Anadolu'da XVI. yüzyıl Osmanlı medrese mimarisi (1500-1600)
16th century Ottoman madrasah architecture in Anatolia (1500-1600)
Yazar: AHMET YAVUZYILMAZ
Danışman: PROF. DR. AHMET ÇAYCI
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / Türk İslam Sanatları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: 16. yüzyıl = 16. century ; Dini mimari = Religious architecture ; Medreseler = Madrasahs ; Mimari = Architectural ; Mimari yapı = Architectural structure ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı mimarisi = Ottoman architecture ; Türk-İslam mimarisi = Turkish-Islamic architecture ; İslam mimarisi = Islamic architecture

Özet:
İslam Medeniyetinde günümüz orta ve yüksek öğretim kurumlarına denk bir düzeyde eğitim veren medreselerin Osmanlı mimarisindeki ilk örneklerine devletin daha ilk dönemlerinde tesadüf edilmektedir. Orhan Bey Döneminde inşa edilen 1330 tarihli İznik Orhan Gazi Medresesi bilinen ilk Osmanlı medresesidir. Kuruluş aşamasında karşılaşılan türlü zorluklara rağmen Osmanlı'nın medrese inşa ettirmiş olması, eğitime verdiği önemin somut bir kanıtıdır. Yaklaşık 600 yıl ömrü olacak olan bir devlet, eğitime verilen bu önem sayesinde sağlam temeller üzerine inşa edilmiştir. 
16. yüzyıl, Osmanlı Devleti'nin dönem itibariyle Dünyanın en güçlü devleti olduğu bir asırdır. Osmanlı bu dönemde de yukarıda bahsedildiği üzere eğitime son derece önemle yaklaşmıştır. Devletin hemen her yerinde medreseler inşa ettirerek bu konudaki hassasiyetini somut olarak ortaya koymuştur. Siyasi ve iktisadi olarak son derece elverişli bu dönemde inşa edilen medreseler, hem öğretim ve yetişen kadroların kalitesiyle hem de bizâtihi mimari eser olarak sanat tarihimizdeki yeriyle ön plana çıkmaktadır. Bu sebeple de 16. yüzyıl Osmanlı Medreseleri, özellikle Sanat Tarihi araştırmacılarının hemen her dönem dikkatini çekmiştir. Ancak, yapılan çalışmalar derli toplu bir kaynak olmaktan çok monografik tanıtımlar ya da genel bir üslup belirlemeye yönelik araştırmalar olarak kaleme alınmışlardır. Bu tez ile 16. yüzyıl Osmanlı Medreseleri, hem tekil örnekler halinde tanıtılmış hem de önceki ve sonraki dönemlerle bağlantılar kurularak dönemi içerisinde değerlendirilmiştir. Böylelikle konu hakkında bahsedilen açık giderilmiş olacak hem de daha sonraki araştırmalar için başlı başına bir kaynak eser ortaya konacaktır. 
Anahtar Kelimeler: Medrese, Osmanlı, 16. yüzyıl, Anadolu, Eğitim

Abstract:
In Ottoman architecture, the initial examples of madrasahs, which are equivalent to today's secondary and higher education institutions in Islamic Civilization, are encountered in the early periods of the state. Orhan Ghazi Madrasah, constructed in the period of Orhan Bey in 1330 is the first known Ottoman madrasah. Despite kind of difficulties faced during the establishment period, the fact that the Ottoman State constructed madrasahs concretely proves the importance given to education. A state, which will last approximately 600 years, had been constructed on solid foundations thanks to this importance given to education.
16th century is a century in which the Ottoman State was the most powerful state in the world as a period. Ottoman State gave utmost importance to education at also this period as mentioned above. The state perceptibly presented its sensitivity on this subject by constructing madrasas in almost every part of the state. Madrasahs, which were constructed in this period, which was extremely favourable politically and economically, stood out both with the quality of education and trained scholars and its place in our history of art as architectural work itself. For that reason, 16th century Ottoman Madrasahs have attracted the attention of Art History researchers in almost every period. However, besides being well coordinating, these studies on this subject were written as monographic introductions or the studies attempted to determine a general wording. In this dissertation, 16th century Ottoman Madrasahs were both introduced as single examples and evaluated in their own periods by making connections with previous and next periods. Thus, both the gap mentioned about the subject would have been filled and a reference work in itself will be revealed for the further studies.
Keywords: Madrasah, Ottoman, 16th century, Anatolia, Education