Göller yöresindeki bazı sulak alanların degradasyon boyutlarının substrat düzeyinde incelenmesi
Investigation of degradation status of wetland soils in the Göller region in sunstrat levels
Yazar: SEVDA ALTUNBAŞ
Danışman: DOÇ.DR. MUSTAFA SARI
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
ÖZET GÖLLER YÖRESİNDEKİ BAZI SULAK ALANLARIN DEGRADASYON BOYUTLARININ SUBSTRAT DÜZEYİNDE İNCELENMESİ Sevda ALTUNBAŞ Doktora Tezi, Toprak Anabilim Dalı Danışman: Doç. Dr. Mustafa SARI Ağustos 2005, 155 Sayfa Dünya'daki ekosistemlerin en önemlilerinden birisini oluşturan sulak alanların kurutulması, yıllar boyunca kamu yararım gözeten, toplumların sağlık ve refahım arttıran bir çaba olarak görülmüştür. Bununla birlikte dünyanın her tarafında özellikle arid bölgelerde büyük bir hızla gerçekleştirilen kurutmalar ekolojik, ekonomik, sosyal ve kültürel bozulmaları da beraberinde getirmiştir. Kurutulan alanların tarım arazilerine çevrilmesi de genellikle iyi sonuçlar doğurmamıştır. Her şeyden önce topraktan ve iklimden kaynaklanan bazı sorunlar, bitkisel üretimdeki verim ve kalitenin beklenilenin altında olmasına neden olmuştur. Bu durum, sulak alanlardan kazanılan arazilerin özellikleri hakkındaki bilgilerin yetersiz olmasından kaynaklanmaktadır. Sulak alanlar, bir bütün olarak düşünülmeli, hidrolojik, biyolojik ve substrat kriterleri dikkate alınarak incelenmeli, özellikleri bölgesel olarak tespit edilip tanımlanmalı ve nihayet bu alanlar için amenajman planlan gerçekleştirilmelidir. Bu çalışmada araştırma alam olarak ülkemizin sulak alan kaynakları bakımından oldukça zengin olan göller yöresi seçilmiştir. Yörede bir tanesi kurutmaların ve degradasyonun izlerinin açıkça görülmeye başlandığı ve iki tanesi de tamamen degrade olmuş alanlar olmak üzere toplam üç göl alanı materyal olarak belirlenmiştir. Seçilen bu üç farklı göl alanında altı profil açılarak uluslararası kabul görmüş sulak alan substrat kriterleri de dikkate alınarak gerekli değerlendirmeler yapılmıştır Gerçekleştirilen arazi çalışmaları ve toprak biliminin kuralları dahilinde genetiksel horizon esasına göre alman toprak örneklerinde yapılan fiziksel, kimyasal ve istatistiksel analiz sonuçlarına göre; Elmalı çanağında bulunan Karagöl ve Avlan topraklan ile Söğüt Gölü topraklarının ciddi düzeyde degradasyona uğradıkları ve daimi sulak alan özelliğini kaybettikleri sonucuna varılmıştır. Söz konusu profil topraklarının ekolojik ve ekonomik açıdan yeniden sulak alana dönüştürülmesi yapılacak daha detaylı çalışmalarla ortaya konulmalıdır. Eğirdir gölü çanağında yer alan Hoyran 1 ve Hoyran 2 profillerinde de doğal degradasyon söz konusudur. Hoyran 1 profili mevcut hali ile geçici sulak alan niteliğini korumaktadır. Hoyran 2 profili ise sulak alan olma özelliğini kaybetmiş durumdadır. Yöredeki degradasyonun sebepleri farklı boyutlarda yapılacak araştırmalarla desteklenerek mümkün olduğunca önlenmelidir. Arastama alanının degradasyon boyutlarım ortaya koyan bu çalışma sonuçlarına göre, sulak alanlar, bir ekosistem bütünlüğü içerisinde hidrolojik, biyolojik ve substrat özellikleri dikkate alınarak değerlendirilmelidir. ANAHTAR KELİMELER: Sulak alanlar, sulak alan kriterleri, sulak alan topraklan, hidrik topraklar, sulak alanlarda degradasyon, JÜRİ: Doç. Dr. Mustafa SARI (Danışman) Prof. Dr. Yusuf AYVAZ Prof. Dr. Bülent TOPKAYA Prof. Dr. Ali ERDOĞAN Yrd. Doç. Dr. Zeki ALAGÖZ

Abstract:
ABSTRACT INVESTIGATION OF DEGRADATION STATUS OF WETLAND SOILS IN THE GÖLLER REGION IN SUBSTRAT LEVELS Sevda ALTUNBAŞ Ph.D. in Soil Science Adviser: Assoc.Prof. Dr. Mustafa SARI August 2005, 155 pages Wetlands are one of the most important ecological system in the world. They have been degraded for many years by human being for severeal reasons such as healt of people, earn of agricultral lands and and others. In the world, especially in the arid regions, degradation of the old lake areas has been caused non-suitable conditions for ecological, social and cultural systems. It is known that is not a good idea to invert old lake areas to agricultural lands. On the other hand, we don't have enough knowledge about soil properties of degraded wetlands. Thus, the hydrological, the vegetative and the substrate criteria of the degraded wetlands should be examined as a whole system and also wetlands should be determined in different local environments. In addition, the management plans should be made for a sustainable land use. In this study, "Göller Yöresi" has chosen as a research area which is one of the richest areas for the wetland sources in Turkey. A total of three lake areas are chosen as the material of this study. While one of the lake areas has a trace of degradation, two others show higher levels of degradation. A total of six profiles was opened and evaluated in consideration of the international well-known wetland substrate criteria. According to the field studies and the results of the physical, chemical and the statistical analysis soil samples, Karagöl and Avian soils in Elmalı region which showed serious degradation signs have lost their wetland properties. It has been suggested that this lake soils should be transformed again into wetland environment. Söğüt 1 and Söğüt 2 profiles in the Söğüt region have lost their wetland properties comletely. Thus it is thought that it is impossible to re-transform this area into wetland environments again. A suitable land use planning should be prepared for a sustainable usage of the area. The Hoyran 1 and Hoyran 2 profiles in the Eğirdir Lake region have shown natural degradation properties. While the Hoyran 1 profile has still temporary wetland properties, the Hoyran 2 profile has lost its wetland qualification. Degradation of the land in this region should have prevented by the researces in different aspects. The research which has been carried out to determine the degradation status of the study areas showed that researches should be done by the consideration of hydrological, biological and subsrate properties of wetland soils as a whole system. KEY WORDS: Wetlands.indicators of wetland, wetland soils, hidric soils, degraded of wetlands COMMITEE: Assoc.Prof. Dr. Mustafa SARI Prof. Dr. Yusuf AYVAZ Prof. Dr. Bülent TOPKAYA Prof. Dr. Ali ERDO?AN Asst. Prof. Dr. Zeki ALAGÖZ 11