Farklı toprak tiplerinde chlorpyrifos ve primer metaboliti TCP'nin adsorpsiyon ve desorpsiyon özelliklerinin belirlenmesi
Determination of adsorption and desorption properties of chlorpyrifos and it's primary metabolite TCP on different soil types
Yazar: FUNDA ÇİMEN TÜRELİ
Danışman: PROF. DR. SONAY SÖZÜDOĞRU OK
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Adsorpsiyon = Adsorption ; Desorpsiyon = Desorption ; Klorpirifos = Chlorpyrifos ; TCP = TCP ; Toprak = Soil

Özet:
Bu çalışma ile Amasya, Ankara ve Ordu illerinden alınan , Mollisol, Alfisol, Entisol veİnceptisol olmak üzere dört farklı ordoyu temsil eden, farklı fiziksel ve kimyasalözelliklere sahip dört toprak örneği tarafından organik fosforlu bir insektisit olanchlorpyrifos ve primer metaboliti TCP'nin adsorpsiyon ve desorpsiyon özellikleribelirlenmeye çalışılmıştır. Adsorpsiyon izotermleri 25°C'de denge çalışmaları ilebelirlenmiştir. Denge çözeltisindeki chlorpyrifos ve TCP konsantrasyonları sıvıekstraksiyonun ardından ECD dedektörlü gaz kromatografide belirlenmiştir.Adsorpsiyon ?desorpsiyon katsayıları Freundlich adsorpsiyon denklemi kullanılarakhesaplanmıştır. Chlorpyrifos için en yüksek Kd(a) değeri 15,78, TCP için en yüksek Kd(a)değeri 6,54 ile Entisol ordosuna ait Çekerek toprağında, chlorpyrifos için en düşük Kd(a)değeri 5,32 ve TCP için en düşük Kd(a) değeri 3,93 ile Alfisol ordosuna ait Kayabaşıtoprağında elde edilmiştir. Çalışma topraklarının hepsinde chlorpyrifos, primermetaboliti TCP'ye göre daha fazla adsorbe edilmiştir. Toprak özelliklerinden organikmadde, kil, özgül yüzey alanı ve elektriksel iletkenlik adsorpsiyonda rol oynamıştır.Organik madde, kil kapsamı, özgül yüzey alanı ve elektriksel iletkenliği diğer topraklaragöre daha yüksek olan Çekerek (Entisol) toprağında en yüksek chlorpyrifos ve TCPadsorpsiyonu gerçekleşmiştir. Bunu Yaylabel (inceptisol), Adaşlı (Mollisol) veKayabaşı (Alfisol) izlemiştir. Özgül yüzey alanı ve kum kapsamı daha düşük olanAdaşlı ve Kayabaşı topraklarında Yaylabel ve Çekerek topraklarına göre daha düşükadsorpsiyon katsayıları elde edilmiştir. Adsorpsiyonu takiben desorpsiyon analizisonucunda topraklarda TCP'ye göre daha fazla oranda chlorpyrifos kalmıştır. Yaylabeltoprağından chlorpyrifos ve TCP desorpsiyonu en fazla gerçekleşmiştir. Organik maddeve smektit kil tipi desorpsiyonu olumsuz yönde etkilemiştir.Anahtar Kelimeler: Chlorpyrifos, TCP, toprak, adsorpsiyon, desorpsiyon, Freundlichdenklemi, gaz kromatografi.

Abstract:
In this study adsorption and desorption properties of organophosphorus insecticidechlorpyrifos and primarily metabolite TCP was determined on four soils which varied intheir physical and chemical properties, and belonging to four different soil ordos(Mollisol, Alfisol, Entisol and Inceptisol), collected in Ankara, Amasya and Ordu.Adsorption isotherms were derived from batch equilibration experiments at 25 °C. Afterliquid extraction, chlorpyrifos and TCP concentrations in solution phase weredetermined by gas chromatography (GC) with ECD dedector. Adsorption coefficientswere calculated using Freundlich adsorption equation. The highest Kd(a) coefficient forchlorpyrifos (15,78) and the highest Kd(a) coefficient for TCP (6,54) was determined forÇekerek soil which belongs Entisol ordo. The lowest Kd(a) coefficient for chlorpyrifos(5,32) and the lowest Kd(a) coefficient for TCP (3,93) was determined for Kayabaşı soilwhich belongs to Alfisol ordo. Chlorpyrifos was much more adsorbed than primarmetabolite TCP by all soils. Soil properties such as organic matter and clay content,specific surface area and electrical conductivity had a part in adsorption. Çekerek(Entisol) soil which has much more organic matter and clay content, specific surfacearea and electrical conductivity compared to other soils performed highest chlorpyrifos-TCP adsorption and followed by Yaylabel (Inceptisol), Adaşlı (Mollisol) andKayabaşı (Alfisol). Lower chlorpyrifos and TCP adsorption coefficients weredetermined for Kayabaşı and Adaşlı soils which have lower specific surface area andsand content compared to other soils. After desorption step, chlorpyrifos much moreremained than TCP on soils. Highest chlorpyrifos and TCP desorption ratio determinedfor Yaylabel soil. Organic matter and smektite clay type affected desorption negatively.Key Words: Chlorpyrifos, TCP, soil, adsorption, desorption, Freundlich equation, gaschromatography.