Sağlık okuryazarlığı ve COVİD-19 aşı okuryazarlığı düzeyinin COVİD-19 aşı kabulüne etkisinin incelenmesi: bir meta analiz çalışması
Examining the effect of health literacy and COVİD-19 vaccine literacy level on COVİD-19 vaccine acceptance: a meta-analysis study
Yazar: TAYFUN KUÇLU
Danışman: DOÇ. DR. HAKAN TÜZÜN
Gazi Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Bu çalışmada sağlık okuryazarlığı ve COVID-19 aşı okuryazarlığı düzeylerinin COVID-19 aşı kabulüne etkisini inceleyen çalışmaların meta analizi amaçlanmıştır. Kesitsel çalışmaların dahil edildiği bu meta analizde makale taraması; Pubmed (MEDLINE), Web of Science ve Scopus veritabanları kullanılarak 2 Kasım 2023 tarihinden itibaren geriye dönük yapılmıştır. Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses (PRISMA) akış diyagramı kullanılarak dahil etme kriterleri dikkate alınarak meta analize alınacak çalışmalar belirlenmiştir. Meta analize 8 ülkeden toplam 17 kesitsel çalışma alınmıştır. Bu çalışmalardan 9 tanesi sağlık okuryazarlığının, 8 tanesi COVID-19 aşı okuryazarlığının COVID-19 aşı kabulüne etkisini incelemektedir. COVID-19 aşı kabulü olanların tereddüt yaşayanlara göre sağlık okuryazarlığı düzeyinin daha yüksek olduğu bulunmuştur (OR=1,567; %95 GA=1,328-1,850; p<0,001). Fonksiyonel COVID-19 aşı okuryazarlığının COVID-19 aşısına yönelik tereddütte anlamlı etkisinin olmadığı görülmüştür (OR=1,308; %95 GA=0,742-2,305; p=0,353). COVID-19 aşı kabulü olanların tereddüt yaşayanlara göre iletişimsel/eleştirel COVID-19 aşı okuryazarlığı düzeyinin daha yüksek olduğu bulunmuştur (OR=1,640; %95 GA=1,104-2,437; p=0,014). COVID-19 aşısı olma kabulü konusunda tereddüdü olmayanların sağlık okuryazarlığı ve iletişimsel/eleştirel COVID-19 aşı okuryazarlığı düzeylerinin anlamlı şekilde daha yüksek olduğu bulunmuştur. Fonksiyonel COVID-19 aşı okuryazarlığı düzeyinin COVID-19 aşı kabulüne istatistiksel olarak anlamlı bir etkisinin olmadığı görülmüştür.

Abstract:
This study aimed to meta-analyze studies examining the effect of health literacy and COVID-19 vaccine literacy levels on COVID-19 vaccine acceptance. In this meta-analysis, which included cross-sectional studies, article screening; It was conducted retrospectively as of November 2, 2023, using Pubmed (MEDLINE), Web of Science and Scopus databases. Studies to be included in the meta-analysis were determined by using the Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses (PRISMA) flow diagram, taking into account the inclusion criteria. A total of 17 cross-sectional studies from 8 countries were included in the meta-analysis. 9 of these studies examine the effect of health literacy and 8 of them examine the effect of COVID-19 vaccine literacy on COVID-19 vaccine acceptance. It was found that the health literacy level of those who accepted COVID-19 vaccination was higher than those who were hesitant (OR=1.567; 95% CI=1.328-1.850; p<0.001). It was observed that functional COVID-19 vaccine literacy did not have a significant effect on hesitancy towards the COVID-19 vaccine (OR = 1.308; 95% CI = 0.742-2.305; p = 0.353). It was found that those who accepted the COVID-19 vaccine had a higher level of communicative/critical COVID-19 vaccine literacy than those who were hesitant (OR=1.640; 95% CI=1.104-2.437; p=0.014). It was found that the health literacy and communicative/critical COVID-19 vaccine literacy levels of those who had no hesitation about accepting the COVID-19 vaccine were significantly higher. It was observed that the level of functional COVID-19 vaccine literacy did not have a statistically significant effect on COVID-19 vaccine acceptance.