Fazlî'nin Gül ü Bülbül mesnevîsi (Bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük)
Fazlî's Gül ü Bülbül masnavi (Concordance and functional glossary)
Yazar: TUBA BAHADIR ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. GENCAY ZAVOTÇU
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük çalışmaları, standart sözlüklerden farklı bir yöntem ile hazırlanan özel sözlükler olarak nitelenebilir. Türk edebiyatında bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük çalışmaları yakın geçmişte başlamış ve tezimizde uygulanan yöntem 2007 yılında Furkan Öztürk'ün "Bakî Divanı Sözlüğü [Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük]" adlı çalışması ile ilk örneğine sahip olmuştur. Zaman içerisinde yapılan lisansüstü çalışmalarla 99 tez ve bu tezlere dayalı geniş bir söz varlığına erişmiştir. Geçtiğimiz yıllar içerisinde erişime açılarak ilgililerin istifadesine sunulan bu söz varlığı araştırmacılara büyük bir kolaylık sağlamıştır. Bu çalışmalara katkı olması düşüncesi ile hazırladığımız "Fazlî'nin Gül ü Bülbül Mesnevîsi (Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük)" adlı doktora tezimiz 16. yüzyıl şairi Kara Fazlî'nin Gül ü Bülbül mesnevîsi üzerine hazırlanmıştır. Çalışmamızda erişime açılan söz varlığından da istifade edilmiş, ancak Gül ü Bülbül mesnevîsinde geçen söz ve söz grupları tek tek metin içerisindeki anlamı esas alınarak incelenip değerlendirilmiştir. Bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük çalışmalarına uygun olması düşüncesiyle söz ve söz gruplarının sözlük anlamlarından ziyade metin içerisinde yüklendikleri manaların verilmesine azami dikkat sarf edilmiş, bu dikkat sonucu okuyucu ve araştırmacılara metinde verilmek istenen mana/ileti sunulmaya çalışılmıştır. Bunun için bütün tanıklar tek tek ele alınarak anlamlandırılmış ve gerekli yerlerde kaynak eserler referans olarak gösterilmiştir. Günümüzde kullanılmayan atasözleri, deyimler, terimler, kalıp ifadeler, kısacası şairin yaşadığı 16. yüzyıl Osmanlı coğrafyasının şiire yansıyan kültür ögelerini manalandırmada tarihsel sözlük ve temel başvuru kaynaklarından yararlanılmıştır. Kelimelerin cümle içinde diğer kelimelerle kurduğu ilişkiden hareketle anlam kazanan bu tez ile Fazlî'nin Gül ü Bülbül mesnevîsindeki söz varlığı, sözlük biçiminde sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Kara Fazlî, Gül ü Bülbül, Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük

Abstract:
Contextual index and functional dictionary studies can be described as specialized dictionaries prepared using a method different from that of standard dictionaries. In Turkish literature, contextual index and functional dictionary studies have begun in the recent past, with the first example being Furkan Öztürk's work "Dictionary of Bâkî's Divan [Concordance and Functional Glossary]" in 2007. Over time, with postgraduate studies, 99 theses have been produced, leading to an extensive lexicon based on these theses. This lexicon, made accessible to the public in recent years, has provided significant convenience to researchers. In the spirit of contributing to these studies, our doctoral thesis titled "Fazlî's Gül ü Bülbül Masnavi (Contextual Index and Functional Dictionary)" is prepared based on the Gül ü Bülbül masnavi of the 16th-century poet Kara Fazlî. In our study, we utilized the accessible lexicon but focused on analyzing and evaluating the words and phrases in the Gül ü Bülbül masnavi based on their contextual meanings within the text. In alignment with the principles of contextual index and functional dictionary studies, utmost attention was given to presenting the meanings that the words and phrases conveyed in the text rather than their dictionary definitions. As a result, we aimed to provide readers and researchers with the intended meanings/messages within the text. For this purpose, all instances were examined and interpreted individually, and source works were referenced where necessary. Historical dictionaries and primary reference sources were used to interpret proverbs, idioms, terms, and set expressions, in short, the cultural elements of the 16th-century Ottoman geography reflected in poetry, which are not in use today. With this thesis, which gains meaning from the relationships that words form with other words within sentences, the lexicon in Fazlî's Gül ü Bülbül masnavi is presented in dictionary form.

Keywords: Kara Fazlî, Gül ü Bülbül, Concordance and Functional Glossary