Kırsal alanlarda çok boyutlu yoksulluğun coğrafi açıdan analizi: Ağrı ili örneği
Geographical analysis of multidimensional poverty in rural areas: The case of Ağrı province
Yazar: GÜRCÜ AYGÜN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ CANAN ZEHRA ÇAVUŞ
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Ağrı = Ağrı ; Coğrafi bölge = Geographic area ; Kırsal alanlar = Rural areas ; Kırsal bölge = Rural region ; Yoksul bölgeler = Poverty areas ; Yoksulluk = Poverty

Özet:
Çalışmada Ağrı ili kırsal alanlarında çok boyutlu yoksulluğun durumu, şiddeti ve 
coğrafi ortam ile ilişkisi incelenmiştir. Beş bölümden oluşan çalışmada ilk bölümde yoksulluk 
kavramı ve türleri, ikinci bölümde araştırmada kullanılan veri ve yöntem, üçüncü bölümde 
araştırma sahasının genel coğrafi özellikleri, dördüncü bölümde bulgular ve beşinci bölümde 
ise sonuç ve önerilere yer verilmiştir.
Çalışmada örneklem alanı olacak köyler Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri'nden 
biri olan MOORA-Oran Yöntemi ile belirlenmiştir. Çok Boyutlu Yoksulluğu 
hesaplayabilmek için gerekli olan mikro veriler hanehalkı anketleri ile elde edilmiştir. 
Analizler OPHI ve UNDP'nin 2010 yılında geliştirdiği Çok Boyutlu Yoksulluk Analizi 
yöntemine göre yapılmıştır. İlde kırsal alanlarda Çok Boyutlu Yoksulluğu etkileyen 
faktörlerin tespitinde Çok Değişkenli Regresyon Analizi'nden faydalanılmıştır.
Araştırma sonucunda örneklem alınan 14 köyden 4'nün yoksul, 6'sının yoksulluk 
açısından riskli ve 4'nün ise yoksul olmadığı tespit edilmiştir. Yoksul olan köylerde hanehalkı 
üyelerinin eğitim seviyesi oldukça düşük olup, hanenin temel geçim kaynağının yevmiyeli-geçici iş olduğu gözlenmiştir. Bu alanlarda konutların yapımında briket, kerpiç ve toprak 
malzeme kullanımı oldukça yaygın olup, konutların zemini büyük oranda toprak-kumdan 
oluşmaktadır. Çalışmada hem yoksul hem de yoksulluk açısından riskli köylerin en önemli 
problemlerinden birinin su kaynaklarındaki yetersizlik olduğu belirlenmiştir. Hanelerde su 
şebekesinin olmadığı köylerde halk kendi imkanları ile su ihtiyacını karşılamaktadır. Yoksul 
olan köylerde ortalama yükselti ve ortalama eğimin oldukça yüksek, yıllık ortalama sıcaklık 
ve yıllık ortalama yağışın düşük olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Kırsal alanlar, Çok Boyutlu Yoksulluk, Coğrafi çevre, Ağrı.

Abstract:
In the study, the relationship of multidimensional poverty with the situation, severity 
and geographical environment in rural areas of Ağrı province was examined. In the study, 
which consists of five parts, the concept of poverty and its types in the first part, the data and 
method used in the research in the second part, the general geographical characteristics of the 
research area in the third part, the findings in the fourth part and the results and suggestions in 
the fifth part.
The villages that will be the sampling area in the study were determined by the 
MOORA (Multi-Objective Optimization on the basis of Ratio Analysis) Ratio Method, which 
is one of the Multi-Criteria Decision Making Methods. Micro data required to calculate 
Multidimensional Poverty were obtained through household surveys. The analyzes were made 
according to the Multidimensional Poverty Analysis method developed by OPHI and UNDP 
in 2010. Multivariate Regression Analysis was used to determine the factors affecting 
Multidimensional Poverty in rural areas in the province. 
As a result of the research, it was determined that 4 of the 14 villages sampled were 
poor, 6 of them were at risk in terms of poverty and 4 of them were not poor. In the poor 
villages, the education level of the household members is quite low, and it has been observed 
that the main source of income of the household is casual-temporary work. In these areas, the 
use of briquettes, adobe and soil materials is very common in the construction of the houses, 
and the floors of the houses are mostly soil-sand. In poor villages, where toilets in the house 
are very limited, some of the households do not even have a kitchen or a bathroom. In the 
study, one of the most important problems of both poor and risky villages is the insufficiency 
of water resources. In villages where there is no water network in the households, the peopl
meet their water needs with their own means. It has been determined that the average 
elevation and average slope are quite high in the poor villages, and the annual average 
temperature and annual average precipitation are low.

Keywords: Rural Areas, Multidimensional Poverty, Geographic Environment, Ağrı.