Hocazâde'nin Tehâfütü'l-Felâsife'sinde insan nefsinin mücerretliği sorunu
The problem of human soul's immateriality in Khojazāde's Tahāfut al-Falāsifa
Yazar: FATMA ZEHRA KARAYEL
Danışman: PROF. DR. ÖMER MAHİR ALPER
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Gazzali = Gazali ; Mustafa Muslihiddin Hocazade = Mustafa Muslihiddin Hocazade ; Nefs = Soul ; Tehafütü'l-Felasife = Tehafütü'l-Felasife ; İnsan = Human ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
Hocazâde Muslihiddin (ö.893/1488) Osmanlı dönemi düşünce geleneğinde çok önemli bir yere sahiptir. Özellikle II. Mehmet'in (ö. 886/1481) düzenlediği Tehâfüt yarışması dolayısıyla kaleme aldığı eseri, Osmanlı tarihinde bir gelenek oluşturulmasına muazzam bir katkı sunmuştur. Bu araştırmanın kapsamını, Hocazâde'nin Tehâfütü'l-felâsife'sinde insan nefsinin mücerret olması sorunu bağlamındaki filozofların görüşler ve onlara yazılan tenkitler oluşturmuştur. Öncelikle Hocazâde'nin eserinde geçen filozofların iddiaları ve onlara getirilen itirazları daha iyi anlamak için söz konusu meseleye dair temel kavramlar ve görüşler ele alınmıştır. Bu sebeple Hocazâde'nin kendilerinden yararlandığı İbn Sînâ (ö. 428/1037), Fahreddin Râzî (ö. 606/1210), Nasîrüddin Tûsî (ö. 672/1274)ve Esîrüddin Ebherî'nin (ö. 663/1265 [?]) görüşleri incelenmiştir. Sonraki bölümde Ebû Hâmid el-Gazzâlî'nin (ö. 505/1111) Tehâfütü'l-felâsife'sinde ve Hocazâde'nin Tehâfütü'l-felâsife'sinde insan nefsinin mücerretliğine dair filozoflara yönelttiği eleştiriler ele alınmıştır. Son bölümde ise Hocazâde'den sonraki Tehâfüt yazarlarının bu meseleyle ilgili filozoflara yaptıkları eleştiriler incelenmiştir. Böylece İbn Sînâ'nın temelini oluşturduğu insan nefsinin mücerretliği konusu bütünlükçü bir bakış açısıyla Tehâfüt geleneği içinde araştırılmış oldu.

Abstract:
Khojazāde Muslihiddin (d. 893/1488) is a prominent scholar of the Ottoman period's intellectual tradition, especially the work that he writes for the Tahāfut competition organized by Mehmed II (d. 886/1481) has great importance. This work has a distinguished role in establishing the tradition of critique within the Ottoman intellectual history. The scope of this research is the problem of human soul's immateriality, which Khojazāde discusses of his Tahāfut al Falāsifa. In the first chapter, to better understand the claims of the philosophers and the objections to them which are mentioned in Khojazāde's book, the basic concepts and views on this issue were investigated. For this purpose, the views of the scholars that Khojazāde takes in consideration such as Avicenna (d. 428/1037), Fakhr al-dīn ar-Rāzī (d. 606/1210), Nasīr al-dīn al-Ṭūsī (d. 672/1274) and Athīr al-dīn al-Abharīwere(d. 663/1265 [?]) examined. In the second chapter, al-Ghazālī's (d.505/1111) and Khojazāde's critiques of the philosophers on the immateriality of the human soul in their Tahāfut al Falāsifa's were scrutinized. In the last chapter, the critiques on the same issue of the Tahāfut writers after Khojazāde were mentioned. Thus, the issue of the immateriality of the human soul, whose principles are established by Avicenna in the history of Islamic thought, was investigated within the Tahāfut tradition from a holistic perspective.