XVII. yüzyılın ı̇lk yarısında Osmanlı-Habsburg diplomatik ı̇lişkileri ve Osmanlı diplomasisi
Ottoman-Habsburg diplomatic interactions and the Ottoman diplomacy during the first half of the seventeenth century
Yazar: MAHMUT HALEF CEVRİOĞLU
Danışman: PROF. DR. CAHİT TELCİ
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: 17. yüzyıl = 17. century ; Avusturya = Austria ; Diplomasi = Diplomacy ; Habsburglar = Habsburgs ; Murad IV = Murad IV ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Türk-Avusturya ilişkileri = Turkish-Austria relations ; Uluslararası ilişkiler = International relations

Özet:
1526 yılında Macaristan'ın Kanuni Sultan Süleyman tarafından fethi ile ciddiyet kazanan Osmanlı-Avusturya münasebetleri, neredeyse üç asır boyunca Osmanlı İmparatorluğu'nun en yoğun uluslararası meşguliyeti olacaktı. XVI. yüzyıl boyunca Avusturya Habsburgları aleyhine ilerlediği söylenebilecek bu mücadelede, iki taraf arasında 1606 yılında imzalanan Zitvatorok Antlaşması ile yeni bir denge sağlanmıştı. Bu denge üzerine kurulu Osmanlı-Avusturya ilişkilerine odaklanan mevcut çalışmada, XVII. yüzyılın ilk yarısında Osmanlılar ve Habsburglar arasında vukubulan siyasi-askeri-diplomatik gelişmeler mercek altına alınacaktır.
Çalışmanın öncelikli amacı, yerli ve yabancı kaynakları kullanarak Osmanlı İmparatorluğu'nun Safevilerle mücadeleyle, Avusturya Habsburglar'ının ise Otuz Yıl Savaşları ile meşgul olduğu dönemde birbirlerine karşı izledikleri politikayı anlamlandırmaktır. Bu meyanda çalışmanın merkezine Sultan IV. Murad'ın hükmüne denk gelen 1623 ilâ 1634 yılları arasındaki sınır müzakereleri ve büyükelçilik teatileriyle yoğun olan dönem yerleştirilmiş, böylece savaşın olmadığı bir dönemde ilişkilerin nasıl seyrettiğini aydınlatmak hedeflenmiştir.
Çalışmanın ikinci bir gayesi de genel geçer yargılarla ele alınagelmiş Osmanlı diplomasi pratiklerinin hususi bir kesitini detaylı incelemek olmuştur. Bu meyanda XVII. yüzyılın ilk yarısında genel olarak Osmanlı diplomasisinin nasıl işlediği farklı kategoriler altında, hem dönemin Avrupa sefaretnameleri hem de Osmanlı
kayıtları bir araya getirilerek ve özellikle Avusturya örnekleri vurgulanarak mercek altına alınmıştır. Keza yine Yeniçağ Osmanlı diplomasi tarihinin nispeten gözardı edilen bir alanı olan, Osmanlı taşrasındaki ve karşı başkentlerdeki diplomasiyi anlamak adına Osmanlı Budin'i ve Viyana'daki diplomatik çerçeve tasvir edilmiştir.
Üçüncü bölümde ise ilk iki bölümün kurmuş olduğu kronolojik, kurumsal ve kavramsal bağlam içerisinde bir vaka analizi yapılmıştır. Literatürde nispeten yeri olsa da Osmanlı tarihçiliği kapsamında daha önce değerlendirilmiş olmayan 1628-29 tarihli Hans Ludwig Kuefstein büyükelçiliği detaylı olarak ele alınmıştır. Bu bölümde ayrıca Kuefstein ile mübadele edilen Recep Ağa'nın Viyana'daki günlerine de eğilerek ikili ilişkilerin gözardı edilen bir diğer zaviyesine de odaklanılmıştır.
Nihayetinde mevcut çalışma 1606 Zitvatorok Antlaşması'nı takip eden dönemde Osmanlı diplomasisinin Habsburglar'a müstesna bir yaklaşım sergilediğini iddia etmektedir. Ayrıca, savaş ve kriz odaklı ikili ilişkiler haricinde de karşılıklı münasebet ve diplomasinin nasıl işlediğini hem taşraya hem de merkeze odaklanarak sorgulamaktadır.

Abstract:
Dramatically escalating in the aftermath of the Battle of Mohacs (1526), the tension between the Ottomans and the Austrians would claim the utmost importance in Ottoman foreign relations for almost three centuries. Throughout the sixteenth century, the struggle seemed to continue in favour of the Ottomans until the Treaty of Zsitvatorok (signed in 1606) set up a balance between the two parties. Built upon the background of this balance, the present study will seek to highlight political, military and diplomatic developments taking place between the Ottomans and the Austrian Habsburgs during the first half of the seventeenth century.
The primary aim of this work is to understand the bilateral relations between the Ottomans and the Habsburgs at a time period when the former's hands were tied by the hostilities with the Safawids, while the latter found themselves enmeshed in the Thirty Years War. In that line, the period between 1623 and 1634, which corresponded to Sultan Murad IV's reign (r. 1623-1640), is chosen for the scrutiny of the busy traffic of diplomatic exchanges and border negotiations in the absence of large scale warfare.
The second target of the study is to present in detail a specific aspect of the early modern Ottoman diplomacy (with a limited time frame and with separate examples from a variety of European states) that has traditionally been dealt with in rather generalising terms: the actors and dynamics of Ottoman diplomacy during the first half of the seventeenth century are analysed on the basis of European embassy reports and Ottoman fiscal evidence, with a particular focus on the Habsburg examples. Furthermore, underrated areas of early modern Ottoman diplomacy, that is, the diplomacy conducted in the Ottoman province of Buda and the Habsburg capital (Vienna), are also depicted.
The third chapter is a case study built upon the chronological, institutional and conceptual contexts of the first two chapters. Even though the existing literature provides enough of references for the Istanbul embassy of Hans Ludwig Kuefstein in 1628-29, it is studied in detail for the first time within the scope of Ottoman history. This chapter focuses also on Recep Ağa (the Ottoman counter ambassador exchanged with Kuefstein) during his days in Vienna in order to bring into light a neglected aspect of bilateral relations, that is, the Ottoman envoys in Europe.
Ultimately, the study at hand asserts that the Ottoman diplomacy subjected the Habsburgs to an exceptional treatment in the aftermath of the 1606 Zsitvatorok Peace Treaty. While doing so, it also questions the functioning of diplomatic interactions beyond conflict- and crisis-ridden bilateral relations by focusing on both the provinces and the centres.