Demokrasi ve hükümet sistemi ilişkisi bağlamında karşılaştırmalı bir çalışma: Fransa ve Rusya örnekleri
A comparative study in the context of democracy and government system: France and Russian samples
Yazar: UĞUR ACAR
Danışman: PROF. DR. GONCA BAYRAKTAR-DURGUN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset ve Sosyal Bilimler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Demokrasi = Democracy ; Fransa = France ; Hükümet sistemi = Government system ; Rusya = Russia

Özet:
Yaygın kabul gören anayasal tarifine göre, faaliyetlerine devam edebilmek için parlamentonun güvenine ihtiyaç duyan hükümet ve doğrudan halk tarafından seçilen devlet başkanının birlikte yer aldığı hükümet sistemi "yarı-başkanlık sistemi" olarak adlandırılmaktadır. Önceleri üzerine pek fazla akademik çalışma yapılmayan bu sistemin, özellikle üçüncü demokrasi dalgası ve Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin dağılması sonrası bağımsızlıklarını kazanan ülkelerin de benimsemesiyle popülaritesi artmış ve her geçen gün bu konudaki akademik çalışmalara yenileri eklenmeye başlamıştır. Yarı-başkanlık sisteminin en iyi uygulandığı ülkelerden biri olarak kabul edilen Fransa, 1958 Anayasası'nda yapılan 1962 yılı anayasa değişiklikleri ile yarı-başkanlık sistemini benimsemiştir. Üçüncü ve Dördüncü Cumhuriyet dönemlerinde yaşanan siyasi istikrarsızlıklara bir çare bulmak amacıyla benimsenen sistem, parlamento çoğunluğunun devlet başkanını desteklediği zamanlarda istikrar sağlamayı başarmıştır. Bununla birlikte parlamento çoğunluğunun devlet başkanını desteklemediği durumlarda sistemin tıkanacağı ve işlemez hale geleceği konusunda endişeler de yok değildi. Daha sonraki süreçte yaşanan üç kohabitasyon döneminin de çok büyük krizler yaşanmadan atlatılmasına rağmen kohabitasyon dönemlerinin tekrar yaşanmaması için bazı yasal düzenlemeler yapılarak önlem alınmaya çalışılmıştır. Fransa'da 1962 değişiklikleriyle benimsenen sistem, Rusya Federasyonu gibi istikrar arayışında olan birçok ülke tarafından benimsenmiş fakat oluşturulması aşamasında her ülkenin sosyal, ekonomik ve siyasal yapısının etkilediği anayasalardan kaynaklanan farklılıklar söz konusu olmuştur. Bu bağlamda Rusya Federasyonu'nun ele alınmasının nedeni, yarı-başkanlık sistemini benimsemiş olmasına rağmen sahip olduğu ekonomik, sosyal ve siyasal kültürün dizayn edilişini etkilediği 1993 Anayasası ile yarı-başkanlık sisteminin Fransa'ya nazaran daha güçlü bir yürütme organı oluşturmuş örneği olmasından kaynaklanmaktadır. Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin mirasçısı olan Rusya Federasyonu 1993 Anayasası kabul edilmeden önce derin siyasal krizler ile boğuşmuş, ülkede yürütme ile yasama arasında çifte meşruluk sorunundan kaynaklanan ciddi çatışmalar yaşanmıştır. Bu mücadeleden zaferle çıkan devlet başkanı Yeltsin olmuş ve 12 Aralık 1993 Referandumu ile yeni anayasa kabul edilmiştir.  1993 Anayasası'nın kurguladığı ilişkiler ağı, Rusya'da devlet başkanına, eğer güçlü bir kamuoyu ve parlamento çoğunluğunun desteğini arkasına alırsa, tüm sistem üzerindeki denetimini arttırma olanağı vermektedir. Bu çalışmada, yarı-başkanlık sistemine sahip iki ülke olan Fransa Cumhuriyeti ve Rusya Federasyonu'nda, demokrasi seviyesinin farklılığının nedenleri, söz konusu ülkelerin anayasaları üzerine yapılacak bir incelemeyle ortaya konulmaya çalışılacaktır. Çünkü iki ülkenin de aynı hükümet sistemine sahip olmasına karşın demokrasi seviyesinde ciddi farklılıkların olması, bu ülkelerdeki anayasal düzenlemelerin, gücü, yasama ve yürütme erkleri arasında nasıl paylaştırdığının incelenmesini gerektirmektedir.

Abstract:
The type of government system that includes a government and needs the confidence of the parliament and a president who is elected by voters is regarded as "semi-presidential system" according to the widely accepted constitutional description. While there are few academic studies on this topic previously, the number of studies started to rise with increasing popularity of this system after the third democratization wave and the dissolution of the Soviet Union. France, which is regarded as the country that implements the semi-presidential in its best way, started to implement this system after some changes in its 1958 Constitution in 1962. The system, which put forward to find a solution for political instabilities during the Third and Fourth Republic terms, succeeded when the majority of the parliament supported the president. However, there were concerns that the system would turn into a political gridlock if the majority of the parliament did not support the president. Although there were not any major problems in the three cohabitation terms in the subsequent periods, some measures were taken in order to prevent such things. The system, adopted in 1962 with some constitutional changes, also adopted by other countries including the Russian Federation to find a way to cope with stability problems. Though, it had differences due to the differences of constitutions caused by their social, economic and political structure. The rationale behind the selection of the Russian Federation in this study is that it constituted a stronger semi-presidential system with the 1993 Constitution that affected the design of its economic, social and political culture. although the system was adopted from the French system. The Russian Federation, which is the predecessor of the Union of Soviet Socialist Republics, had previously had some major political gridlocks due to legitimacy problems among the executive and legislative organs. The Russian President Yeltsin was the victor of this conflict, who succeeded to change the constitution with a referendum on December 12, 1993. This constitutional change gives the president a stronger control over the system if he/she gets the support of the parliamentarian majority. This study aims to examine the reasons of different democracy levels in the Russian Federation and the Republic of France by analyzing their constitutions. Different levels of democracy in these two countries although having the same government system necessitates an analysis on how the constitutional changes altered the distribution of power among legislative and executive organs.