Ermeni Harfli Kıpçak Türkçesiyle yazılmış 1618 Tarihli Dualar Kitabı (Çeviri-inceleme-dizin-transkripsiyonlu metin)
Prayer Book Dated 1618 written in Kipchak Turkish with Armenian Letters (Translation-analysis-index-text with transcription)
Yazar: KÜBRA CAN
Danışman: PROF. DR. JALE DEMİRCİ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dua kitabı = Prayer book ; Kıpçak Türkçesi =

Özet:
Kıpçakların yoğunlukta olması sebebiyle "Deşt-i Kıpçak" olarak bilinen, bölgeye 
Ermenilerin  11. yüzyıldaki göçü sonucu bu bölgede Ermeni ve Kıpçak temasları 
başlamıştır. Bu durumun doğal bir sonucu olarak  iki topluluk kültürel anlamda birbirini 
etkilemiş ve bu etkileşim aracılığıyla karma bir dil meydana gelmiştir. Literatürde 
"Ermeni Kıpçakçası", "Ermeni Harfli Kıpçak Türkçesi", "Gragoryen Kıpçakçası" gibi 
isimlerle anılan bu dille meydana getirilen eserler incelendiğinde ağırlıklı olarak söz 
varlığı Kıpçakça olan ancak Ermenice, Lehçe, Slavca, Farsça ve Arapça sözcükler de 
içeren, Codex Cumanicus dilinin devamı niteliğinde görülen, günümüzde Karayca ve 
Urumca ile benzerlik gösteren bir dil karşımıza çıkmaktadır.  Bahsi geçen metinler, 
günümüzde; Ukrayna, Polonya, Ermenistan, Rusya, Avusturya, İtalya, Romanya, Fransa, 
Hollanda'da yer almaktadır. Dolayısıyla bu metinlere ulaşmak oldukça güçlük arz 
etmektedir.  
Bu alandaki çalışmaları ile bilinen Prof. Dr. Aleksandr Nikolayeviç Garkavets, 
2002 yılında Kıpçakskoye Pismennoye Naslediye: Katalog İ Tekstı Pamyatnikov 
Armyanskim Pis'mom adlı katalogda bahsi geçen kütüphanelerdeki eserleri derlemiştir. 
Günümüzde Türkiye'de bu eserlerin bir kısmı çalışılmıştır. Tezimizde Viyana 
Mekhitarist Cemiyeti Kütüphanesindeki 525 numaralı Dualar Kitabı ele alınmış, eserin 
orijinaline ulaşılamadığı için bahsi geçen katalogdaki transkripsiyon metni esas alınmıştır. Çalışma; Dualar Kitabı'nın çevirisini  ve biçim bilgisel açıdan incelemesini 
içermektedir.

Abstract:
Armenian and Kipchak contacts began in this region as a result of the migration 
of Armenians to the region, known as "Desht-i Kipchak" due to the majority of Kipchaks, 
in the 11th century. As a natural result of this situation, the two communities influenced 
each other culturally and through this interaction, a mixed language emerged. When the 
works produced in this language, which is referred to as "Armenian Kipchak", "Kipchak 
Turkish with Armenian Letters", "Gragorian Kipchak" in the literature, are examined, it 
is seen as a reflection of the language of Codex Cumanicus. Armanian Kipchak has a 
predominantly Kipchak vocabulary but also includes Armenian, Polish, Slavic, Persian 
and Arabic words. Today, we encounter a language that is seen as a continuation of the 
language and is similar to Karaim and Urum. The mentioned texts are today; located in 
Ukraine, Poland, Armenia, Russia, Austria, Italy, Romania, France and the Netherlands. 
Therefore, it is quite difficult to access these texts. 
Known for his work in this field, Prof. Dr. Aleksandr Nikolayevich Garkavets 
compiled the works in the libraries mentioned in the catalog called Kipchakskoye 
Pismennoye Naslediye: Katalog İ Tekstı Pamyatnikov Armyanskim Pis'mom in 2002. 
Today, some of these works have been studied in Turkey. In our thesis, the Book of 
Prayers numbered 525 in the Library of the Vienna Mekhitarist Society was discussed, 
and since the original of the work could not be accessed, the transcription text in the 
mentioned catalog was taken as basis. The study includes the translation and morphologic 
analysis of the Book of Prayers.