Kuruluşundan yıkılışına Mervanoğulları (983-1085) ve tarihteki yeri
From foundation to collapse Marwanids (983-1085) and the place in the history
Yazar: ÜBEYDULLAH ÖRETMEN
Danışman: PROF. DR. ORHAN DOĞAN
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Tarih = History
Dizin: Abbasiler = Abbasids ; Mervaniler = Merwanid ; Mervanoğulları Devleti = Mervanoğulları Government ; Orta Çağ = Middle Ages ; Selçuklular = Seljuks

Özet:
983-1085 yılları arasında hüküm süren Mervanî Hanedanlığı, stratejik bir bölge
olan Mezopotamya'nın kuzey bölgesinde kurulmuştur. Bölgedeki konjonktürel şartlara
bağlı olarak hem gelişme göstermiş hem de komşularıyla etkili bir diplomasi örneği
sergilemiştir.
Abbasi Devleti'nin siyasi ve askeri bakımdan zayıflaması o yüzyılda yeni güç
dengelerinin ortaya çıkmasına yol açmıştı. Büveyhîler ve Hamdânîler bölgede etkin
duruma gelmişlerdir. Mervanî Hanedanlığı'nın temellerinin atıldığı dönemde özellikle
Büveyhî ve Hamdânî devletiyle yoğun münasebetler yaşanmıştır.
Yakındoğu coğrafyası tarihsel kontrolü daima güç olmuştur. Burası herşeyden
önce bir geçiş bölgesi olup güçlü devletlerin hakimiyeti altında siyasi varlığını
muhafaza edebilmiştir. Aksi halde bölge çeşitli siyasi teşeküllere ayrılmıştır. Yaklaşık
beş asırdan beri bölge hakimiyetini elinde bulunduran Abbasi Halifeliği'nin
zayıflaması, sosyal nizam ve kurallar gereğince yeni teşekkülerin ortaya çıkmasına
zemin hazırlamıştır. İşte bu zemin üzerinde kurulan hanedanlıklardan biri de Mervanî
Hanedanlığı'dır.
Yüzyıla yakın bir hakimiyet süren bu hanedanlık, altı hükümdara sahip olmuş
ve kendi döneminde özellikle kuzey Mezopotamya'nın bir kültür ve sanat merkezi
haline gelmesinde önemli rol oynamıştır. Mervanî Hanedanlığı, kuruluşundan itibaren
bu coğrafyada etkili olan Abbasiler, Büveyhiler, Doğu Roma İmparatorluğu,
Hamdânîler, Ukayliler, Fatimiler, Nümeyriler, Ermeniler - Gürcüler ve Selçuklular ile
ilişki içinde olmuşlardır.
Mervanioğullarının özellikle Abbasiler ve Selçuklular ile olanlar ilişkileri çok önemlidir. Zira Mervanî Hanedanlığının ortaya çıkması, Abbasiler'in bu yüzyılda
zayıflamasıyla doğrudan ilgilidir. XI. yüzyıldan itibaren bölgede etkili olan Selçuklular
ise Mervanî Hanedanlığı'nın son dönemine denk gelmişler ve yaşadıkları yoğun
münasebetlerin ardından bu hanedanlığın tarihten silinmesine sebep olmuşlardır.
Tarihsel süreç içerisinde iç ve dış siyasette bölgede derin izler bırakan Mervanî
Hanedanlığı hakkında yapılan çalışmalar çok yetersizdir. Eski kaynakların ve araştırma
eserlerin ortaya koymaya çalıştığı gibi; Mervanî Hanedanlığı, hüküm sürdüğü bölgenin
tarihi ile özdeşleşmiş tarihsel hafızalarda maddi ve manevi derin izler bırakmıştır.
Mervanî Hanedanlığının bölge tarihindeki en önemli misyonlarından birisi de
bölgedeki Şiî etkilere karşı el-Cezire bölgesinin Sünni kalmasındaki mücadelesidir.
Özelikle Nâsıruddevle zamanında başkent Meyyâfarikîn, büyük bir gelişme göstermiş,
ilim, kültür ve sanat merkezi haline gelmiştir. Sağlam surlarla çevrili olan Meyyâfârikîn
aynı zamanda Şiîlik karşısında Sünniliğin sağlam bir kalesi olmuştur. Birçok Sünni
alim ve sanatkarın şehre sığınması buranın ekonomi ve refah seviyesini de
yükseltmiştir.
Sonuç olarak bu çalışmamız, Mervanî Hanedanlığının kuruluşundan yıkılışına
kadar, emir ve siyasi gelişmelerini ele alırken aynı zamanda bu hanedanlığın bölge
kültür ve medeniyetine getirdiği katkılara da değinmektedir. Mervanî Hanedanlığı'nın
Türk-İslam tarihindeki yeri de ele alınacaktır. Türk ve İslam tarihinde bir dönüm
noktası olan Malazgirt zaferinde Mervaoğullarının önemli bir desteği olmuştur.
Anahtar Kelimeler: Mervanî Hanedanlığı, Abbasiler, Meyyâfârikîn, Selçuklular.

Abstract:
Marvanid Dynasty reigned between the years 983-1085, which is a strategic
region was established in northern Mesopotamia. Depending on cyclical conditions in
the region have both showed improvement both samples exhibited an effective
diplomacy with its neighbors.
Abbasid Empire politically and militarily weakening led to the emergence of a
new balance of power in that century. Hamdanids and Buwayhids have becomes active
in the region. In the period that the basic Marwanid Dynasty has experienced
particularly intense relations with the state Buwayhid and Hamdanid.
Near East geography has always been the power of historical control. First of
all, it is a transitional region and has been able to maintain its political existence under
the rule of the powerful states. Otherwise, the region is divided into several political
annexes. The weakening of the Abbasid Caliphate, which has dominated the region for
about five centuries in accordance with the social order and rules, new organizations
have laid the groundwork for the emergence. One of the dynasties built on this ground
is the Marvani Dynasty.
This dynasty, which was dominated near the century, had six rulers and it
played an important role especially in the development of Northern Mesopotamia as a
cultural and artistic center.
The Marvani dynasty has been influential in this geography since its foundation
Abbasids, Buwayhids, Eastern Roman Empire, Hamdanids, ukayans, Fatimis,Numeyris, Armenians - Georgians and Seljuks were in contact with.
The relations of the Marwanids, especially with the Abbasids and Seljuks, are
very important. Because the emergence of the Marvanid Dynasty is directly related to
the weakening of the Abbasids in this century. The Seljuks who were influential in the
region from the beginning of the XI. century coincided with the last period of the
Marvani Dynasty and after the intense relations they experienced, they caused this
dynasty to be erased from history.
The work on the Marwanid Dynasty, which leaves deep traces in domestic and
foreign politics in the region during the historical process, is very inadequate. As old
sources and research works try to reveal the Marwanid Dynasty is identified by the
history of the region in which it ruled it has left traces of material and spiritual deep in
historical memories.
One of the most important missions of the Marwanid dynasty in the history of
the region is the struggle of Al-Jazeera against the Shiite influence in the region.
Especially in the time of Nasr al-Dawlah capital Mayyafariqin, has shown a great
development, science, culture and art center has become. Meyafarikin, which is
surrounded by rugged walls, has also been a strong fortress of Sunnite in the face of
Shiism. Many Sunni scholars and craftsmen have taken refuge in the city, raising the
level of economy and prosperity.
As a result, this study deals with Prince and political developments from the
foundation of the Marwan dynasty to the fall of the Marwan dynasty it also refers to the
contributions of this dynasty to the culture and civilization of the region. The
importance of the Marvani dynasty in Turkish-Islamic history will also be discussed. In
the victory of Malazgirt, a turning point in Turkish and Islamic history, had an
important support for the Marwanids. .
Key Words: Marwanids Dynasty, Abbasid, Meyyafariqin, Seljuks