Sağlık ocakları performans değerlendirme modeli çalışması
Study on a performance assessment model for health centers
Yazar: SARP ÜNER
Danışman: PROF. DR. ZAFER ÖZTEK
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management

Özet:
Sağlık çıktılarını ölçmek ve diğer faktörlerin sağlık sistemine etkilerini ortayakoymak zordur. Bu nedenle sağlık sistemlerinin performansları ile ilgilisoruların basit cevapları yoktur. Sağlık hizmetlerinin değerlendirilmesi mevcutdurumu ortaya koyduğu gibi, sunulacak hizmetin planlamasında da yolgöstericidir. Birinci basamak sağlık kuruluşlarının performanslarınındeğerlendirilmesinde kabul edilmiş standart bir araç yoktur ve gelişmişülkelerde oluşturulan değerlendirme modelleri gelişmekte olan ülkelerdebaşarısız olmuştur. Deneme niteliğindeki bu çalışmada Sağlık Bakanlığıtarafından halen toplanan verileri kullanarak sağlık ocaklarınınperformansının değerlendirilebilmesi için bir model önerilmesi amaçlanmıştır.Tanımlayıcı tipte bir sağlık hizmet araştırması olan çalışmada araştırmanınevrenini Denizli'de faal olarak çalışan 117 sağlık ocağı oluşturmaktadır.Araştırmada model oluşturmak için yeni veri toplanmamış, sağlık ocaklarının1999-2003 yılları arasındaki rutin hizmet verilerinin ortalamaları kullanılmıştır.Bu çalışmada önerilen modele göre; 1) veri kalitesine güvenilen, verileri tamve eksiksiz olan birinci basamak sağlık kuruluşlarının verileri sağlık ocağıhizmetlerine ait girdi ve çıktılar ile demografik verilere ait girdi ve çıktılarolarak dört gruba ayrılır, 2) her gruba ayrı ayrı faktör analizi uygulanır, 3)faktör analizleri sonucu ile verimliliği değerlendirilecek bütün ocaklardatoplanması gereken asgari değişkenler belirlenir, 4) sağlık kuruluşlarındaverimli-verimsiz ayrımını yapan, verimsizlik nedenlerini ortaya koyarakyöneticilere yol gösteren veri zarflama analizi uygulanır.Bu çalışma ile, Türkiye'nin her yerinde halen toplanan verilerle sağlıkocaklarının performanslarının değerlendirilmesinde kullanılabilecek bir modelgeliştirilmiş ve denenmiştir. Önerilen yöntem ile veri toplamada sıkıntısı olankuruluşların belli sayıda veri ile verimliliği incelenebilecektir. Daha az veritoplanması, hizmetin yükünü hafifleteceğinden verilerin niteliklerinin deartmasına katkı sağlayacaktır.Anahtar kelimeler: Sağlık ocakları, performans, verimlilik, faktör analizi, verizarflama analiziDestekleyen kurumlar: H.Ü.B.A.B. Tez Destekleme (04.T04.102.002)

Abstract:
It is difficult to measure health-relatedoutcomes and their effects on health system. Consequently, there is nosimple answer to questions regarding performance of health systems.Assessment of health systems enables the appraisal of the currents situationand further assists with planning future services. There is no standard tool forevaluating the performance of primary health care services and assessmenttools used in developed countries have not been successful in developingcountries. This descriptive study aimed to propose a model for evaluating theperformance of health centers, based on data routinely collected by theMinistry of Health. The study group included 117 health centers in Denizli.Study did not include any primary data collection; instead, analyses weremade using secondary data, collected via routine health recording system ofthe health centers, between 1999 through 2003. The model developed in thisstudy implies that: 1) data from health centers with reliable and completedata should first be grouped as "incomes" and "outcomes" for health centerservices and "incomes" and "outcomes" regarding demographic data, 2) afactor analysis is applied to each of the four groups separately, 3) thesmallest number of variables required for assessing the productivity areidentified via factor analysis, 4) data envelopment analysis is carried out todistinguish the "efficient" and "inefficient" health centers and to identify thereasons for inefficiency, in order to guide health policy makers. In this study,a model was developed to assess the performance of health centers, usingthe routinely collected data, and was tested. By means of the proposedmodel, the efficiency of institutions suffering from missing/incomplete datacan be assessed by limited data. Such a reduction in the amount of dataneeded for assessment would decrease the burden on service providers,while increasing the quality of data collected.Key words: Health centers, performance, efficiency, factor analysis, dataenvelopment analysisSupported by H.Ü.B.A.B. PhD Thesis Grant (04.T04.102.002)