Özel yetenekli öğrencilerin anlatmaya yönelik söz varlığı
Gifted students' vocabulary for narration
Yazar: MAZHAR ÜNAL
Danışman: PROF. DR. MEHMET KARA
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Söz varlığı = Vocabulary ; Özel eğitim = Special education ; Üstün yetenek = Gifted ; Üstün yetenekli çocuklar = Gifted children

Özet:
Bu araştırmanın amacı özel yetenekli öğrencilerin aktif söz varlığını tespit etmektir. Bunun için Bilim ve Sanat Merkezlerine devam eden öğrencilerin yazılarında ve konuşmalarında kullandıkları söz varlıkları incelenmiştir. Bilim ve Sanat Merkezinde Üç, dört, beş, altı, yedi ve sekizinci sınıfa giden öğrencilerin yazılı ve sözlü dili kullanma durumları ile bunların çeşitli değişkenler arasındaki ilişkileri tespit edilmiştir. Bu ilişkileri tespit etmek için nitel araştırma yöntemlerinden tarama modeli kullanılmıştır. Bu araştırma için Türkiye'deki bölgelerin ve illerin gelişmişlik düzeylerini karşılaştırmalı olarak gösteren Sosyoekonomik Gelişmişlik Sıralaması (SEGE) dikkate alınmıştır. SEGE sonuçlarına göre her bölgeden alt, orta ve üst grubu temsil edecek şekilde iller belirlenmiştir. Bu illerdeki Bilim ve Sanat Merkezlerine devam eden üç, dört, beş, altı, yedi ve sekizinci sınıflardan öğrenci verileri araştırma kapsamına örneklem olarak alınmıştır. Yedi yüz özel yetenekli öğrenciden üç bin beş yüz yazılı metin, üç bin beş yüz sözlü metin derlenmiştir. Sözlü metinler yazıya aktarılarak yedi bin yazılı metin şeklinde sınıflandırılmıştır. Özel yetenekli öğrencilerin yazılı ve sözlü metinlerinde kullandıkları toplam kelimeler, farklı kelimeler, ikilemeler, deyimler, kalıp ifadeler, atasözleri gibi kelimelerin söz varlığına etki eden diğer unsurları ayrı ayrı tespit edilip değerlendirilmiştir. Yazılı ve sözlü anlatımlarındaki kelimelerin sıklıkları derlem programı ile tespit edilmiştir. Araştırmaya dâhil edilen öğrencilerin anne ve babalarının ayrı olmaması ve farklı ülke vatandaşı olmaması koşulu aranmıştır.  Öğrencilerin yazılı ve sözlü anlatımlarında kullandıkları söz varlığı ve doldurdukları kişisel bilgi formundan elde edilen veriler, SPSS 21.0 programı ile ilişkilendirilerek analiz edilmiştir. Araştırmanın sonucunda öğrencilerin çoğunlukla okudukları metin türlerinin ve cinsiyetlerinin söz varlıklarını etkilemediği tespit edilmiştir.  Sözlü anlatımda kullandıkları ortalama devrik cümle sayısı ile fiil sayısında yedinci sınıf düzeyinde bir önceki eğitim düzeyine göre düşüş görülürken, toplam ve farklı kelime sayılarında da hem yazılı hem de sözlü anlatımda yedinci sınıf düzeyinde bir önceki yıla göre düşüş tespit edilmiştir. Ayrıca yazılı anlatımda ikileme kullanımı yedi ve sekizinci sınıfta yükselirken deyim ve özlü söz veya atasözü kullanımında sekizinci sınıfta bir artış tespit edilmiştir. Özel yetenekli öğrencilerin yazılı ve sözlü anlatımlarında kullandıkları toplam ve farklı kelime sayıları ile anne ve baba eğitim durumlarının, kreş ve anasınıfı eğitimi alma durumlarının, okuma yazma bilmedikleri dönemde ailenin çocuklarına kitap okumasının, ilkokula başlamadan önce okuma yazma bilmelerinin, aileleriyle birlikte kitap okumalarının, evlerindeki (ders kitapları hariç) kitap sayısının, aileleriyle günlük sohbet etme durumlarının, aileleriyle günlük sohbet etme süresinin, yabancı dil bilme durumlarının, ailelerinin gelir durumlarının ve bir yılda okudukları kitap sayılarının anlamlı bir ilişki gösterdiği tespit edilmiştir. Ancak annenin eğitimi doktora düzeyinde ise özel yetenekli öğrencilerin yazılı ve sözlü anlatımlarında kullandıkları farklı kelime sayısında kısmi bir artış gözlenirken kullandıkları toplam kelime sayısında bir önceki eğitim düzeyine göre düşüş tespit edilmiştir. Buna ek olarak baba lise mezunu veya doktora eğitimini tamamlamış ise özel yetenekli öğrencilerin yazılı ve sözlü anlatımlarında kullandıkları toplam ve farklı kelime sayısında bir önceki eğitim düzeyine göre düşüş tespit edilmiştir. Ayrıca ailenin gelir durumu yükseldikçe özel yetenekli öğrencilerin yazılı ve sözlü anlatımlarında kullandıkları toplam ve farklı kelime sayısında düzenli bir artış olurken ailenin gelir durumu en üst seviyeye çıktığında öğrencilerin kullandıkları toplam ve farklı kelime sayısında büyük bir düşüş tespit edilmiştir.  Ailedeki çocuk sıralaması değişkenine göre özel yetenekli öğrencilerin yazılı ve sözlü anlatımlarında kullandıkları toplam ve farklı kelime sayısında anlamlı bir fark tespit edilmiştir ancak ailedeki üçüncü çocuk olma durumunda toplam ve farklı kelime sayısında bir düşüş tespit edilmiştir.

Abstract:
The aim of this research is to determine the active vocabulary of gifted students. For this purpose, the vocabulary used by the students who attend Science and Art Centers in their writings and speeches were examined. The use of written and spoken language by the Science and Art Center students in the three, four, five, six, seven and eighth grades and their relationships between various variables were determined. In order to determine this relationship, scanning model, one of the qualitative research methods, was used. For this research, the Socio-Economic Development Ranking (SEGE), which shows the development levels of regions and provinces in Turkey comparatively, has been taken into account. According to SEGE results, provinces were determined to represent the lower, middle and upper groups from each region. The data of the three, four, five, six, seven and eighth grade students attending the Science and Art Centers in these provinces were taken as a sample within the scope of the research. Three thousand five hundred written texts and three thousand five hundred oral texts were compiled from seven hundred gifted students. Oral texts were transcribed and classified as seven thousand written texts. Other elements that affect the vocabulary of words such as total words, different words, reduplications, idioms, stereotypes, and proverbs used by gifted students in their written and oral texts were determined and evaluated separately. The frequencies of the words in the written and spoken language were determined by the corpus program. It was sought that the parents of the students included in the study were not separated and that they were not citizens of different countries. The data obtained from the vocabulary used by the students in written and oral language and the personal information form they filled in were analyzed by associating them with the SPSS 21.0 program. As a result of the research, it has been determined that the text types that students mostly read and their genders do not affect their vocabulary. While there is a decrease in the average number of inverted sentences and verbs used in oral expression at the seventh grade level compared to the previous education level, a decrease has been observed in the total and different word counts at the seventh grade level in both written and oral expression. In addition, while the use of reduplication in written expression increases in the seventh and eighth grades, an increase has been observed in the use of idioms and aphorisms or proverbs in the eighth grade. It has been determined that parental education status, nursery and kindergarten education status of gifted students, family reading to their children when they are illiterate, being literate before starting primary school, reading books with their families, the number of books in their homes (excluding textbooks), having daily conversations with their families, the duration of daily conversation with their families, foreign language proficiency, the income status of their families, and the number of books they read in a year show a significant relationship with the total and different number of words used by the students in their written and oral expressions. However, if the education of the mother is at doctorate level, a partial increase was observed in the number of different words used by gifted students in their written and oral expressions, while a decrease has been observed in the total number of words they used compared to the previous education level. In addition, if the father is a high school graduate or has completed his doctorate education, it has been detected that the number of total and different words used by gifted students in their written and verbal expressions has also decreased compared to the previous education level. Moreover, as the income of the family increases, there is a regular increase in the number of the total and different words used by the gifted students in their written and oral expressions, while a great decrease has been detected when the income of the family is at the highest level. Besides, a significant difference was found in the number of total and different words used by the gifted students in their written and oral expressions, but a decrease was found in the total and different words in the case of being the third child in the family; however, in the case of being the third child in the family, a decrease was observed in the total and different word count.