Osman Tevfik ve Şerh-i Kasîde-i Bürde Tercüme-i Mücmeli adlı eseri (İnceleme-metin)
Osman Tevfik and Sharh Qasida al-Burda Tarjama Mucmali (Review-text)
Yazar: TALİP AKKAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET EMİN YAĞCI
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature

Özet:
İlk defa Arap edebiyatında ortaya çıkmış bir edebi tür olan kaside, İslâmiyetten sonra da nazım biçiminde ve işlenen konularında bazı değişiklikler olmakla birlikte Arap şiirindeki ağırlığını asılarca muhafaza etmiştir. Ḳaṣîdetü'l-bürde, 13. yüzyılda Muhammed b. Sâid el-Bûsîrî tarafından yazılan ve Hz. Muhammed'i öven medhiyelerden birisidir. Bu kaside âlimler tarafından çok beğenilmiş üzerine yüzyıllar boyunca çeşitli hacimlerde şerhler yazılmıştır. Ömer b. Ahmed el-Harpûtî tarafından 19. yüzyılın ilk çeyreğinde kaleme alınan ʻAṣîdetü'ş-şühde Şerḥ-i Ḳaṣîdeti'l-bürde isimli eser ise Osmanlı'nın son döneminde neşredilen Ḳaṣîdetü'l-bürde şerhlerinden birisidir. el-Harpûtî'nin şerhinde muhtelif alanlardaki ilmi birikimini kullanarak geniş kapsamlı bir çalışma yaptığı görülmektedir. Eserinde fıkıh, tefsir, hadis, kelam, mantık, şiir, sarf, nahiv, belagat gibi konulardaki açıklamaları ve üslubu ilim erbabı tarafından çok beğenilip takrizler yazılmış, İslam âleminin farklı ilim merkezlerinde kitabı basılmıştır. Tezimizde bu şerhin basılı tek tercümesi olan Şerḥ-i Ḳaṣîde-i Bürde Tercüme-i Mücmeli isimli eser incelendi ve transkripsiyonlu metin haline getirilip ilim dünyasına kazandırıldı. Selanik İstinaf Mahkemesi başkâtibi Osman Tevfik Efendi tarafından 19. yüzyılın son çeyreğinde yazılan tercüme, şerhi ile karşılaştırılıp farklılıkları tespit edildi. ʻAṣîdetü'ş-şühde gibi beğenilen bir eserin ilim ehli olmayanların da istifadesine sunulması maksadı ile Osman Tevfik Efendi tarafından özetlendiği ve bazı yerlere farklı kaynaklardan eklemeler yapıldığı görüldü.

Abstract:
Qasida as a literary genre that first appeared in Arabic literature, has preserved its importance in Arabic poetry for all time, although there were some changes in its verse form and subjects after Islam. Qasida al-Burda, as a kind of ode, written by Saʿīd al-Būṣīrī in the 13th century in praise of Muḥammad. This ode was highly appreciated by scholars and various volumes of commentaries were written on it throughout the centuries. The work titled Asedatu's-shuhda qasida al-Burda, written by Omar b. Ahmad al-Ḫarpūtī in the first quarter of the 19th century, is one of the commentaries on Qasida al-Burda published in the last period of the Ottoman Empire. It is seen that al-Harputi made a comprehensive study in his commentary, using his scientific knowledge in various fields. In his work, his explanations and style on subjects such as fiqh, tafsir, hadith, kalam, logic, poetry, grammar, syntax, and rhetoric were highly appreciated by scholars and criticisms were written, and his book was published in different scientific centers of the Islamic world. In our thesis, the work called Sharh Qasida al-Burda Tarjama Mucmali, which is the only printed translation of this commentary, was examined and turned into a transcribed text and brought to the scientific world. The translation, written by Osman Tevfik Efendi, chief clerk of the Court of Appeal of Thessaloniki, in the last quarter of the 19th century, was compared with its commentary and its differences were identified. It was seen that a popular work such as Asedatu's-shuhda was summarized by Osman Tevfik Efendi to make it available to those who are not experts in science, and some additions were made from different sources.