Erzurum Arkeoloji Müzesi'ndeki Roma İmparatorluk dönemi sikkeleri
Roman Imperial coins in Erzurum Archeology Museum
Yazar: MERVE YILDIRIM
Danışman: DOÇ. DR. ZERRİN AYDIN TAVUKÇU
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Arkeoloji müzeleri = Archeological museums ; Erzurum = Erzurum ; Erzurum Müzesi = Erzurum Museum ; Roma Dönemi = Roman Period ; Roma İmparatorluğu = Roman Empire ; Sikke = Coin

Özet:
Bu çalışmada Erzurum Arkeoloji Müzesi'nde bulunan ve müzenin sikke koleksiyonunun bir kısmını oluşturan, 110 adet Roma Dönemi Sikkesi incelenmiştir. İncelenen bu sikkelerin 27 İmparator ve 1 İmparatoriçe'ye ait olduğu görülmektedir. Bunların dışında 4 adet Constantinopolis kentine ait Tanrıça betimli anı sikkesi ve 3 adet de korozyondan dolayı okunamayan sikke bulunmaktadır. Katalogumuzu oluşturan 110 sikke içerisinde en erken tarihli olanı İmparator Augustus (MÖ 27-MS 14) ve en geç tarihli olanı İmparator II. Theodosius (MS 402-450) dönemine aittir. Tüm sikkeler, ait olduğu imparatorunun tarihine göre kronolojik olarak sıralanmış ve her imparatorun biyografisi hakkında kısa bilgiler verilmiştir. Katalogumuzda 16 adet sikke ile en fazla sayıya sahip olan imparator I.Constantinus (MS 307-337)'tur. 1 adet sikke ile grubun en az sayıda sikkesine sahip olan imparator ve imparatoriçeyi şu şekilde sıralayabiliriz: Antoninus Pius (MS 138-161), III. Gordianus (MS 238-244), Valerianus (MS 253-260), Salonina (MS 267), Probus (MS 276-282), Crispus (MS 316-326), Valentinianus (MS 364-375), Gratianus (MS 367-383), I. Theodosius (MS 379-395), II. Theodosius (MS 402-450).
Katalogumuzda yer alan sikkelerin ön yüzlerine bakıldığında 9 adet farklı tipe yer verildiği görülmektedir. Bunlardan; Şua taçlı büst 39 adet ile en kalabalık grubu oluşturmaktadır. 1 adet de Diademli İmparatoriçe büstüne yer verilmiştir. Sikkelerin arka yüzlerinde Tanrılar, Tanrıçalar, Kahramanlar, Personifikasyonlar, Mimari ögeler, İmparator portreleri ve diğer olarak adlandırdığımız farklı tipler kullanılmıştır. Jüpiter ve Victoria en çok kullanılan arka yüz tipleridir.
Lejantlar bölümünde sikkelerin ön ve arka yüzlerinde sikke yuvarlağı boyunca çevrelenen, kesim ya da aralardaki boşluklarda da olabilen Latince yazılara yer verilmiştir. Sikkelerin özellikle kesim kısımlarında Darphane isimleri yazılmıştır. Bu darphaneler içerisinde en çok basıma sahip olan Antiochia'dır. Darphaneye ait 24 adet sikke kataloğumuzu oluşturmaktadır. En az sayıda basımı olan darphane de 2 adet sikke ile Alexandria'dır.
Katalog ile devam eden çalışmamızın bu bölümünde söz konusu sikkenin ayrıntılı olarak incelendiği ve sikkenin resmi, katalog numarası, müze envanter numarası, ön yüz lejandı ve betimi, arka yüz lejandı ve betimi, ölçüleri (sikke metali, ağırlığı, çapı, kalınlığı, kalıp/saat yönü) ve referansları gibi bilgilere yer verildiği görülmektedir.
Çalışmamız son olarak dizin, grafikler ve tablolar ile sonlandırılmıştır.

Abstract:
In this study, 110 Roman Period Coins in Erzurum Archeology Museum, which forms part of the museum's coin collection, were examined. It is seen that these coins belonged to 27 Emperors and 1 Empress. Apart from these, there are 4 coins of Constantinopolis city with goddess descriptions and 3 coins that cannot be read due to corrosion. Among the 110 coins that make up our catalog, the earliest date is Emperor Augustus (27 BC-14 AD) and the latest one is Emperor II. It belongs to Theodosius (402- 450 AD). All coins are listed chronological order according to the date of the emperor they belong to and brief information about the biography of each emperor is given. Emperor Constantinus I (307-337 AD) is the highest in our catalog with 16 coins. We can list the emperor and the empress, which have the least number of coins of the group with 1 coin, as follows: Antoninus Pius (138-161 AD), III. Gordianus (AD 238-244), Valerianus (AD 253-260), Salonina (AD 267), Probus (AD 276-282), Crispus (AD 316-326), Valentinianus (AD 364-375), Gratianus (AD 367-383), I. Theodosius (AD 379-395), II. Theodosius (AD 402-450).
Looking at the front faces of the coins in our catalog, it is seen that there are 9 different types. Of them; Şua crowned bust is the most crowded group with 39 pieces. There is also a Diademli Empress bust. On the back side of the coins, different types, namely Gods, Goddesses, Heroes, Personifications, Architectural elements, Emperor portraits and other, were used. Jupiter and Victoria are the most commonly used types of back faces.
In the legends section, there are Latin writings on the front and back of the coins,  which are surrounded along the coin circle, which can also be in cuts or spaces. The names of Mint are written especially in the cut parts of the coins. Among these mints is Antiochia which has the most pressure. It forms our catalog of 24 coins beloging to Mint. The mints, which has the least number of prints, is Alexandria with 2 coins.
In this part of our ongoing work with the catalog, the coin in question is examined in detail and the Picture of the coin, catalog number, museum inventory number, front face legend and description, back side legend and description, dimensions (coin metal, weight, diameter, thickness, mold / hour direction) and references.
Our study was finalized with indexes, graphics and tables.