Mehmed Ârif Bey'in Binbir Hadis-i Şerif Şerhi özelinde toplumsal hadis şerhçiliği
Mehmed Arif Bey's social hadith commentary in the context of his work named Binbir Hadis-i Sherif Sherhi
Yazar: RUMEYSA OKUTAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BEKİR ÖZÜDOĞRU
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Mehmed Arif = Mehmed Arif ; Sosyal sorunlar = Social problems ; Şerh = Commentary

Özet:
Hadis ile toplum arasındaki bağ Rasûlullah'ın (s.a.v) tebliğ ile görevlendirildiği
an ile baĢlayan, zamana veya zemine göre yaĢadığı değiĢimlere rağmen, toplumun
var olacağı kıyâmete kadar sürecek olan sağlam bir iliĢkidir. Mehmed Ârif Bey,
Osmanlı Devleti'nin en hareketli dönemlerinden biri olan XIX. yüzyılda, Ġslâm
devletlerinin dünyadaki hızlı ilerleyiĢi takip edemediği ve Batı'nın yayılmacı
politikaları ile karĢı karĢıya kaldığı bir çağda yaĢamıĢtır. Devletinin pek çok
kademesinde görev almıĢ bir hukukçu ve düĢünür olarak, yaĢadığı toplumda
karĢılaĢtığı aksaklıklar ve yozlaĢmalara karĢı sessiz kalmamıĢ görüĢlerini toplumu
inĢa eden ve dönüĢüren unsurlardan olan aile, yönetici, ulema ve eğitim sistemi
üzerinde yoğunlaĢtırarak tespit ve eleĢtirilerde bulunmuĢ, neticede Ġslâmî ahlâk ve
siyasete dair derlediği Binbir Hadis-i Şerif Şerhi adlı eserini telif etmiĢtir.
Hadisleri Ģerh etme yöntemiyle hadislerle bulunduğu çağa ıĢık tutmayı
amaçlamıĢ, ilmî bir gaye gütmeksizin toplumsal faydayı öncelemiĢtir. Eserini telif
ederken klasik ve akademik hadis Ģerhlerinin aksine hadisle alakalı teknik meseleler
üzerinde durmayarak hadislerin isnadına yer vermemesi, sıhhatleri üzerinde
durmadan nakil yapması, toplumun her kesimi tarafından anlaĢılmak için ilmî dil
yerine halk dilini ve vaazî dili kullanması, öğütlere, duâlara, beyit ve atasözlerine
baĢvurması, anlatımı somut ve akıcı hale getirmek için fıkra ve anılarına yer vererek
anlatımını güçlendirmesi sebebiyle Mehmed Ârif Bey klasik bir hadis Ģârihi değildir.
Binbir Hadis-i Şerif Şerhi, Ģerh geleneği bağlamında hadisleri ele alıĢ yöntemi,
ele alındığı güne ve topluma söyledikleri konusunda ve çağıyla hadis arasında bir ilgi
kurup kurmaması açısından değerlendirildiğinde, eserin içtimaî hadis Ģerhlerinin en
güzide örneklerinden biri olduğu görülmektedir. ÇalıĢmanın sonucunda, eserde ele
alınan hadisler ve konular detaylı olarak tahlil edilecek böylece müellifin hadis ile
yaĢadığı çağ ve toplum arasında kurduğu bağ tespit edilecektir.

Anahtar kelimeler: hadis, Mehmed Ârif Bey, toplumsal sorun, toplumsal
hadisçilik

Abstract:
The connection between the hadith and the society is a solid relationship that
begins with Prophet (PBUH ) was assigned with the proclaiming and will continue
until the doomsday that society will last, despite the changes in time or place.
Mehmed Arif Bey who has served at many levels of his state as a lawyer and thinker
did not remain silent against the problems and corruption he encountered in the
society he lived in and focused on the family, ruler, ulama and the education system,
which are the elements that build and transform the society, and as a result, he
compiled the book Binbir Hadith-i Sherif Sherhi by the collections on Islamic
morality and politics.
He aimed to shed light on the era he lives in with his method of interpreting
hadiths and prioritized social benefit without pursuing a scientific purpose. In the
process of compiling his work not focusing on technical issues related to hadiths in
contrast to the classical and academic hadith commentaries and not including the
chain of transmission of hadiths, not focusing on their authenticity of hadiths while
narrating them, using public language and sermon language instead of scientific
language to be understood by every segment of the society, and by including funny
stories and his memories to enrich his expressions and making his speech perceptible
and fluid distinguish him from classical hadith commentators.
When the commentary of Binbir Hadith-i Sherif is evaluated in terms of
connecting or not connecting hadiths with the time and society that hadiths address,
it is seen that this work is one of the most outstanding examples of social hadith
commentaries with its approach to hadiths in the context of the commentary
tradition.
In the conclusion of the study, the hadiths and subjects discussed in the work
will be analyzed in detail, so that the link between the hadith and the age in which
the author lived and society will be determined.

Keywords: hadith, Mehmed Arif Bey, social problem, social hadithism