Orta meningeal arter ve varyasyonlarının üç boyutlu rotasyonel anjiyografi ile değerlendirilmesi
Evaluation of middle meningeal artery and its variations by three-dimensional rotational angiography
Yazar: LÜTFULLAH SARI
Danışman: DOÇ. DR. İBRAHİM İLKER ÖZ ; DR. ÖĞR. ÜYESİ TEMEL FATİH YILMAZ
Bezm-i Alem Vakıf Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Radyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Anatomi = Anatomy ; Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine
Dizin: Anatomi = Anatomy ; Anjiyografi = Angiography ; Meningeal arterler = Meningeal arteries ; Morfometri = Morphometry ; Oftalmik arter = Ophthalmic artery ; Varyasyon = Variation ; Üç boyutlu görünümler = Three dimensional views

Özet:
Orta meningeal arter, eksternal karotis arterin en büyük dallarından biri olup kraniyal duranın üçte ikisinden fazlasını besleyen en önemli dural arter konumundadır.        Bu çalışmanın amacı, MMA'nın Türk popülasyonunda dallanma paternlerini ve topografik özelliklerini üç boyutlu rotasyonel anjiyografi ile değerlendirmek ve önceki kadavra çalışmaları ve literatür taramasına dayalı olarak varyasyonlarının radyolojik sınıflandırmasını tanımlamaktır. 
CCA enjeksiyonu yoluyla tek taraflı veya iki taraflı serebral ve karotis arter 3 boyutlu rotasyonel anjiografi görüntülemesi yapılan 51 erişkin olgu çalışmaya dahil edildi. Ortak karotis arter, internal karotis arter, eksternal karotis arter, internal maksiller arter, orta meningeal arter çapları, foramen spinozum çap ve uzunluğu, kemik kanal çap ve uzunluğu ölçülerek yaş, taraf ve cinsiyete göre analiz edildi. Orta meningeal arterin orjini ve dallanma paterni yaş, taraf ve cinsiyete göre analiz edildi. Orta meningeal arter bifurkasyosu ile pterion ilişkisi ve orta meningeal arterin sfenoskuamozal sutur referans alınarak temporal fossa seyri yaş, taraf, cinsiyet ve dallanma paternine göre analiz edildi. Ortak karotis arter, internal karotis arter, eksternal karotis arter çaplarının kadın olgularda daha ince kalibrasyonda olduğu tespit edilmiş olup istatistiksel olarak anlamlı fark saptandı (p= 0,021, 0,021 ve <0,001, sırasıyla). Bu çalışmada değerlendirilen diğer arterlerin çaplarının ve diğer anatomik yapıların cinsiyet ve yaş ile arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmadı (p>0,05). Çalışma kapsamında değerlendirilen 87 hemikranyumun 83'inde (%95,4)  orta meningeal arterin internal maksiller arterden, 2'sinde (%2,3) ise oftalmik arterde ve son olarak 2'sinde (%2,3) ise oftalmik arter ve  internal maksiller arterden ortak köken  köken aldığı saptandı. Çalışmada Martins ve ark.'nın sınıflaması referans alınarak modifiye bir sınıflama oluşturuldu. Orjin aldığı artere göre internal maksiller arter kaynaklı dallar tip 1 olarak değerlendirilmiştir. Petrozal dal, anterior divizyon, posterior divizyonun varlığında tip 1a (%49,4), sadece petrozal dal yokluğunda tip 1b ((%31,0), sadece posterior divizyon yokluğunda tip 1c (%9,2), petrozal dal ve posterior divizyon yokluğunda tip 1d (%3,4)  ve sadece anterior divizyon yokluğunda tip 1e (%2,3) olarak gruplandırıldı.  İnternal maksiller arter dışında orjin alan olgular ise tip 2 (%4,6) olarak sınıflandırılmıştır. Çalışma kapsamında değerlendirilen 87 hemikranyumun 1'inde (%1,1) oftalmik arter komplet olarak MMA'dan orjin almakta idi. 6 hemikranyumda (%6,9) ise oftalmik arterin, orta meningeal arter ve internal karotis arterden ortak köken aldığı saptandı. 
Dallanma paterninin, literatürde var olan kadavra çalışmaları ile karşılaştırıldığında 3B-RA ile radyolojik olarak değerlendirilmesi durumunda farklılıklar arz edebileceği gösterilmiştir. 3B-RA görüntüleme, submilimetrik değerlendirmeye ve detaylı ölçümlere izin verdiği için özellikle vasküler anatomik çalışmalarda değerli bilgiler sağlamaktadır. Bu bağlamda radyolojik çalışmalar, girişimsel ve cerrahi işlemler öncesi önemli noktaları belirleyerek rehberlik edebilir. MMA ve bununla ilişkili anatomik yapılar üzerinden gerçekleştirilen prosedürlerle ilgili komplikasyon oranlarını azaltabilecek, topografik veya radyolojik noktaları tanımlamak için daha ileri çalışmalara ihtiyaç vardır.

Abstract:
The middle meningeal artery is one of the largest branches of the external carotid artery and is the most important dural artery supplying more than two-thirds of the cranial dura. The purpose of this study was to evaluate the topographic features and branches of the middle meningeal artery (MMA) by three-dimensional rotational angiography and to describe the radiological classification of its variations based on previous clinical examples cadaver studies and literature.
51 adult cases who underwent unilateral or bilateral cerebral and carotid artery 3D rotational angiography imaging by CCA injection were included in the study. Common carotid artery, internal carotid artery, external carotid artery, internal maxillary artery, middle meningeal artery diameters, foramen spinosum diameter and length, bony canal diameter and length were measured and evaluated according to age, side, and gender. The origin and branching pattern of the middle meningeal artery were evaluated according to age, side, and gender. The relationship of the middle meningeal artery bifurcation and the pterion, the temporal fossa course of the middle meningeal artery with reference to the sphenosquamosal suture were evaluated according to age, side, gender and branching pattern. The diameters of the common carotid artery, internal carotid artery and external carotid artery were significantly smaller in female than in men (p= 0.021, 0.021 and <0.001, respectively). There was no significant relationship with age, gender and the diameters of other arteries and other anatomical structures (p>0.05). The MMA arises from the internal maxillary artery in 83 cerebral hemisphere (95.4%), from the ophthalmic artery in 2 cerebral hemisphere (2.3%), from the ophthalmic artery and internal maxillary artery in 2 cerebral hemisphere (2.3%). In this study, a modified classification was defined based on the classification of Martins et al. Branches originating from the internal maxillary artery were evaluated as type 1 according to the origin of artery. The presence of petrosal branch, anterior division, and posterior division was accepted as type 1a (49,4 %). It was classified as type 1b (31.0%) only in the absence of the petrosal branch. It was classified as type 1c (9.2%) only in the absence of posterior division. In the absence of petrosal branch and posterior division, it was classified as type 1d (3.4%). It was classified as type 1e (2.3%) only in the absence of anterior division. The cases originated other than the internal maxillary artery were classified as type 2 (4.6%). Ophthalmic artery was completely originated from MMA in 1 (1.1%) cerebral hemisphere. In 6 hemicranium (6.9%), it was determined that the ophthalmic artery had a common origin from the middle meningeal artery and internal carotid artery.
It was observer that the branching pattern may show differences when compared the cadaver studies with radiologic evaluation with 3D-RA. 3D-RA imaging provides precious information in vascular anatomical studies as it allows submillimetric evaluation and detailed measurements. In this context, radiological studies can guide by determining the important points before interventional and surgical procedures. Further studies are needed to identify topographical or radiological points that may reduce complication rates related to procedures performed on MMA and related anatomical structures.