Safevi dönemi Tebriz ekolü minyatürlerinde tekstil
Textile in Tabriz school miniatures of the Safavid period
Yazar: TUBA SUBAŞI ADIBELLİ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA YILDIRIM ; PROF. DR. MAHDİ MOHAMMADZADEH
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / Türk İslam Sanatları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: El Sanatları = Crafts ; Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Safevi devletinin kurucusu Şah İsmail'in on altıncı yüzyılın başında Akkoyunluları hezimete uğratarak 1502'de Tebrizi alması, 1503'de Şiraz'ı ve 1510'da Herat'ın fethedilmesi ile zengin bir sanat okulunun temelleri atılmıştır. Tebriz ilim ve sanat camiasının öne çıkan şehri olmuş ve bir yüzyılı aşkın süre Tebriz sanat okulu kendinden önceki ekollerin harmanlanması ile kendine has bir üslup geliştirmiştir.

Tez çalışmamızda Ulusal ve Uluslararası müze kütüphane envanterlerinde bulunan muhtemelen Safevi Dönemi Tebriz üslubu olduğunu tespit ettiğimiz minyatürlü 27 eser içinden 156 minyatürlü sayfanın tekstil tasarım kompozisyonları incelenmiştir. Tezin birinci bölümünde; Safevi Dönemi siyasi tarihi, kültür ve sanat faaliyetleri incelenmiştir. Tezin ikinci bölümünde; Safevi Dönemi Tebriz ekolü minyatür tarihi incelenmiş Safeviler öncesi ve Safeviler Dönemi olarak ele alınmıştır. Üçüncü bölüm; Safevi Dönemi tekstil tarihi incelenmiştir. Dördüncü bölüm; beş farklı müze ve iki kaynak eser ele alınarak yirmi yedi katalog (yüz elli altı minyatür) tekstil tasarım bağlamında detaylı analiz edilmiştir. Tezin beşinci bölümünde; araştırma kapsamında incelenmiş olan minyatürlü sayfaların ayrıntılı değerlendirmesi yapılmıştır.

	Sonuç olarak tespit edebildiğimiz, muhtemel Safevi Dönemi Tebriz ekolü eserlerinin katalog bölümündeki detaylı incelemesinin ışığında, minyatürlü eserlerin Akkoyunlu Türkmen Dönemi ve Timur sanat anlayışının etkisi altında oluştuğu görülmüştür. Minyatür sanatındaki tasvir gücünün tekstil sanatına yansıdığı, incelenen tekstil unsurlarından kaftan, başlık, çadır ve sayebanların dönemin üslup özelliklerini tamamıyla taşıdığı görülmektedir. Tebriz sanat üslubu, kendine has özellikler ve üstün sanat eserlerinin doğmasını sağlayacak yeni bir ekolün başlangıcı olmuştur.

Abstract:
The founder of the Safevid state, Shah Ismail, laid the foundations of a rich art school by capturing Tabriz in 1502 with defeating the Akkoyunlu in the early 16th century, taking Shiraz in 1503, and conquering Herat in 1510. Tabriz became a prominent city in the field of science and art, and for over a century, the Tabriz art school developed a distinctive style by blending the teachings of preceding schools.
In our thesis, we have examined the textile design compositions of 163 miniature pages from 27 works, which we have identified as probably belonging to the Safevid Period Tebriz style, found in the inventories of national and international museum libraries. In the first section of the thesis, political history, culture and art activitiesofSafevidPeriodhaveexamined. 
In the second section of the thesis, the history of Safevid Period Tebriz school miniatures has been examined, covering the pre-Safevid and Safevid periods. In third section, the textile history of Safevid Period has been examined. The fourth section involves a detailed analysis of twenty-seven catalogs (comprising one hundred and fifty-six miniatures) in the context of textile design, considering five different museums and two reference works.  In the fifth section of the thesis, a detailed evaluation of the examined miniature pages within the scope of the research has been conducted. 
In conclusion, based on the detailed examination of the catalog section of the potentially Safevid Period Tebriz school works that we were able to identify, it has been observed that the miniatures were influenced by the art concepts of the Akkoyunlu Turkmen period and the Timurid era. The descriptive power in miniature art is reflected in textile art, as observed in the examined textile elements such as kaftans, headpieces, tents, and sayebans, all of which fully embody the stylistic features of the period. Tebriz art style has been beginning of a new school with characteristic futures, giving rise to exceptional works of art.