Değişen bir dünya düzenine doğru: Eşitsizliğin coğrafyaları ve Covid-19 salgını
Towards a changing world order: Geographies of inequality and the Covid-19 pandemic
Yazar: DENİZ CIRIK
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA MURAT YÜCEŞAHİN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Beşeri ve İktisadi Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Beşeri coğrafya = Human geography ; Bulaşıcı hastalıklar = Communicable diseases ; Bölgesel eşitsizlik = Regional disparity ; Küresel eşitsizlik = Global inequality ; Sosyo-mekansal ayrışma = Socio-spatial segregation ; Toplumsal eşitsizlik = Social inequality

Özet:
Covid-19 yüz milyonlarca kişiye bulaşmış ve milyonlarca kişinin ölümüne sebep
olmuştur. Hastalık küresel bir yaygınlığa sahip olsa da farklı ülke vatandaşları için farklı
sonuçlar ortaya çıkarmıştır. Bu araştırma, Covid-19 vaka ve ölüm sayılarındaki ülkeler
arası farklılıkların nedenlerini incelemektedir. Araştırmanın temel amacı ülkeler arasında
çeşitli göstergeler açısından mevcut eşitsiz yapının Covid-19 vaka ve ölüm sayıları
üzerindeki etkisini açıklamaktır. Aynı zamanda araştırma ile yakından ilişkisi bulunan
demografik geçiş teorisi, epidemiyolojik geçiş teorisi ve küreselleşme ile ilgili görüşler
açıklanarak savlarının Covid-19 özelinde ne kadar geçerli olduğu tartışılmıştır.

Çalışma pozitivist/nomotetik duruşu benimseyen ampirik yönteme sahiptir. Bu
bağlamda istatistiksel veriler kullanılarak; Covid-19 vaka ve ölüm sayıları ve ülkeler
arasında eşitsiz yapıda olduğu düşünülen bazı göstergeler haritalanmış ve bu iki yapı
arasındaki ilişkiyi açıklamak için korelasyon ve regresyon analizleri yapılmıştır. Üretilen
haritalar, hem Covid-19 vaka ve ölüm sayılarının hem de seçili değişkenlerin ülkeler
arasında önemli ölçüde eşitsiz bir şekilde dağıldığını göstermektedir. Korelasyon
analizinin sonuçlarına göre vaka ve ölüm sayıları; gelir seviyesi, yaşlı nüfusun oranı,
tütün tüketiminin yaygınlığı, diyabetli nüfusun oranı, nüfus yoğunluğu ve bazı salgınla
mücadele önlemleri ile ilişkilidir. Regresyon analizinin sonuçları ise bağımsız
değişkenlerden; gelir seviyesi, yaşlı nüfusun oranı, tütün tüketiminin yaygınlığı, diyabetli
nüfusun oranı, okulların kapatılması önlemleri ve evde kalma önlemlerinin vaka ve
ölümlerdeki ülkeler arası farklılıkların açıklanmasında birer faktör olduğunu göstermiştir.
Özellikle gelir seviyesi ve yaşlı nüfusun oranı değişkenleri modellere katkı yönünden öne
çıkmıştır.

Demografik ve epidemiyolojik geçişin ileri aşamalarında bulunan ülkeler,
beklenenin aksine bir salgın hastalıktan en çok etkilenen bölgeleri oluşturmuştur. Bu
durum küreselleşmenin getirdiği artan bağlantısallık sonucunda farklı niteliklere sahip
hastalıkların mevcut kuramsal çerçevenin ortaya koyduğu savların aksine dünyanın
herhangi bir bölgesini etkileyebileceğini göstermektedir.

Abstract:
Covid-19 has infected hundreds of millions of people and caused many deaths
worldwide. Despite the disease's global prevalence, it has produced different results for
citizens of different countries. This research examines the reasons for the differences
between countries in the number of Covid-19 cases and deaths. The main purpose of the
research is to demonstrate the effect of various unequally distributed indicators on the
number of Covid-19 cases and deaths. Also, demographic transition theory,
epidemiological transition theory, and globalization, which are closely related to the
research, are explained and discussed on how valid their arguments are for Covid-19.

The study has an empirical method that adopts a positivist/nomothetic stance. In
this context, using statistical data; The number of Covid-19 cases and deaths and some
indicators thought to be unequal between countries were mapped, and correlationregression analyzes were performed to explain the relationship between these two
structures. The maps show that both the number of Covid-19 cases-deaths and the selected
variables are unevenly distributed among countries. According to the results of the
correlation analysis, cases, and deaths; are related to income level, the proportion of the
elderly population, the prevalence of tobacco consumption, the proportion of the
population with diabetes, population density, and some pandemic control measures. The
results of the regression analysis showed; Income level, the proportion of the elderly
population, the prevalence of tobacco consumption, the proportion of the population with
diabetes, school closure, and stay-at-home measures are factors in explaining crosscountry differences in cases and deaths. In particular, the variables of income level and
the ratio of the elderly population came to the forefront in terms of contribution to the
regression models.

Contrary to expectations, countries in the further stages of demographic and
epidemiological transition constituted the regions most affected by an epidemic. This
shows that because of the increasing connectivity brought by globalization, diseases with
different characteristics can affect any part of the world, contrary to the arguments put
forward by the current theoretical framework.