Artvin doğaüstü anlatılarda Cazı/Cazi memoratları ve motifsel incelemesi
Cazi memorates and motif analysis in Artvin supernatural narratives
Yazar: BÜŞRA NUR DÜZEN
Danışman: DOÇ. DR. SEDAT BAHADIR
Artvin Çoruh Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore
Dizin: Artvin = Artvin ; Derleme = Compilation ; Efsaneler = Mythologies ; Halk hikayeleri = Folk tales ; Memorat = Memorat ; Mitler = Myths ; Mitoloji = Mitology ; Motifler = Motifs ; Türk efsaneleri = Turkish legends

Özet:
Artvin bulunduğu coğrafi konum sebebiyle kültürel anlamda zengin bir ildir. Kültürel zenginlikler aile büyükleri tarafından nesilden nesile aktarılmaya ve yaşatılmaya çalışılmaktadır. Fakat teknolojinin ilerlemesi aile bağlarını zayıflatmaktadır. Giderek unutulan gelenek görenek ve halk anlatıları yok olmaya yüz tutmaktadır. Bu tezin amacı, Artvin ve ilçelerinde derlenen sözlü anlatım geleneğimizin bir parçası olan memoratların tasnif ve değerlendirmesini yapmaktır. Uzun kış gecelerinin vazgeçilmezi olan halk hikâyeleri ve doğaüstü anlatıların yok olmaması için geniş bir çevrede derleme yapılmıştır. Bu doğrultuda Artvin il merkezi ve ilçeleri gezilmiştir. İhtiyaç halinde bazı köylere de gidilmiş kaynak kişilerden derleme yapılmıştır. Yaklaşık 185 kaynak kişiden 200 kadar derleme yapılmış ve derlenen metinler konularına göre bölümlere ayrılıp sınıflandırılmıştır. Ulaşılan kaynak kişiler ve metinler hedeflenen sayının altında kalmıştır. Bunun nedeni aile büyüklerinin hayatta olmamaları veya ikinci üçüncü kuşağın anlatılanları unutmuş olmasıdır.
Yapılan derlemeler sonucunda elde edilen veriler değerlendirilmiş ve değerlendirme neticesinde memoratlar konularına göre sınıflandırılmış her bir başlığın altında yapılan uygulamalar anlatılmıştır. Yöreden yöreye farklılık gösterse de alkarası, cin, cazı anlatımları birbirine yakındır. İnsanların hayal gücü ve kulaktan kulağa yayılmasıyla bazı değişiklikler görülse de korunmak için yapılan uygulamalar hemen hemen aynıdır. Memoratlarda İslamiyet öncesi ve sonrası dini özelliklerin etkileri görülmüştür. Ortak kültür neticesinde Artvin ve çevresinde çokça görülen memorat anlatımları Anadolu'da da benzer özelliklere sahip anlatımların olduğunu göstermiştir. Memoratların, gelenek, inanç ve kültür unsurlarını barındıran, toplumu ahlaki ve sosyal açıdan yönlendirici etkiye sahip olduğu belirlenmiştir.

Anahtar kelimeler: Mit, Efsane, Memorat, Artvin, Cazı/Cazi, Halk Anlatısı, Derleme

Abstract:
Artvin is a culturally rich province owing to its geographical location. Cultural wealth is tried to be passed down and kept alive by family elders from generation to generation. However, advances in technology weaken family ties. Increasingly forgotten traditions, customs and folk narratives are about to disappear. The aim of this thesis is to classify and evaluate memorates that are a part of our oral expression tradition compiled in Artvin and its districts. In order to prevent the destruction of folk tales and supernatural narratives, which are indispensable for long winter nights, a compilation has been made in large environment. Accordingly, Artvin city center and its districts were visited. In case of need, some villages were visited and a compilation was made from reference people. About 200 compilations were made from approximately 185 reference people and the compiled texts were divided into sections and classified according to their subjects. The reference people and texts reached were below the targeted number. This is because the family elders were not alive or the second third generation forgot what was told.
The data obtained as a result of the compilations were evaluated and as a result of the evaluation, memorates were classified according to their subjects and the practices made were explained under each heading. Although it differs from region to region, expressions of alkarası, gin and cazı are close to each other. Although some changes are seen with the imagination of people and word of mouth, the practices for protection are almost the same. The effects of religious features before and after Islam were observed in memorates. As a result of the common culture, memorates seen frequently in Artvin and its surroundings have shown that there are expressions with similar characteristics in Anatolia.
It has been determined that memorates, which contain the elements of tradition, belief and culture, have a moral and social directional effect on the society.

Key Words: Myth, Legend, Memorate, Artvin and its Surroundings, Cazı/ Cazi, Folk Narratives, Compilation