Hekimlerin bakış açısı ile vatanlarını terk etmek zorunda bırakılan insanların sağlık hizmetlerine erişiminin tıp etiği açısından değerlendirilmesi: Eskişehir örneği
Medical ethics-related evaluation of access to health services in people forced to leave their homeland from the perspective of physicians: The Eski̇şehi̇r sample
Yazar: CEM HAKAN BAŞARAN
Danışman: PROF. DR. ÖMÜR ŞAYLIGİL
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıp Tarihi ve Etik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Deontoloji ve Tıp Tarihi = Medical History and Ethics ; Felsefe = Philosophy ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Biyoetik = Bioethics ; Doktorlar = Physicians ; Fobiler = Phobic disorders ; Mülteciler = Refugees ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık hizmetleri araştırmaları = Health services research ; Sosyal ahlak = Social ethics ; Tıp etiği = Medical ethics ; Tıp sosyolojisi = Medical sociology ; Zenofobi = Xenophobia

Özet:
Amaç: Bu çalışmada sağlık hizmetlerine erişimde zorlanan ve çeşitli hak ihlallerine uğrayabilen, vatanlarını terk etmek zorunda bırakılan insanların sağlık hizmetlerine erişimine hekimlerin nasıl baktığını ortaya koymak ve tıp etiği ve deontoloji açısından tartışmak amaçlanmıştır.
Kapsam: Sağlıkta ayrımcılığın temel nedenlerinden biri olan zenofobi, değerlendirilmesi gereken bir fenomendir. Bu kapsamda Eskişehir ilinde hizmet veren hekimlerin zenofobi düzeylerini ölçmek için nitel ve nicel araştırma yöntemleri birlikte kullanılmıştır.  
Yöntem: Bu çalışmada hekimlerin görüşlerini değerlendirmek amacıyla tabakalı örneklem yöntemi kullanılmıştır. Kees Van Der Veer ve arkadaşları tarafından geliştirilen Zenofobi Ölçeği (Xenophobia Scale), araştırmacının hazırlamış olduğu soru kağıdı ve yarı-yapılandırılmış görüşme kayıtları ile konu ayrıntılı olarak ölçülmüş, nitel veriler söylem çözümlemesi yöntemi ile nicel veriler ise uygun istatistiksel yöntemler ile değerlendirilmiştir. 
Bulgular: Araştırmaya katılan hekimlerin yaş dağılımı 38,069±10,337 olarak hesaplanmış ve zenofobi ölçeğinden aldıkları puan dağılımı yüksek (56,20±11,54) bulunmuştur. Araştırmaya katılan hekimlerin %34,3'ü kendilerine tercih hakkı verilse mültecilere sağlık hizmeti vermek istemeyecekleri yönünde görüş bildirmişlerdir. Hekimler ağırlıklı olarak vatanlarını terketmek zorunda bırakılan kişilere sağlık hizmetlerinin ücretsiz verilmemesi, ayrı birimlerde sağlık hizmeti verilmesi gerektiğini, bu kişilerin T.C. vatandaşlarının sağlık hizmetlerine erişimini olumsuz etkilediklerini, medyada ve sosyal medyada çıkan haberlerin sağlık sunumlarını etkilediğini, çocuk sayılarına sınır getirilmesi gerektiğini, sağlıkta şiddeti ve halk sağlığı sorunlarını arttıracakları görüşünde iken sağlık kurumlarında tercüman bulundurulması gerektiği yönünde görüş bildirmişlerdir. 
Sonuç: "Mülteciler insandır.", "Mülteciler bulundukları ülkelerin vatandaşları ile eşit düzeyde bir sağlık bakımını hak ederler.", "Mültecilik temel insan haklarının erişimine engel teşkil etmez.", "Mülteciler sağlık hizmetlerinde ayrımcılığı hak etmezler.", "Hekimler mesleklerini icra ederken her türlü ayrımcılığa karşı ortak bir ödevde buluşmalıdır." Zenofobi sağlık alanında etkisini gösterdiğinde, insan onurunu zedeleyen, her türlü eşitsizliğe neden olan, hekimliği deontolojisinden uzaklaştıran bir fenomendir.

Anahtar Sözcükler: Tıp Etiği, Deontoloji, Mülteci, Sağlık Hakkı, Zenofobi, Medikal Zenofobi, Tıbbi Irkçılık

Abstract:
Aim: In this study, we aimed to reveal physicians' view of access to health services in people forced to leave their homeland who have difficulty in accessing health services and may suffer various rights violations, and to discuss these in terms of medical ethics and deontology.
Scope: Xenophobia, which is one of the main causes of discrimination in health, is a phenomenon that needs to be evaluated. In this context, we used qualitative and quantitative research methods together to measure the xenophobia levels of physicians serving in Eskişehir.
Method: In this study, a stratified sampling method was used to evaluate the views of physicians. The topic was evaluated in detail with the use of the Xenophobia Scale developed by Kees Van Der Veer et al., the questionnaire form prepared by the researcher, and the semi-structured interview records. Qualitative data were evaluated with the discourse analysis method and quantitative data were evaluated with appropriate statistical methods.
Results: The age distribution of the physicians participating in the study was calculated as 38.069 ± 10.337 and the score distribution from the xenophobia scale was found to be high (56.20 ± 11.54). 34.3% of the physicians participating in the study stated that they would not want to provide health services to refugees if they were given the right to choose. Physicians stated that health services should not be provided free of charge to people who were forced to leave their homeland, that health services should be provided to these individuals in separate units, that they were of the opinion that refugees negatively affected the access of Turkish citizens to health services, that news articles in the media and social media influenced the provided healthcare, that the number of children of these individuals should be limited, and that they would increase public health problems and violence in healthcare; however, they also expressed the opinion that there should be translators in health institutions.
Conclusion: "Refugees are human beings.", "Refugees deserve an equal level of health care with the citizens of the countries they live in.", "Being a refugees does not prevent access to basic human rights.", "Refugees do not deserve discrimination in health services.", "Physicians should meet in a common duty against all kinds of discrimination when practicing their profession." When xenophobia shows its effect in the field of health, it is a phenomenon that harms human dignity, causes all kinds of inequality, and moves medicine away from deontology.

Key words: Medical Ethics, Deontology, Refugee, Right to Health, Xenophobia, Medical Xenophobia, Medical Racism