Kâdî Beyzâvî'nin Envârü't-Tenzîl ve Esrârü't-Te'vîladlı tefsirinde Müşkilü'l-Kur'ân'a yaklaşımı
Kadi Beyzâvî's approach to Müşkilü'l-Qur'an in his tafsîr Envârü't-Tenzîl ve Esrârü't-Te'vîl
Yazar: İBRAHİM ATAY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET MAHFUZ ATA
Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Envaru't-Tenzil = Anwar Al-Tanzil

Özet:
Kur'ân ilimlerinin hedefi Kur'ân'ın sağlıklı bir şekilde anlaşılıp tefsir edilmesini temin etmektir. Kur'ân ilimlerinden olan Müşkilü'l-Kur'ân da bu amaca hizmet eden ilim dallarından biridir. Bu ilim dalı sayesinde, âyetler arasında çelişki ve zıtlıkların bulunmadığı, var olduğu zannedilen ihtilafların ise önyargı, bilgi yetersizliği ve dikkat eksikliğinden kaynaklandığı anlaşılmaktadır. 
Kur'ân'ın indirilmeye başladığı günden itibaren Kur'ân'ın daha iyi anlaşılmasına hizmet eden birçok çalışma yapılmıştır. Buna karşın Kur'ân'da çelişkiler bulunduğu ve anlaşılmaz bir kitap olduğuna dair bazı iddialar Kur'ân'a muarız olan kişilerce ortaya atılmıştır. Bu durum yeterli bilgiye sahip olmayan Müslümanların da zaman zaman aklını karıştırmakta ve zihni bulanıklığa yol açmaktadır. İslâm âlimleri hem muarızlara cevap vermek hem de inanların zihnini berraklaştırmak için Teâruz ve tenâkuz vehmi uyandıran âyetleri incelemiş ve Kur'ân'da bir birine zıt ve çelişkili âyetlerin bulunduğuna dair iddialara aklî ve naklî delillerle cevaplar vermişlerdir.
Kendisinden önce yazılmış olan tefsirleri ustaca özetleyip, rivayeti göz ardı etmeden dirayet metodunu uygulayan Beyzâvî, eserinde müşkil âyetleri de değerlendirmiştir. Teâruz ve tenâkuz vehmi bulunan âyetleri, âyetler ve hadisleri delil getirerek, sahabe ve tabiîn sözlerini naklederek açıklamıştır. Eğer nakil yoksa mantıkî kıyas ve akıl yürütme gibi yöntemlerle âyetleri te'vil ve te'lif ederek ya da nesh ve tahsise başvurarak ihtilaf ve çelişki şüphesini gidermiştir.    
Bu çalışmada,  müşkilü'l-Kur'ân'ın tanımı, tarihi seyri, müşkil'in sebepleri, çözüm yolları kısaca anlatılmıştır. Daha sonra Beyzâvî'nin kaleme almış olduğu "Envârü't-Tenzîl ve Esrârü't-Te'vîl" adlı tefsirinde Müşkilü'l-Kur'ân'a yaklaşımı ve müşkil âyetleri tefsir yöntemi incelenmiştir. Beyzâvî'nin müşkil olarak değerlendirdiği âyetler tespit edilmiş, müşkilleri nasıl çözdüğü örneklerle açıklanmıştır. 

Anahtar Kelimeler: Tefsir, Müşkil, Beyzâvî, Kur'ân, Çelişki.

Abstract:
The aim of Qur'anic sciences is to ensure that the Qur'an is understood and interpreted in a healthy way. Müşkilü'l-Qur'an, which is one of the sciences of the Qur'an, is one of the branches of science that serves this purpose. Thanks to this branch of science, it is understood that there are no contradictions and contradictions between the verses, and that the conflicts that are thought to exist are caused by prejudice, lack of knowledge and lack of attention.
Since the day the Qur'an began to be revealed, many studies have been carried out that serve to better understand the Qur'an. On the other hand, some claims that there are contradictions in the Qur'an and that it is an incomprehensible book have been put forward by people who are opposed to the Qur'an. This situation sometimes confuses Muslims who do not have sufficient knowledge and causes confusion. In order to both answer the opponents and clarify the minds of the believers, Islamic scholars examined the verses that arouse inconsistent and contradictory delusions and gave answers to the claims that there are contradictory and contradictory verses in the Qur'an with rational and narrative evidence.
Beyzâvî, who masterfully summarized the commentaries written before him and applied the acumen method without ignoring the narration, also evaluated the difficult verses in his work. He explained the verses that have hypotheses of oppression and contradiction, by bringing verses and hadiths as evidence and by quoting the words of the Companions and the Tabi'un. If there is no transmission, he eliminated the suspicion of conflict and contradiction by interpreting and interpreting the verses with methods such as logical comparison and reasoning, or by resorting to abrogation and allocation.
In this study, the definition of Müşkilü'l-Qur'an, its historical course, the reasons for Müşkil and its solutions are briefly explained. Afterwards, Beyzâvî's approach to Müşkilü'l-Qur'an and the method of interpreting the mushkil verses in his commentary named "Envârü't-Tenzîl ve Esrârü't-Te'vîl" were examined. The verses that Beyzâvî considered as troublesome were determined, and how he solved the troubles was explained with examples.

Keywords: Tafsir, Müşkil, Beyzâvî, Qur'an, Contradiction.