Berlin Devlet Kütüphanesi (Staatsbibliothek zu Berlin) Ms.or.oct. 3744 numaralı şiir mecmû'ası (Vr. 192b-236a) (İnceleme-transkripsiyonlu metin-dil içi çeviri)
Berlin State Library (Staatsbibliothek zu Berlin) Ms.or.oct. 3744 numbered poetry magazine (Poetry "mecmû'a") (Leafs 192b-236a) (Examination-text with transcription-intralingual translation)
Yazar: MERYEM ŞENTÜRK
Danışman: PROF. DR. ÜZEYİR ASLAN
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Edebiyat dergisi = Literature magazine ; Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Yazma eserler = Manuscripts ; Şairler = Poets ; Şiir = Poem ; Şiir mecmuaları = Poetry magazines

Özet:
Arapça "cem'" kelimesinden türemiş olan mecmû'a "derlenmiş, toplanmış"
demektir. Birden çok eserin bir araya toplanmasıyla oluşan mecmû'alar Türk edebiyatı
açısından da büyük önem taşır. Mecmû'aların tarihi, hadis yazımının başlamasına
dayanır. Mecmû'alar, içinde çeşitli türlerden eserler ihtiva edebilir. Mecmû'alar,
derlenen eserlerin türlerine, konularına, nazım şekillerine vs. göre tasnif edilmiştir.
Konularına göre tasnif edilen ilk mecmû'alar Arap edebiyatına aittir. Türk edebiyatında
birçok araştırmacı mecmû'aların tasnifi konusunda çalışmış, bunlara tezimizin birinci
bölümünde yer verilmiştir. Klâsik Türk edebiyatının araştırma alanına başta şiir
mecmû'aları, nazîre mecmû'aları olmak üzere çeşitli mecmû'alar (risâle, münşe'ât,
mu'ammâ...) girmektedir. Edebiyat alanına giren mecmû'alar, dönemin edebî zeminini
yansıtan antolojik defterler olarak nitelendirilebilir. Onların bu yönüyle, mecmû'alar
üzerinde yapılacak incelemeler ve metin neşri çalışmaları edebiyat tarihimiz açısından
elzemdir.
Bu tezin konusu, Berlin Devlet Kütüphanesi (Staatsbibliothek zu Berlin), Prusya
Kültürel Mirası Koleksiyonu'nda (Preußischer Kulturbesitz) kayıtlı, Ms. or. oct. 3744
numaralı şiir mecmû'asının 192b-236a varaklarıdır. Mecmû'anın önceki varakları çeşitli
çalışmalar yoluyla neşredilmiş olup bunlar da nüsha tavsifi bölümünde belirtilmiştir.
İlgili varaklar transkripsiyon alfabesine aktarılmış ve dil içi çevirisi yapılmıştır. Daha
sonra 192b-236a varakları biçimsel olarak ve içerik açısından incelenmiştir.
Mecmû'ada; Kadı Burhâneddin, Ahmedî, 'Adnî ve Ahmed Paşa'nın şiirleri
mevcuttur. Mecmû'a, nazım şekillerinden gazel, kaside, terkib-bend ve müfred
içermektedir. Şiirler büyük ölçüde gazelden oluşmaktadır. Bunların da büyük bölümü
beşerî aşkı ele alan şiirlerdir. Çoğunlukla sevgilinin güzelliklerinden dem vurulur.
Bunun haricinde tasavvufî nitelikli bir şiir ile medhiyeler de eserde mevcuttur. Eserde
müfred biçiminde yazılmış üç mu'ammâ vardır. Toplam 44 şiir içeren bu eserde 4
bahirde 13 vezin kullanılmıştır. 192b-236a varakları arasında şiirleri bulunan şairler, 14.
ve 15. yüzyıllarda yaşamışlardır.
Anahtar kelimeler: Berlin Devlet Kütüphanesi, Staatsbibliothek zu Berlin, Ms. or.
oct. 3744, mecmua, mecmû'a, 'adnî, ahmedî, ahmed paşa, kadı burhaneddin, redif,
kafiye, aruz, nazîre, mecmuaların tasnifi, hadarîlik, beşerî aşk, gazel, kaside, yazma, 14.
yy., 15. yy.

Abstract:
"Mecmû'a" is a literary genre in Ottoman literature/Classical Turkish
literature/Old Turkish literature. It's possible to name "mecmû'a"s as magazine or
corpus and might be journal. "Mecmû'a" means "anthologized, gathered, compiled".
That word derives from "cem'" which is Arabic. They consists of more than one writing
which are anthologized. History of "mecmû'a"s begin with writing of hadiths. They
have prominent significance for Turkish literature. "Mecmû'a"s represent literary
ground of the time which they were written. "Mecmû'a"s can be classified as regarding
their subject, genres et cetera. Many researchers had studied to classification, in Turkish
literature. In Turkish literature, especially "mecmû'a"s of poem (mecmû'a-yı eş'âr/
mecmû'atü'l-eş'âr) were interested in by researchers.
Subject of this dissertation is the leafs 192b-236a of a manuscript "mecmû'a"
registered Berlin State Library, Ms. or. oct. 3744. The former leafs were published via
different studies as an article or a book. Leafs which are introduced by that dissertation
were written via transcription alphabet. And then, the "mecmû'a" was examined. It has
been studied mainly in 3 chapter. In the first chapter, "mecmû'a" in general and its
historical progress, then classification of "mecmû'a"s were clarified. In the second
chapter, our "mecmû'a" has introduced. Then, number of poems, number of poets, lives
of poets, genres, prosody types which used in that "mecmû'a", et cetera were examined.
Lastly, in the text with transcription chapter, poems have written via transcription
alphabet. Then, intralingual translation was written. Facsimile of the "mecmû'a" was
added to end of the dissertation text.
Ahmedi (Ahmedī), Ahmed Paşa (Ahmed Pasha), Kadı Burhaneddin (Qadi Burhan
al-Din) and 'Adni (Mahmud Pasha) are the poets that took place in that "mecmû'a". It is
seen that poems were mostly love ghazels. Additionally, poems were written in 14th and
15th centuries.
Key words: corpus, journal, magazine, Berlin State Library, Staatsbibliothek zu
Berlin, Ms. or. oct. 3744, qasida, ode, manuscript, ghazel, divan, ottoman poetry, 14th
century, 15th century, classification of magazines, rhyme, prosody, love, Ahmedi,
Ahmed Pasha, Qadi Burhan al-Din, Mahmud Pasha.