İş kazasına sebep olan riskler bağlamında sektörlerin bulanık çok kriterli karar verme yaklaşımları ile değerlendirilmesi
Evaluation of sectors in context of risks caused by occupational accidents with fuzzy multi-criteria decision-making methods
Yazar: ESRA YILDIZBAŞI
Danışman: PROF. DR. ERGÜN ERASLAN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı / İş Sağlığı ve Güvenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Analitik hiyerarşi süreci = Analytical hierarchy process ; Bulanık TOPSIS = Fuzzy TOPSIS ; Bulanık analitik hiyerarşi süreci = Fuzzy analytical hierachy process ; Karar verme = Decision making ; Kazalar = Accidents ; Risk faktörleri = Risk factors ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making ; İş güvenliği = Work safety ; İş kazaları = Occupational accidents ; İş sağlığı = Occupational health

Özet:
Sanayi devrimi ile başlayan ve bugüne kadar devam eden üretim ve hizmet süreçlerinde karşılaşılan iş kazaları ne yazık ki günümüzde de tamamen önlenememektedir. İş kazalarının nedenlerine bakıldığı zaman çevresel koşullardan ve çalışandan kaynaklı nedenlerin toplam iş kazaları içerisinde anlamlı bir yer tuttuğu görülmektedir. Bu da göstermektedir ki aslında alınabilecek basit önlemler veya uyulacak kurallarla mevcutta karşı karşıya kalınan birçok iş kazası elimine edilebilir ya da en azından etkisi en az seviyeye indirilebilir niteliktedir. Ancak son yıllarda yaşanan ve birçok insanın hayatını kaybetmesine neden olan iş kazalarına bakıldığı zaman sektörden sektöre söz konusu iş kazalarının farklılık gösterdiği tespit edilmiştir.  Bu nedenle bazı sektörlerde ciddi ölüm veya yaralanma ile sonuçlanabilecek çıktılara sebep olan iş kazası risklerinin başka bir sektörde aynı düzeyde tehlike oluşturup oluşturmadığı sorusu bu çalışmanın ana çıkış noktalarından birini oluşturmaktadır. Hazırlanan bu tez çalışması kapsamında öncelikle iş kazası kavramı ve iş kazasının nedenleri ele alınmış, daha sonra ise iş kazalarına neden olarak risk faktörleri kapsamlı literatür taraması ve uzman görüşleri doğrultusunda ortaya konmuştur. Bu risk faktörlerinin tanımlanmasının ardından Türkiye'de meydana gelen iş kazalarının sektörlere göre dağılımı incelenerek hangi sektörlere odaklanılması gerektiğine karar verilmiştir. Belirlenen iş kazası risklerinin sektörler bazında etkileri ve sonuçlarının değerlendirilmesi amaçlanan son kısımda ise birden fazla risk faktörünün etkisini analiz etmeye imkan veren Bulanık Çok Kriterli Karar Verme yöntemlerinden faydalanılarak değerlendirme yapılmıştır. Elde edilen çıktılara bakıldığı zaman seçilen sektörler bağlamında İş kazasına sebep olan risklerden en çok etkilenen sektörün inşaat sektörü olduğu bunu sırasıyla metal / imalat ve madencilik sektörlerinin takip ettiği tespit edilmiştir.

Abstract:
Unfortunately, occupational accidents encountered in production and service processes that started with the industrial revolution and continue until today cannot be completely prevented. When the causes of occupational accidents are examined, it is seen that the causes arising from environmental conditions and employees have a significant place in the total occupational accidents. This shows that, in fact, many work accidents can be eliminated or at least their effects can be minimized with simple precautions to be taken or rules to be followed. However, when we look at the occupational accidents that have occurred in recent years and have caused many people to die, it has been determined that the occupational accidents in question differ from sector to sector. For this reason, one of the main starting points of this study is the question of whether occupational accident risks, which cause outputs that may result in serious death or injury in some sectors, pose the same level of danger in another sector. Within the scope of this thesis study, firstly the concept of work accident and the causes of work accident were discussed, and then the risk factors causing work accidents were revealed in the direction of comprehensive literature review and expert opinions. After the identification of these risk factors, the distribution of occupational accidents in Turkey according to sectors was examined and it was decided which sectors to focus on. In the last part, which aims to evaluate the effects and results of the determined occupational accident risks on the basis of sectors, an evaluation was made by making use of Fuzzy Multi-Criteria Decision Making methods, which allows to analyze the effects of more than one risk factor. When the outputs are examined, it has been determined that the construction sector is the sector most affected by the risks that cause work accidents in the context of the selected sectors, followed by the metal / manufacturing and mining sectors, respectively.