Yönetişim yaklaşımı açısından kalkınma ajanslarının işlevi: İzmir ve Zafer Kalkınma Ajansları örnekleri üzerinden bir inceleme
The function of development agencies in terms of governance approach: An analysis based on the samples of İzmir and Zafer Development Agencies
Yazar: MUHAMMET KORKUTAN
Danışman: PROF. DR. NAMIK KEMAL ÖZTÜRK
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Bölgesel kalkınma ajansları = Regional development agencies ; Kalkınma ajansları = Development agencies ; Yeni kamu yönetişimi = New public governance ; Yönetişim = Governance ; Zafer Kalkınma Ajansı = Zafer Development Agency ; İzmir Kalkınma Ajansı = İzmir Development Agency

Özet:
Bölgesel kalkınma ajansları, bölgesel aktörler arasındaki işbirliğini geliştirmek, bölgesel potansiyeli harekete geçirerek kaynakların yerinde ve etkin bir şekilde kullanılmasını sağlamak amacıyla kurulmuş, yarım yüzyılı aşkın süredir dünyanın birçok ülkesinde faaliyet gösteren, yönetişim yaklaşımının önemli kurumsal araçlarından birisidir. 
Türkiye'de kalkınma ajanslarına yönelik ilk çalışmalar 1990'lı yıllarda başlamış, 2000'li yılların başında AB'ye üyelik süreciyle birlikte hız kazanmıştır. Avrupa Birliğine üyelik çalışmaları kapsamında 2006 yılında kalkınma ajansları ile ilgili somut adım atılmış ve 5449 sayılı Kalkınma Ajanslarının Kuruluşu, Koordinasyonu ve Görevleri Hakkında Kanun yürürlüğe girmiştir. Kanunun yürürlüğe girmesini müteakiben 2006 yılından 2009 yılına kadar Türkiye'de 26 kalkınma ajansı kurulmuştur. 
Türkiye'de idari yapısı yönünden diğer kurumlardan farklı bir teşkilat yapısına sahip olan kalkınma ajansları, yönetişim yaklaşımı doğrultusunda kamu kesimi, özel sektör, STK ve üniversiteler gibi toplumsal aktörleri bir araya getiren, bu aktörler arasında koordinasyon, işbirliği ve ortaklık ortamı oluşturan; esnek, dinamik ve katılımcı bir yapıya sahip, kendine özgü özellikleri bulunan kurumlar olması açısından araştırmaya değer bulunmuştur.  
Bu çalışmada Türkiye'de yönetişim uygulanmasının bir alan araştırması desteğiyle çözümlenmesi bağlamında İzmir ve Zafer Kalkınma Ajansları özelinde yönetişim yaklaşımı açısından kalkınma ajanslarının kurumsal yapısı, mevzuatı, faaliyetleri, katılım perspektifinden uygulamadaki sorunların tespit edilmesi ve kalkınma ajanslarının amaçlarının gerçekleştirilmesine katkı sağlayacak politikaları destekleyecek önerilerde bulunulması amaçlanmıştır.
Üç bölümden oluşan bu çalışmada, ilk bölümde kavramsal boyutlarıyla yönetişim kavramı ele alınmıştır. İkinci bölümde yönetişim yaklaşımının önemli kurumsal araçlarından birisini oluşturan kalkınma ajanslarının Dünya'da ve Türkiye'de kuruluşu, kurumsal yapıları, yasal statüleri, amaçları, görev ve yetkileri incelenmiş; kalkınma ajanslarının yönetişim yaklaşımı ile ilişkisi ortaya konmuştur. Üçüncü bölümde ise yönetişim yaklaşımının bir alan araştırması desteğiyle çözümlenmesi amacıyla kalkınma ajansları ve yönetişim ilişkisi İzmir Kalkınma Ajansı ve Zafer Kalkınma Ajansı özelinde alan araştırmasının bulgu ve değerlendirmesinden elde edilen sonuçları ortaya konmuştur. 
Çalışmanın tamamlanmasıyla, İzmir ve Zafer kalkınma ajansları özelinde yönetişim yaklaşımın kısmen uygulanmakta olduğu belirlenmiştir. Ayrıca kalkınma ajanslarının kurumsal yapısı, yönetişimi, faaliyetleri ve mali kaynaklarında sorun alanları bulunduğu belirlenmiştir. Bu çalışmanın bölgesel ve ulusal kalkınmada önemli bir rol oynayan, yönetişim yaklaşımının önemli kurumsal araçlarından birisi olan kalkınma ajanslarının kurumsal yapısı, yönetişimi, faaliyetleri ve mali yapısının daha iyi anlaşılmasına katkı sağlaması beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler: Yönetişim, Bölgesel Kalkınma Ajansları, İzmir Kalkınma Ajansı, Zafer Kalkınma Ajansı

Abstract:
The regional development agencies are established in order to develop collaboration among regional actors and to provide the effective and appropriate use of  sources by stirring regional potensial. They are also one of the important institutional tools of governance approach which have been active all around the world for over half century.  
The first studies on development agencies have begun in 1990's and accelerated in the beginning of 2000 with the membership process of European Union. Within the scope of the membership of European Union in 2006, the first step of development agnecies has been carried out and the Law which is the Establishment, Coordination and  Function of Development Agencies numbered 5449 has become valid.
The development agencies in Turkey which have a different organisation structure in terms of administrative structure. In accordance with administrative understanding, they are the institutions that combine the social actors such as public sector, private sector, NGOs and universities; make a coordination, collaboration and partnership among them. They are also unique institutions which have also a flexible, dynamic and participant structure and so they are worth to study.  
In this study, in the context of resolving the governance practice by a support of field research specific to İzmir and Zafer Development Agencies,  it is aimed to determine the institutional structure, legislation, activities and the problems in operation of development agencies in terms of governance approach and to make suggestions on the ideas that support their developmental policies. 
This study which consists of three sections deals with the concept of governance conceptually in the first chapter. In the second chapter, one of the important institutional tools of governance approach, the establishment of development agencies all around the world and in Turkey, their institutional structures, legal status, aims, missions and authority are examined and the relationship of development agencies with governance are put forwarded. In the third chapter the results of field research based on the development agencies and governance relationship specific to İzmir Development Agency and Zafer Development Agency are exhibited in order to analyse the governance approach with the help of a field research.  
By the complication of the study it has seen that the basic essentials of governance approach specific to İzmir and Zafer development agencies are implemented partially. Besides, it has been determined that there are problems on the institutional structures, governance, activities and financial sources of development agencies. It is expected that the governance approach of this study which have an important role in regional and national development will support the better understanding of institutional structure, governance, activities and financial structure of development agencies.

Key Words: Governance, Regional Development Agencies, İzmir Development Agency, Zafer Development Agency