Peyzaj mimarlığının sosyal değeri: Bursa Kültürpark sosyal performans değerlendirmesi
Social value of landscape architecture: Bursa Kültürpark social performance evaluation
Yazar: KÜBRA HAN
Danışman: PROF. DR. GÜL SAYAN ATANUR
Bursa Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı / Peyzaj Mimarlığı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Peyzaj = Landscape ; Peyzaj mimarlığı = Landscape architecture ; Peyzaj tasarımı = Landscape design

Özet:
Kentsel yaşam kalitesinin en önemli bileşenlerinden biri olan açık yeşil alanlar değişen kent yapısında hızla azalmakta ya da kaybolmaktadır. Dünyada hızla ortaya çıkan kentleşme sorunu ve bunun beraberinde ekolojik, sosyal ve ekonomik kayıplar kentlerde açık yeşil alanların hayati önem kazanmasına sebep olmuştur. Bu azalmanın veya kaybolmanın etkilerini en aza indirgemek ve kentlerdeki açık yeşil alanları geri kazanmak hem yaşam mekânlarımızın hem de kentlinin geleceği için oldukça önem taşımaktadır. Açık-yeşil alanların bu koşullarda sahip olduğu ekonomik, ekolojik ve sosyal faydalarının bilimsel yöntemlerle ile ölçülerek kamuoyu ile paylaşılması gerekmektedir. Bu yöntemlerle ortaya konan faydalar, ölçülebilir değerlendirmelerle gelecekte kentlerdeki açık-yeşil alanlar için kullanılabilecektir. Kullanıcıların tasarlanmış mekânı değerlendirmesi ile ilgili çalışmaların kökeni 90'lı yıllarda yapılan kullanım sonrası değerlendirmesi (POS) çalışmalarına dayanmaktadır. Bununla birlikte açık yeşil alanların ekonomik, ekolojik ve sosyal değerinin benzer metodolojik yaklaşımlar çerçevesinde ölçülmesi ile ilgili sistematik çalışmalar 2010 yılından bu yana Amerikan Peyzaj Mimarlığı Vakfı (LAF) tarafından başlatılmıştır. LAF, benzer metodolojiler kullanarak değer ölçümlerini yaptığı örnek alan çalışması ile açık yeşil alan projelerinin uygulanmadan önceki ve sonraki durumlarını karşılaştırmıştır. Elde edilen sonuçlar, açık yeşil alanların peyzaj performans değerleri olarak sunulmuştur.
Türkiye hızlı kentleşme süreci içinde olan bir ülke olarak, kentsel açık yeşil alanların niteliği konusunda çok sayıda problemlerle karşı karşıya kalmıştır. Açık yeşil alanların azalması ve kullanıcı beklentilerinin değişimi de bu problemlerden biridir. Açık yeşil alanların korunması ve geliştirilmesi için öncelikle bu alanların sosyal değerinin ortaya konulması ülkemiz kentleri için önem taşımaktadır. Bu nedenle, çalışma kapsamında Türkiye'nin nüfus bakımından dördüncü büyük kenti olan Bursa'da bulunan Bursa Kültürparkı'nın mevcut sosyal performans değerinin ölçülmesi hedeflenmiştir.
Bu kapsamda literatürdeki örnek alan çalışmalarının sosyal performans değerlendirme yöntemleri incelenerek uygun veri elde etme yöntemleri seçilmiştir. Anket, kullanıcı ve alan gözlemi yöntemleri ile elde edilen veriler kullanılarak park kullanıcılarının sosyal performansı oluşturan bileşenler konusundaki memnuniyet düzeyi belirlenmiştir. Çalışmanın tekrarlanabilir bir yöntem önermesi ve Türkiye'nin diğer kentlerindeki açık yeşil alanların sosyal değerlerinin ortaya konulmasına katkı sunması ve bu çerçevede tasarımcılara yol gösterici olması amaçlanmıştır.

Abstract:
Open green areas, which are one of the most important components of urban life quality, are rapidly decreasing or disappearing in the changing urban structure. The rapidly emerging problem of urbanization in the world, as well as ecological, social and economic losses, has caused open green areas to gain vital importance in cities. Minimizing the effects of this reduction or disappearance and restoring the open green spaces in the cities are very important for the future of both our living spaces and the city. The economic, ecological and social benefits of open-green areas in these conditions should be measured and shared with the public by scientific methods. The benefits demonstrated by these methods can be used for open-green areas in cities in the future with measurable assessments. The origin of the studies related to the evaluation of the designed space of the users is based on the post-use evaluation (POS) studies conducted in the 90' years. However, systematic studies on the measurement of the economic, ecological and social value of open green spaces within the framework of similar methodological approaches have been initiated by the American Landscape Architecture Foundation (LAF) since 2010. LAF compared the case studies of light green space projects before and after their sample field study using similar methodologies made value measurements. The results obtained are presented as landscape performance values of light green areas.
As a country in the process of rapid urbanization, Turkey has faced numerous problems regarding the nature of urban open green areas. The reduction of light green spaces and the change in user expectations is also one of these problems. For the protection and development of open green areas, firstly, the social value of these areas is important for the cities of our country. For this reason, within the scope of the study, it was aimed to measure the current social performance value of Bursa Kulturpark, which is the fourth largest city in terms of population of Turkey.
In this context, social performance evaluation methods of sample field studies in the literature were examined and appropriate data acquisition methods were selected. Using data obtained by survey, user and field observation methods, the satisfaction level of park users on the components that constitute social performance has been determined. The study is intended to propose a repeatable method and contribute to the social values of open green areas in other cities of Turkey and to guide designers in this context.