II. Mahmut dönemi Ceyb-i Hümâyun Hazinesi
Ceyb-i Hümâyun Treasury of the II. Mahmut period
Yazar: EYÜP ERBİLİCİ
Danışman: DOÇ. DR. MURAT ÇELİKDEMİR
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Osmanlı Devleti hazine sistemi içerisinde önemli bir yeri olan Ceyb-i Hümâyun Hazinesi padişaha ait gelir ve giderlerin idare edildiği ve Padişah ile saray harcamaları için tahsis edilmiş olan özel bir hazinedir. Bir nevi padişahın cebi olarak da nitelendirilen Ceyb-i Hümâyun Hazinesi ayrıca geçmişte; İç Hazine, Enderun Hazinesi, Hazine-i Hümâyun gibi tabirlerle de anılmıştır. Çeşitli gelir ve gider kalemlerine sahip olan bu hazine, Tanzimat döneminden itibaren merkezileşerek gelirleri Maliye Hazinesi çatısı altında toplanmıştır. Ceyb-i Hümâyun Hazinesi gerek Padişahın bizzat kendisi için gerekse de hanedan ailesine mensup kişilerin yapmış olduğu harcamalara da ışık tutması yönüyle son derece önem arz etmektedir. Bu nedenle bu çalışmada H.1223-1255/ M. 1808-1839 yılları arasını kapsayan Sultan II. Mahmud dönemi Ceyb-i Hümâyun defterlerinden yola çıkılarak dönemin gelir ve giderleri ile bunların Osmanlı Devleti ekonomisindeki yeri ve önemi ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda, Ceyb-i Hümâyuna ait Darphâne-i Âmire geliri, Muhallefat (ölen kişilerin ardında bıraktıkları her türlü mal ve eşyalar) ve Müsadere (devletin haksız kazançla zengin olmuş görevlilerin mallarına el koyabilmesi) gelirleri, Mısır irsaliye gelirleri, Padişah Hasları ve Istabl-ı Âmire (Padişaha ve saray mensuplarına ait atların barındığı Has Ahur) gelirleri, Has bahçe (Hadaik-i Hassa) gelirleri, Vakf-ı Hümâyun gelirleri, Caize (yüksek dereceli görevlere tayin olunan kişilerin vermiş oldukları hediyeler) gelirleri ve Padişah-ı Şahane tarafından gelen gelirler gibi çeşitli gelir kalemleri ve Padişah şahsı için ve Harem dairesi için yapılan harcamalar, çeşitli vesilelerle yapılan ihsanlar, görevlilere verilen maaşlar gibi gider kalemleri tespit edilmiş olup bunların kendi içerisindeki ağırlıkları ortaya konulmuştur.

Abstract:
The Ceyb-i Hümayun Treasury, which has an important place in the treasury system of the Ottoman Empire, is a special treasury where the income and expenses of the sultan are managed and allocated for the sultan and palace expenses. The Ceyb-i Hümayun Treasury, which is also described as a kind of pocket of the sultan, was also used in the past; It was also referred to with terms such as Inner Treasury, Enderun treasury, Treasury-i Hümayun. This treasury, which has various income and expense items, has been centralized since the Tanzimat period and its revenues have been collected under the roof of the Finance Treasury. The Ceyb-i Hümayun Treasury is extremely important as it sheds light on the expenses made by both the sultan himself and the members of the dynasty family. For this reason, in this study, Sultan II. Based on the Ceyb-i Hümayun notebooks of Mahmud's period, the income and expenses of the period and their place and importance in the economy of the Ottoman Empire were tried to be revealed. In this context, the revenues of the Darphane-i Âmire belonging to the Ceyb-i Hümâyun, Muhallefat (all kinds of goods and belongings left behind by the dead people) and Confiscation (the state's ability to seize the properties of officials who have become rich through ill-gotten gains) revenues, Egyptian delivery note revenues, Sultan's Palaces and Istabl- I Amire (Has Ahur, where the horses belonging to the Sultan and the members of the palace are kept) revenues, Has Bahce (Hadaik-i Hassa) revenues, Vakf-ı Hümayun revenues, Caize (gifts given by people appointed to high-ranking positions) revenues and the revenues of the Sultan. Various income items such as incoming income and expenditures for the Sultan himself and the Harem office, grants made on various occasions, salaries paid to officials have been identified and their weights have been revealed.