Köyceğiz - Dalyan lagün havzası su kaynaklarının su kalitesi
Water quality assessment of water resources in Köyceğiz - Dalyan lagoon catchment area
Yazar: ELÇİN HEPSAĞ
Danışman: PROF. DR. İ. ETHEM GÖNENÇ
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2003
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
KÖYCEĞİZ-DALYAN LAGÜN HAVZASI SU KAYNAKLARININ SU KALİTESİ ÖZET Çevresel kaynaklanıl bilinçsizce kullanımı sonrasında kirletilmeleri ve yararlı kullanım amaçlarının değiştirilmesi, önemli kaynaklarımızdan su kaynaklarının kullanılamaz hale gelmesine bunun da ötesinde kaynağın ekolojik dengesinin bozulmasına neden olmuştur. Kirlenmenin önlenebilmesi, kaynakların yönetimi ile mümkündür. Su kaynaklarının kMetilmesinin önlenebilmesi amacıyla, kaynakların kalitelerim belirleyen kriterler ve bu kriterlerin aşılmamasını sağlayacak kalite sınıflan belirlenmiştir. Bu düşünceyle kalite sınıflarına aynlan su kaynaklan bulunduklan bölgenin sosyo-ekonomik yapısı ve kaynakların çevresel değeri dikkate alınarak kullanım amaçlan tammlanmaktadır. Ülkemizin önemli bir ekosistemini içerisinde bulunduran Köyceğiz-Dalyan Lagünü Havzası 'nm su kaynaklarının kalitesinin belirlenmesi bu çalışmanın konusu olmuştur. Çalışmanın, havzadaki su kaynaklarının mevcut kalitesi göz önünde bulundurularak olası yararlı kullanım amaçlarım belirleyebilmesi ve havzadaki kaynakların yönetimi sırasında karar verici mekanizmalara yardımcı olabilmesi düşünülmüştür. Çalışma kapsamında ilk olarak su kalitesi belirlemeleri ile ilgili literatür bilgisi oluşturulmuştur. Bu amaçla 2.bölümde genel olarak su kalitesi belirlemeleri sırasında dikkat edilmesi gereken özelliklere, su kalitesi belirleme aşamalarına, kriter ve standartların önemine ve havza yönetimi ile su kalitesi değerlendirmelerinin arasındaki ilişkiye değinilmiştir. Su kalite sınıflamaları, yer altı sulan, nehirler ve göller gibi tatlı sular için kolay yapılabildiği halde, nehir ağızlan, körfezler ve lagünler gibi tatlı-tuzlu su kanşımı sular için zor ve karmaşık bir problem olabilmektedir. Bu zorluğun sebebinin araştınlması amacıyla lagünlerin su kalite belirlemelerim etkileyen süreç ve mekanizmalara 3. bölümde değinilmiştir. Bu bölümde, lagünlerin yapısı ve özellikleri, lagünlerde trofik seviyeyi etkileyen faktörlere ve lagünlerdeki önemli su kalitesi problemlerinden ötrofikasyona değinilmektedir. Lagünler ve bu tip kıyı ekosistemleri çok dinamik sistemlerdir. Lagünün bulunduğu bölgenin özelliklerine, lagüne gelgitlerle su giriş çıkışı sağlayan denizlere ve lagüne tatlı su getiren kaynağın özelliklerine bağlı olarak kalite çok sık değişmektedir. Bundan dolayı lagünlerde su kalitesi kriterleri belirlenirken bu özellikler dikkate alınmalıdır. Lagünlerin su kalitesinin ve trofik durumunun belirlenebilmesi amacıyla dünyada benzeri yapıdaki kıyı sulannda yapılmış çalışmalar 4.bölümde anlatılmaktadır. Bu çalışmaların sonuçlan lagünler çok farklı sistemler olduklanndan dolayı her lagün için uygulanamamaktadır. Fakat kıyı sularının trofik seviyesini belirlemek ve/veya kıyı sulannı kalite sınıflarına ayırmak için yapılmış bu xıçalışmalardaki yöntemler kullanılarak herhangi bir lagün ve benzeri kıyı sisteminin su kalitesinin durumu ve trofik seviyesi hakkında bir fikir alınabilmektedir. Dördüncü bölümde lagün ve benzeri kıyı ekosistemlerinin trofik seviyesinin belirlenebilmesi için yapılmış üç çalışma, su kalite sınıfları ve yararlı kullanımların belirlenebilmesi için kabul edilebilecek iki yöntem ve lagün tipi kıyı ekosistemlerinin korunması için EPA tarafından önerilen nutrient kriterleri belirleme adımlarına değinilmektedir. Havzanın konumu, jeomorfolojik yapısı, sosyo-ekonomik yapı, kirletici kaynaklar, ekosistem ve su kaynaklarına V.bölümde değinilmektedir. VLbölümde elde olan veriler istatistik olarak değerlendirilerek sırasıyla akarsular, göller, yer altı sulan ve lagün sularının kaliteleri ve trofik durumları değerlendirilmiştir. Tatlı su özelliğinde olan akarsular SKKY'nin vermiş olduğu yöntemlere göre değerlendirilmiş ve tüm akarsuların SO2" ve Cl" açısından IV.sınıf kalitede olduğu görülmüştür. Ayrıca genel olarak akarsuların NO2-N açısından H Veya ÜLsınıf kalitede olduğu görülmüştür. Göllerden Köyceğiz Gölü SKKY'nin standartları dikkate alınarak su kalitesi belirlenmiş ve akarsulardakine benzer sonuçlar bulunmuştur. Köyceğiz Gölü'nün trofik durumu SKKY'nin ve OECD'nin ötrofikasyon kontrolü için vermiş olduğu standartlarla karşılaştırma yapılarak belirlenmiştir. Bu karşılaştırma sonuçlarında gölün ötrofikasyon için verilmiş standartları aştığı görülmüştür. Yer altı sularının kalite değerlendirmesi elde mevcut verilerin yeterü olmamasından dolayı geçmişte yapılmış değerlendirmeler kullanılarak yapılmıştır. Lagüne bağlı göller olan Alagöl ve Sülüngür Gölü'nün ve lagün kanallarının kalite sınıflaması ve trofik seviye değerlendirmesi kıyı sulan için uygulanan yöntemlerle yapılmıştır. Lagünde iki tabakalı akım olduğundan dolayı tüm bu yöntemler uygulanırken yüzey ve dip sulan ayn ayn mcelenmiştir. Lagün sularının trofik durumunun mezotrofik olarak kabul edilebilmektedir. Fakat bazı parametreler açısından lagünün hipertrofik veya oligotrofik olduğu da görülmüştür. Yararlı kulanım amacı olarak ise bazı parametreler açısından su ürünleri üretimi bölgeleri veya endüstriyel sulann deşarj edildiği alıcı ortamlar olarak kabul edilebilmektedir. Bunun yanında diğer standart dikkate alındığında ise yararlı kullanım amacının koruma alam olarak kabul edilebildiği görülmüştür. VTLbölümde havzadaki su kaynaklarının su kalitesinin belirlenmesi için yapılmış olan bu çalışmaların sonuçlan değerlendirilmiş ve kaynakların korunabilmesi için çeşitli öneriler getirilmiştir. xıı

Abstract:
WATER QUALITY ASSESSMENT OF THE WATER RESOURCES IN KÖYCE?İZ-DALYAN LAGOON CATCHMENT AREA SUMMARY Pollution of environmental resources and changing designated uses had caused pollution of ecosystems and water resources. To prevent from pollution, resources must be managed properly. In order to stop polluting of water resorces water quality criterias and quality classes are designated. Using these quality classes and taking into consideration of social and economical position and environmental value of the resources the designated uses are determined. The subject of this study is the water quality assessment of the water resources in Köyceğiz-Dalyan Lagoon Catchment Area. It is thought that this study will assess the quality classes and the probable beneficial uses of the resources and also will help to desicion managers during management of the resources. In this study firstly in the second section the literature about water quality assessment has been searched. In this section the water quality assessment processes, the properties need attention during quality assessment, the categories of quality assessment, the importance of criteria and standards and the relationship between watershed management and water quality assessment have been mentioned. Quality classifing is easy for fresh waters like rivers, lakes and groundwaters. But for estuarine systems, lagoons, river mouths etc. it can be complex and difficult problem. To search the difficulty of this problem, the mechanisms and processes which effect the water quality of lagoons are mentioned in the third section. In this section, the structure and features of lagoons, the factors effect trophic conditions of lagoons and the most important water quality problem named eutrophication have been described. Lagoons and like these coastal ecosystems ara dynamic systems. The quality often cahanges related to features of area, tides and enrances of fresh waters. So, while assessing water quality of lagoons all of these properties must be paid attention. Studies which has been done to assess the quality and the trophic condition are xplained in fourth section. The results of these studies cannot appücate all of lagoons because of changing features. But these methods can be used to get opinion to assess the trophic condition and the quality of any lagoon and coastal ecosystems. In fourth section three studies which has been done to assess the trophic condition of lagoons and coastal ecosystems, two studies which has been done for quality classification and to select beneficial uses of coastal areas and the process used by EPA to select nutrient criteria for estuarine and coastal waters are mentioned. In the fifth section information about location, geomorphological position, social- economical position, pollution sources, ecosystem and water resources of area have been mentioned. xmIn sixth section the statistical analizes have been done by using datas about all water resources and the quality and trophic condition of rivers, lakes, ground waters and lagoon has been evaluated. In the catchment area the quality of rivers have been evaluated by SKKY methods for fresh waters. It is seen that for SO42" and CI" the river tends to be IV.quality class. More over for NO2-N the rivers are H or IELquality class. Among the lakes, the quality of Köyceğiz Lake had been evaluated by SKKY methods for fresh waters and the results seemed rivers. The trophic condition of lake had been evaluated by using SKKY methods for the control of eutrophication and by using OECD's methods for trophic conditions in lakes and reservoirs. After these evaluations, it has been seen that the parameters in Köyceğiz Lake exceeded the concentration for control of eutrophication for both of this methods. As we have not enough datas for groundwater, we had used past assessment about these sources. The trophic conditions of lakes which connected to Dalyan Lagoon, Alagöl and Sülüngür Lake, and the channels had been done by using methods which used by coastal ecosystem. Because there has existed a 2-layer flow in Dalyan Lagoon, while using all of the methods, surface and bottom waters had been assessed seperately. It has been seen that the lagoon environment shows a tendency to be mesotropbic. But for some parameters the lagoon were hypertrophic, eutrophic or oligotrophia For beneficial uses it can be said that for some parameters the beneficial uses can be accepted as natural water resources used as a receiving water body for industrial and agricultural discharges or propagation of marine life such as fish. More over, if the other study take into consideration to evaluate benefical uses, lagoon can be accepted as a preservation area. Finally, in seventh section all the results are evaluated and recommendations for preserve the environmental resources are stated. xiv