Mehmet Şemsettin Günaltay Hükümeti (1949-1950)
Mehmet Şemsettin Günaltay Government (1949-1950)
Yazar: EMRAH NURÇİN
Danışman: DOÇ. DR. BÜLENT BAKAR
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Tarihi Ana Bilim Dalı / Cumhuriyet Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Ekonomik faaliyetler = Economic activities ; Günaltay, Mehmet Şemseddin = Günaltay, Mehmet Şemseddin ; Kültür = Culture ; Sağlık = Health ; Siyasi faaliyetler = Political activities ; Siyasi tarih = Political history ; Sosyoekonomik gelişmeler = Socio-economic developments ; Türk siyasi tarihi = Turkish political history ; Türkiye Cumhuriyeti Hükümetleri = Turkish Governments

Özet:
Bu çalışmada, Cumhuriyet'in ilanından 14 Mayıs 1950 Genel Seçimlerine kadar iktidarda kalmış olan Cumhuriyet Halk Partisi'nin son hükümeti olan Mehmet Şemsettin Günaltay Hükümeti'nin siyasi, ekonomik ve sosyo-kültürel faaliyetleri ele alınmıştır.
Günaltay Hükümeti dönemi, Türkiye'de özellikle de İkinci Dünya Savaşı
sonrasında yaşanan gelişmelere bağlı olarak başta siyaset olmak üzere birçok alanda
gerçekleşen demokratikleşme hareketlerinin iyice zirve yaptığı ve ABD öncülüğündeki
Batı merkezli siyasi hegemonya ile ilişkilerin yoğun olarak yaşandığı bir dönem
olmuştur. Ayrıca ekonomide devletçi modelden liberalliğe yöneliş başlamış ve irtica ile
komünizme karşı mücadele de yoğun bir şekilde sürdürülmüştür. Bu dönem içerisinde
Amerika Birleşik Devletleri ile yapılan görüşmeler ve varılan anlaşmalar bugünkü Türk
siyasi ve sosyal hayatında iyice yer edinen bazı gelişmelerin başlangıç noktasını
meydana getirmesi açısından oldukça önemlidir. Ayrıca Günaltay Hükümeti yaklaşan
1950 Genel Seçimlerinin de etkisiyle siyasetin yanı sıra ekonomi ve diğer sosyal
alanlarda da bazı önemli faaliyetlerde bulunarak birtakım kanunların çıkmasını
sağlamıştır. Bu kanunların bir kısmı günümüzde bile hâlâ konuşulmakta ve
tartışılmaktadır.
Günaltay Hükümeti'nin çıkarmış olduğu ve Türk siyasi hayatının yeniden
şekillenmesinde etkili olan en önemli yasa belki de 5545 sayılı Milletvekilleri Seçimi
Kanunu olmuştur. Çünkü bu kanunun getirmiş olduğu adli teminat sağlayan gizli oy ve
açık sayıma dayalı yeni seçim sistemi sonucu Cumhuriyet Halk Partisi girdiği ilk seçim
olan 14 Mayıs 1950 Genel Seçimlerini kaybetmiş ve 27 yıllık iktidarından olmuştu.
Tabii ki bu iktidar değişikliğinde sadece bu kanunun varlığının etkili olduğunu
söylemek doğru olmayacaktır. Ayrıca, Cumhuriyet Halk Partisi'nin özellikle de savaş
yılları sırasında yaptığı ekonomik hamlelerdeki hatalar ile halkı yorması, yıpratması ve
oluşturduğu siyasi baskı ortamı sonucunda halk yeni arayışlara girmişti. Bu süreçte halk
ile iyi bir diyalog kuran ve onlara yeni bir nefes vadeden Demokrat Parti ön plana
çıkarak halkın adeta umudu olmuştu. Günaltay Hükümeti'nin yapmış olduğu
demokratik ve ekonomik hamleler de halka inandırıcı gelmeyince 1950 seçimleri
kaybedilmiş ve Günaltay Hükümeti böylece son bulmuştu.

Abstract:
In this study, the political, economic and socio-cultural activities of the Mehmet Şemsettin Günaltay's Government, the last government of the Republican People's Party which remained in power from the proclamation of the Republic to general elections in 14th May 1950, have been addressed.
The era of Günaltay Government, especially depending on developments after
the World War II particularly in politics, the rising of democratization movements in
many areas and living the intense relations have been a period with Western-centric
political Hegemony led by America in Turkey. Also, it started turning from the statist
model to liberalism in the economy and the struggle against communism with
fundamentalism was also intensively maintained. In this period, it is very important that
conferences with the United States of America and negotiated deals to generate the
origin of some developments that gained ground in Turkish politics and social life. Also
Günaltay Government engaged in some important activities about the economy and
other social areas besides politics and it provided to introduce a set of laws with the
effect of the oncoming 1950 General Elections. Even today, some of these laws are still
being spoken and discussed.
Maybe the most important law that Günaltay Government has enacted to reshape
for the life of Turkish politics effectively is the Law of Parliamentary Election with the
law no 5545. Because, the result of the new election system that provides a legal
guarantee, secret vote and open counting, Republican People's Party lost the, first took
place in the election, 14th May 1950 General Elections and it overthrew its 27 years of
ruling. Of course, it wouldn't be true to say that the only this law have an effect on the
change of this ruling. Also, especially during the war years, the result of tiring, fretting
people with errors in economic moves and political pressure environment in Republican
People's Party, people embarked on new searches. In this process, the Democratic Party
which established good relations with the public and giving them a new breath, was the
hope of the public by rising to prominence. As we mentioned in our study, when the
democratic and economic movements of the Günaltay Government didn't seem credible
to the public, Günaltay Government lost the 1950 Elections, and it came to an end.