Vicdanın ahlâkî ve teolojik temelleri
The ethical and theological fundamentals of conscience
Yazar: ZEYNEP HÜMEYRA KOÇ
Danışman: PROF. DR. MAHMUT AY
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahlak = Morality ; Din-vicdan hürriyeti = Religious-conscience freedoom ; Kelam = Islamic theology ; Vicdan hürriyeti = Liberty of conscience ; İlahiyat = Theology ; İslamiyet = Islam

Özet:
Genellikle ahlâk kapsamında değerlendirilen vicdan, Kelam ilmi açısından insan hayatının yapı taşlarından biri olarak, incelenmesi, tanımlanması ve değerlendirilmesi gereken varlığa ait önemli bir kavramdır. Vicdanın mahiyetini anlamak onun üzerine kurulu bir psikoloji ve epistemolojinin ikna ediciliği açısından önemlidir. 
Çalışmamızda öncelikli olarak vicdanın sözlük ve terim anlamları üzerinde durulmuş ve bu tanımların ortak noktaları ve ayrışan yönlerinden hareketle vicdanın ne olduğu ya da ne olmadığı konusunda değerlendirmeler yapılmıştır.
Birinci bölümde, vicdana dair teolojik ve antropolojik söylemler olarak, vicdan-varlık ilişkisi, vicdanın kaynağına ilişkin tartışmalar, vicdan teorileri ve buradan yola çıkarak otoriter vicdanın eleştirisi yapılmıştır. Vicdan din ilişkisi irdelenmiş, vicdanın bir lütuf olduğu konusu vurgulanmıştır.
İkinci bölümde, vicdanın bilişsel temellerinden olan akıl, idrâk, bilgi ve bilinçle işleyen sürecin sonunda, hikmet, adâlet, basîret, merhamet, şükür, nedâmet ve tövbenin vicdanın ahlâkî işlevleri olarak ortaya çıkışı işlenmiştir. İnsan doğasının ahlâkî olana yatkınlığı doğal din anlayışıyla vurgulanmıştır.
Üçüncü bölümde, vicdanın Kurꞌanꞌdaki anlam çerçevesi nefs, kalp, fıtrat, furkan, şehîd kavramlarıyla çizilmiş ve İlahî hitabın muhatabı olarak akıl ve vicdanın önemine değinilmiştir.

Abstract:
Generally, the scope of moral conscience evaluated as one of the building blocks of human life in terms of Kalam, is an important concept concerning the existence to be examined, defined and evaluated. It is important to understand the nature of the conscience in terms of the convincing nature of its psychology and epistemology.
In our study, primarily lexical meaning and terms meaning of the conscience are focused and on the basis of the similarities and the differences of the definitions we put forward, the question of the what the conscience is or what it is not, evaluated. 
In the first section of this study, as the theological and anthropological discourses on conscience, conscience-creature relationship, the debates over the source of conscience, conscience theories and criticism of the authoritarian conscience is made starting here. Conscience and religion realtionship is elaborated, highlighted issues that conscience is a blessing.
In the second section, the emergence of the wisdom, foresight, mercy, thankfullness, penitence and the feeling of the repentance as the functions of the conscience within the process based on the cognitive foundations of the conscience such as the reasoning, awareness and information was examined. Predisposition to the moral of human nature is emphasized by natural religion understanding.
In the third section, the meaning the conscience of the Kurꞌanꞌ frame is drawn with the consept of soul, heart, disposition, Furkan and witness and the importance of reason and conscience as the addressee to the Divine appeal is referred.