Ankara ili merkez ilçelerindeki bazı aile sağlığı merkezlerine başvuran 18 yaş ve üstü bireylerin geleneksel ve tamamlayıcı tıp hakkında bilgi ve tutumları ile pandemi dönemindeki uygulamaları
Information and attitudes of individuals aged 18 and over who visit some family health centers in the central districts of ankara province regarding traditional and complementary medicine, and their practices during the pandemic period
Yazar: ENGİN IŞIK
Danışman: PROF. DR. FATMA NUR BARAN AKSAKAL
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Covid -19 virüsün hızlı yayılması, aşı ve ilaç çalışmalarının gecikmesi, değişen ilaç algoritmaları, aşı-ilaç gibi farmakolojik yöntemlerinin etkisine güvenilmemesi, yan etkilerinden korkulması, sık aralıklarla tekrar edilmesi gereğinin duyulması gibi nedenler insanlari hem virüsten korunmak hem de hastalığın tedavisinde GETAT uygulamalarının kullanımına yöneltmiştir. GETAT uygulamalarının bilinçsiz kullanımı hastalıklarının iyileşmesinin gecikmesine, hatta daha da kötüleşmesine, kullanılan ilaçlar ile etkileşmesine, organ yetmezliklerine kadar gidebilen yan etkileri bulunmaktadır. Buradan hareketle çalışmamızda aile sağlığına başvuran erişkinlerin GETAT uygulamaları hakkında bilgi ve tutumlarının ve pandemi dönemindeki uygulamalarının değerlendirilmesi amaçlandı. Kesitsel-tanımlayıcı tipteki bu araştırma; 01.04.2023-01.07.2023 tarihleri arasında Ankara ili Keçiören, Etimesgut ve Pursaklar ilçelerindeki bazı aile sağlığı merkezlerine başvuran 18 yaş üstü bireyler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın örneklem büyüklüğü openepi online bilgisayar programı ile hesaplanmıştır (https://www.openepi.com/Menu/OE_Menu.htm). %95 güven aralığından α= 0,05, d=%5 ve %50 bilinmeyen sıklığı örneklem büyüklüğü minimum 375 hesaplanmış, çalışma 372 kişi ile sonlandırılmıştır. Verilerin analizinde Pearson Ki-kare, Yate's Düzeltmeli Ki Kare ve Fisher'in Kesin Ki-kare testleri kullanıldı. Pandemi öncesi dönemde GETAT uygulamalarını duyan kişi sayısı 234 (%62,9) olup, uygulayan kişi sayısı ise 83'tü (%35,5). Pandemi döneminde katılımcıların %19,9'u (n=74) GETAT yöntemlerinden herhangi birini uygulamıştı. Çalışma grubunun %48,9'u (n=182) Covid-19 enfeksiyonunu geçirmişti. En sık uygulanan GETAT yöntemi kupa uygulaması olup (%36,8), en sık uygulanma amacı "bağışıklık sistemini güçlendirmek için" olduğu saptandı. Katılımcılardan pandemi öncesinde GETAT yöntemleri duyanlar ile duymayanlar arasında aşı yaptırma durumu açısından fark bulunamazken (Ki kare= 1,421; p= 0,235), gerek pandemi öncesinde gerekse pandemi döneminde GETAT yöntemlerini uygulayan katılımcılarda uygulamayanlara göre aşılanmama durumu daha fazla idi (her biri için p<0,05). Sonuç olarak bu çalışmada her 5 kişiden birisi GETAT yöntemlerini uygulamakta idi. Bireyleri GETAT yöntemlerini kullanmaya iten nedenlerin nitel çalışmalar ile derinlemesine araştırılması gerektiği kanısına varılmıştır.

Abstract:
The rapid spread of the COVID-19 virus, delays in vaccine and drug research, changing drug protocols, lack of trust in the efficacy of pharmacological methods such as vaccines and drugs, fear of side effects, and the need for frequent repetition have led people to turn to complementary and alternative medicine (CAM) practices both for virus protection and for the treatment of the disease. Uncontrolled use of CAM practices can delay the recovery from illnesses or even worsen them, interact with prescribed medications, and potentially lead to organ failures. Based on this, our study aimed to evaluate the knowledge, attitudes, and practices of adults visiting family health centers regarding CAM practices and their application during the pandemic. This cross-sectional descriptive study was conducted between April 1, 2023, and July 1, 2023, involving individuals over 18 years old who visited certain family health centers in the districts of Keçiören, Etimesgut, and Pursaklar in Ankara. The sample size was calculated using the openepi online computer program (https://www.openepi.com/Menu/OE_Menu.htm). With a 95% confidence interval, α=0.05, d=5%, and an unknown frequency of 50%, the minimum sample size was calculated to be 375, and the study was completed with 372 participants. Data analysis employed Pearson Chi-square, Yate's Corrected Chi-square, and Fisher's Exact Chi-square tests. Before the pandemic, 234 individuals (62.9%) had heard of CAM practices, and 83 (35.5%) had used them. During the pandemic, 19.9% of the participants (n=74) used any CAM methods. Among the study group, 48.9% (n=182) had contracted COVID-19. The most frequently applied CAM method was cupping (36.8%), and the most common reason for use was "to strengthen the immune system." There was no difference in vaccination status between those who had heard of CAM methods before the pandemic and those who had not (Chi-square=1.421; p=0.235). However, participants who used CAM methods both before and during the pandemic were less likely to be vaccinated compared to those who did not use CAM methods (p<0.05 for each). In conclusion, one in five people in this study used CAM methods. It was concluded that the reasons driving individuals to use CAM methods should be explored in depth through qualitative research.