İş bağlamında çalışan ve yönetici düzenleyici odaklarının çalışanın ses davranışı üzerindeki etkisinde yönetici duygulanımı ve lider üye etkileşiminin rolü
The effects of employee and manager work regulatory focus on the employees' voice behavior: The roles of manager affect and leader member exchange
Yazar: YASEMİN KUŞ
Danışman: PROF. DR. PINAR ÜNSAL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Düzenleyici odak teorisine göre bireyin hazza yaklaşmak ve acıdan kaçınmak üzere motivasyonel eğilimi teşvik ve önlem olmak üzere iki odak tarafından belirlenmektedir. Teşvik odağı ilerleme, büyüme ve başarı gibi gelişim ihtiyaçları ile ilişkilidir ve bu odağı baskın bireylerin amaçları; hedefler, umutlar, idealler ve özlemlerdir. Öte yandan, önlem odağı; güvenlik, emniyet ve sorumluluk gibi koruma ihtiyaçları ile ilişkilidir ve bu odağı güçlü bireylerin amaçları; görevler, yükümlülükler ve gerekliliklerdir. Teori uzun yıllardır çeşitli alanlarda araştırılmış olsa da, işe yönelik tutumlar üzerindeki etkisi son yıllarda dikkat çekmektedir. Bireyin odağının iş tutumu üzerindeki etkisi az sayıda çalışmada araştırılsa da liderin odağının astın odağına etkisi henüz incelenmemiştir. Bu tez çalışmasında düzenleyici odak kavramı işe yönelik tutumlar kapsamında ele alınarak liderin düzenleyici odağının liderin duygulanımı ve astın odağı aracılığıyla astın kuruma yönelik sesi üzerindeki etkisi araştırılmıştır. Ayrıca, lider üye etkileşiminin bu seri aracı etkiyi düzenleyici rolü araştırılmıştır. Tez çalışması ön çalışma ve ana çalışma olmak üzere iki ayrı çalışma ile tamamlanmıştır. Ön çalışma 260 çalışan birey ile gerçekleşmiş olup ana çalışmada veri toplama aracı olarak kullanılacak olan İş Bağlamında Düzenleyici Odak Ölçeği (Work Regulatory Focus Scale) ve Çalışan Sesi (Employee Voice) Ölçeği'nin Türkçeye uyarlama çalışması gerçekleştirilmiştir. Ölçeklerin yapı geçerliğini sınamak üzere Açımlayıcı Faktör Analizi yapılarak her ölçeğin faktörlerinin birbiriyle ilişkisi ve ölçeklerin birbiri ile ilişkisi incelenmiştir. Ölçümün güvenirliğini test etmek üzere ise Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı hesaplanmıştır. Sonuçlar, ölçeklerin Türkçe formunun geçerliği ve ölçümün güvenirliği için çeşitli kanıtlar sunmuştur. Ardından, ana çalışma 250 lider-ast çifti ile yürütülmüştür. Araştırmanın verileri, İş Bağlamında Düzenleyici Odak Ölçeği, Pozitif ve Negatif Duygulanım Ölçeği, Lider-Üye Etkileşimi ve Çalışan Sesi Ölçeği aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizinde SPSS Process makro eklentisi seri aracılık ve düzenlenen seri aracılık modelleri kullanılmıştır. Bulgular, liderin önlem odağının negatif duygulanımı azaltarak astın önlem odağını düşürdüğünü ve astın engelleyici sesine katkı sağladığını göstermiştir. Diğer yandan, liderin teşvik odağı pozitif duygulanımını artırarak astın teşvik odağını azaltmakta ve astın engelleyici ve destekleyici sesine katkı sağlamaktadır. Ayrıca, liderin teşvik odağı ile astın destekleyici ve engelleyici sesi arasındaki bu seri aracı modelde lider üye etkileşimi düzenleyici bir rol oynamaktadır. Sonuç olarak, lider ile astın odağı arasında beklenen pozitif yönde ilişki desteklenmiş ve astın odağının çalışan sesini etkilediği bulunmuştur. Elde edilen bulgular alanyazın kapsamında tartışılmış ve kurumlara uygulamalar için öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Düzenleyici odak, İş bağlamında düzenleyici odak, Önlem odağı, Teşvik odağı, Çalışan sesi, Lider duygulanımı, Lider üye etkileşimi.

Abstract:
According to Regulatory focus theory (Higgins, 1997) individual's motivational disposition to approach pleasure and avoid pain are regulated by two focuses: promotion and prevention. The promotion focus is related to development needs such as progress, growth and achievement, and the goals of individuals with this focus; objectives, hopes, ideals and aspirations. On the other hand, prevention focus is related to need for protection such as safety, security and responsibility and the goals of the individual with this focus; duties, obligations and requirements. Although the theory has been researched in various fields for many years, its effect on attitudes towards work has pointed out in recent years. Although the effect of the individual's regulatory focus on the work attitude has been investigated in few studies, the effect of the leader's focus on the subordinate's regulatory focus has not yet been examined. In this thesis. The concept of regulatory focus was addressed within the scope of attitudes towards work and mediator role of subordinate's ragulatory focus and leader's affect between leader's regulatory focus and subordinate's voice was examined. In addition, in this serial mediaton model, moderator role of leader-member exchange was investigated. The thesis was completed with two separate studies, a preliminary study and a main study. In the preliminary study was conduct to adaption study to Turkish of Work Regulatory Focus Scale, developed by Neubert et al., (2008) and Employee Voice Scale, developed by Liang et al. (2012), was carried out with 260 employees. In order to test construct validity of the scales, Exploratory Factor Analysis, the relationship between the factors of in each scale and the relationship between the scales were examined. In order to test the reliability of the measurement, the Cronbach Alpha internal consistency coefficient was calculated. The results provide various evidences for the validity of the Turkish version of the scales and the reliability of the measurement. Then, the main study was carried out with 250 leader-subordinate dyads. The data were collected through the Work Regulatory Focus Scale, Positive and Negative Affect Scale, Leader-Member Exhange and Employee Voice Scale. SPSS Process macro plug-in serial mediation and moderated serial mediation models were used in the analysis. Results of the analysis showed that there is negative correlation between leader's prevention focus and leader's negative affect, it decreases the subordinate's prevention focus and contribute positively to the subordinate's prohibitive voice. On the other hand, leader's promotion positively correlated positive affect of the leader, this positive affect decreases the subordinate's promotion focus and contribute positively to the subordinate's prohibitive and promotive voice. Additionally, leader member exchange has moderator role in this serial mediation model between leader's promotion focus and promotive/prohibitive voice. As a result, it was found that there is positive relationship between leader and subordinate's regulatory focus and the subordinate's regulatory focus affects type of voice. The findings were discussed within the scope of the literature and suggestions were presented for applications in work settings.

Keywords: Regulatory focus theory, Work regulatory focus, Prevention focus, Promotion focus, Employee voice, Affect, Leader member exchange.