Balkanlar'da barış oluşturmada diplomasi ve kuvvet kullanımı: Bosna ve Kosova'da savaşı sona erdiren barış konferanslarına ait karşılaştırmalı çalışma
Diplomacy and force in peacemaking in the Balkans: Comparative study from the peace conferences ending the war in Bosnıa and Kosovo
Yazar: DRENUSHA KAMBERİ
Danışman: PROF. DR. AHMET ŐZTűRK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Balkanlar = Balkans ; Barış = Peace ; Barış süreci = Peace process ; Bosna = Bosnia ; Bosna Savaşı = Bosnia War ; Dayton Barış Anlaşması = Dayton Peace Agreement ; Diplomasi = Diplomacy ; Kosova = Kosovo ; Kuvvet kullanma = Force use ; Rambouillet Barış Konferansı = Rambouillet Peace Conference

Özet:
Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti'nin dağılması, Balkanlar'da barışı korumanın çok sorunlu olacağını açıkça ortaya koymuştur. Bosna-Hersek'te barışın sağlanması, birkaç barış girişiminin yıllardır başarısız olduğu çok zorlu bir süreci içermektedir. Uluslararası toplumun barışçıl yollarla savaşı sona erdirmek için ısrar etmesine karşın, savaş halindeki tarafların eş zamanlı olarak barış anlaşmasını kabul etmeye istekli oldukları ana ulaşmak çok zor olmuştur. Tüm tarafların anlaşmaya varmasındaki dönüm noktası 1995 yılında gerçekleşmiştir. Srebenitsa soykırımı ve Markale katliamından sonra arabuluculuk sürecinin içinde bulunduğu ortam önemli ölçüde değişmiştir. Bosna Hersek örneğinde olduğu gibi Kosova'da durumun tırmanışa geçmesi, üçüncü tarafların çatışmanın çözümüne yönelik müdahale koşullarını değiştirmiştir. Temas Grubu, Ocak 1999'da Kosova'da barışın sağlanmasının ancak tüm ilgili tarafların bir yerde toplanması ve Belgrad ile Priştine üzerindeki baskının artırılmasıyla sağlanabileceği sonucuna varmıştır. Dayton Barış Konferansı ve Ramboulliet Barış Konferansı'nın gerçekleştiği koşullar ve barış anlaşmalarının imzalandığı ortam oldukça eleştiri almıştır. Savaştaki tarafların çoğu, barış yapma sürecini, özgür iradelerinin ciddi biçimde sınırlandırıldığı zorlama gibi nitelendirmiştir. Barışçıl araçlar ve kuvvet kullanımı, Bosna-Hersek'te ve daha sonra Kosova' da savaşın sona ermesinde kullanılan iki araç olmuştur.
Kamuoyunda Dayton Barış Konferansı ve Rambouillet Barış Konferansı dahilindeki barış görüşmelerine dair bilginin çok sınırlı olması nedeniyle, bu konferanslar sırasındaki arabuluculuk süreci ve olgunluk anı üzerine yapılan çalışmalar akademik literatürde nadirdir. Ayrıca verilerin çoğu devlet sırrı niteliğindeki belgeler olarak kabul görmeyi sürdürmektedir. Bu doktora tezi ise özellikle Bosna Hersek'teki ve Kosova'daki arabuluculuk süreçlerinin
gerçekleştiği çevre ve zamanlama koşullarını incelemek suretiyle, barışı koruma ve barışı inşa etme temalarından ziyade, yalnızca barış yapımı temasına odaklanmaktadır. Dolayısıyla, bu tezin kapsamı Balkanlar bölgesiyle sınırlı ve Dayton Barış Konferansı ve Rambouillet Barış Konferansı ile ilgili faktörleri ele almaktadır; ön müzakereler ve masa başı müzakereler dönemini içermektedir.
Bu çalışmanın amacı, uluslararası toplumun Soğuk Savaş sonrasında Balkanlar'da belirli bir barış yapma modeli geliştirip geliştirmediğini incelemektir. Uluslararası toplumun Srebenitsa soykırımı ve Raçak katliamı sonrasında Bosna Hersek'te ve devamında Kosova'da savaşı sona erdirme çabalarını büyük ölçüde ve hızla yoğunlaştırma pratiği, bu amacın temel saikidir. Ayrıca, Bosna Hersek'te yaşanan soykırımın ve Kosova'daki katliamın önüne geçilememesinin ardından, Dayton Barış Konferansı ve Rambouillet Barış Konferansı için girişimler başlatılmıştır. Bu doktora tezinde iki ana soru yer almaktadır: Barışın gerçekleştiği ortam, Dayton Barış Anlaşması ve Rambouillet Barış Anlaşması'nın sonuçlarını nasıl belirlemiştir? ve Bosna-Hersek ve Kosova örneklerinde zamanlama barış yapımı modellerini nasıl belirlemiştir? Tezin araştırma problemi ile ilgili erişilebilir birincil ve ikincil kaynakların analiz edilmesinin ardından, uluslararası toplumun hem Dayton hem de Rambouillet Barış Konferanslarını düzenleme konusunda neredeyse tek tip bir yaklaşıma sahip olduğu sonucuna varılmıştır. Uluslararası toplum, Dayton Barış Konferansı ve Rambouillet Barış Konferansı öncesinde ve süreç boyunca olgunluk anını sürdürmek çok belirleyici olmuştur. Vaka çalışmaları sayesinde, Karşılıklı Zarar Veren Çıkmaz durumunun savaşan tarafların barış konferansı davetlerine olumlu yanıt vermesini sağladığı sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Dissolution of the Socialist Federal Republic of Yugoslavia made clear that peacekeeping in the Balkans will be very problematic. Peacemaking in Bosnia and Herzegovina it was a very demanding process where several peace initiatives failed for years. Despite the fact that international community insisted by peaceful means to end the war it had been very challenging to reach the moment when at the same time all parties in war were eager to accept the peace agreement. After the Srebrenica genocide and Markale massacre context under which mediation process took place changed significantly. Similarly like in the case of Bosnia and Herzegovina, escalation of the violence in Kosovo changed the context of the third party intervention in conflict resolution. In January 1999, Contact Group concluded that peacemaking in Kosovo can be achieved only by gathering all relevant parties in one place and by intensifying pressure over Belgrade and Prishtina. Conditions under which were convened the Dayton Peace Conference and the Ramboulliet Peace Conference and the environment under which were signed the peace agreements received a lot of criticism. Most of the parties in war characterized the process of peacemaking like coercion where it was seriously limited their will. Peaceful means and use of force were two instruments used in ending the war in Bosnia and Herzegovina and later in Kosovo.
In the academic literature studies on the context of the mediation process and the ripe moment during the Dayton Peace Conference and Rambouillet Peace Conference are rare mainly because the information about the peace talks within these conferences have been very limited for the public opinion. Most of the data continue to be considered as classified state documents, too. This PhD thesis it is focused only on the theme of the peacemaking and not in the peacekeeping and peace-building, particularly examining the circumstances related to the context and timing on which the mediation processes in Bosnia and Herzegovina and Kosovo took place. As such, the scope it is limited to the region of the Balkans, address the factors related to the
Dayton Peace Conference and the Rambouillet Peace Conference and includes the period of the prenegotiations and around the table negotiations.
The purpose of this study it was to examine whether international community developed a specific model of peacemaking in Balkans after the Cold War. The main reason behind this objective lay into the practice of the international community to intensify to a great extent and rapidly the efforts to end the war in Bosnia and Herzegovina and later in Kosovo after the genocide in Srebrenica and the massacre in Raçak. In this PhD thesis are set two central questions: How the environment in which took place peacemaking determined the conclusions of the Dayton Peace Agreement and the Rambouillet Peace Agreement? and How timing determined the patterns of peacemaking in the case of Bosnia and Herzegovina and in Kosovo? After analyzing the accessible primary and secondary resources relevant to the thesis research problem it is concluded that international community had have almost an uniform approach in convening the Dayton Peace Conference and the Rambouillet Peace Conference. International community it was very decisive to maintain the ripe moment, prior and during the Dayton Peace Conference and the Rambouillet Peace Conference. From the case studies it is concluded that being in Mutually Hurting Stalemate made parties in war to respond positively to the invitations for the peace conferences.