Örtü altı domates üretiminde enerji kullanımı ve sera gazı emisyonunun girdi optimizasyonu yaklaşımı ile azaltılması: Antalya ili örneği
Reducing energy use and greenhouse gas emissions in greenhouse tomato production with input optimization approach: The case of Antalya province
Yazar: KADİR ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. MURAT KÜLEKÇİ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Domates = Tomato ; Enerji optimizasyon modeli = Energy optimization model ; Enerji verimliliği = Energy efficiency ; Sera gazı = Greenhouse gases

Özet:
Amaç: Bu çalışmada Antalya ilinde örtü altı domates üretiminde enerji kullanımı ve sera gazı emisyonunun belirlenmesi, kullanılacak girdilerin optimize edilmesiyle enerji tüketimi ve sera gazı emisyonunda azalma sağlanması amaçlanmaktadır. 
Yöntem: Çalışmada enerji girdi ve çıktı miktarlarıyla sera gazı emisyon miktarları, örtü altı domates yetiştiriciliğinde kullanılan girdi miktarlarının enerji eşdeğerlik katsayıları ve sera gazı emisyon katsayılarıyla çarpımı sonucu bulunmuştur. Girdilerin enerji eşdeğer miktarları ve sera gazı emisyon eşdeğer miktarları veri zarflama analizi yardımıyla analiz edilerek işletmelerin üretim etkinlikleri belirlenmiştir. Ayrıca uygulanan bu analizle enerji girdileri kullanımı ve sera gazı emisyon miktarlarının optimum seviyeleri tespit edilmiştir. Mevcut girdi kullanım miktarları ile optimum girdi kullanım miktarları dikkate alınarak optimizasyonla enerji kullanımı ve sera gazı emisyonu bakımından sağlanacak azalma miktarları hesaplanmıştır.
Bulgular: Araştırma sonucunda sağlanan verilere göre Antalya ilinde örtü altı domates yetiştiren işletmelerde Toplam teknik etkinlik 0,833, saf teknik etkinlik 0,975 ve ölçek etkinliği 0,853 olarak belirlenmiştir. İşletmelerin mevcut enerji girdisi 7.583,81 MJ olarak hesaplanmıştır. İşletmelerin kullandığı enerjinin %17,21'i yenilenebilir, %82,79'u ise yenilenemeyen enerji formundan oluşmaktadır. İşletmelerin enerji kullanım etkinliği 1,12; enerji verimliliği 1,40 kg/MJ ve spesifik enerji ise 0,72 MJ/kg olarak hesaplanmıştır. Enerji girdileri içerisinde en yüksek pay %37,68 ile kimyasal gübre ve %25,70 ile mazot enerjisine aittir. Sera gazı emisyonunun ise %31,41'ini elektrik, %23,84'ünü mazot, %18,18'sini insan iş gücü ve %13,97'sini kimyasal gübreler oluşturmaktadır. 
Sonuç: İşletmelerde etkinliğin sağlanması ile diğer bir deyişle optimum girdi kullanımı ile enerji girdisinde %9,50 sera gazı emisyonunda ise %7,81 oranında azalma gerçekleştirilebileceği belirlenmiştir. Bu sonuca göre işletmelerde teknik etkinliğin sağlanması ile aynı çıktı miktarının; %56,66 daha az kimyasal gübre, %15,08 daha az yakıt, %10,34 daha az elektrik, %8,45 daha az çiftlik gübresi, %3,96 daha az kimyasal ilaç, % 2,72 daha az makine, % 2,63 daha az iş gücü ve %0,15 daha az sulama suyu enerjisi kullanılarak elde edilebileceği ve sera gazı emisyonunda %7,81 azalma gerçekleşebileceği belirlenmiştir. Girdi kullanımı konusunda çiftçi eğitimi başta olmak üzere, iş gücü verimliliğini artırıcı tedbirler, yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımının özendirilmesi ve sürdürülebilir tarım için girdi kaynaklarının verimli kullanımı vb. önerilerde bulunulmaktadır.

Abstract:
Purpose: In this study, it is aimed to determine the energy use and greenhouse gas emission in greenhouse tomato production in Antalya, and to reduce energy consumption and greenhouse gas emissions by optimizing the inputs to be used.
Method: In the study, the amount of energy input and output and the amount of greenhouse gas emissions were found by multiplying the amount of inputs used in greenhouse tomato cultivation with the energy equivalence coefficients and greenhouse gas emission coefficients. The production efficiency of the enterprises was determined by analyzing the energy equivalent amounts and greenhouse gas emission equivalent amounts of the inputs with the help of data envelopment analysis. In addition, with this analysis, the optimum levels of the use of energy inputs and the amount of greenhouse gas emissions were determined. Considering the current input usage amounts and the optimum input usage amounts, the amount of reduction to be achieved in terms of energy use and greenhouse gas emissions with optimization has been calculated.
Findings: According to the data obtained as a result of the research, the total technical efficiency was determined as 0.833, the pure technical efficiency was 0.975 and the scale efficiency was 0.853 in the enterprises growing greenhouse tomatoes in Antalya. The current energy input of the enterprises is calculated as 7583.81MJ. 17.21% of the energy used by businesses is renewable and 82.79% is non-renewable form of energy. The energy usage efficiency of the enterprises was calculated as 1.12, the energy efficiency as 1.40 kg/MJ and the specific energy as 0.72 MJ/kg. The highest share in energy inputs belongs to chemical fertilizer energy with 37.68% and diesel fuel with 25.70%. Of the greenhouse gas emissions, 31.41% is electricity, 23.84% is diesel, 18.18% is human labor and 13.97% is chemical fertilizers.
 Results: It has been determined that a decrease of 9.50% in energy input and 7.81% in GHG emission can be achieved with the provision of efficiency in the enterprises, in other words, with the use of optimum inputs. According to this result, the same output amount as providing technical efficiency in enterprises; 56.66% less chemical fertilizer, 15.08% less fuel, 10.34% less electricity, 8.45% less farm manure, 3.96% less chemical pesticides, 2.72% less machinery It has been determined that 2.63% less labor and 0.15% less irrigation water energy can be obtained and a 7.81% reduction in GHG emissions can be achieved. Measures to increase labor productivity, especially farmer training on the use of inputs, encouraging the use of renewable energy sources and efficient use of input sources for sustainable agriculture, etc. recommendations are made.