Avrupa Birliği hukukunun gelişimi karşısında uluslararası yatırım anlaşmaları
International investment agreements against the development of European Union law
Yazar: MUSTAFA AYKANAT
Danışman: PROF. DR. İLKE GÖÇMEN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Avrupa Birliği ve Uluslararası Ekonomik İlişkiler Ana Bilim Dalı / Hukuk Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hukuk = Law

Özet:
II. Dünya Savaşı'ndan sonra ticaretin küresel boyutta artışa geçmesi uluslararası sermaye hareketlerinin düzenli bir zeminde gerçekleştirilmesi ihtiyacını arttırmıştır. Çok tarafları yatırım anlaşması çabalarının sonuçsuz kalması yatırım teşviki ve korunması arayışındaki devletleri ikili yatırım anlaşmalarına sevk etmiştir. Avrupa Birliği de (AB) 1990'lı yılların başında itibaren küresel ticarette yetki sahibi olmak arzusu içinde olmuştur. Ancak AB'nin kendine özgü hukuki yapısı nedeniyle bu yetki arayışı uzunca bir süre karşılıksız kalmıştır. Bir taratan üye devletlerin yatırım anlaşmalarının Birliğin ortak çıkarlarına zarar vermesini önlemek isteyen Birlik diğer taraftan bu alandaki yetki talebini canlı tutmuştur. Nihayet Lizbon Antlaşmasıyla birlikte doğrudan yabancı yatırımlar (DYY) alanında münhasır bir yetki sahibi olan Birlik yaptığı yeni nesil anlaşmalar ve Birlik tasarruflarıyla etkisini arttırmaya devam etmektedir. Bu çalışmada uluslararası yatırım anlaşmalarının AB'nin kendine özgü  hukuki yapısından ne ölçüde etkilendiği ve bu etkileşim neticesinde hangi hukuki meselelerin ortaya çıktığı araştırılmıştır. Tez çalışmasında ilk olarak yatırım anlaşmalarının uluslararası hukuktaki yeri ve önemine değinilmiş, sonrasında AB'nin yatırım anlaşmaları, üye devletlerin kendi aralarında üçüncü devletlerle akdettiği yatırım anlaşmaları incelenmiştir. Son olarak bu alandaki hukuki meselelerin Türkiye'nin yatırım anlaşmalarına nasıl yansıyacağına değinilmiştir. Çalışmada uluslararası yatırım anlaşmaları hükümlerinin giderek AB mevzuatına yakınlaştırıldığı, böylece Birlik hukuku dinamiklerine dikkat edilen yeni nesil yatırım anlaşmalarının ortaya çıktığı; ancak henüz yatırım uyuşmazlıklarının AB hukukunun özerk yapısını etkilemeden nasıl çözülebileceğine dair somut bir gelişme sağlanamadığı sonuçlarına ulaşılmıştır.

Abstract:
After World War II the growth in trade on a global scale increased the need for international capital movements to be carried out on a regular basis. The failure of multilateral investment agreement efforts has led states seeking investment promotion and protection to bilateral investment agreements. Since the early 1990s, the European Union (EU) has also wanted to have authority in global trade. However, due to the unique legal structure of the EU, this search for authority remained unanswered for a long time. While the EU, on one hand, wants to prevent the investment agreements of the member states from harming the common interests of the Union, on the other hand, has kept the demand for authority in this area alive. Finally, with the Lisbon Treaty, the EU, has embraced an exclusive competence in the field of foreign direct investments (FDI), continues to increase its influence with the new generation agreements and Union savings. In this study, it has been investigated to what extent international investment agreements are affected by the unique legal structure of the EU and which legal issues arise because of this interaction. In the thesis study, firstly, the place and importance of investment agreements in international law has been mentioned, then the investment agreements of the EU and the investment agreements that the member states concluded with third states are examined. Finally, it has been expressed how the legal issues in this area are reflected in Türkiye's investment agreements. In the study, it is stated that the provisions of international investment agreements are approximated to the EU legislation, thus new generation investment agreements that pay attention to the dynamics of EU law; however, it has been concluded that no concrete development has been achieved yet on how to resolve investment disputes without affecting the autonomous structure of EU law.