Madde kullanımı risk profili ölçeğinin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması
The validity and reliability study of the Turkish version of the substance use risk profile scale
Yazar: SABİDE DUYGU UYGUN
Danışman: DOÇ. DR. ESRA ÇÖP
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Çocuk Sağlığı ve Has. Hematoloji Onkoloji Eğt. Arş. Hastanesi / Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Psikiyatri = Psychiatry ; Psikoloji = Psychology ; Uyuşturucu Alışkanlığı ve Alkolizm = Drug Addiction and Alcoholism
Dizin: Ergenler = Adolescents ; Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Madde kullanım bozuklukları = Substance-related sdisorders ; Narkotik bağımlılığı = Narcotic dependence ; Narkotikler = Narcotics ; Risk faktörleri = Risk factors ; Ölçekler = Scales

Özet:
Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ankara Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hematoloji Onkoloji Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Kliniği, Ankara. e-mail: st.duygu@hotmail.com
Amaç: Ergenlerde madde kullanımı ve risk profili değerlendirmesinde pek çok tanı ve tarama aracı kullanılmaktadır. Madde Kullanımı Risk Profili Ölçeği (MKRPÖ, Substance Use Risk Profile Scale [SURPS]) madde kullanma riskini belirlemek amacı ile geliştirilmiş; 4 faktörden oluşan geçerli ve güvenilir bir ölçektir. Anksiyete duyarlılığı, umutsuzluk, heyecan arama ve dürtüsellik olmak üzere madde kullanımına yatkınlıkla ilişkilendirilen dört kişilik özelliğinin değişkenliğini ölçmektedir. Pek çok dilde oldukça iyi psikometrik özellikleri olan MKRPÖ ergenlerde yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu çalışmanın amacı, MKRPÖ'nün Türkçe formunun iç tutarlılığı, test tekrar test güvenirliği, yapı geçerliği ve ölçüt geçerliğini değerlendirerek Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışmasını yapmaktır.
Yöntem: Kesitsel nitelikte olan çalışmamızın örneklemini Ankara ilinde sosyodemografik açıdan düşük ve yüksek düzeyi temsil eden nitelikte iki ayrı okulda okuyan yaş ortalaması 15.58 (±1.03) olan 14-19 yaş aralığındaki 875 ergen oluşturdu. Veri toplama araçları olarak Sosyodemografik Veri Formu, Beck Umutsuzluk Ölçeği, Durumluk Sürekli Kaygı Envanteri, Barratt Dürtüsellik Ölçeği, Arnett Heyecan Arama Ölçeği ve MKRPÖ kullanıldı. Test tekrar test tutarlılığı ölçümü için ölçeklerin uygulanmasından 30 (±10) gün sonra rastgele 75 ergen aynı araştırmacı tarafından yeniden MKRPÖ ile değerlendirildi. Madde kullanımı risk profili ölçeğinin geçerliği ve güvenilirliğinin değerlendirilmesinde, ölçeğin iç tutarlılığı Cronbach alfa, madde silindiğinde Cronbach alfa ve madde toplam korelasyon değerleri ile, yapı geçerliği açımlayıcı faktör analiz yöntemi ile, ölçüt geçerliği ve test tekrar test güvenirliği Pearson korelasyon yöntemi ile hesaplandı.
Bulgular: Güvenirlik bulguları incelendiğinde Cronbach alfa değeri 0.728 olarak bulundu. Umutsuzluk, heyecan arama, dürtüsellik ve anksiyete duyarlılığı alt ölçekleri için Cronbach alfa değerleri sırasıyla 0.758, 0.707, 0.668 ve 0.658 olarak saptandı. Test tekrar test tutarlılığı ölçümü amacı ile 75 ergen 30 (±10) gün ara ile değerlendirildi, umutsuzluk, heyecan arama, dürtüsellik ve anksiyete duyarlılığı alt ölçek puanlarının Pearson korelasyon katsayıları sırasıyla 0.779, 0.703, 0.608 ve 0.646 olarak hesaplandı. Geçerlik kapsamı içinde, yapı geçerliği ve ölçüt geçerliği incelendi. Yapı geçerliğinin değerlendirilmesi amacı ile yapılan faktör analizinde, özdeğer istatistiği 1'den büyük olan toplam varyansın %49.67'sini tanımlayan 5 faktör elde edildi. Faktör sayısı 4'e sabitlenerek analiz yinelendi, dört faktörlü çözümün toplam varyansın %45.18'ini açıkladığı belirlendi. Umutsuzluk, heyecan arama, dürtüsellik ve anksiyete duyarlılığı alt ölçeklerinde sırasıyla 7, 6, 5 ve 5 madde yer aldığı ve madde faktör yüklerinin 0.338-0.845 arasında değiştiği saptandı. Ölçüt geçerliğinin değerlendirilmesi amacı ile, MKRPÖ umutsuzluk, heyecan arama, dürtüsellik ve anksiyete duyarlılığı alt ölçek puanları, Beck Umutsuzluk Ölçeği, Durumluk Sürekli Kaygı Envanteri, Barratt Dürtüsellik Ölçeği ve Arnett Heyecan Arama Ölçeği puanları ile karşılaştırıldı, genellikle anlamlı ancak zayıf-orta düzeyde korelasyon bulundu.
Sonuç: Çalışmamızda elde ettiğimiz bulgular MKRPÖ'nün geçerli ve güvenilir olduğu konusunda açık kanıtlar sağlamıştır. Madde Kullanımı Risk Profili Ölçeği standardize ölçüm aracı özelliklerini taşımaktadır. Madde Kullanımı Risk Profili Ölçeğinin madde kullanım bozuklukları alanında yapılan çalışmalara ve klinik uygulamaya katkıda bulunacağı düşünülmektedir.
Anahtar Sözcükler: Ergen, Madde Kullanım Bozuklukları, Madde Kullanımı Risk Profili Ölçeği

Abstract:
Objective: Many diagnostic and screening tools are used in adolescents to evaluate substance use and risk profile. The Substance Use Risk Profile Scale (SURPS) which was developed to determine the risk of substance use, is a valid and reliable scale consisting of 4 factors. It evaluates the variability of the four personality traits that are associated with substance abuse, including anxiety sensitivity, hopelessness, sensation seeking and impulsivity. SURPS which has quite good psychometric properties at many different languages, is widely used within adolescents. The aim of this study is to evaluate the validity and reliability of the Turkish version of SURPS by examining internal consistency, test retest reliability, construct validity and criterion validity.
Method: The sample of our cross sectional study was consisted of 875 adolescents aged between 14-19 years with a mean age of 15.58 (±1.03) from two high schools representing  high and low socio-demographic levels in Ankara. Sociodemographic Data Form, Beck Hopelessness Scale, State Trait Anxiety Inventory, Barratt Impulsivity Scale, Arnett Inventory of Sensation Seeking and SURPS were used as data collection tools. 30 (±10) days after the first evaluation, randomly selected 75 adolescents filled SURPS for test retest consistency. The validity and reliability of the substance use risk profile scale was evaluated with using Cronbach alpha for assessing the internal consistency of the scale; Cronbach alpha and item total correlation values for deleted items. The construct validity was analyzed by descriptive factor analysis method. Criterion validity and test retest reliability were calculated by Pearson correlation method.
Results: The Cronbach alpha value for the reliability was 0.728. The Cronbach alpha values for the subscales of hopelessness, sensation seeking, impulsivity and anxiety sensitivity were 0.758, 0.707, 0.668 and 0.658, respectively. Pearson correlation coefficients of hopelessness, sensation seeking, impulsivity and anxiety sensitivity subscale scores were 0.779, 0.703, 0.608 and 0.646, respectively. Within the scope of validity, the construct validity and criterion validity were examined. Factor analysis conducted to assess the construct validity revealed 5 factors with eigenvalue statistics greater than 1 which were accounted for 49.67% of the total variance. The factor numbers were fixed at 4 and the analysis was repeated. It was determined that the four factor solution explained 45.18% of the total variance. There were 7, 6, 5 and 5 items in the subscales of hopelessness, sensation seeking, impulsivity and anxiety sensitivity, respectively and item factor loadings were found to vary between 0.338 and 0.845. For assessing the criterion validity, the scores of the subscales (hopelessness, sensation seeking, impulsivity and anxiety sensitivity) of SURPS were compared with Beck Hopelessness Scale, State Trait Anxiety Inventory, Barratt Impulsivity Scale and Arnett Inventory of Sensation Seeking scores, and generally significant but weak-to-moderate correlations were found.
Conclusion: The findings of our study provide clear evidence that the Turkish version of SURPS is valid and reliable. The Turkish version of SURPS has characteristics of standardized measurement tool. The Substance Use Risk Profile Scale is thought to contribute to studies and clinical practice about substance use disorders. 
Key Words: Adolescent, Substance Use Disorders, The Substance Use Risk Profile Scale