Aile Hekimliği polikliğine başvuran erişkin yaş hastalarda kardiyovasküler hastalıklar risk faktörleri bilgi düzeyi ve sağlıklı yaşam biçimi davranışları üzerine etkisi
Cardiovascular disease risk factors knowledge levels and its effect on healthy lifestyle behaviors among adult patients applying to a family medicine outpatient clinic
Yazar: MUKADDES BAŞARAN
Danışman: DOÇ. DR. EMİNE ZEYNEP TUZCULAR VURAL
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haydarpaşa Numune Eğt. ve Arş. Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Bilgi = Knowledge ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Davranış = Behavior ; Kardiyovasküler hastalıklar = Cardiovascular diseases ; Risk faktörleri = Risk factors ; Sağlıklı yaşam = Healthy life ; Yaşam tarzı = Life style ; Yetişkinler = Adults

Özet:
Aile Hekimliği Polikliniğine Başvuran Erişkin Yaş Hastalarda Kardiyovasküler Hastalıklar Risk Faktörleri Bilgi Düzeyi ve Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Üzerine Etkisi
Amaç: Kardiyovasküler hastalıklar (KVH) dünyada ve ülkemizde en önemli mortalite ve morbidite nedenlerinden birisidir. Bu nedenle KVH riski yüksek olan bireyleri erken dönemde saptayarak hastalığın ve hastalığa bağlı olası komplikasyonların gelişmesini önlemek ve bu bireyleri izlemek aile hekimlerinin en önemli görevleri arasındadır. Bu çalışmada KVH risk faktörleri bilgi düzeyinin; sağlıklı yaşam biçimi davranışları (SYBD) ve ilişkili faktörler üzerine etkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Prospektif olarak yürütülen bu kesitsel çalışma, İstanbul Haydarpaşa Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde, 01.11.2020-31.01.2021 tarihleri arasında Aile hekimliği polikliniğine başvuran, çalışmaya alınma kriterlerine uygun 18 yaş ve üzeri 215 hasta ile yapıldı. Çalışmaya başlamadan önce gerekli izinler ve Etik Kurul onayı alındı. Katılımcılara çalışma hakkında bilgi verilip yazılı onamları alındıktan sonra, KVH bilgi düzeyi ve SYBD ile ilişkili olabilecek faktörleri ve sosyodemografik bilgileri sorgulamak için yüz yüze görüşme yöntemi ile katılımcı bilgi toplama formu, Kardiyovasküler Hastalıklar Risk Faktörleri Bilgi Düzeyi Ölçeği (KARRİF-BD) ve Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği II (SYBD-II) uygulandı. Sonuçlar bağımsız gruplarda t-testi, Mann-Whitney U testi, Kruskal-Wallis sıralamalı tek yönlü varyans analizi ile Pearson ve Spearman korelasyon analizleri kullanılarak değerlendirildi. Anlamlılık p<0,05 düzeyinde değerlendirildi.
Bulgular: Katılımcıların KARRİF-BD puan ortalaması 18,7±4,9; SYBD-II toplam puanlarının ortalaması ise 133,8±20,6 olarak bulunmuştur. KARRİF-BD ve SYBD-II puanları arasında anlamlı bir korelasyon saptanmamıştır (p=0,723). KARRİF-BD puanlarının eğitim ve gelir seviyesi arttıkça arttığı; çalışanlarda, sağlık çalışanlarında ve KVH aile öyküsü olanlarda istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek olduğu gözlenmiştir (p<0,001, p=0,008, p<0,001, p<0,001, p=0,038). SYBD-II toplam puanının egzersiz sıklığı ve sağlık algısı yükseldikçe yükseldiği ve çalışanlarda daha yüksek olduğu saptanmıştır (p<0,001, p=0,005, p=0,044). Manevi gelişim faktör puanının eğitim düzeyi, gelir algısı, egzersiz sıklığı ile sağlık algısı arttıkça arttığı ve yemeklerde ilave tuz kullanmayanlarda daha yüksek olduğu gözlenmiştir (p=0,043, p=0,028, p=0,001, p=0,028). Kişiler arası ilişkiler faktör puanının eğitim seviyesi arttıkça arttığı görülmüştür (p=0,001). Beslenme faktör puanının egzersiz sıklığı ve sağlık algısı arttıkça arttığı gözlenmiştir (p<0,001, p=0,044). Fiziksel aktivite faktör puanının bekarlarda yüksek iken sanayi, madencilik ve tarımda çalışanlar ile bel çevresi yüksek olanlarda düşük olduğu; egzersiz sıklığı ve sağlık algısı arttıkça arttığı saptanmıştır (p=0,032, p=0,013 p=0,037, p<0,001, p=0,021). Sağlık sorumluluğu faktör puanının egzersiz sıklığı arttıkça arttığı gözlenmiştir (p<0,001). Stres yönetimi faktör puanının egzersiz sıklığı ve sağlık algısı arttıkça arttığı; bekarlarda, çocuk sahibi olmayanlarda ve çalışanlarda anlamlı olarak yüksek olduğu görülmüştür (p<0,001, p=0,009, p=0,003, p=0,008 p=0,041).
Sonuç: Çalışmada; KVH bilgi düzeyinin eğitim seviyesi yüksek, çalışan ve ailede KVH öyküsü bulunanlarda yüksek olduğunu saptadık. Eğitim düzeyinin hem KVH bilgi düzeyi hem de SYBD ile pozitif yönlü bir ilişki gösterdiği saptadık. Aile hekimlerinin, hastalara KVH risk faktörleri yönünden eğitim vererek bilgi düzeylerini artırmasının; sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz yapma, kilo kontrolü gibi sağlıklı yaşam biçimi davranışları kazandırmasının KVH'lardan korunmada olumlu etkisi olabileceği sonucuna vardık.

Abstract:
Cardiovascular Disease Risk Factors Knowledge Levels And Its effect On Healthy Lifestyle Behaviors Among Adult Patients Applying To A Family Medicine Outpatient Clinic
Objective: Cardiovascular diseases (CVD) are one of the most important causes of mortality and morbidity globally and in our country. It is among the most important duties of family physicians to detect individuals with high CVD risk, prevent the development of the disease and monitor these individuals. In this study, we aimed to evaluate knowledge levels of CVD risk factors and its effect on healthy lifestyle behaviors (HLBD) and various related factors.
Materials and Methods: This prospective, cross-sectional.study was conducted with 215 participants aged 18 years and over who applied to the family medicine outpatient clinics in Istanbul Haydarpaşa Training and Research Hospital between 01.11.2020 and 31.01.2021. After obtaining necessary permissions and Ethics Committee approval, the participants were informed about the study and their written consents were obtained. Using the face-to-face interview method, participants were asked to fill in a data collection form inquiring sociodemographic information and factors that may be related to CVD, the Cardiovascular Disease Risk Factors Knowledge Level Scale (CARRF-KL) and Health Promoting Lifestyle Profile II (HPLP-II). Results were evaluated using t-test, Mann-Whitney U test, Kruskal-Wallis test and Pearson and Spearman correlation analysis. Significance was evaluated at the p<0.05 level.
Results: The mean CARRF-KL score was 18.7±4.9; the mean HPLP-II overall score was 133.8±20.6. There was no statistically significant correlation between CARRF-KL and HPLP-II scores (p = 0.723). The participants' CARRF-KL scores increased as education and income levels increased; it was also significantly higher in employees, health workers and those with a family history of CVD (p <0.001, p = 0.008, p <0.001, p <0.001, p = 0.038). The HPLP-II overall score increased as exercise frequency and health perception increased, and it was also higher in those who worked (p <0.001, p = 0.005, p = 0.044). The spiritual growth score increased as the education level, income perception, exercise frequency and health perception increased, and it was higher in those who did not use additional salt in meals (p = 0.043, p = 0.028, p = 0.001, p = 0.028). We observed that the interpersonal relations score increased as education levels increased (p = 0.001). Nutrition scores increased as exercise frequency and perception of health increased (p <0.001, p = 0.044). While the physical activity score was high in single people, it was low in those who worked in the industrial, mining and agricultural sectors, and those with high waist circumference; physical activity scores also increased as exercise frequency and perception of health increased (p = 0.032, p = 0.013, p = 0.037, p <0.001, p = 0.021). Health responsibility scores increased as exercise frequency increased (p <0.001). Stress management scores were positively correlated with exercise frequency and health perception; also, it was statistically significantly higher in single people, those without children and those who worked (p <0.001, p = 0.009, p = 0.003, p = 0.008, p = 0.041).
Conclusion: In the study; we observed that knowledge of CVD was high in individuals with high levels of education and a family history of CVD. Education levels were positively correlated with CVD knowledge and HPLP-II scores. Family physicians should increase their patients' knowledge by educating them about CVD risk factors and encourage them to aquire healthy lifestyle strategies such as healthy eating, regular exercise and weight control for preventing CVD.