Gebelikte uyku kalitesini arttırmaya yönelik uygulanan eğitim programının maternal uyku kalitesine etkisi
The effect of the training program on increasing sleep quality in pregnancy to maternal sleep quality
Yazar: HABİBE BAY
Danışman: PROF. DR. NERİMAN SOĞUKPINAR
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ebelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ebelik = Midwifery
Dizin: Anne eğitimi = Mother education ; Gebelik = Pregnancy ; Hasta eğitimi = Patient education ; Uyku kalitesi = Quality of sleep

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı; üçüncü trimesterde (28.-32. gestasyonel haftalar arası) nullipar gebelere, uyku kalitesini arttırmaya yönelik uygulanan eğitim müdahalesinin maternal uyku kalitesine etkisinin olup olmadığını incelemektir.
Yöntem: Araştırma ön test son test düzeninde randomize kontrollü eğitim müdahale çalışmasıdır. Araştırma tarihinde Konya Dr.Ali Kemal Belviranlı Kadın Doğum ve Çocuk Hastanesi Gebe Okulu'na başvuran ve araştırmaya dâhil edilme kriterlerine uyan nullipar gebeler araştırmanın evrenini oluşturmaktadır. Örneklem büyüklüğü G*Power 3.0.10 programı ile etki büyüklüğü 0.3 (orta etki düzeyi) alınarak α=0.05 ve % 80'lik bir güçle hesaplanmıştır. Müdahale grubunda 90, kontrol grubunda 90 olmak üzere toplam 180 gebe olarak belirlenmiştir. Araştırma süresince gebelerin çalışmaya devam etmeme ve dışlanma kriterleri gibi nedenlerle veri kaybı olacağı düşünülerek belirlenen sayının %10 daha fazlası araştırmaya dahil edilerek örneklem büyüklüğü toplam 198 gebe olarak hesaplanmış ve çalışma süresince 252 gebe kadına ulaşılmıştır. Müdahale grubundan 36 gebe, kontrol grubundan 35 gebe farklı nedenlerden dolayı araştırmadan çıkarılmış olup, toplamda 181 (müdahale:90, kontrol:91) gebe ile araştırma sonlandırılmıştır. Gruplar randomizasyon ile belirlenmiştir. Araştırmanın yürütülmesi sırasında gebe okuluna başvuran ve araştırmaya katılma kriterleri taşıyan tüm gebeler eğitim öncesi kayıt defterine not edilmiş ve kayıt sırasına göre numaralandırılmışlardır. Her hafta gebe okuluna katılan gebe sayısının farklı olmasından dolayı, katılımcı gebeler kendi içinde bilgisayar ortamında oluşturulan program aracılığı ile rasgele sayılar tablosu kullanılarak iki gruba randomize edilmişlerdir. Gebelere çalışmanın amacı açıklanmış, bilgilendirilmiş onam formu ve araştırmanın veri toplama araçları yüz yüze görüşme tekniği ile toplanmıştır. İlk görüşmede tüm gebelere; Kişisel Bilgi Formu, Kurs Bilgi Formu, Pittshburg Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ) ve Genel Öz Yeterlilik Ölçeği uygulanmıştır. Müdahale grubundaki gebelere iki seanslık uyku kalitesini arttırmaya yönelik eğitim programı ve "Uyku Rehberi" ve "Güvenli Uyku Şartları Broşürü" verilmiştir. Kontrol grubuna ise araştırmacı tarafından herhangi bir eğitim verilmemiş bu gebeler rutin uygulamaya tabi tutulmuşlardır. Uyku eğitiminin tamamlanmasından dört hafta sonra tüm gebelere
telefonla ulaşılarak veri toplama araçları ikinci kez uygulanmış ve son test uygulamaları tamamlanmıştır. Veri toplama sürecinin tamamlanmasından sonra kontrol grubundaki gebelere uyku kalitesini arttırmaya yönelik eğitim için yeni bir planlama yapılmış ve gebelere "Uyku Rehberi" ve "Güvenli Uyku Şartları Broşürü" verilmiştir.

Bulgular: Müdahale ve kontrol grubunda yer alan gebelerin sosyodemografik özellikleri, genel sağlık durum/alışkanlıkları ve uykuya ilişkin özellikleri incelendiğinde grupların homojen olduğu görülmektedir. Her iki grupta da en sık yaşanan uyku sorunlarının gece rahat pozisyon alamama, gece sık tuvalete gitme ve bacaklarda seğirme/sıçrama olduğu tespit edilmiştir. Müdahale grubunda PUKİ puan ortalaması eğitim öncesi 7.26±2.81, eğitim sonrası 6.34±3.47 (p=0.004) iken; kontrol grubunda eğitim öncesi 7.91±2.75, eğitim sonrası 8.02±3.41 (p=0.121) olduğu belirlenmiştir. Müdahale grubunda yer alan gebelerin ön-son test sonuçlarına göre Bilgi Puanı, PUKİ kaliteli uyku varlığı, PUKİ toplam puan ve PUKİ'nin alt boyutlarından olan uyku latensi, uyku bozukluğu, gündüz işlev bozukluğu alt boyutlarının puan ortalamaları arasında bulunan farkın istatiksel olarak anlamlı olduğu saptanmıştır (p<0.05). Kontrol grubundaki gebelerde ise farkın anlamlı olmadığı belirlenmiştir.

Sonuç: Gebeliğin üçüncü trimesterinde nullipar gebelere verilen uyku kalitesini artırmaya yönelik uygulanan eğitim programı maternal uyku kalitesini arttırdığı saptanmıştır. Prenatal dönemde uykuya yönelik riskler belirlenmeli ve sorunlara yönelik eğitim ve danışmanlık sağlanmalıdır. Kaliteli bir uyku annenin yaşam kalitesini arttırmaktadır. Bireysel veya gebe okulu gibi toplu danışmanlık yapılan alanlarda gebeler uyku kalitesi açısından değerlendirilmeli ve gerekli danışmanlıklar sağlanmalıdır.

Anahtar Kelimeler: gebelik; uyku; uyku kalitesi; eğitim; ebe

Abstract:
Aim: The aim of this study in the third trimester (28.-32. between gestational weeks) nulliparous pregnant women, the applied educational interventions to improve the quality of sleep is to examine whether the effect of maternal sleep quality.
Method: The study was a randomized controlled training intervention study in the pre-test and post-test order. The population of the study consisted of nulliparous pregnant women who applied to the Konya Dr. Ali Kemal Belviranlı Maternity and Children Hospital Pregnancy School and met the criteria for inclusion in the study at time of the study. Sample size was calculated with G * Power 3.0.10 program with an effect size of 0.3 (medium effect level) and a power of 80%. A total of 180 pregnant women were identified as 90 in the intervention group and 90 in the control group. Considering that data will be lost due to reasons such as discontinuation and exclusion criteria during pregnancy 10% more of the determined number was included in the study and the sample size was calculated as 198 pregnant women and 252 pregnant women were reached during the study. 36 pregnant women in the intervention group and 35 pregnant women in the control group were excluded from the study for different reasons and the study was completed with 181 pregnant women (intervention group: 90, control: 91). The groups were determined by randomization. During the conduct of the study, all pregnant women who applied to the pregnant school and met the criteria for participation in the study were recorded in the pre-training registry and numbered in the order of registration. Every week because of differences in the number of pregnant women who attended the school participating women were divided into two groups using a random number table created in the program via the computer itself. The purpose of the study was explained to pregnant women, informed consent form and data collection tools of the study were collected by face to face interview technique. In the first interview to all pregnant women; Personal Information Form, Course Information Form, Pittshburg Sleep Quality Index (PSQI) and General Self-Efficacy Scale were applied. Pregnant women in the intervention group were given a two-session training program to improve sleep quality and "Sleep Guide" and "Safe Sleep Conditions Brochure". Pregnant women in the control group were subjected to

routine practice without any training given by the researcher. Four weeks after the completion of the sleep training, all pregnant women were contacted by telephone and the data collection tools were applied for the second time and the final test applications were completed. After completion of the data collection process made a new plan for training to improve the quality of sleep to pregnant women in the control group and the "Sleep Guide" and "Safe Sleep Conditions Brochure" is given.
Results: When the sociodemographic characteristics, general health status / habits and sleep related characteristics of the pregnant women in the intervention and control groups were examined, it was seen that the groups were homogeneous. The most common sleep problems in both groups were inability to get comfortable at night, to go to the toilet frequently at night, and to twitch / jump in the legs. In the intervention group, the mean PSQI score was 7.26 ± 2.81 before the training and 6.34 ± 3.47 (p = 0.004) after the training; In the control group, it was determined to be 7.91 ± 2.75 before the training and 8.02 ± 3.41 after the training (p = 0.121). According to the pre-posttest results of the pregnant women in the intervention group, the difference between the mean scores of Knowledge Score, PSQI quality sleep, PSQI total score, and sleep latency, sleep disorder, and daytime dysfunction sub-dimensions of PSQI total score was found to be statistically significant (p<0.05). In the control group, the difference was not significant.
Concusion: In the third trimester of pregnancy, a training program to improve sleep quality given to nulliparous pregnant women increases maternal sleep quality. Therefore, the risk for sleep in the prenatal period should be identified and provided training and counseling for the problems. A quality sleep improves the mother's quality of life. In areas where collective counseling is provided, such as individual or pregnancy school, pregnant women should be evaluated in terms of sleep quality and necessary counseling should be provided.

Keywords: pregnant; sleep; sleep quality; education; midwife