Lise öğrencilerinin su okuryazarlığı düzeylerinin belirlenmesi: Samsun ili örneği
Determining the water literacy levels of high school students: The example of Samsun
Yazar: İREM IŞITAN
Danışman: PROF. DR. MUNİSE HANDAN GÜNEŞ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Biyoloji Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Lise öğrencileri = High schools students ; Su = Water ; Su okuryazarlığı = Water literacy ; Su tüketimi = Water consumption ; Tasarruf = Saving ; Tüketici bilinci = Consumer conscious ; Ölçekler = Scales

Özet:
Yapılan araştırmanın amacı, lise öğrencilerinin su okuryazarlığı düzeyinin ve su okuryazarlığına yönelik görüşlerinin neler olduğunun belirlenmesi ve buna etki eden faktörlerin incelenmesidir. Bu amaçla yapılan araştırma var olan durumu belirlemeye yönelik betimsel araştırma özelliği taşımaktadır. Araştırma, ölçek ve yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak tarama modeliyle gerçekleştirilmiştir. Bu bağlamda araştırmanın örneklemini Samsun ilinde bulunan MEB'e bağlı beş Anadolu lisesinde 2021-2022 bahar döneminde öğrenim gören 1000 lise öğrencisi oluşturmaktadır. Yapılan analizler doğrultusunda veri dağılımını ya da yapısını bozanlar değerlendirmenin dışında tutularak 954 öğrenci değerlendirmeye alınmıştır. Araştırmada gönüllülük esasına bağlı kalınarak yüz yüze uygulama yapılmıştır. Veri toplama aracı olarak Sözcü ve Türker (2020) tarafından geliştirilen su okuryazarlığı ölçeği ve araştırmacı tarafından hazırlanan 16 açık uçlu sorudan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Ölçekten elde edilen bulgular SPSS programı yardımıyla t-testi ve ANOVA testleri kullanılarak analiz edilmiş, görüşme formundan elde edilen veriler ise betimsel analiz yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışmada uygulanan ölçekten elde edilen bulgulara göre öğrencilerin okuryazarlık düzeyleri cinsiyet, sınıf düzeyi, not ortalaması, aile gelir durumu, su ile ilgili resmi ya da özel kurum ismi bilip bilmemeleri gibi değişkenler açısından farklılık gösterirken yaşamını geçirdiği yerleşim birimine göre farklılık göstermemektedir. Yarı yapılandırılmış görüşme formundan elde edilen bulgulara göre ise lise öğrencilerinin suyun öneminin farkında olduğunu ve su kaynaklarını korumak için insanların bilinçlendirilmesi gerektiğini ve aynı zamanda küçük yaşlardan itibaren eğitim verilmesi yönünde görüş bildirmişlerdir. Ayrıca bazı öğrenciler su tüketiminde bilinçli olduğunu bazıları ise olmadığını bunların yanı sıra su bilincini arttırmak için reklam kampanya kamu spotu konferans gibi faaliyetlerin yapılması gerektiğini ifade etmiştir. Sonuç olarak lise öğrencilerinin su okuryazarlık düzeylerinin olumlu sonuç bildirdiği görülmüştür. Nitekim elde edilen bu sonuçların gelecekte su okuryazarlığı konusunda yapılacak olan çalışmalarda ve planlanacak eğitim programlarında perspektif kazandıracak olması sebebiyle önemli olacağı düşünülmektedir.

Abstract:
The aim of the research is to determine the water literacy level of high school students and their views on water literacy and to examine the factors affecting it. The research conducted for this purpose has the characteristics of a descriptive research aimed at determining the existing situation. The research was carried out with a survey model using a scale and semi-structured interview form. In this context, the sample of the research consists of 1000 high school students studying in the spring term of 2021-2022 in five Anatolian high schools affiliated to the Ministry of Education in Samsun. In line with the analyzes made, 954 students were evaluated by excluding those who disrupt the data distribution or structure. In the research, face-to-face application was made on a voluntary basis. The water literacy scale developed by Sözcü and Türker (2020) and a semi-structured interview form consisting of 16 open-ended questions prepared by the researcher were used as data collection tools. The findings obtained from the scale were analyzed using the t-test and ANOVA tests with the help of SPSS program, and the data obtained from the interview form were analyzed using the descriptive analysis method. According to the findings obtained from the scale applied in the study, while the literacy levels of the students differ in terms of variables such as gender, grade level, grade average, family income, whether they know the name of an official or private institution related to water, they do not differ according to the settlement where they live. According to the findings obtained from the semi-structured interview form, they stated that high school students are aware of the importance of water and that people's awareness should be raised in order to protect water resources, and that education should be given from a young age at the same time. In addition, some students stated that they are conscious about water consumption, some are not, and that activities such as advertising campaigns and conferences should be carried out to increase water awareness. As a result, it was seen that the water literacy levels of high school students reported positive results. As a matter of fact, it is thought that these results will be important as they will provide perspective in future studies on water literacy and training programs to be planned.