Yarı kurak şartlara uygun geliştirilen Ekmeklik Buğday (Triticum aestivum L.) genotiplerinin adaptasyonu ve bazı kalite özelliklerinin belirlenmesi
Adaptation of bread wheat (Triticum aestivum L.) genotypes developed for semi-arid conditions and determination of some quality characteristics
Yazar: ROZERİN TAŞYAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SADETTİN ÇELİK
Bingöl Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada CİMMYT'den tedarik edilen 49 ileri ekmeklik buğday hattı ve 1 tane de
Standart çeşit kullanılmıştır. 18 kasım 2023 tarihinde Diyarbakır GAP uluslararası Tarımsal
Araştırma Enstütüsü arazisinde Latis deneme desenine göre kurulan deneme 2 tekerrür ve 5
bloktan oluşmuştur. Ekmeklik buğdaya ait 11 tane verim ve kaliteye ait parametreler
araştırılmış ve istatistiki olarak ortalamaları arasındaki farkların önem düzeylerine
bakılmıştır.Araştırma sonucunda Genotiplerin bitki boyu ortalaması 99.35 cm olmuş ve en
yüksek bitki boyu standart çeşidinde ölçülmüştür. Başak uzunluğu ortalaması ise 9,43 olmuş
ve genotiplerin ortalama başak uzunluğu 12,3-8,3 cm arasında değişmiştir. En yüksek Başak
uzunluğu ise G-35 genotipinde elde edilmiştir. Başakta tane sayısı ortalaması 43,58 olmuş
ve en yüksek değeri G-29 genotipinde görülmüştür. Populasyonun Bin Tane Ağırlığı
ortalaması 37,096 olmuş ve bu değer 43,2-31,3 arasında değişiklik göstermiştir. Hektolitre
ağırlığı ortalaması 81,64 olmuştur. En yüksek hektolitre ağırlığı ortalaması G-21 genotipinde
kaydedilmiştir. Başaklanma gün sayısı ortalaması 112,3 olmuştur. En yüksek Başaklanma
gün sayısı ortalaması G-3 genotipinde kaydedilmiştir. En yüksek Buğday verimi G-8
genotipinde görülmüşken, En yüksek Protein oranı ortalaması G-28 genotipinde
gözlemlenmiştir. Yaş gluten değeri özelliği bakımından genotiplerin ortalama değeri 29,346
olmuştur. Zeleny sedimantasyon değeri özelliği bakımından genotiplerin ortalama değeri 45
ml olmuştur. Başakta Başakçık sayısı ortalaması 17,057 olarak bulunmuştur. Çalışmada
araştırılan genotipler içerisinde G-8, G-18, G-21 ve G-23'ün tane verimi bakımından, G-25,
G-28, G-36 ve G-38'in kalite bakımından, G-35'in ise hem tane verimi bakımından ön sırada
yer alması hem de kalite özellikleri bakımından da kabul edilebilir değerler göstermesi
sebebiyle bu genotiplerin gelecek yıllarda özenle takip edilmesi gerektiği önerilmektedir. 
Anahtar Kelimeler: Ekmeklik Buğday, Genotip, Zeleny Sedimantasyon Değeri, Verim,
Kalite.

Abstract:
In this study, 49 advanced bread wheat lines provided from CIMMYT and one Control
variety were used. The experiment was established on November 18, 2023, at the
Diyarbakır GAP International Agricultural Research Institute fields according to the
Lattice experimental design, consisting of 2 replications and 5 blocks. Eleven yield and
quality-related parameters of bread wheat were investigated, and the significance levels
of differences among the means were statistically analyzed. As a result of the research,
the average plant height of the genotypes was 99,35 cm, with the highest plant height
measured in the Control variety. The mean spike length was 9,43 cm, ranging from 12,3
to 8,3 cm among the genotypes, with the highest spike length observed in the G-35
genotype. The mean number of grains per spike was 43,58, with the highest value
recorded in the G-29 genotype. The population's mean of Thousand Kernel Weight was
37,096 g, ranging from 43,2 to 31,3 g. The mean Hectoliter Weight was 81,64, with the
highest value observed in the G-21 genotype. The mean Days to heading was 112,3 days,
with the highest value recorded in the G-3 genotype. The highest wheat yield was
observed in the G-8 genotype, while the highest average Protein Content was found in
the G-28 genotype. Regarding Wet Gluten Content, the mean value for the genotypes was
29,346. For the Zeleny Sedimentation Value, the mean was 45 ml. The mean Number of
spikelets Per Spike was found to be 17,057. Among the genotypes studied, G-8, G-18, G21, and G-23 were highlighted for their grain yield performance, while G-25, G-28, G36, and G-38 stood out in terms of quality. The G-35 genotype was notable for being
prominent in grain yield and demonstrating acceptable values in terms of quality traits.
Therefore, it is recommended that these genotypes be closely monitored in future years.
Keywords: Bread Wheat, Genotype, Zeleny Sedimentation Value, Yield, Quality