Özel gereksinimli öğrenciler ile çalışan öğretmenlerin yeterlilikleri
Competencies of working with students with special needs
Yazar: MERVE OKTAY
Danışman: PROF. DR. BAYRAM ÖZER
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırma, özel eğitim öğretmenlerinin mesleki yeterliliklerini ve öz yeterlik inançlarını anlamayı amaçlamaktadır. Özel gereksinimli öğrencilerin eğitiminde öğretmenlerin oynadığı kritik rolün anlaşılması, öğrencilerin yetersizlik düzeyi ile öğretmenlerin sahip olması gereken yeterliliklerin doğru oranlıtı bir ilişki içinde olması, özel gereksinimli öğrenci sayısındaki hızlı artış araştırmanın temel problem durumunu oluşturmaktadır. Araştırmada, özel gereksinimli öğrencilerle çalışan öğretmenlerin özel eğitim öğretmenliği özel alan yeterlikleri ve öz yeterlik inançları incelenmiştir. Bu amaçla nitel araştırma yöntemi ve durum çalışması deseni kullanılmıştır. Betimleyici durum çalışması benimsenerek öğretmenlerin yeterlilikleri ve profesyonel gelişim ihtiyaçları ile ilgili genel bir resim sunulmuştur. Katılımcılar, ölçüt örnekleme yöntemi ile seçilmiş olup belirlenen ölçütler, zihinsel yetersizlikten etkilenen ve/veya otizm tanısı alan öğrencilerle en az bir sene çalışmış olmalarıdır. Bu kapsamda araştırmanın çalışma grubunu çeşitli illerden çalışan 30 öğretmen oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmış ve veriler analiz edilirken nitel veri analizi programından faydalanılmıştır.  Öncelikle öğretmenlerin uygulamaları ele alınmış ardından veriler branş, engel türü, engel düzeyi ve görev süresi değişkenlerine göre incelenmiştir. 
Araştırma sonuçlarına göre, özel eğitim öğretmenlerinin bilime dayalı uygulamalar konusunda desteğe ihtiyaç duyabileceği, diğer branşlardan öğretmenlerin ise özel eğitim yöntem ve tekniklerinde yardıma gereksinim duyabilecekleri düşünülmüştür. Otizmli öğrencilerle ve yetersizliklerden orta-ağır düzey etkilenen öğrencilerle çalışan öğretmenler, okul içi ve dışı sosyal etkinlik planlamada yetersiz kalmaktadır. Bireyselleştirilmiş eğitim programı (BEP) sürecinde öğretmenlerin, öğretim yöntemleri, materyaller ve değerlendirme konularına yeterince yer vermedikleri gözlemlenmiştir. Çoğunlukla mevcut materyalleri kullandıklarını ifade ederken, materyal geliştirme konusunda kendilerini yeterli görmedikleri anlaşılmıştır. Öğretmenlerin, ailelerle ilişkilerini genellikle sadece iletişim kurma düzeyinde tuttukları ve aile ile iş birliği yapma konusunda yeterli olmadıkları görülmüştür. Mesleki gelişimleri açısından, meslektaşlarıyla yaptıkları görüşmeler ve ilgili yayınlar önemli bir rol oynamaktadır. Bununla birlikte, öğretmenlerin özel eğitim öğretmenliği özel alan yeterlikleri genelinde kendilerini "yeterli" hissetmektiği, ancak "mesleki gelişimi sağlama" konusunda öz yeterlik algılarının en düşük seviyede olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
This research aims to understand the professional competencies and self-efficacy beliefs of special education teachers. The study addresses the critical role teachers play in the education of students with special needs, the proportional relationship between students' level of disability and the qualifications required of teachers, and the rapid increase in the number of students with special needs as the main problem area of the research. The study examines the special education competencies and self-efficacy beliefs of teachers working with students with special needs. For this purpose, a qualitative research method and a case study design were employed. By adopting a descriptive case study approach, the research provides a general overview of teachers' competencies and professional development needs. Participants were selected through criterion sampling, with the criteria being that they must have worked for at least one year with students affected by intellectual disabilities and/or diagnosed with autism. The sample group consists of 30 teachers from various provinces. Data were collected using a semi-structured interview form, and qualitative data analysis software was utilized to analyze the data. The study first examined the practices of the teachers, and then analyzed the data according to variables such as subject area, type of disability, severity of disability, and years of experience.
The results indicate that special education teachers may need support in evidence-based practices, while teachers from other subject areas may require assistance with special education methods and techniques. Teachers working with students with autism and those with moderate-to-severe disabilities appear to struggle with planning both in-school and extracurricular social activities. It was observed that during the individualized education program (IEP) process, teachers do not adequately focus on instructional methods, materials, or evaluation. While they frequently use existing materials, they do not consider themselves proficient in developing new materials. Additionally, teachers tend to maintain their relationships with families at a communication level and do not collaborate sufficiently with families. In terms of professional development, consultations with colleagues and relevant publications play a significant role. Nevertheless, teachers generally feel "adequate" in terms of their special education teaching competencies, though their self-efficacy perceptions are lowest in the area of "facilitating professional development.