Türkiye'de eğitim politikalarında ulus ve vatandaş inşası (2002-2016)
The construction of nation and national idenytity in education policies in Turkey (2002-2016)
Yazar: ELİF GENÇKAL EROLER
Danışman: PROF. DR. ELÇİN MACAR
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Adalet ve Kalkınma Partisi = Adalet ve Kalkınma Party ; Eğitim = Education ; Eğitim politikaları = Educational policies ; Hegemonya = Hegemony ; Milliyetçilik = Nationalism ; Ulus inşası = Nation building ; Vatandaşlık = Citizenship ; Vatandaşlık eğitimi = Citizenship education ; İslami ideoloji = Islamic ideology ; İslamiyet = Islam

Özet:
Türkiye'de 2000'li yıllarda kurgulanan ulus ve vatandaş inşası, Türkiye'de milliyetçiliği besleyen, iktidarların hegemonyalarını yeniden üretme noktasında etkili bir aygıt olarak kullandıkları ve denetim altında tuttukları eğitim sistemi üzerinden izlenebilir. 2000'li yıllar ilk ve ortaöğretim eğitim politikalarının, söylemler, çıkarılan yasalar, yönetmelikler, genelgeler ve ders kitapları üzerinden incelendiği bu çalışmanın temel amacı, 2002-2016 yılları arasında Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti) iktidarı tarafından kurgulanan ulus kimliğini Türkiye'nin tarihselliği içinde değerlendirmektir. AK Parti iktidarının şekillendirdiği 2000'li yıllar eğitim politikaları, partinin diğer politikalarıyla da paralel olarak 2011 öncesi ve sonrasında farklılıklar göstermektedir. 2011 öncesinde ekonomi odağı ağır basan politikalar, eğitime erişimin artırılmasına yönelen neoliberal-popülist eğilimli eğitim politikalarını ortaya çıkarırken, 2011 sonrasında ekonomi odağının yanı sıra giderek artan oranda kültür odağına ağırlık verilmesi sonucunda eğitimde İslamlaşma sürecini başlatmıştır. Cumhuriyetin ilk yıllarından sonra en güçlü ulus ve ulus kimliği vurgusunu yapan AK Parti iktidarının ayırt edici yönü, cumhuriyet tarihi boyunca önce gizli bir bileşen, sonra görünür (aktif) bir öğe olan İslam unsurunu ulusal kimliğin hegemonik bir bileşenine dönüştürmesidir. Diğer yandan, AK Parti'nin ulus inşası, Kemalist geleneğe meydan okuyan bir İslami modernizm şeklinde ortaya çıkmasına rağmen, cinsiyetçi ve militarist ulus anlayışı, sosyal mühendisliğe bağlılık ve demokrasinin bir kesimin kurallarını tüm topluma empoze etmesi şeklinde algılanması anlamında Kemalizmin yönetim anlayışı ile bir süreklilik ortaya koyar. 

Anahtar Sözcükler: Eğitim, ulus inşası, hegemonya, neoliberal popülizm, İslami modernizm, de-sekülerleşme, otoriterleşme.

Abstract:
The construction of nation and national identity in Turkey in 21st century can be traced through the education system that has been nurturing nationalism and controling and using by governments as an effective device at reproducing of their hegemony. The main purpose of this study which conducts in 21st century's primary and secondary education policies through discourses, legislation, regulations and textbooks, is to evaluate the identity of the nation constructed by the ruling AK Party between the years 2002-2016 within the history of Turkey. The education policies of 21st century shaped by the AK Party government are different before and after 2011 in parallel with other policies of the party. While economy-centered policies aimed to raise homo-economicus type of individual through neo-liberal populist educational policies until 2011, after 2011 the increasing importance of centrality of culture in educational policies has resulted the re-islamisation of national identity. The distinctive aspect of the AKP government, which made the most powerful nation-identity accusation after the first years of the Republic, is to turn the Islamic element, which was the hidden component at first, and then an active element, into a hegemonic component of the nation identity throughout the republican history. On the other hand, despite the emergence of the AKP in the form of an Islamic modernism that challenged Kemalist tradition, it reveals continuity in important issues like sexist and militarist understanding of nation, commitment to social engineering and the perception of democracy as an imposition of the rules of a part upon the whole society.


Keywords: Education, nation building, hegemony, neoliberal populism, Islamic modernism, de-secularism, authoritarianism.