Algılanan liderliğin kurumsal bağlılık boyutlarına etkisinde iletişim yeterliliği ve iletişim memnuniyetinin aracılık rolü
The mediation role of communication competence and satisfaction in the effects of perceived leadership on organizational commitment dimensions
Yazar: ASLI ÇİLLİOĞLU KARADEMİR
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA KILIÇ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences ; İşletme = Business Administration
Dizin: Dönüşümcü liderlik = Transformational leadership ; Etkileşimsel liderlik = Transactional leadership ; Etkin iletişim = Active communication ; Liderlik = Leadership ; Örgütsel bağlılık = Organizational commitment ; İletişim doyumu = Communication satisfaction ; İletişimsel yeterlilik = Communicative competence

Özet:
Liderlik ve bağlılık kavramları işletmeler üzerinde yapılan araştırmalarda 1900'lerden itibaren alanyazında yer almış konulardandır. Bu konular farklı sosyal bilim alanlarından araştırmacıların ilgisini çekmekte; bu nedenle bu iki konu üzerinde farklı düşünce sistemlerinin izleri görülmektedir. Bu alanlardan birisi iletişim alanıdır. 
Liderin astları ile etkileşimde kullandıkları iletişim biçiminin, liderin etkililiğini belirlediğini; ve hatta liderin iletişime gösterdiği önem derecesi ve iletişim biçiminin liderlik yaklaşımlarını birbirlerinden farklılaştırdığını gösteren işletme çalışmaları mevcuttur. 
Ancak; liderlik ve kurumsal bağlılık konularını iletişimsel bakış açısıyla ele alarak ölçüm ve yorumlama yapan araştırmalara sürekli ihtiyaç vardır. Şöyle ki; zaman ve mekan içerisinde işletmelerin iç ve dış çevre koşulları, çalışanlara yönelik tavırları ve çalışanların liderlerinden ve kurumlarından beklentileri sürekli değişim göstermektedir. Bu değişimi doğru anlayabilmek ve buna yanıt verebilmek için özünde dinamikliğin olduğu iletişim teorileri ve konuları önemli ölçüde yarar sağlayacaktır. Bu konulardan ikisi; çalışanın lideri hakkındaki iletişim yeterliliği algısı ve liderin kendisiyle kurduğu iletişimden duyduğu memnuniyetidir.
Bu doğrultuda, araştırmanın genel amacı dönüşümsel liderliğin ve etkileşimsel liderliğin kurumsal bağlılık boyutlarına etkisinde iletişim yeterliliği ve iletişim memnuniyeti değişkenlerinin aracılık rolünü ölçmektir. Araştırma sürecinde yapılan alanyazın taramasının ardından  araştırmanın ölçeği oluşturulmuştur. Liderlik, kurumsal bağlılık ve iletişim memnuniyeti değişkenleri için önceden test edilmiş olan hazır ölçekler kullanılmıştır; iletişim yeterliliği ölçüm aracı ise bu araştırma kapsamında geliştirilmiştir.  Araştırmanın örneklemi, Ankara'daki gıda, tekstil, makine-otomotiv ve mobilya sektörlerindeki orta ve büyük ölçekli işletmelerin görevleri gereği yöneticileri ile iletişim halinde olan 312 çalışandan oluşmaktadır. 
Araştırmada Yapısal Eşitlik Modellemesi ile önerilen model test edilmiştir. Gerekli görülen ön test ve son testler ile AMOS programı kullanılarak on dokuz hipotez için yol analizi testleri yapılmıştır. Bunlara göre, iletişim yeterliliği ve bununla ilişkili olarak ortaya çıkan iletişim memnuniyeti, dönüşümsel liderlik için belirleyici özelliklerdir. İletişim yeterliliğinin, dönüşümsel liderlik ve iletişim memnuniyeti arasında kısmi aracılık etkisine sahip olduğu görülmüştür. Etkileşimsel liderlik ise modelde her iki iletişim değişkenini de etkilememektedir.
Başka bir ifadeyle, etkileşimci liderden farklı olarak, dönüşümcü liderde iletişim yeterliliği ve sağlanan iletişim memnuniyeti öncelikle aranan özelliklerdir. Çalışanların algısına göre, etkileşimci liderin bu yeterliliği taşımasının kendisinden beklenmediği söylenebilir. 
İletişim değişkenlerinin sadece devam bağlılığını etkilediği, duygusal-normatif bağlılık üzerinde ise etkisi olmadığı belirlenmiştir. Çalışanların kuruma devam bağlılığı hissetmesi doğrudan dönüşümcü liderlik türü ile değildir; iletişim yeterliliği ve memmnuniyeti yani liderinin iletişimini nasıl değerlendirdiği ile ilgilidir. Çalışanın kurumuna yönelik gösterdiği devam bağlılığı, liderlik türlerinden doğrudan etkilenmemektedir. Duygusal-normatif bağlılık ise dönüşümcü liderlikten pozitif yönde; etkileşimci liderlikten negatif yönde etkilenmektedir.

Abstract:
The concepts of leadership and commitment in research on businesses have been included in literature since 1900's. These topics attract the attention of researchers from different social science fields; for this reason, on these two issues traces of different systems of thought are seen. One of these areas is the communication field.
In business studies, there are researches that the way leaders communicate with their subordinates determines the effectiveness of the leader; and even the degree of importance that the leader has shown on communication and how the style of communication differentiates leadership approaches from each other. But; a continuing need for research into the measurement and interpretation of these two issues by taking them from a communicative point of view is necessary. Namely; in time and space, the internal and external environmental conditions of the organizations; the attitudes towards the employees and the expectations of the employees towards leaders and organizations are constantly changing. The communication theories and topics that are inherently dynamic in order to understand and respond to this change will provide significant benefits. Two of these issues are: The perception of communication competence of employee about the leader and the satisfaction that the employee has received from the communication established by leader.
In this respect, the main aim of the research is to measure the mediation role of communication competence and communication satisfaction in the effect of the transformational leadership and transactional leadership perceived by the employee on the dimensions of organizational commitment. After examining the literature, the questionnaire of the research was determined. For leadership, organizational commitment and communication satisfaction variables pre-used scales were used; however the communication competence instrument was developed within the scope of this research. The sample of the study consisted of 312 employees who are in communication with the managers of the medium and large-scale organizations in food, textiles, machinery-automotive and furniture sectors in Ankara.
In the research, the proposed model was tested by Structural Equation Modeling. Path analysis tests carried out using AMOS program with the pre-tests and post-tests required for this. According to them, communication competence and communication satisfaction that arise in connection with it are the determining characteristics for transformational leadership. Communication competence has been found to have a partial mediating effect between transformational leadership and communication satisfaction. Transactional leadership does not affect the two communication variables in the model.
In other words, according to employees unlike the transactional leader, communication competence and communication satisfaction is important for being transformative leader. According to employees' perception, it can be said that the transactional leader is not expected to carry this by itself.
It was determined that communication variables only affect the continuing commitment, and there is no effect on emotional-normative commitment. Feeling commitment to the organization is not directly related with transformational leadership; is related with communication competence and satisfaction; so how he/she perceives the leader's communication. The continuing commitment of the employee to the organization is not directly influenced by the types of leadership. Emotional-normative commitment is affected positively from the transformational leadership; it is affected negatively by transactional leadership.