Kastamonu-Iğdır civarındaki evaporitlerin jeokimyası  (Batı Karadeniz, Türkiye)
Geochemistry of evaporites around Kastamonu-Iğdır (West Blacksea, Turkey)
Yazar: BURAK DEMİRAL
Danışman: PROF. DR. ERDOĞAN TEKİN
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Jeoloji Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Evaporit = Evaporite ; Karabük-Safranbolu = Karabük-Safranbolu ; Orijin = Origin ; Sedimantoloji = Sedimentology

Özet:
Bu yüksek lisans tezi Batı Karadeniz Bölgesinde yer alan ve Karabük-Safranbolu Paleojen havzasının doğusundaki 1/100.000 ölçekli F30 paftasındaki İğdir, Yukarıgüney, Terke, Karcılar köyü Göde Mah. ve Gergen köyleri arasında kalan Orta(?)-Geç Eosen yaşlı Pürçükören (Tep) formasyonuna ait ekonomik ölçekli evaporitlerin, kökenini ve depolanma koşullarını ortaya koymak için yapılmıştır. Bunun için arazi, sedimantoloji çalışmalarıyla farklı jips mostralarına ait Ölçülü Stratigrafik Kesitler hazırlanmış ve bu kesitlerle 5 farklı evaporitik fasiyes ortaya çıkarılmıştır. Bunlar masiv jips fasiyesi (F.1), bantlı-laminalı jips fasiyesi (F.2), nodüler/yumrulu jips fasiyesi (F.3), ikizlenmeli selenitik jips fasiyesi (F.4) ve lifsi satin-spar jips fasiyesidir (F.5). Bu litofasiyeslere ait örnekler genellikle alabastrin ve porfiroblastik dokulu geç diyajenetik ikincil jipslerdir.  SEM-EDS çalışmalarında; sölestin, kalsit ve dolomit mineralleri ile F.2 fasiyesine ait örneklerin bazılarında detritik kuvars ve kil mineral dolguları gözlenmiştir. Bunlar (kil ve kırıntılı malzeme)'da; evaporit çökeliminin tek düze olmadığını, çökelim esnasında havzaya kırıntılı malzeme gelimini yani kısmen tektonizmanın aktif olduğunu gösterir. Mineralojik XRD çalışmalarında söz konusu bu killerin, ağırlıklı olarak sıcak/kurak iklim koşullarının işaretçisi olan illit-klorit grubu killer oldukları saptanmıştır. Ayrıca, Pürçükören Formasyonu'na ait evaporitlerin ICP-MS'de ölçülen esas oksit-iz element jeokimyası verileri ile δ16O, δ34S ve δ86/87Sr verileri dünyadaki ve Türkiye'deki Paleojen yaşlı evaporitlerin esas oksit-iz element değerleriyle korele edildiğinde, sığ denizel ortamda çökeldiklerini ve çökelme yaşının da Orta?- Geç Eosen (Bartoniyen- ?Priyaboniyen) olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak; Pürçükören Formasyonu evaporitlerinin depolanmasında bölgesel sıkışma tektoniği, Geç Eosen dönemi regresyonu ve MECO (Orta Eosen Klimatik Optimum) küresel ısınma süreçleri de etkili olmuştur.

Abstract:
This master thesis was done for reveal to origin and depositions conditions economic scale, aged Middle(?)-Late Eocene evaporites of Pürçükören  Formations which is located in the Inner Pontide Suture Belt in the Western Black Sea Region, between İğdir, Yukarıgüney, Terke, Gergen, Karcılar Göde villages in the Southeast of the Karabük-Safranbolu Basin. Therefore; Measured Stratigraphic sections of different gypsum outcrops were prepared by field and sedimentology studies and 5 different evaporitic facies were revealed with these sections. These; massive gypsum facies (F1), banded-laminated gypsum facies (F2), nodular gypsum facies (F3), twinned selenitic gypsum facies (F4), and satin-spar gypsum facies (F5). Examples of these lithofacies are generally late diagenetic secondary gypsum with porphyroblastic and alabaster texture. Celestin, calsite, dolomite and detrital quartz and clay mineral deposits some of F2 facies samples had been observed at SEM-EDS studies. The clay and clastic material shown indirectly that the evaporite deposition is not uniform, clastic material inflows into the basin during the deposition so partly tectonism is active. It has been determined that these clays were illite-chlorite group clays, which are indicative of hot/arid climate conditions at mineralogical XRD studies. Also when main oxide-trace element values measured in ICP-MS the evaporites of Pürçükören Formations correlated with the essential oxide-trace element and δ18O, δ34S ve δ86/87Sr isotope values of Paleogene evaporites in the world and in Turkey, it was concluded that this evaporites were deposited in a shallow marine environment and aged Middle? - Late Eocene (Bartonian-?Priabonian).  Consequently, regional compressional tectonics, Late Eocene regression, MECO (Middle Eocene Climatic Optimum) global warming processes were effective in the deposition of Pürçükören Formation evaporites in the study area,