İstanbul-Atatürk Arboretumu'ndan örneklenen doğal ve egzotik bazı sedir (Cedrus spp.) taksonlarının dona dayanıklılıkları
Cold hardiness of some native and exotic cedar (Cedrus spp.) taxa sampled from Istanbul-Atatürk Arboretum
Yazar: TUĞBA HAMZAOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BORA İMAL
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Ürünleri Ana Bilim Dalı / Silvikültür Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Bu çalışmada İstanbul-Atatürk Arboretumunda bulunan Atlas sediri (Cedrus atlantica), Himalaya sediri (Cedrus deodara) ve Toros sediri (Cedrus libani) türlerinde mevsimsel olarak dona dayanıklılık belirlenmiştir. Bu amaçla türlerden elde edilen sürgün örnekleri kasım, şubat ve mart aylarında 10 faklı düşük sıcaklık derecelerine maruz bırakılmıştır. Sürgünler kasım ve mart aylarında; Kontrol, -5, -7.5, -10, -12.5, -15, 17.5, -20, -25, -30 0C sıcaklık derecelerine, şubat ayında ise Kontrol, -5, -10, -15, -17.5, -20, -22.5, -25, -27.5, -30 0C sıcaklık derecelerine maruz bırakılmıştır. Uygulanan düşük sıcaklık dereceleri sonrası sürgünlerde meydana gelen zarar klorofil florometre (CF) ve görsel değerlendirme (GD) yöntemleri ile tespit edilmiştir. Elde edilen bulgulardan doğrusal olmayan regresyon modeli ile türlerin dondan zarar gördüğü sıcaklık kademeleri LT50 hesaplanmıştır. Türlerin dona dayanıklılık düzeyleri (LT50) CF ve GD yöntemlerine göre sırası ile, Sonbaharda Atlas sedirinde -15.4 °C ve -15.7 °C, Himalaya sedirinde -13.1 °C ve -13.0 °C, Toros sedirinde -15.5 °C ve -15.6 °C, kışın Atlas sedirinde -19.7 °C ve -19.9 °C, Himalaya sedirinde -16.8 °C ve -16.6 °C, Toros sedirinde -21.0 °C ve -20.8 °C, ilkbaharda ise Atlas sedirinde -18.0 °C ve -15.5 °C, Himalaya sedirinde -14.7 °C ve -14.3 °C, Toros sedirinde -18.0 °C ve -17.9 °C olarak tespit edilmiştir Elde edilen bulgular neticesinde türler arasında dona en dayanıklı tür olarak Toros sediri ardından Atlas sediri bulunmuştur. Dona en dayanıksız tür olarak Himalaya sediri tespit edilmiştir. Araştırmadan elde edilen sonuçlar neticesinde, özellikle kentsel ve peyzaj amaçlı yapılacak ağaçlandırma çalışmalarında Toros sedirinde sıcaklıkların -20.9 °C, Atlas sedirinde -19.8 °C ve Himalaya sedirinde -16.7 °C'nin altına düştüğü bölgelerde söz konusu türlerin kullanılmaması tavsiye edilebilir.

Abstract:
In this study, the seasonal frost resistance of Atlas cedar (Cedrus atlantica), Himalayan cedar (Cedrus deodara), and Taurus cedar (Cedrus libani) species located in the Istanbul-Atatürk Arboretum was determined. For this purpose, shoot samples obtained from the species were exposed to 10 different low-temperature levels in November, February, and March. In November and March, the shoots were subjected to temperature levels of control, -5, -7.5, -10, -12.5, -15, -17.5, -20, -25, and -30 °C, while in February, they were subjected to temperature levels of control, -5, -10, -15, -17.5, -20, -22.5, -25, -27.5, and  -30 °C. Damage to the shoots after the application of low temperatures was determined by chlorophyll fluorometer (CF) and visual assessment (VO) methods. From the obtained findings, the temperature gradients at which the species were damaged by frost (LT50) were calculated using a nonlinear regression model. According to the CF and VO methods, the frost resistance levels (LT50) of the species were determined as follows: In autumn, -15.4 °C and -15.7 °C for Atlas cedar, -13.1 °C and -13.0 °C for Himalayan cedar, and -15.5 °C and -15.6 °C for Taurus cedar; in winter, -19.7 °C and -19.9 °C for Atlas cedar, -16.8 °C and -16.6 °C for Himalayan cedar, and -21.0 °C and -20.8 °C for Taurus cedar; in spring, -18.0 °C and -15.5 °C for Atlas cedar, -14.7 °C and -14.3 °C for Himalayan cedar, and -18.0 °C and -17.9 °C for Taurus cedar. Based on the findings, Taurus cedar was found to be the most frost-resistant species among the three, followed by Atlas cedar. Himalayan cedar was identified as the least frost-resistant species. As a result of the research, it can be recommended that Taurus cedar should not be used in afforestation projects, particularly for urban and landscape purposes, in regions where temperatures fall below -20.9 °C, Atlas cedar below -19.8 °C, and Himalayan cedar below -16.7 °C.