Katı süper asit katalizörü kullanılarak aromatik hidrokarbonların uzun zincirli olefinlerle alkilasyonu
The alkylation of aromatic hydrocarbons with long chain olefins by using solid super acid catalyst
Yazar: ELİF BULUT
Danışman: PROF.DR. EMİN SARIPINAR
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
IIIKATI SÜPER AS T KATAL ZÖRÜ KULLANILARAK AROMAT KH DROKARBONLARIN UZUN Z NC RL OLEF NLERLE ALK LASYONUElif BULUTErciyes Üniversitesi, Fen Bilimleri EnstitüsüYüksek Lisans Tezi, Temmuz 2005Tez Danışmanı: Prof. Dr. Emin SARIPINARÖZETBu çalışmada deterjanın ana hammaddesi olarak bilinen Lineer Alkil Benzen (LAB)benzeri bileşikler sentezlenmiştir. Aromatik bileşik olarak; benzen, toluen, o-ksilen, p-ksilen ve kümen (izopropil benzen) kullanılarak 1-okten, 1-deken ve 1-dodekenolefinleri ile Friedel-Crafts Alkilasyon reaksiyonları gerçekleştirilmiştir. Asitkatalizörlüğünde gerçekleştirilen bu reaksiyonlarda, bronsted asidi karakterinde protonverebilen katı bir süper asit içeren katalizör heterojen olarak kullanılmıştır.Deneyler azot atmosferinde, farklı reaksiyon sıcaklıklarında ve 1 mol olefin/ 10 molaromatik bileşik oranında gerçekleştirilmiştir. Katalizör olarak SAC-13 (solid acidcatalyst) katı asit katalizörü kullanılmıştır.Bu çalışmada sentezlenen ürün karışımları GC/MS cihazı ile analiz edilerek, MSspektrum yorumlarına göre, yapıları aydınlatılmıştır.GC/MS analiz sonuçlarına göre ürünler yüksek verimlerle elde edilmiştir. Farklısıcaklıklarda yapılan reaksiyonlarda, sıcaklığın yükselmesi ile reaksiyon süresininkısaldığı gözlenmiştir.Ele geçen ürün karışımlarının yapısal analizleri yapılmış ve izomerlerin karışım içindekioranları belirlenmiştir.Anahtar kelimeler: Lineer alkil benzen (LAB), katı asit katalizörü, heterojen kataliz,surfaktant, Friedel-Crafts alkillenmesi

Abstract:
IVTHE ALKYLATION OF AROMATIC HYDROCARBONS WITH LONGCHAIN OLEFINS BY USING SOLID SUPER ACID CATALYSTElif BULUTErciyes University, Graduate School of Natural and Applied SciencesM.Sc. Thesis, July 2005Thesis Supervisor: Prof. Dr. Emin SARIPINARSUMMARYIn this study, linear alkyl like products, which is known as one of the major ingradientsof detergents, have been synthesised. The Friedel-Crafts alkylation reactions have beenperformed by using benzene, toluene, o-xylene, p-xylene and cumene (iso propylbenzene) as aromatic compounds and 1-octene, 1-decene and 1-dodecene as long chainolefins. In these catalized reactions, a heterogen catalyst containing solid-super acid,which is capable to give proton as Bronsted-acid, has been used.The reactions was performed with 1 mol olefin / 10 mol aromatic compounds ratio atdifferent temperatures under nitrogen atmosphere.The product mixtures synthesized in this study have been analysed and characterized byGC/MS. The products was obtained with high yields according to GC/MS results. It hasbeen observed in the experiments performed at different temperatures that, the highertemperatures are applied, the shorter reactions times are obtained.The product mixtures have been analysed structuraly. The ratio of the isomers in themixture have been calculated as percentage.Keywords: Linear alkyl benzene (LAB), solid acid catalyst, heterogen catalyst,surfactant, Friedel-crafts alkylation.