Anyalya ili sınırları içinde klasik çağlar öncesine ait kazı yapılmış merkezlerde koruma, sürdürülebilirlik, kültür turizmi amaçlı düzenlemeler: Sorunlar ve çözüm önerileri
Arrangements for protection, sustainability, cultural tourism in excavated centers dated before classical ages in antalya city limits: Issues and recommended solutions
Yazar: ŞEBNEM KURTULUŞ KIVANÇ
Danışman: PROF. DR. GÜLSÜN UMURTAK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Protohistorya ve Önasya Arkeolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Sanat Tarihi = Art History ; Turizm = Tourism
Dizin: Antalya = Antalya ; Arkeolojik kazılar = Archaeological excavations ; Koruma = Conservation ; Koruma çalışmaları = Protection studies ; Kültür varlıkları = Cultural properties ; Kültürel turizm = Cultural tourism ; Prehistorya = Prehistory ; Sürdürülebilirlik = Sustainability ; Turizm = Tourism

Özet:
Anadolu toprakları binlerce yıldır beslediği insanların kültürlerini de içinde barındıran ve bu sebeple tarımsal olduğu kadar arkeolojik olarak da verimli topraklardır. Antalya ve çevresi ise zengin Anadolu Coğrafyası'nın her çağa buluntu veren bölgelerinden yalnızca biridir. Gezginler tarafından her zaman dikkat çeken Antalya'nın 1930'lu yıllardan günümüze kadar süregelen kazı çalışmaları gerek Klasik Çağlar öncesine gerekse de Klasik Çağlara tarihlenen birçok taşınabilir ve taşınamayan arkeolojik buluntu vermiştir. Antalya Bölgesi'nde Karain Mağarası'nda Prof. Dr. İ. Kılıç Kökten tarafından başlatılan kazılar bölgedeki ilk kültürlere dair bilgiler edinilmesini sağlamıştır. Günümüzde Antalya ve çevresindeki mağara, höyük yerleşmeleri ve antik kentlerde Paleolitik Çağ'dan Klasik Çağ'lara kadar çok uzun bir süreci kapsayan birçok kazı devam etmektedir. 
Klasik Çağlar öncesine tarihlenen mağara ve höyük yerleşmeleri ile tümülüsler ele alındığında, Antalya Bölgesi'nde incelenmesi gereken çok sayıda merkezin olduğu görülmektedir. Bu çalışma kapsamında incelenen merkezler Belbaşı, Beldibi, Çarkini, Karain, Kızılin, Öküzini ve Suluin Mağaraları, Gökhöyük, Bademağacı, Hacımusalar, Karataş-Semayük ve Bağbaşı Höyükleri ile Elmalı Tümülüsleri'dir. 
Bütün arkeolojik çalışmalarda olduğu gibi, Antalya ve Çevresi'nde yapılan kazılar sonucunda bölgenin geçmişinin binlerce yıl geriye gittiğinin anlaşılması, beraberinde bulunan bu kültür varlıklarının korunması gerekliliğini de gündeme getirmektedir. Günümüzde koruma ve sürdürülebilirlik kavramları ile ilgili farklı uygulamalar ve bilimsel yaklaşımlar ile bu bilimsel yaklaşımların yanında Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın getirdiği yaptırımlar da mevcuttur. Burada arkeolojik sit alanlarında koruma ile ilgili yapılan düzenlenmelerde yaşanan sorunların incelenmesi konusu öncelikli olarak ele alınacaktır. Buna ek olarak, özellikle son dönemde "Kültür Turizmi" Türkiye'nin başlıca turizm stratejisi konumuna getirilmeye çalışılmaktadır. Bu kapsamda bazen Arkeoloji'den "turizme destek olan" bir bilim dalı gibi bahsedilmesi söz konusu olabilmektedir. Arkeoloji bilimine bu bakış açısı ile yaklaşılması kültür varlıkları üzerinde olumsuz bir etkinin oluşması sonucunu doğurur. Turizmden elde edilecek gelirin zaten kısıtlı bir bütçesi olan kültürel varlığın korunması konusunda kullanılabileceği önemli bir gerçektir. Ancak ziyarete açılan bir varlıktaki bozulma da daha hızlı olacaktır. Dolayısıyla turizmin hem ülke ekonomisi hem de kültürel varlıkların korunması açısından olumlu olup olmadığı her kültür varlığı turizme açılırken tartışılmalı ve kültürel varlık için en doğrusunun hangisi olduğuna karar verilerek sonuca ulaşılmalıdır. 
Antalya'daki Klasik Çağlar öncesine tarihlenen mağara ve höyük yerleşmeleri ile tümülüslerinde yapılan turizm uygulamaları ve elde edilen buluntuların turizm amaçlı kullanımının kültür varlıkları üzerindeki etkisi değerlendirilmiş, arkeolojik sit alanlarında turizm hareketleri dolayısıyla gelişen sorunlar ele alınarak çözülmeleri için uygulanabilecek yöntemler tartışılmaya çalışılmıştır. Antalya'da Paleolitik Çağ'dan başlayarak Klasik Çağlar öncesine kadar olan yerleşmelerdeki kültür turizmi ile ilgili düzenlemelerin ve uygulamaların yerlerinde ziyaret edilerek incelenmesi, var olan 
sorunların belirlenmesi ve çözüm önerileri sunulması hedeflenmiştir. 


Anahtar Kelimeler: Antalya, Koruma, Kültür Turizmi

Abstract:
Anatolia is a fertile land both agriculturally and archaeologically that keeps the culture underneath and gives the crops needed to live on it for thousands of years. Antalya and its surroundings are one of the important lands within Anatolia that humankind's cultural evolution can be observed by important archaeological evidence without a break in the timeline. Archaeological researches in the vicinity goes back to the years 1930's and gives portable and unportable evidence dated both to Pre-Classical and Classical Periods. Especially Classical Periods' magnificent findings proof the past of the city. In addition to this, Kılıç Kökten's Karain Cave excavations give information about the first people inhabited here. Today, there are still many excavations covering times from Paleolithic Age to Classical Ages. 

When someone looks at the caves, höyüks, tumuli and the graveyards, which are the included archaeological site types in this study, they can see that there are many archaeological centers to examine in the vicinity of Antalya. In this study, Belbaşı, Beldibi, Çarkini, Karain, Kızılin, Öküzini and Suluin Caves, Gökhöyük, Bademağacı, Hacımusalar, Karataş-Semayük and Bağbaşı Höyüks, and Elmalı Tumuli had been chosen to examine. 

As in all archaeological studies, excavations held in Antalya and its vicinity shows that the past of the region goes thousands of years back, and it brings protections necessities. Today, there are many different protection and conservation applications and scientific approaches. Besides, Ministry of Culture and Tourism has many obligations to apply protection at an archaeological site. 
The priority of this study is to examine conservation and protection applications at an archaeological site and the problems that come across while these are made. In addition to this, lately "Cultural Tourism" had become one of the important types of tourism in Turkey which sometimes leads to the idea "archaeology is the science that supports tourism". However, if someone think archaeology not as science but a supportive activity, probably cultural assets suffer from this kind of thinking. It can be said that tourism provides economic infrastructure to protect and conserve cultural heritage, but a site that visited by tourists probably deteriorate more quickly. Hence, it has to be considered thoroughly if tourism is a positive approach for protection of cultural 
heritage. 
In this study, it has been aimed to examine cultural tourism applications at the archaeological sites of Antalya. In addition to this examination it is important to find the effects of cultural tourism on the cultural findings, and the problems that is spring from cultural tourism. Also, it is aimed to define the problems created by tourism applications with the methods to solve these problems. Within the concept of this study, the examination of protohistoric centers at Antalya and its vicinity held by visiting the sites. We tried to find the problems and the solutions to these problems created by cultural tourism applications at the chosen sites. 


Keywords: Antalya, Conservation, Cultural Tourism