Meslek seçiminde toplumsal cinsiyet rolü tutumları, aile desteği ve kariyer kararı yetkinlik beklentisi
The gender roles attitudes in occupational choice, family support and career decision self-efficacy expectations
Yazar: ELİF GÖK
Danışman: PROF. DR. FİLİZ BİLGE
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aile desteği = Family support ; Eğitim psikolojisi = Education psychology ; Karar verme = Decision making ; Kariyer = Career ; Lise öğrencileri = High schools students ; Meslek seçimi = Vocational choice ; Toplumsal cinsiyet = Gender ; Yetkinlik = Competence ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation

Özet:
Bu araştırmanın amacı lise öğrencilerinde aile desteğinin; toplumsal cinsiyet rolü tutumları ve kariyer kararı yetkinlik beklentileri arasındaki ilişkiyi nasıl etkilediğini incelemektir. Cinsiyete, sınıf düzeyine, anne ve baba eğitim düzeylerine göre kariyer kararı yetkinlik beklentisinin farklılık gösterip göstermediği de araştırılmıştır. Çalışma grubunu İstanbul'daki çeşitli liselerden seçilen 691 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada Kişisel Bilgi Formu, Meslek Seçiminde Toplumsal Cinsiyetin Rolü Ölçeği (MSTCRÖ), Meslek Seçiminde Aile Desteği Ölçeği (MSADÖ) ve Kariyer Kararı Yetkinlik Beklentisi Ölçeği-Kısa Formu (KKYBÖ-KF) kullanılmıştır. Analizde öğrencilerin cinsiyetlerine göre kariyer kararı yetkinlik beklentilerinin farklılaşıp farklılaşmadığı bağımsız örneklemler t-testi; sınıf düzeyi ve anne-baba eğitim düzeyleri arasında fark olup olmadığı ANOVA testiyle incelenmiştir. MSTCRÖ'nün alt boyutlarının KKYBÖ-KF'yi yordayıp yordamadığını incelemek için regresyon analizi yapılmıştır. Aile desteğinin MSTCRÖ'nün alt boyutları ile KKYBÖ puanları arasındaki ilişkiyi nasıl etkilediğini belirlemek amacıyla MSADÖ'den elde edilen puanlar regresyon modeline düzenleyici değişken olarak eklenmiştir. Bulgular, kadın lise öğrencilerinin daha yüksek kariyer kararı yetkinlik beklentisine sahip olduklarını göstermektedir. Dokuzuncu sınıf öğrencilerinin kariyer kararı yetkinlik beklentileri en yüksektir. Anne eğitim düzeyi üniversite olan öğrencilerin kariyer kararı yetkinlik beklentileri anne eğitim düzeyi ilkokul olan öğrencilerden daha yüksektir. Baba eğitim düzeyine göre istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır. Ayrıca öğrencilerin MSTCRÖ-Geleneksel puanları, KKYBÖ'yü negatif; MSTCRÖ-Eşitlikçi puanları, pozitif yönde yordamaktadır. Aile desteği MSTCRÖ-Geleneksel ile KKYBÖ arasındaki ilişkide düzenleyici etkiye sahip değilken, MSTCRÖ-Eşitlikçi ile KKYBÖ arasındaki ilişkide düzenleyici rol oynamaktadır. Bulgular, ilgili literatür kapsamında tartışılmış; araştırmacılara, alanda çalışanlara ve politika yapıcılara yönelik öneriler sunulmuştur.

Abstract:
The aim of this research is to determine how family support in high school students' career choices affect the relationships between gender role attitudes and career decision self-efficacy. It was also investigated whether students' career decision self-efficacy differed according to gender, grade level, mother, and father education levels. The study group consists of 691 students selected from various high schools in Istanbul. The Personal Information Form, The Role of Gender Attitudes in Occupational Choices Scale, The Family Support in Occupational Choices Scale, and Career Decision Self Efficacy Scale-Short Form were used in the study. The independent samples t-test and ANOVA test were used whether the career decision self-efficacy of the students differ according to their gender, the grade level, and the education levels of the parents in the analysis of data. Simple linear regression analysis was performed to examine the relationship between the sub-dimensions of MSTCRÖ and the KKYBÖ-KF scores. To determine how family support affects the relationship between the sub-dimensions of the MSRCRÖ and the CDSES-SF, the scores of MSADÖ were added to the regression model as a moderator variable. Results show that female high school students have higher career decision self-efficacy. Ninth-grade students have the highest career decision self-efficacy. The career decision self-efficacy of the students shows a difference according to the education levels of their mother but not their father. In addition, traditional gender role attitudes predict career decision self-efficacy negatively and egalitarian gender role attitudes positively. Family support in their career choices doesn't play a moderator role in the relationship between traditional gender role attitudes and career decision self-efficacy but moderates between egalitarian gender role attitudes and career decision self-efficacy. Results were discussed within the scope of the relevant literature and suggestions were presented to researchers, psychological counselors, and policymakers.