Kahramanmaraş şartlarında çerezlik ayçiçeği (Helianthus annuus L.) çeşitlerinde farklı ekim zamanlarının verim ve verim unsurlarına etkisi
The effect of different sowing dates on yield and yield components in varieties of confectionery sunflower (Helianthus annuus L.) in Kahramanmaraş conditions
Yazar: FATMA ZEHRA SARI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ RAHMİ KAYA
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Çerezlik ayçiçeği çeşitlerinde farklı ekim zamanlarının verim ve verim unsurlarına etkisini belirlemek amacıyla yapılan çalışma, 2019 yılında Kahramanmaraş şartlarında yürütülmüştür. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü Araştırma Alanında bölünmüş parseller deneme desenine göre 3 tekerrürlü kurulan bu çalışmada ekim zamanları (30 Mart, 15 Nisan, 30 Nisan, 15 Mayıs, 30 Mayıs ve 15 Haziran) ana parsellere, çeşitler (İnegöl Alası ve Çetinbey) ise alt parsellere yerleştirilmiştir. Çalışmada ilk çiçeklenme ve %50 çiçeklenme ile fizyolojik olum süreleri, bitki boyu, sap çapı, tabla çapı, yaprak sayısı, tane eni, tane boyu, tabloda tane sayısı, dolu ve boş tohum sayısı, bin tane ağırlığı, hektolitre ağırlığı, kabuk ve iç oranı, tane verimi, yağ oranı, protein oranı ve yağ verimi özellikleri incelenmiştir. Çalışma sonucunda bin tane ağırlığı, yağ oranı, yağ verimi ve protein oranı dışındaki incelenen diğer özelliklerin çeşitler açısından; tane eni, kabuk oranı, protein oranı, iç oranının dışındaki özelliklerin ekim zamanları açısından önemli farklılıklar gösterdiği ortaya koyulmuştur. Ayrıca ilk çiçeklenme ile %50 çiçeklenme, fizyolojik olum süresi, bitki boyu, dolu ve boş tane sayısı, tane verimi, yağ verimi, hektolitre ağırlığı, kabuk ve iç oranı için ekim zamanı-çeşit interaksiyonunun önemli olduğu belirlenmiştir. Tane verimi bakımından çeşit bazında en yüksek değere 247.05 kg da-1 ile İnegöl Alası sahip olurken; Çetinbey çeşidinden 235.69 kg da-1 verim alınmıştır. Ekim zamanlarına göre en yüksek verim 326.85 kg da-1 ile 30 Mart tarihli birinci ekimden alınmıştır. Ekim zamanı geciktikçe tane verimi azalmış, ekim zamanı-çeşit interaksiyonu bakımından en yüksek verim her iki çeşitte de 30 Mart ekiminden (Çetinbey 334.92 kg da-1, İnegöl Alası 318.77 kg da-1) elde edilmiştir. Çalışma sonucunda iklim ve toprak koşulları göz önünde bulundurularak Kahramanmaraş koşullarında çerezlik ayçiçeği çeşitlerinde Mart sonunda ekim yapılması önerilmektedir.

Abstract:
This research was carried out to determine the effects of sowing dates on yield and yield components in some confectionery sunflower varieties in Kahramanmaraş conditions in 2019. In Kahramanmaraş Sütçü İmam University Faculty of Agriculture Department of Tarla Plants, divided plots in the research area according to the experimental pattern, 3 repetitive planting times (30 March, 15 April, 30 April, 15 May, 30 May and 15 June) to the main plots, varieties (İnegöl Alası and Çetinbey) is placed in sub plots. In the research, with first flowering and 50% blooming, physiological maturity times, plant height, stem diameter, head diameter, leaf number, grain width, grain size, number at base, number of full and empty seeds, thousand grain options, hectoliter, shell and internal rate, grain yield, oil ratio, protein ratio and oil yield properties were examined. Apart from the study, one thousand grains, fat ratio, oil yield and protein ratio were examined other than varieties; It turns out that the features other than the grain width, shell ratio, protein ratio and internal ratio show significant differences in planting dates. In addition, the first flowering and 50% flowering, physiological maturity period, plant height, full and empty grain number, grain yield, oil yield, hectolitre, shell and internal rate for sowing date when species interaction is important. In terms of grain yield, İnegöl Alas has the highest value on the basis of variety with 247.05 kg da-1; A yield of 235.69 kg da-1 was obtained from the Çetinbey variety. According to the sowing times, the highest yield was obtained from the first planting on 30 March with 326.85 kg da-1. As the sowing time was delayed, the grain yield decreased, the highest yield in terms of sowing time-variety interaction was obtained from 30 March planting (Çetinbey 334.92 kg da-1, İnegöl Alası 318.77 kg da-1) in both varieties. Considering the climatic and soil conditions, the study suggests planting snack sunflower varieties at the end of March in Kahramanmaraş conditions.