Ankara İli merkezinde görev yapan aile hekimlerinin, bildirimi zorunlu bulaşıcı hastalıklar ve bildirim sistemi hakkındaki bilgi düzeyi ve davranışları
Family physicians', working in the central Ankara, knowledge level and behaviour about notifiable infectious diseases and surveillance
Yazar: YAĞMUR MURAT CEZAROĞLU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. AYŞE GÜLSEN CEYHUN PEKER
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Ankara = Ankara ; Bulaşıcı hastalık kontrolü = Communicable diseases control ; Bulaşıcı hastalıklar = Communicable diseases ; Doktorlar = Physicians ; Doktorlar-aile = Physicians-family ; Toplum sağlık merkezleri = Community health centers

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı; Ankara ili merkez ilçelerinde görev yapmakta olan aile hekimliği uzmanı ve pratisyen hekimlerin, bildirimi zorunlu bulaşıcı hastalıklar (BZBH) ve bildirim sistemi konusunda bilgi düzeylerini ve davranışlarını ortaya koymaktır. Bunun yanında tanımlayıcı özeliklerin, konu ile ilgili eğitim alma, BZBH ile karşılaşma, bildirimde aksaklık yaşama, bildirimde bulunma durumlarının sorulara verilen yanıtları nasıl etkilediğinin saptanması hedeflenmektedir.
Gereç ve Yöntem: Hekimlerin bilgi düzeyi oranı bilinmediğinden örneklem büyüklüğü hesabı için; Yenimahalle ilçesine bağlı Batıkent semti pilot bölge olarak seçilmiştir. Gönüllülük esasına dayalı, rastgele yöntemle belirlenen, Ankara ili merkezindeki Aile Sağlığı Merkezleri'nde çalışan 326 hekim ile yüz yüze görüşüldü. 4 tanesi genel bilgiler ile mevzuat bilgisini, 3 tanesi BZBH gruplarını, 3 tanesi grup A BZBH'yi, 2 tanesi grup B BZBH'yi, 3 tanesi grup C BZBH'yi, 2 tanesi grup D bildirimi zorunlu Enfeksiyon Etkenlerini ve 3 tanesi bildirim sistemi ile formlarını sorgulayan, toplamda 20 bilgi sorusu içeren, güncel mevzuata ve literatür taramasına göre hazırlanmış toplam 40 soruluk anket formu kullanıldı. Elde edilen verilerin istatistiksel değerlendirilmesinde SPSS 11,5 paket programı kullanıldı. Bilgi sorularının ve bildirim düzeyinin ayrı ayrı kişisel ve demografik bilgilerle karşılaştırılmasında Ki-kare testi kullanılmıştır. Doğru yanıtlardan elde edilen toplam puanların, demografik ve kişisel durumlarda farklılık gösterip göstermediğini değerlendirmek için Mann-Whitney U testi kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık değeri p < 0.05 kabul edildi. 
Bulgular: Hekimlerin yaş ortalaması 42,75±8,92, ortanca değeri 45,00 (26-58) olarak saptanmıştır. Cinsiyete göre değerlendirildiğinde ise hekimlerin %42,9'u erkek (n=140) ve % 57,1'si kadın (n=186)'dır. Katılımcıların %17,5'i (n=57) aile hekimliği uzmanı ve %82,5'i (n=269) pratisyen hekim olarak görev yaptığı ve meslekteki toplam sürelerine bakıldığında, ortanca değer 21,00 (3-36), aktif hizmet sürelerinde ise ortanca değer 20,00 (2-36) olarak bulunmuştur. Hekimlerin günlük çalışma sürelerine bakıldığında ortanca değer 8,00 (6-9) saat ve bakılan hasta sayısının ortanca değeri 50 (20-120) olduğu saptanmıştır. Toplam 20 adet bilgi sorusundaki toplam başarı puanı ortalaması 59,80 ±14,32, ortancası 60 (26-92) bulunmuştur. Aile hekimliği uzmanlarının toplam başarı puanına dair ortanca değer; 72,00 (48-92) iken pratisyen hekimlerin toplam başarı puanına dair ortanca değeri; 56,00 (26-90) olarak saptanmış, iki grup arasında, AHU lehine istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmuştur (p<0,001). Hekimlerin bildirim düzeyi, %12,1 olarak bulunmuştur.
Yaş grupları, günlük ortalama bakılan hasta sayısı, kendini yeterli görme durumu, BZBH ile karşılaşma durumu ve BZBH eğitimi alma isteği, bilgi düzeyi ile ilişkili bulunmuştur. Aile hekimliği uzmanı olan, bulaşıcı hastalıklar ile ilgilenen ve eğitimini alan hekimlerde bilgi düzeyi yüksek bulunmuştur. Diğer faktörlerin bilgi düzeyi ile ilişkisi bulunmamıştır. Ayrıca pratisyen hekimlerin, bulaşıcı hastalıklar ile ilgili mevzuatı incelemeyenlerin bildirim düzeyinin daha düşük ve günlük ortalama çalışma süresi az olan hekimlerin bildirim düzeyinin daha yüksek olduğu saptanmıştır. Diğer faktörlerin bildirim düzeyi ile ilişkisi saptanmamıştır. Hekimlerin bildirim yaparken aksaklık yaşama nedenleri ile BZBH bildiriminde bulunmama nedenleri birbiriyle uyumlu bulunmuştur.
Sonuç: Bulaşıcı hastalıkların; bireye, topluma ve insanlığa çok derin izler bırakabilecek olan potansiyeli, bu hastalık grubunu sürekli kontrol altında tutmamızı gerektirmektedir. Bu yüzden; BZBH ile mücadelede ilk savunma hattımız olan birinci basamak hekimlerine, gerek tıp fakültesi eğitimi boyunca gerekse asistanlık süresince veya meslek içi eğitimlerde BZBH ve bildirim sistemi ile ilgili kapsamlı bir eğitimin verilmesi hayati öneme sahiptir. Yapmış olduğumuz anket çalışması sonucunda; hekimlerin, BZBH ve bildirim sistemi konusunda yetersiz (orta düzeyde) bilgi sahibi olduğunu ve çok düşük düzeyde bildirimde bulunduğunu gördük. Durumun ciddiyeti açısından, daha fazla çalışma ile bilgi ve bildirim düzeyleri ortaya konmalı, bildirime engel olan sorunlar saptanarak, bir an önce ortadan kaldırılmaya başlanmalıdır.
Anahtar Kelimler: Bildirimi Zorunlu Bulaşıcı Hastalıklar, Ankara, Aile Hekimleri, Aile Sağlığı Merkezleri, Bilgi ve Bildirim Düzeyi.

Abstract:
SUMMARY 
Family Physicians', Working In The Central Ankara, Knowledge Level And Behaviour About Notifiable Infectious Diseases and Surveillance
 Objective: The aim of this study is to investigate knowledge level and behaviours of family medicine (FM) specialists and general practitioners (GP), working in central districts of Ankara, regarding to notifiable infectious diseases and notification system. In addition, it is also aimed to determine how the answers were influenced by sociodemographic factors and the status of education about infectious diseases, encounter notifiable infectious disease (NID), confront a problem at notification, make a notice.
Materials and Methods: Due to the rate of physicians' knowledge level haven't been known, in order to calculate the sample size; Batıkent neighborhood depending on the Yenimahalle district was chosen as the pilot area. Subject to on a voluntary basis, 326 physicians, working at Family Health Centers located in Ankara city center, were interviewed face to face by determined randomly. We used a 40 item questionnaire that was prepared in accordance current legislation and literature searches containing a total of 20 knowledge questions which 4 of them general information and legislation information, 3 of them NID groups, 3 of them group A NID, 2 of them in group B NID, 3 of which group C NID, 2 of them in group D Notifiable Infection Agents and 3 of them notification system and forms. The collected data were analyzed by using SPSS softwere (Version 11.5). Chi-square test was used in order to compare knowledge based questions and notification level with sociodemographic factors. Mann Whitney U test was used for assessing whether total score that obtained from the number of correct answers differs with sociodemographic factors or not. A value of p<0.05 was considered statistically significant. 
 Results: Physicians' mean age was 42,75±8,92, medium was 45,00 (26-58). When the physicians were analyzed by gender, 42,9% of them were male (n=140) and 57,1% of them were female (n=186). 17,5 percent of participants were FM specialists (n=57) and 82,5% of them were GPs (n=269) and the total time of them in the profession the medium was 21.00 (3-36), while in active service the medium was 20.00 (2-36). When the physicians' working hours in a day have been looked, the medium was determined as 8.00 (6-9) and number of patients that viewed daily, the medium was 50 (20-120). Total mean score for correct responses in 20 knowledge based questions was 59,80 ±14,32, the medium was 60 (26-92). FM Specialists' medium of total score was 72,00 (48-92), GP's medium of total score was 56,00 (26-90) and there was a statistically significant difference between two groups, in favor of the FM Specialists (p<0,001). Physicians' notification level was found as 12,1%.
The patients that viewed daily, status of feeling themselves ineligible about NID, status of encounter NID, claim of education about infectious diseases were found to be associated with knowledge level. Physicians that was a FM Specialist, were interested in infectious diseases and received education about NID, higher knowledge level was found. There was no relation between knowledge level and other factors. In addition, GPs and physicians that didn't investigate of legislation related infectious diseases, was lower notification level and physicians who was working short time in a day, have higher notification level. There was no relation between notification level and other factors. Physicians' reasons that confronted a problem at notification and didn't make a notice about NID, were found compatible with each other. 
 Conclusion: Infectous diseases' potential of brand to individual, to society and to humanity, requires us to keep group of this disease under control constantly. Therefore, comprehensive education about NID and notification system at residency or via in-service trainings have been of vital importance to primary care physicians, our first line of defense in the fight against infectious disease. As a result of our survey, we determined that physicians have insufficient knowledge and notification levels about NID and notification system. The seriousness of the situation, levels should be investigated by further studies, the problems that hinder the notification should be determined and be initiated to eliminate as soon as possible.
Key Words: Notifiable Infectious Diseases, Ankara, Family Physicians, Family Health Centers, Knowledge and Notification Level.