Farklı Hericium izolatlarının en uygun yetiştirme koşulları ve ortamlarının belirlenmesi ve moleküler karakterizasyonu
Determination of optimal growing conditions and growing substrate for different Hericium isolates and moleculer characterization
Yazar: FUNDA ATİLA
Danışman: PROF. DR. YÜKSEL TÜZEL
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Büyüme ortamı = Growing media ; Kültür mantarları = Mushrooms ; Mantarlar = Fungi

Özet:
Bu çalışmada, 8 Hericium izolatının  (HE-Ankara, HE-Denizli, HE, HE-Trabzon, HE-İzmit, HA, HC, HE-Amerika) misel ve şapka gelişimi açısından, ortam, sıcaklık, pH gibi faktörlerin etkilerinin belirlenmesi bölgemizde en kolay ve ucuz olarak bulunabilecek lignoselülozik açıdan zengin farklı tarım ve odun artıkları ile hazırlanan ortamların Hericium türlerinin üretiminde kullanım olanaklarının araştırılması ve bu ortamların verim ve mantar kalitesine etkisinin belirlenmesi,  Hericium üretimi yapılan yetiştirme ortamında, üretim dönemi süresince meydana gelen kimyasal değişimlerin gözlenmesi ve  8 Hericium izolatı arasındaki genetik ilişkilerin tespit edilmesi amaçlanmıştır. 
Hericium izolatlarının misel gelişimleri 7 farklı sıcaklık (5, 10, 15, 20, 25, 30 ve 35oC) ve 5 farklı pH (5, 6, 7, 8 ve 9) gözlenmiştir. Şapka oluşumu ile ilgili denemelerde, sıcaklık denemeleri 15, 20 ve 25oC olmak üzere 3 farklı sıcaklıkta, ortam denemeleri ise, meşe talaşı (MT) ile buğday kepeği (BK), pamuk küspesi (PK) ve zeytin pirinasının (ZP) %10, 20 ve 30 oranlarında karıştırılması ile hazırlan 7 farklı yetiştirme ortamında (80MT:20BK, 90MT:10PK, 80MT:20PK, 70MT:30PK, 90MT:10ZP, 80MT:20ZP, 70MT:30ZP)  yürütülmüştür.  Farklı sıcaklık ve yetiştirme ortamlarının Hericium izolatlarının verim, BE, ortalama mantar ağırlığı, şapka boyutları, şapka rengi, besin elementi içeriği ve antioksidan aktivitesi ve fenol içeriği üzerine etkileri araştırılmıştır. 8 Hericium arasındaki genetik farklılıklar ISSR ve SRAP markör sistemlerinin tek başlarına ve kombinasyonları kullanılarak değerlendirilmiştir.
 Hericium izolatlarının optimum misel gelişimi için uygun sıcaklık 25oC ve optimum pH 5 belirlenmiştir. Taslak ve şapka oluşumu için ise optimum sıcaklık 20oC olarak belirlenmiştir. Ortam denemelerinde en iyi verim %20 ve 30 oranında PK eklenen ortamlardan alınır iken, 80MT:20BK ortamında ise en düşük verim ve en yüksek protein ve besin elementi içeriğine sahip şapkalar elde edilmiştir. Antioksidan içeriği 15oC'de gelişen şapkalarda en yüksek iken, fenol içeriği üzerinde sıcaklığın etkisi bulunmamıştır. Yetiştirme ortamlarının ise antioksidan ve fenol içeriği üzerinde etkili olmadığı tespit edilmiştir. Hericium üretimi yapılan yetiştirme ortamlarının içeriğinde üretim sezonu boyunca değişiklik meydana geldiği ve üretim sezonu sonunda bu kompostun protein ve mineral madde içeriğinin başlangıçtakine göre arttığı belirlenmiştir. Ayrıca yetiştirme ortamının besin içeriğinin mantar besin içeriğine etkisinin olmadığı bulunmuştur.  İzolatlar 2 büyük gruba ayrılmış, HA izolatı bu gruplardan birinde tek başına bulunurken, diğer 7 izolat aynı grupta yer almıştır. 

Anahtar sözcükler: Hericium spp, SRAP, ISSR, pamuk küspesi, zeytin pirinası, buğday kepeği

Abstract:
In the present study, it was aimed to determinete the effects of temperature, pH and substrate on mycelial growth  and pinhead and fructification of Hericium isolates (HE-Ankara, HE-Denizli, HE, HE-Trabzon, HE-İzmit, HA, HC, HE-Amerika), to investigate the possibilities of using different agricultural and timbered wastes rich in lignocelluloses and easily available in a large amount in our region, in the cultivation of H. erinaceus, to determinate effects of temperatures and substrates on the yield and quality of mushrooms, to observe chemical changes in substrates during cultivation period and to determinate genetic relation among 8 Hericium isolates. Myceliel growth of isolates of Hericium was observed in 7 different  temperatures (5,10,15,20,25,30,35 oC and 5 different pH (5,6,7,8,9). Experiments on pinhead and fructification temperatures were carried out at 15, 20 and 25oC degrees, while for substrate experiments were conducted with 7 different substrates prepared with  oak sawdust, wheat bran, cotton and olive waste materials (80OS:20BK, 90 OS:10 CSH, 80 OS:20 CSH, 70 OS:30CSH, 90 OS:10 OPC, 80 OS:20 OPC, 70 OS:30OPC). The influences of temperatures and growing substrates on yield, BE's, avarage mushroom weight, fruitbody size and color, nutritional composition, antioxidant activity and phenol content of Hericium isolates were investigated. Genetic diversity among 8 Hericium isolates was evaluated individually and combinated using ISSR and SRAP marker systems.
The temperature suitable for optimal mycelial growth was determined to be 25oC,  the most favorable growthn observed at pH 6. The temperature suitable for optimal pinhead and fruitbody formation  was determined to be 20oC. Oak sawdust medium supplemented with 20 and 30 % cotton seed hulls was the best for yield and BE's of the mushroom , while  80MT+20WB  showed significantly lowest yield with maximum crude protein and mineral element content. The maximum antioxidant activity was obtained when it was cultivated at 15oC while the temperature didnt be effective in phenol content of mushrooms. Antioxidant activity and fenol content werent influenced by substrates. Content of substrate changed considerably during Hericium isolates growing period. At the end of the cultivation, protein and mineral contents in spend substrate were incresed as compared with the original substrate. The nutritional content of mushroom wasnt  influenced by the nutritional content of substrate. Two major clades were revealed within this isolates. Clade 1 consisted only of HA isolate, while Clade II included all other 7 isolates.

Key words: Hericium spp., ISSR, SRAP, cotton hulls, olive pres-cake, wheat bran