Erişkin hastaların periyodik sağlık muayeneleri ile ilgili bilgi düzeyinin sorgulanması
Questioning the level of knowledge on the periodic health examination of adult patients
Yazar: MERİH GÜNEŞ KURTOĞLU
Danışman: PROF. DR. SEÇİL GÜNHER  ARICA
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Fizik muayene = Physical examination ; Koruyucu hekimlik = Preventive medicine ; Yetişkinler = Adults

Özet:
Giriş: Aile hekimlerinin en önemli görevlerinden biri koruyucu hekimliktir. Hastalıklar ortaya çıkmadan önlem alabilmek, hastalıkları tedavi etmekten daha etkin ve kolaydır. Özellikle kronik hastalıkların tespiti ve önlenmesi, önceden yapılan izlemlerle mümkün olup aile hekimlerinin hastaları gerekli noktada uyarması bu konuda fayda sağlamaktadır. Bu çalışmada kronik hastalıkların daha sık görüldüğü erişkin yaş grubunun periyodik sağlık muayeneleri ile ilgili bilgi düzeyi incelenmiştir.
Gereç ve Yöntem: Prospektif, tek merkezli, gözlemsel tanımlayıcı olarak yapıldı. SBÜ Haseki SUAM Bağcılar E-ASM'mize kayıtlı 2422 erişkin hasta arasından Temmuz 2018 – Ocak 2019 tarihleri arasında merkezimize başvuran 18 yaş ve üzeri kişiler dâhil edildi. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Haseki Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Bağcılar Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı 18 yaş ve üzeri kişilerin sosyodemografik özellikleri ve Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Aile Hekimliği Uygulamasında Önerilen Periyodik Sağlık Muayeneleri ve Tarama Testleri rehberine dayanılarak oluşturulan anket formları yüzyüze görüşülerek dolduruldu. Veriler SPSS 15.0 programında analiz edildi. İstatistiksel alfa anlamlılık seviyesi p<0,05 olarak kabul edildi.
Bulgular: Çalışmaya katılan 18-65 yaş arası katılımcılar 330 kişi olup  %71,5'i (n:236) kadın, %28,5'i (n:94) erkekti. Yaş ortalamaları 38,0±12,3 (minimum: 18, maksimum: 64) idi. %16,7'si (n:55) haftada bir, %51,8'i (n:171) ayda bir, %24,8'i (n:8)  yılda bir aile hekimine gidiyordu. %6,7'si (n:22) aile hekimine hiç gitmemişti. Sigara içme oranı %25,8 (n:85), alkol kullanma oranı %3,9 (n:13) idi. Erkeklerin sigara ve alkol kullanım oranı kadınlara göre yüksekti.  Eğitim düzeyi ortaokul lise olanlarda sigara kullanım oranı, lise üniversite olanlarda alkol kullanım oranı yüksekti. Okula gitmeyenlerin BMI ortalaması ortaokul, lise, üniversite mezunlarına göre, ilkokul mezunlarının üniversite mezunlarına göre istatistiksel olarak anlamlı yüksekti (p<0,001). %33,9'u (n:112) kronik hastalığa sahipti. Kronik hastalıklar arasında en sık görülen %8,8 (n:29) hipertansiyondu.  PSM ile ilgili bilgilendirme için en etkili yöntem %60,3 (n:199) ile doktor ve diğer sağlık personelleri bulundu. Televizyon ve kamu spotları %37,0 (n:123) ile ikinci sırada yer aldı. Doğru soru sayısı Ort.±SD 5,5±4,6 idi. Aile hekimine hiç gitmeyenlerin televizyon ve kamu spotlarını etkin bulma oranı, gidenlerin doktor ve diğer sağlık personellerini etkin bulma oranları yüksekti. Doğru soru sayısı eğitim düzeyi ile pozitif yönde ilişkili bulundu (p<0,001). Doktor ve diğer sağlık personelinden bilgi alanların doğru yanıt ortalaması televizyon ve kamu spotlarından bilgi alanlara göre istatistiksel olarak anlamlı yüksekti (p=0,008).
65 yaş ve üzeri katılımcılar 140 kişi olup %58,6'sı (n:82) kadın, %41,4'ü (n:58) erkekti. Yaş ortalamaları 72,7±6,1 (minimum: 65, maksimum: 102) idi. %27,9 'u (n:39) haftada bir, %55,7'si (n:78) ayda bir, %12,9'u (n:18) yılda bir aile hekimine gidiyordu. %3,6'sı (n:5) aile hekimine hiç gitmemişti. Sigara içme oranı %10,7 (n:15), alkol kullanma oranı %1,4 (n:2) bulundu. Erkek cinsiyette sigara kullanım oranı kadınlara göre yüksekti (p<0,001). %56,4'ü (n:79) kronik hastalığa sahipti. Kronik hastalıklar içerisinde en sık görülen %57,1 (n:80) hipertansiyondu. PSM ile ilgili bilgilendirme için en etkili yöntem %51,4 (n:72) ile televizyon ve kamu spotları bulundu. Doktor ve diğer sağlık personelleri %48,6 (n:68) ile ikinci sırada yer aldı. Doğru soru sayısı Ort.±SD 3,8±1,8 idi. Aile hekimine hiç gitmeyenlerin televizyon ve kamu spotlarını etkin bulma oranı, gidenlerin doktor ve diğer sağlık personellerini etkin bulma oranları yüksekti. (p=0,041). Doğru soru sayısı eğitim düzeyi ile pozitif yönde anlamlı bulundu (p=0,019). Bilgilendirme seçeneklerinde sorulara verilen doğru yanıt ortalamalarında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı (p=0,991). 
18 yaş ve üzeri gebe katılımcılar 30 kişi olup yaş ortalamaları 28,0±6,9 (minimum: 18, maksimum: 45) idi. %86,7'si (n:26) ayda bir, %6,7'si (n:2) yılda bir aile hekimine gidiyordu. %6,7'si (n:2) aile hekimine hiç gitmemişti. Sigara içme oranı %6,7 (n:2) idi. Alkol kullanan kimse yoktu. Eğitim düzeyi gruplarının BMI ortalamalarında istatistiksel olarak anlamlı fark yoktu (p=0,666). Aile hekimine gitme sıklığı gruplarında periyodik sağlık muayeneleri ile ilgili bilgilendirilme için etkin bulunan yöntem oranlarında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı (p=0,132).  PSM ile ilgili bilgilendirme için en etkili yöntem %73,3 (n:22) ile doktor ve diğer sağlık personelleri bulundu. Televizyon ve kamu spotları %20 (n:6) ile ikinci sırada yer aldı.  Doğru soru sayısı Ort.±SD 7,3±5,4 idi. Doğru soru sayısı yaş ile istatistiksel olarak anlamlı ilişkili saptanmadı (p=0,991). Doğru soru sayısı eğitim düzeyi ile istatistiksel olarak anlamlı ilişkili saptanmadı (p=0,759). Bilgilendirme seçeneklerinde sorulara verilen doğru yanıt ortalamalarında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı (p=1,000). 
Sonuç: Çalışmamızın sonucunda PSM ile ilgili toplumun yeterince bilgi sahibi olmadığı görüldü. Hasta olmayan kesimi de sıklıkla görebilen aile hekimlerinin daha çok bilgilendirilmesi ve toplumun aile hekimleri aracılığıyla aydınlatılması gerekir. Anahtar Kelimeler: Periyodik sağlık muayeneleri, aile hekimliği, bilgi düzeyi

Abstract:
Introduction: One of the most important duties of family physicians is preventive medicine. Taking precautions before the emergence of diseases is more effective and easier than treating diseases. Especially the detection and prevention of chronic diseases, it is possible to follow with the follow-up of the family physicians at the appropriate point to warn patients in this regard provides benefitsIn this study, the level of knowledge about the periodic health examinations of the adult age group, in which chronic diseases are more common, is examined.
Material and MethodResults: This is a prospective, single center, observational descriptive study. Between July 2018 and January 2019, 2422 adult patients registered in Ministry of Health University Haseki Health Practice and Research Center Bağcılar Training Family Health Center who were older 18 years of age. The participants were asked to discuss the sociodemographic characteristics and Turkey Public Health Agency of Family Medicine Practice in the proposed Periodic Health Examination and Screening questionnaires formed the basis of the test directory was filled with face to face. Data were analyzed in SPSS 15.0 program. Statistical significance was accepted as p <0.05.
Results: Participants between the ages of 18-65 were 330 people and 71,5% (n: 236) were women and 28,5% (n: 94) were men. The mean age was 38.0 ± 12.3 (minimum: 18, maximum: 64). 16.7% (n: 55) went to a family physician once a week, 51.8% (n: 171) per month and 24.8% (n: 8) per year. 6.7% (n: 22) had never been to the family physician. Smoking rate was 25.8% (n:85) and alcohol use rate was 3.9% (n:13). Smoking and alcohol use rates of men were higher than women. The level of smoking was higher in secondary school high school students, and high school university alcohol use rate was higher. The mean BMI of those who did not attend school was significantly higher than that of middle school, high school and university graduates (p<0,001). 33,9% (n: 112) had a chronic disease. The most common chronic disease was 8,8% (n: 29) hypertension. The most effective method for informing about periodic medical examinations found doctors and other medical personnel 60,3% (n: 199). Television and public spots ranked second with 37,0% (n: 123). The number of correct questions was mean Avg. ± SD 5,5 ± 4,6. Those who never went to the family physician had a high rate of finding television and public spots, and those who were physicians and other health personnel were more effective. Number of correct questions found to be positively correlated with education level (p<0,001). The average response rate of the physicians and other health personnel was statistically significant compared to the ones who received information from television and public spots (p=0,008).
Participants between the ages 65 and over were 140 people and 58,6% (n: 82) were women and 41,4% (n: 958) were men. The mean age was 72,7±6,1 (minimum: 65, maximum: 102). 27,9% (n: 39) went to a family physician once a week, 55,7% (n: 78) per month and 12,9% (n: 18) per year. 3,6% (n: 5) had never been to the family physician. Smoking rate was 10,7% (n:15) and alcohol use rate was 1,4% (n:2). Smoking and alcohol use rates of men were higher than women. 56.4% (n: 79) had chronic disease. The most common chronic disease was 57.1% (n: 80) hypertension. The most effective method for PSM information was found on television and public spots with 51.4% (n: 72). The doctor and other health personnel were the second with 48,6% (n: 68). The correct number of questions was Avg. ± SD 3,8 ± 1,8. Those who never went to the family physician had a high rate of finding television and public spots, and those who were physicians and other health personnel were more effective. Number of correct questions found to be positively correlated with education level (p<0,001). There was no statistically significant difference in the correct answer to the questions given in the information options (p=0,991).
Pregnants aged 18 years and older were 30 people. The mean age was 28,0±6,9 (minimum: 18, maximum: 45). 86.7% (n: 26) once a month, 6,7% (n: 2) was going to the family doctor once a year. 6,7% (n: 2) had never been to the family physician. Smoking rate was 6,7% (n:2). No one used alcohol. There was no statistically significant difference in the mean BMI of the education level groups. (p=0,666). There was no statistically significant difference in the rates of methods found to be effective for periodic health examinations in the frequency of going to the family physician (p=0,132). The most effective method for informing about PSM was found in 73,3% (n: 22) with doctors and other health personnel. Television and public spots ranked second with 20% (n: 6). The correct number of questions was Avg. ± SD 7.3 ± 5.4. Number of correct questions was not found statistically significant relation with age (p=0,991). The number of correct questions was not found to be statistically significant related to education level (p=0,759). There was no statistically significant difference in the correct answer to the questions given in the information options (p=1,000).
Conclusion: As a result of our study, it was seen that the community did not have enough knowledge about periodic health examinations. Family physicians who often see the non-patient segment need to be informed more. Society needs to be clarified by family physicians.
Keywords: Periodic health examinations, Family medicine, knowledge level