Frontal sinüs morfolojisinin kraniyofasiyal gelişim ve anatomik varyasyonlar ile ilişkisinin konvansiyonel antropometri ve BT-tabanlı volümetri ile değerlendirilmesi
The relations of craniofacial development and anatomic variations with frontal sinus morphology: Evaluation with conventional anthropometry and CT-based volumetry
Yazar: NESİBE GÜL YÜKSEL ASLIER
Danışman: PROF. DR. SEMİH SÜTAY
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Kulak Burun Boğaz Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2014
Konu: Anatomi = Anatomy ; Antropoloji = Anthropology ; Kulak Burun ve Boğaz = Otorhinolaryngology (Ear-Nose-Throat)
Dizin: Anatomi = Anatomy ; Antropometri = Anthropometry ; Frontal sinüs = Frontal sinus ; Kraniyofasiyal yapı = Craniofacial morphology ; Kraniyofasiyal yapı = Craniofacial morphology ; Nazal septum = Nasal septum ; Tomografi-emisyon-bilgisayarlı = Tomography-emission-computed

Özet:
Amaç ve Hipotez
Frontal sinüs morfometrisini ve anatomik varyasyonlarını tanımlayarak, kraniyofasiyal yapı ve kemik nazal septum deviasyonu ile frontal sinüs morfolojisi arasındaki ilişkileri saptamak amaçlandı.
Yöntem
Çalışmaya ilgili değişkenlerin ölçümüne uygun 74 kafatası dahil edildi. Kraniyometrik ölçümler kumpas ile, nazal septum deviasyonu ölçümleri fotoğraflar üzerinde, frontal sinüs/reses morfometrisi ve volümetri ölçümleri ile anatomik varyasyon taraması BT kesitleri üzerinde yapıldı. Frontal sinüs hacim ölçümleri için 74 kafatasının 148 sinüsüne ait veriler BT-tabanlı volümetri ile oluşturuldu. Kraniyofasiyal antropometrik ölçümler ve kemik nazal septum deviasyonu ölçümleri ile frontal sinüs morfometrisi arasındaki ilişkiler lineer regresyon ve korelasyon analizleri ile araştırıldı. Gruplar arası ölçülebilen değişkenlerin analizi Mann Whitney U ve Kruskal Wallis; kategorik değişkenlerin analizi ise ki-kare testleri ile yapıldı. Volümetrik ölçüm verilerine ROC eğrisi uygulandı ve frontal sinüs hipoplazisi ve hiperplazisi için tanı değer noktaları saptandı.  Analitik ilişkilerde p < 0.05 düzeyi anlamlılık sınırı olarak alındı.
Bulgular 
Maksimum kafa uzunluğunun ve nazal yüksekliğin tek başlarına özellikle sol frontal sinüs morfolojisini pozitif yönde etkilediği görüldü. Birlikte bir model olarak ise frontal sinüs hacmi üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkilerinin olmadığı saptandı. Deviasyon varlığının frontal sinüs morfometrisini etkilediği saptanırken, deviasyon varlığında deviasyon tarafı ve deviasyonun karşı tarafı arasında frontal sinüs morfometrisi farklılık göstermemekte idi. 
Kafataslarının %4'ünde bilateral frontal sinus aplazisi saptandı. Metopik sütür %6.8'inde bulundu. Metopik sütür varlığı ile frontal sinüs agenezisi ya da hipoplazisi arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir birliktelik saptanmadı. Kafataslarında SOEH %19.6, AN hücresi %64.2, tip 3 FH %18.9, SBH % 24.3, NH % 16.2 ve FB ise %5.4 sıklıkta bulundu. Hiperplazik sinüslerde tip 3 FH ve SOEH sıklığında artış izlenirken (p<0.05), İSS varlığında SOEH varlığı artmakta idi (p< 0.001).
Sonuç 
Frontal sinüs morfolojisi kraniyofasiyal yapıdan değil nazal yapıdan etkilenmektedir. Aynı kafatasının sağ ve sol taraf frontal sinüsleri arasında belirgin asimetri vardır ve bu asimetri kraniyofasiyal yapıdan bağımsızdır. Frontal sinüs pnömotizasyonu frontal reses morfolojisinden ziyade bu bölge ile ilişkili anatomik varyasyonların varlığından etkilenmektedir.

Abstract:
Objective and Hypothesis 
It was the purpose of this study to define morphology and anatomic variations of frontal sinus and to investigate the relations between craniofacial structure, bony nasal septal deviation and the frontal sinus morphology. 
Method
A total of 74 dry skulls were included in the study. Craniometric measurements were done by callipers applied on the skulls, nasal septal deviation measurements were done by computerized software on photographies and frontal recess morphology with anatomic variations were evaluated on multislice CT. Datasets of 148 sides of 74 dry skulls were generated by the CT-based volumetry to measure frontal sinus volumes. The relations between craniofacial structure, nasal septal deviation and frontal sinus morphology were tested by linear regression and correlation analysis. The analysis of numeric variables and cathegoric variables within different groups were done by Mann Whitney U/Kruskal Wallis and chi-square tests respectively. The ROC curve analysis was applied on the volumetric measurements to define cutoff points for hypoplasia and hyperplasia. Significance level was considered as p < 0.05 in analytic relations.
Results 
The results show that maximal cranial length and nasal height affect the dimensions of the frontal sinuses, especially on the left side, positively. As being a model together, it was detected that both did not affect frontal sinus volumes statistically. Deviation itself found to affect frontal sinus morphometry, however there is no statistical difference between the deviation side and the opposite side regarding sinus morphometry. 
Bilateral agenesis were observed in 4% of skulls.  No statistical relevance is detected related to frontal sinus agenesis or hypoplasia with persistent metopic suture. The anatomical variants such as SOEC, AN cell, type 3 FH, SBC, NC and FB are identified in 19.6%, 64.2%, 18.9%, 24.3%, 16.2% and 5.4% respectively. The frequencies of type 3 FC and SOEC were increased in case of frontal sinus hyperplasia (p<0.05). The presence of intrasinus septations are appeared to associate the presence of SOEC (p< 0.001).
Conclusion 
The craniofacial structure does not affect the frontal sinus morphology but nasal structure affects the morphology. There is a significant asymmetry of morphometry between the two sides of the same cranium which is independent of craniofacial factors. The true influences that affect the pneumatization of frontal sinus are appeared to be the anatomic variations rather than frontal recess morphology.