Sosyal hizmet bakış açısından yoksul kadınlar: Altındağ örneği
Poor women from social work perspective: The example of Altındağ
Yazar: GÜLSÜM ÇAMUR DUYAN
Danışman: DOÇ. DR. NİLGÜN KÜÇÜKKARACA
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Sosyal Hizmetler = Social Services

Özet:
Bu çalışma yoksul kadınların; genel özelliklerini, yoksulluğu nasıl yaşadıklarını, yoksulluğu ve kendilerini nasıl değerlendirdiklerini, yoksullukla ilişkili sorunlarını, yoksullukla başetmede kullandıkları stratejilerini, yaşamdan elde edemediklerini, hayallerini ve beklentilerini belirlemeyi amaçlamıştır. Araştırma, Ankara ili Altındağ ilçesinde "en yoksul" olarak tanımlanan ve "sosyal yardımların en fazla verildiği yer" olarak belirlenen Çalışkanlar, Fatih, Server Somuncuoğlu, Hürriyet, Doğanşehir ve Hayri Akmanlar mahallelerinde yaşayan; 15 yaş üzeri toplam 458 kadın ile yapılmıştır. Veriler araştırmacı tarafından hazırlanan "Yoksul Kadın Görüşme Formu" aracılığıyla toplanmıştır. Araştırmada elde edilen temel bulgular şu şekilde özetlenebilir: Görüşülen kadınların yandan fazlası genç yetişkinlik dönemindedir, eğitim düzeyi oldukça düşüktür ve kadınların büyük bir bölümü evlidir. Kadınların neredeyse tamamı çalışma yaşamında olmayıp, sosyal güvence kapsamı dışındadır. Evli olan kadınların eşleri enformel işlerde çalışmaktadır. Kadınların çoğu göç deneyimine sahiptir; evlenme yoluyla veya iş bulma amacıyla Ankara'ya göç etmiştir ve büyük bir kısmı geri dönmeyi istememektedir. Kadınların kendi anne-babalan da yoksul olarak yaşamlarını sürdürmektedir; anneleri kendileri gibi evhanımıdır ve babalan da eşleri gibi enformel sektörde çalışmaktadır. Görüşülen kadınların ve ailelerinin çoğunun oldukça kötü koşullan olan konutlarda yaşadıkları, beslenme, barıma, giyim gibi en temel gereksinimlerini asgari düzeyde dahi karşılayamadıkları saptanmıştır. Yaşanan yoksulluğun derinliğinden dolayı kadınların çoğu yoksulluğu "olumsuz" algılamalarla betimlemiştir. Kadınların yandan fazlası yoksulluğun nedeni olarak işsizliği görmekte ve yoksulluk içinde yaşamış olmayı da bir kader olarak değerlendirmektedir. Yoksulluğu kader olarak değerlendirme, kadınların içinde bulundukları yaşamın "değişemez" olduğuna ilişkin inançlarına da işaret etmektedir. Ayrıca kadınların güçlü, güçsüz gibi kendilerine ait özellikleri tanımlarken yoksulluğu odak aldıkları belirlenmiştir. Örneğin güçsüz yön olarak yoksullukları, güçlü yön olarak da dayanıklı ve mücadeleci olmaları ön plana çıkmaktadır. Araştırmaya katılan kadınların çoğunun aile içi şiddet, beslenme (öğün atlama gibi), fiziksel sağlık (kronik hastalıklar) ve ruh sağlığıyla (depresyon, intihar girişimi) ilgili önemli sorunlar yaşadığı belirlenmiştir. Ayrıca olumsuz çevre ve ev koşullarının yanı sıra terkedilmiş evlerde yaşayan kadınların da bulunduğu saptanmıştır. Bunlara ek olarak görüşülen kadınlar ve aileleri ekonomik anlamda önemli yetersizlikler içinde olup; elektrik, su gibi faturaları düzenli olarak ödeyememekte ve sıklıkla borç almaktadır. Kadınların yoksullukla başetme stratejileri içinde çocuklarını okula göndermeme, küçük yaşta çocuk çalıştırma ve çeşitli sosyal yardım kurumlarından sosyal yardım alma çabalan öne çıkmaktadır. Sosyal destek sistemi anlamında akrabalık ilişkilerinin neredeyse yok denecek kadar az olduğu elde edilen bir diğer sonuçtur. Kadınların büyük bir bölümü yoksulluğu "yoksulluktan kadınların daha çok etkilendiği" ve yine "yoksulluğa kadınların çözüm bulduğu" şeklinde değerlendirmiştir. Yaşamdan beklenti anlamında kadınların çoğu çocuklarına yoksulluğu miras bırakmamayı ve onlara iyi bir gelecek sağlamayı istemektedir. Ayrıca kadınların en büyük hayallerinin eğitimli, okumuş ve meslek sahibi bir kadın olarak yaşama yeniden gelmek olduğu saptanmıştır.Anahtar Sözcükler: Yoksulluk, yoksulluğun kadınlaşması, yoksulluğa bağlı sorunlar, yoksulluk değerlendirmesi, yoksulluk algısı, düşünce ve inançları, yoksulların yaşamdan elde edemedikleri, yoksullukla başetme stratejileri, güçlendirme yaklaşımı, sosyal hizmet

Abstract:
The study aims to determine the general characteristics of women, how they experience poverty, how they evaluate poverty and themselves, their problems related with poverty, coping strategies with poverty they use, what they can not obtain from living, their dreams and expectations. The research is conducted with 458 women above 15 year old who live in the district of Ankara, Altındağ in Çalışkanlar, Fatih, Server Somuncuoğlu, Hürriyet, Doğanşehir and Hayri Atananlar quarters which are defined as being "the poorest" and determined as "the region where social aids are most given". The data is collected by using "Poor Women Interview Form" which is prepared by the researcher. The main findings obtained from the research can be summarized as the following: More than half of the women interviewed with are in their early adult period, the level of education is quite low and most of them are married. Almost the entire woman does not take place in economic life and do not have social insurance. The husbands of the married women work in informal sector. Most of the women have experienced migration; they migrate to Ankara by marriage or for finding a job and many of them do not want to return. The parents of the women live in poverty; their mothers are house wives like themselves and their fathers work in informal sector like their husbands. It is determined that most of the women and families interviewed, live in houses with quite poor conditions and can not meet the most basic needs such as nutrition, housing, dressing in the minimum level. Most of the women define poverty with "negative" perception due to profoundness of the poverty they live. More than half of the women conceive unemployment as the reason for poverty and evaluate living in poverty as their destiny. Evaluating poverty as their destiny points out Iheir belief that their life conditions are unchangeable. Besides it is found mat they use poverty as their focus point when they define their own characteristics like being strong or weak. For instance they state poverty for their weak sides, being tough and contentious for their strong sides. It is designated that most of the women participated in the research experience domestic violence, serious problems related with nutrition (like skipping meals), physical health (chronicle illnesses) and psychological health (depression, suicide attempt). Furthermore along with destitute conditions of environment and home, some of the women are found living in abandoned houses. In addition to these, the women and their families have critical incapability in economic terms; they can not pay the bills like electricity and water bills and usually borrow money. The leading coping strategies of women with poverty are not sending their children to school, having their children work outside and trying to get social aid from various social aid institutions. As another obtained result, kinship relations do almost not exist in terms of social support system. Most of the women evaluate poverty as "women are affected more from poverty" and "they are the women who find solutions to poverty". As an expectation, they do not want to heritage poverty to their children, and they wish to provide comfortable life for their children. Furthermore it is determined that the most imagined dream of them is to make a fresh start to life as being educated and having a profession. Key Words: Poverty, feminization of poverty, problems related with poverty, evaluation of poverty, perception of poverty, thoughts and beliefs, what poor women can not obtain, strategies of handling with poverty, empowerment approach, social work.