Doğu Akdeniz antik sinagog yapılarının karşılaştırılmalı olarak mimari açıdan irdelenmesi
A comparative architectural analysis of Eastern Mediterranean ancient synagogue buildings
Yazar: ÇİĞDEM ÖNER
Danışman: PROF. DR. NİHAL TÜNER ÖNEN
Akdeniz Üniversitesi / Akdeniz Uygarlıkları Araştırma Enstitüsü / Akdeniz Eski Çağ Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Mimarlık = Architecture ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Anadolu mimarisi = Anatolia architecture ; Antik mimari = Antique architecture ; Bizans mimarisi = Byzantine architecture ; Bölgesel mimari = Regional architecture ; Doğu Akdeniz = East Mediterranean ; Helenistik şehir mimarisi = Hellenistic city architecture ; Klasik Roma mimarisi = Classical Rome architecture ; Yahudi mimarisi = Jewish architecture ; İç mimari = Interior architecture

Özet:
Tannaitik literatür ve material kültürel kalıntılar takip edildiğinde Yahudi varlığının antikiteden itibaren tarih sahnesinde yer aldığı görülmektedir. Bu uzun süreç hem Yahudi toplumunun hem de ibadet mekanı olan sinagogların farklı coğrafyalarda farklı evreler geçirmesi sonucunu da beraberinde getirmiştir. Yahudi kimliği yaşanılan sürgün dönemlerinin de etkisi ile kimi zaman yaşam biçimlerinde kimi zaman da ibadet mekanlarında değişime hatta dönüşüme izin vermek zorunda kalmıştır.
Tez çalışması MS 11. yüzyıl öncesine ait Geç Antik Çağ'daki Yahudi kimliğinde yaşanan bu değişim ve dönüşümü bütüncül bir bakış açısı ile ele almaktadır. Yahudi izlerinin sınırları Anadolu coğrafyasının batı ve güney kıyıları ile İsrail'i kapsayan Doğu Akdeniz coğrafyası olarak belirlenmiştir. Çalışmanın ana materyali antik sinagog yapılarıdır. Antik sinagog yapıları bu coğrafyada yapılmış olan arkeolojik kazı çalışmaları ve yüzey araştırmaları sonucunda ortaya çıkartılan arkeolojik veriler, antik kaynaklar, epigrafik verilerin ışığında incelenmektedir.
Antik dönem Yahudi kimliğinin iki farklı coğrafyada geçirdiği evreler antik sinagog yapıları özelinde detaylandırılarak benzerlikleri ve farklılıkları ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu karşılaştırmanın daha anlaşılır olması amacı ile de güncel teknolojilerden faydalanılmıştır. Sinagog yapılarına ait veriler dijital ortama aktarılarak kültürel mirasın belgelenmesine katkı sağlanması amaçlanmıştır. İncelenen yapılara sanal yeniden yapılanma yöntemleri kullanılarak restitüsyon önerileri getirilmesi ile de yapıların yorumlanmasında hem multi disipliner çalışmanın önemine dikkat çekilmesi hem de sonraki dönemlerde yapılarla ilgili çalışmalar yapacak bilim insanlarına destek olunması hedeflenmektedir.

Abstract:
When the Tannaitic literature and material cultural remains are followed, it is seen that the Jewish presence has been on the stage of history since antiquity. This long process has brought about the result that both the Jewish community and the synagogues, which are places of worship, have gone through different phases in different geographies. With the effect of the periods of exile, the Jewish identity has had to allow change and even transformation, sometimes in lifestyles and sometimes in places of worship.
This thesis takes a holistic view of this change and transformation in Jewish identity in Late Antiquity before the 11th century AD. The boundaries of the Jewish traces are defined as the western and southern coasts of Anatolia and the Eastern Mediterranean geography covering Israel. The main material of the study is ancient synagogue structures. Ancient synagogue structures are examined in the light of archaeological data, ancient sources and epigraphic data uncovered as a result of archaeological excavations and surveys carried out in this geography.
The phases of the ancient Jewish identity in two different geographies are elaborated in detail in terms of ancient synagogue structures and their similarities and differences are tried to be revealed. In order to make this comparison more understandable, current technologies have been utilised. It is aimed to contribute to the documentation of cultural heritage by transferring the data of the synagogue structures to the digital environment. It is aimed to draw attention to the importance of multidisciplinary work in the interpretation of the structures and to support the scientists who will work on the structures in the following periods by bringing restitution proposals by using virtual reconstruction methods.