Aile mahkemelerindeki sosyal inceleme sürecinin sosyal hizmet perspektifinden değerlendirilmesi üzerine nitel bir araştırma
A qualitative research on the assessment of the social review process in the family courts from the social work perspective
Yazar: MURAT ERKOYUNCU
Danışman: PROF. DR. YASEMİN ÖZKAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmetler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work
Dizin: Aile mahkemeleri = Family courts ; Sosyal hizmetler = Social services ; Sosyokültürel inceleme = Socio-cultural investigation

Özet:
Günümüzde küresel dünyada aile kurumu; teknolojik gelişmeler, tüketim alışkanlıkları, ekonomik ve sosyal şartların getirdiği zorluklar nedeniyle risk altındadır. Her ne kadar aile kurumunun sağlıklı şekilde oluşturulması, yönetilmesi ve desteklenmesi için politika düzeyinde çalışmalar yapılsa da şartların getirdiği zorluklarla birlikte aile sisteminin sarsılması sonucunda boşanma olgusunu ortaya çıkabilmektedir. Evlilik birliğinin, yasal olarak sonlanabilmesi ancak ihtisas mahkemesi niteliğindeki aile mahkemeleri tarafından gerçekleştirilebilmektedir. 
Mahkeme sürecinde, aile ile ilgili hukuki delillerin toplanması bir gerekliliktir.  Bunun yanında, aile mahkemesi, tarafların ve özellikle de çocukların menfaatlerinin korunması, geleceklerinin güvence altına alınması, boşanma sürecinin oluşturacağı psikolojik sosyal, ekonomik ve ruhsal faktörlerin incelenmesi konularında görev ve sorumluluk üstlenirken, evlat edinme, şahsi ilişki tesisi ve velayet hakkının düzenlenmesi gibi dava türlerine de çözüm üretmektedir. Aile mahkemesi kapsamına giren söz konusu faktörlerin psiko-sosyal açıdan ele alınmasında sosyal hizmet uzmanlarının, sosyal inceleme süreci temelindeki rol ve işlevleri kadar sosyal hizmet akademisyenlerinin de verecekleri destek çok önemli bir boyut oluşturmaktadır. Bu araştırmanın amacı; aile mahkemelerindeki davaları doğrudan etkileyen sosyal inceleme sürecine ilişkin sosyal hizmet uygulayıcılarının ve akademisyenlerinin görüş ve değerlendirmeleri ve süreci nasıl algıladıklarının belirlenmesidir. Bu çalışmada, nitel araştırma çerçevesinde yorumlayıcı paradigma altında ele alınan çoklu durum çalışması deseni kullanılmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme formu ile uzmanlar ve akademisyenlerle derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilerek veriler toplanmış ve NVivo 12 programı yardımıyla tematik analiz uygulanmıştır.
Araştırmanın sonuçları özetle, sosyal inceleme sürecinin, sosyal inceleme raporlarına etkin ve işlevsel olarak yansıtılabilmesi ancak sosyal hizmet uzmanlarınca yerine getirilmesiyle mümkün olabilecektir. Sosyal inceleme sürecinin, birey, aile ve çocuk odaklı yaklaşımının yanı sıra sosyal çevresi ile etkileşimlere bakan bir yapıda ele alınması gereklidir. Uzmanların, kurumsal yapı içerisinde mesleki bilgi, değer, gözlem ve sentez becerilerini geliştirmesi yanında akademik kadrolardan da yararlanması süreci olumlu etkileyecektir. Sosyal inceleme sürecinin işlevselliğinin, tüm adli sistem aktörlerince algılanmasının, taraflara ve çocuklara çok yönlü olumlu katkı sağlayacağı ayrıca Adalet Bakanlığı'nın da uzmanların çalışma koşulları, özlük hakları ve sosyal inceleme sürecinin desteklenmesi ve kalitesinin artırılmasına yönelik çalışmalarda yer almasının gerekliliği şeklinde ortaya çıkmıştır.

Abstract:
Today, the family institution in the global world; It is at risk due to technological developments, consumption habits, difficulties brought by economic and social conditions. Although studies are carried out at the policy level to establish, manage and support the family institution in a healthy way, the phenomenon of divorce may occur as a result of the shaking of the family system together with the difficulties brought by the conditions. The legal termination of the marriage union can only be realized by the family courts, which are specialized courts.
During the court process, it is a necessity to collect legal evidence about the family. In addition, the family court undertakes duties and responsibilities in protecting the interests of the parties and especially the children, securing their future, examining the psychological, social, economic and spiritual factors that will be created by the divorce process, while also dealing with types of cases such as adoption, establishment of personal relations and regulation of the right of custody. produces solutions. The support of social workers, as well as the roles and functions of social workers on the basis of the social investigation process, is very important in the psycho-social treatment of the aforementioned factors within the scope of family court. The purpose of this research; The aim of this study is to determine the opinions and evaluations of social work practitioners and academics regarding the social review process that directly affects the cases in family courts and how they perceive the process. In this study, the multiple case study design, which is handled under the interpretive paradigm within the framework of qualitative research, was used. Data were collected by conducting in-depth interviews with experts and academicians with a semi-structured interview form and thematic analysis was applied with the help of NVivo 12 program.
In summary, the results of the research will be possible to reflect the social investigation process in the social investigation reports effectively and functionally only if it is carried out by social workers. In addition to the individual, family and child-oriented approach, the social review process should be handled in a structure that looks at interactions with the social environment. In addition to the development of professional knowledge, values, observation and synthesis skills within the institutional structure, the use of academic staff by experts will positively affect the process. It has emerged that the functionality of the social review process will be perceived by all judicial system actors and will contribute positively to the parties and children, and that the Ministry of Justice should take part in studies aimed at supporting and increasing the quality of the working conditions, personal rights and social review process of the experts.