Primer ve metastatik karaciğer kanserlerinde radyofrekans ablasyon tedavi sonuçları
Results of radiofrequency ablation treatment in primary and metastatic liver cancer
Yazar: YAVUZ YÜKSEL
Danışman: PROF. DR. CÜNEYT AYTEKİN
Başkent Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Radyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2011
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine

Özet:
ÖZET
Bu çalışmada amacımız, primer veya metastatik karaciğer kanserleri olan hastalarda 
radyofrekans ablasyon (RFA) tedavisinin etkinliğini retrospektif olarak değerlendirmekti.
Hepatosellüler karsinom, günümüzde dünyada en yaygın beşinci malign tümördür. 
Bununla birlikte, karaciğer zengin kanlanması nedeniyle gastrointestinal sistemden 
kaynaklanan kanserlerin hematojen yolla en sık metastaz yaptığı organdır. Karaciğerde 
metastatik tümörlerin sıklığı primer karaciğer tümörlerinden yirmi kat fazladır. Karaciğer 
kanserlerinin tedavisinde, cerrahi rezeksiyon küratif kabul edilen ve tercih edilen tedavi 
yöntemidir. Bununla birlikte çoğu zaman bu hastalarda, tümöral lezyonların sayı ve 
dağılımları, karaciğer fonksiyonlarının belirgin bozuk olması ve eşlik eden diğer sistemik 
sorunlar cerrahi rezeksiyon şansını azaltmaktadır. Cerrahi tedavi uygulanamayan hastalar 
için RFA tedavisi alternatif bir tedavi yöntemi olarak kullanılmaktadır.
Kliniğimizde radyofrekans ablasyon tedavisi uygulanmış 35 hasta çalışmaya dahil edildi ve 
retrospektif olarak değerlendirildi. Hastaların cinsiyet, yaş, takip ve sağkalım süreleri gibi 
demografik verileri kaydedildi. Lezyon büyüklüğü ve sayısı, lezyonun yerleşim yeri,
lezyonun primer ya da metastatik olduğu, lezyonun etyolojik nedeni gibi klinik ve 
radyolojik değerlendirme sonuçları kaydedildi. Hastaların tedavi sonrası lezyonlarında 
rezidü varlığı, lokal tümör büyümesi ve yeni lezyon oluşumu da takip edildi.
Radyofrekans ablasyon işlemlerinin tamamı, Girişimsel Radyoloji Ünitesi doktorları 
tarafından, rutin cerrahi sterilizasyon kurallarına uyularak, Anestezi ve Reanimasyon klinik 
doktorlarınca uygulanan sedasyon altında, uygun teknik ile yapıldı. 
Hastalar yaşa göre 65 yaş ve altı Grup I, 65 yaş üstü ise Grup II olarak gruplandırıldı. 
Lezyon büyüklüğü 25 mm ve altında olan hastalar Grup A, 26 mm ile 40 mm arasında 
olanlar Grup B, 41 mm ve üstü lezyonlar ise Grup C olarak değerlendirildi. Ayrıca 
lezyonlar metastatik ve primer olarak, hastalarda lezyon sayısına göre tek ya da multipl 
lezyonlu hastalar şeklinde gruplara ayrılarak değerlendirme yapıldı. Hastalarda ortaya 
çıkan lokal tümör büyümesi ve yeni lezyon oluşumu ile bu hastaların sağkalım sürelerine 
etki edebilecek faktörler değerlendirildi.Primer ve metastatik karaciğer kanseri nedeniyle 35 hastanın ilk uygulamada toplam 51 lezyonuna RFA tedavisi uygulandı. Hastaların ortalama yaşı 69.6 ± 12.09 (42-87) idi. 
Hastaların takip süreleri 4 ay ile 48 ay arasında değişmekteydi ve ortalama takip süresi 
16.2 ± 9.9 ay idi. Toplam 51 lezyonunun 19'u (%37.3) primer, 32'si (%62.7) ise metastatik 
lezyondu. Otuz beş hastanın 51 lezyonunun ortalama lezyon büyüklüğü 23.7 ± 13.9 (5-72) 
mm olarak bulundu. 
Radyofrekans ablasyon tedavisi sonrası takip sırasında sadece bir lezyonunda (%1.9) 
tedavi edilen alanda rezidü saptandı. Çalışmanın yapıldığı tarihler arasında hastaların 13'ü 
(%37.1) ex olmuştu. Hastaların 12. ve 24. aylarda genel sağkalım değerleri sırasıyla %78.1 
ve %46.8 idi. Sağkalıma, ileri yaşın (p<0.05), lokal tümör büyümesinin (p<0.05) ve yeni 
lezyon oluşumunun (p<0.01) olumsuz etkisi saptandı. Takipte 51 lezyonun 9'unda (%17.6) 
lokal tümör büyümesi görüldü. Ortalama lokal tümör büyüme süresi 9.67 ± 6.42 aydı.
Lokal tümör büyümesi ile ilgili yapılan değerlendirmede sadece lezyon 
büyüklüğünün (p=0.056), lokal tümör büyümesine etkisinin olduğu saptandı. Yirmi iki 
hastada (%62.8) ise takiplerinde farklı bir karaciğer bölgesinde yeni bir lezyon geliştiği 
görüldü. Yeni lezyon oluşan hastaların, yeni lezyon oluşum süreleri ortalama 11.0 ± 2.9 
aydı. Hastaların ileri yaşta olmalarının (p<0.01) ve primer lezyonlu hastaların Child-Pugh 
evrelerinin evre B olmasının (p<0.05), yeni lezyon oluşumuna etkisinin olduğu saptandı. 
RFA işlemi sonrası bir hastada kolesistit, iki hastada ise intraperitoneal minimal hemoraji 
gelişti.
RFA tedavisi sağlam karaciğer dokusunun korunması, tedavinin direk tümöre yönelik 
olması, mortalite ve morbiditenin diğer tedavilere kıyasla az olması sebebiyle karaciğer 
tümörlerinin tedavisinde günümüzde güvenle uygulanabilen bir yöntemdir.
Anahtar kelimeler: radyofrekans ablasyon-girişimsel radyoloji-karaciğer kanseri

Abstract:
ABSTRACT
Results of radiofrequency ablation treatment in primary and metastatic liver cancer
The aim of this present study was to retrospectively evaluate the efficiency of 
radiofrequency ablation (RFA) treatment in patients with primary and metastatic liver 
cancer.
Hepatocellular carcinoma (HCC) is currently the fifth most common malignant tumor in 
the world. Nevertheless, the liver is the most frequent organ for metastases of 
gastrointestinal origin via the hematogenous route because of its rich blood supply. In the 
liver, metastatic tumors are encountered at a rate of 20/1 when compared to primary liver 
tumors. Surgical resection is the accepted choice of treatment in liver cancers. However,
the number and distribution of tumoral lesions, the significant disturbance of liver 
functions, and associating other systemic problems decrease the chance of surgical 
resection more often than not. RFA treatment is used as an alternative in patients who can 
not be treated surgically.
A total of 35 patients who had undergone RFA in the present Clinic was included and 
evaluated retrospectively. Demographic data like gender, age, and duration of follow-up 
and survival were recorded. Results of clinical and radiological evaluation, such as the 
number and magnitude of lesions, localization, primary or metastatic features, and 
etiologic reason were also recorded. After treatment, the presence of residual lesions, local 
tumor progression and new lesion development were followed.
All RFA procedures were performed by the doctors of the present Interventional Radiology 
Unit, in accordance with rules of routine surgical sterilization, with the appropriate 
technique, and under the sedation performed by the doctors of the Anesthesia and 
Reanimation Clinic. 
Patients were grouped according to their ages as Group I being 65 years old or younger and 
Group II being over 65 years old. Patients with lesions 25 mm or smaller were further 
categorized as Group A, lesions between 26 mm and 40 mm as Group B, and lesions 41 
mm or larger as Group C. Also, lesions were evaluated as metastatic or primary, along with the classification of patients with single or multiple lesions. Local tumor progression, new 
lesion development, and factors that could affect duration of survival were evaluated. 
A total of 51 lesions of 35 patients were performed RFA treatment for primary or 
metastatic liver cancer. The mean age of patients was 69.6 ± 12.09 (range: 42-87) years old. 
The duration of follow-up was between 4 and 48 months and the mean duration of follow-up was 16.2 ± 9.9 months. Of these 51 lesions, 19 (37.3%) was primary and 32 (62.7%) 
was metastatic. The mean magnitude of these 51 lesions encountered in 35 patients was 
found as 23.7 ± 13.9 (5-72) mm. 
During the follow-up after RFA treatment, the residual tumor was determined in the 
treatment area in only one (1.9%) lesion. At the dates the present study was performed, 13 
(37.1%) patients had died. The survival rates of patients at the 12th and 24th months were 
78.1%and 46.8%, respectively. The negative effects of advanced age (p<0.05), local tumor 
progression (p<0.05), and new lesion development (p<0.01) were established on survival. 
During follow-up, local tumor progression was encountered in 9 lesions out of 51 (17.6%). 
Mean duration of local tumor progression was 9.67 ± 6.42 months. Evaluations of local 
tumor progression showed that only the magnitude of lesions affected this parameter 
(p=0.056). During follow-up, development of a new lesion at a separate liver region was 
seen in 22 (62.8%) patients. In these patients with new lesions, mean duration of new 
lesion development was 11.0 ± 2.9 months. Factors affecting new lesion development were 
determined as advanced age (p<0.01) and the Child-Pugh grade B in the primary lesion 
(p<0.05). Following RFA, one patient had cholecystitis while intraperitoneal minimal 
hemorrhage was encountered in two patients.
As RFA treatment protects intact liver tissues, directly targets the tumor, and the mortality 
and morbidity rates are lower when compared to other treatments, it is currently considered 
safe for the treatment of liver tumors. 
Keywords: radiofrequency ablation-interventional radiology-liver cancer