Kuşaklar teorisi bağlamında tüketici ahlakı: Kültürler arası bir çalışma
Consumer ethics in the context of the theory of generations: A cross-cultural study
Yazar: MUSTAFA ENES TEPE
Danışman: PROF. DR. MUHAMMET ALİ TİLTAY ; DOÇ. DR. MURAT ÖZ
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Bilinçli tüketim = Conscious consumption ; Etik pazarlama = Ethical marketing ; Sorumlu tüketim = Responsible consumption

Özet:
Bu tez çalışması iki farklı kültürde, Türkiye ve Birleşik Krallık, tüketici ahlakı kavramının farklı kuşaklar tarafından nasıl anlamlandırıldığına ve tüketicilerin tüketim pratiklerinde tüketici ahlakının yansımalarına odaklanmaktadır. Bununla birlikte, iki farklı kültürde sosyal normların yaptırım gücünün ahlaki tüketimle olan ilişkisinin incelenmesi de amaçlanmaktadır. Çalışmada karma yöntem kullanılmıştır. Nitel araştırma bölümünde, 18-58 yaş aralığında yer alan Türkiye'den 29, Birleşik Krallık'tan da 30 tüketiciyle derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Nicel araştırma bölümünde, veriler anket formu aracılığıyla 18-60 yaş aralığında yer alan Türkiye'de 685, Birleşik Krallık'ta ise 696 katılımcıdan elde edilmiştir. Nitel veriler MAXQDA paket programı yardımıyla analiz edilmiştir. Araştırma modeli ise SPSS PROCESS Macro Model 59 ile test edilmiştir. Yaş ile tüketici ahlakının bazı alt boyutları arasındaki ilişkide idealizm ve rölativizmin aracı etkisi, kültürel sıkılık boyutunun ise ılımlaştırıcı etkisi bulunmaktadır. Nitel analizler neticesinde çevre, hayvan refahı, çalışan hakları, bilgi, fikri ve sınai mülkiyet hakkı, boykot, ekonomik faktörler ve kültür temaları elde edilmiştir. Bulgular, ahlaki tüketici davranışında sosyal ve kültürel bağlamın önemini ortaya koymaktadır. Ayrıca, ahlaki tüketici davranışı bütün üyelerinden ziyade kuşak içerisindeki aynı hassasiyetleri paylaşan kuşak birimlerinde görülmektedir.

Abstract:
This thesis focuses on how the concept of consumer ethics is understood by different generations in two distinct cultures, Turkey and the United Kingdom, and how consumer ethics is reflected in their consumption practices. Additionally, it aims to examine the relationship between the enforcement power of social norms and ethical consumption in these two cultures. A mixed-methods approach was employed in this study. In the qualitative research section, in-depth interviews were conducted with 29 consumers from Turkey and 30 consumers from the United Kingdom, ranging in age from 18 to 58. In the quantitative research section, data were collected through surveys from 685 participants in Turkey and 696 participants in the United Kingdom, aged between 18 and 60. Qualitative data were analysed using the MAXQDA software package. The research model was tested using SPSS PROCESS Macro Model 59. The mediating effects of idealism and relativism on the relationship between age and certain dimensions of consumer ethics, and the moderating effect of cultural tightness were found. The qualitative analyses revealed themes such as environment, animal welfare, workers' rights, information, intellectual property rights, boycott, economic factors, and culture. The findings highlight the importance of social and cultural context in ethical consumer behaviour. Furthermore, ethical consumer behaviour is observed in generational units that share the same sensitivities rather than across all members of a generation.