Multipl skleroz hastalarında nörokognitif rehabilitasyonun nörotransmitter ve bellek proteinlerinin düzeylerine etkileri
Effects of neurocognitive rehabilitation on the levels of neurotransmitter and memory proteins in multiple sclerosis patients
Yazar: ÖZLEM KÜRKLÜ
Danışman: DOÇ. DR. RECAİ TÜRKOĞLU
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haydarpaşa Numune Eğt. ve Arş. Hastanesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Nöroloji = Neurology
Dizin: Bellek = Memory ; Biyobelirteçler = Biomarkers ; Multipl skleroz = Multiple sclerosis ; Nörobilişsel hastalıklar = Neurocognitive disorders ; Nörotransmitter ajanlar = Neurotransmitter agents ; Proteinler = Proteins

Özet:
Amaç: Multipl Skleroz hastalarında kognitif işlevler, nöroprotektif işlevler ve sinaptik plastisite ile ilişkisi gösterilmiş olan dört önemli mediyatör molekül (CREB, BDNF, oreksin ve melatonin) ile hastaların nöropsikolojik özellikleri arasındaki ilişkiyi değerlendirmeyi; bu mediyatörlerin kognitif yıkım mekanizmalarında rol oynayıp oynamadığını kognitif rehabilitasyondan etkilenip etkilenmediğini belirlemeyi; daha sonraki çalışmalarda olası yeni biyobelirteçlerin ortaya çıkarılmasında ve yeni tedavi hedeflerinin belirlenmesinde katkı sağlamayı amaçladık. 
Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza, Beck Depresyon skorları 17'nin altında, bilgisayar kullanabilen, McDonald kriterlerini dolduran 23 olgu (17 kadın, 6 erkek) olgu, kontrol grubu olarak da 20 sağlıklı kişi (10 kadın, 10 erkek) alınmıştır.
Hasta grubu, BRB-N Bataryası 'na ek olarak yürütücü işlevleri değerlendirmek için Stroop Color-Word Testi, motor fonksiyonlarını değerlendirmek için 9-delikli peg ve 25-ayak yürüme testleri, duygudurum değişiklerini değerlendirmek için Beck Depresyon Envanteri ile rehabilitasyon öncesi ve sonrası (6. ay) değerlendirildi. Hastalardan Bilgisayar Destekli Bilişsel Rehabilitasyon için, NOROSOFT Zihinsel Egzersiz Programı ile haftada 5 gün 50 dakika egzersiz yapmaları istendi. MS hastalarının nörorehabilitasyon öncesi ve sonrası alınan kan örnekleri ile sağlıklı kontrol grubu olgularının kan örnekleri BDNF, CREB, melatonin ve orexin A düzeyleri ELISA yöntemi ile değerlendirildi.
Bulgular: Ön planda bellek işlevlerinden sorumlu olan seçici hatırlama testi ve spatial recall testinin rehabilitasyon öncesi ve sonrası skorları arasında istatistiksel açıdan anlamlı fark saptanmadı. Motor işlevleri ölçen 9-delikli peg ve 25-ayak yürüme testleri ile duygudurumu değerlendiren Beck envanteri de rehabilitasyondan etkilenmemişti. PASAT ve Stroop testlerinin skorlarında rehabilitasyondan sonra anlamlı düzelme saptandı. Sözel akıcılık testin de rehabilitasyondan sonra istatistiksel anlamlılığa yakın düzeyde iyileştiği saptandı. MS hastalarının nörorehabilitasyon öncesi ve sonrası alınan kan örnekleri ile sağlıklı kontrol grubu olgularının BDNF, CREB, melatonin ve orexin A düzeyleri değerlendirildi. Tüm hastaların bu protein düzeyleri sağlıklıdan düşük bulundu. Bu proteinlerden sadece BDNF nin nörorehabilitasyondan sonra anlamlılığa yakın olarak düştüğü belirlendi. Oreksin, melatonin ve CREB değerleri arasında ise anlamlı fark saptanmadı. Korelasyon çalışmalarında BDNF, CREB, oreksin ve melatonin düzeyleri ile MS olgularının klinik parametreleri ve nöropsikolojik değerlendirme skorları arasında anlamlı korelasyon saptanmadı.
Sonuç: Çalışmamızdaki dört biyobelirtecin de düzeylerinin sağlıklı kontrol olgularına göre anlamlı düzeyde azaldığı saptandı. Bu bulgu BDNF, CREB, melatonin ve oreksinin MS patogenezi ile ilişkili olduğunu ileri süren çalışmaları destekler niteliktedir. CREB, BDNF, melatonin ve oreksinin kognitif rehabilitasyon öncesi ve sonrası düzeyleri arasında fark olmaması  bu moleküllerin serum düzeylerinin MS olgularının kognitif değişimlerini yansıtmadığını ve dolayısıyla bir biyobelirteç olarak kullanılamayacağını düşündürmektedir. Bilgisayar temelli kognitif rehabilitasyonun ön planda yürütücü işlevler olmak üzere, kognitif işlevler üzerinde yararlı etkileri olabileceğini düşündüren bulgular saptanmıştır.

Abstract:
Aim: Assessing the relationship between the four major mediator molecules (CREB, BDNF, orexin and melatonin) that have been shown to be associated with cognitive functions, neuroprotective functions, and synaptic plasticity in patients with multiple sclerosis and the neuropsychological characteristics of patients; determine whether these mediators are involved in cognitive disruption mechanisms or whether they are affected by cognitive rehabilitation; we aimed to contribute to the identification of potential new biomarkers and the identification of new therapeutic targets in further studies.
Materials and Methods: In our study, 23 cases (17 women, 6 men) who were able to use computers and who completed McDonald criteria, and 20 healthy people (10 Women, 10 men) in the control group were included in the study.
The patient group included the Stroop Color-Word Test to assess executive functions in addition to the BRB-N Battery, the 9-hole peg and 25-foot walk tests to assess motor functions, the Beck Depression Inventory to assess mood changes before and after rehabilitation (6 month) were evaluated. For Computer Assisted cognitive rehabilitation, patients were asked to exercise for 5 days and 50 minutes per week with NOROSOFT mental exercise program. Blood samples of MS patients before and after neurorehabilitation and blood samples of healthy control group were evaluated by ELISA for BDNF, CREB, melatonin and orexin A levels.
Results: There was no statistically significant difference between the pre-and post-rehab scores of the selective recall test and the spatial recall test, which were responsible for memory functions in the foreground. The 9-hole peg measuring motor functions and the Beck inventory, which evaluated the mood with 25-foot walking tests, were not affected by rehabilitation. The scores of the Pasat and stroop tests were significantly improved after rehabilitation. Verbal fluency test after rehabilitation was found to improve near statistical significance. The levels of BDNF, creb, melatonin and orexin A in healthy control group cases were evaluated with blood samples taken before and after neurorehabilitation of MS patients. These protein levels of all patients were found to be lower than healthy. It was determined that only BDNF had fallen near significance after neurorehabilitation. The correlation between BDNF, creb, orexin and melatonin levels and the clinical parameters of MS cases and neuropsychological evaluation scores was not statistically significant.
Conclusion: In our study, it was found that the levels of four biomaterials decreased significantly in healthy control subjects. This finding supports studies suggesting that BDNF, creb, melatonin and orexin are associated with MS pathogenesis. The difference between pre-and post-rehabilitation levels of CREB, BDNF, melatonin and orexin suggests that serum levels of these molecules do not reflect the cognitive changes of MS patients and therefore cannot be used as a biomaterial. Findings suggest that computer-based cognitive rehabilitation may have beneficial effects on cognitive functions, including Executive functions.