Öğretmenlerin mesleki kişilik tiplerine göre stresli durumlarda bilişsel kontrol ve bilişsel esneklik düzeylerinin incelenmesi
The examination of cognitive control and cognitive flexibility levels in stresful situations, according to the professional personality TYPES of teachers
Yazar: RABİA KOTAN
Danışman: PROF. DR. ERDOĞAN TOZOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Kış Sporları ve Spor Bilimleri Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı / Beden Eğitimi ve Spor Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Biliş = Cognition ; Bilişsel esneklik = Cognitive flexibility ; Bilişsel işlevler = Cognitive functions ; Bilişsel kontrol = Cognitive control ; Kişilik tiplemeleri = Personality types ; Stres = Stress ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Amaç: Erzurum ilinde ortaöğretim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin mesleki kişilik 
tiplerine göre stresli durumlarda bilişsel kontrol ve bilişsel esneklik düzeylerinin sportif aktivite 
ve farklı değişkenler açısından incelenmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: Çalışmada nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılarak 
mesleki kişilik tipleri envanteri ile stresli durumlarda bilişsel kontrol ve bilişsel esneklik ölçeği 
uygulanmıştır. Öğretmenlerin mesleki kişilik tiplerine göre stresli durumlarda bilişsel kontrol 
ve bilişsel esneklik düzeyleri arasındaki farklılaşmayı ve ilişkiyi belirlemek için t testi, tek 
yönlü varyans analizi ve pearson correlation" analizi uygulanmıştır. Bütün testler SPSS 24 
paket programında yapılmış ve anlamlılık düzeyi p<,05 olarak alınmıştır.
Bulgular: Öğretmenlerin medeni durumları, görev yapmakta olduğu okul türleri, sportif 
aktivite yapma durumları, sportif aktivite türleri arasında ve yaş, görev süresi ve sportif aktivite 
süreleri ile stresli durumlarda bilişsel kontrol ve bilişsel esneklik düzeylerinde farklılık ve ilişki 
tespit edilmişken cinsiyetler arasında herhangi bir farklılık görülmemiştir.
Öğretmenlerin cinsiyetleri, medeni durumları, görev yapmakta olduğu okul türleri, sportif 
aktivite yapma durumları, sportif aktivite türleri arasında ve yaş, görev süresi ve sportif aktivite 
süreleri ile mesleki kişilik tipleri alt boyutları arasında farklılık ve ilişki tespit edilmiştir.
Sonuç: Bulgulardan hareketle; öğretmenlerde mesleki kişilik tiplerinin bilişsel kontrol ve 
bilişsel esneklik üzerinde etkisinin olduğu ayrıca sportif aktivite yapma durumunun mesleki 
kişilikleri üzerinde olumlu etkileri olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
Objective: It was aimed to examine the cognitive control and cognitive flexibility levels of 
teachers working in secondary schools in Erzurum in terms of sportive activity and different 
variables in stressful situations according to their professional personality types.
Method: In the study, occupational personality types inventory and cognitive control and 
cognitive flexibility scale in stressful situations were applied by using the relational screening 
model, which is one of the quantitative research methods. In order to determine the 
differentiation and relationship between cognitive control and cognitive flexibility levels in 
stressful situations according to teachers' professional personality types, t-test, one-way 
analysis of variance and pearson correlation analysis were applied. All tests were performed in 
the SPSS 24 package program and the significance level was taken as p<.05.
Results: While there were differences and relationships between the marital status of the 
teachers, the types of school they work in, their status of doing sports, types of sports activities, 
age, tenure and duration of sports activities, and cognitive control and cognitive flexibility 
levels in stressful situations, there was no difference between genders. .
Differences and relationships were found between teachers' genders, marital status, types of 
school they work in, their status of doing sports, types of sports activities, and sub-dimensions 
of age, tenure, and duration of sports activities and professional personality types.
Conclusion: Based on the findings; It has been determined that professional personality types 
of teachers have an effect on cognitive control and cognitive flexibility, and that the state of 
doing sports activities has positive effects on their professional personalities.