Atorvastatin kalsiyum ve ezetimib'in farmasötik preparatlarda yüksek performanslı sıvı kromatografisi ve kemometrik yöntemler kullanılarak eşzamanlı miktar tayinleri /
Yazar: NİLÜFER BURCU ER
Danışman: PROF. DR. FEYYAZ ONUR ; DR. ÖĞR. ÜYESİ AYSUN DİNÇEL
LOKMAN HEKİM ÜNİVERSİTESİ / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Analitik Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Kimya = Chemistry

Özet:
Statin grubu, kolesterol ve trigliserid düşürücü olan Atorvastatin kalsiyum (ATVC) ve kolesterol ve trigliserid düşürücü ezetimib (EZE) kan yüksek kolesterol ve trigliserit seviyesini düşürmek için tedavide sıklıkla kullanılmaktadır. Bu çalışmada, ATVC ve EZE'in spektrofotometrik yöntemlerden birinci türev sıfır-kesim ve oran 1. türev, kemometrik yaklaşım PLS tekniği kullanılarak ve kromatografik olarakta HPLC-DAD kullanılarak eş zamanlı analizi için yeni yöntemler geliştirilmesi ve geliştirilen yöntemlerin bu iki etken maddeyi içeren farmasötik preparatlarda uygulaması amaçlanmıştır. Yapılan çalışmalarda birinci türev sıfır-kesim, oran 1. türev spektrofotometrik yöntem geliştirilmesi çalışmalarında ATVC ve EZE'in etanoldeki çözeltilerinin 210-320 nm aralığında absorbans spektrumları kullanılmıştır. Birinci türev sıfır-kesim yönteminde ATVC miktar tayini λ=245,2 nm ve EZE miktar tayini için λ=224,8 nm dalga boylarındaki türev absorbans değerleri kullanılmıştır. Oran 1. türev spektrum çalışmaları için ise; türev spektrum çalışmalarında ise aynı çözeltilerin, ATVC için 232,6 nm, EZE için ise 213,8 nm dalga boyundaki oran türev absorbans değerleri kullanılarak miktar tayinleri gerçekleştirilmiştir. Kemometrik yaklaşım tekniklerinden PLS yönteminde kalibrasyon çalışmaları 223-280 nm dalga boyu aralığında sıfırıncı derece spektrumda absorbans değerlerinin Δλ = 4 nm'lik aralıklarda ölçümleri kullanılarak yapılmıştır. PLS analizlerinde Brereton paket programı kullanılmıştır.  HPLC-DAD ile analiz çalışmaları izokratik, hareketli faz bileşimi; 20 mM NaH2PO4:ACN 50:50 (pH=5,17, h/h, λ=240 nm 24 ºC) karışımı ile 1 mL/dk akış hızında XBridge, C18 (250 x 4,1 mm, iç çap 5 µm) analitik kolon kullanılarak yapılmıştır. İç standart olarak kuersetin kullanılmıştır. Doğrusal aralık birinci türev sıfır-kesim yönteminde 1-20 μg/mL, oran birinci türev yönteminde 2-10 μg/mL ve HPLC-DAD yönteminde 0,05-1,0 μg/mL olarak bulunmuştur. Geliştirilen yöntemler ICH gerekliliklerine göre valide edilmiştir. Yöntemlerde bağıl standard sapma değerleri %0,06-1,43 aralığında bulunmuştur. Elde edilen sonuçlar arasınada istatistiksel olarak bir fark bulunmamıştır (ANOVA, p>0,05). Geliştirilen yöntemler, Türkiye ticari olarak bulunan ATVC ve EZE'in ikili karışımını içeren tablet formülasyonlarına başarıyla uygulanmıştır. Tabletler üzerinde belirtilen miktarlarına göre geri kazanım değerleri %95,43-%102,82 aralığında bulunmuştur. Sonuç olarak tablette ATVC ve EZE analizi için basit, seçici, hassas, doğru ve tekrarlanabilir birinci türev sıfır-kesim, oran birinci türev, PLS ve HPLC-DAD yöntemleri geliştirilmiştir.

Abstract:
Atorvastatin calcium (ATVC), cholesterol and triglyceride-lowering statin group, and ezetimibe (EZE), cholesterol and triglyceride-lowering drugs, are frequently used in the treatment of high blood cholesterol and triglyceride levels. The aim of this study was to develop new methods for the simultaneous analysis of ATVC and EZE using spectrophotometric methods such as first derivative zero-crossing and ratio 1st derivative, chemometric approach using PLS technique and chromatographic HPLC-DAD and to apply the developed methods in pharmaceutical preparations containing these two active substances In studies, absorbance spectra of ATVC and EZE solutions in ethanol in the range of 210-320 nm were used in the development of first derivative zero-crossing, ratio 1st derivative spectrophotometric method. In the 1st derivative zero-crossing method, the derivative absorbance values at wavelengths λ=245.2 nm for ATVC and λ=224.8 nm for EZE quantification were used. For the ratio 1st derivative studies, the quantification of the same solutions was carried out at wavelengths of 232.6 nm for ATVC and 213.8 nm for EZE. In the PLS method, one of the chemometric approach techniques, calibration studies were carried out using measurements of absorbance values at Δλ = 4 nm intervals in the zero-order spectrum in the wavelength range 223-280 nm. Brereton package program was used in PLS analysis. HPLC-DAD analyses were performed using an isocratic, mobile phase composition; 20 mM NaH2PO4:ACN 50:50 (pH=5.17, v/v, λ=240 nm 24 ºC) mixture and XBridge, C18 (250x4.1 mm, inner diameter 5 µm) analytical column at a flow rate of 1 mL/min. Quercetin was used as internal standard. The linear range was 1-20 μg/mL for the first derivative zero-pass method, 2-10 μg/mL for the ratio first derivative method and 0.05-1.0 μg/mL for the HPLC-DAD method. The developed methods were validated according to ICH requirements. The relative standard deviation values of the methods were in the range of 0.06-1.43%. There was no statistical difference between the results obtained (ANOVA, p>0.05). The developed methods were successfully applied to tablet formulations containing a binary mixture of ATVC and EZE commercially available in Turkiye. According to the amounts indicated on the tablets, the recovery values were in the range of 95,43-102,82%. As a result, simple, selective, sensitive, accurate and reproducible first derivative zero-pass, ratio first derivative, PLS and HPLC-DAD methods were developed for the analysis of ATVC and EZE in tablets