Çocuklara özgü ceza muhakemesine hâkim ilkeler kapsamında suça sürüklenen çocuklar hakkında soruşturma evresi
Investigation process about juvenile delinquents under the principles governing criminal procedure peculiar to children
Yazar: FATIMATÜZZEHRA TULA KOTAN
Danışman: PROF. DR. PINAR MEMİŞ KARTAL
Galatasaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Ceza muhakemesi hukuku = Law of criminal procedure ; Ceza yargılaması = Criminal procedure ; Kamu hukuku = Public law ; Soruşturma = Investigation ; Suçlu çocuklar = Delinquent children ; Çocuklar = Children

Özet:
Suça sürüklenen çocuklar hakkında yetişkinlerden farklı bir ceza muhakemesi
sisteminin uygulanması gerektiği genel kabul görmüş bir yaklaşım olmakla birlikte
"çocuklar için iyi olanın başkaları için de iyi olandan farkının ne olduğunu" ortaya
koyma konusunda pek çok yaklaşım mevcuttur. Korumacı yaklaşımın benimsediği
anlayışta çocuk yetersiz, irrasyonel, idrak gücüne sahip olmayan, yetişkinler
tarafından korunması gereken bir varlık iken; çocuğun özerkliğini savunan yaklaşım
ise çocuğu korumayı hedeflerken özgürlüklerinin sınırlandırıldığı fikrinden yola
çıkarak çocuğun da kendi kaderini kendi tayin edebilme felsefesi ile süreci ele alan bir
anlayış olmuştur. Biz de tez çalışmamızda hem korumacı anlayışın hem de korumak
pahasına çocuğun özgürlüğünün sınırlandırılmaması gerektiği anlayışının birlikte
benimsendiği uzlaşmacı karma yaklaşımla ele alınan Birleşmiş Milletler Çocuk
Hakları Sözleşmesi'nde yer verilen temel ilkeler çerçevesinde özellikle çocukların
ceza muhakemesi sürecinde çocuklar için asıl neyin iyi olduğunu belirlemeye
çalışacağız. Bu ilkelerin ülkemiz iç hukukundaki suça sürüklenen çocukların
soruşturma sürecine yansımasını Çocuk Koruma Kanununda belirlenen temel ilkeler,
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatları, Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları
Komitesi Sonuç Gözlem Raporları, Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay kararları
üzerinden değerlendirmeye çalışacağız.
Bir giriş, iki ana bölüm ve sonuç kısmından oluşan tez çalışmamızın birinci
bölümünde; tez çalışmamızda sıklıkla başvurulacak temel kavramların tanımına,
özellikle suça sürüklenen çocuğun ayrıca korunma ihtiyacı içindeki çocuk da olup
olamayacağı değerlendirilmek suretiyle çocukluk kavramının tarihsel gelişimine, suça
sürüklenen çocuklar hakkında yetişkinlerden farklı bir ceza muhakemesi sisteminin
neden gerekli olduğuna, uluslararası düzenlemelerde ve Türk hukukunda benimsenen
başlıca temel ilkelerin neler olduğuna ve bu ilkelerin suça sürüklenen çocuklar
hakkında yapılacak soruşturma sürecine yansımasına değinilecektir.
Birinci bölüm birinci kısımda; Pekin Kuralları, Havana Kuralları, Riyad
İlkeleri ve Avrupa Konseyi Avrupa Anlaşmalarında yer verilen açıklama ve yorumlar
referans gösterilerek 20 Kasım 1989 tarihli BM Çocuk Hakları Sözleşmesi'nde
belirlenen çocuklara özgü ceza muhakemesine hâkim olan on temel ilkeye
değinilecektir. BM Çocuk Hakları Komitesi, Sonuç Gözlem Raporlarında dört temel
ilkeyi esas alarak devletlere tavsiye ve telkinlerde bulunsa da bu tez çalışması ile dört
temel ilkeden başka özellikle BM Çocuk Hakları Sözleşmesi m. 37 ve m. 40'ta
belirlenen ilkeler göz önünde tutularak uluslararası düzenlemeler bakımından iç
hukukumuzu da bağlayıcı on temel ilke tez çalışmamızın ana unsurunu oluşturacaktır.
İç hukukta suça sürüklenen çocuklar hakkında yapılan soruşturma evresinde hangi
usul, kural ve yöntemlerin çocuk için en iyi olan olduğunu belirlemek konusunda on
temel ilke referans alınacaktır. BM Çocuk Hakları Komitesi'nin şemsiye ilkeler olarak
belirlediği ayrımcılık yasağı, çocuğun yüksek yararı ilkesi, hayatta kalma ve gelişme
hakkının gözetilmesi, çocuğun görüşlerinin dinlenilmesi ilkesinden başka Birleşmiş
Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi m. 37 ve m. 40 referans alınarak ortaya
koyduğumuz çocuğun saygınlık ve değer duygusuna uygun muamelede bulunulması,
çocuğun adil yargılanmasını sağlayacak asgari güvencelerin benimsenmesi, yalnızca çocuklara uygulanabilir yasa, usul, makam ve kuruluşların oluşturulması, çocuğun
ceza ehliyeti bakımından asgari bir yaş sınırının belirlenmesi, çocuklar hakkında adli
kovuşturma olmaksızın önlemlerin alınması, çocuğun durumu ve suçla orantılı şekilde
esenliğine uygun karar ve tedbirlerin alınması ilkeleri suça sürüklenen çocuklar
hakkında neyin başkaları hakkında iyi olandan daha iyi olacağını belirleme konusunda
referans ilkeler olacaktır.
Tez çalışmamızın birinci bölüm ikinci kısımda, özellikle on yedinci yüzyıl
sonrasında görünür olmaya başlayan "çocuk" ve "çocukluk" kavramının on
dokuzuncu yüzyıla gelindiğinde sosyal alandan çıkarak ulusal ve uluslararası hukuk
alanını nasıl düzenlendiğine değinilecektir. Uluslararası hukuk bakımından öncelikle
korumacı/paternalist anlayışın hâkim olduğu ilk düzenlemelerde çocuğu koruyucu;
çocuk satışı, çocuk fahişeliği, çocuk pornografisi, silahlı çatışmalarda çocukların
durumu, çocuk ticareti gibi alanlarda çalışmalar yapılmıştır. Yirminci yüzyıla
gelindiğinde çocuğun korunması yanında özgürlüğünün de çocuğa teslim edilmesi
fikrinin yaygınlık kazanması ile BM Çocuk Hakları Sözleşmesi, Pekin Kuralları,
Havana Kuralları, Riyad İlkeleri ve Avrupa Konseyi Avrupa Anlaşmaları başta olmak
üzere çalışmamızın temel kaynaklar kısmında değerlendireceğimiz pek çok
uluslararası belge imzalanmıştır. Çalışmamızda bu belgeler ile çocuğun özgürlüğünün
esas alındığı karma yaklaşıma uygun olarak ulusal hukuktaki çocuklara özgü ceza
muhakemesi sisteminin nasıl geliştirilmeye çalışıldığı açıklanacaktır.
Tez çalışmamızın ikinci bölümünde ulusal ve uluslararası düzenlemeler temel
alınarak belirlenen on temel ilkenin suça sürüklenen çocuklar hakkında yürütülecek
soruşturma evresine yansıması ele alınacaktır. Bu anlamda öncelikle ikinci bölüm
birinci kısımda suça sürüklenen çocuklara özgü yetkili ve görevli makamlar ve süjeler
belirlenecektir. Ayrıca yaş evresine göre suça sürüklenen çocukların soruşturma
işlemlerinde farklılıklar oluşmasından dolayı Türk ceza hukuku bakımından hangi yaş
evrelerinin benimsendiği, yaş evrelerinin tasnifi ve yaşın tespitinin nasıl yapılacağı
açıklanacaktır. Suça sürüklenen çocuklar hakkında kolluk ve Cumhuriyet savcısı
tarafından yapılacak soruşturma işlemlerine, bu işlemlerden hangilerinin yetişkin
suçlarından farklılık gösterdiğine ve iştirak halinde işlenen suçlarda, sosyal inceleme
raporunun düzenlenmesinin gerekli olduğu hallerdeki özel durumlara değinilecektir.
Yalnızca çocuklara uygulanabilir yasa, usul, makam ve kuruluşların
oluşturulması ilkesinin düzenlendiği BM Çocuk Hakları Sözleşmesi m. 40(3) gereği
oluşturulan 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu suça sürüklenen çocukların soruşturma
evresinde başvurulacak ilk yasal mevzuattır. Ancak Çocuk Koruma Kanunu m. 42/1
atfı gereği Çocuk Koruma Kanununda hüküm bulunmayan hallerde 5271 sayılı Ceza
Muhakemesi Kanunu uygulanacaktır. Tez çalışmamızın ikinci kısmı genel bir ceza
muhakemesi incelemesi olmayıp başta 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu olmak
üzere suça sürüklenen çocuklara özgü soruşturma kurallarının yer aldığı yasal
mevzuatlara, yargı kararlarına ve öğretideki yaklaşımlara dair bir inceleme olacaktır.
Bu anlamda Çocuk Koruma Kanunu uyarınca çocuk büro ve çocuk bürosunda görevli
Cumhuriyet savcıları suça sürüklenen çocuklar hakkında yapılacak soruşturma
sürecinde rol alacak esas makam olup suça sürüklenen çocuklara özgü soruşturma
evresi bizzat çocuk büroda yer alan Cumhuriyet savcıları eliyle yürütülecektir. Ancak
bazı hallerde çocukların da adil yargılanma hakkı kapsamında asgari güvencelerden
yararlanması gerektiği ilkesi uyarınca hâkim güvencesinin gerekli olduğu hallerde
çocuk hâkimi ve sulh ceza hâkimi tarafsız ve bağımsız merci tarafından alınması
gereken kararlarda suça sürüklenen çocukların soruşturma evresinde rol alacak diğer
adli makamlar olacaktır. Hakimliklerin görev alanlarına ilişkin ayrım, Yargıtay'ın farklı yaklaşımları, öğretideki tartışmalı hususlar tez çalışmamızın ilgili kısmında
detaylı şekilde ele alınacaktır.
CMK m. 160 ve m. 164 uyarınca soruşturma evresinde genel yetkili makam
olan Cumhuriyet savcısı şüphelinin lehine ve aleyhine delilleri toplayıp muhafaza
altına alabilmek için adli kolluk görevlilerinin yardımına başvurmaktadır. 1412 sayılı
Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunundan farklı olarak 5271 sayılı Ceza Muhakemeleri
Kanununda soruşturma evresinde asıl görevli olan makamın savcılık olduğu
vurgulanarak adli kolluğa doğrudan araştırma yetkisi verilmemiştir. Söz konusu suça
sürüklenen çocuklar olduğunda ise 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu bir adım daha
ileri giderek asıl görevli makamın savcılık birimi olduğunu düzenlemiştir. Öğreti ve
yargı kararlarına göre suça sürüklenen çocuğun aktif olarak yer almadığı soruşturma
işlemlerinin kolluğun çocuk birimi tarafından yerine getirileceği kabul edilmektedir.
Her ne kadar kolluk birimlerince tutulan tutanaklarda suçun nitelendirilmesine dair
genelde bir ibare bulunsa da savcılık tarafından bizzat yapılacak işlemlerden suçun
hukuki nitelendirilmesi ve cezanın belirlenmesi münhasıran savcılık makamına aittir.
Ayrıca çalışmamızın ilerleyen kısımlarında hangi işlemlerin savcı huzurunda
yapılması gerektiği; çağrı üzerine veya zorla getirme işlemleri ile delil toplama
işlemlerinden teşhis, yüzleştirme, yer gösterme, keşif işlemleri örnek gösterilmek
suretiyle AİHM, Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay'ın yaklaşımları üzerinden
değerlendirilecektir. Çalışmamızda kolluğun genel görevleri yerine suça sürüklenen
çocukların soruşturma evresinde rol alacak çocuğun kolluk birimine ve bu birimlerin
hangi soruşturma işlemlerini yapabilecekleri özellikle uluslararası mahkeme kararları
ve Yargıtay'ın yaklaşımı da esas alınarak öğretinin yaklaşımı üzerinden
değerlendirilecektir. Bu anlamda kolluk tarafından çocuklar hakkında doğrudan
yapılabilecek durdurma ve kontrol, kimlik tespiti, sağlık kontrolü, çocuğun muhafaza
altına alınması ve rapor (fezleke) hazırlanması gibi işlemlerde usul, uygulamada
karşılaşılan sorunlara değinilecektir.
Doğrudan ya da temsilci vasıtasıyla çocuğun görüşlerinin dinlenilmesi ilkesi
kapsamında çocuğun yararına aykırı olmayacak hallerde çocuğun annesi, babası,
bakmakla yükümlü olunan kimseler başta olmak üzere baro ve sosyal hizmetler
kurumu ile çocuk resmî bir kurumda kalıyorsa kurum temsilcisi suça sürüklenen
çocuklar hakkında yapılacak soruşturma işlemlerinde çocuğun yanında bulunabilecek
öncelikli kimselerdir. Suça sürüklenen çocukların ceza muhakemesi ile hedeflenen
çocukların sırf ceza adalet sistemi içinde yargılanması değil ayrıca korunma ihtiyacı
içinde de olabileceği fikrinden dolayı Çocuk Koruma Kanunu çok disiplinli ve çok
aktörlü bir ceza muhakemesi sisteminin ele almıştır. Bu yaklaşım tez çalışmamızın
ikinci bölüm birinci kısmında çocuğun yasal temsilci, zorunlu müdafi, sosyal çalışma
görevlisi başta olmak üzere yerel yönetimlerdeki büyükşehir belediyeleri, ilçe
belediyeleri, muhtarlıklarla merkezi yönetimdeki vali ve bakanlıklardan baro, dernek
ve vakıflara kadar tüm birimlere varacak şekilde diğer resmi ve özel kurumların
soruşturma sürecindeki rollerine ayrıca değinilmeyi gerekli kılmıştır.
Kural olarak insanın fiillerinin hukuki sonuçlarını anlama ve davranışlarını
buna göre yönlendirme kabiliyetinin belirlenmesi bir diğer deyişle kusur yeteneğinin
varlığı maddi ceza hukukunun konusunu oluştursa da söz konusu suça sürüklenen
çocukların ceza muhakemesi olduğunda çocuğun içinde bulunduğu yaş evresinin suça
sürüklenen çocuklar hakkında uygulanacak özellikle soruşturma işlemleri bakımından
farklılıklar yaratmaktadır. Bu nedenle Türk Ceza Kanunu m. 31'de yer verilen yaş
küçüklüğü, TCK m. 33'te yer alan sağır ve dilsizlik durumunda kusur yeteneğinin nasıl
tespit edileceği konuları ile TCK m. 32'de düzenlenen akıl hastalığı ve yaş
küçüklüğünün aynı anda bulunması durumunda hangi güvenlik tedbirlerine başvurulacağının belirlenmesi söz konusu olmaktadır. Bu nedenle tez çalışmamızda
yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, sağır ve dilsizlik durumuna çalışmamızın kapsamımda
kısaca değinmek gerekmiştir. Kural olarak ceza muhakemesi kurumlarının
uygulanmasında işlemin yapıldığı an esas alınsa da suça sürüklenen çocuklar hakkında
uygulanacak bazı soruşturma işlemlerinde işlemin yapıldığı andaki değil fiilin
işlendiği andaki yaş dikkate alınmaktadır. Bu nedenle suça sürüklenen çocuğun fiili
işlediği andaki yaşın bilimsel olarak tespiti oldukça önemlidir. Bu bağlamda
uygulamada karşılaşılan durumlar, soruşturma evresinde hangi makamların yaşı tespit
edeceği, yaş tespitine rağmen yaşın resmî olarak nüfus kaydına tescil edilmemesi
durumunda tekrar suça yönelen çocuk hakkında hangi yaşın esas alınacağı gibi
uygulamada karşılaşılan sorunlar ilgili başlık altında detaylı şekilde incelenecektir.
Suça sürüklenen çocukların kovuşturma evresinde sıklıkla tartışma konusu
yapılan sosyal inceleme raporları söz konusu soruşturma evresi olduğunda görmezden
gelinebilen bir durum olabilmektedir. Biz de tez çalışmamızın ikinci bölüm birinci
kısmının son başlığında suça sürüklenen çocukların soruşturma evresinde ve yalnızca
ceza sorumluluğu bulunmayan çocuklar bakımından değil bütün yaş evresindeki
çocuklar bakımından sosyal inceleme raporunun alınması gerektiğinin nedenlerini
açıklamaya çalıştık. Çocuğun kişisel özelliklerinin ve içinde yaşadığı sosyal çevresinin
yetkilendirilmiş uzman tarafından incelenmesi ve inceleme sonucunda çocuğu suça
sürükleyen nedenlerin tespit edilmesi bakımından önem taşıyan sosyal inceleme
raporu, uzman hekimden alınan adli rapordan farklı bir rapordur. Tamamen çocuğun
yararı ilkesi kapsamında yaptırılması gereken sosyal inceleme raporu suça sürüklenen
çocuğun korunma ihtiyacı içinde olup olmadığını belirlemek bakımından oldukça
önemlidir. Yargıtay yaklaşımında suça sürüklenen ve ceza sorumluluğu bulunan çocuk
hakkında korunma ihtiyacı içinde olan çocuk sıfatıyla koruyucu ve destekleyici
tedbirlere hükmedilemeyeceği genel bir yaklaşımdır. Çalışmamızda Yargıtay'ın bu
yaklaşımının Çocuk Koruma Kanununun amacına ve ilkelerine bütünsel yaklaşımdan
uzak olduğu gerek sosyal inceleme raporları başlığında gerek koruyucu ve destekleyici
tedbirlerin ele alındığı ikinci bölüm ikinci kısımda gerekçeleri ile birlikte
açıklanacaktır.
Çalışmamızın ikinci bölüm ikinci kısmında suça sürüklenen çocuklar hakkında
soruşturma evresinde uygulanacak üç tedbir olan koruyucu ve destekleyici tedbir
türleri, çocuklara özgü güvenlik tedbirlerinin hukuki niteliği, tedbirler arasındaki
hukuki farklar ile koruma tedbirlerinin yetişkinlerden farklı olan kısımları detaylı
şekilde açıklanmaya çalışılmıştır. Bu anlamda, TCK m. 31 gereği çocuklara özgü
güvenlik tedbirleri ancak ceza sorumluluğu bulunmayan suça sürüklenen çocuklar
hakkında uygulanabilecektir. Öğretide, hakkında ceza yargılaması yapılmaksızın ve
iddia edilen fiilin sübuta erdiği kesin olarak belirlenmeksizin suç karşılığı uygulanan
güvenlik tedbirine nasıl başvurulabileceği tartışma konusudur. Ayrıca öğretide
Cumhuriyet savcılarının soruşturma evresinde suça sürüklenen çocuğun kusuru
bulunmaması nedeniyle kovuşturmaya yer olmadığı kararı veremeyeceği yaklaşımının
çocuğu olabildiğince ceza yargılaması dışında tutulması gerektiği fikrine aykırı
olduğu, ceza sorumluluğu bulunan suça sürüklenen çocuklar hakkında soruşturma
evresinde koruyucu ve destekleyici tedbirlere başvurulamayacağı yaklaşımının
çocuklar arasında ayrımcılık doğuracağı belirtilmektedir. Biz de çalışmamızın bu
kısmında soruşturma evresindeki bu tartışmalarda çocuk yararına olması gerekenin ne
olduğunu öğretinin yaklaşımı ve yargı kararlarındaki karşı oylar ışığında açıklanmaya
çalışacağız.
Tez çalışmamızın ikinci bölüm ikinci kısmında son başlıkta değerlendirdiğimiz
soruşturma evresini sona erdiren usul ve kararlardan kovuşturmaya yer olmadığı kararı, uzlaştırma hükümlerinin uygulandığı ve kamu davasının açılmasının
ertelenmesine hükmedilecek hallerde suça sürüklenen çocuklar bakımından özel
durumlara değinilecektir. Ayrıca seri muhakeme usulünün yaş küçüklüğünün varlığı
durumunda uygulanmaması halinin seri muhakeme usulü kapsamına giren suçların
çocuklar tarafından işlenmesi durumunda yarı oranında indirim yapılamayacağından
çocuk aleyhine sonuç doğurabileceği, maddi edim yükleyen uzlaştırma kurumunun
özellikle maddi olanağı bulunan ve bulunmayan suça sürüklenen çocuklar içinde dahi
ayrımcılıklara yol açabileceği, soruşturma sürecini sona erdiren alternatif yöntemlerin
mehaz kanunda yer verildiği üzere ayrı bir başlık altında daha derli toplu ve basit
şekilde ele alınması gerektiği ayrıca belirtilecektir. Çalışmamız, sonuç kısmında
yapılan çıkarımlar ve öneriler ile sona erdirilecektir.

Abstract:
Even though it is a common accepted approach that a separate criminal
procedure system should be applied to juvenile delinquents than adults, there are many
approaches attempt to explain "what is good for children differs from what is good for
others". On the one hand, according to protectionist approach, while the child is an
inadequate, irrational, non-comprehensible creature that needs to be protected by
adults; on the other hand, the approach defending the autonomy of the child, has been
an understanding that deals with the process with the philosophy of self-determination
of the child, based on the idea that their freedom is limited while targeting to protect
the child. In this thesis, it would be attempted to determine what is really good for
children, especially in the criminal procedure of children, within the framework of the
general principles proclaimed in the United Nations Convention on the Rights of the
Child, which is handled with a compromised mixed method, in which both a protective
understanding and the understanding that the child's freedom should not be restricted
at the expense of protection. It would be attempted to evaluate the reflection of these
principles in the investigation process of juvenile delinquents in national law of
Turkey, through the fundamental principles proclaimed in the Child Protection Law,
the jurisprudence of the European Court of Human Rights, the Concluding
Observation Reports of the United Nations Committee on the Rights of the Child, the
Constitutional Court and the Supreme Court judgement.
In the First Chapter of this thesis, which consists of an Introduction, two main
Chapters, and a Conclusion part, the definition of the basic concepts are used
frequently in this study, the historical development of the concept of childhood, why
a different criminal procedure system is necessary for the juvenile delinquent than the
adults, the general principles proclaimed in international regulations and Turkish
national law system, especially by evaluating whether the juvenile delinquent could
also be a child in need of protection and the reflection of these principles on the
investigation process about juvenile delinquents are discussed.
In the first Part of the first Chapter, the ten fundamental principles that
dominate juvenile criminal procedure proclaimed in the United Nations Convention
on the Rights of the Child on 20 November 1989 would be explained by means of
reference to the explanations and comments in Beijing Rules, Havana Rules, Riyadh
Principles and European Agreements of Council of Europe. Although the UN
Committee on the Rights of the Child makes recommendations and suggestions in the
Concluding Observation Reports to the member states based on four general principles
among the Conventions, in this study, besides the four general principles of the
Convention, the principles proclaimed in the Article 37 and the Article 40 of the UN
Convention on the Rights of the Child would be taken into consideration as ten
fundamental principles binding our domestic law in terms of international regulations.
In other words, ten fundamental principles governing criminal procedure peculiar to
children in both the UN Convention on the Rights of the Child and Turkish Child
Protection Law constitute the essential structure of this thesis. These ten fundamental
principles are considered as reference principles in order to determine which procedures, rules and methods are best for the child during the investigation process
about juvenile delinquent in national law.
Apart from "the umbrella principles" defined by the UN Committee on the
Rights of the Child, non-discrimination, the best interest of the child must be a primary
consideration in all actions concerning the child, the right of the child to life, survival
and development, and the right of the child to be heard in all decisions that affect
him/her; other principles in the Article 37 and Article 40 of the United Nations
Convention on the Rights of the Child will be the reference principles in order to
determine what is better for juvenile delinquents than what is good for others. These
principles are; treating child in manner consistent with the promotion of the child's
sense of dignity and worth, guaranteeing the minimum standards that ensure the fair
trial of the child, promoting to establishment of laws, procedures, authorities and
institutions only applicable to children related to penal law, the establishment of
minimum age below which children shall be presumed not to have the capacity to
infringe the penal law, taking alternative measures for children without resorting to
judicial proceedings, taking decisions and measures in a manner appropriate to their
well-being and proportionate both to their circumstances and the offence.
In the second Part of the first Chapter, it would be explained how the concept
of "child" and "childhood", which has become visible in the social area especially after
the seventeenth century, and started to regulate the national and international legal
field in the nineteenth century. In terms of international law, preliminary regulations
about children are dominated by the protectionist understanding such as the sale of
children, child prostitution, child pornography, the situation of children in armed
conflicts, and child trafficking. In the twentieth century, within the widespread use of
the idea for freedom to the child as well as protecting the child, several international
documents were signed. These documents are considered as main sources of this
thesis, the UN Convention on the Rights of the Child, Beijing Rules, Havana Rules,
Riyadh Principles and Council of Europe European Agreements especially. In this
study, it would be attempted to explain how the national criminal procedure system
peculiar to children has been developed in accordance with both international
documents and mixed approach dominated by the idea for freedom to children.
In the second Chapter this thesis, the reflection of the ten fundamental
principles proclaimed in the national and international regulations on the investigation
process about juvenile delinquents would be discussed. Initially, the competent
authorities and subjects taking role in procedure peculiar to the juvenile delinquents
will be specified. In addition, it would be explained which age stages are adopted in
terms of Turkish criminal law system, and how exact age of the child is classified and
determined because investigation procedures of the juvenile delinquents has changed
according to the age stage. Besides, it would be mentioned that investigation
proceedings about juvenile delinquents carried out by the police and the public
prosecutor, which of these proceedings differ from adult crimes, the special
circumstances when adults and child committed crime together, and the necessity of
the social investigation report on the circumstances of the juvenile delinquents.
Child Protection Law (CPL) No. 5395 created based on the principle of the
Article 40 paragraph 3 of the UN Convention on the Rights of the Child -the principle
of promoting to establishment of laws, procedures, authorities and institutions only
applicable to children related to penal law- is the primary legislation should be applied
during the investigation of juvenile delinquents. However, when there is no provision in Child Protection Law, Criminal Procedure Law No. 5271 should be applied to the
case by the references of Article 41 paragraph 1 of the Child Protection Law.
The second Chapter of this thesis does not attempt to analyze general criminal
procedure; however, it would be tried to examinate legal regulations, judicial
decisions, approaches in doctrine about investigation rules for juvenile delinquents. In
this concept, the juvenile bureau and the public prosecutors working in the juvenile
bureau according to the Child Protection Law, are the main authorities to take part in
the investigation process about juvenile delinquents, and the investigation specific to
juvenile delinquents shall be carried out by the public prosecutors in the juvenile
bureau. However, in some cases, in accordance with the principle benefiting minimum
guarantees within the scope of the right to a fair trial, the juvenile judges and other
judicial authorities have taken part in the investigation of the juvenile as impartial and
independent authorities. The role of the judges, the different approaches of the
Supreme Court and the controversial issues in the doctrine would be discussed in detail
in the relevant part of the thesis.
According to the Article 160 and the Article 164 of the CPL, the public
prosecutor, who is the general competent authority during the investigation, appeal to
the assistance of police officers in order to collect and preserve the evidence in favor
and against the suspect. Unlike the Criminal Proceeding Procedures Law No. 1412,
the Criminal Procedures Law No. 5271 emphasizes that the public prosecutor is
principal competent authority during the investigation and the judicial police does not
have direct investigative powers. Child Protection Law No. 5395 goes one step further
and regulates that the main responsible authority is the prosecutors during the
investigation of juvenile delinquents. According to the doctrine and judicial decisions,
it is accepted that the investigation procedures, in which the juvenile delinquents do
not take an active part, could be carried out by the juvenile unit of the police. Although
there is a general statement about the characterization of the offence in the records
regulated by the police, the legal characterization of the crime and the determination
of the penalty belong exclusively to the prosecution office. In addition, in the following
parts of our study, which procedures should be investigated before the prosecutors
would be evaluated through the approaches of the ECtHR, the Constitutional Court
and the Supreme Court, by giving examples of identification, confrontation, location
and discovery procedures, which are applied for summons or forced and evidence
collection. Moreover, instead of the general duties of the police, roles of police unit of
the child during the which investigation of juvenile delinquents would be taken
consideration on the basis of international court decisions and the approach of the
Supreme Court. In this sense, the procedures and problems encountered in practice
would be addressed in the processes such as stopping and checking, identification,
health control, custody of the child and preparation of a reports regulated police.
Within the scope of the principle of hearing the views of the child directly or
through a representative, some subjects have priority to stay with child during
investigation. These are the mother, father and dependents of the child, bar, social
services and the representative of the institutions when child carried by official
institutions. Due to the approach that juvenile delinquents may not only be prosecuted
within the criminal justice system, but may also be in need of protection, the Child
Protection Law provides a multi-disciplinary and multi-actor criminal procedure
system. Therefore, it has been necessarily mentioned the role of the legal
representative of the child, the compulsory defender, the social worker, other official
and private institutions in local governments, such as metropolitan municipalities, district municipalities, mukhtars, governors and ministries in the central government,
bar associations, associations and foundations during the investigation of juveniles.
As a rule, the determination of the ability of people to understand the legal
consequences of their actions and to direct their behavior accordingly constitutes the
subject of criminal law. However, when the criminal procedure of the juvenile
delinquent is in question, the age stage of the juvenile delinquents creates differences
in terms of the investigation procedures. For this reason, the concept of underage
regulated in Turkish Penal Code Article 31, the case of deaf and dumb regulated in
Article 33 and determining which security measures should be applied in case of
mental illness and underage existing at the same time regulated in Article 32 will be
explained in this study separately. Furthermore, as a rule, the age in the moment of the
action is taken as a basis in the implementation of the criminal procedure institutions.
However, the age at the time of the crime is taken into account in some investigations
to be applied about the juveniles, not at the time of the action. For this reason, it is very
important to scientifically determine the age of the juvenile delinquent at the time of
committing the crime. In this context, some practical problems, competent authorities
in order to determine the age during the investigation would be examined in detail
under the relevant heading.
Although social examination reports are frequently discussed in criminal
proceedings of juvenile delinquents, social investigation report are ignored during the
investigation. In this study, it has been argued why social examination reports should
be obtained for children of all ages, not only in the investigation phase and not only in
terms of children without criminal responsibility. The social examination reports,
which are essential to understand the child's personal characteristics and the social
environment in which she/ he lives and it is different from the medical reports. The
social examination reports, which should be prepared entirely within the scope of the
principle of the best interest of the child, are very important in terms of determining
whether the juvenile delinquents are also in need of protection. According to general
approach of the Supreme Court, protective and supportive measures cannot be decreed
for the child who is both juvenile delinquents and has criminal responsibility, as a child
in need of protection. In this study, it would be explained that why the jurisprudence
of the Supreme Courts is far from a holistic approach to the purpose and principles of
the Child Protection Law o this issue.
In the second Section of second Chapter, the three types of protective and
supportive measures-protective and supportive measures, security measures specific
to children, protective measures- will be explained in detailed through comparing the
differences between three measures and differences of measures when applied to the
adults. In this sense, according to the Article 31 of Turkish Criminal Code, security
measures specific to children could only be applied to juvenile delinquents who have
criminal responsibility. In the doctrine, it is a huge debate how a security measure
applied without making a criminal trial against him/her and without definitively
determining that the alleged act has been proven. In addition, the approach which the
public prosecutors do not decide "decision of non-prosecution" about juvenile
delinquents who are lack of fault, is criticized by the doctrine because this approach
conflict with the principle of diversion. Besides, the approach supporting that
protective and supportive measures cannot be applied to juvenile delinquents who have
criminal responsibility during the investigation phase, would lead discrimination
among children. In this part of the study, what is the interest of the child at the
investigation stage would be defined in the light of the approach of the doctrine and
the dissenting votes in the judicial decisions.
In the last heading of the thesis, special situations in terms of juvenile
delinquents during the procedures and decisions ending the investigation process such
as the decision of non-prosecution, provisions of conciliation, decision of postpone the
opening of the public case would be explained. In addition, failure to apply the serial
procedure in the presence of minors may result in negative consequences for the child,
since the crimes falling within the scope of the serial procedure will not be reduced by
half in case the children are committed. Besides, the conciliation institution that
imposes material sanction may cause discrimination among juvenile delinquents in the
financial means especially. It will also be stated that the alternative methods that end
the investigation process should be regulate with in a more compact and simple way
under a separate heading like referred Code. To some up, this study would be ended
with the part of Conclusion which includes some suggestions.









Même s'il est généralement admis qu'une procédure différente de celle des
adultes doit être appliqué aux mineurs délinquants, de nombreuses approches tentent
d'expliquer « ce qui est bon pour les mineurs diffère de ce qui est bon pour les autres ».
D'une part, selon l'approche protectionniste, alors que le mineur est une créature
inadéquate, irrationnelle et incompréhensible qui doit être protégée par les adultes ;
d'autre part, l'approche défendant l'autonomie du mineur, a été une compréhension qui
traite du processus avec la philosophie de l'autodétermination du mineur, basée sur
l'idée que leur liberté est limitée tout en visant à protéger le mineur. Dans cette thèse,
il serait tenté de déterminer ce qui est vraiment bon pour les mineurs, en particulier
dans la procédure pénale des mineurs, dans le cadre des principes généraux proclamés
dans la Convention des Nations Unies relative aux droits de l'enfant, qui est traitée
avec une méthode mixte compromise, dans laquelle à la fois une compréhension de
protection et la compréhension que la liberté du mineur ne doit pas être limitée au
détriment de la protection. Nous tenterons d'évaluer le reflet de ces principes dans le
processus des instructions sur les mineurs délinquants dans le droit national de la
Turquie, à travers les principes fondamentaux proclamés dans la loi sur la protection
du mineur, la jurisprudence de la Cour européenne des droits de l'homme, les rapports
d'observations finales du Comité des droits de l'enfant des Nations Unies, et les
jugements de la Cour constitutionnelle et de la Cour de cassation.
Dans le premier chapitre de cette thèse qui se compose d'une introduction, de
deux chapitres principaux et d'une conclusion, la définition des concepts de base
fréquemment utilisés dans cette étude, le développement historique du concept de
minorité, les raisons pour lesquelles une procédure pénale différente de celle des
adultes est nécessaire pour les mineurs délinquants, les principes généraux proclamés
dans les réglementations internationales et le système de droit national turc,
notamment en évaluant si le mineur délinquant peut également être un mineur ayant
besoin de protection et la réflexion de ces principes sur le processus d'instruction
concernant les mineurs délinquants sont discutés.
Dans la première partie du premier chapitre, les dix principes fondamentaux
qui dominent la procédure pénale des mineurs, proclamés dans la Convention des
Nations Unies relative aux droits de l'enfant du 20 novembre 1989, seront expliqués
en se référant aux explications et aux commentaires des Règles de Beijing, des Règles
de La Havane, des Principes de Riyad et des Accords européens du Conseil de
l'Europe. Bien que le Comité des Nations Unies sur les droits de l'enfant fasse des
recommandations et des suggestions dans les rapports d'observation finale aux États
membres sur la base de quatre principes généraux parmi les conventions, dans cette
étude, en plus des quatre principes généraux de la convention, les principes proclamés
dans l'article 37 et l'article 40 de la Convention des Nations Unies sur les droits de
l'enfant seraient pris en considération comme dix principes fondamentaux liant notre
droit interne en termes de réglementations internationales. En d'autres termes, les dix
principes fondamentaux régissant la procédure pénale propre aux mineurs, tant dans la Convention des Nations Unies relative aux droits de l'enfant que dans la loi turque
sur la protection du mineur, constituent la structure essentielle de cette thèse. Ces dix
principes fondamentaux sont considérés comme des principes de référence afin de
déterminer quelles procédures, règles et méthodes sont les meilleures pour les mineurs
au cours du processus des instructions sur les mineurs délinquants en droit national.
Outre les « principes généraux » définis par le Comité des droits de l'enfant des
Nations unies, à savoir la non-discrimination, l'intérêt supérieur de l'enfant qui doit
être une considération primordiale dans toutes les actions concernant l'enfant, le droit
de l'enfant à la vie, à la survie et au développement, et le droit de l'enfant d'être entendu
dans toutes les décisions qui le concernent, d'autres principes énoncés aux articles 37
et 40 de la Convention des Nations Unies relative aux droits de l'enfant seront les
principes de référence pour déterminer ce qui est mieux pour les mineurs délinquants
que ce qui est bon pour les autres. Ces principes sont les suivants : traiter l'enfant d'une
manière compatible avec la promotion du sens de la dignité et de la valeur de l'enfant,
garantir les normes minimales qui assurent un procès équitable à l'enfant, promouvoir
l'établissement de lois, de procédures, d'autorités et d'institutions applicables
uniquement aux mineurs en matière de droit pénal, établir un âge minimum en dessous
duquel les mineurs sont présumés ne pas avoir la capacité d'enfreindre la loi pénale,
prendre des mesures alternatives pour les mineurs sans recourir à des procédures
judiciaires, prendre des décisions et des mesures appropriées à leur bien-être et
proportionnées à leur situation et à l'infraction.
Dans la deuxième partie du premier chapitre, il serait expliqué comment le
concept de « mineur/enfant » et de « minorité/enfance », qui est devenu visible dans
le domaine social surtout après le XVIIe siècle, et a commencé à réglementer le
domaine juridique national et international au XIXe siècle. En termes de droit
international, les réglementations préliminaires concernant les mineurs sont dominées
par une conception protectionniste, comme la vente d'enfants, la prostitution infantile,
la pornographie enfantine, la situation des enfants dans les conflits armés et le trafic
d'enfants. Au XXe siècle, dans le cadre de l'utilisation répandue de l'idée de liberté
pour l'enfant et de protection de l'enfance, plusieurs documents internationaux ont été
signés. Ces documents sont considérés comme les sources principales de cette thèse,
la Convention des Nations Unies relative aux droits de l'enfant, les Règles de Beijing,
les Règles de la Havane, les Principes de Riyad et les Accords européens du Conseil
de l'Europe en particulier. Dans cette étude, on tentera d'expliquer comment le système
national de procédure pénale spécifique aux enfants a été développé en accord avec
les documents internationaux et l'approche mixte dominée par l'idée de liberté pour les
enfants.
Dans le deuxième chapitre de cette thèse, la réflexion des dix principes
fondamentaux proclamés dans les réglementations nationales et internationales sur le
processus des instructions concernant les mineurs délinquants sera discutée. Dans un
premier temps, les autorités compétentes et les sujets jouant un rôle dans la procédure
propre aux mineurs délinquants seront précisés. En outre, il sera expliqué quels sont
les stades d'âge adoptés dans le système de droit pénal turc, et comment l'âge exact du
mineur est classé et déterminé parce que les procédures d'instruction sur les
délinquants mineurs ont changé en fonction du stade d'âge. En outre, il sera mentionné
que les procédures d'instruction sur les mineurs délinquants sont menées par la police
et le procureur, ce qui différencie ces procédures des crimes commis par les adultes,
les circonstances particulières dans lesquelles les adultes et les mineurs commettent un
crime ensemble, et la nécessité d'un rapport d'enquête sociale sur les circonstances des
mineurs délinquants.
La loi sur la protection de l'enfance (LPE) n° 5395, créée sur la base du principe
de l'article 40, paragraphe 3, de la Convention des Nations Unies relative aux droits de
l'enfant - le principe de la promotion de l'établissement de lois, de procédures,
d'autorités et d'institutions applicables uniquement aux mineurs en matière de droit
pénal - est la principale législation à appliquer lors de l'instruction sur les délinquants
mineurs. Cependant, en l'absence de dispositions dans la loi sur la protection de
l'enfance, la loi de procédure pénale n° 5271 doit être appliquée à l'affaire en vertu de
l'article 41, paragraphe 1, de la loi sur la protection de l'enfance.
Le deuxième chapitre de cette thèse n'a pas pour but d'analyser la procédure
pénale générale, mais d'examiner les réglementations légales, les décisions judiciaires
et les approches de la doctrine concernant les règles d'instruction sur les mineurs
délinquants. Dans ce concept, le bureau des mineurs et les procureurs travaillant au
sein du bureau des mineurs, conformément à la loi sur la protection de l'enfance, sont
les principales autorités à prendre part au processus d'instruction sur les mineurs
délinquants, et l'instruction spécifique aux mineurs délinquants doit être menée par les
procureurs du bureau des mineurs. Cependant, dans certains cas, conformément au
principe de garanties minimales dans le cadre du droit à un procès équitable, les juges
des enfants et d'autres autorités judiciaires ont pris part à l'instruction sur le mineur en
tant qu'autorités impartiales et indépendantes. Le rôle des juges, les différentes
approches de la Cour de cassation et les questions controversées de la doctrine seront
discutés en détail dans la partie correspondante de la thèse.
Selon l'article 160 et l'article 164 du LPE, le procureur, qui est l'autorité
générale compétente pendant l'instruction, fait appel à l'assistance des officiers de
police afin de collecter et de préserver les preuves en faveur et contre le suspect.
Contrairement à la loi de procédure pénale n° 1412, la loi de procédure pénale n° 5271
souligne que le procureur général est l'autorité compétente principale pendant
l'instruction et que la police judiciaire n'a pas de pouvoirs d'instruction directs. La loi
n° 5395 sur la protection de l'enfance va plus loin et stipule que la principale autorité
compétente est le procureur pendant l'instruction sur les mineurs délinquants. Selon la
doctrine et les décisions judiciaires, il est admis que les procédures d'instruction, dans
lesquelles les mineurs délinquants ne prennent pas une part active, peuvent être menées
par l'unité des mineurs de la police. Bien qu'il y ait une déclaration générale sur la
qualification de l'infraction dans les registres de la police, la qualification légale du
crime et la détermination de la peine appartiennent exclusivement au bureau du
procureur. En outre, dans les parties suivantes de notre étude, les procédures qui
devraient être examinées par les procureurs seraient évaluées à travers les approches
de la Cour européenne des droits de l'homme, de la Cour constitutionnelle et de la Cour
de cassation, en donnant des exemples de procédures d'identification, de confrontation,
de localisation et de découverte, qui sont appliquées pour les convocations ou les
collectes forcées et de preuves. En outre, au lieu des devoirs généraux de la police, les
rôles de l'unité de police des mineurs au cours de l'instruction sur les délinquants
mineurs seraient pris en considération sur la base des décisions des tribunaux
internationaux et de l'approche de la Cour suprême. En ce sens, les procédures et les
problèmes rencontrés dans la pratique seraient abordés dans les processus tels que
l'arrêt et la vérification, l'identification, le contrôle sanitaire, la garde des enfants et la
préparation d'un rapport délivré par la police.
Dans le cadre du principe de l'écoute du mineur directement ou par
l'intermédiaire d'un représentant, certaines personnes ont la priorité pour rester avec le
mineur pendant l'instruction. Il s'agit de la mère, du père et des personnes à charge du
mineur, du barreau, des services sociaux et du représentant des institutions lorsque le mineur est transporté par des institutions officielles. En raison de l'approche selon
laquelle les mineurs délinquants peuvent non seulement être poursuivis dans le cadre
du système de justice pénale, mais peuvent également avoir besoin de protection, la
loi sur la protection de l'enfance prévoit une procédure pénale multidisciplinaire et
multi-acteurs. Par conséquent, il a été nécessairement mentionné le rôle du
représentant légal du mineur, du défenseur obligatoire, du travailleur social, d'autres
institutions officielles et privées des gouvernements locaux, telles que les
municipalités métropolitaines, les municipalités de district, les mukhtars, les
gouverneurs et les ministères du gouvernement central, le barreau, les associations et
les fondations pendant l'instruction sur les mineurs.
En règle générale, la détermination de la capacité des personnes à comprendre
les conséquences juridiques de leurs actions et à orienter leur comportement en
conséquence constitue le sujet du droit pénal. Cependant, lorsque la procédure pénale
des mineurs délinquants est en cause, le stade d'âge des mineurs délinquants crée des
différences en termes de procédures d'instruction. Pour cette raison, le concept de
mineur régi par l'article 31 du Code pénal turc, le cas des sourds et muets régi par
l'article 33 et la détermination des mesures de sécurité à appliquer en cas de maladie
mentale et de mineur existant en même temps régi par l'article 32 seront expliqués
séparément dans cette étude. En outre, en règle générale, l'âge au moment de l'action
est pris comme base dans l'application des institutions de procédure pénale. Cependant,
l'âge au moment du crime est pris en compte dans certaines instructions à appliquer
sur les mineurs, et non au moment de l'action. Pour cette raison, il est très important
de déterminer scientifiquement l'âge du mineur délinquant au moment où il commet le
crime. Dans ce contexte, certains problèmes pratiques, les autorités compétentes afin
de déterminer l'âge au cours de l'instruction serait examiné en détail dans la rubrique
pertinente.
Bien que les rapports d'enquête social soient fréquemment discutés dans les
procédures pénales des mineurs délinquants, les rapports d'enquête social sont ignorés
pendant l'instruction. Dans cette étude, il a été argumenté pourquoi les rapports
d'enquête social devraient être obtenus pour les mineurs de tous âges, pas seulement
dans la phase d'instruction et pas seulement en ce qui concerne les mineurs sans
responsabilité pénale. Les rapports d'enquête social, qui sont essentiels pour
comprendre les caractéristiques personnelles du mineur et l'environnement social dans
lequel il vit, sont différents des rapports médicaux. Les rapports d'enquête social, qui
doivent être préparés entièrement dans le cadre du principe de l'intérêt supérieur du
mineur, sont très importants pour déterminer si les mineurs délinquants ont également
besoin de protection. Selon l'approche générale de la Cour de cassation, les mesures
de protection et de soutien ne peuvent pas être décrétées pour le mineur qui est à la
fois un mineur délinquant et qui a une responsabilité pénale, en tant qu'mineur ayant
besoin de protection. Dans cette étude, il sera expliqué pourquoi la jurisprudence des
cours de cassation est loin d'une approche holistique de l'objectif et des principes de la
loi sur la protection de l'enfance sur cette question.
Dans la deuxième section du deuxième chapitre, les trois types de mesures de
protection et de soutien - mesures de protection et de soutien, mesures de sécurité
spécifiques aux mineurs, mesures de protection - seront expliqués en détail en
comparant les différences entre les trois mesures et les différences des mesures
lorsqu'elles sont appliquées aux adultes. En ce sens, selon l'article 31 du Code pénal
turc, les mesures de sécurité spécifiques aux mineurs ne peuvent être appliquées qu'aux
mineurs délinquants qui ont une responsabilité pénale. Dans la doctrine, la manière
dont une mesure de sécurité peut être appliquée sans qu'un procès pénal ait lieu à l'encontre de l'intéressé et sans qu'il soit possible de déterminer définitivement si l'acte
allégué a été prouvé est un vaste débat. En outre, l'approche selon laquelle les
procureurs ne prennent pas de « l'ordonnance de classement » à l'égard des mineurs
délinquants qui n'ont pas commis de faute, est critiquée par la doctrine parce que cette
approche est contraire au principe de la diversion. En outre, l'approche selon laquelle
les mesures de protection et de soutien ne peuvent pas être appliquées aux mineurs
délinquants qui ont une responsabilité pénale pendant la phase d'instruction,
entraînerait une discrimination entre les mineurs. Dans cette partie de l'étude, ce qui
est l'intérêt du mineur au stade de l'instruction sera défini à la lumière de l'approche de
la doctrine et des votes dissidents dans les décisions judiciaires.
Dans la dernière rubrique de la thèse, les situations particulières en matière de
mineurs délinquants au cours des procédures et décisions mettant fin à l'instruction
telles que l'ordonnance de classement, la conciliation, la décision de report de
l'ouverture de l'affaire publique seraient expliquées. En outre, la non-application de la
procédure simplifiée en présence de mineurs peut entraîner des conséquences
négatives pour le mineur, puisque les crimes relevant de la procédure simplifiée ne
seront pas réduits de moitié en cas de commission des mineurs. En outre, l'institution
de conciliation qui impose une sanction matérielle peut provoquer une discrimination
entre les mineurs délinquants, notamment au niveau des moyens financiers. Il sera
également indiqué que les méthodes alternatives qui mettent fin à la procédure
d'instruction devraient être réglementées de manière plus compacte et plus simple sous
une rubrique distincte comme le Code référé. Pour résumer, cette étude se termine par
la Conclusion qui comprend quelques suggestions.