Farmakoekonomik değerlendirmeler ve Türk İlaç Sanayii'nin konuya etik yaklaşımı üzerinde bir çalışma
A study on pharmacoeconomic evaluations and the ethical approach of the Turkish Pharmaceutical Industry to this subject
Yazar: MURAT ORAL
Danışman: PROF. DR. GÜLBİN ÖZÇELİKAY
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Eczacılık İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Ekonomi-farmasötik = Economics-pharmaceutical ; Etik = Ethics ; Farmakoloji = Pharmacology ; Türkiye = Turkey ; İlaç endüstrisi = Pharmaceutical industry ; İlaç fabrikaları = Pharmaceutical plants ; İlaçlar = Drugs

Özet:
Farmakoekonomi temel olarak maliyet-fayda, maliyet-yararlanım, maliyet-minimizasyonu ve maliyet-etkililik analizleri kullanılarak hastalıkların önlenmesinde, teşhis ve tedavisinde kullanılan ilaçların ekonomi ve etkinlik kapsamında birbirleriyle ve alternatif operasyonel veya operasyonel olmayan tedavi seçenekleri ile kıyaslanmasını eczacılık alanındaki hizmetleri de içerecek şekilde ele alan bilimsel bir disiplindir. Farmakoekonomik değerlendirme süresince elde edilen bulguları kullanarak bir takım sonuçlara ulaşıp bu sonuçlara göre yorumlar yapılabilmesi için bu bulguların ekstrapolasyonu (bilinenden hareketle bilinmeyenin tahmin edilmesi) gerekmektedir. Bu ihtiyaç doğrultusunda farmakoekonomik modelleme yöntemleri geliştirilmiştir. Farmakoekonomik modelleme yöntemleri Duyarlılık Analizleri, İndirgeme, Karar Analizi Yöntemleri'dir. Öte yandan, etik ahlak felsefesinin diğer adıdır ve temel olarak neyin iyi, kötü, doğru, yanlış, adil, suç, erdem, ahlaksızlık olduğunu belirlemeye çalışan felsefe dalıdır. Etik bu değerlendirmeleri yaparken; özerkliğe saygı, adalet, yararlılık, zarar vermeme gibi temel etik ilkelerden yararlanır. Bu çalışmada, Türk İlaç Sanayii'ne farmakoekonomi ve etik konusunda anketler düzenlenmiştir. Anketlerden elde edilen bulgular doğrultusunda, farmakoekonomik analiz ve modelleme yöntemlerinin Türk İlaç Sanayii'nde kullanım oranları, farmakoekonomik çalışmalar ve etik yaklaşım ele alınıp tartışılmıştır. Çalışma neticesinde, Türk İlaç Sanayii'nde farmakoekonomik değerlendirmelerin yüksek oranda gerçekleştirilmediği ve analiz yöntemlerinin modelleme yöntemlerine kıyasla daha yüksek oranda kullanıldığı saptanmıştır. Türk İlaç Sanayii'nde en çok kullanılan farmakoekonomik analiz yönteminin maliyet etkililik ve en çok kullanılan modelleme yönteminin de karar analizleri olduğu saptanmıştır. Türk İlaç Sanayii'nde farmakoekonomik modelleme yöntemleri hakkında bilgi eksikliği olduğu ve bu yöntemlerin çoğunlukla kullanılmadığı saptanmıştır. Araştırma sonucunda, Türk İlaç Sanayii'nin farmakoekonomi ve etik konularında eğitim ihtiyacı olduğu kanaatine varılmıştır. Türk İlaç Sanayii'nin, farmakoekonomik değerlendirmeler kapsamında temel etik ilkelerden olan yararlılık etik ilkesine yüksek seviyede önem vermediği saptanmıştır.

Abstract:
Pharmacoeconomics is a scientific discipline handling the comparison of the drugs used for the prevention, diagnosis, and treatment of diseases within the scope of economy and efficiency with each other and with operational or non-operational alternative treatment options with incorporating the pharmacy services by using cost-benefit, cost-utility, cost-minimization and cost-effectiveness analysis. For making comments according to the results being reached by using the findings obtained during the pharmacoeconomic evaluations, extrapolation (prediction of unknown by moving from known to unknown) of these findings are required. Pharmacoeconomic modeling methods have been developed according to this need. Pharmacoeconomic modeling methods are Sensitivity Analysis, Discounting, Decision Analysis. Ethics is the other name of moral philosophy and is a branch of philosophy attempting to determine what's good, bad, right, wrong, fair, criminal, virtue, immorality. While doing these assessments ethics take advantage of the basic ethical principles like respect for autonomy, justice, beneficence, non-maleficence. In this study, the questionnaries were held regarding the pharmacoeconomics and ethics to the Turkish Pharmaceutical Industry. According to the findings obtained from questionnaires,  usage rates of pharmacoeconomic analysis and modelling methods in the Turkish Pharmaceutical Industry were discussed by considering the ethical approach. As a result of the study, it was determined that pharmacoeconomic evaluations were not performed at high rate in the Turkish Pharmaceutical Industry and pharmacoeconomic analysis methods were used higher than the modeling methods. It was determined that the most used pharmacoeconomic analysis method was the cost effectiveness analysis and the most used modeling method was the decision analysis in the Turkish Pharmaceutical Industry. It was determined that there is a lack of information on pharmacoeconomic modeling methods in Turkish Pharmaceutical Industry and these methods are mostly not used. As a result of the research, it was concluded that the Turkish Pharmaceutical Industry needs training in pharmacoeconomics and ethical issues. It was determined that the Turkish Pharmaceutical Industry does not attach high importance to the ethical principle of beneficence which is one of the basic ethical principles within the scope of pharmacoeconomic evaluations.