Yetişkin sigara kullanıcılarının duygu düzenleme güçlükleri ile nikotin bağımlılığı arasındaki ilişkide üstbilişlerinin aracı etkisi
The mediator role of metacognition in the relationship between nikotine addiction and the emotionol dysregulation in adult smokers
Yazar: DUYGU ÇAĞLIN BACAK
Danışman: DOÇ. DR. PERVİN TUNÇ
İstanbul Arel Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Bağımlılık = Dependency ; Klinik psikoloji = Clinical psychology

Özet:
Sigaranın çeşitli hastalıklara ve ölüme neden olduğu bilinmektedir (WHO, 2012). Sigara kullanıcılarının çoğu sigarayı bırakmayı istese de bırakmanın zor olması nedeni ile bir kısmı bırakmayı denemeye cesaret etmekte ve çok azı bırakmayı başarabilmektedir (Hendricks vd., 2008). Bu araştırma nikotin bağımlılığının altında yatan mekanizmanın anlaşılmasını amaçlamaktadır. Bu nedenle duygu düzenleme güçlüğü ile nikotin bağımlılığı ilişkisinde üstbilişsel inanışların aracı etkisi incelenecektir. Ayrıca demografik özelliklere ve içilen sigara adedine göre nikotin bağımlılığı değerlendirilecektir. Araştırmada kesitsel bir araştırma modeli kullanılmıştır. Araştırmaya günde en az bir sigara kullanan 18 yaş ve üstü olan 255 kişi katılmıştır. Katılımcılara "Fagerström Nikotin Bağımlılığı Testi", "Duygu Düzenleme Güçlükleri Ölçeği-Kısa Formu", "Sigara İçmeyle İlgili Üstbilişsel İnanışlar Ölçeği" ve "Demografik Bilgi Formu" uygulanmıştır. Veriler çevirim içi olarak toplanmıştır. Araştırmada toplanan veriler IBM SPSS 5, IBM SPSS AMOS 21 ve LİSREL 8.8 paket programları ile test edilmiştir. Yürütülen araştırmanın sonucunda nikotin bağımlılığı toplam puan medeni durum, eğitim durumu, gelir düzeyine göre farklılaşmazken, toplam puanın cinsiyete göre farklılaştığı bulunmuştur. Erkekler kadınlardan anlamlı düzeyde daha şiddetli nikotin bağımlılığı göstermektedirler. Günlük içilen sigara adedi ile nikotin bağımlılığı şiddeti arasında anlamlı düzeyde pozitif yönde bir ilişki olduğu bulunmuştur. Yapısal Eşitlik Modellemesi analizi (YEM) yoluyla kuram çerçevesinde oluşturulan model denenmiştir. Duygu düzenleme güçlüğünün nikotin bağımlılığı şiddetini ve üstbilişsel inanışları; üstbilişsel inanışların nikotin bağımlılığını yordadığı bulgulanmıştır. Duygu düzenleme güçlüğü ve nikotin bağımlılığı arasındaki ilişkiye üstbilişsel inanışların dahil edilmesi iki değişken arasındaki ilişkinin büyüklüğünü anlamlı düzeyde etkilediği görülmüştür. Değişkenler arası ilişkilerin ayrıntılı değerlendirilebilmesi için, Hiyerarşik Doğrusal Regresyon Analizi yapılmıştır. Bilişsel düzenleme hakkında pozitif inanışlar ve sigaranın kontrol edilemezliği hakkında negatif üstbilişsel inanışların nikotin bağımlılığının yordayıcıları olduğu anlaşılmıştır. Bulgular duygu düzenleme güçlüğü ile nikotin bağımlılığı ilişkisinde sigara ile ilişkili üstbilişsel inanışların kısmi aracılık rolü üstlendiğini göstermiştir.
Nikotin bağımlılığı tedavisinde üstbilişlerin dikkate alınması yapılacak müdahalelerin etkinliği açısından önemli görülmektedir. Araştırma sonuçları klinikte yapılacak müdahalelerde yol gösterici olacaktır.

Abstract:
It is known that smoking causes different types of diseases and death. (WHO, 2012). Even though many smokers want to quit smoking, since it is very hard, some of them dare to try, yet very few of them succeed (Hendricks vd., 2008).This study aims to demonstrate the underlying mechanism for the nicotine addiction. Therefore, the relationship between nicotine addiction and emotional dysregulation and metacognitive beliefs will be analyzed in this study. The mediator role of metacognitive beliefs in the relationship between emotional dysregulation and nicotine addiction will be analyzed. Nicotine addiction will be assessed according to demographic features and number of cigarettes smoked. In the study, a cross-sectional research model was used and 255 people at the age of 18 and over, smoking at least one cigarette a day participated. Participants were administered "The Fargerström Test for Nicotine Dependence", "Difficulties in Emotion Regulation Scale Short Form", "The Metacognitions About Smoking Questionnaire" and "Demographic Information Form". Data was collected online. Collected data was tested with IBM SPSS 5, IBM SPSS AMOS 21 and LISREL 8.8 package programmes.  As a result of the conducted research, it was found that nicotine addiction did not differentiate according to marital status, educational background, level of income in total points but differentiated according to gender. Men tend to be more severely addicted to nicotine than women at a significant level. A positive correlation between the numbers of cigarettes smoked in a day and nicotine addiction was found. With Structural Equation Modeling analysis (SEM), a model created within the framework of theory was tested. It is found that emotional dysregulation predicted the severity of nicotine addiction and metacognitive beliefs. Also, metacognitive beliefs predicted the severity of nicotine addiction. The inclusion of metacognitive beliefs in the relationship between emotional dysregulation and nicotine addiction was observed to affect the size of the relationship between two variables at a significant level. Hierarchical Linear Regression Analysis was applied to assess the relationship between variables in detail. Positive beliefs about cognitive regulation and negative metacognitive beliefs about uncontrollability of smoking cigarettes were found to be predictors of nicotine addiction. Findings show that metacognitive beliefs about cigarettes play a partial mediator role in the relationship between emotional dysregulation and nicotine addiction.
Considering metacognition in nicotine addiction treatment is assumed to be important in terms of the effectiveness of treatment. The results of the study will be a guide for treatments in clinics.