Tuzluluk ve bor toksisitesine dayanıklı Triticum spelta genotiplerinin belirlenmesi
Determination of Triticum spelta genotypes resistant to salinity and boron toxicity
Yazar: MEHMET ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. HALİL ERDEM
Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bitki gelişimi = Plant development ; Bor toksisitesi = Boron toxicity ; Buğday = Wheat ; Kurak alan = Arid zone ; Triticum spelta = Triticum spelta ; Tuzluluk = Salinity

Özet:
Tuzluluk ve bor toksisitesi çölleşmenin önemli proseslerindendir ve özellikle kurak ve yarı kurak alanlarda bitkisel üretimi engelleyen önemli bir sorundur. Tuzluluk ve bor toksisitesine karşı dayanıklılık-duyarlılık bakımından bitki türleri arasında hatta aynı türün çeşitleri arasında da genetik olarak önemli farklılıklar bulunmaktadır. Bu tez çalışmasının amacı değişik kaynaklardan temin edilen 595 adet Triticum spelta genotipinin tuz ve bor toksisitesine karşı dayanıklılıklarını test etmek ve tarımsal üretimi ciddi boyutlarda kısıtlayan tuzluluk ve bor toksisitesine karşı dayanıklılıkları yüksek olan çeşitlerin seçilmesi gelmektedir. Bu amaçla tarla koşullarında tuzluluk ve B toksisitesi problemine sahip iki farklı deneme alanında gerçekleştirilen tez çalışmasında, T. Spelta genotiplerinin B ve Na konsantrasyonları ile kuru madde verimleri arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Gözlem skorlaması ve kuru madde verimine dayanarak her iki alandaki tuzluluk ve bor toksisitesi altında verimi yüksek genotipler belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre bir no'lu deneme alanında bitkilerin yeşil aksam kuru madde verimi ortalaması (16.45 g), % K (3.70), B (56 ppm), Na (784 ppm), K/Na (57 ppm), iken, iki no'lu deneme alanında yetiştirilen genotiplerin ortalama kuru madde (K.M) verimi (13.01 gr), %K (2.44), B (60.43 ppm), Na (609 ppm), K/Na (54 ppm) olduğu belirlenmiştir. Her iki deneme alanından elde edilen verilerin korelasyon analizine göre, T. Spelta genotiplerinin kuru maddeleri arasında istatiksel olarak P<0,01** düzeyinde pozitif bir ilişkinin olduğu, genotiplerin yeşil aksam B konsantrasyonları arasında P<0,05* düzeyinde pozitif, yeşil aksam Na konsantrasyonları arasında ise P<0,001*** düzeyinde pozitif önemli ilişkilerin olduğu ortaya çıkmıştır.  Sonuç olarak genotipler arasındaki farklılıklar genotiplerin tuzluluk ve bor toksisitesine karşı geliştirmiş oldukları mekanizmalardan kaynaklanmakta ve bu koşullar altında Triticum spelta çeşitleri yerel çeşitlere göre daha iyi performans göstermektedir.

Abstract:
Salinity and boron toxicity are substantial processes of desertification and an important problem preventing plant production especially in arid and semiarid areas. There are important genetic differences in terms of resistance-sensitivity to boron toxicity between plant species and even between varieties of the same species. The purpose of this thesis study is to test resistance of 595 Triticum spelta genotypes obtained from different sources against salinity-boron toxicity and select genotypes having high resistance against salinity-boron toxicity limiting severely agricultural production. In the thesis study carried out in two different sites which have the problems of salinity-boron toxicity, the correlation between Na-B concentrations and dry matter yield has been examined. Based on morphological observation scoring and dry matter yield, high yielding genotypes were determined under salinity and boron toxicity. According to the obtained results, the averages of green parts are that dry matter yield (16.45 g), % K (3.70), B (56 ppm), Na (784 ppm), K/Na (57 ppm) for first site , dry matter yield (13.01 gr), %K (2.44), B (60.43 ppm), Na (609 ppm), K/Na (54 ppm) for second site. According to the correlation analysis of the obtained data in two sites, it has been found out that there is a positive relation between dry matter yields (P<0,01**), B concentrations(P<0,05*), Na concentrations (P<0,001***) of T. spelta genotypes. Consequently, the reason of the differences between genotypes results from the mechanisms developed by plants against salinity-boron toxicity and T.spelta varieties exhibit a better performance than local varieties under these circumstances.