Hukukî işlem ehliyeti açısından İslam borçlar hukukunda yapay zekâ
Artificial intelligence in Islamic law of obligations in terms of contractual capacity
Yazar: YAHYA GÜDENDEDE
Danışman: PROF. DR. ALİ BARDAKOĞLU
İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Borçlar hukuku = Law of obligations ; Cezai sorumluluk = Criminal liability ; Ehliyet = Capacity ; Hukuki ehliyet = Legal capacity ; Hukuki kişilik = Legal personality ; Yapay zeka = Artificial intelligence ; İslam borçlar hukuku = Islamıc law of debts ; İslam hukuku = Islamic law

Özet:
İnsanın merak duygusu birçok teknolojiyi icat etmesinin önemli amillerinden biridir. Bu icatlardan bilgisayar hayli geç ortaya çıkmışsa da son bir asra adeta damga vurmuştur. Bilgisayar biliminin alt dalı yapay zekâ özellikle son otuz yılda önemli etkileri olan ve daha da olacağı öngörülen yeni bir alem olmuştur. Yapay zekânın mahiyeti onun sadece mühendislik alanında değil, felsefe ve hukuk gibi farklı alanlarda da tartışılmasına yol açmıştır. Hukuk doktrininde yapay zekânın kişiliği üzerine çeşitli tartışmalar başlamıştır. Ülkemizde son yıllarda bu alanda bilimsel toplantılar artmakla birlikte yurt dışında bu çalışmalara daha önceden başlanmış ve daha fazla mesafe alınmıştır. 
Hukukî kişilik ve ehliyet konusunda modern dönem borçlar hukuku ve İslam hukukunun verilerinin büyük ölçüde örtüştüğü görülür. Yapay zekâdan önümüzdeki yıllarda daha çok bahsedilecek ve İslam hukuku bağlamında da gerek eşya olarak gerek kişiliğinin imkânı cihetinden değerlendirme yapılması gerekecektir. Yapay zekânın özellikle hukukî kişilik bakımından konumlandırılması daha fazla önem arz etmektedir. Ayrıca yapay zekânın farklı tür ve derecelere göre sınıflandırılabilmesiyle, hukukî işlem ehliyeti hususunda da buna paralel sonuçlar üreteceği görünmektedir. 
Bu çalışmada sosyal bilim alanında yapay zekâ hakkında yazılmış kaynaklara ağırlıkla yer vererek yapay zekâ tanıtılacak, ilişkili olduğu bazı kavramlara da yer verilecek ve yapay zekânın hukukî işlem ehliyeti tartışmaya açılacaktır. Bunu yaparken de yapay zekânın hukukî işlem ehliyeti adına net bir sonuç ortaya koymak yerine veriler değerlendirilecek, buna göre oluşan farklı kanaatler incelenecek ve gerekiyorsa bunlar arasından tercih yapılacaktır.

Abstract:
Human curiosity is one of the important factors in inventing many technologies. Although the computer emerged quite late among these inventions, it has left its mark on the last century. Artificial intelligence, a sub-branch of computer science, has become a new realm that has had significant effects especially in the last thirty years and is predicted to continue. The nature of artificial intelligence has led to its discussion not only in the field of engineering, but also in different fields such as philosophy and law. Various discussions have started on the personality of artificial intelligence in law. Although scientific meetings in this field have increased in our country in recent years, these studies abroad have already started and more progress has been made.
It is seen that the data of modern law of obligations and Islamic law overlap to a large extent in terms of legal personality and competence. Artificial intelligence will be mentioned more in the coming years, and in the context of Islamic law, it will be necessary to evaluate it both as a commodity and in terms of the possibility of its personality. The positioning of artificial intelligence, especially in terms of legal personality, is more important. In addition, it seems that artificial intelligence can be classified according to different types and degrees, and it will produce parallel results in terms of contracting capacity.
In this study, artificial intelligence will be introduced by giving weight to the sources written about artificial intelligence in the field of social science, some related concepts will be included and the contracting capacity of artificial intelligence will be discussed. While doing this, instead of revealing a clear result on behalf of the contracting capacity of artificial intelligence, the data will be evaluated, different opinions will be examined accordingly, and if necessary, a choice will be made among them.