Türkiye'de bankacılık ürünlerinin kullanımının kayıt dışı ekonomiye etkisi
The effect of the use of banking products on the  informal economy in Turkey
Yazar: YILDIZ ZENCİR
Danışman: PROF. DR. UTKU UTKULU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Bankacılık = Banking ; Bankacılık sektörü = Banking sector ; Bankacılık sistemi = Banking system ; Ekonomik etki = Economic effect ; Kayıt dışı ekonomi = Informal economy

Özet:
Kayıt dışı ekonomi, özellikle gelişmekte olan ülkelerin en önemli problemlerinin başında gelmektedir. Kayıt dışı ekonomi, devletler açısından vergi kaybı anlamına gelmektedir. Bu nedenle de önlenmeye çalışılan bir problem olarak görülmektedir. Kayıt dışı ekonomi bankacılık sektörü ile sıkı ilişkiler içerisindedir. Bir ekonomik faaliyet ne kadar bankacılık sistemi aracılığı ile yapılırsa, o kadar kayıt altına alınır ve işlemler arkasında izler bırakır. Buna karşılık nakit para ile yapılan işlemlerin takibi neredeyse imkansızdır. Dolayısıyla ödeme işlemlerinin bankacılık kanalıyla yapılması, kayıt dışı ekonominin önlenmesinde başlıca araçtır. 
Bu çalışmada bankacılık ürünleri kullanımının kayıt dışı ekonomi üzerindeki etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla banka kartı, kredi kartı, ATM, POS cihazı, mobil bankacılık, internet bankacılığı kullanımının kayıt dışı ekonomi üzerindeki etkisi incelenmiştir. Çalışmada 2002-2016 dönemine ait kayıt dışı ekonomi büyüklükleri yıllık, 2002M01-2016M04 dönemine ait Türkiye'deki banka kartı, kredi kartı, ATM ve POS sayısı aylık, 2006Q2-2016Q1 dönemine ait internet bankacılığı kullanan aktif müşteri sayısı çeyreklik, 2011Q1-2016Q1 dönemine ait mobil bankacılık kullanan aktif müşteri sayısı çeyreklik olarak kullanılmıştır. Enflasyon verisi modele bağımsız kontrol değişken olarak 2002-2016 yılları arasında aylık olarak TCMB'den elde edilerek dahil edilmiştir.
Araştırmadan elde edilen bulgulara göre; banka kartı, kredi kartı, ATM ve internet bankacılığı kullanımlarının kayıt dışı ekonomi üzerinde anlamlı bir etkisi bulunmaktadır. Buna karşılık POS cihazı ve mobil bankacılık kullanımının kayıt dışı ekonomi üzerinde anlamlı bir etkisi bulunmamaktadır. Banka kartı, kredi kartı ve internet bankacılığı kullanımının kayıt dışı ekonomi üzerinde negatif ve anlamlı bir etkisi, ATM kullanımının ise kayıt dışı ekonomi üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkisi bulunmaktadır. Banka kartı, kredi kartı ve internet bankacılığı kullanımının 2. Polinom katsayısının 2. polinom dönemi boyunca kayıt dışı ekonomiyi azalttığı, ATM kullanımının 2. Polinom katsayısının 2. Polinom dönemi boyunca kayıt dış ekonomiyi arttırdığı görülmüştür.

Anahtar Kelimeler: Bankacılık, Bankacılık Ürünleri, Kayıt Dışı Ekonomi, MIDAS, Türkiye Ekonomisi.

Abstract:
The informal economy is one of the most important problems of developing countries. The informal economy means tax loss for states. Therefore, it is seen as a problem that is tried to be prevented. The informal economy has close ties with the banking sector. The more an economic activity is carried out through the banking system, the more it is recorded and leaves behind traces. On the other hand, it is almost impossible to follow up with cash transactions. Therefore, payment transactions through banking are the main means of preventing the informal economy.
In this study, it is aimed to determine the effect of the use of banking products on the informal economy. For this purpose, the effects of the use of debit cards, credit cards, ATMs, POS devices, mobile banking, internet banking on the informal economy were examined. In this study, the size of informal economy of 2002-2016 period was used as annual; the use of debit card, credit card, ATMs and POSs of 2000M1 – 2016M4 was used as monthly; the number of active customers using internet banking for the period 2006Q2-2016Q1 is quarterly. Inflation data are monthly data which obtained from the CBRT between 2002 and 2016 were included in the model as independent control variable.
According to the findings; using of debit card, credit card, ATM and internet banking has a significant effect on the informal economy. However, using of POS devices and mobile banking has no significant effect on it. The use of debit cards, credit cards and internet banking have a negative and significant effect on the informal economy while the use of ATMs has a positive and significant effect on it. It was observed that using of debit card, credit card and internet banking decreased the informal economy during the 2nd polynomial period, while the 2nd polynomial coefficient of ATM usage increased the informal economy during the 2nd polynomial period.

Keywords: Banking, Banking Products, Informal Economy, MIDAS, Turkish Economy.