Hıristiyan geleneğinde kutsal metinlerle ilgili ihtilaflar
Scriptural controversies in the Christian tradition
Yazar: ŞÜKRÜ ERBAY
Danışman: PROF. DR. ALİ İHSAN YİTİK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
Yeni Ahit çalışmalarında ilk üç İncil'e, yani Matta, Markos ve Luka'ya Sinoptik İnciller denir. Çünkü bu İnciller mukayeseli bir şekilde okunduğunda İsa'nın hayatı, mucizeleri ve sözleri benzer içerik, ifade ve sırayla nakledilmektedir. Bazen paralel pasajlardaki benzerlikler o kadar birbirine yakındır ki, aralarında muhtemel bir ilişki akıllara gelmektedir. Ancak bu metinler yine mukayese edildiğinde benzerliklerin olduğu kadar birçok farklılık ve çelişkinin bulunduğu görülmektedir.  XVIII. yüzyılın sonundan günümüze araştırmacılar, modern bilimsel yöntemleri kullanarak Sinoptik İncillerdeki bu sorunu çözmeye çalışmışlardır. Bu bağlamda Sinoptik İncillerdeki benzerliklerin ve farklılıkların sebebinin araştırılması ve aralarındaki olası edebi bir ilişkinin tartışılmasına sinoptik problem denir. Bu araştırmalarda Yuhanna İncili içerik, olay kurgusu ve teolojik bakış açısı yönünden Sinoptik İncillerden ayrıldığı için bu araştırmaların dışında tutulmuştur.
Bu çalışma, sinoptik problem tartışmaları çerçevesinde XVIII. asrın sonundan günümüze kadar gelmiş temel hipotezleri tanıtmak ve bu teorilerden iki kaynak hipotezi olarak isimlendirilen hâkim görüşü tahlil ve tenkit etmek amacındadır. Bu çerçevede çalışmanın birinci bölümünde Sinoptik İncillerin kaynağına dair tartışmaların tarihsel gelişimi ele alınmıştır. İkinci bölümde ise iki kaynak hipotezi incelenmiştir. İki kaynak hipotezi, yazılan ilk İncil'in Markos olduğu ve Matta ve Luka'nın Markos ile birlikte farazi Q kaynağını kullandığı varsayımına dayanmaktadır. Bu bağlamda teorisyenlerin Markos İncil'inin neden ilk İncil olabileceği tezleri etüt edilmiş, ardından Q kaynağının neden yazılı kayıp bir metin olabileceği varsayımı tartışılmıştır.

Abstract:
In the New Testament studies, the first three gospels, Matthew, Mark, and Luke, are called the Synoptic Gospels; because, when these Gospels are compared, it is easily seen that Jesus' life, miracles and sayings are conveyed in similar content, wording and order. Sometimes the similarities in parallel passages are so close that a possible relationship between each other is considered. However, there are many differences and contradictions between them as well. Since the end of 18th century, scholars have tried to solve this problem in the Synoptic Gospels by using modern scientific methods. In this context, synoptic problem might be defined as the study of the similarities and differences between them, and also a discussion of their possible literary relationship. The Gospel of John is excluded from these studies; because, it differs from the Synoptic Gospels in terms of content, order and theological point of view.
This study seeks to introduce the main hypotheses of synoptic problem that have come from the end of the 18th century and to evaluate the dominant view, named the two-source hypothesis among these theories. In this context, in the first part of the study, the historical development of the discussions on the source of the Synoptic Gospels is discussed. In the second part, the two-source hypotheses is examined. The two-source hypothesis is based on the assumption that the Gospel of Mark is written first and Matthew and Luke used Mark with a hypothetical source, named Q. In this context, first, the priority of Mark is viewed and then the assumption that the source Q could be a lost written text, used by Matthew and Luke is discussed.