Stevia rebaudiana Bertoni bitkisinde yüksek rebaudiosid A ve steviosid diterpen glikozitlerini içeren genotiplerin seleksiyon yoluyla ıslahı
Selective breeding of genotypes with high content of rebaudioside A and stevioside diterppene glycosides in Stevia rebaudiana Bertoni
Yazar: BEGÜM KAPLAN
Danışman: PROF. DR. KENAN TURGUT
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Antalya koşullarında 2014, 2015 ve 2016 yıllarında yürütülen bu çalışmada Stevia rebaudiana Bertoni'de rebaudiosid A ve steviosid miktarı ile rebaudiosid A / steviosid oranı yüksek olan genotiplerin seçilerek klon seleksiyon yöntemiyle, üstün özellikte çeşit adaylarının ortaya çıkartılması amaçlanmıştır. Birinci yıl 200 genotip ile başlanılan çalışmada, elde edilen veriler doğrultusunda ikinci yıl seçilen 40 genotipten alınan çelikler sıralarda yetiştirilmiş (A klonları), üçüncü yıl A klonlarından seçilen 10 genotipten (B klonları) alınan çelikler üç tekerrürlü olarak tesadüf blokları deneme desenine göre sıralarda yetiştirilmiştir. Verilerin değerlendirilmesi sonucu seleksiyon kriterlerine uygun olan, üstün özellikteki dört bitki seçilmiştir (C klonları). Dikimler 60 cm sıra arası 40 cm sıra üzeri mesafede yapılmıştır. 
Elde edilen verilere göre; 200 genotipten seçilerek gelen 4 genotip değerlendirilen özellikler bakımından öne çıkmıştır. 82 numaralı genotip içerdiği rebaudiosid A miktarı bakımından üstün özellikli bir çeşit adayı olarak görülmüştür. 109 numaralı genotip yalnız steviosid içermesi bakımından dikkat çekici olmuştur. 133 numaralı genotip sadece diterpen glikozitlerin miktarının yüksekliği değil aynı zamanda çalışma boyunca agronomik özelliklerinin de ortalamanın üzerinde olması nedeniyle üretilip işlenmeye uygun bir endüstriyel materyal olarak görülmüştür. 196 numaralının genotip steviosid ve rebaudiosid A miktarı bakımından yüksek olması nedeniyle çeşit adayı olarak seçilmiştir.

Abstract:
This study, conducted in Antalya, Turkey in 2014-2016, aimed to determine the genotypes with a high rebaudioside A/stevioside ratio and a high amount of rebaudioside A and stevioside in Stevia rebaudiana Bertoni and to reveal superior candidate varieties by the clone selection method. The study started with 200 genotypes in the first year, then the stem cuttings from 40 genotypes selected in the second year accordance with the obtained data were grown in row (A clones) and the 10 genotypes (B clones) selected from the clones in the third year were grown in three replicated according to the completely randomized block design. Four plants with superior characteristics were selected (C clones) in accordance with the criteria for the evaluation of the results. Row and intrarow spacing were 60 cm X 40 cm with all the clones per plot. 
Genotype 82 was regarded as a candidate with superior characteristics in terms of the amount of rebaudioside content. Genotype 109 was noteworthy for stevioside alone. Genotype number 133 was considered as not only high in the amount of diterpene glycosides but also as an industrial material suitable for processing and production due to the fact that the agronomic properties were above average during the study. As number 196 was determined to be high in terms of the amount of genotype stevioside and rebaudioside, it was selected as a variety candidate.