Post-COVID -19 sendromunda tele-pulmoner rehabilitasyonun günlük yaşam aktiviteleri üzerine uzun dönem etkinliği: Tele-takip
Long-term effectiveness of tele-pulmonary rehabilitation on the activities of daily living in post-COVID -19 syndrome: Tele-follow-up
Yazar: ÖZGE KONAK
Danışman: DOÇ. DR. TİJEN ACAR ; UZMAN MUSTAFA ENGİN ŞAHİN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Keçiören Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Günlük yaşam aktiviteleri = Activities of daily living ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Korona virüsler = Coronaviridae ; Pulmoner rehabilitasyon = Pulmonary rehabilitation ; Teletıp = Telemedicine

Özet:
Giriş ve Amaç: Post-COVID-19 sendromu, başta solunum sistemi olmak 
üzere vücudumuzun farklı sistemlerini etkileyerek yaşam kalitesini düşüren önemli 
bir sorundur. Çalışmamızın amacı; post-COVID-19 sendromunda egzersiz kapasitesi,
yaşam kalitesi ve fiziksel aktivite düzeylerinde azalma, nefes darlığı, yorgunluk
görülen hastalara uygulanan tele- pulmoner rehabilitasyon programlarının hastaların 
günlük yaşam aktiviteleri, kronik yorgunluk ve duygudurumu üzerine uzun dönem 
etkinliğini araştırmaktır.
Gereç ve Yöntem: Araştırmamız analitik, prospektif bir kohort çalışmasıdır.
Çalışma, etik kurul onayı, Sağlık Bakanlığı araştırma onayı  ve gerekli 
izinler sonrasında 25.02.2022-15.06.2021 tarihleri arasında Ankara Atatürk 
Sanatoryum Eğitim ve Araştırma Hastanesi Pulmoner Rehabilitasyon Merkezi'nde 
yürütüldü. Post-COVID-19 sendromu tanısıyla tele-pulmoner rehabilitasyon alan 29 
kişiden çalışma grubu, tele-pulmoner rehabilitasyon almayan 13 kişiden kontrol 
grubu oluşturuldu. Hasta dosyaları taranıp tele-pulmoner rehabilitasyon öncesi
(başlangıç) ve sonrası (bitiş, yalnızca çalışma grubu için) Nottingham Genişletilmiş 
Günlük Yaşam Aktiviteleri (Nottingham GGYA) İndeksi, Yorgunluk Şiddet Ölçeği
(FSS), Hastane Anksiyete ve Depreyon Ölçeği (HADS) ve modified Medical 
Research Council (mMRC) Dispne Skalası skorları elde edildi. Tüm katılımcılara 6. 
ayda belirtilen ölçekler çalışma sürecinde tele- takip yöntemleriyle tarafımızca 
uygulandı. Grup içi ve gruplar arası verilerin analizi için Statistical Package for the 
Social Sciences (SPSS) 22.0 istatistik paket programı kullanıldı. İstatistiksel 
anlamlılık düzeyi p<0,05 kabul edildi.
Bulgular: Çalışma grubunda; Nottingam GGYA indeksi skorunun başlangıç
(48,41 ± 14,14) ve bitiş (58,93 ± 11,20) değerlerinde istatistiksel olarak anlamlı artış 
olmuştur (p<0,001) ve elde edilen kazanımlar 6. ayda korunmuştur Yorgunluk şiddet 
ölçeği skoru başlangıç (5,15 ± 1,47) ve bitiş (3,75 ± 1,59) değerlerinde istatistiksel 
olarak anlamlı düşüş saptanmıştır (p<0,001) ve elde edilen kazanımlar 6. ayda 
korunmuştur. mMRC dispne skorunun başlangıç (2,73 ± 0,88) ve bitiş (1,59 ± 0,85) 
değerlerinde istatistiksel olarak anlamlı azalma olmuştur (p<0,001) ve bu kazanım 6. 
ayda korunmuştur. Hastane anksiyete ölçeği skorunda başlangıç (7,43 ± 4,33) ve 
bitiş (6,64 ± 3,45) değerlerinde istatistiksel olarak anlamlı değişiklik saptanmamış, 6. 
ay (4,79 ± 3,31) değerinde ise anlamlı azalma olmuştur (p=0,001). Hastane 
depresyon ölçeği skorunda başlangıç (7,39 ± 2,61) ve bitiş (6,54 ± 2,54) değerlerinde 
istatistiksel olarak anlamlı değişiklik saptanmamış, 6. ay (4,50 ± 3,83) değerinde ise 
anlamlı azalma olmuştur (p<0,001). Vücut kitle indeksi (VKİ) değerlerinde anlamlı 
farklılık saptanmamıştır (p=0,120). Kontrol grubunda; Nottingham GGYA Skoru, 
Yorgunluk Şiddet Ölçeği skoru, mMRC Dispne skoru, Hastane Anksiyete Ölçeği 
skoru, Hastane Depresyon Ölçeği skoru başlangıç ve 6.ay değerlerinde istatistiksel 
olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır.
Sonuç: Çalışmamızda tele-pulmoner rehabilitasyonun yorgunluk ve dispne 
semptomları ile günlük yaşam aktiviteleri üzerinde uzun süreli ve pozitif etkisini 
saptadık. Anksiyete ve depresyon semptomları üzerindeki etkisi ise uzun vadede 
ortaya çıkmıştır, ancak 6. ayda gruplar arası istatistiksel olarak anlamlı fark 
saptanmamıştır.
Anahtar Kelimeler: aile hekimliği, COVID-19, post-COVID-19 sendromu, 
rehabilitasyon, tele-tıp

Abstract:
Introduction and Aim: Post- COVID-19 syndrome is an important issue that 
reduces the quality of life by affecting different systems of our body, especially the 
respiratory system. The aim of this study is to investigate the long-term effectiveness 
of tele-pulmonary rehabilitation programs on the activities of daily living, chronic 
fatigue and mood of the post-COVID-19 patients who have shortness of breath, 
fatigue, decreased level of exercise capacity, quality of life and physical activity.
Materials and Methods: Our research is an analytical, prospective cohort 
study. The study was carried out at Ankara Atatürk Sanatorium Training and 
Research Hospital Pulmonary Rehabilitation Center between February 25-June 15, 
2022 after ethics committee approval and necessary permissions. The intervention
group was formed from 29 people who received tele-pulmonary rehabilitation with 
the diagnosis of post-COVID-19 syndrome, and the control group was formed from 
13 people who did not receive tele-pulmonary rehabilitation. The patient files were 
scanned and pre (initial) and post (final, only for the intervention group) tele-pulmonary rehabilitation scores were obtained. The Nottingham Extended Activities 
of Daily Living Scale (Turkish version), The Fatigue Severity Scale (Turkish 
version), Hospital Anxiety and Depression Scale (Turkish version), modified 
Medical Research Council (mMRC) Dyspnea Scale scores were obtained. The scales 
mentioned were applied by us in the sixth month with tele-follow-up methods during 
the study process. Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) 22.0 statistics 
package program was used for the analysis of intragroup and intergroup data. The 
statistical significance level was accepted as p<0.05.
Results: In the intervention group, there was a statistically significant 
increase in the initial (48.41 ± 14.14) and the final (58.93 ± 11.20) values of The 
Nottingham Extended Activities of Daily Living Scale score (p<0,001) and the gains
were preserved in the 6th month. A statistically significant decrease was found in the 
Fatigue Severity Scale scores between the initial (5.15 ± 1.47) and final (3.75 ± 1.59) 
values (p<0.001) and the gains were maintained in the 6
th month. There was a 
statistically significant decrease between the initial (2.73 ± 0.88) and final (1.59 ± 
0.85) values of the modified Medical Research Council (mMRC) Dyspnea Scale
scores (p<0.001) and gains were maintained in the 6
th month. There was no 
statistically significant change between the initial (7.43 ± 4.33) and final (6.64 ± 
3.45) values of the Hospital Anxiety Scale score, but there was a significant 
decrease in the 6th month (4.79 ± 3.31) (p=0.001). There was no statistically 
significant change between the initial (7.39 ± 2.61) and the final (6.54 ± 2.54) values 
of the Hospital Depression Scale score but there was a significant decrease in the 6th 
month (4.50 ± 3.83) (p<0.001). No significant difference was found in Body Mass 
Index values p(=0,120). In the control group, there was no statistically significant 
difference between initial and 6th month scores of The Nottingham Extended 
Activities of Daily Living Scale, The Fatigue Severity Scale, Hospital Anxiety and
Depression Scale, modified Medical Research Council (mMRC) Dyspnea Scale
scores.
Conclusion: In our study, we obtained the long-term and positive effects of 
tele-pulmonary rehabilitation on fatigue and dyspnea symptoms and activities of 
daily living. Its effect on anxiety and depression symptoms appeared in the long 
term, however, no statistically significant difference was found between the groups 
in the 6
th month.
Key Words: COVID-19, family medicine, post-COVID-19 syndrome, 
rehabilitation, tele-medicine