Eski Türkçe ile Yakutçanın sözvarlığının ünlüyle başlayan sözcükler bakımından karşılaştırılması
A comparative study on the old Turkic and Yakut words starting with vowels
Yazar: HÜLYA YILDIZ
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÖLMEZ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Dil bilgisi = Grammar ; Eski Türkçe = Old Turkish ; Karahanlı Türkçesi = Karakhanid Turkish ; Karşılaştırmalı dil bilim = Comparative linquistics ; Orhon Türkçesi = Orhon Turkish ; Söz varlığı = Vocabulary ; Sözcükbilim = Logology ; Yakutça = Yakut language ; Yenisey Yazıtları = Yenisei Inscriptions ; Ünlü uyumu = Vowel harmony

Özet:
Bu çalışma Türk dili tarihinde VIII.-XIII. yüzyılları kapsayan ve Türkoloji literatüründe Eski Türkçe olarak adlandırılan tarihî dönemin sözvarlığı ile Yakutçanın sözvarlığını karşılaştırmak amacıyla hazırlanmıştır. Çalışma Eski Türkçe dönemine ait ünlüyle başlayan sözcüklerle, ünlüyle başlayan sözcükler ise kök durumunda ve yapım ekleriyle türemiş olan Türkçe kökenli verilerle sınırlandırılmıştır. Yakutçanın Eski Türkçe ile karşılaştırma amacıyla seçilmesindeki temel ölçüt, bu dilin ortak Türk dilinden uzun bir zaman önce ayrılması ve yapısında birtakım eskicil ögeleri barındırmasıdır. Kimi önemli fonetik ve morfolojik farklarla Yakutçadan ayrıldığı için çalışmada Dolgancaya da yer verilmiştir. Çalışmanın sonucunda, tarama kapsamına alınan yaklaşık 2600 Eski Türkçe sözcükten 2150'ye yakın bir bölümünün Yakutça ve Dolgancada varlığını sürdürmediği belirlenmiştir. Yakutça ve Dolgancada varlığını sürdürmeyen sözcükler içinde en büyük çoğunluğu, yalnızca Karahanlı metinlerinde geçen yaklaşık 990 sözcük oluşturmaktadır. Bunu yalnızca Eski Uygurca metinlerde geçen yaklaşık 760 sözcük ile Eski Uygur ve Karahanlı metinlerinin ortak sözvarlığından oluşan yaklaşık 450 sözcük izlemektedir. Yakutça ve/veya Dolgancada varlığını sürdüren sözcükler yaklaşık 450 adetttir. Bu 450 sözcük içinde en büyük çoğunluğu, ilk olarak Eski Uygurca metinlerde ortaya çıkan ve Karahanlı metinlerinde de geçen yaklaşık 140 sözcük oluşturmaktadır. Bunu yalnızca Karahanlı metinlerinde geçen 130 sözcük izlemektedir. İlk olarak Eski Uygurcada ortaya çıkan ve Eski Türkçe dönemine ait diğer metinlerde geçmeyen 60 sözcük de Yakutçada ve/veya Dolgancada varlığını sürdürmektedir.

Abstract:
This study aims at comparing the vocabulary of the old Turkic, known as a period  lasted from 8th to 13th centuries, to the vocabulary of Yakut language. The data is limited to the words whose initial sounds are vowels. This group of words includes both the stems and the derivated forms. The main criteria for choosing Yakut language as a means of comparison is that it separated from the common Turkic family long ago hence it still possesses many archaic features. Dolgan vocabulary was also included although it represents some phonetic and morphological differences in word formation.  The results of the study shows that 2150 out of total 2600 words from Old Turkic Period do not survive in Yakut and Dolgan. The distrubition of the non existing words is as follows: The highest amount of these non exsisting words belong to Karakhanid texts with total 990 words. There are approximately 760 words that appeared only in old Uighur texts.  The amount of words that appeared in both Old Uighur and Karakhanid texts is 450 out of 2600.  There are total 450 words that still survive in Yakut and/or Dolgan.  A considerable amount of surviving words (140) first appears in Old Uighur and in Karakhanid texts in the following periods. There are total 130 words that appear only in Karahanid texts.  Another finding is that there are total 60 words that appeared only in Uyghur texts and do not exist in any of the texts from old Turkic period. These words also survive in Yakut and Dolgan.