Seçilmiş makroekenomik değişkenlerin tüketim ve tasarruf üzerindeki etkileri: Türkiye üzerinde bir zaman serisi analizi
The effect of selected macroeconomic variable on the consumption and saving: A time series analysis on Turkey
Yazar: SACİT SARI
Danışman: PROF. DR. KEMAL YILDIRIM
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics
Dizin: Birim kök testleri = Unit root tests ; Eşbütünleşme = Cointegration ; Makroekonomik değişkenler = Macroeconomic variables ; Stokastik birim kök = Stochastic unit root ; Tasarruf = Saving ; Tüketim = Consumption ; Tüketim harcamaları = Consumption expenditures ; Özel tasarruf = Private savings ; Özel tüketim = Private consumption

Özet:
Bu çalışma kapsamında Türkiye ekonomisinde milli hasılanın önemli bir yüzdesini oluşturan özel tüketim harcamalarından ve tüketim harcamalarıyla yakından ilişkili özel tasarruf oranlarının temel makroekonomik değişkenlerle ilişkisi incelenmiştir. Özel tüketim harcamalarının belirleyen faktörler 2000 yılının üçüncü çeyreğinden 2020 yılının ikinci çeyreğine kadar çeyrek dönemlik verilerle incelenirken, özel tasarruf oranlarıyla seçilmiş değişkenler arasındaki ilişki 1980-2019 arası yıllık verilerle analiz edilmiştir. İlgili değişkenlerin durağanlık sınamaları geleneksel birim kök testleri, yapısal kırılmalı birim kök testleri ve fourier birim kök testleriyle sınanmıştır. Birim kök test sonuçlarında düzeyde durağan olmayan değişkenler arasındaki uzun dönemli ilişki eşbütünleşme testleri olan ARDL sınır testi, Gregory-Hansen yapısal kırılmalı eşbütünleşme testi ve Fourier-Shin eşbütünleşme testleriyle incelenmiştir. Eşbütünleşme test sonuçlarına göre özel tüketim harcamalarıyla özel tasarruf oranlarının temel makroekonomik değişkenlerle uzun dönemli ilişkili olduğu tespit edilerek seriler arasında uzun dönemli ilişkiler olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Gelir ve servet değişkeni tüketim harcamalarını pozitif yönde etkilerken, kamu harcamaları ve döviz kuru değişkenleri negatif yönde etkilemektedir.  Enflasyon değişkeninin etkisi istatistiksel olarak anlamsız çıkarken, faiz oranlarındaki değişimin tüketim üzerindeki etkisi nispeten önemsiz çıkmıştır. Çalışmada incelenen bir diğer değişken olan özel tasarruf oranlarının ARDL sınır testi sonuçlarına göre ise uzun dönemde kişi başı gelir, faiz oranı ve cari işlemler dengesi serilerinin özel tasarrufları pozitif yönde etkilerken, kamu tasarrufları, enflasyon oranı ve nüfus bağımlılık oranının ise negatif yönde etkilediği tespit edilmiştir.

Abstract:
In this study, private consumption expenditure which constitute a significant percentage of the Turkish GDP and personal saving rate which closely associated to private consumption expenditure's determinants were examined. While the determinants of private consumption expenditures were analyzed with quarterly data from the third quarter of 2000 to the second quarter of 2020, the relationship between private saving rates and selected variables was analyzed with annual data between 1980-2019. The stationarity tests of the variables were tested with traditional unit root tests, unit root tests with structural break and Fourier unit root tests. According to the unit root test results, the long-term relationship between non-stationary variables was examined by ARDL bound test, Gregory-Hansen structural break cointegration test and Fourier-Shin cointegration tests. According to the cointegration test results, it was determined that private consumption expenditures and private saving rates are long-term related with key macroeconomic variables and it was concluded that there are long-term relationships between the series. Income and wealth variables have positive impact on consumption expenditures whereas, public expenditures and exchange rate variables affect negatively. While the effect of the inflation variable was statistically insignificant, the effect of the change in interest rates on consumption was relatively insignificant. On the other hand, ARDL bound test results show that, per capita income, interest rate and current account balance series affect private savings positively, public savings, inflation rate and population dependency rate have a negative effect on private saving rate.