Ankara Şehir Hastanesi'nde çalışan aile hekimliği asistanlarının kan bağışı hakkındaki bilgi ve tutumları
The knowledge and attitudes of family medicine residents working in Ankara city Hospital towards blood donation
Yazar: NURDAN YILDIZ
Danışman: DOÇ. DR. AHMET KESKİN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Ankara Şehir Hastanesi = Ankara City Hospital ; Bilgi = Knowledge ; Doktorlar = Physicians ; Doktorlar-aile = Physicians-family ; Kan bağışı = Blood donation ; Kan donörleri = Blood donors ; Tutumlar = Attitudes ; İntörnlük ve asistanlık = Internship and residency

Özet:
Giriş: Kan insandan başka kaynağı olmayan tedavi aracıdır. Tıbbi olanakların artması, yaşam sürelerinde uzama, acil durumlar gibi nedenlerle kan temini önemini korumakta ve her geçen gün kan ihtiyacı artmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü; "Verildiği kişide herhangi bir tehlike ya da hastalık oluşturmayan, enfeksiyon etkenlerini veya zararlı yabancı maddeleri içermeyen kan" şeklinde güvenli kanı tanımlamıştır. Güvenli kan temini için gönüllü bağış esastır. Bu çalışmada Ankara Şehir Hastanesi Aile Hekimliği kliniğinde görev yapmakta olan asistan doktorların sosyodemografik özellikleri, kan bağışı yapma durumları, bağış durumunu etkileyen faktörlerin saptanması amaçlanmış ve konu hakkında bilgi düzeyleri ve tutumları incelenmiştir. Çalışmamızda aile hekimliği asistanlarının bu konuya dikkatini çekerek hem hekimlerin gönüllü kan bağışçısı olmalarını hem de birinci basamak sağlık hizmetlerinde gönüllü kan bağışçısı kazanımı sağlamayı hedefledik.
Materyal ve Metot: Çalışma, 20 Ağustos 2020 ile 20 Ekim 2020 tarihleri arasında Ankara Şehir Hastanesi Aile Hekimliği Kliniğinde asistan olarak çalışan doktorların kan bağışı ile ilgili bilgi ve tutumları ile bu durumu etkileyen faktörleri araştırmak amacıyla yapılan tanımlayıcı ve kesitsel bir çalışmadır.
Bulgular: Çalışmamız 120 hekim katılımı ile gerçekleşmiştir. Katılımcıların %70,0'inin hiç kan bağışında bulunmadığı saptanmıştır. Ankete katılanların % 20' si erkek, % 80' i kadın olduğu belirlenmiştir. Kan bağışında bulunma oranı erkeklerde % 70,8 iken kadınlarda %19,7' dir. Erkek hekimlerin kadın hekimlere göre istatistiksel olarak anlamlı ve yüksek oranda kan bağışladığı saptanmıştır (p<0,001). Kan bağışı yapan hekimlerin %15,8'inin bir yakını ihtiyaç duyduğu için bağış yaptığı görülmüştür. Katılımcılardan kan bağışı yapmamış olanların %51,7'si tıbbi durumu uygun olmadığı için bağış yapmadığını belirtmiştir. Asistan hekimlerin kan bağışı ile ilgili hastalarına bilgilendirme ve teşvik görüşmesi yapma oranı %63,3 olarak saptanmıştır. Hekimlerin  %49,2'si çalıştıkları yerlerde kan bağışı ile ilgili afiş veya bilgilendirme broşürü olup olmadığı dikkatini çekmediğini belirttiği görülmüştür. Asistan hekimlerin Ankara Şehir Hastanesi'nde kan bağış merkezi bulunduğunu %51,7 oranında bildikleri saptanmıştır. Asistan hekimlerin kan bağış miktarı ile ilgili bilgi durumları incelendiğinde  %56,7'sinin 450 ml doğru cevabını verdiği saptanmıştır. Bir yılda yapılabilen kan bağışı sayısı ile ilgili bilgi durumları incelendiğinde %32,5'inin ''Erkekler yılda 4 kez, kadınlar yılda 3 kez'' doğru yanıtını verdiği saptanmıştır. Asistan hekimlerin yıllık kan bağışı sayısını bilme durumu ile cinsiyet ve meslekteki yılları arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmıştır. Erkek hekimlerin, kadın hekimlere göre daha fazla oranda doğru yanıt verdiği saptanmıştır (p<0,029). On yıl ve üstü hekimlik süresi olanların diğer hekimlerden daha düşük oranda doğru yanıt verdiği saptanmıştır (p<0,016)
Katılımcı hekimlerin %85'i kan bağışını artırmak için toplumun kan bağışı ile ilgili çekincelerinin tespiti ve buna yönelik süreklilik gösteren eğitimlerin düzenlenmesinin etkili olabileceğini belirttiği saptanmıştır.
Tartışma ve Sonuç: Çalışmamızda aile hekimliği asistanlarının kan bağışı yapma oranı %30 olarak bulunmuştur. Her yıl kan bağışında bulunan asistan oranı %3,3 olarak saptanmıştır. Yapılan anket çalışması verilerine göre aile hekimliği asistanlarının kan bağışı hakkında bilgi düzeylerini artırmaları gerektiği görülmüştür.
Birinci basamak sağlık hizmetlerinde hekimlerin kan bağışı konusunda farkındalıkları ve bilgi düzeylerinin artması ile gönüllü bağışçı kazanımında artış sağlanabileceği gibi bağış için başvurular öncesi verilebilecek danışmanlık sayesinde red oranlarının azalabileceğini düşünmekteyiz. Çalışmamız hekim grubunda kan bağışı ile ilgili yapılmış nadir çalışmalardan olup, Aile hekimliğinde bu konuda yapılmış ilk çalışma olma özelliğine sahiptir.

Anahtar Kelimeler: Kan bağışı, Aile Hekimliği, Ankara Şehir Hastanesi

Abstract:
Introduction and Aim: Blood is a treatment modality that has no other source than human. Blood supply maintains its importance and the need for blood is increasing day by day due to the increase of medical facilities, increase in life expectancy, and emergencies. World Health Organization defines safe and reliable blood as "a blood sample devoid of infectious agents or deleterious foreign substances which may produce any risk or disease in the recipient human being". Safe blood requires volunteer donors to donate blood without any profit. This study aimed to determine the attitudes and the knowledge status of the family medicine residents working at Ankara City Hospital towards blood donation. Also, the factors influencing the blood donation status and socio-demographic features of the participants were assessed. The secondary aim of this study was to direct the attention of family medicine residents to blood donation and to provoke physicians to become volunteer blood donors and also, to gain volunteer blood donors in primary health care services.

  Materials and Method: This descriptive and cross-sectional study is investigating the knowledge status and attitudes of family medicine residents working in the Department of Family Medicine, Ankara City Hospital towards blood donation between the periods of August 20, 2020, and October 20, 2020.

  Results: The study comprised 120 physicians and 70% of physicians were never donated blood. The vast majority of the responders were female (80%). At least one blood donation rate among male responders was 70.8% and among female responders was 19.7%. Male physicians donated blood significantly higher than female physicians (p<0.001). Among all participants who never donated blood, the most common claim (%51.7) as an obstacle for donation was having a health problem. The rate of physicians to inform and encourage their patients for blood donation was 63.3%. It was observed that 49.2% of the physicians stated that they were unaware of whether there were posters or information brochures about blood donation in their workplaces or not. We found that 51.7% of the family medicine residents knew that there was a blood donation center in Ankara City Hospital. The knowledge status of physicians about the amount of blood donation that can be given at one time was questioned and found that 56.7 % of them gave the correct answer as 450 ml. The number of blood donations that can be made in a year was exam was questioned and found that 32.5% gave the correct answer as "men 4 times in a year, women 3 times in a year". There was a significant relationship between the status of knowledge about the number of annual blood donations of physicians and physicians' gender and years in their profession. Male physicians gave the correct answer than female physicians (p <0.029). Those who had a practice history for ten years or more gave the wrong answer than other physicians (p <0.016).
             The participating physicians (85%) stated that to increase blood donation, determining the concerns of the society about blood donation and organizing continuous training for this purpose could be effective.
 
             Discussion and Conclusions: In our study, the blood donation rate of family medicine residents were found to be 30%. The percentage of residents who donate blood each year is 3.3%. According to the data of this study, it was seen that family medicine residents should increase their knowledge about blood donation. In primary healthcare services, we think that physicians' awareness and knowledge of blood donation may increase blood donation rates. The consultancy of these physicians' to potential donors may increase the number of volunteer blood donors and may decrease the rejection rates. Our study is a rare study about blood donation in the physician group, and the first study about this subject among family medicine residents.

Keywords: Blood donation, family medicine, Ankara City Hospital