İlköğretim 3. sınıf matematik dersi öğretim programının değerlendirilmesi
Evaluation of third year mathematics program in elementary school
Yazar: HASAN HÜSEYİN ŞAHAN
Danışman: PROF. DR. NURAY SENEMOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Matematik = Mathematics

Özet:
Bu araştırma, ilköğretim 3. sınıf matematik programındaki hedeflenen davranışlarınınulaşılma düzeylerini, davranışlar arasındaki örüntüyü, programın duyuşsal özelliklereetkisini, deneysel olarak gerçekleşen öğretme-öğrenme sürecinin hedeflenendavranışların ulaşılabilirliğine ve duyuşsal özelliklere etkisi ile öğretmenlerin programailişkin görüşlerini ve gerçekleşen öğretme-öğrenme sürecinin etkililiğini belirlemekamacıyla yapılandırılmıştır.Bu çalışmada, betimsel ve deneysel araştırma modelleri birlikte kullanılmıştır.Araştırma hedeflenen davranışların ulaşılma düzeyini, davranışlar arasındaki örüntüyü,programın duyuşsal özelliklere etkisini ve öğretmenlerin programa ilişkin görüşlerinibelirlemeye yönelik boyutuyla betimsel nitelikte; hedeflenen davranışlarıgerçekleştirmeye yönelik olarak işe koşulan zenginleştirilmiş öğretim etkinliklerinindavranışların ulaşılma düzeylerine ve öğrencilerin duyuşsal özelliklerine etkisi ilegerçekleşen öğretme-öğrenme sürecinin etkililiğini kontrollü olarak belirlemeyeçalışması yönüyle de deneysel niteliktedir.Betimsel boyutta Ankara ili merkez ilçelerindeki ilköğretim okulları araştırma evrenikabul edilmiş, bu okullar üst, orta ve alt düzey okullar olarak gruplandırılmış, oranlıküme örnekleme yöntemiyle her düzey okulu temsil eden örneklem sayılarıbelirlenmiştir. Araştırmanın deneysel boyutu Beytepe İlköğretim Okulu'ndagerçekleştirilmiştir. Deneysel boyuta yönelik grup denkleme çalışmasında ?BilişselGiriş Davranışları Testi? ve ?Temel Kabiliyetler Düzeyi Testi? kullanılmış, iki testtenelde ettikleri ortalama puanlar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farkınbulunmadığı dört 3. sınıf şubesinden tesadüfi olarak ikisi deney ikisi de konrol grubuolarak atanmıştır.viiAraştırmada, belirlenen alt problemlere ilişkin verileri bütünsel ve ayrıntılı olarak eldeetmek amacıyla nicel ve nitel veri toplama araçları birlikte kullanılmıştır. Araştırmanınbetimsel boyutuna ilişkin veriler; ?Yıl Düzey Belirleme Testi?, ?Akademik ÖzgüvenÖlçeği?, ?Anket?, ?Görüşme? ve davranışlar arasındaki önkoşul ilişkilere yönelikuzman görüşmelerinden elde edilmiştir. Deneysel boyuta ilişkin verilerin toplanmasındaise ?Ünite Testleri?, ?Dönem Düzey Belirleme Testi?, ?Akademik Özgüven Ölçeği? vegözlem tekniği kullanılmıştır. Araştırmada belirlenmiş alt problemlere yanıt aramakamacıyla elde edilen nicel veriler, SPSS paket programındaki uygun analiz tekniklerikullanılarak analiz edilmiştir. Gözlem yoluyla elde edilen veriler sayısallaştırılarakyüzde ve frekanslar elde edilmiş, görüşme verilerinin analizinde ise betimsel analiztekniği kullanılmıştır.Araştırma sonucunda ulaşılan sonuçlar aşağıda özetlenmiştir.1. Araştırma sonunda, program kapsamındaki toplam 76 davranıştan 40'ının 0.75düzeyinde ulaşılmış olduğu, geriye kalan 36'sının ise öğretim süreci sonundaki ulaşılmadüzeyinin bu değerin altında kaldığı saptanmış; 0.75 düzeyinde ulaşılan davranışlarınoranının yaklaşık % 53, bu düzeyde ulaşılamayan davranışların oranının ise yaklaşık %47 olduğu saptanmıştır. Ayrıca, program kapsamındaki toplam 76 davranışa ait ön testve son test puanları arasındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu tespit edilmiştir.Diğer yandan hem öğretim süreci başında hem de öğretim süreci sonunda 0.75düzeyinde ulaşılabilen davranış sayıları okul düzeylerine göre oranlandığında, okullarınen yüksek orandan en düşüğe doğru üst, orta ve alt düzey okul olarak sıralandığıbelirlenmiştir. Hedeflenen davranışlara ulaşılma düzeyleri açısından okul düzeyleriaçısından üst grup orta ve alt gruptan; orta grup ise alt gruptan anlamlı düzeyde (.05)yüksek bulunmuştur.2. Programdaki hedeflenen davranışların örüntüsüne ilişkin elde edilen bulgular,davranışlar arasındaki önkoşul ilişkilerin anlamlı düzeyde olduğunu ortaya koymuştur.Öngörülen örüntü tetrakorik korelasyon sonuçlarıyla genel olarak doğrulanmaklabirlikte, öngörülen ve tetrakorik korelasyon sonuçlarına dayalı olarak elde edilendavranış örüntüleri arasında farklılıklar da tespit edilmiştir. Tetrakorik korelasyonsonuçları bütün ünitelerde doğrusal bir ilişkiyi ortaya koyarken, uzmanlara göre ise 6.viiiünite dışındaki ünitelerde yer alan davranışlar arasında doğrusal ilişkilerin yanında dahafarklı gruplamaların ve örüntüsel yapıların olduğu da tespit edilmiştir.3. Programın genel olarak bütün okul düzeylerinde öğrencilerin duyuşsal özellikleriüzerinde etkili olduğu saptanmış ve bu etkinin her bir okul düzeyi için istatistikselolarak anlamlı olduğu, farklı düzey okullar arasında ise programın duyuşsal özelliklereetkisi açısından istatistiksel olarak anlamlı bir farkın olmadığı tespit edilmiştir.4. Hedeflere ulaşma düzeyi ve akademik özgüven üzerinde deneysel olarak etkisiaraştırılan zenginleştirilmiş öğretim etkinliklerinin deney gruplarında kontrol gruplarınaoranla belli oranlarda etkili olduğu, ancak bu etkinin beklenen düzeyde olmadığısaptanmıştır. Elde edilen bulgular, hedeflerin gerçekleşme düzeylerinin ve akademiközgüvenin hem öğrencilerin öğretim sürecine girişte sahip olduğu özelliklerinden hemde gerçekleşen öğretim sürecinin niteliğinden etkilendiğini ortaya koymuştur.5. Öğretmenlerin ilköğretim 3. sınıf matematik dersi öğretim programına ilişkingörüşlerinin genel olarak olumlu olduğu; diğer yandan öğretmen görüşlerinin okuldüzeyleri açısından programın etkinlikler boyutu dışındaki boyutlar açısındanfarklılaştığı, mezun olunan okula göre görüşler arasında bir farkın olmadığı, meslekikıdeme göre ise araç-gereç boyutu dışındaki boyutlar açısından programa ilişkingörüşlerde bir farkın olmadığı saptanmıştır. Öğretmenler programın en güçlü yanının?Öğrenciyi aktif kılma ve yaparak-yaşayarak öğrenmeye uygun olma? olduğunu; enzayıf yanının ise, ?Uygulanabilirliğinde sınırlı olma? olduğunu belirtmişlerdir.Öğretmenlere göre programın uygulanmasında karşılaşılacak en önemli sorunun?Mevcut okul olanaklarındaki yetersizlik? olduğu saptanmıştır. Öğretmenler programındaha etkili olmasına yönelik olarak ise, ?Hedeflenen davranışların düzeyi ve sayısıarttırılmalı?, ?İçerik öğrenme alanları ile uyumlu hale getirilmeli?, ?Gerekli olan araçgereçleröğrenme ortamında hazır bulundurulmalı?, ?Etkinliklerin sayısı arttırılmalı?,?Ölçme araçları daha basit, kolay ve kullanışlı olmalı? ve ?Program ile ülkemizdeuygulanan merkezi sınavlar uyumlu hale getirilmeli? önerilerini sıralamışlardır.Bununla birlikte, öğretmenlerin programla ilgili bilgilenme yolu ve düzeyini yeterligörmedikleri, programı uygulanabilir bulmadıkları, programa temel olanyapılandırmacılık anlayışı konusunda yeterli bilgi sahibi olmadıkları belirlenmiştir.Bunlara ek olarak, öğretmenlerin hedeflenen davranışları genel olarak olumlubuldukları, içeriğe ilişkin sıralanmasında önkoşul ilişkilerin dikkate alınmadığıgerekçesiyle olumsuz görüşe sahip oldukları, programda önerilen etkinlikleri ve araçgereçlerimevcut okul ortamları nedeniyle işe koşamadıkları, programda önerilen ölçmearaçlarını kullanma konusunda yetersiz oldukları elde edilen sonuçlardan bazıları olaraközetlenebilir.6. Nitelikli bir öğretme-öğrenme sürecinin göstergeleri olan öğretmen ve öğrencidavranışlarının deney gruplarında ?Her zaman? veya ?Çoğu zaman? gözlendiği; kontrolgruplarında ise, ?Ara sıra? gözlendiği veya ?Hiç? gözlenmediği belirlenmiştir.Anahtar SözcüklerProgram Değerlendirme, İlköğretim 3. Sınıf Matematik Dersi Öğretim Programı,Matematik Öğretimi, Hedeflerin Ulaşılabilirliği ve Örüntüsü

Abstract:
The aim of the thesis was to find out attainability of aimed behavioral objectives in thirdyear Mathematics Program, the patterns between behaviors, the effect of program onaffective characteristics, the effect of teaching and learning process realized atexperimental level on attainability of behavioral objectives and affective characteristics,the opinions of teachers as to the program and the efficiency of realized teachinglearningprocess.In this study, both descriptive and experimental study models were employed.Descriptive models were employed to determine attainability of aimed behavioralobjectives, the patterns between behaviors, the effect of program on affectivecharacteristics, the opinions of teachers as to the program, whereas experimental modelswere employed to find out the effects of enriched teaching models which are expectedto realize objectives on attainability of behavioral objectives , affective characteristicsof students, and gradual checking the efficiency of teaching and learning process.In descriptive dimension of the study, the study population was Elementary Schools inthe central towns of Ankara. The schools were classified under three disparate groups as`high, medium and low? ones and through Proportional to Size Cluster Samplingmethod , the number of sampling representing each school was determined .Theexperimental dimension of the study was carried out in Beytepe Elementary School.Before in experimental process, `Cognitive Entry Behavior Test and `Basic AbilitiesProficiency Test? were used. The mean scores obtained from these two tests showedthat there was no statistically significance between the two tests and out of four classes,two of them were, randomly, assigned as `control groups and the other two were,randomly, assigned as ` control groups?.In the study, qualitative and quantitative data collection instruments were employedtogether to analyze the data painstakingly and in a whole manner gathered fromdetermined sub-problems .The data with regard to the descriptive dimension of thexistudy were collected through `Proficiency Exam? taken at beginning of the year?`Academic Self -Confidence Scale? `Questionnaire, Interview? and specialists opinionas to prerequisite relations between behaviors. On the other hand, the data as to theexperimental dimension of the study were collected through `Academic Self-Confidence Scale?, `Formative tests?, `Summative tests? taken in the middle of the termand observation techniques. In the study, quantitative data collected to answer to thesub-problems were analyzed through SPSS software program. The data collectedthrough observation were turned into quantitative units and analyzed by means ofpercent and frequency techniques. However, descriptive techniques were used toanalyze the date gathered from the interviews.The findings are as follows.1. The study showed that out of 76 aimed behaviors, 40 behaviors were achieved at0.75 level, while 36 aimed behaviors fell short and was below the rate mentioned above.It was concluded that the realization rate of the behaviors, which was 0, 75, was at thelevel of by 53 %, whereas the rate or unrealized behaviors was found at the level of by47%. In addition, it was concluded that the difference between the scores obtained fromthe Pre-test and Post test of the 76 behaviors was found statistically significant.However, when the number of behavior, 0,75, realized both at the beginning and at theend of the educational term was made proportional to the level of schools , it was foundthat the schools were rated from the highest level to the lowest level as ` high, mediumand low? level schools. It was established that there was a statistically difference at thelevel of 0, 5 for each unit between school levels considering the realization rate ofaimed behaviors. It was found that the difference was in favor of the medium groupbetween the low and medium group, between the low and high groups the differencewas in favor of the high group and the difference was in favor of the high groupbetween the medium and high group.2. The findings related to the pattern of aimed behavior in the program revealed that theprerequisite relations between behaviors are extremely strong. The forethought patternwas confirmed by the tetrachoric correlation results, but differences were found betweenforethought behavior patterns and those obtained by tetrachoric correlation results.xiiWhile tetrachoric correlation results revealed a linear relation between all units,specialists thought that there were other groupings and patterns other than the linearrelations between behaviors in the units except unit 6.3. It was established that the program was effective, on the whole, on affectivecharacteristics of students at all level schools and that this effect was statisticallysignificant at each level school but the effect of program on affective characteristics fordifferent level schools was insignificant.4. It was determined that the enriched teaching techniques, whose experimental effecton the level of reaching the aims and academic self-confidence was studied, wereeffective on the experiment and control groups at a certain level, but it was found outthat the effect was not at the expected level. The findings revealed that the level ofrealization of the aims and academic self-confidence was affected not only by thecharacteristics students had at the beginning of the teaching process, but also by thecharacteristics of the teaching process it self.5. It was established that the views of teachers regarding the third year mathematicsprogram were positive. However, the opinions of teachers varied as to the fact that therewere differences in dimensions other than the activities dimension of the program withreference to school levels. It was also established that there were no differences amongopinions as to the schools graduated from and that with reference to the seniority therewere no difference of opinions except for the materials used. Teachers emphasized thatthe strongest feature of the program was `Making the student active and its suitability tolearning through experiencing?; the weakest feature was `its limited applicability?. Forteachers it was the `lack of school facilities? that would cause the biggest problem inapplying the program. In order to make the program more efficient the teachersproposed that `the level and number of aimed behavior should be increased?, `contentshould be adjusted to learning fields?, `required materials should be made ready inclassroom?, `number of activities should be increased?, `measurement tools should beeasier, and more applicable? and `program and the tests carried out in Turkey should beadjusted?. In addition it was determined that teachers thought that the way and the levelthey were informed about the program were not sufficient; they didn?t find the programapplicable; they did not know enough about constructivism which formed the essence ofxiiithe program. Moreover, it was established that the teachers found the aimed behaviorspositive in general; they have negative opinions as to the content since prerequisiterelations were ignored; they could not make use of activities and materials suggested inthe program in the present conditions at schools; they were not very well qualified inusing measurement tools suggested in the program.6. Student and teacher behavior, which are indicators of a good teaching-learningprocess, were determines as `Always? and ?Generally? in experimental groups; and as`Seldom? and `Never? in control groups.Key WordsProgram Evaluation, Elementary School Third Class Mathematics Teaching Program,Mathematics Teaching, Attainability and Pattern of Aims