Ergenlerin öz-kimlik grafiklerinin aile işlevselliği açısından değerlendirilmesi: Bir idiyografik çalışma
Evaluation of adolescence self-identity graphs in terms of family functioning: An idiographic research
Yazar: ERDİNÇ ÇAĞLAYAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. İSMAİL SANBERK
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aile işlevleri = Family functions ; Benlik saygısı = Self esteem ; Ergenler = Adolescents ; Kimlik = Identity ; Ölçekler = Scales ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation ; Öz kimlik = Self-identity

Özet:
Bu araştırmada, yaş ortalamaları 17 olan, 11. sınıfa devam eden 97 ergene Aile Değerlendirme Ölçeği (ADÖ) (Bulut, 1990) uygulanmış ve bu ölçekten alınan veriler doğrultusunda, ADÖ'nün tüm alt boyutlarında ailesini işlevsel algılayan 8 ve yine tüm alt boyutlarında ailesini işlevsel algılamayan 8 olmak üzere 16 ergenin repertuar ağı tekniğinin sağladığı veriler doğrultusunda öz-kimlik grafikleri incelenmiştir. Araştırmanın katılımcılarını Adana İli Merkez Çukurova İlçesi sınırları içinde olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı, Hasan Adalı Anadolu Lisesi'nde 11. sınıfta öğrenim gören ve tek kardeşe sahip olan 16 ergen oluşturmuştur. Katılımcılarla ilgili kişisel ve ailesel özelliklere ilişkin veriler araştırmacı tarafından hazırlanan "Kişisel Bilgi Formu" ile toplanmıştır. Verilerin analizinde, bilgisayar tabanlı analiz programı olan İNGRİD veri analizi programı kullanılmıştır. Araştırma modeli, idiyografik karakterli olması (iç geçerliğin dikkate alınması) nedeniyle nicel vaka analizi olarak belirlenmiştir.
Araştırmada repertuar ağı yöntemiyle toplanan verilerin sağladığı bilgiler doğrultusunda öz-kimlik grafikleri incelenen ergenlerin, (i) öz-kimlik grafiğinde bulunan, öz ve ideal öz elementleri arasındaki öklid uzaklığın hesaplanmasıyla benlik saygılarının düzeyinin; (ii) repertuar ağında yer alan elementleri, x (öz) ve y (ideal öz) eksenli ve 4 (kabul, idealleştirme, çatışma, ikircikli) alanlı öz-kimlik grafiğinde hangi alanda konumlandırdıklarının ve (iii) ailesini işlevsel algılayan ve algılamayan ergenlerin öz ve ideal öz elementlerinin diğer elementlere olan uzaklığından yola çıkılarak belirlenen benlik entegrasyonlarının hangi kategoriye girdiğinin ortaya çıkarılması hedeflenmiştir.
Araştırma sonucunda elde edilen bulgulara göre, ailesini işlevsel algılamayan ergenlerden 5'inin benlik saygısının düşük düzey olduğu, 3'ünün ise yüksek düzey benlik saygısına sahip olduğu görülmekteyken; ailesini işlevsel algılayan ergenlerin 1'inin benlik saygısının düşük düzey, 4'ünün orta düzey, 3'ünün ise yüksek düzey olduğu görülmüştür. Araştırmada gruplar arası bir karşılaştırma esas alınmamış olmakla birlikte, benlik saygısı ile ilgili bulgular, aile işlevselliğinin benlik saygısının yüksek olmasını etkilemezken, aile işlevselsizliğinin benlik saygısının düşük olmasında etkili olabileceğiyle ilgili ipuçları vermiştir.
Repertuar ağında yer alan elementlerin, öz-kimlik grafiğinde ne şekilde konumlandıklarıyla ilgili bulgular incelendiğinde, ailesini işlevsel algılayan ergenlerin merkezi elementlerinin (öz, ideal-öz, sosyal öz) ve aile üyelerini temsil eden (annem, babam, kardeşim) elementlerinin, ailesini işlevsel algılamayan ergenlere göre daha fazla kabul alanına konumlandıkları görülmektedir. Bu sonuç, ailesini işlevsel algılayan ergenlerin, işlevsel algılamayan ergenlere göre kimliklerini tanımlarken, olmayı arzuladıkları ben'lerini (ideal ben), sosyal öz'lerini ve aile üyelerini kendi güncel özlerine (ben) daha fazla benzer algıladıkları anlamına gelebilmektedir. Öz-kimlik grafiğinden hareketle, repertuar ağında yer alan elementlerin öz ve ideal öz elementlerine olan uzaklıklarının hesaplanmasıyla ortaya konan benlik entegrasyonu kategorileriyle ilgili bulgular incelendiğinde ise, ailesini işlevsel algılayan ergenlerin 5'inin sağlıklı benlik entegrasyonu oluşturduğu görülmüşken, bu sayının ailesini işlevsel algılamayanlarda ise 3 olduğu tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra ailesini işlevsel algılamayan 5 ve ailesini işlevsel algılayan 3 ergenin zayıf benlik entegrasyonuna sahip oldukları tespit edilmiştir.


Anahtar kelimeler: Repertuar ağı tekniği, öz-kimlik grafiği, benlik entegrasyonu, benlik saygısı, aile işlevselliği.

Abstract:
In the current study, a total of 97 adolescents studying in Grade 11 and having the age average of 17 completed Family Assessment Scale (FAS). In the sense of the data associated with the scale, self-identity graphics of 16 adolescents were analyzed by the use of data in repertoire grids technique. Those data were processed under all the subscales of FAS by taking into consideration the 8 adolescents accepting their families as functional while the other 8 perceiving them as dysfunctional. The sample of the study consists of 16 adolescents who study at Hasan Adalı Anatolian High School in the province of Çukurova, Adana and have only one sibling. Personal information of the participants was gathered by "Personal Information Form" prepared by the researcher. INGRID data analysis program which is a computer based analysis program was made use of for the data analysis processes. The research model was determined to be quantitative case analysis as it was idiographic (considering the internal validity).
In the study the data was gathered by the use of repertoire grids, and concerning the self-identity graphics of the adolescents, those goals are aimed: (i)  to determine the level of self-esteem by calculating the Euclidean distance between the self and ideal self on the self-identity graphics; (ii) to present the placements of the elements on the repertoire grid considering the self-identity graphics with x (self) and y (idea self) and 4 sections (acceptance, idealization, conflict, ambivalent) and lastly (iii) to determine the self integration's category by considering the distance of the self and ideal self materials of adolescents who both perceive their families as functional and dysfunctional, to the other elements.
According to the study findings, it's found that self-esteem level of 5 adolescents who perceive their family as dysfunctional is lower while 3 adolescents have higher levels of self-esteem. Among those who perceive their families as functional, only 1 adolescent has lower level of self-esteem while 4 adolescents have medium level and 3 adolescents show higher level of self-esteem. Although there has never been a comparison among the study groups, the findings concerning the self-esteem suggest that family functionality may cause lower level of self-esteem while it does not have any effect on higher levels of self-esteem.
Upon the review of findings concerning the placement of repertoire grid elements on the self- identity graphics, it's seen that the central elements of adolescents who perceive their families as functional (self, ideal-self, social self) and representative elements of family members (my mother, my father, my brother/sister) are mostly placed on acceptance section than the ones who perceive their family as dysfunctional. This result means that while defining their identities, the adolescents accepting their families as functional tend to perceive their selves (ideal self), social selves and family members as more similar to their current selves when compared with the ones who accept their families as dysfunctional.
To the other findings about self integration styles which is obtained by assessing the distance of the materials in the repertoire grids to self and ideal self, it's seen that 5 of the adolescents accepting their family as functional have a healthy self integration while among the ones with dysfunctional view to their families only 3 adolescents have a healthy self integration. Additionally, another 5 adolescents perceiving their families as dysfunctional and 3 adolescents perceiving them as functional are determined to have vulnerable self integration.



Keywords: Repertory grid technique, self-identity graphic, self-integration, self-esteem, family functioning.