Kazova ekolojik koşullarında kışlık ve yazlık yetiştirilen kişniş (Coriandrum sativum L.) çeşit ve hatlarının  agronomik ve kalite özeliklerinin belirlenmesi
Determination of agronomic and quality properties of coriander (Coriandrum sativum l.) varieties and hats sowed in winter and spring periods under Tokat Kazova conditions
Yazar: FAZİLET GÜCÜK
Danışman: PROF. DR. İSA TELCİ
Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Kişniş Umbelifera familyasına ait önemli uçucu yağ ve baharat bitkilerinden birisidir. Bu araştırmada Türkiye'de tescil edilmiş 6 kişniş çeşidiyle (Arslan, Gürbüz, Gamze,Pelmus, Kudret K., Erbaa) Gaziosmanpaşa Üniversitesi Ziraat Fakültesi tarafından toptan seleksiyonla saflaştırılmış iki hattın (Hat/I, Hat/II) Tokat Kazova  ekolojik koşullarında agronomik ve kalite özeliklerini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Araştırma 2012-2013 yılı vejetasyon döneminde Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tarımsal Uygulama ve Araştırma Merkezi deneme alanlarında yürütülmüştür. Çalışma Tesadüf Bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre kurulmuş, ekim dönemleri ana parsel, çeşit ve hatlar alt parsel olarak planlanmıştır. Yürütülen çalışmada bitki boyu (cm), ana dal sayısı (adet) ,  şemsiye sayısı (adet) ,ana şemsiyedeki şemsiyecik sayısı (adet), 1000 meyve ağırlığı,  dekara meyve verimi (kg/da),   biyolojik verim (kg/da), uçucu yağ oranı (%), dekara yağ verimi (l/da) ve uçucu yağda linalol oranları  incelenmiştir. Çalışma boyunca bitki boyu 83,9-99,1 cm, dal sayısı 3,8-4,6 adet/bitki, şemsiye sayısı 6,5-10,1 adet, ana şemsiyedeki şemsiyecik sayısı 4,8-5,4 adet, 1000 meyve ağırlığı 7,4-11,9 g, biyolojik verim 690,2-860,4 kg, tohum verimi 98,2-166,6 kg/da, uçucu yağ oranları % 0.3-0.5, uçucu yağ verimleri 0.4-0.6 l/da, uçucu yağda linalol oranları %53-74 aralıklarında değişmiştir. İncelenen özeliklerde 1000 meyve ağırlığı ve hasat indeksi hariç diğer özeliklerde genelde kışlık ekimlerde yazlık ekimlerden daha yüksek değerlere ulaşılmıştır. Çalışmada dekara ortalama değerlere göre en yüksek tohum verimi 166.6 kg ile Gamze çeşidinde, yüksek uçucu yağ oranı % 0,5 ile Kudret K çeşidinde uçucu yağda linalol oranları ise % 73,63 ile Hat-I'de elde edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Kişniş, Coriandrum sativum, çeşit, kışlık, yazlık, çeşit, tohum verimi, uçucu yağ

Abstract:
Coriander (Coriandrum sativum L.) belonging Umbelifera family is one of major spice and essential oil plants. Agronomic and quality properties of 6 coriander cultivar Arslan, Gürbüz, Gamze,Pelmus, Kudret K., Erbaa ) and two lines (Hat-1 and Hat-2) selected with mass selection in Field crops department of Agriculture Faculty in Gaziosmanpaşa University were evaluated in Tokat Kazova climatic conditions with winter and spring sowing periods in the research. The research was carried out in experimental area of Agricultural Research and Application Centre in Gaziosmanpasa University during 2012-2013 vegetation periods. The experiment was designed as randomized block with a split-plot arrangement. Sowing periods (winter and spring) were planned as main plots, and varieties were sown in sub-plots.  Variation of plant height (cm),  number of main branch per plant, number of umbel per plant, number of umbellet per umbel, 1000 fruit weight (g), fruit yield (kg/da), biomass yield (kg/da), essential oil content (%), essential oil yield (L/da) and essential oil composition were determined according to sowing periods and varieties. As a result of the research, plant height (cm),  number of main branch per plant, number of umbel per plant, number of umbellet per umbel, 1000 fruit weight (g), biomass yield (kg/da), fruit yield (kg/da),essential oil content (%) varied as 83.9-99.1 cm, 3.8-4.6 number plant, 6.5-10.1 number/plants, 4.8-5.4 number/umbel 7.4-11.9 g, 690.2-860.4 kg/da,  98,2-166,6 kg/da, % 0.26-0.45, 0.3-0.6 l/da and % 53-74, respectively. All properties, except 1000 fruit weight and harvest index, give higher values in winter sowing. According to main values, highest fruit yield was obtained from Gamze with 166.6 kg/da, while essential oil content is from Kudret K with %0.45 and linalool is from Hat-I with 73.68%. 


Keywords: Coriander, Coriandrum sativum, cultivar, winder sowing, spring sowing, yield, essential oil