Azerbaycan Ortaokul Matematik Ders Kitapları Kesir Görevlerinin Bilişsel İstem Düzeyi ve Temsil Biçimleri Açısından İncelenmesi
Tez Adının Tercümesi	An Analysıs Of Fractıon Tasks In Azerbaıjan Secondary School Mathematıcs Textbooks In Terms Of Cognıtıve Demand Levels and Representatıon Types
Yazar: ALİABBAS NASİROV
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ OSMAN BAGDAT
Anadolu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Matematik Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Matematik = Mathematics

Özet:
Bu araştırmanın amacı Azerbaycan ortaokul matematik ders kitaplarındaki kesir görevlerinin (kesir, ondalık gösterim, yüzde ve oran) bilişsel istem düzeylerini ve temsil biçimlerini belirlemektir. Araştırmanın amacı doğrultusunda veriler doküman incelemesi yöntemi ile toplanmıştır. İncelenen görevler konu anlatımı, örnek, alıştırma ve değerlendirme olmak üzere dört grup altında ele alınmıştır. Görevlerin bilişsel istem düzeyleri ezberleme, ilişkilendirmeye dayalı olmayan, ilişkilendirmeye dayalı ve matematik yapma; görevlerin temsil biçimleri ise sözel, cebirsel, model, tablo, grafik, gerçek yaşam durumu şeklinde kategorize edilmiştir. Görevlerin bilişsel istem düzeyleri ile ilgili elde edilen bulgulara göre Azerbaycan matematik ders kitaplarındaki düşük ve yüksek düzey görevlerin neredeyse aynı oranda olduğu söylenilebilir. Sınıflar bazında baktığımızda tüm sınıf seviyeleri için düşük ve yüksek düzey bilişsel istem gerektiren görevlerin oransal olarak birbirine yakın olduğu, üst sınıflara doğru görevlerin bilişsel istem düzeylerinde bir düşüş olduğu görülmüştür. Görevlerin temsil biçimleri ile ilgili en temel bulgular ders kitaplarında farklı temsil kullanımına az yer verildiğini göstermektedir. Sözel, cebirsel ve model temsiline ağırlıklı olarak yer verildiği; tablo, grafik ve gerçek yaşam temsillerine daha düşük düzeyde yer verildiği görülmüştür. Bulgulara göre 5. sınıf kitabı çeşitli temsil kullanımına göre en zengin ders kitabı sayılabilir. Bu araştırmanın temel sonuçlarına dayanarak üst sınıflarda da çeşitli temsillerin yer aldığı daha yüksek düzey problemlerin geliştirilmesi ve ders kitaplarına entegre edilmesi önerilmektedir. 
Anahtar Sözcükler: Azerbaycan ders kitapları, Matematiksel görevler, Bilişsel istem düzeyi, Matematiksel temsil.

Abstract:
The purpose of this study is to determine the cognitive demand levels and representation types of fraction tasks (fraction, decimal notation, percentage and ratio) in Azerbaijani secondary school mathematics textbooks. The data were collected through document analysis method. The tasks were classified into four groups: explantion, example, exercise and evaluation. The cognitive demand levels of the tasks were categorised as memorising, procedures without connections, procedures with connections and doing mathematics, on the other hand the representation forms of the tasks were categorised as verbal, algebraic, model, table, graph, real life situation. The findings indicated that low and high level tasks in Azerbaijani mathematics textbooks are almost at the same rate. On the basis of grades, the the tasks requiring low and high level cognitive demand were proportionally close to each other for all grade levels, and there was a decrease in the cognitive demand levels of the tasks towards the upper grades.