Lise 12. sınıf öğrencilerinin fen, teknoloji, mühendislik ve matematik(FeTeMM) alanlarına yönelik ilgi ile fen ve teknoloji okuryazarlık özyeterlik algı düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi üzerine bir araştırma
A research on the level of 12th grade students' interest towards science, technology, engineerıng and mathematics(STEM) field, and science and technology literacy self-efficacy perceptions in terms of certain variables
Yazar: TUĞBA DİLEK
Danışman: DOÇ. DR. MEDİNE BARAN TÜRKAN
Dicle Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fizik Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: FeTeMM = STEM ; Fen okuryazarlığı = Scientific literacy ; Fizik eğitimi = Physics education ; Lise öğrencileri = High schools students ; Teknoloji okuryazarlığı = Technology literacy ; Öz yeterlilik = Self-efficacy ; Öz yeterlilik algısı = Self-efficacy belief ; Öğrenci algısı = Students perceptions

Özet:
Bu çalışmanın temel amacı, lise 12. sınıf öğrencilerinin FeTeMM alanlarına yönelik ilgi ile fen
ve teknoloji okuryazarlık öz yeterlik algılarının çeşitli değişkenlere göre incelenmesidir.
Araştırmada nicel ve nitel yöntemlerin birlikte kullanıldığı karma yöntem uygulanmıştır.
Araştırmanın katılımcı grubunu, Diyarbakır ili merkez ve bazı ilçelerinde, 2018-2019 eğitimöğretim yılında 12. Sınıf düzeyinde eğitim-öğretim gören lise öğrencileri oluşturmaktadır.
Araştırmanın örneklemini nicel örneklem grubunda 818 (421 kadın, 396 erkek, 1 kişi cinsiyet
belirtmemiştir), nitel örneklem grubunda ise 41 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmaya katılan
öğrenciler, amaçlı tabaklı örnekleme yöntemi baz alınarak belirlenmiştir. Araştırma başlamadan
önce araştırma yapılacak olan okulların farklı okul türleri olmasına dikkat edilmiştir. Bu okullar,
her birinden üç tane olmak üzere yüksek, orta ve düşük okul giriş puanları göz önüne alınarak
meslek lisesi (168) Anadolu lisesi(414) ve fen lisesi(236)olarak belirlenmiştir. Araştırmanın
yapıldığı okul türleri kendi içinde farklı başarı düzeylerine sahiptir. Araştırmada öğrencilerin, 
xi
fen, teknoloji, mühendislik ve matematik alanlarına yönelik ilgi düzeylerini tespit etmek için 36
maddeden oluşan FETEMM kariyer alanları ilgi ölçeği kullanılmıştır. Bununla beraber
araştırmaya katılan öğrencilerin fen ve teknoloji okuryazarlık öz yeterlik algı düzeylerini
belirlemek için 33 maddeden oluşan Fen ve Teknoloji Okuryazarlık Öz yeterlik Ölçeği veri
toplama aracı olarak kullanılmıştır. Yine öğrencilerin kişisel bilgilerini elde etmek amacı ile 7
maddeden oluşan kişisel bilgiler anketi katılımcı öğrencilere uygulanmıştır. Ayrıca araştırmaya
katılan lise 12. sınıf öğrencilerinin FeTeMM alanlarına yönelik ilgilerine yönelik görüşlerini
almak amacı ile yarı yapılandırılmış mülakatlar yapılmıştır. Araştırmada elde edilen veriler,
betimsel analiz, ANOVA testi ve bağımsız gruplat t-testi kullanılarak analiz edilmiştir.
Araştırmanın sonucunda çalışmaya katılan öğrencilerin FeTeMM alanları kariyer ilgi ile fen ve
teknoloji okuryazarlık özyeterlik algı düzeylerinin anlamlı bir şekilde farklılaştığı tespit
edilmiştir. Araştırmaya katılan öğrencilerin öğrenim gördükleri okul türünün de FeTeMM
alanları kariyer ilgi ile fen ve teknoloji okuryazarlık özyeterlik algı düzeylerinde etkili olduğu
görülmüştür. Bununla beraber araştırmaya katılan katılımcıların ilgi ve okuryazarlık
düzeylerinin bilimsel gelişmelerden haberdar olma, interneti kullanma durumu ve amacına göre
anlamlı bir şekilde değiştiği görülmüştür. Öte yandan katılımcı gruptaki öğrencilerin FeTeMM
alanları kariyer ilgilerinin ile fen ve teknoloji okuryazarlık özyeterlik algı düzeylerinin,
çevrelerinde fen ve teknoloji alanlarında çalışan ve rol model olma durumuna göre anlamlı
farklılıklar görülmüştür. Ayrıca katılımcı gruptaki öğrencilerin FeTeMM alanları kariyer ilgi
düzeylerinin annelerinin eğitim ve meslek değişkenlerine göre farklılaştığı tespit edilmiştir.
Bununla beraber katılımcı gruptaki öğrencilerin ilgi düzeyleri babalarının eğitim durumlarına
göre farklılaşırken meslek durumuna göre herhangi bir değişiklik saptanmamıştır. FeTeMM
alanlarına yönelik ilgilerin arttırılması için ortaöğretim kurumlarında, öğrenme ortamlarında,
hem öğrenciler hem de öğretmenler açısından önemli etkilerinin olacağı düşünüldüğünden,
FeTeMM etkinliklerinin arttırılmasının yararlı olacağı söylenebilir.
Anahtar Kelimeler: FeTeMM alanları, Fen ve teknoloji okuryazarlık, Öz yeterlik, 12. sınıf
öğrencileri

Abstract:
The main purpose of this study is to investigate the interest in science and technology literacy
self-efficacy perceptions of high school 12th grade students according to various variables. In
this study, a mixed method was used in which quantitative and qualitative methods were used
together. The participant group of the study is composed of high school students who are in
some districts of Diyarbakır in the 2018-2019 academic year. The sample of the study consisted
of 818 (421 females, 396 males) in the quantitative sample group and 41 students in the
qualitative sample group. The students who participated in the study were determined based on
purposeful sampling method. Before the starting of the study, it was well-considered that the 
xiii
schools to be surveyed were different school types. These schools were determined -three of
each- as vocational high school, anatolian high school and science high school by taking into
account the high, medium and low school scores of students. The types of schools in which the
research is conducted have different levels of achievement. In order to determine the students'
interest level in science, technology, engineering and mathematics fields, STEM career fields
interest scale which is composed of 36 items was used. In addition, the Science and Technology
Literacy Self-Efficacy Scale, consisting of 33 items, was used as a data collection tool to
determine the science and technology literacy self-efficacy perception levels of the students. The
personal information questionnaire consisting of 7 items was applied to the students to obtain the
personal information of the students. In addition, semi-structured interviews were conducted in
order to get their opinions about the interests of the 12th grade students attending the research in
their fields. The data obtained in this study were analyzed by using descriptive analysis,
ANOVA test and independent groups t-test. As a result of the research, it was determined that
the career interest and self-efficacy levels of science and technology literacy differed
significantly in STEM fields. The type of school where the students participated in the study was
found to be effective on STEM areas, career interest, and science and technology literacy selfefficacy perception levels. On the other hand, it was seen that the interest and literacy levels of
the participants participated in the study changed significantly according to the scientific
developments and their usage and purpose. On the other hand, there were significant differences
with between the career interests in STEM fields of the students the level of perception of selfefficacy in the fields of science and technology and a role model who working in the fields of
science and technology. In addition, it was determined that the career interest levels of the
students differed according to the education and occupational variables of their mothers. While
the level of STEM interest of the students varied according to their fathers' educational status, no
change was observed according to their fathers' jobs. It can be said that it would be beneficial to
increase the efficiency of STEM activities in order to increase the interest in STEM fields in
high schools. Because it is thought that there is important for both students and teachers.
Keywords: STEM fields, Science and technology literacy, Self-efficacy, Grade 12 students