SARS-CoV-2 enfeksiyonu sonrası görülen postakut pulmoner komplikasyonlar
Postacute pulmonary complications after SARS-CoV-2 infection
Yazar: DİDAR TEKELİ YAZICI
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET BAHADIR BERKTAŞ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Atatürk Göğüs Has. ve Göğ. Cerr.Eğt. ve Arş. Hast. / Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Göğüs Hastalıkları = Chest Diseases

Özet:
Amaç:  COVID-19  pandemisi  sürecinde  SARS-CoV-2  enfeksiyonunun  akut etkilerinin  yanında postakut  dönemde  gelişen  komplikasyonlar  da  önemli  mortalite ve  morbidite  nedeni  olmuştur.  Günümüzde  pandemi  sona  erse  de  halen  enfekte olgular  görülmektedir  ve  Koronavirüslerin  son  22  yılda  mortal  seyreden  3  hastalık nedeni olması  ve  ilerleyen dönemde yeni türlerin  de gelişebileceği düşünüldüğünde hastalığın  postakut  dönem  komplikasyonlarının  tanımlanması  önemlidir.  Postakut dönem  pulmoner  komplikasyonlara  literatürde  genel  olarak  devam  eden  solunum sistemi  semptomları  üzerinden  yaklaşılmış  olup  çalışmamızdaki  gibi  gelişen 
pulmoner  hastalıkların  bir  bütün  olarak  tanımlandığı  az  sayıda  çalışma  mevcuttur. Çalışmamızda  SARS-CoV-2  enfeksiyonu  sonrası  postakut  dönemde  görülen pulmoner  komplikasyonları  ve  ilişkili  oldukları  durumları  belirleyerek  literatüre katkı sunmayı amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız retrospektif, kesitsel bir çalışmadır. 01 Kasım 2020  ve  31  Nisan  2021  tarihleri  arasında  hastanemizde  burun  ve  boğaz  sürüntü örnekleri ile  gerçek zamanlı  Reverse Transcription  Polymerase Chain Reaction  (RTPCR)  pozitifliği saptanarak  SARS-CoV-2 enfeksiyonu tanısı alan ve akut enfeksiyon döneminde hastanemiz COVID-19 servislerinde yatarak tedavi gören 18 yaş ve üzeri hastalar  çalışmaya  dahil  edildi.  Çalışmanın  tarandığı  zamandan  önce  veya  taranan süre  içerisinde  tekrarlayan  SARS-CoV-2  enfeksiyonu  geçirmiş  olan  hastalar 
çalışmadan  çıkarıldı.  Hastaların  sosyodemografik  ve  klinik  bilgileri  hastane  bilgi sistemi üzerinden tarandı ve olgu rapor formları dolduruldu.
Bulgular:  Çalışmamıza  toplam  629  hasta  dahil  edildi.  Postakut  dönemde yaşayan 567 hastanın %22,75'inde (n=129) postakut  dönem komplikasyonu geliştiği saptandı.  Gelişen  komplikasyonların  %31,41'inin  (n=49)  pulmoner  sekonder enfeksiyon,  %13,46'sının  (n=21)  altta  yatan  akciğer  hastalığında  alevlenme, %33,33'ünün  (n=52)  interstisyel  akciğer  hastalığı  (İAH)  gelişimi,  %19,87'sinin (n=31)  pulmoner tromboemboli (PTE)  gelişimi,  %1,92'sinin (n=3)  pulmoner cerrahi 
komplikasyon  olduğu  saptandı.  Yaş;  toplam  komorbidite  sayısı;  kronik  obstrüktif akciğer  hastalığı,  diyabetes  mellitus  ve  hipertansiyon  tanıları  ve  geçirilmiş  PTE öyküsü;  akut enfeksiyon döneminde hastanede  toplam ve  yoğun bakım ünitesi  yatış süresi;  noninvaziv  mekanik  ventilatör  ve/veya  high  flow  nazal  oksijen  ve  invaziv mekanik ventilatör  kullanımı; akut enfeksiyon döneminde ilk bakılan ve taburculuk öncesi son bakılan D-dimer değeri;  alınan tedavilerden  antibiyotik, steroid, terapötik ve  toplam  antikoagülan  ve  anakinra  dozu;  akut  dönem  bilgisayarlı  tomografideki pnömoninin  yaygınlığı  ile  postakut  dönemde  pulmoner komplikasyon  gelişimi arasında istatistiksel olarak anlamlı  ilişki  bulundu  (p<0.05).  Pulmoner komplikasyon gelişimini  öngörmek  amacıyla  Least  Absolute  Shrinkage  and  Selection  Operator 
(LASSO) regresyon modeli oluşturuldu ve 13 bağımsız değişken modele dahil edildi. İkili  lojistik  regresyon  analizi  aracılığıyla  LASSO  analizinde  belirlenen  13 değişkenin  pulmoner  komplikasyon  gelişimi  ile  ilişkisi  incelendi.  İAH  tanısı,  yaş, toplam  komorbidite  sayısı  ve  alınan  toplam  prednizon  eşdeğerinde  steroid  dozu postakut  dönemde  pulmoner  komplikasyon  gelişimi  ile  ilişkili  bulundu  (p<0.05). İAH tanısı olanlarda postakut dönemde pulmoner komplikayon gelişme riskinin İAH tanısı  olmayanlara  göre  12  kat  yüksek  olduğu  saptandı.  Komplikasyon  gelişimi üzerinde bağımsız değişkenlerin açıkladığı varyans %43,1 olarak bulundu.
Sonuç:  SARS-CoV-2  enfeksiyonu  sonrası  postakut  dönemde  gelişen komplikasyonlar  hem  sosyodemografik  hem  de  klinik  birçok  faktör  ile  ilişkili bulunmuştur.  Çalışmamızda  belirlediğimiz  bu  risk  faktörleri  gözetilerek  postakut dönemde  gelişen  pulmoner  komplikasyonlar  önceden  tahmin  edilebilir  ve  kısmen önlenebilir.
Anahtar Kelimeler:  SARS-CoV-2,  Postakut  Dönem  COVID-19,  Pulmoner Tromboembolizm, İnterstisyel Akciğer Hastalığı

Abstract:
Introduction and Aim:  During the COVID-19 pandemic, in addition to the acute  effects  of  SARS-CoV-2  infection,  postacute  complications  became  a significant  cause  of  mortality  and  morbidity.  Today,  although  the  pandemic  has ended, infected cases are still being observed. Given  that Coronaviruses have caused three fatal diseases in the last 22 years, and considering the potential for new variants to emerge in the future, it is crucial to identify the complications of the disease  in the post-acute phase. In the  literature, pulmonary complications in the post-acute period have  generally  been  approached  through  the  persistence  of  respiratory  symptoms, 
with few studies, such as ours, defining the  evolving pulmonary diseases as a whole. Our  study  aimed  to  contribute  to  the  literature  by  identifying  pulmonary complications  and their associated conditions observed  in the post-acute  phase after SARS-CoV-2 infection.
Materials  and  Methods:  This  is  a  retrospective  cross-sectional  study. Patients aged 18  years and older  who were diagnosed with SARS-CoV-2 infection by real-time  reverse  transcription-polymerase chain  reaction (RT-PCR) positivity of nasopharyngeal swab specimens in our hospital between 01 November 2020 and 31 April  2021  and  admitted  to  our  hospital  during  the  acute  infection  period  were included  in  the  study.  Patients  with  recurrent  SARS-CoV-2  infections  before  or during the study were excluded.  Sociodemographic and clinical data of the  patients 
were  collected  using  the  hospital  information  system,  and  case  report  forms  were filled out.
Results:  A total of 629 patients were included in the study. It was found that 22.75% (n=129) of 567 patients who did not die during the acute phase of infection developed  postacute  complications.  It  was  found  that  31.41%  (n=49)  of  the complications  were  secondary  pulmonary  infections,  13.46%  (n=21)  were exacerbations  of  underlying  lung  disease,  33.33%  (n=52)  were  interstitial  lung disease (ILD), 19.87% (n=31) were pulmonary thromboembolism and 1.92% (n=3) were pulmonary surgical complications. Significant associations were found between 
the development of pulmonary complications in the postacute period and age, total number  of comorbidities,  diagnoses  of  Chronic  Obstructive  Pulmonary  Disease (COPD),  diabetes  mellitus,  hypertension,  previous  pulmonary  thromboembolism (PTE); length of hospital stay during the acute infection period, length of stay in the intensive  care  unit;  use  of  noninvasive  mechanical  ventilation,  high  flow  nasal oxygen,  invasive  mechanical  ventilation;  D-dimer  values  first  checked  during  the acute infection period and last checked before discharge;  dose of antibiotic, steroid, therapeutic  and  total  anticoagulant,  anakinra;  severe  pneumonia  during  the  acute 
infection  period  (p<0.05).  In  order  to  predict  the  development  of  pulmonary complications,  a  Least  Absolute  Shrinkage  and  Selection  Operator  (LASSO) regression  model  was  created,  and  13  independent  variables  were  included  in  the model.  The  relationship  of  these  13  variables,  identified  through  LASSO  analysis, with  the  development  of  pulmonary  complications  was  examined  using  binary logistic  regression  analysis.  The  diagnosis  of  ILD,  age,  total  number  of comorbidities, and the total dose of prednisone-equivalent steroids were found to be associated with the development of pulmonary complications in the postacute phase 
(p<0.05). It was determined that the risk of  developing pulmonary complications in the postacute phase was 12 times higher in patients with an ILD diagnosis compared to without a diagnosis of ILD. The variance explained by the independent variables on the development of complications was found to be 43.1%.
Conclusion:  Complications  developing  in  the  postacute  phase  after  SARSCoV-2 infection are  associated with various sociodemographic and clinical factors. Taking into account the risk factors identified in our study, pulmonary complications developing in the postacute phase can be predicted and partially prevented.
Keywords:  SARS-CoV-2,  postacute  phase  COVID-19,  pulmonary thromboembolism, interstitial lung disease