İç savaşların barış ile sonuçlanmasında medyanın rolü: Tacikistan örneğinin barış iletişimi açısından incelenmesi
The role of media in peaceful resolution of civil wars: The case of Tajikistan from the point of peace communication
Yazar: BEHRUZ RAISOV
Danışman: PROF. DR. ALİ ŞİMŞEK
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İletişim Tasarımı ve Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Barış = Peace ; Barışçı çözüm = Peaceful settlement ; Medya = Media ; Tacikistan = Tajikistan ; İletişim = Communication ; İç savaş = Civil war

Özet:
Genel olarak medya alanı, iletişimin gelişmesinde ve önem kazanmasında en çok 
katkıda  bulunan  alandır.  Medya  ve  toplumun  ilişkilerine  bakıldığında,  çevredeki  her 
önemli  olay  insanlara  medya  kanalıyla  ve  medyanın  istediği  şekilde  sunulmaktadır. 
Özellikle, günümüzde dünyanın çeşitli  noktalarında iç savaşlar  yaşandığı bir dönemde 
medyanın  rolü  iyice  artmıştır.  Ancak  bu  rol  olumlu  ya  da  olumsuz  olabilmektedir.  İç 
savaş yaşayan ülkelerin bazılarında, medya, çatışmanın derinleşmesine hizmet ederken, 
başkalarında  medyanın  etkisiyle  çatışma  sonlandırılmıştır.  Bu  yüzden  günümüzdeki 
çatışmalarda  medyayı  doğru   ve  barış  yolunda   kullanmak  için  geçmişte  yaşanan 
çatışmalarda  medyanın  nasıl  kullanıldığını  bilmek  ve  bunlardan  dersler  çıkarmak 
önemli sayılmaktadır. Çatışma ortamlarında medyayı olumlu kullanmanın temeli "barış 
iletişimi"dir.  Buna  karşılık,  barış  iletişimi  yeterince  araştırılmış  bir  konu  değildir. 
Medya ve çatışma ilişkisi konusunda şimdiye kadar yapılan birçok çalışmada medyanın 
rolü daha çok genel bir şekilde ortaya konulmuştur.  
Bu araştırmaya konu olarak seçilen Tacikistan iç savaş örneği ise bugüne kadar 
medyanın  oynadığı  rol  açısından  incelenmemiştir;  ilk  kez  bu  araştırmada  ayrıntılı  bir 
şekilde  incelenmiştir.  Nitel  araştırma  anlayışına  dayanan  bu  çalışmada,  uluslararası 
deneyimleri   gözden   geçirdikten   sonra,   Tacikistan'daki   durum,   çatışma   sürecine 
yakından  tanıklık  eden  kişilerle  yapılan  yüz  yüze  görüşmelerin  yanı  sıra,  dönemin 
gazetelerindeki    haberlerin    içerik    çözümlemesi    tekniğiyle    incelenmesi    yoluyla 
aydınlatılmıştır. Sonuçlar göstermektedir  ki, Tacikistan  iç savaşının  ortaya çıkmasında 
siyasi aktörler, ekonomi zayıflık  ve dış ülkelerin etkisi  yanında medya da  olumsuz  bir 
rol oynamıştır. Tacikistan'ın bağımsız olmasından önceki Sovyetler döneminde medya 
üzerinde uygulanan politikaların yansımaları, bağımsızlık sonrasında da medya ortamını olumsuz  açıdan  etkilemiştir.  Savaşın  başlangıç  sürecinde  çatışmanın  tarafları  medyayı 
birbirini  karalamak  amacıyla  kullanmışlardır.  Ancak savaşta çok miktarda  insan  kaybı 
olunca ve binlerce kişi mülteci durumuna düştüğünde, hem siyasetçiler hem de medya 
bu  durumun  durdurulmasına  dönük  hareket  etmelerine  gerek  olduğunu  anlamışlardır. 
Nitekim, iç savaşı durdurmaya yönelik siyasal çalışmalara ek olarak, medya da özellikle 
barışı halk arasında teşvik etme ve tarafları barışmaya davet etme konusunda büyük rol 
oynamıştır. Genel anlamda  hem  hükümet  yanlısı medya  hem muhalefet  yanlısı medya 
barışmak  yönünde  etkinlik  güstermiştir.  Özellikle,  barış  konusunda  hükümet  yanlısı 
medyada olumlu çalışmalar yapılmıştır. Bu konuda  "Cumhuriyat" ve "Sadoi Mardum" 
gazeteleri barışla ilgili tüm yayınlarında hükümetin barışçı görüşünü yansıtmışlardır. En 
bilinen   örnek   olarak,   "Tacikistan   Radyosu"nda   yayınlanan   "Hoki   Vatan   (Vatan 
Toprağı)"  programı  ise  barışın  teşvik  edilmesinde  büyük  rol  oynamıştır.  Çalışmanın 
sonunda  barış  iletişimi  ve  iç  savaşlara  kaynaklık  eden  çatışmaların  çözümü  açısından 
gelecekteki araştırmalar ve uygulamalar için doğurgular tartışılmıştır. 
Anahtar Sözcükler: Barış İletişimi, İç Savaş, Medya, Barış, Çatışma Çözümü.

Abstract:
In general, the media area is the most contributing factor in the development and 
gaining  importance  of  the  communication  field. When we  look at the relationships  of 
media  and  society,  every  event  or  happening  in  the  world  is  given  through  media 
channels and  in the ways that media wants. Particularly  in recent days the role  of the 
media  has  increased at a time when civil wars are taking place  in various parts of the 
world. However, this role can be positive or negative. According to the research results 
on the war-torn countries,  the media  in some countries served  in the deepening  of the 
conflict,  while  the  conflict  has  ended  with  the  influence  of  the  media  in  others. 
Therefore, it is important to know how the media was used in conflict situations in the 
past and learn from the mistakes in order to use the media in a peaceful way in today's 
conflicts.  Peace  communication  tells  us  to  use  media  positively  in  conflict  situations. 
However,  this  topic  has  not  been  sufficiently  and  thoroughly  investigated.  In  many 
studies  on  media  and  conflict  relationships  which  have  been  completed  so  far,  the 
media's role has been discussed and studied in general terms.  
The case of Tajikistan's conflict investigated in this project from the media point 
of  view  has  not been  explored and thus  it  is  examined  in details  in  the present study. 
This study is based on qualitative research paradigm. First, selected case studies related 
to  some  countries  in  which  civil  wars  were  experienced  but  ended  with  peaceful 
resolutions were carefully reviewed. Then, the case of Tajikistan was studied based on 
the  interview  findings  coming  from  direct  eyewitnesses  of  the  civil  war  and  content 
analysis of the newspaper accounts of the time.  The results of the study shows that in 
starting  the  Tajikistan  civil  war,  behind  political  conflict,  economic  weakness  and 
influence  of  foreign  countries,  the  media  played  a  negative  role  as  well.  The independence of Tajikistan was accompanied by a loss of control over the media which 
was the case during the Soviet era, and this challenging situation affected negatively the 
media  environment.  In  the  beginning  of  the  war,  the  sides  of  conflict  used  the  media 
against  each  other.  However,  when  there  were  a  lot  of  human  loss  in  the  war  and 
thousands  of  people  fall  into  the  status  of  refugees,  both  politicians  and  the  media 
became  aware  that  they  have  to  act  to  stop  this  situation.  Significant  work  has  been 
done to end the civil war in Tajikistan from the points of political resolutions and peace 
communication.  The  media  has  played  a  major  role  in  promoting  peace  among  the 
people  and  inviting  the  conflicting  parties  to  peace.  In  general,  both  the  government-
sided  media  and  the  opposition-sided  media  have  acted  in  the  direction  of  making 
peace. In particular, by government-sided media has done a lot for making peace. In this 
respect,  the  newspapers  "Cumhuriyat" and  "Sadoi  Mardum" published  peaceful  views 
of the official government in all publications about peace. The program "Khoki Vatan 
(Homeland)"  formed  in  the  "Radio  of  Tajikistan"  played  a  major  role  in  promoting 
peace  too.  At  the  end  of  the  study,  implications  for  future  research  and  practices  are 
discussed from the point of peace communication and resolution of conflicts rooted in 
civil wars. 
Keywords: Peace Communication, Civil War, Medya, Peace, Conflict Resolution.