On dokuzuncu yüzyıldan yirminci yüzyıla Doğu Akdeniz liman kentlerinde mekanın dönüşümü: Volos, Patras ve Mersin
Transformation of Mediterranean port cities from the nineteenth to twentieth centuries: Volos, Patras and Mersin
Yazar: TÜLİN SELVİ ÜNLÜ
Danışman: PROF. DR. ALİYE EMEL GÖKSU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Doğu Akdeniz liman kentleri, on dokuzuncu yüzyılda, sömürgeciliğin ve kapitalizmle karşı karşıya gelen toplumların geçirdiği dönüşümün anlaşılması için daima ilgi çekici bir araştırma alanı olmuştur. Bu nedenle çoğunlukla Doğu Akdeniz liman kentleri, dönemin kapitalist ilişkileri, sömürgecilik tarihi ve modernleşme açısından taşıdığı ilgi çekici boyutu doğrultusunda, "olayın cereyan ettiği yer" olarak ele alınmıştır. 
Oysa, on dokuzuncu yüzyıldan yirminci yüzyıl başına kadar süren bu özgün deneyim, yalnızca yukarıdan aşağıya ya da bir yönden diğerine ilerleyen bir süreç değildir. Dolayısıyla dönemin güç ilişkilerinde ve imparatorluklarda askeriyeden eğitime kadar genişleyen pek çok alanda değişimin yaşandığı bu sürece ilişkin, üst ölçekli gelişmelerin arka planındaki, yerel koşul ve gerçeklikler gözden kaçırılmamalıdır. Liman kentleri, on dokuzuncu yüzyılda, gerek merkez ve gerekse çevre için, küresel ölçekte yaşanan ekonomik ilişkilerdeki bu yapısal değişimin, Doğu Akdeniz'in kendine özgü bağlamı içindeki aktif birer aktörü olmuşlardır. Peki, üst ölçekteki benzer değişimler ve yerel bağlamın birlikte ürettiği mekansal yapılarıyla, ne tür benzerlik ve farklılıklar taşımaktadır? Söz konusu benzerlik ve farklılıkların, bu kentlerin birer "Doğu Akdeniz liman kenti" kimliği ile gelişmesine etkisi nasıl olmuştur ve söz konusu kentlere bu kimlik ve karakteri kazandıran mekansal bileşenler nelerdir? Söz konusu mekansal yapı, on dokuzuncu yüzyıldan ulus-devletlerin kurulduğu yirminci yüzyıla nasıl bir değişim göstermiştir?
Tez kapsamında, bütün bu sorulara yanıt aramak üzere, yaşadıkları özgün deneyimle, üç Doğu Akdeniz liman kenti; Volos, Patras ve Mersin örnekleri karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Gerek Osmanlı modernleşmesi ve gerekse bugün söz konusu kentlerin sınırları içinde yer aldıkları yeni ulus-devletler; Yunanistan ve Türkiye'nin kendi modernite projeleri doğrultusunda benzer süreçlerde gelişen kentler olarak, Doğu Akdeniz'deki liman kentlerinin, mekansal pratikleri, kentsel mekanın biçimlenişi ve söz konusu süreçlerle ilişki içinde şekillenen kent kimliği ile bu kimliğin mekansal bileşenleri araştırılmıştır.

Abstract:
Transformation of Eastern Mediterranean port cities during nineteenth century have been an intriguing field of research in order to understand and explain the transformation of societies, encountered colonialism and capitalist development. They have been mostly defined as "the places where events happened" within the capitalist relations of the period, history of colonialism and modernism. 
Nonetheless, the transformation Eastern Mediterranean port cities, they experienced from the nineteenth to twentieth centuries was a distinctive process, did not occur as a top-down process or as a unilateral way in any form. Therefore, as many transformations appeared in many fields within empires, it is important to look at the background of the upper scale development in localities. 
Eastern Mediterranean port cities were the active actors of the structural transformation of economic relations at a global scale, appeared both in center and periphery. Then, what kind of similarities and difficulties they revealed in response to similar changes at the upper scale? How did these similarities and differences affect those cities to develop with "Eastern Mediterranean port city" identity, and what are the spatial components of this identity and character? How did their urban structure change during the turn from nineteenth century to the twentieth?
In search of these questions, in the study, transformation of three Eastern Mediterranean port cities –Volos, Patras and Mersin- are investigated in a comparative way. As these cities experienced similar process either during Ottoman modernization and foundation of Greece and Turkey as nation states, they are examined through spatial practices, shaping of urban form, changing urban identity and the urban components of this identity.