İstanbul Tarihi Yarımadadaki 18.yüzyıl külliyeleri ve Kaptan-ı Derya İbrahim Paşa Külliyesi restorasyon önerisi
Restoration proposal of 18Th century Complexes And Kaptan-i Derya Ibrahim Pasha Complex in the Historical Peninsula Of Istanbul
Yazar: SAADET ÇAKIR
Danışman: DOÇ. DR. MİNE ESMER
Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: 18. yüzyıl = 18. century ; Koruma = Conservation ; Külliyeler = Complexes ; Osmanlı mimarisi = Ottoman architecture ; Restorasyon = Restoration

Özet:
Çalışmanın ana konusunu İstanbul ili, Fatih ilçesinde bulunan 18.yüzyıl Osmanlı mimarisi külliye örneklerinden biri olan Kaptan-ı Derya İbrahim Paşa Külliyesi oluşturmaktadır. Çalışma kapsamında, İstanbul'daki 18.yüzyıl külliyeleri incelenmiş ve Kaptan-ı Derya İbrahim Paşa Külliyesi için ise detaylı bir belgeleme yapılarak, restorasyon önerisi geliştirilmiştir. Özgün olarak cami, sebil, sıbyan mektebi, hamam ve hazireden oluşan külliyenin hamamı tamamen yok olmuş,sıbyan mektebinin ise sadece zemin katı günümüze ulaşabilmiştir.Sıbyan mektebinin üst katı yerine ahşap bir ev yapılmış, yakın tarihlere kadar konut olarak kullanılmış ancak günümüzde dükkan olarak işletilmektedir. Külliyenin kuzeyinde yer alan hamamın yerini, 1913'te Mimar Kemaleddin tarafından tasarlanmış olan Medreset'ül Kuzat almıştır. Yapı bugün İstanbul Üniversitesi kütüphanesi olarak kullanılmaktadır. Külliyenin doğusunda İstanbul Üniversitesi Beyazıt Kampüsü girişi, batısında İstanbul Üniversitesi Basın Yayın Yüksek Okulu, güneyinde İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi bulunmaktadır. Zamanla külliye yapıları farklı işlevlerde kullanılmaya başlanmıştır. Kaptan-ı Derya İbrahim Paşa Külliyesi hakkında bütüncül bir çalışma yapılmamış olması bu konuyu çalışmak için etken olan unsurlardan biri olmuştur. Bu çalışmanın amacı diğer 18.yüzyıl külliyeleri içinde günümüze ulaşmış olan bu yapı grubunun günümüzdeki durumunun incelenmesi, restorasyonu, ve korunmasına yönelik öneriler oluşturmaktadır.
Teze başlarken tarihsel süreci aydınlatacak literatür ve arşivler taranmıştır. Bu tarama neticesinde bölgenin tarihçesinin anlatımının ardından, 18.yüzyıl külliyeleri için kentsel kültür varlıkları envanter fişleri doldurulmuştur. Fişler 18.yüzyıl külliyelerinin genel özellikleri konusunda fikir oluşturmuştur. Kaptan-ı Derya İbrahim Paşa Külliyesi'nin güncel durumunu belgelemek için 3 boyutlu lazer tarama verilerinden oluşturulan rölöve çizimleri dijital ortamda hazırlanmıştır. Rölöve çizimleri üzerine hasar ve malzeme analizleri de işlenmiştir. Yapının korunarak gelecek nesillere ulaşabilmesi için çevre şartları ve yanlış müdahalelerden kaynaklanan sorunların giderilebilmesi önem arz eder. Çalışma kapsamında yapılan değerlendirme sonucu ulaşılan tüm sonuçlar bir koruma projesi önerisi olarak sunulmuştur. 
Anahtar kelimeler; Osmanlı Mimarisi, İstanbul, 18.Yüzyıl Külliyeleri, Koruma, Restorasyon, Kaptan-ı Derya İbrahim Paşa Külliyesi

Abstract:
In the study, examples of the 18th century Ottoman mosque complexes in Istanbul's Fatih district are analyzed and a restoration proposal for the Kaptan-ı Derya Ibrahim Pasha Mosque Complex, one of them, is presented. Kaptan-ı Derya Ibrahim Pasha Mosque Complex is located at Vezneciler. There is Istanbul University Library to the north of the complex, Istanbul University Beyazıt Campus entrance to the east, Istanbul University Press and  Publication School  to the west, and Istanbul University Faculty of Letters to the south. It has not been possible to conserve the entire Kaptan-ı Derya Ibrahim Pasha Mosque Complex to present day by preserving all its units. The complex included a mosque, a great  fountain, an infants' school, a Turkish bath, and a cemetery. As of today, the mosque, public fountain and cemetery  still stand. The bath was completely destroyed, while the upper floor of the infants' school was destroyed at an unknown date and only the ground floor remained. An wooden house was built to replace the first floor of the infant school. Today this wooden part of the building is used as a shop. To replace the bath of the complex, Medresetü'l- Kuzat, a kind of specialized madrasah, was built. In the Republican Era it was repurposed for use as the Istanbul University library. During time, the complex structures lost their functions and were started being used in different ways. The lack of a comprehensive study about the Kaptan-ı Derya Ibrahim Pasha Mosque Complex led me for this study. The purpose of this study is to present recommendations for the restoration, and preservation of this important and attractive example of a mosque complex from the 18th century. 
At the beginning of the research, documents and archives that shed light on the historical process were consulted. After the narration of the history of İstanbul was completed, inventory templates for the mosque complexes of the 18th century were prepared. Using these templates, the general characteristics of 18th century mosque complexes were identified. Within the scope of the study, a comparison of 18th century mosque complexes in Fatih district was also performed. In order to prepare survey drawings for the Kaptan-ı Derya Ibrahim Pasha Mosque Complex, terrestrial laser scanning data was used. Digital survey drawings were prepared with AutoCAD. Deterioration and material analyses were also prepared. In order to safeguard the building and pass it on to the next generations, physical interventions and unsutiable additions must be eliminated. All results reached by the evaluations made within the scope of the study will be presented as a proposal for the preservation of the complex.
Keywords; Ottoman Architecture, İstanbul, 18th Century Mosque Complex, Conservation, Restoration, Kaptan-ı Derya İbrahim Pasha Complex