Sosyal ağlarda bot kullanımı: Bilişimsel propaganda farkındalık ölçeğinin geliştirilmesi ve siyasal iletişim alanında uygulanması
Development of the computational propaganda awareness scale for bot usage on social networks and its application in political communication
Yazar: ELİF AKÇAY
Danışman: PROF. DR. CEM SEFA SÜTCÜ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı / Bilişim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
Sosyal ağlar seçim dönemlerinin önemli iletişim kanalları haline gelmiştir. İnternet üzerinden hemen hemen bir kesintisizlik sunan bu yeni siyasal iletişim faaliyetleri önce "dijital propaganda"ya ardından da "bilişimsel propaganda"ya evrilmiştir. Yeni medya ile nasıl ortam değişti ise bilişimsel propaganda ile de aynı şekilde propaganda değil değişen ortam olmuştur. Dijital ortamın propagandası, bilişimsel propaganda; bilişimsel propagandanın en önemli aracı ise botlar olmaktadır. Farklı etkileşim stratejilerine dayanan botlar, insan kullanıcılarla etkileşime girmekte ve bilgi aktarım sürecinde yer almaktadırlar. Bireylerin bilerek ya da bilmeyerek bilgi kaynağı olarak kabul edebildiği botlar bu sebeple kamuoyu üzerinde önemli bir etkiye sahip olmaktadır. Günümüzde sosyal ağlar sadece insanlar tarafından değil, botlar tarafından da yaygın olarak kullanılmaktadır. Botların seçim dönemlerinde ve siyasi kampanyalarda aktifleştiği birçok çalışma ile ortaya konmuştur. Toplum üzerinde siyasal mühendislik, bilişimsel propaganda ile mümkün kılınmaktadır. Bilişimsel propaganda botların bir propaganda yöntemi olarak kullanıldığı ve yeni bir propaganda türüdür. Bilişimsel propaganda farkındalığı, yanlış bilgilerin yayılmasında ve etkileşimlerinin sonuçlarında ne olduğunu görebilmek, teknolojinin bireylerle iletişiminde ve siyasetteki etkilerini anlayabilmek adına önem taşımaktadır. Bu bağlamda 17 maddeli ve 5 faktörlü Bilişimsel Propaganda Farkındalık Ölçeği geliştirilmiştir. BPF ölçeği 505 kişinin verisi istatistik yazılımı Jamovi programında analiz edilmiştir. Bilişimsel Propaganda Farkındalık Ölçeği'ne dair 5 faktörün açıkladığı toplam varyans %56,4'tür. Ayrıca ölçeğin kamuoyu üzerindeki etkisine bakılmış ve izleme durumları da ortaya konmuştur. Karşılaştırmalı araştırma tasarımına sahip bu çalışma, Araştırma tasarımında nicel yöntem kullanılan nedensel bir çalışmadır. Elimizdeki örneklem göstermiştir ki kamuoyu, yapılan bilişimsel propaganda sonucu "izleyici kalanlar" ve "tepki verenler" olarak ikiye ayrılmaktadır. Araştırmaya katılanların % 49,9'unun BP karşısında izleyici kaldığını, %50,1'inin ise BP karşısında tepki verdiği görülmüştür. Araştırmamızda geliştirilen modelin, izleyici kalanları doğru olarak tespit etme oranı %50,4, tepki verenleri doğru olarak tespit etme oranı ise %62,1'dir.

Abstract:
Social networks have become important communication channels during election periods. These new political communication activities, which offer almost uninterrupted communication over the Internet, evolved first into "digital propaganda" and then into "computational propaganda". Just as the medium has changed with new media, with computational propaganda it is the medium that has changed, not the propaganda. The propaganda of the digital environment is computational propaganda and the most important tool of computational propaganda is bots. Based on different interaction strategies, bots interact with human users and take part in the information transfer process. Bots, which individuals can knowingly or unknowingly accept as a source of information, therefore have a significant impact on public opinion. Today, social networks are widely used not only by humans but also by bots. Many studies have shown that bots are activated during election periods and political campaigns. Political engineering on society is made possible through computational propaganda. Computational propaganda is a new type of propaganda in which bots are used as a propaganda method. Awareness of cognitive propaganda is important in order to see what happens in the spread of misinformation and the consequences of their interaction, and to understand the effects of technology in communication with individuals and in politics. In this context, a 17-item and 5-factor Computational Propaganda Awareness Scale was developed. The CPA scale data of 505 people were analyzed in the statistical software Jamovi. The total variance explained by the 5 factors of the Computational Propaganda Awareness Scale is 56,4%. In addition, the impact of the scale on public opinion was analyzed and the monitoring status was also revealed. This study, which has a comparative research design, is a causal study using quantitative method in research design. Our sample shows that the public opinion is divided into two as "viewers" and "responders" as a result of the computational propaganda. It was observed that 49,9% of the respondents remained spectators to CP, while 50.1% reacted to CP. The rate of the model developed in our research is 50,4% to correctly identify those who remain as spectators and 62,1% to correctly identify those who react.