Yardımcı üreme tekniklerinin uygulanmasından doğan hukuki sorunlar
Legal problems arising from the application of assisted reproductive techniques
Yazar: EMBİYE ŞEN
Danışman: PROF. DR. AHMET YILMAZ
Trakya Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Adli Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine
Dizin: Dondurarak saklama = Cryopreservation ; Embriyo = Embryo ; Fertilizasyon = Fertilization ; Fertilizasyon-in vitro = Fertilization-in vitro ; Hukuk = Law ; Hukuki sonuç = Judicial conclusion ; Taşıyıcı annelik = Tragemutterschaft ; Yardımcı üreme teknolojileri = Assisted reproduction technologies ; Üreme teknikleri = Reproduction techniques

Özet:
Yıllar içerisinde infertilite sıklığındaki kademeli artış ile birlikte doğal yollardan çocuk
sahibi olamayan kişilerin üreme hakkı, soybağını sürdürme hakkı gibi en temel kişilik
haklarından mahrum kalması; toplumun ihtiyaçları ile örtüşen bir gelişim içinde olan tıp
biliminin bu yöndeki gelişimini hızlandırmış, 2000'li yıllarda tıp alanında ve genetik
teknolojilerinde yaşanan gelişmeler, doğal yoldan çocuk sahibi olamayan çiftlerin çocuk
sahibi olmalarının önünü açmıştır. Bu bağlamda, üremeye yardımcı tedavi teknikleri de
embriyo transferi, sperm ve oosit donasyonu gibi yöntemlerle üreme hakkının kullanılmasına
hizmet etmektedir. Yardımcı üreme tekniklerini kullanarak çocuk sahibi olacak kişilerin
kiminle ve ne şekilde üreyip üremeyecekleri hukuki mevzuat ile çeşitli yönlerden sınırlanarak
bu kişilerin üreme hakkının kapsamı eşitlik ilkesine aykırı olabilecek şekilde belirlenmiştir.
Ülkemizde yapay döllenme çeşitlerinden homolog döllenme vasıtasıyla in vitro
fertilizasyon sonucu oluşturulan embriyonun transferi, hukuki düzenlemelerle hüküm altına
alınmıştır. İn vitro fertilizasyon ile oluşturulan embriyonun kişiliğinin başlangıcı, soybağı ve
mirasçılık gibi konularda hukuki statüsünün belirlenmesi güncelliğini koruyan sorunlardandır.
Bu çalışmada, yapay döllenmenin türleri olan homolog ve heterolog döllenme, dondurulmuş
embriyo ve taşıyıcı annelik gibi yardımcı üreme tekniklerinin uygulanması ile doğacak
çocuklarda kişiliğin başlangıcı, soybağının belirlenmesi ve mirasçılık durumları açıklanmaya
çalışılmıştır. Ayrıca, uygulamada karşılaşılan sorunlar ve bu sorunların hukuken nasıl
çözümlenebileceğine ilişkin incelemeler yapılmıştır. Bu incelemeler yapılırken; doktrindeki
görüşler, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Anayasa Mahkemesi, Yargıtay ve diğer
yargı mercilerinin kararları, Üremeye Yardımcı Tedavi Uygulamaları ve Üremeye Yardımcı
Tedavi Merkezleri Hakkında Yönetmelik de dahil olmak üzere bu konulardaki mevzuat
hükümlerinden yararlanılmıştır.
Anahtar kelimeler: Yapay Döllenme, Taşıyıcı Annelik, Embriyo Transferi, Yapay
Döllenmede Soybağı, Dondurulmuş Embriyo.

Abstract:
Together with the gradual increase in the frequency of infertility over the years,
deprivation of the people who cannot have children naturally, from their most basic personal
rights such as the right of reproduction and the right of continuing their paternity; the
developments in medicine and genetic technologies in the years of 2000s paved the way for
the couples who could not have children naturally. In this context, assisted reproductive
treatment techniques also serve to exercise the right of reproduction such as the methods of
embryo transfer, sperm and oocyte donation. The reproductive rights of the people who will
have a child using assisted reproductive techniques, has been limited by legal legislation in
various aspects such as whether or not they can reproduce, or with whom and how they can
reproduce, and the scope of their reproductive right is determined in a way that may
contradict the principle of equality.
In our country, the transfer of the embryo created as a result of in vitro fertilization
through homologous fertilization, which is one of the artificial insemination types, is
regulated by legal legislations. Determining the legal status of the embryo created by in vitro
fertilization on issues such as the beginning of personality, paternity and inheritance is one of
the problems that keep up to date. In this study, the beginning of personality, determination of
bloodline and inheritance status in children to be born by the application of assisted
reproductive techniques such as homologous and heterologous fertilization which are types of
artificial insemination, frozen embryo and surrogacy were tried to be explained. In addition,
the problems encountered in practice and how these problems can be resolved legally have
also been examined. While making these examinations, the opinions in the doctrine were
discussed through the provisions of the legislation on these issues, including the decisions of
the European Court of Human Rights (ECHR), the Constitutional Court, the Supreme Court
and other judicial authorities, the Regulation on Assisted Reproductive Treatment Practices
and Assisted Reproductive Treatment Centers.
Keywords: Artificial Insemination, Surrogacy, Embryo Transfer, Paternity in
Artificial Insemination, Frozen Embryo.