Şizofreni hastalarının birinci derece yakınlarında şizotipal özellikler ile nörokognitif eksikliklerin ilişkisi
Correlations between neurocognitive performances and schizotypal features in first degree relatives of schizophrenia patients
Yazar: NADİDE GÜRSES
Danışman: PROF. DR. KAZIM YAZICI
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Psikiyatri Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2009
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Biliş = Cognition ; Bilişsel işlevler = Cognitive functions ; Nöropsikoloji = Neuropsychology ; Nöropsikolojik testler = Neuropsychological tests ; Şizofreni = Schizophrenia ; Şizotipal kişilik bozukluğu = Schizotypal personality disorder

Özet:
Bu çalışmada şizofreni hastalarının birinci derece yakınları ile yaş, cinsiyet ve eğitim düzeyi bakımından eşleştirilmiş kontroller şizotipal özellikler ve nörokognitif test başarıları açısından karşılaştırılarak, yüksek şizotipal özellikleri olan hasta yakınlarında şizofreniye ait olası nörokognitif endofenotiplerin saptanması amaçlanmıştır.Çalışmaya 56 şizofreni hastasının birinci derece yakını ile 36 sağlıklı birey alınmıştır. Gruplara nöropsikolojik değerlendirme bataryası (Rey İşitsel Sözel Öğrenme Testi, sözel akıcılık testleri, sayı dizisi testi, İz Sürme Testi- B, Weschler Bellek Ölçeği Geliştirilmiş Formunun Şekil Belleği alt testi, Küplerle desen testi ve Wisconsin Kart Eşleme Testi) uygulanmıştır. Şizotipal özellikler Chapman'ın Fiziksel Anhedoni Ölçeği (FAÖ), Algılamada Sapmalar Ölçeği (ASÖ) ve Büyüsel Düşünce Ölçeği ile değerlendirilmiştir.Hasta yakınları ile kontroller arasında şizotipal özellikler bakımından fark saptanmamıştır. Bu iki grup nörokognitif test başarıları bakımından karşılaştırıldığında; hasta yakınlarının İşitsel Sözel Öğrenme ve sözel akıcılık testlerinde kontrollere göre düşük başarı gösterdikleri saptanmıştır. Deneklerin Chapman'ın üç ölçeğinden aldıkları puanların toplanmasıyla birleşik şizotipi puanları elde edilmiştir. Birleşik şizotipi puanlarının ortancasına göre hasta yakınları iki gruba ayrıldığında; yüksek şizotipal özellikleri olan hasta yakınlarında anlık bellek ile sözel akıcılık testleri ve WCST ile değerlendirilen yürütücü işlevler becerisinde bozukluk görülmüştür. Yapılan bağıntı incelemeleri sonrası sözel ve şekilsel bellek ile yapılandırma becerisi daha çok negatif şizotipi boyutuyla, yürütücü işlevler ve anlık bellek ise her iki şizotipi boyutuyla ilişkili bulunmuştur. Sonuç olarak psikometrik olarak ölçülen şizotipal özelliklerin şizofreni için güçlü bir endofenotip olmadığı; bellek ve öğrenme, anlık bellek ve yürütücü işlevlerdeki bozuklukların bizim çalışmamızda da güçlü endofenotip adayları olarak ortaya çıktığı görülmektedir. Hasta yakınlarında şizotipal özelliklere ek olarak yukarıda sayılan nörokognitif alanlardan birinde veya birkaçında bozukluk saptanması şizofreni için risk altındaki bireyleri belirlenmesine yardım edeceği gibi şizofreninin etiyolojisini anlamaya dönük çalışmalar için homojen bir topluluk elde etmeye de yarayacaktır. Benzer araştırma düzenleri kullanılarak daha geniş örneklemlerde yapılacak çalışmalar nörokognitif testlerin şizofrenide endofenotip olarak yerlerinin belirginleşmesine yardım edecektir.

Abstract:
The aim of this study was to compare schizotypal traits and neurocognitive test performances of first degree relatives of schizophrenia patients to controls matched for age, sex, and education in order to detect the possible neurocognitive endophenotypes for schizophrenia in the relatives with high schizotypal traits.Fifty six first degree relatives of schizophrenia patients and 36 healthy controls were included in the study. A neuropscyhological test battery comprising of Rey Auditory Verbal Learning Test, verbal fluency tests, digit span test, Trail Making Test Part B, Figural memory subtest of Wechsler Memory Scale Revised Edition, block design, Wisconsin Cart Sorting Test (WCST) was given to the subjects. The schizotypal traits were assessed by using Chapman?s Physical Anhedonia Scale (PhysAnhS), Perceptual Aberration Scale (PAS) and, Magical Ideation Scale (MIS). There was no differences with regard to schizotypal traits between relatives of patients and controls. Relatives of schizophrenia patients performed significantly worse than normal comparison subjects on Rey Auditory Verbal Learning Test and verbal fluency tests. Measures on the three Chapman subscales were combined to generate a composite schizotypy score. When the relatives of patients were split into two groups based on a median split of composite schizotypal score, deficits in immediate memory and executive function assessed by WCST and verbal fluency test were found in relatives with high schizotypal traits. Correlational analyses revealed that verbal and figural memory and, block design test performances were mostly associated with negative schizotypal dimension, while executive functions and immediate memory were associated with both positive and negative schizotypal dimensions. In conclusion, our findings suggest that psychometrically identified schizotypal traits are not useful endophenotypes for schizophrenia. Deficits in learning and memory, and executive functions prove as suitable endophenotypic markers in schizophrenia.Key words: schizophrenia, schizotypal, neuropsychology, endophenotype