Yunanistan'da dil sorunu'nun tarihsel gelişimi ve birinci evrede yaşanan tartışmalar
The historical development of the language question in Greece and the discussions in the first phase
Yazar: BURCU CAYMAZ BİLGİN
Danışman: DOÇ. DR. İBRAHİM KELAĞA AHMET
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Balkan Çalışmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Attika = Attika ; Dil problemleri = Language problems ; Dilbilgisi = Grammar ; Dilbilim = Linguistics ; Tarihsel gelişim = Historical development ; Yunanistan = Greece

Özet:
Yunanistan'ı ve Yunanlıların yayılmış oldukları coğrafyayı en çok etkileyen problemlerden biri, Antik Çağ'dan günümüze kadar uzanan süreçte gelişmiş ve toplumun her alanında büyük etkisini göstermiş iki değişkelilik ya da iki biçimlilik olarak adlandırılan Dil Sorunu'dur. Bu sorun ilk kez Yunan anakarasındaki Attika Bölgesi'nde ortaya çıkmış, MÖ 1. yüzyılda "Attikizm" akımı ile kendini göstermiştir. Bu akımın sembolü haline gelmiş Attik lehçesi ise Yunan coğrafyasından sonra Büyük İskender'in fetihleri ile Anadolu başta olmak üzere, Ortadoğu ve Kuzey Afrika'da idari, siyasi, ticari hatta edebi bir dil halini almıştır. Zamanla tüm bu coğrafyalarda halkın konuştuğu ve yazdığı dil arasında ciddi farklılıklar oluşmaya başlamıştır.

Özellikle Hıristiyanlığın yayılmaya başladığı dönemde kilisenin Attik lehçesini resmi dil olarak kullanması, Bizans Dönemi'nde bu lehçenin kutsal sayılıp varlığını korumasına neden olmuştur. Türk hâkimiyeti döneminde ise bu farklılık lehçelerde ve şivelerde kendini göstermeye devam etmiştir. Attik lehçesinin uzantısı haline gelen eski dili savunan muhafazakârlar ile halk dilinin kullanımına ve gelişimine yönelik çalışmalar yapan yeni dil savunucuları arasında ciddi görüş ayrılıkları ve çatışmalar ortaya çıkmıştır.
Yunanlıları asırlarca meşgul etmiş olan Yunancada "Glossiko Zitima" olarak anılan Dil Sorunu, Avrupa'daki Rönesans ve Reform akımlarının sonucunda ortaya çıkan özgürlükçü halk hareketlerinin etkisiyle dikkat çekmeye başlamıştır. 18. yüzyılın ilk yarısından itibaren de yayımlanan bazı eserlerde resmi olarak tanımlanmaya başlamıştır. Bu sorunun resmi olarak ele alınışının birinci evresini Evgenios Vulgaris ve onun öğrencisi İosipos Misiodakas arasında geçen tartışmalar oluşturur. Bu iki aydının eserlerinde birbirlerine verdikleri cevaplar iki değişkelilik/iki biçimlilik sorununun ilk kez resmi bir platforma taşınmasına vesile olmuştur. 

Yunanistan'ın 1830'da bağımsız bir devlet olarak ortaya çıkışının ardından, iki değişkelilik (dimorfia) sorunu, eğitimi ve ticari ilişkileri etkilediği kadar siyaseti ve edebiyatı da ciddi anlamda etkilemeye devam etmiştir. Resmi dili (Katharevusa) anlamayan halk kesimi ise eğitimde ciddi sorunlar yaşamıştır. Bağımsızlık döneminden sonra özellikle bu soruna yönelik çalışmalar yapılmıştır. Başa geçen iktidarlar sistemi sürekli değiştirerek bazen Katharevusaya, bazen de Dimotikiye değer vermişlerdir. Böylece Dil Sorunu artık bir siyasi malzeme halini almıştır. Diğer taraftan halk dilini eski ağdalı yazı dilinden ayırmak, halkın entelektüel gelişimini sağlamak için çalışmalar yapan aydınlar ile eski dilin korunması ve kullanılması için uğraşan muhafazakâr kesim arasında ciddi çatışmalar yaşanmış, nitekim bu çatışmalar iki değişkelilik sorununu edebiyata ve gündelik yaşama da ciddi ölçüde yansıtmıştır.

Bu çalışma dört ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde başlangıç aşamasından günümüze kadarki süreçte Dil Sorunu'nun gelişim evreleri anlatılmaktadır. İkinci ve üçüncü bölümde aralarındaki büyük çekişme ile Dil Sorunu'nun ilk resmi safhasını şekillendiren Evgenios Vulgaris ve İosipos Misiodakas'ın hayatları, eserleri, dil, felsefe, bilim gibi konulardaki fikirleri ele alınmıştır. Dördüncü bölümde ise bu tartışmanın nasıl başladığı, iki aydının birbirleriyle nasıl iletişim kurdukları ve iki biçimlilik konularında birbirlerine ne gibi ithamlarda bulundukları değerlendirilmiştir.

Abstract:
One of the problems that most affected Greece and the Greeks' geography was the Language Question, also known as diglossia, which developed in the process from Antiquity to the present and showed great influence in all areas of society. This issue first appeared in the Attica region of the Greek mainland, and has shown itself with "Atticism" movement in the 1st century BC. Attic Polish, which became the symbol of this movement, began to be administrative, political, commercial and literary language in the Greek main geography and with the conquests of Alexander the Great, it spread out to Middle East and North Africa, especially Anatolia. In time, serious differences between the written and spoken language of the public began to emerge in all these geographies.

Especially during the period in which Christianity began to spread, the church used Attic Polish as an official language and that caused this dialect to keep its existence by being considered sacred in the Byzantine period. In the time of Turkish domination, this difference continued to show up in dialects and accents. Serious dissidences and conflicts have emerged among the conservatives defending the old language and the new language supporters who work towards the use and development of the public language.
Glossiko Zitima (The Language Question), which has kept the Greeks busy for centuries, has begun to draw attention with the influence of the libertarian social movements that emerged as a result of Renaissance and Reform movements in Europe. It has been officially defined in some of the publications since the first half of the 18th century. The first phase of the formal discussion of this issue is the controversy between Evgenios Voulgaris and his student Iosipos Moisiodakas. The responses which were given by the two intellectuals to each other in their works have caused the issue of diglossia to take place on an official platform for the first time. 

Following the emergence of Greece as an independent state in 1830, the problem of diglossia continued to affect its politics and literature as much as education and trade relations. The public, who did not understand the official language (Katharevusa), had serius problems in education. After the independence period, the studies concerning this problem were carried out. The ruling governments have changed the system constantly and they sometimes value Katharevusa, and some other times they value Dimotiki. Thus, the Language Question has now become a political material. On the other hand, there have been serious conflicts between intellectuals who try to separate public language from the old ornate style written language in order to ensure the intellectual development of the people and conservatives of the old language; as a matter of fact these conflicts have reflected the problem of diglossia upon literature and everyday life.

This study consists of four main chapters. In the first chapter, the development stages of the Language Question from its start to this day are explained. In the second and third chapter, the lives of Evgenios Voulgaris and İosipos Moisiodakas, who shaped the first official phase of the Language Question, are discussed in terms of their works and ideas on language, philosophy and science. And the forth chapter is the evaluation of how this discussion started, how the two intellectuals communicate with each other and what they accuse each other about diglossia.