Öğretmenlerin yapay zekâya bakış açıları ve eğitim ortamlarında kullanım durumlarının incelenmesi
The perspective of teachers on artificial intelligence and its use in educational environments
Yazar: FERDA BETÜL KARACİF
Danışman: PROF. DR. MEHMET AKİF OCAK
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim ortamı = Educational environment ; Eğitim teknolojisi = Education technology ; Yapay Zeka Endeksi = Artificial Intelligence Index ; Öğretmen görüşleri = Teacher opinions ; Öğretmen yeterliliği = Teacher proficiency

Özet:
Bu araştırmanın genel amacı, Ankara ilinde bulunan ortaokullarda görev yapan 
öğretmenlerin eğitimde yapay zekâya ilişkin görüşlerini belirlemek; öğretmenlerin bu 
görüşlerinin bazı demografik değişkenlere göre anlamlı farklılık gösterip göstermediğini 
ortaya koymaktır. Bu çalışma, "Ortaokul Öğretmenlerinin Eğitimde Yapay Zekâya İlişkin 
Görüşlerini" incelemeye yönelik nitel ve nicel araştırma yöntemlerinin bir arada 
kullanıldığı karma yöntem araştırması olarak tasarlanıp açımlayıcı sıralı desen tercih 
edilmiştir. İlk aşamada nicel yöntemle toplanan veriler analiz edilerek ikinci aşamada ise 
nitel yöntemle toplanan veriler ile ayrıntılı şekilde açıklanmıştır. Bu yöntemin genel amacı, 
nitel veriler ile nicel verilerin arasındaki ilişkileri açıklamaktır. Araştırmanın nicel 
boyutunda, araştırmanın amacına uygun olarak ortaokul öğretmenlerinin eğitimde yapay 
zekâ kullanımına ilişkin görüşlerini incelemek için genel tarama modeli kullanılmıştır. 
Araştırmanın örneklemini 2023-2024 eğitim öğretim yılı Ocak-Haziran ayında Ankara'da 
ortaokullarda çalışan 131 branş öğretmeni oluşturmaktadır. Dr. Muharrem Köklü 
danışmanlığında Dr. Eda Demir Dülger tarafından "Lise Müdürleri ve Öğretmenlerinin 
Eğitimde Yapay Zekâya İlişkin Görüşleri" konulu doktora çalışmasında geliştirilmiş olan 
"Eğitimde yapay zekâya ilişkin görüş belirleme ölçeğinin" uyarlanmasıyla oluşturulan 
anket ile nicel veriler toplanmıştır. Araştırmanın ikinci aşaması için ise seçkisiz bir şekilde 
rastgele belirlenen 15 öğretmen ile de birebir görüşme yapılarak yarı yapılandırılmış 
görüşme soruları ile araştırmanın nitel verileri toplanmıştır. Elde edilen nicel veriler SPSS 
programında incelenerek t-test, ANOVA gibi istatistiki yöntemlerden faydalanılmıştır. 
Araştırmada elde edilen veriler sonucunda ortaokul öğretmenlerinin yapay zekâyı 
tanımlarken çoğunlukla yüksek seviye teknoloji olarak ifade etmişlerdir. Ayrıca 
öğretmenler genel olarak yapay zekâyı kolaylaştırıcı, yardımcı, yenilikçi olan teknolojik 
bir araç veya bilgisayar programı olarak tanımlarken ancak bazı katılımcılara göre ise robot 
ve akıllı varlık şeklinde ifade edildiği sonucuna ulaşılmıştır. Analiz sonuçlarına göre yapay 
zekâ kavramının ortaokul öğretmenlerinin cinsiyetine, eğitim durumuna, görev yaptığı 
okul türüne, meslekteki hizmet yılı değişkenleri arasında istatistiki açıdan anlamlı bir 
ilişkiye rastlanmazken, branş ve yaş boyutlarında anlamlı ilişkiye rastlanmıştır. Yapay 
zekânın faydalarına ilişkin ortaokul öğretmenlerinin görüşleri incelendiğinde; yapay 
zekânın eğitimde kullanılmasının ihtiyaçlarına göre farklı yöntemler sunacağını, 
öğrenmeyi daha eğlenceli hale getireceğini ve zaman kazandırıcı olacağı sonucuna 
ulaşılmıştır. Yapay zekânın faydalarına ilişkin katılımcı görüşleri cinsiyet değişkenine göre 
istatistik açıdan anlamlı bir farklılık gösterirken; öğretmenlerin branşına, yaşına, eğitim 
durumuna, görev yaptığı okul türüne ve meslekteki hizmet yılına göre istatistiki olarak 
anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Ortaokul öğretmenlerinin yapay zekânın zararlarına 
ilişkin görüşleri incelendiğinde eğitimde yapay zekâ kullanımının etik boşluk oluşturacağı 
ve güvenliği tehdit edeceği sonucuna varılmıştır. Ayrıca araştırmanın ikinci aşamasında 
öğretmenlerle yapılan görüşmelerde büyük bir çoğunluğun mesleklerini riskli olarak 
görmemekte ancak yapay zekânın kullanımı ile kolaycılığa yönelen ve aktif düşünme 
yetilerini kaybetmiş öğrencilerle karşılaşacaklarını düşünmektedirler. Ayrıca bulgular 
sonucunda branş, yaş, cinsiyet, eğitim durumu, görev yaptığı okul türü ve meslekteki 
hizmet yılı değişkenleri ile yapay zekânın zararları boyutu arasında farklılığa 
rastlanmamıştır. Öğretmenler yapay zekânın eğitimde kullanılması ile birlikte eğitim 
öğretimin niteliğinin artacağını, ders planları hazırlamaktan değerlendirme yapma 
aşamasına kadar bir ders için gerekli tüm işleri yapabileceklerini,  ders dışı ilgilenme 
durumunda oldukları tüm evrak işlerinde kolaylaştırıcı olması gerektiğini, öğrencilerinin 
bireysel öğrenme alanlarına destekleyici olabileceğini yani kısaca yapay zekânın 
kullanımının son derece gerekli olduğunu ancak halihazırda yeterli şekilde 
kullanmadıklarını ifade etmişlerdir. Son olarak öğretmenlerin yapay zekayı detaylı 
anlamlandırdıkları, son derece faydalı buldukları ancak birkaç açıdan kullanımının zararlı 
da olabileceğini unutmadan yeniliklere açık olmak için kullandıkları sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The general purpose of this study is to determine the opinions of teachers working in 
secondary schools in Ankara province about artificial intelligence in education and to 
reveal whether these opinions of teachers differ significantly according to some 
demographic variables. This study was designed as a mixed method research in which 
qualitative and quantitative research methods were used together to examine " The 
Opinions of Secondary School Teachers on Artificial Intelligence in Education" and an 
exploratory sequential design was preferred. In the first stage, the data collected by 
quantitative method were analyzed and in the second stage, the data collected by 
qualitative method were explained in detail. The general objective of this method is to 
explain the relationships between qualitative and quantitative data. In the quantitative stage 
of the study, the general survey model was used to examine the views of secondary school 
teachers on the use of artificial intelligence in education in accordance with the objective 
of the study. The sample of the study consists of 131 branch teachers working in secondary
schools in Ankara in January-June 2023-2024 academic year. Quantitative data were 
collected with the questionnaire created by adapting the "Scale for determining opinions on 
artificial intelligence in education" developed by Dr. Eda Demir Dülger in her PhD study 
on "Opinions of High School Principals and Teachers on Artificial Intelligence in 
Education" under the supervision of Dr. Muharrem Köklü. In order to collect qualitative 
data, which is the second stage of the research, qualitative data of the research were 
collected through semi-structured interview questions by conducting one-on-one 
interviews with 15 teachers who were  selected randomly. The quantitative data obtained 
were analyzed in the SPSS program and statistical methods such as t-test and ANOVA 
were used. As a result of the data obtained in the study, it was concluded that secondary 
school teachers mostly defined artificial intelligence as high-level technology. In addition, 
while teachers generally defined artificial intelligence as a technological tool or computer 
program that is facilitating, helpful, innovative, it was concluded that some participants 
expressed it as robot and intelligent being. According to the results of the analysis, no 
statistically significant relationship was encountered between the concept of artificial 
intelligence and the variables of the gender, educational status, type of school, years of 
service in the profession of secondary school teachers, while a significant relationship was 
found in the dimensions of branch and age. When the opinions of secondary school 
teachers regarding the benefits of artificial intelligence were examined; it was concluded 
that the use of artificial intelligence in education will offer different methods according to 
their needs, make learning more fun and save time. While the participant views on the 
benefits of artificial intelligence showed a statistically significant difference according to 
the gender variable; no statistically significant difference was found according to the 
branch, age, educational status, type of school and years of service in the profession. When 
the views of secondary school teachers on the harms of artificial intelligence are examined, 
it is concluded that the use of artificial intelligence in education will create an ethical gap 
and threaten security. In addition, in the interviews conducted with teachers in the second 
stage of the research, the majority of them do not see their professions as risky, but they 
think that with the use of artificial intelligence, they will encounter students who turn to 
simplicity and lose their active thinking skills. In addition, as a result of the findings, no 
difference was found between the variables of branch, age, gender, educational status, type 
of school and years of service in the profession and the dimension of the harms of artificial 
intelligence. Teachers stated that with the use of artificial intelligence in education, the 
quality of education will increase, they will be able to do all the necessary work for a 
lesson from preparing lesson plans to making evaluations, it should be a facilitator in all 
the paperwork they have to deal with outside the lesson, it can be supportive to the 
individual learning areas of their students, in short, the use of artificial intelligence is 
extremely necessary, but they have not used it sufficiently. Finally, they explained 
artificial intelligence in detail, and options were reached to be open to innovations, without 
forgetting that although it has extremely beneficial gains, it can also be harmful in a few 
ways.