Ana ve çocuk sağlığına hizmet eden sağlık kuruluşlarının verdikleri ana çocuk sağlığı ve aile planlaması hizmetleri açısından incelenmesi
Investigation of health institutions serving for maternity and child health with respect to their service on maternity and child helth and family planning
Yazar: NURCAN KOÇAK AVCI
Danışman: PROF.DR. ŞULE BİLİR
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1994
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Aile planlaması = Family planning ; Ana-çocuk sağlık merkezleri = Maternal child health centers ; Ana-çocuk sağlığı = Maternal-child health ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık kuruluşları = Health institutions

Özet:
Bu araştırma ana ve çocuk sağlığına hizmet veren sağlık kuruluşlarının verdikleri hizmetleri, hizmetlerin yürütülmesinde karşılaşılan problemleri, nedenlerini, çözüm yolları ile sağlık sigortası ve aile hekimliği konularında hizmetlerden yararlananlar (AÇSAP eğitimi alan (260) ve AÇSAP eğitimi almayan (340) hizmeti sunanlar (70) açısından incelenerek farklılığın olup olmadığının ortaya konması amacıyla I99I yılında betimsel olarak yürütülmüştür. AÇSAP eğitimi alanların çoğunluğu ilde oturmakta, diğer grup ise il ilçe ve köylerde benzer dağılım göstermektedir. Kadınların yaş ortalaması, eğitim düzeyi eşlerden daha düşüktür. AÇSAP Eğitimi alan grubun canlı doğum, ölü doğum, ölen çocuk, sahip oldukları ve istedikleri çocuk sayıları diğer gruptan daha düşüktür. AÇSAP eğitimi alan ve almayan grup arasında gebeliğin izlenmesi, doğum, lohusalık, yeni doğan bebek değerlendirilmesi, büyümenin takibi konusunda sağlık kuruluşlarından yararlanılmada istatistiki açıdan fark önemli bulunmuştur. Kısırlık, düşük, aile planlaması, aşıların yapılması, çocuk hastalıkları, çocuk beslenmesi konularındaki fark istatistiki açıdan önemsizdir. Aşılar her iki grubunda en çok hizmet aldıkları konudur. Çocuk Hastalıklarının tedavisi, aile planlaması ve gebeliğin izlenmesi AÇSAP Eğitimi almayan grubun, doğum ve gebeliğin izlenmesi eğitim alan grubun en çok hizmet aldıkları konudur. Her iki grubun en az yararlandıkları konu çocuk beslenmesidir. Hizmeti sunanlarında en iyi hizmet verdikleri konular, aşıların yapılması, hasta çocuk tedavisi, büyümenin takibi, aile planlaması ve gebeliğin izlenmesidir. En az yardım getirdikleri konu olarakta kısırlık düşük ve doğum olarak belirtmektedirler.134 AÇSAP hizmetlerinde hizmeti sununlar oldukça iyi hizmet verdiklerini belirtirken hizmetten yararlananlar sunulan hizmetten daha az yararlandıklarını belirtmişlerdir. Kısırlık, düşük, doğum doğum sonu bakım, çocuk hastalıkları konusunda tam teşekküllü devlet hastanelerinden, gebeliğin izlenmesi, aile plan laması, yeni doğan değerlendirilmesi, büyümenin takibi, aşılar ve çocuk beslenmesi konularında sağlık ocaklarından en yüksek oranda yararlanılmaktadır. Her iki grubunda içinde bulundukları sağlık problemleri aile planlaması, büyümenin takibi, hasta çocuk tedavisi ve aşılardır. Sağlık kuruluşunun yakınlığı tercihte her iki grup içinde en önemli etkendir. Hizmeti sunanlarda çevreye yakın olması, parasız olması, temiz düzenli olması, uzman personel olması tercihte rol oynadığını belirtmektedirler. Vatandaşın sağlık problemlerine çözüm getiremediklerinde sağlık personelinin yaptığı yaygın uygulama bir üst sağlık kuruşuluna sevk etmedir. Vatandaş sağlık problemlerine çözüm getirilmediğinde öncelikle özel doktora gitmeyi tercih etmişlerdir. Halk çoğunlukla hizmeti sunan personelin ayağına gitmektedir. Ancak çok acil durumlarda eve sağlık personeli çağrılmaktadır. AÇSAP hizmetlerinden yararlananlarda eğitim alan ve eğitim almayan gruplarda hizmetin yürütülmesinde karşılaşılan problemler nedenleri ve çözüm yollarına ilişkin görüşlerde benzerlik görülmektedir. Daha yüzeysel olarak konuya yaklaşmaktadırlar. Hizmeti sunanlar ise nedenleri doğurganlık hızının yüksek oluşu, köyden kente göç, alt yapı eksikliği, işsizlik, ödenek yetersizliği ve eğitim eksikliği gibi daha temel nedenlere inmektedirler. Çözüm yollarına ilişkin görüşlerde de sağlık sigortası ve aile hekimliği sisteminin ana çocuk sağlığı ve aile planlaması hizmetlerini etkileme durumlarına ilişkin görüşlerde hizmeti sunanlar ve yararlananlar arasında farklılık vardır. Hizmetten yararlananlar konuya daha olumlu yaklaşırken hizmeti sunanlar ciddi kuşkular taşımakta ve öncelikle mali ve eğitim problemlerinin çözümlenmesini beklemektedirler.

Abstract: