Sivas bölgesi beyaz travertenlerin dayanımınınbasit yöntemlerle belirlenmesi
Determination of the durability of white travertines of sivas bysimple methods
Yazar: CELAL KAAN KARADELİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SALİH YÜKSEK
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Maden İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Maden Mühendisliği ve Madencilik = Mining Engineering and Mining

Özet:
Sivas, madenlerin çeşitliliği ve travertenleriyle oldukça zengin bir bölgedir. İl merkezine yakın
değişik renk, desen ve dokuda birçok traverten yatakları bulunmaktadır. Bu travertenlerden
geçmişte ve günümüzde daha çok tercih edileni beyaz travertenler olmuştur. Bu çalışma
kapsamında Sivas bölgesi beyaz travertenlerinin basit yöntemlerle kalitesi ve/veya
dayanımları araştırılmıştır. Sivas il merkezine yakın bir beyaz traverten ocağından blok
numuneler alınarak kaya mekaniği laboratuvarına getirilmiş ve deneyler için standartlara
uygun boyutlarda tabakalanmaya dik "Vein-Cut" ve tabakalanmaya paralel "Cross Cut" olacak
şekilde karot, kübik ve prizmatik örnekler hazırlanmıştır. Örneklerin öncelikle beyaz
travertenlerin fiziksel özellikleri belirlenmiştir. Daha sonra numuneler üzerinde önce tahribatsız
ölçümler daha sonrada tahribatlı deneyler gerçekleştirilmiştir. Tahribatsız basit deneylerden
numunelerin kesim şekline göre ıslak ve kuru durumda; P-dalga hızı, elastisite modülü,
Equotip, Shore ve Schmit sertlik ölçümleri yapılmıştır. Tahribatlı deneylerden; nokta yükleme
ve suda dağılma-slake durability indeks deneyleri, sürtünmeli aşınma-Böhme deneyi ve LosAngles aşınma deneyleri, tek eksenli basma ve indirek çekme deneyleri, eğilme ve darbe
deneyleri yapılmıştır.
Laboratuvar çalışmalarından başka beyaz travertenlerin yerinde-arazide basit yöntemlerle
dayanımları Schmidt sertlik değerlerine göre tahmin edilmiştir. Buna göre ocaktaki
travertenlerin homojen görünümde olmasına rağmen sertlik değerleri heterojen bir yapıda
olduğunu göstermiştir.
Beyaz travertenler için yapılan tahribatsız ve yarı tahribatlı basit veya kolay deneylerle
tahribatlı deneyler arasında ilişkiler geliştirilmiştir. Beyaz travertenlerin sahada yapılan bu basit
deneylerle dayanımları hakkında hızlı bir şekilde sayısal fikir edinelebileceği ve ocak yerinde
seçimli madencilik yapılarak traverten bloklarının çıkarılacağı bölgelerin belirlenmesine kılavuz
olacağı ortaya konmuştur. 
Anahtar kelimeler: Rezonans tester, Pundit, Aşınma, Equotip, Schmidt

Abstract:
Sivas is a rich region with the diversity of mines and travertines. There are many travertine
beds in different colors, patterns and textures close to the city center. Of these travertines,
white travertines have been preferred in the past and today. In this study, the quality and / or
strength of white travertines of Sivas region were investigated with simple methods. Block
samples were taken from a white travertine quarry close to Sivas city center and brought to
rock mechanics laboratory. For the experiments, core, cubic and prismatic samples were
prepared as Vein-Cut perpendicular to the stratification and "Cross Cut paralel parallel to the
stratification. First of all, physical properties of white travertines were determined. Nondestructive measurements and then destructive tests were performed on the samples.
According to the cutting method of the samples from simple non-destructive tests, wet and dry
condition; P-wave velocity, modulus of elasticity, Equotip, Shore and Schmit hardness were
measured. Destructive tests; point loading and dispersion-slake durability index tests, friction
wear-Böhme test and Los-Angles wear tests, uniaxial compression and indirect tensile tests,
bending and impact tests were performed. In addition to laboratory studies, in-field strengths
of white travertines were estimated by Schmidt hardness values. Accordingly, although the
homogeneous appearance of travertines in the quarry hardness values showed a
heterogeneous structure. Relations between simple and easy non-destructive and semidestructive tests for white travertines have been developed. It has been demonstrated that
with these simple experiments in the field, the white travertines can quickly obtain a numerical
idea about their strength and guide the determination of the regions where travertine blocks
will be extracted by performing selective mining.
Key words: Resonance tester, Pundite, Abrasion, Equotip, Schmidt