Çocukluk çağı renal mikrolitiyazisin klinik ve metabolik özelliklerinin farklı yaş gruplarında karşılaştırılması
Comparison of clinical and metabolic properties of childhood renal microlithias in different age groups
Yazar: ONUR ERİŞEN
Danışman: PROF. DR. FATMA MUTLUBAŞ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İzmir Tepecik Eğt. ve Arş. Hast. / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Hiperkalsiüri = Hypercalciuria ; Retrospektif çalışmalar = Retrospective studies ; Ultrasonografi = Ultrasonography ; Çocuklar = Children ; Çocukluk dönemi = Childhood ; Üriner taşlar = Urinary calculi

Özet:
Amaç: Üriner sistem taş hastalığı çocuklarda insidansı artan önemli bir klinik problemdir. Tekrarlama oranları, tanı ve tedavideki düzensizlikler nedeniyle izlemde kronik böbrek hastalığına neden olabilir. Renal mikrolitiyazis ise <3 mm boyutundaki taşları tanımlamak için kullanılan bir radyolojik tanıdır. Bu çalışmada, renal mikrolitiyazis tanısı almış süt çocukluğu ve sonrası yaş dönemindeki çocuk hastaların etiyoloji, klinik ve radyolojik bulguları ile karşılaştırılması amaçlanmıştır.   
Gereç ve yöntem: Bu çalışmada, 2010-2019 tarihleri arasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi İzmir Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Çocuk Nefroloji Kliniğinden takipli 18 yaş altı renal US ile mikrolitiyazis tanısı almış çocuklar poliklinik dosyaları ve hasta bilgi yönetim sistemi kullanılarak hastaların demografik, klinik, laboratuvar, görüntüleme, tıbbi ve cerrahi, tedavi verileri kapsamlı bir veri tabanı oluşturularak retrospektif olarak incelenmiştir. Çalışmada 93 hastaya ait veriler değerlendirilmiş ve veriler bir olgu rapor formuna kaydedilmiştir. Çalışmada tanı anında 0-24 aylık ve >24 aylık olmak üzere sırasıyla 72 ve 21 hastadan oluşan iki grup elde edilmiştir. Renal mikrolitiyazis tanılı hastaların yaş, cinsiyet, vücut ağırlığı, boy, ailede taş öyküsü, hastaneye yatış öyküsü, tanı yaşı, tanı anındaki semptomu, tanı ve izlem anındaki US bulguları serum biyokimyasal parametreleri ve elektrolitleri, kan gazı, vitamin D ve PTH seviyeleri, spot idrarda atılan solüt düzeyleri ve idrar metabolik testleri (oksalat, sitrat ve sistin) ve tedavileri retrospektif olarak her iki grup içinde karşılaştırılması yapılmıştır. Veriler IBM SPSS Statistics Standard Concurrent User V 25 (IBM Corp., Armonk, New York, ABD) istatistik paket programında değerlendirildi. P değeri 0,05' den küçük olan veriler anlamlı olarak kabul edildi.
Bulgular: İzlem süresinde RM tanısı almış 93 hastanın ≤2 yaş ve >2yaş olmak üzere iki grupta demografik özellikleri, radyolojik ve metabolik özellikleri değerlendirildi. Taşa bağlı hastane yatış sayısı ≤2 yaş hasta grubunda %50 oranında yüksek bulundu (p=0,046). Üriner US >2 hasta grubunda tek taraflı tek RM sayısı lehine ≤2 yaş hasta grubunda tek taraflı çoklu RM sayısı lehineydi (p=0,002). Metabolik bozukluk varlığı ≤2 yaş hasta grubunda 29 (%40,3), >2 yaş hasta grubunda 7 (%33,3) hastada mevcuttu (p=0,046). Hiperkalsiüri, ≤2yaş hasta grubunda (%22) hiperokzalüri (%29) >2yaş hasta grubunda en sık saptanan metabolik bozukluklardı. Hipositratüri (%23,8) ve hiperürikozüri (%19) >2 yaş hasta grubunda daha fazla saptandı (p=0,043) ve (p=0,044). Rastlantısal tanı ≤2 yaş hasta grubunda %58,3 ile diğer gruba göre yüksek saptandı ve böğür ağrısı >2yaş hasta grubunda %61,9 ile diğer gruba göre yüksek saptandı (p<0,001). İzlemde, üriner US'nin periyodik değerlendirme sonuçları benzerdi. İlk değerlendirmede gruplarda sırasıyla taşların %29,2 ve %19,4 ile çap ve sayısında artış ve her iki grupta taşların %33 oranında kaybolduğu saptandı. İzlemin 2. yılı dolduğunda ise ≤2 yaş hasta grubu için %90,3 ve >2 yaş hasta grubu için %95,2 oranında taşların kaybolduğu saptandı.  Üriner US sonuçlarının gruplara göre değerlendirmesinde iki yaş üstü grupta tek taraflı tek RM sayısı, iki yaş altı grupta tek taraflı birden fazla RM sayısı ile istatistiksel olarak farklı bulundu (p=0,002). Çalışmada, 2 yaş altı grupta taşlar sağ ve sol böbrekler için (%47,5 ve %60,7) çoğunlukla alt polde yerleşim gösterirken >2 yaş hasta grubunda sağ ve sol böbrekler için (%50 ve %53,3) yaklaşık %50 oranında orta polde yerleştiği saptandı. Üst pol yerleşimi en nadir lokalizasyondu. Hastalara uygulanan tedaviler her iki grupta benzer olup potasyum-sitrat en sık tercih edilen tedavi idi. 
Sonuç: Renal mikrolitiyazis çocukluk çağında sık görülen bir klinik durumdur. Etiyolojide metabolik bozukluklar çoğunlukla rol aldığı için metabolik testler sadece süt çocukluğu değil ileri çocukluk ve ergen yaş dönemlerinde de yapılmalıdır. Renal US, RM tanısını koymak ve izlem süresince taşların tedaviye yanıtını değerlendirebilmek ve progresyonu izlemek için en optimal incelemedir. 

Anahtar sözcükler: Renal mikrolitiyazis, süt çocukluğu, hiperkalsiüri ve ultrason

Abstract:
Aim:  Urinary system stone disease is an important clinical problem with an increasing incidence in children. Due to recurrence rates, irregularities in diagnosis and treatment, it may cause chronic kidney disease in follow-up. Renal microlithiasis (RM) is a radiological diagnostic term used to define stones <3 mm in size. In this study, it was aimed to compare the etiology, clinical and radiological findings of pediatric patients diagnosed with renal microlithiasis in infancy and later years.
Materials and Methods: In this study, children under the age of 18 who were followed-up in University of Health Sciences, İzmir Tepecik Training and Research Hospital, Pediatric Nephrology Clinic between years of 2010-2019 and diagnosed as microlithiasis with renal US were analyzed retrospectively using outpatient files and patient information management system. A comprehensive database is created from the data of demographic, clinical, laboratory, imaging, medical and surgery and treatments of patients. Data of 93 patients in total were evaluated in the study and were recorded in a case report form. The patients were divided into two groups according to their age at diagnosis. There were 72 patients in the group of 0-24 months, and 18 patients in the group of > 24 months of age. Current age, gender, body weight, height, family history of urinary stone, hospitalization history, diagnosis age, symptoms at the time of diagnosis, US findings at diagnosis and follow-up, serum biochemical parameters and electrolytes, blood gas analysis, vitamin D and PTH levels of patients with renal microlithiasis, solute levels in spot urine and urinary metabolic tests (oxalate, citrate and cystine) and treatments were compared. The data were evaluated in IBM SPSS Statistics Standard Concurrent User V 25 (IBM Corp., Armonk, New York, USA) statistical package program. A p value less than 0.05 was considered significant.
Results: During the follow-up period, the demographic, radiological and metabolic characteristics of the patients diagnosed with RM were evaluated. The number of hospitalizations due to urinary stone was found to be 50% higher in the patient group ≤2 years old (p = 0.046). Urinary US of the patients shows that one RM was in favor of the patient >2 years old, multipl RM was in favor of patients ≤2 years old in unilateral kidney (p = 0.002). Metabolic disorders were present in 29 (40.3%) patients aged ≤2 years and in 7 (33.3%) patients aged >2 years (p = 0.046). Hypercalciuria was the most common metabolic disorder in the patient group aged ≤2 years (22%), hyperoxaluria (29%) in the patient group >2 years old. Hypocitraturia (23.8%) and hyperuricosuria (19%) were found more in >2 years old patient group (respectively p = 0.043, p = 0.044). The incidental diagnosis was found to be higher in the patient group ≤2 years of age with 58.3% and flank pain was higher in the patient group >2 years of age with 61.9% (p <0.001). In the follow-up, the periodic evaluation results of urinary US were similar. In the first evaluation, it was found that the groups increased in diameter and number with 29.2% and 19.4%, respectively, and disappearance of stones in both groups was 33%. At the end of the second year of follow-up, it was found that the stones disappeared at a rate of 90.3% for the ≤2 years old group and 95.2% for the >2 years old group. In the evaluation of urinary US results according to the groups, the number of one unilateral RM in the group of >2 years old and multipl unilateral RM in the group of ≤2 years old were statistically higher (p = 0.002). In the study, in the group of <2 years of age, stones were mostly located in the lower pole for the right and left kidneys (47.5% and 60.7%), while in the patient group >2 years of age, approximately 50% was located in the middle pole for the right and left kidneys (50% and 53.3%). Upper pole location was the rarest. Treatments applied to the patients were similar in both groups, and potassium citrate was the most preferred treatment.
Results: Renal microlithiasis is a common clinical condition in childhood. Since metabolic disorders mostly play a role in the etiology, metabolic tests should be performed not only in infancy but also in advanced childhood and adolescence. Renal US is the most optimal examination to diagnose RM and evaluate the response of stones to treatment and monitor progression during follow-up.

Key words: Renal microlithiasis, infancy, hypercalciuria and ultrasound