Bir üniversitedeki öğrencilerin ruh sağlığı okuryazarlığı ve ilişkili faktörlerin belirlenmesi
Assessing mental health literacy and related factors in university students
Yazar: FATMA CANATAR
Danışman: PROF. DR. SELMA KARABEY
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
AMAÇ: Bu çalışmada aynı üniversiteye bağlı iki ayrı fakültede öğrenim görmekte olan öğrencilerin ruh sağlığı okuryazarlığı düzeylerinin karşılaştırmalı olarak incelenmesi ve bununla ilişkili bazı faktörlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. 
GEREÇ VE YÖNTEM: Bu araştırma, İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi ve İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü öğrencileri ile yapılan kesitsel tipte bir araştırmadır. Araştırmaya ait veriler Nisan-Temmuz 2023 tarihleri arasında 395 üniversite öğrencisinden toplanmıştır. Veri toplama aracı olarak Kişisel Bilgi Formu ve Ruh Sağlığı Okuryazarlığı Ölçeği (RSOÖ) kullanılmıştır. Veriler anket yöntemiyle toplanmış olup 17 katılımcıya yüz yüze görüşme ile 378 katılımcıya ise çevrimiçi form aracılığıyla ulaşılmıştır. Ruh sağlığı okuryazarlığı toplam puanı ile ilişkili değişkenlerin değerlendirilmesinde bağımsız gruplarda t testi, Mann-Whitney U, tek yönlü varyans analizi (one way-ANOVA), Kruskall-Wallis, Ki-Kare testleri ve Pearson korelasyon katsayısı kullanılmıştır. Verilerin çoklu analizinde lojistik regresyon uygulanmıştır. 
BULGULAR: Öğrencilerin yaş ortalaması 22,3±3,7'dir. Katılımcıların, %68,3'ünü (n=270)  tıp fakültesi, %31,7'sini (n=125) edebiyat fakültesi öğrencileri oluşturmaktadır. Öğrencilerin %62,8'i (n=248) kadındır. RSOÖ toplam puanı ortalaması 110,5±11,7'dir (ortanca:111, minimum:75, maksimum:146). Araştırmaya dahil olan tüm katılımcıların %44,8'inin (n:177) düşük ruh sağlığı okuryazarlığı düzeyine sahip olduğu belirlenmiştir. Ruh sağlığı okuryazarlığı ile ilişki faktörler incelendiğinde kadınların, ruhsal hastalık tanı veya öyküsü olanların, kronik hastalık tanısı olanların istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek RSOÖ toplam puanına sahip olduğu bulunmuştur (p<0,05). Sigara kullanımı ile RSOÖ toplam puanı ve alt boyutları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmamıştır (p>0,05). Alkol kullanımı ile sadece "Ruh sağlığı ile ilgili hastalıklara yönelik uygun yardım aramayı kolaylaştıran tutumlar ve ruh sağlığı ile ilgili hastalıklara yönelik tutumlar (damgalama) (F6)" alt boyutunda alkol kullananların kullanmayanlara göre anlamlı olarak daha yüksek puan aldığı tespit edilmiştir (p<0,05).  Madde kullanımı ile "Kendi kendine yardım/tedavi müdahaleleri hakkında bilgi (F4)", "Profesyonel yardıma ulaşabilmeye yönelik bilgi (F5)" alt boyutları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır (p<0,05). "Kendi kendine yardım/tedavi müdahaleleri hakkında bilgi (F4)" alt boyutunda madde kullanmayanların kullananlara göre daha yüksek puan aldığı bulunmuştur. "Profesyonel yardıma ulaşabilmeye yönelik bilgi (F5)" alt boyutunda madde kullananların kullanmayanların göre daha yüksek puan aldığı belirlenmiştir. Yaş ile "Bilgiye nasıl ulaşabileceğine yönelik bilgi (F2)" alt boyutu arasında anlamlı pozitif yönde zayıf bir korelasyon saptanmıştır (r=0,217; p<0,001). Tıp Fakültesi Dönem 6 öğrencilerinin Tıp Fakültesi Dönem 1 ve Edebiyat Fakültesi Bilgi ve Belge Yönetimi Dönem 4 öğrencilerinden  istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek RSOÖ toplam puanına sahip olduğu bulunmuştur (p<0,05). "Ruh sağlığı ile ilgili hastalıklara yönelik uygun yardım aramayı kolaylaştıran tutumlar ve ruh sağlığı ile ilgili hastalıklara yönelik tutumlar (damgalama) (F6)"  alt boyutu 80 puan ile ölçek yarı puanını oluşturmaktadır. Öğrencilerin bu alt boyutta ortalama puan 52,9±8,8 ile düşük olarak bulunmuştur. Yapılan post-hoc analizde bu alt boyutta fakültedeki dönemler arasında anlamlı fark oluşturan grup bulunamamıştır. Ruh sağlığı okuryazarlığı düzeyinin kesim noktasına göre çok değişkenli analizi sonucunda, kadınların ve ruhsal hastalık tanı veya öyküsü olanların daha yüksek ruh sağlığı okuryazarlığı  düzeyine sahip olduğu bulunmuştur (p<0,05). Yapılan çok değişkenli analiz sonucunda, yüksek ruh sağlığı okuryazarlığı düzeyine sahip olma olasılığı kadınlarda erkeklere göre 1,99 kat (%95 GA 1,253-3,152 p=0,004); ruhsal hastalık tanı veya öyküsü olanlarda olmayanlara göre 2,96 kat (%95 GA 1,616-5,422 p<0,001) daha fazla bulunmuştur. Çok değişkenli analiz sonucunda, öğrencilerin fakültede bulundukları dönemlerin modelde anlamlı fark oluşturmasa da referans olan Tıp Fakültesi Dönem 1'e göre Tıp Fakültesi Dönem 6'nın yüksek RSO sahip olma olasılığı 1,75 (%95 GA 1,037-2,956 p=0,036) kat daha fazla olduğu görülmüştür.
SONUÇ: Üniversite öğrencilerinde ve özellikle hastalarla yakın teması olması sebebiyle tıp fakültesi öğrencilerinde yardım arama davranışını teşvik etme ve ruhsal hastalıklara yönelik damgalamayı azaltma konularını önceleyerek; ruh sağlığı okuryazarlığı düzeyini geliştirmeye yönelik kapsamlı müdahale çalışmaları planlanmalıdır.
Anahtar kelimeler: Ruh Sağlığı Okuryazarlığı, Ruh Sağlığı Okuryazarlığı Ölçeği, Üniversite Öğrencisi

Abstract:
OBJECTIVES: In this study, it was aimed to comparatively examine the mental health literacy levels of students studying in two different faculties of the same university and to determine some factors related to this.
MATERIAL AND METHOD: This study is a cross-sectional study conducted with the students of Istanbul University Istanbul Faculty of Medicine and Istanbul University Faculty of Literature, Department of Information and Document Management. Data were collected from 395 university students between April-July 2023. Personal Information Form and Mental Health Literacy Scale (MHLS) were used as data collection tools. Data were collected by questionnaire method and 17 participants were reached through face-to-face interviews and 378 participants were reached through online form. Independent groups t-test, Mann-Whitney U, one way ANOVA, Kruskall-Wallis, Chi-Square tests and Pearson correlation coefficient were used in the evaluation of variables related to the total score of mental health literacy. Logistic regression was applied for multiple analysis of the data. 
FINDINGS: The mean age of the students was 22.3±3.7 years. Of the participants, 68.3% (n=270) were medical faculty students and 31.7% (n=125) were literature faculty students. 62.8% (n=248) of the students were female. The mean score of the MHLS was 110.5±11.7 (median: 111, minimum: 75, maximum: 146). It was determined that 44.8% (n:177) of all participants included in the study had a low level of mental health literacy. When the factors associated with mental health literacy were analysed, it was found that women, those with a diagnosis or history of mental illness and those with chronic illness had statistically significantly higher MHLS  scores (p<0.05).  No statistically significant relationship was found between smoking and MHLS score and subdimensions (p>0.05). It was found that alcohol users scored significantly higher than non-users only in the subdimension of "Attitudes that facilitate seeking adequate psychological assistance, and attitudes towards psychological disorders (stigmatisation) (F6)"  (p<0.05).  A statistically significant relationship was found between substance use and the subdimensions of "Knowledge about self-help/treatment interventions (F4)" and "Knowledge about reach to professional help (F5)" (p<0.05). In the subdimension of "Knowledge about self-help/treatment interventions (F4)", it was found that non-substance users scored higher than users. In the subdimension of " Knowledge about reach to professional help (F5)", it was found that substance users scored higher than non-users. A significant positive weak correlation was found between age and the subdimension "Knowledge about reach (F2)" (r=0.217; p<0.001). It was found that the sixth year students of the Faculty of Medicine had a statistically significantly higher MHLS total score than the first year students of the Faculty of Medicine and the fourth year students of the Faculty of Literature Information and Document Management Department (p<0.05). The sub-dimension "Attitudes that facilitate seeking appropriate help for mental health-related illnesses and attitudes towards mental health-related illnesses (stigmatization) (F6)" constitutes the half score of the scale with 80 points; the mean score in this sub-dimension was found to be low with 52.9±8.8. In the post-hoc analysis, there was no significant difference between the classes in the faculty in this sub-dimension. As a result of the multivariate analysis of the level of mental health literacy according to the cut-off point, it was found that women and those with a diagnosis or history of mental illness had a higher level of mental health literacy (p<0.05). As a result of our multivariate analysis, the probability of having a high level of mental health literacy was found to be 1.99 times (95% CI 1.253-3.152 p=0.004) higher in women than in men and 2.96 times (95% CI 1.616-5.422 p<0.001) higher in those with a diagnosis or history of mental illness than in those without. As a result of the multivariate analysis, although the grades of the students in the faculty did not make a significant difference in the model, it was seen that the probability of having a high MHL in the sixth year of the Faculty of Medicine was 1.75 (95% CI 1.037-2.956 p=0.036) times higher than the reference year of the first year of the Faculty of Medicine.
CONCLUSIONS: Comprehensive intervention studies should be planned to improve the level of mental health literacy by prioritising encouragement of help-seeking behaviour and reduction of stigma towards mental illnesses in university students, especially medical faculty students due to their close contact with patients.
KEY WORDS: Mental Health Literacy, Mental Health Literacy Scale, University Students