Kişilerarası güven oluşumunda bilişsel ve duygusal işlemlerin etkisi: KTÜ öğrencileri üzerine facebook al sat ve takas grupları örneği
The effects of cognitive and affective processes on interpersonal trust formation: A case study of facebook buy, sell, and trade groups among KTÜ students
Yazar: ABDÜLSETTAR NAZKILIÇ
Danışman: PROF. DR. FAZIL KIRKBİR
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Tüketicilerin ve şirketlerin e-ticarette isteksizlik göstermelerinin ana nedenlerinden biri güven eksikliğidir. Güven kavramı, riskli durumlarla karşılaşıldığında önem kazanır. Facebook ortamında yapılan alışverişler de herhangi bir e-ticaret alışverişi gibi riskli durumlarla karşılaşma ihtimalini beraberinde getirir. Üstelik, Facebook bir alışveriş platformu olarak geleneksel e-ticaret güvencelerini sağlamadığı için, alışverişlerde karşılaşılan risk artmaktadır. Dolayısıyla, Facebook ortamında yapılan alışverişlerin başarılı bir şekilde gerçekleşebilmesi için güven ve güven oluşumu önemli bir gereklilik olarak ortaya çıkmaktadır.

Bu çalışmanın amacı; Facebook alışveriş gruplarında kişilerarası güven oluşumunda, bilişsel ve duygusal bilgi işlemelerin etkilerini açıklamaktır. Bu amaç doğrultusunda, ilgili literatüre dayalı kavramsal bir çerçeve geliştirilmiştir. Geliştirilen kavramsal çerçeve, bilişsel işleme (kategorize etme: birim gruplama, mesaj klişeleştirme- kontrol illüzyonu: seçim ve kişisel katılım, sonuca duyulan ihtiyaç, kontrolü ele geçirme çabaları), duygusal işleme (duygu-duruma hatalı atfetme) ve güvene dayalı davranışların (satın alma, iş birliği, işbirlikçi rekabet, bilgi paylaşımı) arasındaki ilişkileri incelemeyi amaçlamaktadır.

Bu faktörlere dayalı olarak, kolayda örneklem yöntemiyle Karadeniz Teknik Üniversiteli 196 öğrenciden çevrimiçi bir anket aracılığıyla veri toplanmış ve bir yapısal model, ampirik olarak test edilmiştir. Araştırma hipotezlerini analiz etmek için bir ölçüm modeli geliştirilmiştir. Analiz sürecinde doğrulayıcı ve açıklayıcı faktör analizi kullanılarak araştırma ölçüm modelinin güvenilirliği ve geçerliliği tespit edilmiştir. Ardından bir yapısal eşitlik modeli analizi ile araştırma hipotezleri test edilmiştir.

Araştırma bulgularına göre, bilişsel bilgi işlemenin güvene dayalı davranışlar üzerinde olumlu bir etkisi olduğu tespit edilmiştir. Ancak duygusal bilgi işlemenin, güvene ilişkin davranışlar üzerinde anlamlı bir etkisi olmadığı tespit edilmiştir.

Abstract:
One of the main reasons consumers and companies are reluctant to engage in e-commerce is a lack of trust. The concept of trust is expected to emerge and make sense only in risky situations. Just like any trade situation, encountering risks in buying and selling on Facebook is inevitable. Furthermore, the fact that Facebook, as a trading platform, does not provide traditional e-commerce assurances increases the trade risk encountered. Therefore, trust and trust formation are essential for successfully conducting any trade on Facebook.

This study aims to explain the effects of cognitive and affective information processing in the formation of interpersonal trust on Facebook Buy, Sell & Trade groups. A conceptual framework is developed based on prior related literature. The developed conceptual framework explores the relationship among cognitive processing (categorization: unit grouping, message stereotyping - illusion of control: choice and personal involvement, need for the outcome, token control effort), affective processing (mood misattribution), and trust-related behaviors (purchase, cooperation, co-opetition, information sharing).

Data was collected from 196 students of Karadeniz Technical University using an online questionnaire and convenience sampling. A structural model was empirically tested in order to examine the research hypotheses. A measurement model was developed to assess the reliability and validity of the collected data, and this was evaluated through exploratory and confirmatory factor analysis. The research hypotheses were then tested using structural equation modeling.

According to the research findings, it has been observed that cognitive information processing has a positive effect on trust-related behavior, whereas no significant effect of affective information processing on trust-related behavior has been detected.