Aile sağlığı merkezlerinde çalışan sağlık personelinin hasta güvenliği kültürü üzerine bir araştırma
A research on patient safety culture of health personnel working in family health centers
Yazar: OĞUZ ARSLAN
Danışman: DOÇ. DR. GÜVEN BEKTEMÜR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Hamidiye Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı / Sağlık Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sağlık Yönetimi = Healtcare Management
Dizin: Aile sağlığı merkezi = Family health center ; Güvenlik kültürü = Safety culture ; Hasta güvenliği = Patient safety ; Sağlık personeli = Health personnel

Özet:
Amaç: Araştırmanın amacı Aile Sağlığı Merkezlerinde (ASM) çalışan sağlık personelinin hasta güvenliği kültürü algılarını ölçmektir. Bu çalışmada ASM'lerde çalışan sağlık personelinin hasta güvenliği kültürü düzeyi ve sosyodemografik özelliklerine göre değişip değişmediği incelenmiştir. Yaptığımız literatür incelemesinde birinci basamak sağlık çalışanlarına yönelik yeterli sayıda hasta güvenliği kültürü üzerine çalışma olmaması çalışmayı özgün kılmaktadır.
Gereç ve Yöntem: İstanbul ili Ümraniye ilçesinde bulunan ASM'lerde çalışan sağlık personeli bu çalışmanın evrenini oluşturmaktadır. Örneklem seçimine gidilmeyip evrenin tümünü oluşturan Aile Hekimi ve Aile Sağlığı Çalışanlarına (ASÇ) ulaşılıp gönüllülük esasına göre Hasta Güvenliği Kültürü Hastane Anketi uygulamıştır. Çalışmaya ASM'nin diğer çalışanlarından olan tıbbi sekreter, temizlik, güvenlik personeli dahil edilmemiştir. Gönüllük esasına istinaden katılmak isteyenlere yüz yüze görüşme metodu çerçevesinde 85 Aile Hekimi, 118 ASÇ olmak üzere toplam 203 kişiyle çalışma gerçekleştirildi.
Verilerin analizi SPSS 25 Paket Programı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Kategorik değişkenler için frekans ve yüzde değerleri sunulmuştur. İki kategorili kategorik değişkenlerle nicel değişkenlerin karşılaştırılmasında bağımsız örneklem t testi, ikiden çok kategori içeren kategorik değişkenlerle nicel değişkenlerin karşılaştırılmasında tek yönlü anova kullanılmıştır. Tek yönlü anova sonucunda farklılık bulunması durumunda post-hoc yöntemlerden Bonferroni testi kullanılarak analizler gerçekleştirilmiştir. İki nicel değişkenin karşılaştırılmasında Pearson korelasyonu kullanılmıştır.  
Bulgular: Çalışmaya katılanların sağlık personelinin hasta güvenliği kültür algıları 3,13 ortalama ile orta düzeyde bulunmuştur. Birimler İçerisindeki Ekip Çalışması boyutu en yüksek ortalamaya sahipken Devirler ve Nakiller boyutu en düşük ortalamaya sahiptir. Çalışmaya katılan sağlık personelinin %91,63'ünün kurumlarını hasta güvenliğinin değerlendirilmesinin derecelendirmesi konusunda olumlu görüş belirtmişlerdir. Çalışmaya katılan sağlık personelinin %84,7'sinin son on iki ayda hiç hata raporlamadığı tespit edilmiştir.
Sonuç: Araştırma sonucunda orta düzeyde tespit edilen hasta güvenliği kültürü algısını yükseltme için ASM'lerde hasta güvenliği konusu öncelikli konuma getirilmelidir. Bununla birlikte 2. ve 3. basamak sağlık kurumlarında olduğu gibi hata raporlama sistemi 1.basamak sağlık kurumlarında da kullanılmalıdır. Sağlık hizmet sunumunun iyileştirilmesi adına daha yüksek hasta güvenliği kültürü algısı oluşması için önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Aile Sağlığı Merkezi, Hasta Güvenliği, Hasta Güvenliği Kültürü, Sağlık Personeli

Abstract:
Objective: The aim of this study is to ensure patient safety of healthcare professionals working in Family Health Centers. In our study, it was also examined whether this awareness changed according to the sociodemographic and descriptive characteristics of the healthcare personnel. In our literature review, the lack of sufficient number of studies on patient safety culture for primary health care workers makes the study unique.
Materials and Methods: Healthcare personnel working in Family Health Centers in Umraniye District of Istanbul province constitute the universe of our study. No sample selection was made, the family physicians and family health workers, who made up the whole population, were reached and the Patient Hospital Survey on Patient Safety Culture was used on a voluntary basis. Medical secretary, cleaning and security personnel, who are among the other employees of the Family Health Center, were not included in our study. We worked with 203 people, including 85 family physicians and family physicians and 118 family health workers, within the scope of face-to-face interview method for those who want to participate on a voluntary basis.
The analysis of the data was carried out using SPSS 25 Package Program. Frequency and percentage values are presented for categorical variables. Independent sample t test was used to compare categorical variables with two categories and quantitative variables, and one-way anova was used to compare categorical variables with more than two categories and quantitative variables. If there was a difference in the one-way anova result, the analyzes were performed using one of the post-hoc methods, the Bonferroni test. Pearson's correlation was used to compare two quantitative variables. 
Results: Healthcare personnel's perceptions of patient safety culture of our study participants were found to be moderate with a mean of 3.13. While the teamwork dimension within the units has the highest average, the turnover and transfers dimension in the Family Health Center has the lowest average. 91.63% of the healthcare professionals participating in the study expressed a positive opinion about the rating of their institutions on the assessment of patient safety. It was found that 84.7% of the healthcare professionals participating in the study did not report any incidents in the last twelve months. 
Conclusion: Patient safety should be prioritized in Family Health Centers in order to increase the perception of patient safety culture, which is detected at a moderate level as a result of the research. However, as in secondary and tertiary healthcare institutions, the error reporting system should also be used in primary healthcare institutions. Suggestions have been made to create a higher perception of patient safety culture in order to improve healthcare service delivery.

Keywords: Patient Safety, Patient Safety Culture, Family Health Center, Health Personnel