Türkiye, Kazakistan ve Rusya'daki ortaöğretim edebiyat ders kitaplarının değerler açısından karşılaştırmalı analizi
Comparative analysis of secondary school literature textbooks in Turkey, Kazakhstan and Russia in terms of values
Yazar: UMSUNAY ZHUMASHEVA
Danışman: PROF. DR. HİKMET KORAŞ
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bu çalışmada Rusya, Kazakistan ve Türkiye'deki ortaöğretim edebiyat dersi kitaplarındaki değerler incelenmiş ve karşılaştırmalı bir değerlendirme yapılmıştır. Çalışma içerisinde iki temel sorunun cevabı aranmaktadır. Birincisi; Rusya, Kazakistan ve Türkiye'deki ortaöğretim edebiyat dersi kitaplarında en çok vurgulanan değerler hangileridir ve bu değerler hangi içeriklere sahip ve hangi bağlamda kullanılmaktadır? İkincisi ise; Türkiye ile ortak dil, kültür, tarih bağlarına sahip, Rusya ile Sovyet dönemini bir arada yaşamış olan Kazakistan değerler açısından diğer örnek ülkelerden hangisine yakın bir konumda yer almaktadır. İkinci soru bağlamında bir diğer alt soru ise; Kazakistan'daki değerler açısından Sovyet etkileri bağımsızlık sonrasında ne kadar değişim göstermiştir? Bu soruların cevabı aranırken çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden içerik metin analizi yöntemi kullanılmıştır.
1990 öncesi edebiyat kitaplarında tespit edilen değerler ile 1990 sonrası edebiyat dersi kitaplarında tespit edilen değerler büyük oranda benzerlik göstermektedir. Ancak bazı değerlerin içerikleri, bu değerlere yüklenen anlamlar ve değerlerle ilgili verilen örnekler değişkenlik gösterebilmektedir. Değerlerin tespiti ve tasnifinde Schwartz'ın değer tasnifi esas alınmış ve bu bağlamda tespit edilen değerler güvenlik ve uyarılım, öz yönelim, geleneksellik, hazcılık ve maneviyat, iyilikseverlik, uyma, evrenselcilik başlıkları altında ele alınmıştır.

Abstract:
In this study, the values in secondary school literature textbooks in Russia, Kazakhstan and Turkey are analysed and a comparative evaluation is made. The study seeks to answer two basic questions. Firstly, what are the most emphasised values in secondary literature textbooks in Russia, Kazakhstan and Turkey, and what content and context are these values used? Secondly, Kazakhstan, which has common language, culture and history ties with Turkey and lived together with Russia during the Soviet period, is in a position close to the other sample countries in terms of values. Another sub-question in the context of the second question is; To what extent have Soviet influences changed after independence in terms of values in Kazakhstan? While searching for answers to these questions, content text analysis method, one of the qualitative research methods, was used in the study.
The values identified in pre-1990 literature books and the values identified in today's literature textbooks are largely similar. However, the content of some values, the meanings attributed to these values and the examples given about values may vary. In the identification and classification of values, Schwartz's value classification was taken as a basis and the values identified in this context were handled under the headings of security and stimulation, self-direction, tradition, hedonism and spirituality, benevolence, conformity and universalism.