Stenotaphrum secundatum (Walt.) Kuntze türünde gama ışınlaması  
yöntemiyle çim kalitesinin iyileştirilmesi
Improvement of turfgrass quality by gamma ray irradiation in Stenotaphrum secundatum (Walt.) Kuntze
Yazar: MERT ÇAKIR
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SONGÜL SEVER MUTLU
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture ; Ziraat = Agriculture
Dizin: Gama radyasyonu = Gamma radiation ; Kentsel yeşil alanlar = Urban green areas ; Somatik mutasyon = Somatic mutation

Özet:
Yengeç çimi (Stenotaphrum secundatum  (Walt.) Kuntze)  çok iyi gölge toleransı 
ve düşük bakım ihtiyacı nedeniyle Amerika'da  ağaçların yoğun olarak bulunduğu kamu 
veya  ev  bahçelerinde  yaygın  olarak  kullanılan  sıcak  iklim  çim  türüdür.  Ancak  kaba 
yapısı  yeşil  alanlarda  çok  daha  yaygın  kullanımını  kısıtlamaktadır.  Bu  nedenle  daha 
ince tekstürlü ve bodur yengeç çimi hatlarının geliştirilmesine ihtiyaç vardır. Gama ışını 
uygulaması  çim  bitkilerinde  varyasyon  oluşturmak  amacıyla  kullanılmaktadır. 
Bitkilerde  mutasyon  uygulaması  sonucu  en  yaygın  elde  edilen  mutant  karakterin 
bodurluk olduğu bilinmektedir. Bu  çalışma ile Türkiye'ye uzun  yıllar önce  getirilmiş, 
ancak orijini bilinmeyen kaba ('G') ve oldukça  kaba ('M')  gelişim  gösteren iki farklı 
klonal  yengeç  çimi  genotipinden  fenotipik  olarak  daha  ince  tesktüre  sahip  ve  bodur 
gelişim  gösteren  hatların  elde  edilmesi  amaçlanmıştır.  Bu  amaçla  'G'  ve  'M'
genotiplerinden  hazırlanan stolon parçalarına 
60 Co  kaynağı kullanılarak sırasıyla 20, 40, 
80, 120 ve 50, 100, 150, 300 Gy dozlarında gama ışını uygulaması yapılmıştır. Işınlanan 
stolon  parçalarının  %  50'sinin  ölümüne  neden  olan  LD50
değerleri  'G'  ve  'M' genotipleri için sırasıyla 102.54 ve 94.96 Gy olarak belirlenmiştir. Gama ışını dozlarının 
artışıyla  birlikte  canlılık  oranlarında  azalma  gözlenmiştir.  Işınlanan  toplam  4301  adet 
tek  nod  içeren  stolon  parçası  içerisinden  yapılan  seleksiyonla  kontrol  bitkisine  göre 
morfolojik  olarak  değişiklikler  gösteren  15  adet  mutant  hat  (%  0.35)  belirlenmiştir. 
Seçilen mutant hatlarda kontrol gruplarına göre stolon sayısının %  65'e kadar azaldığı, 
stolonların  %  36,  yaprakların  %  29,  boğum  aralıklarının  %  33,  ve  kanopi 
yüksekliklerinin  %  25'e  kadar  kısaldığı  saptanmıştır.  Sonuç  olarak  bu  çalışma  ile
yengeç çiminde  'G'  ve  'M'  genotiplerinde gama ışını uygulamasıyla çeşitli morfolojik 
varyasyonlar  gözlenmiştir.  Bu  çalışma  ile  mutasyon  ıslahı  ile  ülkemizde  peyzaj
mimarlarının  sıcak  iklim  bölgelerinde  gölge  alanların  çimlendirilmesinde  yokluğunu 
hissettikleri  bir  çim  türünde  yerli,  kaliteli  mutant  hatlar  geliştirebilmenin  mümkün 
olduğu  görülmüştür.  Bundan  sonra  yapılacak  araştırmayla  bu  çalışma  ile  geliştirilen 
ümit var mutant hatların arazi koşullarında kontrol bitkileri ve ticari çeşitlerle birlikte 
performanslarının test edilmesi önerilmektedir.  Yabancı ticari çeşitlerin  çim kalitesine 
eş  değer/üstün  mutant  yengeç  çimi  hatlarının  geliştirilmesi  durumunda  bu  türün  başta 
gölge/yarı gölge peyzaj alanları olmak üzere  hedef bölgelerdeki kullanım  alanı  önemli 
ölçüde arttırılabilir.

Abstract:
St.  Augustinegrass,  (Stenotaphrum  secundatum (Walt.)  Kuntze,  a  warm-season 
turfgrass,  is  commonly  used  for  home  lawns  and  public  gardens  where  trees  are 
dominant,  in  the  United  States  due  to  superior  shade  tolerance  and  relatively  low 
maintenance  requirements.  However,  its  coarse-leaf  texture  restricts  wider  use  of  this 
species. Therefore, there is a need for improved St. Augustinegrass cultivars that posses 
dwarf  growth  habits  with  finer  leaf  texture.  Gamma  ray  irradiation  has  been  used  to 
induce variations in turfgrass breeding. Dwarfism is the most common mutant character 
obtained by induced mutation in plants. The objective of this study was to obtain mutant 
St. Augustine lines with finer texture and dwarf growth habit from a coarse ('G')  and a 
very  coarse  textured  ('M')  germplasm  introduced  to  Turkey  many  years  ago  with 
unknown origin.  The stolon pieces of 'G' and 'M' genotypes were irradiated from
60 Co  source  with  20,  40,  80  or  120  and  50,  100,  150  or  300  Gy,  respectively.  Dosages  of 
102.54  and  94.96  Gy  were  determined  to  be  LD
50 for  the  cuttings  of  'G'  and  'M'  genotypes,  respectively. Survival  rate  decreased  linearly  with  increasing  gamma  rays. 
The 15 mutants (0.35 % of the irradiated plants) with altered morphological traits were 
identified  among  4301  node  cuttings  by  phenotypic  selections.  These  mutant  lines 
exhibited up to 65 % fewer stolon, 36 % shorter stolon, 29 % shorter leaf blade, 33 % 
shorter internode and 25 % shorter canopy height than parental genotypes. As a result, 
various  morphological  variations  were  obtained  in  both  genotypes  through 
mutagenesis. Results  indicated  the  possibilty  of  developing  improved  St. 
Augustinegrass  cultivars  which  are  needed  by  greenkeepers/landscape  arthitects  to  be 
used  in  shaded  turf  areas  in  warm  season  regions  of  Turkey  through  mutation 
breeding. Field  performance  of  the  elite  mutant  lines  along  with  commercial  St. 
Augustinegrass cultivars should be studied in a furher study. In the event that the mutant 
lines  would  have  similar/superior  turfgrass  quality  to  commercial  ones,  use  of  St. 
Augustinegrass in target regions, especially in landscape areas under shade, is expected 
to increase significiantly.