T.C. Beyazıt Yazma Eserler Kütüphanesi Bezm-i Âlem Koleksiyonu'nun sanatsal yönden incelenmesi
Examination of the Collection of Bezm-i Âlem in the Beyazıt Manuscripts Library in terms of art
Yazar: SALİME BERA KEMİKLİ
Danışman: PROF. DR. ALİM YILDIZ
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: El Sanatları = Crafts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Bezm-i Alem Vakfı = Bezm-i Alem Foundation ; El sanatları = Handicrafts ; Kitaplar = Books ; Kütüphaneler = Libraries ; Tezhib sanatı = Illumination art ; Yazma eserler = Manuscripts ; Yazı sanatı = Calligraphy

Özet:
Vakıf eserleri, şehrin gelişmesinde önemli bir rol üstlenen kültürel miraslar arasındadır. Bu eserlerin birçoğunu hanedan mensupları bize kazandırmıştır. Bu isimlerden bir tanesi Sultan Abdülmecid'in annesi Bezm-i Âlem Vâlide Sultan'dır. Hayır işleri ile temayüz eden Sultan, pek çok vakıf tesis etmiştir. Yapılan bu hizmetlerin bir kısmı eğitime yöneliktir. Bilhassa, Bezm-i Âlem Vâlide Sultan'ın yaptırdığı kurumlar arasında mektepler önem arz etmektedir. Nitekim bânîsi olduğu Darü'l-Maarif Mektebi, müfredatı ve mimari planı yönünden yenilikleri bünyesinde barındıran bir müessesedir. 
Bezm-i Âlem Vâlide Sultan, hayırseverliğinin yanında, ilme ve ilim tahsil eden öğrencilere değer veren isimlerden birisidir. Nitekim onun Huzur-ı Hümâyûn derslerine bizzat iştirak etmesi ve talebelere zekat vermesi bu yönüne işaret eder. Ayrıca Sultan'ın kitaplara da özel bir ilgisi vardır. Bu ilgi, hususi bir kütüphane tesis etmesine sebep olmuştur. Daha sonra, kütüphanesindeki kitapları, Dâru'l-Maârif Mektebi'nin Kütüphanesi'ne vakfetmiştir. Şu an bu eserler, Beyazıt Yazma Eserler Kütüphanesi'ndedir. 
Bu çalışmanın konusu, Bezm-i Âlem Vâlide Sultan'ın kitap merakı, kitapları ve kütüphanesindeki 105 eserin sanat yönünden ele alınmasıdır. İncelenen bu eserler, hüsn-i hat, tezhip ve tasvir sanat dalları perspektifinde muhtasar olarak tahlil ve tavsif edilmiştir. Bu eserlerin tezyin edildiği kitap sanatları ve süslemelerin bulunduğu kısımlar hakkında malumatlar verilmeye çalışılmıştır. Bu suretle Bezm-i Âlem Vâlide Sultan Koleksiyonu'nun sanatsal değerine dair temel bir bakış sunulmuştur. Bununla birlikte yapılan çalışma, Bezm-i Âlem Vâlide Sultan'ın entelektüel yönünü de ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Abstract:
Foundation works are among the cultural heritages that play a significant role in a city's development. Many of these works were brought to us by the dynasty members. One of these names is Bezm-i Alem Vâlide Sultan, the mother of Sultan Abdülmecid. The benevolent Sultan established many foundations. Some of these organizations are for education. In particular, schools are significant among the institutions built by Bezm-i Alem Vâlide Sultan. Darü'l-Maarif School, which she established, is an institution that incorporates innovations in terms of its curriculum and architectural plan. Bezm-i Alem Vâlide Sultan is one of the names who value science and students. Her participation in the classes of Huzur-ı Hümâyûn and giving zakat to the students indicate this her aspect. In addition, Sultan had an interest in books. This interest led her to establish a private library. Later, she donated her books to the Library of Darü'l-Maarif School. Currently, these books are in the Beyazıt Manuscripts Library. 
The subject of this study is Bezm-i Alem Vâlide Sultan's bookishness, her books, and to examine the 105 works in the library in terms of art. These manuscripts have been studied and described from the perspective of the hüsn-i hat (calligraphy), tezhip (illumination), and miniature art branches. The book arts of these works studied.  It has been tried to give information about the book arts that these manuscripts adorned. This study presents an opinion on the artistic value of the Bezm-i Alem Vâlide Sultan Collection.  At the same time, this study aims to reveal the intellectual side of Bezm-i Alem Vâlide Sultan.