İbâziyye mezhebinin fıkıhtaki farklı görüşleri
Different opinions of the Ibaziyya section on fiq
Yazar: SADİ ÖLMEZ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET SELİM ASLAN
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Delil = Evidence ; Mezhepler = Sects ; Mezhepler tarihi = Sect history ; Uyuşmazlık = Incompatibility ; İbadet = Worship ; İbaziyye = İbaziyye ; İslam hukuku = Islamic law ; İslamiyet = Islam

Özet:
Hicrî birinci asırda meydana gelen bazı olaylar, bir takım siyasi fırkaların oluşmasına neden olmuştur. Bu fırkalar arasında olan ve radikal tutumlarıyla tanınan Hâricîler, sonraları kendi arasında da fırkalara ayrılmıştır. Hâricîlerin bir fırkası olarak ifade edilen İbâzîler, Hâricî olarak tanıtılmaktan hoşnut olmamakla birlikte, kendi kaynakları dışındaki tüm kaynaklar onları Hâricîlerin ılımlı kolu olarak tanıtmıştır. Bundan ötürü fıkhî bir mezhebe sahip olma yönleri sürekli göz ardı edilen bu mezhep ağırlıklı olarak Mezhepler Tarihi ve Kelâm alanı kapsamında çalışılmıştır. Daha açık bir ifadeyle kronolojik olarak ilk fıkhî mezhep olan İbâziyye mezhebi nitelikli bir müktesebat ve zengin bir fıkıh literatürüne sahip olmasına rağmen bu yönü yeterince önemsenmemiştir. Öte yandan Abdullah b. İbâz'a nispet edilmesine rağmen İbâziler tarafından mezhebin kurucusu olarak kabul edilen Câbir b. Zeyd'in tabiîden olması ve birçok sahâbeyle karşılaşıp onlardan ders alması İbâziyye mezhebinin önemini artıran unsurlardandır. Ancak ülkemizde böylesine önemli bir mezhebin fıkhı neredeyse hiç çalışılmamıştır. Bundan dolayı İbâziyye mezhebinin bilinirliği yalnızca Hâricîlerin bir kolu olmayla sınırlı kalmıştır. Gerek zengin fıkıh literatürüyle gerekse de kendine has fıkhî anlayışıyla müstakil ve munzabıt bir mezhep olan İbâziyye mezhebi kendine özgü önemli bir takım fıkhî görüşlere sahiptir. 
Bu çalışmada İbâziyye mezhebinin Hanefî, Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinden temayüz ettiği konular ele alınarak bilhassa sahip olduğu farklı görüşler delilleriyle izah etmeye çalıştık. Çalışmada farklı bir görüş olarak zikrettiğimiz konular dışındaki görüşleri dört mezhepten biriyle muvafık olduğu görülmektedir. Çalışmamızın sınırlarını belirlerken konumuzu İbâziyye mezhebinin ibâdât kısmıyla sınırlı tutmayı uygun gördük. Zira bir fıkhî mezhebin bütün görüşlerinin dört mezheple mukayese edilerek bütün yönleriyle çalışılması pek ihtimal dâhilinde görünmemektedir. Ancak şu husus da unutulmamalıdır ki, İbâziyye mezhebinin diğer mezheplerle olan ihtilafları diğer mezheplerin kendi aralarındaki ihtilaflardan fazla ve farklı değildir.

Abstract:
Some events that took place in the first century of Hijri caused the formation of some political sects. The Kharijites, who were among these sects and known for their radical attitudes, were later divided into sects among themselves. Although the Ibâzîs, who were introduced as a sect of the Kharijites, did not like to be introduced as Kharijites, all sources other than their own introduced them as the moderate branch of the Kharijites. For this reason, this sect, whose aspects of having a fiqh sect are constantly ignored, has been studied mainly in the field of History of Sects and Kalam. To put it more clearly, although the Ibâziyye sect, which is the first fiqh sect chronologically, has a qualified acquis and a rich fiqh literature, this aspect has not been given enough attention. On the other hand, Abdullah b. Despite being attributed to İbâz, Câbir b. The fact that Zayd was a natural and that he met many Companions and took lessons from them is one of the factors that increase the importance of the Ibâziyye sect. However, the jurisprudence of such an important sect has hardly been studied in our country. For this reason, the awareness of the Ibaziyya sect was limited to being a branch of the Kharijites. The Ibâziyye sect, which is an independent and independent sect with both its rich fiqh literature and its unique fiqh understanding, has a number of important fiqh views of its own.
In this study, the issues that the Ibâziyye sect has distinguished from the Hanafi, Maliki, Shafii and Hanbali sects will be discussed and will be tried to be explained with the evidences of the different views it has. It should not be forgotten that the Ibâziyye sect sometimes agrees with one of the four sects above, except for the issues we have mentioned as differences in our study. While determining the boundaries of our study, we thought it appropriate to limit our subject to the worship part of the aforementioned sect. Because it does not seem possible to study all aspects of a fiqh sect by comparing it with four madhhabs. However, it should not be forgotten that the conflicts of the Ibaziyya sect with other sects are not more and more different than the conflicts among other sects.