Sklerodermalı hastalara uygulanan egzersiz programının fonksiyonel sonuçlara etkisi
The effect of exercise program applied to patients with scleroderma on functional results
Yazar: GİZEM ÖZBUDAK
Danışman: DOÇ. DR. SERAP ÖZER
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Romatoloji = Rheumatology
Dizin: Ağız = Mouth ; Egzersiz = Exercise ; El = Hand ; Romatoloji = Rheumatology ; Skleroderma-lokalize = Scleroderma-localized ; Skleroderma-sistemik = Scleroderma-systemic ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Ölçekler = Scales ; Özbakım = Self-care

Özet:
Amaç: Çalışma; sklerodermalı hastalara uygulanan egzersiz programının fonksiyonel sonuçlara (el, ağız fonksiyonel sonuçları, sağlık değerlendirmesi, öz bakım ve yaşam kalitesi) etkisini araştırmak amacıyla yürütülmüştür.
Yöntem: Randomize kontrollü deneysel bir araştırma olarak yürütülen çalışmanın evrenini; Ege Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi İç Hastalıkları Anabilim Dalı "Skleroderma Polikliniği"nde izlenen bireyler oluşturmuştur. Araştırma örneklemine; basit rastgele randomizasyon yöntemi ile örneklem seçim ölçütlerine uyan 22 girişim grubu, 22 kontrol grubu olmak üzere toplam 44 hasta alınmıştır.
Araştırmanın verileri, "Hasta Tanıtım Formu", "Egzersiz Programı Çok Amaçlı Sayısal Diski-DVD", "Duruöz El Skalası", "Ağız Açıklığı Ölçüm Formu", "Sağlık Değerlendirme Anketi", "Kronik Hastalıklarda Öz Bakım Yönetimi Ölçeği", "Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği Kısa Formu" ve "Yapılandırılmış Telefon Görüşme Formu" kullanılarak toplanmıştır.
Veriler; ilk izlem, birinci izlem (1. ay), ikinci izlem (2. ay) ve üçüncü izlem (3. ay) olmak üzere üç aşamada toplanmıştır. Girişim grubundaki hastalara; standart protokole ek olarak egzersiz programı girişimi uygulanmış ve ilk görüşme sonrasında Egzersiz Programı DVD'si cep telefonlarına yüklenmiştir. Egzersiz programı girişimi el (12 egzersiz) ve ağız egzersizleri (6 egzersiz) olarak günde iki kez uygulanmıştır. Her izlemden iki hafta sonra telefon görüşmeleri yapılmıştır. Kontrol grubundaki hastalara ise; standart protokol uygulanmış olup elde edilen tüm veriler kaydedilmiştir.
Bulgular: Hastaların %95.5'inin kadın, yaş ortalamasının 51.70 ± 11.11, %38.6'sının lise mezunu olduğu, %37'sinin çalışmadığı, %38'inin gelirinin giderine eşit olduğu saptanmış, grupların demografik özellikler bakımından homojen dağıldığı belirlenmiştir (p>0.05). 
Araştırma kapsamına alınan girişim grubu ve kontrol grubu hastalarının son izlem el fonksiyonel sonuçları, ağız fonksiyonel sonuçları, sağlık değerlendirmeleri ve yaşam kaliteleri arasında istatistiksel açıdan anlamlı farklar bulunmuştur. Grupların son izlem öz bakım düzeyleri arasında ise istatiksel açından anlamlı bir fark bulunmamıştır.
Sonuç: Sklerodermalı hastalara uygulanan egzersiz programının el ve ağız fonksiyonel sonuçları, sağlık değerlendirmesi ve yaşam kalitesi ile ilişkili olumlu etkileri olduğu ve hipotezlerin doğrulandığı görülmüştür.
Anahtar Kelimeler: Skleroderma; egzersiz, el ve ağız fonksiyonel sonuçları; öz bakım; yaşam kalitesi; hemşirelik

Abstract:
Objective: The study was conducted to investigate the effect of the exercise program applied to patients with scleroderma on functional outcomes (hand and mouth functional results, health assessment, self-care and quality of life).
Method: The population of the study, which was conducted as a randomized controlled experimental study, consisted of patients followed up in the Ege University Health Application and Research Center Internal Diseases Department "Scleroderma Polyclinic". A total of 44 patients, 22 in the intervention group and 22 in the control group, who met the sample selection criteria by simple randomization method were included in the study sample.
The data of the study, "Patient Information Form", Exercise Program Collected using the Purposeful Digital Disk, "Duruöz Hand Scale", "Oral Aperture Measurement Form", "Health Assessment Questionnaire", "Self-Care Management Scale in Chronic Diseases", "World Health Organization Quality of Life Scale Short Form" and "Structured Telephone Interview Form".
The data were collected in three stages: first follow-up (first month), intermediate follow-up (second month), and last follow-up (third month). Patients in the intervention group; in addition to the standard protocol, an exercise program initiative was implemented and the "Exercise Program DVD" was downloaded to mobile phones after the first interview. The exercise program initiative was applied twice a day as hand (12 exercises) and mouth exercises (6 exercises). Telephone interviews were made two weeks after each follow-up. For the patients in the control group; Standard protocol was applied and all data obtained were recorded.
Results: It was determined that 95.5% of the patients were female, the mean age was 51.70±11.11, 38.6% were high school graduates, 37% were not working, 38% were found to have an income equal to their expenses, and both groups were homogeneous in terms of demographic characteristics (p>0.05).
Statistically significant differences were found between the last follow-up functional results, oral functional results, health evaluations and quality of life of the patients in the intervention and control groups. There was no statistically significant difference between the groups' self-care levels at the last follow-up.
Conclusion: The hypotheses that the exercise program applied to patients with scleroderma have positive effects on hand and oral functional results, health assessment and quality of life and the hypotheses have been confirmed. 
Keywords: Scleroderma; exercise; hand and mouth functional outcomes; self care; quality of life; nursing