Reşit Kazım Bayatlı'nın şiirlerinde Kerkük Türkmen Türkçesi Dil Özellikleri (ses ve şekil bilgisi)
Kirkuk Turkmen Turkish Linguistic features (sound and morphology) in Reşit Kazım Bayatlı's Poems
Yazar: ENJI JANGEEZ SALAHULDIN SALAHULDIN
Danışman: DOÇ. DR. DİLEK ERENOĞLU ATAİZİ
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Irak-Kerkük = Iraq-Kirkut ; Kerkük Türkleri = Kirkut Turks ; Kerkük Şairleri = Poets of Kirkut ; Türkmen Türkçesi =

Özet:
Kerkük, Irak'ın kuzeyinde, Bağdat'ın 236 km kuzeyinde önemli bir şehirdir. Tarihi 1400 yıla dayanan Kerkük'te yaklaşık 1 milyondan fazla insan yaşıyor. Bu ülkenin nüfusunun yaklaşık yüzde otuzu Türkmenlerden oluşur. Kerkük'te yaşayan Türkmenlerin konuştuğu dil Azerbaycan Türkçesi olarak bilinir. Irak'ta 1400 yıldır yaşayan Türkmenlerin dili, bölgesel bir dil statüsüne sahiptir. Bu nedenle, Irak'ta resmi diller arasında yer almakla birlikte, yerel halk tarafından kullanılan ve kabul edilen bir dildir. Kerkük, tarih boyunca Türk kültürünün ve varlığının önemli bir merkeziydi. Şehrin köklü Türkmen geçmişi, dili ve kültürü, Irak'taki Türk kimliğinin bir parçası olarak görülüyor. Reşit Kazım Bayatlı, Irak Türk edebiyatının önemli şairlerinden biridir. Kerkük Türkmen Türkçesi ile şiir, düşünce yazısı ve hikâye tarzında kalem oynatan şair aynı zamanda halk edebiyatının mâni ve hoyrat türlerinde de eser vermiştir. Eserlerinin konusu, Türk milliyetçiliği, vatan sevgisi ve tarihtir. Bu çalışma, Kerkük'e bağlı Kifri ilçesinde 1914 yılında doğmuş ve orada büyümüş Kerküklü şair Reşit Kazım Bayatlı'nın eserlerini ses bilgisi açısından incelemektedir. Çalışmada şairin iki eseri incelenmiştir: 1. Eserlerinden Seçmeler Kitabı ve 2. Mektepli Şerki ve Şiirleri. Arap harfli eserler önce transkripsiyon alfabesine aktarıldıktan sonra ses bilgisi açısından incelenmiştir. Kerkük Türkçesinde 9 ünlü ve 21 ünsüz ses vardır ve kelime dizilişi Türkçeye benzer. Kerkük Türkmen Türkçesi de Arapça ve Farsça kelimeler içerir.

Abstract:
Kirkuk, situated in northern Iraq, boasts a rich historical legacy spanning more than 1,400 years and is home to a population over 1 million individuals. Around 30% of Iraq's populace consists of Turkmen people, and the specific language spoken by the Turkmen residing in Kirkuk is referred to as Azerbaijani Turkish. Although not recognized as an official language in Iraq, this regional dialect is extensively utilized and embraced by the indigenous populace. Kirkuk has consistently served as a significant hub for Turkish culture and influence throughout its historical trajectory. The profound Turkmen history, language, and culture of the city are regarded as an essential component of the Turkish identity in Iraq. Reshit Kazim Bayatli, a renowned poet hailing from Kirkuk, holds a significant position in the realm of Iraqi Turkish literature. He authored poetry, essays, and stories in the Kirkuk Turkmen Turkish language, along with works in the traditional literature genres of mani and hoyrat. His publications encompass the subjects of Turkish nationalism, patriotism, and history. This study analyzes Bayatli's "Selected Works" and "School Poetry and Poems" from a phonological standpoint. The Arabic script works were initially transcribed into the Latin alphabet and subsequently subjected to analysis. Kirkuk Turkish consists of 9 vowels and 21 consonants, and its word order closely resembles that of Turkish. The language also has loanwords from Arabic and Persian.