Klikya bölgesinindeki bazı höyüklerin jeoloji ile ilişkileri: Bir örnek, Tatarlı höyüğü (Ceyhan-Adana)
Relationships of some mounds in the Cilicia region with geology: An example, Tatarlı mound (Ceyhan-Adana)
Yazar: ERKAN ONGUN
Danışman: PROF. DR. ULVİ CAN ÜNLÜGENÇ
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Bu çalışmada arkeolojik dönmelerde Klikya olarak adlandırılan, Doğu Akdeniz bölgesindeki coğrafyanın, jeolojik verilerle desteklenen arkeolojisi incelenmiştir. Çalışmada bölgenin paleocoğrafik evrimi, karasal-denizel süreçleri, yatak değiştiren akarsuları, havza kenarlarında oluşan alüvyon yelpazelerin arkeolojik yerleşmelerdeki önemi vurgulanmıştır. Klikya'nın doğayı ve insanı barındıran jeoarkeolojik geçmişi, birbirini tamamlayıcı süreçler olarak birleştirilmiş ve incelenmiştir.
Tez çalışma kapsamında, jeolojik açıdan özellikleri ve oluşum süreci bilinen bazı arkeolojik höyüklerin dokümantasyonlarından yararlanılmıştır. İncelenen höyükler, Yumuktepe, Gözlükule, Tepebağ ve Tatarlı Höyükleridir. Höyüklerin geçmişte birbirleriyle olan ilişkileri, kronolojik geçmişleri, bölge dışında sınır komşuları ile olan ilişkileri kronolojik ve kültürel olarak değerlendirilmiştir. Günümüz Çukurova Bölgesini çevreleyen Toros ve Amanos Dağlarının Klikya Ovasına olan tektonik, klimatik ve çökel sistemlerine olan etkileri ve sonuçları belirtilmiştir. Klikya Bölgesindeki su kaynakları arkeolojik yerleşimler için yaşamsal öneme sahiptir. Özellikle Tatarlı Höyüğünde su bolluğu dikkat çekici olup, burada yapılan su analizi sonucunda suyun yeniden kullanılabilir olduğu belirlenmiştir. Ovalık Klikya'nın verimli alüvyal düzlük arazileri su destekli tarım konusunda da canlıların yaşaması için çok uygundur. Ovalık Klikya Bölgesinde jeoarkeoloji ile multidisipliner bakış açısı ilk kez bu çalışma ile gündeme gelmiştir. Bölgede yapılacak onlarca jeoarkeolojik çalışma için büyük potansiyel veri mevcuttur.

Anahtar Kelimeler: Çukurova, Jeoarkeoloji, Klikya arkeoloji, Ovalık Klikya, Dağlık Klikya

Abstract:
In this study, the archeology of the geography of the eastern Mediterranean region, which was called Cilicia during the archaeological periods, supported by geological data, was examined. In the study, the paleogeographic evolution of the region, terrestrial-marine processes, streams changing their beds, and the importance of alluvial fans formed at the edges of the basin in archaeological settlements were emphasized. The geoarchaeological history of Cilicia, which includes nature and humans, is combined and studied as complementary processes.
Within the scope of the thesis study, documentation of some archaeological mounds whose geological features and formation process are known were used. The mounds examined are Yumuktepe, Gözlükule, Tepebağ and Tatarlı mounds. The relations of the mounds with each other in the past, their relations with their border neighbors outside the region were evaluated chronologically and culturally. The effects and consequences of the Taurus and Amanos Mountains surrounding the present-day Çukurova Region on the tectonic, climatic and sedimentary systems of the Cilician Plain are stated. Water resources in the Cilicia Region are of vital importance for archaeological settlements. The abundance of water in Tatarlı Mound is particularly striking, and as a result of the water analysis conducted here, it was determined that the water is reusable. The fertile alluvial plain lands of the Plain Cilicia are very suitable for living creatures in terms of water-supported agriculture. Geoarchaeology and a multidisciplinary perspective in the Lowland Cilicia Region came to the fore for the first time with this study. There is great potential data for dozens of geoarchaeological studies to be carried out in the region.

Key Words: Çukurova, Geoarchaeology, Clician archaeology, Lowland Clicia, Mountainous Clicia