Müze olarak kullanılan geleneksel Bursa evleri
Traditional Bursa houses used as museums
Yazar: BETÜL BAKIR
Danışman: PROF. DR. NUR URFALIOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi ve Kuramı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Osmanlı İmparatorluğu'nun ikinci başkenti olan Bursa, kent gelişim modeli ve konut dokusu ile sonraki Osmanlı kentlerine öncülük etmiştir. Roma ve Bizans dönemlerine de tanıklık eden şehir, tarihi yapıları ve zengin geleneksel konut dokusu ile araştırmalara konu olmuştur. Kentte, tarihi sur çevresinde gelişen ve külliyeler etrafında oluşan mahalleler zamanla kendi özelliklerine sahip bölgelere dönüşmüştür. Kent tarihi boyunca doğal afetlerden dolayı zarar gören geleneksel konut dokusu, kente yapılan göçlerin ve modernleşme dönemlerinin etkisi ile dar parsellerde yükselen apartman bloklarına dönüşmüştür. Cumhuriyet sonrası gelişen koruma yaklaşımları ve 1991 yılında kentin "Avrupa Kenti" seçilmesiyle, Bursa Evleri'nin tescillenmesi gündeme gelmiştir. Kent yönetimi tarafından alınan kararlarla konutlara yeni fonksiyonlar atanmıştır. Geleneksel konutların, gelecek kuşaklara aktarılması ve mimari kültürün tanıtılması bakımından önemli role sahip olan müze ev kavramı bu bağlamda şehirde uygulanmaya başlanmıştır. Kentin farklı bölgelerinde yer alan, inşa edildiği dönemin mimari özelliklerini yansıtan veya önemli bir şahsa ait olan evler yenileme süreçleri tamamlanarak müze ev olarak açılmıştır.
Çalışmanın ilk bölümünde, başlıca başvurulan kaynaklar ve kurumlar literatür özeti bölümünde anlatılmış, tezin amacı ve hipotez başlıkları altında tez hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde Bursa kentinin tarihi gelişimi ve kent dokusu incelenmiş, başlıca kaynaklarda geçen geleneksel Bursa Evleri'nin güncel durumlarına değinilmiştir. Üçüncü bölümde, Geleneksel Bursa Evleri'nin gelişimi plan, cephe ve süsleme özellikleri başlıkları altında incelenmiştir. Çalışmanın dördüncü bölümünde Bursa'nın çoğunlukla merkez ilçe olan Osmangazi olmak üzere, Nilüfer, Mudanya, Yıldırım ve Yenişehir İlçelerinde bulunan müze olarak kullanılan konutlar kataloglama yöntemi ile sıralanmıştır. Kataloglar kapsamında konutların inşa tarihi, sahibi, tescil durumu, restorasyon süreçleri ve müze teması hakkında bilgiler verilmiştir. Bu bağlamda, 11 adet müze fonksiyonu atanmış geleneksel konut plan, cephe ve süsleme özellikleri bakımından incelenmiştir. Araştırmanın son bölümünde, bahsedilen konutlar plan, cephe ve süsleme özellikleri bakımından değerlendirilmiştir.

Abstract:
Bursa, the second capital of the Ottoman Empire, pioneered the following Ottoman cities with its urban development model and residential texture. The city, which also witnessed the Roman and Byzantine periods, has been the subject of research with its historical structures and rich traditional housing texture. In the city, the neighborhoods that developed around the historical city walls and formed around the kulliyes turned into regions with their own characteristics over time. The traditional housing texture, which has been damaged by natural disasters throughout the history of the city, has turned into apartment blocks rising in narrow parcels with the effect of migrations to the city and modernization periods. With the conservation approaches that developed after the Republic and the city's election as a "European City" in 1991, the registration of Bursa Houses came to the fore. With the decisions taken by the city administration, new functions have been assigned to the residences. The concept of museum house, which has an important role in transferring traditional houses to future generations and introducing architectural culture, has started to be implemented in the city in this context. The houses located in different parts of the city, reflecting the architectural features of the period in which they were built, or belonging to an important person, were opened as museum houses after their renovation processes were completed.
In the first part of the study, the main referenced sources and institutions are explained in the literature summary section, and information about the thesis is given under the headings of the aim and hypothesis of the thesis. In the second part of the study, the historical development and urban texture of the city of Bursa were examined, and the current situation of the traditional Bursa Houses mentioned in the main sources was mentioned. In the third chapter, the development of Traditional Bursa Houses is examined under the headings of plan, facade and ornamental features. In the fourth part of the study, the houses used as museums in Bursa's mostly central district, Osmangazi, and in Nilüfer, Mudanya, Yıldırım and Yenişehir districts are listed by cataloging method. Within the scope of the catalogs, information about the construction date, owner, registration status, restoration processes and museum theme of the houses were given. In this context, 11 traditional houses with museum functions were examined in terms of plan, facade and ornamental features. In the last part of the research, the mentioned houses were evaluated in terms of plan, facade and ornamental features.