Tarihi kentsel alanlardaki yenileme uygulamalarında kültür ekonomilerinin rolü: Ankara Kalesi ve çevresi
The role of cultural economies in renewal practices in historical urban areas: Ankara Castle and its surroundings
Yazar: SELCAN AKKUŞ
Danışman: PROF. DR. FAHRİYE NİHAN ÖZDEMİR SÖNMEZ
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir ve Bölge Planlama Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Ankara Kalesi = Ankara Castle ; Kentsel yenileme = Urban redevelopment ; Kültürel ekonomi = Cultural economy ; Tarihi mekan = Historical place

Özet:
Tarihi kentsel alanlar; sosyal, ekonomik ve mekânsal açıdan önemli değişim ve dönüşümler yaşamaktadırlar. Özellikle kent merkezinde veya yakın çevresinde yer alan emek yoğun üretimlerin desantrilizasyonu ile birlikte tarihi kent merkezleri atıl ve çöküntü alanlarına dönüşmeye başlamaktadır. Kent merkezindeki bu çöküntüleşme yerel ve merkezi yönetim organlarını, kültürel ve yaratıcı ekonomileri merkeze alan politikalar üretmeye yönlendirmektedir. Tarihi kent merkezinde var olan kültürel işletmeler ve sektörler hem çöküntü alanı haline gelmiş kent merkezinin yenilenmesi/canlandırılması için hem de kentin genel ekonomisinin güçlendirilmesi için bir katalizör etkisi oluşturmaktadır. Bu amaçla kent merkezindeki kültürel nüvelerde gerçekleştirilen kültür eksenli dönüşüm uygulamaları kentin çekicilik düzeyini arttırmakta, mekânsal ve sosyo-ekonomik iyileşmeler yaratmaktadır. Bu çalışmanın temel amacı; tarihi kent merkezindeki çöküntüleşmeye çözüm üretecek politikaların kentsel ekonomik kalkınma politikalarıyla nasıl ilişkilendirildiğinin ortaya konulmasıdır. Çalışmanın kuramsal çerçevesini, kültür, ekonomi ve mekân ilişkisi ekseninde "kültür ekonomisi", "kültür nüvesi" ve "kültür eksenli dönüşüm projeleri" kavramları oluşturmaktadır. Kültür ekonomisi; yaratıcı kent, yaratıcı toplum, planlama ve tasarım çerçevesinde değerlendirilmektedir. Kültür nüvesi sahip olması gereken, mekânsal, sektörel, ekonomik ve anlam özellikleri bağlamında ele alınmaktadır. Kültür eksenli dönüşüm projeleri ise "kentsel tasarım ve sanat öncülüğünde kentsel yenilenme" ve "sanat öncülüğündeki topluluk ve kent gelişimi" kategorileri altında irdelenmektedir. Tez çalışması nicel ve nitel araştırma yöntemlerinin birlikte kullanıldığı karma yöntemle kurgulanmıştır. Nicel boyutta kültür ekonomisine ait tanım ve sınıflandırmalar kullanılarak çalışma alanındaki kültürel sektörler ortaya konulmuştur. Nitel boyutta ise "Tarihsel, Ekonomik, Sektörel ve mekânsal" analizlerden yararlanılarak Ankara Kenti tarihi kent merkezinde yürütülen araştırma derinleştirilmiştir. Tez çalışması, araştırma alanında uygulanan politika kararlarının (imar planları ve koruma planları ile planlama süreci) ve alanda yaşanan/süreci etkileyen olayların (yangın, müzelerin açılması, yerel yönetim değişikliği ve pandemi) alandaki kentsel yenilenmeye/canlandırmaya ve kültür ekonomisinin gelişimine olan etkisini ortaya çıkarmaktadır.

Abstract:
Historic urban areas are experiencing significant changes and transformations in social, economic and spatial aspects. Especially with the decentralization of labor-intensive productions located in the city center or its immediate surroundings, historical city centers have become inactive. This collapse in the city center is leading local and central government bodies to produce policies based on cultural and creative economies. Cultural enterprises and sectors in the historical city center have a catalytic effect both for the renewal/revitalization of the city center, which has become a collapsed area and for enhancing the overall economy of the city. For this purpose, the cultural-oriented transformations carried out in the cultural cores of city center increase the city's attractiveness level and create spatial and socio-economic improvements. The main goal of this study is to reveal the associations between the policies that will provide solutions to the collapse of the historical city center and urban economic development policies. The theoretical basis of the study consists of the concepts of "cultural economy", "culture quarter" and "culture-oriented transformation projects" in the axis of the relationship between culture, economy and space. The cultural economy is evaluated within the creative city, creative society, planning, and design. The quarter of culture is discussed in the context of spatial, sectoral, economic and meaning features. On the other hand, culture-oriented transformation projects are examined under the categories of "urban design and art-led urban renewal" and "art-led community and urban development". This thesis has been designed with a multiple research design in which quantitative and qualitative research methods are used together. On the quantitative side, the cultural sectors in the study area have been revealed by using the definitions and classifications of the cultural economy. And on the qualitative side, the research carried out in the historical city center of Ankara which has been deepened by making use of "Historical, Economic, Sectoral and Spatial" analyses. This thesis reveals the effects of the policies implemented in the research area (such as zoning and conservation plans and the planning process) and the effects of events experienced or affecting the process (such as fire, the opening of the museums, local government changes and pandemic) on the urban renewal/revitalization and the development of the cultural economy in the area.