Sivil toplum bağlamında Avrupa'da İslam ve Müslüman kimliği: Almanya örneği
Islam and Muslim identity in Europe in the context of civil society: The case of Germany
Yazar: FATİH YAMAN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA TEKİN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Avrupa = European ; Avrupa Birliği = European Union ; Avrupa ülkeleri = European countries ; Dini kimlik = Religious identity ; Kimlik sorunu = Identity problem ; Müslümanlık = Muslimism ; Sivil toplum = Civil society ; Uluslararası göç = International migration ; İslamiyet = Islam ; İş gücü göçü = Labour migration

Özet:
Bilimsel ilerleme ve moderniteye dayalı olarak dinlerin bireysel ve toplumsal etki alanlarının giderek azalacağına dönük öngörülerin yanlışlandığını tecrübe etmekte olduğumuz günümüzde dini kimlikler, farklı sosyo-kültürel yapılarda –başta İslâm olmak üzere pek çok dinsel inanç mensubunca- çeşitli biçimlerle görünürlük kazanmaktadır. Genel olarak Avrupa'da özel olarak ise Almanya'da göç yoluyla varlık kazanmış olan Müslümanlar için dini kimlik, "öteki" karşısında ihtiyaç duyulan anlam zemininin oluşumu ve aidiyet duygusunun pekiştirilmesi bağlamında önemli bir unsur olarak ortaya çıkmaktadır. Zira zamana ve içinde bulunulan koşullara bağlı olarak sürekli ve kuşatıcı bir biçimde yenilenen kimlik, etnik ve ideolojik farklılıklara rağmen Müslümanların kendilerini "dışlanmışlıklar" karşısında bir bütün olarak algılamalarına ve bu yönde stratejiler üretmelerine imkân tanıyabilmektedir. Bugün Almanya'da kamusal alanın hemen her düzeyinde kalıcı ve etkili olarak varlık kazanmakta olan Müslümanların gerek sahip oldukları ekonomik güç, gerekse toplumsal sermaye bakımından başta vatandaşlık, siyasal katılım ve eğitim olmak üzere pek çok konuda karar alma süreçlerine etkide bulunma potansiyeline sahip oldukları bilinmektedir. Bununla birlikte Almanya'da Müslümanları temsil konumunda bulunan ve sayıları giderek artmakta olan sivil toplum kuruluşları, söz konusu güç ve etki potansiyelinin pratiğe dökülebilme imkânının yegâne unsurları olarak değerlendirilmektedir. Bundan dolayı, bu çalışmada, sivil toplum düşüncesinden hareketle, Almanya'da yaşayan Müslümanların kimlik temelli problem alanlarının tespiti ve bunlara yönelik sivil toplum kuruluşlarının yaklaşımlarının ortaya konulması amaçlanmaktadır.


Anahtar Kelimeler: Sivil toplum, Dini kimlik, Kimlik sorunu, Göç, Dış göç

Abstract:
At the present time, we experience refutability of suggestions directed to gradual decrease of individual and social influence areas of religions based on scientific progress and modernity, religious identities become visible in various forms in different socio-cultural structures – by many members of religious believes, primarily Islam-. Religious identity for Muslims, who have gained presence by migration in Europe in general and specifically in Germany, becomes evident as a vital element in the context of formation of a semantic ground needed in front of the 'other' and corroboration of sense of belonging.  Because the identity, which is renewed constantly and in an encircling manner based on time and environmental conditions, allows for Muslims to regard themselves as a whole in front of 'exclusions' and to produce strategies in this direction. It is known that Muslims, who have been gaining presence in almost all levels of public realm permanently and effectively in Germany today, have potential to influence decision making processes in many fields primarily in citizenship, political participation and education in terms of both the economic power that they have and social wealth. Nevertheless, non- governmental organizations, which are in a position to represent Muslims in Germany and increasing in number, are evaluated as sole elements of an opportunity to put the said power and influence potential into practice. Therefore, considering the civil society argument, in this study, it is aimed to determine identity-based problematic areas of Muslims living in Germany and to reveal approaches of non-governmental organizations directed to these areas.


Keywords: Civil society, Religious identity, Identity problem, Migration