Jeremy Bentham'ın faydacı ahlak anlayışı üzerine bir soruşturma
An examinition on Jeremy Bentham's utilitarian morality
Yazar: KEMAL BÜYÜKHOCA
Danışman: PROF. DR. HAKAN POYRAZ
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Felsefe Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Ahlak = Morality ; Bentham, Jeremy = Bentham, Jeremy ; Etik = Ethics ; Faydacılık = Utilitarianism ; Haz = Enjoyment

Özet:
Bu çalışma, 18 ve 19. yüzyıl filozofu olan Jeremy Bentham'ın kurucusu/sistemleştiricisi olduğu faydacılık teorisi üzerine bir incelemedir. Bu çalışma temel olarak altı ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm konuya giriş babındadır ve okuyucuya, tez boyunca izlenecek yolun bir portresini çizmeyi amaç edinmiştir. İkinci bölümde ise Bentham faydacılığının felsefi temelleri konu edinilmiştir. Bu bölüm iki alt başlığa ayrılmış ve her iki alt başlığın da cevap aramış olduğu bir soru mevcuttur. Bu sorulardan birincisi, Bentham'ın Antik Yunan hazcı geleneğinin takipçisi olup olmadığına tebakül eder. İkincisi ise Bentham'dan önce Hume ve Hutcheson gibi düşünürlerin, faydacılığın belirli ilkelerini savunmuş olmalarına rağmen, neden bu düşünürleri faydacılığın kurucusu olarak nitelendiremeyeceğimiz üzerinedir. Tezin üçüncü bölümü, Bentham faydacılığını, düşünürün Ahlak ve Yasama İlkelerine Bir Giriş kitabından hareketle, ayrıntılı olarak tasvir etmeyi amaçlamaktadır. Dördüncü bölüm ise Bentham'ın pratik etik üzerine olan görüşlerini konu edinir. Bu bölüm kendi içinde ikiye ayrılmıştır. Birinci kısmın konusu idam cezasıdır. İkinci kısmın konusu ise hayvan haklarıdır. Düşünürün her iki konu ile ilgili fikirleri, kaleme almış olduğu farklı farklı makalelerden hareketle tartışılmıştır. İdam cezası ile ilgili kısmın sonunda, düşünürün bugünkü idam cezası tartışmalarına olan etkisi betimlenmiştir. Hayvan hakları ile ilgili olan kısmın sonunda ise Bentham'ın bugünkü hayvan hakları üzerine olan tartışmalara, Peter Singer dolayımı ile nasıl katkı sağlamış olduğu tasvir edilmiştir. Tezin beşinci bölümü, özelde Bentham faydacılığına, genelde ise faydacılık teorisine getirilen eleştiriler üzerinedir. Faydacılık, felsefe tarihinde en çok eleştirilen teorilerden bir tanesidir. Bu bölümde, bu eleştirilerin bazıları ele alınmıştır. Ele alınan eleştirilerden hangilerinin güçlü eleştiriler, hangilerinin ise güçsüz eleştiriler olduğu nedenleriyle birlikte tartışılmıştır. Son olarak, sonuç bölümünde ise tez boyunca ileri sürülen argümanlar tekrardan dile getirilmiş ve bu argümanlar üzerine kısaca değerlendirme yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Haz, Acı, Fayda, Faydacılık, Hazcılık, Ahlak, Pratik Etik, Mutluluk Terazisi

Abstract:
This study is an examination on the theory of utilitarianism which founded by the 18th and 19th century philosopher Jeremy Bentham. This study basically consists of six main chapters. The first chapter is an introduction to the subject and this chapter aims to provide a portrait of the path to follow through the thesis to the reader. In the second chapter, the philosophical foundations of Bentham utilitarianism are discussed. This chapter is divided two subheadings and there is a question in which both subheadings seek an answer. The first of these questions corresponds to whether Bentham is a follower of the Ancient Greek hedonist tradition. The second of these questions is concerning even though philosophers like Hume and Hutcheson had defended certain principles of utilitarianism before Bentham, why we can't qualify these thinkers as the founders of utilitarianism. The third chapter of the thesis aims to describe Bentham utilitarianism detailedly based on Bentham's book called An Introduction to the Principles of Morals and Legislation. The fourth chapter deals with Bentham's opinions on practical ethics. This chapter is divided into two in itself. The subject of the first part is the death penalty (capital punishment). The subject of the second part is animal rights. The ideas of the thinker on both subjects have been discussed on the basis of various articles he has written. At the end of the part on the death penalty, the influence of the thinker of today's discussions about death penalty is depicted. At the end of the part concerning animal rights, it is described how Bentham contributed to today's discussions on animal rights through Peter Singer. The fifth part of the thesis is on criticisms of both Bentham utilitarianism and the theory of utilitarianism. Utilitarianism is one of the most criticized theories in the history of philosophy. In this chapter, some of these criticisms are tackled. Which of the criticisms are strong and which are weak were discussed together with their reasons. Finally, in the conclusion part, the arguments put forward throughout the thesis were reiterated and a brief evaluation was made on these arguments.

Key Words: Pleasure, Pain, Utility, Utilitarianism, Hedonism, Morality, Practical Ethics, Felicific Calculus