Tenorit ince filmlerinin büyütülmesi ve fiziksel özelliklerine ısıl işlem etkisinin incelenmesi
Growth of tenorite thin films and investigation of effects of thermal treatment on their physical properties
Yazar: ÜNAL AKGÜL
Danışman: PROF. DR. YUSUF ATICI
Fırat Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Fizik Ana Bilim Dalı / Genel Fizik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Fizik ve Fizik Mühendisliği = Physics and Physics Engineering
Dizin: Mikroyapı = Microstructure ; Optik özellikler = Optical properties ; Tavlama = Annealing ; Tenorit = Tenorite ; İnce filmler = Thin films

Özet:
Bu tezde, tenorit (kuprik oksit, CuO) ince filmler, 200 oC'lik sabit bir alt yapı sıcaklığında, 10 ve 15 mTorr'luk farklı toplam gaz basınçları altında, reaktif radyo frekans (RF) magnetron sıçratma tekniği ile cam alt yapılar üzerine büyütüldü. Tenorit ince filmler, farklı tavlama şartlarında, hava ortamında tavlandı. Filmlerin yüzey morfolojisi, bileşimi, kristal yapısı ve optik özellikleri üzerine toplam gaz basıncının, tavlama sıcaklığının ve zamanının etkisi, Taramalı Elektron Mikroskopisi (SEM), Enerji Ayırımlı X-Işını Spektroskopisi, X-ışınları Difraksiyonu (XRD) ve UV/VIS Spektroskopisi ile karakterize edildi. Gaz basıncının artmasıyla, film büyütme hızının ve tane boyutunun azaldığı görüldü. Filmlerin yüzey morfolojisinin, tavlama şartlarından dolayı değiştiği gözlemlendi. SEM görüntüleri, filmlerin yüzeylerinin, rasgele dağılmış tanelerden ve boşluklardan oluştuğunu açığa çıkardı. XRD çalışmalarından, büyütme ve tavlama şartlarına göre, bakır oksit ince filmlerin ikinci bir faza sahip olmadığı belirlendi. EDX sonuçları da, polikristal filmlerin bileşiminin ve tek CuO fazının, tavlama şartları tarafından etkilenmediğini açığa çıkardı. Tüm filmler,  yansıma düzleminde iyi bir kristalleşme sergiledi. Artık gerilmeden dolayı,   difraksiyon piklerinin konumlarında kaymalar gözlemlendi. Geçirgenlik spektrumlarından, 400 nm'den 800 nm'ye uzanan görünür ve yakın-kızılötesi bölgede, filmlerin, yüksek bir ışık soğurumuna sahip oldukları belirlendi. Gaz basıncının 10 mTorr'dan 15 mTorr'a artırılmasıyla, optik bant aralığının (Eg) 2,244 eV'tan 2,299 eV'a arttığı bulundu. Gaz basıncı arttıkça, filmlerin soğurma kenarının, daha düşük dalga boyuna ve daha yüksek enerjiye kaydığı da bulundu. İlaveten, termal işlemlerin etkisiyle, filmlerin soğurma kenarı daha yüksek dalga boylarına kaydığı için optik bant aralığı azaldı.

Abstract:
In this thesis, tenorite (cupric oxide, CuO) thin films were grown on the glass substrates by reactive radio frequency (RF) magnetron sputtering technique under the different total gas pressures of 10 and 15 mTorr at a constant substrate temperature of 200 oC. The tenorite thin films were annealed in air at different annealing conditions. The effects of total gas pressure, annealing temperature and time on surface morphology, composition, crystal structure and optical properties of films were characterized by Scanning Electron Microscopy (SEM), Energy Dispersive X-ray Spectroscopy (EDX), X-rays Diffraction (XRD) and UV/VIS Spectroscopy. It was seen that the film growth rate and the grain size decreased with the increase of the gas pressure. It was observed that the surface morphology of films changed due to the annealing conditions. SEM images revealed that the surfaces of films are comprised of randomly distributed grains and voids. From XRD studies, it was determined that the copper oxide thin films have not a second phase according to the growth and annealing conditions. EDX results also revealed that the composition and the single CuO phase of the polycrystalline films were not affected by the annealing conditions. All of the films exhibited well-crystallization on the   reflection plane. Shifts in the positions of the   diffraction peaks were observed due to residual stresses. From the transmittance spectrums, it was determined that the films have a high absorbance of light in the visible and near-infrared regions ranging from 400 nm to 800 nm. The optical band gap (Eg) was found to increase from 2,244 eV to 2,299 eV with increasing gas pressure from 10 mTorr to 15 mTorr. The absorption edge of the films was also found to be shifted towards the lower wavelenght and higher energy as the gas pressure increase. In addition, with effect of thermal treatments, the optical band gap decreased because the absorption edge of films shifted to higher wavelengths.