İlköğretim ikinci kademe öğrencilerinde akran zorbalığı ve eşlik eden duygusal davranışsal sorunlar; Bursa ili örneklemi
Peer bullying and accompanying emotional and behavioral problems in secondary schools
Yazar: NESLİŞAH GÜR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞAFAK ERAY
Bursa Uludağ Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Aile = Family ; Akran zorbalığı = Peer victimization ; Bursa = Bursa ; Davranış = Behavior ; Davranış bozuklukları = Behavioral disorders ; Duygu dışavurum tarzları = Emotional expression styles ; Ergenler = Adolescents ; Psikopatoloji = Psychopathology ; İlköğretim öğrencileri = Primary education students

Özet:
Akran zorbalığı (AZ) "bir ya da daha fazla öğrencinin bir başka öğrenciye
sürekli olarak olumsuz eylemlerde bulunması" şeklinde tanımlanmaktadır. Bir
eylemin zorbalık olarak nitelendirilebilmesi için: kasıtlı olması ve zarar verme
amacı gütmesi, tekrarlayıcı nitelikte olması, zorba ve kurban arasında güç
eşitsizliği olması gerekmektedir. AZ'na maruz kalan ve zorbalık yapan
çocuklarda depresyon, psikiyatrik problemler, ebeveynlerle ve arkadaşlarla
ilişkide sorunlar daha sık görülmektedir. Bununla birlikte AZ'nın çocuk ve
gençlerin aile tutumları ile ilişkisi de bildirilmiştir. Ülkemizde bu konuya ait çok
az veri vardır. Bu araştırmanın amacı Bursa İli ilköğretim 5. 6. 7. ve 8. sınıf
öğrencilerinde akran zorbalığı sıklığının araştırılması ve eşlik eden faktörlerin
çok boyutlu olarak saptanmasıdır. Araştırmanın uzun erimli amacı AZ
hususunda, koruyucu program geliştirmek için bir ön çalışma yapmaktır.
 Çalışmanın örneklemi 5, 6, 7 ve 8. sınıfta okuyan öğrenciler oluşturmuştur
ve öğrenciler kurban, zorba, zorba/kurban ve AZ'na katılmayan olarak 4
gruba ayrılmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak; araştırmacılar
tarafından hazırlanan kişisel bilgi formu, "Olweus Öğrenciler İçin Akran
Zorbalığı Anketi", "Güçler Ve Güçlükler Anketi" ve "Kısaltılmış Duygu
Dışavurum Ölçeği" kullanılmıştır. Verilerin istatistiksel analizinde IBM SPSS
Statistics Version22.0 kullanıldı.
 Araştırmanın örneklemi 431 kız, 425 erkek öğrenci tarafından
oluşturmaktadır. Çalışma grupları ölçek alt boyutları açısından
karşılaştırıldığında davranış problemleri ve duygusal problemler hem zorba
hem de kurban olan grupta anlamlı olarak yüksekken, prososyal davranışlar
bu iki grupta da anlamlı olarak az bulunmuştur. Bununla birlikte kurban ya da
zorba olan ergenlerin olmayan akranlarına göre istatistiksel anlamlı olarak
ailelerinin duysal olarak daha az destekleyici ve müdahaleci algıladıkları
izlenmiştir. Gruplar arasında dikkat eksikliği, akran problemleri ve ailenin
sinirli algılanması açısından fark saptanmamıştır.
Aile ikliminin müdahaleci (p=0,005) olarak algılanmasının 1,042 kat ve
duygusal sorunlar (p=0,002) yaşamanın 1,161 kat, akranlarla sorun
(p=0,040) yaşamak 1,147 kat kurban olmayı artırmaktadır. Davranış sorunları
yaşamak (p=0,043) 1,330 kat zorba olmayı artırmaktadır. Müdahalecilik
(p<0,001) 1,075 kat, duygusal destek yokluğu (p=0,044) 1,030 kat, duygusal
sorunlar (p<0,001) 1,301 kat, akran sorunları (p=0,027) 1,268 kat zorbakurban olmayı artırmaktadır. Prososyal davranışların (p=0,027) artması
zorba-kurban olmayı 1,219 kat azaltmaktadır.
 Çalışmamızda algılanan aile ikliminin ve psikopatolojinin akran zorbalığı
üzerine etkisi incelenmiştir. Bu etki, aile ikliminin psikopatoloji etiyolojisindeki
yeri düşünüldüğünde, psikopatolojiler aracılığıyla oluşabileceği
düşünülmüştür. Bulgular aile ikliminin, AZ'daki önemini göstermektedir. Bu
nedenle akran zorbalığının azaltılmasında bireylerin ruh sağlığını koruyucu
ve tedavi edici müdahalelerin yapılması, hali hazırda var olan okul temelli
koruyucu yöntemlerin yanı sıra aile temelli koruyucu yöntemlerinde
geliştirilmesi gerekliliği düşünülmüştür.

Anahtar Kelimeler: Akran zorbalığı, duygu dışavurumu, psikopatoloji, ergen,
aile.

Abstract:
Peer Bullying and Accompanying Emotional and Behavioral Problems
in Secondary Schools
Peer bullying (PB) is defined as "one or more students constantly
behaving negatively towards another student". For an action to be
considered as bullying, it must be intentional and intended to cause harm, be
repetitive and there must be power inequality between the bully and the
victim. Depression, psychiatric problems and problems in relationships with
parents and friends are more commonly seen in children subjected to PB and
those who bully. In addition, the relationship between peer PB
reported. There is very little data regarding this subject in our country. The
aim of this study was to investigate the prevalence of PB among the 5th, 6th,
7th, and 8th grade students in the city of Bursa and to multi dimensionally
determine the accompanying factors. The long-term aim of the study was to
conduct a prestudy for developing a protective program for the case of peer
bullying.
The sample of the study consisted of 5th, 6th, 7th, and 8th grade
students, and the students were divided into four groups as victim, bully,
bully-victim and no PB. In the study, a personal information form prepared by
the researchers, the "Olweus Bullying Questionnaire", the "Strength and
Difficulties Questionnaire" and the "Shortened Expressed Emotion Scale"
were used as data collection tools. The statistical analysis of the data was
done with IBM SPSS Statistics Version 22.0.
The sample of the study consisted of 431 female and 425 male
students. When the study groups were compared in terms of sub-scales,
behavioral problems and emotional problems were significantly higher in both
the bully and the victim groups, while prosocial behaviors were found to be
significantly less in these two groups. However, teenagers, who were a victim
4
or a bully, were found to perceive their families significantly less emotionally
supportive and intrusive compared to their peers who were not. There was no
difference between the groups in terms of attention deficit, peer problems
and the perception the family as angry.
The perception of the family as intrusive (p=0.005) increased the
chances of being a victim by 1.042 times, experiencing emotional problems
(p=0.002) by 1.161 times and peer problems (p=0.040) by 1.147 times.
Experiencing behavioral problems (p=0.043) increase the chances of being a
bully by 1.330 times. Intrusiveness (p<0.001) increase the chances of being
a bully-victim by 1.075 times, the lack of emotional support (0.044) by 1.030
times, emotional problems (p<0.001) by 1.301 times and peer problems
(p=0.027) by 1.268 times. Increased prosocial behaviors (p=0.027) decrease
the chances of being a bully-victim by 1.219 times.
In our study, the effects of the perceived family climate and
psychopathology on PB was analyzed. Considering the place of family
climate in the etiology of psychopathology, it was thought that this effect
might be caused through psychopathologies. The findings showed the
importance of family climate in PB. For this reason, the necessity of
therapeutic interventions protecting the mental health of individuals in the
reduction of PB and developing family-based protection methods besides the
existing school-based protection methods were considered.

Keywords: Peer bullying, expressed emotion, psychopathology, adolescent,
family.