İzmir Ödemiş'teki Türk İslam Devri mezar taşları
In our study which is on the subject of Turkish and Islamic period gravestones in İzmir Ödemiş?
Yazar: EDİP YILMAZ
Danışman: YRD. DOÇ. MEHMET TOP
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
ÖZET
?İzmir Ödemiş?teki Türk İslam Devri Mezar Taşları? konulu çalışmamızda Ödemiş merkez ve bağlı belde ve köylerde tespit ettiğimiz 417 mezar taşı kataloğa alınarak incelemeye tabi tutulmuştur. Bu mezar taşları tipolojik olarak,
1. Şahideli Sandukalı Mezarlar
2. Şahideli pehleli mezarlar
3. Şahideli mezarlar
olmak üzere üç başlık altında incelemeye tabi tutulmuşlardır. Şahideli Sandukalı Mezarlar Beylikler dönemine aittir. Osmanlı Dönemi mezar taşlarında bir tanesi hariç, diğerlerinin tamamı şahideli mezar tipindedirler. Bir tanesi ise pehleli mezardır. Şahideler bir iki tanesi hariç diğerleri dikdörtgen formdadırlar. Beylikler dönemi mezar mezar taşlarında tipolojik olarak erkek kadın cinsiyet ayrımı bulunmamaktadır. Osmanlı dönemi mezar taşlarında tipolojik olarak erkek kadın ayırımı vardır. Erkek mezar taşları sarık, kavuk ve fes denilen başlıklar taşırken, kadın mezar taşlarında nadiren görülen hotoz denilen başlık dışında, başlığa yer verilmemiştir. Bunun yerine şahideler sivri kemerli, yuvarlak kemerli, dilimli ve bitkisel tepelikle sonlanmışlardır.
Beylikler dönemi mezar taşları genellikle sade görünüm arz ederken, Osmanlı dönemi mezar taşlarında özellikle kadın baş şahidelerinin tepelik kısımlarında dönemin karakteristik özelliğini taşıyan bitkisel, geometrik süslemelerin yanında Batı Anadolu yöresine has bir üslup olarak mimari süslemelere yer verilmiştir.
Mezar taşlarının tamamında mermer malzeme kullanılmıştır. Çünkü mermer keskin profilli yüzeyleri işlemek bakımından daha elverişli bir malzemedir. Ayrıca, kitabe ve süslemelerin daha az bozulmaya uğradığı müşahede edilmiştir.
Mezar taşlarının bir ikisi müstesna, tamamı kitabelidir. Kitabelerin tamamı baş şahidesine kabartma tekniği ile yazılmıştır. Kitabelerin büyük çoğunluğu Türkçe, bir kısmı ise Arapça yazılmıştır. Bir kitabe Farsça kaleme alınmış, bir tanesi de Latince ve Arapça olarak yazılmıştır. Kitabelerde devrin kültür ve düşüncesini yansıtan zengin muhtevaya sahiptirler. Kitabelerin muhtevası incelendiğinde ilk zamanlarda, tevekkül ve teslimiyet ifadelerinin yanında insanlara nasihat ağırlıklı olarak işlenmiştir. Ancak, son dönemlerde batılılaşmanın etkisiyle, bakış açısı değişmiş, ölümün soğukluğu ve firakın acı yüzü kitabelere aksetmeye başlamıştır.
Kitabelerde etnik ve sosyal yapıya ışık tutan önemli bigilerin yanında, çeşitli meslek erbabı hakkında bilgi verilmiştir. Kitabelerde ilk dönemlerde, ağırlıklı olarak celî sülüs yazı tercih edilmiştir. Son dönemlerde ta?lik ve rik?a yazıya yer verildiği gözlemlenmiştir.

Abstract:
ABSTRACT
?In our study which is on the subject of Turkish and Islamic Period Gravestones in İzmir Ödemiş?, 417 gravestones in Ödemiş city center and centrical towns and villages are studied and recorded by compiling a catalog. Typologically they are divided into three titles :
1. Graves with gravestones and sarcophagus
2. Graves with gravestones and pehle
3. Graves with gravestones
Graves with gravestones and sarcophagus belong to period of beyliks. All graves of Ottoman period, except one, are graves with gravestones. One of them is grave with pehle. All the gravestones, except one or two, are rectangular. Typologically, gravestones that date back to Beylik period are gender neutral. However, Ottoman period gravestones, typologically, have different gravestones according to gender. Gravestones for men can have turban, quilted turban or fez. On the other hand gravestones for women can have rarely a head called as crest (hotoz). In place of this, women graves have lancet arches, round arches, cusped arches and plant-designed heads.
While the gravestones that belong to Beylik period are generally unsophisticated, specially women gravestones of Ottoman Period have not only plant-desgined and geometric ornamentation but also architectural ornaments as a stylemark of West Anatolia.
Marble are used at all gravestones as it is suitable when it comes to shape sharp edges. Besides, it?s observed that inscriptions and designs are likely to detoriariate less.
Except one or two, all graves have inscriptions. All of the inscriptions are embossed in head of gravestones. Inscriptions are mostly Turkish and some of them are Arabic. One insription is written out in Farsi, and one Latin and Arabic. Inscriptions have rich contents representing the culture and thought of their period. In inscriptions, advice is observed along with resignation and submission. However towards the end of the periods the point of view is changing and the cold face of death and separation prevail.
Inscriptions have someimportant information about different kinds of profession experts along with ethnical and social structure. In early forms ?celî sülüs? type of writing is preferred. Thereafter ?ta?lik and rik?a? are observed to use.