Erzurum'daki Selçuklu dönemi mimari yapılardaki tezyinatın yeni kompozisyonlarla çini yüzeylere uygulanması
Application of the decoration in the Seljuk period architectural structures in Erzurum to tile surfaces with new compositions
Yazar: NURDAN GÜLLÜCE
Danışman: DOÇ. DR. FUNDA KOÇER
Atatürk Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Erzurum = Erzurum ; Mimari süslemeler = Architectural decorations ; Çini = Tile

Özet:
Erzurum Selçukluların hüküm sürdüğü yıllarda ekonomik hayatın oldukça canlı olduğu bir şehirdir. Selçuklular, bulundukları bölgenin atmosferine göre kendi kültür, sanat ve mimari eserlerini etkin kılmak için çaba göstermişlerdir. Sanata kattığı değerler ve ellerindeki imkanlar dahilinde yaptıkları muazzam eserler günümüzde örnek alınarak daha özgün eserler ortaya çıkarmamıza vesile olacaktır. Bu tez çalışması kapsamında, Selçuklunun süsleme unsurlarının yer aldığı ve günümüze ulaşmış imaretlerden olan; Çifte Minareli Medrese, Yakutiye Medresesi ve Üç kümbetlerin üzerlerindeki figür ve geometrik desenlerle yapılmış taş süslemelerin zamanla deforme olmasından dolayı İslâm sanatındaki değerlerini anımsatmak ve bu sanatın kalıcı olmasını sağlamak için çini formlara yansıtarak gelecek nesillere aktarılması amaçlanmıştır. Bu yapılarda bulunan geometrik, bitkisel ve hayvansal figürler incelenmiş, fotoğrafları çekilen desenler tablet aracılığıyla rölöve çalışması yapılmıştır. Zamanla desen tahribi oluşan bazı tezyinatın tahrip olan kısımları, orijinal yapısını korumak adına Selçuklu mimari yapılarıyla karşılaştırılarak restitüsyon çalışmaları yapılmıştır. Bu desen ve figürler çiniye aktarılarak Türk sanatında Selçukluların sanata verdiği önem ve değeri gelecek kuşaklara aktarmada güçlü bir araç olacaktır.

Abstract:
Erzurum is a city where economic life was very lively during the years of the Seljuks' rule. The Seljuks tried to make their own cultural, artistic and architectural works effective according to the atmosphere of the region they were in. The values they added to art and the magnificent works they made within their means will be instrumental in creating more original works by taking them as an example today. Within the scope of this thesis, one of the imarets that has survived to the present day, where the ornamental elements of the Seljuks are located; Due to the fact that the stone decorations made with figures and geometric patterns on the Double Minaret Madrasa, Yakutiye Madrasa and Three cupolas have deformed over time, it is aimed to remind them of their values in Islamic art and to transfer them to future generations by reflecting them on tile forms in order to ensure that this art is permanent. These structures' geometric, vegetal, and animal figures were examined, and the photographed patterns were surveyed using tablets. Restitution studies compared the destroyed parts of some of the decorations, which were damaged over time, with the Seljuk architectural structures to preserve their original structure. These patterns and figures will be transferred to tiles and will be a powerful tool in transferring the importance and value given to art by the Seljuks in Turkish art to future generations.