İbn Sina ve İbnü'l-Arabî'nin Tanrı anlayışı ve mukayesesi
Ibn Sīnā (Avicenna) and Ibn Arabi's understanding of God and comparison
Yazar: YASİN BOSTAN
Danışman: PROF. DR. GÜRBÜZ DENİZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Tanrı = God ; Tanrı anlayışı = God understanding ; Vahdet-i vücud = Unity of existence ; İbn Arabi = İbn Arabi ; İbn Sina = Ibn Sina ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
Çalışma giriş, üç bölüm ve sonuç kısımlarından oluşmaktadır. Birinci bölümde, 
İbn Sina ve İbnü'l-Arabî'nin Tanrı anlayışları, metafiziksel bir perspektifle ele alınmış 
bu bağlamda genel olarak tümeller konusunda iki düşünürün yaklaşımları tespit 
edilmiştir. Bu tespit; hak kavramı, tam ve mükemmel kavramları, zorunlu ve mümkün 
kavramlarına iki düşünürün yaklaşımlarını göstermektedir. İkinci bölümde İbn Sina ve 
İbnü'l-Arabî'nin Tanrı anlayışları, ontolojik bir perspektifle incelenmiştir. Bu bağlamda 
İbn Sina'nın tanrı anlayışında mutlak varlık, zorunlu varlık ve aşk metafiziği konuları 
ayrıca İbnü'l-Arabî'nin tanrı anlayışında vahdet-i vücûd teorisi, özel rab teorisi, tenzih ve 
teşbih, mutlak birlik ve nur metafiziği konuları İbn Sina düşüncesiyle mukayeseli olarak 
incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise, İbn Sina ve İbnü'l-Arabî'nin tanrı anlayışları, 
epistemolojik bir perspektifle incelenmiştir. Bu bölümde soyutlama, tanrının bilgisi ve 
teolojik epistemoloji konuları, İbnü'l-Arabî'nin tanrı anlayışında isimler teorisi, ayan-ı 
sabite ve sevgi hikmeti konuları mukayeseli olarak incelenmiştir. İncelememiz sonucunda 
İbn Sina'nın tanrı anlayışına dair tespitlerinin İslam düşüncesini en olgun birikimini 
temsil ettiği ve kendisinden sonraki İslam düşüncesini önemli oranda etkilediği ortaya 
konulmuştur. İbnü'l-Arabi felsefe ve kelam gibi iki entelektüel bilgi alanından istifade 
etmiş, kendisi yeni ve kapsamlı bir metafizik sistemin (vahdet-i vücûd) temellerini 
atmıştır. Bu bağlamda çalışmamızın felsefe ve tasavvuf alanına dair bütüncül bir İslam 
düşüncesi analizine katkı sağlayacağı kanaatindeyiz.

Anahtar Kelimeler: İbn Sina, İbnü'l-Arabi, Tanrı, Tümeller, Zorunlu, Mümkün, Vahdet-i Vücûd, Ayan-ı Sabite

Abstract:
The study consists of introduction, three chapters and conclusion. In the first 
chapter, Avicenna (Ibn Sina) and Ibn al-Arabi's conceptions of God are discussed with a 
metaphysical perspective, and in this context, the approaches of two thinkers on 
universals in general were determined. This determination shows the approaches of two 
thinkers to the concepts of the absolute truth (al-haqq), complete and perfect, necessary 
and possible. In the second part, Avicenna and Ibn Arabi's understanding of God is 
examined from an ontological perspective. In this context, the subjects of absolute being, 
necessary being and metaphysics of love in Avicenna's understanding of God, and the 
theory of the oneness of existence, special lord theory, tanzih and tashbih, absolute unity 
and metaphysics of light in Ibn Arabi's understanding of God are discussed with 
Avicenna's thought analyzed comparatively. In the third chapter, Avicenna and Ibn 
Arabi's understanding of God is examined from an epistemological perspective. In this 
section, the subjects of abstraction, knowledge of God and theological epistemology, 
theory of names in Ibn Arabi's understanding of God, ayan al sabita (ayan-ı sabite) and 
wisdom of love are examined comparatively. As a result of our analysis, it has been 
revealed that Avicenna's determinations about the understanding of God represent the 
most mature accumulation of Islamic thought and significantly influenced the Islamic 
thought after him. Ibn Arabi benefited from two intellectual fields of knowledge, 
philosophy and kalam, and he laid the foundations of a new and comprehensive 
metaphysical system (vahdet-i wujûd).
We believe that our study will contribute to a holistic analysis of Islamic thought 
in the field of philosophy and sufism.

Keywords: Avicenna, Ibn Arabi, God, Universals, Necessary, Possible, The Oneness Of Existence (Wahdat al-Wucud), Ayan al Sabita