Sayaç yaşının sayaç ölçüm hataları üzerine etkileri ve idari su kayıpları yönetimi açısından değerlendirilmesi
Impacts of meter aging on water meter measurement errors and assessment in the context of apparent losses management
Yazar: ASLI NUR RIZVANOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. İBRAHİM ETHEM KARADİREK
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Su dağıtım sistemlerine verilen toplam su hacmi ile yasal olarak tüketilen su hacmi arasındaki fark olarak tanımlanan su kayıpları fiziki ve idari su kayıpları olarak sınıflandırılır. Fiziki kayıplar içme suyu dağıtım sistemleri ile servis bağlantılarında oluşan sızıntılar, depolarda meydana gelen sızma ve taşmalar sonucu oluşurken idari kayıplar izinsiz tüketim ve sayaç ölçüm hataları sonucu oluşmaktadır. İyi yönetilen su dağıtım sistemlerinde sayaç ölçüm hataları nedeniyle oluşan idari kayıplar, suyun tüketiciye ulaştığı fakat ekonomik karşılığının su idareleri tarafından alınmadığı su kayıpları bileşenidir. Su sayaçlarında meydana gelen ölçüm hataları yaşa bağlı olarak oluşmakta ve ölçüm performansının azalması ile adil fiyatlandırmaya engel olmaktadır.
Bu tez çalışması, su sayaçlarının yaşının ölçüm hataları üzerine etkisini ve idari su kayıpları yönetimi açısından değerlendirilmesini hedeflemektedir. Bu kapsamda Antalya ilinde farklı yaşlarda (1-12 yaş) 490 adet çok hüzmeli su sayacının başlatma debileri ile farklı debi ve basınç değerleri altında ölçüm hataları belirlenmiştir. Sayaçların test edileceği debi değerlerini belirlemek için Antalya ilini temsil edecek 50 kullanıcının su tüketimleri izlenmiş ve su tüketim profilleri belirlenmiştir. Elde edilen su tüketim profilleri ağırlıklı hataların belirlenmesinde de kullanılmıştır. Çalışmada sayaç yaşı ile başlatma debileri, sayaç ölçüm hataları ve ağırlıklı hataların arttığı fakat bu artışın doğrusal olmadığı sonucuna varılmıştır. Başlatma debilerinin sayaç yaşı ile artması 8 yaş üzeri sayaçlar için daha belirgindir. Sayaç ölçüm hataları ve ağırlıklı hataların sayaç yaşı ile artması ise 6 yaş ve üzerindeki sayaçlar için daha belirgindir. Test edilen 1-5 yaş sayaçlara ait sayaç ölçüm hataları ve ağırlıklı hatalar düşük ve yüksek basınç altında farklılaşmamakta, 6-12 yaş sayaçlara ait sayaç ölçüm hataları ve ağırlıklı hatalar ise düşük ve yüksek basınç altında farklılaşmaktadır. Bu durum basıncın yaşlanan sayaçlar üzerinde etkisinin olduğunu göstermektedir. Aynı zamanda sayaç yaşının artması ile oluşan ölçüm hatalarının negatif değerlikte olduğu, sayaç yaşının artması ile düşük debi değerlerinde bu negatifliğin arttığı ve bu durumun tüketiciler tarafından kullanılan suyun ölçülmemesi anlamına gelmesi sebebiyle idari kayıpları arttırdığı belirlenmiştir.

Abstract:
Water losses, defined as the difference between the total water volume supplied to water distribution systems and the legally consumed water volume, are classified as real and apparent losses. Real losses occur due to leaks in drinking water distribution systems, service connections, and tanks, while apparent losses arise from unauthorized consumption and metering errors. Apparent losses result from metering errors in well-managed water distribution systems are the component of water losses where water delivered to consumers but not accounted for economically. Metering errors in water meters occur as meter age and prevent fair pricing by decreasing measurement performance.
This study aims to investigate the effect of meter age on measurement errors and to evaluate this effect in the context of apparent losses management. Within this scope, the starting flow rates and measurement errors under different flow rates and pressure levels were analyzed for 490 multi-jet water meters, aged between 1 to 12 years, used in the Antalya. Water consumption of 50 representative users was monitored to determine the flow rates for testing, and their consumption profiles were established. These profiles were used to calculate weighted measurement errors. The study concluded that starting flow rates, measurement errors, and weighted errors increased with meter age, although the increase was not linear. The rise in starting flow rates with meter age was more pronounced in meters older than 8 years, while measurement errors and weighted errors showed a significant increase after 6 years. For meters aged 1-5 years, measurement errors and weighted errors did not vary significantly under different pressure levels, whereas meters aged 6-12 years exhibited differences between low and high pressure, indicating that pressure affects aging meters. It was also found that the measurement errors associated with older water meters are predominantly negative. These negative errors increase at low flow rates as meter age increases, meaning that the water used by consumers is under-registered, which contributes to apparent losses.