Nazofarenks kanseri tedavisinde adaptif radyoterapi tekniğinin araştırılması
Investigation of adaptive radiotherapy technique for the treatment of nasopharynx cancer
Yazar: UĞUR AKBAŞ
Danışman: PROF. DR. HATİCE BİLGE BECERİR
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Temel Onkoloji Ana Bilim Dalı / Sağlık Fiziği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Fizik ve Fizik Mühendisliği = Physics and Physics Engineering ; Radyasyon Onkolojisi = Radiation Oncology
Dizin: Nazofarengeal hastalıklar = Nasopharyngeal diseases ; Nazofarengeal neoplazmlar = Nasopharyngeal neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Radyasyon = Radiation ; Radyasyon fiziği = Radiation physics ; Radyasyon onkolojisi = Radiation oncology ; Radyasyon-iyonizan = Radiation-ionizing ; Radyoterapi = Radiotherapy ; Radyoterapi-yoğunluk ayarlı = Radiotherapy-intensity-modulated

Özet:
Yoğunluk ayarlı radyoterapi, nazofarenks kanserinde primer tedavidir ve başarısı tedavinin doğru biçimde uygulanabilmesine bağlıdır. Tedavi sürecinde ışınlanacak hedefte meydana gelebilen boyut ve pozisyon değişiklikleri tanımlanan dozun hedefe tam olarak verilememesi, sağlıklı dokuların yeterince korunamaması gibi istenmeyen sonuçlara neden olabilmektedir. Bu durum özellikle nazofarenks kanserindeki gibi hayati organlara yakınlığı bulunan tümörlerin radyoterapisinde büyük önem taşımaktadır. Radyoterapinin uygulandığı bölgedeki değişimleri hesaba katarak planlanan ve uygulanan tedavi arasında oluşabilecek dozimetrik farklılıkları en aza indiren yöntem adaptif radyoterapi(ART) tekniğidir.
Bu çalışmada, nazofarenks kanseri için adaptif ve adaptif olmayan radyoterapi tedavilerinde tanımlanan tümör ve sağlıklı dokuların hacim ve doz değişimleri 20 hastada karşılaştırılmış, adaptif radyoterapinin dozimetrik etkileri ve uygulanabilirliğinin araştırılması amaçlanmıştır.
Çalışmamızda, hastaların ilk çekilen bilgisayarlı tomografi (BT) görüntüleri üzerine tanımlanan hedef ve sağlıklı dokuların hacimlerindeki ve aldıkları dozlardaki değişimler, 10 hastalık ilk grupta 11. ve 21.fraksiyonlarda çekilen kontrol BT'lerinde, diğer 10 hastalık ikinci grupta ise 17. fraksiyonda çekilen kontrol BT'sinde gözlendi. Tüm hastalar için adaptif ve adaptif olmayan radyoterapi tedavilerinde tanımlanan hedef ve sağlıklı doku hacimlerinin hacim ve doz değişimleri karşılaştırıldı. Kontrol BT'leri üzerine hazırlanan adaptif planlar ile adaptif radyoterapinin dozimetrik etkileri her iki grup için araştırıldı.
Gross tümör hacimleri (GTV), ilk grup için 1.,11. ve 21.fraksiyonlarda sırasyıla 9,27±6,10, 8,51±5,70 ve 7,67±5,51 cm3; ikinci grup için 1. ve 17.fraksiyonlarda 22,77±18,42 ve 20,27±17,82 cm3 olarak bulunmuştur. Kontralateral parotis dozları, adaptif planlamayla ilk grupta %9,27, ikinci grupta %5,37 daha düşük bulunmuştur.
Çalışmamızda, ART'nin parotis dozlarını düşürmede etkin olduğu, uygulanması için en uygun zamanın tedavinin 17-21. fraksiyonları arasında olduğu, tedavinin hasta bazlı değerlendirilmesi gerektiği sonuçlarına varılmıştır.

Abstract:
Intensity-modulated radiotherapy is the primary treatment for nasopharynx cancer and its success depends on correct application.Changes in size-and-position that can occur at the target during treatment can cause undesirable consequences; inability to deliver defined dose to the target and protect healthy tissues.This condition is important in radiotherapy of tumors that are close to vital organs, such as nasopharynx-cancer.Adaptive radiotherapy(ART) technique is a method that minimizes dosimetric differences that may occur between planned and applied treatment by considering changes in radiotherapy area.
The aim of this study is to investigate the dosimetric effects and applicability of ART for 20-nasopharynx-cancer patients.
Changes in the volumes-and-doses of target and healthy tissues identified on the first computed tomography(CT) images of patients were observed in the first group with 11 and 21.fractions control CTs, in the second group with 17.fraction control CTs.For all patients, volume and dose changes of target and healthy tissue volumes identified in adaptive and non-adaptive radiotherapy treatments were compared.The dosimetric effects of ART were investigated for both groups.
GTVs were found to be 9.27±6.10, 8.51±5.70 ve 7.67±5.51 cm3 for 1.,11. and 21.fractions in the first group; 22.77±18.42 ve 20.27±17.82 cm3 for 1. and 17.fractions in the second group, respectively.Contralateral-parotid doses were found to be 9.27% lower in the first group and 5.37% lower in the second group with ART.
It was concluded that ART is effective in reducing parotid doses, the most appropriate time for its application is between the 17-21.fractions of the treatment, and patient-based evaluation of treatment is required.