Kıvırcık koyunlarda stereolojik metodla cranial volüm hesaplanması ve bunun kafatası parametreleriyle arasındaki korrelasyonu
Cranial volum estimation by stereological metod in kivircik sheep and their correlations between skull parameters
Yazar: HALUK ÖMER
Danışman: DOÇ.DR. HASAN ALPAK
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Anatomi (Veterinerlik) Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine

Özet:
Bu çalışmada toplam 40 adet Kıvırcık koyunun (20 erkek, 20 dişi) kafatasıkullanıldı. Bu amaçla kafataslarından 4 adet morfometrik (Canlı, Karkas, kafa vekafatası ağırlıkları) ve 23 craniometrik ölçüm alındı. Kafataslarından yapılan stereolojikkesitler kullanılarak nokta sayım tekniği ile cranial volüm hesaplanması yapıldı.Kıvırcık ırkı koyunlarda, cranial volüm dişiler için 133,89 ± 10,815 cm3, erkekler içinise 136,10 ± 17,281 cm3 olarak tespit edildi. Uygulanan stereolojik nokta sayım tekniğiile %1'den daha küçük bir hata katsayısı ile hesaplandı. Elde edilen tüm veriler, seksüeldimorfism açısından değerlendirildi. Morfometrik verilerin hem dişi hem de erkekkoyunlar arasındaki farkın istatistiki olarak önem taşıdığı gözlenirken, cranial volümdeğerleri arasındaki farkın önemli olmadığı belirlendi. Çalışmamızda indeksler, farklıyazarların indeks hesaplamalarıyla karşılaştırılmasını yapabilmek ve cranialmorfolojideki değişimleri daha ayrıntılı gözlemleyebilmek için altı farklı şekildehesaplandı. Hem dişi hem de erkek koyunlarda tüm kafatasının geneldeğerlendirmesinde önem taşıyan kafatasının uzunluk değerleri (M1, M2, M3) ilecranial volüm arasında p<0,001 düzeyinde istatistiki olarak önemli korrelasyonlargözlendi. Genişlik değerleriyle (M22, M23) arasındaki ilişkinin önemsiz olduğusaptandı. Yapılan bu çalışmada genel olarak ilişkinin kafatasının genişlikten ziyadeuzunluk ölçümleriyle arasında bulunduğu belirlendi. Neurocranium'undeğerlendirilmesinde önem taşıyan M4, M6, M7, M8, M9, M18 ve M19 ölçümlerinindişi ve erkekler arasında gözlenen farklarının değişik düzeylerde olduğu saptandı.Neurocranium'un uzunluğu ile ilgili olan M4 ve M7 ölçümlerinin dişi ve erkeklerarasında gözlenen farklarının istatistiki açıdan önem taşımadığı belirlenirken, diğerölçümler arasındaki farkların p<0,05 ile p<0,001 düzeylerinde değişen istatistiki önemesahip oldukları gözlendi. Craniometrik ölçümlerden facial bölge ile ilgili olanların (M5,M10, M11, M12, M20 ve M21) dişi ve erkekler arasındaki farklarının istatistiki açıdanp<0,001 düzeyinde (sadece M10 için p<0,05) önemli oldukları tespit edildi. Occipitalbölge hakkında fikir veren ölçümlerden (M13 - M17) sadece M16 ve M17'nin dişi veerkekler arasında gözlenen farkın istatistiki olarak önem taşımadığı gözlenirken,diğerlerinin p<0,001 düzeyinde öneme sahip olduğu belirlendi. Sonuç olarak yapılançalışmada, kıvırcık ırkı koyunlarda elde edilen cranial volüm değerleri, sağlıklı venörolojik olarak herhangi bir hastalık belirtisi göstermeyen hayvanlardan alınmış olmasınedeniyle, beyin volümü ve cranial volüm ilişkisi üzerindeki çalışmalarda referans veriolarak değer göreceğini düşünmekteyiz. Aynı zamanda tarafsız ve güvenilir bir yöntemolduğu kabul gören stereolojik yöntemle sağlıklı kıvırcık koyunlarından elde edilen budeğerlerin koyun ırklarının karşılaştırmasında da yararlanılacağına inanmaktayız.

Abstract:
We used 40 Kıvırcık breed sheep (20 male, 20 female) skulls in this study. Wetook 4 morphometrics (live, carcas, head and skull weights) and 23 craniometricsmeasurements from the skulls. Cranial volume estimation, using point countingtechnique on the stereological crosssections from the skulls, has been made. In Kıvırcıkbreed sheep, we determined that cranial volume is 133,89 ± 10,815 cm3 for females and136,10 ± 17,281 cm3 for males. The estimation using the stereological point countingtechnique gave us less than 1% coefficiency of error. All the data were evaluated forsexual dimorphism. We observed that according to morfphometrics data the differencebetween males and females was statistically significant. But the difference amongcranial volume values was not significant. To observe the differences in cranialmorphology with more details and to be able to make comparisons in indicesestimations made by different authors, we estimated our indices 6 different ways in thisstudy. We observed statistically important correlastions between cranial volume and theskull length values that are important in evaluation of whole skull (M1, M2, M3) in bothmale and female sheep (p<0,001). We determined that the relation between widthvalues was not significant. In this study, we designated that general relation wasbetween skull length measurements than skull width. According to results of themeasurements (M4, M6, M7, M8, M9, M18 and M19) that are important for evaluationof neurocranium variousness between male and female was observed in different levels.According to results concerning the length of neurocranium (M4 and M7) variousnessbetween male and female was not significant statistically, while differences amongother measurements were statistically significant at the variation of p<0,05 and p<0,001levels. According to results of craniometric measurements concerning facial region(M5, M10, M11, M12, M20 and M21), it is designated that the differences betweenmale and female were statistically significant in p<0,001 level (for only M10 it wasp<0,05). The measurements, which give an idea about occipital region (M13, M17),were significant in p<0,001 level, however only in M16 and M17 the differencesdesignated between male and female were not significant statistically. As a result wethink that cranial volume values determined from Kıvırcık breed sheep in our study willbe treated as reference data for studies in brain volume and cranial volume relation,because the data were taken from animals which were healthy and without anysymptoms of neurological disease. Also we believe that values determined bystereological method which are unbiased and reliable, from healthy Kıvırcık breedsheep, will be used in other sheep breed comparisons.