Çankırı kent ağaçlarında odun çürüklüğü fungusları ve yaygınlıklarının belirlenmesi
Determination of wood decay fungi and their intensities on urban trees in Çankırı
Yazar: AYCAN KAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FUNDA OSKAY
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Makromantarlar = Macrofungi

Özet:
Bu tez çalışması, Çankırı kent merkezindeki ağaçlarda, ağaçların stabilitesini ve kırılmaya karşı direncini olumsuz yönde etkileyebilecek odun çürüklüğü funguslarını ve yaygınlıklarını belirlemek amacı ile yürütülmüştür. Kent ağaçları üzerinde gelişen fungusları tespit etmek amacı ile yürütülen keşif sürveylerinde, 53 ağaçtan 59 fungal üreme yapısı örneği toplanmıştır. ITS ve LSU gen bölgelerinin dizilenmesi ve filogenetik analizler sonucunda Çankırı kent ağaçları ile ilişkili olarak, Inonotus hispidus (Bull.) P. Karst., Cerioporus squamosus (Huds.) Quél. (sin.: Polyporus squamosus (Huds.) Fr), Pleurotus (Fr.) P. Kumm. sp., Cyclocybe aegerita sensu lato (V. Brig.)Vizzini, Schizophyllum commune Fr. ve Coprinellus micaceus (Bull.) Vilgalys, Hopple & Jacq. Johnson tanılanmıştır. Teşhislerin ardından, bu fungusların yaygınlıklarını belirlemek amacı ile değerlendirme sürveyleri yapılmış, Çankırı kent merkezindeki on cadde boyunca sıralanan tüm ağaçların (toplam 630) incelenmesi soncunda, ağaçların %10'unda toplam 66 fungal üreme yapısı tespit edilmiştir. Tespit edilen funguslar arasında I. hispidus ve C. squamosus en yaygın türlerdir (sırasıyla %45 ve %15). Her iki tür de kent ağaçlarının yaygın ve tehlikeli patojenik odun çürüklüğü fungusları olarak bilinir.  İncelenen 19 farklı ağaç türü arasında en fazla sayıda fungal üreme yapısı, Fraxinus spp. (%38) üzerinde tespit edilmiş, bunu Acer negundo (%32) ve Platanus orientalis (%15) takip etmiştir. Fraxinus spp. üzerinde yalnızca I. hispidus tespit edilirken, A. negundo üzerinde, C. aegerita s.l. ve C. squamosus yaygın olmak üzere diğer funguslar da tespit edilmiştir. Çınarlarda I. hispidus ve C. squamosus nadir olarak tespit edilmiştir. Patojenik odun çürüklüğü funguslarının Fraxinus spp. ve A. negundo üzerinde yaygın bulunmasında, bu ağaçlar üzerinde budama kaynaklı yaraların daha yaygın olmasının etkisi olabilir. Ancak bu tez çalışması kapsamında, odun çürüklüğü funguslarının ağaçlardaki zararı ve yaygınlıklarını etkileyen faktörler ele alınmamıştır. Ülkemizde kent ağaçları da dahil olmak üzere dikili ağaçlar üzerinde çok sayıda odun çürüklüğü fungusu tespit edilmiştir. Bununla birlikte, kent ağaçlarında bu fungusların yaygınlıkları daha önce araştırılmamış, bu fungusların kent ağaçlarının sağlığı ve halk güvenliği açısından önemleri değerlendirilmemiştir.

Abstract:
This thesis was conducted in order to identify and determine the intensities of the wood decay fungi, those capable of reducing the stability and fracture-resistance of urban trees in Çankırı city centre. During surveillance surveys aiming at detecting the wood decay fungi occurring on urban trees, a total of 59 fungal fruit bodies were collected from 53 trees. Based on ITS and LSU DNA sequencing and phylogenetic analysis, Inonotus hispidus (Bull.) P. Karst., Cerioporus squamosus (Huds.) Quél. (sin.: Polyporus squamosus (Huds.) Fr), Pleurotus (Fr.) P. Kumm. sp., Cyclocybe aegerita sensu lato (V. Brig.)Vizzini, Schizophyllum commune Fr. and Coprinellus micaceus (Bull.) Vilgalys, Hopple & Jacq. Johnson were identified on urban trees in Çankırı city centre. Following identifications, the intensities of these fungi on urban trees planted along 10 main streets in city centre were determined through systematic surveys. A total of 630 trees were investigated and fungi were detected on 10 % of the trees (66 fruit bodies). I. hispidus and C. squamosus were the most common wood decay fungi on urban trees (45 and 15 % respectively). Both species are recognized among common and dangerous pathogenic wood decay fungi of urban trees worldwide. Among 19 tree species investigated, the frequencies of fruit bodies were highest on Fraxinus spp. (38%), followed by Acer negundo (32%) and Platanus orientalis (15%). I. hispidus was the only fungus detected on Fraxinus spp.. On A. negundo, C. aegerita s.l. and C. squamosus being the most common, other fungi were also observed. I. hispidus and C. squamosus were also detected on P. orientalis, yet relatively rarely. High frequencies of I. hispidus and C. squamosus on Fraxinus spp. and A. negundo can be related to high frequencies of pruning wounds on this hosts. However, in this thesis work, neither the degree of damage nor the factors underlying intensities of these fungi were questioned. In Turkey, including those in urban areas, numerous wood decay fungi were identified on living trees. Nevertheless, to our knowledge, the intensities of wood decay fungi were not investigated or their impacts on tree health and public safety were not considered before this work in Turkey.