Tip 2 diyabetli hastalarda yeme tutumu, kinezyofobi ve davranış değişikliklerinin değerlendirilmesi
Evaluation of eating attitude, kinesiophobia and behavior changes in type 2 diabetic patients
Yazar: AYKUT TURHAN
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE ÇARLIOĞLU ; DR. ÖĞR. ÜYESİ NERMİN GÜNDÜZ ; DR. ÖĞR. ÜYESİ BÜLENT ALBAYRAK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Erzurum Bölge Eğt. ve Arş. Hast. / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme davranışı = Feeding behavior ; Davranış değişiklikleri = Behavioral changes ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Hareket korkusu = Kinesiophobia ; Yeme tutumu = Eating attitudes ; Ölçekler = Scales

Özet:
Giriş ve Amaç: Diyabet hastalığı her geçen gün hem ülkemiz hem de tüm dünya için giderek ciddiyeti artan ve üzerinde multidisipliner çalışma gerektiren bir halk sağlığı sorunudur. IDF'nin 2015 yılındaki verilerine göre dünya genelinde 20-79 yaşlarında olan tahmini 425 milyon yetişkinin diyabet olduğunu ve 2040 yılında bu sayı 642 milyona ulaşacağı öngörülmektedir. ADA'nın 2012 hesaplamalarına göre diyabetin toplam mali yükünün yaklaşık 245 milyar dolara çıktığı düşünülmektedir. Ayrıca diyabetin neden olduğu akut ve kronik komplikasyonlar ciddi mortalite ve morbiditeye neden olmaktadır.

Tip 2 diyabet, insülin direnci zemininde ilerleyici insülin sekresyon defekti ile karakterize ve çoğunlukla 30 yaş sonrasında ortaya çıkan bir hastalıktır. Tip 2 diyabetli hastalarda medikal tedavinin yanı sıra yaşam tarzı değişiklikleri, hastanın psikososyal iyilik hali ve hasta eğitimi de önem taşır. Pek çok kronik hastalıkta olduğu gibi tip 2 diyabet hastalarında tedavi başarısızlığı hastanın psikososyal durumu ile ilişkilidir. Bu durumda hastada klinik-subklikinik depresyon, yeme bozuklukları ve fiziksel inaktive gibi hastalığın tedavi başarısı ile yakından ilişkili bozukluklar görülebilir. Bu gibi psikolojik ve davranışsal bozuklukların tanısında kullanılan ölçeklerden bazıları fonksiyonel olmayan tutumlar ölçeği (FOTÖ), yeme tutum testi (YTT) ve TAMPA kinezyofobi (TKÖ) ölçeğidir.

Çalışmamızın amacı tip 2 diyabet hastaları ile kronik bir hastalığı olmayan bireyleri yukarıdaki üç ölçeğe dayanarak psikososyal durumlarını karşılaştırmaktı. Ayrıca hastalık üzerinde etkili davranışsal ve psikolojik faktörleri saptamak ve bu faktörlerin glisemik kontrol ile nasıl bir ilişkisi olduğunu ortaya çıkarmaktır.

Materyal ve Metod: Çalışmamız Temmuz 2018 – Aralık 2018 tarihleri arasında Erzurum Bölge Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikiyatri ve Endokrinoloji Klinikleri tarafından yapılmıştır. Çalışmaya 150 tip 2 DM hastası ve 150 sağlıklı birey kontrol grubu olarak dahil edilmiştir. Katılımcılar 15-70 yaş arası kişilerden seçilmiştir. Multidisipliner olarak yapılması planlanan bu çalışmada, tip 2 DM tanısı nedeni ile erişkin endokrinoloji kliniği tarafından takip edilen hastalarda eşlik eden psikiyatrik bozuklukların tanımlanması için yeme tutum testi (YTT), fonksiyonel olmayan tutumlar ölçeği (FOTÖ) ve TAMPA kinezyofobi ölçeği (TKÖ) kullanılmıştır. Prospektif vaka kontrol niteliğinde bir çalışma olarak planlanmıştır. Çalışmamızda toplanan veriler ve ölçek puanları SPSS programına geçirilip analiz yapılmıştır.
 
Bulgular: Çalışmaya dahil edilenlerin yaş ortalaması 45,7±13,6 yıl olarak saptandı. Değerlendirmeye alınan 300 hastanın 107 (%35,7) kişisi erkek, 193 (%64,3) kişisi kadındı. Hasta ve kontrol grubu yapılan ölçeklerin puanları açısından karşılaştırıldığında tüm ölçeklerde arada anlamlı bir farkın olduğu görüldü. FOTÖ bağımsız/otonom tutum alt ölçeği dışında tip 2 DM hastalarının aldıkları puanlar kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde daha yüksek saptandı (p<0,05). Ek tıbbi hastalığı olanlarda FOTÖ total ölçek puanı, FOTÖ mükemmeliyetçilik alt ölçeği puanı, FOTÖ onaylanma ihtiyacı alt ölçeği puanı, TAMPA kinezyofobi ölçeği puanı ve yeme tutum testi puanı ek tıbbi hastalığı olmayanlara göre anlamlı düzeyde daha yüksek saptandı (p<0,05). DM'ye bağlı komplikasyonu olanların FOTÖ total ölçek puanı, FOTÖ mükemmeliyetçilik alt ölçeği puanı ve TAMPA kinezyofobi ölçeği puanının komplikasyonu olmayanlara göre anlamlı düzeyde daha yüksek saptandı (p<0,05). FOTÖ bağımsız/otonom tutum alt ölçeği puanı ve TAMPA kinezyofobi ölçeği puanı egzersiz yapmayan katılımcılarda anlamlı olarak daha yüksek saptandı (p<0,05). Hasta ve kontrol grubu ayrı olarak ele alındığında, tip 2 DM tanısı olanlarda görülen patolojik yeme semptomları oranının kontrol grubuna göre anlamlı olarak daha yüksek olduğu görüldü (p<0,05). Ölçekler birbirleriyle korelasyon analizleri ile analiz edildi. FOTÖ, TAMPA kinezyofobi testi ve yeme tutum testi ölçeklerinin birbirleriyle anlamlı düzeyde pozitif bir korelasyona sahip oldukları görüldü (p=0,000). Ölçekler ile hastaların VKİ değerleri karşılaştırıldığında anlamlı bir korelasyonun olduğu izlendi. FOTÖ total ölçek puanı, FOTÖ mükemmeliyetçilik alt ölçeği puanı, FOTÖ onaylanma ihtiyacı alt ölçeği puanı, TAMPA kinezyofobi ölçeği puanı, yeme tutum testi ölçeği puanı ile VKİ değerleri arasında anlamlı düzeyde bir pozitif korelasyonun olduğu görüldü (p<0,05). 

Sonuçlar: Literatürde olan az sayıdaki çalışmayla uyumlu olarak tip 2 diyabet hastalarında fonksiyonel olmayan tutumlar, yeme bozuklukları ve kinezyofobi ölçek puanı normal popülasyona göre daha yüksek olduğu görülmüştür. Çalışmamızda ifade ettiğimiz durumlar nedeniyle tip 2 diyabet hastaları fonksiyonel olmayan tutumlar, yeme bozuklukları ve kinezyofobi açısından detaylı araştırılmalıdır. Tip 2 diyabet tedavisinin bir parçası olan multidisipliner bir yaklaşımla hastalar takip edilmelidir. Glisemik kontrolü kötü olan hastalar, psikososyal olarak değerlendirilip ihtiyaç halinde psikiyatri bölümüne destek ve terapi için yönlendirilmelidirler.

Anahtar Kelimeler: Tip 2 Diyabet, Fonksiyonel Olmayan Tutumlar Ölçeği (FOTÖ), Yeme Tutum Testi (YTT), TAMPA Kinezyofobi Ölçeği (TKÖ)

Abstract:
Introduction and Aim: Diabetes is a public health problem that is becoming increasingly serious and require multidisciplinary studies for both our country and the world. According to the data of IDF 2015, it is estimated that there are 425 million adults, 20-79 years old, who have diabetes in the world and in 2040 it will reach 642 million. According to ADA 2012 calculations, the total financial burden of diabetes is estimated to be 245 billion dollars. In addition, acute and chronic complications caused by diabetes cause serious mortality and morbidity.

Type 2 diabetes is a disease characterized by progressive insulin secretion defect on the basis of insulin resistance and usually occurs after 30 years of age. In addition to medical treatment, lifestyle changes, patient's psychosocial well-being and patient education are important in patients with type 2 diabetes. As in many chronic diseases, treatment failure in patients with type 2 diabetes is associated with the psychosocial status of the patient. In this case, the patient may experience disorders affecting the success of treatment such as clinical-subclicinic depression, eating disorders and physical inactivity. Some of the scales used in the diagnosis of such psychological and behavioral disorders are the dysfunctional attitudes scale (DAS), the eating attitude test (EAT) and the TAMPA kinesiophobia scale (TKS).

The aim of our study was to compare the psychosocial status of patients with type 2 diabetes and those without a chronic disease based on the above three measures. It is also to determine the behavioral and psychological factors affecting the disease and to determine how these factors are related to glycemic control.

Materials and Methods: Our study was conducted between July 2018 and December 2018 by Erzurum Regional Training and Research Hospital Psychiatry and Endocrinology Clinics. 150 type 2 DM patients and 150 healthy individuals were included in the study as a control group. Participants were selected from the ages of 15-70. In this multidisciplinary study, eating attitude test (EAT), dysfunctional attitudes scale (DAS) and TAMPA kinesiophobia scale (TKS) were used to identify comorbid psychiatric disorders in patients followed up by adult endocrinology clinic because of type 2 DM diagnosis. It was planned as a prospective-case control study. The data collected in our study and the scale scores were analyzed in SPSS program.

Results: The mean age of the participants was 45.7 ± 13.6 years. Of the 300 patients evaluated, 107 (35.7%) were male and 193 (64.3%) were female. When the patient and control groups were compared with respect to the scores, it was seen that there was a significant difference in all scales. The scores of type 2 DM patients were significantly higher than the control group except for the DAS independent / autonomic attitude subscale (p<0.05). DAS total scale score, DAS perfectionism subscale score, DAS validation subscale score, TAMPA kinesiophobia scale score and eating attitude test score were found to be significantly higher in patients with additional medical disease than those without additional medical disease (p <0.05). DAS total scale score, DAS perfectionism subscale score and TAMPA kinesiophobia scale score were significantly higher in patients with complications due to DM (p <0.05). DAS independent / autonomous attitude subscale score and TAMPA kinesiophobia scale score were found to be significantly higher in the participants who did not exercise (p <0.05). When the patient and control groups were considered separately, the rate of pathological eating symptoms in patients with type 2 DM was significantly higher than in the control group (p <0.05). The scales were analyzed by correlation analysis. DAS, TAMPA kinesiophobia test and eating attitude test scales were found to have a significant positive correlation with each other (p = 0.000). When the BMI values of the patients were compared, a significant correlation was observed. There was a significant positive correlation between DAS total scale score, DAS perfectionism subscale score, DAS validation subscale score, TAMPA kinesiophobia scale score, eating attitude test scale score and BMI values (p <0.05). 

    Conclusions: In accordance with the few studies in the literature, dysfunctional attitudes, eating disorders and kinesiophobia scale scores were higher in patients with type 2 diabetes compared to the normal population. However, due to the situations that we described in detail in our study, patients with type 2 diabetes should be investigated in terms of dysfunctional attitudes, eating disorders and kinesiophobia. Patients should be followed with a multidisciplinary approach as part of the treatment of type 2 diabetes. Patients with poor glycemic control should be evaluated psychosocially and referred to psychiatry for support and therapy if needed.
Keywords: Type 2 Diabetes, Disfunctional Attitudes Scale (DAS), Eating Attitude Test (EAT), TAMPA Kinesiophobia Scale (TKS)