Demir-eksikliği anemisi ile tiroid hormonları arasındaki ilişki
The relationship between iron-deficiency anemia and thyroid hormones
Yazar: SEMANUR ERSAN YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. MEŞİDE GÜNDÜZÖZ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Atatürk Sanatoryum Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Giriş ve Amaç: Demir eksikliği anemisi, gelişmiş ve gelişmemiş ülkeleri 
etkileyen, bireysel sağlık, yaşam kalitesi ve toplum üzerinde sağlık, sosyal ve 
ekonomik yansımaları olan önemli küresel bir halk sağlığı sorunudur. Yaşamın her 
aşamasında mevcut olmasına rağmen, 5 yaşın altındaki çocuklar, üreme çağındaki 
kadınlar ve özellikle hamile kadınlar gibi bazı hassas gruplar arasında yaygınlık 
yüksektir. Yapılan hayvan ve insan çalışmaları, demir eksikliği anemisi ile tiroid 
hormonları arasında bir ilişki olduğunu göstermiştir. Hayvanlarla yapılan çalışmalar 
sonucunda demir eksikliğinin plazma T3 ve T4'ün konsantrasyonlarını azalttığı, tiroid 
hormonunu deaktivasyonunu artırdığı, tiroid uyarıcı hormon düzeyinde önemli bir 
artırdığı, tiroid peroksidaz enzim aktivitesini azalttığı ve norepinefrin metabolizmasını 
bozduğu gözlenmiştir. Yapılan insan çalışmalarında ise demir eksikliği anemisinin, 
serum T4 ve T3 konsantrasyonlarını azalttığı, T4'ün T3'e periferik dönüşümünü 
azalttığı, T3 metabolizmasını bozduğu, hepatik T4-5'-deiyodinazı azalttığı ve 
dolaşımdaki tiroid uyarıcı hormon düzeyini artırdığı görülmüştür. Bu çalışmanın 
amacı erişkin hasta grubunda demir eksikliği anemisinin tiroid hormon düzeyleri ile 
arasında bir ilişki olup olmadığının araştırılmasıdır. 
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız tek merkezli, retrospektif, tanımlayıcı bir 
çalışmadır. Çalışmamızda Ankara Atatürk Sanatoryum Eğitim ve Araştırma Hastanesi 
Aile Hekimliği Kliniğine Ekim 2022-Mart 2024 tarihleri arasında başvuran 18-65 yaş 
arası aynı tarihli herhangi bir sebeple serbest T4, TSH, hemogram, ferritin, demir, total 
demir bağlama kapasitesi, transferrin satürasyonu parametreleri istenilmiş olan 
hastalar retrospektif olarak tarandı. Hastaların hastanemiz yazılım sisteminden 
ulaşılacak olan serbest T4, TSH, hemogram, ferritin, demir, total demir bağlama 
kapasitesi, transferrin satürasyonu, yaş, cinsiyet, ek hastalık verileri kaydedildi. Tüm 
veriler girildikten sonra verilerin sonucuna göre demir eksikliği anemisi tanısı olan 
hastalar çalışma grubu, demir eksikliği tanısı olmayanlar kontrol grubu olacak şekilde 
iki grup oluşturuldu. Çalışmaya toplam 254 hasta dahil edildi. Gruplarda 127 hasta 
olması planlandı. Çalışmamızda bu iki grubun TSH ve serbest T4 düzeyleri 
karşılaştırıldı. İstatistiksel analizler SPSS versiyon 25.0 paket programı kullanılarak 
yapıldı. Çalışmadaki istatistiksel analizlerde çift yönlü p değeri 0.05'in altındaki 
karşılaştırmalar istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. 
Bulgular: Çalışmamıza katılanların tamamını kadınlar oluşturuyordu (%100). 
Hasta grubunda yaş ortalaması 37,2 ± 8,6 ve kontrol grubunda olarak 35,7 ± 10, 
saptanmıştır. Çalışmamızın grupları arasında yaş ortalamaları açısından fark yoktu. 
Çalışmamızda anemi parametrelerinden hemoglobin, MCV ve RDW değerleri 
kıyaslandığında iki grup arasında anlamlı farklılıklar gözlendi (p<0,001). Aynı şekilde 
gruplar arasında serum demir, transferrin satürasyonu, total demir bağlama kapasitesi 
ve ferritin düzeylerinde de anlamlı farklılıklar gözlendi (p<0,001). Çalışmamızda 
demir eksikliği anemisi tanısı alan hasta grubu, kontrol grubu ile karşılaştırıldığında 
serum serbest T4 düzeylerinde anlamlı bir düşüklük saptandı (p<0,001). Demir 
eksikliği anemisi tanısı alan hasta grubunun serum TSH değerleri kontrol grubu ile 
karşılaştırıldığında anlamlı olarak yüksek olduğu tespit edildi (p<0,001).  
Sonuç: Çalışmamızda demir eksikliği anemisi tanısı alan hasta grubu, kontrol 
grubu ile karşılaştırıldığında serum serbest T4 düzeyinde anlamlı bir düşüklük, serum 
TSH düzeyinde de anlamlı bir yükseklik tespit edildi. Çalışmamızın sonucu 
literatürdeki diğer çalışmalar ile uyumludur. Bizim çalışmamız ve literatürdeki diğer 
çalışmalar demir eksikliğinin tiroid hormonlarını etkilediğini göstermektedir. Ancak 
etki mekanizmasının aydınlatılması için daha fazla çalışmaya ihtiyaç bulunmaktadır. 
Anahtar Kelimeler: Demir-eksikliği, anemi, tiroid

Abstract:
Introduction and Objective: Iron deficiency anemia is a significant global 
public health issue that affects both developed and developing countries, impacting 
individual health, quality of life, and having social and economic repercussions on 
society. Although present at all stages of life, the prevalence is particularly high among 
vulnerable groups such as children under the age of five, women of reproductive age, 
and especially pregnant women. Studies conducted on both animals and humans have 
demonstrated a relationship between iron deficiency anemia and thyroid 
hormones.Animal studies have shown that iron deficiency reduces plasma T3 and T4 
concentrations, increases thyroid hormone deactivation, significantly raises thyroid
stimulating hormone (TSH) levels, decreases thyroid peroxidase enzyme activity, and 
disrupts norepinephrine metabolism. Human studies have found that iron deficiency 
anemia decreases serum T4 and T3 concentrations, reduces the peripheral conversion 
of T4 to T3, disrupts T3 metabolism, decreases hepatic T4-5'-deiodinase, and increases 
circulating thyroid-stimulating hormone levels. The aim of this study is to investigate 
whether there is a relationship between iron deficiency anemia and thyroid hormone 
levels in the adult patient population. 
Materials and Methods: Our study is a single-center, retrospective, 
descriptive study. We retrospectively screened patients aged 18-65 who presented to 
the Family Medicine Clinic of Ankara Atatürk Sanatorium Training and Research 
Hospital between October 2022 and March 2024 and had tests for free T4, TSH, 
complete blood count, ferritin, iron, total iron-binding capacity, and transferrin 
saturation requested for any reason during the same period. The data of these patients, 
including free T4, TSH, complete blood count, ferritin, iron, total iron-binding 
capacity, transferrin saturation, age, gender, and comorbidities, were recorded from 
our hospital's software system.After entering all the data, patients diagnosed with iron 
deficiency anemia were categorized into the study group, while those without an iron 
deficiency diagnosis were categorized into the control group. A total of 254 patients 
were included in the study, with 127 patients planned for each group. In our study, we 
compared the TSH and free T4 levels between these two groups. Statistical analyses 
were conducted using the SPSS version 25.0 software package. Comparisons with a 
two-tailed p-value below 0.05 in the statistical analyses were considered statistically 
significant. 
Results: All participants in our study were female (%100). The mean age was 
37.2 ± 8.6 in the patient group and 35.7 ± 10 in the control group. There was no 
difference in terms of mean age between the groups in our study. When the anemia 
parameters of hemoglobin, MCV and RDW were compared in our study, significant 
differences were observed between the two groups (p<0.001). Similarly, significant 
differences were observed between the groups in terms of serum iron, transferrin 
saturation, total iron binding capacity and ferritin levels (p<0.001). In our study, when 
the patient group diagnosed with iron deficiency anemia was compared with the 
control group, a significant decrease in serum free T4 levels was detected (p<0.001). 
When the serum TSH values of the patient group diagnosed with iron deficiency 
anemia were compared with the control group, it was detected to be significantly 
higher (p<0.001). 
Conclusion: Our study found that the patient group diagnosed with iron 
deficiency anemia had significantly lower serum free T4 levels and significantly 
higher serum TSH levels compared to the control group. The results of our study are 
consistent with other studies in the literature. Both our study and other studies in the 
literature show that iron deficiency affects thyroid hormones. However, more research 
is needed to elucidate the mechanism of this effect. 
Keywords: Iron-deficiency, anemia, thyroid