Özel yetenekli ergenlerin depresyon düzeylerinin incelenmesi
Examination of depression levels of gifted and talented adolescents
Yazar: ABDULMUTTALİP ALÇAY
Danışman: PROF. DR. ESRA CEYHAN
Anadolu Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu araştırma özel yetenekli ergenlerin depresyon düzeylerini incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu temel amaç çerçevesinde özel yetenekli ergenlerin depresyon düzeylerinin nasıl bir dağılım gösterdiği ile depresyon düzeylerinin cinsiyet, en yakın arkadaşın özel yetenekli olup olmama durumu ve sınıf düzeyine göre değişip değişmediği incelenmiştir. Özel yetenekli ergenlerin, öz düzenleme, akran ilişkileri, anne baba tutumları ve öz anlayış düzeylerinin depresyon düzeyleri üzerindeki yordayıcılıkları incelenmiştir. Ayrıca özel yetenekli kız ve erkek ergenlerde bu değişkenlerin depresyon düzeyleri üzerindeki yordayıcılıkları ayrı ayrı incelenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu 497 (266 kız, 206 erkek) özel yetenekli ergen oluşturmaktadır. Veriler, t testi, tek yönlü varyans analizi ve hiyerarşik regresyon ile analiz edilmiştir. 
Araştırma sonuçlarına göre özel yetenekli ergenlerin depresyon düzeylerinin orta düzeyde olduğu, cinsiyete ve en yakın arkadaşın özel yetenekli olma durumuna göre anlamlı şekilde farklılaştığı, sınıf düzeyine göre ise anlamlı bir farklılığın olmadığı ortaya konmuştur. Aynı zamanda özel yetenekli ergenlerin depresyon düzeylerini kendine yönelik acımasızlık, psikolojik özerklik, çatışma, koruma ve yardım değişkenlerinin yordadığı ortaya konmuştur. Bu değişkenlerin özel yetenekli ergenlerin depresyon düzeylerinin yüzde 62'sini açıkladığı belirlenmiştir. Özel yetenekli erkek ve kız ergenler açısından bu örüntünün farklılaştığı; özel yetenekli erkek ergenlerin depresyon düzeylerinin yüzde 66'sını kendine yönelik acımasızlık ve koruma değişkenlerin açıkladığı ortaya konmuştur. Özel yetenekli kız ergenlerin depresyon düzeylerinin yüzde 60'ını ise kendine yönelik acımasızlık, psikolojik özerklik, yardım ve çatışma değişkenlerin açıkladığı bulunmuştur. Özel yetenekli ergenlerin depresyon düzeylerini açıklamada kendine yönelik acımasızlığın en güçlü yordayıcı olduğu görülmüştür.

Abstract:
The current study was carried out to investigate the depression levels of gifted and talented adolescents. In the study, it was also examined and discussed how the depression levels of gifted adolescents were distributed and whether their depression levels changed according to gender, the giftedness of their best friend, and grade level. Within the scope of the study, the predictors of gifted adolescents' self-regulation, peer relationships, parental attitudes and self-compassion levels on their depression levels were investigated. In addition, the predictors of these variables on depression levels in gifted and talented female and male adolescents were also examined separately. Data were analyzed by t-test, one-way analysis of variance and hierarchical regression. According to the results of the research, it was revealed that the depression levels of gifted and talented adolescents are at moderate level. It was also found that the depression levels of the gifted adolescents differed significantly according to the gender and the giftedness of the best friend, but there was no significant difference according to the grade level. The findings of the study also showed that the depression levels of gifted and talented adolescents were predicted by psychological autonomy, self-coldness, conflict, protection and help variables. It was determined that these variables explained 62 percent of the depression levels of gifted and talented adolescents. It has been revealed that this pattern differs according to gender; the depression levels of gifted male adolescents are predicted by self-coldness and conflict and these variables predict 66 percent of the depression levels of gifted and talented male adolescents. It was found that the depression levels of gifted and talented girls were predicted by help and protection, psychological autonomy and self-coldness and these variables explained 60 percent of the depression levels of gifted and talented female adolescents. It was found that the self-coldness variable was the strongest predictor in explaining the depression levels of gifted and talented adolescents.