Ekonomik krizler ve merkez bankacılığı (Türkiye'de 2001 krizi ve Merkez Bankasının etkinliği)
Economic crises and central banking (The 2001 crisis in Turkey and the efficiency of the Central Bank)
Yazar: ELİFSU BALKANLI
Danışman: DOÇ. DR. ERTUĞRUL İBRAHİM KIZILKAYA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Ekonomi ve Yönetim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Ekonominin temel unsurları olarak kabul edilen mal, hizmet, üretim, döviz fiyatları üzerinde kabul edilebilir seviyelerin ötesinde yaşanan şiddetli ve mevcut koşulların sürdürülemezliğini  doğuran dalgalanmalara ekonomik kriz adı verilmektedir. Ekonomik krizler günümüze dek bir çok farklı nedenden ortaya çıkmıştır. 
Merkez bankaları tarihsel süreç içinde ülkelerin para politikalarının en önemli aktörlerinden biri haline gelmiştir. Çünkü ekonomiler gelişirken, parasallaşmış ve para ekonominin reel ve finansal kesimlerinde önemli bir öge ve aracı haline gelmiştir. Ve parasal istikrar, ekonominin istikrarını belirler hale gelmiştir. Çoğu ülkede ekonomik kriz ortaya çıktığında, ülkelerin hükümetleri tarafından Merkez Bankaları'ndan krizleri yönetmeleri ve ekonomiyi yeniden dengeye getirmeleri beklenmiştir. Merkez bankalarının krizleri yönetirken başarılı olmalarının koşulunun, onların bağımsız olabilmeleriyle bağlantılı olduğu da, ileri sürülmeye başlanmıştır. Özellikle ayrıca ekonomilerin kriz ortamlarına taşınıp taşınmamasında da merkez bankalarının ekonomide bağımsız olup olmamasıyla ilgili olduğu da ileri sürülmüştür. Bu boyutuyla gelişmiş ekonomilerin büyük çoğunluğunda merkez bankaları siyasal otoritelerden bağımsızlaştırılmıştır. Burada hipotezimiz merkez bankalarının bağımlığının ya da bağımsızlığının  ülkelerde ekonomik krizlerin oluşumda etkili olduğu, merkez bankasının bağımsızlığı arttıkça ve kriz yönetim yetenekleri arttıkça krizlere karşı daha etkin çözümler üretebilecekleridir. 
Bu bağlamda ilk olarak bu çalışmada  ekonomilerde para kavramı ve para otoritesi olarak merkez bankacılığı incelenmiştir. Ardından ülkeler için büyük bir sorun olan  ekonomik krizler ve bu ekonomik krizlerde merkez bankaların krizi yaratıcı ya da kriz çözücü rolleri tartışılmıştır. Bunu analiz etme bağlamında, zaman sınırlaması yapılarak, Türkiye'nin 2001 yılında yaşadığı kriz örnek vaka olarak alınmış ve 2001 krizi üzerinden merkez bankasının ekonomik kriz üzerine etkileri ve krizin çözülmesinde etkinliği ve bu etkinlikte başarı koşulları araştırılmıştır. Görülen odur ki, merkez bankalarının bağımsızlığı ekonominin istikrarı için büyük önem taşır.

Anahtar Kelimeler: Merkez Bankası, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Finansal Krizler ,2001 Krizi,  Ekonomik Krizler, Türkiye

Abstract:
The fluctuations in the prices of goods, services, production and foreign exchange, which are considered as the basic building blocks of the economy, beyond acceptable levels, and which cause the unsustainability of the current conditions, are called economic crisis. Economic crises have emerged for many different reasons until today.
Central banks have become one of the most important actors of the monetary policies of countries in the historical process. In most cases of economic crisis, the governments of the countries expected their Central Banks to manage the crises and bring the economy back into balance. It has also been argued that the condition for central banks to be successful in managing crises is related to their independence. It has also been argued that whether the economies are moved to crisis environments or not is related to whether the central banks are independent in the economy or not. With this dimension, central banks have been independent from political authorities in the vast majority of developed economies. Here, our hypothesis is that the dependency or independence of central banks is effective in the formation of economic crises in countries, and as the independence of the central bank increases and crisis management capabilities increase, they can produce more effective solutions against crises.
In this context, in this study, the concept of money in economies and central banking as a monetary authority are primarily examined. Then, the economic crisis, which is a big problem for countries, and the crisis-creating or crisis-solving roles of central banks in these economic crises are discussed. In the context of analyzing this, the crisis that Turkey experienced in 2001 was taken as a case study and the effects of the central bank on the economic crisis and its effectiveness in resolving the crisis and the conditions for success in this activity were investigated. It can be seen that the independence of central banks is of great importance for the stability of the economy.

Keywords: Central Bank, Central Bank of the Republic of Turkey, Financial Crises, 2001 Crisis, Economic Crises, Turkey