Türkiye neolitik ve kalkolitik dönem figürinlerinin bedensel temsilinin değerlendirilmesi
An evaluation of the physical representation of neolithic and chalcolithic figurines in Turkey
Yazar: FATMAGÜL ÇİMEN
Danışman: DOÇ. DR. EMMA L. BAYSAL
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Figürün = Figurine ; Kalkolitik Dönem = Chalcolithic Period ; Neolitik Dönem = Neolithic Period

Özet:
Tez çalışmasının konusunu Türkiye'deki Neolitik ve Kalkolitik dönem figürinlerinin bedensel temsilinin değerlendirilmesi oluşturmaktadır. Bu tez çalışması kapsamında; dünya üzerinde çok yoğun çalışılan ve üzerlerinde farklı yorumlar yapılan figürinler hakkında, Türkiye'de daha geniş düşünülmesinin ve kalıplaşmış genel yorumlardan kurtulunmasının sağlanması amaçlanmaktadır. Dolayısıyla, anlamları üzerine kuramlar geliştirilerek figürinlerin neyi ifade ediyor olabilecekleri konusunu daha derinlemesine incelemek gerektiği açıktır. Figürinlerin bedensel yapı görünüşlerinden ziyade, üzerlerinde yer alan amblemlerin veya baş süslemelerinin bir anlam taşıyıp taşımıyor olabileceklerine de araştırma içerisinde ayrıca değinilmeye çalışılmıştır.

Çalışmada, figürinler yorumlanırken Türkiye'deki ve Balkanlardaki teorik yaklaşımların esas alındığı doğrultuda bir araştırma yürütülmüştür. Genel anlamda 'Ana Tanrıça' olarak benimsenen figürinler hakkında Balkanlarda çalışmalarını yürüten arkeologların görüşlerini de dikkate alarak farklı görüş ve yorumlamalarına yer verilmiştir. Yorumlar değerlendirilirken kazı raporları, figürinler üzerine çalışmalar ve etnografik bulgular incelenmiştir. Türkiye arkeolojisinde de çok fazla çalışılmamış olan figürinlerin kuramsal yanı ve değerlendirmeleri de eksiktir. Bu boşluğu dikkate alarak, tez çalışması figürinlerin yeniden değerlendirmeleri konusu üzerine odaklanmıştır.

Paleolitik'ten itibaren görülmeye başlanan figürinler, çağlar boyu işlevselliklerini korumuştur. Bu işlevlerini insanlık tarihi boyunca korumalarının nedenlerini anlamak üzere çalışmamı oluşturan Neolitik ve Kalkolitik Dönem'deki figürinlerin işlevleri de incelenecektir. Genel değerlendirmelerde figürinlerin bölgelere göre gösterdiği farklılıklar ve tercih edilen hammaddeleri ön plana çıkarmakla birlikte bu çalışma içinde işlevlerine olan etkiler de dikkate alarak incelenecektir. Figürinler tipolojik açıdan ele alındığında çok farklı örneklerin olduğu görülmektedir. Bunların hepsine kapsamlı bir şekilde değinmek tez araştırmasında mümkün olamayacağı için bu tez çalışmasında kıyafetli, dövmeli (?), bezemeli, çeşitli baş süslemelerinin yer aldığı figürinler öncelikli olarak ele alınacaktır. 

Anahtar Sözcükler: Figürin, Neolitik ve Kalkolitik, Kıyafet, Bezeme, Dövme,    Baş Süsleme, Kuram.

Abstract:
The subject of this thesis is the physical representation of figurines of the Neolithic and Chalcolithic period in Turkey. The aim of this thesis is to try to approach more closely what might be the meaning of the figurines for which there are thousands of possible interpretations, and to think more widely about the subject in Turkey and break the mold surrounding the interpretations of figurines. An attempt has been made to see whether as opposed to the views of the bodily structure of figurines, the emblems or head decorations on the figurines do or do not carry a meaning.

While interpreting the figurines in this research, the theoretical approaches used in Turkey and the Balkans were used as a starting point. Discussing the views of archaeologists in the Balkans, space is given to assorted interpretations of the figurines known to most as 'Mother Goddesses'. While evaluating many interpretations, excavation reports, research into figurines and ethnographic evidence was evaluated. In Turkey the subject has not been sufficiently researched and the research into terminology is also insufficient. For this reason this with be concentrated on. 

The figurines, which start to be seen in the Paleolithic remained in use throughout the ages. Production continued in the periods that are the subject of my research, the Neolithic and Chalcolithic. This work tries to assess the regional differences and the preferred raw materials. Within the world of figurines there are many different types. Because it would be impossible to incorporate all of these within the scope of this thesis, those with clothing, tattoos (?), decorations, or various headdresses are addressed. 

Keywords:  Figurine, Neolithic, Chalcolithic, Clothing, Decoration, Tattoo, head decoration, terminology.