Türkiye'de güven endeksi bileşenlerinin ekonomik ve finansal göstergeler ile etkileşimi
The interaction of economic and financial indicators with confidence index components in Turkey
Yazar: AHMET CİHAT ERDOĞAN
Danışman: PROF. DR. ELÇİN AYKAÇ ALP
İstanbul Ticaret Üniversitesi / Finans Enstitüsü / Finans Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: ARCH model = ARCH model ; Borsa = Stock exchange ; Borsa endeksi = Stock exchange index ; Ekonomik veriler = Economic data ; Finansal veriler = Financial datas ; Güven = Confidence ; Makroekonomik değişkenler = Macroeconomic variables ; Tüketici Güven Endeksi = Consumer Confidence Index ; Vektör hata düzeltme modeli = Vector error correction model

Özet:
Ekonomik sistem içinde yer alan karar alıcıların, ekonomiye duyduğu güven ekonomik ve finansal göstergeleri önemli ölçüde etkileyebilmektedir. Bu yüzden güven kavramı iktisat literatüründe önem verilen konular arasında yer almaktadır. Özellikle güven endekslerinin ortaya çıkışı ile birlikte, ekonomi ve finansal göstergeler ile güven endeksleri arasında bir ilişkinin varlığı ve hatta güven endekslerinin öncü gösterge olarak değerlendirilmesi literatürde tartışılan konular arasında girmiştir. Yapılan çalışmaların tutum ve yaklaşımları farklılık gösterse de, kullanılan veriler genellikle tüketici güven endeksine dayanmaktadır. Sektörel güven endeksleri gibi farklı güven endeksleri ile ekonomik ve finansal göstergeler arasındaki ilişkinin incelendiği çalışmalara daha az karşılaşılmaktadır.
Bu bağlamda çalışmada, güven endeksleri ile ekonomik ve finansal göstergeler arasındaki ilişkinin manşet değerlerin yarattığı sınırlı çıktıya dayanmak yerine güven endekslerinin bileşenleri kapsamında incelenmesinin daha anlamlı olacağı hususu üzerinde durulmaktadır. Buradan hareketle incelenen ekonomik ve veya finansal gösterge ile ilgili güven endeksi bileşenleri belirlenerek aralarındaki ilişki incelenmiştir. Çalışmanın son bölümünde ekonomik göstergeler ile anlamlı bir ilişkiye sahip alt endekslerden yararlanılarak ekonomik ve finansal göstergelerdeki kırımları yansıtması amaçlanan yeni bir güven endeksi oluşturulmuştur.
Çalışmada, 2012 Ocak - 2020 Ekim dönemi için güven endeksleri bileşenleri ile ekonomik gösterge olarak seçilmiş işsizlik, döviz kuru, enflasyon, kısa dönem faiz oranı, uzun dönem faiz oranı, konut fiyat endeksi, sanayi üretim endeksi ve perakende ticaret endeksi arasındaki ilişkiler Vektör Hata Düzeltme Modeli kullanılarak sınanmıştır.  Güven endekslerinin bileşenlerinin finansal gösterge olarak seçilen borsa ve borsa alt endekslerinin volatilesi üzerindeki etkisi ARCH ailesi modelleriyle incelenmiştir. Göstergeler ile anlamlı sonuçlar ortaya çıkardığı kanısına varılan endeks bileşenlerine faktör analizi uygulanarak yeni bir güven endeksi önerisinde bulunulmuştur.

Abstract:
The confidence of decision-makers in the economic system in an economy can significantly affect economic and financial indicators. For this reason, the concept of trust is among the important issues in the economics literature. Especially after the emergence of confidence indices, the existence of a relationship between economic and financial indicators and confidence indices, and even the evaluation of confidence indices as a leading indicator have been among the topics discussed in the literature. Although the attitudes and approaches of the studies differ, the data used are generally based on the consumer confidence index. Studies examining the relationship between different confidence indices, such as sectoral confidence indices, and economic and financial indicators are less frequent.
In this context; it is emphasized that it would be more meaningful to examine the relationship between confidence indices and economic and financial indicators within the content of the components of confidence indices rather than relying on the limited output created by headline score. Based on this, the confidence index components related to the examined economic and/or financial indicator were determined and the relationship between them was examined. In the last part of the study, a new confidence index was created, which aims to reflect the breakdowns in economic and financial indicators by using sub-indices that have a meaningful relationship with economic indicators.
In the study, the relationships between confidence indices' components for the period of January 2012 - October 2020 and unemployment, exchange rate, inflation, short-term interest rate, long-term interest rate, housing price index, industrial production index and retail trade index selected as economic indicators are tested by using Vector Error Correction Model. The effect of the components of confidence indices on the volatility of the stock market and stock market sub-indices, which are selected as financial indicators, was analysed with ARCH family models. A new confidence index was suggested by applying factor analysis to the index components, which were thought to produce meaningful results with the indicators.