Bakteri uygulamasının çemen (Trigonella foenum-graecum L.) çeşitlerinin bazı önemli tarımsal ve kalite özellikleri üzerine etkileri
The effects of bacteria application on some important agricultural and quality characteristics of fenugreek (Trigonella foenum-graecum L.) varieties
Yazar: MİRAÇ ALTUĞ DAĞTEKİN
Danışman: DOÇ. DR. ERMAN BEYZİ
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu tez çalışması, Kayseri koşullarında bakteri uygulamasının çemen çeşitlerinin bazı önemli tarımsal ve kalite özellikleri üzerine etkilerini belirlemek amacıyla 2022 yılının yazlık yetiştirme periyodunda yürütülmüştür. Arazi çalışması, dört tekerrürlü olarak Erciyes Üniversitesi Tarımsal Araştırma ve Uygulama Merkezi deneme arazisinde tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine uygun olarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, bakteri uygulaması ana parsellere (bakterili ve bakterisiz), çeşitler (Güraslan, Çiftçi, Berkem) ise alt parsellere yerleştirilmiştir. Çalışmada, bakteri uygulamasının incelenen tüm tarımsal ve kalite özellikleri üzerinde istatistiki olarak önemli olmadığı, çemen çeşitlerinin bin tohum ağırlığı ve biyolojik verim özelliklerinde ve bakteri uygulaması x çeşit interaksiyonunun ise tohum verimi ve hasat indeksi özelliklerinde istatistiki olarak önemli olduğu belirlenmiştir. Deneme sonucunda, bitki boyu 43.73-46.38 cm, ilk bakla yüksekliği 17.10-21.08 cm, bakla boyu 11.59-12.69 cm, bitkide bakla sayısı 11.50-16.38 adet/bitki, baklada tohum sayısı 7.70-9.06 adet/bakla, bin tohum ağırlığı 17.93-19.80 g, biyolojik verim 375.73-473.49 kg/da, tohum verimi 75.98-109.62 kg/da, hasat indeksi % 19.04-25.35 ve sabit yağ oranı ise % 5.26-5.74 arasında değişmiştir. Ayrıca yağ asidi bileşen analizinde 8 adet bileşen tanımlanmış ve bu bileşenlerden en yüksek değere sahip linoleik asit ana bileşen olarak bulunmuştur. Araştırma sonuçları tohum verimi ve sabit yağ oranı açısından değerlendirildiğinde, en yüksek değerlerin alındığı bakteri uygulaması yapılmayan Berkem çeşidi ekiminin Kayseri koşullarında çemen yetiştiriciliği için en uygun uygulama olduğu söylenebilir.  Ayrıca yüksek doymamış yağ asidi içeriğine sahip bakteri uygulaması yapılan Gürarslan çeşidi ise sabit yağ bileşenleri açısından en uygun uygulama olarak önerilebilir.

Anahtar Kelimeler: Trigonella foenum-graecum, bakteri uygulaması, bitki boyu, tohum verimi, sabit yağ oranı, sabit yağ bileşenleri

Abstract:
This thesis study was carried out in the summer growing period of 2022 in order to determine the effects of bacterial application on some important agricultural and quality characteristics of fenugreek varieties in Kayseri conditions. The field study was carried out with four replications in the experimental field of Erciyes University Agricultural Research and Application Center in accordance with the experimental design of randomized blocks split plots. In the study, bacteria application was placed in main plots (with and without bacteria), and varieties (Güraslan, Çiftçi, Berkem) were placed in sub plots. In the study, it was determined that the bacterial application was not statistically significant on all agricultural and quality characteristics examined. It was determined that varieties were statistically significant in the thousand seed weight and biological yield characteristics, and the bacterial application x variety interaction were statistically significant in the seed yield and harvest index characteristics. As a result of the experiment, plant height varied between 43.73-46.38 cm, first pod height between 17.10-21.08 cm, pod length between 11.59-12.69 cm, pod number per plant between 11.50-16.38, number of seeds per pod between 7.70-9.06, thousand seed weight between 17.93-19.80 g, biological yield between 375.73-473.49 kg/da, seed yield between 75.98-109.62 kg/da, harvest index between 19.04-25.35 % and crude oil ratio between 5.26-5.74%. In addition, 8 components were identified in the fatty acid component analysis and linoleic acid with the highest value among these components was found as the main component. According to the results of the research, when evaluated in terms of seed yield and crude oil ratio, it can be said that the planting of Berkem variety without bacterial application, where the highest values are obtained, is the most suitable application for fenugreek cultivation in Kayseri conditions. In addition, Gürarslan variety with bacteria application with high unsaturated fatty acid content can be recommended as the most suitable application in terms of fatty acid components.

Keywords: Trigonella foenum-graecum, bacterial application, plant height, seed yield, crude oil ratio, fatty acid compositions