Eğitimde ölçme ve değerlendirme dersi programının değerlendirilmesi
Evaluation of measurement and evaluation in education curriculum
Yazar: MUHAMMED AKINCI
Danışman: PROF. DR. ERDOĞAN KÖSE
Akdeniz Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Program değerlendirme = Program evaluation ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation ; Öğretmen yeterliliği = Teacher proficiency ; Öğretmen yetiştirme = Teacher training ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu çalışmanın amacı, eğitim fakültelerinin tüm programlarında zorunlu olan, öğretmenlik meslek bilgisi derslerinden eğitimde ölçme ve değerlendirme dersi programının değerlendirilmesidir. Araştırmada karma yöntem tasarımlarından çok aşamalı değerlendirme tasarımı kullanılmıştır. Program değerlendirme modeli olarak ise Stake'in İhtiyaca Cevap Verici Program Değerlendirme Modeli tercih edilmiştir. Verilerin toplanmasında ise Stake'in Uygunluk-Olasılık Değerlendirme Modelinin Betimleme Matrisi dikkate alınmıştır. Ayrıca araştırma Eğitimde Değerlendirme Standartları Ortak Komitesi (JCSEE) tarafından hazırlanan program değerlendirme standartları dikkate alınarak yürütülmüştür. Çalışmanın ulaşılabilir evreni Rize İl Milli Eğitim Müdürlüğü bünyesinde faaliyet gösteren devlet okulları, Recep Tayip Erdoğan Üniversitesi, Trabzon Üniversitesi ve Giresun Üniversitesi Eğitim ve İlahiyat Fakülteleridir. Çalışmada ölçüt örnekleme, maksimum çeşitlilik örneklemesi, tipik durum örneklemesi ve çalışma grubu gibi yöntemlerle belirlenen 484 öğretmen adayı, 16 öğretmen, 8 okul yöneticisi ve 7 öğretim elemanından yarı yapılandırılmış görüşme formları, gözlem formu, başarı testi ve kontrol listesi kullanılarak veriler toplamıştır. Araştırma verilerinin geçerlik ve güvenirliğini sağlamak için uzman görüşü, katılımcı teyidi, kodlayıcı tutarlılığı ve madde analizleri gibi çeşitli önlemler alınmış, verilerin analizinde içerik analizi ve betimsel analizlerden yararlanılmıştır. Başarı testi puanlarının çeşitli değişkenler açısından farklılık gösterip göstermediğini belirlemek için İlişkisiz Örneklemler İçin T Testi, İlişkisiz Örneklemler İçin Tek Faktörlü Varyans Analizi, Mann-Whitney U ve Games Howell testlerinden yararlanılmıştır. 
Araştırma bulgularına göre hem görevi başındaki öğretmenler hem de öğretmen adayları ölçme ve değerlendirme konusunda kendilerini yeterli görmemektedir. Bu durum büyük oranda öğretmenlere hizmet öncesi eğitimleri sırasında sunulan ölçme ve değerlendirme eğitiminin niteliğiyle ilişkilendirilmiştir. Bu bağlamda eğitimde ölçme ve değerlendirme dersinin niteliğine ilişkin elde edilen sonuçlara göre, programın hedef ve içeriklerinin belirlenmesinde hedef seçme ve yazma ilkelerine uymama, öğretmenlik alanı, öğrenci özellikleri, kurumsal farklılıklar gibi değişkenlerin yeterince dikkate alınmaması gibi sorunlar söz konusudur. Ayrıca YÖK çerçeve programları, Bologna süreçleri, kalite ve akreditasyon süreçleri, KPSS içerikleri, öğretim elemanının alan uzmanlığı gibi çok sayıda değişkenin hedef ve içeriklerin belirlenmesinde karışıklığa sebep olduğu söylenebilir. Uzaktan eğitim uygulamaları iletişim, etkileşim ve katılım, öğretim yöntem ve teknikleri, ölçme ve değerlendirme gibi süreçler açısından sınırlayıcı olarak görülmektedir. Ders süresi ise uygulama yapmaya olanak tanımayacak ölçüde kısa olduğu için eleştirilmektedir. Görevi başındaki öğretmenler ve öğretmenlik uygulaması dersini alan öğretmen adayları ölçme ve değerlendirme konusunda öğrendikleri teorik bilgilerin okullarda karşılığının olmadığını düşünmektedir. Ayrıca YÖK tarafından ders üzerinde yapılan güncelleme ve değişikliklerin önceki düzenlemelere kıyasla olumlu anlamda bir fark oluşturamadığı gözlemlenmiştir. Çalışmada son olarak tespit edilen sorunların giderilmesine ve benzer konularda yürütülecek program değerlendirme araştırmalarına katkı sağlayacağı düşünülen çeşitli öneriler sunulmuştur.

Abstract:
This study aims to evaluate the curriculum of measurement and evaluation in education, which is a compulsory course in all programs of faculties of education. In the research, a multi-stage evaluation design, one of the mixed-method designs, was used. As the curriculum evaluation model, Stake's Responsive Evaluation Model was preferred. The Description Matrix of Stake's Congruence-Contingency Evaluation Model was used in the data collection process. In addition, the research was conducted considering the program evaluation standards prepared by the Joint Committee on Standards for Educational Evaluation (JCSEE). The accessible population of the study is the public schools operating under the Rize Provincial Directorate of National Education, the Faculties of Education and Theology of Recep Tayyip Erdogan University, Trabzon University, and Giresun University. In the study, data were collected from 484 pre-service teachers, 16 teachers, 8 school administrators, and 7 instructors, determined by methods such as criterion sampling, maximum diversity sampling, typical sampling, and study group, using semi-structured interview forms, observation form, achievement test, and checklist. Various measures such as expert opinion, participant confirmation, consistency between coders, and item analysis were taken to ensure the validity and reliability of the research data. Moreover, content analysis, and descriptive analyzes were used in the analysis of the data. Independent sample t-test, one-way ANOVA, Mann-Whitney U, and Games Howell tests were used to determine whether achievement test scores differ in terms of various variables.
Research findings show that both teachers and pre-service teachers do not consider themselves qualified in measurement and evaluation. This situation is largely related to the quality of measurement and evaluation training offered to teachers during their pre-service training. According to the results obtained, there are problems such as not complying with the principles of selecting and writing objectives, not considering the variables such as fields of teacher candidates, student characteristics, and institutional differences in determining the objectives and contents of the program. In addition, many variables such as CoEH programs, Bologna processes, quality and accreditation processes, PPSE contents, and field expertise of the instructors cause confusion in the determination of the goals and contents. Distance education practices evaluated as limiting in terms of processes such as communication, interaction, and participation, teaching methods and techniques, measurement and evaluation. The course duration is criticized for being too short to allow practice. Teachers and teacher candidates who take the teaching practice course think that the theoretical knowledge they have learned about measurement and evaluation has no equivalent in schools. In addition, it was observed that the updates and changes made by CoEH on the course did not make a positive difference compared to the previous regulations. In the study, various suggestions that are believed to contribute to the elimination of the problems identified and to the program evaluation researches to be carried out on similar issues are presented.