Pamukta (Gossypium hirsutum L.) in vitro rejenerasyon olanakları üzerinde araştırmalar
Research on vitro regeneration of cotton (Gossypium hirsutum L.)
Yazar: ŞAİRE RAMİZ TÜRKOĞLU
Danışman: PROF. DR. RÜŞTÜ HATİPOĞLU
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada farklı pamuk çeşitlerinin farklı eksplantlanndan organogenesis ve somatik embriyogenesis yoluyla bitki elde edilmesinde farklı besi ortamlarının etkisi araştırılmıştır. Anter kültürü çalışmalarında, Gossypium hirsutum L. türünden Çukurova 1518, Coker 312, Nazilli 84, Erşan 92, Maraş 92, Adana 98 ve Sayar 314 pamuk çeşitlerinin anterleri; organogenesis çalışmalarında, Çukurova 1518, Coker 312 ve Erşan 92 pamuk çeşitlerinin 2 ve 5 haftalık in vitro fidelerinden elde edilen sürgün ucu ve kotiledon nodları, somatik embriyogenesis çalışmalarında, Çukurova 1518, Coker 312 ve Erşan 92 pamuk çeşitlerinin 5-7 günlük in vitro fidelerinden elde edilen hipokotilleri ve 14, 21 ve 28 günlük olgunlaşmamış zigotik embriyoları kullanılmıştır. Anter kültüründe, Coker 312 dışmda kullanılan çeşitlerde, genotiplere ve besi ortamlarına göre değişen oranlarda kallus elde edilmiş, kallus oluşumu açısından en yüksek değerler, 0.1 mgl kinetin ve 0.1 mg/1 2.4-D veya 0.1 mg/1 kinetin ve 0.5 mg/1 2.4-D içeren MS besi ortamlarında kültüre alman Adana 98 ve Erşan 92 çeşitlerinde sağlanmış, ancak farklı rejenerasyon ortamlarına aktarılan kalkışlardan bitki elde edilememiştir. Organogenesis çalışmalarında, kullanılan çeşitlerde, en uygun eksplantm sürgün ucu olduğu; eksplant reaksiyon tepkisinin besi ortamlarına göre değiştiği; Çukurova 1518 ve Erşan 92 pamuk çeşitlerinden 2 mg/1 kinetin ve 2 mg/1 BAP içeren MSB (B5 ortamı vitaminlerini içeren MS ortamı) besi ortamında diğer uygulamalara göre en yüksek sürgün sayılarının elde edildiği; ancak büyüme düzenleyicisi içermeyen MSB besi ortamında kültüre alman eksplantlardan çoğalma katsayısı düşük olmakla birlikte sağlıklı ve kısa sürede köklenen sürgünlerin elde edildiği gözlenmiştir. Somatik embriyogenesis çalışmalarında ise; 0.1 mg/1 kinetin ve 2 mg/1 NAA içeren MSB besi ortamında elde edilen embriyogenik kallusun büyüme düzenleyicisi içermeyen sıvı besi ortamında kültüre alınmasıyla Çukurova 1518 çeşidinin hipokotillerinden ve Coker 312 çeşidinin hipokotil ve 28 günlük embriyolarından somatik embriyolar elde edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Gossypium hirsutum L., anter kültürü, organogenesis, somatik embriyogenesis

Abstract:
This study was conducted to determine the effects of different media on plant regeneration from various explants of different cotton varieties through organogenesis and somatic embriyogenesis. Anthers of Çukurova 1518, Coker 312, Nazilli 84, Erşan 92, Maraş 92, Adana 98 and Sayar 314 cotton varieties were used for anther culture. As the source of explant for organogenesis, shoot tips and cotyledon nodes excised from 2 or 5 weeks old in vitro plants of Çukurova 1518, Coker 312 and Erşan 92 varieties were used. For the somatic embryogenesis part of the study, hypocotyl explants excised from 7 days old in vitro plants and 14, 21 and 28 days old immature zygotic embryos were used. Different callus induction rates from the anthers were obtained depending on the genotypes and media. The highest callus induction rates were obtained from the anthers of Adana 98 and Erşan 92 cotton varieties on MS medium with 0.1 mg/1 kinetin and 0.1 mg/1 2.4D or 0.1 mg/1 kinetin and 0.5 mg/1 2.4-D whereas plant regeneration was not obtained from the calli transferred to different regeneration media. For the organogenesis study, it was determined that the highest number of shoots per explant were obtained from shoot tips of Çukurova 1518 and Erşan 92 cultured on MSB (MS medium with vitamins of B5 medium) with 2 mg/1 kinetin and 2 mg/1 BAP. It was found that the healthy plantlets with vigorous root system were obtained from the explants cultured hormone free MSB medium in spite of the the lower number of shoots. In the somatic embryogenesis part of the study, embryogenic calli were obtained on MSB medium with 0.1 mg/1 kinetin and 2 mg/1 NAA, and somatic embryos were obtained from embryogenic calli cultured on hormone free liquid MSB medium. Key Words: Gossypium hirsutum L., anther culture, organogenesis, somatic embryogenesis n f