Duygusal içerikli uyaranlara ilişkin dikkat yanlılığının ilgililik hipotezi kapsamında incelenmesi
Assessing the attention bias to emotional stimuli within the relevance hypothesis
Yazar: MERVE BOĞA
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET KOYUNCU
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Tehdit içerikli uyaranların, nötr uyaranlara kıyasla görsel alanda öncelikli olduğuna ilişkin çok sayıda bulgu ortaya koyulmuştur. Son yıllarda ise duygu literatürünün yanı sıra duygu-dikkat etkileşimini ele alan çalışmalarda da pozitif içeriklerin, bilişsel süreçler üzerindeki etkisi giderek daha fazla çalışma ile incelenmeye başlanmıştır. Mevcut tez çalışmasında, duygusal uyaranlara ilişkin dikkat süreçleri, ilgililik hipotezi kapsamında ele alınarak hem pozitif uyaranların hem de geçici motivasyonel süreçlerin, dikkat üzerindeki etkileri incelenmiştir. Çalışma kapsamında negatif (tehdit, tiksindirici yiyecek) ve pozitif uyaranlara (romantik çift veya bebek yüzü,  yiyecek) ilişkin dikkat yanlılığı üç farklı yöntemin kullanıldığı (uzamsal ipucu görevi, nokta izleme görevi ve göz izleme), üç deney ile ele alınmıştır. Mevcut amaçların dikat üzerindeki etkileri ise katılımcıların açlık durumları değişimlenerek incelenmiştir. İlk iki deneyde tehdit içeriğine ilişkin dikkat yanlılığı ön plana çıkarken, pozitif içerikli uyaranlara ilişkin dikkat avantajı gözlenmemiştir. Son deneyde ise göz izleme ölçümleri kullanılmış ve dikkatin erken aşamalarında tüm duygusal uyaranlar için dikkat yanlılığı olduğu; ancak tiksinti içerikli uyaranların diğer duygusal içeriklere kıyasla daha fazla dikkat avantajına sahip olduğu ortaya konmuştur. Bununla birlikte değişen amaçlar ve geçici motivasyonel süreçlerin dikkatteki etkileri, sadece üçüncü deneyde ve dikkatin daha geç aşamalarında tespit edilebilmiştir. Tez kapsamında elde dilen sonuçlar, pozitif uyaranlara ilişkin dikkat süreçlerine derinlemesine bir bakış sunmanın yanı sıra, duygusal uyaranlara ilişkin kuramsal tartışmalara da katkı sağlamaktadır.

Abstract:
Many studies have shown that threat-related stimuli are prioritized in the visual field compared to neutral stimuli. In recent years, emotional attention studies have focused on examining the effect of positive stimuli. In the current thesis, attentional processes related to emotional stimuli were examined within the scope of the relevance hypothesis and the effects of both positive stimuli and temporary motivational processes on attention were examined. In this study, attentional bias for negative (threat, spoiled food) and positive stimuli (romantic couple, baby face, food) was examined in three experiments using three different methods (spatial cueing task, dot probe task and eye tracking method). The effects of current goals on attention were examined by manipulating the hunger state of the participants. In the first two experiments, attentional bias for threat related stimuli was found, whereas no attentional advantage was observed for stimuli with positive content. In the final experiment, eye-tracking method was used and findings showed that there was an attentional bias for all emotional stimuli in the early stages of attention; however, disgust stimuli had a greater attentional advantage compared to other emotional content. However, the effects of motivational processes on attention could only be detected in the third experiment and at later stages of attention. The results obtained in this thesis contribute to the theoretical discussions on emotional stimuli as well as providing a detailed examination of attentional processes related to positive stimuli.