Türkiye'de koordinasyon boyutuyla uluslararası insani yardım: Sorunlar ve tespitler
International humanitarian assistance with its coordination dimension in Türkiye: Problems and findings
Yazar: KAYS TÜMKAYA
Danışman: PROF. DR. HACI KURT
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Suriye'de iç savaşın başladığı 2011 Yılından itibaren, her yıl sayıları artarak ülkemize gelen yaklaşık 3,5 milyon sığınmacı, topraklarını terketmek zorunda bırakılmış ve başta Suriye'ye sınırı olan iller olmak üzere Türkiye'nin çeşitli yerlerine yerleşmişlerdir. Özellikle 2014 yılından itibaren Suriye'deki iç savaş süreci komşu ülkeler ve Avrupa Birliği'ni de içine alan bir insanlık krizine dönüşmüştür. 
Kasım 2015 tarihinde AB, Türkiye'ye 3 milyar Euro, Mart 2016 tarihinde ise 3 yıllık bir plan dahilinde ikinci bir 3 Milyar Euro destek vermeye başlamıştır. Avrupa Birliği'nin yaptığı yardımlarla birlikte, ABD, İngiltere, Almanya, Fransa, Japonya, Katar gibi ülkeler de Türkiye'nin yükünü hafifletmek için İnsani Yardım adı altında, Uluslararası Yardım Kuruluşları (STK) ve Birleşmiş Milletler aracılığıyla proje bazlı destek sağlamaktadırlar. Sahada yaklaşık 40 Uluslararası/ Ulusal İnsani Yardım Kuruluşu, yaklaşık 8.000 kişiyi istihdam ederek 3,5 Milyon Suriyeli misafir ve yerel halka nakit desteği, eğitim desteği, gıda desteği, koruma desteği, sosyal destek, mesleki eğitim, bilgilendirme, yönlendirme gibi konularda hizmetler sunmaktadır. Ülkemizde uluslararası insani yardım, istihdam rakamları ve bütçe miktarının büyüklüğü sebebiyle bir sektör halini almış ve özellikle Suriyelilerin yaklaşık % 65 'inin yaşadığı Mersin, Adana, Hatay, Gaziantep, Kilis, Şanlıurfa, Mardin, Kahramanmaraş ve Osmaniye illerinin bulunduğu bölgeleri olumlu/ olumsuz etkilemeye başlamıştır. 
Bu çalışmada Uluslararası İnsani Yardım Koordinasyon boyutuyla incelenmiş olup öncelikle uluslararası insani yardım, hibe kaynakları, uluslararası insani yardım kuruluşları, yapılan çalışmalar ve koordinasyon hakkında araştırma yapılmış, insani yardımın koordinasyonu ve yaşanan sorunlar araştırılarak mevcut koordinasyon yapısı degerlendirilmiş ve mevcut koordinasyon yapısını geliştirecek düzenlemeler üzerine çalışılmıştır. Çalışma kapsamında Suriyelilerin yaklaşık % 65 'inin yaşadığı Mersin, Adana, Hatay, Gaziantep, Kilis, Şanlıurfa, Mardin, Kahramanmaraş, Osmaniye illerinde faaliyet yürüten uluslararası/ulusal yardım kuruluşları, kamu kurumları, bölgesel kalkınma ajansları, STK çalışanları, akademisyenler, esnaf odaları ile görüşülmüştür.
Derinlemesine mülakat tekniği ile yapılan araştırmanın sonucunda araştırmaya katılan kamu kurumu ve sivil toplum kurumu çalışanı ve insani yardımlardan faydalanana toplam 73 katılımcılarımızdan alınan verilere dayanarak yardımların dağıtımında adalet ve eşitlik anlamında ciddi sıkıntılar yaşandığı, yardımların eşit ve adil bir şekilde Türkiye geneline ulaştırılmasını sağlayacak ve yardım kuruluşlarını şehirlerin ihtiyaç ve sosyo-ekonomik altyapısına göre yönlendirecek bir koordinasyon mekanizmasına ihtiyaç olduğu tespit edilmiştir. Katılımcıların neredeyse tamamı ortak düşünce olarak merkezi bir koordinasyon mekanizması ile bilgilerin depolandığı ve yapılan yardımların bir sistem üzerine kaydedilip, mükerrer yardımların önüne geçilebildiği ortak bir veritabanı oluşturulmasını faydalı bulmaktadır.

Abstract:
Since 2011, when the civil war broke out in Syria, nearly 3,5 million refugees, the number of which has increased every year, were forced to leave their homeland and they settled in different parts of Turkiye leading the ones having borders with Syria. The process of civil war in Syria has turned into a humanitarian crisis involving nearby countries and Europan Union especially after 2014. 
In November 2015, the EU started to provide 3 billion Euro support and in March 2016, it provided another 3 billion Euro within the framework of a-three-year plan. In addition to the support of the EU, some countries such as the USA, England, Germany, France, Japan and Qatar have provided project-based support under the title of Humanitarian Aid through International Aid Organizations (NGOs) and United Nations in order to lessen the heavy burden on Turkey. Nearly 40 International / National Humanitarian Aid Organizations in the field have been offering services such as cash assistance , educational support, food assistance, protection support, social support, vocational training and information dissemination for 3,5 million Syrian guests and also local public with the employment of around 8,000 people. Now having turned into a sector in Turkiye due to its high employment rate and volume of budget, international humanitarian assitance has started to affect especially the regions, where almost %65 of Syrians live, including the provinces of Mersin, Adana, Hatay, Gaziantep, Kilis, Sanliurfa, Mardin, Kahramanmaras and Osmaniye both positively and negatively.
In this study, International Humanitarian Assistance has been analyzed with its Coordinardination dimension. Firstly, the study has been focused on international humanitarian aid, grant sources, international humanitarian aid organizations, NGO activities and coordination. Additionally, current coordination structure has been studied by analyzing the coordination structure of humanitarian assistance and problems related to it. As a result of this, some regulations to improve current coordination structure have been discussed. Within the framework of the study, international/national aid organizations, public institutions, regional development agencies, NGO staff, academicians and chamber of artisans, all of which operate in the provinces of Mersin, Adana, Hatay, Gaziantep, Kilis, Sanliurfa, Mardin, Kahramanmaras and Osmaniye, where almost %65 of Syrians live, have been interviewed. 
As a result of the research conducted with in-depth interview technique, based on the data received from a total of 73 participants (from public institutions, INGOs and humanitarian assistance beneficiaries)  who participated in the research, it has been determined that there are serious problems in terms of justice and equality in the distribution of assistance and it has been determined that there is a need for a coordination mechanism that will ensure that humanitarian assistance is delivered equally and fairly throughout Türkiye and that will direct aid organizations according to the needs and socio-economic infrastructure of the provincies.
Almost all of the participants find it useful to create a common database through a central coordination mechanism, where information is stored and assistance provided can be registered on a system preventing dublication.