Oklüzal dikey boyut değişikliklerinin temporomandibular eklem rahatsızlıkları üzerindeki etkilerinin incelenmesi
Evaluation of the relationship between the occlusal vertical dimension and temporomandibular joint disorders
Yazar: AZİZE DEMİR
Danışman: PROF. DR. ZÜHTÜ HALUK KESKİN
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Protetik Diş Tedavisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Dental oklüzyon = Dental occlusion ; Dentoalveolar yapı = Dentoalveolar structure ; Diş anomalileri = Tooth abnormalities ; Diş aşınması = Tooth abrasion ; Temporomandibular eklem hastalıkları = Temporomandibular joint disorders ; Vertikal boyut-çene = Vertical-dimension

Özet:
Temporomandibular rahatsızlıklar; temporomandibular eklemi, çene kaslarını veya her ikisini birden etkileyebilen patolojiler bütünüdür. Temporomandibular rahatsızlıklar üzerinde etkili olan en önemli faktörlerden biri oklüzal dikey boyut değişimleridir ancak  oklüzal dikey boyut değişimlerinin (kayıp/azalma ya da artma) eklem rahatsızlığı oluşturma mekanizması tam olarak bilinmemektedir. Bu çalışmanın amacı, oklüzal dikey boyut değişimleri ve temporomandibular rahatsızlıklar arasındaki etkileşimi değerlendirmektir. Çalışmada ayrıca, oklüzal dikey boyut ve temporomandibular rahatsızlıklar ile diş aşınmaları ve hasta psikolojileri arasındaki etkileşimler de değerlendirilmiştir.
Bu çalışma, dahil olma kriterlerine uyan ve kabul eden 114 bireyin anket formları ve klinik muayene sonuçları değerlendirilerek hazırlanmıştır. Her hasta için kilo ve boy bilgileri kaydedilmiş, Ağız Sağlığı Etki Profili (OHIP-14), Durumluk ve Sürekli Kaygı Envanteri (STAI Form Tx-1 ve Tx-2) ve Temporomandibular Rahatsızlıklar/Araştırma Teşhis Kirterleri (TMR/ATK) Ağrı Bilgi Formu doldurulmuştur. Klinik muayeneler TMR/ATK Klinik Muayene Formu yardımıyla yapılmıştır. Dentisyon ve oklüzyon incelenerek, her hastadan alçı model ile aşınma değerlendirmesi yapabilmek için üst ve alt aljinat ölçü alınmış ve ekstraoral muayene ile klinik muayene sonlandırılmıştır. 
Bu çalışma ile oklüzal dikey boyutun Türk toplumunda %35,09 oranda düşük, %18,42 oranda yüksek olduğu belirlenmiştir. Dikey boyutun cinsiyet, vücut kütle indeksi, medeni durum ve depresyon ile olan anlamlı ilişkisi kanıtlanmış ve çene hareketinde ağrıya yatkınlığa sebebiyet verdiği belirlenmiştir. Yaygın beklentinin aksine dikey boyut ve diş aşınması arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki gözlenmemiştir. Bu durum ancak dentoalveolar kompansasyon teorisi ile açıklanabilmektedir. Çalışmada, diş aşınmasının temporomandibular eklem rahatsızlıklar, yaş, vücut kütle indeksi, medeni durum ve sigara kullanımı ile anlamlı ilişkisi ispatlanmış ve kas ağrılarına yatkınlığa sebep olduğu yorumlanmıştır.

Abstract:
Temporomandibular disorders are the pathologies of temporomandibular joint, jaw muscles, or both. One of the most important factors affecting temporomandibular disorders is the occlusal vertical dimension changes, but the mechanism of joint disturbance of occlusal vertical dimension changes (loss / decrease or increase) is not fully known. The purpose of this study is to assess the relationships between the occlusal vertical dimension changes and the temporomandibular disorders. The interaction between the occlusal vertical dimensions and temporomandibular disorders versus tooth wear and patient psychology are also assessed in this study.
This study has been carried out by evaluating the questionnaire forms and clinical examination results of 114 individuals who have applied to the clinic and accepted the inclusion criteria. The weight and height information of the patients were recorded and the results of Oral Health Impact Profile (OHIP-14), State-Trait Anxiety Inventory (STAI Form Tx-1 and Tx-2) and Research Diagnostic Criteria/Temporomandibular Disorders (RDC/TMD) are filled up for each patient. Clinical examinations were performed with the help of the RDC/TMD Clinical Examination Form. Dentition and occlusion were also examined and upper and lower alginate measurements were taken from each patient to evaluate wear on the gypsum model. Clinical examination finalized with an extraoral examination.
In this study, it has been determined that the occlusal vertical dimension is low in 35.09% of the individuals and it is high in 18.42% individuals in Turkish society. The vertical dimension has been proven to be significantly related to the gender, body mass index, marital status, and depression, and it has been found to cause susceptibility to jaw movement pain. In contrast to the common expectations, there has been no statistically significant relationship found between the vertical dimension and the tooth wear. This can only be explained by the dentoalveolar compensation theory. It has been suggested that tooth abrasion has been proven to be significantly related to temporomandibular joint disorders, age, body mass index, marital status and smoking status and susceptibility to muscle pain.