Okullarda demokratik okul kültürüne ilişkin görüşlerin belirlenmesi
Determining opinions on democratic school culture in schools
Yazar: BURCU YAVUZ TABAK
Danışman: PROF. DR. EMİN KARİP
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Demokratik eğitim = Democratic education ; Demokratik kültür = Democratic culture ; Okul kültürü = School culture ; Ortaokullar = Secondary schools ; Ortaöğretim okulları = Secondary education schools ; Vatandaşlık = Citizenship ; İlkokullar = Primary schools ; İnsan hakları = Human rights ; İnsan hakları eğitimi = Human rights education

Özet:
Bu araştırmanın amacı, okullarda demokratik okul kültürüne ilişkin görüşleri belirlemek ve demokratik okul kültürüne ilişkin kavramsal bir çerçeve sunmaktır. Betimsel tarama modelindeki araştırmanın örneklemini "Demokratik Vatandaşlık ve İnsan Hakları Eğitimi Projesi" kapsamında Türkiye'de 10 ilde (Edirne, Elazığ, İstanbul, Konya, Manisa, Mardin, Sakarya, Mersin, Samsun, Yozgat) yer alan pilot ve gönüllü okullardaki 516 ilköğretim ve 378 ortaöğretim öğrencisi, 592 okul yöneticisi/öğretmen ile 609 öğrenci velisi oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak proje kapsamında geliştirilen "Demokratik Okul Kültürü" ölçekleri kullanılmıştır. Verilerin analizinde katılımcıların demokratik okul kültürü ve boyutlarına ilişkin görüşleri betimsel istatistiklerle incelenmiş, katılımcı görüşlerinin çeşitli değişkenler (cinsiyet, eğitim kademesi ve görev türü)  açısından farklılık gösterip göstermediği belirlenmiştir. Elde edilen veriler, (i) İletişim, Etkileşim ve İşbirliği, (ii) Okul ve Öğrenme Ortamı, (iii) Kimlik ve Aidiyet, (iv) Sorumluluk ve (v) Karar Alma Süreci olmak üzere beş boyutta değerlendirilmiştir. Sonuç olarak öğrenci, yönetici-öğretmen ve velilerin görüşlerine göre okullarda orta ve üzeri düzeyde bir demokratik okul kültürü bulunduğu belirlenmiştir. Projenin bu anlamda katkı sağladığı sonucuna ulaşılmıştır. Demokratik okul kültürü boyutlarında görev türü ve eğitim kademesi açısından farklılıklar bulunmuştur. İletişim, etkileşim ve işbirliği boyutu öğretmen, yönetici ve velilerin, kimlik ve aidiyet ile sorumluluk boyutları ise öğrencilerin en yüksek ortalamalara sahip olduğu boyutlardır. Okullarda etkin iletişim, etkileşim ve işbirliği süreçlerinin olduğu, katılımcıların okullarında mutlu oldukları ve okullarını sahiplendikleri görülmüştür. Katılımcıların sorumluluklara ilişkin farkındalıklarının bulunduğu, karar süreçlerinde yer aldıklarını ifade ettikleri belirlenmiştir. Katılımcılar arasında ortaöğretim öğrencilerinin tüm boyutlarda daha olumsuz görüşlere sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bunun yanı sıra Okul ve Öğrenme Ortamları boyutu tüm katılımcıların en olumsuz görüşlerinin olduğu boyut olarak bulunmuştur.  Bu bağlamda eğitim yöneticileri ve öğretmenlerin okullarda öğrenme ortamları ve süreçleri ile ilgili yeni düzenlemeler yapması, öğrenme ortamlarının çeşitlendirilmesi sosyal ve kültürel faaliyetler için daha fazla zaman ve mekânların oluşturulması, öğrenci ve öğretmenlerin bu etkinliklere teşvik edilmesi önerilmiştir. Demokratik okul kültürü oluşturma ve sürekliliğin sağlanması için geliştirilmeye ihtiyaç duyulan alanlara yönelik kapsamlı bir analiz yapılması, bu alanlarda yeni etkinlik ve eğitimlerin tasarlanması önerilmiştir.

Abstract:
The purpose of this study is to determine the opinions about democratic school culture and provide a conceptual framework about democratic school culture in schools. The sample of the study which adopted descriptive survey model consisted of 516 elementary school and 378 secondary school students, 592 administrators/teachers and 609 parents from pilot and volunteer schools in 10 cities (Edirne, Elazig, Istanbul, Konya, Manisa, Mardin, Sakarya, Mersin, Samsun, Yozgat) throughout Turkey that were within the scope of the project named "Democratic Citizenship and Human Rights Education Project". "Democratic School Culture" scales, developed within the scope of the project, were used as data collection tools of this study. For data analysis, participants' opinions on democratic school culture and its dimensions were analysed through descriptive statistics and it was determined whether participants' opinions differed by various variables (gender, education level and type of duty). The data obtained were evaluated based on five dimensions, namely (i) Communication, Interaction and Collaboration, (ii) School and Learning Environment, (iii) Identity and Sense of Belonging, (iv) Responsibility and (v) Decision-Making Process. In conclusion, according to the opinions of students, administrators-teachers and parents, it was identified that there was medium and high level democratic school culture in the schools. It was concluded that the project made a contribution in this sense. Significant differences were found in the democratic school culture dimensions in terms of education level and type of duty. Teachers, administrators and parents had high mean scores in communication, interaction and collaboration dimensions and students had high mean scores in identity, sense of belonging, and responsibility dimensions. It was observed that there were effective communication, interaction and collaboration processes in schools, and participants were happy with their schools and they embraced their school environment. It was determined that the participants had awareness of their responsibilities and they participated in the decision-making process. It was concluded that secondary school students relatively had more pessimistic opinions in all dimensions. In addition, School and Learning Environment was the dimension with the highest level of pessimistic opinions of all participants. Accordingly, educational administrators and teachers were recommended to make new arrangements for the learning environments and processes at schools, diversify the learning environments, create more space for social and cultural activities and encourage students and teachers for such activities. It was recommended to carry out a comprehensive analysis on areas that needs improvement to create and maintain democratic school culture and design new activities and training in these areas.