Ortaokul öğrencilerinin sosyal bilgiler dersinde somut olmayan kültürel miras okuryazarlığı becerilerinin geliştirilmesine yönelik bir uygulama
A practice towards developing the intangible cultural heritage literacy skills of middle school students in social studies course
Yazar: ÇAĞRINUR SAĞ
Danışman: PROF. DR. SELAHATTİN KAYMAKCI
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course

Özet:
Yaşamın çoğu alanında kendine yer edinebilen somut olmayan kültürel miras (SOKÜM) terimi bireyin köklerini benimseyebilmesi noktasında önemli işlevleri bulunan önemli bir terimdir. Bireyin bağlılık hissettiği toprağa duyduğu aidiyet duygusunu beslemesi ve güçlendirmesi küçük yaşlardan itibaren SOKÜM ile içli dışlı olmasına dolayısıyla somut olmayan kültürel miras okuryazarlığı kazanmasına bağlıdır. Buna göre araştırmada ortaokul 7. sınıf öğrencilerine sosyal bilgiler dersinde somut olmayan kültürel miras okuryazarlığı becerisinin kazandırılması amaçlanmıştır. 
Araştırmada karma araştırma yöntemi kullanılmış olup nicel boyutu öntest- sontest kontrol gruplu yarı deneysel desen; nitel boyutu ise olgubilim deseninde yapılandırılmıştır. Araştırmanın nicel boyutu Kastamonu'da bir devlet okulunda öğrenim görmekte olan deney grubunda 25, kontrol grubunda 28+20 olmak üzere toplamda 73 ortaokul 7. sınıf öğrencisi ile gerçekleştirilmiştir. Nitel boyutu ise deneysel işlemin gerçekleştirildiği 25 ortaokul 7. sınıf öğrencisi ile yürütülmüştür. Araştırmanın nicel boyutunda Kelime İlişkilendirme Testi (KİT) ile araştırmacı tarafından geliştirilen Somut Olmayan Kültürel Miras Okuryazarlığı Ölçeği (SOKÜMOÖ) kullanılmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda ise mülakat formu kullanılmıştır. Nicel verilerin analizinde SPSS 25.0 paket programından yararlanılmıştır. Araştırma kapsamında elde edilen nicel verilerin çözümlenmesinde karışık ölçümler için çift yönlü varyans analizi kullanılmıştır. Nitel verilerin analizi ise içerik analizi ile gerçekleştirilmiştir.
Araştırmanın sonucunda ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin öntest ve sontest somut olmayan kültürel miras okuryazarlığı puanları arasında sontestlerin lehinde farklılaştığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte sosyal bilgiler öğretiminde somut olmayan kültürel miras okuryazarlığı kazandırmaya yönelik uygulanan etkinliklerin öğrencilerin SOKÜMO becerilerini artırdığı ortaya çıkmıştır. Öğrencilerin Kelime İlişkilendirme Testi'nde yer alan anahtar kavramlara ilişkin ürettikleri toplam kelime sayısında önemli bir artışın olduğu tespit edilmiştir. Kesme noktasının daraldıkça anahtar kavramlara ilişkin üretilen kelime sayılarının arttığı belirlenmiştir. Ayrıca öğrencilerin kurdukları bilimsel içerikli cümle sayısının artış gösterdiği ve mevcut kavram yanılgılarının büyük oranda giderildiği tespit edilmiştir. Nitel boyuttan elde edilen bulgulara göre ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin somut olmayan kültürel miras okuryazarlığı becerileri konusunda farkındalık kazandıkları tespit edilmiştir.

Abstract:
The term intangible cultural heritage (ICH), which can take its place in most areas of life, is an important term that has important functions in helping the individual embrace his roots. The fact that an individual feeds and strengthens his sense of belonging to the land to which he feels allegiance depends on being intimate with ICH from an early age and therefore gaining intangible cultural heritage literacy. Accordingly, the research aimed to provide secondary school 7th grade students with intangible cultural heritage literacy skills in the social studies course. 
Mixed research method was used in the research, and the quantitative dimension was a quasi-experimental design with a pretest-posttest control group; the qualitative dimension is structured in the phenomenology pattern. The quantitative dimension of the research was conducted with a total of 73 7th grade secondary school students, 25 in the experimental group and 28+20 in the control group, studying at a public school in Kastamonu. The qualitative dimension was carried out with 25 secondary school 7th grade students, where the experimental procedure was carried out. In the quantitative dimension of the research, the Word Association Test (WAT) and the Intangible Cultural Heritage Literacy Scale (ICHLS) developed by the researcher were used. In the qualitative dimension of the research, an interview form was used. SPSS 25.0 package program was used to analyze the quantitative data. Two-way analysis of variance for mixed measurements was used to analyze the quantitative data obtained within the scope of the research. Analysis of qualitative data was carried out by content analysis. 
As a result of the research, it was determined that there was a difference between the pretest and posttest intangible cultural heritage literacy scores of secondary school 7th grade students in favor of the posttests. However, it has been revealed that the activities implemented to provide intangible cultural heritage literacy in social studies teaching increase students' ICHLS skills. It was determined that there was a significant increase in the total number of words produced by the students regarding the key concepts in the Word Association Test. It was determined that as the cut-off point narrowed, the number of words produced for key concepts increased. In addition, it was determined that the number of scientific sentences made by the students increased and the existing misconceptions were largely eliminated. According to the findings obtained from the qualitative dimension, it was determined that secondary school 7th grade students gained awareness about intangible cultural heritage literacy skills.