Anadolu Selçuklu melikeleri ve onların devlet ve toplum hayatındaki rolleri
Anatolian Seljuk melikes and their roles in state and society
Yazar: KÜBRA DUMAN
Danışman: PROF. DR. MUHİTTİN KAPANŞAHİN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Anadolu Selçukluları = Anatolian Seljuks ; Devlet idaresi = State administration ; Evlilik = Marriage ; Melike = Melike ; Selçuklular = Seljuks ; Siyaset = Politics ; Sosyal hayat = Social life

Özet:
Anadolu Selçuklu Devleti'nde Melikeler hakkındaki bilgiler oldukça sınırlıdır. Ancak bazı Melikelerin dönemin siyasi olaylarına müdahalesi ya da o dönemde eserler inşa ettirmeleri, onlar hakkındaki bilgilere ulaşılmasını sağlamıştır. Melikelerin, daha çok siyasi amaçlarla evlilikler yaptığı görülmektedir. II. Gıyâseddin Keyhüsrev, Anadolu Selçuklu Devleti ve Eyyûbi Devleti arasındaki ilişkileri sağlamlaştırmak istemiştir. Bundan dolayı da Melik Nâsır'ın kızı Gâziye Hatun'u kendine eş olarak seçerken, kız kardeşi Melike Hatun'u da Melik Nâsır'a gelin olarak vermiştir. Abbasi Halifesi Nâsır Lidinîllah'ın da Anadolu Selçuklu Devleti ile akrabalık kurduğu görülmektedir. Abbasi Halifesinin fütüvvet anlayışını yaymak amacı ile bu evliliği yaptığı belirtilse de Selçuka Hatun'a karşı derin bir bağ duyduğu görülmektedir. Bununla birlikte Müslüman olmayan, farklı din ve inanca mensup Prensesler de Anadolu Selçuklu Devleti'ne gelin olarak gelmiştir. Yabancı Melikelerden Mahperi Hatun, Gürcü Hatun ve Berduliye Hatun'un devlet içindeki etkileri oldukça fazladır. 
Melikelerin inşa ettirdikleri yapılar, onların sosyal ve kültürel yaşamdaki statüleri hakkında bilgi vermektedir. Melikelerin siyasi alandaki etkileri de onların devlet içindeki konumlarını göstermektedir. Özellikle eşlerinin ölümü ile Melikeler, siyasi gücü ellerinde tutmak için karşı karşıya gelmişlerdir. Bu iktidar mücadelesinin Melikler vasıtasıyla Melikelerin etrafında şekillendiği görülmektedir. Yine Anadolu Selçuklu Sultanları olmasa bile Melikelerin iktidarlarını koruyabilmek için devlet adamları ile evlilikler gerçekleştirdiği görülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Anadolu Selçuklu Devleti, Melike, Evlilik, Kadın, Siyaset.

Abstract:
The information about the Melikes in the Anatolian Seljuk State is quite limited. However, the intervention of some Melikes in the political events of the period or the fact that they had artifacts built at that time enabled information about them to be reached. It is seen that the queens marry mostly for political purposes. II. Gıyâseddin Keyhusrev wanted to consolidate the relations between the Anatolian Seljuk State and the Ayyubid State. Therefore, while choosing Gâziye Hatun, the daughter of Melik Nâsır, as his wife, he gave his sister Melike Hatun to Melik Nasır as a bride. It is seen that Abbasid Caliph Nâsır Lidîllah was also related to the Anatolian Seljuk State. Although it is stated that the Abbasid Caliph made this marriage in order to spread the understanding of futuwwa, it is seen that he had a deep bond with Seljuka Hatun. In addition, non-Muslim Princesses of different religions and beliefs came to the Anatolian Seljuk State as brides. Foreign Queens Mahperi Hatun, Gürcü Hatun and Berduliye Hatun had a great influence in the state.
The structures built by the queens give information about their status in social and cultural life. The influence of the queens in the political field also shows their position in the state. Especially with the death of their spouses, the Queens came face to face to keep the political power in their hands. It is seen that this power struggle is shaped around the Melikes through the Meliks. Again, even if the Anatolian Seljuk Sultans were not, it is seen that the Melikes made marriages with statesmen in order to protect their power.

Keywords: Anatolian Seljuk State, Melike, Marriage, Women, Politics.