Leâlî Ahmed Çelebi'nin Risâle fi'l-Ferâiz adlı eserinin tahkik ve tahlili
Tahkik and analysis of Leâli Ahmed Çelebi's Risale fi'l-Feraiz
Yazar: ABDİLAMİT ABDIMALIK UULU
Danışman: DOÇ. DR. OSMAN BAYDER
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Müslümanların toplumsal hayatındaki konumu açısından İslam hukuk sisteminde özel bir yeri bulunan ferâiz, Kuran'ı kerimde en detaylı olarak ele alınan hukukî konular arasında yer almaktadır. Ferâiz alanında yapılmış olan çalışmalar da bu durumu ispatlar niteliktedir. Diğer İslam toplumlarında olduğu gibi Osmanlı Devletinde de âlimler bir taraftan medresede ders verirken diğer taraftan bu konuyla alakalı eserler te'lif etmeye devam etmişlerdir. Yazılan bu eserlerin bir kısmı günümüze çeşitli sebeplerden dolayı ulaşamamıştır. Diğer bir kısmı ise bize miras olarak aktarılmış fakat kütüphanelerin tozlu raflarında insanların hizmetine sunulmayı beklemektedir. 
Bu eserler arasında ferâizle alakalı pek çok çalışma bulunmaktadır. 16. yy'da yaşamış olan ve kaleme almış olduğu eserlerle İslami ilimlere katkıları bulunan Leâlî Ahmed Çelebi'nin er-Risâle fi'l-Ferâiz adlı risâlesi de bu çalışmalar arasında yerini almaktadır. Medrese talebelerinin kolay bir şekilde konuyu kavramasına yönelik hazırlanan bu risale muhtasar ve şematik bir tarzda yazılmıştır. Biz de bu bağlamda müellifin mezkûr eserin incelenmesinin, tahkik ve tahlilininin yapılmasının faydalı olacağını mülahaza ederek gün yüzüne çıkarmayı amaçladık.
Çalışmamız giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde konunun amacı, önemi, araştırmanın yöntemi ve literatür değerlendirmesi yapılmıştır. Birinci bölümde risâlenin müellifi Leâlî Ahmed Çelebi'nin hayatı, hocaları ve eserleri hakkında bilgiler yer alırken, er-Risâle fi'l-Ferâiz risâlesinin müellife aidiyeti, kütüphanelerde bulunan nüshaları, müellifin eseri yazımındaki metodu ve kullandığı kaynaklar hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümünde ise, risâlenin tahkikli metnine yer verilmiş, tahkikte kullanılan metot ve genel bir değerlendirme ile çalışma sonlandırılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Leâlî Ahmed Çelebi, Risâle fi'l-Ferâiz, Hukuk, Miras, Tahlîl ve Tahkîki.

Abstract:
Ferāiz, which has a special place in the Islamic legal system in terms of its position in the social life of Muslims, is among the legal issues discussed in the Qur'an in the most detailed way. The studies conducted in the field of ferāiz also prove this situation. As in other Islamic societies, scholars in the Ottoman Empire, on the one hand, taught in madrasas, and on the other hand, they continued to compile works on this subject. Some of these works have not survived to the present day due to various reasons. Others have been passed down to us as heritage but are waiting to be presented to the service of people on the dusty shelves of libraries. 
Among these works, there are many works related to ferāiz. The 16th century treatise of Leâlî Ahmed Çelebi, who lived in the 16th century and contributed to Islamic sciences with his works, named al-Risâle fi'l-Farâiz is among these works. This treatise, which was prepared for madrasa students to grasp the subject easily, was written in a concise and schematic style. In this context, we aimed to bring it to light by considering that it would be useful to examine, analyze and analyze the aforementioned work of the author.
Our study consists of an introduction and two chapters. In the introduction, the purpose and importance of the subject, the methodology of the research and the literature review are discussed. In the first part, information about the life, teachers and works of the author of the risāla, Leālī Ahmad Chalabi, and information about the authorship of the risāla al-Risāla fi'l-Farāiz, its copies in libraries, the author's method in writing the work and the sources he used are given. In the second part, the second part of the study includes the critical text of the risāla and concludes with the method used in the critical analysis and a general evaluation.
Keywords: Leali Ahmed Çelebi, Law, Inheritance, Analysis and Verification.