Azerbaycan'da Mersin Balığı yetiştiriciliğinin ekonomik açıdan değerlendirilmesi
Economic evaluation of sturgeon fish farming in Azerbaijan
Yazar: FARİD AKBAROV
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÇAĞATAY YILDIRIM
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Balık yumurtası = Fish egg ; Değer zinciri analizi = Value-chain analysis ; Ekonomik analiz = Economic analysis ; Mersin balığı = Sturgeon ; Su ürünleri = Aquatic products

Özet:
Besin değeri yüksek olması nedeniyle eti ve havyarı oldukça rağbet gören Mersin balığı doğal avlanma alanları azalmış nesli tehlikede olan aynı zamanda da yetiştirme bölgesi sınırlı olan bir tür olarak değerlendirilmektedir. Azerbaycan'da özellikle 2016 yılından sonra başlayan mersin balığı yetiştiriciliği ile önemli ülkeler arasında yer almıştır. Azerbaycan'da yetiştiricilik yoluyla elde edilen mersin balığı eti ve havyarını ekonomik açıdan değerlendirmek ve bu ürünlerin değer zinciri haritalarını ortaya koyarak pazarlama etkinliğini tahmin etmektir. Araştırmanın işletme düzeyindeki verileri Azerbaycan'da lisansı olarak mersin balığı yetiştiriciliği yapan 4 adet işletmenin yöneticileri ve temsilcileri ile yapılmış olan anketler; ayrıca kartopu örnekleme yöntemi ile işletmelerin ürünlerinin tüketiciye ulaştırma sürecinde yer alan değer zincirindeki aynı sayıdaki aktöre uygulanan anketler ile elde edilmiştir. Mersin balığı yetiştiriciliği yapan işletmelerin sosyal ve ekonomik analizi yapılmıştır. Değer zinciri haritası belirlenerek değer zinciri analizi yapılmıştır. Değer zincirinin ağ etkinliği ağ VZA modeliyle tahmin edilmiştir. Araştırma bulguları İşletmelerin 2.7 milyon $ sermaye ile faaliyetlini sürdürdükleri ve 1.1 milyon $ net gelir elde ettiklerini göstermiştir. Üreticilerin mersin balığı ürünleri değer zincirlerine en yüksek katkıyı yapmasına rağmen, değerden aldıkları payın düşük olduğu, balık etinde bunun negatif değerlere sahip olduğu belirlenmiştir. Piyasa türüne göre ağ etkinlik skortları arasında fark olduğu, dış piyasa değer zincirlerinin, iç piyasa göre ağ etkinlik seviyesinin yüksek olduğu belirlenmiştir. Mersin balığı ürünlerinin değer zincirlerinde payların adil dağılımına odaklanan eğitim programının zincir boyunca tüm aktörlerin iş birliği ile bütüncül bir şekilde yürütülmesi hem ağ etkinliğinin hem de zincirlerin her aşamasındaki aktörlerin pazarlama etkinliğinin artırılmasına olumlu katkı sağlayabilir.

Abstract:
Sturgeon fish, whose meat and caviar are very popular due to its high nutritional value, is considered as a species whose natural hunting areas have decreased, which is endangered, and whose breeding area is limited. Azerbaijan has become one of the important countries with the sturgeon farming that started especially after 2016. It is to evaluate the sturgeon meat and caviar obtained through aquaculture in Azerbaijan economically and to estimate the marketing effectiveness by revealing the value chain maps of these products. The surveys conducted with the managers and representatives of 4 enterprises engaged in sturgeon breeding under license in Azerbaijan; In addition, it was obtained by the snowball sampling method and the questionnaires applied to the same number of actors in the value chain involved in the delivery of the products of the enterprises to the consumer. Social and economic analysis of enterprises engaged in sturgeon fish farming was carried out. Value chain analysis was made by determining the value chain map. The network efficiency of the value chain was estimated by the network DEA model. The research findings showed that the businesses were operating with a capital of $2.7 million and earned a net income of $1.1 million. It has been determined that although the producers make the highest contribution to the value chains of sturgeon products, their share of the value is low and it has negative values from fish meat. It has been determined that there is a difference between network activities in terms of both product type and market type, and the network efficiency level of foreign market value chains is higher than the domestic market. The holistic implementation of the training program, which focuses on the fair distribution of shares in the value chains of sturgeon products, with the cooperation of all actors along the chain, can contribute positively to increasing both the network efficiency and the marketing efficiency of the actors at all stages of the chains.