Bankacılık sektöründe faiz oranı riski ve belirleyicileri: BİST bankalarına yönelik bir uygulama
Interest rate risk and its determinants in the banking sector: An application for BİST banks
Yazar: AHMET KORKMAZ
Danışman: DOÇ. DR. SELMAN YILMAZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Bankacılık = Banking ; Ekonomi = Economics
Dizin: Bankacılık sektörü = Banking sector ; Bankalar = Banks ; Basel kriterleri = Basel criteria ; Faiz oranları = Interest rates ; Faiz riski = Interest risk ; Faiz teorileri = Interest teories ; Mevduat bankaları = Deposit banks ; Panel veri modelleri = Panel data models ; Türk bankacılık sektörü = Turkish banking sector ; Vade getiri eğrisi = Term yield curve

Özet:
Çalışmada faiz kavramı, faiz teorileri, faiz oranlarının vade ve risk yapısı, bankacılık fonksiyonları ile faiz oranı getiri/risk ilişkisi genel olarak değerlendirildikten sonra bankalarda faiz oranı riskinin ölçülmesine ilişkin yaklaşımlar ve bankacılık sektörü risk regülasyon sürecinde kilit rol üstlenen Basel Düzenlemeleri incelenmiştir. BİST mevduat bankalarının 2002-2017/6 dönemindeki mali yapısına ilişkin genel bir değerlendirmenin ardından aynı dönemde BİST Bankalarının faiz oranı risk duyarlılığının ve bu duyarlılığı etkileyen bilanço-içi ve bilanço-dışı kalemlerin belirlenmesine yönelik olarak iki aşamalı bir ampirik analiz gerçekleştirilmiştir. Uygulama çalışmasının ilk aşamasında banka ölçeğinde heterojenlik göstermekle birlikte BİST bankalarının hisse senedi getirileri ile piyasa getirileri arasındaki ilişkinin yönünün belirgin bir biçimde pozitif; faiz oranı hareketleri ile arasındaki ilişkinin yönünün ise çoğunlukla negatif olduğu yönünde bulgulara ulaşılmıştır. Panel veri analizinin kullanıldığı ikinci aşamada, bankaların maruz kaldıkları faiz oranı riski ile; kredi riskini ifade eden takipteki krediler rasyosunun, kredi/mevduat rasyosunun, menkul kıymet ağırlıklı likit varlıklar rasyosunun, para ve faiz swap işlemlerinin ve cayılamaz kredi taahhütlerinin pozitif; banka sermayesinin ise negatif yönde ilişkili olduğuna dair güçlü ve anlamlı kanıtlara ulaşılmıştır. Ayrıca BİST mevduat bankalarının faiz oranı riski üzerinde küresel finansal krizin etkilerinin en yüksek boyutta hissedildiği 2008 yılının pozitif yönde etkili olduğu görülmüştür.

Abstract:
The concept of interest rate, theories of interest rate, maturity and risk structure of interest rates, the banking functions and the risk/return relationship of interest rates have been evaluated. The approaches and methods of measurement of interest rate risk and Basel Regulations, which play a key role in the banking sector risk control and regulation process are examined. Following a general assessment of the financial structure of BIST deposit banks during the period 2002-2017/6, a two-stage empirical analysis was conducted to determine the interest rate risk sensitivity of BIST Banks and both on and off balance sheet items affecting this sensitivity. While there are some bank-based differences in the first phase of the implementation study, the relationship between BIST banks' stock returns and market returns is clearly positive; and that the relationship between interest rate movements is mostly negative. In the second phase, where the panel data analysis is used, the bank capital ratio is negatively and significantly related to the interest rate risk. On the other hand, loan loss reserve ratio, the credit/deposit ratio, securities-weighted liquid assets ratio, money and interest swap transactions and irrevocable loan commitments are positively and significantly associated with interest rate risk. In addition, the results also suggest that the effects of the global financial crisis have significant positive impact on BIST banks' interest rate risk.