İnşacı kuram çerçevesinde İran'ın "Şii Hilali" oluşturma söyleminin incelenmesi
Examination the discourse of iran's "Shiite Crescent" in the framework of constructivist theory
Yazar: MUHAMMED HÜSEYİN ÇELİK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BİLGEHAN ALAGÖZ
Marmara Üniversitesi / Orta Doğu ve İslam Ülkeleri Araştırmaları Enstitüsü / Ortadoğu Siyasi Tarihi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Kültürel inşa = Social construct ; Sosyal inşaa = Social construction ; Ulus inşası = Nation building ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy ; İnşa = Construction ; İran = Iran ; Şii Hilali = Shia Crescent ; Şiiler = Shi'is

Özet:
Soğuk Savaş sonrası yaşanan gelişmeler Uluslararası İlişkiler disiplini
içerisinde yeni yaklaşımları ortaya çıkardı. Bu dönemde güç, piyasa ve kapasite gibi
maddi unsurları ön plana çıkaran geleneksel kuramların aksine kimlik, norm ve kültür
gibi sosyal unsurları ön plana çıkaran İnşacı Kuram, disipline yeni bir soluk kazandırdı.
Yapı ve aktörlerin karşılıklı olarak birbirlerini inşa ettiğini savunan İnşacılar, özellikle
kimlik kavramına büyük önem vermiştir. Bu bağlamda diğer kuramlar tarafından arka
plana itilen kimlik-dış politika ilişkisi İnşacılar tarafından analiz birimi olarak ele
alınmıştır. İnşacılara göre aktörler arasında yaşanan etkileşim neticesinde şekillenen
kimlikler çıkarları; çıkarlar da dış politikayı oluşturmaktadır.
XX. yüzyılda İran'da Pehlevi Hanedanlığı ile başlayan ulus-devlet inşası ve
bölgede etkin aktör olma arzusu, 1979'da yaşanan devrim ile eksen değiştirse de aynı
şekilde devam etmiştir. Devrim sonrası dış politikada İslami devrimci ve revizyonist
emellere sahip olan İran, bir müddet sonra bu politikasını terk etmek durumunda kaldı.
Sert güce dayalı devletlerarası politikayı terk eden İran, yumuşak gücü ön plana
çıkararak devlet altı gruplara yöneldi. Bu bağlamda Lübnan, Irak ve Yemen'deki Şii
grupların iç ve dış politikada yükselişe geçmesi İran güdümünde Sünnî ülkeleri kuşatan
bir Şii kuşak oluştuğuna yönelik iddiaların ortaya çıkmasına neden oldu. Bu iddialara
göre İran, bir Şii Hilali oluşturarak bölgeyi domine ederek nüfuz sahasını
genişletmekteydi. Bu çalışma içerisinde Şii Hilali söyleminin ortaya çıkışı, mahiyeti ve
kapsamı değerlendirilecektir. Bu bağlamda İran'ın bölgedeki Şii unsurlarla arasında
yaşanan etkileşim, uluslararası politikada yaşanan değişim ve dönüşümlere karşı İran'ın
geliştirdiği refleksler ile bölgesel ve küresel aktörlerin İran'a yönelik tutumları İnşacı
Kuram çerçevesinde ele alınarak incelenecektir.

Abstract:
Developments experienced after the Cold War caused new approaches within
IR discipline. On the contrary of traditional theories of IR which pay attention to
material subjects like power, market and capacity, constructivist theory that highlights
social subjects such as identities, norms, cultures gave a new breath to the discipline.
Constructivists put an emphasis on the term of identity that defends that structure and
agencies build each other bilaterally. In this context, identity-foreign policy relation
which is undermined by other theories is taken as a unit of analysis by constructivists.
According to constructivists, identities made by interaction among agencies shape
interests and interests shape foreign policy.
 In 20th century, Iran with Pahlavi Dynasty experiencing a nation state
building process insisted on past desire of being a leading actor in the region. Despite of
an axis shift in Iran's domestic and foreign policy after the Revolution in 1979, this
attitude has been kept in the same way. Iran had revisionist and revolutionary aims in
post-revolution foreign policy but he had to leave this policy soon after. Iran leaving
interstates policy based on hard power preferred sub state groups with soft power. In
this framework, Shia groups in Yemen, Lebanon and Iraq rallying in the state policies
and foreign policy led to a discourse arguing that there is a Shia line guided by Iran in
the region covering Sunni countries. According to these claims, with a Shia crescent
Iran was dominating the region and enlarging his power area. In this research
emergence, content and essence of the Shia crescent discourse will be evaluated. In this
context, interaction between Iran and Shia groups in the region and Iran's reactions and
moves toward changes in international politics as well as regional and global agencies'
points of view about Iran will be taken and examined within constructivist theory frame.