Dini çeşitlilik problemi açısından Mevlana düşüncesi
Mawlana's thought in respect of religious diversity
Yazar: FATMA BAYHAN
Danışman: PROF. DR. MEHMET TÜRKERİ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Din = Religion ; Din kültürü = Religious culture ; Dini eğilimler = Religious tendencies ; Dini hayat = Religious life ; Kapsayıcılık = Inclusiveness ; Kültürel çeşitlilik = Cultural diiversity ; Mevlana Celaleddin-i Rumi = Mevlana Celaleddin-i Rumi ; Çoğulculuk = Pluralism ; İslam felsefesi = Islamic philosophy ; İslamiyet = Islam

Özet:
Günümüz dünyasında, küreselleşmenin de etkisiyle farklı insanların kültür ve inançlarıyla etkileşim içinde olmak daha kolay bir hale gelmiştir. Bu durum ise, insanların birbirleriyle etkileşimi sırasında sahip oldukları dini inançlara ilişkin birbirlerine ne şekilde yaklaşacakları ve birbirlerini ne şekilde değerlendirecekleri noktasında bazı soruları ortaya çıkarmaktadır. Bu konunun bilimsel alanda tartışılması, din felsefesinin önemli problemlerinden biri olan ''Dini Çeşitlilik'' konusunun ortaya çıkmasında da etkili olmuştur. 
Bu çalışmada; Mevlânâ olarak anılan tasavvuf geleneği sufilerinden olan Mevlânâ Celâleddin Muhammed el Belhi el Rumi'nin bir din felsefesi problemi olan  ''Dini Çeşitlilik Problemi'' açısından farklı inançlara yaklaşımı değerlendirilmektedir. Tezimiz iki bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde ''Dini Çeşitlilik'' konusuna ilişkin kavramsal çerçeve oluşturularak dinin tanımı yapılmış,  dinlerin çeşitliliği yönünden dünya üzerinde bulunan farklı dinlere değinilmiştir. Sonrasında din felsefesi alanının önemli konularından biri olan ''Dini Çeşitlilik Problemi'' ve alt başlıkları altında Dini Dışlayıcılık, Dini Kapsayıcılık ve Dini Çoğulculuk konuları incelenmiştir.
Çalışmanın ikinci bölümünde ise; Mevlânâ Celâleddin Rumi'nin kısaca hayatı ve eserleri, yaşadığı dönemin sosyo-kültürel ve politik yapısı incelenerek, ardından onun din ve Tanrı anlayışı değerlendirilmektedir. Sonrasında, Mevlânâ Celâleddin Rumi'nin dinlerin çeşitliliğine yönelik yaklaşımının genel olarak ne yönde olduğuna ilişkin bazı araştırmacıların düşüncelerine değinilerek,  ''Dini Çeşitlilik'' konusu itibari ile Mevlânâ Celâleddin Rumi'nin farklı inançlara yönelik yaklaşımının yanı sıra onun hakikat ve kurtuluşa yönelik düşünceleri analiz edilmiştir. Bu değerlendirmeler ile Mevlânâ Celâleddin Rumi'nin dışlayıcılık, kapsayıcılık ve çoğulculuk yaklaşımlarından hangisine daha yakın olduğu eserlerinin incelenmesi sonucunda çözümlenmeye çalışılmaktadır.

Abstract:
In today's world, it has become easier to interact with the culture and religions of different people with the effect of globalization. This raises some questions about how people will approach and evaluate each other's religious beliefs during their interaction. The discussion on this issue in the scientific field is also effective emergence of  ''Religious Diversitiy'' which is one of the important  problems of religion philosophy.
In this thesis; Mawlana Jalal Al Din Muhammad el-Belhi el Rumi, one of the sufis of the Sufi tradition known as Mawlana, was evaluated in terms of the ''Religious Diversiy Problem'', which is a religious philosophy problem. Our thesis consist of two parts. In the first part, the conceptual framework of "Religious Diversity" was defined and religion was defined and then different religions in the World were mentioned in terms of diversity of religions. After then, ''Religious Diversity Problem'', which is one of the important topics in the philosophy of religion Religious Exclusivism, Religious Inclusivism and Religious Pluralism were examined as subheading of  ''Religious Diversity Problem. ''
In the second part of thesis; Mawlana Jalal Al Din Rumi's life and works, socio-cultural and political structure of the period he lived in were analyzed and his understanding of religion and God were evaluated. After then, some researchers' opinions about Mawlana Jalal Al Din Rumi's approach towards the diversity of religions were mentioned in terms of ''Religious Diversity'', Mawlana Jalal Al Din Rumi's approach towards different beliefs as well as his thoughts on truth and salvation were analyzed. With these evaluations, Mawlana Jalal Al Din Rumi's approach to Exclusivism, Inclusivism and Pluralism were tried to be analyzed as a result of this works.