Yabani pancar (Beta maritima L. var. pilosa Del.) bitkisinin sekonder metabolitlerinin yapı tayini ve antioksidan aktivitelerinin belirlenmesi
Structure elucidation and antioxidant activity of secondary metabolites isolated from wild beet (Beta maritima L. var. pilosa Del)
Yazar: HACER GÜRSUL
Danışman: PROF. DR. GÜL CEVAHİR ÖZ ; DR. FATMA TÜLAY TUĞCU
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Botanik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Botanik = Botany

Özet:
Chenopodiaceae familyası  dünya  üzerinde  103 cins ve 1400 tür ile temsil edilirken Türkiye'de 33 cinse ait 129 tür bulunmaktadır.  Chenopodiaceae familyasına ait Beta cinsi  ise Türkiye'de 10 tür ve 3 varyeteye sahiptir. Bu tez çalışmasında Beta vulgaris'in yabani atası olarak kabul edilen Beta maritima L. var. pilosa Del. bitkisinin sekonder metabolitlerinin yapı tayini ve antioksidan aktivitelerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Yabani pancarın Türkiye'de yayılış alanı Batı ve Kuzey Anadolu'nun kıyı ve iç kesimleridir. Bitkinin topraküstü ve toprakaltı kısımlarından hekzan, diklorometan ve etonol ekstreleri hazırlanarak toplam fenolik ve toplam flavonoid madde miktarları saptanmıştır. Ayrıca DPPH ve CUPRAC yöntemleri ile antioksidan aktiviteleri belirlenmiştir. Yabani pancar bitkisinin topraküstü ve toprakaltı diklorometan ve etanol ekstreleri silikajel kolonda fraksiyonlandırılmayı ardışık preparatif ve ince tabaka kromatografisiyle elde edilen fraksiyonların GC-MS analizleri gerçekleştirilmiştir. Bunun sonucunda bitkinin topraküstü ekstrelerinden toplam 74 bileşik, toprakaltı ekstrelerinden ise 33 bileşik tespit edilmiştir. Bitkinin topraküstü ile toprakaltı kısmına ait diklorometan ve etanol ekstrelerinden dört bileşik izole edilmiş, bunlardan üçünün yapısı madde miktarı azlığı nedeniyle yapıları spektroskopik yöntemler (1H- ve 13C- NMR) ile aydınlatılamamıştır. Ancak Beta maritima L. var. pilosa Del. bitkisinin topraküstü etanol ekstresinden alınan kristal şeklindeki maddenin 1H NMR, APT, COSY, HSQC ve GC-MS spektrumları sonucunda yapısı aydınlatılmış ve bileşiğin sukroz olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca yabani pancar bitkisinin topraküstü ve toprakaltı hekzan ekstrelerinin metil esterleri GC-MS ile analiz edilmiştir. Topraküstü metillenmiş hekzan ekstrelerinde 9-oktadekenoik asit (33.31 %), 8,11-oktadekanoik asit (27.84 %) ve hekzadekanoik asit  (16.95 %); toprakaltı metillenmiş hekzan ekstrelerinde ise hekzadekanoik asit  (25.16 %), 9,12-oktadekanoik asit (24.05 %)  ve 9-oktadekenoik asit (20.40 %) baskın yağ asitleri olarak saptanmıştır.

Anahtar kelimeler: Beta maritima L. var. pilosa Del., Chenopodiaceae, sekonder metabolit, yapı tayini, antioksidan aktivite

Abstract:
Chenopodiaceae family contains about 103 genera and 1400 species in the worldwide. In Turkey there are about 129 species from 33 genera and the genus Beta which belongs to the Chenopodiaceae has 10 species and 3 varieties. In this study we aimed to determine the antioxidant activity and  secondary metabolites of  "Beta maritima L. var. pilosa Del." which is considered to be the ancestor of Beta vulgaris. In Turkey distribution area of this plan, selected as research material is in the coastal and inland West and North Anatolia. First of all, wild beet under ground and areal part of the plants were made into dried powders and then hexane, dichloromethane and ethanol extracts were prepared. Total phenolics and flavonoids amount of the prepared extracts was determined as well as antioxidant activity by DPPH and CUPRAC methods. The ethanol exract and with dichloromethane extract of the wild beet's under ground and areal parts were fractionated in silica gel column and then the GC-MS analyses of the fractions obtained from  preparative thin layer chromatography were carried out. The results showed that the plant include 74 compounds in the areal part extracts and 33 compounds in the under ground part extracts. Also the structure of the four compounds which are isolated from the under ground and areal parts ethanol exract and dichloromethane extract weren't elucidated by spectroscopic methods (1H- and 13C- NMR, MS) due to the their low amount. However, substance in the form of crystal which has been taken from the areal parts of the Beta maritima L. var. pilosa Del. ethanol extract was analyzed by 1H NMR, APT, COSY, HSQC and GC-MS spektra and the compound has been found to be sucrose. Also, the areal  and  under ground parts of the wild beet's methyl esters of hexane extracts were analyzed by GC-MS instrument. In the methylated aboveground hexane extract 9- octadecenoic acid (33.31 %), 8,11-octadecanoic acid (27.84 %), and hexadecanoic acid (16.95 %); in the methylated under ground hexane extract hekzadecanoic acid (25.16 %), 9,12-oktadecanoic acid (5.24 %)  and  9-oktadecenoic acid (20.40 %) were identified as the major fatty acid.

Keywords: Beta maritima L. var. pilosa Del., Chenopodiaceae, secondary metabolite, structure determination, antioxidant activity.