Demir eksikliği anemili çocuklarda çölyak hastalığının prevalansının belirlenmesi
The prevalence of celiac disease in children with iron-deficiency anemia
Yazar: SEDA KAR ÜNAL
Danışman: DOÇ. DR. SİNAN AKBAYRAM
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Anemi = Anemia ; Anemi-demir eksikliği = Anemia-iron deficiency ; Folik asit = Folic acid ; Prevalans = Prevalence ; Vitamin B 12 = Vitamin B 12 ; Çocuklar = Children ; Çölyak hastalığı = Celiac disease

Özet:
Çölyak hastalığı değişik hematolojik hastalıkların, sıklıkla aneminin, yaygın bir sebebidir. Çölyak hastalığında görülen anemi sıklıkla demir, folik asit ve vitamin B12'nin malabsorbsiyonuna bağlıdır. Demir eksikliği anemisi en sık karşılaşılan anemi olup sıklıkla artmış demir kaybı ya da bozulmuş demir emilimi ile ilişkilidir. Ülkemizde demir eksikliği anemisi %30-78 olarak bildirilmektedir.
Oral demir tedavisine dirençli demir eksikliği anemisi, çölyak hastalığının en sık ekstraintestinal bulgusudur ve aşikar malabsorbsiyon olmadan hastalığın tek bulgusu olabilir. Çölyak hastalığında demir eksikliği; absorbsiyon bozukluğu ile sonuçlanan ince barsağın mukozal hasarı ile karakterize enteropati ile ilişkilidir ancak gastrointestinal sistemde gizli kanama da olabilir.
Bu çalışmaya Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tıp Fakültesi Dursun Odabaş Tıp Merkezi Çocuk Hematoloji Polikliniğine başvuran 0-16 yaş aralığında Demir eksikliği anemisi tanısı alan 250 hasta dahil edildi. Hastalardan tam kan sayımı, serum demir düzeyi, serum ferritin düzeyi, total demir bağlama kapasitesi, retikülosit düzeyleri ve çölyak tarama testleri olarak; 0-2 yaş olgularda antigliadin Ig A, antgliadin Ig G, doku transglutaminaz Ig A ve doku transglutaminaz Ig G, 2-16 yaş hastalarda doku transglutaminaz Ig A ve doku transglutaminaz Ig G ile beraber tüm hastaların total Ig A düzeyleri çalışıldı.
Çalışmamıza alınan 250 demir eksikliği anemili olgunun 21'inde  (%8,4) çölyak tarama testi pozitif saptandı ve endoskopik biyopsi işlemi yapıldı. Endoskopik biyopsi ile 12 (%4,8) vakaya çölyak hastalığı tanısı konuldu.
Çalışmamızda endoskopik biyopsi ile çölyak hastalığı tanısı doğrulanan hastalar ile çölyak hastalığı olmayan demir eksikliği anemili hastaların hematolojik, biyokimyasal, nefelometrik ve çölyak hastalığı tarama testleri arasındaki ilişkiyi karşılaştırmayı amaçladık. Çalışmamızda her iki grubun hemoglobin, hemotokrit,  demir ve ferritin değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptandı. Çölyak hastalığı olan demir eksikliği anemili vakalarda bu parametreler anlamlı düzeyde düşük olarak bulundu.
Çalışmamızda çölyak hastalarının yapılan Marsh evrelemesinde, Marsh evre 3c oranı yüksek olarak bulunmuştur. Çalışmamızda çölyak hastalığı saptanan olguların Marsh evreleri ile hemoglobin, hemotokrit, demir, ferritin, doku transglutaminaz Ig A değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı şekilde ilişki saptandı. Marsh evresi arttıkça; hemoglobin, hemotokrit, serum demir ve ferritin değerleri düşmekte, doku transglutaminaz Ig A düzeyleri ise artmaktaydı.
Sonuç olarak; mevcut çalışmada demir eksikliği anemisi saptanan çocuklarda çölyak hastalığı tarama testlerinin rutin olarak bakılması, çölyak hastalığı tarama testleri pozitif saptanan hastalara endoskopik biyopsi yapılarak tanının doğrulanması gerektiği sonucuna varıldı.

Abstract:
Coeliac disease is a common cause of different hematological diseases, mostly anemia. The anemia in coeliac disease is usually due to the malabsorption of iron, folic acid and vitamin B12. Iron deficiency anemia, the most common anemia, is usually related to increased iron loss or impaired iron absorption. Iron deficiency anemia is reported around 30-78% in Turkey. 
Resistant to oral iron treatment, iron deficiency anemia is the most common extra-intestinal finding of coeliac disease and could be the only finding of the disease without apparent malabsorption. Iron deficiency in coeliac disease is related to enteropathy characterized by the mucosal damage of the small intestine which leads to absorption disorder; however, latent hemorrhage might be observed in gastrointestines. 
This study includes 250 patients diagnosed with iron deficiency anemia within the age group of 0-16, who have consulted Dursun Odabaşı Medical Center Pediatric Hematology Polyclinic at the Medical School of Yüzüncü Yıl University. The patients were examined in terms of complete blood count, serum iron levels, serum ferritin levels, total iron binding capacity and reticulocyte levels.  As for the coeliac disease screen test, all the patients were examined for their total Ig A levels. In addition, the patients at the age of 0-2 were tested for anti-gliadin Ig A, anti-gliadin Ig G, tissue transglutaminase Ig A and tissue transglutaminase Ig G, while the patients at the age of 2-16 were examined for tissue transglutaminase Ig A and tissue transglutaminase Ig G.
Out of the 250 iron deficiency anemia case, 21 of them (8,4%) appeared positive in the coeliac screen test and underwent endoscopic biopsy. 12 of them (4,8%) were diagnosed with coeliac disease through endoscopic biopsy.
In this study, we aimed at comparing the relations between the hematologic, biochemical, nephelometric and coeliac screen tests of the coeliac-diagnosed patients and the patients with iron deficiency anemia, but not coeliac disease.  The study detected a considerable difference in the hemoglobin, hematocrit, iron and ferritin values of each group. These parameters were observed to be markedly lower in the coeliac disease patients with iron deficiency anemia.
 The Marsh staging on the coeliac patients resulted in high 3c rates in Marsh stage. It is also noted that there is a statistically meaningful relationship between the hemoglobin, hematocrit, iron, ferritin, tissue transglutaminase Ig A values and Marsh stages of coeliac patients. The higher the Marsh stages were, the lower hemoglobin, hematocrit, serum iron and ferritin values were. In addition, the tissue transglutaminase Ig A levels were getting higher.
In conclusion, the study specified the need for routine coeliac screen tests on kids with iron deficiency anemia and the need for verifying the coeliac disease diagnosis through endoscopic biopsy.