Kamu yönetiminde idari ve denetsel açıdan Ombudsman kurumu: Türkiye örneği
The ombudsman as an executive and supervisory authority in public administration: The case of Turkish Ombudsman
Yazar: OSMAN ERDOĞMUŞ
Danışman: PROF.DR. KURTHAN FİŞEK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi ve Siyaset Bilimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration

Özet:
ÖZETKökeni 18.yüzyıla dayanan ombudsman kurumu ilk defa İsveç'te ortayaçıkmıştır. Daha sonra tüm dünyada hızla yayılmış ve bu yayılmada hükümetlerintoplumdaki gelişmelere paralel olarak insan haklarını geliştirmek, kamu bürokrasisinidenetlemek, kamu yönetimine karşı bireysel yakınmaları gidermek, kamuoyunundikkatini kamu örgütlerindeki yönetsel hastalıklara çekmek konusundaki arayışlarıetkili olmuştur.Ombudsman idarenin giriştiği eylem ve işlemlerle ilgili halktan gelenşikayetleri inceleyen ve çözüm yolları arayan bir kurumdur. İşlevi, idareninkarşısında kişiyi yalnız bırakmamak, haklarını savunmak ve bu konudakibaşvurmaları ve kınamaları izlemek olmuştur. Ombudsman soruşturma açmak, tenkitetmek, idarenin aksayan yönlerini kamuoyuna duyurmak gibi yetkilerle donatılmıştır.Ombudsman kurumu vatandaşla yönetim arasına girerek, daha doğrusuvatandaşın hakkını daha çabuk ve etkili arayabilmesine yardımcı olabilecek birkurum olduğundan, vatandaş ile yönetim arasında uyum sağlayacaktır. Ombudsmanicrai kararlar alamaz fakat halkın yakınmalarını alır, araştırır; bulgularını yakınankişilere ve araştırılan örgütlere bildirir. Halk açısından ombudsman geçerli biraraçtır. Bürokrasiler açısından ise yapılan işlemler üzerinde, işlemlerin yapılmasısırasında saptanmamış yanlışlıkların sonunda yakalanması ve düzeltilmesini sağlayanbir yanlışlıktan arınma sistemidir.Ombudsman idareye karşı oluşturulmuş bir kurum değildir. Amaç idareninhaksız eylem ve işlemlerinden doğan mağduriyetleri gidermek ve idare üzerinde ekbir destekleyici denetim sağlamaktır. Ayrıca bu sayede yönetim eylem ve işlemlerinikısa dönemde göz önünden geçirilebilecek, hatalarını daha kısa sürede görebilecektir.Ombudsman kurumu tüm dünyanın ilgisini çekmesine ve bir çok ülkedeuygulanmakta veya uygulanması yolunda çalışmalar yapılmasına rağmen Türk halkıiçin hala bilinmeyen, üzerinde fazla kafa yorulmamış yabancı bir kurumdur.Türkiye'de idari yargının yanı sıra Meclis, Cumhurbaşkanı ve devlet idaresininkendi içinde yürüttüğü denetim sistemleri mevcuttur. Başbakan da teftiş kurullarıyardımı ile tüm kamu kurumlarını teftiş edebilir. Ombudsman idarenindenetlenmesinde, bu sistemlerden daha verimli olabilir. Zaten sorun, ombudsmandışındaki denetim mekanizmalarını gözden çıkarmak değildir. Ombudsmanın129avantajları diğer denetim sistemlerine göre daha hızlı olması, bürokrasininhantallığına takılmaması, ucuz olması, halkla daha çok el ele olmasıdır.Ülkemizde zaman zaman gündeme gelen ombudsman kurumuna yöneliktasarılar bugüne değin yasalaşma imkanı bulamamış ve uygulamayageçirilememiştir. Ancak, bugünlerde ombudsman kurumu ?Kamu DenetçiliğiKurumu Kanunu Tasarısı? ile tekrar gündeme getirilmiştir.130

Abstract:
SUMMARYThe first Ombudsman in charge originated in Sweden at the very early ages of18th century. Later it has increasingly spread all over the world and this was becauseof the desires and endeavours of the governments to enhance the human rights inparalel to the social development, to supervise the public bureaucracy, to meetindivudual complaints of people about maladministaration and finally to divert thepublic attention on the administrative sicknesses of the public organizations.The ombudsman is concerned with the public complaints arising from thefunctioning of the administration and seeks solutions to reconcile the interests. Therole of the ombudsman is to protect the people against the administration in case ofviolation of rights and abuse of powers, to advocate their rights and to accept andprocess the requests of the citizens . An ombudsman usually has the competencies ofinterrogation, accusation and revelation of the maladministration to the public.The ombudsman is a third party between the administration and the citizen toprovide the best accord by means of supporting the citizen to claim their rights in amore effective and quick manner. The ombudsman can not reach to executivedecisions but can hear the complaints of citizens, investigate the case, and can informthe owner of the complaint and the organizations concerned. For the citizens,theombudsman is an effective way of pursuance for rights. Fort he bureaucracy, theombudsman is a system to correct the mistakes of the past.The ombudman is not an entity created against the administration. The purposeof its creation is to get rid of mistreatments of the citizens by the administration andto support the administrative jurisdiction as an additional supervision on theadministration. By such a support, the administration can also recognize its mistakesin a very short time period.Althhough the ombudsman is in practice in many of the countries all over theworld and it is stil popular, it is still unknown in Turkey and so a foreign entity to theTurkish administration system.There are several ways of supervision systems in Turkey such as the parliamentsupervision, the Governmental Supervision Board ( works with the President of theRepublic) and other departmental units in addition to the administrative jurisdiction.The Prime Minister can also supervise all of the public entities via Prime Ministry131Supervision Board. The ombudsman can be more efficient than all of thesemechanisms. Yet, the problem is not to leave other mechanisms out but to introducea new way of supervision to the system. The advantages of the ombudsman systemcan be summarized as its quickness compared to other supervision mechanisms, itscheapness and its more citizen friendly functioning manner.The ombudsman could not be applied in Turkish administrative system yet, butthe legal works are still ongoing. Recently, the Draft Law on the Public Ombudsmanis now on the agenda of the Turkish government.132