Osmanlı reji idaresinin Selânik vilayetindeki ekonomik ve sosyal uygulamaları
Economic and social applications of the regie monopoly in thessaloniki province in the Ottoman Period
Yazar: ZEKİ ÇİFTÇİ
Danışman: PROF. DR. RAHMAN ADEMİ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Reji = Regie ; Reji idaresi = Regie administration ; Selanik vilayeti = Selanik province ; Sosyoekonomi = Socio-economics ; Sosyoekonomik etki = Socio-economic impact ; Sosyoekonomik hayat = Socio-economic life

Özet:
Bu çalışmada, öncelikle tütünün Osmanlı Devleti'ne girişi, tarımı, ticareti ve vergilendirilmesi üzerinde durulmuştur. Osmanlı Devleti'nin dış borçlanması ve borçların ödenememesi üzerine kurulan Rüsûm-u Sitte ve Düyûn-ı Umumiye İdareleri tütün üretimi bağlamında ele alınmıştır. Son olarak, Düyûn-ı Umumiye İdaresi'ne bağlı olarak kurulan Reji İdaresi ve Selânik Vilayetindeki tütünle ilgili uygulamaları incelenmiştir.
Tezde, Osmanlı Devleti'nin borçlanması, Rüsûm-u Sitte, Düyûn-ı Umumiye İdaresi hakkındaki özet bilgilerden sonra Reji İdaresinin kuruluş gerekçeleri, kuruluşu ve ortaklık yapısı hakkında bilgi verilmiştir. Reji İdaresinin çalışma ilkelerini belirleyen Reji İdaresi şartnamesi ve nizamnamesinin önemli maddeleri ele alınmıştır. 
Selânik Vilayeti hakkında verilen genel bilgiden sonra bölgede yapılan tütün tarımı ve ticaretinden bahsedilmiştir. Reji İdaresinin Selânik'teki teşkilat yapısı, Vilayet Salnameleri esas alınarak incelenmiştir. 
Başkanlık Osmanlı Arşivi'ndeki belgelerden yararlanılarak Selanik Vilayetinde tütün konusundaki uygulamalara ilişkin örnekler tartışılmıştır. Selânik Reji fabrikası, tütün işçilerinin profili ve çalışma şartları üzerinde durulmuştur. Tütün fiyatları konusunda Reji'nin izlediği politika ve buna tütün üreticilerinin gösterdiği tepkiler ele alınmıştır. Hükümet ve Reji ilişkileri, yaşanan sorunlu süreçten örnekler verilerek analiz edilmiştir. Tütün kaçakçılığının ortaya çıkış ve yaygınlık kazanmasının nedenleri üzerinde durulmuş, askerî kesimde dahi kaçakçılığın olduğu vurgulanmıştır. Reji İdaresinin tütün kaçakçılığıyla mücadelesi ve kötü muameleye varan aşırı uygulamalarından örnekler verilmiştir.
Sonuç olarak, merkezi yönetimin kararlarıyla kurulan Reji İdaresinin izlediği tütün politikalarının Selanik Vilayetindeki iktisadi ve toplumsal yansımaları belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Kolculuk, Reji İdaresi, Selânik Vilayeti, tütün, tütün kaçakçılığı.

Abstract:
In this study, firstly, the entry of tobacco into the Ottoman Empire, its agriculture, trade and taxation are emphasized. The Rüsûm-u Sitte (Six Taxes) and Düyûn-ı Umumiye (Public Debt) Administration, which were established on the foreign borrowing of the Ottoman Empire and the inability to pay the debts, were discussed in the context of tobacco production. Finally, the Regie Monopoly, which was established under the Düyûn-ı Umumiye (Public Debt) Administration, and its practices in Thessaloniki Province were examined.
In the thesis, after the summary information about the debt of the Ottoman Empire, Rüsûm-u Sitte (Six Taxes) Administration and Düyûn-ı Umumiye (Public Debt) Administration, the establishment reasons, establishment and partnership structure of the Regie Monopoly were examined. The important articles of the Regie Monopoly's specifications and regulations, which determine the working principles of the Regie Monopoly, are discussed.
After the general information about the Province of Thessaloniki, the tobacco farming and trade in the region were mentioned. The organizational structure of the Regie Monopoly in Thessaloniki was examined based on the Provincial Yearbooks. 
Using the documents in the Presidency of Turkey Ottoman Archives, examples of tobacco practices in Thessaloniki Province were discussed. Thessaloniki Regie Monopoly, the profile of tobacco workers and their working conditions are emphasized. The policy followed by the Regie Monopoly on tobacco prices and the reactions of tobacco producers to this were discussed. The relations between the government and the Regie Monopoly were analyzed by giving examples from the problematic process. The reasons for the emergence and prevalence of tobacco smuggling were explained, and it was emphasized that smuggling existed even in the military sector. The examples from the fight against tobacco smuggling and extreme practices, including ill-treatment by the Regie Monopoly, has been examined in this study.
In conclusion, the economic and social reflections of the tobacco policies followed by the Regie Monopoly in Thessaloniki Province, which was established by the decisions of the central government, were determined.
Keywords: Guard (koldju) organization, Regie Monopoly, Thessaloniki Province, tobacco, tobacco smuggling.