Lise öğrencilerinin beş faktör kişilik özelliklerinin kariyer kararı verme yetkinlik düzeyini yordaması
The prediction of the factor personal characteristics ofhigh school students on career decision making competency level
Yazar: YASEMİN ÇAKIR
Danışman: PROF. DR. SEHER BALCI ÇELİK
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Beş faktör kişilik modeli = Five factor personality model ; Kariyer = Career ; Kariyer karar verme öz-yetkinliği = Career decision-making self-efficacy ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Lise öğrencileri = High schools students ; Sosyal destek = Social support

Özet:
Kariyer seçimini yapabilmek, bir meslek sahibi olabilmek birey için oldukça
önemlidir. Lise kademesinden sonra üniversiteye yerleşme süreci başlamaktadır.
Üniversiteye gidecek olan bireylerin bir seçim yapması, kariyer kararını vermesi
yaşamlarının bir dönüm noktası olabilmektedir. Bu sebeple bireylerin rasyonalist bir
karar vermesi gerekmektedir. Bireyler kariyer kararını verirken çeşitli faktörler etkili
olmaktadır. Bu çalışmanın amacını lise öğrencilerinin beş faktör kişilik özelliklerinin
kariyer kararı verme yetkinlik düzeyini yordama gücünün belirlenmesi
oluşturmaktadır. Kariyer kararı verme yetkinlik düzeyinde sosyal destek faktörü de
önemli bir rol oynamaktadır. Bu sebeple bu çalışmada lise öğrencilerinin kariyer
kararı verme yetkinlik düzeyi ile sosyal destek düzeyi arasındaki ilişki de
incelenmiştir.Bu araştırmanın modeli ilişkisel tarama modelidir. Araştırmanın
örneklemini 2020-2021 eğitim öğretim yılı Giresun İli Tirebolu ve Görele ilçelerinde
lise öğrenimine devam eden 456 lise öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmada yer alan
veriler normal dağılım göstermektedir. Katılımcıların kariyer kararı verme yetkinlik
düzeyleri ve sosyal destek algı düzeylerine ilişkin puanlarının cinsiyet değişkenine
göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirleyebilmek amacı ile bağımsız örneklemler
için t testi; öğrenim görülen kurum türü ve öğrenim görülen sınıf düzeyi değişkenine
göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirleyebilmek amacı ile ANOVA testi
kullanılmıştır. Anlamlı farklılığın olması halinde farklılığın kaynaklandığı grubu
bulmak amacı ile Tukey testi yapılmıştır. Normallik şartı sağlandığı için araştırmada
elde edilen veriler ve ölçeklerin alt boyutları arasındaki ilişkiler Pearson Korelasyon
Testi ile incelenmiştir. Araştırmanın amacına uygun olarak, lise öğrencilerinin kişilik
özelliklerinin kariyer kararı verme yetkinlik düzeyini yordama gücünü
belirleyebilmek amacı ile çoklu regresyon analizi kullanılmıştır. Çalışmanın
sonucunda regresyon katsayılarının anlamlılık testleri göz önüne alındığında
uyumluluk, dışa dönüklük ve açıklık kişilik özelliklerinin kariyer kararı verme
yetkinlikdüzeyi üzerinde anlamlı bir yordayıcı olduğu ortaya konulmuştur.
Standardize edilmiş regresyon katsayısına göre yordayıcı değişkenlerin kariyer kararı
verme yetkinlikdüzeyi üzerindeki göreli önem sırası açısından dışa dönüklük kişilik
özelliği, açıklık kişilik özelliğine göre daha önemli bir yordayıcıdır. Sorumluluk,
uyumluluk, dışa dönüklük, açıklık ve nevrotiklik kişilik özelliği, lise öğrencilerinin
kariyer kararı verme yetkinlikdüzeyi puanlarındaki değişimin %25'ini
açıklamaktadır. Ayrıca lise öğrencilerinin kariyer kararı verme yetkinlik düzeyi ile
sosyal destek düzeyi arasında pozitif yönlü orta düzeyde bir ilişki bulunmaktadır.

Abstract:
It is very important for the individual to make a career choice and to have a
profession. After the high school level, the process of entering the university begins.
It can be a turning point in the lives of individuals who will go to university to make
a choice, to make a career decision. For this reason, individuals have to make a
rationalist decision. Various factors are effective when individuals make their career
decisions. The aim of this study is to determine the predictive power of five-factor
personality traits of high school students on career decision-making competency
level. The social support factor also plays an important role at the career decisionmaking competency level. For this reason, in this study, the relationship between the
career decision-making competence level of high school students and their level of
social support was also examined. The model of this research is the relational
scanning model.The sample of the study consists of 456 high school students who
continue their high school education in the committees determined in the districts of
Giresun Province, Tirebolu and Görele for the 2020-2021 academic year.
Independent samples t test for determining whether the scores of the participants
regarding career decision-making competence levels and social support perception
levels differ according to the gender variable; ANOVA test was used in order to
determine whether it differentiates according to the type of institution and the grade
level of education. In case of significant difference, Tukey test was conducted to find
the group from which the difference originated. Since the normality condition was
met, the relationships between the data obtained in the study and the sub-dimensions
of the scales were examined with the Pearson Correlation Test.n line with the
purpose of the study, multiple regression analysis was used to determine the
predictive power of high school students' personality traits on career decision-making
competence. Considering the significance tests of the regression coefficients at the
end of the study, it was revealed that the personality traits of compatibility,
extraversion and openness were significant predictors of career decision-making
competence. According to the standardized regression coefficient, extroversion is a
more important predictor of personality trait than openness personality trait in terms
of relative importance order of predictor variables on career decision-making
competence level. Responsibility, compatibility, extroversion, openness and
neuroticism personality trait explains 25% of the change in the career decisionmaking competency level scores of high school students. In addition, there is a moderate positive relationship between high school students' career decision-making competence and their level of social support.