Eğitimcilerin yapay zekâ kabulünü etkileyen faktörlerin teknoloji kabul ve kullanım birleştirilmiş modeli (TKKBM) perspektifinden incelenmesi
Examining the factors influencing educators' acceptance of artificial intelligence from a unified theort of acceptance and use of technology (UTAUT) perspective
Yazar: MELTEM DİLEK KAYAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞEGÜL LİMAN KABAN
Bahçeşehir Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Ana Bilim Dalı / Eğitim Teknolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırma TKKBM modeli çerçevesinde, Türkiye'deki eğitimcilerin yapay zekâ (YZ) teknolojilerini benimseme süreçlerini ve bu süreçleri etkileyen faktörleri incelemektedir. Çalışma; TKKBM perspektifinden hareketle eğitimcilerin performans beklentisi, çaba beklentisi, sosyal etki, ve kolaylaştırıcı koşullar gibi faktörlerin, YZ teknolojilerine yönelik tutum ve kullanım davranışları üzerindeki etkilerini analiz etmiştir. Araştırma, nicel ve nitel veri toplama yöntemleri ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın nicel kısmında 147 eğitimcinin anket yöntemi kullanılarak YZ teknolojilerinin kullanımına dair görüşleri incelenmiş ve elde edilen bulgular Yapısal Eşitlik modeli (YEM) kullanılarak analiz edilmiştir. Nitel kısımda ise yapılan mülakatlar sonucu elde edilen veriler tematik analiz yöntemi ile analiz edilmiştir. Çalışmada, YZ'nin eğitimde kullanımının eğitimciler üzerindeki psikolojik ve sosyal etkilerini detaylı bir şekilde ortaya koymuştur. Elde edilen bulgular performans beklentisi, çaba beklentisi, sosyal etki, ve kolaylaştırıcı koşullar gibi faktörlerin eğitimcilerin YZ kabulünü pozitif yönde etkilediğini ortaya koymuştur. Demografik faktörlerden eğitim seviyesi ve cinsiyet faktörü değişkenlerine dair elde edilen bulgular anlamlı bir farklılık içermemekle birlikte deneyim süresinin bu teknolojilerin kullanımının kabulü üzerinde farklar yarattığını ortaya koymuştur. Elde edilen bulgular risk faktörlerinin YZ kabulünü etkilediğini ortaya koymuştur. Eğitimciler, etik kaygılar, akademik dürüstlük ve öğrenci ürünlerinin özgünlüğü gibi noktalarda YZ kullanımına yönelik kaygıları olduğunu göstermiştir. Eğitimciler, YZ kullanımına yönelik olumlu tutumlara sahip olmakla birlikte bahsi geçen risklerin çözümüne yönelik eğitim politikası yapıcıları ve eğitim yöneticileri tarafından eğitimde YZ kullanımına yönelik gerekli politikaları belirleme konusunda harekete geçmelerini beklediklerini göstermektedir. Araştırma, YZ teknolojilerinin eğitim sektöründe daha etkin ve verimli kullanılabilmesi için gerekli stratejileri ve politikaları önermektedir. Bu çalışma, YZ'nin eğitim alanındaki entegrasyonuna dair teorik ve pratik katkılar sağlamakta olup bu alanda yapılan diğer araştırmalara önemli bir katkı sağlamaktadır.

Abstract:
This study aims to investigate the adoption processes of artificial intelligence (AI) technologies by educators in Turkey within the framework of the Unified Theory of Acceptance and Use of Technology (TKKBM). The study analyzes the effects of factors such as performance expectancy, effort expectancy, social influence, and facilitating conditions on educators' attitudes towards AI technologies and their usage behaviors, from a TKKBM perspective. The research was conducted using quantitative and qualitative data collection methods. In the quantitative part, the views of 147 educators on the use of AI technologies were examined using a survey method, and the findings were analyzed using Structural Equation Modeling (SEM). In the qualitative part, data obtained from interviews were analyzed using content analysis method. The study has detailed the psychological and social impacts of the use of AI in education on educators. The findings have revealed that factors such as performance expectancy, effort expectancy, social influence, and facilitating conditions positively influence educators' acceptance of AI. Although the findings related to demographic factors such as educational level and gender did not show significant differences, the duration of experience has been shown to create differences in the acceptance of the use of these technologies. The findings have shown that risk factors influence the acceptance of AI. Educators have expressed concerns about the use of AI, including ethical concerns, academic integrity, and the originality of student products. While educators have positive attitudes towards the use of AI, they expect educational policymakers and administrators to take action in determining the necessary policies for the use of AI in education to address these risks. The research proposes strategies and policies necessary for the more effective and efficient use of AI technologies in the education sector. This study provides theoretical and practical contributions to the integration of AI in the field of education and represents a significant addition to other research in this area.