Roma Hukukundan günümüz hukukuna dek bona fides ilkesi
The principle of bona fides from Roman Law to contemporary law
Yazar: TALYA ŞANS UÇARYILMAZ
Danışman: PROF. DR. CENGİZ KOÇHİSARLIOĞLU
İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi / Ekonomi ve Sosyal Bilimler Enstitüsü  / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı / Roma Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Bona fides = Bona fides ; Dürüstlük = Honesty ; Güven = Confidence ; Roma hukuku = Roman law ; Sadakat = Loyalty

Özet:
Roma medeniyetinde önemle benimsenmiş değerlerden olan fides (sadakat ve söze bağlılık), Roma usul hukuku uygulamaları neticesinde bona fides kavramına dönüşerek; hukuki bir nitelik kazanmıştır. Iudicia bonae fidei (iyiniyet davaları)'ye eklenen ve yargıca, ilgili tarafı dürüstlük kuralının gerektirdiklerine mahkûm etmesi olanağını vererek, gerekli hukuki esnekliği sağlayan "ex fide bona" kayıtları ile exceptio doli (hile/aldatma def'i) kurumları neticesinde gelişen bona fides kuralı, Roma hukukunda iyiniyet ve dürüstlük kuralını ifade etmiştir. Bona fides'in objektif boyutu ile dürüstlük kuralı biçiminde uygulama alanı bulduğu en önemli mecra ise, Roma'dan bu yana sözleşmeler hukuku olmuştur. Objektif anlamı ile bona fides ilkesinin temel ölçütleri: Sadakat, dürüstlük ve makul davranmadır. Çağdaş sözleşmeler hukukunda dürüstlük kuralı olarak karşımıza çıkan bona fides, sözleşmeler bakımından yorumlayıcı; tamamlayıcı; düzeltici ve borç doğurucu işlevler göstermektedir. Bu işlevleri dolayısıyla, bona fides kavramı, hakkın kötüye kullanılması yasağı; çelişkili davranış yasağı; pacta sunt servanda ve clausula rebus sic standibus gibi pek çok farklı kuramın doğuşuna da kaynaklık etmiştir. Bona fides ilkesi, amorf yapısı ve ahlaki-etik değerlere dayanıyor olması sayesinde, farklı hukuk sistemleri arasında bir köprü görevi görmektedir. Değişen sosyo-ekonomik paradigma neticesinde uluslarüstü metinler açısından da büyük rol oynamaya başlayan bona fides, hukukun küreselleşmesi için ihtiyaç duyulan, ulusal hukuk kurallarının katılığını aşacak esnekliği ve hukuki dinamizmi sağlamaya elverişlidir.

Abstract:
Fides (fidelity and to honor the word), one of the strictly adopted moral values in the Roman civilization, gained a legal character by being transformed to the concept of bona fides with the applications of Roman procedural law. Bona fides that is evolved by the "ex fide bona" clauses, which were added to iudicia bonae fidei (good faith suits) and provided the legal eslasticity by giving the judge the possibility to condemn the parties to the requirements of good faith, and the exceptio doli (the fraud exception), has expressed the good faith in its subjective and objective sense. The most important medium in which bona fides finds its place, has been the law of contracts. The fundamental criteria of objective bona fides is: Loyalty, honesty and reasonableness. Bona fides, the good faith rule in contemporary contract law, has interpretative; supplementary; corrective and obligation creating functions. The concept of bona fides is the source of many different doctrines such as the prohibition of abuse of rights; the prohibition of the inconsistent behaviour; pacta sunt servanda and clausula rebus sic standibus. The principle of bona fides, is operating like a bridge between different legal systems on account of its amorphous nature and that it is based on moral-ethical values. Bona fides that started to play a massive role in supranational legal texts, is suitable to provide the elasticity to overcome the firmness of national legal rules and the legal dynamism that is required for the globalisation of law.