Iğdır – Salur (Artova-Tokat) krom cevherleşmelerinin jeolojisi ve kromitlerin jeokimyasal özellikleri
Geology and geochemical characteristics of chromites of Iğdır-Salur (Artova-Tokat) chromite mineralizations
Yazar: ZEYNEP CUMERT
Danışman: PROF. DR. OSMAN KOPTAGEL
Cumhuriyet Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Bu çalışmada, Artova' nın  (Tokat) güney-güneydogusunda yer alan krom cevherleşmelerin çeşitli özellikleri incelenmeye çalışılmıştır. Yapılan saha incelemeleri sonucunda, yöredeki litolojik birimleri,  yaşlıdan gence doğru; Kampaniyen öncesi yerleşim yaşına sahip çeşitli yaşlarda kireçtaşı blokları ve mafik-ultramafik kayaçlar içeren Artova Ofiyolitli Karışığı' nın, Lütesiyen yaşlı  konglomera, kumtaşı, kiltaşı, çamurtaşı ve marn gibi sedimanter kayaçlar ile çeşitli volkanik kayaçlardan oluşan Haydaroğlu Formasyonu' nun ve Miyosen-Pliyosen yaşlı sedimanter kayaçlardan oluşan ve çakıltaşı, kumtaşı, yer yer de kireçtaşı ve traverten içeren Boyunpınar Formasyonu' nun oluşturduğu gözlenmiştir. Yöredeki krom cevherleşmeleri Artova Ofiyolitli Karışığı içerisindeki ultramafik kayaçlar ile ilişkili olarak gözlenmektedir. Krom cevherleşmeleri yoğun tektonik kuvvetlerin etkisi altında aşırı şekilde ezilmiş ve parçalanmışlardır. Cevherleşmelerin en önemli minerali kromittir. Kromitlerde kataklastik ve pull-apart dokuları gelişmiştir. Artova Ofiyolitli karışığı kayaçlarından izole diyabaz dayklarında gerçekleştirilen kimyasal incelemelerde, bu kayaçların MORB dan ziyade dalma batma zonlarında gelişen ofiyolitler (SSZ) ile ilişkili  olarak oluştukları anlaşılmıştır. Cevher ve serpantinit örneklerindeki kromitlerde gerçekleştirilen analiz sonuçlarının değerlendirilmesi neticesinde de, kromitlerin değişik parametrelere göre değişik adlar alabildikleri, cevher örneklerindeki ve serpantinitlerdeki kromitlerin hemen hemen tüm değerlendirme diyagramlarında ayrı ayrı kümelendikleri gözlenmiştir. Bu durum, cevher kütleleri ile ultramafik kayaçların gelişim süreçlerindeki olası farklılığın bir yansıması olarak değerlendirilmiştir. Özellikle cevherleşmelerdeki kromitlerin düşük / sıfıra  yakın / sıfır Fe3+ içerikleri, kromitlerin oksijen kısmi basıncı bakımından oldukça fakir ortamlarda oluştuğunu göstermektedir. Tüm değerlendirmeler sonucunda Artova güney-güneydoğusundaki krom cevherleşmelerinin MORB ofiyolitlerinden ziyade dalma- batma zonları ile ilişkili olarak gelişen SSZ ofiyolitleri ile ilişkili olarak oluştukları sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
In this study, field and geochemical data for chrome mineralization in the south-southeastern area of Artova (Tokat)  are presented to identify the source and basic processes of mineralization.  As a result of field investigations were undertaken to identfiy, the lithological units (starting from the oldest to youngest), such as; the Artova Ophiolitic Melange in Campanian settlement age, and composed of limestone blocks in several ages and mafic-ultramafic rocks; followed by the Haydaroğlu Formation containing sedimentary rocks including; conglomerate, sandstone, clay stone, mudstone and marl, and volcanic rocks in Lutetian age. The Boyunpınar Formation is composed of sedimentary rocks, such as conglomerate, sandstone, limestone and travertine in age of Miocene-Pliocene, and is top member of lithological units. Chromite mineralizations in the region were seen to be related to the ultramafic rocks within the Artova Ophiolitic Melange.  Chromite mineralizations were extremely deformed under the intensive tectonic activity.  The most important economic mineral inthe area is chromite.  Cataclastic and pull-apart textures are common in chromites from the study area. The chemical investigations on isolated diabase dikes from the Artova Ophiolitic Melange rocks indicated that those rocks were formed associated with ophiolites developed in supra-subduction zones  (SSZ) rather than the MORB. The evaluation of the analysis results of mineralization and serpentinite samples from those chromites indicated that they were given various names according to their various parameters, and chromites in mineralization and samples in serpentinites were aggregated separately in almost all evaluation diagrams.  It has been postulated that this condition might be reflection of the possible difference between the formation processes of mineral and ultramafic rocks. Especially, the low/near-zero/zero Fe3+ contents of chromites within the mineralizations demonstrated that they were formed in environments having rather low oxygen fugacity.  As a result of all evaluations, the chrome mineralizations in the south-southeastern region of Artova could be related to SSZ ophiolites associated with the supra-subduction zones rather than the MORB ophiolites.