Fıkıh usûlünde mukaddime geleneği: Molla Gürânî'nin ed-Durer adlı eserinin mukaddimesi ekseninde fıkıh usûlü mukaddimelerinde usûl tartışmaları
The tradition of "introductions" in fiqh: Discussions of usul in the introductions of usul al-fiqh within the frame of Mulla Gurani's ed-Durer
Yazar: YAKUP DALMIZRAK
Danışman: DOÇ. DR. AHMET TEMEL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Molla Gürani = Mullah Gürani ; Mukaddime = Mukaddime ; Usulü`l-fıkh = Usul al-figh ; İslam hukuku = Islamic law

Özet:
Şer'î delillerden hüküm elde etme yollarını ele alan usûl-i fıkıh, diğer ilimlerle etkileşim içerisinde olmuştur. Usûl-i fıkıh, amaç ve kapsam bakımından kendisinin tertiben üstü kabul edilen kelâm ilminden, külli delillerden tafsili hükümler çıkarması için kaideler oluşturarak malzeme sunduğu kendisinin altı kabul edilen fıkıh ilminden ve söz konusu delillerin asıl dili olması hasebiyle Arapça dil ilimlerinden mebâdî olarak kavramlaşan ilkeler edinmektedir. Bu ilkeler, genellikle usûl-i fıkıh kitaplarının mukaddime bölümlerinde yer almaktadır. Mütekaddimûn döneminden itibaren usûl-i fıkıh kitaplarında yer verilmeye başlanan mebâdî, müteahhirûn dönem usûlcüleri tarafından bir sistematiğe oturtularak devam ettirilmiştir.
Çalışmamızda müteahhirûn döneminin önde gelen usûlcülerinden Subkî'nin Cem'u'l-cevâmi' adlı eserine ed-Dureru'l-levâmi' adıyla şerh yazan Molla Gürânî'nin mukaddime bölümünde yer verdiği mebâdî ve bu mebâdî üzerine yapılan tartışmalar konu edilmiştir. Tez bir giriş, üç bölüm ve bir sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmanın sınırları belirlenerek müteahhirûn dönemde ele alınan eserlerin mukaddime bölümleri üzerine bir inceleme yapılmış; Gürânî'nin mukaddimesi ile önceki usûlcülerin mukaddimeleri karşılaştırılarak konumu saptanmaya çalışılmıştır. Birinci bölümde Gürânî'nin hayatına kısaca yer verilmiş, ikinci ve üçüncü bölümde ise Gürâni'nin kelam ve fıkıhla ilgili ele aldığı mebâdî ayrıntılı olarak ele alınmış; yapılan tartışmalar ve Gürânî'nin tartışmalar sırasında tercih ettiği görüşler ve takip ettiği ekol belirlenmeye çalışılmıştır.

Abstract:
Usul al-fıqh, which deals with the ways of reach from legal sources (al-adilla al-shar'iyya) has interacted with other religious sciences. Usul al-fıqh acquires elaborate conceptualized principles from the science of Kalam, which is considered superior to it in terms of purpose and scope, from the science of fiqh, which is accepted subordinate of it, and from Arabic language sciences as the main language of such evidences. These principles are usually included in the introduction chapters of the works of usul al-fıqh. Principles (mabâdî), which have started to be included in the works of usul al-fıqh from the time of the muteqaddimûn, have been continued by usuli scholars. 
In our study, we discuss the principles (mabadi) and the discussions made on these principles which Mulla Gürani discussed in the chapter of "introduction" of his work "ed-Durer al-Lawami'" that is exegesis of "Jam' al-Jawami'" written by Subki, who is leading usuli scholar of the period of mutaakhkhirun. This search consists of an introduction, three chapters and a conclusion. In the introduction part, the boundaries of the study were determined and an examination was made on chapters of "introductions" handled in the period of mutaakhkhirun, and was tried to determine its position by comparing the "introduction" of Gürani with the "introductions" of previous usuli scholars. In the first chapter, Gürani's biography is briefly mentioned; in the second and third chapters Gürani's principles (mabadi) related to kalam and fıqh are discussed in detail. Finally, it has been tried to determine the debates and the views that Gürânî preferred during the discussions and the school he followed.