Yoğun bakım hemşirelerinin tıbbi cihaz ile ilişkili basınç yaralanmalarına yönelik bilgi düzeyi ve öz yeterlikleri arasındaki ilişkide basınç yaralanmalarını önlemeye yönelik tutumun aracılık rolü
The mediating role of attitude towards preventing pressure injuries in the relationship between intensive care nurses' knowledge level and self-efficacy towards medical device-related pressure injuries
Yazar: ESRA YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. ÖZNUR GÜRLEK KISACIK
Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Esasları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Tedavi ve teşhis amacıyla yoğun bakım ünitesinde (YBÜ) yatan hastalarda sık kullanılan tıbbi cihazlar, vücut bölümlerinin altında veya çevresinde, basınç hasarı gelişme riskini arttırmaktadır. Riskli gruptaki yoğun bakım hastalarında ortaya çıkabilecek Tıbbi Cihazla İlişkili Basınç Yaralanmalarını (TCİBY) önlemede hemşirelerin kritik bir role sahip oldukları bilinmektedir. Bu araştırmanın amacı YBÜ hemşirelerinin TCİBY'lere ilişkin bilgi düzeylerinin ve tutumlarının, basınç yaralanmalarını yönetmedeki genel öz yeterlik düzeylerine etkisini incelemektir. Tanımlayıcı ve kesitsel tipteki bu araştırma 15.10.2023-30.04.2024 tarihleri arasında Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi ile T.C. Sağlık Bakanlığı Kütahya Evliya Çelebi Eğitim ve Araştırma Hastanesiꞌnin dahili ve cerrahi YBÜꞌlerinde görev yapan 302 hemşire ile yürütüldü. Araştırma verileri Hemşire Bilgi Formu, Tıbbi Cihazla İlişkili Basınç Yarası Bilgi Düzeyi Değerlendirme Testi (TCİBY-BDDT), Basınç Ülserini Önlemeye Yönelik Tutum Ölçeği (BÜÖYTÖ) ve hemşireler için Basınç Yaralanması Yönetimi Öz Yeterlik Ölçeği (BYY-ÖYÖ) ile elde edildi. Verilerin analizinde SPSS 22.0 programı ve Hayesꞌin PROCESS makrosu (Model 4, Versiyon 4.1) kullanıldı. Araştırma kapsamına dahil edilen hemşirelerin yaş ortalaması 29,34±5,40, %64,2ꞌsi kadın, %73,2ꞌsi lisans mezunu, %52,6ꞌsının yoğun bakımda 1-5 yıl çalışma deneyimine sahip olduğu saptandı. Hemşirelerin TCİBY-BDDT puanı 16 puan üzerinden 9,20±2,32, doğru yanıt oranı ise %57,5 olarak bulundu. Hemşirelerin BÜÖYTÖ puanı 52 puan üzerinden 41,42±5,46 belirlendi ve %76,5ꞌinin tatmin edici tutum düzeyine sahip olduğu saptandı (≥%75). Hemşirelerin BYY-ÖYÖ puanı ise 100 puan üzerinden 60,59±21,03 olarak saptandı. Hemşirelerin konu hakkındaki bilgi düzeylerinin, tutumları üzerindeki etkisi pozitif yönde ve anlamlıydı  (B= 0,963 %95 GA [0,720-1,206]). Ayrıca tutumun da, öz yeterlik üzerinde pozitif yönde anlamlı bir etkisi olduğu görüldü (B= 0,837 %95 GA [0,370-1,304]). Ancak modelde tutum olmadan, bilginin öz yeterlik üzerinde anlamlı bir etkisi bulunamadı (B=0,339 p=0,542 %95GA [-0,756-1,435]). Modelde tutumun aracılık etkisinin, toplam etkinin %70.4ꞌünü açıkladığı saptandı. Araştırmanın sonuçları, yoğun bakım hemşirelerinin TCİBYꞌlere ilişkin bilgi düzeylerinin istendik düzeyde olmadığını, öz yeterlik düzeylerinin ortalamanın biraz üzerinde olduğunu ve tatmin edici bir tutuma sahip olduklarını ortaya koyarken bilgi düzeyi ve öz yeterlik arasındaki ilişkide tutumun tam bir aracı etkiye sahip olduğu saptandı.

Abstract:
Medical devices frequently used in the Intensive Care Unit (ICU) for diagnostic and therapeutic purposes increase the risk of pressure injuries developing under or around parts of the body. It is well known that nurses play a critical role in preventing Medical Device-Related Pressure Injuries (MDRPIs) in ICU patients who are at high risk. The aim of this study is to examine the effect of ICU nurses' knowledge levels and attitudes towards MDRPIs on their overall self-efficacy in managing pressure injuries. This descriptive and cross-sectional study was conducted with 302 nurses working in the internal and surgical ICUs of Afyonkarahisar Health Sciences University Health Practice and Research Center and T.C. Ministry of Health Kütahya Evliya Çelebi Training and Research Hospital between October 15, 2023, and April 30, 2024. The research data were collected using the Nurse Information Form, the Medical Device-Related Pressure Injury Knowledge Assessment Test (MDRPI-KAT), the Attitude Scale for the Prevention of Pressure Ulcers (APuP), and the Pressure Injury Management Self-Efficacy Scale (PUM-SES) for nurses. SPSS 22.0 software and Hayes' PROCESS macro (Model 4, Version 4.1) were used for data analysis. The average age of the nurses was 29,34±5,40 years, with 64,2% being female, 73,2% holding a bachelor's degree, and 52,6% having 1-5 years of work experience in the ICU. The nurses' MDRPI-KAT score was 9,20±2,32 out of 16 points, with a correct response rate of 57,5%. The nurses' APuP score was 41,42±5,46 out of 52 points, and 76,5% were found to have a satisfactory attitude level (≥75%). The nurses' PUMSES score was 60,59±21,03 out of 100 points. The effect of nurses' knowledge levels on their attitudes was found to be positive and significant (B= 0,963, 95% CI [0,720-1,206]). Additionally, the attitude was found to have a positive and significant effect on self-efficacy (B= 0,837, 95% CI [0,370-1,304]). However, without considering the attitude in the model, the knowledge had no significant effect on self-efficacy (B=0,339, p=0,542, 95% CI [-0,756-1,435]). The mediation effect of attitude in the model explained 70,4% of the total effect. The results of the study revealed that the knowledge levels of ICU nurses regarding MDRPIs were not at the desired level, their self-efficacy levels were slightly above average, and they had a satisfactory attitude. It was also found that attitude had a full mediating effect on the relationship between knowledge level and self-efficacy.