Periton diyalizi hastalarında salutogenez modeline dayalı bakımın bütünlük duygusuna etkisi
The effect of salutogenesis-based care on the sense of coherence in peritoneal dialysis patients
Yazar: NURCAN UZDİL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZLEM CEYHAN
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Ruh Sağlığı ve Hast. Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Bütünlük duygusu = Sense of coherence ; Diyaliz = Dialysis ; Hasta bakımı = Patient care ; Periton diyalizi = Peritoneal dialysis ; Salutogenez = Salutogenesis

Özet:
Bu araştırma salutogenez modeline dayalı bakımın periton diyalizi hastalarında bütünlük duygusuna etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma ön test son test kontrol gruplu deneysel bir çalışma olarak; 36 müdahale, 37  kontrol grubunda olmak üzere 73 hasta ile yürütülmüştür. Araştırmada etik kurul onayı, kurum izni ve bireylerden yazılı bilgilendirilmiş gönüllü onam alınmıştır. Araştırma verileri Hasta Tanıtıcı Bilgi Formu, Diyaliz Semptom İndeksi (DSİ), Genel Öz Yeterlilik Ölçeği (GÖYÖ) ve Bütünlük Duygusu Ölçeği (BDÖ) kullanılarak toplanmıştır. Müdahale grubuna 8 hafta, haftada 1 kez ev ziyareti yapılarak salutogenez modeline dayalı bakım verilmiştir. Kontrol grubuna herhangi bir girişim uygulanmamıştır. Veriler tanımlayıcı istatistikler, tekrarlı ölçümlerde iki yönlü varyans analizi, Mann-Whitney U testi, Pearson korelasyon analiz testleri kullanılarak değerlendirilmiştir. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 kabul edilmiştir.
Çalışmada müdahale ve kontrol gubundaki bireylerin ön test DSİ, GÖYÖ ve BDÖ (anlamlılık, anlaşılabilirlik, yönetilebilirlik alt boyut) puan ortalamaları benzerdir. Üçüncü ay ve altıncı ay müdahale grubu BDÖ toplam ve alt boyut puanları, GÖYÖ puanları kontrol grubundan istatistiksel olarak anlamlı yüksek bulunmuştur. Kontrol grubunda ise bir değişim olmadığı belirlenmiştir. Ayrıca müdahale grubu üçüncü ay ve altıncı ay DSİ puanlarının kontrol grubundan istatistiksel olarak anlamlı düşük olduğu tespit edilmiştir. Kontrol grubu kendi içinde değerlendirildiğinde öntest ve üçüncü ay DSİ puanları benzer olup, bu ayların değerleri altıncı ay değerlerinden istatistiksel olarak önemli düzeyde yüksektir. Öntest DSİ değerleri ile altıncı ay DSİ değerlerinin farkları alındığında müdahale grubundaki düşüşün kontrol grubundan istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek olduğu saptanmıştır (p<0.001).
Çalışma sonucunda müdahale ve kontrol grubundaki periton diyalizi hastalarının DSİ, GÖYÖ ve BDÖ den (anlamlılık, anlaşılabilirlik, yönetilebilirlik alt boyut) aldıkları puan ortalamalarının ön test,  üçüncü ay ve altıncı ay farklarının  istatiksel olarak anlamlı olduğu saptanmıştır. Sonuç olarak periton diyalizi hastalarına salutogenez modeline dayalı verilen bakımın bütünlük duygusu ve öz yeterliliği artırdığı, semptom kontrolünü sağlayarak diyaliz semptomlarında düşüş sağladığı belirlenmiştir. Periton diyalizi hastalarında ev ziyareti yapılarak salutogenez modeline dayalı bakım verilmesi ve devamlılığın sağlanması önerilebilir.

Anahtar Kelimeler:Periton Diyalizi, Salutogenez Modeli, Bakım, Bütünlük Duygusu.

Abstract:
This research is conducted to determine the effect of salutogenesis based care on the sense of coherence in patients with peritoneal dialysis. The research is conducted as a pretest-posttest control group experimental study with 73 patients, including 36 in intervention and 37 in control group. In the research, ethics committee approval and corporate permissionare obtained and written informed voluntary consent formis obtained from individuals. The research data are collected using the Patient Identifier Information Form, Dialysis Symptom Index (DSI), General Self-Efficacy Scale (GSES) and the Sense of Coherence Scale (SIS).The intervention group is provided care based on the salutogenesis model by making home visits 1 time per weekfor 8 weeks. No intervention is applied to the control group. The data are evaluated using descriptive statistics, bilateral variance analysis in repeated measurements, Mann-Whitney U test, and Pearson correlation analysis tests. Statistical significance level is accepted as (p<0.05).
In the study, the pre-test DSI, GSES and SIS (significance, understandability, and manageability sub-dimension) mean scores of the individuals in the intervention and control groups are similar. The third month and sixth month intervention group SIS total and sub-dimension scoresand GSES scores are found to be statistically significantly higher than the scores of control group.It is determined that there is no change in the control group. Furthermore, it is determined that DSI scores of the third month and sixth month for intervention group are statistically and significantly lower than the control group.When the control group is evaluated within itself, the pre-test and third month DSI scores are similar and the values of these months are statistically and significantly higher than the sixth month values. Considering the differences between the pre-test DSI values and the sixth month DSI values, the decrease in the intervention group is found to be statistically and significantly higher than the control group (p<0.001).
As a result of the study, the mean scores of peritoneal dialysis patients in intervention and control group from DSI, GSES and SIS (meaningfulness, intelligibility, manageability sub-dimension) are found to be statistically significant in the pre-test, third month and sixth month differences. As a result, it is determined that the care based on the salutogenesis modelprovided to peritoneal dialysis patientsincreases the sense of coherence and self-efficacy and provides symptom control and decreases the dialysis symptoms. It may be recommended to provide salutogenesis model based care and its continuity for peritoneal dialysis patients by making home visits.

Key Words: Peritoneal Dialysis, Salutogenesis Model, Care, Sense of Coherence.