Üniversite öğrencilerinde erken dönem uyumsuz şemalar ve sosyal kaygı arasındaki ilişkide bilişsel çarpıtmaların aracı rolü
The mediating role of cognitive distortion in the relationship between early maladaptive schemas and social anxiety
Yazar: AYŞE NUR GÜLFİDAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YUNUS EMRE AYNA
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu çalışmanın amacı erken dönem uyumsuz şemalar ile sosyal kaygı arasındaki ilişkide bilişsel çarpıtmanın aracılık rolünün incelenmesidir.  Araştırmanın örneklemini yaşları 18-35 arasında değişen 384'ü kadın (%74,4) ve 132'si erkek (%25,6) olmak üzere 516 üniversite öğrencisi oluşturmaktadır.  Araştırmada Liebowitz Sosyal Kaygı Ölçeği, Young Şema Ölçeği- Kısa Form 3 ve Bilişsel Çarpıtmalar Ölçeği kullanılmıştır.  Verilerin analizinde Pearson korelasyon analizi, bağımsız örneklemler t-testi, non-parametrik Kruskal Wallis-H, non-parametrik spearman korelasyon ve aracılık analizi kullanılmıştır.  Yapılan analizler sonucunda kadın katılımcıların bilişsel çarpıtma ölçeğinin alt boyutları olan felaketleştirme, duygudan sonuca ulaşma ve zihinsel filtreleme alt boyutlarında erkek katılımcılardan anlamlı düzeyde yüksek olduğu belirlenmiştir. Araştırma bulguları incelendiğinde, bilişsel çarpıtma puanlarının aile gelir düzeyine göre farklılaştığı görülmüştür. Buna göre; gelir düzeyi düşük olan bireylerin bilişsel çarpıtma puanlarının gelir düzeyi orta olan bireylerden daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Korelasyon analizi sonuçlarına göre erken dönem uyumsuz şemalar ile sosyal kaygı ve bilişsel çarpıtmalar arasında pozitif yönlü anlamlı ilişkiler olduğu belirlenmiştir. Aracılık analizleri sonucunda erken dönem uyumsuz şemalar ile sosyal kaygı arasındaki ilişkide felaketleştirme, iki uçlu biçiminde düşünme, duygudan sonuca ulaşma, etiketleme, zihinsel filtreleme, aşırı genelleme, kişiselleştirme, zorunluluk ifadeleri, olumluyu azımsama veya yok sayma alt boyutlarının aracılık etkisinin olduğu belirlenmiştir. Fakat erken dönem uyumsuz şemalar ile sosyal kaygı arasındaki ilişkide zihin okuma alt boyutunun aracılık rolü bulunamamıştır. Analizler sonucunda elde edilen bulgular, ilgili alanyazın ışığında tartışılmış ve öneriler sunulmuştur.
Anahtar Sözcükler: Erken dönem uyumsuz şemalar, sosyal kaygı, bilişsel çarpıtmalar

Abstract:
The aim of this study is to examine the mediating role of cognitive distortion in the relationship between early maladaptive schemas and social anxiety.  The sample of the study comprised 516 university students aged between 18-35, 384 female (74.4%) and 132 male (25.6%). Liebowitz Social Anxiety Scale, Young Schema Scale-Short Form 3 and Cognitive Distortions Scale were employed in the study.  Pearson correlation analysis, independent samples t-test, non-parametric Kruskal Wallis-H, non-parametric Spearman correlation and mediation analysis were used in the analysis of the data.  As a result of the analysis, it was determined that the catastrophizing, emotional reasoning, and mental filter that are the sub-dimensions of the cognitive distortion scale levels of the female participants were significantly higher than the males.  When the research findings were examined, it was seen that the cognitive distortion scores differed according to family income level. According to this; It has been determined that individuals with low income levels have higher cognitive distortion scores than individuals with middle income levels.  According to the results of the correlation analysis, it was determined that there are positive and significant relationships between early maladaptive schemas, social anxiety and cognitive distortions. As a result of the mediation analysis, it was determined that the sub-dimensions of catastrophizing, all or nothing thinking, emotional reasoning, labeling, mental filtering, overgeneralization, personalization, should statements, and discounting the positive had a mediating effect in the relationship between early maladaptive schemas and social anxiety. However, no mediating role of the mind reading subdimension was found in the relationship between early maladaptive schemas and social anxiety. The results of the study were discussed in the light of the relevant literature and suggestions were presented.
Keywords: Early maladaptive schema, social anxiety, cognitive distortions