Çanak çömlek verilerine dayanarak Dicle Havzası`ndaki Halaf Döneminin gelişimi
The development of the Halaf period in the tigris valley based on the pottery evidence
Yazar: MÜCELLA ERDALKIRAN
Danışman: PROF. DR. GÜLRİZ KOZBE
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Protohistorya ve Önasya Arkeolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Dicle havzası = Dicle basin ; Halaf = Halaf ; Kültür = Culture ; Kültürel değişim = Cultural change

Özet:
Halaf Kültürü, MÖ 6100 ila 6000 yılları arasında Kuzey Irak, Kuzey Suriye ve Güneydoğu Anadolu'da görülmektedir. Bu tezin amacı, Türkiye toprakları dışında daha yoğun araştırılan ve çalışılan Halaf Kültürü'nün sınırlarımız içinde kalan Dicle Nehri Havzası'ndaki gelişimini konu almaktadır.Dicle Nehri Havzası'nda 47 adet Halaf Dönemi yerleşimi belirlenmiştir. Bu yerleşimlerinden 26 adedinin Halaf Dönemi keramiği incelenerek değerlendirilmiştir. Bunun sonucunda çalışma alanımızda Halaf Dönemi'nin gelişim evrelerinin tümü belirlenmiştir: Halaf'a Geçiş Evresi, Erken Halaf Evresi, Orta Halaf Evresi, Geç Halaf Evresi ve Halaf-Ubaid Geçiş Evresi.Dicle Nehri Havzası'nda Halaf'a Geçiş Evresi, Doruç, Türbe Höyük, Grike Keşe ve Takyan olmak üzere dört yerleşimde saptanmıştır.Erken Halaf Evresi'nde Yayvantepe, Boztepe, Karavelyan, Hücetti, Harem, Doruç, S 63-12, Türbe Höyük, Nervan, Grike Keşe, Takyan, Basorin, Gre Tehali, Kortik ve Silopi Höyük olmak üzere toplam 15 höyük yerleşim görmüştür.Orta Halaf Evresi, Girikihacıyan, Yayvantepe, Boztepe, Karavelyan, Hücetti, Harem, Doruç, S 62-6, S 63-12, Türbe Höyük, Nervan, Grike Keşe, Girişirin ve Takyan olmak üzere 14 yerleşimde belirlenmiştir.Geç Halaf Evresi, Nervan, Grike Keşe, Takyan ve Takyan Yakını 1 olmak üzere dört adet merkezde tespit edilmiştir.Halaf-Ubaid Geçiş Evresi, Yayvantepe, Arisk Tepe, S 62-3, Güney Mahalle, S 63-12, S 63-23, Başur Höyük, Basorin ve Takyan olmak üzere dokuz höyükle temsil edilmektedir.Bu yerleşimlerden bulunan Halaf Dönemi keramikleri, mal özellikleri, kap biçimleri, boya rengi, bezeme motifleri ve stili açısından kendi içerisinde, Kuzey Suriye ve Kuzey Irak'taki çağdaşı yerleşimlerle benzerlik göstermektedir. Yaptığımız çalışma, Halaf Dönemi'nin söz konusu bölgelerle aynı süreçte Dicle Nehri Havzası'nda da gelişim gösterdiğini ortaya koymaktadır.

Abstract:
The Halaf Culture was seen in Northern Iraq, Northern Syria and Southeastern Anatolia between 6100 and 6000 B.C. This dissertation aims to deal with the development of the Halaf Culture, which is investigated and studied more intensively outside the Turkish territories, on the Tigris Valley that remains within our borders.Some 47 Halaf Period settlements were determined on the Tigris Valley. The Halaf Period pottery of 26 of all the settlements concerned was examined and evaluated. As a result, all development phases of the Halaf Period were detected in our study area: Transitional to Halaf Phase, Early Halaf Phase, Middle Halaf Phase, Late Halaf Phase and Halaf-Ubaid Transitional Phase.On the Tigris Valley, the Transitional to Halaf Phase was found in four settlements, namely Doruç, Türbe Höyük, Grike Keşe and Takyan.Some 15 mounds in total, i.e. Yayvantepe, Boztepe, Karavelyan, Hücetti, Harem, Doruç, S 63-12, Türbe Höyük, Nervan, Grike Keşe, Takyan, Basorin, Gre Tehali, Kortik and Silopi Höyük, were settled in the Early Halaf Phase.The Middle Halaf Phase was determined in 14 settlements, namely Girikihaciyan, Yayvantepe, Boztepe, Karavelyan, Hücetti, Harem, Doruç, S 62-6, S 63-12, Türbe Höyük, Nervan, Grike Keşe, Girişirin and Takyan.The Late Halaf Phase was detected at four centers, namely Nervan, Grike Keşe, Takyan and Takyan Yakını 1.The Halaf-Ubaid Transitional Phase is represented with nine mounds, i.e. Yayvantepe, Arisk Tepe, S 62-3, Güney Mahalle, S 63-12, S 63-23, Başur Höyük, Basorin and Takyan.The Halaf Period pottery found in these settlements show similarity to that of their contemporary settlements in Northern Syria and Northern Iraq within themselves in terms of ware characteristics, vessel forms, paint color, decoration motifs and style. The present study reveals that the Halaf Period also developed on the Tigris Valley in the same process with the regions concerned.