Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı perspektifinden dijital aktivizm hareketlerine bir bakış
An overview of digital activism movements from the perspective of uses and gratifications approach
Yazar: EZGİ YILMAZ
Danışman: PROF. DR. HATUN BOZTEPE TAŞKIRAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Halkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halkla İlişkiler = Public Relations

Özet:
Toplum için sorun teşkil eden herhangi bir olay karşısında insanların örgütlü bir şekilde harekete geçmesi olarak tanımlanabilen aktivizm, dijital teknolojilerin hayatın her alanına girmesiyle birlikte şekil değiştirmiş ve zamanla gelişen yeni medya ortamlarında kendisine yeni bir kamusal alan oluşturmaya başlamıştır. Dijitalleşmenin gün geçtikçe hayatın her alanına girmesi sonucunda toplumların ve bireylerin günlük yaşam pratikleri de tamamen değişmiş ve bu durumun doğal bir sonucu olarak aktivizm faaliyetlerinin de neredeyse tamamı çeşitli dijital mecralar üzerinden yürütülür olmuştur. Kişiler, bu yeni medya platformlarını kullanarak toplumsal olaylarla ilgili görüşlerini daha kolay ve zahmetsizce dile getirme fırsatı bulmuş ve böylece birer "dijital aktiviste" dönüşmüşlerdir. Son yıllarda, tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de toplumu ilgilendiren çeşitli konularla alakalı olarak büyük kitlelerin katılımıyla birçok dijital aktivist faaliyet gerçekleştirilmektedir. Her geçen gün daha çok insanın daha fazla konuda dahil olduğu bu hareketler hem toplumsal olarak hem de literatür açısından gittikçe önem kazanmıştır. 
Bu noktadan yola çıkılan bu çalışmanın amacı, dijital aktivist hareketlere katılan kişilerin hangi ihtiyaç ve motivasyonlarla bu hareketlere katıldığını ve hareketlere katıldıktan sonra ne gibi doyumlar elde ettiğini ortaya koymaktır. Konuyla ilgili bulguları elde etmek için ise kullanıcının ihtiyaç, motivasyon ve doyumlarını odak noktasına koyan ve bunu ölçmeye çalışan iletişim kuramlarından olan Kullanımlar ve Doyumlar Yaklaşımı'ndan yararlanılmıştır.
Bu kapsamda yapılan araştırmada, Türkiye'de dijital aktivist faaliyetlere katılmış 25 kişiyle nitel araştırma yöntemlerinden yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılarak görüşmeler gerçekleştirilmiş ve bu görüşmeler sonucunda elde edilen bulgular, kavramsal çerçeve bağlamında değerlendirilmiştir. Araştırmanın sonucunda, dijital aktivist faaliyetlere katılan kişilerin katılım açısından gerekli doyuma ulaştığı, kendilerini duygusal olarak ve toplumdaki görünümleri açısından tatmin ettikleri, ancak bilinçli bir katılım ve harekete adanmışlık açısından bakıldığında katılımcıların bu konuda yeterli bir bilinç ve hassasiyet göstermedikleri araştırma bulguları ile tespit edilmiştir. Çalışma kapsamında araştırmadan elde edilen bulguların literatür doğrultusunda değerlendirilmesinin yanı sıra gelecek araştırmalara yönelik öneriler de sunulmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Aktivizm, dijital aktivizm, kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı, yeni toplumsal hareketler

Abstract:
Activism, which can be defined as the organized mobilization of people in the face of any event that poses a problem for society, has changed its shape with the introduction of digital technologies into all areas of life and has started to create a new public space for itself in new media environments that have developed over time. As a result of digitalization entering every aspect of life day by day, the daily life practices of societies and individuals have completely changed, and as a natural consequence of this situation, almost all activism activities have been carried out through various digital channels. By using these new media platforms, individuals have found the opportunity to express their views on social events more easily and effortlessly and thus have turned into "digital activists". In recent years, many digital activist activities have been carried out in Turkey, as in the rest of the world, with the participation of large masses in relation to various issues of concern to society. These movements, in which more and more people are involved in more and more issues, have become increasingly important both socially and in terms of literature.
Based on this point, the aim of this study is to reveal the needs and motivations of people who participate in digital activist movements and what kind of satisfaction they get after participating in these movements. In order to obtain the relevant findings, the Uses and Gratifications Approach, a communication theory that focuses on the needs, motivations and satisfactions of the user and tries to measure them, was utilized.
In the research conducted in this context, interviews were conducted with 25 people who participated in digital activist activities in Turkey using semi-structured interview technique, one of the qualitative research methods, and the findings obtained as a result of these interviews were evaluated in the context of the conceptual framework. As a result of the research, it was determined that the participants in digital activist movements reached the necessary satisfaction in terms of participation, they satisfied themselves emotionally and in terms of their appearance in society, but in terms of conscious participation and dedication to the movement, the participants did not show sufficient awareness and sensitivity in this regard. Within the scope of the study, the findings obtained from the research are evaluated in line with the literature and suggestions for future research are also presented.
Keywords: Activism, digital activism, uses and gratifications approach, new social movements