Okul öncesi sınıflarındaki özel gereksinimli çocuklar ve akranlarının arkadaşlık ilişkileri ve öğretmen destek stratejileri
The friendship relationships of  children with special needs and their peer in preschool classes and teacher support strategies
Yazar: DİLEK DURGUTLUOĞLU
Danışman: PROF. DR. NESLİHAN AVCI
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Akran ilişkileri = Peer relationships ; Arkadaşlık = Friendship ; Okul öncesi dönem = Preschool period ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Okul öncesi çocuklar = Preschool childrens ; Özel eğitime muhtaç çocuklar = Handicapped children who need special education ; Özel gereksinimli çocuklar = Children with special needs

Özet:
Bu araştırma okul öncesi sınıflarındaki özel gereksinimli çocukların ve akranlarının arkadaşlık ilişkilerini ve öğretmen destek stratejilerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseniyle yapılan bir çalışmadır. Katılımcılar özel gereksinimli çocukların bulunduğu 10 farklı okul öncesi sınıfı ve öğretmenleri oluşturmaktadır. Araştırma da özel gereksinimli çocuklarla akranlarının arkadaşlık ilişkilerini belirlemek için veriler gözlem yoluyla toplanmıştır. Her okul öncesi sınıfı 5 defa 30dk olmak üzere toplamda 150 dk. gözlenmiştir. Öğretmen destek stratejilerini belirlemek için gözlem yapılan okul öncesi sınıflarındaki öğretmenlerle görüşme yapılmıştır. Veriler araştırmacı tarafından not edilmiştir. Çalışmada elde edilen veriler içerik ve betimsel analiz yoluyla değerlendirilmiştir. Araştırmanın sonucunda akran ilişkileriyle ilgili olarak özel gereksinimli çocuklar ve akranları arasında bazen tek taraflı da olsa ilişki olduğu görülmüştür. Bazı arkadaşlık ilişkilerinin özel gereksinimli çocuk veya akranları tarafından özel bir etkinliğe davet şeklinde olduğu belirlenmiştir. Özel gereksinimli çocukların çoğunluğunda prososyal davranışlar (sıra bekleme, yardımlaşma ve paylama) görülmekte bazılarındaysa olumsuz davranışlar (saldırganlık ve şiddet uygulama) da görülmüştür. Öğretmen destek stratejileriyle ilgili olarak öğretmenlerin birlikte eğitim konusunda kendilerini yeterli bulmadıkları görülmüştür. Öğretmenlerin sınıflarında çeşitli sorunlar yaşadıkları ve bunların çözümü için ailelerle ve akranlarıyla işbirliği yaptığı belirlenmiştir. Öğretmenlerin çocukların sınıflarında oyun oynayabilmesi için düzenlemeler yapmadıkları belirlenmiştir.

Abstract:
This research was conducted to determine the friendship relationships of children with special needs and their peers in preschool classes, and teacher support strategies. This is a case study design which is one of the qualitative research methods. Participants consist of 10 preschool classes and teachers and children with special needs. In the research, data were collected through observation to determine the peer relationships of children with special needs. Each preschool classroom was observed for 5 times for 30 minutes in total for 150 minutes. In order to determine teacher support strategies, teachers were interviewed in preschool classes. The data were noted by the researcher. The data obtained in the study were analyzed through content and descriptive analysis. As a result of the study, it was seen that there is a relationship between peers with special needs and their peers, although sometimes unilaterally. It has been determined that some friendship relationships are in the form of an invitation to a special event by children or peers with special needs. Although most of the children with special needs have pro-social behaviors (turn taking, helping and sharing), some have also experienced negative behaviors (aggression and violence). Regarding teacher support strategies, it was seen that teachers did not find themselves sufficient in terms of training together. It was determined that teachers had various problems in their classrooms and cooperated with their families and peers to solve them. Teachers did not make arrangements for children to play in their classroom.