Türkiye Dasypogon cinsinin (Diptera: Asilidae) filogenisi ve filocoğafyası
Phylogeny and phylogeography of genus Dasypogon (Diptera, Asilidae) in Turkey
Yazar: ADEM ASLAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HAKAN ÇALIŞKAN
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Zooloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Zooloji = Zoology

Özet:
Bu çalışmada ülkemizde yayılış gösteren Dasypogon (Asilidae) cinsi türlerinin filogenetik ilişkileri ve filocoğrafik durumları COI ve ITS gen bölgelerinden yararlanılarak araştırılmıştır. Ülke genelinde 29 farklı lokaliteden 2018-2022 yılları arasında toplanan cinsin beş farklı türüne ait toplam 110 birey değerlendirilmiştir. COI ve ITS-1,2 gen bölgeleri çoğaltılmış, Sanger sekanslama yapıldıktan sonra veri setleri oluşturulmuştur. Bu veri setleri kullanılarak Maksimum olasılık, Bayesian filogeni, haplotip ağı, tür sınırları belirleme ve moleküler saat analizleri yapılmıştır. 

Çalışmada ülkemizdeki varlığı bilinen Dasypogon cinsinin 4 türü (D. diadema Fabricius, 1781; D. gerardi Weinberg, 1987; D. irinelae Weinberg, 1986 ve D. octonotatus Loew, 1869) ile ilk kez bu çalışmada kaydedilen D. kugleri Weinberg, 1986 değerlendirilmiştir. Morfotaksonomik olarak tanımlanmış olan bu türlerin COI gen bölgesi verilerine göre genetik olarak da ayrı türler olduğu teyit edilmiştir. Buna karşın ITS-1,2 gen bölgesi ile yapılan filogenetik analizlerden sonuç alınamamıştır. 

Haplotip ağı analizleri D. diedema'nın Anadolu'daki en yaygın ve en yaşlı tür, buna karşın D. octonotatus ve D. kugleri türlerinin filogenetik olarak genç türler olduğunu ortaya koymuştur. Moleküler saat analizi sonuçları türlerin Anadolu'da Pleistosen döneminde yaşanılan buzullar arası dönemlerde çeşitlendiğine işaret etmektedir.

Çalışma sonucunda Dasypogon cinsi içerisinde tanımlanmış türlerini taksonomik statülerinin aydınlatılmasında total genom çalışmalarının daha etkin sonuçlar doğuracağı kanaatine varılmıştır.

Abstract:
In this study, the phylogenetic relationships and phylogeographic situations of Dasypogon (Asilidae) species distributed in our country were investigated by using COI and ITS-1,2 gene regions. A total of 110 specimens belonging to five different species of the genus, collected between 2018 and 2022 from 29 different localities across the country, were evaluated. COI and ITS-1,2 gene regions were amplified, and data sets were created after Sanger sequencing. Maximum likelihood, Bayesian phylogeny, haplotype network, species boundary determination and molecular clock analyzes were performed using these data sets. 

In the study, 4 species of the Dasypogon known to exist in our country (D. diadema 
Fabricius, 1781; D. gerardi Weinberg, 1987; D. irinelae Weinberg, 1986 and D. octonotatus Loew, 1869) and D. kugleri Weinberg, 1986, recorded for the first time in this study, were evaluated. It has been confirmed that these morphotaxonomically described species are genetically distinct species according to COI gene region data. However, no results were obtained from phylogenetic analyzes performed with the ITS-1,2 gene region. 

Haplotype network analyzes revealed that D. diedema is the most common and oldest species in Anatolia, whereas D. octonotatus and D. kugleri are phylogenetically young species. Molecular clock analysis results indicate that species diversified during the interglacial periods of the Pleistocene in Anatolia. 

As a result of the study, it was concluded that total genome studies would produce more effective results in elucidating the taxonomic status of the species defined within the Dasypogon genus.