Yetişkinlerde öğün sıklığı ile diyet kalitesi ve yeme tutumu arasındaki ilişki
The relationship between meal frequency and diet quality and eating attitudes in adults
Yazar: SEVİNÇ BAKAN
Danışman: PROF. DR. MAKBULE GEZMEN KARADAĞ
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme incelemeleri = Nutrition surveys ; Diyet = Diet ; Diyet kalitesi = Diet quality ; Obezite = Obesity ; Yeme tutumu = Eating attitudes ; Yetişkinler = Adults

Özet:
Bu çalışma, yetişkinlerde öğün sıklığının diyet kalitesi ve yeme tutumu üzerine etkisinin incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Çalışmaya 18-64 yaş aralığında, 2 ana öğün tüketen 46 kişi (11 erkek ve 35 kadın) ve 3 ana öğün tüketen 45 kişi (11 erkek ve 34 kadın) olmak üzere 91 fazla kilolu/obez, gönüllü birey katılmıştır. Bireylerin genel özellikleri ve beslenme alışkanlıkları anket formu ile öğrenilmiştir. Diyetle günlük enerji, besin ögesi alımlarını belirlemek ve "Sağlıklı Yeme İndeksi 2015" ile diyet kalitelerini değerlendirmek için 3 günlük besin tüketim kaydı alınmıştır. Bireylerin antropometrik ölçümleri alınmış, vücut kompozisyonları analiz edilmiş ve bazı kan bulguları değerlendirilmiştir. Fiziksel aktivite düzeyleri 'Uluslararası Fiziksel Aktive Anketi' ile belirlenmiştir. Yeme tutumlarını belirlemek için 'Üç Faktörlü Yeme Anketi' kullanılmıştır. Çalışma sonunda 2 ana öğün grubundaki bireylerin en çok atladığı öğünün öğle yemeği olduğu saptanmıştır. Üç ana öğün tüketen kadınların grubunda diyetle enerji ve makro besin ögesi alım miktarlarının 2 ana öğün tüketen kadınlardan fazla olduğu görülmüştür (p<0,05). İki ana öğün tüketen erkeklerin grubunda ise sadece bitkisel protein alımının 3 ana öğün grubunda daha yüksek olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Çalışmaya katılan bireylerin yaklaşık yarısının (%48,4) fazla kilolu sınıfında yer aldığı tespit edilmiştir. Üç ana öğün grubundaki erkeklerin vücut ağırlığı, yağsız vücut miktarı (kg), toplam vücut suyu, bazal metabolik hız, kalça çevresi medyan değerlerinin 2 ana öğün grubundaki erkeklerin değerlerinden yüksek olduğu saptanmıştır (p<0,05). Kadınlarda ise antropometrik ölçümler ve vücut kompozisyonu bileşenleri iki grup arasında benzer bulunmuştur (p>0,05). İki ana öğün grubundaki erkeklerin Üç Faktörlü Yeme Anketi toplam puanının 3 ana öğün grubundaki erkeklerden yüksek olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). Erkek bireylerde 2 ana öğün grubundakilerin %63,6'sının düşük, 3 ana öğün grubundakilerin %100,0'ünün iyileştirilmesi gereken diyet kalitesine (p<0,05), kadınlarda ise 2 ana öğün grubundakilerin %57,1'inin, 3 ana öğün grubundakilerin %94,1'inin iyileştirilmesi gereken diyet kalitesine sahip olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). Öğün sıklığının sağlıklı yeme indeksi, beden kütle indeksi, lipit birikim ürünleri indeksi, Üç Faktörlü Yeme Anketi toplam puanı ve HOMA-IR ile ilişkisini değerlendirmek için kurulan model istatiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,05). Buna göre ana öğün sayısındaki 1 birimlik artışın SYİ 2015 toplam puanını 9,3 puan arttırdığı saptanmıştır. Sonuç olarak fazla kilolu/obez bireylerde öğün sayısındaki değişikliklerin diyet kalitesini, vücut kompozisyonunu ve diyetle günlük enerji, besin ögesi alımını etkileyebileceği gösterilmiştir. Öğün sıklığının doğru planlanmasının obezitenin tedavisine ve sağlığın korunmasına katkı sağlayabilecek önemli faktörlerden biri olduğu düşünülmektedir.

Abstract:
This study aimed to evaluate the effect of meal frequency on diet quality and eating attitude in adults. Between the ages of  18-64, totally 91 overweight/obese voluntary individuals,  46 people (11 men and 35 women) who consumed 2 main meals and 45 people (11 men and 34 women) who consumed 3 main meals, participated in the study. The general characteristics and eating habits of the individuals were determined by a questionnaire. A 3-day food consumption record was taken to determine the daily energy and nutrient intakes of the diet and to evaluate the quality of the diet using 'Healthy Eating Index 2015 (HEI 2015). Anthropometric measurements of the individuals were taken by the researcher and their body composition was analyzed while some blood findings were also evaluated. Physical activity levels were determined by the 'International Physical Activity Questionnaire'. The 'Three-Factor Eating Questionnaire' was used to determine eating attitudes. The study has found that the meal that individuals in the two-main-meal group skip the most is lunch. It was observed the amount of dietary energy and macronutrient intake of women in the three-main-meal group is higher than that of women in the two-main-meal group (p<0.05). In the group of men who consumed two main meals, it was determined that only vegetable protein intake was higher in the three-main-meal group (p<0.05). It was found that about half (48.4%) of the individuals participating in the study were in the overweight class. It was found that the median values of body weight, lean body mass (kg), total body water, basal metabolic rate, hip circumference of men in the three-main-meal group were higher than the values of men in the two-main-meal group (p<0.05). On the other hand, anthropometric measurements and body composition components were found to be similar between the two groups in women (p>0.05). It was also found that the total score of the Three-Factor Eating Questionnaire of men in the two-main-meal group was higher than that of men in the three-main-meal group (p<0.05). It was found that 63.6% of those in the two-main-meal group of male individuals had low diet quality, and 100.0% of those in the three-main-meal group needed to be improved (p<0.05), while 57.1% of those in the two-main-meal group of women and 94.1% of the women in the three-main-meal group had diet quality that needed to be improved (p<0.05). The model established to evaluate the relationship of meal frequency with healthy eating index, body mass index, lipid accumulation products index, Three-Factor Eating Questionnaire total score and HOMA-IR was found to be statistically significant (p<0.05). Accordingly, it has been determined that an increase of 1 unit in the number of main meals increased the total score of Healthy Eating Index 2015 by 9.3 points. As a result, it has been shown that changes in the number of meals in overweight/obese individuals can affect the quality of diet, body composition and daily energy and nutrient intake through diet. It is thought that the correct planning of meal frequency is one of the important factors that can contribute to the treatment of obesity and the protection of health.