İç mimaride form - mekan ilişkisi /
Yazar: B. BURAK KAPTAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. GÜRSOY BACAKSIZ
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İç Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1997
Konu: İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration
Dizin: Biçim = Form ; Estetik = Aesthetics ; Mekan = Space ; Tasarım = Design

Özet:
Üç boyutlu tasarım öğelerinden olan form, belirli bir işlev için bulunduğu uzayı yüzeyleriyle sınırlayan ve hacimi ile belirli bir alanı kapsayan her türlü varoluş olarak açıklanabilir. Form, kullanım tarzına ve gereksinimlerin karşılanması amacıyla tasarlanabilir. Bu tasarım süreci estetik bilginin her türlü aracını kullanarak özgün, tek ve bireye özgü yeni değerleri bulup çıkarmak ile olanaklıdır. Formda yer alan, nokta, çizgi, yüzey ve hacim-kütle öğeleri tek tek tasarlanabileceği gibi bir bütün olarak da tasarlanabilir. Formun tasarlanması, üç boyutlu elemanları oluşturan niteliklerin ve işlevlerin paketlenerek bütünü oluşturmasıyla gerçekleşebilir. Tasarlanan yeni formlar ise, en basit üç boyutlu form düzgün dörtyüzlü ile küre arasında yer alabilecektir. Bu tasarlanan formlar, nitelikleri bakımından sınıflandırılabilirler. Form çeşitleri: İç-dış, pozitif-negatif, statik-dinamik, kapalı- açık, soyut-somut ve organik-inorganik formlardır. İç ve dış formlardan yola çıkılarak, mimari yapı içinde yer alan ve bir strüktür yardımıyla oluşan hacimlerin bir gereksinimi karşılayacak tarzda işlev yüklenmesiyle oluşan örgütlenmelerle de içmimari mekan oluşabilir. İçmimari mekanı oluşturan kapalı hacimin öğeleri de formun öğeleri (nokta, çizgi, yüzey, hacim-kütle) gibi, köşe, kenar, yüzey ve hacimdir. Bu öğeler tek tek tasarlanabileceği gibi bir bütün olarak da tasarlanabilirler. Çağdaş malzemelerin çeşitliliği ve gelişen teknoloji ile iç mekanı oluşturan formlar da çeşitlilik kazanabilir. Farklı ve yeni tasarlanacak form ile estetik değerlerin artması, bireyin dikkatini çekeceğinden, uyarı süresi artacak ve yine bireyin ilgisi ile örtüşmesiyle beğeniyi oluşturabilecektir. İçmimari mekan içinde yer alan bireylerin kimliklerini yansıtacak ve gereksinimlerini karşılayacak tarzda işlev yüklenerek biçimlenmesi, iç mekan çeşitlerini oluşturabilecektir. Gereksinim, işlev ve formların belirlediği içmimari mekanlar birey mekanları, toplu mekanlar ve toplum mekanlarıdır. Bu içmimari mekanların tasarlanması ile gelişen formun, içmimara bağlı olarak oluşan farklılığı form-biçim-kurgu kavramlarıyla açıklanabilir. Bu kavramlar ile içmimarlar tarafından tasarlanan her iç mekan birbirinden hem estetik değerler hem dekullanılan yöntemler bakımından farklı olabilecektir. Böylece içmimari mekanı oluşturan formun farklı tasarlanması da farklı yöntem ve ilkelerin kullanılmasıyla olanaklıdır. Bunların ilki, aynı ya da farklı formların birbirleriyle gireceği ilişkilerdir. Kopma, değme, birleşme,... vb. gibi yöntemlerle içmimari mekanlar örgütlenebilir. Peter Eisenman'in Guardiola House adlı konsept çalışması bunun en iyi örneklerinden biridir. Tasarlanan içmimari form dış cepheden algılanabilmektedir. Bununla birlikte, iç mekanlarda formun örgütlenme ilkeleri (zıtlık, uyum, koram, tekrar) ile form hem içmimari mekan, hem de bu mekan içinde yer alacak pozitif ve negatif formların oluşturacağı alanların tasarımı için kullanılabilinir. Görsel denge, egemenlik, birlik-bütünlük ilkeleri ile de örgütlenen mekandaki kurgu değerlendirilebilinir. Bu ilkelerin kullanımı ile yapılan tasarımın gelişi-güzel veya rastgele yapılmaması sağlanabilir. Bunun tam aksine, içmimar estetik, yaratıcılık ve düzen endişelerini ve duyarlılığını, tasarladığı özgün mekanlara yansıtabilmelidir. Tasarım sürecinde iç mekanın formu örgütlenirken birtakım etkenlerle sınırlandırılabilecektir. Bu sınırlılıklardan ilki içmimari mekana bağlı olanlardır. İçmimari mekanın bulunduğu mimari yapının ve strüktürün getirdiği sınırlılıklar ile bu yapının formuna bağlı sınırlılıklardır. Bununla birlikte, yine bu yapıya yüklenen işlev de formu belirleyen niteliklerden biridir. îç mekanda yer alan işlev çözümlenirken oluşacak pozitif ve negatif alanların formu, yaratıcılık endişesi taşıyan içmimarın yeteneğinin de bir göstergesi olabilecektir. İç mekan dışında işverenin niteliği ile ekonomik gücü ve kullanıcı sınırlılıkları da iç mekanın formu, malzemesi, detayları, aydınlatması ve donatı elemanlarının formunu belirleyecek etkenlerdendir.

Abstract:
Form, one of the elements of design with three-dimension, could be explained as any kind of existance that limits its space with its surface and that covers a certain area. Form can be designed according to the usage and in order to meet the requirements. This process of design is possible by revealing the new values, original and unique to the individual, through use of every kind of aesthetic knowledge. Point,line, plane and volume-mass elements, which are included in the form, could be designed either as individually or as a whole. Design of the form could be done in such a way that qualities and the functions forming the elements with three- dimension are gathered to constitute the whole. The new forms to be designed can take place between the simplest form with three-dimension; smooth four-sided and sphere. These designed form can be classified in terms of their quality. These form types are: interior-exterior, positive-negative, static-dynamic, open-closed, abstract- figurative and organic-inorganic forms. Basing on the interior and exterior forms, interior architectural space could also be constructed through organizations that take place in the architectural structure and formed by attributing functions to the volumes occuring with the help of a structure in order to be able to meet a requirement. Elements of the closed volume that constitute the interior architectural space, similar to the elements of the form (point, line, plane, volume-mass), are corner, side surface and volume. These elements could be designed both individually and as a whole. The forms establishing the interior space can be various with the variety of modern materials and the developing technology. Since the increase of aesthetic values with a different and newly designed form would appeal to the individual's attention, the period of stimulation would be longer and it would be able to create an attraction matching with the individual's interests. Shaping the interior space in the way that it would reflect the personalities of the individuals residing in that space and that possesing a function to meet the requirements could establish variations of interior space. The requirements are interior spaces, spaces for individuals, mass space and social spaces that aredetermined by the function and form. This form, developed by designing interior architectural spaces, differs depending on the interior architect and this differentiation could be explained by the concepts form-shape-fiction. With these concepts, every interior space designed by interior architects could vary from one to another in terms of both aesthetic values and the methods used. Therefore, it is possible to design the form that builds the interior architectural space in a different way by applying different methodsand principles. The first one is the relation that will exist between the same or different forms. Interior spaces can be organized through the methods such as detachment, touching and union, etc. One of the best examples of this is Peter Eisenman'sconcept work called Guardiola House. The designed interior architectural form could be perceived from the exterior. Furthermore, in interior spaces, organization principles of the form (contrast, harmony, hierarchy, repetition) and the form could be used to designnot only the interior space, but also the areas shaped by the positive and negative forms that will take place in that space. The fiction in the organized could be evaluated by the principles of visual balance, dominance, and unity-integrity. Application of these principles could provide that the design would not be made carelessly and randomly. On the contrary, the interior architect should be able to reflect his concern and sensitivity towards aesthetics, creativity and harmony to the original spaces he will design. In the process of design, organization of interior space could be limited by some certain factors. First of these limitations is the ones that depend on the interior architectural space. These are the limitations that are caused by the architectural building and structure in which interior architectural space is and the limitations depending on the form of the structure, In addition, the function attributed to the building is a determining characteristic for the form. The form of the positive and negative spaces that would appear during the analysis of the function in the interior space, the characteristics and the financial capacity of the employer and the limitations brought by the users are the factors that would determine the form, materials, details, and lightining of the interior space and the form of the furniture.