Şeyh Muhammed Sadık Muhammed Yusuf'un hayatı, eserleri ve tarihçiliği
Sheikh Muhammad Sadık Muhammad Yusuf: His life, works and historiography
Yazar: KHALIMA RAKHMANOVA
Danışman: PROF. DR. ADNAN DEMİRCAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Biyografi = Biography ; Muhammed Sadık Muhammed Yusuf = Muhammed Sadık Muhammed Yusuf ; Sovyetler Birliği = Soviet Union ; Tarihçilik = Historiography ; Özbekistan = Uzbekistan ; İslam tarihi = Islamic history ; İslamiyet = Islam

Özet:
Sovyetler Birliği'nin 1923'te Özbekistan'ı ilhakı ile birlikte bölge İslam dünyasından tamamen izole edilmiştir. Bölge halkının İslam'la bağlantısını koparmak için ibadet yerleri kapatılmış, vakıf mallarına el konulmuş, alimler ve din adamları idam edilmiş ya da sürgüne gönderilmiştir. Ama her şeye rağmen bu bölgede dinini koruyan ve ona sımsıkı sarılan insanlar yetişmiştir. Onlardan biri de Şeyh Muhammed Sadık Muhammed Yusuf'tur.
Sovyetlerin gölgesi altında çocukluk ve gençlik yıllarını geçiren Şeyh Muhammed Sadık, Özbekistan'ın Buhara ve Taşkent şehirlerinde ve Libya'daki önemli İslam okullarında eğitimini tamamlamıştır. Ömrünü İslam'a hizmete adayan Muhammed Sadık 1980-1993 yılları arasında Özbekistan'da pek çok ilmi ve idari görevlerde bulunmuştur. Yaklaşık on yıl süren sürgün hayatının ardından ülkesine dönen Muhammed Sadık ölümüne kadar yaptığı faaliyetlerle İslam'a hizmet etmeye çalışmış, Özbek halkının İslam'la bağının yeniden kurulmasına öncülük etmiştir.
Muhammed Sadık eğitimi, nüfuzu ve mücadeleci kişiliğiyle Özbekistan'da birçok İslami faaliyeti başlatan ve sürdüren önemli bir isimdir. Kurduğu yayınevi aracılığıyla pek çok dini eserin basım, yayım ve dağıtım faaliyetini gerçekleştirmiştir. Tarihi geçmiş ecdadın medresesi, bir emanet olarak görmüş ve onu tüm gerçekleriyle ortaya koymaya çalışmıştır. Bu yönde 'İslam Tarihi', 'Semerkant'ın Seçkin Alimleri', 'Tarih Emanettir' gibi eserler yazmıştır. Yazdığı ve yayınladığı onlarca eserin yanı sıra vaazlar ve sohbetler vasıtasıyla Özbek halkına İslam'ı anlatmaya çalışmıştır. Şeyh Muhammed Sadık, Özbekistan coğrafyasında İslam'ın doğru bir şekilde anlaşılıp yayılmasında önemli bir rol oynamıştır.

Anahtar Sözcükler: Şeyh Muhammed Sadık Muhammed Yusuf, Özbekistan, Sovyetler Birliği, İslam

Abstract:
With the annexation of Uzbekistan in 1923, the region was completely closed to the Islamic world. Places of worship were closed, foundation properties were seized, scholars and clerics were executed or exiled to disconnect the people of the region from Islam. However, despite all of these, people who protect their religion and hug them tightly grew up in this region. One of them was Sheikh Muhammad Sadık Muhammad Yusuf. Sheikh Muhammad Sadık, who spent his childhood and youth under the shadow of the Soviets, completed his education in important Islamic schools in Uzbekistan and Libya. Muhammed Sadık, who devoted his life to Islam, served in many scientific and administrative positions in Uzbekistan between 1980-1993. After returning to his country after nearly ten years of exile life, Muhammed Sadık tried to serve Islam with his activities until his death and pioneered the re-establishment of the Uzbek people's connection with Islam. Muhammed Sadık is an important person who started and continues many Islamic activities in Uzbekistan with his education, influence and challenging personality. He carried out the printing, publishing and distribution activities of many religious works through the publishing house he established.He regarded history as asource of knowledge a relic of the past and he devoted his life to enlighten all its reality. He has published many works in this directions. He tried to explain Islam to the Uzbek people through sermons and conversations, as well as many works he wrote and published. Sheikh Muhammed Sadık played an important role in the correct understanding and spread of Islam in the geography of Uzbekistan.

Key Words: Sheikh Muhammed Sadık Muhammed Yusuf, Uzbekistan, The Soviet Union, Islam