Hurufilik düşüncesindeki "Vech (İnsan yüzü)" kavramının Alevi-Bektaşi kültürüne etkisi
The effect of "Vech (Human face)" notion in hurufism thought on Alevi-Bektashi culture
Yazar: SELÇUK ŞENGÜL
Danışman: DOÇ. DR. İLGAR BAHARLU
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Hacı Bektaş Veli Araştırma ve Uygulama Enstitüsü / Alevi Bektaşi Kültürü Ana Bilim Dalı / Alevi Bektaşi Kültürü Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu çalışma, Alevi-Bektaşi inanç sistemi ile Hurufilik arasındaki ilişkiyi "vech (insan 
yüzü)" kavramı üzerinden ele almayı amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda
çalışmada Hurufiliğin Alevi-Bektaşi inanç sistemi üzerindeki etkisi, niceliksel (tarihî, 
kültürel, doktriner) ve niteliksel (Tanrı-evren-insan ekseninde, sınırlı, göreli)
parametreler üzerinden ve somut delillerle ortaya koyularak ilişkinin mahiyeti 
belirlenmeye çalışılmıştır.
Çalışmada, Hurufiliğin Alevi-Bektaşi inanç sistemi üzerindeki etkisinin sebeplerinin 
neler olabileceği sorusuna cevap aranırken aynı zamanda Hurufiliğin doğru 
tanımlanmasının gereği de vurgulanmıştır. Bu gereklilik, iki inanç sistemi arasındaki 
benzerliğin doğru yerde aranması nedeniyle vurgulanmaya değer görülmüştür. Bu 
doğrultuda öncelikle Hurufiliğin tarihî, dinî ve doktriner çerçevesi çizilmiştir. Daha 
sonra ise her iki inanç sisteminin Tanrı-evren-insan tasavvuru konusunda ortak bir 
inanç evrenini benimsediği hususu vech kavramı üzerinden izah edilmeye 
çalışılmıştır. Bu noktada, iki inanç sisteminin İslam düşünce geleneğindeki ortak 
yerinin irfâni, tasavvufî ve mistik gelenek olduğu ve söz konusu etkileşimin hem 
niceliğinin hem niteliğinin bu çerçevede aranması gerektiği öne sürülmüştür.
Nihayet, bu teorik çerçeve içinde, Alevi-Bektaşi literatüründe "vech" kavramının izi 
sürülmüş ve Alevi-Bektaşi inanç sistemine etki eden bu ve bununla doğrudan ilgili 
diğer kavramlar üzerinden etkinin somut delilleri ortaya konmaya çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Vech, Alevi-Bektaşi, Hurufilik, Tanrı-evren-insan algısı

Abstract:
This study aims to examine the relationship between the Alevi-Bektashi belief 
system and Hurufism through the concept of "vech (human face)". In line with this 
purpose, the study intends to determine the nature of the relationship through 
quantitative (historical, cultural, doctrinal) and qualitative (God-universe-human 
axis, limited, relative) parameters and concrete evidences.
In the study, while searching for an answer to the question of the reasons for the 
influence of Hurufism on the Alevi-Bektashi belief system, the necessity of a correct 
definition of Hurufism is also emphasised. This necessity is deemed worth 
emphasising because the similarity between the two belief systems is sought in the 
right place. Accordingly, firstly, the historical, religious and doctrinal framework of 
Hurufism is drawn. Then, it is tried to explain the similarity between the two belief 
systems in terms of the conception of God-universe-human through the concept of 
wech. At this point, it is argued that the common place of the two belief systems in 
the tradition of Islamic thought is the wisdom, tasavvufic and mystical tradition and 
that both the quantity and quality of the interaction in question should be sought 
within this framework.
Finally, within this theoretical framework, the concept of "vech" has been traced in 
the Alevi-Bektashi literature and concrete evidence of the influence of this and other 
directly related concepts on the Alevi-Bektashi belief system has been tried to be 
revealed.
Key Words: Vech (human face), Alevi-Bektashi, Hurufism, God-universe-human 
perception