Kaçak yapılaşmanın önlenmesiyle ilgili sorunlar; Boğaziçi öngörünüm bölgesi örneği
The problems abuot preventing the illegal building; The Bosphorus front side example
Yazar: HAKAN ŞAL
Danışman: PROF. DR. TÜLAY ESİN
Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü / Mühendislik ve Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Mimari mekan = Architectural space

Özet:
İstanbul; yüzyıllardır gerek doğal güzellikleri, gerekse jeopolitik konumu ile hem Bizans İmparatorluğu, hem Osmanlı İmparatorluğu; hem de Türkiye Cumhuriyeti zamanında çok önemli bir şehir olmuştur. Yüzyıllarca birçok devlet tarafından fethedilmeye çalışılan şehirde halk, uzun sure tarihi yarımada olarak adlandırılan bölgede yaşamış, sonrasında ise 17. yüzyıldan itibaren yaşanan nüfus artışı ile beraber şehrin başka bölgelerine de yerleşim başlamıştır. Ortaköy, Emirgan, Büyükdere, Beylerbeyi, Çengelköy, Anadoluhisarı gibi Boğaziçi köyleri de bu süreç içerisinde şehir insanının tercih ettiği alanlar haline gelmiştir.17. yüzyıldan önce nüfusu çok az olan Boğaziçi köylerinde, Osmanlı İmparatorluğu'nun son zamanlarında; deniz ulaşımının da gelişmesiyle nüfus artmış, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasından sonra, II. Dünya Savaşı yıllarında Boğaziçi Alanı'ndaki bu artış durmuş; ancak 1950'li yıllardan itibaren İstanbul'da yaşanan yoğun göç dalgası Boğaziçi Alanı'nın da nüfusunu önemli ölçüde etkilemiştir. Bu sürecin sonunda bölgedeki yoğun yapılaşmayı kontrol edebilmek amacıyla, bölge SIT alanı olarak belirlenmiş ve Boğaziçi için özel olarak hazırlanan 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu, 1983'te kabul edilmiştir. Bu kanunla Boğaziçi İmar Müdürlüğü kurulmuştur. Sonrasında, 1985 yılında yürürlüğe giren 3194 sayılı İmar Kanunu ile 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nda değişiklik yapılmış ve Boğaziçi alanında, Boğaziçi Sahil Şeridi ve Öngörünüm Bölgesi'ndeki uygulamalar Büyükşehir Belediye Başkanlığı'na; Geri görünüm ve Etkilenme Bölgeleri'ndeki uygulamalar ise ilçe belediyelerine devredilmiştir.Çalışmanın ana temasını Boğaziçi İmar Müdürlüğü'nün sorumluluğu altında bulunan Boğaziçi Sahil Şeridi ve Öngörünüm Bölgesi oluşturmaktadır. Beşiktaş, Sarıyer, Beykoz ve Üsküdar İlçeleri'ni kapsayan Öngörünüm Bölgesi; Avrupa yakasında; Ortaköy Camii'nden başlayıp Rumelifeneri'ne, Anadolu yakasında ise Fethipaşa Korusundan başlayıp Anadolufeneri'ne kadar uzanmaktadır.Çalışma beş bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın amacının ve hazırlanış yönteminin açıklandığı birinci bölümden sonra, ikinci bölümde Boğaziçi'nin genel özellikleri beş alt başlıkta işlenmiştir. Bu bölümde Boğaziçi Alanının konumu, coğrafi yapısı, nüfus yapısı, yapılaşma süreci, ulaşımın yapılaşmaya etkisi incelenmiştir. Coğrafi yapı alt başlığında; topografik, jeolojik, hidrolojik ve iklim yapısı ile bitki örtüsü; yapılaşma süreci alt başlığında; Bizans Öncesi Dönem, Bizans, Osmanlı ve Cumhuriyet Dönemi'ndeki yapılaşma süreçleri; ulaşımın yapılaşmaya etkisi alt başlığında ise, deniz yolu ve kara yolu ulaşımının yapılaşmaya etkisi anlatılmıştır.Üçüncü bölüm, Boğaziçi alanının idari yapısı ve Boğaziçi alanını etkileyen yasal düzenlemelerin anlatıldığı bölüm olup iki alt başlıkta incelenmiştir. Öncelikle bölgenin idari yapısı, genel idari yani ve Boğaziçi İmar Müdürlüğü olarak iki başlıkta ele alınmıştır. Boğaziçi İmar Müdürlüğü ise; idari yapısı ve görevleri, kaçak yapı denetimi, bölgedeki kaçak yapılaşma türleri ve kaçak yapılaşmaya karşı uygulanan işlemler olarak dört bölümde işlenmiştir. Boğaziçi alanını etkileyen yasal düzenlemeler; Osmanlı Dönemi'nde, Cumhuriyet Dönemi'nde ve 1983 Sonrası Dönemde Yapılan Yasal Düzenlemeler ile 2960 Sayılı Boğaziçi Kanunu ve 3194 Sayılı İmar Kanunu olmak üzere beş başlıkta incelenmiştir. Dördüncü bölümde ise, kaçak yapılaşmanın önlenmesiyle ilgili sorunlar üç alt başlık altında toplanmış ve her bir sorun için uygulanabilecek çözüm önerileri getirilmiştir.Son olarak beşinci bölümde çalışma ile ilgili varılan sonuçlar ve değerlendirmelere yer verilmiştir. Boğaziçi Ön Görünüm Bölgesi'nin sınırlarının Boğaziçi Alanını korumada yetersiz kalması, Boğaziçi Ön Görünüm Bölgesi'nde bulunan ve haklarında yıkım kararı alınmış olan yapıların yıkılamaması, Geri Görünüm Bölgesi'ndeki nüfus artışının On Görünüm Bölgesi'ne etkisi, Boğaziçi Ön Görünüm Bölgesi'nden sorumlu olan kurumun mevcut sistemde karşılaştığı sıkıntılar, başlıca sorunlar olarak dikkat çekmektedir.

Abstract:
Istanbul has been a very important city at both Ottoman Empire and Republic of Turkey time by its both natural beauties and geographical location for geographical location for centuries. In the city which was tried to be conquered by many countries for centuries, the public live in the zone which was called as the historical peninsula, and then the location to the other zones of the city started after the increase of population which was lived since the 17?th century. The Bosphorus villages as Ortaköy, Emirgan, Büyükdere, Beylerbeyi, Çengelköy became the zones which people of the city preferred in this period.The population in the Bosphorus villages of which the population was a few increased after the sea transport developed at the last period of the Ottoman Empire. In the years during the 2?nd World War, after the The Republic of Turkey founded the increase of population stopped but; the hard migration which was lived in İstanbul since 1950, influence the population of the Bosphorus Area importantly. By the time, both the industry investment with support of the state and building activities which the increase of population brought caused the natural structure to begin to spoil. At the end of this period, the zone was designated as SIT area for being able to control the dense building in the zone and The Bosphorus Law of number 2960 was approved in 1983. The Bosphorus Directorship was founded by this law. Then some change was made in The Bosphorus Law of number 2960 by the Building Law of number 3194 which was came into force in 1985 and the authority in the shore and the front side of the Bosphorus has been given to the municipality of İstanbul; the authority in the back and the effected sides of the Bosphorus has been given to the local town municipalities.The main topic of the study is formed by the shore and the front side of the Bosphorus which are under the responsibility of The Bosphorus Directorship. The front side of the Bosphorus which include Beşiktaş, Sarıyer, Beykoz and Üsküdar towns starts from the Mosque of Ortaköy and reaches to Rumelifeneri at the European Side; starts from the Grove of Fethipaşa and reaches to Anadolufeneri at the Asian Side.The study is consist of five parts. After the first part which the aim of the study and the style of preparation has been explained, the general properties of Bosphorus have been explained under five titles in the second part. In this part, the location, geographical property, human property, building process of the Bosphorus area and the influence of transport to building of the zone has been examined. In the geographical property inferior topic; the topographical, geological, hydrological and climate structure and the plant cover; in the building process inferior topic, the building process before The Old Grek time, in the Old Grek time, in the Ottoman time and in the Republic of Turkey time; in the influence of transport to structure topic, the influence of sea and road transport to building have been expounded.The third topic is the one in which the management structure of The Bosphorus area and legality arrangement which effect the Bosphorus area has been expounded and it has been examined under two lower topics. First, the management structure of the area has been studied under two topics with the name the general management structure and The Bosphorus Directorship. The Bosphorus Directorship topic has been searched under four topics with the names; the management structure and missions, the control against to illegal building, the illegal building sorts in the area and the operations which are applied against to illegal building. The legality arrangements which effect The Bosphorus area have been expounded under five topics with the names; the legality arrangements at Ottoman, Republic of Turkey times, in the period after 1983, The Bosphorus Law of number 2960 and The Building Law of number 3194. The fourth topic is the one in which the problems about preventing the illegal building have been gathered under three lower topics and solution proposals which can be applied for each problem have been brought.Lastly, the results and opinions about the study have been expounded in the fifth topic. These problems are seen as the main problems: The borders of The Bosphorus front side are insufficient for protecting the The Bosphorus area, the buildings which are in The Bosphorus front side and decided to be demolished can not be demolished, the effect of the population increase of The Bosphorus back side to The Bosphorus front side and the association which is responsible about The Bosphorus front side is insufficient in the present system.