Türkiye'de yetişen bazı Genista L. türlerinin taşıdığı antidiyabetik etkili bileşiklerin araştırılması
Investigation of antidiabetic activity of some Genista L. species growing in Turkey
Yazar: AYŞE NUR YAZGAN EKİCİ
Danışman: PROF. DR. BETÜL SEVER YILMAZ
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Genista = Genista ; Hipoglisemik ajanlar = Hypoglycemic agents ; Kinolizidin = Quinolizidine

Özet:
Bu çalışmada, ülkemizde yetişen 15 taksonu bulunan ve bazı türleri halk arasında tedavi amaçlı kullanılan Genista cinsine ait dört tür seçilmiş ve seçilen türlerden biyoaktivite yönlendirmeli fraksiyonlama yöntemi kullanılarak etkili bileşiklerin izolasyonu amaçlanmıştır.
Bu amaç doğrultusunda, araştırma konusu olarak seçilen G. albida, G. aucheri, G. sessilifolia ve G. tinctoria türlerinin toprak üstü kısımlarından hazırlanan metanollü total ekstrelerin antidiyabetik etkileri test edildi. Antidiyabetik aktivite tayini için alloksanla diyabet oluşturulan farelerin kan şekeri düzeylerinde meydana gelen azalmanın değerlendirildiği bir yöntem kullanıldı. Test edilen türler arasında antidiyabetik potansiyeli en yüksek olan G. aucheri total ekstresinden sıvı-sıvı fraksiyonlama metodu ile sıralı olarak hazırlanan n-hekzan, kloroform, etil asetat ve sulu ekstrelerin antidiyabetik etkileri tekrar incelendi. Hazırlanan ekstreler arasında antidiyabetik potansiyeli en yüksek olan sulu ekstre, etkili bileşiklerin izolasyonu için kolon kromatografisi ile fraksiyonlarına ayrıldı. Elde edilen fraksiyonların biyolojik aktivite sonuçları değerlendirildi ve aktif olduğu tespit edilen fraksiyonda izolasyon ve saflaştırma işlemlerine devam edildi.
Aktivite tayini sonrasında saflaştırılmasına karar verilen fraksiyon, kolon kromatografisi ve preparatif ince tabaka kromatografisi gibi kromatografik yöntemlerden yararlanılarak saflaştırıldı ve aktif bileşikler, aktif fraksiyondan izole edildi. İzole edilen iki bileşiğin yapı tayinleri çeşitli spektroskopik yöntemler yardımıyla gerçekleştirildi ve izole edilen bileşiklerin spartein N-16 oksit ve anagirin olduğu tespit edildi. Elde edilen saf bileşiklerin de antidiyabetik aktiviteleri test edildi.
Çalışmada, seçilen dört Genista türünün toprak üstü kısımlarının metanol ekstrelerinden hareketle, aktivitesi en yüksek olan tür/ekstre/fraksiyonlar takip edilerek ileri saflaştırma ve izolasyon aşamasına geçildi. Biyoaktivite yönlendirmeli olarak yapılan fraksiyonlama sonrasında elde edilen iki bileşiğin (spartein N-16 oksit ve anagirin) ekstreden daha düşük aktivite gösterdiği tespit edildi.

Abstract:
In this study, four species of the genus Genista, which is represented by 15 taxa in Turkey and is used as folk medicine, were selected and it is aimed to isolate bioactive compounds by using bioactivity guided fractionation.
For this purpose, antidiabetic effects of total methanol extracts prepared from the aerial parts of the selected species, namely G. albida, G. aucheri, G. sessilifolia, and
G. tinctoria were tested. For antidiabetic assay, an alloxan-induced diabetic mice test model were used to evaluate the decrease in blood glucose levels. G. aucheri total extract, which had the highest antidiabetic potential among the tested species, was successively fractionated by the liquid-liquid method with n-hexane, chloroform, ethyl acetate, and water then the antidiabetic effects were re-examined. The aqueous extract, which was the extract with the highest antidiabetic potential among the extracts prepared, was fractionated by column chromatography to isolate the effective compounds. Biological activity of the fractions was assessed and further isolation and purification processes have been carried out in the active fraction.
The active fraction was purified using chromatographic techniques such as column chromatography and preparative thin layer chromatography then the active compounds were isolated from the active fraction. Structure elucidation of the two isolated compounds was performed by various spectroscopic methods. The isolated compounds were identified as sparteine N-16 oxide and anagyrine. Antidiabetic activities of isolated compounds were also tested.
Starting from the methanol extracts of the aerial parts of four different Genista species, the species/extract/fractions which were found to possess the best activity were subjected to further purification and isolation processes. The two compounds (sparteine N-16 oxide and anagyrine) which isolated trough bioactivity guided fractionation technique, possessed lower activity than the extract.