Haliç ekosistemindeki tintinnid (Protozoa: cılıophora) türlerinin ve dağılımlarını etkileyen ekolojik değişkenlerin belirlenmesi
Determination of tintinnid (Protozoa: ciliophora) species and ecological variables affecting their distribution in the ecosystem of the golden horn estuary
Yazar: TURGAY DURMUŞ
Danışman: PROF. DR. NESLİHAN ÖZDELİCE
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Hidrobiyoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Biyoloji = Biology ; Deniz Bilimleri = Marine Science
Dizin: Biyoçeşitlilik = Biodiversity ; Deniz biyolojisi = Marine biology ; Hidrobiyoloji = Hydrobiology ; Hiyerarşik kümeleme = Hierarchical clustering ; Kanonik korelasyon = Canonical correlation ; Kanonik korelasyon analizi = Canonical correlation analysis ; Mineral besin elementleri = Mineral nutrient elements ; Zooplanktonlar = Zooplanktons

Özet:
Haliç ekosisteminde bulunan tintinnid türlerinin dağılımlarını ve bunu etkileyen ekolojik değişkenleri belirlemek için gerçekleştirilmiş olan bu tez çalışması kapsamında, Haliç'in rehabilitasyonu kapsamında boğaz suyunun bağlanması öncesi dönem (Ekim–2009 ile Eylül–2010) ile sonrasındaki döneme ait (Ekim–2013 ile Eylül–2014) toplanmış örnekler değerlendirilmiştir. Buna göre, ilk örnekleme döneminde 17, ikinci örnekleme döneminde 51 tür olmak üzere, bölgeden toplam 52 tintinnid türü tespit edilmiştir. Bu türlerden 14'ü Türkiye denizleri (Amphorellopsis acuta, Cymatocylis vanhoeffeni, Eutintinnus pectinis, Favella composita, Leprotintinnus cf. bottnicus, Metacylis pithos, Schmidingerella arcuata, Tintinnopis gracilis, T. lata, Tintinnopsis rapa, T. cf. rotundata, T. cf. sacculus, T. turbo, T. cf. vasculum), 26'sı Türk Boğazlar Sistemi için yeni ve 51'i ise Haliç için ilk kayıttır. En fazla tintinnid tür ve birey sayısı Eylül–2014, en az tür ve birey sayısı ise Ocak–2010 döneminde elde edilmiştir. Her iki örnekleme döneminde de Tintinnopsis en fazla tür sayısına sahip cins olarak ön plana çıkmıştır. Elde edilen verilere göre, boğaz suyunun bağlanmasından sonraki dönemde tintinnid tür sayısında artış, bolluğunda ise azalma meydana gelmiş ve Shannon-Weaver çeşitlilik indeksi'ne göre de Haliç'te tintinnid tür çeşitliliğinin yükseldiği belirlenmiştir. Çalışmada Haliç'in iç kısmında bulunan istasyonlarda, dış bölgeye göre daha az tür sayılarına ulaşılmıştır. 
Çalışma sırasında ölçülen çevresel değişkenlerden su sıcaklığı 5,4–26,9 °C, tuzluluk ‰2,2–27,1, çözünmüş oksijen konsantrasyonu 0,1–18,6 mg/L, pH 6,10–8,77, besin tuzlarından nitrit+nitrat–N 0,1–73,0 µM, amonyum–N 0,1–335,5µM, fosfat-P 0,0–17,0 µM, Secchi disk derinliği 0,2–13,0 m ve klorofil-a 0,1–112,00 µg/L aralığında değişim göstermiştir. Bununla birlikte, verilere kanonik uyum analizi (CCA) uygulanmış ve sıcaklığın tintinnid tür kompozisyonunu etkileyen temel faktör olduğu saptanmıştır. Ayrıca, tintinnid birey sayısının çözünmüş oksijen ve tuzluluktan pozitif yönde etkilendiği ve tintinnid tür sayısı ile besinini oluşturan fitoplanktondaki klorofil–a arasında negatif korelasyon olduğu da belirlenmiştir. 
Favella ehrenbergii Haliç'te en yaygın olarak rastlanan tür olarak belirlenmişken, elde edilen türlerden Tintinnopsis beroidea, her iki örnekleme döneminde de NH4–N ile yakın ilişkili çıkmıştır. Buna göre, türün NH4–N durumunun belirlenmesinde potansiyel indikatör tür olarak kullanılabileceği düşünülmektedir. 
Her iki dönemden elde edilen verilere uygulanan Wilcoxon testine göre, Secchi disk derinliği ile fosfat-P hariç, tüm değişkenlerde iki yıla ait sonuçlar değerlendirildiğinde, aralarında önemli farklılıklar olduğu ortaya çıkmıştır. Ayrıca, Shannon-Weaver çeşitlilik indeksi sonuçlarına göre ortam her iki dönem için de kategorize edilmiş ve boğaz suyunun bağlanmasından sonra bölgenin ekolojik durumunun daha iyiye gittiği belirlenmiştir. Bu sebeple, rehabilitasyon çalışmalarının verimliliğinin takibinde tintinnidlerden de yararlanılabileceği tespit edilmiştir.

Abstract:
In this study, which was carried out to determine the tintinnid species and their distributions in the Golden Horn Estuary and their ecological properties (temperature, salinity, dissolved oxygen, Secchi disk, pH, chlorophyll–a and nutrients), samples of the period before (2009–2010) and after (2013–2014) the Bosphorus water was connected to the estuary were evaluated. A total of 17 species were identified between 2009 and 2010, and 51 species were identified between 2013 and 2014. In both sampling periods, Tintinnopsis was recorded as the dominant genus with the highest number of species. When both periods are evaluated together, 14 species for Turkish coastal waters (Amphorellopsis acuta, Cymatocylis vanhoeffeni, Eutintinnus pectinis, Favella composita, Leprotintinnus cf. bottnicus, Metacylis pithos, Tintinnopsis rapa, T. cf. sacculus, T. cf. vasculum, Schmidingerella arcuata, Tintinnopis gracilis, T. lata, T. cf. rotundata, T. turbo) and 26 species for the Turkish Strait Systems are new records among 52 species have been reported from the region. Tintinnopsis was recorded as the genus with the highest number of species in both sampling periods. Favella ehrenbergii was determined to be the most common species in the Golden Horn Estuary. The highest number of tintinnid species and individuals were obtained from September–2014, and the least from January–2010. According to the data, an increase in the number of tintinnid species and a decrease in their abundance occurred in the period after the Bosphorus water was combined, also, the diversity of the tintinnid species was increased in the Golden Horn Estuary. In the study, fewer species numbers were reached in the stations located in the upper part of the Golden Horn estuary compared to the lower region. 
During the study, water temperature (5.4–26.9 °C), salinity (2.2–27.1‰), dissolved oxygen concentration (0.1–18.6 mg/L), pH (6.10–8.77), nitrite+nitrate–N (0.1–73.0 µM), ammonium–N (0.1–335.5µM), phosphate-P (0.0–17.0 µM) were measured and also Secchi disk depth (0.2–13.0 m) and chlorophyll–a values (0.1–112.00 µg/L) were determined. However, canonical correspondence analysis (CCA) was applied to the data and it was determined that temperature is the main factor affecting tintinnid species composition. Tintinnopsis beroidea was found to be closely related to NH4–N in both sampling periods. Accordingly, it is thought that T. beroidea can be used as a potential indicator species in determining the NH4–N status.
According to the Wilcoxon test applied to the data obtained from both periods, when the results of two sampling periods were evaluated in all variables, except Secchi disk depth and phosphate-P, there were significant differences between them. In addition, according to the results of Shannon-Weaver diversity index, the environment was ecologically categorized for both periods and it was determined that the ecological situation of the region recovered after the tunnel water was connected. For this reason, it has been determined that tintinnids can also be used in the monitoring of rehabilitation studies.