Sınıf çalışmalarında deneyim ve öznelliği incelemeye yönelik bir yaklaşım ve model önerisi
A proposal for an approach and a model for analysing experience and subjectivity in class studies
Yazar: ENVER BARAN GÜRSEL
Danışman: DOÇ. DR. BETÜL URHAN ; PROF. DR. MEHMET RAŞİT TÜKEL
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi Ana Bilim Dalı / Sosyal Politika Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Bilinçdışı = Unconscious ; Deneyim = Experience ; Sınıf bilinci = Class consciousness ; Öznellik = Subjectivity ; İşçi hareketleri = Workers movements ; İşçi sınıfı = Working class

Özet:
İşçi sınıfının öznelliği çeşitli boyutlarıyla farklı disiplinlerden yaklaşım ve çalışmaların konusu olmuştur. Bununla birlikte, işçi sınıfının öznelliğinin bilinçdışı ve bilinçli boyutlarının, birlikte, daha bütünlüklü bir şekilde ve farklı bağlamlar için geçerli olabilecek bir yaklaşımla ele alınmasının da hâlâ bir ihtiyaç olduğu söylenebilir. Bu çalışmada işçi sınıfının öznelliğinin, nesnellikle ilişkisi içinde incelenebilmesi için bir yaklaşım ve model önerisi sunulmaktadır. Sınıf, bir ilişki ve süreç olarak kavramsallaştırılırken merkeze yerleştirilen sınıf deneyimi kavramının, işçi sınıfının öznelliğine daha yakından bakmak için bir imkân sunduğu düşünülebilir. Sınıf deneyimi, işçilerin sınıf oluşum ve bozuşum sürecinde öznel olarak ele alıp işlediği temel malzemedir ve belirlenme ve belirleme olarak ikili bir niteliğe sahiptir. Sınıf bilinci, sınıf deneyiminin, işçilerin hayatlarını ve toplumsal ilişkileri belirlemeye yönelen boyutuna ilişkin bir kavrayış olarak düşünülebilir. Öte yandan habitus yaklaşımıyla da sınıf deneyiminin, belirleyici olduğu durumlarda bile ne şekilde belirlenmiş olduğu anlatılmaktadır. Sınıfın bilinçdışı, sınıf oluşum ve bozuşum sürecinin bilinçdışı boyutlarına gönderme yapar ve nesnellik tarafından belirlense ve öznelliği belirlese de bunların ne şekilde gerçekleştiği, sınıf sürecinin farklı aşamalarına göre değişir. Bu çalışmada önerilen Sınıfın Özdeşleşme Aşamaları Modeli'ne göre işçilerin sınıf sürecinde ürettiği sınıf deneyimi ifadeleri, dayandıkları kaygı ve özdeşleşmelere göre dört aşamada sınıflandırabilir. Bu bağlamda Sınıfın Narsisistik, İkircikli, Uygar ve Sembolik-Etik Aşamaları tartışılmaktadır. Bu aşamalara denk düşen sınıf deneyimi ifadelerinin ise bireysel ve toplumsal faktörlerin üç türden etkisiyle oluşuyor olabileceği öne sürülecektir: İdeolojik Etki, Kurumsal Etki, Hafıza Etkisi. Çalışmada, Sınıfın Bilinçdışı Yaklaşımı temelinde oluşturulan model çerçevesinde 15-16 Haziran İşçi Direnişi'ne dair bir inceleme yapılmaktadır. Bu incelemede, direniş esnasında üretilen sınıf deneyimi ifadelerinin (düşünceler, duygular, ilişkiler, sloganlar, eylemler, politikalar, vb.) sınıf sürecinin hangi aşamalarına denk düşüyor olabileceğinin yorumlanması ve bu yorumlama yoluyla direnişe dair bir özdeşleşme tablosu sunulmasını amaçlanmaktadır.

Abstract:
The subjectivity of the working class with its various dimensions has been the subject of approaches and studies from different disciplines. However, it may be stated that there is still a need to address the unconscious and conscious dimensions of the subjectivity of the working class together, in a more integrated way and with an approach that may be valid for different contexts. In this study, an approach and a model to examine the subjectivity of the working class in relation to objectivity is going to be proposed. While class is conceptualized as a relation and a process, it can be thought that the concept of class experience placed at the center offers an opportunity to take a closer look at the subjectivity of the working class. Class experience is the basic material that workers handle and process subjectively in the process of class formation and deformation, and it has a dual character as determining and being determined. Class consciousness may be taken as a conception of the dimension of class experience that tends to determine workers' lives and social relations. On the other hand, with the habitus approach, it is explained how the class experience is determined even when it is determining. The class unconscious refers to the unconscious dimensions of the process of class formation and deformation, and although it is determined by objectivity and determines subjectivity, the way in which this occur varies according to the different stages of the class process. According to the Identification Stages of the Class Model proposed in this study the expressions of class experience produced by the workers in the class process can be classified into four stages according to anxieties and identifications. In this context, the Narcissistic, Ambivalant, Civilized and Symbolic-Ethical Stages of Class are discussed. It will be argued that the expressions of class experience corresponding to these stages may be formed by the effects of three types of individual and social factors: Ideological Effect, Institutional Effect, Memory Effect. In this study, an analyis of the Workers' Resistance on June 15-16 is done using the framework of the model created on the basis of the Class Unconscious Approach. In this study, it is aimed to be interpreted which stages of the class process the expressions of class experience (thoughts, feelings, relationships, slogans, actions, policies, etc.) produced during the resistance may correspond to, and to present an identification picture of the resistance through this interpretation.