Türk tarihinde stratejik bir merkez olarak demirkapılar (X. yüzyıl sonuna kadar)
Demirkapilar as a strategic center in Turkish history (Until the end of the xth century)
Yazar: ÖMER ÜNSAL KESGİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEMA ORSOY
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Türk tarihi = Turkish history

Özet:
Türkler, tarihin başlangıcından itibaren var olan ve çok geniş coğrafyalara yayılmış bir ulustur. Türk siyasi tarihinin başlangıcı olarak kabul edilen Asya Hun İmparatorluğundan itibaren kurdukları her siyasi otorite çevresine kısa sürede yayılarak hâkimiyet kurmuştur. Bu sebeple tarihin tozlu sayfalarında birçok Türk devletinin adı yer almaktadır.  
	Türkler, Asya Hun imparatorluğunun dağılmasıyla birlikte batıya doğru göç hareketine girişmişlerdir. Bu göç hareketleri sonucunda bozkır boyunca yeni bölgelere yerleşmiş ve yeni uluslarla ilişkiler kurulmuştur. Batıya göçen Göktürk, Akhun gibi Türk kavimleri İran'da kurulmuş olan Sasani İmparatorluğuyla siyasi ve ekonomik ilişkiler kurmuştur. Bu ilişkilerin durumu iki devlet arasındaki çatışmaları durdurmuş veya arttırmıştır. Şüphesiz konar-göçer kavimlerin askeri gücü altında dünya tarihinde ezilmemiş bir devlet yoktur. Buradan hareketle Sasaniler, konar-göçer kavimlerin ani saldırılarından korunmak için çeşitli savunma tedbirleri almıştır. Tarihin başlangıcından itibaren yerleşik kavimlerin konar-göçer saldırılarından korunmak için çevrelerini duvarlarla kapatması en sık rastlanılan tedbir olmuştur. Bu sebeple Sasaniler konar-göçer saldırılarından korunmak için coğrafi engelleri de kullanarak surlar inşa etmişlerdir. Bu surlardan bazıları Türkler tarafından Demirkapı olarak adlandırılan Hazar ve Semerkant Demirkapılarıdır. Bu yapılar sadece Sasanileri saldırılardan korumakla kalmamış, ardından bölgeye hâkim olan devletlerinde korunmak amaçlı desteklediği yapılar haline gelmiştir.  Bozkır topraklarının sınırlarına kurulan bu surlar, Türklerin yerleşik topraklara giriş kapısı konumundadır. Türk devletleri bu yapıları aşmak için büyük mücadeleler vermişlerdir. Bu ise bölgede sürekli bir çatışma ortamının oluşmasına sebep olmuştur. Bu tezimizde hem Demirkapıların kurulmasını hem de Türk tarihi içerisinde bu yapıların şekillendirdiği olayları araştırmaya gayret edeceğiz.

Abstract:
Turks are a nation that has existed since the beginning of history and spread over very wide geographies. Since the Asian Hun Empire, which is accepted as the beginning of Turkish political history, every political authority they established has spread around them in a short time and established dominance. For this reason, the names of many Turkish states appear in the dusty pages of history.  
	With the dissolution of the Asian Hun Empire, the Turks embarked on a westward migration movement. As a result of these migration movements, they settled in new regions along the steppe and established relations with new nations. Turkish tribes such as Gokturks, Akhuns, who migrated to the west, established political and economic relations with the Sassanid Empire established in Iran. The state of these relations stopped or increased the conflicts between the two states. Undoubtedly, there is no state in the history of the world that hasn't been crushed under the military power of nomadic tribes. From this point of view, the Sassanids took various defence measures to protect themselves from the sudden attacks of nomadic tribes. Since the beginning of history, the most common measure has been for settled tribes to enclose their surroundings with walls to protect themselves from nomadic attacks. For this reason, the Sassanids built fortifications using geographical obstacles to protect themselves from nomadic attacks. Some of these fortifications were the Khazar and Samarkand Iron Gates, called Demirkapi by the Turks. These structures not only protected the Sassanids from attacks, but also became the structures supported by the states that dominated the region for protection.  These walls built on the borders of the steppe lands are the entrance gate of the Turks to the settled lands. Turkish states fought great struggles to overcome these structures. This caused a constant conflict environment in the region. In this thesis, we will endeavour to investigate both the establishment of Demirkapi and the events shaped by these structures in Turkish history.