Kahramanmaraş ovası topraklarının aktif kireç içeriği ve bitki besin elementleri ilişkileri
Relationship between active lime content and plant nutrient elements of Kahramanmaraş plain soils
Yazar: ESEN GÜL AK
Danışman: PROF. DR. KADİR YILMAZ
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Tarım toprakları = Agricultural soils

Özet:
Topraklarda bitkilerin besin elementi alımını etkileyen çeşitli faktörler mevcuttur. Bu aşamada tartışılan konulardan birisi de topraklarda toplam kirecin mi yoksa aktif kirecin mi elementlerin alımı üzerine daha etkili olduğudur. Bu araştırmada toprakların aktif kireç ve toplam kireç içerikleri ile diğer toprak faktörleri arasındaki ilişkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Amaç doğrultusunda Kahramanmaraş Ovası'nda 30 farklı arazi ve 2 farklı derinlikten alınan toprak örneklerinde pH, tuz, toplam kireç, aktif kireç, organik madde, KDK, tekstür, yarayışlı fosfor, değişebilir katyonlar ve mikro elementler incelenmiştir. Yapılan analizler sonucunda 0-20 ve 20-40 cm derinliklerde aktif kireç ile toplam kireç arasında %1 düzeyinde pozitif yönlü yüksek bir korelasyonun olduğu bulunmuştur. Yüzey derinliğinde (0-20 cm) aktif kireç ve toplam kireç ile toprak pH'sı, değişebilir kalsiyum, alınabilir demir ve bakır ile %1 seviyesinde, yarayışlı fosfor ile %5 düzeyinde yüksek korelasyonların olduğu belirlenmiştir. Alt katmanda ise (20-40 cm) aktif kireç ve toplam kirecin kalsiyum ile %1 ve demir ile %5 seviyesinde korelasyon gösterdiği tespit edilmiştir. Yapılan araştırmada kireç içeriğinin düşük olduğu topraklarda aktif kirecin toplam kireçten fazla olduğu bulunmuştur. Bunun nedeni olarak toprak çözeltisindeki ve değişebilir yüzeylerdeki kalsiyumun aktif kireç miktarlarını etkilediği şeklinde açıklanmıştır. Bu bulgular sonucunda düşük toplam kireç içeriğine sahip topraklarda yapılan aktif kireç analizi metodunun güvenilir olmadığı sonucuna varılmıştır. Aktif kireç analizi reaksiyonlarından hareketle metodun aslında aktif kalsiyum analizi olduğu dikkate alındığında bu durum daha net anlaşılmaktadır. Toplam kireç miktarının arttığı durumlarda metodun daha güvenilir olduğu anlaşılmaktadır. Sonuç itibariyle, aktif kireç toplam kireç ile birlikte bazı besin elementlerinin yarayışlılığı üzerine etkili olabilmektedir. Bu durumun bitki denemeleri ile de test edilmesi daha güvenilir sonuçlar verecektir.

Abstract:
There are various factors affecting nutrient uptake by plants in soils. One of the issues discussed at this stage is whether total lime or active lime is more effective on the uptake of nutrients in soils. The aim of this research is to determine the relationships between the active lime and total lime content of soils and other soil factors. For this purpose, pH, salt, total lime, active lime, organic matter, KDK, texture, available phosphorus, exchangeable cations and microelements were analyzed in soil samples taken from 30 different fields and 2 different depths in Kahramanmaraş Plain. As a result of the analysis, it was found that there was a high positive correlation between active lime and total lime at 0-20 and 20-40 cm depths at 1% level. At the surface depth (0-20 cm), it was determined that there are high correlations at the 1% level between active lime and total lime with soil pH, exchangeable calcium, available iron, and copper. Additionally, there are high correlations at the 5% level with available phosphorus. In the subsoils (20-40 cm), it was observed that there are correlations between active lime and total lime with calcium at the 1% significance level and with iron at the 5% significance level. In the study, it was found that active lime was higher than total lime in soils with low lime content. This was explained by the influence of calcium in soil solution and exchangeable surfaces on the levels of active lime. As a result of these findings, it was concluded that the method of active lime analysis in soils with low total lime content is not reliable. Considering the reactions involved in active lime analysis, it becomes clearer that the method is essentially an analysis of active calcium. The method seems to be more reliable when the total lime content increases. In conclusion, active lime, in conjunction with total lime, can affect the availability of some nutrients. Testing this phenomenon through plant trials will provide more reliable results.