1955-2011 yılları arasında Türkçe sözlüğe giren sözcüklerin kökeni, Türk diline uygunluğu ve kullanımı
The origin, compliance and use of Turkish words in the Turkish dictionary between 1955-2011
Yazar: UFUK SEZER KAYNAK
Danışman: DOÇ. DR. YUSUF AVCI
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Bilgiler ve Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Kelimeler = Words ; Köken bilim = Etymology ; Sözcükbilim = Logology ; Sözlük = Dictionary ; Sözlük dili = Dictionary language ; Sözlükbilim = Lexicology ; Türkçe = Turkish

Özet:
Bu tez çalışmasının amacı, 1955-2011 yılları arasında Türkçe Sözlüğe giren
sözcüklerin hangi dilden hangi yöntemle alındığının belirlenmesi, Türk Dili kurallarına
uygunluğu ve yanlış üretilen sözcüklerin kullanım oranlarının belirlenmesidir. Araştırmada
nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseni kullanılmıştır. veri toplama
yöntemlerinden doküman analizi kullanılmıştır. veri çözümlenmesinde nitel araştırma
tekniklerinden betimsel analiz kullanılmıştır. Araştırmanın evreni Türk Dil Kurumu'nun
yayımlamış olduğu sözlükler, Milli Eğitim Bakanlığı'nın yayımladığı tavsiye yüz temel eserin
yazarlarının romanları ve Orhan Kemal Roman ödülünü alan yazarların romanlarıdır.
Araştırmanın örneklemi sözlük seçilmesinde amaçsal örnekleme yöntemi kullanılarak
1955-1988-1998-2011 yıllarında Türk Dil Kurumu'nun yayımladığı Türkçe sözlüklerin 1955
sözlüğündeki her harfin kapladığı sayfa sayısının %25'i örneklem olarak seçilmiştir. Yanlış
türetildiği belirlenen sözcüklerin kullanım oranlarının bulunması amacıyla seçkisiz örnekleme
yönteminden yararlanılarak 1955 yılından sonra yayımlanmış olan ve MEB'in yayımladığı
yüz temel eser içinden ve Orhan Kemal roman ödülü alan otuz bir yazarın otuz bir adet
romanını seçtik.
Yapılan çalışmada dönemler arasında sözcük ve sözcük grupları üretilirken Türkçeden
yararlanma oranı nicelik olarak yükseldiğini gözlemledik. Ancak bununla birlikte son
dönemlerde birleştirme yöntemi ile ağırlıklı olarak yardımcı filler kullanılmış, türetme
yönteminde ise ağırlıklı olarak ettirgen çatı eklerinden yararlanılmıştır. Dünyada gelişen
bilim yeni kavramlarını karşılamak amacıyla kullanılan çeviri yönteminin oranının düşük
kalmıştır. Bu nedenle Türkçe kullanım oranlarının artmış olması TDK'nin amacına ulaştığının 
göstergesi olarak düşünülemez. Yapılan çalışmada sözcük üretiminde yanlış üretilen
sözcüklerin büyük oranda yabancı ek kullanımından kaynaklandığı belirlenmiştir. Türkçe
ekler içinde sadece bir tane ek yanlış görevde kullanılarak yanlış sözcük üretimi oranının
düşük çıkması sevindiricidir. Yanlış üretilmiş olan sözcüklerin sadece bir tanesinin araştırılan
otuz romanlar arasında bir romanda yedi kere kullanıldığı gözlemlenmiştir. Buradan hareketle
yazarlarımızın yanlış üretilmiş olan sözcüklere ilgi göstermedikleri ortadadır.
Sonuç olarak yayımlanan sözlüklerde Türkçe sözcük sayısı nicelik olarak arttığı,
ancak nitelik olarak artışın düşük olduğu görülmektedir. Yüz yılı aşkın bir zamandır süren,
dilin öz benliğine ulaşarak dünya dillerinin etkisinden kurtarılması amacının başarıya
ulaşmadığını bize göstermiştir. Devamlı gelişen bilim ile birlikte yeni ortaya çıkan kavramları
karşılamanın yolu ödünçleme değil, Türk Dili'nin öz varlığından hareketle türetmedir.
Geçmiş dönemlerde de bu çalışmalarla yeni girmekte olan sözcüklere engel olunamadığı
çalışma sonunda ortaya çıkmıştır. Bu nedenle Türkçe sözcük oranını nitelik olarak arttırmak
için en doğru yol öncelikle zaman olarak en son giren sözcüklerden başlayarak yeni üretilmiş
olan sözcüklere karşılıklar bulmaktır. Daha sonra geçmişte dilimize giren sözcüklere
karşılıklar bulunmalıdır. Bu çalışmaların kişilere veya siyasi düşüncelere göre değil bilimin
gösterdiği ilkelere göre yapılması gerekir.

Anahtar sözcükler: Sadeleşme, sözlük, sözcük kökeni

Abstract:
This thesis aims to determine the language in which words entered into the Turkish
dictionary and in which method these words entered into the Turkish dictionary between
1955-2011, to determine grammaticalness of Turkish language rules and the usage rates of
incorrectly derived words. Case study pattern which is one of the qualitative research methods
was used in this study. Of all the data collection methods, document analysis was used. The
descriptive analysis which is one of the qualitative research techniques has been used in data
analysis. This study depends on the words which have been published by Turkish Language
Institution, the novels of the authors of "one hundred basic works of advice" published by the
Ministry of Education, and the novels of authors who received the award of Orhan Kemal
novels.
The sample of the study was chosen as a sample of 25% of the number of pages
covered by each letter in the dictionary of Turkish dictionaries published by the Turkish
Language Institution in 1955-1988-1998-2011. We selected thirty novels of the author who
received Orhan Kemal Novel Award from one hundred basic works published by Ministry of
Education after 1955, using the simple random sampling method in order to find the usage
rates of the words that were derived incorrectly.
 In this study, we observed that the rate of benefiting from Turkish was increased
quantitatively while generating the word and word groups between periods. However, in
recent periods, auxiliary verbs were mainly used by joining method, and affixes of causative
voice were used mainly in the derivation method. 
The rate of the translation method which is used to compensate for the foreign words
used to meet the new concepts of developments in the field of developing science in the world
is low in the words that are increasing quantitatively. Therefore, the increase in Turkish usage
rates cannot be considered as an indication that the Turkish Language Institution has achieved
its aim. In the study, it was determined that the words produced incorrectly in Word
derivation were largely caused by the use of affixes from foreign languages. In Turkish
affixes, it is good to see that the derivation of the wrong word is low by using only one
additional incorrect task. It has been observed that only one of the incorrect lexicalized words
has been used seven times in a novel among the thirty novels studied. As far as we see, it is
clear that our authors are not interested in the words that are lexicalized incorrectly.
As a result, the number of Turkish words in the dictionaries published increases in
quantity, but the increase in quality is low. It has been shown that the goal of saving the
language from the influence of the world languages has not been achieved by reaching its own
self-identity, which has lasted over a hundred years. The way to meet the new emerging
concepts in developing science day by day is to derive from the essence of Turkish language,
not lexical borrowing. This study showed that the words entering the language could not be
prevented with this kind of studies, in the past.
Therefore, the best way to increase the Turkish word rate qualitatively is to find
acception to newly produced words, starting with most recently entered words according to
time. Then, we must find an acception to the words entered into our language in the past.
These studies should be done not according to people or political thoughts, but according to
the principles of science.

Keywords: Simplification, dictionary, the root of a word.