İzole klinik sendromlu hastalarda "Double ınversıon recovery" (DIR) yöntemi ile kortikal lezyon yükünün saptanması ve bilişsel bozukluk ile ilişkisinin belirlenmesi
Association of cognitive impairment with cortical lesion load detected by double inversion recevery (DIR) in clinically isolated syndromes
Yazar: SEVDA DİKER
Danışman: PROF. DR. RANA KARABUDAK
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Dahili Tıp Bilimleri Bölümü / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2014
Konu: Nöroloji = Neurology
Dizin: Beyaz cevher = White matter ; Biliş = Cognition ; Biliş bozuklukları = Cognition disorders ; Bilişsel işlevler = Cognitive functions ; Multipl skleroz = Multiple sclerosis

Özet:
Multipl skleroz (MS) sürecinde motor, duyusal ve dengeye ilişkin yeti yitimlerine bilişsel işlev kayıpları da eşlik etmektedir. Hastalığın en erken dönemlerinden itibaren gelişebilen bilişsel bozukluklar hastaların yaşam kalitesini ve işlevselliğini bozmaktadır. Literatürde MS hastalarına özel olarak geliştirilmiş nöropsikolojik testler ve manyetik rezonans görüntüleme (MRG) bulguları ile bilişsel yıkımın doğası ve ilerleyişi araştırılmıştır. Manyetik rezonans görüntüleme ile yapılan çalışmalarda beyaz cevher bütünlüğünün bozulması yanında gri cevher harabiyetinin de bu bilişsel yitimde etkili olduğu gösterilmiştir. Çalışmamızda hastalığın erken klinik dönemi olan izole klinik sendrom (İKS) sürecinde bilişsel etkilenmenin boyutları, bu işlev bozukluğunun hangi alanlarda ön plana çıktığı ve bu durumun gri cevher patolojisi ile ilişkisi araştırılmaktadır. Çalışma, Hacettepe Üniversitesi Nöroimmünoloji polikliniğine başvuran ve İKS tanısı konan hastalar (n: 30) ile yaş ve demografik özellikleri eşleştirilmiş sağlıklı bireylerle (n: 20) gerçekleştirilmiştir. Tüm katılımcıların bilişsel işlevleri Rao'nun kısa tekrarlanabilir nöropsikolojik bataryası ile değerlendirilmiş, beyin MRG'da beyaz cevher hacim ve lezyon yükü yanında gri cevher hacimleri ve DIR yöntemi ile kortikal lezyon yükü incelenmiştir. Bilişsel değerlendirmede hasta grubunda sözel bellek, görsel bellek ve sözel akıcılık alanlarında kontrollere göre anlamlı farklılık elde edilmiştir. Kontrollere göre, anlamlı olarak, hasta grubumuzda derin gri cevher yapılarının atrofisi gözlenmiştir. İKS hastalarının serebral beyaz cevher T2 lezyon yükü literatüre göre daha yüksek saptanmış ancak bu durumun bilişsel test sonuçlarını etkilemediği belirlenmiştir. Bu yükün bilişsel işlevlere yansımaması bilişsel yetileri değerlendirmekte bu ölçütün yeterince hassas olmayabileceği sonucunu düşündürmüştür.
Serebellumun bilişsel işlevlerdeki rolü de göz önüne alınarak serebellar beyaz ve gri cevher ölçümleri bilişsel test sonuçları ile değerlendirilmiştir. Serebellar kortikal atrofinin görsel bellekte bozulma ile ilişkisi gösterilmiştir. Ancak sözel bellek ve akıcılığı, bilgi işlemleme hızını ölçen testler ile benzer ilişki saptanmamıştır. Hastalarda görsel belleği değerlendiren testlerin ayrıca sağ hipokampüs, serebral beyaz cevher ve derin gri cevher yapıları ile ilişkili olduğu bulunmuştur. Çalışmamızda İKS hastalarında anlamlı sayıda kortikal lezyon saptanmış olmasına rağmen bilişsel işlevlerdeki bozukluğun daha çok derin gri cevher ve serebral beyaz cevher atrofisi ile ilişkili olduğu gösterilmiştir.

Abstract:
During the course of multiple sclerosis motor and sensorial deficits and coordination problems are frequent and emphasized however, impairment in cognitive functions are not rare.
Cognitive impairment can occur in early disease stages and affects the quality of life and functionality of the patients substantially. In the literature, the nature and progression of cognitive impairment are investigated by neuropsychological tests specifically developed for MS patients. In MRI studies gray matter injury in addition to white matter degeneration was found to be associated with cognitive impairment. In our study we investigated the extent of cognitive impairment in the early clinical stage of the disease, clinically isolated syndrome (CIS), the major domains of the impairment and its association with gray matter pathology. The patients followed -up at the Hacettepe University Neuroimmunology Clinics ; diagnosed as CIS (n:30) and age,sex and education level matched healthy controls (n:20) were enrolled in this study. All participants were assessed by Rao's Brief repeatable battery of neuropsychological tests. Additionally, white matter volume and lesion load, gray matter volumes and cortical lesion load detected by DIR were studied by detailed cranial MRI. Cognitive assessment showed verbal memory, visual memory and verbal fluency were significantly impaired in patient group than the control group. In patient group, significantly different from control group, atrophy of the deep gray matter structures was detected. Our CIS patients had significant white matter lesion load than generally seen in literatüre but this situation didn't interfere with cognitive test results. It is our impression that this lesion load may not be a sensitive marker of cognitive impairment. Taking into account the cerebellum's role in cognitive functions, cerebellar white and gray matter volumes are assessed with cognitive tests. An association of cerebellar cortical atrophy and visual memory was elicited. No similar results were obtained for tests of verbal memory, verbal fluency and information processing speed. In patients the test results of visual memory were also corralated with volumes of right hippocampus, cerebral white matter and deep gray matter structures. In our study although considerably high number of cortical lesions were detected it was shown that the cognitive impairment is mainly related to cerebral white matter and deep gray matter atrophy.