Küçük ve orta büyüklükteki konaklama işletmelerinin başarılarını etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi: Antalya ili örneği
Evaluation of the factors affecting the success of small and medium size hospitality enterprises: Antalya case
Yazar: GÜLÇİN KARATAŞ BARAN
Danışman: PROF. DR. NEDİM YÜZBAŞIOĞLU
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Turizm = Tourism
Dizin: Konaklama işletmeleri = Occommodation enterprises ; Turizm işletmeciliği = Tourism business

Özet:
Ekonomik kalkınmaya olan etkileriyle küçük ve orta ölçekli konaklama işletmeleri, turizm sektörünün vazgeçilmez unsurları olarak kabul edilmektedir. Sektörde baskın bir yere sahip olmalarının yanı sıra, ekonomik gelişimin de itici gücüdürler. Ancak bu işletmeler çeşitli zorluklarla ve engellerle karşı karşıya kalmaktadırlar. Bu zorluklar, işletmelerin kendi iç dinamikleriyle ilgili olabileceği gibi işletme dışı faktörlerden de kaynaklanabilmektedir. Bu nedenle, işletmelerin amaçlarına ulaşabilmelerinde ve varlıklarını başarılı bir şekilde sürdürebilmelerinde kritik öneme sahip faktörlerin belirlenmesi önem arz etmektedir. Bu kapsamda araştırmada, küçük ve orta ölçekli konaklama işletmelerinin performansı üzerinde etkili olabilecek faktörlerin (kritik başarı faktörleri, çevresel faktörler ve yönetim tarzı) çok yönlü olarak değerlendirilmesi ve ön plana çıkanların tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Geniş perspektifte ise amaçlanan; küçük ve orta büyüklükteki konaklama işletmelerinin faaliyetlerinin azalmasını önlemeye yardımcı olma, performanslarının artırılmasını teşvik etme ve kalkınmaya yönelik gerekli büyümeyi sağlamada etkili olabilecek faktörleri anlayarak yol gösterici öneriler geliştirmektir. Sektörün en yüksek pazar payına sahip illerinden biri olmasının yanı sıra istatistiki açıdan da en fazla turistik tesis, oda ve yatak sayısına sahip destinasyonu olması nedeniyle Antalya ili araştırma alanı olarak belirlenmiştir. Antalya ilinde faaliyet gösteren (ilçeler dahil) ve KOBİ kapsamına giren 1, 2 ve 3 yıldızlı, Kültür ve Turizm Bakanlığı'ndan yatırım ve işletme belgeli toplam 170 konaklama işletmesi araştırmanın evrenini oluşturmaktadır. Evren sayısının azlığı nedeniyle örneklem hesaplanmamış, evrenin tamamına ulaşılmaya çalışılmıştır. Nicel araştırma yaklaşımı kapsamında, veri toplama tekniği olarak anket yönteminden yararlanılmıştır. Anket uygulaması, araştırmaya konu olan konaklama işletmelerinin sahibi ya da ulaşılabilen en üst düzeydeki bir yöneticisi ile araştırmacı tarafından yüz yüze gerçekleştirilmiştir. 152 işletme sahibi/yöneticisinden alınan yanıtlar ile öngörülen ilişkileri test etmek için yapısal eşitlik modellemesi (YEM) kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, çevresel faktörlerin algılanan performans üzerinde etkili olduğunu ancak kritik başarı faktörlerinin ve yönetim tarzının işletmelerin performansı üzerinde anlamlı bir etkiye sahip olmadığını göstermektedir. Bununla birlikte yönetim tarzının kritik başarı faktörlerini etkilediği tespit edilmiştir. Tüm bu bilgiler ışığında, ilgili alanyazına farklı bakış açılarıyla katkı sağlanmaya çalışılmakta; sektöre, yöneticilere, politika yapıcılara ve araştırmacılara öneriler sunulmaktadır.

Abstract:
With their impact on economic development, small and medium-sized hospitality enterprises are recognized as indispensable elements of the tourism sector. In addition to having a dominant place in the sector, they are also the driving force of economic development. However, these enterprises face various challenges and obstacles. These challenges may be related to the internal dynamics of the enterprises as well as external factors. For this reason, it is important to determine the factors that are critical for businesses to achieve their goals and sustain their existence successfully. In this context, the study aims to evaluate the factors (critical success factors, environmental factors and management style) that may have an impact on the performance of small and medium-sized hospitality enterprises in a multidimensional way and to identify the prominent ones. In a broader perspective, the aim is to understand the factors that can help prevent the decline of small and medium-sized hospitality enterprises, encourage their performance improvement and provide the necessary growth for development and to develop guiding recommendations. Antalya province was selected as the research area since it is one of the provinces with the highest market share in the sector and statistically the destination with the highest number of touristic facilities, rooms and beds. A total of 170 accommodation establishments operating in Antalya province (including districts) with 1, 2 and 3 stars, investment and operation certificates from the Ministry of Culture and Tourism, which fall within the scope of SMEs, constitute the population of the study. Due to the small number of the population, sampling was not calculated and the entire population was tried to be reached. Within the scope of quantitative research approach, questionnaire method was used as data collection technique. The questionnaire application was conducted face-to-face by the researcher with the owner or the highest level manager of the accommodation establishments subject to the research. 152 owners/managers and structural equation modeling (SEM) was used to test the predicted relationships. The findings show that environmental factors have an impact on perceived performance, but critical success factors and management style do not have a significant impact on the performance of businesses. However, management style was found to affect critical success factors. In the light of all this information, it is attempted to contribute to the related literature with different perspectives and suggestions are presented to the sector, managers, policy makers and researchers.