Türkiye'de sıtma hastalığı ile mücadele faaliyetleri (1925-1950)
Malaria struggle activities in Turkey (1925-1950)
Yazar: EBRU AŞKIN ESGİBAY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SÜLEYMAN TEKİR
Sinop Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sağlık Yönetimi = Healtcare Management ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Bulaşıcı hastalık kontrolü = Communicable diseases control ; Bulaşıcı hastalıklar = Communicable diseases ; Sağlık politikası = Health policy ; Sıtma = Malaria ; TBMM = Turkish Grand National Assembly

Özet:
Cumhuriyet'in ilan edilmesiyle birlikte Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nde
birtakım çalışmalar öncelenmiştir. Öncelenen çalışmalar içerisinde önemli bir yer teşkil
eden alanlardan bir tanesi de sağlıkla ilgili yapılanlardır. Çünkü Millî Mücadele
döneminde savaş sebebiyle verilen kayıplar kadar salgın hastalıklardan da binlerce insan
hayatını kaybetmişti. Bu durum ülke nüfusunda azalmaya sebep olduğundan ilk etapta
salgın hastalıklarla mücadelenin yasal bir zemine oturtulması için gerekli kanun ve
düzenlemeler TBMM eliyle yapılmıştır. Bu hastalıkların başında da sıtma gelmektedir.
Daha çok bataklık bölgelerde yaygın olan bu salgın hastalık ölümlere sebep olmuş ve
ülkenin nüfus oranını düşürmüştür. Bu soruna çare bulmak adına uzmanlar toplanarak
hastalığın nasıl engellenebileceğine dair çalışmalar yapmışlar ve bu doğrultuda önlemler
almaya başlamışlardır. Sıtmanın tedavisi için gerekli olan kinin yurtdışından getirtilerek
fakir halka bedavaya dağıtılıp tedaviye başlanmış; hastalığın sebep olduğu bataklıklar
için kurutma çalışmaları yapılmıştır. Sıtma ile mücadele çalışmaları, ülkenin yeni
kurulmuş olması, nüfusa olan ihtiyacı üreten toplum ve toplumun hayat kalitesi için çok
önemli olduğundan yeni hükümet çalışmalarıyla sağlık alanında büyük adımlar atarak
ülkenin sağlık durumunu düzenlemiştir.
Bu çalışma iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde sıtma hastalığı ve diğer
bulaşıcı hastalıklarla mücadele, sağlık politikaları ve bunların alt yapısı olan kanun ve
tüzükler incelenerek Türkiye Cumhuriyeti'nin bu alana dair faaliyetleri ele alınmıştır.
İkinci bölümde ise Türkiye Cumhuriyeti'nin sıtmaya karşı almış olduğu önlemler ve
hastalıkla mücadeleler arşiv belgelerinden elde edilen bulgular ortaya konularak
değerlendirilmiştir.
ANAHTAR KELİMELER
Türkiye, sıtma, kinin, malarya, bataklık, salgın hastalık

Abstract:
With the proclamation of the Republic, some activities were prioritised in the
State of the Republic of Turkey. An especially important one among these was the
activities about health. In addition to the losses incurred during the War of
Independence, thousands of people died due to epidemics. Since this situation resulted
in a decrease in the population of the country, necessary laws and regulations were
established by the TBMM (Grand National Assembly of Turkey) in order to place the
struggle against epidemics on a legal basis at the first stage. Malaria was the leading
among the epidemics. This disease that was more widespread in swampy regions led to
deaths and reduced the population of the country. In order to find a solution to this
problem, experts gathered, carried out studies on how to prevent the disease and started
to take precautions accordingly. The quinine needed for the treatment of malaria was
brought from abroad and distributed to poor people free of charge; drying operations
were carried out for swamps and marshes, which caused the disease. As the state was
newly established, the fight against malaria was very important for the producing
society that needed population and for its life quality; therefore, the new government
took great steps in the field of health and improved the health situation of the country.
This study consists of two parts. The first part examines the fight against malaria
and other epidemics, health policies and their legal infrastructure, and the Republic of
Turkey's activities in this field. The second part addresses the precautions taken and the
struggles made by the Republic of Turkey against malaria in light of the information
obtained from archival documents.
KEYWORDS
Turkey, malaria, quinine, swamp, epidemic