Çevrim içi, bağlamsal sözlüğün 5. sınıftaki öğrencilerin kelime bilgisine etkisi
The impact of online, contextual dictionary on vocabulary knowledge of 5th grade students
Yazar: İREM NAZ ÇAP
Danışman: DOÇ. DR. NESLİHAN KARAKUŞ ; DOÇ. DR. CELİLE EREN ÖKTEN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Elektronik sözlük = Electronic dictionary ; Türkçe sözlükler = Turkish dictionaries ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching

Özet:
Son yıllardaki göç hareketliliği ve Türkiye'nin küresel güç olmak yönünde yükselişi, 
Türkçenin öğretimini gün geçtikçe daha da önemli kılmaktadır. İlköğretim, 
Ortaöğretim ve Yüksek Öğretimde öğrenim gören yabancı öğrenci sayısı artmaktadır. 
İlköğretim devlet okullarındaki yabancı öğrenciler, Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) 
tarafından dağıtılan ders kitaplarını yaşıtlarıyla birlikte okumaktadır. Bu süreçte ders 
kitaplarının, Türkçenin yabancı dil veya ikinci dil olarak öğretimine uyarlanması söz 
konusu olmaktadır. Eğitim-öğretimin daha verimli olabilmesi, öğretmen ve öğrencinin 
ders kitabı üzerinden iletişimlerini daha etkili kılınabilmesi için destekleyici 
materyallere ihtiyaç duyulmaktadır. Bu materyallerin başında sözlük gelmektedir. Bu 
çalışmanın amacı, 5. sınıftaki öğrencilerin MEB ders kitabı ile birlikte materyal olarak 
hazırlanan sözlüğü kullanmalarının kelime bilgisine etkilerini ortaya koymaktır. 
Türkçe ders kitabı temelli, öğrenim kazanımlarını destekleyici, bağlamsal, çevrim içi 
bir sözlük oluşturmak hedeflenmiştir. Bu çalışmada nicel araştırma yöntemlerinden, 
deney ve kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Çalışma kapsamında MEB 
5. Sınıf Türkçe ders kitabındaki 1. Tema "Birey ve Toplum", 2. Tema "Millî Mücadele 
ve Atatürk", 3. Tema "Doğa ve Evren" ve 4. Tema "Millî Kültürümüz" temaları 
seçilmiştir. Seçilen temalar eğitim öğretim yılının 1. döneminin temaları olduğu için 
seçilmiştir. Bu temalar içerisinde yer alan okuma, dinleme/ izleme metinlerindeki 
kelimeler, metin sonrası etkinliklerindeki kelimeler ve tema sonu değerlendirme 
çalışmasında yer alan kelimeler incelenmiştir. Öğrencilere öğretildiği düşünülen 
kelimeler listelenmiş ve öğretmenlerden görüş alınmıştır. Bu görüşler çerçevesinde 
sözlüğe koyulacak kelimeler belirlenmiştir. Öğrencilerin sözlük kullanmadan önceki 
kelime bilgisini ölçmek için genel ve temaların ayrı ayrı ön testleri yapılmıştır. Daha 
sonra hazırlanmış olan sözlük öğrencilere tanıtılarak öğrencilerin kelime bilgisini 
ölçmek için genel ve temaların ayrı ayrı son testleri yapılmıştır. Ön test ve son test 
sonuçlarına göre öğrencilerin kelime bilgilerinin gelişimi incelenmiş ve anlamlı 
şekilde gelişim olduğu gözlenmiştir. Bu çalışma kapsamında dijital sözlük 
kullanımının dil öğretiminde etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The migration mobility in recent years and Turkey's rise towards becoming a global 
power make the teaching of Turkish language more and more important day by day. 
The number of foreign students studying in primary, secondary and higher education 
is increasing. Foreign students in primary public schools study the textbooks 
distributed by the Ministry of National Education (MoNE) together with their peers. 
In this process, textbooks are adapted to the teaching of Turkish as a foreign or second 
language. Supportive materials are needed in order to make education and training 
more efficient and to make the communication of teachers and students more effective 
through the textbook. One of these materials is the dictionary. The purpose of this 
study is to investigate the effects of utilizing the dictionary prepared as a 
supplementary material alongside the Ministry of National Education (MEB) textbook 
on the vocabulary acquisition of fifth-grade students.It is aimed to create a Turkish 
textbook-based, contextual, online dictionary that supports learning outcomes. In this 
study, quantitative research methods, experimental and control groups quasi
experimental design were used.  Within the scope of the study, the 1st Theme 
"Individual and Society", 2nd Theme "National Struggle and Atatürk", 3rd Theme 
"Nature and the Universe" and 4th Theme "Our National Culture" themes in the 5th 
grade Turkish textbook were selected. The selected themes were chosen because they 
were the themes of the 1st term of the academic year. The words in the reading, 
listening/watching texts, the words in the post-text activities and the words in the end
of-the-theme evaluation study within these themes were analysed. The words that were 
thought to be taught to the students were listed and the opinions of the teachers were 
taken. Within the framework of these opinions, the words to be included in the 
dictionary were determined. In order to measure the vocabulary knowledge of the 
students before using the dictionary, general and theme pre-tests were conducted 
separately. Then, the prepared dictionary was introduced to the students and post-tests 
were made separately for general and themes to measure the vocabulary knowledge of 
the students. According to the results of the pre-test and post-test, the development of 
students' vocabulary was analysed and a significant development was observed. The 
conclusion has been reached that the use of digital dictionaries is effective in language 
teaching within the scope of this study.