Türk basınında Kudüs meselesi (1948 –1967)
The issue of Jerusalem in the Turkish press (1948-1967)
Yazar: EDAGÜL DEMİR TURHAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA EDİP ÇELİK
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: Arap-İsrail ilişkileri = Arabian-İsrael relations ; Basın = Press ; Filistin-Kudüs = Palestine-Jerusalem ; Gazeteler = Newspapers ; Kudüs sorunu = Jerusalem problem ; Orta Doğu sorunu = Middle East problem ; Türk basını = Turkish press

Özet:
Ortadoğu coğrafyası gerek jeopolitik gerekse de jeostratejik konumu sebebiyle Batılı devletlerin ilgisini çekmiştir. Özellikle de İsrail açısından önem arz eden bu coğrafya, Kudüs'ü içerisine alan Filistin bölgesi, asırlar boyunca İsrailoğlularının odak noktasını oluşturmuştur. İsrail devletinin temelini oluşturan Yahudi toplumu vaat edilmiş topraklar olarak tanımlanan Kudüs şehrine burada yaşayan Arap halkın varlığını yok sayarak yerleşmeye başlamaları neticesi ile uluslararası gündemi meşgul eden bir mesele olmuştur. Yahudiler, XX. yy'ın sonlarına doğru yoğunlaşan göçler ile Kudüs'e hâkim olmaya çalışmıştır. Bu sürecin ilk adımları 1948 Arap – İsrail savaşı ile yaşanmıştır. Ardından İsrail ile yaşanan savaşlarla Arap devletleri İsrail güçlerine karşı yekvücut olmuşlardır.  Özellikle İngiltere, Filistin'de varolan manda sistemini sonlandıracağını ilan etmesi üzerine konunun Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne taşınmasıyla uluslararası kutuplaşma başlamıştır.

1948–1967 yıllarında İsrail ile Araplar arasında yaşanan savaşlar Türk basınında dikkatle izlenerek dönemin siyasetine uygun olarak gazete manşetlerinde ve makalelerde yer almıştır. Dönemin gazeteleri incelediğinde Kudüs meselesinin ortaya çıkışına geniş yer ayırmış ve Yahudilerin Filistin topraklarında devlet kurmasının sadece İsrail ile Araplar arasında yaşanan bir sorun olmadığını, dünya devletlerinin bu sorunun çıkmasında önemli bir paydası olduğu gerçeği vurgulanmıştır. Türkiye, 1948 ile 1967 yıllarında yaşanan Arap İsrail savaşlarında tarafsız siyaset izlediğini belirtse de Arap devletlerine karşı bir sempati ile yaklaştığını incelenen gazetelerden de görmek mümkündür.

Bu araştırmada, Kudüs meselesinin Türk ulusal basınına yansımaları ve Arap İsrail ilişkileri incelenmeye çalışılmıştır. Ayrıca Batılı devletler ile Türkiye ilişkileri gazete manşetlerinden yola çıkılarak değerlendirilerek bölgedeki etkilerine yer verilmiştir. Basında çıkan metinler ile Kudüs meselesinin Türk dış politikasına kısa ve orta vadede etkileri değerlendirilmiştir. Yahudilerin geçmişte Kudüs'e hâkim olma isteklerin neticesinde, İsrail devletinin kuruluşunun ilan edilmesiyle başlayan sorunların Ortadoğu ve Kudüs coğrafyasına olan etkileri araştırılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Kudüs, Basın, Arap, İsrail, Ortadoğu, Gazete, Savaş

Abstract:
The geography of the Middle East has attracted the attention of Western states due to it's geopolitical and geostrategic position. Especially this geography that is important for Israel, Palestinian territory that includes Jerusalem, It has been the focal point of the Israelites for centuries.. The city of Jerusalem, defined as the promised land of the Jewish community, which forms the basis of the state of Israel. And As a result of the Arab people living here, they started to settle down, ignoring their existence. it has become an issue that occupies the international agenda. Jews, XX. of century tried to dominate Jerusalem towards the end. The first steps of this process took place in the 1948 Arab-Israel war. Then, with the wars with Israel, the Arab states became the body against the Israeli forces. Especially after the UK, declared that it would terminate the mandate system in Palestine, international polarization started when the issue was moved to the United Nations Security Council.would terminate the mandate system in Palestine, international polarization started when the issue was moved to the United Nations Security Council.

The wars Israel and the Arabs between 1948 and 1967 were carefully watched in the Turkish press and appeared in newspaper headlines and articles in accordance with the politics of the period. When the newspapers of the period were examined, it devoted wide space to the emergence of the Jerusalem issue and Jews establishing a state in the Palestinian territory are not only a problem between Israel and the Arabs, the fact that the World states have an important denominator in the emergence of this problem is emphasized. Turkey, which occurred in 1948 and 1967 Arab-Israel war that unbiased politics in states that follow also possible to see in the papers that examined closer sympathy with the Arab states.

In this study, the reflections of the Jerusalem issue to the Turkish national press and the Arab-Israel relations were tried to be examined. Also Turkey relations with western states in the region are also included evaluating the effects starting from newspaper headlines. It was evaluatedin the short and medium term toTurkıshforegein policywith the texts publishedin the press. As a result of the Jews' desire to rule Jerusalem in the past, the effects of the problems that started with the declaration of the establishment of the state of Israel on the high spirituality of Jerusalem were investigated.

Keywords: Jerusalem, Press, Arab, Israel, Middle East, Newspaper, War, Turkish Press