Şehir hastanelerinin Uyaran Organizma Tepki (S-O-R) modeli kapsamında çevresel uyarıcıların hasta davranışları üzerindeki etkisi: Ankara Bilkent Şehir Hastanesi örneği
The effect of environmental stimulants on patient behaviors in the scope of the Stimulus Organism Response (S-O-R) model of city hospitals: The case of Ankara Bilkent City Hospital
Yazar: GAMZE ARIKAN
Danışman: PROF. DR. SEZER KORKMAZ
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı / Sağlık Kurumları Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sağlık Yönetimi = Healthcare Management

Özet:
En önemli sağlık kurumları olan hastaneler, toplumda sağlığın geliştirilmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Türkiye'de hastane endüstrisinde, son yıllarda görülen en önemli gelişme entegre sağlık tesisi niteliğindeki şehir hastaneleri modelinin benimsenmesidir. Araştırmada, şehir hastanesinde yatan hastaların, hastanenin çevresel uyarıcılarını değerlendirerek hastanede kaldıkları süre boyunca, hissettikleri duygu tipolojileri ile hastaların hekimlerine güven düzeyleri arasındaki ilişki incelenerek, hasta davranışına yönelik içgörüler sağlamak amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, Mehrabian ve Russell (1974) tarafından geliştirilen Uyaran-Organizma-Tepki (S-O-R) ve Memnuniyet-Harekete geçme- Egemenlik kurma (P-A-D) modelleri kapsamında hastaların davranışları üzerinde etkili olduğu düşünülen sağlık hizmet ortamının çevresel uyarıcıları, hastaların memnuniyet ve hekime güven düzeyleri ele alınmıştır. Bu faktörlerin, hastaların davranışsal niyet üzerindeki etkisinin belirlenmesi hedeflenmiştir. Bu bağlamda Ankara Bilkent Şehir Hastanesinde, Kadın Doğum ile Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Hastanelerinde yatarak sağlık hizmeti alan 404 hasta ile araştırma gerçekleştirilmiştir. Araştırmada elde edilen veriler frekans, yüzde dağılımları, açımlayıcı faktör analizi, doğrulayıcı faktör analizi, Pearson Korelasyon Analizi, bağımsız örneklem t-testi, ANOVA ve TUKEY testleri kullanılarak değerlendirilmiş ve yorumlanmıştır. Araştırma modelini test etmek amacıyla iki aşamalı yapısal eşitlik modeli kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre; hasta davranışı üzerinde memnuniyet duygusunun önemli bir etkisi bulunmaktadır. Aynı zamanda çevresel uyarıcıların, duygu tipolojisi, hekime güven ve davranışsal niyet; duygu tipolojisinin, hekime güven ve davranışsal niyet; hekime güvenin, davranışsal niyet üzerinde etkili olduğu saptanmıştır. Araştırma, şehir hastanesinin çevresel uyarıcılarını hastaların olumlu değerlendirdiğini ve memnuniyeti artırdığını, hekime güven düzeyinin yüksek olduğunu ve hastaların davranışsal niyetini pozitif yönde etkilediğini ampirik olarak doğrulamıştır.  Memnuniyet ve hekime güven düzeyi, test edilen teorik çerçevede önemli aracı değişken olarak çalışmıştır. Şehir hastanelerinin çevresel uyarıcıları, hastaların davranışsal niyetini olumlu yönde artırmada önemli bir rol oynadığını kanıtlamıştır. Bununla birlikte, elde edilen sonuçlar doğrultusunda yöneticilere, politika yapıcılara ve karar vericilere yönelik birtakım öneriler geliştirilmiştir.

Abstract:
Hospitals, which are the most important health institutions, play a significant role in the development of health in the society. The most important development in the hospital industry in Turkey in recent years is the adoption of the city hospitals model, which is an integrated health facility. In the study, it was aimed to provide insights into patient behavior by examining the relationship between the emotional typologies that the patients in the city hospital feel during their stay in the hospital and the level of trust in their physicians by evaluating the environmental stimuli of the hospital. For this purpose, environmental stimuli of the health care environment, which are thought to be effective on the behavior of patients within the scope of Stimulus-Organism-Response (S-O-R) and Pleasure-Arousal-Dominance (P-A-D) models developed by Mehrabian and Russell (1974), satisfaction of patients and trust in physicians levels have been addressed.It was aimed to determine the effect of these factors on the behavioral intention of the patients.It was aimed to determine the effect of these factors on the behavioral intention of the patients. In this context, the research was carried out with 404 patients who received health care services in Ankara Bilkent City Hospital, Gynecology and Physical Therapy and Rehabilitation Hospitals. The data obtained in the study were evaluated and interpreted using frequency, percentage distributions, exploratory factor analysis, confirmatory factor analysis, Pearson Correlation Analysis, independent sample t-test, ANOVA and TUKEY tests. A two-stage structural equation model was used to test the research model. According to the research results; pleasure has a significant effect on patient behavior. At the same time, environmental stimuli, emotion typology, trust in the physician and behavioral intention; emotion typology, trust in physician and behavioral intention; It was determined that trust in the physician was effective on behavioral intention. The research empirically confirmed that the environmental stimuli of the city hospital were positively evaluated by the patients and increased satisfaction, the level of trust in the physician was high, and they positively affected the behavioral intention of the patients. Pleasure and level of trust in the physician worked as important mediating variables in the tested theoretical framework. Environmental stimuli of city hospitals have proven to play an important role in positively increasing patients' behavioral intention. However, in line with the results obtained, some suggestions have been developed for managers, policy makers and decision makers.