Türkiye ve İran'ın Kuzey Irak'a (IKBY) yönelik politikalarının karşılaştırılması (2003-2017)
Comparison of policies of Turkey and Iran toward northern Iraq (KRG) (2003-2017)
Yazar: MURAT ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. CENGİZ DİNÇ
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Amerika Birleşik Devletleri = United States of America ; Irak = Iraq ; Kuzey Irak = Northern Iraq ; Kürtler = Kurdish ; Türk dış politikası = Turkish foreign policy ; Türk-Irak ilişkileri = Turkish-Iraq relations ; Türkiye = Turkey ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy ; İran = Iran

Özet:
Bu çalışmada, Irak Kürtlerinin 1.Dünya Savaşından sonraki siyasallaşma süreci, Türkiye ve İran'ın politikaları çerçevesinde analiz edilmeye çalışılmıştır. Özellikle Irak Kürtlerinin bulunduğu bölgede zengin yer altı kaynaklarının varlığı nedeniyle küresel güçlerin müdahale alanı olmuştur. Çalışmada ABD'nin 2003 yılında Irak'a müdahalesiyle oluşan yeni konjonktürel durum ele alınmıştır.
Türkiye, Irak'ın kuzeyinde gelişen olaylara karşı sessiz kalmamış, kendi güvenliği için gerektiğinde sınır ötesine operasyon düzenlemekten çekinmemiştir. Bu yaklaşım, ABD'nin Irak'a müdahalesinden sonra IKBY'nin resmi federal statü kazandığı 2005 yılına kadar devam etmiştir. Ancak 2007 yılında Türkiye'de AK Parti'nin ikinci kez güçlü bir şekilde iktidara gelmesi ve başta ABD olmak üzere batılı güçlerin teşviki, Türkiye'nin IKBY'ye yönelik politikasındaki dönüşümü sağlamış, psikolojik engeller ve kırmızı çizgiler yerini siyasi, kültürel ve ekonomik işbirliğine bırakmıştır. İran ise bu döneme kadar Irak ile arasındaki sorunlarından dolayı Iraklı Kürtleri tehdit yerine güvenliği açısından bir fırsat kaynağı olarak değerlendirmiş ve çıkarları için yeri geldiğinde onları desteklemiş, yeri geldiğinde ise desteğini çekmiştir. Bu durum, 2003 yılında ABD'nin ve daha sonra Türkiye'nin bölge politikasına dahil olmasıyla değişmeye ve dönüşmeye başlamıştır.
ABD'nin 2011 yılında Irak'tan çekilmesiyle Türkiye ve İran, bölgede siyasi, ekonomik ve kültürel güç mücadelesine girişmiş, neticesinde İran'ın mezhepçi ve Bağdat yanlısı tavrı IKBY'yi Türkiye ile her konuda işbirliği yapmaya itmiştir. Bu süreçte, Türkiye ve İran, IKBY üzerinde siyasi, ekonomik ve kültürel rekabete girmişlerdir.
	IŞİD'in ortaya çıkmasıyla IKBY, batılı güçlerden aldığı destekle bölgede varlığını güçlendirmiş ve 2017 yılında bağımsızlık referandumu düzenlemiştir. Bu durumu kendi bütünlüklerine bir tehdit olarak algılayan Türkiye ve İran aynı safta bir araya gelmiş ve IKBY'ye karşı yaptırım kararları almışlardır.

Anahtar Kelimeler: IKBY, Türkiye, İran, ABD, Bağımsızlık Referandumu

Abstract:
In this study, politicization process of Iraqi Kurds after World War 1 is analysed through the lens of foreign policies of Turkey and Iran. Especially the existence of abundant underground resources in where Iraqi Kurds densely populated made their territories open to intervention of global powers. This work elaborates on the new conjuncture shaped after USA's 2003 invasion of Iraq.
Turkey did take proactive role in the incidences occurred in the northern part of Iraq and it did not refrain from making cross border operations for its own territorial security. Turkey maintained the proactive approach it took from the very early stages of the USA's Iraq invasion till 2005 when KRG gained its official federal status. However Turkey's KRG related policies went into new phase as AKP came to power in 2007 for the second time together with the USA and its western allies support. Those factors led psychological impediments and red lines of Turkey's foreign policy to left its place to political, cultural and economic collaboration. Meanwhile Iran on the other hand regarded Iraqi Kurds as an opportunity instead of a security threat and it gave support to them as long as this support served to its own interests and withdrew it if the support contradicts with Iran's interests. This approach that Iran carried on lasted till 2003 at when USA and then after Turkey began to be involved in regional policies.  
In 2011, at the time of USA's military withdrawal from Iraq, Turkey and Iran entered into political, economic and cultural power struggle and consequently Iran's sectarian policies together with its pro-Baghdad stance brought KRG's complete  
cooperation with Turkey. In this process Turkey and Iran ended up having rivalry in political, economic and cultural contexts.
	After the emergence of ISIS, KRG strengthened its existence in the region with the support it has taken from its Western allies and in 2017 it held the independence referendum, consequently. And after that Iran and Turkey who regarded this referendum move as threat to their own integrity united under compromising line and imposed sanctions against KRG.
Keywords: KRG, Turkey, Iran, USA, Independence Referendum