Tip 1 diyabetes mellituslu hastalarda scd 146 düzeyi ile karotis intima media kalınlığı arasındaki korelasyon ve bunun sağlıklı bireylerle kıyaslanması
Correlation between carotis i̇ntima-media thickness and circulation endothelial cells in  type 1 diabetes and comparison to healthy subject
Yazar: SEMA ÇİFTÇİ
Danışman: UZMAN MİNE ADAŞ
Sağlık Bakanlığı / İstanbul Okmeydanı Eğitim. ve Araştırma. Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2008
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases

Özet:
Diyabetes mellitus (DM); insülin hormon sekresyonunun ve/veya insülin etkisinin
mutlak veya göreceli azlığı sonucu karbonhidrat, protein ve yağ metabolizmasında
bozukluklara yol açan kronik hiperglisemik bir hastalıktır (1). 2000 yılında 171 milyon
diyabetli birey mevcutken 2030 yılında 366 milyona ulaşacağı tahmin edilmektedir (2). Bu
nedenle diyabet ve diyabete bağlı komplikasyonların gelişimi tüm dünyayı ilgilendiren bir
sağlık problemi haline gelmiştir.
Diyabetik hastalarda en önemli morbidite ve mortalite nedeni kardiyovasküler
hastalıklardır. Diyabetik hastalarda, diyabetik olmayanlara göre 2-4 kat daha fazla
kardiyovasküler olay riski vardır (3). Vasküler komplikasyonlar mikro veya makroanjiyopati
şeklinde olabilir. Retinal veya renal mikroanjiyopati diyabetik retinopati ve diyabetik
nefropatide, vaso nervorumların mikroanjiyopatisi ise diyabetik nöropatide önemli rol oynar.
Diyabetik hastalardaki makroanjiyopati aterosklerozun ileri bir şekli olup, koroner, karotis ve
periferik arterleri etkileyerek miyokard infarktüsü riskini arttırır, inme ve diyabetik ayak
gelişimine neden olur (4, 5, 6, 7).
Ateroskleroz damar yapısını etkileyen yaygın bir süreçtir. Yukarıda belirtildiği üzere
diyabetes mellitus da ateroskleroz için belirlenmiş bir risk faktörüdür. Diyabetiklerde görülen
ateroskleroz daha erken başlar ve daha ciddidir. Örneğin koroner kalp hastalığı, diyabetiklerde
normal toplumdan 2-3 kat daha fazladır ve kadın- erkek sıklığı da birbirine yakındır (16).
Yapılan çalışmalar tip 1 ve tip 2 diyabetiklerde glisemik kontrol sağlanmasının
kardiyovasküler olaylar üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki ortaya koyamamıştır.
Ancak pek çok çalışma, aterosklerozun erken bir göstergesi olan karotis intima media
kalınlığı ile ilişkili bulmuştur ve diyabetiklerde yoğun tedavinin intima media kalınlığını
gerilettiği izlenmiştir (17).
CD146 endotel hücrelerinde yer alan bir adezyon molekülüdür (13). Klinik açıdan
endotelyal hücre aktivasyonunun ve hasarlanmasının belirteci olarak tanımlanabilir (14).
Hasar gören vasküler yapılardan kaynaklanan dolaşan endotel hücreleri tarafından eksprese
edilirler (13). Bazı çalışmalarda, tip 2 diyabetiklerde glukoz kontrolünden bağımsız şekilde,
endotelyal hasarın bir göstergesi olarak düzeyinin arttığı tesbit edilmiştir (15). Yine tip 2
diyabetiklerle yapılan bazı çalışmalarda da, makrovasküler komplikasyonu olan
diyabetiklerde, olmayanlara göre daha yüksek sCD 146 seviyesi saptanmıştır(14).
Yapılan çalışmaların hep tip 2 diyabetiklerle olması üzerine, biz de sCD146 düzeyinin tip
1 diyabetiklerde yükselip yükselmediğine ve aterosklerozun erken bir belirteci olarak
kullanılabilirliğine baktık. Çalışmaya aldığımız hasta ve sağlıklıları ateroskleroz ve endotel
hasarına yol açabilecek birçok faktörü (sigara içmeyen, normotansif, normolipidemik, HbA1c
51
düzeyi çok yüksek olmayan) dışlayarak seçtik. Çalışmadaki amacımız salt olarak, tip 1
diyabette sCD146 düzeylerinin etkinliğini araştırmak ve varsa KIMK ile arasındaki
bağlantıyı göstermekti. Bunun için yaş, BMI ve cinsiyetleri benzer olan 21 tip 1 diyabetik
hasta ve kontrol grubu için de 19 sağlıklı birey aldık.
Çalışmamızın sonucunda; iki grup kıyaslandığında sCD146 düzeylerinde anlamlı bir fark
bulduk. Tip 1 diyabetik grubun sCD146 düzeyi 302.44 ± 164.57 ng/ml iken kontrol grubunun
sCD146 düzeyi 212.56 ± 34.90 ng/ml olarak saptandı. Her iki grup arasında tip 1 diyabetik
grup lehine anlamlı bir yükseklik vardı (p<0.01). Ayrıca gruplar birlikte değerlendirildiğinde,
HbA1c ile sCD146 düzeyi arasında zayıf pozitif korelasyon da vardı. Benzer ilişkinin tip 1
diyabetik hasta grubunda gösterilememesinin nedeni hasta sayısının azlığı ve istatistik
hesapların sayıyla daha duyarlı olmasıdır. Bunun dışında sCD146 düzeyi ile AKŞ, yaş,
diyabet yaşı, BMI, kan lipid düzeyleri ve mikroalbüminüri gibi diğer parametreler arasında
anlamlı bir ilişki yoktu. Ancak bu konuda net bir şey söyleyebilmek için, daha çok sayıda
hastayla yapılan ve daha uzun dönem takipleri olan çalışmalara ihtiyaç olduğu kanısındayız.
Çalışmamızda ayrıca beklediğimizin aksine her iki grup arasında KIMK açısından anlamlı
bir fark bulmadık ve tip 1 diyabetik hastaların tümünde 0.8 mm'nin altında bulduk. Bu
durumu, hastaların tümünde diyabet dışı aterosklerotik risk faktörlerinin bulunmamasına
bağladık. Normal çıkan bu değerlerle sCD146 düzeyi ile KİMK arasında da bir korelasyon
saptamadık. Yine bu konuda da kesin bir şey söyleyebilmek için daha çok hastanın
incelenmesinde fayda olduğu kanısındayız.
Çalışmamızdan çıkardığımız sonuçları maddeler halinde özetlersek;
1) Aterosklerozu göstermede endotel hasarı belirteci olan sCD146 düzeyi tip 1 diyabetik
hastalarda sağlıklı bireylere göre daha yüksektir.
2) İki grup birlikte değerlendirildiğinde sCD146 düzeyleri ile HbA1c arasında zayıf bir pozitif
korelasyon vardır. Benzer ilişkinin tip 1 diyabetik grupta gösterilememesinin nedeni hasta
sayısının azlığıdır.
3) sCD146 düzeyleri ile yaş, diyabet yaşı, AKŞ, BMI, lipidler ve mikroalbüminüri arasında
bir ilişki saptanmamıştır.
4) Diyabet yaşı ortalama 7 yıl olan tip 1 diyabetiklerde, başka bir aterosklerotik risk faktörü
olmadığında KIMK normal olarak çıkabilmektedir.
5) Normal olarak ölçülen KIMK ile sCD146 düzeyi arasında anlamlı bir korelasyon
saptanmamıştır. Bu da sCD146 düzeyinin aterosklerozu göstermede KIMK' na oranla daha
erken ve duyarlı bir belirteç olduğunu düşündürmektedir.

Abstract:
Detection of early vascular changes prior to clinical manifestations of atherosclerosis, such as increased arterial carotid intima-media thickness (CIMT) and impaired endothelial function is of paramount importance for early identification of subjects at increased risk of accelerated atherosclerosis. The present study was designed to evaluate the relationship between early atherosclerosis and endothelial dysfunction in type 1 diabetic patients based on measurements of CIMT and soluble CD146 (sCD146) levels. Our findings emphasize that sCD146 levels may be a more sensitive marker than CIMT for earlieridentification of type 1 diabetic patients at high risk for atherosclerosis.