Türk ve Afgan hukukunda iradeyi sakatlayan sebeplerden yanılma ve sözleşmeye etkisi
Mistake resulting from violation of will in Turkish and Afghanistan law and its effect on contracts
Yazar: SAYED ABBAS MOSAVI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HAYRİYE ŞEN DOĞRAMACI ; DR. ÖĞR. ÜYESİ SABİHA GÖKÇE CANARSLAN KARAKUL
Anadolu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Medeni Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Hem Türk ve hem Afgan hukukunda sözleşmelerin, tarafların karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanlarıyla kurulmasına rağmen, tarafların irade açıklamaları, gerçek irade ve rızalarına dayanması gerekmektedir. Aksi takdirde sözleşmeler tam geçerliliğini kazanamaz. Dolayısıyla, kişi var olan iradesini yanlış bir şekilde dış alemine beyan ederse veya iradesi yanlış bir tasavvura dayanarak teşkil edilmişse, irade sakatlığı söz konu olduğu için sözleşmenin iptal-feshi mümkün. Türk hukukunda sözleşmenin kurulması ve yorumlanmasında güven ilkesi kabul edildiği için, yanılma söz konu olduğu durumlarda sözleşme, kurulup hukuki sonuçları da her iki tarafa için ortaya çıkar. Ancak yanılan için iptal hakkı öngörülmüş, yanılan yanıldığını öğrenince bir yıl içerisinde sözleşmeye bağlı olmadığını karşı tarafa bildirerek (iptal hakkını kullanarak) sözleşmeyi geçmişe ektili olarak baştan itibaren kesin hükümsüz hale getirebilir. Buna karşı, Afgan hukukunda sözleşmenin kurulmasında zahiri irade (beyan) kabul edildiği için, yanılma halinde sözleşme, kural olarak geçerli kabul edilmektedir. Ancak yanılan için sözleşmeyi ileriye etkili olarak ortadan kaldırabilmek için fesih hakkı öngörülmektedir. Bunun tek bir istisnası olarak, özel durumunda sözleşmenin konusu olan şeyinde yanılma söz konu ise, sözleşme batıldır. Çalışmamızda Türk ve Afgan hukukunda yanılmanın sözleşmelere etkisi, Türk hukukundaki var olan güven ilkesi ve Afgan hukukundaki var olan zahiri irade (beyan) çerçevesinde incelenecektir. Bu çalışmada yanılma Türk hukuku açısından incelenmişse her zaman "iptal" terimi kullanılır, Afgan hukuku açısından incelenmişse "fesih" terimi kullanılır. Ancak, "iptal-fesih" birlikte kullanılmışsa, açıklanan bilgi ve konu her iki hukuk sistemi açısındandır.

Abstract:
In both Turkish and Afghanistan law, although contracts are formed through mutual and congruent expressions of will by the parties, the declarations of will by the parties must be based on their genuine intent and consent. Otherwise, contracts cannot achieve full validity. Therefore, if a person declares their existing will incorrectly to the external world or if the will is formed based on a mistaken perception, the contract is susceptible to cancellation-termination due to the impairment of will. In Turkish law, since the principle of trust is accepted in the formation and interpretation of contracts, in cases where a mistake is involved, the contract is established, and legal consequences arise for both parties. However, the right to cancel is envisaged for the deceived party, and when the deceived party learns about the deception, they can render the contract void from the beginning by notifying the other party within one year (exercising the right to cancel). In contrast, in Afghanistan law, as explicit intent (declaration) is accepted in the formation of contracts, in cases of mistake, the contract is generally considered valid. However, a right to terminate is provided for the deceived party to be able to annul the contract with future effect. As a sole exception, if the mistake pertains to the subject matter of the contract in special circumstances, the contract is void. In our study, the impact of mistake on contracts in Turkish and Afghanistan law will be examined within the framework of the trust principle in Turkish law and the acceptance of explicit intent (declaration) in Afghanistan law. In this study, if the error is evaluated in terms of Turkish law, the term "cancellation" is always used; if it is examined in terms of Afghanistan law, the term "termination" is used. However, if "cancellation-termination" is used together, the information and subject matter disclosed are from the perspective of both legal systems.