İsnâ aşeriyye imamlarından Muhammed El-cevâd, Ali B. Muhammed El-hâdî, Hasan El-askerî ve Muhammed El-mehdî dönemlerinde İmâmiyye Şîası
The imamiyya shia in the eras of imams of the ithna;Ashariyya Muhammed Al-jawad, Ali B. Muhammed Al-hadi;, Hasan Al-Askari; and Muhammed Al-Mahdi
Yazar: YAKUP KESKİN
Danışman: PROF. DR. AHMET TURAN
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Din = Religion

Özet:
Şîa'nın ekseriyetini temsil eden ?İsnâ aşeriyye?, Şîa'nın ilk imamı Hz. Ali'den Muhammed el-Mehdî'ye kadar oniki imama inanıldığından bu adla, İmâmet dinin temeli sayıldığından ?İmâmiyye?, Ca'fer es-Sâdık'ın fıkhı uygulandığından ?Caferiyye? olarak bilinir.Araştırmanın Amacı: İslâm dünyasında gruplaşmaların sorumlularını ve Ehl-i Beyt'in bu bağlamda konumunu yapıcı bir şekilde tespit ederek İslâm birliğine katkı sağlamak.Araştırmanın Kapsamı: İsnâ Aşeriyye'nin teşekkül sürecinde; Son dört imamın siyasî faaliyetleri, adlarına yürütülen faaliyetlere karşı tutumları, yönetimle ilişkileri, İmâmet zincirindeki hadiselerin mezhebin teşekkülüne etkisiAraştırmanın Yöntemi: Öncelikle Milel ve Nihal kitaplarından durum tespiti yapılmış, ardından konunun tarihsel, inançsal boyutu ve meydana getirdiği sosyal hareketlilik Mezhepler Tarihi ana kaynakları, siyasî tarih, ricâl kaynakları, şiî hadis külliyatı ve çağdaş araştırmalardan incelenmiştir.Abbâsî Halîfeleri, Ehl-i Beyt'e karşı siyasî davranmışlar; bazen hilâfeti verecek kadar hürmetkâr, bazen acımasız olmuşlardır. İmamlar sıkı kontrol altında olduklarından siyasî faaliyetlere katılmaktan çekinmişlerdir. Ancak Ehl-i Beyt'in karizmasını kullanan birileri insanları bîata davet ederek isyan etmişlerdir.Mezhebin kimlik kazanmasında ve şekillenmesinde imâmet anlayışı belirleyici bir rol oynamıştır. İsnâ aşeriyye'nin imâmet zincirindeki imamlar, bazı olay ve hadiselerin tabiî birer sonucu olarak sahneye çıkmış gibidirler. Nitekim tarihiiisüreçte Şîa içindeki parçalanmaların hep aynı sebeplerden kaynaklandığı görülmektedir. Hasan el-Askerî'nin ölümüyle kritik bir dönemece giren Şîa, İsnâ aşeriyye'nin teşekkül sürecine kapı aralamıştır. Oniki imam inancı İmâmî âlimler nazarında son imamın gaybete girdiği inancına yol açmıştır. İmâmetin nev'i şahsına münhasır karizması Gaybet döneminde sefirlerle temsil edilmiştir.

Abstract:
The Ithna ?Ashariya, which represents the majority of the Shiite Sect is known by this name since there were twelve imams between the first imam, Hz. Ali and Muhammed Mahdi. It is also named ?the Imamiya? since Imamate is considered the pillar of the religion and ?Ja?fariyya? since they apply the canonical jurisprudence of Ja?far as-Sadiq.Aim of Research: To disclose the persons responsible for the actual division in the Islamic world,to uncover the situation of Ahl al-Bayt (The Propheth?s Family) in this respect,to contribute to the Islamic unity.Scope of Research : In the formation process of the Ithna ?Ashariya; political activities of the last four imams, their attitudes to the activities carried out in behalf of themselves, their relationship with the government, the effect of the events in the chain of imamet on the formation process of the sect. Method of research : Firstly we have outlined the subject matter through the boks entitled ?Milel? and ?Nihal?. Then we have researched its importance and social repercussions along with matters concerning beleif that we have studied through main sources of history of cults, political history, Rijal boks, Shiite hadith collection and contemporary researches.Abbasid caliphs have had varying attitudes concerning Ahl al-Bayt. Sometimes they have been so respectful as to designate them as caliphes, sometimes they have been very hostile. Imams have always abstained from politics because of strict control, but by utulizing the intrinsic charisma ofiiAhl al-Bayt, some persons inicited people to rebellion, invited them to biat (allegiance) and caused conflicts. Imamate has always played a determinative role in the sect?s identity and formation process. The imams belonging to the Imamate chain of the Ithna ?Ashariya seem to have apperared as a result of some similar facts and events. As a matter of fact, the divisions in the Shiite sect have always resulted from the same problems. Having entered a critical period after the death of Hasan al-Askari, the Shiite sect has paved the way to the formation of the Ithna ?Ashariya As a result of comments and views of The Shiite scholars, the beleif of ?twelve imams? has caused people to beleive that the last imam entered ?ghaybat (occultation)?. The characteristic charisma of imamate was represented by ambassadors during the ghaybat period.