Türkiye'de yetişen bazı Bidens L. taksonları üzerinde farmakognozik araştırmalar
Pharmacognostical investigations on some Bidens L. taxsons growing in Turkey
Yazar: ÜLKÜ GÖKÇEN İÇÖZ
Danışman: PROF. DR. MEHMET LEVENT ALTUN
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Antioksidanlar = Antioxidants ; Asetilkolinesteraz = Acetylcholinesterase ; Asteraceae = Asteraceae ; Bidens L. = Bidens L. ; Hipoglisemik ajanlar = Hypoglycemic agents

Özet:
Asteraceae familyasında yer alan Bidens L. cinsinin dünyada yaklaşık olarak 280 türü bulunmaktadır. Ülkemizde ise 4 tür, 5 takson yetişmektedir. Bidens türleri dünyada halk arasında diyabet, enflamasyon, romatizma, enterit, faranjit, malarya, metabolik hastalıklar, zayıflık, cilt hastalıkları, sebore, psöriasis, yara, tümör tedavisinde, ayrıca diüretik ve sudorifik (terletici) olarak kullanılmaktadır.  Bu çalışmada Türkiye?de yetişmekte olan bazı Bidens taksonlarından (B. cernua var. radiata, B. tripartita, B. frondosa) hazırlanan etanollü (% 80) ekstrelerin Tip 2 diyabet üzerindeki etkisi, antioksidan özellikleri ve Alzheimer hastalığının tedavisinde önemli bir enzim olan asetilkolinesteraz üzerindeki etkileri in vivo ve in vitro yöntemler kullanılarak araştırılmıştır.
Antidiyabetik aktivite normoglisemik sıçanlar, glikoz hiperglisemik sıçanlar ve streptozotosin ile deneysel diyabet oluşturulmuş sıçanlar kullanılarak ölçülmüştür. B. tripartita ekstresi diğer ekstrelere göre daha yüksek akut ve subakut aktivite göstermiştir. Özellikle subakut deney modelinde 500 mg/kg dozda uygulanan B. tripartita ekstresinin %40 civarında aktivite göstermesi istatistiksel olarak çok anlamlı bulunmuştur. Normoglisemik ve glikoz hiperglisemik (OGTT) sıçanlar üzerindeki etkileri incelendiğinde, B. tripartita ekstresi her iki dozda (250 ve 500 mg/kg) anlamlı bir hipoglisemi meydana getirmiştir ve alt fraksiyonlarına ayrılmıştır. Etil asetat ve n-butanol fraksiyonları yüksek aktivite göstermiştir.
Asetilkolinesteraz inhibitör etki yönünden araştırılan ülkemizdeki Bidens türlerinin hiçbirisi asetilkolinesteraz enziminin çalışmasını durdurmamıştır.
Antioksidan aktivite deneyleri ekstrelerin DPPH radikali süpürücü ve metal (demir) iyonu şelasyon etkisi ölçülerek belirlenmiş, B. tripartita ekstresi ve bu ekstreye ait etil asetat ve n-butanol fraksiyonları yüksek antioksidan etki göstermiştir.
Etki gösteren ekstre ve fraksiyonlar üzerinde yapılan kromatografik çalışmalarda klorojenik asit, luteolin-7-O-glukozit (sinarozit) ve luteolin varlığı belirlenmiş ve miktarları tayin edilmiştir.
Bu araştırma ülkemizde yetişmekte olan B. cernua var. radiata, B. tripartita ve B. frondosa taksonları üzerinde yürütülen ilk ve tek kapsamlı çalışmadır.

Anahtar Sözcükler: Antidiyabetik, Antioksidan, Asetilkolinesteraz, Asteraceae, Bidens, Bidens tripartita

Abstract:
The genus Bidens L. belonging to the Asteraceae family comprises approximately 280 species spread over the whole world. In the flora of Turkey, 4 species and 5 taxas are growing. Several Bidens species are used as folk remedy by people in the treatment of diabetes, inflammation, arthritis, pharyngitis, malaria, enteritis, metabolic disorders, dermal diseases, seborrhea, psoriasis, wound and tumors. Moreover, they are used as diuretic and sudorific.  In this study, antidiabetic, antioxidant and acetylcholinesterase, an important enzyme in the treatment of Alzheimer disease, inhibitory effect of the ethanol (% 80) extracts of some Bidens taxa (B. cernua var. radiata, B. tripartita, B. frondosa) growing in Turkey were investigated using in vivo and in vitro methods.
B. tripartita extract (500 mg/kg) showed a significant inhibition (40 %) on blood glucose at the subacute experiments. Data obtained from normoglisemic and glucose loaded animals indicated that B. tripartita extract revealed significant hypoglycaemic effect at the dose of 250 and 500 mg/kg. Then, it was fractioned by the solvent-solvent extraction. Ethyl acetate and n-buthanol fractions showed potent hypoglycaemic activity.
None of the Bidens species investigated in this project showed acethylcholinesterase inhibitory effect.
Antioxidant activities of the extracts were tested by 2,2-diphenyl-1-picrylhydrazyl (DPPH) and ferrous ion-chelating methods. B. tripartita ethanol extract, ethyl acetate and n-butanol fractions showed high antioxidant activity.
Chemical characterization of the active extracts was determined using chromatographic techniques. Chlorogenic acid, luteoline and luteolin-7-O-glycoside were detected as the main compounds and their quantitative analyses were also performed in the active extract.
This is the first and unique comprehensive study conducted on Bidens species (B. cernua var. radiata, B. tripartita, B. frondosa) growing in Turkey.

Key Words: Acetylcholinesterase, Antidiabetic, Antioxidant, Asteraceae, Bidens, Bidens tripartita