Lise öğrencileri için meslek seçimine ilişkin akılcı olmayan inançlar ölçeğinin geliştirilmesi
Development of the irrational beliefs relating to career choice scale for high school students
Yazar: AYŞE YILMAZ ERDEM
Danışman: Y.DOÇ.DR. FİLİZ BİLGE
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu araştırmada lise öğrencilerinin meslek seçimine ilişkin akılcı olmayan inançları incelenmiştir. Bu inançları ölçmek amacıyla Meslek Seçimine İlişkin Akılcı Olmayan İnançlar Ölçeği (MSAOİÖ) geliştirilmiş; aracın geçerlik ve güvenilirlik çalışmaları yapılmıştır. Araştırmanın katılımcılarım 2004-2005 ve 2005-2006 eğitim-öğretim yıllarında, Samsun il merkezindeki 13 lisede öğrenim görmekte olan 1955 öğrenci oluşturmuştur. Araştırmaya katılan öğrencilerin 942'si kız ve 1013 'ü ise erkektir. Öğrencilerin öğrenim görmekte olduğu 13 lise; şehir merkezinde bulunan 44 lise arasından seçilmiştir. Bunlar Anadolu Meslek Lisesi, Anadolu İmam Hatip Lisesi, Anadolu Teknik Lise, Atatürk Anadolu Lisesi, Cumhuriyet Lisesi, Cumhuriyet Yabana Dil Ağırlıklı Lisesi, Endüstri Meslek Lisesi, Fen Lisesi, Gazi Lisesi, Gazi Yabancı Dil Ağırlıklı Lisesi, Kız Meslek Lisesi, İmam Hatip Lisesi, 19 Mayıs Yabancı Dil Ağırlıklı Lisesi'dir. Araştırmada, geliştirilen MSAOİÖ 'nün ayırdeden geçerliğini incelemek amacıyla Nowicki-Strickland Denetim Odağı Ölçeği (NSDOÖ) ve Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği (RBSÖ) kullamlmıştrr. Meslek Seçimine İlişkin Akılcı Olmayan İnançlar Ölçeği'nin birleşen geçerliğini bulmak için ise^Akılcı Olmayan İnançlar Ölçeği-Ergen Formu'ndan (AOİÖ-E) yararlanılmıştır. Araştırma sürecinde geliştirilen MSAOİÖ'nün geneli için elde edilen test-tekrar test güvenilirlik katsayısı.78'dir. Ölçek için hesaplanan Cronbach alfa güvenilirlik katsayısı ise.79 olarak bulunmuştur. MSAOİÖ'nün geçerlik çalışmaları kapsamında, yapı geçerliğini incelemek için öncelikle betimleyici daha sonra ise doğrulayıcı faktör analizleri gerçekleştirilmiştir. Doğrulayıcı faktör analizinde beş faktörlü bir yapı sınanmış ve tekrarlanan analizler sonrasında sınanan modelin oldukça iyi uyum indekslerine sahip olduğu görülmüştür. Analizlerden elde edilen bulgular kullanılarak, MSAOİÖ 33 maddeden oluşan beş faktörlü bir ölçek biçiminde düzenlenmiştir. Buna göre, birinci faktör dokuz, ikinci faktör sekiz, üçüncü faktör beş, dördüncü faktör sekiz ve beşinci faktör ise üç maddeden oluşmaktadır. Ölçeğin birinci faktörü "Mükemmeliyetçilik", ikinci faktörü "Dışsal Kontrol", üçüncü faktörü "Yanlış Çıkarımlar", dördüncü faktörü "Genellemeler" ve beşinci faktörü ise "Özsaygı" olarak tanımlanmıştır. Meslek Seçimine İlişkin Akılcı Olmayan İnançlar Ölçeği 'nin ayırdeden geçerliği için NSDOÖ ve RBSÖ ile; birleşen geçerliği için ise AOİÖ-E ile arasındaki korelasyonlar hesaplanmıştır. Sonuçlara göre, MSAOİÖ ile NSDOÖ arasındaki korelasyon.28 (p<.01), RBSÖ ile.12 (p<.05) ve AOİÖ-E ile ise.36'dır (p<.01). Araştırmadan elde edilen bulguların tartışması ve yorumu yapılmıştır. Buna göre ileride yapılacak araştırmalara yönelik önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Sözcükler: Akılcı olmayan inançlar, meslek seçimine ilişkin akılcı olmayan inançlar, Meslek Seçimine İlişkin Akılcı Olmayan İnançlar Ölçeği, doğrulayıcı faktör analizi.

Abstract:
In this study, it was investigated the irrational beliefs which are relating to the high school student's career choice. For measuring these beliefs, The Irrational Beliefs Relating to The Career Choice Scale (IBCCS) was developed; validity and reliability studies of the scale were done. The participants of the study was comprised from 1955 students, currently being educated in thirteen different high schools at city center in Samsun, in the school years of 2004-2005 and 2005-2006. The participants consisted of 942 females and 1013 males and, the high schools which participants have been educated, were chosed between 44 high schools in city center. These are Anatolian Vocational High School, Anatolian Imam Hatip High School, Anatolian Technical High School, Atatürk Anatolian High School, Republic High School, Republic Foreign Language High School, Industry Vocational High School, Science High School, Gazi High School, Gazi Foreign Language High School, Vocational High School for Girls, Imam Hatip High School And 19 Mayıs Foreign High School. In this study, except IBCCS, which was developed through the study process, three different instruments were also used. Nowicki-Strickland Locus of Control Scale (N- SLCS) and Rosenberg Self Esteem Scale (RSE) were used to measure IBCCS's discriminant validity, whereas the Irrational Beliefs Scale-Adolescent Form (IBS-A) was utilized to measure convergent validity of IBCCS.As for the results of the study, scale's test retest reliability coefficient is.78 (p<.01). Its Cronbach alpha coefficient was found as.79 (p<.01). Extend the validity studies of IBCCS, in order to examine the construct validity, firstly exploratory factor analysis, and then confirmatory factor analyses were realized. In confirmatory factor analysis, a five factor structure was tested and after repeated analyses, it was observed that the tested model had quite well and significant goodness of fit statistics. Using the results obtained from the analyses, IBCCS was arranged as a scale consisting of 33 statements and five factors. According to this, the first factor has 9, the second factor 8, the third factor is 5, the fourth factor 8, and the fifth factor has 3 statements. The first factor of the scale was defined as "Perfectionism", the second factor was "External Control", the third factor was "Faulty inference" the forth factor was "Generalization" and the fifth factor was "Self Esteem". In order to examine the discriminant validity, the correlations between IBCCS with N-SLCS and RSE; to examine the convergent validity, the correlation between IBCCS and IBS-A were calculated. The results of the study revealed that correlation between IBCCS and N-SLCS is.28 QK.01), IBCCS and RSE is.12 (p<05) and IBCSS and IBS-A is.36 (p<01). Results obtained from the research were discussed. Then suggestions were made.Key Words: Irrational beliefs, the irrational beliefs relating to the career choice, The Irrational Beliefs Relating to The Career Choice Scale, confirmatory factor analysis.