Çanakkale sakız ve tahirova koyunlarında ayıklama oranı ve nedenleri üzerine bir araştırma
Research on culling ratio and culling causes on sakız and Tahirova sheep in Çanakkale
Yazar: KORHAN BOSDAN
Danışman: PROF. DR. TÜRKER SAVAŞ
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Zootekni Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Evcil koyunlar = Domestic sheeps ; Sürdürülebilir tarım = Sustainable agriculture ; Çiftlik hayvanları = Farm animals

Özet:
Koyunculuk faaliyetlerinde en büyük gelir kuzudan elde edilmektedir. Sürü ömrünün uzaması ile anaçlardan daha fazla verim elde edilebilir. Bu çalışmada Çanakkale bölgesinde yetiştiriciliği yapılan Sakız ve Tahirova koyunlarında ilkine kuzulama yaşı, ayıklama oranından yararlanarak sürü ömrünün tahmin edilmesi ve bir anket çalışması ile sürüden çıkarma nedenlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. 
Bu kapsamda Çanakkale ilinde yürütülmekte olan "Halk Elinde Küçükbaş Hayvan Islahı Projesi" alt projelerinden Sakız ve Tahirova ırkında kayda alınan veriler kullanılarak hayvanların 5 yıllık sürüde kalma oranları tespit edilmiştir. Sakız sürülerinde yıllık %0 ile %56 arasında değişen ayıklama oranının beş yıllık ortalaması %17,6 olarak gerçekleşmiştir. Ayıklama oranından yararlanarak Sakız koyunlarında sürü ömrü 5,68 yıl, sürüde gerçekleştirdiği doğum sayısı 4,95 olarak hesaplanmıştır. İlkine kuzulama yaşı Sakız toklularında ortalama 619,6 gün olarak hesaplanmıştır. Tahirova sürülerinde yıllık %2,8 ile %56 arasında değişen ayıklama oranı tespit edilmiş; beş yıllık ortalama ayıklama oranı ise %20,6 olarak gerçekleşmiştir. Tahirova koyunlarında sürü ömrü 4,85 yıl, ortalama doğum sayısı 4,40 ve ilkine kuzulama yaşı 490,2 gün olarak hesaplanmıştır. 
Sakız ve Tahirova koyunları için başlıca mortalite sebepleri enterotoksemi (%17), diğer hastalıklar (%16), yabani hayvan saldırısı (%13) ve yem vurması (%12) olarak sıralanmıştır. Sürülerde ayıklamanın %71'nin zorunlu sebeplerden, %29'unun isteğe bağlı olarak gerçekleştiği tespit edilmiştir. Sakız sürülerinde süt verim düşüklüğü sebebiyle ayıklama Tahirova sürülerine göre %77 oranında daha düşüktür (P=0,0051). Aynı şekilde döl verim düşüklüğünde bu değer %82'dir (P=0,0012). Tahirova ırkı koyun yetiştiren işletmelerin ayıklamayı verim özelliklerine dikkat ederek gerçekleştirdiği söylenebilir.

Anahtar sözcükler: Sakız Koyunu, Tahirova Koyunu, Sürü Ömrü, Ayıklama Oranı, İlkine Kuzulama Yaşı

Abstract:
The highest income in sheep production is obtained from the lamb saling. With the prolongation of the herd life, more yields can be obtained from ewes. The aim of this study was to estimate the herd life by using the first lambing age and culling ratio, and to determine the reasons for culling by using a questionnaire in Sakız and Tahirova sheep farms.
In this context, the 5-year flock survival rates were determined by using the data obtained from the genetic improvement sub-projects of Sakız and Tahirova breeds in Çanakkale. The annual culling rates were between 0% and 56% in Sakız farms and 17.6% over the 5-year average. Using the average culling rate, the herd life of Sakız ewes was calculated as 5.68 years in average and the number of births performed in the herd was 4.95. The first lambing age was calculated as 619.6 days in Sakız. In Tahirova herds, annual culling ratios between 2.8% and 56% was determined. The 5 year average of culling was 20.6% and herd life was 4.85 years and the ewes performed 4.4 births in average. The first lambing age was calculated as 490.2 days.
Enterotoxemia (17%) was the most important cause of major mortality for Sakız and Tahirova sheep, followed by other diseases (16%), wild animal attack (13%) and chronic bloat (12%). It can be stated that 71% of the culling reasons were obligatory and 29% was optional. Due to low milk yield, the culling risk of Sakız were 77% lower than Tahirova ewes (P = 0.0051). This value for reproduction performance was 82% (P = 0.0012).

Keywords: Sakız Sheep, Tahirova Sheep, Herd Life, Culling, First Lambing Age