Öğretmenlerin kimlik ve tükenmişlik algıları arasındaki ilişki
The relationship between teachers' perception of identity and burnout
Yazar: NEVİN UÇAR ÇELEBİ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ELİF AYDOĞDU ÖZOĞLU
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Kimlik = Identity ; Mesleki kimlik = Professional identity ; Tükenmişlik = Burnout ; Öğretmen algısı = Teacher perception ; Öğretmenlik = Teaching

Özet:
Amaç: Bu araştırmanın amacı ilkokul ve ortaokullarda görev yapan öğretmenlerin, öğretmen kimliği algıları ile tükenmişlik düzeyini belirlemek ve bunlar arasındaki ilişkiyi incelemektir. Ayrıca öğretmenlerin kimlik ve tükenmişlik algı düzeylerinin cinsiyet, öğretim kademesi, alan, kıdem ve okulun sosyo-ekonomik düzeyi değişkenlerine göre farklılaşıp farklılaşmadığı tespit edilmiştir.  
Yöntem: Bu araştırmada öğretmen kimliği ve tükenmişlik düzeyi arasındaki ilişkinin tespit edilmesi için ilişkisel model kullanılmıştır. Çalışmanın örneklemini Kütahya ilinde görev yapan 405 ilkokul ve ortaokul öğretmeni oluşturmaktadır. Bu araştırmada veriler "Öğretmen Kimliği Ölçeği" ve  "Maslach Tükenmişlik Envanteri-Eğitimci Formu" ile toplanmıştır. Verilerin çözümlenmesinde
betimsel istatistikler, t-Testi, ANOVA ve Pearson korelasyon analizi kullanılmıştır.
Bulgular: Bu araştırmada öğretmenlerin kimlik algılarının mesleki kimlik (X̄=4,163), grup kimliği (X̄=3,779)  ve örgüt kimliği (X̄=3,756)  boyutlarında "katılıyorum" düzeyinde olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca öğretmenlerin duygusal tükenmeyi (X̄=3,374) "ayda bir kez" yaşarken, duyarsızlaşma (X̄=2,075) ve düşük kişisel başarı hissini (X̄=2,452) "yılda birkaç kez" yaşadıkları ortaya çıkmıştır. Bu araştırmada öğretmenlerinin kimlik algılarında cinsiyet ve tükenmişlik düzeylerinde cinsiyet, öğretim kademesi, alan ve kıdem değişkenlerine göre farklılaşmalar tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra öğretmenlerin mesleki kimlik algıları ile duygusal tükenme (r=-,260, p<.01), duyarsızlaşma (r=-,260, p<.01) ve düşük kişisel başarı hissi (r=-,320, p<.01);  grup kimliği algıları ile duygusal tükenme (r=-,222, p<.01), duyarsızlaşma (r=-,202, p<.01) ve düşük kişisel başarı hissi (r=-,224, p<.01); örgüt kimliği algıları ile duygusal tükenme (r=-,269, p<.01), duyarsızlaşma (r=-,169, p<.01) ve düşük kişisel başarı hissi (r=-,249, p<.01) arasında anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir.
Sonuç ve Öneriler: Bu araştırma sonucunda öğretmenlerin kimlik algılarının yüksek olduğu ve düşük düzeyde tükenmişlik yaşadıkları ortaya çıkmıştır. Kadın öğretmenlerin mesleki kimlik algılarının; erkek öğretmenlerin ise örgüt kimliği algılarının yüksek olduğu görülmüştür. Öğretmenlerin tükenmişlikleri bağlamında ise erkek öğretmenlerin daha fazla duyarsızlaşma hissettiği açığa çıkmıştır. Ayrıca ortaokul kademesinde çalışanların ilkokullara ve branş öğretmenlerinin sınıf öğretmenlerine göre fazla duygusal tükenme, duyarsızlaşma ve düşük kişisel başarı hissi yaşadıkları belirlenmiştir. Öğretmenlerin kimlik algılarının artmasının tükenmişliklerini azalttığı ya da kimlik algılarının azalmasının tükenmişliklerini artırdığı sonucu ortaya çıkmıştır. Bu bağlamda araştırmada öğretmen kimliğinin araştırılması, artırılması ve tükenmişliğin azaltılabilmesi bağlamında çeşitli öneriler sunulmuştur.

Abstract:
Purpose: The purpose of this study is to identify the perception of teacher identity of the primary  and secondary school teachers and their burnout levels and also to analyze the relationship between them. Also, it has been identified that whether or not perception of identity and the level of burnout differentiate according to the gender, seniority, branch of the teacher, school degree and the socio-economic level of the schools variables. 
Method: In this study, the relational model was used in order to identify the relationship between the teacher identity and the burnout level. 405 teachers working at the primary and the secondary schools in Kütahya province form the sample of the study. In this study "Maslach Burnout Inventory - Educator Form" and "Teacher's Identity Scale" have been used. The data analyzing has been completed with the help of descriptive statistics, t-Test, ANOVA and the correlational analysis.
           Results: In this study, teachers' perceptions of identity's professional identity (X̄=4,163), group identity (X̄=3,779) and organizational identity (X̄=3,756) dimensions  have been found at "i agree" level.  Also it has been found out that teachers experience emotional exhaustion (X̄=3,374) "once in a month" and they experience depersonalization (X̄=2,075) and reduced personal accomplishment (X̄=2,452) "a few times in a year". In this study it has been detected that  teachers' perception of identity differentiates according to gender and teachers' level of burnout differentiates according to gender, school degree, branch of the teacher and seniority. And also significant relationships have been detected between teachers' perception of professional identity and emotional exhaustion (r=-,260, p<.01), depersonalization (r=-,260, p<.01) and reduced personal accomplishment (r=-,320, p<.01);  perception of group identity and emotional exhaustion (r=-,222, p<.01), depersonalization (r=-,202, p<.01) and reduced personal accomplishment (r=-,224, p<.01); perception of organizational identity and emotional exhaustion (r=-,269, p<.01), depersonalization (r=-,169, p<.01) and reduced personal accomplishment (r=-,249, p<.01).
Conclusion and Suggestions: According to the results of the study, it has been detected that teachers have high level of perception of identity and experience low level of burnout. The professional identity of the female teachers' is seen at a higher level;  male teachers seem to have higher organizational identity. In the context of teachers' burnout, male teachers seem to feel higher depersonalization level. Also it has been found out that secondary school teachers have much more sense of emotional exhaustion, depersonalization and reduced personal accomplishment when compared with primary school teachers. It has been inferred that the increase of teachers' identity decreases burnout or the decrease of teachers' identity increases burnout. In this study within this context various suggestions have been presented to increase, investigate  teacher identity and decrease burnout.

Keywords: Teacher identity, Professional identity, Burnout