Spor salonuna devam eden bireylerin kronotip ve uyku kalitesi ile aşırı besin isteği ilişkisinin incelenmesi
Investigation of the relationship between chronotype and sleep quality and food craving of gym-attending individuals
Yazar: TUĞBA TUNA
Danışman: DOÇ. DR. KEZBAN ESEN KARACA ÇELİK ; PROF. DR. FATMA ÇELİK KAYAPINAR
İzmir Demokrasi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Çalışmada fiziksel aktivite yapan 19-64 yaş arasındaki yetişkin bireylerin kronotip ve uyku kalitesinin aşırı besin isteği ile ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmaya, Nisan 2022- Haziran 2022 tarihleri arasında İzmir ilinde özel girişimcilere ait beş spor salonuna devam eden, fiziksel aktiviteye başlama süreleri farklı 80 kadın ve 121 erkek olmak üzere 201 birey dahil edilmiştir. Bu çalışma ilişkisel tarama modelinde tasarlanmıştır. Bireylerin genel bilgilerinden; yaş, cinsiyet, medeni durum, eğitim durumu ile kronik hastalıkları, sigara ve alkol kullanımı gibi değişkenler istenmiş olup ayrıca; beslenme alışkanlıkları, fiziksel aktivite durumları, 24 saatlik geriye dönük besin tüketim kaydı, Aşırı Besin İsteği Ölçeği (ABİS), kronotipi belirlemek için Sabahçıl-Akşamcıl Anketi (SAA) ve Pittsburg Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ) yüz yüze görüşmeler yapılarak kaydedilmiştir. Çalışmaya katılan bireylerin fiziksel aktivite geçmişleri incelendiğinde; kadın bireylerin %52'si, erkek bireylerin %84,3'ü daha önceki yıllarda fiziksel aktivite yapmaktadır. Kadınların %55'i, erkeklerin %76,9'u en az son 3 aydır düzenli olarak fiziksel aktivite yapmaktadır. Çalışmada hem daha önce fiziksel aktivite yapan bireylerin ve hem de en az son 3 aydır düzenli fiziksel aktivite yapan bireylerin aşırı besin isteği puanı yapmayanlara göre daha düşük bulunmuştur (p<0,05). Çalışmada kötü uyku kalitesine sahip bireylerin ABİS skoru, iyi uyku kalitesine sahip bireylere göre daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Aşırı besin isteği ve kronotip arasındaki ilişki durumuna bakıldığında; akşamcıl tiplerin aşırı besin isteği puanı sabahçıl tiplere göre daha yüksek bulunmuştur. Ancak sonuçlar istatistiksel olarak anlamlı değildir (p>0,05).   Ayrıca akşamcıl tiplerin PUKİ skorunun sabahçıl tiplere göre anlamlı olarak daha yüksek olduğu saptanmıştır (p<0,05). İyi uyku kalitesine sahip bireylerin sabahçıl olma yüzdesi kötü uyku kalitesine sahip bireylere göre daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Sonuç olarak düzenli fiziksel aktivite ve uyku ile aşırı besin isteği arasında anlamlı bir ilişki bulunurken; kronotipin aşırı besin isteğini etkilediği görülmüş ancak anlamlı bir ilişki saptanmamıştır.

Abstract:
In this study, it was aimed to examine the relationship between chronotype and sleep quality of adults between the ages of 19-64 who do physical activity and excessive food cravings. A total of 201 individuals, 80 women and 121 men, aged between 19-64 years, who attended five gyms belonging to private entrepreneurs in Izmir between April 2022 and June 2022, with different starting times for physical activity, were included in the study. This study was designed in relational screening model. From the general information of individuals; Variables such as age, gender, marital status, educational status and chronic diseases, smoking and alcohol use were also requested; dietary habits, physical activity status, 24-hour retrospective food consumption record, Food Craving Questionnaire - Trait(FCQ-T), Morningness Eveningness Questionnaire (MEQ) and Pittsburg Sleep Quality Index (PSQI) to determine the chronotype were recorded by face-to-face interviews. When the physical activity histories of the individuals participating in the study are examined; 52% of female individuals and 84.3% of male individuals have been doing physical activity in previous years. 55% of women and 76.9% of men have been doing physical activity regularly for at least the last 3 months. In the study, both those who exercised before and those who physical activity regularly for at least the last 3 months were found to have lower food craving scores than those who did not (p<0.05). In the study, the ABIS score of individuals with poor sleep quality was found to be higher than those with good sleep quality (p<0.05). Considering the relationship between excessive food cravings and chronotype; The extreme food craving scores of the evening types were found to be higher than the morning types. However, the results were not statistically significant (p>0.05). In addition, it was determined that the PUKI score of the evening types was significantly higher than the morning type types (p<0.05). The percentage of morning sickness in individuals with good sleep quality was found to be higher than those with poor sleep quality (p<0.05). As a result, there is a significant relationship between regular physical activity and sleep and excessive food cravings; chronotype was found to affect excessive food cravings, but no significant relationship was found.