Hemodiyaliz hastalarında inovatif giysinin sıvı kısıtlamasına uyum ve güçlendirme düzeyine etkisi
The effect of innovative clothing on adaption of fluid restriction and empowerment in hemodialysis patients
Yazar: TÜRKAN ÇALIŞKAN
Danışman: PROF. DR. FİSUN ŞENUZUN AYKAR
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Hemodiyaliz =   ; Uyum = Adjustment

Özet:
Amaç: Araştırmada, hemodiyaliz tedavisi alan son dönem böbrek yetersizliği hastalarında güçlendirme modeli ile yapılandırılan diyaliz elbisesi tasarımının sıvı kısıtlamasına uyum ve güçlendirme düzeyine olan etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: Araştırma Balıkesir Atatürk Şehir Hastanesi Hemodiyaliz Ünitesinde iki aşamada yapılmıştır. İlk aşamada Diyabet Güçlendirme Ölçeğinin Türkçeye ve Hemodiyaliz hastalarına uyarlanarak geçerlilik ve güvenirliği yapılmıştır. İlk aşama için veriler 01-28 Şubat 2023 tarihleri arasında toplanmıştır. Araştırmanın ikinci aşaması randomize kontrollü, deneysel olarak yapılmıştır. Veriler 05 Temmuz-30 Eylül 2023 tarihleri arasında toplanmıştır. Araştırmaya dahil edilme ölçütlerine uyan 22 hemodiyaliz hastası elbise grubunu, 22 hemodiyaliz hastası eğitim grubunu ve 22 hemodiyaliz hastası kontrol grubunu olmak üzere toplam 66 hemodiyaliz hastası araştırmanın örneklemini oluşturmuştur. Veriler Birey Tanıtım Formu (BTF), Hemodiyaliz Güçlendirme Ölçeği Kısa Formu (HDGÖ-KF), Hemodiyaliz Hastaları Sıvı Kontrol Ölçeği (HHSKÖ) ve 10 metre yürüme testi ile toplanmıştır. Ölçümler ön test (Z0), son test (Z1 ölçüm), izlem testi (Z2) olmak üzere 3 aşamada toplanmıştır. Elbise grubundaki hemodiyaliz hastalarına elbise giydirme ve eğitim videosu izletme uygulaması, eğitim grubundaki hemodiyaliz hastalarına sadece eğitim videosu izletme uygulaması yapılırken, kontrol grubundaki hemodiyaliz hastalarına girişimsel hiçbir uygulama yapılmamıştır. Elbise uygulaması; ölçüm yapılan seansta çekilen UF miktarı kadar sıvı, serum paketleri halinde diyaliz elbisenin ceplerine yerleştirilmiş ve elbise grubu hastalarının 10 metre yürüme testi alanında yürütülmesi ile toplanmıştır. Eğitim uygulaması; uzman görüşü alınarak güçlendirme modeline temelli olarak hazırlanan eğitim videosunun diyaliz seansının başladığı ilk 30 dk'da izletilmesiyle toplanmıştır. Veriler uygun istatistiksel yöntemler kullanılarak değerlendirilmiş ve p<0,05 anlamlı kabul edilmiştir.
Bulgular: Yapılan analizler sonucunda HDGÖ-KF'nin orjinali ile aynı; sekiz maddeli, ters maddesinin ve alt boyutunun olmadığı, cronbach alpha değerinin 0.78 olduğu bulunmuştur. Araştırmaya dahil edilen elbise, eğitim ve kontrol grubundaki hastaların sosyodemografik özellikleri, ilk kez böbrek yetersizliği tanısı alma ve hemodiyaliz tedavisi alma süresi, KBY'den başka kronik hastalık varlığı, günlük sıvı tüketim miktarı ve diyaliz seansları arasında sorun yaşama yönünden homojen dağılım gösterdikleri, HHSKÖ bilgi puanın ve toplam puanının istatistiksel olarak anlamlı olmadığı (p>0,05), davranış puanın ve tutum puanının istatistiksel olarak anlamlı olduğu (p<0,05), güçlendirme düzeyinin istatistiksel olarak anlamlı olduğu (p<0,05) bulunmuştur.
Sonuç: HDGÖ-KF Türk toplumu için geçerli ve güvenilir bir ölçme aracıdır Hemodiyaliz hastalarının güçlendirme düzeylerini ölçmek için kullanılabilir. İnovatif bir hemşirelik yaklaşımı olarak geliştirilmiş olan diyaliz elbisesi, hemodiyaliz hastalarının sıvı uyumunu kontrol etme ve güçlendirme düzeylerini arttırmada kullanılabilir. Araştırmanın daha büyük örneklem grupları ve renal replasman tedavisi uygulanan farklı hasta gruplarıyla da yapılması yararlı olabilir.

Abstract:
Aim: The aim of the study was to examine the effect of the dialysis gown design, structured with a reinforcement model, on compliance with fluid restriction and the level of reinforcement in end-stage renal failure patients receiving hemodialysis treatment
Method: The research was conducted in two stages at Balıkesir Atatürk City Hospital Hemodialysis Unit. In the first stage, the validity and reliability of the Diabetes Empowerment Scale was adapted to Turkish and Hemodialysis patients. Data for the first stage was collected between 01-28 February 2023. The second phase of the research was conducted as a randomized controlled, quasi-experimental. Data was collected between 05 July and 30 September 2023. A total of 66 hemodialysis patients, including 22 hemodialysis patients in the dress group, 22 hemodialysis patients in the training group, and 22 hemodialysis patients in the control group, who met the inclusion criteria for the study, constituted the sample of the study. Data were collected by Individual Identification Form (BTF), Empowement Scale in Hemodialysis-Short Form (HES-SF), Fluid Control in Hemodialysis Patients Scale (FCHPS) and 10-meter walk test. Measurements were collected in 3 stages: pre-test (Z0), post-test (Z1 measurement), follow-up test (Z2). While the hemodialysis patients in the dress group were made to wear a dress and watched a training video, the hemodialysis patients in the training group were made to watch only a training video, while no invasive practice was applied to the hemodialysis patients in the control group. Fluid equal to the amount of UF withdrawn during the measurement session was placed in the pockets of the dialysis dress in the form of serum packages and collected by walking the dress group patients in a 10-meter walking test area. The training application was collected by watching the training video, which was prepared based on the empowerment model by taking expert opinion, in the first 30 minutes of the dialysis session. Data were evaluated using appropriate statistical methods and p<0.05 was considered significant
Results: As a result of the analysis, it is the same as the original HES-SF; It was found to have eight items, no reverse items or subscales, and a Cronbach alpha value of 0.78. The sociodemographic characteristics of the patients in the dress, training and control groups included in the study showed a homogeneous distribution in terms of the time they were first diagnosed with kidney failure and received hemodialysis treatment, the presence of
chronic diseases other than CKD, the amount of daily fluid consumption and problems between dialysis sessions. It was found that the score and total score were not statistically significant (p>0.05), the behavior score and attitude score were statistically significant (p<0.05), and the empowerment level was statistically significant (p<0.05).
Consclusion: HES-SF is a valid and reliable measurement tool for the Turkish population. It can be used to measure the empowerment levels of hemodialysis patients. The dialysis gown, developed as an innovative nursing approach, can be used to increase the level of control and empowerment of fluid compliance in hemodialysis patients. It may be useful to conduct the research with larger sample groups and different patient groups receiving renal replacement therapy