Sağlık eğitimi ve progresif kas gevşeme egzersizinin perimenopozal dönemdeki kadınlarda vazomotor semptomlara ve uyku sorunlarına etkisi
The effect of health education and progressive muscle relaxation exercise on vasomotor symptoms and sleep problems in women with perimenopausal period
Yazar: SIDIKA PELİT AKSU
Danışman: PROF. DR. AYTEN ŞENTÜRK ERENEL
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology ; Sağlık Eğitimi = Health Education
Dizin: Belirti ve semptomlar = Signs and symptoms ; Egzersiz = Exercise ; Kadınlar = Women ; Kas gevşemesi = Muscle relaxation ; Menopoz = Menopause ; Sağlık eğitimi = Health education ; Uyku = Sleep ; Uyku kalitesi = Quality of sleep ; Vazomotor sistem = Vasomotor system

Özet:
Bu çalışma, perimenopozal dönemdeki kadınlarda sağlık eğitimi ve progresif kas gevşeme egzersizinin (PKGE) vazomotor semptomlara ve uyku sorunlarına etkisinin belirlenmesi amacıyla yapılan, tek merkezli, ön test - son test randomize kontrollü, faktöriyel grup deneysel bir çalışmadır. Araştırma bir aile sağlığı merkezinde yürütülmüştür. Araştırma için gerekli kurum izni ve etik kurul onayı alınmıştır. Örneklemi 30'u PKGE+ Sağlık eğitimi grubu, 30'u PKGE grubu, 30'u kontrol grubunda olmak üzere toplam 90 kadın oluşturmuştur. Bu çalışmada iki farkli müdahalenin etkinliği karşılaştırılmıştır. PKGE+ Sağlık eğitimi grubundaki kadınlara vazomotor semptomlara ve uyku hijyenine yönelik sağlık eğitimiyle birlikte PKGE uygulanmıştır. PKGE grubundaki kadınlara sadece PKGE uygulanmıştır. Kontrol grubundaki kadınlara ise girişim uygulanmamıştır. Araştırma süreci 9 haftadır. Veriler, kişisel bilgi formu, Vazomotor Senptomlara yönelik Visual Analog Skala (VAS), Kadın Sağlığı İnisiyatifi Uykusuzluk Ölçeği (KSİUÖ), vazomotor semptom günlüğü, progresif kas gevşeme egzersizi takip çizelgesi ve sağlık eğitimini uygulama takip çizelgesi aracılığı ile toplanmıştır. Verilerin analizinde ANOVA test; Repeated Measures test, Kruskal-Wallis H test, Friedman test ve χ2 test istatistikleri kullanılmıştır. Bu çalışmada, günlük sıcak basması sıklığı ortalamalarının 3. değerlendirmede PKGE+ Sağlık eğitimi grubunda ve PKGE grubunda kontrol grubuna göre anlamlı olarak azaldığı saptanmıştır (p<0,05). Yapılan istatistiksel analizde, 2. ve 3. değerlendirmede günlük gece terlemesi sıklığı, günlük sıcak basması şiddet skoru, günlük gece terlemesi şiddet skoru, günlük sıcak basması VAS skoru, günlük gece terlemesi VAS skoru ve KSİUÖ skoru ortalamalarının PKGE+ Sağlık eğitimi grubunda ve PKGE grubunda kontrol grubuna göre anlamlı olarak azaldığı saptanmıştır (p<0,05). 2. değerlendirmenin sonunda terleme VAS skoru ortalamalarının PKGE+ Sağlık eğitimi grubunda anlamlı olarak azaldığı, 3. değerlendirmenin sonunda ise PKGE+ Sağlık eğitimi grubunda ve PKGE grubunda kontrol grubuna göre anlamlı olarak azaldığı saptanmıştır (p<0,05).  Çalışma sonucunda, perimenopozal dönemdeki kadınlarda ortaya çıkan vazomotor semptomlar ve uyku sorunlarının azaltılmasında hem vazomotor semptomlara ve uyku hijyenine yönelik sağlık eğitimiyle birlikte PKGE uygulamasının (PKGE+Sağlık eğitimi grubu) hem de sadece PKGE uygulamasının (PKGE grubu) etkili bir yöntem olduğu saptanmıştır. Ayrıca, PKGE+Sağlık eğitimi grubunun tüm ölçüm sonuçlarında PKGE grubuna göre daha yüksek etki büyüklüğüne sahip olduğu saptanmıştır.

Abstract:
This study was a single-center, pre-test and post-test randomized controlled, factorial group experimental study conducted to determine the effect of health education and progressive muscle relaxation exercise (PMRE) on vasomotor symptoms and sleep problems in women with perimenopausal period. The research was conducted in a family health center. The required institutional permission and ethics committee approval was received.  The sample consisted of 90 women totally, 30 of whom in the PMRE + health education group, 30 of whom in the PMRE group and 30 of whom in the control group. This study compared the effectiveness of two different interventions. PMRE was administered to women in the PMRE + Health education group, along with health education on vasomotor symptoms and sleep hygiene. Only PMRE was administered to women in the PMRE group. No intervention was applied to women in the control group. The research period was 9 weeks. The data was collected using personal information form, Visual Analogue Scale for Vasomotor Symptoms (VAS), Women's Health Initiative Insomnia Rating Scale (WHIIRS), vasomotor symptom diary, progressive muscle relaxation exercise follow-up schedule, and health education practice follow-up schedule. In the analysis of the data, ANOVA test, Repeated Measures test, Kruskal-Wallis H test, Friedman test and χ2 test statistics were used. In the statistical analysis performed, it was determined that the mean of the frequency of daily hot flashes significantly decreased in the PMRE + Health education group and in the PMRE group compared to the control group at the third evaluation (p <0.05). In the second and third evaluations, the mean frequency of daily night sweats, daily hot flash severity score, daily night sweats severity score, daily hot flashes VAS score, daily night sweats VAS score and WHIIRS score were significantly decreased in the PMRE + Health education group and the PMRE group compared to the control group  (p <0.05). At the end of the second evaluation, it was determined that the mean sweating VAS score decreased significantly in the PMRE + Health education group, and at the end of the third evaluation, it was found to be significantly decreased in the PMRE + Health education group and the PMRE group compared to the control group (p <0.05). As a result of the study, it was determined that PMRE intervention together with health education for vasomotor symptoms and sleep hygiene (PMRE + Health education group) and only PMRE intervention (PMRE group) were found to be an effective method in reducing vasomotor symptoms and sleep problems in women with perimenopausal period. Also, it was determined that the PMRE + Health education group had a higher effect size than the PMRE group in all measurement results.