Biga çayı drenaj havzasının gelişiminde tektonizma etkisinin morfometrik indislerle belirlenmesi
Determination of the effect of tectonism in the development of the Biga stream drainage basin by morphometric indices
Yazar: DERYA ÇAKAROZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BEYHAN ÖZTÜRK
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Biga Çayı = Biga Stream ; Coğrafya = Geography ; Morfometri = Morphometry ; Morfometrik analiz = Morphometric analysis ; Tektonizma = Tectonism ; Çanakkale = Çanakkale ; Çanakkale-Biga = Çanakkale-Biga

Özet:
Bu tez çalışmasında, Çanakkale ili sınırları içerisinde yer alan Biga Çayı Drenaj
Havzası'nın morfolojik karakteri ve tektonik etkinin sahanın jeomorfolojik oluşum ve
gelişimi üzerindeki rolü morfometrik analizler uygulanarak ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Morfometrik analizler Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) tekniklerinden faydalanılarak
gerçekleştirilmiştir.
Biga Çayı havzasının gelişiminde tektonik etkinin belirlenmesine yönelik
morfometrik analiz çalışması kapsamında, öncelikle sahanın fiziki özellikleri üzerinde
durulmuştur. Daha sonra çalışmanın amacına uygun olarak, tektonizma etkisini belirleyici
analizler açıklanmaya çalışılmıştır. Seçilen parametreler; Hipsometrik Eğri ve İntegrali,
Havza Şekli, Drenaj Havzası Asimetrisi, Topografik Simetri Faktörü, Akarsu Uzunluk-Boy
Gradyan İndeksi, Dağ Önü Sinüsitesi, Vadi Taban Uzunluğu- Yüksekliği Oranı, Akarsu
Boyuna Profilleri ve Havza Profilleri'dir. Bu faktörler ile morfometrik analiz sonuçları
birlikte değerlendirilmiş ve arazi çalışmaları ile sonuçların kontrolleri sağlanmıştır.
Sonuç olarak Biga Çayı Havzası "olgunluk-yaşlılık" evresinde bir havza özelliği
taşımaktadır. Geç Miyosen'de başlayan tektonizma etkisi ile çalışma sahası kuzeydoğugüneybatı
ve doğu-batı yönlü faylar ile kırılmıştır. Tektonizmaya bağlı olarak meydana
gelen taban düzeyindeki alçalmalar sonucunda akarsular hızlı bir aşındırma sürecine
girerek sahayı güneye doğru işlemiştir. Genelde dandritik yapıya sahip olan ve birçok
yerde fay ve çizgiselliklere yerleşen akarsular, kancalı, radyal ve paralel drenaj özellikleri
de göstermektedir. Ayrıca fay hatlarına paralel uzanan yapısal hatlar, fay aynaları, çek ayır
havzaları, fay basamakları, akarsularda dikseklenme ve ötelenmeler, asimetrik vadiler ve
topografik diskordanslar da sahada görülen tektonik izlerdir.
Anahtar Kelimeler: Morfometrik Analiz, Tektonizma, Coğrafi Bilgi Sistemleri,
Biga Çayı Havzası

Abstract:
In this thesis, the morphological character of Biga Stream Drainage Basin within
the boundaries of Çanakkale province and the role of tectonic effect on the
geomorphological formation and development of the field are tried to be determined by
applying morphometric analyzes. Morphometric analyzes were performed by using
Geographical Information Systems (GIS) techniques.
Within the scope of the morphometric analysis to determine the tectonic effect in
the development of the Biga River basin, the physical characteristics of the site were first
emphasized. Then, in accordance with the aim of the study, the determinant analysis of
tectonic effect was tried to be explained. Selected parameters; Hipsometric Curve and
Integral, Basin Shape, Drainage Basin Asymmetry, Topographic Symmetry Factor, Stream
Length-Gradient Index, Mountain Front Sinusity, Valley Floor Width-Height Ratio,
Longitudinal Profiles and Basin Profiles. These factors and morphometric analysis results
were evaluated together and field studies and results were controlled.
As a result, the Biga River Basin is a basin in the "maturity-old age" stage. Under
the influence of tectonism that started in the late Miocene, the study area was broken with
northeast-southwest and east-west faults. As a result of lowering at the base level due to
tectonism, the rivers entered a rapid erosion process and processed the area southwards.
The rivers, which have dandritic structure in general and settled in fault and lineality in
many places, show hooked, radial and parallel drainage characteristics. In addition, the
structural lines extending parallel to the fault lines, fault mirrors, pull-apart basins, fault
steps, elbow and shifting in rivers, asymmetric valleys and topographic discordances are
also tectonic traces observed in the field.
Key Words: Morphometric analysis, Tectonic, Geographic Information Systems,
Biga Stream Basin