Edirne il Merkezi'nde görev yapan aile hekimlerinin sigara içiciliği durumlarının sigara bıraktırma konusundaki bilgi ve tutumlarına olan etkilerinin araştırılması
Determining the effects of smoking status of familyphysicians who work in Edirne center on theknowledge and attitudes among smoking cessation
Yazar: OLCAY KARABIYIK
Danışman: PROF. DR. HAMDİ NEZİH DAĞDEVİREN
Trakya Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Bağımlılık = Dependency ; Bilgi = Knowledge ; Doktorlar-aile = Physicians-family ; Edirne = Edirne ; Nikotin = Nicotine ; Sigara içme = Smoking ; Sigarayı bırakma = Smoking cessation ; Teşhis testleri = Diagnostic tests ; Tutumlar = Attitudes

Özet:
Bu kesitsel ve tanımlayıcı araştırmada Edirne il merkezinde görev yapan aile
hekimlerinin sigara içiciliği durumlarının sigara bıraktırma konusundaki bilgi ve tutumlarına
olan etkilerinin saptanması amaçlanmıştır.
Söz konusu aile sağlığı merkezlerinde görev yapmakta olan 53 aile hekiminden
çalışmaya katılmayı kabul eden 51 aile hekimi ile karşılıklı anket uygulaması yöntemi ile
gerekli veriler toplanmıştır. Veri toplanması amacıyla kullanılan ankette katılımcıların
demografik özelliklerini, sigara içiciliği durumlarını, hastalarına sigara konusundaki
yaklaşımlarını, sigara bıraktırma konusundaki bilgi düzeylerini ortaya koymayı amaçlayan
sorular ile Fagerström Nikotin Bağımlılık Testini (FNBT) mevcuttu. Sonuçlar incelenirken
katılımcılar, ankette yer alan soruya göre "Sigara İçmeyenler", "Sigarayı Bırakmış Olanlar" ve
"Sigara İçenler" olarak sınıflandırılmasının yanı sıra anketin ortaya çıkardığı bu üç grubun ilgili
ikisini birleştirilip diğerinin dışarıda bırakılması ile oluşturulan "Başarılı Sigara Bırakma
Deneyimi Yaşamış Olanlar - Olmayanlar", "Sigara Bağımlılığı ile Yaşamını Sürdürenler -
Sürdürmeyenler" ve "Sigara Öyküsü Olanlar - Olmayanlar" grupları altında da sınıflandırıldı
ve tüm bu durumların hastalara nasıl yansıdığı incelendi. Veriler istatistiksel olarak analiz
edilirken Shapiro Wilks, ki-kare, Kruskal-Wallis, Mann-Whitney-U, One Way-ANOVA ve
Student-t testleri kullanıldı.
Sigara içme sıklığı %29,4 olarak bulunmuştur. Katılımcıların %39,2'si kadın (n=20),
%60,8'i erkekti (n=31). Hiç sigara içmemiş katılımcıların sayısı 17 (%33,3), sigarayı bırakmış
katılımcıların sayısı 19 (%37,3) ve halen sigara kullanmakta olan katılımcıların sayısı ise 15
(%29,4) idi. Çalışmamızdaki katılımcıların yalnızca %56,8'si (n=29) hastalarının sigara
kullanımlarını ilişkili semptom varlığı aramaksızın sorguluyorlardı. Bu katılımcılarınsa
%34,4'ü (n=10) sigara içiyor, 34,4'ü (n=10) sigarayı bırakmış, %31,2'si (n=9) ise hiç sigara
kullanmamış grupta yer almaktaydı. Gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı derecede
farklılık yoktu (p=0,659). Sigara kullanan her hastasına sigarayı bırakmayı net ve güçlü şekilde
öneren katılımcılar ise %86,2 (n=44) düzeyindeydi. Bu katılımcılar, 'Sigara Kullanım
Durumu', 'Sigara Öyküsü Durumu' ve 'Sigara Bağımlılığı ile Yaşamını Sürdürme Durumu'na
göre ayrı ayrı değerlendirildiğinde gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık
görülmezken, (sırası ile p=0,086 – p=0,150 – p=0,401) 'Başarılı Sigara Bırakma Deneyimi
Yaşamışlık Durumu'na göre değerlendirildiğinde başarılı sigara bırakma deneyimi yaşamış
hekimlerin, yaşamamış olanlara göre istatistiksel olarak anlamlı derecede daha yüksek
çoğunlukla sigara kullanan her hastasına net ve güçlü bir şekilde sigarayı bırakmayı önerdiği
bulunmuştur (sırası ile %100 ve %78, p=0,028).
Tüm sağlık çalışanlarının özellikle de aile hekimlerinin, toplumun sigara kullanım
prevalansını azaltmada önemli rol oynayabilecek konumda oldukları açıktır. Sağlık
profesyonelleri bu rollerini hem hastaları için rol model olarak hem de hastalarına gerek
danışmanlık yaparak gerekse mevcut terapiler konusunda yol göstererek sigara bırakma
konusunda yardımda bulunmalıdırlar.
Anahtar Kelimeler: Sigara, aile hekimi, sigaraya karşı tutum, Fagerström Nikotin Bağımlılık
Testi

Abstract:
In this cross-sectional and descriptive study, it was aimed to determine the effects of
smoking status of family physicians who work in Edirne center on the knowledge and attitudes
among smoking cessation.
The required data were collected by means of a questionnaire survey with 51 family
physicians who agreed to participate in the study from 53 family physicians working in the
family health centers. In the questionnaire, there were questions that aimed to reveal the
demographics of the participants, smoking status, approach to patients about smoking,
knowledge levels about smoking cessation and Fagerström Test for Nicotine Dependence
(FTND). When the results were analyzed, the participants were classified as "Non-Smokers",
"Ex-Smokers" and "Smokers" according to the question in the questionnaire, as well the results
that the questionnaire were produced, we also produced categories under the groups as
"Participants Who Have Experienced A Successful Smoking Cessation - Others", "Participants
Who Are Current Smokers - Others" and "Participants Who Are Ever Smokers - Others" and
analized how these cases may affect the patients. Shapiro Wilks, chi-square, Kruskal-Wallis,
Mann-Whitney-U, One Way-ANOVA and Student-t tests were used when the data were
analyzed statistically.
The prevalence of smoking was found 29.4%. 39.2% of the participants were female
(n=20) and 60.8% were male (n=31). The number of non-smoking participants was 17 (33.3%),
the number of participants who were ex-smoking was 19 (37.3%), and the number of currentsmoking
participants was 15 (29.4%). Only 56.8% (n=29) of participants in our study were
questioning patients' cigarette use without seeking a related symptom. 34.4% (n = 10) of these
participants were in the current-smoking group, 34.4% (n=10) were in the ex-smoking group
and 31.2% (n=9) were in the non-smoking group. There was no statistically significant
difference between the groups (p=0.659). 86.2% (n=44) of the participants strongly
recommended to quit smoking in each patient who smoked. While there was no statistically
significant difference between the subgroups of the groups when these participants were
evaluated according to 'Smoking Status', 'Ever-Smoked Status' and 'Current-Smoking Status'
(p=0.086 – p=0.150 – p=0.401 respectively), there was difference between the subgroups of
'Successful Smoking Cessation Experience' group, it was found that physicians who
experienced a successful smoking cessation experience, offered a clear and strong advice of
cessation of smoking to each patient at a statistically significant level (100% - 78% respectively,
p=0.028).
It is obvious that all health professionals, especially family physicians, are in a position
to play an important role in reducing the prevalence of smoking in the community. Health
professionals should help with smoking cessation as role models for their patients as well as
counseling their patients and guiding existing therapies.
Keywords: Smoking, family physicians, attitudes towards smoking, Fagerström test for
nicotine dependence