Patolojik endişenin yordanmasında algılanan ebeveyn tutumları, kişilik özellikleri, üstbilişler ve belirsizliğe tahammülsüzlük arasındaki ilişkilerin incelenmesi
An examination of the relationships between perceived parental attitudes, personality traits, metacognitions and intolerance of uncertainty as the predictors of pathological worry
Yazar: DUYGU UZUN
Danışman: DOÇ. DR. ADVİYE ESİN YILMAZ SAMANCI
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Ana-baba tutumu = Parents attitude ; Belirsizlik = Uncertainty ; Belirsizliğe tahammülsüzlük = Intolerance of uncertainty ; Kaygı = Anxiety ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Patolojik kaygı = Pathological worry ; Psikopatoloji = Psychopathology ; Psikopatolojik semptomlar = psychopathological symptoms ; Üstbiliş = Metacognitive

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı, psikopatolojiler için genel yatkınlık faktörleri
olarak kabul edilen algılanan ebeveyn tutumları ve kişilik özellikleri ile patolojik endişe
arasındaki ilişkiyi, farklı kuramsal yaklaşımları temsilen endişeye özel yatkınlık
faktörleri olarak önerilen üstbilişler ve belirsizliğe tahammülsüzlüğün aracılık rolü
çerçevesinde incelemektir. Bu doğrultuda, 303 kadın ve 126 erkek üniversite öğrencisine
Demografik Bilgi Formu, Penn Eyalet Endişe Ölçeği, Üstbilişler Ölçeği-30, Belirsizliğe
Tahammülsüzlük Ölçeği, Kısaltılmış Algılanan Ebeveyn Tutumları Ölçeği-Çocuk Formu
ve Temel Kişilik Özellikleri Ölçeği uygulanmıştır. Araştırmanın temel hipotezlerinin test
edilmesi için Bootstrapping yöntemi ile paralel çoklu aracılık analizleri yapılmıştır.
Araştırma sonuçlarına göre, anne reddedicilik ve anne/baba aşırı koruyuculuk ebeveyn
tutumları patolojik endişeyi yordamaktadır. Nörotisizm, sorumluluk, olumsuz değerlik,
dışa dönüklük ve gelişime açıklık kişilik özellikleri de patolojik endişenin anlamlı birer
yordayıcısıdır. Ayrıca gerek algılanan ebeveyn tutumları gerekse kişilik özellikleri
uyumsuz üstbilişsel süreçleri ve belirsizliğe tahammülsüzlüğü doğrudan yordamaktadır.
Öte yandan olumlu üstbilişsel inançların, olumsuz üstbilişsel inançların, düşünceleri
kontrol ihtiyacının ve belirsizliğe tahammülsüzlüğün patolojik endişeyi doğrudan
yordadığı belirlenmiştir. Aracılık analizleri, algılanan reddedicilik ve aşırı koruyuculuk
ebeveyn tutumlarının olumsuz üstbilişsel inançlar, düşünceleri kontrol ihtiyacı ve
belirsizliğe tahammülsüzlüğün bireysel dolaylı etkisi aracılığıyla patolojik endişeyi
yordadığını göstermiştir. Nörotisizm, olumsuz değerlik ve dışa dönüklük kişilik
özelliklerinin ise olumsuz üstbilişsel inançlar, düşünceleri kontrol ihtiyacı ve belirsizliğe
tahammülsüzlüğün bireysel dolaylı etkisi aracılığıyla patolojik endişeyi yordadığıgörülmektedir. Özetle, araştırma sonuçları algılanan ebeveyn tutumlarının ve kişilik
özelliklerinin genel ve birincil-düzey; üstbilişsel yaklaşım ve belirsizliğe tahammülsüzlük
yaklaşımlarının temel kavramlarının her ikisinin de bozukluğa özel ve ikincil-düzey
yatkınlık faktörleri olarak patolojik endişenin gelişmesinde ve sürmesinde önemli rol
oynayabileceğini göstermektedir.

Abstract:
The main purpose of this study is to examine the relationship of perceived parental
attitudes and personality traits, which are accepted as general vulnerability factors for
psychopathologies, with pathological worry in the framework of the mediating role of
metacognitions and intolerance of uncertainty, which are proposed to be specific
vulnerability factors to worry as representing different theoretical perspectives. For this
purpose; the Demographic Information Form, Penn State Worry Questionnaire,
Metacognitions Questionnaire-30, Intolerance of Uncertainty Scale, Short-Egna Minnen
Barndoms Uppfostran and Basic Personality Traits Inventory were administered to 303
female and 126 male university students. Parallel multiple mediation analyses with
Bootstrapping method were used to test the main hypotheses of the study. Results
indicated that mother's rejection and parental overprotection predicted pathological
worry. Neuroticism, conscientiousness, negative valence, extraversion and openness to
experience were also significant predictors of pathological worry. Both perceived parental
attitudes and personality traits directly predicted maladaptive metacognitions and
intolerance of uncertainty. Positive and negative metacognitive beliefs, need to control
thoughts and intolerance of uncertainty directly predicted pathological worry, as well.
Mediation analyses revealed that parental rejection and overprotection predicted
pathological worry through the specific indirect effects of negative metacognitive beliefs,
need to control thoughts and intolerance of uncertainty. Neuroticism, negative valence
and extraversion predicted pathological worry through the specific indirect effects of
negative metacognitive beliefs, need to control thoughts and intolerance of uncertainty. In
summary, results implied that perceived parental attitudes and personality traits asgeneral/higher-order vulnerability factors; metacognitions and intolerance of uncertainty
as specific/second-order vulnerability factors may play an important role in the
development and maintenance of pathological worry.