Sarı Abdullâh Efendi'nin "Cevâhir-i Bevâhir-i Mesnevî"si, II. cilt (inceleme-metin)
Sari Abdullah Effendi's "Cevâhir-i Bevâhir-i Mesnevî", volume II (analysis-text)
Yazar: NESİBE KABLANDER
Danışman: PROF. DR. ALİ ÖZTÜRK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Cevahir-i Bevahir-i Mesnevi = Cevahir-i Bevahir-i Mesnevi ; Mesnevi = Mathnawi ; Sarı Abdullah Efendi = Sarı Abdullah Efendi ; Şerh = Commentary

Özet:
Sarı Abdullâh Efendi XVII. yüzyıl Osmanlı sahasının şairlik yönü de bulunan mutasavvıf âlim ve devlet adamlarındandır. Onun Cevâhir-i Bevâhir-i Mesnevî adlı eseri, Türk edebiyatında oldukça mühim bir yere sahip olan Mevlânâ'nın Mesnevî-i Ma'nevî'sinin ilk defterinin şerhidir. Söz konusu şerh, Mesnevî'nin anlam derinliklerini ortaya koyması yanında şârihin engin ilim ve irfânını göstermesiyle de önemlidir. Mesnevî'nin birinci defterine yapılmış en hacimli şerh olan eserin, tespit edilen otuzdan fazla yazma nüshası yanında beş ciltten oluşan matbu nüshası da mevcuttur. Matbu nüshaya göre ikinci cilde karşılık gelen kısmı konu alan bu çalışmada müellif nüshası da tespit edilmiş ve söz konusu nüsha esas alınarak eserin metni transkripsiyon alfabesiyle yazılmıştır. Metin tesis edilirken lüzum görülen kısımlarda diğer önemli nüshalara da atıf yapılmıştır. Eserin tahlili kısmı da mümkün oldukça kapsamlı tutulmuştur. Böylece Cevâhir-i Bevâhir-i Mesnevî'nin diğer Türkçe Mesnevî şerhlerinin hiçbirisinde tespit edilemeyen zengin muhtevası ortaya konularak okurların ve araştırmacıların istifadesine sunulmuştur. Bunların dışında eserin nüshaları için de ayrı bir bölüm oluşturulmuş, başta müellif nüshası olmak üzere şerhin tespit edilebilen nüshaları hakkında ayrıntılı bilgiler verilmiştir.

Abstract:
Besides being a poet, Sari Abdullah Effendi was one of the Sufi scholars and politicians of the 17th Century Ottoman Empire. His work named Cevâhir-i Bevâhir-i Mesnevî is the commentary of the first book of Mesnevî-i Manevî written by Mevlana, who has such an important place in Turkish Literature. Aforementioned commentary is important for demonstrating the profound knowledge and wisdom of commentators along with the meaning depths of Mesnevî. Beside more than 30 confirmed manuscript copies of the work, which is the most comprehensive commentary of Mesnevi's first book, there is also a printed copy with 5 volumes. According to the printed copy, the author copy regarding the part corresponding to the second volume is also picked out and the text of the work is written in transcription alphabet based on the mentioned copy. When the script is being written, the other important copies were also attributed when deemed necessary. The analytical part of the work was made very inclusively. In this way, the rich content of Cevâhir-i Bevâhir-i Mesnevî, which is not found in any other Turkish Mesnevî commentaries, was made available to the readers and researchers to use. Furthermore, a separate part was made for the copies, and a detailed information was given about the confirmed copies of the work along with the author's copy.