Farklı kuşakların ağız diş sağlığı algıları,tutumları,sağlığa verdikleri önem düzeyleri ve ilişkili faktörler
Oral health perceptions, attitudes of different generations, levels of importance to health and related factors
Yazar: BETÜL AYHAN
Danışman: PROF. DR. MUSA ŞAMİL AKYIL
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Yaşlı Sağlığı Ana Bilim Dalı / Yaşlı Sağlığı ve Bakımı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry ; Geriatri = Geriatrics ; Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Algılanan sağlık = Perceived wellness ; Ağız sağlığı = Oral health ; Kuşak farklılıkları = Generational diversity ; Kuşaklar = Generations ; Sağlık bilgisi-tutum, uygulama = Health knowledge-attitudes, practice ; Sağlık bilinci = Health awareness ; Sağlık eğitimi-dental = Health education-dental ; X kuşağı = Generation X ; Y kuşağı = Generation Y ; Z kuşağı = Generation Z

Özet:
Amaç: Bu çalışma farklı yaş gruplarından oluşan bireylerin ağız diş sağlıklarına yönelik algıları ve tutumları ile birlikte sağlıklarına verdikleri önem düzeylerini değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir.

Gereç ve Yöntem: Bu araştırma kesitsel-tanımlayıcı tipte bir araştırmadır. Aydın İl'inde bulunan Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Ağız ve Diş Sağlığı Hastanesi'nde Şubat 2023 - Nisan 2023 tarihleri arasında yapılmıştır. Örneklem sayısı güç analizi yapılarak hesaplanmış ve araştırma toplam 339 birey ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın verileri; 'Birey Tanıtım Formu', 'Anket Soruları', 'Çok Boyutlu Ağız Diş Sağlığı Kontrol Odağı (ÇBASKO) Ölçeği' ve  'Sağlığın Önemi Ölçeği (SÖÖ)' kullanılarak toplanmıştır.
Veri analizinde, Tek yönlü varyans analizi (ANOVA), Bonferroni çoklu karşılaştırma testi kullanılmıştır. Sayısal değişkenler arası ilişkiye Pearson korelasyon analiziyle, kategorik değişkenler arası ilişkiye Ki kare testi ile bakılmıştır. 

Bulgular: Kuşaklara göre bireylerin ağız diş sağlıklarına yönelik algıları ve sağlıklarına verdikleri önem düzeyleri farklılık göstermektedir (p<0,05). Şans boyutu ölçeği puanları, kuşaklara göre istatistiksel olarak anlamlı bir fark göstermektedir (p<0,05). Diş hekimi tarafından bilgilenme odaklı alt boyutu puanları, kuşaklara göre istatistiksel olarak anlamlı bir fark göstermektedir (p<0,05). Çok boyutlu ağız diş sağlığı kontrol odağı ölçeğinin alt boyutlarından olan; İçsel kontrol ve Sosyalizasyon odaklı ölçek puanları kuşaklara göre istatistiksel olarak anlamlı bir fark göstermemektedir (p>0,05).   
Farklı kuşaklarda yer alan bireylerin sağlığa verdikleri önem düzeyleri arasında bir farklılık bulunmamaktadır (p>0,05).
Farklı kuşakların ağız diş sağlığı algıları, tutumları ile sağlığa verdikleri önem düzeyleri arasında X ve Y kuşağında ki kişiler için, istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki yoktur (p>0,05). Ancak Z kuşağında yer alan bireyler için; bilgilenme odaklı alt boyut puanları ile (r:0,01; p<0,05) Alfa kuşağında yer alan bireyler için; uygulama odaklı alt boyut puanları ve Sağlığın Önemi Ölçeği puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı pozitif yönde bir ilişki tespit edilmiştir (r:0,25; p<0,05). 

Sonuç: Bu çalışmada ağız diş sağlığı algısının kuşaklar bazında farklılık gösterdiği görülmüştür. Sağlığın önemi açısından kuşaklar arasında farklılık yoktur. İyi bir sağlık değerine ulaşma konusunda, Z kuşağında bilgilendirilme, Alfa kuşağında ise uygulama odaklı ağız ve diş sağlığı yaklaşımları önemli ve pozitif bir ilişki sağlamaktadır.

Abstract:
Objective: This study was carried out to evaluate the perceptions and attitudes of individuals of different age groups towards their oral and dental health, as well as the level of importance they attach to their health.

Materials and Methods: This research is a cross-sectional-descriptive type research. It was held at Aydın Adnan Menderes University Faculty of Dentistry Oral and Dental Health Hospital in Aydın Province between February 2023 and April 2023. The number of samples was calculated by performing power analysis and the research was conducted with a total of 339 individuals. Data of the research; It was collected using the 'Individual Introduction Form', 'Survey Questions', 'Multidimensional Oral and Dental Health Locus of Control Scale' and 'Importance of Health Scale'. One-way analysis of variance (ANOVA) and Bonferroni multiple comparison test were used in data analysis. The relationship between numerical variables was examined with Pearson correlation analysis, and the relationship between categorical variables was examined with the Chi square test.

Results : Individuals' perceptions of their oral health and the level of importance they attach to their health vary according to generations (p<0.05). Chance dimension scale scores show a statistically significant difference according to generations (p<0.05). The dentist-focused subscale scores show a statistically significant difference according to generations (p<0.05). One of the sub-dimensions of the multidimensional oral and dental health locus of control scale; Internal control and Socialization focused scale scores do not show a statistically significant difference according to generations (p>0.05). There is no difference between the level of importance individuals from different generations attach to health (p>0.05). There is no statistically significant relationship between the oral and dental health perceptions and attitudes of different generations and the level of importance they attach to health for people in Generation X and Y (p>0.05). 
However, for individuals in Generation Z; For individuals in the Alpha generation with information-focused subscale scores (r:0.01; p<0.05); A statistically significant positive relationship was detected between the practice-oriented subscale scores and the Importance of Health Scale scores (r:0.25 ; p<0.05).

Conclusion: In this study, it was observed that the perception of oral and dental health varies across generations. There is no difference between generations in terms of the importance of health. In terms of achieving good health, being informed in Generation Z and practice oriented oral and dental health approaches in Generation Alpha provide an important and positive relationship.