Yezîdîlik ve temel inançları
Yazidism and its fundamental beliefs
Yazar: SUHEYLA NUR ÖZDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. ULVİ MURAT KILAVUZ
Bursa Uludağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Mezhepleri Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Dini iman = Religious faith ; Haram = Religion forbidden ; Kutsal kitaplar = Holy books ; Melek = Angel ; Reenkarnasyon = Reincarnation ; Yezidiler = Yazidies ; Yezidilik = Yezidism ; İnançlar = Beliefs ; Şirk = Şirk

Özet:
Günümüzde yeni bir din iddiasında olan Yezidilik, tarih içerisinde geçirdiği süreç
dikkate alınarak değerlendirilmesi gereken senkretik yapıda bir harekettir. Adi b. Müsafir,
11. yy.da Hakkari- Laleş Bölgesi'ne gelerek Adeviyye tarîkatini kurmuştur. Sünni çizgide
başlayan Adeviyye tarîkati, zaman içerisinde çeşitli sosyal ve kültürel sebeplerle Yezidi
hareketine evrilmiştir.
İnanç unsurları ve ritüelleri sünni bakış açısı ile değerlendirildiğinde tek tanrıcı
anlayıştan uzak olan Yezidilik, kendisini monoteist inanca sahip dünyanın en eski dini
olarak tanıtmaktadır. Ancak kutsal kitapları, son döneme ait dini metinleri, inanç unsurları
ve ritüelleri analiz edildiğinde birçok din ve kültürden etkilenen, mezhep kavramına daha
yakın heterodoks bir inanç yapısı karşımıza çıkmaktadır. Bu heterodoks yapıda kendisine
inanılan Yüce Varlıkla beraber Melek Tavus, Sultan Yezid ve Şeyh Adi inancı da
bulunmakta ve her birinin tanrısal bir öz taşıdığına inanılmaktadır. Kitab-ı Cilve'de
kullanılan "ben" dili ifadelerindeki "ben"in kim olduğu muallaktır. Kitab-ı Cilve'de hitab
eden, Hudâ ya da Yezdân diye adlandırılan yaratıcı olabileceği gibi dünyanın idaresinin
kendisine verildiğine inanılan Melek Tâvus da olabilir. Kutsal Kitapları Kitab-ı Cilve ve
Mushâf-ı Reş olmakla beraber sözlü kültürün hakim olduğu Yezidilik'te dua ve öğüt
içerikli metinler olan "kaviller" önemli bir yer tutmaktadır.
Öldükten sonraki hayata dair tenasüh / reenkarnasyon inancı Yezîdîliğin en bariz
karakteristik özelliklerinden birisidir. Bütün inanç sistemlerinde yer alan emir ve yasaklar
Yezidi inancında zaman ve mekâna göre değişiklik göstermektedir. Ancak her Yezidinin
uymak zorunda olduğu üç ilke, doğruluk, bilme ve utanma ilkesidir. Bu bağlamda Yezidi
inanç unsurları incelenerek tarihi süreç içerisinde değerlendirmeye tabi tutulmuştur.

Abstract:
Today, Yazidism, which claims to be a new religion, is a syncretic movement that
should be evaluated considering the process it has gone through in history. Adi b. Muafir
came to Hakkari-Laleş Region in the 11th century and established the Adeviyye sect. The
Adewiyya sect, which started in the Sunni line, evolved into the Yazidi movement over
time for various social and cultural reasons.
Yazidism, which is far from monotheistic understanding when its belief elements
and rituals are evaluated from a Sunni perspective, introduces itself as the oldest religion
in the world with a monotheist belief. However, when scriptures, recent religious texts,
belief elements and rituals are analyzed, we encounter a heterodox belief structure that is
closer to the concept of sect, which is influenced by many religions and cultures. In this
heterodox structure, besides the Supreme Being believed in him, there are also the beliefs
of Melek Tavus, Sultan Yazid and Şeyh Adi and they are believed to have a divine
essence. It is unclear who the "I" in the "I" language expressions used in Kitab-ı Cilve is.
It can be the creator named Hudâ or Yezdân, or Melek Tavus, who is believed to have
been given the administration of the world, who is addressed in Kitab-ı Cilve. Although
the Holy Books are Kitab-ı Cilve and Mushâf-ı Reş, in Yazidism, where oral culture is
dominant, the texts of prayer and admonition, "teachings" have an important place.
Belief in transmigration / reincarnation about life after death is one of the most
obvious characteristic features of Yazidism. The orders and prohibitions in all belief systems vary according to the time and place in the Yazidi belief. However, the three
principles that every Yazidi must abide by are truthfulness, knowing and shame. In this
context, Yazidi belief elements have been examined and evaluated in this historical
process.