Bankacılıkta türev araçların kullanımının riskten korunma ve bankaların karlılıklarına olan etkisinin incelenmesi: Türk Bankacılık Sistemi örneği
The impact of derivatives usage on risk management and bank profibility: Evidence from the Turkish Banking System
Yazar: AYKUT ÖZMEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEMRA TAŞPUNAR ALTUNTAŞ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Finans Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Bankacılık = Banking ; Maliye = Finance

Özet:
Türev araçlar finansal piyasalarda tezgahüstü ve organize şekilde işlem gören spekülasyon ve risk yönetimi gibi amaçlarla işlemlere konu edilen finansal araçlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Türev araçlar bankacılık sektöründe de aynı amaçlar doğrultusunda işlemlere konu edilmekte ve bankaların maruz kaldığı riskleri azaltmak üzere kullanılmaktadır. Bankalar maruz kaldığı riskleri azaltmak amacıyla bağlı bulunduğu ulusal ve uluslararası mevzuatları göz önünde bulundurarak türev işlemler gerçekleştirerek riski en aza indirmeyi veya tamamıyla ortadan kaldırmayı amaçlar. Yapılmış olan türev işlemler bankalara kar sağlayabileceği gibi beklenenden farklı sonuçlar gerçekleşmesi zarar durumunu da ortaya çıkarır.
Türk bankacılık sisteminde yer alan bankalar da hem türev araçları kullanarak hem de farklı risk azaltma tekniklerini uygulayarak maruz kaldığı riskleri yönetmeye çalışırlar. Bu risk yönetim faaliyetleri yürütülürken de uluslararası kurallarda Basel kriterlerine uyarak, ulusal anlamda ise Bankacılık Denetleme ve Düzenleme Kurumu'nun yayınlamış olduğu mevzuatlar çerçevesinde hareket ederler. 
Bu tez çalışmasında Türk bankacılık sisteminde yer alan aktif büyüklüğü anlamında ilk 10 mevduat bankasının 2008-2021 yılları arasında çeyreklik bazda yapmış olduğu türev işlemlerin, bankaların karlılığı ve risk yönetim faaliyetleri ile arasındaki nedensellik ilişkisi incelenmiştir. E – views 12 paket programı kullanılarak yapılan analiz sonucunda bankaların döviz kuru ve faiz riskinden korunmak amacıyla türev işlem gerçekleştirdiği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Derivative instruments are financial instruments that are traded in over-the-counter and organized markets for purposes such as speculation and risk management. These instruments are used in the banking sector for the same purposes, aiming to reduce the risks faced by banks. In order to mitigate the risks to which banks are exposed, banks aim to minimize or completely eliminate the risk by performing derivative transactions in accordance with national and international regulations. While derivative transactions may provide profit to banks, realization of different results than expected may result in losses.
Banks in the Turkish banking system manage their exposure to risks by using derivative instruments and implementing various risk reduction techniques. These risk management activities are conducted in compliance with international Basel criteria and national regulations issued by the Banking Regulation and Supervision Agency. 
In this thesis, the causality relationship between derivative transactions made by the top 10 deposit banks in terms of asset size in the Turkish banking system on a quarterly basis between 2008 and 2021 and the profitability and risk management activities of banks is analyzed. As a result of the analysis conducted using the E - views 12 package program, it is concluded that banks perform derivative transactions in order to hedge against exchange rate and interest rate risks.