Öğretmen dayanıklılığı üzerine fenomenolojik bir araştırma
A phenomenological study on teacher resiliency
Yazar: ESRA YAZICI
Danışman: PROF. DR. AYŞEN BAKİOĞLU
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Koruyucu kalkanlar = Protective shields ; Öğretmen dayanıklılığı = Teacher resiliency ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu araştırmanın genel amacı, tükenmişliğe sebep olan stresörler karşısında dayanan öğretmenlerin mesleklerine, stres kaynaklarına, dayanıklılıklarına katkı sağlayan koruyucu kalkanlara ve dayanıklı öğretmen kavramına ilişkin algı ve deneyimlerinin incelenmesi ve böylelikle doğru giden noktaların anlaşılmasıdır. 
Çalışma için zorlu şartlarda ortaya çıkan bir olgu olan dayanıklılık fenomeninin daha belirgin görülebileceği lise düzeyi ve bu düzeyden de akademik anlamda daha az başarı elde edilen mesleki ve teknik Anadolu liseleri seçilmiştir. Ölçüt örneklem yöntemi ile katılımcılar belirlenmiştir. Bu öğretmenlere ulaşmak için okul yöneticilerinden, rehber öğretmenlerden ve meslektaşlarından yardım alınmıştır, onların referansları doğrultusunda katılımcılar seçilmiştir (EK1 yardımıyla). Formdaki nitelikleri taşıyan 30 öğretmenle yarı yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilmiştir. Ses kayıtları transkript edilmiş ve görüşme verileri içerik analizine tabi tutulmuştur.
Öğretmenlere dayanıklılıklarını baltalayan etmenlere ilişkin sorular yöneltildiğinde, cevaplar kişisel özellikler kaynaklı stres unsurları, sistem kaynaklı stres unsurları, yönetim kaynaklı stres unsurları, meslektaş kaynaklı stres unsurları, öğrenci kaynaklı stres unsurları, veli kaynaklı stres unsurları, teknik şartlardan kaynaklı stres unsurları, büyükşehirden kaynaklı stres unsurları, olumsuz toplumsal bakış ve son olarak stresli olay yaşamama durumu şeklinde on alt tema altında toplanmıştır. Zorluklar karşısında çalışma grubundaki öğretmenlerin sahip oldukları koruyucu kalkanlara ait veriler ise zorluklar karşısında kullanılan başa çıkma yöntemleri, dayanıklılığa katkı sağlayan kişisel özellikler, okul bağlamında dayanıklılığa katkı sağlayan unsurlar ve olumlu toplumsal bakış olmak üzere dört alt tema altında toplanmış ve çözümlenmiştir. Öğretmenlerin dayanıklı öğretmen kavramına ilişkin verdiği cevaplar ışığında elde edilen veriler de mesleğe ilişkin verilerle aynı şekilde profesyonel boyut, motivasyonel boyut, duygusal boyut, sosyal boyut ve ahlaki boyut olmak üzere beş alt tema altında toplanmıştır.


Anahtar kelimeler: Öğretmen dayanıklılığı, koruyucu kalkanlar, stres kaynakları.

Abstract:
The overall objective of this study is to examine perceptions and experiences of teachers who are resilient when faced with stressors that cause teacher burnout on their profession, stress sources, protective shields that support their resiliency and resilient teacher concept and to reveal the facts that are supportive to teacher resilience.  
Since resilience is a phenomenon that occurs in tough conditions, the sample is chosen from high school level and low academic success of Vocational and Technical Anatolian High schools was the reason that they were chosen. Participants were assigned with criterion sampling. To reach participant teachers with these qualifications, school principals' and school counselors' and teachers' assistance was taken and participants were chosen based on their references.  With 30 teachers with these qualifications, semi structured interviews were conducted. Interviews were transcribed and interview data was analyzed with content analysis method. 
When teachers were asked questions about the factors that undermine resilience, the answers were examined under ten sub-themes as: personal characteristics related stress factors, system-related stress factors, management-related stress factors, peer-related stress factors, student-related stress factors, parent-related stress factors, the technical requirements related stress factors, metropolis related stress factor, negative social perspective related stress factors and not living a stressful event factor. Teachers were asked about their protective shields and the answers examined under four sub-themes as: coping strategies used against challenges, personal characteristics that contribute resilience, school context that contribute resilience and positive social perspective. Under the light of teachers' answers about resilient teacher, data was grouped under five sub-themes as: professional dimension, motivational dimension, emotional dimension, social dimension and moral dimension.


Keywords: Teacher resiliency, protective shields, stress sources.