Ortaöğretim fizik dersi 2018 yılı öğretim programına uygun olarak hazırlanan 9. sınıf fizik ders kitabında kullanılan modellerin incelenmesi
Examining the models used in the 9th grade physics textbook prepared in accordance with the 2018 secondary education physics course curriculum
Yazar: NURGÜL MADEN
Danışman: DOÇ. DR. HASAN ŞAHİN KIZILCIK
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fizik Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Fizik dersi = Physics lesson ; Fizik eğitimi = Physics education ; Fizik öğretimi = Physics teaching ; Ortaöğretim = Secondary education ; Ortaöğretim okulları = Secondary education schools ; Öğretim programları = Teaching curriculums

Özet:
Bu çalışmanın amacı, dokuzuncu sınıf fizik dersi kitabında kullanılan seçilmiş modeller türlerinin ne sıklıkla kullanıldığını ve bu modellerin bilimsel hata içerip içermediklerini sorgulamaktır. Çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi temel alınarak yapılmıştır. Dokuzuncu sınıf için MEB'in fizik dersi kitabında yer alan, görsel açıdan ön plana çıkan matematiksel model, harita/diyagram/tablo ve simülasyonlar incelenmiştir. Araştırmanın geçerlilik ve güvenirliğini artırmak için kitap içindeki taranan model görselleri ile bir form ile uzman görüşüne başvurulmuştur. Konu alanında üç uzman tarafından değerlendirilen ilgili form ile modellerin hatalı olup olmadığı, hatalı ise hatanın ne olduğunu yazmaları istenmiştir. Ayrıca hata derecelerini belirlemeleri istenmiştir. Bunun için hataya denk gelmedikleri, doğru olduğunu düşündükleri modeller için "0", kısmen hatalı olduğunu düşündükleri modeller için "1" ve tümüyle hatalı olduğunu düşündükleri modeller için "2" hata puanı vermeleri istenmiştir. Verilerin analizini yaparken betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Uzmanlar arasındaki uyumu belirlemek için kappa katsayısı hesaplanmıştır. Kappa katsayısı 0,98 olarak bulunmuştur ve mükemmel olarak ele alınabilir. Hataların değerlendirilmesi bölümünde doğrudan alıntı ve örneklere yer verilerek geçerlilik ve güvenirlik artırılmaya çalışılmıştır.
Araştırma sonuçlarına göre, en sık kullanılan model türünün diyagramlar olduğu, en az sayıda kullanılanın ise simülasyonlar olduğu görülmüştür. Diyagramlardan sonra en çok kullanılan model türü matematiksel modellerdir. Modeller, genellikle ünitelerin içerdiği konulara konu uzunluklarına göre dengeli dağılmıştır. Araştırma sonuçları, uzmanların üçünün de doğru olarak nitelendirdiği model oranının %34,98 olduğunu göstermektedir. Modellerin yaklaşık 2/3'ünde hata olmasına karşın bu hataların derecesi farklıdır. Bu nedenle, uzmanlardan doğru, kısmen ve tümüyle hatalı olmalarına göre ayırmaları istendiğinde hata oranı yalnızca %17,40 olarak bulunmuştur. Bu da çoğu modeldeki hataların kısmi olduğunu göstermektedir. Model türleri bazında incelendiğinde, en çok hata oranının simülasyonlarda (%52,78), en az hata oranının tablolarda (%9,62) olduğu görülmektedir. Modellerde yer alan hatalar Ölçek/Orantı Hataları, Eskik/Hatalı Bilgiler, Yanlış İzlenim Oluşturan Hatalar, Gösterim Hataları, Diğer Hatalar olmak üzere sınıflandırılmıştır. En çok rastlanan hata türü Eksik/Hatalı Bilgiler, en az rastlanan hata türü ise Ölçek/Orantı Hataları olmuştur.

Abstract:
The purpose of this study is to question how often the selected types of models used in the ninth grade physics textbook are used and whether these models contain scientific mistakes. The study was based on document analysis, one of the qualitative research methods. Visually prominent; mathematical models, maps/diagrams/tables and simulations in the physics textbook of the Ministry of National Education for the ninth grade were examined. In order to increase the validity and reliability of the research, expert opinion was sought with a form with model images in the book. With the relevant form evaluated by three experts in the field, they were asked to write whether the models were wrong, and if they were, what the mistake was. In addition, they were asked to determine the degree of mistakes. For this, they were asked to give a mistake score of "0" for the models that they thought were correct, "1" for the models they thought were partially wrong, and "2" for the models they thought were completely wrong. While analyzing the data, descriptive analysis method was used. The kappa coefficient was calculated to determine the agreement among the experts. The Kappa coefficient was found to be 0.98 and can be considered excellent. In the evaluation of mistakes section, direct quotations and examples were included to increase the validity and reliability.
According to the results of the research, it was seen that the most frequently used model type was diagrams, and the least used one was simulations. After diagrams, the most used model type is mathematical models. The models are generally evenly distributed according to the subject scope of the subjects included in the units. The results of the research show that the rate of models that all three of the experts describe as correct is 34.98%. Although there are errors in approximately 2/3 of the models, the degree of these mistakes is different. Therefore, the mistake rate was found to be only 17.40% when the experts were asked to categorize them according to whether they were correct, partially or completely wrong. This indicates that the mistakes in most models are partial. When analyzed on the basis of model types, it is seen that the highest mistake rate is in simulations (52.78%), and the least mistake rate is in tables (9.62%). Mistakes in the models are classified as Scale/Proportion Mistakes, Outdated/Incorrect Information, Mistakes That Create Wrong Impression, Representation Mistakes, Other Mistakes. The most common mistake type was Missing/Incorrect Information, and the least common error type was Scale/Proportion Mistakes.