Karpal tünel sendromu semptomları olan fibromiyalji sendromlu hastaların elektrofizyolojik ve ultrasonografik ölçümlerinin hastalık aktivitesi ve yaşam kalitesine etkisi
The of electrophyiological and ultrasonographic measurements on disease activity and qualityof life in patients with fibromyalgia syndrome with carpal tunnel syndrome symptoms
Yazar: ALİ CAN KARAKUYU
Danışman: DOÇ. DR. EBRU KARACA UMAY
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim Ve Araştırma Hastanesi / Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation
Dizin: Elektrofizyoloji = Electrophysiology ; Fibromiyalji = Fibromyalgia ; Hastalık şiddeti = Disease severity ; Karpal tünel sendromu = Carpal tunnel syndrome ; Ultrasonografi = Ultrasonography ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Amaç:Karpal tünel semptomları olan Fibromiyalji Sendromlu (FMS) hastalarda median sinirin elektrofizyolojik ve ultrasonografik (USG) ölçüm yöntemleri ile değerlendirilmesi ve bu ölçüm sonuçlarının hastalık aktivitesi ve yaşam kalitesi ile ilişkisinin araştırılması
Gereç ve Yöntem:Çalışmaya 2015-2018 yılları arasında Sağlık Bakanlığı Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Kliniği'ne başvuran ve Amerikan RomatolojiCemiyeti (ACR)'nin 2013 tanı kriterlerine göre FMS tanısı alan,18-65 yaş arası, ellerde ağrı, uyuşma ve/veya güçsüzlük gibi şikayetleri olan, 102 hasta ile; yaş, cinsiyet, vücut kitle indeksi ve eğitim durumu uyumlu 102 sağlıklı kontrol çalışmaya dahil edildi.
Hastaların yaş, cinsiyet, eğitim durumu, meslek, dominant el, etkilenen el, ek komorbidite ve VKİ gibi demografik özellikleri ile, hastalık süresi,hassas nokta sayısı, fibromyalji etki anketi (FIQ) ile değerlendirilen fibromiyalji ciddiyet derecesini içeren hastalık özellikleri kaydedildi. Hastaların yaşam kalitesi Nottingham Sağlık profili ile değerlendirildi.
Elektrofizyolojikdeğerlendirmede hastaların tümüne bilateralmedian sinir motor ve duyu iletim çalışmaları yapıldı. ENMG sonuçlarına göre hastalar hafif, orta, ağır KTS olarak ayrıldı.
Ultrasonografikdeğerlendirmede ultrasonografik olarak median sinirin el bileğinde karpal tünel proksimali ve distalinde alanı ölçüldü.
Sağlıklı kontroller ile hastalar elektrofizyolojik ve ultrasonografik ölçüm sonuçları bakımından karşılaştırıldı. Sonrasında FM'li hastaların elektrofizyolojik ve ultrasonografik ölçümleri ile hastalık aktivitesi ve yaşam kalitesi değerleri kıyaslandı.
Bulgular
Çalışmaya alınan 204 kişinin yaş ortalaması 45.15 (9.12) yıl, tamamı kadın idi (n=240, %100). Sağlıklı kontrollerin yaş ortalaması 46.10 (5.65) yıl, hastaların ise 44.50 (8.31) yıldı.
Hastaların hastalık süresi ortalama 2.19±1.65yıl olarak bulundu.

Semptomlarda en fazla semptom (6.95 ±1.72) ile ağrı iken bunu sırasıyla Enerji 6.39 ±2.07, yüksek ses, koku ve soğuğa hassasiyet 6.23±2.69, uyku 6.03±3.16, tutukluk 5.45±2.48, hafıza 5.42±2.84, anksiyete 5.38±3.17, dokunmaya hassassiyet 5.06±3.17, depresyon 4.80±2.96 ve denge 3.35±2.94 izlemekteydi. Hastalık etki skoru FIQ 59.27±15.90 olarak orta-ciddi düzeyde etkilenme bulundu.

Hastalara ait 204 elin elektrofizyolojik değerlendirmesinde, 93(%45.6) elinelektrofizyolojik değerlendirmesi normal sınırlarda iken, 77 (%37.7) el hafif, 34 (%16.7) elde orta derecede KTS saptandı. Ağır derecede KTS olan hasta yoktu.

Kontrol grubunda herhangi bir semptom olmamasına rağmen, 204 elden 3 kişinin birer elinde KTS çıkması nedeni ile 201 el ile çalışmaya devam edildi. Kontrol grubu ile hasta grubunun elektrofizyolojik ve ultrasonografik değerlendirme sonuçları karşılaştırıldığında; sadece median sinir duyu amplitüdü (p=0.012), median sinir duysal iletim hızı (p=0.018), median sinir distal motor latansı (p=0.015), proksimal ve distalmedian sinir alanı ölçümlerindeki farklılık anlamlı idi (sırasıyla p=0.001, p=0.001).

FMS'li hastaların normal grubu ile kontrol grubunun karşılaştırmasında median sinirin distal alan ölçümleri kontrol grubuna göre anlamlı büyüktü
FMS'li hastaların elektrofizyolojik grupları arasında hastalık süresi, hassas nokta sayısı,ağrı lokalizasyon skoru, semptom etki sorgulama skoru, fibromiyalji etki ölçeği ve NHPda anlamlı bir farklılık yoktu. (p>0.05).
Hastaların elektrofizyolojik ve ultrasonografik ölçüm sonuçları ile hastalık özellikleri ve yaşam kalitesinin korelasyonu sonucunda; elektrofizyolojik olarak KTS varlığı ve ciddiyetinin; hassas nokta sayısı, semptom etki skorlamasındaki tüm alt parametreler ve yaşam kalitesindeki tüm alt parametrelerle ilişkili olmadığı, proksimalmedian sinir alanının artışı ile yaşam kalitesi total skorunda pozitif yönlü bir ilişki olduğu bulundu. Ayrıca distalmedian sinir alanının artışı ile semptom etki skorlamasındaki uyku alt parametresi ve total skorunun, hastalık ciddiyetinin ve yaşam kalitesindeki uyku, enerji alt ölçekleri ile total skorun pozitif yönlü ilişkili olduğu saptandı (p<0.05).
Yapılan regresyon analizinde ise: median sinir duyu amplitüdündeki azalmanın dokunma hassasiyeti skorunda artışa (p=0.037), median sinir duyu iletim hızındaki yavaşlamanın yaşam kalitesinin ağrı alt ölçeğinde artışa (p=0.017), motor BKAP değerlerindeki azalmanın ise semptom etki sorgulamasındaki ağrı (p=0.015) ve hastalık şiddeti (p=0.020) artışı üzerine etkili olduğu saptandı. Anlamlı çıkan distalmedian sinir alanı ile hastalık özellikleri korelasyonları için yapılan regresyon analizi sonucunda; Distalmedian sinir alanındaki artışın SŞS total skorundaki artış (p=0.043), hastalık şiddetinde yükseklik (p=0.048) üzerine etkili bir faktör olduğu bulundu.
Sonuçlar
1- Sağlıklı kontrollere göre KTS semptomları olan fakat elektrofizyolojik olarak normal hastalar arasında USG ile ölçülen distalmedian sinir alanı anlamlı daha geniştir.
2- DSAP düşüklüğünün, dokunma hassasiyeti skoru üzerine,
3- Duyu iletim hızı yavaşlığının yaşam kalitesindeki ağrı alt ölçeği skoruna,
4- Motor BKAP düşüklüğünün ağrı semptomu ve hastalık ciddiyetinde artış üzerine,
5- Ultrasonografikdistalmedian sinir alanı büyüklüğünün total semptom skoru ve hastalık ciddiyeti üzerine etkili faktörler olduğu bulundu

Anahtar kelimeler: Fibromiyalji sendromu, yaşam kalitesi,Karpal tünel sendromu, elektrofizyoloji, ultrasonografi

Abstract:
Purpose: The aim of this study was the evaluation of the median nerve with electrophysiological and ultrasonographic measurement methods in patients with fibromyalgia syndrome with carpal tunnel symptoms and the relationship between these measurement results and disease activity and quality of life.
Materials and Methods: Between 2015 and 2018 102 patients with complaints of pain, numbness and / or weakness in the hands, diagnosed as FMS according to the 2013 diagnostic criteria of American Society of Rheumatology (ACR), between the age of 18-65, who were followed up in our Physical Medicine and Rehabilitation Clinic, were evaluated. A total of 102 age, gender, body mass index (BMI), educational status matched healthy controls were included in the study.
The demographic characteristics of the patients such as age, gender, educational status, occupation, dominant hand, affected hand, additional comorbidity and BMI were recorded. The disease characteristics including the duration of disease, the number of tender points, degree of severity of fibromyalgia disease features,which assessed with the fibromyalgia effect questionnaire (FIQ), were recorded. The quality of life of the patients was evaluated with the Nottingham Health Profile (NHP).
All patients underwent bilateral median nerve motor and sensory conduction studies. According to electroneuromyography (ENMG) results, patients were divided into mild, moderate and severe CTS.
The area of the median nerve evaluated by ultrasonography was measured at the proximal and distal areas of the carpal tunnel in the wrist.
Electrophysiological and ultrasonographic measurements were compared between patients and healthy controls. Afterly electrophysiological and ultrasonographic measurements of patients with FM were compared with disease activity and quality of life.
Results: The mean age of the 204 patients was 45.15 (9.12) years and all were female (n = 240, 100%). The mean age of the healthy controls was 46.10 (5.65) years and the patients were 44.50 (8.31) years. The mean disease duration was 2.19 ± 1.65 years.
The most common symptom was pain with 6.95 ± 1.72 points, respectively 6.31 ± 2.07 energy, sensitivity to high sound, odor and cold 6.23 ± 2.69, sleep 6.03 ± 3.16, stiffness 5.45 ± 2.48, memory 5.42 ± 2.84, anxiety 5.38 ± 3.17, The sensitivity to touch was 5.06 ± 3.17, the depression was 4.80 ± 2.96 and the balance was 3.35 ± 2.94. The disease effect score was 59.27 ± 15.90, which was evaluated by FIQ and showed moderate to severe disease effect.
In the electrophysiological evaluation of patients, 204 hand were evaluated. Electrophysiological evaluations of 93 (45.6%) hand were in normal range, 77 (37.7%) were mild and 34 (16.7%) were moderate CTS. There were no patients with severe CTS. Although there were no symptoms in the control group, one hand of 3 control were evaluated as CTS and were excluded from study, totally 201 hand were included. When the results of electrophysiological and ultrasonographic evaluation of the control group and the patient group were compared; only median nerve sensory amplitude (p = 0.012), median nerve sensory conduction velocity (p = 0.018), median nerve distal motor latency (p = 0.015), proximal and distalmedian nerve area measurements were significant (p = 0.001, p = 0001 respectively).
In comparison of the control group and the normal group of patients with FMS, the distal area measurements of the median nerve were significantly larger than the control group.
There were no significant differences in between the duration of disease, the number of tender points, pain localization score, symptom effect questioning score, FIQ and NHP among the different electrophysiological groups evaluated in patients with FMS (P> 0.05).
The electrophysiological and ultrasonographic results of the patients and their correlation with disease characteristics and quality of life were analysed.
With the presence and severity of CTS by electrophysiologically, there was no significant relation in between tender points, all sub-parameters in symptom effect score, all sub-parameters in quality of life subscale, and there was a positive relationship between quality of life and total score.
In addition, it was found that sleep sub-parameter and total score, symptom severity and quality of life, sleep, energy subscales and total score were positively correlated with increase in distal median nerve area (p <0.05).
In the regression analysis, it was determined that the decrease in median nerve sensory amplitude was associated with an increase in the touch sensitivity score (p=0.037), and the decrease in median nerve sensory conduction speed was an effective factor in the increase of pain subscale (p=0.017). It was found that the decrease in motor CBAP values was effective on the increase in pain (p = 0.015) and disease severity (p = 0.020). As a result of regression analysis for the correlations between the distal median nerve area and the disease characteristics; It was found that the increase in distal median nerve area was an effective factor in the increase in the total score of the SSS (p = 0.043) and in the severity of the disease (p = 0.048).
Conclusion: When the patients experiencing CTS symptoms but with normal electrophysiological assessment were compared to healthy controls, the distal median nerve area measured by USG is significantly larger. The decrease in median nerve sensory amplitude was found to be an effective factor on touch sensitivity score, and the decrease in median nerve sensory conduction speed was an effective factor on pain subscale score. The decrease in motor CBAP values was effective on the pain and disease severity. Ultrasonographic distal median nerve area was found to be an effective factor on total symptom score and severity of disease.

Keywords: Fibromyalgia syndrome, quality of life, carpal tunnel syndrome,
electrophysiology, ultrasonography