Yüksek başarılı öğrencilerde psikolojik belirtilerin birey, aile ve okul ile ilgili değişkenler tarafından yordanması
Predicting psychological symptoms in high-achieving students by individual, family and school-related variables
Yazar: NAMIK KEMAL HASPOLAT
Danışman: PROF. DR. İLHAN YALÇIN
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Akademik stres = Academic stres ; Depresyon = Depression ; Ebeveyn başarı baskısı = Parental achievement pressure ; Kaygı = Anxiety ; Psikolojik belirtiler = Psychological symtoms ; Yüksek başarılı öğrenciler = High achieving students ; Ölçekler = Scales

Özet:
Yüksek başarılı öğrenciler toplumun gelişimine önemli katkılar sağlayacak özel bir gruptur. Bu öğrencilerin psikolojik belirtileri üzerinde etkili olan risk faktörlerinin incelenmesi eğitsel ve toplumsal açıdan önemli görülmektedir. Bu çalışmanın amacı yüksek başarılı öğrencilerde psikolojik belirtiler ile performans odaklı değerlendirme, anne babanın psikolojik kontrolü, ebeveyn başarı baskısı, mükemmeliyetçilik ve akademik stres arasındaki ilişkilerin incelenmesidir. Araştırmanın çalışma grubu 1134 fen lisesi öğrencisinden oluşmaktadır. Araştırmada Sınıf Değerlendirme Atmosferi Ölçeği, Leuven Algılanan Anne Babalık Ölçeği, Akademik Beklenti Stresi Ölçeği, Çocuk ve Ergen Mükemmeliyetçilik Ölçeği, Depresyon, Anksiyete ve Stres Ölçeği ve araştırma kapsamında geliştirilen Ebeveyn Başarı Baskısı Ölçeği ile Demografik Bilgi Formu veri toplama araçları olarak kullanılmıştır. İlişkisel tarama modelinde yürütülen araştırmada psikolojik belirtiler ile birey, aile ve okul ile ilgili değişkenler arasındaki ilişkiler Yapısal Eşitlik Modellemesi ile analiz edilmiştir. Araştırma sonucuna göre yapısal modelde yer alan tüm değişkenler arasında anlamlı pozitif ilişkiler bulunmaktadır. Performans odaklı değerlendirme ve anne babanın psikolojik kontrolü ebeveyn başarı baskısını, ebeveyn başarı baskısı da mükemmeliyetçiliği, akademik beklenti stresini ve psikolojik belirtileri anlamlı düzeyde yordamaktadır. Değişkenler arasındaki dolaylı ilişkiler de mükemmeliyetçiliğin akademik beklenti stresi üzerinden psikolojik belirtileri yordadığını göstermiştir. Ebeveyn başarı baskısı, performans odaklı değerlendirme ve anne babanın psikolojik kontrolü ile psikolojik belirtiler arasındaki ilişkide aracı role sahiptir. Son olarak performans odaklı değerlendirme ve anne babanın psikolojik kontrolü, psikolojik belirtileri ebeveyn başarı baskısı, mükemmeliyetçilik ve akademik beklenti stresi aracılığıyla yordamaktadır. Yapısal modeldeki değişkenler psikolojik belirtilere ilişkin varyansın %60'ını açıklamaktadır. Araştırma kapsamında incelenen modelin cinsiyete göre değişip değişmediği çoklu grup yapısal eşitlik modeli ile incelenmiş ve yapısal modelin cinsiyete göre farklılaşmadığı görülmüştür.

Abstract:
High-achieving students are a special group that will make significant contributions to the development of society. Examining the risk factors that affect the psychological symptoms of these students is considered to be significant from educational and social perspectives. The purpose of this study is to examine the relationships between psychological symptoms and performance-oriented assessment, parental psychological control, parental achievement pressure, perfectionism, and academic stress in high-achieving students. The study group of the research is composed of 1134 science high school students. The Classroom Assessment Atmosphere Scale, The Leuven Adolescent Perceived Parenting Scale, The Academic Expectation Stress Inventory, The Child -Adolescent Perfectionism Scale, The Depression Anxiety Stress Scale, The Parental Achievement Pressure Scale developed within the scope of the research and Demographic Information Form were used as data collection tools. The research study was conducted in the relational screening model and the relationships between psychological symptoms and variables related to the individual, family and school were analyzed with Structural Equation Modeling. As a result of the research, there are significant positive relationships between all the variables in the structural model. Performance-oriented assessment and parental psychological control significantly predict parental achievement pressure, and parental achievement pressure significantly predict perfectionism, academic expectation stress and psychological symptoms. Indirect relationships between variables also showed that perfectionism predicts psychological symptoms through academic expectation stress. Parental achievement pressure has a mediating role in the relationship between performance-oriented assessment and parental psychological control, and psychological symptoms. Finally, performance-oriented assessment and parental psychological control predict psychological symptoms through parental success pressure, perfectionism, and academic expectation stress. Variables in the structural model explain 60% of the variance in psychological symptoms. Whether the model focused within the scope of the research changes depending on gender was examined with the multi-group structural equation model, and it was seen that the structural model did not differ by gender.