Küresel ısınmaya bağlı iklim değişikliğinin hidrometeorolojik veriler üzerindeki etkisi: Dicle Alt Havzasındaki bazı illerde bir durum çalışması
The effect of climate change due to global warming on hydrometeorological data: A case study in some provinces in the Tigris Sub-Basin
Yazar: ŞEYHMUS İTAK
Danışman: PROF. DR. AHMET BAYLAR
Eskişehir Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Hidrolik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Yerküre içerisinde yer alan yaşam döngüsündeki hidrolojik ve meteorolojik değişkenler iklim değişikliğinden etkilenmekte ve zaman geçtikçe iklim değişikliğinin bu değişkenler üzerindeki etkisi olumsuz yönde giderek artmaktadır. Geleceğe yönelik tahminler, analizler, uygulama ve önlemler için hidrometeorolojik verilerin trendlerinin tespit edilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada, parametrik olmayan Mann-Kendall, Spearman's Rho testi ve Yenilikçi Şen yöntemi ile Dicle Alt Havzasında yer alan bazı illere ait meteorolojik parametreler ile bu alt havzada yer alan Dicle Nehri yan kolları üzerindeki 7 adet AGİ'ye ait akış parametresi için; küresel ısınmaya bağlı olarak oluşan değişikliklerin gözlemlenmesi amacıyla hidrolojik ve meteorolojik parametrelerde trendin varlığının tespit edilip, bu yöntemlerin birbiri ile kıyaslanması amaçlanmıştır. Yağış ve sıcaklık parametresine bakıldığında; Mann-Kendall ve Spearman's Rho yöntemi ile tüm MGİ istasyonlarında herhangi bir trend tespit edilmezken, ITA yönteminde tüm istasyonlarda belli oranlarda trend tespit edilmiştir. Buharlaşma parametresi için, Mann Kendall yöntemi ile herhangi bir trend tespit edilmezken, Spearman's Rho yönteminde Batman, Diyarbakır ve Mardin istasyonlarında trend tespit edilmiş olup, Yenilikçi Şen yöntemiyle de tüm istasyonlarda belli oranlarda trend tespit edilmiştir. Nispi Nem parametresi için, Mann-Kendall ve Spearman's Rho yöntemi ile sadece Mardin ve Siirt istasyonlarında trend tespit edilirken Yenilikçi Şen yöntemiyle tüm istasyonlarda belli oranda trend tespit edilmiştir. Akış parametresine bakıldığında; Mann-Kendall ve Spearman's Rho yöntemi ile sadece iki AGİ'de trend tespit edilirken, Yenilikçi Şen yöntemiyle tüm AGİ'lerde trend saptanmıştır. Tez kapsamında kullanılan istasyon verilerinde Mann-Kendall ve Spearman's Rho yöntemi ile trendin varlığı saptanmazken, ITA yönteminin daha anlamlı ve duyarlı trend sonuçlarını ortaya koyduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
Hydrological and meteorological variables in the life cycle of the Earth are affected by climate change, and as time passes, the effect of climate change on these variables is increasing in a negative way. It is of great importance to determine the trends of hydrometeorological data for future forecasts, analyses, implementation and measures. In this study, with the non-parametric Mann-Kendall, Spearman's Rho test and Innovative Şen method, for the meteorological parameters of some provinces in the Tigris Sub-Basin and the flow parameters of 7 AGI's on the tributaries of the Tigris River in this sub-basin; In order to observe the changes due to global warming, it is aimed to determine the presence of trend in hydrological and meteorological parameters and to compare these methods with each other. Considering the precipitation and temperature parameters; While no trend was detected at all MGI stations with the Mann-Kendall and Spearman's Rho method, a certain trend was detected at all stations with the ITA method. For the evaporation parameter, no trend was detected with the Mann Kendall method, while a trend was detected at Batman, Diyarbakır and Mardin stations with the Spearman's Rho method, and a certain trend was detected at all stations with the Innovative Şen method. For the Relative Humidity parameter, a trend was detected only in Mardin and Siirt stations with Mann-Kendall and Spearman's Rho method, while a certain trend was detected in all stations with the Innovative Şen method. Looking at the flow parameter; While trends were detected in only two AGIs with the Mann-Kendall and Spearman's Rho method, a trend was detected in all AGIs with the Innovative Şen method. While the presence of a trend was not detected with the Mann-Kendall and Spearman's Rho method in the station data used in the thesis, it was determined that the ITA method revealed more meaningful and sensitive trend results.