Siyasal itibar(sız)laştırma bağlamında askeri müdahaleler: Gazete haberleri üzerine bir inceleme
Military interventions in the context of political (dis)reputation: An analysis on newspaper news
Yazar: MEHMET ERDOĞAN
Danışman: PROF. DR. RACİ TAŞCIOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Halkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Halkla İlişkiler = Public Relations ; Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Cumhuriyet tarihinde gerçekleşen askeri müdahaleler (darbe/muhtıra) Türk siyasal hayatında önemli değişim-dönüşümlere neden olmuş ve kalıcı izler bırakmıştır. Bu müdahalelerin ortaya çıkışı ve sonuçları her ne kadar birbirinden farklılık gösterse de demokrasiyi kesintiye uğratma, millet iradesini yok sayma ve belli bir silah-lı/sız elit grubun iradesini ön plana çıkarma gibi ortak özellikleri vardır. Bununla birlikte bu müdahalelere toplumsal düzeyde siyasal ve sosyal desteğin az olması darbe rejimlerini öncelikli olarak meşruiyet kriziyle karşı karşıya bırakmış; darbe rejimleri bu krizi atlatmak, gereken desteği sağlayabilmek için medya aracılığıyla yoğun bir propaganda ve meşru hükûmetlere/liderlere yönelik itibarsızlaştırma faaliyetlerine başvurmuştur. 
Askeri müdahaleler üzerinden siyasal itibarsızlaştırmanın konu edinildiği bu çalışmada, Cumhuriyet tarihi boyunca gerçekleşen müdahaleler sonrasında sivil hükûmeti ve liderleri kamuoyu nezdinde itibarsızlaştıran gazete haberleri nicel ve nitel içerik analizi kullanılarak incelenmektedir. Araştırma kapsamında ele alınan askeri müdahale dönemlerinde birçok ulusal/yaygın gazete yayımlanırken; bu gazete evreninden çalışmanın temel parametreleri göz önünde bulundurularak amaçlı örneklem yöntemiyle üç gazete (Cumhuriyet, Hürriyet, Tercüman) örnekleme dahil edilmiştir. Bu gazetelerin belirlenmesi noktasında prestijleri ve tirajları yanı sıra yayın politikaları dikkate alınmıştır. Fakat, Tercüman gazetesinin 1995 yılında yayın hayatına son verilmesinden dolayı sonraki süreçte cereyan eden müdahale dönemlerinde yerine yayın politikaları benzerlik gösteren Türkiye gazetesi örnekleme ilave edilmiştir. Askeri müdahale dönemlerinde, her bir gazetenin bir haftalık (7 günlük) periyotta ilk (ana) sayfalarında 'darbe/muhtıra' kavramı etrafında şekillenen ve siyasal iktidarlar ile liderleri itibarsızlaştıran haberler içerik analizine tabi tutularak çözümlenmiştir. Elde edilen bulgulara göre, 27 Mayıs 1960 darbesi ile 15 Temmuz 2016 FETÖ darbe girişimlerinde 'anti-demokrat/diktatör'; 12 Mart 1971 muhtırası ve 12 Eylül 1980 askeri darbesinde 'hükûmetin/parlamentonun yetersizliği'; 28 Şubat 1997 postmodern darbesi ve 27 Nisan 2007 e-muhtırasında 'irtica' bileşenin ön plana çıktığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Askeri Müdahale, Darbe, Muhtıra, Siyasal İtibarsızlaştırma, Meşrulaştırma

Abstract:
Military interventions in the history of the Republic (coups/memorandum) have caused significant changes and transformations in Turkish political life and left lasting traces. Although the emergence and outcomes of these interventions differ, they have common features, such as interrupting democracy, ignoring the nation's will, and prioritizing the choice of a particular armed/unarmed elite group. However, the lack of political and social support for these interventions at the societal level primarily confronted coup regimes with a crisis of legitimacy; coup regimes resorted to intensive propaganda through the media and political disreputation activities against legitimate governments/leaders to overcome this crisis and provide the necessary support.
In this study, which focuses on political discrediting through military interventions, newspaper articles that disreputation the civilian government and leaders in the eyes of the public after the interventions throughout the history of the Republic are examined using quantitative and qualitative content analysis.While many national/ mainstream newspapers were published during the periods of military intervention, three newspapers (Cumhuriyet, Hürriyet, Tercüman) were included in the sample through the purposive sampling method, taking into account the basic parameters of the study. Their prestige, circulation, and editorial policies were considered in determining these newspapers. However, since the Tercüman newspaper ceased to be published in 1995, the Türkiye newspaper, whose publishing policies were similar, was added to the sample instead of the Tercüman newspaper during the intervention periods in the following period. During the periods of military interventions, the news items that were shaped around the concept of " coups/ memorandum " on the first (primary) pages of each newspaper in a one-week (7-day) period and that disreputation political governments and leaders were analyzed through content analysis. According to the findings, 'anti-democrat/dictator' in the May 27, 1960 coup attempt and July 15, 2016, FETO coup attempt; 'incompetence of the government/parliament' in the March 12, 1971 memorandum and September 12, 1980, military coup; and the 'reactionary' component in the February 28, 1997 postmodern coup and April 27, 2007 coup attempt came to the forefront.

Keywords: Military Intervention, Coup, Memorandum, Political Disreputation, Legitimation