Eyüp oyuncakçılığı geleneği ve geleneksel Eyüp oyuncakçısı
Eyup toymaker tradition and traditional Eyup toymaker
Yazar: ECE EBRU BAYAR
Danışman: DOÇ. DR. SELCAN GÜRÇAYIR TEKE
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı / Türk Halkbilimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore
Dizin: Atölye = Workshop ; Folklor = Folklore ; Gelenekler = Traditions ; Oyuncak = Toy ; Yeniden canlandırma = Rejuvenation ; İstanbul-Eyüp = İstanbul-Eyüp

Özet:
İstanbul'da ortaya çıkan ve geçmişini 17. yy'a kadar dayandırabildiğimiz "Eyüp Oyuncakları", sağlıklı ve doğal malzemelerle üretilen, Eyüp semtine has oyuncakçılık geleneğinin ilk adıdır. Bu çalışmada; 17. yy'dan itibaren öyle ya da böyle varlığını koruyan ve dayanağı neredeyse 500 sene olan oyuncakçılık geleneği halk bilimsel bir bakış açısı ile ele alınmıştır. Bu çalışmada öncelikle mekân ve kültür ilişkisi bağlamında oyuncakçılık sektörünün hangi sebepler ile Eyüp'te ortaya çıktığına, tarihsel olarak nasıl bir süreç geçirdiğine ve oyuncak ruhunun tüm Anadolu'ya nasıl sirayet ettiğine odaklanılmıştır. Sadece oyuncak üretimi değil kültür aktarımı açısından da önemli olan Eyüp Oyuncakları, 2005'te bir koruma modeli olarak yeniden canlandırma bağlamında tekrardan görünür olmuş ve Tarihî Eyüp Oyuncakları adı ile anılmıştır. Çalışmada aktarılmaya çalışılan bir diğer konu ise; bu isimle beraber ortaya çıkan proje, yapılan etkinlikler, oyuncakların hem ülke içinde hem de ülke dışında olan yaygın etkisi, oyuncakların kolektif bilinçaltında nasıl yer ettiği, yaşlıların hafızasında nasıl yaşadığıdır. Çalışmada yer verilen bir diğer başlık ise; bu proje ile sadece oyuncak üretimi değil işsiz kadınların istihdamının da göz önünde bulundurulmuş olması ve burada istihdam edilen, aldığı eğitimi daha da geliştirerek ilerleyen Şennur Ülker isimli girişimcinin açtığı Geleneksel Eyüp Oyuncakçısı isimli müze- atölyedir. Burada ortaya çıkan işlerin ne kadar geleneksel olduğu, üretilen oyuncakların folklor ile fakelore arasında hangi noktada durduğu aktarılarak bu geleneğin icat edilmiş bir gelenek olup olmadığı sorgulanmıştır. İstanbul'un Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi'ne girmiş olan bu geleneğin yaşatıldığı müze- atölye içerisindeki deneyim olanakları, hikâyeler ile kültür aktarımına nasıl yön verildiği; tarihsel süreçte kayda geçen oyuncaklar ile burada üretilen oyuncakların farklı ve benzer yönleri; oyuncaklar ile folklorizm arasındaki bağlantı farklı açılardan ele alınarak analiz edilmiştir.

Abstract:
Eyup Toys which emerged in Istanbul and can be traced back to the 17th century, is the first name of the toymaking tradition unique to Eyup district, produced with healthy and natural materials. In this study; The tradition of toy making, which has survived in one way or another since the 17th century and has a basis of almost 500 years, has been discussed with a folk-scientific point of view. In this study, first of all, in the context of the relationship between space and culture, it is focused on the reasons why the toy industry emerged in Eyüp, how it has historically gone through, and how the toy spirit spread throughout Anatolia. Eyup Toys, which is important not only for toy production but also for cultural transfer, became visible again in 2005 as a conservation model in the context of revitalization and was called Historical Eyup Toys. Another subject that is tried to be conveyed in the study is; The project that emerged with this name, the activities carried out, the widespread effect of toys both inside and outside the country, how toys take their place in the collective subconscious, how they live in the memory of the elderly. Another title included in the study is; With this project, not only the toy production but also the employment of unemployed women was taken into consideration, and the traditional Eyup Toymaker, opened by the entrepreneur named Şennur Ülker, who was employed here, further improved the education he received. It has been questioned whether this tradition is an invented tradition by conveying how traditional the works that emerged here are, and at what point the toys produced stand between folklore and fakelore. The experience opportunities in the museum-workshop where this tradition, which has entered the Intangible Cultural Heritage List of Istanbul, is kept alive, how the cultural transfer is guided by stories; the different and similar aspects of the toys recorded in the historical process and the toys produced here; The connection between toys and folklorism has been analyzed from different perspectives.