Hipofiz ameliyatı olan hastaların preoperatif ve postoperatif erken/geç dönemde endokrin fonksiyonlarının değerlendirilmesi
Evaluation of preoperative and postoperative EARLY/late endocrine functions of patients after pituitary surgery
Yazar: KÜBRA AĞCA
Danışman: DOÇ. DR. FETTAH ACIBUCU
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Adana Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Diabetes insipidus = Diabetes insipidus ; Endokrin bezler = Endocrine glands ; Endokrin sistem = Endocrine system ; Hipofiz bezi = Pituitary gland ; Hipofiz hastalıkları = Pituitary diseases ; Hormonlar = Hormones ; Postoperatif dönem = Postoperative period ; Preoperatif dönem = Preoperative period

Özet:
Giriş ve Amaç: Hipofizer kitleler kafa içi tümörlerin %15-20'sini oluşturmaktadır. Hipofiz ameliyatından sonra; hiperfonksiyone adenomlara bağlı endokrin fonksiyonlar veya basıya bağlı hormonal yetmezlikler düzelebilir. Post-op hipofizer yetmezlik gelişen hastalarda endokrin fonksiyonlar zamanla düzelebilir. Bu hastaların endokrin fonksiyonları açısından takibi; hastanın ömür boyu replasman tedavisi almaması açısından önemlidir. Çalışmamızda kliniğimizde takip olan hastaların preoperatif ve postoperatif erken/geç dönem endokrin fonksiyonlarını değerlendirdik ve endokrinolojik değerlendirmenin önemini vurgulamayı amaçladık.
Yöntem: Çalışmamıza Adana Şehir Eğitim ve Araştırma Hastanesi SBÜ Beyin ve Sinir Cerrahisi'nde 01.01.2015-31.07.2021 tarihleri arasında hipofiz operasyonu geçirmiş olan ve Endokrinoloji ve Metabolizma hastalıkları kliniğinde takipli 18 yaş ve üzeri hastalar alındı. Çalışmaya 103 hasta dahil edildi. Hastaların yaş, cinsiyet, tanı tarihi, tanı yaşı, operasyon tarihi, operasyon tipi, patoloji, immunohistokimyasal boyamalar, operasyon sonrası aldığı tedaviler, operasyon öncesi ve operasyon sonrası bazal hipofiz hormonları ve MR takipleri kaydedildi. Postoperatif erken dönem (ilk 3 ay), postoperatif 1. yıl ve hastanın son vizitindeki endokrin fonksiyonlar kaydedildi ve analizler gerçekleştirildi.
Bulgular: Olgularımızın 54 (%52,4)'ü erkek, 49 (%47,6)'u kadın idi. Yaş ortalamaları 46,6±13,4 yıl olduğu belirlendi. Çalışmaya dahil edilen hastalardan 85 (%82,5)'inin hipofiz adenomu tanısı aldığı tespit edildi. En sık görülen hipofiz adenomu non-fonksiyonel adenomlardı (%53,2). Hastaların tümör çapları 2,21±1,07 cm iken, takip süreleri ortalama 2,6±1,5 yıl olduğu saptandı. Hipofiz yetmezlik sayısı medyan değerleri hastalarda preoperatif dönemde 1, postoperatif ilk 3 ayda 3, postoperatif 1. yılda 2, son vizitte ise 2 idi ((ortalama±standart sapma) 1 (0,81±0,9) iken, 3.ay, 12. ay ve son kanlarındaki hipofiz yetmezlik sayısı sırasıyla (ortalama±standart sapma): 2,5±1,4- 2,2±1,4- 2,1±1,4 idi). DI açısından değerlendirildiğinde preoperatif dönemde 7 hastada (%6.8) DI mevcutken, postoperatif 2. haftada 80 (%77,7), postoperatif 3. ayda 56 hastada (%54.4) DI mevcuttu. Hastaların son takiplerinde ise 33 hastada (%32) DI tespit edildi. Cerrahi sonrası hipofiz yetmezliklerinin cinsiyetle ilişkisini araştırdığımız analizlerde sadece Dİ'un anlamlı olarak kadınlarda daha fazla geliştiğini gözlemledik (p<0,05). Preoperatif tiroid fonksiyon testlerinde hastaların %14,6'sının hipotiroidisi mevcuttu. Ameliyat sonrası 3. ay kan tahlillerinde hastaların %59,2'sinde hipotiroidi tespit edildi. Adrenal yetmezlik, preoperatif dönemde %12,6 olarak görülürken sonraki kontrollerinde %50 düzeylerinde tespit edildi. Hipogonadizm ise preoperatif dönemde %35,9 oranında görülürken 3-12. ay kontrollerinde %60 düzeylerindeydi. Postoperatif 1. yıl ve son vizit akromegali bulgularında remisyon oranı % 76,9 idi. Prolaktinoma remisyon oranları postoperatif 1. yıl ve son vizit bulgularında sırasıyla % 84,6 ve % 76,9 idi. Fonksiyonel ve nonfonksiyel hipofiz adenomlarında cerrahi öncesi ve sonrasında gelişen hipofizer yetmezlik oranları karşılaştırıldığında aralarında anlamlılık bulunmadı (p>0,05).

	Tartışma ve Sonuç: Çalışmamızda özellikle DI ve adrenal yetmezliğin hastalarda görülme yüzdesinin postoperatif 3. ayda preoperatif döneme göre ciddi oranda arttığını, daha sonra ise 6. ay ve 12. ay kontrollerinde de azalma eğiliminde olduğunu gözlemledik. Hipofiz cerrahi sonrası gelişen hipofiz hormon yetmezliği oranlarımız literatürdeki çoğu çalışmadan fazla olması çalışmamızın en önemli sonucuydu. Bu nedenle postoperatif dönemde endokrin fonksiyonların takibi, komplikasyonların daha iyi anlaşılması ve tedavi seçimi yönetimi açısından önemlidir. Hipofiz yetmezliklerinde zamanla düzelme olacağı göz önüne alındığında tedavi sonlandırılması ve hastanın takibi açısından önemlidir.

Anahtar kelimeler: Hipofizer yetmezlik, Diabetes insipidus, Hipofiz cerrahisi, Hormon.

Abstract:
Aim: 15-20% of intracranial tumors are pituitary masses. After pituitary surgery; endocrine functions due to hyperfunctional adenomas or hormonal failures due to mass pressure may be normal. Endocrine functions may improve over time in patients who develop post-op pituitary insufficiency. Follow-up of these patients in terms of endocrine functions; It is important that the patient does not receive replacement therapy for life. In our study, we evaluated the preoperative and postoperative early/late period endocrine functions of the patients followed up in our clinic and aimed to emphasize the importance of endocrinological evaluation.
Methods: Patients aged 18 years and over, who had undergone pituitary operation between 01.01.2015 and 31.07.2021 in Adana City Training and Research Hospital Neurosurgery Clinic and were followed up in the Endocrinology and Metabolism Diseases Clinic were included in our study. 103 were included in the study. We recorded patients ages, genders, date of diagnosis, age of diagnosis, date of operation, type of operation, pathology, immunohistochemical staining, post-operative treatments, preoperative and postoperative basal pituitary hormones, and MRI results. The endocrine functions in the early postoperative period (first 3 months), postoperative first year and at the last visit of the patient were recorded and analyzed.
Results: 54 (52.4%) of our cases were male and 49 (47.6%) were female. The mean age was determined to be 46.6±13.4 years. It was determined that 85 (82.5%) of the patients included in the study were diagnosed with pituitary adenoma. The most common pituitary adenomas were non -functional adenomas (53.2%). Tumor diameters of the patients 2.21±1.07 cm, and the mean follow-up period was 2.6±1.5 years. The median values for the number of pituitary insufficiency were 1 in the preoperative period, 3 in the postoperative 3rd month, 2 in the postoperative 1st year, and 2 in the last visit (mean±standard deviation) 1 (0.81±0.9) at the 3rd month, The number of pituitary insufficiency in the 12th month and last blood, respectively (mean±standard deviation: 2.5±1.4-2.2±1.4-2.1±1.4). When evaluated in terms of DI, DI was present in 7 patients (6.8%) in the preoperative period, DI was present in 80 (77.7%) patients in the postoperative 2nd week and in 56 patients (54.4%) in the postoperative 3rd month. In the last follow-up of the patients, DI was detected in 33 patients (32%). In the analyzes in which we investigated the relationship between pituitary insufficiency and gender after surgery, we observed that only DI developed significantly more in women (p<0.05). In preoperative thyroid function tests, 14.6% of the patients had hypothyroidism. Hypothyroidism was detected in 59.2% of the patients in the 3rd month postoperative blood tests. While adrenal insufficiency was seen as 12.6% in the preoperative period, it was found to be 50% in the following controls. Hypogonadism, on the other hand, is seen at a rate of 35.9% in the preoperative period. It was 60% at monthly controls. The remission rate was 76.9% in acromegaly findings at the postoperative 1st year and at the last visit. Prolactinoma remission rates were found to be 84.6% and 76.9% at the postoperative 1st year and at the last visit, respectively. There was no significant difference between functional and nonfunctional pituitary adenomas and pituitary insufficiency developing before and after surgery (p>0.05).
Discussion and Conclusion: In our study, we observed that the incidence of DI and adrenal insufficiency in patients increased significantly at the postoperative 3rd month compared to the preoperative period, and then started to decrease at the 6th and 12th month controls. The most important result of our study was that our rates of pituitary hormone deficiency developing after pituitary surgery were higher than most studies in the literature. Therefore, the follow-up of endocrine functions in the postoperative period is important in terms of better understanding of complications and treatment selection management. Considering that there will be improvement in pituitary insufficiency over time, it is important to terminate the treatment and to follow up the patient.

Keywords: Pituitary insufficiency, Diabetes insipidus, Pituitary surgery, Hormone.