Hafızlık olgusu ve insan üzerindeki etkileri
The phenomenon of memorization and its effects on humans
Yazar: BETÜL ÖZDEN
Danışman: PROF. DR. ÖMER ASLAN
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kıraat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion
Dizin: Hafızlık = Memorization ; Hıfz = Hıfz

Özet:
Kur'ân-ı Kerim nazil olmaya başladığı andan günümüze kadar nazmı ve manası ile birlikte Müslümanların şiarı olmuştur. Müslümanlar bu İlahi kelâm karşısında kayıtsız kalamayıp anında vahyi zihinlerine ve yaşayışlarına aktarma gayreti içerisinde bulunmuşlardır. Onların bu duygu ve hassasiyetleri geçmişten günümüze İslami bir eğitim şekli olarak hafızlık sisteminin oluşmasına vesile olmuştur. Hafızlığın yaygınlaşarak eğitim sisteminin bir parçası haline gelmesi hem ülkemizde hem de diğer ülkelerde hafızlığın icra edilmesinde uygulanan usul ve yöntemlerin mahiyetinin araştırılmasını gerekli kılmıştır. 
Bu araştırmada geçmişten günümüze kadar sistemleşen hafızlık olgusu ve insan üzerindeki etkileri ele alınmakta olup, çalışma bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Kavramsal çerçeve olarak adlandırdığımız birinci bölümde hıfz kavramının lügat ve terim yönünden tanımları üzerinde durulmaktadır.  İlk zamanlarda hâfız yerine kullanılan kârî, câmî ve hâmil kelimelerinin ifade ettiği anlamlar değerlendirilmekte olup, hafızlık olgusunun asırlardır devam etmesinde etken olan, hıfzın ayetlerde vurgulanan anlamı, Hz. Peygamber'in teşvik ve tavsiyeleri yer almaktadır. İkinci bölümde hafızlığın tarihsel süreci üzerinde durulmaktadır. Bu bölümde ilk olarak Asr-ı Saâdet döneminde temelleri atılan hafızlık sistemine Hz. Peygamber'in ve sahabenin yükledikleri anlam, uygulama biçim ve yöntemleri ele alınmaktadır. Ardından daha sonraki dönemlerde hafızlık olgusunun geçirmiş olduğu tarihi gelişimi ve günümüzde uygulanmakta olan hafızlık eğitim sürecinden bahsedilmektedir. Bu noktadan hareketle Türkiye başta olmak üzere resmi dini İslam ve Müslüman nüfusu bir hayli çok olan ve hafızlığı aktif eğitim sistemlerine dâhil eden ülkelerden Endonezya ve Malezya incelenmiştir. Hafızlığa dair yeterli tecrübi birikimlerinin olması, örneklik teşkil etmesi ve ulaşılabilir yeterli kaynaklarının bulunması amacıyla bu beldelerdeki hafızlık sistemi, günümüzde uygulamakta oldukları yöntemler ve hafızlık eğitim programında takip ettikleri aşamalar aktarılmaya çalışılmıştır. 


Üçüncü bölümde, konu ile ilgili yapılan çalışmalardan ve verilerden hareketle hafızlığın insanın akıl ve fiziksel sağlığı, zihinsel faaliyetleri ifade eden bilişsel gelişimi, akademik başarısı ve içtimai bir varlık olarak sosyal yaşamı üzerindeki etkisi ele alınmaktadır.

Abstract:
The Holy Qur'an has been the motto of Muslims with its verse and meaning from the moment it was first revealed until today. Muslims could not remain indifferent to this unique word and immediately tried to transfer the revelation to their minds and lives. Their feelings and sensitivities have created the Qur'an memorization system, an Islamic education that has continued from past to present. The spread of memorization and its inclusion in the education system has aroused curiosity about the procedures and methods used in performing memorization, both in the world and in our country. 
In this study, the phenomenon of memorization of the Qur'an, which has been systematized from past to present, and its effects on humans are discussed. The study consists of three parts. In the first part, the dictionary meaning of the concept of hifz and its terminological meaning are discussed. The meanings of the words kârî, câmî and hâmil, which were used instead of hâfiz in the early days, are evaluated, and the hadiths that contain encouragement and advice that have been effective in the continuation of the phenomenon of hafiz for centuries are included. The second part focuses on the historical process of hâfiz. In this section, firstly, the meaning, application forms and methods that the Prophet and his companions attributed to the Quran memorization system, the foundations of which were laid during the asr-ı saâdet, are discussed. Then, the historical development of the concept of memorization in later periods and the memorization training process applied today are mentioned. Starting from this point, an attempt has been made to convey the Quran memorization system in our country and various Islamic countries, the methods currently applied, and the stages followed in the Quran memorization training program. In the third section, the effect of memorization on the mental and physical health of a person, cognitive development, which refers to mental activities, academic success and the social life of a person as a social being are discussed, based on the data obtained from the studies conducted on this subject.