COVİD-19 enfeksiyonu geçiren kronik hemodiyaliz hastalarında erken dönem damar yolu problemleri ve rezidüel renal fonksiyonların değerlendirilmesi
The problems of vascular accesses at early stage and the effects of those on the residual renal functions of chronic hemodialysis patients with COVİD-19 infection
Yazar: ONUR ARAT
Danışman: DOÇ. DR. EGEMEN CEBECİ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Nefroloji = Nephrology
Dizin: Böbrek fonksiyon testleri = Kidney function tests ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; COVID 19 = COVID 19 ; Emboli ve tromboz = Embolism and thrombosis ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Korona virüsler = Coronaviridae ; Renal diyaliz = Renal dialysis ; Tromboembolizm = Thromboembolism

Özet:
Amaç: Covid-19 enfeksiyonu sırasında veya hastalık sonrasında görülebilen tromboembolik komplikasyonlar hasta mortalite ve morbiditesini arttırmaktadır. Covid-19 enfeksiyonu geçiren kronik hemodiyaliz hastalarında erken dönem damar yolu problemlerini ve hastaların rezidüel renal fonksiyonlarına etkilerini araştırmayı amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Tek merkezli, retrospektif, gözlemsel çalışmamıza Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesinde 23.03.2020-31.08.2020 tarihleri arasında yatarak veya ayaktan hemodiyaliz ünitemizde hemodiyaliz tedavisi almış 83 hasta taranıp 30 hasta dahil edildi. Hastaların enfeksiyon sırasında ve enfeksiyondan itibaren ilk 3 aydaki diyaliz dosyalarına ve hastalara ulaşılıp hastanın damar yolu problemleri ve rezidüel renal fonksiyonlarındaki değişiklikler kaydedildi. Covid-19 öncesinde, enfeksiyon sürecinde ve Covid-19 sonrası birinci ve üçüncü aylarda yapılan tetkikleri kaydedildi.
Bulgular: Ortalama yaşı 59,0 ± 16,3 yıl olan 30 hastanın %63,3'ü kadındı. En sık primer böbrek hastalığı diyabetik böbrek hastalığı (%36,7) iken hastalar ortanca 3,0 (1,0-6,0) yıldır hemodiyalize girmekteydi ve %90'ı haftada 3 gün hemodiyaliz almakta, %30'u tünelli kateter ile %70'i AV fistül ile hemodiyalize girmekteydi. Hastaların %66,7'sinin rezidüel renal fonksiyonları mevcutken ortanca rezidüel idrarları 300 (100-500) ml/gündü. Covid-19 sırasında tünelli kateteri olan bir hastada kateter disfonksiyonu nedeniyle damar yolu problemi gelişmişken Covid-19 sonrası üç aylık süreçte hastaların dördünde (%13,3) daha damar yolu problemleri gelişmişti. İki hastanın rezidüel idrarları Covid-19 sonrasındaki üç aylık süreçte kaybolmuştu. Üç ay sonunda ortanca idrar miktarları 300 (100-500) ml/gün idi. Covid-19 enfeksiyonundan önceki ay yapılan ve birinci, üçüncü ay tetkikleri ile karşılaştırıldığında Kt/V değerleri ve fosfor değerlerinde anlamlı değişiklik olmazken, hemoglobin değeri Covid-19 öncesi ile karşılaştırıldığında Covid-19 sonrası birinci ayda anlamlı düşerken (p=0,002), Covid-19 sonrası birinci aydan üçüncü aya anlamlı olarak yükselmekteydi (p<0,001)(sırasıyla 10,5 ±1,5, 9,3 ±1,5, 10,7 ±1,9).
Sonuç: Covid-19 enfeksiyonu geçiren her altı kronik hemodiyaliz hastasından biri bu süreçte veya sonrasındaki erken dönemde damar yolu problemi yaşamakta olup bu hastalarda damar yollarını korumaya yönelik tedavi stratejileri açısından çalışmalara ihtiyaç vardır ve hastaların rezidüel idrarlarında bu süreçte dikkate değer azalma olmamaktadır.
Anahtar Kelimeler: Covid-19, damar yolu, hemodiyaliz, rezidüel renal fonksiyon, tromboemboli

Abstract:
Aim:The thromboembolic complications that could be seen during or after the Covid-19 infection increase the mortality and morbidity of infected patients. We aimed to see the problems of vascular accesses at early stage and the effects of those on the residual renal functions of chronic hemodialysis patients with Covid-19 infection.
Materials (Patients) and Methods: 83 patients who received hemodialysis treatment in our hemodialysis unit as inpatient or outpatient between 23.03.2020-31.08.2020 in Haseki Training and Research Hospital were screened and 30 of those were included in our single-center, retrospective, observational study. The dialysis files of the patients that were being kept during the infection and in the first 3 months after the infection were collected and the problems of vascular accesses and alterations in the patients' residual renal functions were recorded. The examinations which were performed before Covid-19, during the infection process and in the first and third months were recorded.
Results: 63,3% of 30 patients with the mean age of 59,0 ± 16,3 years were women. While the most common primary renal disease was diabetic renal disease (36.7%), the patients had been on hemodialysis for a median of 3.0 (1.0-6.0) years, and 90% of them were receiving hemodialysis 3 days a week; 30% of them were undergoing hemodialysis with tunneled hemodialysis catheter and 70% of them with AV fistula. While 66,7% of the patient had residual renal functions, their mean residual urine volume was 300 (100-500) ml/day. While a vascular access problem developed due to catheter dysfunction in a patient with covid-19 infection who had tunneled catheter, in the first 3 months interval after covid-19 infection 4 of them (13,3%) had vascular access problem as well. The residual urine of two patients had disappeared within three months interval after Covid-19 infection.  At the end of three months, their median urine volume was 300 (100-500) ml/day. While there was no significant change in Kt/V and phosphorus values ​​which were examined in the month before Covid-19 infection when compared with the first and third month results, hemoglobin value decreased significantly in the first month after Covid-19 infection when compared with pre-Covid-19 results (p=0.002). In addition it increased significantly from the first month to the third month after covid-19 infection (p<0.001) (10.5 ±1.5, 9.3 ±1.5, 10.7 ±1.9, respectively).

Conclusion:One out of every six chronic hemodialysis patients with Covid-19 infection experiences vascular access problems in this infection period or in the early stage after the infection, therefore studies are needed in terms of treatment strategies to protect vascular access in these patients and in this process there is no significant decrease in the residual urine volume of the patients.

Key words:  Covid-19, vascular access, hemodialysis, residual renal function, thromboembolism