Türk Halk Müziği repertuvarında yer alan hava, su, ateş, toprak kavramları üzerine bir inceleme
A review on air, water, fire, earth concepts in the repertoire of Turkish Folk Music
Yazar: GAMZE AKTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. HASAN TAHSİN SÜMBÜLLÜ
Atatürk Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Müzik Bilimleri Ana Bilim Dalı / Müzikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Müzik = Music

Özet:
Amaç: İçerikleri bakımından çok geniş bir alanı kapsayan mitoloji, zengin bir anlam dünyasına
sahiptir. Mitoloji anlatıların en eskisi sayabileceğimiz mitler vasıtasıyla değişik sembol, imge
ve simgelerle geçmiş zaman insanlarının durum ve olaylara bakış açılarından birer kesit
sunmaktadır. Türk halk müziğinin bünyesinde barındırdığı kırık havalarda ve uzun havalarda
mitolojik devirlerden itibaren geçmişin ayak izlerini ve derinlerden gelen sesini bağrında
saklayan birer kültür hazinesidir. Bu gerçeklikten dolayı araştırmanın amacı; Türk halk müziği
repertuvarında yer alan hava, su, ateş, toprak ve bu kavramlarla ilgili diğer kavramların
mitolojik açıdan tespiti, kültürel hayatımızın önemli unsurlarından biri olan milli kimliğimiz ve
geleneksel kodlarımızı tarihin derinliklerinden alıp, geleceğe, genç nesillere taşıyan en önemli
yapı taşlarımızdan biri olan Türk halk müziği repertuvarının kültürel bellek yoluyla ele alınması
şeklinde ifade edilmiştir.
Yöntem: Bu araştırmada, kaynak olarak seçilen TRT Türk halk müziği repertuvarında yer alan
eserlerin güftelerinde geçen hava, su, ateş, toprak kavramları ve bu kavramlar ile ilişkili diğer
kavramlar, veri analizi türlerinden doküman analizi ve içerik analizi kullanılarak metin
analizine tabi tutulmuş ve sayısal analizler yapılmıştır. Bu doğrultuda, araştırmanın bulgular ve
sonuçlar bölümleri oluşturulmuştur.
Bulgular: Araştırma sonucunda elde edilen verilere göre TRT Thm repertuvarında yer alan
toplam 6333 eser incelenmiş olup 5258 kırık hava içerisinde 2345 ezgide ve 1075 uzun hava
içerisinde 500 olmak üzere toplamda 2845 halk ezgisinde hava, su, ateş ve toprak ya da bu
kavramlarla ilgili diğer kavramlar tespit edilmiştir. TRT Thm repertuvarında yer alan 2345 kırık
hava ve 500 uzun hava repertuvarında ise 110 eser Kırık hava, 44 eser ise Uzun hava olmak
üzere 154 eserde Anasır-ı Erbaa unsuruna rastlanmıştır. TRT Thm repertuvarından elde edilen
toplam 154 eser içerisinde soyut anlamlardan yola çıkılarak hava, su, ateş ve toprak kavramları
ve bu kavramlar ile ilişkili diğer kavramların anlam bakımından farklı kullanımları
yorumlanmıştır.
Sonuç: Elde edilen bulgular doğrultusunda Hava ve hava ile ilgili 952 eser ve en fazla Duman,
Yel, Gök ve Hava anahtar kelimelerinin kullanıldığı; Su ve su ile ilgili 2345 eser ve en fazla
Su, Sel, Dere, Pınar, Çay ve Göl anahtar kelimelerinin kullanıldığı; Ateş ve ateş ile ilgili 592
eser ve en fazla Ateş, Ataş, Kül, Duman, Od ve Nar anahtar kelimelerinin kullanıldığı; Toprak
ve toprak ile ilgili 390 eser ve en fazla Kum/Gum, Toprak, Çöl, Kara Toprak ve Sahra/Şahra
kelimelerinin kullanıldığı sonuçlarına ulaşılmıştır. Ayrıca ilgili repertuvarda toplam 154
Anasır-ı Erbaa unsurunun var olduğu tespit edilen repertuvar içerisinde 94 eserin dini içeriğe
sahip olduğu da tespit edilmiştir. Türk halk müziği repertuvarının metin incelemesi ile konu
bakımından hayatın var oluşu ve yok oluşunu mitolojik ve felsefik açıdan temellendiren konular
içerisinde ele alınan Anasır-ı Erbaa diğer kadim medeniyetlerde olduğu gibi Türk kültüründe
de derin izler bırakmıştır. Bu izleri Türk halk müziği metinlerinde bulmak bunun bir yansıması
olarak düşünülmelidir.

Anahtar Kelimeler: Türk Halk Müziği, Anasır-ı Erbaa, Hava, Su, Ateş, Toprak

Abstract:
Purpose: Mythology, which covers a very wide area in terms of its content, has a rich world of
meaning. Through myths, which can be considered the oldest of mythological narratives,
mythology offers a cross-section of the perspectives of the people of the past on situations and
events with different symbols, images and icons. The broken airs and long airs that Turkish folk
music contains are cultural treasures that keep the footprints of the past and the voice coming
from deep within its bosom since mythological times. Due to this reality, the aim of the research
is; the determination of air, water, fire, earth and other concepts related to these concepts in the
Turkish folk music repertoire from a mythological point of view, our national identity, which
is one of the important elements of our cultural life, and the Turkish folk music repertoire,
which is one of our most important building blocks that takes our traditional codes from the
depths of history and carries them to the future and young generations, through cultural
memory.
Method: In this study, the concepts of air, water, fire, earth and other concepts related to these
concepts in the lyrics of the works in the TRT Turkish folk music repertoire selected as a source
were subjected to text analysis using document analysis and content analysis, which are among
the types of data analysis, and numerical analyzes were made. Accordingly, the findings and
conclusions sections of the study were formed.
Findings: According to the data obtained as a result of the research, a total of 6333 works in
the TRT Thm repertoire were analyzed and air, water, fire and earth or other concepts related
to these concepts were identified in a total of 2845 folk melodies, 2345 melodies in 5258 broken
air and 500 in 1075 long air. In the repertoire of 2345 broken airs and 500 long airs in the TRT
Thm repertoire, Anasır-ı Erbaa elements were found in 154 works, 110 of which were broken
airs and 44 of which were long airs. Based on the abstract meanings in a total of 154 works
obtained from the TRT Thm repertoire, the concepts of air, water, fire and earth and the different
uses of other concepts related to these concepts in terms of meaning were interpreted.
Results: In line with the findings obtained, it was concluded that 952 works related to air and
air and the keywords Smoke, Wind, Sky and Air were used the most; 2345 works related to
water and water and the keywords Water, Flood, Stream, Stream, Spring, Spring, Tea and Lake
were used the most; 592 works related to fire and fire and the keywords Fire, Fire, Ash, Ash,
Ash, Smoke, Smoke, Od and Pomegranate were used the most; 390 works related to earth and
soil and the keywords Sand/Gum, Earth, Desert, Black Earth and Sahra/Sahra were used the
most. In addition, it was determined that there are a total of 154 Anasır-ı Erbaa elements in the
relevant repertoire and 94 works have religious content. With the text analysis of the Turkish
folk music repertoire, Anasır-ı Erbaa, which is handled within the subjects that ground the
existence and extinction of life in terms of mythological and philosophical aspects, has left deep
traces in Turkish culture as in other ancient civilizations. Finding these traces in Turkish folk
music texts should be considered as a reflection of this.

Keywords: Turkish Folk Music, Anasır-ı Erbaa, Air, Water, Fire, Earth