Misyon ve arzu, Türk sanatında öznellik arayışları, 1850-1950
Mission and desire, quest for subjectivity in Turkish art, 1850-1950
Yazar: ALİ ŞAHAN KURU
Danışman: PROF. DR. BURCU PELVANOĞLU
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Batı Sanatı ve Çağdaş Sanat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Arzu = Desire ; Batı resim sanatı = Western painting art ; Cumhuriyet ideolojisi = Republic ideology ; Cumhuriyet sonrası = Post-republic ; Cumhuriyet öncesi = Pre-republic ; Osmanlı Ressamlar Cemiyeti = Ottoman Artist Society ; Osmanlı sanatı = Ottoman art ; Tanzimat = Tanzimat ; Türk sanatı = Turkish art ; Öznellik = Subjectivity

Özet:
Osmanlı Türk modernleşmesi Lale Devri'nden itibaren Batı ile ilişkilerin tarihi olarak 
düşünülmüş olduğundan Batılılaşma ile modernleşme çoğunlukla eş anlamlı 
kullanılagelmiştir. Bu durum da modernleşmenin ölçütünün Batıyla benzerlik ile 
sınırlı kalmasına neden olmuştur. Fakat bu benzeme çabası kaba bir öykünmenin 
sonucu değildir. Osmanlı gibi bütün modernleşme toplumlarının yüzleşmek zorunda 
kaldıkları; rasyonalite, akılcılık, gerçekçilik vb. gibi anlayışları, ithal bir kavrayış 
kipiyle kendi süreçlerine eklemlemeye çalışmalarıdır. Bu, söz konusu kavramların 
Batı dışı toplumlarda mevcut olmadığı anlamına gelmez. Krizin nedeni bir kavramın 
ya da anlama eşiğinin oluşması için geçirilen tarihsel, sosyal, düşünsel ve psişik 
süreçlerin ayrılığından dolayı oluşan anlam örüntülerinin denk olmamasıdır. Bir başka 
deyişle modernleşme toplumlarının krizi temelde bir tercüme problemidir. Batı'nın 
birikimi ve düşünsel yoğuşmasının ürünü olan kavram seti, entelektüel sermaye olarak
dünyaya yayıldığında, hegemonik bir bilme biçimini de oluşturmuştur. Bu biçim 
kendisi dışındaki bütün bilgileri ikincilleştirerek sınırları belirli bir epistemolojik 
şemsiye altında bilgi nesnesi haline getirmiştir. Osmanlı Türk modernleşmesi de bu 
bağlamda diğer modernleşme toplumlarına benzer biçimde iki temel tartışma hattında 
ilerler. Birincisi kendisi gibi olma ve buna bağlı gelişen bir öznellik ya da kişilik 
tahayyülü. İkincisi ise modernliğin genelgeçer kurallarını benimseyen evrensel bir 
kimliğin oluşturulma çabasının yarattığı nesnellik. Diyalektik bir açmaz olarak kendini 
gösteren bu yarılma, toplumsal ve kültürel yeniden üretimin hemen her safhasında 
takip edilebilir izler bırakmıştır. Bu çalışma, modernleşme misyonu ile kendi gibi olma 
ya da kalma arzusu arasındaki bu yarılmayı trajik bir varoluş kipi bağlamında 
incelemekte ve bu trajik kipin yaşamda, düşüncede ve psişede bıraktığı izleri bulmayı 
amaçlamaktadır.

Abstract:
Since Ottoman Turkish modernization has been considered as the history of relations 
with the West since the Tulip Era, which started with the Treaty of Pasarofca, 
Westernization and modernization have been widely used synonymously. In this 
sense, modernization has been measured by the standarts of the West. But this attempt 
to emulate is not the result of vulgar imitation. All societies undergoing the process of 
modernization like the Ottomans had to face rationality and realism, etc. they try to 
articulate such notionsto their own processes with an imported mode of understanding. 
This does not mean that these concepts do not exist in non-Western societies. The 
reason for the crisis is the incompatibility of the layers of meaning formed due to the 
separation of historical, social, intellectual and psychic processes for the formation of 
a concept or threshold of understanding. In other words, the crisis of modernizing 
societies is basically a translation problem. When the set of concepts, which is the 
product of the accumulation and intellectual condensation of the West, spread to the 
world as intellectual capital, it also formed a hegemonic way of knowing. This form 
has made it an object of knowledge under a certain epistemological umbrella by 
subordinating all knowledge other than itself. In this context, Ottoman Turkish 
modernization proceeds on two main lines of discussion, similar to other modernizing
societies. The first is the imagination of being like oneself and a subjectivity or 
personality that develops; accordingly, the second is the objectivity created by the 
effort to create a universal identity that adopts the general rules of modernity. This 
split, which manifests itself as a dialectical impasse, has left traces that can be traced 
in almost every stage of social and cultural reproduction. This study examines this split 
between the mission of modernization and the desire to be or remain oneself in the 
context of a tragic mode of existence and aims to find the traces of this tragic mode in 
life, thought and psyche.