İki dilli Türk çocuklarında söylem belirleyicilerinin kullanımı
The usage of discourse markers in bilingual Turkish children
Yazar: NAME BÖKE
Danışman: PROF. DR. ÖZAY KARADAĞ
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı / Yurt Dışındaki Türk Çocuklarına Türkçenin Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmanın nihai amacı, yurt dışında yaşayan Türk çocuklarının günlük dil kullanımlarındaki pragmatik unsurları incelemektir. Günlük dilde doğal dil ortamında birçok farklı nokta dikkate alınmalıdır. Bu bağlamda, iki dilliliğin etkileri, dil değişimi, bağlama bağlı dilsel farklılıklar ve ana dile sınırlı maruz kalma nedeniyle ana dilde geçişleri sağlama zorlukları gibi etkenler ele alınabilir. Çalışmada, yurt dışında yaşayan Türk çocuklarının söylem belirleyicilerini hangi türlerde ve işlevlerde kullandıkları araştırılmaktadır. Araştırma kapsamında, çocukların günlük yaşamlarında, sosyal etkileşimlerinde ve dil gelişim süreçlerinde sıkça karşılaşılan söylem belirleyicilerinin (örneğin, 'şey', 'yani', 'ama', 'işte') nasıl ve hangi amaçlarla kullanıldığı analiz edilmiştir. Söylem belirleyicilerinin akıcılığı sağlama, düşünme süresi yaratma, konuşma sırasında zaman kazandırma ve ifadeyi yumuşatma gibi işlevleri incelenmiş, baskın dil kullanımı ile söylem belirleyici tercihleri arasındaki ilişki araştırılmıştır. Veriler, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında, yurt dışında yaşayan 7 ve 13 yaşlarındaki iki Türk çocuğunun katılımıyla gerçekleştirilmiş, toplamda yaklaşık beş saat süren çevrimiçi oturumlarda elde edilmiştir. Bu konuşmalar nitel veri analizi yöntemiyle incelenmiştir. Bu çalışmanın temel hedeflerinden biri, literatürde farklı şekillerde tanımlanan ancak bu çalışmada "söylem belirleyicileri" olarak adlandırılan dil birimlerini ortaya koymaktır. Ayrıca, yurt dışındaki Türk çocuklarının bu dilsel ögeleri Türkçenin konuşma dilinde hangi işlevlerle kullandıklarının farkındalığını araştırmak amaçlanmaktadır. Söylem belirleyicileri, yazılı ve sözlü iletişimi düzenlemede önemli bir rol oynar. Bu dilsel yapılar, konuşmanın bölümlerini birbirine bağlayarak tutarlılığı sağlar ve "yani", "işte", "şimdi", "evet", "ama", "şey" ve "tamam" gibi ifadelerle kendini gösterir. Bu çalışma, çocukların ana dillerindeki günlük konuşmalarında akıcılığı sağlayan unsurları ve bu akıcılığı engelleyen faktörleri ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Abstract:
The ultimate purpose of this study is to examine the pragmatic elements in the everyday language use of Turkish children living abroad. In natural language environments, several factors need to be considered. These include the effects of bilingualism, language change, context-dependent linguistic variations, and the difficulties children face in switching between languages due to limited exposure to their mother tongue. This study specifically investigates which types and functions of discourse markers are used by Turkish children living abroad. The study analyzes how discourse markers frequently encountered in children's daily lives, social interactions, and language development processes (such as 'şey', 'yani', 'ama', 'işte') are used and for what purposes. The functions of discourse markers, such as maintaining fluency, creating thinking time, gaining time during speech, and softening expressions, are explored. The relationship between dominant language use and discourse marker preferences is also examined. The data were collected in the 2023-2024 academic year from two Turkish children aged 7 and 13, living abroad and attending Gymnasium. The recordings, consisting of various online sessions with a total duration of approximately five hours, were analyzed using qualitative data analysis methods. One of the primary objectives of this study is to identify which linguistic units, commonly referred to as "discourse markers" in the literature, are used by Turkish children. Additionally, it aims to investigate the awareness of these children regarding the functions that these markers serve in spoken Turkish. Discourse markers play a crucial role in organizing written and spoken communication. These linguistic elements connect different parts of speech to ensure coherence and are expressed through phrases like "so," "you know," "well," "yes," "but," and "uh." This study aims to identify the factors that contribute to fluency in children's daily language use in their native tongue, as well as the obstacles that hinder this fluency.