Marmara Adası Asmalı mahallesi'nin geleneksel konutları
Traditional houses of Marmara Island Asmalı neighborhood
Yazar: ECEM GÜÇÜKTURGUT
Danışman: PROF. DR. NUR URFALIOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi ve Kuramı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Antik ismi Prokonnesos olarak bilinen Marmara Adası'na ilk yerleşimin, antik 
çağda Miletoslular tarafından olduğu bilinmektedir. Marmara Adası, ilk çağlardan 
beri mermer yatakları nedeniyle Roma ve Bizans İmparatorluğu'nun ilgisini 
çekmiştir. Bu nedenle önemli bir yerleşim yeri olarak kullanılmıştır. İstanbul'un 
fethinden sonra, 15. yy' dan itibaren Türkler Ada'ya yerleşmeye başlamıştır. Fakat 
genel olarak Ada'nın çoğunluk nüfusunu bu tarihlerde de Rumlar oluşturmaya 
devam etmiştir. Ada'nın birçok kültüre ev sahipliği yapmış olması, konut 
çeşitliliğini de etkilemiştir. Geleneksel konutlar bakımından, ilk dönem ahşap 
konutlarının; o dönemde Ada'da ikamet etmekte olan Rumlar tarafından yapıldığı 
düşünülmektedir. Genel olarak zemin katı kâgir yapılan konutlarda, Roma 
Dönemi duvar yapım tekniklerinin izleri görülmektedir. Üst katlarda taş malzeme 
yerini ahşaba bırakmıştır. Konutlar genellikle iki katlıdır. Kullanılan malzemeler, 
plan yerleşimi, ahşap merdivenler, duvarlardaki kalem işleri, tavanlardaki 
oymalar ilgi çekicidir. Rum halkı, 1922 yılı Ekim ayı başlarına kadar bu bölgede 
yaşamıştır. Yunan Ordusu'nun Anadolu'dan çekilişi ve İzmir yangınından sonra evlerini 
ve diğer tüm mülklerini terk ederek Ada'dan ayrılmak zorunda 
kalmışlardır. Bu süreçte Ada'nın yerli korsanlar tarafından yağmalandığı
bilinmektedir. Bu dönemde konutlar büyük zarar görmüştür. Sonraki dönemde 
Ada'ya yerleşen Türk nüfusu, özellikle Asmalı Mahallesi'nde ve Gündoğdu 
Mahallesi'nde bu geleneği sürdürmeye devam etmiştir. 1935 yılı Ocak ayındaki 
büyük depremle, ahşap konutların büyük bir kısmı yıkılmıştır. Bu nedenle çalışma 
konusunu oluşturan geleneksel konutların pek az kısmı günümüze ulaşabilmiştir. 
Fakat buna rağmen ahşap geleneksel konutların hala kullanıldığı Asmalı 
Mahallesi'nde halk, bu konutları tarihten birer sayfa gibi uzun yıllardır korumaya 
çalışmaktadır. Asmalı Mahallesi, merkeze uzaklığı nedeniyle Ada'nın diğer 
mahallerine göre daha az bozulmuştur. Sonraki dönemde yapılan yeni konutlar, 
var olan ahşap konutlar ile benzer planlamalara sahip olarak yapılmaya çalışılsa 
da zamanla Ada'nın diğer mahallelerinde de olduğu gibi betonarme yapılaşma 
oranı oldukça artmıştır. Bu çalışmada Nüfus Mübadelesi öncesinde yapıldığı
düşünülen ve günümüzde varlığını sürdüren konutlar ve Türk halkının adaya 
yerleşmesiyle birlikte yapılan konutlar hakkında araştırmalar yapılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Prokonnesos, Marmara Adası, Aftoni, Asmalı Mahallesi, 
ahşap konut.

Abstract:
It is known that the first settlement on Marmara Island was by Miletus, whose 
ancient name is known as Prokonnesos. Marmara Island has attracted the 
attention of the Roman and Byzantine Empires since the early ages due to its 
marble deposits. Therefore, it has been used as an important settlement. After the 
conquest of Istanbul, Turks began to settle on the island from the 15th century. 
But in general, the majority of the island's population continued to be Greeks 
during these times. The fact that the island has hosted many cultures has also 
affected the diversity of residences. In terms of traditional houses, the first period 
wooden houses; It is thought that it was built by the Greeks residing on the Island 
at that time. In general, in the houses whose ground floor is made of masonry, 
traces of the Roman period wall construction techniques can be seen. On the upper 
floors, the stone material has left its place to wood. The residences are generally 
two storeys. The materials used, the layout of the plan, the wooden stairs, the It is 
known that the first settlement on Marmara Island was by Miletus, whose 
ancient name is known as Prokonnesos. Marmara Island has attracted the 
attention of the Roman and Byzantine Empires since the early ages due to its 
marble deposits. Therefore, it has been used as an important settlement. After the 
conquest of Istanbul, Turks began to settle on the island from the 15th century. 
But in general, the majority of the island's population continued to be Greeks 
during these times. The fact that the island has hosted many cultures has also 
affected the diversity of residences. In terms of traditional houses, the first period 
wooden houses; It is thought that it was built by the Greeks residing on the Island 
at that time. In general, in the houses whose ground floor is made of masonry, 
traces of the Roman period wall construction techniques can be seen. On the upper 
floors, the stone material has left its place to wood. The residences are generally 
two storeys. The materials used, the layout of the plan, the wooden stairs, the pencil works on the walls, the carvings on the ceilings are interesting. The Greek 
people lived in this region until early October 1922. After the Greek Army's 
withdrawal from Anatolia and the Izmir fire, the Greek people had to leave their 
homes and all their other properties and leave the island. In this process, it is 
known that the island was plundered by local pirates. During this period, the 
residences suffered greatly. The Turkish population, who settled on the island in 
the following period, continued to maintain this tradition, especially in the Asmalı 
District and Gündoğdu District. With the great earthquake in January 1935, most 
of the wooden houses were destroyed. For this reason, only a few of the traditional 
houses, which are the subject of the study, have survived. However, in Asmalı 
Mahallesi, where traditional wooden houses are still used, the people have been 
trying to preserve these houses for many years, like a page from history. Due to 
its distance from the center, Asmalı Mahallesi is less deteriorated than other parts 
of the island. Although the new houses built in the following period were tried to 
be built with similar plans with the existing wooden houses, the rate of reinforced 
concrete construction increased over time, as in the other neighborhoods of the 
island. In this study, researches were carried out on the houses that were thought 
to have been built before the Population Exchange and which still exist today, and 
the houses that were built after the Turkish people settled on the island.
Keywords: Prokonnesos, Marmara Island, Aftoni, Asmalı Neighborhood,
wooden house.