Piyasada 'hayıt' (Agni casti fructuc) olarak satılan bazı bitki materyalleri üzerinde farmakope analizi çalışması
Pharmacopoeia analysis of some 'chaste tree' (Agni casti fructus ) plant materials those are sold in the market
Yazar: HANDE KOTANOĞLU
Danışman: PROF. DR. HASAN KIRMIZIBEKMEZ
Yeditepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Fitoterapi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Avrupa Farmakopesi = European Pharmacopoeia ; Farmakopeler = Pharmacopoeias ; Fitoterapi = Phytotherapy ; Hayıt = Chaste tree ; Tıbbi bitkiler = Plants-medicinal ; Verbenaceae = Verbenaceae ; Vitex agnus-castus = Vitex agnus-castus

Özet:
Vitex agnus-castus (Verbenaceae) Türkiye'de hayıt olarak bilinmekte olup, Güney, Batı
ve Kuzey Anadolu'da yaygın olarak yetişen önemli bir tıbbi bitkidir. M.Ö. IV.
yüzyıldan bu yana bilinmekte olan V. agnus-castus bitkisi kısırlık, kadınlarda menstrual
siklus düzensizliklerinde, premenstrual sendrom şikayetlerinde ve menopozun ilk
evresinde görülen şikayetlerin giderilmesinde kullanılmaktadır. Bitki üzerinde yapılan
fitokimyasal araştırmalar bitkinin; iridoit glikoziti, flavonoit, fenolik asit, diterpen ve
uçucu yağ yapısında sekonder metabolitler içerdiğini ortaya konmuştur. Biyolojik
aktivite çalışmalarında bitkinin antimikrobiyal, antioksidan, antikanser, nöroprotektif ve
hipoglisemik aktivitelere sahip olduğu gösterilmiştir.
Bu çalışmada, İstanbul ilinde piyasada hayıt olarak satılan drogların Avrupa
Farmakopesi 7.0'daki monografta yer alan özelliklere uygunluğunun araştırılarak, kalite
parametrelerinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu kapsamda piyasadan temin edilen
14 farklı hayıt materyali üzerinde yabancı madde analizi, nem tayini, kül tayini,
Yüksek Performanslı İnce Tabaka Kromatografisi (YPİTK), Yüksek Performanslı Sıvı
Kromatografisi (YPSK), mikroskopi ve makroskopi deneyleri yapıldı.
Piyasada satılan 14 farklı hayıt meyvesi örneği üzerinde yapmış olduğumuz çalışmalar
neticesinde 4, 8 ve 14 numaralı materyallerin Avrupa Farmakopesi'nde belirtilen
makroskopi, mikroskopi, total kül tayini, yabancı madde tayini, kurutmada kayıp,
YPİTK ve YPSK analizi kriterlerine tam uygunluk sağladığı saptandı.

Abstract:
Vitex agnus-castus (Verbenaceae) is known as hayıt in Turkey and is a medical plant
that commonly grows in South, West, and North Anatolia. V. agnus-castus plant, known
since IV century BC, is used for infertility, menstrual cycle disorders, premenstrual
syndrome complaints, and elimination of complaints during the first phase of
menopause. Phytochemical researches on the plant revealed that it contains iridoid
glycosides, flavonoids, phenolic acids, diterpenes and essential oil. Biological activity
studies showed that the plant has antimicrobial, antioxidant, anticancer, neuroprotective,
and hypoglycemic activities.
The objective of this study was to reveal the quality parameters of drugs that are sold in
the market, in Istanbul, by examining the compliance of the features in the monograph
in European Pharmacopoeia 7.0. Within this framework, foreign material analysis,
moisture determination, ash determination, high-performance thin layer
chromatography (HPTLC), high-performance liquid chromatography (HPLC),
microscopy and macroscopy experiments were carried out on 14 different of chaste tree
fruit materials obtained from the market.
According to our studies performed on 14 different chaste fruit samples which are sold
in the market, only samples 4, 8 and 14 were determined to be fully compliant with the
microscopy, macroscopy, total ash determination, foreign matter determination, loss in
drying, HPTLC and HPLC analysis criteria specified in the European Pharmacopoeia.