Özel yetenekli öğrencilerin rutin olmayan problemleri çözmede gösterdikleri bilişsel ve üstbilişsel davranışlar
Cognitive and metacognitive behaviors used by gifted students in solving non-routine problems
Yazar: BİLAL AÇIKGÖZ
Danışman: DOÇ. DR. KENAN DEMİR
Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilişsel davranışlar = Cognitive behaviours ; Bilişüstü beceri = Metacognitive skills ; Problem çözme = Problem solving ; Problem çözme becerisi = Problem solving ability ; Sıradışı problem çözme = Non-routine problem solving ; Özel yetenek = Special ability ; Üstün yetenek = Gifted ; Üstün yetenekli çocuklar = Gifted children

Özet:
Bu çalışmada özel yetenekli öğrencilerin rutin olmayan (sıra dışı) problemleri çözmede gösterdikleri bilişsel ve üstbilişsel davranışlar belirlenmiştir. Çalışmaya bir Bilim Sanat Merkezi'ne devam eden 3 öğrenci gönüllü olarak katılmıştır. Nitel araştırma yaklaşımına ait açımlayıcı durum deseninin kullanıldığı araştırmanın nitel verileri "klinik görüşme", "bireysel görüşme" ve "gözlem" yoluyla toplanmıştır. Öğrenciler uzman görüşlerine göre hazırlanan 3 rutin olmayan problemi klinik görüşmenin bir gereği olan "sesletim" yoluyla çözmüşlerdir.Problem çözme süreci sesletim puanlama anahtarına göre puanlanmış ve süreçiki farklı kamera ile kayıt altına alınmıştır. Ayrıca araştırmacı sesletim sürecini gözlemlemiş ve öğrencilerle bireysel görüşmeler de yapmıştır.
Veri toplama araçlarıyla elde edilenverileriçerik analizi yapılarak incelenmiştir. Analiz sonucunda ortaya çıkarılan kod ve temalar alt problemlere göre ele alınmıştır. 
Analizsonucundabilişsel davranışlar bağlamında öğrencilerin rutin olmayan problemlerin çözümünde, daha çok soru sordukları için okuma davranışını daha az kullandıkları gözlenmiştir. Öğrencilerin problemi kendi cümleleriyle ifade etmede zorlanmadıkları ortaya çıkmıştır. Benzer şekilde öğrencilerin genel olarak dönüştürme davranışını hızlı bir şekilde yaptıkları ve probleme göre daha fazla matematiksel ifade kullandıkları belirlenmiştir. Öğrencilerin planlama ve tahmin etme davranışlarını yüksek oranda gösterdikleri gözlenmiştir. Ayrıcaözel yetenekli öğrencilerin hesaplama konusunda başarılı olduğu belirlenmiştir. 
Üstbilişsel davranışlar bağlamında ise öğrencilerin üretici olmayan üstbilişsel davranışlar arasında yer alan problemin gidişatı hakkında yorum yapma davranışını bilişsel davranışların tamamından daha yüksek oranda gösterdikleri ortaya çıkmıştır. Öğrenciler üretici üstbilişsel davranışlardan bilişsel farkındalık davranışını yorum yapma davranışından daha çok göstermişlerdir. Kendini talimatlandırma davranışı ise bir problemde diğer problemlere oranla daha düşük oranda sergilenmesine rağmen yine bilişsel davranışlara göre daha yüksek oranlarda sergilenmiştir. Öğrenciler problem çözerkenkendilerinisürekli sorgulayarak; problemi anlayıp anlamadıklarına, çözüm için doğru ilerleyip ilerlemediklerine ve strateji seçimlerine ilişkinkontrolleri oldukça fazlayaptıkları sonucuna ulaşılmıştır. Kendini değerlendirme davranışları incelendiğinde ise öğrencilerin tüm bilişsel-üstbilişsel tüm davranışlar arasında en yoğun kullanılan davranışın bu olduğu görülmüştür. 
Yapılan bireysel görüşmelerde iseöğrenciler,genellikle rutin olmayan problem çözme sürecine ve sesletim sürecine ilişkin olumlu görüş belirtirken, rutin olmayan problemleri, rutin problemlere göre daha ilgi çekici buldukları görülmüştür. Öğrenciler genellikle problemlerin onları zorladıklarını düşünmektedir.

Abstract:
In this study, it was determined which cognitive and metacognitive behaviors gifted students displayed while solving non-routine (extraordinary) problems. Three students studying at a Science and Art Center voluntarily participated in the study. Qualitative data were collected through "clinical interview", "individual interview" and "observation" in the study, in which explanatory case design, one of the qualitative research designs, was used. The students solved 3 non-routine problems, which were prepared according to expert opinions, through "pronunciation", which is a requirement of clinical interview. This process was scored according to the pronunciation scoring key and the problemsolving process was recorded with two different cameras. In addition, the researcher observed the pronunciation process and made individual interviews with the students.
Qualitative data obtained with data collection tools were analyzed by content analysis. The codes and themes that emerged as a result of the content analysis were given according to the sub-problems.
As a result of the analysis, it was determined that the students used reading behavior less because they asked more questions in solving non-routine problems. It was revealed that the students showed different behaviors in expressing the problem solving or expressing the content. It was also determined that the students generally made the transformation quickly and used more mathematical expressions than the problem. It has been observed that the behavior that students use most intensively after planning behavior in the field of cognitive behaviors is estimation behavior. Again, it was determined that gifted students were successful in calculation.
It was revealed that the students showed the behavior of commenting on the course of the problem as a non-productive metacognitive behavior higher than all cognitive behaviors. Students showed more cognitive awareness behavior than commenting behavior. Although self-instruction behavior remained at a lower rate in the race problem compared to other problems, it was again realized at higher rates than cognitive behaviors. The students tried to realize their situation by constantly questioning themselves in problem solving. It was concluded that there were a lot of questions about whether he understood the problem, whether it went right or not, and about the choice of strategy. When self-monitoring and control behaviors were examined, it was seen that this was the most frequently used behavior among all cognitive-metacognitive behaviors of the students. As a result of the individual interviews, the students stated that the problem-solving process had different and various difficulties.