Tip1 diyabetli adölesanların sosyal destekleri ile diyabet özyönetim ve metabolik kontrol ilişkisi
Relationship between social supports of adolescents with Type 1 diabetes and diabetes self-management and metabolic control
Yazar: HAKAN TEKE
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BESTE ÖZGÜVEN ÖZTORNACI
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Diyabet Hemşireliği Anabilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Diabetes mellitus-tip 1 = Diabetes mellitus-type 1 ; Psikososyal destek = Psychosocial support

Özet:
Giriş-Amaç: Bu araştırma, Tip 1 diyabetli ergenlerin aile, arkadaş ve okuldaki sosyal desteklerinin diyabet özyönetimine ve metabolik kontrole etkisini araştırmak amacıyla yapılmıştır.
Yöntem: Tanımlayıcı tipte ve kesitsel türdeki bu çalışma, Ocak 2024- Haziran 2024 tarihlerinde İstanbul'da Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde çocuk endokrinoloji polikliniğine başvuran 12-18 yaşları arasındaki Tip 1 diyabetli 120 çocuk ile yürütülmüştür. Çalışmada, veri toplamak amacıyla 12 sorudan oluşan "Sosyodemografik Bilgi Formu", 16 maddeden oluşan "Diyabet Öz Yönetim Skalası (DÖYS)" ve 41 maddeden oluşan "Çocuk ve Ergenler için Sosyal Destek Değerlendirme Ölçeği (Ç-SDDÖ)" kullanılmıştır. Analiz sürecinde, sosyal destek ölçeği ile diyabet özyönetim skalası puanları arasında korelasyon analizi yapılmıştır. Ayrıca, katılımcıların demografik özelliklerine göre özyönetim ve sosyal destek puanlarının dağılımı incelenmiştir. Analizde sayılar, yüzdelikler, en düşük ve en yüksek değerler ile ortalama ve standart sapmalar hesaplanmıştır. Verilerin normallik varsayımına uygunluğu, Kurtosis ve Skewness değerleri ile test edilmiş ve bu değerlerin ±2 aralığında olması normallik varsayımının sağlandığını göstermiştir.. Çalışma için etik kurul izni, kurum izinleri ve örneklemde yer alan çocuk ve ailelerden yazılı onam alınmıştır.
Bulgular: Katılımcıların %55.8'i kadın, %61.7'si lise mezunudur. Katılımcıların tamamı ailesiyle yaşamaktadır, %79.2'sinde diyabetin okul yaşamına etkisi yoktur ve %75'i diyabet eğitimi almıştır. Katılımcıların yaş ortalaması 14.55±1.63, kardeş sayısı ortalaması 2.46±1.33, diyabet yaş ortalaması 5.22±3.81, beden kitle indeksi ortalaması 21.26±2.41, HbA1c ortalaması 9.60±2.69 ve kan glikoz düzeyi ortalaması 177.29±52.63'dür. 
Katılımcıların Ç-SDDÖ toplam puan ortalaması 131.38±9.47'dir. Katılan ergenler ölçeğin Arkadaş Desteği alt boyutundan 62.30±6.58, Aile Desteği alt boyutundan 36.00±5.61, Öğretmen Desteği alt boyutundan 32.28±2.86 puan almışlardır. Katılımcıların sosyodemografik özellikleri ile ölçek toplam puan ortalaması farkı istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur (p<0.05). Erkek cinsiyet, diyabeti oku yaşamını etkilemeyen, diyabet eğitimi almayan katılımcıların puan ortalaması daha yüksektir. Ç-SDDÖ toplam puanı ile yaş, beden kitle indeksi ve HbA1C seviyesi arasında istatistiksel olarak anlamlı pozitif yönlü ve düşük düzeyli bir ilişki vardır (p<0.05). Ölçekten alınan toplam puan arttıkça yaş, beden kitle indeksi ve HbA1C seviyesi de artmaktadır. Ç-SDDÖ toplam puanı ile kardeş sayısı, diyabet yaşı ve kan glikoz düzeyi arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki yoktur (p>0.05).
Adölesanların DÖYS toplam puan ortalaması 30.13±8.37'dir. Adölesanlar ölçeğin Glikoz Yönetimi alt boyutundan 11.01±3.09, Diyet Kontrolü alt boyutundan 5.20±2.79, Fiziksel Aktivite alt boyutundan 5.93±1.77, Sağlık Hizmetlerinin Kullanımı alt boyutundan 5.89±2.09 almışlardır. Cinsiyet, eğitim durumu, diyabetin okula etkisi, diyabet eğitimi alma durumuna göre DÖYS toplam puan ortalaması farkı istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0.05). Erkeklerin, lise mezunlarının, diyabetin okul yaşamına etkisi olmayanların ve diyabet eğitimi almayanların puan ortalaması daha yüksektir. Ç-SDDÖ toplam puanı ile DÖYS Toplam puanı arasındaki ilişkinin istatistiksel olarak anlamlı olduğu belirlenmiştir (p=0.032).
Sonuç: Bu araştırma, tip 1 diyabetli adölesanlarda sosyal desteğin, diyabet özyönetimi ve metabolik kontrol ile ilişkisini kapsamlı bir şekilde incelemiştir. Çalışmanın bulguları, diyabet yönetimi stratejilerinin ve müdahalelerinin etkinliğinde sosyal destek faktörlerinin kritik bir rol oynadığını göstermektedir. Sosyal destek boyutları ile diyabet özyönetimi arasındaki ilişkilerin genel olarak düşük düzeyde olması, bu iki alan arasındaki bağlantıların bireysel ve çevresel faktörlere göre değişkenlik gösterdiğini düşündürmektedir. Bu bağlamda, özellikle fiziksel aktivite ve sağlık hizmetlerinin kullanımı, sosyal destekten önemli ölçüde etkilenmektedir. Bu bulgular, sosyal çevrenin, adölesanların sağlık davranışlarını şekillendirmede önemli bir etmen olarak kabul edilmesi gerektiğini göstermektedir. Özellikle, arkadaş ve öğretmen desteği gibi sosyal destek faktörlerinin, sağlık hizmetleri kullanımı ve fiziksel aktivite gibi diyabet yönetimi boyutları üzerindeki etkisi, genç bireylerin bu destekleri nasıl algıladıkları ve kullandıkları konusunda daha fazla araştırma yapılmasını gerektirmektedir.
Anahtar kelimeler: Tip 1 diyabet; Ergen; Sosyal destek; Diyabet özyönetim; Metabolik kontrol

Abstract:
Introduction-Purpose: This study was conducted to investigate the effect of social support from family, friends and school on diabetes self-management and metabolic control in adolescents with Type 1 diabetes.
Method: This descriptive and cross-sectional study was conducted between January 2024 and June 2024 with 120 children aged 12-18 years with type 1 diabetes who applied to the pediatric endocrinology outpatient clinic at Ümraniye Training and Research Hospital in Istanbul. In the study, "Sociodemographic information form" consisting of 12 questions, "Diabetes Self-Management Scale (DSMQ)" consisting of 16 items and "Scale for Assessing Social Support for Children and Adolescents (SOCSS)"consisting of 41 items were used to collect data. The data obtained were evaluated in SPSS 25 programme. Ethics committee permission, institutional permissions and written informed consent were obtained from the children and families in the sample.
Result: 55.8% of the participants were female, 61.7% were high school graduates.  All participants lived with their families, 79.2% had no effect of diabetes on school life and 75% received diabetes education. The mean age of the participants was 14.55±1.63, the mean number of siblings was 2.46±1.33, the mean age at diabetes was 5.22±3.81, the mean body mass index was 21.26±2.41, the mean HbA1c was 9.60±2.69 and the mean blood glucose level was 177.29±52.63. 
The mean total score of the participants in the SOCSS was 131.38±9.47. The participating adolescents scored 62.30±6.58 in the Peer Support sub-dimension, 36.00±5.61 in the Family Support sub-dimension, and 32.28±2.86 in the Teacher Support sub-dimension. A statistically significant difference was found between the sociodemographic characteristics of the participants and the mean total score of the scale (p<0.05). Male gender, participants whose diabetes did not affect their study life and who did not receive diabetes education had higher mean scores. There is a statistically significant positive and low-level relationship between the total score of the SOCSS and age, body mass index and HbA1C level (p<0.05). As the total score obtained from the scale increases, age, body mass index and HbA1C level also increase. There was no statistically significant relationship between the total score of the SOCSS and the number of siblings, age at diabetes and blood glucose level (p>0.05).
The mean total score of the DSMQ of the adolescents participating in the study was 30.13±8.37. Adolescents scored 11.01±3.09 in the Glucose Management subscale, 5.20±2.79 in the Diet Control subscale, 5.93±1.77 in the Physical Activity subscale, and 5.89±2.09 in the Utilisation of Health Services subscale. The difference in the mean total score of the DSMQ according to gender, educational status, effect of diabetes on school, and receiving diabetes education was statistically significant (p<0.05). The mean scores of males, high school graduates, those who had no effect of diabetes on school life and those who did not receive diabetes education were higher. The relationship between the total score of the SOCSS and the total score of the DSMQ was found to be statistically significant (p=0.032).
Conclusion: This study comprehensively examined the relationship of social support with diabetes self-management and metabolic control in adolescents with type 1 diabetes. The results of the study suggest that social support factors play a critical role in the effectiveness of diabetes management strategies and interventions. The generally low level of relationships between social support dimensions and diabetes self-management suggests that the links between these two domains vary according to individual and environmental factors. In this context, especially physical activity and utilisation of health services are significantly affected by social support. These results suggest that the social environment should be considered as an important factor in shaping the health behaviours of adolescents. Specifically, the impact of social support factors such as peer and teacher support on diabetes management dimensions such as health care utilisation and physical activity requires further research on how young individuals perceive and use these supports.
Keywords: Type 1 diabetes; Adolescent; Social support; Diabetes self-management; Metabolic control