İstanbul Boğazını geçen raylı sistem projelerinin analitik hiyerarşi süreci ile önceliklendirilmesi
Prioritizing railway system projects with analytic hierarchy process for crossing the Istanbul Bosphorus strait
Yazar: OĞUZHAN TEMİZER
Danışman: PROF. DR. İSMAİL ŞAHİN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Ulaştırma Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ulaşım = Transportation ; İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
İstanbul Boğazı'nı geçen yolculuk talebinin gelecekte sadece Marmaray ile karşılanamayacağı İstanbul Ulaşım Ana Planı'nda (İUAP) ortaya konulmuştur. Hem kentin ana raylı sistem omurgasını güçlendirmek hem de otomobil kullanımını ve Marmaray hattının yolcu yükünü azaltmak için İUAP'da Boğaz'dan geçen 6 metro projesi değerlendirilmiştir. Bu projelerden ikisi yatırım planına alınmış ancak bugüne kadar somut bir adım atılmamıştır. Bu çalışmada, belirtilen altı raylı sistem projesi uzman görüşlerinden faydalanılarak yeniden değerlendirilmiştir. Alternatif raylı sistem projeleri değerlendirilirken çok Ölçütlü karar verme yöntemlerinden AHP (Analitik Hiyerarşi Süreci) kullanılmıştır. AHP, alternatifler için belirlenen ana ölçütler ve alt ölçütlerin ikili karşılaştırılmasına dayanan, matematiksel altyapısı güçlü bir yöntemdir. AHP alternatiflerin ağırlık puanlarını ortaya koyarak kıyaslanmalarını sağlar. Boğaz geçişini sağlayan en uygun raylı sistem projesinin seçilmesi için Ekonomiklik, Sistem Planlaması, Yolcu Hizmetleri ve Çevresel Etki ana ölçütleri ve bu ölçütlerin alt ölçütleri belirlenmiştir. Ulaştırma alanında uzman on iki akademisyen, dört kamu ve yedi özel sektör çalışanına anket yapılarak ikili karşılaştırmalar elde edilmiş ve bir yazılım yardımıyla alternatiflerin öncelikleri belirlenmiştir. Elde edilen anket sonuçlarına göre ana ölçütlerin önem ağırlıkları şöyledir: Çevresel Etki (0,35), Sistem Planlaması (0,32), Yolcu Hizmetleri (0,18) ve Ekonomiklik (0,15). İstanbul'da çevresel kaygıların gün geçtikçe artış göstermesi ana ölçütlerin sıralanmasına da yansımıştır. Alt ölçütlerden Su Kaynaklarına Uzaklık, Sit Alanları, Yolculuk Talebi, Entegrasyon, Yolculuk Süresi, Erişilebilirlik ve İç Verimlilik Oranı diğer alt ölçütlere göre daha önemli bulunmuştur. Sonuç olarak Metrobüs ile aynı güzergâh üzerinde projelendirilen Söğütlüçeşme-İncirli projesi 0,186 ağırlık puanı ile sıralamada birinci sırayı almıştır. Diğer alternatif projeler, Ünalan-Mecidiyeköy, Söğütlüçeşme-Kazlıçeşme, Söğütlüçeşme-Gayrettepe, Bostancı-Kazlıçeşme ve Kadıköy-Kazlıçeşme şeklinde sıralanmıştır.

Abstract:
It is determined in the Istanbul Transportation Master Plan (IUAP) that Marmaray cannot be adequate to satisfy passenger demand in the future crossing the Bosphorus Strait. Six metro projects crossing the Bosphorus Strait were evaluated both to support the main rail network and to reduce private car usage and passenger load on the Marmaray line. Two of these projects were selected to realize, but no action has been taken so far. These six rail system projects were re- evaluated based on expert opinions. AHP (Analytic Hierarchy Process), one of multiple criteria decision making methods, was used to evaluate the alternative rail system projects. AHP is a mathematically strong method based on pairwise comparisons of main criteria and sub criteria. AHP allows to compare the alternatives by determining their weights. Four main criteria namely Economic, System Planning, Passenger Services, and Environmental Impact as well as their sub criteria were selected to determine the most appropriate rail system project crossing the Bosphorus Strait. Twelve academics, four public and seven private sector participants working on the transportation field were surveyed to obtain pairwise comparisons, then a package program was used to prioritize the alternatives. The weights of main criteria obtained from the survey are as follows:Environmental Impact (0.35), System Planning (0.32), Passenger Services (0.18), and Economic (0.15). The steady increase of environmental concerns in Istanbul was reflected in the sequence of main criteria. The sub criteria Distance to Water Resources, Protected Areas, Passenger Demand, Integration, Travel Time, Accessibility, and Internal Rate of Return were found to be more important than the other remaining sub criteria. Consequently, the Söğütlüçeşme-İncirli project, which is on the same corridor of Metrobus, is taken the first place, having 0.186 points. The other alternative projects were prioritized sequentially as Ünalan-Mecidiyeköy, Söğütlüçeşme-Kazlıçeşme, Söğütlüçeşme-Gayrettepe, Bostancı-Kazlıçeşme ve Kadıköy-Kazlıçeşme.