İşitme kayıplı kardeşi olan çocukların kardeşlik ilişkisini etkileyen özellikler
Characterıstıcs affectıng the sıblıng relatıonshıp of chıldren wıth hearıng loss sıblıngs
Yazar: OSMAN ÇOLAKLIOĞLU
Danışman: PROF. DR. ZERRİN TURAN
Anadolu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / İşitme Engelliler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Açıklayıcı ardışık karma yöntem olarak modellenen bu araştırmanın amacı; tipik gelişim gösteren bireyin işitme kayıplı kardeşiyle olan kardeşlik ilişkisinin ve bu ilişkiyle bağlantılı özelliklerin ortaya çıkarılmasıdır. Karma yöntem olarak desenlenen çalışmanın nicel basamağında Kardeşlik İlişkisi Anketi geliştirilmiş ve 403 katılımcıya uygulanmıştır. Anketten toplanan verilerin betimsel ve Ki-kare analizleri gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın nitel basamağında ise gerçekleştirilen nicel analizler doğrultusunda yarı yapılandırılmış görüşme formu hazırlamıştır. Kardeşlik İlişkisi Anketini dolduran 403 katılımcı içerisinden ölçüt örnekleme yöntemi ile 12 katılımcı belirlenmiştir. Belirlenen katılımcılar ile görüşmeler gerçekleştirmiş, yansıtmalı araştırmacı günlüğü tutulmuş ve doküman incelemesi gerçekleştirilmiştir. Toplanan verilerin içerik analizi gerçekleştirilerek 23 alt tema ve 5 temaya ulaşılmıştır. Araştırmanın nicel ve nitel basamağında elde edilen verilere göre tipik gelişim gösteren kardeşin cinsiyeti, doğum sırası, kardeşler arası yaş farkı, ailenin ekonomik durumu, işitme kayıplı kardeşin eğitim düzeyi, karakter özellikleri ve kullanılan işitme cihazı teknolojisi tipik gelişim gösteren çocukların işitme kayıplı kardeşleriyle olan kardeşlik ilişkisini etkileyen özelliklerdir. Katılımcılar kardeşinin işitme kayıplı olmasının hayatlarına olan etkilerini; ekstra sorumluluk, eşit olmayan ebeveyn tutumları ve toplumun işitme kaybına olumsuz bakışı bağlamında değerlendirmişlerdir. Diğer yandan bulgular, kardeşin işitme kayıplı olmasının tipik gelişim gösteren kardeşi ve kardeşlik ilişkisi üzerinde sadece olumsuz ya da sadece olumlu etkilemediği, olumlu ve olumsuz etkileri arasında bir dengenin mevcut olduğunu göstermektedir.

Abstract:
The aim of this study, which was modelled as explanatory sequential mixed method, was to reveal the sibling relationship of a typically developing individual with his/her sibling with hearing loss and the characteristics related to this relationship. In the quantitative step of the study, which was designed as a mixed method, the Sibling Relationship Questionnaire was developed and applied to 403 participants. Descriptive and Chi-square analyses of the data collected from the questionnaire were performed. In the qualitative phase of the study, a semi-structured interview form was prepared in line with the quantitative analyses. Among the 403 participants who filled out the Sibling Relationship Questionnaire, 12 participants were determined by criterion sampling method. Interviews were conducted with the identified participants, a reflective researcher diary was kept and document analysis was carried out. Content analysis of the collected data was carried out and 23 sub-themes and 5 themes were reached. According to the data obtained in the quantitative and qualitative stages of the study, the gender of the typically developing sibling, birth order, age difference between siblings, economic status of the family, education level of the sibling with hearing loss, character traits and hearing aid technology used are the characteristics that affect the sibling relationship of typically developing children with their siblings with hearing loss. The participants evaluated the effects of their sibling's having hearing loss on their lives in the context of extra responsibility, unequal parental attitudes and society's negative view of hearing loss. On the other hand, the findings show that having a sibling with hearing loss does not have only negative or only positive effects on the sibling relationship with the typically developing sibling, and that there is a balance between positive and negative effects.