Sürdürülebilir ulaşım politikaları çerçevesinde özel araç sahiplerinin toplu taşımaya yönlendirilmesinde park et devam et yöntemi; İstanbul örneği
Directing of car owners to public transportation in the frame of sustainable transport policy: İstanbul case
Yazar: ANIL VENÜS ŞİMŞEK
Danışman: PROF. DR. MESTURE AYSAN BULDURUR
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Otopark sektörü = Otopark sector ; Sürdürülebilir ulaşım = Sustainable transport ; Sürdürülebilir çevre = Sustainable environment ; Şehiriçi ulaşım = Urban transport

Özet:
Son yıllarda motorlu taşıtların yollarda egemen olması ile birlikte, kentlerde mevcut yol alanları yetersiz kalmakta, trafik sıkışıklığı artmakta, artan taşıt trafiği ile gürültü kirliliği kabul edilebilir sınırları aşmaktadır. Trafik sorununun yanı sıra, havaya karışan zehirli gazlar ve diğer yakıt atıkları büyük çevresel sorunlar meydana getirmekte, bunun yanında insan sağlığı üzerinde ciddi tehlike yaratmaktadır. 
Tüm dünya kentlerinde, türel dağılımda otomobil payının artışıyla birlikte ortaya çıkan sorunların azaltılması amacıyla toplu ulaşım sistemlerinin etkinliğinin arttırılması gerektiği ortaya çıkmıştır. Bu noktada Parket&Devamet sistemi bir çözüm önerisi olarak öne çıkmaktadır.
Parket&Devamet sistemi ile kent merkezine ulaşmak isteyen insanlar, otomobillerini kent merkezi dışında düzenlenen otopark alanlarında bırakarak toplu taşıma araçlarını kullanmaktadırlar. Dünya ülkelerinde uzun yıllardan beri etkili olarak kullanılan bu sistem, İstanbul'da da uygulanarak bir kısım trafik sorunlarını ortadan kaldırılabileceği düşünülmektedir.
Bu çalışmada, sürdürülebilir bir ulaştırma sistemini esas alan bir yaklaşım içinde, dünyada bilinen ve uygulanan Parket&Devamet sisteminin, Türkiye'de kullanıcı profilinin belirlenmesi, hedef kitlenin davranış kalıbının tanımlanması, uygulanabilirliğinin ve sağladığı faydaların gösterebilmesi amaçlanmaktadır. Bu amaçla kent nüfusunun ve trafik yoğunluğunun fazla olduğu İstanbul'da, anket çalışması uygulanmıştır.
Parket&Devamet yöntemine yönelik sürücülerin ve yolcuların Parket&Devamet yöntemine karşı yaklaşımı ve davranış kalıplarının incelenebilmesi için İstanbul'da uygulanan anket çalışması 12 yerleşim bölgesinde ve 8 Parket&Devamet alanında gerçekleştirilmiştir. Anket sonucu elde edilen bulgular frekans analizi ile incelenmiş ve grafiksel gösterimler ile açıklanmıştır. Bunun yanı sıra Parket&Devamet kullanıcı davranışı ile demografik özellikler arasındaki ilişkiyi tespit edebilmek için korelasyon analizi uygulanmıştır.
Yerleşim yerinde uygulanan anket çalışmasında, şehir merkezine seyahatlerin 32%'sinin araba ile %26,8'inin ise Parket&Devamet yöntemi yapıldığı tespit edilmiştir. Bahçelievler, Başakşehir, Riva ve Beykoz gibi ilçelerde ise gelir seviyesinin yüksek olması, toplu taşıma imkanlarının yeterli olmaması, şehir merkezine toplu taşıma ile ulaşımın uzun sürmesi ve buna benzer nedenler ile diğer bölgelere kıyasla daha fazla oranda araba tercih edildiği anlaşılmıştır. 
Tüm bölgelerin genelinde ise Parket&Devamet yöntemine olan yaklaşımın, kişilerin ve yaşadıkları bölgenin gelir seviyesine, yaşanılan yerin şehir merkezine olan mesafesine, şehir merkezine toplu taşıma imkanı olup olmasına, otopark ücretleri ve transfer ücretlerine göre farklılık gösterdiği anlaşılmıştır.
Yerleşim yerindeki katılımcıların Parket&Devamet yöntemi seçiminde cinsiyet, yaş ve çalışma durumu gibi demografik özellikler korelasyon analizi ile incelenmiştir. Korelasyon analizi sonucuna göre, yerleşim yerindeki katılımcıların Parket&Devamet yöntemine yönelik tutumları ile yaşı arasında pozitif doğrusal bir ilişki olduğu, ancak cinsiyet ve çalışma durumu arasında herhangi bir ilişki olmadığı anlaşılmıştır. Bu bilgilerden yola çıkarak insanların yaşı ilerledikçe Parket&Devamet yöntemini tercih ettikleri fakat cinsiyet ve çalışma durumlarının Parket&Devamet yöntemi tercihine etki etmediği görülmektedir.
Parket&Devamet alanlarında uygulanan anket çalışmasında ise Parket&Devamet yöntemini tercih eden sürücülerin çoğunluğunun trafik tıkanıklığı ve yakıt maliyeti nedeni ile şahsi araçları yerine Parket&Devamet yöntemini tercih ettiği anlaşılmıştır.
Sürücülerin Parket&Devamet yöntemi seçiminde cinsiyet, yaş ve çalışma durumu gibi demografik özelliklerin etkileri korelasyon analizi ile incelenmiştir. Korelasyonanalizi sonucuna göre sürücülerin Parket&Devamet yöntemine yönelik tutumları ile yaşı arasında pozitif doğrusal bir ilişki olduğu ancak cinsiyet ve çalışma durumu arasında bir ilişki olmadığı görülmüştür. Buna göre sürücülerin yaşı ilerledikçe Parket&Devamet yöntemini tercih ettikleri fakat cinsiyet ve çalışma durumlarının Parket&Devamet yöntemi tercihini etki etmediği anlaşılmaktadr.
Bunun yanı sıra hem yerleşim yerinde hem de Parket&Devamet alanlarında katılımcıların, Parket&Devamet yönteminin özendirilmesini gerekli gördüğü tespit edilmiştir. Parket&Devamet yönteminin özendirilmesi için ise Parket&Devamet alanlarının eve yakın olması, parketme kolaylığının sağlanması, park ücretlerinin düşürülmesi, aktarma sayısının azaltılması, aktarma ücretlerinin düşük olması, aktarmalarda geçiş kolaylığı sağlanması ve seyahat süresinin kısaltılması gibi etmenlerin dikkate alınması gerektiği belirlenmiştir.
Bu tez 6 bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm giriş bölümüdür. İkinci bölümde Günümüzde yaşanan kentsel ulaşım sorunları ve nedenleri ele alınmıştır. Bu bölümde ulaşım sonunları incelenerek Dünya metropollerinde yaşanan ulaşım sorunlarının İstanbul'da yaşanan ulaşım sistemleri ile kıyaslaması yapılmıştır. Üçüncü bölümde ise sürdürülebilir ulaşım kavramı ve dünyada uygulanan sürdürülebilir ulaşım politikaları yer almaktadır. Bu bölümde ilk olarak sürüdürülebilir ulaşım kavramı ve politikaları açıklanmış, Dünya'da ve İstanbul'da uygulanan otopark politikaları ve özdel araç sahiplerini toplu taşımaya yönlendirmeye yönelik politikalar detaylandırılmıştır. Dördüncü bölümde Parket&Devamet başlığı altında Parket&Devamet yönteminin gelişimi, Parket&Devamet tesislerinin temel kriterleri ve Parket&Devamet yönteminin dünyadaki uygulamaları ele alınmıştır. Bu bölümü beşinci bölüm olan İstanbul'da mevcut ve planlanan ulaşım alt yapısı ve yolculukların türel dağılımı takip etmektedir. Bu bölümde İstanbul2un ulaşım alt yapısı ve İstanbul'da yolculukların türel dağılımı verilmiştir. Ardından mevcut ve planlanan ulaşım kararları incelenerek Parket&Devamet kriterlerine uygunluğu araştırılmıştır. Altıncı bölümde İstanbul'da yerleşim yerlerinde ve Parket&Devamet alanlarında uygulanan anket çalışması ve sonuçları verilmektedir. Literatür ve anket sonuçlarından elde edilen bulgular ise sonuç ve yorumlar bölümünde tartışılmıştır.

Abstract:
The efficient movement of people and goods is essential to the economic development of any urban area. The fact that transport is a derived demand from which every other sectors of the economy relied upon for effective functioning demands that urban planning should allows interaction of land development and transportation facilities that encourages the most desirable pattern and character of urban growth.
Transportation affects every human being in the course of his daily activities and it is difficult to conceive a situation where transportation does not play significant role in the life of any individual. Transportation helps to achieve the basic objectives of living in the city which is the functional efficiency of land uses, infrastructure, services and improvement in the quality of life.
As a result of these, the ease, the spread, the cost and quality of movement between land uses and places in the cities are inextricably bound with the transport system, and directly linked with planning system.
With rapid urbanization and economic growth comes motorization accompanied by the negative externalities of traffic congestion, which has engendered several challenges and problems to humanity.
The urban transportation problems are as a result of the fast growth of the urban areas both in terms of population and area size. Urban based activities such as commerce, construction, manufacturing and general government presence are catalysts which had made urban centers grow more rapidly, which in turn encourages an accelerate the tempo of rural-urban migration
In recent years, travel distances have increased because of spreading growth of the cities; transportation system have become dependent on vehicles. With the rapid growth of population and the development of urbanization, many researchers focus on the sustainability of transportation operations.
To be dominated by motor vehicles on the roads, the road surfaces in urban areas have become inadequate, traffic congestion has increased, air and noise pollution exceed acceptable limits. When transportation needs, which are the most important needs in urban areas and for the people, are satisfied the toxic gases mix with air and these gases cause major environmental problems, and create serious threat on human health.
The most important of the leading problems in İstanbul, which has a particular importance in terms of transportation and communication, is the problem of urban transportation. Transportation system's and public transportation service's development's speed remain slower than population growth rate in Istanbul.
İstanbul's monumental traffic problems have begun to spread to the surrounding areas just outside city limits. And in the meantime, the İstanbul population and number of vehicle owners are increasing. However, the city's transportation substructure is not developing quickly enough to keep pace with this growth.
 The large amount of cars entering Istanbul city center everyday causes many problems. Both travelers and residents face the negative effects of this continuous traffic flow to the center of Istanbul. The traffic flow affects both the accessibility of destinations and live ability of residential areas. The leading negativities revealed by urban transportation problems of Istanbul, are traffic accidents, economic and environmental damage, negative psychological effect on people and disadvantage in the field of tourism. Municipalities are aware of this growing problem and try to reduce car use by stimulating the use of alternative travel modes.
One of the instruments to reduce car use to the centers of cities is Park&Ride. In cities all over the world, to decrease the problems which come with share of using automobile as a transportation option increased dramatically, the effectiveness and the share of public transportation should be increased. At this point, Park & Ride system is a solution for the transportation system.
Park&Ride is a travel mode, in which the car travelers who are going to the city center (or congestion area) park in the peripheral area and then reach the destination by using public transportation. This mode is helpful to reduce the car flow in the city center, relieve the traffic pressure; and perfect the urban traffic structure.
Park&Ride facilities aim to overcome car drivers' prejudices regarding public transport and encourage them to undertake their journey in two parts; firstly driving to a car park and then completing the journey by public transport that is especially set up to drive car drivers to the major centers of cities.
Park&Ride systems are very suitable for the commuting travel from suburban to metropolitan areas because the autoportion of the trip provides connectivity to the P&R site, while the transit portion enables the transportation of the users to their destinations at a minimal social cost
Park & Ride system has been widely used in many countries. By Park & Ride system, people leave their car in peripheral locations of cities and use public transport to reach to city centers. Many countries use this system effectively for many years and this system is planned to be used in İstanbul as well to eliminate the traffic problems. In this study, the applicability of Park & Ride system in Istanbul will be investigated. 
This study aims to determine the Park&Ride user profile in Turkey, identify the behavior patterns of the target audience, show the feasibility and benefits of Park& Ride system which is well known and practiced in the world. For this aim, two questionnaires were realized in certain localities and Park & Ride areas in Istanbul.
Questionnaires were realized in 12 site and 8 park&ride area in Istanbul to investigate the behavior patterns of drivers and passangers. Frequency analys is used graphical analysis is used to explain result of questionarres. And also correlation analys is done to obtain relationship between demografic spesifications of the target audience and preference of Park&Ride system.
From the questionarre which was realized in 12 site, it is detected that 32  per cent of target audience are used their own car and 26,8 per cent of target audience are used Park&Ride system to go to city centre. Car ise more preferred in Bahçelievler, Başakşehir, Riva and Beykoz compairing with other reagions. The main reasions of this: People in these sites have high income, public transport is not sufficient, Access to the city centre takes too long by public transport and etc.
In all regions, it is observed that passengers chooese Park&Ride system depend on their income level, distance to city center, public transport facilities, park fee and transfer fee.
The effect of demografic spesifications of passengers on using Park&Ride system is analyzed by correlation analys. According to correlation analys, it is found out that there is a positive relationship between age and choosing Park&Ride. On the other hand there is no relationship between gender and employment status and choosing Park&Ride. 
The other taget audience is drivers. According to questionarre which applied in Park&Ride area, İt is seen that drivers prefer Park&Ride becouse of traffic congestions and fuel costs.
The effect of demografic spesifications of drivers on using Park&Ride system is analyzed by correlation analys. According to correlation analys, it is found out that there is a positive relationship between age and choosing Park&Ride. On the other hand there is no relationship between gender and employment status and choosing Park&Ride. 
Target audience in both sites and Park&Ride areas, encouraging of Park&Ride system is proposed. To develope Park&Ride system, Park&Ride areas should be near to sites, parking should be easy, parking fee should be decreased, transfers should be easy and travel time should be decreased.
This thesis contains 6 parts. The first part is introduction. The second part gives transportation problems and their reasons. In this part, transportation problems in Istanbul and other world metropolises are investigated and their different and similar aspects are discussed. In the third part, the concept of sustainable transport and sustainable transport policies are given. By this part, the concept of sustainable transport, transport and parking policies in Istanbul and worl metropolises are investigated. In the fourth part, development of Park&Ride, the basic criterias of Park&Ride and application of Park&Ride around the World are describes. In the fifth section, transport infrastructure and existing and planned transportation system in Istanbul are investigated. In the sixth section, findings of questionarre are given. Findings from questionarre and literature review are discussed in results section.