Ali Şir Nevâyî'nin Türkçe divanlarında hayvan adları
Animal names in ʿAlî Shîr Navâʾî's Turkish diwans
Yazar: MİSLİNA DERDİYOK
Danışman: PROF. DR. ABDULLAH KÖK
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Adlar = Nouns ; Ali Şir Nevai = Ali Şir Nevai ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Divan edebiyatı = Divan literature ; Divanlar = Divans ; Hayvan adları = Animal names ; Hüseyin Baykara = Hüseyin Baykara ; Çağatay edebiyatı = Chagatay literature ; Çağatayca = Chagatay language

Özet:
XV. yüzyılın Orta Asya coğrafyasında büyük bir imparatorluğun devresinde yaşamış olan devlet adamı ve devrinin önemli edebî siması Ali Şir Nevâyî, Türk dili ve edebiyatının dönüm noktası aydınlarından biridir. Edip kimliğiyle yaşadığı çağın ortamındaki Fars edebiyatı ağırlığına karşın Nevâyî, böyle bir ortamda pek çok eser meydana getirmiştir. Bu eserleri arasında yer alan ve bu tez çalışmasının da konusu olan "Ġarā'ibü'ṣ-Ṣıġar", "Nevādirü'ş-Şebāb", "Bedāyi'ü'l-Vasaṭ" ve "Fevāyidü'l-Kiber" gibi Türkçe divanlarıyla hem kendi döneminin şair ve ediplerine kılavuzluk etmiş hem de kendisinden sonra gelecek birçok edebiyat çevrelerine ilham olmuştur.
   Bu tez çalışmasında Nevâyî'nin dört büyük Türkçe divanında yer alan hayvan adları tanıklanacaktır. İncelenecek olan bu hayvan adlarının tarihî Türk lehçelerindeki konumu ile Çağatay Türkçesindeki konumu birlikte ele alınacaktır.  Ayrıca dört Türkçe divan içerisinde yer alan hayvan adlarının kökenlerinin bahis konusu olmasında, Nevâyî'nin Türk dili ile Farsça dilini karşılaştırdığı tutumun paralelliği göz önünde bulundurularak değerlendirilecektir. 
   Ali Şir Nevâyî'nin dört Türkçe divanında yer alan hayvan adlarının Türk kültürü ve mitolojisi ile bağlamı yanında, onun yaşadığı çağın öncesi ve sonrasında gelişen tarihî, siyasî ve sosyal meselelere karşı tutumunu, diğer disiplinlerle birlikte hayvan adlarını sembolleştiren yönü incelenecektir.

Abstract:
Ali Şir Nevâyî the statesman and the most important literary figure of his era, who has been lived in age of a great empire in Central Asia of fifteenth century, is one of the milestone intellectuals of Turkish language and literature. Nevâyî, created many works in such a environment, in spite of the prevalence of Persian literature in the era that he lived as a literary man. Among his works and also the topic that be work of this thesis, with Turkish divans such as Ġarā'ibü'ṣ-Ṣıġar, Nevādirü'ş-Şebāb, Bedāyi'ü'l-Vasaṭ and Fevāyidü'l-Kiber, he both lead to poets and literary man his era and inspired many literary intellectuals that after successor. 
   In this thesis, the name of animals will be defined in four great divan of Nevâyî. This animal names that will be investigated, will be handled the status of in Chagatai Turkish and the status of in old Turkish dialects. Also in that case to be the topic aforementioned of the origins of the animal names that take part in the four Turkish divans, will be evaluate the parallel of his attitude of that Nevȃyî compared the Turkish and the Persian languages by take into consideration. 
   By the side of to be the context with Turkish culture and mitology the animal names that take part in the four Turkish divans of Ali Şir Nevâyî, will investigate his side of that be symbolized the animal names with together the diciplines, his attitude in towards the issues of historic, politic and social that improve in before and after of the era that he lived.