Tam zamanında üretim ortamında maliyet muhasebesi sistemi
Cost accounting system in just-in-time manufacturing
Yazar: H. CEM SAYIN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA İPÇİ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2003
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Maliyet = Cost ; Maliyet muhasebesi = Cost accounting ; Tam zamanında üretim = Just in time production ; Üretim = Production

Özet:
Son yıllarda gerek ülkeler, gerekse işletmeler arasında yoğun bir rekabet yaşanmaya başlanmış, rekabet üstünlüğü elde edebilmek için dikkatler yeniden imalat faaliyetleri üzerinde yoğunlaşmıştır. Bunun sonucunda yeni süreç ve akış teknolojileri, yeni stok sistemleri ve malzeme kullanma teknikleri, üretim, mühendislik ve tasarımda yeni bilgisayar kullanım yöntemleri, çalışma gruplarının yönetiminde yeni yaklaşımlar keşfedilmeye başlanmıştır. Bu yaklaşımlardan en önemlisi ve belki de en iyisi Tam Zamanında Üretim (TZÜ) yaklaşımıdır. Üretim sürecinin bütün aşamalarında en az düzeyde stok bulundurma ve toplam kalite kontrol temelinde geliştirilen Tam Zamanında Üretim sistemi, mamullerin en düşük maliyetle en yüksek kalitede üretimini ve hızla değişen çok çeşitli tüketici taleplerinin zamanında karşılanmasını hedeflemektedir. Yüksek üretim teknolojilerinin kullanımını da içeren Tam Zamanında Üretim sisteminin uygulanmasıyla birlikte işletmelerin örgüt, üretim yöntemlerinde, personel politikalarında ve muhasebe sistemlerinde önemli değişikliklerin yapılması zorunluluğu doğmuştur. Bu gelişmeler karşısında, yıllar önce geliştirilen maliyet muhasebesi sistemlerinin yeni üretim ortamlarında yetersiz kaldığı görülmüş ve geleneksel maliyet muhasebesi teknikleri terk edilmeye başlanmıştır. Tasarım maliyetleri, amortismanlar, veri toplama ve dağıtım anahtarlarıyla ilgili sorunlar teknolojideki ve üretim sistemlerindeki gelişmeler sonucu maliyet muhasebesinde ortaya çıkan bazı değişikliklerin kaynağını oluşturmaktadır. Yaşanan bu değişim ve gelişen yaklaşımlar, işletmelerin maliyet muhasebesi sistemleri için, değişimlerin ortaya çıkardığı gereksinimleri karşılayacak bir uyumlaştırma sürecini zorunlu kılmaktadır. Bu çalışmanın amacı, üretimdeki teknolojik gelişmelerin ve küresel rekabetin bir sonucu olan Tam Zamanında Üretim sisteminin, işletmelerin maliyet muhasebesi sistemi üzerindeki etkilerini bulmak ve maliyet sisteminde uygulamaya sokulacak yeni yaklaşımları ortaya koymaya çalışmaktır.

Abstract:
Firms have, again, focused on manufacturing operations to gain a competitive advantage since competition among companies and among countries has been highly increased in recent decades. This movement prompted companies to invent new aproaches in production such as using new process and flow technology, new stock systems and material usage technics, new computer-based methods in production, engineering and desing, and new approaches in managing teamworks. The most important one and the most effective one among these approches is Just in Time (JIT) which is based on holding the least, or minimum, stock level in manufacturing process, that is, which is to reduce the stock level in manufacturing as much as possible, and which is based on implementing Total Quality Management (TQM) program. JIT targets to produce the high-quality products with the least cost, and to response the fast-changing customer demands in time. Firms need to change their manufacturing methods, organizational processes, human resource policies and accounting systems due to high-tech JIT system usage in production because it has been seen that old out moded, cost accounting methods were not adeguate and not suitable for new production system, i.e., JIT. Therefore, companies stopped applyingg traditional cost accounting methods in their structure. Issues in desing-cost, depreciation, data mining and distribution, and developments in technology and production systems are the reasons why firms have changed their operations in cost accounting. Those changes and new approaches force us to conform firms' cost accounting systems to new developments in production process in order to adapt companies to the changes in dynamic markets. The purpose of this study is to identify the effects of JIT, which is the results of global competition and technological developments in production, on companies cost accounting systems, and is to define new approaches and operations in cost systems.