Haydarîzâde İbrahim Efendi'nin Tasavvuf ve Sebilürreşâd Dergilerindeki tasavvuf içerikli makaleleri -inceleme ve metin-
Haydarîzâde İbrahim Efendi's articles with sufi content in Sufism and Sebilürreşad Magazines -review and text-
Yazar: ERHAN KARTAL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MESUT AKDOĞAN
Hakkari Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Osmanlı'nın sonları ve Cumhuriyet döneminin başlarında yayınlanan tasavvufî 
yazılar ve dergiler, tasavvufî bakış açısıyla yazılmış eserler olarak değerlendirilip 
tasavvuf tarihini yansıtma açısından büyük önem taşımaktadır. Çalışmamızın 
inceleme metinlerinden ilki, 23 Mart 1911 – 14 Aralık 1911 tarihleri arasında 
Şanlıurfa milletvekili Şeyh Safvet tarafından yayınlanan ve 35 sayıdan oluşan 
Tasavvuf dergisidir. Bu dergi, başta tasavvuf ve ahlak konuları olmak üzere 
tasavvufla ilgili terimler, tasavvuf edebiyatı, tasavvufa dair mektuplar, hikmetli 
bilgiler, menkıbeler ve biyografik makalelere geniş yer verilmiş; aynı zamanda bu 
dergide düzenlenen toplantılarda yapılan seminer ve konferans türü konuşmalarda 
yayınlanmıştır. Çalışmanın inceleme konularından ikincisi Sebilürreşad 
dergisidir. 28 Ağustos 1908 tarihinde yayınlanmaya başlayan ve milli mücadele 
dergilerinden olan Sebilürreşad, başta dinî ilimler olmak üzere edebiyat, hukuk ve 
felsefî ilimlere de yer vermektedir. Çalışmamızda, Haydarîzade İbrahim 
Efendi'nin yanlızca Tasavvuf ve Sebilürreşad dergilerindeki tasavvuf ile alakalı 
makaleleri incelenmiştir. Makalelerin transkripsiyonu yapılmış ve bu iki dergiden 
seçilen makalelerin bazıları tasavvufî konuları, bazıları ise tasavvufî konularla 
beraber fıkhî veya mezhebi konuları ele almıştır. Bu kapsamda, makalelerden 
özetler çıkarılıp değerlendirilmiş; tasavvufî düşüncenin Osmanlı'nın son 
dönemleri ve Cumhuriyetin başlarında nasıl işlendiği ayrıca klasik tasavvuf 
kültürüyle ne gibi değişiklikler taşıdığı karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. 

Anahtar Kelimeler: Tasavvuf, Haydarîzade İbrahim Efendi, Tarikat, Tasavvuf dergisi, Sebilürreşad dergisi.

Abstract:
Sufi writings and journals published in the late Ottoman period and the early 
Republican period are considered works written from a Sufi perspective and are of 
great importance in terms of reflecting the history of Sufism. The first of the 
review texts of our study is the Sufism magazine, which was published by 
Şanlıurfa deputy Şeyh Safvet between March 23, 1911 and December 14, 1911 
and consisted of 35 issues. This journal gave wide coverage to Sufism-related 
terms, Sufi literature, letters on Sufism, wise information, anecdotes and 
biographical articles, especially on Sufism and moral issues; it also published 
seminars and conference-type speeches made at the meetings organized in this 
journal. The second subject of the study is Sebilürreşad magazine. Sebilürreşad, 
which started to be published on August 28, 1908 and was one of the national 
struggle magazines, included religious sciences as well as literature, law and 
philosophical sciences. In our study, only Haydarîzade's articles related to Sufism 
in Tasavvuf and Sebilürreşad magazines were examined. The articles were 
transcribed and some of the articles selected from these two journals dealt with 
Sufi subjects, while others dealt with jurisprudential or sectarian subjects together 
with Sufi subjects. In this context, summaries from the articles were extracted and 
evaluated; how Sufi thought was handled in the last periods of the Ottoman
Empire and the beginning of the Republic, and what kind of changes it brought 
with the classical Sufi culture were comparatively discussed. 

Key Words: Sufism, Haydarizade Ibrahim Efendi, Sect, Sufism magazine, Sebilürreşad magazine.