Proje 2061 kitap değerlendirme ölçütleri açısından ilkokul 4. sınıf matematik ders ve çalışma kitaplarının değerlendirilmesi
Evaluation of primary school 4th grade mathematics course book and workbooks in terms of project 2061 book evaluation criteria
Yazar: SÜLEYMAN TIRAŞ
Danışman: PROF. DR. MİDRABİ CİHANGİR DOĞAN ; DR. ÖĞR. ÜYESİ ALAATTİN PUSMAZ
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Matematik dersi = Mathematics lesson ; Matematik eğitimi = Mathematics education ; Matematik öğretimi = Mathematics teaching ; Çalışma kitapları = Workbooks ; İlkokullar = Primary schools

Özet:
Bu çalışmanın temel amacı, MEB 2015 ilkokul matematik öğretim programına göre
hazırlanmış olan özel bir yayınevine ait ilkokul 4. sınıf Matematik ders ve öğrenci çalışma 
kitaplarını eğitimsel tasarım ölçütlerine uygunluk açısından incelemektir. Bilindiği gibi, 
yürürlükteki matematik öğretimi programında oluşturmacı yaklaşım benimsemiştir. 
Dolayısıyla hazırlanacak ders kitapları, bu yaklaşıma yönelik olarak hazırlanmalıdır.
Amerika Bilim İlerleme Kurulunun (American Association for the Advancement of Science) 
Proje 2061 için hazırlamış olduğu kitap değerlendirme ölçütlerinin, oluşturmacı ders 
kitaplarının hazırlanmasında etkili olacağı düşünülerek, araştırmada bu ölçütleri temel alan 
ölçeğin kullanılması tercih edilmiştir. Proje 2061 kitap değerlendirme ölçütlerinden yer alan 
(1) Amaçları ortaya koyma, (2) Öğrenci fikirlerini dikkate alma, (3) Matematiğe öğrencinin 
ilgisini çekme, (4) Matematiksel fikirler geliştirme, (5) Öğrencileri fikir yürütmeye teşvik 
etme, (6) Öğrencilerin matematiksel gelişimini değerlendirme ve (7) Matematik öğrenme 
ortamını geliştirme kategorileri aynen korunmuştur. Ancak uzman görüşleri doğrultusunda 
araştırmacı tarafından ölçeğin bazı maddelerinde değişiklik yapılmış ve ölçeğin 23 
maddeden oluşan orijinal hali, 26 maddeli yarı yapılandırılmış bir görüşme formuna 
dönüştürülmüştür. Öğretmen ve öğretmen adayları inceledikleri üniteleri, kategorileri temel 
alınarak oluşturulan yarı yapılandırılmış görüşme formuna göre değerlendirmişlerdir.
Araştırmanın çalışma grubunu, İstanbul Kadıköy, Ümraniye ve Üsküdar İlçelerinde 
devlet ve özel ilkokullarda görev yapan 28 sınıf öğretmeni ve İstanbul'da bulunan önde gelen 
bir araştırma üniversitesi sınıf öğretmenliği anabilim dalının üçüncü sınıfında okuyan 31 
öğretmen adayı oluşturmaktadır. Araştırma kapsamındaki kitabı altı üniteden oluştuğu için, 
her bir üniteyi inceleyecek ve görüş belirtecek öğretmen ve öğretmen adayları sayısı en az 
dört kişi olmak kaydıyla random (tesadüfi) yolla belirlenmiştir. Araştırmada ders ve öğrenci 
çalışma kitaplarının belirli ölçütleri karşılama durumları için nitel araştırma yöntemlerinden 
durum deseni kullanılmıştır. Veriler betimsel analiz yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. 
Analiz yapılırken önce öğretmen ve öğretmen adaylarının doğrudan alıntılarına yer verilmiş 
daha sonra ise sayısal verilerin frekans, yüzde ve ortalamaları hesaplanmıştır. Sayısal veriler 
kapalı uçlu üçlü Likert tipi anket ile elde edilmiştir. Anketin analizi sonucunda, ders ve 
öğrenci çalışma kitaplarının geneline ilişkin genel aritmetik ortalamalar 3 üzerinden Dersin 
amaçlarını ortaya koyma 2,138; Öğrencilerin fikirlerini dikkate alma 1,767; Öğrencilerin 
konuya ilgisini çekme 2,055; Matematiksel fikirleri geliştirme 2,423; Öğrencileri fikir yürütmeye teşvik etme 2,411; Öğrencilerin matematik gelişimini değerlendirme 2,410;
Matematik öğrenme ortamını geliştirme 1,596 ve tüm kategorilere ilişkin genel aritmetik 
ortalama ise 2,114 hesaplanmıştır. Anket sonuçlarına göre, öğretmenlerle öğretmen adayları 
arasında kategoriler özelinde anlamlı sayılabilecek görüş ayrılığı olmamakla birlikte, bazı 
kategorilere ait ölçütlerde görüş ayrılığını olduğu görülmüştür. 
Ders ve öğrenci çalışma kitapları genel olarak değerlendirildiğinde; öğretmen ve 
öğretmen adaylarının Proje 2061 kategorilerinden "matematiksel fikirleri geliştirme",
"öğrencilerin fikir yürütmelerini teşvik etme" ve " öğrencilerin matematik gelişimini
değerlendirme" kategorilerini içerdiği, "dersin amaçlarını ortaya koyma" ve "konuyla ilgili 
olaylara öğrencinin ilgisini çekme" kategorilerini kısmen içerdiği; "öğrencilerin fikirlerini 
dikkate alma" ve " matematik öğrenme ortamını geliştirme" kategorilerini içermede oldukça 
zayıf kaldığını belirtmişlerdir. 
Uluslararası standartlara sahip ders kitaplarının hazırlanması, geliştirilmesi ve etkili 
olarak kullanılması için Milli Eğitim Bakanlığına, ders kitapları yazarlarına, bu konuyla 
ilgili araştırma yapacaklara ve öğretmenlere bazı önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: İlkokul Matematik Ders ve Öğrenci Çalışma Kitapları, Matematik 
Öğretimi, Öğretmen ve Öğretmen Adayları, Proje 2061

Abstract:
The main purpose of this study is to examine the primary school 4th grade Mathematics 
course and student workbooks of a private publishing house, prepared based on the MEB 
2015 primary school mathematics teaching studies, in terms of compliance with the 
educational design criteria. The constructivist approach has been adopted in the current 
mathematics teaching program. Therefore, the textbooks should be prepared based on the 
same approach. Considering that the book evaluation criteria prepared by the American 
Association for the Advancement of Science for Project 2061 will be effective in the 
preparation of constructivist textbooks, it was prefered as the criteria of this study. Among 
the Project 2061 book evaluation criteria, (1) Revealing the objectives of the course, (2) 
Considering students' ideas, (3) Engaging students in the subject, (4) Developing 
mathematical ideas, (5) Encouraging students to think, (6) Evaluating students' 
mathematical development and (7) Developing mathematics' learning environment were 
kept the same. However, changes were made in some parts of the measurements based on 
the experts' opinions, and the original version of the criteria consisting of 23 items was 
converted into a semi-structured interview form including 26 items. Teachers and pre-service 
teachers evaluated the units based on the category-based semi-structured interview form. 
The study group of the research consists of 28 primary school teachers working in public 
and private primary schools in Kadıköy, Ümraniye and Üsküdar districts and 31 teacher 
candidates studying in the third grade of Department of Primary Education in Faculty of 
Education in one of the leading research university located in Istanbul. Since the book within 
the scope of the research consists of six units, the number of teachers and teacher candidates 
examinining each unit and expressing opinions was determined randomly, provided that 
there are at least four people for each unit. In the current research, the case design, which is 
one of the qualitative research methods, was used to assess that the course and student 
workbooks meeting certain criteria. The data were analysed using descriptive analysis 
method. While analyzing, direct quotations of teachers and teacher candidates were 
included, and also, the frequency, percentage and averages of numerical data were 
calculated. 
The numerical data were obtained with a closed-ended three-point Likert type 
questionnaire. Based on the analysis of the questionnaire, the general arithmetic averages of 
the course and student workbooks out of 3 were calculated as 2.138 for revealing the objectives of the course; 1.767 for considering students' ideas; 2.055 for engaging students 
in the subject; 2.423 for developing mathematical ideas; 2.411 for encouraging students to 
think; 2.410 for evaluating students' mathematical development; 1.596 for developing 
mathematics learning environment and 2.114 for all categories. According to the results of 
the survey, although there is no significant difference of opinion between the teachers and 
the teacher candidates in terms of categories, it has been observed that there is a difference 
of opinion in the criteria of some categories. When the course and student workbooks are 
evaluated in general, the teachers and pre-service teachers says the books included the 
categories of "developing mathematical ideas", "encouraging students to think" and 
"evaluating students' mathematical development" from the Project 2061 categories, and 
partially included the categories of "revealing the objectives of the course" and "engaging 
students in the subject"; they stated that the books were quite weak in the categories of 
"considering students' ideas" and "developing mathematics learning environment."
Some suggestions for the preparation, development and effective use of textbooks with 
international standards were provided to the Ministry of National Education, the textbook 
writers, interested researchers and teachers.

Keywords: Primary School Mathematics Coursebooks and Workbooks, Teaching 
Mathematics, Teacher and Pre-service Teacher, Project 2061