MS 4. yüzyıl Roma-Sasani ilişkileri /
Yazar: ŞERİFE YILMAZ
Danışman: PROF. DR. MEHMET KURT
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Eskiçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: 4. yüzyıl = 4. century ; Armenia bölgesi = Armenia region ; Askeri ilişkiler = Military relations ; Din = Religion ; Ekonomik ilişkiler = Economic relations ; Kültürel etkileşim = Cultural interaction ; Roma İmparatorluğu = Roman Empire ; Sasaniler = Sasaniler ; Sınır ticareti = Border trade ; Ticari ilişkiler = Trade relations

Özet:
MS 3. yüzyılda Sasaniler, Pers ve Parth devletlerinin kurulduğu coğrafya olan İran'da yeni bir devlet kurmuştur. Yeni oluşan bu yapının yanında, haleflerinden devraldıkları miras ile Roma'nın Doğu sınırında tehdit haline gelmişlerdir. Bu mirasa göre, İran toprakları ile sınırlı kalmayıp, Batı Anadolu'ya kadar olan Roma topraklarını ele geçirmeyi amaçlamışlardır. Aynı devirde Roma, Goth ve German saldırıları ile Batı'da yorgun düşmüş, bitmeyen savaşlar İmparatorluğu ekonomik krize sürüklemiştir. Bu durumdan faydalanan Sasan sülalesi Doğu sınırında aktifleşerek, Parth hâkimiyetini sonlandırmış ve I. Ardeşîr liderliğinde yeni devlet bir kurmuştur.
	En büyük çarpışmalar Sasani İmparatoru I. Şapur ve II. Şapur döneminde gerçekleşmiştir. Bu çarpışmalar Sasani ve Roma arasında sınırlı kalmamış Palmyra ve Armenia Krallığını da etkilemiştir. İpek Yolu güzergâhı üzerinden kurulan ticari ilişkiler ve üretilen politikalar siyasi çatışmaya mecbur etmiştir. II. Şapur'un ölümüne kadar yapılan savaşlarda genelde Sasani üstünlüğü ön plandadır. Ancak Şapur'un ölümünden sonra MS 387 yılında yapılan Akilisene antlaşması ile yıllardır paylaşılamayan zengin Armenia toprakları iki taraf arasında taksim edilmiştir. Akilisene antlaşması ile bitmek bilmeyen Roma-Sasani savaşlarında üstünlük çabası son bulmuş, eşitlik politikası benimsenmiştir. MS 395 yılında Roma İmparatorluğu'nun bölünmesi, II. Şapur'un haleflerinin zayıflığı ve iktidarsızlığı MS 4. yüzyılın sonlarını barış içerisinde geçirmelerini sağlamıştır. Ancak MS 5. yüzyılda ortaya çıkan Nasturî mezhebi ile siyasi ve dinî çatışmalar başlamıştır. MS 7. yüzyılda zayıflayan Roma ve Sasani İmparatorlukları kurdukları siyasi, ticari ve dinî ilişkiler sonucunda Doğu-Batı sentezinden oluşan kültürel bir miras bırakmışlardır.

Abstract:
In the 4. century after Christ the Sassanids created a new state in Iran, the geography in which the Persian and Parthian states were founded. In addition to this newly formed construction, they have become a threat on the Eastern border of Rome with the heritage they inherited from their letters. According to this heritage, they were not limited to the Iranian lands, but sought to seize the Roman lands up to Western Anatolia. At the same time, Rome was exhausted in the West by the Gorth and German attacks, and the endless wars dragged the Empire into an economic crisis. Taking advantage of this situation, the Sasanian tribe became active on the eastern border, ending the rule of Parth and he established a new state under the leadership of I. Ardeshir.
The biggest clashes were between the Sassanid emperor and I. and II. Shapur. It took place during the Shapur period. These conflicts were not limited to the Sassanids and Roma, but also affected the kingdom of Palmyra and Armenia. The commercial relations established on the Silk Road route and the policies produced forced political conflict. In the wars until the death of II. Shapur, Sassanid supremacy is usually at the forefront. However, after the death of Shapur, the rich lands of Armenia, which could not be shared for many years, were decoupled between the two sides by the treaty of Akilisene in 387 AD. With the treaty of Akilisene, the effort for supremacy in the endless Roman-Sassanid wars ended, and the policy of equality was adopted. The division of the Roman Empire in 395 AD. The weakness and impotence of the successors of II. Shapur in the 4. century AD, it allowed them to spend the end of the century in peace. However, political and religious conflicts started with the Nestorian sect that emerged in the 5. century AD. The weakening Roman and Sassanid Empires in the 7. century AD left a cultural legacy consisting of an East-West synthesis as a result of the political, commercial and religious relations they established.