Seçmeli sanat dersleri için üniversitelerin güzel sanatlar birimlerine yönelik model önerisi
A model proposal for fine arts units of universities for elective art education courses
Yazar: ELİF ÖZCAN
Danışman: PROF. DR. AYŞE ÇAKIR İLHAN ; DOÇ. DR. BENGÜ BATU ERTUNG
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Güzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı / Güzel Sanatlar Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: 21. yüzyıl = 21. century ; Eğitim programları = Education programs ; Sanat eğitimi = Art education ; Seçmeli ders seçimi = Elective course choice ; Yükseköğretim = Higher education

Özet:
Sanat eğitimi, her yaştan birey için oldukça önemli görülen, kişilerin yaşamları boyunca bilişsel, duyuşsal ve fiziksel gelişim alanlarını çok yönlü olarak destekleyen, estetik algının gelişmesine, hoşgörü sahibi olmaya, farkındalık geliştirmeye, üretkenliğe, yaratıcılığa ve çağdaş insan olabilmeye olanak tanıyan önemli bir güce sahiptir.
Bu tezde amaçlanan, üniversitelerde 5I kapsamında sunulan seçmeli sanat derslerinin mevcut durumunun ortaya konarak tüm üniversitelerde sunulabilecek bir eğitim modeli önerisi geliştirmektir. Konuya ilişkin durumun belirlenebilmesi için açık kaynak taraması ile yürütülen uygulamalara ilişkin bilgiler ve belgeler incelenmiştir. Yurtiçinde ve yurtdışında yapılan çalışmalar, dergi, kitap, makale ve tezler incelenerek alanyazın taraması yapılmıştır.
Çalışmanın birinci bölümünde problem durumu, araştırmanın amacı, bu araştırmanın sahip olduğu önem, sınırlılıklar ve konuya ilişkin tanımlara yer verilmiştir.
Çalışmanın ikinci bölümünde, üniversite eğitiminin tanımı, dünyada ve Türkiye'de üniversite eğitiminin gelişimi, üniversite eğitimi ve 21.yüzyıl insanına yönelik kuramsal bilgiler verilmiştir. Sanat eğitiminin tanımlanmasına çalışılmıştır. Sanat eğitiminin gerekliliğin alanyazınından örnekler verilerek gerekçelendirilmiştir. Üniversitelerde sanat eğitiminin gerekliliği yapılan çalışmalarla aktarılarak neden bir gereksinim olduğu açıklanmıştır. Üniversite genelinde sunulan seçmeli sanat derslerine ilişkin mevcut durum, Türkiye'den ve dünyadan örneklerle irdelenmiştir. Konuyla ilgili olarak yurtiçinde ve yurtdışında yapılan çalışmalara ilişkin araştırmalara yer verilmiştir.
Çalışmanın üçüncü bölümünde araştırmanın modeline, çalışma grubuna ve tanımlamalarına, veri toplama araçlarının geliştirilmesine ilişkin sürece, verilerin toplanmasına, verilerin çözümlenmesine, geçerlik ve güvenirlik kapsamlarına ve araştırmada etik konusuna yönelik bilgiler açıklanarak sunulmuştur. 
Çalışmanın dördüncü bölümünde çalışma grubunu oluşturan, alan uzmanlarından, öğretim görevlilerinden ve öğrencilerden edinilen bulgular, yorumlanarak açıklanmıştır. Alan uzmanlarının, öğretim görevlilerinin ve öğrencilerin, seçmeli sanat derslerine ilişkin olarak beklentileri, ideal eğitim modeli bileşenlerine yönelik tanımları, sunulan programın hedef ve amaçlarına yönelik istekleri ve görüşleri ile sunduğu katkılara ilişkin bulgular, ilgili temalar altında kategorilendirilerek bulgulanan kodlar ve örnek söylemlerle aktarılmıştır.
Araştırmada belirlenen amaçlar doğrultusunda, alanyazınından erişilen bilgiler ve çalışma grubundan edinilen bulguların değerlendirilmesinin ardından, üniversitelerde sunulan seçmeli sanat derslerine ilişkin bir eğitim modeli önerisi oluşturmak üzere, eğitim modeli geliştirme yaklaşımları incelenmiştir. Yapılan incelemelerin ardından, eğitim modeli önerisi geliştirme sürecinde izlenen aşamalar açıklanarak, söz konusu eğitim modeline ilişkin bir çerçeve tasarlanmıştır. Eğitim modelinin amaçları, içeriği, modelde yer alan öğrenme ve öğretme süreçleri ile değerlendirme süreçleri belirlenmiştir. Eğitim modeli kapsamında yer alması düşünülen sanat alanlarına ve sunulması planlanan ilgili alan derslerine yönelik örnekler verilmiştir. Seçmeli sanat derslerini yürütecek birimin paydaşları, görev tanımları ve kapsamları tanımlanmıştır. Paydaşların tanımlanmasının ardından, eğitim modelinde olması düşünülen bölümlere ve sanat alanlarına yönelik olarak düzenlenmesi tasarlanan bölüm donanımları belirlenmiştir. Uygulama süreçlerinde izlenecek adımlar basamaklandırılarak açıklanmıştır.
Çalışmanın beşinci ve son bölümünde ise elde edilen tüm veriler doğrultusunda araştırmadan edinilen sonuçlar ve öneriler gerekçelendirilerek sunulmuştur. Seçmeli sanat derslerine ilişkin uluslararası düzeyde yapılabilecek çalışmalar, olası iş birlikleri, araştırmacıların irdeleyebileceği alanlar ve öğrencilere sunulabilecek olanaklar başta olmak üzere birçok geliştirme önerisi sunulmuştur.
Bu çalışmanın, üniversitelerde sunulan seçmeli sanat derslerine yönelik olarak önerilen, kapsamlı, sistemli, uygulanabilir ve herkesçe erişilebilir bir eğitim modeli ile mevcut sorunlara ilişkin bir çözüm sunacağı ve yapılacak yeni çalışmalara yeni yollar ve olanaklar tanıyacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Art education has an important impact on individuals of all ages, supporting cognitive, affective and physical development areas in a multidimensional way throughout their lives, enabling the development of aesthetic perception, tolerance, awareness, productivity, creativity and being a civilized human being.
The aim of this thesis is to determine the current situation of elective art courses offered in universities within the scope of 5I and to develop an educational model proposal that can be offered in all universities. In order to determine the situation on the subject, information and documents related to the practices were examined through an open source search. A literature review was conducted by researching studies, journals, books, articles and theses in Turkey and internationally.
In the first part of the study, the problem situation, the purpose of the research, the importance of this research, limitations and definitions related to the subject are explained.
In the second part of the study, the definition of university education, the development of university education in the world and in Turkey, theoretical information about university education and 21st century people were introduced. An explanation of art education was presented. The necessity of art education was justified by giving examples from the literature. The necessity of art education in universities was explained by transferring the studies conducted and why it is a necessity. The current situation regarding elective art courses offered at universities is analyzed with examples from Turkey and the world. Research on studies conducted in Turkey and internationally on the subject is included.
In the third part of the study, information on the research model, the study group and definitions, the process of developing data collection tools, data collection, data analysis, validity and reliability scopes, and ethics in research were explained and presented.
In the fourth part of the study, the findings obtained from the experts, instructors and students who constitute the study group were interpreted and explained. The findings of the field experts, instructors and students regarding their expectations regarding elective art courses, their definitions of the components of the ideal education model, their wishes and opinions regarding the goals and objectives of the program offered, and their contributions were categorized under the relevant themes and presented with the codes and sample discourses.
In line with the objectives of the study, after evaluating the information obtained from the literature and the findings obtained from the study group, educational model development approaches were examined in order to create an educational model proposal for elective art courses offered at universities. After examinations, the stages followed in the process of developing an educational model proposal were explained and a framework for the educational model in question was designed. The aims, content, learning and teaching processes and evaluation processes of the educational model were determined. Examples of the art fields that are planned to be included in the education model and the related field courses planned to be offered are presented. The stakeholders, mission definitions and scopes of the unit that will carry out the elective art courses were defined. Following the identification of the stakeholders, the departmental equipment designed to be organized for the departments and art fields planned to be included in the education model were specified. The steps to be followed in the implementation processes were explained step by step.
In the fifth and final part of the study, the conclusions and recommendations obtained from the research in line with all the data obtained are justified and presented. Many suggestions for improvement are presented, including studies that can be carried out at the international level on elective art courses, possible collaborations, areas that researchers can examine, and opportunities that can be offered to students.
It is thought that this study will provide a solution to the current problems with a comprehensive, systematic, applicable and accessible education model for elective art courses offered at universities and will provide new ways and opportunities for new studies.