Birinci basamak sağlık kuruluşlarında takip edilen tip 2 diabetes mellitus tanılı hastaların metabolik kontrol ve tedavi parametrelerinin değerlendirilmesi
Birinci basamak sağlik kuruluşlarinda takip edilen tip 2 diabetes mellitus tanili hastalarin metabolik kontrol ve tedavi parametrelerinin değerlendirilmesi
Yazar: NESLİHAN BAHRİ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ARAZ
Gaziantep Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases
Dizin: Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Glisemik indeks = Glycemic index ; Hemoglobin A-glikolize = Hemoglobin A-glycosylated ; Hipoglisemik ajanlar = Hypoglycemic agents ; Tedavi = Treatment

Özet:
Giriş ve amaç: Bu çalışma Gaziantep ilinde Şehitkamil ve Şahinbey ilçelerine bağlı aile sağlığı merkezlerinde birinci basamak sağlık kuruluşlarında takip edilen diyabetik hastaların metabolik kontrol ve tedavi parametrelerinin değerlendirilmesi amacı ile yapılmıştır. Çalışmanın amacı birinci basamak sağlık kuruluşlarında takip edilen diyabetik hastaların demografik özelliklerinin tespiti, kullandıkları antihiperglisemik tedavi protokollerinin değerlendirilmesi, glisemik/metabolik kontrol hedeflerine ulaşma oranlarının saptanmasıdır.

 Gereç ve yöntem: Çalışmamıza 01/01/2017-01/03/2019 tarihleri arasındaki dönemde Gaziantep Şahinbey ve Şehitkamil ilçelerinde bulunan aile sağlığı merkezlerine başvuran daha önceden takipli toplam 496 tip 2 diyabetes mellitus hastası araştırmaya dahil edildi. Çalışmaya başlamadan önce Gaziantep İl Sağlık Müdürlüğü'ne ayrıntılı bir dosya sunularak hasta bilgilerine erişme izni alındı. Çalışmamızda hastaların yaş, cinsiyet ve bilinen ek hastalıkları sorgulandı. Sonrasında diyabet hastalığının tipi ve almakta olduğu tedavisi kaydedildi. Diabetes mellitus hastalarından rutin olarak istenen tetkiklerden cbc, üre, kreatinin, açlık kan şekeri, tokluk kan şekeri, hemoglobin A1c (HGBA1C), LDL, kolesterol, HDL kolesterol, trigliserid, total kolesterol, tam idrar tahlili, albuminüri düzeyleri retrospektif olarak incelendi. Bu amaçlarla aile hekimliği sisteminde mevcut laboratuar tetkiklerine bakıldı. Hastanın hipertansiyon, koroner arter hastalığı, serebrovasküler olay öyküsü, periferik arter hastalığı tanısı sistemde var ise kaydedildi.
 
 Bulgular: Çalışmaya katılan hastaların %70,0'i kadın , %30'u erkek idi. Tüm hastaların yaş ortalaması 56,2 ± 8,9 yıl olup kadınlarda 55,8±9,4 yıl erkeklerde 56,9 ±7,7 yıl olarak saptandı saptandı. Hastaların HbA1c ortalaması 7,4±1,6 olarak bulundu; cinsiyete göre HbA1C değerleri arasında anlamlı fark yoktu. (p>0,05). Hastaların sadece %36,2'si hedef HbA1C değerinde idi. Hastaların açlık kan şekeri ortalaması 143,8±67,6(En düşük=71, En yüksek=512) mg/dl olarak saptandı. Hastaların %19,4'ünün (n=77)  tam idrar tetkikinde en az +1 olarak proteinüri vardı. Proteinüri saptanan hastaların HbA1c ortalaması 8,4 (std sapma) olarak tespit edildi ve bu hastaların sadece %28,5'i (n=22) hedef HbA1c değerinde idi. Proteinürisi olmayan hastaların %37,7'si(n:120) hedef HbA1C değerinde saptandı. Hastaların %35,4'ünde dosyasında hipertansiyon varlığı kaydedilmişti, hipertansiyon olan hastaların HbA1c ortalaması7,5 olarak saptandı ve bu hastaların %48,2'si hedef değerde olarak görüldü Çalışmaya katılan hastaların %17,7'sinde(n=88) hiperlipidemi saptandı. Hiperlipidemisi olan hastaların %36,3'ü(n=32) hedef HbA1c değerinde idi. Hastaların lipid profilleri HDL, LDL, TG ve TK düzeyleri ayrı ayrı değerlendirlerek ele alındı. Hastaların %11,3'ünde (n=56) koroner arter hastalığını tip 2 diabetes mellitusa eşlik etmekteydi. 
 Çalışamaya katılan hastaların %47,5'i(n=236) tekli oral antidiyabetik kullanırken ,%22,3'ü(n=111) ikili,%10,8'i(n=54) üçlü,%2'si (n=10) dörtlü oral antidiyabetik almaktaydı. Tekli OAD alanların %92,6(n=215) kadarı metformin kullanmaktaydı. Hastaların %17,1'i(n=85) insülin ya da insülin –oral antidiyabetik kombinasyonu ile tedavi almakta idi. Tekli ilaç kullanan hastaların %72,4(n=171) hedef HbA1C değerinde iken bu oran ikili ilaç kullananlarda %32,4(n=36), üçlü ilaç kullananlarda %24(n=13),dörtlü ilaç kullananlarda %10(n=1), insülin kullanan hastalarda %12,9(n=11), sadece metformin kullanan hastalarda %75(n=162), metformin ve DPP4 inhibitörü kullanan hastalarda %33,3(n=10), sadece DPP4 inhibitörü kullanan hastalarda %33,3(n=2), metformin ve sulfonilüre kullanan hastalarda %32,5(n=14) olarak tespit edildi. Sadece sulfonilüre alan hastalardan hedef değerde olan hasta tesptit edilemedi. Metformin ve glitazon alan hastalarda hedef HbA1C değerinde olma durumu %32,5(n=14),sadece glitazon alanlarda %80, metformin ve glinid alanlarda %62,5(n=5),metformin ve sulfonilüre ve DPP4 inhibitörü kullananlarda %12,5(n=3),sadece oral antidiyabetik alan kullananlarda%53,7 (n=221),insülin ve oral antidiyabetik kombinasyonu kullanan hastalarda %9(n=5) olarak saptandı.

       Sonuç: Diabetes mellitus tüm dünyada ve ülkemizde şehirleşme oranının artması, teknoloji karşısında sedanter yaşam, yanlış beslenme nedeni ile giderek büyüyen bir halk sağlığı problemi ve kişinin tüm yaşamını etkileyen bir hastalık olup tedavisinde multidisipliner bir yaklaşım gerektirmektedir. Diyabet kontrolünün karmaşık doğası, sık ve dikkatli izlem gerektirmesi, yaşam tarzı değişikliğinin önemi nedeni ile; hem tüm branşlardaki hekimler olarak hem de hastalar olarak birlikte yaşanması öğrenilmesi gereken kronik bir hastalık sürecidir. Tedavi seçiminde 'hastalık yoktur, hasta vardır' ilkesi göz önünde tutularak uygun hastaya uygun tedavi seçimi yapılması özellikle mikrovasküler komplikasyonların kontrolü açısından önem taşımaktadır.

Anahtar kelimeler: Diabetes mellitus, glisemik kontrol,hedef HbA1c,oral antidiyabetik

Abstract:
Introduction and Aim: The aim of this study was to evaluate the metabolic control and treatment parameters of patients with type 2 diabetes mellitus who were followed in primary health care centers in Şehitkamil and Şahinbey districts of Gaziantep province. With the study; The aim is to improve the quality of life in a chronic disease that affects people, family and even generations throughout their life, such as learning how to treat patients with better target metabolic values, improving disease management and diabetes.
Materials and methods: A total of 496 patients with type 2 diabetes mellitus who were admitted to the family health centers in Gaziantep Şahinbey and Şehitkamil districts between 01/01/2017-01/03/2019 were included in the study. Before the study, a detailed file was presented to Gaziantep Provincial Health Directorate and permission was given to access the patient information. In our study, age, gender and known additional diseases of patients were questioned. Subsequently, the type of diabetes and its treatment were recorded. Hemogram, urea, creatinine, fasting blood glucose, satiety blood glucose, hemoglobin A1c (HGBA1C), LDL, cholesterol, HDL cholesterol, triglyceride, total cholesterol, complete urinalysis, albuminuria levels were investigated and compared in patients with diabetes mellitus. . For these purposes, the laboratory tests in the family medicine system will be examined. The patient's hypertension, coronary artery disease, history of cerebrovascular accident, the diagnosis of peripheral arterial disease was recorded in the system.
Results: In our study 70.0% of the patients were female and 30% were male. In our study, the mean age of women was 55,8 ± 9,4 and the mean age was 56,9 ± 7,7 and the mean age of all patients was 56,18 ± 8,9. Hypertension was recorded in 35.4% of the patients. The mean HbA1c of the patients with hypertension was found to be7.5 and 48.2% was seen as the target value. The mean HbA1c of the patients was 7.4 ± 1.6 and no significant difference was found between HbA1C and sex. (p> 0.05). The mean fasting blood glucose level of the patients was 143.8 ± 67.6 (Lowest = 71, Highest = 512) mg / dl. 19.4% (n = 77) of the patients had proteinuria at least +1 in complete urinalysis. The HbA1c mean of the patients with proteinuria was found to be 8.36, and only 28.5% (n = 22) of the patients were HbA1c. Hyperlipidemia was detected in 17.7% (n = 88) of the patients. 36.3% (n = 32) of the patients with hyperlipidemia were target HbA1c. Coronary artery disease was associated with type 2 diabetes mellitus in 11.3% (n = 56) of the patients and 88.62% (n = 436) had no coronary artery disease. The mean value of HbA1c in patients with coronary artery disease was found to be 7.8 and 37.5% of the patients had target glycemic values.
While 47.5% (n = 236) of the patients who participated in the study used single oral antidiabetic, 22.3% (n = 111) had double, 10.8% (n = 54) had triple, 2% ( n = 10) four-group oral antidiabetic. 17.1% (n = 85) of the patients were receiving treatment with insulin or insulin daoral antidiabetic combination. While 72.4% (n = 171) of the patients taking the single drug was HbA1C, this rate was 32.4% (n = 36) in the patients who used the two drugs, 24% (n = 13) in the three drug users, and 10% in the four drug users (n = 1) in patients using insulin, 12.9% (n = 11), 75% (n = 162) in patients using metformin only, 33.3% in patients using metformin and DPP4 inhibitor (n = 10), only in patients using DPP4 inhibitor 33.3% (n = 2) and 32.5% (n = 14) of the patients using metformin and sulfonylurea. Only patients receiving sulfonylurea at the target value could not be diagnosed. In patients receiving metformin and glitazone, target HbA1C value was 32.5% (n = 14), 80% in glitazone alone, 62.5% in metformin and glinid areas (n = 5), 12% in metformin and sulfonylurea and DPP4 inhibitor, 5 (n = 3) was found to be 53.7% (n = 221) in oral antidiabetic patients, and 9% (n = 5) in patients using insulin and oral antidiabetic combination.
Conclusion: Diabetes mellitus requires a multidisciplinary approach in the treatment of sedation in the world and in our country, sedentary life in the face of technology, a growing public health problem due to improper nutrition and a disease affecting the whole person's life. Because of the complex nature of diabetes control, frequent and careful follow-up, and the importance of lifestyle change; It is a chronic disease process that needs to be learned both as physicians in all branches and as patients. Considering the principle of 'there is patient and no disease' the selection of appropriate treatment for the appropriate patient is particularly important for the control of microvascular complications.
Keywords: Diabetes mellitus, glycemic control, target HbA1c, oral antidiabetics