Türkiye üniversitelerinde uzaktan eğitim merkezleri 
uygulamalarının yetişkin eğitimi açısından değerlendirilmesi
Assessment of the practices of distance education centers in 
universities of turkey in terms of adult education
Yazar: DEMET ÇELİK
Danışman: PROF. DR. MERAL UYSAL
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Yaşam Boyu Öğrenme ve Yetişkin Eğitimi Ana Bilim Dalı / Yetişkin Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim politikaları = Educational policies ; Uzaktan eğitim = Distance education ; Uzaktan eğitim merkezleri = Distance education centres ; Yaşam boyu öğrenme = Lifelong learning ; Yetişkin eğitimi = Adult education ; Üniversiteler = Universities

Özet:
Bu araştırmada, Türkiye üniversitelerinde uzaktan eğitim merkezlerinin (UZEM)
(1) küreselleşme ve üniversitenin dönüşümü bağlamında yönetmeliklerde belirlenen
amaç ve faaliyet alanlarının kavramsal yapısının, (2) idari, fiziki ve finansal durumu ile
teknik olanaklarının, (3) program türlerinin ve (4) yöneticilerin UZEM'lerin amaç, işlev
ve sorunlarına ilişkin görüşlerinin neler olduğunun belirlenmesi amaçlanmıştır.
Araştırma, nitel ve nicel verilerin birlikte kullanıldığı karma modelde tasarlanmış bir
araştırmadır. 2015 - 2016 Eğitim - Öğretim yılında Türkiye'de toplam 109 devlet ve 84
vakıf üniversitesi olmak üzere toplam 193 üniversite ve bu üniversitelere bağlı 83
UZEM bulunduğu tespit edilmiştir (YÖK, 2016a). Araştırma, sözü edilen dönemde tüm
UZEM'ler dâhilinde gerçekleştirilmiş, bir örneklem belirlenmesi yoluna gidilmemiştir.
Araştırma amaçlarının ilk üç sorusu ile ilgili veriler doküman inceleme tekniği ile
dördüncü amaç sorusu ile ilgili veriler görüşme tekniği ile toplanmıştır. Araştırmada,
(1) küreselleşme ile birlikte hız kazanan neoliberal eğitim politikalarının hâkimiyeti
sonucu eğitim gündemindeki kavram ve söylemlerde değişimler olduğu, UZEM
yönetmeliklerinde amaç ve faaliyet alanlarının bu sürece uyumlu olarak düzenlendiği ve
UZEM'lerin piyasacılık hedef düzeylerinin genel olarak orta ve yüksek düzeyde olduğu
sonucuna ulaşılmıştır. (2) UZEM'lerin büyük bölümünün piyasacılık hedef düzeyinin v
orta ve yüksek seviyede olması, UZEM'lerin idari kadrolarından, fiziki durumuna,
finansal durumundan teknik olanaklarına kadar hemen her alana yansımış ve UZEM'ler
bu çerçevede yapılandırılmıştır. (3) Neoliberalizmin eğitim alanındaki etkileri sonucu
üniversitenin geçirdiği dönüşümlerin, UZEM'lerde açılmakta olan programlar üzerinde
etkili olduğu, UZEM'lerin genel olarak piyasa ile bağlantılı programlar açarak
uygulamalı alanlara dönük olan ve iş dünyasının ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik
uygulamalara daha fazla eğilim gösterdiği, program açma eğilimlerinin ise orta ve
yüksek piyasacılık düzeyinde yoğunlaştığı görülmüştür. (4) UZEM'lerin işlevleri,
üniversiteye gelir getirmek, yüz yüze eğitime destek olmak, uzaktan eğitim programları
açmak, eğitim hakkından faydalanamayanlara eğitim imkânı sunmak, zaman ve
mekândan tasarruf etmek ve üniversiteye prestij sağlamak olarak ifade edilmiştir.
Etkililik ve verimlilik, öğretim üyelerinin yeterliliği ve maddi katkılar bağlamında ifade
edilmiştir. UZEM'lerde programların piyasa ihtiyaçlarına göre açılması, üniversitenin
özel sektör ve sanayi ile işbirliği yapmasına yönelik vurgu, UZEM'lerdeki piyasalaşma
eğilimlerini ortaya koymuştur. UZEM'lerin yetişkin eğitimi açısından yeri ve anlamına
bakıldığında UZEM'lerde yetişkinlerin öğrenme özelliklerine ilişkin düzenlenmeler
yapılmadığı, alanda eğitim almış personelin burada görev almadığı, UZEM'lerin büyük
ölçüde üniversiteye mali kaynak yaratan örgütlenmeler olarak algılandığı ve
yapılandırıldığı, bu çerçevede de UZEM'lerde yetişkin eğitiminin piyasalaşmasına
yönelik uygulamaların ön planda olduğu görülmüştür.

Abstract:
In this study, it is intended to determine what (1) the conceptual structure of the
fields of activity and the purpose, which is determined in the regulations in terms of
globalization and transformation of the university, (2) the administrative, physical and
financial status and technical utilities, (3) program types and (4) the opinions of the
directors on purpose, function and problems of the distance education centres (DECs).
are in the universities of Turkey. The research is designed with a mixed model, in which
qualitative and quantitative data were used together. In 2015-2016 academic year, it was
determined that there was the total of 193 universities in Turkey, as 109 public and 84
private ones, and 83 DECs under them (YÖK, 2016a). The study was conducted in all
DECs, but a sample determination was not made. The data about the first three
questions of the study were collected by means of document analysis technique and the
ones about the fourth question of purpose was collected by interview technique. In the
study, it was concluded that (1) concept and discourses in the agenda of education were
changed as the result of the neoliberal education policies, which gained speed with
globalization, and the DEC regulations' purpose and operation fields are organized in
compliance with this process, and it was also found that the market sensitivity levels
were medium or high. (2) The fact that most of the DECs have medium or high levels of 
market sensitivity reflected on almost every single field, ranging from the DECs'
administrative staff to physical conditions, and to financial and technical utilities and
the DECs were structured within this frame. (3) It was seen that the transformation of
the universities, as the result of neoliberalism on education, was effective on the
programs, under the DECs; the DECs leaned more towards the practices that are
intended to fulfill the needs of the business world and towards opening programs that
are related to the market in general; and their tendency to open programs was intensified
on the medium and high market sensitivity levels. (4) It was stated that DECs functions
are to provide income to university, to support education directly, to open distance
education programs, to provide education opportunities for those who cannot benefit
from the right of education, to save time and space, and to give prestige to university.
Efficiency and productivity were defined in terms of sufficiency of the academic
members and funds. Opening the DEC programs according to the market needs, and the
emphasis of the university to cooperate with the private sector and industry displayed
the tendency of becoming a part of the market in the DECs. Considering the DECs
place and meaning in terms of adult education, it was seen that there were not any
adjustments in the DECs in relation with the learning characteristics of adults; the
personnel, who were educated in this field were not hired in these departments; and the
DECs were mainly perceived and structured as the organizations which provide
financial funds for the university; and the practices towards the market sensitivity of the
adult education was foregrounded in the DECs, within this frame.