Çölyak hastalarında hepatopankreatobiliyer patolojilerin sorgulanması
Evaluation of hepatopancreatobiliary pathologies in celiac disease patients
Yazar: EMİNE MUTLU
Danışman: PROF. DR. METİN BAŞARANOĞLU
Bezm-i Alem Vakıf Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology ; İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Enzimler = Enzymes ; Glutenler = Glutens ; Hepatopankreas = Hepatopancreas ; Karaciğer fonksiyon testleri = Liver function tests ; Pankreas hastalıkları = Pancreatic diseases ; Transaminazlar = Transaminases ; Çölyak hastalığı = Celiac disease

Özet:
Giriş 
Çölyak hastalığı genetik olarak yatkın bireylerde, diyetle alınan glutene karşı kalıcı bir intoleransla karakterize bir enteropatidir. Hastalığın ana hedefi barsaklar olmasına rağmen, hastalığın günümüzde otoimmün bir hastalık olduğu ve sinir sistemi, cilt, kemikler, pankreas ve karaciğer gibi organları etkileyebildiği anlaşılmıştır. Tedavi rehberlerinde çölyak hastalarında karaciğer fonksiyon testlerinin rutin olarak taranması önerilmektedir. Ancak çölyak hastalarında karaciğer ve pankreas enzim yükseklikleri hakkındaki veriler sınırlıdır. Bu çalışmada çölyak hastalarında karaciğer ve pankreas enzim yüksekliklerinin gösterilmesi amaçlanmıştır. 

Gereç ve yöntem
Bu çalışma serolojik ve/veya histolojik olarak çölyak tanısı koyulan 222 hasta ile gerçekleştirildi. Hastaların yaşı ve cinsiyeti kaydedildi. Karaciğer fonksiyon testleri içerisinden alanin aminotransaminaz (ALT), aspartat aminotransaminaz (AST), gama glutamil transferaz (GGT) ve alkalen fosfataz (ALP) çalışmaya dahil edildi. Pankreatik enzimler içerisinden amilaz ve lipaz enzimleri dikkate alındı. Serolojik testler içerisinden doku transglutaminaz IgA (IgA-TTG), endomisyal IgA (IgA-EMA) sonuçları değerlendirildi. Karaciğer fonksiyon testleri ve pankreas enzimleri çölyak tanısı için istenen serolojik testler ile eş zamanlı olarak istenmişti. Primer karaciğer hastalığı olan hastalar çalışmaya dahil edilmedi. Abdominal ultrasonografi (USG) ile hastalar hepatosteatoz açısından değerlendirildi. 

Bulgular
Hastaların ortalama yaşı 37,1 ± 11,0 yıldı. Hastaların %77,9'u kadındı (173/222). Hastaların sırasıyla %14,9 (33/222), %6,3 (14/222), %2,9 (6/205) ve %1,5'inde (3/204) AST, ALT, GGT ve ALP seviyelerinde yükseklik izlendi. Çölyak hastalarının %15,8'inde (33/222) aminotransferaz yüksekliği mevcuttu. Amilaz ve lipaz seviyelerinde yükseklik ise hastaların sırasıyla sadece %1,3 (2/156) ve %2,6'sında (4/152) izlendi. Abdominal USG'de hastaların %16,1'inde hepatosteatoz izlendi. Hepatosteatoz izlenen hastalar dışlandığında, çölyak hastalarının %16,1'inde 32/199) aminotransferaz yüksekliği vardı. Erkek hastaların AST, ALT, GGT ve ALP seviyeleri kadınlardan daha yüksekti (tüm analizlerde p<0,05). Aminotransferaz yüksekliği IgA-TTG (p=0,035) ve IgA-EMA (p=0,036) pozitif çölyak hastalarında daha belirgindi. 
 
Sonuç
Bilinen primer karaciğer hastalığı olmayan yeni tanı almış çölyak hastalarında hipertransaminazemi sıklığı yüksektir. Hepatosteatoz olan hastalar dışlandığında dahi aminotransferaz yüksekliği olan hasta oranı yüksek kalmaktadır. Tedavi edilmemiş çölyak hastalarında aminotransferaz yüksekliği her zaman karaciğer hastalığına işaret etmemektedir.
 
Anahtar kelimeler: Çölyak hastalığı, Karaciğer fonksiyonları, Hipertransaminazemi, Egzokrin pankreas enzimleri

Abstract:
Introduction
Celiac disease is a permanent intolerance of dietary wheat gluten, and it presents as enteropathy in genetically predisposed individuals. Although the small bowel is one of the main targets of the disease, the condition is nowadays conceived as an autoimmune-mediated systemic disorder that possibly affecting other organs such as the nervous system, skin, bone, pancreas and liver. Guidelines recommend routine screening of liver function tests in patients with celiac disease. However, there are limited data on liver and pancreatic enzyme elevations in celiac patients. The aim of this study was to evaluate liver and pancreatic enzyme elevations in patients with celiac disease.

Material and methods
This study was conducted with 222 patients with a serologically and / or histologically diagnosed as celiac disease. The age and gender of the patients were recorded. Among the liver function tests, alanine aminotransaminase (ALT), aspartate aminotransaminase (AST), gama glutamyl transferase (GGT), alkaline phosphatase (ALP) values were included in the study. Amylase and lipase values among pancreatic enzymes were recorded. Among the serological markers of celiac disease, tissue transglutaminase IgA (IgA-TTG) and endomysial antibody IgA (IgA-EMA) results were evaluated. The liver function tests and exocrine pancreatic enzymes were performed simultaneously with the serological tests requested at the time of diagnosis. Patients with primary liver disease were excluded from the study. Patients with hepatosteatosis were identified by abdominal ultrasonography (US).

Results
The average age of the patients was 37.1 ± 11.0 years. 77.9% of the patients (173/222) were female. Elevation of AST, ALT, GGT, ALP levels were observed in 14.9% (33/222), 6.3% (14/222), 2.9% (6/205), and 1.5% (3/204), respectively. 15.8% of coeliac patients (33/222) had elevated aminotransaminases.  Elevation of amylase and lipase were observed only in 1.3% (2/156) and 2.6% (4/152) of the patients. Hepatosteatosis was observed in 16.1% of the patients in abdominal US imaging. After excluding patients with hepatosteatosis, 16.1% of coeliac patients (32/199) had elevated aminotransaminases. AST, ALT, GGT and ALP levels were higher in male patients than in women (p<0.05). Aminotransferase elevation was higher in IgA-TTG (p=0.035) and IgA-EMA (p=0.036) positive celiac patients.

Conclusion
In conclusion, newly diagnosed coliac patients without known primer liver disease, have a high prevalence of hypertransaminasemia. The proportion of patients with increased aminotransferase remain high even when patients with hepatosteatosis are excluded. Aminotransferase elevation in untreated celiac patients may not always indicate liver disease. 

Key words: Coliac disease, Liver function, Hypertransaminasemia, Exocrine pancreatic enzymes.