Hadis talebelerinin hocalarını imtihanı ve bunun cerh ve ta'dîle etkisi
The examination of hadith teachers by students and its effects on jarh and taʿdil
Yazar: MUHAMMED İBRAHİM AYDIN
Danışman: PROF. DR. SERDAR DEMİREL
İbn Haldun Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion
Dizin: Adalet = Justice

Özet:
Hadis talebeleri hocalarından hadis dinledikleri vakit bunları herhangi bir süzgeçten geçirmeksizin ya da hocalarını sorgulamaksızın rivayet etmiyorlardı. Bilakis hem rivayetleri eleştirme hem de hocalarının adalet ve zabt yönünden durumlarına vakıf olma çabası, onların arasında çeşitli yöntemlerle zamanla yaygınlık kazanmıştı. Hadis talebelerinin kendilerinden rivayet aldığı hocalarının rivayet etme ehliyetlerini ölçmek için başvurdukları yöntemlerden biri de onları bazı imtihan ve soruşturmalara tabi tutmalarıydı. Hadis usulü eserlerinde öğrencilerin hocalarına uyguladığı bazı râvi imtihanlarına rastlanılmıştır. Karşılaşılan bu örnekler acaba imtihanın nadiren gerçekleştiği bir uygulama mı yoksa öğrencilerin sistemsel olarak başvurdukları bir yöntem mi olduğu sorusunu akla getirmiştir. Ayrıca bu imtihan örnekleri "hadisçilerin uyguladıkları bu yöntem ne zaman ortaya çıktı? Râvileri ne şekilde ve nasıl bir üslupla imtihan ediyorlardı? İmtihan etmelerindeki gayeleri nelerdi? Hocaların kendilerine yapılan bu imtihanlar karşısındaki tutumları nelerdi? Yapılan bu imtihanların cerh-ta'dîl ilmine etkisi ne şekilde gerçekleşti?" gibi sorulara cevap aramaya teşvik etmiştir. Bu cevaplara ulaşmak için erken dönem tarih, tabakât ve cerh-ta'dîl gibi rical eserleri taranmış ve hadis imtihanlarıyla alakalı örnekler belirlenmiştir. Daha sonra bu örnekler incelenip adalet ve zabt yönünden olması cihetiyle ikiye ayrılmış ve hadis talebelerinin başvurdukları yöntemlere göre kategorize edilmiştir. Örneklerden yola çıkarak râvi imtihanlarının tarihsel ve bilimsel analizi yapılmıştır. Râvi imtihanlarının ne gibi sonuçlar doğurduğu ve cerh-ta'dîl ilmine nasıl etkilerinin olduğu ortaya konmaya çalışılmıştır. Çalışmanın ulaştığı sonuçlardan en önemlisi, cerh-ta'dîl kitaplarında râviler hakkında geçen hükümlerin büyük bir bölümünü bu imtihanların oluşturduğu ve çoğu zaman bu imtihanlar bilinmeden râvi hükümlerinin arka planının tam olarak bilinemeyeceğidir.

Abstract:
When hadith students listened to hadiths from their teachers, they did not transmit them without any scrutiny or questioning their teachers. On the contrary, the efforts to critique the narrations and to assess the integrity and accuracy of their teachers became widespread among them over time through various methods. One of the methods employed by hadith students to measure the competence of their teachers in transmitting narrations was to subject them to certain tests and investigations. In the works on hadith methodology, examples of some narrator examinations applied by students to their teachers have been encountered. These examples raise the question of whether such examinations were a rare occurrence or a systematic method employed by the students. Additionally, these examples have prompted the exploration of questions such as "When did this method applied by hadith scholars emerge? In what manner and style did they examine the narrators? What were their purposes in conducting these examinations? What were the attitudes of the teachers towards these examinations? How did these examinations affect the science of jarh and ta'dil?" To find answers to these questions, early jarh and ta'dil literature have been scanned, and examples related to hadith examinations have been identified. Subsequently, these examples were analyzed and categorized based on the methods employed by hadith students. A historical and scientific analysis of the transmitters' examinations has been conducted based on these examples. Efforts have been made to reveal the outcomes of these examinations and their effects on the science of jarh and ta'dil. One of the most significant findings of the study is that a large portion of the judgments about narrators in jarh and ta'dil books were formed based on these examinations, and without understanding these examinations, the background of the judgments about the narrators cannot be fully comprehended.