İnme ilişkili üst ekstremite spastisitesi tedavisinde botulınum toksin uygulanan hastalarda; aerobik egzersiz tedavisinin uyku kalitesi, yaşam kalitesi ve fonksiyonel duruma etkisi
Effect of aerobic exercise treatment on sleep quality, quality of life, functional status in patients with stroke related upper extremity spasticity treated with botulinum toxin
Yazar: MERVE YENİ
Danışman: PROF. MELİHA KASAPOĞLU AKSOY
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation

Özet:
Amaç: Bu çalışmada üst ekstremite spastisitesine yönelik botulinum toksin tedavisi almış olan inme hastalarında; aerobik egzersiz uygulamaları ile uyku kalitesi, yaşam kalitesi ve fonksiyonel durumu arttırmak ve konvansiyonel rehabilitasyona katkısını gözlemlemek amaçlanmıştır.
Gereç ve yöntem: Çalışmaya SBÜ Bursa Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi FTR kliniğinde ayaktan ve yatarak rehabilitasyon alan kronik dönem inmeli 62 hasta alındı. Çalışmaya katılan tüm hastalar konvansiyonel rehabilitasyon tedavisine alındı. Buna ek olarak 1. gruba botulınum toksin tedavisinden sonraki 2. haftada başlanarak 4 hafta boyunca, haftada 3 gün, günde 30 dakika (5 dakika ısınma, 20 dk egzersiz, 5 dk soğuma) süresince, düşük-orta yoğunlukta (maksimal kalp hızının %40-60'ı düzeyinde) doktor gözetiminde bisiklet ergometresi yaptırıldı. Kontrol grubu ayrıca bir egzersiz programına dahil edilmedi. Hastaların demografik bilgileri (cinsiyet, yaş, kilo, boy), ek hastalıklar, kullandığı ilaçlar, inme tipi, inme süresi, sigara kullanımı, ilk/tekrarlayan botoks durumu, brunstrom evresi kaydedildi. Başlangıçta, 1. ay ve 3. ay kontrolde Euroqol Yaşam Kalitesi Ölçeği ve Visual Analog Skalası, Fonksiyonel Bağımsızlık Ölçeği, Bartel Günlük Yaşam Aktiviteleri İndeksi, Pitsburg Uyku Kalitesi İndeksi, Epworth Uykululuk Ölçeği, Modifiye Aswort Üst Ekstremite değerleri, Fugl-Meyer Değerlendirmesi ve 6 Dk Yürüme Testi ile fonksiyonel durum değerlendirmesi ve uykululuk, uyku kalitesi değerlendirmesi yapıldı. 
Bulgular: Egzersiz verilen gruptan 1 hasta tedavi süresinde alt ekstremite kırığı geçirmesi, 5 hasta da kontrol muayenelerini tamamlayamaması nedeniyle çalışma 56 hasta ile tamamlandı. Çalışmamızda her iki grup arasında demografik özellikler bakımından istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmadı. Başlangıç parametrelerinde gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmadı. Her iki grubun kendi içinde başlangıç, 1. ay ve 3. ay değerlendirmesi yapıldığında; 1.grupta EQ-5D-3L, EQ5D-3L-VAS, Bİ, FBÖ, MASH, FMD, 6DYT'nde her iki muayenede de istatistiksel olarak anlamlı iyileşme görülürken, Grup 2'de Bİ ve FMD'nde sadece 3.ayda, EQ-5D-3L, FBÖ, MASH, 6DYT değerlerinde ise her iki muayenede de istatistiksel olarak anlamlı iyileşme görülmüştür. Her iki grup başlangıç, 1.ay ve 3.ay fark değerleri açısından karşılaştırıldığında ise; FMD'nde her iki ayda da istatistiksel olarak 1.grup lehine anlamlı artış görülürken, EQ5D-3L-VAS ve 6DYT'nde 3.ayda 1.grup lehine istatistiksel olarak anlamlı artış görülmüştür. Grup 1 ve Grup 2'nin gruplar arası karşılaştırmaları yapıldığında başlangıçta gruplar arasında anlamlı fark yokken, hem 1.ayda hem de 3.ayda Bİ ve FBÖ değerlerinin 1.grupta anlamlı olarak daha iyi olduğu, EQ-5D-3L-VAS değerinin ise 3.ayda 1.grupta anlamlı olarak daha iyi olduğu gözlenmiştir. EUÖ ve PUKİ'nde her iki grupta da grup içi ölçümlerde iyileşme görülürken bu iyileşme istatistiksel olarak anlamlı değildir ve gruplar arasında fark bulunmamıştır.
Sonuç: Çalışmamız üst ekstremite spastisitesi nedeniyle botulınum toksin tedavisi alan hastalarda hafif-orta yoğunlukta yapılan aerobik egzersiz tedavisinin günlük yaşam aktivitelerine, fonksiyonel bağımsızlığa, üst ekstremite motor gelişimine ve yürüme hızına olumlu katkısını göstermiştir. Depresyon, uyku kalitesi, gündüz uykululuk durumunda her iki grupta da iyileşme görülmekle birlikte aerobik egzersizin bu parametrelere ek bir katkısı olmamıştır.

Abstract:
Objective: The purpose of our study was to observe the contribution of aerobic exercise applications to improving sleep quality, quality of life, and functional status in stroke patients treated with botulinum toxin for upper extremity spasticity, and to assess its contribution to conventional rehabilitation.
Materials and methods: 62 chronic stroke patients receiving outpatient and inpatient rehabilitation at the Physical Therapy and Rehabilitation Clinic of SBÜ Bursa Yüksek İhtisas Training and Research Hospital were included in the study. One patient from the exercise group discontinued participation due to a lower extremity fracture during the treatment period, and 5 patients were unable to complete follow-up examinations. All patients included in the study received conventional rehabilitation treatments. Additionally, starting in the second week after botulinum toxin therapy in Group 1, bike ergometer sessions were conducted under doctor supervision for 4 weeks, 3 days per week, for 30 minutes in every day (including 5 minutes warm-up, 20 minutes exercise, and 5 minutes cool-down), at a low to moderate intensity (at 40-60% of maximum heart rate). The control group was not included in the additional exercise program. Demographic information (gender, age, weight, height), comorbidities, medications, stroke type, stroke duration, smoking status, initial/repeat botulinum toxin status, and Brunstrom stage were recorded. Functional status assessments including EuroQol Quality of Life Scale, Visual Analog Scale, Functional Independence Measure, The Barthel Index for Activities of Daily Living, Pittsburgh Sleep Quality Index, Epworth Sleepiness Scale, Modified Ashworth Upper Extremity Scale, Fugl-Meyer Assessment, and 6-Minute Walk Test were conducted at baseline, at 1st month, and at 3rd month follow-up for functional status and sleep quality evaluations.
Results: In our study, there were no statistically significant differences between the two groups in terms of demographic characteristics. There were also no statistically significant differences observed between the groups in baseline parameters. When evaluating within group changes at baseline, 1st month, and 3rd months, statistically significant improvements were observed in EQ-5D-3L, EQ5D-3L-VAS, BI, FIM, MASH, FMD, and 6MWT in Group 1 at both assessments. In Group 2, statistically significant improvements were observed in BI and FMD only at 3rd months, and in EQ-5D-3L, FIM, MASH, and 6MWT at both assessments. When comparing the baseline, 1st month, and 3rd month difference values between the two groups, statistically significant increases favoring Group 1 were observed in FMD at both months. Additionally, statistically significant improvements favoring Group 1 were seen in EQ5D-3L-VAS and 6DYT at the 3rd month mark. When comparing Group 1 and Group 2, although there were no significant differences between groups at baseline, BI and FIM values were significantly better in Group 1 at both 1st month and 3rd months, and EQ-5D-3L-VAS values were significantly better in Group 1 at 3rd months. Improvements were observed in EUQ and PSQI within both groups during intra group measurements, but these improvements were not statistically significant and there were no differences between the groups.
Conclusion: Our study has demonstrated that aerobic exercise therapy at a mild to moderate intensity in patients receiving botulinum toxin treatment for upper extremity spasticity contributes positively to daily life activities, functional independence, upper extremity motor development, and walking speed. Improvement was observed in depression, sleep quality, and daytime sleepiness in both groups; however, aerobic exercise did not provide additional benefits to these parameters.