İşlemsel okuma modelinin 7. sınıf öğrencilerinin okuduklarını anlama becerilerine etkisi
The effect of transactional reading model on reading comprehension skills of 7th grade students
Yazar: YELDA KÖKÇÜ
Danışman: PROF. DR. ŞENER DEMİREL
Fırat Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilişsel farkındalık = Metacognitive ; Okuma = Reading ; Okuma modeli = Reading model ; Okuma stilleri = Reading styles ; Okuma-anlama = Reading-comprehension ; Okuma-anlama becerisi = Reading-comprehending skill ; Türkçe = Turkish ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; İşlemsel öğrenme = Procedural learning

Özet:
Okuma eylemi, birden fazla unsurun bir araya gelmesiyle gerçekleşen karmaşık bir süreçtir. Okuma sırasında kullanılan strateji, yöntem ve teknikler ise okuma sürecini iyileştirerek okuduğunu anlama becerisini desteklemektedir. Bu araştırmanın amacı işlemsel okuma modelinin 7. sınıf öğrencilerinin okuduklarını anlama becerilerine olan etkisini belirlemek ve öğrencilerin işlemsel okuma modeline ilişkin görüşlerini ortaya koymaktır. Araştırma, 2018-2019 eğitim öğretim yılında Elazığ il merkezinde yer alan ortaokulda öğrenim gören 7. sınıf öğrencileri ile yürütülmüştür. Araştırmanın nicel boyutuna ait örneklemi; 33'ü deney, 33'ü kontrol grubunda yer almak üzere toplam 66; nitel boyuta ilişkin çalışma grubu ise araştırmaya gönüllü olarak katılan 14 öğrenciden oluşmaktadır.
Araştırmada, nicel ve nitel verilerin bir arada kullanıldığı karma yöntem desenlerinden açımlayıcı sıralı desen kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutu öntest-sontest kontrol gruplu deneysel desene göre tasarlanmıştır. Nitel boyutta ise deney grubunda yer alan öğrenciler ile görüşmeler yapılmış ve görüşmeler ses kayıt cihazı ile kayıt altına alınmıştır. Araştırmanın uygulama süreci; 8 hafta deneysel uygulama, iki hafta öntest-sontestlerin yapılması olmak üzere toplam 10 hafta sürmüştür. Bu süreçte kontrol grubunda mevcut öğretim programı uygulanırken deney grubundaki dersler işlemsel okuma modeline uygun olarak hazırlanan etkinliklerle yürütülmüştür.  Deney grubunda kullanılan stratejiler, öğrencilere Aşamalı Sorumluluk Aktarım Modeli ile öğretilmiştir. Araştırmanın nicel verilerinin toplanmasında araştırmacı tarafından geliştirilen "Okuduğunu Anlama Testleri", Karatay (2009) tarafından geliştirilen "Okuma Stratejileri Bilişsel Farkındalık Ölçeği (OSBFÖ)", araştırmacı tarafından geliştirilen "Zihinsel İmaj Değerlendirme Formu (ZİDF)"; nitel verilerinin toplanmasında ise yine araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme kılavuzu kullanılmıştır. Öğrencilerin deneysel uygulama sürecine ilişkin görüşlerini tespit etmek amacıyla hazırlanan görüşme kılavuzu, toplam dokuz açık uçlu maddeden oluşmaktadır. Söz konusu veri toplama araçları, deney ve kontrol gruplarında yer alan öğrencilere öntest ve sontest olarak uygulanmıştır. Okuduğunu anlama testi, deneysel uygulama sürecinin bitiminden 6 hafta sonra kalıcılık testi olarak tekrar uygulanmıştır. Araştırmanın nicel boyutuna ilişkin elde edilen veriler, paket programdan yararlanılarak analiz edilmiştir. Verilerin analizinde; yüzde (%), frekans (f), aritmetik ortalama ( ), standart sapma (ss), bağımlı gruplar t-testi, bağımsız gruplar t-testi, Mann-Whitney U testi ve karışık ölçümler için iki faktörlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Nitel verilerin analizinde ise içerik analizinden yararlanılmıştır.
Araştırmanın nicel boyutundan elde edilen bulgulara göre deney ve kontrol grubunda yer alan öğrencilerin okuduklarını anlama, okuma stratejileri bilişsel farkındalık ve zihinsel imaj oluşturma sontest puanları arasında deney grubu lehine anlamlı farklılık olduğu belirlenmiştir.  Deney grubu öğrencilerinin kalıcılık puanlarının da kontrol grubu öğrencilerinin kalıcılık puanlarından istatistiksel olarak farklı olduğu belirlenmiştir. Araştırmanın nitel bulgularına göre deney grubu öğrencilerinin, işlemsel okuma modeline ilişkin olumlu görüşlere sahip oldukları belirlenmiştir. Ayrıca öğrenciler işlemsel okuma modeline uygun Türkçe öğretiminin; okuduğunu anlama becerilerini geliştirdiğini, eğlenceli, etkileşimli ve özgür bir sınıf ortamı sunduğunu, iş birliği yapma becerilerini geliştirdiğini, bilginin kalıcılığını artırdığını, sınıf ortamında farklı strateji, yöntem ve tekniklerin kullanımını sağladığını ve zihinsel imaj oluşturma becerilerini geliştirdiğini belirtmişlerdir.

Abstract:
The act of reading is a complex process which includes multiple elements coming together. The strategies, methods and techniques that are used during reading support the ability to understand what is read by improving the reading process. The purpose of the present study is to determine the effect of the Transactional Reading Model on the reading comprehension skills of 7th grade students, and to reveal the opinions of students on this model. The study was conducted in the 2018-2019 Academic Year with the 7th grade Secondary School students in Elazig city center. The sampling in the quantitative dimension of the study consisted of a total of 66 students, 33 of whom were in the study group and 33 of whom were in the kontrol group. The sampling in the qualitative dimension consisted of 14 students who voluntarily participated in the study.
In the present study, the Explanatory Sequential Design, which is one of the mixed method designs in which quantitative and qualitative data are used together, was used. The quantitative dimension of the study was designed in line with the experimental design with a pretest-posttest control group. In the qualitative dimension, interviews were made with the students in the experimental group, and the interviews were recorded with an audio recorder. The implementation process of the study lasted 10 weeks which consisted of 8-week experimental implementation, and 2-week pretest and posttests. The current curriculum was applied in the control group in this period, and the courses in the experimental group were carried out with the activities that were prepared in line with the Transactional Reading Model. The strategies that were used in the experimental group were taught to the students with the Gradual Responsibility Transfer Model. To collect the quantitative data of the study, the "Reading Comprehension Tests", which was developed by the researcher; the "Reading Strategies Cognitive Awareness Scale (RSCAS), which was developed by Karatay (2009); the "Mental Image Evaluation Form (MIEF)", which was developed by the researcher, were used. To collect the qualitative data, the "Semi-Structured Interview Form", which was developed by the researcher, was used. The interview form, which was prepared to determine the opinions of the students on the experimental application process, consisted of a total of 9 open-ended items. These data collection tools were applied as pretests and posttests to the students in the experimental and control group. The Reading Comprehension Test was re-applied as a permanency test 6 weeks after the end of the experimental implementation process. The data that were obtained in the quantitative dimension of the study were analyzed by using a package program. In the analyses of the data, the percentages (%), frequencies (f), arithmetic mean values ( ), Standard Deviation (SD), t-test of Dependent Groups, t-test of Independent Groups, and Mann-Whitney U test were used. The Two-Way Variance Analysis (ANOVA) was used for mixed measurements. The Content Analysis Method was made use of in the analyses of the qualitative data.
According to the findings obtained in the quantitative dimension of the study, a significant difference was detected between the reading comprehension, reading strategies cognitive awareness and mental image establishing scores of the students in the experimental and control group in favor of the experimental group. In terms of the permanence scores, it was also determined that the permanence scores of the experimental group students were statistically different from the permanence scores of the control group students. According to the qualitative findings of the study, it was determined that the experimental group students had positive opinions about the Transactional Reading Model. In addition, students also stated that Turkish teaching that was carried out according to the Transactional Reading Model improved reading comprehension skills, offered a funny, interactive and free classroom setting, improved collaborative skills, increased the permanence of knowledge, and ensured that different strategies, methods and techniques are used in the classroom environment, and also improved mental image building skills.