Mihri ve Şeref Hanım'ın şiirleri'nde gönül kavramı
The concept of the heart in the poems of Mihrî and Şeref Hanım
Yazar: MİRAÇ ECEM HAZIR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YAĞIZ YALÇINKAYA
İstanbul Kültür Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Gönül kelimesinin çıkışı itibariyle Türkçeye has bir kelime olması, özellikle batı dillerinden çevrilmemiş olması Klasik edebiyatımız açısından gönül kavramını önemli bir yere koymaktadır. Verilere göre farklı dönemlerde yaşamış kadın şairlerimizin de sıklıkla bu kelimeyi ve ilgili kelimeleri birlikte kullandığı tespit edilmiştir. Bu çalışmanın amacı, Mehmet Arslan'ın neşrinden yola çıkarak Mihrî Hâtun ve Şeref Hanım'ın divanlarındaki "gönül" kavramının incelenmesi ve karşılaştırılmasıdır. Bu bağlamda araştırma, tarama ve sınıflandırma yöntemleriyle hazırlanmıştır.
Sonuç olarak, varılan çıkarımlar başlıca; İslamiyet'in etkisiyle erkek egemenliğinin artması ve bu durumun etkilerinin hem toplumda hem şiirde tesirini gösterdiğidir.  Bu bağlamda şairlerimizin üslup farklılığının sebeplerinden birinin bu olduğu düşünülmektedir. Her iki şairimizde gönül kavramını soyut bir kavram, somut bir uzuv olmaktan ziyade adeta capcanlı bir varlık, rengarenk bir tablo halinde önümüze sunmuşlardır. Mihrî Hâtun' un açısından gönül her daim savaş içerisindeyken cesur tavrıyla umutlu kalmayı sağlamış iyimser bir aşıktır. Ona göre gönül bazen asker bazen derviş, bazen dilenci olmuş aşığa övgülerini bitirememesinden dolayı hatip, ney, tef, bülbül olmuştur. Şeref Hanım'ın gözünden bakıldığında ise gönül bin bir nasihat edilen yine de bir türlü sözün geçirilemediği ya da fayda etmediği bundan sebep bazen azarlanan bazen sitem edilen genellikle ikincil bir kişilik olarak görülen fakat içten, samimi sohbetlerin edildiği, nasihatlerin edildiği bir varlıktır.

Abstract:
The fact that the word heart is unique to Turkish and has not been translated from western languages puts the concept of heart in an important place in terms of our Classical literature. According to the data, it has been determined that female poets who lived in different periods often used this word and related words together. The aim of this study is to examine and compare the concept of "heart" in the divans of Mihrî Hâtun and Şeref Hanım, based on Mehmet Arslan's publication. In this context, the research was prepared using scanning and classification methods.
As a result, the main conclusions are; The increase in male dominance under the influence of Islam and the effects of this situation have an impact on both society and poetry. In this context, it is thought that this is one of the reasons for the stylistic differences of our poets. In both of our poets, the concept of the heart is presented to us as a lively entity, a colorful painting, rather than an abstract concept or a concrete organ. From Mihrî Hâtun's perspective, she is an optimistic lover who keeps her hopeful with her brave attitude even though the heart is always at war. According to him, the heart sometimes became a soldier, sometimes a dervish, sometimes a beggar, and because it could not finish its praises to the lover, it became a preacher, a ney flute, a tambourine, and a nightingale. When looked at from the eyes of Ms. Şeref, the heart is a being that is given a thousand and one advices, but never gets a word in, or does not help, and therefore is sometimes scolded and sometimes reproached, and is generally seen as a secondary personality, but with which sincere and sincere conversations are held and advice is given.