Sınıf öğretmeni adaylarının çocukların karşılaştığı çevrimiçi risklere yönelik algılarının çeşitli değişkenler açısından
Investigating pre-service primary school teachers' perceived online risks for children
Yazar: ONUR DÖNMEZ
Danışman: PROF. DR. H.FERHAN ODABAŞI
Anadolu Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Bilgi güvenliği = Information security ; Güvenlik = Security ; Risk algılaması = Risk Perception ; Sınıf öğretmenleri = Class teachers ; Öğrenci tutumu = Student attitude ; Öğretmenler = Teachers ; İnternet = Internet ; İnternet kullanımı = Internet use

Özet:
Güncel çalışmalara göre, çocukların internete erişim oranları artma, internetle tanışma yaşları ise düşme eğilimindedir. Buna paralel olarak, çocuklar çevrimiçi risklerle daha çok karşı karşıya gelmektedir. Çocukların çevrimiçi fırsatlardan yararlanmalarını desteklemek ve bu ortamlara özgü risklerden etkilenmelerini önlemek önemli bir gündem maddesi halini almıştır. Bu çalışmaların en önemli paydaşlarından biri de öğretmenlerdir. Öğretmenler, çocukların çevrimiçi risklere karşı birincil başvuru kaynakları arasında yer almaktadır. Bu durum öğretmenlerin çevrimiçi risklere yönelik algılarını önemli bir çalışma alanı haline getirmektedir. Çocukların internete erişim yaşlarının düşme eğiliminde olması ve Türkiye'deki anne babaların internet okuryazarlıklarının düşük olması nedeniyle bu çalışmada sınıf öğretmeni adaylarının çevrimiçi risklere yönelik algılarına odaklanılmıştır.
Bu çalışmanın amacı, sınıf öğretmeni adaylarının çocukların karşılaştıkları çevrimiçi risklere yönelik algılarının, cinsiyet, güvenli internet kullanımı konusunda eğitim alma, çevrimiçi risklerle karşılaşma, internet kullanma sıklığı ve internette kullanılan servis sayısı değişkenlerine göre incelenmesidir. Bu amaçla, araştırma kesitsel tarama deseninde kurgulanmıştır. Çalışmaya, öğretmen adayları için çocukların karşılaştıkları çevrimiçi risklere yönelik algı ölçeğinin geliştirilmesi ile başlanmıştır. Bu amaçla ilk olarak, alanyazındaki çevrimiçi risk çerçeveleri incelenmiş ve bir çerçeve temel alınmak üzere seçilmiştir. Bir sonraki aşamada bu çerçeve bir uzman paneliyle Türkiye bağlamında değerlendirilmiştir. Bu aşamadan sonra kuramsal çerçevede yer alan boyutlar için göstergeler yazılarak madde havuzu oluşturulmuştur. Oluşturulan madde havuzu, ölçek geliştirme deneyimi olan uzmanların katılımıyla gerçekleştirilen ikinci bir uzman panelinde değerlendirilmiştir. Bu aşamadan sonra ölçeğin pilot formu oluşturularak dil ve yüz görünüş geçerlikleri için uzman görüşlerine tabi tutulmuştur. Uzman görüşlerinin alınmasının ardından, ölçek formu ile pilot uygulama gerçekleştirilerek öğretmen adayları tarafından anlaşılırlığı test edilmiştir. Ölçeğin yapı geçerliğinin test edilmesi için açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Ölçeğin güvenirliğinin sınanması için iç tutartlık katsayısı ve test – tekrar test güvenirliği yöntemlerine başvurulmuştur. Bu testlerle birlikte "Çocuk ve Ergenlerin Karşılaştığı İnternet Risklerine Yönelik Algı Ölçeği"nin geliştirilmesi tamamlanmıştır. 
Araştırmanın katılımcıları 2013 – 2014 öğretim yılında Türkiye'deki 19 devlet üniversitesinin eğitim fakültelerinde okumakta olan 1890 sınıf öğretmeni adayıdır. Verilerin analizi için, bağımsız gruplar için t testi, tek yönlü varyans analizi, yinelenen ölçümler için varyans analizi ve parametrik olmayan bağıntı yöntemlerine başvurulmuştur.
Araştırma bulgularına göre sınıf öğretmeni adaylarının çocukların karşılaştığı çevrimiçi risklere yönelik algıları yüksektir. Kadın sınıf öğretmeni adaylarının risk algıları, erkek sınıf öğretmeni adaylarına göre yüksektir. Sınıf öğretmeni adaylarının risk algıları güvenli internet kullanımı konusunda eğitim alma ve çevrimiçi risklerle karşılaşma durumlarına göre değişim göstermemektedir. Bunun yanında, öğretmen adaylarının risk algıları ile internet kullanım sıklıkları ve internette kullandıkları servis sayıları arasında bir ilişki gözlenmemiştir.
Risk algısı alanyazınına göre, yüksek risk algısı riskten kaçınma davranışının belirleyicileri arasındadır. Bunun bir sonucu olarak, öğretmen adayları çocuklara çevrimiçi teknolojiler konusunda olumsuz bildirimlerde bulunabilir. Ek olarak, öğretmen adayları çevrimiçi teknolojileri derslerine entegre etmeye direnç gösterebilirler. Bu bağlamda, öğretmen adaylarının risk algılarının düşürülmesi için eğitim ve risk iletişimi çalışmalarının gerçekleştirilmesi önerilmektedir. Sınıf öğretmenliği, bilişim teknolojileri öğretmenliği, psikolojik danışma ve rehberlik alanları öncelikli olmak üzere, öğretmen adayları için çocukların karşılaşabileceği çevrimiçi risklere yönelik farkındalık eğitimlerinin verilmesi önerilmektedir. Ek olarak görev yapmakta olan öğretmenler için bu çevrimiçi riskler konusunda meslekiçi eğitim faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi önerilmektedir. Bunun yanında, çevrimiçi riskler sorununun diğer paydaşları olan aileler, eğitim yöneticileri, yazılım geliştiriciler ve kanun koyuculara yönelik farkındalık çalışmalarının geliştirilmesi de önerilmektedir. Bununla birlikte, çevrimiçi riskler probleminin çözümününde en önemli adım çocukların sorunlar ve başa çıkma yöntemleri konusunda bilgilendirilmesidir. Bu bağlamda tüm ders içeriklerinde çocukların güvenli ve sorumlu internet kullanımının vurgulanması son derece önemlidir.



Anahtar sözcükler: sınıf öğretmenliği, öğretmen adayı, çevrimiçi risk algısı

Abstract:
Contemporary studies reveal that children meet the internet at earlier ages and their internet access rates are on the rise. In line with these trends, children are more frequently exposed to online risks. This requires ensuring children's safe access to online opportunities. Teachers are assumed one of the major stakeholders in sustaining a safe internet experience. Since children frequently refer to teachers about online risks, teachers' perceptions on online risks for children is a hot topic. Recent reports on Turkish parents' lack of internet literacy and current trends in children's internet use, promote the importance of pre-service primary school teachers' perceived online risks threatening children in Turkey.
The aim of the current study was to investigate pre-service primary school teachers' perceived internet risks pertaining to children with regard to gender, having trained on safe internet use, online risk experience, internet use frequency and the number of internet services used. The research was designed as a cross-sectional survey study, which began with the instrument development phase. The researcher surveyed the literature for descriptive online risk frameworks. These frameworks were elaborated and one of them was selected as the basis for scale development. Selected framework was evaluated for Turkish context through an expert panel. Followig the expert panel, raw items for each dimension was produced. The item pool was then evaluated through another expert panel, which involved scholars with scale development experience. Following the second expert panel, a pilot form was developed and subjected to expert views for language and face validity. Following these studies the pilot form was administrated to a small sample of pre-service teachers for evaluating the clarity of the items. Next, the pilot form was tested for construct validity through exploratory and confirmatory factor analyses. Reliability of the scale was checked through the Cronbach's α coefficient and test – re-test procedures. Upon completion of these tests the development of "the Scale of Perceived Online Risks for Children and Adolescents" was completed.
Participants were 1890 pre-service teachers studying at primary school education departments of 19 Turkish state universities. Data were analyzed with independent samples t tests, one-way between-groups ANOVA, one-way repeated-measures ANOVA and non-parametric correlations.
Findings revealed that pre-service primary school teachers demonstrated a high perception level regarding online risks for children. Female pre-service teachers' risk perceptions were higher than that of male pre-service teachers. Pre-service teachers' risk perceptions did not differ in terms of having trained for safe internet and online risk experience. Besides, the correlations between risk perceptions and either internet use frequency or the number of utilized internet services were not significant. 
Perceived risk literature suggests high perceived risk as a determinant of risk aversion. Teachers with high perceived risk are expected to communicate negative messages to children about the internet. Besides, high perceived risk may result in resistance to technology integration endeavors. Therefore, risk communication and risk mitigation studies are needed for pre-service teachers. Awareness raising campaigs for pre-service teachers are required including but not limited to primary school, IT and psoychological counseling fields. Furthermore, all teachers need to take part in professional development studies on children's safe internet use. The other stakeholders in children's safe internet use are families, peers, mentors, educational administrators, software development companies and policy makers. Holistic awareness raising and risk communication studies covering all stakeholders should be implemented. However, since the most prominent element in children's safe internet use are children themselves, the most fruitfull line of implementation would be empowering the children. Therefore, a holistic approach integrating safe and responsible internet use into all syllabuses is essential.



Keywords: primary school teachers, pre-service teachers, perceived internet risks