Çinko tuzu ile işlem görmüş pamuklu kumaşların boyanması ve antibakteriyel özelliklerinin belirlenmesi
Determination of antibacterial properties and dyeing of cotton fabrics treated with zinc salt
Yazar: BAYRAM SIDAR
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA TUTAK
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tekstil Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering

Özet:
Tekstil materyellerinin boyanması renk açısından önemli olduğu gibi boyanmış tekstil mamulune farklı işlemlerle ek özellik sağlanması da önemli bir noktadır. Boyanacak olan kumaşın renginin üniform olmasının yanında elde edilen fonksiyonel özelliğin kalıcı olması ve kullanım esansında karşılaşacağı etkilere karşı, sağladığı özelliğini devam ettirmesi tekstil ürününü kullananlar açısından renk ve fonksiyonel özellik kalitesi olarak değerlendirilmektedir. Günümüz ulusal ve uluslar arası sıkı rekabet şartlarında, tekstil boyama süreçleri ile birlikte ürünlere fonksiyonel özellik kazandırma ile daha yüksek katma değerde ürün elde edilmesi gerekmektedir.
Bu çalışmada, örülmüş pamuklu kumaşların antibakteriyel özellik kazanması için çinko klorür ile farklı şartlarda (boyama öncesi, boyama ile bütünleşik ve boyama sonrası) muamele edilerek reaktif boyaması yapılmıştır. Pamuk yapısında bulunan glikoz üzerindeki hidroksil grupları ile kompleks oluşturan çinko atomunun ürüne kalıcı antibakteriyel özellik kazandırması amaçlanmıştır. Elde edilen antibakteriyel özelliğin kalıcılığının belirlenmesi için kumaşlar tekrarlı 10 yıkama işlemine tabi tutulmuştur.
Tez çalışması kapsamında, boyanmış pamuklu kumaşın boyama sonrası renk performansının değerlendirilmesi için, K/S renk verimi, ışık haslığı, yıkama ve sürtme haslıkları yapılarak yapılan çinko tuzu uygulamasının renk üzerindeki etkisi belirlenmiştir. Elektron mikroskobu ile seçilen lif örneklerinin yüzey özellikleri incelenmiştir. Boyalı ve boyama sonrası tekrarlı yıkama uygulanmış kumaşların Eshericha coli ve Staplehococus aureus hastalık yapıcı bakterilere karşı antibakteriyel özellikleri ASTM E2149-01 hareketli test yöntemine göre belirlenmiştir. 
Farklı çinko tuzu işlemlerden geçirilmiş pamuklu kumaşların renk ve haslıklar üzerinde çinko tuzunun önemli bir etkisi olmazken, tekrarlı 10 yıkama bazı haslıklar üzerinde geliştirici etki gösterirken, hareketli test yöntemine göre antibakteriyel özelliği belirlenen kumaşlar seçilen bakterilere karşı farklı seviyelerde bakteri azalma (% 25-92,7)  göstermiştir. 

Anahtar Kelimeler: Pamuklu örme kumaş, çinko klorür, antibakteriyel, AAS, SEM

Abstract:
To provide an additional feature to a dyed textile material with different processes is a significant point as well as the dyeing of textile materials in colour.It is evaluated by the users of textiles that both the colour of the fabric to be dyed uniform and permanence of its acquired functional property against the effects to be faced during utilization and the maintenance of its features are seen as the quality of colour and functional property.In present conditions of national and international competition, more high value-added products are acquried to add functional features to the products within the processes of dyeing textiles.
In this study, it was practiced that the knitted cotton fabrics were dyed reactively with zinc chloride in different processes ( pre-dyeing, integrated dyeing and after dyeing ) to add an antibacterial feature to them. It was aimed that the permanent antibacterial feature of the fabric is to be gained by the zinc atom which has a complexation with hydroxyl groups on glucose built-in cotton. The fabrics were processed to 10 repetitive washing operations to determine the permanence of its acquired antibacterial feature.
Within the scope of this thesis, the effect of zinc powder operation on colour was determined by applying K/S colour yield, light-fastness, washing and rubbing fastness to evaluate the colour performance of dyed cotton fabric. The surface characteristics of fiber samples selected by an electron microscope were investigated. The antibacterial features  of both dyed fabrics and repetitive washed fabrics after dyeing were determined by ASTM E2149-01 moving test method againts Eshericha coli and Staplehococus pathogenic bacteria.
Although zinc powder has no important effect upon the colour and fastness of cotton fabrics processed by different zinc powder, 10 repetitive washings have shown curative effects on some diseases. According to the moving test method, the determined fabrics to their antibacterial features have shown different decrease levels in bacteria (%25-92.7) againts selected bacteria.

Keywords: Knitted cotton fabric, zinc chloride, antibacterial, AAS, SEM