Mültecilerin ateist olmalarında etkili olan psiko-sosyal faktörler
Psycho-social factors affecting refugees to be atheist
Yazar: SALİHA DEMİREL
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP SAĞIR
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Psikolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu araştırmanın amacı, mültecilerin ateizmi tercih etmelerine sebep olan psiko-sosyal faktörleri tespit etmektir. Çalışma nitel araştırma yöntemlerinden yarı yapılandırılmış görüşme tekniği ve fenomenolojik desen kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar amaçlı örnekleme ile belirlenmiş Amerika, Kanada, Fransa, İngiltere, Hollanda, Almanya ve Türkiye olmak üzere 7 farklı ülkede ikâmet eden; 19'u erkek, 4'ü kadın 23 "mülteci ateist" bireyden oluşmaktadır. Araştırmaya Türkmenistanlı, Somalili, Libyalı, Bulgaristanlı, İranlı, Suriyeli ve Türk katılımcılar dâhil edilmiştir. İslam dininden ayrılarak ateizme geçen mülteci ateist katılımcılarla derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler  çevrimiçi olarak gerçekleştirilmiştir. Ateizmi tercih eden mültecilerin dinden çıkma sebep ve süreçleri incelenmiştir. Mülteci katılımcıların çocukluk yaşantıları, aile ilişkileri, sosyal ilişkileri, travmaları, din eğitimi, ailelerinin dindarlık düzeyi, kendilerinin önceki dini kimliklerine dair dindarlık düzeylerine odaklanılarak ateist olma sebepleri anlaşılmaya çalışılmıştır. Yanı sıra ateist olduktan sonra yaşadıkları değişimler incelenmiştir. Araştırma içerik analizi tekniğiyle analiz edilmiştir.
Araştırma sonucunda elde edilen bulgulara göre mülteci katılımcıların sorgulamalarının başlamasında ve ateist olmalarında uyuşturucu madde kullanımı, okumalar, suçluluk hissi, evlatlık verilme, DAEŞ, sosyal medya, trafik kazası, ahlâk, mucize, toplumsal baskı, kutsal kitap okumaları, cinsiyet eşitsizliği, modernite, cihad algısı, çok evlilik, kötülük problemi ve bilimsel şüphe faktörleri etkili olmuştur. Ayrıca olumsuz çocukluk yaşantıları, ebeveyn ile geliştirilen olumsuz ilişki ve maruz kalınan travmatik tecrübelerin dinden çıkmada etkili olduğu ortaya çıkmıştır. Sonuçlara göre ateist olmada bilişsel ve duygusal süreçlerin birlikte etkili olduğu değerlendirilmiştir. Katılımcıların ateist olduktan sonra ağırlıklı olarak psikolojik güçlüklere maruz kaldıkları anlaşılmıştır. Yanı sıra katılımcıların tamamı şu an mülteci konumundayken bunların %56 kadarı ise ateist oldukları için ülkelerinde toplumsal dışlanma ve siyasi baskılara maruz kaldıklarını ve bu sebeple ülkelerini terk ettiklerini ifade etmiştir. Son olarak mülteci ateistlerin hayatın her alanında aklı ve bilimi sıklıkla vurguladıkları sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The purpose of this research is to examine the reasons why refugees become atheists. The study was carried out using semi-structured interview technique and phenomenological design, one of the qualitative research methods. Participants were determined by purposive sampling. Residing in 7 different countries, including America, Canada, France, England, Netherlands, Germany and Turkey; It consists of 23 refugees and atheists, 19 men and 4 women. Turkmenistani, Somali, Libyan, Bulgarian, Iranian, Syrian and Turkish participants were included in the study. In-depth interviews were conducted with "refugee atheist" participants who left Islam and converted to atheism. The interviews were conducted online. The reasons and processes of the refugees who preferred atheism to leave their religion were examined. Refugee participants' childhood experiences, family relationships, social relationships, traumas, religious education, the level of religiosity of their families, and the religiosity levels of their previous religious identities were focused on and the reasons for being atheists were tried to be understood. In addition, the changes they experienced after becoming an atheist were examined. The research was analyzed by content analysis technique.
According to the findings obtained as a result of the research, drug use, guilt, adoption, DAESH, social media, readings, traffic accident,  morality, miracle, social pressure, reading the holy book,  gender inequality, modernity, the perception of jihad, polygamy, the problem of evil and scientific doubt. In addition, negative childhood experiences, negative relationships with parents and traumatic experiences were found to be effective in leaving religion. According to the results, it was evaluated that cognitive and emotional processes are effective together in becoming an atheist. It was understood that the participants were mainly exposed to psychological difficulties after becoming an atheist. In addition, while all of the participants are currently refugees, 56% of them stated that they were exposed to social exclusion and political pressure in their countries because they were atheists, and therefore they left their country. Finally, it has been concluded that refugee atheists frequently emphasize reason and science in all areas of life.