216/2 numaralı Urfa Şer'iyye Sicili'nin transkripsiyon ve değerlendirmesi (H. 1315-1317
M. 1897-1899) / The transcription and evaluation of Urfa Sharia Court Record numbered 216/2 (H. 1315-1317 / M. 1897-1899)
Yazar: MEHMET ÖZTÜRK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YASİN TAŞ
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Kent tarihi = Urban history ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı hukuku = Ottoman law ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Şanlıurfa = Şanlıurfa ; Şeriye sicilleri = Court registers

Özet:
Şer'iyye sicilleri, Osmanlı taşrasında yerel tarih araştırmalarında devlet sisteminin işleyişinin ortaya konulmasını sağladığı gibi Osmanlı adalet sistemine işaret eden temel kaynaklardandır. Bir şehrin askeri, sosyo-kültürel, dini ve ekonomik yaşantısını anlamak ve değerlendirmek için o şehrin Şer'iyye sicillerine başvurmak gerekmektedir. Şer'iyye sicilleri, kadılar tarafından görevli bulundukları bölgelerde görülmüş olan davalar, tesciller ve devlet merkezinden gelen hükümlerin kayıt altına alınmış olması hasebiyle, sicil defterlerini yerel tarihin incelenmesi ve değerlendirilmesi açısından önemli kılmaktadır.

Birçok milleti çatısı altında barındıran Osmanlı devleti, adlî ve idari kurumlara gereken önemi vererek idarede adaleti esas almaya özen göstermiştir. Bu bakımdan adaleti sağlamada kadı/şer'iyye mahkemeleri Osmanlı hukukî yapısını icra eden önemli teşekküllerden bir tanesidir. Bu hukukî teşekküller Osmanlı hukuk tarihi açısından önemli rol oynamışlardır. Osmanlı'nın adlî yapıda göstermiş olduğu önem ve hassasiyet Urfa şer'iyye sicillerindeki kayıt sisteminde de kendisini göstermektedir.

Araştırma konumuz giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında kadılık ve Şer'iyye mahkemeleri hakkında bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde Urfa Şer'iyye sicilleri ve 216 numaralı sicil defteri hakkında bilgilere ve genel değerlendirmelere yer verilmiştir. İkinci bölümde ise 216 numaralı sicil defterinin transkripsiyonu yapılmış olup, her davanın özeti belgelerin üstüne yazılmıştır.

Çalışmamız, 216 numaralı Urfa Şer'iyye Sicili'nin (H. 1315-1317 / M. 1897-1899) ikinci yarısındaki sayfalar ile ilgilidir. Bu çalışmanın amacı, söz konusu defterde 239 ile 478 sayfalar arasındaki belgelerin transkripsiyon ve değerlendirmesini yapmaktır. Böylece Osmanlı döneminde mahkemelerin işleyişi, mahkemelerde görülen davalar, Urfa şehrinin sosyo-kültürel ve ekonomik yaşantısına çeşitli açılardan ışık tutulmaya çalışılmıştır. Defterde yer alan davalarla ilgili değerlendirmeler ve analizler yapıldıktan sonra çalışmamızın ana konusu olan sicilin transkripsiyon kısmına yer verilmiştir. Sonuç kısmında çalışmamızla ilgili genel değerlendirmeler ve çıkarımlar yapılmıştır.
 
Anahtar Kelimeler: Şer'iyye Sicilleri, Kadı, Adalet, Hukuk, Urfa

Abstract:
The sharia court record registers are one of the main sources pointing to the Ottoman justice system as well as the functioning of the state system in local history research in the Ottoman provinces. In order to understand and evaluate the military, socio-cultural, religious and economic life of a city, it is necessary to apply to the city's sharia court record registers. The sharia court records registers make the registers important for the examination and evaluation of local history, as the cases, registers and provisions from the state center have been recorded by the qadi.

The Ottoman state, which has many nations under its roof, has paid due attention to justice in administration by giving the necessary importance to judicial and administrative institutions. In this respect, Judicial courts are one of the important organizations that execute the Ottoman legal structure in providing justice. These legal institutions played an important role in Ottoman legal history. The importance and sensitivity of the Ottomans in the judicial structure was also reflected in the registration system in Urfa sharia registers.

Our research consists of introduction and two parts. In the introduction, information is given about the courts and sharia courts. In the first part, information and general evaluations about Urfa sharia registers and registration number 216 are given. In the second part, the registry number 216 is transcribed and the summary of each case is written on the documents.

Our study is about the pages in the second half of Urfa Sharia Registry No. 216. The purpose of this study is to transcribe and evaluate documents between 239 and 478 pages in the book in question. Thus, it was tried to shed light on the functioning of the courts in the Ottoman era, the cases in the courts and the socio-cultural and economic life of the city of Urfa. After evaluating and analyzing the cases in the notebook, the transcription part of the registry, which is the main subject of our study, is included. In the conclusion part, general evaluation and inference about our study has been made.

Keywords: Court Records, Qadi, Justice, Law, Urfa