Kimya öğretmeni adaylarının öz yeterlik algıları ve öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları
Chemistry student teachers` self efficacy beliefs and attitudes toward teaching profession
Yazar: AYŞEGÜL DERMAN
Danışman: PROF. DR. ERDAL ÖZKAN ; YRD. DOÇ. DR. YASEMİN GÖDEK ALTUK
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Kimya = Chemistry
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Kimya eğitimi = Chemistry education ; Kimya öğretimi = Chemistry teaching ; Tutumlar = Attitudes ; Yeterlilik = Sufficiency ; İçerik analizi = Content analysis

Özet:
Bu çalışmanın amacı, kimya öğretmeni adaylarının öğretmenlik öz yeterlik algılarının, öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarının bazı değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığını ve adayların mesleki bilgi ve becerilerine yönelik yeterlik algılarını ortaya çıkarmaktır. Veriler bu amaç doğrultusunda toplanmıştır. Araştırmada veri çeşitlemesi (data triangulation) sağlamak için nicel ve nitel araştırma yöntemleri birlikte kullanılmıştır. Nicel araştırma yöntemlerinden genel tarama modeli benimsenmiştir; araştırmanın bağımsız ve bağımlı değişkenleri arasında ilişkisel tarama yapılmıştır. Nitel araştırma yöntemlerinden ise yarı yapılandırılmış görüşme yöntemi benimsenmiştir. Bu yöntemle, kimya öğretmeni adaylarının öğretmenlik mesleğine, mesleki bilgi ve becerilerine, öğretmenlik (staj) uygulamalarına yönelik görüşleri alınmıştır.Araştırmanın çalışma evrenini Türkiye'nin değişik üniversitelerine bağlı eğitim fakültelerinin kimya öğretmenliği anabilim dalının 4. ve 5. sınıfında öğrenim gören kimya öğretmeni adayları oluşturmaktadır. Araştırma örneklemini, 2005?2006 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde Selçuk Üniversitesi, Gazi Üniversitesi, Karadeniz Teknik Üniversitesi, Marmara Üniversitesi ve 2006-2007 eğitim-öğretim yılı güz döneminde Atatürk Üniversitesi'ne bağlı eğitim fakültelerinin kimya öğretmenliği ana bilim dalının 4. ve 5. sınıfında öğrenim gören 331 kimya öğretmeni adayı oluşturmaktadır. Araştırma örneklemi tesadüfî küme örnekleme yöntemiyle seçilmiştir.Bu araştırmada kimya öğretmeni adaylarının öğretmenlik öz yeterliklerini belirlemek amacıyla ?Öğretmen Yeterlik Ölçeği? ; öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarını ölçmek için ?Öğretmenlik Mesleğine Yönelik Tutum Ölçeği?; bağımsız değişkenlere yönelik bilgi toplamak için uzman görüşü alınarak hazırlanan kişisel bilgi formu ve kimya öğretmeni adaylarının mesleki bilgi ve becerilerine yönelik yeterlik algılarını belirlemek için, öğretmen yetiştirme programlarında kullanımı uygun görülen öğretmenlik uygulaması ders gözlem formundaki yeterlikler kullanılmıştır.Görüşmelerden elde edilen veriler, araştırmacı tarafından ilgili çalışmalardan yararlanılarak, uzman görüşü doğrultusunda hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak ve görüşmeler ses kayıt cihazına kaydedilerek elde edilmiştir. Görüşme yapılan kimya öğretmeni adaylarına ait öğretmenlik uygulaması ders gözlem formları ilgili öğretim elemanından temin edilmiştir.Uygulama sonrasında veri toplama araçları ile toplanan veriler bilgisayar ortamına girildikten sonra değişkenler arasındaki ilişkiyi ortaya koymak amacıyla, aritmetik ortalama, bağımsız gruplar için t testi, tek yönlü varyans analizi (F testi) ve frekans dağılımı teknikleri kullanılmıştır. Kimya öğretmeni adaylarının öz yeterlikleri ve öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları arasındaki ilişkiyi ortaya koymak amacıyla pearson momentler çarpımı korelasyon tekniğinden faydalanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda kimya öğretmeni adaylarının öz yeterlik algılarında ve öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarında bazı değişkenler açısından .05 düzeyinde anlamlı farklılıklar bulunmuştur. Kimya öğretmeni adaylarının, mesleki bilgi ve becerilerine yönelik yeterlik algılarıyla ilgili frekans ve yüzde değerleri tespit edilmiştir. Görüşmelerden elde edilen veriler, nitel analiz yöntemlerinden içerik analizi ile değerlendirilmiştir. Görüşme verilerinin geçerliğini arttırmak için görüşme yapılan kimya öğretmeni adaylarına ait öğretmenlik uygulaması ders gözlem formları da değerlendirilmiştir.Anahtar Kelimeler: öğretmen eğitimi, öğretmen öz yeterliği, tutum, yeterlik algısı, kimya öğretmeni adayı, nitel analiz, içerik analizi.

Abstract:
The purpose of this study is to determine whether the attitudes of teacher self efficacy beliefs of chemistry student teachers differ toward the profession of teaching efficacy belief and to find out their efficacy belief toward professional knowledge and skills. In order to provide data triangulation, both qualitative and quantitative research methods have been used. Survey method has been employed and relational model has been made between the dependent and independent variables of this study. Semi-structured interview has been used with the aim of obtaining the opinions of chemistry student teachers toward profession of teaching, professional knowledge and skills and school practice.The scope of this study consists of chemistry student teachers who attend in the 4th and 5th class in Chemistry Teaching Sub-department in Education Faculties of various universities in Turkey. The sample of this study is composed of 331 chemistry student teachers attending in the 4th and 5th class in Chemistry Teaching Sub-departments in Education Faculties in Selcuk University, Gazi University, Karadeniz Technical University, Marmara University in 2005?2006 academic year and Atatürk University 2006-2007 academic year. The sample of the study has been established through random setting method.In this study, the ?Teacher Efficacy Scale? has been used to determine the teacher self efficacy beliefs of chemistry student teachers; ?Attitude Scale Toward Teaching Profession? to measure their attitudes toward teaching profession; personal information form which was prepared after getting the expert views to collect information about the independent variables and to determine chemistry student teachers toward the profession of teaching efficacy belief and to find out their efficacy belief toward professional knowledge the skills in lesson observation form which is regarded as useful in training teacher programs has been used.The light of the related researchs and after counseling the expert of the field, the data obtained from the interviews have been collected by the researcher by using a semi-structured interview form and recording the interviews. The lesson observation forms for school practice belonging to the chemistry student teachers interviewed have been provided by their mentors.After the practice, in which the data which have been loaded into the computer through data collection instruments arithmetical average, t test for independent groups, one-way variance analysis (F test) and frequency distribution techniques have been used to show the relation between the variables. In order to indicate the relation between the self efficacy of chemistry student teachers and their attitudes toward the profession of teaching we have used Pearson moments multiplication correlation technique as well. As a result of the analysis, significant differences have been found in .05 level in the self efficacy of chemistry student teachers and their attitudes toward the profession of teaching in terms of certain variables. The frequency and percentage values about the efficacy beliefs of chemistry student teachers toward the professional knowledge and skills have been established. The data obtained from the interviews have been evaluated by means of content analysis, which is a quantitative analysis method. And for increasing the validity of data of interviews the lesson observation forms for school practice belonging to the chemistry student teachers interviewed have been evaluated by quantitative analysis method.Key Words: teacher training, teacher self efficacy, attitude, efficacy belief, chemistry student teacher, qualitative analysis, content analysis.