Türkmenlerin Hocamberdi Han Destanı
The Turkmen's epic of Hodjamberdi Khan
Yazar: HÜSEYİN ERYILMAZ
Danışman: PROF. DR. SEYFULLAH YILDIRIM
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Türkmenistan halk edebiyatında 18. yüzyıl, sözlü edebiyatın yazılı edebiyata geçtiği 
bir zaman dilimi hâline gelmiştir. Bu dönem içerisinde yetişen şair ve yazarlar, ustalarından 
aldıkları eğitimler ve yetişme alanları bağlamında hem anonim destanları söylemişler hem 
de kendilerinin oluşturduğu destanları icra etmişlerdir. Türkmen halk şairi Abdullah 
Şâbende tarafından kaleme alınan Hocamberdi Han Destanı ise 18. yüzyıl Türkmen halk 
edebiyatında yer almış bir halk destanıdır. Hocamberdi Han Destanı'nın bilimsel olarak ele 
alınmasındaki asıl amaç, Türkmen Türklerine ait olan bu halk edebiyatı ürününün ülkemizde 
tanınmasını sağlamaktır. Tezin hazırlanmasında araştırma-tarama modeli kullanılmıştır. Bu 
model ile var olan destan metni, Kiril harfli Türkmen Türkçesinden Türkiye Türkçesine 
transkripsiyon yoluyla aktarılmıştır. Ardından metin bağlamında inceleme ve tahlil 
çalışmaları yapılmıştır.
Tez, giriş ve dört bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında Türkmenistan ile ilgili 
genel bilgilerin ardından genel olarak destan terimi, Türkmenistan'da destan yerine 
kullanılan terimler, destanlar hakkında tasnif çalışmaları ve eser çalışmaları üzerine bilgi 
verilmiştir. Birinci kısımda Hocamberdi Han Destanı'nın tarihî dönemi ve destan hakkında 
yapılan çalışmalar ve Abdullah Şâbende hakkında elde edilen araştırmalar sunulmuştur. 
İkinci kısımda Hocamberdi Han Destanı'nın dil, üslup ve şekil özellikleri destandan örnekler 
verilerek incelenmiştir. İçerik olarak destanın olay örgüsü sistematik bir biçimde sıralanmış, 
destanda yer alan şahıs kadrosu, mekân ve zaman unsurları tespit edilerek metin bağlamında 
tahlil edilmiştir. Üçüncü kısımda Hocamberdi Han Destanı'nın sözlü tarih ve folklor 
bakımından incelenmesi sonucunda elde edilen bilgiler yer almıştır. Son kısımda da destanın 
transkripsiyonlu metni ile Türkiye Türkçesine aktarılmış metni verilmiştir. Sonuç kısmında 
ise destanın incelenmesi sonucu elde edilen bulgular açıklanmıştır.

Abstract:
In Turkmenistan folk literature, the 18th century has become a time period when oral 
literature passed into written literature. Poets and writers who grew up in this period both 
sang anonymous epics and performed epics that they created in the context of the training 
they received from their masters and their growing areas. Hodjamberdi Khan Epic, written 
by the Turkmen folk poet Abdullah Shabende, is a folk epic that took place in the 18th 
century Turkmen folk literature. The main purpose of handling the Hodjamberdi Khan Epic 
scientifically is to ensure that this folk literature product, which belongs to the Turkmen 
Turks, is recognized in our country. Research-screening model was used in the preparation 
of the thesis. With this model, the existing epic text was transferred from Turkmen Turkish 
with Cyrillic letters to Turkey Turkish by transcription. Then, examination and analysis 
studies were carried out in the context of the text.
The thesis consists of an introduction and four parts. In the introduction part, after 
the general information about Turkmenistan, the term epic in general, terms used instead of 
epic in Turkmenistan, classification studies about epics and works of art are given. In the 
first part, the historical period of the Epic of Hodjamberdi Khan and the studies about the 
epic and the researches about Abdullah Shabende are presented. In the second part, the 
language, style and shape features of the Hodjamberdi Khan Epic were examined by giving 
examples from the epic. In terms of content, the plot of the epic has been systematically 
listed, the characters, space and time elements in the epic have been determined and analyzed 
in the context of the text. In the third part, the information obtained as a result of the 
examination of the Epic of Hodjamberdi Khan in terms of oral history and folklore is 
included. In the last part, the transcripted text of the epic and the text transferred to Turkey 
Turkish are given. In the conclusion part, the findings obtained as a result of the analysis of 
the epic are explained.