Anne sütündeki aflatoksin M1 ve okratoksin A miktarları ile annenin beslenme durumu arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relation between aflatoxin M1 and ochratoxin A levels in breast milk and mother's nutritional status
Yazar: BANUGÜL BARUT UYAR
Danışman: PROF. DR. NİLGÜN KARAAĞAOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Aflatoksinler = Aflatoxins ; Anne sütü = Milk-human ; Anneler = Mothers ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Okratoksinler = Ochratoxins

Özet:
Bu araştırmanın amacı, anne sütlerinde bulunan aflatoksin M1(AFM1) ve okratoksin A (OTA) miktarlarını belirlemek ve annelerin beslenme durumları ile ilişkisini incelemektir. Analizleri yapılan 70 anne sütü, Ankara ilinde, bir kadın doğum hastanesinde doğum yapmış olan 20-65 günlük emzikli ve gönüllü, rasgele seçilmiş annelerden elde edilmiştir. Annelere ilişkin tanımlayıcı özellikler, 24 saatlik besin tüketimleri ve miktarlı besin tüketim sıklıkları yüz yüze görüşme tekniği uygulanarak soru kağıdına kaydedilmiş, vücut ağırlıkları ile boy uzunluk ölçümleri alınarak bioelektrik empedans analiz (BİA) yöntemi ile vücut bileşimleri saptanmıştır. Annelerden alınan sütlerin mikotoksin miktarları ELISA yöntemi ile analiz edilmiştir. Anne sütlerinin 9 (%12.9)?unda ortalama 5.73±0.74 ng/L AFM1 ve 34(%48.6)?ünde ortalama 0.14±0.03 ng/mL OTA bulunduğu belirlenmiştir. AFM1 düzeyi dedeksiyon limiti (DL) üzerinde olan anne sütlerinin 7?sinde aynı zamanda OTA düzeylerinin de >DL olduğu bulunmuştur. Sütlerindeki AFM1 miktarı DL olanların ise %44.4?ünün BKİ 25.0-29.9 kg/m2?dur. AFM1 düzeyi DL grubundakilerden daha fazla iken toplam bisküvi-kek ve yeşil zeytin tüketim miktarları daha azdır (p<0.1). Sütlerindeki OTA düzeyi DL olan annelerden daha yüksek, buna karşılık toplam sebze tüketim miktarları ise daha düşüktür. OTA için değerlendirme yapıldığında ise DL grubunda yer alan annelerden daha düşük, kahve tüketim miktarlarının ise daha yüksek olduğu belirlenmiştir. İşlem görmemiş, açık olarak satılan sütleri tercih eden annelerin oranı; sütlerindeki AFM1 düzeyi DL olanlarda %11.1, sütlerindeki OTA düzeyi DL olanlarda %8.8?dir. Sütlerindeki AFM1 düzeyi >DL olan grupta, açık peynir satın almayı tercih edenlerin oranı %11.1 iken, sütlerindeki AFM1 düzeyi DL grubundaki annelerde; ceviz, fındık vb, kuru meyveleri, baharatları ve salçayı ambalajlanmamış açık satılan ürünlerden almayı tercih edenlerin oranı DL olanlarda daha yüksektir. Sonuçlar; anne sütüne mikotoksin geçişini göstermekle birlikte besinlerle olan ilişkisini daha güçlü gösterecek büyük örneklemli araştırmalara gerek olduğunu düşündürmektedir. Güvenli besin tüketimi, toplum sağlığı için olduğu kadar, özellikle toplumun risk gruplarının başında gelen anne ve bebek beslenmesinde daha da önem kazanmaktadır. Sayısız yararları olduğu bilinen anne sütünün, bebek beslenmesinde güvenle kullanılabilmesi ve olası kontaminasyon risklerinin önlenebilmesi gereklidir. Bunun sağlanabilmesi için annelere verilecek eğitimlerle bilinçli beslenmelerinin sağlanması, anne sütündeki mikotoksin miktarlarının saptanarak bireysel önlemlerin alınması, teknolojik yöntemler uygulanarak besinlerde mikotoksin oluşumunun önlenmesi önemlidir.

Anahtar kelimeler: Anne sütü, anne beslenmesi, aflatoksin M1, okratoksin A

Abstract:
The objective of this study was to determine levels of aflatoxin M1 (AFM1) and ochratoxin A (OTA) in breast milk and evaluate its relation with mother?s nutritional status. Seventy samples of breast milk analyzed in this study were collected from randomly selected and volunteer mothers gave birth in a Maternity hospital in Ankara and are in lactation period for 20-65 days. Descriptive specifications, 24-hour food consumptions and quantified food frequency were obtained with questionnaire form and face to face interview method and body weight and height were measured. Body composition was analyzed with Bioelectrical Impedance Analysis. Mycotoxin levels of human milks were analyzed with ELISA. AFM1 and OTA was determined in 9 (12.9%) and 34 (48.6%) samples of human milk, on average 5.73±0.74 ng/L and 0.14±0.03 ng/mL, respectively. In 7 mothers with AFM1 > level of detection (DL) OTA was also >DL. Forty two point six% of mothers with AFM1 DL were in 25.0-29.9 kg/m2 BMI group. In mothers with AFM1 DL and total biscuit-cake and green olive consumption were lower (p<0.1). In mothers with OTA DL levels and apple consumptions were higher (p<0.1). Quantified-food frequencies were also compared according to AFM1 and OTA levels for reflecting general nutritional habits and different results were found. Consumptions of yogurt, pasta, tarhana, total cereal and milk puddings were higher in mothers with AFM1 DL, while total vegetable consumption was lower in mothers with AFM1 DL and coffee consumption was higher. The ratio of mothers preferred buying unpackaged and unprocessed milk and milk products were 4.9% in mothers AFM1 DL. In terms of OTA, it was 2.8% and 8.8% in DL mothers, respectively. The ratio of mothers preferring unpackaged cheese was 11.1% in AFM1>DL and 6.6% in AFM1 DL mothers prefer buying nuts, dried fruits, spices and tomato sauce as unpackaged. While the ratio of mothers throwing the moldy cheese was higher in DL groups. The results of the study indicate the contamination of human milk with mycotoxins, however studies with large samples are needed in order to set out the links of mycotoxins with foods. Consumption of safe food is important for public health especially for nutrition of mothers and infants who are within primary risk groups in public. Using human milk, which has numerous nutritional habits, safely in infant nutrition and preventing possible contamination risks are important. To provide these, guaranteeing conscious nutrition of mothers by providing education activities for them, determination of mycotoxin levels in human milk and taking individual precautions and also prevention of mycotoxin formation in human milk with technological methods must be taken into consideration.  

Keywords: Breast milk, maternal diet, aflatoxin M1, ochratoxin A