İstanbul'da yaşayan 6-18 yaş arası kız çocuklarında ergenlik gelişim basamaklarının değerlendirilmesi
The evaluation of pubertal stages in 6-18 years old girls living in Istanbul
Yazar: ZEYNEP ATAY
Danışman: PROF. DR. ABDULAH BEREKET
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2011
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Ergenler = Adolescents ; Ergenlik = Puberty ; Jinekomasti = Gynecomastia ; Kız çocukları = Young girls ; Menarş = Menarche ; Sosyoekonomik faktörler = Socio-economic factors ; Vücut kitle indeksi = Body mass index ; Çocuklar = Children ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Puberte insan yaşamının çocukluktan erişkinliğe geçilen, sekonder cinsiyetözelliklerinin ve üreme yeteneğinin kazanıldığı önemli bir dönemidir. Bu fizyolojiksürecin zamanlaması ve hızı karmaşık genetik-endokrin mekanizmalar ilebelirlenmekte ve çevresel faktörlerden de etkilenmektedir. Puberte evreleri, bölgeseldeğişimler gösterdiği gibi, aynı toplum içerisinde zaman içinde değişkenlikgösterebilmektedir.Sosyoekonomik şartların ve sağlık koşullarının iyiye gitmesi sonucu batıtoplumlarında menarş yaşı, 19.yy'dan 21.yy'a her 10 yılda 0.3 ay erkene kaymıştır.1970'li yıllarda sosyoekonomik durumun stabilizasyonu ile bu seküler eğilimdeduraklama olduğu bildirilmektedir. Amerika ve Avrupa'da 20 yılı aşkın bir süredirmedian menarş yaşında değişiklik olmadığı ancak meme gelişiminin daha erkenyaşlarda başladığı yolunda değerlendirmeler mevcuttur. Meme gelişiminin dahaerken ortaya çıkması artan obezite prevalansı, ve yiyeceklerin endokrin bozucular ilemuhtemel kontaminasyonu ile ilişkilendirilmektedir. Ülkemizde ergenlik yaşı ileilgili bilinen ilk sistematik çalışma Neyzi ve ark tarafından 1973 yılında İstanbul'da1468 kız çocuğunda yapılmıştır. O tarihten bu yana ülkemizde kız çocuklarınınergenliğe giriş yaşı ile ilgili birkaç çalışma yapılmış ise de aynı metodoloji ileİstanbulda kapsamlı bir çalışma yapılmamıştır.Bu bilgiler ışığında planlanan çalışmamızda, Nisan-Haziran 2009tarihleri arasında, İstanbul'da yaşayan 6-18 yaş arası sağlıklı kızlarda pubertalgelişim evreleri değerlendirildi. Sonuçlar 1973 yılında yapılan ilk kapsamlı puberteçalışması ile karşılaştırıldı. 4868 çocuğun katıldığı çalışma sonucunda medianmenarş yaşı 12.74 yıl olarak bulundu. Median B2, B3, B4, B5 yaşları sırası ile 9.65,10.10, 11.75, ve 14.17 yıl olarak saptandı. Tanner Pubik kıllanma evrelemesindemedian yaşların P2, P3,P4, ve P5 için sırası ile 10.09, 11.19, 12.33, ve 14.68 yılolduğu gözlendi. 1973 yılındaki çalışma ile kıyaslandığında median menarş yaşınınsadece 0.1 ay, B2 yaşının ise 0.4 ay erkene kaydığı görüldü. Yüksek sosyoekonomik5sınıftaki kızların B4, B5 ve menarşa daha erken ulaştığı saptandı. Tüm yaşlarda adetgörmüş olan kızlar henüz görmemiş olanlara göre daha yüksek VKİ ne sahipti. VKİSDS ile sosyoekonomik düzey arasında pozitif ilişki vardı. Düşük sosyoekonomik gruptakikızların VKİ SDS leri (-0.15); orta , yüksek ve en yüksek gruplara gore daha düşük idi.(orta = 0.07, yüksek = 0.11, en yüksek = 0.26). Menarş yaşı ile tavuk, balık, süt gibitüketilen gıdalar arasında ilişki tespit edilmedi.Prematür telarş prevalansı % 8.9, prematür pubarş prevalansı ise % 4.3 olaraktespit edildi. Prematür telarş prevalansı ile VKİ-SDS arasında güçlü bir ilişkibulundu. Prematür telarş ile IUGR olma, prematür doğum, sosyoekonomik durum,ilk diş çıkarma yaşı ve anne menarş yaşı arasında ilişki olmadığı gözlendi. Yaygınkanının aksine; süt, yumurta, tavuk, balık tüketme miktarı ile prematür telarşarasında ilişki tespit edilmedi.Sonuç olarak, ülkemizde pubertede seküler eğilimde bir sona gelindiği, ancakmuhtemelen obezite prevalansındaki artış ile ilişkili olarak kızlarda memegelişiminin daha erken başladığı söylenebilir. Ayrıca, bazı gıda maddelerinin sıkçatüketimi ile erken ergenliğin ilişkili olduğu yolundaki spekülasyonların da doğruolmadığı görülebilmektedir. SED, obezite gibi toplumlarda zamanla değişen faktörlergöz önüne alınacak olursa bir toplumda pubertal gelişimin belirli zaman aralıkları iledeğerlendirilmesi, o toplumda pubertede seküler eğilimin belirlenmesi açısındanönem kazanmaktadır.

Abstract:
Puberty is an important processs which develops as a result of complex geneticmechanisms, and influenced by various environmental factors. Pubertal stages showregional variations and it may also change within same population with changingtime.As a result of improvement in socioeconomic conditions and health in theWestern societies, the age at menarche had been declining from 19th to 21st centurywith a rate of 0.3 yrs per dacade. In the 1970 s, this decline in secular trend hadstopped because of stabilization of socioeconomic conditions. It has been reportedthat the median age at menarche did not change over the last 20 years in USA andEurope, but breast development might start at an earlier age. Earlier breastdevelopment could be associated with increasing obesity rate and probablecontamination of food with endocrine disrupters.Our study was performed in April-June 2009. Pubertal stages of healthy girlsaged 6-18 years living in İstanbul were assessed. The results were compared with theresults of the first extensive study about puberty performed in 1973. 4868 girls wereanalyzed and the median age at menarche was 12.74 years.The median ages at B2through B5 were 9.65, 10.10, 11.75, and 14.75 years respectively. The median agesat pubic hair stages P2 through P5 were 10.09, 11.19, 12.33, and 14.68 yearsrespectively. When compared to the study in 1973, the median age at menarche was0.1 year earlier while the median age at B2 was 0.4 years earlier. It was seen thatgirls from higher socioeconomic class reach menarche, B4 and B5 at an earlier age.In all age groups, the post-menarcheal girls had higher BMI-SDS than the pre-menarchealgirls . In our sample, BMI -SDS was associated with SES (p < 0.001). The girls from lowSES had lower BMI-SDS (-0.15) than the girls from other SES groups (middle = 0.07, high7= 0.11, and high prime = 0.26). There was no association between the age at menarcheand the consumption of food such as chicken, fish, and milk.The prevalance of premature telarche was % 8.9, and that of prematurepubarche was % 4.3. There was a strong relationship between the prevalance ofprematür telarche and BMI-SDS. No association was found between prematuretelarche and being IUGR, prematurity, socioeconomic status, the age at the first tootheruption and maternal age of menarche. On the contrary to common beliefs, therewas no association between the amount of consumed milk, egg, chicken, fish andprematür telarche.It can be concluded that, secular trend in puberty has come to an end in ourcountry, but the girls experience breast development at an earlier age as a result ofincreasing rate of obesity. It can also be seen that, speculations about the associationsof early puberty with the consumption of certain foods might not be justified. Whenregarding the factors changing over time such as SES and obesity, the assesment ofpubertal stages should be done periodically to determine the secular trend in pubertyin a specified country.