Yapı aydınlatmalarının kent kimliği üzerindeki etkisi
The effect of building lighting on urban identity
Yazar: ÇİÇEK GEZGEN
Danışman: DOÇ. DR. FERİDE PINAR ARABACIOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Görsel algılama = Visual perception ; Kent kimliği = Urban identity ; Yapay aydınlatma = Artificial lighting ; Yapı analizi = Structure analysis

Özet:
Günümüz kentlerinde, çeşitli faktörlerin etkisiyle gece yaşantısının da gündüz yaşantısı kadar aktif olduğu görülmektedir. Kentlerin sahip olduğu bu yeni yaşam kurgusu düşünüldüğünde, aydınlatma konusunun önemi ön plana çıkmaktadır çünkü kentte gece yaşantısının var olabilmesi için aydınlatma faktörü, temel gerekliliklerden biridir. Yapay aydınlatma uygulamalarının, gücü ve potansiyelleri göz önüne alındığında; kentlerde, kendilerine has gece görünümleri ve gece atmosferleri oluşturabildiği görülmektedir. Mekan kullanımı için gerekli görme koşullarını oluşturmasının yanı sıra aydınlatma uygulamaları, ışığın değişen özellikleri ve çevresiyle kurduğu ilişkilerle birlikte kullanıcıların görsel algısını da büyük ölçüde etkilemektedir. Kullanıcı üzerindeki kanıtlanan etki özelikleriyle birlikte araştırılan, yapay aydınlatma konusu, günümüzde önemli kentsel tasarım parametrelerinden biridir. 
Bu çalışma; kentin gece imajının, aydınlatma uygulamalarıyla olan ilişkisinde bir analiz çerçevesi oluşturmaktadır. Yapı aydınlatmalarının, görsel algı üzerindeki etkileriyle birlikte değişen özellikleri, türleri ve amaçları araştırılarak, kent kimliğini oluşturan bileşenler ile nasıl etkileşim kurduğunu tespit etmeyi amaçlayan çalışma, literatür araştırmasıyla başlayıp devamında ise örnekleme yöntemi kullanılarak devam etmiştir. Yapı aydınlatma uygulamalarında, yapının özelikleriyle birlikte, ışığın bir yapı bünyesinde hangi amaçla bulunması ve ne yapmasına dair kararları bütünsel olarak ele alan bir değerlendirme tablosu üretilmiştir. Bu çalışmada, değerlendirilen yapılar, LIT (Lighting Design Awards) ödülleri kapsamında ödüllendirilen aydınlatma projeleri arasından seçilmiştir. Bunun sebebi; ödüllerin, aydınlatma alanında uzman akademisyenler, aydınlatma tasarımcıları ve profesyonel uygulayıcılar tarafından oluşan bir jüri tarafından belirleniyor olmasıdır. Seçilen yapılar, konumları sebebiyle kent ve kentli ile güçlü bir etkileşim sağlayan yapılardır. Yapı değerlendirmeleri yapılırken, çevre ortam sınıfı E4, aydınlatma türleri yapay ve dış aydınlatma olarak sabit tutulmuştur. Bunun sebebi, farklı kentlerde bulunan fakat aynı kriterlerde olan yapıları değerlendirebilmektir.
Sonuç olarak; bu çalışma kapsamında, kent kimliğini yansıtan bir öge olarak yapı aydınlatmaları incelenmiştir. Aydınlatma, iyi görme koşulları oluşturmaya ve yeni anlamlar ifade etmeye çalışırken; aynı zamanda kişinin algıladığı ortamı ve kentin imajını şekillendirmektedir. Kentin gece yaşam kurgusunun ve gece algısının da kimlik unsurunun bir parçası olduğu düşünüldüğünde, aydınlatma uygulamaları çeşitli yaklaşımları ve özellikleriyle, kentlerdeki farklılaşmaları sağlayabilmektedir.

Abstract:
In today's cities, it is seen that nightlife is as active as daily life with the effect of various factors. Considering the changing new life setup of the cities currently, the importance of lighting comes to the forefront because the lighting factor is one of the basic requirements for the existence of nightlife in the city. Given the strength and potential of artificial lighting applications; In cities, it is seen that they can create their own unique night views and night atmospheres. In addition to creating the necessary visual conditions for the use of space, lighting applications significantly affect the visual perception of users with the changing properties of light and the relationships it establishes with its environment. The subject of artificial lighting, which has been researched together with its proven effects on the user, is one of the crucial urban design parameters today.
This work; constitutes an analysis framework for the relationship between the night image of the city and the lighting applications. The study, which aims to determine how building lighting interacts with the components that make up the urban identity, by investigating the changing characteristics, types, and purposes with their effects on visual perception, started with literature research and continued by using the sampling method. In building lighting applications, an evaluation table has been produced that holistically deals with the characteristics of buildings and decisions about the purpose of the light element in those buildings and what it should do. In this study, the evaluated buildings were selected from among the lighting projects awarded within the scope of LIT (Lighting Design Awards). Since the awarded buildings are chosen by a jury composed of academicians, lighting designers, and professional practitioners who are experts in the field of lighting. The selected buildings are structures that provide a strong interaction with the city and its inhabitants due to their location. During building evaluations, the environmental class E4, lighting types as artificial and exterior lightings are conserved. The reason for this is to evaluate the buildings located in different cities with the same criteria.
Consequently, within the scope of the study, building lighting was examined as an element that reflects the urban identity. While lighting tries to create good vision conditions and conveys new meanings; it also shapes the environment perceived by the person and the image of the city. Considering that night life  and night perception of the cities are also a part of the identity element, lighting applications can provide differentiation for cities with diverse approaches and features.