İlaç adayı yeni heterosiklik hibridlerin sentezi
Synthesis of new drug candidate heterocyclic hybrids
Yazar: DİLARA KILIÇ
Danışman: PROF. DR. ÇİĞDEM YOLAÇAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı / Organik Kimya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
Kumarinler, hem doğal ve hem de sentetik kökenli biyoaktif bileşiklerdir. Yararlı ve çeşitli farmasötik ve biyolojik aktiviteleri nedeniyle sentezlerine yoğun bir ilgi vardır. Kumarinlerin birçok doğal ve sentetik türevleri kimya, biyoloji, fizik ve tıp gibi alanlardaki araştırmacıların ilgisini çekmektedir. Bu alanlara ek olarak, antioksidan, antifungal, antimikrobiyal, antibakteriyel, antikanser, anti-Alzheimer ve anti-HIV aktiviteleri gibi çeşitli biyolojik aktiviteleri iyi bilinmektedir.
Farmasötik bilimi alanında, araştırmacılar sürekli olarak spesifik özellikler sergileyen yeni moleküller ve yapılar araştırmaktadırlar. Heterosiklikler, son derece önemli bir bileşik sınıfını oluşturur. Aslında, bilinen tüm organik bileşiklerin yarısından fazlası heterosikliktir. Bunun yanı sıra, hem çok sayıda doğal ilaç ve hem de sentetik ilaçlar heterosiklik yapılar içermektedir.
Azot içeren heterosiklik bileşikler arasında 1,2,3-triazoller ayrıcalıklı yapı motifidir. 1,2,3-Triazol türevleri, geniş biyolojik aktivite yelpazesi nedeniyle belli bir önem kazanmıştır. Biyolojik açıdan ilgi çekici bu merkezi yapısal motifler, başka bir heterosiklik halkaya bağlandıklarında da, antitümör, anti-HIV ve antioksidan gibi farklı alanlarda terapötik potansiyel göstermişlerdir.
Piperazin, birden fazla hidrojen bağı veya iyonik bağ oluşturması kolay bir N-heterosiklik bazik gruptur. Piperazin iskelesi, biyolojik olarak aktif bileşiklerde sıklıkla yer alan bir yapıdır. Piperazin ve türevleri, antibakteriyel, antiviral,
xxi
antifungal ve antitümör gibi etkilerinden dolayı tıbbi kimyada büyük ilgi
görmüştür.
Kumarin ve triazol bazlı bileşikler, ilaca benzer özellikleri ve yüksek terapötik
indeksleri nedeniyle potansiyel yapısal motiflerdir. Her iki farmakofor da çeşitli
klinik ilaçların geliştirilmesinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Tıbbi kimyagerler,
artık yeni ve son derece etkili tek moleküllü ilaç adayları elde etmek için hem
kumarin hem de triazol parçalarını birleştirmeyle aktif olarak ilgilenmektedirler.
Bağlantı kimyası olarak da adlandırılan Click kimyası, molekülleri kolay, verimli
ve çok yönlü bir şekilde birleştiren bir reaksiyondur. Fazlaca seçici olan karbon
heteroatom bağının (C-X-C) sentezi, Click kimyasının gelişimi için oldukça
önemlidir. Basit Click reaksiyonlarıyla, oldukça fazla ve çeşitli moleküller
hazırlanabilir. Bu sebeple de, Click kimyası ilaç geliştirme, biyomedikal materyal
ve polimer sentezi gibi birçok alanda kullanışlı ve çekici olmuştur.
Bu çalışmada, kumarin motifinden yola çıkılarak, çeşitli biyolojik aktivite
sergileyebilecek potansiyele sahip yeni kumarin-triazol ve kumarin-triazolpiperazin
hibrit bileşiklerin sentezi gerçekleştirilmiş ve antioksidan aktiviteleri
ölçülmüştür.
Anahtar Kelimeler: Click kimyası, kumarin, 1,2,3-triazol, biyolojik aktivite.

Abstract:
Coumarins are bioactive compounds of both natural and synthetic origin. There is a intense interest in their synthesis due to their useful and diverse pharmaceutical and biological activities. Many natural and synthetic derivatives of coumarins attract the attention of researchers in fields such as chemistry, biology, physics and medicine. In addition to these areas, various biological functions such as antioxidant, antifungal, antimicrobial, antibacterial, anticancer, anti-Alzheimer, and anti-HIV activities are well known.
In the field of Pharmaceutical Science, researchers are constantly investigating new molecules and structures that exhibit specific properties. Heterocycles form an extremely important class of compounds. Infact, more than half of all known organic compounds are heterocyclic. In addition, both natural and synthetic drugs contain heterocyclic structures.
Among nitrogen-containing heterocyclic compounds, 1,2,3-triazoles are the privileged structural motif. 1,2,3-Triazole derivatives have gained significant importance due to their wide range of biological activities. These biologically interesting central structural motifs, when linked to another heterocyclic ring, have shown therapeutic potential in different areas such as antitumor, anti-HIV and antioxidant.
Piperazine is an N-heterocyclic basic group that is easy to form multiple hydrogen bonds or ionic bonds. The piperazine scaffold is a structure frequently featured in
xxiii
biologically active compounds. Piperazine and its derivatives have attracted great
attention in medicinal chemistry due to their antibacterial, antiviral, antifungal and
antitumor effects.
Coumarin- and triazole-based compounds are potential structural motifs due to their
drug-like properties and high therapeutic index. Both pharmacophores are widely
used in the development of various clinical drugs. Medicinal chemists are now
actively involved in combining both coumarin and triazole moieties to obtain new
and highly effective single-molecule drug candidates.
Click chemistry, which is also comprehensive as linkage chemistry, is a reaction
that combines molecules in an easy, efficient and versatile way. The synthesis of
the highly sensitive carbon heteroatom bond (C-X-C) is very important for the
development of Click chemistry. A wide variety of molecules can be prepared by
simple click reactions. Therefore, Click chemistry has become useful and attractive
in many fields such as drug development, biomedical materials and polymer
synthesis.
In this study, the synthesis of new coumarin-triazole hybrid and coumarin-triazolepiperazine
hybrid compounds with the potential to exhibit various biological
activity was carried out based on the coumarin motif and antioxidant activities of
these hybrids were measured.
Keywords: Click chemistry, coumarin, 1,2,3-triazole, biological activity.