Hatâyî Divânı Sözlüğü (Bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük)
Dictionary of Khatayi's Divan (Contextual index and functional dictionary)
Yazar: ESMA GÜDER
Danışman: PROF. DR. MUHSİN MACİT
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Divan edebiyatı = Divan literature ; Divanlar = Divans ; Klasik Türk edebiyatı = Classical Turkish literature ; Sözlük = Dictionary ; Şah İsmail Hatai = Şah İsmail Hatai

Özet:
16. yüzyılda Türk tarihinin akışını değiştiren bir isim olarak Şah İsmail Hatâyî, Dîvânı ile Azerbaycan sahasında Türk dilinin önemli örneklerinden birisini miras bırakmıştır. Şah İsmail Hatâyî, bugün bir hükümdar olarak anılsa da onun bırakmış olduğu edebîeserlerinin kıymeti yadsınamaz. Çünkü bu eserler, bir devlet adamının sanat ve dil hakkındaki fikrini tespit etmede birincil kaynaklardır. Bunun bir adım ötesinde, yani sanat metninin ikinci katmanında, tarihi olayların hükümdarın nazarında nasıl algılandığını gösteren deliller Dîvânın satır aralarında işlenmiştir. Bu tarihi katmanı zenginleştiren ise Hatâyî'nin kendisi ile Türkmen tebaasının dini-mistik fikir ve hislerini nazmedilmiş olmasıdır. Bu nazımların araştırmacılar için bir vasfı da dini-mistik fikirlerin nasıl siyasi bir suret kazanıp tarihe yön verdiğidir. Dîvân, bugünkü klasik Türk edebiyatı ve tarih araştırmaları için ilk elden kaynak olmasıyla Prof. Dr. Muhsin Macit'in yeni tenkitli neşri sayesinde taze bakış açılarının ve yorumların temeli olacaktır. Bu tezde ise, Macit'in tenkitli neşri esas alınarak, Dîvân üzerindeki araştırmaları kolaylaştırmak adına TEBDİZ Projesi kapsamında Dîvânın sözlüğü ve dizini hazırlanmıştır.

Anahtar Sözcükler: 1. Hatâyî, 2. Bağlamlı dizin, 3. İşlevsel sözlük, 4. Klasik Türk edebiyatı, 5. TEBDİZ

Abstract:
In the 16th century, as a sovereign who changed the course of history, Shah Ismail Hatâyî legated his Dîvân that is essential specimen of Turkish language and poetry in the Azarbaijan region. However at first sight Shah Ismail Hatâyî was a ruler, his poetry's value cannot be disclaimed. Because his poetry is the first source to detect the perspective of a Turkish ruler about art and language. In addition, the second layer of his poems in the Dîvân indicates the own perception of a ruler about historical events. It is possible to observe the marks of historical events between the lines of ghazals and qasidas. This layer is enriched by the religious and mystical ideas of Shah Ismail Hatâyî and his Turcoman people. The forth importance of his poetry for a researcher is demonstrating the conversion of religious and mystical ideas into political ideas. The new criticised publication of Shah Ismail Hatâyî's Dîvân by Prof. Muhsin Macit will be the fundament for new perspectives and interpretations as the firsthand source. In this postgraduate thesis, by grounding Macit's publication on, it is prepeared the contextual index and functional dictionary to ease the new studies on the Dîvân within the Project of TEBDİZ.

Keywords: 1. Khatayi, 2. Contextual index, 3. Functional dictionary, 4. Classical Turkish poetry, 5. TEBDIZ