Evre 3-5 kronik böbrek hastalarında renin-anjiyotensin-aldosteron sistemini baskılayan ilaçların kullanımı: Etkinlik ve güvenlik analizi
Renin-angiotensin-aldosterone system antagonist use in chronic kidney disease stages 3-5: A safety and efficacy analysis
Yazar: TOLGA YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ARICI
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2009
Konu: Nefroloji = Nephrology
Dizin: Aldosteron = Aldosterone ; Anjiyotensin konverting enzim inhibitörleri = Angiotensin converting enzyme inhibitors ; Anjiyotensinler = Angiotensins ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Hiperkalemi = Hyperkalemia ; Hipertansiyon = Hypertension ; Renin anjiotensin sistemi = Renin angiotensin system ; Reseptörler-anjiotensin = Receptors-angiotensin

Özet:
Kronik böbrek hastalığı (KBH)'nın ilerlemesinde rol oynayan faktörler arasında en önemlileri kan basıncı düzeyi ve proteinüri miktarıdır. Renin-anjiyotensin-aldosteron sistemi (RAAS) hem kan basıncı hem de proteinüri üzerinde rol oynar. Bu sistemi bloke eden ilaçlar, yapılan çok sayıda çalışmada da gösterildiği üzere kronik böbrek hastalığının ilerlemesini yavaşlatır. Bu ilaçların potansiyel yan etkileri nedeniyle yeterince kullanılmadığı düşünülmektedir. Bu çalışmanın amacı evre 3-5 kronik böbrek hastalarında bu ilaçların kullanılma oranları ve kullanılmama nedenlerinin ortaya konmasıdır. Ayrıca kullanan ve kullanmayan hastalarda böbrek fonksiyonlarında bozulma ve proteinüride değişim açısından fark olup olmadığı da incelendi. Bir yıllık sürede Hacettepe Üniversitesi Hastanesi Nefroloji Ünitesine başvuran evre 3-5 kronik böbrek hastalarından dosyalarına ulaşılabilen 279 hasta çalışmaya alındı. Hastaların 166'sı erkek, 113'ü kadındı. Ortalama yaş 56,7±15,2 yıl, ortalama serum kreatinin düzeyi 2,45±1,44 mg/dl, ortalama glomerüler filtrasyon hızı 33,3±15,1 ml/dak, ortalama takip süresi 22,0±21,9 ay, ortalama kontrol sayısı 4,0±3,5 idi. Hastaların son muayeneleri sonrasında önerilen ilaçlar incelendiğinde %68,8'inin anjiyotensin-dönüştürücü enzim inhibitörü ( ACEI) veya anjiyotensin reseptör blokörü (ARB) kullandıkları görüldü. Sadece diyabetik hastalar incelendiğinde hastaların %67,7'si bu ilaçları kullanıyordu. Hiperkalemi hem bu ilaçların başlanmama hem de izlemde bırakılma nedenleri arasında ilk sırada yer aldı. İlk muayenelerinde RAAS baskılayan ilaç başlanmayan hastaların % 37,4'ünde bu ilaçların başlanmaması için net bir neden saptanmadı. Bu grup ilaçları kullanan hastalarda glomerüler filtrasyon hızında yıllık azalma kullanmayanlara göre daha düşüktü (sırasıyla 0,76±4,01 ml/dak/yıl ve 1,46±3,62 ml/dak/yıl). Fakat bu fark istatistiksel olarak anlamlı düzeyde değildi. Protein atılımda değişiklik açısından iki grup arasında fark bulunmadı. Bu çalışmada RAAS baskılayan ilaçların kronik böbrek hastalarında kullanımıyla ortaya çıkan en önemli sorunun hiperkalemi olduğu ve bu ilaçların kılavuzlarda önerildiği kadar yoğun kullanılmadığı saptanmıştır.

Abstract:
Blood pressure and proteinuria levels are the major determinants of the rate of progression of chronic renal disease. Renin-angiotensin-aldosterone system (RAAS) plays an important role in both blood pressure and proteinuria. Many trials indicated that drugs blocking this system are important in slowing the progression of renal disease. There were reports that these drugs were underutilised due to potential side effects. The aim of this study is to determine the proportion of patients using these drugs and the reasons for underutilization in chronic kidney disease (CKD) patients stage 3-5. We also investigated if there is a difference between rate of progression and changes in proteinuria levels in patients using these drugs and patients not using these drugs. 279 patients (166 male, 113 female) with CKD stages 3-5 referred to nephrology unit of Hacettepe University Hospital during one year period were included in this study. Mean age was 56,7±15,2 years, mean serum creatinine was 2,45±1,44 mg/dl, mean glomerular filtration rate was 33,3±15,1 ml/min. Mean follow up time was 22,0±21,9 months, mean visit number was 4,0±3,5. 68,8% of patients were using angiotensin-converting enzyme inhibitor (ACEI) or angiotensin receptor blocker (ARB) after their last visit. This value was 67,7% for diabetic patients. Hyperkalemia was the chief reason for not starting or stopping these drugs. The reason for not starting these drugs was not clear for 37,4% of patients. Rate of decline in glomerular filtration was 0,76±4,01 ml/min/year in patients using these drugs. This value was 1,46±3,62 ml/min/year for patients not using these drugs There was no statisticaly significant difference between two groups (p=0,36). There were no difference between two groups regarding protein excretion. This study showed that hyperkalemia is the main barrier to the use of RAAS blockers in chronic kidney disease patients stage 3-5 and they can be used more widely with carefully considering side effects and contraindications.