Türkiye'de finansal kısıtların firmaların vergi planlamaları üzerindeki etkisi
The effect of financial constraints on the tax planning of companies in Turkey
Yazar: ÖZNUR YUVALI
Danışman: PROF. DR. HAKAN AY
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Maliye Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Maliye = Finance

Özet:
Mükelleflerin vergiye yönelik gösterdiği tepkilerden biri olarak kabul edilen vergi planlaması, günümüzde oldukça kapsamlı bir alana sahiptir. Gerek mükelleflerin vergi yüklerini azaltmak için yapmış olduğu işlemler gerekse devletlerin vergi gelirlerini etkin bir şekilde toplamak için yapmış olduğu işlemler vergi planlamasının bir parçasını oluşturmaktadır. Buna karşın vergi planlaması daha çok mükelleflerle özellikle işletmelerle özdeşleşen bir uygulama olarak bilinmektedir. Bunun temel sebeplerinden biri ise işletmelerin vergi planlamasını işletme faaliyetlerinin sürdürülmesinde stratejik bir araç olarak kullanmasıdır.   Şöyle ki, işletmeler, vergi planlaması yoluyla hem yasal haklarını kullanıp vergi yükünü ve vergi maliyetlerini azaltmakta hem vergi risklerini ortadan kaldırmakta hem de kendilerine bir iç finansman kaynağı oluşturmaktadır.  Dolayısıyla işletmeler vergi planlamasını sadece vergi yüklerini azaltmak veya vergiden kaçınmak için yapmamaktadır. İşletmelerin vergi planlaması yapmasında ekonomik, sosyal, kültürel ve vergi mevzuatı kaynaklı pek çok etken bulunmaktadır.    Bu etkenlerden birini de finansal kısıtlar oluşturmaktadır.  
Finansal kısıtlar, işletmelerin ihtiyaç duyduğu finansman kaynağını bulamaması ya da bu kaynağın çok maliyetli olması durumunda söz konusu olmaktadır. Özellikle kredi kısıtlaması yaşayan, dış fonlara erişimi sınırlı olan işletmelerin kendilerine bir iç fon oluşturmak amacıyla vergi planlamasına yönelmesi beklenmektedir. Bu çalışmanın amacı Türkiye'de finansal kısıtların firmaların vergi planlama davranışları üzerindeki etkisini analiz etmektir. Yarı yapılandırılmış görüşme yönteminin tercih edildiği çalışmada toplam 35 firma ile görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen verilerle firmaların vergi planlamasına bakış açısı, vergi planlaması yapma nedenleri, vergi planlamasında kullandıkları araçlar ve vergi planlamasında karşılaştıkları sorunlara ilişkin nitel bir analiz ve değerlendirme yapılmıştır. Ayrıca firmaların finansal kısıt düzeyi ve vergi planlama eğilimi arasındaki ilişkinin anlamlılığını ölçmek için yapılan regresyon analizi sonuçları beklentimiz doğrultusunda pozitif ve anlamlı çıkmıştır. Son olarak firmalara ait faaliyet süresi, çalışan sayısı, yıllık ciro ve firma türü gibi değişkenler kullanılarak regresyon analizleri tekrar yapılmış ve her bir değişken için anlamlı sonuçlar elde edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Vergi Planlaması, Finansal Kısıt, Vergi Planlama Eğilimi, Vergi Planlama Araçları.

Abstract:
Tax planning, which may be regarded as one of the reactions of taxpayers to taxes, has become a highly comprehensive field of study. The transactions undertaken by taxpayers with the objective of reducing their tax liabilities, as well as those conducted by states with the aim of optimising the collection of tax revenues, represent a constituent element of tax planning. Conversely, tax planning is a practice that is more closely associated with taxpayers, particularly businesses. One of the principal reasons for this is that businesses utilise tax planning as a strategic instrument to facilitate the continuity of their business activities. In essence, businesses employ legal rights and tax planning to reduce their tax burden and costs, mitigate tax risks, and establish a source of internal financing. Tax planning for businesses is not solely driven by the objective of reducing tax burdens or avoiding taxes. Instead, it is shaped by a multitude of factors, including economic, social, cultural, and tax legislative considerations. Financial constraints represent one such factor.
Financial constraints may be defined as occurring when businesses are unable to obtain a suitable source of finance or when the costs associated with that source are prohibitively high. It is anticipated that businesses experiencing credit constraints and restricted access to external funding will pursue tax planning strategies to establish an internal fund. The objective of this study is to examine the influence of financial constraints on the tax planning behaviours of companies in Turkey. In the study employing the semi-structured interview method, 35 companies were interviewed in total. A qualitative analysis and evaluation was conducted on the data obtained, focusing on the companies' approach to tax planning, the reasons for tax planning, the methods used in tax planning, and the challenges encountered in tax planning. Furthermore, the regression analysis yielded positive and significant results, aligning with our expectations, in measuring the relationship between the financial constraint level of the companies and their tax planning tendencies. Finally, regression analyses were conducted again using additional variables, including the activity period of the companies, the number of employees, annual turnover, and company type. This resulted in significant findings for each variable.
Keywords: Tax Planning, Financial Constraint, Tax Planning Tendency, Tax Planning Tools.