve yaza sistemlerinin özelliklerinin, bu dönemde yer alan çocukların fonolojik duyarlılık ve gelecekteki okuma becerileri üzerindeki etkisinin ortaya konması, okuma öğretiminde bu özellikleri ön planda tutan yeni yöntemlerin geliştirilmesi açısından önem taşımaktadır. Araştırmamızda, farklı Alfabesel Yazı Sistemleri'ne sahip olan Türkçe ve İngilizce'de çocukların, okuma öncesi dönemde geliştirdikleri fonolojik duyarlılık ile okuma becerileri arasındaki ilişki incelenmiş; Türkçe ve İngilizce'nin dil ve yazı sistemlerinin özelliklerinin, bu dönemde yer alan çocukların fonolojik duyarlılık ve gelecekteki okuma becerileri üzerindeki etkileri saptanarak, Türkçe okuma-yazma öğretiminin kolaylaştırılabilmesi için en uygun öğretim yöntemlerinin geliştirilmesi amaçlanmıştır. İstanbul ilinde, 1994-1995 öğretim yılında Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı iki resmi ilkokul, bir resmi anaokulu ve bir resmi anasınıfına devam eden farklı yaş gruplarındaki 46 kız, 48 erkek denek ile Amerika'nın Minnesota Eyaleti'ne bağlı Duluth Şehri sınırları içerisindeki bir devlet ilkokulu ve bu ilkokulun bünyesinde yer alan anasınıfında eğitim gören farklı yaş gruplarındaki 17 kız, 27 erkek denek üzerinde gerçekleştirilen bu araştırmada, öğrencilerin Harf Tanıma Testleri (Büyük ve Küçük Harf Tanıma), Harf Kullanma Testi, Kelime Çözümleme Testi ve çeşitli Fonolojik Duyarlılık Testieri'nde aldıkları puanlar karşılaşılaştırılmıştır. IIAraştırmamızda kullanılan fonolojik duyarlılık testlerinin, fonolojik duyarlılığı güvenilir bir şekilde ölçtükleri, İngilizce üzerinde yapılan araştırmalar sonucunda saptanmıştır (Yopp, 1988). Ayrıca, fonolojik duyarlılık testlerinin okuma başarısını geçerli bir biçimde yordadıkları da bulunmuştur (Yopp, 1988). Türk ve Amerikalı öğrencilerin, uygulamada yer alan bütün testlerde aldıkları puanlar üzerinde, sınıf, dil ve dilbilimi bağımsız değişkenlerine göre iki yönlü varyans analizi ve korelasyon hesaplamaları yapılarak, sınıf, dil ve dilbirimi bağımsız değişkenlerinin ve bu değişkenler arasındaki etkileşimin, grupların elde ettikleri puanlar üzerinde anlamlı farklara yol açıp açmadıkları araştırılmıştır. Bu araştırmanın sonucunda, Türk anaokulu öğrencilerinin Kelime Çözümleme Testi 'nde Amerikalı anaokulu öğrencilerine göre daha başarısız oldukları gözlenirken; ilkokul düzeyindeki Türk öğrencilerin, Amerikalı akranları ile karşılaştırıldıklarında çok daha başarılı oldukları saptanmıştır. Türk ve Amerikalı öğrencilerin Fonolojik Duyarlılık Testleri'nde aldıkları puanlar karşılaştırıldığında, Türk öğrencilerin her iki sınıf düzeyinde de Amerikalı öğrencilerden daha yüksek puanlar elde ettikleri; özellikle okuma öğretiminin başlamasının ardından Türk öğrencilerin fonolojik duyarlılık becerilerinin çok yüksek düzeylere ulaştığı tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, konuşulan dilin fonolojik duyarlılık gelişimini etkilediğine ve Alfabetik Yazı Sistemleri 'nde bu becerinin, okuma öğrenimindeki katkısına işaret etmektedir. III

Abstract:
Phonological awareness has been demonstrated to be one of the most powerful predictors of subsequent reading success by numerous researches. By considering these predictors as a starting point, the relations between children's phonological awareness developed in pre-reading stage and their reading skills were examined and the influences of the features of various language systems and orthographies upon children's phonological awareness and subsequent reading abilities were studied. The results are important for developing new methods for teaching reading. In this research, besides studying the relationship between children's phonological awareness development and their subsequent reading skills, how the children's linguistic and orthographic characteristics of English and Turkish effect phonological awareness and subsequent reading success were also analysed. The aim was to recommend the most appropriate method for teaching reading and writing to children acquiring literacy in Turkish. The research has designed as a survey model. The participants of the study were ninety four Turkish students (46 girls and 48 boys) attending two public primary schools and two public kindergartens in Istanbul during the 1994-1995 educational year and fourty four American students (17 girls and 27 boys) at different ages attending a public primary school and its kindergarten in Duluth, Minnesota. In this study, their scores on Letter Identification Tasks (Upper-case and Lower-case Letter Identification), Letter Usage Task, Decoding Task and various Phonological Awareness Tasks were compared. IVTurkish and American students' scores on all tasks, as to grade, language and language unit variables were also analysed and two way ANOVA and correlations were obtained as well. Whether grade, language and language unit independent variables and their interactions cause significant distinctions upon the groups' scores was examined. The results of this study indicate that while Turkish kindergarten students are less successful than American students on the decoding task, Turkish primary school students score higher compared to American children at the same grade level. When the scores of Turkish and American students on phonological awareness tasks were compared, it was found that Turkish students scored higher in both grade levels than American students and it was ascertained that particularly as the children became literate, phonological awareness ability of Turkish students increase considerably. These results point to how the spoken language affects the development of phonological awareness and the contribution of this ability to learning to read in alphabetic writing systems.