17 Ağustos 1999 depremi ve sosyo-ekonomik etkileri
The August 17, 1999 earthquake and its socio-economic impacts
Yazar: BERNA YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. FEVZİ ÇAKMAK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Bu çalışma, 1999 Gölcük Depremi'nin Marmara Bölgesi üzerindeki sosyoekonomik
ve kültürel etkilerini detaylı bir şekilde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Depremler, yalnızca
fiziksel yıkımlara değil, aynı zamanda uzun vadeli sosyoekonomik ve kültürel dönüşümlere
yol açan karmaşık doğal afetlerdir. Bu bağlamda, Gölcük Depremi, Türkiye'nin sanayi ve
ticaret merkezi olan Marmara Bölgesi'nde hem ekonomik faaliyetleri hem de toplumsal
yapıyı derinden sarsmıştır. Araştırma, 1996-2008 yıllarını kapsayan panel veri seti
kullanılarak, iller bazında depremin fiziksel, ekonomik ve sosyokültürel etkilerini ampirik
yöntemlerle incelemiştir.
Bulgular, depremin fiziksel hasarının ölüm ve yaralanma oranları üzerinde anlamlı bir
artışa neden olduğunu ve bu etkinin illerin sosyoekonomik gelişmişlik düzeyine göre
farklılaştığını göstermektedir. Depremin il bazındaki şiddetinin kontrol edildiği regresyon
modellerinde, gelişmiş illerde depreme karşı daha güçlü bir dayanıklılık gözlemlenirken,
gelişmişlik düzeyi düşük olan illerde nüfusa oranla daha yüksek can kaybı, yaralanma ve bina
hasar oranlarıyla karşı karşıya kalındığı tespit edilmiştir. Ekonometrik analizler, deprem
sonrası kişi başına elektrik tüketiminin hızlı bir şekilde normale döndüğünü ancak tarımsal
üretimdeki kayıpların belirgin olduğunu ortaya koymuştur. Tarımsal altyapıdaki zararlar,
tarımsal elektrik tüketimini olumsuz etkilerken, tahıl gibi enerjiye daha az bağımlı ürünlerin
üretimi görece korunmuştur.
Sosyokültürel analizlerde, kütüphane ziyaretlerinin gelişmişlik düzeyine ve depremden
kaynaklanan fiziksel hasarlara bağlı olarak azaldığı, ancak sinema ziyaretlerinin gelişmiş
bölgelerde daha yoğun olduğu belirlenmiştir. Depremin suç oranları üzerindeki etkileri ise
özellikle eğitim düzeyi düşük bireyler arasında suç işleme oranlarının azalması şeklinde
kendini göstermiştir. Bu, felaket sonrası toplumsal dayanışmanın suç eğilimlerini
baskıladığına işaret etmektedir.
Çalışma, depremlerin iller bazındaki farklı sosyoekonomik yapılar üzerindeki
etkilerini ortaya koyarak, afet yönetimi stratejilerinin geliştirilmesi için önemli bir bilgi
kaynağı sunmaktadır. Bu bulgular, benzer afetlere karşı alınacak önlemler ve politikaların
şekillendirilmesinde rehber niteliğindedir. Marmara Bölgesi gibi yoğun nüfuslu ve
sanayileşmiş alanlarda, sosyoekonomik gelişmişliğin deprem sonrası toparlanmayı
hızlandırdığı görülmüştür. Aynı zamanda, kültürel aktivitelerdeki düşüş ve suç oranlarındaki
değişiklikler, toplumsal dinamiklerin depremlere karşı duyarlılığını göstermektedir.
Çalışmanın sonuçları, afetlere karşı dayanıklılığı artırmaya yönelik kalkınma ve risk azaltma stratejileri için değerli bir temel sunmaktadır.

Abstract:
This study aims to analyze in detail the socioeconomic and cultural impacts of the
1999 Gölcük Earthquake on the Marmara Region. Earthquakes are complex natural disasters
that lead not only to physical destruction but also to long-term socioeconomic and cultural
transformations. In this context, the Gölcük Earthquake deeply shook both economic
activities and the social structure in the Marmara Region, which is Turkey's industrial and
commercial center. Using a panel dataset covering the years 1996–2008, the research
empirically examined the physical, economic, and sociocultural effects of the earthquake at
the provincial level.
The findings show that the physical damage of the earthquake caused a significant
increase in death and injury rates, and this effect varies according to the socioeconomic
development level of the provinces. In regression models controlling for the earthquake's
intensity at the provincial level, stronger resilience against the earthquake was observed in
more developed provinces, while less developed provinces faced higher rates of casualties,
injuries, and building damages relative to their population. Econometric analyses revealed that
per capita electricity consumption quickly returned to normal after the earthquake, but losses
in agricultural production were significant. Damage to agricultural infrastructure negatively
affected agricultural electricity consumption, while the production of products less dependent
on energy, such as grains, was relatively preserved.
In sociocultural analyses, it was determined that library visits decreased depending on
the level of development and physical damages caused by the earthquake, but cinema visits
were more frequent in developed regions. The effects of the earthquake on crime rates
manifested as a decrease in crime rates, especially among individuals with low education
levels. This indicates that post-disaster social solidarity may have suppressed tendencies
toward crime.
By revealing the impacts of earthquakes on different socioeconomic structures at the
provincial level, the study provides an important information source for the development of
disaster management strategies. These findings serve as a guide in shaping measures and
policies to be taken against similar disasters. In densely populated and industrialized areas
like the Marmara Region, socioeconomic development was seen to accelerate post-earthquake
recovery. At the same time, the decline in cultural activities and changes in crime rates
demonstrate the sensitivity of social dynamics to earthquakes. The results of the study provide
a valuable foundation for development and risk reduction strategies aimed at increasing
resilience against disasters.