Ebeveynlerin aşıya yönelik tutumları ile sağlık okuryazarlığı arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between parents' attitudes towards vaccination and health literacy
Yazar: MAHMUT KAPLAN
Danışman: PROF. DR. ESRA YILDIZ
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing

Özet:
Amaç: Bu çalışmada, Malatya Eğitim ve Araştırma Hastanesine başvuran ebeveynlerin aşı tutumları ile sağlık okuryazarlığı arasındaki ilişkinin incelenmesini amaçlanmaktadır.
Materyal ve Metot: Araştırmanın evrenini Malatya Eğitim ve Araştırma Hastanesi Acil servisine başvuran ebeveynler oluşturmaktadır. Örneklem seçimine gidilmeyip tüm evren araştırmaya dahil edildi. Araştırma verileri Ocak-Mart 2024 tarihleri arasında toplandı. Araştırma 308 ebeveynle tamamlandı. Verilerin toplanmasında araştırmacılar tarafından oluşturulan Sosyodemografik bilgi Formu, Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği ve Aşı Tutumlarını İnceleme Ölçeği kullanıldı. Verilerin analizinde SPSS 27 programı kullanıldı.
Bulgular: Aşı Tutumlarını İnceleme Ölçeği (ATÖ) puan ortalaması 42.72±12.91, Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (TSOY) puan ortalaması ise 31.24±9.30 olarak bulundu. İki ölçek arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki olduğu tespit edildi (r=-0.229, p<0.01). Ebeveynlerin aşı tutumlarını etkileyen faktörleri belirlemek için regresyon analizi yapıldı. Yaş (p=0.012), medeni durum (p=0.003), eğitim durumu (p=0.021), daha önce aşı yaptırma durumu (p =0.046) ve aşıdan dolayı problem yaşama durumu (p=0.000) ebeveynlerin aşı tutumlarını etkilediği belirlendi. Ancak yordayıcıların modeli açıklayıcılık düzeyi (R²=0.05) oldukça düşük olup, bu faktörlerin aşı tutumları üzerindeki etkisinin sınırlı olduğu belirlendi. Ebeveynlerin sağlık okuryazarlığını etkileyen faktörler regresyon analizi ile incelendi. Modelin genel olarak anlamlı olduğu belirlendi (F=4.23, p=0.000), ancak açıklayıcılık düzeyinin düşük olduğu belirlendi (R²=0.10). Sağlık okuryazarlığını etkileyen faktörlerin; yaş (p=0.001), cinsiyet (p=0.012), eğitim durumu (p=0.049), çocuk sayısı (p=0.011) olduğu belirlendi.
Sonuç: Ebeveynlerin sağlık okuryazarlığı arttıkça aşıya karşı daha olumlu bir tutum geliştirdikleri belirlendi. Aynı zamanda, ebeveynlerin aşıya yönelik tutumlarının ve sağlık okuryazarlıklarının cinsiyet, yaş, medeni durum, eğitim düzeyi ve çalışma durumu gibi çeşitli sosyodemografik faktörlerden etkilendiği tespit edildi.

Abstract:
Aim: The aim of this study was to examine the relationship between vaccination attitudes towards their children and health literacy of parents who applied to Malatya Training and Research Hospital.
Material and Method: The population of the study consisted of parents who applied to the Emergency Department of Malatya Training and Research Hospital. No sample selection was made and the whole population was included in the study. The research data were collected between January and March 2024. The study was completed with 308 parents. Sociodemographic Information Form, Turkey Health Literacy Scale and Vaccination Attitudes Examination Scale were used to collect the data.  SPSS 27 programme was used to analyse the data.
Results: The mean score of the Vaccine Attitude was 42.72±12.91 and the mean score of the Turkish Health Literacy Scale (THLS) was 31.24±9.30. A significant negative correlation was found between the two scales (r=-0.229, p<0.01). Regression analysis was performed to determine the factors affecting parents' vaccination attitudes. Age (p=0.012), marital status (p=0.003), educational status (p=0.021), previous vaccination (p=0.046) and having problems due to vaccination (p=0.000) were found to affect parents' vaccination attitudes. However, the explanatory level of the predictors (R²=0.05) was quite low and the effect of these factors on vaccination attitudes was found to be limited. Factors affecting parents' health literacy were analysed by regression analysis. It was determined that the model was generally significant (F=4.23, p=0.000), but the level of explanatory power was low (R²=0.10). It was determined that the factors affecting health literacy were age (p=0.001), gender (p=0.012), educational status (p=0.049), and number of children (p=0.011).
Conclusion: It was determined that parents developed a more positive attitude towards vaccination as their health literacy increased. At the same time, it was determined that parents' attitudes towards vaccination and health literacy were affected by various sociodemographic factors such as gender, age, marital status, education level and employment status.