Engelli bireylerin seyahat beklentilerini belirleyen faktörler üzerine bir araştırma
A study on the factors determi̇ni̇ng travel expectations of people with disabilities
Yazar: MEHDI NASIBOV
Danışman: PROF. DR. IŞIL ÖZGEN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı / Turizm İşletmeciliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Turizm = Tourism

Özet:
Engelli bireylerin turizm faaliyetlerinde sorun yaşamadan aktif bir şekilde
yer alabilmesi için turizm işletmelerinin bütüncül olarak değerlendirilmesi gerekir.
Turizm sektöründe öncelikle temel ihtiyaçları gideren konaklama, yiyecek-içecek ve
ulaştırma işletmelerinin, sonrasında ise müzeler, eğlence ve plaj gibi alanların
erişilebilir hâle getirilmesi engelli bireylerin seyahat haklarını olabilecek maksimum
düzeyde kullanmalarını sağlayacaktır. Seyahat acentaları veya oteller gibi turizm
paydaşlarının başta kendi içlerinde sonrasında ise yerel halk, kamu sektörü gibi
diğer paydaşlarla işbirliği içerisinde hareket etmeleri, erişilebilirliği sağlamak adına
bireysel veya ortak girişimlerde bulunmaları, engelli bireylerin ihtiyaçları
konusunda yeterli bilgiye sahip olmaları, engellilere yönelik sunulacak hizmetlerde
hem kaliteyi hem de müşteri memnuniyetini artıracaktır.
Erişilebilirlik seviyesi, her ülkede veya destinasyonda aynı değildir. Bu
durum engelli bireylerin tatil planlamalarını yaparken seyahatlerinde kaygı
duymalarına ve birtakım beklentilerin oluşmasına neden olmaktadır. Bu tez
çalışması engelli bireylerin seyahat beklentilerinin neler olduğunu belirlemek
amacıyla yürütülmüştür. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden yarı
yapılandırılmış görüşme kullanılmıştır. Engelli bireylerin seyahat ile ilgili temel
beklentilerinin ne olduğunun belirlenmesi, bu beklentileri gidermek adına
yapılabilecek faaliyetlerde başta turizm işletmelerine ve ilgili diğer paydaşlara yol
gösterici olacak ve alanyazına katkıda bulunacaktır.
Çalışmanın birinci bölümünde engellilik kavramının tanımı, engelli model
yaklaşımları, engelli sınıflandırması, engellilere yönelik ulusal ve uluslararası
düzenlemelere yer verilmiştir. İkinci bölümde turizm işletmelerinde engellilere
yönelik hizmetler, engellilerin turizm kısıtları, engelli bireylerin seyahat beklentileri
ele alınmış ve son bölümünde ise engelli bireylerle yüz yüze görüşmeler yapılarak
seyahat beklentilerinde hangi unsurların ön plana çıktığı farklı engel grupları
açısından değerlendirilmiştir. Çalışma İzmir ilinde 05.07.2022 ve 15.08.2022 tarihleri
arasında Ortopedik, Görme ve İşitme engelli bireylerle yarı yapılandırılmış mülakat
şeklinde gerçekleştirilmiş, toplanan veriler içerik analizine tabi tutulmuş ve seyahat
beklentileri turizm işletmelerinin türlerine göre belirlenmiştir. Araştırma yer alan
çeşitli engel gruplarına mensup engelli katılımcılara; "Tüm Engelliler için Engelsiz
Dünya Derneği", "Avrasya Engelliler Spor Kulübü", "Engelli Yaşam Çözümleri
Danışmanlığı", "Karşıyaka Belediyesi Görme Engelliler Kütüphanesi" ve "Buca
Engelliler Derneği" aracılığıyla ulaşılmıştır. Araştırma sonucunda engelli bireylerin
temel beklentilerinin turizm personelinin engelli bireylerle iletişim eksikliğinin
giderilmesi ve gerek turizm işletmelerinde ve gerekse de kamusal alanlarda
altyapısal erişilebilirlik sorunlarının çözülmesidir. Özellikle altyapı sorunları engelli
bireylerin turistik destinasyonlardan tam anlamıyla yararlanamamalarına neden olmaktadır.

Abstract:
Tourism businesses should be evaluated holistically so that people with
disabilities can take an active part in tourism without any problems. In the tourism
sector, primarily making accommodation, food and beverage and transportation
businesses that meet basic needs accessible, and then areas such as museums,
entertainment and beaches will enable people with disabilities to use their travel
rights as much as possible. Tourism stakeholders such as travel agencies or hotels
should act in cooperation in themselves and then with other stakeholders such as
local people and the public sector and try to make individual or joint initiatives to
ensure accessibility, have sufficient information about the needs of people with
disabilities. These will increase both the quality and customer satisfaction in the
services provided for the disabled.
Accessibility level is not the same in every country or destination. This
situation causes people with disabilities to worry about their travel and creates some
expectations while planning their vacations. This thesis study was carried out to
determine the travel expectations of people with disabilities. Semi-structured
interview which is one of the qualitative research methods, was used in the research.
Determining what the basic expectations of disabled people about travel, will guide
tourism businesses and other relevant stakeholders to improve their activities to
meet these expectations, and will contribute to the literature.
In the first part of the study, the definition of the concept of disability,
disability model approaches, disability classification, and national and international
regulations for the disabled are included. In the second part, the services for the
disabled in tourism establishments, the tourism restrictions of the disabled, and the
travel expectations of the disabled individuals were discussed, and in the last part,
face-to-face interviews were made with the disabled individuals and which factors
came to the fore in their travel expectations were evaluated in terms of different
disability groups. The study was carried out in the form of semi-structured
interviews with Orthopedically, Visually and Hearing-impaired individuals in the
province of Izmir between 05.07.2022 and 15.08.2022, the collected data were
subjected to content analysis and travel expectations were determined according to
the types of tourism enterprises. Disabled participants belonging to various disability
groups in the research has been reached through "Handicapped World Association
for All Disabled", "Eurasia Disabled Sports Club", "Disabled Life Solutions
Consultancy", "Karşıyaka Municipality Library for Visually Impaired" and "Buca
Disabled Association". As a result of the research, the basic expectations of the
disabled individuals are; elimination of tourism personnel communication
incompetency with the disabled individuals and the solution of the infrastructural
accessibility problems both in tourism enterprises and in public spaces.
Infrastructure problems, in particular, cause people with disabilities to not be able
to fully benefit from touristic destinations.