Mudurnu tabakhaneler bölgesi koruma projesi
Conservation project of Mudurnu tanneries district
Yazar: ENES SERDAR YALTIR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SAKİNE YILDIZ SALMAN
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Ahilik = Akhism ; Koruma = Conservation ; Tabaklama = Tanning

Özet:
Ahilik, 13. yüzyılda Ahi Evran tarafından sistematiğe bağlanan, tasavvufi boyutu da olan bir esnaf dayanışma teşkilatıdır. Ahilik teşkilatı ile Anadolu'da birçok kent ekonomik anlamda gelişmiştir. Mudurnu da bu kentlerden biridir ve günümüzde hala ahilik gelenekleri yaşatılmaktadır.
Ticaretin yapıldığı alan olan arasta haricinde üretimde de ahiliğin etkileri görülmüştür. Mudurnu'da son ahibaba olan Keyvanzade Hacı Mehmet Efendi'nin debbağ olması Mudurnu'da debbağlık ile ahiliğin ilişkisini ortaya koymaktadır. 
Mudurnu'da dericiliğin 1830 yılına ve muhtemelen daha öncesine de gittiğini arşiv belgelerinden öğrenmekteyiz. Bölgedeki tabakhanelerin kent içinde konumlandıkları alan zaman içerisinde değişkenlik gösterse de bu üretim tesisleri, yakın döneme kadar işlerliğini sürdürmüştür.
Eski yıllarda kent merkezinde bulunan tabakhaneler 1930'lu yıllarda çeşitli nedenlerle günümüzdeki konumuna taşınmıştır. Bu bölgeye taşınıldığında ilk olarak sekiz tabakhane yapısı varken, günümüzde bu sayı beşe inmiştir. Ayrıca iki tane de ek yapı bulunmaktadır. Günümüzde bu yapıların tamamı atıl kalmıştır. Buna rağmen yapıların içinde geleneksel üretim sürecini gösteren el aletleri ve makineler özgün halleriyle ve özgün konumlarında korunarak günümüze ulaşmıştır. 
Bölgedeki tabakhanelerin strüktürlerinin ahşap karkas olması da yapıları mimari bağlamda öne çıkaran bir özelliktir. Kuzeybatı Anadolu bölgesinde benzer bir örnekle karşılaşılmamıştır. Bölgeye en yakın olan ve üzerinde çalışmalar yapılmış olan Safranbolu ve Kuşadası'nda bulunan tabakhaneler, Mudurnu'da bulunan tabakhanelerden farklı olarak taş yığma yapılardır ve bu yapılar zaman içinde donanımlarının büyük kısmını kaybetmişlerdir. Bu yapılardaki üretim sürecini gösteren makineler günümüze ulaşmamıştır.
Bölge için öncelikle arşiv kayıtları incelenmiştir. Bu konuda Ahmet İzzet Bengüboz'un çekmiş olduğu 20. yüzyılın ilk yarısına ait fotoğraflar ve Harita Genel Komutanlığı'nın hava fotoğrafı arşivi en çok veri elde edilen kaynaklar olmuştur. Ayrıca tabakhanelerde çalışan ve günümüzde emekli olmuş olan debbağlar ile röportajlar yapılmış ve yapıların gelişim süreci hakkında bilgi edinilmiştir.
Bölgedeki tabakhanelerin günümüzde aynı işlev ile kullanılması mümkün olmadığından koruma projesi kapsamında yapılara yeniden işlevlendirme ile sergileme işlevi verilmesi önerilmiştir. Bölgedeki yapıların interaktif ve bilgilendirici bir müze, yapıların önünde bulunan alanın ise bir sosyalleşme alanı olarak kullanılması ile bölgenin ziyaretçilerin ve yerel halkın ihtiyaçlarını karşılayan bir alan olması hedeflenmiştir.
Bu çalışma, koruma adına adımlar atmış ve önemli başarılar elde etmiş olan Mudurnu kentinin tarihine destek olacaktır. Yapılan bu çalışma Mudurnu'nun UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi'ne girme yolunda ahiliğin kent ile olan bağının ortaya koyulması konusunda katkı sağlayacaktır.

Abstract:
Mudurnu is a town in northwest Anatolia and once was a part of the Silk Road, passing through Beypazarı, Nallıhan, Göynük and Taraklı settlements. The settlement had been left out of this historical route after the construction of the highway passing from the north of the city.
Akhism is a traditional solidarity organization of craftsmen that has also a mystical dimension and is systematized by Ahi Evran in the 13th century. Many cities in Anatolia developed economically with Akhism organization. Mudurnu is also one of these cities in which most of the daily traditions of Akhism are still kept alive. Friday prayer of craftsmen which takes places every Friday at Arasta is prominent. 
Besides Arasta, which is the core area of trade, the effects of Akhism have also been observed in the production field. Keyvanzade Hacı Mehmet Efendi, who is the last Ahibaba (leader of Akhism organization in town) of Mudurnu, is a tanner and this points out the connection between tanning and akhism.
Archival documents refer to leather tanning in Mudurnu dates back to 1830's and probably even before. In those times, the leather produced in Mudurnu was being sent to Istanbul where it was used for handcrafted shoemaking. Although the location of tanneries in the city has changed over time, leather production continued until 2000s.
The tanneries, which were located at the center of the city previously, relocated to their current location after 1930s due to environmental hygiene conditions and the bad smell spread from the tanneries. Another factor might be the transformation of a mansion into district governorship building after the foundation of republic, which is very close to tannery buildings.
After the relocation of the complex to the east bank of Mudurnu River, at the northern end of the historic city, there were eight tannery buildings in the area. Today only five of those and two annex buildings still exist. Today, all these buildings are abandoned. Nevertheless, the hand tools and machines as an important element of traditional production process, have been preserved insitu.
In the region there are some other cities where leather tanning was also an economic activity in the past. However, regarding construction system there is no similar example in the close vicinity and even in Northwest Anatolia. The wooden carcass construction system of the tannery buildings in Mudurnu is unique. A timber frame was filled with wooden elements which is locally called "dizeme" is usually used for vernacular architecture and specifically for houses.
Recent studies on tannery buildings located in Safranbolu and Kuşadası show that none of those buildings have similarities with Mudurnu Tanneries by means of architectural design and construction system. Unfortunately, these buildings have already lost all machinery and other elements of the traditional production process.
For the historical analysis of the area and the buildings, archive records were the main sources. The photographs taken by Ahmet İzzet Bengüboz in the first half of the 20th century and the aerial photography archive of the General Command of Mapping were the most important documents used. Although there were no visuals of the existing buildings in any archive, two pictures from Bengüboz archive provided information about the former tannery complex before relocation. The oldest aerial photograph giving information about the building complex is dated 1949. This document is important since it is the only document showing non-existing buildings.
Also interviews with retired tanners who worked in these buildings are primary resources for the buildings and the traditional production process in different time periods.
Today it is not possible that the tanneries continue their original function. Thus, within the conservation project an adaptive re-use is developed. It is proposed to assign museum function to the existing buildings. Using buildings as interactive and informative museums the old tannery complex would have chance to exhibit its own architectural and cultural heritage values and will become a social place where the locals and the visitors might come together, learn and experience the city. In order to meet the contemporary demands a new building is designed at the site. 
This study would save an important pre-industrial heritage building and also will support the history studies in the city of Mudurnu, which has taken steps on conservation and has achieved a significant success. This study which show the link between Akhism and Mudurnu, would also contribute to Mudurnu on the way of candidacy to UNESCO World Cultural Heritage List.