Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye'nin hazırlanmasında yalnız Hanefi mezhebinin esas alınmasının eleştirel analizi
A critical analysis of taking the only Hanafi sect as a basis in the preparation of Mecelle-i Ahkam-ı Adliye
Yazar: KÜBRA ŞEMİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TAHA YILMAZ
Ardahan Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Ahmed Cevdet Paşa = Ahmet Cevdet Pasha ; Hanefiler = Hanifies ; Kanunlar = Laws ; Mecelle = Mecelle ; Mecelle-i  Ahkam-ı  Adliyye = Mecelle-i  Ahkam-i  Adliyye ; Osmanlı hukuku = Ottoman law ; İslam hukuku = Islamic law

Özet:
İslam hukukuna dayalı kodifikasyonun ilk örneği olan Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye'nin hazırlanışı ve içeriği farklı açılardan eleştirilmiştir. Eleştirinin temel nedeni, Hanefi mezhebiyle sınırlı olan akıl yürütme yönteminin takip edilmesidir. Bu nedenle Mecelle'de bazı konulardaki hükümler çağın gereklerine uygun olamamış ve içeriğinde çeşitli eksiklik ve fazlalıklar olmuştur. Mecelle, kimilerine göre bir çeşit fıkıhtır ve Osmanlı'nın zayıflaması sonrası yeniden dirilişin habercisi ve başlangıcıdır. Diğer bir görüşe göre ise fıkıhta ayırt edici özelliklerinden biri görüş çeşitliliği olmasıdır. Bu çeşitlilik hukuki değişim ve uygulamada esneklik için en önemli etkenlerden birisidir. Ancak Mecelle'de hukukun tedvin ve standardize edilmesi nedeniyle bu olasılık ortadan kalkmıştır. Mecelle'nin hazırlanışı ve içeriği de bu noktada ciddi düzeyde eleştirilmiştir. Eleştiriler, ağırlıklı olarak Hanefi mezhebiyle sınırlı olan yargı yönteminin kullanılmasına dayanmaktadır. Bu eleştirilere göre mezhep taassubu nedeniyle Mecelle'de bulunan bazı konular hakkındaki hükümler çağın ihtiyaçlarını karşılamamakta, içeriğine uygun olmayan eksiklikler ve fazlalıklar bulunmaktadır. Genel eleştirilerin yanı sıra Mecelle'nin bazı düzenlemeleri de eleştirilmiştir. Mecelle tenkidi ise klasik metin tenkidine göre çok farklı yönlere sahiptir. Bu eleştiriler, fıkhın onaylanmasına dayalı olarak meydana çıkan eserin hata ve kusurlarını göstermesi bakımından önemlidir. Ayrıca diğer hukuk yazılarından farklı olarak bir heyet tarafından telif edilmiş, birçok seçkin âlimin denetiminden geçirilmiş, padişah tarafından emredilmiş ve kadıları bağlamıştır. Sayılan bu nedenlerden dolayı Mecelle'ye yönelik eleştiriler, çeşitli derecelerde de olsa, hazırlanmasına katkıda bulunan herkese yöneliktir.
Anahtar Sözcükler:
Ahmet Cevdet Paşa, Hanefi Mezhebi, İhtiyaçlar, Kanun, Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye

Abstract:
Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye, which is the first example of codification based on Islamic law, has been criticized from different perspectives in terms of its preparation and content. The main reason for the criticism is that the reasoning method limited to the Hanafi sect is followed, therefore, the provisions on some issues are not in accordance with the requirements of the age, and the content is incomplete and redundant. Mecelle, according to some, is fiqh, the harbinger and beginning of the resurrection after the return. According to opposing views, it is likened to a step towards signing the death penalty in the classical legal system. Another view is that the diversity of opinions, which is one of the distinguishing features of fiqh, is one of the most important factors for legal change and flexibility in practice, but this possibility has disappeared due to the codification and standardization of the law. The preparation and content of the Mecelle has also been severely criticized at this point. The criticisms are mainly based on the use of the judicial method limited to the Hanafi sect. In addition to general criticism, some regulations of Mecelle were also criticized. Mecelle criticism, on the other hand, has very different aspects compared to classical text criticism. These criticisms are important in that they show the faults and defects of the first product based on the validation experience of fiqh. In addition, unlike other legal writings, it was made by a committee, was inspected by meşîhat and other distinguished scholars, was ordered by the sultan and bound the judges. For this reason, criticism of Mecelle, albeit to varying degrees, is directed at everyone who contributed to its preparations.
Keywords:
Ahmet Cevdet Paşa, Hanefi Mezhebi, İhtiyaçlar, Kanun Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye