Türkiye solunda Osmanlı toplum yapısı tartışmaları (1960-1980)
Debates on Ottoman social structure among Turkey's left (1960-1980)
Yazar: HALİL AKKURT
Danışman: PROF. DR. ELÇİN MACAR
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History
Dizin: Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı toplumu = Ottoman society ; Siyasi partiler = Political parties ; Sol ideolojiler = Left ideologies ; Sosyal hareketler = Social movements ; Sosyal yapı = Social structure ; Tartışma = Discussion

Özet:
Türkiye'de 1960'lı yıllarla birlikte kitlesellik kazanmaya başlayan solun önemli tartışma başlıklarından birisi Osmanlı toplum yapısının nasıl tanımlanacağı olmuştur. Daha çok feodalizm ve Asya tipi üretim tarzı (ATÜT) gibi kavramlara başvurularak yürütülen bu tartışmalar, ilerleyen yıllarda farklı sosyal bilim alanlarından birçok araştırmacının çeşitli biçimlerde temas ettiği bir konu haline gelmiştir. Bu temaslarda genellikle sınırlı sayıda tartışmacıdan hareketle tartışmaların içeriğine dönük değerlendirmelerde bulunulmuştur. Tartışmaları var eden siyasi zemin ya gündeme getirilmemiş ya çok genel kimi ifadelerin ötesinde ortaya konulamamış ya da sadece bir kesitiyle ele alınmıştır. Bu çalışmada söz konusu tartışmaların solun siyasi tarihi içinde bütünlüklü olarak anlamlandırılmasına gayret edilmiştir. Bunun için, tartışmalar döneme ait sol süreli yayınlar, telif ve çeviri eserler başta olmak üzere anılar, hatıralar, akademik araştırmalar eşliğinde takip edilmeye çalışılmıştır. Bu çerçevede, 27 Mayıs'ın yarattığı atmosferde yürütülmeye başlanan tartışmaların beş evrede ele alınabileceği düşünülmüştür. Buna göre tartışmalar 1962-1965 yıllarında az gelişmişlik ve kalkınma; 1965-1967 yılları arasında Batı karşısında Doğu; 1967-1969 yılları arasında devrim stratejisi bağlamında öne çıkmıştır. 1969-1975 yılları solun tartışmalar açısından konumlarını sabitleştirdiği bir dönem olmuştur. 1975-1980 yıllarında Osmanlı toplum yapısı sol hareketler için bir değini konusu olmaktan pek öteye gidememiştir. Kimi katılımcılarının zaman zaman sahiplendikleri siyasi çizgiye göre pozisyonlarını revize ettiği bu tartışmalar 1980 sonrasında entelektüel ve akademik kaygılarla bir süre daha yürütüldüyse de sol hareketlerin gündeminden tamamen çıkmıştır.

Abstract:
One of the important debates of the left, which started to gain massiveness in Turkey in the 1960s, was how to define the Ottoman social structure. In the following years, these debates which were conducted with reference to concepts such as feudalism and Asiatic mode of production (AMP), have become a topic that many researchers from different social science fields have come into contact with in various forms. In these contacts, a limited number of debaters were used to assess the content of the debates. The political ground that created the debates has not been brought to the agenda, either not revealed beyond some general expressions, or it was handled only in one section. In this study, it has been attempted to make the debates meaningful in the political history of the left. To achieve this aim, debates have been tried to be followed firstly by using left periodicals and other works which were published in the time of debates, and then memories, diaries, academic researches etc. In this frame, it is thought that debates that began to be conducted in the atmosphere created by May 27 can be dealt with in five phases. According to this, the debates held on in the context of underdevelopment and development in 1962-1965; East against West in 1965-1967 and revolutionary strategy in 1967-1969.  1969-1975 was a period in which the left movements fixed his positions in terms of the debates. In the years 1975-1980, the Ottoman social structure was far from being a topic of debates for the left movements. The debates that some of the participants revised their position from time to time, according to their political lines, has been completely out of the agenda of the leftist movements after 1980, although it has been carried out for a while with intellectual and academic concerns.