Eşitsiz gelişme ve mekânsal ayrışma üzerine karşılaştırmalı bir analiz: İzmir (Karşıyaka) örneği
Uneven development and spatial segregation: Case of İzmir (Karşıyaka)
Yazar: LEMAN İNCEDERE
Danışman: PROF. MUSTAFA MUTLUER
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Coğrafya = Geography ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Coğrafya = Geography ; Eşitsizlik = Inequality ; Mekansal ayrışma = Spatial segregation ; Neo-liberalizm = Neo-liberalism ; Sosyal dışlanma = Social exclusion ; Sosyal kutuplaşma = Social polarisation ; İzmir-Karşıyaka = İzmir-Karşıyaka

Özet:
Mekânsal eşitsizlik sonucunda ortaya çıkan ayrışma, sosyal kutuplaşma ve sosyal
dışlanma günümüzün kentsel tartışmalarında merkezi kavramlar arasındadır. Bu
çalışmanın amacı, İzmir (Karşıyaka) kentinde yaşayan nüfusun sosyo-ekonomik
özelliklerinin mekânı nasıl şekillendirdiği ve bunun kentsel mekânda nasıl bir ayrışma
yarattığının incelenmesidir. Çalışmada genel olarak metropol kentlerde eşitsiz gelişmeyle
oluşan mekânsal ayrışma faktörü üzerine tartışmalar mahalle ölçeğinde karşılaştırmalı
olarak ele alınmış ve bu genel araştırma hedefine ulaşmak amacıyla eleştirel teori bir
çerçeve olarak seçilmiştir. Bu genel çerçeve içinde mekânı toplumsal ilişkileri üreten ve
tüketen bir unsur olarak odağa alan modern Marksist yaklaşım ve özellikle insan-yer
ilişiklerine dikkat çekerek, yer duygusuna vurgu yapan hümanist yaklaşım temele
alınmıştır. Ayrıca Henri Lefebvre, David Harvey, Edward Soja'nın modern Marksizm ve
eleştirel toplumsal teoride mekânı yeniden ileri sürülme çalışmalarına yer verilmiştir.
Sosyo-ekonomik eşitsizliğin olumsuz etkileri özellikle 1970 sonrasında kapitalist
ekonominin yeniden yapılanması ile birlikte Türkiye'de kaygı verici bir şekilde artmaya
başlamıştır. Bu durum sosyal bütünlüğü ve istikrarı tehdit edici bir unsur olarak
görülmektedir. Şaşırtıcı bir şekilde, yükselen sosyo-ekonomik eşitsizliğin neden olduğu
sonuçların mekânsal boyutları hakkında nispeten az şey bilinmektedir. Çalışma alanı
olarak belirlenen Karşıyaka İlçesi, bir tarafı orta-üst ve üst sınıf tarafından talep edilen
kapalı yerleşimler ile yenilenmeye başlayan dokusuyla, diğer tarafı göçün de etkisiyle
yoğunlaşan alt ve orta gelir grubunun köhnemiş tarihi binaları ile eşitsizliklerin ve
çelişkilerin birlikte aynı zamanda gözlenebileceği bir mekân olarak dikkat çekmektedir.
Mekânsal eşitsizliğin çok boyutlu olarak irdelenmeye çalışıldığı çalışmada karma araştırma
yöntemi kullanılmış, her iki örneklem alanından toplam 220 kişiye çeşitli yapılardan
oluşan anket uygulanmış ve veriler SPSS programı ile analiz edilmiştir. Bunun yanı sıra
çalışma bulgularını desteklemek amacıyla 13 kişi ile yarı yapılandırılmış derinlemesine
görüşmeler yapılmış, bulgular MAXQDA programı ile desteklenen içeriz analiz ile ortaya
konulmuştur. Araştırma bulguları, çalışma alanında sosyo-ekonomik kaynakların mekâna
dağılımındaki eşitsizliklerin mekânsal ayrışmayı artırdığını göstermiş ve toplumsal sınıflar
arasındaki mesafenin kentlerin sürdürülebilirliği ve sosyal refahı açısından önemli bir
problem olduğunu ortaya koymuştur.
Anahtar Kelimeler: Kent, Eşitsizliz Gelişme, Mekânsal Ayrışma, Neoliberalizm, Mekân

Abstract:
Decomposition, social polarization and social exclusion are central concepts in
today's urban debates resulting from spatial inequality. The aim of this study is to
investigate how the socio-economic characteristics of the population living in Izmir
(Karsiyaka) shape the environment and how this formation creates a differentiation in
urban space. In this study, the debates on the spatial differentiation factor caused by
unequal development in metropolitan cities are discussed comparatively at the
neighborhood scale and critical theory is chosen as a framework in order to achieve this
general research objective. In this general framework, the modern Marxist approach that
focuses on space as a factor that produces and consumes social relations, and the humanist
approach emphasizing the sense of place, drawing attention to human-place relations, are
taken as a basis. In addition, the Works of Henri Lefebvre, David Harvey, Edward Soja on
rediscovering space in modern Marxism and critical social theory are included.
The negative effects of socio-economic inequality, has increased in a worrisome
way in Turkey especially with the restructuring of the capitalist economy after 1970. This
situation is seen as a threat to social integrity and stability. It is surprising that little is
known about the spatial dimensions of the consequences of rising socio-economic
inequality. Karsiyaka District, which is determined as the area of the study, draws attention
as a place where inequalities and contradictions can be observed together on the one hand,
with the texture that has started to be renewed with the closed settlements demanded by the
middle-upper and upper class, on the other hand with the dilapidated historical buildings of
the lower and middle income groups intensified by the effect of migration. In the research,
a mixed research method was used, a questionnaire consisting of various structures was
applied to 220 people from both sample areas and the data were analyzed with SPSS
program. In addition, semi-structured in-depth interviews were conducted with 13 people
in order to support the study findings, and the findings were revealed through content
analysis supported by the MAXQDA program. The findings of the study showed that
inequalities in the distribution of socio-economic resources in the study area increase
spatial differentiation and that the distance between the social classes is an important
problem for the sustainability and social welfare of the cities.
Key Words: City, Unequal Development, Spatial differentiation, Neoliberalism, Space