Kronik hastalıklarda stigmatizasyon: Birinci basamak ile üçüncü basamak sağlık kuruluşları başvurularının karşılaştırılması /
Yazar: MERVE KOŞUCU
Danışman: DR. İSMAİL ARSLAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Damgalama = Stigmatization ; Kronik hastalık = Chronic disease ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Stigmatizasyon, hastaların toplumsal kabulünü zorlaştırarak, sosyal izolasyonla sonuçlanan ve tedavi sürecini olumsuz etkileyen deneyimler yaşamasına neden olabilen, hastaların psikolojik durumunu, yaşam kalitesini, fiziksel iyilik halini ve sağlık kuruluşu başvurularını etkileyebilen bir durumdur. Bu çalışmada, hastaların birinci basamak ile üçüncü basamak sağlık kuruluşlarına başvurularıyla stigma düzeyleri arasındaki ilişkiyi Kronik Hastalıklarda Beklenen Stigma Ölçeği (KHBSÖ)'ni kullanarak saptamayı ve aralarındaki farkı değerlendirmeyi amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği poliklinikleri ile Doğantepe Eğitim Aile Sağlığı Merkezine 01/08/2020-30/09/2020 tarihleri arasında müracaat eden, okuma yazma bilen, iletişim engeli olmayan, demans ve psikiyatrik hastalığı bulunmayan, çalışmaya katılmayı kabul eden 18-65 yaş arası kronik hastalığı olan hastalar çalışmaya dâhil edildi. Hastaların sosyodemografik özelliklerini, alışkanlık durumlarını, hastalık takip durumlarını sorgulayan anket formu, SF- 36 Yaşam Kalitesi Ölçeği ve Kronik Hastalıklarda Beklenen Stigma Ölçeği (KHBSÖ) katılımcılara yüz yüze görüşme esnasında uygulandı.
Bulgular: Çalışmaya anketleri tam olarak dolduran 330 hasta dâhil edildi. Çalışmaya katılanların yaş ortalaması 48,70±11,87 olarak hesaplandı. Katılımcıların 216'sı (%65,6) kadın, 114'ü (%34,5) erkekti. Katılımcıların KHBSÖ aile/arkadaş alt grup stigma puan ortalaması 1,97±0.91, işveren/ iş arkadaş alt grup stigma puan ortalaması 2,20±1,05, sağlık çalışanları alt grup stigma puan ortalaması 1,94±0,86 bulundu. Cinsiyet, medeni durum, eğitim durumu, beden kitle indeksi, düzenli doktor kontrolüne gitme durumu ve ilaç kullanım durumu incelendiğinde gruplar arasında toplam stigma puanları açısından anlamlı fark saptanmadı (p>0,05). Çalışma durumu, aylık gelir durumu, sigara kullanma durumu, düzenli kitap okuma durumu, düzenli spor yapma durumu, kronik hastalık sayısı, kronik hastalık süresi, hastalığının hayatını etkileme durumu, yaşam kalitesi incelendiğinde, gruplar arasında toplam stigma puanları açısından anlamlı ilişki saptandı (p<0,05).
Sonuç: Hastalarda en fazla stigma beklentisinin işveren/iş arkadaşlarından, daha sonra aile/arkadaşlarından en az ise sağlık çalışanlarından olduğu görüldü. Birinci basmak sağlık kuruluşuna başvuranların stigma beklentisinin üçüncü basamak sağlık kuruluşlarına başvuranlardan daha az olduğu görüldü. Bütün sağlık kuruluşlarında, hastalar ile görüşme sırasında, stigmatizasyon varlığı göz önünde bulundurulmalı, hasta ve hasta yakınları bu konuda desteklenmelidir. Bu bağlamda sağlık çalışanlarının da farkındalığı arttırılmalıdır.
Anahtar Kelimeler:Kronik hastalık, stigma, birinci basamak, kronik hastalıklarda beklenen stigma ölçeği

Abstract:
Aim: Stigmatization is a condition that can make social acceptance of patients difficult, result in social isolation and cause experiences that negatively affect the treatment process, and can affect patients' psychological status, quality of life, physical well-being and health institution admissions. In this study, we aimed to determine the relationship between patients' admission to primary and tertiary healthcare institutions and their stigma levels using the Chronic Illness Anticipated Stigma Scale (CIASS) and to evaluate the difference between them.
Materials and Methods: The age of 18-65 who applied to Ankara Training and Research Hospital Family Medicine Polyclinics and Doğantepe Education Family Health Center between 01/08/2020 and 30/09/2020, was literate, did not have communication impairment, did not have dementia and psychiatric disease, accepted to participate in the study. Patients with intervening chronic diseases were included in the study. Questionnaire form questioning the sociodemographic characteristics, habits, disease follow-up status of the patients, SF-36 Quality of Life Scale, and Chronic Illness Anticipated Stigma Scale (CIASS) were administered to the participants during the face-to-face interview.
Results: 330 patients who completely filled out the questionnaires were included in the study. The average age of the participants in the study was calculated as 48.70 ± 11.87. 216 of the participants (65.6%) were female and 114 (34.5%) were male. Participants' CIASS family / friend subgroup stigma mean score was 1.97 ± 0.91, employer / colleague subgroup stigma mean score was 2.20 ± 1.05, healthcare workers subgroup stigma mean score was 1.94 ± 0.86. When examining gender, marital status, educational status, body mass index, regular doctor visits, and drug use status, no significant difference was found between the groups in terms of total stigma scores (p>0.05). When examining employment status, monthly income, smoking status, regular reading status, regular sports status, number of chronic illnesses, duration of chronic illness, the status of the illness affecting his life, quality of life, a significant correlation was found between the groups in terms of total stigma scores (p<0.05).
Conclusion: It was observed that the most stigma expectation in the patients was from their employers / colleagues, then from their family / friends, and the least from healthcare workers. It was observed that those who applied to primary health care institutions had less stigma expectancy than those who applied to tertiary health institutions. In all health institutions, the presence of stigmatization should be taken into consideration during the interview with patients, and patients and their relatives should be supported in this regard. In this context, the awareness of healthcare professionals should also be increased.
Key Words: Chronic disease, stigma, primary care, expected stigma scale in chronic diseases