Ebü'l-Ferec İbnü'l-Cevzî'nin (Ö. 597/1201) haberî sıfatlar anlayışı ve Hanbelîlerin yaklaşımına eleştirileri
The understanding of Abu al-Faraj Ibn al-Jawzi's (D. 597/1201) transmitted attributes and his criticism of Hanbalis approach
Yazar: MECİT AKSOY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ASİYE TIĞLI
Bursa Uludağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Benzetme = Converge ; Haberi sıfatlar = News attributes ; Hanbeli = Hanbalite ; Kelam = Islamic theology ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; İbnü`l-Cevzi = İbnü`l-Cevzi ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışmada Ebü'l-Ferec İbnü'l-Cevzî'nin te'vile dair görüşü de dikkate alınarak haberî sıfatlar anlayışı ve bu doğrultuda bazı Hanbelîlelere yönelik eleştirileri, kendi eserinden ve eleştirdiği alimlerin eserlerinden hareketle mukayese edilerek incelenmiştir. Tez giriş, onu takip eden üç bölüm ve sonuç kısımlarından oluşmaktadır. "Giriş" kısmında araştırmanın konusu ve amacı, yöntemi ve başvurulan temel kaynaklar belirtilmiştir. Birinci bölümde "Haberî Sıfatları Anlamada Yöntem" başlığında "Allah'ın Sıfatları" ve "Haberî Sıfatları Anlama Yöntemleri" hakkında genel bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde "İbnü'l-Cevzî'nin Haberî Sıfatlar Anlayışı" başlığı altında öncelikle "İbnü'l-Cevzî'ye Göre Muhkem ve Müteşâbih Ayetler"in hangi manalara geldiği ve söz konusu kavramların sözlük ve terim anlamları aktarılmış, akabinde "İbnü'l-Cevzî'nin Te'vil Anlayışı" ve "İbnü'l-Cevzî'nin Haberî Sıfatları Anlayışı" kendi eserlerine müracaat edilerek detaylıca incelenmiş ve haberî sıfatlara yönelik te'villeri araştırmaya eklenmiştir. Üçüncü bölümde "İbnü'l-Cevzî'nin Hanbelîlere Yönelik Eleştirileri" konusu, "İbnü'l-Cevzî'ye Göre Hanbelîlerin Hatalı Oldukları Hususlar" ifade edilerek belirlenmeye çalışılmış, bu doğrultuda İbnü'l-Cevzî'nin haberî sıfatlar konusunda Hanbelîleri yedi noktada hatalı bulduğu aktarılmış ve "vech", "'ayn" ve "yed" sıfatları üzerinden "Kâdı Ebû Ya'lâ el-Ferrâ ve İbnü'z-Zâgūnî'nin Görüşleri ile İbnü'l-Cevzî'nin Kendilerine Yönelik Eleştirileri" deskriptif bir dil ve üslupla mukayese edilerek ortaya konmaya çalışılmıştır. "Sonuç" kısmında ise "muhkem", "müteşâbih" ve "te'vil" kavramlarına değinilerek İbnü'l-Cevzî'nin haberî sıfatları anlamadaki genel prensibine temas edilmiştir. Ayrıca kendisinin bu konudaki tavrının haberî sıfatları anlama yöntemlerinden hangisine denk geldiği belirlenmiş ve onun te'vile mi yoksa tefvîze mi yöneldiğinden bahsedilmiştir.

Abstract:
In this study, Abu al-Faraj Ibn al-Jawzi's understanding of khabari adjectives and his criticisms of some Hanbalis in this direction, taking into account his view on ta'wil, were examined by comparing them with his own work and the works of the scholars he criticized. The thesis consists of the introduction, the following three chapters and the conclusion. In the "Introduction" section, the subject and purpose of the research, its method and the main sources referenced are stated. In the first chapter, general information about "The Attributes of Allah" and "Methods of Understanding the Informative Adjectives" is given under the title of "Methods in Understanding the Hereditary Attributes". In the second chapter, under the title of "Ibn al-Jawzi's Understanding of the Haberî Attributes", first of all, the meanings of "Muslim and Mutesabih Verses According to Ibn al-Jawzi" and the dictionary and term meanings of the aforementioned concepts are explained. -Cevzi's Understanding of Ta'vil" and "Ibn al-Jawzi's Understanding of Haberi" were examined in detail by referring to their own works, and their interpretations of literal adjectives were added to the research. In the third chapter, the subject of "Ibn al-Jawzi's Criticisms Against Hanbalis" has been tried to be determined by expressing "The Issues Which Hanbalis Are Wrong With According to Ibn al-Jawzi". It has been reported that he found it wrong, and "The Opinions of Qadi Abu Ya'la al-Ferrâ and İbnü'z-Zâgūnî and İbnü'l-Cevzi's Criticisms Against Themselves" over the adjectives "vech", "'ayn" and "yed". It has been tried to be revealed by comparing language and style. In the "Conclusion" part, the concepts of "muhkam", "mutashabih" and "ta'wil" were mentioned and the general principle of Ibn al-Jawzi in understanding khabari attributes was touched upon. In addition, it has been determined which of the methods of understanding the khabari adjectives corresponds to his attitude on this subject, and it has been mentioned whether he is directed towards ta'wil or tawiz.