Uyku hijyeni eğitimi ve müzik uygulamasının ergenlerdeki uykusuzluk ve yaşam kalitesi üzerine etkisi
The effect of sleep hygiene education and music practice on insomnia and quality of life in adolescents
Yazar: PINAR TEKCAN
Danışman: PROF. DR. EMİNE ERDEM
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Müzik = Music ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Bu araştırma iki aşamadan oluşmaktadır. Birinci aşama; Adölesan Uykusuzluk Anketi'nin (AUÖ) Türkçe geçerlik ve güvenilirliğinin değerlendirilmesi amacıyla metodolojik çalışma olarak yapılmıştır. İkinci aşama ise; uyku hijyeni eğitimi ve müzik uygulamasının ergenlerdeki uykusuzluk ve yaşam kalitesi üzerine etkisini belirlemek amacıyla randomize kontrollü deneysel çalışma olarak yapılmıştır. 
Bu araştırma, Ocak 2022-Kasım 2023 tarihinde Amasya İl Merkezinde bulunan okullarda eğitim gören ergenlerle yapılmıştır. Araştırmada, etik kurul onayı, kurum izni, ergen ve ebeveyn onamı alınmıştır. Araştırmanın birinci aşaması 11-18 yaş 265 ergen ile gerçekleştirildi. Veriler AUÖ, Cleveland Adölesan Uykululuk Anketi (CAUA) ve anket formuyla toplandı. Bu aşamada veriler; Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), Cronbach α, Pearson Korelasyon Analizi ve Maddeler Arası Korelasyon Analizi ile değerlendirilmiştir. Araştırmanın ikinci aşaması; uyku hijyeni eğitimi (n=20), müzik uygulaması (n=20) ve kontrol grubu (n=20) olmak üzere 60 ergen üzerinde gerçekleştirildi. Uyku hijyeni eğitimi 4 hafta boyunca, haftada 2 kez, toplamda 8 seans olmak üzere zoom platformu üzerinden verilmiştir. Müzik uygulaması 15 gün boyunca her gün 20 dakikalık müziklerin araştırmacı tarafından sosyal medya (WhatsApp) aracılığı ile ergenlerle paylaşılması yoluyla yapılmıştır. Veriler girişim öncesi ve sonrası AUÖ, Çocuklar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği (ÇİYKÖ) ve anket formuyla toplandı. Verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistikler, normallik testleri, Ki-Kare, Student t, ve One Way ANOVA, Paired-samples t, Mann-Whitney U, Kruskal- Wallis Varyans Analizi ve Wilcoxon Eşleştirilmiş İki Örnek testleri kullanılmıştır.
Araştırmanın birinci aşamasında, AUÖ'nün ergenlerdeki uykusuzluğu değerlendirmek için geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğu saptanmıştır (Cronbach alfa= 0.82).  Uyku hijyeni eğitimi, müzik uygulamasının ve kontrol gruplarındaki ergenlerin son test AUÖ puanlarının azaldığı (sırasıyla p<0.001, p<0.001, p<0.01), ÇİYKÖ puanlarının arttığı (p<0.05) belirlenmiştir. AUÖ ve ÇİYKÖ puanlarındaki değişimin müzik uygulama ve eğitim gruplarında daha belirgin olduğu saptanmıştır. 
Bu sonuçlara göre; sağlık profesyonellerinin ergenlerde uykusuzluğu belirlemek, izlemek ve girişimleri düzenlemek için AUÖ'yü kullanmaları ve ergenlerdeki uykusuzluğu azaltmak için uyku hijyeni eğitimi ve müzik uygulamasını kullanmaları önerilmektedir. 

Anahtar kelimeler: Ergen; müzik; uyku hijyeni; uykusuzluk; yaşam kalitesi

Abstract:
This research consists of two stages. The first phase was conducted methodologically with the aim of Turkish validity and reliability study of Adolescent Insomnia Questionnaire (AIQ). In the second phase, this randomized controlled experimental study was conducted to determine the effect of virtual reality glass and smartphone game application of sleep hygiene education and music application on insomnia and quality of life in adolescents.
This study was conducted with adolescents attending schools in Amasya City Center between January 2022-November 2023. Ethics committee approval, institutional permission, adolescent and parental consent were obtained. In the first phase, the AIQ, Cleveland Adolescent Sleepiness Survey (CASQ) and questionnaire form were applied to 265 adolescents aged 11-18. At this phase, the data were evaluated with Exploratory Factor Analysis (EFA), Confirmatory Factor Analysis (CFA), Cronbach α, Pearson Correlation Analysis and Inter-Item Correlation Analysis. The second phase of the research; it was carried out on 60 adolescents, including sleep hygiene training (n= 20), music application (n= 20) and control group (n= 20). Before and after the intervention, data were collected using AIQ, Children's Quality of Life Scale (PedsQL) and questionnaire form. Sleep hygiene training was given via the zoom platform twice a week, for a total of 8 sessions during 4 weeks. The music application was carried out by the researcher sharing 20 minutes of music with the adolescents via social media (WhatsApp) every day during 15 days. Data were analyzed with descriptive statistics, normality tests, Chi-Square, Student t, One Way ANOVA, Paired-samples t, Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis Analysis of Variance and Wilcoxon paired Two Sample tests.
In the Turkish validity and reliability phase of the study, it was determined that AIQ is a valid and reliable scale to evaluate insomnia in adolescents (Cronbach's alpha= 0.82). In the second phase of the research; post-test AIQ scores of adolescents in sleep hygiene training, music application and control groups decreased (respectively, p<0.001, p<0.001, p<0.01), and PedsQL scores increased (p<0.05). It was determined that the change in AIQ and PedsQL scores was more evident in the music practice and education groups.
According to these results; it may be recommended that healthcare professionals working with adolescents should use AIQ to identify, monitor and organize interventions of insomnia in adolescents, and use sleep hygiene education and the music application to reduce insomnia in adolescents.

Key Words: Adolescent; insomnia; music; quality of life; sleep hygiene