Anadolu'da bulunmuş Eski Tunç Çağı'na ait silindir ve damga mühürler
Early Bronze Age cylinder and stamp seals in Anatolia
Yazar: MÜRÜVVET GÖKÇE DEDE
Danışman: PROF. DR. ALİYE ÖZTAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Protohistorya ve Önasya Arkeolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Anadolu = Anatolia ; Damga = Stamp ; Erken Tunç Çağı = Early Bronze Age ; Mühürler = Signet rings ; Pişmiş toprak eserler = Terracotta works

Özet:
Bu çalışmada Eski Tunç Çağı'na tarihlenen, Anadolu'da bulunmuş olan damga ve silindir mühürler değerlendirilmiştir.  Söz konusu mühürler kazı ve yüzey araştırmaları buluntuları dışında, Anadolu kökenli olduğu bilinen, çeşitli müze koleksiyonlarına dağılmış örneklerin yayınlanmış olanlarını kapsamaktadır.  Tez kapsamında, Anadolu'nun farklı bölgelerine ait mühür örneklerinin bütüncül bir şema üzerinde gözlenmesi, bu yolla bölgesel ve kronolojik özelliklerin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Ayrıca mühürlerdeki karşılaştırmalardan yola çıkılarak, Eski Tunç Çağı'nda Önasya'daki diğer merkezlerle olan ilişkiler incelenmeye çalışılmıştır. Mühürlerin bütüncül olarak ele alınmasının, Anadolu Eski Tunç Çağı araştırmalarına destek olabileceği düşünülmektedir. 

Anadolu'da bulunmuş Eski Tunç Çağı damga mühürlerinin çoğunluğu pişmiş topraktan yapılmış olmakla beraber taş, maden, boynuz, kemik gibi malzemelerden şekillendirilen mühürler de mevcuttur. Çalışmada ele alınan damga mühürler, gövde biçimlerine göre 11 ana tip ve bezemelerine göre 3 ana tip altında değerlendirilmiştir. Damga mühürlerde en yaygın motif grubunun geometrik bezekler olduğu anlaşılmaktadır. 

Çalışmadaki ikinci ana grubu oluşturan silindir mühürler, pişmiş toprak, taş çeşitleri, maden, fildişi veya kemikten şekillendirilmiş olup, biçimleri Önasya'nın diğer merkezleri ile paralel görünmektedir. Silindir mühür motifleri, üç ana tip altında değerlendirilmiş ve Eski Tunç Çağı'nın tamamı göz önüne alındığında en büyük grubu figürlü bezemelerin oluşturduğu anlaşılmıştır. Silindir mühürlerin, Anadolu'nun farklı bölgelerinde görülebilmesine karşın en büyük grup Güney-Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde karşımıza çıkmaktadır.

Abstract:
In this thesis, stamp and cylinder seals found in Anatolia have been evaluated. These seals consist of published excavation and survey finds as well as artefacts with a definite Anatolian origin within museum collections. The aim of the study is to evaluate seals from different regions of Anatolia in a comprehensive schema in order to determine some regional and chronological characteristics. Besides, it is aimed to define the Early Bronze Age interactions between Anatolia and Near Eastern settlements according to analogies on seals. A comprehensive study of seals is thought to have a supporting role for Early Bronze Age studies. 

Most of the Early Bronze Age stamp seals in Anatolia are made of clay but there are also some examples made of stone, metal or bone. Stamp seals have been classified under 11 body shapes and 3 decoration groups. The most popular motifs are geometrical. 

The second group in the study consists of cylinder seals, mainly made of baked clay, different stones, metal, ivory or bone and the shapes are very similar with other Near Eastern sites. Decoration on cylinder seals is classified under 3 main groups where the most popular group consists of figurative motifs. Cylinders have been found especially in South-Southwest Anatolia.