İtalya'daki sur kentlerinin doğal ve kültürel peyzaj değerleri açısından irdelenmesi
Analysing the fortified cities in Italy in terms of natural and cultural landscape values
Yazar: ÇAĞLA KAPLAN
Danışman: PROF. DR. GÜLŞEN AYTAÇ
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı / Peyzaj Mimarlığı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Tarih süresince surlar, kenti dış saldırılara karşı korumak amacıyla inşa edilmiş, ilk dönemlerinden modern çağlara kadar şehirlerin biçimlenmesinde ve kimliklerinin oluşmasında önemli bir rol oynamıştır. İçinde bulundukları dönemlere bağlı olarak hem işlevsel hem sosyal açıdan, geçmişten günümüze kent tarihi için etkin bir öğe olmuştur. 
Tezin temelini oluşturan "sur" kavramının tercih edilmesi ve çalışılması, Doğu Roma İmparatorluğu'na başkentlik yapmış, dünyada başka bir benzeri bulunmayan tek üçlü sur yapısına sahip olan İstanbul şehrine duyulan ilgiye dayanmaktadır. Yapımına 5. yüzyılda başlanan Theodosius kara surları, zaman içerisinde yıkım ve tekrar yapımlarla birlikte birçok müdahaleden geçmiştir. Günümüzde, tarihi Konstantinopolis'i çevreleyen kara surları, 1985 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınmıştır. 
Surların tarih boyunca süregelen yolculuğu, gerek sur kavramının bizatihi yapısı, gerekse doğal ve kültürel peyzaj değerlerine olan etkisi ve bu değerlerle surların kurmuş olduğu ilişki, her zaman ilgi odağında olmuştur. Surlar genellikle arkeolojik bağlamda, kentlerin en büyük ve en kapsamlı kalıntıları ve izlerini oluşturmuştur. Devasa ölçekleri, ayakta kalmalarının ana nedenidir ve toplulukların inşa süreçlerindeki doğal ve yapay parametreleri göstererek, toplumun hem sosyolojik yaşamı, hem de dönemin malzeme, teknoloji ve kaynak varlığı hakkında fikir vermektedir. Sur kentleri, binlerce yıldır içinde bulundukları dönemlere ve coğrafyalara tanıklık etmekte, anıt eserler listesinde yer almakta, beraberinde kent yaşamına ait birçok eşsiz özelliği ve eseri bünyesinde barındırmaktadır. Bu değerlere sahip olan sur kentlerini, dünya üzerindeki en iyi korunmuş örneklere ev sahipliği yapan İtalya özelinde yerinde incelemek, bu tezin özgün yönünü ortaya koymaktadır.
Bu tezin amacı, Türkiye'deki sur varlığının çevresiyle olan ilişkisine bir rehber oluşturmak ve İtalya'daki farklı dönem sur kentlerini doğal ve kültürel peyzaj değerleriyle birlikte bütünsel bir çerçevede incelemektir. Bu kapsamda tez çalışmasında ilk olarak sur kavramı, sur kentlerinin oluşum amacı ve işleyiş mekanizmaları, en eski sur şehirlerinin hangileri olduğu ve nasıl geliştikleri detaylı bir şekilde açıklanmıştır. İtalya'nın çeşitli bölgelerinde yer alan ve örneklem olarak ele alınan yirmi sur kenti; kuruluş dönemlerine göre İlk Çağ, Orta Çağ, Rönesans ve surun temel yapılma amacı olan savunma işlevini yitirdiği Sanayi Dönemine kadar detaylı bir şekilde ele alınmış, doğal ve kültürel peyzaj değerleri doğrultusunda incelenmiştir. İtalyanca kaynaklar başta olmak üzere yapılan geniş kapsamlı literatür taraması sonucunda tezde yer alan İtalya sur kentleri arasından Pompeii, Roma, Verona, Lucca, Viterbo, Siena, Cittadella, Pisa, Montagnana ve Palmanova yerinde ziyaret edilerek incelenmiş, fotoğraflarla belgelenmiştir. 
Bu değerlendirme kapsamında, sur kavramının tarih boyunca İtalya'da izlediği süreç, bu sürecin hem doğal hem kültürel peyzaj üzerindeki etkisi, sur kentlerinin çevreleriyle kurduğu dinamik ilişkinin literatür taraması ve yerinde gözlemle belgelenmesi, bu çalışmanın özgün katkısını oluşturmakta ve Türkiye'deki sur varlıkları için bir rehber olma potansiyeli sunmaktadır.

Abstract:
Throughout history, city walls have been built to protect the city against external attacks and have played an important role in the shaping of cities and the formation of their identities from the early periods to modern times. Depending on the periods they have been in, they have been an effective element for city history from past to present, both functionally and socially.
The choice and study of the concept of "city wall", which forms the basis of the thesis, is based on the interest in the city of Istanbul, which was the capital of the Eastern Roman Empire and has the only triple city wall structure in the world. The Theodosius land walls, the construction of which started in the 5th century, have undergone many interventions with demolitions and reconstructions over time. Today, the land walls surrounding the historical Constantinople were included in the UNESCO World Heritage List in 1985.
The journey of the city walls throughout history, both the concept of city walls themselves and their impact on natural and cultural landscape values and the relationship between these values and the city walls have always been at the centre of interest. In the archaeological context, fortifications have generally constituted the largest and most comprehensive remains and traces of cities. Their gigantic scale is the main reason for their survival, and by showing the natural and artificial parameters in the construction processes of communities, they provide insight into both the sociological life of the society and the material, technology and resource availability of the period. Walled cities have been witnessing the periods and geographies they have been in for thousands of years, are included in the list of monumental artefacts, and contain many unique features and artefacts of urban life. Analysing the fortified cities, which have these values, in Italy, which hosts the best preserved examples in the world, reveals the unique aspect of this thesis.
The aim of this thesis is to provide a guide to the relationship between the fortified cities in Turkey and their surroundings and to analyse the fortified cities of different periods in Italy in a holistic framework together with their natural and cultural landscape values. In this context, firstly, the concept of fortification, the purpose and functioning mechanisms of fortified cities, which are the oldest fortified cities and how they developed are explained in detail. Twenty walled cities located in various regions of Italy and taken as a sample were examined in detail according to the periods of their establishment, from the Early Ages, the Middle Ages, the Renaissance and the Industrial Period, when the defence function, which was the main purpose of the wall, was lost, and examined in line with their natural and cultural landscape values. As a result of the extensive literature review, especially Italian sources, Pompeii, Rome, Verona, Lucca, Viterbo, Siena, Cittadella, Pisa, Montagnana and Palmanova among the Italian walled cities included in the thesis were visited and examined on site and documented with photographs.
Within the scope of this evaluation, the process of the concept of fortification in Italy throughout history, the impact of this process on both natural and cultural landscapes, and the documentation of the dynamic relationship of fortified cities with their surroundings through literature review and on-site observation constitute the original contribution of this study and offer the potential to be a guide for fortification assets in Turkey.