İzmir, Manisa ve Denizli illerinde arpa yaprak lekesi hastalığı etmeni Rhynchosporium commune'nin yaygınlığı, tanılanması, moleküler karakterizasyonu ve mücadelesi üzerine araştırmalar
Investigations of prevalence, identification, molecular characterization and disease management of barley leaf blotch Rhynchosporium commune in İzmir, Manisa and Denizli barley fields
Yazar: ŞERİFE NERGİS BAYAR
Danışman: PROF. DR. FİGEN YILDIZ
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı / Fitopatoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Arpa = Barley ; Hordeum vulgare = Hordeum vulgare ; Moleküler markerler = Molecular markers ; Rhynchosporium secalis = Rhynchosporium secalis ; Yaprak lekesi = Leaf spot

Özet:
Rhynchosporium commune (arpa yaprak lekesi hastalığı) (Scald), hastalık etmeni, Türkiye'de arpa yetiştirilen birçok tarım alanında görülmektedir. Hastalık etmeni genelde bitkilerde bin tane ağırlığını ve kardeş sayısını azaltarak, toplam üründe verim kayıplarına sebep olmaktadır. R. commune arpalarda kardeşlenmeden sonra enfeksiyon meydana getirdiklerinde, verim kayıplarının daha da yüksek olduğu görülmüştür. Patojeninin neden olduğu zarar %10-70'lere çıkabilmekte ve hassas arpa çeşitlerinde bu değer %100'lere kadar çıkabilmektedir. Arpa yaprak lekesine karşı kimyasal mücadelede yeşil aksam uygulamasının etkili olduğu ortaya konmasına rağmen, bu uygulamanın geniş tarım alanlarında kullanımı pratik ve ekonomik olmamaktadır. R. commune hastalık etmeninin son yıllarda Ege Bölgesinde de görülmeye başlanması ve mücadelesinin zor olması sebebi ile bu hastalık son zamanlarda dikkat çekmeye başlamıştır. Tez çalışması kapsamında İzmir, Manisa ve Denizli illerinde yazlık karakterli arpa çeşitlerinin ekimi yapılan alanlarda yürütülen surveylede hastalık yaygınlık oranı en yüksek İzmir'de, hastalık oranı ise en yüksek Denizli'de görülmüştür. Elde edilen 48 izolattan en virülenti %75 hastalık hastalık şiddeti ile Bergama-2 ve Menderes-2 izolatları olmuştur. İzolatlar arasındaki genetik çeşitlilik SSR ve ISSR markör çalışmaları ile belirlenmiştir. Oluşturulan dendrogram 2 ana gruba ayrılmış ve ilçeler arası mesafe ile genetik akrabalık paralelelik göstermiştir. Kullanılan 20 yazlık karakterli arpa çeşitinden 11 tanesi bu etmene dayanıklı bulunmuştur. Ayrıca, bazı patojenler ile savaşımda biyolojik mücadele preparatı olan Pseudomonas sp. ile bitki dayanıklılığını uyarıcı β-aminobutirik asit (BABA)'in R. commune'ye karşı % etkinliklerine bakıldığında bulunan değerler %0-35 arasında değişmiştir.

Abstract:
Rhynchosporium commune (barley leaf spot disease), (Scald) is seen almost whole regions where barley is mostly grown in Turkey. The disease factor generally causes losses in the total product by reducing the amount of siblings and too much seed weightiness in plants. Agents also infects husks and grains under suitable conditions. It was determined that yield losses were high when barley cultivars were infected by R. commune after the tillering period. The damage caused by R. commune can reach 10-70% and this rate can reach up to 100% in sensitive varieties. Although spraying the fungicides used in chemical control against barley leaf spot on leaves has proven to be effective, it's not economical and workable to use large areas and does not respond effectively to chemical control. Within the scope of the thesis study, the highest rate of disease prevalence was seen in İzmir, and the highest rate of disease in Denizli, in the surveys carried out in the areas where summer barley varieties were cultivated in the provinces of İzmir, Manisa and Denizli. There were 48 isolates obtained, Bergama-2 and Menderes-2 isolates were the most virulent with a disease severity of 75%. Genetic variation among isolates was determined by SSR and ISSR marker studies. The created dendrogram was divided into 2 main groups and the distance between the districts and genetic kinship showed parallelism. 11 of the 20 barley varieties with summer character were found to be resistant to this disease. In addition, Pseudomonas sp. which is a biological control preparation in the fight against some pathogens and plant resistance stimulating β-aminobutyric acid (BABA) against this factor, the effectiveness of these preparations against R. commune disease varied between 0-35%.