Van âşıklık geleneği
Van's lover tradition
Yazar: ABDULSELAM ARVAS
Danışman: PROF.DR. SÜLEYMAN TURDUYEVİÇ KAYIPOV
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
278 ÖZET Van âşıklık geleneği ve temsilcileri üzerine değişik çalışmalar yapılmasına karşın, yöredeki bu kültürü geçmişten günümüze ele alacak biçimde bilgiler içeren kapsamlı bir araştırma ortaya konulmamıştır. Çalışma, ilk defa bu kadar geniş konuyu araştırmıştır. Eskiden yaşamış Vanlı âşıkların birkaçında söz edilmesine rağmen, teferruatlı bir inceleme yapılıp, bu şahıslar hakkında bilgi verilmemiştir. Önceki çalışmaların bir eksikliği de, kaynakları tam olarak belirtmemiş olmasıdır. Yalnız, Ercişli Emrah'ı tüm yönleriyle ele alan Saim Sakaoğlu'na ait çalışmanın her yönden kapsamlılığı göz ardı edilemez. Araştırmaya konu olan Van Âşıklık Geleneği ve temsilcilerine yönelik incelememizde, bu eksiklikler dikkate alınarak, bulunabilen kaynakların tümünden I faydalanılmaya gayret edilmiştir. Bu kaynaklar, başta yerel gazeteler, dergiler olmak üzere makale, yayınlanmış kitap, canlı kaynak ve el yazmalarıdır. Çalışma, Türk doğaçlama sanatının Tarihi-Tipolojik menşei, âşık kültürünün Anadolu'da gelişimi ve yöresel özellikleri konularını açıklamak suretiyle, geleneğin Türkiye coğrafyasındaki şekillenişini belirtmektedir. Daha sonra, Van yöresi âşık kültürünü etkileyen bazı faktörler izah edilmiştir. Bu faktörler, kültürel ürünler olup, Şamanizm geleneğine kadar uzanmaktadır. Devamla, inceleme sonucu bulunan geleneğin ilk temsicisiyle günümüz âşıklarına kadar, bu kültürün taşıyıcıları biyografıleriyle aktarılmıştır. Biyografilerin dışında, kahve kültürünün geçmişi ve eskiden beri yapılan âşık toplantıları hakkında bilgi verilmiştir. Günümüzde hala faaliyette olan Âşıklar Çay Evi'ndeki fasılların yapısını genişçe verip programın akışına tesir eden etkenleri de açıkladık. Âşıkların estetik anlayışının belirlenmesi amacıyla, bir sormaca formu düzenlenerek onların görüşleri alınmıştır. Bu görüşler doğrultusunda, âşıkların eserlerindeki estetik anlayış, şiirlerine yansıyan geleneksel ve yenilikçi yönler ortaya konulmuştur. Muhteva ve şekil açısında açıklanan şiirler, benzetme, istiare, epitet ve diğer bazı stilistik unsurlara göre incelenmiştir. Araştırma, el yazmalarından oluşan metin kısmıyla bitirilmiştir.

Abstract:
279 ABSTRACT Although various studies have been conducted on Van lover tradition and its representatives, no comprehensive investigation or analysis that would analyse this regional culture both with its current and previous form could ever be made. This study is the first of its kind to be based upon a more comprehensive approuch. Though a few of lovers from Van, that livedln the past, were mentioned no detailed analysis has been made concerning these personalities in the previous literature. Another flaw that the previous studies have is their lack of references. An exception to this premise would be the comprehensivess of the work of Saim Sakaoğlu, who analysed Emrah of Erciş in all respects. The Van lovers tradition and their representatives which became the chief focus of concern were thoroughly analysed, taking into consideration the loopholes and flaws in previous studies, and various peridiocals journals and newspaper were referenced; different manuscripts and publications, together with living sources and handscripts were also the sourses we constantly refered to during the course of our investigation. The study describes the historical-typological origin of Turkish improvisational arts, the development of lover tradition and its regional specialties in Anatolia, throwing ample light on the development of such a tradition in the Turkey's geography; some factors supposed to have an effect on lover cultoure in Van have been explained. These factors are believed to be coultural products and date back to shamanist tradition. The legacy and transmitters of this coulturehave been made known through biographical accounts as well as through differen sessions made in coffee houses on a routine basis. In order to determine the aesthetic conception of lover a questionaire was deigned. For these purpose, the traditional and innovative aspects reflected in their poetry were delineated, and then such stylistic elements like connotation, conceit epithet and so on were analysed in a context contained handwitings.