Ayni haklara uygulanacak hukukun ve yetkili yargı merciinin tayininde irade serbestisi prensibi
Party autonomy principle in applicable law to rights in rem and determination of competent jurisdiction
Yazar: EKİN ÖMEROĞLU
Danışman: PROF. DR. NACİYE GÜNSELİ GELGEL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Ayni haklar = Real rights ; Hukuk seçimi = Law selection ; Tahkim = Arbitration ; Yetki = Authority ; Yetki anlaşmaları = Competence arrangements ; Özgür istenç = Free will

Özet:
İrade serbestisi prensibi, özel hukuk alanında tarafların kendi iradeleri doğrultusunda aralarındaki hukuki ilişkileri düzenleyebilmelerini ifade etmektedir. Milletlerarası özel hukukta ise irade serbestisi, kanunlar ihtilafı alanında hukuk seçimi olarak karşımıza çıkmaktadır. Milletlerarası özel hukukta taraf iradesi doğrultusunda tanınan hukuk seçimi, öncelikle sözleşmeden doğan borç ilişkilerinde ve sonrasında globalleşen dünyamızda yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıkların giderek artması ile sözleşme dışı borç ilişkilerinde, milletlerarası aile ve miras hukukunda ve de fikri mülkiyete ilişkin haklara uygulanacak hukukta yer almıştır. 

Eşya üzerindeki ayni haklardan doğan ihtilaflar bakımından ise Türk milletlerarası özel hukukunda irade serbestisi prensibine yer verilmemektedir. Çalışmamızda karşılaştırmalı hukuktan da faydalanılarak taşınır ve taşınmaz eşya üzerindeki ayni haklardan doğan ihtilaflarda irade serbestisine hangi ölçüde yer verilebileceği sorusuna cevap aranmaktadır. Milletlerarası özel hukukta irade serbestisi prensibinin, milletlerarası usul hukukundaki görünümü yetki anlaşmaları ile milletlerarası tahkimdir. Dolayısıyla çalışmamızda, taşınır ve taşınmaz eşya üzerindeki ayni haklardan doğan ihtilaflarda gerek Türk mahkemelerinin ve gerekse yabancı devlet mahkemelerinin yetki anlaşması ile yetkilendirilip yetkilendirilemeyeceği de araştırılacaktır.

İrade serbestisi prensibini temel alan milletlerarası tahkim hukukunda da, taşınır ve taşınmaz eşya üzerindeki ayni haklardan doğan ihtilafların, tahkime elverişli olup olmadığı meselesi önem taşımaktadır. Bu nedenle çalışmamızda, özellikle de taşınmaz eşya üzerindeki ayni haklardan doğan ihtilafların tahkime konu olup olamayacağı incelenecektir.

Abstract:
Party autonomy principle represents one of the fundamental pillars of private law. In private international law, which deals with legal relationships beyond national borders, the principle of party autonomy is given effect by choice of law rules. Choice of law has been widely recognized in respect of contractual obligations for a long time. Traditionally, within international property area, party autonomy principle is not allowed. According to Turkish Private International Law Act, party autonomy principle is not recognized for the rights in rem. However, the idea of party autonomy is gaining ground in national legislation as well as in European and international rulings. This provides a strong reason to reconsider the traditional rejection of party autonomy in internatioanl property law. Therefore, the purpose of this study is to reach a solution if party autonomy principle would be acceptable in international property law. 

Party autonomy principle does not only extend to conflict of laws in a narrower sense, i.e. the authority to choose the applicable law, but also to international jurisdiction, i.e. the authority to choose the competent forum for a legal dispute. Accordingly, this study attempts to address whether parties may conclude a jurisdiction agreement for both national and international courts over in rem rights in movables and immovables.

Party autonomy principle is a basic principle in international arbitration as well. Therefore, this study also attempts to address whether disputes arising out of right in rem over immovable property are arbitrable under Turkish International Arbitration Law Act.