İslam Hukukunun kaynağı olarak icma /
Yazar: EKREM KELEŞ
Danışman: DOÇ. DR. ESAT KILIÇER
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1994
Konu: Din = Religion
Dizin: Delil = Evidence ; İcma = Ijma ; İslam Hukuku = Islamic Law ; İslamiyet = Islam

Özet:
Sözlük anlamı itibariyle azmetmek ve ittifak etmek anlamına gelen icmâ' kelimesi, İslâm Hukukunun bir terimi olarak, eskiden olduğu gibi çağımızda da en çok kabul gören tarife göre "Hz. Peygamberin vefatından sonra müslüman müctehidlerin, herhangibir dönemde şer'î bir meselenin hükmü üzerinde ittifak etmesidir." Hz. Peygamber döneminde icmâ' Rasûlüllah (S.A.V.)'in yegane teşriî otorite olması sebebiyle delil olarak kullanılmamış, ancak müslümanların zihnine, icmâ 'a İslâm Hukukunun kaynağı olarak başvurulacağı fikri iyice yerleştirilmiş, bunu sağlamak üzere de müslünalara iyi bir şûra ve istişare ruhu kazandırılmıştır. Bu ruhla hareket eden Sahabe nesli, icma'ı pratik olarak uygulamış ve yeni meydana gelen meselelerin çözümünde icmâ' müessesesi, kendisinden beklenen işlevi göstermiştir. Sahabeden sonra ise icmâ', ayet ve hadislerde açıkça ortaya konmuş bulunan hükümler üzerindeki gözcülük görevinin ötesinde yeni meydana gelen olaylara çözüm üretme müessesesi sıfatıyla ancak bölgesel olarak yahutta seneler on yıllar boyunca bazı ictihadlar üzerinde ittifak oluşması şeklinde gündeme gelebilmiştir. İslâm hukuk bilginlerinin ezici çoğunluğuna göre icmâ 'm oluşması mümkündür. Oluştuğu zaman da müslümanları bağlayıcı kat'î bir delil olur. İlim adamları, icmâ 'm İslâm Hukukunun kaynağı olduğunu isbat etmek üzere hem Kur'an-ı Kerim' den hem de Sünnetten pek çok delil göstermişlerdir. Gösterilen bu dililler içinde "Ümeti Muhammed'in bir hata üzerinde birleşmeyeceğini ifade eden hadisten hareketle usulcüler, ümmeti Muhammed'in müctehidleri herhangi bir dönemde bir meselenin şer'î hükmü üzerinde görüşbirliğine vardıkları zaman onların bu ittifakı nın hata ollamayacağını söylemişlerdir.ws İcma'ın mutlaka nastan veya ictihad türlerinden bir delile dayanması gerekir. Buna icma'ın senedi veya müstenedi denir. İcma'ın senedinin sadece ayetler ve hadisler olabileceğini söyleyen azınlığa göre icma'ın yegane fonksiyonu, ayet ve hadislerde açıkça ortaya konmuş bulunan hükümleri pekiştirmek ve bu hükümlerin saptırılmalarını önlemektir. İcma'ın senedinin ictihad da olabileceğini savunan İslâm Hukuk bilginlerinin çoğunluğuna göre ise icma'ın büyük bir aktüel değeri vardır. Bu ilim adamlarına göre icma', İslâm Hukukunun doğru bir şekilde devamının garantisidir. Çağımızın haberleşme ve ulaşım imkanları, geçmişte icma'ın oluşabilmesi için gösterilen engelleri büyük ölüde problem olmaktan çıkarmıştır. Bu imkanlardan yararlanarak gereken organize sağlanabildiği takdirde zamanımızda icma' oluşabilir. Ancak zamanımızda da icma'ın oluşabilmesinin önündeki en önemli engellerden biri ictihad seviyesine ulaşmış yeterli ilim adamı yetiştirilememesidir. Bu problemin de ictihad için zorunlu olan çeşitli ilim dallarında uzmanlaşmış ehil elemanlardan oluşacak teşriî heyetlerle aşılabilmesi mümkündür. İslâm Hukukunun gelişmesi müslümanların problemlerine sağlıklı çözümler üretilebilmesi için icma 'a işlerlik kazandırabilecek bir müessesenin kurulması gerekmektedir. Böyle bir müessesenin kurulması halinde çoğu zaman icmâ' gerçekleşmese bile çoğunluğun görüşüyle bir çok çözümler üretilebilecektir.

Abstract:
D'apres la definition la plus acceptable dans 1' usage tecnique des juristes l'ijmâ' est "I 'accord de tous les mujtahids des musulmans en une epoque donne, apres la mort de I'Envoye sur une qualification legale (hukm şar'î) dans un cas donne" Dans tous les ouvrages de la methodologie du dreit de I'Islâm (usûl al fiqh), l'ijmâ', vient en troisieme lieu dans l'ordre de If importance par sa subordination aux deux premieres sources du droit de I' İslâm. Du vivant du Prophete I'İjmâ' n'etait pas la source du droit parce que la preuve etait en lui. Apres la mort du prophete ses Campagnons ont commence a realiser I'idee d'ijmâ qu' ils ont prise du Prophete. La pulupart des juristes musulmans ont affirme que l'ijmâ' des mujtahids d 'une generation fournit une preuve. Les savants musulmans citent plusieurs arguments qui demontrent que l'ijmâ' constitue une preuve. D'aprls I 'une de ces arguments le prophete exprime que sa communaute ne se reunira pas sur une erreur. II s'ensuit que 1' accord de la cummunaute musulman est necessairment vraie et non 'İ pas fausse. Cest a dire A l'interieur de la Umma 1 'ensemble des gens de chaque generation est source de verite (savab) et fournit une preuve k (hugge). D'apres cet idee le dire de la Communaute n'est une preuve que ?parce qu'elle est en sa totalite exempt d 'erreur (ma 'sum mina'1-hata) Or, 1' une des choses sur lesquelles la Umma est tombee d 'accord est 1' impossibility de s'opposer a son ijmâ. l'İjma est traite comme source juridique dans la plupart des ourages du methodolgie du droit de 1' Islam pour que la loi Islamique demeure valable jusqu'a la disparition du taklif et afin que la loi puisse toujours avoir un argument a sa portee. f *ass»«