Tarla koşullarında farklı uçucu yağ uygulanan patates (Solanum tuberosum L.) bitkisinden elde edilen yumruların tohumluk değerlerinin belirlenmesi
Determination of seedling quality of potato tubers obtained from potato (Solanum tuberosum L.) plants treated with different essential oils on field conditions
Yazar: YEŞİM CİRİT
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ARİF ŞANLI
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Tez çalışması Süleyman Demirel Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümünde 2016 yılında arazi çalışması olarak yürütülmüştür. Araştırmada, tohumluk yumrulara ve bitki yapraklarına kekik (Origanum onites L.), dereotu (Anethum graveolens L.), kimyon (Cuminum cyminum L.) ve çörtük otu (Echinophora tenuifolia L. subsp. sibthorpiana (Guss.)) uçucu yağı (tohumluk yumrulara 300-600 ppm, bitki yapraklarına 600-1200 ppm dozları) uygulandıktan sonra hasat edilen ve 6 ay süre ile kontrollü şartlarda (4-6 oC sıcaklık, % 80-85 nispi nem) depolanan Agria çeşidine ait yumruların tohumluk değerlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. 
Bir önceki yıl hem bitki yapraklarına hem de tohumluk yumrulara yapılan uygulamalardan alınan tohumluk yumruların bir sonraki üretim sezonunda yumru verimi ve verimi oluşturan parametreler ile yumruların bazı kalite özelliklerinin istatistiki açıdan önemli derecede farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. 
Tohumluk yumruya yapılan uygulamalarda dereotu, çörtük ve kimyon uçucu yağının her iki dozu ile 300 ppm kekik uçucu yağı, yapraktan yapılan uygulamalarda ise çörtük ve kimyon uçucu yağlarının her iki dozu ile dereotu ve kekik yağlarının 600 ppm dozlarında çıkış oranı kontrolde daha yüsek olmuştur. Tohumdan kekik yağı, yapraktan ise çörtük, kekik ve 600 ppm dereotu yağı uygulamalarında çıkış süresi kontrol ile benzer olmuş, diğer tüm uygulamalarda çıkış süresi daha geç olmuştur. Uygulamalara bağlı olarak, ortalama ocak başına yumru sayısı 5.0-7.5 adet/ocak, ortalama yumru ağırlığı 124-163 g ve ocak verimi 615-1116 g/ocak arasında değişim göstermiş, tohumluğa yapılan 600 ppm kekik yağı ile yine yapraktan yapılan 600 ve 1200 ppm kekik uçucu yağı uygulamaları hariç diğer tüm uygulamalar kontrolden daha iyi sonuç vermiştir. Yapraktan yapılan kekik uçucu yağı uygulamaları hariç diğer tüm uygulamalar toplam yumru verimini önemli ölçüde arttırmış, en yüksek toplam yumru verimleri tohumluk yumrulara yapılan 300 ve 600 ppm çörtük uçucu yağı ve 600 ppm kimyon yağı, yapraktan yapılanlarda ise 1200 ppm kimyon uçucu yağı uygulamalarından elde edilmiştir. Bu uygulamalar sonucu toplam yumru verimi kontrole göre yaklaşık % 66-72 oranında daha yüksek olmuştur. Tohumdan yapılan 600 ppm kekik yağı ile yapraktan yapılan çörtük ve 600 pm kekik yağı uygulamaları amorf yumru oranının, yapraktan yapılan kekik uygulamaları ise çatlak yumru oranının kontrole göre artmasına neden olmuştur. Hem tohumluk yumrulara hem de bitki yapraklarına yapılan uygulamalar yumru kalitesini önemli ölçüde etkilemiş, tohumluk yumrulara yapılan çörtük, kimyon ve 600 ppm kekik yağı uygulamaları ile yapraktan yapılan dereotu ve 600 ppm çörtük ve kimyon uygulamalarında kuru madde oranı diğer uygulamalardan daha yüksek olmuştur. Uygulamalara bağlı olarak yumruların hem toplam hem de indirgen şeker içerikleri genellikle artış göstermiş, tohumluk yumrulara yapılan çörtük ve kimyon uygulamaları ile yapraktan yapılan kekik ve 600 ppm çörtük uygulamalarında yumru şeker içerikleri kontrol ile benzer olmuştur.     
Genel olarak değerlendirildiğinde, dikimden önce yumrulara çörtük ve kimyon uçucu yağları, bitki yapraklarına ise 1200 ppm kimyon uçucu yağı uygulaması yapılan bitkilerden elde edilen yumruların tohumluk değerlerinin daha yüksek olduğu ve bu yumruların tohumluk olarak kullanılması durumunda patateste birim alan veriminin önemli ölçüde arttırılabileceği sonucuna varılmıştır.  

Anahtar Kelimeler: Patates, Solanum tuberosum L., uçucu yağ, yumru verimi, kalite, tohumluk değeri

Abstract:
The present study was carried out at Suleyman Demirel University Faculty of Agriculture Department of Field Crops in 2016 as a field study. The purpose of the study is to investigate seedling quality of potato tubers (cv. Agria) obtained from potato plants (Solanum tuberosum L.) treated with thyme (Origanum onites L.), dill (Anethum graveolens L.), cumin (Cuminum cyminum L.) and Turkish pickling herb (Echinophora tenuifolia L. subsp. sibthorpiana (Guss.)) essential oils to seed potato tuber (300 and 600 ppm) and plant leaves (600 and 1200 ppm) at previous year and stored at controlled conditions (4-6 oC, % 80-85% RH) for 6 months.
According to research results, it has been found to vary significantly of tuber yield and yield parameters and some quality characteristics of potato seeds taken from essential oil applied to both plant leaves and seeds at previous year.
Emergence rates of plants were higher than control in both doses of dill, Turkish pickling herb and cumin, 300 ppm oregano essential oils at seed application and in both doses of Turkish pickling herb, cumin and 600 ppm dill and oregano essential oils at foliar applications. Emergence time of plants growing from oregano and Turkish pickling herb essential oils in seed application and oregano and 600 ppm dill essential oils in foliar applications were similar to control, whereas the all other applications caused late emergence. 
Depending on the application, average number of tubers per hill changed between 5.0-7.5 number/hill, average tuber weight was 124-163 g and tuber yield per hill were 615-1116 g/hill. All applications gave better results compared to control except that seed applied of oregano oil at 600 ppm and foliar applied at 600 and 1200 ppm. All essential oil applications significantly increased total tuber yield compared to control except that the foliar applied of oregano essential oil. The highest total tuber yield were obtained from both doses of Turkish pickling herb and 600 ppm cumin essential oil in seed application and 1200 ppm cumin essential oil in foliar application. Total tuber yield were higher by 66-72% than the control in these applications. 
Seed applied of 600 ppm oregano essential oil with foliar applied both doses of Turkish pickling herb and 600 ppm oregano essential oil applications caused increases of abnormal tuber rate. Both seed and foliar applications of essential oils significantly affected tuber quality. Tuber dry matter content was higher in seed applied of Turkish pickling herb, cumin and 600 ppm and foliar applied of dill and 600 ppm Turkish pickling herb essential oils than the other applications. Total and reducing sugar contents of tubers generally increased depending on the treatments while sugar content of tubers in seed applied Turkish pickling herb and cumin essential oils and foliar applied of oregano and 600 ppm Turkish pickling herb essential oil were similar the control.     
In general, it is concluded that seedling tuber quality of tubers obtained that seed applied of Turkish pickling herb and cumin essential oil and foliar applied of cumin essential oil were higher and when these tubers were used as seeding, the tuber yield per unit area could be increased significantly.    

Keywords: Essential oil, application, potato, quality, tuber yield, seedling quality