Mali demokrasi ve bütçeleme
Fiscal democracy and budgeting
Yazar: METİN DOĞAN
Danışman: PROF. DR. FİGEN ALTUĞ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Maliye = Finance ; İşletme = Business Administration
Dizin: Bütçe = Budget ; Bütçe hakkı = Power of purse ; Bütçeleme = Budgeting ; Demokrasi = Democracy ; Finansal yönetim = Financial management ; Kamu maliyesi = Public finance ; Katılımcı demokrasi = Participatory democracy ; Mali = Mali ; Mali haklar = Fiscal rights

Özet:
Mali demokrasinin ana unsurlarından olan bütçe hakkının anayasal olarak elde edilmesi uzun mücadelelerin ardından Fransız İhtilali ile gerçekleşmiştir. Başlarda burjuvaların denetiminde gelişen bütçe hakkı daha sonra eşit vatandaşlık kapsamında toplumun her kesimini kapsayan bir dönüşüme uğramıştır. Bütçe hakkının halk adına kullanılması yine halk tarafından seçilerek meclise gönderilen temsilciler tarafından yapılmaktadır. Bütçe hakkı parlamento tarafından kullanılırken kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılması amaçlanır. Ancak devlet faaliyetlerinin artması, kamusal hizmetlerin çeşitlenmesi gibi nedenlerle bazen istenilen etkinlik ve verimliliğe ulaşılamaz. Bu yüzden yeni bütçe sistemleri uygulanmaya başlamıştır. Klasik bütçe, performans bütçe, program bütçe, planlama programlama bütçeleme sistemi, sıfır esaslı bütçe, yatırım bütçe ve performans esaslı bütçe bu amaçla tarihsel süreç içeresinde çeşitli dönemlerde uygulanmış sistemlerdir.
Günümüzde gerek temsili demokrasinin eksikliklerinden gerekse bütçe sistemlerinin yetersizliğinden dolayı yeni demokratik bütçe sistemleri geliştirilmiştir. Sosyal bütçe, toplumsal cinsiyete duyarlı bütçeleme, katılımcı bütçe, vatandaş bütçesi ve vatandaş odaklı bütçeleme olarak adlandırılan bu sistemlerin katılımcılık, hesap verebilirlik, mali saydamlık, şeffaflık ve yerellik gibi özeliklere sahiptirler. Toplumun farklı kesimlerini kapsayacak ve bu kesimleri güçlendirecek olan bu sistemler daha demokratik ve eşitlikçidir. Günümüzde demokratik ve siyasi yapısı ile bütçenin demokratik evriminin geldiği nokta itibariyle demokratik bütçe sistemlerinin incelenmesinin gerekli olduğu düşünülmektedir. Çeşitli ülke ve şehir uygulama örneklerinin de yardımıyla demokratik bütçe sistemlerinin neden daha başarılı olabileceği bu çalışma kapsamında tartışılacaktır.

Anahtar Kelimeler: mali demokrasi, bütçe hakkı, kamu mali yönetimi, bütçe sistemleri, katılımcı demokrasi

Abstract:
The power of the purse, is one of the basic aspects of a fiscal democracy. The concept was founded after the French Revolution. Initially, the power of the purse was developed by the bourgeois ruling classes as a means of maintaining control. However, this system was later accepted by the majority of citizens. This change started the transformation of the power of the purse and began being used on behalf of citizens in parliament by representatives who were elected by citizens. The goals of the parliamentary systems are to use public resources effectively and efficiently. Nevertheless, certain factors, such as the increase scope of state projects and public services have inhibited this system from reaching its intended target. Therefore, new budgetary systems are beginning to be implemented. Over the course of history various systems have been used and some continue to be used by government bodies.  Such examples include the classic budget, performance budget, program budget, planning programming budgeting system, zero based budget, capital budget and performance based budget.
Recently citizens have witnessed both parliamentary systems and budget systems that have some institutional problems. Therefore, citizens have been demanding more democratic and effective budgetary systems. Social budget, gender based budget, participatory budget, citizen's budget and citizen centered budget are called democratic budget systems and their purpose is to meet citizen's democratic needs. These budgetary systems are more inclusive and equal for all citizens.  These systems combine fiscal transparency and accountability. On the other hand these systems create a participatory democratic system. In this study, I will draw on a variety of examples from municipal and state governments to help examine why the democratic budgetary systems must be applied to create an effective and representational democracy.

Key Words: fiscal democracy, the power of the purse, new public management, budget systems, participatory budget