Tip 2 diyabetli bireylerde vitamin d düzeyi ilehba1c düzeyi arasındaki ilişki
The relationship between vitamin d and hba1c level in individuals with type 2 diabetes mellitus
Yazar: BETÜL GÖKMEN
Danışman: DOÇ. DR. TİJEN ACAR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Giriş ve Amaç: Diyabet ülkemizde ve tüm dünyada sıklığı giderek artan,
birçok makro ve mikro komplikasyona neden olabilen kronik bir hastalıktır. Kişinin 
yaşam standartlarını ve yaşam süresini etkiler. Kişiye, çevresine ve sağlık sistemlerine 
ciddi yük getirir. Vitamin D başta kas-iskelet sistemine etkileri olmak üzere vücudun 
birçok doku ve organında etkisini gösteren yağda eriyen bir hormondur.Vitamin D ile 
diyabet ilişkisi incelemek amacıyla yapılan birçok çalışmada vitamin D'nin diyabet 
gelişiminde ve diyabetin glisemik kontrolünde önemli etkileri olduğu bulunmuştur.
Bu nedenle çalışmamızda tip 2 diabetes mellituslu bireylerde HbA1c düzeyi ile 
vitamin D düzeyi arasındaki ilişkiyi saptamayı amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız tek merkezli, retrospektif, tanımlayıcı bir 
çalışma olup çalışmamızda SBÜ Ankara Atatürk Sanatoryum Eğitim ve Araştırma 
Hastanesi Aile Hekimliği Kliniği'ne 1 Eylül 2020-1 Eylül 2021 tarihleri arasında 
başvurmuş dahil edilme ve dışlama kriterlerine uyan 289 hastanın hastane otomasyon 
sistemindeki veya e-nabızdaki kayıtları retrospektif olarak taranmış olup, yaş,
cinsiyet, vitamin D, HbAc1 düzeyi ile bu düzeylere bakılan sezon (ilkbahar-yaz,
sonbahar-kış), aldığı diyabet tedavisi ve komorbid hastalıkları kaydedilmiştir.
Vitamin D düzeyi >20 ng/ml yeterli, 10-20 ng/ml yetersiz, <10 ng/ml eksiklik olarak 
3 gruba ayrılmıştır. HbA1c düzeyi ≤%7 iyi glisemik kontrol, >%7 kötü glisemik 
kontrol şeklinde iki gruba kategorize edilmiştir. Grup içi ve gruplar arası verilerin 
analizi için Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) 22.0 istatistik paket 
programı kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya 196'sı kadın 289 hasta dahil edildi ve ortalama yaş 
59,28±7,71 (yıl) idi. Hastaların D vitamini ortalamaları kadınlarda 11,33±6,10 ng/ml
iken erkeklerde 15,67±6,92 ng/ml olarak belirlenmiştir. Vitamin D düzeyi ile cinsiyet 
arasında anlamlı bir ilişki bulunmaktadır (p<0,05). Hastaların HbA1c ortalaması ise 
kadınlarda %7,83±1,83 iken erkeklerde %8,04±2,09 olarak belirlenmiştir. Kadın ve 
erkekler arasında HbA1c düzeyi açısından istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık 
bulunmamaktadır(p>0,05). Vitamin D grupları arasında HbA1c düzeyi açısından 
anlamlı bir fark saptanmamıştır. Yine aynı şekilde HbA1c grupları arasında Vitamin 
D düzeyi açısından anlamlı bir fark saptanmamıştır(p>0,05). Aldığı diyabet tedavisi 
viii
vitamin D gruplarına göre istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık göstermez iken 
HbA1c gruplarına göre istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık göstermiştir(p:>0,05,
<0,05). Oral antidiyabetik tedavisi gören hastalarda iyi glisemik kontrol oranı daha
yüksek iken sadece insülin ve oral antidiyabetik+insülin tedavisi tedavisi gören 
hastalarda kötü glisemik kontrol oranı daha yüksektir(p<0,05).
Sonuçlar: Çalışmamızda tip 2 diyabetli hastaların %85,5'inde vitamin D 
eksikliği ve yetersizliği saptanmıştır. Vitamin D ile HbA1c düzeyleri arasındaki ilişki 
istatistiksel olarak anlamlı değildi(p=0,614). Bu bulgular vitamin D düzeyinin 
diyabetik bireylerde glisemik kontrolle bağlantılı olmayabileceğini 
düşündürmektedir. Diyabette vitamin D seviyesi ve vitamin D takviyesinin rolünü 
anlamak için prospektif geniş kapsamlı, uzun dönem takipli ve daha geniş hasta 
popülasyonunu içeren araştırmalara ihtiyaç vardır. Vitamin D eksikliğinin yüksek 
prevalansı göz önüne alındığında diyabetik hastalarda vitamin D eksikliğinin neden 
olabileceği sağlık sorunlarını gidermek için özel önlemler alınması gerekmektedir.
Anahtar Kelimeler: HbA1c, Tip 2 Diabetes Mellitus, Vitamin D

Abstract:
THE RELATIONSHIP BETWEEN VITAMIN D AND HBA1C LEVEL IN 
İNDİVİDUALS WİTH TYPE 2 DIABETES MELLITUS
Introduction and Aim: Type 2 Diabetes Mellitus is a chronic disease, which 
has an increasing incidence in all over the world and our country, causes many macro 
and micro complications. It affects the life quality and the life time of an individual, 
It causes a burden on oneself, those around and healthcare system. Vitamin D is a fatsoluble hormone that affects many tissues and organs in the body especially the 
musculoskeletal system. In many studies conducted to examine the relationship 
between vitamin D and diabetes, it has been found that vitamin D has important effects 
on the development of diabetes and on the glycemic control of diabetes. Therefore, 
our aim in this study is to determine the relationship between HbA1c and vitamin D 
level in individuals with type 2 diabetes.
Material And Methods: Our study is a retrospective, descriptive study and
the records of 289 patients who met the inclusion and exclusion criteria, applied to 
The Health Sciences University Ankara Ataturk Sanatory Educatıon And Research 
Hospıtal Family Medicine Clinic between 1 September 2020 and 1 September 2021 
were retrospectively scanned in the hospital automation system or e-nabız. Age, 
gender, vitamin D and HbA1c levels, the season in which these levels were examined 
(spring-summer, autumn-winter), diabetes treatment and comorbid diseases were 
recorded. Vitamin D level was categorized into three groups as >20 ng/ml sufficient, 
10-20 ng/ml insufficient, and <10 ng/ml deficiency. The HbA1c level was categorized 
into two groups as ≤7% good glycemic control and >7% poor glycemic control. 
Statistical package for the social sciences (spss) 22.0 statistics package program was 
used for the analysis of intragroup and intergroup data. The statistical significance 
level was accepted as p<0,05.
Results: 289 patients, 196 of whom were female, were included in the study 
and the mean age was 59,28±7,71(years). In the study the mean vitamin D level of the 
patients was determined as 11,33±6,10 ng/ml in women and 15,67±6,92 ng/ml in men. 
There was a statistically significant relationship beetween vitamin D levels and 
x
gender(p<0.05). The mean HbA1c level of the patients was %7,83±1,83 in women 
and %8,04±2,09 in men. There was no difference between men and women in terms 
of HbA1c levels(p>0.05). There was no significant difference between the vitamin D 
groups in terms of HbA1c levels. Likewise, there was no significant difference 
between the HbA1c groups in term of Vitamin D levels(p>0.05). While the received 
diabetes treatment did not show a statistically significant difference according to the 
vitamin D level, it showed a statistically significant difference according to the HbA1c 
level(p:>0.05, <0.05). While good glycemic control ratio was higher than poor 
glycemic control in patients treated with oral antidiabetic, poor glycemic control ratio
was higher than good glycemic control in patients treated with insulin, and oral 
antidiabetic+insulin(p<0.05).
Conclusion: In our study, vitamin D deficiency and insufficiency were found 
in 85.5% of patients with type 2 diabetes. The relationship between vitamin D and 
HbA1c level was not statistically significant(p=0,614). These findings suggest that 
vitamin D level may not be associated with glycemic control in diabetic individuals. 
There is a need for more prospective, with long-term follow up and comprehensive 
studies to understand the role of vitamin D level and vitamin D supplementation in 
diabetes. Considering the high prevalence of Vitamin D deficiency, special 
precautions should be taken to eliminate the health problems that may be caused by 
Vitamin D deficiency in diabetic patients.
Key Words: HbA1c, Type 2 Diabetes Mellitus, Vitamin D