Sâmiha Ayverdi'nin romanlarında insan
Human in the novels by Sâmiha Ayverdi
Yazar: MUSTAFA SIDDIK KARAGÖZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FIRAT KARAGÜLLE
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ayverdi, Samiha = Ayverdi, Samiha ; Birey = Individual ; Kimlik = Identity ; Roman = Novel ; Tasavvuf = Mystic ; Toplum = Society ; Türk romanı = Turkish novel ; Varoluşçuluk = Existentialism ; Yeni Türk edebiyatı = New Turkish literature ; İnsan = Human

Özet:
Sâmiha Ayverdi, romanlarının fikrî zeminini, tasavvuf düşüncesi ve Müslüman-Türk kültüründen gelen referanslarla inşa etmiştir. Romanlarında bireyin manen gelişip olgunlaşması, toplum içindeki konumunun belirlenip kimliğinin tanımlanması gibi hususlarda tasavvuf düşüncesiyle birlikte, Müslüman-Türk kültürüne de vurgu yapan Ayverdi, bu düşünceler temelinde ortaya koyduğu insan tasavvuruna, roman kişilerinin hâl ve davranışları üzerinden somut bir form kazandırmıştır. Bu çalışmada, Sâmiha Ayverdi'nin romanlarında "insan tasavvuru" ve bu tasavvurun roman kişilerinin yaşantısına yansımaları konu edilmiştir. Çalışmanın giriş bölümünde Sâmiha Ayverdi'nin romanlarının fikrî zeminini teşkil eden edebî şahsiyetine, romanları hakkında kısa bilgilere ve araştırmamızın çerçevesine yer verilmiştir. Birinci bölümde, Ayverdi romanlarında insanın varoluş sorgulamaları ve tasavvufi bir perspektifle kurulan iç dünyası irdelenmiş; ikinci bölümde, insan ve çevre ilişkisi ele alınmış; üçüncü bölümde insanın iç dünyası ve çevre ile ilişkisinin yaşantısına müspet ve menfi yansımaları tespit edilmiştir. Sonuç bölümünde ise Ayverdi'nin insan tasavvuruna dair genel bir değerlendirmeye yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Roman, Varoluş, Kimlik, Tasavvuf, Birey, Toplum.

Abstract:
Sâmiha Ayverdi builds on the intellectual basis of her novels with mysticism and references from Muslim-Turkish culture. Ayverdi, who put emphasis on the Muslim-Turkish culture in her novels, along with the idea of sufistic development, such as defining human's position and his/her identity in the society, brought a concrete form to the description of human through the novel characters' state and manners. In this study, "human concept" and the reflections of this concept on the life of the people in the novels by Sâmiha Ayverdi are discussed. At the beginning of the study, it is included the literary personality of Sâmiha Ayverdi, which constitutes the intellectual basis of her novel and the framework of our research. In the first part, in Ayverdi's novels, the inner world and the existence inquiries related to a sufistic perspective of human are examined; In the second part, the relationship between human and environment in the context of identity building is discussed; In the third section, the positive and negative reflections of the relationship between the inner world of the human and the environment are determined. In the last part, the study involves a general overview of Ayverdi's description of human concept.

Keywords: Novel, Existence, Identity, Sufism, Individual, Society