Moldova Gagauzya Bucak bölgesi arkeolojik kültürel mirası: Sorunlar ve çözüm önerileri
Archaeological cultural heritage of Moldova Gagauzia region: Problems and solutions
Yazar: DMİTRİ NEAGU
Danışman: PROF. DR. İSA KIZGUT ; DOÇ. DR. DİANA NİСOGLO
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Klasik Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Arkeoloji = Archeology

Özet:
Somut ve soyut kültürün bir parçası olan, geçmiş nesiller tarafından yaratılan, zamanın
sınavından geçen, değerli ve saygı duyulan bir nesne olarak sonraki nesillere aktarılan kültürel
miras, her milletin yaşamının önemli bir parçasıdır. Onun araştırılması hem genel olarak hem de
belirli bir bölgede modern toplumun oluşum tarihini daha iyi öğrenmeye ve anlamaya yardımcı
olmaktadır. Modern insanın gelişimi, ancak atalarının bilgisine ve tecrübesine dayanarak
mümkündür, bu da onu korumak için önlemler almayı gerekli kılmaktadır.
Bugünkü Moldova'nın güneyindeki ve Ukrayna'nın güneybatısındaki tarihi Bucak
bölgesi, Tuna ve içine akan Prut Nehirlerin güney kesimleri ve Dinyester Nehri ile kaplar ve
güneydoğuda Karadeniz'le yıkanmaktadır.
Bu bölge uzun zamandan beri dilsel, kültürel ve coğrafi açıdan kendine özgü bir bölge
oluşturmuştur. Bucak'taki doğal koşulların bozkır doğası, bölgenin her yerinde yüzlerce
kurganda kültürel izleri bulunan göçebelerin hakim olmasına katkıda bulunmuştur.
Bölgede kurganların yanı sıra Taş Devri'nden modern zamanlara kadar birçok kültürel
insan izi de bulunmaktadır. Bunların hepsi bilim için değer taşır ve bölgenin kültürel mirası
olarak korunmalıdır.
Arkeoloji, somut tarihsel kaynaklara dayanarak insanlığın geçmişini ve gelişim
modellerini inceleyen bir bilimdir. Sovyetler Birliği döneminde, 50'li yıllardan başlayarak ve
80'lerin sonuna kadar, bölgenin yoğun arkeolojik kazıları tek bir ülke çerçevesinde yürütülmüş,
bölge arkeolojisine yönelik literatür yayınlanmış ve müze fonları yenilenmiştir. Moldova'nın
bağımsızlığıyla birlikte ekonomik çöküşü sebebiyle finansal destekler kesildi. Bölgenin kendisi
ise siyasi olarak iki ülke arasında bölündü ve bu da bilimsel araştırmaları daha da zorlaştırdı.
Moldova ve Ukrayna arasında bölünmüş olan Bucak, her iki ülkenin de görece küçük bir
bölümünü kaplamaktadır bu da hem siyasetçilerin hem de bilim adamlarının bölgeye yeteri kadar
ilgi göstermemelerini açıklamaktadır.
80'lerin sonu ve 90'lı yılların siyasi değişimleri, bölgenin siyasi haritasında yeni bir
oyuncunun ortaya çıkmasına katkıda bulundu. Topraklarının tamamı Bucak bölgenin içinde
kalan Gagauz Özerk bölgesi yetkilileri ve aydınları, Bucak'ı toplumu birleştiren bir unsur olarak
kullanmıştır.
Toplumun gelişmişliğinin ana göstergelerinden biri, üzerinde bulunduğu toprağın kültürel
mirasını koruma arzusudur, çünkü geçmişi olmayan insan, geleceği olmayan insandır. Böylece
bölgenin antik tarihine olan ilginin artması ve ortaya çıkan sorulara tek arkeolojinin cevap
verebileceği, Bucak topraklarında arkeolojik araştırmaların devam ettirilmesine duyulan ihtiyacı
göstermektedir.
Bu araştırmanın amacı, Gagauzya Özerk bölgesi arkeolojik kültürel mirasını korumada
sorunları ve çözüm önerileri belirlemektir. Bu amaca ulaşmak için Bucak'ın tarih ve arkeoloji
alanındaki çalışmalar incelenerek bölgede iz bırakan arkeolojik kültürler sistematize edilmiştir.
Çalışmada Kültürel miras kavramına değinilip, koruma sorunlarına bakılıp, kültürel mirası
koruma sisteminin ayrılmaz bir parçası olarak uluslararası ve ulusal düzenleyici çerçeve
incelenmiştir.
Ayrıca arkeolojinin Moldova'da bir bilim olarak gelişmesini, arkeolojik mirası Bucak'ın
kültürel mirasının ayrılmaz bir parçası olarak araştıran bilimsel enstitüleri, Gagauzya'da bir
arkeoloji müzesinin kurulması için önkoşulları ve arkeolojik eserlerin sergilenmesi açısından
gelecek vaat eden Gagauzya müzeleri incelenmiştir.
Temel araştırma yöntemleri, tarihsel araştırma, antropolojik, kronolojik, karşılaştırmalı-
tipolojik ve retrospektif analiz unsurlarını içerir.
Bu çalışma, araştırma problemine dikkat çekmeye katkıda bulunmaktadır. Toplumun bu
alandaki bilimsel keşifler hakkında bilgi talebi doğaldır, ancak arkeolojik miras hakkındaki
gerçek bilgi düzeyi çok düşüktür. Toplumun uzak geçmiş hakkında bilgiye ihtiyaç duyduğu ve
bilimsel arkeoloji camiasının bu ilgiyi tatmin edemediği durum, sözde bilimsel, mistisizmin vb.
teorilerin gelişmesine yol açabilir. Böylece "arkeolog" ile toplum arasındaki bağlantıyı sağlamak
da kültürel miras alanların etrafındaki bu tehdidi azaltmak da sadece erişilebilir ve yüksek
kaliteli bilimle ilgili bilgi kanallarının varlığı ile başarılacaktır.
Anahtar Kelimeler: Bucak, Gagauzya, Moldova, Besarabya, Kültürel Miras, Arkeolojik Miras

Abstract:
Cultural heritage as part of the material and spiritual culture, created by past generations,
withstood the test of time and passed on to generations as something valuable and revered, is an
important part of the life of every nation. Its study helps to better learn and understand the
history of the formation of modern society, both in general and within a particular region. The
development of a modern person is possible only based on the knowledge of ancestors, which
makes it necessary to take measures to preserve it.
The historical Budjak region in the south of modern Moldova and south-west of Ukraine,
occupying the southern part of the Danube interfluve with the Prut and Dniester rivers flowing
into it, is washed by the Black Sea in the south-east. This region has long been a peculiar region
in linguistic, cultural and geographical terms. The steppe nature of the natural conditions in
Budjak contributed to the fact that the region was mainly dominated by nomads, whose cultural
traces are preserved in hundreds of burial mounds throughout the region.
In addition to burial mounds, there are many other cultural traces of man in the region
from the Stone Age to modern times. All of them are of value to science and should be protected
as the cultural heritage of the region.
Archeology is a science that studies the past of mankind and the patterns of its
development based on material historical sources. During the Soviet Union, starting from the 50s
and up to the end of the 80s, the main archaeological excavations of the region were carried out
within the framework of one country, literature devoted to the archeology of the region was
published, and museums were replenished. With the independence of Moldova, funding was cut,
and the region itself was politically divided between the two countries, which made research
even more difficult. Budjak, divided between Moldova and Ukraine, occupies a relatively small
part of both countries, which explains the lack of attention to the region by both politicians and
scientists.
The political changes of the late 80s and 90s contributed to the emergence of a new
player in the political map of the region. The authorities and intellectuals of the Gagauz
Autonomous Region, whose lands are all within the Bucak region, have used Bucak as an
element that unites the society.
One of the main indicators of the development of society is the desire to preserve the
cultural heritage of the land on which it is located, because a person without a past is a person
without a future. Thus, the growing interest in the ancient history of the region, the answers to
questions that archeology can give, speaks of the need to continue archaeological research on the
territory of Budjak.
The purpose of this research work is to identify the problems and solutions in preserving
the archaeological cultural heritage of the Gagauzia Autonomous Region. To achieve the goal,
works in the field of history and archeology of Budjak were studied, archaeological cultures that
left a mark in the region were systematized. They touched upon the concept of cultural heritage,
considered the problems of its preservation, studied the international and national regulatory
framework as an integral part of the system of preserving cultural heritage. The paper also
considered the development of archeology as a science in Moldova, scientific institutions that
study the archaeological heritage as an integral part of the cultural heritage of Budjak and the
prerequisites for creating an archaeological museum on the territory of Gagauzia, and considered
museums in the future that have the opportunity to exhibit the archaeological heritage of Budjak.
Basic research methods include elements of historical research, anthropological,
chronological, comparative-typological and retrospective analysis.
This work helps to draw attention to the research problem. The public demand for
information about scientific discoveries in this area is natural, but the actual level of knowledge
about the archaeological heritage remains very low. The situation when society feels the need for
knowledge about the distant past, and the scientific archaeological community is not able to
satisfy this interest, can lead to the flourishing of pseudoscientific theories, mysticism, etc. Only
the availability of accessible and high-quality information channels that provide a link between
the "archaeologist" and society will reduce this threat around cultural heritage sites.
Key Words: Budjak, Gagauzia, Moldova, Bessarabia, Cultural Heritage, Archaeological
Heritage