Kanaat önderliği bağlamında influencerlar ve içerikleri üzerine fenomenolojik bir araştırma
A phenomenological research on influencers and their content in the context of opinion leadership
Yazar: HÜSEYİN YAŞA
Danışman: PROF. DR. HALUK BİRSEN
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Basın ve Yayın Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Gazetecilik = Journalism ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Fenomenler = Phenomenons ; Fenomenoloji = Phenomenology ; Gazetecilik = Journalism ; Sosyal medya = Social media ; İnfluencer = Influencer ; İnstagram = Instagram

Özet:
Lazarsfeld, Berelson ve Gaudet tarafından 1940'lı yıllarda ortaya atılan kanaat önderliği kavramı iki aşamalı akış modeli sonucunda ortaya çıkmıştır. Kitle iletişim araçlarının etkisinin sınırlı olduğunun kabul edildiği dönemde ortaya atılan kavram geleneksel medya ortamlarında bulunan bireylerin rollerini açıklamak için kullanılırken günümüzde ise bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan gelişmelerle birlikte yaygınlaşan sosyal medya ortamlarında bulunan influencerlar için kullanılmaya başlanmıştır. Kavramın geleneksel kabullerinin sosyal medya ortamlarında bulunan influencerlar özelinde devam edip etmediğine ilişkin araştırmaların yapılması önem teşkil etmektedir. Dolayısıyla bu araştırmada, influencerların kanaat önderi olarak değerlendirilip, değerlendirilemeyeceği influencerların görüş, tutum, davranış, deneyim ve sosyal medya kullanım pratikleriyle birlikte Instagram içerikleri çerçevesinde sorgulanması amaçlanmıştır. Araştırmada karma yöntem benimsenerek keşfedici sıralı desen kullanılmıştır. Araştırmanın ilk aşamasında amaçsal örnekleme yöntemiyle seçilen 12 influencer ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. İkinci aşamada ise alanyazın ve nitel görüşmeleri destekleyecek ve doğrulayacak nitelikte araştırmanın amacına uygun olarak kodlama cetveli oluşturularak influencerların hesapları ve içerikleri üzerine içerik analizi yapılmıştır. Araştırmanın evrenini influencerlar oluştururken, örneklemini ise amaçsal örnekleme yöntemiyle seçilen 12 farklı kategorideki influencerlar ve influencerların 120 içeriği oluşturmaktadır. Elde edilen bulgulara göre, iki aşamalı akış kuramının günümüze uyarlanması güncellenmesi gerektiği, influencerların kendilerini kanaat önderi olarak gördüğü ve influencerlarda da takipçileriyle etkileşim sonucunda kanaat önderi olduklarına yönelik algı oluştuğu belirlenmiştir. Ancak influencerların tam anlamıyla kanaat önderi oldukları veya kanaat önderi rollerinin kesin anlamda var olduğunu söylemek doğru olmamakla birlikte böyle bir durumdan söz edilebilmesi için birden fazla faktörle (sosyal medya kullanım pratikleri, içerikleri, takipçileriyle etkileşimleri, kurum, kuruluş, marka veya ajanslarla iletişim düzeyi vb.) birlikte değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.  

Anahtar Sözcükler: Sosyal medya, Instagram, İki aşamalı akış modeli, Kanaat önderliği, Influencerlar

Abstract:
The concept of opinion leadership, introduced by Lazarsfeld, Berelson and Gaudet in the 1940s, emerged as a result of the two-stage flow model. While the concept, which was introduced in the period when it was accepted that the impact of mass media was limited, was used to explain the roles of individuals in traditional media environments, today it has started to be used for influencers in social media environments that have become widespread with the developments in information and communication technologies. It is important to conduct research on whether the traditional assumptions of the concept continue to apply to influencers in social media environments. Therefore, in this study, it is aimed to question whether influencers can be considered as opinion leaders within the framework of Instagram content together with the opinions, attitudes, behaviors, experiences and social media usage practices of influencers. In the research, mixed method was adopted and exploratory sequential design was used. In the first stage of the research, semi-structured interviews were conducted with 12 influencers selected by purposive sampling method. In the second stage, content analysis was conducted on the accounts and content of influencers by creating a coding chart in accordance with the purpose of the research to support and verify the literature and qualitative interviews. While the population of the study consists of influencers, the sample consists of 12 different categories of influencers and 120 content of influencers selected by purposive sampling method. According to the findings, it was determined that the two-stage flow theory needs to be updated and adapted to the present day, influencers see themselves as opinion leaders, and influencers have a perception that they are opinion leaders as a result of interaction with their followers. However, it is not correct to say that influencers are fully opinion leaders or that their opinion leader role exists in a certain sense, but it has been concluded that in order to talk about such a situation, it should be evaluated together with multiple factors (social media usage practices, content, interactions with followers, level of communication with institutions, organizations, brands or agencies, etc.).

Keywords: Social media, Instagram, Two stage flow model, Opinion leadership, Influencers