Lise öğrencilerinin zorbalık düzeylerinin yordanması
Regresment of high school students` bullying level
Yazar: ZİHNİ KOÇ
Danışman: PROF. DR. BİNNUR YEŞİLYAPRAK
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışma Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmada, zorbalık türü olayların genel olarak ve öğrencilerincinsiyetlerine göre okulun hangi alanlarında ve ne sıklıkta meydana geldiğisaptanarak; öğrencilerin zorba kişilik, kendine güven ve zorbalıktan kaçınmadüzeyleri cinsiyet, ailenin algılanan gelir düzeyi, algılanan akademik başarı durumu,hatalı davranışın sıklığı, yetişkin etkileri, özsaygı, sürekli öfke, öfkeyi dışa vurma,öfkeyi içte tutma ve öfkeyi kontrol etme düzeyi değişkenleri açısından açıklanmıştır.Araştırma, Ankara il merkezindeki altı resmi genel lisenin 9., 10. ve 11.sınıflarında eğitim gören 481'i kız ve 582'si de erkek olmak üzere toplam 1063öğrenci üzerinde yürütülmüştür. Araştırmada, öğrencilerin zorbalık düzeyleriaraştırmacı tarafından geliştirilen ve üç alt ölçekten ?Zorba Kişilik?, ?KendineGüven? ve ?Zorbalıktan Kaçınma? oluşan ?Öğrenci İlişkileri Tutum Ölçeği? ileözsaygı düzeyleri ?Lise Öğrencileri İçin Özsaygı Envanteri (Güngör,1989)? ilesürekli öfke düzeyleri ve öfkeyi ifade tarzları da ?Kendini Değerlendirme Ölçeği(Özer, 1999b)? ile belirlenmiştir. Öğrenci İlişkileri Tutum Ölçeği'nin liseöğrencilerine yönelik geçerlik ve güvenirlik çalışmaları araştırmacı tarafındanyapılmıştır. Öğrencilerin kişisel niteliklerine ilişkin bilgiler ise araştırmacı tarafındangeliştirilen ?Kişisel Bilgi Formu? ile elde edilmiştir. Her bir açıklanan değişken tek,açıklayıcı değişkenlerin de tümü birlikte istatistiksel işleme alındığı için deöğrencilerin ?Zorbalık Kişilik?, ?Kendine Güven? ve ?Zorbalıktan Kaçınma?düzeyleri ?çoklu regresyon analizi? yöntemi ile açıklanmıştır.Araştırmanın birinci alt problemi olan okulda zorbalığın genel olarak vecinsiyete göre meydana geldiği alanlar ve sıklığına ilişkin bulgular incelendiğinde;zorbalığın % 72 ile okul içi ve % 28 ile de okul dışı alanlarda meydana geldiğigörülmüştür. Zorbalığın meydana geldiği alanlar ve sıklığı, cinsiyet değişkeni temelalınarak incelendiğinde ise; erkek öğrencilerin, hem okul içi (okulun koridorlarıdışında), hem de okul dışı alanlarda kız öğrencilere göre, zorbalığın daha sıkmeydana geldiğini düşündükleri anlaşılmıştır.iiAraştırma sonucunda öğrencilerin ?Zorba Kişilik? düzeylerinin en önemliaçıklayıcıları olarak; öfkeyi dışa vurma düzeyi, cinsiyet, hatalı davranışın sıklığı,özsaygı düzeyi ve öfkeyi içte tutma düzeyi değişkenleri saptanmış ve açıklayıcıdeğişkenlerin tümünün birlikte öğrencilerin ?Zorba Kişilik? düzeylerinin % 23'nüaçıkladıkları anlaşılmıştır. Öğrencilerin ?Kendine Güven? düzeylerinin en önemliaçıklayıcıları olarak, özsaygı düzeyi, öfkeyi kontrol etme, öfkeyi dışa vurma vesürekli öfke düzeyi değişkenleri belirlenmiş ve açıklayıcı değişkenlerin tümününbirlikte öğrencilerin ?Kendine Güven? düzeylerinin % 24'nü açıkladıklarısaptanmıştır. Öğrencilerin ?Zorbalıktan Kaçınma? düzeylerinin en önemliaçıklayıcıları olarak da; öfkeyi kontrol etme düzeyi, yetişkin etkileri, öfkeyi içtetutma düzeyi ve sürekli öfke düzeyi değişkenleri saptanmış ve açıklayıcıdeğişkenlerin tümünün birlikte öğrencilerin ?Zorbalıktan Kaçınma? düzeylerinin %19'nu açıkladıkları görülmüştür. Araştırmada ele alınan diğer bağımsız değişkenlerinise, öğrencilerin ?Zorba Kişilik?, ?Kendine Güven? ve ?Zorbalıktan Kaçınma?düzeylerinin önemli bir açıklayıcısı olmadıkları görülmüştür.Elde edilen bulgular, lise öğrencileri için olası okul zorbalığını önleme vemüdahale etmeye yönelik yöntemlerin neler olması gerektiğine ilişkin önemliipuçları vermektedir. Bu bulguları netleştirecek başka araştırmalara gereksinimolmasına karşın çalışmanın bulguları; okulda zorbalığı önleyebilmek ve durdurabil-mek için geçerli olabilecek yöntemler konusunda da kapsamlı bir yaklaşımkullanılmasına yönelik destek sağlamaktadır. Bu tür bir yaklaşım özellikle okul içialanlar öncelikli olmak üzere; hem okul içi, hem de okul dışı alanlarda yetişkingözetimini artırma, öğrencilere öfkelerini kontrol edebilme ve uygun bir biçimdeifade edebilme becerisi kazandırma, öğrencileri çatışma durumlarında saldırganlıkiçermeyen yöntemleri kullanmaya teşvik etme ile anti-sosyal kişilik yapısına sahipöğrencilere psikolojik destek sağlama, öğrencilerin özsaygı gelişimlerini destekleyicive kolaylaştırıcı bir okul ve sınıf ortamı oluşturma ve olumsuz yetişkin etkilerini enaza indirmeye yönelik programların hazırlanması ve uygulanmasını gerektirmektedir.

Abstract:
In the research, the bullying level of the students were generaly regressedaccording to gender by determining the frequency and the places in which bullybehaviours happened. From the variables, gender, family?s socio-economic level,perceived academic success, frequency faulty behaviours, adults? infuences, self-esteem, continuous anger, manifesting anger, keeping anger inside and controllinganger, students? level of bully personality, self-confidence and avoiding bullyingwere regressed.The research was performed on 481 girls and 582 boys total 1063 studentsbeing educated on the 9th, 10th and 11th grades of six public schools in the center ofAnkara. In the study, bullying behaviours of the students were determined with?Student Relations Attitude? developed by the researcher and consisting of three sub-measures ?bully personality?, ?self-confidence?, ?avoiding bullying?; self-esteemlevels were determined with ?Self-Esteem Inventory for High-School Students?(Güngör, 1989); their anger levels and the ways they express their anger weredetermined with ?The Measure of Self-Regression? (Özer, 1999b). The researcherdid validity of attitude measure of student relations towards high school students.Information about students? individual qualities was obtained with ?PersonalInformation Form? developed by the researcher. Since each of the explainedvariables was individually processed and the explanatory variables were processed asa whole in terms of statistics, the levels of ?bully personality?, ?self-confidence? and?avoidance from bullying? of the students were analyzed with the ?multipleregression method?.When the first sub-problem of the research, findings where the bullyingoccurs in general and according to gender and its frequency are examined, it is seenthat the bullying is observed in the schools at the rate of 72 % and outside the schoolat the rate of 28 %. When the locations of bullying and its frequency are examinedbased on the gender variable, it is understood that the boys think that the bullyingivoccurs both in the school and outside the school more frequently when compared tothe girls.At the end of the research, it is determined that the most important explainersof the ?bully personality? levels of students are the variables of showing anger,gender, frequency of the faulty behaviour, level of self-esteem, level of keepinganger inside and it is found that all of the explanatory variables together account for23 % of the levels of ?bully personality? of the students. Most important explainersof the levels of self-confidence are determined as the variables of level of self-esteem, controlling anger, manifesting anger and continuous anger and it is found outthat all of the explanatory variables together explain 24 % of the levels of students?self-confidence. Most important explainers of the levels of ?avoidance frombullying? of the students are determined as the variables of level controlling theanger, adult effects, level of keeping anger inside, and level of continuous anger andit is found out that all of the explanatory variables together explain 19 % of the levelsof ?avoidance from bullying? of the students. It is found that the other independentvariables are not important explainers of the levels of ?bully personality? , ?self-confidence? and ?avoidance from bullying? of students.Findings which were obtained, give important clues about what the methodsshould be in order to prevent and intervene the possible bullying in schools againsthigh school students. Although additional research is needed for clarifying thesefindings, findings of the research shall support using a comprehensive approach forthe subject of methods which can be valid for preventing and stopping bullying. Suchan approach requires development and implemention of programs for increasingsupervision of the adults, making the students acquire the skill of controlling theiranger and expressing their anger in an appropriate manner, encouraging the studentsto use methods which do not contain aggressiveness during any conflict, givingpsychological support to the students who has antisocial personality, establishing aschool and clasroom environment which shall support and facilitate the developmentprocess of self-esteem of the students and minimizing the negative adult effects,within schools in particular and outside the schools.