Türk romanında engelliler (1923-1938)
Disabled charcters in Turkish novel (1923-1938)
Yazar: FATİH YAVUZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İRFAN MURAT YILDIRIM
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Sürekli evrimleşen ''engelli'' kavramının tanımlanmasında ve sınırlarının belirlenmesinde zorluklar yaşanmış, bu da geçmişten günümüze farklı birçok tanım ve ölçütün kullanılmasına yol açmıştır. En genel tabiri ile engelliliği, doğuştan veya sonradan ortaya çıkan nedenlerle bireyin günlük yaşamını sürdürmekte zorluklar yaşaması olarak tanımlayabiliriz. 

Geçmişte sadece uzuv yitimi olarak düşünülen engellilik, günümüzde üzerine daha çok düşünülen bir konu halini alması ve modern yaklaşımlarla incelenmesiyle farklı alt türlere ayrılmıştır. Bunlar; fiziksel (ortopedik), görme, işitme, dil ve konuşma, zihinsel, ruhsal ve duygusal engeller, süreğen (kronik) hastalıklar şeklindedir.

Engelliliğin tanım ve sınırlarındaki değişikliklerle birlikte engelliliğe yaklaşımlarda da önemli değişiklikler olmuştur. Engelli olmayı tanrının bir cezalandırması olarak gören ahlaki modelin yerini çözüm odaklı tıbbi model ile sorumluluğu toplumla paylaşan sosyal model almıştır.

Dünyada bir milyarı aşan, ülkemizde ise milyonlarca sayıya ulaşan engelli nüfusun 2000'li yıllarda daha çok dikkat çekmesine rağmen hala dünyanın en kalabalık azınlığı olarak görüldüğü ve siyaset, sanat, spor gibi alanlarda hak ettiği değeri görmediği düşünülmektedir.

Tezimizde Türk edebiyatının dönüm noktalarından biri olan cumhuriyetin ilan edildiği 1923 yılı ile Atatürk'ün vefat ettiği 1938 yılı arasındaki dönemde engelli kişilerin Türk romanında nasıl ve ne derece yer edindiğini bulmayı amaçladık. Bunun için öncelikle engelli tanımı, sınıflandırması ve engellilik modelleri üzerinde durduk. Sonrasında bu dönemde engelli kişilere yer verilmiş otuz dokuz romanda engelli kişilerin ne derece ve nasıl ele alındığını, engelli kişilere karşı sergilenen tutumları tespit ederek dönem romanlarında engelli kişilerin yerini belirlemiş olduk.

Abstract:
The notion disabled, which has constantly evolved, has been hardly defined and processioned. Thus, very different creterion and definitions has been used for it. In the widest sense, disability might be defined as having difficulties in daily life because of congenital or acoulithic reasons.

	In the past, disability used to be simply considered as the loss of limb, however, today, as it is taken into consideration more widely and handled with modern approaches, varieties have occured. These are vision impairment, deaf or hard of hearing, physichal disability, intellectual disability, mental and emotional disorders, motor speech disorder and chronic illnesses.

	Together with the changes in the definition and borders of disability, there have also been crutial changes in the approches to disability. The moral model which sees the disability as the punishment of god have turned to be a solution oriented social model which shares the responsibility with society.

	The disabled population exceeds one billion around the world and is millions in Türkiye, Eventhough disability, which is regarded as the most crowded minority in the world, stands out more in the 21st century, it is still undervalued in politics, art and sports.

	We have aimed to find out in our thesis, how much and how disabled characters took place in Turkish novels during the period between the declaration of republic in 1923 and the death of Atatürk in 1938 which is one of the most important milestones of Turkish literature. That's why we have primarily emphasised on the definition, classification and modeling of disability. Later on, we have specified the role of disabled people in novels written between 1923-1938, examining 39 novels in which disabled charaters took place and determining attitudes towards them.