Hukûk-ı Aile Kararnamesi etrafında oluşan polemikler: Mansûrizade ve İzmirli örneği
The polemics around the fami̇ly law: the example of Mansûrizade and İzmirli
Yazar: ABDULLAH KÜSKÜ
Danışman: DOÇ. DR. NECMETTİN KIZILKAYA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Hukuk-ı Aile Kararnamesi = The Imperial Decree on Family Law ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Mansurizade Mehmed Said = Mansurizade Mehmed Said ; İslam Hukuku = Islamic Law ; İslamiyet = Islam ; İsmail Hakkı İzmirli = İsmail Hakkı İzmirli

Özet:
Fıkıh usûlüne dair bir tartışmayı konu edinen bu tez Osmanlı son dönem hukukçularından Mansûrizade Said ile İzmirli İsmail Hakkı Beylerin fikirleriyle sınırlandırılmıştır. Bir hayli usûl ve furû' meselenin tartışmaya açıldığı II. Meşrutiyet dönemine ait bu araştırma son dönem Osmanlı aydınlarının fıkhî ve fikri mesaisini yansıtmaya yönelik bir çaba olarak da görülebilir.
Bu tez aile hukukuna ait bir çalışma olup özellikle çok eşliliğin yasaklanmasını teklif edenlerin usûl görüşünü konu edinmektedir. Tezin birinci bölümü 1917 Hukûk-ı Aile Kararnamesi öncesindeki hukuk tartışmalarını, kararnamenin getirdiği yenilikleri ve Mansûrizade Said ile İzmirli İsmail Hakkı Beylerin hayatlarına ayrılmıştır.
Çok eşliliğin yasaklanmasının uygun olup olmadığı tartışmalarında Mansûrizade Said müspet, İzmirli İsmail Hakkı ise menfi yaklaşım sergilemiştir. Tezin birinci bölümünde taaddüd-i zevcâtın yasaklanmasına müspet tavır sergileyen Mansûrizade Said'in yaklaşımına temel teşkil eden usûl görüşü incelenmiştir. Caizin şer'î bir hüküm olmadığı, dolayısıyla şeriatın dışarısında kaldığı ve caizde ulü'l-emrin tasarrufunun bulunduğu, poligamiyi ulü'l-emrin yasaklamasının mümkün olduğu görüşleri Mansûrizade Said Bey'in temel yaklaşımlarıdır.
İzmirli İsmail Hakkı Bey caizin şer'î bir hüküm olduğu, şeriatın hududu helal ve haramlar çevrili olduğundan caiz/mübahın şeriatın hududu içerisinde sayılması gerektiği, taaddüd-i zevcâtın mubahlık hükmü, ulü'l-emr tarafından değiştirilecekse dinin diğer emirleri ya da yasakları hakkındaki yaklaşımlarda olduğu gibi şer'î bir nedenin bulunması gerektiği görüşlerindedir. İzmirli İsmail Hakkı Bey'e göre çok eşliliğin yasaklanması içinse ne şer'î ne de aklî bir delil bulunmaktadır. İzmirli İsmail Hakkı Bey'in bu görüşlerine ve Mansûrizade Sait Bey'e getirdiği diğer tenkitlerine ise tezin üçüncü bölümünde yer verilmiştir.

Abstract:
This dissertation which is about a dispute on a jurisprudential issue is limited to ideas of two late Ottoman scholars, Mansurizade Said and İzmirli İsmail Hakkı Bey. This study can be also seen as an effort to reflect the intellectual and jurisprudential works by late Ottoman scholars in the era of Second Constitutional Monarchy where a lot of jurisprudential issues were discussed. 
This dissertation is a study in family law, especillay about the ideas of those who suggested prohibiting polygamy. In the fisrt chapter is devoted to the discussions before 1917 Family Law, the changes which the law brouhgt and the lives of Mansurizade Said and İzmirli İsmail Hakkı Bey.
Mansurizade Said has a positive idea for prohibition of polygamy and İzmirli İsmail Hakkı has a negative idea about the subject. In the second and the last chapter, we analyze the ideas of both and their reponses to each other.