Bazı gıda katkı maddelerinin genotoksik etkileri
The genotoxic effects of some food additives
Yazar: SERKAN YILMAZ
Danışman: PROF. DR. FATMA ÜNAL
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Bu çalışmada, gıdalarda sıklıkla kullanılan sitrik asit, fosforik asit, benzoik asit, kalsiyum propiyonat ve sitrik asit ile fosforik asit karışımının in vitro genotoksik etkileri, insan perferal kan lenfositlerinde, kromozom anormalliği (KA), kardeş kromatit değişimi (KKD), mikronükleus (MN) ve komet testleri kullanılarak belirlenmiştir. Sitrik asitin 50, 100, 200 ve 3000 µg/ml, fosforik asitin 25, 50, 100 ve 200 µg/ml, benzoik asitin 50, 100, 200 ve 500 µg/ml, kalsiyum propiyonatın 50, 100, 200 ve 1000 µg/ml ile sitrik asit ve fosforik asit karışımının 25, 50, 100 ve 200 µg/ml'lik konsantrasyonları kullanılmıştır. Yapılan analizlerde, kullanılan katkı maddelerinin tümü kromozomal anormallik, kardeş kromatit değişimi ve mikronükleus frekansını kontrole göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde artırmıştır. Komet testinde ise, primer DNA hasarı sitrik asitin en yüksek dozunda, diğer uygulamalarda ise hemen hemen tüm dozlarda kontrole göre anlamlı oranda artış göstermiştir. Komet kuyruk yoğunluğu ve komet kuyruk uzunluğu, kontrole göre tüm uygulamalarda önemli düzeyde artmıştır. Mitotik indeks, tüm uygulamalarda kontrole göre anlamlı düşüş göstermiştir. Replikasyon indeksi ve nükleer bölünme indeksi, çalışmada kullanılan maddeler tarafından herhangi bir şekilde etkilenmemiştir. Elde edilen bulgular, çalışmada kullanılan maddelerin in vitro kültüre alınmış ve izole edilmiş insan lenfositlerinde klastojenik, mutajenik ve sitotoksik etkili olduğunu ayrıca primer DNA hasarını indüklediğini göstermiştir.

Abstract:
In this study, the in vitro genotoxic effects of citric acid, phosphoric acid, benzoic acid, calcium propionate and combination of citric acid and phosphoric acid, frequently used in foods, have been determined in human peripheral blood lymphocytes by using chromosome aberrations (CAs), sister chromatid exchanges (SCEs), micronuclei (MN) and comet assay. 50, 100, 200 and 3000 µg/ml concentrations of citric acid; 25, 50, 100 and 200 µg/ml concentrations of phosphoric acid; 50, 100, 200 and 500 µg/ml concentrations of benzoic acid; 50, 100, 200 and 1000 µg/ml concentrations of calcium propionate; 25, 50, 100 and 200 µg/ml concentrations of citric acid and phosphoric acid combination were used. All of the additives used in this study statistically increased the frequency of chromosome aberrations, sister chromatid exchanges and micronuclei compared to controls. The primary DNA damage in comet assay significantly increased by the highest concentration of citric acid and by almost all the concentrations of other additives. The comet tail intensity and comet tail length significantly increased compared to controls. Mitotic index statistically decreased in all the treatments compared to controls. Replication and nuclear division indices were not effected by the additives used. The results of experiments showed that the additives used in this study have clastogenic, mutagenic, cytotoxic and also DNA damaging effects in cultured and isolated human lymphocytes.