İstanbul'un kentsel peyzaj değişimlerinin siluet kapsamında değerlendirilmesi
Silhouette based study of the urban landscape changes in Istanbul
Yazar: ŞULE ERKAYA
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN CENGİZ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Tarih boyunca doğal peyzajın hakim olduğu alanlarda, çeşitli ihtiyaçlar sonucunda ortaya çıkan şehirleşme olgusuyla beraber, doğal peyzaja antropojen etkilerde bulunulmuş ve bu etkiler sonucunda kültürel peyzajlar ortaya çıkmıştır. Kentsel peyzaj, peyzaja olan bu kültürel etkinin, kentsel alanlarda gerçekleşmesiyle oluşan, farklı ihtiyaç ve etkenler sonucunda sürekli değişim halinde olan bir kavramdır. Eski çağlardan beri kentsel peyzaj, insanların yaşam şekillerindeki değişimler, ekonomik ve politik yapıda yaşanan farklılaşmalar ya da planlama sonucunda yaşanan değişimlerle olumlu ya da olumsuz anlamda değişmektedir. Günümüzde kentsel peyzajın değişimindeki en büyük etkenlerin başında ise liberal ekonomik düzen, nüfus yapısındaki değişimler ve küreselleşme gelmektedir. Özellikle İstanbul gibi tarihi kent peyzajlarında yaşanan bu değişim, genellikle gelişim olmaktan çok sorun şeklinde ortaya çıkmaktadır.Tarihsel süreçte, birçok medeniyete ev sahipliği yapmış olan İstanbul kentinin, kentsel peyzaj yapısını oluşturan ve değiştiren bir çok farklı dinamik söz konusudur. `İstanbul'un Kentsel Peyzaj Değişimlerinin Siluet Kapsamında Değerlendirilmesi' isimli yüksek lisans tez çalışmasının amacı, İstanbul kentinin, kentsel peyzaj yapısını ve siluetinin değişim sürecini, yazılı kaynaklar ve eski görsellerin araştırmasıyla ortaya koymak ve 1980'li yıllardan itibaren liberal ekonomik düzen, nüfus yapısındaki değişimler ve küreselleşme kaygıları sonucu oluşan fiziki yapılaşmanın, kentsel peyzaja olan etkilerini, değişimin en çarpıcı şekilde görüldüğü açılardan alınan günümüz siluetleri kapsamında, kentsel imaj kriterleriyle değerlendirmektir.Bu kapsamda çalışmanın içeriği beş bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde; literatür özeti, yapılan çalışmanın amacı ve bulgulardan bahsedilmektedir.Çalışmanın ikinci bölümünde; tezin kavramsal çerçevesi oluşturulmuştur. Kentsel peyzaj kavramı, kentsel peyzaj oluşumu ve değişimleri, kentsel peyzajın kentsel kimlik ve kentsel imajla olan ilişkisi vurgulanmış ve kentsel peyzajı değerlendirmede en etkili özelliklerden biri olan siluet kavramı açıklanmış, siluetin kentsel peyzaj ve kentsel imge ile ilişkileri ortaya konulmuştur.Çalışmanın üçüncü bölümünde İstanbul'un kentsel peyzaj yapısı, doğal ve kültürel peyzaj kapsamında genel perspektifte değerlendirilmiş, İstanbul'un siluet özellikleri tarihsel süreçler içerisinde değerlendirilmiştir. Çalışmanın amacına ulaşabilmesi için, İstanbul'un siluet yapısı cumhuriyet öncesi dönem, cumhuriyetten 1980 yılına kadar olan dönem ve 1980 yılından günümüze kadar olan dönem olarak süreçlere ayrılmış, bu süreçlerdeki etkili olan dinamikler çerçevesinde siluet özellikleri değerlendirilmiştir.Çalışmanın dördüncü bölümünde, değişimin siluet ölçeğine en fazla yansıdığı, 1980 yılından günümüze kadar olan dönem, değişimde etkili olan faktörler özelinde incelenmiş, dönemin siluet özellikleri ortaya konulmuş ve kentsel peyzajın doğal peyzaja olan etkileri değerlendirilmiştir. Çalışma alanının siluet yapısına ilişkin imaj öğeleri ?Kentsel İmaj Kuramı? bağlamında peyzaj mimarı bakış açısıyla değerlendirilmiştir.Çalışmanın sonucunda, tezin genelinde tespit edilen sonuçlar ve yapılan görsel araştırma ve analizler sonucunda ortaya çıkan sonucun değerlendirilmesi birlikte yapılmıştır.Anahtar Kelimeler: Kentsel peyzaj, siluet, kentsel imaj, İstanbul ve siluet

Abstract:
Throughout the history, within the areas that is dominated by the natural landscape, cultural landscapes have developed as a result of the emerging urbanization concept and anthropogenic changes related to this. Urban landscape is an ongoing and changing process with different needs and impacts and has developed as a product of these cultural interactions. Since the early civilizations, urban landscape has been changing, both in a positive and negative way, with the changes in living conditions or economic and political developments. Today, some the most important impacts on the changes within the urban landscape are the liberal economic structure, demographic changes and the globalization. Especially in historical cities like Istanbul, this change has been a problem more than a development.Within the historical process, there has been various dynamics that have contributed and changed the urban landscape of Istanbul, a city that has been home for many civilizations. The aim of this thesis titled as, ?Silhouette Based Study of the Urban Landscape Changes in Istanbul?, is to document the process of the urban landscape changes in Istanbul by exploring the written sources about the silhouettes as well as the old visuals, and to evaluate the effects of the physical changes on the urban landscape that emerged as a result of the liberal economic system, demographic changes and the globalizations concerns since 1980?s, by referring to today?s silhouettes that represent the most radical changes. These changes will be evaluated within the urban image theory in this study.The thesis consists five chapters. In the first chapter, literature review and the aim and the findings of the study are mentioned.In the second chapter, the conceptual framework of the thesis is formed. The urban landscape concept and its constituent elements are defined, the relation between the urban identity and urban image is emphasized, and silhouette analysis as a part of urban landscape analysis method as well as silhouette is defined.In the third part of the thesis, the urban landscape of Istanbul, within the natural and cultural landscape, is evaluated with a general perspective. In order to achieve the aim of the study, the history of the urban landscape structure of Istanbul is divided into three historical periods; pre-Republican period, the Republican period until 1980, and post-1980 period until today. In the context of the dynamics effective during these periods, the characteristics of silhouettes are analyzed.In the fourth part of the thesis, the post-1980 period, during which the changes are reflected on the silhouettes most, is analyzed with special attention to the factors that affected the changing process, the silhouette characteristics of the time period are presented, and the influence urban landscape on natural landscape is evaluated. The image contents of the studies area is analyzed based on ?urban image theory? and with an urban landscape architecture perspective.In the concluding part, the conclusions established throughout the thesis, and the conclusions made from the visual researches and analyses are evaluated together.Keywords: Urban landscape, silhouette, urban image, Istanbul and silhouette.