Elit erkek voleybol oyuncularının kas iskelet morfolojisi ile sıçrama performansı arasındaki ilişkinin araştırılması /
Yazar: ARASH ASHRAFIHEIDARLOU
Danışman: PROF. DR. BÜLENT ÜLKAR
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Spor Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Spor = Sports

Özet:
Amaç: Voleybol, dünya genelinde oldukça popüler bir spor dalı olup, beş setlik bir maçta her oyuncunun ortalama 250'den fazla sıçrama yaptığı bilimsel çalışmalarda rapor edilmiştir. Bu nedenle, sıçrama yeteneği voleybolda ve diğer sporlarda performans seviyesini belirleyen en önemli faktörlerden biri olarak kabul edilirken, yapılan çalışmalar sporcunun kuvvet ölçütleri ile dikey sıçrama performansı arasında bir ilişki olduğunu ve kuvvetin dikey sıçrama performansını etkilediğini göstermektedir. Sıçrama eyleminin gerçekleşmesinde alt ekstremitede bulunan patellar tendon önemli rol oynar. Bu tez çalışmasında, bir sporcunun patellar tendon (PT) kalınlığının kuvvet üretme kapasitesini ve dolayısıyla sıçrama performansını olumlu yönde etkilediği ve özellikle sıçrama ile doğrudan ilişkili olan patellar tendon morfolojisinin sıçrama performansının dolaylı bir göstergesi olabileceği hipotezleri araştırılacaktır.

Gereç ve Yöntem: Çalışma kesitsel araştırma olarak planlanmıştır. Araştırma grubu, T.C. Ziraat Bankası voleybol takımındaki 28 oyuncudan oluşmaktadır. Sporcuların çalışmaya dahil edilme kriterleri açısından değerlendirilmesi, yaralanma açısından muayene edilmesi, tıbbi öykülerinin alınması, antropometrik ölçümlerinin alınması, ultrasonografi ölçümlerinin alınması ve sıçrama testleri Ankara Ziraat Bankası Spor Tesisinde yapılmıştır. Bu ölçümlerde kullanılan materyal ve yöntemler şunlardır: 1) Antropometrik ölçümler, 2) Kas-iskelet ultrasonografisi, 3) Vertikal sıçrama cihazı (VERT Jump). Katılımcıların; bacak uzunluğu (cm), kalça-diz uzunluğu (cm), diz yüksekliği (cm) ölçümleri mezura ile gerçekleştirilmiştir. Ultrasonografik ölçümler, taşınabilir bir cihaz kullanılarak yapılmıştır. Sporcular 30 dakika dinlendikten sonra, sırt üstü pozisyonda dizlerini 90° fleksiyonda tutarak incelemeye alındılar. Lineer transdüser patellanın distaline yerleştirildi ve patellar tendon kalınlığı, patella apeksinin 5-15 mm altından ölçüldü. Araştırma grubunun sıçrama verileri için Vert Jump sistemi kullanıldı. Giyilebilir bir teknoloji olan bu cihaz sporcunun bel bölgesine bağlanarak sabitlenir, maç ve antrenmanda alınan veriler Data Volley programı ile bilgisayara aktarılır. Çalışmada elde edilen verilerin analizi SPSS 26.0 programı ile gerçekleştirilmiştir.

Bulgular: Katılımcıların yaş ve sıçrama yüksekliği arasında bir ilişki bulunamamıştır (r=0,173, p=0,379), buna karşın sıçrama yüksekliği ile boy arasında (r=0,504 – p=0,006), kilo değişkeni ile sıçrama yüksekliği arasında (r=0,496 – p=0,007), sıçrama yüksekliği ve dominant bacak kalça-diz uzunluğu arasında (r=0,559 – p=0,002), sıçrama yüksekliği ve iniş bacak kalça-diz uzunluğu arasında (r=0,491 – p=0,008), Yağsız vücut kütlesi (YVK) ile sıçrama yüksekliği arasında anlamlı ilişki saptanmıştır (r=0,586 – p=0,001). Buna karşın Vücut yağ oranı (VYO) ile sıçrama yüksekliği (r=0.062 – p=0.754), dominant bacak PT kalınlığı (r=0,143 – p=0,469) ve iniş bacak PT kalınlığı (r=0,061 – p=0,758) değişkenleri ile sıçrama yüksekliği arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Dominant ve non-dominant bacak PT kalınlığı arasında orta düzeyde anlamlı bir korelasyon bulunmuştur (r=0,442 – p=0,019).

Sonuç: Elit voleybol oyuncularında patellar tendon kalınlığının kuvvet üretme kapasitesini ve dolayısıyla sıçrama performansını olumlu yönde etkilemediği, ayrıca patellar tendon morfolojisinin sıçrama performansı ile doğrudan ilişkili olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Aynı zamanda bu çalışmada ultrasonografinin yalnızca hasta değerlendirmesinde değil, sporcuların yapısal değerlendirmelerine ve performans analizlerinin bir parçası olarak da izlem parametrelerine eklenebileceği düşünülmüştür.

Abstract:
Objective: Volleyball is a very popular sport worldwide, and it has been reported in scientific studies that each player makes more than 250 jumps on average in a five-set match. Therefore, jumping ability is considered one of the most important factors determining the performance level in volleyball and other sports, while studies show that there is a relationship between the athlete's strength criteria and vertical jump performance, and that strength affects vertical jump performance. The patellar tendon located in the lower extremity plays an important role in the jumping action. In this thesis, the hypotheses that an athlete's patellar tendon (PT) thickness positively affects the force production capacity and therefore the jumping performance, and that the patellar tendon morphology, which is directly related to jumping, may be an indirect indicator of jumping performance will be investigated.

Materials and Methods: The study was planned as a cross-sectional study. The research group consisted of 28 players from the T.C. Ziraat Bankası volleyball team players. The evaluation of the athletes in terms of the inclusion criteria, examination for injuries, taking their medical histories, taking anthropometric measurements, taking ultrasonographic measurements and jumping tests were carried out at the Ankara Ziraat Bankası Sports Facility. The materials and methods used in these measurements are as follows: 1) Anthropometric measurements, 2) Musculoskeletal ultrasonography, 3) Vertical jump device (VERT Jump). The participants' leg length (cm), hip-knee length (cm) and knee height (cm) measurements were performed with a tape measure. Ultrasonographic measurements were performed using a portable device. After resting for 30 minutes, the athletes were examined in the supine position with their knees flexed at 90°. The linear transducer was placed distal to the patella and the patellar tendon thickness was measured 5-15 mm below the patella apex. The Vert Jump system was used for the jumping data of the research group. This wearable technology device is fixed by attaching it to the athlete's waist area, and the data obtained during the match and training are transferred to the computer with the Data Volley program. The analysis of the data obtained in the study was carried out with SPSS 26.0 program.

Results: No relationship was found between the age and jump height of the participants (r=0.173, p=0.379), however, a significant relationship was found between jump height and height (r=0.504 – p=0.006), between the weight variable and jump height (r=0.496 – p=0.007), between jump height and dominant leg hip-knee length (r=0.559 – p=0.002), between jump height and landing leg hip-knee length (r=0.491 – p=0.008), between lean body mass (LBM) and jump height (r=0.586 – p=0.001). On the other hand, no significant relationship was found between body fat percentage (BFP) and jump height (r=0.062 – p=0.754), dominant leg PT thickness (r=0.143 – p=0.469) and landing leg PT thickness (r=0.061 – p=0.758) variables and jump height. A moderately significant correlation was found between dominant and non-dominant leg PT thickness (r=0.442 – p=0.019).

Conclusion: It was concluded that patellar tendon thickness did not positively affect force production capacity and therefore jump performance in elite volleyball players, and patellar tendon morphology was not directly related to jump performance. At the same time, it was thought that ultrasonography could be added to monitoring parameters not only in patient evaluation but also as a part of structural evaluations and performance analyses of athletes.