2005 ve 2018 öğretim programlarına göre hazırlanan sosyal bilgiler ders kitaplarında küreselleşme kavramının boyutları
The dimensions of the globalization concept in the social studies lesson books prepared according to the 2005 and 2018 curriculum
Yazar: ALİ RAMAZAN TOPRAK
Danışman: DOÇ. DR. HÜLYA ÇELİK
Sakarya Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Dünyanın küresel bir köy haline gelmesinin sebeplerinden biri de geçmişten günümüze yaşanan gelişmeler ve etkileşimdir. Son yıllarda hakkında araştırmaların sıklaştığı ve dünyayı etkisi altına alan küreselleşme kavramı, küresel köy haline gelen dünyanın neden bu hale geldiğinin sebebini açıklamaktadır. Küreselleşme isminin etkili olduğu alanlardan biri de eğitimdir. Eğitim, sosyal hayatın temel kurumlarından olup, küreselleşme sayesinde yaşanan gelişmelerden uzakta kalamaz. Dünya ülkelerinde ve Türkiye'de meydana gelen iktisadi, toplumsal gelişmelere ve bilimsel, teknolojik ilerlemelere uyum sağlayan vasıflı insanlar sadece eğitim aracılığıyla yetiştirilmiştir.

Sosyal Bilgiler dersi küresel eğitimin meydana getirilmesinde, özellikle temel eğitim döneminde insanlara katkı sağlayan bir derstir. Bunun sebebi küresel bağlamdaki gelişmeler ve dünyadaki mühim sosyal hadiselerin sosyal bilgiler eğitiminin temel amaçlarında bulunmasıdır. Bununla birlikte Sosyal Bilgiler dersi dünya görüşüne sahip küresel değerlerle donatılmış vatandaşlar yetiştirme konusunda ilköğretim seviyesinde karşımıza çıkan derslerden bir tanesidir. Birçok alan içinde küresel bağlamda yaşanan gelişimlerden en fazla etkilenen Sosyal Bilgilerdir. Küresel boyuttaki gelişimlerin ve dünyadaki sosyal gelişimlerin Sosyal Bilgiler eğitiminin esas amaçları içinde bulunması bu dersin küresel eğitimde ön saflarda olmasını beraberinde getirmiştir. Bundan dolayı küreselleşme, Sosyal Bilgiler dersinde önemli yere sahip olan bir kavramdır.

Yapılan bu çalışmayla 2005 ve 2018 yılı öğretim programlarına göre hazırlanan, Sosyal Bilgiler ders kitaplarında küreselleşme kavramının boyutları tespit edilmeye çalışılmıştır. Konuyla ilgili yapılan araştırmalar incelendiğinde araştırmacılar tarafından ele alınan ders kitaplarının 2005 veya 2018 Sosyal Bilgiler öğretim programına göre hazırlandığı, iki öğretim programına göre hazırlanan ders kitaplarının karşılaştırmasını yapan bir çalışmanın olmadığı görülmüştür. Yapılan bu çalışma 2005 ve 2018 Sosyal Bilgiler öğretim programına göre hazırlanan 5., 6. ve 7. sınıf kitaplarında küreselleşmenin yer alma durumunun karşılaştırmasını yapan ilk çalışma olmasından dolayı alana katkı sağlayacağı ve literatürdeki boşluğu dolduracağı düşünülmektedir.

Bu çalışmada tarama modellerinden genel tarama modeli içinde yer alan tekil tarama modeli, bu bağlamda da kesitsel bir tarama yapılmıştır. Araştırma kapsamında 2005 ve 2018 programına göre hazırlanan Sosyal Bilgiler ders kitapları küreselleşmenin bilim ve teknoloji, eğitim, ekonomi, siyasi, sosyokültürel ve çevre boyutları kapsamında doküman incelenmiş ve analizinde betimsel analiz kullanılmıştır.

Araştırmada sonuç olarak 2005 Sosyal Bilgiler öğretim programına göre hazırlanan 5. 6. ve 7. sınıf ders kitapları incelendiğinde küreselleşmeye ilişkin içerik olarak toplam 281 adet, görsel olarak da 63 adet örnek tespit edilmiştir. Küreselleşme boyutlarına en fazla yer verilen kitabın 7. sınıf ders kitabı, en az yer verilenin ise 5. sınıf ders kitabı olduğu görülmüştür. 2018 Sosyal Bilgiler öğretim programına göre hazırlanan 5. 6. ve 7. sınıf ders kitapları incelendiğinde küreselleşmeye ilişkin içerik olarak 330, görsel olarak da 69 adet örnek tespit edilmiştir. Küreselleşme boyutlarına en fazla yer verilen kitap sırasıyla 7. ve 6. sınıf ders kitabı, en az yer verilen ise 5. sınıf ders kitabı olmuştur. İncelenen ders kitapları karşılaştırıldığında, 2018 programına göre hazırlanan 5., 6. ve 7. sınıf ders kitaplarında, 2005 programına göre hazırlanmış ders kitaplarına göre içerik ve görsel açıdan daha fazla küreselleşmeye değinildiği anlaşılmıştır. 2018 programına göre hazırlanan ders kitaplarında küreselleşmenin en fazla sosyokültürel en az ise çevre boyutuna değinildiği tespit edilmiştir

Abstract:
One of the reasons why the world has become a global village is the developments and interaction from the past to the present. The concept of globalization, about which researches have become more frequent in recent years and which has taken the world under its influence, explains the reason why the world, which has become a global village, has become this way. One of the fields in which the name of globalization is effective is education. Education is one of the basic institutions of social life and cannot stay away from the developments experienced thanks to globalization. Qualified people who adapt to the economic and social developments and scientific and technological advances in the countries of the world and in Turkey have been trained only through education.

Social Studies course is a course that contributes to the creation of global education, especially in the basic education period. The reason for this is that developments in the global context and important social events in the world are among the main purposes of social studies education. However, the Social Studies course is one of the courses that we encounter at the primary school level in terms of raising citizens equipped with global values with a worldview. Among many fields, Social Studies is the most affected by the developments in the global context. The fact that global developments and social developments in the world are among the main objectives of Social Studies education has brought this course to be at the forefront of global education. Therefore, globalization is a concept that has an important place in the Social Studies course.

With this study, it has been tried to determine the dimensions of the concept of globalization in the Social Studies textbooks prepared according to the 2005 and 2018 curriculum. When the studies on the subject were examined, it was seen that the textbooks handled by the researchers were prepared according to the 2005 or 2018 Social Studies curriculum, and there was no study comparing the textbooks prepared according to the two curriculums. It is thought that this study will contribute to the field and fill the gap in the literature, as it is the first study to compare the situation of globalization in the 5th, 6th and 7th grade books prepared according to the 2005 and 2018 Social Studies curriculum.

In this study, the single scanning model, which is included in the general scanning model, is a cross-sectional scanning. Within the scope of the research, Social Studies textbooks prepared according to the 2005 and 2018 program were examined within the scope of science and technology, education, economy, political, socio-cultural and environmental dimensions of globalization and descriptive analysis was used in the analysis.

As a result of the research, when the 5th, 6th and 7th grade textbooks prepared according to the 2005 Social Studies curriculum were examined, a total of 281 examples of globalization and 63 examples were determined visually. It has been seen that the 7th grade textbook is the book with the highest number of globalization dimensions, and the 5th grade textbook is the least mentioned. When the 5th, 6th and 7th grade textbooks prepared according to the 2018 Social Studies curriculum were examined, 330 examples of globalization and 69 examples were determined visually. The book with the highest number of globalization dimensions was the 7th and 6th grade textbooks, respectively, and the 5th grade textbooks were the least included. When the examined textbooks are compared, it is understood that the 5th, 6th and 7th grade textbooks prepared according to the 2018 curriculum refer to globalization more in terms of content and visual than the textbooks prepared according to the 2005 curriculum. It has been determined that in the textbooks prepared according to the 2018 curriculum, the sociocultural dimension of globalization is mentioned the most and the environmental dimension at least.