Oryantalistlerin Hz. Aişe anlatımlarına metodolojik bir inceleme: Evlilik yaşı ve İfk hadisesi
A methodological approach to orientalists' narratives on Aisha: The issues of marriage age and slander
Yazar: ALİ TEKKOYUN
Danışman: DOÇ. DR. ZAFER DUYGU ; PROF. DR. MUHAMMET HANEFİ PALABIYIK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi ve Sanatları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Birincil kaynaklar = Primary sources ; Evlenme ehliyeti = Marriage capacity ; Hz. Aişe = Hz. Aişe ; Hz. Muhammed = Hz. Muhammed ; Muir, William = Muir, William ; Oryantalist = Orientalist ; Rodinson, Maxime = Rodinson, Maxime ; Watt, Montgomery = Watt, Montgomery ; İfk = Ifk ; İslam tarihi = Islamic history

Özet:
İslam ve Hz. Muhammed hakkında üretilen, İslam dışı unsurlara ait literatürün ilk örnekleri, VII. yüzyılda görülmeye başlamıştır. Başta yakın coğrafyada olmak üzere, farklı kültür ve medeniyetlerin savunmacı bir refleksle ürettiği metinlerdeki olumsuz algı ve tasavvurlar, zamanla oryantalistik çalışmaların kaynağı haline gelmiştir. Ancak, İslam ve Hz. Muhammed'e dair algı ve yaklaşımlar, tarihsel süreç içerisinde çeşitli kırılmalar yaşamıştır. Oryantalistlerin algı ve yaklaşımlarındaki kırılmaların nedenleri arasında, siyasi saikler, ideolojik arka plan ve paradigma değişimleri gibi sebeplerin varlığı kaçınılmazdır. Biz, değişimin sebepleri arasında oryantalistlerin Hz. Muhammed'in hayatına dair kullandıkları kaynakların niteliğinin de belirleyici bir etken olduğu kanaatindeyiz. Nitekim, oryantalist çalışmalarda belirgin değişimin müşahede edildiği XIX. yüzyılın ikinci yarısı, aynı zamanda İslam tarihinin erken dönem kaynaklarının temel referanslar haline geldiği dönemdir. 
Kaynakların etkisiyle anlatımlara yansıyan algı değişimini göstermek adına, XVII-XX. yüzyıllara ait belirli oryantalist çalışmalar esas alınmıştır. Seçilen oryantalist çalışmalarda anlatım-kaynak ilişkisini ortaya koymak için, İslam tarihinde önemli bir figür olan Aişe bint Ebî Bekr'i merkeze alarak, evlilik yaşı ve İfk hadisesi, örneklem konusu olarak belirlenmiştir. Bu çerçevede, oryantalistlerin anlatımlarının dayandığı kaynakların niteliğini incelemekteyiz. Dolayısıyla, genelde tarihsel eleştiri yöntemini esas alırken, özelde kaynak eleştirisi yöntemini uygulamaktayız. Oryantalistlerin Aişe'nin evlilik yaşı ve İfk hadisesine dair anlatımlarını, referans aldıkları kaynaklar bağlamında incelediğimizde, değişimin izlerine dair bulgulara ulaşmaktayız.

Abstract:
The first examples of non-Islamic literature about Islam and the Prophet Muhammad began to appear in the 7th century. Negative perceptions and imaginations on Islam and the Prophet Muhammad in the texts produced with a defensive reflex by different cultures and civilizations, especially in the nearby Muslim territory, have become the source of orientalist studies. However, perceptions and approaches to Islam and the Prophet Muhammad have undergone various shifts in the historical process. Among the reasons for the change in the perceptions and approaches of orientalists, it is inevitable that there are reasons such as political motives, ideological background and paradigm shifts. In addition to these, we think that the quality of the sources on the biography of Muhammad used by orientalists is a determining factor for the change of perception. As a matter of fact, the second half of the 19th century, when a significant change has been observed in orientalist studies, is also the period when early sources of Islam became the main references for orientalists.
To show the perception change reflection by the effect of sources, specific orientalist studies of 17th-20th centuries have been taken as a stand point. In order to reveal the narration-source relationship in the selected orientalist studies, we, by centering Aisha bint Abu Bakr, an important figure in the history of Islam, chose her age of marriage and the event of slander (Ifk) as the subject of the sample In this context, we examine the nature of the sources on which the orientalists' narratives are based. Therefore, while we generally rely on the historical criticism method, we apply the source criticism method in particular. When we examine the orientalists' accounts of Aisha's marriage age and the event of slander in the context of the sources they refer to, we reach the findings about the traces of the change.