Hekimlerin reçeteleme kararında ilaç firması ve temsilcisinin etkisinin incelenmesi
Examining the influence of pharmaceutical companies and representatives on physicians' prescribing decisions
Yazar: AYDAN ÇELEBİ
Danışman: DOÇ. DR. EMİNE ÇETİN
İZMİR BAKIRÇAY ÜNİVERSİTESİ / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sağlık Yönetimi = Healthcare Management
Dizin: Doktorlar = Physicians ; Tıbbi satış mümessili = Medical sales representatives

Özet:
İlaçların pazarlanmasında yoğun olarak tıbbi tanıtım temsilcilerinden yararlanılmaktadır. Ancak hekimler ile tıbbi tanıtım temsilcileri arasındaki etkileşim etik yönünden tartışmalı bir konudur. Literatürde tıbbi tanıtım temsilcilerinin sağlık profesyonellerine güncel ve detaylı ilaç bilgileri sağladığına dair olumlu görüşler bulunsa da temsilciler tarafından sunulan bilgilerin bazen taraflı olabileceği ve bu durumun hekimlerin objektif reçeteleme kararlarını olumsuz etkileyebileceği yönünde endişeler de bulunmaktadır. Tıbbi tanıtım temsilcilerinin reçeteleme kararına etkisine ilişkin yapılan araştırmalar oldukça sınırlıdır.
Bu çalışma, tıbbi tanıtım faaliyetlerine ilişkin literatürde yer alan faydacı ve eleştirel görüşler arasındaki çatışmayı ele alarak, tıbbi tanıtım temsilcilerinin, hekimlerin reçeteleme kararları üzerindeki rolünü ve hekimler tarafından nasıl algılandığını incelemeyi amaçlamaktadır. Kesitsel bir saha araştırması olan bu çalışmada veriler anket tekniği ile toplanmıştır. Sağlık Bakanlığı'nın Ankara hastanelerinde görev yapan hekimler ile yüz yüze gerçekleştirilen anketlere 514 hekim katılmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler ve Ki-kare testi kullanılmıştır.
Hekimlerin reçeteleme kararında en etkili olan ilk üç faktör sırasıyla deneyim, endikasyon ve etken maddedir. Hekimler tarafından yapılan değerlendirmede ilaç firmaları ve tıbbi tanıtım temsilcileri "önemli" ve "çok önemli" değerlendirme yüzdelerinin toplamında 11 faktör arasında 10. sırada yer almıştır. Bununla birlikte hekimlerin tıbbi tanıtım faaliyetlerinin faydasına ilişkin genel olarak ortalama üstü puanlar verdikleri görülmüştür. 
Araştırmada, tıbbi tanıtım temsilcilerinin hekimlerin ilaç seçim süreçlerini oldukça az etkilediği görülmüştür. Hekimlerin, tıbbi tanıtım faaliyetlerini genel olarak faydalı bulmalarına rağmen, bir ilacı reçeteleme kararı verirken tıbbi tanıtım temsilcilerinden diğer faktörler kadar etkilenmediklerine inandıkları sonucuna varılmıştır.

Abstract:
In the marketing of pharmaceuticals, medical representatives are extensively utilized. However, the interaction between physicians and medical representatives is a topic of ethical debate. While there are positive views in the literature suggesting that medical representatives provide health professionals with current and detailed information about drugs, there are also concerns that the information presented by representatives can sometimes be biased, potentially negatively affecting physicians' objective prescribing decisions. Research on the influence of medical representatives on prescribing decisions is quite limited.
This study aims to examine the role of medical sales representatives in physicians' prescribing decisions and how they are perceived by physicians, addressing the conflict between the supportive and critical views found in the literature about medical promotional activities.
In this cross-sectional field study, data were collected using a survey technique. Face-to-face surveys were conducted with 514 physicians working in public hospitals in Ankara. Descriptive statistics and Chi-Square tests were used in the analysis of the data.
The three most influential factors in physicians' prescribing decisions are experience, indication, and active ingredient, respectively. In the assessment made by physicians, pharmaceutical companies and medical sales representatives ranked 10th out of 11 factors in the total percentages of "important" and "very important" ratings. In addition, physicians generally gave above-average scores regarding the benefits of medical promotional activities.
In this study, it has been found that medical sales representatives have a very limited impact on physicians' drug selection processes. Although physicians generally find medical promotional activities useful, they believe that they are not as influenced by medical sales representatives as by other factors when making prescribing decisions.