Ekmeklik buğday (Triticum aestivum L.) bitkisinin fosfor alım etkinliği üzerine kükürt ve K-humat uygulanmasının etkisi
Application of K-humate and sulphur effects on the phosphorus uptake efficiency of bread wheat (Triticum aestivum L.)
Yazar: AHMED MOHAMMED YOSSIF
Danışman: PROF. DR. SAİT GEZGİN
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, kireçli ve bazik reaksiyonlu bir toprakta 2 farklı formda (MAP-H2PO4- ve DAP-HPO4=) ve artan miktarlarda uygulanan fosfor, elementel (toz) kükürt ve K-Humat uygulamalarının ekmeklik buğday bitkisinin fosfor alım etkinliği üzerine etkilerini belirlemek için sera ve tarla koşullarında yürütülmüştür. 
Bu amaçla Bayraktar 2000 ekmeklik buğday çeşidine sera denemesinde bitkinin fosfor alım etkinliklerini belirlemek için saksılara fosfor (0, 30, 60 ve 90 mg P2O5 kg-1) ve K-Humat (0, 200 ve 400 mg HA kg-1) uygulanmıştır. Deneme tesadüf parselleri deneme desenine göre üç tekerrürlü olarak kurulmuş ve yürütülmüştür. Serada elde edilen bulgulara göre primer ortofosfat (H2PO4-) formunda fosfor uygulanmaları ile en yüksek PAE, PFE ve PGAO uygulamalara bağlı olarak değişmekle birlikte sırasıyla 1 kg toprağa 30 mg P2O5 (P30), K-Humat uygulanmadığında sadece 1 kg toprağa 30 mg P2O5 (P30*HA0) veya sadece 90 mg P2O5 (P90*HA0), 1 kg toprağa 30 mg P2O5 ile birlikte 400 mg K-Humat (P30*HA400) uygulamaları ile elde edilmiştir. Sekonder ortofosfat (HPO4--) formunda fosfor uygulanmaları ile en yüksek PAE ve PFE 1 kg toprağa 30 mg P2O5 ile birlikte 400 mg K-Humat (P30*HA400) uygulamaları ile belirlenirken PGAO 1 kg toprağa K-Humat uygulanmadığında 90 mg P2O5 (P90) uygulaması ile elde edilmiştir.
Tarla denemeleri Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü deneme alanında tesadüf bloklarında üç faktörlü faktöriyel deneme desenine göre 4 tekerrürlü olarak kurulmuş ve yürütülmüştür. Bayraktar 2000 ekmeklik buğday bitkisinin fosfor alım etkinliklerini belirlemek için fosfor (0, 4 ve 8 kg), kükürt (0 ve112.5 kg S da-1) ve K-Humat (0 ve 1.2 kg HA da-1) uygulanmıştır. Tarla koşullarında elde edilen bulgulara göre primer ortofosfat (H2PO4-) formunda fosfor uygulanmaları ile en yüksek PAE ve PFE uygulamalara bağlı olarak değişmekle birlikte en fazla dekara 4 kg P2O5, 112.5 kg S ve 1.2 kg K-Humat uygulamaları ile elde edilmiştir. PGAO ise dekara 4 kg P2O5 uygulaması ile belirlenmiştir. Sekonder ortofosfat (HPO4--) formunda fosfor uygulanmaları ile en yüksek PAE dekara 4 kg P2O, veya 1.2 kg K-Humat uygulamaları ile bulunurken, PPE 8 kg P2O5 veya 1.2 kg K-Humat uygulamaları ile bulunmuştur. En fazla PGAO ise dekara 4 kg P2O5 uygulaması ile belirlenmiştir.

Abstract:
This study was carried out in a greenhouse and field conditions to determine the effects of increasing phosphorus, elemental (powder) sulfur, and K-Humat applications when phosphorus applied in 2 different forms (MAP-H2PO4- and DAP-HPO4=) on the phosphorus uptake efficiency of bread wheat in a calcareous and basic reaction soil.
For this purpose, phosphorus (0, 30, 60, and 90 mg P2O5 kg-1) and K-Humat (0, 200, and 400 mg HA kg-1) were applied to Bayraktar 2000 bread wheat variety to determine the phosphorus uptake efficiency of the plant in the greenhouse experiment. The greenhouse experiments were established according to Completely Randomized Design within three replications. According to the results obtained in the greenhouse, the application of phosphorus in the form of primary orthophosphate (H2PO4-), the highest varies of the APUE, PPUE, and ARPUE determined on the application 30 mg P2O5 (P30) without K-Humat application to 1 kg of soil (P30*HA0), only 30 mg P2O5 (P30*HA0)or 90 mg P2O5 without K-Humat application to 1 kg of soil, and 30 mg P2O5 (P30) with 400 mg K-Humat application (P30*HA400) to 1 kg of soil respectively. Besides that, the highest APUE and PPUE are determined by the applications of 30 mg P2O5 with 400 mg K-Humate (P30*HA400) together to 1 kg of soil with the application of phosphorus in the form of secondary orthophosphate (HPO4--), while the highest ARPUE determined by 90 mg P2O5 (P90) without K-Humate application to 1 kg soil.
Also, in the field experiments were established and carried out in the experimental area of Bahri Dağdaş International Agricultural Research Institute according to a three-factor factorial Randomized Complete Block Design in 4 replications. Phosphorus (0, 4, and 8 kg P2O5 da-1), sulfur (0 and 112.5 kg S da-1), and K-Humat (0 and 1.2 kg HA da-1) were applied on the soil to determine the effects of applications of them on the phosphorus uptake efficiency of Bayraktar 2000 bread wheat plant. According to the results obtained in dry field conditions, the phosphorus application in the form of primary orthophosphate (H2PO4-) with kükürt and K-Humat applications, the highest rate APUE and PPUE values obtained with 4 kg P2O5, 112.5 kg S, and 1.2 kg K-Humat applications per decare. Also, the ARPUE was determined by application of 4 kg P2O5 per decare. While with phosphor applications in the form of secondary orthophosphate (HPO4--), the highest APUE was found with 4 kg P2O5, or 1.2 kg K-Humat applications per decare, PPUE was found with 8 kg P2O5, or 1.2 kg K-Humat applications. Also, the highest ARPUE was determined by the application of 4 kg P2O5 per decare.