Sanatta insan ötesi ekolojiler ve ortak yaşam tahayyülleri
Posthuman ecologies and imaginaries of symbiosis in art
Yazar: KÜBRA GÜRLEŞEN YILDIZ
Danışman: DOÇ. AYŞEGÜL TÜRK
Gazi Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Resim Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
"Sanatta İnsan Ötesi Ekolojiler ve Ortak Yaşam Tahayyülleri" başlıklı tez çalışmasının başlangıç noktasını, yeryüzünün bütün köşelerine sirayet eden ve İnsan Çağı (Antroposen) olarak adlandırılan içinde bulunduğumuz dönemin kıskacı altında, insancılık (hümanizm) ve insanmerkezcilik (antroposentrizm) düşüncelerinin yerinden edilmesi oluşturur. Kökleri Antik Yunan'da aynı etimolojik köke dayanan, ancak farklı referanslara sahip olan ikili yaşam kavramına -"zoe"ye (yalın yaşam/canlılık anlayışı) ve "bios"a (genellikle seçkin erkek yurttaşlar için kullanılan; toplum ve hukuk nezdinde tanınmış olan yaşam biçimi)- değin uzanan söz konusu yaklaşımlar, bu nedenle metnin sacayaklarını oluşturur. Tez eserinin ana aksını oluşturan insan ötesi (İng. posthuman) fikir sahası ise, tahakküme dayalı ilişkilerin yapılandırılmasında başat rol oynayan insanmerkezciliğin karşısında konumlanır. Böylece, ileri teknoloji ile donatılmış günümüz dünyasında, geniş bir alana uzanan -hayvanlar, bitkiler, mantarlar, bakteriler ve makineler gibi- insan dışı varlıklar ile kurulmuş olan hiyerarşileri reddederek; yatay bir ilişkilenme ve ortak yaşam tahayyülü geliştiren olumlayıcı eleştirel düşünceye odaklanır. Buna göre; canlı ve cansız olarak kabul edilenler; türümüz ve diğerleri; doğa ve insan eliyle sentezlenenler gibi ontolojik ayrımların yeniden gözden geçirilmesi için bir kanal açar. Maddenin tüm biçimlerine içkin olan böylesi eylemlilik anlayışı, birbirine bağlı ekolojik sistemlerde hayatta kalmak için bir çağrı niteliği taşır. Hazırlanan çalışmada ise, bu doğrultuda, insan ötesi alanın çatallanan evreninin sanatta ekolojik yaklaşımlara nasıl katkıda bulunduğu, günümüz sanatını nasıl şekillendirdiği ve yaşamla olan teması ele alınır.

Abstract:
The thesis, entitled "Posthuman Ecologies and Imaginaries of Symbiosis in Art", begins with an examination of the displacement of humanism and anthropocentrism in the context of the Anthropocene, a geological epoch characterised by the impact of human activity on the planet. These approaches, which are rooted in the same etymological base in Ancient Greece but refer differently to the dual concept of life      -"zoe" (the concept of simple life/vitality) and "bios" (the way of life generally used for elite male citizens and recognised by society and law)- thus form the pillars of this text. The field of posthumanism, which constitutes the main axis of the thesis, is opposed to anthropocentrism, which plays a dominant role in the structuring of relations based on domination. In today's world equipped with advanced technology, it rejects the hierarchies established with non-human beings such as animals, plants, fungi, bacteria, and machines, and instead advocates for affirmative critical thinking that develops a horizontal relationship and imagination of common life. Accordingly, it provides a framework for re-evaluating fundamental ontological distinctions, including the classification of living and non-living entities, the delineation of our species and others, and the distinction between nature and human-made objects. This understanding of agency inherent in all forms of matter is a call for survival in interconnected ecological systems. In this study, we examine how the bifurcating universe of the posthuman realm contributes to ecological approaches in art, how it shapes contemporary art, and its contact with life.