İsmet Özel'in şiirlerinde ontolojik mekân algısı
Perception of ontological space in Ismet Ozel's poetry
Yazar: BETÜL SAVAŞ
Danışman: PROF. DR. MEHMET SAMSAKÇI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Felsefe = Philosophy ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Antikapitalist Müslümanlar = Anticapitalist Muslims ; Batı medeniyeti = Western civilization ; Heidegger, Martin = Heidegger, Martin ; Kapitalizm = Capitalism ; Kartezyen felsefe = Cartesian philosophy ; Marksizm = Marxism ; Ontoloji = Ontology ; Türk şiiri = Turkish poem ; Varlık felsefesi = Existence philosophy ; Özel, İsmet = Özel, İsmet

Özet:
İsmet Özel; şiirleri, düzyazıları ve fikirleriyle modern Türk şiirini ve Türk düşüncesini derinden etkilemiş bir şairdir. Şiirleriyle düşünceleri arasında güçlü bir bağ olan şair, Türkiye'nin meselelerini kendi varlık meselesi olarak algılamış ve fikir-eylem birliğine atfettiği önem doğrultusunda benliğinin "biricik" yönünü muhafaza edebilmek, dünyadaki varoluşunun alelade bir yere konumlanmasını engellemek istemiştir. Bu arzusu; onu önce komünizme, daha sonra İslâm'a yaklaştırmıştır. İslâm inancının esaslarıyla bulunduğu mekân arasındaki birliğin oluşturduğu ontolojik bağa değer atfeden şair, bu değerin korunması adına varlığa yönelik her türlü metalaştırma girişimine karşı çıkmıştır. Şairin temel eleştirisi, Batı medeniyetinin "tek mekânlı" algıdan hareketle inşa ettiği dünya sisteminin; sömürgeci, kapitalist ve emperyalist hegemonyasının, dünyada refah sağlamak adına varlığı nesneleştirmesi ve dünyada bulunmayı alelade bir yere konumlandırmasına yöneliktir. Şair, bu algının karşısına; önce "sahih var olma", "benliğini muhafaza etme" endişesini yerleştirerek Marksizm'e yaklaşırken daha sonra Müslümanın sahip olduğu ahiret inancının perspektifinden dünyayı algılama biçimini yerleştirir. İhtida ederek "yaratılma bilinci" edinen şair, insanın aslî vazifesinin "kulluk etmek" olduğunu ve bu vazife doğrultusunda bulunduğu mekândaki bütün varlıklara ihtimam göstermekle yükümlü olduğunu şiirlerinde ve düzyazılarında vurgular. Bu çalışmada, mevcut literatürden farklı olarak, İsmet Özel'in varlık ve mekân anlayışına odaklanılmış, mekânı algılama şeklinin dizelerindeki yansımaları tahlil edilmiştir. Şairin 20 kitabı ve etkilendiği filozofların varlık ve mekân hakkındaki görüşleri incelenmiş ve bütün şiirlerini kapsayan bir araştırma yürütülmüştür. Bununla birlikte şiir-mekân çalışmalarına ontoloji perspektifinden bir yeniden okuma teklif etmek, mekân algısındaki dönüşüme ve bu dönüşümün varlık üzerindeki etkisine öncelik vermek çalışmanın bir diğer amacıdır.

Abstract:
Ismet Ozel; He is a poet who deeply influenced modern Turkish poetry and Turkish thought with his poems, prose and ideas. The poet, who has a strong bond between his poems and his thoughts, perceived Turkey's issues as a matter of his own existence and wanted to preserve the "unique" aspect of his self in line with the importance he attributed to the unity of thought and action, and to prevent his existence in the world from being placed in an ordinary place. This desire brought him closer to communism and then to Islam. The poet, who attaches value to the ontological bond formed by the unity between the principles of Islamic belief and the place he is in, opposed any attempt to commodify existence in order to protect this value. The main criticism of the poet is that the colonial, capitalist and imperialist hegemony of the world system built by Western civilization based on a "single-space" perception objectifies existence and places being in the world in an ordinary place in order to provide prosperity in the world. While approaching Marxism by first placing the concern of "authentic existence" and "preserving one's self" in front of this perception, the poet then places the way of perceiving the world from the perspective of the belief in the hereafter that the Islamic community has. The poet, who acquired the "consciousness of creation" by conversion, emphasizes in his poems and prose that man's primary duty is to "serve" and that he is obliged to take care of all beings in the place where he is in line with this duty. In this study, unlike the existing literature, Ismet Ozel's understanding of existence and space was focused, and the reflections of his perception of space in his lines were analyzed. The poet's 20 books and the views of the philosophers he was influenced by about existence and space were examined and a research was carried out covering all his poems. In addition to this, another aim of the study is to propose a re-reading of poetry-space studies from the perspective of ontology, to give priority to the transformation in the perception of space and the effect of this transformation on existence.