İbnu Nüceym: Zeynüddin b. İbrahim b. Muhammed el-Misri el-Hanefi'nin (Y. 970
1563) Lübbü'l-Usul adlı eserinin tahkiki / Analysis of İbnu Nüceym: Zeynüddin b. İbrahim b. Muhammed el-Misri el-Hanefi's (Death 970/1563) work of art titled Lübbü'l-Usul
Yazar: MOHAMED VALL MOHAMED LEMİNE
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULLAH TIRABZON
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Hanefiler = Hanifies ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Mezhepler = Sects ; İbn Nüceym = İbn Nüceym ; İslam Hukuku = Islamic Law ; İslamiyet = Islam ; Şafiler = Shafis

Özet:
Bu araştırma, hicri 926-970 yılları arasında Mısır'da yaşamış ünlü bilgin Zeyn İbn Nüceym el-Hanefî'nin Lübbü'l-usûl adlı eserinin tahkik ve incelemesidir. İbn Nüceym Mısır'da doğmuş, hayatının tamamını da Mısır'da ve özellikle de "beldemiz" diye andığı Kahire'de geçirmiş, hem Mısır'ın yerli hocalarından hem de oraya dışarıdan gelen hocalardan ilim tahsil etmiştir. İbn Nüceym, zamanının Hanefi fakihleri arasında önde gelenlerden biri olarak kabul edilir. Ayrıca müellif, Hanefi mezhebinde el-Eşbâh ve'n-nezâ'ir türünde eser veren yazarların en tanınmış olanıdır.
Bu araştırmanın konusu olan Lübbü'l-usûl adlı eser, ünlü Hanefi bilgini İbnü'l-Hümâm'a ait Hanefi ve Şafii usullerini bir araya getiren et-Tahrîr adlı fıkıh usulü eserinin muhtasarıdır. Bu muhtasar eser, bazı özellikleriyle öne çıkmaktadır. Bu özelliklerden bazıları şunlardır: 
Bu eser, İbnü'l-Hümâm ve İbn Nüceym gibi iki büyük âlimin çalışmalarını bir araya getirmektedir. İbn Nüceym bu eserinde genel olarak Hanefi usulünü yer vermekle yetinmiştir. Eserin aslı Şafii usulüne göre tertip edilmişken bu muhtasar hali Hanefi usulüne göre tertip edilmiştir. Bu eser, önce üzerinde ittifak edilmiş şer'î delilleri ayrıntılı bir şekilde ele almakta, sonra ihtilaflı delilleri zikretmekte ve bazı dilsel konuları da buna ilave etmektedir.
Bu araştırma iki kısımdan oluşmaktadır. Birinci kısım, müellifin hayatını ayrıntılı bir şekilde ele alan bir incelemedir. Bu kısımda müellifin adı, nesebi, doğup büyüdüğü ortam, hocaları, zahitliği, ilmi kişiliği, öğrencileri, eserleri ve vefatı incelenmektedir. Ayrıca söz konusu muhtasar kitabın tanıtımı da yine bu kısımda ele alınmıştır. Bu kapsamda eserin adı, müellife nispeti, konusu, içeriği, önemi, kaynakları ve terimleri tanıtılmış, ayrıca bu eserin tahkikinde izlediğimiz yöntem ve bu esnada dayandığımız yazma eser nüshaları açıklanmıştır. 
İkinci kısım ise eserin tamamının tahkikinden oluşmaktadır. Bu tahkik, bütün farklılıklarda nüshalar arasında tercih yapma esasına dayanılarak oluşturulmuş, diğer farklılıklara dipnotlarda işaret edilmiştir. Tahkikte ayrıca zor ve kapalı kısımlar açıklanmış, nakillerin kaynakları verilmiş, hadis ve diğer rivayetlerin kaynaklardaki yerleri gösterilmiş, eserde geçen kişiler, mekânlar ve fırkalar tanıtılmış, eserdeki bağlam ve taksimatın açıkça görülebilmesi için başlıklar oluşturulmuş, en son da kaynakçaya ve fihriste yer verilmiştir.

Abstract:
Analysis and reading of the book Lübbü'l Usul by Allame Zeyn b. Nüceym el Hanefi comprise the subject of my thesis. He was born and lived in 10th century (926-670 Hijri) in Egypt and he resided in Cairo where he referred to as "my city Cairo". He obtained his knowledge from scholars in Egypt and from scholars who came to Egypt from different regions. İbn Nüceym is the most important writer specific to Hanafi Islamic jurisprudence and in Eşbah and Nezair disciplines, and he was regarded as the most important Islamic Jurisprudence Scholar of his time. 
When it comes to Lübbü'l Usul which is the subject of the thesis, it actually is a summary of the book et- Tahrir el- Cami li Asley'il Hanefiyye'ti ve'ş Şâfiiyye by Allame Muhakkik İbnu'l Hümam. This book consists of numerous important features. Some of them are as follows:
This book includes studies of two great scholars named İbnu'l Hümam and İbn Nüceym. İbn Nüceym wrote this book in Hanafi method. Yet, the original version was written in Shafii method. In this book, İbn Nüceym tended in detail towards Islamic evidences which are generally accepted by public. Then he mentioned the evidences disputed in this matter and worked on some linguistic issues. 
We separated this thesis into two parts:
First Part: This part is a study on detailed translation of the author (Name, bloodline, birth, improvement, teachers, Islamic philosophy, knowledge position, students, works and death). We also made a study aimed at identifying the book. In the study, we worked on book's name, exclusiveness to author, subject, significance, sources, terms, method we used on study, handwritten copies and explanations of the book.
Second Part: Study that renders making a choice in a dispute situation between handwritten copies possible and analyzed text of the book take place in this part. Also, footnotes for disputes between handwritten copies, comments on hard-to-understand parts of the book, expanding obscure parts, showing the source of quotes present, showing the sources of rumors and Hadith present in the text of book, descriptions of places and people are contained therein. Then I ended the study of the book by putting some headlines for explanation and clarifying purposes, by adding references and a general index.