Güneydoğu Anadolu'da kırsal toplumsal yapıda değişme
Change of rural social structure in Southeast Anatolia
Yazar: SERDAR NERSE
Danışman: YRD. DOÇ. DR. LÜTFİ SUNAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Batman = Batman ; Bölgesel farklılıklar = Regional differences ; Bölgesel kalkınma = Regional development ; Kırsal kalkınma = Rural development ; Mardin = Mardin ; Siirt = Siirt ; Sosyal değişme = Social change ; Sosyoekonomik değişme = Socio-economic change ; Tarım politikaları = Agricultural policies ; Şırnak = Şırnak

Özet:
Bu çalışmada, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin en dezavantajlı alt bölgelerinden biri olan Dicle Kalkınma Ajansı (DİKA) Bölgesi'nin kırsal toplumsal yapısında meydana gelen yeni değişme biçimleri kırsal kalkınma yaklaşımları, tarım politikaları ve son dönemdeki uluslararası anlaşmalar ekseninde ele alınmıştır. Müstakil çalışmalardan farklı olarak yeni kırsal değişim biçimleri ile sınıfsal yapının ortaya çıkarılması amaçlanmaktadır.
Nitel yöntem tekniklerinden derinlemesine görüşme kullanılarak, DİKA Bölgesi'ndeki farklı niteliklere sahip köylülerden elde edilen verilerle yeni bir bakış açısı, kuramsal bir perspektif geliştirilmiştir. Bu bağlamda, DİKA Bölgesi'nde uygulanan saha araştırması nitel yöntem desenlerinden gömülü kuramla incelenmiş ve araştırma sonuçları Maxqda programıyla analiz edilmiştir. Çalışma uygulamasından elde edilen veriler, kalkınma yaklaşımları ve tarım politikalar ekseninde derinlemesine tartışıldı. Çalışmada, Türkiye'nin ilk yıllarından itibaren kırsal toplumsal yapıdaki değişim kalkınma yaklaşımları ve tarım politikalarının bir sonucu olarak görüldüğünden, çalışmanın ilk kısımlarında teorik yaklaşımlar tartışılmıştır.
Sonuçta genel kalkınma yaklaşımlarından yerel bölgesel kalkınma yaklaşımlarına doğru evrilen süreç ve son dönem (1999-2015) tarım politikalarının kırsal toplumsal yapıda meydana getirdiği değişmeler, DİKA Bölgesi'ndeki (Mardin, Siirt, Batman ve Şırnak) köylülerle yapılan derinlemesine görüşmelere dayandırılarak açıklanmıştır. Türkiye kırsalında toplum yapısında, değişimin tekli bir boyutta değil, aynı anda gelişen ve iktisadi, sosyo-kültürel, siyasal nedenlere bağlı ikili boyutta gerçekleştiği DİKA örneğinden hareketle ortaya çıkarılmıştır. Böylece,iki boyut ekseninde kırsal toplumsal ve sınıfsal yapıdaki değişimin dönemsel ve bölgesel farklılaşmalara sahip olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
In this study, new forms of social change in the rural social structure of the region of Tigris Development Agency (DİKA) consisting cities of Mardin, Siirt, Batman and Şırnak which is one of the most disadvantaged regions of Turkey are discussed in the frame of rural development, agricultural policies and the recent international agreements. The purpose of this study is to display new types of rural change and class structure.
The peculiarity of this study is developing a new theoretical perspective by using qualitative research methods. By using grounded theory techniques which is a systematic methodology in the social sciences this study is involving the construction of a rural change theory through the analysis of data provided from villagers through semi-structured interviews. For this end, a wide range of data were collected from different parts of the DİKA Region and analyzed by using MAXQDA.
As it is discussed in the second part of the study the changes in the Turkish rural structure can be considered as a result of development and agricultural policies. On the other hand this policies cannot be departed from the international developments and integration of Turkey into the world trade and finance system. If one examines the rapid urban development and rural decline happened in Turkey in last 60 years, it may be found that this change is based on the development plans and agricultural production system.
This study is focused on the last 15 years of Turkey. In this period the integration of Turkish agriculture into the global markets was completed and state gave up supporting agriculture within different frames. It is mostly repeated in the literature that the agriculture and rural social structure is in a great decline as a result of the effects of globalization. However in this study we found a dual process. One is showing decline of the agriculture and rural structure as it is expected while other is pointing a refreshment. It is reached that, the changes in the rural social structure of Turkey was not only monodimensional but two dimensional related to economical, socio-cultural and political reasons progressing at the same time.