Öğrencilerin akademik iyimserlik düzeylerinin matematik epistemolojik inançları üzerindeki etkisi
The effect of students' academic optimism levels on their  mathematical epistemological beliefs
Yazar: ELİF KOCA
Danışman: DOÇ. DR. TUBA AKPOLAT
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin matematik odaklı epistemolojik inançlarının akademik iyimserlik düzeylerini yordayıp yordamadığını incelemektir. Belirtilen amaç doğrultusunda, çalışma nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modelinde tasarlanmıştır. Araştırmanın evrenini 2023-2024 eğitim öğretim döneminde İstanbul ili Avrupa yakasında 25 ilçede bulunan ortaokul kurumlarında öğrenim gören 528.983 öğrenci oluşturmaktadır. Evreni temsil eden örneklem, tabakalama örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Tabakalar okulların bulunduğu ilçelerin coğrafi konumlarına göre ayrılarak Kuzey Bölge (Arnavutköy, Sarıyer, Eyüpsultan, Çatalca, Silivri), Merkez Bölge (Beşiktaş, Beyoğlu, Şişli, Kağıthane, Gaziosmanpaşa, Bayrampaşa, Fatih), Güney Bölge (Bakırköy, Bahçelievler, Zeytinburnu, Bağcılar, Güngören, Esenler) ve Batı Bölge (Avcılar, Esenyurt, Küçükçekmece, Büyükçekmece, Beylikdüzü, Sultangazi) olarak belirlenmiştir. Her tabakayı temsil eden örneklem 1252 öğrenciden oluşmaktadır. Araştırmanın verileri Matematik Odaklı Epistemolojik İnanç Ölçeği ve araştırmacı tarafından geliştirilen Öğrenci Akademik İyimserlik Ölçeği ile toplanmıştır. Araştırma verileri SPSS24 istatistik programı ile analiz edilmiştir. Veri setinin ölçek alt boyutlarında normallik varsayımını sağladığı görülmüş ve parametrik testlerin kullanılmasına karar verilmiştir. Araştırmanın alt amaçları doğrultusunda, öğrencilerin akademik iyimserliği, matematik odaklı epistemolojik algıları, ölçekler ve alt boyutlarına ilişkin ortalama puanları hesaplanarak; öğrencilerin özelliklerine göre matematik odaklı epistemolojik inançları ve akademik iyimserliklerine ilişkin karşılaştırmalar t-testi ve ANOVA testi ile yapılmıştır. Akademik iyimserlik ve matematik odaklı epistemolojik inanç arasındaki ilişkiler Pearson çarpım moment analizi kullanılarak incelenmiş ve öğrencilerin akademik iyimserlik düzeylerini matematik epistemolojik inançlarının ne düzeyde yordadığını hesaplamak için çoklu regresyon analizi yapılmıştır. Araştırma sonucunda, öğrencilerin akademik iyimserlik algıları yüksek, matematik odaklı epistemolojik inançlarının orta düzeyde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte, öğrencilerin cinsiyetlerine göre akademik iyimserliğin öğretmene güven ve okulla özdeşleşme alt boyutlarında farklılaşmadığı, ancak akademik vurgu boyutunda kız öğrenciler lehine anlamlı bir farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Öğrenci akademik iyimserliğinin, sınıf düzeyi değişkenine göre alt sınıflar lehine farklılaştığı bulunmuştur. Anne eğitim düzeyine göre, akademik iyimserlik öğretmene güven ve okulla özdeşleşme boyutlarında farklılaşırken, akademik vurgu alt boyutunda herhangi bir farklılık göstermemiştir. Baba eğitim durumu incelendiğinde ise öğrencilerin öğretmene güven ve okulla özdeşleşme alt boyutlarında farklılaştığı, ancak akademik vurgu boyutunda herhangi bir farklılık göstermediği sonucuna ulaşılmıştır. Öğrencilerin cinsiyetlerine göre matematik odaklı epistemolojik inançlarının, öğrenmenin çabaya bağlı olduğu inanç ve öğrenmenin yeteneğe bağlı olduğu inanç alt boyutlarında farklılık göstermediği, ancak tek bir doğrunun var olduğuna inanç boyutunda erkek öğrenciler lehine anlamlı bir farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Anne eğitim düzeyine göre, matematik odaklı epistemolojik inançların öğrenmenin yeteneğe bağlı olduğuna inanç ve tek bir doğrunun var olduğuna inanç boyutlarında farklılık gösterdiği, ancak öğrenmenin çabaya bağlı olduğuna inanç alt boyutunda farklılık göstermediği belirlenmiştir. Baba eğitim düzeyine göre, öğrencilerin öğrenmenin çabaya bağlı olduğuna inanç, öğrenmenin yeteneğe bağlı olduğuna inanç ve tek bir doğrunun var olduğuna inanç alt boyutlarında farklılık gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte ortaokul öğrencilerinin matematik odaklı epistemolojik inançları ve öğrenci akademik iyimserlik düzeyleri arasında ilişki olduğu ve öğrencilerin matematik odaklı epistemolojik inançlarının, akademik iyimserliklerinin, öğretmene güven, akademik vurgu ve okulla özdeşleşme boyutlarını yordadığı sonuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: öğrenci akademik iyimserliği, matematik odaklı epistemolojik inanç, öğretmene güven, akademik vurgu, okulla özdeşleşme

Abstract:
The purpose of this study is to examine whether middle school students' mathematics-focused epistemological beliefs predict their levels of academic optimism. In line with this aim, the study was designed using the correlational survey model, one of the quantitative research methods. The population of the research consists of 528,983 students studying in middle school institutions in 25 districts on the European side of Istanbul during the 2023-2024 academic year. The sample representing the population was determined using stratified sampling method. The strata were divided according to the geographical locations of the districts where the schools are located: Northern Region (Arnavutköy, Sarıyer, Eyüpsultan, Çatalca, Silivri), Central Region (Beşiktaş, Beyoğlu, Şişli, Kağıthane, Gaziosmanpaşa, Bayrampaşa, Fatih), Southern Region (Bakırköy, Bahçelievler, Zeytinburnu, Bağcılar, Güngören, Esenler), and Western Region (Avcılar, Esenyurt, Küçükçekmece, Büyükçekmece, Beylikdüzü, Sultangazi). Each stratum was represented by a sample of 1,252 students. The data of the research were collected using the Mathematics-Focused Epistemological Beliefs Scale and the Student Academic Optimism Scale developed by the researcher. The research data were analyzed using SPSS24 statistical software. It was observed that the data set met the normality assumption in the scale sub-dimensions, and parametric tests were used. In line with the sub-objectives of the research, the average scores of students' academic optimism, mathematics-focused epistemological perceptions, scales, and sub-dimensions were calculated; comparisons of students' mathematics-focused epistemological beliefs and academic optimism according to their characteristics were made using t-tests and ANOVA tests. The relationships between academic optimism and mathematics-focused epistemological beliefs were examined using Pearson product-moment correlation analysis, and multiple regression analysis was conducted to determine the extent to which students' academic optimism levels were predicted by their mathematics epistemological beliefs. The research found that students' perceptions of academic optimism were high, and their mathematics-focused epistemological beliefs were at a moderate level. Additionally, it was determined that students' academic optimism did not differ in the sub-dimensions of trust in the teacher and identification with the school based on gender, but showed a significant difference in favor of female students in the academic emphasis dimension. Student academic optimism was found to differ in favor of lower grade levels according to the class level variable. According to the mother's education level, academic optimism differed in the dimensions of trust in the teacher and identification with the school, but did not differ in the academic emphasis sub-dimension. In terms of the father's education level, it was found that students differed in the sub-dimensions of trust in the teacher and identification with the school, but did not differ in the academic emphasis dimension. In terms of gender, it was found that students' mathematics-focused epistemological beliefs did not differ in the sub-dimensions of belief in effort-dependent learning and ability-dependent learning, but showed a significant difference in favor of male students in the dimension of belief in the existence of a single truth. According to the mother's education level, mathematics-focused epistemological beliefs differed in the sub-dimensions of ability-dependent learning and belief in the existence of a single truth, but did not differ in the sub-dimension of effort-dependent learning. According to the father's education level, it was found that students differed in the sub-dimensions of effort-dependent learning, ability-dependent learning, and belief in the existence of a single truth. Additionally, it was concluded that there is a relationship between middle school students' mathematics-focused epistemological beliefs and their levels of academic optimism, and that students' mathematics-focused epistemological beliefs predict their academic optimism, trust in the teacher, academic emphasis, and identification with the school dimensions.

Keywords: Student academic optimism, mathematics-focused epistemological belief, trust in the teacher, academic emphasis, identification with the school