Üretim faaliyetlerinde robot kullanımının mamul maliyetleri üzerine etkileri ve yönetim muhasebesi açısından değerlendirilmesi
The effect on product costs of the use of robots in manufacturing and its evaluation from a management accounting perspective
Yazar: NURTEN KILIÇLI
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÖZKAN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Bölümü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Teknolojik gelişmeler ve küreselleşmenin karşılıklı ve sürekli etkileşimi birbirini tetikleyerek yüksek rekabetin egemen olduğu bugünkü pazar ortamını hazırlamıştır. Bilgisayar teknolojilerinin gelişmesiyle beslenen ve yayılan bu uluslararası rekabet, günümüz üretim işletmelerinin; kalite, ürün farklılaşması ve çeşitliliğinin artması, müşteri odaklılık ve maliyet liderliği gibi rekabet faktörlerini kendi işletmeleri lehine avantaja dönüştürebilmeleri için üretim fonksiyonları, teknolojik yetenekleri üzerinde odaklanmalarını zorunlu kılmaktadır. İşletmelerin, müşteri tercihlerindeki hızlı değişmelere, maliyet etkinliklerini ve kârlılıklarını koruyarak zamanında ayak uydurabilmeleri, ancak giderek önem kazanan esneklikler ekonomisine adapte olabilmeleri ile sağlanabilmektedir.Temelinde bilgisayar teknolojilerinin bulunduğu esnek otomasyon sistemlerinin en önemli aktörü kuşkusuz endüstriyel robotlardır. Bu yeni teknolojiler, imalat işletmelerini hızla değiştirmekte ve teknoloji seçimi kararlarına yeni boyutlar katmaktadır.Bir ileri teknoloji ürünü ve üretim aracı olan robotlar, üretim proseslerinde insangücünün doğrudan kullanımını azaltırken, bu teknolojilere yön veren dolaylı insangücüne ihtiyacı artırarak, mamulün maliyet yapısını değiştirmektedir. Üretim faaliyetlerinde istihdam edilen robotlar; kalite ve çalışma ortamını iyileştirmesi, daha az üretim alanına gereksinim duyması, üretimde fire ve tekrar işleme gerektiren ürün sayısını azaltması, değişim esnekliği, tasarım konforu, üretim süresini kısaltması gibi bir çok alanda yüksek verimlilik ve maliyet etkinliği sağlamaktadır.Bu etkilerin en yoğun yaşandığı sektör; dünyada ve Türkiye'de robotların en yoğun tercih edildiği otomotiv ve otomotiv yan sanayidir. Robot kullanımının mamul maliyetlerine olan etkisini ortaya koymak ve bu bağlamda yeniden yapılanan yönetim muhasebe sistemlerini değerlendirmeyi amaçlayan bu çalışmada; lider bir otomotiv yan sanayi işletmesindeki uygulama örneğine yer verilmektedir. Robotların maliyetler üzerine etkilerini araştıran bu tez, gerek bilim dünyasına ve gerek konu ile ilgilenen araştırmacı ve potansiyel robot kullanıcısı işletmelere yardımcı olmayı hedeflemektedir.

Abstract:
Through mutual and continuous interaction, technological developments and globalisation have prepared today?s market environment, which is characterised by intensive competition. This international competition, which has been fostered and spread by the development of computer technology, compels manufacturing enterprises to focus on manufacturing functions and technological competencies in order to turn competition factors such as quality, product diversification, range of products, customer focus and cost leadership into an advantage. Companies can adjust to rapid changes in customer preferences in a timely fashion ? while at the same time preserving cost effectiveness and profitability ? only by adapting themselves to an economy of flexibilities which is constantly gaining in importance.The most important actor of computer technology-based flexible automation systems is without doubt the robot. This new technology is quickly changing the face of manufacturing and adds new dimensions to the decisions about which robot technology to choose.Robots, the products of advanced technology and its foremost means of production, reduce the direct use of manpower in manufacturing processes while at the same time increasing the demand for brainpower (indirect manpower) which is determining the direction this technology is taking; and through this impact they change the cost structure of manufactured goods. Robots employed in manufacturing processes ensure high productivity and cost efficiency in a number of areas such as quality (reduction in scrap and reworking), the work environment, required manufacturing space, production change management, ease of design, reduction in manufacturing times.The highest impact is felt in the automotive and supplying industry which both in Turkey and internationally make the widest use of robots. The purpose of this study is to highlight the effect of robots on product costs and to evaluate the management accounting systems that are reorganised in order to accommodate this change. The study is based on the practice implemented in the plant of a leading automotive supplier. This work, which examines the effect of robots on costs, addresses both to the scientific community and interested experts as well as potential corporate users of robot technology.