Tarihi yapı ve dokular bağlamında Kuzey Ege coğrafyası yerleşimlerinin analizi ve değerlendirilmesi (Ayvalık ve Midilli örneği)
Analysis and evaluation of North Egean settlements in the context of historical buildings and fabric (Ayvalik and Mytilene sample)
Yazar: ASLI NİĞDELİOĞLU ÇAMKAYA
Danışman: PROF. DR. ESTER ETİ AKYÜZ LEVİ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Balıkesir-Ayvalık = Balıkesir-Ayvalık ; Geleneksel konut = Traditional dwelling ; Kuzey Ege bölgesi = North Aegean region

Özet:
Çalışmada Kuzey Ege yerleşimlerinden Ayvalık, Mytilene ve Plomari kentlerinin 
19. yüzyılda inşa edilmiş konut dokusunun karşılaştırmalı olarak analiz edilmesi 
amaçlanmıştır. Söz konusu yerleşimler konumsal yakınlıkları yanı sıra tarihsel 
süreçteki ticari ve kültürel etkileşimleri dolayısıyla benzerlikler yansıtır.
Yerleşimlerdeki yapılaşmanın biçimlenmesinde iklim, bitki örtüsü, yaşayanların 
etnik kökeni, siyasi rejim, ekonomik faaliyetler, yasalar gibi genel faktörler etkili 
olmaktadır. Topoğrafik yapı, ulaşılabilirlik, kentlerde etkin olan kişiler ve kent 
yaşamında olumlu veya olumsuz kırılma yaratan özel etkenler de söz konusu 
şekillenişi belirlemiştir. Tarihsel ve karşılaştırmalı yöntemle ele alınan çalışmada 
literatür taraması yapılarak kentlerin oluşumuna yönelik detaylı bilgiler toplanmış, 
alan araştırmaları ile de kentsel doku ve konut ölçeğinde analizler 
gerçekleştirilmiştir. Yerleşimlerin konut dokusunda ve tek yapı ölçeğinde benzerlik 
ve farklılıklara neden olan etkenler belirlenmiştir.
Mytilene, Plomari, Ayvalık kentlerinde aynı dönemde yapılaşmış, benzer ve farklı 
özellikler gösteren konut yapılarının, malzeme, plan, cephe, strüktürel özellikler ve 
detaylar açısından karşılaştırılması ve yapılaşmaların hangi etkiler altında 
şekillendiğinin belirlenmesi amaçlanmaktadır.
Zeytin kenti niteliği yansıtan üç kıyı kentinin 19. yüzyıl konutlarının 
yerleşimlerdeki kırılmalar dikkate alınarak dönemsel irdelenmesi, aynı dönem ve 
ardıl dönem örneklerinin karşılaştırılması ile değişim ve sürekliliğin saptanması söz 
konusu olmuştur.

Abstract:
In this study, it is aimed to analyze the housing pattern built in the 19th century in 
the cities of Ayvalık, Mytilene and Plomari, which are North Aegean settlements, 
comparatively. The settlements in question reflect similarities due to their spatial 
proximity as well as their commercial and cultural interactions in the historical 
process. General factors such as climate, vegetation, ethnic origin of the inhabitants, 
political regime, economic activities and laws are effective in shaping the 
settlements. Topographic structure, accessibility, people active in cities and special 
factors that create positive or negative breaks in urban life have also determined the 
formation in question. In the study, which is handled with a historical and 
comparative method, detailed information about the formation of cities was collected 
by literature review, and analyzes were carried out at the scale of urban texture and 
housing with field studies. The factors that cause similarities and differences in the 
residential texture of the settlements and in the scale of a single building were 
determined.
It is aimed to compare the housing structures built in the same period in the cities 
of Mytilene, Plomari and Ayvalık, showing similar and different characteristics, in 
terms of materials, plans, facades, structural features and details, and to determine 
under which effects the settlements were shaped.
The periodical examination of the 19th century residences of the three coastal 
cities reflecting the olive city character, taking into account the ruptures in the 
settlements, and the determination of change and continuity by comparing the 
examples from the same period and successive periods were in question.