Aydınlatılmış onam ve insan hakları
Informed consent and human rights
Yazar: ZEYNEP GÜNLER
Danışman: PROF. DR. BERTİL EMRAH ODER
Koç Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Ahlak = Morality ; Aydınlatılmış onam = Informed consent ; Etik = Ethics ; Hasta hakları = Patient rights ; Hastalar = Patients ; Kendi kaderini tayin hakkı = Self-determination ; Tıbbi müdahale = Medical treatment ; Tıbbi özerklik = Clinical autonomy ; Özerklik = Autonomy

Özet:
Ötanazi, intihara yardım, tedavinin reddi gibi birçok tartışmalı konu tıp etiği ve hukukun işbirliğini gerektirmektedir. Tıbbi müdahalelerin ilgililerin hür iradesine dayanması gerekliliği de yine hukuk sistemlerince güvence altına alınmalıdır. Bu bağlamda, karşımıza çıkan kavram aydınlatılmış onam olacaktır.
Hastaların kendilerine uygulanacak tıbbi müdahaleler hakkında yeterince bilgilendirildikten sonra ilgili müdahaleyi kabul ya da reddetmeleri anlamına gelen aydınlatılmış onam insan onuru ve özerkliğinin bir gereğidir. Aydınlatılmış onamın; insan onuru ve kendi kaderini belirleme hakkı, yaşama hakkı, sağlık hakkı gibi en önemli insan hakları ile yakın ilişkisi sebebiyle başlı başına bir insan hakkı olduğu ileri sürülebilir. Bu kabul aydınlatılmış onamdan beklenen faydaların gerçekleşebilmesi ve hasta özerkliği ve kendi geleceğini belirleme hakkının kâğıt üzerinde soyut bir kavram olarak kalmaması açısından önemlidir. Bu sebeple çalışma, aydınlatılmış onam hakkının etkinliği ve etkililiği bakımından tespit ve fikirler sunmayı amaçlamaktadır.
Bu doğrultuda çalışma aydınlatılmış onamı; etik ve ahlak boyutu, neliği ve aydınlatılmış onam hukuku olmak üzere üç ayrı başlık altında irdelemektedir. Birinci bölüm aydınlatılmış onamın bir insan hakkı olarak kabulüne gerekli altyapıyı hazırlarken, ikinci bölüm çalışmanın teknik yönünü oluşturmaktadır. Üçüncü ve son bölüm ise uluslararası ve ulusal hukukta aydınlatılmış onamın konumuna ve bu konumun geliştirilmesi için yapılması gerekenlere işaret ettiği için önemlidir.

Anahtar Kelimeler: aydınlatılmış onam, hasta özerkliği, kendi geleceğini belirleme hakkı, tıp etiği, insan hakları

Abstract:
Many controversial issues such as euthanasia, assisted suicide, and refusal of the treatment require the collaboration of medical ethics and law. The necessity for medical interventions to be based on the free will of those concerned should also be guaranteed by legal systems. Thus, emerges the concept/law of informed consent.
Informed consent, the acceptance or the refusal of the treatment after being informed about all the necessary information, sprouts from human dignity and autonomy. Even informed consent can be asserted as a distinct human right due to its close affiliation with human dignity and the most important human rights such as right to self determination, right to life or right to health. This recognition is important for the fulfillment of the aims of the law of informed consent and in order for the patients' autonomy and their rights to self determination to get beyond the papers. For this reason, the study aims to present findings and suggestions in order for the right to informed consent be operative and effective.
In this parallel, the study scrutinizes informed consent under the headings of its ethical and moral dimension, what is informed consent and the law of informed consent. While the first part prepares the necessary infrastructure for the acceptance of informed consent as a human right, the second part constitutes the technical aspect of the study. The third and final part is important because it points to the position of informed consent in international and national law and what needs to be done to improve this position.

Keywords: informed consent, patient autonomy, right to self-determination, medical ethics, human rights