Tıpta kullanılan protez materyallerinin doz dağılımına etkisinin doku eşdeğeri fantom içinde dozimetrik incelenmesi
The effect to dose distribution of prothetic materials used in medicine dosimetric control with a tissue equivalent phantom
Yazar: HAKKICAN ÖZDEN
Danışman: DOÇ. DR. SİBEL ÇETİNTAŞ
Uludağ Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Radyasyon Onkolojisi Ana Bilim Dalı / Sağlık Fiziği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Fizik ve Fizik Mühendisliği = Physics and Physics Engineering
Dizin: Kalça protezi = Hip prosthesis ; Protezler ve implantlar = Prostheses and implants ; Radyasyon = Radiation ; Radyasyon dozajı = Radiation dosage ; Radyometri = Radiometry ; Radyoterapi = Radiotherapy ; İyonometrik dozimetri = Ionometric dosimetry

Özet:
Bu çalışmadaki amaç; total kalça protezleriyle yapılan ışınlamalarda, doz dağılımlarında meydana gelen değişikliklerin farklı tipte protezler ve dozimetrik yöntemler kullanılarak incelenmesi ve tedavi planlama sistemindeki yazılımla karşılaştırılmasıdır.
Çalışmamızda farklı malzeme ve boyutlarda 4 adet kalça protezi kullanıldı.  Protezlerin dozimetrik ölçümlerinin yapılabilmesi için her biri özel olarak hazırlanan balmumu-parafin karışımı, insan dokusuna yakın özel fantomlara yerleştirildi.  6 MV ve 15 MV X-ışın enerjilerinde üç farklı dozimetrik teknik kullanılarak yapılan ölçüm sonuçları, klinikte kullandığımız XiO CMS tedavi planlama sisteminde bulunan superposition doz hesaplama algoritması ile karşılaştırıldı.  Co-Cr-Mo (50mm) protezinde elde edilen en büyük rölatif hata %20, Co-Cr-Mo (42mm) protezinde elde edilen en büyük rölatif hata %18, Titanyum alaşım (50mm) protezinde elde edilen en büyük rölatif hata %5, paslanmaz çelik (46mm) protezinden elde edilen en büyük rölatif hata %28 olarak bulunmuştur. 
Anlamlılık düzeyi olarak, p<0,05 kabul edilen çalışmada, elde edilen istatistik analizi sonuçlarına göre, dozimetrik olarak ölçülen sonuçlar ve planlama sistemi arasındaki rölatif fark ile protez materyali, enerji ve düzlem arasında anlamlı fark bulunurken, derinlikle arasında anlamlı bir fark bulunamamıştır.  Sonuçlar incelendiğinde rölatif fark malzemenin materyali, protezin çapı ve düzlem ile doğru oranda değişirken enerji ile ters orantılı olarak değiştiği görülmüştür. 
Total kalça protezi uygulanan bir hastanın, radyoterapi tedavi planlaması yapılırken radyasyon onkologlarının protezin yapısı hakkında sağlık fizikçilerini bilgilendirmesi gerektiği, sağlık fizikçilerinin ise tedavi planlama sisteminde protez materyalinin elektron yoğunluğunun doğru olarak girildiğine emin olduktan sonra planlama yapmalarının önemi vurgulanmıştır.  Ayrıca hastanın planlaması yapılırken sağlık fizikçilerinin öncelikle protez materyalini alan dışında bırakacak şekilde doz planlamasını yapmaları, aksi durumda ise protezin meydana getirdiği doz inhomojenitesi konusunda radyasyon onkologlarını bilgilendirmesi gerekmektedir.

Abstract:
The object of this project is to study the changes occurring in the dose distribution, massured by using dosimetric methods, for different types of prostheses and investigation in treatment planning system is compared with software in the irradiation with total hip arthroplasty.
In our study, 4 different materials and sizes hip prosthesis was used.  Dosimetric measurements for dentures can be made of wax - kerosene wax specially prepared for each mixture, close to human tissue phantom was placed into special.  6 MV and 15 MV X-ray energy measurements made using three different dosimetric techniques, the results that we use in clinics located in XiO CMS treatment planning system was compared with superposition dose calculation algorithm.  Co-Cr-Mo (50 mm) prosthesis obtained the largest relative error is %20, Co-Cr-Mo (42 mm) prosthesis obtained the largest relative error is %18, Titanium (50mm) prosthesis obtained the largest relative error is %5, stainless steel (46 mm) prosthesis obtained the largest relative error is %28. 
The p<0,05 significance level was accepted and according to statistical analyses results, dosimetric measurements and the relative differences between the planning system prosthetic material, energy, and between the plane no significant difference was found.  When examining the results of the material relative difference material, and the plane and the diameter of the prosthesis at the right rate varies inversely with the energy had changed. 
When planning radioteraphy treatment for a patient who has total hip prostheses, the radiation oncologist should give information to the medical physicist about the composition of the materials used in the manifacture of the prostheses.  It is important that the medical physicist should make sure that the density of the prostheses material has been entered correctly into the treatment planning system.  The importance of these two points have been emphesized.  When planning the patient's treatment it is necessary that the medical physicist should make dosage plan in such a way that the prostheses material should be outside the field.  Otherwise it would be necessary to inform the radiation oncologist about the dosage inhomoganity.