Öğretmenlik uygulaması öğretim programının standart temelli ve ihtiyaca cevap verici modeller ışığında değerlendirilmesi
Evaluation of teaching practice curriculum in the light of standard ?based and responsive models
Yazar: ETEM YEŞİLYURT
Danışman: DOÇ. DR. ÇETİN SEMERCİ
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Bölümü / Eğitim Programları ve Öğretimi Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Eğitim programları = Education programs ; Program değerlendirme = Program evaluation ; Standartlar = Standards ; Uygulamalı eğitim = Applied education ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation ; Öğretim elemanları = Instructors ; Öğretim programları = Teaching curriculums ; Öğretmenler = Teachers ; Öğretmenlik uygulama dersi = Practice of teaching lessons

Özet:
Araştırmanın genel amacı, öğretmenlik uygulaması öğretim programının standart temelli ve ihtiyaca cevap verici modeller ışığında değerlendirilmesidir. Araştırma yaklaşımı olarak ?karma araştırma yaklaşımı?, modeli olarak ?tarama modeli? kullanılmıştır. Bu bağlamda araştırmanın nicel boyutu ?tekil ve ilişkisel tarama modeli?yle, nitel boyutu durum çalışması desenlerinden ?iç içe geçmiş çoklu durum deseni?yle yürütülmüştür.Araştırmanın evrenini Elazığ, Erzincan, Erzurum, Diyarbakır, Malatya ve Ağrı illerinde yer alan 1668 uygulama öğretmen adayı, 274 uygulama öğretmeni, 133 uygulama öğretim elemanı, 134 uygulama okulu yöneticisi, 134 uygulama okulu koordinatörü, altı milli eğitim müdürlüğü yöneticisi, altı milli eğitim müdürlüğü uygulama koordinatörü, altı fakülte yöneticisi, altı fakülte uygulama koordinatörü ve 19 bölüm uygulama koordinatörü oluşturmaktadır. Örnekleme yöntemi olarak, basit tesadüfi örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Bu bağlamda, 1093 uygulama öğretmen adayı, 53 uygulama öğretim elemanı, 246 uygulama öğretmeni, 115 uygulama okulu yöneticisi, 111 uygulama okulu koordinatörü, 14 bölüm uygulama koordinatörü ve milli eğitim müdürlüğü yöneticilerinin, milli eğitim müdürlüğü uygulama koordinatörlerinin, fakülte yöneticilerinin ve fakülte uygulama koordinatörlerinin tamamı araştırmanın örneklemini teşkil etmektedir.Araştırmanın verileri araştırmacı tarafından geliştirilen ölçekler ve yarı yapılandırılmış görüşme formuyla elde edilmiştir. Ölçeklerin geliştirilmesi sürecinde 28 uygulama öğretmeni, 21 uygulama öğretmen adayı ve 41 öğretim elemanından destek alınmıştır. Pilot uygulaması 312 uygulama öğretmen adayı üzerinde yapılan ve Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı .979 olarak tespit edilen ölçeğin geliştirme sürecinde benzer test, test tekrar test ve iki yarı test güvenirlik ve korelasyon analizleri yapılmıştır. Verilerin çözümlenmesinde SPSS 16 ve NVivo 8 analiz programlarından yararlanılmıştır.Amaç, içerik, öğrenme-öğretme süreci, uygulama öğretmeni ve uygulama öğretim elemanı boyutlarında yer alan standartların tamamı ?Tamamen Önemli? derecesinde nitelendirilmiş ve bu standartların öğretmenlik uygulaması öğretim programında bulunması gereken standartlar olarak kabul edilmiştir. Amaç, içerik, değerlendirme ve uygulama öğretim elemanı boyutunda yer alan standartlar ?Kısmen?, öğrenme-öğretme süreci ve uygulama öğretmeni boyutunda yer alan standartlar ise ?Oldukça? gerçekleşmiştir. Öğretmenlik uygulaması öğretim programının diğer paydaşlarının görev ve sorumluluklarını genel olarak yerine getirdikleri tespit edilmiştir.Uygulama öğretmen adaylarının en fazla karşılaştıkları sorunlar arasında uygulama öğretmeni kaynaklı olarak, eksik uygulama yaptırma, adaya ve derse önem vermeme; kendileri kaynaklı olarak, kendini öğrenciye kabullendirememe, sınav ve atanma kaygısı taşıma; uygulama okulu kaynaklı olarak okul yöneticilerin çeşitli konularda zafiyet içerisinde olması, öğretmenlerin adaylara karşı olumsuz tutum sergilemesi; uygulama öğretim elemanları kaynaklı olarak derse ve uygulama öğretmen adayına önem vermeme, uygulama sürecini izleme ve denetleme eksikliğini vurguladıkları tespit edilmiştir.Uygulama öğretmenlerinin en fazla karşılaştıkları sorunlar arasında uygulama öğretmen adayı kaynaklı olarak, adayların KPSS sınav kaygısını taşımaları, öğretmenlik uygulaması dersine gereken önemi vermemeleri, devamsızlık yapmaları; uygulama öğretim elemanları kaynaklı olarak yeterince işbirliği yapmadıkları ve iletişim kurmadıkları, uygulama sürecinde uygulama öğretmen adaylarını izlemedikleri ve onları denetlemedikleri; uygulama okulu kaynaklı olarak sınıfların kalabalık olması; kendileri kaynaklı olarak uygulama öğretmen adaylarına karşı yaptırım gücünden yoksun olma; süre kaynaklı olarak uygulama süresini yetersiz bulma sorunlarıyla karşılaştıkları tespit edilmiştir.Uygulama öğretim elemanlarının en fazla karşılaştıkları sorunlar arasında kendileri ve meslektaşları kaynaklı olarak yoğun iş yükü ile derse gereken önemi vermeme; uygulama öğretmeni kaynaklı olarak, derse gereken önemi vermeme, uygulama okulu kaynaklı olarak uygulama öğretmen adaylarının öğretmenin yerine derse girdirilmesi ve dersi yük olarak görmeleri; fakülte kaynaklı olarak uygulama öğretim elemanlarının tecrübe ve liyakate dikkat etmeden belirlenmesi; uygulama öğretmen adayı kaynaklı olarak derse gerekli önemi vermedikleri ve bu dersi fazla ciddiye almadıkları sorunlarıyla karşılaştıkları tespit edilmiştir.Elde edilen sonuçlar doğrultusunda, öğretmenlik uygulaması öğretim programı için belirlenen 95 standardın tamamının gerçekleşme derecesi yükseltilmelidir. Bunun için başta uygulama öğretmen adayları, öğretmenleri ve öğretim elemanları olmak üzere tüm paydaşlar görev ve sorumluklarını daha fazla yerine getirmelidir.Anahtar Kelimeler: Öğretmenlik Uygulaması, Program Değerlendirme, Standart Temelli Değerlendirme Modeli, İhtiyaca Cevap Verici Değerlendirme Modeli, Karma (Nitel ve Nicel) Araştırma Yaklaşım

Abstract:
The general aim of this research is evaluating teaching practice curriculum in the light of standard-based and responsive models. ?Mixed methods approach? was employed as the research approach and ?descriptive model? was employed as the research model. In this context, the quantitative dimension of the research was performed with ?singular and relational scanning model? and the qualitative dimension of the research was performed with ?nested multiple cases design?.The population of the research consists of 1668 practicing teacher candidates, 274 practice teachers, 133 university teachers, 134 practice school administrators, 134 practice school coordinators, six managers from the national education directorates, six practice coordinators from the national education directorates, six administrators from faculties, six practice coordinators from faculties and 19 practice coordinators from departments from Elazığ, Erzincan, Erzurum, Diyarbakır, Malatya and Ağrı cities. As sampling method, simple random sampling method was employed. In this context, the sample of this research consists of 1093 practicing teacher candidates, 246 practice teachers, 53 university teachers, 115 practice school administrators, 111 practice school coordinators, 14 practice coordinators from departments, all the managers from the national education directorates, all the practice coordinators from the national education directorates, all the administrators from faculties and all the practice coordinators from faculties.Data of the research were obtained from the scales and semi-structured interview forms developed by the researcher. During the process of developing scales, the supports of 28 practice teachers, 21 practicing teacher candidates and 41 university teachers were taken. The pilot study of the scale performed on 312 practice teachers and Cronbach Alpha reliability coefficient was found as .979. During scale development process, similar test, test-retest and split-half reliability and correlation analyses were employed. SPSS and NVivo 8 programs were employed for data analysis.All the standards in the dimensions of ?objective, content, learning-teaching process, practice teacher and university teacher? were described as ?absolutely important? and these standards were regarded as the ones that should take part in teaching practice curriculum. The standards in the dimensions of objective, content, evaluation and university teachers were actualized as ?partially?, the standards in the dimensions of learning-teaching process and practice teachers were actualized as ?moderately?. Other stakeholders of the teaching practice curriculum were determined to generally perform their duties and responsibilities.Among the problems that practicing teacher candidates frequently faced; stemming from practice teachers, making incomplete practices, not giving importance to course and candidate; stemming from their own, not being able to make themselves adopted by students, worrying about KPSS exam and appointment; stemming from practice school, school administrators? weaknesses about various matters, teachers? negative attitudes towards candidates; stemming from university teachers, not giving importance to the course and teacher candidates, deficiencies in monitoring and supervision of the practice process were emphasized.Among the problems that practice teachers frequently faced; stemming from teacher candidates, candidates? worries about KPSS exam, not giving importance to teaching practice course, absenteeism; stemming from university teachers, not cooperating enough and not communicate, not monitoring and supervising teacher candidates at the process of practice; stemming from practice school, crowded classes; stemming from themselves, being deprived of employing sanctions on teacher candidates; stemming from time, insufficiency of the practice time were determined.Among the problems that university teachers frequently faced; stemming from themselves and their colleagues, heavy work load and not giving importance to the course; stemming from practice teachers, not giving importance to the course; stemming from practice schools, making teacher candidates teach courses instead of practice teachers and their view about the courses as a load; stemming from faculty, selecting university teachers without regarding their experiences and suitability; stemming from practicing teacher candidates, not giving importance to the course and not taking the course seriously were determined.According to the results, the realization levels of the 95 standards determined for teaching practice curriculum should be advanced. For that aim, all the stakeholders, especially practicing teacher candidates, practice teachers and university teachers should perform their duties and responsibilities.Keywords: Teaching Practice, Curriculum Evaluation, Standard-Based Evaluation Model, Responsive Evaluation Model, Mixed (Qualitative-Quantitative) Research Approach.