Türkiye'de havayolu yolcularının yüksek hızlı tren kullanım tercihlerinin değerlendirilmesine yönelik bir araştırma
A research to evaluate airline passengers' high speed train use preferences in Turkey
Yazar: MEVLÜT ÜZÜLMEZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ EMRE SARILGAN
Eskişehir Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Havacılık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation
Dizin: Sivil havacılık = Civil aviation

Özet:
Havayolu taşımacılığındaki teknolojik gelişim, maliyetlerin ve dolayısıyla bilet fiyatlarının düşmesine imkân sağladığından dolayı Türkiye'de havayolu ile seyahat eden yolcu sayısı önemli oranda artmıştır. Bununla birlikte benzer hatlarda devreye giren Yüksek Hızlı Tren (YHT) taşımacılığı, yolcular açısından önemli bir alternatif niteliği taşımaktadır. Bu çalışmada korelasyonel araştırma yöntemi kullanılarak havayolu taşımacılığını kullanan yolcuların ulaşım türü seçimini etkileyen faktörlerin belirlenmesi ve yolcuların YHT taşımacılığına bakışının ortaya çıkarılması amaçlanmaktadır. Araştırma kapsamında 407 havayolu yolcusuna anket uygulaması gerçekleştirilmiştir. Açımlayıcı faktör analizi sonrasında yolcuların yüksek hızlı tren taşımacılığı tercihini etkileyen seyahat ile ilgili kriterler sefer faktörü, tren faktörü ve 'emniyet ve konfor faktörü' olmak üzere 3 faktör altında toplanmıştır. Elde edilen 12 bağımsız değişkenin (cinsiyet, yaş, seyahat sıklığı, eğitim durumu, gelir düzeyi, bileti kimin satın aldığı, seyahat amacı, seyahat edilen toplam kişi sayısı, YHT tecrübe durumu, sefer faktörü, tren faktörü, 'emniyet ve konfor faktörü') yolcuların tercihlerini etkileme durumu ve etki düzeyleri ikili lojistik regresyon analizi ile belirlenmiştir. Analiz sonucunda yaş, gelir, eğitim, tren faktörü, daha önce YHT ile seyahat etmiş olma durumu ve seyahat sıklığı değişkenlerinin yolcuların tercihlerine anlamlı bir şekilde etki ettiği ortaya çıkmıştır. Yolcuların havayolu taşımacılığını tercih etme sebeplerinin başında hız, konfor ve alışkanlık yer almaktadır. Ayrıca yolcuların bir kısmı YHT ile seyahat etmek istemesine rağmen istediği saatte tren seferinin olmaması, tren bileti bulamaması (doluluk) ve varış noktasında havayolu ile seyahatine devam edeceğinden dolayı havayolu ile seyahat ettiklerini ifade etmişlerdir. Havayolu ve YHT taşımacılığı, belirli bir hat özelinde birbirine rakip ulaşım türleri olarak görülebilirken, daha geniş bir ağ yapısı içerisinde değerlendirildiğinde birbirini tamamlayıcı özelliklere sahiptirler. Bu sebeple bu iki ulaşım türünün işbirliğine yönelik ortak bilet ve taşıma entegrasyonunu içeren sistemlerin geliştirilmesi uzun vadede hem yolcuların hem de işletmelerin lehine olacaktır.

Abstract:
Technological development in air transportation has enabled costs and therefore ticket prices to decrease, so that the number of passengers traveling by air in Turkey has increased significantly. Likewise, High Speed Rail (HSR) transportation operating on similar lines is an important alternative for passengers. In this study, it is aimed to determine the factors affecting the transportation mode choice of airline passengers and to reveal the airline passengers' perspective on HSR transportation by using the correlational research method. Within the scope of this research, a survey was conducted on 407 airline passengers. After exploratory factor analysis, travel-related criteria affecting passengers' preference for high-speed train transportation were grouped under 3 factors: travel factor, train factor and 'safety and comfort factor'. Status of 12 independent variables (gender, age, travel frequency, education level, income level, purchaser (who bought the ticket), travel purpose, total number of people traveled, previous HSR experience status, travel factor, train factor, 'safety and comfort factor') on affecting passengers' preferences and their impact levels were determined by binary logistic regression analysis. As a result, it was revealed that age, income, education, train factor, previous HSR experience status and travel frequency variables significantly affects the passengers' preferences. The main reasons why passengers prefer air transportation are speed, comfort, and habit. In addition, some of the passengers stated that although they prefer to travel by HSR, they traveled by air because there was no train service at the desired time, or they couldn't find a train ticket (occupancy), or they have connected flight at the destination. While airline and HSR transportation can be seen as competing modes of transportation for a particular line, they have complementary features when evaluated within a broader network structure. For this reason, the development of systems that include common ticket and transportation integration for the cooperation of these two transportation types will be in favor of both passengers and businesses in the long term.