İnsan-çevre etkileşimi açısından kamusal mekanda sanatın rolü
The role of the public art in public space to man-environment interaction
Yazar: ELİF BAŞAK VAROL
Danışman: PROF. DR. AHSEN ÖZSOY
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
İstanbul gibi metropoliten kentlerde, toplumun tüm bireylerine açık ortak kullanım alanları olarak tanımlanan kamusal mekan, insanların özellikle toplum olma bilincini kazanıp, kente dair izlenimlerinin oluştuğu, diğer insanlarla iletişime geçtiği alanlar olarak önem taşımaktadır. İnsanların temel ihtiyaçlarım karşılaması bağlamında kamusal mekanları algılama ve kullanma biçimi, kent içinde geçen kamusal yaşam kalitesini doğrudan etkilemektedir. Geçmişten bugüne kadar olan sürece baktığımızda kenti güzelleştirme çabası değişmemiştir, fakat teknoloji ve modern yaşantı kamusal alanda sanatın farklı biçimlerde ve yöntemlerle gelişmesini doğurmuştur. Kamusal alan düzenlemeleri içinde sanat çalışmaları, mekanın bir öğesi olarak, mekansal etkinin oluşumunda, çevrenin imajı, kimliği ve anlamı, çevrenin insan davranışı üzerinde olan etkisi açısından önem kazanmaktadır. Kamusal sanatın mekan imajının oluşumu ve çevre içinde insan davranışlarına motive edici etkisinin dışında, sanat yapıtının çevrenin görsel bütün içindeki etkinliği de estetik bir beğeni yaratmaktadır. Bu tez çalışmasının amacı, kamusal sanatın bugün geldiği noktada aktarmak istediği düşünce ve değişen sanat anlayışı çerçevesinde insanlara sunduğu farklı kamusal mekan deneyimleri ve toplumsal iletişim ortamını tanımlamak ve bu ortamın oluşumunda kamusal mekanda sanatın çevre ile fiziksel ve sosyal etkileşimi içinde kent yaşamına ve insan davranışına olan etkilerini araştırmaktır. Giriş bölümünde konunun genel çerçevesi belirlenerek, tezin problem alanı tanımlanmış ve belirlenen bu problemin çözümü kapsamında, çalışmanın amacı ve hazırlanış yöntemi ortaya konulmuştur. İkinci bölümüde, ilk çağlardan günümüze varolan kamusal mekan düzenleme yaklaşımları içinde, açık mekan sanat çalışmaları ve mekan için ifade ettiği anlam ele alınmıştır. Günümüzde yapılan kamusal sanat yaklaşımlarını belirleyebilmek için, bugünün sanat ortamında oldukça etkili olan, 1960 sonrası değişen sanat anlayışı ortaya koyularak genel bir sınıflandırma yapılmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölümde, öcelikle kamusal mekan ve sanat kavramı ele alınmıştır. Sanat olgusunun geçmişten günümüze değişen estetik kriterler paralelinde bugün geldiği nokta belirlenmiştir. Kamusal sanat kavramı ise insanlara sunduğu farklı kamusal mekan deneyimleri ile özne-nesne ilişkisi üzerinden tanımlanmıştır. Sanat etkinliğinin kamusal mekanda değişen koşullan sonucu, izleyicinin ve sanatçımn bu yeni aktivite içindeki rolleri belirlenmiştir. Dördüncü bölümde, kamusal mekanda sanat yapıtı ve etkinliklerinin, insan düşünce ve davranışlarına etkisini anlamak için insan-çevre etkileşimi içinde ele alınmıştır. Bu nedenle öncelikle çevre kavramı ele alınmış ve insanın çevresi ile olan ilişkileri kapsamında temel insan ihtiyaçları belirlenmiştir. Buna göre belirlenen kamusal Xmekan düzenlemeleri içinde insanın çevreyi algılama, kavrama ve bilme süreçleri açıklanarak, kamusal sanatın bu süreç sonunda oluşan mekan imajı ve anlamına etkileri belirlenmeye çalışılmıştır. Beşinci bölümde, sanat etkinliklerinin kamusal mekanda kullanıcılar üzerindeki etkilerini anlamak için, Beyoğlu'nda TünePde, Dolmabahçe'de ve Nişantaşı'nda gerçekleştirilen üç ayrı sanat etkinliği seçilmiş ve anket çalışması yapılmıştır. Bunun sonucu, mekan kullanıcılarının kamusal mekanda sanat hakkında fikirleri alınmış, mekanı algılamada, kavramada ve bu süreçlerin sonucu oluşan davranışlarında olabilecek etkileri irdelenmiş ve bu etkilerin değişiminde ilişkili nedenler saptanmaya çalışılmıştır. Altıncı bölüm, tezin sonuçlarına ve tartışmaya ayrılmıştır.

Abstract:
In metropolitan cities like Istanbul, public areas defined as areas shared by all citizens has importance since people obtaining the conscious to be a public, impressions about city to be formed, and having the opportunity to communicate with other people. Usage and perception to cover the basic needs of people is directly affecting quality of public life. From past, till now the effort of beautifying the city hasn't changed although technology and modern life made art to develop in different forms and methods. Work of arts in public area arrangements, being an element in residence, has an important role in formation of the impact of the area, image, identity, and meaning of the environment, and also its effect on people's attitude. In spite of public art has an effect on formation of the image of the city and the motivation in people's attitude in that environment; effectiveness of the work of art within that environment's visual integrity creates aesthetic taste. Objective of this thesis is to investigate the point that public art wants to transmit and is the idea and the experience in distinct areas of the changing perceptiveness of art also to define social communication ambience and the effects of art in public areas to environment's physical and social interaction with city life and people's attitude. In the introduction chapter by determining the outline of the subject, the problem of the thesis is defined and in solving of this problem aim and preparation method of the work is exposed. Second chapter deals with the public areas arrangement's from initial ages till now approaches open air exhibitions and the convention of the meaning for the residence. To evaluate nowadays art works approaches, modifying work of arts after I960' s is exposed in a general classification. In the third chapter, primarily public areas and the concept of art are dealt. In parallel to the aesthetic criteria the point that the variations of art from past to today has come is determined. The concept of public art is described by using different public area experiences and by using the affinity between subject-object. The result of the variable conditions of art activities in public areas, the spectator and the artist has designated their role in this new activity. In forth chapter it is discussed compositions in public areas to understand the effects on a person's thoughts and behaviors in interaction with human-environment relationship. Due to this, firstly the concept of environment is considered and the basic needs of a person with in a relation his/her environment is determined. Person's perception, XIIcomprehension and recognition process of the environment within public area arrangements are stated and at the end of this process the effects of public work of art to space's image and significance has been tried to designate. In chapter five, three different open air exhibitions in Nişataşı, Dolmabahçe, Beyoğlu in Tünel is chosen and features and surveys has done to find out the influence on spectators. In the consequence of this, spectators' opinions about art in public were taken; perception and comprehension of residence and the impact on people's attitude (behavior) has examined at the end of this process, related causes that create these changes in the effects were tried to be determined. The sixth chapter is dedicated to the thesis results and discussions.