Çukurova koşullarında kış döneminde yetiştirilebilecek tahılların otlatılma olanakları üzerinde araştırmalar
A Research on the grazing capabilities of cereals grown as winter crops in Çukurova
Yazar: ESAT HASAR
Danışman: PROF. DR. TUNCAY TÜKEL
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1998
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Kış mevsimi = Winter ; Tahıllar = Cereals ; Tarla bitkileri = Field crops ; Çukurova bölgesi = Çukurova region

Özet:
Bu çalışma; Çukurova kıraç koşullarında arpa ve buğdayın kardeşlenme döneminde koyun ile otlatılabilme olanaklarını ve hangi otlatma düzeyinin uygun olduğunu saptamak, aynı zamanda otlatma sonrası dane verimindeki değişim ile bu iki tahıl cinsinin iki yönlü kullanım uygunluğunun karşılaştırılması amacıyla 1995-1996 kış dönemlerinde yürütülmüştür. Deneme Tesadüf Bloklarında Bölünmüş Parseller Deneme Desenine göre 3 tekrarlamak olarak düzenlenmiştir. Tahıl cinsleri (Arpa ve Buğday) ana parselleri oluştururken, 4 farklı otlatma düzeyi (0, 10, 15, 20 Koyun/da) alt parsel olarak ele alınmıştır. Araştırmada alt parsel büyüklüğü 200 m2 olarak düzenlenmiştir. Kardeşlenme döneminde arpa ve buğdayda Kontrol, 10, 15, 20 Koyun/da olmak üzere 7 gün sureyle otlatma yapılmış, otlatma sonrası iki yıllık ortalamalara göre arpadan 268.1 kg/da, buğdaydan ise 301.9 kg/da dane verimi elde edilmiştir. Artan otlatma baskısı düzeylerine paralel olarak kontrole göre heriki tahıl cinsinde de dane veriminde düşüşler saptanmıştır. Ancak buğday verimindeki azalış arpaya oranla daha belirgin ortaya çıkmıştır. İki tahıl cinsinin iki yıllık ortalama dane verimleri otlatma baskısı düzeylerine (0, 10, 15, 20 Koyun/da/gün) bağlı olarak sırasıyla 338.5 kg/da, 285.7 kg/da, 265.4 kg/d, 250.4 kg/da şeklinde gerçekleşmiştir. Dane verimini etkileyen karakterlerden başak uzunluğu, başak başına fertil başakçık sayısı ve hasat indeksi üzerinde otlatmanın olumsuz etkisi pek belirgin olmamakla beraber başakta dane ağırlığı, 1000 dane ağırlığı, hektolitre ağırlığı ve topraküstü bitkisel kitle verimi gibi değerlerde düşüşlere neden olmuştur. Dane verimindeki otlatma etkisiyle ortaya çıkan düşüşler, arpada buğdaya göre daha az olsa da buğday, veriminin ve pazar değerinin daha yüksek olmasıyla otlatma için daha uygun gözükmektedir. Otlatma baskısı düzeylerinden 10 koyun/da/gün bu araştırma sonucuna göre kontrole en yakın dane ürünü sağlaması ile önerilebilirse de diğer seçenekler de otlatma hızında yapılabilecek düzenlemelerle veya ekonomik değerlendirmelere bağlı olarak tercih edilebilir. Bu şekildeki uygulamalarda kullanılmak üzere uygun çeşitlerin araştırılması veya geliştirilmesi amacıyla veya tohumluk miktarı ve/veya gübrelemede yapılacak değişikliklerle verim kaybının azaltılmasına yönelik çalışmaların yapılması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
This study was conducted to investigate the grazing capability of wheat and barley grown as winter crops in Çukurova region. In addition to this, observing the variation in grain yields and yield components of wheat and barley after grazing at tillering stage were another aims of this study. The study was carried out at the experimental dryland of Ç.U. Faculty of Agriculture, during winter periods of 1995 and 1996. The experiment was designed in a RCBD as split plots with three replication. Wheat and barley were placed in main plots and the level of stocking rates (0,100,150,200 Sheep/ha) were applied in split plots sized 200 m2. Grazing trials, at tilering stage of cereals, were conducted for seven days (7 hours per day). Grain yields of both wheat and barley were significantly affected by years,type of cereals, years x cereal type, SR and years x SR. Average of the grain yield over two years 3019 kg/ha for wheat and 2681 kg/ha for barley were obtained. Increasing the SR caused reductions in grain yields of both two cereals but more particularly in wheat comparing to control. Means of the grain yields corresponding to SR (0, 70, 150, 200 Sheep/ha) were determined as 3385, 2857, 2654, 2504 kg/ha, respectively. Other characters inluding some yield components were also affected by the grazing pressure at tillering stages. While the lenght of spike, fertile spikelet number per spike and harvest index were not significantly affected by grazing, grain weight per spike, 1000 grain weight, hectoliter weight and above ground biomas yields showed reduction in both two cereals responding to grazing practise. It was concluded that wheat and barley were favoriable material for dual purpose utilization in drylands of Çukurova region. Since wheat could produce higher yield and has a better commercial value, it would be advisable to use wheat instead of barley altough it seems to be more tolerable to detrimental effects of grazing. Since the least reduction in grain yield was obtained by the SR of 100 sheep/ha/d, this stocking rate seems to be advisable. However, other stocking rates would also be considered depending on the duration of grazing. Our main conclusion is that more research should be done to determine more useful varieties of cereals or more appropirate seed rates and/or fertilization techniques for this kind of production pattern in Çukurova.