Hazır olma etkisinin trafik işaretleri bağlamında incelenmesi
Investigating The priming effect of the traffic signs
Yazar: MEHMET KOYUNCU
Danışman: Y.DOÇ.DR. SONİA AMADO
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
150 ÖZET Trafik işaretleri ve yol durumunun davranış üzerinde yarattığı değişiklik sürüş sırasında etkili olmaktadır. Yol işaretlerinin bilinçli olduğu kadar bilinçsiz veya otomatik hazır olma yarattığı öne sürülmüştür (Crundall ve Underwood, 2001). Bu araştırmanın amacı, trafik ortamında hazır olma etkisi yaratan uyaranlara bağlı değişkenlerin incelenmesi ve sürücülerin tepki süresi üzerindeki etkisini ölçmektir. Bu bağlamda üç farklı çalışma yürütülmüştür: birinci çalışma, hazır olma etkisinin varlığı ve uyaran türüyle ilişkisini araştırmıştır. İkinci çalışma, hazır olma etkisinin uyaran türü (yazı, simge, yazı+simge) ve uyaranın sunulduğu yerle (solda, ortada ve sağda) olan ilişkisini araştırmıştır. Üçüncü ve son çalışma, hazır olma etkisinin uyaran türü (yazı, simge, yazı+simge) ve sunum süresiyle (kısa, normal, uzun) olan ilişkisini araştırmayı hedeflemiştir. Bu çalışmadaki üç deneyde, yaşları 19 ve 35 arasında değişen, 239 katılımcı yer almıştır. Her üç çalışmada da hazır olma ve uyaran türünün etkileşimlerine bakıldığı zaman, en kısa tepki süresinin hazır olma türünün anlamsal ve uyaran türünün yazı olması durumunda, ve hazır olma türünün tekrarlayıcı ve uyaran türünün simge olması durumunda ortaya çıktığı saptanmıştır. Uyaranların kontrol koşulunda yani uyaranların tek başlarına verildikleri durumda, simge uyaranının yazıya göre daha kısa tepki süresine sahip olduğu bulunmuştur. Anlamsal ve tekrarlayıcı hazırlamanın tepki sürelerine bakıldığında, anlamsal hazırlamanın daha yavaş tepkiye yol açtığını; en iyi tepki sürelerini yaratan uyaranın veya trafik işaretinin yazı+simge olduğunu; hızın trafik işaretinin yarattığı hazırlamayı olumsuz etkilediğini göstermiştir Çalışmadan elde edilen sonuçlar, trafik işaretleriyle yol sahneleri arasında anlamsal (semantic) hazır olma etkisinin, trafik işaretlerinde yazı+simge kullanılması ve hızın azaltılması durumunda daha da güçlü hale geldiğini göstermesi açısından önem taşımaktadır.

Abstract:
151 ABSTRACT : Recent studies suggest that road signs have an automatic priming function in addition to conscious transmission of information (Crundall and Underwood, 2001). The current study aims to investigate the priming effect (semantic or repetitive) of the traffic signs (either symbolic or written words) and drivers' reaction times to these signs. 239 participants, aged between 19 and 35, took part in the study which consisted of three experiments. The first experiment investigated the repetitive and semantic priming effects and their relation with stimulus type (symbol, word, word+symbol). In the second experiment, the effect of the stimulus type and location (left, middle, right) on the priming effect was studied. In the third experiment, the relationship between the priming effect, the stimulus type and the stimulus duration was investigated. Strong repetitive priming effects and weaker semantic priming effects were found. The results indicated that written signs used in the semantic priming condition created the shortest reaction times. Symbolic signs used in the control condition resulted in shortest reaction times. Other significant results obtained from the experiments were as follows: the reaction times of semantic and repetitive priming showed that semantic priming caused slower reactions; the best reaction times were obtained when the traffic sign contained both word+symbol; and speed had a negative effect on the priming effect of the traffic signs. In conclusion, the overall results are significant in showing that the effect of the semantic priming is strengthened when the signs containing word+symbol are presented for longer durations; hence, the more frequent use of written road signs and the decrease in velocity provide a stronger priming effect and shorter reaction times, which may result in less collision and traffic accidents.