Erken dönem uyumsuz şemalar ile kişilerarası bağımlılık özellikleri arasındaki ilişkide işlevsel olmayan inançların ve kişilerarası davranış problemlerinin aracı rolü
The mediator role of dysfunctional beliefs and interpersonal behavior problems in the relationship between early maladaptive schemas and interpersonal dependency
Yazar: SENA ERDOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE BİKEM KARGI
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Akılcı olmayan inançlar = Irrational beliefs ; Erken dönem uyum bozucu şemalar = Early maladaptive schemas ; Kişiler arası Davranış Kuramı = Interpersonal Behavior Theory ; Kişiler arası bağımlılık = Interpersonal dependence ; Kişiler arası problemler = Interpersonal problems ; Klinik psikoloji = Clinical psychology ; Tutum ölçekleri = Attitude scales ; Tutumlar = Attitudes ; Ölçekler = Scales ; İşlevsel olmayan düşünce = Dysfuncation thought

Özet:
Bu çalışmada erken dönem uyumsuz şemalar ile kişilerarası bağımlılık özellikleri arasındaki ilişkide işlevsel olmayan inançların ve kişilerarası davranış problemlerinin aracı rolünün incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemini araştırmaya gönüllü katılan 18-65 yaş arası 409 birey oluşturmaktadır. Veri toplama araçları olarak Kişilerarası Bağımlılık Ölçeği, Young Şema Ölçeği Kısa Form-3, Fonksiyonel Olmayan Tutumlar Ölçeği-A ve Kişilerarası Problemler Envanteri kullanılmıştır. Veriler SPSS 26.0 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Analiz tekniği olarak t testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), Pearson korelasyon analizi, hiyerarşik regresyon analizi ve seri çoklu aracı değişken analizi kullanılmıştır. Araştırmanın sonucunda kişilerarası bağımlılık düzeyinin cinsiyet ve yaşa göre anlamlı olarak farklılaştığı, eğitim ve gelir düzeyi açısından anlamlı olarak farklılaşmadığı görülmüştür. Erken dönem uyumsuz şemalar, işlevsel olmayan inançlar ve kişilerarası davranış problemlerinin kişilerarası bağımlılık eğilimi toplam puanı ile pozitif ilişkili olduğu bulunmuştur. Regresyon analizi sonucunda zedelenmiş otonomi şema alanından terk edilme ve karamsarlık, kopukluk alanından kusurluluk, sosyal izolasyon ve duyguları bastırma , diğerleri yönelimlilik alanından kendini feda etme ve cezalandırılma, yüksek standartlar alanından yüksek standartlar  ve onay arayıcılık şemalarının; işlevsel olmayan inançlardan onay ihtiyacının ve kişilerarası davranış problemlerinden girişken olamama, sosyal çekinik, talepkarlık ve soğuk mesafeli davranışın kişilerarası bağımlılığı anlamlı olarak yordadığı görülmüştür. Seri çoklu aracı değişken analizi sonucunda erken dönem uyumsuz şema alanlarının kişilerarası bağımlılığı yordadığı ve işlevsel olmayan inançlar ile kişilerarası davranış problemlerinin bu ilişkide seri aracı rolünün olduğu bulgulanmıştır. Diğerleri yönelimlilik ve zedelenmiş otonomi şema alanlarının kullanımının onaylanma ihtiyacını artırdığı, bu ihtiyaçla bireyin aşırı uyumlu olma ve kendini feda etme davranışları sergileyebildiği, bu ilişkilerin kişilerarası bağımlılığı açıklamada etkili olduğu bulunmuştur.  Bulgular alanyazın eşliğinde tartışılmıştır.

Abstract:
The purpose of the study was to investigate the mediating role of dysfunctional beliefs and interpersonal behavior problems in the relationship between early maladaptive schemas and interpersonal dependency. The sample was consisted of 409 voluntary participants between the ages of 18-65. Interpersonal Dependency Scale, Young Schema Questionnaire-Short Form 3, Dysfunctional Attitudes Scale-A and Inventory of Interpersonal Problems were used in the study. The data was analyzed with the SPSS 26.0 program. T-test, one-way analysis of variance (ANOVA), Pearson correlation analysis, hierarchical regression analysis and serial multiple mediator analysis were used as statistical analysis.  The results revealed that the level of interpersonal dependency differed significantly according to gender and age but did not differ significantly according to education and income level. It was found that early maladaptive schemas, dysfunctional beliefs and interpersonal behavior problems were positively related to the total score of interpersonal dependency. As a result of the regression analysis abandonment, pessimism, defectiveness, social isolation, emotional inhibition, self-sacrifice, punitiveness, unrelenting standards and approval-seeking schemas significantly predicted interpersonal dependency. Moreover, among the dysfunctional beliefs the need for approval beliefs and among the interpersonal behavior problems intrusive, cold, socially avoidant and nonassertive behavior problems significantly predicted interpersonal dependency. As a result of serial multiple mediator variable analysis, it was found that early maladaptive schema domains predict interpersonal dependence, and dysfunctional beliefs and interpersonal behavior problems have a mediating role in this relationship. Other directedness and impaired autonomy positively predicted approval beliefs, and increased approval beliefs positively predicted exploitable and overly nurturant behaviors and in turn these beliefs and behaviors positively predicted interpersonal dependency. The findings were discussed in the light of the literature.