İnşaat sözleşmeleri için meta-sezgisel bir risk yönetim modeli
A meta-heuristic risk management modelling for construction contracts
Yazar: EDA NOYAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖMER GİRAN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / İnşaat Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: Ateşböceği algoritması = Firefly algorithm ; Metasezgiseller = Metaheuristics ; Sezgisel algoritmalar = Heuristic algorithms ; İnşaat sigortası = Construction insurance ; İnşaat sözleşmeleri = Construction contracts ; İnşaat yönetimi = Construction management

Özet:
2400 yıldan daha eski bir tarihçeye sahip olan, risk ve risk değerleme kavramı, tüm sektörlerde olduğu gibi inşaat sektöründe de çok sıklıkla karşımıza çıkan ve etkisi proje üzerinde yoğun bir şekilde hissedilen, projedeki iş programının gecikmesine ve proje maliyetinin aşılmasına neden olan, muhtemelen proje yönetiminin en önemli konularından biridir. Risklerin en uygun şekilde yönetilebilmesi için; risklerin detaylı bir şekilde tanımlanmış ve dikkatlice taraflar arasında dağıtılmış olması gerekmektedir. Bu sadece, sözleşme taraflarının kendi risk sorumluluklarını, risk olaylarının koşullarını ve riskle başa çıkma kabiliyetlerini idrak etmeleri durumunda başarılabilir. Her bir tarafın kendi riskleri vardır. Riskin devredilmesi demek, riskin sorumluluğunun diğer tarafa ya sigorta vasıtasıyla, ya da sözleşme vasıtasıyla aktarılması demektir.
Tez çalışmasında risk yönetimi ele alınırken, yönetim yedeği ile sigortaya devredilecek kısmın dengelenmesini sağlayabilmek için riskin sayısallaştırılması üzerinde durulmuştur. Özellikle risklerle daha çok karşılaşacak olan yükleniciler olduğu için yüklenici bakış açısı tercih edilmiş olup olumsuz riskler esas alınmıştır. Daha sonra risk devri için sigorta primi ve organizasyon tarafından karşılanacak riskler için ayrılan yönetim yedeği ödünleşimi problemi çözümü için Ateşböceği algoritması düzenlenmiştir. Bu aşamada oluşturulan kod MATLAB kullanılarak yazılmıştır. Son olarak problem GAMS programında modellenmiş ve inşaat sözleşme risk optimizasyonu probleminin çözümünde matematiksel model kodları uygulanmıştır. Elde edilen sonuçlar karşılaştırıldığında Ateşböceği algoritması daha makul sonuçlar vermektedir. Her ne kadar literatürde, muhtelif risk yönetimi araçları mevcut olmasına rağmen, maalesef bunlar çoğu sektöre, şirkete ve projeye uygun değildir. Bu çalışmayla birlikte, inşaat şirketlerinin riskleri verimli ve etkili bir şekilde yönetmeleri, daha iyi finansal birikimlere, daha büyük verimliliklere, yeni projelerdeki iyileşmiş başarı oranlarına ve daha iyi karar verebilmeye ulaşabilmeleri hedeflenmektedir.

Abstract:
Having a history more than 2400 years, risk and risk assessment concept is one of the most vital issues among project management that encountered frequently both in the construction industry and all of the other industries and feel the impact of it on the project intensely and it causes the project schedule to be delayed and the project cost to be outweighed. In order to manage all of the risks appropriately, risks should be thoroughly identified and carefully allocated among the parties. This can only be managed, if the contracting parties comprehend their own risk liabilities, conditions of the risk events and their own abilities to cope with the risks. Each parties have their own risks. Transferring of the risks stand for the liability of the risk to be delegated to the other parties by means of insurance or the contract. During the study of this thesis, it is emphasized on the risk quantification when handling risk management in a manner of balancing the contingency and the items which will be transferred to insurance. Based on the negative risks especially the perspective of the contractors are preferred as per they will encounter with the risks more frequently than other parties, Afterwards Firefly Algorithm is designated so as to solve the trade-off problem specifying the insurance premium for transfering the risk and assigning the contingency that will be paid by the contractor. The codes of this algorithm is written by using MATLAB in this stage. In conclusion the problem is modelled in GAMS program and the matemathical modelling codes are applied on the solution of the risk optimization problem in the construction contracts. When comparing the results obtained from the both programs, it can be stated that Firefly Algorithm solutions are giving more reasonable results. Even though there are various risk management tools in the literature, unfortunately these are not applicable to the majority of the companies and the projects. By means of this study, the aim is to provide the construction companies to manage the risks productively and efficiently, to reach to better financial savings and better performance, to give better decisions and to reach improved success rates in the new projects.