Su transferi yapılan havzalarda çevresel akış suyu ihtiyacının belirlenmesi ve yenilenme dönemlerinin değerlendirilmesi
Determination of environmental flow water requirement in water transfer basins and evaluation of renewal periods
Yazar: ÖZDEN ERTÜRK GAZEL
Danışman: DOÇ. DR. ALPER SERDAR ANLI
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Entegre Su Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Meteoroloji = Meteorology ; Ziraat = Agriculture ; Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Tüm dünyada artan insan nüfusunun etkisiyle modern dünyanın getirdiği ihtiyaçların karşılanması ve doğal yaşamın sürdürülebilirliğinin sağlanması gibi gerekçelerle suyun ve su yönetiminin önemi gün geçtikçe artmaktadır. Bu bağlamda, optimum su yönetimi için karar vericilerin geliştireceği fikir ve projelerin iklim değişikliği ve antropolojik etkilerini göz ardı etmeden gerçekçi bir tablo çizerek oluşturması da elzemdir. Su kaynaklarının kendi havzalarındaki ihtiyaçları yeterli oranda karşılayamaması veya mevcut durumda kurulan bir düzenin geliştirilmesi sebepleriyle bir havzadan diğerine su transferi gerçekleştirilebilir. Ancak transfer projeleri planlanırken her iki havzanın da transfer öncesi ve sonrası durumu iyi analiz edilmelidir. Öncelikle suyu transfer eden havzanın ihtiyaçlarının tam ve doğru belirlenmesi ve kendi kaynağından karşılanması karar almada ilk basamaktır. Bu çalışmada, su transferi yapılacak havzalarda karar almada temel unsur olan çevresel faktörlerden çevresel akış suyu ihtiyacının belirlenmesi çalışmaları iklim değişikliğinin etkisini görmek maksadıyla belirlenen periyotlar için hesaplanmış ve değerlendirilmiştir. Çalışma alanı olarak Yukarı Yeşilırmak Havzası'nda bulunan Ataköy Barajı – Köklüce HES Projesi seçilmiş, suyun kaynağı olması gerekçesiyle Almus Barajı'nın giriş akımlarını temsilen membaındaki akım gözlem istasyonu verisi kullanılmıştır. Çevresel akış suyu ihtiyacını belirlemek maksadıyla kullanılacak verinin uzun döneme ışık tutabiliyor olması oldukça büyük öneme sahiptir. Veri setini derlemenin mümkün olması ve Ülkemizdeki yaygın kullanımları sebebiyle çevresel akış suyu ihtiyacı belirlenirken Tennant, Akuatik Baz Akım, Islak Çevre ve Debi Süreklilik Eğrisi Yöntemleri seçilmiş ve veriler belirlenen altı dönem için incelenmiştir. Neticede, iklim değişikliği ve antropolojik etkilerin önceki dönemlere göre son yıllarda etkisini daha güçlü bir şekilde gösterdiğinden hareketle yapılan planlamaların bu gerçeği göz ardı etmeden inşa edilmesi ve çevresel akış suyu ihtiyaçlarının gerçekleşen son 10 yıl verisi üzerinden değerlendirilmesi önerilmektedir.

Abstract:
The importance of water management is increasing day by day due to influence of the increasing human population all over the world, in terms of meeting the needs of the modern world and ensuring the sustainability of natural life. In this context, it is essential that the decision makers should not ignore the effects of climate change and anthropological for create a realistic scenario when they develop the ideas and projects for optimum water management. Water transfer from one basin to another may occur if the necessities in a basin are not adequately provided by its own water resources or if a current system is developed. However, when planning transfer projects, the situation of both conditions of basins before and after the transfer should be analyzed comprehensively. Initially, it is the first step that the demands of the basin which transfers water to another one are determined completely and accurately and its supplied by its source. In this study, studies on determining the environmental flow, one of the environmental factors that are the basic elements in decision-making in interbasin water transfer, were calculated and evaluated for various periods to observe the effect of climate change. Ataköy Dam - Köklüce HEPP Project, located in the Yeşilırmak Basin, was chosen as the study area, and the data of the flow observation station upstream of the Almus Dam was used to represent the inflows of the Almus Dam because it is the source of water. It is essential that the data to be used to determine the environmental flow water can be accessible in the long term.  Due to the possibility of collecting the data set and their widespread use in our country, Tennant, Aquatic Base Flow, Wetted Perimeter Methods, and Flow Duration Curve were selected when determining the environmental flow. The data were evaluated for six different periods. It is observed that the climate change and anthropological impacts have shown its effect more dramatically in recent years compared to previous periods. As a result, it is recommended that the plans be made without ignoring this fact and that the environmental flow of water be evaluated based on the data of the last 10 years.