İstanbul Arkeoloji Müzeleri Eski Şark Eserleri Koleksiyonunda yer alan (Mezopotamya'da 19. yüzyıl sonunda ve 20. yüzyılın ilk çeyreğinde yapılan kazılarda bulunmuş) MÖ III. binyıl- MÖ I. binyıl, figüratif kompozisyonlu silindir mühürler
Cylinder Seals with Figurative Compositions at the Istanbul Archaeological Museums, in the ancient orient artifacts collection from the periods of 3rd millennium BC - 1st millennium BCE (Were found in the excavations in Mesopotamia at the end of the 19th century and in the first quarter of the 20th century)
Yazar: ELİF BÜYÜKGENÇOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. ERKAN KONYAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Eskiçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Bu çalışma, İstanbul Arkeoloji Müzeleri Eski Şark Eserleri Koleksiyonunda yer alan, 19. Yüzyıl sonu ve 20. Yüzyıl başlarında Mezopotamya'da yapılan kazılarda bulunmuş, MÖ 3. Bin ile MÖ 1. Bin aralığına tarihlendirilen figüratif kompozisyonlu silindir mühürleri kapsamaktadır. Dönemsel olarak farklı özellikler ve detaylar içeren silindir mühürler sahne tiplerine göre sınıflandırılmıştır. Bu şekilde bir sınıflandırma aynı zamanda sahnelerin geçirdiği stilistik ve ikonografik değişimlere işaret ettiğinden mühürlerin kronolojik olarak da bir döneme yerleştirilmesine imkân sağlamıştır. Silindir mühür sahnelerinin geçirdiği değişimler Mezopotamya topluluklarının sosyo-ekonomik, kültürel ve dini yapılarıyla ilişkili olduğundan Mezopotamya toplum yapısının MÖ 3. Binden başlayarak geçirdiği süreçlerin silindir mühürler üzerinden okuması yapılmaya çalışılmıştır.

Çalışma kapsamındaki silindir mühürlerin üzerlerinde yer alan sahnelerin daha net anlaşılabilmesi için öncelikle kil üzerinde baskıları alınmış, baskıların uzun süre dayanıklı kalmalarını sağlamak amacıyla kil baskılar fırında pişirilmiştir. Sonrasında ise baskıların mühürlerle birlikte fotoğrafları çekilmiştir. Çalışma kapsamında çoğunlukla çizim yerine fotoğrafların kullanılma sebebi fotoğrafların  baskılar üzerinde yer alan detayları oldukça iyi bir şekilde gösteriyor olması ve çizimlerde olası hatalı yorumlamaların önüne geçme düşüncesidir. Özellikle tahrip olmuş silindir mühürlerde bazı kısımların görülememesi ya da küçük çizgisel detayların ne ifade ettiğinin anlaşılamaması gibi durumlar söz konusudur. Bu sebeple silindir mühür sahnelerinin çizimleri yerine fotoğraflarının kullanılması tercih edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Mezopotamya, Mühür, Silindir Mühür, Figuratif Kompozisyon, İkonografi, Mühür Baskısı.

--

Abstract:
This paper focused on cylinder seals with figurative compositions dated to the 3rd millennium BCE and the 1st millennium BCE that were found during the excavations carried out in Mesopotamia at the end of the 19th century and the beginning of the 20th century and are included to in the Collection of Ancient Orient Department at the Istanbul Archaeological Museums. These cylinder seals which contain different features and details periodically, are classified according to scene types depicted on the seals. This classification also made it possible for these seals are to be dated chronologically as it pointed out the stylistic and iconographic changes have been through time. The variation in the scenes of cylinder seals is related to the socio-economic, cultural, and religious structures of Mesopotamia; the social structure of Mesopotamia might be read through the cylinder seals from the 3rd millennium BCE.

In this study, the scenes of the cylinder seals are revealed more precisely, first modern clay impressions of the cylinder seals were made. Then these clay impressions were baked in the oven to ensure that these impressions remained durable for a long time. Afterwards, the photographs of the seals with the impressions were taken. The reason that photographs are mostly used instead of drawings within the scope of the study is that photographs show the details on the impressions quite enough. Since the drawings are open to individual interpretation, there may be misinterpretations about the details. Especially in damaged cylinder seals, there are cases where some parts cannot be seen or the meaning of some small line details cannot be understood certainly. For this reason, only the cylinder seal scenes, whose details can be seen quite well and are not open to much interpretation, have been drawn for better understanding.

Key Words: Ancient Mesopotamia, Seal, Cylinder Seal, Figurative Composition, Iconography, Seal Impression.