İlköğretim okulu müdürlerinin öğretim liderliği rollerini gerçekleştirme düzeyleri ve bu rolleri sınırlayan etkenler
Primary schools principals' certifying levels in educational leadership roles and the factors limiting these roles
Yazar: NECMİ GÖKYER
Danışman: PROF. DR. ŞULE ERÇETİN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
ÖZET Okul müdürlerinin hızla değişen dünyanın gereklerini karşılayabilmeleri için, kendilerinden önce görev yapmış olan meslektaşlarına göre daha çok şey bilmeleri ve yapmaları zorunlu hale gelmiştir. Eğitim sisteminde yenilik,sistemin en stratejik parçası olan okuldan başlamalıdır.Bu nedenle de okul yöneticilerinin öğrencinin her yönden gelişmesine, bilişsel, duygusal, psikomotor, sosyal ve estetik yönden olanak veren optimum bir öğrenme çevresini sağlayabilecek bir lider olması gerekir. 1970'ler ve 1980'lerde yapılan etkin okul araştırmaları, okulda öğrencilerin öğrenmesinde değişiklik yapabilecek etkenler üzerine çeşitli kavramların ortaya çıkmasına yol açmıştır. Yapılan bu araştırmalar yöneticilerin öğretim liderliği konusuna eğilmiştir. Öğretim liderliğini diğer liderlik türlerinden ayıran en önemli özelliklerden biri öğrenme ve öğretme süreçleri üzerinde yoğunlaşmış olmasıdır. Öğretim liderliği, diğer liderlik alanlarına göre öğrenciler, öğretmenler, öğretim programı ve öğretme-öğrenme süreçleri ile doğruda ilgilenmeyi gerektiren bir liderlik alanıdır. Bir okulu tanrmlayan üç önemli güç vardır. Bunlar öğrenciler, öğretmenler ve toplumdur. Okulun etkili olması, bu üç gücün öğretim programı doğrultusunda etkileşim içerisinde çalışmasına bağlıdır. İşte öğretim lideri olan okul müdürünün temel görevi,öğretimin kalitesini yükseltmek için bu güçleri okulun amaçlan doğrultusunda ustalıkla eşgüdümlemektir. İlköğretim, toplumsal getirişi en fazla olan kademe olarak karşımıza çıkmaktadır. İnsanlar gelecekteki eğitimlerine ve yaşamlarına yön verecek temel bilgileri ve becerileri bu okullarda kazanırlar ya da kazanmaları beklenir. Eğer öğrenim çağının bu ilk dönemlerinde gerekli olan bilgi ve beceriler istenilen düzeyde kazandrrılmazsa, bireylerin bu durumdan, gelecek eğitim yaşantılarında hatta meslek beklentisi ve ilerlemesinde olumsuz biçimde etkilenmesi kaçınılmaz olacaktır. Bu durumda yine, ilköğretim okullarının, amaçlarına en yüksek düzeyde ulaşacak şekilde yönetilmesini zorunlu hale getirmektedir.u Kuşkusuz bunu gerçekleştirmenin en etkili yollarından birisi müdürlerin öğretim lideri olarak yetiştirilmesi, diğeri de onlara öğretim liderliği için gerekli ortamın sağlanmasıdır. Ancak, bu çabaların her ikisi de öncelikle ilköğretim okulu müdürlerinin öğretim liderliği rollerine ilişkin bu davranışları yerine getirirken hangi koşullardan etkilendiklerinin ve davranışları sınırlayan etkenlerin bilimsel olarak oraya konmasını gerektirmektedir. Bu nedenlerle, eğitim sistemimizin içerisinde en geniş ve en önemli yeri tutan ilköğretim okulu müdürlerinin öğretim liderliği rollerini gerçekleştirme düzeyleri ve bu rolleri sınırlayan etkenler araştırmanın problemini oluşturmaktadır. Bu amaçla aşağıdaki sorulara yanıt aranmıştır: 1. İlköğretim okulu öğretmenlerinin, müdür yardımcılarının ve müdürlerinin algılarına göre; İlköğretim okulu müdürlerinin öğretim liderliği rollerini gerçekleştirme düzeyleri nedir? Denek algılan, görev değişkenine göre değişmekte midir? 2.İlköğretim okulu öğretmenlerinin, okul müdürlerinin öğretim liderliği rollerini gerçekleştirme düzeylerine ilişkin algılan mesleki kıdeme, branşa ve cinsiyete göre değişmekte midir? 3. İlköğretim okulu öğretmenlerinin, müdür yardımcılannm ve müdürlerinin algılanna göre; İlköğretim okulu müdürlerinin öğretim liderliği rollerini sınırlayan etkenlere ilişkin algılannm düzeyi nedir? Denek algılan, okulu müdürlerinin öğretim liderliği rollerini sınırlayan etkenlere göre değişmekte midir? 4.İlköğretim okulu müdürlerinin öğretim liderliği rollerini sınırlayan etkenler, öğretmenlerin mesleki kıdemlerine, branşlarına ve cinsiyetlerine göre değişmekte midir?Ill Araştırma ilişkisel tarama modelinde betimsel bir çalışma olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmam evrenini; Bingöl ili merkezinde bulunan 18 ilköğretim okulu ile 4 ilçe merkezinde bulunan 13 ilköğretim okulunun toplamı olan 31 okul, aynı sayıda müdür ve bu okullarda görev yapan toplam 51 müdür yardımcısı ve toplam 592 öğretmen oluşturmaktadır. Müdür yardımcısından 1 tanesi raporlu olduğu için 50 müdür yardımcısı ve bu okullarda görevli müdürler ile en az bir yıldan fazla birlikte çalışmış olmak ön koşul olarak kabul edildiğinden bu ön koşula uymayan toplam 177 öğretmen araştırma kapsamı dışmda tutulmuş ve 415 öğretmen değerlendirmeye alınmıştır. Birinci ve üçüncü alt problemde belirtilen, okul müdürlerinin öğretim liderliği rollerini gerçekleştirme ve öğretim liderliği rollerini sınırlayan etkenlerin düzeyleri aritmetik ortalama ile belirlenmiştir. îkinci ve dördüncü alt problemin /Çözümünde ikili gruplar için "t" testi, ikiden fazla gruplar için ise "değişkenlik" çözümlemesi uygulanmıştır. Değişkenlik çözümlemesi sonucunda ortaya çıkan anlamlı farklılıklarm hangi gruplardan kaynaklandığım belirlemek amacıyla çoklu karşılaştırmalarda kullanılan Tukey's HSD test tekniği uygulanmıştır. Bu işlemlerden sonra elde edilen bulgular tablolar halinde düzenlenerek gerekli açıklama ve yorumlar yapılmıştır.

Abstract:
IV ABSTRACT It became a necessity for the principals to know and do much more than their colleagues performed the same duty before them in order to meet the requirements of the world changing rapidly. The innovation in education system should begin in the school which the most strategic part of the system. Thus the school administrators should be the leaders able to provide an optimum education environment enabling the development of the stident for each respect in terms of data processing, emotional, psycho-motor, social and aesthetic contex. Effextive school researches performed on 1970's and 1980's have caused the appearance of various concepts on factors which may make changes in learning of the students in school. The performed researches have touched on the instruction leadership of the administrator. One of the most important feature differing the instruction leadership from other types of leadership is to become intense on learning and teaching durations. The instruction leadership is field of leadership requiring direct interest in students, teachers, education program and teaching-learning processes when compared with the other fields of leadership. There are three important factors defining a school. These are students, teachers and community. The effectiveness of a school depends on working of these three factors with interaction in parallel to the education program. Thus the basic duty of the principal who is the leader of the education is to coordinate these factors skilfully in parallel to the purposes of the school in order to increase the quality of the education. The primary education appears as the level having the most social profit. The persons acquire the basic knowledge and skills directing their future education and life in these schools or at least so expected. If the required knowledge and skills can not be ecquired adequately during such initial period of the educational life, it shall be inevitable for the individuals to be effected adversely in their future educational life and even their professional expectations and developments. This makes themanagement of the primary schools in a manner acquirinig their purposes at the highest levels compulsory. Certainly, one of the most effective ways for realizing this purpose is to train the principals as the education leaders and the other one is to provide them with the environment required for the education leadership. But, both of these efforts first of all require exposition of the conditions effecting the principals of the primary schools when performing such behaviours related with their education leader role and of factors limiting such behaviours in a scientific way. Because of this reason, the levels of realizing the education leadership role of the principals of the primary schools constituting the widest and most important part in our education system and factors limiting such roles form the problem of this research. For this purpose, answers to the following questions are sought: 1. According to the primary school teachers, assistants of principal and principals, what is the level of realizing the education leadership role of the principals? Do the perceptions of the test subjects change to the duty factor? 2.Do t he p erceptions o f the p rimary sc hool t eachers, a ssistants o f p rincipal and principals related with the level of realizing the education leadership role change according to the professional seniority, branch and sex? 3. According to the perception of the primary school teachers, assistants of principal a nd p rincipals, w hat i s t he 1 evel oft heir r epceptions r elated w ith factors limiting the education leadership role of the principals? Do the perceptions of the test subjects change according to the factors limiting the education leadership role of the principals?VI 4.Do the factors limiting the education leadership role of the primary school principals change according to the professional seniority, branch and sex of the teachers? The research has been carried out as a desciptive study in the related surveillance method. The universe of the research consists of totally 31 primary schools as being 18 primary schools located in province center of Bingöl and 13 primary schools located in 4 different county centers and principals at the same number and 51 assistants of principal plus 592 teachers. Since 1 of the said assistans of principal was under the a health report, 5 0 assistants of principal, the pricipals of these schools and 415 teachers have been included in the evaluation of the research and 177 teachers have been excluded form the scope of the reserac since they did not meet the preliminary condition of being work together with these principals and assistants of principal at least for a period of one year. The levels of realizing the education leadership roles of the primary school principals and the levels of factors limiting the education leadership roles stated in first a nd t hird s ub-problems h ave b een d eterrnined a s t he a rithmetical m edium. In solving the second and fourth sub-problems, "t" test has been used for the dual groups and the variation analysis has been applied for the groups consisting more then two. Tukey's HSD test technique used in multi-comparisons has been applied in order to determine the groups constituting the source of the meaningful difference arising as a result of variation analysis. The findings obtained after these transactions have been arranged in tables and required explanations and comments have been made.