Oleg Grabar ve İslam sanatı yorumu
Oleg Grabar and Islamic art interpretation
Yazar: ŞENAY ÖZGÜR
Danışman: PROF.DR. HAKKI ÖNKAL
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
İslam dünyası fethetmiş olduğu topraklarda bulunan zengin kültürelmirası devralarak, bunu kendi ihtiyaç ve anlayışına göre en uygun şekildebiçimlendirip anlamlandırmış ve bugünkü muhteşem sanat eserlerini ortayakoymuştur.İslam sanatı alanındaki bilim adamları arasında ayrıcalıklı bir yere sahipolan Oleg Grabar, bu muazzam kültür ve sanat birikiminin nasıl oluştuğunu tamolarak anlamak ve onun oluşumunda hangi etkenlerin rol oynadığını ortayaçıkartma gayretinde olan ve bu konuda farklı fikirler ve öneriler ortayakoyabilmiş az sayıdaki bilim adamlarından biridir. İslam sanatının vemimarisinin her alanı ile ilgilenmiş olan Grabar, ayrıca estetik konular üzerindede durmuştur. Bu nedenle onun çalışmalarının detaylı bir şekilde incelenmesi,bizim bu konuya farklı açılardan yaklaşarak İslam sanatını daha iyi anlamamızayardımcı olabilir. Tezimizde Grabar'ın araştırdığı, İslamın sanat karşısındakigenel tutumu, İslam sanatında bir aracı olarak süslemenin önemi, İslam sanatındaformlar ve bu formlara ilişkin anlamlar gibi konular esas alınarakdeğerlendirilmeye çalışılmıştır.Genellikle İslam kültürünün doğrudan Vahyin ruhu ve kültürü ile ilişkiliolduğu varsayılmaktadır. Bu nedenle İslam kültürünün bakış açısından sanatıanlayabilmek için öncelikle İslamı anlamak gerekmektedir. Grabar bir kültürünve sanatın oluşumunda dinin dışında çok çeşitli ihtiyaçların ve itici güçlerin deolabileceğini ortaya koymaya çalışmıştır. İslam sanatında görülen formlarınkendileri doğal, neredeyse sıradandır, fakat onlar ?yüklemlenmiştir? (charge),yani bir dizi farklı unsurlarla onlar özel anlamlı eserlere dönüştürülmüştür. Buunsurlardan en yaygın olanı ise kitabelerdir. Klasik dönem ya da Hıristiyansanatlarını anlamak için yeterli olan biçimsel analiz, İslam sanatını anlamak içinyetersizdir. Bu yüzden Grabar, bu kültürün görsel bağlantılarını, özlemlerini,hayallerini, dilinin metaforlarını, entellektüel ve özel iletişimdeki söylevlerininsistemini ve özellikle de tarihindeki herhangi bir anında ortaya çıkan özeldurumlarını bilmek gerektiğini düşünmektedir.Müslümanların yaratıcılığının ortaya koymuş olduğu büyük çaptakiyapıların ya da mütevazi seramiklerin dinin mi yoksa kültürün mü eserleriolduğunu anlamak için öncelikle belirli tarihsel anlarda seçilmiş dini ya da dindışı olan eşsiz güdülerin keşfedilmesi gerekmektedir.Anahtar Kelimeler: Oleg Grabar, tasvir, ikonoklazm, anikonizm, süslemeninaracılığı, formların anlamı.

Abstract:
The Islamic world formed and gave the most suitable meanings, of itsneeds and understandings, to the inherited rich cultural heritage of the conqueredlands and led to the creation of many of today?s magnificent artifacts.Oleg Grabar, who has a privileged place among the scholars in Islamicfields, is one of the few scholars who came up with different ideas and suggestionsin order to understand, as fully as possible, how this great cultural and artisticaccumulation was formed, and how effective it was in its creation. Besides hiswritings on different areas of Islamic art and architecture, Grabar has alsowritten on aesthetics. Analyzing his works in details can help to understandIslamic art better by approaching this issue from different perspectives. In thisthesis we concider Grabar?s researches based on topics such as general Islamicattitudes toward the arts, the importance of ornament in Islamic art as amediation, the forms and meanings in Islamic art .In general it is assumed there is a direct relationship between Islamicculture and the spirit and culture of Revelation. Therefore to understand thecultural wisdom of Islamic Art, it is first important to understand Islam itself.Grabar?s aim is to show that besides faith there are numerous varied impulsesand needs in the creation of a culture or an art. The forms themselves in Islamicart are neutral, almost indifferent, but they can also be ?charged.? This is to say itis possible to transform them into specifically meaningful monuments by a seriesof very different devices. The most common of these devices are ?inscriptions?.The formal analyses, which are enough to understand Classical or Christian art,are not enough to understand Islamic art. Hence according to Grabar what isneeded is an immersion into the culture, its visual associations, its aspiration, itsdreams, the metaphors of its language, its systems of intellectual discourse andpersonal communication, and most importantly, the specific contingencies of anyone of its moments.The huge monuments or humble ceramics of Muslim creativity, are thecreation of a faith or, moreover, of a culture; the choices of concrete historicalmoments whose unique motivations - pietistic or secular- must be discovered.Key Words: Oleg Grabar, representation, iconoclasm, aniconism, mediation ofornament, meaning of forms.