Afganistan'dan İran'a göçler bağlamında İran'ın göçmen politikası
Iran's migration policy in the context of migration from Afghanistan to Iran
Yazar: AZİZULLAH RAHİMİ
Danışman: PROF. DR. FIRAT PURTAŞ
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Küresel politika yanında Ortadoğu, Körfez ve Güney Kafkasya ve Orta Asya gibi bölgelerin gelişmelerinde etkili olan İran uluslararası sistemin önemli aktörlerinden biridir. İran-Afganistan ilişkilerini özel kılan pek çok faktör arasında iki ülkenin de kendini Fars kökenli görmesi, 900 km'lik kontrolü zor ortak sınır yanında ortak dil, kültür ve dini değerleri paylaşması ve ekonomik açıdan da birbirine bağımlı olması başta gelir. Bu tezin konusunu İran'ın Afganistan'ın iç ve dış siyaseti üzerindeki etkisi ve müdahalesi oluşturmaktadır. İran bölgesel hedefleri ve kendi iç güvenlik endişelerinden dolayı Afganistan üzerinde kontrol sağlamayı önemli görmektedir. Güvenlik endişeleri, ekonomik beklentileri ve bölge genelini kapsayan milli güvenlik siyaseti İran'ı Afganistan'daki güç dengeleri tesisine doğrudan dâhil olmaya zorlamaktadır. Tezimizde ortaya koymaya çalıştığımız üzere İran kendi siyasi hedefleri ve bölgesel dış politikası bağlamında Afganistan'ın iç ve dış siyasetine müdahale etmektedir. Afganistanlıların ülkelerindeki siyasi, sosyal, kültürel, ekonomik vb. sebeplerden dolayı komşu ülkelere göç etmeleri XX. Yüzyılın ortalarında başlayan bir süreç olup günümüzde de yoğun bir şekilde devam etmektedir. Göç yolculuğu sırasında Afganistan göçmenleri birçok sıkıntıyla karşı karşıya kalmaktadırlar. Bu göçmenlerden bir kısmı düzenli göç statüsüne sahipken çoğunluk ise düzensiz göçmen statüsüne sahiptir. Bu nedenle, göçmenlerin çoğu göç ettikleri İran'da eğitim, yatırım, ticaret, çalışma vb. haklarından da sınırlı bir şekilde istifade edebilmişlerdir. 2021 yılının Ağustos ayında Afganistan'ı Taliban'ın ele geçirmesiyle İran'a düzensiz göç daha da katlanarak artmıştır. İran'da sayıları 3 milyon civarında tahmin edilen Afganistanlı göçmenlerin durumu ve bu unsurun İran-Afganistan ilişkilerine etkisi tezde ele alınmıştır.

Abstract:
Iran is one of the significant actors in the international system, exerting influence on the developments in regions such as the Middle East, the Gulf, South Caucasus, and Central Asia. Among the various factors that make Iran-Afghanistan relations unique, both countries share a sense of being of Persian origin, have a common border stretching over 900 km, and share common language, culture, and religious values. Additionally, they are economically interdependent. The main focus of this thesis is Iran's influence and intervention in Afghanistan's internal and external politics. Due to its regional goals and internal security concerns, Iran considers maintaining control over Afghanistan important. Its security concerns, economic expectations, and national security policies covering the broader region compel Iran to directly engage in establishing power balances in Afghanistan. As our thesis aims to demonstrate, Iran interferes in Afghanistan's internal and external politics within the context of its own political objectives and regional foreign policy. The process of Afghan people migrating to neighboring countries due to political, social, cultural, economic, and other reasons has been ongoing since the mid-20th century and continues intensively to this day. Afghan migrants face numerous difficulties during their migration journey. While some of these migrants have regular migration status, the majority are irregular migrants. Therefore, most migrants have had limited access to education, investment, trade, and work rights in Iran, where they migrated. With the Taliban's takeover of Afghanistan in August 2021, irregular migration to Iran has increased even further. The situation of Afghan migrants, estimated to be around 3 million in Iran, and the impact of this phenomenon on Iran-Afghanistan relations are addressed in the thesis.