Tanzimat romanında eğitim sorunu
The problem of education in Tanzimat era novel
Yazar: İPEK YILDIZ
Danışman: DOÇ. DR. MUTLU DEVECİ
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Eğitim = Education ; Eğitim sorunları = Education problems ; Eğitim tarihi = Educational history ; Roman = Novel ; Tanzimat Dönemi = Tanzimat Period ; Tanzimat edebiyatı = Tanzimat Literature ; Türk romanı = Turkish novel

Özet:
19. yüzyıldan sonra dünyada yaşanan siyasi ve sosyal değişiklikler Osmanlı Devleti'nde Batılılaşma hareketlerinin başlamasına neden olur. 1839 yılında Tanzimat'ın ilanıyla netleşen Batı etkisi sosyal, kültürel, siyasi ve ekonomik olmak üzere pek çok alanda görülür. Bu değişim hareketinin sosyal ve kültürel boyuttaki tesiri bir toplumu yeni bir düzene hazırlamak açısından oldukça önemlidir. Bunun bilincinde olan dönemin aydın ve sanatçıları Batılılaşmayı ve yeni bir toplum anlayışını halka anlatmak gerektiğine inanırlar. Bu inançta birleşen Tanzimat yazarlarının üzerinde durulmasını düşündükleri konuların başında eğitim gelir. 
Halkı, eğitimin önemi noktasında bilinçlendirme kaygısı güden Tanzimat yazarları dönemin eğitim anlayışının eleştirisini yayımladıkları makalelerde, gazete yazılarında yaparken edebiyatta yeni bir tür olan romanlarda da ele alırlar. Modernleşmeyle birlikte bir toplumun sağlıklı gelişmesinin temeline eğitimi yerleştirerek bunu dönemin romanlarında farklı açılardan yorumlarlar. Batılılaşmanın ancak sistemli ve kaliteli bir eğitim anlayışıyla olacağı düşüncesi romanlarda önemle vurgulanan bir konudur. Ayrıca eğitim sisteminde nasıl bir değişimin yaşanması gerektiği de eğitim sorununa dair işlenen konular arasındadır. Bu nedenle Tanzimat dönemi yazarları eğitim anlayışından eğitimin kurumsal boyuttaki aktarılışına; çocuk eğitiminden anne baba eğitimine; sanat eğitiminden ana dili/yabancı dil eğitimine; din eğitiminden yurt dışında görülen eğitime kadar eğitimi ve eğitim sorununu çeşitli açılardan dile getirirler. Sanatçıların bu farkındalığı romanlar aracılığıyla edebî sahaya taşıması aynı zamanda onların modernleşmede de üstlendikleri öncü rolleri belirginleştirmektedir. Bu çalışmada, Batılılaşma sürecinde eğitimin rolü, eğitim anlayışının nasıl olduğu, eğitim sorunları ve Tanzimat dönemi yazarlarının bu sorunlara yaklaşımı dönem romanlarından hareketle değerlendirilir.

Abstract:
The political and social changes that took place in the world since the 19th century cause the westernization movements to begin in the Ottoman Empire. The Western influence, which was clarified in 1839 by the Tanzimat declaration, is seen in many areas, including social, cultural, political and economic. A social and cultural impact of this movement of change is highly important in terms of preparing the society for a new order. The intellectuals and artists, who are aware of this, believe that it is necessary to tell westernization and a new understanding of society to the public. Education is the primary of the topics on which the authors of the Tanzimat, who are united in this belief, lay emphasis. 
The authors in Tanzimat era, who aims to make the public conscious of the importance of education, criticize the educational attitudes of the era in articles and in newspapers, and they also criticise these attitudes in novels, a new literary genre. With modernization, they place education on the basis of the healthy development of a society and interpret this in different perspectives in the novels of the era. The idea that westernization is only possible with systematic and high quality understanding of education is a topic that is overemphasized in novels. In addition, how the education system should be changed is one of the subjects discussed about the educational problem. 
For this reason, the writers of the Tanzimat era mention the education and the educational problem in several ways, from the understanding of education to the transfer of education in the institutional dimension; child education to parent education; art education to mother tongue/foreign language education; the religious education to the foreign education. The fact that the artists move this awareness through the novels into the literary realm, at the same time, signalize their leading role that they also undertake in modernization. In this study, the role of education in the westernization process, how the understanding of education is, the educational problems and the approach of the Tanzimat period authors to these problems are evaluated with with reference to the novels of the era.