Antalya'da kurulu Akdeniz alçak zon kızılçam (Pinus brutia ten.) döl denemesinde bazı genetik parametrelerin belirlenmesi
Prediction of some genetic parameters in the Turkish red pine (Pinus brutia ten.) Mediterranean lower zone progeny trail established in Antalya
Yazar: SERVET ÇALIŞKAN
Danışman: PROF.DR. MELİH BOYDAK
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Silvikültür Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Bu çalısma Türkiye Milli Agaç Islahı ve Tohum Üretim Programı (1994 - 2003)çerçevesinde kurulan döl denemelerinden, Antalya - Düzlerçamında tesis edilen, 7yasındaki Kızılçam (Pinus brutia Ten.) alçak zon (0 - 400m) döl denemesindegerçeklestirilmistir. Çalısmada agaç boyu, agaç çapı, en kalın dal kalınlıgı, birbogumdaki dal sayısı, yasama yüzdesi ve gövde kalitesi karakterlerine ait ölçüm vedegerlendirmelerde bulunulmustur.Tesis edilen Kızılçam alçak zon (0 ? 400 m) döl denemesi altı populasyona aittoplam 168 ailenin bulundugu tek agaç parseli deneme desenine göre kurulmustur.Populasyonlar arası ve populasyon içi aileler arası farklılıkları belirlemek içinseçilen karakterlere varyans analizleri uygulanmıstır. Duncan testi yardımı ilepopulasyonlar arasındaki farklılıklar gruplandırılmıstır. Belirlenen karakterlere aitvaryans bilesenleri, varyans bilesenlerinin toplam varyans içindeki payları, bireyve aile kalıtım dereceleri, fenotipik ve genetik korelasyonlar ile bazı genetikparametreler tahmin edilmistir. Ayrıca pratikteki ormancılık uygulamaları dadikkat alınarak, degisik ıslah stratejilerine göre genetik kazançlar tahminedilmistir.Yapılan varyans analizi sonuçlarına göre agaç boyu, agaç çapı, en kalın dalınkalınlıgı karakterlerinde, hem populasyonlar arası hemde populasyon içi ailelerarasında istatistiksel anlamda farklılıklar tespit edilmesine karsın, bir bogumdakidal sayısında, yalnızca populasyon içi aileler arasında istatistiksel anlamdafarklılıklar belirlenmistir.Varyans bilesenlerine genel olarak bakıldıgında, populasyon içi aileler arasıfarklılıklardan kaynaklanan varyanslar, populasyonlar arası farklılıklardankaynaklanan varyanslardan daha büyüktür. ncelenen agaç karakterlerine görevaryans oranları, populasyon düzeyinde % 0.1 (bir bogumdaki dal sayısı) ile % 4(agaç boyu) arasında degisirken, aile düzeyinde ise % 1.4 (bir bogumdaki dalsayısı) ile % 6.1 (agaç boyu) arasında degismektedir.En yüksek fenotipik korelasyon agaç boyu ile agaç çapı arasında gözlemlenmis (r= 0,83) olup, bunu agaç çapı ile en kalın dal kalınlıgı arasındaki korelasyon (r =0,65) izlemistir. En yüksek genetik korelasyon agaç boyu ile agaç çapı arasındagörülmüs (r = 0,81), bunu agaç çapı ve en kalın dal kalınlıgı arasındaki (r = 0,47)korelasyon izlenmistir. Aile düzeyindeki kalıtım dereceleri, bireysel kalıtımderecelerinden daha yüksektir. Aile düzeyinde tahmin edilen kalıtım dereceleri0,19 (bir bogumdaki dal sayısı) ile 0,56 (agaç boyu) arasında degismektedir.Degisik yaklasımlar ve farklı seleksiyonlara göre, genetik kazancın degisimihakkında bazı degerlendirmelerde bulunulmustur. Belirlenen karakterler arasındaagaç boyu karakteri en yüksek genetik kazanca sahiptir. Farklı seleksiyonlarda veyaklasımlarda tahmin edilen aileler arası genetik kazanç, agaç boyu karakteri içinyaklasık olarak % 7'dir. Aileler arası ve aile içi seleksiyon yapıldıgında bu deger% 14'e ulasmaktadır. Ayrıca, aralarında yüksek korelasyon göstermeyenkarakterler için bagımsız ayıklama (independent culling) yöntemi kullanılmıs veayıklama islemine göre genetik kazançlar belirlenmeye çalısılmıstır.Kızılçam ülkemiz açısından ekolojik ve ekonomik degere sahip, hızlı gelisen birtür olup, bu türe Türkiye Milli Agaç Islahı ve Tohum Üretim Programıçerçevesinde öncelik verilmistir. Bu arastırma ile ekonomik ve ekolojik yönlerdikkate alınarak, Kızılçamın ıslah stratejisine katkılarda bulunmak hedeflenmis,kalite ve kantite artısını saglamak için bazı önerilerde bulunulmustur.Bu arastırma, Antalya'da kurulu Akdeniz alçak zon (0- 400 m) kızılçam döldenemesinin yedinci yas sonuçlarını içermektedir. Böyle erken bir yasta kesinyargılara ulasmak yanıltıcı olabilmektedir. Ancak, erken yasta yapılan ölçüm vegözlemler, ilerideki yaslarda yapılacak ölçüm ve gözlemler ile birlestirildiginde,erken seçim olanakları hakkında bazı yararlı bilgiler üretebilecektir. Daha netyorumların yapılabilmesi için ölçüm ve gözlemlerin ileriki yıllarda devamettirilmesi gerekmektedir.

Abstract:
The purpose of this investigation is to study the genetic variation and estimation ofsome genetic and phenotypic parameters of some economically important traits, inTurkish Red Pine (Pinus brutia Ten.). At the end of the project, some suggestionsand approaches about the Turkish Red Pine (Pinus brutia Ten.) breeding strategieswere also made considering its economics aspects. The results will also contributeto increase quantity and quality of the Turkish Red Pine (Pinus brutia Ten.) woodproduction in Turkey.This research was realized at the Mediterranean Lower Zone (0-400 m) progenytrail of Turkish Red Pine (Pinus brutia Ten.) of seven years old, which wasestablished at Antalya - Düzlerçamı under the National Tree Breeding and SeedProduction Programme (1994-2003). Tree height, tree diameter, maximum branchthickness, number of the branches per node, survival rate, and the bole straightnesswere examined.The progeny trail consisted of six Turkish Red Pine (Pinus brutia Ten.)populations including 168 families were established in a design of single tree plot.Analysis of variance was used to detect the differences between and within thepopulations. Duncan test were applied to compare the populations. The componentof the variation, narrow sense heritabilities and family heritabilities, coefficients ofgenetic and phenotypic variances, phenotypic and genetic correlations and someother genetic parameters were estimated. In addition to these, considering thepractical forestry applications and different breeding strategies, genetic gains wereestimated.The component of the variation due to populations ranged 0.1 % (number of thebranches at a nod) to 4 % (tree height) while the component due to families variedfrom 1.4 % (number of the branches at a nod) to 6.1 % (tree height). Familyheritabilities were higher than narrow sense heritabilities. Estimated familyheritabilities ranged from 0.19 (number of the branches at a node) to 0.56 (treeheight). The highest phenotypic correlation was estimated between tree height andtree diameter (r = 0,83). Correlation between tree height and tree diameter was thehighest in terms of genetics (r = 0,81). Considering the practical forestryapplications and different breeding strategies the highest genetic gain could beobtained from the tree height trait. The estimated genetic gain for tree height wasaveragely 7 % based on family selection. If the family selection is combined withwithin the family selection the genetic gain was increased up to 14 %.Turkish Red Pine (Pinus brutia Ten.) is an important tree species, due to its higheconomic and ecological value. It is well ecologically adapted and the fastestgrowing tree species among the country?s coniferous species with high geneticvariation. Therefore a priority has been given to this species in the National TreeBreeding and Seed Production Programme (1994 - 2003).