İnegöl (Bursa) havzasının hidrojeoloji incelemesi
Hydrogeologıcal ınvestıgatıon of İnegöl (Bursa) basın
Yazar: ÖZGÜN ÜNVER
Danışman: DOÇ. DR. AYŞEN DAVRAZ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Hidrojeokimya = Hydrogeochemistry ; Hidrojeoloji = Hydrogeology ; Hidroloji = Hydrology ; Kirlilik = Pollution

Özet:
Bu çalışma Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Jeoloji Mühendisliği Anabilimdalı' nda yüksek lisans tezi olarak hazırlanmıştır.1127 km2'lik bir alana sahip olan İnegöl havzasında bulunan kaya birimleri otokton birimler olup yaşlıdan gence doğru Uludağ metamorfitleri, Uludağ mermeri, Nilüfer, Avdancık ve Abadiye formasyonları, Tekerler mermeri, Piribeyler şistleri, Granitoyidler, İnegöl formasyonu ve alüvyondan oluşmaktadır. Jeolojik birimler hidrojeolojik özelliklerine göre değerlendirilerek alüvyon `Yaygın Verimli Taneli Ortam Akifer'; Tekerler ve Uludağ mermerleri `Yersel Verimli Karstik Akifer Ortam'; İnegöl formasyonu `Akitart Ortam'; Granitoyitler `Akiklüd Ortam'; Piribeyler şistleri, Uludağ metamorfitleri, Nilüfer formasyonu `Akifüj Ortam-1'; Abadiye formasyonu ve Avdancık formasyonu `Akifüj Ortam-2' olarak sınıflandırılmıştır. Akiferlerin hidrolojik parametreleri olan permeabilite ve transmisibilite katsayılarının sırasıyla alüvyon kesilen kuyularda 2.20 x10-4-5.78x10-5 m/s, 1.12x10-2-8.61x10-3 m2/s; alüvyon ve Neojen birimlerin kesildiği kuyularda ise 1.00 x10-5-7.17x10-6 m/s ve 1.19x10-3-8.61x10-4 m2/s arasında değerler aldığı belirlenmiştir.Ayrıca, çalışma alanının yeraltısuyu seviyesinin konumu ve akım yönünün belirlenmesi amacıyla yeraltısuyu seviye haritaları hazırlanmıştır. Bölgede yeraltısuyu boşalımının havzanın yüzey suyu boşalımını sağlayan Kocasu Deresi ile gerçekleştiği belirlenmiştir. İnegöl havzası için su bilançosu yapılmış ve emniyetli kullanılabilecek su miktarı 47.74 x106 m3/yıl olarak bulunmuştur.Yeraltısularının kimyasal yapısı ve kalitesinin belirlenmesi amacıyla kimyasal analizleri yapılmıştır. Yeraltısularının yağışlı dönemi temsil eden Mayıs-2010 döneminde Ca-Mg-HCO3'lı sular fasiyesinde olduğu belirlenmiştir. Ancak, kurak dönemde çalışma alanında geniş alanlarda yüzeyleyen metamorfik ve mağmatik kayaçlar ile kaya-su etkileşimine bağlı olarak Mg+2 iyonunda artış gözlenmiş ve su sınıfı Mg-Ca-HCO3 olarak değişmiştir.Sular Schoeller diyagramına göre elektriksel iletkenlik (EC) ve sertlik bakımından `Orta-İyi Kaliteli Sular' sınıfında; sodyum, klor ve sülfat içerikleri bakımından ise `Çok İyi Kaliteli Sular' sınıfında olduğu görülmektedir. Ayrıca, ABD Tuzluluk diyagramına göre C2S1 ? C3S1 sınıfında; Wilcox diyagramına göre ise `Çok İyi - İyi Kullanılabilir Sular' sınıfında olduğu belirlenmiştir.Yeraltısuyu kirliliğini belirleyebilmek için nitrit, nitrat, amonyak ve ağır metal analizleri yaptırılmış ve suların dış kökenli kirleticilerden olumsuz etkilendiği sonucuna varılmıştır. Özellikle Mn ve Fe konsantrasyonlarında derin dolaşım ve kayaçlarla etkileşim zamanının fazla olmasına bağlı olarak kaya-su etkileşimi ve alüvyon akiferde tarımsal faaliyetler için kullanılan zirai mücadele ilaçlarının etkisi ile sınır değerleri aştığı görülmektedir.

Abstract:
This study has been prepared as master thesis in Geological Engineering Section of the Science Institute of Süleyman Demirel University.In İnegöl basin which has 1127 km2 watershed area, Autochtonous units are Uludağ metamorphites, Uludağ marble, Nilüfer, Avdancık and Abadiye formations, Tekerler marble, Piribeyler schist, Granitoides, İnegöl formation and alluvium. The lithological units have been evaluated hydrogeological properties and classified as alluvium is `Wide Yielding Granular Aquifer?; Tekerler and Uludağ marbles are `Local Yielding Karstic Aquifer?; İnegöl formation is `Aquitard Medium?; Granitoides is `Aquiclude Medium?; Piribeyler schist, Uludağ metamorphites and Nilüfer formations are `Aquifuge Medium-1?; Abadiye and Avdancık formations are `Aquifuge Medium-2?. Permeability and transmisibility coefficients which hydrologic parameters of aquifer were determined as 2.20 x10-4-5.78x10-5 m/s, 1.12x10-2-8.61x10-3 m2/s for alluvium aquifer and 1.00 x10-5-7.17x10-6 m/s, 1.19x10-3-8.61x10-4 m2/s for alluvium and Noegene mediums, respectively.In addition, groundwater level maps were prepared for determining groundwater level location and flow direction. Discharging of groundwater in the basin is occurred by means of Kocasu Stream which is also provided discharging of surface water in the basin. Water budget for İnegöl basin was calculated and safely groundwater amount was determined as 47.74 x106 m3/year.Chemical analyses were made for determining chemical properties and quality of groundwater. Groundwaters are Ca?Mg?HCO3 facies for May-2010 season representative rainy period. However, Mg+2 concentration is increased in the dry period due to water-rock interaction with metamorphic and magmatic rocks which are located in widespread area in the basin, and groundwater facies is changed as Mg-Ca-HCO3 in this period.Groundwaters are `Moderate- good quality water? on account of electrical conductivity (EC) and hardness values depends on the Schoeller diagram, and also `very good quality water? on account of sodium, chloride and sulphate ions. In addition, it was found that the water quality is also in the class of C2S1 ? C3S1 according to ABD salinity lab. classification and `very good ? good usable water? depends on the Wilcox diagram.Nitrate, nitrite, ammonia and heavy metal analyses made to determine pollution of groundwater, show that water in the basin have been affected from the outer ? originated polluters. Especially, Mn and Fe concentrations are increased due to both deep circulation and water-rock interaction as related to excess of interaction time with rocks and also agricultural pesticides and fertilizer. Mn and Fe concentrations of exceeding limit values were groundwater concentrations for rainy and dry periods.