Osmanlı döneminde bankacılığın gelişimi ve regülasyon
The development and regülation of banking in the Ottoman era
Yazar: EROL ORTABAĞ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ŞEVKET KAMİL AKAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Bankacılık = Banking ; Ekonomi = Economics ; Hukuk = Law
Dizin: Bankacılık = Banking ; Bankacılık sektörü = Banking sector ; Ekonomi tarihi = Economic history ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Regülasyon = Regulation

Özet:
Bu tezin amacı Tanzimat dönemi başlangıcından Birinci Dünya Savaşı'na kadar geçen dönemde Osmanlı Devleti'nde modern bankacılık kurumlarının nasıl ortaya çıktıkları ve geliştikleri, bankacılık sektörünün devlet tarafından ne şekilde düzenlemeye tabi tutulduğu ve Osmanlı bankacılık sektörünün rakamsal boyutlarının büyüklüğünü ortaya koymaktır.

Bu kapsamda ilk olarak banka kurmaya yönelik girişimlerin, izin almasına karşın faaliyete geçemeyen ve faaliyet geçen tüm bankaların bir envanteri çıkarılarak bankacılık sektörünün tarihi gelişimi kronolojik bazda ortaya konulmuştur. İkinci olarak bankacılık sektörüne girişler, lisanslama, sermaye yeterliliği, faaliyet esasları, denetim, birleşme ve tasfiye süreçlerinin nasıl düzenlendiği araştırılmıştır. Üçüncü olarak, Osmanlı bankacılık sektörünün kantitatif analizine girişilerek sektörel büyüklük, bankaların kaynak ve kullanım yapıları, kârlılık durumları ve şube ağları analize tabi tutulmuştur.

Araştırma büyük oranda birincil kaynaklar olan arşiv belgeleri ve basın malzemesine dayanılarak hazırlanmış, tarihi gelişim süreçleri birincil kaynaklardan izlenmiş, düzenlemelere esas teşkil eden nizamnameler toplanmıştır. Bankacılık sektörünün kantitatif analizine yönelik mali tablolar ise dönemin gazetelerinden ve ikincil kaynaklarından derlenmiş ve konsolide bir veri seti oluşturulmuştur. Sonrasında bilanço analiz teknikleri kullanılarak bankacılık sektörünün ortalama değerleri ve bankalar bazında hesaplamalar yapılarak karşılaştırmalı değerlendirmeler yapılmıştır.
İzlenen yöntem, kullanılan kaynaklar ve elde edilen veriler sayesinde Osmanlı bankacılık sektörüne ilişkin literatürde dağınık bir şekilde bulunan ve bütünsellik arz etmeyen bilgiler düzenli hale getirilmiş, bankacılık sektörünün regülasyonu gibi bugüne kadar hiçbir çalışma bulunmayan bir konu açıklanmaya çalışılmış, Osmanlı bankacılık sektörünün kantitatif analizi ile de ilk kez sektörün tamamını kapsayacak bir değerlendirme yapılmış ve Osmanlı dönemi bankacılık sektörünün somut bir hale gelmesine gayret edilmiştir.

Abstract:
This dissertation aims to set forth the appearance and development of modern banking institutions, their regulation by the state and the size of the banking sector in the period between the Tanzimat Era and World War I. In this framework, firstly I examine the chronological development of the banking sector by taking stock of all attempts to establish a bank, banks for which licenses were issued but could not become operational and banks that became operational. Secondly, I study the principles of licensing, operation and capital adequacy, and the regulations on supervision, mergers and resolution. Thirdly, I analyze the Ottoman banking sector quantitatively by examining the size of the sector, asset and liability structures of the banks, their profitability and branch networks. This research employs primary sources of information such as archive documents and press materials. I follow the historical developments from primary sources and collected the statutory documents that cover the regulations. Financial tables of the sector were compiled from newspapers of the period and other secondary sources and a data set has been created for the quantitative analysis. Then I do a comparative analysis of the banking sector using balance sheet analysis techniques on a bank basis and on the sector as a whole. By using this method, I compiled the information in this area that did not exist in a holistic and assembled state before this study. Furthermore, I analyzed the regulatory structure of the sector, which has not been done in any other study before. In the quantitative analysis, the assessments in this study are based on all banks in the sector, which allows me to make concrete inferences on the sector.