Profesyonel voleybolcularda serum 25(OH)D vitamini düzeyi ile beslenme durumu ve fiziksel performans ilişkisi
The relationship between serum 25(OH)D levels and nutritional status and physical performance in professional volleyball players
Yazar: SERAP DEMİR
Danışman: PROF. DR. FATMA GÜLHAN SAMUR
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Bu çalışmada, elit voleybolcularda serum 25(OH)D vitamini düzeyi ile diyetsel faktörler, vücut bileşimi, fiziksel performans, inflamatuvar/oksidatif stres belirteç düzeyi arasındaki ilişkinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın ilk ölçümlerinde (sezon başı), Türkiye Voleybol Federasyonu'na kayıtlı, 18-36 yaş aralığındaki 47 sağlıklı elit erkek voleybolcu katılmış, ikinci ölçümlerde (sezon sonu) ise 37 sporcu ile çalışma tamamlanmıştır. Bireylerin antropometrik/performans/vücut bileşimi ölçümleri, rutin biyokimyasal ve idrar analizleri değerlendirilmiştir. Sporcuların serum 25(OH)D düzeyi ile Paratroid Hormon (PTH) ve kalsiyum düzeyleri, bazı inflamatuvar belirteç (serum C-reaktif protein (CRP), tümör nekröz faktör-α (TNF-α), Interlökin-6 (IL-6)) düzeyleri, oksidatif stres belirteçlerinden malondialdehit (MDA) ve total antioksidan kapasite (TAK) düzeylerine bakılmıştır. Besin tüketim durumunu değerlendirmek için sezon başı ve sonunda 3'er günlük besin tüketim kaydı alınmıştır. Bireylerin fiziksel aktivite durumlarının belirlenmesi için ise ilk ve son ölçümlerde 3 günlük (1-izin/1-tek/1-çift antrenman günü) 24 saatlik fiziksel aktivite kaydı yanı sıra SenseWear® Armband kayıtları alınmıştır. Bireylerin antropometrik ölçümleri (çevre ve deri kıvrım kalınlığı (DKK)) ve vücut bileşimi analizine (BİA) ek olarak, performans değişkenleri de (handgrip, 0-10/20m koşuları, dikey sıçrama, wingate testleri) de değerlendirilmiştir. Sporcuların büyük çoğunluğunun serum 25(OH)D vitamini seviyeleri her iki dönem için optimal seviyelerin altındayken (sezon başı/sonu: 22,6±8,4/17,5±4,5 IU/L); sezon başında "yetersizliği" görülen D vitaminin, sezon sonunda istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düştüğü ve D vitamini "eksikliği" düzeylerinde olduğu belirlenmiştir. Sezon başında serum 25(OH)D düzeyi ile göğüs DKK (r=-0.427, p=0,003), kalça çevresi (r=-0.371, p=0,01), ÜOKÇ (r=-0.383, p=0,008) arasında negatif yönlü, bel/kalça oranı (r=0.300, p=0,04) arasında ise pozitif yönlü ilişki anlamlı iken;  sezon sonunda serum 25(OH)D düzeyi ile ÜOKÇ (r=-0.385, p=0,019) arasında negatif yönlü ilişki anlamlıdır. Sezon başı/sonu için, serum 25(OH)D vitamini seviyeleri ile performans değişkenleri arasındaki ilişki anlamlı bulunmamıştır (p>0,05). Sporcuların sezon başına kıyasla sezon sonundaki ortalama günlük enerji, makro ve mikro besin ögesi alım düzeyleri farklı değilken (p>0,05); tüm besin ögelerini Türkiye'ye Özgü Beslenme Rehberi'nde önerilen alım düzeylerinde, bazı besin ögelerini (protein, A, E vitamini, niasin, B2, B6, B12, fosfor, demir, çinko)  ise önerilenin üzerinde (>%133) aldıkları saptanmıştır. Sezon başında diyetle alınan toplam enerji (r=-.0.309, p=0,035), yağ (r=-0.292, p=0,047), TDYA (r=-0.346, p=0,017), ÇDYA (r=-0.305, p=0,037), n-6 yağ asidi (r=-0.306, p=0,036), n-6/n-3 oranı (r=-0.295, p=0,044), E vitamini (r=-0.347, p=0,017) ve sodyum (r=-0.292, p=0,046) miktarı ile serum 25(OH)D vitamini düzeyi arasındaki negatif yönlü ilişki; sezon sonunda retinol (r=0.353, p=0,032) ve n-6/n-3 oranı (r=0.361, p=0,028) arasında pozitif yönlü ilişki bulunmuştur (p<0,05). Sonuç olarak, serum 25(OH)D vitamini ile bazı diyetsel faktörler, vücut bileşimi, fiziksel performans, inflamatuvar/oksidatif stres düzeyleri arasında ilişki bulunmuştur. Bu multifaktöryel ilişkinin netlik kazanması için daha fazla sayıda araştırmaya ihtiyaç vardır.

Abstract:
In this study, we aimed to determine the relationship between serum 25(OH)D levels and dietary factors, body composition, physical performance, and inflammatory/oxidative stress markers in elite volleyball players. Forty-seven healthy elite male volleyball players aged 18-36 who are registered to Turkey Volleyball Federation were enrolled for the baseline measurements (early season), 37 athletes completed the second measurements (end season). Anthropometric/performance/body composition measurements, routine biochemical and urine analyses of the participants were evaluated. Serum 25(OH)D, Parathyroid Hormone (PTH) and calcium levels of the athletes, besides some inflammatory (serum C-reactive protein (CRP), tumor necrosis factor-α (TNF-α), interleukin-6 (IL-6)) and oxidative stress markers' (malondialdehyde (MDA) and total antioxidant capacity (TAC)) levels were measured. To assess nutritional status of the participants, 3-day food consumption records were collected at the beginning and end of the season. Three-day (1-off/1-single/1-double training) 24-hours physical activity records, SenseWear® Armband records were collected in the baseline and follow-up measurements to assess the physical activity of the individuals. Besides the anthropometric measurements (circumferential and skinfold thickness (SF)) and body composition analysis (BIA); performance variables (handgrip, 0-10/20m sprints, vertical jump, Wingate tests) of the athletes were evaluated. Serum 25(OH)D levels were below the optimal for the majority of the athletes for both periods (beginning/end of season: 22,6±8,4/17,5±4,5 IU/L); vitamin D levels, which was "inadequate" at the early season, decreased significantly towards the end of the season and was "deficient" levels. In the early season, there was a negative correlation between 25(OH)D levels and chest SF (r=-0.427, p=0,003), hip circumference (r=-0.371, p=0,01), MUAC (r=-0.383, p=0,008). In the early season, 25(OH)D levels was positively correlated with waist/hip ratio (r=0.300, p=0,04). At the end of the season, the negative relationship between 25(OH)D levels and MUAC was significant. For the beginning/end season, the relationship between serum 25(OH)D levels and performance variables was not significant (p>0,05). At the end of the season, the average daily energy, macro, and micronutrient intake of the athletes, were not different compared to the beginning (p>0,05). The intake of all nutrients was at least within Dietary Guidelines for Turkey recommendations; whereas the intake of some nutrients (protein, A, E, niacin, B2, B6, B12, phosphorus, iron, zinc) were higher than recommended (>133%). At the early season, serum 25(OH)D levels were negatively associated with dietary total energy (r=-.0.309, p=0,035), fat (r=-0.292, p=0,047), MUFA (r=-0.346, p=0,017), PUFA (r=-0.305, p=0,037), n-6 fatty acids (r=-0.306, p=0,036), n-6/n-3 ratio (r=-0.295, p=0,044), vitamin E (r=-0.347, p=0,017), sodium (r=-0.292, p=0,046) intake. At the end of the season, serum 25(OH)D levels were positively correlated with dietary retinol intake (r=0.353, p=0,032), n-6/n-3 ratio (r=0.361, p=0,028). As a result, serum 25(OH)D levels are associated with certain dietary factors, body composition, physical performance, inflammatory/oxidative stress levels. Further research is needed to clarify this multifactorial relationship.