Siklofosfamid ile oluşturulmuş karaciğer hasarı üzerine vitamin  
D3'ün etkileri
Effects of vitamin D3 on liver damage induced by cyclophosphamide
Yazar: ABDULSAMET EFDAL
Danışman: PROF. DR. NERİMAN ÇOLAKOĞLU
Fırat Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Histoloji ve Embriyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Histoloji ve Embriyoloji = Histology and Embryology
Dizin: Karaciğer = Liver ; Karaciğer fonksiyon testleri = Liver function tests ; Karaciğer hastalıkları = Liver diseases ; Siklofosfamid = Cyclophosphamide ; Vitamin D = Vitamin D

Özet:
Kanser hastaları için kemoterapötik bir ilaç olan siklofosfamid, aynı zamanda organ transplantasyonlarında immünosupresant olarak kullanılmaktadır. Siklofosfamid ayrıca romatoid artrit, sistemik lupus eritematozus ve multipl skleroz hastalıklarının tedavisinde de yaygın olarak kullanılmaktadır. Siklofosfamidin de içinde yer aldığı antikanser ilaçlar, terapötik etkinliklerinin yanı sıra çeşitli organlarda oluşturdukları toksisiteden dolayı ciddi yan etkilere yol açmaktadırlar. Biz bu deneysel araştırmada, siklofosfamidin karaciğerde oluşturduğu yapısal hasarı, vitamin D3'ün oksidatif stresi azaltarak, bu hasarı önleyip önleyemeyeceğini belirlemeyi amaçladık.
Bu amaçla çalışmada 24 adet Wistar-Albino cinsi erkek sıçanlar kullanıldı. Sıçanlar; kontrol grubu (Grup I), intraperitoneal (i.p) olarak 200 mg/kg tek doz siklofosfamid uygulanan grup (Grup II), i.p olarak 200 mg/kg tek doz siklofosfamid ile birlikte 7 gün boyunca oral gavajla 50 IU/kg/gün vitamin D3 uygulanan grup (Grup III) ve 7 gün boyunca oral gavajla 50 IU/kg/gün vitamin D3 uygulanan grup (Grup IV) olmak üzere 4 gruba ayrıldı. Denekler 7 günün sonunda anestezi altında servikal dekapitasyon yoluyla ötenazi edildi.  Ötenaziden hemen sonra hızlıca batın açılarak karaciğer rezeke edildi. Çıkarılan karaciğer dokuları histokimyasal ve TUNEL teknikleri ile incelenmek için hazırlandı. Çalışmanın bulguları Olympus BH2 fotomikroskopta incelenip fotoğraflandı.
Siklofosfamide maruz kalan sıçanların doku kesitlerinde, mononükleer hücre infiltrasyonu, inklüzyon cisimcikleri, heterokromatik çekirdekli hepatositler, bağ dokusu artışı, hemoraji ve vasküler konjesyon gözlendi. Periportal alanda makroveziküler yağlanma, sinüzoidal dilatasyon ve vasküler konjesyon ile birlikte hepatositlerdeki glikojen depolarının tükenmesi ayırt edildi. Siklofosfamid ile birlikte vitamin D3 uygulanan grupta ise hepatositlerdeki glikojen içeriğinin siklofosfamid grubuna göre daha belirgin olduğu fakat vasküler konjesyonun devam ettiği gözlendi.
Apoptotik hücrelerin belirlenmesi için yapılan TUNEL boyamasının ışık mikroskobunda incelenmesi sonucunda grup II'de endotelyal hücrelerin, Kupffer hücrelerinin ve v. santralis etrafındaki hepatositlerin +3 pozitiflik gösterdiği saptandı. Grup  III'te ise bu hücrelerin TUNEL pozitifliği +2 yaygınlığında ayırt edildi.
Sonuç olarak siklofosfamid ile oluşturulan karaciğer hasarına karşı vitamin D3'ün profilaktik olarak kullanılabileceği gözlendi. Böylece siklofosfamid tedavisi gerektiren hastalıklarda ortaya çıkabilecek yan etkiler azaltılabilir.

Anahtar Kelimeler: Siklofosfamid, Karaciğer Hasarı, Vitamin D3, TUNEL

Abstract:
Cyclophosphamide is used as chemotherapeutic drug for patients with cancer, but also has been used as immunosuppressant in organ transplantations. Moreover cyclophosphamide has been widely used in the treatment of rheumatoid arthritis, systemic lupus erythematosus and multiple sclerosis too. Anticancer drugs including cyclophosphamide, despite to therapeutic efficacy leads to adverse side effects in various organs due to their toxicity. In this experimental research we aimed to determined liver damage induced by cyclophosphamide and whether vitamin D3 has capability to prevent structural injury of liver by reducing oxidative stress or not.
Twenty-four male Wistar-Albino rats were used in this study. Rats were divided into four groups. Group I was used as control, rats in group II were injected 200 mg/kg single dose cyclophosphamide intraperitoneally (i.p) whereas rats in group III were injected 200 mg/kg single dose cyclophosphamide plus oral 50IU/kg/day vitamin D3 for 7 days. Rats in the group IV were administred orally 50IU/kg/day vitamin D3 for 7 days.  At the end of the experiment, all animals were killed by decapitation under the anesthesia and their livers were removed. Liver tissues were prepared for analysis of histochemical and TUNEL techniques. Results of study examined and photographed in Olympus BH2 photomicroscope.
Tissue sections of rats exposured with cyclophosphamide had mononuclear cell infiltration, inclusion bodies and condensed nuclei in the hepatocytes, increased connective tissue, haemorrhage and vascular congestion. Moreover in the periportal areas macrovesicular steatosis, sinusoidal dilatation, vascular congestion and depletion of glycogen stores were observed. However, those histopathological changes were reduced with the coadministration of cyclophosphamide and vitamin D3. Glycogen contents of hepatocytes were more evident but vascular congestion was also prominent in this group.
TUNEL stained sections examined under light microscope. The endothelial cells, Kupffer cells and hepatocytes around the v. centralis of group II had TUNEL positive (+3). TUNEL positivity (+2) of Kupffer cells and hepatocytes around the v. centralis and endothelial cells were reduced by vitamin D3 in the group III.
In conclusion, vitamin D3 can be used a prophylactic supplement due to its protection capability against cyclophosphamide-induced liver damage. Thus, adverse side effects may be reduced in diseases that require cyclophosphamide treatment.

Key Words: Cyclophosphamide, Liver Damage, Vitamin D3, TUNEL