Türk dizilerinin ihracat başarısını şekillendiren teknik olmayan inovasyon ve tüketim yakınlığı
Non-technical innovation and consumption proximity shaping the export success of Turkish TV series
Yazar: ESER ÇAPIK
Danışman: PROF. DR. MURAT ALİ DULUPÇU
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics ; Uluslararası Ticaret = International Trade

Özet:
Yeni fikirlerin, yöntemlerin veya teknolojilerin kullanılmasıyla ürünlerin veya hizmetlerin geliştirilmesini ifade eden inovasyon temelli bu tez çalışması, üç amaç üzerine inşa edilmiştir. Birincisi, Türk dizi sektörünün uluslararası pazarda tanıtımı, markalaşması ve daha fazla başarı elde etmesi açısından önemli olan teknik olmayan inovasyonun rolünün tahmin edilmesi, ikincisi Türk dizilerinin hedef ülkelerde daha geniş bir izleyici kitlesiyle buluşmasına olanak tanıyan tüketim yakınlığının (tarihsel, estetik, geleneksel, diplomatik, politik ve coğrafi yakınlık) etkisinin tahmin edilmesi, üçüncüsü ise söz konusu teknik olmayan inovatif faktörlerle Türk dizilerinin
önümüzdeki yıllarda da başarılı olmaya devam edip etmeyeceği ve bu başarıdaki en etkin teknik olmayan inovasyonun tespit edilmesidir. Çalışmanın amacına yönelik olarak iki ayrı yatay kesit veri seti kullanılmıştır.
Çalışmanın ilk iki amacı için hazırlanmış olan ilk veri setinde 2021 yılı sabit tutularak 2001 yılından 2023 yılına kadar ihraç edilen 256 dizi ve dizilerin ihraç edildiği 158 ülke yer almaktadır. Stata paket programı kullanılarak yapılan Logit regresyon analizinden elde edilen bulgularda, teknik olmayan inovasyon olarak yer alan yönetmen, senarist, yapımcı, müzik, tür ve distribütör (dağıtım) değişkenlerinin genel olarak dizi ihracat olasılığında pozitif ve anlamlı bir etki yaptığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte teknik olmayan inovatif faktörlerden biri olan tarih türündeki dizilerin de dizi ihracat olasılığında pozitif ve anlamlı bir etki sağladığı yapılan analiz sonucunda görülmüştür.
Çalışmanın ikinci temel amacını oluşturan tüketim yakınlığı değişkenlerinden coğrafi yakınlığın beklenenin aksine negatif ve anlamlı bir sonuç verdiği görülürken, diğer yakınlık türlerine nispeten tarihsel ve estetik yakınlığın daha yüksek, pozitif ve anlamlı olduğu, politik yakınlığın negatif fakat anlamlı olduğu, diplomatik ve geleneksel yakınlığın ise pozitif olduğu fakat anlamlı olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Son olarak, ihraç edilsin ya da edilmesin 779 Türk dizisi kullanılarak Türk dizilerinin gelecekte de ihraç edilmeye devam edip etmeyeceği ve ihracatta hangi teknik olmayan inovatif faktörün daha etkin olduğunun tespit edilmesi maksadıyla çeşitli makine öğrenmesi modelleri, yapay zekâ projelerinde en çok kullanılan ve açık kaynak kodlu Python programlama dili ile analiz edilmiştir. Elde edilen sonuçlarda Türk dizilerinin önümüzdeki yıllarda da ihraç edilmeye devam edeceği, bu devamda
ise distribütör firmaların başrolde olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
This dissertation study focuses on innovation, the development of products or services through the use of new ideas, methods or technologies, and has three aims. Firstly, it is important to predict the role of non-technical innovation in promoting and branding the Turkish TV industry in the international market. Secondly, it is necessary to predict the impact of consumption proximity (historical, aesthetic, traditional, diplomatic, political, and geographical proximity) that enables Turkish TV series to reach a wider audience in target countries. The third issue is whether non-technical innovative factors will continue to contribute to the success of Turkish TV series in
the coming years, and identifying the most effective non-technical innovation in this
success.
Two separate cross-sectional datasets were used for the purpose of the study. The first dataset, prepared for the first two objectives of the study, includes 256 series and the 158 countries to which they were exported from 2001 to 2023, with the year 2021 being held constant. The findings obtained from the Logit regression analysis conducted using the Stata package program indicate that variables such as director, screenwriter, producer, music, genre, and distributor (distribution), which are classified as non-technical innovation, have a generally positive and significant effect
on the probability of TV series export. However, the analysis revealed that nontechnical innovative factors, such as historical series, also have a positive and significant impact on the export potential of the series.
Contrary to expectations, the variable of geographical proximity, which constitutes the second main purpose of the study, yielded a negative and significant result. Political proximity was negative but significant, while diplomatic and traditional proximity were positive but not significant. However, historical and aesthetic proximity were found to be higher, positive, and significant compared to other types of proximity.
 Finally, various machine learning models were analysed using the open-source Python programming language, to determine whether Turkish series will continue to be exported in the future, and which non-technical innovative factors are more effective in exports, regardless of whether they are exported or not using the 779 Turkish series. It has been determined that Turkish TV series will continue to be exported in the coming years, with distributor companies playing a leading role.