Lise öğrencilerinin FeTeMM alanlarına yönelik kariyer tercihlerinin araştırılması: İlgileri, algıları ve tutumları
Investigating career aspirations of high school students towards stem fields: Interests, perceptions and attitudes
Yazar: HALİT KIRIKTAŞ
Danışman: PROF. DR. MEHMET ŞAHİN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: FeTeMM = STEM ; Kariyer = Career ; Kariyer tercihi = Career choice ; Lise öğrencileri = High schools students ; STEM eğitim yöntemi = STEM training method

Özet:
Bu tez çalışmasında 10., 11. ve 12. sınıf öğrencilerinin FeTeMM alanlarına yönelik kariyer tercihleri ve bu tercihleri  etkiyelen faktörler, FeTeMM alanlarına yönelik ilgileri, algıları ve tutumları ile lise öğretmenlerinin FeTeMM entegrasyonuna yönelik görüşleri  araştırılmıştır. Ayrıca bireylerin bu alanlara yönelik ilgi, algı ve tutumlarını olumlu yönde etkilemesi hedefelenen kariyer farkındalık uygulamalarının etkileri belirlenmiştir.
 	Genel tarama modelinde tasarlanan araştırmanın evrenini İzmir ve Siirt ilinde yer alan lise öğrencileri oluşturmaktadır. Zıt tabakalı örnekleme yöntemine göre belirlenen örneklem grubunu ise İzmir ilindeki farklı türde liselerin  (fen lisesi, anadolu lisesi, imam hatip lisesi ve anadolu meslek lisesi) 10., 11., ve 12. sınıflarında öğrenim gören 1656 (571 10., 575 11. ve 542 12. sınıf) lise öğrencisi ile Siirt il merkezinde yer alan bir anadolu lisesinin  10. ve 11. sınıflarında öğrenim görmekte olan 64 lise öğrencisi oluşturmaktadır. 
Araştırma veri toplama yönüyle karma araştırma yöntemlerinden yakınsayan paralel desene göre tasarlanmıştır. Çalışmanın nicel verileri FeTeMM alanlarına yönelik kariyer ilgi, FeTeMM alanlarına yönelik tutum ve FeTeMM alanlarına yönelik algı ölçeği kullanılarak toplanırken; araştırmanın nitel verileri öğrencilerin kariyer tercihleri ve görüşleri ile öğretmenlerin FeTeMM entegrasyonuna yönelik görüşleri yarı yapılandırılmış görüşmeler soruları ile toplanmıştır. Elde edilen veriler üzerinde tanımlayıcı istatistikler, T testleri ve içerik analizi yapılmıştır. Analizler sonunda ulaşılan bulgular yorumlandığında, lise öğrencilerinin FeTeMM alanlarına yönelik kariyer tercihlerinin öğrenim gördüğü okul türüne, cinsiyete ve bulunduğu sınıf düzeyine göre anlamlı oranda değiştiği görülmüştür. Bununla birlikte örneklemde yer alan bireylerin kariyer tercihlerinin sosyoekonomik etkenlerin yanı sıra sosyal çevredeki etkenlerden de anlamlı düzeyde etkilendiği görülmüştür.  Öte yandan çalışmada, lise öğretmenlerinin FeTeMM entegrasyonuyla ilgili yeterli bilgiye sahip olmadıkları sonucuna varılmıştır.
Anahtar Kelimeler: FeTeMM, Kariyer Tercihi, İlgi, Algı, Tutum, Lise Öğrencileri

Abstract:
This study aims to investigate the career choices of tenth, eleventh and twelfth grade students in regard to Science, Technology, Engineering and Mathematics (STEM), the factors influencing these choices, students' interests, perceptions and attitudes toward the STEM fields, and high school teachers' opinions on STEM integration. Additional aims were to positively influence individuals' interests, perceptions and attitudes toward this field and to examine the effects of the activities that are expected to form a basis for the future studies.
 The population of this survey research; a screening model, consisted of high school students in İzmir and Siirt, Turkey. The sample included 1656 high school students (571 tenth graders, 575 eleventh graders,  542 twelfth graders) studying at different high schools (science high school, Anatolian high school, religious vocational high school and Anatolian vocational high school) in İzmir, Turkey and 64 high school students studying in the tenth and eleventh grades of an Anatolian high school in Siirt. Turkey.
The data collection in the study was designed and formed according to the convergent parallel design, a mixed methods design. Quantitative data were collected using the STEM Career Interest Survey, STEM Attitude Test and STEM Perception Test Scale. Students' career choices and ideas on their careers and teachers' ideas on STEM integration, which were the qualitative data of this study, were collected through the questions of semi-structured interviews. 
Descriptive statistical analyses, t tests and content analysis were performed on the obtained data. The obtained results from the analyses indicated that high school students' career choices regarding STEM fields were significantly effected by the type of schools, their genders and the level of their classes. In addition, participants' career choices were significantly effected by social factors along with socio-economic factors. However, the results indicated that high school teachers have not adequate knowledge about the STEM integration.
Considering the results, conducting studies on how to effectively guide high school students in determining their career choices regarding STEM fields may providable contributions to the literature.
Keywords: STEM, career choice, interest, perception, attitude, high school students.