Adrenal yetersizliğin tanısında düşük ve standart doz ACTH uyarı testinin karşılaştırılması
Comparison of low and standard dose ACTH stimulation test in the diagnosis of adrenal failure
Yazar: BETÜL KAYMAK
Danışman: PROF. DR. YÜKSEL ALTUNTAŞ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases
Dizin: Adrenal bez hastalıkları = Adrenal gland diseases ; Adrenal bezler = Adrenal glands ; Adrenokortikotropik hormon = Adrenocorticotropic hormone ; Teşhis = Diagnosis ; Teşhis teknikleri ve prosedürleri = Diagnostic techniques and procedures

Özet:
Amaç: Düşük doz ACTH stimülasyon testinin cut-off değerlerinin
doğruluğunun değerlendirilmesi ve adrenal yetersizliği teşhis etmede düşük doz ve
standart doz ACTH uyarı testlerinin karşılaştırılması amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Sağlık Bilimleri Üniversitesi Şişli Hamidiye
Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları
Kliniğine 2013-2019 yılları arasında başvuran klinik olarak adrenal yetmezlik
şüphesinin olduğu, yapılan tetkiklerinde bazal kortizol düzeyi 3-18 µg/dl arasında
saptanan 18 yaş üzeri ve 80 yaş altı toplam 115 hasta alındı. Tanı, takip ve tedavi
amacıyla yapılan laboratuvar testleri ve otomasyon sistemlerindeki elektronik kayıtları
retrospektif olarak değerlendirildi. Klinik olarak düşük doz ve standart doz ACTH
uyarı testine verilen yanıtlar hastane arşivinden dökümante edildi. Hastalar düşük doz
ve standart doz ACTH uyarı testine verilen yanıtlara göre 2 gruba ayrıldı.1. Grupta, 1
µg ACTH uyarı testine 30-60. Dakikada verilen yanıt yetersiz olup (<18µg/dl); 250
µg ACTH uyarı testine yeterli düzeyde yanıt (>18 µg/dl) alınan hastalar alındı.2.
Grupta, her iki teste de yeterli yanıt vermeyen hastalar alındı. Adrenal yetersizlik
saptanmayan 1. Grup ile primer veya sekonder adrenal yetersizlik saptanan 2. Grup
arasında düşük doz ve standart doz ACTH uyarı testine 30-60. dakikada verilen
yanıtlar ve bazal serum kortizol değerine göre serum kortizolündeki artış miktarı
karşılaştırıldı. Adrenal yetersizlik teşhisinde düşük doz ACTH uyarı testinin optimal
cut-off değeri ve teşhis doğruluğu incelendi.
Bulgular: Ortalama pik hormon değerleri karşılaştırıldığında 250 µg ACTH
uyarı testinde elde edilen değerler, 1 µg ACTH uyarı testinde elde edilen değerlere
göre anlamlı şekilde daha yüksek olduğu görüldü (p<0.001). Düşük doz ACTH uyarı
testinde 30. Dakikada cut-off değerinin en düşük pik kortizol yanıtı 16 µg/dl bulundu.
Düşük doz ACTH uyarı testine kortizol cevabı >16 µg/dl alındığında %100 Sensitivite,
%35,64 Spesifite, %17,72 PPD ve %100,00 NPD elde edilmiştir. Bazale göre artış 
viii
yüzdesi standart doz ACTH uyarı testinde daha fazladır; fakat bazale göre artma
yüzdesi, adrenal yetersizlik teşhisi için kullanılmasında anlamlı bulunmamıştır.
Sonuçlar: Literatür verilerine bakıldığında, dinamik testlere yanıt olarak
kortizolün optimal kesme değerleri hakkında ortak görüş elde edilememiştir. Düşük
doz ACTH stimülasyon testinde cut-off değer 16 µg/dl alındığında yalancı pozitif
hasta sayısında anlamlı fark olmayıp; yalancı negatif hasta sayısının hiç olmadığı
görüldü. Bu çalışma bize düşük doz ACTH stimülasyon testinin klinik kullanımdaki
faydasını ve standart doza alternatif olabileceğini gösterdi.
Anahtar kelimeler: Adrenal yetersizlik, düşük doz ve standart doz ACTH
uyarı testi

Abstract:
Objective: It was aimed to evaluate the accuracy of cut-off values of low dose
ACTH stimulation test and to compare low dose and standard dose ACTH stimulation
tests in diagnosing adrenal insufficiency.
Matherials and method: Totally 115 patıents were taken over 18 years old
and under 80 years of age were admitted to the study who were applied to Health
Sciences University Şişli Hamidiye Etfal Training and Research Hospital of
Endocrinology and Metabolic Diseases Clinic between 2013-2019, that suspected
clinically adrenal failure whose basal cortisol level was found between 3-18 µg /dl.
Laboratory tests made for diagnosis, follow-up and treatment and electronic records in
automation systems were evaluated retrospectively. Clinically responses to low dose
and standard dose ACTH stimulation test were documented from the hospital archive.
Patients were divided into two groups according to the responses given to low dose
and standard dose ACTH stimulation test. In group 1, the response given to the 1 µg
ACTH stimulation test at 30-60 minutes is inadequate (<18 µg/dl); Patients who
received a sufficient response (> 18 µg/dl) to the 250 µg ACTH stimulation test were
included. In group 2, patients who did not respond adequately to both tests were
included. Between the 1st group without adrenal insufficiency and the 2nd group with
primary or secondary adrenal insufficiency, responses given per minute in 30-60.
minutes were compared with the increase in serum cortisol across the basal serum
cortisol value. In the diagnosis of adrenal insufficiency, the optimal cut-off value and
diagnostic accuracy of the low dose ACTH stimulation test were examined.
Results: When the average peak hormone values are compared, the values
obtained in the 250 µg ACTH stimulation test, It was found to be significantly higher
than the values obtained in 1 µg ACTH stimulation test (p <0.001). In the low dose
ACTH stimulation test, the lowest peak cortisol response of cut-off value was found
as 16 µg/dl in 30 minutes. When cortisol response> 16 µg/dl was taken to the low dose
ACTH stimulation test, 100% Sensitivity, 35.64% Specificity, 17.72% PPD and 
x
100.00% NPD were obtained. Percentage increase over baseline is higher in standard
dose ACTH stimulation test; however, the percentage of increase compared to baseline
was not significant in its use for the diagnosis of adrenal insufficiency.
Conclusıons: Considering the literature data, there was no consensus about the
optimal cut-off values of cortisol in response to dynamic tests. When the cut-off value
of 16 µg/dl was taken in the low dose ACTH stimulation test, there was no significant
difference in the number of false positive patients also no number of false negative
patients was observed. This study showed us the benefit of low dose ACTH stimulation
testing in clinical use and may be an alternative to standard dose.
Key words: Adrenal insufficiency, low dose and standard dose ACTH stimulation test