Sınıf öğretmeni adaylarının duygusal zeka gelişimine yönelik program geliştirilmesi ve etkililiğinin incelenmesi: Karma yöntem çalışması
A programme development for emotional intelligence improvement of primary education prospective teachers and analysis of programme effect: A mixed method study
Yazar: MERYEM ÖZDEMİR CİHAN
Danışman: PROF. DR. MÜCAHİT DİLEKMEN
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Duygusal zeka = Emotional intelligence ; Duygusal öğrenme = Emotional learning ; Eğitim programları = Education programs ; Karma yöntemler = Mixed methods ; Program geliştirme = Program development ; Sosyal öğrenme = Social learning ; Sınıf öğretmenliği = School teachers

Özet:
Amaç: Bu araştırma, sosyal-duygusal öğrenme odaklı duygusal zeka gelişimine yönelik eğitim programının tasarlanması ve öğretime entegre edilerek uygulanması ile öğretmen adaylarının duygusal zekalarını geliştirebilmeyi amaçlamaktadır.
Yöntem: Araştırmada karma yöntem desenlerinden olan gömülü desen kullanılmıştır. Bir müdahale uygulaması içeren deneysel işlem öncesinde, sırasında ve sonrasında olmak üzere üç farklı zamanda elde edilen nitel veri sürece dahil edilmiştir. Araştırmanın nicel boyutunda ön test son test kontrol gruplu yarı deneysel desen, nitel boyutunda değerlendirici durum çalışması deseni kullanılmıştır. Araştırma, 2018-2019 eğitim ve öğretim yılında Erzurum'da bulunan bir devlet üniversitesinin eğitim fakültesi sınıf eğitimi anabilim dalı 2. sınıfında okuyan 73 öğretmen adayı ile yürütülmüştür. Çalışma grubu, karma yöntem örnekleme stratejilerinden olan amaçlı seçkisiz örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Nicel boyutun örneklemi olasılıklı seçkisiz örnekleme, nitel boyutun örneklemi amaçlı örnekleme ile belirlenmiştir. Tasarlanan program 10 hafta boyunca deney grubuna uygulanmıştır. Nicel veriler Bar-On duygusal zeka ölçeği, nitel veriler yarı-yapılandırılmış görüşme formu, katılımcı günlükleri ve süreç değerlendirme formu ile elde edilmiştir. Nicel veri analizinde normallik analizleri ve tek faktörlü kovaryans analizi (ANCOVA), nitel veri analizinde betimsel ve içerik analizi kullanılmıştır.
Bulgular: Araştırmadan elde edilen veriler, sosyal-duygusal öğrenme odaklı duygusal zeka gelişimine yönelik eğitim uygulamasının öğretmen adaylarının duygusal zeka düzeylerini geliştirmede etkili bir yaklaşım olduğunu, uygulama sırasında ve sonrasında elde edilen dokümanlar ile odak grup görüşmelerinden elde edilen verilerin, nicel bulguları doğruladığını ve yeterli düzeyde açıkladığını göstermiştir.
Sonuç: Araştırmanın sonucunda, sosyal-duygusal öğrenme odaklı duygusal zeka gelişimine yönelik eğitim uygulamasının, öğretmen adaylarının duygusal zeka gelişimini sağlamada etkili olduğu, bu etkinin açıklanmasında nitel verilerin yardımcı olduğu ve bütünleştirilen bulguların birbiriyle örtüştüğü tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Duygusal zeka, sosyal-duygusal öğrenme, duygusal zeka eğitimi, duygusal zeka gelişimi, öğretmen adayı, gömülü karma desen

Abstract:
Purpose: This study aims to develop the emotional intelligence of primary education prospective teachers by designing a training program for the development of emotional intelligence focused on social-emotional learning and implementing the programme in instruction.
Method: The embedded research design, one of the mixed method designs, was used in the study. The experimental procedures incolved an intervention; qualitative data were colected at three different times, before, during and after intervention. In the quantitative phase of the study, the pretest posttest control group quasi-experimental design were principally followed while for qualitative phase, case study design was adopted. The research was conducted with 73 prospective teachers, who were the second graders of primary education teacher training department department of education faculty at a state university in Erzurum between 2018-2019 academic year. The study group was determined through one of mixed method sampling strategies, purposeful random sampling method; specifically, in quantitaive phase, probabilistic random sampling was used while for, qualitative part, purposeful sampling was. The intervention process of designed program with the experimental group took 10 weeks. As data collection tools, the Bar-On emotional intelligence scale was preferred to collect quantitaive data; qualitative data were collected by semi-structured interview form, participant diaries, and process assessment form. In the quantitative data analysis, normality analysis and single factor analysis of covariance (ANCOVA), and in qualitative data analysis, descriptive and content analysis were used.
Findings: The results of the study show that the intervention through the programme designed for emotional intelligence development focused on social-emotional learning has a significant effect on improving the emotional intelligence levels of prospective teachers, which was confirmed with focus group interviews confirmed and adequately explained and suppoted by the quantitative findings.
Result: As a result of the study, it is concluded that the programme specifically designed to developmen of emotional intelligence focused on social-emotional learning is effective in improving primary education prospective teachers' emotional intelligence. Also, it was found that qualitative data helped to explain this effect clearly and that the fully integrated findings support each other.

Keywords: Emotional intelligence, social-emotional learning, emotional intelligence training, emotional intelligence development, prospective teacher, embedded design