Sağlık arama davranışı ve etki eden etkenler
Health seeking behavior and affecting factors
Yazar: RIFKI ÖNDER
Danışman: PROF. DR. OKAY BAŞAK
Adnan Menderes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Algı = Perception ; Hastalık = Disease ; Sağlık = Health ; Sağlık araştırmaları = Health surveys ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık hizmetleri araştırmaları = Health services research ; Sağlık ve hastalık = Health and disease

Özet:
Giriş ve Amaç
Sağlık; yaşamının devamlığı ve kalitesinin en önemli ve değerli göstergesidir. Günümüzde sağlık; bedensel, ruhsal ve sosyal yönleriyle tüm insanların temel beklentisi ve ihtiyacı olan mutlak iyilik halinin bir ifadesi olarak kabul edilmektedir.
Bu çalışmanın amacı; bireyler için " sağlık " ve "sağlıklı olma" kavramın ne anlama geldiği, sağlıklarında bir bozulma veya anormallik hissettiklerinde oluşan duygu ve düşünceler, bundan sonraki süreçte sağlık arama davranışlarının nasıl olduğunu öğrenmeye çalışmak şeklinde belirlenmiştir. Ek olarak sağlık arama davranışının oluşmasında ve sürdürülmesinde etkili olan faktörler, kişilerin hastalık davranışı sırasında kullandıkları danışma sistemi ve etkilerini anlamaya çalıştık. Ayrıca kişilerin sağlık hizmeti kullanımı ile ilgili düşünce ve beklentilerini kavramaktır.
Gereç ve Yöntem
Çalışma niteliksel araştırma olarak tasarlandı. Veriler yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşme tekniği ile toplandı. Verilerin analizinde ise tematik analiz yöntemi kullanıldı. Çalışma evreni Aydın'da yaşayan 18 yaşın üzerindeki erişkinler olarak tanımlandı. Örneklem büyüklüğü en az 30 erişkin kişi olarak belirlendi. Görüşmeler, iki araştırmacı tarafından Eylül – Aralık 2014 tarihleri arasında ve yüz yüze bireysel görüşme şeklinde gerçekleştirildi. Sesli kayda alınan tüm görüşmeler yazılı dokümanlara çevrildi. Bu dokümanlar birkaç kez okundu ve temalar saptandı. Bu temalar arasında açıklayıcı ilişkiler belirlendi ve bulgulara ulaşmaya çalışıldı.
Bulgular
Çalışmamıza Aydın'da yaşayan 18 yaşından büyük erişkin nüfustan 30 kişi katıldı. Katılımcıların yaş ortalaması 44,3±11,5 olarak saptandı. Katılımcıların 8'i kadın (% 26,7), 22'si erkek (% 73,3)'ti. Görüşmeler sırasında katılımcılardan konuyla ilgili beş temel başlık hakkında bilgi alınmaya çalışıldı: sağlıklı olma algısı, sağlıktaki bozulmanın farkına
varılması, sağlıktaki bozulmayı yorumlama ve oluşturulan tepkiler, yardım arama davranışı ve sağlık hizmeti kullanımı. Başlıca bulgular olarak : Katılımcılar sağlığı kapsayıcı bir şekilde anlamlandırmaktadırlar ve kendileri için öneminin farkındadırlar. Sağlıklarında bir bozulma olduğunda kendilerini dinlemekte, bedenlerindeki değişmeleri anlamaya ve kendini tanımaya çalışmaktadırlar. Katılımcıların sıkıntı çektikleri en önemli sorunları; sorunun ne olduğunu anlayamamak, bir sağlık sorunu olduğunda nereye gideceğini ve nerede çözüm bulacağını bilememektir. Tüm sağlık sorunlarında çare arama davranışı çeşitlilik göstermektedir. Çare arama davranışında, internet kullanımı ve danışma sisteminin işletilmesi davranışı etkileyen önemli faktörlerdendir. Sağlık hizmeti almada en temel sorunlar ; para, ulaşım sorunları, sağlık güvencesi, yardımcı olabilecek birilerini bulamama , bürokratik süreçler ve sistemsel engeller olarak gözlenmiştir. Hasta ile doktor arasındaki iletişim sağlık hizmeti almada önemli rol oynamaktadır.
Sonuç
Sağlığın tanımı herkes için farklılık göstermektedir. Ancak önemi ve değerinin yüksek olduğu konusunda tüm katılımcılar fikir ortaklığı göstermiştir. Bu yüksek farkındalık kişilere sağlıklarını iyi durumda tutabilme konusunda motivasyon sağlamaktadır. Bu farkındalık bireysel ve toplumsal iyi sağlık hedeflerine ulaşmada başlangıç noktası olarak kullanılabilir. Kişilerin sağlıklarında bozulma olduğunda ilk başvuru noktası konusundaki sıkıntıları sağlık hizmetlerinin akış şemasına ciddi zarar vermektedir. Sağlık hizmeti sunumu, kişilerin sağlık arama davranışının belirlenmesinde önemli bir faktördür. Sağlık hizmet sunumuna ulaşmayı ve ondan yararlanmayı engelleyen etkenlerin azaltılması sağlık arama davranışını olumlu olarak etkileyecektir. Sağlık arama davranışının tüm bileşenlerini kapsayan yeni niceliksel çalışmalar tasarlanması ve bunların sonuçlarının bizim çalışmamızla beraber değerlendirilmesi, çalışma alanımızla ilgili daha ayrıntılı sonuçların alınmasını sağlayacaktır.

Anahtar kelimeler: Sağlık arama davranışı, hastalık davranışı, sağlık hizmeti kullanımı , sağlıklı olma , sağlıkta bozulma

Abstract:
HEALTH SEEKING BEHAVIOR AND AFFECTING FACTORS
Introduction and Aim
Health is the most important and valuable indicator of the continuity and quality of life. It can be said that, today, with health physical, mental and social aspects most fundamental expectation and needs, is an expression of absolute well-being of all people
The purpose of this study is to understand what it means the concepts like "health" and "being healthy" for individuals, feelings and thoughts when there is a deterioration or abnormalities in their health and after that to understand how the process of health seeking behaviour is being shaped. In additionally, we will try to understand the factors that affects the formation and sustaining of health seeking behaviour and the consultation systems during their illness behaviour and its effects. Likewise to grasp, the perception and expectations of individuals when they need health services.
Materials and Methods
The study was designed as a qualitative research. Data were collected through in-depth semi-structured interview technique. The thematic analysis technique being used to analyse the data. The study universe was defined as adults over the age of 18 living in Aydın. The sample size was defined as at least 30 adult persons. Interviews were carried out by two researchers in between September and December, 2014 as face to face individual interviews. All interviews were recorded as audio recording and later they were transcribed into Word documents. In order to determine the main themes these documents were read several times. We defined explanatory relations between at these themes, and tried to reach to findings of study
Results
We had 30 participants living in Aydın aged 18 years older and above adults. The average age of participants was found to be 44.3 ± 11.5. Participants are 8 female (26.7%) and 22 men (73.3%). In the interviews we tried to gather information on five main topics:
97
perception of being healthy, to realize the deterioration in health, interpretation of deterioration of health and the reactions, help-seeking behaviour and health service usage. The main findings: Participants expressed a sense of the overarching health and they are aware of the importance for themselves. They listen to themselves when there is a deterioration of health and try to understand the changes in their bodies, are trying to recognize their own bodies. The most important challenge for the participants is the difficulty of knowing what is the problem, where to go and to seek for the solution when there is a health issue. In all health problems there is diversity in health seeking behaviour. In all kinds of health seeking behaviour, internet usage and consulting system are the most important factors. In terms of using health services the most basic problems have been observed as: the money, transportation issues, health insurance, inability to find someone who can help, bureaucratic processes, systemic barriers. The communication between patient and doctor plays an important role in terms of taking health care.
Conclusion
The definition of health is different for everyone. However, all participants shares the thought of its importance and value for them. This awareness to high level, provide the motivation to keep in good condition in their health. At the same time this awareness can be as a starting point in order to reaching individual and social good health targets. The difficulty with the first point contact of health care services when there is a deterioration in health, gives great damage to the scheme of health service provision. Health care presentation is in itself an important factor in the formation of health-seeking behaviour. The reduction of obstacles in front of the health service delivery and access to it will have a positive effect in terms of health seeking behaviour. New quantitative studies designed to cover all components of the health-seeking behaviour and evaluate them with the results of our study will provide more detail understanding of subject matter under consideration.

Keywords:Health seeking behaviour, illness behaviour, health care usage, being healthy , deterioration of health