Sığırlarda şap hastalığının neden olduğu ayak hastalıkları komplikasyonlarının değerlendirilmesi
Evaluation of the foot complications resulting from foot and mouth disease in cattle
Yazar: SAYED ATAOLLAH EMADİ
Danışman: PROF. DR. ZAFER OKUMUŞ
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Cerrahi (Veterinerlik) Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Ayak hastalıkları = Foot diseases ; Hayvan hastalıkları = Animal diseases ; Komplikasyonlar = Complications ; Sığırlar = Cattles ; Veteriner hekimlik = Veterinary medicine ; Şap hastalığı = Foot and mouth disease ; Şap hastalığı virüsü = Foot and mouth disease virus

Özet:
Amaç: Çalışma sığırlarda Şap hastalığında görülen ayak hastalıkları komplikasyonları, bunlara yapılan sağaltım uygulamalarının saptanması ve sağaltım yapılan ya da yapılmayan hastalar nedeniyle meydana gelen ekonomik kaybın belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. 
Materyal ve Metot: Çalışma, Türkiye'nin doğu anadolu bölgesinde yer alan Artvin, Ardahan, Kars, Iğdır, Ağrı, Erzurum, Gümüşhane, Bayburt, Erzincan illeri ile İran'ın güney doğu bölgesinde yer alan Tebriz ve Zenjan illerinde bakanlık bünyesinde veya serbest çalışan veteriner hekimlere anket soruları yöneltilerek ve alınan yanıtlar değerlendirilerek gerçekleştirilmiştir. Araştırma örneklemi rastgele örnekleme yöntemi kullanılarak oluşturulmuştur. Araştırmanın örneklemi, 50 Türkiye ve 50 İran olmak üzere toplam 100 veteriner hekimden oluşmaktadır. 
Çalışmada veteriner hekimlerine yöneltilen anket soruları 2 bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde hekimlerin çalıştıkları saha koşulları ile ilgili sorular, ikinci bölümde ise araştırmacı tarafından uyarlanan "Şap'ta gözlenen ayak hastalıkları komplikasyonları ölçeği" kullanılmıştır. Katılımcılardan elde edilen verilere, IBM SPSS Statistics v20.0 programı kullanılarak istatistiksel analiz yapılmıştır. Katılımcıların demografik özelliklerinin saptanması için Frekans Analizi, anketlerin normal dağılıma uygun olup olmadığını test etmek için Shapiro-Wilk testi uygulanmış ve normal dağılıma uymayan verilerin analizi için non parametrik testler kullanılmıştır. Analizlerde istatistiki anlamlılık düzeyi (p<0.05) olarak alınmıştır.
Bulgular: Yapılan çalışmada Türkiye ve İran'da veteriner hekimliği yapan bireylerin verdikleri yanıtlardan, Şap hastalığının Türkiye ve İran'da halen önemini koruduğunu ve Şap hastalığının neden olduğu ayak hastalıkları, uygulanan sağaltım yöntemleri, kullanılan sağaltım materyalleri, sağaltım için harcanan zaman ve sağaltım için yapılan harcama miktarlarının benzer olduğu saptanmıştır. Elde edilen veriler arasında yapılan karşılaştırmada, her iki ülkede de Şap hastalığının sığırlarda neden olduğu ayak hastalıkları, sağaltımda uygulanan yöntemler ve ekonomik kayıplar arasında anlamlı fark bulunamamıştır. 
Sonuç: Türkiye ve İran'ın sadece sınırlı bölgelerinde gerçekleştirilen bu çalışmada, katılımcıların tamamı sığırlarda Şap hastalığı ve komplikasyonları ile mücadele etmiş, ayak hastalıkları komplikasyonları sağaltımının süreç isteyen ve belli maliyete sahip bir sağaltım gerektirdiği, yapılan sağaltıma rağmen sonuç alınamayan olgularla da karşılaşıldığı konusunda yanıtlar vermişlerdir. Elde edilen veriler, her iki ülkenin bakanlıkları tarafından uygulanan hayvan sağlık stratejileri ve hastalık kontrol tedbirleri çoğu zaman işe yarasa da, hastalığı eradike etmek için henüz yetersiz kaldığını göstermektedir. Her iki ülkenin Bakanlıklar ve Veteriner Fakülteleri düzeyinde işbirliği ile her iki ülkenin tamamını temsil eden pilot bölgeler, bölgeleri temsil eden pilot iller ve ilçeler öncelikli olmak üzere, gerçekleştirilecek daha geniş kapsamlı bilimsel çalışmalarla, her iki ülkenin sığırlarda Şap hastalığı ayak hastalıkları komplikasyonları sağaltım maliyetleri ve neden olduğu toplam ekonomik kaybın gerçek miktarını belirlemek ve işbirliği sayesinde alınacak radikal önlemler ile ekonomik kaybın önlenmesi mümkün olabilecektir.
Anahtar Kelimeler: Şap Hastalığı, Ayak komplikasyonları, Sığır.

Abstract:
Objective: In this study, survery on foot diseases occurring as a result of complications of foot-and-mouth diseases, approaches practiced to overcome, and losses was performed.
Material and Methods: The study population was herds in Eastern region of Anatolia (Artvin, Ardahan, Kars, Igdir, Agri, Erzurum, Gumushane, Bayburt) and Southeast Iran (Zenjan and Tebriz provinces). Information was obtained from field veterinarians, local authorities, and herd owners. The research sample was generated using the random sampling method. Information was collected from 100 veterinarians (50 from Turkey and 50 from Iran)The sample of the study, 50 in Turkey and 50 in Iran comprised of a total of 100 veterinarians. The questionnaire consisted of two sections. The first part was questions about demographic features and the second part was about scaling FMD complications. IBM SPSS Statistics v20.0 program was employed in statistical analyzes. After testing normality using the Shapiro-Wilk test, frequency analysis was computed to determine the demographic characteristics of the respondents. Level of statistical significance was considered at p <0.05.
Results: Data showed detrimental effects of FMD on large animal production in both Iran and Turkey. The incidence, cost, duration, treatment and prevention approaches were similar. Foot complications due to FMD were similar, as well.
Conclusion: Briefly, the data suggest that both countries should act together to eradiate the disease in order to reduce disease incidence and complications. The pilot regions should be selected and comprehensive proprams should be enforced.
Keywords: Foot and Mouth Disease, Foot complications, Cattle.