Türkiye'de yetişen bazı Pistacia L. türleri üzerinde farmakognozik araştırmalar
Pharmacognosic studies on some Pistacia L. species growing in Turkey
Yazar: SULTAN PEKACAR
Danışman: PROF. DR. DİDEM DELİORMAN ORHAN
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Farmakognozi = Pharmacognosy

Özet:
Bu çalışmada, Pistacia lentiscus L. ve Pistacia atlantica Desf. yapraklarının %80 metanollü ekstrelerinin in vitro enzim sistemleri (α-glukozidaz, α-amilaz, pankreatik lipaz, protein tirozin fosfotaz 1B (PTP1B) ve pankreatik kolesterol esteraz) kullanılarak antidiyabetik, antiobezite ve antihiperlipidemik etkileri incelenmiştir. Elde edilen veriler, fitokimyasal analiz ve ekstre verimleri dikkate alındığında P. atlantica türünden hareketle aktivite yönlendirmeli izolasyon çalışmaları yapılmıştır. Çalışma neticesinde metil gallat (MG); kersetin-3-O-β-glukozit ve kersetin-3-O-α-ramnopiranozil-(1→6)-β-glukopiranozit bileşiklerini ihtiva eden (PA1); 3-O-galloilgallik asit metil esteri ve 4-O-galloilgallik asit metil esteri bileşiklerini ihtiva eden (PA5); kersetin-3-O-β-glukozit (PA6); 3-galloilkinik asit metil esteri (PA9); tannik asit (PA10); mirsetin-3-O-β-glukopiranozit ve mirsetin-3-O-α-ramnopiranozil-(1→6)-β-glukopiranozit bileşiklerini ihtiva eden (PA12) flavonoit ve tanen yapısında bileşik/karışımlar izole edilmiştir. Tüm bileşik/karışımlar P. atlantica türünden ilk kez izole edilmiştir. Ayrıca sıvı kromatografisine bağlı dört kutuplu uçuş süreli kütle spektrometresi (LC-QTOF-MS) tekniği kullanılarak ekstrenin aktif alt fraksiyonlarında da pek çok bileşik tanımlanmıştır. Tannik asidin α-glukozidaz, α-amilaz, pankreratik lipaz enzimleri üzerinde P. atlantica ham ekstresi ve etil asetat alt ekstresinden daha yüksek inhibitör aktiviteye sahip olduğu tespit edilmiştir. Moleküler docking yöntemi ile de tannik asidin bu enzimlerle güçlü etkileşimler içinde olduğu tespit edilmiştir. Tannik asitin ve diğer bileşiklerin ters faz yüksek performanslı sıvı kromatografisi (TF-YPSK) tekniği ile miktar tayinleri yapılmış olup majör bileşiğin metil gallat olduğu sonucuna varılmıştır. Bütün bu bulgular ışığında P. atlantica'nın aktivitesinden tannik asit bileşiğinin sorumlu olduğu düşünülmekle beraber diğer flavonoit ve tanen yapısındaki polifenolik bileşiklerin de etkiye katkı verdikleri sonucuna varılmıştır.

Abstract:
In this study, the antidiabetic, antiobesity, and antihyperlipidemic effects of 80% methanol extracts of Pistacia lentiscus L. and Pistacia atlantica Desf. leaves were investigated using in vitro enzyme systems (α-glucosidase, α-amylase, pancreatic lipase, protein tyrosine phosphatase 1B (PTP1B), and pancreatic cholesterol esterase). Considering the data obtained, phytochemical analysis, and extract yields, activity-directed isolation studies were carried out on P. atlantica species. As a result of the study, compounds/mixtures with flavonoid and tannin structures containing methyl gallate (MG); quercetin-3-O-β-glucoside and quercetin-3-O-α-ramnopyranosyl-(1→6)-β-glucopyranoside (PA1); 3-O-galloylgallic acid methyl ester and 4-O-galloylgallic acid methyl ester (PA5); quercetin-3-O-β-glucoside (PA6); 3-galloylquinic acid methyl ester (PA9); tannic acid (PA10); myricetin-3-O-β-glucopyranoside and myricetin-3-O-α-rhamnopyranosyl-(1→6)-β-glucopyranoside (PA12) compounds were isolated. All compounds/mixtures were isolated from P. atlantica species for the first time. Many compounds were also identified in the active sub-fractions of the extract using the liquid chromatography quadrupole time of flight mass spectrometry (LC-QTOF-MS) technique. Tannic acid was found to have higher inhibitory activity on α-glucosidase, α-amylase, and pancreatic lipase enzymes than P. atlantica crude extract and ethyl acetate sub-extract. The molecular docking method also revealed that tannic acid has strong interactions with these enzymes. Tannic acid and other isolated compounds were quantified by the reverse phase high performance liquid chromatography (RP-HPLC) technique, and it was concluded that the major compound was methyl gallate. In the light of all these findings, it is concluded that the tannic acid compound is responsible for the activity of P. atlantica, but other polyphenolic compounds in the structure of flavonoids and tannins also contribute to the effect.