Kıyı erişilebilirliğinin ölçülmesi: CBS ortamında yöntemsel denemeler
Measurement of coastal accessibility: Methodological trials GIS environment
Yazar: HAZAL GEÇER
Danışman: DOÇ. DR. KIVANÇ ERTUĞAY
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Erişilebilirlik kavramı yaşam kalitesini belirleyen önemli unsurlardan biridir.
Kentsel ve bölgesel ölçekte farklı amaç ve tekniklerle gerçekleştirilebilen erişebilirlik
analizleri, özellikle ulaşım ve erişebilirlik alanında karşılaşılan problemleri tanımlamaya
yardımcı olur, kullanıcılara ve karar vericilere karar destekleri sağlar, ulaşım
planlamasında öncelikleri, aciliyetleri belirler. Erişilebilirlik ölçümü ve modellemesi pek
çok alanda Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) desteği ile başarılı bir şekilde
yapılabilmektedir.
Erişebilirlik modellemesi ile ilgili yazın (literatür) incelendiğinde, farklı
erişilebilirlik türlerini ölçmek için kullanılan çok sayıda çalışmanın olduğu
görülmektedir. Kentsel veya bölgesel ölçekte, günlük kullanım için önem arz eden eğitim,
sağlık, emniyet vb. noktasal donatı alanları erişilebilirliğini ölçen çok sayıda çalışma
bulunmakla birlikte, günlük insan çekiminin fazla olduğu, insanların yoğun talep
gösterdiği ve bölgesi için önemli turizm ve rekreasyon potansiyeli yaratan alanlardan olan
göl kıyıları, nehir kıyıları, deniz kıyıları vb. gibi lineer donatı alanları erişilebilirliği
üzerine çalışmaların son derece kısıtlı olduğu gözlenmektedir.
Yazındaki bu boşluktan yola çıkarak yürütülen çalışmada lineer donatı alanları
özelliği gösteren kıyı alanları erişilebilirliğinin karşılaştırmalı olarak CBS ortamında nasıl
ölçülebileceği adına senaryo bazlı yöntemsel denemeler yapılması amaçlanmıştır.
Çalışma alanı olarak büyük ölçekte Antalya ve Mersin kentleri, küçük ölçekte ise
Kaş kenti seçilmiştir. Antalya ve Mersin Türkiye'de önemli kıyı turizmini ve kıyı
kullanımını barındıran üst ölçekte iki komşu kenttir. Bununla beraber küçük ölçekli bir
sahil kenti olmasının farkındalığıyla beraber, aynı yöntemsel denemelerin karşılaştırmaya
dâhil olan iki büyük kente göre, daha küçük bir ölçekte nasıl sonuç verdiğini tartışmak
amacı ile Kaş kenti de seçilmiştir. Çalışma alanı olarak seçilen kentler için yapılan farklı
erişilebilirlik analizlerinin sonuçları erişilebilirlik düzeyleri arasındaki farkları daha iyi
anlamak için kıyaslanmıştır.
Çalışmadan elde edilen sonuçların lineer özellik gösteren donatı alanlarından olan
kıyı alanları erişebilirliğinin nicel olarak ölçülebilmesi ve karşılaştırılabilir bir yapıya
kavuşturulabilmesi adına ilgili yazına önemli bir katkı sağlayacağı ve gelecekte benzer
çalışmalara altlık oluşturacağı düşünülmektedir.

Abstract:
The concept of accessibility is one of the important elements that determine the
quality of life. Accessibility analyzes, which can be performed with different purposes
and techniques at urban and regional scale, help to define the problems encountered
especially in the field of transportation and accessibility, provide decision support to users
and decision makers, and determine priorities and urgency in transportation planning.
Accessibility measurement and modeling can be done successfully in many areas with
the support of Geographic Information Systems (GIS).
When the literature on accessibility modeling is examined, it is seen that there are
many studies used to measure different types of accessibility. Although there are many
studies measuring the accessibility of point type reinforcement areas such as education,
health, safety, etc., it is observed that the studies on the accessibility of linear
reinforcement areas, which are very important for daily use on an urban or regional scale,
such as lake shores, river shores, sea shores, etc., are extremely limited.
Based on this gap in the literature, it is aimed to conduct scenario-based
methodological trials in order to measure how the accessibility of coastal areas, which are
linear reinforcement areas, can be measured comparatively in the GIS environment.
The cities of Antalya and Mersin on a large scale and Kaş on a small scale were
chosen as the study area. Antalya and Mersin are two upper-scale neighboring cities that
host important coastal tourism and coastal use in Turkey. However, with the awareness
of being a small-scale coastal city, the city of Kaş was also chosen in order to discuss how
the same methodological trials yielded results on a smaller scale. The results of different
accessibility analyzes for the cities selected as the study area were compared to better
understand the differences between accessibility levels.
It is thought that the results obtained from the study will make an important
contribution to the relevant literature in order to quantitatively measure the accessibility
of coastal areas which are linear reinforcement areas, to provide a comparable structure,
and to form a basis for similar studies in the future.