Sterotaktik radyocerrahi uygulanan beyin metastazlarının zamansal değişiminin multiparametrik manyetik rezonans görüntüleme ile gösterilmesi
Demonstration of temporal changes in cerebral metastases undergoing stereotactic radiosurgery with multiparametric magnetic resonance imaging
Yazar: ALİ ŞALBAŞ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA FAZIL GELAL
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Radyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine

Özet:
SRC sonrası görüntülemenin ne zaman yapılması gerektiği ve tümörde oluşan değişikliklerin tam olarak ne zaman ortaya çıktığı ve daha sonrasında nasıl seyrettiğiyle ilgili literatürde kesin ve net bir bilgi mevcut değildir ve birbirinden farklı sonuçlar yer almaktadır. Bu çalışmada SRC sonrası görüntülemede oluşan değişikliklerin daha iyi yorumlanması ve MRG değişikliklerinin ortaya konulması amaçlanmıştır.
2010 – 2022 tarihleri arasında İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Radyasyon Onkolojisi bölümünde beyin metastazı nedeniyle SRC tedavisi alan ve sonrasında İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Radyoloji biriminde multiparametrik beyin MRG ile takip edilen 97 olgu ve 200 lezyon çalışmaya dahil edildi. Olguların yaşı, cinsiyeti, primer tümörün ne olduğu, sağkalım süresi, lezyon sayısı ve lokalizasyonu, SRC dozu, beraberinde kemoterapi alıp almadığı kaydedildi. Takip MRG'ler, SRC uygulandıktan 1 ay sonra başlanarak tedavi sonrası 1-3. ay, 3-8. ay, 8-16. ay, 16-24. ay aralıklarla gruplandırılmış ve SRC sonrası 24 aya kadar değerlendirilmiştir. Lezyonlar SRC tedavisine verdiği yanıta göre Grup A (progresif küçülen), Grup B (progresif büyüyen) , Grup C (Geçici boyut artışı ) ve Grup D (Geçici yanıt sonrası progresyon ) olarak 4 gruba ayrılmıştır. SRC öncesi ve sonrası takip görüntüler, 5 yıllık ve 7 yıllık deneyimi olan iki radyolog tarafından T2A-FLAIR, ADC haritası, kontrastlı 3D T1A, SWI ve perfüzyon haritaları üzerinden değerlendirildi. Lezyonun solid ve nekrotik komponentlerinin volümü kontrastlı 3D T1A görüntüler üzerinden, peritümoral ödem volümü T2A-FLAIR görüntüler üzerinden ölçüldü. Ölçümlerde 3D Slicer yazılımı kullanıldı.
SRC sonrası 1-3. ayda 182 lezyon, 3-8.ayda 176 lezyon, 8-16.ayda 151 lezyon 16-24. ayda 91 lezyon değerlendirildi. Lezyon hacmi ve perilezyonel ödem hacminde en belirgin azalma SRC sonrası 1-3. ayda görülürken 8. aya kadar azalma devam etmektedir, nekroz hacmi ise 3.aydan itibaren artmaya başlamaktadır. Grup A' da 54 lezyon, Grup B'de 14 lezyon, Grup C'de 63 lezyon, Grup D'de 69 lezyon bulunmaktadır. Çalışmamızda lezyonların büyük bölümü (Grup A ve C) SRC'ye iyi yanıt vermiş olup takip sürecinin sonunda hacimsel azalma göstermiştir. İki yıllık lokal kontrol %60.5 bulunmuştur. Çalışmamızda tedaviye yanıt veren A grubu ve progresif hacimsel artış gösteren B grubu arasında yapılan ROC analizinde 1,22 cm3 kesim değeri elde edilmiştir. Bu değer kullanılarak %87,0 sensitivite, %57,1 spesifisite ile tedaviye yanıt ya da progresyon öngörülebilir. Tedavi öncesi lezyon hacmi ortalama değeri <2,69 cm, ödem hacmi ortalama değeri <14,45 cm3 ve nekroz hacmi ortalama değeri <0,44 cm3 'ün olanların sağkalım süreleri istatistiksel olarak daha yüksek bulundu. Grup A'daki lezyonların sağkalımı diğer gruplara göre anlamlı yüksek (p:0,028), Grup B'deki lezyonların sağkalımı ise diğer gruplara göre anlamlı düşük bulundu(p:0,031). SRC sonrası lezyonların ITSS skorunda artış görüldü. Literatürde bu veriye ait benzer bir çalışma yoktur. 
SRC tedavisi beyin metastazlarının tedavisinde etkili ve güvenilirdir. Takip multiparametrik MRG ile lezyonlarda ortaya çıkan değişiklikleri doğru yorumlamak ve hasta yönetimini daha iyi yönlendirmek mümkündür. 

Anahtar Kelimeler: Multiparametrik MRG, Sterotaktik radyocerrahi, metastaz, lezyon hacmi, psödoprogresyon

Abstract:
There is no definitive and clear information in the literature about when imaging should be performed after SRS, exactly when the changes in the tumour occur and how they progress afterwards, and there are different results. This study aimed to interpret the changes in imaging after SRS more clearly and to reveal the MRI changes.
Between 2010 and 2022, 97 cases and 200 lesions who underwent SRS treatment for brain metastases in the Radiation Oncology Department of Izmir Kâtip Çelebi University Atatürk Training and Research Hospital subsequently followed up with multiparametric brain MRI were included the study. The age, gender, primary tumor, survival time, number and location of lesions, SRC dose, and whether they received concomitant chemotherapy or not were recorded. Follow-up MRIs were interpreted as grouped at monthly intervals 1-3 months, 3-8 months, 8-16 months, 16-24 months and evaluated up to 24 months after SRS. Lesions were divided into 4 groups according to their response to SRC treatment as Group A (progressive decreased), Group B (progressive increased), Group C (transient size increase) and Group D (progression after transient response) Follow-up MRI images before and after SRS were evaluated based on T2A-FLAIR, ADC map, contrast-enhanced thin-section 3D T1A, SWI and perfusion maps by 2 radiologists with 7 years and 5 years of experience. The volume of the solid and necrotic components of the lesion was measured on contrast-enhanced thin-section 3D T1A images, and the peritumoral edema volume was measured on T2A-FLAIR images. 3D Slicer software was used for measurements.
After SRS, 182, 176, 151 and 91 lesions were evaluated in 1-3, 3-8, 8-16 and 16-24 months respectively. The most significant decrease in lesion volume and perilesional edema volume occurred between 1-3 months after SRS and the decrease continued until the 8th month, while the volume of necrosis begins to increase from the 3rd month. There are 54 lesions in Group A, 14 lesions in Group B, 63 lesions in Group C and 69 lesions in Group D. In our study, the majority of lesions (Groups A and C) showed a good response to SRC, with a volumetric decrease observed at the end of the follow-up period. The two-year local control rate was found to be 60,5%. In our study, a ROC analysis was conducted between Group A, which responded to treatment, and Group B, which showed progressive volumetric increase, resulting in a cutoff value of 1.22 cm³. Using this value, treatment response or progression can be predicted with 87,0% sensitivity and 57,1% specificity. The survival of those with pre-treatment lesion volume mean value <2.69 cm, edema volume mean value <14.45 and necrosis volume mean value <0.44 cm3 were found to be statistically significant.
SRS is effective and reliable in the treatment of brain metastases. With follow-up multiparametric MRI, it is possible to correctly interpret the changes in the lesions and fully guide patient management.

Keywords: Multiparametric MRI, Stereotactic radiosurgery, metastasis, lesion volume, pseudoprogression