Tıp fakültesi eğitim sürecinin madde bağımlılığı bilgi düzeyi ve farkındalığına etkisi
The effect of medical faculty education process on substance abuse knowledge level and awareness
Yazar: BÜŞRA ADLIM
Danışman: DOÇ. DR. ELİF DENİZ ŞAFAK
Erciyes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Araştırmamızda, Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi 2023-2024 yılında öğrenim 
gören 1. ve 6. sınıf tıp öğrencilerinde madde bağımlılığı hakkında bilgi düzeyleri ve 
farkındalığın belirlenmesi amaçlanmaktadır. 
Gereç ve yöntem: Çalışma 399 1. sınıf, 208 6. sınıf tıp öğrencisi ile yapıldı. Hazırlanan 
anket formu, Madde Bağımlılığı Farkındalık Ölçeği ve Madde Bağımlılığı Bilgi Testi yüz 
yüze görüşme tekniği ile uygulandı. Çalışmamızda Madde Bağımlılığı Farkındalık 
Ölçeği'nden alınan puanlar, Madde Bağımlılığı Bilgi Testi'nden alınan puanlar ile 
sosyodemografik 
özellikler 
gibi 
bağımsız değişkenler arasındaki ilişkiler 
değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler IBM SPSS Statistics Standard Concurrent User V 
26 (IBM Corp., Armonk, New York, ABD) istatistik paket programı ile değerlendirildi. 
Tanımlayıcı istatistikler birim sayısı (n), yüzde (%), ortalama ± standart sapma (𝑋 ± 𝑆𝑆), 
medyan (M), minimum (min), maksimum (max) ve kartiller arası uzaklık değerleri olarak 
verildi. p<0.05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. 
Bulgular: Çalışmamızdaki öğrencilerin yaş ortalaması 20,43 ± 2,61 olup 1. sınıfta eğitim 
görenlerin sayısı 399 kişi (%65,7), 6. sınıfta eğitim görenlerin sayısı 208 kişidir (%34,3). 
Öğrencilerin 331'i (%54,5) kadın ve 269'u (%44,3) erkektir. 190 kişi (%31,3) madde 
bağımlılığı hakkında bir etkinliğe katılmış, 528 kişi (%87,0) ise tıp eğitim sürecinde 
madde bağımlılığına ilişkin bir ders almıştır. Katılımcıların Madde Bağımlılığı Bilgi Testi 
(MBBT) skorlarının ortalaması 23,06'dır (standart sapma: 6,61). Madde Bağımlılığı 
Farkındalık Ölçeği'nden (MBFÖ) elde edilen skorların ortalaması ise 114,13 (standart 
sapma: 12,02)'tür. Tüm ölçek için tutarlılık katsayısı (Cronbach alfa) 0,873 olarak 
bulunmuştur. Ölçek skorlarının tanımlayıcı özelliklere göre değişimlerine bakıldığında 
yaş ile MBBT (p <0,001), MBFÖ'nün "yardım ve hukuki düzenlemeler" (p <0,001) ve 
"bağımlılığa neden olan faktörler" (p = 0,041) alt ölçekleri arasında istatistiksel olarak 
anlamlı ve pozitif yönlü bir ilişki saptanmıştır ve kadınların tüm ölçek skorları erkeklere 
göre anlamlı derecede yüksek olarak bulunmuştur. Sınıf düzeylerine göre de yalnızca 
MBFÖ'nün "madde kullanımının belirtileri ve etkileri" alt ölçeğinden elde edilen skorlar 
anlamlı farklılık göstermemiştir. Ebeveynlerinin eğitim düzeyleri, aile durumu, sigara ve 
v 
alkol kullanım öyküleri, bağımlılık yapıcı madde kullanan bir yakını olan katılımcıların 
ölçek skorları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Madde 
kullanım geçmişi olmayan öğrencilerin sayısı kullananların sayısından oldukça fazla 
olduğu için istatistiksel bir analiz yapılamamıştır. Madde etkisinde olan biriyle karşılaşma 
öyküsü olan öğrencilerin farkındalık düzeyinde anlamlı bir farklılık yoktur ancak bilgi 
düzeyleri yüksektir. Madde bağımlılığı ile ilgili bir etkinlik/eğitime katılım sağlayanların 
MBFÖ'nün toplam ve alt ölçek skorları arasında anlamlı bir farklılık saptanmamıştır. 
Ancak MBBT skorları anlamlı derecede daha yüksektir. Tıp eğitimi sürecinde madde 
bağımlılığına yönelik bir ders alma durumuna göre MBFÖ'nün "yardım ve hukuki 
düzenlemeler" ve "madde kullanımının belirtileri ve etkileri" alt ölçekleri dışındaki tüm 
ölçek skorlarının daha yüksek olduğu saptanmıştır. ALO 191 Uyuşturucu ile Mücadele 
Danışma ve Destek Hattı bilenlerle bilmeyenlerin ölçek skorları arasında istatistiksel 
olarak anlamlılık saptanmamıştır ancak doğru cevap veren katılımcıların oranı, 6. sınıf 
öğrencileri arasında 1. sınıf öğrencilerine göre anlamlı derecede yüksektir. Her iki ölçek 
ve alt ölçek skorları arasında güçlü korelasyonlar olduğu tespit edilmiştir. 
Sonuç: Öğrencilerin yaklaşık 1/3'ünün madde bağımlılığı hakkında bir eğitim-etkinliğe 
katıldığı, büyük çoğunluğunun tıp eğitim sürecinde madde bağımlılığına ilişkin Psikiyatri 
ve Halk Sağlığı stajlarında bir ders aldığı görülmektedir. Son sınıf tıp öğrencilerinin 1. 
sınıf tıp öğrencilerine göre, madde kullanımının belirtileri ve etkileri alt ölçeği hariç bilgi 
düzeyinin ve farkındalığının yüksek olduğu yani tıp eğitim sürecinin bu farkındalığa 
etkisinin olduğu görülmüştür. Toplumun madde bağımlılığı ile ilgili bilgisinin ve 
farkındalığının sağlanmasında sağlık çalışanlarına daha fazla sorumluluk düşmektedir. 
Bu sebeple her dönem hekim adaylarına yeterli bir eğitim verilmesi özellikle de madde 
kullanımı belirtileri ve etkileri alanında farkındalığın artırılması önemlidir. 
Anahtar kelimeler: Madde Bağımlılığı Farkındalık Düzeyi, Madde Bağımlılığı Bilgi 
Düzeyi, Tıp Fakültesi Öğrencileri

Abstract:
Objective: In our study, it is aimed to determine the level of knowledge and awareness 
about substance addiction in Erciyes University Faculty of Medicine 1st and 6th year 
medical students studying in 2023-2024. 
Material and Method: The study was conducted with 399 first-year and 208 sixth-year 
medical students. A questionnaire form, Substance Abuse Awareness Scale and 
Substance Abuse Knowledge Test were administered by face-to-face interview technique. 
In our study, the relationships between the scores obtained from the Substance Abuse 
Awareness Scale, the scores obtained from the Substance Abuse Knowledge Test and 
independent variables such as sociodemographic characteristics were evaluated. The data 
obtained were evaluated with IBM SPSS Statistics Standard Concurrent User V 26 (IBM 
Corp., Armonk, New York, USA) statistical package programme. Descriptive statistics 
were given as number of units (n), percentage (%), mean ± standard deviation (X ± SS ) 
median (M), minimum (min), maximum (max) and inter-cartillary distance values. p < 
0.05 was considered statistically significant. 
Results: The mean age of the students in our study was 20.43 ± 2.61 years, 399 (65.7%) 
were in the 1st grade and 208 (34.3%) were in the 6th grade. 331 (54,5%) of the students 
were female and 269 (44,3%) were male. 190 (31.3%) had participated in an activity 
about substance abuse and 528 (87.0%) had taken a course on substance abuse during 
their medical education. The mean Substance Abuse Knowledge Test (SAKT) score of 
the participants was 23.06 (standard deviation: 6.61). The mean score obtained from the 
Substance Abuse Awareness Scale (SAAS) was 114.13 (standard deviation: 12.02). The 
consistency coefficient (Cronbach's alpha) for the whole scale was found to be 0.873. 
When the changes of the scale scores according to the descriptive characteristics were 
analysed, a statistically significant and positive correlation was found between age and 
SAKT (p < 0.001) "help and legal arrangements" (p < 0.001) and "factors causing 
addiction" (p = 0.041) subscales of the SAAS, and all scale scores of women were found 
to be significantly higher than men. Only the scores obtained from the "symptoms and 
effects of substance use" subscale of the SAAS did not differ significantly according to 
vii 
the grade levels. There was no statistically significant correlation between the scale scores 
of the participants who had parents' education level, family status, smoking and alcohol 
use history, and a relative who used addictive substances. A statistical analysis could not 
be performed because the number of students with no history of substance use was 
considerably higher than the number of students with a history of substance use. There 
was no significant difference in the level of awareness of students who had a history of 
encountering someone under the influence of substances, but their level of knowledge 
was high. There was no significant difference between the total and subscale scores of the 
SAAS of those who participated in an activity/education related to substance abuse. 
However, their SAKT scores were significantly higher. According to the status of taking 
a course on substance abuse during medical education, it was found that all scale scores 
of the SAAS were higher except for the subscales of "help and legal regulations" and 
"symptoms and effects of substance abuse". There was no statistical significance between 
the scale scores of those who knew ALO 191 Anti-Drug Counselling and Support Line 
and those who did not, but the proportion of participants who answered correctly was 
significantly higher among 6th grade students than 1st grade students. Strong correlations 
were found between both scale and subscale scores. 
Conclusion: It was observed that approximately 1/3 of the students participated in an 
education-activity about substance abuse, and the majority of them took a course on 
substance abuse in Psychiatry and Public Health internships during their medical 
education. It was observed that the final year medical students had a higher level of 
knowledge and awareness than the first year medical students, except for the symptoms 
and effects of substance abuse subscale, in other words, the medical education process 
had an effect on this awareness. Health professionals have more responsibility in ensuring 
the knowledge and awareness of the society about substance abuse. For this reason, it is 
important to provide adequate training to physician candidates in every period, especially 
to increase awareness in the field of symptoms and effects of substance abuse. 
Keywords: Substance Abuse Awareness Level, Substance Abuse Knowledge Level, Medical Faculty 
Students 
viii