Mevsimlik tarım işçilerinin ortaokul çağındaki çocuklarının eğitim sorunlarının sosyolojik olarak incelenmesi
Researching educational problems of seasonal agricultural workers' secondary school children sociologically
Yazar: GÖNÜL TABCU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MURAT ŞAKİR CEYHAN
Adıyaman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Eğitim = Education ; Eğitim sorunları = Education problems ; Eğitim sosyolojisi = Education sociology ; Mevsimlik işler = Seasonal works ; Sosyolojik analiz = Sociological analysis ; Tarım = Agriculture ; Tarım işçileri = Agricultural workers ; Çocuklar = Children ; İşçiler = Workers

Özet:
Mevsimlik tarım işçiliği, Türkiye'de özellikle Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde kırsal kesimde yaşayan topraksız ailelerin ya da şehirlerde ikamet eden sosyo-ekonomik düzeyi düşük ailelerin geçim kaynağı olarak tercih ettiği çalışma biçimlerinden birisidir. Araştırma alanımız olan Adıyaman ilinde de özellikle belli çevrelerde yaşayan ailelerin mevsimlik tarım işçiliği yaptıkları ve çalışma dönemlerinde çocukları ile birlikte göç ettikleri bilinmektedir. Araştırmamızın amacı mevsimlik tarım işçiliğinin ortaokul çağındaki çocukların başta eğitimleri olmak üzere fiziksel, ruhsal ve sosyal gelişimleri üzerindeki etkisini ortaya koymaktır. 
Adıyaman'da birçok mevsimlik tarım işçisi aile yaşamakta ve bu ailelerin yoğun olarak yaşadığı yerlerde mevsimlik işler döneminde çocukların eğitimi aksamaktadır. Çünkü mevsimlik tarım işlerinin önemli bir bölümü okulların açık olduğu sonbahar ve ilkbahar dönemlerine rastlamaktadır. Buna rağmen, bu durum bilimsel bir araştırmaya konu olmamıştır. Adıyaman İl Milli Eğitim Müdürlüğü ile yapılan görüşme sonucunda yetkililerce yapılan açıklamada, bazı okullarda aileleri ile birlikte mevsimlik tarım işlerinde çalışmak amacıyla il dışına göç eden öğrencilerin bulunduğu; ancak bunların durumu ile ilgili ellerinde herhangi bir çalışma veya istatistiksel veri bulunmadığı ifade edilmiştir. İl Milli Eğitim Müdürlüğünün yönlendirmesi ve Adıyaman merkezde bulunan bütün ortaokulların idari birimleri ile yapılan görüşmeler sonucunda mevsimlik tarım işçiliğinin okulun eğitim öğretim ortamını etkileme açısından belli okullarda yoğunluk kazandığı tespit edilmiştir. Bu doğrultuda Adıyaman Merkez Osman Gazi Ortaokulu, Orhan Gazi Ortaokulu, 23 Nisan Ortaokulu, Zeynep Turgut Ortaokulu, Malazgirt Ortaokulu ve Mimar Sinan Ortaokulu araştırmamızın çalışma alanı olarak seçilmiştir.
Çalışmamızda 600 öğrenciye anket ve 60 öğretmene de değerlendirme ölçeği uygulanmıştır. Veriler SPSS programıyla tablolaştırılarak yorumlanmıştır. Araştırmamızda mevsimlik tarım işçisi ortaokul öğrencilerinin kendileri ve aile bireyleri, genel olarak aile yapıları hakkında sorular sorularak mevsimlik tarım işçisi aile profili ortaya konmaya çalışılmıştır. Öğrencilere mevsimlik tarım işçiliğiyle ilgili yöneltilen sorularla işçiliğin her aşamada ne şekilde gerçekleştiği, işçilerin çalışma ve yaşam koşulları ile öğrencilerin bu çalışma biçimine nasıl baktıkları sorgulanmıştır. Ayrıca bu öğrencilerin okul hayatları, başarıları, arkadaşlık ilişkileri ve gelecekleriyle ilgili bilgi edinmek için öğretmenlere uygulanan değerlendirme ölçeği sonuçları kullanılmıştır.  
Mevcut araştırma, temelde betimsel bir çalışma olduğundan betimsel istatistikler (descriptive statistics) kullanılmıştır. 600 öğrenciye uygulanan anket sonuçları sıklık ve yüzde oranları tablolaştırılarak yorumlanmıştır. Öğretmenlere 21 soruluk bir değerlendirme ölçeği uygulanmıştır. Likert Tipi dereceleme esasına göre düzenlenmiş bu sorularda, öğretmenler her bir soru için "Hiç, Nadiren, Bazen, Sık Sık, Her zaman" seçeneklerinden birini işaretlemişlerdir.
Araştırma sonucunda elde edilen bulgular, mevsimlik tarım işçiliğinin genellikle kalabalık ve sosyal güvencesi olmayan aileler tarafından seçildiğini ortaya koymuştur. Bu ailelerde ortaokul çağındaki çocukların da genellikle yaz tatillerinde ve kimi zaman da okulun açık bulunduğu dönemlerde mevsimlik tarım işlerinde çalıştıkları ve bu durumun da okul başarılarını olumsuz etkilediği görülmüştür. 


Anahtar Kelimeler: Mevsimlik Tarım İşçiliği, Çalışan Çocuklar, Ortaokul Öğrencileri, Eğitimde başarı.

Abstract:
Seasonal agricultural workship is one of the work style prefered as a source of income by the landless families living especially in the countryside of the South Eastern Anatolian Region and  the families having a low socio-economic level in the cities in Turkey. It is known that some families living in the certain areas of Adıyaman which is our research field  work in the seasonal agricultural works and immigrate with their children on the work seasons. The aim of this study is to reveal the effects of the seasonal agricultural workship firstly on the education of the secondary school children and on their physical, psychological and social developments. 
A lot of families working as seasonal agricultural workers live in Adıyaman and the education of these families' children is hindered on the time of the seasonal agricultural works. Because a great deal of seasonal agricultural works come across in autumn and spring when the school is open. As a result of the interview done with Adıyaman Directorate of National Education, it is stated by the authorities that there are students migrating to other cities with their families for seasonal agricultural works in some schools ; however, they do not have any scientific study or statistical data about these students' conditions.  As a result of  the guidance of Adıyaman Directorate of National Education and after getting information from all the secondary  schools' managements in Adıyaman Osman Gazi Secondary School, Orhan Gazi Secondary School, 23 Nisan Secondary School, Zeynep Turgut Secondary School, Malazgirt Secondary School and Mimar Sinan Secondary School were chosen as our studying field.

Our questionnaire was conducted on 600 students and  an evaluation scale was conducted on 60 teachers. Our research tries to reveal the profile of the seasonal agricultural workers families by the questions directed to the students about their families' members and themselves. Thanks to the questions directed to the students, how the process of the seasonal agricultural workship is carried out, the workers' life and working conditions and the viewpoints of the students about this working style were examined. Additionally, the result of the evaluation scale contected on the teachers of these students was used in order to get information about these students' school life, their success, friendship relations and future. 
Since  this research is basically descriptive, descriptive statistics were used. The results of the questionnaire conducted on the students were interpreted with the tables showing the frequency and percentage rate. An evaluation scale consisting of 21 questions  was also conducted on 60 teachers. Teachers choose one of the options "Never, Seldomly, Sometimes, Often, Always" for  the each question prepared according to the Likert Scale.
Findings obtained from our research have revealed that seasonal agricultural workship is chosen by the crowded families not having the social security. It is revealed that the children of these families who are students at the secondry school also work on the seasonal agricultural workship sometimes on the school time and generally on the summer holiday. It is shown that seasonal agricultural workship effect these children school success negatively.


Key Words:  Seasonal Agricultural Workship,  Seasonal Agricultural Workers (Children), Secondary School Students,  Educational Success.