Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Hematolojisi ve Onkolojisi Bilim Dalı'nda takip edilen talasemi majör hastalarında demir şelasyon tedavi etkinliğinin ve buna etki eden faktörlerin değerlendirilmesi
Evaluation of iron chelation treatment efficacy and factors affecting it in thalassemia major patients followed in Ankara Universitesie Faculty of Medicine Pediatric Hematology and Oncology Department
Yazar: BİLGE NUR TÜRKFİLİZ BEKAR
Danışman: PROF. DR. MEHMET ERTEM
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Hematoloji = Hematology ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Ankara = Ankara ; Beta talasemi = Beta-thalassemia ; Ferritin = Ferritin ; Manyetik rezonans görüntüleme = Magnetic resonance imaging ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance

Özet:
Talasemi majör Türkiye'de önemli bir halk sağlığı problemidir. Talasemi hastalarında tedavi olarak uygulanan düzenli kan transfüzyonuna bağlı olarak vücutta artmış demir yükü bu hasta grubunda en önemli mortalite ve morbidite sebebidir. Demir yükünün önlenmesinin temel tedavisi düzenli demir şelasyon tedavisidir. Demir yükü serum ferritin düzeyi, kardiyak ve karaciğer T2*MRI gibi yöntemlerle takip edilebilmektedir. Şelasyon tedavisinin başarısını ise tedaviye uyum belirlemekte ve hastadan hastaya değişiklik gösteren pek çok faktörden etkilenmektedir. 
Çalışmada Ankara Üniversitesi Çocuk Hematoloji Polikliniğinde 1 Ocak 2006 – 31 Aralık 2021 tarihleri arasında takip edilmiş olan, 5 yaşından büyük, merkezimizde en az 3 yıldır şelasyon tedavisi uygulanan transfüzyon bağımlı 49 talasemi hastasının verileri geriye dönük olarak incelenmiştir.
Hastaların kardiyak ve endokrin komplikasyon sıklığı sırasıyla %12,2 ve %26,5'tir.  Kardiyak veya endokrin hasar sıklığı %32,7 olarak saptandı ve bu grup klinik olarak kötü şelasyon başarısına sahip olarak kabul edildi. Ferritin ortancasına göre şelasyon başarısı değerlendirildiğinde hastaların %67,4'ü iyi grupta değildi. T2*MRI görüntülemesi olan 31 hasta mevcuttu. Kardiyak ve karaciğer MR görüntülemesinde orta-ileri düzeyde demir birikimi sıklığı sırasıyla %10,0 ve %54,8 olarak saptandı. T2*MRI'a göre%54,8 oranında orta-kötü şelasyon başarısı belirlendi. Hastaların tamamı doku hasarı, ferritin ortancası ve varsa T2*MRI sonuçları tek bir başlık altında değerlendirildiğinde hastaların 10'u (%20,4) iyi, 9'u (%18,4) orta ve 30'u (%61,2) kötü şelasyon başarısına sahipti. 
Ferritin ortancasının kardiyak veya endokrin hasar ile ilişkisi istatiksel olarak anlamlı bulunmadı. T2*MRI sonuçlarının kardiyak hasarla ilişkisi istatistiksel olarak anlamlı değilken endokrin hasarı ile anlamlı olarak ilişkiliydi (p=0,014). 
Ferritin ortancasının T2*MRI sonuçlarını tahmin edebilme gücü sınır değeri 1500 ng/ml ve 2500ng/ml için sırasıyla %64,5 ve %67,7 olarak saptandı. 
Tedavi başarısına etki eden faktörler incelendiğinde; doğum yılı 2000'den sonra olanlarda, ilk olarak DFX başlananlarda ve güncel olarak DFX kullananlarda başarısı daha yüksek saptandı (sırasıyla p<0,001, p=0,001 ve p=0,034).
Bu sonuçlar talasemi majör hastalarında kardiyak ve endokrin komplikasyonların gelişebileceğini, dolasıyla hastaların demir yükünü belirlemek için yakın takip edilmesi gerektiğini, tedaviye uyumun çeşitli faktörlerden etkilenebileceğini göstermiştir. 

Anahtar kelimeler: Talasemi, ferritin, T2*MRI, tedavi uyumu

Abstract:
Thalassemia major is an important public health issue in Turkey. Iron overload in the body due to regular blood transfusions administered as treatment in thalassemia patients is the most important cause of mortality and morbidity in this patient group. The main treatment to prevent iron overload is regular iron chelation therapy. Iron load can be monitored by methods such as serum ferritin level, cardiac and liver T2*MRI. The success of chelation therapy is determined by adherence to treatment and is affected by many factors that vary from patient to patient. 
In this study, we retrospectively analyzed the data of 49 transfusion-dependent thalassemia patients older than 5 years of age who were followed up in Ankara University Pediatric Hematology Outpatient Clinic between January 1, 2006 and December 31, 2021 and who had been on chelation therapy for at least 3 years in our center.
The frequency of cardiac and endocrine complications were 12.2% and 26.5%, respectively.  The frequency of cardiac or endocrine damage was 32.7% and this group was considered to have clinically poor chelation success. When chelation success was evaluated according to ferritin median, 67.4% of patients were not in the good group. There were 31 patients with T2*MRI imaging. The frequency of moderate-to-severe iron accumulation on cardiac and liver MR imaging was 10.0% and 54.8%, respectively. According to T2*MRI, 54.8% had moderate to poor chelation success. When tissue damage, ferritin median and T2*MRI results, if any, were evaluated under a single heading, 10 (20.4%), 9 (18.4%), 9 (18.4%) and 30 (61.2%) patients had good, moderate, and poor chelation success, respectively. 
The association of ferritin median with cardiac or endocrine damage was not statistically significant. While the association of T2*MRI results with cardiac damage was not statistically significant, it was significantly associated with endocrine damage (p=0.014). 
The predictive power for cut-off value of the ferritin median for T2*MRI results was 64.5% and 67.7% for 1500 ng/ml and 2500ng/ml, respectively. 
When the factors affecting treatment success were analyzed, success rate was found to be higher in those with a birth year after 2000, those who were first started on DFX and those who were currently using DFX (p<0.001, p=0.001 and p=0.034, respectively).
These results showed that cardiac and endocrinologic complications may develop in patients with thalassemia major, therefore, patients should be followed closely to determine the iron load, and adherence to treatment may be affected by various factors. 

Key words: Thalassemia, ferritin, T2*MRI, treatment adherence