Turner sendromlu hastalarda osteoporoz sıklığı ve östrojen replasman tedavisi için optimal başlama yaşının tayini
Determine the frequency of osteoporosis among patients with turner syndrome and investigation the optimal timing of onset age to estrogen replacement therapy
Yazar: TUBA KOÇKAR
Danışman: DOÇ. DR. SERVET ERDAL ADAL
Sağlık Bakanlığı / İstanbul Kanuni Sultan Süleyman Eğitim ve Araştırma  Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2011
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Absorpsiyometri-foton = Absorptiometry-photon ; Kromozom düzensizlikleri = Chromosome aberrations ; Osteoporoz = Osteoporosis ; Turner sendromu = Turner syndrome ; Östrojen eksikliğini giderme tedavisi = Estrogen replacement therapy

Özet:
Turner sendromu, parsiyel veya komplet X kromozomu monozomisine, sıklıkla hücre mozaisizminin eşlik ettiği karakteristik fiziksel özelliklerin kombi-nasyonu olarak tanımlanabilecek bir kromozomal bozukluktur. Bu sendromda bir çok organ ve sistem değişik derecelerde etkilenmesine rağmen, boy kısalığı ve gonadal disgeneziye bağlı hipogonadizm en sık karşılaşılan bulgulardır. Tedavi edilmediklerinde erişkin boyları 143 cm (toplum ortalamasının ve genetik hedef boyun yaklaşık 20 cm altında) civarında kalacak olan ve günümüzde sıklıkla büyüme hormonu tedavisi ile izlenen, aynı zamanda ovaryan yetmezlik nedeni ile sekonder seks karakterlerinin gelişimi ve psikolojik destek açısından östrojen replasman tedavisi alması gereken bu hastalarda, östrojen replasman tedavisinde, yeni optimal doz için çalışmak ve östrojen replasmanının zamanlaması önem arz etmektedir.Amaç: Bu çalışmada amacımız Turner Sendromu nedeniyle takip edilen hasta grubunda, kemik mineral yoğunluğunu değerlendirmek ve osteoporoz sıklığını tespit etmekti. Aynı zamanda bu çalışmada Turner sendromlu hastalarda, östrojen replasman tedavisi başlangıç yaşının, kemik sağlığı, büyüme ve final boy üzerine etkilerinin araştırılması amaçlanmıştır. Çalışmanın sonucunda en iyi final boya ulaşmak ve bu hedefe ulaşırken kemik sağlığını bozmamak için ?hangi yaşta östrojen tedavisi başlanmalıdır?? sorusuna yanıt aranacaktır.Hasta Seçimi ve Metod: İstanbul Bakırköy Kadın Doğum ve Çocuk Hasta-lıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Endokrin ve Metabolizma Polikliniği'nden takip edilmiş ve halen edilmekte olan; yaşları 8.8 ile 28 arasında değişen, Turner Sendromu tanısı kromozom analizi ile kesinleştirilmiş olan, kemik metabolizması üzerine olumsuz etkisi olabilecek herhangi bir hastalığı bulunmayan 45 hasta çalışma grubuna dahil edilmiştir. Hastaların DEXA yöntemi ile kemik mineral yoğunluğu ölçülerek, bunun üzerine etkili olabilecek yaş, cinsiyet, serum kalsiyum, fosfor, alkalen fosfataz, 25 (OH)2 vitaminD3, PTH, TSH, Serbest T4 açısından irde-lenmiştir. Ayrıca östrojen tedavisi başlanmış hastalarda, östrojen tedavisi başlama yaşı ile final boy ve osteoporoz ilişkisi incelenmiştir.Bulgular ve Sonuç: Tüm grup incelendiğinde düzeltilmiş vertebra Z skoru östrojen başlama yaşı ile ters korelasyon gösteriyordu (p = 0,042; r = - 0,550). Final boya ulaşan 10 hastadan 4'ünde osteoporoz görüldü. Osteoporoz görülen hastaların ortalama vertebra T skoru -2.4 idi. Osteoporoz sınırında olmayan 6 hastanın ortalama vertebra T skoru ise < -1.3 idi. Osteoporoz görülen hastaların ortalama östrojen başlangıç yaşı 14.95 ± 2.18 yıl, osteoporoz görülmeyen hastaların ortalama östrojen başlangıç yaşı 14.48 ± 1.67 yıl olarak saptandı (p =0,762). Final boyu 148 cm üzerine çıkan ve 148 cm altında kalan hastalar karşılaştırıldığında 148 cm'nin üzerine çıkan hastaların ortalama 15.61 ± 1.10 yaşında; 148 cm altında kalan hastaların 13.26 ± 1.79 yaşında östrojen tedavisine başladıkları görüldü (p =0,05). Hastalarımızdan elde ettiğimiz mevcut verileri değerlendirdiğimizde; östrojen replasman tedavisine başlama yaşında gecikmenin beklendiği kadar kötü kemik mineral dansitesi değerlerine neden olmadığını tespit ettik. Aynı zamanda; östrojen replasman tedavisine ne kadar geç başlanırsa hastalarımızın final boyları o kadar iyi idi. Bununla beraber, östrojen replasman tedavisine 15.5 yaştan sonra başlanması durumunda hastalarımızın hepsinde osteoporoz gelişmiş olduğunu tespit ettik. Bu nedenle, östrojen replasman tedavisi başlama yaşının 15.5 yaştan sonraya bırakılmaması gerektiği düşünülmüştür.Anahtar Kelimeler: Turner Sendromu, Osteoporoz, DEXA

Abstract:
Turner syndrome is a chromosomal disorder which can be defined as partial or complete X chromosome monosomy accompanied by cell mosaism and a combination of characteristic physical features. Although in this syndrome multiple organs and systems are affected in varying degrees, short stature and hypogonadism due to gonadal dysgenesis are the most common signs. If not treated these patients adult height will be around 143 cm (which is about 20 cm below of the public average and genetically targeted height) and today they are often followed with growth hormone treatment. At the same time, due to ovarian failure these patients should receive estrogen replacement therapy for the development of seconder sexual characters and for physiological support. It is important to work for the new optimal dose and the timing of estrogen replacement therapy in those patients.Objective: The aim of this study was to evaluate bone mineral density and to determine the frequency of osteoporosis among patients with Turner syndrome. Meanwhile in this study it was purposed to investigate the effects of onset age to estrogen replacement therapy on bone health, growth promotion and final height.Patient selection and methods: Forty five patients diagnosed as Turner Syndrome with chromosomal analysis, not having any other disease which can have a negative affect on bone metabolism, ages ranging from 8.8 to 28, which have been followed up by Bakirkoy Maternity and Children Diseases Training and Research Hospital\ Endocrinolgy and Metabolism Outpatient Clinic are included in this study. Patients bone mineral densities are determined by DEXA method and bone mineral density related facts like age, gender, serum calcium, phosphor, alkaline phospatase, 25 (OH) VitD3, PTH, TSH, free T4 are examined in those patients. In addition, the relationship between onset age to estrogen therapy and final height and osteoporosis are examined among patients receiving estrogen therapy.Results and conclusion: Among the whole group, corrected spine Z-score is correlated inversely with the onset age to estrogen (p:0,042, r:-0,550). Osteoporosis is seen at 4 patients for of 10 which have been reached to the final height. The mean T-score of the patients with osteoporosis was -2.4. T-score of the other 6 patients are < -1.3. The average age at onset of estrogen is determined as 14.95 ± 2.18 years among the patients with osteoporosis and 14.48 ± 1.67 among the nonosteoporotic patients (p=0,762). When the patients with a final height greater than 148 cm are compared to the ones with lower than 148 cm, it was found out that the average age at onset of estrogen is 15.61 ± 1.10 among the patients taller than 148 cm and 13.26 ± 1.79 among the patients shorter than 148 cm (p=0,05). Assesing the current data that we obtained from our patients, we found that the delay in onset age to estrogen replacement therapy doesn`t cause as bad as expected mineral density values. At the same time, when the estrogen replacement therapy started late, the final height was higher. However, we determined that in all of our patients who started to estrogen replacement therapy after the age of 15.5, occurred osteoporosis. Therefore it was thought that the estrogen replacement therapy shouldn't be left until after age of 15.5.