Birinci basamak sağlık kurumlarında çalışan hekimlerin sigara bırakma danışmanlığı ve ikinci el sigara dumanı hakkındaki davranışlarının değerlendirilmesi: Elazığ örneği
Evaluation of the behaviors of physicians working in primary health care institutions about smoking cessation counseling and second hand smoke: Elazig sample
Yazar: FATMA NUR KARAÇORLU
Danışman: PROF. DR. EDİBE PİRİNÇCİ
Fırat Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Danışmanlık = Consulting ; Doktorlar = Physicians ; Elazığ = Elazığ ; Koruyucu sağlık hizmetleri = Preventive health services ; Sigara içme = Smoking ; Sigarayı bırakma = Smoking cessation

Özet:
ÖZET
Tütün salgını, dünyanın karşılaştığı en büyük halk sağlığı tehditlerinden biridir. Bu çalışmada Elazığ ili birinci basamak sağlık kurumlarında çalışan hekimlerin sigara bırakma danışmanlığı (SBD) ve ikinci el sigara dumanı hakkındaki davranışlarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Kesitsel tipte olan bu araştırmanın evrenini Elazığ ili birinci basamak sağlık kurumlarında çalışan 262 hekim oluşturmuştur. Örneklem seçim yöntemi kullanılmadan evrenin tamamına ulaşılması hedeflenmiş ve evrenin %95,42'sine (250 kişi) ulaşılmıştır. Veri toplama amacıyla "Demografik ve Mesleki Özellikler-Sigara İçme Durumu",  "Sigara Bırakma Danışmanlığı" ve "İkinci El Sigara Dumanı" hakkında sorular içeren anket formu kullanılmıştır. Elde edilen veriler frekans, yüzde, Ortalama ± Standart sapma, Ki kare, Mann-Whitney U testi ve ikili lojistik regresyon analizi ile değerlendirilmiştir.
Hekimlerin yaş ortalaması 40,86 ± 10,58 yıl olup, %68,0'i erkektir. Hekimlerin %30,4'ü halen sigara içmekte, %17,6'sı sigara kullanmayı bırakmış, %52,0'ı hiç içmemiştir. Hekimlerin SBD 5Ö yönteminin basamaklarını "sıklıkla-her zaman" uygulama sıklıkları şu şekildedir: %38,8 "Öğren", %81,6 "Öner", %68,4 "Ölç", %66,8 "Önderlik et", %31,2 "Örgütle". Hekimlerin %16,0'ı SBD eğitimi almıştır. Hekimlerin %13,2'si hastalara ikinci el sigara dumanı maruziyetini "sıklıkla-her zaman" sormakta, %34,8'i hastalara ikinci el sigara dumanı maruziyetinten korunmalarını "sıklıkla-her zaman" önermektedir. SBD eğitimi almış olanlar Öğren (p<0,05), Önderlik et (p<0,05) ve Örgütle (<0,001), hekim tavsiyesinin hastanın sigara bırakma olasılığını arttıracağına inananlar Öner (<0,001), Önderlik et (p<0,05) ve Örgütle (p<0,01) basamaklarını istatistiksel anlamlı olarak daha sık uygulamaktadır. 
Sonuç olarak; Elazığ ili birinci basamak hekimlerinin SBD uygulama sıklıklarının hedeflenenin oldukça gerisinde olduğu görülmektedir. SBD uygulanma sıklığının arttırılabilmesi için SBD eğitimi alan hekim sayısının arttırılmasına ve bu eğitimlerle hekimlerin SBD hakkındaki olumlu inançlarının güçlendirilmesine ihtiyaç vardır.
Anahtar kelimeler: Sigara Bırakma, ikinci el sigara dumanı, birinci basamak sağlık hizmeti, hekim, koruyucu sağlık hizmeti

Abstract:
ABSTRACT
EVALUATION OF THE BEHAVIORS OF PHYSICIANS WORKING IN PRIMARY HEALTH CARE INSTITUTIONS ABOUT SMOKING CESSATION COUNSELING AND SECOND HAND SMOKE: ELAZIG SAMPLE
The tobacco epidemic is one of the biggest public health threats facing the world. In this study, it was aimed to evaluate the behaviors of physicians working in primary health care institutions in Elazığ province about smoking cessation counseling (SCC) and second hand smoke.
The population of this cross-sectional study consisted of 262 physicians working in primary health care institutions in Elazığ. It was aimed to reach the entire population without using the sample selection method and 95.42% (250 people) of the population was reached. For data collection, a questionnaire including questions about "Demographic and Occupational Characteristics-Smoking Status", "Smoking Cessation Counseling" and "Second Hand Smoke" was used. Obtained data were evaluated with frequency, percentage, Mean ± Standard deviation, Chi-square, Mann-Whitney U test and binary logistic regression analysis.
The mean age of the physicians was 40.86 ± 10.58 years and 68.0% of them were male. 30.4% of the physicians were current, 17.6% were former, and 52.0% were never smoker. Physicians' frequency of "often-always" implementation of the steps of the SCC 5A strategy were as follows: 38.8% "Ask", 81.6% "Advise", 68.4% "Assess", 66.8% "Assist", % 31.2 "Arrange". 16.0% of the physicians received SCC training. 13.2% of the physicians asked patients about second-hand smoke exposure "often-always", 34.8% of them suggested that patients should be protected from second-hand smoke exposure "often-always". Those with SCC training Ask (p<0.05), Assist (p<0.05) and Arrange (<0.001), those who believe that physician advice will increase the patient's probability of quitting smoking Advise (<0.001), Assist (p<0, 05) and Arrange (p<0.01) steps were applied statistically significantly more frequently.
As a result; it is seen that the frequency of SCC implementation of primary care physicians in Elazığ province was far behind the target. In order to increase the frequency of SCC implementation, there is a need to increase the number of physicians receiving SCC training and to strengthen the positive beliefs of physicians about SCC with these trainings.
Keywords: Smoking cessation, second hand smoke, primary health care, physician, preventive health care