Diyaliz hastalarında hastalık algısının sıvı kontrolü ve fonksiyonel performansa etkisi
The effect of illness perception on fluid control and functionalperformance in dialysis patients
Yazar: SEZİN NUR ÖZYURT
Danışman: PROF. DR. SİBEL SEVİNÇ
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Diyaliz hastaları = Dialysis patients

Özet:
Araştırma; Diyaliz Hastalarında Hastalık Algısının Sıvı Kontrolü ve Fonksiyonel Performansa etkisini saptamak için tanımlayıcı olarak gerçekleştirildi.
Çalışmanın örneklemini Hatay Eğitim ve Araştırma Hastanesi Nefroloji Polikliniğinde takip edilen; çalışmanın yapıldığı tarihler arasında diyaliz tedavisi alan, çalışma kriterlerine uyan ve çalışmaya katılmaya gönüllü olan 160 Hemodiyaliz ve 30 Periton Diyalizi hastası oluşturdu. Çalışma verileri; araştırmacı öncülüğünde hazırlanmış olan Kişisel Bilgi Formu, Hastalık Algısı Ölçeği, Sıvı Kontrol Ölçeği ve Fonksiyonel Performans Ölçeği kullanılarak Hatay Eğitim ve Araştırma Hastanesinde 15-20 dakikalık yüz yüze görüşmelerle araştırmacı tarafından toplandı. Araştırma verileri IBM SPSS V23 ile analiz edilerek normal dağılıma uygunluk Shapiro-Wilk ve Kolmogrov Smirnov testleri ile incelendi. Grupların karşılaştırılmasında Mann Whitney-U ve Kruskal Wallis testi kullanıldı. Önem düzeyi p<0.050 kabul edildi.
Araştırma sonuçlarına göre Hastalık Algısı Ölçeği puan ortalamalarına bakıldığında; Hastalık Tipi Boyutu 3.75±1.94, Hastalık Algısı Boyutu en yüksek puan Sonuçlar 19.12±3.77 alt boyutunda, Hastalığa Ait Nedenler Boyutu en yüksek puan Risk faktörleri 7.87±1.75 alt boyutunda elde edilmiştir. Hemodiyaliz Hastalarında Sıvı Kontrol Ölçeği toplam puanı 59.21±9.02, Fonksiyonel Performans Ölçeği toplam puanı 1.27±0.75 olarak elde edilmiştir. 
Çalışma sonucunda Hastalık Algısı Ölçeği alt boyutlarından Hastalık Tipi Boyutu, Hastalığı Anlayabilme, Tedavi Kontrol, Duygusal Temsiller puanlarıyla Hemodiyaliz Hastalarında Sıvı Kontrol Ölçeği Genel Puanı arasında istatistiksel açıdan anlamlı düzeyde negatif yönlü bir ilişki tespit edildi. Hastalık Algısı Ölçeği alt boyutlarından Sonuçlar ve Süre Döngüsel puanları ile Fonksiyonel Performans Ölçeği Genel Puanı arasında negatif yönlü bir ilişki saptandı. Hastalık Algısı Ölçeği alt boyutları içerisinden Süre akut, Hastalığı Anlayabilme, Bağışıklık puanları ile Fonksiyonel Performans Ölçeği Genel Puanı arasında ise istatistiksel olarak anlamlı olumlu yönde bir ilişkiye ulaşıldı. Sıvı Kontrol Ölçeğinin Bilgi alt boyutu ile Fonksiyonel Performans Ölçeğinin Vücut Bakım alt boyut puanları arasında ve Sıvı Kontrol Ölçeğinin Tutum alt boyutu ile Fonksiyonel Performans Ölçeğinin Sosyal Etkileşim alt boyut puanları arasında; istatistiksel açıdan anlamlı düzeyde pozitif yönde bir ilişkiye ulaşıldı. Sonuç olarak hastalık algısının sıvı kontrolü ve fonksiyonel performans üzerinde etkili olduğu saptandı.

Anahtar Kelimeler: Hemodiyaliz, Periton Diyalizi, Hastalık Algısı, Sıvı Kontrolü, Fonksiyonel Performans

Abstract:
Research; It was carried out descriptively to determine the effect of Illness Perception on Fluid Control and Functional Performance in Dialysis Patients.
The sample of the study was followed in Hatay Training and Research Hospital Nephrology Polyclinic; The study group consisted of 160 Hemodialysis and 30 Peritoneal Dialysis patients who received dialysis treatment between the dates of the study, met the study criteria and volunteered to participate in the study. Study data; It was collected by the researcher through 15-20 minute face-to-face interviews at Hatay Training and Research Hospital, using the Personal Information Form, Illness Perception Scale, Fluid Control Scale and Functional Performance Scale prepared under the leadership of the researcher. Research data were analyzed with IBM SPSS V23 and compliance with normal distribution was examined with Shapiro-Wilk and Kolmogrov Smirnov tests. Mann Whitney-U and Kruskal Wallis tests were used to compare the groups. The significance level was accepted as p<0.050.
According to the research results, when looking at the average scores of the Illness Perception Scale; The Disease Type Dimension had the highest score of 3.75±1.94, the Disease Perception Dimension had the highest score in the Results sub-dimension of 19.12±3.77, and the Disease-Related Causes Dimension had the highest score in the Risk Factors sub-dimension of 7.87±1.75. The total score of the Fluid Control Scale in Hemodialysis Patients was 59.21±9.02, and the total score of the Functional Performance Scale was 1.27±0.75.
As a result of the study, a statistically significant negative relationship was detected between the Illness Type Dimension, Illness Understanding, Treatment Control, Emotional Representations scores, which are sub-dimensions of the Illness Perception Scale, and the General Score of the Fluid Control Scale in Hemodialysis Patients. A negative relationship was detected between the Outcomes and Duration Cyclical scores of the Illness Perception Scale subscales and the Functional Performance Scale General Score. Among the Illness Perception Scale sub-dimensions, a statistically significant positive relationship was found between the Duration acute, Illness Understanding, Immunity scores and the Functional Performance Scale General Score. Between the Knowledge sub-dimension of the Fluid Control Scale and the Body Care sub-dimension scores of the Functional Performance Scale, and between the Attitude sub-dimension of the Fluid Control Scale and the Social Interaction sub-dimension scores of the Functional Performance Scale; A statistically significant positive relationship was reached. As a result, it was determined that the perception of illness had an impact on fluid control and functional performance.

Key Words: Hemodialysis, Peritoneal Dialysis, Illness Perception, Fluid Control, Functional Performance