1 numaralı Erzurum Ahkâm Defterinin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi (s.131-212)
Erzurum Ahkâm Defters numbered 1 transcryption andevaluation (131-212)
Yazar: FEYZANUR SUSAM
Danışman: PROF. DR. YILMAZ KARADENİZ
Amasya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: Ahkam Defterleri = Records of Provosions ; Defterler = Registers ; Erzurum = Erzurum ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history

Özet:
Ahkâm Defterleri tıpkı "Mühimme, Tahvil ve Ruûs Defterleri" gibi
Divan-ı Hümayun'da tutulan defterler arasında yer almaktadır. Halkın veya
yöneticilerin toplumda karşılaştıkları sorunları bulundukları yerde
çözememesi durumunda şikâyetleri merkeze gönderilmiş ve burada üretilen
çözümler doğrultusunda alınan kararlar Ahkâm Defterlerine kayıt edilmiştir.
Bunun dışında Ahkâm Defterleri devrin şartlarını anlayarak yorum
yapabilmek için araştırmacılar için önemli bir kaynak niteliğindedir. Şöyle
ki, defterler içinde geçen hükümler kendi aralarında kategorilere ayrılarak
değerlendirildiği takdirde toplumda yaşanan ekonomik, sosyal ve siyasi
sorunlar ve bunların arka planında yer alan nedenler daha kolay
kavranabilir. Devletin içinde bulunduğu ekonomik sıkıntılar ve şikâyetler
sonucu oluşan karmaşa hali de ahkâm defterlerine yansımaktadır. Bu
nedenle artan şikâyetlerin içerikleri bizlere toplumu anlamada ve o
karmaşıklığın suç oranına etkisini kavramada yardımcı olmakta ve
yaşanılan dönem hakkında anahtar bilgiler vermektedir.
Ayrıca bölgede yaşayan önemli şahıslar ve aileler, bugün adı

unutulmuş veya değiştirilmiş olan yerleşim birimleri ve günümüze
ulaşan/ulaşamayan eserlerin o dönemdeki durumu hakkında bu defterlerden
istifade edilebilir. Aynı zamanda araştırmacılar için yeni bir konu tespiti
yapabilmek için Ahkâm Defterleri başvurulabilecek örnekler arasındadır.
Bu nedenle söz konusu defterler araştırmacılara yeni konuların kapısını
aralayacak kaynaklar olarak görülmüştür. Öyle ki, bahsi geçen defter
grubundan hareketle yapılacak çalışmalar artırılarak şehir merkezlerinde ve
kırsal alanda yaşayan halkın siyasi, sosyal ve ekonomik sorunları ve bunlara
getirilen çözümler bu çalışmaların ürünü olarak ortaya çıkarılabilir.
1 Numaralı Erzurum Ahkâm Defteri'nin 131-212. sayfa aralıklarının
transkripsiyon ve değerlendirilmesini yapılan bu çalışmada temel amaç
Erzurum eyaletinin XVIII. yüzyıldaki yapısı hakkında bilgi vermek ve
toplumun o dönemdeki sorunlarını değerlendirebilmektir. Çalışma dört
bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Ahkâm kavramı ve Ahkâm
Defterlerinin muhtevası hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde 1
Numaralı Erzurum Ahkâm Defteri'nin biçimsel özelliklerine değinilerek
defterin içeriği değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde transkripsiyonu
yapılan hükümlerin tasnifi ve özeti sunulmuştur. Son olarak dördüncü
bölümde ise çalışılan defterin 131-212. sayfa aralıklarında yer alan
hükümlerin transkripsiyonu verilmiş ve çalışma hakkında genel bir
değerlendirme yapılmıştır. Ekler bölümünde ise okunan hükümlerin
orijinallerine yer verilmiştir.
Transkripsiyon bölümünde okunamayan kelimeler "…." şekilinde ile
ifade edilmiştir. Okunduğu halde doğruluğundan emin olunamayan
kelimeler "?" şeklinde gösterilmiş ve defterde boşluk olan yerler içinse "()"
kullanılmıştır.

Abstract:
Ahkâm Defters are among the books kept in Divan-ı Hümayun like
"Mühimme, Tahvil and Ruûs Defters". In case the people or ruler cannot
solve the problems they face in society, their complaints were sent to the
center and the decisions taken in line with the solutions produced here were
recorded in the Court of Accounts. In addition, Ahkâm Defters are a natural
light source for researchers to understand and interpret the conditions of the
era. In other words, the economic, social and political problems in society
and the underlying causes of these problems can be more easily understood
if the provisions in the books are categorized among themselves. The state
of turmoil caused by the economic problems and complaints of the state is
reflected in the court defters. Therefore, the contents of the increasing

complaints helped us to understand the society and to understand the effects
of the complexity on the crime rate and gave us key information about the
period.
In addition, important individuals and families living in the region, the
name of the settlement units that have been forgotten or changed today and
the status of the works that can not be reached / can not be used in the
mentioned books can be used. At the same time, Ahkâm Defters are among
the examples that can be used to make a new topic for researchers.
Therefore, these defters are considered as the sources that will open the
door to new topics for researchers. In fact, by increasing the works to be
carried out from the mentioned defters group, the political, social and
economic problems of the societies in the cities can be revealed as the
product of these studies.
The main purpose of this study was the transcription and evaluation of
the 131-212. page intervals of Erzurum No. 1 Ahkâm Defters. century to
give information about the structure and to evaluate the problems of society
in that period. This study consists of four chapters. In the first chapter, the
definition and evaluation of the concept of Ahkâm and the content of
Ahkâm Defters are made. In the second chapter, the formal characteristics
of Erzurum No. 1 Ahkâm Defters are discussed and the contents of the book
are evaluated. In the third part, the classification and summary of the
transcribed provisions are presented. Finally, in the fourth chapter,
transcriptions of the provisions in the 131-212. pages of the defters are
given and a general evaluation is made. The annexes section contains the
original provisions.
The words that cannot be read in the transcription section are
expressed as "…". The words which cannot be confirmed even though they
are read are shown as "? and () is used for the places where there is a space
in the defters.