Türkiye'de dünyada ve Avrupa Birliği'ne üye ülkelerde iş sağlığı ve iş güvenliği ile ilgili organizasyonların, düzenlemelerin ve uyum çalışmalarının karşılaştırmalı bir incelemesi
A comparative examination of the regulations, organizations and ongoing negotiations deal with health and safety in Turkey, also in member countries of European Union and around the world
Yazar: İSMAİL UÇAK
Danışman: DR. SEÇİL ÖZKAN
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2002
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
İkinci Dünya Savaşı sonrasında Avrupa ülkeleri arasında her alanda çok daha sıkı işbirliğinin sağlanması gereği ortaya çıkmıştır. Bunun ilk adımı 1951 yılında imzalanan Paris Antlaşması ile kurulan Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu'dur. Bu adımla başlayan entegrasyon süreci 1957 yılında imzalanan Roma Antlaşması ile Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) ve Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu (AAET-EURATOM) kurulmasıyla devam etmiştir. Türkiye'nin Batılılaşma ve Avrupa devletleri ile aynı kurumlarda yer alma politikalarının bir sonucu olarak, o zamanki adıyla AET'ye üyelik için başvuru ve görüşmeler 1959 yılından itibaren başlamıştır. Bu tarihten itibaren başlayan süreç sonunda Türkiye ile AET'ye üye devletler 1963 yılında Ankara Anlaşması olarak bilinen bir anlaşma imzaladılar. 1963 yılında Ankara'da imzalanan Ortaklık Anlaşması, esas olarak AET'yi kuran Roma Antlaşmasının hükümlerine paralel olarak hazırlanmıştır. Türkiye, 1987 yılında AB'ye tam üye olmak için başvurmuştur. AB ile Türkiye arasında Gümrük Birliği ise 1 Ocak 1996'dan itibaren yürürlüğe girmiştir. Sanayi devriminin başlangıcındaki "Ne pahasına olursa olsun üretim" anlayışından "Sağlıklı Üretim" anlayışına doğru önemli adımlar atılmıştır. İş Sağlığı ve İş Güvenliği Hizmetleri de bu anlayışa paralel gelişim göstermiştir. Ancak gelişmiş olarak tanımladığımız ülkeler dışında bu anlayışın yerleştiğini kabul etmek olanaklı değildir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), iş Sağlığı ve iş Güvenliği Hizmetlerini, işyerinde kiralanmış işçinin gereksinimlerine dönük bir hizmet olarak göstermektedir. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) toplum çalışmalarına sunulan bir hizmet olarak bakmaktadır. Avrupa Birliğine üye ülkelerde iş Sağlığı ve iş Güvenliği Hizmetleri uzmanlaşmış bir yapıya sahiptir ve tüm işçilere ulaştırılması istenmiştir. Bunun yanında Avrupa Birliği 1989 yılında çıkartmış olduğu çerçeve yasası ile işverenleri, işyerinde çalışanların sağlık ve güvenliğini korumak amacı ile her türlü ölçümün yapılması konusunda sorumlu tutmuştur.-263- Helsinki Zirvesinde Türkiye'nin, Avrupa Birliğine tam üyeliğine karar verilip teyit edilmesi ile Türkiye ile Avrupa Birliği ilişkilerinde yeni bir dönem başlamıştır. Bu çerçevede Avrupa Birliğinin temel yükümlülüğü olan mali yardım tüzüğü; 26 Şubat 2001 ve Katılım Ortaklığı Belgesi (KOB) 8 Mart 2001 tarihinde onaylanarak resmiyet kazanmıştır. Türkiye'nin ise yükümlülüğü olan Ulusal Program uzun bir hazırlık dönemi sonucunda tamamlanmış ve 19 Mart 2001 tarihinde Bakanlar Kurulu tarafından kabul edilmiştir. Bu çalışmayla Ulusal Program ile Katılım Ortaklığı Belgesi genel olarak karşılaştırılmış, işçi Sağlığı ve iş Güvenliği yönünden gelişmiş ülkeler ile az gelişmiş ülkeler ve Türkiye arasındaki farklılıklar ve nedenlerin ne olduğu, Avrupa Birliğine üye ülkelerde Birliğe uyum çerçevesinde İş Sağlığı ve İş Güvenliğine yönelik düzenlemelerin neler olduğu incelenmiş ve değerlendirilmiştir. Bunun yanında AB mevzuatı ile Türkiye mevzuatı bazı konularda çeşitli açılardan karşılaştırılıp, değerlendirilmiştir. Bu tez çalışmasının temel amacı; Türkiye'de, Dünyada ve Avrupa Birliğine Üye Ülkelerde İş Sağlığı ve İş Güvenliği İle İlgili Organizasyonların, Düzenlemelerin ve Yapılan Uyum Çalışmalarının Belirli Bir Çerçeve içerisinde Karşılaştırılmalı İncelenmesi ve Değerlendirilmesidir. Bu amaca ulaşmak için; Çalışma ilk olarak "uluslar üstü" bir organ olarak Avrupa Topluluğu/Birliği'nin yapısal sisteminin kapsamlı bir resmini çizer. İkinci olarak, 1963 tarihli Ankara Anlaşması ve 1970 tarihli Katma Protokole özel önem vererek, Türkiye ile AB arasındaki ilişkilerin özelliklerinin ve kronolojisinin bir analizini yapar. Üçüncü olarak çalışma, Türkiye'de, Dünyada ve Avrupa Birliği'ne Üye Ülkelerde iş Sağlığı ve iş Güvenliği İle İlgili Kuruluşlar, Politikalar, Mevzuat ve Uygulamaların neler olduğunu inceler. Son olarak Avrupa Birliği'ne Üye Ülkelerde ve Türkiye'de Birliğe Uyum Çerçevesinde İş Sağlığı ve İş Güvenliğine Yönelik Düzenlemeleri, Programları Çeşitli Ülkeler Açısından Karşılaştırır ve Değerlendirir.

Abstract:
The necessity of close co-operation have been occurred after second world war. The first step was the European Coal and Steel Community, that established by Paris Agreement in 1951. The integration process started by Paris Agreement continued by European Economical Community (EEC) and European Community of Atom Energy (EURATOM) in 1957 by Rome Agreement. As results of policies that integrate Turkey to adopt Western and European Countries and their establishments, the negotiations and application to EEC has started in 1959. This process went by 1963 Ankara Agreement signed between Turkey and EEC Countries. This agreement was a parallel one to the Rome Agreement that established the EEC. In 1987, Turkey made its application to be a member of the EEC. The Customs Union between European Union (EU) and Turkey have come in force in January 1st of 1996. In the first times of the industrial revolution the compression "Just Production" is turned to be "Healthy Production". The service of Occupational Health and Security is developed parallel to this compression. On the other hand the compression "Healthy Production" is not accepted in countries other than the developed countries. World Health Organisation (WHO) recognise Occupational Health and Security as the needs of employers in their work places. The International Labour Organisation (ILO) recognises this service as the needs of the nations. The services of Occupational Health and Security are in specialised structure in EU and must be delivered to all employers. Furthermore by a frame work valid after 1989 by European Union, the employees must monitor everything to guard Occupational Health and Security in the work place. After Helsinki Summit the Turkish-European relations had a new process in their relations by the approval of candidate member status of Turkey to the European Union. In February 26th of 2001 the economical support regulation and in March 8th of 2001 the Accession Partnership Document were legalised. And so Turkey prepared its national programme as an obligation after a long preparation and approved by the cabinet in March 19th of 2001.-265- In this work, the national programme and Accession Partnership Document are compared. This comparison also concludes Occupational Health and Security services in undeveloped countries, Turkey and European Union Countries. This work also concludes the regulations needed in the subject of Occupational Health and Security to join the European Union. Furthermore this thesis compares and evaluates European Union and Turkish Laws by different points of views. The main objective of this thesis is ; the comparison, comprehensive outlook and examination of Occupational Health and Security organisations in Turkey, World and European Countries. This work to reach the aim outlines the over nations organisation The European Union infrastructure. Secondly, this work analysis the properties and chronology of Turkey and European Union relations with respect to Ankara Agreement 1963 and Added Protocol 1970. At third this, this work figures out the policies, establishments, laws and regulations about Occupational Health and Security in Turkey, the World, and in European Union. At the end this work the comparison and examination of laws, regulations and programmes of Occupational Health and Security in European Union member states and Turkey's adaptation process.