Bazı pamuk (Gossypium hirsutum L. ve Gossypium barbadense L.) genotiplerinin yarım diallel melezlerinde tarımsal ve lif özelliklerinin kalıtımı
Inheritance of agronomical and fiber properties at half diallel crosses of some cotton (Gossypium hirsutum L. ve Gossypium barbadense L.)genotypes
Yazar: HÜSEYİN GÜNGÖR
Danışman: PROF. DR. LALE EFE
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, 10 pamuk genotipi ile bunların 45 F1 melezini içeren yarım diallel melez pamuk populasyonunda, tarımsal ve lif özellikleri açısından; genetik yapıyı, genotiplerin genel ve özel uyum yeteneklerini, melezlerin heterosis ve heterobeltiosis oranlarını belirlemek amacıyla yapılmıştır. Melezlerin ve ebeveynlerin yer aldığı deneme, 2013 yılında Antakya koşullarında 3 tekerrürlü olarak tesadüf blokları deneme deseninde kurulmuştur.Ön varyans analizi sonuçlarına gore, incelenen tüm özellikler yönünden oluşturulan melez populasyonlarda varyasyonun yeterli olduğu saptanmıştır. Araştırma sonucunda incelenen özelliklerden, kütlü pamuk verimi, koza kütlü ağırlığı, 100 tohum ağırlığı, bitkideki odun dalı sayısı, lif kopma uzaması, sarlık değeri için eklemeli ve dominant; erkencilik, lif kopma dayanıklılığı, lif inceliği ve grilik (yansıtma) değeri için eklemeli; bitki boyu, bitkideki meyve dalı sayısı, bitkideki koza sayısı, çırçır randımanı, lif uzunluğu, kısa lif oranı ve lif uzunluk uyum indeksi için ise dominant gen etkilerinin önemli olduğu saptanmıştır.
Incelenen özelliklerden kütlü pamuk verimi, bitkideki koza sayısı, bitki boyu, bitkideki odun dalı sayısı, bitkideki meyve dalı sayısı, çırçır randımanı, lif uzunluğu, kısa lif oranı, lif uzunluk uyum indeksi ve lif kopma uzamasında üstün dominantlık, koza kütlü ağırlığı, 100 tohum ağırlığı, erkencilik, lif kopma dayanıklılığı, lif inceliği, sarılık değeri ve grilik (yansıtma) değeri özelliklerinde ise eksik dominantlık belirlenmiştir.Çalışmada genel uyum yeteneği etkileri incelenen bütün özelliklerde, özel uyum yeteneği etkileri ise bitkideki odun dalı sayısı hariç bütün özelliklerde önemli bulunmuştur. 100 tohum ağırlığı, bitki boyu, bitkideki meyve dalı sayısı ve lif uzunluğu özelliklerinde sadece olumlu yönde heterosis ve heterobeltiosis etkilerinin olduğu belirlenmiştir. Kütlü pamuk verimi özelliğinde en yüksek heterosis ve heterobeltiosis değerleri sırasıyla %50.18 ve %21.86 olarak BA 707 x Pima S7 kombinasyonundan belirlenmiştir.

 Anahtar Kelimeler: Pamuk, Diallel analiz, Uyuşma yetenekleri, Heterotik etkiler

Abstract:
This study was conducted to investigate the genetic parameters, general and specific combining abilities and hybrid vigors in terms of agronomical and fiber properties in half diallel hybrid cotton populations obtained from 45 F1 hybrids and their 10 parental lines. The experiment was conducted in randomized complete blocks design with three replications at Antakya conditions in 2013.According to variance analysis, all characteristics among the genotypes were found significant. According to the results of the genetic parameters, seed cotton yield, seed cotton weight per boll, 100 seed weight, sympodial branches per plant, fiber elongation, yellowness and were controlled by additive and dominance gene effects; earliness ratio, fiber strength, fiber fineness and reflectance degree exhibited additive gene effects and significant dominance variance were detected for plant height, monopodial branches per plant, boll number per plant, ginning turnout, fiber length, short fiber ratio and uniformity index.
Overdominance effects were found in seed cotton yield, boll number per plant, plant height, sympodial branches per plant, monopodial branches per plant, ginning turnout, fiber length, short fiber ratio, uniformity index and fiber elongation, while partial dominance was occurred for seed cotton weight per boll, 100 seed weight, earliness ratio, fiber strength, fiber fineness, yellowness and reflectance degree.While general combining ability was found significant for all characters, specific combining ability was found significant for all characters, except sympodial branches per plant. Among examined characters only 100 seed weight, plant height, sympodial branches per plant and fiber length generally showed positive heterosis and heterobeltiosis values. The highest heterosis as %50.18 and the highest heterobelthiosis as %21.86 have been estimated in combination BA 707 x Pima S7 for seed cotton yield.
Key words: Cotton, Diallel analysis, Combining abilities, Heterotic effects