Bireysel ve kolektif kimliklerin inşasında tarih algısının rolü
The role of perception of history on the construction of individual and collective identities
Yazar: AKİF PAMUK
Danışman: PROF. DR. HALİL EKŞİ ; YRD. DOÇ. DR. MUSTAFA AKSOY
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Ortaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı / Tarih Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Tarih = History
Dizin: Cinsel kimlik = Gender identity ; Dini kimlik = Religious identity ; Etnik kimlik = Ethnic identity ; Kültür tarihi = Cultural history ; Kültürel kimlik = Cultural identity ; Milli kimlik = National identity ; Milli tarih = National history ; Politik kimlik =   ; Sosyal inşaa = Social construction ; Sosyal inşaa = Social construction

Özet:
Ben ve öteki, biz ve öteki arasındaki etkileşim ile inşa edilen kimlik, aynı zamanda kolektif
kimlikle bireysel kimlik arasındaki etkileşim ve gerilim sonucunda inşa edilir. Bu açıdan 
bakıldığında kimliğin iki yönü vardır. Bunlardan ilki kolektif kimliktir. Kolektif kimlik, belirli 
bir insan grubunun kendi hakkındaki bilinci ve duygusuyla ilişkilidir; topluluğun kendine 
özgü niteliklere sahip olduğu ve biricikliği yönündeki bilinci ve aidiyet duygusudur. Diğeri 
ise bireysel kimliktir. Bireysel kimlik; farklı bağlamda, farklı bir olay karşısında bireyin 
yeniden konumlanışıdır. Bu yeniden konumlanış bireyin aynı olay karşısında bile farklı 
zamanlarda farklı tavırlar sergilemesine neden olur.
Bu çalışma bireysel ve kolektif kimliklerin inşasında tarih eğitiminin rolünü tartışmaktadır. 
Araştırmada kimlik ve tarih eğitimi ilişkisi irdelendiğinden araştırma konusunun doğal 
ortamda incelenmesi ve katılımcıların kimliklerini nasıl anlamlandırdıkları, farklı bağlamlarda 
nasıl inşa ettikleri ve inşa ederken tarihi nasıl kullandıkları araştırılma yoluna gidilmiştir. Bu 
göstergeler ışığında araştırmanın amaçları nitel araştırma yöntemlerinden "gömülü teori" 
(grounded theory) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmada gömülü teori ile özdeşleşmiş 
olan "kuramsal örnekleme yöntemi" kullanılmıştır. Araştırmanın veri toplama araçları 
yapılandırılmamış görüşme ve odak grup görüşmesidir. Araştırmada iki çalışma grubu 
bulunmaktadır. Bunlardan ilki bireysel mülakatların yapıldığı 5 kadın ve 3 erkekten oluşan 
çalışma grubudur. İkinci çalışma grubu ise örnek olay tasarımlarının tartışıldığı ve odak grup 
görüşmelerin yapıldığı gruptur. Bu çalışma gurubunda sekiz farklı örnek olay tasarımı 
üzerinden yapılan odak grup görüşme ve 26 katılımcı yer almaktadır. İkinci çalışma grubu 
oluşturulurken bağlamlarına göre farklı kimlikleri temsil ettiği düşünülen bireyler odak gruba 
dahil edilmiştir. Verilerin çözümlenmesinde "Maxqda 2" bilgisayar programından 
yararlanılmıştır. Veriler açık, eksensel ve seçici kodlamaya göre analiz edilmiş ve kategoriler 
oluşturulmuştur. 
Araştırma sonucunda tarihin kimliğin inşasında kullanımı ile ilgili yapılan odak grup 
görüşmeler sonucunda temellendirme, ikna etme, inkar etme, demagoji, refleksif düşünmevi
kategorileri ortaya çıkmıştır. Kategorilerin kendi aralarındaki ilişkileri tanımlamak aynı 
zamanda en önemli kategorinin ortaya çıkması anlamına gelmektedir. Bu kategori öz kategori 
(core category) olarak adlandırılmaktadır. Tarihin, kimliğin inşasında kullanımının öz 
kategorisi meşrulaştırmadır. Diğer bir deyişle kimliğin inşasında tarih ve tarih eğitimi mevcut 
tarih anlatısını yeni kuşaklara aktararak, bireylerin kimliklerinin inşasında meşrulaştırma 
işlevi görmektedir.

Anahtar Kelimeler: Tarih, Kimlik, Kimliğin İnşası, Meşrulaştırma, Gömülü Teori

Abstract:
Identity, which is constructed through the interaction between the self me and the other, and 
or we and the other, is also built up as a result of an interaction and/or tension between 
collective identity and individual identity. Judging from this point of view, identity has two 
aspects. The first one is the collective identity. Collective identity is related to the 
consciousness and emotions of a specific group of people. It is a sense of belonging and 
consciousness towards uniqueness and distinctive characteristics of the community. The other 
one is individual identity. Individual identity is the re-positioning of an individual in the 
presence of different contexts. This re-positioning might require an individual to respond 
differently at different times, even to the same incident.
This study discusses the role of history education in the construction process of individual and 
collective identities. As the study focuses on examining the relationship between identity and 
history education, how the participants give meaning to their identities, how they construct 
their identity in different contexts and how they use history in this construction process have 
been investigated in its natural habitat. To this end, grounded theory, a qualitative research 
methodology, has been employed. The data collection instruments of the study are 
unconstructed interviews and focus group interviews. The first instrument is the working 
group interviews conducted with 5 females, 3 males and the second instrument was employed 
with a group with whom sample incident projections were discussed and the focus group 
meetings were held. This focus consists of focus group interviews administered through 8 
case study designs on 26 participants. During the establishment of the focus groups, 
individuals that were thought to be representative of different identities according to their 
context have been included. The analysis involves open, axial and selective processes and, 
categories were formed accordingly. 'Maxqda 2' computer software has been used in the 
analysis of the data. 
The focus group meetings on the use of history in identity construction revealed the categories 
of establishing basis, persuading, denying, demagogy and reflexive thinking. Defining the 
relationship between categories also resulted in the emergence of the most important 
category. This category is identified as the core category. The core category regarding the use 
of history in the construction of identity is legitimization.In other words, in the construction 
of identity, the history and history education have a role oflegitimization by transferring the 
current history narrative to new generations.

Key words: History, Identity, Construction of Identity, Legitimization, Grounded Theory