Etimesgut eğitim ve araştırma sağlık bölgesi ilkokullarında görevli evli öğretmenlerin aile planlaması hakkında bilgi-tutum-uygulamalarının saptanması ve eğitimi /
Yazar: ERKAN PEHLİVAN
Danışman: DOÇ. DR. NEVZAT EREN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı / Sağlık Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1989
Konu: Aile Planlaması = Family Planning
Dizin: Aile planlaması = Family planning ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
ÖZET Bu araştırma, Ocak 1985 - Haziran 1987 tarihleri arasında Etimesgut SEA Bölgesi 92 ilkokulunda görevli evli öğretmenler üzerinde yapılmıştır. 145 erkek (% 36) ve 258 bayan {% 64) öğretmen olmak Üzere toplam 403 öğ retmen araştırma kapsamına girmiştir. öğretmenlere, demografik özelliklerini saptayıcı ve aile planlaması konusundaki bilgi-tutum ve uygulama düzeylerini ortaya çıkarıcı sorulardan oluşan bir soru kağıdı uygulanmış, ilk uygulama sonunda ortalama 45 dakika lık sağlık eğitimi yapılmış- ve aradan bir yıllık süre geçtiğinde aynı soru kağıdı tekrar uygulanmıştır. Erkek ve bayan öğretmenlerin bazı genel özellikler yönünden birbiri ne benzer olmayan ailelere sahip oldukları saptanmıştır. Yaş gruplarına dağı lım yönünden benzerlik göstermeyen öğretmenlerin görev yaptıkları yerleşim yerleri de farklılık göstermektedir; erkek öğretmenlerin % 55. 2 'si, bayan öğretmenlerin ise % 78.7'si kentsel gölgelerde görev yapmaktadır. Erkek öğ retmenlerin ilk evlenme yaş ortalaması 23.2, bayan öğretmenlerin ise 21.7* dir. öğretmenlerin % 27 'si meslektaşları ile evlidir. Diğer meslek grupla rından kişilerle evlilik oranları yönünden iki cinsiyet grubu arasında bir benzerlik söz konusu değildir. 1987 yılı verilerine göre, erkek öğretmenle rin % 54 'ü 150 bin liranın altında, bayan öğretmen ailelerinin ise % 54' U 150-250 bin lira arasında aylık gelire sahip olup, eş mesleği ve aylık ge lir yönünden bayan öğretmenlerin daha yüksek statüdeki ailelere sahip ol dukları ortaya çıkmıştır. Erkek öğretmenlerin % 34.51, bayan öğretmenlerin ise % 21.7'si yük sek öğrenimli olup, 4 yıldan beri Etimesgut Bölgesinde oturan öğretmen oranı % 67.5' tir. 9495 Erkek öğretmenlerin ortalama yaşayan çocuk sayısı 2.04, bayan öğ retmenlerin ise 1.8' dir. Bayan öğretmenlerin ortalama gebelik sayısı 3.0, ortalama canlı doğum sayısı 1.89, ortalama ölü doğum sayısı 0.1, ortalama isteyerek düşük sayısı 0.9 ve kendiliğinden düşük sayısı ise 0.3' tUr. Son gebeliğini istemediğini belirten öğretmen oranı % 45.5, son gebeliği düşük le sonuçlanan öğretmen oranı ise % 31* dir. öğretmenlerin % 88 'i son doğum larını hastanede yapmışlardır. Eğitimden önce uygulanan anket sonuçlarına göre, öğretmenlerin aile planlaması konusundaki bilgi düzeyleri yeterli bulunmamıştır. Ancak eğitim den sonra öğretmenlerin Türkiye'deki nüfus artış hızını, aile planlamasının ana ve çocuk sağlığı Üzerindeki etkilerini daha doğru olarak değer lendire- bildikleri saptanmıştır. Aile planlamasına karşı olumsuz görüş beslemeyen öğretmenler "ye terli ve sUrekli eğitim yapmama "yi en önemli gerekçe göstererek devletin aile planlaması konusundaki çalışmalarını yeterli bulmamaktadırlar. Eğitimden önce öğretmenlerin % 58' i, eğitimden sonra ise % 70' i aile planlaması konusunda yeterli bilgiye sahip olduklarını ancak, öğret menlerin % 74'ü bu konuda daha çok şey" bilmek istediklerini ve % 73'ü de bu bilgilerin eşlerine de verilmesi gerektiğini belirtmektedirler. Eğitimden önce öğretmenlerin aile planlaması konusundaki bilgi puan ortalaması 44.9, eğitimden sonra ise 62.2 olarak saptanmıştır. Cinsiyet, öğrenim durumu, yaş ve yerleşim yeri öğretmenlerin bilgi puan ortalamasını etkilemez iken, Etimesgut Bölgesinde oturma süresi etkilemektedir. Eğitimden önce öğretmenlerin % 87.1 'inin, eğitimden sonra ise % 90' inin herhangi bir aile planlaması yöntemi ile korunduğu saptanmıştır. Eği timden önce öğretmenlerin % 59 ru etkili, % 28.8'i etkisi düşük yöntemlerle korunduğu, % 12. 2 'sinin ise herhangi bir yöntemle korunmadığı anlaşılmıştır.96 Eğitimden sonra bu oranlar sırası ile % 70, % 19.8 ve % 10.2 olup, eğitim öncesine göre özellikle etkili yöntemle korunma durumu önemli ölçüde değiş miştir, öğretmenlerin % 57' si RÎA ile ilgili bir deneyim geçirmiş olup, bu deneyime sahip olanların % 67'si bu aracı hekime, % 21 *i ebe veya hemşireye taktırmışlardır. Etimesgut SEA Bölgesindeki sağlık ve yardımcı sağlık per sonelinin RIA uygulamaları sağlık ocaklarına göre farklılık göstermemekte dir. Kırsal bölgede görev yapan öğretmenler RİA'cı kentsel bölgede görev yapan öğretmenlere göre daha yüksek oranda sağlık ocaklarında uygulatmak tadırlar. Bayan öğretmenlerin gebelik sayıları ve düşük yapıp yapmama durum ları kullanılan aile planlaması çeşidini etkilememektedir, öğretmenlerin Cinsiyet ve öğrenim durumu da kullanılan yöntemlerin etkili olup olmaması üzerinde bir etkide bulunmamaktadır. Ancak yaş gruplarına dağılım ve Eti mesgut Bölgesinde oturma süresi etkide bulunmaktadır. Henüz ideal çocuk sa yısına ulaşmayan daha genç yaşlardaki (20-29) öğretmenlerin, 30-39 yaş gru bundaki öğretmenlere göre daha düşük oranda etkili yöntemlerle korunmakta dırlar. öğretmenlerin bilgi düzeyleri ile kullandıkları aile planlaması yön temlerinin türü arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Ancak, aile plan laması bilgi puanı arttıkça etkili yöntemle korunma oranı da dikkat çekecek ölçüde yükselmektedir. tik anket uygulaması sonunda yapılan sağlık eğitimi ile, öğretmen lerin bilgi düzeyi yükseltilmiş, aile planlaması yöntemleri ile korunma ora nında önemli bir artış sağlanamamış iken etkili yöntem kullanma oranı da önemli ölçüde artırılmıştır.

Abstract: