Erkek çocuk hükümlülerde pozitif gelecek algısının ebeveyn kabul/reddi, kişilik özellikleri ve sosyal destek ile ilişkisi
The relationship between positive future perception, parental acceptance/rejection, personality traits and social support in male juvenile offenders
Yazar: ASLI KARAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YUSUF TUNÇ DEMİRCAN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa /  Adli Tıp ve Adli Bilimler Enstitüsü / Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Algılanan sosyal destek = Perceived social support ; Ceza infaz kurumları = Prisons ; Ebeveyn kabul veya reddi = Parantel acceptance-rejection ; Gelecek beklentisi = Future expectations ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Sosyal destek = Social support ; Suçlu ergenler = Delinquent adolescents ; Suçlu çocuklar = Delinquent children ; Umut = Hope ; İyimserlik = Optimism

Özet:
Bu çalışma ile eğitimevinde kalan çocukların umut ve iyimserliğinde etkili olan suçla ilişkili faktörler, birey, aile ve sosyal ilişkiler düzeyindeki belirleyiciler araştırılarak çocuk hükümlülerin geleceğe yönelik pozitif algısını destekleyecek eğitim ve iyileştirme faaliyetlerine katkı sağlamak amaçlanmaktadır. Araştırmanın örneklem grubunu, Türkiye'de hükümlü çocukların kaldığı eğitimevlerinde bulunun 15-18 yaş arasındaki 222 erkek çocuk oluşturmaktadır. Tüm katılımcılar erkektir ve yaş ortalaması 16.49 (SS=0.71) olarak saptanmıştır. Araştırmada Kişisel Bilgi Formu, Ebeveyn Kabul-Red/Kontrol Ölçeği, Kişilik Değerlendirme Ölçeği, Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği, Sürekli Umut Ölçeği ve Yaşam Yönelimi Ölçeği kullanılmıştır. 
Araştırmanın betimleyici bulgularına göre çocuk hükümlülerin eğitim yaşamındaki sorunların fark edilmesi ve önlemler alınması gelecek suç davranışlarının önlenmesi için gereklidir. Aile yaşamına dair bulgular ailenin yapısına ilişkin olumsuzluklardan ziyade ebeveyn çocuk ilişkisinin niteliğinin önemli olduğunu göstermiştir. Çocukların suça ilişkin özelliklerine göre malvarlığına yönelik suçlara karışanlarda cinsel dokunulmazlığa yönelik suçlara göre eğitim, aile ile ilişkiler ve kişilik düzeyinde daha çok olumsuzluk bulunduğu belirlenmiştir. 
Hipotez testlerinden elde edilen sonuçlara göre suça ilişkin değişkenlere göre cezaevi tecrübesi birden fazla olanlarda amaca güdülenmenin daha düşük olduğu belirlenmiştir. Eğitimevinde aile temas sıklığına göre pozitif gelecek algısında farklılık görülmemiştir. Okul terki olmayan, kurum dışında mesleki veya örgün eğitime devam eden, algılanan ders başarısı yüksek olan çocukların umudunun daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Babanın eğitim düzeyi ortaokul ve üstü olanlarda umut düzeyi ilkokul ve altı olanlara göre daha yüksektir. Ebeveyn ile çocuk ilişkisine dair hipotez testlerine göre algılanan ebeveyn reddi pozitif gelecek algısını olumsuz etkilemekte ve babanın kontrolünün yüksek olması çocukların alternatif yollar üretme düşüncesini olumlu etkilemektedir. Psikolojik uyuma ilişkin hipotez de doğrulanmış olup psikolojik uyum arttıkça pozitif gelecek algısının artmaktadır.  Alt ölçekler aracılığıyla kişilik özellikleri incelendiğinde özyeterlik ile dünya görüşü pozitif gelecek algısını yordamaktadır. Son olarak hiyerarşik regresyon analizi sonuçlarına göre babanın eğitim düzeyi, babanın kontrolü, arkadaşın sosyal desteği, özyeterlik ve dünya görüşü pozitif gelecek algısını belirleyen değişkenleri yordayan faktörler olarak belirlenmiştir. Eğitimevlerinde çocuk hükümlülere yönelik eğitim iyileştirme çalışmalarında bireysel özelliklerin gelişimine ilişkin içeriğin umut ve iyimserlik düzeylerine katkı sağlayacağı tespit edilmiştir. Bulgular literatür ışığında tartışılmış ve gelecek çalışmalara ışık tutabilecek önerilere yer verilmiştir.

Abstract:
Aim of this study is to investigate the criminal, personal, familial and social factors related to hope and optimism level of juvenile offenders and to contribute to the rehabilitation programs which facilitate positive future perceptions of juveniles in education houses in Turkey. Data was gathered from 222 male juvenile offenders staying in three different education houses. All participants are males and mean age is 16.49 (SD=0.71). Personal Information Form, Parental Acceptance-Rejection/Control Scale, Personality Assessment Scale, Multidimensional Scale of Perceived Social Support, Dispositional Hope Scale and Life Orientation Scale was administered in the research. 
Results of descriptive statistics revealed that recognizing problems in education life of juveniles is important to prevent later criminal activity. Moreover, quality of parent child relationship is more determinant than family structure. Results of crime related variables showed that property offenses have more difficulties in education, family and personality domains than sexual offenders. Regarding the hypothesis testing, being in prison more than once is the only crime related variable. Accordingly, reincarcerated juveniles' agency level is lower than first time offenders. Positive future perception did not differentiate in terms of the frequency of family contact in prison. Juveniles who continue to school, who attend school in community and who has high level of perceived academic achievement, have higher level of hope than others. Besides juveniles whose father graduated from middle school or higher reported higher level of hope than those whose father graduated from primary school or less. Hypothesis regarding parent child relationship indicated that parental rejection decreased hope and optimism level and control of father increased pathway thinking. Hypothesis about the relation between psychological adjustment and positive future perception is also confirmed. When analyzed personality by means of subscales, results showed that self-efficacy and world view predict positive future perception. At last, hierarchical regression analyses demonstrated that education level of father, paternal control, perceived social support from friends, self-efficacy and world view predict hope and optimism. Consequently, it is observed that making contribution to the juveniles' own traits with rehabilitation programs in juvenile education houses have impact on their hope and optimism level. The results were discussed with the reference of related literature and suggestions for future research were mentioned.