Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenlere yönelik tekdilli sözlük oluşturmada ölçütler
Criteria for designing monolingual dictionaries for learners of Turkish as a foreign language
Yazar: HAKAN GÜR
Danışman: PROF. DR. İCLAL ERGENÇ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçenin Eğitimi ve Öğretimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1999
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dil öğrenimi = Study of languages ; Kitaplar = Books ; Sözlük = Dictionary ; Sözlükbilim = Lexicology ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Yabancı dil öğrenimi = Foreign language learning

Özet:
Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi alanında, Türkçenin yabancı dil olarak öğrenilmesine olan gereksinimin gün geçtikçe artmasına bağlı olarak, ders malzemelerinin nicelik ve niteliğinde belirgin bir artış olduğu görülmektedir. Ancak, bu artış daha çok ders kitaplarının, bu kitaplarla birlikte kullanılacak alıştırma kitaplarının ve işitsel malzemenin oluşturulmasında gözlenmekte, yabancı dil öğreniminin çeşitli aşamalarında olan öğrencilerin gereksinimlerine yönelik sözcük bilgisini artırmaya yönelik malzemelerin ve sözlüklerin oluşturulmasının ise henüz gerçekleşmediği görülmektedir. Türkçenin yabancı dil olarak öğretilmesi alanında mevcut olan bu eksiklikten yola çıkılarak hazırlanan bu çalışmada, Türkçeyi Türkiye'de ya da yabancı bir ülkede, sınıf ortamında ya da kendi başına yabancı dil olarak öğrenmekte olan ve temel düzeyi tamamlamış bulunan öğrencilere yönelik tekdilli - Türkçe-Türkçe - bir sözlüğü oluşturmak için gözönünde bulundurulabilecek ölçütlerin belirlenmesi amaçlanmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde konu ile bağlantılı terimler ele alınmakta ve hedeflenen sözlük ile ilgili mevcut durum belirlenmektedir. Bunu izleyen bölümlerde, sözlüğün temel birimlerinden yan birimlerine göre bir sıralama izlenerek, Türkçeyi temel düzeyde öğrenmiş kişilerin dil gereksinimlerini gözönünde bulundurmak yolu ile, sözlüğün maddelerinin içermesi düşünülen unsurlar saptanmakta ve sözcük tanımım yapmak için gereken ölçütler belirlenmektedir. Bu aşamada, bu türden bir sözlükte tanımın oluşturulması sırasında kullanılması önerilen ve Türkçe sözlük oluşturmada daha önce kullanılmamış olan sözcük tanım listesi kavramı ayrıntılı olarak ele alınmakta ve bu türden bir listenin oluşturulması örneklenmektedir. Çalışmanın bunu izleyen aşamalarında, sözlükte bulunabilecek ve Türkçe temel düzeyi tamamlamış öğrencilerin yararlanabilecekleri ek malzemeler ele alınmakta, bu malzemelerin ölçütleri belirlenmektedir. Çalışma, sözlüğün oluşturulması için gereken ortamın hazırlanmasına ilişkin notların ardından, benzer sözlük ve sözcük öğretme malzemelerinin hazırlanabilmesi için öneriler getirmektedir. Hakan Gür Ankara, 1999 312

Abstract:
In the field of the teaching of Turkish as a foreign language, together with the growing demand for learning Turkish as a foreign language, it is observed that there is a significant improvement in both the quality and quantity of lesson materials. Yet, this improvement is peculiar mainly to the development of textbooks and exercise books and listening material to accompany these textbooks, and it is observed that dictionaries and material for vocabulary building needs for students at different stages of language teaching have not yet been formed. In the present study, taking into consideration the fact that these is such a gap in the teaching of Turkish as a foreign language, it is our aim to determine criteria for writing a monolingual - Turkish-Turkish dictionary for those who learn Turkish as a foreign language either in Turkey or abroad, in a class environment or during self- study, and who have completed elementary level. In the first section of the study, term related with the topic are treated and the present situation concerning the targeted dictionary is analyzed. In successive sections, following the order of going from elementary units of the dictionary to secondary units and keeping in mind the language learning needs of those who have learnt Turkish at elementary level, those elements that the dictionary item is expected to include are decided and essential criteria for writing definitions are determined. At this stage, the concept of defining vocabulary list, which is suggested for use in writing definitions and which has never been used in Turkish lexicology, is studied in great detail and the formation of such a list is sampled. In other sections of the present study, supplementary material which will be useful for students completing elementary level in Turkish are studied and criteria for their formation are determined. The study concludes with notes for building essential environment for the writing of a dictionary as such and brings about various suggestions for designing similar dictionaries and vocabulary teaching material. Hakan Gür Ankara, 1999 313