Hedonik ve faydacı tüketim eğilimi ile tüketicilerin algıladığı kıtlığın plansız satın alma davranışı üzerindeki etkileri
The effects of hedonic and utility comsumption tendencies and the perceived scarcity by consumers on impulsive buying behavior
Yazar: ÖZGE SELEN SOLGUN MANCIK
Danışman: PROF. DR. ERKUT ALTINDAĞ
İSTANBUL BEYKENT ÜNİVERSİTESİ / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Pazarlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Faydacılık = Utilitarianism ; Hedonizm = Hedonism ; Kıtlık = Famine ; Plansız satın alma = Impulse buying ; Satın alma davranışı = Purchasing behavior ; Tüketici algısı = Consumer perception ; Tüketim eğilimi = Consumption pattern

Özet:
Günümüzde tüketiciler alışverişlerini sadece rasyonel faydalar elde etmek için değil aynı zamanda alışverişten haz almak, mutlu olmak ve duygusal anlamda tatmin olmak isteme gibi nedenlerle de yapmaktadırlar. Tüketiciler diğer insanlardan farklı olmak ister. Şirketler ise bilinçli olarak tüketicilerde kıtlık algısı oluşturarak tüketicilerin ani satın alma kararı vermelerini amaçlar. Bu çalışma tüketicilerin plansız satın alma kararı vermelerinde hangi nedenlerin (hedonik, faydacı, kıtlık algısı) etkisi olduğunu araştırarak literatüre bu konuda katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde, tüketim kavramı, tüketici davranışları ve tüketici davranışlarını etkileyen faktörler araştırılmıştır. İkinci bölümde hedonik ve faydacı tüketim, kıtlık algısı ve plansız satın alma kavramları ile yapılan çalışmalardan bahsedilmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise, araştırmanın amacı ve literatür taraması ile birlikte araştırma modeli geliştirilmiştir.
Geliştirilen modeli test edebilmek için 2021-2022 yılları arasında Marmara Bölgesi'nde kartopu örnekleme modeli ile seçilen yüz yüze ve çevrimiçi olarak dağıtılan 441 adet tüketiciden toplanan anketlerden, 403 adet anket değerlendirmeye alınmıştır. Toplanan veriler, SPSS programı kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda hedonik tüketim ve kıtlık algısının plansız satın alma davranışının ani karar verme ve duygusal tutum boyutlarının her ikisi üzerinde pozitif etkili olduğu bulunmuştur.

Abstract:
Today, consumers are not buy only to rational benefits, but also to obtain emotional benefits, and thus apart from utilitarian consumption, they shopping hedonic consumption for purposes such as pleasure, happiness, and emotional satisfaction. Consumers try to be unique and different from others. Marketing companies often create a perception of scarcity for customers to make an urgent purchase. The main purpose of this study is to investigate the main reasons (hedonic, utilitarian, perception of scarcity) for impulse buying behavior of the consumers. The second purpose of this study this study aims to contribute the literature. In the first part of the study, the concept of consumption, consumption behavior and factors affecting consumer behavior are emphasized. In the second part, definitions of hedonic and utilitarian consumption, perceived scarcity and impulse buying behavior and researchs are mentioned. In the last part, a research model was developed in relation with the research objectives and the literature review.
In order to test the developed model, online and face-to-face questionnaire was applied to 441 consumers with the snowball sampling method among the consumers Marmara Region between 2021-2022. Of these questionnaires, 403 questionnaires were evaluated. At the conclusion of the research, it was found that hedonic consumption tendency and perception of scarcity have positive effect on both dimensions of impulse buying behavior affective and sudden decision.