Ekonomik krizlerde borç deflasyonu olgusu, mücadele yöntemleri, makro ve finansal değişkenler üzerindeki etkileri
The debt deflation phenomenon, methods of struggle and its effects on macro & financial variables
Yazar: HAMİT ÖZMAN
Danışman: DOÇ. DR. ABDULLAH ÖZDEMİR
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Borçlanma yönetimi = Debt management ; Borçlar = Debts ; Deflasyon = Deflation ; Ekonomik kriz = Economic crisis ; Para politikaları = Monetary policies

Özet:
2008 yılında başlayan küresel kriz birçok ülkede önce resesyona sonra da deflasyonist
eğilimlerin ortaya çıkmasına yol açmıştır. Uluslararası Finans Enstitüsü (IIF) 3Ç-2019
itibariyle toplam küresel borç düzeyinin tarihi rekor seviyede olduğuna dikkat çekerek
toplam borç miktarının 253 trilyon $ (küresel milli gelirin % 322'si) olduğunu
belirtmektedir. Borç deflasyonu teorisi, 1930'lu yılların başında I. Fisher tarafından ortaya
konulan bir kavram olup sonrasında Minsky ve Bernanke tarafından geliştirilmiştir. Borç ve
deflasyon kavramları, birbirlerini istikrarsızlaştıran iki olgu olup borç deflasyonu,
fiyatlardaki düşüşün hem hanehalkının hem de şirketlerin reel kredi yükünü ve genele
yayılması halinde kalıcı bir depresyon olasılığını arttıran bir spiral olarak tanımlanabilir.
Bu çalışmanın temel konu kapsamını, borç deflasyonunun iktisadi düzen içindeki
önemi, barındırdığı riskler, bu risklere yol açan etmenler, makroekonomik, finansal ve
psikolojik etkileri, kurumlara düşen sorumluluklar, bu olgu ile mücadele kapsamındaki ilgili
reflasyon politikaları oluşturmaktadır. Çalışmada ayrıca konu ile ilgili olarak seçilmiş ülke
örneklerinden oluşan karşılaştırmalı makro ve ekonometrik analizler (ekonomik büyümeyi
ve hanehalkı borçluluğunu etkileyen makro ve finansal değişkenler, borç türlerinin
büyümeye etkileri) yapılmıştır. Buna göre, Avrupa'da borç krizine neden olan PIIGS
(Portekiz, İspanya, İtalya, Yunanistan ve İrlanda) ülkelerinde, 2008 krizinden önceki
dönemde kamu ve hanehalkı borçluluğunun ekonomik büyümeye etkisinin negatif, reel
sektör borçluluğunun ise pozitif olduğu; enflasyon, kişibaşına düşen GSYİH, yatırım,
tasarruf oranı ve dış ticaret açıklığı değişkenlerinin büyümeyi pozitif, faiz oranı değişkeninin ise negatif etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. 2008 sonrasında ise tasarruf oranı
ve dış ticaret açıklığı değişkenlerinin büyümeyi negatif etkilediği diğer değişkenlerin etki
yönünde ise herhangi bir değişiklik olmadığı görülmüştür. Bunun yanı sıra, borç deflasyonu
teorisinin öngördüğü üzere hanehalkı borçlanmasının, ekonomik büyümede kritik öneme
sahip olmasından dolayı Türkiye ile ilgili olarak hanehalkı borçluluğunu etkileyen
faktörlerin neler olduğu incelenmiş ve işsizlik oranı, faiz oranı, nüfus, kişibaşına düşen
GSYİH, enflasyon, konut fiyatları ve tüketici güveninin borçluluğu belirleyen faktörler
olduğu tespit edilmiştir. Son olarak borç türlerinin milli gelire etkisi Türkiye, ABD ve
Japonya için incelenmiş, ülkeler bazında farklı etki yönleri belirlenmiştir.
 Bu çalışmanın temel amaçlarından biri, ekonomide bazı unsurların, etkileşime girerek
denge sağlamak yerine birbirlerinin etkilerini arttırarak dengesizliğin boyutunu
büyütebildiklerini gösterebilmektir. Yaklaşık 200 yıllık tarihsel geçmişi ile klasik iktisadın
ve sonrasında neo-klasiklerin verdiği temel mesaj "piyasalara güvenin" şeklinde olmuştur.
Bu çalışma ile varlık balonu söz konusu iken aşırı borç yükü altında yaşanan bir ekonomik
veya finansal sıkıntı sonrası, davranışsal iktisadın bazı teorik temellerinin de devreye
girmesi ile piyasalarda yaşanan bir panik havasının, fiyatlama davranışları üzerinde yarattığı
radikal ve rasyonel olmayan değişikliklere dikkat çekilerek, yaşanan bu sürecin
makroekonomik, finansal ve psikolojik boyutunun ortaya konulması hedeflenmiştir.
Bu çalışmanın literatüre katkısı, aşırı daralmalarda, uzun süreli resesyonlarda esas
unsurun aşırı borçlanma olduğunu göstererek finansal piyasalarda yaşanan liberalizasyon ile
beraber artan bu borç yükünün, ülkeleri ve hanehalklarını krizler karşısında giderek daha
kırılgan bir düzeye getirdiğine dikkat çekmesi ve bu riskler karşısında finansal kırılganlığı
azaltacak alternatif çözüm önerileri belirleyip bunları kamuoyunun ve ilgili kurumların
dikkatine sunuyor olmasıdır. Çalışmanın bir diğer katkısı, "ekonomik birimler, kendileri için
en iyi olan seçeneği gerçekleştirmeye çalıştıklarında, toplumsal refah da maksimize olur"
şeklinde özetlenebilecek klasik iktisadın temel görüşlerinden biri olan "toplumsal fayda"
teorisinin her durumda geçerli olmadığını borç deflasyonu olgusu ışığında göstermekte
olmasıdır. Son olarak, bu çalışma ve bulgularının Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler ve
gelişmiş ekonomilerde, borç deflasyonunu oluşturan koşullar altında daha fazla borç
ödedikçe daha çok borçlu duruma gelinmesi şeklinde özetlenebilecek bir borç sarmalı
riskinin öncelikle farkına varılmasına, sonrasında bu riske odaklanılmasına ve nihayetinde
etkin bir borç, risk ve para yönetimi anlayışının oluşmasına katkı sunacağı düşünülmektedir.
ANAHTAR SÖZCÜKLER: Borç Deflasyonu, Ekonomik Kriz, Reflasyon Politikaları

Abstract:
The global crisis that started in 2008 led to recession and then deflationary tendencies
in many countries. The International Finance Institute (IIF) pointed out that the total global
debt level is at a record level as of 3Q-2019, indicating that the total debt amount is $ 253
trillion (322% of GDP). Debt deflation theory was introduced by I. Fisher in the early 1930s
and was developed by Minsky and Bernanke. Debt and deflation concepts are two
phenomena that destabilize each other and debt deflation can be defined as a spiral that
increases the real credit burden of both households and companies and the probability of
permanent depression if it spreads to the general.
The main subject scope of this study is the importance of debt deflation in the economic
system, it's risks, the factors that lead to these risks, macroeconomic, financial and
psychological effects, responsibilities of the institutions, and related reflation policies to
cope with this phenomenon. In addition, comparative macro and econometric analyzes
(macro and financial variables affecting economic growth and household indebtedness,
effects of debt types on growth) were made from selected country examples. Accordingly,
in the PIIGS (Portugal, Italy Ireland, Greece and Spain) countries that caused debt crisis in
Europe, the effect of public and household indebtedness on economic growth was negative
and the real sector indebtedness was positive before the 2008 crisis. In addition, it was
concluded that the variables of inflation, GDP per capita, investment, saving rate and
foreign trade deficit affect growth positively and interest rate affected it negatively. After
crisis, it was observed that the variables of saving rate and foreign trade openness negatively
affected the growth, while there was no change in the effect of other variables. Household borrowing is critical in economic growth, as emphasized by the debt deflation theory.
Therefore, factors affecting household indebtedness in Turkey were examined. Accordingly,
unemployment rate, interest rate, population, inflation, housing prices and consumer
confidence were determined to be factors that specify indebtness. Finally, the effect of the
types of debt to national income for Turkey, the USA and Japan were examined and it was
determined that their effects were different on a country basis.
 One of the main objectives of this study is to show that some factors in the economy
can increase the size of the imbalance by increasing each other's effects instead of providing
balance by interacting. With the history of about 200 years, the basic message of classical
economics and then neo-classics was "trust the markets". In this study, it is aimed to reveal
the macroeconomic, financial and psychological dimension of this process by drawing
attention to the radical and non-rational changes caused by a panic atmosphere experienced
in the markets after an economic or financial distress under excessive debt burden in the
case of asset bubble.
The contribution of this study to the literature is to demonstrate that the main factor in
excessive contractions and long-term recessions that can be seen in the economy is
excessive borrowing. In connection with this idea, it is noteworthy that this debt burden,
which has increased with the liberalization in the financial markets, has made countries and
households more fragile against the crises and has proposed alternative solutions to reduce
the financial vulnerability and present them to the attention of the public and related
institutions. Another contribution of the study is that the theory of "social benefit", which is
one of the basic views of classical economics, which can be summarized as "when
economic units try to realize the best option for them, maximizes social welfare," is not in
any case in the light of the phenomenon of debt deflation. Finally, it has hoped that these
studies and findings may contribute to the realization of a debt spiral risk that may lead to
more debt status in developing such as Turkey and developed countries as they pay more
debt, then to focus on this risk and ultimately to create an effective understanding of debt,
risk and monetary management.
KEYWORDS: Debt Deflation, Economic Crisis, Reflation Policies