Kronik hepatit B tanılı hastalarda tenofovir disoproksil, tenofovir alafenamid fumarat ve entekavirin güvenlik ve etkinliğinin retrospektif olarak karşılaştırılması
Retrospective comparison of the safety and effectiveness of tenofovir disoproxil, tenofovir alafenamide fumarate and entecavir patients diagnosed with chronic hepatitis B.
Yazar: MURAT ŞAHİN
Danışman: DOÇ. DR. SAMİ FİDAN
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology ; İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Amaç: Kronik hepatit B virüs (HBV) enfeksiyonu, küresel bir halk sağlığı sorunu olmaya devam etmekte olup siroz, hepatosellüler karsinom (HSK) ve son dönem karaciğer yetmezliğinin önde gelen nedenlerinden birisidir. Güncel kılavuzlarda kronik HBV tedavisinde tenofovir disoproksil fumarat (TDF), entekavir (ETV) ve tenofovir alafenamid (TAF) birincil tedavi olarak önerilmektedir. Çalışmamızda bu tedavi rejimlerinin gerçek yaşamda etkinlik ve güvenilirliğinin karşılaştırılması amaçlanmıştır.

Gereç ve Yöntem: Bu retrospektif kohort çalışmaya, Ocak 2013 ile Ağustos 2023 tarihleri arasında Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Gastroenteroloji Kliniğinde kronik HBV tedavisi için en az 6 ay TDF, ETV veya TAF alan 18 yaş üstü toplam 225 hasta dahil edildi. Tedavi grupları etkinlik ve güvenilirlik bakımından karşılaştırıldı. Tedavi etkinliği virolojik yanıt, serolojik yanıt ve biyokimyasal yanıt ile değerlendirilirken güvenilirlik için böbrek fonksiyonları, lipit paneli, kalsiyum ve fosfor düzeylerindeki değişim değerlendirildi. 

Bulgular: Çalışmaya 143'ü (%63,6) erkek, 82'si (%36,4) kadın ve yaş ortalaması 48.8 (19-91) olan toplam 225 hasta dahil edildi. Hastaların 112'si (%49,8) TDF, 76'sı (%33,8) ETV, 37'si (%16,4) TAF grubundaydı. Takip süresi TAF grubunda diğer gruplara göre anlamlı olarak daha kısaydı (TAF grubunda (ortalama 25,87±15,44), TDF grubunda ortalama 48,17±36,77 ay, ETV grubunda ortalama 42,93±31,84 ay).  ETV ve TDF grubundaki hastaların tamamı antiviral tedavi naif iken TAF grubundaki hastaların sadece 8'i (%22) tedavi naif idi. Tüm tedavi gruplarında HBV DNA'da anlamlı olarak benzer bir düşme görüldü. HBsAg serokonversiyonu hem TDF grubunda (%2.7) hem de ETV grubunda (%3.9) 3'er hastada saptanırken TAF grubunda saptanmadı. Tüm tedavi gruplarında tedavi sonrası ALT düzeyi tedavi öncesine göre istatistiksel olarak anlamlı olarak düşüktü ve ALT normalizasyonu bakımından gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunamadı (p=0,522). Tedavi sonrası ETV, TDF gruplarında GFR düzeylerinde istatistiksel olarak anlamlı bir azalma (p<0.001) görülürken, TAF grubunda da GFR'de azalma olmasına rağmen bu azalma istatiksel olarak anlamlı düzeyde değildi (p>0.05). ETV ve TDF gruplarında tedavi sonrası kreatinin değerleri tedavi öncesine göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde yüksekti (p<0,05), fakat TAF grubunda hastaların tedavi öncesi ve sonrası kreatinin değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunamadı (p=0,338). TDF grubunda total kolesterol, LDL ve trigliserit düzeyleri, ETV grubunda ise total kolesterol ve LDL düzeyleri tedavi öncesine göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde düşüktü.  TAF grubunda ise HDL ve trigliserit düzeyleri anlamlı şekilde yüksekti. 

Sonuç: Sonuç olarak kronik HBV tedavisinde TDF, ETV ve TAF tedavilerinin virolojik, serolojik ve biyokimyasal yanıt bakımından benzer etkinlikte olduğunu saptadık. TAF grubunda böbrek fonksiyonları TDF ve ETV grubuna göre daha az etkilenirken TDF ve ETV gruplarında böbrek fonksiyonlarındaki bozulma benzerdi.  TDF grubunda tedavi sonrası fosfor düzeyleri düşerken TDF ve ETV gruplarında tedavi öncesi ve sonrası fosfor düzeyleri benzerdi. Tüm tedavi gruplarında tedavi öncesi ve sonrası kalsiyum düzeyleri benzerdi. TAF grubunda genel olarak lipit profilinde artış görülürken TDF ve ETV gruplarında lipit profilinde düşme görüldü. Özellikle bu tedavi gruplarının güvenliğini değerlendirmek için daha büyük prospektif çalışmalara ihtiyaç vardır.

Anahtar Kelimeler: Kronik HBV, Entekavir, Tenofovir Disoproksil Fumarat, Tenofovir Alafenamid

Abstract:
Objective: Chronic hepatitis B virus (HBV) infection continues to be a global public health problem and is a leading cause of cirrhosis, hepatocellular carcinoma, and end-stage liver failure. Current guidelines recommend tenofovir disoproxil fumarate (TDF), entecavir (ETV), and tenofovir alafenamide (TAF) as primary treatments for chronic HBV. Our study aimed to compare the efficacy and safety of these treatment regimens in real life.

Materials and Methods: This retrospective cohort study included a total of 225 patients over the age of 18 who received TDF, ETV or TAF for at least 6 months for chronic HBV treatment at the Gastroenterology Clinic of Karadeniz Technical University Faculty of Medicine between January 2013 and August 2023. The treatment groups were compared in terms of efficacy and safety. Treatment efficacy was assessed by virological response, serological response and biochemical response, while changes in renal functions, lipid panel and calcium and phosphorus levels were evaluated for safety.
 
Results: A total of 225 patients were included in the study, 143 (63.6%) male, 82 (36.4%) female, and the mean age was 48.8 (19-91). 112 (49.8%) of the patients were in the TDF group, 76 (33.8%) in the ETV group, and 37 (16.4%) in the TAF group. The follow-up period was significantly shorter in the TAF group than in the other groups (mean 25.87±15.44 months in the TAF group, mean 48.17±36.77 months in the TDF group, and mean 42.93±31.84 months in the ETV and TDF groups). All patients in the ETV and TDF groups were naive to antiviral treatment, while only 8 (22%) of the patients in the TAF group were naive to treatment. A similar significant decrease in HBV DNA was observed in all treatment groups. HBsAg seroconversion was detected in 3 patients in both the TDF group (2.7%) and the ETV group (3.9%), while it was not detected in the TAF group. In all treatment groups, ALT levels were statistically significantly lower after treatment compared to pre-treatment and no statistically significant difference was found between the groups in terms of ALT normalization (p=0.522). While a statistically significant decrease in GFR levels was observed in the ETV and TDF groups after treatment (p<0.001), there was also a decrease in GFR in the TAF group, but this decrease was not statistically significant (p>0.05).
 In the ETV and TDF groups, creatinine values after treatment were statistically significantly higher than before treatment (p<0.05), but no statistically significant difference was found between the creatinine values of the patients in the TAF group before and after treatment (p=0.338). Total cholesterol, LDL and triglyceride levels were statistically significantly lower in the TDF group and total cholesterol and LDL levels in the ETV group compared to before treatment. HDL and triglyceride levels were significantly higher in the TAF group. 

Conclusion: In conclusion, we found that TDF, ETV and TAF treatments were similarly effective in terms of virological, serological and biochemical response in the treatment of chronic HBV. Renal functions were less affected in the TAF group than in the TDF and ETV groups, while renal function deterioration was similar in the TDF and ETV groups. While phosphorus levels decreased after treatment in the TDF group, phosphorus levels were similar before and after treatment in the TDF and ETV groups. Calcium levels were similar before and after treatment in all treatment groups. While lipid profiles generally increased in the TAF group, lipid profiles decreased in the TDF and ETV groups. Larger prospective studies are needed to evaluate the safety of these treatment groups in particular.

Keywords: Chronic HBV, Entecavir, Tenofovir Disoproxil Fumarate, Tenofovir Alafenamide