Hanehalkı özellikleri bağlamında 2008 küresel ekonomik krizinin yoksulluk üzerine etkisi: Türkiye örneği
The effect of 2008 global economic crisis on poverty in the context of household characteristics: The case of Türkiye
Yazar: AYTAÇ UĞURLU
Danışman: PROF. DR. HAYDAR AKYAZI
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomik kriz = Economic crisis ; Hanehalkı = Household ; Küresel kriz = Global crises ; Sıralı logit = Ordered logit ; Yoksulluk = Poverty ; Ölçekler = Scales

Özet:
Yoksulluk, iktisadın ve politika uygulayıcılarının sürekli gündeminde olan bir konudur. Dolayısıyla yoksulluk, başta ekonomistlerin olmak üzere diğer sosyal bilimcilerin ilgisini cezbetmektedir. Küreselleşen dünyada yüksek refah artışlarına rağmen yoksulluk, az gelişmiş ülkelerde olduğu gibi, gelişmiş ülkelerde de bir sorun olarak belirmektedir. Diğer ülkelere benzer olarak yoksulluk, Türkiye'de de çözüm bekleyen temel sosyoekonomik sorunlardan biridir. 

Ekonomik kriz ve yoksulluk konularının incelendiği bu araştırmada öncelikle temel kavramlara yer verilmiştir. Daha sonra 2008 küresel ekonomik krizi döneminde Türkiye'de yoksulluğun seyri mikro seviyede araştırılmıştır. Birçok ülkeyi etkileyen küresel ekonomik kriz, Türkiye'yi de etkilemiştir. Bu etkinin yoksulluk değişkeni ile ölçülmesi krizin hanehalkına yansımasına ışık tutması açısından önemlidir. Çalışmada, 2008 küresel ekonomik krizinin hanehalkı yoksulluğu üzerinde etkisini araştırmak için, 2006-2010 periyodunda Türkiye İstatistik Kurumu tarafından hazırlanan Hanehalkı Bütçe Anket verileri kullanılmıştır. Yıllık kullanılabilir gelirlerine göre hanehalkları altı farklı yoksulluk kategorisine ayrılmış ve bağımlı değişkenler oluşturulmuştur. Kategoriler oluşturulurken göreceli yoksulluk sınırı dikkate alınmıştır. Bağımsız değişkenler ise hanehalkı sorumlusunun ve eşinin, demografik ve sosyoekonomik özellikleri, konut özellikleri-varlıklar ve diğer faktörlerdir. Bağımlı değişkenin sıralı kategorik yapısına uygun olarak genelleştirilmiş sıralı logit model kullanılmıştır.

Yapılan çalışmada, Türkiye'de hanehalkı sorumlusunun; erkek olması, 39 yaş ve altında olması, evli olması, zorunlu sigortası olmaması, bir okul bitirememesi, tarım sektöründe çalışması, düzenli ücretli çalışması ve sendikaya kayıtlı olmaması küresel ekonomik kriz döneminde hanehalkının yoksul olma ihtimalini daha fazla arttırdığı sonucuna ulaşılmıştır. Benzer şekilde hanehalkı sorumlusu eşinin: bir okul bitirememesi, tarım sektöründe çalışması, kendi hesabına ve ücretsiz aile işçisi olarak çalışması, sendikaya kayıtlı olmaması hanehalkının küresel ekonomik kriz döneminde yoksullaşma olasılığını daha fazla arttırmaktadır. Konut özellikleri-varlıklar ve diğer faktörler açısından hanehalkının; müstakil-bağımsız veya tek duvarla bitişik evde ikamet etmesi, kiracı olması, ısınmak için soba kullanması, kırsalda ikamet etmesi, gayrimenkul kira geliri olmaması, otomobili olmaması, ikinci konutu olmaması, arsası olmaması, dükkânı olmaması, kalabalık ve bağımlı bireyi fazla hanelerde yaşaması küresel ekonomik krizinden olumsuz etkilenme ihtimalini daha fazla arttırmaktadır.

Abstract:
Poverty is an issue that is constantly on the agenda of economics and policy practitioners. Therefore, poverty attracts the attention of economists and other social scientists. Despite high welfare increases in the globalizing world, poverty appears as a problem in developed countries as well as in underdeveloped countries. Similar to other countries, poverty is one of the main socioeconomic problems waiting to be solved in Türkiye.

In this research, which examines the economic crisis and poverty, the basic concepts are primarily included. Then, the course of poverty in Türkiye during the 2008 global economic crisis was investigated at the micro level. The global economic crisis, which affected many countries, also affected Türkiye. Measuring this effect with the poverty variable is important in terms of shedding light on the reflection of the crisis on households. In the study, the Household Budget Survey data prepared by the Turkish Statistical Institute for the period of 2006-2010 was used to investigate the impact of the 2008 global economic crisis on household poverty. Households were divided into six different poverty categories according to their annual disposable income and dependent variables were formed. The relative poverty line was taken into account while creating the categories. The independent variables are demographic and socioeconomic characteristics of the head of the household and his spouse, housing characteristics-assets and other factors. In accordance with the ordered categorical structure of the dependent variable, the generalized ordered logit model was used.

In the study, the household head in Türkiye; It has been concluded that being male, being 39 years old and under, married, not having compulsory insurance, not being able to finish a school, working in the agricultural sector, working regularly and not being registered with a union, increases the probability of households to be poor during the global economic crisis. Similarly, the spouse responsible for the household: not being able to finish a school, working in the agricultural sector, working as a self-employed and unpaid family worker, not being registered with a union increases the probability of the households becoming impoverished during the global economic crisis. In terms of housing characteristics-assets and other factors; residing in a detached-independent house or house with a single wall, being a tenant, using a stove for heating, residing in the countryside, having no real estate rental income, not having a car, not having a second home, not having a land, not having a shop, living in crowded and dependent households increases the likelihood of being adversely affected by the crisis.