Türkiye ve İngiltere'de ilköğretim fen bilimleri ders kitaplarında fizik konularına ait çoklu temsillerin incelenmesi
Examination of multiple representations of physics subjects in elementary science textbooks in Turkey and England
Yazar: HATİCE ELMACI
Danışman: PROF. DR. NİLÜFER DİDİŞ KÖRHASAN ; DR. ÖĞR. ÜYESİ KÜBRA ÖZMEN
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmada, Türkiye'de ve İngiltere'de 2022-2023 eğitim-öğretim yılında ilköğretimde
(ilkokul ve ortaokul) kullanılan fen bilimleri ders kitaplarında fizik konularına ait çoklu
temsillerin incelenmesi amaçlanmaktadır. Araştırmada öğretim programı doğrultusunda
ilköğretim düzeyleri için yazılmış, Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından 2022-2023 eğitim
ve öğretim yılında kullanımı onaylanan ve Eğitim Bilişim Ağı'nda (EBA) öğretmen ve
öğrencilerin kullanımına sunulan fen bilimleri ders kitapları ile İngiltere'de ilköğretim
düzeyinde yazılmış ders kitapları amaçsal örneklem ile belirlenmiştir. Bu araştırmanın
örneklemi, Türkiye'de (3. sınıftan 8. sınıfa kadar) ve İngiltere'de ilköğretim düzeylerinde (4.
sınıftan 8. sınıfa kadar) kullanılan fen bilimleri ders kitaplarıdır. Bu araştırma, doküman
incelemesi yöntemi ile nitel olarak yürütülmüştür. Doküman analizinde öncelikle incelenecek
olan kodlar uzman görüşü alınarak belirlenmiştir. Bu kodlara uygun içerik analizi yapılmıştır.
İçerik analizi sonucu nitel veriler ortaya çıkarılmış, nitel verilere uygun sayısal değerler
verilerek nicel veri (nominal) haline getirilmiştir. İki kodlayıcı tarafından derecelendirilenverilerin güvenirlik analizleri yapılarak veri analizine geçilmiştir. Nicel verilerin
karşılaştırılmasında ki-kare testleri kullanılmıştır. Türkiye'deki ilköğretim fen bilimleri
derslerinde kullanılan altı ders kitabının fizik konularını içeren toplam 664 sayfası ile
İngiltere'deki ilköğretim fen bilimleri derslerinde okutulan beş ders kitabının fizik konularını
içeren toplam 240 sayfası analize dahil edilerek tespit edilen 2776 temsil üzerinde analizler
yapılmıştır. Türkiye'de ve İngiltere'de kullanılan ilköğretim fen bilimleri ders kitaplarında fizik
konularına ait çoklu temsillerin en çok kullanılma durumu konu-kavram, kitapta kullanıldığı
yer, temsil kategorisi, temsil türü, etkileşim türü, soyutluk derecesi, temsilin resmi niteliği,
cinsiyet temsiliyeti, temsile metinde referans verilmesi, amaçladığı anlamsal ilişki ve kullanım
amacına göre benzer iken sınıf düzeyi, etnik temsiliyeti ve başlıklandırmaya göre farklıdır.
Türkiye'de ve İngiltere'de kullanılan ilköğretim fen bilimleri ders kitaplarında fizik konularına
ait çoklu temsillerin dağılımı soyutluk derecesi, temsilin resmi niteliği, cinsiyet temsiliyetine
göre benzer iken, sınıf düzeyi, konu-kavram, kitapta kullanıldığı yer, temsil kategorisi, temsil
türü, etkileşim türü, etnik temsiliyeti, temsile metinde referans verilmesi, başlıklandırma,
amaçladığı anlamsal ilişki ve kullanım amacına göre farklılık göstermektedir.

Abstract:
This research examines the multiple representations of physics topics in science textbooks used
in elementary education (primary and middle school) in Turkey and England in the 2022-2023
academic year. In the study, science textbooks written for elementary education levels in line
with the curriculum, approved by the Republic of Türkiye Ministry of National Education
(MEB) for use in the 2022-2023 academic year and made available to teachers and students on
the Education Information Network (EBA), and textbooks written at elementary education level
in the UK were determined by purposive sampling. The sample of this research is the science
textbooks used in Turkey (from 3rd grade to 8th grade) and in England at the elementary
education level (from 4th grade to 8th grade). This research was conducted qualitatively using
the document analysis method. The codes were first determined by assessing expert's opinions
in the document analysis. Content analysis was performed by these codes. The content analysis
revealed qualitative data, which were transformed into quantitative data (nominal) by giving
appropriate numerical values. Reliability analysis of the data graded by two coders was
performed, and data analysis was started.Chi-square tests were used to compare quantitative data. A total of 664 pages of six textbooks
used in elementary science courses in Turkey and 240 pages of five textbooks used in
elementary science courses in the United Kingdom were included in the analysis, and 2776
representations were analysed. The most frequent use of multiple representations of physics
topics in elementary science textbooks used in Turkey and England is similar according to the
topic, location, category of representation, type of representation, interactivity, abstraction,
formality of the representation, gender representation, indexical references, semantic relations,
and aim of use. At the same time, it is different according to the grade level, ethnic
representation, and captions. While the distribution of multiple representations of physics topics
in elementary science textbooks used in Turkey and England is similar according to the
abstraction, the formality of the representation, and gender representation, it differs according
to the grade level, topic, location, category of representation, type of representation,
interactivity, ethnic representation, indexical references, captions, semantic relations, and aim
of use.