Kanser hastalarında travma sonrası gelişim olgusunun ve etkileyen faktörlerin incelenmesi
The investigation of posttraumatic growth and effecting factors in cancer patients
Yazar: SEDA BAYRAKTAR
Danışman: PROF. DR. MİNE ÖZKAN
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Preventif Onkoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Onkoloji = Oncology ; Psikiyatri = Psychiatry ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Neoplazmlar = Neoplasms

Özet:
Bu çalışmada kanser hastalığı tanısı almak ve bu hastalığı belli bir süre deneyimlemek gibi travmatik yaşantı sonucu oluşan olumlu değişimleri ele almak amaçlanmaktadır. Bu amaç kapsamında kanser hastalarında travma sonrası gelişim olgusu ve bu olguyu etkilediği düşünülen faktörlerden sosyo-demografik ve hastalığa ilişkin değişkenler, baş etme yöntemleri ve hastalık algısı incelenmektedir. Çalışma İstanbul Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü'ne ayaktan başvuran 78 kanser hastası ile yapılmıştır. Hastalara Yarı Yapıladırılmış Görüşme Formu, Travma Sonrası Gelişim Ölçeği, Başa Çıkma Yolları Ölçeği ve Hastalık Algısı Ölçeği uygulanmıştır. Sonuçlar tek yönlü varyans analizi, ilişkisiz grup t testi ve regresyon analizi ile değerlendirilmiştir. Bulgular, örneklem grubunda yer alan kanser hastalarının ortalamanın üstünde travma sonrası gelişim gösterdikleri yönündedir. Kanser tanısından itibaren geçen süre ve hastalığa ve tedaviye ilişkin bilgi yeterliliği değişkeni ile travma sonrası gelişim puanları arasında anlamlı ilişki bulunmaktadır. Travma sonrası gelişim ve baş etme yöntemleri ilişkisine bakıldığında; Yüz yüze gelerek baş etme, kendini kontrol etme, sorumluluk alma, kaçma-kaçınma, planlı sorun çözme, olumlu yaklaşım, sosyal destek arama anlamlı bulunmuştur. Hastalık algısı değişkeni ile travma sonrası gelişim değişkeninin ilişkisine bakıldığında ise; Süre (akut/kronik), süre (döngüsel), kontrol edilemeyen bedensel faktörler, dış atıflar ve şans faktörü anlamlı bulunmuştur. Regresyon analizi sonuçlarına göre; Travma sonrası gelişimi; Baş etme yöntemlerinden olumlu yaklaşım, mesafe koyma, kendini kontrol etme, sorumluluk alma, sosyal destek arama, kaçma-kaçınma ve hastalık algısı değişkeni açısından da hastalık tutarlılığı yordayıcı değişkenler olarak bulunmuştur. Kanser hastalarının baş etme yöntemleri ve hastalıklarına ilişkin algılarının travma sonrası gelişim olgusu üstünde önemli değişkenler olduğu görülmektedir. Çalışmanın sonuçları ilgili literatür çerçevesinde tartışılarak sınırlılıklar ve öneriler belirtilmiştir.

Abstract:
The main aim of this study is to deal with positive transformations which occur after the diagnosis and experience of cancer in a definite period. Within this scope of investigation socio-demographic and illness related factors, coping and illness perceptions impact on posttraumatic growth were evaluated. Data were collected by administering interview form and 3 scales (Posttraumatic Growth Inventory, Ways of Coping Inventory and Illness Perception Scale-R) to 78 cancer outpatients in İstanbul University Oncology Institute. Datums were evaluated with using one way anova, independent sample t-test and regression analysis. Results showed that cancer patients in this sample has higher posttraumatic growth levels to the mean. Time since diagnosis and information sufficiency about illness and treatment variables are related with posttraumatic growth. Results from independent sample t- test for posttraumatic growth and coping showed that the relation between posttraumatic growth and confrontive coping, self-controlling, accepting responsibility, escape-avodiance, planful problem solving, positive reapprasial, seeking social support. Also there is a relation between posttraumatic growth and subscales of Revised form of İllness Perception Questionnaire; timeline (acute/chronic), timeline (cyclical), uncontrable body factors, external attributions and chance factors. As a result of stepwise regression analysis, it was found that self-controlling, accepting responsibility, escape-avodiance, positive reapprasial, seeking social support, distancing and illness coherence were significant predictos of posttraumatic growth. Results showed that ways of coping and illness perceptions were important variables on posttraumatic growth. The results of the study disscussed within the literature, shortcomings of the study and proposals for future research were suggested.