Hemodiyaliz uygulanan hastalarda yorgunluk ile sosyal destek arasındaki ilişkinin belirlenmesi
Determining the relationship between chronic renal failure hemodialysis patients' fatigue and social support
Yazar: ALİ YAŞKESEN
Danışman: PROF. DR. SABİRE YURTSEVER
Mersin Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Hemşirelik = Nursing ; Renal diyaliz = Renal dialysis ; Sosyal destek = Social support ; Yorgunluk = Fatigue ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu çalışma, Hemodiyaliz uygulanan hastalarda yorgunluk ile sosyal destek arasındaki ilişkiyi belirlemek amacı ile tanımlayıcı olarak yapılmıştır. Araştırmanın örneklemini, Mersin Üniversitesi Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezi ve Mersin Nefroloji Özel Diyaliz Ünitesinde hemodiyaliz uygulanan 119 hasta oluşturmuştur. Araştırmanın verileri hemodiyaliz uygulanan hasta bireylerin tanıtıcı bilgilerini içeren ''Kişisel Bilgi Formu'', hemodiyaliz uygulanan hastaların yorgunluk düzeyini belirlemek amacı ile '' Piper Yorgunluk Ölçeği'', ve hemodiyaliz hastalarının sosyal destek düzeylerini belirlemek için ''Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği'', kullanılarak toplanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistiklerden minimum, maksimum, ortalama ve standart sapma kullanılmıştır. İki bağımsız sürekli değişken ortalamasının karşılaştırılmasında Student's t Testi, ikiden fazla bağımsız sürekli değişken ortalamasının karşılaştırmasında Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) ve post hoc test olarak Tukey testi kullanılmıştır.
Çalışmada hemodiyaliz uygulanan hastaların yaş ortalamaları 60,49 olup, % 57,85'inin 60 yaş ve üzerinde olduğu bulunmuştur. Hastaların %79,10'u  erkek,  %80,17'si evli, %85,12'si çocuk sahibi, %33,88'i ortaokul/lise mezunu olup, %36,36'sının çekirdek aile tipine sahip olduğu, %87,60'nin herhangi bir işte çalışmadıkları, %41,67'sini geliri gidere denk olanların oluşturduğu ve %12,40'nın yalnız yaşayanlar olduğu saptanmıştır.
 Bu çalışmada çocuk sahibi olanların, eğitim düzeyi düşük olanların, herhangi bir işte çalışmayanların yorgunluk puan ortalamalarının yüksek olduğu belirlenmiştir. Tanı alma zamanı ve diyaliz sıklığı arttıkça yorgunluk düzeyinin de arttığı saptanmıştır (p<0,001).
Yalnız yaşayan, herhangi bir işte çalışmayanların, kadın hastaların ve Kronik Böbrek Yetmezliği dışında başka bir kronik hastalığı olan kişilerin sosyal destek puan ortalamalarının daha düşük olduğu saptanmıştır.
Araştırma kapsamına alınan bireylerin yorgunluk puan ortalamaları 6,91±2,56, sosyal destek puan ortalamaları ise 54,79±20,26 olarak belirlenmiştir. Yapılan doğrusal ve istatistiksel değerlendirmede Piper Yorgunluk Ölçeği puanları ile Algılanan Sosyal Destek Ölçeği  puanları arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır (r; 0,013 – p; 0,274).

Anahtar Kelimeler: hemodiyaliz, Yorgunluk, sosyal destek, Hemşirelik

Abstract:
This descriptive study was conducted to determine the relationship between hemodialysis patients' fatigue and social support. The sample of the study included 119 hemodialysis patients at Mersin University's Health Research and Practice Center and Private Mersin Nephrlogy Dialysis Center. The data were collected using a socio-demographic information form, the Piper Fatigue Scale (PFS) to determine their fatigue levels and the Multidimensional Scale of Perceived Social Support (MSPSS) to assess their social support levels. As descriptive statistics, minimum and maximum scores, means and standard deviations were used. Two independent continuous variables were compared using Student's t-test. Comparison of more than two independent continuous variables was done using the one-way ANOVA test, and the Tukey test was used as a post hoc test. The mean age of the participants was 60.49 years, and 57.85% of them were over 60. Of the patients, 79.10% were male, 80.17% were married, and 85.12% had children. Of them, 33.88% had completed primary or secondary school, 36.36% had nuclear families, and 87.60% were unemployed. Finally, 41.67% had the same levels of income and expenditures, and 12.40% lived alone.
The mean fatigue scores of those who had children, had low education levels and were unemployed were high (p<0,05). As the time since their diagnosis and the frequency of dialysis increased, fatigue levels also increased (p<0.001). The mean social support scores of the individuals who lived alone, were unemployed, were female and those who had another chronic disease were low (p<0,05). The mean fatigue score and social support score of the participants were 6.91±2.56 and 54.79±20.26, respectively. Linear and statistical evaluation found no significant correlation between the PFS scores and the MSPSS [r 0,013, p 0,0274] 

Keywords: hemodialysis, fatigue, nursing, social support