Bir kronik hastalık hikayesi: Diyabetes Mellitus tanısı olan yetişkin bireylerin hastalık deneyimleri ve yönetimlerini etkileyen sosyo-kültürel faktörlerin incelenmesi: Tokat örneği
A story of chronic illness: An examination of socio-cultural factors affecting the disease experience and management of adults with Diabetes Mellitus: Tokat case
Yazar: SAADET LALE SAFA
Danışman: DOÇ. DR. GÖKÇESU AKŞİT DUDAKLI
Maltepe Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Bu tezin temel amacı, kendine özgü nitelikleriyle, ömür boyu ve günün her saati var olan 
Diyabetes Mellitus hastalığının, hastalığı yaşayan bireyler tarafından nasıl 
deneyimlendiği ve nasıl yönetildiğini ve bunları etkileyen unsurları sosyolojik olarak 
değerlendirmektir. Sağlık ve Hastalık Sosyolojisi kapsamında yapılan çalışma, nicel ve 
nitel tasarımın bir arada kullanıldığı karma teknikle gerçekleştirilmiştir. Amaç, önce nicel 
verilerle katılımcılara ait genel bir profil oluşturmak ve arkasından ortaya çıkan 
bulguların sosyal bağlamlarını, bireylerle yüz yüze derinlemesine görüşme yaparak 
ortaya çıkarmaktır.  
Araştırmanın evrenini Tokat il merkezi ve merkeze bağlı 113 köyde yaşayan ve diyabet 
tanısı olan, 18 yaş üstü bireyler oluşturmuştur. Ancak çalışmanın nicel aşaması Covid-19 
pandemi dönemine rast geldiği için, Tokat il merkezinde bulunan iki kamu hastanesinin 
dahili ve cerrahi kliniklerine kabul edilen hastalarla tanımlayıcı ve kesitsel tipte 
yapılmıştır. Veriler, araştırmacı tarafından oluşturulan anket formu kullanılarak toplam 
205 hasta ile yüz yüze görüşülerek toplanmış, SPSS 27.0 Program yardımı ile 
değerlendirilmiştir. Anket uygulanan bireylerin sadece ikisi tip 1 diyabet olduğu için 
çalışma, tip 2 diyabetik bireyler üzerinden sürdürülmüştür. Çalışmanın nitel verileri, 
anket uygulanan 205 diyabetik birey arasından,13 kadın, 13 erkek toplam 26 katılımcı ile 
yüz yüze görüşerek elde edilmiş ve veri analizi araştırmacı tarafından içerik analizi 
yapılarak tema ve alt temalar/alt kategoriler şeklinde değerlendirilmiştir. 
Çalışmanın nicel bulgularına göre, hastalık deneyimi açısından; bireylerin yaklaşık yarısı, 
genel sağlıklarını "orta" düzeyde tanımlamış, dörtte biri ruhsal sorun yaşamış, yaklaşık 
üçte ikisi fiziksel yetersizlik yaşamıştır. Nitel bulgularına göre ise, katılımcılar hastalığa 
daha çok olumsuz/yıkıcı anlam yüklemişlerdir. Bireyler fiziksel değişikliklerle birlikte, 
biyografi, kimlik ve benlikle ilişkili değişimler, damgalanma, sosyal izolasyon, başkasına 
yük olma gibi birçok psikososyal sorun yaşamaktadırlar. Nicel bulgulara göre, hastalık 
yönetimi açısından, en iyi uyum düzenli ilaç kullanmak iken en düşük olan sırasıyla 
egzersiz, diyet ve takip yapmadır. Nitel bulgular da bunlarla uyumlu seyretmiştir. Ayrıca, 
sonuçlar üzerinde kişisel faktörlerden çok sosyokültürel faktörler etkilidir.

Abstract:
The main purpose of this thesis is to sociologically evaluate how Diabetes Mellitus, which 
exists lifelong and around the clock with its unique characteristics, is experienced and 
managed by individuals with the disease and the factors affecting it. The study, which 
was conducted within the scope of Sociology of Health and Illness, was carried out with 
a mixed method using a combination of quantitative and qualitative design. The aim was 
to first create a general profile of the participants with quantitative data and then to reveal 
the social contexts of the findings by conducting face-to-face in-depth interviews with 
individuals. 
The population of the study consisted of individuals over the age of 18 living in Tokat 
city centre and 113 villages connected to the centre and diagnosed with diabetes. 
However, since the quantitative phase of the study coincided with the Covid-19 pandemic 
period, it was conducted in a descriptive and cross-sectional type with patients admitted 
to the internal and surgical clinics of two public hospitals in Tokat city centre. The data 
were collected by face-to-face interviews with a total of 205 patients using a questionnaire 
form created by the researcher and evaluated with the help of SPSS 27.0 Programme. 
Since only two of the surveyed individuals had type 1 diabetes, the study was conducted 
on type 2 diabetic individuals. The qualitative data of the study were obtained by face-to
face interviews with a total of 26 participants, 13 female and 13 male, among 205 diabetic 
individuals who were surveyed, and the data analysis was evaluated by the researcher in 
the form of themes and sub-themes/subcategories by content analysis. 
According to the quantitative findings of the study, in terms of illness experience, about 
half of the individuals defined their general health at 'moderate' level, one fourth 
experienced mental problems, and about two thirds experienced physical inadequacy. 
According to the qualitative findings, the participants attributed more 
negative/destructive meaning to the illness. Along with physical changes, individuals 
experience many psychosocial problems such as biography, identity and self-related 
changes, stigmatisation, social isolation, and being a burden to others. According to the 
quantitative findings, in terms of disease management, the best compliance was regular 
medication use, while the lowest was exercise, diet and follow-up, respectively. 
Qualitative findings were also consistent with these findings. In addition, sociocultural 
factors are more influential on outcomes than personal factors.