Ebû Hayyân el-Endelusî'nin Menhecu's-Sâlik fi'l-Kelâm ʻalâ Elfiyeti İbn Mâlik adlı eserinde İbn Mâlik'e yapmış olduğu itirazlar
Abû Hayyân al-Andalusî's objections to Ibn Mâlik in his Book Manhaj as-Sâlik fi'l-Kalam ʻala Alfiyyat Ibn Mâlik
Yazar: YAKUP ZİYAALP
Danışman: PROF. DR. KADİR KINAR
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
Nahvî itiraz, kişinin belirli deliller ışığında bir görüşü veya ekolü desteklemek amacıyla 
çağdaşı veya daha önceki dönemlerde yaşamış olan bir âlimin görüşünü çeşitli yöntem ve 
ifadelerle reddetmesi veya eleştirmesidir. Bu tenkit türü, Arap dilinin gramer kurallarının 
farklı bakış açılarıyla değerlendirilmesi ve olası yanılgılardan arındırılması açısından 
oldukça değerlidir ve nahiv alanına ciddi katkılar sağlar. Bu etkisinden dolayı yöntem ilk 
dönemden itibaren nahivciler tarafından benimsenip uygulanır. Bu yöntem sayesinde 
nahiv ilminin usûl ve kurallarına bağlılık artar ve dil kuralları daha tutarlı hale gelir. Dilin 
gelişim süreciyle eleştirel düşüncenin süzgecinden geçirilerek kuralların ortaya 
konulmasında üstlendiği rolden dolayı önemli bir araç olarak görülür. Bu yöntemden 
sıkça istifade edenlerden biri de bazı dilcilerin nahiv ilminin emîru'l-mu'minîn'i olarak
niteledikleri Ebû Hayyân el-Endelusî'dir. O, İbn Mâlik'in Elfiyye adlı meşhur eserine dair 
kaleme aldığı Menhecu's-Sâlik adlı şerhinde İbn Mâlik'in görüşlerine sık sık itirazlarda 
bulunur. "Ebû Hayyân el-Endelusî'nin Menhecu's-Sâlik fi'l-Kelâm ʻalâ Elfiyyeti İbn 
Mâlik Adlı Eserinde İbn Mâlik'e Yapmış Olduğu İtirazlar" adlı bu çalışma bir giriş ve üç 
bölümden oluşur. Giriş bölümünde çalışmanın konusu, amacı, önemi, literatür 
değerlendirilmesi ve yöntemi ele alınmıştır. Birinci bölüm, İbn Mâlik ve Ebû Hayyân'ın 
hayatı, ilmi şahsiyet ve eserlerini genel olarak ele alır. İkinci bölüm ise Elfiyye ve 
Menhecu's-Sâlik adlı eserleri detaylı bir şekilde inceler. Ebû Hayyân'ın bu eserinde 
kullandığı istişhâd yöntemini ve istişhâd konularını kısaca tetkik eder. Çalışmanın son 
bölümü olan üçüncü bölümü de Ebû Hayyân'ın Menhecu's-Sâlik adlı eserinde İbn 
Mâlik'e yönelttiği itirazları ilgili başlıklar altında tasnif ederek detaylı bir şekilde 
inceleyip analize tabi tutar. 
Anahtar Kelimeler: Elfiyye, Menhecu's-Sâlik, Ebû Hayyân, İstişhâd, Nahvî İtira

Abstract:
Grammatical Objection, also known as methodological objection, refers to the act of rejecting 
or criticizing the views of a contemporary or historical scholar using various methods and 
expressions, in order to support a particular opinion or school of thought based on specific 
evidence. This type of critique is highly valuable in evaluating the grammatical rules of the 
Arabic language from different perspectives and purging possible misconceptions, 
contributing significantly to the field of nahvî (Arabic grammar). Due to its effectiveness, 
this method has been embraced and implemented by scholars of nahv (Arabic grammar) since 
its early days. Through this method, adherence to the principles and rules of nahv (Arabic 
grammar) increases, making language rules more consistent. It is seen as an important tool 
due to its role in formulating rules by passing through the sieve of critical thinking during the 
development process of the language. One of the frequent users of this method is Abu Hayyan 
al-Andalusi, whom some linguists refer to as the commander of the faithfull' in nahv (Arabic 
grammar). In his commentary titled "Menhecu's-Sâlik" on Ibn Mâlik's famous work 
"Alfiyya", he frequently objects to Ibn Mâlik's views. This work, titled "Ebû Hayyân elEndelusî's Objections to Ibn Mâlik in his Commentary Menhecu's-Sâlik fi'l-Kelâm ʻalâ 
Elfiyyeti Ibn Mâlik", consists of an introduction and three chapters. The introduction 
discusses the subject, purpose, significance, literature review, and methodology of the study. 
The first chapter provides a general overview of the lives, scholarly personalities, and works 
of Ibn Mâlik and Abu Hayyan. The second chapter examines in detail the works "Alfiyya"
and "Menhecu's-Sâlik". It briefly examines the method of istishhad (deduction) used by Abu 
Hayyan in this work and the topics of istishhad. The third and final chapter of the study 
classifies and analyzes in detail the objections raised by Abu Hayyan against Ibn Mâlik in his 
work "Menhecu's-Sâlik", under relevant headings.
Keywords: Alfiyya, Menhecu's-Sâlik, Abû Hayyân, Ibn Mâlik, Grammatical Objection