John Brian Harley'in haritacılık düşüncesinde bilgi-güç ilişkisi
Knowledge-power relationship in John Brian Harley's cartography thought
Yazar: MUHAMMET EMİN VATANSEVER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NİHAL FIRAT ÖZDEMİR
Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bilim Tarihi Ana Bilim Dalı / Bilim Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Bilim ve Teknoloji = Science and Technology ; Coğrafya = Geography ; Tarih = History

Özet:
Bu yüksek lisans tezi, haritaların kartografya tarihi içerisinde yalnızca nesnel
bilgi aktaran araçlar olmadığını, aynı zamanda ideolojik, kültürel ve toplumsal
unsurları yansıtabildiğini ele almaktadır. Konuya dair 1980-1990 yılları arasında
yapılan tartışmalarda, bazı coğrafyacılar haritaların salt bilimsel araçlar olmadığını,
ideolojik, kültürel ve toplumsal parametreleri taşıyabileceği düşüncesini
benimsemişlerdir. Bu dönemde haritaların doğası üzerindeki tartışmaların merkezinde,
John Brian Harley'in 1987 yılında The Nature of Maps adlı eserini oluşturan
makaleleriyle getirdiği dikkat çekici yaklaşımlar bulunmaktadır. Harley, haritaların
sadece nesnel bilgi kaynakları olmadığını, aynı zamanda ideolojik ve politik araçlar
olduğunu savunmaktadır. Bu bağlamda, Harley bilim tarihçileri için harita
incelemelerinde farklı bir yorum getirmektedir. Harley haritaların doğasında saklı
bulunun unsurları açığa çıkarmak için felsefe ve sosyolojiye özellikle Foucault ve
Derrida'ya başvurur. Çalışmamızın odak noktasını pozitivist bakış açısına alternatif
bir yorum sunan Brian Harley'in haritacılık düşüncesi oluşturmaktadır. Harley'in
düşüncesi, haritaların sadece coğrafi bilgi aktaran araçlar olmadığını, aynı zamanda
ideolojik ve politik araçlar olduğunu vurgulamaktadır. Bununla birlikte Harley'in
düşüncesine dayanarak 19. yüzyılda kullanılan sömürgeci söylem içeren örnek
haritaların analizi sunulmaktadır. Bu analizde, Harley'in yorumu ışığında, bu
haritaların nasıl bir ideolojiyi yansıttığı, kültürel ve toplumsal unsurları nasıl taşıdığı
incelenmektedir.

Abstract:
This master's thesis deals with the fact that maps are not only objective tools
that convey objective information in the history of cartography, but also can reflect
ideological, cultural and social elements. In the debates on the subject between 1980-
1990, some geographers adopted the idea that maps are not only scientific tools, but
can also reflect ideological, cultural and social parameters. At the centre of the debates
on the nature of maps in this period are the remarkable approaches brought by John
Brian Harley in 1987 with his articles that constitute The Nature of Maps. Harley
argues that maps are not only objective sources of information, but also ideological
and political tools. In this context, Harley brings a different interpretation to map
analyses for historians of science. Harley appeals to philosophy and sociology,
especially Foucault and Derrida, to reveal the elements hidden in the nature of maps.
The focus of our study is Brian Harley's idea of cartography, which offers an
alternative interpretation to the positivist perspective. Harley's thought emphasises that
maps are not only tools that convey geographical information, but also ideological and
political tools. In addition, based on Harley's thought, an analysis of sample maps with
colonial discourse used in the 19th century is presented. In this analysis, in the light of
Harley's interpretation, it is examined how these maps reflect an ideology and how
they carry cultural and social elements.