Molla Fahreddin Arnâsî'nin et-Tarsîf fî İlmi't-Tasrîf adlı eserinin edisyon kritiği
The critical edition of Molla Fahraddin Arnasi's work tittled et-Tarsif fi İlmi't-Tasrif
Yazar: SADIK OĞUL
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA ÖNCÜ
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arapça = Arabic ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilgisi-eylem = Grammar-verb ; Dil bilgisi-zarf = Grammar-adverb ; Dil bilim = Linguistics ; Fahreddin el-Arnasi = Fahreddin el-Arnasi

Özet:
Molla Fahreddîn el-Arnâsî 1910 yılında Mardin'in Midyat ilçesine bağlı Arnâs köyünde doğmuştur. Nesebi bakımından seyyid olan bir aileye mensub Molla Abdullah'ın oğludur. On dört yaşından sonra ilim tahsili için Batman şehrine gidip yerleşen Molla Fahreddîn, burada ilmî ve irşadi faaliyetlerinin çoğunluğunu gerçekleştirdiği için elBatmanî olarak da tanınmıştır. 1 Şubat 1972 tarihinde Batman'da vefat etmiştir. Molla Fahreddîn aralarında önemli mevkilerde ve akademik câmiada görev yapmış birçok talebe yetiştirmiş ve altısı Arap dili ile ilgili onbir eser telif etmiştir. Bu eserlerinden Cuma Günü ve Cuma Namazı Türkçe, diğerlerinin dili Arapçadır.

Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde klasik medrese kültürü ile birçok âlim yetişmiş fakat bu âlimlerden Molla Fahreddîn'inde aralarında bulunduğu çok azı eser telif etmiştir. Molla Fahreddîn Arabî ve İslâmî alanda telif ettiği eserlerle bu bölgede otoritesini kabul ettirmiştir. O, zekâsı, ilmî ve ahlakıyla adeta halkın gönlünde taht kurmuş; büyük küçük herkesin sevgi ve saygısını kazanmıştır. Molla Fahreddîn bu özellikleriyle bölge halkı arasında meydana gelen birçok sosyal probleme de çözüm bulmuştur.

Bu çalışmadaki amacımız, Molla Fahreddîn'in Arapça'nın sarf bilgisi ile ilgili telif ettiği et-Tarsif fî İlmî't-Tasrif adlı eserinin tahkikini yapıp mümkün olduğu ölçüde eksikliklerinden arındırmak olmuştur. Molla Fahreddîn muhtasar tarzda telif ettiği eserini altı bölüme ayırmış; sahih fiile, muzaf, fiile, mu'tel fiile, mehmuz fiile, ism-î zamana, ismî mekana ve ism-î alete detaylı bir şekilde yer vermiştir. Ayrıca bu çalışma ile Molla Fahreddîn'in hayatı, ilmî kişiliği ve eserleri hakkında bilgiler derlenmiştir.

Anahtar Sözcükler Tarsîf, Tasrîf, Sarf, Dilbilim, Arap Dili, Arnâsi, Molla

Abstract:
Molla Fahraddîn al-Arnâsî was born in a village called Arnas of Midyat district in Mardin province, in 1910. He was the son of Molla Abdullah belonging to the Sayeed family. Molla Fahraddîn is also known to most people by his byname, Al-Batmani, referring to Batman where he arrived at for education at the age of 15, and carried out a great majority of his scientific studies and irshadi (sufistic guidance) activities. He died in Batman on February 1, 1972.  Molla Fahraddîn, the author of eleven works, six of which were written on Arabic language, also educated a great number of students who were thereafter to be appointed to important positions in academic circles. Of the abovementioned works, only one book, Cuma Günü ve Cuma Namazı (The Day of Friday and The Friday Prayer) is in Turkish, the rest is written in Arabic.

There have always been a great many scholars educated in the traditional Islamic education institutions (madrasah) in Southeastern Anatolia Region; however, only a few ones, among whom is also Molla Fahraddîn, have written books. Molla Fahraddîn established his scientific competence and perfection through his written works on Islam and the Arabic language. Furthermore, he won the hearts and minds of people, thanks to his intellectual, scientific and moral quality. He also mediated between people in the sense of finding out a solution to their social issues.

Our aim in this study is to examine Molla Fahraddîn's work, et-Tarsif fî İlmî'tTasrif, written on Arabic morphology, and, as far as possible, to correct deficiencies in it. The author cut his briefly-compiled book into 6 sections covering in a comprehensive way the sound verbs, the doubled verbs, the defective/hollow/assimilated verbs, the hamzated verbs, the nouns of time and place, the objetcs. We have also tried to collect knowledge about the author's life, intellectual personality and works.

Keywords Tarsîf, Tasrîf, Morphology, Linguistics, Arabic Language, Arnâsi, Molla