İdealimizdeki öğretimi gerçekleştirememe deneyimimizi anlamak ve anlatmak: Fenomenolojik, fenomenografik ve hüristik bir araştırma
Understanding and describing our experience of not realizing our ideal teaching: A phenomenological, phenomenographical and heuristic inquiry
Yazar: ASLI ÖZASLAN
Danışman: PROF. DR. ÖMER BEYHAN
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı, öğretmenlerin ideallerindeki öğretimi gerçekleştirememelerini, deneyimleri üzerinden kavramsallaştırarak, bu fenomenin özünü ve kaç farklı şekilde algılandığını araştırmaktır. Öğretmenlerin eğitimleri ve yıllar içerisinde edindikleri deneyimlerle şekillenen, ideal buldukları ve uygulamak istedikleri öğretimi gerçekleştiremediklerini hissettikleri yaşantıları inceleyip, bu yaşantılar sonucu şekillenen anlayışları ortaya konmak istenmiştir. Böylelikle öğretmenlerin çalışma koşullarının, bu koşulların onların öğretim sürecine etkilerinin ve anlayışlarına nasıl yön verdiğinin anlaşılacağı düşünülmüştür.
Bu çalışma nitel bir araştırmadır. Araştırmada, fenomenoloji, fenomenografi ve hüristik desenler kullanılmıştır.  Katılımcı grubu, idealindeki öğretimi gerçekleştiremediğini söyleyen, her branştan biri erkek, biri kadın, toplam yirmi öğretmenden oluşmaktadır. Araştırmanın 10 kişilik fenomenolojik çalışma grubu, kadın ve erkek öğretmen dengesi gözetilerek her branştan bir öğretmen ile; hüristik araştırma grubu da aynı şekilde 10 öğretmen ile oluşturulmuştur. Fenomenografi boyutunda ise her iki gruptaki toplam 20 öğretmenden elde edilen veriler kullanılmıştır. Veri, yarı yapılandırılmış görüşmeler ile toplanmış, Microsoft Office dikte programı ile yazıya geçirilmiştir. Analizde ise MAXQDA 2022 programı kullanılmıştır. 
Hüristik araştırma grubundaki öğretmenlerin, ideallerindeki öğretimi gerçekleştirememe deneyimlerinde bazı faktörler öne çıkmaktadır. Bunlar, sınıf mevcutlarının kalabalık olması, derslik yetersizliği nedeniyle özel amaçlı sınıf veya atölye olması gereken alanların dersliğe dönüştürülmüş olması, okulun mali koşulları nedeniyle ders araç gereçlerindeki eksikler, öğrencilerin davranış sorunları ve okul idaresinin öğretim süreci üzerinde kısıtlayıcı tutumlar sergilemesi, öğrencilerin öğrenme motivasyonlarının düşük olması, velilerin öğretim sürecine müdahaleleri ve kimi zaman tehditkar olabilen tutumları, okul yöneticilerinin destekleyici davranmaması, öğretmenliğin itibarını yitirmiş bir meslek olarak görüldüğüne inanılması ve maaşlarının düşük olmasıdır. Bu koşullardaki deneyimleri, hüristik araştırma grubundaki öğretmenlerin, ideallerindeki öğretimi gerçekleştirememeyi, engellendiklerini hissetmeleri, motivasyonlarını kaybediyor olmaları ve çaresiz olduklarını hissetmeleri yönündeki algıları ile tanımlamalarına neden olmaktadır. 
Araştırmanın fenomenolojik boyutunda katılımcı öğretmenler, meslektaşları ve okul idarecilerinden destek alamadıkları, velilerin öğretim sürecinde çocukları ile ilgili sorumluluklarını yeterince yerine getirmedikleri halde öğretmenlerin işlerine karıştıkları, yaptıkları iyi işler neticesinde yöneticilerinden takdir göremedikleri için emek vermenin anlamsız olduğuna inanmaktadırlar. Katılımcılar, disiplinsiz öğrenci davranışları, ders araç gereçlerindeki eksikler, kalabalık sınıf mevcutları, liselere giriş sınavı yüzünden okul idarecileriyle velilerin beklentileri nedeniyle çaresizlik içerisinde olduklarını düşünmektedir. Ayrıca, sınav odaklı sistem nedeniyle öğretmenler, öğretim sürecini öğrencilerin sınavlardan yüksek puan alabilecekleri şekilde yürütme konusunda kendilerini baskı altında hissettiğinden mutsuz olduklarını ifade etmektedir. Öğretmenlerin, karar alıcılar tarafından görülmediklerine, duyulmadıklarına, sadece hazırlanan programın uygulayıcıları olarak görüldüklerine olan inançları ise öfkeli hissetmelerine neden olmaktadır. Tüm bu koşullar ile şekillenen çalışma ortamında öğretmenlerin kendilerini verimsiz gördükleri anlaşılmıştır.
Araştırmanın fenomenografi boyutunda, araştırmaya katılan yirmi katılımcının, araştırmaya konu olan fenomeni, çaresiz hissettiren bir deneyim, kısıtlanmış hissettiren bir deneyim, verimsiz hissettiren bir deneyim ve mutsuz eden bir deneyim olarak gördükleri anlaşılmıştır. 
Araştırma bulguları, okulların fiziki şartlar ve donanım yetersizliklerinin öğretim süreci üzerindeki etkisinin daha iyi anlaşılması, öğretmen özerkliğinin artırılması için atılması gereken adımların planlanması, sınav sisteminin öğretim sürecine etkilerinin daha iyi anlaşılması ve gözden geçirilmesi, öğretmenlere mesleki bakımdan güçlük çektikleri konularda nitelikli hizmet içi etkinlikler planlanabilmesi için veri sağlamıştır.

Abstract:
The aim of this study is to explore the nature of this phenomenon and how it is perceived in many different ways it is perceived by conceptualizing unfulfillment of teachers in realizing their ideal teaching through their experiences. By examining the conditions and experiences that lead teachers to believe that they cannot realize the teaching they consider ideal, the conditions that need to be improved and the practices and approaches that are harmful to the educational process due to the problems they cause in the classroom will be better understood and their impact on teachers and the teaching activities they carry out will be recognized.
This study is qualitative research. Phenomenological, phenomenographical and heuristic methods were used for the study. The phenomenological study group with 10 participants was formed with one teacher from each branch, taking care to have a balanced ratio of male and female teachers, and the heuristic research group was formed in the same way with 10 teachers. For the phenomenographical dimension, the data of 20 teachers from both groups were used. The data were collected through semi-structured interviews. The MAXQDA 2022 program was used for the analysis. 
Overcrowded classrooms, the lack of teaching materials and classrooms, student behavior problems, and the restrictive attitude of the school administration, low motivations of students to learn, the interference of parents in teaching process, the lack of supportive behavior of the school administration and the fact that salaries are so low are the factors that prevent teachers from realizing their ideal teaching. Their experiences under these conditions have shown that the teachers in the heuristic research group perceived their nonfulfillment of realizing their ideal teaching as "I feel blocked", "I lose motivation" and "I am in despair".
The phenomenological dimension of the study revealed that the participant teachers believed that labor is pointless, felt helplessness, unhappiness, anger, and perceived inefficiency.  Not receiving support from their colleagues, interference of parents, not receiving recognition for their good works, students' undisciplined behaviors, lack of teaching materials, influence of school administrators' and parents' expectations on their work, feeling under pressure due to LGS exam, seen as just executors of the curriculum shaped all those perceptions.
In the phenomenographical dimension of the research, it was assumed that the twenty participants who took part in the research saw the phenomenon that was the subject of the research as an experience that makes them feel helpless, an experience that makes them feel restricted, an experience that makes them feel inefficient and an experience makes them feel unhappy.  
The results of the research provided data for a better understanding of the impact of the physical conditions and inadequate equipment of schools on the teaching process, for planning measures to increase teacher autonomy, for a better understanding and review of the impact of the examination system on the teaching process, and for planning qualified in-service training for teachers in areas in which they are professionally involved.