Liselerdeki öğretmen ve öğrencilerin aktif vatandaşlık algılarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi
Investigation of active citizenship perception amidst high school teachers and students
Yazar: NİMET ÇOMAK
Danışman: DOÇ. DR. TAHA YAZAR
Dicle Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aktif vatandaşlık = Active citizenship ; Lise öğrencileri = High schools students ; Lise öğretmenleri = High schools teachers

Özet:
Liselerdeki Öğretmen Ve Öğrencilerin Aktif Vatandaşlık Algılarının
Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi
Aktif vatandaşlık, demokratik anlayışı geliştirebilmek, sosyal uyumu artırmak, demokrasisini güçlendirmek isteyen bütün ülkeler için önemlidir. Hak ve sorumluluklarını dengeli bir şekilde yerine getiren aktif vatandaş, bir toplumda tüm vatandaşların birbirine bağlı olduğunu bilir ve kişisel çıkarlarının ötesine odaklanarak toplumu bir arada tutan birleştiriciler haline gelirler. Topluma karşı sorumluluklarını bilen ve yerine getiren, hak ve özgürlüklerin anlamını bilen ve uygulayan, özerk olabilen, karar alma süreçlerine katılan, gönüllü olan vatandaşlar ülkelerinin demokrasisinin gelişmesine katkıda bulunurlar.  
Bu araştırmanın amacı; liselerdeki öğretmen ve öğrencilerin aktif vatandaşlık algılarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesidir. Öğretmenlerin de aktif vatandaşlık algıları ve bu konudaki donanımları kadar öğrencilerin aktif vatandaşlık algılarının oluşmasında uygun okul ortamı da etkilidir. Araştırmanın çalışma evrenini 2021 – 2022 Eğitim-Öğretim yılının birinci yarıyılında İzmir il merkezinde bulunan ortaöğretim kurumlarında öğrenim gören öğrenciler ve öğretmenler oluşturmaktadır. Araştırmaya dahil edilen okullardaki öğrenci sayısı 8298'dür. Araştırmaya dahil edilen okullardaki öğretmen sayısı 1139'dir.  
Araştırmada öncelikle Aktif Vatandaşlık Algı Ölçeği (AVAÖ) geliştirilmiş ve geçerlilik ve güvenilirlik analizleri tamamlanmıştır. Sonrasında da veriler toplanarak SPSS ve LISREL istatistik paket programları ile analiz edilmiştir.  
Araştırmanın sonuçlarına göre, öğretmenlerin aktif vatandaşlık algısı ve alt boyutları cinsiyet, baba öğrenim durumu, ailede sivil toplum kuruluşunda görevli kimse olup olmaması ve alanı dışında hangi sıklıkta kitap, dergi okuduğuna göre farklılık göstermekte olup anne eğitim durumu, meslekteki yılı, öğretmenin kendi öğrenim durumu ve interneti günlük kullanma süresi göre farklılık göstermemektedir.  
Öğrenci aktif vatandaşlık algısı ve alt boyutlarının ise sınıfa, öğrenim görülen okul türüne, öğrencilerin cinsiyetine, babanın öğrenim durumuna, not ortalamasına, algılanan aile gelir düzeyine, ailede sivil toplum kuruluşunda çalışan birinin olup olmamasına, interneti günlük ortalama kullanım süresine ve ders kitapları dışında hangi sıklıkla kitap, dergi vs. okuduklarına göre istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık göstermektedir. Anne öğrenim durumu açısından ise öğrencilerin aktif vatandaşlık algısı ve alt boyutları farklılık göstermemektedir.  

Anahtar Kelimeler: Aktif Vatandaşlık, Öğretmen aktif vatandaşlık algısı, Öğrenci aktif vatandaşlık algısı, Öğretmen aktif vatandaşlık ölçeği, Öğrenci aktif vatandaşlık ölçeği

Abstract:
Investigation of Active Citizenship Perception Amidst High School Teachers and Students
Active citizenship is vital for any country looking to improve democratic understanding, increase social cohesion and strengthen its democracy. An active citizen who can fulfill his duties and claim his rights knows that all citizens in the society are connected and can focus beyond individual gains and can help strengthen the ties in the community. Active citizens that are aware of their responsibilities against the society, that knows the meaning of rights and freedoms and can execute them, who participate in the decision-making process and volunteer would help improve the democracy in the country.  
The aim of this research is to analyze the active citizenship perception among high school teachers and students  according to different variables. The forming of students' active citizenship perception is related to appropriate school environment in addition to teachers' active citizenship understanding and their capabilities. In this research, students taking education and teachers working in İzmir district for the 2021-2022 education semester are included. The total number of students is 8298 while total number of teachers in the study is 1139.  
In the research, first an active citizenship scale is developed and have been tested for reliability and validity. Afterwards data is collected and analyzed using SPSS and LISREL statistical package programs.  
According to the results of the research, teachers' perception of active citizenship and its sub-dimensions differ according to gender, father's education level, whether there is anyone in the family working in a non-governmental organization, and the amount of reading they do besides their own field of education. Meanwhile, education level of teachers' mothers, , education level of teachers, the seniority of teachers' and daily internet usage does not show any significant difference in terms of active citizenship among teachers.  
Student active citizenship perception and its sub-dimensions depend on the class, the type of school attended, the gender of the students, the education level of the father, the grade point average, the perceived family income level, whether there is someone in the family working in a non-governmental organization, the average daily usage time of the internet and how often other than textbooks. books, magazines etc. It shows a statistically significant difference according to what they read. In terms of mothers education level, students' perception of active citizenship and its sub-dimensions does not show any significant difference.

Keywords: Active Citizenship, Teacher Active Citizenship Perception, Student Active Citizenship Perception, Teacher Active Citizenship Scale, Student Active Citizenship Scale