Buğdayda kahverengi pasa dayanıklılık genleri ile ilgili moleküler markörler üzerinde araştırmalar
Researches on molecular markers related to brown rust resistance genes in wheat
Yazar: FATMA AYKUT
Danışman: PROF. DR. SÜER YÜCE
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology ; Ziraat = Agriculture
Dizin: Buğday = Wheat

Özet:
Bu çalışmada markörler yardımıyla seleksiyonda kullanabilmekiçin, kahverengi pas dayanıklılık geni Lr13'e ait moleküler markörlerigeliştirmek amaçlanmıştır. CIMMYT'ten temin edilmiş ve her biri farklıbir kahverengi pas dayanıklılık geni taşıyan 41 adet Thatcher yakınizogenik hattı materyal olarak kullanılmıştır. Ayrıca, duyarlı yerli çeşitİzmir 85 ile Lr13 genini taşıyan 12 No'lu dayanıklı hat (Tc*6/Frontana)arasında melezleme yapılmış ve bunların F1 generasyonu ile buebeveynler çalışmanın diğer bir materyalini oluşturmuştur. Thatcheryakın izogenik hatlarından oluşturulan DNA ve DNA bulklarında vebelirtilen tüm bu materyalde AFLP ve SSR markörleri incelenmiş veLr13 genine ait markör belirlenmeye çalışılmıştır.DNA ve DNA bulklarında toplam 246 AFLP primer kombinasyonukullanılmış ve bunlardan 28 adedi 12 No'lu hatta toplam 33 farklıpolimorfik bant deseni sergilemiştir. Çalışmanın SSR analizleri kısmında7 primer kullanılmış bunlarda sadece 2 tanesi DNA ve DNA bulklarındaVIpolimorfizm oluşturmuşlardır. Polimorfik bant deseni sergileyen buprimerler yakın izogenik hatlarda ve ebeveynlerle birlikte F1generasyonunda tekrar incelenmiştir.Elde edilen sonuçlardan 6 adet AFLP primer kombinasyonu (E34M70, E45 M67, E43 M75, E49 M67, E47 M64 ve E57 M69) ilemikrosatelit primeri Wms 630'un sadece 12 No'lu hatta spesifik bantlarverdiği gözlenmiş ve bu primerlerin incelenen materyalde Lr13 genineaday markörler verebileceği belirlenmiştir.Ayrıca ekmeklik buğdayda AFLP ve SSR tekniklerinin kahverengipas dayanıklılık genlerini araştırmada yararlı olduğu saptanmıştır. Farklıdayanıklılık genleri taşıyan Thatcher yakın izogenik hatlarının kendiiçlerinde dar bir genetik çerçeveye sahip oldukları ve bu nedenle deilgilenilen dayanıklılık genini belirlemede iyi bir odaklanmasağlayabileceği kanısına varılmıştır.Anahtar Kelimeler: AFLP markörleri, buğday, kahverengi pas, Lr13,SSR markörleri, Thatcher yakın izogenik hatları.

Abstract:
The objective of this study was to develop the molecular markerslinked to brown rust resistance gene Lr13 in order to use in markerassistedselection. 41 Thatcher near isogenic lines obtained fromCIMMYT and of which each contains different brown rust resistancegene were used as genetic material for this study. In addition, a cross wasmade between susceptible local variety Izmir 85 and the line of 12number (Tc*6/Frontana) that contain Lr13 gene and F1 generation of thiscross with the parents were the other material to evaluate. AFLP and SSRmarkers were investigated and tried to identify a marker linked to Lr13 inthe DNA and DNA bulks constructed from Thatcher near isogenic linesand also all of the material.Total 246 primer combinations were used in DNA and DNA bulksand 28 of them showed the total 33 different polymorphic band pattern inthe line of 12 number. The 12 SSR primers were screened in SSRanalyses and two of them constituted polymorphism in DNA and DNAVIIIbulks. These primers revealed polymorphic band pattern wereinvestigated again in near isogenic lines and F1 generation together withparents.The results indicated that the 6 AFLP primer combinations and amicrosatellite primer Wms 630 produced simply the specific bands forthe line of 12 number, and it was determined that these primers can bemarkers candidate to Lr13.Besides, AFLP and SSR techniques were found to be useful tosearch for brown rust resistance genes in bread wheat. It was concludedthat Thatcher near isogenic lines which contain different resistance geneshave a narrow genetic frame, and therefore, they could provide wellfocusing to identify the interested resistance gene.Key Words: AFLP markers, wheat, brown rust, Lr13, SSR markers,Thatcher near isogenic lines.