Çokuluslu işletmelerde işe alma politikası Ankara ve İstanbul`da imalat sektöründe faaliyet gösteren çokuluslu işletmelerde uygulama
Employment strategies in multinational corporations-an application for multinational corporations in manufacturing industry in Ankara and Istanbul, a thesis supervisor
Yazar: MEHMET HALİT YILDIRIM
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ÖZLEM ÖZKANLI
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2001
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Ankara = Ankara ; Uluslararası işletmeler = International enterprises ; Üretim endüstrisi = Production industry ; İstanbul = Istanbul ; İşe alma = Recruitment ; İşletmeler = Businesses

Özet:
Araştırmanın amacı, ülkemizde imalat sektöründe faaliyet gösteren çokuluslu işletmelerin işe alma politikalarının oluşturulmasında uyguladıkları yönetici seçim kriterleri, evsahibi ülke (Türkiye) 'den yönetici görevlendirmelerinin nedenleri, eğitim ve geliştirme programlan uygulayıp uygulamadıkları, uygulanan eğitim ve geliştirme programlannın hangi düzeydeki yöneticilere, hangi kriterlere göre, nerede ve bu programların kim tarafından uygulandığı gibi konular incelenmiştir. Araştırmada ayrıca üst, orta ve alt düzeyde görevlendirilen yöneticilerin hangi yaklaşıma göre belirlendiği de incelenmiştir. Araştırmada anket ve görüşme yöntemleriyle ülkemizde faaliyette bulunan çokuluslu işletmelerin işe alma politikaları belirlenmeye çalışılmıştır. Sağlıklı bulgular elde edebilmek ve seçilen örneklerin, ana kütlenin özelliklerinin tümünü yansıtması için örnek seçimi resmi kaynaklardan yapılmıştır. Bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci Bölümde çokuluslu işletmelerin tarihi gelişimi, tanımı, yönetsel işlevler ile işe alma politikasının oluşturulmasında uyguladıkları kadrolama yaklaşımları, uluslararası yönetici seçim yöntemleri, uluslararası yöneticilerin yurda geri dönüşü, telafi, ücret ve işçi-işveren politikaları incelenmiştir. İkinci Bölümde, tezin araştırma kısmı olan Ankara ve İstanbul'da imalat sektöründe faaliyet gösteren çokuluslu işletmelerde uygulama yapılmıştır. Araştırmada, çokuluslu işletmeler ile ilgili bilinen kavramsal bilgiler yerine ülkemiz uygulamasına ağırlık verilmiş ve konu ile ilgili bir durum tespiti yapılmıştır. 156Çokuluslu işletmelerin üst düzeydeki kilit pozisyonlara ana ülkeden yönetici görevlendirmekle birlikte evsahibi ülkeden de yönetici görevlendirdikleri görülmüştür. Bunun yanında az da olsa bazı işletmelerin üçüncü ülkeden de yönetici atadıkları görülmüştür. Üst düzey yöneticilerin atanmasında ülkemizde faaliyet gösteren çokuluslu işletmelerin etnosentrik ve polisentrik yaklaşımın etkisinde kaldıkları, ancak orta ve alt düzeydeki yöneticilerin atanmasında tam anlamıyla polisentrik yaklaşımın etkisinde kaldıkları görülmektedir. Evsahibi ülke vatandaşı yöneticilerin gerekli olan teknik ve yönetsel yeteneklere sahip olmaları, kendi ülkelerinin ekonomik, politik ve kültürel yapılarını daha iyi bilmeleri, tüketicilerin gelirleri ve tercihlerini, pazarlama sistemini, yerel örf ve adetleri daha iyi bilmeleri, dil ile ilgili bir sorunları olmadığından çevreyle ilişki kurmalarının daha kolay olması gibi nedenlerle araştırma kapsamındaki çokuluslu işletmeler evsahibi ülke vatandaşı yöneticileri göreve getirmişlerdir. Eğitim ve geliştirme programlan uygulayan işletmelerin toplamının %91.4 olması bu işletmelerin yönetici eğitim ve geliştirme programlarına önem verdikleri sonucunu doğurmaktadır. Uygulanan eğitim ve geliştirme programlan her düzeydeki yöneticileri kapsamaktadır. Yöneticiler eğitim ve geliştirme programlanna ana, evsahibi ve üçüncü ülkede katılmaktadırlar. Bu programlara katılacak olan yöneticiler "Teknik bilgi", "Yönetsel bilgi" ve "Yabancı dil yetersizliği" gibi kriterlerin yanında "Eğitim düzeyi", "Uyum yetersizliği" gibi kriterler gözönüne alınarak seçilmektedirler. Çalışmanın üçüncü bölümü, ülkemizde faaliyet gösteren çokuluslu işletmelerin karşılaştıktan sorunlar ve bu sorunlara çözüm önerüerinin getirildiği sonuç ve önerileri kapsamaktadır. 157

Abstract:
The main aim of this study is to elucidate manager selection criteria of multinational manufacturing firms operating in Turkey when they develop their management recruitment policies. The research will also investigated relavat issues including the motives of appointing a manager from the host country, Turkey, the extend of management traniee and development programs, the criteria for selecting content, suitable traniee and trainer, the location where these programs takes place. In addition the approaches in identfying the appoinment structure of different level of managers (e.g top manager, middle and low level manager) were examined by the research. The primary data were collected through mail questionnaire and interviews in order to examine the recruitment policies of multinational manufacturing firms operating in Turkey. The sample for the research was drawn from the official resources with an aim to cover main characteristics of the population. This study consists of three sections. How multinational corporations emerges, develops and sets its managerial functions with setting up employment strategies and approaching for allocations on Human resources, classifies the strategies to choose international managers and their returns to national stations, are the subject to design. In the first section of this study besides investigations Compensation, wage and employment- employee strategies. In the second section, An application for Multinational Corporations in Manufacturing Industry in Ankara and Istanbul is applied. Instead of issuing on 158Conceptional investigation on Multinational Corporations, application results on Turkey is heavily Studied and try to reach some conclusion. It has been experienced that while Multinational Corporations hires some managers on critical positions from main land, they also employs from the subject countries. Sometimes Multinational Corporations also employ from third countries. Are experience that Multinational Corporations in Turkey is affected by ethnocentric and polycentric approaches while they evaluate their top managers, but for the other positions they use polycentric approaches. Since the local managers are used to their local technology Managerial ability, Customers preferences and cultures etc. more than some one from another Culture besides they do not have any language problems, Multinational Corporations prefers local managers. Also, 91.4% of the Companies who try to develop human resources and research are done by Multinational Corporations in all total Companies. There fore this information leads us to conclude that they highly evaluate the education and development in the companies. These studies are related with all managerial levels. They get this training in either in mainland, or local or third pert of country. They apply some evaluation critics such as technical managerial, and languages ability, are while they are choosing who is going to this educational programs. In the third section, what land of problems Multinational Corporations face and what are the solutions and suggestions are included. 159