İleri travma yaşam desteği uygulanan hastalarda ölçülen end-tidal CO2 değerinin şok evrelemesindeki yeri
The value of end-tidal CO2 value in shock staging in patient with advanced trauma life support
Yazar: GÜLŞEN ÖZTÜRK ÖRMECİ
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM ERKEN YİĞİT
Akdeniz Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Acil Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: İlk ve Acil Yardım = Emergency and First Aid
Dizin: Hemorajiler = Hemorrhage ; Karbon dioksit = Carbon dioxide ; Yaralar ve yaralanmalar = Wounds and injuries ; Yaşam destek sistemleri = Life support systems ; Şok-hemorajik = Shock-hemorrhagic

Özet:
Giriş: Acil serviste çoklu travma yönetimi bir ekip işidir. Hastaların yönetiminde ve mortalitesinde travmaya bağlı şok önemli bir yere sahiptir. Şok bulgularını tanımada vital bulgularının yanında objektif bulgular yol göstericidir. Bu çalışmada, çoklu travma hastalarında arter kan gazındaki baz açığı ve non-invaziv olarak bakılan ETCO2 değerinin şok bulgularını öngörmedeki birlikteliğini belirlemek amaçlanmıştır.
Materyal ve Metod: Çalışmamız hastanemize getirilen 18 yaş ve üzeri yüksek enerjili travma hastalarını kapsamaktadır. Haziran 2019 - Şubat 2020 tarihleri arasında yapılmıştır. Çalışma kriterlerini karşılayan ve acil serviste çalışan kıdemli veya uzman hekimin yüksek enerjili travma kabul ettiği tüm hastalardan başvuruda arter kan gazı alındı ve Emma Massimo Kapnografi cihazı ile ETCO2 değerlerine bakıldı. Klasik şok parametreleri, demografik veriler, travma skorları, hastaya yapılan resüsitatif işlemler hasta çalışma formuna kaydedildi.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen ve eksiksiz verilerine ulaşılan toplam 104 hastanın 29'u kadın (%27.9), 75'i erkek (%72.1) idi. Yaş ortalaması 38.52 olarak bulundu. Hastaların travma tipinde toraks 79 kişi (%76), baş-boyun 64 kişi (%61.5) ve ekstremite travmaları 64 kişi (%61.5) olduğu tespit edildi. Sistolik kan basıncı ortalaması 108.95±23.2 mmHg, diyastolik kan basıncı ortalaması 67.6±14.9 mmHg olarak bulundu. Bu hastaların %22.2'sinin sistolik kan basıncı 90 mmHg'nın altında bulundu. Kan ürün ihtiyacı olan 36 kişinin (%34.6) 4'ünde masif transfüzyon ihtiyacı olduğu tespit edildi. Hastaların baz açığı ortancası -4 (min. -26, max. 3, IQR -7 ve – 2) olarak bulundu. ETCO2 değeri ortancası ise 30 mmHg (min. 13, max. 41, IQR 24-33) olarak bulundu. Baz açığı ve ETCO2 değerleri ile yapılan spearmen korelasyon analizinde anlamlı korelasyon olduğu tespit edildi (p=0.004). Bland-Altman analizinde ETCO2 ve baz açığının birlikte seyrettiği tespit edildi. %79.8 oranında da yoğun bakım ünitesine yatış olduğu tespit edildi. ETCO2 ve baz açığının yoğun bakım ünitesine yatışı öngörmede değerli olduğu bulundu. ETCO2 için AUC=0.505 (CI=0.372-0.637), baz açığı için AUC=0.588 (0.442-0.734). ETCO2 ve BE değerlerinin mortaliteyi öngörmede istatistiksel anlamlı olduğu saptandı. BE değerleri için (p=0.005) ve ETCO2 değerleri için (p=0.047) bulundu. Hipotansiyon ve taşikardi içinde yapılan ROC analizinde ETCO2'nin değerli olduğu tespit edildi. Yaralanma ciddiyet skorunun spearman analizinde ETCO2 ile anlamlı korelasyon olduğu (p˂0.01), revize travma skorunun ise zayıf korelasyon olduğu bulundu (p˂0.05).
Sonuçlar: ETCO2 değeri çoklu travma hastalarında şoku öngörmede ve yönetme de non-invaziv bir yöntem olarak kullanılabilir.

Anahtar Kelimeler: Çoklu Travma, Hemorajik Şok, ETCO2, Baz Açığı

Abstract:
Introduction: Multiple trauma management is a team-work in emergency medicine. Traumatic shock management is important for patient's treatment and mortality. Objective findings guide bedsides in vital signs in recognizing shock findings. In this study, it was aimed to determine the association of base deficit in arterial blood gas and non-invasively examined ETCO2 value in predicting shock findings in multiple trauma patients.
Material and Methods: Our study covers high energy trauma patients 18 aged and over, who were brought to our hospital. This study date between June 2019 and February 2020. ETCO2 values were evaluated with Emma Massimo Capnography device and arterial blood gas was taken from all patients who met the criteria of the study and who were research assistant in the emergency department or the specialist physician accepted high energy trauma. Classical shock parameters, demographic data, trauma scores and resuscitative procedures were recorded on the patient's study form.
Results: In our study included 104 patient whom data were completed, 29 were female (27.9%) and 75 were male (72.1%). Age mean was founded 38.52. Patient's trauma type was founded 79 patient thorax (76%), 64 patient head-neck (61.5%) and extremity trauma 64 patient (61.5%). Systolic blood pressure mean was 108.95±23.2 mmHg, diastolic bold pressure mean was founded 67.6±14.9 mmHg. 22.2% of this patients systolic blood pressure was below 90 mmHg. It was found that 4 of the 36 patients (34.6%) needing blood products needed massive transfusion. Base deficit median was founded -4 (min. -26, max. 3, IQR -7 and -2), ETCO2 median was 30 mmHg (min. 13, max. 41, IQR 24-33). 79.8% of patients were founded to be hospitalized in the intensive care unit. Significant correlation was found in spearmen correlation analysis with base deficit and ETCO2 values (p=0.004). In Bland-Altman analysis, it was found that ETCO2 and base deficit coexisted. ETCO2 and base deficit were found to be valuable in predicting admission to the intensive care unit (ETCO2 AUC=0.505 (CI=0.372-0.637), base deficit AUC=0.588 (0.442-0.734). ETCO2 and BE values were found to be statistically significant in predicting mortality. ETCO2 was found to be valuable in ROC analysis performed with hypotension and tachycardia. In the spearmen analysis of the injury severity score, it was found that there was a significant correlation with ETCO2 (p˂0.01), and revise trauma score was weakly correlated (p˂0.05). 
Conclusion: ETCO2 value can be used as a non-invasive method to predict and manage shock in multiple trauma patients.

Key Words: Multiple Trauma, Heamorrhagic Shock, ETCO2, Base Deficit