1950`den günümüze parlamento dışı muhalefet açısından Türkiye`de aydınlar
The Intellectuals in Turkey regarding extra-parliamentary opposition from 1950 to date
Yazar: AHMET KARADAĞ
Danışman: PROF.DR. S. KEMAL KARTAL
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2002
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Askeri müdahale = Military intervention ; Aydınlar = Intellectuals ; Baskı grupları = Pressure groups ; Cumhuriyet = Republic ; Demokrasi = Democracy ; Düşünce özgürlüğü = Freedom of thought ; Muhalefet = Opposition ; Ordu-devlet ilişkileri = military-State relations ; Siyaset = Politics ; Siyasi muhalefet = Political opposition

Özet:
1950*DEN GÜNÜMÜZE PARLAMENTO DIŞI MUHALEFET AÇISINDAN TÜRKİYE'DE AYDINLAR Doktora Tezi; Yazan: Ahmet KARADAĞ İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Yönetimi Anabilim Dalı (Eylül, 2002) ÖZET ve ANAHTAR SÖZCÜKLER Araştırmanın konusunu, Türk aydınlarının, parlamento dışı muhalefet açısından değerlendirilmesi oluşturmaktadır. Bu bağlamda, önce, parlamento dışı muhalefet kavramının alt kavramları belirlenmiş, daha sonra, parlamento dışı muhalefet kavramının alt kavramları olarak belirlenen cumhuriyet, demokrasi, seçim, asker-siyaset ilişkisi, kamusal alan ve düşünce özgürlüğü yönünden aydınların görüş ve düşünceleri değerlendirilmiştir. Araştırma konusu aydınlar, cumhuriyeti, sadece dar anlamda bir yönetim biçimi olarak kabul etmektedirler. Bu bakımdan, aydınların görüş ve düşüncelerinde cumhuriyetçiliğin felsefesine, özgürlük ve eşitlik değerine ilişkin görüş ve düşüncelere rastlanmamaktadır. Demokrasi açısından, aydınların görüş ve düşünceleri arasında önemli farklılıklar bulunmakladır. Soysal, Başgil, Aybar ve Selçuk demokrasiyi evrensel bir değer olarak kabul edip, demokrasiyle ilgili olarak şu değerleri öne çıkarmaktadırlar: Seçim, hukuksal güvenceye kavuşturulmuş bir özgürlükler düzeni, siyasal yelpazenin açık ve geniş olması, demokratik siyasal kültür, etkin bir parlamento ve laiklik. Velidedeoğlu, Toker ve Özden'in demokrasi ile ilgili görüş ve düşüncelerinde demokratik öğeler yanında demokratik olmayan öğeler de bulunmaktadır. Avcıoğlu ise, demokrasiye araçsal bir bakış açısı geliştirmekte, ekonomik kalkınma ve ilerici güçler açısından olumsuz sonuçları olması ve burjuva sınıfının siyasal sistemi olması nedeniyle demokrasiye karşı çıkmaktadır. Seçim konusunda, aydınlar, seçimin pragmatik bir kullanılmasına karşı çıkmaktadırlar. Bunu sağlayacak o|demokratik siyasal kültür açısından ifade ettiği anlamın anlaşılabilmesidir. Ama, aydınların seçim konusundaki çalışmaları daha çok seçim sonuçlarının yorumlanmasında yoğunlaşmaktadır. Asker-siyaset ilişkisi konusunda, çalışma konusu aydınlar faydacı bir görüşe sahiptirler. Bu bağlamda, Soysal, Aybar, Velidedeoğlu ve Özden faydalı buldukları 27 Mayıs darbesini olumlu bulurlarken, Soysal ve Velidedeoğlu 12 Mart muhtırası ile 12 Eylül darbesini faydasız bulmaktadırlar. Toker, muhtıra ve darbeleri, askerlerin, cumhuriyeti koruma görevi olarak kabul etmektedir. Başgil ve Selçuk ise, askeri müdahalelere tıkanan siyasetin neden olduğu görüşünde birleşmektedirler. Kamusal alan yönünden, kimi aydınların görüşleri liberal kuramla örtüşürken, kimi aydınların ise, devletçi ve temsili kamuyu öne çıkaran görüşleri bulunmaktadır. Düşünce ve ifade özgürlüğü ile ilgili olarak, Soysal, Başgil, Aybar, Selçuk ve Avcıoğlu düşünce ve ifade özgürlüğüne yasak konulamayacağı görüşündedirler. Bunlara göre, düşünce ve ifade özgürlüğü mutlak bir özgürlük olup, sadece doğal sınırlama nedenleriyle sınırlanabilir. Velidedeoğlu, Özden ve Toker'de ise, düşünce özgürlüğünün sınırlandırılması açısından bir alt sınır sorununun varlığı göze çarpmaktadır. ANAHTAR SÖZCÜKLER: Cumhuriyet, demokrasi, kamusal alan, siyasal muhalefet, parlamenter muhalefet, parlamento dışı muhalefet, aydın.

Abstract:
THE INTELLECTUALS IN TURKEY REGARDING EXTRA-PARLIAMENTARY OPPOSITION FROM 1950 TO DATE Ph. D. Dissertation, Written by: Ahmet KARADA? İnönü University, Graduate School of Social Sciences, Department of Public Administration (September, 2002) ABSTRACT AND KEY WORDS The subject of this dissertation is about the evaluation of Turkish Intellectuals from different perspectives as the center of extra-parliamentary opposition. In this respect, first of all the sub-terms of extra-parliamentary opposition will be clarified. Then the opinions and perspectives of the intellectuals will be examined according to the terms which have been identified as the sub-terms of extra-parliamentary opposition such as republic, democracy, election, army-politics relations, public sphere and freedom of thought. The intellectuals who have been included within the study accept the republic as a type of administration in a narrow sence. Therefore there is no truce in their thinking regarding to the philosophy of republic, freedom and equality. With regard to democracy there are important differences between the intellectuals. Soysal, Başgil, Aybar and Selçuk see democracy as a universal value and stress some aspect of democracy such as election, a set of freedoms with protection of law, an open and vast political spectrum, democratic culture, an influential parliament, and secularism. With regarding to democracy, no democratic characteristics can be found in the views of Velidedeoğlu, Toker and Özden. On the other hand Avcıoğlu opposes to democracy because of the negative result of democracy for economic development and power, and develops a different view seeing democracy as a than an aim.The intellectuals oppose election being used as a pragmatic aim. To achieve that the meaning of the election regarding to democratic political culture should be understood. But intellectuals give more attention to the interpretation of the election results. In term of army-politics relations, the intellectuals have a benefical views. In this sense, Soysal, Aybar, Velidedeoğlu and Özden look positivelly to the 27 May Coup because they see the coup benefical. At the same time Soysal and Velidedeoğlu belive that 12 March Coup was not benefical. According to Toker military take overs and military coups are necessarly done because of the army to preserve the Republic. Başgil and Selçuk on the other hand, belive that the reason behind the military take over is existence of the political instability. With regarding to public sphere the views of some intellectual coincide with views of liberals. But a group of the intellectuals put the state and representative public in the centre of their views. Soysal, Başgil, Aybar, Selçuk and Avcıoğlu belive that any restriction can not be put on the freedom of thought. According to these intellectuals, freedom of thought is indivisible which can not be limited, and it can only be bounded by natural restrictions. In the views of Velidedeoğlu, Özden and Toker it seems that there can be a limit to the freedom of thought. KEY WORDS: Republic, democracy, public sphere, political opposition, parliamentarian opposition, extra-parliamentary opposition, intellectual.