Tarihi harput kent yerleşiminin kimlik-bellek ilişkisi bağlamında okunması
Reading the historical harput city settlement in context of identity-memory relationship
Yazar: ŞEYMA SARIŞIN
Danışman: DOÇ. DR. BERİVAN ÖZBUDAK AKÇA
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Kent kimliğinin bellek üzerinden okunduğu bu çalışma, bellek üzerinden yapılan kent okumalarıyla kent imgeleri bağlamında incelenmiştir. Kent belleği ve kolektif bellek üzerinden kent imgeleri yardımıyla kent kimliğinin sorgulandığı bu çalışmada, tarihte önemli bir yere sahip olan Harput kent kimliği sorgulanmıştır.
Kentleşme geçmişten gelen ve sonu olmayan bir süreç olarak tanımlanmaktadır. İçinde yaşayan birey ve toplumların değişip dönüşmesiyle kentlerin sembol ve bilinirlik dereceleri de değişmektedir. Bu durum kentlerin zihinlerdeki görüntüsünü de değiştirmektedir. Değişen kentler bireylerin kenti algılama ve yorumlama biçimlerini etkilemektedir. Kenti değerlendirirken bireylerin zihinlerinde oluşan imgeler kent kimliğini oluşturmaktadır.
Tarihi kentler, geçmişin izlerini taşırlar. Günümüzde kentler, özellikle sanayi devrimi sonrasında kentleşme şekillerinin farklılaşmasıyla değişmiştir. Tarihi kentlerin geçmişten günümüze sahip olduğu kültür farklılıkları her dönem farklılaşmış, bu durum kendini en çok mimaride göstermiştir. Kentlerin sahip olduğu farklı kültürler faklı kent kimliklerini oluşturmuş ve her kent farklı şekillenmiştir. Sanayi devrimi sonrası değişen kentleşme tek düze bir mimariyi beraberinde getirmiş sonuçta birbirine benzeyen kimliksiz kentler yükselmiştir. Aynı zamanda bu durum tarihte büyük medeniyetlere ev sahipliği yaparak şekillenen tarihi kent kimliklerini de yok etmektedir
Bu kapsamda geçmişte önemli bir konuma sahip olan ve birçok medeniyete ev sahipliği yapmış olan Harput kenti üzerinden kent kimliği sorgulanması amaçlanmıştır. Çoğu tarihi yapısını kaybeden Harput kentinde kent kimliğini belirlemek için "zihinsel haritalama" yöntemiyle kentsel ve kolektif bellek üzerinden okumalar yapılmıştır. Bu kapsamda yapılan anket çalışmalarıyla katılımcıların zihinlerindeki kent imgeleri yardımıyla Harput kent kimliği belirlenmeye çalışılmıştır. Tezin alan çalışması kısmında kullanıcılara kente dair sorular sorulmuş ve bu sorular ışığında katılımcıların bellekleri üzerinden kentin kültür ve kimliğinin araştırılabilmesi amacıyla 'derinlemesine görüşme' tekniğinden faydalanılmıştır. Görüşmecilerin yaşları üzerinden kategorize edilerek yapılan değerlendirmelerde aynı zamanda bazı katılımcıların zihin haritaları alınarak elde edilen veriler desteklenmiştir.
Anahtar Kelimeler: İmge, Kent İmgesi, Bellek, Kent Belleği, Kolektif Bellek, Kimlik, Kent kimliği, Harput

Abstract:
This study, in which the urban identity is read through memory, has been examined in the context of urban images with urban readings made through memory. In this study, in which urban identity is questioned with the help of city images through urban memory and collective memory, the urban identity of Harput, which has an important place in history, has been questioned.
Urbanization is defined as a process that comes from the past and has no end. With the change and transformation of the individuals and societies living in them, the symbol and awareness levels of the cities also change. This situation also changes the image of cities in minds. Changing cities affect the way individuals perceive and interpret the city. While evaluating the city, the images formed in the minds of the individuals constitute the urban identity.
Historical cities carry traces of the past. Today, cities have changed with the differentiation of urbanization forms, especially after the industrial revolution. The cultural differences of historical cities from past to present differed in every period, and this situation showed itself mostly in architecture. Different cultures of cities have created different city identities and each city has been shaped differently. Changing urbanization after the industrial revolution brought a uniform architecture, resulting in cities with no identity similar to each other. At the same time, this situation destroys the historical city identities that have been shaped by hosting great civilizations in history.
In this context, it is aimed to question the identity of the city through the city of Harput, which has an important position in the past and has hosted many civilizations. In the city of Harput, which lost most of its historical structures, readings were made on urban and collective memory with the "mental mapping" method to determine the urban identity. In this context, with the help of the city images in the minds of the participants, the urban identity of Harput was tried to be determined by the survey studies. In the field study part of the thesis, questions about the city were asked to the users and in the light of these questions, the 'in-depth interview' technique was used in order to investigate the culture and identity of the city through the memories of the participants. In the evaluations made by categorizing the interviewees according to their ages, the data obtained by taking the mind maps of some participants were also supported.
Keywords: Image, Urban Image, Memory, Urban Memory, Collective Memory, Identity, Urban Identity, Harput