Mark Twain'ın Tom Sawyer'ın Maceraları romanının Türkçeye ilk ve yeniden çevirilerinde yanmetinsellik eşiği
The threshold of paratextuality in the first and re-translations of Mark Twain's The Adventures of Tom Sawyer into Turkish
Yazar: MEHTAP EKİNCİ
Danışman: PROF. DR. ASLI ÖZLEM TARAKCIOĞLU
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Mütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı / Çeviri ve Kültürel Çalışmalar Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation
Dizin: Görünürlük = Visibility ; Roman = Novel ; Twain, Mark = Twain, Mark ; Türkçe çeviri = Turkish translation ; Yabancılaştırma = Foreignization ; Yeniden çeviri = Retranslation ; Yerlileştirme = Domestication ; Çevirmen = Translator ; Çocuk edebiyatı = Children’s literature

Özet:
Bu çalışma Mark Twain'in Tom Sawyer'ın Maceraları isimli romanının İngilizce aslından Türkçeye farklı yayınevlerince 1940'lı yıllardan itibaren yaklaşık 10 yıllık aralıklarla basılmış yedi çevirisini betimsel analiz yöntemiyle Genette'nin öne sürdüğü yanmetinsel unsurlar açısından incelemeyi konu edinmiştir.  Bu bağlamda çalışma hem Genette'nin hem de farklı araştırmacıların görüşlerine de dayanarak ilk ve yeniden çeviri eserlerde yer alan yanmetinsellik unsurlarının, Genette'nin (1997b) yanmetinsel unsurların eserlerde nasıl göründüğü hususundaki görüşleriyle paralellik gösterip göstermediğini, yanmetinlerin ilk ve yeniden çevirilerde manipülasyona uğrayıp uğramadığını belirlemiştir ve serlerde görülen manipülasyonların muhtemel sebeplerini betimsel analiz yöntemiyle sunmuştur. Ayrıca bu çalışma kapak ve ekleri, başlık sayfası ve uzantıları ve notlar başlığı altında çevirmen notları veya dipnotları yanmetinlerinde bir yandan çevirmen görünürlüğünü açıklamaya çalışırken bir yandan da bu yanmetinleri Venuti'nin (1995) yerelleştirme ve yabancılaştırma kavramları temelinde incelemiştir. Çalışma sonuçları incelenen yedi çeviri eserde yer alan yanmetinlerin eserlerde bulunuş biçimleri açısından çoğunlukla Genette'nin yanmetinler ile ilgili görüşleriyle örtüştüğünü ve yanmetinlerde manipülasyona en çok uğrayan alanların kapak ve ekleri, başlık sayfası ve uzantıları ve resimler olduğunu göstermiştir. Ayrıca sonuçlar çevirmenlerin kapak ve ekleri, başlık sayfası ve uzantıları ve çevirmen notları veya dipnotları ile görünür olabilmekle birlikte, çevirmen not veya dipnotları aracılığıyla görünür olan her çevirmenin eser genelinde tercih ettikleri metinsel-dilsel normlar incelenmeksizin bu çevirmenlerin yabancılaştırma anlayışına dayalı bir çeviri eser ortaya koyduklarının net bir göstergesi olamayacağını da ortaya çıkarmıştır.

Abstract:
This study is about examining the paratextual elements suggested by Genette in the seven translations of Mark Twain's The Adventures of Tom Sawyer novel from the English original to Turkish which were published by different publishers at intervals of about 10 years since the 1940s. The study has been conducted through the descriptive analysis method. In this context, based on the opinions of both Genette and different researchers, the study has determined whether the paratextual elements in the first and retranslated works are in parallel with Genette's (1997b) views on how the paratext elements appear in the texts, and whether the paratexts are manipulated in the first and retranslations. The possible causes of the manipulations seen in the translated works have been presented by using the descriptive analysis method. While trying to explain the visibility of translators under the heading of the translator's notes or footnotes, the cover and its appendages, the title page and its appendages and notes, our study has also examined these paratexts on the basis of Venuti's (1995) concepts of localization and foreignization. The results of the study have shown that the presence of the paratexts in the seven translated works mostly overlaps with Genette's views on paratexts, and the most manipulated areas in the paratexts are the cover and its appendages, the title page and its appendages and the pictures. Moreover, the results have revealed that the translators may have been visible with the cover and its appendages, the title page and its appendages and notes. However, without examining the textual-linguistic norms preferred by each translator throughout the text in the translations, this may not be a clear indication that these translators who are visible through the translator's notes or footnotes have produced a translation work based on the understanding of foreignization.