Debre'deki tekke yapılarının mimarlık özelliklerinin değerlendirilmesi (19. yüzyıl sonu-20. yüzyıl başı)
An assessment of the architectural features of the dervish lodge structures in Debre (Late 19th and early 20th century)
Yazar: BEYZA AFŞAR
Danışman: PROF. DR. TARKAN OKÇUOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Balkanlar = Balkans ; Dini yapılar = Religious buildings ; Makedonya-Debre = Macedonian-Debre ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı mimarisi = Ottoman architecture ; Tekkeler = Tekke

Özet:
"Debre'deki Tekke Yapılarının Mimarlık Özelliklerinin Değerlendirilmesi (19. Yüzyıl Sonu- 20. Yüzyıl Başı)" başlıklı araştırma, Kuzey Makedonya'nın Debre şehrinde inşa edilmiş tekke yapılarının mimarlık özelliklerinin arşiv belgelerindeki çizimlerle beraber karşılaştırmalı değerlendirilmesini amaçlar. Debre tekkelerinin, merkez (payitaht) ile ilişkisi, yerel mimarisi, sanatsal üslubu, Osmanlı mimarisinde yer alış biçimleri ise tezin kapsamını oluşturur. Balkanlar'da Osmanlı mimarisi üzerine yapılan çalışmalarda Debre'nin diğer Balkan şehirlerine göre daha az incelenmiş olduğu görülmüştür. Bu sebeple tezde, keşif defterleri incelenerek dönem mimarisi hakkında bazı yorumlar yapılmış, tekke yapılarının inşa süreçleri de araştırmaya dahil edilmiştir. Debre'nin konumu, topografyası, tarihsel süreçte Osmanlı dönemi ahalisinin din, dil, eğitim düzlemindeki yapısı, dönem kaynakları ile birlikte ele alınıp incelenmiştir. Osmanlı arşiv belgelerinde, Debre'deki tarikat yapılarının mimarisine ait çizimler referans gösterilerek, tekke yapılarının mimari özellikleri ortaya konulmaya çalışılmış, tekkelerin günümüzdeki durumları Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi'nde yer alan keşif defterleri ve Salnâmeler gibi kaynaklar aracılığıyla tespit edilmiştir.

Abstract:
The study titled "An Assessment of the Architectural Features of the Dervish Lodge Structures in Debre (Late 19th and Early 20th Century)" aims to present a comparative review of the architectural features of the lodge structures built in Debre, Northern Macedonia alongside with the drawings found in the archive documents. The scope of the thesis involves the Debre dervish lodges' relationship with the capital (payitaht), their local architecture, artistic style, and their position within the Ottoman architecture. It can be observed that the studies on the Ottoman Architecture in the Balkan Peninsula rarely analyze Debre, especially in comparison with other Balkan cities. Ipso facto, in this thesis, exploration records have been reviewed, leading to certain commentaries regarding the architectural understanding of the period, and the construction processes have also been taken into account. Debre's location and topography have been investigated through the sources of the period in conjunction with Ottoman community's religious, lingual, and educational structures. While providing references to the drawings found in Ottoman archival documents depicting the architectural structures that belong to the religious orders, the architectural features of the lodge structures have been clarified, and the current status of these dervish lodges has been determined via the written sources of the said period, such as the exploration records and annuals (Salnâme) in the Turkish Presidency Ottoman Archives.