Azot ve kükürdün ayçiçeğinde (Helianthus annuus L.) verim ve verim öğeleri ile bazı kalite özelliklerine etkisi
The effect of nitrogen and sulphur on yield, yield components and some quality characters of sunflower (Helianthus annuus L.)
Yazar: İSMAİL DEMİR
Danışman: DOÇ. DR. DİLEK BAŞALMA
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ayçiçeği = Sunflower ; Azot = Nitrogen ; Kükürt = Sulfur

Özet:
Bu araştırma Ankara koşullarında farklı azot ve kükürt dozlarının ayçiçeğinde verim ve verim öğeleri ile bazı kalite özellikleri üzerine etkilerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma 2006-2007 yıllarında Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü deneme tarlasında yürütülmüştür. Tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre iki yıl süreyle üç tekerrürlü olarak yürütülen denemede Sanbro hibrid yağlık ayçiçeği çeşidi materyal olarak kullanılmıştır. Denemede ana parsellere üç farklı azot (4, 8, 12 kg N/da) dozları ile alt parsellere dört farklı kükürt (0,5,10,15 kg S/da) dozları uygulanmıştır.Araştırmada farklı azot ve kükürt dozlarının ayçiçeğinde çiçeklenme tarihi, fizyolojik olum, bitki boyu, tabla çapı, bin tane ağırlığı, yağ oranı, bitki tane verimi, tane verimi (kg/da), hasat indeksi, iç-kabuk oranı, tohum ve yaprak azot, protein, fosfor, potasyum, kalsiyum, kükürt içeriği ve tohumda N/S oranı üzerine etkileri incelenmiştir. Çalışmada ele alınan özelliklerde yıllar arası farklılık önemli çıktığından yıllar ayrı ayrı değerlendirilmiştir.Araştırma sonuçlarına göre artan azot ve kükürt dozu kontrole göre çiçeklenme süresinde 6 gün kısalma, bitki boyunda % 4-10 oranında artış, daha geniş tabla çapı ve tohum ağırlığı ile % 6-20 arasında değişen verim artışı sağlamıştır. İlk yıl azot ve kükürt dozlarına bağlı olarak % 47-51 arasında değişen yağ oranı önemli çıkmazken ikinci yıl değişim önemli çıkmış ve oranlar % 48'den % 53'lere ulaşmıştır. Araştırma sonuçları bütünsel olarak değerlendirildiğinde 8-12 kg N/da azot ile 10-15 kg S/da kükürt uygulamalarında; erken çiçeklenme, daha yüksek bitki boyu, tabla çapı, bin tane ağırlığı, tane verimi, yağ oranı, hasat indeksi, tohum ve yaprakta azot, protein, potasyum, fosfor, kükürt içeriği ile tohum N/S oranı elde edilirken, en düşük iç-kabuk oranı elde edilmiştir.Anahtar Kelimeler: Ayçiçeği, Helianthus annuus, azot, kükürt, verim, yağ oranı, azot içeriği, protein içeriği, kalite parametreleri

Abstract:
This research was performed in order to determine the effects of nitrogen and sulphur rates on yield, yield components and quality characters of sunflower in Ankara conditions. The experiment was conducted at the experimental field of Department of Field Crops, Faculty of Agriculture, University of Ankara in 2006 and 2007. Sanbro, a type of hybrid oil sunflower, was used as seed material. Experiment design was in a split plots of randomized complete blocks with three replications for two years. The treatments consisted of three nitrogen rates 40, 80, 120 kg N/ha as the main plots and four sulphur rates 0, 50, 100, 150 kg S/ha as the subplots.In this study, the effect of nitrogen and sulphur rates on day to flowering, physiological maturity, plant height, head diameter, thousand seeds weight, oil content, seed yield, harvest index, hull-kernel ratio and nitrogen, protein, phosphorus, potassium, calcium, sulphur content of leaf and seeds, and N/S ratio of seed of sunflower were investigated. Since the year effect was significant between the two years, each year was evaluated separately.The results have shown that; increasing nitrogen and sulphur rates decreased day to flowering about 6 days, increased the plant height (about 4-10 percent), head diameter, thousand seeds weight yield (6-20%) compared to the control. In the first year effect of the increasing nitrogen and sulphur rates on oil content which changed in the range of 47-51 % was not significant. However, in the second year oil content was significantly increased from 48 to 53 percent by the treatments. Results of the two year of this research, can be calculated that 80-120 kg N/ha nitrogen and 100-150 kg S/ha sulphur rates provided earlier flowering and promoted the plant height, head diameter, thousand seeds weight, seed yield, oil content, harvest index and nitrogen, protein, phosphorus, potassium, calcium, sulphur content of leaf and seeds, seed N/S ratio but decreased hull-kernel ratio.Key Words: Sunflower, Helianthus annuus, nitrogen, sulphur, seed yield, oil content, nitrogen content, protein content, quality parameters.