Rus oryantalistlerin Kur`an çalışmaları
The Qur`an studies of Russian oriantalists
Yazar: ALAU ADİLBAYEV
Danışman: DOÇ. DR. AHMET NEDİM SERİNSU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2002
Konu: Din = Religion
Dizin: Oryantalizm = Orientalism ; Rusya = Russia ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam

Özet:
ÖZET Avrupalıların Ortaçağda başlayan Kur'an tercümeleri ve daha sonra Kur'an ile ilgili araştırmaları zamanının değişmesi, bilgi ve metodolojinin gelişmesi ile orantılı olarak gelişmiştir. I. Petro döneminden itibaren yapıcı reformlar gerçekleştiren Rusya Batılı bir devlet olmaya karar vermişti. Rusya'da oryantalizmin temelleri XVTH. Yüzyıldan itibaren atılmaya başlamıştı. Kur'an'ı araştırma çabası da ilk olarak bu dönemde başlamış ve daha sonraki dönemde gelişme göstermiştir. Çarlık Rusya döneminde genel olarak İslamiyet, hususi olarak Kur'an-ı Kerim'e yaklaşımlar Rus ortaodoks kilisesi kontrolünde yapılmıştır. Bu dönemde yapılan çaşılşmalann büyük çoğunluğu misyonerlik hedef taşımakta olup Batıda Ortaçağda üretilen İslam aleyhtarlığı ruhunu yanstmıştır. Bu çalışmalar hiçbir değere sahip değildir. Çarlık döneminin sonlarına doğru Rusya'da oryantalizmin bir bilimsel disiplin hale gelmeye başlamasıyla birlikte kendi ölçülerine göre bilimsel sayılabilecek Rus oryantalistleri de ortaya çıkmaya başlamıştı. Ancak bunların çalışmaları da Batılı meslektaşlarının çalışmalarının tekrarı ve tercümelerinden ibaret idi. 1917 yılında gerçekleşen Ekim İhtilali'nden sonra Rusya'da Sovyet rejimi ortaya çıktı. Sovyet döneminde genel olarak dinlere karşı ateist yaklaşım benimsenmişti. İslamiyet ve Kur'an'a yaklaşımlar da bu zaviyeden yürütülmişti. Bu dönemdeki çalışmalar Sovyet rejimi tarafından sıkı kontrol altında tutularak rejim ideolojisine ters düşmeyeck bir tarzda yürütülmüştü. Bu dönemdeki Kur'an yaklaışmları saldırgan ateistlik ruhunu taşımakta olup, bilimsel değere sahip değildir. Ancak Sovyet döneminde de Çarlık döneminde akademik yönü benimseyen bilim adamları çalışmalarını sürdürmüşlerdi. Ama onalrın çalışmaları için yetrli ilgi gösterilmiyor va daha çok Sovyet ideolojisin yansıtan eserler yaygınlaştırılmştır. 1980 sonrası dünyada gelişen olaylar Rusların İslamiyet'e karşı yaklaşımlarını gözden geçirmeye itti. Bu dönemden itibaren Kur'an araştırmaları da yeni hüviyet kazanmaya başladı. Sovyet rejimi yaklaşımlarından uzklaşmaya çalışan Rus 234oryantalistleri Marksist metodolojiyi benimsedi. Kur'an çalışmaları Rus İslamiyatının kurucularından İ.Yu.Kraçkovskiy'nin geliştirdiği metoda dayanarak yürütülmaye başladı. Onun Kur'an tercümesini yaparken geliştirdiği yaklaışım Rusya'da en doğru yaklaşım olarak benimsenmiştir. Netice itibarıyla Rusya'da Çarlık döneminden başlayan Kur'an tercümeleri ve çalışmaları İslami araştırmalar konusunda fıkıh, hadis, tasavvuf gibi bilim dallarında yapılan çalışmalardan daha çok yer almaktadır. Buna rağmen Rus oryantalistlerin Kur'an çalışmaları Batıda yapılan Kur'an çalışmalarının seviyesine henüz ulaşamamıştır. Rusya'da hakim olan rek biçim yaklaşımın hakim olması bu konuda önemli engel teşkil etmiştir. 235

Abstract:
SUMMARY ADİLBAYEV, Alau; "The Qur'an Studies Of Russian Oriantalists." (Advisor: Assoc. Prof. Dr. A. Nedim Serinsu) The translations and later researches on Qur'an of Europeans in the Middle Ages proportionally developed with the periods of time and development of science and methodology. Russia which, since the period of Peter I has been realizing constructive reforms, decided to become a Europeen state. The bases of orientalism have been formed in Russia since XVTfl century. And the efforts on the Qur'an studies, for the first time, began in this period and then developed in later time. In the period of Czardom Russia, the approaches to İslam in general and to the Holy Qur'an in particular were under control of Russian orthodox church. In this period most of the studies were directed to missionery aims and reflected the opposition to İslam which was born in the Middle Ages Europe. Consequently this kind of studies are of no value. Later, after the period of Czardom Russia, the orientalism began to reform as the movement with scientific disciplines. Therefore, there occured new Russian orientalists who were thought to be related with science, surely, with respect to their own criteria. Howover, their works are only the repetition and translation of the works carried out by their European colleagues. In 1917, after the Great October Revolution, Russia became a state with Soviet regime, hi Soviet period, there was a general atheist approach to all religions. Therefore in this period the approach to İslam and Qur'an was affected as well. The works belonging to Soviet period were under the strict control of regime so that they could not contradict with the present government. Consequently, the works on Qur'an pertaining to this period are full of aggressive atheism and have no scientific value. 236In the Soviet period, only the scientists who have adopted academic character in the Czardom period went on with Qur'an works. But still their works were not appreciated, on the contrary, the works which reflected Soviet ideology were widely spread. After 1980's, events around the world made Russians go over their view about İslam. Since that period, the Qur'an studies have gained new identity. The Russian orientalists, who tried to get away from Soviet regime approaches, now adopted the Marksism methodology. The works on Qur'an were carried out according to new method developed by founder of Russian İslamism, İ. Yu. Krachkovsky. His approach that he has developed while translating Qur'an is adopted to be the most accurate one. To sum up, the works and translations on Qur'an that have been carried out since Czardom period are more in numbers than works on such scientific branches as Hadith, Sufism and Islamic Law. Despite all these, the Qur'an works of Russian orientalists could not reach the level of the Qur'an works of their European colleagues. The main obstacle of this can be stated as the domination of one sided approach. 237