Kimyasal kuruluşlarda proses kazalarının domino etkilerine yönelik güvenlik mesafelerinin belirlenmesi
Determination of safety distances for domino effects of process accidents in chemical organizations
Yazar: CEYLAN GEÇER
Danışman: PROF. DR. SALİHA ÇETİNYOKUŞ
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Kimya Mühendisliği = Chemical Engineering

Özet:
Domino kazası, birincil senaryonun büyümesi ve birçok tesise zincirleme dağılması ile gerçekleşen büyük endüstriyel kaza türüdür. Eskalasyon etkilerinin güvenilir olarak kabul edilebileceği minimum mesafe "güvenlik mesafesi" olarak tanımlanır ve bu mesafe birincil senaryolardan daha ciddi etkiler içeren ikincil senaryoların meydana gelmemesi için eşik mesafedir. Bu tez çalışmasında, kimyasal kuruluşlarda proses kazalarının domino etkilerine yönelik güvenlik mesafelerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, geçmiş domino kazalarının analizi, domino senaryolarının oluşturulması, domino etkileri için eşik değerlerin tespiti ve eşik değer temelli fiziksel etkilerin belirlenmesi aşamalarına dayanan yeni bir metodoloji önerisi getirilmiştir. Önerilen metodolojinin saha uygulaması da gerçekleştirilmiştir. Domino kazalarının analizinden domino etkisi unsurları olan birinci senaryo, eskalasyon vektörü ve ikincil senaryo(lar) tespit edilmiştir. Bu unsurlara dayanan domino senaryoları kimyasal kuruluşlar için oluşturulmuştur. Diğer ülke uygulamaları, standartlar ve bilimsel çalışmalar üzerinden yeni güvenlik mesafesi temelli eşik değerler önerilmiştir. Domino kazaları için senaryo edilen tüm birincil senaryoları kapsar nitelikte güvenlik mesafeleri ile ilişkilendirilecek korelasyonel hesaplamalar ortaya konulmuştur.  Saha uygulaması ile kantitatif olarak kuruluşun domino kaza riski belirlenmiş, önerilen metodolojinin etkinliği gösterilmiştir.

Abstract:
Domino accident is a type of major industrial accident that occurs when the primary scenario grows and spreads to many facilities. The minumum distance at which escalation effects can be considered reliable is defined as the "safety distance", and this distance is the threshold distance to prevent the occurrence of secondary scenarios with more serious impacts than the primary scenarios. In this thesis study, it was aimed to determine the safety distances for the domino effects of process accidents in chemical organizations. For this purpose, a new methodology was proposed based on the analysis of past domino accidents, creation of domino scenarios, determination of threshold values for domino effects and determination of threshold value-based physical effects. Case study of the proposed methodology was also carried out. From the analysis of domino accidents, the primary scenario, escalation vector and secondary scenario(s), which are domino effect elements, were identified. Domino scenarios based on these elements were created for chemical organizations.  New safety distance-based threshold values were proposed based on other country practices, standards and scientific studies.  Correlational calculations to be associated with safety distances covering all primary scenarios for domino accidents were put forward.  With case study, the organization's domino accident risk was determined quantitatively and the effectiveness of the proposed methodology was demonstrated.