Malatya, Elazığ illerinde bademde zararlı böcek türlerinin tespiti ve Eurytoma amygdali Enderlein (Hymenoptera: Eurytomidae)'nin biyoekolojisi, parazitoit ve predatörlerinin belirlenmesi
Detection of harmful insect species on almond in Malatya, Elazığ provinces and determination of bioecology, parasitotites and predators of Eurytoma amygdali Enderlein (Hymenoptera: Eurytomidae)
Yazar: MUSTAFA ÖLMEZ
Danışman: PROF. DR. ERDAL SERTKAYA
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Günümüzde beslenme, sağlıklı yaşam konularındaki artan ilgi, besin değeri yüksek gıdaların araştırılması ve değerlendirilmesi önem kazanmıştır. Bu bağlamda, badem (Prunus dulcis Miller), içerdiği zengin besin öğeleri ve potansiyel sağlık yararları nedeniyle ilgi görmekte olan bir türdür. Bu çalışma, 2021-2022 yıllarında Malatya ve Elazığ illerinde badem üretim alanlarında yürütülmüştür. Ana zararlı tür olan Eurytoma amygdali Enderlein (Hymenoptera: Eurytomidae)'nin mücadelesine esas biyolojik özellikleri ve doğal düşmanları tespit edilmiştir. Çalışmada faydalı ve zararlı türleri tespit etmek için, badem bahçelerinde haftalık olarak yapılan dal sayım, gözle kontrol ve darbe yöntemleri kullanılmıştır. Mücadelesine yönelik olarak ise, Malatya ilinde badem bahçesinde 2021 ve 2022 yıllarında her blokta ilaçsız (kontrol), tek ilaç uygulaması ve iki ilaç uygulaması olmak üzere 50 gr/L Lambda-cyhalothrin aktif madde bitki koruma ürünü ile uygulama yapılmıştır. Çalışma sonucunda; badem alanlarında 8 böcek takımından 37 familyaya ait toplam 117 adet cins/tür tespit edilmiştir. Bunlardan Coleoptera takımı 38 familya ve 44 adet cins/tür ile en fazla böceğe sahip takım olmuştur. Ayrıca çalışmada 5 böcek takımına ait 19 familyadan toplam 38 adet cins/tür faydalı böcek tür tespit edilmiştir. Bu türlerden badem içkurdu parazitoiti olarak Aprostocetus bucculentus (Kostjukov) (Hym.: Eulophidae) ve Gugolzia bademia Doğanlar (Hym.: Pteromalidae) belirlenmiştir. Çalışmanın yürütüldüğü badem bahçelerinde E. amygdali'nin nisan ayının sonunda ilk ergin çıkışlarının başladığı görülmüş ve çıkış popülasyonunun 5-6 hafta boyunca devam ettiği belirlenmiştir. Badem içkurdu E. amygdali' nin doğadaki erkek bireylerin yaşam süresinin 4, dişilerin yaşam süresi 11 gün olduğu ortaya çıkarılmıştır. Doğada 2020, 2021 ve 2022 yıllarında yürütülen kafes çalışmalarında E. amygdali' nin preovipozisyon süresi ortalama olarak 6,9 ömür/gün, ovipozisyon süresi 4,7 ömür/gün ve postovipozisyon süresi ise ortalama olarak 1,8 ömür/gün olarak tespit edilmiştir. E. amygdali' nin erkek birey ömrü ortalama 4,6 gün, dişi birey ömrü ortalama 13,6 gün, yumurta süresi ortalama 15,50 gün ve yumurta sayısı ise ortalama olarak 52 adet belirlenmiştir. Çalışmada E. amygdali'nin mücadelesine yönelik olarak 2021 ve 2022 yıllarında yapılan tek ilaç uygulamaları sonucunda ortalama yüzde etki oranları sırasıyla 63,66 ve 65,69, iki ilaç uygulaması yüzde etki oranları 87,51 ve 93,64 ve kontrolde yüzde etki oranları sırasıyla 47,38 ve 58,25 olarak belirlenmiştir.

Abstract:
Nowadays, with the increasing interest in nutrition and healthy living, research and evaluation of foods with high nutritional value have gained importance. In this context, almond (Prunus dulcis Miller) is a species that attracts attention due to its rich nutritional content and potential health benefits. This study was conducted in almond production areas in Malatya and Elazığ provinces in 2021-2022. The biological characteristics and natural enemies essential for combating the main pest species, Eurytoma amygdali Enderlein (Hymenoptera: Eurytomidae), have been identified. In the study, weekly branch counting, visual inspection and impact methods were used in almond orchards to identify beneficial and harmful species. For its control, application was made with 50 g/L Lambda-cyhalothrin active ingredient plant protection product in the almond garden in Malatya province in 2021 and 2022, in each block, as drug-free (control), single drug application and two drug applications. In the results of working; A total of 117 genera/species belonging to 37 families from 8 insect orders were identified in almond fields. Of these, the Coleoptera order had the most insects, with 38 families and 44 genera/species. In addition, a total of 38 genera/species of beneficial insects from 19 families belonging to 5 insect orders were identified in the study. Among these species, Aprostocetus bucculentus (Kostjukov) (Hym.: Eulophidae) and Gugolzia bademia Doğanlar (Hym.: Pteromalidae) were determined as almond borer parasitoids. In the almond orchards where the study was conducted, the first adult emergence of E. amygdali was observed to begin at the end of April, and it was determined that the emergence population continued for 5-6 weeks. It has been revealed that the lifespan of male individuals of the almond borer E. amygdali in nature is 4 days, and the lifespan of females is 11 days. In cage studies conducted in nature in 2020, 2021 and 2022, the preoviposition period of E. amygdali was determined to be 6.9 lifetimes/day on average, the oviposition period to be 4.7 lifetimes/day, and the postoviposition period to be 1.8 lifetimes/day on average. The average male lifespan of E. amygdali was determined to be 4.6 days, the average female lifespan was 13.6 days, the average egg period was 15.50 days and the average number of eggs was 52. In the study, as a result of single drug applications for the fight against E. amygdali in 2021 and 2022, the average percentage effect rates were 63.66 and 65.69, respectively, the percentage effect rates of two drug applications were 87.51 and 93.64, and the percentage effect rates in the control were respectively. It was determined as 47.38 and 58.25.