Yetişkinlerde profesyonel psikolojik yardım arama tutumu ve bunu etkileyen faktörler
The Investigate adults' self-help attitudes and factors that affect it
Yazar: HÜLYA ARSLANTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. NESRİN AŞTI
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2003
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Hastalık kavramı ve yardım arama tutumunun sosyoekonomik koşullar, sağlık sisteminin örgütlenişi ve hizmetlere ulaşılabilirlik gibi politik ekonomik etmenler kadar, toplumun kültür ve inanç sistemleri ile de ilgili olduğu bilinmektedir (85). Yardım arama tutumu; kişi, problem ve yardım alınacak kaynak başta olmak üzere çok boyutlu bir fenomendir. Psikolojik yardım aramaya dönük tutumları etkileyen faktörler çok değişik olabilmektedir. Bazı kişiler kişisel korkulan, zaafları, başarısızlıkları gibi nedenlerden dolayı profesyonel yardım aram davranışında bulunabilirken, bazıları ise temel problemleri ile ilgili olarak bir danışmana rahatlıkla kendilerini açamamaktadırlar (83). Yardım arama tutumunda modern psikiyatrinin "ruhsal sıkıntı" diye tanımladığı durumların sıkıntıyı çeken tarafından ne olarak algılandığı önemlidir. Eğer sıkıntı bir sağlık sorunu olarak tanınıyorsa yardım aramanın yönü profesyonel yardım veren kişi ve kurumlar olacaktır (9). Araştırma, yetişkinlerin profesyonel psikolojik yardım arama tutumları ve bunu etkileyen faktörleri belirlemek amacıyla tanımlayıcı tipte ve kesitsel olarak planlanmıştır. Araştırmanın evrenini Aydm il merkezindeki 14 kamu kurumunda çalışan 2160 kişi oluşturmuştur. Araştırmanın istatistiksel analizinde; t - testi, Kruskell Wallis, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), Pearson r korelasyon analizi ve güvenirlik analizi kullanılmıştır. Örneklemin demografik özellilerinin dağılımı incelendiğinde çoğunluğunun İl Defterdarlığında (%17,6), memur (%79,4), lise mezunu (%32,2), erkek (% 57,6), evli (%83, 5), bir - iki çocuğu olan (% 70,4), aylık kazançları yüksek (% 67,8) olanlar oluşturmaktadır. 89Örneklemi oluşturan bireylerin çoğunluğu araştırma bölgesi olan' Aydın'da (%37,8) yirmi yıldan fazladır yaşamakta olup, aynı şekilde yaşamının ilk yirmi yılını Ege Bölgesinde (%67,8)geçirmiştir. Örneklemi oluşturan bireylerin çoğunluğu ruh sağlığını iyi (% 53,9) olarak algıladıklarım bu sonuca uygun olarak da profesyonel yardım almadıklarını (%88,4) ifade etmişlerdir. Akrabalarından profesyonel yardıma başvurmayanların çoğunlukta olduğu (%90,2), ruhsal sıkıntılarını paylaşacak birileri olduğunu (%76,7), ve aileleri ile de sık görüştüklerini ifade etmişlerdir. Örneklemi oluşturan bireylerin çoğunluğu informal kaynak olan aileden birileri (%57,1) ve arkadaşlarına (% 31,3) başvururken, aynı şekilde profesyonel destek olarak üçüncü sırada psikiyatriste (%15, 5) başvurmaktadırlar. Cinsiyet ve yaşa göre PPYTÖ tutumunun değişmediği bulunmuştur (p>0,05). Eğitimle profesyonel psikolojik yardım arama tutumunun değiştiği alt ölçeklerden zorlanma (F=4,9; p<0,001) ve danışmaya olan inancın (F=6,6; p<0,001) ileri derecede anlamlı olduğu bulunmuştur. Ekonomik durum yükseldikçe profesyonel psikolojik yardım arama tutumunun arttığı, PPYTÖ alt ölçekleri olan yardım arama konusunda; zorlanma ve danışmaya olan inancın anlamlı olduğu görülmektedir(F==8,4 ; p<0,001 ; F=3,3 ; p< 0,05) Bireylerin yakınlarından birinin psikolojik yardım alması ya da almaması durumunun zorlanma,danışmaya olan inanç ve sosyal kabulde bir anlamlılık yarattığı görülmektedir (p=0,01 ;p<0,05;p<0,005) Bireylerin sıkıntılarını paylaşacak birinin var ya da yok oluşunun, profesyonel psikolojik yardım arama tutumunu etkilediği; kişilerarası açıklık ve sosyal kabulde anlamlı bir fark olduğu görülmektedir. (p<0,01 ; p<0,05) 90Ruhsal sıkıntıları nedeniyle psikolog / psikiyatristen psikolojik yardım alan yada almayanların profesyonel psikolojik yardım arama tutumu ile ilgili olarak ihtiyaç hissetme ve sosyal kabullerin istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olduğu bulunmuştur (p<0,01 ;p<0,05). Psikolojik kitaplar okuma durumunun profesyonel psikolojik yardım arama tutumu ile ilgili olarak zorlanma, danışmaya olan inanç ve sosyal kabulde ileri derecede anlamlılık yarattığı bulunmuştur (p<0,01 ; p=0,001; p=0,001). Profesyonel psikolojik yardım arama tutumu alt ölçek puanlan ile stresle baş etme yollan alt ölçek puanlan arasında ileri derecede anlamlılık bulunmuştur (p<0,001) Algılanan arkadaş desteği ile profesyonel yardım arama tutumunun alt ölçekleri olan zorlanma ve danışmaya olan inanç arasında anlamlı bir ilişki bulunurken aileden alman sosyal destek ile arasındaki ilişkiye bakıldığında yardım alma konusunda zorlanmama,danışmaya olan inançlarının olması,ihtiyaç hissetmede arasında anlamlı bir ilişki olduğu görülmektedir (p<0,001 ). Yetişkinlerin profesyonel psikolojik yardım arama tutumu ile genel sağlık durumları arasında kişilerarası açıklık, ihtiyaç hissetme ve sosyal kabul alt ölçeklerinde anlamlı bir ilişki olduğu görülmektedir (p<0,001;p<0,001;p<0,01 ), 91

Abstract:
The concept of illness and adults' behaviour of help seeking attitudes are related to their socio-economic status, availability of health services, mode of health system organization, as well as culture and belief systems (85). Help-seeking attitude is a multidimensional phenomenon which depends primarily on the person, the problem and the source of help. The factors that affect seeking psychological help can be varied. While some persons can exhibit help-seeking attitudes because of their personal fears, weaknesses and failures, others are not able to disclose themselves easily to a counsellor (83). In help-seeking attitudes it is important how the sufferer perceives situations that modern psychiatry defines as "psychological distress". If the distress is known as a health problem, help-seeking will be in the direction of professional help providers and institutions (9). The aim of the study is to investigate adults' self-help attitudes and factors that affect it. Data were collected in a representative sample of 490 subjects from 14 public institutions in the city of Aydın in Turkey. The data were analysed by means of arithmetic mean and standard deviation, percentage, t-test, Kruskell Wallis, one direction variant analysis (=ANOVA), Spearman or Pearson's Correlation analys. There were 42,4% male and 57,6% female subjects in this sample. 79.4% of the subjects were government employees; %32.2% were graduated from high school, 37,8% lived in Aydın for more than 20 years. Most of the subjects 53,9% reported that their psychological health was good. And these subjects 88,4% reported that they did not seek professional help because they did need to. These subjects have reported that they have a positive relationships with their relatives and therefore do not need professional help. 92Most of the subjects comprising the sample (57.1 %) prefer to seek help first of all from family members; secondly (31.3 %) from friends and only thirdly (15.5 %) from a psychiatrist. Findings indicated that, there is no significant sex and age differences according to Professional Psychological Help Seeking Measure (P>0,05). It was found from two of the sub-measures that professional help-seeking attitudes changed significantly with education (P<0,001). There is a positive correlation between economic status and psychological self help attitude (P<0,001). It was found that a person whose relatives seek professional help, changes his/her attitude significantly towards professional help-seeking (P=0,01). Having someone to share one's distress affects his/her attitude towards professional help-seeking (P<0,01). A significant high degree correlation was found between professional psychological help seeking attitudes, and ways of coping with stress, and perceived social support and General Health Questionnaire (P<0,001). 93