Ankara ili bazı ilçelerindeki aile sağlığı merkezlerine başvuran   18 yaş üstü bireylerin gıda satın alma ve tüketimi  konusundaki tutum ve  davranışları ile sağlık algıları ilişkisinin incelenmesi
Investigation of the relationship between the attitudes and behaviors of food purchasing and consumption and the perceptions of healthy persons over 18 years old applied to family health centers in some districts of Ankara
Yazar: ZEYNEP YALÇINKAYA
Danışman: PROF. DR. FATMA NUR BARAN AKSAKAL
Gazi Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Aile sağlığı merkezi = Family health center ; Ankara = Ankara ; Besin tercihleri = Food preferences ; Beslenme = Nutrition ; Gıda tüketimi = Food consumption ; Gıda ürünleri = Food products ; Satınalma = Purchasing ; Satınalma davranışı = Purchasing behavior ; Sağlık = Health ; Sağlık davranışı etkileşim modeli = Health behavior interaction model

Özet:
Bedenen, ruhen ve sosyal yönlerden tam bir iyilik halinde yani 'sağlıklı' olabilmenin başlıca gereklerinden biri yeterli ve dengeli beslenmedir. Yeterli ve dengeli beslenmenin başlıca şartı ise sağlıklı gıda tüketimidir. Beslenme ve gıda konusuna ilişkin sahip olduğu bilgi, tutum, beceri ve davranışlar bireyin gıda seçimi, tüketimi ve beslenme durumunu etkilemekte; sağlık durumu üzerinde  etkili olan sağlık davranışlarının gelişmesinde ise bireyin algıları, inançları ve tutumları  rol oynamaktadır. Bireyin kendi sağlığı ile ilgili kişisel düşünce, duygu, beklenti ve önyargılarının bütünü olan sağlık algısının, her türlü sağlık davranışı üzerinde olduğu gibi bireylerin gıda tercihleri ve tüketimleri üzerinde de etkili olması beklenmektedir. Toplumun sağlık algı düzeyini belirlemek,bunun gıda seçimleri üzerindeki etkisini ortaya koymak, sağlıklı gıda tüketimi ve dolayısıyla sağlıklı beslenme konusunda toplumu bilinçlendirmeye yönelik yapılabilecek çalışmalar için yol gösterici olması yönüyle önemlidir. Bu çalışmada Ankara ili bazı ilçelerindeki aile sağlığı merkezlerine başvuran18yaş üstü bireylerin gıda satın alma ve tüketimi konusundaki tutum ve davranışları ile sağlık algıları ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır.
Araştırma, Ankara ili sınırları içerisinde yer alan Gölbaşı, Sincan, Etimesgut ve Yenimahalle ilçelerinde üçer adet aile sağlığı merkezine başvuran 18 yaş üstü bireylerin katılımı ile yürütülmüştür. Araştırma kesitsel-tanımlayıcı tipte bir araştırmadır. Araştırmanın yapılacağı tarihten 1 hafta önce araştırma yapılacak sağlık kuruluşlarına başvuran 18 yaş üstü kişi sayısı öğrenilmiştir. Toplam 3248 kişinin başvurduğu belirlenmiş, %50 bilinmeyen sıklık alınarak %2 sapma ve %95 güven aralığında 1381 kişiye ulaşılması hedeflenmiş ve 1385 kişiye ulaşılmıştır. Araştırma sırasında muayene bekleyen ya da muayeneleri tamamlanmış kişilerden çalışmaya katılmayı kabul edenlerle görüşülmüştür.
Katılımcıların Sağlık Algısı Ölçeği toplam puan ortalaması  48,9±7,3 olarak saptanmış olup orta düzeyde olduğu söylenebilir. Cinsiyet ve kronik hastalık dışında tüm değişkenlerle SAÖ puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmış olup, sağlık algısının bireylerin gıda sağlık ilişkisini önemsemeleri ve gıda tercihlerinde bunu göz önünde bulundurmaları konusunda son derece etkili olduğu aşikardır. Ancak araştırmaya katılanların %22'sinin gıdaların sağlık üzerine etkisinin orta düzeyde ya da daha az olduğunu düşündükleri, %36,8'sinin gıda ürünleri tercihlerinin sağlığa uygunluğu konusunda kararsız, %17,4'sinin ise gıda tüketiminin sağlığa uygun olmadığını  belirttikleri, bilinçli ve sağlığa uygun gıda tüketimi konusundaki bilgi düzeyinin iyi olduğunu düşünenlerin katılımcıların sadece %40,6'sını oluşturduğu ve bireylerin %56,3'lük kısmının gıdalarla ilgili bilgileri akraba/arkadaş/komşularından aldıkları görülmektedir.
Sonuç olarak,  bu bulgular göz önünde bulundurulduğunda bireylerin sağlık algılarının artırılması gerektiği gibi, gıdaları sağlıkla ilişkilendirmelerine yönelik eğitim faaliyetlerinin gerekliği üzerinde de durulmalıdır.
Anahtar Kelimeler: sağlık algısı, gıda satın alma, gıda seçimi ve tüketimi

Abstract:
One of the main necessities of being 'healthy' in terms of physical, mental and social well-being is adequate and balanced nutrition. The main requirement of adequate and balanced nutrition is healthy food consumption.Knowledge, attitude, skills and behaviors related to nutrition and food affects individual's food selection, consumption and nutritional status; the perceptions, beliefs and attitudes of the individual play a role in the development of health behaviors that affect the health status. The perception of health, which is the totality of personal thoughts, feelings, expectations and prejudices about an individual's own health  is expected to have an impact on all kinds of health behaviors as well as on food preferences and consumption of individuals. To determine the health perception level of the society and to reveal its effect on food choices  is important in terms of being a guide for the studies that can be done to raise public awareness about healthy food consumption and therefore healthy nutrition. The aim of this study was to investigate the relationship between health perceptions and attitudes and behaviors of individuals over 18 years old who applied to family health centers in some districts of Ankara.
	The study was conducted with the participation of individuals over the age of 18 who applied to three family health centers in Gölbaşı, Sincan, Etimesgut and Yenimahalle districts in Ankara. This is a cross-descriptive study. The number of people over the age of 18 who applied to the health institutions to be researched 1 week before the date of the study was learned. 
A total of 3248 applicants were identified, taking 50% unknown frequency to reach 1381 people within 2% deviation and 95% confidence interval and 1385 people were reached. During the research, interviews were made with people who were waiting for an examination or who had completed their examinations and agreed to participate in the study.
	The total score average of the participants' Health Perception Scale was found to be 48.9 ± 7.3. A statistically significant relationship was found between all variables except gender and chronic disease and mean HPS score and it is clear that health perception is highly effective in respecting the food-health relationship of individuals and taking this into consideration in their food preferences. However, it is seen that 22,0% of the respondents thought that the impact of food on health was moderate or less, 36.8% of them are uncertain about their health preferences, 17.4% stated that food consumption is not suitable for health, only 40.6% of the participants who think that they have a good level of knowledge about conscious and healthy food consumption and 56.3% of the individuals get information about food from relatives / friends / neighbors.
	As a result, when these findings are taken into consideration, it should be emphasized that individuals' perception of health should be increased as well as the necessity of educational activities to associate foods with health.
Key Words: health perception, food purchase, food selection and consumption.