Yozgat ili ve ilçelerinde bulunan alıç ( Crataegus spp. ) genetik kaynaklarının seleksiyonu morfolojik, biyokimyasal ve moleküler karakterizasyonu
Selection morphological, biochemical and molecular characterization of hawthorn ( Crataegus spp. ) genetic resources from Yozgat province and districts
Yazar: HAKAN KELES
Danışman: PROF. DR. SEZAİ ERCİŞLİ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı / Meyve Yetiştirme ve Islahı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma 2014-2015 yıllarında Yozgat ili ve ilçelerinde bulunan doğal alıç populasyonları içinden seçilmiş (verim, bitki yapısı, meyve kalitesi gibi özelliklere göre) 103 adet alıç genotipi üzerinde yürütülmüştür. Genotiplerin morfolojik ve pomolojik bazı özellikleri UPOV kriterleri dikkate alınarak incelenmiştir. Meyve ağırlıkları 3,24 – 6,36 g, meyve eti oranları % 82 – 93, C vitamini içerikleri 19,57 – 67,19 mg/100g ve SÇKM içerikleri % 14,40 – 21,80 brix arasında belirlenmiştir. Tartılı derecelendirme sonucu 700 ve üzeri puan alan 19 alıç genotipi ümitvar tipler olarak belirlenmiştir. Seçilen tiplerin toplam fenolik madde içerikleri 1055,35 – 3206,43 µg GAE/g TA, toplam antioksidan kapasiteleri 1,40 – 5,69 µmol TE/g TA, antosiyanin miktarı içerikleri 0 – 3,04 µg cy-3-glu/g TA arasında değişmiştir. Bazı fenolik asit (klorojenik, propilparaben, 4- hidroksibenzoik, vanilik, protokateşik, kafeik, siringik, gallik, ferulik) ve organik asit (sitrik, malik, oksalik, tartarik, maleik, süksinik, fumarik, formik, malonik) içerikleri arasında en baskın fenolik asit olarak belirlenen klorojenik asit miktarları 89,60 – 415,65 μg/g KA arasında, baskın organik asit olan sitrik asit içerikleri ise 4476,98 – 40669,32 μg/g KA arasında değişmiştir.
Çalışma sonucunda yörede 4 adet alıç genotipinin (C. tanacetifolia (Lam.) Pers., C. orientalis subsp. orientalis, C. meyeri Pojark, C. monogyna Jacq. var monogyna) yetiştiği belirlenmiştir. Ayrıca, moleküler analiz de yapılarak genotipler arasındaki akrabalık ilişkileri ortaya konulmuştur. 14 ISSR primeri kullanılarak 78 genotipte yapılan moleküler çalışmada, 101 polimorfik bant elde edilmiş ve polimorfizm oranı % 97,42 olarak belirlenmiştir. Oluşturulan dendogramda 2 ana grup oluşmuştur ve tipler arası genetik benzerlik katsayısı 0,53 – 0,94 arasında tespit edilmiştir. Genotiplerin büyük çoğunluğu 2. ana grupta yer almıştır. 66 SR 1 ve 66 MK 2  numaralı genotipler diğer bütün genotiplerden ayrılarak 1. grubu oluşturmuştur.

Abstract:
The present study was carried out on 103 hawthorn genotypes selected (according to properties such as yield, plant structure, fruit quality) from natural hawthorn populations in Yozgat Province and Districts in 2014-2015. Morphological and pomological characteristics of the genotypes were examined by considering the UPOV criteria. Fruit weight, fruit flesh ratio, vitamin C and SSC (soluble solid content) ranged from 3,24 to 6,36 g, 82 to 93 %, 19,57 to 67,19 mg/100g  and % 14,40 to 21,80, respectively. End of the weight ranked method, 19 hawthorn genotypes which had 700 points and over were determined as promising. Total phenolic contents, antioxidant capacities and antioxidant contents of promising genotypes ranged from 1055,35 to 3206,43 µg GAE/g FW, 1,40 to 5,69 µmol TE/g FW and 0 to 3,04 µg cy-3-glu/g FW., respevtively. In the current experiment in which phenolic (chlorogenic, propylparaben, 4- hydroxybenzoic, vanilic, protocathuric, caffeic, syringic, gallic, ferulic) and organic acids (citric, malic, oxalic, tartaric, maleic, succinic, fumaric, formic, malonic) were determined, klorojenik acids as the dominant phenolic acid in the present study ranged from 89,60 to 415,65 μg/g DW and sitrik acid as the major organic acid ranged from 4476,98 to 40669,32 μg/g DW.
As a result of study, it was determined that 4 (C. tanacetifolia (Lam.) Pers., C. orientalis subsp. orientalis, C. meyeri Pojark, C. monogyna Jacq. var monogyna) hawthorn genotypes were found in the region. Furthermore, molecular analysis was also performed in order to reveal the genetical relationships among genotypes. In molecular analysis of 78 genotypes with studying of 14 ISSR primers, 101 polymorphic bands were produced and polymorphysm rate was 97,42%. In dendogram, 2 main clusters were produced and similarity coefficient among genotypes ranged from 0,53 to 0,94. Majority of the genotypes were in 2. main cluster. 66 SR 1 and 66 MK 2   numbered genotypes out of others presented in 1. main cluster.