Gazâlî öncesi tasavvuf klasiklerinde ibadetlere getirilen tasavvufî yorumlar
Sufistic interpretations made about worship with regard to sufism in pre-Ghazali classics
Yazar: ÖMER KAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MESUT SANDIKÇI
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Batıni = Esoteric ; Gazzali = Gazali ; Mutasavvıf = Theosofistical ; Tasavvuf = Mystic ; Tasavvuf felsefesi = Philosophy of mysticism ; Tasavvufi unsurlar = Mystical elements ; Zahiri = Zahiri ; İbadet = Worship ; İslamiyet = Islam

Özet:
İbadet, yüce Allah'a kulluk görevi olarak yerine getirilen ve O'nun hoşnutluğunu kazanmayı sağlayan söz, davranış ve eylemlerin bütünüdür. İbadetlerin kendilerine özgü bir şekli yapısı olmakla birlikte bir de manevî/bâtinî yönü vardır.

İbadetlerin daha iyi anlaşılması ve tatbik edilmesi, kulun Allah ile olan ilişkisini güçlendirmesi, manevî ve ruhî tarafını geliştirmesi, ahlakî erdemleri kazandırması, yaratılış gaygesinin farkına vardırması ve Allah'ın rızasını kazandırması bakımından ibadetlerin bâtinî tarafının büyük bir önemi vardır. İbadetlerin edâ edilmesinde temel amaç kulluk olmasına rağmen her ibadetin yerine getirilirken uyulması gereken zâhiri şartlar farklılık göstermektir. Her bir zâhiri şart ise o ibadetin bâtınî hedefe ulaşmasında çeşitli semboller ve remizler gizlemekte, farklı hikmetler ihtivâ etmektedir. Her bir ibadetin kişide kazandırması beklenen ahlâkî değerler de farklılık göstermektedir.

Bugüne kadar İslam dîninin bâtinî tarafı hakkında en çok söz sözleyen ve yorum yapan mutasavvıflardır. Tezimizde tasavvuf kültüründe Gazâlî öncesi yaşamış olan mutasavvıfların temizlik, namaz, zekât, oruç ve hac ibadetleri hakkında yapmış oldukları tasavvufî yorumlar tespit edilmiş, ibadetlerin manevi ve tasavvufi yönleri ele alınmıştır.

Sonuç olarak mutasavvıflar tarafından yapılan îzâh ve açıklamalar ibadetleri bir takım şekiller, törenler, gelenekler, kuru, cansız ve ruhsuz davranış ve alışkanlıklar olmaktan çıkarmış onları bir amacı ve gayesi olan şuurlu ve hisli eylemler haline getirmiştir.

Anahtar Kelimeler: Zâhir, Bâtın, İlim, Bilgi, İbadet

Abstract:
Worship refers to all behaviours, actions and practices performed as a duty of servitude to the Almighty God in order to gain his satisfaction and gratitude. Worship has a unique structure but also a spiritual aspect.

Worship's spiritual aspect has a great importance in terms of better understanding and fulfilling religious duties, strengthening the relationship between the servant and God. Although the main purpose of worshiping is servitude, the evident conditions that must be obeyed in performing each worship are different. Each evident condition conceals various symbols in achieving that goal of worship and contains different wisdoms. The moral values that each worship is expected to gain in the person also differ.

It is the Sufis who have spoken and commented most about the batini side of the Islamic religion to date. In our thesis, the sufi interpretations of the sufis who had lived in the Sufi culture before the Ghazali were made about the cleansing, prayer, zakat, fasting and pilgrimage worship are determined, and the spiritual and mystical aspects of the worships were discussed.

As a result, the explanations and interpretations made by Sufis have made the worship a more conscious, purposeful and sensible action rather than a number of shapes, ceremonies, traditions, dry, dull and unspiritual habits and behaviors.

Keywords: Evident, Secret, Science, Knowledge, Worship