Tarım sektöründe tedarik zinciri işbirliğine yönelik çok kriterli karar verme yaklaşımı
Multi-criteria decision-making approach to supply chain collaboration in agricultural sector
Yazar: HÜSEYİN FATİH ATLI
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE TOPAL
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Üretim Yönetimi ve Pazarlama Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making

Özet:
Dünya nüfusunun sürekli artışı, artan gıda talebi, su kaynaklarının azalması, küresel ısınma ve iklim değişikliği nedeniyle tarım sektörü kritik öneme sahiptir. Bu nedenlerle tarım tedarik zinciri paydaşları beklentileri karşılamak için daha fazla tedarik zinciri işbirliğine yönelmektedir. İşletmeler için maliyetler, belirsizlik, savunmasızlık ve karmaşıklık gibi zorlayıcı durumların üstesinden gelebilmek için birlikte hareket etmelerini sağlayan işbirliklerine yönelmeleri zorunlu hale gelmiştir. Tedarik zinciri işbirliği uzun vadeli ilişkilerle ortak hedeflere doğru planlı bir şekilde yakın çalışma ile bağımsız hareket ederek elde edilen faydanın daha fazlasını sağlar. İşbirliği kültürü birlikte sorun çözmeyi ve strateji geliştirmeyi kolaylaştırır.
Bu çalışmada, tarım tedarik zincirinde belirsizlik ortamında işbirliği problemine çözüm bulunması amaçlanmaktadır. Tedarik zinciri işbirlikleri değerlendirilip kriterlerin önem sırası oluşturularak hangi işbirliği kriterinin daha önemli olduğu ortaya konmuştur. Bu amaçla, tedarik zinciri işbirliği karar verme süreçlerinde bütünleşik bir IMF SWARA, B-AHP ve B-PIPRECIA karar modeli kullanılmıştır. Bu çalışmada karar verme problemlerinde ortaya çıkan belirsizliğin giderilmesi amacıyla üçgensel bulanık sayılarla entegre edilen Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemleri kullanılarak tarım sektöründe tedarik zinciri işbirliği problemi ele alınmıştır. Doğru karar verici grubun belirlenebilmesi amacı ile tarımsal temel girdileri üreten işletmelerden 4 yönetici ve ilgili alanda 5 akademisyen olmak üzere 9 kişilik bir karar verici grup belirlenmiştir. 
Kriter ağırlıklarını belirlemek için geliştirilmiş bulanık SWARA (IMF SWARA), bulanık AHP ve bulanık PIPRECIA yöntemleri kullanılmıştır. Tarımsal tedarik zinciri işbirlikleri değerlendirilerek kriterlerin önem sırası oluşturulmuş ve hangi işbirliği kriterinin daha önemli olduğu ortaya konmuştur. Çalışma sonuçlarının tutarlılığın kontrol edilmesi amacıyla duyarlılık analizi yapılmıştır. Çalışmada kullanılan üçgensel bulanık sayılarla entegre edilen geliştirilmiş bulanık SWARA (IMF SWARA), bulanık AHP ve bulanık PIPRECIA yöntemlerinin tedarik zinciri işbirliği problemlerinde kullanılabileceği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The agricultural sector has a critical importance due to the continuous increase in the world population, increasing food demand, decreasing water resources, global warming and climate change. For these reasons, agricultural supply chain stakeholders are striving for greater supply chain collaboration to meet expectations. When businesses face challenging situations such as costs, uncertainty, vulnerability and complexity, it has become imperative to turn to collaborations that enable them to act together in order to overcome such situations. Supply chain cooperation; it provides more of the benefit by acting independently with long-term relationships and working closely towards common goals in a planned manner. A collaborative culture facilitates problem solving and strategy development together.
The main aim of the study is to develop an integrated improved fuzzy SWARA (IMF SWARA), fuzzy AHP and fuzzy PIPRECIA model as a support in supply chain collaboration decision making processes. In this study, the problem of cooperation is discussed by using Multi-Criteria Decision Making (MCDM) methods integrated with triangular fuzzy numbers in order to eliminate the uncertainty in cooperation decision making problems. In order to determine the right decision-making group, a decision-making group of nine people, including four managers from enterprises producing basic agricultural inputs and five academicians in the relevant field, was determined.
Improved fuzzy SWARA (IMF SWARA), fuzzy AHP and fuzzy PIPRECIA methods were used to determine the criteria weights. Agricultural supply chain collaborations were evaluated and the importance order of the criteria was established, and which cooperation criterion was more important was revealed. Sensitivity analysis was performed to check the consistency of the study results. It is concluded that the improved fuzzy SWARA (IMF SWARA), fuzzy AHP and fuzzy PIPRECIA methods integrated with triangular fuzzy numbers used in the study can be used in supply chain cooperation problems.