Türkiye'de çay yetiştiriciliği ve çay sanayii
Tea cultivation and industry in the Turkey
Yazar: KEMAL ÇİMEN
Danışman: DOÇ. DR. ORHAN GÜRBÜZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Organik tarım = Organic farming ; Çay = Tea ; Çay sektörü = Tea sector ; Üretim = Production

Özet:
"Türkiye'de Çay Yetiştiriciliği ve Çay Sanayii" ismini taşıyan ve beş bölümden oluşan bu tezin ilk bölümünde, Botanik bilimindeki adı Camellia sinensis olan çay bitkisinin genel özellikleri, yetiştiği ortamın coğrafi şartları ve Türkiye'deki coğrafi şartları sunulmuştur. Türkiye'de çay tarımı, Gürcistan sınırından başlayarak Ordu ilinin Fatsa ilçesine kadar olan kıyı kuşağında ve nemliliğin hâkim olduğu iç kesimlerde yapılmaktadır. Burası dünyada çay yetiştiriciliği yapılan alanlar içerisinde enlem bakımından en üst bölgeler arasında yer almaktadır. Tezin ikinci bölümünde organik çay tarımı, avantajları ve dezavantajlarından bahsedilmiştir. Yeni bir tarımsal faaliyet olan organik çay tarımı hususunda Doğu Karadeniz bölümü son derece uygun bir iklime sahiptir. Türkiye'de organik çay tarımı daha çok denizden yüksek kesimlerde ve iç kesimlerde yapılmaktadır. Üçüncü bölümde dünyada ve Türkiye'de uygulanmakta olan çay işleme yöntemleri, çay sanayinin gelişimi, çay sanayinin oluşturduğu sosyo-ekonomik etkilere ve sektörün sorunları gibi konu başlıklarına değinilmiştir. Sektörde 277 fabrika ve atölye hammaddeye yakınlık esas alınarak kurulmuştur. Bölgede çay sanayinin gelişmesiyle yapılaşma da değişime uğramıştır. Bu durum ise şehirlerin coğrafi görünümünün değişmesine neden olmuştur. Çay yetiştiriciliği, Doğu Karadeniz Bölgesi'nin ekonomisinde ve özellikle Rize ilinde iktisadî anlamda önemli bir tarımsal faaliyettir. Ayrıca bu ekonomik faaliyet, bölgedeki nüfusun istihdamının sağlanması açısından da önemlidir. Dördüncü bölümde Türkiye'deki çay tarımı ve çay sanayinin dünyadaki yeri incelenmiştir. 2013 yılında Türkiye, çay tarım alanlarının genişliği bakımından dünyada üretici ülkeler sıralamasında sekizinci, kuru çay üretimi sıralamasında beşinci, yıllık kişi başına tüketim bakımından ise birinci sırada yer almaktadır. Beşinci ve son bölümde ise Türkiye'de çay tarımı ve sanayisiyle ilgili genel değerlendirmeler yapılmış ve sorunlara yönelik çözümler önerilmiştir.


Anahtar Kelimeler: Türkiye'de çay, Organik çay, Çay sanayii, Üretim

Abstract:
This thesis is made of five chapters. In the first chapter, general properties of the tea plant, "Camellia sinensis" in botanical science, geographic conditions and in the Turkey geographic conditions in which it is grown have been presented. The land extending from the borders of Georgia to the Arakli of Trabzon is considered to be highly suitable for tea plantation. This is also known to be one of the highest lands in the world for tea production. The second chapter includes organic tea agriculture and its advantages and disadvantages. As a new agricultural activity, the organic tea agriculture highly suits to land in the eastern. Organic tea cultivation in Turkey is more carried out in inner higher lands. The third chapter explains the tea activity management practiced widely in the World and Turkey, the development of tea industry, the socio-economic conditions created by the tea industry and subjects like sector oriented limitations. There are almost 227 factories in the sector. And this condition has led to geographical changes of the cities. Tea agriculture is an important agriculture for Eastern Black Sea economy and specifically in the city of Rize it plays a key role for employment. In the fourth chapter, the status of Turkey for tea agriculture and industry in the World is investigated. Turkey is ranked the fifth in the world dry tea production and the first in the consumption per capita per year. In the fifth chapter, general conclusions concerning tea cultivation and industry are discussed and solution for the specified problems are proposed.




Key Words: Tea in the Turkey, Organic tea, Tea industry, Production