Boru çiçeği (Datura stramonium L.)'nin botanik varyetelerinin yaprak, tohum ve alkaloid verimleri üzerine araştırmalar /
Yazar: YÜKSEL KAN
Danışman: PROF. DR. NEŞET ARSLAN
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1998
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Alkaloidler = Alkaloids ; Boru çiçeği = Thorn apple (Datura stramonium) ; Datura stramonium = Datura stramonium ; Tarla bitkileri = Field crops

Özet:
Bu araştırma 1996-1997 yıllarında Konya Merkez Hayvancılık Araştırma Enstitüsü deneme tarlasında yürütülmüştür. Bu çalışmanın amacı; boru çiçeğinin farklı dört botanik varyetesi (stramonium, inermis, tatula, godronii)' nin tarımsal ve bitkisel özellikleri bakımından birbiri ile karşılaştırılarak en iyisinin seçilmesidir. Dört farklı bitki aksamı için (herba, yaprak, çiçek ve tohum) "Tesadüf Blokları Deneme Deseni"ne göre yanyana denemeler kurulmuştur. Her bir deneme dört tekerrürlü yürütülmüş olup parsel alanı 7.2 m2'dir. Denemede bazı varyetelerin morforojik karakterleri tespit edilmiş ve herba, yaprak, çiçek, tohum ve alkaloid verimleri belirlenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, en yüksek yaş herba verimi her iki yılda da var. inermis'ten elde edilmiş, 1996 yılında 2057 kg/da, 1997 yılında 3427 kg/da verim alınmıştır. Yaş yaprak verimi de, yaş herba verimine benzerlik göstermiş, var. inermis'ten 1996 yılında 1086 kg/da, 1997 yılında ise 1101 kg/da alınmıştır. Yaş çiçek verimi ile tohum verimi en fazla var. stramonium' dan elde edilmiştir. Çiçek verimleri sırasıyla 129.5 kg/da ve 129.3 kg/da, tohum verimleri ise sırasıyla, 206.9 kg/da ve 283.7 kg/da olmuştur. Alkaloid oranları bakımından varyeteler arasında önemli bir fark görülmemiştir. Ancak; bitki aksamları alkaloid oranları bakımından birbirine göre farklı sonuçlar vermiştir. En yüksek alkaloid oranı 1996 yılında var. godronii çiçeklerinde (% 0.86), 1997 yılında ise var. tatula çiçeklerinden (% 0.93) elde edilmiştir. Alkaloid verimleri bakımından varyetelerin botanik aksamlarında önemli farklılıklar ortaya çıkmış; 1996 yılında en fazla var. inermis (2.49 kg/da) herbasmdan, 1997 yılında ise var. stramonium (3.39 kg/da) herbasından alınmıştır. Ayrıca herba yaprak, çiçek ve tohumda atropin, hyoscyamin, scopolamin alkaloidlerin miktar tayinleri yapılmıştır.

Abstract:
This study was conducted in the experimental field of central Animal Research Institute Konya, during 1996 and 1997 growing seasons. The aim of the study was to choose the best botanical varieties of Datura spp by comparing respect to agricultural characteristics and alkoloid content. Four varieties namely stramonium, inermis, tatula and godronii were evaluated during the field trials whole were designed in randomized complete blocks, with 4 replications in an plot area of 7.2 m2. Morphological characters suck es herbs, leaf, flower and alcqloid yields were determined. Acording to the results; the highest herbal yieds were obtained from var inermis as 2057 kg/da and 3424 kg/da in 1997 respectively. Similarly fresh leaf yield was highest in var inermis, among other varieties. However, var. stramonium gove the highest fresh flover yield (1295 kg/ha and 1293 kg/ha) an seed yield (2069 kg/ha and 2837 kg/ha) in two contequtive j'ears. There was no statistical difference between varieties in terms o alcoloid content. The highest alkoloid contest was obtainend from flowers of var. godronii in 1996 (0.86%) and from flowers of var. tatula in 1997 (0.93%). However there was a significant differente between different plant parts investigated, with respect to alkoloid content. Herbal extracts of both var. inermis and var. Stramonium gave the highest alcoloid yield as 24.9 kg/ha (1996) nd 34.9 kg/ha (1997) respectively. In addition, atropin, hyoscyamin and scopolamin alcoloid contents of all varieties were determined from herb, leaf, flower and seeds.