Türk modernleşmesinde toplumsal muhalefetin aracı olarak mizah (1908-1938)
Humour as a mean of social protest in the Turkish modernization (1908-1938)
Yazar: SIDIKA PÜREN MUTLUTÜRK MERAL
Danışman: DOÇ. DR. GÜVEN GÜRKAN ÖZTAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Karikatür = Caricature ; Mizah = Humour ; Modernleşme = Modernization ; Muhalefet = Opposition ; Politik mizah = Political humor ; Sansür = Censorship

Özet:
"Gülme politik bir eylemdir." Gülme eyleminin tanımlandığı antik dönemlerden itibaren, politik bir eylem ve aslında otoriteye bir nevi muhalefet/başkaldırı olarak ele alındığı bilinmektedir. Bu açıdan Türkiye coğrafyası belki de bu ifadenin kendisini gösterebildiği en önemli bölgelerden olmuştur. İmparatorluk zamanlarından itibaren, toplum baskı ve istibdat karşısında kendisini mutlaka ifade edecek bir yol bulmuş ve bunu çoğunlukla mizah yoluyla gerçekleştirmiştir. Mizah basınına sansür konulsa dahi, "söz söylenebilecek" konular üzerinden, iktidara yönelik toplumsal muhalefet bir şekilde kendisini yine göstermiştir. Cumhuriyet ideolojisi ile birlikte, ulus-devlet, ortak ulusal kimlik çerçevesinde mizah basını da yine bu doğrultuda paralel bir yönde ilerlemiş ve İmparatorluk döneminden "kopuşu" desteklemek amacıyla gülme eylemi geçmişe yönlendirilmiş ancak yeni otoriteyi de eleştirmekten geri kalmamıştır.
Bu çalışmada bahsi geçen bu uzun tarihsel süreç içerisinde, gülme eyleminin toplumsal muhalefetin en önemli unsurlarından biri olarak karşımıza çıktığını görüyoruz. İdeoloji, konjonktür, iktidar, otorite figürleri farklılaşsa da mizah her daim kendine yer bulmuştur. Çalışmadaki tarihsel süreç içerisinde ise mizah süreklilik arz etse dahi, teorik altyapısı değişime uğramıştır. Bu değişimi de çalışmada yapılan karşılaştırma üzerinden görmek mümkündür. Amaç gülmenin her daim politik bir eylem olduğunu, bir nebze de olsa gösterebilmektir.
Anahtar Kelimeler: Karikatür, Mizah, Toplumsal Muhalefet, Gülme, Sansür, İstibdat

Abstract:
"Laughter, is a political act." Since it was defined from the ancient times, laughter is known as a political act and a kind of rebellion towards authority. In this manner, the land of Turkey has big signs that this expression has shown itself. From the age of Empire, the society always could find a way to express themselves towards authority. And this way shows itself mostly as humour. Even humour press has been censored, social protests towards authority always could live around the "talking subjects". With the rise of nation state, common national identity and the ideology of Republic humour press also developed in parallel with this process; so the laughter was used as mostly a critic of Ottoman Empire to show the Republic's break from the Empire. Furthermore, laughter didn't refrain from criticizing the new authority. 

In this case, we can see that laughter was an important mean of social protests in this long chosen historical period. Even the change of ideology, conjuncture, authority and authority- figures, humour has found places for itself.  In this case, humour has always been permanent in this chosen historical period; but its theoretical frame had been changed.  So it can be possible to see the this change, with the comparison in this case. The main purpose is, to show that laughter is always a political act from the history of humanity.

Keywords: Caricature, Humour, Social Protest, Laughter, Censor, Despotism