Abant gölünde (Bolu) yaşayan Salmo trutta abanticus Tortonese, 1954 (Abant alası) ve Tinca tinca (Linneaeus, 1758) (Kadife balığı)'nın biyoekolojik özellikleri üzerine bir araştırma
Studies on bio-ecology of Salmo trutta abanticus tortonese, 1954 (Abant trout) and Tinca tinca (Linneaeus 1758) (Tench) living in Abant lake (Bolu/Turkey)
Yazar: ALİ CELAL HOŞ
Danışman: PROF. DR. FÜSUN ERK'AKAN
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Salmo trutta abanticus = Salmo trutta abanticus ; Su kalitesi = Water quality ; Tinca tinca = Tinca tinca ; Yeşil sazan = Tench

Özet:
Bu araştırmada, Kasım 2001-Kasım 2003 tarihleri arasında Abant Gölü'nde yaşayan Salmo trutta abanticus (156 birey) ve Tinca tinca (207 birey) populasyonunun büyüme ve üreme özellikleri çalışılmıştır. Ayrıca toplam, doğal ve balıkçılık mortalite değerleri hesaplanarak populasyonun sömürülme oranı ve stok miktarı saptanmıştır. Göl suyun fiziko-kimyasal özellikleri de belirlenmiş ve balık populasyonlarının büyümesi üzerindeki etkileri tartışılmıştır. Abant Gölü'nde yapılan avlanmalar sonucunda Salmo trutta abanticus alttürü; Tınca tinca, Barbus tauhcus, Leuciscus cephalus, Alburnoides bipunctatus, Gobio gobio, Oncorhynchus mykiss türleri ve hibrit alabalık (Salmo trutta abanticus x Salmo trutta macrostigma) bireyinin yaşadığı tespit edilmiştir. Elde edilen verilere göre, S. t. abanticus populasyonu I1+ - X+ yaş grupları arasında dağılım göstermektedir. Dişi:erkek oranı 1,2:1,0 olup çatal boy değerlerinin 14,3-53,0 cm (ortalama 29,73 cm) arasında değiştiği belirlenmiştir. Vücut ağırlığının 33,0- 2345,0 g arasında (ortalama 445,14 g) ve kondisyon faktörü değerinin 1,129-1,615 arasında (ortalama 1,268) değiştiği tespit edilmiştir. Loo 115,12 cm, b katsayısı 3,2275, toplam mortalite %32,1, doğal mortalite %12,0, balıkçılık mortalitesi %20,1 ve sömürülme oranı %62,5 olarak hesaplanmıştır. Mortalite katsayılarından, gölde ortalama 1099 adet bireyin ve biyokütle hesaplamasına göre ise 4400 kg/yıl (9884 adet birey) Abant alası'nın olduğu tahmin edilmektedir. T. tinca populasyonunun II+ - IX+ yaş grupları arasında dağılım gösterdiği ve dişi:erkek oranının 1,22:1,00 olduğu belirlenmiştir. Çatal boy değerlerinin 11,6-42,0 ivcm (ortalama 24,20 cm) ve ağırlık değerlerinin ise 25,0-1100,0 g (ortalama 373,30 g) arasında değiştiği tespit edilmiştir. Kondisyon faktörü değerleri 0,480-2,150 arasında değişmekte olup ortalama 1,601 olduğu hesaplanmıştır. Uo 48,08 cm, b katsayısı 3,0832, toplam mortalite %38,4, doğal mortalite %31,4, balıkçılık mortalitesi %7,0 ve sömürülme oranı %18,2 olarak hesaplanmıştır. Mortalite katsayılarından, gölde ortalama 7421 adet bireyin ve biyokütle hesaplamasına göre ise 7199 kg/yıl (19301 adet birey) kadife balığının olduğu tahmin edilmektedir. Çalışmanın sonucunda, balıkçılıktan gelen ve doğal mortalite değerlerine göre gölde kontrol dışı avlanmanın yapıldığı ve bu avcılığın da özellikle Abant alası üzerinde yoğun olduğu görülmektedir. Ayrıca, Abant Gölü'ndeki S. t. abanticus ve T. tınca populasyonunun büyüme oranfnın diğer su sistemlerindeki Salmo trutta ve T. tinca populasyonlarma oranla daha yüksek olduğu bulunmuştur. Abant Gölü'nde tespit edilen klorofil-a değerleri 0,002-7,673 mg/m3 arasında değişmekte olup ortalama 2,750 mg/m3'tür. Bazı aylarda, bazı parametreler standart limitleri biraz aşmasına karşılık, su analiz sonuçları gölde kirlenmenin olmadığını göstermektedir. Bunun sebebi ise göl içinde yoğun miktarda bulunan makrofıtten kaynaklanmaktadır. Abant Deresi'nde ölçülen bazı fiziksel ve kimyasal parametrelere göre kirliliğin başladığı söylenebilmektedir. Anahtar Kelimeler : Abant Gölü, Salmo trutta abanticus, Abant alası, Tınca tinca, Kadife balığı, Biyo-ekoloji, Su kalitesi

Abstract:
In this study, growth and reproduction characteristics of Salmo trutta abanticus (156 individuals) and Tinea tinea (207 individuals) populations living in Abant Lake were studied in between November 2001 -November 2003. In addition, exploitation ratio and stock were determined depending on total, natural and fishing mortality values which had been calculated. As a result of fishing activities, it was determined that, Salmo trutta abanticus, Tinea tinea, Barbus tauricus, Leuciscus cephalus, Albumoides bipunctatus, Gobio gobio, Oncorhychus mykiss and hybrid trout (Salmo trutta abanticus x Salmo trutta macrostigma) are living in Abant Lake. According to data obtained, S. t. abanticus population ranged between II+ and X+ age groups. Female: male ratio was 1.2:1.0 and fork length varied between 14.3-53.0 cm with mean value of 29.73 cm. Weight varied between 33.0-2345.0 g with a mean value of 445.14 g and condition factor varied between 1.129 and 1.615 with a mean value of 1.268. Loo was calculated as 115.12 cm, b coefficient as 3.2275, total mortality as 32.1%, natural mortality as 12.10%, fishing mortality as 20.1% and exploitation ratio as 62.5% for Abanticus population. According to mortality ratio, it is estimated that, S. t. abanticus population had been consisted of 1099 individuals. Also, biomass of S. t. abanticus was calculated as 4400 kg/year (9884 individuals). According to data obtained, T tinea population ranged between II+ and IX+ age groups and female:male ratio was 1.22:1.0. Fork length varied between 11.6-42.0 cm with mean value of 24.20 cm and weight varied between 25.0-1 100.0 g with a mean vivalue of 373.30 g. Condition factor varied between 0.480 and 2.150 with a mean value of 1.601. Loo was calculated as 48.08 cm, b coefficient as 3.0832, total mortality as 38.4%, natural mortality as 31.4%, fishing mortality as 7.0% and exploitation ratio as 31.2% for Abanticus population. According to mortality ratio, it is estimated that, T. tinea population had been consisted of 7421 individuals. Also, biomass of T. tinea was calculated as 7199 kg/year (19301 individuals). Consequently, fishing and natural mortality values showed that, fishing was illegally excessive and it was especially on Abant Trout. Furthermore, growth ratio of S. t. abanticus and Tinea tinea populations living in Abant Lake were found to be higher than populations of same species living in other aquatic systems. In Abant Lake, chlorophyl-a values varied between 0.002 and 7.673 mg/m3 with a mean value of 2.750 mg/m3 Except for certain months that some parameters exceed standard limitations, results of water analysis showed that there was no pollution in Abant Lake. This was thought to be due to macrophytes, which were dense in the lake. It could be stated that pollution has begun in Abant Stream in respect to some physical and chemical parameters. Keywords Advisor Abant Lake, Salmo trutta abanticus, Abant Trout, Tinea tinea, Tench, Bio-ecology, Water quality