The geography of Ottoman poetry: Cities in ghazels
Osmanlı şiirinin coğrafyası: Gazellerde şehirler
Yazar: ÜLKÜ AKÇAY
Danışman: PROF. DR. FATMA BÜYÜKKARCI YILMAZ
Boğaziçi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Coğrafya = Geography ; Divan şiiri = Court poem ; Gazeller = Ghazals ; Kentler = Cities ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Türk şiiri = Turkish poem ; Şiir = Poem

Özet:
Bu tezde, klasik Türk edebiyatında şehirlerin şiirsel malzeme olarak nasıl yer aldığının ortaya konması amaçlanmış, inceleme 14.-19. yüzyıllardan seçilmiş yaklaşık 350 divanın gazel kısımları üzerinden yürütülmüştür. Elde edilen veri sayısının tasnif edilebilir bir sayıya indirilmesinin gerekli olduğu görülerek kaside, kıta, terkibibent ve benzeri nazım şekillerinde yer adlarının ele alınış biçimlerinin incelenmesi diğer çalışmaların konusu olmak üzere ertelenmiştir. Şehirlerin hangi bağlamlarda, hangi unsurlarla birlikte ve hangi özellikleriyle anıldığının tespit edildiği ve siyasi, kültürel, mimari, ticari ve diğer yönleriyle gazellerde temsilinin incelendiği ve değerlendirildiği bu tezle, Osmanlı şiirinin coğrafyasının ve Osmanlı tarihinin kültürel yönünün tespitine katkı sağlamak amaçlanmıştır. Çalışmanın ilk bölümünde şehir kavramı, İslam şehri ve Osmanlı şehri hakkındaki tartışmalar, tanımlamalar ve görüşlerden kısaca söz edilmiş; ardından Klasik Türk edebiyatında şehirleri konu edinen türler ve bu türlerde yazılmış eserler tanıtılmıştır. İkinci bölümde şehirlerin gazellerde ele alınış biçimlerine dair bir değerlendirme yapılmış, ardından büyük coğrafyalar, ülkeler, bölgeler ve eyaletlerin konumları, sosyal özellikleri ve tarihi geçmişleri hakkında bilgi verilerek gazellerde hangi yönleriyle öne çıktıkları örneklerle açıklanmıştır. Tezin üçüncü bölümü, gazellerde tespit edilen şehirlerin siyasi ve sosyal geçmişleri de verilerek şiirde ele alınış biçimlerinin maddeler hâlinde ayrıntılı incelenmesine ayrılmıştır.

Abstract:
In this dissertation, it is aimed to reveal how cities are used as poetic materials in classical Turkish literature. The study is based on the ghazels of almost three hundred and fifty divans, those were written between the 14th and 19th centuries. As it is a necessity to narrow the data into a classifiable amount, the review of the place names in kaside, kıta, terkibibent and similar verse forms are excluded from the scope of the study. The thesis aims to make a contribution to the determination of the geography of Ottoman poetry and the cultural aspect of Ottoman history. In the first chapter of the study; the discussions, descriptions and opinions on the city, the Islamic city and the Ottoman city are mentioned briefly. Furthermore the genres of the classical Turkish literature, in which the cities were mentioned, and the examples of these genres are studied. In the second chapter; information on the locations, social characteristics and historical backgrounds of major geographies, countries, regions and states are provided and the aspects in which these cities stand out in the ghazels are explained with examples. An assessment on how cities were handled in ghazels is also made. With information on the political and social backgrounds of the cities in the ghazels, the third chapter is composed of a detailed review of the usage of cities as poetic materials.