İslam ve feminizm: Müslüman feminist kadınların çalışmalarının sosyolojik açıdan incelenmesi
A sociological analysis of the studies of Muslim feminist women in Islam and feminism
Yazar: AİŞE DARBAŞ
Danışman: PROF. DR. ADİL ÇİFTÇİ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahmed, Leila = Ahmed, Leila ; Ataerkil = Patriarchal ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Feminizm = Feminism ; Kadınlar = Women ; Müslümanlar = Muslims ; Toplumsal cinsiyet = Gender ; Wedud, Amine = Wedud, Amine ; İslamiyet = Islam ; Şefkatli Tuksal, Hidayet = Şefkatli Tuksal, Hidayet

Özet:
İslam ve Feminizmi Müslüman feminist kadınların çalışmalarını
sosyolojik açıdan inceleyerek anlamaya ve anlatmaya çalıştık tezimizde. İlk
başta tartışmamalı iki kavramdan söz ediyor gibi görünüyoruz olabilir ancak
bu iki kavramın nasıl ele alındığına bağlı olarak tartışmanın seyri
değişebilmektedir. Özellikle kadın konusu günümüz dünyasının ve
Müslümanların önde gelen problemlerinden biri olarak karşımıza çıkmaktadır.
Bir yanıyla feminizmi diğer yanıyla İslami feminizmi anlamak günümüz
dünyasını ve Müslüman toplumları anlamamıza büyük katkılar sunacaktır.
Kadınların yeryüzündeki anlam arayışları, haksızlıklara karşı duruşları ve
kadınlar olarak var oluşlarını nasıl ifade etmek istedikleri araştırmamızın ilk
aşaması olarak düşünülebilir. Birinci bölümde bu yönde bilgiler sunmaya
çalıştık.
Diğer yönüyle aslında tezimizin esas alanını oluşturan yönüyle
Müslüman Feminist kadınların hayatlarını ve hayatı anlam ve anlamlandırma
çabalarını, bakış açılarını ve bu bakış açısını yansıtmamak için kullandıkları
yöntemleri incelemeye çalıştık.
Müslüman feminist kadınların aslında bilimsel anlamda da çok değerli
çabaları olduğunu ifade etmek gerekir. Gerek kadın sorunlarının tespiti ve
tahlilinde ve gerekse sundukları çözüm önerilerinde ciddi veriler ortaya
koymaktadırlar. Din bilimlerine yaklaşımları, toplum bilimlerine getirdikleri
yeni açılımlar takdire şayan şeylerdir.
Feminizmin Batı'da ortaya çıkmış olmasına rağmen birçok harekete
ilham kaynağı olduğu gibi İslami feminizme de ilham kaynağı olmuştur. İslamcı
feminizme çalışmalarıyla katkı sunan kadınlar ve öne sürdükleri görüşler,
tartıştıkları sorunlar ve Müslüman toplumunda oluşturdukları etkiler tezimizin
ikinci bölümünde incelenmektedir. Kadının konumu, Kur'an'ın anlattıklarını
anlama sorunu çerçevesinde, Amina Wedud'un çalışmalarından hareketle
anlatılır. İslamcı feminizm hareketi ya da Müslüman feminist kadınların
çalışmalarının toplumsal bir değişime sebep olduğu üzerinde durulur. Diğer
yandan modernist tefsirin Müslüman feminist kadınların tefsir çalışmalarına
etkisi dikkate değer derecede önemli olduğu vurgulanmıştır. Kur'an
çerçevesinde kadının konumu ve buradan da anlama çabamızın, kadını,
Kur'an'ı, insanı, geçmişi ve bugünü, anlamamızın önemi vurgulanmıştır.
Birinci bölüm sonuç itibariyle gelişmeler çerçevesinde ve Kur'an'ın genel bakışı
açısından hedef aldığı değişimler anlatılmıştır.
Ardından ikinci bölümde çalışmamızın esas noktasını oluşturan
Müslüman feminist kadınların çalışmalarının sosyolojik açıdan incelenmesine
geçilir. İlk olarak Hidayet Şefkatli Tuksal'ın hadis rivayetleri ve şerhleriyle ilgili
çözümlemeleriyle kadına karşı söylemleri irdelediği çalışmasını inceledik. İlk
yaratılış rivayetleri ve ona dayandırılan eğrilik söylemini konu edinmektedir.
Bayram namazı rivayetleri bağlamında ise kadın ile ilgili söylemleri
irdelemektedir. Ve Leila Ahmed bu bölümün üçüncü ana başlığında onun
çalışmaları incelenir. Amina Wedud, Hidayet Şefkatli Tuksal ve Leila Ahmed'in
çalışmalarının incelenmesiyle Müslüman feminist kadınların tipolojisi
oluşturulmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Din Sosyolojisi, Ataerkil Gelenek, İslamcı Feminist,
Toplumsal Cinsiyet, Toplumsal Değişim

Abstract:
In our thesis, we tried to understand and examining Muslim feminist
writers from a sociological perspective. At first, we will discuss about two
indisputable concepts, but the course of the discussion may change depending
on how these two concepts are handled. In particular, we will focus on how the
issue of women emerges as one of the leading problems of today's world and
Muslims. Understanding feminism will contribute greatly to our understanding
of today's world and Muslim societies especially how Muslim feminist writers
express their stance and their existence as women. Women's search for meaning
in the world against injustice can also be considered as the first stage of our
research. In the first part, we tried to present information in this direction.
On the other hand, we tried to examine the Muslim feminist women's
efforts to make sense of their life and the methods they use in order to reflect
this point of view, which actually constitutes the main theme of our thesis.
It should be stated that Muslim feminist women are actually very
valuable scientific endeavours. Various data emerged both in the determination
and in the solution proposals they offered. Their approach to religious sciences
and the new openings they brought to social sciences are admirable things.
Although feminism emerged in the West, it has inspired many
movements as well as Islamic feminism. Women who contributed to Islamist
feminism with their work and the views they put forward as well as the effects
they created in the Muslim society are examined. The position of women is
explained by understanding what the Qur'an tells, based on the works of Amina
Wedud. It is emphasized that the Islamist feminism movement or the works of
Muslim feminist women cause a social change. On the other hand, it has been
emphasized that the tafsir studies of Muslim feminist women are remarkably
important. The position of women within the framework of the Qur'an and the
importance of understanding women are emphasized. In the first chapter, the
changes that the Qur'an targets in terms of the developments and the general
point of view are explained.
In the second part of the thesis, the sociological analysis of the work of
Muslim feminist women, which constitute the main point of our work study, is
studied. First, we examined Hidayet Şefkatli Tuksal's work in which she
examined discourses against women with her analysis of hadith narrations and
commentaries. It deals with the first creation rumours and the curvature
discourse based on it. In the context of the eid prayer narrations, it examines
her work in the third part of this chapter. A typology of Muslim feminist women
is also formed by examining the works of Amina Wedud, Hidayet Şefkatli
Tuksal and Leila Ahmed.
Key Words: Sociology of Religion, Patriarchal Tradition, Islamist Feminist,
Gender, Social Change