Eşikte vatandaşlık: Türkiye'deki Suriyeli mültecilerin vatandaşlık deneyimi ve kimlik inşası
Citizenship on the threshold: Citizenship experience and identity formation of Syrian refugees in Turkey
Yazar: MEHMET İHSAN ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. AYŞEGÜL KOMSUOĞLU ÇITIPITIOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Sosyoloji = Sociology ; Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Tez çalışması 2011 Suriye iç savaşı ve akabinde Türkiye'ye göç eden ve Türk vatandaşlığına kabul edilen Suriyelilerin vatandaşlık deneyim-algısını, kimlik ve aidiyet inşasını anlamayı hedeflemiştir. Çalışmanın temel sorusu, Türk vatandaşlığına geçen Suriyelilerin vatandaşlığı nasıl tanımladığı ve kavramsallaştırdığına; vatandaşlığın Suriyelilerin katılımını, vatandaşlık algısını, kimlik ve aidiyetini nasıl etkilediğine ilişkisel olarak odaklanmaktadır. Çalışma konu ile ilgili literatürü eleştirel bir biçimde değerlendirmekte ve nitel yöntemden yararlanarak İstanbul, Gaziantep, Şanlıurfa ve Mardin illerinde Suriyeli mültecilerle gerçekleştiren derinlemesine mülakatlardan elde edilen verileri tartışmaktadır. Elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiş; bulgular (1) vatandaşlığa kabul süreci, (2) vatandaşlık deneyimi ve (3) vatandaşlık algısı-kimlik inşasını konu edinen üç temel temada ele alınmıştır.
Tartışılan üç tema birbiriyle sıkı bir ilişkiye sahiptir. Öncelikle coğrafi ve kültürel yakınlığın yasal bir statüyle desteklendiğinde kimlik oluşturma sürecinde güçlü bir zemin sağladığı anlaşılmıştır. Suriyelilerin istisnai vatandaşlık yoluyla vatandaşlığa kabulü ve bu kabul politikasının belirsizliğinin vatandaşlık algı ve deneyimini etkilediği görülmüştür. Ev sahibi toplumla karşılaşmalarda, siyasal ve kamusal söylemlerde sosyal ve sembolik sınır algısının keskinleşmesinin vatandaşlığın hem anlamını hem de aidiyet inşasını olumsuz etkilediği tespit edilmiştir. Vatandaşlığın istisnai boyutu, siyasi söylemlerden hareketle vatandaşlığın iptal edileceğine dair algı ve ev sahibi toplum tarafından reddedilme deneyim ve algısı vatandaşlığın daimî statüsüne gölge düşürerek eşikte olma hali yaratmıştır. Eşikte vatandaşlık, mülteci vatandaşlığının temel anlamlarından biri olan vatandaşlığın güvenlik ve istikrar boyutunu olumsuz etkilemektedir. Bu tez, mültecilerin vatandaşlığı güvenlik ve hareketliliğe erişmek için araçsallaştırdığı yönündeki literatürü Türkiye'deki Suriyeliler örneği üzerinden destekleyerek "eşikte vatandaşlık" kavramını ileri sürmekte ve ilgili literatüre katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.

Abstract:
The thesis aims to comprehend the citizenship experience-perception, identity, and formation of belonging of naturalized Syrian refugees who fled to Turkey in the aftermath of the 2011 Syrian civil war. The central questions of the thesis focus on how naturalized Syrians define and conceptualize citizenship; and how citizenship affects the participation, citizenship perception, identity, and belonging of Syrians interrelatedly. The study critically evaluates the literature and discusses the data gathered from in-depth interviews with Syrian refugees in Istanbul, Gaziantep, Şanlıurfa, and Mardin using qualitative methods. The outputs were analyzed with the thematic analysis method, and the findings were discussed in three main themes, namely (1) the naturalization process, (2) citizenship experience, and (3) citizenship perception and identity formation.
Three themes are closely associated with each other. First of all, it was observed that when geographical and cultural proximity are consolidated with legal status, it provides a strong foundation in the identity formation process. It was also discovered that naturalization through exceptional citizenship and the uncertainty of naturalization policy affect citizenship perception and experience. It was found that deepening perception of social and symbolic boundaries during contact with the host society and in political and public discourses negatively affects both the meaning of citizenship and the formation of belonging. The exceptionality of obtaining citizenship, the political discourse which feeds the perception that citizenship will be revoked, and the experience and perception of rejection by the host society eclipse the permanency of citizenship and create a state of being on the threshold. Citizenship on the threshold erodes the security and stability dimension of citizenship, constituting the essence of refugee citizenship. This thesis contributes to the literature by amplifying the earlier studies, which argued that refugees instrumentalize citizenship to guarantee security and mobility, in the Turkish context, and by coining the term "citizenship on the threshold."