Gökkuşağı alabalığı (Oncorhynchus mykiss, Walbaum 1792)'nda cinsiyet dönüşümü ve kromozom manipülasyon uygulamalarının incelenmesi
Studies of sex reversal and chromosome manipulation applications in rainbow trout (Oncorhynchus mykiss, Walbaum 1792)
Yazar: FATİH GÜLEÇ
Danışman: PROF. DR. OSMAN ÖZDEN
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Yetiştiriciliği Ana Bilim Dalı / Su Ürünleri Yetiştiriciliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology ; Genetik = Genetics ; Su Ürünleri = Aquatic Products
Dizin: Alabalık üretme çiftlikleri = Trout propagation farms ; Alabalıklar = Trouts ; Cinsiyet kromozomları = Sex chromosomes ; Gökkuşağı alabalığı = Rainbow trout ; Oncorhynchus mykiss = Oncorhynchus mykiss ; Tatlı su balıkları = Freshwater fishes ; Tatlı su balıkçılığı = Freshwater fisheries ; Üreme biyoteknolojisi = Reproductive biotechnology

Özet:
Bu tez çalışmasında, gökkuşağı alabalığı (Oncorhynchus mykiss, Walbaum 1792) türünde fizyolojik ve genetik cinsiyetin kontrolü (kromozom manipülasyon) uygulamaları üzerine araştırmalar yapılmıştır. Tezin cinsiyet dönüşümü bölümünde, fonksiyonel erkek (XX) balıklar elde etmek için ilk yem alma dönemindeki larvalara 4 farklı doz (0,5; 1,0; 1,5 ve 3,0 mg/kg) 17α-Methyltestosteron (MT) hormonu 540 gün-derece süresince oral yolla verilmiştir. Uygulanan tüm dozlar XX erkek üretiminde etkili olmasına karşın en yüksek erkekleşme (%97,85 ± 0,45) ve en fazla sperm kanallı erkek oranının 1.0MT grubunda (%76,54 ± 1,81) olduğu gözlemlenmiştir (p<0,05). Çalışmanın kromozom manipülasyonu bölümünde ise triploid ve tetraploid balık üretimi denenmiştir. Triploid balık üretimi için döllenme işleminden 15 dk. sonra 15 dk. boyunca 26 oC ve 28 oC sıcaklık şoku uygulanmıştır. En yüksek triploid oranı 28TR grubunda (%95,46 ± 3,058) elde edilmiştir (p<0.05). Tetraploid bireyler üretmek için ise bir grup yumurtaya döllendikten 210 dk. (3.5TT) sonra, ikinci grup ise döllendikten 330 dk. (5.6TT) sonra 28 oC de 10 dk süresince sıcaklık şoku uygulanmıştır. En yüksek tetraploid oranı İSE (%81,45± 2,634) ile 5.6TT grubunda ortaya çıkmıştır (p<0.05). Sonuç olarak, cinsiyet dönüşümü çalışmasında en uygun grup 1.0MT grubu; kromozom manipülasyonu çalışmasında ise 28TR grubu en iyi triploidizasyonda, 5.6TT grubu ise optimum tetraploidizasyonda kullanılabileceği tespit edilmiştir.
  
Anahtar Kelimeler: Gökkuşağı alabalığı, Oncorhynchus mykiss, cinsiyet dönüşümü, triploid, tetraploid

Abstract:
In this thesis, researches were carried out on physiological and genetic sex control (chromosome manipulation) practices in rainbow trout (Oncorhynchus mykiss, Walbaum 1792). In the sex control part of the thesis, 4 different doses (0.5, 1.0, 1.5 and 3.0 mg/kg) of 17α-Methyltestosterone (MT) hormone were administered orally to the larvae in the first feeding period for 540 days in order to obtain functional sex-reversed male (XX) fish. Although all applied doses were effective in producing XX male fish, it was observed that the highest masculinization (97.85 ± 0.45%) and the highest rate of men with sperm ducts (76.54 ± 1.81) were in the 1.0MT group (p<0.05). In the chromosome manipulation part of the study, triploid and tetraploid fish production was tried. For the production of triploid fish, heat shock of 26 oC and 28 oC was applied for 15 minutes, 15 min. post fertilization. The highest triploid rate was obtained in the 28TR group (95.46 ± 3.058 %) (p<0.05). In order to produce tetraploid individuals, a heat shock was applied to one group of eggs 210 minutes (3.5TT) post fertilization and 330 minutes (5.6TT) post fertilization in the second group at 28 oC for 10 minutes The highest triploid rate (81,45± 2,634%) was obtained in the 5.6TT group (p<0.05). As a result; the most appropriate group for sex reversal study was the 1.0MT group; in the chromosome manipulation study, it was determined that the 28TR group could be used in the best triploidization, and the 5.6TT group could be used in the optimum tetraploidization.

Keywords: Rainbow trout, Oncorhynchus mykiss, Sex reserval, triploid, tetraploid