İngiliz kaynaklarına göre Vefd Partisi'nin kuruluşuna kadar Mısır'da İngiliz politikaları (1882-1919)
Britain's policies in Egypt until the establishment of the Wafd Party according to British resources
Yazar: ZEYNEP GÜL EREL ÇALAN
Danışman: PROF. DR. HAMİYET SEZER FEYZİOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Bağımsızlık = Independence ; Modernleşme = Modernization ; Mısır = Egypt ; Siyasi partiler = Political parties ; Siyasi tarih = Political history ; Vefd Partisi = Vefd Party ; İngiliz işgali = English occupation ; İngiltere = England

Özet:
Mısır, antik çağlardan beri stratejik konumu ve topraklarının verimliliğinden
ötürü egemen güçlerin çatışma sahası olmuştur. Bu çatışmalar sonucu, Mısır'ın
yönetici elitleri ve Mısır halkı arasında siyasal ve kültürel bir mesafe doğmuştur.
Mısır'ı 1517'de fetheden Osmanlı Devleti de bu farklılıkları gözeterek, eski düzenin
yerel yöneticilerine Mısır'ın yönetiminde, Osmanlı merkez bürokrasisinden
memurlarla birlikte yer vermiştir. 19. yüzyılda Mehmed Ali Paşa'nın Mısır'da özerk
bir idare kurmaya çalışması ile Osmanlı Devleti'nden idari ve iktisadi olarak kopmaya
başlayan Mısır'ın ekonomisi, Hidiv unvanı alan İsmail Paşa'nın Batılılaşma hamleleri
ardından iflas etmiştir. 1882 yılında Mısır'ı işgal etmesinden itibaren İngiltere
Mısır'ın bürokrasisini ve ekonomisini, kendi ve diğer Batılı güçlerin siyasal ve
iktisadi imtiyazlarını korumak üzere yeniden düzenlemiştir. 1882-1922 yılları
arasında Mısır'ı yerelde yaptığı işbirlikleri üzerinden yöneterek, iktidarının
meşruiyetini sağlamıştır. Bu süreçte İngiliz yönetimine karşı tehditlerin en güçlüsü
milliyetçi akımlar idi. İngiltere, Mısır'da zaman zaman yükselen İngiliz karşıtlığına
kendi baskılayıcı yöntemleriyle cevap vermiş, böylece 40 yılı aşkın bir süre boyunca
buradaki gücü tam anlamıyla sarsılmamıştır. 1919 yılına gelindiğinde, Osmanlı
Devleti'yle bağları tamamen kopmuş olan Mısır'da Saad Zaglul liderliğinde
bağımsızlık istekleri yüksek sesle dile getirilmekteydi. Zaglul ve arkadaşları Vefd (alWafd) delegasyonunu kurarak, toplumda yükselen bağımsızlık taleplerini İngiltere ile
Mısır'ın geleceğine dair Milner Komisyonu üzerinden yapılacak olan tartışmalara ve
bağımsızlık sürecine taşıdılar. İngiltere sahip olduğu imtiyazları ve Mısır üzerindeki
kontrolünü devam ettirmek için milliyetçi gruplarla işbirliği stratejilerini
sürdürmüştür. Çalışmanın amacı; İngiltere'nin Mısır tasarımının işgalden bağımsızlık
sürecine dek süreklilik arz ettiğini ortaya koyarak, yerel güçlerle işbirliği stratejisinin
bağımsızlık sürecine hangi yöntemlerle taşındığını, İngiltere Milli Arşivi'nden elde
edilen belgelere dayanarak analiz etmektir.

Abstract:
Egypt, since the ancient ages, has been an area of conflict for hegemonic Powers due to its strategic position and fertility of Egyptian lands. As a result of these conflicts, a political and cultural distance arose between Egypt's ruling elites and the Egyptian people. Taking into account this distance, when Ottoman Empire conquered Egypt which was ruled by Mamluks, included local administrators to continue ruling Egypt along with officials from the Ottoman central bureaucracy. Egypt's economy starting to break away from Ottoman Empire administratively and economically went bankrupt right after the reforms of Ismail Pasha, who took the title "Khedive". Britain, reorganized Egypt's bureaucracy and economy, to preserve her and other European powers' political and economic privileges, right after she invaded Egypt in 1882. Britain administrated Egypt through collaboration with local agents between 1882-1922, ensuring the legitimacy of her power. Meanwhile, the most puissant threat against Britain was national movements. Britain responded to the rising anti-British opposition with her suppressive methods, thus her power there was not shaken for over 40 years. The demands for independence in Egypt whose ties with Ottoman Empire were completely severed was expressed under the leadership of Saad Zaglul. Zaglul and his friends formed the delegation of al-Wafd, brought those demands of the Egyptian society to an international level and the discussions between Britain and Egypt through Milner Commission, over the future of the country. Britain maintained her collaborative strategies with nationalist groups to preserve her previous privileges and her control over Egypt. The aim of this study is, to reveal that Britain was determined on her projection of Egypt from the point of the occupation to the independence, and to analyze Britain's methods which carried her strategy of collaboration with locals to the process of negotiations on independence. The research is generally based on the archival material from the National Archives of the United Kingdom.