Türkiye'de birincil enerji tüketimi, üretimi ve gayri safi yurt içi hâsıla (GSYİH) arasındaki ilişki
The relationship between primary energy consumption, production and gross domestic product (GDP) in Turkey
Yazar: AYSUN SOLAK
Danışman: DOÇ. DR. ERDAL ARSLAN
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ekonomi = Economics ; Enerji = Energy
Dizin: Ekonomik büyüme = Economic growth ; Enerji = Energy ; Enerji kaynakları = Energy resources ; Enerji tüketimi = Energy consumption ; Enerji üretimi = Energy generation ; Gayri safi yurtiçi hasıla = Gross domestic product ; Nedensellik = Causality ; Vektör otoregresyon modeli = Vector autoregression model

Özet:
Günümüzde enerji gerek gelişmiş gerekse de gelişmekte olan ülkeler açısından yüksek öneme sahip bir girdi olarak kabul edilmektedir. Günlük hayatın da vazgeçilmez bir unsuru olan enerji, sanayiden ulaşım sektörüne geniş bir kullanım alanına sahiptir. Dolayısıyla enerjinin gün geçtikçe önemi daha da artmaktadır. Artan önemi nedeniyle enerji konusu uluslararası literatürde birçok araştırmanın konusu olmuş ve enerji tüketiminin ekonomileri nasıl etkilediği ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Bu çalışmada ise Türkiye'de birincil enerji tüketiminin ekonomik büyüme üzerindeki etkisinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Toplam birincil enerji tüketimi ve ekonomik büyüme (GSYİH) değişkenlerine ait 1970-2018 yıllık zaman serisi verileri kullanılmıştır. Değişkenlere belirtilen amaç doğrultusunda sırasıyla Oto-korelasyon testi, Değişen Varyans testi, ADF Birim Kök testi, Johansen Eş Bütünleşme testi ve VAR analizi uygulanmıştır. Ardından değişkenler arasında bir nedensellik ilişkisinin olup olmadığını test etmek için Granger Nedensellik testi uygulanmıştır.
Uygulanan Johansen eş bütünleşme testi, birincil enerji tüketimi ve ekonomik büyüme arasında eş bütünleşme ve uzun dönemli bir ilişki olduğu sonucunu vermiştir. Yapılan Granger Nedensellik testi sonucunda ise Türkiye'de birincil enerji tüketimi ve ekonomik büyüme arasında tek yönlü bir nedensellik ilişkisi bulunmaktadır ve ilişkinin yönü birincil enerji tüketiminden ekonomik büyümeye doğrudur. Artan birincil enerji tüketimi ekonomik büyüme üzerinde olumlu etki yapmaktadır. Elde edilen sonuçlar, literatürdeki Türkiye ekonomisi için yapılan bazı araştırmalar ile benzer niteliktedir.

Abstract:
Currently, energy is considered an input of high importance for both developed and developing countries. Energy, which is also an indispensable element of daily life, has a wide range of uses from industry to transportation sector. Therefore, the importance of energy is increasing day by day. Because of its increasing importance, the issue of energy has been the subject of many studies in the international literature and it has been tried to reveal how energy consumption affects economies.
In this study, we aimed to reveal the effect of primary energy consumption on economic growth in Turkey. We were used 1970-2018 annual time series data on total primary energy consumption and economic growth (GDP) variables. In order of, Auto-correlation test, variable variance test, ADF unit Root Test, Johansen co-integration test, VAR analysis, and the Granger causality were applied to the variables for the specified purpose. Were get the result co-integration and long-term relationship between variables.
The applied Johansen co-integration test concluded, that there are a co-integration and long-term relationship between primary energy consumption and economic growth. As a result of the Granger causality test, there is an unidirectional causality relationship between primary energy consumption and economic growth in Turkey, and the direction of the relationship is from primary energy consumption to economic growth. Increasing primary energy consumption has a positive impact on economic growth. The results were obtained similar to some studies conducted for the Turkey's economy in the literature.