137 numaralı (Hicri 1142
Miladi 1730) Mühimme Defterine göre İstanbul'da kilise tamir ve tadilatı / Church repair and renovation in Istanbul according to Mühimme Book No. 137 (Hijri 1142 / Gregorian 1730)
Yazar: MERVE ÇELİKKAYA YILMAZ
Danışman: PROF. DR. ALİ SİNAN BİLGİLİ
Atatürk Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yeniçağ Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History

Özet:
İnsanların ibadetlerini yerine getirmeleri için en kutsal mekânlar hiç şüphesiz
mâbedlerdir. Müslümanlar için kutsal sayılan mekânlar cami, mescid iken kiliseler,
Hristiyanların dinlerini özgürce gerçekleştirebilecekleri mekânlardır. Osmanlı Devleti,
600 yılı aşkın sürede farklı etnik grupları bünyesinde toplamayı başarmış, himayesi
altındaki topraklarda yaşayan gayrimüslimlere dil, din, ibadet özgürlüğü sağlamış,
fethettiği yerlerdeki mabedlerin korumasını üstlenmiştir. Osmanlı yöneticileri ve devlet
adamları Müslüman halkın gayrimüslim vatandaşlar ile refah ve sükûnet içerisinde
yaşaması için kilise ve sinagoglarla ilgili problemleri yakından takip etmiş, yapım ve
onarımına ilişkin düzenlemelere belirli kurallar çerçevesinde müsaade edilmiştir. Islahat
fermanına kadar yeni kiliselerin inşası yasaktı, mevcut olanların da tamiri aslına uygun
biçimde sultanın iznine bağlı olarak yapılabiliyordu. Onarım esnasında ise yapıların
genişletilmesi ve yapıya herhangi bir yeni şeyler eklenmesi yasaktı. Sultanların izin
belgesine rastlanmayan, sonradan inşası yapılan birçok kilise vardır ve bunların zamanla
meşrulaştığını görmekteyiz. Osmanlı'daki kiliselerin bir kısmı varlığını korurken bir
kısmı tahrip olmuştur. Var olan kiliselerin tamiri ise İslam hukuku ve Osmanlı politikası
gereği ibadet özgürlüğü ve hoşgörü çerçevesinde yapılara dokunulmamış hatta gerekli
izinler ile tamir ve termimi sağlanmıştır. Bu çalışmada İslam hukuku ve Osmanlı
hukukuna bağlı kalarak kiliselerin tamir ve termimini inceleyeceğiz. Hangi şartlarda ve
ne sebeple kilise onarımı yapıldığına dair bilgiler elde edeceğiz. Ayrıca onarımlarla
alakalı bazı arşiv örneklerine yer vererek Osmanlı hoşgörüsünü değerlendireceğiz.

Anahtar kelimeler: Kilise, Kilise Tamiri, Hoşgörü, İslam Hukuku, Osmanlı Hukuku

Abstract:
The divinest places for people to perform their worship are undoubtedly sanctuary.
While the places considered sacred for Muslims are mosques and masjids, churches are
places where Christians can practice their religion freely. The Ottoman state managed to
gather different ethnic groups within its incorporating over 600 years, provided the nonMuslims living in the lands under its protection, freedom of language, religion and
worship, and undertook the protection of the sanctuaries in the conquered areas. Ottoman
administrators and statesmen closely followed the problems related to churches and
synagogues in order for the Muslim people to live in prosperity and tranquility with nonMuslim citizens, and regulations regarding its construction and repair were allowed
within the framework of certain rules. The construction of new churches was forbidden
until the Reform Edict, and the repair of existing ones could be done in accordance with
the original, subject to the sultan's permission. During the repair, it was forbidden to
expand the structures and add any new things to the structure. There are many churches
that were built later without the permission of the sultans, and we can see that these
became legitimized over time. While some of the churches in the Ottoman Empire
preserved their existence, some of these were destroyed. The repair of existing churches,
on the other hand, remained intact within the framework of freedom of worship and
tolerance, according to Islamic law and Ottoman policy and even repaired and termed
with the necessary permits. In this study, we will examine the repair and term of churches
by adhering to Islamic law and Ottoman law. We will obtain information about the
condition and for what reason the church was repaired. In addition, we will evaluate
Ottoman tolerance by including some archive examples related to repairs.

Key words: Church, Church Repair, Tolerance, Islamic Law, Ottoman Law