Derrida'nın "Hayalet" kavramı ışığında Angelopoulos'un "Sınır Üçlemesi" filmlerinin çözümlenmesi
Analysis of Angelopoulos's "Triology of Border" films in the light of Derrida's "Ghost" concept
Yazar: AYTAÇ HAKAN TUĞRAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÜMİT SARI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Angelopoulos, Theo = Angelopoulos, Theo ; Derrida, Jacques = Derrida, Jacques ; Sinema = Cinema ; Yunan sineması = Greek cinema

Özet:
Fransız düşünür Jacques Derrida, adını Batı metafiziğine karşı eleştirel bir okuma yöntemi olan "yapısöküm" felsefesi ile duyurur. Derrida bu yöntemle karşıtlıklar üzerinden ilerleyen anlamlandırma sistematiğini bozarak, kavramlara yeni anlamlar kazandırır. Derrida'nın dil felsefesi içinde değerlendirilen yöntemi, kendisinin edebi metinlere ağırlık verdiği ve etik-politik meseleleri göz ardı ettiği ithamıyla karşı karşıya kalır. Yapılan eleştiriler onun 1990'lardan sonra bu meseleleri gündemine aldığı yönündedir. 
Derrida ise yapısökümün ilk andan itibaren etik-politik meseleler ile ilgili olduğunu söylemiştir. Bu meseleler ile ilgili oluşturduğu literatüre ilk dönem felsefesinde oluşturduğu kavramların etkisi düşünülecek olursa Derrida'ya hak vermek gerekir. Özellikle 1993 yılında kaleme aldığı Marx'ın Hayaletleri metni böyle bir düşünce yolculuğunun ürünüdür. Derrida bu metninde William Shakespeare'in Hamlet oyunundan ilham alarak, varlık ile yokluk arasında salınan güçlü bir metafor olarak "hayaletler"i kullanır. Hayalet mevcudiyet ile namevcudiyet arasında salınır, bakışımsızdır, zamanın düz çizgide ilerleyişini sekteye uğratır. Böylece mekanın, bakışın ve yaşamın sınırlarını alt üst eder. Hayalet bütün bunları yanlış giden bir şeyler olduğunu haber vermek ve adaletin yerini bulmasını talep etmek için yapar. Bu nedenle hayaletlere kulak verilmelidir. Derrida bu noktada "yapısöküm"e uğratılamaz tek kavram olan "adalet" için varlığın bilimi olan ontoloji yerine "hayaletbilim"i önerir.  
Derrida Marx'ın Hayaletleri'ni "soğuk savaş"ın sosyalist devletlerin aleyhine sonuçlanmasıyla "liberalizm"in "Marksizm"i yendiği zannına kapılan ve bunu Marx'ın ölümü olarak kabul eden kitleye karşı yazar. Dünyada açlık ve sefalet kol gezerken, bazıları tarafından "kapitalizm"in varlığının kutsanması Derrida tarafından kabul edilemez bulunur. Ayrıca bu ölüm ilanında Marx'ın düşüncelerini dogmatikleştiren fanatiklerinin payı olduğunu iddia etmekten geri durmaz. Filozofu hayaletler hakkında düşünmeye sevk eden, yakın arkadaşlarının ölümleri ve kendisinin ölümcül hastalığa yakalandığını öğrenmesi gibi otobiyografik unsurlar da vardır. 
Marx'ın Hayaletleri'nin tasarlandığı, yazıldığı ve tartışıldığı 1990'lı yıllarda çektiği "sınır üçlemesi" üst başlığında toplanan üç filmde yönetmen Theodoros Angelopoulos da benzer temaları odağına alır. Kendi kuşağının insanlarını yitiriyor oluşu ve aidiyet duyduğu Balkan coğrafyasının yaşanan kanlı savaşların yol açtığı yoksulluk Derrida'nın bahsettiği hayaletlerin izlerinin, Angelopoulos sinemasında da bulunabileceğini akıllara getirir. 
Bu tezde Fransız Düşünür Jacques Derrida'nın Marx'ın Hayaletleri kitabında önerdiği "hayaletbilim"den yola çıkılarak Theodoros Angelopoulos'un "sınır üçlemesi" başlığı altında toplanan üç filminde hayaletlerin yeri söylem analizi ile sorgulanmıştır. Derrida'nın tarihsel bir bağlamda, edebi ve psikanalitik metinlerle zenginleştirdiği Marx'ın Hayaletleri kitabının temel alındığı bu tezde bağlam analizinden yararlanmak kaçınılmaz olmuştur. Ayrıca görsel kültüre katkı sağlayan Angelopolus'un filmlerini değerlendirirken "görsel kültür çalışmalarından" da yararlanılmıştır.

Abstract:
The French philosopher Jacques Derrida mentions about "deconstruction" philosophy which is known as a critical reading method against Western metaphysics. Derrida gives new meaning to the concepts by disrupting the systematic of semantics that proceeds over the oppositions with this method. Derrida's method, which is evaluated in the linguistic is confronted with the accusation that he focuses only on literary texts and ignores ethical-political issues. In the light of the criticisms, it is seen that Derrida cares about these issues after the 1990s.
Derrida said that deconstruction was related to ethical-political issues from the very beginning. Considering the impact of the concepts created in the philosophy of his early period in the literature, it should be given the right to him. The text of Specters of Marx is a product through such a thought which was written in 1993 by Derrida. In this text which Derrida is inspired by William Shakespeare's Hamlet, the ghosts are used for a strong metaphor between existance and absence. The ghost oscillates between existence and absence, it has no glance, disrupts the progression of straight time line. It overturns the limits of previous space, glance and life. Ghosts  do these all to tell you that somethings wrong and to demand that justice has to be served. For these reasons we have to listen to these ghosts. Derrida find that "justice" is the only concept that can not be deconstructed so when it comes to justice he offers to use 'hauntology' instead of ontology.
Derrida writes Specters of Marx against the society who thinks that liberalism defeats Marxism because of the cold war ends against the socialist states and accepts it as a death of Marks's. While starvation and misery wanders around the world, the blessing of the existence of "capitalism" by some people is considered unacceptable by Derrida. Moreover, he does not refrain from claiming that the fanatics who dogmatized Marx's ideas had a share in this obituary. There are also autobiographical elements that make the philosopher think about ghosts, such as the deaths of his close friends and the fact that he learnt he has fatal illness.
Director Theodoros Angelopoulos focuses on similar themes in his three films, which were collected under the title of "border trilogy" in the 1990s, when Specters of Ghosts were designed, written and discussed. The loss of the people of his generation and the poverty caused by the bloody wars in the Balkan geography which he belongs, makes it clear that the traces of the ghosts mentioned by Derrida can be found in the Angelopoulos cinema.
In this thesis, the place of the ghosts is questioned by discourse analysis in three films (border triology) of Theodoros Angelopoulos, which is based on the hauntology proposed by the French philosopher Jacques Derrida in Specters of Ghost. In this thesis based on Derrida's Specters of Ghosts which is enriched with literary and psychoanalytic texts in a historical context, it is inevitable to benefit from context analysis and at the same time. In addition, visual culture studies were used in evaluating the films of Angelopolus, which contributed to visual culture.