Muhasebe meslek mensuplarının muhasebe kültürü algılarının hata ve hileye yönelik tutumlarına etkisi: TRA1 bölgesinde bir araştırma
The effect of accounting professionals' perceptions of accounting culture on attitudes to errors and fraud: A research in TRA1 region
Yazar: TARIK DEGİRMENCİOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET GÜNER
Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Muhasebe, Finans ve Bankacılık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Algı = Perception ; Kültürel değerler = Cultural values ; Muhasebe = Accounting ; Muhasebe hata ve hileleri = Accounting mistakes and frauds ; Muhasebeci = Accountant ; Tutumlar = Attitudes

Özet:
Kültür, bir ülkenin sosyal, ekonomik ve kurumsal düzenlemelerini etkileyen ve dinamik yapısıyla sürekli değişen, bu doğrultuda toplumları birçok alanda etkilediği gibi toplumların muhasebe sistemlerini ve bu sistem içerisinde yer alan muhasebe meslek mensupları ile muhasebe uygulamalarını da etkileyen en önemli çevresel faktörlerden biridir. Muhasebenin açık bir sistem olması dolayısıyla içinde bulunduğu toplumun kültürel değerlerinden etkilenmesi kaçınılmazdır. Muhasebe finansal raporlama işleviyle işletmelerle ilgili paydaşlara bilgiler sunmaktadır. Bu bilgilerin sunulmasında sayısal veriler kadar, insan faktörünün de önemli olduğu unutulmamalıdır. Raporlama sürecinde muhasebe departmanına işlenmemiş halde gelen verilerin derlenmesi, tasnif edilmesi ve kaydedilmesi muhasebe meslek mensupları tarafından yapılmaktadır. Muhasebe kültürü değerleri farklı olabilen meslek mensuplarının aktif olarak rol aldığı bu süreçte hata ve hileler yapılabilmekte bunun sonucunda da başta devlet olmak üzere, işletmeler, toplum, bireyler ve ekonomi bu durumdan olumsuz olarak etkilenmektedir. 
Bu çalışmada, Hofstede'in kültürel boyutlarını esas alarak Gray tarafından oluşturulan muhasebe kültürü değerlerinden hareketle, muhasebe meslek mensuplarının muhasebe kültürü algılarının hata ve hileye yönelik tutumları üzerindeki etkisi incelenmiştir. Araştırma, TRA1 bölgesinde bulunan Erzurum, Erzincan ve Bayburt illerinde aktif olarak çalışan muhasebe meslek mensupları ile yürütülmüş ve araştırma kapsamında 140 adet anket uygulanmıştır. Muhasebe kültürü değerlerinin boyutlarını ifade etmek üzere faktör analizi yapılmıştır. Elde edilen bulgulardan hareketle, korelasyon ve regresyon analizleri uygulanmış ve farklılıkları ortaya koymak için t testi ve tek yönlü anova testi yapılmıştır. Sonuç olarak, muhasebe kültürü değerleri ile hata ve hileye yönelik tutumlar arasında ilişkiler saptanmıştır. Muhasebe kültürü değerlerinden tutuculuğa karşı iyimserlik boyutunun hata ve hileye yönelik tutum üzerinde, statükoculuğa karşı profesyonellik boyutunun ise hileye yönelik tutum üzerinde etkili olduğu belirlenmiştir. Son olarak, meslek mensuplarının demografik özelliklerinden mükellef sayısı değişkenine göre gizliliğe karşı şeffaflık boyutuna ve yaş değişkenine göre statükoculuğa karşı profesyonellik boyutuna yönelik algılarının farklılaştığı tespit edilmiştir. Ayrıca eğitim durumu ve mükellef sayısı değişkenlerine göre hataya yönelik tutumlarının, şehir ve mükellef sayısı değişkenlerine göre ise hileye yönelik tutumlarının farklılaştığı tespit edilmiştir.

Abstract:
Culture is one of the most important environmental factors affecting the social, economic and institutional arrangements of a country and constantly changing with its dynamic structure, affecting societies in many areas in this direction, as well as affecting the accounting systems of socieites and the accounting professionals and accounting practices within this system. Since accounting is an open system, it is inevitable that it vill be affected by the cultural values of the society it is in. Accounting provides information to stakeholders about businesses with its financial reporting function. It should not be forgotten that the human factor is as important as numerical data in presenting this information. During the reporting process, the compilation, classification and recording of the unprocessed data received by the accounting department are carried out by professional accountants. In this process, in which members of the profession whose accounting culture values may differ, mistakes and frauds can be made, and as a result, businesses, society, individuals and the economy are adversely affected by this situation.
In this study, the effect of accounting culture perceptions of accounting professionals on their attitudes towards error and fraud was examined, based on Hofstade's cultural dimensions and the accounting culture values created by Gray. The research was carried out with Professional accountants working actively in the provinces of Erzurum, Erzincan and Bayburt in the TRA1 region and 140 questionnaires were applied within the scope of the research. Factor analysis was performed to Express the dimensions of accounting culture values. Based on the findings, correlation and regression analyzes were applied and t test and one-way anova test were performed to reveal the differences. As a result, relationships were found between accounting culture values and attitudes towards error and fraud. It has been determined that the dimension of optimism versus conservatism, which is one of the accounting culture values, has an effect on the attitude towards error and fraud, and the dimension of professionalism against the status quo has an effect on the attitude towards fraud. Finally, it has been determined that the proffessionals's perception differentiates according to taxpayer number variable, which is one of proffessionals's demographic characteristics, the dimension of transparency against confidentiality and according to the age variable the dimension of professionalism against the status quo. Also, it has been determined that the proffessionals's attitudes towards error differentiates according to education level and taxpayer number variables and their attitudes towards fraud differentiates according to taxpayer number and city variables.