Tek kişilik kadın oyunlarında ataerki eleştirisi
Criticism of patriarchy in one-woman plays
Yazar: ŞEVVAL BERK
Danışman: PROF. DR. SERPİL ÇAKIR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kadın Çalışmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Radikal feminizm = Radical feminism ; Sosyalist feminizm = Socialist feminism ; Türk tiyatrosu = Turkish theatre

Özet:
Feminist kuram kadın ve erkeklerin toplumda ezen ve ezilen olarak konumlanmasını odağına almaktadır. Bir cinsiyeti üstün, diğer cinsiyeti ise ikincil kılan kültür başta olmak üzere toplumsal normlar birçok yapı ile kendini yeniden üretmekte ve devamlılığını sağlamaktadır.  Feminist kuramın mercek altına aldığı ataerki kavramı bu tezin de temelini oluşturmaktadır. Eril egemen yapıların baskın olması ve erkeklerin toplumda kadınlardan üstün konumda olması anlamına gelen ataerki; aile, din, devlet, medya, eğitim, kültür gibi birçok alandan toplumsal hayatı kuşatmaktadır. Bu sebepten odağına feminist kuramı temel alan bu tez çalışması, kadınların ikincil konumunun hangi ataerkil yapılar ile inşa edildiğini incelemeyi amaç edinmektedir. 
Tezin ilk bölümünde feminist kuramı temel alınarak feminizmin kısa tarihçesi ve kadınların ikincil konumlarının sebeplerine dair farklı feminist yaklaşımlara yer verilmiştir. Bölümün devamında ise ataerki kuramının aile, kamusal alan ve özel alan, ücretsiz emek, ücretli emek ve şiddet ile ilişkisine değinilmiştir. İkinci bölüm tiyatronun feminist mücadeledeki yerine odaklanmaktadır. Tiyatro aracılığı ile feminist harekete ve kadınların mücadelesine fayda sağlanabileceği gösterilmeye çalışılmıştır. Aynı bölümde oyunların incelemelerinde kullanılacak göstergebilim, alımlama kuramı, yapısöküm tekniklerinin feminist edebi eleştiride nasıl kullanılabileceği açıklanmıştır.
Kadınların deneyimlerinin ataerkinin hangi mekanizmalarından ne ölçüde etkilendiği, farkına varılmadan içselleştirilmiş ve benimsenmiş ataerkil ideolojilerin görünür kılınabilmesi amacıyla yerli yazarlar tarafından yazılmış 6 adet oyun tek kişilik kadın oyunları feminist eleştirel bakış ile çözümlenmiştir. Coğrafyamıza dair bir çözümleme yapmak amacı ile yerli yazarlar seçilmiştir. Oyunların sahnelenmekte olması kaygısı güdülmüştür. Bu sayede güncel bir tablo çizilebilmesi amaçlanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Feminizm, Tiyatro, Ataerki, Toplumsal Cinsiyet, Feminist edebi eleştiri

Abstract:
Feminist theory focuses on how men and women are positioned as oppressors and oppressed in society. Many social structures like culture create and reproduce social norms that divide society into these two groups. The theory of patriarchy, which is taken under the lens of feminist theory, also forms the basis of this study. Patriarchy is an ideology which is based on men's dominance over women.  Patriarchal ideology encompasses social life in many fields to create an identity for women. For this reason, this study aims to examine which and how patriarchal structures shape and construct women's secondary position in society.
The first chapter provides a brief history of feminism based on feminist theory and presents various feminist approaches to the reasons for women's secondary position. In the continuation of the chapter, the theory of patriarchy is discussed in relation to the family, the public and private spheres, housework, labor, and domestic violence. The second chapter focuses on the role of theater in the feminist movement. It aims to show how theater can contribute to the feminist movement and support women's rights. In the same chapter, how techniques such as semiotics, reception theory, and deconstruction, which are used to examine the one-woman plays in the third chapter, can be used in feminist literary criticism. In order to reveal the extent to which women's experiences are affected by the mechanisms of patriarchy and to make visible the patriarchal ideologies that have been internalized and accepted as natural; one-woman plays written by local authors have been analyzed with feminist literary criticism. To obtain a local overview of gender-based social norms, local authors' plays have been selected. With the intention of getting an up-to-date overview, the plays have been chosen based on the criterion of being currently staged. The most dominant patriarchal structure in plays has been found out to be "family". With this study, it has been concluded that patriarchy internalizes and disguises itself by destroying women's empowerment.

Keywords: Feminism, Theatre, Patriarchy, Gender, Feminist Literary Criticism