Adölesanların yeme tutumları ve beslenme alışkanlıklarının kronotipe göre değerlendirilmesi
Evaluation of eating attitudes and nutritional habits of adolescents according to chronotype
Yazar: NURSENA ERSOY
Danışman: DOÇ. DR. HÜLYA YARDIMCI
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme alışkanlıkları = Nutritional habits ; Ergenler = Adolescents ; Kronotip = Chronotype ; Yeme tutumu = Eating attitudes

Özet:
Bu çalışma; 10-14 yaş adölesanların yeme tutumları ve beslenme alışkanlıklarını değerlendirmek amacı ile yapılmıştır. Araştırma Ankara Şehir Hastanesi'ne başvuran 10-14 yaş arasında olan 314 adölesan ile yürütülmüştür. Araştırma verileri anket formu ile yüz yüze görüşme tekniği kullanılarak toplanmış, antropometrik ölçümleri araştırmacı tarafından alınmış ve biyokimyasal parametreleri hasta dosyalarından izinleri doğrultusunda elde edilmiştir. Anket formunda sosyodemografik bilgiler, beslenme alışkanlıkları, Çocuklar için Üç Faktörlü Yeme Anketi (Child Three-Factor Eating Questionnaire; CTFEQ), Çocukluk Dönemi Kronotip Anketi, besin tüketim sıklığı anketi, 24 saatlik geriye dönük hatırlatma yöntemi ile besin tüketim kaydı yer almaktadır. Adölesanların ortanca yaşı 11 yıl (10,0-14,0), online eğitime katıldıkları ortanca gün sayısı 5 gün/hafta'dır (0-5 gün/hafta) ve %55,7'si 2826-4325 TL hane gelirine sahiptir. Adölesanlar Çocukluk Dönemi Kronotip Anketi'ne göre sabahçıl, ara ve akşamcıl olarak sınıflandırılmıştır. Adölesanların %51,9'u ara tiptir ve kronotipler arasında antropometrik ölçümler açısından anlamlı farklılık yoktur (p>0,05). Akşamcıl tiplerin iki ana öğün tüketme oranı (%60,8) diğer kronotiplere göre anlamlı düzeyde yüksektir ve sabahçıl tiplerin sabah öğün saati (10:00 (07:30-13:30) diğer tiplere göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde erken saatlerdir (p<0,05). Kronotipler arasında günlük enerji, makro, mikro besin ögesi alımları ve besin grupları tüketim miktarları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmamıştır (p>0,05). Bazı besin alımları incelendiğinde; akşamcıl tiplerin ara tiplere göre günlük şekerli içecek (kkal/gün) alımlarının daha yüksek; sabahçıl tiplerin ise cips tüketimlerinin (kkal/gün) daha yüksek olduğu saptanmıştır (p<0,05). Yeme tutumları ve biyokimyasal parametreler açısından kronotipler arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmamıştır (p>0,05). Bunun yanı sıra adölesanlar yeme tutumu toplam puanı ortanca değerine göre CTFEQ<33 ve CTFEQ≥33 olmak üzere incelenmiştir. CTFEQ≥33 olan adölesanlarda fazla kilolu-obez (%62,6) oranı, normal üst orta kol çevresi (%46,0) oranı daha yüksek iken; CTFEQ<33 olanlarda ise abdominal obezite oranı (%80,8) istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksektir (p<0,05). CTFEQ≥33 olan adölesanların %77,3'ü, CTFEQ<33 olan adölesanların ise %57,9'u iştahının iyi olduğunu ifade etmiştir (p<0,05). CTFEQ gruplarına göre adölesanların günlük enerji, mikro ve makro besin ögeleri alımları arasında niasin dışında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmamıştır. CTFEQ≥33 olan adölesanların günlük ekmek ve tahıl grubu tüketim porsiyonu 4,5 (0,6-15,0), CTFEQ<33 4,1'dir (1,5-17,8) (p<0,05). Programlı gün ve ortalama uyku süresisi, CTFEQ<33 olan adölesanlarda istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksektir (p<0,05). Ayrıca adölesanların yeme tutumu, beslenme alışkanlıkları, uyku süreleri ve kronotip arasında istatistiksel olarak anlamlı çeşitli ilişkiler saptanmıştır. Sonuç olarak adölesanların yeme tutumları ve beslenme alışkanlıkları kronotipe göre değişiklik göstermektedir; yeme tutumları da beslenme alışkanlıklarında farklılığa neden olabilir.

Abstract:
This study was conducted to evaluate the eating attitudes and eating habits of 10-14 year old adolescents. The study was carried out with 314 adolescents between the ages of 10-14 who applied to Ankara City Hospital. Research data were collected using a questionnaire form and face-to-face interview technique, anthropometric measurements were taken by the researcher, and biochemical parameters were obtained from patient files in line with their permission. The questionnaire form includes sociodemographic information, nutritional habits, Child Three-Factor Eating Questionnaire (CTFEQ), Childhood Chronotype Questionnaire, food consumption frequency questionnaire, 24-hour retrospective reminder method, and food consumption record. The median age of adolescents is 11 years (10,0-14,0), the median number of days they attend online education is 5 days/week (0-5 days/week), and 55,7% of them have a household income of 2826-4325 TL. Adolescents were classified as morningness, intermediate and eveningness, according to the Childhood Chronotype Questionnaire. 51,9% of adolescents are intermediate type and there is no significant difference between chronotypes in terms of anthropometric measurements (p>0,05). The rate of consumption of two main meals in the evening types (60,8%) is significantly higher than the other chronotypes, and the morning meal time (10:00 (07:30-13:30) in the morningness types is statistically significantly earlier than the other types (p<0,05). In addition, no statistically significant difference was found between the daily energy, macro, micronutrient intakes and the consumption amounts of food groups among the chronotypes (p>0,05). When some food intakes are examined; eveningness types have higher daily intake of sugary drinks (kcal/day) compared to intermediate types; it was determined that the chips consumption (kcal/day) of the morningness types was higher (p<0,05).There was no statistically significant difference between chronotypes in terms of eating attitudes and biochemical parameters (p>0.05).  Also CTFEQ<33 and CTFEQ≥33 according to the median value of adolescents total score of eating attitude were investigated. While the ratio of overweight-obese (62,6%) and normal upper middle arm circumference (46,0%) was higher in adolescents with CTFEQ≥33; abdominal obesity rate (80,8%) was statistically significantly higher in patients with CTFEQ<33 (p<0,05). 7,3% of adolescents with CTFEQ≥33 and 57,9% of adolescents with CTFEQ<33 stated that their appetite was good (p<0,05). According to the CTFEQ groups, no statistically significant difference was found between the daily energy, micro and macro nutrient intakes of adolescents, except for niacin. Daily bread and cereal consumption portion of adolescents with CTFEQ≥33 was 4,5 (0,6-15,0), CTFEQ<33 was 4,1 (1,5-17,8) (p<0,05). Scheduled day and mean sleep duration were statistically significantly higher in adolescents with CTFEQ<33 (p<0,05). In addition, various statistically significant relationships were found between adolescents' eating attitudes, eating habits, sleep duration and chronotype. As a result, adolescents' eating attitudes and eating habits vary according to chronotype; eating attitudes can cause differences in eating habits.