Okul müdürünün yönetimsel davranışı ve öğretmen bağlılığı (Bolu ili örneği) /
Yazar: NURSEL YARDİBİ
Danışman: DOÇ. DR. HÜSEYİN BAŞAR
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü
Derece: Doktora, 1991
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Duygusal tutum = Emotional attitude ; Müdürler = Directors ; Okul yöneticileri = School administrators ; Otorite = Authority ; Tarafsızlık = Impartiality ; Yönetimsel davranış = Management behaviours ; Öğretmen bağlılığı = Teacher loyalty

Özet:
ÖZET Bu çalışmanın amacı, okul müdürlerinin "yönetimsel davranış biçimleri"nin "öğretmen bağlılığı" üzerindeki etkisini ölçmektir. Araştırmada, müdürlerin "otoriterliği" (OTO), "hiyerarşik etkililiği "(HE) ve "coşkusal yansızlığı" (CY) ile öğretmenlerin "müdüre bağlılığı" arasındaki ilişkiler, hem bağımsız değişkenlerin bağımlı değişken üzerindeki "birebir" etkileri, hem "birlikte" etkileri ele alınarak incelenmiştir. Ayrıca OTO, HE ve CY'nin kendi aralarındaki birebir ilişkileri de araştırılmıştır. "Okul müdürünün yönetimsel davranış biçimleri (otoriterlik, hiyerarşideki etkililik ve coşkusal yansızlık), öğretmenlerin okul müdürüne bağlılıklarım ne yönde ve derecede etkilemektedir?" problem cümlesinden hareket edilerek araştırmada şu sorulara yanıt aranmıştır: 1) Müdürün "otoriterliği" ile "bağlılık" arasında anlamlı bir ilişki var mıdır? 2) Müdürün "hiyerarşideki etkililiği" ile "bağlılık" arasında anlamlı bir ilişki var mıdır? 3) Müdürün "coşkusal yansızlığı" ile "bağlılık" arasında anlamlı bir ilişki var mıdır? 4) Müdürün "otoriterliği" ile "hiyerarşideki etkililiği" arasında anlamlı bir ilişki var mıdır? 5) Müdürün "otoriterliği" ile "coşkusal yansızlığı" arasında anlamlı bir ilişki var mıdır? 6) Müdürün "hiyerarşideki etkililiği" ile "coşkusal yansızlığı" arasında anlamlı bir ilişki var mıdır? 7) Müdürün "otoriterliği" ve "hiyerarşideki etkililiği"nin "bağlılık" üzerindeki birlikte etkisi nedir? 8) Müdürün "otoriterliği" ve "coşkusal yansızlığı "nın "bağlılık" üzerindeki birlikte etkisi nedir? 9) Müdürün "hiyerarşideki etkililiği" ve "coşkusal yansızlığının "bağlılık" üzerindeki birlikte etkisi nedir? 10) Müdürün "otoriterliği", "hiyerarşideki etkililiği" ve "coşkusal yansızlığının "bağlılık" üzerindeki hepbirlikte etkisi nedir? 11) Müdürlerini yönetimsel davranış biçimleri (OTO, HE, CY) açısından değerlendirmede öğretmenlerin kişisel özellikleri (cinsiyet, meslek kıdemi, vb.) bir fark yaratıyor mu?Araştırmada kullanılan anket şu üç bölümden oluşmaktadır: (1) MYDA (Müdürün Yönetimsel Davranışları Anketi), (2) ÖMBA (Öğretmenin Müdüre Bağlılığı Anketi), (3) ÖKÖA (Öğretmenin Kişisel Özellikleri Anketi). Bolu ilindeki 24 ortaokulda çalışan 254 öğretmene anket verilmiştir. Ölçülmeye çalışılan ilişkilerin özelliği gereği, çalışma kapsamına müdürü en az 2 yıldır aynı okulda "müdür" olarak görev yapan resmi ortaokullar (Özel, Mesleki, Teknik Okullar ve Anadolu Liseleri hariç) alınmıştır. Aynı müdürle 2 ve daha çok yıldır çalışan öğretmenler denek kabul edilmiştir. Aynı müdürle 2 yıldan fazla çalışan öğretmen sayısı 5 'in altında kalan okullar listeden çıkartılmıştır. Anket uygulanan her okuldan en az 5 yanıt alma kuralı benimsenmiştir. Anket gönderilen 254 öğretmenin 150'sinden (% 59'undan) yanıt alınmış ve değerlendirilmiştir. Sorular Likert tipindedir ve birden beşe puanlanmışır. Yüksek puan değişkenlerin yüksek değerini ifade etmektedir. Elde edilen veriler SPSS Bilgisayar Paket Programı kullanılarak Korelasyon, 2 ve 3 yönlü varyans analizi, F Sınaması ve Scheffe Testlerine tabi tutulmuştur. Araştırmanın temel bulguları şunlardır: (1) Okul müdürlerinin otoriterliği ile öğretmenlerin ona bağlılığı arasında anlamlı, negatif bir ilişki olup (r = -0.4088; p<0.05), otoriterlik arttıkça bağlılık azalmaktadır. (2) Müdürün hiyerarşideki etkililiği ile öğretmenlerin ona bağlılığı arasında oldukça yüksek düzeyde anlamlı bir ilişki vardır (r=0.8106; p<0.001). (3) Müdürün coşkusal yansızlığı ile öğretmenlerin ona bağlılığı arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur (r= 0.4571; p<0.05). (4) Müdürün otoriterliği ile hiyerarşik etkililiği arasında istatistiki olarak anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. (5) Müdürün otoriterliği ile coşkusal yansızlığı arasında istatistiki olarak anlamlı bir ilişki yoktur. (6) Müdürün hiyerarşik etkililiği ile coşkusal yansızlığı arasında anlamlı bir ilişki vardır (r = 0.4132; p<0.05). (7) Otoriterliği düşük, hiyerarşik etkililiği yüksek okul müdürleri; Otoriterliği yüksek, hiyerarşik etkililiği düşük okul müdürlerine göre öğretmenlerden daha yüksek bağlılık elde etmektedirler. (8) Coşkusal yansızlığın farklı düzeyleri, müdürün otoriterliğinin farklı X idüzeyleriyle birlikte bağlılık üzerinde farklı bir etki yaratmamaktadır. Başka bir anlatımla, müdürün otoriterliği ve coşkusal yansızlığı öğretmenlerin bağlılığını etkilemekte; ancak, otoriter bir müdürün coşkusal yansızlığının düşük ya da yüksek olması bağlılığı farklılaştırmamaktadır. (9) Hiyerarşik etkililik ve coşkusal yansızlık düzeyi yüksek okul müdürleri; hiyerarşik etkililikleri düşük ve coşkusal yansızlıkları yüksek okul müdürlerinden daha çok bağlılık elde etmektedirler. (10) Otoriterlik düzeyi düşük olduğu zaman (CY de yüksekse), hiyerarşik etkililik bağlılığın düşük ya da yüksek olmasını sağlamaktadır. Otoriterlik düzeyi yüksekse (CY de yüksekse), hiyerarşik etkililik bağlılığın düşük ya da yüksek olmasını sağlayamamaktadır. Demek ki, öğretmen bağlılığı, müdürün oto ri terliğinin düşük ya da yüksek olmasından birincil derecede etkilenmektedir. (11. a) Öğretmenlerin cinsiyeti ve evli olup olmamaları ile OTO, HE, CY ve bağlılık arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır.(l l.b) Mesleki kıdem ve müdürle birlikte çalışma süresi ile OTO, HE, CY ve bağlılık arasında anlamlı bir ilişki yoktur. (1 l.c) Okul kıdemi ile OTO, CY ve bağlılık arasında anlamlı bir ilişki bulunamamış, ancak HE ile anlamlı bir ilişki bulunmuştur (r= 0.2346; p<0.01).

Abstract:
SUMMARY The purpose of this study is to measure the effects of principals' administrative behaviors on teacher loyalty (TL). The relationship betweeen teacher loyalty and principals' "authoritarianism" (AUT), "hierarchical influence" (HI) and "emotional detachment" (ED) is analyzed in three parts: (1) Separate effects of independent variables (AUT, HI and ED) on dependent variable (TL), (2) Joint effects of AUT, HI and ED on TL, (3) Relationship of AUT, HI and ED among each other. "In what direction and degree do the principals' AUT, HI and ED effect teacher loyalty?" This is our main problem sentence. This main general question is broken into following 1 1 operational questions. Answering these questions constitutes the main purpose of this study. 1) Is there a statistically significant relatianship between principal's "authoritarianism" and "teacher loyalty"? 2) Is there a statistically significant relationship between principal's "hierarchical influence" and "teacher loyalty"? 3) Is there a statistically significant relationship between principal's "emotional detachment" and "teacher loyalty"? 4) Is there a statistically significant relationship between principal's "authoritarianism" and "hierarchical influence"? 5) Is there a statistically significant relationship between principal's "authoritarianism" and "emotional detachment"? 6) Is there a statistically significant relatianship between principal's "hierarchical influence" and "emotional detachment"? 7) What is the joint effect of pirincipal's "authoritarianism" and "hierarchical influence" on "teacher loyalty"? 8) What is the joint effect of principal's "authoritarianism" and "emotional detachment" on "teacher loyalty"? 9) What is the joint effect of principal's "hierarchical influence" and "emotional detachment" on "teacher loyalty"? 10) What is the joint effect of principal's "authoritarianism", "hierarchical influence" and "emotional detachment" on "teacher loyalty"? 11) Do personal characteristics of teachers create any significant difference in evoluting their principal's administrative behaviors (AUT, HI, ED)? XIIThe questionnaire used consists of 3 sections: (1) PAB (Principal's Administrative Behavior), (2) TLP (Teacher's Loyalty to Principal), (3) PCT (Personal Characteristics of Teachers). Questionnaires were sent to 254 teachers working in 24 public junior high schools located in Bolu province. Those schools whose principal has been working as "principal" in the same school more than 2 years constitute the study area. Private, professional, technical schools and Anadolu High Schools are not included in the list. Teachers who have been working more than 2 years with the same principal are included in the list of research subjects. If a selected school has less than 5 teachers, that school dropped from the list. At least 5 answered questionnaires were obtained from each selected school. We received 150 (59 %) answered questionnaires. Questions were Likert-type items and scored on a scale of one to five; the higher the score, the more loyal the teachers. Within the framework of the SPSS Computer Package program, the following statistical techniques are used: Correlation, 2 and 3 way variance analysis, F test and Scheffe test. Basic findings of the study can be summarized as follows: (1) There is a statistically significant negative relatianship between principal's authoritarianism and teacher loyalty (r =-0.4088; p <0.05). Higher is the principal's authoritarianism, lower is the teacher loyalty. (2) There is a statistically significant relationship between principal's hierarchical influence and teacher loyalty (r=0.8106; p<0.001). (3) There is a statistically significant relationship between principal's emotional detachment and teacher loyalty (r = 4571; p<0.05). (4) There is not a statistically significant relationship between principal's authoritarianism and hierarchical influence. (5) There is not a statistically singnificant relationship between principal's authoritarianism and emotional detachment. (6) There is a statistically significant relatianship between principal's hierarchical influence and emotional detachment (r = 0.4132; p<0.05) (7). Principals with lower authoritarianism and higher hierarchical XIVinfluence get higher level of teacher loyalty than those principals with higher authoritarianism and lower hierarchical infuence. (8) Different levels of principal's emotional detachment in combination with different levels of authoritarianism do not create different effect on teacher loyalty. In other words, principal's authoritarianism and emotional detachment effect teacher loyalty; but an authoritarian principal's higher or lower level of emotional detachment does not create any difference in teacher loyalty. (9) Principals with both higher hierarchical influence and emotional detachment get higher level of teacher loyalty than those principals with lower hierarchical influence and higher emotional detachment. (10) If the level of authoritarianism of principal is lower (and if emotional detachment is higher), hierarchical influence will determine the level of teacher loyalty. If the level of authoritarianism of principal is higher (and if emotional detachment is also higher), hierarchical influence cannot determine the level of teacher loyalty. This means that teacher loyalty is highly influenced by principal's level of authoritarianism, (11. a) There is not a statistically significant relationship between sex and marital status and authoritarianism, hierarchical influence, emotional detachment and teacher loyalty. (1 Lb) There is not a statistically significant relationship between teacher's professional seniority and duration of work with principal and authoritarianism, hierarchical influence, emotional detachment and teacher loyalty. (1 l.c) There is not a statistically significant relationship between teacher's school seniority (number of years in the selected school) and autho-ritarianism, emotional detachment and teacher loyalty. But there is a statistically significant relationship between, teacher's school seniority and hierarchical influence (r = 0.2346; p<0.01). XV