Türkiye'de cumhuriyet döneminde yayıncılık ve kütüphaneciliğin gelişiminde telif hakkı ve derleme yasalarının etkileri
Impacts of copyright and legal deposit laws on the development of publishing and librarianship during the republic era in Turkey
Yazar: BUKET CANDAN
Danışman: PROF. DR. SEKİNE KARAKAŞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management
Dizin: Cumhuriyet Dönemi = Republican Period ; Derleme = Compilation ; Derleme Kanunu = Compilation Law ; Kanunlar = Laws ; Kütüphanecilik = Librarionship ; Telif hakları = Copyrights ; Yayıncılık = Publishing

Özet:
Bu araştırmanın amacı Cumhuriyet'in ilanı sonrası ülkemizde kabul edilen Basma Yazı ve Resimleri Derleme Kanunu ile Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun, geçmişten günümüze yayıncılığın ve kütüphaneciliğin gelişimine etkileri ortaya konarak, aksayan yönleri saptamak ve ülke gerçekleri göz önüne alınarak neler yapılması gerektiği konusunda çözüm yolları üretmektir.Araştırmada ?Türkiye'de Cumhuriyet Döneminde hazırlanarak kabul edilen Basma Yazı ve Resimleri Derleme Kanunu ile Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ilk zamanlar yayıncılık ve kütüphaneciliğin gelişiminde büyük rol oynamalarına rağmen, günümüzde yaşanan değişime ayak uyduramamaları nedeniyle bugünkü ihtiyaçlara cevap verememektedirler.? hipotezi sınanmıştır.Tarihi yöntem ve betimleme yöntemi kullanılan araştırmada, veriler belgesel tarama, görüşme ve anket teknikleri kullanılarak toplanmış; ilk aşamada, telif hakkı ve derleme kavramları ayrı ayrı incelenmiş; daha sonra telif hakkı ve derlemenin dünyadaki ve ülkemizdeki tarihsel gelişimi, dünü ve bugünüyle kronolojik perspektifte verilmiştir.Konu ile ilgili olarak Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü, Kültür ve Turizm Bakanlığı Telif Hakları ve Sinema Genel Müdürlüğü, Milli Kütüphane, Beyazıt Devlet Kütüphanesi, İstanbul Üniversitesi Merkez Kütüphanesi, TBMM Kütüphanesi ve ankete katılan diğer kütüphanelerin yetkilileri ile eski ve yeni Basma Yazı ve Resimleri Derleme Müdürleri, İngiltere'de The British Library, Legal Deposit Office ve Newspaper Legal Deposit Office yetkilileri ve ayrıca on beş yayıncı, yedi matbaacı ve yedi yayıncı/matbaacı ile yapılandırılmamış görüşmeler yapılmıştır.Araştırmada ayrıca derleme ve telif hakkı yasalarının yayıncılığa ve kütüphaneciliğe etkilerini kurumsal bazda saptamak ve bu konuda hem yayıncı ve matbaacıların hem de kütüphane personelinin bakış açısıyla varolan durumu ortaya koymak, çalışmaları sırasında karşılaştıkları sorunları belirlemek ve yayıncı/matbaacı ve kütüphane personelinin sorunların çözümüne yönelik görüş ve önerilerini alabilmek amacıyla ?betimleme yöntemi? kullanılarak ? üç yüz yayıncı/matbaacı ve iki yüz altmış beş kütüphane personeline ayrı ayrı hazırlanarak? gerçekleştirilen anket çalışmalarına yönelik bulgular ve bu bulguların analizi yer almaktadır.Yapılan araştırmadan elde edilen bulgular ışığında hipotezimiz kanıtlanmış ve sorunun çözümüne yönelik öneriler getirilmiştir.

Abstract:
The purposes of this research are to identify the defective parts and produce formula for the actions to be taken considering the country's realites via setting forth impacts of Law of Legal Deposit for Printed Scripts and Drawings together with Law of Intellectual Property Rights, which became a law after the proclamation of the republic in our country, on the development of publishing and librarianship from past to present.Hypothesis arguing ?Despite the fact that Law of Legal Deposit for Printed Scripts and Drawings and Law of Intellectual Property Rights which were prepared and became a law during the Republic Era in Turkey had played an significant role on the development of publishing and librarianship in the earlier stages, these laws are not satisfying the existing requirements due to lagging behind the alteration in our days.? is tested in this research.Datas were obtained via using documentary research, interview and questionnaire techniques; terms of copyright and legal deposit were analysed separately in the first stage; thereafter historical development, past and existence of copyright and legal deposit in the world and in our country is supplied within chronological perspective in this research which used historical method and descriptive method.Hereupon, unconfigured interviews were actualized with Culture and Tourism Ministry General Directorate of Libraries and Publications, Culture and Tourism Ministry General Directorate of Copyrights and Cinema, National Library, Beyazıt State Library, İstanbul University Central Library, TGNA Library and the authorities of other libraries that joined in the questionnaire together with former and new directors of Printed Scripts and Drawings, the authorities of The British Library, Legal Deposit Office and Newspaper Legal Deposit Office in Great Britain, plus fifteen publisher, seven typographer and seven publisher/typographer.Also, questionnaire studies oriented findings and the analysis of these findings take part in this research. These questionnaire studies were realized by using descriptive method ? prepared separately for three hundred publisher/typographer and two hundred sixty-five library staff - for the purposes of identifying the impacts of legal deposit and copyright laws on publishing and librarianship in institutional base, putting forward the existing case from a different viewpoint of publishers, typographers and library staffs in this respect, determining the problems they faced in due course of working and taking the opinions and proposals of publishers/typographers and library staffs towards the solutions for their problems.Our hypothesis is verified in the light of findings obtained from the research and proposals for the solution of the problem are brought forward.