Kentsel dönüşüm atıklarının yönetimi: Esenler belediyesi örneği
Management of urban transformation wastes: Esenler municipality example
Yazar: GÜLTEKİN GÜLLÜ
Danışman: PROF. DR. ADEM ESEN
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Kentsel Dönüşüm Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Atık yönetimi hizmetleri belediyelerin asıl ve önemli görevlerinden birisidir. İnşaat ve yıkıntı atıkları, kentsel dönüşüm sürecinde daha çok yapıların yıkımı sonucunda oluşur. Bu atıklar iyi yönetilmediğinde bir tarafta kaynaklar çok büyük oranda israf edilirken, bir taraftan da çevre olumsuz yönde etkilemektedir. Bu tezin amacı çevrenin daha iyi korunması ve kaynakların israf edilmemesi için kentsel dönüşüm atıklarının daha iyi yönetilmesi; atık hiyerarşisine göre, seçici yıkım yapılarak bu atıkların kaynağında ayrıştırılması ve sıfır atık döngüsü içerisinde bu atıkların geri kazanılarak yeniden kullanılmasını sağlamak için bir yönetim modeli sunmaktır.
Çalışma alanı olarak, kentsel dönüşümün iyi sürdürüldüğü Esenler ilçesi belirlenmiştir. Esenler ilçesinde geçmiş yıllarda ne kadar kentsel dönüşüm yapıldığı, kentsel dönüşüm çalışmalarında nerelerde ne kadar kentsel dönüşüm atığı ortaya çıktığı tespit edilmiş ve hesaplanmıştır. Ayrıca gelecekte kentsel dönüşüm yapılacak bina stoku tespit edilerek, gelecek yıllarda ne kadar kentsel dönüşüm atığı oluşacağı ve kaç yıl devam edeceği üç ayrı senaryo ile ortaya konulmuştur. Bunların yanında inşaat ve yıkıntı atıkları karekterizasyonuna bağlı olarak atıklar bileşenlerine göre tasnif edilmiş ve yıllara göre bu atıklardan ne kadar oluştuğu hesaplanmıştır. Yine Esenler ilçesinde oluşan diğer atıklar ile inşaat ve yıkıntı atıklarının kıyaslaması yapılmış,  evsel atıklara ne kadar inşaat ve yıkıntı atığı karıştırıldığına bakılmış ve stratejik olarak Esenler Belediyesi'nin atık yönetiminde nasıl davranması gerektiği ortaya konulmuştur. Esenler ilçesinden elde edilen bulgulara ve verilere bağlı olarak İstanbul'un diğer ilçe belediyeleri ve İstanbul ile ilgili hesaplamalar ve değerlendirmeler yapılmış, senaryolar ortaya konulmuştur.
Büyükşehir belediyeleri ve ilçe belediyeleri için; iş süreçleri ve seçici yıkım süreçlerini kapsayan, yasal durumları, yönetsel süreçleri ve teknik altyapıyı kapsayacak şekilde bir yönetim modeli oluşturulmuştur. Bütün bunlara bağlı olarak kentsel dönüşüm çalışmaları ve kentsel dönüşüm atıklarının yönetimiyle ilgili Bakanlığa, Esenler Belediyesi'ne, İstanbul Büyükşehir Belediyesine ve diğer belediyeleri kapsayan önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Waste management services are one of the fundamental and significant duties of the municipalities. Waste management services are one of the main and important tasks of municipalities. Construction and debris wastes are mostly caused by the destruction of buildings during the urban transformation process. When these wastes are not managed well, resources are wasted to a large extent on one hand, and on the other hand they affect the environment negatively. The aim of this dissertation is to put forward a management model to better manage wastes stemming from urban transformation in order to better protect the environment so that resources are not wasted; to separate these wastes at the source by selective demolition according to the waste hierarchy and the zero waste cycle.
Esenler district, where urban transformation is well carried out, has been determined as the study area. It has been determined and calculated how much urban transformation has been done in Esenler district in the past years and how much urban transformation waste has occurred in works of urban transformation. Moreover, by determining the stock of buildings for urban transformation in the future, three separate scenarios have been set out for how much urban transformation waste will be generated and how many years it will continue. The other wastes composed in Esenler district as well have been compared with wastes of construction and debris, it is examined how much construction and debris waste has been amalgamate with domestic wastes and it has been revealed how Esenler Municipality should act in waste management strategically. Based on the findings and data obtained from Esenler district, calculations and evaluations about other district municipalities of Istanbul and about Istanbul have been made and scenarios have been put forward.
A management model has been established for metropolitan municipalities and district municipalities, covering business processes and selective demolition processes, explaining legal situations and administrative processes. Accordingly, suggestions have been made to the central government, Esenler Municipality, Istanbul Metropolitan Municipality and other municipalities urban transformation studies and management of urban recycling wastes.