Özbekistan'da dil politikası: Standartlaşma ve modernizasyon
Language policy in Uzbekistan: Standardization and modernization
Yazar: ZAMİRA ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. SEMA ASLAN DEMİR
Hacettepe Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Alfabe = Alphabet ; Dil planlaması = Language planning ; Dil politikaları = Language policies ; Milli kimlik = National identity ; Sovyetler Birliği = Soviet Union ; Özbekistan = Uzbekistan ; Özbekçe = Uzbek language

Özet:
Dil, yapısı itibariyle bir toplumun kendini geleceğe taşımasında önemli bir araçtır.
Gerek ulusal kimliğin tesisinde gerekse bağımsızlığın tarih sahnesinde kanıtlanmasında
bir gösterge olan dil, onu yazı diline dökmekte kullanılan alfabe ile kalıcı bir hâle gelir.
Bundan hareketle, dil politikasını hem dil hem de alfabe üzerindeki bir mühendislik
faaliyeti olarak değerlendirmek yerinde olacaktır. Buna göre, Özbekistan'ın
Sovyetlerden miras aldığı geniş yelpazeli kalıntılar günümüzde dil politikasının
yürütülmesinde ve başarıya ulaşmasında önemli bir rol oynamaktadır. Özbekistan'da
günümüzde uzun yıllar süren Sovyet iktidarının ardından güçlendirilmeye çalışılan
Özbek kimliği ve bağımsızlık duyguları da bu minvalde uygulanan dil politikasına
yansımaktadır. Latin alfabesine geçiş sürecinin uzamasında, devlet ve toplum hayatında
Özbekçenin kullanımının standart bir hâle getirilmesinde eski anlayışlar karşılaşılan
önemli zorluklardan biridir. Özbekçenin resmi dil olarak Latin alfabesi ile standart bir
hale gelmesi ve çağın şartlarına göre birincil dil olarak kullanılması Özbek dil
politikasının esasını oluşturmaktadır. Bu tez çalışmasında öncelikli olarak dilin
yakından ilişkili olduğu kavramlar ele alınmış, akabinde Sovyetler Birliği dil politikaları
ve günümüz Özbek dil politikası tartışılmıştır. Bu tartışmanın doğrulanması için
açıklayıcı araştırma yöntemine başvurularak dokümanların sistemli analizi yapılmıştır.
Bu tez çalışmasında Özbekistan'ın bağımsızlık öncesi ve sonrasında alfabesi ile dilinde
yaşanan değişim ve gelişim sürecinin irdelenmesi amaçlanmaktadır. Böylelikle tezin
ana fikrini Özbekistan'ın Sovyetler Birliği'nden devraldığı miras oluşturmaktadır.

Abstract:
Language is an important tool for a society to carry itself to the future. The language,
which is an indicator of establishing national identity and proving independence on the
stage of history, becomes permanent with the alphabet used to transcribe it into written
language. Therefore, it would be appropriate to consider language policy as an
engineering activity on both language and alphabet. Accordingly, the wide range of
ruins that Uzbekistan inherited from the Soviet Union today plays an important role in
the execution and success of language policy. In Uzbekistan, Uzbek identity and
feelings of independence, which are tried to be strengthened after the Soviet power that
has lasted for many years, are also reflected in the language policy implemented in this
way. Old insights are one of the important difficulties in extending the transition to the
Latin alphabet and standardizing the use of Uzbek language in state and social life. The
standardization of the Uzbek language with the Latin alphabet as the official language
and its use as the primary language according to the conditions of the age constitute the
basis of the Uzbek language policy. In this thesis, firstly, the concepts which are closely
related to the language are discussed and then the Soviet Union language policies and
today 's Uzbek language policy are discussed. To verify this discussion, systematic
analysis of the documents was made by applying to the explanatory research
management. In this thesis, it is aimed to examine the change and development process
of Uzbekistan's alphabet and language before and after independence. Thus, the
heritage of Uzbekistan from the Soviet Union forms the main idea of the thesis.