Vatandaşlık anlayışının değişimi: Türkiye örneği
Change in citizenship perception: Turkey case
Yazar: HAMİT UÇMAN
Danışman: PROF. DR. ŞENOL DURGUN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset ve Sosyal Bilimler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Anayasal vatandaşlık = Constitutional citizenship ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Türk vatandaşlığı = Turkish citizenship ; Türkiye Cumhuriyeti = Turkish Republic ; Vatandaşlık = Citizenship

Özet:
Bu tez çalışmasında, vatandaşlık anlayışının Türkiye Cumhuriyeti özelinde geçirdiği
değişim incelenmiştir. Birinci bölümde Türkiye örneğini iyi bir şekilde
değerlendirebilmek amacıyla vatandaşlık teorisine ilişkin bilgilere yer verilmiştir. Bu
bölümde vatandaşlık kavramına ilişkin farklı tanımlar ele alındıktan sonra konuyla
ilişkili kavramlar üzerinde durulmuş ve farklı vatandaşlık anlayışları ile bazı ülkelerde
uygulanan vatandaşlık modellerine yer verilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde, ilk
olarak Osmanlı Devleti'ndeki vatandaşlık anlayışı üzerinde durulmuş ve yeni kurulan
devlete vatandaşlık konusunda nasıl bir miras bırakıldığı tespit edilmeye
çalışılmıştır. Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş sürecindeki vatandaşlık anlayışı ile çok
partili hayata geçişle birlikte konuya ilişkin ortaya çıkan gelişmeler ikinci bölümde
yer verilen diğer konulardır. Üçüncü bölümde ise 1961 Anayasası'nın yürürlüğe
girmesinden itibaren günümüze kadar olan dönemdeki vatandaşlık anlayışının
yaşadığı değişim üzerinde durulmuştur. Bu bölümde öncelikle 1961 Anayasası
dönemine yer verilmiştir. Bu dönemde anayasaya hakim olan vatandaşlık anlayışı
değerlendirildikten sonra ilgili anlayışın mevzuat düzenlemeleri ile siyasal ve sosyal
hayata nasıl yansıdığı incelenmiştir. Üçüncü bölümün son kısmında ise 1982
Anayasası'nın yürürlüğe girmesinden günümüze kadar olan gelişmeler ayrıntılı
olarak ele alınmıştır. Bu tez çalışmasında elde edilen bulgular ve yer verilen
düşünceler; Türkiye'de vatandaşlık konusunun, Türkiye'nin demokratikleşme
sürecinin önemli bir alt başlığı olduğunu, mevzuat metinlerindeki vatandaşlık
anlayışı ile siyasal ve sosyal uygulamalardaki vatandaşlık anlayışı arasında önemli
farklılıklar bulunduğunu ve özellikle Avrupa Birliği gibi uluslararası aktörlerle
ilişkilerin Türkiye'deki vatandaşlık anlayışının değişimini önemli ölçüde etkilediğini
ortaya çıkarmaktadır.

Abstract:
In this thesis, change in the citizenship perception, particularly in Turkey, is
analyzed. In the first chapter, in order to make a well-rounded evaluation of Turkey
case, information on the theory of citizenship is introduced. In this chapter after
different definitions of citizenship are discussed, the concepts related to the subject
are emphasized and various citizenship approaches and citizenship models in the
certain countries are covered. In the second chapter of the thesis, firstly citizenship
mentality in the Ottoman Empire is elaborated and ascertained the citizenship
approach cut up for the newly founded republic. Other topics included in the second
chapter are citizenship approach in the establishment of the Republic of Turkey and
developments during the transition to the multi-party system. In the third chapter,
change in the citizenship approach from the 1961 Constitution became effective to
recent days is introduced. This chapter primarily deals with the 1961 Constitution
period. After the citizenship approach dominating the constitution during that period
is evaluated; repercussions of the mentioned approach in the legislative framework,
political and social life are analyzed. Developments from the 1982 constitution was
effective to date are handled in detail in the last part of the third chapter. Finally the
findings and ideas of the thesis reveals that; citizenship in Turkey is one of the main
subheading for the Turkey's democratization period, there is a major difference in
the citizenship frames in the legal regulations and political and social
implementation, relations with the international bodies, like European Union, affects
the perception and progress of the citizenship approach in Turkey on a large scale.