Antalya ili turunçgil bahçelerinde Akdeniz meyve sineği, Ceratitis capitata (Wiedemann) (Diptera: Tephritidae)'ne karşı farklı cezbedicilerin etkinliğinin araştırılması ve zarar oranının belirlenmesi
Investigation of effectiveness of different attractants againts the Mediterranean fruit fly, Ceratitis capitata (Wiedemann) (Diptera: Tephritidae) and determination of damage rates in citrus orchards in Antalya province
Yazar: TUĞBA GÜRBÜZ
Danışman: PROF. DR. NİHAT DEMİREL
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Akdeniz meyve sineği, Ceratitis capitata (Wiedeman) (Diptera: Tephritidae), turunçgillerin önemli bir zararlısıdır ve ülkemizde her yıl büyük ekonomik kayıplara neden olmaktadır. Bu çalışma, 2021 ve 2022 yıllarında Antalya İli'ne bağlı Aksu ve Serik ilçelerindeki dört farklı turunçgil bahçesinde Akdeniz meyve sineğine karşı Trimedlure ve çeşitli cezbedicilerin etkinliğini araştırmak ve zarar oranlarını belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, Amonyum asetat (AA), Trimetylamin (TMA), Cadaverine (C) ve Putrescine (P) kullanılarak oluşturulan 7 farklı cezbedici kombinasyonu ve feromon olarak ise Trimedlure (TM) kullanılmış, Econex sarı kova tip tuzaklar ve DDVP tablet ile birlikte uygulanmıştır.
Çalışma sonuçlarına göre, Trimedlure kullanılarak yapılan tuzaklar, 2021 ve 2022 yıllarında diğer cezbedici kombinasyonlarına göre daha fazla ergin Akdeniz meyve sineği yakalamıştır. 2021 yılında tuzak başına en fazla ergin Fremont yakalanmış,  bunu sırasıyla Klemantin, Washington Navel (Aksu) ve Washington Navel (Serik) izlemiştir. 2022 yılında ise en fazla ergin yine Fremont yakalanmış,  bunu sırasıyla Klemantin, Washington Navel (Serik) ve Washington Navel (Aksu) takip etmiştir.
Her iki yılda da meyveler vurma olgunluğuna geldikten sonra her 15 günde bir, ağaçların güney yönünden rastgele seçilen 30 meyve incelenerek zarar oranı belirlenmiştir. 2021 yılında en yüksek ortalama zarar oranı Washington Navel (Aksu) (%17.1) ile gözlemlenmiş, bunu sırasıyla Fremont (%10.2), Washington Navel (Serik) (%6.2) ve Klemantin (%6.0) çeşitleri takip etmiştir.  2022 yılında ise en yüksek ortalama zarar oranı Washington Navel (Aksu) (%9.8) ile gözlemlenmiş, bunu sırasıyla Washington Navel (Serik) (%5.5), Fremont (%4.5) ve Klemantin (%3.5) takip etmiştir.
Her iki yıl boyunca meyvelerin vurma olgunluğuna geldiği dönemlerde 5 farklı zaman diliminde ağaçların güney yönünden rastgele seçilen 30 meyve incelenmiştir. 2021 yılında en yüksek ortalama zarar oranı Washington Navel (Aksu) (%14.8) ile tespit edilmiş, bunu sırasıyla Klemantin (%7.7) ve Washington Navel (Serik) (%5.4), Fremont (%3.8) izlemiştir. 2022 yılında ise en yüksek ortalama zarar oranı Washington Navel (Serik) (%5.6) ile gözlemlenmiş, bunu sırasıyla Washington Navel (Aksu) (%5.1), Klemantin (%4.6) ve Fremont (%4.4) takip etmiştir.
Hasat zamanı yapılan meyve sayımlarında 2021 yılında en yüksek zarar oranı Washington Navel (Aksu) (%71.6) ile belirlenmiş, bunu sırasıyla Fremont (%25), Klemantin (%19) ve Washington Navel (Serik) (%14) takip etmiştir.  2022 yılında ise en yüksek zarar oranı Fremont (%16.6) ve Washington Navel (Serik) (%16.6) ile görülmüş, ardından Washington Navel (Aksu) (%13.3) ve Klemantin (%11.6) çeşitleri gelmiştir. Sonuçlar, sadece tuzak kullanmanın meyve korumada yeterli olmadığını ve entegre bir mücadele stratejisi içinde  kimyasal mücadele ile desteklenmesi gerektiğini göstermiştir.

Abstract:
Mediterranean Fruit Fly (Medfly), Ceratitis capitata (Wiedeman) (Diptera: Tephritidae), is one of the most important pest of citrus fruits, causing enormous economic losses annually in our country. The study was conducted in 2021-2022 to evaluate the effectiveness of the trimedlure and various attractants against the Medfly and to determine the damage rates in four different citrus orchards in Aksu and Serik districts of Antalya province. In the study, amonium acetate (AA), trimetylamin (TMA), cadaverine (C) and putrescine (P) were used to create seven different attractant combinations, with trimedlure (TM) used as the pheromone. These were tested using Econex yellow bucket traps with DDVP tablets as the killing agent. 
According to the study results, traps baited with Trimedlure captured more adult Medfly compared to other attractant combinations in both 2021 and 2022.  In 2021, the highest number of adults per traps was captured in Fremont, followed by Klemantin, Washington Navel (Aksu) and Washington Navel (Serik). In 2022, Fremont again captured the highest number of adults, followed by Klemantin, Washington Navel (Serik), Washington Navel (Aksu).
In both years, after the fruits reached maturity, damage rates were determined by examining 30 randomly selected fruits from the southern side of the trees every 15 days. 
In 2021, the highest average damage rate was observed in Washington Navel (Aksu) (%17.1), followed by Fremont (%10.2), Washington Navel (Serik) (%6.2) and Klemantin (%6.0). In 2022, the highest average damage rate was again observed in Washington Navel (Aksu) (%9.8), followed by Washington Navel (Serik) (%5.5), Fremont (%4.5) and Klemantin (%3.5).
During the periods when the fruits reached maturity in both years, 30 randomly fruits from the southern side of the trees were examined at five different time intervals. In 2021, the highest average damage rate was found in Washington Navel (Aksu) (%14.8), followed by Klemantin (%7.7), Washington Navel (Serik) (%5.4) and Fremont (%3.8). In 2022 the highest average damage rate was observed in Washington Navel (Serik) (%5.6), followed by Washington Navel (Aksu) (%5.1), Klemantin (%4.6), Fremont (%4.4). 
During harvest time, the highest damage rates in 2021 were observed on Washington Navel (Aksu) (%71.6), followed by Fremont (%25), Klemantin (%19) and Washington Navel (Serik) (%14). In 2022, the highest damage rates were recorded for  Fremont (%16.6) and Washington Navel (Serik) (%16.6), followed by Washington Navel (Aksu) (%13.3) and Klemantin (%11.6). The results indicate trapping alone is insufficient for fruit protection and that chemical control should be supported as part of an integrated pest management (IPM) strategy.