Türkiye'de kayıt dışı ekonomi üzerine ekonometrik bir analiz
An econometric analysis on the informal economy in Turkey
Yazar: ZUHAL SARI
Danışman: PROF. DR. FUNDA YURDAKUL
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonometri = Econometrics

Özet:
Bu çalışmada, Türkiye ekonomisinin 1985-2021 dönemi için basit parasal oran, elektrik tüketimi-üretimi ve MIMIC model yöntemleri kullanılarak kayıt dışı ekonomi tahmin edilmiştir. Basit parasal oran yöntemi tahmin sonuçlarına göre, kayıt dışı ekonominin yıllar itibariyle %1,88 ile %51,27 arasında değiştiği görülmüştür. MIMIC model yöntemi tahmin sonuçlarına göre ise 1990-2021 yılları arasında kayıt dışı ekonomi %20,38 ile %38,76 arasında değişmektedir. Özellikle 1999 yılından sonra kayıt dışı ekonomi belirgin bir şekilde artmıştır. 2021 yılında ise %25,64 seviyesine düşmüştür. Reel ve cari GSYH değerleri kullanılarak yapılan basit elektrik tüketim ve üretim yöntemleri ile  kayıt dışı ekonomi tahmin edilmiş ve bazı yıllarda  negatif değerler elde edilmiştir. Negatif sonuçlar, söz konusu yıllarda kayıt dışı ekonominin düşük seviyelere gerilediğini göstermektedir. Daha sonra MIMIC model ve basit parasal oran yöntemleri kullanılarak tahmin edilen kayıt dışı ekonomi serilerine Harvey vd. (2008) ve Harvey ve Leybourne (2007) doğrusallık testleri uygulanmıştır. Basit parasal oran yöntemi ile elde edilen kayıt dışı ekonomi serisi için uygulanan Harvey vd. (2008) testi sonucu serinin doğrusal davranış sergilediğini gösterirken, Harvey ve Leybourne (2007) test sonuçları,  serinin doğrusal olmayan bir davranış sergilediğini göstermektedir. Öte yandan, MIMIC model ile elde edilen seri için her iki test sonucu da doğrusal davranışlar göstermektedir. Bu nedenle MIMIC model yöntemi ile tahmin edilen kayıt dışı ekonomiyi etkileyen mali, sosyal ve ekonomik değişkenler belirlenerek iki farklı ekonometrik model kurulmuş ve birinci modelin katsayıları Engle-Granger yöntemi ile ikinci modelin katsayıları da  ARDL sınır testi yöntemi ile tahmin edilmiştir. Tahmin sonuçlarına göre, büyüme oranı, enflasyon oranı, para arzı ve vergi yükü değişkenlerinin kayıt dışı ekonomi üzerinde artırıcı etkilerinin olduğu ve döviz kuru, mükellef sayısı, tasarruf oranı, sabit sermaye yatırımları/GSYH ve istihdam oranı değişkenlerinin de kayıt dışı ekonomi üzerinde azaltıcı etkilerinin olduğu görülmektedir.

Abstract:
In this study, the informal economy of Turkey was estimated using simple monetary ratio, electricity consumption-production, and MIMIC model methods for the period of 1985-2021. According to the results obtained from the simple monetary ratio method, the informal economy varied between 1,88% and 51,27% over the years. The results from the MIMIC model method showed that the informal economy ranged from 20,38% to 38,76% between 1990 and 2021. Particularly after 1999, the informal economy increased significantly. In 2021, it decreased to 25,64%. The informal economy was estimated using simple electricity consumption and production methods based on real and current GDP values, and negative values were obtained in some years. The negative results indicate that the informal economy declined to low levels in those years. Afterwards, linear tests by Harvey et al. (2008) and Harvey and Leybourne (2007) were applied to the estimated informal economy series using the MIMIC model and simple monetary ratio method. The Harvey et al. (2008) test results indicate that the informal economy series obtained through the simple monetary approach exhibits a linear behavior. However, the test results from Harvey and Leybourne (2007) show that the series exhibits a nonlinear behavior. On the other hand, both tests indicate linear behaviors for the series obtained through the MIMIC model. Therefore, by determining the financial, social, and economic variables that affect the informal economy estimated through the MIMIC model, two different econometric models were constructed. The coefficients of the first model were estimated using the Engle-Granger method, while the coefficients of the second model were estimated using the ARDL bounds testing method.According to the estimation results, it can be observed that the growth rate, inflation rate, Money supply, and tax burden variables have increasing effects on the informal economy, while the exchange rate, number of tax payers, savings rate, fixed capital investments/GDP, and employment rate have decreasing effects on the informal economy.