Sürdürülebilir kalkınma amaçları ve coğrafya eğitimi
Sustainable development goals and geography education
Yazar: CANDAŞ GÖCEN
Danışman: PROF. DR. SALİH ŞAHİN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Coğrafya Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Coğrafya dersi = Geography lesson ; Coğrafya eğitimi = Geography education ; Coğrafya öğretimi = Geography teaching ; Ekonomik coğrafya = Economic geography ; Sürdürülebilir kalkınma = Sustainable development ; Ölçekler = Scales ; Öğretim programları = Teaching curriculums ; İnsan doğa ilişkisi = Human nature relations

Özet:
İnsan ve doğa ilişkisi zaman içerisinde farklı bir boyut kazanmıştır. Doğal ortam üzerindeki insan baskısının giderek artmasının bu farklılıkta önemli bir payı vardır. 18. yüzyılda Avrupa'da başlayan sanayi devrimi, insanın doğa ile olan ilişkisinde önemli bir dönüm noktasını simgelemektedir. İçten yanmalı motorların icadı ile başta kömür olmak üzere enerji kaynaklarına yönelimin artması; hava, su ve toprak kirliliğinde ani artışlara neden olmuştur. Doğal çevre üzerindeki bu baskı çevre kirliliğinin yanı sıra kaynakların aşırı tüketilmesi gibi birtakım olumsuzluklara da neden olmuştur. İnsanoğlu özellikle 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren doğal çevredeki bu olumsuzluklara yönelik bir görüş geliştirmeye başlamıştır. Bu farkındalığın oluşmasında çevre ve insan ilişkisinin olumsuz sonuçlarını ortaya koyan bilimsel araştırmaların ve çevreci düşünceyi benimseyen yazarların yayınlarının önemli katkısı olmuştur. Doğanın varlığını devam ettirebilmesinin önemi kavranmış ve sürdürülebilir kalkınma (SK) yaklaşımı oraya çıkmıştır. Birleşmiş Milletler (BM) sürdürülebilir kalkınmayı, gelecek kuşakların yaşam hakkını elinden almadan bugünün ihtiyaçlarını karşılayabilen bir yaşam tarzı olarak tarif etmektedir. SK çevresel, ekonomik ve sosyal olmak üzere 3 boyuttan meydana gelmektedir. SK' nin amacına ulaşması için bu 3 boyutun da birlikte geliştirilmesi gerekmektedir. BM tarafından 1972 Stockholm'de düzenlenen İnsan Çevresi Konferansı sürdürülebilir kalkınmanın küresel kabulü için bir milat olmuştur. Daha sonra sayısız zirve ve konferans aracılığıyla SK anlayışı tüm dünyada kabul görmüştür. Sürdürülebilir kalkınma adına 2000 yılında BM Binyıl Kalkınma Hedefleri (BKH) belirlemiştir. 8 ana
 
hedeften oluşan ve 15 yıl uygulamada kalan bu hedeflerin ardından 2015 yılında yine BM tarafından Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (SKA) kabul edilerek uygulamaya konulmuştur. 2030 yılına kadar ulaşılması gereken 17 amaç ve bu amaçlara bağlı 169 alt amaçtan oluşan SKA temelde gezegeni korumayı, kaynakların sürekliliğini ve refahı tüm insanlığa yaymayı hedeflemektedir. SKA' nın bu hedeflere ulaşabilmesi için birçok alanda iş birliğine ihtiyaç vardır. BM tarafından SK ve SKA için eğitim de bu alanlardan biri olarak ifade edilmektedir. Ayrıca 17 SKA içerisinde yer alan 4. amaç, nitelikli eğitim olarak belirlenmiştir. Bu amaç doğrultusunda dünyadaki tüm ülkelerde eğitime adil erişim ve yaşam boyu eğitimi teşvik etmenin üzerinde durulmaktadır. Bu bakımdan eğitim SKA' lara ulaşılması için bir gerekliliktir. Eğitim içinde yer alan bazı alanlar ise hem konu içeriği hem de araştırma alanları itibariyle SKA'ya ulaşılabilmesinde diğer alanlara göre daha avantajlıdır. Özellik coğrafya, eğitim içeriği ve inceleme alanının uygunluğu itibariyle bireylerde SK ve SKA bilincini oluşturmaya uygun bir alandır. Bu bakımdan araştırmada
21. yüzyılda küresel olarak benimsenen SK ve SKA ile coğrafya eğitimi ilişkisini ortaya koymak amaçlanmıştır. Araştırmada karma araştırma modeli kullanılmıştır. Araştırmanın nitel bölümünde doküman analizi ve alan yazın taraması yapılarak veriler toplanmıştır. Nitel bölümde elde edilen veriler coğrafya öğretiminin amaçları ve SKA arasında bir bağ olduğunu göstermektedir. Ayrıca araştırma SKA ve coğrafya dersi konuları arasında önemli bir ilişki olduğunu ortaya çıkarmıştır. Ortaöğretim coğrafya dersinin toplam 130 kazanımı içerinde 35 (%26,9) kazanımın her birinin en az bir SKA ile ilişkili olduğu belirlenmiştir. Araştırmanın nicel bölümünde ise araştırmacı tarafından coğrafya öğretmenlerinin SKA' ya yönelik görüşlerini ortaya koymak için geliştirilen ölçekten elde edilen veriler kullanılmıştır. Ölçek geliştirme aşamasında alanyazın taraması yapılmış çeşitli ölçek türleri incelenmiş ve alan uzmanlarının görüşü alınarak ölçek maddeleri oluşturulmuştur. İlk olarak her bir SKA için 3'er maddelik toplam 51 maddeden oluşan bir madde havuzu oluşturulmuştur. Daha sonra alan uzmanları ile inceleme yapılarak birbirini kapsayan ve amaca hizmet etmeyen maddeler çıkarılmıştır. 205 coğrafya öğretmenin katılımı ile deneme uygulaması yapılmıştır. Deneme uygulamasının ardından madde analizleri yapılmıştır. Yapılan geçerlik ve güvenirlik analizlerinin sonrasında ölçek formuna nihai şekli verilmiştir. Araştırmanın nihai uygulamasının örneklemini Ankara'nın
9 merkez ilçesinde görev yapan 289 coğrafya öğretmeni oluşturmuştur. Örneklem grubundaki öğretmenlere 2 bölümden oluşan sürdürülebilir kalkınma amaçları görüş ölçeği uygulanmıştır. Ölçek kişisel bilgiler ve 17 maddelik görüşlerinin yer aldığı iki kısımdan oluşmaktadır. Coğrafya öğretmenlerine uygulanan ölçekten elde edilen veriler SPSS paket programında analiz edilmiştir. Ölçek verilerine göre coğrafya öğretmenlerinin SKA' ya yönelik görüş ölçek puanlarının ortalaması 12 olarak bulunmuştur. Araştırmaya katılan 289 coğrafya öğretmeninden 196'sının (%67,8)ölçek puanlarının ise 12 ve üzerinde olduğu belirlenmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen bulgulara göre coğrafya öğretmenlerinin SK ve SKA' ya yönelik oldukça olumlu görüşe sahip oldukları tespit edilmiştir.

Abstract:
The relationship between man and nature has gained a different dimension over time. The increasing human pressure on the natural environment has an important role in this difference. The industrial revolution, which started in Europe in the 18th century, symbolizes an important turning point in the relationship of man with nature. With the invention of internal combustion engines, the increase in the tendency to energy sources, especially coal, has caused sudden increases in air, water and soil pollution. This pressure on the natural environment has caused some negativities such as excessive consumption of resources as well as environmental pollution. Since the second half of the 20th century, mankind has started to develop an awareness of these negative effects in the natural environment. Scientific research that reveals the negative results of the environment and human relationship and the publications of authors adopting environmentalist thinking have contributed significantly to this awareness. The importance of the continuation of nature has been understood and the sustainable development (SD) approach has emerged. The United Nations (UN) defines sustainable development as a lifestyle that meets the needs of the present without compromising the right to life of future generations. SK consists of three dimensions: environmental, economic and social. In order for the SC to achieve its purpose, these three dimensions must be developed together. The Conference on the Human Environment, organized by the UN in Stockholm in 1972, became a milestone for the global acceptance of sustainable development. Later, the concept of SC was accepted all over the world through numerous summits and conferences. In the name
 
of sustainable development, the UN Millennium Development Goals (MDGs) were set in 2000. After these goals, which consisted of 8 main goals and remained in practice for 15 years, the Sustainable Development Goals (SDGs) were accepted by the UN in 2015 and put into practice. The SDG, which consists of 17 goals to be achieved by 2030 and 169 sub-objectives connected to these goals, basically aims to protect the planet, to spread the continuity of resources and welfare to all humanity. In order for the SDG to achieve these goals, cooperation is needed in many areas. Education for SD and SDG is also expressed as one of these fields by the UN. In addition, the 4th objective in the 17 SDGs has been determined as qualified education. To this end, it focuses on promoting equitable access to education and lifelong learning in all countries around the world. In this respect, education is a necessity for achieving SDGs. Some fields in education are more advantageous than other fields in reaching the SDG in terms of both subject content and research areas. In particular, geography is a suitable area for education, which is suitable for creating SD and SDG awareness in individuals, due to the educational content and the suitability of the study area. In this respect, it is aimed to reveal the relationship between SD and SDG and geography education, which have been adopted globally in the 21st century. Mixed research model was used in the research. In the qualitative part of the research, data were collected by document analysis and literature review. The data obtained in the qualitative part show that there is a link between the aims of geography teaching and SDG. In addition, the research revealed that there is an important relationship between SDG and geography course topics. It has been determined that each of 35 (26.9%) acquisitions among 130 acquisitions of secondary education geography course is associated with at least one SDG. In the quantitative part of the study, the data obtained from the scale developed by the researcher to measure the view of geography teachers towards SDG was used. During the scale development stage, the literature was reviewed, various scale types were examined, and the scale items were formed by taking the opinions of field experts. First, an item pool consisting of 51 items in total, with 3 items for each SDG, was created. Then, by examining with field experts, the articles that cover each other and do not serve the purpose were removed. A trial application was conducted with the participation of  205 geography teachers. After the trial application, item analyzes were made. After the validity and reliability analysis, the scale form was given its final shape. The sample of the final application of the research consisted of 289 geography teachers working in 9 central districts of Ankara. Sustainable development goals view scale consisting of 2 parts was applied to the teachers in the sample group. A 2 part sustainable development view scale were applied to the teachers in the sample group. The scale consists of 2 parts including personal information and 17 items about views. The data obtained from the scale applied to geography teachers were analyzed in the SPSS package program. According to the scale data, the average of the awareness scale scores of the geography teachers towards SDG was 12. It was determined that 196 (67.8%) of the 289 geography teachers participating in the study had scale scores of 12 and above. According to the findings obtained as a result of the research, it has been found out that geography teachers have a very positive high notion of SD and SDG.