Türkiye'nin yaş sebze ve meyve ihracatı ile döviz kuru arasındaki nedensellik ilişkisi
The causality relationship between fresh fruit and vegetable exports of Turkey and the exchange rate
Yazar: FATİH CAN KELEK
Danışman: DOÇ. DR. CEM KARTAL
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası Ticaret ve İşletmecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Birim kök testleri = Unit root tests ; Döviz kuru = Exchange rate ; Ekonometrik analiz = Econometric analysis ; Granger Nedensellik Testi = Granger Causality Test ; Meyveler = Fruits ; Nedensellik = Causality ; Sebzeler = Vegetables ; TodaYamamoto Nedensellik Analizi = TodaYamamoto Causality Analysis ; Yaş ürünler = Fresh products ; İhracat = Export

Özet:
Uluslararası ticarette döviz, ödeme aracı olarak yabancı ülke parasını tanımlamakla beraber makroekonomik değişkenler ve cari hesaplar olarak ele alındığında açık ekonomilerde fiyat açısından büyük önem arz etmektedir. Türkiye'nin dış ödemeler bilançosundaki ihracat kalemlerinden birisi olan tarım ihracatı genel ihracat değerleri bazında önemli bir paya sahip olmaktadır. Lojistik, elleçleme, paketleme gibi yan sektörlere de istihdam sağlayan tarım ihracatlarının içerisinde yaş meyve ve sebze ihracat kalemi yılın dört mevsiminde de düzenli olarak döviz girdisi sağlayan tarım ihracatlarının en önemli alt kalemlerinden birisi olduğu görülmektedir. Çalışmanın amacı, Türkiye'nin yaş meyve ve sebze ihracat değerleri ile döviz kuru arasındaki ilişkinin Toda-Yamamoto yöntemi ile değişkenler arasındaki ilişkilerin nedensellik ilkesine göre istatiksel analizlerin sonucunda birbirlerinin nedeni olup olmadığını ortaya koymaktır. Yapılan araştırmada Türkiye'nin yaş meyve ve sebze ihracat rakamları ve döviz kuru değerleri yıllık olarak incelenmiş olup 1990-2020 dönemi verileri dikkate alınmıştır. Zaman serilerinde durağanlık şartı aranmayan Toda-Yamamoto testi sonuçlarına göre her iki değişkenin de olasılık değerleri incelendiğinde dolar kuru değişkeninin Türkiye'nin yaş sebze ve meyve ihracat değerlerine doğru tek yönlü nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. Bu durumda Türkiye'nin yaş meyve ve sebze ihracat değerleri ile döviz kuru arasında nedensellik ilişkisinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Makroekonomik göstergelerden birisi olan döviz kurunun birçok değişkene etki edebilecek kadar çok güçlü bir değişken olduğunu söyleyebilmek mümkün olmuştur.
Anahtar Kelimeler: Döviz Kuru, Nedensellik Analizi, Yaş Meyve ve Sebze İhracatı

Abstract:
Foreign exchange in international trade, both defines foreign country money as a means of payment and, when handled as macroeconomic variables and current accounts, is of great importance in terms of price in open economies. In this context, Turkey uses the exchange rate to perform foreign trade transactions such as imports and exports. Agricultural exports, one of the export items in balance of international payments of Turkey, have an important share in terms of general export values. It is seen that fresh fruit and vegetable export item inside of agricultural exports that also provide employment to sub-sectors such as logistics, handling and packaging, is one of the most important sub-items of agricultural exports which regularly provide foreign exchange inflows in all four seasons of the year. The aim of the study is to reveal whether the relations between the effect of Turkey's fresh fruit and vegetable export values on the exchange rate, Toda-Yamamoto method and the variables are the cause of each other according to the causality principle and as a result of statistical analyzes. In the research, Turkey's fresh fruit and vegetable export figures and exchange rate values were examined annually, and the 1990-2020 period data were taken into account. According to the results of the Toda-Yamamoto test, which does not require stationarity in the time series, when the probability values of both variables are examined, a one-way causality relationship between the dollar exchange rate variable and Turkey's fresh fruit and vegetable export values has been determined. 
Key words: Causality Analysis, Exchange Rate, Fresh Fruit and Vegetable Exports