Halide Edip Adıvar ve romanlarında Cumhuriyet Dönemi yeni kadın kimliği
Halide Edip and Republic Period new female identity in her novels
Yazar: ECE PARALI
Danışman: PROF. DR. TANER TİMUR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi ve Siyaset Bilimi Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2001
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Adıvar, Halide Edip = Adıvar, Halide Edip ; Cinsel kimlik = Gender identity ; Cumhuriyet Dönemi = Republican Period ; Kadınlar = Women ; Kimlik sorunu = Identity problem ; Roman = Novel

Özet:
Bu tezin konusu, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemi Türkiyesi'de eserler veren bir kadın yazar olarak Halide Edip 'in gerek yaşamöyküsü gerekse her iki dönemde kaleme aldığı eserlerden hareketle, savunuculuğunu yaptığı yeni kadın kimliğinin incelenmesidir. Osmanlıdan Cumhuriyete ulaşan süreç kadın kimliği konusunda tartışmaların yoğunlaştığı, toplumdaki kimlik buhranlarının kadınlar üzerinde geliştirilen söylemler aracılığıyla dile getirildiği önemli bir dönemdir. Batılılaşma ve ardından milliyetçilik, kadınların sosyo-ekonomik ve siyasal düzenle bütünleşmelerini ve ulusal projeye destek vermelerini sağlamak amacıyla yeni bir söylem alanı açmıştır. Bu tezde batılılaşma ve miliyetçilik ile kadın kimliklerinin dönüşümü arasındaki ilişki Halide Edip Adıvar örneği üzerinden analiz edilmeye çalışılmıştır. Kadın sorunu ve "yeni kadın" söylemi, modernleşme/batılılaşma süreci yaşayan dönüşüm halindeki toplumlarda, bir yandan geleneksel kadın kimliklerinin aşılarak, kadınların geleneksel bağlarından kurtulmalarına ilişkin, bir yandan da toplumsal kimliği besleyecek geleneksel cinsiyet nosyonlarından faydalanılmasına dayanan ikili bir söylem içerir. Eşdeyişle, kadınlannlann özgürleştirilmelcri yolundaki atılımlar, milliyetçiliğin çizdiği bir noktada durmak ve kadınları ulusal olan' in sınırlarını çizen aktörler olarak kurgulamak anlamına gelir. Kuşkusuz bu modernleşme sürecindeki toplumun batı ile girdiği ilişki düzeyi ve ulusal kimlik kurgusunun dayanakları ile yakından ilgilidir. Halide Edip Adıvar, sınıfsal konumunun verdiği olanaklarla, 2. Meşrutiyet döneminden 1950'lere kadar edebiyat alanında eserler vermiş, gazete yazılan, konferansları, çeşitli örgütlenmeler ve milli mücadele dönemindeki konumu ile batılılaşma ve uluslaşma sürecinin bütün müzakerelerinde yer almış bir aydındır. Bu nedenle öne çıkardığı ve öncülüğünü yaptığı kadın kimliği, Osmanlı-Türk modernleşmesinin kadınlar ile ilgili politika ve müzakerelerinin izlerini taşımaktadır. 2. Meşrutiyet döneminde Halide Edip, toplumdaki geleneksel feminite anlayışına eleştiriler getirerek, eğitim yoluyla gerçekleşecek bir kadın aydınlanmasını savunmuştur. Bu ilk dönemde öne çıkardığı kadın kimliği, toplumsal sorumluluklarının bilincine varmış bir kentli kadın modelidir. Bu modelin dayandığı temel unsurlar, kadınların anne olarak rolleri ile vatanseverlik arasındaki ilişkidir, tik dönemin aydınlanmış annelik modeli, gelişen Türk milliyetçiliğinin etkisi ile kendini ulusa adamış, milliyetçi bir kadın modeline 210evrilmiştir. Milliyetçiliğin belirleyiciliği altındaki bu yeni model, sadece üst sınıftan kentli kadınları değil, alt sınıftan kadınlar ve Anadolu kadınlarını da içerecek şekilde genişletilerek, milli idealler ile bağlantılandınlmıştır. Halide Edip'in öne çıkardığı bu kadın kimlikleri ile ilgili gelişimi en iyi şekilde romanlarında gözlemek mümkündür. Halide Edip her ne kadar milliyetçiliğin etkisi altında kaleme aldığı romanlarda kadın kahramanlarına, milliyetçiliğin sağladığı güvenli ve çelişkisiz bir model üretmeye çalışsa da, ilk romanlarında modernlik ve kadınlar arasındaki ilişkinin gerilimlerini yansıtmıştır. Savunuculuğunu ve öncülüğünü yaptığı, egemen toplumsal cinsiyet modelleri ile yer yer çatışan kadın kimlikleri, milliyetçilik, modernleşme ve kadınlar arasındaki ilişkilerin sorgulanması bakımından bugün bile güncelliğini korumaktadır. 211

Abstract:
This thesis studied the new female identity that is defended by Halide Edip as a female writer considering her autobiography the works that she has written during two period of Turkey in both Ottoman period and Republic period. The course of time from Ottoman period to Republic and the female identity in between represents an important era where the arguments about the female identity was intensified, and the crisis of identity of community has been spelled out through the statements developed aboud women. Westernization and nationalism has provided a hypothesis creationera in order to provide their integration with economical and politicalenviroment and to cause them contribute and duly support to the national project. In this thesis it was attemted to analyze the relationship between the transformation of westernization and nationalism and female identities, having considered the sampling of Halide Edip. The woman question and the hypothesis of "new women", includes a double hypothesis regarding the women in the societies being in course of transformation where modernization/westernization process is on, while frequently depended on exceeding the traditional sexual notions with respect to emancipating them from the traditional ties and other sexual notions that are frequently depended on and benefited from. As a matter of comman expression, the initiatives forwarded to the concept with respect to emancipating women shall mean to stop on a point which will be defined by nationalism, and to cast the women as the actors to outline the borders of what national is. There is no doubt that, this is closely related to the level of relations the society being in the process of such modernization with west and the supporting elements of the national identity. Halide Edip Adıvar, is an intellectual who having taken the advantages of the opportunities offered by her social class, has achieved creating many works in the field of literature during the period from the 2nd Constitutional period to 1950s, a columnist, a lecturer while having taken part in the process of westernization and nationalism as well as in various organizations and national war and participated in the relevant conferences and negotiations. Thus, the female identity she suggested and pioneered herself bears the traces of policy and deliberations that is related to the women in Ottoman-Turk modernization. During the 2nd Constitutional period, Halide Edip having severeley criticized the wide spread traditional understandinf of feminity, kept defending woman intellectualism that is to be realized throgh education. Such female identity 212that she suggested during this initial period, represents an urban female sampling with a consciousness of social responsibilities. The main factors that this sampling depended on, are the relations between the roles of maternity of women and the patriotism. The educated maternity model of the initial period was transformed and evolved into a nationalist female model that had dedicated herself to the country under the effects of Turkish nationalism.This new nationalist female model was expanded so as to include not only urban top class women but also the Anatolian women and the ones from other classes of society and set a connection between them and the national ideals accordingly. This change in regards of such female identities suggested by Halide Edip is monitored best in her novels. Altough Halide Edip has intended to create a reliable model provided by nationalism with no dilemma and contradiction for the heroines in her novels, she has reflected the stress of relations between modernism and women in her initial novels. In respect to the female identities which time to time contradicts the dominant gender models whom she defended and pioneered still preserves its update property even today in terms of questioning the relations between nationalism, modernizm and women. 213