Ferula anatolica Boiss.'in yayılışı ve tozlaşma biyolojisi
Distribution of Ferula anatolica Boiss. and pollination biology
Yazar: ÖZGÜR ERİZ
Danışman: DOÇ. DR. SERDAR GÖKHAN ŞENOL
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Botanik = Botany

Özet:
Ferula anatolica Boiss. türünün (Apiaceae) yayılış alanları ve tozlaşma biyolojisi üzerine çalışılmıştır. Türkiye için endemik olan bu tür sadece Manisa/Alaşehir'den bilinmekteydi. Bu çalışma ile, İzmir ve Aydın illerinde yeni popülasyonlar keşfedilmiştir. Tüm lokalitelerdeki toplam birey sayısı 596, ergin çiçekli birey sayısı ise 340 olarak belirlenmiştir. Potansiyel yayılım alanı 1500 km2, gerçek yaşam alanı ise 4,31 km2'dir. Bu verilere göre; IUCN tehlike kategorisi EN B1bc(III, IV) olarak güncellenmiştir. 

Bitkinin umbellaları arasında, çoğu Apiaceae üyelerinde olduğu gibi hiyerarşik bir düzen bulunmaktadır.Merkezi umbellaların lateraldeki umbellalardan daha fazla hermafrodit çiçek içerdiği gözlenmiştir.Lateral umbellaların da dallanarak merkezi umbellalar gibi davrandığı tespit edilmiştir. Buna uygun olarak bitki için bir modelleme yapılmıştır. Erkek çiçeklerin hermafrodit çiçeklere oranla fazla olduğu saptanarak bitkinin andromonoik olduğu belirlenmiştir. Bitkinin potansiyel meyve verimi %13.9 bulunmuştur.

İzmir/Tire ve Manisa/Alaşehir'de yapılan gözlemler sonucunda, F. anatolica üzerinde toplamda 21 ziyaretçi böcek türü tespit edilmiştir. Bunlardan 6 tanesi etkin tozlaştırıcı olarak belirlenmiştir. İzmir/Tire'de; Apis mellifera, Gorytes quinquecinctus ve Chrysura smyrnensis etkin tozlaştırıcılar olarak belirlendi. Manisa/Alaşehir'de; A. melifera, Eristalis tenax, Gonia bimaculata ve Cynomya sp. etkin tozlaştırıcılar olarak belirlendi. A. mellifera iki popülayon  içinde ortak etkin tozlaştırıcılardır.

Abstract:
Ferula anatolica (Apiaceae) were studied on the distribution area and pollination biology. This taxon is endemic to Turkey, only known from Manisa/Alasehir. In this study, we discovered new populations in Izmir and Aydın. The total number of individuals were counted as 596 in all population, 340 of them are mature individuals. Potential distribution area (extent of occurrence) is 1500 km2, area of occupancy is 4.31 km2. According to these data;  IUCN threat category has been updated as EN B1bc (III, IV).

There are hierarchial order in umbels, like as most at Apiaceae taxa. It was observed that central umbels contain more hermaphrodite flowers from the lateral umbels which are also branching and can act as a cental umbels. Accordingly, was made a model for plant. Male flowers have been found to be more than the hermaphrodite flowers. This suggests that plant is andromonoecious. The potential yield of plants were counted as 13.9 %. Actual yield calculation was made for the sum of all individuals in the population.

The results of the observations of pollinators of F. anatolica in Izmir/Tire and Manisa/Alaşehir, has been identified 21 insect visitors taxa. 6 of them were identified as effective pollinators. In Izmir/Tire; Apis mellifera, Gorytes quinquecinctus and Chrysura smyrnensis were identified as effective pollinators. In Manisa/Alaşehir; A. melifera, Eristalis tenax, Gonia bimaculara and Cynomya sp. were identified as effective pollinators. A. mellifera is the common effective pollinators in two population.