Türkiye'de kripto para seçimini etkileyen kriterlerin ve alternatiflerin AHP yöntemi ile belirlenmesi
Determination of the criteria and alternatives affecting the choice of crypto currency in Turkey using the AHP method
Yazar: BUSE BULUT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ RANA ŞEN DOĞAN
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı / Ekonometri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonometri = Econometrics
Dizin: AHP =

Özet:
Bu tez çalışması, Türkiye'de kripto para birimlerine yönelik yatırım
tercihlerini etkileyen kriterleri belirleme ve bu kriterler yardımıyla kripto para
birimleri arasında seçim yapma amacını taşımaktadır. Bu amaç doğrultusunda, ilk
aşamada kriterler arasında faktör analizi gerçekleştirilmiş ve kriterlerin sistematik bir
sınıflandırılması yapılmıştır. Ardından, sınıflandırılmış kriterlerin detaylı bir
incelemesi için Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) yöntemi başvurulmuştur. Bu
yöntemle, bireylerin yatırım tercihlerini etkileyen kriterler belirlenmiş ve etki
dereceleri üzerinden kademeli bir sıralama gerçekleştirilmiştir. İkinci aşamada ise,
Mayıs 2023 tarihine ait piyasa değerlerini temel alarak Türkiye'de en yüksek işlem
hacmine sahip kripto paralar arasından en optimal alternatifin belirlenmesi ve
sıralaması AHP yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bu bağlamda, piyasa
değerleri üzerinden yapılan analiz, yatırımcıların tercihlerini anlamak adına önemli
bir perspektif sunmaktadır.
Beş bölümden oluşan tez çalışmasının birinci bölümünde, kripto para yatırım
tercihlerini etkileyen faktörleri anlamaya yönelik bir temel oluşturmak amacıyla
kripto paranın evrimi, paradan kripto paraya geçişin tarihsel gelişimi, kripto paranın
temel özellikleri, blok zincir teknolojisinin ortaya çıkışı anlatılmıştır. İkinci bölümde,
Bitcoin (BTC), Ethereum (ETH), Binance Coin (BNB), Ripple (XRP) ve Cardano
(ADA) gibi kripto para alternatifleri detaylı bir şekilde incelenmiş, kripto para
seçimini etkileyen çeşitli kriterler ele alınmış ve literatür taraması yapılarak
çalışmanın teorik çerçevesi oluşturulmuştur. Üçüncü bölümde, kullanılan yöntemler
detaylı bir şekilde açıklanmış; veri toplama süreci, uzman görüşü alma, açıklayıcı
faktör analizi ve AHP yöntemi anlatılmıştır. Dördüncü bölümde, açıklayıcı faktör
analizi ve AHP yöntemine dayalı olarak elde edilen bulgular sunulmuştur. Son
bölümde ise çalışmanın ana sonuçları özetlenmiştir.
Araştırmanın sonuçlarına göre, açıklayıcı faktör analizi kullanılarak
belirlenen 21 kriter, 6 ana kriter/faktör boyutuna indirgenmiştir. Bu ana kriterler,
Pazar, Teknik, Sosyal, Kişisel, Medya ve Ekonomik faktörleri içermektedir. Ayrıca,
AHP yöntemi kullanılarak yapılan ikili karşılaştırmalar sonucunda, bu ana kriterlerin
etki dereceleri üzerinden sıralaması Pazar > Teknik > Sosyal > Kişisel > Ekonomik >
Medya olarak belirlenmiştir. Bulgular, söz konusu faktörlerin farklı kripto para
birimlerinde farklı önceliklere sahip olduğunu göstermektedir. Örneğin, Pazar,
Kişisel ve Medya faktörlerinde BTC ilk sırada yer alırken; Sosyal ve Ekonomik
açıdan ETH tercih edilmektedir. Son olarak, kripto para birimi alternatifleri açısından
yapılan genel değerlendirmede ise sıralama BTC > ETH > BNB > XRP > ADA
şeklinde, en çok tercih edilenden en az tercih edilene doğru olmuştur.
Anahtar Kelimeler: Kripto Para Yatırımı, Türkiye, Çok Kriterli Karar Verme, AHP
Yöntemi, Faktör Analizi.

Abstract:
This thesis aims to determine the criteria influencing investment preferences
in cryptocurrencies in Turkey and to make choices among cryptocurrency
alternatives based on these criteria. In pursuit of this objective, a factor analysis was
initially conducted among the criteria, and a systematic classification of the criteria
was established. Subsequently, the Analytic Hierarchy Process (AHP) method was
employed for a detailed examination of the classified criteria. Through this method,
criteria affecting individuals' investment preferences were identified and ranked
based on their impact levels. In the second stage, using the market values as of May
2023, the determination and ranking of the optimal alternative among
cryptocurrencies with the highest transaction volume in Turkey were conducted
through the AHP method. In this context, the analysis based on market values
provides a significant perspective for understanding investors' preferences.
The first chapter of the five-chapter thesis aims to build a foundation for
understanding factors influencing cryptocurrency investment preferences. The
evolution of cryptocurrency, historical development of the transition from traditional
currency to cryptocurrency, fundamental characteristics of cryptocurrency, and the
emergence of blockchain technology are discussed. In the second chapter, detailed
examinations of cryptocurrency alternatives such as Bitcoin (BTC), Ethereum
(ETH), Binance Coin (BNB), Ripple (XRP) ve Cardano (ADA) are conducted.
Various criteria influencing cryptocurrency selection are explored, and a literature
review is conducted to establish the theoretical framework. The third chapter
provides a detailed explanation of the methods employed, including the data
collection process, expert opinions, explanatory factor analysis, and the AHP
method. The fourth chapter presents the findings obtained through explanatory factor
analysis and the AHP method. The final chapter summarizes the main results of the
study.
According to the research findings, the 21 criteria identified through
explanatory factor analysis were reduced to 6 main criteria/factor dimensions. These
main criteria encompass Market, Technical, Social, Personal, Media, and Economic
factors. Furthermore, based on binary comparisons conducted using the AHP
method, the ranking of these main criteria in terms of their impact levels was
determined as Market > Technical > Social > Personal > Economic > Media. The
results indicate that these factors have different priorities in various cryptocurrencies.
For instance, BTC ranks first in Market, Personal, and Media factors, while ETH is
preferred in terms of Social and Economic aspects. Finally, in the overall assessment
of cryptocurrency alternatives, the ranking was determined as BTC > ETH > BNB >
XRP > ADA, moving from the most to least preferred.
Keywords: Cryptocurrency Investment, Turkey, Multi-Criteria Decision Making,
AHP Method, Factor Analysis.