Hayy b. Yakzân kahramanlarında tanrı tasavvuru
The conception of god in the characters of Hayy Ibn Yakzan
Yazar: BETÜL GÜNAY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HARIS MACIC
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy

Özet:
Bilindiği üzere felsefi doktrin ve bilinen dinlerin her daim temel problematiği Tanrı tasavvuru ve bu tasavvurların insanların zihnine yansımalarında ki farklılıklar olmuştur. Bu sebeple tarih boyunca sistem filozoflarınca aynı zamanda teologlarca Tanrı tasavvuru konusuna şu veya bu şekilde temas edilmiştir. Zîra Tanrı'nın, felsefenin en önemli konusu olmasının sebebi bir bakıma Tanrı kelimesinin kendisinden kaynaklanmaktadır. Bu durum yaratılmış olanın aşkın olan yaratıcıyı, içkin olan idrakiyle sınırlı olan insanoğlunun Tanrı kavramını kavrayışındaki zorluktan kaynaklanmaktadır. Neticede yaratıcı olanın mahiyetini ve özünü kavrayabilmek kişinin Tanrı tasavvurunun oluşmasında önem arz etmektedir. Bu konuyla ilgili diğer bir husus ise bireyin kavrayışını etkileyen; dâhil oldukları toplum, kültürel miras ve dini metinlerin içerikleri de bu kavrayışı doğrudan doğruya etkilemektedir.
Çalışmanın konusu olan Hayy b. Yakzân eseri ele alındığında ise İbn Tufeyl, Hayy karakterinin hayatı üzerinden insanın yetkinleşme gayesiyle geçirdiği belirli evreleri adeta bir laboratuvar gibi işlemektedir. Bu şekilde Hayy salt akıl ile dışarıdan bir uyarıcı olmadan yedi yıllık süreçlere bölünmüş evreleri kâşif gibi keşfederek ve öğrenerek geçirmektedir. Hikâyenin ilerleyen kısımlarında ise Salâmân ve Absâl adında iki karakter daha hikâyeye dâhil olmaktadır. Bu noktada Hayy öncelikle fizik âleme dair tüm bilgileri edindikten sonra metafizik âleme dair bilgiler edinmeye başlamıştır. Salâmân ve Absâl karakterleriyle karşılaştığı kısım ise bir bakıma akıl ile nakilin karşılaştığı anı temsil etmektedir.
Bu çalışmada insanoğlunun varlık nedeninin en önemli tezahürü olan Tanrı tasavvuru konusunun, Hayy b. Yakzân adlı eserinin her alanını kuşatan bir yapıya sahip olduğunu söyleyebiliriz. Bu bağlamda her daim güncelliğini koruyan Tanrı tasavvuru başlığı etrafında çalışmamızı sürdürmeyi amaçlamaktayız. Tezimizde çalışmamızı sınırlandırmak adına özelde Endülüslü filozof İbn Tufeyl'in Hayy b. Yakzân eserini ve eserde geçen karakterlerin Tanrı tasavvurlarını incelemeyi hedeflemekteyiz.

Abstract:
As it is known, the fundamental problem of philosophical doctrines and known religions has always been the conceptualization of God and the differences in how these concepts are reflected in the minds of people. Therefore, throughout history, the concept of God has been addressed to some extent by both systematic philosophers and theologians. The reason why God is the most important subject of philosophy is partly because of the word God itself. This difficulty arises from the fact that the human understanding, limited by the inherent perception of the created being, struggles to grasp the concept of the transcendent Creator. Ultimately, understanding the nature and essence of the Creator is important in the formation of an individual's concept of God. Another aspect related to this topic is that the content of the societies they belong to, cultural heritage, and religious texts directly influence the perception of individuals.
When the work Hayy ibn Yaqzan, which is the subject of this study, is examined, Ibn Tufayl uses the life of the character Hayy to explore the specific stages that an individual goes through in the pursuit of self-realization. In this way, Hayy goes through stages divided into seven-year periods like an explorer, discovering and learning without any external stimuli solely through reason. In the later parts of the story, two characters named Salaman and Absal are introduced. At this point, Hayy first acquires all the knowledge about the physical world and then begins to acquire knowledge about the metaphysical world. The part where Salaman and Absal characters come into play represents the moment when reason and revelation meet.

In this study, we can say that the concept of God, which is the most important manifestation of the purpose of human existence, has a structure that encompasses every aspect of the work named Hayy ibn Yaqzan. In this context, we aim to continue our study around the topic of the concept of God, which always remains relevant. In order to limit our thesis, we aim to examine the work Hayy ibn Yaqzan by the Andalusian philosopher Ibn Tufayl and the concepts of God held by the characters mentioned in the work.