Türk sinemasında illüstratif afişler (1950-1960)
Illustrative posters in Turkish cinema (1950-1960)
Yazar: SERRA DOĞAN
Danışman: PROF. DR. KIYMET GİRAY
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Bölümü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Afiş sanatı = Poster art ; Afişler = Posters ; Grafik sanatlar = Graphic arts ; Sinema = Cinema ; Türk sineması = Turkish cinema ; İllüstrasyon = Illustration ; İllüstratif resimleme = Illustrative illustration

Özet:
Cumhuriyet Dönemi öncesinden başlayarak sanat dalları arasına yedinci sanat olarak katılan Türk sineması, gerçek kimliğini 1950-1970 yılları arasında bulmaya başlamıştır. Sinemanın kendi sistemini kurması için zamana ihtiyaç olacaktır. Bu sistemde, işletim, uygulama ve gösterim alanlarında kendini yapılandırmanın ilk aşamasının sıkıntısı vardır. Yapım şirketleri, yapımcı, yönetmen, artistleri, izleyicileri ile sinema bu ilk dönemde sistemin temelleri olarak ortaya çıkar ve kuruluş aşamasını uygulamaların içinde geçirir. Sinema salonları izleyicilerle sistemi buluşturur.Bu gelişmelerle eşzamanlı olarak oluşan reklam pazarında, iletişim mecraları arasında izleyiciye kolay ulaşılabilirliği ve iletiyi en kısa ve net bir biçimde anlatabilme özelliğiyle afiş ilk sırada yer almıştır.Türk Sinema Afişleri 1940'lı yıllarda daha çok fotograf kullanılarak üretilirken, 1950'lere gelindiğinde illüstratif bir yaklaşımın tercih edildiği görülmektedir. Bu dönemde illüstratif afişin kullanımının yaygın olmasının nedeni tasarımcıya daha özgür çalışma olanağı vermesi olarak görülebilir. Ancak, yine de tasarımcı tüm tasarım sürecinde yalnız değildir; yapımcı, yönetmen, hatta oyuncular bile afiş tasarım sürecinde söz sahibidir.Bu dönemde yaşanılan teknik olanaksızlıklar nedeniyle afiş tasarımında görülen grafiksel yetersizlikler kendini tipografik öğelerde daha fazla göstermektedir. Tipografik öğeler film türüne uygunluğa göre seçilmemekte, elle hazırlanan afişler olması sebebiyle yazım kolaylığına göre seçilmektedir.Bu yıllar arasında çekilen filmlerin afişleri, türlerine göre ve seçilen yönetmenlerin filmleri üzerinden incelenmiştir. İzleyicinin beğenisine, değer ve beklentilerine göre tasarlanan bu afişler değerlendirildiğinde, çeşitli benzerlikler görülmüştür. Bu da, ait olduğu dönemde yapılan afişler arasında ortak bir tasarım dilinin oluşmaya başladığının göstergesidir. Bu dönemin sinema afişleri yanlızca izleyicinin dikkatini çekmek ve filmle bir bağ kurmasını sağlamakla birlikte, aynı zamanda izleyiciye dönemin sosyal ve kültürel durumu, toplumun değer ve yargıları hakkında bilgi verir nitelik taşımaktadır.

Abstract:
Turkish cinema that was accepted as a new branch of art strating from the pre-republic period started to find its own identity between the years 1950 ? 1970. The system has difficulties of the first stage of configuration in the fields of operation, application and screening. Cinema, with its production companies, producers, directors and artists, and audiences, comes out as the basic in this first stage and ends its configuration stages in executions. Movie theaters meets the audiences with the system.With the development of Turkish cinema, posters, the most effective conduit of marketing, is developed as well because of its peculiarity of transportation the messages to the audience most easily and effectively.While film posters were mostly produced by the use of photography in 1940?s; it was observed that illustration was mostly the chosen technique for the film poster production in 1950?s. The reason for that can be seen as, illustrative posters gave the opportunity to the designer to work more freely and gave more free space to work. However, the designer is still not the only one to decide; producers, directors, even the film artists are the ones in the production process to decide as well as the designer.Because of the technical inalienability in those years, graphical deficiencies showed itself mostly on typographic elements in posters. Fonts of the typographic elements were not chosen by the appropriateness of the film genre, but convenience of writing.The film posters that are produced between the years 1950-1960 are analyzed according to genres. Some similarities are seen between the posters, which are designed by considering the audience?s appreciations, assets and expectations. Thus, we can see that a common formation of a design language in those posters is starting to form. The film posters made the years between 1950 ? 1960 are not only a communication conduit trying to draw audience?s attention on films and establish a relationship between the film and the audience, but also gives information about the social and cultural situation and value judgments of the society.