Türkiye'de döviz kurlarının tüketim ve tasarruflar üzerine etkisi
The effects of the exchange rate on consumption and savings in Turkey
Yazar: MUSTAFA FERHAN ÖKE
Danışman: PROF. DR. YAŞAR UYSAL
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: ARDL Eşbütünleşme Testi = ARDL Cointegration Test ; Döviz kuru = Exchange rate ; Döviz kuru oynaklığı = Exchange rate volatility ; Döviz kuru politikaları = Exchange rate policies ; Fiyat hareketi = Price movement ; GARCH model = GARCH model ; Tasarruf = Saving ; Tüketim = Consumption ; Tüketim davranışları = Consumption behaviours

Özet:
Bireylerin tasarrufları, gelecekteki yatırımları ve dolayısıyla bir ekonominin büyüme oranı üzerinde ikincil bir etkiye sahip olan tüketim, GSYH'nın en büyük bileşeni olduğundan beri makroekonomide çok önemli bir rol oynamaktadır. Politik karar alıcıların tüketim üzerinde herhangi bir değişikliğe gitme eğilimi içerisinde olmaları ekonomik büyüme üzerinde bazı etkileri ortaya çıkarmaktadır. Bu durum, geleneksel tüketim fonksiyonunda harcanabilir gelir ve faiz oranı ile tüketim belirleyicilerini araştırmanın neden önemli olduğunu açıklamaktadır. 
Yakın geçmişe kadar, tüketim ile ilgili literatürün büyük bir bölümü, tüketim ile harcanabilir gelir veya faiz oranı arasındaki bağlantıya büyük önem vermekteydi. Ortaya çıkan sonuçlar, harcanabilir gelirin tüketim üzerinde anlamlı ve pozitif; faiz oranlarının ise negatif bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Buradan hareketle, politik karar alıcıların faiz oranı ve harcanabilir gelir yoluyla tüketimi uygun araçlar kullanarak kontrol ettiği söylenebilmektedir. Ancak, Alexander (1952) döviz kurlarını tüketimin bir belirleyicisi olarak tanımlamaktadır. Fiyatların arkasında uzun bir ücret gecikmesi olduğu varsayımı altında, Alexander, devalüasyonun bir sonucu olarak fiyatlar yükseldiğinde, marjinal tüketim eğilimi yüksek olan tüketicilerden marjinal tüketim eğilimi düşük olan üreticilere gelirin kayabileceğini savunmaktadır. Böylece, toplam harcamalar azalmaktadır. Enflasyon oynaklığının, bütçelerini tüketime ve tasarrufa ayırmaya çalışan tüketicilere daha fazla belirsizlik getirerek tüketimi azalttığı söylenmektedir. Bu çalışmada, tüketim fonksiyonunda tüketimin bir başka belirleyicisi olan döviz kuru ele alınmakta, tüketim ve dolayısıyla tasarruf arasındaki eş-bütünleşme olasılığı araştırılmaktadır. Ayrıca, tüketim fonksiyonuna döviz kuru oynaklığı da dahil edilerek model güçlendirilmiştir. Döviz kuru oynaklığının enflasyon oynaklığına katkıda bulunmasında dolayı tüketim üzerinde doğrudan etkisi olduğu gösterilmiştir. Tüketim davranışının teorik olarak modellenmesinin yanı sıra, sonuçların gelişmekte olan ekonomilerdeki iş çevrimleri ve ekonomik büyüme için de önemli etkileri vardır.
Uygulamada, tüketim fonksiyonuna döviz kurunun yanı sıra GARCH modeli ile ölçülen döviz kuru oynaklığı da dahil edilerek ARDL sınır testi yaklaşımı kullanılmıştır. Buna göre, 1998-2018 yılları arası çeyreklik veriler kullanılarak Türkiye'de döviz kurlarının tüketim ve tasarruflar üzerinde kısa ve uzun dönemli etkisinin olduğu gösterilmektedir. 

Anahtar Kelimeler: Tüketim, Tasarruf, Döviz Kuru, Döviz Kuru Oynaklığı, ARDL Sınır Testi Yaklaşımı, Garch Modeli.

Abstract:
Consumption, which is the largest component of GDP and has a secondary impact on the savings of individuals, their future investments and hence the growth rate of an economy, plays a crucial role in macroeconomics. The consumption of political decision-makers continues and the tendency of diversification is aimed at economic growth. This explains why it is important to investigate consumption determinants with disposable income and interest rates in the traditional consumption function. 
Until recently, much of the literature on consumption has given great importance to the link between consumption and disposable income or interest rate. The results show significant positive coefficients on disposable income and negative coefficient on interest rates. From this point of view, it can be said that political decision makers control consumption through interest rate and disposable income by using appropriate tools. However, Alexander (1952) defines exchange rates as a determinant of consumption. Assuming that there is a long wage delay behind prices, Alexander argues that when prices rise as a result of devaluation, revenue may shift from consumers with high marginal consumption tendencies to producers with low marginal consumption tendencies. Thus, total expenditures are reduced. In this thesis, exchange rate which is another determinant of consumption in consumption function is discussed. The possibility of cointegration between consumption and therefore savings and exchange rates is being investigated. 
In practice, ARDL limit test approach was used by including exchange rate volatility measured by GARCH model in consumption function. Accordingly, between the years 1998-2018 using quarterly data on consumption and saving of exchange rates in Turkey is shown to be of short and long-term effects.

Keywords: Consumption, Savings, Exchange Rate, Exchange Rate Volatility, ARDL Boundary Test Approach, Garch Model.