Kastamonu'dan toplanan diploid (T. monoccoccum ) ve tetraploid (T. dicoccum) kavuzlu buğday köy çeşitlerinin moleküler ve morfolojik tanımlanması
Morphological and molecular characterization of einkorn (T. monoccoccum ) and emmer (T. dicoccum) wheat landraces collected from Kastamonu province
Yazar: FATİH DEMİREL
Danışman: DOÇ. DR. TANER AKAR ; YRD. DOÇ. DR. KAHRAMAN GÜRCAN
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Buğday = Wheat ; Moleküler özellikler = Molecular properties ; Morfolojik özellikler = Morphological properties ; Yabani buğday = Wild emmer

Özet:
Bu çalışmada, ülkemizin önemli gen merkezlerinden birisi olan gernik (T. dicoccum) ve siyez (T. monococcum)?in morfolojik ve moleküler özellikleri incelenmiştir. Kastamonu'dan gelen materyallerin tarla gözlemi sonucu 9'unun tetraploid (T. dicoccum), 14'ünün diploid (T. monococcum) olduğu ve bu genotipler ile yapılmış çalışmada morfolojik özellikler bakımından ortalama: Bitki boyu 21.9 cm, başak uzunluğu 1.9 cm, başaktaki dane sayısı 22.1 adet, başak verimi 0.52 g, bitki verimi 0.64 g, biyolojik verim 1.85 g, hasat indeksi % 34.24, başaklanma süresi 73.18 gün, olgunlaşma süresi 107.2 gün, bin dane ağırlığı 38.4 g, protein oranı % 17.54 olarak saptanmış olup kalitatif özelliklerde ise tüylülük oranının T. dicoccum'larda % 100 iken T. monococcum'larda % 22.2 olarak, mumsuluk oranının T. dicoccum'larda % 88.8 iken T. monococcum'larda % 44.4 olarak belirlenmiştir. ISSR işaretleyicileri kullanılarak moleküler karekterizasyon analizleri gerçekleştirip uygun istatistiksel programla akrabalık ilişkilerinin incelenmesi sonucu 23 Kastamonu popülasyonu ile 9 tescilli çeşidin genotipleri arasında ortalama Dice benzerlik katsayısı 0.553 olarak bulunmuştur. Kullanılan 14 ISSR primeri ile ortalama polimorfik bant sayısı 10.21 olup ortalama polimorfizm oranı ise % 95.42 olduğu hesaplanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Gernik, Siyez, Kavuzlu Buğday, morfolojik ve moleküler tanımlama, polimorfizm,  Islah, ISSR

Abstract:
In this research, einkorn (T. monococcum) and emmer wheat (T. dicoccum) collected from Kastamonu province of Turkey, primary gene center for these two species, were characterized at morphological and molecular level. Based on the morphological data, 9 of them were distinguished as emmer wheat (T. dicoccum) while the other 14 population as einkorn (T. monococcum). Mean for plant height, spike height, grain per spike, spike yield, plant yield, biomass, harvest index, heading time, maturity time, 1000 kernel weight and protein ratio was 21.9 cm, 1.9 cm,  22.1, 0.52 g, 0.64 g, 1.85 g,  34.24 %, 73.18 days, 107.2 days, 38.4 g, 17.54, respectively. In addition to these, variation among some qualitative parameters such as hairiness was 100 % in emmer wheat while 22.2 % for einkorn, and waviness on the spike was 88.8 % for emmer wheat while % 44.4 for einkorn. Moreover, molecular characterization based on ISSR markers showed that mean Dice similarity coefficient among 9 bread and durum wheat cultivars and hulled wheat landraces collected from Kastamonu province was calculated as 0.553. Additionally, mean polymorphic loci for 14 ISSR primers and mean polymorphism rate were 10.21 and 95.42 %, respectively.

Key words: Emmer wheat, einkorn, hulled wheat, morphological and molecular characterization, polymorphism, breeding, ISSR