Dimitri Cantemir Edvarı'nın makam kavramı açısından incelenmesi
A study of Dimitrius Cantemir's work "Kitâbu 'İlmi'l-Mûsikí alâ Vechi'l-Hurûfât" as a maqamic concept.
Yazar: GÖNÜL YEPREM
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MEHMET NURİ UYGUN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İlahiyat Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi ve Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Biyografi = Biography ; Müzik = Music ; Tarih = History

Özet:
1673-1723 yılları arasında yaşamış olan Boğdan Prensi Dimitrie Cantemir hayatının büyük bölümünü İstanbul'da geçirmiştir. Tanınmış bir devlet adamı, tarihçi ve oryantalist olmasının yanı sıra Türk mûsikîsi alanında da yaptığı çalışmalarla adını duyuran Prens Dimitrie Cantemir, Kantemiroğlu Edvârı adıyla da bilinen Kitâbu İlmi'l-Mûsikî alâ Vechi'l-Hurûfât isimli bir musiki kitabı yazmıştır. İki bölümden oluşan bu kitabın birinci bölümünde mûsikîsi nazariyâtı üzerinde durmuş ve makamları döneminin makamsal anlayışına göre tarif etmiştir. İkinci bölümde ise kendi icat ettiği nota sistemiyle dönemin eserlerini notaya alarak eserlerin değişime uğramadan günümüze ulaşmasını sağlamıştır.Tez dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm, Dimitrie Cantemir'in hayatı ve eserleri, ikinci bölüm Dimitrie Cantemir'in yaşadığı dönemde Osmanlı Devleti ve mûsikî çevrelerindeki durum, üçüncü bölüm Kantemiroğlu Edvârı ve muhtevası, dördüncü bölüm ise edvârda târifi ve notası verilmiş makamlardaki eserlerin analizlerinden oluşmaktadır. Tezin ana konusunu, Cantemir'in verdiği makam tarifleri ile aynı makamdan notasını verdiği eserleri analiz ederek, sonuçlarını karşılaştırmak ve bunların tutarlılıklarını incelemek oluşturmaktadır. Bundan sonra bu sonuçlar Cantemir'in çağdaşı Osman Dede'nin makam tarifleri ve günümüz nazariyâtçılarının makam tarifleriyle mukayese edilerek günümüz makam anlayışıyla farklılıkları ortaya konulmuştur.Kantemiroğlu Edvarı üzerinde yapılan makamsal analizler sonucunda Cantemir döneminin bazı makamların değişim çizgilerinde -eski ve yeni uygulamalarının örneklerine rastlanılan- bir geçiş dönemi olduğu görülmüştür.

Abstract:
Prince Dimitrie Cantemir (b.1673 d.1723 ) lived long part of his life in İstanbul. In addition to be well known government man, historian and orientalist, he studied on Turkish Music and wrote a book called "Kitâbu İlmi'l-Mûsikî alâ Vechi'l-Hurûfât " . He formed this book in two parts and explained the general structures of music theory and described the scales (makam) with the valid musical approaches of period in first part. In second part, he trancribed some pieces of period with the new notation system which was invented by himself. With these transcriptions, the transmission of the repertoir without any change has been provided by Dimitrie Cantemir.This thesis includes four parts. First part is about Dimitrie Cantemir's life and works, second part is about general case of Ottoman State and musical environment, third part is about the properties of the book (Cantemir's Edvar) and contents of book, fourth part is about the analysis of pieces which is given the descriptions of scales and notes by the writer. The main subject of this thesis is first, analysis of the pieces which is given the descriptions os scales and notes by him; second, comparison of the results and examination of their consistency. In addition to this, with the comparisons between scale descriptions of Osman Dede, who is known as a great musician in Otoman State and lived at the same period with Cantemir in İstanbul, and todays music theorists, the differences of aspects have been brought up.According the the scale analysis of Cantemir's Edvar, it can be considered that Cantemir's approach is the transition period between past and today.