Kayseri'de aile sağlığı merkezlerine başvuran erişkin hastaların ilaç kullanım davranışları ve bunu etkileyen nedenlerin belirlenmesi
Behavior of drug usage and affecting factors about drug therapy in adult applicants to family health centers in Kayseri
Yazar: HİLAL YÜKSEL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ELİF DENİZ ŞAFAK
Erciyes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Hasta uyumu = Patient compliance ; Kayseri = Kayseri ; Sağlık araştırmaları = Health surveys ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Toplum sağlık merkezleri = Community health centers ; Ölçekler = Scales ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaç tedavisi = Drug therapy

Özet:
Giriş ve Amaç: Akılcı olmayan ilaç kullanımı, hem bireysel hem de önemli bir halk sağlığı problemidir. Akılcı ilaç kullanımı; etkili, güvenli ve ekonomik bir biçimde uygulanmak istenen ilaç tedavisinin planlama, yürütme ve izleme süreçleridir. Bu süreç devletin, ilaç sanayinin, hekim-eczacı gibi sağlık çalışanlarının ve toplumun akılcı davranmasını yani ilaçları düzenli kullanmasını gerektirir. Bu çalışma, birinci basamak sağlık kuruluşuna başvuranların ilaç kullanımı ile ilgili tutum ve davranışlarının belirlenmesi amacıyla yapılmıştır.
Gereç ve yöntem: Tanımlayıcı tipte olan bu çalışma, Kayseri' de bulunan 25 Aile Sağlığı Merkezi'ne herhangi bir nedenle başvuran 913 kişide yapılmıştır. Veriler anket formuyla toplanmıştır. Anket, başvuranların sosyodemografik özellikleri ve ilaç kullanımına ait tutumlarını içeren sorular ve Morisky ilaca uyum ölçeği ile yetişkin sağlık okuryazarlık ölçeğine ait sorulardan oluşmuştur. Verilerin özetlenmesinde tanımlayıcı istatistikler, grup karşılaştırmalarında ki kare analizi kullanılmıştır. Sayısal değişkenler arasındaki ilişkilerin incelenmesinde de Pearson Korelasyon Analizi kullanılmıştır.
Bulgular: Çalışmamıza 288'i (%31,5) erkek, 625i (%68,5) kadın toplam 913kişi katılmıştır. Katılımcıların yaş ortalaması 41,79 bulunmuştur. Çalışmaya katılan kişilerden %23'ühastalık durumunda ilk olarak hiç bir şey yapmadan hastalığın geçmesini beklediğini, %53,5'i doktora başvurduklarını bildirmiştir. Hastalık durumundaki ilk tutum ile öğrenim durumu arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olduğu görülmüştür. Katılımcıların %63,5'i hastalık durumunda ilk olarak Aile Sağlığı Merkezlerine, %20,9'u Devlet Hastanesine başvurmaktadır. %38,5'i doktora başvurmadan ilaç kullandığını söylemiştir. Öğrenim düzeyinin reçetesiz ilaç kullanımını anlamlı derecede etkilediği görülmüştür. Reçetesiz ilaç kullananların %79'unun ağrı kesici, %37,8'inin soğuk algınlığı, %14,1'inin antibiyotik olduğu görülmüştür. Katılımcıların %62,3'ününilaçları yarıda bıraktığı görülmüştür.
Sonuç: Araştırmamız ile kişilerin yaşı, cinsiyeti, sosyal güvence varlığı, eğitim durumları, sağlık okuryazarlık düzeyi ve mevcut kronik hastalık varlığı durumlarının ilaç kullanım alışkanlıklarını etkilediği görülmektedir.

Abstract:
Background and Objective:Irrational use of medicine is both an individual and a major public health problem.Rational Drug Use; is effective, safe and economical way to apply the drug treatment planning, execution and monitoring process. In this process the government, the pharmaceutical industry, health professionals such as physician-pharmacist and the community should be reasonable.The aim of the study was to determine the attitude and behavior of drug usage of participants attending to primary health care center.
Materials and methods: This descriptive study was performed among 913 people who admitted at twenty five family health centers located in Kayseri. Data were collected by using questionnaire. The questionnaire consisted of questions about the demographic characteristics and the attitudes of the applicants' drug use, Morisky Medication Adherence Questionnaire and Adult Health Literacy Scale. Descriptive statistics were used for summarizing the data and the chi-square test was used to compare the categorical variables. The Pearson Correlation Coefficient was used when the relations between numerical variables were examined.
Results:288 (31.5%) male and 625 (68.5%) women in a total of 913 people were participated to the study. The average ages of the respondents were 41.79. In a disease state, 23%of participants reported that, they would firstly wait without doing anything, for the situation and 53.5% of them reported that they would gone to the doctor. Educations status showed statistically significance about this attitude. For the first application place in the event of illness 63.5% of the respondents declared the primary care facilities, and 20.9% the Public Hospital. 38,5% of the participants reported that they use the medicine without consulting a doctor. Educations status showed statistically significance about using the medicine without consulting a doctor. Of the non-prescription drug users, 79% were pain killers, 37.8% were cold medicines and 14.1% were antibiotics.62.5% of respondents reported that they leave drugs irregularly.
Conclusion:Our study shows that age, gender, social insurance presence, education status, health literacy and presence of any chronic disease influence the drug usage habits.