Türkiye dış ticaretinin uzun dönemli gelir ve fiyat esnekliğine  mal grupları bazlı yaklaşım
Commodity-based approach to income and price elasticity of foreign trade of Turkey
Yazar: MEHMET BARIŞ ASLAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. Ş. MUSTAFA ERSUNGUR
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics
Dizin: Dış ticaret dengesi = Foreign trade balance ; Esneklik = Flexibility ; Fiyat hareketi = Price movement ; Gelir faktörleri = Income factors ; Marshall-Lerner Koşulu = Marshall-Lerner Condition ; Panel veri modelleri = Panel data models ; Sektörel dış ticaret = Sectoral foreign trade ; Talep fiyat esnekliği = Demand price flexible ; Ticaret = Trade ; Uluslararası ticaret = International trade

Özet:
Bir ülkenin makroekonomik performansının belirleyici göstergelerinden biri olan cari işlemler dengesi, söz konusu ülkenin uluslararası prestiji bakımından da büyük öneme sahiptir. Ülke ekonomisinde belirsizliğe yol açan bu oranın dikkate alınması, ekonomi yönetimlerinin başarılı olmasının da ön koşulu haline gelmektedir. Dolayısıyla ekonomi yönetimlerinin öncelikli amacı, bu dengeyi gerçekleştirmeye dönük politikalar ile belirsizliği ortadan kaldırmak ve ülkeyi yabancı sermaye bakımından cazibe merkezi haline getirmektir.   
         Kronik cari açığın söz konusu olduğu ülkelerden birisi olan Türkiye'de ise cari işlemler açığının en önemli nedeni dış ticaret açığıdır. Bu bağlamda çalışmamızın amacı; Türkiye dış ticaretini sektörel ve ülke bazında, gelir ve fiyat göstergeleri çerçevesinde inceleyerek, dış ticaret açıklarına yönelik politika uygulamalarına ışık tutmaktır.                       
         Türkiye ile en fazla ticaret hacmine sahip 10 adet OECD ülkesi arasındaki dış ticarete ait gelir ve fiyat esnekliklerinin araştırıldığı çalışma, 4 (dört) farklı mal grubu dış ticaret verilerinin yer aldığı, 8 (sekiz) ayrı ihracat ve ithalat modeli yardımı ile hesaplanmıştır. 1998Q1-2014Q4 dönemleri arası çeyreklik verilerin kullanıldığı çalışmada, döviz kurunun dış ticaret dengesi üzerindeki etkisini ortaya koyan Marshall-Lerner koşulu ile gelir değişkeninin dış ticaret dengesi üzerindeki etkisini gösteren yurt dışı ve yurt içi gelir esneklikleri her bir model için ayrı ayrı test edilmiştir. Ayrıca yapılan tüm analizler ARDL ekonometrik yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. 

        Çalışma sonuçları, herhangi bir mal grubu dış ticaretinde Marshall -Lerner kuralının geçerli olmadığını, yurt içi ve özellikle tüketim ve toplam ihraç malları modelleri hariç yurt dışı gelir değişkenleri katsayılarının ise gerek ithalat gerekse ihracat üzerinde güçlü etkisinin olduğunu göstermiştir.


Anahtar Kelimeler: Dış Ticaret Açığı, Marshall- Lerner Koşulu, Fiyat Esnekliği,Gelir Esnekliği, Sektörel Dış Ticaret

Abstract:
The current account balance, which is one of the determinant indicators of the macroeconomic performance of a country, also has great importance in the international prestige of that country. Taking this uncertainty in the country's economy into account has been becoming a precondition for the success of the economy managements. Therefore, the primary objectives of the economic administrations are to remove the ambiguity with the policies aiming to realize this balance and to make the country a center of attraction in terms of foreign capital.
         In Turkey, which is one of the countries where the chronic current account deficit is encountered, the foreign trade deficit is the most important reason for the current account deficit. In this context, the purpose of our study is to shed light on the policy implementations regarding the foreign trade deficits by analyzing Turkey's foreign trade as sectoral and country based, within the scope of income and price indicators.
         The study, which investigates income and price elasticities of foreign trade between Turkey and the 10 OECD countries with the highest trade volume with Turkey, was calculated with the help of 8 (eight) separate export and import models, which included 4 (four) different goods groups' foreign trade data. In the study, where the quarterly data from 1998Q1-2014Q4 were used; The Marshall-Lerner condition, which presents the influence of the foreign exchange over the foreign trade balance, and the foreign and domestic income elasticities, which show the effect of the income variable on the foreign trade balance, have been tested separately for each model. Additionally, all analyzes were performed using the ARDL econometric model.
         The study results have revealed that the Marshall-Lerner rule is not applicable for the foreign trade of any goods, and the coefficients of foreign income variables, except for especially consumption and total export goods models, have strong effects on both imports and exports.