Başa çıkma stratejilerinin kişilik özellikleriyle ergen öznel iyi oluşu arasındaki aracı rolü
The mediator role of coping strategies between personality traits and adolescents? subjective well being
Yazar: ALİ ERYILMAZ
Danışman: PROF. DR. SELAHİDDİN ÖĞÜLMÜŞ
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitimde Psikolojik Hizmetler Ana Bilim Dalı / Eğitim Psikolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Başa çıkma = Coping ; Ergenler = Adolescents ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Lise öğrencileri = High schools students ; Öznel iyi oluş = Subjective well-being

Özet:
Bu çalışma, kişilik özelliklerinden duygusal dengesizliğin, sorumluluğunve dışa dönüklüğün ve duygu ve problem odaklı başa çıkma stratejilerinin,ergenlerin öznel iyi oluşları üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkilerini bir PathModeli ile belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışma, kişilik özelliklerininve başa çıkma stratejilerinin ergenlerin öznel iyi oluşları üzerindeki yordamagüçlerinin araştırıldığı nedensel karşılaştırmalı bir çalışmadır. Araştırmanınbağımlı değişkeni öznel iyi oluştur; bağımsız değişkenleri ise, kişiliközelliklerinden dışa dönüklük, duygusal dengesizlik ve sorumluluk kişiliközellikleri ile duygu ve problem odaklı başa çıkma stratejileridir. Araştırmada,ilgili değişkenlerin ergenlerin öznel iyi oluşlarına olan etkilerinin gösterildiği birPath modeli geliştirilip, bu model test edilmiştir.Bu araştırmada çalışma grubunu, Ankara'nın Pursaklar bölgesindeki ikilisede öğrenim gören, 14?18 yaşlar arasındaki ergenler oluşturmaktadır.Araştırma grubunda 292 kız ve 249 erkek ergen olmak üzere toplam 541 kişi yeralmıştır.Araştırmada, Sıfatlara Dayalı Kişilik Testi, Başa Çıkma Yolları Ölçeği,Yaşam Doyumu Ölçeği ile Olumlu ve Olumsuz Duygu Ölçekleri kullanılmıştır.Araştırma sonuçlarına göre, dışa dönüklük, sorumluluk ve duygusal dengesizlikkişilik özellikleri ile duygu ve problem odaklı başa çıkmanın ergenlerin öznel iyioluşları üzerindeki doğrudan etkileri istatistikî olarak anlamlı bulunmuştur: Özneliyi oluşun en önemli belirleyicilerinden biri olarak duygusal dengesizlik kişiliközelliği bulunmuştur. Ergenlerin duygusal dengesizlik özellikleri arttıkça, öznel iyioluşları düşmektedir. Sorumluluk ve dışa dönüklük kişilik özellikleri, ergenlerinöznel iyi oluşlarını düşük düzeyde ve olumlu yönde etkilemektedir. Duygu odaklıbaşa çıkma, ergenlerin öznel iyi oluşlarını düşük düzeyde ve olumsuz yönde;problem odaklı başa çıkma ise, düşük düzeyde ve olumlu yönde etkilemektedir.Öte yandan, dışa dönüklük kişilik özelliği, ergenlerin öznel iyi oluşlarınıhem doğrudan hem de problem odaklı başa çıkma aracılığı ile artırmaktadır.Lazarus ve Folkman'a (1987) göre kişilik özellikleri, başa çıkma stratejilerive öznel iyi oluş etkileşimli bir sürecin öğeleridir. Bu süreçte özellikle başa çıkmastratejilerinin aracılık etkisi vardır. Araştırma bulguları, Lazarus ve Folkman'ın(1987) kuramsal olarak belirttikleri yapıyı kısmen doğrulamıştır. Bu sonuçlara ekolarak bulgular, literatür bilgileri ışığında tartışılmıştır.

Abstract:
This study is carried out to determine the direct and indirect efffect ofpersonality traits and coping strategies on subjective well being of adolescentsby using Path Analysis method. This study is causal comparative on which howpersonality traits and coping strategies affect subjective well being ofadolescents on interpretation power is investigated.The research group of this study is the adolescent students who areattending to two high schools at Pursaklar in Ankara. The total number of thesamples is 541 adolescents consisting of 292 females and 249 males.The dependent variable is subjective well being of adolescents; theindependent variables are extravertedness, emotional unstability andconsciousness; and problem-focused and emotion focused coping methods. Inthis research, a path model was developed, and this model was tested.In this research, Way of Coping Strategies Scale, Adjective BasedPersonality Test, Negative and Positive Emotions Scale (PANAS), and LifeSatisfaction Scales are used. According to the results of the research the directeffects of extravertedness (positively), emotional unstability (negatively),consciousness (positively), and emotion-focused (negatively) and problemfocused(positively) on adolescent? subjective well being are found statisticallysignificant. On the one hand, the effect of emotional unstability trait on subjectivewell being of adolescents is found moderate. On the other hand, the effects ofconsciousness and extravertedness traits on subjective well being ofadolescents are found low. Like wise, the effect of problem-focused andemotion-focused coping on subjective well being of adolescents is found low aswell.In addition to findings of the research, the extravertedness enhanced thesubjective well being of adolescents both directly and by means of problemfocusedcoping. There are no indirect effects of emotion-focused coping on therelationship between emotional unstability and subjective well being ofadolescents. Similarly, there are no indirect effects of problem-focused copingon the relationship between counsciousness and subjective well being ofadolescents.Consequently, findings of this research confirm some explanations whichare made by Lazarus and Folkman (1987). In addittion to this, findings of thisresearch are disscussed in the light of literature.