Şizofreni tanısı olan bireylerin ebeveynlerinin yaşantılarının güçlendirme yaklaşımı çerçevesinde incelenmesi
Examining the lives of parents of individuals with schizophrenia from empowerment framework
Yazar: FULYA AKGÜL GÖK
Danışman: PROF. DR. VELİ DUYAN
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Sosyal Hizmetler = Social Services
Dizin: Ana-baba = Parents ; Güçlendirme (Psikoloji) = Reinforcement (Psychology) ; Güçlendirme = Empowerment ; Hastalık = Disease ; Yaşam = Life ; Şizofreni = Schizophrenia

Özet:
Şizofreni hastalığı, hem hastanın hem de ailesinin yaşamını derinden etkilemektedir. Türkiye'de şizofreni hastası bireylerin genellikle ailesinin yanında yaşamını sürdürmesi, aile ve ebeveynler açısından ciddi sorunlara neden olabilmektedir. Bu araştırmanın genel amacı, şizofreni hastası çocuğu olan ebeveynlerin hastalık öncesi süreçten hastalık sürecine uzanan yaşantılarının fiziksel, sosyal, bilişsel, duyuşsal ve tinsel alanda belirlenmesi ve güçlendirme yaklaşımının temel kavramlarıyla değerlendirilmesidir. Araştırmada ebeveynlerin fiziksel, sosyal, bilişsel, duyuşsal ve tinsel alanda yaşadığı güçlüklerin, ihtiyaçların, ebeveynlerin kendi anlatılarıyla belirlenmesi amaçlanmıştır. Bununla birlikte ebeveynleri bu beş alanda güçlü ve güçsüz kılan, yani güçlenme sürecini etkileyen unsurların neler olduğu saptanmaya çalışılmıştır. Ebeveynlerin sorunlarına ve ihtiyaçlarına yönelik, güçlendirme yaklaşımının temel kavramları dikkate alınarak bir model önerisinde bulunulmuştur.
Araştırma, nitel araştırma yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. 2016-2017 yılları arasında, 15 anne ve 15 baba olmak üzere toplamda 30 ebeveynle, yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Araştırma verilerinin analizinde Maxqda2018 programı kullanılmıştır.
Araştırma sonuçlarına göre, ebeveynlerin fiziksel, sosyal, bilişsel, duyuşsal ve tinsel alanda hastalık sürecinden, toplumsal cinsiyet bakış açısı ve rollerinden, aile içi işlevsellikten, sosyal çevreden, toplum algısından ve hizmetlerle ilgili konulardan kaynaklanan güçlükler yaşadığı belirlenmiştir. Özellikle toplumsal cinsiyet bakış açısı ve rollerinden kaynaklanan sorunların hastalık sürecini önemli derecede etkilediği belirlenmiştir. Toplumun erkeği ve erkekliği "güç" ile ilişkilendirmesi, bireyi "güçsüz" kılan ruhsal hastalığın, çoğu baba tarafından kabullenilmesini güçleştirmiştir. Bu durumun annelerin daha fazla sorumluluk almasına ve güçsüzleşmesine neden olduğu saptanmıştır. Ebeveynlerin fiziksel, sosyal, bilişsel, duyuşsal ve tinsel alanlarda güçlenme sürecini etkileyen unsurların, ebeveynlerin tüm yaşam seyrini etkilediği görülmüştür. Hastalık sürecinde annelerin ve babaların hastalığa, hastalık sürecine ve olaylara ilişkin algılama ve anlamlandırmasının farklı olmasının eşler arasında çatışmayı arttırdığı sonucuna ulaşılmıştır. Bireylerin tinsel alandaki, "yaşamın anlamı", "hastalığın anlamı" ve "güç ve güçsüzlük" üzerine sorgulamalarının ebeveynlerin güçlenme sürecine olumlu şekilde yansıdığı belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Ebeveyn, Güçlendirme Yaklaşımı, Şizofreni Hastalığı, Yaşantı

Abstract:
Schizophrenia deeply affects both the lives of patients and their families. The fact that schizophrenic patients in Turkey generally maintain their lives with their families may lead to serious problems for families and parents. The main purposes of this research are to determine the physical, social, cognitive, emotional and moral lives of parents of children with schizophrenia extending from pre-illness process to illness process and to evaluate their lives with the main concepts of the empowerment approach. In the research, it is aimed at determining physical, social, cognitive, emotional and moral difficulties and needs of the parents with their own words. Furthermore, it is also attempted to determine what kind of factors empower and disempower the parents in these five fields, i.e. what kind of factors affect the empowerment process. A model is proposed for the problems and needs of the parents by taking into consideration the main concepts of the empowerment approach.  
The research was carried out with qualitative research method. In-depth interviews were conducted with 30 parents in total, i.e. 15 mothers and 15 fathers, through semi-structure interview form. Maxqda 2018 was used for the analysis of the research data.
According to research result, it is determined that the parents have problems due to physical, social, cognitive, emotional and moral illness process, gender perspective and roles, domestic functionality, social environment, social perception and issues related to services. In particular, it has been determined that the problems arising from gender perspective and roles have a significant effect on the disease process. As society has associated men and menhood with "power"; fathers find hard to accept the mental disease which weakened the individual. It has been found that this situation causes mothers to take more responsibility and become weaker. It was observed that the factors affecting the process of parental empowerment in the physical, social, cognitive, affective and spiritual domains affected the life course of the parents. It has been concluded that mothers and fathers have different perception of meaning of disease, disease process and events in the disease process, increase the conflict between spouses. It has been determined that the questioning of the meaning of life, the meaning of the disease and the powerlessness and power of individuals in the spiritual field positively reflect the empowerment process of the parents.
Keywords: Empowerment Approach, Life, Parent, Schizophrenia