Meme kanseri cerrahisi sonrası radyoterapi döneminde egzersiz uygulamalarının sanal gerçeklik temelli egzersiz eğitimi ile karşılaştırılması
Comparison of exercise practices with virtual reality-based exercise training in radiotherapy period after breast cancer surgery
Yazar: İLKNUR ONURLU
Danışman: DOÇ. DR. İLKE KESER
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation
Dizin: Cerrahi = Surgery ; Egzersiz = Exercise ; Hasta eğitimi = Patient education ; Meme hastalıkları = Breast diseases ; Meme neoplazmları = Breast neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Radyoterapi = Radiotherapy ; Sanal gerçeklik = Virtual reality

Özet:
Meme kanseri cerrahisi sonrası görülen komplikasyonların tedavisinde egzersiz uygulamaları etkili yöntemlerdir. Bu çalışmanın amacı, meme kanseri cerrahisi sonrası radyoterapi döneminde egzersiz uygulamalarını sanal gerçeklik temelli egzersiz eğitimi ile karşılaştırmaktır. Çalışmaya dahil edilen 66 hasta, kliniğe geliş sırası ve geçirilmiş cerrahinin tipi (mastektomi ve meme koruyucu cerrahi) göz önünde bulundurularak, sanal gerçeklik grubu (n:22), egzersiz grubu (n:22) ve kontrol grubu (n:22) olarak rastgele 3 gruba ayrıldı. Sanal gerçeklik grubunda yer alan hastalara Xbox 360 Kinect kullanılarak sanal gerçeklik temelli egzersiz eğitimi uygulandı. Egzersiz grubunda yer alan hastalara eklem hareket açıklığı, postür, germe ve solunum egzersizlerinden oluşan bir egzersiz programı uygulandı. Her iki egzersiz grubu da radyoterapi devam ettiği sürece (5-6 hafta), haftada 3 gün, 30-40 dakika egzersiz programına katıldı. Kontrol grubunda yer alan hastalara mevcut uygulamada yapılmakta olduğu gibi hiçbir egzersiz programı uygulanmadı. Hastalar omuz hareketleri için evrensel gonyometreyle, el kavrama kuvveti için Jamar el dinamometresiyle, lenfödem için çevre ölçümüyle, omuz propriosepsiyonu için Cybex (Lumex Inc. NY, USA) izokinetik dinamometreyle, işlevsellik için 'Kol, Omuz ve El Sorunları Anketi (DASH)' ile, kinezyofobi için 'Tampa Kinezyofobi Ölçeği' ile, anksiyete ve depresyon için 'Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği' ile, yorgunluk için 'Piper Yorgunluk Ölçeği' ile ve yaşam kalitesi için 'Avrupa Kanser Araştırma ve Tedavi Organizasyonu Yaşam Kalitesi Anketi (EORTC QLQ-C30).' ile değerlendirildi. Tüm değerlendirmeler radyoterapinin başında ve sonunda iki defa yapıldı. Bu çalışmanın sonuçlarına göre egzersiz grubunda omuz eklem hareket açıklığı tüm yönlerde (fleksiyon, ekstansiyon, abdüksiyon, internal ve eksternal rotasyon) anlamlı artış göstermiştir (p<0,05). Sanal gerçeklik grubunda ise sadece omuz internal ve eksternal rotasyon hareketleri yönünde anlamlı artış elde edilmiştir (p<0,05).  Her iki egzersiz grubunda da omuz fonksiyonlarında anlamlı gelişme, yorgunluk seviyesinde anlamlı azalma, semptomlar ve fonksiyonel durum ile ilişkili yaşam kalitesinde anlamlı artışlar elde edilmiştir (p<0,05).  El kavrama kuvveti, omuz propriosepsiyonu, kinezyofobi, lenfödem, anksiyete ve depresyon seviyesi iki grupta da değişmemiştir (p>0,05). Sonuçta fizyoterapist eşliğinde yapılan egzersizlerin meme kanseri hastalarının rehabilitasyonunda önemli yeri olduğu bir kere daha kanıtlanırken, sanal gerçeklik temelli egzersizlerin de bu hasta grubunda standart tedaviler ile birlikte kullanılabilecek bir yöntem olduğu gösterilmiştir.

Abstract:
Exercise therapies are effective methods in the treatment of complications after breast cancer surgery. The study aims to compare exercise practices with virtual reality-based exercise training during radiotherapy period after breast cancer surgery. Patients were randomly divided into 3 groups as virtual reality group (n:22), exercise group (n:22) and control group (n:22), considering the order of arrival at the clinic and the type of surgery (mastectomy and breast-conserving surgery). Patients in virtual reality group (n:22) received virtual reality-based exercise training using Xbox 360 Kinect. Patients in exercise group (n:22) received an exercise program including range of motion, posture, stretching and breathing exercises. Both exercise groups participated in the exercise program for 30-40 minutes, 3 days a week, as long as radiotherapy continued (5-6 weeks). Patients in control group (n:22) received any exercise as in the current practice. Patients were evaluated for shoulder movements by universal goniometer, for hand grip strength by Jamar hand dynamometer, for shoulder proprioception by Cybex (Lumex,NY,USA) izokinetic dynamometer, for functionality by 'Disabilities of the arm, shoulder and hand questionnaire (DASH)', for kinesiophobia by 'Tampa kinesiophobia scale', for anxiety and depression by 'Hospital anxiety and depression scale',for fatique by 'Piper fatique scale' and for quality of life by 'European Organization for Research and Treatment of Cancer Quality of Life Questionnaire (EORTC QLQ-C30)'. All evaluations were done at the begining and at the end of the radiotherapy. As a result, shoulder range of motions in the exercise group showed significant increase in all directions (flexion, extension, abduction, internal and external rotation) (p<0,05). In the virtual reality group, there was significant increase only shoulder internal and external rotation movements)(p<0,05). In both groups, improvement in shoulder functions, decrease in fatigue level, increases in quality of life associated with symptoms and functional status were significant(p<0,05). Hand grip strength, proprioception, kinesiophobia, lymphedema, anxiety and depression level did not change in either group(p>0,05). In conclusion, while exercises accompanied by a physiotherapist have proven once again to have an important role in the rehabilitation of breast cancer patients, virtual reality-based exercises have also been shown to be a method that can be used with standard therapies in this patient group.