Teknolojik gelişme dinamikleri ve ihracatın niteliği: Panel veri analizi
Dynamics of technological progress and the structure of exports: A panel data analysis
Yazar: HANİFE BIDIRDI
Danışman: PROF. DR. YUSUF BAYRAKTUTAN
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics
Dizin: Araştırma-geliştirme = Research-development ; Eşbütünleşme = Cointegration ; Panel veri modelleri = Panel data models ; Teknoloji = Technology ; Teknolojik değişme = Technological change ; Teknolojik gelişmeler = Technological developments ; İhracat = Export

Özet:
Sanayi-ötesi iktisadi yapılara yönelim, dünya ticaretinin niteliğinde değişim ve ticaret hadlerinin seyri, teknolojiyi üreten ve kullanan ekonomileri küresel gelir/refah dağılımında avantajlı kılmaktadır. Teknolojinin ihracat ve rekabetçilik üzerindeki etkileri yeni dış ticaret ve büyüme teorileriyle birlikte iktisat literatüründe teorik ve ampirik olarak sıkça tartışılan konulardan biri olmuştur. 
Farklı gelişme düzeyine sahip ülkelerde yüksek ve orta yüksek teknolojili imalat sanayi ihracatı üzerinde, başta araştırma ve geliştirme (ar-ge) harcamaları olmak üzere, teknolojik gelişme göstergelerinin etkisini, 1996-2012 dönemi için panel veri analiziyle araştırmayı amaçlayan bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, teknoloji ve rekabete ilişkin kavramsal ve kuramsal çerçeve ele alınmakta; ikinci bölümde dünyada ve Türkiye'de teknoloji politikaları ve ihracat kabiliyeti tartışılmakta; üçüncü ve son bölümde teknolojik gelişme dinamiklerinin ihracat üzerindeki etkileri, ekonometrik olarak ortaya konmaktadır. Analiz için kurgulanan modellerde, bağımlı değişken olarak, yüksek ve orta yüksek teknoloji ihracatı (HTEX) verileri kullanılmış; teknoloji geliştirme yeteneği ise ar-ge harcamaları (RD), araştırmacı sayıları (RP) ve patent sayıları (PAT) şeklinde üç farklı değişkenle ölçülmüş ve bu değişkenleri içeren üç ayrı model sınanmıştır. HTEX'i açıklamak üzere, yurtiçi fiziki sermaye stoğu (GFC) ve doğrudan yabancı sermaye (FDI) akımlarından da yararlanılmıştır. Tahmin sonuçları, her iki ülke grubunda da RD, RP ve PAT'ın HTEX'in en önemli belirleyicisi olduğunu göstermiştir. Ayrıca, tahmin sonuçları, HTEX'in RD'ye elastikiyetinin gelişmekte olan ülkelerde (GOÜ'lerde) gelişmiş ülkelerden (GÜ'lerden) daha yüksek olduğunu ortaya koymuştur. Bununla birlikte, panel vektör hata düzeltme modeli (VECM) tahmin sonuçlarına göre, RD, RP ve PAT'dan HTEX'e kısa dönem nedensellik gözlenmezken GFC ve FDI'dan HTEX'e kısa dönem nedensellik olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Ayrıca, her üç model için de hata düzeltme katsayısının işaretinin anlamlı ve negatif çıkması hata düzeltme mekanizmasının işlediğini, kısa dönemde ortaya çıkacak dengesizliklerin uzun dönemde giderildiğini göstermektedir. Bu bulgular ışığında, GÜ'lerle aralarında önemli teknoloji açığı bulunan GOÜ'lerin, katma değeri yüksek ve sürdürülebilir bir ihracat artışı yakalamak için,  bilimsel ve teknolojik altyapıyı ve ar-ge faaliyetlerini destekleyerek üretim ve ihracat yapısını düşük teknolojili imalat sanayi ürünlerinden yüksek teknolojili ürünlere doğru dönüştürecek politikalar uygulaması önerilmeye değer görülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Yüksek teknoloji ihracatı, teknolojik gelişme, panel eşbütünleşme, panel VECM.

Abstract:
The structural transformation from an industrial economy to a knowledge-based one, change in the pattern of world trade and terms of trade provide technology producing and using-countries advantageous in terms of income/wealth distrubution. With the new trade and growth theories, the the impact of technology on exports and competitiveness is a frequently discussed topic in the literature, both theoretically and empirically. 
This study aiming to investigate the impact of indicators of technological progress (expecially research and development -RD- expenditures) on the value of export in high and medium-high technology manufacturing industry using panel data analysis for countries with different levels of economic development for the period of 1996-2012, comprises of three parts. In the first part, the conceptual and theoretical framework of technology and competition is presented. In the second part of the study, export capabilities and technology policy in the world as well as in Turkey are discussed. In the third and final part, the impact of the dynamics of technological progress on exports is analysed empirically. In three different models designed for empirical analysis, high and medium-high technology exports (HTEX) is selected as dependent variable, and research and development (RD) expenditure, the number of researchers, the number of patent (PAT) are taken as a measure of technological capability in each model. Aditionally, gross fixed capital formation (GFC), and foreign direct investment (FDI) inflows are employed to explain HTEX. The models are tested respectively. The results of analysis indicate that RD, RP and PAT are most important determinants of HTEX for both groups of countries. Also, parameter estimations show that RD expenditure elasticity of high-technology exports in developing countries is higher than that of developed countries. Besides, according to estimation results of panel Vector Error Correction Model (VECM), it is observed that while there is no short-run causality from RD, RP and PAT to HTEX, there is short-run causality from GFC and FDI to HTEX. Moreover, since error correction term is negative and significant in all three models, we conclude that error correction mechanism has worked and the short-term imbalances have been fixed in the log-run. In the light of these empirical findings which present some important policy implications for developing countries that experience a technological gap compared to developed one, to realize high value-added and sustainable export performance, policies transforming the structure of production and exports from the low-tech towards the high-tech products by the way of supporting RD activities and scientific and technological infrastructure are highly recommended.
Keywords: High-tech exports, technological progress, panel cointegration, panel VECM.