Geçici koruma statüsündeki yabancıların Türkiye'de kayıt dışı istihdam üzerindeki etkileri üzerine bir değerlendirme
An evaluation on the Turkey unregistered foreign impact on employment in the status of temporary protection
Yazar: ÇAĞLAR KAVAS
Danışman: DOÇ. DR. ABDULKADİR DEVELİ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Politika Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Sosyal Hizmetler = Social Services
Dizin: Geçici hukuki korumalar = Temporary legal protection ; Göçler = Migrations ; Kayıt dışı istihdam = Informal employment ; Suriyeliler = Syrians ; Uluslararası göç = International migration ; Yabancılar = Foreigners ; İstihdam = Employment

Özet:
Kayıt dışı ekonomi ve bunun emek piyasasındaki karşılığı olan kayıt dışı istihdamın, bir ülkenin ekonomik büyümesi ve kalkınması ile toplumsal refah düzeyinin artması üzerindeki etkisi büyük önem taşımaktadır. Ekonomi ve istihdamda kayıt dışılığın mali, idari, sosyal, demografik, psikolojik nedenleri ile hukuk ve vergi sisteminden, sosyal güvenlik mevzuatından, işletmelerden ve kamudan kaynaklanan birçok nedeni, bu nedenlere paralel olarak devlet gelirlerinde azalışa yol açan, kayıtsız çalışanların sosyal güvenceden mahrum kalmalarına dayalı olarak birçok olumsuzluğu doğuran, işletmeler arasında haksız rekabeti artıran, vatandaşların devlete karşı güvenlerinin sarsılmasına neden olan ve toplumsal ahlakı zayıflatan birtakım mali, ekonomik, sosyal ve psikolojik sonuçları bulunmaktadır.
Suriye topraklarında yaşanan iç savaş ve krizler sonucunda yaklaşık son on yıllık süreç boyunca Türkiye'ye yoğun bir biçimde Suriye vatandaşı göç etmiştir. Bugün sayıları yaklaşık 3.6 milyonu bulan geçici koruma statüsündeki Suriye uyruklu yabancıların kitleler halinde Türkiye'ye göç etmesi, Türkiye'de zaten mevcut bulunan ekonomide ve istihdamda kayıt dışılık sorununun daha da derinleşmesine sebep olmuştur.
Bu çalışmada kayıt dışı ekonominin ve kayıt dışı istihdamın nedenleri, sonuçları, güncel veriler çerçevesinde boyutları ile konuyla ilgili hukuki ve idari düzenlemeler göz önünde bulundurularak, Türkiye'de yaşayan yabancılardan 'Geçici Koruma Statüsü' adı verilen koruma tedbirine dahil edilen Suriye uyruklu kişilerin iş gücü piyasalarında kayıt dışı yer almalarına bağlı olarak ortaya çıkan etkiler incelenecektir. Bu bağlamda kayıt dışı ekonomi, kayıt dışı istihdam ve Türkiye'deki Suriyelilerin söz konusu kayıt dışılık üzerindeki yansımalarının incelenmesi bu çalışmanın temel araştırma problemini oluşturmaktadır. Piyasada farklı sektörlerde faaliyet gösteren işverenlerle ekonomide ve istihdamda kayıt dışılığın nedenleri ve sonuçları göz önünde bulundurarak mülakatlar yapılmış, bu işverenlerin yabancı uyruklu işçi istihdam etmek suretiyle kayıt dışılığı tercih etme nedenleri tespit edilmiş, kayıt dışılığın azaltılması hususunda uygulanabilecek politika önerileri çerçevesinde bu çalışmayla bilimsel bilgiye katkı sağlanması amaçlanmıştır.

Abstract:
İnformal economy and informal employment, which is informal economy's counterpart in the labor market, on the economic growth and development of a country and on the increase of social welfare is of great importance. There are many financial, administrative, social, demographic and psychological causes of informality in economy and employment, and many reasons arising from the legal and tax system, social security legislation, businesses and the public. In parallel with these reasons, there are some financial, economic, social and psychological consequences that lead to a decrease in state revenues, cause many negativities based on the disregard of unregistered employees, increase the unfair competition among businesses, cause the trust of citizens to the state and weaken social moral values.
As a result of civil wars and crises in the last ten years time from Syrian territory emigrated to intense Syrian citizens in Turkey. Today, approximately 3.6 million and the number of temporary protected status in the Syrian nationals to emigrate to Turkey in masses of aliens, already has led to the further deepening of informality problems in the economy and in employment available in Turkey.
In this study, the informal economy and informal employment, causes and results of the informal economy and informal employment, recent data within the framework of considering the legal and administrative regulations on the subject with dimensions of foreigners living in Turkey 'Temporary Protection Status' which is included in the so-called safeguards Syrian nationals' labor markets the effects arising from their unregistered participation were examined. In this context, the unregistered economy, the informal employment and examining the repercussions on employment of unregistered Syrians in Turkey constitutes the basic research problem of this study. Given the causes and consequences of informality in economy and employment, interviews were held with employers operating in different sectors of the market to understand why these employers choose informality by employing foreign nationals. Policy suggestions that can be applied to reduce informality have been developed. In this way, it is aimed to contribute to scientific knowledge.