Mostar'da yaşanan savaş sonrası yer duygusunun ev ve köprü mekanları üzerinden dönüşümünün irdelenmesi
An appraisal on the transformation of sence of place after the war in Mostar through the spaces of home and bridge
Yazar: ZEYNEP ELİF SAYGILI
Danışman: DOÇ. DR. SENEM KAYMAZ KOCA
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Araştırma ve Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Mekan aidiyeti = Place attachment ; İnsan-mekan ilişkisi = Human-space relationship

Özet:
'Yer' kavramı ile birlikte, yer ile etkileşim içerisinde olan özne olarak 'beden'in deneyim zamanları, çalışmanın ana eksenini oluşturmaktadır. Yer duygusunun, mekanın fiziki verilerinin ötesinde sürekli olarak değişim ve dönüşüme uğradığı, bu değişim ve dönüşümün en yoğun olarak hissedildiği zamanların ise yer kaybının ve yer değiştirmenin yaşandığı ve yer duygusunun alışılagelmişin dışına çekildiği 'kırılma' zamanları olduğu gerçeği, tezin temel olarak üzerinde durduğu konudur.
Tez çalışması 5 ana başlıktan oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde, teze ait genel bilgiler, literatür özeti, tezin amacı, kurgusu, yöntemi ve hipotezi başlıkları altında belirtilmiştir.
Çalışmanın ikinci bölümü olan 'YERLEŞME' bölümünde, mekan ve beden etkileşimi ve sonucunda oluşan yer duygusu, Descartes'tan günümüze kadar ana hatlarıyla irdelenmiştir. Bu bölümde, mekanın yere dönüşüm süreci, özellikle Fransız fenomenolog Maurice Merleau-Ponty fenomenolojisi üzerinden oluşturulan kavramsal bir çerçeve içerisinde incelenirken, aynı zamanda önemli fenomenolog ve mimarların, 'yer'in oluşumuna dair söylemleri ele alınır. Sonrasında, bedenin yer deneyimi ve yeni yer oluşturma süreçleri, Gaston Bachelard'ın poetik 'ev' söylemi ve Martin Heidegger'in 'köprü' metaforu üzerinden iki başlıkta ele alınır.
Üçüncü bölüm olan 'KIRILMA' bölümünde, belirli bir anda oluşan ve yerin anlamını değiştiren olguların zaman sürecindeki yeri, 'kırılma' kavramı üzerinden ele alınır ve Mostar'da yaşanan savaş, bir 'kırılma' zamanı olarak incelenir.
Dördüncü bölüm olan 'DEŞİFRE' bölümünde ise, kırılma sonrası bedenin yer kaybı ve yerini yeniden oluşturma süreçleri, Mostar'da 1992-1995 yılları arasında gerçekleşmiş olan Balkan Savaşı'nı deneyimlemiş 22 kişi ile yapılan görüşmeler ve haritalama çalışmaları üzerinden irdelenir. Yapılan çalışmaların, yer bilincinde yaşanan kırılmaları ortaya koyacağına inanılır.
Çalışmanın sonucu olarak, yaşanan kırılma deneyiminin bedenin yerine olan etkisi, dördüncü bölümde elde edilen veriler ışığında değerlendirilir.

Abstract:
The experience times of the 'body' interacting with the place as a subject with the notion of 'place' form the main axis of the study. The thesis stresses that the sense of place continually changes and transforms beyond the physical data of the place. Additionally, these changes and transformations are felt most profoundly in the times of "breakpoints" which associated with the loss and displacement as well as the times that the sense of place is drawn out of usual.
The thesis includes 5 main titles. In the first part of the study, overall information of the thesis, literature summary, purpose, flow, method and hypothesis of the thesis are introduced.
In the second part of the study, 'settlement', the interaction between space and body and the sense of place examined from Descartes to the present day. In this section, the process of the transformation of space into place is studied in a conceptual framework of French phenomenologist Maurice Merleau-Ponty, while the formation of the place is discussed with the discourses of the relevant phenomenologists and architects. Subsequently, the body's experience of the place and the processes of creation of the new place are addressed in two headings with Gaston Bachelard's poetic 'home' discourse and Martin Heidegger's 'bridge' metaphor.
In the third chapter 'breakpoint', the position in the time process of phenomena which is forming at a particular moment and alters the meaning of place analyzed through the concept of 'breakpoint' and the war is the Mostar is considered as 'breakpoint'.
In the fourth part, 'decoding', the process of loss of body and reconstruction of the body after a breakpoint is explored through interviews and mapping studies that conducted with 22 people who experienced the Balkan War between 1992 and 1995 in Mostar. It is assumed that the studies will reveal the breaks in the consciousness of the place.
As a result of the study, the effect of the breakpoint experience on the place of the body is assessed in light of the data obtained in the fourth chapter.