24 Numaralı Amasya Şer'iyye Sicili'nin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi (H.1113-1115/m.1702-1703)
The court register number 24 of Amasya
Yazar: UĞUR YETER
Danışman: PROF. DR. HASAN YÜKSEL
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: 18. yüzyıl = 18. century ; Amasya = Amasya ; Kent tarihi = Urban history ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Şeriye mahkemeler = Şeriye mahkemeleri ; Şeriye sicilleri = Court registers

Özet:
Yazılı arşiv kaynakları sınıfında bulunan şer'iyye sicilleri, muhtevâsında bulundurduğu bilgi çeşitliliği bakımından önemli bir yazılı mirastır. Bu belgelerin içerisinde ait olduğu dönem ile ilgili bölgede yaşayan halkın askeri, hukuki, idârî, dini ve ekonomik durumu gibi birçok alanda mukayese yapma olanağı veren bilgiler sunmaktadır. Bu siciller, ait olduğu kentin idârî taksîmatı, yerleşim birimlerinin isimleri ve konumları, defterde geçen kişilerin ünvan veya lakapları, toplumu oluşturan kişiler arasındaki ilişkileri, şehirdeki âsâyişi, alım-satım, miras, vasî tâyini, nikâh, boşanma, işlenen suçlar, vergi toplama uygulaması, merkezden gelen emirler gibi birçok toplumsal ve idârî konular hakkında resmi bilgiler vermektedir. Amasya şehrinin tarihine ışık tutan aynası konumunda olan siciller, ait olduğu dönemde yaşayan toplumun anlaşılmasına yardımcı olan kaynakların başında bu defter gurupları gelmektedir.
Söz konusu tez çalışmasında 24 numaralı Amasya Şer'iyye Sicili Defteri'ni merkeze alarak transkripsiyonu ve değerlendirilmesi yapılmıştır.
Çalışma yedi bölümden meydana gelmektedir. Birinci bölümde, kaynak taraması yapılarak, şer'i mahkemeler, kadılık kurumu, kadı yardımcıları hakkında bilgilere yer verilmiştir. İkinci bölümde ise, Amasya'nın, tarihi, coğrafi konumu ve özellikleri, Amasya şehrine ait olan şer'iyye sicilleri hakkında açıklamalar yapılmıştır. Bu çalışmanın konusu oluşturan defterin fiziki yapısı ile ilgili bilgiler ikinci bölümde yer verilmiştir. Üçüncü bölümden başlayarak, metnin transkripsiyonun verildiği yedinci bölüme kadar ayrı başlıklar ve bölümler halinde defterin detaylı incelemesi sunulmaya çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Amasya, kadı, şer'i mahkemeler, şer'iyye sicilleri.

Abstract:
Sharia registers, classified as written archival sources, are a critical written heritage regarding the variety of information they contain. These documents provide information on the military, legal, administrative, religious, and economic status of the people living in the region during the period they belong, allowing comparisons to be made in many areas. These registers provide official information on many social and administrative issues, such as the administrative division of the city to which they belong, the names and locations of the settlements, the titles or nicknames of the people mentioned in the book, the relations between the people who make up the society, the peace in the city, buying and selling, inheritance, appointment of guardians, marriage, divorce, crimes committed, tax collection practices, orders from the center. The registers, which are the mirror that sheds light on the history of Amasya, are the primary sources that help to understand the society living in the period to which they belong.
In this thesis, the transcription and evaluation of the Amasya Shar'iyye Registry Book No. 24 has been done by taking it to the center.
The study consists of seven chapters. The first chapter gives information about the Sharia Courts, Kadi Institution, and Kadi assistants by scanning the sources. In the second part, the history, geographical location, and characteristics of Amasya and explanations about the Sharia registers belonging to the city of Amasya were made. Information about the physical structure of the registry, which is the subject of this study, is given in the second chapter. From the third to the seventh chapter, where the text transcription is given, a detailed book analysis is presented under separate headings and chapters.
Keywords: Amasya, kadı, sharia courts, sharia registers.