Endülüs'te denizcilik faaliyetleri ve deniz ticareti
Maritime activities and maritime trade in andalus
Yazar: OSMAN CURUK
Danışman: DOÇ. DR. KENAN AYAR
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Denizcilik = Marine ; Tarih = History
Dizin: Denizcilik = Maritime ; Donanma = Navy ; Endülüs = Andalucia ; Ticaret merkezleri = Commercial centers

Özet:
Endülüs'ün fethiyle birlikte Müslümanlar, bölgedeki denizcilik birikimini temellük etmeyi başarmış; ancak yarımadada kalıcı olmak için giriştikleri yoğun çabalardan ve iç karışıklıkların neden olduğu siyasî istikrarsızlıklardan dolayı ilk dönemde resmî bir donanma kuramamışlardır. Bu süreçte Endülüs'teki yerli halk ve Müslümanlardan oluşan denizci gruplar, Batı Akdeniz'deki ticarî ve askerî faaliyetlerini sürdürmüşlerdir. II. Abdurrahman idaresine kadar olan dönemde devletin resmî bir donanmaya sahip olmaması veya bu durumun ilk dönem kaynaklarında yer almaması birçok tartışmayı da beraberinde getirmiştir. Batılı kaynaklarda, ilk dönem Endülüslü denizcilerin faaliyetleri gayr-ı resmî olarak değerlendirmiş ve bu faaliyetlerin Endülüs ile herhangi bir bağının olmadığı ifade edilmiştir. Denizciler, genellikle "korsan", faaliyetleri ise "korsanlık" olarak nitelendirilmiştir. 229/844 yılındaki Viking saldırısının ardından Endülüs donanmasının kurulma çalışmaları hız kazanmış ve Akdeniz'de resmî deniz seferleri yapılmıştır. 
Endülüs, III. Abdurrahman döneminde Akdeniz'de önemli bir güç hâline gelmiştir. Mevcut deniz gücünün yeniden tahkim edilmesiyle düzenli olarak Avrupa ve Mağrib kıyılarına seferler yapılmış, dışarıdan gelen saldırılar bertaraf edilmiştir. Bu dönemde yeni kurulan veya yeniden imar edilen limanlarla birlikte ticarî faaliyetlerde de bir canlanma meydana gelmiştir. Endülüs, limanlarının hem stratejik konumları hem de tüccarlara sunduğu hizmetler sayesinde uluslararası deniz ticaretinde önemli bir paya sahibi olmuştur. Yine, refah seviyesinin yükselmesi, tüketim potansiyeli ve geliştirilen yeni teknikler sayesinde tarım ve diğer sektörlerde artan üretim, Endülüs'ü, üreten ve ürettiklerini ihraç edebilen uluslararası ticarî bir konuma getirmiştir. Araştırma kapsamında Endülüs'ün Akdeniz'deki askerî, siyasî, iktisadî ve kültürel konumu tespit edilmeye çalışılmıştır. 
Araştırma, Endülüs'ün fethinden Mülûkü't-Tavâif olarak adlandırılan döneminin başına kadar olan süreçle (h. 2-5/m.7-11. yüzyıllar) sınırlandırılmıştır. Ele alınacak dönem Endülüs'te siyasi, sosyal ve kültürel haraketliliğin yoğun yaşandığı tarihsel süreçtir.

Abstract:
With the conquest of al-Andalus, the Muslims succeeded in appropriating the maritime accumulation in the region; however, they could not establish an official navy in the first period due to their intense efforts to become permanent in the peninsula and the political instability caused by internal turmoil. During this period, seafaring groups of locals and Muslims in Andalus continued their commercial and military activities in the Western Mediterranean. The fact that the state did not have an official navy until the rule of Abdurrahman II or that this situation was not mentioned in the early sources has brought many debates. In Western sources, the activities of the early Andalusian sailors were considered unofficial, and it was stated that these activities did not have any connection with Andalus. The sailors were generally characterized as "pirates" and their activities as "piracy." After the Viking attack in 229/844, the establishment of the Andalusian navy gained momentum, and official naval expeditions were organized in the Mediterranean. 
Andalus became an important power in the Mediterranean during the reign of Abdurrahman III. With the re-armament of the existing naval power, expeditions were regularly made to the coasts of Europe and Maghrib, and external attacks were eliminated. During this period, a revival in commercial activities also occurred with the newly established or reconstructed ports. Andalus had an essential share in international maritime trade thanks to the strategic location of its ports and the services it offered to merchants. Again, the rise in the level of prosperity, the potential for consumption, and the increased production in agriculture and other sectors, thanks to the new techniques developed, brought Andalus to an international commercial position that could produce and export what it produced. Within the scope of the research, Andalusia's military, political, economic, and cultural position in the Mediterranean will be analyzed. 
The research is limited to the period from the conquest of al-Andalus to the beginning of the Mulūk al-Tawāif period (2nd-5th/m.7th-11th centuries AH). The period to be analyzed is the historical period of intense political, social, and cultural activity in al-Andalus.