Mülkiyet hakkına vergi müdahaleleri (İnsan hakları bağlamında değerlendirme)
Tax interventions to property right (Evaluation in the context of human rights)
Yazar: MUHAMMED EMİN ŞAHİNER
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE NİL TOSUN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Hukuk = Law ; Maliye = Finance
Dizin: Anayasa 1982 = Constitution 1982 ; Anayasa = Constitution ; Anayasa Mahkemesi = Constitutional Court ; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi = European Court Human Rights ; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi = European Convontion on Human Rights ; Bireysel başvuru = Individual application ; Mülkiyet hakkı = Property right ; Vergi uyuşmazlıkları = Tax conflicts ; Vergiler = Taxes ; Vergisel müdahaleler = Tax interventions

Özet:
Bu çalışmanın amacı, ülkemiz hukuk uygulamasında tamamen yeni bir hukuki kurum olan bireysel başvuru sisteminin, kamu otoritelerince kişilerin mülkiyet haklarına yapılan vergisel müdahaleler çerçevesinde hangi kapsam ve bağlamda bir hukuki güvence teşkil edebileceği, devletlerin egemenlik haklarından doğan vergi alma hakkı ile mülkiyet hakkının korunması bağlamında söz konusu olabilecek bireysel başvuru kaynaklı sınırlamalar arasında nasıl bir denge kurulabileceği sorularına cevap bulabilmek olmuştur. Çalışma sonucunda da ortaya konulduğu üzere Anayasa Mahkemesi, önüne bireysel başvuru yoluyla getirilmiş olan pek çok vergisel müdahale hakkında, şayet bu müdahalenin hukuka dayalı olmadığını, meşru amaç gütmediğini ya da ölçüsüz nitelikte olduğunu tespit etmiş ise, Anayasa'nın 35. maddesi ile Avrupa İnsan Hakları Sözlesmesi'ne Ek 1 No.lu Protokol'de yer alan "mülkiyet hakkının" ihlal edildiğine karar vermiştir. Üstelik vergisel uyuşmazlıklara ilişkin pek çok kararında Anayasa Mahkemesi, bireysel başvuru müessesesinin kuruluş amacına da uygun olarak Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin konuya ilişkin içtihadi birikimini kendisine yol haritası olarak belirlemiş olmasına karşın kimi zaman vergi ödevlilerini daha fazla koruyucu nitelik arzeden hükümlere imza atmıştır. Sonuç olarak Anayasa Mahkemesinin mülkiyet hakkına yönelik vergisel müdahalelere ilişkin olarak tesis etmiş olduğu kararlar ile, hem Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin vergisel uyuşmazlıklar hakkında daha etkili olarak uygulanırlık kazanması sağlanmış hem de ülkemiz insan hakları yargı anlayışında gelişmekte olan hak merkezli paradigmaya katkı sağlanmıştır.

Abstract:
The purpose of this study is to find answers to the questions in which scope and context of the individual application system, which is a completely new legal establishment in our country's law practice, can form a judicial guarantee within the scope of the tax interventions made to individuals' property rights by public authorities and how to find a balance between the right to tax arising from the sovereign rights of states and the limitations arising from individual application that may arise within the scope of protecting the property right. As presented at the end of the study, the Constitutional Court has decided that the "property right" included in the Article 35 of the Constitution and Protocol No. 1, additional to the European Convention on Human Rights has been violated, even if it has determined that many tax interventions brought before it through individual application, if this intervention is not based on the law, does not pursue a legitimate aim or has an excessive nature. Furthermore, although the Constitutional Court has determined the judicial knowledge of the European Court of Human Rights as its roadmap, it has sometimes signed provisions that are more protective natured for taxpayers in its many decisions on tax disputes in accordance with the establishment purpose of the individual application establishment.  In conclusion, with the decisions of the Constitutional Court regarding the tax interventions against the property right, it has been ensured that the European Convention on Human Rights becomes more effective on tax disputes and contributes to the rights-centred paradigm that is developing in our country's human rights judicial understanding.