Susurluk havzası kocaçay deltası sulak alanının izlenmesi ve haritalanması
Monitoring and mapping of susurluk basin kocaçay deltawetland
Yazar: ÜZEYİR ÖZASLAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ESİN ERDOĞAN YÜKSEL
Bursa Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Havza Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Sulak alanlar, doğal veya yapay yollarla oluşabilen, hidrolojik bakımından karmaşık
yapıdaki özgün ekosistemlerdir. Hem karasal hem de sucul ekosistemlerin özelliklerini
barındıran bu karmaşık yapıları, sulak alanların kesin ve net olarak tanımlanmasını
zorlaştırmaktadır. Mevcut fonksiyonları ve değerleri yeterince bilinmediğinden yıllar
boyunca önemli tahribatlara maruz kalmış sulak alan ekosistemlerinin yıllar içinde
bilimsel araştırmalara konu olması ve korunmalarının uluslararası ölçekte önem
kazanması bu alanların kesin ve net olarak tanımlanması ve izlenmesi ihtiyacını
doğurmuştur. Çalışma alanı olarak belirlenen Bursa ili Karacabey ve Mudanya
ilçelerine sınırı olan Kocaçay Deltası Sulak Alanı, hem bulunduğu konum hem de
longoz ormanlarına ev sahipliği yapması bakımından toprak yapısı ve doğal kaynaklar
açısından oldukça elverişli bir yapıya sahiptir. Bu nedenle de yıllar içinde geçirdiği
değişimin izlenmesi önem arz etmektedir. Bu amaçla uydu görüntüleri ve amenajman
planı verilerinden faydalanarak Kocaçay Deltası Sulak Alanı ve çevresine ilişkin
alansal değişimler ile çalışma periyoduna ait meteorolojik veriler incelenmiştir.
Çalışmamızda 2003-2017-2022 yıllarına ait Landsat 5 TM, Landsat 7 ETM+ ve
Landsat 8 OLI uydu görüntüleri ile meteorolojik yıllar göz önünde bulundurulmak
suretiyle çalışma alanının kontrollü sınıflandırma işlemi gerçekleştirilmiştir. Yapılan
sınıflandırma sonucunda uydu görüntülerinden yola çıkılarak orman, ziraat, su ve
açıklık alanlar ile ilgili değişimler izlenmiştir. Ayrıca 2003 ve 2017 yıllarına ait orman
amenajman planları da incelenerek arazi örtüsü değişiminin farklı yıllara ait sonuçları
karşılaştırmalı olarak ortaya konmuştur. Uydu verilerine göre 19 yılda (2003-2022)
meydana gelen değişimin ziraat alanlarında % 65.7 ve orman alanlarında % 5.7
azalma; açıklık alanlarda % 56.2 ve su alanlarında % 11.0 artma şeklinde gerçekleştiği
tespit edilmiştir. Amenajman planlarına göre ise 14 yılda (2003-2017) meydana gelen
değişimin ziraat alanlarında % 7.1, orman alanlarında % 9.1 ve su alanlarında % 0.7
azalma; açıklık alanlarda % 13.6 artma şeklinde gerçekleştiği tespit edilmiştir.
Karşılaştırma yapıldığında, amenajman planınına göre 2003 yılı uydu görüntüsündeki
orman alanının %25,6, ziraat alanının %19,3 ve su alanının %53,7 fazla olduğu; açıklık
alanın ise %32,5 az olduğu tespit edilmiştir. 2017 yılında ise yine amenajman planınına
göre uydu görüntüsündeki orman alanının %23, açıklık alanın %5,3 ve su alanın da
%69,5 fazla olduğu; ziraat alanının ise %72,3 az olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak
2003-2017 yıllarındaki amenajman plan verilerinde su yüzey alanlarının % 0,72
oranında değiştiği ancak uydu görüntülerinde su yüzey alanlarının plan alanlarına göre
%62 fazla olduğu görülmektedir. Uydu görüntülerinin mayıs ayında çekilmiş olması,
alan içerisinde bulunan su basar ormanlarında kış aylarında meydana gelen yağışın
fazlalığı ve yeterli buharlaşmanın olmaması bu durumun sebepleri olarak
gösterilebilir. Çalışma alanına ait ortaya çıkan sonuçların benzer alanlarda yapılacak
çalışmalara ışık tutması beklenmektedir.

Abstract:
Wetlands are unique ecosystems with a hydrologically complex structure that can be
formed naturally or artificially. These complex structures, which contain the
characteristics of both terrestrial and aquatic ecosystems, make it difficult to define
wetlands precisely and clearly. Since the current functions and values are not known
enough, wetland ecosystems, which have been subjected to significant destruction
over the years, have been the subject of scientific research over the years and their
protection has gained international importance, resulting in the need to define and
monitor these areas precisely and clearly. Kocaçay Delta Wetland, which borders the
Karacabey and Mudanya districts of Bursa province, which is determined as the study
area, has a very convenient structure in terms of soil structure and natural resources,
both in terms of its location and hosting longoz forests. For this reason, it is important
to monitor the change it has undergone over the years. For this purpose, spatial changes
related to Kocaçay Delta Wetland and its surroundings and meteorological data of the
study period were examined by using satellite images and management plan data. In
our study, controlled classification of the study area was carried out by taking into
account the meteorological years with Landsat 5 TM, Landsat 7 ETM+ and Landsat 8
OLI satellite images of the years 2003-2017-2022. As a result of the classification
made, the changes related to forest, agriculture, water and open areas were observed
based on satellite images. In addition, forest management plans of 2003 and 2017 were
examined and the results of land cover change for different years were presented
comparatively. According to satellite data, the change in 19 years (2003-2022)
decreased by 65.7% in agricultural areas and 5.7% in forest areas; It was determined
that there was an increase of 56.2% in open areas and 11.0% in water areas. According
to the management plans, the change in 14 years (2003-2017) decreased by 22.1% in
agricultural areas, 9.1% in forest areas and 0.7% in water areas; It was determined that
there was an increase of 11.2% in open areas. When compared, according to the
management plan, the forest area in the 2003 satellite image is 25.6%, the agricultural
area is 19.3% and the water area is 53.7%; the opening area was found to be 32.5%
less. In 2017, according to the management plan, the forest area in the satellite image
is 23%, the clear area is 5.3% and the water area is 69.5%; It has been determined that
the agricultural area is 72.3% less. As a result, it is seen that the water surface areas
have changed by 0.72% in the management plan data for the years 2003-2017, but the
water surface areas are 62% more than the plan areas in the satellite images. The fact
that satellite images were taken in May, the excess of precipitation in the flooded
forests in the area during the winter months and the lack of sufficient evaporation can
be shown as the reasons for this situation. It is expected that the results of the study
area will shed light on the studies to be done in similar areas.