Mimarlıkta görsel düşünme aracı olarak düşünceli fotoğraf
Cogitative photograph as a visual thinking tool in architecture
Yazar: AYŞENUR İBRİKÇİ
Danışman: DOÇ. DR. PELİN DURSUN ÇEBİ
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Bu çalışma fotoğraf ve fotoğrafik temsillerin görsel düşünme pratiği kapsamında, mimarlık alanındaki kullanımını sorgulamayı ve görünür kılmayı amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında fotoğraf ve fotoğrafla elde edilen ürünlerin, mimarlık üretiminin sonucu değil, tasarım sürecinin bir parçası olarak nasıl var olacağı ve kullanılacağı sorgulanmaya ve çeşitli denemeler ile fikir üretilmeye çalışılmıştır. 
Mimarlıkta fotoğraf nasıl var olur ve neyi temsil eder? Anlatısı ve düşüncesi var mıdır? Fotoğraf sonuç ürün olarak mı, yoksa tasarımı sonuca götürmeyi kolaylaştıran bir düşünme aracı olarak mı görmelidir? soruları etrafında başlayan çalışma kapsamında, mimari temsilde fotoğraf ve fotoğraf kullanımına dair alternatif üretimler araştırılmıştır. Tasarım ve temsil süreci iç içe geçen ve birbirini besleyen üretimler olarak ele alınmış ve bu bakışla fotoğraf ve fotoğrafik temsillerin incelemesi yapılmaya çalışılmıştır. 
Yapılan araştırma ve denemelerin ışığında, bu tez çalışması, mimarlıkta fotoğraf kullanımını sonuç ürünle ilişkili olarak görmek yerine, bir tasarım aracı ve görsel düşünme pratiği olarak görmenin potansiyellerine odaklanır. Temsilin ne olduğu ve nasıl üretildiği, düşüncenin ne olduğu ile alakalıdır ve bu ikisi arasındaki ilişki, sonuç ürün olan tasarımın da ne olacağını belirler. Dolayısıyla "temsil-düşünce-tasarım" arasında birbirini etkileyen ve dönüştüren bir ilişki mevcuttur. Mimari temsil aracı olarak var olan fotoğrafın, sonuç ürün öncesi, tasarım süresince de içkin bir şekilde kullanılmasının, performatif ve etkileşimli bir üretime imkan sunabileceği ve böylece, daha bütüncül ve çok yünlü olarak kurgulanmış tasarımların oluşturulmasına yardımcı olacağı düşünülmektedir.
Mimarın, hayal ettiği tasarımın ne olduğunu ve mekanın potansiyellerinin neler olabileceğini keşfedebilmesi için, mimari tasarım sürecinde düşüncelerini dışsallaştırması gerekir. Bu haliyle, sözü edilen dışavurum, görsel düşünmeyi tetiklemekte ve üretime katılarak tasarım araştırmalarının bir parçası olabilmektedir. Bu süreçte fotoğraf, bir düşünme aracı olarak kullanıldığında, katmanlaşmış görsel veriler ve düşünceler içeren bir anlatı haline gelir. Bu yeni hali ile fotoğraf geleneksel anlayışına göre daha karmaşık bir yapıya bürünür; tekil bir üretim olmaktan çıkar ve yeniden üretilebilir, iliklenerek çoğalabilir bir hale dönüşür.
"Temsil-düşünce-tasarım" işleyişindeki bütünleştirici araç olarak kullanılan fotoğraf ile gelişen sürecin kurgusu için, öncelikle fotoğrafın mimari temsildeki kullanımı ve bu kullanımın alternatif olarak denendiği örnekler incelenmiştir. Mimari mekana dair, farklı bakış açıları ve arayışlarla üretim yapan sanatçıların işleri irdelenmiş ve bu durumun fotoğrafik temsildeki mekana olan etkileri üzerine düşünülmüştür. Anlatı ve düşünce olarak var olması hedeflenen fotoğrafik temsillerin yapılabilmesine yardımcı olacak fotoğraf teknikleri ve fotoğrafik üretimler araştırılmıştır.
Fotoğraf, fotoğrafın mimari temsildeki kullanımı ve fotoğraf teknikleri ile yapılan alternatif üretimlerin incelenmesinden keşfedilenler, Düşünceli Fotoğraf olarak tariflenmeye çalışılan yeni bir fotoğraf halinin oluşturulmasında yol göstermektedir. Düşünceli Fotoğraf, tasarlanmak istenen düşüncenin fotoğraf üzerinden araştırıldığı ve tasarımcıyla tasarlanan arasındaki karşılıklı etkileşimlere imkan tanıyan ve bir süreç içinde sürekli yapılıp bozularak kurgulanan yeni bir temsil halidir. Bu temsil hali, montajın ve açık yapıt yaklaşımının sunmuş olduğu avantajların kullanılmasıyla ortaya çıkan, düşüncelerin ve fotoğrafların iliklendiği bir temsil denemesidir.
Ranciére (2010), "düşünceli olan düşünce doludur, fakat illaki bir şeyi düşündüğü anlamına gelmez bu" diyerek, düşüncenin edilgen bir eylem olduğunu aktarır. Buradan yola çıkılarak, Düşünceli Fotoğraf ifadesinde, fotoğrafın, düşünme eylemi gerçekleştirdiği değil, düşünce dolu olma hali ve düşünceyi tetikleme, üretimine aracı olma durumu vurgulanmaya çalışılmıştır. Bu durum, fotoğrafın tasarım düşünceleriyle dolu bir halde üretilmesi için izlenecek yollarla tasarıma dahil olarak var olduğu bir süreç içinde gerçekleşir. Fotoğrafın yeni bir kullanıma evrildiği bu süreç, hem fotoğrafa hem de fotoğrafla ilişkili görülen üretimlere odaklanarak oluşturulmaktadır. Düşünceli Fotoğraf'ın tasarım süreci ile birlikte gelişen üretim süreci, tasarımcının, fotoğrafın ve montajın imkanlarını kullanarak elindeki verileri hayal ettiği tasarıma ait denemelerini oluşturacak şekilde işlediği bir ortam olarak görülebilir.
Düşünceli Fotoğraf'ın bir tasarım aracı olarak kullanımına yönelik öncül denemeler İTÜ Mimarlık Fakültesi öğrencileriyle birlikte yapılan atölyeler ile gerçekleştirilmiştir. Öğrencilerin, fotoğrafa eleştirel bir bakış ile bakabilmeleri ve tasarım sürecinde fotoğrafı görsel düşünme aracı olarak kullanmaları için bir ortam sunulmuştur. Bu ortamda gerçekleştirdikleri Düşünceli Fotoğraf üretimleri ile hayal ettikleri tasarımlara dair alternatif düşünceleri, oluşturmak istedikleri mekansal kurguları ve araştırdıkları kullanıcı deneyimlerini keşfedebilmeleri hedeflenmiştir.
Fotoğrafın bir tasarım ve görsel düşünme aracı olarak kurgulanmasının ardından, Düşünceli Fotoğraf'a benzer özellikler taşıdığı öngörülen mimari temsil örnekleri incelenmektedir. Bu incelenmeden yapılan çıkarımlar, Düşünceli Fotoğraf'a ait yapı taşlarının ifade edilmesinde yol gösterici olarak ele alınmaktadır. Yapılan incelemelerin ışığında, fotoğrafın mimari temsil alanında farklı arayışlarının var olduğu, fakat bu durumun belli bir kullanımı tarif etmekten çok, tasarımcının arayışlarını içeren sezgisel bir üretim olduğu görülmektedir. Ortaya konulan Düşünceli Fotoğraf kullanımının ise daha sistemli bir temsil aracı olarak bilgi verici ve yaratıcı bir şekilde tasarım sürecinde çeşitli kazanımlara imkan verdiği düşünülmektedir.
Mimari tasarımla iç içe kullanılan fotoğrafın, mimari temsildeki bu yeni tarifinin hedefi aslında mimari tasarımı zenginleştirmektir. Çalışmada, günümüz mimarlık ve mimari tasarım pratiğinde, fotoğrafın, mükemmeliyete ulaşmış sonuç görsel ürünler özelinde kullanılması yerine, tasarım sürecinde tekrar tekrar üretilen bir düşünme aracı olarak kullanılmasıyla elde edilecek kazanımlar araştırılmaya çalışılmıştır. 
Mimarlık, farklı araçlarla ve yöntemlerle çalışmanın olası olduğu bir disiplindir. Bu çalışma, fotoğraf ve fotoğraf üretimlerinin mimari sürecin tüm aşamalarında kullanılabileceği düşüncesinden yola çıkmıştır. Yapılan fotoğraf ve mimari temsil incelemelerin ardından, tartışmaya açılan Düşünceli Fotoğraf üretimleriyle, fotoğrafın mimari tasarımla iç içe olabileceği gösterilmeye çalışmıştır. Farklı temsillerle, tasarım sürecinde var olan fotoğraf kullanımının,  görsel düşünme olanaklarını zenginleştirdiği ve tasarımcıya alternatif ve karmaşık düşüncelerini görebilme imkanı sunduğu ileri sürülmektedir. Bu durumun, mimar açısından "düşünme-temsil-tasarlama" süreçlerinin birbirini güçlendirecek ve ayrışmamış, bütüncül bir tasarım süreci oluşturacak bir kazanım olduğu düşünülmektedir.

Abstract:
This study investigates the use of photography and photographic representations in architecture. The study tries to make the photograph visible in the practice of visual thinking. Photography and photographic products are not only related to the outcome of architectural production but also exist in the design process. In this context, it has been tried to question how photography will exist and be used as a part of the design process and to produce ideas through various experiments. The process of design and representation is considered as integrated and interdependent productions and in this context, it is tried to examine photographic and photographic representations. The relationship between representation and design idea reveals the product that is the result. Therefore, there is a relationship between "representation-thought-design" affecting and transforming each other. The dialectic use of photography as an architectural representation and design tool constitutes a performative and interactive production. In this way, it creates more holistic designs.
In this study, research has begun by examining the use of photography in architecture. Focusing on the architectural design process, the idea of architecture and its visual representation are examined. It is tried to evaluate the alternative attempts in visual representations which allow the expression of subjective thoughts. Representations that are included in the design process and facilitate the production of alternative ideas of what is intended to be designed are seen as a work area that will enrich the design and thus the architecture. In this study, the potentials of photography, which is used as a representation tool in architecture, will be explored, searched and designed for imaginative spatialities and produced alternative representations of these designs.
In this study, the potentials created by the photography used intrinsically in the design process, including the layered data about the space, the alteration of the productions of the design, the interaction is tried to be explained. This usage, which is tried to be explained as "Cogitative Photograph", can be interpreted as a design process integrated with photography and the use of photography as an intellectual tool in this process. 
The first part of the study focuses on why representations are needed in architecture and the relationship between representation and design and thought, especially the use of photography, one of the most commonly used visual representations in the expression of architectural representations and final product. In this context, representation expressions made by techniques such as assemblage, collage, capriccio, which are thought to be related to visual representation and photography, are examined. The use of photography, which is transformed by such alternative productions, in the design and representation processes was investigated. It is thought that these multiple representations, which contain stratified data through photographic situations, exhibit a practice of producing and designing in the action. Thus, an open-ended, unfinished, experimental process that allows us to see and discuss new possibilities can be created.
Following the analysis of the relationship between photography and architecture, it focuses on the ability to construct the thought mentioned, performative and unfinished. "Cogitative Photograph", which is thought to have a different place among these alternative uses, is discussed conceptual through the concepts of open work and montage. In this context, first of all, readings were made on how photography can be used as a means of thought transfer and visibility. Then, the photograph is discussed in detail in terms of the factors that make up it and the role of these elements in the transfer of thought is examined. The concept of montage, which is considered another important use for defining Cogitative  Photograph, is discussed in detail in this section. The montage, which is seen as a way of transforming the photograph and becoming a design tool, has been examined with the possibilities and representation expressions. The design product is thought to be related to people, environments, and contexts that are actually unfinished and interacted with. This relationship is created by fragmenting and assembling the photograph. The first researches on the use of Thoughtful Photography, which was put forward as a new narrative, as a design tool, were experienced with a series of workshops held with the students of the architectural design studio of ITU Faculty of Architecture. The aim of the workshops is to explore the potential of photography to be used as a creative, productive tool that is constructed in action in the design process.
What are the representations and design tools that designers use to create their ideas, to create their designs in the design process, where they start off almost instinctively? How can these tools become more efficient? What can be said about the position and effect of photography in these tools? In the examination made around the questions of photography as a visual thinking tool in the architectural representation of photography is tried to be discussed. The concept of Cogitative Photograph, as Ranciere (2010) points out, describes the state of thoughtfulness. This creates an ambiguous area between thought and unthought; just as between designed and un-designed in architecture. For the architect, every possibility and thought is a design alternative. This study focuses on how Cogitative Photographs can be used as a design tool to represent this alternative, to be imagined, and to make the design process more efficient. Photographic representations, which are thought to use photography differently, are tried to be examined and their similar and non-existent aspects are examined. As a result of the evaluations made on the examination of the samples and the conceptual readings, the relationship between the use of Cogitative Photograph and the design process was established.
After the photography is designed as a design and visual thinking tool, examples of architectural representations that are thought to have similar features to Cogitative Photograph are examined. Inferences from this examination are considered as a guide in expressing the building blocks of Cogitative Photograph. After the investigations, it is seen that photography has different quests in the field of architectural representation, but this is an intuitive production which includes the searches of the designer rather than describing a certain usage. It is thought that the use of Cogitative Photograph introduced as a more systematic representation tool enables information and creative gains in the design process.
In the conclusion part of the study, it is stated that photography will cease to be just an image by using it in a process that is performative and in action. Experience, design, and thought can be transformed into a means of transferring the use of photography are transferred. The formation of this transformation process is based on researches, conceptual readings, photo analysis, and workshops. The differences between the use of traditional photography, which is common in architectural practices, and the use of Cogitative Photograph in the scope of the study are discussed. This research is thought to be a guide for future studies focusing on the use of Cogitative Photographs as a visual thinking tool in architectural design.
Architecture is a design environment where it is possible to work with different tools and methods. This study is based on the idea that photography and photographic productions can be used in all stages of the architectural process. After the analysis of photography and architectural representation, it was shown that photography can be intertwined with architectural design with the Cogitative Photograph productions opened for discussion. It is suggested that the use of photography in the design process enriches the possibilities of visual thinking with different representations and provides the designer with the opportunity to see alternative and complex thoughts. This situation is thought to be a gain for the architect to create a design process where "thinking-representation-designing" processes work together.