Kosova'da okutulan yurttaşlık eğitimi dersi 6., 7., 8. ve 9. sınıflar ders kitaplarının program, içerik ve kapsam yönünden incelenmesi
An examination of 6th, 7th, 8th and 9th grade citizenship education course textbooks instructed in Kosovo in terms of syllabus, content, scope
Yazar: SUMERAY CENOLARİ
Danışman: DOÇ. DR. CEVAT ÖZYURT
Balıkesir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Eğitim programları = Education programs ; Kitaplar = Books ; Kosova = Kosovo ; Program değerlendirme = Program evaluation ; Vatandaşlık = Citizenship ; Vatandaşlık eğitimi = Citizenship education

Özet:
Bu çalışmada, Kosova'da ilköğretim ikinci kademede 2002 yılından itibaren okutulmaya başlanan 6., 7., 8. ve 9. sınıflar Yurttaşlık Eğitimi ders kitaplarının yurttaşlık eğitimi/siyasal sosyalleşme boyutu incelenmiş; kitapların içeriğinin EBTB'nın hedefleri ve Yurttaşlık Eğitimi Öğretim Programı'nın hedefleri doğrultusunda, karşılaştırılmalı olarak, değerlendirilmiştir.Çalışmada, 2002 yılında Kosova'da yeni eğitim sisteminin kurulmasıyla birlikte oluşturulan Yurttaşlık Eğitimi Öğretim Programı'nın değerlendirilmesi amaçlanmıştır. İlköğretim 6., 7., 8. ve 9. sınıfların ders kitaplarındaki konular ?vatandaşlık?, ?insan hakları?, ?devlet?, ?demokrasi?, ?barış ve hoşgörü?, ?dünya bilinci ve dünya mirası?, ?çokkültürlülük?, ?ekonomik hayat? ve ?çevre bilinci? olmak üzere dokuz boyutta incelenmiştir. Ders kitaplarında yer alan konuların bireyler/öğrenciler üzerinde bilişsel ve duyuşsal anlamda ne tür etkiler bırakabileceği tespit edilmeye çalışılmıştır.Çalışma sonucunda, Yurttaşlık Eğitimi ders kitaplarının küreselleşen dünyanın gereksinimlerini karşılayacak bir bilinç kazandırma içeriğine sahip olduğu ve ?devletin birey için varlığı? ilkesine yapılan vurgularla liberal demokratik bir içeriğe sahip olduğu görülmüştür. Bireylere liberal/demokratik vatandaşlık değerleri ile dünya vatandaşlık değerlerinin aktarılmaya/aşılanmaya çalışıldığı tespit edilmiştir. EBTB'nin haklarını bilen ve kullanan ?aktif/etkin yurttaşlar yetiştirilmesi? amaçlarıyla ders kitaplarında işlenen ?insan hakları?, ?devlet?, ?demokrasi?, ?ekonomik hayat? ve ?çevre bilinci? konularıyla uyumlu olduğu görülmüştür. Vatandaşlık konusunda ders kitaplarının öğrencilerde evrensel değerlerin gelişmesine hizmet ettiği görülmekte; ancak ders kitaplarının siyasal değişim ve gelişmelere göre yenilenmemesinin, bireylerde ulusal değerleri geliştirme hedefinde yetersiz kaldığı tespit edilmiştir. Bu yüzden ders kitaplarının bu değişim ve gelişmelere göre güncel olması gerekmektedir. Çokkültürlülük konularının teorik düzeyde kaldığı, somut düzeyde Kosova'da yaşayan farklı kültürlerle ilgili bilgilere yer verilmediği görülmektedir. Ders kitaplarında ülke içinde yaşayan farklı kültürlerle ilgili somut düzeyde bilgiler verilmesi, öğrencilerin ülke içinde yaşayan farklı kültürlerin özellikleri hakkında bilinçlenmelerine yol açacaktır. Ders kitaplarında yer alan ?barış ve hoşgörü?, ?dünya bilinci ve dünya mirası? konularının ise EBTB'nin hedefleriyle uyumlu olmadığı tespit edilmiştir. Ders kitaplarında bu konulara çok fazla yer verilmediği, öğrencilere doğal ve kültürel eserlerin korunmasıyla ilgili ulusal ve evrensel değerleri kazandırmada ders kitaplarının yetersiz kaldığı tespit edilmiştir. Ders kitaplarında ?dünya bilinci ve dünya mirası? konularına daha fazla yer verilmesi, bireylerde hem ulusal hem de evrensel bağlamda doğal eserlerin ve kültürel eserlerin korunmasıyla ilgili bilincin geliştirilmesine yol açacaktır.Anahtar Kelimeler: Yurttaşlık Eğitimi Öğretimi, Siyasal Sosyalleşme, Yurttaşlık Eğitimi Öğretim Programı, Değerler Eğitimi, Kosova'da Yurttaşlık Eğitimi.

Abstract:
The civics/political nationalization aspect of the civics coursebooks for the 6th, 7th, 8th, and 9th grades that have been put in use in upper primary classes in Kosovo since 2002 has been analysed in this study. The contents of the coursebooks have been studied in relation to the goals of Education Science and Technology Ministry and civics teaching syllabus.The aim of the study has been to analyse the civics teaching syllabus that was developed in 2002 in Kosovo with regard to the new education system. The topics/subjects of the books have been studied in nine different dimensions such as: civic, human rights, common wealth, democracy, peace and tolerance, the world consciousness and world heritage, multiculturalism, economic life, and environment consciousness. It has been worked on the effects of the topics in the books to pupils in cognitive and affective aspect.In conclusion, it has been found that the civics teaching coursebooks have contents that generate the consciousness responding to the needs of globalization, and that they have liberal democratic contents that emphasize the principle ?the commonwealth for people?. It has been stated that the coursebooks are aimed at transferring/instilling the liberal democratic civic values and universal civic values to people. The goals of Education Science and Technology Ministry related to growing active citizens who know and use their own rights have been observed to be consistent with the topics about human rights, commonwealth, democracy, economic life, and environment consciousness in the books. The coursebooks have been found effective in developing universal values regarding the civics, whereas, it has been found that they fall short in developing national values due to the fact that they are not up to date in accordance with political changes and developments. Therefore, the coursebooks should be kept up to date according to these changes and developments. It has been identified that multiculturalism subjects are left in theories only and that no information has been given about the various cultures in Kosovo. Giving concrete information about the various cultures in the country would lead to pupils` gaining consciousness about the features of the various cultures in the country. On the other hand, the topics on peace and tolerance, world consciousness and world heritage in the coursebooks have been found to be inconsistent with the goals of Education Science and Technology Ministry. There has been little mention of these subjects in the books so that they have been determined insufficient in developing national and universal values related to conserving natural and cultural works. A larger scope of the topics on world consciousness and world heritage would result in the development of consciousness related to conserving natural and cultural works in national and universal contexts.Key Words: Civics Teaching, Political Nationalization, the Syllabus of Civics Teaching, Values teaching, Civics Teaching in Kosovo.