Gana'da kakao üretiminin ekonomik analizi: Doğu Bölgesi örneği
Economic analysis of cocoa production in Ghana: The case of Eastern Region
Yazar: AWWAL MOHAMMED YAHAYA
Danışman: PROF. DR. BAHRİ KARLI
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics ; Ziraat = Agriculture
Dizin: Ekonomik analiz = Economic analysis ; Kakao = Cocoa

Özet:
Kakao (Theobroma cacao) Gana ekonomisinde, ihracat gelirleri bakımından diğer tarım ürünlerine kıyasla daha önemli bir konumdadır. Bu araştırmanın ana teması, Gana ekonomisi açısından önemli bir yere sahip olan Doğu Bölgesi kakao üretiminin incelenmesidir. Bu çalışmada kullanılan veriler 2013-2014 üretim sezonunda fonksiyonel olarak iyi yapılandırılmış bir anket formu kullanarak 80 üreticiden yüz yüze görüşme yoluyla temin edilmiştir. Araştırmadan elde edilen veriler; tanımlayıcı istatistik, çiftlik bütçe analizi, kârlılık ve regresyon analizi gibi analitik araçlar kullanılarak yorumlanmıştır. 

Araştırma bulgularına göre; işletmelerde üretilen kakaonun, kg başına ortalama maliyeti 1.34 GHC, brüt kâr marjı ise 1.80 GHC olarak hesaplanmıştır. İşletmelerde ortalama brüt kâr 956.78 GHC/ha ve net kâr ise 621.24 GHC/ha olup, nisbi kâr 1.49 olarak bulunmuştur. Gana Doğu Bölgesinde kakao üretiminin kârlı bir sektör olduğunu göstermektedir. Kakao üretimini etkileyen başlıca faktörler, önem sırasına göre; işletme büyüklüğü, üretici yaşı, üretimdeki deneyim süresidir. Kakao fiyatlarının düşük olması, üreticilerin karşılaştığı en önemli sorun olarak nitelendirilebilir. 

Çalışmadan elde edilen bulgular ışığında; büyük ölçekli kakao çiftliklerinin kurulmasının teşvik edilmesi, üretim girdilerinin desteklenmesi, tarımsal yayım biriminin güçlendirilmesi, düşük faizli kredilerle kakao üreticilerinin finanse edilmesi önerilebilir. Gana'daki işsizlik oranını azaltmak ve genç nüfusa istihdam kaynağı yaratmak açısından önerilebilecek başlıca tedbirler olabilir.

Abstract:
Cocoa (Theobroma cacao) remains a major foreign export income among other agricultural commodity export of the Ghanaian economy. The main purpose of this study is to examine the economics production of cocoa in Eastern Region and the study area was particularly chosen for this study because of its prime place in cocoa production in Ghana. Data used for the study were collected from 80 cocoa farmers using a well-structured questionnaire for the 2013-2014 farming season. Descriptive statistics, farm budget analysis, profitability and efficiency ratio and ordinary least square regression were the major analytical tools employed for the study. 

Results of the analysis showed that the average production cost of cocoa was GHC 1.34 per kg and profit margin was GHC1.80 per kg in cocoa producer enterprises. The gross margin and net profit were calculated as GHC 956.78 and GHC 621.24 per hectare respectively. Relative profit was calculated as 1.49 implying that cocoa production in the study area is profitable. Farm size, farmer's age, farming experience and other cost less labour cost were identified as the significant factors affecting the output of cocoa production in the study area. 

The study therefore recommends that cocoa farmers should be provided with credit facilities, inputs and government should establish large scale of cocoa farm to employ the youth in order to ease the unemployment rate in the country.