Türkiye madencilik sektörü iş kazalarının yoğunlaşma analiziyle değerlendirilmesi
Evaluation of occupational accidents in the turkish mining industry by concentration analysis
Yazar: SAJAWEDDIN SADID
Danışman: PROF. DR. ADNAN KONUK
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Maden Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Maden İşletme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Maden Mühendisliği ve Madencilik = Mining Engineering and Mining
Dizin: Korelasyon analizi = Correlation analysis ; Makroekonomik değişkenler = Macroeconomic variables ; Regresyon analizi = Regression analysis ; İş kazaları = Occupational accidents ; İş sağlığı = Occupational health

Özet:
Madencilik sektörü, minerallerin aranmasından çıkarılması, taşınması ve işlenmesine kadar geçen süreç içerisinde, birçok sağlık ve güvenlik riski taşıyan bir sektördür.  Madencilik sektöründeki iş ortam koşullarının dinamik değişimi ve doğanın öngörülemeyen afetleri ile karşı karşıya gelmesi nedeniyle, diğer sektörlerden yapısal olarak farklıdır. Bu durumda madencilik sektöründe çalışanların sağlığı ve güvenliğini sağlanması, meydana gelebilecek risklerin düzgün bir biçimde belirlenmesi ve önlenmesi için, meydana gelen iş kazalarının istatistiksel olarak analiz edilmesi büyük önem kazanmaktadır.

Bu tez çalışmasında, Türkiye madencilik sektöründe faaliyet gösteren 4 alt sektörde (kömür ve linyit madenciliği, metal cevher madenciliği, taş ocakları ve madenciliği destekleyici hizmetlerde) 2001-2020 yılları arasında meydana gelen iş kazaları, yoğunlaşma analiziyle değerlendirilmiştir. İş kazaları yoğunlaşma analizinde, piyasaların yoğunlaşma ve rekabetinin analizinde yaygın olarak kullanılan çeşitli yoğunlaşma indekslerinin uygulanabilirliği araştırılmıştır. Yapılan regresyon-korelasyon analizleri sonucunda, yoğunlaşma indekslerinden Gini İndeksinin madencilik sektörü iş kazaları yoğunlaşmasını en iyi açıklayan indeks olduğu belirlenmiştir. 

Bu tez çalışması çerçevesinde, iş kazaları yoğunlaşmasını etkileyen değişkenleri belirlemek amacıyla, yıllık Gini Kaza Yoğunlaşma İndeks değerleri ile kişi başına düşen gayri safi yurtiçi hasıla (KBGSYIH), işsizlik oranı, istihdam oranı, sanayi katma değer oranı ve doğal kaynak gelir oranı arasında birebir ve çoklu regresyon ilişkileri araştırılmıştır. Adım adım çoklu regresyon analiz sonucunda, sanayi katma değer oranı, işsizlik oranı ve istihdam oranının madencilik sektörü Gini kaza yoğunlaşmasını istatistiksel anlamlı olarak negatif yönde etkilediği ve doğal kayak gelir oranının ise etkilemediği belirlenmiştir.  Bununla birlikte, kişi başına düşen GSYIH ile istihdam oranı ve sanayi katma değer oranı arasında da güçlü çoklu ilişki bulunduğu dikkate alındığında, kişi başına düşen GSYIH'daki değişimlerin de iş kazaları yoğunlaşması üzerinde dolaylı etkiye sahip olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
The mining sector is a sector that carries many health and safety risks at all levels from the exploration to the extraction, transportion and processing of mining. the mining sector is structurally different from other sectors due to the dynamic changes in environmental conditions and the unpredictability of natural disasters associated with the sector. For this reason, statistical analysis of occupational accidents is of great importance to help provide information on the health and safety of employees in mining sector and how to regularly identify and prevent those risks associated with work in the mining sector.

In this thesis, occupational accidents that occurred between 2001 and 2020 in 4 sub-sectors (coal and lignite mining, metal ore mining, quarries, and mining supporting services) operating in the Turkish mining sector were definited by concentration analysis. The various concentration indices, which wildly have been used in the analysis of concentrations and competition in markets, have been used to determine the concentration of occupational accidents. Based on the regression and -correlation analysis, it was precisely identified that the Gini Index is the index that best explains the concentration of occupational accidents in the mining sector.

In the framework of this thesis, to determine the variables affecting the concentration of occupational accidents, annual Gini Occupational Accident Concentration Index values and gross domestic product per capita (GDP), unemployment rate, employment rate, industry value added rate, and natural resource income rate, One-to-one correlation, and multiple regression relationships among these variables were evaluated. As a result of the step-by-step multiple regression analysis, it was determined that the industry value added rate, unemployment rate, and employment rate affected the mining sector occupational accident concentration in a statistically significant negative way, while the natural ski income rate did not. However, considering that there is a strong multi-relationship between GDPs per capita and the employment rate, and industry value-added, it has been determined is concluded that the changes in GDP per capita also have an indirect effect on the concentration of occupational accidents.