Târîh-i Cihân-Ârâ'nın Türkçe tercümesi (Karahanlılardan Timurluların sonuna kadar)
Turkish translation of Tarîh-i Cihan-Ara (Starting from Karakhanids to the end of Timurids)
Yazar: ALİ İÇER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET DAĞLAR
Iğdır Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: Ahmed Gaffari = Ahmed Gaffari ; Karahanlılar = Karakhanids ; Moğollar = Mongoşs ; Tarih-i Cihan-ara = Tarih-i Cihan-ara ; Timurlular = Timurids ; Timurlular = Timurids ; İran = Iran

Özet:
İran coğrafyasında kurulmuş Türk devletlerinden Safevîler, tarih yazımı bakımından kendilerinden önceki devletlere oranla çok daha zengindirler. Türk tarihini aydınlatma adına bu eserlerin önemi azımsanamaz.   Şah Tahmasb dönemi de tarih yazıcılığında önemli gelişmelerin yaşandığı bir dönemdir. Kadı Ahmed Gaffârî'nin Târîh-i Cihân-ârâ adlı eseri de bu dönemde yazılmıştır. Günümüze kadar Safevî ana kaynaklarının çok az bir kısmının Türkçeye tercüme edildiği görülmektedir.
Bu tez çalışması Şah Tahmasb döneminin önemli tarihçilerinden olan Kadı Ahmed Gaffârî'nin Târîh-i Cihân-ârâ adlı eserinin Karahanlılar bölümünden başlayarak Timurluların sonuna kadar olan kısmının dilimize tercümesi ve değerlendirilmesi hakkındadır. İlk bölümde Farsça tarih yazıcılığının gelişimi, Kadı Ahmed Gaffârî'nin hayatı ve eserlerinin incelenmesi yapılmıştır. İkinci bölümde ise kitabın belirlenen kısmının tercümesi yapılmıştır. Târîh-i Cihân-ârâ ilk defa 1967 yılında Tahran'da Hasan Nerâkî tarafından neşredilmiştir. 2017 yılında ise Abdulkerim Corbezedar tarafından yeni bir önsöz eklenerek aynen basılmıştır. Tez çalışmamızda her iki kitap da kullanılmıştır.
Safevî döneminin önemli şahsiyetlerinden biri olarak bilinen Kadı Ahmed Gaffârî'nin bir başka eseri de Târîh-i Nigâristân'dır. Kadı Ahmed Gaffârî'nin Kadılık ve tarihçilik özelliğinin yanında şairlik özelliği de bulunmaktadır. Kadı Ahmed Gaffârî'nin Şah Tahmasb'a hediye edilmiş olan Târîh-i Cihân-ârâ kitabında daha çok kendinden önceki şairlerin şiirlerine yer verilmiştir.

Abstract:
Safavids, one of the Turkish states established in the Iranian geography, are much richer in terms of historiography compared to the states before them. The importance of these works cannot be underestimated for the illumination of Turkish history. The Shah Tahmasb period is also a period in which important developments were experienced in historiography. Kadı Ahmed Gaffârî's work named Târîh-i Cihân-ârâ was also written in this period. It is observed that only a small number of the Safavid main written sources have been translated into Turkish till today.
The present thesis is about the translation and evaluation of the work named Târîh-i Cihân-ârâ, which is one of the important historians of Shah Tahmasb period, starting from the Karakhanids to the end of the Timurids. In the first part, the development of Persian historiography, the life and works of Kadı Ahmed Gaffari were examined. In the second part, the translation of the specified part of the book was done. Târîh-i Cihân-ârâ was first published in Tehran in 1967 by Hasan Nerâkî. In 2017, it was reprinted by Abdulkerim Corbezedar with a new preface. Both books were utilised in our thesis study.
Another work of Kadı Ahmed Gaffari, known as one of the important figures of the Safavid period, is Târîh-i Nigâristân. Kadı Ahmed Gaffârî has the characteristic of being a poet, as well as being a Kadi and historiographer. In the book of Târîh-i Cihân-ârâ, which was given as a gift to Shah Tahmasb, by Kadı Ahmed Gaffari, the poems of poets before him are mostly included.