Anevrizmal subaraknoid kanama tedavisinde tek merkezin sonuçları: Erken müdahale ve cerrah tecrübesi prognozda etkili mi?
Results of a single center in the treatment of aneurysmal subaracnoid hemorrhage: Is early intervention and surgeon's experience effective in prognosis?
Yazar: ÇAĞRI ELBİR
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ERHAN TÜRKOĞLU
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim Ve Araştırma Hastanesi / Beyin ve Sinir Cerrahisi Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Nöroşirürji = Neurosurgery
Dizin: Anevrizma = Aneurysm ; Cerrahi = Surgery ; Deneyim = Experience ; Hemorajiler = Hemorrhage ; Mikrocerrahi = Microsurgery ; Prognoz = Prognosis ; Sinir cerrahisi = Neurosurgery ; Subaraknoid kanama = Subarachnoid hemorrhage ; Tedavi = Treatment ; İntrakraniyal anevrizma = Intracranial aneurysm

Özet:
AMAÇ: Anevrizmal subaraknoid kanama (SAK) dünyada erken yaşta sakatlık ve ölümün önemli nedenlerinden biridir ve bu konuda halen aydınlatılamamış birçok nokta mevcuttur. Bu çalışma anevrizmal subaraknoid kanama cerrahisinde tecrübenin ne ölçüde etkili olduğunu araştırmak, özellikle son yıllarda daha çok tartışılan anevrizmal subaraknoid kanama hastalarında erken müdahale ile geç müdahale arasındaki farkları sebepler ve hasta sonuçları doğrultusunda değerlendirmek amacıyla yapılmıştır.
GEREÇ VE YÖNTEM: Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Sağlık Uygulamaları ve Araştırma Merkezi Beyin ve Sinir Cerrahi Kliniğinde, Nisan 2013-Nisan 2020 tarihleri arasında anevrizmal subaraknoid kanama nedeni ile acile başvuran ve tedavi edilen 242 olgu retrospektif olarak incelenmiştir. Olguların 96'sı ilk 24 saat içerisinde tedavi edilmiştir. Çalışmada mikrocerrahi yapan cerrahlar tecrübeleri doğrultusunda gruplandırılarak bu grupların komplikasyonlar ve hasta sonuçları üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Hastalar müdahale zamanına göre, erken müdahale ve geç müdahale gruplarına ayrılmıştır. Gruplar arasında karşılaştırmalı komplikasyon değerlendirmeleri yapılarak olguların kısa dönem sonuçları incelenmiştir.  
BULGULAR: Çalışmaya dahil edilen hastaların yaş ortalaması 55'ti (min-maks; 16-94). Hastaların %52.9'u kadın %47.1'i erkekti. Olguların % 63.2'si modifiye Rankin skalası skorları 0-1-2 olarak yaşamlarına devam ederken, %20.7'si hastanede ve %8.3'ü taburculuk sonrası ilk 6 aylık periyotta kaybedildi. Taburcu edilen hastaların %13.2'sinin 6 aylık takip sonrasında modifiye Rankin skalası (mRS) skoru 3-5 arasında olan bağımlı hasta grubunu oluşturduğu görüldü. Erken müdahale yapılması üzerine etkili faktörlerin, yapılan regresyon analizi sonucunda, Glasgow koma skalası (GKS), başvuru görüntülemesinde hidrosefali varlığı ve cerrah tecrübesi olduğu saptandı (sırasıyla p=0.009, p=0.024, p<0.001). Hasta mortalitesi üzerine etkili faktörlerin yapılan regresyon analizi sonucunda; yatış sırasındaki nörolojik gerileme ve yaş olduğu saptandı (p<0.001). 
SONUÇ: Tecrübeli cerrahlar aSAK hastaları için geciktirilmiş planlı cerrahiden yanadır ve başvuru sırasında daha iyi evrede olan hastaları opere etme eğilimindedirler. Karşılaştırmalı sonuçlara incelendiğinde cerrah tecrübesinin aSAK hastalarında hasta sonuçları ve komplikasyonlar üzerinde önemli bir etkisinin olmadığı görülmüştür. Geç serebral iskemi erken dönem hasta sonuçları üzerinde etkilidir ve hasta morbiditesini arttırmaktadır. 

Anahtar Kelimeler: Rüptüre anevrizma, anevrizmal subaraknoid kanama, cerrahi tecrübe, zamanlama, mikrocerrahi

Abstract:
AIM: Aneurysmal subarachnoid hemorrhage (SAH) is one of the major causes of early disability and death in the world, and there are many points that are still unclear on this issue. This study was conducted to investigate the effectiveness of experience in aneurysmal subarachnoid hemorrhage surgery, and to evaluate the differences between early intervention and late intervention in patients with aneurysmal subarachnoid hemorrhage, which has been discussed more in recent years, in terms of causes and patient results.
MATERIALS AND METHODS: In this study, 242 patients who were admitted to the emergency room and treated for aneurysmal subarachnoid hemorrhage between April 2013 and April 2020 at the Neurosurgery Department of Health Sciences University Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Health Practices and Research Center were retrospectively analyzed. 96 of the cases were treated within the first 24 hours. In the study, surgeons performing microsurgery were grouped according to their experiences and the effects of these groups on complications and patient outcomes were evaluated. Patients were divided into early intervention and late intervention groups according to the time of intervention. Comparative complication evaluations were made between the groups and the short-term results of the cases were examined.
RESULTS: The average age of the patients included in the study was 55 (min-max; 16-94). 52.9% of the patients were female and 47.1% were male. While 63.2% of the cases survived with the modified Rankin scale scores of 0-1-2, 20.7% of them were lost in the hospital and 8.3% in the first 6 months after discharge. It was observed that 13.2% of the discharged patients formed the dependent patient group with a modified Rankin scale (mRS) score between 3-5 after 6 months of follow-up. As a result of the regression analysis, the Glasgow coma scale, the presence of hydrocephalus on admission imaging, and the experience of the surgeon were found to be effective factors on early intervention (respectively; p = 0.009, p = 0.024, p <0.001). As a result of the regression analysis of factors affecting patient mortality; neurological deterioration and age during hospitalization (p <0.001).
CONCLUSION: Experienced surgeons are in favor of delayed planned surgery for patients with aneurysmal subarachnoid hemorrhage and tend to operate patients who are at a better stage at the time of admission. When the comparative results were examined, it was seen that the surgeon's experience did not have a significant effect on patient outcomes and complications in patients with aneurysmal subarachnoid hemorrhage. Delayed cerebral ischemia affects early patient outcomes and increases patient morbidity.

Keywords: Ruptured aneurysm, aneurysmal subarachnoid hemorrhage, surgical experience, timing, microsurgery