Diyet polikliniğine başvuran bireylerin aleksitimik özellikleri ile duygusal yeme durumları ve yeme farkındalıkları ilişkisinin incelenmesi
Evaluation of the relationship between alexithymic characteristics and emotional eating situations and mindful eating of individuals applying to diet polyclinic
Yazar: KÜBRA HACIOĞLU KABAK
Danışman: DOÇ. DR. HÜLYA YARDIMCI
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Bu çalışmada; 20-64 yaş arası yetişkinlerde aleksitiminin duygusal yeme ve yeme farkındalığı ile ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi İç Hastalıkları Diyet Polikliniğine başvuran 253 birey ile yürütülmüştür. Araştırma verileri anket formu ile yüz yüze görüşme tekniği kullanılarak toplanmış ve antropometrik ölçümler araştırmacı tarafından alınmıştır. Anket formunda sosyodemografik özellikler, sağlık ve beslenme durumu, antropometrik ölçümler, duyguların iştaha etkisi, 10 maddeli Duygusal Yeme Ölçeği (DYÖ-10), 30 maddeli Yeme Farkındalığı Ölçeği (YFÖ-30), 20 maddeli Toronto Aleksitimi Ölçeği (TAÖ-20) ve 24 saatlik geriye dönük besin tüketim kaydı (BTK) yer almaktadır. Bireylerin ortanca yaşı 43,0 yıldır (20,0-64,0 yıl) ve %59,3'ü evli, %37,9'u lise mezunudur. Bireylerin %35,8'i aleksitimiktir. Aleksitimik bireylerin günlük enerji (kkal), yağ (g) ve omega-6 (g) alımının aleksitimik olmayan bireylere göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek olduğu saptanmıştır (p<0,05). Aleksitimik bireylerin günlük meyve tüketim miktarı ise aleksitimik olmayan bireylerden daha düşüktür (p<0,05). Ancak aleksitimik özellikler arasında mikro besin ögesi alımı açısından anlamlı farklılık saptanmamıştır (p>0,05). Aleksitimi puanı ile antropometrik ölçümler arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki yoktur (p>0,05). Aleksitimi puanı ile duygusal yeme puanı arasında anlamlı pozitif zayıf ilişki saptanmıştır (r=0,254; p<0,001). Aleksitimi puanı ile yeme farkındalığı puanı arasında ise anlamlı negatif yönlü orta derece ilişki saptanmıştır (r= -0,354; p<0,001). Aleksitimiyi etkileyebileceği düşünülen faktörler ile kurulan lojistik regresyon modelinde de yeme farkındalığı ölçek puanındaki 1 birimlik artışın aleksitimi riskini %6,1 oranında azalttığı saptanmıştır (p<0,05). İlköğretim mezunu bireylere göre, lise mezunu bireylerin aleksitimi riskinin %74,5 oranında daha az olduğu; üniversite mezunu bireylerin ise aleksitimi riskinin %84,0 oranında daha az olduğu saptanmıştır (p<0,05). Ayrıca haftada 2-3 gün fiziksel aktivite yapan bireylerin, hiç fiziksel aktivite yapmayan bireylere göre aleksitimi riskinin %76,0 oranında daha az olduğu saptanmıştır (p<0,05). Bununla birlikte, karbonhidrat (g) alımındaki 1 birimlik artışın aleksitimi riskini %0,7 oranında, doymuş yağ asidi (%) alımındaki 1 birimlik artışın aleksitimi riskini %11,1 oranında azalttığı saptanır iken yağ (g) alımındaki 1 birimlik artışın ise aleksitimi riskini %3,3 oranında artırdığı saptanmıştır (p<0,05). Ayrıca bireylerin besin tüketim durumu, antropometrik ölçümleri, yaşı, duygusal yeme puanı ve yeme farkındalığı puanı arasında istatistiksel olarak anlamlı çeşitli ilişkiler saptanmıştır. Sonuç olarak bireylerin duygusal yeme durumları ve yeme farkındalıkları aleksitimik özelliklere ve cinsiyete göre değişiklik göstermektedir. Bireylere farkındalık temelli terapilerin uygulanması, bu bireylerde yeme farkındalığının artmasına, duygusal yeme davranışı ile aleksitimi durumunun ise azalmasına katkı sağlayacaktır. 

Anahtar Sözcükler: Aleksitimi, Duygusal Yeme, Yeme Farkındalığı

Abstract:
This study was conducted to evaluate the relationship between alexithymia and emotional eating and mindful eating in adults aged 20-64. The study was carried out with 253 individuals who applied to the Diet Polyclinic of Istanbul University Faculty of Medicine Hospital. Research data were collected using a questionnaire form and face-to-face interview technique, anthropometric measurements were taken by the researcher. The questionnaire form included sociodemographic characteristics, health and nutritional status, anthropometric measurements, the effect of emotions on appetite, the 10-item Emotional Eating Scale (EES-10), the 30-item Mindful Eating Questionnaire (MEQ-30), the 20-item Toronto Alexithymia Scale (TAS-20), and a 24-hour retrospective food consumption record. The median age of the individuals was 43,0 years (20,0-64,0 years) and 59,3% of them were married and 37,9% of them were high school graduates. 35,8% of individuals were alexithymic. It was found that the daily energy (kcal), fat (g) and omega-6 (g) intake of alexithymic individuals were statistically significantly higher than that of non-alexithymic individuals (p<0,05). The daily fruit consumption amount of alexithymic individuals was lower than that of non-alexithymic individuals (p<0,05). However, no statistically significant difference was found between alexithymic traits in terms of micronutrient intake (p>0,05). Also, there was no statistically significant correlation between alexithymia score and anthropometric measurements (p>0,05). However, a significant positive weak correlation was found between the alexithymia score and emotional eating score (r=0,254; p<0,001). A significant negative moderate correlation was found between the alexithymia score and the mindful eating score (r= -0,354; p<0,001). In the logistic regression model, it was determined that a 1-unit increase in the mindful eating scale score reduced the risk of alexithymia by 6,1% (p<0,05). Compared to primary school graduates, it was found that high school graduates had a 74,5% and university graduates had 84,0% lower risk of alexithymia (p<0,05). Additionally, compared to individuals who do not do any physical activity it was found that individuals who do physical activity 2-3 days a week had 76,0% lower risk of alexithymia (p<0,05). Also, it was determined that a 1-unit increase in carbohydrate (g) intake reduced the risk of alexithymia by 0,7%, a 1-unit increase in saturated fatty acid (%) intake reduced the risk of alexithymia by 11,1%, while a 1-unit increase in fat (g) intake increased the risk of alexithymia by 3.3% (p<0,05). In addition, various statistically significant relationships were determined between individuals' food consumption status, anthropometric measurements, age, emotional eating score and mindful eating score. As a result, individuals' emotional eating situations and mindful eating vary according to alexithymic characteristics and gender. Applying mindfulness-based therapies to individuals will contribute to increasing mindful eating and reducing emotional eating behavior and alexithymia in these individuals.

Key Words: Alexithymia, Emotional Eating, Mindful Eating