Vergilendirmede eşitlik
Equality in taxation
Yazar: LEYLA ATEŞ
Danışman: PROF. DR. NİHAL SABAN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Mali Hukuk Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Hukuk = Law ; Maliye = Finance

Özet:
Vergilendirmede eşitlik, eşitlik ilkesinin vergilendirmeye ilişkin, yani vergilendirmeile ilgili normları uygulanma konusu olarak ele alan biçimidir. Devlet veya bu yetkiyidevletten devralmış kamu tüzel kişilerince bir kişi veya bir şey üzerine vergi koyulurken,diğer bir deyişle vergilendirme yetkisi kullanılırken eşitliğin gözetilmesi gereğini ifade eder.Bu ?olması gereken?in hukuki açıdan gerçek anlamı ise eşitliğin ne olduğunun kavranmasıylamümkündür.1982 Anayasası vergi ödevini düzenlediği 73. maddesinde vergilendirmede eşitlik ileilgili özel bir hüküm içermez. Diğer taraftan, ?Herkes, kamu giderlerini karşılamak üzere,malî gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür? şeklindeki 1. fıkra hükmünü eşitlikleokuyabiliriz. Mali güç, bir özel ayırım ölçütü olarak, devletin mali, ekonomik ve sosyalamaçlarla yaptığı kamu giderlerini karşılamak için vergilendirme yetkisini kullanırkengözeteceği anayasal eşitlik ilkesinin, bu alanda yorumlanmasında karşılaşılan temel güçlüğünaşılmasını sağlar. Buna göre, mali gücüne göre, vergi ödeyen yükümlüler eşittir.Vergilendirmede eşitlik mali güç ölçütünün anayasal eşitlik ilkesiyle birlikte okunmasısuretiyle, Türk Hukukunda anayasal bir vergilendirme ilkesi niteliğini kazanmıştır. NitekimTürk Anayasa Mahkemesi eşitlik ilkesini, çağdaş eğilimlere paralel olarak sadece şekli değilama maddi eşitliği de gerektirir biçimde yorumlamış ve vergilendirmede maddi eşitliğisağlamada mali güç ölçütünü kullanmıştır. Ancak Anayasa Mahkemesinin bu tespitinerağmen mali güç ölçütünü isabetli bir biçimde uygulamadığı içtihatları mevcuttur. Diğertaraftan, yasama organı eşitlik ilkesine haklı neden gerekçesiyle birçok istisna getirirken,Anayasa Mahkemesi ölçülülük ilkesine sürekli başvurmak suretiyle yasa koyucu üzerindegenel denetim yetkisini kuramamıştır.Sonuç olarak, vergilendirmede eşitliğin uygulanmasında mali gücün daima esasalınması ve vergilendirmede eşitlik ilkesine getirilecek istisnaların haklı nedeninin daha sıkıdenetlenmesi gerektiğini düşünmekteyiz.

Abstract:
Equality in taxation is the form of equality concerning taxation. The principle ofequality in taxation states the necessity of considering equality when the state or the publicestablishment that has the authority assesses taxes on a person or property, i.e. taking noticeof equality when using the power of taxation. The way to understand the real legal meaning ofthis ?necessity? is to comprehend equality itself.Section 73 of the 1982 Constitution regarding tax obligations does not imply a specialrule concerning equality in taxation. On the other hand, the first article which states ?It is anobligation for everyone to pay tax to compensate for public expenditure depending on theirability to pay? can be interpreted as a statement of the principle of equality. As a particularcriterion of differentiation, ability to pay helps to resolve the main difficulty of interpretingconstitutional equality that the state needs to take into consideration while using the power oftaxation to compensate for public financial, economic and social expenditure . Based on this,taxpayers that pay tax according to their ability to pay are equal.Equality in taxation has been described as a constitutional taxation principle in TurkishLaw as a result of reading the ability to pay criterion with the constitutional equality principle.As a matter of fact, the Turkish Constitutional Court has interpreted the principle of equalityas not only procedural but also substantive equality in accordance with modern inclinationand has applied the criterion of ability to pay to provide substantive equality. However,regardless of the Constitutional Courts establishing this, landmark cases exist thatdemonstrate that the ability to pay criterion has not been applied accurately. It also could notestablish its general auditorial authority by applying the principle of proportionality to thelegislative authority which permits exceptions to the principle of equality on the basis ofrightful cause.As a result? it is believed that ability to pay always has to be taken into considerationwhen applying the principle of equality in taxation and there needs to be more effectivecontrol of the rightful cause of the exceptions to the principle of equality in taxation.