Protein enerji malnütrisyonlu çocuk hastalarda serum çinko düzeylerinin retrospektif olarak değerlendirilmesi
Retrospective evaluation of serum zinc levels in children patients with protein-energy malnutrition
Yazar: HASAN ÖZEN
Danışman: PROF. DR. HALİL HALDUN EMİROĞLU
Selçuk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Malnütrisyon = Malnutrition ; Prevalans = Prevalence ; Protein enerji malnütrisyonu = Protein-energy malnutrition ; Retrospektif çalışmalar = Retrospective studies ; Serum = Serum ; Çinko = Zinc ; Çocuk hastalıkları = Child diseases ; Çocuklar = Children

Özet:
Giriş ve Amaç: PEM özellikle okul öncesi dönemde olmak üzere çocukluk çağında yetersiz ve dengesiz beslenme sonucu ortaya çıkan önemli bir sağlık sorunudur. Çinko canlıların büyümesi ve gelişmesi için gerekli bir eser elementtir. PEM'li hastalarda çinko eksikliği prevalansının normal popülasyona göre yüksek olduğu bilinmektedir. Çalışmamızda PEM, PEM derecesi ve türleri ile serum çinko düzeyi arasındaki ilişkinin araştırılması amaçlandı. 
Gereç ve Yöntem: Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Gastroenteroloji, Hepatoloji ve Beslenme poliklniğine 1 Ekim 2012- 30 Haziran 2017 tarihleri arasında başvuran ve Waterlow (YGB, BGA) sınıflamasına göre PEM tanısı alan 1-18 yaş arası 506 çocuk çalışmaya alındı. Hastalar yaş ve PEM derece ve türlerine göre gruplandırıldı. Yaşlarına göre 1-5 yaş grup 1, 5-12 yaş grup 2, 12-18 yaş grup 3 olarak sınıflandırıldı. PEM türlerine göre akut ve kronik olarak 2 alt gruba ayrıldı. PEM derecelerine göre kronik malnütrisyonun göstergesi olarak yaşa göre boy %90-95 aralığında bulunanlar hafif, %85-90 aralığında olanlar orta, <%85 altında olanlar ise ağır malnütre olarak tanımlandı. Akut malnütrisyonun göstergesi olarak ise boya göre ağırlık %80-90 aralığında olanlar hafif, %70-80 aralığında olanlar orta, <%70 olanlar ise ağır malnütre kabul edildi. Her iki sınıflamada da düşüklük olması durumunda kronik zeminde akut malnütrisyon olarak sınıflandırıldı. Serum çinko düzeyleri ile PEM derece ve türleri arasındaki ilişki araştırıldı. İstatistiksel analiz SPSS (IBM SPSS Statistics V22.0, SPSS Inc., USA) paket programı ile yapıldı.
Bulgular: Hastaların %50,8'i kız, %49,2 si erkek olup %42,1'i 1-5 yaş, %41,3'ü 5-12 yaş, %16,6'sı 12-18 yaş grubundaydı. Serum çinko eksikliği prevelansı %61,1 olarak bulundu. Cinsiyet ile serum çinko eksikliği sıklığı arasında fark gözlenmedi (p=0,129). Serum çinko düzeyi ortalamaları 1-5 yaş grubu hastalarda 5-12 ve 12-18 yaş gruplarına göre anlamlı düzeyde düşük bulundu (sırasıyla p=0,003, p=0,007). BGA ve YGB ölçütlerine göre hesaplanan PEM dereceleri ile serum çinko düzeyi ortalamaları arasında fark saptanmadı (sırasıyla p=0,055; p=0,285). Özellikle BGA ölçütüne göre hesaplanan PEM derecesi ile serum çinko düzeyi ortalamaları arasındaki ilişki istatistiksel olarak anlamlı düzeyde bulunmasa da PEM derecesi arttıkça serum çinko düzey ortalamalarındaki düşüklük dikkat çekici olarak değerlendirildi. PEM türünün (akut, kronik, kronik zeminde akut) serum çinko düzey ortalamaları arasında fark bulunmadı (p=0,715). PEM'e eşlik eden ek bir hastalığı olan çocuklarda ek hastalığı olmayanlara göre serum çinko düzeyi daha düşük bulundu (p=0,002). PEM'li hastalarda çinko eksikliği ile ferritin düzeyi arasında istatistiksel anlamlık düzeyinde bir ilişki saptanmasa da serum çinko ve ferritin düzeyleri arasında aynı yönde olan artma veya azalma dikkat çekici olarak değerlendirildi (p=0,051). 
Sonuç: PEM'li hastaların serum çinko eksikliği prevelansı yüksektir. Çinko eksikliği 1-5 yaş grubu PEM'li çocuklarda daha sıktır. PEM'li hastalarda rutin olarak serum çinko düzeyi ölçümünün ve eksiklik saptanması durumunda çinko desteği başlanması önemlidir.

Anahtar sözcükler: Çinko; Prevalans; Protein-enerji malnütrisyonu.

Abstract:
Introduction and Purpose: PEM is an important health problem that occurs in childhood, especially in the pre-school period, as a result of inadequate and unbalanced nutrition. Zinc is a necessary trace element for the growth and development of living things. The prevalence of zinc deficiency in PEM patients is known to be higher than in the normal population. The purpose of this study is to demonstrate the relationship between PEM, PEM degrees and types and serum zinc level.
Materials and Methods:  From October 1, 2012 to June 30, 2017, 506 patients who came to Child Gastroenterology, Hepatology and Nutrition Policlinic of Selçuk University Faculty of Medicine and aged between 1 and 18 years and diagnosed with PEM according to the Waterlow (YGB, BGA) classification were included in the study. Patients were divided into 3 groups as aged between 1-5, 5-12 and 12-18 according to their age and divided into 2 groups as acute and chronic according to PEM types. Based on the PEM degrees, according to height by age ratio as an indicator of chronic malnutrition, those who are between 90-95% were defined as mild, those in the range of 85-90% were defined as moderate, and those with <85% were defined as severe malnutrition. According to weight by height ratio as an indicator of acute malnutrition, those who are between 80-90% were defined as mild, those in the range of 70-80% were defined as moderate, and those with <70% were defined as severe malnutrition. Provided that there is a low level in both classifications, they were classified as acute malnutrition on chronic basis. The relationship between serum zinc levels, PEM degrees and types were investigated. Statistical analysis was performed with SPSS (IBM SPSS Statistics V22.0, SPSS Inc., USA).
Findings: 50.8% of children with PEM who participated in the study were female and 49.2% of them were male. 42.1% of these patients were in the age group 1-5, 41.3% of them were in the age group 5-12, and 16.6% of them were in the age group 12-18. The prevalence of serum zinc deficiency in PEM patients was found to be 61.1%. There was no difference between sex and the frequency of serum zinc deficiency (p=0,129). The mean serum zinc levels of the patients in aged 1-5 founded significantly lower than the mean serum zinc levels of the patients in aged 5-12 and aged 12-18 (respectively p=0,003, p=0,007). There was no difference between PEM grades which calculated according to BGA and YGB criteria and serum zinc level averages (respectively p=0,055; p=0,285). Although the relationship between the PEM grade calculated according to the BGA scale and the serum zinc level averages was not statistically significant degree, contrary to the increase in PEM grade, the mean decrease in serum zinc levels was noteworthy. No difference was observed between serum zinc level averages of PEM types (acute, chronic, acute in chronic base) (p=0,715). The mean serum zinc level was lower in children with PEM with comorbid disease compared to the mean serum zinc levels of those without the disease that is concomitant to PEM (p=0,002). Although there was no statistically significant relationship between zinc deficiency and ferritin levels in patients with PEM, the increase or decrease that is in the same direction in serum zinc and ferritin levels was remarkably evaluated (p = 0.051).
Result: The prevalence of serum zinc deficiency in patients with PEM was high. Zinc deficiency is more frequent in children 1-5 years of age with PEM. It is important to measure serum zinc levels routinely in patients with PEM and to initiate zinc supplementation if deficiency is detected.

Key Words:  Zinc; Prevalence; Protein-energy malnutrition.