Bulgaristan'da Osmanlı dini mimarisi (Cami, Türbe, Tekke ve Zaviyeler)
Ottoman religious architecture in Bulgaria (Mosque, Tomb, Tekke and Zaviyes)
Yazar: BAHRİYE GÜRAY GÜLYÜZ
Danışman: PROF. DR. MEHMET ZEKİ SÖNMEZ
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Türk-İslam Sanatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Bulgaristan = Bulgaria ; Camiler = Mosques ; Dini mimari = Religious architecture ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı mimarisi = Ottoman architecture ; Tekkeler = Tekke ; Türbeler = Tombs ; Zaviyeler = Lodges

Özet:
Eski devirlerden beri farklı kavim ve uygarlıkların yerleşim ve yaşam sahası olan Bulgaristan, 500 yıl boyunca Osmanlı Türklerinin hakimiyetinde kalmıştır. Bölgede yapılan araştırmalar, şehirlerdeki ilk yerleşimlerin camiler, kırsal kesimlerde ise tekke ve zaviyelerin etrafında geliştiğini göstermektedir. Bulgaristan'da inşa edilen dini mimari örneklerinin Anadolu ve Balkanlardaki inşa edilen eserlerle büyük benzerlikler gösterdiği gibi, bölgeye has özellikler de barındırmaktadır.

Bölgenin Osmanlı hâkimiyetinden çıkışını müteakip Bulgaristan'da kalan mimari eserlerin akıbeti değişmiş, özellikle dini mahiyetli yapıların çoğu yeni şehirleşme hareketleri bahane edilerek tamamen ortadan kaldırılmıştır. Bu durum komünist sistem döneminde daha da artmıştır. Benzer durum kırsal kesimde de yaşanmış, tekke ve zaviyelere ait arazilerinin büyük kısmı kamulaştırılarak buralardaki toplanma ve ibadetler yasaklanmıştır.
 
Bu çalışmada, Bulgaristan'ın çeşitli şehirlerinde Osmanlı Devrin'den günümüze ulaşan camiler, tekke ve zaviyeler ile bu komplekslerin parçası olan türbeler konu edilmiş, söz konusu yapıların belgelenmesi, tanıtılması ve Türk Sanat Tarihi'ndeki yerlerinin tespit edilmesi amaçlanmıştır.



Anahtar Kelimeler: Bulgaristan, Dini Mimari, Cami, Tekke, Zaviye, Türbe, Din, Osmanlı.

Abstract:
Since ancient times, Bulgaria was the residential and living area for variety of nations and civilizations, had remained under the control of the Ottoman Turks for 500 years. Studies conducted in the region show that first settlements devoloped around the mosques in the cities, while the mausoleums and zaviyesge in rural areas. As examples of religious architecture built in Bulgaria demonstrated similarities with works in Anatolia and the Balkans, contain features not seen in other regions.

The fate of the remaining architectural monuments in Bulgaria changed after Ottoman Empire lost its heritage. Especially most of religious monuments have been completely destroyed on the pretext of the new urbanism movement. This situation further increased the period of the communist system. A similar situation occurred in the rural areas, large part of the land belonging to the mausoleums and zaviyes expropriated, prohibited agglomeration and worship around here. 

In Bulgaria, built mosques in various cities, the mausoleums and zaviyes and tombs within these constructions in rural areas has been subjected in this thesis and aimed to document, introduce and identify the constructions in the place of the Turkish Art History.



Keywords: Bulgaria, Religious Architecture, Mosque, Mausoleum, Zaviye, Tomb, Religious, Ottoman.