İlkokul üçüncü ve dördüncü sınıf Türkçe ders kitaplarında yer alan dinleme metinlerine dayalı etkinliklerin dinleme becerilerinin gelişimine katkısı
The contribution of listening texts-based activities to the development of listening skills in primary school third and fourth grade Turkish textbooks
Yazar: ELİF ATLI
Danışman: DOÇ. DR. MELİS YEŞİLPINAR UYAR
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Dinleme = Listening ; Dinleme becerisi = Listening skill ; Eğitim etkinliği = Effectiveness of training ; Türkçe dersi = Turkish lesson ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; İlkokullar = Primary schools

Özet:
Araştırmanın genel amacı Türkçe dersi öğretim programında yer alan üçüncü ve dördüncü sınıf öğrenme kazanımlarının düzeylerine göre incelenmesi; kazanımlar doğrultusunda hazırlanarak Milli Eğitim Bakanlığı [MEB] ve özel yayınevleri tarafından yayımlanan üçüncü ve dördüncü sınıf Türkçe dersi kitaplarının dinleme becerilerinin gelişimine katkısının belirlenmesidir. Araştırmada içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırma kapsamında incelenen dokümanları Milli Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı'nın 2021-2022 eğitim-öğretim yılında ders kitabı olarak kullanmaya karar verdiği ilkokul üçüncü ve dördüncü sınıf Türkçe ders kitapları arasından seçilmiş ikisi MEB yayınevine ikisi ise özel yayınevine ait olan toplamda dört Türkçe ders kitabı ve Türkçe dersi öğretim programı oluşturmuştur. Verilerin toplanmasında doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Ders kitaplarında yer alan dinleme/izleme metinlerine dayalı 32 etkinlik ile üçüncü ve dördüncü sınıf düzeylerine yönelik dinleme/izleme becerisi kapsamında yer alan toplam 26 öğrenme kazanımı analiz kapsamına alınmıştır. Verilerin analizinde tümdengelimsel içerik analizi yaklaşımı kullanılmıştır. Bu doğrultuda araştırmacı tarafından geliştirilen "Dinleme Becerilerini Değerlendirme Rubriği" ve "Kazanımları Düzeyleri Açısından Sınıflandırma Formu" kullanılmıştır.
Analiz sonucunda Türkçe dersi üçüncü ve dördüncü sınıf öğretim programında yer alan dinleme becerisiyle ilişkili kazanımların çoğunluğunun anlama düzeyinde olduğu belirlenmiştir. MEB ve özel yayınevine ait üçüncü ve dördüncü sınıf ders kitabındaki etkinliklerin dinleme becerilerinin gelişimine katkısı genel olarak değerlendirildiğinde; üçüncü sınıf etkinliklerinin çoğunluğunun, dördüncü sınıf etkinliklerinin ise yarısına yakınının kısmen yeterli düzeyde olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Üçüncü ve dördüncü sınıf MEB yayınevine ait ders kitabındaki etkinliklerin dinlediklerini/izlediklerini anlamlandırma becerilerinin gelişimine; özel yayınevine ait ders kitabındaki etkinliklerin ise eleştirel dinleme becerilerinin gelişimine daha fazla katkı sağladığı ancak her iki kitaptaki etkinliklerin çoğunluğunun eleştirel dinleme becerilerini kazandırma açısından yetersiz düzeyde olduğu belirlenmiştir. Etkinliklerin yapısında anlama düzeyinde kazanımların kısmen ya da büyük ölçüde dikkate alındığı; beceri düzeyindeki öğrenme kazanımlarının ise yeterince dikkate alınmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Ders Kitapları, Dinleme Becerileri, İçerik Analizi, Öğrenme Kazanımları, Türkçe Öğretimi

Abstract:
The aim of the study is to examine the third and fourth grade learning outcomes in the Turkish curriculum according to their levels and to determine the contribution of the third and fourth grade Turkish textbooks prepared in line with the learning outcomes and published by the Ministry of National Education [MoNE] and private publishers to the development of listening skills. Content analysis method was used in the research. The documents examined within the scope of the research consisted of a total of four Turkish textbooks, two of which belong to the MoNE publishing and two of which belong to a private publishing, selected from the primary school third and fourth grade Turkish textbooks that the Ministry of National Education Board of Education decided to use as textbooks in the 2021-2022 academic year, and the Turkish course curriculum. Document analysis method was used to collect the data. A total of 32 activities based on listening/watching texts in the textbooks were analysed and a total of 26 learning outcomes within the scope of listening/watching skills for the third and fourth grade levels were included in the scope of the analysis. Deductive content analysis approach was used to analyse the data. In this direction, the "Listening Skills Assessment Rubric" and the "Form for Classification of Outcomes in Terms of Levels" developed by the researcher were used.
As a result of the analysis, it was determined that the majority of the learning outcomes related to listening skills in the third and fourth grade Turkish curriculum were at the comprehension level. When the contribution of the activities in the third and fourth grade textbooks of the MoNE and the private publishers to the development of listening skills was evaluated in general, it was concluded that the majority of the third grade activities and almost half of the fourth grade activities were partially sufficient.
It was determined that the activities in the third and fourth grade MoNE textbook contributed more to the development of listening/monitoring comprehension skills and the activities in the textbook of the private publishing contributed more to the development of critical listening skills, but the majority of the activities in both books were insufficient in terms of gaining critical listening skills. In the structure of the activities, it was concluded that the learning outcomes at the comprehension level were taken into consideration partially or to a great extent, while the learning outcomes at the skill level were not taken into consideration.
Keywords: Content Analysis, Learning Outcomes, Listening Skills, Teaching Turkish, Textbooks