Taşbaskıda halk sanatı ve akademik sanat /
Yazar: SAİME HAKAN
Danışman: DOÇ. ATİLLA ATAR
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü
Derece: Sanatta Yeterlik, 1993
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Litografi = Lithography ; Litografi = Lithography ; Resimler = Pictures

Özet:
ÖZET Osmanlı İmparatorluğunun II. Mahmut döneminde taşbaskı atölyeleri kurulur. II. Mahmut'un başkumandanı Koca Hüsrev Paşa himayesinde olan atölyeler, Henri Cayol'ün başkanlığında bir çok eser basar. Yavaş yavaş ülkenin dört bir yanma yayılan atölyeler ve baskı sanatçıları, askeri eserlerden sonra sivil eserler basmaya başlar. Basılan eserlerin en önemlileri, dilden dile dolaşarak o güne gelen ve baskı atölyelerinde yazılı metinlere dönüştürülen halk hikayeleri, halk resimleri, kahve resimleri, haritalar ve yazılardır. Dönemin dini baskıları sonucu yasaklanarak yazı-resim olarak doğan çalışmalar taşbaskı olarak çoğaltılır ve dini yerlere asılır. Cumhuriyetin ilanıyla, ülkede değişim rüzgarı eser. Teknolojik ve ekonomik değişimler ülkeyi kalkındırmak üzere programlanır. Eğitim düzeyinin yükselmesi için bir çok okullar açılır. Açılan okulların içinde sanata yönelik olanları da vardır. Usta-çırak ilişkisi içindeki eğitim yerini öğretmen-öğrenciye bırakır. Çeşitli teknikler bu kurumlara girer. Teknik olanakları zorlayan sanatçılar başarılı örnek verir. Güzel Sanatlar Akademisi kurulmadan önce Hoca Ali Rıza kendi yaptığı peyzajlarını taşbaskı tekniğiyle basıp, öğrencilerine dağıtır. Arkasından bir çok sanatçı bu tekniği kullanarak baskı yapar. 1950'lerde Güzel Sanatlar Akademisinde kurulan atölyede bir çok öğrenci yetiştirilir. Devlet politikası nedeniyle yurt dışına da belli sayıda kişi gönderilir. Yurt dışında yetişen kişiler taşbaskı alanında yetkinleşirler. Bu sanatçılar taşbaskı tekniğini yok olmaktan kurtararak eğitim kurumlarında devam etmesine neden olurlar.

Abstract:
SUMMARY Lithography workshops are established at the period of the second Mahmut of the Ottoman Empire. These workshops patronized by Koca Hüsrev Paşa, the supreme commander of the second Mahmut, print a lot of artworks by the chief Henri Cayol. While the number of the workshops and the lithography artists are increasing gradually around the country, they give up printing military artworks and begin printing civilian artworks. The most important printed artworks are folk stories that are transformed from the speech to the written text by the printing workshops, folk and kahve paintings, maps and text paintings. Although the protection of the religious pressures, lithographic artworks are reproduced as a text-paintings and hanged to the religious places. After the declaration of the republic, changing winds blows over the country. Technological and economical changings are programmed for the improvement of the country. To increase of educational level, a lot of schools are set up. Among these, there are some art oriented schools. Craftsman-apprentice relations transform to teacher-student relations in the education. Different techniques enters these institutions. The artists who are forcing technical possibilities give successful examples. Before the Fine Arts Academy was established, Hoca Ali Rıza distributed his own lithographic artworks to the students. After that, a lot of the artists printed their artworks using this technique. Around 1950's, the great number of the students are educated at the workshops established at the Fine Arts Academy. A few of the students are sent to abroad because of the government policy. These students become perfect lithographers. These artists save the disappearing lithographic technique and continue to educate students in the art schools. VI