Organik domates (Solanum lycopersicum L.) ve patlıcan (Solanum melongena L.) fidesi üretiminde fide kalitesi ile çevre şartları arasındaki ilişkilerin belirlenmesi ve üretimin planlanması
The determination of relations between seedling quality and the enviromental conditions and planning the production of organic seedling production on tomato (Solanum lycopersicum L.) and aubergine (Solanum Melongena L.) crops
Yazar: HATİCE ŞEYMA SARIBAŞ
Danışman: PROF. DR. SEZGİN UZUN
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma Samsun ekolojik koşullarında cam serada organik olarak yetiştirilen domates (Solanum lycopersicum L.) ve patlıcan (Solanum melongena) fidelerinde büyüme ve gelişme üzerine ışık ve sıcaklığın kantitatif etkilerinin belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. Çalışmada dört farklı dönemde (02.09.2010, 02.12.2010, 18.03.2011, 06.07.2011), gölgeli (1 kat, 2 kat, 3 kat) ve gölgesiz ortamda fide üretimi yapılmıştır.
Işık ve sıcaklığın domates ve patlıcanda bitki büyüme parametreleri (bitki boyu, bitki gövde çapı, yaprak sayısı, kök kuru ağırlığı, gövde kuru ağırlığı, yaprak kuru ağırlığı, toplam bitki vejetatif kuru ağırlığı, oransal kök ağırlığı, oransal gövde ağırlığı, oransal yaprak ağırlığı, oransal yaprak alanı, özgül yaprak alanı, yaprak kalınlığı, net asimilasyon oranı ve nispi büyüme hızı) ve bitki gelişme özelliklerinden fide çıkısına kadar geçen gün sayısı, fide çıkışından dört yapraklı döneme kadar geçen gün sayısı ve tohum ekiminden fide dikim zamanına kadar geçen gün sayısı incelenmiştir. Ayrıca, fidelerin yaprak stoma iletkenliği ve klorofil miktarı tespit edilmiştir. İncelenen tüm özelliklerden elde edilen verilerin çoklu regresyon analizleri Excel paket programı kullanılarak matematiksel modeller haline getirilmiştir.
Çalışmadan elde edilen sonuçlara göre domates ve patlıcan fidelerinde tohum ekiminden fide dikim zamanına kadar geçen gün sayısı (FDZ) ve fide çıkışından 4 yapraklı döneme kadar geçen süre (FÇDZ)  artan ışık şiddeti ile birlikte azalmaya başlamıştır.Yaprak alanı domates fidelerinde düşük ışık ve yüksek sıcaklık şartlarında  en yüksek değerine ulaşırken, patlıcan fidelerinde 22-25 0C sıcaklıkta ve 6-8 MJ/m2/gün ışık şiddetinde en yüksek değerine ulaşmıştır. Domates fidelerinde en yüksek gövde çapı, yüksek ışık ve düşük sıcaklık şartlarında elde edilirken, patlıcan fidelerinde artan sıcaklık ve ışık gövde çapını eğrisel olarak artırmıştır. Toplam bitki kuru ağırlığı domates ve patlıcan fidelerinde 22-26 0C sıcaklıkta ve 6-8 MJ/m2/gün ışık şiddetinde en yüksek değerine ulaşmıştır. Özgül yaprak alanı ise düşük sıcaklık ve düşük ışık şiddeti şartlarında en yüksek değerine ulaşırken, patlıcan fidelerinde her türlü ışık şiddetinde artan sıcaklıkla azalmıştır.Domates ve patlıcan fidelerinin yaprak kalınlığı, yüksek sıcaklık ve yüksek ışık şiddeti şartlarında en yüksek değerine ulaşmıştır. Yaprak klorofil içeriği ise domates ve patlıcan fidelerinde yüksek sıcaklık ve düşük ışık şartlarında ve düşük sıcaklık, yüksek ışık şartlarında maksimuma ulaşmıştır.Domates ve patlıcan fidelerinde en yüksek NAO değeri yüksek sıcaklık ve yüksek ışık şiddeti şartlarında elde edilmiştir.
Son olarak çalışmada domates ve patlıcanda fide çıkışından dörtgerçek yapraklı döneme kadar geçen gün sayısı ile sıcaklık ve ışık arasında bir planlama modeli gerçekleştirilmiştir.
Anahtar Kelimeler:Domates, patlıcan, ışık, sıcaklık, modelleme, fide.

Abstract:
This study was conducted to determine the quantitative effects of light and temperature on the growth and development of tomato (Solanum lycopersicum L.) and aubergine (Solanum melongena) seedlings cultivated organically in glass greenhouse under ecological conditions of Samsun. The seedlings were cultivated in shady environment (1 floor, 2 floors, 3 floors) and in shadeless environment in four different periods (02.09.2010, 02.12.2010, 18.03.2011, 06.07.2011). 
	The effects of light and temperature on plant growth characteristics (height of plant, body diameter of plant, number of leaves, dry weight of root, dry weight of body, dry weight of leaves, vegetative dry weight of total plant, proportional root weight,  proportional body weight, proportional leaf weight,    proportional leaf area,  specific leaf area,  leaf thickness, net assimilation rate and relative growth speed)  and plant development characteristics of tomato and aubergine seedlings were analyzed. In addition, leaf stoma conductivity and chlorophyll amount of seedlings were determined. 
According to the results of the study, the time passing between the sprout of tomato and aubergine seedlings and the four leaf period (FÇDZ) and also the number of days passing between sowing of the seeds and planting of the seeds (FDZ) began to decrease with the increasing light intensity. While the leaf area of tomato seedlings reached highest rate under low light and high temperature conditions, the leaf area of aubergine seedlings reached the highest rate at 22-25 0C of temperature and 6-8 MJ/m2/day light intensity. While the tomato seedlings had the highest body diameter under high light and low temperature conditions, increasing temperature and light increased the body diameter of aubergine seedlings curvilinearly. Dry weight of total plant reached its highest rates at 22-26 0C of temperature and 6-8 MJ/m2/day light intensity in both tomato and aubergine seedlings. Specific leaf area reached its highest under low temperature and low light intensity conditions whereas in aubergine seedlings this rate decreased with increasing temperature under all kinds of light intensity. Leaf thickness of tomato and aubergine seedlings reached their highest rate under high temperature and light intensity conditions. Leaf chlorophyll content reached its maximum under high temperature and low light conditions and low temperature, high light conditions. 
The Highest NAO value on tomato and eggplant seedlings was obtained from the high temperature and high light intensity conditions.
Finally, on tomato and eggplant seedlings, a planning model was launched between the number of days from emergence of seedlings to the period of four true leaves and the temperature and light.
Key Words:Tomato, aubergine, light, temprature, modelling, greenhouse.