Çocuk istismarı ve ihmali konusunda hazırlanan bir psiko-eğitim programının öğretmenlerin farkındalık düzeylerine etkisi
The effect of a psycho-education program on child abuse and neglect on the awareness levels of teachers
Yazar: TUĞBA TÜRKKAN
Danışman: PROF. DR. HATİCE ODACI
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Cinsel istismar = Sexual abuse ; Farkındalık = Awareness ; Psiko-eğitim programı = Psycho-educational program ; Çocuk ihmali = Child negligence ; Çocuk istismarı = Child abuse ; Öğretmenler = Teachers ; İstismar = Abuse

Özet:
Çocuklara yönelik şiddet ve istismar, dünya çapında gençlerin önemli bir bölümünü etkileyen küresel bir endişe kaynağıdır. Çocuğun gelişim alanlarını engelleyen ve iyi olma halini olumsuz etkileyen davranış ve tutumlar çocuk istismarı olarak değerlendirilmektedir. Çocuk istismarına ilişkin yürütülen epidemiyolojik araştırmalar, durumun tüm toplumlarda yıkıcı bir sosyal sorun olduğuna işaret etmektedir. Bu noktada çocuk istismarı olgusuna yönelik donanımlı profesyoneller yetiştirilmesi ortaya önemli bir hedef olarak çıkmaktadır.
Bu araştırmanın amacı, öğretmenlerin çocuk istismarı ve ihmaline yönelik bilgi ve farkındalık düzeylerini arttırmak amacıyla hazırlanan psiko-eğitim programının etkililiğini sınamaktır. Bu kapsamda deney grubuna çocuk istismarı ve ihmali psiko-eğitim programı uygulanmıştır. Program uygulanmaya başlanmadan önce deney ve kontrol grubuna araştırmanın amaçları kapsamında geliştirilen ve geçerliği, güvenirliği kanıtlanmış Çocuk İstismarı Farkındalık Ölçeği (ÇİF-Ö) aracılığıyla ön test uygulaması yapılmıştır. Araştırmanın ilerleyen basamaklarında kontrol grubuna yönelik herhangi bir müdahalede bulunulmamıştır. Deney grubuna uygulanan psiko-eğitim programı yaklaşık 100-120 dakika süren çevrimiçi 10 oturumdan oluşmuş ve haftada bir oturum olmak üzere gerçekleştirilmiştir. Deney grubunda yürütülen oturumların tamamlamasının ardından her iki gruba da ÇİF-Ö ile son-test uygulaması yapılmıştır. Ayrıca izleyen üçüncü ayda psikoeğitimin etkililiğinin kararlılığını belirlemek üzere gruplardan izleme ölçümleri alınmış ve bu kapsamda analizler gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonucunda, deney ve kontrol grubundaki katılımcıların büyük kısmının lisans eğitimleri boyunca çocuk istismarına yönelik eğitimler almadıkları bulunmuştur. Bununla birlikte, öğretmenlerin önemli bir bölümünün çocuk istismarı ve ihmali konusunda kendisini yeterli görmediği ve her iki grubunda bu konuda bilgi almaya istekli olduğu belirlenmiştir. Çalışmada öğretmenlerin olası bir istismar durumunda bildirim yapmaya yönelik görüşleri de incelenmiştir. Deney ve kontrol grubundaki katılımcıların neredeyse tamamına yakını herhangi bir istismar veya ihmal vakasıyla karşılaşmaları durumunda yasal olarak bildirim yapacaklarını belirtmişlerdir. Araştırmanın amaçları doğrultusunda iki ayrı zaman diliminde gerçekleştirilen ölçümlere ait verilerin analizi sonucunda ise psiko-eğitim programına katılan öğretmenlerin çocuk istismarı olgusuna yönelik bilgi ve farkındalık düzeylerinin öntest-sontest puanları arasında anlamlı bir farklılık olduğu bulgulanmıştır. Ayrıca psiko-eğitim programı uygulanan deney grubu ile bir eğitim programı uygulaması yapılmayan kontrol grubu öğretmenlerinin öntest-sontest fark puanları arasında da anlamlı bir farklılık olduğu ve deney grubunun öntest-sontest fark puanlarının kontrol grubunun öntest-sontest fark puanlarından anlamlı bir şekilde yüksek olduğu belirlenmiştir. Ek olarak, eğitim programının tamamlanmasından üç ay sonra yapılan izleme testi ölçümlerinde psiko-eğitimin etkililiğinin korunduğu görülmüştür. Bu sonuçlar doğrultusunda, çocuk istismarı ve ihmali konusunda hazırlanan psiko-eğitim programının öğretmenlerin çocuk istismarı olgusuna yönelik bilgi ve farkındalıklarını geliştirmede etkili olduğu ayrıca uygulamanın etkisinin eğitim sonrasında da devam ettiği söylenebilir.

Abstract:
Violence and abuse against children is a global concern affecting a significant proportion of young people worldwide. Behaviors and attitudes that hinder the child's development areas and negatively affect his well-being are considered child abuse. Epidemiological studies about child abuse indicate that the situation is a destructive social problem in all societies. At this point, training well-equipped professionals for the phenomenon of child abuse emerges as an important goal.
The purpose of this research is to test the effectiveness of the psycho-education program prepared to increase teachers' knowledge and awareness about child abuse and neglect. In this context, a child abuse and neglect psycho-education program was applied to the experimental group. Before the program was implemented, a pre-test was applied to the experimental and control groups through the Child Abuse Awareness Scale (ÇİF-Ö), which was developed within the scope of the research purposes and whose validity and reliability were proven. At the later stages of the study, no intervention was made for the control group. The psycho-education program applied to the experimental group consisted of 10 online sessions lasting approximately 100-120 minutes and was carried out as one session per week. After the sessions conducted in the experimental group were completed, a post-test was administered to both groups by using Child Abuse Awareness Scale. In addition, in the third month following, follow-up measurements were taken from the groups to determine the stability of the effectiveness of psychoeducation and analyzes were carried out in this context. As a result of the research, it was found that the majority of the participants in the experimental and control groups did not receive training on child abuse and neglect during their undergraduate studies. However, it was determined that a significant part of the teachers did not consider themselves sufficient in terms of child abuse and neglect and both groups were willing to receive information about this topic. In study, the opinions of teachers on reporting in case of possible abuse were also examined. Almost all of the participants in the experimental and control groups stated that they would legally report if they encountered any abuse or neglect. As a result of the analysis of the data belonging to the measurements carried out in two different time periods for the purposes of the research, it was found that there was a significant difference between the pretest-posttest scores of the knowledge and awareness levels of the teachers participating in the psycho-education program about the phenomenon of child abuse. In addition, it was found that there was a significant difference between the pretest-posttest difference scores of the teachers in the experimental group in which the psycho-education program was applied, and the control group which did not apply a training program. It was determined that the pretest-posttest difference scores of the experimental group were significantly higher than the pretest-posttest difference scores of the control group. Furthermore, it was observed that the effectiveness of psycho-education was preserved in the follow-up test measurements performed three months after the completion of the training program. In line with these results, it may be said that the psycho-education program on child abuse and neglect is effective in improving teachers' knowledge and awareness of the phenomenon of child abuse, and the effect of the implementation continues after the training.