Türkiye'de vergi uygulamaları ve vergi ahlakı ilişkisi: Trabzon, Giresun ve Gümüşhane illeri örneği
The relationship between tax applications and tax morality in Turkey: the cases of Trabzon, Giresun and Gümüşhane cities
Yazar: MUHAMMET ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. SELİM ADEM HATIRLI
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Ekonomi = Economics ; Maliye = Finance
Dizin: Ahlak = Morality ; Giresun = Giresun ; Gümüşhane = Gümüşhane ; Kaçakçılık = Smuggling ; Trabzon = Trabzon ; Türk vergi sistemi = Turkish tax system ; Vergi ahlakı = Tax ethics ; Vergi bilinci = Tax awareness ; Vergi kaçakçılığı = Tax evasion ; Vergi sistemi = Tax system ; Vergiler = Taxes

Özet:
Bu çalışmada devletin en önemli gelir kaynaklarından olan vergi konusu incelenmiştir. Çalışmanın amacı Türkiye'deki vergi uygulama ve politikalarının etkinliği konusunu, mükellef davranışları temelinde incelemek ve böylece vergi mükelleflerinin vergi ahlakı düzeyini etkileyen faktörleri tespit etmektir. Çalışmada Trabzon, Giresun ve Gümüşhane Defterdarlıklarına bağlı olan ve ticari kazanç veya serbest meslek kazancı elde eden vergi mükelleflerine yönelik olarak anket uygulanmış ve elde edilen veriler Logit Modeli kullanılarak analiz edilmiştir.Araştırmadan elde edilen bulgulara göre Trabzon, Giresun ve Gümüşhane illerinin vergi ahlakı değeri 5 puan üzerinden ortalama 3,774 puan olmuştur. Fakat vergi ahlakının belirleyicilerinden olan içsel motivasyonun değeri yine 5 puan üzerinden ortalama 2,848 puan düzeyinde kalırken, vergi yapısı algısı ve kamu yönetimi algısına ilişkin değerler de sırasıyla 2,595 ve 2,380 puan olarak gerçekleşmiştir. Burada Logit Modelde kullanılan değişkenlerden; vergi denetimleri, kamuya güven algısı, beyanname doldurma deneyimi, vergi adaleti algısı ve demokrasi algısı değişkenleri ile vergi ahlakı arasında aynı yönlü(pozitif) bir ilişki tespit edilmiştir. Buna karşın vergi cezaları, vergi oranının yüksek olduğuna yönelik algı, vergi mevzuatının karmaşıklığı algısı, vergilerin israf edildiği algısı ve eğitim düzeyiyle vergi ahlakı arasında ise ters yönlü(negatif) bir ilişki bulunmuştur.Anahtar Kelimeler: Vergi Ahlakı, Vergi Uyumu, Vergi Bilinci, Vergi Kaçakçılığı, Logit Analizi.

Abstract:
In this study, taxation subject which is one of the most important sources of income of the government has been analyzed. The aim of the study is to analysis the efficiency of taxation appliance and policies which are based on tax payer behavior. Thus, the factors which affect the tax morale level of the taxpayers, can be easily identified. In the study, the questionnaire has been applied to taxpayers, get business income or self-employment income, connected to Trabzon, Giresun or Gümüşhane Revenue Departments. The collected data has been analyzed by using Logit Model.According to the diagnosis from the study, the tax morale values of cities has got average 3,774 points out of 5 points. However, one of the determinants of tax morality ?intrinsic motivation- has got 2,848 points out of 5 points and the values of perception on tax system and public administration have got 2,595 and 2,380 points respectively. Hence we can see a positive relation between the variables used in Logit Model such as tax audit, public assurance, experience of filling statement, equity of taxation, democracy perception and tax ethics variables. In spite of this, there has been a negative relation between tax morale and its determinants: perception of high tax rate, complexity of tax legislation, wasting of taxes, the level of education and tax punishment.Key Words: Tax Morale, Tax Compliance, Tax Awareness, Tax Evasion, Logit Analysis.