Siyer yazıcılığı bağlamında çağdaş Türk romanında Hz. Muhammed tasavvuru
Representation of Prophet Muhammad in contemporary Turkish novels within the context of siyer writing
Yazar: HANIM BURÇİN SAĞIR
Danışman: PROF. DR. ŞENAY ÖZGÜR YILDIZ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi ve Sanatları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion ; Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Bu çalışmada Siyer Yazıcılığı Bağlamında Çağdaş Türk romanında Hz. Peygamber'in nasıl tasavvur edildiği, Hz. Peygamber'in hayatına dair önemli hususların nasıl ele alındığı "Siyer" ve "Roman" bağlamında mukayeseli olarak incelenmiştir. Türk literatüründe Hz. Peygamber'i farklı türlerle anlatma hususu zamanla bir "Peygamber Külliyatı"nın oluşmasına zemin hazırlamıştır. Söz konusu bu külliyat, giderek zenginleşip kendine has özellikler taşıyan müstakil bir edebiyata dönüşmüştür. Edebî şekil ve tür açısından özgün bir görünüme sahip olan bu edebiyatın ortak noktası, Hz. Peygamber'i Müslümanlara ve insanlığa tanıtmak olmuştur. Bu hedef, Hz. Peygamber'e dair pek çok türün oluşmasını sağlamıştır. Hz. Peygamber'in hayatı ve hayatının farklı dönemleri, şahsiyeti, vasıfları ve çeşitli yönlerinin daha iyi anlaşılması bakımından önem arz eden bu ürünler, onu ve dolayısıyla İslâm'ı doğru ve eksiksiz anlama hususunda bir nevi kaynak niteliğinde görülmüştür.              
Edebiyat ile tarihin kesiştiği kurgusal bir düzlemde, Hz. Peygamber'i kendi gerçekliği içinde anlatmak, salt bir şekilde değerlendirmek oldukça güç olmuştur. Dolayısıyla romancıdan, ilahî kudretin yansımalarıyla var olan bir hayatın anlatımı hususunda gerekli özen ve hassasiyetin gösterilmesi istenmiş, dinin sınırları içinde gerçeğe en yakın şekliyle ortaya konması beklenmiştir.
Bu çalışma kapsamında Türk romanı ve siyer temalı romanlarda Hz. Peygamber'in doğumu, vahiy sırasındaki hâlleri, beşerî yönü, âhlakı, şemâili, hoşgörüsü, merhameti, aile hayatı, kadına verdiği değer, evlat ve torun sevgisi, eğitime bakış açısı, istişareye verdiği önem gibi konular çerçevesinde siyer kaynaklarıyla karşılaştırmalı olarak peygamber algısı ve tasavvurunun ortaya koyulmasına gayret edilmiştir.   
Çalışmamızda, Hz. Peygamber'in doğumu, vahiy sırasındaki hâlleri, âhlakı, şemâili, hoşgörüsü, merhameti, aile hayatı, kadına verdiği değer, evlat ve torun sevgisi, eğitime bakış açısı, istişareye verdiği önem gibi konular çerçevesinde Türk romanında Hz. Peygamber algısı ve tasavvurunun ortaya konulmasına gayret edilmiştir.  Bu bağlamda, Hz. Peygamber'in nasıl tasvir edildiği, kurgulanan bu tasvirlerin siyer kaynaklarıyla olan uyumu ve romancıların zihnindeki Peygamber algısının ortaya konyulması amaçlanmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda, romanlardaki Hz. Peygamber tasvirinin siyer kaynaklarındaki anlatımlarla karşılaştırmalı bir analizi yapılmış ve romancıların bu tasviri nasıl kurguladıkları incelenmiştir. 
Tezimizde, siyer temalı romanlardaki olay kurgusu ile siyer rivâyetleri arasında hem ortak hem de farklı noktaların olup olmadığı değerlendirilmeye tabi tutulmuştur. Bununla birlikte romanların, dinî gerçeklik algısını ne derece etkilemeye çalıştığı; dil ve üslûp açısından ise kullanılan çeşitli metaforlar ve benzetmelerin aşırı süslemelere, ağır metaforik ve abartılı tasvirlere romanlarda ne derece yer verildiği saptanmaya çalışılmıştır. Bunların ana temanın anlaşılması üzerindeki etkisi incelenmiştir.
Bu çalışmada, Hz. Peygamber'in hayatını anlatmak hususunda bir form arayışı içerisinde olan özellikle siyer temalı romanların, muhteva bakımından siyer kaynaklarındaki tarihî gerçekliklere ne kadar sadık oldukları ve edebi dil ve üslûp açısından kurguladıkları abartılı tasvirlerle Hz. Peygamber'in tarihî gerçekliklerin uzağında olup olmadığı değerlendirilmeye çalışılmıştır. 

Anahtar Kelimeler: İslam Tarihi, Hz. Muhammed, Siyer, Edebiyat, Roman.

Abstract:
In this study, Hz. Prophet in Contemporary Turkish Novel in the Context of Sira Writing. How the Prophet was conceived, Hz. How important issues about the life of the Prophet are discussed will be examined comparatively in the context of "Siyer" and "Novel". In Turkish literature, Hz. The issue of describing the Prophet in different genres paved the way for the formation of a "Prophet Collection" over time. This corpus in question has gradually become richer and turned into an independent literature with its own characteristics. The common point of this literature, which has a unique appearance in terms of literary form and genre, is the story of Hz. It was to introduce the Prophet to Muslims and humanity. This goal is Hz. It enabled the creation of many genres about the Prophet. Hz. These products, which are important in terms of better understanding the life of the Prophet and the different periods of his life, his personality, his qualities and various aspects, have been seen as a kind of source for a correct and complete understanding of him and therefore of Islam. 
In a fictional plane where literature and history intersect, Hz. It has been very difficult to describe the Prophet in his own reality and to evaluate him purely. Therefore, the novelist was asked to show the necessary care and sensitivity in narrating a life that exists with the reflections of divine power, and it was expected to be presented in a form closest to reality within the boundaries of religion.
Within the scope of this study, Hz. The perception and imagination of the Prophet in comparison with the Sirah sources within the framework of issues such as the birth of the Prophet, his states at the time of revelation, his human aspect, morality, schema, tolerance, mercy, family life, the value he gave to women, his love for children and grandchildren, his perspective on education, and the importance he gave to consultation. Efforts have been made to reveal it.
In our study, Hz. Prophet Muhammad in the Turkish novel within the framework of issues such as his birth, his state at the time of revelation, his morality, his schema, his tolerance, his mercy, his family life, the value he gave to women, his love for children and grandchildren, his perspective on education, and the importance he gave to consultation. Efforts have been made to reveal the perception and imagination of the Prophet.  In this context, Hz. It is aimed to reveal how the Prophet is depicted, the harmony of these fictional depictions with the Sira sources, and the perception of the Prophet in the minds of novelists. In line with the findings, Hz. A comparative analysis of the depiction of the Prophet with the narratives in the Sirah sources was made and how the novelists constructed this depiction was examined.
In our thesis, it was evaluated whether there are common and different points between the plot of the sirah-themed novels and the sirah narrations. However, to what extent the novels try to influence the perception of religious reality; In terms of language and style, it was tried to determine to what extent the various metaphors and similes used, excessive decorations, heavy metaphorical and exaggerated descriptions were included in the novels. Their impact on the understanding of the main theme was examined.
In this study, Hz. Seeking a form to describe the life of the Prophet, especially the novels with the theme of Sirah, how faithful they are to the historical realities in the Sirah sources in terms of content and the exaggerated depictions they construct in terms of literary language and style, are of great importance to the Prophet. It has been tried to evaluate whether the Prophet is far from historical realities or not. 

Keywords: Islamic History, Prophet Muhammad, Siyer, Literature, Novel.