Fenitoin ilaç etken maddesinin sentezi, saflaştırılması ve mebçs-sfme-gc-ms analitik yöntemiyle eser seviyelerde tayini
Synthesis, purification, and determination of trace levels of phenytoin drug substance using mscds-lpme-gc-ms analytical method
Yazar: GİZEM NUR AYAN
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER TAHİR GÜNKARA ; PROF. DR. SEZGİN BAKIRDERE
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı / Organik Kimya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
İlaç etken maddelerinin eser düzeyde yüksek doğruluk ve duyarlılıkla belirlenmesi büyük önem taşımaktadır. Bu tez çalışmasında, epilepsi tedavisinde kullanılan bir ilaç etken madde olan fenitoinin eser miktarda tayini için yeni bir analitik strateji geliştirilmiştir. Fenitoinin önderiştirilmesi için metal elek bağlantılı çift şırınga-sıvı faz mikroekstraksiyon (MEBÇŞ-SFME) yöntemi kullanılmıştır. Fenitoinin eser seviyelerde ayrımı ve tespiti için gaz kromatografisi-kütle spektrometrisi (GC-MS) kullanılmıştır. Optimizasyon çalışmaları, analit için yüksek ekstraksiyon verimi elde etmek için ekstraksiyon solventinin türünü, ekstraksiyon solventinin hacmini, karıştırma süresini ve numune hacmi parametrelerini içermektedir. Geliştirilen MEBÇŞ-SFME-GC-MS yönteminin analitik performansı, gözlenebilme limiti (GL), tayin limiti (TL), lineer aralık, yüzde bağıl standart sapma (%BSS) açısından incelenmiştir. MEBÇŞ-SFME-GC-MS sisteminde fenitoin için GL ve TL değerleri sırasıyla 0,045 ve 0,151 mg/kg  olarak hesaplanmıştır. Geliştirilen yöntem, 0,10 ve 10,96 mg/kg arasında 0,9995 (R2) korelasyon katsayısı ile iyi bir doğrusallık göstermiştir. Geliştirilen yöntem, GC-MS sisteminin analitik performansı ile karşılaştırıldığında, analitin tespit gücünde yaklaşık 188 kat iyileşme sağlamıştır. Ayrıca yöntemin bazı gerçek numunelere uygulanabilirliğini test etmek amacıyla iki farklı yerden alınan evsel atıksu ve yapay idrar üzerinde geri kazanım çalışmaları yapılmıştır. Evsel atık su ve yapay idrar örnekleri için yüzde geri kazanım değerleri sırasıyla %96-110 ve %92-107 arasındadır. %100'e yakın geri kazanım sonuçları, önerilen yöntemin evsel atıksu ve yapay idrar numunelerine yüksek doğruluk ve duyarlılıkla uygulanabileceğini göstermiştir.

Abstract:
Determination of drug active ingredients at trace levels with high accuracy and sensitivity has great importance. In this thesis, a new analytical strategy was developed for the trace determination of phenytoin which is an active drug substance used in the treatment of epilepsy. Metal sieve coupled double syringe-liquid phase microextraction (MSCDS-LPME) method was used for the preconcentration of phenytoin. Gas chromatography-mass spectrometry (GC-MS) was used for the separation and detection of phenytoin at trace levels. Optimization studies included type of extraction solvent, volume of extraction solvent, mixing time and initial sample volume parameters to obtain high extraction efficiency for the analyte. Analytical performance of the developed MSCDS-LPME-GC-MS method was examined in terms of limit of detection (LOD), limit of quantitation (LOQ), linear range, percent relative standard deviation (%RSD). LOD and LOQ values for phenytoin in MSCDS-LPME-GC-MS system were calculated as 0.045 and 0.151 mg/kg, respectively. The developed method showed good linearity with a correlation coefficient of 0.9995 (R2) between 0.10 and 10.96 mg/kg. When compared to the analytical performance of the GC-MS system, the developed method provided an approximately 188-fold improvement in the detection power of the analyte. In addition, to test the applicability of the method to some real samples, recovery studies were carried out on domestic wastewater and artificial urine obtained from two different places. Percent recovery values for domestic wastewater and artificial urine samples were between 96-110% and 92-107%, respectively. Percent recovery results close to 100% showed that the proposed method was applicable to domestic wastewater and artificial urine samples with high accuracy and sensitivity.