Eğridirli Hacı Kemal'in Camiü'n-nezair'i: Metin ve mecmua geleneği üzerine bir inceleme, 1. cilt
Camiü'n-nezair of Eğridirli Hacı Kemal: Text and study of colloctions tradition
Yazar: YASEMİN ERTEK MORKOÇ
Danışman: DOÇ. DR. NEZAHAT ÖZTEKİN
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2003
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Camiü'n-nezair = Camiü'n-nezair ; Divan şiiri = Court poem ; Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Eğridirli Hacı Kemal = Eğridirli Hacı Kemal ; Nazire mecmuası = Mecmua of Nazires ; Nazirecilik = Nazirecilik ; Nazireler = Nazireler ; Türk şiiri = Turkish poem ; Şiir = Poem

Özet:
Bu çalışmada Klâsik Türk Edebiyatı geleneği içerisinde yer alan bir nazire mecmuası ele alınmıştır. "Câmiü'n-nezâir" adını taşıyan bu eser, 16. yüzyılın başında H. 918 / M. 1512 yılında Eğridirli Hacı Kemal adlı bir mecmua düzenleyicisi tarafından hazırlanmıştır. Eğridirli Hacı Kemal1 in, bu nazire mecmuasının içinde kendi şiirleri de bulunmaktadır. Eseri hazırlayanın hayatı baklanda yetersiz bilgiye sahip olduğumuz için O'nun ancak Fatih Sultan Mehmet ile Yavuz Sultan Selim dönemi (15. yüzyılın ikinci yansı ile 16. yüzyılın başı ) arasında yaşamış bir şair, yazar ve mecmua derleyicisi olduğunu söyleyebiliyoruz. Câmiü'n-nezâir'in iki yazma nüshası mevcuttur. Tam nüsha İstanbul Beyazıt Devlet Kütüphanesi 5782 numarada kayıtlıdır. Eksik nüsha ise Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Kütüphanesi İsmail Saib I Bölümü' nde bulunmaktadır. Bu nüsha iki cilt olup 1. cildin numarası 804, 2. cildin numarası 805'tir. Tam olarak bilinen Beyazıt Devlet nüshasının bazı varaklarının eksilmiş olduğunu, bundan dolayı bazı şiirlerin baştan ya da sondan yarım kaldığını gördük. Bu çalışmanın esas amacı iki nüshayı karşılaştırmak suretiyle mecmuadaki şiirleri ortaya çıkarmak olmuştur. İncelediğimiz nüshalarda sonuç olarak toplam 262 şairin 2848 şiirini tespit ettik. Bu şiirlerin 1036'sı örnek alınan model şiir, 1651'i ise naziredir. 161 şiirin de değişik sebeplerden dolayı model mi yoksa nazire mi olduğuna karar veremedik. Mecmuadaki şiirler 14 değişik nazım biçimi ve 9 farklı nazım türüyle yazılmıştır. 8 bahirden 21 ayrı aruz kalıbı kullanılmıştır. Şiirlerin kafiyelenişi Arap alfabesindeki harf sırasına göredir. Câmiü'n-nezâir 13., 14. ve özellikle 15. yüzyıldaki edebî zevki, şiir anlayışını, şair tercihlerini göstermesi bakımından önem taşıyan, zengin bir nazire mecmuasıdır.

Abstract:
The subject of this study is a nazire collection (mecmua) included in the Classical Turkish Literary Tradition. The work called "Câmiu'n-nezâir" was prepared by Eğridirli Hacı Kemal, an editor of collections, in the first half of the 16th.Century, in 1512. Eğridirli Hacı Kemal added his own poems into this collection as well. Since our knowledge on the life story of Hacı Kemal is inefficient, we can only say that he lived during the reigns of Fatih Sultan Mehmet and Yavuz Sultan Selim respectively (The second half of the 15*.C. and the first half of the 16a.Q He was a poet, an author and an editor of collections. Câmiu'n-nezâir has two manuscripts. The complete edition is held at Istanbul Beyazıt State Library with 5782 registration number. The incomplete edition is at Ismail Saib I Department of Ankara University Language and Humanities Faculty Library. This incomplete edition has two volumes. The first volume is numbered 804 and the second volume is numbered 805. We have noted that the edition at Beyazıt State Library, which is expected to be complete, lacks certain pages; that is why some poems are missing either in the beginning or in the end. The aim of this study is to determine the poems of the collection comparing the two editions. Totally 2848 poems belonging to 262 poets are determined within the examined editions. 1036 of these poems are original patterns but 1651 of them are nazires (imitative). For different reasons we couldn't decide on the originality of the poems. The poems in the collection are written employing 14 different types of verse forms and 9 different types of verse categories. 21 different prosodic structures are used out of 8 class of meters (bahir). Rhyming patterns of poems are based upon the Arabic Alphabet letter order. Câmiu'n-nezâir is a rich collection of nazires and is quite important since it reveals the literary understanding, appreciation and the poetic preferences of the 13th. 14th. And especially the 15