Türkiye'deki TS EN ISO/IEC 17025 standardına göre akredite gıda laboratuvarlarının yeterlilik testi katılımları ve  referans malzeme kullanımlarının analizi
Accredited food laboratories according to the standard of the  EN ISO/IEC 17025 in Turkey proficiency testing participation and use of reference materials analysis
Yazar: GÜLCAN MÜSTAKİM
Danışman: DOÇ. DR. HATİCE FUNDA KARBANCIOĞLU GÜLER
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Gıda Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Gıda Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Gıda Mühendisliği = Food Engineering

Özet:
Çalışmada Türkiye'de TS EN ISO/IEC 17025 standardına göre 81 adet (%57,7) akredite gıda laboratuvarının yeterlilik testi (YT) katılımları ve referans malzeme (RM) kullanımlarının analizi gerçekleştirilmiştir. Sadece tek bir laboratuvarın TS EN ISO/IEC 17043 standardından akredite olduğu saptanmıştır. Laboratuvarların YT'ye katılım nedenleri arasında %87,7 ile ilk sırada teknik yeterliliğin gerekli görülmesi yer almıştır. Akreditasyon gereklilikleri (%67,9) ve yasal zorunluluklar (% 81,5) laboratuvarların YT'ye katılımı/katılım sıklığını etkileyen en önemli unsurlar olarak tespit edilmiştir. Katılımcıların %74,1'i EA- 4/18 dokümanı hakkında bilgi sahibi iken 29 laboratuvarların YT katılım sıklığını belirlerken bu dokümandan faydalandığı saptanmıştır. Çoğu gıda analizi için ulusal YT programının mevcut olmaması laboratuvarların YT sağlayıcı seçimlerini etkilediği belirlenmiştir. Laboratuvarların gıda analizlerinde en çok ihtiyaç duyduğu YT programları belirlenerek listelenmiş ve organize edilen laboratuvarlar arası karşılaştırma (LAK) programları ile örtüştüğü görülmüştür. Olumsuz z skorlarına ait en sık rastlanan kök sebeplerin test materyali problemi (numunenin homojen /stabil olmaması-51 adet) ve sonuç bildirim hatalarından (değerin hatalı kaydedilmesi-56 adet) kaynaklandığı saptanmıştır. Gıda analizleri kapsamında laboratuvarların YT katılım maliyetleri sorgulanmış ve ulusal bir sağlayıcının kullanımı ile maliyetin üçte bir oranında azaltılabileceği saptanmıştır. Laboratuvarlar sertifikalı referans malzeme (SRM)/RM temininde uygun malzemelerin kullanımını dikkate alsalar bile 23 laboratuvarın ölçümlerin metrolojik izlenebilirliği için RM kullanması amaca uygun olmayan kullanımı ve eğitim yetersizliğini göstermiştir. Dünyadaki taleplere benzer şekilde gıda laboratuvarları tarafından kısa süre içinde RM/SRM ihtiyacı duyulacak analizler, tespit edilerek listelenmiştir. Katılımcı laboratuvarların RM/SRM temini için yıllık maliyetleri değerlendirilmiş ve maliyetlerin ulusal metroloji enstitüleri tarafından yürütülecek referans malzeme projeleri ile düşürülerek ülkemize katma değer sağlayacağı öngörülmüştür.

Abstract:
In this study, proficiency testing (PT) participation and reference material (RM) utilization of 81 (57.7%) accredited food laboratories according to the standard of the EN ISO / IEC 17025 in Turkey was evaluated. One laboratory has been accredited by ISO / IEC 17043 standard. Among the reasons for participation in PT in laboratories, technical competence was considered to be the first with 87.7%. Accreditation requirements (67.9%) and legal requirements (81.5%) were determined as the most important factors affecting the frequency / participation of laboratories in PT. While 74.1% of the participants had information about EA-4/18 document, it was found that 29 laboratories used this document when determining the frequency of PT participation. The PT programs that the laboratories need most in food analysis are identified.The most common root causes of negative z-scores were caused by test material problem and result reporting errors. It was determined that the PT participation cost could be reduced by one third with the use of a national provider. The use of RM for metrological traceability of measurements by 23 laboratories has shown improper use and lack of training. Similarly to the demands of the world, materials that is needed by the food laboratories are determined and listed. Annual costs of RM / certificated RM of the participating laboratories were evaluated and it was predicted that the costs would be reduced by reference material projects to be carried out by national metrology institutes and would provide added value for our country.