Modern bir kavram olarak çalıma ve Marx'ın çalışmaya ilişkin görüşleri
Labour as a modern concept and the thoughts of Marx about labour
Yazar: MURAT SİNAN LAÇİNER
Danışman: Y.DOÇ.DR. MEHMET ASLAN
Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Sosyoloji = Sociology ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Endüstrileşme = Industrialization ; Meta analizi = Meta analysis ; Yabancılaşma = Alienation

Özet:
Bir sosyal bilim kavramı olarak çalışma, farklı sözlük ve sosyolojikkaynaklarda çok çeşitli biçimlerde tanımlanan bir terim olarak karşımızaçıkmaktadır. Bu durumun nedeni, çalışmanın, sözcüğün en genel anlamıyla ilkinsandan bugüne kadar var olan en eski etkinlik biçimi olmasıdır. Ayrıca bu genelkavranılış biçimiyle çalışma, insanın tüm etkinlikleriyle ilintilendirilebilecek birfaaliyet olarak görülmektedir. Sözgelimi kitap okumak, resim yapmak, sportiffaaliyette bulunmak gibi faaliyetler dahi, çalışma etkinliğine dahil edilebilecekeylemler olarak görülebilir. Bu noktadan hareketle çalışmanın belirli bir tanımınınyapılamayacağı da söylenebilir ve söylenmektedir.Ne var ki çalışmayı bir sosyoloji kavramı yapan, esas olarak modern dünyayaözel, ancak modernlik ile varolabilmesi mümkün olan bir niteliğidir. Bu nitelik,çalışmanın ücretli olma vasfı ile kendisini tüm bireylere hem geçimini sağlamanın,hem de toplumda geçerli bir kimlik edinmenin tek biçimi olarak kabul ettirmişolmasıdır. Bu biçimiyle çalışma, modern toplumlarda istenilen, yüceltilen ve tümüyleolumlu görülen bir etkinlik haline gelmiştir.Bu durum, modern öncesi toplumlarda varolmayan, belki de varolması hayalbile edilemeyecek bir durumdur. Çünkü daha önceki toplumlarda çalışma, tümüyletoplumun en alt kesimlerine ait olan, doğrudan bağımlılık ve ekonomik olmayan zortemeline dayanan, böyle bir zorunluluk içinde olmayan kesimlerin ise aşağıladığı veküçümsediği bir etkinliktir. Salt zorunluluğa dayalı ve geçimlik nitelikteki bu tip birçalışmanın, günümüz modern çalışması ile ilgisi görünmemektedir.Bu açıdan çalışmayı ?modern? kılan kırılmanın, Sanayi Devrimi olduğusöylenebilir. Nitekim sanayileşme ile birlikte ortaya çıkan büyük fabrikalar, çeşitlietmenler sonucunda eski çalışma biçimi ve ilişkilerinden kopan çok sayıda tarımemekçisi ve zanaatkârı bünyesine katarak çalışmayı ücretlilik temeline dayandırmış,bu fabrikalarla birlikte ortaya çıkan makineli üretimin yaygınlaşması ile de, emekkullanımının ücretli olmayan, eski biçimleri giderek ortadan kalkmıştır. Zamanlafarklı biçimler de alarak yaygınlaşan bu ücretli çalışma ise, gerek çalışacak kişininözgür iradesi ile katılması, gerekse beraberinde geliştirdiği kentsel yapı ve üretimilişkileri sonucunda kendisinden farklı tüm emek sistemlerini ortadan kaldırmasıyla,tümüyle farklı bir nitelik ve toplumsal anlama kavuşmuştur.Ancak çalışmanın yukarıda bahsedilen yeni biçimi, birlikte geliştiğitoplumsal yapı ile beraber, çok farklı ve büyük sorunlar da doğurmuştur. Bu sorunlarda, çeşitli düşünürlerin bu yapıya ilişkin kapsamlı analizler yapması ve büyükkuramlar oluşturması sonucunu beraberinde getirmiştir. Sözkonusu büyükkuramların belki de en tanınmış olanı, Karl Marx'ın kuramı olmuştur.Alman düşünür Karl Marx (1818?1883), kapitalist toplum ve üretim biçimiolarak adlandırdığı bu modern yapının, kendisinden önceki yapılardan farklıyanlarını keşfetmeye ve varolan yapısını çözümlemeye çalışmış, bunu da büyükölçüde kendi eseri olan bir yöntemle yapmıştır. Marx, sonradan diyalektik ve tarihselmaddecilik olarak adlandırılacak olan yöntemi yoluyla vardığı sonuçları ise, baştaKapital olmak üzere çok sayıda kitap ve makale aracılığı ile ifade etmiştir.Genel olarak söylenecek olursa Marx, kapitalist üretim biçimin, meta üretimive değişimine dayalı bir biçim olduğunu ve temelinde metaın olduğu bu sürecin,işçinin emek-gücünü de metalaştırdığını ifade etmiştir. Sözkonusu metalaşma süreci,Marx'a göre, işçi açısından iki önemli sonuç doğurmaktadır. Bunlardan biri, yoğunbir emek sömürüsü, diğeri de çok çeşitli boyutlarıyla yabancılaşmadır.Sömürünün mekanizmaları ile yabancılaşmanın gerek nedenleri, gereksonuçları üzerine çok geniş bir literatür oluşturacak biçimde çalışmalar yapan Marx,bu sorunlardan çıkışın anahtarının ise, en sonunda komünizme varacak bir toplumsaldevrim olduğunu savunur. Devrim sonrası toplumun inşa edeceği yeni toplum biçimiolarak komünizm, sömürüyü ortadan kaldıracağı gibi, çalışmayı yeniden öz faaliyethaline dönüştürerek yabancılaşmayı da aşacaktır.Bu çalışmanın temel amacı, çalışma kavramını gerek kuramsal tartışmalar,gerek toplumsal anlamı, gerekse de tarihsel süreç içerisinde geçirdiği dönüşümlerleele alıp, Marx'ın kuramındaki yerini saptamak ve bu yerin günümüz çalışmasınabakışta taşıdığı imkânları sorgulamaktır.

Abstract:
Labour as a sociological concept appears with different meanings in almostall dictionaries and scientific sources. This is probably because, being the mostancient type of human activity, labour has become a confused concept. Labour seemsto be related with all kinds of human activities. For instance, even reading a book,painting or participating in a sport is often described as `labour?. In this case it can beargued that labour as a concept has no certain definition.What makes labour a sociological concept is the characteristic, special to themodern world, of being a paid activity which is accepted by most people as the onlyway of making a living and which has a valid identity in the public eye. In themodern world, labour has become a desired, an exalted and completely positiveactivity.This is a situation which was largely absent in pre-modern societies. In thosetimes it was difficult to imagine most labour as a positive activity. In the main,labour was performed by the lowest parts of society who were in a relationship withtheir masters of dependence and non-economic obligation. Those parts of societywhich had no compulsion to perform labour looked down on and degraded thisactivity.It can be maintained that the starting point which made labour ?modern? wasthe Industrial Revolution. The factories that appeared with industrialization recruitedtheir labour force from people working on the land and traditional craftsmentransforming them into regimented workers receiving payment according to output.Later the ancient, unpaid types of labour were rapidly superseded by those factorieswhich were using specialized production and machines. In the course of time thispaid labour achieved a completely different status and social understanding thanks tobeing based on the workers free will. Alongside this, the change to wage labour wasaccompanied by the fast development of an urban structure.On the other hand, this new type of labour together with the new socialstructure which developed synchronously with it brought about huge and variedproblems. Problems that caused many thinkers to make comprehensive analyses andcreate new important theories about this new social structure. Perhaps the most wellknownof those major theories is the one which was developed by Karl Marx.German thinker Karl Marx (1818-1883), tried to discover what made this newstructure which he called capitalist production different from its predecessors. Forthis purpose he used a new method which he called Historical and DialecticalMaterialism. He expressed the results of his studies in many articles and books,especially in his main work Das Kapital.In general, Marx stated that the new `capitalist? type of production was basedon the production and exchange of goods, a process that included the labour-force asa commodity like many others. According the Marx, this process of labour becominga saleable purchasable commodity created two main results for the worker. One is adeepening exploitation of labour and the other a growing tendency towardsalienation.Marx focuses on both the reasons and results of the mechanism ofexploitation and alienation in a broad collection of writings. He maintained that theway to overcome these problems was a social revolution resulting in socialism andcommunism. This new type of society which was to be constructed by the peopleafter the revolution was to put away their exploitation and overcome their alienation,returning to a similar relationship found in primitive societies.The main purpose of this thesis is to discuss the concept of labour from atheoretical standpoint, its social meaning and historical process in all the historicaltransformations which it has passed through. Also this thesis intends to determine theexact position of labour in Marx?s theory and to interrogate the relevance of thisposition to modern day labour.