Otizm spektrum bozukluğu tanılı okul öncesi çocuklardaki duyusal işlemleme bozukluklarının ebeveyn bakım verme yükü ve otizm belirtileri ile ilişkisi
Relationship between sensory processing problems, parental caregiving burden and autism symptom severity in toddlers with autism spectrum disorder
Yazar: GÖKÇE ELİF ALKAŞ
Danışman: PROF. DR. GÜL KARAÇETİN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Has. Eğt. ve Arş. Hastanesi / Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Ana-baba = Parents ; Bakım verenler = Caregivers ; Bakım verme yükü = Caregiver burden ; Belirti ve semptomlar = Signs and symptoms ; Duyular = Sensation ; Duyusal işleme hassasiyeti = Sensory processing sensitivi ; Okul öncesi çocuklar = Preschool children ; Otistik bozukluklar = Autistic disorder ; Otistik çocuklar = Autistic children ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder

Özet:
GİRİŞ: Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB), erken çocukluk döneminde başlayan, sosyal ve iletişimsel beceri alanlarında yeti yitiminin yanı sıra stereotipik davranışlar, sınırlı ilgi alanı ve duyusal işlemleme sorunları ile karakterize nörogelişimsel bir bozukluktur. OSB semptomlarının bir parçası olan Duyusal İşlemleme Bozukluklarının (DİB) OSB'nin etiyoloji ve prognozunda oynadığı rol tam olarak aydınlatılamamıştır. 
AMAÇ: Bu araştırmada kliniğimize Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) tanısı ile başvuran okul öncesi çocuklardaki Duyusal İşlemleme Bozukluklarının (DİB) tespit edilmesi ve tespit edilen DİB'in ebeveynlerdeki Bakım Verme Yükü ile ilişkisinin açığa konması amaçlanmıştır. Aynı zamanda OSB'de görünebilen davranış problemleri ve gelişimsel geriliklerin DİB semptomları ile ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. 
GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışma vaka-kontrol şeklinde tasarlanmıştır. Araştırmaya OSB tanısı alan 3-6 yaş arası 73 çocuk ve bu çocuklara bakım veren biyolojik anneleri alınmıştır. Kontrol grubu olarak 3-6 yaş arası tipik gelişim gösteren 73 çocuk ve anneleri dahil edilmiştir. Gönüllü çocukların ebeveynleri şu formları doldurulmuştur: Sosyodemografik Form, Dunn Duyu Profili Bakım Veren Anketi- Duyusal İşlem Modulü, Sorun Davranış Kontrol Listesi (SDKL), Zarit Bakım Verme Yükü Değerlendirme Ölçeği (ZBVY), Beck Depresyon Envanteri (BDE) ve Beck Anksiyete Envanteri (BAE). Araştırmacı tarafından ise çocuklar ile DSM-5'e göre tanısal görüşme yapılmış, Çocukluk Otizmi Değerlendirme Ölçeği (ÇODÖ) ve DENVER 2 Gelişimsel Tarama Envanteri uygulanmıştır.
BULGULAR: Çalışma örneklemimizde, katılımcıların yaşı, cinsiyeti, bakım verenin yaşı, çocuk sayısı, aile tipi özellikleri vaka ve kontrol gruplarımız arasında benzer bulunmuştur. OSB grubundaki annelerin depresyon, anksiyete ve ZBVY skorları daha yüksek bulunmuştur (p<0.05). OSB grubunda duyusal işlemleme problemlerine daha sık rastlanmıştır (p<0.05). OSB grubunda, DİB puanları ile annelerdeki ZBVY, depresyon ve anksiyete skorları arasında hafif-orta düzeyde anlamlı, ters yönde ilişki saptanmıştır. Yapılan hiyerarşik regresyon modellemelerinde OSB grubunda bakım verme yükünün %63'ünün annenin depresyon ve anksiyete puanları, çocuğun ÇODÖ skoru, SDKL skorları ve DİB puanları ile açıklanabildiği görülmüştür. Annelerdeki bakım verme yükünü açıklamada en etkili değişkenlerin, Beck Depresyon Envanteri skoru ile Duyu Profilinin Vestibüler işlem puanı ve Görme İşlemi puanları olduğu bulunmuştur. Annelerin Beck Anksiyete Skorunu istatistiksel olarak anlamlı düzeyde etkileyen değişkenin ise çoklu duyusal işlemleme skoru olduğu bulunmuştur. OSB tanılı vakalarda Vestibüler, Dokunma ve Çoklu Duyusal İşlemleme alanlarında DİB yaşayan olguların Denver Kişisel-Sosyal gelişim düzeylerinin istatistiki açıdan anlamlı düzeyde daha geri kalmış olduğu görülmüştür.
SONUÇ: OSB tanılı çocuklarda sık rastlanılan DİB çocukların otizm semptom şiddetini, gelişimsel düzeyini ve sorunlu davranış sıklığını etkilemektedir. Ayrıca DİB, OSB'li çocukların bakım verenlerinde artmış bakım verme yükü, depresyon ve anksiyete belirtileri ile ilişkilidir. Bakım verme yükü ile istatistiksel olarak anlamlı düzeyde ilişkili olan faktörler Vestibüler işlem, Görme İşlemi ve Çoklu Duyusal işlem alanlarıdır. Ayrıca annedeki anksiyete ve depresyon belirtilerinin bakım verme yükünü açıklamada büyük önem taşıdığı görülmektedir.

Abstract:
INTRODUCTION: Autism Spectrum Disorder (ASD) is a life-long neurodevelopmental disorder consisting of inadequate speech, lack of social communication, stereotypical behaviors, restricted areas of interest and sensory processing problems. Ongoing research about the etiology and the prognosis of ASD underlines the importance of sensory processing problems in autism.  
OBJECTIVE: The aim of this research was to detect SPDs in preschool children diagnosed with ASD, and to explore the relationship between sensory problems, autism symptom severity and the mothers' care giving burden. The complex relationships between autism symptom severity, behavioral problems, developmental characteristics, and sensory processing difficulties were explored. 
MATERIALS AND METHODS: This is a case-control study. Children aged 3-6 years, who were diagnosed with Autism Spectrum Disorder (ASD), and their primary care givers who volunteered to participate in the study were included. The control group was age and gender matched and had no neurodevelopmental conditions. The self-report questionnaires and rating scales filled by caregivers were: Sociodemographic data form prepared by the researcher, Dunn Sensory Profile Caregiver Questionnaire (SP)-Sensory Processing Module, Aberrant Behavior Checklist (ABC), Zarit Burden Interview (ZBI), Beck Depression Inventory (BDI) and Beck Anxiety Inventory (BAI). The executive researcher (child and adolescent psychiatrist) conducted a diagnostic interview with the participating children according to DSM-5, applied the Childhood Autism Rating Scale (CARS) and DENVER 2 Developmental Screening Test was done. 
RESULTS: Children's age, gender, mothers' age, child number and family type were found similar between ASD and control groups. CARS score, ABC score, BDI and BAI scores and ZBI score were found to be statistically higher in the ASD group (p<0,05). Looking at the Sensory Profile scores, ASD children got statistically lower scores in all the subdivisions of the Sensory Processing Module. A negative correlation was found between SPD scores and, ZBI, BDI, BAI scores. In hierarchical regression models 63% of the caregiving burden was explained by the combination of SP sensory processing scores, BDI score, BAI score, CARS score and the ABC scores. Looking into the regression model, BDI, vestibular processing and visual processing were found to be statistically significant in explaining the caregiving burden of mothers of ASD children. BAI score was significantly related with General Processing score in the regression models. ASD children who had difficulties in Vestibular Processing, Touch Processing and General Processing areas had statistically worse developmental outcomes in personal-social development screening. 
CONCLUSION: SPD is prevalent in toddlers with ASD. Caregiving burden is related to sensory processing problems in ASD. Vestibular and Visual Processing problems are significantly related to caregiving burden. Vestibular, Touch and General Processing problems are related with worse developmental outcomes in ASD children. Mothers' anxiety and depressive symptoms play a key role in understanding caregiving related burden.