Bankacılık sektörünün risk yönetim algısı ve risk yönetiminin makroekonomik belirleyicileri: Almanya ve Kırgızistan örneği
Perception and macroeconomic determinants of risk management in the banking sector: Germany and Kyrgyzstan case
Yazar: NURBEK MADMAROV
Danışman: DOÇ. DR. TEZCAN ABASIZ
Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Bankacılık = Banking ; Ekonomi = Economics
Dizin: Almanya = Germany ; Banka kredileri = Bank credits ; Bankacılık sektörü = Banking sector ; Kredi riski = Credit risk ; Kırgızistan = Kyrgyzstan ; Makroekonomik faktörler = Macroeconomic factors ; Risk = Risk ; Risk algılaması = Risk Perception ; Risk yönetimi = Risk management ; Temerrüt riski = Default risk

Özet:
Risk, gerçekleşen sonucun hedeflenen sonuçtan farklı olması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar etme ihtimaline denir. Risk yönetimi ise, bu ihtimal düşünülerek alınan risklerle beklenen getiri arasındaki dengeyi optimuma ulaştırma faaliyetidir. Bankacılık sektörü, taşıdıkları aracılık fonksiyonu ve kaydi para yaratma gücü nedeniyle ülke ekonomileri için hayati ve ayrıcalıklı konumda olmasından dolayı kuruluşundan faaliyetlerinin her aşamasına kadar kamu tarafından gözetlenmekte ve denetlenmektedir. Doğaları gereği faaliyetleri sırasında diğer kurumlara göre daha fazla riskleri üstlenmek zorunda olan bankalar için risk yönetimi, kendileri, iş ortakları, diğer sektörler ve ülke ekonomisi için büyük öneme sahiptir. 
Bankacılık ve finansal krizlerin daha sık yaşanması ve daha fazla ülke ekonomilerini içine alacak şekilde şiddetli yayılması ve finansal istikrarı sağlama ve korumanın günümüzde gittikçe zorlaşması uluslararası gözetleyici kurumlar ve hükümetler için finansal piyasalardaki kırılganlıkları belirlemeyi ve incelemeyi daha önemli hale getirmiştir. Makroekonomik değişkenler ile kredi riski arasındaki ilişkilerin yönü ve şiddetinin analiz edilmesi, finansal sektörlerdeki en temel risk olan kredi riskinin yönetilmesi, bu riske bağlı olarak ortaya çıkacak muhtemel kredi kayıplarının tahmin edilmesi ve bunlar için gerekli tedbirlerin önceden alınması için hayati öneme sahiptir. Makroekonomik göstergelerde yaşanacak şoklar sonucunda hem finansal kurumlarda hem de finansal sektörde ortaya çıkacak kırılganlıkların önceden belirlenmesinde en önemli yöntem stres testleridir. Bu testler, finansal kurumlar ve sektör açısından riskleri yönetmede çok önemli bir araçtır.
Mikro bazlı analizde, 2019-2020 yıllarında toplanan birincil verilere dayanarak Almanya ve Kırgızistan'da faaliyet gösteren bankalar profili, bu bankalara ait personel nitelikleri, banka risk yönetimi süreci ile banka risk yönetimi algısı incelenerek iki ülkeye ait dört banka grubunun söz konusu süreç ve algı açısından farklı olup olmadıklarının araştırılması ve bireysel banka risk algısı faktörlerinin tahmin edilmesi amaçlanmıştır. Makro bazlı analizde ise, Thomas Wilson'a ait kredi portföy görünümü yaklaşımı kullanılarak 2000Q1-2020Q4 döneminde söz konusu iki ülke bankacılık sektörü kredi riskine (temerrüt olasılığına) etki eden makroekonomik faktörlerin belirlenmesi ve bu değişkeni açıklamada anlamlı bulunan makroekonomik değişkenlere Monte Carlo simülasyonları ve senaryo analizleri uygulanarak gelecek dönemlerdeki bankacılık sektörü temerrüt olasılığının kestirilmesi amaçlanmıştır. Mikro bazlı analiz bulguları: (a) Ulusal Alman bankaların Kırgız bankalardan hem risk yönetimi sürecinde hem de risk yönetimi algısında daha etkin olduklarını, (b) Risk yönetimi algısını açıklamada en etkili değişkenlerin Alman bankaları modelinde riski/risk yönetimini anlama ve risk denetimi, Kırgız bankaları modelinde ise risk denetimi, riski/risk yönetimini anlama ve kredi riski analizinin olduğunu göstermiştir. Makro bazlı analiz bulguları: (i) Alman bankacılığı kredi uydu modelinde, endüstriyel üretim, kredi büyümesi, petrol fiyatı enflasyonu ve DAX hisse senedi getirisinin temerrüt olasılığını azalttığını, ekonomik büyüme, emek maliyeti artışı, 3 aylık EIRIBOR oranı ve kamu borcunun temerrütleri artırdığını, (ii) Kırgız bankacılık sektörü kredi riski modelinde ise, Kırgız som/ABD doları döviz kuru, kredi faiz oranı, kredi büyümesi, kamu borcu, işçi dövizleri ve dış ticaret haddinin temerrüt olasılığı üzerinde azaltıcı etkilerinin olduğunu, ekonomik büyüme, Kırgız som/Rus ruble döviz kuru ve enflasyon oranının temerrüt olasılığı üzerinde arttırıcı etkilerinin olduğunu, (ii) Bankacılık sektörü temerrüt olasılığını anlamlı olarak etkileyen makroekonomik değişkenlere farklı senaryolar altında şoklar uygulandığında Alman bankacılık sektörü temerrüt olasılığı için kestirilen değerlerin Kırgız bankacılık sektörü temerrüt olasılığının gelecek değerlerine göre daha gerçekçi stokastik davranış sergilediğini göstermiştir.
Anahtar Kelimeler: Risk ve risk yönetimi, bankalar ve bankacılık sektörü, finansal istikrar ve kredi riski yönetimi, stres testleri, risk yönetimi süreci ve risk yönetimi algısı, kredi portföy görünümü, temerrüt olasılığı ve kestirim, Almanya ve Kırgızistan

Abstract:
Risk is the probability of making a loss occurring as a result of a difference between realized and aimed outcomes during the process of producing a value. On the other hand, risk management is an activity to optimize the balance between the risks undertaken and the expected return. Since the banking sector is in a vital and privileged position for an economy due to its intermediary function and power to create fiduciary money, it is monitored and supervised by a government from its foundation to every stage of its activities. For banks, that by their nature have to undertake more risks than other financial institutions during their activities, risk management is of great importance to themselves, their business partners, other sectors, and the country's economy. 
As banking and financial crises happen more frequently and spread violently to encompass more economies, and nowadays it becomes increasingly difficult to provide and maintain financial stability, it has stayed more necessary for international surveillance agencies and governments to identify and examine vulnerabilities in financial markets. Analyzing the sign and magnitude of the relationship between macroeconomic variables and credit risk is vital for managing the most important risk, which is the credit risk itself, in the financial sector, predicting credit losses that will arise as a result of this risk, and taking necessary measures in advance. Stress tests are a crucial method for determining in advance the vulnerabilities that will occur in both financial institutions and the financial sector as a consequence of shocks in macroeconomic indicators. These tests are indeed essential risk management tools for financial institutions and the financial sector. 
In the micro-based analysis, where the primary data was collected from the personnel of German and Kyrgyz banks, it is aimed to identify differences in risk management process indicators and risk management perception (practices) of four groups of banks, and to determine the factors of bank risk management perception of these two country banks by firstly examining bank and staff profile, risk management process, and risk management perception. In the macro-based analysis, where Credit Portfolio View by Thomas Wilson and secondary data in the period of 2000Q1-2020Q4 were utilized, it is intended to forecast future values of the probabilities of default in the German and Kyrgyz banking sectors based on the results of Monte Carlo simulation and scenario analyses on the significant macroeconomic factors of the credit risk (probability of default) in these two banking sectors. The micro-based analysis findings show that (a) national German banks are more efficient in both risk management process and risk management perception than Kyrgyz banks, (b) while understanding risk/risk management, and risk monitoring are the most effective variables in explaining risk management perception in the German banks model, risk monitoring, understanding risk/risk management, and credit risk analysis are the most economic variables in affecting risk management perception in the Kyrgyz banks model. The macro-based analysis results illustrate that (i) while industrial production, private sector credit growth, oil price inflation, and DAX stock return have decreasing effects, economic growth, labor cost growth, 3-month EURIBOR rate and public debt have increasing effects on the probability of default in the German banking sector credit risk model, (ii) whereas Kyrgyz som/US dollar exchange rate, loan interest rate, private sector credit growth, public debt, remittances, and trade balance have diminishing impacts, economic growth, Kyrgyz som/Russian ruble exchange rate and inflation rate have boosting impacts on the probability of default in the Kyrgyz banking sector credit risk model, (iii) in the scenario analyses, the forecasted values of the probability of default in the German banking model displayed more realistic stochastic behavior than they did in the Kyrgyz banking model.
Key Words: Risk and risk management, banks and banking sectors, financial stability and credit risk management, stress testing, risk management process and risk management perception, credit portfolio view, the probability of default and forecasting, Germany and Kyrgyzstan.

АБСТРАКТ
Риск - это вероятность понести убытки в результате разницы между реализованными и запланированными результатами. С другой стороны, управление рисками - это деятельность по оптимизации баланса между принятыми рисками и ожидаемой прибылью. Поскольку банковский сектор занимает жизненно важное и привилегированное положение в экономике, благодаря своей посреднической функции и способности создавать фидуциарные деньги он находится под контролем и надзором правительства с момента своего основания и на каждом этапе своей деятельности. Для банков, которые по своей природе должны принимать на себя больше рисков, чем другие учреждения, управление рисками имеет большое значение для них самих, их деловых партнеров, других секторов и экономики страны. 
Поскольку банковские и финансовые кризисы случаются все чаще и распространяются все сильнее, охватывая все больше экономик, и в настоящее время становится все труднее обеспечивать и поддерживать финансовую стабильность, для международных агентств по надзору и правительств становится все более необходимым выявлять и изучать уязвимые места на финансовых рынках. Анализ знака и величины взаимосвязи между макроэкономическими переменными и кредитным риском, жизненно важен для управления самым важным (кредитным) риском в финансовом секторе, прогнозирования кредитных потерь, которые возникнут в результате этого риска, и заблаговременного принятия необходимых мер. Стресс-тесты являются важнейшим методом заблаговременного определения уязвимости, которая возникнет как у финансовых учреждений, так и у финансового сектора в результате шоков в макроэкономических показателях. Эти тесты являются важнейшими методами управления рисками для финансовых учреждений и финансового сектора. 
В микроанализе, который основaн на первичных данных, целью является выявление различий в переменных процессах управления рисками и практике управления рисками четырех групп банков, и определение факторов практики управления рисками банков в этих двух странах. В макроанализе, где использовались вторичные данные за период 2000кв1-2020кв4 и вид кредитного портфеля Томаса Уилсона, предполагается спрогнозировать будущие значения вероятности дефолта в банковском секторе Германии и Кыргызстана на основе результатов симуляции Монте-Карло и сценарного анализа.  Результаты микроанализа показывают, что: (а) национальные немецкие банки более эффективны в переменных процессах управления рисками и в практике управления рисками, чем кыргызские банки, (б) в то время как понимание риска и управление риском, и мониторинг риска, являются наиболее эффективными переменными, влияющими на практику управления рисками в модели банков Германии, тогдa кaк мониторинг риска, понимание риска и управление риском, и анализ кредитного риска являются наиболее экономичными переменными, влияющими на практику управления рисками в модели банков Кыргызстана. Результаты макроанализа показывают, что: (i) промышленное производство, рост кредитования, инфляция цен на нефть и доходность акций DAX оказывают понижающее влияние, тогдa кaк экономический рост, стоимость рабочей силы, 3-месячная ставка EURIBOR и государственный долг оказывают повышающее влияние на вероятность дефолта в модели кредитного риска банковского сектора Германии, (ii) обменная ставка кыргызского сома к доллару США, процентная ставка по кредитам, рост кредитования, государственный долг, денежные переводы и торговый баланс оказывают уменьшающее влияние, тогдa кaк экономический рост, обменный курс кыргызского сома к российскому рублю и уровень инфляции оказывают повышающее влияние на вероятность дефолта в модели кредитного риска банковского сектора Кыргызстана, (iii) в сценарном анализе прогнозные значения вероятности дефолта в немецкой банковской модели демонстрируют более реалистичное стохастическое поведение, чем в кыргызской банковской модели.
Ключевые слова: Риск и управление рисками, банки и банковский сектор, финансовая стабильность и управление кредитным риском, стресс-тестирование, переменные процесса и практика управления рисками, вид кредитного портфеля, вероятность дефолта и прогнозирование, Германия и Кыргызстан.