Van'da seçmen eğilimleri: Sosyo–mekânsal bir analiz (1950-2015)
Voter tendency in Van: A socio-spatial analysis (1950-2015)
Yazar: ABDULSEMET AYDENİZ
Danışman: PROF. DR. SUVAT PARİN
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Oy kullanma = Voting use ; Seçmen davranışı = Voter behaviour ; Seçmen eğilimleri = Voter tendencies ; Seçmenler = Voters ; Siyaset sosyolojisi = Political sociology ; Siyasi partiler = Political parties ; Siyasi seçimler = Political elections ; Sosyo-mekansal etkileşim = Socio-spatial Interaction ; Van = Van ; Yerel siyaset = Local politics

Özet:
Seçmen davranışı, siyasal katılım biçimlerinden sadece biri olmasına rağmen, bireylerin siyasal sistem karşısında durumlarını, tutumlarını ve davranışlarını yansıtan genel bir kavramdır. Bu açıdan seçmen davranışı basit bir karar almadan, yoğun bir eyleme kadar uzanan geniş bir tutum ve faaliyet alanını kapsamaktadır. Siyasal yapılanmalarını demokratik sisteme göre inşa eden toplumlarda seçmen davranışlarının analiz edilmesi büyük önem taşımaktadır. Seçmenlerin tercihlerini etkileyen ekonomik, politik, sosyolojik ve psikolojik pek çok etken mevcuttur. Bu etkenler doğrultusunda seçmenlerin oy verme veya vermeme yönündeki tercihleri doğal olarak önemli hale gelmektedir. Türkiye'de çok partili hayata geçiş ile birlikte seçmen, seçmen davranışı ve oy verme ile ilgili yoğun çalışmalar yapılagelmiştir. Fakat çalışmaların çoğu Türkiye siyasal alanını ve seçmen eğilimlerini makro sosyo-yapısal bir düzlemde ele alırken, yerel siyasal alan ve seçmen davranışları yeterince ilgi görmemiştir. 
Türkiye'de 1950-2015 yılları arasında yapılan genel seçim sonuçları üzerinden seçmen eğilimlerinin sosyo-mekânsal analizini konu edinen bu çalışma, çok partili hayata geçişle birlikte Van'da siyasal alanın ortaya çıkışı, siyasal partiler, yerel siyasal aktörlerin siyasal alanla ilişkilenmeleri ve bunun ortaya çıkardığı dönüşümü 1950-1960,  1961-1980, 1981-1990, 1991-2015 olmak üzere dört farklı döneme ayırarak tartışmaktadır. Bu çalışmada genel seçim sonuçları gibi ikincil verilerin yanında milletvekili ve adaylarının profillerini de dikkate alarak partilerin kent merkezi ve ilçelerdeki seçmen kümelenmeleri ve farklılaşmalarını ortaya koymak için mütekabiliyet analizleri yapılmıştır. Mütekabiliyet haritaları Van'ın genel seçmen eğilimlerinin yanında ilçeler düzeyinde seçmen eğilimlerinde ortaya çıkan farklılaşma ve yığılmalarını göstermesi açısından önemli sonuçlar ortaya çıkarmıştır. Mütekabiliyet haritaları tarihsel, dönemsel ve yerel siyasal aktörler ile birlikte ele alındığında Van siyasal alanının şekillenişi ve seçmen eğilimleri belirgin bir şekilde 1950-1990 ve 1991-2015 dönemi olarak iki farklı dönemselleştirmeye imkan vermektedir. 1990 öncesi Van siyasal alanının temel belirleyeni geleneksel siyasal aktörlerden olan aşiret ve dini gruplar tarafından domine edilirken, 1991 seçimleri ile birlikte Kürt siyasal hareketinin ortaya çıkışı ve İslamcı hareketinin hem Türkiye hem de Van'da belirgin bir seçmen tabanına ulaşmasıyla önemli kırılmalar meydana gelmiştir. Böylece oy verme davranışı ve seçmen eğilimlerinde belirleyici olan geleneksel siyasal aktörlerin yerini dini, etnik ve ideolojik yaklaşımlar almıştır.

Abstract:
Although voter behavior is only one of the forms of political participation, it is a general concept that reflects individuals' positions, attitudes and behaviors vis-à-vis the political system. In this respect, voter behavior encompasses a wide range of attitudes and activities ranging from a simple decision to an intense action. Analyzing voter behavior is of great importance in societies that build their political structures according to a democratic system. There are many economic, political, sociological and psychological factors that affect voters' choices. In the light of these factors, voters' preferences to vote or not to vote become important. Along with the transition to multiparty life in Turkey, plenty of studies have been carried out on voters, voter behavior and voting. However, studies have mostly dealt with the Turkish political field and voter trends on a macro-socio-structural level, rather than the local political field and voter behavior.
This study that discusses the socio-spatial analysis of voters tendency based on the results of the general elections in the period of 1950-2015 in Turkey, focuses on the emergence of the political sphere in Van with the transition to multi-party system, the political parties, the local political actors' affiliation with the political sphere and the transformation all these caused, categorizing in four different periods: 1950-1960, 1961-1980, 1980-1990, 1991-2015. In this study, Correspondence analyzes were conducted to reveal the electoral clusters and differentiation of the parties in the city center and districts, using general election results, as well as the profiles of the members of parliament and the candidates. The Correspondence analysis maps, in addition to the general electoral tendencies of Van,   have revealed important results concerning the differentiation and accumulation in the electoral tendencies at the district level. Considering the Correspondence analysis maps together with historical, periodic and local political actors, two periods explicitly appear for the formation of the political field of Van and electoral tendencies: 1950-1990 and 1991-2015. While the political sphere of Van before 1990 was determined by tribal and religious groups that were traditional political actors, significant fractures occurred with the emergence of the Kurdish political movement and the Islamist movement reaching a significant voter base in both Turkey and van with the 1991 elections. Thus, religious, ethnic and ideological approaches have replaced traditional political actors who were decisive in voting behavior and voter tendency.