Son Buzul Maksimumu'ndan günümüze Yayla Gölü (Büyük Menderes-Denizli) ve çevresinin paleoekolojisi
Paleoecology of Yayla Lake (Big Meander-Denizli) and its surroundings from the Last Glacial Maximum to the present
Yazar: MUSTAFA DOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. ÇETİN ŞENKUL
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Paleocoğrafya = Paleogeography ; Paleoekoloji = Paleoecology ; Paleovejetasyon = Paleovegetation

Özet:
Tez çalışmasının amacı Yayla Gölü (Denizli-Buldan) ve yakın çevresinin Son Buzul Maksimumu'ndan (SBM) günümüze paleoekolojisini geçmiş ve güncel veri seti kapsamında yeniden kurgulamaktır. Bu amaç doğrultusunda Yayla Gölü'nden (Denizli-Buldan) alınan ~18 m'lik sediman karotu üzerinde çoklu veri analizleri gerçekleştirilmiştir. Ayrıca amaç kapsamında güncel polen izlemeleri de yapılmıştır. Fosil polen bulgularına göre orman varlığı SBM'de % 5'e kadar azalmış, SBM Sonrası dönemi ile birlikte artmaya başlamış ve Geç Holosen'e kadar yüksek kalmıştır. Bu dönem aralığında yüksek orman varlığı Genç Dryas gibi iklim olayları ile kesintiye uğramıştır. Geç Holosen'de görülen yoğun arazi kullanımı Tripolis antik kenti süresince daha da belirginleşmiş, fosil polen çalışmalarına göre  Anadolu'daki en yüksek zeytin yüzde verisine (% 38,4) ulaşılmış ve arazi kullanımı zeytin özelinde şekillenmiştir. Çalışılan zaman diliminde ormanlar genellikle meşeler tarafından oluşturulmuş ancak son 1300 (Kal. GÖ) yılda meşelerin yerini çam ormanları almıştır. Mikro (μ)-XRF verilerine göre SBM, SBM Sonrası ve Genç Dryas dönemlerinde soğuk ve kurak bir iklim görülmüştür. Geç Buzul ve Holosen döneminde ise (özellikle Erken Holosen'de) iklimin daha sıcak ve nemli olduğu belirlenmiştir. Yayla Gölü'nde bulunan iki farklı tefranın Santorini volkanizmasının Cape Riva ve Minoan patlamasına ait olduğu anlaşılmıştır. Güncel polen bulguları güncel orman varlığı/türü ve arazi kullanımı farklılığını yansıtmıştır. Yüksek çözünürlüklü ve çoklu veri setiyle Batı Anadolu'nun uzun dönemli paleoekolojisi ortaya konulmuştur. Ayrıca bu uzun dönem içerisindeki kısa süreli değişimler ile bazı olgular derinlemesine incelenmiştir. Akdeniz Havzası'nın uzun dönemli iklim-vejetasyon-yangın-arazi kullanımı ilişkisi anlaşılmıştır. Aynı zamanda gelecekteki çevre ve çevre-toplum ilişkisini sürdürülebilirlik açısından öngörebilmek için bir altlık oluşturulmuştur.

Abstract:
The aim of the thesis study is to reconstruct the paleoecology of Yayla Lake (Denizli-Buldan) and its surroundings from the Last Glacial Maximum (LGM) to the present within the scope of the past and modern data set. For this aim, multiple data analyzes were carried out on ~18 m sediment core taken from Yayla Lake (Denizli-Buldan). In addition, modern pollen monitoring was also carried out within the scope of the purpose. According to fossil pollen findings, forest presence decreased up to 5% in the LGM, started to increase with the Post-LGM period and remained high until the Late Holocene.  During this period, the high forest existence was interrupted by climate events such as the Younger Dryas. The intensive land use seen in the Late Holocene became more evident during the ancient city of Tripolis, the highest olive percentage data in Anatolia (38.4%) was reached according to fossil pollen studies, and the land use was shaped specifically for olive. Intensive land use in the Late Holocene became more evident in the ancient city of Tripolis and the forest presence decreased (39.7%). In the studied period, the forests were generally formed by oaks, but in the last 1300 years (Cal. BP), pine forests have replaced the oaks. According to the micro (μ)-XRF data, a cold and arid climate was observed during the LGM, Post-LGM and Younger Dryas periods. In the Late Glacial and Holocene periods (especially in the Early Holocene), the climate was found to be warmer and more humid. It was understood that two different tephra found in Yayla Lake belong to the Cape Riva and Minoan eruptions of the Santorini volcanism. Modern pollen findings reflected modern forest asset/type and land use variability. Long-term paleoecology of Western Anatolia has been revealed with high resolution and multiple datasets. In addition, short-term changes in this long-term and some cases were examined in depth. The long-term climate-vegetation-fire-land use relationship of the Mediterranean Basin has been understood. At the same time, a base has been created in order to predict the future environment and environment-society relationship in terms of sustainability.