İsmail Hakkı Bursevî'nin Ruhu'l Beyân adlı tefsîrinde tasavvufî ahlâk anlayışı
İsmail Hakkı Bursevî's understanding of Sufi Morality in Her interpretation of Ruhu'l Beyân
Yazar: EMİN CAN KANLI
Danışman: PROF. DR. İSA ÇELİK
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahlak = Morality ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Ruhu`l Beyan = Ruhu`l-Bayan ; Tasavvuf = Mystic ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam ; İsmail Hakkı Bursevi = İsmail Hakkı Bursevi ; İşari tefsir = Implicit interpretation

Özet:
Günümüzde bazı kesimlerin sûfîlerin takip ettikleri yolun Kur'ân-ı Kerîm ile
bağdaşmadığı, bununla birlikte müfessir sûfîlere ait tefsîrlerin âyetlerde kastedilen zâhirî
ma'nâdan uzak bir şekilde yorumlarda bulundukları şeklindeki iddialar bizi böyle bir çalışmaya
sevk etmiştir. Çalışmamızda bir müslümanın sahip olması gereken ahlâkî meziyetleri, ahlâka
ilişkin âyetlere ve müellifimiz İsmail Hakkı Bursevî'nin Rûhu'l-Beyân adlı tefsîri bağlamında
söz konusu âyetlerden çıkardığı işârî yorumlara dayanarak değerlendirmeye çalıştık.
Resûl-i Ekrem'in (s.a.v.), "Ben güzel ahlâkı tamamlamak için gönderildim"1
şeklindeki
beyânı, gönderilişindeki asıl gayenin; biz insanoğlunda var olan birtakım ahlâkî meziyetleri
kemâl noktaya ulaştırmak olduğudur. Hz. Âişe'ye (r.anh) Allâh Resûlü'nün (s.a.v.) ahlâkı
sorulduğunda "O'nun (s.a.v.) ahlâkı Kur'ân idi."2
şeklindeki beyânı bize, Kur'ân-ı Kerîm'in bu
eksikliğin giderilmesi noktasında İslâm dininin ana kaynağı olduğu ve içerisinde yaşantımıza
dair ahlâki vasıfları barındırdığını göstermektedir. Sûfîlerin eserlerinden hareketle tasavvufa
dair yaptıkları tanımlar bize tasavvufun asıl amacının kişiye; "Allâh'ın (c.c.) ve Resûlü'nün
(s.a.v.) methettiği ahlâkî vasıfları kazandırmak" olduğunu göstermektedir.
Çalışmamızda, müellifimiz İsmâil Hakkı Bursevî'nin tefsîrinde tasavvufî ahlâka dair
âyetlere ilişkin getirdiği işârî yorumların; âyetlerin zâhiriyle herhangi bir çelişki göstermediği
saptanmıştır. Bununla birlikte söz konusu yorumların; âyetlerin sebeb-i nüzûl rivayetleri, âyet
ve hadîsler, sahâbe-i kirâm ve tâbiûn sözlerinin akabinde yer alması gibi hususlar O'nun,
tefsîrinde önceliği zâhirî yorumlara verdiğine, bâtınî yorumu ise aslî ma'nâ olarak görmediği,
aksine zâhirin tamamlayıcısı olarak gördüğüne işâret etmektedir.
Anahtar Kelimeler: Tasavvuf, Ahlâk, İşârî Tefsîr, Rûhu'l-Beyân

Abstract:
The claims that the path followed by some sections of the Sufis today is not compatible with the Qur'an, and that the commentaries of the commentators of the Sufis make interpretations in a way that is far from the apparent ma'na referred to in the verses has led us to such a study. In our study, we tried to evaluate the moral virtues that a Muslim should have based on the verses related to morality and the interpretation of our author İsmail Hakkı Bursevî in the context of Rûhu'l-Beyân.
The statement of the Messenger of God (pbuh) saying, "I was sent to complete high ethics", is the main purpose of sending; It is to bring certain moral virtues that exist in us human beings to the perfection point. Hz. When Aise was asked about the morality of the Messenger of Allah (pbuh), "His (s.a.w.) morality was the Qur'an." It shows us that the Qur'an is the main source of the religion of Islam at the point of eliminating this deficiency and that it contains moral qualities about our lives. Based on the works of the Sufis, their definitions of Sufism tell us that the main purpose of Sufism is to the person; It shows that "to gain the moral qualities praised by Allah (c.c.) and His Messenger (pbuh)".
In our study, in the interpretation of our author İsmâil Hakkı Bursevî, the heraldic interpretations of the verses on Sufi morality; It has been determined that the verses do not show any contradiction with their apparent appearance. However, the aforementioned comments; The reasons such as the reason-i nuzul narrations of the verses, the verses and hadiths, the fact that he gives priority to the apparent interpretations in his interpretation, on the contrary, he sees it as a complementary to the zahrah.
Keywords: Mysticism, Morality, Isharī Exegesis, Ruhul Bayan
.