Max Weber ve Sabri Fehmi Ülgener'de iktisadi zihniyet analizi
Analysis of economic mentality of Max Weber and Sabri Fehmi Ülgener
Yazar: HARUN İLHAN
Danışman: DOÇ. DR. OYA OKAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Din = Religion ; Ekonomi = Economics ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Din sosyolojisi = Religious sociology ; Din-ekonomi ilişkisi = Religion-economy relationship ; Kalvinizm = Calvinism ; Kapitalizm = Capitalism ; Tasavvuf = Mystic ; Weber, Max = Weber, Max ; Zihniyet = Mentality ; Ülgener, Sabri = Ülgener, Sabri

Özet:
Bu çalışmada iktisadi zihniyet bağlamında sosyolojinin kurucu isimlerinden Max Weber ve iktisatçı Sabri Fehmi Ülgener'in analizleri ele alınmıştır. Weber ve Ülgener, hem iktisat hem de sosyoloji disiplinlerini birbirleriyle harmanlayarak eserler kaleme alan ve sosyal bilimler içinde önemli yere sahip olan iki isimdir. Weber, ele aldığı çalışmalarda kullandığı metodolojiyle kendine has bir yapı ortaya koymuş, Ülgener de bu metodolojiden etkilenerek Alman sosyolojisine ayrı bir yakınlık duymuştur. "Batı'da kapitalizm nasıl ortaya çıktı?" ve "Doğu neden endüstriyel kapitalizme evrilemedi?" gibi farklı ama birbiriyle ilişkili iki soru, Weber ve Ülgener'in cevap arayışı içerisinde olduğu temel sorulardır. Bu isimlerin kendi sorularına vermiş oldukları cevap da dine ve zihniyete dayalı unsurları ön plana çıkarmaktadır. Weber, modern rasyonel üretim şeklinin ve kapitalizmin meydana gelmesindeki en önemli etken olarak Kalvinizm'i gösterirken, Ülgener Doğu toplumlarında rasyonel bir üretim şeklinin zuhur etmemesinde en önemli faktör olarak İslam dini içerisindeki tasavvufi yapıyı işaret etmiştir. Bu bakımdan Weber ve Ülgener, iktisadi araştırmalarının temelinde zihniyete dayalı etkenlere yer vermişlerdir. Bu sebeple çalışmamızda bu iki sosyal bilimcinin zihniyete dayalı tespitleri ele alınmıştır.



Anahtar Kelimeler: Max Weber, Sabri Fehmi Ülgener, Zihniyet, İktisat, Sosyoloji, Din, Toplum, Kapitalizm, Kalvinizm, Tasavvuf

Abstract:
This study takes a comprehensive look at one of the prominent scholars of economic mentality, Max Weber and the analysis of Turkish economist Sabri Ülgener. Both scholars are well known for their attempts to combine economic and sociologic disciplines and have a considerable influence on academics. Weber, utilizing the methodology employed in his works, proposed a new construct. Ülgener, born a century after Weber, was influenced by his methodology and indicated a specific interest in the German school of sociology. Basic questions such as "How did capitalism arise in the West?" and "Why has the East not transitioned to industrial capitalism?" which are different from each other, but nonetheless related are questions that Weber and Ülgener have tried to find answers to. These two names, in answering their own questions, gave precedence to the elements of religion and mentality. Weber points to Calvinism as the most important factor behind the emergence of modern and rational production methods, whereas Ülgener underlined the Sufi tradition within Islam as the main factor behind the absence of rational production styles. From this perspective, we can argue that Weber and Ülgener both put an emphasis in their economic research on factors that rest on a mentality. Considering these similarities, this study looks into the mentality-based findings of these two sociologists.



Keywords: Max Weber, Sabri Fehmi Ülgener, Mentality, Economy, Sociology, Religion, Society, Capitalism, Calvinism, Sufizm