Mimarlık ve sanat ara kesitinde mimari yerleştirme üzerinden "gerçeklik" odaklı mekansal deneyim okuması
Reading the spatial experience focused on "reality" through architectural installation at the intersection of architecture and art
Yazar: HANDAN ECE SELÇUK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EMEL BAŞARIK AYTEKİN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İç Mimarlık Ana Bilim Dalı / İç Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture ; İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration

Özet:
21. yüzyılın mimarlık pratiği ve buna bağlı olarak iç mekan çözümlemeleri üzerine  yapılan irdelemeler, multidisipliner çerçevede üretimlerde bulunma anlayışının  giderek yaygınlaştığını ortaya koymaktadır. Mimarlık disiplini ve bu çerçevede mekan  tasarlama anlayışı, farklı sanat formları ile karşılıklı iletişim yolları kurmaktadır. Bu  iletişimin çıktısı olarak ortaya koyulan düzenlemeler; günümüzde artık kati sınırlarla  birbirinden ayrılamaz halde bütünleşen bu sanatların arakesitinde yer almaktadır. 20.  yüzyıl, sanatın mekanla geliştirdiği ilişkinin her yönden açılıma uğradığı bir döneme  işaret etmektedir. Bu döneme ilişkin sorgulamalara dahil edilen mekan da sanatın  deneyimlenme biçimlerinin değişime uğramasının yanında değişim geçirmiş ve sanat  statüsüne erişmiştir. Modernizm ile izleyicinin yapıta entegre olabildiği ya da  düzenleme ile aktif bir etkileşimde bulunabildiği işler hayata geçirilmeye başlanmıştır.  Bu anlamda artık izleyici yerine katılımcıdan bahsedilmeye başlanan bu sürece ek  olarak, mimarlık ve sanat arakesitinde gerçekleştirilen üretimlere ilişkin kapsamlı bir  çalışma yapabilmek de mümkün kılınmıştır. Özellikle 1960'lı yıllardan bu yana  adından söz edilmeye başlanan yerleştirme sanatı; mekanın bir sanat nesnesi olarak  sunulmasına ve bu doğrultuda çeşitli biçim, malzeme ve sunum formlarının mümkün  olmasına imkan tanımıştır. Süreç içinde mimarlık disiplini ile de yakın temaslar  kurmaya ve mimari mekanı biçimlendirmede etkin bir yaklaşım halini almaya  başlayan yerleştirme; yaşanan teknolojik gelişmelerden etkilenmiş ve mekan  kurgulama anlayışının da değişmesine ön ayak olmuştur. Bu bağlamda 20. yüzyılın  son çeyreğinde ve 21. yüzyılın ilk yıllarında; mekan tasarımında yeni algılama  biçimlerini beraberinde getiren, kavramsal, deneyime dayalı, karşılıklı etkileşimden ve  interaktiviteden yararlanan yerleştirme mekanlarından söz edilmeye başlanmıştır.  Sanatsal ifadeye dayanan ancak zaman içinde mimarların pratik anlayışlarının da bir  parçası olmaya başlayan yerleştirme yaklaşımı; deneysel çerçevesi ile disiplinlerarası  bağlamda çağdaş üretimler gerçekleştirmenin aracı haline gelmiştir. İçinde bulunulan  çağa ait görünür olan çoğu deneysel üretim; 20. yüzyılın görsel ya da işlevsel açıdan  birçok yansımasını içermektedir. Bu anlamda bu çalışma, 21. yüzyıla ait üretimleri;  geçmişinde yer alan 20. yüzyıla ait yaklaşımlar ve kavramsal süreçler doğrultusunda  ifade etmekte ve nitel bir araştırma ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu üretimlerin  odak noktası olan deneyimin, çağın güncel mekan yaratma ve kurgulama  yaklaşımlarını kökten etkilediği görülmektedir. Yeni etkileşim ve katılım formlarının  imkanlı olduğu ve bir deneyim tasarısının yapıldığı üretimlerin ön plana çıkmaya  başladığı ve bu anlamda çağın deneysel yaratım yaklaşımının, deneyim mekanları  üretmeye yöneldiği gözlemlenmektedir. Çağın deneyimi ele alış biçimi; mekanın  katılımcısı olan bireyin gerçeklik algısı üzerine temellenmektedir. 21. yüzyılın dijital  teknoloji temelli sistemleri, fiziksel gerçeklik ile birlik olan dijital gerçeklikleri olanaklı kılmakla beraber yeni deneyim biçimlerinin ortaya koyulmasına ortam  hazırlamaktadır. Bu doğrultuda multidisipliner çağdaş tasarımcıların; yerleştirme  sanatını, mimari üretimlerinin bir parçası olarak ele alıp sanatla bütünleşen mekanlar  ortaya koydukları, bu üretimleri deneysel ve deneyimsel ürünler olarak ele aldıkları ve  mimarlık ve sanat disiplinleri arasındaki yakın teması göz önüne serdikleri  görülmüştür. Deneyim tasarımının dayanağını; katılımcının, yaratılan mekansal kurgu  içinde kendi gerçekliğini kaybetmesine ya da alternatif gerçeklikleri tecrübe etmesine  yani algıda meydana gelecek manipülasyonlara temellendirdiği anlaşılmıştır. Verilen  örnekler üzerinden yapılan inceleme sonucunda, ortaya koyulan yeni mekanların  hepsinin, mekan ve kurgu arasındaki sınırları ortadan kaldırdığı kavranmıştır. Öznenin  yeni mekansal ihtimallerin tecrübesini, dolayısıyla farklı alternatif gerçeklikleri  yaşamaya yönlendirildiği saptanmıştır. Dijital teknolojilerin, deneyime odaklanan ve  deneysel bir perspektifte kurgulanan yerleştirmelerde biçimlendirici etkide bulunmaya  devam edeceği ve bu durumun ileriki dönemlerin disiplinlerarası düzenlemelerin de  biçimlendiricisi olmaya devam edeceği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The 21st century's architectural practice and the related analysis of interior space  solutions reveal that the approach of multidisciplinary production is becoming  increasingly prevalent. The discipline of architecture and the approach of space design  establishes mutual communication paths with different art forms. Nowadays, the  productions that emerge as a result of this communication take place at the intersection  of these arts, which are now inseparable from each other with definite boundaries. The  20th century marks a period in which the relationship that art develops with space has  been opened up in every aspect. The space included in the discussions of this period  has been transformed and attained the status of art in addition to the changes in the  ways art is experienced. With modernism, works in which the viewer can be integrated  into the work or actively interact with the installation have begun to be realized. In this  sense, in addition to this process, in which we now talk about the participant instead  of the viewer, it has also become possible to make a comprehensive study of the  productions realized at the intersection of architecture and art. 'Installation art', which  has been mentioned especially since the 1960s, has made it possible to exhibit space  as an art object and to make various forms, materials and presentation forms possible  in this direction. In the process, installation, which started to establish close contacts  with the discipline of architecture and became an effective approach in shaping  architectural space, was influenced by technological developments and led to a change  in the understanding of space construction. In this context, in the last quarter of the  20th century and the first years of the 21st century; conceptual, experience-based,  mutual interaction and interactivity-based installation spaces that bring new forms of  perception in space design have started to be mentioned. The installation concept,  which is based on artistic expression but has become a part of the practical  understanding of architects over time, has become a means of realizing contemporary  productions in an interdisciplinary context with its experimental framework. Most of the experimental productions that are visible belonging to the current era contain many visual or functional reflections of the 20th century. In this sense, this study aims to express the productions of the 21st century in line with the approaches and conceptual processes of the 20th century and to present a qualitative research. It is seen that experience, which is the focal point of these productions, has radically affected the contemporary approaches to creating and constructing space. It is observed that productions that include new forms of interaction and participation and where an experience design is made have started to come to the forefront, and in this sense, the experimental creation approach of the age has turned towards producing experience spaces. The way the age handles experience is based on the perception of reality of the individual who is the participant of the space. The 21st century's digital technology-based systems enable digital realities that are in unity with physical reality, as well as enabling new forms of experience. In this direction, it has been observed that multidisciplinary contemporary designers consider installation art as a part of their architectural productions, create spaces that integrate with art, treat these productions as experimental and experiential products and reveal the close contact between architecture and art disciplines. It is understood that the experience design is based on the participant's loss of his/her own reality within the created spatial fiction or experiencing alternative realities, in other words, on the manipulations that will occur in perception. As a result of the research conducted on the examples given, it was realized that all of the new spaces created eliminate the boundaries between space and fiction. The subject is directed to experience new spatial possibilities and thus different alternative realities. It is concluded that digital technologies will continue to have a formative effect on installations that focus on experience and are constructed in an experimental perspective and that this situation will continue to be a formative factor  in the interdisciplinary installations of the future.