Anadolu dağ efsaneleri (İnceleme – metin)
Anatolian mountain of legends (Research-text)
Yazar: ÖMER AYDOĞAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AZİZ AYVA
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Anadolu = Anatolia ; Dağlar = Mountains ; Efsaneler = Mythologies ; Halk bilimi = Folklore ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Türk efsaneleri = Turkish legends ; Yeni Türk edebiyatı = New Turkish literature

Özet:
Efsaneler anonim halk edebiyatının en önemli ve en sevilen türlerinden birisidir, Türk kültür geleneğinde de önemli bir yere sahiptir. Bu çalışmada efsaneler, coğrafya olarak Anadolu ile motif olarak da dağ ile sınırlandırılmıştır. Bunun tabii neticesi olarak da Anadolu Dağ Efsaneleri (İnceleme-Metin) adlı bu çalışma ortaya çıkmıştır.

Çalışmada dağın Türk edebiyatı, Türk düşünce sistemi, Türk mitolojisi, din ve inanışlardaki yeri; efsanenin teşekkülü, işlevi, özellikleri, tasnifi ve diğer türlerle ilişkisine değinilerek efsane metinlerinde tespit edilen motifler incelenmeye çalışılmıştır. Bu çalışma ile Anadolu coğrafyasında anlatılan efsanelerde dağ kültünün yeri ve Anadolu'daki etkisinin ortaya çıkarılması, Anadolu'da anlatılan dağ ile ilgili efsanelerin bir bütün olarak ele alınıp incelenmesi, efsanelerin taranarak bir motif üzerinde durulması ve motif çalışmalarının özendirilmesi amaçlanmıştır.

Yazılı kaynaklar taranmış, dağ ile ilgili efsaneler tespit edilerek kendi arasında tasnif edilmiş bu çalışmada, halk bilimi araştırmaları içinde yer alan karşılaştırma, metin merkezli ve bağlam merkezli metotlar kullanılmıştır.

Sonuç olarak çalışmada yazılı kaynaklardan 144 tane efsane metni tespit edilerek bir araya getirilmiştir. Tespit edilen bu efsaneler, Stith Thompson'un Motif-Index of Folk Literature adlı eserindeki yapmış olduğu sınıflandırma esas alınarak değerlendirilmiş ve motifleri çıkarılmıştır. Ayrıca efsaneler tek tek ele alınarak motif sıraları verilmiş, dokuz motif de özellikle ele alınarak çeşitli yönlerden değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Anadolu, efsane, dağ, Türk edebiyatı, Türk mitolojisi, kült, inanış, motif, tasnif.

Abstract:
Legends are one of the most popular and popular genres of anonymous folk literature and have an important place in Turkish cultural tradition. In this study, legends are limited to Anatolia as a geography and mountain as a motif. As a result of this, this study called Anatolian Mountain Legends (Review-Text) has emerged.

In the study, the position of the mountain in Turkish literature, Turkish thought system, Turkish mythology, religion and beliefs; the formation, function, characteristics, classification of the legend and its relationship with other genres are discussed and the motifs identified in the legend texts are examined. With this study, it is aimed to reveal the place of mountain cult in the legends told in Anatolia and its effect in Anatolia, to examine the legends about the mountain as a whole in Anatolia, to focus on a motif by scanning legends and to encourage motive studies.

Written sources were searched, mountain legends were identified and classified among themselves. In this study, comparison, text centered and context centered methods used in folklore researches were used.

As a result, 144 myth texts from written sources were identified and brought together. These legends were evaluated based on the classification made by Stith Thompson in Motif Index of Folk Literature and their motifs were extracted. In addition, legends have been handled one by one and motif rows have been given, and nine motifs have been evaluated in various ways.
Keywords: Anatolia, legend, mountain, Turkish literature, Turkish mythology, cult, belief, motif, classification.