Arsa kullanımının toplulaştırılmasına yönelik parametrik tabanlı bir model önerisi
A parametric based model proposal for land use consolidation
Yazar: BETÜL BENLİ
Danışman: DOÇ. DR. SERHAT ANIKTAR ; ÖĞR. GÖR. ERDEM KÖYMEN
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Bu çalışma, Türkiye'de mimarlık ve inşaat sektöründe, mevzuat ve yönetmelikler ışığında gerçekleşen uygulamaların ülkemizdeki kent planlaması ve şehirlerdeki mimari tasarıma olan etkileri ile doğrudan ilgilidir. Ülkemizde gerçekleşen dönüşüm uygulamalarında kullanılan kanun ve esasları göz önüne alarak yapılacak olan bu çalışmada, uygulanan dönüşüm projelerinin yapı arsasındaki konut planlamasında ve vaziyet planında yapıların konumlanma tasarımı esasında kullanılabilecek bir algoritma oluşturulmaktadır. Bu tasarımda oluşumun oturum alanını sürdürülebilir bir şekilde artırarak konut bloklarının konumlanma ve arazi bölümü varyasyonlarıyla konutlar için ideal konumlanma ve yaşam alanı artışı göz önüne alınmaktadır. Dönüşüm çerçevesinde projenin yapılacağı yapı adası üzerindeki vaziyet planı yerleşimi varyasyonlarıyla birlikte, bu ada ve çevre yapı adalarının birleşimleriyle oluşabilecek yeni parsel oluşumları üzerindeki çeşitli vaziyet planı tasarım varyasyonları sunulmaktadır. Bu algoritma ile projelerde uygulanan yapı tasarımlarında konut yüksekliklerinin konut sayısı ve bölge koşullarına göre maksimum konutu oturum ideallerine göre sağlayabilecek oranda olması amaçlanmaktadır. Her yapı bloğunun konumlanmasında yapıların birbirlerine saygılı yaklaşımının sağlanması öngörülmektedir.
Çalışma kapsamında özellikle riskli alanların kentsel dönüşüm projelerinde toplulaştırmayı otomatize etmek için arsaların farklı metrekarelerini ele alıp birleşme ihtimallerini görebileceğimiz sayısal tabanlı bir model üretilmiştir. Bilgisayar destekli tasarım yazılımı Rhinoceros 3D programının eklentisi olan Grasshopper3D ile oluşturulan, kentsel dönüşümde arsa kullanımını toplulaştırma ve en-iyilemeye yönelik parametrik tabanlı model, dönüşüm projesinde arsa kullanımını optimize eden, arsaların alternatif birleşim tespitlerini kullanıcıya sunarak maksimum oranda kullanılabilecek yaşam alanları oluşturan bir sistemdir. Yaşam alanlarında metrekare verimliliği ülkemiz şartları ve aile düzeni ele alındığında konut kullanılabilirliğinin artması ve ideal yaşam alanları oluşturabilmek adına önem arz etmektedir. Modelin toplulaştırmayla konut metrekare artışına, mekânın verimli kullanılmasına imkân tanımayı amaçlayan ve bunun da ötesinde mimarlığın içindeki bazı kabulleri de kapsayan bir çalışma olması öngörülmektedir. Yaşam alanı tasarım ihtimallerini oluşturacak bu sistemle alternatif arsa birleşimleri tespit edilmekte ve toplulaştırma önerisiyle birlikte ortaya çıkacak yeni hacimler sunulmaktadır.
Çalışmanın ilk bölümünde model üretimine gereksinim duymamıza vesile olan problem ve eksiklikler tespit edilerek modeli oluşturma amacımız ve yöntemimiz vurgulanmıştır. İkinci bölümde tasarlanan modelin tabanını oluşturan makine öğrenmesi, sayısal tasarım, parametrik tasarım ve karar destek sistemleri gibi sayısal üretim araçlarının detaylarına değinilmiştir. Üçüncü bölümde arsa kullanımında toplulaştırma ve bu toplulaştırma hükmünün kentsel dönüşümlerde nasıl uygulandığı alt başlıklarıyla işlenmiştir. Dördüncü bölümde ise üretilen modelin gereksinimi açıklanarak çalışma yöntemi, model ara yüzü ve otomasyon süreci aşamalarıyla açıklanmıştır. Son olarak arazi ve arsa düzenleme esaslarıyla oluşturulan karar destek modelinin çıktı verilerine değinilmiştir. 
Genel olarak, çalışmada kentsel dönüşümü yapılacak arsa/arsaların toplulaştırma hükmüyle emsal artışını ve bu artışla elde edilecek metrekare kazancını sayısal tabanlı bir yöntemle gösterecek, bu kazançla birlikte kullanıcı veya teknik ekibe destek olup tasarım altık ihtimalleri sunacak bir sistem üretilmiştir. Sürdürülebilir olarak tasarlanan mekanların verimli kullanılması, yaşam alanı artışıyla birlikte toplulaştırmayla kentsel tasarıda bütüncül bir mimari anlayışın uygulanmasını ve bu doğrultuda uygulanmakta olan manuel işlemleri otomatize hale getirerek hızlandırmak amaçlanmaktadır.
Arsa birleşimleriyle oluşan yeni parseller ve konutları için istenilen koşulları sağlamak adına veriler sunan tasarımı, ideal bir yaşam alanı oluşturulmasına yönelik arsada hacim kazancı sağlayan bir algoritma oluşturulmuştur. Bu algoritma ile morfolojik eğilimlere dayalı bir mimari konsept önermeye, arsaların verimli kullanımına ve mimarlara yeni parseller üzerinden tevhit avantajı ile kentsel tasarı konusunda rehberlik edebilecek bir sistem geliştirmeye yönelik çalışmalar yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Kentsel Dönüşüm, Karar Destek Modeli, Sayısal Tasarım, Parametrik Tasarım, Toplulaştırma, Arsa Kullanımı

Abstract:
This study is directly related to the effects of the practices realized in the light of legislation and regulations in the architecture and construction sector in Turkey on urban planning and architectural design in our country. In this study, considering the laws and principles used in urban transformation practices in our country, an algorithm is created that can be used in the housing planning of the applied transformation projects on the building plot and the positioning design of the buildings in the site plan. In this design, the ideal positioning and living space increase for the residences is taken into consideration with the positioning and land division variations of the housing blocks by increasing the residence area of the formation in a sustainable way. Within the framework of urban transformation, site plan layout variations on the building island where the project will be built, as well as various site plan design variations on new parcel formations that may be formed by the combination of this island and the surrounding building islands are presented. With this algorithm, it is aimed to ensure that the housing heights in the building designs applied in urban transformation projects are at a rate that can meet the maximum housing session ideals according to the number of dwellings and regional conditions. In the positioning of each building block, it is envisaged to ensure a respectful approach to each other.
Within the scope of the study, a numerical-based model has been produced in order to automate the aggregation in urban transformation projects, especially in risky areas, by considering different square meters of the plots and seeing the merger possibilities. The parametric-based model created with Grasshopper, which is an add-on of the computer-aided design software Rhinoceros 3D program, for aggregation and optimization of land use in urban transformation, is a system that optimizes the use of land in the transformation project and creates living spaces that can be used at maximum rate by presenting alternative combination determinations of the lands to the user. Considering the conditions of our country and the family order, square meter efficiency in living spaces is important for increasing housing availability and creating ideal living spaces. It is envisaged that the model will be a study that aims to enable the increase in housing square meters and the efficient use of space through collectivization, and beyond this, it is also envisaged to be a study that includes some assumptions within architecture. With this system that will create living space design possibilities, alternative land combinations are identified and the new volumes that will emerge with the proposal of consolidation are presented. 
In the first part of the study, the problems and deficiencies that caused us to need model production were determined and our purpose and method of creating the model were emphasized. In the second part, the details of the digital production tools such as machine learning, numerical design, parametric design and decision support systems that form the basis of the designed model were discussed. In the third part, the consolidation in land use and how this consolidation provision is applied in urban transformations were processed with subheadings. In the fourth part, the requirement of the produced model was explained and the working method, model interface and automation process stages were explained. Finally, the output data of the decision support model created with the principles of land and plot arrangement were discussed.
In general, in this study, a system has been produced that will show the increase in the precedent of the land/plots to be urban transformed with the provision of consolidation and the square meter gain to be obtained with this increase with a numerical based design, and with this gain, it will facilitate the work of the user architects and engineers and offer them design possibilities. It is aimed to ensure the efficient use of sustainably designed spaces, to implement a holistic architectural understanding in urban design with the increase in living space and to automate the manual processes applied in this direction. 
The design, which provides data to provide the desired conditions for new parcels and residences formed by land combinations, has created an algorithm that provides volume gain in the land to create an ideal living space. With this algorithm, studies have been carried out to propose an architectural concept based on morphological trends, efficient use of land and to develop a system that can guide architects on urban design with the advantage of unification over new parcels.

Keywords: Urban Transformation, Decision Support Model, Numerical Design, Parametric Design, Consolidation, Land Use