Tip 2 diyabetli bireylerde kendini damgalama durumunun öz bakım, öz etkililik ve metabolik değişkenlere etkisi
The effect of self-stigmatisation on self-care, self-efficacy and metabolic variables in individuals with Type 2 diabetes
Yazar: AYTEN LARÇİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ESRA KÖROĞLU ÇAMDEVİREN
İstanbul Medipol Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Bu araştırma, Tip 2 diyabetli bireylerde kendini damgalama durumunun öz bakım, öz etkililik ve metabolik değişkenlere etkisini belirlemek amacıyla tanımlayıcı, ilişki arayıcı, kesitsel bir araştırma olarak gerçekleştirildi.  Araştırmanın örneklemini 01.02.2024-31.05.2024 tarihleri arasında iki Şehir Hastanesinin İç Hastalıkları/Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Kliniği ve Polikliniklerine başvuran tip 2 diyabet tanısı almış 943 hasta oluşturdu. Araştırmada veri toplama aracı olarak Bireysel Tanılama Formu, Kendini Damgalama Ölçeği, Diyabet Öz Bakım Ölçeği ve Tip 2 Diyabetlilerde Öz Etkililik Ölçeği kullanıldı. Elde edilen veriler bilgisayar ortamında IBM SPSS Statistics for Windows, Version 22.0 istatistik programı aracılığıyla değerlendirildi. Katılımcıların ortalama yaşları 58,70±13,09 olup %55,8'i kadın, %74,8'i evli, %39,9'u ilkokul mezunu ve %70,2'si çalışmıyordu. Diyabet süresi ortalama 9,59±7,99 yıl olup ortalaması BKİ 29,22±5,36 kg/m2, HbA1c ortalama %8,16±1,96 idi. Katılımcıların %68,2'sinin komorbiditesi, %35,4'ünün diyabete bağlı komplikasyonu olup %50,9'u ilaç, %13,5'i insülin, %35,6'sı insülin ve ilaç kombinasyonu kullanıyordu. Kendini damgalama toplam ve tüm alt boyut puanları; öz etkililik toplam ve tüm alt boyut puanları ve HbA1c, BKİ, diyabet süresi, yaş ile önemli ölçüde ilişkiliydi. (r = −.079, p < .01 ile r = −.179, p < .001). Ayrıca kendini damgalama toplam puanı ve iki alt boyut (bilişsel damgalama hariç) puanı, öz bakım ile önemli ölçüde ilişkiliydi (r = −.083, p < .01 ile r = −.113, p < .001). Kendini damgalama, diyabet öz bakım ve diyabet öz etkililik düzeyini azaltmakta; HbA1c ve BKİ düzeyini arttırmaktadır (β=-0,083; β=-0,131; β=0,109; β=0,098). Damgalama ile başa çıkma stratejilerinin geliştirilmesi, öz bakım davranışlarının teşvik edilmesi ve öz etkililik inançlarının güçlendirilmesi, diyabetli bireylerin sağlık sonuçlarını iyileştirmede önemli rol oynayacağı için sağlık hizmetleri sağlayıcılarının, diyabet yönetiminde bütüncül bir yaklaşımı benimsemesi ve diyabetli bireylerin psikososyal ihtiyaçlarını karşılaması önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Tip 2 Diyabet, Kendini Damgalama, Öz Bakım, Öz Etkililik, HbA1c

Abstract:
This study was carried out as a descriptive, correlational, cross-sectional study to determine the effect of self-stigmatisation on self-care, self-efficacy and metabolic variables in individuals with type 2 diabetes.  The sample of the study consisted of 943 patients diagnosed with type 2 diabetes who applied to the Internal Medicine / Endocrinology and Metabolic Diseases Clinics and Outpatient Clinics of two City Hospitals between 01.02.2024-31.05.2024. Individual Diagnostic Form, Self-Stigma Scale, Diabetes Self-Care Scale and Self-Efficacy Scale in Type 2 Diabetics were used as data collection tools. The data obtained were evaluated using IBM SPSS Statistics for Windows, Version 22.0 statistical programme. The mean age of the participants was 58.70±13.09 years, 55.8% were female, 74.8% were married, 39.9% were primary school graduates and 70.2% were not working. The mean duration of diabetes was 9.59±7.99 years, mean BMI was 29.22±5.36 kg/m2 and mean HbA1c was 8.16±1.96%. Of the participants, 68.2% had comorbidities, 35.4% had diabetes-related complications, 50.9% were using medication, 13.5% were using insulin, and 35.6% were using insulin and drug combination. Self-stigmatisation total and all subscale scores were significantly associated with self-efficacy total and all subscale scores and HbA1c, BMI, diabetes duration, and age (r = -.079, p < .01 and r = -.179, p < .001). In addition, self-stigmatisation total score and two subscale (excluding cognitive stigmatisation) scores were significantly associated with self-care (r = -.083, p < .01 to r = -.113, p < .001). Self-stigmatisation decreased diabetes self-care and diabetes self-efficacy and increased HbA1c and BMI (β=-0.083; β=-0.131; β=0.109; β=0.098). Since developing strategies to cope with stigma, encouraging self-care behaviours and strengthening self-efficacy beliefs will play an important role in improving the health outcomes of individuals with diabetes, it is recommended that health care providers adopt a holistic approach to diabetes management and meet the psychosocial needs of individuals with diabetes.
Keywords: Type 2 Diabetes, Self-stigma, Self-care, Self-efficacy, HbA1c