Osmanlı Devleti'nde veliahtlık kurumu (1908-1922)
The institution of crown prince in the Ottoman State (1908-1922)
Yazar: RUHAT ALP
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÖZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Tarih = History
Dizin: Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Veliahtlık = Heir to the throne

Özet:
Altı yüzyılı aşkın bir süre boyunca tarih sahnesinde yerini alan Osmanlılar, tedrici olarak bürokratik karakteri baskın, merkeziyetçi, pratik, reel politik ve akılcı bir monarşi inşa etmede büyük bir maharet göstermişlerdir. Osmanlıların bu başarıyı yakalamalarının ardında yatan sebeplerden birisi de değişen koşulların gerektirdiği kurumsal düzenleme ve yenilikleri yapabilme becerisini gösterebilmeleridir. Dolayısıyla, Osmanlı müesseseler tarihi aynı zamanda Osmanlıların değişen dünya koşullarına uyum ve esneme becerisini mahirane bir şekilde uyguladıkları bir tarihtir. 

Osmanlılar klasik dönem boyunca özellikle II. Selim ve III. Murat dönemlerinde tek şehzadeye tek sancak uygulaması ile bir tür veliahtlık yöntemini klasik sancak geleneği çerçevesinde onaylamışlardır.

XVI. yüzyıl sonu XVII. yüzyılın ilk çeyreğinde kafes sistemi olarak bilinen şehzade yetiştirme yöntemiyle, paralel bir şekilde gelişen ekberiyet ilkesiyle, ekber şehzadenin veliahtlığı da teyid etmiştir. Bu durum ise bir bütün olarak kafes kurumunun aynı zamanda bir veliahtlık sistemi olması sonucunu doğurmuştur.

Osmanlı tarihinde, XIX. yüzyılda tarihsel ve maddi temelleri atılan veliahtlık makamı, 23 Temmuz 1908'de II. Meşrutiyetin ilanından hemen sonra faaliyete geçmiş ve bu tarihten itibaren makamın kurumsallaşması adına maddi, yasal ve fiili çok önemli girişimler ve düzenlemeler gerçekleştirilmiştir. Bu atılımlar ve düzenlemeler sayesindedir ki osmanlı devletinde bir veliahtlık müessesesinden bahsetmek mümkün hale gelebilmiştir.

Bu noktada çalışmamızın amacı, Osmanlıların XX. yüzyılın başlarında dünya devletler sistemi ile uyumlu bir veliahtlık kurumu inşa etme adına gösterdikleri çaba ve girişimleri anlamak ve açıklamak olacaktır.

Abstract:
The Ottomans stayed in the stage of history for over six hundred years and were rather skilful in gradually building a bureaucratic, centralized and a rational monarchy adaptable to actual political circumstances. One of the reasons underlying this skill was their capacity of institutional transformation and adaptation to current developments. In this sense, the history of institutions in the Ottoman Empire was also a history of competency in adaptation, accommodation and flexibility to global conditions.  

While the sultans sent their sons along with their mothers and tutors (lalas) to sandjaks or sub-provinces to learn state administration, in the reigns of Selim II and Murat III only the eldest son was sent to govern a sandjak.

At the end of the 16th and in the first quarter of the 17th centuries, two parallel developments occurred in the training of the princes, namely the "cage rule" and the rule of senioratus (ekberiyet), which eventually validated the eldest imperial prince as the crown prince. As a result, the cage system simultaneously happened to be an heir apparency system. 

In Ottoman history, the historical and material foundations of the office of heir apparency were laid in the 19th century and it began to operate on 23 July 1908, immediately after the promulgation of the 2nd Constitutional period. Subsequently, significant material, legal and practical attempts and regulations were made in order to institutionalise this post. It is through these steps and regulations that it has become possible to argue for the institution of heir apparency in the Ottoman Empire.   

The aim of our study is to explain the Ottoman efforts and initiatives in order to build up an Ottoman heir apparency system in harmony with the global world in the early 20th century.