Istranca ve Belgrad ormanlarında güncel polen dağılımının incelenmesi
Monitoring of polinization in Istranca and Belgrade forests
Yazar: NURGÜL KARLIOĞLU
Danışman: PROF. DR. ÜNAL AKKEMİK ; YRD. DOÇ. DR. HÜLYA CANER
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Orman Botaniği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Botanik = Botany ; Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Orman botaniği = Forest botany ; Palinoloji = Palinology ; Palinolojik analiz = Palinologic analysis ; Palinolojik özellikler = Palinologic properties

Özet:
Türkiye'de yapılan palinolojik çalışmalar polen morfolojisi, değişik ortamlarda polen analizi ve polen alerjisi gibi konularda yoğunlaşmıştır. Bunlar içerisinde güncel polen dağılımıyla ilgili çalışmalar oldukça fazla olup Türkiye'nin birçok iline ait polen takvimi çıkarılmış durumdadır.Tez kapsamında yapılan bu çalışma ise diğerlerinden farklı olarak belirli bir birim toprak yüzeyine aylık olarak düşen polenlerin yoğunluğunu içermektedir. Bu tez çalışmasındaki amaçlar; Paleopalinolojik çalışmalara altlık oluşturmak üzere, (1) Istranca ve Belgrad ormanlarına toplam 12 adet Tauber tipi polen uzağı kurarak toprağa düşen polen yoğunluğu dağılımını 2 yıl boyunca izlemek, (2) Bu süre boyunca toprağa düşen polen yoğunluğunun çoğunluğunu hangi odunsu ve otsu taksonların oluşturduğu, hangi aylarda bu bitkilerin polen yoğunluğunun en yüksek seviyeye çıktığı veya hangi aylarda en düşük olduğunu incelemek, (3) Polen yoğunluğundaki değişimi etkileyen meteorolojik parametrelerin (aylık toplam yağış, aylık ortalama sıcaklık vs.) neler olduğu ve bu parametrelerin polen yoğunluğunu 2 yıl boyunca nasıl etkilediğini araştırmak ve (4) aylara bağlı olarak değişen polen yoğunluğunu meteorolojik parametrelerle karşılaştırmalı olarak analiz etmektir.12 adet Tauber tipi polen tuzağı meşcere kompozisyonu göz önünde bulundurularak 6 tanesi İstanbul'da Belgrad Ormanı'na diğer 6 tanesi de Kırklareli- İğneada Longoz Ormanı'na yerleştirilmiştir. Bu 12 polen tuzağının içine polenlerin birikmesini sağlayacak olan karışım her ay düzenli olarak konmuştur. Bu karışım gliserol, formalin ve thymolden oluşmaktadır. Polen tuzakları Eylül 2007-2009 yılları arasında araziden her ay düzenli olarak yerlerine yenileri konarak laboratuara getirilmiştir. Laboratuara getirilen polen tuzaklarındaki karışımda analiz yapılarak polen preparatları hazırlanmıştır. Avrupa Polen İzleme Sistemi Protokolü esasları kapsamında Lycopodium tabletler (Stockmarr, 1971) kullanılarak, polen preparatları hazırlanmış ve polen sayımları gerçekleştirilmiştir. Preparatlardaki arboreal (odunsu bitki) polenleri sayısının en az 200, Lycopodium spor sayısının da en az 50 olmasına dikkat edilmiştir. Buna göre her örnek alanda önemli odunsu ve otsu cinslerin polenlerinin teşhisi yapılarak cm2'ye düşen aylık polen yoğunluğu (cm2/ay) belirlenmiştir.Tüm örnek alanlarda 2007-2009 yılları arasında toprağa düşen yıllık polen yoğunluğu (cm2/yıl) en fazla olan odunsu bitki polenleri Quercus, Carpinus, Fraxinus, Corylus, Alnus ve Pinus nigra'dır. 2007-2009 yılları arasında toprağa düşen yıllık polen yoğunluğu (cm2/yıl) en fazla olan otsu bitki polenleri ise, Poaceae familyası ve Plantago cinsine aittir. Orman içinde yıllık odunsu bitki polen yoğunluğu (AP) fazla iken, açık alana doğru gidildikçe azalmakta ve yıllık otsu bitki polen yoğunluğu (NAP) açık alanda en fazla olmaktadır. Odunsu ve otsu bitki polen yoğunlukları (cm2/yıl) 2007-2009 yılları arasında karşılaştırıldığında, 2007-2008 yılında cm2'ye düşen yıllık odunsu ve otsu bitki polen yoğunluğu fazla iken, 2008-2009 yılında yağışın fazla olması nedeniyle cm2'ye düşen yıllık odunsu ve otsu bitki polen yoğunluğu azalmıştır. Bu çalışma sonucunda elde edilen aylık polen yoğunluğu (cm2/ay) verileri ile meteorolojik parametreler karşılaştırıldığında, sıcaklık genellikle aylık polen yoğunluğunu artırırken yağış polen dağılımını azaltmıştır.Bu tez çalışması, Avrupa Polen İzleme Sistemi'ne (European Pollen Monitoring Programme) dahil olabilmek için Türkiye'de yapılan ilk polen izleme çalışması olmuştur. Avrupa ve araştırma alanı olarak seçtiğimiz Istranca Dağının hemen kuzeyinde Bulgaristan tarafında en az 10 yıldır polen dağılımı izlenmektedir (Pidek ve diğ., 2010). Bu programın Türkiye tarafında herhangi bir çalışma bulunmaması büyük bir eksiklik olarak sürekli dile getirilmektedir. Tez çalışmasının ana çıkış noktası bu eksiği gidermek ve polen izleme çalışmalarına başlamaktır. Bu çalışma sonucunda elde edilen önemli odunsu ve otsu bitki polen yoğunluğu (cm2/yıl) verileriyle, Avrupa Polen İzleme Sistemi'ne Türkiye'den de veri girişi yapılmış olacak ve tez çalışmasından sonra her yıl da yapılmaya devam edecektir. Polen İzleme Sistemi uzun yıllar boyunca veri girişi isteyen bir programdır. Bu açıdan tez çalışması, Türkiye'de yapılacak olan polen izleme çalışmasının ilk adımı olmuştur.

Abstract:
Palynological studies in Turkey has been mostly centered on themes of pollen morphology, pollen analysis in various environments and pollen allergy. Among these, studies of modern pollen distribution related had more place than the others and for many cities in Turkey pollen calendars were issued.The scope of this study is different from others, it emphasizes the monthly pollen influx per unit soil surface. It involves the monitoring of the distribution of pollen influx on the soil for a period of two years by installing twelve Tauber pollen traps in several forest locations. The arboreal and herbaceous taxa constituting the majority of pollen influx on the soil and the months when pollen of such plants reach maximum or minimum level have been determined for the study period. Furthermore, meteorological parameters influencing the variations in pollen influx and how these factors influence the pollen influx for two years have been investigated.Twelve Tauber-type pollen traps were installed on the research sites based on the composition of the stands as of September 2007 (six traps for Belgrade Forest in Istanbul, six traps for İğneada Longoz Forest in Kırklareli). A mixture consisting of glycerol, formalin and thymol is the receiving medium for pollen grains. The contents of all twelve traps have been collected every month and replaced with fresh solutions. From September of 2007 to 2009, pollen traps were changed every month and accumulated pollen mixtures were brought to the laboratory. Pollen preparations were made to analyse the mixture of pollen in the laboratory. Following the European Pollen Monitoring Programme (EPMP) protocol, Lycopodium tablets were added before pollen preparations were made, and then pollen grains were counted. It was required that the arboreal taxa pollen number to be at least 200 and the number of Lycopodium spores to be at least 50 for a given sample. Along with the diagnosis of important arboreal and herbaceous taxa pollen for every sampling site, monthly pollen influx per unit soil surface (pollen/cm2/month) was calculated.Pollen grains of arboreal taxa, Quercus, Carpinus, Fraxinus, Corylus, Alnus and Pinus nigra have the most annual influxes on the soil for the study period (2007-2009) for all sampling sites. Also herbaceous pollen grains of Poaceae family and Plantago genus dominate annual pollen influxes on the soil for the same period for all sampling sites. Annual arboreal pollen influx (AP) is higher in the forest and decreases in open areas and annual herbaceous pollen influx (NAP) is higher in open areas. When we compared arboreal and herbaceous pollen influx between 2007 and 2009, we notice that annual arboreal and herbaceous pollen influx per unit area increased between 2007-2008 while annual arboreal and herbaceous pollen influx decreased due to heavy rainfall in 2008-2009. When we compare meteorological parameters and monthly pollen influxes estimated in this study, we notice that a rise in temperature usually increases pollen influx and rainfall results in a decrease.This study is the first pollen monitoring study in Turkey made for the purpose of partaking in INQUA Work Group `EPMP? (European Pollen Monitoring Programme). Pollen distributions in Europe and in our study region situated in the northern of the Istranca Mountains has been monitored for at least 10 years (Pidek et al., 2010). Absence of a study under this programme on the Turkish side has been continuously pronounced as a significant deficiency. Starting point of the study is to make up for this deficiency and start pollen monitoring in that area. Results of this study will contribute data entries from Turkey to European Pollen Monitoring Programme, and this study will be carried out each year from coming years. Pollen soil influxes of woody taxa covered in this study will be continuously monitored. Therefore this thesis is a first step of pollen monitoring studies in Turkey.