Sürdürülebilir mimarlık bağlamında yağmur hasadı ve el cezeri mekaniğinin mimarlıkta kullanımı
Rain harvesting in the context of sustainable architecture and using of al jazeera mechanics in architecture
Yazar: RUKİYE VARGÜN
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET TAYFUN YILDIRIM
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Gün geçtikçe artan dünya nüfusu, buna bağlı olarak gelişen teknoloji ve sanayileşme sebebiyle doğal enerji kaynakları hızla tükenmeye başlamıştır. Doğal kaynaklarımızın giderek tükenmesi, insanları yenilenebilir kaynak kullanımını artırmak ve sürdürülebilir yaşama geçmek için alternatif yollar aramaya itmiştir. Hayatımızın üretim, tüketim gibi her alanında sürdürülebilirlik tartışılmaya başlanmış, bu anlamda çeşitli adımlar atılmıştır. Her canlının yaşamının temelinde yer alan su, korunması gereken en önemli kaynaklardan biridir. Su kaynaklarının korunması, canlıların yaşamsal döngüsünü sürdürebilmeleri için kritik bir adımdır. Beşeri ve teknolojik faktörlerin etkisiyle bozulan iklimsel hareketler, suyun yenilenebilir döngüsünü büyük ölçüde etkilemiştir. Artan nüfus sebebiyle su talebinin yenilenebilir su döngüsünün önüne geçmesi ve sanayi sektörünün hızla gelişmesi, giderek artan ve engellenemez bir kaynak tüketimine neden olmaktadır. Bu durumu önlemek için su kaynaklarını korumak ve sürdürülebilir su yönetimi stratejileri benimsemek büyük önem taşımaktadır. Ülkemizde artmakta olan kentsel nüfus, son yıllarda sıkça yaşadığımız deprem, sel gibi doğal afetler kentsel dönüşümü zorunlu kılmıştır. Kontrolsüz kentsel dönüşme sonucu kent tabakasındaki yeşil alanlarda büyük ölçüde azalma meydana gelmiştir. Yeşil alanların azalmasıyla kent örtüsünün geçirimsiz yüzeyler haline gelmesi, yağış sularının doğal yollarla drene edilememesine ve bunun sonucunda su taşkınları ve sel felaketleri gibi vakaların artmasına sebep olmaktadır. Bu nedenle yağmur suyunun doğru bir şekilde toplanarak geri kullanıma kazandırılması, hem erozyon ve sel gibi felaketlerin önüne geçilmesine hem de su kaynaklarımızın daha verimli bir şekilde kullanılmasına olanak sağlayacaktır. Yağmur suyunun toplanması tarih boyunca sürdürülebilir su yönetimi için kullanılan en bilinen yöntemlerden biri olmuştur. Yağış sularının toplanarak bahçe sulama, evsel kullanım, yangın söndürme gibi alanlarda tekrar kullanılabilmesine yönelik birçok sistem geliştirilmiş ve geliştirilmeye devam etmektedir. Bu tez çalışmasında, Türkiye'de her geçen gün artmakta olan toplu konut yerleşimlerinde yağmur suyunun belirli kriterler doğrultusunda konumlandırılmış sarnıçlarda toplanarak rüzgar enerjisi ile çalışan mekanizma sayesinde site içindeki bütün apartman bloklarına ve dairelere taşınmasını sağlayan alternatif bir yağmur hasadı sistemi önerilmiştir. Bu sistem El Cezeri mekanik prensiplerinden esinlenilerek üretilmiştir. Rüzgar enerjisi ile çalışan yağmur suyu toplama sistemiyle, yağmur hasadı yöntemlerine sıfır enerjili bir yaklaşım sunularak sistemin çalışma prensipleri Ankara'da bulunan bir TOKİ konut projesi üzerinde örnek bir çalışma yapılarak açıklanmıştır.

Abstract:
The increasing global population, coupled with the technological and industrial advancements that follow, has led to the rapid depletion of natural energy sources. The progressive exhaustion of our natural resources has compelled individuals to seek alternative means of enhancing the utilization of renewable resources and transitioning to sustainable living. Sustainability has become a topic of discussion in every facet of life, including production and consumption, and various steps have been taken in this regard. Water, a fundamental element at the core of every organism's life, stands out as one of the most crucial resources requiring preservation. The conservation of water resources is a critical step in ensuring the life cycle of living organisms. Climate cycles, disrupted by anthropogenic and technological factors, have significantly affected the renewable water cycle. The escalating demand for water due to population growth and the rapid development of the industrial sector results in an increasingly unstoppable trend in resource consumption. To mitigate this, it is crucial to protect water sources and adopt sustainable water management strategies. In our country, the increasing urban population, coupled with frequent natural disasters such as earthquakes and floods, has made urban transformation obligatory. The uncontrolled nature of urban transformation has resulted in a substantial reduction in green areas. The reduction in green areas, transforming urban surfaces into impermeable entities, obstructs the natural drainage of rainwater, consequently amplifying the occurrence of floods and calamities. Thus, collecting rainwater correctly and reintroducing it for reuse will not only prevent disasters such as erosion and floods but also facilitate the more efficient utilization of our water resources. Rainwater collection has been one of the most well-known methods used for sustainable water management throughout history. Various systems have been developed and continue to evolve, catering to the collection of rainwater for purposes such as garden irrigation, domestic consumption, and firefighting. In this thesis, an alternative rainwater harvesting system is proposed for mass housing settlements in Turkey, where rainwater is collected in cisterns strategically positioned according to specific criteria and then transported to all apartment blocks and units within the site using a mechanism powered by wind energy. This system is inspired by the mechanical principles of Al-Jazari. The rainwater harvesting system, operated by wind energy, presents a zero-energy approach to rainwater harvesting methods. The working principles of the system are demonstrated through a case study conducted on a public housing project in Ankara.