Engelli kişilerin toplumsal katılımlarını etkileyen faktörlerin incelenmesi
Investigation of the factors that effect the community participation of handicapped people
Yazar: GÖKÇEN AKYÜREK
Danışman: PROF. DR. GONCA BUMİN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İş ve Uğraşı Tedavisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation
Dizin: Anksiyete = Anxiety ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Hareketlilik = Mobility ; Psikolojik durum = Psychological status ; Toplumsal katılım = Social participation ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Çevre = Environment

Özet:
Bu çalışma; farklı mobilite düzeyine sahip engelli kişilerin fonksiyonel, psikolojik durumları, yaşam kalitesi, aktivite performansı ve memnuniyeti, boş zaman aktiviteleri, fiziksel ve sosyal çevre ile ilgili algıları ve toplumsal katılım düzeylerini karşılaştırmak ve bu faktörlerin kişilerin toplumsal katılımları üzerine etkisini incelemek amacıyla planlandı. Çalışmaya; bedensel engelli 270 kişi alınmıştır. Kişiler mobilite düzeylerine göre 90'ar kişilik 3 gruba ayrıldı. I. grup tekerlekli sandalye (TS) kullanan (n=90), II. grup yürüme yardımcısı ve/veya ortez-protez kullanan (n=90) ve III. grup ise bağımsız yürüyebilen (n=90) engelli kişilerden oluşturuldu. Bu kişilerin aktivite performansını değerlendirmek için Kanada Aktivite Performans Ölçümü (COPM), toplumsal katılımı değerlendirmek için Dünya Sağlık Örğütü Yetiyitimi Değerlendirme Çizelgesi II (WHO Disability Schedule II), fonksiyonel durumu değerlendirmek için, Fonksiyonel Bağımsızlık Ölçümü (Functional Independence Measure, FIM), GYA ve sosyal rollerde çevrenin etkisini değerlendirmek için Çevre Kalite Ölçümü (Measure of Quality of the Environment, MEQ), boş zaman aktivitelerini değerlendirmek için Serbest Zaman Değerlendirme anketi kısa formu (Leisure Satisfaction Questionnaire- short form, LSS-SF), toplumsal katılıma engelin etkisini değerlendirmek için Toplumsal Bütünleşme Anketi (Community Integration Questionnaire, CIQ), psikolojik durumu değerlendirmek için Durumluk-Sürekli Kaygı Anketi (State -Trait Anxiety Inventory, STAI) ve yaşam kalitesini değerlendirmek için Kısa Form-12 (Short Form, SF-12) kullanılmıştır. Elde ettiğimiz sonuçlar engelli kişilerde; bağımsızlık düzeyinin, mobilite seviyesinin, yaşam kalitesinin, iş ve eğitim durumunun, boş zaman aktivitesi memnuniyetinin, aktivite performansının, genel psikolojisinin, çevresel faktörlerin, evde yaşayan kişi sayısının ve bazı yaşam alanlarının toplumsal katılımı anlamlı bir şekilde etkilediğini göstermiştir (p<0,05). Özellikle TS kullanıcıları için bağımsızlık düzeyi, yaşam kalitesinin fiziksel parametresi, çevresel faktörler, aktivite performansı ve tatmini diğer mobilite seviyesindeki katılımcılarımıza göre anlamlı oranda düşük bulunmuştur (p<0,05). Böylece ülkemizde engellilerin toplumsal katılımlarını etkileyen faktörler ile ilgili olarak önemli bir veri tabanı elde edilmiştir. Bu veriler engellilerin rehabilitasyonunda hem ergoterapistler ve fizyoterapistler için engellilerle ilgili toplum temelli rehabilitasyon çalışmalarında hem de sosyal politikaların oluşturulmasında yol gösterici olacaktır.

Abstract:
This study was planned to investigate the effects of functional, psychological status, quality of life, occupational performance and satisfaction, leisure time activities, perceptions related with pshysical and social environment on the community participation of handicapped people who have different mobility levels. Also, it was compared these factors in handicapped people who have different mobility levels. The study was conducted on 270 handicapped people. They were divided into 3 groups, each consisting of 90 people according to their mobility levels. The first group was people who utilized used a wheel chair (n=90).The second group consisted of people who used a walking assistant or orthosis-prosthesis (n=90) and the the third group was made up of the handicapped people who could walk independently (n=90). In order to evaluate the activity performance of these people, the Canada Activity Performance Measure (COPM), to evaluate community participation the Turkish adaptation of the WHO Disability Schedule II, to evaluate the functional status the Functional Independence Measure (FIM), to evaluate the impact of the environment the Measure of Quality of the Environment (MQE-SF), to evaluate leisure time satisfaction the Leisure Satisfaction Questionnaire- short form (LSS-SF), to evaluate on community participation level the Community Integration Questionnaire (CIQ), to evaluate the psychological status State -Trait Anxiety Inventory (STAI), to evaluate the quality of life Short-Form 12 (SF-12) were be used. The results indicated that independence level, mobility level, quality of life, vocational and educational status, the satisfaction of leisure time activities, occupational performance, psychological status, the number of household and some living space profoundly affect community participation (p<0,05). It was also observed that especially for wheelchair users, independence level, the physical parameter of quality of life, environmental factors, occupational performance and satisfaction were quite low in comparison to the participants in the other mobility level (p<0,05). By doing this, we obtained a database on the factors which effect the community participation of handicapped people in our country. This data will guide occupational therapists and physiotherapists in rehabilitation, and policy makers when policies regarding handicapped individuals are considered.