Eşitlikçi liberalizm gelir ve servet dağılımı tartışmaları
Egalitarian liberalism: Debates on income and wealth distribution
Yazar: EMRE ÖRÜN
Danışman: PROF. DR. ERCAN EREN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Servet eşitsizliği = Wealth inequality

Özet:
Gelir ve servetin eşitlikçi olmayan bir dağılımı, toplumun ekonomik ve sosyal yapısında değişimlere neden olmaktadır. Gelir ve servetteki aşırı eşitsizlikler, toplumun 'iş birliği' ile üretmiş olduğu zenginliğin adil bir şekilde paylaşılmasını engellemektedir. Ayrıca toplumun ve bireylerin eşit özgürlüklerden yararlanmasını ve fırsat eşitliğine erişimlerini de sınırlamaktadır. 2008 Küresel Finans Krizi sonrası artan sosyal ve ekonomik eşitsizlikler, kapitalizmin var olan eşitsizliklere çözüm üreteceğine dair tartışmaları artırmıştır. Toplumun ihtiyaçlarına ve değerlerine cevap veren, daha sürdürülebilir ve adil sonuçlar doğurabilecek alternatif ekonomik modellerin de tartışılması gerekmektedir. Bu tür bir tartışma, kapitalizme alternatif demokratik ekonomik sistemlerin de yazında sorgulanmasına yol açmıştır. Bu bağlamda çalışmanın temel amacı kapitalizme alternatif olarak John Rawls'un mülkiyet sahipli demokrasi rejiminin uygulanabilirliğini tartışmaktır. Mülkiyet sahipli demokrasinin tarihsel geçmişi ekonomik eşitsizlik çerçevesinde ele alınmış ve Rawls'un adalet teorisine dair düşünceleri eleştirel bir bağlamda incelenmiştir. Mülkiyet sahipli demokrasinin uygulanabilirliğinin incelenmesi amacıyla işçi kooperatifleri ve çalışan sahipli firmalar bağlamında ülke örnekleri (Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere, Fransa, İspanya, Polonya, Yugoslavya) incelenmiştir. Bu çerçevede, bu ülkelerdeki çalışan sahipliğinin gelişimi, firma sayısı, ücret, verimlilik ve istihdam açısından değerlendirilmiştir. İşçi kooperatiflerinin ve çalışan sahipli firmaların mülkiyet sahipli demokrasi rejiminin uygulanabilirliği açısından önemli olduğu ortaya konulmuştur. Çalışan sahipli firmaların istihdam ve iş sürekliliği açısından önemli avantajlar sağladığı belirlenmiştir. Çalışanların yönetimde söz hakkının olması ekonomik demokrasinin sağlanması açısından önem teşkil etmektedir.  Çalışanların, işçi kooperatiflerinde yönetime katılımı daha etkin iken çalışan hisse sahipliği planları ya da çalışan sahipliği sandığı gibi modellerde daha sınırlıdır. Bu sınırlılığın aşılması ve iş yeri demokrasisinin sağlanması için çalışanların yönetime daha aktif katılım sağladığı firma örnekleri de artış eğilimindedir. Ancak sektör ve çalışanların niteliklerine bağlı olarak başarının değişebileceği göz ardı edilmemelidir. Sonuç olarak, toplum zenginliğinin inşası için çalışan sahipliği modellerinin yanı sıra üretim sürecinde farklı ve alternatif mülkiyet biçimlerinin olması önerilmektedir. Ayrıca, mülkiyet sahipli demokrasinin uygulanabilirliğini belirlemek için firma temelli daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır.

Abstract:
An unequal distribution of income and wealth leads to changes in the economic and social structure of society. Extreme inequalities in income and wealth prevent the fair sharing of the wealth produced by the 'cooperation' of society. It also limits the ability of society and individuals to enjoy equal freedoms and access to equal opportunities. In the aftermath of the 2008 Global Financial Crisis, increasing social and economic inequalities have increased the debate on capitalism as a solution to existing inequalities. Alternative economic models that are responsive to the needs and values of society and that can lead to more sustainable and fair outcomes need to be discussed. Such a debate has led to the questioning of democratic economic systems as alternatives to capitalism in the literature. In this context, the main purpose of this study is to discuss the applicability of John Rawls' property-owning democracy regime as an alternative to capitalism. The historical background of property-owning democracy is examined within the framework of economic inequality and Rawls' ideas on the theory of justice are critically analyzed. To examine the viability of property-owning democracy, country cases (United States, United Kingdom, France, Spain, Poland, Yugoslavia) are analyzed in the context of worker cooperatives and employee-owned firms. The development of employee ownership in these countries is assessed in terms of the number of firms, wages, productivity, and employment. It is shown that worker cooperatives and employee-owned firms are important for the viability of a property-owning democracy regime. Employee-owned firms are found to offer significant advantages in terms of employment and business continuity. Employees have a say in management, which is important for ensuring economic democracy. While employee participation in management is more effective in worker cooperatives, it is more limited in models such as employee share ownership plans or employee ownership trusts. To overcome this limitation and to ensure workplace democracy, there is an increasing trend of firms where employees participate more actively in management. However, it should not be overlooked that success may vary depending on the sector and the qualifications of employees. As a result, it is recommended to have different and alternative forms of ownership in the production process as well as employee ownership models for the building of community wealth. Also, more firm-based research is needed to determine the feasibility of property-owning democracy.