Dökme yük gemilerindeki denizcilerin gözünden gemide çalışma, yaşam ve mekan: Etnografik bir inceleme
Work, life and space on bulk carrier ships through the eyes of seafarers: An ethnographic study
Yazar: ÇAĞATAY EDGÜCAN ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. MERYEM BULUT
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Antropoloji Ana Bilim Dalı / Sosyal Antropoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Antropoloji = Anthropology
Dizin: Sosyal antropoloji = Social anthropology ; Sosyal sınıf = Social class ; Tarifesiz gemicilik = Tramp shipping ; Teknik iş gücü = Technical labour force ; Uluslararası deniz taşımacılığı = International maritime transport ; Yük gemileri = Cargo vessels ; İş antropolojisi = Business anthropology ; İşçi sınıfı = Working class

Özet:
Dünya ticaretinin yaklaşık %90'ı diğer taşımacılık türlerine kıyasla maliyet etkin olduğu için uluslararası deniz taşımacılığı ile yapılmaktadır. Deniz taşımacılığının başlıca unsurları ambarlar, limanlar, ticari yük gemileri ve bu gemilerde çalışan denizcilerdir. Yaşam ve çalışma alanı olarak ticari yük gemileri izole, hareketli, riskli, gürültülü, erkek egemen ve hiyerarşik mekânlardır. Ticari gemilerde çalışan denizciler ise ve yaşam ve çalışma standartları uluslararası standartlara göre düzenlenmiş, birkaç aylık belirli süreli sözleşmelerle çalışan ulus aşırı topluluklardır. Öte yandan, denizcilerin yaşam ve çalışma koşulları, çalıştıkları geminin türüne, yaşına, belirli bir hat üzerinde ya da sürekli değişen limanlar arasında işletilmesine, bakım-tutum işlemlerinin zamanında ve etkin olarak yapılıp yapılmamasına, kumanya kalitesine, şirketin personel politikasına, gemide yeterli sayıda ve deneyimli denizci olup olmamasına, denizcilerin liman kentlerinde gemiden ayrılma imkanlarının olup olmamasına ve yaşam mahallinin maddi koşullarına göre değişir. Bu araştırmada, dökme yük gemilerinde gündelik hayatın nasıl şekillendiği, zamanın, mekânın ve mesleğin denizciler tarafından nasıl anlamlandırıldığı emek sürecine odaklanılarak açıklanmaya çalışılmıştır. 
Araştırmanın gerçekleştirilmesinde etnografi yöntemi tercih edilmiş ve katılımlı gözlem ile denizcilerle karada ve gemide yüz yüze derinlemesine görüşme tekniklerinden yararlanılmıştır. Katılımlı gözleme dayalı saha araştırması M/V Striker (mahlas) dökme yük gemisinde 2021 yılında çoğunluğu tersanede geçen iki ay ve 2023 yılında tamamı seyirde geçen iki buçuk ay olmak üzere toplam iki safhada gerçekleştirilmiştir. Gerçekleştirilen yüz yüze formel derinlemesine görüşmelerden ve saha araştırması sırasındaki gözlemlerden hareketle bu tezde, dökme yük gemilerinde (özellikle de standart-altı gemilerde) hiyerarşi, otorite, güç ilişkileri, dayanışma ve çatışmanın dinamikleri, erkek egemen mekânın doğası, ücretler, güvencesizlik ve nihayet denizcilerin psikolojisini etkileyen faktörler emek süreci üzerinden çözümlenmeye çalışılmıştır. 

Anahtar Kelimeler: Denizciler, Uluslararası Deniz Taşımacılığı, Gemide Çalışma, Dökme Yük Gemisi, Yük Gemileri, Emek Etnografisi, İşçi Sınıfı, Sosyal Antropoloji

Abstract:
Around 90% of world trade is carried out by international maritime transport, as it is cost-effective compared to other modes of transportation. The main elements of maritime transport are warehouses, ports, commercial cargo ships and seafarers working on these ships. Commercial cargo ships as living and working spaces are isolated, mobile, risky, noisy, male-dominated, and hierarchical spaces. Seafarers working on merchant ships forms transnational communities whose living and working standards are regulated according to international standards, which work on fixed-term contracts of several months. On the other hand, the living and working conditions of the seafarers depend on the type of ship they work for, age of the ship, whether the ship is operated as liner or tramp service, whether the maintenance processes are carried out timely and effectively, quality of the provisions, the company's personnel policy, and whether there are enough and experienced seafarers on board whether the seafarers have the opportunity to leave the ship in port cities, and the condition of accommodation places. In this research, it has been tried to explain how daily life is shaped on bulk carriers and how time, space and seafaring profession are interpreted by seafarers through focusing on the labour process.
The ethnographic method was employed in this research, and the techniques of participatory observation and face-to-face interviews conducted with seafarers who are ashore and on board. A field research based on participatory observation was carried out in two phases on the bulk carrier M/V Striker (pseudonym); two months mostly spent at the repair shipyard in 2021 and two and a half months in 2023, on voyaging. Based on formal face-to-face in-depth interviews conducted, as well as observations during the field research, this thesis tries to examine some dynamics on board through the labour process, such as hierarchy, authority, power relations, solidarity and dispute, male-dominated space, wages, precarity and finally the determinants affect the psychology of the seafarers in bulk carriers (especially substandard ships).

Keywords: Seafarers, International Maritime Transport, Working Onboard, Bulk Carrier, Cargo Vessels, Ethnography of Labor, Working Class, Social Anthropology