Osmanlı Devleti ile İran arasındaki diplomatik ilişkilerde görev yapan âlim diplomatlar (XVII. ve XVIII. yüzyıllar) /
Yazar: ADİLE KARAKAYA
Danışman: PROF. DR. NURETTİN GEMİCİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi ve Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: 17. yüzyıl = 17. century ; 18. yüzyıl = 18. century ; Diplomasi = Diplomacy ; Elçiler = Ambassadors ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı alimleri = Ottoman scholars ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Türk-İran ilişkileri = Turkish-Iran relations ; İran = Iran

Özet:
Bulunduğu bölge açısından Osmanlı-İran ilişkileri, yıllarca iki devlet açısından birçok mücadeleye ve birbirlerine meydan okuyan mezhep çatışmalarının ortaya çıkmasına neden olmuştur. Tarihte İslam'ın Şii yorumunu devlet görüşü haline getiren Safevîler, Sünni bir devlet olan Osmanlı için bir tehdit unsuru haline gelmiştir. Osmanlı Devleti İslam'ın Sünni yorumuna dayalı bir ideolojiye sahip olmuş ve yaşadığı bölgede İslam dininin en yoğun nüfusuna sahip bir halk topluluğunu yönetmiştir. Osmanlı'da din ve siyasetin iç içe olması ve halifeliğin tüm Müslümanlar tarafından dini lider olarak tanımlanması gerekirken Şii bir devlet ile ilişkilerde en önemli sorunları beraberinde getirmiştir. Bu nedenle İslam dininin temsilciliğini yapan bir devletin sınırlarında siyasi meşruiyetine ve dini hâkimiyetine ters olan bir ideolojiye sahip devletle güvenlik sorunları yaşaması kaçınılmaz olmuştur.
İki devlet arasında yaşanan dini ve siyasi birçok mücadelelerin yanı sıra belirli dönemlerde yakınlaşmalar olmuştur. İkili ilişkilerin yumuşadığı dönemlerde karşılıklı elçiler ve diplomatik temsilciler gönderilmiş ve yakın ilişkiler kurulmaya çalışılmıştır. Diplomatik ilişkiler kapsamında Osmanlı Devleti tarafından İran'a gönderilen bu devlet adamları arasında iyi eğitim almış ve dini kimliği ile öne çıkan kişilerde bulunmaktadır.

Abstract:
From the point of view of the region, the Ottoman-Iranian relations have been in parallel for many struggles and sectarian conflicts that have challenged each other for years. In history, the Safevîd, which has made Islamic Shia interpretation a state view, has become a threat to the Ottoman Empire, a Sunni state. The Ottoman state had an ideology based on the Sunnis interpretation of Islam and ruled a community of people with the most dense population of Islamic religion. The religion and politics in the Ottoman Empire and the fact that the Halifali was defined as a religious leader by all Muslims brought about the most important problems in relation to a Shiite state. For this reason, it is inevitable that a state that represents the Islamic religion will have security problems with the state, which has an ideology that is in opposition to political legitimacy and religious dominance on the borders.
There have been close encounters with certain religious and political struggles between the two states. Mutual ambassadors and diplomatic representatives were sent during periods when bilateral relations were soft, and close relations were tried to be established. Among those statesmen who were sent to Iran by the Ottoman State under diplomatic relations, there are people who have been well educated and distinguished by their religious identity.