Bireylerin yeme davranışlarının diyet kalitesine etkisinin belirlenmesi
Determining the effect of individual eating behavior on diet quality
Yazar: MERVE ŞAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MÜGE YILMAZ
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme davranışı = Feeding behavior ; Beslenme ve yeme bozuklukları = Feeding and eating disorders ; Biliş = Cognition ; Diyet = Diet ; Diyet tedavisi = Diet therapy

Özet:
Bu kesitsel çalışmanın amacı; bireylerin yeme davranışlarının diyet kalitesine etkisini belirlemektir. Çalışmaya, Kayseri Kocasinan Belediyesi'ne bağlı spor tesislerinden yararlanan, 18-64 yaş aralığında, gönüllü 312 birey katılmıştır. Veriler anket formuyla yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanmıştır. Bireylerin yeme davranışları Üç Faktörlü Yeme Anketiyle (TFEQ-R18), fiziksel aktivite düzeyleri Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi (IPAQ) kısa formuyla belirlenmiştir. Geriye dönük 24 saatlik hatırlatma yöntemiyle besin tüketim kaydı alınmış, bu verilerle 'Sağlıklı Yeme İndeksi-2015 (SYİ-2015) kullanılarak diyet kalitesi belirlenmiştir. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edilmiştir. Bireylerin yaş ortalaması 32.72 ± 10.08 yıl olup %69.6'sı kadın, %30.4'ü erkektir.  Kadınların duygusal yeme (6.92±2.72) ve bilişsel kısıtlama (15.56±3.67) puan ortalamaları, erkeklerin puan ortalamalarına (sırasıyla 5.84±2.29, 14.53±3.47) göre yüksektir (p<0.05). BKİ arttıkça duygusal yeme ve bilişsel kısıtlama puanları artmaktadır (p<0.05). Çalışmaya katılan bireylerin yarıdan fazlası (%61.2) kötü diyet kalitesine sahiptir. Kadınların SYİ-2015 puan ortalaması (47.56 ± 12.97), erkeklerin puan ortalamasına (42.85 ± 11.51) göre yüksektir  (p<0.05). Kadınların SYİ-2015 alt bileşenleri olan toplam sebze, tam tahıllar, süt ve süt ürünleri, rafine tahıllar puan ortancaları, erkeklerin puan ortancalarından yüksektir (p<0.05). Geliştirilmesi gereken diyet kalitesine sahip bireylerin bilişsel kısıtlama puanları, kötü diyet kalitesine sahip bireylerden daha yüksek iken, kötü diyet kalitesine sahip olanların açlığa duyarlılık puan ortalaması geliştirilmesi gereken diyet kalitesine sahiplerden daha yüksektir (p<0.05). Bilişsel kısıtlama puanı ile SYİ-2015 toplam puanı ve alt faktörleri olan toplam sebze, tam tahıllar, süt ve süt ürünleri, toplam protein, koyu yeşil yapraklı sebzeler ve kurubaklagiller puanları arasında pozitif yönde zayıf bir ilişki tespit edilmiştir (p<0.05). SYİ-2015 toplam puanı ile açlığa duyarlılık puanı arasında da negatif yönde zayıf düzeyde ilişki bulunmuştur (p<0.05). Bu çalışmanın sonucunda bireylerin yarıdan fazlasının diyet kalitesinin kötü olduğu, bireylerin yeme davranışını bilinçli olarak kısıtladıkça diyet kalitesinin arttığı, açlığa duyarlılık arttıkça diyet kalitesinin azaldığı, obez bireylerin daha fazla duygusal yeme davranışı gösterdiği saptanmıştır. Bireylerin diyet kalitelerini arttırmaları için beslenme eğitimi verilmeli ve duygu durumlarını kontrol etmeleri için bilgilendirilmeli ve desteklenmelidir.

Abstract:
The aim of this cross-sectional study; determining the effect of eating behaviors of individuals on diet quality. Total 312 volunteers aged between 18-64 years who benefit from the sports facilities of Kayseri Kocasinan Municipality have been participated current study. Data were collected by face to face interview using a questionnaire. Eating behavior of the individuals have been determined by the Three-Factor Eating Questionnaire Survey (TFEQ-R18) and physical activity levels have been determined by using the International Physical Activity Questionnaire (IPAQ) short form. Food consumption has been recorded with 24-hour reminder method and the diet quality has been specified by using 'Healthy Eating Index-2015 ((HEI-2015). Statistical significance level is accepted as p <0.05. The mean age of the individuals are 32.72 ± 10.08 years and 69.6% are female and 30.4% are male. As a result of this study, it has been observed that the mean scores of emotional eating (6.92 ± 2.72) and cognitive restriction (15.56 ± 3.67) of women are higher than the mean scores of men (5.84 ± 2.29, 14.53 ± 3.47, respectively) (p<0.05). Emotional eating and cognitive restriction scores are increased with increasing BMI (p<0.05). More than half of the participants (61.2%) have been found to have poor dietary quality. The mean score of the women's HEI-2015 (47.56 ± 12.97) is higher than the mean score of the men (42.85 ± 11.51) (p <0.05). The median score of the total vegetables, whole grains, milk and milky products and refined grains, which are sub-components of HEI-2015, are higher than the median score of men (p<0.05). While the cognitive restriction scores of individuals with dietary quality to be developed are higher than those with poor dietary quality, the hunger sensitivity scores of those with poor dietary quality are higher than those with dietary quality that need to be developed (p<0.05). A weak positive correlation have been found between the cognitive restriction score and the total score of HEI-2015 and the sub-factors of total vegetables, whole grains, milk and milk products, total protein, dark green leafy vegetables and legumes (p<0.05). A negative negative correlation has also been found between the total score of HEI-2015 and the sensitivity to hunger scores (p<0.05). As a result of this study, it has been found that more than the half of the individuals have poor dietary quality, increasing quality of diet as individuals consciously restricted eating behavior, diet quality decreases as the hunger sensitivity increases and obese individuals are showed more emotional eating behavior. Nutritional education of individuals need to be provided for improving their dietary quality and the individuals need to be informed and supported for controlling their emotional eating state.