Yorumbilimden göstergebilime yaratıcı çeviri: Yusuf Atılgan'dan Ömer Kavur'a Anayurt Oteli'nin göstergelerarası dönüşümü
Creative translation through hermeneutics to semiotics: Intersemiotic transmutation of Anayurt Oteli from Yusuf Atılgan to Ömer Kavur
Yazar: ŞAHAN YATARKALKMAZ
Danışman: PROF. DR. SÜNDÜZ ÖZTÜRK KASAR
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Batı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Diller ve Kültürlerarası Çeviribilim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Görsel-işitsel çeviri = Audiovisual translation ; Türk dili ve edebiyatı = Turkish language and literature ; Türk sineması = Turkish cinema

Özet:
tarafından aynı adla yapılan sinema uyarlamasını, göstergeler arası yaratıcı bir çeviri
örneği olarak ele almak ve göstergebilimsel açıdan çözümlemektir. Bu çözümlemede
Roland Barthes'ın S/Z adlı incelemesindeki yöntem kullanılmaktadır. Çalışma iki
kısıma ayrılmakta, ikinci kısımda kullanılacak yöntemi geliştirmek amacıyla ilk
kısımda yorumbilimsel temeller tartışılmaktadır. Tartışmanın odağına yorumbilim
için temel kavramlar olan mit, ironi, daimonik ve janra alınmaktadır. Kavramların
anlamları tarihsel olarak araştırılmakta, evrimleri gözetilerek yöntembilimsel
tanımları oluşturulmaktadır. Öncelikle Søren Kierkegaard, Friedrich Nietzsche,
Georg Lukacs ve Martin Heidegger'in etik ve estetik alanlarındaki eserlerinden yola
çıkılmaktadır. Daha sonra D. C. Muecke ve Linda Hutcheon'ın ironi üzerine
çalışmalarından, Paul Ricoeur'ün anlatı yorumbiliminden, Sündüz Öztürk Kasar'ın
çeviri analizi çalışmalarından ve Roman Jakobson, Emile Benveniste ve Jean-Claude
Coquet gibi dilbilimcilerin sunduğu kuramsal çerçevelerden yararlanılmaktadır.
Barthes'ın yönteminde araçsallaştırılan beş kod, göstergeler arası çeviri için
genişletilmektedir. Bu amaçla dört temel söz sanatının (düzdeğişmece, eğretileme,
kapsamlayış, ironi) ve mit kavramının analitik özelliklerine odaklanılmaktadır.
Romanın ve uyarlamasının edebiyat ve sinema tarihindeki istisnai yerleri göz önüne
alınarak, romanın sunduğu çöküş portresi, ana karakterinin kötücüllüğü, anlatının
ironik yapısı ve üzerine yapılan çalışmalarda öne çıkarılan alegorik özellikleri
değerlendirilmektedir. Kapsamı genişletilen yöntem rehberliğinde, Anayurt Oteli
filmi kesitlenmekte, seçilen 79 kesit geliştirilmiş beş kod ile çok katmanlı bir şekilde
okunmaktadır. Filmin, romanın edebiyattan sinemaya aktarması zor ya da imkânsız
niteliklerini, yaratıcı çeviri çözümleriyle ne ölçüde karşılayabildiğine dikkat
edilmektedir. Böylelikle film romanla çeviri göstergebilimi açısından
karşılaştırılmakta, filmin hangi düzeylerde romanın evrensel değerine katkıda
bulunduğu ve anlam dünyasını zenginleştirdiği sorgulanmaktadır.

Abstract:
The purpose of this study is to discuss the film adaptation of Yusuf Atılgan's novel
Motherland Hotel by Ömer Kavur as an example of a creative intersemiotic
translation and to analyse it semiotically. For analysis, Roland Barthes' method of
reading in S/Z is used. The study is divided into two parts. The first part discusses the
hermeneutical foundations of the method used in the second part. The focus is on
basic concepts of hermeneutics: myth, irony, daimonic and genre. The significance
of the concepts is explored historically and methodological definitions are
established based on their evolutions. Primarily, the works of ethics and aesthetics by
Søren Kierkegaard, Friedrich Nietzsche, Georg Lukacs and Martin Heidegger are
taken as a point of departure. Then, works of D. C. Muecke and Linda Hutcheon on
irony, Paul Ricoeur's narrative hermeneutics, Sündüz Öztürk Kasar's work on
translation analysis and the theoretical frameworks put forth by linguists such as
Roman Jakobson, Emile Benveniste and Jean-Claude Coquet are utilised. The five
codes in Barthes' method are expanded for intersemiotic translation. In this regard,
four basic tropes (metaphor, metonymy, synecdoche, irony) and the concept of myth
are considered. Noting the historically exceptional status of the novel and its
adaptation, the decadence portrayed, the maleficent protagonist, the ironic structure
and the allegorical features emphasised in the studies on the novel are evaluated. The
film is broken down into segments and 79 selected segments are interpreted in depth
using the five enhanced codes. How creatively the movie translates the qualities of
the novel whose equivalents are difficult or impossible to find in cinema is given
special attention. Thus, the film and novel are compared in terms of translation
semiotics, and how the film contributes to the universal value of the novel and
enriches its world of meaning is investigated.