0-4 Yaş Arası Çocuklara Yönelik Sosyal Etkileşim Amaçlı Kentsel Donatı Önerisi ve Tasarım Kriterleri: Mahalle Ölçeğinde Bir Deneme
The design creteria and a spatial proposal of urban facility to procure social interaction for children aged between 0 and 4: A study in neighborhood scale
Yazar: GÜZİDE MERVE RIFAI JANDALI
Danışman: PROF. DR. ZEKİYE YENEN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Mekan Organizasyonu ve Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Kentsel donatımlar = Urban equipments ; Okul öncesi çocuklar = Preschool childrens

Özet:
Bilimsel araştırmalar erken çocukluk döneminde gelişimin bireyin tüm hayatını etkileyen bir süreç olduğunu göstermektedir. TÜİK 2020 senesi verilerine göre Türkiye nüfusunun %7,32'si 0-4 yaş arası bireylerdir. Kentlerimizde mevzuatta 0-4 yaş çağ nüfusunu oluşturan, anaokulu öncesi dönemde olan bireylere özgü alanlar çocuk bahçeleri ve parklar ile sınırlandırılmıştır. Tez konusu bu konunun önemi doğrultusunda kararlaştırılmış, 0-4 yaş arası çocuklar özelinde çocuk gelişimini destekleyici ve doğal çevreye erişim imkânı veren donatı önerisi geliştirmek amaçlanmıştır. 

Çocuk gelişiminde önemli yere sahip bakımveren ↔ çocuk ve akran ↔ çocuk sosyal etkileşimi ışığında, 0-4 yaş aralığındaki bireylerin fiziksel yetileri ve ihtiyaçlarına özgü, kentsel donatı alanları dahilinde tasarlanan yeni bir mekân kurgusu çalışmanın ana eksenini oluşturmaktadır. Bu bağlamda araştırmanın hipotezi 'Ülkemiz kentlerinde sosyal etkileşimin çocuk gelişimindeki önemi bağlamında erken çocukluk dönemi ilk evresine özgü yeni bir kentsel donatı alanı üretimi mümkündür' şeklinde kurgulanmıştır. Çalışmanın yöntemi; kullanıcı kitlenin fiziksel ve gelişimsel ihtiyaçları belirlenerek bu ihtiyaçlar doğrultusunda mevcut ölçütlerin değerlendirilmesi, gerekli görülen ölçütler ve mekân kurgusu için tasarım etütleri yoluyla önerilerin geliştirilmesi ve konunun fizik mekân referansıyla işleyiş ve sürdürülebilirliğinin tartışılması şeklindedir.

Tez kapsamında, araştırmalar sonucunda seçilen ana kavramlar olan erken çocukluk, sosyal etkileşimin bireysel gelişimde önemi ve kentsel donatı alanları kavramları ikinci bölümde açıklanmıştır. Dünyada ve Türkiye'de 0-4 yaş arası çocuklara yönelik mekânlar incelenmiştir. Üçüncü bölüm 'Anne-çocuk Oyun Odası' adı altında geliştirilmiştir. Önerilen mekân kurgusu erişilebilirlik ilkesi ve çocuk dostu mekân kriterleri doğrultusunda mekânsal ölçütler belirlenerek ve yer belirleme kriterleri üretilerek hazırlanmıştır. 

Tezin alan çalışması, üretilen mekânsal kurgunun mahalle ölçeğinde test edilmesi şeklindedir. Fatih İlçesi genelinde gerçekleştirilen analizler doğrultusunda mahalle dokusunun önemli ölçüde korunduğu, tarihi kimliğe sahip olan Sümbül Efendi Mahallesi seçilmiş ve 'Anne-çocuk Oyun Odası' projesi için mahalle ölçeğinde analizler doğrultusunda iki alan seçimi yapılmıştır. Kurgulanan kentsel donatı alanına yönelik tasarım önerileri her iki alanda mahalle ölçeği, yakın çevre ölçeği ve mekânsal ölçek olarak üç başlık altında geliştirilmiştir.

Abstract:
Recent searches show that development process in early years of childhood has impacts throughout one's life. Therefore, it is important to provide environments endorse physical, social and cognitive improvement of children. Thus, this study concentrates on finding new facility evolving early childhood development within neighborhood scope in the city.

Developmental phase of early years is prepossessed by child-caregiver and child-child relations.  In this regard, places for children up to four ages should acommodate social involvements with peers while allow their mothers/caregivers be around. Consequently, this study aims to conceptually form a new service place, within the scope of urban facilities, focusing on encouraging social interaction through well organised space, suitable for progressive physical competences and various needs of preschoolers. The method of this study is; to define the needs of preschoolers, analyze current parameters of child places and form spacial suggestions, discussing sustainibilty and functioning.

The scope of this study is expressing the concepts selected due to investigations on several related fields; early childhood, importance of social interaction for personal development and urban facility in the second chapter. Places designed for early childhood acroos the World and Turkey are examined. A spacial suggestion is made within neighborhood scale based on accessibilty principles consediring child-friendly cities definition and criteria by developing spacial parameters and site selection in the third chapter.

Field work of the study is testing the spatial criterion were developed in a traditional neighborhood 'Sümbül Efendi' located in Historcal Peninsula in Istanbul chosen for its residential urban fabric and historical identity. Suggestions were made based on detailed analysis of the field in three scales; neighborhood, immediate environment and spatial.