Geleneksel anlayışı sürdüren medreselerde ilmi ve sosyal hayat (Siirt ve Ağrı örneği)
Scientific and social life in the traditional madrasahs (The case of Siirt and Ağrı)
Yazar: ABDULLAH ADIGÜZEL
Danışman: DOÇ. DR. İSHAK TEKİN
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Din eğitimi = Religious education ; Eğitim programları = Education programs ; Medreseler = Madrasahs ; Sosyal hayat = Social life ; İlim = Science ; İlim hayatı = Science life ; İslamiyet = Islam

Özet:
Medrese eğitimi yüzyıllar boyunca İslam coğrafyasında başat eğitim kurumlarından birisi olmuştur. İslam'ın ilk dönemlerinde cami merkezli faaliyetlerle sürdürülen eğitim-öğretim daha sonraki dönemlerde müstakil ve topluma kapalı bir formda medreselerde devam etmiştir. Selçuklularla başlayıp, beylikler döneminde Anadolu'nun birçok yerinde kurulan medreseler, Osmanlı döneminde daha sistemli bir yapıya kavuşmuştur. Cumhuriyet dönemine gelindiğinde ise Tevhid-i Tedrisat kanunu ile kapatılmıştır. Ne var ki kapatılmış olsalar da günümüze kadar fiili olarak varlığını devam ettiren medreseler olagelmiştir.
Doğu ve Güneydoğu bölgesinde yer alan medreseler tarihsel bir gerçeklik olmasının ötesinde, günümüz Türkiye'sinde sosyal ve eğitimsel bir gerçeklik olarak gönüllülük esasına dayalı faaliyetlerini sürdürmektedir.
Bu çalışma Doğu ve Güneydoğu bölgelerindeki bazı medreselerin kurumsal yapılanması, idari organları, eğitimcileri, müfredatları, ders öğretim teknikleri, öğretim süreleri ve toplum ile ilişkilerini paydaşlar gözünden incelemeyi ve mevcut durumu farklı boyutlarıyla analiz etmeyi amaçlamaktadır.
Çalışmada katılımcıların konuya ilişkin görüş ve deneyimlerini tespit edebilmek için nitel araştırma desenlerinden biri olan durum çalışmasından yararlanılmıştır. Veriler yarı yapılandırılmış görüşme tekniği toplanmış ve nitel veri analizi tekniklerinden içerik analiziyle incelenmiştir. Verilerin analizi sonucunda; medresede bulunan öğrenci sayısına bağlı olarak, kurumların hâlen güçlü bir taleple tercih edildiği ve burada sunulan eğitimlerin, toplumun bir kesimi tarafından önemli bulunduğu anlaşılmıştır. Paydaşlar, bulunmuş oldukları eğitim ortamını, kendileri için bir avantaj olarak görmekte, bununla birlikte hocalar bulundukları ortamdaki işleyişin fayda sağlar nitelikte olduğunu düşünmektedir.

Abstract:
Madrasa education has been one of the predominant educational institutions in the Islamic world for centuries. The education, which was carried out through mosque-centered activities in the early periods of Islam, later continued in madrasas as independent and closed-form education. Madrasas, which were established in many parts of Anatolia during the Seljuk and Beylik periods, became more systematic during the Ottoman period. However, they were closed with the Tevhid-i Tedrisat law during the Republic period. Nevertheless, madrasas that have continued to exist in practice until today have been encountered.
Madrasas located in the Eastern and Southeastern regions of Turkey continue their activities based on volunteering as a social and educational reality in today's Turkey, beyond being a historical reality.
This study aims to examine the institutional structure, administrative bodies, educators, curricula, teaching techniques, teaching periods, and relationships with the community of some madrasas in the Eastern and Southeastern regions of Turkey from the perspective of stakeholders and analyze the current situation in different dimensions.
In the study, a case study, which is one of the qualitative research designs, was utilized to identify the participants' views and experiences on the subject. The data were collected through semi-structured interviews and analyzed using content analysis, one of the qualitative data analysis techniques. As a result of the data analysis, it was understood that the institutions are still preferred with strong demand depending on the number of students in the madrasa and the education offered here is considered important by a section of the community. Stakeholders see the educational environment they are in as an advantage, and the teachers think that the functioning of the environment they are in is beneficial.