Türkiye'de yumurta tavukçuluğu üretim ve tüketim yapısının analizi
Analysis of egg poultry production and consumption structure in Turkey
Yazar: MEHMET IŞIK
Danışman: PROF. DR. MEVLÜT GÜL
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Etkinlik = Efficiency ; Fiyat = Price ; Karlılık = Profitability ; Maliyet = Cost ; Tüketiciler = Consumers ; Yumurta tavukları = Laying hens

Özet:
Bu çalışmada, Türkiye'de yumurta tavukçuluğu sektörünün üretim ve tüketim yapısı analiz edilmiştir. Bu çerçevede yumurta tavukçuluğu işletmelerinin üretim yapıları ekonomik yönden değerlendirilmiş, etkinlikleri araştırılmış, piyasa durumu analiz edilmiştir. Tüketim yapısında da yumurta tüketimi, tüketici algıları, davranışları ve tercihleri irdelenmiştir. Araştırma verileri, tabakalı tesadüfi örnekleme yöntemine göre 68 yumurta üreten işletme, oransal örnekleme yöntemine göre ise 1076 tüketiciden yüz yüze görüşme yapılarak elde edilmiştir.

Çalışmada, işletme ortalaması olarak toplam masrafın %67.05'ini yem masrafı, %10.14'ünü pazarlama masrafı ve %8.45'ini yarka amortismanı oluşturmuştur. Birim (adet) yumurta üretim maliyeti 1.27 TL, nispi kar 1.21 olarak bulunmuştur. İşletmelerin teknik etkinlik skorları, ölçeğe göre sabit getiri varsayımı altında (crste) 0.86, ölçeğe göre değişen getiri varsayımı altında (vrste) 0.94 ve ölçek verimliliği (scale) 0.91 olarak hesaplanmıştır. Yumurta üretim süresi 66 hafta, kapasite kullanım oranı 0.88, tavuk başına yumurta verimi 290 adet/yıl olarak tespit edilmiştir. Tüketici hanelerinde ortalama birey sayısı 3.14 kişi, haftalık yumurta tüketimi 28.14 adet, ortalama gelir 21.149 TL ve aylık ortalama yumurta harcaması 237 TL olarak bulunmuştur. 

Sonuç olarak, artan yem maliyetlerinin önüne geçilebilmesi için yem hammadde temininde ithalat eğiliminden çok, iç pazarda üretim potansiyelinin artırılmasına ağırlık verilmesi önemlidir. Yumurta piyasasında süreklilik sağlanarak iç ve dış piyasada fiyat dengesinin oluşmasına katkıda bulunulması, yumurtanın raf ömrünün uzatılması ve katma değeri daha yüksek ürünlerde değerlendirmesine olanak sağlanması amacıyla yumurtayı sıvı ya da kuru şekilde daha uzun süre muhafaza edecek teknolojik alt yapıya ulaşmaları için işletmelerin teşvik edilmesi ve desteklenmesi önem arz etmektedir.

Abstract:
In this study, the production and consumption structure of the egg poultry sector in Turkey was analysed. In this framework, the production structures of egg poultry farms were evaluated economically, their efficiency was investigated and the market situation was analysed. In the consumption structure, egg consumption, consumer perceptions, behaviours and preferences were examined. The research data were obtained from 68 egg producing farms according to stratified random sampling method and from 1076 consumers according to proportional sampling method by face-to-face interviews.

In the study, 67.05% of the total cost was feed cost, 10.14% was marketing cost and 8.45% was pullets depreciation. Unit egg production cost was 1.27 TL and relative profit was 1.21. The technical efficiency scores of the farms were calculated as 0.86 under the assumption of constant returns to scale (crste), 0.94 under the assumption of variable returns to scale (vrste) and 0.91 under scale efficiency (scale). Egg production period was 66 weeks, capacity utilisation rate was 0.88, and egg yield per hen was 290 units/year. The average number of individuals in consumer households was found to be 3.14 persons, weekly egg consumption 28.14 pieces, average income 21.149 TL and average monthly egg expenditure 237 TL. 

As a result, in order to prevent increasing feed costs, it is important to focus on increasing the production potential in the domestic market rather than import tendency in the supply of feed raw materials. In order to ensure continuity in the egg market and to contribute to the formation of price balance in the domestic and foreign markets, to extend the shelf life of eggs and to enable them to be utilised in products with higher added value, it is important to encourage and support the enterprises to reach the technological infrastructure to keep the eggs in liquid or dry form for a longer period of time.