Türkçe ve Tayvan Çincesinde öntipler üzerine bir karşılaştırma
A comparison of prototypes between Turkish and Taiwanese Chinese
Yazar: CHİH YUNG Lİ
Danışman: DOÇ. DR. SEDA GÜLSÜM GÖKMEN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Dilbilim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Karşılaştırmalı dil bilgisi = Comparative grammar ; Karşılaştırmalı dil bilim = Comparative linquistics ; Tayvan = Taiwan ; Türkçe = Turkish ; Çince = Chinese

Özet:
Ulamlama, bilişsel bilim ve dilbilim alanlarında önem taşımaktadır. Dili oluşturan bütün birimler, ulamlamayla ilgilidir. Dolayısıyla, ulamlamayı araştırmak, insanların nasıl düşündüğünü ve bilişin nasıl işlemleme yaptığını anlamamıza yardımcı olur. Ulamlamada, Yunan felsefesinin etkisinden dolayı, Aristo'nun klasik teorisi olarak uzlaşımsal bilim dünyasında kabul edilmektedir. 
Rosch'tan itibaren ulamlama bilimsel çalışmalarının gözde konusu olmaya devam etmektedir. Türkiye'de ise Gökmen (Gökmen, 2013), Seferoğlu (Seferoğlu, 1999) ve Önal (Önal, 2012) öntip üzerine incelemelerde bulunmuşlardır. Öntip pek çok dilde irdelenmiştir. Ancak dillerarası ve kültürlerarası karşılaştırmalı çalışmalarının sayısı oldukça azdır. Bu araştırmada 18-28 yaş arası Türk ve Tayvanlı deneklerin sebze, kuş, meyve, balık, akrabalık, enstrüman, ağaç, tatlı, içecek ulamlarındaki öntip tecihleri ele alınmıştır. Sonuçlar Rosch (Rosch, 1975)'un sonuçları, Önal (Önal, 2012)'ın sonuçları, Seferoğlu (Seferoğlu, 1999)'nun sonuçlarıyla karşılaştırılmıştır. Ayrıca bu çalışmada Tayvanlıların ve Türklerin ulamlama yapıları, öğelerin sıraları, sayıları ve sıklıkları, ulam altındaki ilişkileri ve temel düzeyleri incelenmiştir. Bir başka deyişle, bu iki farklı bölgede coğrafya, kültür ve yaşam tarzının dildeki yansıması araştırılmıştır. Çalışmanın niteliksel ve niceliksel sonuçlarına da ayrıntılı olarak yer verilmiştir.

Abstract:
Categorization has been very important in the fields of Cognitive Science and Linguistics. Each of the linguistic units in our languages is relative to categorization. Researches in categorization, therefore, can help us to understand how human thinks and how our brains work. Categorization has been unquestionable for thousands of years under the effect of the Greek philosopher Aristoteles. Years after, since the researches of Rosch, categorization became a topic under examination again. In Turkey, Gökmen (Gökmen, 2013), Seferoğlu (Seferoğlu, 1999) and Önal (Önal, 2012) had done many researches on categorization. However, although many researches in different languages have been done, there are only a few on the comparison of prototypes between different cultures. In this paper, the prototypes of vegetable, bird, fruit, fish, relatives, instrument, tree, dessert, and beverage will be examined again in Turkey and Taiwan. The results will be compared with the work of Rosch (Rosch, 1975), Önal (Önal, 2012), and Şeferoğlu (Seferoğlu, 1999). Besides the internal structures of categorization; the sequences, numbers and frequencies of the members; the relationships under categories; and basic levels of turkish and taiwanese being tested, the influence of geographies, cultures, and living styles between the two culture will also be studied. Any other new discoveries will too be mentioned in this paper.