Çocukluk çağı trombozlarında tromboz risk faktörlerinin ve prognozun değerlendirilmesi
Evaluation of thrombosis risk factors and prognosis in childhood thrombosis
Yazar: MEHMET FATİH ALPKIRAY
Danışman: PROF. DR. AYŞEGÜL ÜNÜVAR
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Emboli ve tromboz = Embolism and thrombosis ; Prognoz = Prognosis ; Risk faktörleri = Risk factors ; Trombofili = Thrombophilia ; Tromboz = Thrombosis ; Çocuklar = Children ; Çocukluk dönemi = Childhood

Özet:
Amaç: Çalışmamızın amacı çocukluk çağında tromboz saptanmış hastalarda
demografik verilerin saptanması, tromboza neden olan kalıtsal ve/veya edinsel risk faktörlerinin belirlenmesi, tromboz tanı ve tedavi yöntemleri, tromboza ya da tedaviye bağlı komplikasyonlar, tromboz sonrası mortalitenin ve morbiditenin incelenmesi ve hastaların son durumlarının araştırılmasıdır.

Gereç ve Yöntem: Çalışmada 01.01.2012-01.01.2022 tarihleri arasında, İstanbul Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Çocuk Hematolojisi ve Onkolojisi polikliniğinde tetkik ve tedavi nedeniyle takip edilen, yaş dağılımı 1 ay-18 yaş arasında olan, tromboz tanısı almış 160 olgu retrospektif olarak incelendi. Hastalara ait tıbbi veriler elde edilirken hasta dosyaları ve hastane bilgi yönetim sistemlerinden faydalanıldı. Elde edilen veriler IBM SPSS V23 bilgisayar programı ile analiz edilip p<0.05 olanlar istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.

Bulgular: Hastaların 104'ü (%65) erkek ve 56'sı (%35) kız çocuk iken tromboz tanı anındaki ortalama yaş 107 ay olarak saptandı. Hastaların %13,1'i 1-12 ay arası, %40'ı 1-10 yaş arası ve %46,9'u 10-18 yaş arasında idi. Olguların %33'ünde serebral, %30,6'sında alt ekstremitede, %25,6'sında üst ekstremitede tromboz mevcuttu. Hastaların %96,9'unda en az bir edinsel veya kalıtsal tromboz risk faktörü saptandı. Hastaların %81,2'sinde edinsel risk faktörü, %60,6'sında kalıtsal risk faktörü ve %45 hastada hem edinsel hem kalıtsal risk faktörü vardı. Edinsel risk faktörleri arasında, santral venöz kateter %40 ile en sık görülen risk faktörü iken, bunu %31,9 ile enfeksiyon ve %21,3 oranıyla kanser izliyordu. Kalıtsal risk faktörlerinden ise hastaların %51,5'inde MTHFR C677T gen mutasyonu, %50,5'inde MTHFR A1298C gen mutasyonu, %15'inde Faktör V Leiden gen mutasyonu, %6,1'inde protrombin G20210A gen mutasyonu saptandı.
Hastaların %92,9'una (130 hasta) düşük molekül ağırlıklı heparin tedavisi (enoksaparin) başlanmıştı. Yirmi hasta (%12,5) antikoagülan tedavi verilmeden izlenmişti. Üç (%2,1) hastaya ise mekanik trombektomi yapılmıştı. Hastaların %66,2'sine profilaktik tedavi verilmişti.
Çalışmamızda hastaların son durumlarına baktığımızda; 10 olgu (%6,2) trombozla ilişkisiz, altta yatan hastalığa bağlı kaybedildi. Hastaların %53,8'inde (n:86) klinik ve radyolojik olarak tam iyileşme, %9,4'ünde (n:15) klinik tabloda düzelme (şikayetler gerilemiş, antikoagülan tedavi kesilmiş, ancak radyolojik bulgular devam etmekteydi), %20'sinde (n:32) tromboz tedavisi tamamlanmasına rağmen klinik ve radyolojik sekel bulgular devam etmekteydi.

Sonuç: Çalışmamızda elde ettiğimiz verilere baktığımızda; çocukluk çağında tromboz görülme sıklığı, edinsel ve kalıtsal risk faktörleri, tedavi ve tromboz komplikasyonları ülkemizde ve dünyada yapılan çalışmalarla uyumlu bulunmuştur. Tromboz saptanan her çocukta kalıtsal ve edinsel risk faktörlerinin sıklığından yola çıkarak bu risk faktörlerinin gözardı edilemeyeceği düşünülmektedir. Sağlıklı kontrol grubu da dahil edilerek daha geniş popülasyonda çalışmaların yapılması literatüre katkı sağlayacaktır.

Abstract:
Aim: The aim of our study is to determine demographic data in patients with thrombosis in childhood to determine hereditary and/or acquired risk factors that cause thrombosis, to diagnose and treat thrombosis, to detect the complications related to thrombosis or treatment, to examine mortality and morbidity after thrombosis, and to evaluate the final status of the patients.

Materials and Methods: In this study, 160 cases diagnosed with thrombosis between the ages of 1 month and 18 years, who were followed up by the Pediatric Hematology and Oncology outpatient clinic of IstanbulSchool of Medicine, Division of Pediatric Hematology and Oncology between 01-JAN-2012 and 01-JAN-2022 were analyzed, retrospectively. While obtaining the medical data of the patients, patient files and hospital information management systems were used. The obtained data were analyzed with IBM SPSS V23 computer program and p<0.05 was considered statistically significant.

Results: Of the patients, 104 (65%) were male and 56 (35%) were female, and the mean age at the time of diagnosis of thrombosis was 107 months. Considering the age distribution of the patients, 13.1% of the patients were between 1 month and 12 months, 40% were between 1 and 10 years and 46.9% were between 10 and 18 years. Cerebral thrombosis was present in 33% of the cases, thrombosis in the lower extremity in 30.6%, and upper extremity in 25.6%. At least one acquired or hereditary thrombosis risk factor was detected in 96.9% of the patients. Acquired risk factors were found in 81.2% of the patients, hereditary risk factors in 60.6%, and both acquired and hereditary risk factors in 45% of the patients. Among the acquired risk factors, central venous catheter was the most common risk factor with 40%, while infection was observed in 31,9% and cancer in 21,3%. Among the inherited risk factors, 51.5% of the patients had MTHFR C677T gene mutation, 50.5% had MTHFR A1298C gene mutation, 15% had FVL gene mutation and prothrombin G20210A gene mutation was detected in 6.1% of them.
Low molecular weight heparin treatment was initiated in 130 patients (92.9%). Twenty patients (12.5%) were followed up without anticoagulant treatment.Mechanical thrombectomy was performed in 3 (2.1%) patients. Prophylactic treatment was given to 66.2% of the patients.
When we analyse the final status of the patients in our study, 10 cases (6.2%) died due to the underlying disease. Complete clinical and radiological recovery was observed in 53,8% (n:86) patients. In 9,4 % (n:15) of the patients, the clinical findings improved, their complaints regressed, anticoagulant treatment was discontinued, but radiological findings continued. Thrombosis treatment was completed in 20% (n:32) of the patients, but clinical and radiological sequelae continued to be seen.

Conclusion: When we look at the data obtained in our study; the incidence of childhood thrombosis, acquired and inherited risk factors, treatment and complications of thrombosis were found to be compatible with the studies conducted in our country and in the world. Based on the frequency of inherited and acquired risk factors in every child with thrombosis, it is thought that these risk factors cannot be ignored. Conducting studies in a larger population, including the healthy control group, will contribute to the literature.