Kalkınma ajanslarının kurumsal sorunları ve  çözümlerine ilişkin ampirik analiz: Türkiye örneği
An empirical analysis of the problems and solutions related to the development agencies: The case of Turkey
Yazar: İHSAN KURAN
Danışman: PROF. DR. YÜKSEL BAYRAKTAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Bölgesel kalkınma ajansları = Regional development agencies ; Faktör analizi = Factor analysis ; Finansal sorunlar = Financial problems ; Kalkınma = Development ; Kalkınma ajansları = Development agencies ; Problem çözme = Problem solving ; Problem çözme becerisi = Problem solving ability ; Sorun = Problem ; Yapısal sorunlar = Structural problems ; İşletme sorunları = Operational problems

Özet:
Cumhuriyetin kuruluşundan itibaren bölgesel dengesizliklerin önemli bir sorun olması, sosyal ve ekonomik kalkınmanın sağlanması konusunda hem ulusal hem de bölgesel ölçekte farklı politikaları sürekli gündeme getirmiş olmasına rağmen bölgeler arası dengesizliğin giderilmesinde istenilen başarı bir türlü elde edilememiştir. Türkiye'nin bölgeleri ve aynı zamanda bölgelerin kendi içinde görülen dengesizliklerin azaltılması amacıyla 2000'li yıllarda Avrupa Birliği üyelik sürecinin de etkisiyle kalkınma ajansları kurulmaya başlanmıştır. 2009 yılından itibaren Türkiye'de 26 Kalkınma Ajansı faaliyet göstermektedir. 
Bu tezde 26 kalkınma ajansı personeline anket uygulanarak kalkınma ajanslarının kendi içinde ve bölgedeki paydaşlar ile uygulamada yaşadığı sorunlar, bölgeye yaptığı katkılar, bölgede daha etkin sonuçlar alınabilmesi için hangi yol ve yöntemlerin izlenmesi gerektiği ile ilgili çözümlerin ve yol haritasının ortaya konulması amaçlanmıştır.  
Çalışmada birincil veri kaynaklarından anket yoluyla veri toplanmıştır. Bu bağlamda, geçerlilik ve güvenilirlik özelliklerinin incelenmesi gereğinden açıklayıcı faktör analizi uygulanmıştır. Çalışmada doğrudan gözlenemeyen, dolayısıyla dolaylı olarak ölçülmesi hedeflenen yapıların keşfedilmesinde, açıklayıcı faktör analizine başvurulmuştur. Ayrıca, açıklayıcı faktör analizi neticesinde hesaplanan Cronbach's alpha katsayısı ile de güvenilirlik analizi yapılmıştır. Çalışma kapsamında gerek türetilen faktörler gerek maddeler (sorular) açısından incelenen gruplar arasında kıyaslama yapmak amacıyla da hipotez testleri uygulanmıştır. Veri kümesinin özellikleri dikkate alındığında, çalışmada parametrik olmayan hipotez testlerinden Mann-Whitney U testi uygulanmıştır. 
Çalışma sonucunda üniversite-ajans iş birliği, yönetim kurulları yapısı ve kalkınma kurulları yapısı gibi üç faktör bulunmuş ve bu faktör skorlarıyla hipotez testleri yapılmıştır. İki madde ile ilgili verilen cevaplar üzerinden hipotez testleri yapılarak iki ajans grubu arasında 0,05 anlamlılık düzeyinde fark olduğu saptanmıştır. Faktör skorları ve madde bazında yapılan hipotez testi sonuçları, katılımcıların açık uçlu sorulara verdikleri yanıtlar incelenerek politika önerilerinde bulunulmuştur. Türkiye'de faaliyet gösteren kalkınma ajanslarının kurumsal yapı, mevzuat eksikliği, kullandığı politika araçlarının azlığı ve finansman eksikliği gibi temel sorunlar nedeniyle beklenen başarıya ulaşılamadığı sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Even though the regional imbalances being a major problem since the foundation of the Republic have continuously raised different policies at both national and regional levels in terms of ensuring social and economic development, the desired success has not been achieved in eliminating the interregional imbalance. With the aim to reduce the imbalances in the regions as well as within the regions of Turkey simultaneously with the impact of European Union membership process, Development Agencies have been established in the 2000s. Since 2009, 26 Development Agencies are operating in Turkey.
In this thesis, it was aimed to reveal the problems experienced by development agencies internally and with stakeholders in the region, their contributions to the region; solutions and road map they should be following to get more effective results in the region based on the survey conducted on the staff of 26 development agencies. 
Data were collected from the primary data sources with the survey. In this context, explanatory factor analysis was applied to examine validity and reliability characteristics. In the study, explanatory factor analysis was applied to discover the structures that were not directly observed and therefore, intended to be measured indirectly. In addition, reliability analysis was performed with Cronbach's alpha coefficient calculated from the explanatory factor analysis. Within the scope of the study, hypothesis tests were applied to make comparisons between the groups examined in terms of both the derived factors and the items (questions). Considering the characteristics of the data set, the Mann-Whitney U test, which is among the nonparametric hypothesis tests, was applied.
As a result of the study, three factors which are university-agency cooperation, structure of the board of directors and structure of development committees were found, and hypothesis tests were performed with these factor scores. Hypothesis tests were performed based on the answers given to the two items and a 0.05 difference between the two groups has been detected. Factor scores and hypothesis testing made on the basis of items, the answers of the participants to open-ended questions were examined and policy recommendations were made. It was concluded that the development agencies operating in Turkey have not met the expected success due to the fundamental problems such as institutional structure, lack of policy tools and funding, lack of regulations.