Sanatta mizahî yaklaşım bağlamında dadaizm
Dadaism in the context of humorous approach in art
Yazar: SONAY YILMAZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FIRAT ARAPOĞLU
Altınbaş Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Plastik Sanatlar Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Dadaizm = Dadaism ; Hazır nesne = Ready made ; Mizah = Humour ; Sanat = Art

Özet:
Dadaizm, ortaya koyduğu mizahî yaklaşımla ortaya çıktığı dönemin sanat anlayışına karşı 
protest bir duruş sergileyen, günümüze kadar etkilerini sürdüren çağdaş sanat akımlarından 
biridir. Bu araştırmanın amacı Dadaizm akımının mizahî yönünü sanatçılar ve eserler 
üzerinden ele almaktır. Bu araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman inceleme 
uygulanmıştır. Yapılan bu araştırmanın neticesinde ortaya çıkan bulgulara göre; Dadaistler 
sanat kavramlarını anlamlarının ötesinde ele alarak var olan sanat akımlarından farklı bir yol 
izlemişlerdir. Bunun yanı sıra geleneksel resim sanatının dışında sanata mizahî bir bakış açısı 
getirmişlerdir. Dönemin kabul gören sanatını reddedip yerine mizahî bir kurgu 
koymuşlardır. Bunu da günlük nesneleri sanat nesnesi olarak sunmakla ve var olan eserlerin 
ironisini yaparak; çağın ilerisinde eserler ortaya koyarak sanatta yeni bir çığır açarak ortaya 
koymuşlardır.  
20. yy.'da Dadaizm'den önce ortaya çıkan sanat akımları incelendiğinde bu sanat
 akımlarının, bir noktada savaş kavramını merkeze aldığı görülmektedir. Dönemin kabul 
gören sanat akımı Fütürizmde sanatçılar, savaşı kutsallaştırıp eril şiddeti, metalaşmayı 
benimseyerek eserlerine yansıtmıştır. Fütürizm, nasyonalist çevrelerle olan bağından dolayı 
toplumcu sanat çevrelerince dışlanmıştır. Dadaizm ise Fütürizmin aksine savaş ve savaşın 
dayattığı bütün toplumsal değerlere karşıtlığı ve başkaldırıyı temsil etmektedir. Bu bağlamda 
Dadaizm'in, sanat ürünlerini ortaya koyarken eleştirel yönlü anlatımlarında mizah ve hiciv 
unsurundan yararlandıkları görülmüştür. Dadaizm'in temsilcileri öncü bir perspektifte 
"karşıt olma" meselesini hiç olmadığı kadar sıklıkla ifade etmiş; her hareketlerinde bunu 
gözler önüne sermişlerdir.  Sanat üretimini de mizah ve hiciv merkezli yapmış; resim, 
karikatür, edebiyat, tiyatro, müzik ve dans gibi sanatın çeşitli dallarında yenilikçi, çığır açıcı 
çalışmalar ortaya koymuşlardır.  
Bu çalışmada Dadaizm'in ortaya çıkışı, uygulandığı alanlar, farklı coğrafyalardaki etkileri, 
sanata getirdiği yenilik temaları ele alınarak sanat üretiminde farklı yollar arayan bu sanat 
akımının burjuvazinin irrasyonel yaklaşımına mizahî bir şekilde nasıl başkaldırdığının 
tespitiyle sonuçlanmaktadır.

Abstract:
Among the contemporary art movements, Dadaism is an important art movement that that 
emerged with its humorous approach, displaying a protest stance against the art 
understanding of its time and continuing to influence the art world to the present day. The 
aim of this research is to examine the humorous aspect of the Dadaism movement through 
artists and artworks. In this study, document analysis, one of the qualitative research 
methods, was applied. According to the findings of this research, Dadaists approached the 
concept of art beyond its conventional meaning, taking a different path from existing art 
movements. Moreover, they introduced a humorous perspective to art by ridiculing 
traditional painting. They rejected the established art of their time and replaced it with a 
humorous narrative. They achieved this by presenting everyday objects as art objects and 
sabotaging existing artworks, they broke new ground in art by creating works ahead of the 
age. 
When we examine the art movements that emerged before Dadaism in the 20th century, we 
can see that these art movements, at some point, centered around the concept of war. 
Particularly, the Futurist movement glorified war, embracing masculine violence and 
commodification in its works. Due to its association with nationalist circles, Futurist 
movement was excluded by the community of socially oriented artists. 
In contrast to Futurism, Dadaism represents opposition and rebellion against war and all 
social values imposed by war. In this context, it was observed that Dadaism made use of 
 humour and satire in their critical expressions while presenting their art products. 
Representatives of Dadaism frequently emphasized the "opposition" issue in an avant-garde 
perspective, showcasing it prominently in all their actions. They based their art production 
on humor and satire, offering innovative and groundbreaking works in various branches of 
art, including painting, caricature, literature, theater, music, and dance. 
This study explores the emergence of Dadaism, the areas in which it was practiced, its global 
impact, and the thematic innovations it brought to art production. It concludes by 
demonstrating how this art movement humorously defied the irrationality of the bourgeoisie.