Tedaviye dirençli şizofreni hastalarında klozapin kullanan ve kullanmayanların klinik değerlendirme, remisyon süresi, yatış sıklığı, işlevsellik ve ilaç yan etkisi açısından karşılaştırılması
Comparison of clozapine users and non-users in treatment-resistant schizophrenia patients in terms of clinical evaluation, remission duration, hospitalization frequency, functionality and drug side effects
Yazar: RAHİME GÜVEN
Danışman: UZMAN BİLGE ÇETİN İLHAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Hamidiye Uluslararası Tıp Fakültesi / Psikiyatri Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Antipsikotik ilaçlar = Antipsychotic agents ; Klozapin = Clozapine ; İntihar = Suicide

Özet:
Amaç: Şizofreni hastalarında tedaviye direnç gelişimiyle hastaların kendisi, ailesi ve toplum için oluşturduğu yük artmakta, işlevsellik ve yaşam kalitesi düşmektedir. Tedaviye dirençli şizofreni (TDŞ) için onaylanmış tek antipsikotik klozapindir. Ancak klozapin kullanımıyla meydana gelebilecek agranülositoz, nöbetler, myokardit gibi ölümcül yan etkilerin yanı sıra reçete yazma ve takip konusundaki deneyim eksikliği klozapin kullanımını sınırlandırmaktadır. Bunun yerine de polifarmasi ve yüksek doz ilaç kullanımı tercih edilmektedir. Sonuç olarak da artan başarısız tedavilerle hastalık yükü ve polifarmasiye bağlı yan etkiler artmaktadır. Çalışmamızda TDŞ hastalarında klozapin kullanımının etkinlik ve yan etkiler üzerindeki etkisini değerlendirmek amacıyla klozapin kullanan ve kullanmayan TDŞ hastalarında klinik belirtiler, işlevsellik, yaşam kalitesi ve ilaç yan etkilerinin değerlendirilmesi ve karşılaştırılması amaçlanmıştır.

Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza DSM 5 tanı ölçütlerine göre şizofreni tanısı almış ve klinik öyküde (tıbbi kayıtların gözden geçirilmesi, hasta ve yakınlarından alınan bilgi ile) en az 5 yıldır şizofreni klinik belirtileri olduğu öğrenilen ve tedaviye dirençli olma kriterlerini karşılayan, klozapin kullanan ya da klozapin dışı antipsikotik tedavisi alan, son 3 aydır kullandığı antipsikotik ilaç dozu değişmemiş olan, 18-65 yaş aralığında 88 hasta dahil edilmiştir. Katılımcılara öncelikle sosyodemografik verilerin elde edilmesi amacıyla Sosyodemografik Veri Formu uygulanmış, ardından Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği (PANSS), Klinik Global İzlenim Ölçeği (CGI), Calgary Şizofrenide Depresyon Ölçeği (CŞDÖ), Global Değerlendirme Ölçeği (GAS), Anormal İstemsiz Hareketler Ölçeği (AIMS), UKU Yan Etki Değerlendirme Ölçeği, Kısa Form 36 Yaşam Kalitesi Ölçeği, İntihar Davranışı Ölçeği (İDÖ) uygulanmıştır.

Bulgular: Çalışmamızda klozapin kullanan hastalarda PANSS pozitif, negatif, genel psikopatoloji, PANSS toplam puanları, CGI ölçeği hastalık şiddeti skoru anlamlı olarak daha düşük saptanmıştır (sırasıyla p<0,001, p:0,026, p=0,002, p=0,012, p<0,001, p=0,003). Klozapin alan hastalarda GAS puanı anlamlı olarak daha yüksek tespit edilmiştir (p<0,001). Klozapin kullanım öncesine göre 1, 3 ve 5 yıldaki hastane yatış sayılarının klozapin kullanım sonrasında istatistiki olarak düştüğü görülmüştür (p değerleri sırasıyla; p=0,045; p=0,017; p=0,003). Klozapin alan hastalardan suisid girişimi olan 18 hastanın 15'inde klozapin kullanımı sonrası intihar girişimi olmamıştır. Klozapin kullanım öncesi ve sonrasında suisid girişimi sayılarında istatistiksel olarak fark tespit edilmese de (p=0,066) klozapin kullanımı sonrası intihar yüzdesi azalmıştır. CGI skoru >3 olan hasta grubuna göre CGI ≤3 olan hasta grubunu tahmin etmek için kurulan binary lojistik regresyon modelinde klozapin kullanımının CGI skorunun ≤3 olma olasılığını 2,94 kat (p=0,043) arttırdığı bulunmuştur. Klozapin kullanan hastalarda antipsikotik sayısı ve antipsikotiklerin toplam klorpromazin eş değer dozu, klozapin kullanmayan hastalardan istatistiksel olarak daha düşük bulunmuştur (p<0,001). SF36 emosyonel rol sınırlamaları ve sosyal işlevsellik alt boyutlarına ait ölçek skorları klozapin kullanan hasta grubunda klozapin kullanmayan hasta grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p değerleri sırasıyla; p=0,037; p=0,017).  İntihar Davranış Ölçeği ve Calgary Şizofrenide Depresyon Ölçeği, UKU Yan Etki Değerlendirme Ölçeği alt boyutları ve Anormal İstemsiz Hareketler Ölçeği skorlarının dağılımında istatistiksel olarak anlamlı bir fark tespit edilmemiştir (p>0,05).

Sonuç: Tedaviye dirençli şizofreni hastalarında klozapin kullanımıyla birlikte klinik belirtilerin ve işlevselliğin daha iyi olacağı; hastaneye yatış sıklığında, intihar oranında, antipsikotik dozu ve sayısında azalma olacağı düşünülmüştür.

Abstract:
Objective: With the development of treatment resistance in schizophrenia patients, the burden on the patient, his or her family, and society increases, and functionality and quality of life decrease. The only antipsychotic approved for treatment-resistant schizophrenia is clozapine. However, fatal side effects such as agranulocytosis, seizures, and myocarditis, as well as a lack of experience in prescribing and monitoring, limit the use of clozapine. Instead, polypharmacy and high doses of medication are preferred. As a result, the burden of disease and polypharmacy-related side effects increases with the number of unsuccessful treatments. In our study, we aimed to evaluate and compare clinical symptoms, functionality, quality of life, and drug side effects in treatment-resistant schizophrenia patients with and without clozapine to evaluate the effect of clozapine use on efficacy and side effects in treatment-resistant schizophrenia patients.

Materials and Methods: In our study, 88 patients between the ages of 18-65 who were diagnosed with schizophrenia according to DSM 5 diagnostic criteria and who were found to have clinical symptoms of schizophrenia for at least 5 years in clinical history (by reviewing medical records, information obtained from patients and their relatives) and who met the criteria of being resistant to treatment, who were on clozapine or non-clozapine antipsychotic treatment, and whose antipsychotic drug dose had not changed in the last 3 months were included. Sociodemographic Data Form was administered to the participants to obtain sociodemographic data, followed by Positive and Negative Syndrome Scale (PANSS), Clinical Global Impression Scale (CGI), Calgary Depression in Schizophrenia Scale (CDSS), Global Assessment Scale (GAS), Abnormal Involuntary Movements Scale (AIMS), UKU Side Effect Rating Scale, Short Form 36 Quality of Life Scale, Suicidal Behavior Scale (SBS).

Results: In our study, PANSS positive, negative, general psychopathology, PANSS total scores, and CGI scale disease severity score were significantly lower in patients taking clozapine (p<0.001, p:0.026, p=0.002, p=0.012, p<0.001, p=0.003, respectively). The GAS score was significantly higher in patients receiving clozapine (p<0.001). The number of hospitalizations in 1, 3, and 5 years decreased statistically after clozapine use compared to before clozapine use (p values were p=0.045; p=0.017; p=0.003, respectively). Of the 18 patients who attempted suicide, 15 of them did not attempt suicide after clozapine use. Although there was no statistical difference in the number of suicide attempts before and after clozapine use (p=0.066), the suicide rate decreased after clozapine use. In the binary logistic regression model established to predict the group of patients with CGI ≤3 compared to the group of patients with CGI score >3, it was found that clozapine use increased the probability of a CGI score ≤3 by 2.94 times (p=0.043). The number of antipsychotics and the total chlorpromazine equivalent dose of antipsychotics were found to be statistically lower in clozapine users than in non-clozapine users (p<0.001). Scale scores of SF36 emotional role limitations and social functioning sub-dimensions were found to be statistically significantly higher in the clozapine user group than in the non-clozapine user group (p values were p=0.037 and p=0.017, respectively). There was no statistically significant difference in the distribution of the Suicidal Behavior Scale and Calgary Depression in Schizophrenia Scale, UKU Side Effect Rating Scale sub-dimensions, and Abnormal Involuntary Movements Scale scores (p>0.05).

Conclusion: It was thought that with the use of clozapine in treatment-resistant schizophrenia patients, clinical symptoms and functioning will be better; there will be a decrease in the frequency of hospitalization, suicide rate, antipsychotic dose and number.