Hatay ilinde 2015-2018 yılları arasında hasta hakları birimleri ile hasta hakları kurullarına yansıyan başvurular özelinde sağlık çalışanlarına şiddet olguları ile bu olguların beyaz kod başvurusuna dönüşme durumlarının değerlendirilmesi
The phenomenon of violence against health care personnel and the transformation of this phenomenon into white code applications within the scope of the applications directed to patient rights units and patient rights commitees between 2015 and 2018 in Hatay
Yazar: FERAY SÖNMEZ
Danışman: PROF. AFSUN EZEL ESATOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Disiplinlerarası Adli Bilimler Ana Bilim Dalı / Sağlık Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine ; Hukuk = Law
Dizin: Beyaz kod = White code ; Hasta hakları = Patient rights ; Hatay = Hatay ; Sağlıkta şiddet = Violence in health ; Şiddet = Violence

Özet:
Çalışmanın amacı, Hatay İl Sağlık Müdürlüğü Hasta Hakları Kurulu'na ve İl Beyaz Kod Koordinatörlüğü'ne yapılan başvuruların dağılımı ve sağlıkta meydana gelen şiddet olaylarının nedenlerinin belirlenmesi, tarafların sorun oluşumundaki payları ve soruna yaklaşımları ile kişilerin şiddet anında ve sonrasında gelişen olayları nasıl algılayıp değerlendirdikleri bilgisi ile sorunun kaynağına yönelik çözüm yollarının belirlenmesidir. 

Çalışmada hak kavramı, insan hakları ve tarihsel gelişimi, hasta hakları ve tarihsel gelişimi, yasal düzenlemeler, hak ihlalinin önlenmesine yönelik çalışmalar, şiddet kavramı, nedenleri, etkileri ve türleri, şiddeti önlemeye yönelik düzenlemeler ve beyaz kod uygulamaları kuramsal düzeyde incelenmiştir. Tanımlayıcı ve retrospektif olarak gerçekleştirilen çalışmada Hatay İl Sağlık Müdürlüğü'ne bağlı Beyaz Koordinatörlüğü ve Hasta Hakları Koordinatörlüğü'ne yapılan tüm başvurulara ilişkin dosyalar, hastaların kimlik bilgilerinin gizli kalması prensibine uyularak incelenmiştir.

Çalışma evrenini Hatay İl Sağlık Müdürlüğü bünyesinde Hasta Hakları Kurulları ile Beyaz Kod İl Koordinatörlüğü'ne yapılan tüm başvurular oluşturmuştur. Bu kapsamda, Hasta Hakları Kurullarına yapılan 131 başvuru ile Beyaz Kod İl Koordinatörlüğüne yapılan ve beyaz kod kapsamında olan 381 başvuru analiz edilmiş, şiddet eylemlerinin meydana gelmesinde tarafların rolü ve şiddet algısına yönelik sonuçlar da ortaya konulmuştur. 2015-2018 yılları arasında yapılan hasta hakları başvurularının büyük bir çoğunluğunun yerinde çözüldüğü ve başvuruların yıllar içerisinde azalma eğiliminde olduğu tespit edilmiştir. Başvuruların çoğunluğu erkekler tarafından yapılmış, bireylerin %19,1'inin öğrenim durumunu da bildirmediği, bildirenlerin %27,5 inin ilköğretim, %25,2 sinin lisans, % 20,6 sının lise mezunu olduğu saptanmıştır. Yapılan başvuruların çoğunluğu hastaların kendileri tarafından yapılmıştır. Başvuranların yaşlarını belirtmeme eğiliminde oldukları ve yaşını belirtenlerin çoğunluğunu 38-42 yaş arası bireylerin oluşturduğu tespit edilmiştir. Sağlık hizmeti sunumunda bireylerin en çok hizmetten faydalanma ve saygınlık ve rahatlık ihtiyacı hissettiği sonucu ortaya çıkmıştır. Hak ihlali olduğu yönünde karar verilen başvuruların çoğunluğunun hizmetten genel olarak faydalanma hakkı ile saygınlık görme ve rahatlık hakkına ilişkin olduğu saptanmıştır. Yapılan başvuruların büyük çoğunluğunun devlet hastanelerinden, polikliniklerde sunulan sağlık hizmetleri nedeniyle yapıldığı tespit edilmiştir. Gerçekleştirilen başvurular içerisinde hekimlerin en çok şikâyet edilen meslek mensubu oldukları anlaşılmıştır.

Yapılan şiddet bildirimlerinde yıllar içerisinde bir artış olduğu gözlenmiştir. Başvuruların büyük çoğunluğuna hukuki yardım sağlanmıştır. Yapılan yargılama sonucunda hakkında karara varılan başvuru sayısının çok az olduğu saptanmıştır. Bildirilen şiddet eylemlerinin çok büyük bir çoğunluğunun 23-42 yaş aralığında bulunan bireyler, erkek bireyler ve hasta yakınları tarafından gerçekleştirildiği tespit edilmiştir. Yapılan şiddet başvurularının nedenlerinin ilk sırasında hasta/hasta yakını tutumu ve davranış hatalarının yer aldığı görülmektedir. Şiddetin en sık gerçekleştiği sağlık tesislerinin devlet hastaneleri olduğu tespit edilmiştir. Şiddet eylemlerinin yarısından fazlasının sözel şiddet şeklinde meydana geldiği tespit edilmiştir. Şiddete en sık maruz kalan meslek gurubunun hekim dışı sağlık personeli ve kadın sağlık meslek mensupları olduğu tespit edilmiştir.

Şiddetin önlenebilmesi amacıyla hasta hakları ve beyaz kod uygulamalarına yönelik kanun düzeyinde bir yasal düzenleme yapılmasının uygun olabileceği düşünülmektedir. Hasta Hakları Bildirim Sistemi ve Beyaz Kod Sistemlerinin veri giriş ekranlarının işlenmesi gereken her verinin başvurucu tarafından sisteme işlenmesini zorunlu hale getirecek şekilde güncellenmesi ve her iki sistemin birbirine entegre edilmesi önerilmektedir.

Abstract:
The purpose of the study is the distribution of the applications made to the Hatay Provincial Health Directorate Patient Rights Board and the Provincial White Code Coordinator, and the determination of the causes of violence in health, the share of the parties in the formation of problems and their approach to the problem, and the knowledge of how people perceive and evaluate the events that occur during and after the violence and determining the solutions for the source of the problem.

In the study, the concept of rights, human rights and its historical development, patient rights and historical development, legal regulations, studies for the prevention of rights violations, the concept of violence, its causes, effects and types, regulations to prevent violence, and white code practices are examined at a theoretical level. In the descriptive and retrospective study, the files related to all applications made to the White Coordinator and Patient Rights Coordinatorship affiliated to Hatay Provincial Health Directorate were examined in accordance with the principle of keeping the identity information of the patients confidential.

All applications made to Patient Rights Boards and White Code Provincial Coordinatorship within the body of Hatay Provincial Health Directorate constituted the study universe. In this context, 131 applications made to Patient Rights Boards and 381 applications made to the White Code Provincial Coordinator and covered by white codewere analyzed and also the roles of the parties in the emergence of violent incidents and their results regarding the perception of violence are presented. It was found that the majority of the patient rights applications made between 2015-2018 were resolved on site and the applications tended to decrease over the years. The majority of the applications were made by men, it was found that 19.1% of the individuals did not report their educational status, 27.5% of those who reported were primary school graduates, 25.2% undergraduate and 20.6% high school graduates. Most of the applications made were made by the patients themselves. It was found that the applicants tended not to indicate their age and that the majority of those who stated their age were between the ages of 38 and 42. In the provision of health services, it has been revealed that individuals feel the most need for service and dignity and comfort. It has been determined that the majority of the applications that were found to be violations of rights were related to the general right to benefit from the service and the right to dignity and comfort. It was determined that the vast majority of the applications were made from state hospitals and due to health services provided in polyclinics. It was understood that among the applications made, physicians were the most complained members of the profession.

It has been observed that there has been an increase in reports of violence over the years. Legal aid has been provided to the vast majority of applications. As a result of the trial, it was determined that the number of applications about which a decision was made was very low. It was determined that the vast majority of reported acts of violence were committed by individuals between the ages of 23-42, men and patients' relatives. Patient / patient relatives' attitudes and behavioral errors are seen to be the first reasons of the complaints made. It has been determined that the health facilities where violence occurs most frequently are state hospitals. It was found that more than half of the acts of violence occurred as verbal violence. It has been determined that the occupational group most frequently exposed to violence is non-physician healthcare personnel and female healthcare professionals.

In order to prevent violence, it may be appropriate to make legal regulations on patient rights and white code practices at the law level. It is recommended that the data entry screens of the Patient Rights Notification System and White Code Systems be updated in a way that makes it mandatory for the applicant to process all the data that needs to be processed and both systems be integrated with each other.