Diyarbakır ili tarla koşullarında üretimi yapılan farklı domates çeşitlerinde Tuta absoluta (meyrick) (Lepıdoptera:gelecehııdae)'nın popülasyon değişimi zarar oranı predatör ve parazitoitlerinin belirlenmesi
Investigation of population fluctuation, damage rate, and identification of predators and parasitoids of Tuta absoluta (Meyrcik) (Lepidoptera: gelechiidae) in different tomato varieties grown under field conditionsin Diyarbakir province
Yazar: OZAN AKAT
Danışman: PROF. DR. SELİME ÖLMEZ BAYHAN
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma Diyarbakır İlinde açık alanda domates üretimi yapılan alanlarda zarar yapan Domates güvesi [Tuta absoluta (Meyrick) (Lepidoptera: Gelechiidae)]'nin popülasyon değişimi, zarar oranı, predatör ve parazitoitlerini belirlemek amacıyla 2021-2022 yıllarında yürütülmüştür. 2022 yılında en fazla ergin sayısı; Yenişehir ilçesinde 280 birey, Çınar İlçesinde 428 birey olarak belirlenmiştir. 2023 yılında ise en fazla ergin sayısı; Yenişehir ilçesinde 268 birey, Çınar İlçesinde 435 birey olarak belirlenmiştir. 2022 yılında, Diyarbakır'da ticari olarak yetiştirilen domates çeşitlerinin meyvelerinde; Falcon çeşidinde %29.09, H-2274 çeşidinde %32.55 ve Alaturka F1 çeşidinde %27.14 zarar oranı belirlenmiştir. Genotipler arasında; Lice domatesinde %34.83 ve Karacadağ domatesinde %33.33 zarar oranı belirlenmiştir. 2023 yılında ise zarar oranları; Falcon çeşidinde %39,55, H-2274 çeşidinde %58,68, Alaturka çeşidinde %38,65 olarak gerçekleşmiştir. Genotiplerden; Lice domatesinde %52,43, Karacadağ domatesinde %51,02 olarak saptanmıştır. Ayrıca 2022 yılında Diyarbakır İlinde ticari olarak yetiştirilen domates çeşitlerinin yapraklarında; Falcon çeşidinde %49.26, H-2274 çeşidinde %58.68 ve Alaturka F1 çeşidinde %45.45 zarar oranı tespit edilmiştir. Genotipler arasında; Lice domateslerinde %47.52 ve Karacadağ domateslerinde %54.06 zarar oranı belirlenmiştir. 2023 yılında zarar oranları; Falcon çeşidinde %62,30, H-2274 çeşidinde %66,90 ve Alaturka F1 çeşidinde %59.48 olarak tespit edilmiştir. Genotipler arasında; Lice domatesinde %56,43 ve Karacadağ domatesinde %64,80 zarar oranı belirlenmiştir. Ayrıca çalışmada 6 parazitoit ve 11 predatör tür saptanmıştır. Belirlenen parazitoit türler; Bracon didemie Beyarslan, Bracon intercessor Nees, Bracon hebetor (Say, 1836), Apanteles gelechiidivoris Marsh, Campoplex haywardi Blanchard Bracon (Habrobracon) viktorovi Fischer, predatör türler de Nysius graminicola (Kolenati,1845), Nabis punctatus punctatus, , Macrolophus costalis, Macrolophus pygmaeus (Rambur), Campylomma diversicornis Reut., Chrysoperla carnea (Stephens) Orius spp., Orius niger (Wolff), Coccinella septempunctata (L.), Geocoris megacephalus (Rossi, 1790), Hippodamia variegata (G.) olmuştur.

Abstract:
This study was conducted between 2021 and 2022 in open field tomato cultivation areas in Diyarbakır Province to determine the population dynamics, damage rates, predators, and parasitoids of the Tomato Leaf Miner [Tuta absoluta (Meyrick) (Lepidoptera: Gelechiidae)]. In 2022, the highest number of adults was determined to be 280 individuals in Yenişehir district and 428 individuals in Çınar district. In 2023, the highest number of adults was recorded as 268 individuals in Yenişehir district and 435 individuals in Çınar district . In 2022, the damage rates on commercially grown tomato varieties in Diyarbakır were found to be 29.09% for Falcon, 32.55% for H-2274, and 27.14% for Alaturka F1. Among the genotypes, the damage rates were determined to be 34.83% for Lice tomatoes and 33.33% for Karacadağ tomatoes. In 2023, the damage rates were 39.55% for Falcon, 58.68% for H-2274, 38.65% for Alaturka, 52.43% for Lice tomatoes, and 51.02% for Karacadağ tomatoes. Additionally, in 2022, damage rates on the leaves of commercially grown tomato varieties in Diyarbakır were found to be 49.26% for Falcon, 58.68% for H-2274, and 45.45% for Alaturka F1. Among the genotypes, the damage rates were 47.52% for Lice tomatoes and 54.06% for Karacadağ tomatoes. In 2023, the damage rates were 62.30% for Falcon, 66.90% for H-2274, 59.48% for Alaturka, 56.43% for Lice tomatoes, and 64.80% for Karacadağ tomatoes. Furthermore, the study identified 6 parasitoid and 11 predator species. The identified parasitoid species were Bracon didemie Beyarslan, Bracon intercessor Nees, Bracon hebetor (Say, 1836), Apanteles gelechiidivoris Marsh, Campoplex haywardi Blanchard, Bracon (Habrobracon) viktorovi Fischer, and the predator species were Nysius graminicola (Kolenati, 1845), Nabis punctatus punctatus, Macrolophus costalis, Macrolophus pygmaeus (Rambur), Campylomma diversicornis Reut., Chrysoperla carnea (Stephens), Orius spp., Orius niger (Wolff), Coccinella septempunctata (L.), Geocoris megacephalus (Rossi, 1790), Hippodamia variegata (G.).