Tam zamanında satın alma ve Türkiye uygulaması
JIT purchasing ant its implementation in Turkey
Yazar: MUHAMMET DURSUN KAYA
Danışman: PROF. DR. ŞULE ÖZKAN
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1994
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Satın alma = Purchasing ; Tam zamanında satın alma = Just in time purchasing ; Tam zamanında üretim = Just in time production

Özet:
ÖZET DOKTORA TEZİ TAM ZAMANINDA SATIN ALMA VE TÜRKİYE UYGULAMASI Muhammet Dursun KAYA Danışman : Prof.Dr. Şule ÖZKAN 1994, SAYFA: 145 Jüri : Prof.Dr. Şule ÖZKAN Piyasalarda giderek artan rekabet, firmaları hem ülke içinde hem de uluslararası boyutta, küresel pazarlarda rekabet etme gücünü elde etmeye yöneltmiş, bu bağlamda da Japonların uluslararası rekabet gücü ve yeni üretim teknolojilerinde baş döndürücü başarıları incelenmeğe değer görülmüştür. Günümüzde birçok gelişmiş ülke firması, rekabet gücünü artırmak için Japonya'dan transfer ederek başarılı bir şekilde uygulamaya çalıştıkları "Tam Zamanında Üretim Felsefesi ve onun alt unsurfarı"m gündemine alırken, Türkiye'de de TZS'nin (Tam Zamanında Satın Alma) bazı firmalarca uygulanmaya başlandığı bilinmektedir. Bu nedenle, çalışmamızda, TZÜS ve onun alt unsuru olan "Satın Alma" fonksiyonunu ele alarak teorik baz veri iken, yatay-kesit verilerinden hareketle Türkiye uygulamasını sınadık. TZÜS felsefesi ve onun alt unsuru olan TZS'nin, Türkiye'de başarılı bir şekilde uygulanıp uygulanmadığını, temel TZÜS felsefesinin unsurlarından ne ölçüde yararlanıldığını tesbit etmenin yanısıra, TZS'yi uygulamayan firmalar ve literatür bulguları ile karşılaştırmalar yaparak ulaşılan sonuçları değerlendirdik. Ayrıca, çalışmanın amacı açısından ankette yer alan bazı sorular, sadece TZÜ'yü uygulayan firmalara yönelikti. Bununla birlite, ankete cevap veren firmaların Türkiye'nin ilk 500 büyük firmasından seçilmiş olması, dolaylı da olsa TZÜ fikrinin bü firmalar tarafından bilinmesi sonucuna bağlı olarak, firmaların mevcut durumlarını karşılaştırmalı bir şekilde anlamaya ve ilerde de TZÜ uygulamalarına geçmeleri halinde elde edebilecekleri avantajları tartışmaya çalıştık. Elde edilen veriler ve baş vurulan yöntemler çerçevesinde, parametrik ve nonparametrik istatistiki tekniklerin uygulanmasıyla, TZÜ'yü uygulayan firmaların TZŞ'den beklenen bir takım avantajlar sağladıkları tesbit edilmiştir. Kısaca, genel bir değerlendirme yapıldığında, TZÜ ve/veya TZS'yi uygulayan firmaların sağladıkları avantajların, uygulamayan firmalar tarafından da bilinmesi için mikro ve makro önlemlerin alınması gerekmektedir. Böye bir yöntemin ülke bazında genel kabul görmesi, ülkenin küresel rekabet gücünü artıracak ve bu amaç çerçevesinde faaliyet gösteren tüm firmaların performansı yükselebilecektir.

Abstract:
ABSTRACT Ph.D. Thesis JIT PURCHASING AND ITS IMPLEMENTATION IN TURKEY Muhammet Dursun KAYA Supervisor : Prof.Dr. Şule ÖZKAN 1994, Page: 145 Jury : Prof.Dr. Şule ÖZKAN The global competition, which is continuously increasing, has directed the firms to obtain competitive power both nationally and internationally. In this context, the international competitive power of Japanese firms and their challenging achievements in the new production technologies have attracted a considerable of attention. Today, many developed country firms have put "the philosophy of just-In-Time production and implemented", successfully transferred from Japan in their agenda. Some Turkish firms have also begun to implement the idea of JIT purchasing. That's why, in our study, we have taken JIT and "purchasing" function which is JIT's sub-compenent, and we have examined the Turkish application with the cross- section data, given the theoretical base. We tried to see whether or not the philosophy of JIT and its sub-component JIT purchasing are successfully implemented, and to what extent the components of the basic JIT philosophy is benefited from, as well as we evaluated the results making comparisons between the findings of the firms which do not apply JIT purchasing and the literature. Besides, in terms of our main purpose, some of the questions in the questionary have been designed just for the firms which implement JIT. However, depending on the reality that the firms which reply the questionary were choosen from the biggest 500 firms in Turkey, and with the assumption of at least inderect knowledge of JIT idea by them, we tried to understand the current situation of the firms comparatively and discuss the potential advantages of JIT in case of implementation in the future. With the data we obtained, and the methods we applied, employing the related parametric and non-parametric statistical techniques, we have seen that the firms which implement JIT obtain some advantages expected from JIT purchasing. In brief, with a general evaluation, some micro and macro precautions are required to make the firms which do not practise JIT and/or JIT purchasing aware of the advantages which are obtained by those which practise. The general acceptance of this kind of method will result in the considerable increase in the global competitive power of the country, and in the performance of the firms which work for this aim.