Liselerde okul iklimi ile okul etkililiği arasındaki ilişkide okul hesap verebilirliğinin aracılık rolü
The mediating role of school accountability in the relationship between school effectiveness and school climate
Yazar: SERVET BALIKCI
Danışman: DOÇ. DR. MUHAMMED ZİNCİRLİ
Fırat Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Öğretmenlerin görüşleri doğrultusunda okul hesap verebilirliği ile okul etkililiği ve okul
iklimi arasında var olduğu öngörülen ilişkileri ve bu değişkenlerin birbirlerini yordama
düzeylerini ve okul hesap verebilirliğinin okul etkililiği ve okul iklimi arasındaki ilişkide varsa
aracılık rolünü belirlemek amacı ile yapılan araştırmada çalışma grubu Elazığ il merkezinde
hizmet veren liselerde çalışan öğretmenlerden oluşmaktadır. Elazığ il merkezinde seçkisiz
olmayan örnekleme yöntemleri kapsamında maksimum çeşitlilik örneklemesi ile özel fen,
anadolu ve meslek liseleri ile devlet mesleki ve teknik, anadolu, fen ve anadolu imam hatip
liselerinde çalışan 569 öğretmen araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır.
Araştırma, nicel yöntem ve ilişkisel tarama modeline göre yürütülmüştür. Güncel literatürün
eğitimde hesap verebilirlik yaklaşımları, geçmişten günümüze gerçekleştirilen reform hareketleri
ile ilişkisi, politikalar, standartlar, ölçme-değerlendirme, maliyet, veri, yönetim, liderlik gibi
hesap verebilirlik yöntemlerine doğrudan etki eden unsurlar dikkate alınarak okul hesap
verebilirliği ölçeği geliştirilmiştir. Araştırmada "Okul Hesap Verebilirliği Ölçeği" ile okul iklimi
ve okul etkililiği ölçeklerinden yararlanılmıştır. Araştırmada geliştirilen "Okul Hesap
Verebilirliği Ölçeğinin" yapı geçerliliğinin ispatlanması amacı ile açıklayıcı ve doğrulayıcı faktör
analizleri yapılmıştır.
Araştırmanın üç değişkeni üzerinde toplanan verilerin normal dağılım gösterdikleri
belirlenmiş ve ardından geçerlik ve güvenirlik testleri, korelasyon ve regresyon, t-testleri,
ANOVA, sıralı regresyon ve aracılık modeli uygulanıp detaylı analiz edilmiştir. Uygulanan t-testi ve Anova analizleri neticesinde verilerin dağılımının normal olduğu görülmüştür.
Toplanan verilerin uygun programlar ile yapılan analizleri neticesinde elde edilen bulgular
ışığında, öğretmenlerin okul hesap verebilirliği ilgili görüşlerinde cinsiyet, yaş, okul türü, kıdem
ve medeni durum değişkenleri bakımından anlamlı farklılıkların var olduğu tespit edilmiştir.
Öğretmenlerin algılarına göre okul hesap verebilirlik düzeyinin yüksek olduğu yönünde görüş
bildirmişlerdir. Hesap verebilirlik algı düzeyi arttıkça okulların etkililik düzeyleri de doğru
orantılı olarak artmakta; okulların ikliminin de pozitif yönde etkilendiği görülmüştür. Bununla
birlikte okul hesap verebilirliğinin okul etkililiği ve okul iklimi arasındaki ilişkide tam aracılık
rolü tespit edilmiştir. Araştırmada önerilen okul hesap verebilirliğinin okul iklimi ve okul
etkililiği arasındaki ilişkide tam aracılık rolü üstlenerek her ikisini de etkilediğine ilişkin teorik
model doğrulanmıştır. Okul iklimi okul etkililiğini etkilerken, okul hesap verebilirliği tam aracılık
ile hem okul iklimini hem de okul etkililiğini dolaylı olarak etkimektedir.

Anahtar Kelimeler: Okul, Hesap Verebilirlik, Etkililik, İklim

Abstract:
The study's sample was carrried out to determine the predicted relationships between school
accountability, school effectiveness, and school climate according to teachers' views and
identifying the mediating role of school accountability in the relation school effectiveness and
school climate. The prediction level of these variables to each other consists of 569 teachers
working in secondary schools serving in the city center of Elazig. To increase the representation
level of the universe, teachers from different types of private and public schools from various
education regions were selected.
In our study, we used the qualitative research method. The school accountability scale was
developed by researching accountability approaches in education in the current literature. We also
considered its relationship with the reform movements in the literature and the factors that directly
affect the accountability method as policy, standards, measurement-evaluation, cost, data,
management, and leadership. School Climate and School Effectiveness scales are other data
collection tools used in the research. The tools were used to analyze the relationships between
school accountability levels, effectiveness, and climate conforming to teachers' opinions.
The data we attained was analyzed using statistical programs. Explanatory and confirmatory
factor analyzes were conducted for the "School Accountability Scale" by the data obtained with
the sample application. Afterward, data collected for three variables were analyzed in detail by
applying t-test, ANOVA, Bonferroni, correlation, multiple regression, and structural equation
modeling.
By findings obtained from the analysis, we resolved that there were significant differences
according to the variables of gender, age, seniority, marital status, and school type. In the results
of the correlation and regression analysis, the effectiveness of schools with a high level of school
accountability also increases in direct proportion; it was initiated that the climate of the schools
was also positively affected. Additionally, a full mediation role of school accountability in the
relationship between school effectiveness and school climate has been identified. The theoretical
model suggested in the study that school accountability plays a mediating role in the relationship
between school climate and school effectiveness, and affects both confirmed. While school
climate affects school effectiveness, school accountability indirectly affects both school climate
and school effectiveness through the full mediation effect.

Keywords: School, Accountability, Effectiveness, Climate