Afetlerde gönüllülük: Bir karma yöntem araştırması
Volunteering in disasters: A mixed method research
Yazar: ÖMER DEMİRBİLEK
Danışman: PROF. DR. SERKAN ÖZTÜRK
Gümüşhane Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Afet Yönetimi Ana Bilim Dalı / Afet Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Kamu Yönetimi = Public Administration ; Sosyal Hizmet = Social Work

Özet:
Bu araştırmada üniversite öğrencilerinin afetlerde gönüllülükten neden kaçındığını keşfetmek ve bu davranışı geçerli ve güvenilir biçimde değerlendirebilecek bir ölçek geliştirmek amaçlanmıştır. Araştırma keşfedici sıralı karma yöntemle yürütülmüştür. Çalışmanın nitel evresinde amaçlı örneklemle belirlenen 13 üniversite öğrencisiyle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Verilerin tematik analizi sonrasında 7 tema keşfedilmiş ve 81 maddelik ölçek madde havuzu oluşturulmuştur. Taslak ölçeğe alınan uzman değerlendirmeleri Lawshe tekniği ile değerlendirilmiş ve madde sayısı 81'den 64'e düşmüştür. Taslak ölçek önce pilot gruba uygulanarak tespit edilen hatalar düzenlenmiştir. Sonraki aşamada kolayda örnekleme yöntemi ile belirlenen 731 kişilik örnekleme uygulanmıştır.  Veriler SPSS 25.0 ve AMOS 24.0 paket programlarıyla analiz edilmiştir. Taslak ölçeğin Kaiser Meyer Olkin değeri >0.6 ve Barlett's test değerleri ilişkisi p<0.05 olduğundan ölçeğin faktör analizine uygun olduğu belirlenmiştir. Ölçeğin yapı geçerliliğini belirlemek için yapılan Açımlayıcı Faktör Analizleri sonrasında ölçekten binişik ve faktör yükü 0.33 altında olan 32 madde çıkarılmıştır. Ölçek yapısı Doğrulayıcı Faktör Analizi ile değerlendirimiş ve 6 faktör 31 maddeden oluşan nihai ölçeğe ulaşılmıştır. Boyutlar; Değer (11 madde), Bilgi (5 madde), Ekonomi (3 madde), Reklam ve Tanıtım (5 madde), Aile Bağları (4 madde), Korku (3 madde) olarak oluşmuştur. Ölçeğin toplam Cronbach Alpha değeri 0.92 ile oldukça yüksektir, alt boyutlar ise 0.75 ile 0.93 arasında değişmektedir. Geliştirilen ölçekten alınan puanın yükselmesi afetlerde gönüllülükten kaçınmanın artmasına işaret etmektedir. Geliştirilen ölçek afetlerde gönüllülük alanında çalışan kurumların, bireyleri gönüllülük sürecine dahil etmesinde katkı sağlayabilir. Gönüllülük bilinçlendirmesinin bütün eğitim seviyelerine dahil edilmesi gönüllülüğe katılımı olumlu etkileyebilir.

Abstract:
This research aimed to unravel the factors contributing to university students' reluctance to participate in disaster volunteering and sought to develop an assessment scale for this behavior. Employing an exploratory sequential mixed-method design, the qualitative phase involved semi-structured interviews with 13 purposefully sampled students, resulting in the identification of seven themes and an initial item pool of 81 for the scale. Expert evaluations, using the Lawshe technique, refined the items to 64. pilot testing, error identification, and correction led to the administration of the scale to 731 individuals through convenience sampling. Data analysis, conducted with SPSS 25.0 and AMOS 24.0, confirmed the scale's suitability for factor analysis, indicated by a Kaiser Meyer Olkin value (>0.6) and the significance of Bartlett's test (p<0.05). Exploratory Factor Analyses resulted in the removal of 32 items due to overlapping and factor loadings below 0.33. Confirmatory Factor Analysis validated this structure, resulting in a final scale with 6 factors and 31 items: Value (11 items), İnformation (5 items), Economy (3 items), Advertising and Promotion (5 items), Family Ties (4 items), and Fear (3 items). The total Cronbach Alpha value for the scale is high at 0.92, with sub-dimensions demonstrating reliability between 0.75 and 0.93. Higher scores on the scale indicate an increased tendency to avoid volunteering in disasters. This developed scale holds considerable potential to enhance the involvement of individuals in disaster volunteering processes, offering insights to organizations in this field. Advocating for volunteerism awareness across educational levels may positively influence participation in such activities.