Belgesel sinemada kent olgusu ve "Yolcu"
Urban fact in documentary cinema and "Yolcu"
Yazar: NEDRET SEZİN KIPÇAK
Danışman: PROF. DR. SELAHATTİN YILDIZ
Marmara Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sinema Televizyon Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Belgesel film = Documentary film ; Belgeseller = Documentaires ; Sinema = Cinema ; Türk sineması = Turkish cinema

Özet:
Kentler, yüz yılı aşkın süredir sinema filmlerine mekan olmuşlardır. İlk film şeritlerinden 90'lı yılların banliyo filmlerine kadar, sinema filmlerinin pek çoğu bir kent ortamında şekillenir. 1895 yılında Paris'te gösterilen ilk filmlerden itibaren sinemanın büyük kitlelere ulaşabilecek bir araç olduğu fark edilir ve ticari anlamda gelişebileceği bir sistem kurulur. Bu sistem, hikayeli filmlerin sinemaya egemen olmasını sağlayan bir sistemdir. Kendisi dışında gelişen alternatif yapımların gelişmesine olanak sağlamaz. Ancak bu durum, kameranın gerçekleri kaydedebilme özelliği keşfedildikçe değişir ve sinema dünyası belgesel yapımlarla tanışır. Belgesel film türü, kendi içinde pek çok alt başlığa ayrılabilir. Ancak bu tür filmlerin temel ilkesi, çevremizde cereyan eden gerçekliklerin yorumlanarak sunulması üzerine kuruludur. Belgesel sinema, kendine konu olarak, doğal mekanları ve bu mekanlar içinde yaşayan gerçek insanların hayatlarını alır. Belgesel sinema, tarihi boyunca, kendi içinde pek akımı, pek çok manifestoyu ve farklı türleri barındırır. Kimi yönetmenler, gerçekçi geleneği tercih ederken kimileri daha romantik yapımlar gerçekleştirmiş, kimileri eğitim amaçlı belgeseller yaparken kimileri de belgesel sinemayı propaganda amaçlı olarak kullanmıştır. Amaç ne olursa olsun, belgesel sinemanın en birincil özelliği olan `gerçeğin yorumlanması' ilkesi değişmemiştir. Bu bağlamda, belgesel sinema, gerçeği belgeleme sürecinde gerçek insanların hayatlarının aktığı kentleri kendine mesken edinir. Belgesel sinemada kent olgusunun işlenmesi çerçevesinde geliştirilen bu çalışmanın ilk bölümünde belgesel sinemanın tarihsel gelişim süreci üzerinde durulur. Bu bölüm yedi başlık altında ele alınır. İlk üç başlık, belgesel sinemanın tanımı, ilkeleri ve türleri üzerinedir. Dördüncü ve beşinci başlıklar altında, belgesel sinemanın doğuşu ve gelişimi incelenir. Bu iki bölümde, belgesel sinemanın oluşum süreci ve belgesel sinemanın ilk örnekleri filmler ve akımlar üzerinden incelenir.Altıncı başlık altında, belgesel sinemada kentlerin karaktere dönüşmesi ve belgesel sinemanın öncülüğünü yaptığı gerçeklik akımları yine örnek filmler üzerinden incelenir.Yedinci başlıkta belgesel sinemada gündelik hayatın belgelenmesi geleneğinin başlangıcını oluşturan senfonik kent belgeseli türünden söz edilerek, günümüz Türk sinemasının başarılı yönetmeni Fatih Akın'ın İstanbul kenti ve müzik üzerine gerçekleştirdiği bir kent belgeseli, İstanbul Hatırası / Köprüyü Geçmek filmi belgesel sinemada kent dokusunun belgelenmesi ve tasdiği bağlamında çözümlenir.Kenti ve kentte yaşayan bir karakteri kendine konu olarak seçen `'YOLCU'' filmi, modern kentte varlığını sürdürmeye çalışan jonglör Kerem Eser'in İstanbul sokaklarında çıktığı mesleki ve kişisel yolculuğu anlatır. İçinde farklı kültürlerde ve mesleklerde binlerce insanı barındıran kaotik kent hayatı, çoğu zaman, bu hengameye kapılan insanın etrafındaki ayrıntıları fark edememesine neden olur. `'YOLCU'' filmi, kendine çalışma alanı olarak sokakları seçen bir jonglörün hayatının bir kesitini İstanbul'un kentsel detaylarını, fark edilemeyen gizemini, içinde barındırdığı kültürel ve toplumsal çeşitlilik üzerinden anlatır. Bu bağlamda da, hareketli yapısı ve dinamik kurgusuyla, senfonik kent belgesellerinin modern bir yorumunu gerçekleştirmeyi hedefler.

Abstract:
Cities take places in movies over hundred years. From the first filmstrips to ninety?s suburban movies, most of the movies take place in a city atmosphere. Beginning from the first movies which were shown in Paris, it?s realized that cinema as a medium can reach to big masses and a system was formed which serve the purpose of the cinema?s commercial development. This was a system which provides fiction films to became dominant in cinema sector. But these circumstances start to change when ability of recording reality feature of camera was discovered and then cinema meets the documentary productions. Documentary film genre consists of so many under titles in itself. However, basic principle of this type of films is to present by commenting the realities and real lifes that occurs around all of us. Documentary cinema choose its subjects from the real world and the real lifes of people who live in this world. Documentary cinema, during its own history, inholds so many manifestos and so many different genres. Some directors prefer realist form, some of them make more romantic productions, some make educational documentaries, some prefer documentaries to make propaganda. But, commenting the realities as the the major feature of documentary film never change. In this context, documentary cinema, in its process of certifying the real, choose cities as location which real people live in.In the first chapter of this thesis which is developed in the frame of city fact in documentary cinema, bring out the historical evolution process of documentary cinema. This chapter is discussed in seven under titles. The first three titles are about the definition of documentary cinema, its principles and its different genres. Under the title of fourth and fifth parts discusses the birth and development of documentary cinema.These parts analyse the development of documentary cinema via the examples of first documentary films and some strands of cinema. Under the sixth title, cities as a character in documentaries and realism strands which documentary cinema leads are discussed via the movies again.Seventh part mention about symphonic city movies genre which create the form of certifing the daily life in documentary cinema and also today?s Turkish cinema?s successful director Fatih Akın?s documentary film, Crossing The Bridge / The Sound Of Istanbul which is about the İstanbul city and its music is also analyzed in the light of certifying and verificating the city fact in documentary cinema.`?THE PASSENGER?? documentary which choose city and a real character who lives in a city for itself, tells occupational and personal journey of juggler Kerem Eser who tries to continue his existence in modern city?s streets. Chaotic city life which inholds so many people from different cultures and jobs, mostly, causes the one who finds him/herself in a rat race not to realize the details around them. `?THE PASSENGER?? documentary tells the life of a juggler who choose streets as a working area for himself over İstanbul?s urban details, unobtrusive mysteries, social and cultural richness. This thesis aims to actualize the modern portrait of symphonic city documentaries with its moving form and dynamic editing.