Obezite tanılı adölesanlarda insülin direnci ile uyku sürelerinin ve uyku kalitelerinin karşılaştırılması
Comparison of insulin resistance with sleep duration and sleep quality in adolescents with obesity
Yazar: NURCAN ÖNLER
Danışman: DOÇ. DR. RAZİYE DUT ; PROF. DR. ZUHAL AYDAN SAĞLAM
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Çocuk obezitesi = Pediatric obesity

Özet:
Amaç: Adölesanlarda artan obezite prevalansı ile orantılı olarak obeziteye bağlı komplikasyonlar da gelişmekte olup insülin direnci, gelişen komplikasyonlardan biridir. Son yıllarda azalan uyku süresi ve kötü uyku kalitesinin insülin direncinin gelişmesinde etkili olabileceği düşünülmekte olup bu çalışmamızda insülin direnci olan ve olmayan obeziteli adölesanlarda uyku süresi ve kalitesini karşılaştırmayı amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Kesitsel, prospektif çalışmadır. İstanbul Eğitim Araştırma Hastanesi Adölesan Polikliniğine 01.04.2024-01.06.2024 tarihleri arasında başvuran 12-19 yaş, obezite tanısı alan 112 adölesan çalışmaya dahil edildi. Katılımcılara sosyodemografik bilgilerinin (cinsiyet, yaş, eğitim durumu, anne-baba birlikteliği, eğitim durumu, gelir düzeyi, iş durumu, aynı evde yaşayan kişi sayısı vb.), uyku ve internet alışkanlıklarıyla ilgili soruların olduğu anketle beraber  Pittsburgh Uyku Kalite Ölçeği doldurtuldu. Katılımcıların uyku süresi, uyuma ve uyanma saatlerine göre hafta içi  ve hafta sonu olarak ayrı ayrı hesaplandı.Tüm katılımcılara ve ebeveynlerine gönüllü onam formu imzalatıldı. Katılımcıların sistemde kayıtlı laboratuvar bilgilerinden son 3 ay içinde yapılmış glukoz, insülin, HOMA-IR, HbA1C , lipid profili tetkiklerinin sonuçları kayıt edildi. HOMA-IR >3.16 insülin direnci olarak kabul edildi.
Bulgular: Çalışmaya katılan 112 adölesandan   %69,64 (n=78)'ü kız idi. Yaş ortalamaları 14,96 olan katılımcıların %57,14'nün insülin direnci vardı ve  %58,04'nün uyku kalitesi kötüydü. Hafta içi ortalama uyku süresi 7,57 saat,  hafta sonu ortalama uyku süresi 9,46 saatti. İnsülin direnci olanların hafta sonu uyku süresi (p=0,026) yüksek bulundu. Hafta içi uyku süresinde bir farklılık bulunmadı (p=0,483) ama önerilen uyku süresinden az uyudukları tespit edildi.İnsülin direnci olanlarda trigliserid düzeyi (p=0,007) yüksek bulundu. Uyku kalitesine bakıldığında ise insülin direnci olanlarla olmayanlar arasında anlamlı derecede bir fark bulunmadı (p=0,956). Fakat uyku kalitesini etkileyen faktörler arasında hafta sonu ders dışı internet kullanım süresinin (p=0,034) ve hafta içi uyku süresinin (p=0,02) etkili olduğunu bulundu. Ayrıca hem hafta içi hem de hafta sonu gece 01:00'den sonra yatmanın da uyku kalitesini düşürdüğü bulundu (p=0,001; p=0,014).PUKİ değerini yükselten faktörler için yapılan lojistik regresyonda da hafta sonu ders dışı internet kullanımı anlamlı derecede yüksek bulundu(p=0,043).
Sonuç: Obez adölesanların uyku sürelerinin önerilenden az olduğu ve uyku kalitesini azalttığı tespit edildi. Hafta içi uyku süresi ile IR arasında bir fark bulunmazken IR olan grupta hafta sonu uyku süresi anlamlı uzun bulundu.Uyku kalitesi ile IR arasında bir fark bulunmadı. Fakat internet kullanım süresi uzadıkça uyku kalitesinin düştüğünü görüldü.Hafta içi ve hafta sonu uyku saatinin gecikmesinin, hafta içi azalan uyku saatinin ve ders dışı internet kullanım süresinin PUKİ puanını artırdığı tespit edildi. 
Anahtar Kelimeler: Adölesan, obezite, insülin direnci, uyku süresi, uyku kalitesi, Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi

Abstract:
Objective: With the increasing prevalence of obesity in adolescents, complications related to obesity are also emerging, among which insulin resistance is one of the developing complications. Recent studies suggest that decreased sleep duration and poor sleep quality may contribute to the development of insulin resistance. This study aimed to compare sleep duration and quality in obese adolescents with and without insulin resistance.
Materials and Methods: This is a cross-sectional, prospective study. A total of 112 adolescents aged 12-19, diagnosed with obesity, who presented to the Adolescent Clinic of Istanbul Training and Research Hospital between 01.04.2024 and 01.06.2024, were included in the study. Participants completed a questionnaire including sociodemographic information (sex, age, education level, parental status, education level, income level, employment status, number of people living in the same household, etc.), as well as questions about sleep and internet habits, and the Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI). Sleep duration, bedtime, and wake-up times were calculated separately for weekdays and weekends. All participants and their parents signed an informed consent form. Laboratory results from the last 3 months, including glucose, insulin, HOMA-IR, HbA1c, and lipid profile tests, were recorded from the system. HOMA-IR >3.16 was considered indicative of insulin resistance.
Results: Of the 112 adolescents participating in the study, 69.64% (n=78) were female. The average age of participants was 14.96, with 57.14% having insulin resistance and 58.04% having poor sleep quality. The average sleep duration was 7.57 hours on weekdays and 9.46 hours on weekends. Sleep duration on weekends was found to be significantly higher in those with insulin resistance (p=0.026). No difference was found in sleep duration on weekdays (p=0.483), but participants slept less than the recommended duration. Triglyceride levels were higher in those with insulin resistance (p=0.007). No significant difference in sleep quality was found between those with and without insulin resistance (p=0.956). However, factors affecting sleep quality included weekend non-academic internet usage time (p=0.034) and weekday sleep duration (p=0.02). Additionally, going to bed after 01:00 AM both on weekdays and weekends was found to decrease sleep quality (p=0.001; p=0.014). In the logistic regression analysis for factors increasing PSQI scores, weekend non-academic internet use was found to be significantly high (p=0.043).
Conclusion: Obese adolescents were found to have less sleep duration than recommended, which negatively affected sleep quality. Although no difference in weekday sleep duration was observed between groups, those with insulin resistance had significantly longer weekend sleep duration. No difference was found in sleep quality between the groups with and without insulin resistance. However, increased internet usage duration was associated with decreased sleep quality. Delayed sleep times both on weekdays and weekends, reduced sleep duration on weekdays, and increased non-academic internet use were found to increase PSQI scores.
Keywords: Adolescent, obesity, insulin resistance, sleep duration, sleep quality, Pittsburgh Sleep Quality Index