Dijital panoramik radyograflarda bruksist bireyler ile kontrol grubunda mandibular fraktal boyut ve radyomorfometrik indeks değerlerinin incelenmesi
Investigation of mandibular fractal dimension and radiomorphometric index values on bruxist individuals and control group in digital panoramic radiographs
Yazar: İLKNUR ENİNANÇ
Danışman: DOÇ. DR. DEFNE YALÇIN YELER
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Diş Hekimliği Fakültesi / Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Diş Hekimliği Uzmanlık, 2020
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Bruksizm = Bruxism ; Fraktal boyut = Fractal dimension ; Mandibula = Mandible ; Panoramik görüntüleme = Panoramic imaging ; Radyografi-panoramik = Radiography-panoramic ; Radyometri = Radiometry

Özet:
Bruksizm, çiğneme ve yutkunma gibi fonksiyonlar haricindeki diş sıkma ve/veya gıcırdatma ile karakterize olan parafonksiyonel bir aktivitedir. Gün içinde ve gece istemsizce yapılan bu aktivite sonucu mandibula uzun süreli ve kuvvetli ısırma kuvvetlerine maruz kalmaktadır. Geometrideki kare, daire, üçgen gibi bilindik ve basit şekillerle tanımlanamayan, farklı ölçeklerden incelendiğinde kendine benzeme özelliği gösteren karmaşık yapılara ise "fraktal" denmektedir. Bu şekillerin veya yapıların karmaşıklık derecesi sayısal olarak fraktal boyut (FB) ile ifade edilmektedir. Panoramik radyomorfometrik ölçümler mandibula trabeküler ve kortikal kemik yapısındaki morfolojik değişiklikleri değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. Otomatik Doz Kontrol (ADC) özelliği bazı panaromik cihazlara özgüdür ve  kişinin kemik yoğunluğunu referans alarak, kişiye özel  doz ayarlaması  yapan ve bu sayede optimum doz ve görüntü kalitesi sağlayan bir özelliktir.
Otomatik doz kontrol özelliği ile alınan panoramik radyograflarda, FB'nin bruksist ve non-bruksist bireyler üzerinde radyomorfometrik indekslerle değerlendirildiği literatürde bildiğimiz kadarıyla bir çalışma yoktu.  
Kliniğimize  başvuran sistemik yönden sağlıklı 126 bruksist, 126 non-bruksist birey (132 kadın ve 120 erkek) çalışmaya dahil edildi. "Muhtemel (probable)" bruksizm tanısı için Pintado ve ark. ile Rompre ve ark.'nın önerdiği seçim kriterlerinin kombinasyonu kullanıldı. 
 Mandibulada sağ-sol kondiler (FB1-8), gonial (FB2-7) ve mandibular 2. premolar ile 1. molar dişlerin apikal bölgeleri arası (FB3-6) ve mandibular kanin ile 1. premolar dişlerin apikal bölgeleri arasından (FB4-5) 45x45 piksel boyutlarında toplam sekiz ilgi alanı (ROI) üzerinde White ve Rudolph'un yöntemine göre fraktal analiz uygulandı. Ayrıca mandibular kortikal kemik üzerindeki değişiklikler araştırılmak üzere mandibular kortikal indeks (MKİ), mental indeks (Mİ), panoramik mandibular indeks (PMİ) değerlendirildi. 
 Çalışmada bruksist bireylerin gonial bölgelerden hesaplanan ortalama FB değerlerinin (FB2-7), kontrol grubuna göre anlamlı olarak daha düşük olduğu görüldü (p<0.05). Diğer bölgeler arasında fark yoktu (p>0.05). Cinsiyet ve FB ilişkisine bakıldığında, bruksist ve kontrol grubu bireylerde sağ ve sol kondiler bölgelerde (FB1-8), ayrıca kontrol grubunda FB3 ve FB4 bölgelerinde kadınların FB değerlerinin erkeklere göre anlamlı olarak daha düşük olduğu tespit edildi (p<0.05).
MKİ değerleri açısından gruplar arasında fark yoktu (p>0.05). Cinsiyet ile MKİ arasında bir karşılaştırma yapıldığında ise her iki grupta da kadınlarda erkeklere göre istatistiksel olarak anlamlı oranda daha fazla C1 tipine rastlandı (p<0.05). Bruksist bireylerin ortalama Mİ değerleri kontrol grubundan önemli oranda daha yüksekti (p<0.05). Mental indeks ortalamaları cinsiyete göre karşılaştırıldığında ise her iki grupta da kadınlarda anlamlı olarak daha küçük bulundu (p<0.05). Gruplar arasında PMİ değerleri karşılaştırıldığında ise fark önemsizdi (p>0.05)
Sonuç olarak mandibular trabeküler kemiğin FB değerleri gonial bölgede bruksizmden, kondil ve dişli bölgelerde ise cinsiyet farklılığından etkilenmektedir. Bruksizmde mandibular kortikal kemik kalınlığı artmaktadır. Cinsiyet mandibular kortikal kemik kalınlığı ve morfolojisinde etkilidir. 
Anahtar Kelimeler: Trabeküler Kemik, Bruksizm, Fraktal Analiz, Radyomorfometrik İndeks

Abstract:
Bruxism is a parafunctional activity characterized by clenching and / or grinding, except for functions such as chewing and swallowing. As a result of this activity performed involuntarily during the day and at night, the mandible is exposed to strong and long-term bite forces. Complex structures that are not known with simple shapes such as square, circle, triangle in geometry and which show similarity to themselves when examined from different scales, are called "fractals". The degree of complexity of these shapes or structures is numerically expressed with the fractal dimension (FD). Panoramic radiomorphometric measurements were developed to evaluate morphological changes in mandible trabecular and cortical bone structure. The Automatic Dose Control (ADC) feature is specific feature to some panoramic devices and that adjusts the individual dose by the taking the reference to the bone density and thus provides optimum dose and image quality.
In panoramic radiographs taken with automatic dose control, there was no study as far as we know in the literature that FD was evaluated with radiomorphometric indexes on bruxist and non-bruxist individuals.
126 bruxist, 126 non-bruxist individuals (132 females and 120 males) who were systemically healthy who applied to our clinic for examination were included in the study. The combination of Pintado et. al. and Rompre et al.'s selection criteria were used for the diagnosis of "probable" bruxism.
Fractal analysis was performed according to White and Rudolph's method on a total eight region of interest (ROI) with 45x45 pixel dimensions on the right-left condylar (FD1-8), gonial (FD2-7), between apical regions the mandibular 2nd premolar and 1st molar teeth (FD3-6) and between the apical regions of the mandibular canine and the 1st premolar teeth (FD4-5). In addition, mandibular cortical index (MCI), mental index (MI), panoramic mandibular index (PMI) were evaluated to investigate changes on the mandibular cortical bone.
In the study, the mean FD values (FD2-7) of the bruxist individuals calculated from the gonial regions were found to be significantly lower than the control group (p <0.05). There was no difference between other regions (p> 0.05). When the relationship between sex and FD was analyzed, it was found that women in the right and left condylar regions (FD1-8) in the bruxist and control group individuals, also in the control group, the FD3 and FD4 regions were significantly lower than men (p<0.05). 
There was no difference between the groups in terms of MCI values (p>0.05). When a comparison was made between gender and MCI, statistically significantly more C1 types were found in women than men in both groups (p <0.05). The mean MI values of the bruxist individuals were significantly higher than the control group (p <0.05). When the mean of mental index (MI) was compared according to gender, it was found significantly smaller in women in both groups (p <0.05). When the PMI values were compared between the groups, the difference was insignificant (p> 0.05).
As a result, the FD values of the mandibular trabecular bone are affected by bruxism in the gonial region and by gender difference in the condyle and toothed regions. Mandibular cortical bone thickness increases in bruxism. Gender is effective in mandibular cortical bone thickness and morphology.
Keywords: Trabecular Bone, Bruxism, Fractal Analysis, Radiomorphometric Index