Fen bilimleri dersindeki kavramların öğretiminde kullanılan öğrenme nesnelerinin içerik düzenlemesine yönelik öğretmen görüşlerinin incelenmesi
An investigation of teachers' views about content regulation of learning objects that are used in concept instruction in science course
Yazar: EMİNE ÇOPUROĞLU
Danışman: YRD. DOÇ. MÜKERREM TAŞ
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Fen bilgisi dersi = Science lesson ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Fen bilgisi öğretimi = Science teaching ; Kavram öğretimi = Concept teaching ; Öğrenme nesnesi = Learning objects ; Öğretmen görüşleri = Teacher opinions ; İçerik = Content

Özet:
Bu araştırmanın amacı, ortaokul fen bilimleri dersinde kullanılan öğrenme nesnelerinin içerik düzenlemesiyle ilgili fen bilimleri dersi öğretmenlerinin görüşlerinin incelenmesidir. Araştırma, nitel araştırma desenlerinden olgubilim çalışması olarak yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu, özel ve devlet okullarında çalışan öğretmenlerden ölçüt örnekleme yöntemine göre seçilen 31 öğretmen oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Veriler, içerik analizi tekniği ile çözümlenmiştir. İçerik analizi ile elde edilen kodların, frekans ve yüzdeleri hesaplanmıştır. Araştırma sonucunda, öğretmenlerin bir kısmı, öğrenme nesnelerindeki (ÖN) kavramların tanımlarının öğrencilerin seviyesine uygun olduğunu, doğru ve yeterli olduğunu; tanımlarda ayırt edici özelliklerin verildiğini belirtmiştir. Öğretmenlerin bir kısmı ise kavramların tanımlarının yüzeysel olduğu, bazı tanımlarda bilinmeyen kavramların olduğu, bazı tanımların eksik ve hatalı olduğu ve ayırtedici özelliklerin tamamının verilmediği yönünde görüş belirtmişlerdir. Yine bazı öğretmenler ÖN'lerde kavramların ayırt edici özelliklerinin verildiğini, özelliklerin yeterli ve sınıf seviyesine uygun olduğunu belirtmiştir. Buna karşılık öğretmenlerin bir kısmının bazı kavramların ayırtedici özelliklerinin, öğrencilerin sınıf seviyesine uygun olmadığı gerekçesiyle verilmediği yönünde görüş bildirdikleri tespit edilmiştir. Araştırmada öğretmenlerin Kavramların örneklerine ilişkin değerlendirmelerinde ise bazı öğretmenlerin ÖN'lerde örneklerin verildiği, örneklerin yeterli olduğu, örneklerin kolaydan zora doğru verildiği yönünde görüş bildirirken bazı öğretmenlerin ÖN'lerde örnek olmayanların verilmediği ve ÖN'lerde örnek sayısının az olduğu konusunda görüş bildirdikleri tespit edilmiştir. Yine araştırmada bazı öğretmenlerin ÖN'lerde kavram şemalarının verildiği ve bu şemaların yeterli ve doğru olduğu yönünde görüş bildirirken bazı öğretmenlerin ise ÖN'lerde kavram şemalarının nadiren verildiği ve ÖN'lerde kavram şemalarının verilmediği yönünde görüş bildirdikleri tespit edilmiştir. Son olarak da öğretmenlerin kavram öğretiminde kullanılan ÖN'lerde en çok dikkat odaklama araçlarının, özetlerin, dönütlerin, analojilerin, metaforların ve kavram haritalarının kullanıldığı, tekrar, sıralama, ön koşul bilgiler, bellek destekleyiciler ve bilişsel haritaların ÖN'lerde daha az kullanıldığı yönünde görüş bildirdikleri tespit edilmiştir.
Araştırma sonucunda öğretmenlerin fen bilimleri dersindeki kavramların öğretiminde kullandıkları ÖN'lerin içerik düzenlemesine ilişkin farklı görüşleri dile getirdikleri ve kullandıkları ÖN'lerde kavramın temel içerik ögeleri ve destekleyici içerik ögeleri yönünden eksiklikler olduğu ifade edilebilir. Katılımcıların ifade ettikleri görüşlere göre özellikle, kavramlarla ilgili ayırtedici olmayan özelliklerin, örnek olmayanların ve kavram şemalarının ÖN'lerde oldukça az yer aldığı ve bazı ÖN'lerde hiç yer almadığı söylenebilir.
Araştırma sonucunda öğretmenlerin fen kavramlarının öğretiminde kullandıkları ÖN'lerin içerik düzenlemesi yönünden gözden geçirilerek düzenlenmesi gerektiği söylenebilir. Bu doğrultuda, ÖN'lerde kavramın içerik ögeleri ile ilgili doğru ve yeterli bilginin eksiksiz olarak sunulması amacıyla ÖN'lerin tasarımından önce öğretimi yapılan kavramların kavram analizleri yapılabilir. Ayrıca destekleyici içerik ögelerinden kavram haritası, bilgi haritası, bilişsel haritalar, ön koşul bilgiler, bellek destekleyiciler, bilgilerin uygun sırada sunulması, tekrarlara yer verilmesi gibi bilginin seçilmesini, düzenlenmesini ve bütünleştirilmesini sağlayan farklı stratejilere yer verilmesi gerektiği önerilebilir. Ayrıca çalıştay veya hizmet içi eğitim etkinlikleri yoluyla öğretmenlerin ÖN'leri hazırlama, geliştirme, düzenleme gibi öğretim becerileri geliştirilebilir. 

Anahtar kelimeler: Öğrenme nesneleri, içerik düzenleme, kavramın içerik ögeleri, fen bilimleri eğitimi.

Abstract:
The purpose of this study is to investigate secondary school science education teachers' views about organizing content of the learning objects used in science education course. The study utilized a phenomenological method, which is one of the qualitative approaches. The study sample was 31 teachers who were chosen among private and state schools using criterion sampling method. The data were collected via the semi-structured interview form developed by the researcher. The data were analyzed using content analysis method. Frequency and percentage analysis was performed for the codes obtained with content analysis. Results show that some of the teachers thought definitions in the concepts in LOs were appropriate to students' levels, accurate and sufficient, and had distinguishing features in definitions. On the other hand, some of the teachers stated that the definitions were superficial, some definitions contained unknown concepts, some of them were deficient and inaccurate, and the distinguishing features were not fully provided. Similarly, some teachers thought that the distinguishing features of the concepts were provided in the LOs, and the features were sufficient and appropriate to grade level. On the other hand, a number of teachers stated that the distinguishing features of some concepts were not appropriate to students' grade level, and thus were not given. An evaluation in relation to examples and non-examples of the concepts showed that some teachers said examples were provided in LOs, they were sufficient, and they were presented from easier to more difficult ones. However, some other teachers stated that non-examples were not provided in LOs and the number of examples was not sufficient.  As to concept schemas, some teachers were found to think that concept schemas were sufficient and accurate while some other teachers thought they were rarely given in LOs or they were not given at all. Finally, the teachers indicated that LOs used in concept teaching mostly utilized techniques such as attention gathering tools, summaries, feedback, analogies, metaphors, and concept maps; but the less frequently used ones were indicated as repetition, alignment, prerequisite information, mnemonic devices, and cognitive maps. Results also show that teachers indicate various points of views regarding the content regulations of LOs used in concept teaching in science education course, and that there are deficiencies in the LOs they use in terms of fundamental and supportive content components. Based on the participants' views, especially non-distinguishing concept features, non-examples and concept schemas were rarely involved in LOs, and they were not involved at all in some LOs. Results of this study indicate that LOs used by teachers for the instruction of science concepts should be reviewed and organized in terms of content. In this regard, concept analyses should be performed before LO designs so that accurate and sufficient information related to content components can be provided. In addition, supportive content components and strategies are recommended to be included; some examples are concept maps, knowledge maps, cognitive maps, pre-requisite information, mnemonic devices, presentation of information at appropriate order, and repetition. Besides, teachers' instruction skills such as preparing, developing, and organizing LOs could be improved through workshops or in-service trainings. 

Keywords: Learning object, organizing content, compenents of the concept, science education.