Tokat (Niksar) iskeletlerinin ağız ve diş sağlığı
Tokat (Niksar) skeleton's of the mouth and tooth health
Yazar: NEVZAT TORUN
Danışman: DOÇ. DR. PINAR GÖZLÜK KIRMIZIOĞLU
Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Antropoloji Ana Bilim Dalı / Paleoantropoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Antropoloji = Anthropology
Dizin: Ağız hastalıkları = Mouth diseases ; Diş hastalıkları = Tooth diseases ; Diş çürükleri = Dental caries ; Dişler = Teeth ; Paleoantropoloji = Paleoanthropology ; Tokat-Niksar = Tokat-Niksar

Özet:
Tokat ili Niksar ilçesi, İsmet Paşa Mahallesinde yer altındaki tarihi yapıda gerçekleştirilen kazı çalışması sonucunda ortaya çıkarılan ve Yakınçağ'a tarihlendirilen iskelet kalıntılarının dişleri ve çeneleri üzerinde, diş aşınması, diş çürüğü, hypoplasia, diştaşı, periyodontal hastalık (alveol kemik kaybı), ölüm öncesi (antemortem) diş kaybı gibi paleopatolojik oluşumları incelemek, dişlerde ve çenelerde iz bırakan lezyonlardan yola çıkarak, bu bireylerin geçirmiş oldukları rahatsızlıkları saptamak ve bu rahatsızlıkların nedenlerini araştırmak, bunun sonucunda da; Tokat (Niksar) topluluğunun ağız sağlığını, bir dereceye kadar da genel sağlığını belirlemek, ağız sağlığı ile besin maddeleri, beslenme alışkanlıkları, besin hazırlama teknikleri, yaşam biçimleri ve kültürel alışkanlıkları arasındaki ilişkiyi saptamak, sonuç olarak da elde edilen bulguları Eski Anadolu topluluklarıyla karşılaştırarak, aralarındaki benzerlik ve farklılıkları ortaya koymak amacıyla bu çalışma yapılmıştır.İncelenen 99 çene ve çene parçasından 1 bebek (% 1,02), 10 çocuk (% 10,1), 31 kadın (% 31,31), 32 erkek (% 32,32) ve yeterli cinsiyet kriterleri bulunmadığı için cinsiyetleri saptanamayan 25 birey (% 25,25) diş ve çene patolojileri yönünden incelenmiştir. Çalışma kapsamında, 23 süt dişi, 267 daimi diş (67'si izole), 88 erişkin çenesi (31 üst, 57 alt çene) ve 637 alveol üzerinden değerlendirme yapılmıştır.Tokat (Niksar) topluluğunda süt dişlerinde aşınma % 43,48, diş çürüğü % 34,8, hypoplasia % 13,04, diştaşı % 13,04 oranındadır. Süt dişlerinde diş aşınmasının görülmesi, bebek ve çocukların diyetlerinde dişlerde aşınmaya yol açacak bazı aşındırıcı maddelerin bulunduğunu, diş çürüğüne rastlanması beslenme sistemlerinde karbonhidratlı ve rafine edilmiş besinlerin mevcut olduğunu göstermektedir. Hypoplasia oluşumu ise, annenin hamilelik süresinde geçirdiği enfeksiyonel hastalıklar, yetersiz ve kötü beslenmesi gibi çevresel streslere bağlanabilir. 
	Tokat (Niksar) erişkinlerinin daimi dişlerinde diş aşınması % 98,95, diş çürüğü % 48,95, hypoplasia % 47,37, diştaşı % 49,47, apse % 7,85, alveol kaybı % 48,86, ölüm öncesi (antemortem) diş kaybı % 14,91 oranındadır. Bu topluluktan elde edilen veriler, farklı dönemlerde ve farklı coğrafik bölgelerde yaşamış diğer eski Anadolu toplumlarından elde edilen verilerle karşılaştırılmıştır. Buna göre incelenen topluluğun diş çürüğü, diş taşı, apse gibi lezyonlar açısından çağdaşı olan toplumlardan biraz daha yüksek değerler verdiği görülmüştür. Dişlerin bir kısmında abrazyona rastlanması, besinlerin hazırlanışı esnasında besinlerin içerisine karışan aşındırıcı maddelerin varlığını göstermektedir. Diş çürüğüne yüksek oranda rastlanması, topluluğun beslenme sisteminde karbonhidratça zengin ve rafine edilmiş besinlerin yoğun bir biçimde tüketildiğini akla getirmektedir. Ayrıca diştaşı oranın yüksek olması topluluğun ağız temizliği ve bakımının kötü olduğunun iyi bir göstergesidir. Sonuç olarak tarıma dayalı yaşam biçimine sahip olduğu düşünülen Niksar Yakınçağ topluluğunun diyetlerini, genellikle iyi öğütülmüş, fakat biraz sert ve lifli besinlerin oluşturduğu söylenebilir.

Anahtar Sözcükler: Paleoantropoloji, ağız ve diş sağlığı, diş çürüğü, hypoplasia, diştaşı, apse, periyodontal hastalık (alveol kaybı), ölüm öncesi (antemortem) diş kaybı, diş aşınması.

Abstract:
The aim of this study is to examine the human dental remains dated to Post Medieval from excavations performed on underground historic structure in Ismet Paşa Street, Niksar district of Tokat. This study was performed to examine the paleopathological formations as tooth wear, dental attrition, hypoplasia, dental calculus, periodontal disease (alveolar bone loss), antemortem tooth loss and determine the the relationship between oral health and nutrients, dietary customs, food preparation techniques and lifestyles of the Niksar population. The obtained results are compared to the findings from the ancient Anatolia communities.The 99 jaws and parts of  jaws are belonging to 1 infant (1,02%), 10 children (10,1%), 31 female (31,31%), 32 male (32,32%) and 25 individuals whose sex cannot be determined are studied in terms of dental pathology. In this study 23 deciduous teeth, 267 permanent teeth, 88 adult jaw (31 maxilla and 57 mandible) and 637 alveoli are examined. While 67 of the 267 teeth are grouped isolated, these teeth are included in this study. 

The lesions of dental attrition, dental caries, hypoplasia, and dental calculus were 43,48%, 34,8%, 13,04%, and 13,04%, respectively in deciduous dentition. The occurrence of dental attrition on deciduous teeth shows that there is errosive substances in foods of infants and children. The dental caries indicate that the carbohydrate-rich and refined food are consumed. The hypoplasia may be associated with environmental stress as malnutrition and infectious diseases during the pregnancy. The lesions of dental attrition, dental caries, hypoplasia, dental calculus, dental abscess, alveolar bone loss and antemortem tooth loss were 98,95%, 48,95%, 47,37%, 49,47% 7,85%, 48,86%, and14,91%, respectively in permanent dentition.  The data obtained from Niksar population was compared with the data obtained from other ancient Anatolian populations who lived in different periods and in different geographical regions. When the Niksar skeletal population was compared with the other contemporary skeletal populations, the rates of dental caries, dental calculus and abscess were higher than those ofthem. The abrasion on some of teeth shows that some abrasive materials were mixed into the foods during the preparation and cooking of it. The high rate of dental caries is suggest that carbonhydrate-rich and refined foods are intensively consumed in the nutrition system of the community. Moreover, the higher rate of dental calculus is shows that the Niksar individuals have a poor oral hygiene and care. As a conclusion, it can be said that Niksar Post Medieval aged society was an agricultural population and generally well grained but a little fibrous and hard foods constitutes in their diet.

Key Words: Paleoanthropology, oral and teeth health, dental caries, hypoplasia, calculus, abscess, periodontal diseases (alveolar bone loos), antemortem tooth loss, dental wear.