Muhammed Halil Maraşi Safevi'nin Mecmü'a't tevarih adlı eserinin tercüme ve değerlendirilmesi
Translation and evaluation of Mirza Khalil Muhammad Marashi's work Majma' al-Tawarikh
Yazar: BURAKCAN ASİT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ AHMETBEYOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History
Dizin: Afganlılar = Afghans ; Avşarlar = Avşars ; Azerbaycan = Azerbaijan ; Nadir Şah = Nadir Shah ; Osmanlılar = Ottomans ; Safeviler = Safavids ; İran = Iran

Özet:
Baba tarafından Safevi Hanedanı üyesi olan Mirza Muhammed Halil Maraşi
aynı zamanda Avşar döneminde kırk gün kadar hükümdarlık yapan II. Süleyman
Şah'ın da torunuydu. II. Süleyman Şah, yaşları diğer kardeşlerine kıyasla daha büyük
olan en büyük iki oğlunu koruma amacıyla Irak'a, oradan da Hindistan'a yollamıştır.
Mirza Muhammed Halil Maraşi, bu iki kardeşin küçüğü olan Sultan Davud Mirza'nın
oğluydu ve H.K 1192/ M. 1778 senesinde babası ile buluşmak için İsfahan'dan yola
çıkarak Bengal'e gitmiş ve hayatını orada devam ettirmişti. Mirza Muhammed Halil
Maraşi, iyi bir eğitim almıştı ve dönemin kaynakları ile babasının hatıratlarını
birleştirerek H.K. 1207/M. 1792 tarihinde Mecmü'a't Tevarih adlı eserini yazmıştır.
Eser Afgan işgalleri ve bu işgallerin sonucunda Safevi Devleti'nin çöküşünü,
Nadir Şah'ın ortaya çıkması ve Avşar Devleti'ni kurmasını, ölümünden sonra yaşanan
olaylara değinirken özellikle Seyyid Ahmet Maraşi ve Şah II. Süleyman hakkında
hiçbir kaynakta geçmeyen bilgileri içermektedir. Yazarın amcası tarafından yazılan
Zebur-el Davud adlı kitapla beraber Şah II. Süleyman hakkında detaylı bilgi veren
tek eserdir ki bahsi geçen Zebur-el Davud adlı kitap da Mecmü'a't Tevarih adlı eseri
kaynak olarak kullanmaktadır. Eserin bir diğer önemli özelliği ise yazarın mensup
olduğu soy nedeniyle Avşar Devleti ve yöneticilerini övmekten ziyade çağdaş
kaynakların aksine onların hatalarını sıkça dile getirmesi ile korkusuzca eleştiride
bulunmasıdır.
Farsça'dan Türkçe'ye tercüme ettiğimiz Mecmü'a't Tevarih adlı eserin
çevirisi gerekli açıklamalar ile desteklenmektedir.

Abstract:
Mirza Muhammed Khalil Marashi, a member of the Safavid dynasty on his
father's side, was also the grandson of Sultan Suleiman II, who ruled for about forty
days during the Afsharid period. Sultan Suleiman II sent his two eldest sons, who were
older compared to their other siblings, to Iraq and then to India to protect them. Mirza
Muhammed Khalil Marashi was the son of Sultan Davud Mirza, the younger of these
two brothers. In 1192 AH / 1778 CE, he set out from Isfahan to reunite with his father
in Bengal and continued his life there. Mirza Muhammed Khalil Marashi received a
good education and, by combining the period's sources with his father's memoirs,
wrote the work Majma' al-Tawarikh in 1207 AH / 1792 CE.
The work deals with the Afghan invasions, the collapse of the Safavid State as
a result of these invasions, the emergence of Nadir Shah, the establishment of the
Afsharid State, and the events that occurred after his death. It contains information
about Sayyid Ahmad Marashi and Shah Suleiman II that are not found in any other
sources. Alongside the book Zabur al-Dawud written by the author's uncle, it is the
only work that provides detailed information about Shah Suleiman II. The mentioned
book Zabur al-Dawud also uses Majma' al-Tawarikh as a source. Another notable
feature of the work is that, unlike contemporary sources that praise the Afsharid State
and its rulers, it often highlights their mistakes and criticizes them fearlessly due to the
author's lineage.
The translation of the work Majma' al-Tawarikh, which we translated from
Persian to Turkish, is supported with necessary explanations.