Kentsel çevredeki tarihi boşluklar ve divanyolu örneğinin değerlendirilmesi
Historical voids in urban area and evaluation of di̇vanyolu case
Yazar: SİMGE BALCI
Danışman: PROF. DR. MEHMET CENGİZ CAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Rölöve-Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Bu çalışmada tarihi çevredeki kentsel boşlukların korunması irdelenmiştir. Kentsel boşluk tanımı, oluşum şekilleri, sınıflandırması ve koruma sorunları ele alınmıştır. Günümüze kadar koruma disiplininin dışında kalan bir alan olan boşlukların değeri açıklanmış ve kentteki tarihsel ve kültürel sürekliliğin devamında barındırdığı öneme dikkat çekilmiştir. Divanyolu ve çevresi tezin çalışma alanı olarak seçilerek tarihi boşluklar açısından incelenmiş ve tanımlanmaya çalışılmıştır. 
Kentsel boşlukların literatürdeki tanımları ve açıklamaları incelenerek, ortaya çıkma biçimleri üzerinde durulmuştur. Doğal olarak var olan coğrafi bölgeler ile planlanarak oluşmuş alanların, kent içinde ne tür boşluklar yarattıkları tarif edilmiştir. Kent yerleşimi içindeki boşluklar, yatay boşluklar, düşey boşluklar ve diğer boşluklar olarak üç ayrı başlık altında sınıflandırılmıştır. Yapılaşmanın olmadığı alanlar olarak yatay boşluklar; yollar, meydanlar, yeşil alanlar, su öğeleri ve kıyılar, avlular, ada içi boşluklar ve sert zeminli bahçelerdir. Mezarlıklar ve kentsel arkeolojik alanlar kısmi olarak yapılaşmayı barındırdıkları için diğer boşluklar başlığı altında; gabari ve silüet konuları düşey boşlukların içinde incelenmiştir. Yüzeysel sınırla belirlenen boşluklar ve anıtsal yapılarla belirlenen boşluklar düşey boşlukları oluşturur. Koruma alanındaki boşluklar ile ilgili tüzük ve kanunlar özetlenerek, boşlukların fiziki ve sosyo-kültürel önemi üzerinde durulmuştur. Son olarak, kentsel boşlukların koruma sorunları başlığında, boşlukları tehdit ve yok eden unsurlar araştırılmıştır.
Divanyolu ve çevresi örneği ile tarihi boşluklar plan, silüet ve hacimsel algı bağlamında analiz edilmiştir. Ulaşılan kentsel boşluk oranları ve diğer analiz verileri ile Divanyolu'nun korunma durumu ve koruma sorunları yorumlanmıştır. Geçmişten günümüze kentsel boşluklardaki değişimler ortaya konarak, tarihi ve çok katmanlı bölgedeki güncel durum ve tarihi değişimler tespit edilmiştir.
Sonuç olarak, kentsel boşluklar kentteki tarihsel katmanlara ulaşılan nadir alanlardır ve iklimsel ve kültürel açıdan zaruri kent mekanlarını oluştururlar.  Öte yandan, tarihi kent merkezlerindeki yapılaşma yoğunluğunun gün geçtikçe artması, boş alanları doldurma eğilimini arttırmaktadır. Ancak tarihi boşlukların varlığını sürdürebilmesi, yatay ve düşeyde kontrolsüz biçimde yok edilmesinin önlenmesi ile mümkündür. Tarihi çevrenin korunmasının kentsel boşlukların korunmasıyla mümkün olduğu gerçeği göz önüne alınarak koruma yaklaşımlarının geliştirilmesi düşünülmektedir. Bu anlayışla tarihi boşlukların korunması gerekli varlık olarak ele alınması önerilmektedir.

Abstract:
In this study, the conservation of the urban voids in historical areas is investigated. The definition of the urban void and its formations, classification and conservation problems are discussed. The value of voids which is as an excluded area from conservation discipline until recently is explained and their important role in the historical and cultural sustainability of the city is emphasized. The examinations of Divanyolu and its surroundings are the scope of this study. 
An attention is given to the formations of urban voids by investigating the definitions and explanations of the urban voids in literature. Urban void types created by self-existing geographical regions and planned areas are described. The voids in urban settlements are classified into three sections such as horizontal, vertical and other voids. The horizontal voids which are respectively the unbuilt areas in the ground plane are the roads, squares, green spaces, water feature and watersides, courtyards, inner block voids and hard ground gardens. The cemeteries and archeological sites are examined as the other voids, while the topics of gauge and silhouette are studied as the vertical voids. The voids which are determined by the planar limits and the monumental structures form the vertical voids. Statutes and laws regarding the voids in conservation area are summarized and the physical and socio-cultural significance of the voids is emphasized. Finally, the situations which threaten and destroy the voids are discussed in the section of conservation problems of urban voids.
Urban voids are analyzed with the example of Divanyolu and its surroundings in the context of plan, silhouette and volumetric perception. The situation and problems for conservation of Divanyolu are evaluated by urban void rates and other analysed data. The changes in urban voids from past to present are underlined and the current situation and historical modifications are determined in historical and multilayered areas. 
In conclusion, urban voids are the rare areas of reaching the historical layers of the city and form climatic and culturally mandatory urban spaces. On the other hand, increasing density of constructions in old towns increases the tendency to fill the empty spaces. Yet, maintaining historic voids' existence is only possible by preventing their uncontrollable destruction horizontally and vertically. Therefore, conservation approaches should be developed by taking into account the fact that the conservation of the historical environment is feasible by conserving the historical voids. By this approach, conserving historical voids and evaluating them as a conservation required asset is suggested.