Babürnâme'de söz yapımı: İsimler
Word formation at Baburnama: Nouns
Yazar: İSMAİL ÖZLÜ
Danışman: PROF. DR. GALİP GÜNER
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Baburname = Baburname ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilgisi-isim = Grammar-noun ; Dil bilim = Linguistics ; Söz varlığı = Vocabulary ; Söz yapımı = Word formation ; Çağatayca = Chagatay language

Özet:
Türkçe yapısı itibariyle eklemeli diller sınıfındadır. Kökler üzerine çeşitli yapım eklerinin
gelmesiyle söz varlığı meydana gelmiştir. Türkçenin kendi bünyesindeki bu eklerin bir
kısmı tarihisüreç içerisinde fonolojik ve morfolojik birtakım değişiklikler göstererek yeni
bir şekil kazanırken, bir kısmı da öz yapısını korumuştur. Dolayısıyla her dönemin
kendine özgü yapısı olabilmektedir. Bu açıdan bakıldığında dönemler arası farkların
tespiti ve dilin gelişim sürecinin ortaya konulması açısından söz yapımı çalışmaları
oldukça önem arz etmektedir. Bu çalışmada ise yalnız Çağatay edebiyatının değil, Türk
edebiyatının da hatırat türündeki en önemli eserlerinden birisi olan Babürnâme'nin söz
yapımı isimler bağlamında ele alınmıştır. Böylece söz yapımı çalışmalarına ek bir kaynak
imkânı sunularak katkı sağlamak amaçlanmıştır.
Bu çalışma "1. Giriş, 2. Söz Yapımı: İsimler, 3. Dizinler" olmak üzere üç ana bölümden
meydana gelmektedir. Giriş bölümünde Çağatay Türkçesi, Babür'ün hayatı ve eserleri
hakkında bilgiler verilmiştir. Söz Yapımı: İsimler bölümü ortaya konulurken ilk olarak
W. M. Thackston'un 3 cilt olarak hazırlamış olduğu Baburnama adlı eseri taranarak
türemiş olan adlar tespit edilmiştir. Tespit edilen bu sözcükler "1. Addan Ad Yapım
Ekleri, 2. Eylemden Ad Yapım Ekleri" olmak üzere iki alt başlıkta incelenmiştir. İlk
olarak addan ad ve eylemden ad türetme ekleri hakkında bilgiler verilmiştir. Sonrasında
ise sözcükler üzerinden eklerin işlevleri tespit edilmiştir. Tespit edilen bu işlevlerden
hareketle de örnekler verilmiştir. İncelemede ele alınan sözcüklerin köken bilgisi ortaya
konulurken öncelikli olarak etimoloji sözlükleri esas alınmakla birlikte tarihi Türk
lehçeleri üzerine hazırlanmış olan gramer kitaplarından da yararlanılmıştır. Dizinler
bölümü üç alt kısımdan oluşmaktadır. Madde Başı Sözcükler Dizini ile madde başı
sözcükler ve sayfa numaraları gösterilmiştir. Kökteş Sözcükler Dizini ile aynı kökten
türemiş olan ve kök ailesi olarak da nitelendirilen sözcükler bir bütün olarak gösterilmeye
çalışılmıştır. Türetme Ekleri ve Türetilen Sözcükler Dizini'yle ise Söz Yapımı: İsimler bölümünde yer alan türetme ekleri ve bu eklerle türetilmiş olan sözcüklerin listesi verilmiştir.

Anahtar Sözcükler: Çağatay Türkçesi, Babür, Babürnâme, Söz Yapımı, Babürnâme'de Söz Yapımı.

Abstract:
Turkish is in the class of aggulative languages due to its structure. Vocabulary has
emerged with the introduction of various construction suffixes on the word roots. While
some of these suffixes within the structure of Turkish have gained a new form by showing
some phonological and morphological changes in the historical process, some of them
have preserved their structure. Therefore, each period may have its own unique structure.
When looking from this point of view, word formation studies are very important in terms
of determining the differences between periods and revealing the development process of
the language. In this study, the word formation of Baburnama, which is one of the most
important works in the genre of memoirs of not only Chagatai literature, but also Turkish
literature, is discussed in the context of nouns. Thus, it is aimed to contribute to the word
formation studies by providing an additional resource opportunity.
This study consists of three main parts: "1. Introduction, 2. Word Formation: Nouns, 3.
Indexes." In the Introduction, information about Chagatai Turkish, Babur's life and works
are given. While the Word Formation: Nouns section was being put forward, firstly, the
derived nouns were determined by scanning W.M. Thackston's 3 volume Baburnama.
These identified words were analysed under two sub-headings: "1. Noun to Noun
Suffixes, 2. Verb to Noun Suffixes." Firstly, information is given about the suffixes that
the derive noun from noun and verb to noun. Afterwards, the functions of the suffixes
were determined over the words. Based on these functions, examples are given. In this
research while revealing the origin information of the words discussed in the primally
etymology dictionaries were taken as basis, but also grammar books prepared on
historical Turkish dialects were also used. The Indexes section consist of three subsections. With Headwords Index, the headwords and page numbers are shown. With
Cognate Words Index, the words derived from the same root and also described as the
root family have been tried to be shown as a whole. With Derivation Suffixes and Index of Derived Words in Word Formation: Nouns section the derivational suffixes and a list
of words that are derived with these suffixes are given.

Key Words: Chagatai Turkish, Babur, Baburnama, Word Formation, Word Formation in Baburnama