Türkiye'de objektif ve subjektif vergi yükünün değerlendirilmesi
Evaluation of objective and subjective tax burden in Turkey
Yazar: SERAP PÜREN
Danışman: DOÇ. DR. RECEP YÜCEDOĞRU
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Algı = Perception ; Türk vergi sistemi = Turkish tax system ; Vergi mükellefi = Taxpayer ; Vergi yükü = Tax burden ; Vergiler = Taxes

Özet:
Objektif vergi yükü, birçok araştırmaya konu edilirken sübjektif vergi yükü, psikolojik baskının ölçülmesinin zorluğundan, az sayıda çalışmada ele alınmıştır. Bu doğrultuda araştırmanın konusu Türkiye'de objektif ve sübjektif vergi yükü arasında farkın  olup olmadığının araştırılmasıdır. Araştırmanın birbirinden farklı ölçüm metodları gerektirmesinden dolayı karma yönteme başvurulmuş ve ilk olarak keşfedici nitel yöntem ardından doğrulayıcı nicel yöntemden yararlanılmıştır. Nitel yöntemle başlanan araştırmada literatür ışığında bir vergi yükü modeli oluşturulmuş ve yarı-yapılandırılmış derinlemesine görüşmelerin analizi için içerik analizinden yararlanılmıştır. Nitel analizden objektif vergi yükü yapıları; gelir düzeyi ve ödenecek vergi, vergi harcamaları ve uyum maliyetleri, subjektif vergi yükü yapıları ise vergi karmaşıklığı, vergi adaleti, hükümete güven, risk algısı ve yeni ortaya çıkan medya algısı, vergi dairesi çalışanlarının mükellefe yaklaşımı, SMMM etkisi, vatandaşlık bilinci yapıları oluşturulmuş model nicel analiz için revize edilmiştir. Araştırmanın nicel aşaması için Türkiye'de faaliyet gösteren Gelir Vergisi mükelleflerine anket uygulanmıştır. Nitel analiz sonuçları, nicel analiz (yapısal eşitlik modellemesi) ile de doğrulanmış ve objektif vergi yükü ile gelir düzeyi, subjektif vergi yükü ile vergi adaletinin en güçlü ilişkiyi gösterdiği ve modeli açıkladığı sonucuna varılmıştır. Araştırmada, iki endeks geliştirilmiş ve vergi yükü hesaplaması yapılmıştır. Demir (2013) çalışmasının aksine Türkiye'de subjektif vergi yükünün (%58), objektif vergi yükünden (fiili %33, gerçek %25) yüksek olduğu ve Türkiye'de vergi yükünün olduğundan yüksek hissedildiği kanıtlanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Objektif vergi yükü, subjektif vergi yükü, algılamak, vergi mükellefi algısı, PLS-YEM.)

Abstract:
While the objective tax burden has been the subject of many studies, the subjective tax burden has been addressed in few studies due to the difficulty of measuring psychological pressure. In this direction, the subject of the research is to investigate whether there is a difference between the objective and subjective tax burden in Turkey. In the research, which started with the qualitative method, a tax burden model was created in the light of the literature and content analysis was used for the analysis of semi-structured in-depth interviews. Objective tax burden structures from qualitative analysis; income level and tax payable, tax expenditures and compliance costs, subjective tax burden structures are tax complexity, tax justice, trust in government, risk perception and emerging media perception, tax office employees' approach to taxpayers, SMMM effect, citizenship awareness structures are created model quantitative revised for analysis. In addition, since tax compliance also affects the subjective tax burden, it is included in the analysis. For the quantitative phase of the research, a questionnaire was applied to the Income Taxpayers operating in Turkey. Qualitative analysis results were also confirmed by quantitative analysis (structural equation modelling), and it was concluded that objective tax burden and income level, subjective tax burden and tax justice showed the strongest relationship and explained the model. It is also among the research findings that the subjective tax burden negatively affects tax compliance. In the research, two indexes were developed and tax burden calculation was made. Contrary to the study of Demir (2013), it has been proven by the research that the subjective tax burden (58%) is higher than the objective tax burden (33% and 25%) in Turkey.                                                                                          
Keywords: Objective tax burden, subjective tax burden, perception, taxpayer perception, PLS-YEM.