Lisansüstü eğitimde uluslararası ticaret teorilerini ele alan tezlerin incelenmesi: Bir içerik analizi çalışması
An investigation of theses on international trade theories in postgraduate education: A content analysis study
Yazar: ZELİHA GÜLÜM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HAZAL DUMAN ALPTEKİN
KTO Karatay Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası Ticaret ve Lojistik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Uluslararası Ticaret = International Trade ; İşletme = Business Administration
Dizin: Açıklanmış karşılaştırmalı üstünlükler = Revealed comparative advantages

Özet:
Bu çalışmanın amacı, 1988 – 2023 yılları arasında uluslararası ticaret teorileri üzerine hazırlanan lisansüstü tezlerin kapsamlı bir şekilde incelenerek, disiplinler arası bir konum sergileyen uluslararası ticaret teorilerine yönelik araştırma eğiliminin belirlenmesidir. 
İlgili amaç doğrultusunda, uluslararası ticaret teorilerinin süreçlerini açıklamayı amaçlayan geleneksek teoriler (Merkantilizm, Mutlak Üstünlükler, Karşılaştırmalı Üstünlükler, Leontief Paradoksu) ve modern uluslararası ticaret teorileri (Nitelikli İşgücü, Teknoloji Açığı, Tercihlerde Benzerlik, Kaynak Tabanlı, Monopolcü Rekabet ve Ölçek Ekonomileri) şu şekilde açıklanmıştır.
Nitel metodolojide tasarlanan araştırma prosedüründe Ulusal Tez Merkezi arşivi üzerinde gerçekleştirilen ön tarama sonucunda araştırma örneklemi 522 lisansüstü tezi (353 yüksek lisans/ 169 doktora) olarak belirlenirken, dahil etme-dışlama kriterlerinin uygulanması ile nihai örneklem büyüklüğü 121 lisansüstü tez (44 doktora, 77 yüksek lisans tezi) olarak belirlenmiştir. 
İçerik analizi temel alınarak gerçekleştirilen çözümleme sonucunda 2019 Yılı yayın dinamiğinin en yüksek olduğu periyot olarak belirlenirken, tezlerin ağırlıklı olarak İktisat bölümünde gerçekleştirildiği (%62,81) ortaya çıkmıştır. Tezlerin devlet ve vakıf üniversiteleri arasında dağılımına bakıldığında, incelenen tezlerin %85,95'i devlet üniversitelerinde yazıldığı gözlemlenmiştir. Tezlerde ele alınan örneklem gruplarına bakıldığında ise ikincil veri kaynaklarından olan EUROSTAT veri tabanından en fazla veri aktarımı yapıldığı görülmektedir.
İncelenen teoriler açısından karşılaştırmalı üstünlükler teorisi (%31) tezlerde en çok ele alınan yaklaşımı temsil ederken, rekabet gücü (%43), ekonomik yapı (%15) ve ihracat performansı (%6) öne çıkan araştırma temaları olarak belirlenmiştir. 
Şekil şartlarına ait bulgularda %68'inin araştırma problemine ilişkin bir açıklamaya sahip olmadığı, %66'sının tartışma ve öneri bölümlerine yer vermediği, %45'inde kullanılan ölçüm aracının sunulmadığı, %33'ünün bulgu sunumuna sahip olmadığı, %13'ünün ise yönteme ilişkin ayrıntıların sunulduğu metodoloji bölümüne sahip olmadığı tespit edilmiştir.  
Sonuç olarak gerçekleştirilen bu araştırma neticesinde ulusal literatürde modern uluslararası ticaret teorilerinin baskınlık kazandığı öne çıkarken, biçimsel özellikler açısından tezlerin bilimsel patentlerinde eksiklikler tespit edilmiştir. Belirlenen bu eksiklikler gelecekteki araştırmalarda giderilmesinin bilimsel birikimin doğru kalıplarla aktarılmasına imkân sağlayacağı öngörülmektedir.

Abstract:
The aim of this study is to determine the research tendency towards international trade theories, which exhibit an interdisciplinary position, by comprehensively analyzing the graduate theses on international trade theories between 1988 and 2023. 
For this purpose, traditional theories (Mercantilism, Absolute Advantages, Comparative Advantages, Leontief Paradox) and modern international trade theories (Skilled Labor, Technology Gap, Similarity in Preferences, Resource-Based, Monopolistic Competition and Economies of Scale) that aim to explain the processes of international trade theories are explained as follows.
In the research procedure designed in qualitative methodology, the research sample was determined as 522 graduate theses (353 master's / 169 doctoral theses) as a result of the preliminary screening on the National Thesis Center archive, while the final sample size was determined as 121 graduate theses (44 doctoral, 77 master's theses) by applying the inclusion-exclusion criteria.
As a result of the analysis based on content analysis, while 2019 was determined as the period with the highest publication dynamics, it was revealed that the theses were predominantly conducted in the Department of Economics (62.81%). Looking at the distribution of theses between public and foundation universities, it was observed that 85.95% of the theses analyzed were written in public universities. When we look at the sample groups analyzed in the theses, it is seen that the EUROSTAT database, which is one of the secondary data sources, is the most frequently cited data source.
In terms of the theories analyzed, the theory of comparative advantages (31%) represents the most common approach in the theses, while competitiveness (43%), economic structure (15%) and export performance (6%) are the prominent research themes. 
In the findings of the figure conditions, it was determined that 68% did not have an explanation of the research problem, 66% did not include discussion and recommendation sections, 45% did not present the measurement tool used, 33% did not have a presentation of findings, and 13% did not have a methodology section where details about the method were presented.  
In conclusion, as a result of this research, while the predominance of modern international trade theories in the national literature has come to the fore, deficiencies have been identified in the scientific patents of theses in terms of formal characteristics. It is predicted that the elimination of these deficiencies in future researches will enable the transfer of scientific knowledge with the right patterns.