İlham Aliyev dönemi Azerbaycan-İran ilişkileri
Azerbaijan-Iran relations in the period of Ilham Aliyev
Yazar: ERKAN YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA TURGUT DEMİRTEPE
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Aliyev, İlham = Aliyev, İlham ; Azerbaycan = Azerbaijan ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy ; Uluslararası sistem = International system ; Yeni gerçekçilik = Neorealism ; İran = Iran

Özet:
Azerbaycan-İran arasında tarihi, dini ve kültürel bakımdan büyük oranda benzerlik olsa da iki ülke ilişkileri daha çok çatışma eksenli devam etmektedir. Soğuk Savaş sonrasında bağımsızlığını kazanan Azerbaycan'ın uluslararası sistemin değişen yapısı içerisinde İran ile ilişkilerinde sorunlar görülmektedir. Bu nedenle iki ülke ilişkilerinin arkasındaki motivasyon merak edilmektedir. 
Dış politika analizi çalışmalarında dikkate alınan üç yaklaşım vardır: Bunlar; liderlerin kişilik özellikleri ve dünyayı algılama biçimleri, devletlerin iç yapılarına ve toplumsal özelliklerine yönelik ve uluslararası sistemin yapısına yönelik yaklaşımdır. Çalışmada Azerbaycan-İran ilişkilerinin arkasındaki temel motivasyonun anlaşılmasında neorealist teorinin argümanlarının açıklayıcılık düzeyinin yüksek olduğu düşünülmektedir. Bu nedenle çalışmanın bütününde analiz seviyesi olarak uluslararası sistemin yapısına odaklanılmış, analiz birimi olarak da Azerbaycan'ın İran ile ilişkileri incelenmiştir.
Karabağ sorunu, ülkenin bekası ile ilgili olması nedeniyle Azerbaycan dış politikasının en temel parametresidir. Bu sorun Azerbaycan'ın oluşturduğu ittifakların yönünü belirlemektedir. Moskova ve Tahran'ın Ermenistan ile gelişen ilişkileri ve Karabağ sorununda Erivan'dan yana tutumlarını Azerbaycan bölge ve bölge dışı güçler ile geliştirdiği ilişkiler vasıtasıyla dengelemeye çalışmaktadır. Soğuk Savaş sonrası her iki ülkenin uluslararası sistemde aldıkları konum, bu ülkeleri farklı ittifaklara itmektedir. Uluslararsı sisteme hakim olan anarşi, Azerbaycan-İran arasındaki bir çok alanın güvenlik sorununa dönüşmesine neden olmaktadır.
Çalışma, İlham Aliyev dönemi Azerbaycan-İran ilişkileri olarak belirlenmesine rağmen, ilişkilerde temel anlaşmazlık konularının tarihsel köklerinin olması nedeniyle, konu tarihsel süreçle birlikte ele alınmıştır. Soğuk Savaş öncesi ve sonrası uluslararası sistemin  yapısı içerisinde Azerbaycan'nın durumu ve İran ile ilişkilerinin seyrine bakıldığında "Azerbaycan-İran ilişkileri uluslararası sistemde meydana gelen yapısal değişimler ve güç dengeleri değişimlerine bağımlı olarak devam etmektedir" olarak belirlenen temel hipotez doğrulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Azerbaycan, İran, Neorealizm, Uluslararası Sistem, Yapı, Dış Politika

Abstract:
Although there is a great deal of historical, religious and cultural similarities between Azerbaijan and Iran, relations between the two countries continue to be more conflicted. Azerbaijan, which gained its independence after the Cold War, has problems in its relations with Iran within the changing structure of the international system. Therefore, the motivation behind the relations between the two countries is curious.
There are three approaches considered in foreign policy analysis studies: the personality traits of leaders and the way they perceive the world, the approach to the internal structures and social characteristics of states and the structure of the international system. In the study, it is thought that the level of explainability of the arguments of neorealist theory is high in understanding the main motivation behind Azerbaijan-Iran relations. For this reason, the structure of the international system as the level of analysis was focused in the whole study and the relations of Azerbaijan with Iran as the unit of analysis were examined.
The Karabakh conflict is the most fundamental parameter of Azerbaijan's foreign policy since it is related to the country's survival. This problem determines the direction of alliances formed by Azerbaijan. It seeks to balance Mockow and Tehran's developing relations with Armenia and Yerevan positions in the Karabakh conflict through the relations Azerbaijan has developed with regional and non-regional Powers. The position taken by both countries in the international system after the Cold War pushes them into different alliances. The anarchy that dominates the system causes many areas between Azerbaijan and Iran to turn into security problems.
Although the work is identified as the Azerbaijan-Iran relations of the Ilham Aliyev era, it has been dealt with in conjunction with the historical process, due to the fact that the main issues of disagreement in relations have historical roots. Looking at the status of Azerbaijan and its relations with Iran within the structure of the international system before and after the Cold War, the basic hypothesis that "Azerbaijan-Iran relations continue to be dependent on the structural changes and changes in the balance of power in the international system" is confirmed.

Keywords: Azerbaijan, Iran, Neorealism, International System, Structure, Foreign Policy