Zeki Kocamemi
Zeki Kocamemi
Yazar: ŞEYDA AYKUŞ
Danışman: PROF. DR. SEMRA GERMANER
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Batı Sanatı ve Çağdaş Sanat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Kocamemi, Zeki = Kocamemi, Zeki ; Modern = Modern ; Modern sanat = Modern art ; Resim sanatı = Painting art ; Resimler = Pictures ; Sanat = Art ; Türk resim sanatı = Turkish painting art

Özet:
Türkiye'de modern resimden söz etmek istediğimizde Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte başlayan modernleşme sürecinden söze başlamak gerekir. Almanya'ya giderek, Hans Hofmann'ın resim atölyesinde eğitim alan Zeki Kocamemi, Türk resminde yeni bir anlayışın ilk temsilcilerinden biri olmuştur. Onunla aynı kuşaktan olan heykeltraş Zühtü Müridoğlu, bu yeni anlayışa ilk tepkilerini şu şekilde dile getirir: "Biz Matisse'le Picasso'yla alay ederken , Almanya'dan Zeki Kocamemi ve Ali Çelebi geldi. Aklımız büsbütün karıştı. Önce karşı çıktık, sonra sezmeye, anlamaya ve sevmeye başladık. Zeki'yle Ali bizlere yeni sanatın perdesini araladılar."Zeki Kocamemi 1927 tarihinde İstanbul'a döndüğünde Galatasaray'da Ali Avni çelebi ile birlikte açtıkları sergi Türk resmi için bir dönüm noktasıdır. Modern resmin `Türk Resim Sanatı'nda ortaya çıkışı Münih'te Hans Hofmann'ın Akademisinde 1923-1927 yılları arasında resim öğrenimi gören Ali Çelebi ve Zeki Kocamemi'nin İstanbul'a gelerek Galatasaray Lisesi salonlarında eserlerini sergilemeleri ile başlamıştır. O dönemde oldukça dikkat çekmiş olan bu resimler hacim anlayışı bakımından Empresyonizm'den farklı bir anlayışta Kübizmin etkisindedir.Hofmann Atölyesinde Cézanne tarzı eğitim alan Kocamemi, konstrüksiyona önem veren, inşacı, yapısalcı resim anlayışını benimsemiştir. Hofmann'ın doğa çıkışlı Kübizme ve Cézanne'a ulaşan öğretisi, doğanın özünü; plan, modülasyon, boşluk ve yapı gibi sanatı kökünden sarsan yenilikçi değerlerle anlatıyordu. Otuzlar ve kırklar Türkiye'sinde bazı sanatçılarımızda görülen ?Cézanne tipi natürmort? , ?Cézanne tipi peysaj? düzenlemeleri yerine Kocamemi'nin sanatının sağlamlığını bu temellerde aramak yerinde olur. Bu anlayışla plastik değerlerini incelemek ve yorumlamak açısından Cézanne ile karşılaştırması yapılmıştır. Zeki Kocamemi, figür anlayışında başlattığı analitik yaklaşımla `Türk Resim Sanatı' açısından bir ilki gerçekleştirmiştir.Türkiye'de Cumhuriyet'le birlikte ivme kazanan modernleşme ve batılılaşma sürecinde Türk resminde en önemli yere koyacağımız Zeki Kocamemi, hakkında yok denebilecek kadar az araştırma yapılmış olması büyük bir eksiklik olarak düşünüldü. Bu amaçla Zeki Kocamemi'nin `Türk Resim Sanatı'na gerek kendi sanat anlayışıyla gerekse yetiştirdiği öğrenciler açısından katkısının değeri göz önünde bulundurularak bu çalışmanın bir eksiği dolduracağı düşünülmüştür. Kocamemi'nin Almanya'da Hofmann Atölyesinde aldığı eğitim ve 1927 yılında Türkiye'ye gelişiyle birlikte içinde bulunduğu sanat ortamı ve etkileri günümüz sanatının şekillenmesinde ve modern resme geçiş sürecinde çok büyük paya sahiptir. Bu tezde Zeki Kocamemi'nin yaşam hikayesinin yanında, aldığı eğitim ve birçok önemli sanatçının yetiştiği Zeki Kocamemi Atölyesindeki eğitimci tavrı, sanat anlayışı ve `Türk Modern Sanatı'na kazandırdıklarının yanında eserlerinin katalog halinde basılması amaçlandı. Eserleri desenler, gravürler, sulu boya çalışmalar ve yağlı boyalar olarak tarih sırasına göre gruplandırılarak katalogta sunuldu. Resimleri üzerinden Kocamemi'nin sanatı ve Türk Modern Resmine getirdiği yenilikler üzerinde duruldu. Çallı, Hofmann, Adnan Çoker ve hatta Cézanne karşılaştırmaları yapılarak dönem resminin üzerindeki etkileri yorumlandı. Böylelikle `Türk Resim Sanatı'ndaki önemli bir açığın kapatılması amaçlanmıştır.

Abstract:
To refer to modern painting in Turkey, it would be appropriate to launch forth The Modernisation process which started with the proclamation of the republic. Zeki Kocamemi, who went to Germany and took education at Hans Hofmann?s Art Studio, was one of the first representatives of a new understanding in Turkish painting. Sculptor Zühtü Müridoğlu from the same generation, utters his first views as: ?while we were mocking at Matisse, Picasso, Zeki Kocamemi and Ali Çelebi came from Germany. We were totally confused. First we disagreed, then we perceived, understood and appreciated. Zeki and Ali opened the doors of the new art to us?The exhibition Zeki Kocamemi held with Ali Avni Çelebi in Galatasary after he returned to Istanbul in 1927, is a milestone for Turkish painting. The first introduction of modern painting in Istanbul, starts when Ali Çelebi and Zeki Kocamemi, who studied painting at Hoffman Academy in Munih, came Istanbul and exhibited their works in Galatasary High School exhibition halls. These paintings which attracted a considerable interest in that era were under influence of Cubism in a way different than Impressionism with regards to volume concept.Kocamemi, who took Cézanne style education at Hofmann Art Studio, adopted a constructivist, structralist perception of painting. Hofmann?s discipline, reaching out naturalist Cubism and Cézanne, described the essence of nature with reformist values that shakes the foundation of art, such as plan, modulation, space and structure. It would be appropriate to seek the strength of Kocamemi?s art on these grounds, instead of ?Cézanne style nature morte?, ?Cézanne style landscape? which can be seen in works of some artists in Turkey in thirties and forties. In this sense, he was compared with Cézanne in order to analyse and understand plastic characteristics of his works. Zeki Kocamemi broke new ground for Turkish Painting with the analytical approach he started in the sense of figure.It is a big deficiency that there is a little or no research about Zeki Kocamemi who should take the most important place in Turkish painting in modernism and westernization process which gained speed with republican regime in Turkey. This work has been intended to fill the big deficiency, considering the value of his great contribution to Turkish Painting both with his own approach to art and with regards to his students. The education Kocamemi received in Hofmann Art Studio in Germany and the art environment he was involved in when he came back to Turkey in 1927, have great importance in formation of today?s art and in the process of transition to modern painting in Turkey. In this thesis study, it has been determined to print the works of Zeki Kocamemi as a catalogue, in addition to his biography, education he received, his educationalist attitude in Zeki Kocamemi Art Studio where many significant artists were trained, his sense of art and his contributions to Turkish Modern Art. His works have been classified and put in chronological order as Patterns, Gravures, Watercolours and Oil Colours. Kocamemi?s art and the innovations he brought in Turkish Modern Painting have been emphasized through his works. His effects on painting in the era have been interpreted by comparisons made with Çallı, Hofmann, Adnan Çoker and even Cézanne. Thus it has been intended to fill a significant gap in Turkish Painting.