Özerklik destekleyici bir öğretimin öğrencilerin fen dersi kontrol-değer algısına, duygu düzenleme ve üstbilişsel öğrenme stratejilerine, öğretmen özerklik desteği ve kontrolü algısına ve ders başarısına etkisi
The effect of an autonomy supporting instruction on students' science lesson control-value perception, emotion regulation and metacognitive learning strategies, teacher autonomy support and control perception and course success
Yazar: EMRULLAH DENİZ
Danışman: DOÇ. DR. HİLAL KAZU
Fırat Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Değer algısı = Value perception ; Duygu düzenleme = Emotion regulation ; Fen başarısı = Science achievement ; Fen bilgisi öğretimi = Science teaching ; Kontrol algısı = Control perception ; Ölçekler = Scales ; Özerklik = Autonomy ; Özerklik desteği = Autonomy support ; Öğretmenler = Teachers ; Üstbilişsel öğrenme stratejileri = Metacognitive learning strategy

Özet:
Bu çalışma, öğretmenlere yönelik tasarlanan ve öğrenci özerkliğini desteklemeyi hedefleyen bir öğretimin, öğrencilerin fen dersi kontrol-değer algısına, duygu düzenleme ve üstbilişsel öğrenme stratejilerine, öğretmen özerklik desteği ve kontrolü algısına ve fen dersi başarısına etkisini incelemeyi amaçlamıştır. Bu çalışma, kontrol gruplu yarı deneysel desenlerden zaman serili desen temel alınarak, üç zaman noktasını (T1, T2 ve T3) kapsayacak şekilde tasarlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubu, 2021-2022 eğitim-öğretim yılı birinci yarıyıl döneminde Mardin Artuklu ilçesinde bulunan iki devlet okulundaki 5-8 arası sınıflarda görevli olan sekiz fen bilimleri dersi öğretmeni (deney grubu=4; kontrol grubu=4) ve bunların öğretim yaptığı sınıflarda öğrenim gören 576 öğrencidir (deney grubu=300; kontrol grubu=276). Araştırmada deney ve kontrol grubu öğrencilerine uygulanan ölçme araçlarından "Fen Dersi Kontrol Algısı Ölçeği", "Fen Dersi Değer Algısı Ölçeği", "Akademik Duygu Düzenleme Ölçeği", "Algılanan Öğretmen Özerklik Desteği Ölçeği" ve "Algılanan Öğretmen Kontrolü Ölçeği" araştırmacı tarafından Türkçe'ye uyarlanmıştır. Araştırmada "Güdülenme ve Öğrenme Stratejileri Ölçeği"nin daha önce Türkçe'ye uyarlanmış formundan yararlanılmıştır. Verilerin analizinde betimsel analizler, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), çok değişkenli varyans analizi (MANOVA) ve yapısal eşitlik modeli (YEM) kullanılmıştır. Boylamsal çalışmadan elde edilen bulgulara göre, deney grubunda T1-T2 zaman aralığında anlamlı düzeyde etkiler elde edilmiştir. Kontrol grubunda ise, T2-T3 zaman aralığında anlamlı etkiler saptanmıştır. Dolayısıyla deney uygulaması, deney grubu öğrencilerinin özerklik desteği algısını boylamsal olarak kararlı bir şekilde etkilememiştir. Yapılan nedensellik analizleri, birinci kesitte (T1-T2) özerklik desteği algısının fen dersi kontrol-değer algısı, akademik duygu düzenleme ve üstbilişsel öğrenme stratejileri üzerinde anlamlı etkiler oluşturduğunu kanıtlamıştır. Benzer amaçla ikinci kesitte yapılan analizler, sadece duygu düzenlemenin yeniden değerlendirme boyutu ve üstbilişsel öğrenme stratejilerinin anlamlı düzeyde etkilendiğini göstermiştir. Deney ve kontrol gruplarında ders başarısı, öngörücü değişkenler tarafından tahmin edilmemiştir. YEM kapsamında geliştirilen modeldeki değişkenler, boylamsal olarak kararlı etkiler göstermemiştir. Alternetif model analizleri, fen dersi kontrol ve değer algısı boyutlarının örtük etkileşime girdiğini kanıtlamıştır. Alternatif modelde kurgulanan aracılık modeli bulguları, yeniden değerlendirmenin özerklik desteği ile öğretmen kontrolü algısı arasındaki negatif yönlü ve bastırmanın özerklik desteği ile kontrol-değer birleşik faktörü arasındaki negatif yönlü etkisini ortaya koymuştur. Modelde cinsiyet değişkeni, öğretmen kontrolü algısını boylamsal olarak kararlı bir şekilde etkilemiştir. Böylece erkek öğrencilerin algıladığı öğretmen kontrolü algısının kadın öğrencilerden daha yüksek olduğu saptanmıştır. Sınıf düzeylerine yönelik yürütülen analizlere göre, üstbilişsel öğrenme strateji  kullanımı ile sınıf düzeyleri arasında negatif yönlü etkiler tespit edilmiştir. Fen dersi kontrol ve değer algısının birleşik bir faktöre yüklenmesi, öğrenci yeterlik algısı ile akademik görevlere verdiği değer algısının eşzamanlı olarak kesiştiğini göstermektedir. Kesitsel olarak duygu düzenlemenin özerklik desteği algısı tarafından pozitif yönlü olarak yordanması, duygu düzenlemenin sosyal bağlam faktörlerinden etkilendiğini doğrulamıştır. Sonuçlar, genel olarak özerklik destekleyici öğretimin fen eğitim programında öngörülen içeriklere entegrasyonunun ve günlük okul rutinlerine uyarlanmasının zorlayıcı olduğunu göstermektedir. Görünüşe göre, özerklik destekleyici öğretim tasarlanırken, öğrenci ve öğretmen heterojenliğine ve farklı konu alanlarının (örn., matematik) rolüne daha fazla vurgu yapılmalıdır. Araştırmada elde edilen sonuçların, sınıf motivasyonunu hedefleyen öğrenme ortamlarının tasarımı ve bu ortamların duygu düzenleme üzerindeki etkileri ile ilişkili literatüre katkı sunacağı umulmaktadır.

Abstract:
This study aimed to examine the effects of an instruction designed for teachers and aimed at supporting student autonomy on students' perception of control-value in science lesson, emotion regulation and metacognitive learning strategies, perception of teacher autonomy support and control, and science lesson success. This study was designed to cover three time points (T1, T2 and T3) based on the time series design, which is a quasi-experimental design with control group. The study group of the research consisted of eight science teachers (experimental group=4; control group=4) working in two public schools in Mardin Artuklu district in the first semester of the 2021-2022 academic year, and studying in the classes (experimental group=300; control group=276) they teach. The "Science Lesson Control Perception Scale", "Science Lesson Value Perception Scale", "Academic Emotion Regulation Scale", "Perceived Teacher Autonomy Support Scale" and "Perceived Teacher Control Scale", which are the measurement tools applied to the experimental and control group students in the research, were adapted to Turkish by the researcher. In the study, the previously adapted Turkish form of the "Motivation and Learning Strategies Scale" was used. Descriptive analyzes, one-way analysis of variance (ANOVA), multivariate analysis of variance (MANOVA) and structural equation model (SEM) were used in the analysis of the data. According to the findings obtained from the longitudinal study, significant effects were obtained in the experimental group in the T1-T2 time interval. In the control group, significant effects were found in the T2-T3 time interval. Therefore, the experimental application did not affect the autonomy support perception of the experimental group students in a longitudinal direction. The causality analyzes proved that the perception of autonomy support in the first section (T1-T2) had significant effects on the science lesson control-value perception, academic emotion regulation, and metacognitive learning strategies. The analyzes conducted in the second section for a similar purpose showed that only the reappraisal dimension of emotion regulation and metacognitive learning strategies were significantly affected. Course success in the experimental and control groups was not predicted by predictive variables. Variables in the model developed within the scope of SEM did not show longitudinally stable effects. Alternative model analyzes proved that science lesson control and value perception dimensions interact implicitly. The findings of the mediation model constructed in the alternative model revealed the negative effect of reappraisal between the autonomy support and the perception of teacher control, and the negative effect of suppression between the autonomy support and the control-value combined factor. In the model, the gender variable affected the perception of teacher control in a longitudinal and stable manner. Thus, it was determined that the perception of teacher control perceived by male students was higher than that of female students. According to the analyzes conducted for grade levels, negative effects were found between the use of metacognitive learning strategies and grade levels. The loading of science lesson control and value perception on a combined factor shows that student efficacy perception and perception of value given to academic tasks intersect simultaneously. Cross-sectionally, positive predicting of emotion regulation by the perception of autonomy support confirmed that emotion regulation was affected by social context factors. The results show that, in general, the integration of autonomy-supportive instruction into the contents envisaged in the science curriculum and its adaptation to daily school routines is challenging. It seems that more emphasis should be placed on student and teacher heterogeneity and the role of different subject areas (eg, mathematics) when designing autonomy-supportive instruction. It is hoped that the results obtained in the research will contribute to the literature on the design of learning environments targeting classroom motivation and the effects of these environments on emotion regulation.