Türkiye'de sürdürülebilir tarım politikaları:Tarım sektöründe yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı
Sustainable agricultural policies in Turkey: The use of renewable energy resources in the agriculture sector
Yazar: GÜLAY ÖZKAN
Danışman: DOÇ. DR. İSMAİL BÜLENT GÜRBÜZ
Bursa Uludağ Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Kırsal kalkınma = Rural development ; Yenilenebilir enerji = Renewable energy ; Çevresel sürdürülebilirlik = Sustainable environment

Özet:
Tarımda artan enerji ihtiyacı, fosil yakıtların kullanımının azaltılmasına olan ihtiyaç ve diğer yandan gelişen teknoloji, teknik verimlilik, yenilenebilir enerji (YE) teknolojisinin tarımda daha yaygın olarak kullanılmasını teşvik etmektedir. Bu tez çalışmasının temel amacı; Türkiye'de çiftçilerin YE teknolojilerini benimseme istekliliği ile bu teknolojileri çiftliklerinde kurma davranışı ve isteklilik davranış arasındaki tutarlılığın incelenmesidir. Araştırma, Güney Marmara Bölgesinde yer alan Bursa, Balıkesir ve Çanakkale illerinde faaliyet gösteren tarım ve hayvancılık işletmelerini kapsamaktadır.  Alan çalışması 2023 yılı Mart ve Nisan aylarında 400 katılımcı ile yüz yüze anket yöntemi ile yapılmıştır. Elde edilen veriler SPSS istatistik analiz programı versiyon 28 ile analiz edilmiştir. Verilerin kullanıma uygunluğu için geçerlilik ve güvenilirlik analizleri yapılmıştır. Likert türü ifadeler faktör analizine tabii tutulmuş ve sonuçlar 5 faktörlü bir yapı sunmuştur. Bu yapılar sırasıyla; Tutum (X̄=3,99), Teknolojiye ilgi (X̄=3,82), Risk algısı (X̄=3,58), Maliyet algısı (X̄=3,46), Bilgi desteği (X̄=3,38) ve Devlet desteği (X̄=3,31) olmuştur. Temel hipotezlerin kontrolü için ikili (binary) lojistik logit ve probit modelleri kullanılmıştır. Araştırma için oluşturulan modeller anlamlı bulunmuştur (İsteklilik: R2= ,740; Davranış: R2= ,672; İsteklilik-davranış tutarlılığı: R2= ,657). Çiftçinin daha eğitimli olması, faaliyette bulunduğu araziye sahip olması ve yeni teknolojilere ilgi duyması, YE teknolojilerini edinme istekliliği ve davranışı üzerinde olumlu ve %1 seviyesinde anlamlı etki yaratmaktadır. Tarımsal üretimden ve tarım dışı faaliyetlerden elde edilen gelir, işlenen arazi miktarı, elektriğe ve mazota ödenen miktar, devlet destekleri ve bu bilgiye kolay ulaşabilme benimseme istekliliği üzerinde pozitif yönlü ve %5 anlamlılıkta bir etkiye sahiptir. Mazota ödenen miktar ve devlet desteğinin varlığı, çiftlerin isteklilik-davranış istikrarını pozitif ve %1 derecesinde etkilemektedir. Yaş, eğitim, tahmini tarımsal gelir, elektriğe ödenen miktar ve tutum ise etkisi pozitif ve %5 derecesinde olmuştur. YE teknolojilerinin maliyetinin ve yatırım riskinin artması isteklilik-davranış istikrarı üzerinde olumsuz etki yaratmaktadır. Bu çalışmanın sonuçları, çiftçilerin benimseme istekliliğini ve benimseme davranışını anlamak için teorik bir temel sağlayacaktır. Bu bilgi, kamu kurumlarının YE teknolojilerini teşvik etmesi ve karar vermeyi kolaylaştırması için önemli bir referanstır.

Abstract:
The increasing energy need in agriculture, and the need to reduce the use of fossil fuels, added to the technical efficiency of developing technology, encourage the more widespread use of renewable energy (RE) technology in agriculture. The primary purpose of this thesis study is to examine the relationship between the farmers' intention to adopt RE technologies in Turkey and the behaviour of installing these technologies on their farms. The research covers the agricultural and livestock enterprises operating in the Southern Marmara Region in Bursa, Balikesir and Canakkale provinces. The field study was conducted in March and April 2023 with 400 participants by face-to-face survey method. The obtained data were analysed with SPSS 28. Validity and reliability analyses were performed for the suitability of the data for use. Likert-scale expressions were subjected to factor analysis, and the results presented a 5-factor structure. These are Attitude (X̄=3.99), Interest in technology (X̄=3.82); Risk perception (X̄=3.58); Cost perception (X̄=3,46); Information support (X̄=3.38) and State support (X̄=3.31). The binary logistic (logit) and probit models were used to analyse the hypotheses. The models created for the research were found to be significant (Willingness: R2= .740; Behaviour: R2= .672; Willingness-behaviour consistency: R2= .657). A better-educated farmer who owns the land he operates and is interested in new technologies has a positive and significant (p< ,001) willingness and behaviour to adopt RE technologies. Income from agricultural production and non-agricultural activities, the amount of cultivated land, the amount paid for electricity and diesel, the state support, and easy access to this information have a positive and 5% significant effect on the willingness to be adopted. The money paid to diesel and government support positively affects the farmers' intention-behaviour consistency at a 1% significance. Age, education, estimated agricultural income, the amount paid for electricity and attitude had a positive and significant effect (p= ,05). The increase in the cost and investment risk of RE technologies negatively affects willingness behaviour-behaviour consistency. The results of this study will provide a theoretical basis for understanding farmers' willingness and adoption behaviour. This information is an essential reference for government bodies to promote RE technologies and facilitate decision-making.