Pet ipliğinde kristalinite oranını etkileyen faktörlerin etki derecelerinin tespiti
Determination of degree of production parameters influences to the cristallinity ratio on the pet yarn
Yazar: KENAN YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. YUSUF ULCAY
Uludağ Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tekstil Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Polimer Bilim ve Teknolojisi = Polymer Science and Technology ; Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering

Özet:
Bu çalısmada, PET lif özelligini lif yapısındaki kristalinite oranı ve moleküleroryantasyona baglı olarak etkileyen bir çok POY üretim faktörlerinden sogutma havasısıcaklıgı, sogutma havası hızı ve çekim hızı ve tekstüre proses faktörlerinden, D/Yoranı, 1. fırın sıcaklıgı ve çekim oranı seçilerek bu faktörlerin degisiminin iplik özelligiüzerindeki etkileri incelenmistir. plik özelligini etkileyen POY ve tekstüre prosesparametrelerinden en etkili olan üç parametrenin seçimi yapılarak, bu faktörlerin degisiküç farklı degerlerinin kombinasyonunda iplik üretimi yapılmıstır. POY için 33 =27 adetfarklı iplik, tekstüre için de 33 =27 adet farklı iplik üretilmistir. Üretilen ipliklere, üretimfaktörleri degisiminden kaynaklanan iplik özelligindeki degisimin ölçülebilecegi testleruygulanmıstır.Bu kapsamda POY ipliklere uygulanan testler;- kristalinite oranı,- kopma mukavemeti- kopma uzama oranı,- çekme kuvveti (çekme kuvveti (draw force)),- kaynama çekmesi,- iplik düzgünsüzlügü ve- boya alım özelligi,Tekstüre ipliklerine uygulanan testler;- kristalinite oranı,- kopma mukavemeti,- kopma uzama oranı,- kıvrım modülü,- kıvrım kısalması,- kıvrım stabilitesi- kıvrım kuvveti,- büzülme kuvveti,- kaynama çekmesi,- iplik dogrusal yogunlugu ve- boya alım özelligi.IITestlerden elde edilen veriler kurulan istatistiki modellemeye göre varyansanalizine tabi tutulmus olup, SNK tabloları olusturulmustur. statistiki çalısma SPSSpaket programı kullanılarak yapılmıstır.Bu analize ilave olarak veriler excel programı yardımıyla çizelge formatınasokulmustur. Yine excel programı kullanılarak çizelge halindeki veriler grafigedönüstürülerek parabolleri çizilmistir. Çizilen parabollerden parabol denklemleri ve budenklemlerin R2 leri elde edilmistir. Bu sayede üretim faktörlerinin degisimiyle, ipliközelligindeki degisim düzeyi tespit edilmistir. Üç farklı üretim faktörünün üç farklıdegerindeki tüm ölçülmesi belirlenen iplik özellikleri ölçüldügünden üç noktadan geçenegri kolayca olusmakta ve bu egerinin denklemi excel programıyla elde edilmektedir.Excelde olusturulan grafikler Y ekseni iplik özelligini, X ekseni de herhangi bir üretimfaktörünün farklı degerlerini gösterecek sekilde tasarlanmıs olup, kalan diger ikifaktörden birinin üç degisik degerleri farklı renkteki çizgilerle grafik içinde, diger faktörise yan yana üç grafik olusturulmak suretiyle gösterilmistir.Çalısmanın ana hedefi olan ve üretim öncesinde belirli üretim sartlarındaüretilecek bir ipligin özelliginin tahmin edilebilmesi veya herhangi bir iplik özelligibazında üretim faktör degerlerinin ve diger iplik özellik degerlerinin belirlenmesineolanak saglayacak bilgisayar programında kullanılacak denklemlerin eldesi içinregrasyon tabanlı model olusturulmustur. Bu modelin katsayıları dogrusal olmayanregrasyon analizi ile yine SPSS programı kullanılarak elde edilmistir. Program, her birPOY ve tekstüre iplik için ayrı ayrı ve degisik versiyonlarda C++ programlama dilikullanılarak yazılmıstır.Bu çalısmalar için POY olarak 150 Denye 96 ve 72 filament yarı mat PETiplikleri, tekstüre olarak da 150 Denye 96 filamnet PET iplikleri üretilmistir.

Abstract:
This research work comprise the effect of the production parameters of polyesterPOY and texture yarn in terms of the crystallinity ratio and orientation which areinvolved in the structure of yarn. Although there are several production parameterswhich effect the yarn properties, three production parameters were chose for both POYand texturing. Quenching air temperature, quenching air speed and winding speed wereselected for POY process. First oven temperature, D/Y ratio and draw ratio wereselected for texturing process. After production of the yarn according to three differentvalues of all of that parameters, yarns were tested to see the change of the cristallinityratio and orientation. To understand these changes, several tests which are given belowwere applied to yarns.Applied tests for POY yarns:- cristallinity ratio, by using DSC technique,- tensile strength,- tensile strain,- çekme kuvveti (draw force),- dying in the form of knitted fabric and measuring color to determine K/S,brightness, Lab value,- yarn evenness,- boiling shrinkage.Applied tests for textured yarns:- cristallinity ratio by using DSC technique,- tensile strength,- tensile strain,- crimp module,- crimp ratio,- crimp stability,- crimp force,- shrinkage force,- yarn linear density,- dying in the form of knitted fabric and measuring color to determine K/S,brightness, Lab value,IV- boiling shrinkage.After tests, all of these tests values were analyzed according to statistic modelwhich had been given in method section. Using this type of model variance analyzewere done and SNK table were formed. In addition to this work using all of these testvalues table and graphic were performed by using Excel program. From the graphicalpresentation, parabola and its equation were taken. By using these equation it can bepossible to estimate how the yarn properties change by changing process parameters.Apart from all of these work the regression based on mathematical model whichwas the main idea of this work was performed. By using SPSS program the coefficientsof these models were obtained according to non-linear regression analyze. Thecomputer program by which it can be calculated to estimate that what would be the yarnproperties given process parameters or what would be process parameters and the otherproperties of yarn given one properties of yarn were written under C++ program.For these works as a POY 150 Denier 96 and 72 filament semi-dull PET yarn, astexturing yarn 150 Denier 96 filament PET yarn were produced.