Ekonomik özgürlüklerin vergi gelirlerine etkisi: Türkiye ve Avrupa Birliği ülkeleri örneği
The effects of economic freedoms on tax revenues: The case of Turkey and European Union
Yazar: AYŞE KARADAĞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SABRİYE KUNDAK
Afyon Kocatepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Devlet egemenlik hakkına dayanarak elde ettiği vergi gelirlerini; toplumsal ihtiyaçları
karşılamak, kamusal alanda yatırım faaliyetlerinde bulunmak, ekonomik faaliyetlerine
devam edebilmek için finansman kaynağı olarak kullanmaktadır. Vergi gelirlerinin
birincil amacı olarak bilenen mali (fiskal) amacı kamu giderlerinin finansmanıdır. İkinci
amacı ise; mali olmayan (ekstrafiskal) amacıdır ve ekonomide meydana gelen
dengesizlikler karşısında bir politika aracı olarak kullanılmasıdır. Vergi gelirleri, kamu
gelirleri arasında en büyük paya sahiptir ve makroekonomik düzeyde birçok değişkeni
etkilemekle beraber birçok değişkenden de etkilenmektedir. Vergi gelirlerini etkileyen
değişkenlerden birisi de çalışmanın bağımsız değişkeni olarak ele alınan ekonomik
özgürlüklerdir. Bu çalışmada ekonomik özgürlüklerin vergi gelirlerine etkisi; Türkiye ve
Avrupa Birliği ülkelerinin 2008-2021 dönemine ait verileri kullanılarak analiz
edilmektedir. Kontrol değişkeni olarak enflasyon ve ekonomik büyüme değişkenleri de
çalışmaya dahil edilmiştir. Çalışmada kullanılan ekonomik özgürlük verileri, Fraser
Enstitüsü tarafından oluşturulan ve her yıl yayımlanan raporlardan derlenen Ekonomik
Özgürlük Endeksi'ne ait verilerdir. Ekonomik büyüme, enflasyon ve vergi gelirleri ise
Dünya Bankası'ndan elde edilmiştir. Avrupa Birliği ülkeleri arasında imzalanan ve
çalışmanın bağımlı değişkeni olan Ekonomik Özgürlük değişkenine etki ettiği düşünülen
Lizbon Anlaşması'nın ve 2008 Dünya Krizi'nin etkilerini görmek amacıyla zaman
örnekleminin başlangıç yılı 2008 olarak seçilmiştir. 2021 yılı olarak sonlandırılmasının
sebebi ise; çalışmanın bazı verilerinin ulaşılabildiği son yıl olmasıdır. Çalışmanın
özgünlük kriterini sağlayabilmesi için Türkiye ve Avrupa Birliği ülkeleri örneklem olarak
seçilmiştir. Bu çalışma Panel ARDL yöntemi ile analiz edilmiştir. Elde edilen bulgulara
göre uzun dönemde ekonomik özgürlüklerde meydana gelen artışlar vergi gelirlerinde de
artışa neden olmaktadır. Ekonomik özgürlüğün vergi gelirlerine etkisi pozitif ve anlamlı
sonuçlar vermiştir.

Abstract:
Tax revenues obtained based on state sovereignty; meeting social components, including
investment components in the public space, and increasing as a resource to continue
economic activities. The fiscal (financial) purpose, known as the primary purpose of tax
revenues, is the information of public expenditures. The second purpose is the nonfinancial (extrafiscal) purpose and it is used as a policy instruments against the imbalances
occurring in the economy. Tax revenues have the largest share among public revenues
and affect many variables at the macroeconomic level, but are also affected by many
variables. One of the variables affecting tax revenues is economic freedom, which is
considered as the independent variable of the study. In this study, the effect of economic
freedoms on tax revenues is analyzed by using the data of Turkey and European Union
countries for the period 2008-2021. Inflation and economic growth variables are also
included in the study as control variables. The economic freedom data used in the study
are data from the Economic Freedom Index compiled from the annual reports published
by the Fraser Institute. Economic growth, inflation and tax revenues are obtained from
the World Bank. In order to see the effects of the Lisbon Treaty, which was signed
between the European Union countries and which is thought to affect the Economic
Freedom variable, which is the dependent variable of the study, and the effects of the
2008 World Crisis, the baseline year of the time sample was chosen as 2008. 2021 was
chosen as the last year for which some of the data of the study could be accessed. In order
to fulfill the originality criterion of the study, Turkey and the European Union countries
were selected as the sample. This study was analyzed with the Panel ARDL method.
According to the findings, increases in economic freedom in the long run lead to an
increase in tax revenues. The effect of economic freedom on tax revenues is positive and
significant.