Almanya üniversitelerinde yabancı dil olarak Türkçe öğretimi
Teaching Turkish as a foreign language in Germany universities
Yazar: GAMZE DELİOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. ÜLKER ŞEN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Türkçe; ana dili, yabancı dil, ikinci dil olarak yurt içinde veya yurt dışında Türk soylulara ya da yabancılara öğretilmektedir. Türkçenin yabancı dil olarak öğretimine yönelik hem yurt içinde hem de yurt dışında Türkler ya da yabancılar tarafından faaliyetler yürütülmektedir. Türkçenin yabancılar tarafından yurt dışında nasıl öğretildiğinin bilinmesinin Türkçenin dünyadaki konumunu görmeye ve dil politikasının belirlenmesine katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Almanya ile Türkiye arasındaki siyasî, askerî ve toplumsal ilişkiler neticesinde Almanya'da Türkçe etkin olarak kullanılan bir dil konumundadır. 1960'lardan itibaren Almanya'da yaşayan Türk nüfusunun bu durumda payı bulunmaktadır. Dil öğretimi faaliyetleri kişi veya resmî/özel kurumlara bağlı olarak gerçekleştirilmektedir. Üniversiteler eğitimin belirli bir alanda, sistematik ve profesyonel olarak yürütüldüğü kurumlardır. Almanya'da 16 eyalet bulunmaktadır ve her eyalet kendi yükseköğretim sisteminden sorumludur. 2022 yılı itibarıyla Almanya'da 423 üniversite vardır. Bunların içinde 26 farklı üniversitede 63 farklı lisans programı, yüksek lisans programı, doktora programı ve Dil Merkezi kursu ile yabancı dil olarak Türkçe öğretilmektedir. Bu çalışmada Almanya'daki 21 farklı üniversitede (Augsburg Üniversitesi, Bamberg Otto Friedrich Üniversitesi, Berlin Freie Üniversitesi, Bochum Ruhr Üniversitesi, Bremen Eyaletindeki Üniversiteler, Darmstadt Teknik Üniversitesi, Duisburg-Essen Üniversitesi, Erfurt Üniversitesi, Erlangen Nürnberg Friedrich-Alexander Üniversitesi, Frankfurt Goethe Üniversitesi, Frankfurt Viadrina Avrupa Üniversitesi, Giessen Justus Liebig Üniversitesi, Göttingen Georg August Üniversitesi, Hamburg Üniversitesi, Kiel Christian Albrechts Üniversitesi, Mainz Johannes Gutenberg Üniversitesi, Münih Ludwig Maximilian Üniversitesi, Passau Üniversitesi, Regensburg Üniversitesi, Siegen Üniversitesi, Tübingen Eberhard Karls Üniversitesi) 13 Dil Merkezi kursu, 14 lisans programı ve 4 yüksek lisans programı alt amaçlara bağlı olarak incelenmiştir. Bu alt amaçlar; yabancı dil olarak Türkçe öğretiminin hangi enstitü, fakülte veya dil merkezine bağlı olarak hangi program ya da kurs adı ile yapıldığı, bu program veya kursların amaçları ve öğretim alanları, süreleri, kredi puanları, bu program veya kurslarda görevli öğretim elemanlarının unvanları, sayısı ve uzmanlık alanları, bu program veya kurslarda verilen derslerin hedefleri, içerikleri, süreleri, kredi puanları, derslerde kullanılan materyaller, bu program veya kurslara öğrenci alımındaki şartlar ile bunları başarıyla tamamlama ve mezun olma şartları, bu üniversitelerin diğer üniversiteler ile iş birliği durumunun tespit edilmesidir. Nitel yöntemin kullanıldığı bir durum (örnek olay) çalışması olan bu araştırmanın deseni iç içe geçmiş çoklu durum desenidir. Doküman incelemesi kullanılarak üniversitelerin resmî internet sayfaları üzerinden araştırma sorularına yönelik veri toplanmıştır. Betimsel analiz yaklaşımıyla veriler analiz edilmiştir. Çalışmanın sonucuna göre üniversitelerde dil merkezlerindeki kurslar Türkçe adıyla verilmektedir. Lisans ve yüksek lisans programları Türk, Türkçe gibi adlar ile ya da İslam, Orta Doğu, Yakın Doğu, Asya, Doğu Avrupa, Dilbilim, Dünya Edebiyatı gibi genel adların altında Türkçeye/Türkolojiye odaklanma adıyla verilmektedir. Bu programlarda dil, edebiyat, tarih, coğrafya, din, kültür gibi temel konulara odaklanılmaktadır. Türkçe dersleri Diller İçin Avrupa Ortak Öneriler Çerçevesi (AOÖÇ) seviyelerine göre dinleme, okuma, konuşma, yazma becerileri ve dil bilgisi, sözcük bilgisine yönelik verilmektedir. Öğrenci kabulü ve mezuniyet şartları bazı farklar dışında her üniversitede benzerdir. Çoğu üniversitenin Türkiye'deki üniversiteler ile iş birliği bulunmaktadır.

Abstract:
Turkish is taught as a mother tongue, foreign language and second language to Turkish nobles or foreigners in the country or abroad. Activities for the teaching of Turkish as a foreign language are carried out both at home and abroad by Turks or foreigners. It is thought that knowing how Turkish is taught abroad by foreigners will contribute to seeing the position of Turkish in the world and determining the language policy. As a result of the political, military and social relations between Germany and Turkey, Turkish is an active language in Germany. The Turkish population living in Germany since the 1960s has a share in this situation. Language teaching activities are carried out by individuals or formal/private institutions. Universities are institutions where education is carried out in a specific field, systematically and professionally. There are 16 states in Germany and each state is responsible for its own higher education system. There are 423 universities in Germany. Among these, Turkish is taught as a foreign language with 63 different undergraduate programs, graduate programs, doctoral programs and Language Center courses in 26 different universities. In this study, 21 different universities in Germany (Augsburg University, Bamberg Otto Friedrich University, Berlin Freie University, Bochum Ruhr University, Universities in Bremen, Darmstadt Technical University, Duisburg-Essen University, Erfurt University, Erlangen Nuremberg Friedrich-Alexander University, Frankfurt Goethe) 13 Language Center course, 14 undergraduate programs and 4 master's programs were examined depending on the sub-objectives. These sub-objectives are; Depending on which institute, faculty or language center, Turkish as a foreign language is taught under which program or course name, the aims and teaching areas of these programs or courses, their duration, credit scores, the titles, number and areas of expertise of the teaching staff in these programs or courses The objectives, content, duration, credit scores, materials used in the courses, the conditions for admitting students to these programs or courses and the conditions for successfully completing and graduating from these courses are to determine the cooperation status of these universities with other universities. The pattern of this research, which is a case study (case study) in which the qualitative method is used, is a nested multiple-case design. Data on research questions were collected from the official websites of universities using document analysis. Data were analyzed with the descriptive analysis approach. According to the results of the study, courses in language centers at universities are given name in Turkish. Undergraduate and graduate programs are given with names such as Turkish, Turkish or under general names such as Islam, Middle East, Near East, Asia, Eastern Europe, Linguistics, World Literature, with the name of focusing on Turkish/Turkology. These programs focus on basic subjects such as language, literature, history, geography, religion and culture. Turkish lessons are given for listening, reading, speaking, writing skills and grammar and vocabulary according to Common European Framework of Reference for Languages (CEFR) levels. The admission of student and graduation requirements are similar in every university except for some differences. Most universities have cooperation with universities in Turkey.