2011 ve 2016 yıllarında Arap basınında Türkiye temsili üzerine karşılaştırmalı bir analiz /
Yazar: ZAHER ALBAIK
Danışman: PROF. DR. ÇİLER DURSUN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Gazetecilik = Journalism

Özet:
Bu çalışma, 1 Ocak-31 Aralık 2011 aralığında ve 1 Ocak-31 Aralık 2016 aralığında olmak üzere iki yıla yayılan araştırma döneminde Arap gazetelerinin Türkiye Cumhuriyeti hakkında oluşturduğu medya imajını ortaya koymayı amaçlamıştır. 
Bu çalışmada, yöntem olarak nitel ve nicel içerik çözümlemesi yöntemi, veri toplama aracı olarak ise içerik çözümleme formu kullanılmıştır. Bu çalışma, "gündem oluşturma" teorisine dayanmıştır.  Çalışma örneklemi; Mısır Eş Şuruk El Cedid, Katar Al Arap, Filistin ve Cezayir Eş-Şuruk El Yevmi olmak üzere dört Arap gazetesinden oluşmuştur. Bu dört gazetenin araştırma döneminde yayınlanan tüm sayılarında Türkiye ile ilgili yazılar incelenip analiz edilerek, içerik, veriliş biçimi ve ilgi açısından Türkiye imajının iletilmesinde gazeteler arasındaki medya farklılıkları ortaya çıkarılmıştır.
Analiz çalışmasının sonuçları, araştırma konusu olan gazetelerde Türkiye temsili bakımından Türkiye'nin "bölgesel olarak güçlü ve etkili" imajının ilk sırada, "Arap ülkeleri ve halklarının destekleyicisi" imajının ikinci sırada, "demokratik bir ülke" imajının üçüncü sırada, "tarafsız bir ülke" imajının ise dördüncü sırada yer aldığını göstermiştir.
Bu çalışma, gazeteler arasındaki fikrî, siyasî ve coğrafi farklılıklara rağmen, gazetelerin 2011 yılında yayınladığı Türkiye konulu yazılarda Türkiye hakkında olumlu bir imaj oluşturduğunu ortaya koymuştur. 2016 yılında, Mısır Eş Şuruk El Cedid gazetesi hariç gazetelerin geri kalanı Türkiye hakkında yine olumlu bir imaj oluşturmuştur. Türkiye hakkındaki olumsuz yazılar ise, her iki yılda da ikinci sırada yer almıştır.
Araştırma konusu olan gazetelerin en fazla ele aldığı Türkiye meselesinin "Türkiye'nin iç işleri" olduğu tespit edilmiştir. Onu sırasıyla "15 Temmuz Darbe Girişimi", "Türkiye'nin Arap ülkelerine askerî müdahaleleri", "Türkiye'nin Arap Baharı'na yönelik tutumu", "Türkiye-İsrail ilişkileri", "Türkiye'nin Avrupa ve Amerika ile ilişkileri" ve "Türkiye'nin Kudüs ve Filistin davasına bakışı" meseleleri takip etmiştir.
Analiz çalışmasının sonuçları, Türkiye ile ilgili konuların aktarılmasında araştırma konusu olan gazeteler tarafından en çok kullanılan iki haber kaynağının sırasıyla "Anadolu Ajansı ve Türk medyası" ve "uluslararası haber ajansları" olduğunu göstermiştir. Elde edilen sonuçlar, araştırma konusu olan gazetelerin Türkiye konularını ele alırken en sık kullandığı yazı türünün "haber" olduğunu ve diğer gazete yazı türlerinin ihmal edildiğini ortaya koymuştur. Sonuçlar ayrıca, söz konusu gazetelerin Türkiye konulu yazıların çoğunu iç sayfalardan verdiğini tespit etmiştir.
Araştırma konusu olan gazeteler, Türkiye meselelerine olumlu bir şekilde yaklaşmış olsa da bu meseleleri vurgulamak için yardımcı unsurları (renk, çerçeve ve döşeme) önemli ölçüde kullanmamıştır.

Anahtar kelimeler: Türkiye temsili, Arap basını, Türk-Arap ilişkileri, içerik çözümlemesi.

Abstract:
The study aimed to identify the media picture that Arab newspapers draw about the Turkish Republic, over a period of two full years, spanning from January 1, 2011 to December 31, 2011, and from January 1, 2016 to December 31, 2016.
The study used the content analysis method, and it relied on the "priority order" theory (the agenda). The content analysis form tool was used to obtain data and analyze the results, while the study sample was four Arab newspapers: Al-Shorouk Al-Jadeed (from Egypt), Al-Arab (from Qatar), The daily Algerian Al-Shorouk and the newspaper of Palestine. All issues related to Turkey were tracked, monitored and analyzed for all numbers of newspaper publications subjected to study throughout the specified period. This helped to reveal the media differences between the study newspapers in transmitting the image of "Turkey" in terms of content, form and interest.
The results of the analytical study showed that the image of Turkey as strong and influential regionally came first in the study newspapers, and Turkey's image supporting the Arab peoples came in the second place, while the image of a democratic state ranked third, while the neutral state ranked fourth.
Despite the intellectual, political and geographical difference between the study newspapers, the study showed a positive image of Turkey in the topics it published during the year of 2011. Except for the Egyptian newspaper Al-Shorouk Al-Jadeed, the rest of the study newspapers agreed to show a positive image of Turkey during the year of 2016. Regarding the topics with a negative trend came in second place.
 Regarding the issues that the study newspapers dealt with, "Internal Turkey's Affairs" took the lead in the newspapers, while the "coup attempt on July 15th" came in second place, followed by "Turkey's military operations in the Arab countries," and then "Turkish stances towards The Arab Spring revolutions. After that "Turkey-Israel relations", followed by "Turkey's relations with America and Europe", and then Turkey's view of Jerusalem and the Palestinian case.
The results revealed that the study newspapers relied first on the Anadolu Agency and the Turkish press to obtain Turkey's news, followed by their reliance on the international news agencies.
 Indicated that the interest of Arab newspapers focused on the press news in their handling of the study issues, neglecting the rest of the journalistic arts. Results revealed as well that newspapers limited most of Turkey's topics to the inside pages.
Despite the positive image that the study newspapers dealt with regarding Turkey's issues, they did not use typographical elements to highlight their topics significantly.

Keywords: Representation of Turkey, Arab press, Turkish-Arab relations., content analysis.