Bipolar bozuklukta karakter özelliği ve endofenotipik özellik olarak dürtüsellik
Impusivity in bipolar disorder as a trait marker and endophenotypic marker
Yazar: ÇAĞLA BİLGİN
Danışman: UZMAN SERHAN IŞIKLI
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Psikiyatri Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Dürtüsellik; oluşabilecek kötü sonuçları göz önünde bulundurmaksızın, içsel

ve dışsal uyaranlara karşı, benzer yetenek ve bilgiye sahip kişilere göre daha hızlı ve 

daha az düşünerek eyleme geçme eğilimi olarak tanımlanabilir. Bipolar bozuklukta 

dürtüselliği tanımlamak için pek çok teori geliştirilmiştir ve bipolar bozukluk 

hastalarında, hastalık dönemlerinden bağımsız bir kişilik özelliği olarak dürtüselliğin 

olduğunu gösteren çalışmalar da bulunmaktadır. Bu çalışmanın amacı; dürtüselliğin 

bipolar bozukluk hastalarında atak dönemleri ile sınırlı olmayan, süregelen bir kişilik 

özellik olup olmadığını, endofenotip adayı olarak hastaların sağlıklı kardeşlerinde 

sağlıklı kontrol grubuna göre daha çok oranda bulunup bulunmadığını ve dürtüselliğin 

çocukluk çağı travmaları ile olası ilişkisini araştırmaktır. 

Bu çalışma, bipolar bozukluk tip I tanısı olan ve ek psikiyatrik tanısı 

bulunmayan ötimik hastalar (n=31), bipolar bozukluk tip I tanılı hastaların hastalıktan 

etkilenmemiş kardeşleri (n=29) ile hastalarla yaş ve cinsiyet olarak eşleştirilmiş, 

birinci derece akrabalarında ruhsal hastalık öyküsü bulunmayan sağlıklı kontroller 

(n=32) ile yapılmıştır. Dürtüsellik; Barratt Dürtüsellik Ölçeği ve Davranışsal 

İnhibisyon Sistemi/ Davranışsal Aktivasyon Sistemi Ölçeği gibi özbildirim ölçekleri 

ve Iowa Kumar Testi, Anlık Bellek Testi ve Single-Key Dürtüsellik Paradigması gibi 

davranışsal testlerle değerlendirilmiştir. Dürtüselliğin çocukluk çağı travmaları ile 

olası ilişkisini saptamak amacıyla Çocukluk Çağı Travmaları Ölçeği uygulanmıştır. 

Sonuçta bipolar bozukluk hasta grubunda Barratt Dürtüsellik Ölçeği dikkatle 

ilgili dürtüsellik alt ölçek puanı kardeş grubuna göre anlamlı olarak daha yüksek 

saptanmıştır. Bipolar bozukluk hasta grubunda Barratt Dürtüsellik Ölçeği toplam 

puanı kardeş grubuna göre yüksek bulunmuş ve bu durum anlamlı olma eğiliminde 

olarak değerlendirilmiştir. Ancak kontrol grubuna göre anlamlı bir fark 

bulunmamaktadır. Davranışsal test sonuçlarında Iowa Kumar Testi ile gruplar 

arasında anlamlı bir farklılık elde edilmemiştir. Anlık Bellek Testi sonucunda doğru 

tespit yüzdeleri hasta ve kardeş grubunda kontrol grubuna göre anlamlı olarak daha 

düşük saptanmış, Single-Key Dürtüsellik Paradigması sonucundaysa hasta ve kardeş 

grubunda en uzun yanıt süresinin ve ortalama yanıt süresinin kontrol grubuna göre 

anlamlı olarak daha kısa olduğu saptanmıştır. Bu sonuçlar hasta ve kardeş grubunda 

artmış bir ödül erteleme dürtüselliğinin olduğunu göstermektedir. Çocukluk Çağı 

Travmaları Ölçeği puanı ve duygusal istismar alt ölçek puanı hasta grubunda, kardeş 

ve kontrol grubuna göre anlamlı olarak yüksek saptanmıştır ancak çocukluk çağı 

travmaları ile dürtüsellik arasında istatistiksel olarak bir korelasyon saptanmamıştır.

Çalışmamızda özbildirim ölçekleri ile yapılan değerlendirmeler sonucunda 

dürtüsellik endofenotipik bir özellik gibi görülmemektedir ancak davranışsal test 

sonuçlarında ödül erteleme dürtüselliği bir endofenotip adayı olabilecek niteliktedir. 

Dürtüselliğin bazı bileşenleri bipolar bozuklukta bir endofenotip adayı olabilir ancak 

bunun için daha geniş örneklemli, uzunlamasına, risk gruplarını da içeren, 

dürtüselliğin objektif olarak değerlendirilebileceği davranışsal testlerle 

gerçekleştirilecek çalışmalara ihtiyaç vardır. 

Anahtar kelimeler: Bipolar bozukluk, endofenotip, dürtüsellik

Abstract:
Impulsivity can be defined as the tendency to take action with less reasoning

and in shorter time compared to people with comparable skills and knowledge. 

Numerous theories have been developed to define impulsivity in bipolar disorder and 

there are also studies which show that impulsivity is a feature of personality 

independent of disease episodes of bipolar disorder. This study aims to evaluate 

whether impulsivity is a feature that is limited to disease episodes or a continuous 

characteristic of the personality; whether impulsivity is more common in healthy 

siblings of the patients, who are candidates for endophenotype (compared to healthy 

control  group) and whether impulsivity is associated with childhood traumas. 

This study is composed of euthymic patients with a diagnosis of bipolar 

disorder type 1 and without any additional psychiatric disorder (n=31), unaffected 

siblings of patients with bipolar disorder type 1 (n=29) and an age and gender 

matched control group who has no family history of any psychiatric disorder (n=32). 

Impulsivity was measured by self-report scales such as Barratt Impulsiveness Scale, 

Behavioral Inhibition System/Behavioral Activation System Scale and by behavioral 

tests such as Iowa Gambling Task, Immediate Memory Task and Single-Key 

Impulsivity Paradigm. Childhood Trauma Questionnaire was also used to detetct the 

association of impulsivity with childhood traumas.

Results show that the attentional impulsivity subscale score obtained from 

Barratt Impulsiveness Scale is significantly higher in patients with bipolar disorder 

than the unaffected siblings. Overall Barratt Impulsiveness Scale score is also higher 

in patients with bipolar disorder than the unaffected siblings and this was considered 

as a significant finding but there was no difference compared to the control group. 

Iowa Gambling Task showed no difference between groups. In Immediate Memory 

Task, correct detections percentages were found significantly higher in patients and 

unaffected siblings than control group. Single-Key Impulsivity Paradigm showed that 

the longest delay duration and the mean time between responses were significantly 

shorter in patients and unaffected siblings compared to the controls. These results can 

be interpreted as patients and unaffected siblings have an increased delayed 

gratification impulsivity compared to the healthy subjects of the control group. While 

Childhood Trauma Questionnaire score and emotional abuse subscale score were 

higher in patients than unaffected siblings and controls, there was no statistically 

significant association between impulsivity and childhood traumas.

In conclusion, this study shows that impulsivity may not be an 

endophenotypic marker based on self-report scales but according to behavioral test 

results, delayed gratification impulsivity can be a candidate for endophenotype. Some 

components of impulsivity can be a candidate for endophenotype in bipolar disorder 

but in order to prove this, longitudinally designed studies with larger cohorts as well 

as behavioral tests that can measure impulsivity in a more objective manner are 

needed.

Keywords: Bipolar disorder, endophenotype, impulsivity.