Herodotos ile Hippokrates'te historia (araştırma) sorunu
The problem of historia (inquiry) in Herodotus and Hippocrates
Yazar: EYÜP ÇORAKLI
Danışman: PROF. DR. Ş. TEOMAN DURALI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Herodotos = Herodotos ; Hippokrates = Hippocrates ; Sorgulama = Inquiry ; Yunan felsefesi = Greek philosophy ; Yöntembilim = Methodology

Özet:
Bu çalışmanın gâyesi, tarihte ilk defa Aristoteles tarafından tutarlı bir bütünlük hâlinde tesis edilen felsefe-bilim binasının temellerine ışık tutmak; dolayısıyla biri tarihin babası diğeriyse hekimliğin atası addedilen Herodotos ile Hippokrates'in araştırma (historia) anlayış ile yöntemlerini mercek altına alarak, tarihe mâlolmuş mezkur iki şahsiyetin felsefe-bilimin gelişim sürecinde ne derece önemli bir yere sâhib olduğunu gözler önüne sermektir. Bu çerçevede ilkin en erken edebî kayıtlara dek inilerek Yunan kültüründe araştırma kavramının gerek edebî, gerek toplumsal gerekse kültürel arkaplanı irdelenmekte; böylelikle aktarmalara dayalı mitolojik kavrayıştan gözlem ile tecrübeye dayalı bilgi anlayışına uzanan süreç kaba hatlarıyla aydınlatılmaya çalışılmaktadır. Ardından yalnızca gözlem ile tecrübe alanıyla sınırlı olayları kendine konu edinen Herodotos'un Araştırmalar'ına yoğunlaşılarak belli başlı örnekler ışığında bahse konu eserde karşımıza çıkan araştırma anlayış ile yöntemi tartışmaya açılmaktadır. Nihȃyet kendisine atfedilen zengin külliyât içinde yer alan Kutsal Hastalık, İnsan Doğası ile Kadîm Hekimlik Anlayışı başlıklı üç metinden hareketle Hippokrates'in hekimliği geleneksel büyücü/şifâcı yaklaşımların tesirinden sıyırıp bâtıl inançlardan arındırarak akla dayalı bir sanata (tekhnē) dönüştürme, bunun da ötesinde git gide felsefî temeller üstüne inşâ etme gayreti üzerinde durulmakta; son olarak da hekimliğin genelgeçer varsayımlardan hareket eden filosofların etkisinden kurtulup salt gözlem ile tecrübe verilerine dayalı bir araştırma alanı olma serüveninden bahsedilmektedir. Aristoteles'te baş gösteren felsefe-bilim anlayışına yükselen basamaklar da böylece aşikâr kılınmış olmaktadır.


Anahtar Kelimeler: Herodotos, Hippokrates, historia, araştırma, yöntem

Abstract:
The main purpose of this study is to shed light on the foundations of philosophy-science established by Aristotle as a consistent unity for the first time in history, thereby putting the understanding and the method of inquiry (historia) of Herodotus and Hippocrates under the scope, the former esteemed as father of history and the latter as of medicine, and to reveal the importance of these two historical figures in the process of development of philosophy-science. In this context, at first literary, social and cultural background of the concept of inquiry in Greek culture is examined by digging out the earliest literary records; thus the process which extends from mythological conception based on narration to the understanding of knowledge based on observation and experience with its main lines is crystalised. Then the study focuses on Herodotus' Histories which mentions phenomena merely restricted with the areas of observation and experience, and discusses the understanding and method of inquiry appeared in this work in the light of certain selected instances. Finally, considering the texts which are entitled as The Sacred Disease, The Nature of Man and Ancient Medicine, all of them in the rich corpus ascribed to Hippocrates, the emphasis is given to the efforts of Hippocrates' rendering medicine as a rational art (tekhnē) and gradually building this art upon the fundamentals of philosophy, cutting it free from the effect of traditional magical/religious approaches and purifying it from superstitions; at last the study refers to the exploits of medicine in becoming an area of inquiry based on pure observation and experience by freeing itself from the effects of also philosophers who rested upon common hypotheses. In this way the steps ascending to the understanding of philosophy-science arose in Aristotle have been revealed.


Keywords: Herodotus, Hippocrates, historia, inquiry, method