Ortaöğretim öğrencilerinin doğa yoksunluğu düzeyinin belirlenmesi için bir ölçek çalışması
A scale study to determine the nature deficiency level of high school students
Yazar: KURTULUŞ ATLI
Danışman: PROF. DR. MEHMET YILMAZ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Biyoloji Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Biyoloji = Biology ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Doğa = Nature ; Doğa koruma = Nature conservation ; Eğitim = Education ; Ortaöğretim = Secondary education ; Ortaöğretim öğrencileri = Secondary education students ; Yoksunluk = Deprivation ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation

Özet:
Bu çalışmada ortaöğretim öğrencilerinin doğa yoksunluğu düzeyinin belirlenmesi için geçerli ve güvenli bir ölçek oluşturulmuştur. Doğa Yoksunluğu Ölçeği olarak adlandırılan ölçek davranış ve düşünce alt ölçeklerinden oluşmaktadır. Buna ek olarak geliştirilen ölçeğin Nevşehir İl'inde uygulaması yapılmış ve bu uygulamadan elde edilen bulgular sunulmuştur. Araştırma kapsamında geliştirilen ölçek 27'şer maddeden oluşan davranış ve düşünce alt ölçeklerinden oluşmaktadır. Ölçekte yer alan madde sayısı 54 adettir. Ölçeğin geliştirilmesi aşamasında 2020 – 2021 eğitim öğretim yılında Nevşehir'de 9, 10, 11 ve 12. sınıfa devam eden 409 öğrenci ile çalışılmıştır. Ölçeğin oluşturulma sürecinde elde edilen veriler SPSS programında değerlendirilmiştir. Geçerlik aşamasında kapsam, görünüş ve yapı geçerliği incelenmiştir. Güvenirlik aşamasında iç tutarlık katsayısı incelenmiştir. Açımlayıcı faktör analizi sonucunda ölçeğe son hali verilmiştir. Ölçeğin geneli için Cronbach's Alpha iç tutarlılık katsayı .938 olarak bulunmuştur. Cronbach's Alpha iç tutarlılık katsayısı davranış alt ölçeği için .863 Düşünce alt ölçeği için ise .950 olarak belirlenmiştir. Ölçek hazır hale geldikten sonra ilk uygulaması Nevşehir il merkezinde 2020 – 2021 eğitim öğretim yılında 9, 10, 11 ve 12. sınıfta okuyan 1370 öğrenci üzerinde gerçekleştirilmiştir. Uygulama sonuçlarının analizinde verilerin normal dağılım göstermemesi sebebiyle SPSS paket programında parametrik olmayan testler kullanılmış, Kruskal Wallis H ve Mann Whitney U testleri uygulanmıştır. Yapılan uygulama sonucunda verilerin incelenmesinde aritmetik ortalama, serbestlik derecesi ve frekans tablolarından yararlanılmıştır. Ölçekten elde edilen puanlar ile öğrencilerin kişisel bilgilerinin karşılaştırılması yapılmıştır. Kızların erkeklere göre doğa yoksunlukları daha az çıkmıştır. Okul türlerine göre çoğunlukla anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Sınıf düzeylerine göre yapılan karşılaştırmada öğrencilerin sınıf düzeyi yükseldikçe doğa yoksunluğunun azaldığı görülmüştür. Öğrencilerin yaşına göre göre istatistiksel olarak anlamlı farklar bulunurken, baba eğitim durumu, anne eğitim durumu, ailenin gelir düzeyi ve ailedeki kişi sayısı doğa yoksunluğunu etkileyen faktörler gibi görünmemektedir. Belgesel izlemek doğa yoksunluğu üzerine çok ciddi etki yapmaktadır. Öğrencilerin yaşadıkları yer de doğa yoksunluğu üzerine etki etmektedir. Doğa eğitimine katılmış olan öğrencilerin doğa yoksunlukları daha düşük çıkmaktadır. Son olarak ekran karşısında geçirilen süreler arttıkça öğrencilerin doğa yoksunluklarının arttığı da dikkat çekici sonuçlardandır.

Abstract:
In this study, a valid and safe scale was created to determine the degree of nature deficit of secondary school students. The scale, called the Nature Deficit Scale, consists of subscales for behavior and thoughts. Moreover, the developed scale was applied in Nevşehir province and the findings were presented. The scale developed during the research consists of behavior and thought subscales with 27 items each. The number of items in the scale is 54. During the development of the scale, it was studied with 409 students attending the 9th, 10th, 11th and 12th grades in Nevşehir in the 2020-2021 academic year. The data obtained during the creation of the scale were analyzed using the SPSS program. In the validity phase, content, face, and construct validity were examined. In the reliability phase, the internal consistency coefficient was investigated. The scale was finalized as a result of exploratory factor analysis. The internal consistency coefficient Cronbach's alpha for the total scale was determined to be .938. The internal consistency coefficient of Cronbach's alpha was determined to be .863 for the behavior subscale and .950 for the thinking subscale. After the scale was ready, its first application was carried out on 1370 students studying in the 9th, 10th, 11th and 12th grades in the 2020-2021 academic year in Nevşehir city center. Non-parametric tests in SPSS package program were used in the analysis of the application results. Since the data did not have normal distribution, Kruskal Wallis H and Mann Whitney U tests were applied. As a result of the application, arithmetic mean, degrees of freedom and frequency tables were used to analyze the data. The results of the scale and the students' personal statements were compared. The girls' nature deficit was lower than that of the boys. For the most part, there was no significant difference between school types. When compared by grade level, the nature deficit was found to decrease as the students' grade level increased. While there are statistically significant differences according to the age of the students, the educational level of the father, the educational level of the mother, the income level of the family, and the number of people in the family do not seem to be the factors that influence nature deficit. Watching documentaries has a very large influence on nature deficit. The place where students live also has an influence on nature deficit. The nature deficit of the students who participated in nature education is lower. Finally, with the time spent in front of the screen, the students' nature deficit also increases.