Aydın ili Söke ilçesi Gelebeç yerleşimi ve Aziz Nikolaos Kilisesi
Soke district of Aydin province Gelebeç settlement and St. Nicholas Church
Yazar: ÖZDEN COŞKUN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. Ö. FARUK TUNCER
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Rölöve-Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Büyük kesimi terk edilmiş, eski bir Rum köyü olan Gelebeç, Priene antik kentine yakınlığı, mimari dokusu ve doğal güzellikleriyle korumaya değer bir yerleşimdir. Gelebeç'in, metruk kalmış tek tescilli anıt yapısı Aziz Nikolaos Kilisesi nedeniyle kültür turizmi potansiyeli yüksektir. Bugüne kadar koruma çalışması yapılmamış olan bu yerleşimde, son yıllarda hızlı bir yeniden yapılaşma süreci yaşanmaktadır. Bu nedenle Gelebeç yerleşiminin mimari dokusunu korumak için analizler yapılmış ve koruma önerilerinde bulunulmuştur. Ayrıca pilot proje alanı seçilen Aziz Nikolaos Kilisesi ve yakın çevresinin Analitik Rölöve, Restitüsyon ve Restorasyon projeleri hazırlanmıştır.Mimari dokunun biçimlenişini etkileyen, yerleşim özellikleri ve tarihi hakkında, yazılı kaynaklar taranmış, sözlü görüşmeler yapılmıştır. Yerleşim, yerinde çekilen fotoğraflarla belgelenmiştir. Analizler için Aydın-Söke, Güllübahçe İlave İmar Plan'ı kullanılmıştır. Bu plan eşliğinde arazi gezilmiş ve mimari doku analizleri plan üzerinde işlenmiştir. Analizlerin sonuçları yüzdelik dilim tablolarıyla değerlendirilmiştir. Analitik Rölöve çalışmasında elektronik, optik ölçüm aracı kullanılmıştır.Gelebeç yerleşiminin, kültür ve doğa turizmi potansiyeli ve yapılaşma eğilimleri dikkate alınıp, Kilise ve yakın çevresine yeniden işlevlendirme önerisinde bulunulmuştur. Bu öneride Kilise'nin mümkün olan en az müdahale ile sağlamlaştırıldıktan sonra anıt yapı ve çok amaçlı salon olarak kullanılması önerilmiştir. Kilise'nin yakın çevresindeki iki adet kısmen mevcut yapının, turist bilgilendirme ofisi/satış birimi ve kafeterya/restoran olarak, özgün yapılara örnek teşkil edecek biçimde restore edilmesi önerilmiştir. Ayrıca Kilise meydanının pazar yeri ve festival zamanlarında açık atölye olarak kullanılması tavsiye edilmiştir.

Abstract:
Old Greek village Gelebeç which resides in eastern part of Turkey, close to antique city of Priene, is a worthy subject for preservation with its architectural pattern and natural beauties. Although most of the region was abandoned as well as only officially registered church, Saint Nicolas, village still carries its potential for cultural tourism. Despite its great value, no preservation projects have been made until recent years. With this accelerating construction wave, protective analysis and precautions are advised to preserve its architectural pattern. These analyses also include measured drawings, restitution and restoration projects for Saint Nicolas church and its surrounding area.The analysis started with researching specifications and history that form architectural pattern of the settlement by both written and verbal sources. Architectural character has proven with photos taken in place and municipal plans. Site was exercised with help of this plan and further architectural patterns marked on it. Resulting numbers of analysis values provided with charts as well as optically measured total station analytic survey.Combining with the potential of natural and cultural tourism of Gelebeç, and construction tendencies, refunctioning recommendations are exercised for church and the surrounding area. These recommendations include fortification of structure with minimum intervention and using it as a monumental building with multifunctional hall. Surrounding area, including reconstruction of two partially existed structures, is provided with tourism information with souvenir shop and cafe/restaurant to example as their original situations. Church Square is also recommended to be used as bazaar which can be transformed for workshops during festivals.