Belgesel filmlerde gerçeklik olgusu ve Suriye iç savaşını anlatan "For Sama" örneği
Reality in documentary films and "For Sama" example of the Syrian civil war
Yazar: ALİ TATLI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZİYAD GULİYEV
İSTANBUL NİŞANTAŞI ÜNİVERSİTESİ / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı / Radyo-Televizyon ve Sinema Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television
Dizin: Belgesel film = Documentary film

Özet:
Bu çalışmada; belgesel filmlerin 'gerçeklik olgusu' derinlemesine, çok boyutlu araştırılmış; retorik ve sinematografik yönleri kuramsal çerçevede incelenmiştir. Belgesellerin delil ya da belge niteliği taşıyıp taşımadığı, objektiflik ilkeleri, bilimsellik özellikleri ve sanat ilişkisi ile anlatı yapısı hakkında sağlam bulgular elde edebilmek amacıyla detaylı bir literatür taraması yapılmıştır. Tezin araştırma sorularına ve hipotezlerine "For Sama" isimli belgesel film üzerinden de yanıt verilmeye çalışılmıştır. Post-pozitivist bilim pratikleri içinde öne çıkan eleştirel ve yorumlayıcı analiz yöntemiyle elde edilen bu çalışmada ağırlıklı olarak tümdengelim metodu kullanılmıştır. Suriye iç savaşının 'kötü' yüzünü ve savaş sürecinde Halep halkının gündelik yaşamını sinematografinin özel diliyle anlatan "For Sama" isimli yapımın bütünselliğinde gerçeklik olgusunun güçlü kanıtları nicel ve nitel kutuplardan irdelenmiştir. Üç bölümden oluşan bu çalışma, tez odağından uzaklaşılmadan hazırlanmıştır. Tezin genel anlam çerçevesine sadık kalınarak evren ve örneklemin dışına kesinlikle çıkılmamıştır. 
Alan yazınına önemli katkılar sunacağı düşünülen bu çalışmanın bulgu ve sonuçları kısaca şöyledir: Belgeseller gerçeğin kendisi değil, gerçeğin temsilleridir. Mutlak bir gerçekliğin belgesel filme dönüştürülebilmesi için belirli kurallar çerçevesinde 'işlenmesi ve yeniden yorumlanması' gerekmektedir. Bu kurallar, sinematografik gerekliliktir; senaryo, kamera hareketleri, çekim ölçekleri, kurgu, montaj, müzik ve öyküsel anlatı dili gibi faktörler olmadan, ortaya gerçek anlamda bir belgesel film çıkması olanaksızdır. Kurmaca filmler 'giydirilmiş ve süslenmiş gerçekliği', belgesel filmler ise 'çıplak gerçekliği' sinematografi desteğinde öykü kurarak gösterme özelliklerine sahiptir. 
Belgesel filmler her ne kadar 'gerçeklik olgusu' üzerine kurulmuş olsalar da kuramcıların yaygın görüş ve kanısına göre 'delil' ya da 'belge' niteliği taşımamaktadırlar. İnsanın gerçeği arayış ve gerçekle yüzleşme beklentisine sanatsal bir yanıt olan belgesel filmlerin bilimsellik özelliğinden söz edilemez. Bilimsel içerikli belgeseller ile belgesellerin bilimsellik özellikleri birbirinden farklı anlamlara işaret etmektedir.

Abstract:
In this study; the 'reality phenomenon' of documentary films has been researched in depth and multidimensionally; rhetorical and cinematographic aspects were examined in the theoretical framework. A detailed literature review was conducted in order to obtain solid findings about whether the documentaries have the quality of evidence or documents, the principles of objectivity, scientific features, and the relationship between art and narrative structure.
The research questions and hypotheses of the thesis were also tried to be answered through the documentary film "For Sama". In this study, which was obtained with the critical and interpretive analysis method that stands out among post-positivist science practices, the deductive method was mainly used. In the holistic production of "For Sama", which describes the terrible face of the Syrian civil war and the daily life of the people of Aleppo during the war, with the special language of cinematography, the strong evidence of the reality phenomenon has been examined from quantitative and qualitative poles. This study, which consists of three parts, has been prepared without moving away from the thesis focus. Adhering to the general semantic framework of the thesis, the universe and the sample were definitely not left out. The findings and results of this study, which is thought to make significant contributions to the literature, are briefly as follows: Documentaries are not reality itself, but representations of reality. In order for an absolute reality to be transformed into a documentary film, it must be 'processed and reinterpreted' within the framework of certain rules. These rules are a cinematographic requirement; Without factors such as the script, camera movements, shooting scales, editing, montage, music and narrative narrative language, a true documentary film is impossible. Fiction films have the features of showing 'dressed and embellished reality', and documentary films 'naked reality' by constructing a story with the support of cinematography. Although documentary films are based on the 'fact of reality', they do not have the quality of 'evidence' or 'document' according to the common view and opinion of theorists. The scientific feature of documentary films, which are an artistic response to human's expectation of seeking and confronting the truth, cannot be mentioned. Scientific features of documentaries with scientific content and documentaries point to different meanings.