Kent planlamada ekolojik başarım göstergelerinin kullanımı ve süreç modeli: Ankara örneği
The use of ecological performance indicators and process model in urban planning: Ankara case
Yazar: NURİYE EBRU YILDIZ
Danışman: PROF. DR. ŞÜKRAN ŞAHİN
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Ankara = Ankara ; Ekoloji = Ecology ; Kent planlama = Urban planning ; Süreç modeli = Process model

Özet:
Ekolojik başarım, insan faaliyetlerinin kent ekolojisi üzerindeki etkilerinin belirli göstergelerle ölçülmesi ve ölçümlerin bütünleşik değerlendirilmesiyle elde edilen bir değerdir. Tez çalışmasında, kentsel gelişimin ekolojik göstergeler üzerine bütünleşik etkilerinin değerlendirilebilmesi hedeflenmiştir. Bu amaçla, Ankara kenti için gösterge bazında mekânsal ve nicel analiz yöntem ve tekniklerinin yanı sıra bu göstergelerin bütünleşik etkisinin de göreli olarak tespit edildiği ekolojik başarım modeli oluşturulmuştur. Ankara kenti için birincil göstergeler, kilit süreçler olmaları nedeniyle; yeraltı suyu beslenimi, yüzey akış potansiyeli, taşkın riski, sediman yönetimi, kentsel ısı adası etkisi, karbon depolama ve hava kalitesi olarak belirlenmiştir. Bu göstergeler, belirli ölçme tekniklerine göre analiz edilmiş ve Analitik Hiyerarşi Süreci ile bütünleşik olarak değerlendirilmiştir. Genel ve ayrıntılı olmak üzere iki aşamada gerçekleştirilen peyzaj koruma, gelişim ve yönetim stratejilerinin geliştirilebilmesi amacıyla iki aşamalı kümeleme tekniği kullanılmıştır. Bütünleşik başarım modeli, farklı kentlerde uygulanabilmekte, ancak birincil göstergeler ve veri detayı çalışma ölçeği ile kentin ekolojik ve fiziksel koşullarına bağlı değişebilmektedir. Bu model, kentlerde gelişim kararları alınmadan önce, farklı kentler ve bölgelerin ekolojik ve coğrafi durumları ile sorunları dikkate alınarak uygulandığında, kentlerde sorun çıktığı anda müdehale etmek yerine, daha planlama aşamasında yüksek başarım değerine sahip kentsel gelişim kararlarının alınmasına katkı sağlayacaktır. Burada önemli olan, sorunların gösterge bazında değil, bütünleşik değerinin saptanabilmesi, dolayısıyla ele alınan kentin bir sistem olarak irdelenmesi gerekliliğidir.

Abstract:
Ecological performance is a value obtained by measuring the effects of human activities on urban ecology with certain indicators and evaluating the measurements in an integrated manner. This study aims to evaluate the integrated effects of urban development on ecological indicators. For this purpose, an ecological performance model has been created for Ankara. In this model, spatial and quantitative analysis methods have been determined for the individual indicators as well as the integration of these indicators. Seven primary indicators of Ankara have been determined as groundwater recharge, runoff potential, flood risk, sediment management, urban heat island effect, carbon storage, and air quality. These indicators were analyzed according to certain measurement techniques and evaluated with the Analytical Hierarchy Process. Two-stage cluster analysis was used to develop landscape protection, development, and management strategies, which were carried out in two stages; general and detailed. The integrated performance model can be applied in different cities, but primary indicators and data detail may vary depending on the scale of work and the ecological and physical conditions of the city. This model will contribute to the making of urban development decisions with high ecological performance value at the planning stage. What is crucial here is that the integrated value of the problems should be determined, not on the basis of indicators, and therefore the city in question should be examined as a system.