Okullarda prososyal davranış ve pozitif ses çıkartma davranışı oluşumunda lider-üye etkileşiminin rolü
The roles of leader member exchange on the relationship of prosocial behaviors and positive voice behaviors
Yazar: İLKNUR DURDU
Danışman: PROF. DR. RUHİ SARPKAYA
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Lider-üye etkileşimi = Leader-member exchange ; Okullar = Schools ; Pozitif ses çıkarma davranışı = Positive voice behavior ; Prososyal davranış = Prosocial behaviour ; Ölçekler = Scales ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu araştırmanın amacı, okullarda öğretmenlerin prososyal davranışları ile pozitif ses çıkartma davranışının arasındaki ilişki ve bu ilişkide lider üye etkileşiminin düzenleyicilik rolünün olup olmadığının saptanmasıdır. Bu sayede, öğretmenlerin davranışlarının liderleriyle kurdukları etkileşimden etkilenip etkilenmediği tespit edilecektir. Araştırmanın diğer amacı da öğretmenlerin prososyal davranışlarının, pozitif ses çıkartma davranışlarının ve lider üye etkileşimlerinin onların cinsiyetine, yaşına, medeni durumuna, çalışma sürelerine, çalıştıkları okulun büyüklüğüne ve türüne göre incelemektedir. Araştırma karma desende açıklayıcı sıralı modelle desenlenmiştir. Nicel desende yapısal eşitlik modellemesi ile prososyal davranışlar ile pozitif ses çıkartma davranışı arasındaki ilişkide lider üye etkileşiminin düzenleyicilik rolü test edilmiştir. Aynı zamanda demografik etmenlerin değişkenlere etkisini tespit etmek amacıyla t-testi ve tek yönlü ANOVA kullanılmıştır. Nitel desende olgu bilim ile desenlenen araştırma yarı yapılandırılmış görüşme formları ile verileri toplamıştır. Araştırma, 2019-2020 yılı İzmir ili Buca ilçesinde bulunan resmi okullarda gerçekleştirilmiştir. Araştırmada "Kişisel Bilgi Formu", "Lider Üye Etkileşimi Ölçeği", "Prososyal Davranışlar Ölçeği", "Pozitif Ses Çıkartma Davranışı Ölçeği" aracılığıyla toplanmıştır. Araştırmanın bulguları, lider üye etkileşimi değişkeninde cinsiyet, yaş, medeni durumda anlamlı fark çıkmazken çalışma süresi, okul büyüklüğü ve türünde anlamlı farklılık çıkmıştır. Prososyal davranışlarda yalnızca okul türü değişkenine göre anlamlı farklılık görülürken pozitif ses çıkartma davranışında medeni durum ve okul türü değişkeninde anlamlı farklılık bulunmuştur. Bununla beraber prososyal davranışlar ile pozitif ses çıkartma arasındaki ilişkide lider-üye etkileşiminin düzenleyicilik etkisi de ortaya konmuştur. Sonrasında yapılan nitel analizler sonucunda ise; nicel bulgular desteklenmiş ve ayrıca lider üye etkileşiminin kalitesinin altında yatan etmenler saptanmıştır.

Abstract:
The aim of this study is to determine whether there is a relationship between prosocial behaviors and positive voice behavior and there is a moderating effect of leader member exchange on the relationship between prosocial behavior and positive voice behavior. In this way, it will be determined whether leader member exchange has an effect on teachers' prosocial and positive voice behavior. In this research, explanatory sequential design was used in mixed model. In quantitative design, Structural equation modelling (SEM) was used to test the moderating effect of leader member exchange on the relationship between prosocial behaviors and positive voice behavior. In qualitative design, it was used semi-structured interview forms in the research, which is designed in phenomenology. In addition, t-test and one-way ANOVA analysis were used to determine the effect of demographic factors on variables. The research was conducted in public schools in Buca in İzmir Province. The data were gathered through "Personal Information Form", "Leader Member Exchange Scale", "Prosocial Behaviors Scale", "Positive Voice Behavior Scale". The findings have shown that there is a significant difference in leader member exchange according to school size, school type and working time whereas there is no significant difference in LMX according to gender, age and marital status. In prosocial behaviors there is a significant difference only according to school type whereas in positive voice behavior there is a significant difference only according to marital status and school type. Also, this research has shown the moderating effect of leader member exchange on the relationship between prosocial behaviors and positive voice behavior. After that, qualitative findings have supported quantitative findings and they have revealed the underlying reasons of leader member exchange quality.