Solanaceae familyasina ait farkli türlerin toksik potansiyellerinin Drosophila melanogaster'de kısa süreli test teknikleri ile belirlenmesi
Determination of toxic potentials of different species belonging to solanaceae family in Drosophila melanogaster by short-term test techniques
Yazar: ŞEBNEM LOKUMCU
Danışman: PROF. DR. HANDAN UYSAL
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Genotoksisite = Genotoxicity ; Patlıcangiller = Solanaceae ; Somatik mutasyon = Somatic mutation ; Toksisite = Toxicity ; Ömür uzunluğu = Life span

Özet:
Amaç: Günümüzde insanların doğala dönüş sloganı sebebiyle farklı bitki türleri içerdikleri biyoaktif maddeler yönünden araştırılmakta ve bu biyoaktif maddeler insanlar tarafından günlük hayatta kullandıkları çeşitli ürünler ile vücuda alınmaktadır. Bu bitkilerin biyoaktif maddeleri gıda, ilaç, tekstil ve kozmetik sektörlerine ait ürünlerde kullanılmaktadır. Düşük miktarlarda iyileştirici özellik gösteren etken maddeler, yüksek miktarlarda kullanılınca zehirleyici olabilmektedir. Datura stramonium L. (boru otu), Hyoscyamus niger L. (ban otu) ve Nicotiana rustica L. (Maraş otu) türleri Solanaceae familyasına dahildir ve dağlık, ormanlık alanlar, boş araziler ve bahçelerde yetişirler. Bu bitkilerin keyif verici özelliklerinden dolayı halk arasında yaygın şekilde kullanıldığı da bilinmektedir. Özellikle bu üç türün bazı vejetatif ve generatif kısımları sigara gibi ya da çiğneyerek kullanılmakta ve uyuşturucu potansiyeli ile insanlarda bağımlılık yaratmaktadır. Ayrıca insanlar tarafından vücuda alındığında toksik etki de gözlenebilmektedir. Bu tez çalışmasının amacı da bağımlılık yapıcı özelliğe sahip olduğu bilinen bitki türlerinin Drosophila melanogaster'de toksik ve genotoksik etkili olup olmadığının kısa süreli test teknikleri ile belirlenmesidir.
Yöntem: Çalışmada her bitkiye ait farklı ekstraktların toksik etkisi ömür uzunluğu testi, genotoksik etkisi ise somatik mutasyon ve rekombinasyon testi (SMART) ile araştırılmıştır. Bu amaçla model organizma olarak D. melanogaster'in Oregon-R yabanıl soyu ve mutant soyları kullanılmıştır.
Bulgular: D. stramonium, H. niger ve N. rustica bitkilerine ait su ve metanol ekstraktları farklı dozlarda olmak üzere D. melanogaster'in Oregon-R yabanıl soyuna ait dişi ve erkek popülasyonlarına uygulanmıştır. Artan uygulama dozuna bağlı olarak hem maksimum hem de ortalama ömür uzunluğunda kontrol gruplarına göre kısalma tespit edilmiştir (p<0,05). SMART'dan elde edilen verilere göre de bitkisel ekstraktların mutant klon frekansını artırdığı ve somatik mutasyonları uyardığı gözlenmiştir. 
Sonuç: İnsanlar tarafından keyif verici olarak kullanılan D. stramonium, H. niger ve N. rustica bitkilerine ait ekstraktların toksik ve genotoksik etkili olduğu belirlenmiştir. 

Anahtar Kelimeler: Patlıcangiller familyası, ömür uzunluğu, somatik mutasyon, toksisite, genotoksisite

Abstract:
Purpose: Today, due to the slogan of people's return to nature, different plant species are investigated in terms of the bioactive substances they contain and these bioactive substances are taken into the body by various products that people use in their daily life. The bioactive substances of these plants are used in products belonging to the food, medicine, textile and cosmetics sectors. Active substances that show healing properties in low amounts can be toxic when used in high amounts. Datura stramonium L., Hyoscyamus niger L. and Nicotiana rustica L. species belong to the Solanaceae family and grow in mountainous, wooded areas, vacant lots and gardens. It is also known that these plants are widely used among the people due to their pleasing properties. In particular, some vegetative and generative parts of these three species are used as cigarettes or by chewing, and they are addictive in humans with their drug potential. In addition, toxic effects can be observed when taken into the body by humans. The aim of this thesis is to determine whether plant species known to have addictive properties are toxic and genotoxic in Drosophila melanogaster by short-term test techniques.
Method: In the study, the toxic effect of different extracts of each plant was investigated by the longevity test, and the genotoxic effect was investigated by the somatic mutation and recombination test (SMART). For this purpose, Oregon-R wild strain and mutant strains of D. melanogaster were used as model organisms.
Findings: Water and methanol extracts of D. stramonium, H. niger and N. rustica plants were applied at different doses to female and male populations of the Oregon-R wild strain of D. melanogaster. Depending on the increasing application dose, both the maximum and mean lifespan were shortened compared to the control groups (p<0,05). According to the data obtained from SMART, it was observed that herbal extracts increased the frequency of mutant clones and stimulated somatic mutations.
Results: It has been determined that the extracts of D. stramonium, H. niger and N. rustica plants, which are used as pleasure by humans, are toxic and genotoxic.

Keywords: Solanaceae, longevity, somatic mutation, toxicity, genotoxicity