Ameliyathane çalışanlarının genel afete hazırlık inanç ölçeği modeline göre afete hazırlık durumları: bir üniversite hastanesi örneği
Disaster preparedness of operating room staff according to the general disaster preparedness belief scale model: a university hospital example
Yazar: ŞÜKRAN BALKANER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜL ÖZLEM YILDIRIM
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Afet Tıbbı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hastaneler = Hospitals
Dizin: Ameliyathaneler = Operating rooms

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı İzmir ili Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi ameliyathane çalışanlarının Genel Afete Hazırlık İnanç Ölçeği (GAHİÖ) Modeli'ne göre afete hazırlık durumlarını incelemektir.
Gereç ve Yöntem: Araştırma tanımlayıcı tipte kesilsel bir araştıma olarak Aralık 2022-Mayıs 2023 tarihleri arasında Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi ameliyathane çalışanları ile yürütülmüştür. Araştırmanın evrenini; 641 kişilik (398 hekim, 75 hemşire, 60 anestezi teknikeri, 40 ameliyathane teknikeri, 68 personel) ameliyathane çalışanları oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemi; evreni bilinen örnekleme yöntemine göre minimum 240 kişi olarak hesaplanmıştır. Örneklem seçim yöntemi olarak, ameliyathane çalışanlarının mesleklerine göre tabakalı basit rastgele örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Buna göre; 119 hekim, 44 hemşire, 29 anestezi teknikeri, 24 ameliyathane teknikeri ve 39 personelden oluşan ve araştırmaya katılmayı kabul eden toplam 255 kişi örneklem grubunu oluşturmuştur. Veriler sosyodemografik özellikler, afet/olağan dışı durum değişkenleri ve GAHİÖ ile toplanmıştır. Veriler çevrimiçi anket formlarının sosyal medya gruplarına iletilerek toplanmıştır. Araştırmada elde edilen veriler istatistiksel yazılım paketi SPSS 24 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Verilerin analizinde sayı, yüzde, min-maks değerleri, ortalama ve standart sapma t testi, Shapiro Wilks testi, ki- kare testi ve Fisher'in kesin testi, t-testi, One Way Anova testi, basit doğrusal regresyon analizi kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyini belirlemek için, %95 güven aralığında p<0,05 anlamlı kabul edilmiştir.
Bulgular: GAHİÖ toplam ortalama puanı 117,98±10,98 (min-max:90-154) olarak bulunmuştur. Katılımcıların yaş ortalaması 41,36±13,76; %50,6 sı kadın, %58,0 i evli; %47,8 çocuk sahibidir. %24.3 ü afet tıbbı konusunda bir eğitim almıştır. Katılımcıların meslekte ortalama çalışma süreleri 12,1 yıldır. Katılımcıların %77,6 sı bireysel yaşantılarında afet ve/veya olağan dışı durum yaşamış, %33,3 ü meslek yaşamlarında afet ve/veya olağan dışı durumlarda görev almıştır.
Yaş, eğitim ve gelir düzeyi, evli ve çocuk sahibi olmak gibi faktörler ameliyathane çalışanlarının afete hazırlıklı olma durumunu olumlu yönde etkilemiştir. Erkek katılımcıların afete hazır olma düzeylerinin daha yüksek olduğu saptanmıştır. Ameliyathane teknikerleri ve anestezi teknikerlerinin afete hazır olma düzeyleri daha yüksek bulunurken hemşire ve personellerin afete hazır olma düzeyleri daha düşük bulunmuştur. Hastane Afet Planları (HAP) bilgisi bulunanların afetlere hazır olma düzeyleri HAP bilgisi bulunmayanlara göre daha yüksek olduğu saptanmıştır. Daha önce afet yaşamak ve afetlerde görev alma durumu, afete hazır olma düzeyini olumlu yönde etkilemiştir.
Sonuç: Ameliyathane çalışanlarının afete hazırlık inanç puanlarına göre afetlere orta düzeyde hazırlıklı oldukları görülmüştür. Ameliyathane çalışanlarının afete orta düzeyde hazırlıklı olmaları yeterli bir düzey değildir ve arttırılması gerekmektedir. Ameliyathane çalışanlarına hastane afet planları hakkında bilgilendirme yapılmasının, planların oluşturulma sürecine dahil edilmesi, yine planlar doğrultusunda tatbikatların yapılmasının afetlere hazırlıklı olma konusunda en önemli katkıyı sağlayacağı düşünülmüştür. 
Anahtar Kelimeler; Ameliyathane, Afete Hazırlık, Afete Hazırlık İnancı, Hastane Afet Planı (HAP)

Abstract:
Aim: The purpose of this study is to examine the disaster preparedness of the operating room staff of Ege University Faculty of Medicine Hospital in Izmir, according to the General Disaster Preparedness Belief Scale Model (GDPBS).
Materials and Methods: The research was conducted as a descriptive cross-sectional study between December 2022 and May 2023 with Ege University Faculty of Medicine Hospital operating room staff. The universe of the research; Operating room staff consists of 641 people (398 physicians, 75 nurses, 60 anesthesia technicians, 40 operating room technicians, 68 personnel). The sample of the research; The population was calculated as a minimum of 240 people according to the known sampling method. As the sample selection method, simple random sampling method, stratified according to the professions of operating room employees, was used. According to this; A total of 255 people, consisting of 119 physicians, 44 nurses, 29 anesthesia technicians, 24 operating room technicians and 39 personnel, who agreed to participate in the research, constituted the sample group. Data were collected with sociodemographic characteristics, disaster/emergency situation variables and the GDPBS. Data was collected by submitting online survey forms to social media groups. The data obtained in the research were analyzed using the statistical software package SPSS 24 program. Number, percentage, min-max values, mean and standard deviation t test, Shapiro Wilks test, chi-square test and Fisher's exact test, t-test, One Way Anova test, and simple linear regression analysis were used in the analysis of the data. To determine the level of statistical significance, p<0.05 was considered significant within the 95% confidence interval.
Results: The total mean score of the GDPBS was found to be 117.98±10.98 (min-max:90-154). The mean age of the participants was 41.36±13.76 years; 50.6% were female, 58.0% were married, 47.8% had children, and 24.3% received training in disaster medicine. The average working time of the participants in the profession was 12.1 years. 77.6% of the participants had experienced disasters and/or extraordinary situations in their personal lives and 33.3% had worked in disasters and/or extraordinary situations in their professional lives.
Factors such as age, education and income level, being married and having children have positively affected the disaster preparedness of operating room employees. It was found that male participants had higher disaster preparedness levels. While the disaster preparedness levels of operating room technicians and anesthesia technicians were found to be higher, the disaster preparedness levels of nurses and staff were found to be lower. It has been determined that the disaster preparedness levels of those who have knowledge of Hospital Disaster Plans (HDP) are higher than those who do not have knowledge of HDP. Experiencing disasters before and taking part in disasters positively affected the level of disaster preparedness.
Conclusion: It was observed that operating room staff were moderately prepared for disasters according to their disaster preparedness belief scores. The moderate level of disaster preparedness of operating room staff is not a sufficient level and needs to be increased. It is thought that informing operating room staff about hospital disaster plans, including them in the process of creating plans, and conducting drills in line with the plans will make the most important contribution to disaster preparedness.
Keywords: Operating Room, Disaster Preparedness, Disaster Preparedness Belief, Hospital Disaster Plan (HDP)