İnsani gelişim endeksinin küresel ölçekte mekansal istatistiksel yöntemlerle analizi
Analysing the human development index on a global scale with spatial statistical methods
Yazar: ESMA GÜNEŞ
Danışman: PROF. DR. OZAN ARSLAN
Kocaeli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeodezi ve Jeoinformasyon Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Harita Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry

Özet:
İnsani Gelişim Endeksi (İGE), insanların yaşam kalitesi ve refah düzeyi üzerindeki etkisini ölçen önemli bir göstergedir. Bu endeks, sadece ekonomik büyüme ve gelir düzeyi değil, aynı zamanda eğitim, sağlık, cinsiyet eşitliği gibi temel insan ihtiyaçlarını da dikkate alır. İGE'nin analiz edilmesi ve ülke bazlı karşılaştırmaların yapılması, yaşam kalitesi değerlendirmesi, hem bir ülkenin iç politikalarını yönlendirmede hem de küresel kalkınma çabalarında önemli bir rol oynar. Bu veriler, daha iyi politika oluşturma ve insanların yaşam kalitesini artırma yönünde çabaları desteklemek için değerlidir.
Bu çalışma kapsamında küresel ölçekte insanı gelişim endeksinin mekânsal analizi ve mekânsal istatistikleri incelenmiştir. Belirli bir bölgenin insani gelişim seviyesinin coğrafi olarak nasıl dağıldığını ve bu dağılımın istatistiksel olarak ne kadar anlamlı olduğu araştırılmıştır. Yapılan analizlerde, bölgenin farklı bölgelerle arasındaki insanı gelişim düzeylerindeki varyasyonu, kümelenme desenlerini ve mekânsal ilişkileri değerlendirilmiştir. Çalışmada güncel veriler kullanılarak ilişkisel veri tabanı oluşturulmuş ve çeşitli haritalar üretilerek analiz işlemleri yapılmıştır.
İnsani gelişim endeksinin mekânsal olarak heterojen bir dağılım gösterdiği ve belirli alanlarda kümelenme eğilimleri olduğu tespit edilmiştir. Bu kümelenmeler bölgesel incelenip yorumlanmıştır. Ulusal bazda değerlendirildiğinde Türkiye'nin İnsani Gelişim analizinin olumlu yönde değiştiği ve Avrupa ülkelerine göre daha yüksek yıllık ortalama insani gelişim endeksi değerine sahip olduğu dikkat çekici bir sonuç olarak gözlemlenmiştir.

Abstract:
The Human Development Index (HDI) is a significant indicator that measures the impact of people's quality of life and well-being. This index takes into account not only economic growth and income levels but also fundamental human needs such as education, health, and gender equality. The analysis of the HDI and conducting country-based comparisons play a crucial role in assessing the quality of life, guiding both a country's domestic policies and global development efforts. These data are valuable for supporting efforts to formulate better policies and enhance people's quality of life.
Within the scope of this study, the spatial analysis and spatial statistics of the Human Development Index (HDI) have been examined on a global scale. The research investigated how the level of human development in a specific region is spatially distributed and the statistical significance of this distribution. In the analysis, variations in human development levels among different regions of the area, clustering patterns, and spatial relationships were evaluated. Using current data, a relational database was created, and various maps were produced to conduct the analysis.
It was determined that the Human Development Index (HDI) exhibits a spatially heterogeneous distribution and shows clustering tendencies in specific areas. These clusters were regionally examined and interpreted. When evaluated on a national scale, it was observed as a noteworthy result that Turkey's Human Development analysis has changed positively and has a higher annual average Human Development Index value compared to European countries.