Jet yakıtlarına mesleki olarak maruz kalmanın toksikolojik açıdan değerlendirilmesi
Toxicological evaluation of occupational exposure to jet fuel
Yazar: ONUR ERDEM
Danışman: PROF.DR. AHMET SAYAL
GATA / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Toksikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Antioksidanlar = Antioxidants ; Genotoksisite = Genotoxicity ; Jet yakıtı = Jet fuel ; Oksidatif stres = Oxidative stress

Özet:
Bu çalısmada, jet yakıtlarına mesleki olarak maruz kalmanın toksikolojikyönden degerlendirilmesi amaçlanmıstır. Her yıl 2 milyondan fazla insan askeriamaçlı kullanılan jet itici yakıtı-8 (JP-8), JP-8 +100 veya JP-5'e ve sivil uçuslardakullanılan Jet-A veya JetA-1'e maruz kalmaktadır. Dünyada kerozen temelli olan bujet yakıtlarının yıllık yaklasık kullanımı 60 milyar galon düzeylerindedir. JP-8 kerozentemelli bir jet yakıtı olup derisimleri farklılık gösteren benzen, n-hegzan, toluen,ksilen, trimetilpentan, metoksietanol ve naftalenler (polisiklik aromatik hidrokarbonlar-PAH) gibi potansiyel olarak toksik etkileri olan alifatik ve aromatik hidrokarbonbilesenleri içermektedir. nsanda jet yakıtlarına solunum ve deri yoluyla maruzkalmaya baglı olarak olusan potansiyel yan etkiler saglık risklerinindegerlendirilmesinde önemli olmaktadır. JP-8'e düsük düzeylerde maruz kalmayabaglı olusabilecek genotoksik etkilere ait birkaç çalısma gösterilmektedir. Buçalısmada genotoksik etkiler ve antioksidan parametreler jet yakıt bakım personeli(n=43) ve kontrol grubu olarak seçilen (n=38) bireyler karsılastırılarak incelenmistir.Genotoksik etkiler periferal lenfositlerde Sitokinezde Durdurulmus MikroçekirdekTeknigi (CBMÇ) ve Kardes Kromatid Degisim (SCE) yöntemi kullanılarakdegerlendirilmistir. Antioksidan parametrelerin belirlenmesi amacıyla Eritrosit BakırÇinkoSüperoksit Dismutaz (CuZn-SOD), Eritrosit ve Plazma Selenyum bagımlıGlutatyon Peroksidaz (Se-GSHPx) ve Eritrosit Katalaz (CAT) enzim aktiviteleriyanında lipid peroksidasyon ürünü olan Eritrosit Malondialdehit (MDA) düzeyleriölçülmüstür. Çalısma ve kontrol grubu için ortalama SCE ve CBMÇ sıklıkları sırasıyla6.44±0.98, 6.03±0.56 ve 3.72±1.44, 3.26±1.25 (p<0.05, p>0.05)'dir. Sigara içen veyakıta maruz kalan bireylerde içmeyenlere göre daha yüksek SCE ve MÇ degerleribelirlenmistir (p<0.05). Eritrosit antioksidan enzim parametrelerinde çalısma vekontrol grubu arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark tespit edilmemistir (p>0.05).Yakıt bakım personeli ve kontrol grubu için ortalama eritrosit MDA düzeyleri sırasıyla19.07±3.95 ve 16.89±3.75 (p<0.05)'dir. Sigara içen ve yakıta maruz kalan bireylerdeiçmeyenlere göre daha yüksek MDA düzeyleri belirlenmistir (p<0.05). Genotoksiketkiler ve lipid peroksidasyonun artısında sigara içimi ve JP-8'e maruz kalmaarasında bir etkilesim bulunmaktadır. JP-8'e maruz kalmaya baglı genotoksik etkilerve lipid peroksidasyonunun artısında sigaranın önemli katkısı tespit edilmistir. Sonuçolarak jet yakıtlarına maruz kalan personelin periyodik olarak benzer parametreleryönünden kontrolü yapılmalıdır. Çalısma havasındaki hidrokarbon düzeylerininölçülmesi ve sigara içiminin azaltılması personel saglıgının korunması açısındanönemlidir.Anahtar Kelimeler : Jet Yakıtı, JP-8, Genotoksisite, Oksidatif stres,Antioksidanlar

Abstract:
The aim of this study is to do the toxicological evaluation of occupationalexposure to jet fuel. Over 2 million military and civilian personnel per year areoccupationally exposed, respectively, to jet propulsion fuel-8 (JP-8), JP-8 +100 or JP-5, or to the civil aviation equivalents Jet A or Jet A-1. Approximately 60 billion galonof these kerosene-based jet fuels are annually consumed worldwide. JP-8, kerosenebasedhydrocarbons fuels, are complex mixtures of different concentration ofpotentially toxic aliphatic and aromatic hydrocarbon compounds such as benzene, nhexane,toluene, xylene, trimethylpentane, methoxyethanol, naphthalenes (includingpolycyclic aromatichydrocarbons (PAHs). The potential adverse effects of dermal andinhalational exposure of jet fuels are important for health hazard evaluation inhumans. A few studies have addressed the genotoxic effects of low level exposure toJP-8. In the present study, genotoxic effects and antioxidant parameters wasinvestigated in jet fuel maintenance personnel (n=43) in comparison with a selectedcontrol group (n=38). Genotoxic effects were evaluated by cytokinesis-blockedmicronucleus (CBMN) and sister chromatid exchange (SCE) techniques onperipheral lymphocytes. We determined erythrocyte copper-zinc superoxidedismutase (CuZn-SOD), erthrocyte and plasma selenium dependent glutationeperoxidase (Se-GSHPx), erythrocyte catalase (CAT) enzyme activity andmalondialdehyde (MDA) levels, which is product of lipid peroxidation, for thedetection of antioxidant parameters. The SCE and CBMN frequencies in peripherallymphocytes of the study group and controls were 6.44±0.98, 6.03±0.56, and3.72±1.44, 3.26±1.25 respectively (p<0.05, p>0.05). For the study group wedetermined higher SCE and CBMN frequencies in smokers than nonsmokers(p<0.05). The antioxidant enzyme parameters were not statically different betweenstudy and control group. The erythrocyte MDA levels of study and control groupswere 19.07±3.95 and 16.89±3.75, respectiveley (p<0.05). For the study group wedetermined higher erythrocyte MDA levels in smokers than nonsmokers (p<0.05).There were interaction between cigarette smoking and JP-8 exposure for theincreased genotoxic effect and lipid peroxidation. In conclusion, personnel exposedto jet fuels should be periodically controlled with regard to similar parameters.Measurement of air concentration of these hydrocarbons and decreasing of smokingis important for the protection of personel health.Keywords : Jet fuel, JP-8, Genotoxicity, Oxidative stres, Antioxidants