Derinkale (Urumia-İran) havzası toprak özelliklerinin yersel değişim paternlerinin jeoistatistiksel yöntemlerle belirlenmesi
Assessment of spatial distribution patternes of Derinkale (Urumia-Iran) watershed soils using geostatistical methods
Yazar: ALI SHEIKHI POORPAK
Danışman: PROF. DR. TAŞKIN ÖZTAŞ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Sürdürülebilir toprak yönetimi açısından alana özgü toprak özelliklerinin yersel değişim paternlerinin belirlenmesi büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmanın amacı, Derinkale havzası (Urumia-Iran) topraklarının bazı fiziksel ve kimyasal özelliklerinin yersel değişim paternlerinin belirlenerek, toprak verimliliği ve yönetimi açısından kullanılabilir georeferanslı haritalar üretmektir.  Yaklaşık 1800 hektarlık çalışma alanını temsilen 500x500 m grid sistemine göre 80 ayrı noktadan alınan yüzey (0-20 cm) toprak örneklerinde tekstür, organik madde, pH, kireç, elektriksel iletkenlik, değişebilir katyonlar (Ca++, Mg++, Na+ ve K+), değişebilir Na yüzdesi (ESP), sodyum adsorpsiyon oranı (SAR), katyon değişim kapasitesi (KDK), toplam azot, bitkiye yarayışlı fosfor (Pava) ve bitkiye elverişli potasyum (Kava) belirlenerek her bir özelliğe ait yersel değişim paterni jeoistatistiksel yöntemlerle modellenmiş ve dağılım haritaları üretilmiştir. Çalışma alanı topraklarının genellikle orta bünyeli, organik maddece zengin, orta-bazik, çok kireçli, tuzsuz ve alkalilik sorunu olmayan orta düzey verimli topraklar olduğu belirlenmiştir. Çalışma alanında en yüksek mekânsal bağımlılık pH ve Kava, en düşük mekânsal bağımlılık ise Pava için tanımlanmıştır. Çalışma alanı topraklarının incelenen özelliklerine ait yersel değişim paternlerinin birbirleriyle uyum içerisinde olduğu, özellikle OM ile KDK ve toplam azot, kireç içeriği ile pH, EC ile ESP ve SAR değişim haritalarının yüksek düzeyde uyumlu oldukları saptanmıştır. Bu çalışma sonunda Derinkale havzası topraklarının bitkisel üretim açısından önemli bazı fiziksel ve kimyasal özelliklerine ait georeferanslı yersel değişim haritaları hazırlanarak, çalışma havzası topraklarının sürdürülebilir kullanım ve planlanmasına yönelik yürütülecek çalışmalar ve geliştirilecek stratejiler için önemli bir kaynak hazırlanmıştır.

Abstract:
Assessment of spatial variability patterns of soil properties is very important for sustainable soil management. The objective of this study was to determine spatial distribution patterns of some physical and chemical properties of soils in Derinkale watershed (Urumia-Iran) and to produce geo_referenced maps important for soil fertility and management. The study area with a size of approximately 1800 ha was gridded by 500x500 m, and 80 surface soil samples (0-20 cm) were collected from each cell and analyzed for soil texture, organic matter, pH, CaCO3, electrical conductivity (EC) exchangeable cations (Ca++, Mg++, Na+ and K+), exchangeable sodium percentage (ESP), sodium adsorption ratio (SAR), cation Exchange capacity (CEC) total N, plant available P (Pava) and plant available K (Kava). Spatial distribution patterns of measured soil properties were obtained using geostatistical analysis. The results indicated that the soils of the study area were medium textured, rich in organic matter, slightly alkaline, high in lime, without salts and no alkalinity problem. The highest spatial variability was obtained for pH and Kava and the lowest for Pava. The distribution patterns of measured properties showed great similarities, especially for organic matter with CEC and total N, lime content with pH, EC with ESP and SAR. The main output of this Dissertation study was the preparation of georeferenced spatial distribution maps of soil properties important for plant production which is believed that these maps will be good references for making strategies and planning for sustainable use of the Derinkale watershed.