Fibromiyalji etiyopatogenezinde tiyol-disülfit dengesinin rolü
The role of thiol-dissulfite homeostasi̇s in fibromyalgia etiopathogenesis
Yazar: ESRA ŞAHİNGÖZ
Danışman: DOÇ. DR. BARIŞ NACIR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation
Dizin: Disülfitler = Disulfides ; Etyopatogenez = Etiopathogenesis ; Fibromiyalji = Fibromyalgia ; Oksidatif stres = Oxidative stress ; Tiyoller = Thiols

Özet:
Amaç: Fibromiyalji sendromu (FMS); yaygın vücut ağrısı, yorgunluk, uyku bozukluğu, bilişsel bozukluk ve anksiyete ile karakterize etiyolojisi tam olarak bilinmeyen bir klinik tablodur. Etiyopatogenezde santral ve periferik birçok faktör sorumlu tutulmaktadır. Son yıllarda oksidatif stresin de etiyopatogenezde rolü olduğu düşünülmektedir. Biz oksidatif stresin bir göstergesi olan tiyol-disülfit dengesinin fibromiyalji etiyopatogenezindeki rolünü araştırmayı amaçladık. 
Gereç ve yöntem: Çalışmaya 61'i yeni tanı alan ve 37'si mevcut tedavisine devam eden olmak üzere 98 kadın fibromiyalji hastası ile 82 kişilik kontrol grubu dahil edilmiştir. Gruplar fibromiyalji etki anketi, ağrı için görsel analog skala, Pittsburgh uyku kalite indeksi, yorgunluk şiddet ölçeği, kısa form-36 (SF-36), hassas nokta sayısı, Beck anksiyete ölçeği ve Beck depresyon ölçeği ile değerlendirilmiştir. Oksidatif dengeyi tayin etmek için ise tiyol-disülfit dengesi Erel ve Neşelioğlu'nun geliştirdiği yeni otomatik ölçüm yöntemiyle incelenmiştir. Native tiyol, total tiyol, disülfit, disülfit/native tiyol, disülfit/total tiyol ve native tiyol/total tiyol oranları ölçülmüştür. 
Bulgular: Native tiyol düzeyi FMS grubunda 394,43 ± 52,43 µmol/L, kontrol grubunda 418,12 ± 49,95 µmol/L (p=0,002); total tiyol düzeyi FMS grubunda 429,55 (83,5) µmol/L, kontrol grubunda 440,95 (58,7) µmol/L (p=0,052); disfülfit düzeyi FMS grubunda 17,5 (9,8) µmol/L, kontrol grubunda 14,8 (10,3) µmol/L (p=0,002) olarak ölçülmüştür. Disülfit/native tiyol (p<0,001) ve disülfit/total tiyol oranı (p<0,001) FMS grubunda kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek iken; native tiyol/total tiyol oranı (p<0,001) FMS grubunda istatistiksel olarak düşük düzeyde bulunmuştur. Native tiyol düzeyi (p=0,008) yeni tanı alan hastalarda 384,2 (76,7) µmol/L, tedavi alan hastalarda 387,6 (65,05) µmol/L, kontrol grubunda 416,55 (63,4) µmol/L; disülfit düzeyi yeni tanı alan hastalarda 17,2 (7,5) µmol/L, tedavi altında olan hastalarda 18,3 (14,55) µmol/L, kontrol grubunda 14,8 (10,3) µmol/L olarak ölçüldü. Tiyol-disülfit dengesinde native tiyol değerleri tedavi altında olan hastalarda hafif bir şekilde kontrol grubuna yaklaşmasına rağmen disülfit yönünde bir düzelme görülmedi. Hatta disülfit/native tiyol oranları incelendiğinde hem yeni tanı alan hem de tedavi altındaki hastalarda dengenin disülfit yönünde kaldığı 
xiii 
 
görüldü. Hassas nokta sayısı (sırasıyla p=0,02, r=-0,241; p=0,039, r=-0,213; p=0,039, r=-0,213; p=0,039, r=0,213), SF-36 ağrı alt ölçeği (sırasıyla p=0,032, r=0,216, p=0,041, r=0,206, p=0,042, r=0,206, p=0,041, r=-0,207) ve Beck anksiyete ölçeği sonuçları (sırasıyla p=0,009, r=-0,216, p=0,027, r=-0,225, p=0,026, r=-0,225, p=0,026, r=0,225) ile disülfit seviyesi, disülfit/native tiyol, disülfit/total tiyol, native tiyol/total tiyol oranları arasında istatistiksel açıdan anlamlı korelasyon izlenmiştir. 
Sonuç: FMS hastalarında oksidatif stres varlığını düşündürecek şekilde tiyol-disülfit dengesinin disülfit yönüne kayması ve klinik parametrelerle tiyol-disülfit dengesi bileşenleri arasında saptanan korelasyon FMS etiyopatogenezinde tiyol-disülfit dengesinin rolü olduğunu düşündürmüştür. Tiyol-disülfit dengesinde native tiyol değerinin tedavi altında olan hastalarda hafif bir şekilde kontrol grubuna yaklaşması; bize klinik düzelme ile arasında ilişki olabileceğini düşündürmüştür. Disülfit yönünde bir düzelme görülmemesi, hatta disülfit/native tiyol oranı değerlendirildiğinde hem yeni tanı alan hem de tedavi altındaki hastalarda dengenin disülfit yönünde kalması ise disülfit düzeylerinde ilaç kullanımının etkili olup olmadığı sorusunu akla getirmiştir. 
Anahtar kelimeler: Fibromiyalji, tiyol, disülfit, oksidatif stres

Abstract:
Aim: Fibromyalgia syndrome (FMS) is a chronic disease with unknown aetiology, characterized by widespread pain, fatigue, sleep disturbance, cognitive dysfunction and anxiety. Central and peripheral factors are responsible for the etiopathogenesis. Oxidative stress has also been implicated in etiopathogenesis in recent years. In this study we aimed to investigate the role of thiol-disulfide balance in the etiopathogenesis of fibromyalgia, as an indicator of oxidative stress. 
Materials and methods: 98 female patients with fibromyalgia, 61 of whom were newly diagnosed and 37 were presently ongoing treatment and 82 healhty female controls were included in the study. Fibromyalgia impact questionnaire, pain visual analog scale, Pittsburgh sleep quality index, fatigue severity scale, short form-36, tender point count, Beck depression inventory and Beck anxiety inventory were evaluated in both groups. To determine the oxidative balance, the thiol/disulfide balance was investigated by the new automatic measurement method developed by Erel and Neselioglu. 
Results: Serum native thiol levels were 394,43 ± 52,43 µmol/L and 418,12 ± 49,95 µmol/L (p=0,002), total thiol levels were 429,55 (83,5) µmol/L and 440,95 (58,7) µmol/L (p=0,052) and serum disulphide levels were 17,5 (9,8) µmol/L and 14,8 (10,3) µmol/L in the FMS and control groups, respectively (p=0,002). In the FMS group, disulphide/native thiol percent ratios (p<0,001) and disulphide/total thiol percent ratios (p<0,001) were statistically significantly higher while native/total thiol percent ratios (p<0,001) were statistically significantly lower than those of the control group. Serum native thiol levels (p=0.008) were was 384,2 (76,7) μmol/L, 387,6 (65,05) μmol/L and 416,55 (63,4) µmol/L; disulfide levels were measured as 17.2 (7.5) μmol/L, 18.3 (14.55) μmol/L and 14.8 (10.3) μmol/L newly diagnosed patients, treated patients and control groups, respectively. Serum native thiol values at the thiol-disulfide balance did not improve disulfide in spite of being slightly approaching the control group in the treated patients. When the ratio of disulfide-native thiol was examined, it was seen that both newly diagnosed and treated patients remained in a balanced disulfide state.There were statistically significantly correlations between tender points 
xv 
 
(respectively p=0,02, r=-0,241; p=0,039, r=-0,213; p=0,039, r=-0,213; p=0,039, r=0,213), SF-36 pain subscale (respectively p=0,032, r=0,216, p=0,041, r=0,206, p=0,042, r=0,206, p=0,041, r=-0,207) and Beck anxiety inventory scores (respectively p=0,009, r=-0,216, p=0,027, r=-0,225, p=0,026, r=-0,225, p=0,026, r=0,225) with disuphide levels, disulphide/native thiol, disulphide total thiol and native thiol/total thiol ratio. 
Conclusion: The disulfide shift of the thiol-disulfide balance and the correlation between the clinical parameters and the thiol-disulfide balance components suggesting the presence of oxidative stress in FMS patients suggests that the role of thiol-disulfide balance in the etiopathogenesis of FMS. Native thiol value at the thiol-disulfide balance gently approaches the control group in patients under treatment; suggesting that there may be a relationship to clinical improvement. When there is no improvement in the direction of disulphide or even when the rate of disulphide-native thiol is evaluated, the question of whether the use of drug at the level of disulphide is effective if both new diagnosed and treated patients are in the direction of equilibrium disulphide. 
Key words: Fibromyalgia syndrome, thiol, disulphide, oxidative stress