Büyük Britanya'nın geleneksel imparatorluklar üzerindeki politikası: Osmanlı ve Çin örneği (1793-1842)
The Great Britain's policy on the traditional empires: The case of the Ottoman and Chinese empires (1793-1842)
Yazar: TEVFİK ORÇUN ÖZGÜN
Danışman: DOÇ. DR. ERKİN EKREM
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Tarih = History
Dizin: Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Türk-İngiliz ilişkileri = Turkish English relations ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy ; Çin = China ; İngiltere = England

Özet:
İngiltere, 1750-1850 yılları arasında Avrupa'da yükselen bir güç haline gelmeye başlamıştır. İngiltere, bu tarihler arasında dahi sorunları halletmeye başlamış ve Hollanda'nın bıraktığı ticaret yollarını denetimi altına almaya başlamıştır. Ekonomik ve siyasi bütünlüğünü kurmayaı başarmış, Avrupa'nın en büyüğü olmak için mücadele etmeye başlamıştır. Bu yıllarda Osmanlı İmparatorluğu ve Çin ise yavaş ve uzun sürecek bir çöküş dönemine girmişlerdir. İngiltere'nin uluslararası ilişkilerde etkin bir konuma gelmesi, Osmanlı ve Çin ile olan münasebetlerini de etkilemiştir. Ekonomik vaziyetleri ve ticari politikaları ile gelenekselleşen ve çağı yakalayamayan Osmanlı ve Çin imparatorlukları başat güç İngiltere'nin ekonomik ve siyasi ilgi alanlarına girmiştir. Akdeniz ve Çin Denizi sahaları bu çerçevede İngiltere'nin etki altına almak istediği alanlar olmuştur. İngiltere'nin Osmanlı ve Çin İmparatorluklarına siyasi ve askeri yaklaşımını ayrı ayrı değerlendirilmek bu süreci açıkça ortaya koymak gerekmiştir. 

Tezimizde İngiltere'nin Osmanlı ve Çin İmparatorluklarını ekonomik olarak etki sahasına dâhil etmeye çalışırken kullandığı araçları tahlil etmeye çalıştık. Serbest Ticaret Anlaşmaları'nın hem Osmanlı hem de Çin'deki etkilerini tartışmaya ve bu süreçleri aktarmaya gayret ettik. Bu anlaşmaların siyasi şartlar altında nasıl gerçekleştiğini inceledik. Anlaşmaların sonuçlarını İngiltere'nin ve "geleneksel imparatorluklar"ın açısından inceleyerek bir sonuca varmaya çalıştık. Bu sonuç bizi iki imparatorlukta da ortaya çıkmaya başlayan ve gelişen sınıfların İngiltere ile olan uyumuna götürdü. Bu sayede İngiltere'nin geleneksel imparatorluklar üzerindeki etkisinin ve bu etkiye verilen tepkileri mukayeseli olarak tespit ettik.

Abstract:
The Great Britain started to become a rising power in Europe between 1750-1850. The Great Britain solved its internal problems between this date and manage to control trade routes which were previously controlled by the Netherlands. It has also managed to establish its economic and political integrity thus making its way to become Europe's biggest powerhouse. During these years, The Ottoman and Chinese Empire both entered a long and slow period of decline. The Great Britain's rise as well as its acquired influential position in international politics also affected its relations with The Ottoman and Chinese Empire. Having followed the venerable traditional way of economic and trade policies thus both empires were unable to catch the necessities of the modern era and subject to dominant Britain's economic and political interests. In this respect, China Sea and the Mediterranean were the primarily areas where Great Britain mostly desire to get under its influence. In this regard, it is utmost important to seperately assess Britain's political and military approach to both The Ottoman and Chinese Empire. 
In this thesis, we tried to analyse The Great Britain's policies and resorted means to economically integrate The Ottoman and Chinese Empires to shape British interests. We tried to discuss the effects of the Free Trade Agreements in both The Ottoman and Chinese Empires in this process. We tried to highlight how these agreements were carried out under the political conditions at that time. Last but not the least, we tried to reach a conclusion by examining the results of the agreements in terms of both The Great Britain and the Tradional Empires. In this regard, we substantially managed to explain the Great Britain's impact on the traditional empires as much as the responses in comparison.