Topuk Köyü (Orhaneli-Bursa) çevresindeki cevherleşmelerin incelenmesi
Investigation of the mineral deposits in Topuk Village (Orhaneli-Bursa) surroindings
Yazar: ERSİN KOLAY
Danışman: DOÇ.DR. DOĞAN AYDAL
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1998
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Bursa-Orhaneli-Topuk Köyü = Bursa-Orhaneli-Topuk Village ; Cevherleşme = Mineralization

Özet:
Çalışma alanında, Üst Kretase yaşlı, dünit, harzburjit, serpantinit ve piroksenit bileşimli ultrabazik kayaçlar geniş yaydım göstermektedirler. Bu kayaçlar yer yer gabro, diyorit porfir ve amfibolit daykları tarafından kesilmişlerdir. Ultrabazik masifde, hakim kayaç dünittir. Ultrabazik kayaçlarda, tektonik zonlar boyunca iki tür alterasyon kayacı gelişmiştir (l.tip ve 2.tip listvenit). Serpantinitlerin, kırık-çatlak zonlarında ve elek dokularında hareket eden hidrotermal çözeltiler, büyük oranda karbonatlaşma ve az oranda da silisleşmeye neden olarak, l.tip listvenitleri oluşturmuşlardır. Karbonatça zengin bu zon içinde, girift halde ve yer yer l.tip listvenitleri keser şekilde oluşan, silisçe zengin alterasyon kayaçlarına da 2. tip listvenitler adı verilmiştir. Arazide, aşırı derecede bozunmaya uğramış ve kum halini almış bir görüntü sunan Eosen yaşlı granitoyid (Harris ve diğ., 1994), çoğunlukla granodiyorit ve çok az olarak da granit ve alkali feldispat granitten oluşmaktadır. Faylı bölgelerde tektonik etkiler sonucunda, felsik minerallerde kırıklanma, mafik minerallerde ise yönlenme meydana gelmiştir.III Yapılan jeokimyasal çalışmalara göre, çaılşma alanındaki granitoyid, SiO2 ve alkali (Na20 ve K20) değerlerine göre çizilen Irvin ve Baragar diyagramlarına göre subalkalin, AFM diyagramına göre ise, kalkalkalin karakterde çıkmaktadır, örneklere ait Rb, Y, Nb ve Si02 analiz sonuçları, Pears diyagramlarına yerleştirildiğinde, çalışma alanımızdaki granitoyid, tektonik konum olarak kritik bir bölgedeye düşmekle birlikte, çarpışma ürünü karakterindedir. Bölgedeki serpantin itler, Cr, Ni ve Cu bakımından metamorfik peridotitlere yakınlık gösterirlerken, Co bakımından metamorfik peridotitlerden ve kümülat ultramafiklerden daha fakir, Pb bakımında ise metamorfik peridotitlerden ve kümülat ultramafiklerden daha zengindir. Cevher mikroskopisi incelemelerinde kromit, manyetit, kalkopirit, pirotin, lepidokrokit, götit ve limonit mineralleri tespit edilmiştir. Çalışma alanında kromit, manyezit, asbest ve talk cevherleşmeleri meydana gelmiştir. Kromit ve manyezit cevherleri şu anda işletilebilir durumdadır. Kromitlerin %80' i bantlı yapıda olup, cevherli zonun yaklaşık %40' ı kromit cevherinden oluşmaktadır. Çok az olarak da, mercek şeklindeki kromit yataklanmaları görülmektedir. Kromit cevherinin ortalama yoğunluğu 3t/m3' tür. Sondaj sonuçlarına göre cevherli zonun kalınlığı derinlerde artmaktadır. Genellikle granitoyid kontağına yakın bölgelerde bulunan manyezit cevherleşmeleri, Topuk Mezarlığı ve Değirmen Tepe' de işletilebilir özelliğe sahiptir. Damar ve stokverk şeklinde yataklanmıştır. Bölgede gelişen krizotil damarları ise, 1 cm' den 6 cm' ye kadar değişen kalınlıklara sahiptir.ANAHTAR KELİM L ER: Ultrabazik, serpantinit, listvenit, granitoyid, alterasyon, Orhaneli (Bursa)

Abstract:
The Upper Cretacous ultrabasic rocks, comprising dunites, harzburgites, serpentinites and pyroxenites are widely distrubuted in the investigation area. Dunites are the dominant rocks in this ultrabasic massive. This complex is occasionally cutted by gabroic, dioritporphryr and amphibolite dykes. Two types of alteration rocks, namely Type-1 and Type-2 Listwanites had taken place along the tectonic zones in these ultrabasic rocks. The hydrothermal solutions circulating within the fractures/cracks and cavities of the sieve textured components in serpentinites cusing extensive carbonatization and to a lesser extent silicification have resulted in the formation of Type-1 Listwanites. Within this carbonate-rich zone, there exists silica-rich rocks named Type-2 Listwatines in intergranular relation with, or sometimes cutting Type-1 Listwanites. Pb, Zn and Cu contends of listwanites and serpentinites are similar. This situation shows that, Cu, Pb and Zn didn' t came with hydrothermal solutions in listwanites zone. In addition, Cr, N and Co contends of serpentinites are, generaly, higher than listwanites. Listwanites are depleted in Cr, Ni and Co. According to the this data, the source of hydrothermal fluids which found the listwanites in the area are non-rich in preious ore elements in origine. In the field, the Eocene granitoids which were extensively weathered and turned to sand looking material are mostly consists of granodiorite and lossly granite and alkali feldspar granite. As a result of tectonizm in the fault zones, the felsic minerals are fractured while the mafic minerals were orientated. Geochemical studies, based on Si02-(Na20+K20) diagram of Irvine and Baragar showed that, the granitoids in the study area are of subalkaline, while according to AFM diagrams, of calcalkaline character. Rb, Y, Nb and Si02 analytical data of representative samples fixed on Pears diagram showed that the granitoids in the studied area are tectonically situated in a critical area produced as a result of plate collisions. Crom, nickel and copper contends of the serpentinites indicate, their close relation to metamorphosed peridotites, while they are depleted in Co, and enriched in Pb with respect to metamorphosed peridotites and cummulate ultramafites. Ore microscopis examinations revealed the existence of chromite, magnetite, chalcophyrite, phyrite, phyrotite, lepidochrosite, goethite and limonite in the investigated rocks. Chromite, magnetite, asbestos and talc mineralization had taken place in the study area. Among these chronite and magnesite mineralization are of exploitable characteristics. % 80 of the chronites having banded structure, % 40 of the mineralized zone consist of chromite mineral. Very small amount of the chromite deposits are of verticular form. Drilling data shoved that the thickness of the mineralized zone increases with depth. Magnesite minerazation in the vicinity of the granitoid contact zone at Topuk Mezarlığı and Değirmen Tepe has explotable characteristics. Its deposits are of vein and stockwerk type.Key Words: Ultra basic, Serpentinite, Listwanite, Granitoid, Alteration, Orhaneli (Bursa).