Lizozomal depo hastalığı tanısı ile takip edilen hastaların klinik ve laboratuvar bulgularının değerlendirilmesi
Evaluation of the clinical and laboratory findings of the patients followed with the diagnosis of lysosomal storage disease
Yazar: MERVE BİNGİLİ
Danışman: PROF. DR. FATİH KARDAŞ
Erciyes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Enzimler = Enzymes ; Lizozomal depo hastalıkları = Lysosomal storage diseases ; Lizozomlar = Lysosomes ; Metabolik hastalıklar = Metabolic diseases ; Tedavi = Treatment ; Çocuklar = Children

Özet:
Giriş: Lizozomal depo hastalıkları (LDH'lar), lizozomun işlevini etkileyen kalıtsal (doğuştan) metabolizma hatalarıdır. LDH'lar, çoğu otozomal çekinik özellikler olarak kalıtılan, ancak üçü X bağlantılı olan 70 monogenik lizozomal katabolizma bozukluğu grubunu içerir. Bu bozukluklara, lizozomal glikosidazlar, proteazlar, integral zar proteinleri, taşıyıcılar, enzim değiştiriciler veya aktivatörler gibi lizozomal proteinleri kodlayan genlerdeki mutasyonlar neden olur. Lizozomal genlerdeki mutasyonlar, kodlanmış proteinin işlevini etkiler, bu da lizozomal işlev bozukluğuna ve lizozom içinde kademeli olarak substrat birikmesine (yani, "depolama") neden olur, bu da sonuçta hücre işlev bozukluğuna ve hücre ölümüne yol açar. Bu çalışmada LDH tanısı ile takip edilen hastaların klinik seyiri, laboratuvar değerleri, görüntüleme sonuçları, yaşam süreleri, fizik muayane bulgularının değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntemler: Bu çalışmada Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Mustafa Eraslan ve Fevzi Mercan Çocuk Beslenme ve Metabolizma poli/kliniğinde 01.01.2010 ile 31.12.2020 tarihleri arasında lizozomal depo hastalıkları tanısı takip edilen 150 hasta çalışma grubunu oluşturmuştur. Belirlenen süre boyunca ilgili poli/klinikte takip edilen 16 hastanın irdelenen parametrelerden %90'ından fazlasına ulaşılamadığı için çalışmaya dahil edilmedi. Hastaların klinik seyiri, laboratuvar değerleri, görüntüleme sonuçları, yaşam süreleri, fizik muayene bulguları, anne baba arası akrabalık durumu, göz bulguları, cilt bulguları, iskelet anomalileri, nörolojik bulguları değerlendirilmiştir.
Bulgular: Hastaların çoğunluğunu erkeklerin oluşturduğu saptandı. Tanı alma yaşları 0.36 – 828 ay arasında değişmekte olup ortalama tanı alma yaşı 75,54 aydı. Hastaların %54,0'ının anne ve babası arasında akrabalık bulunmakta olduğu görüldü. Çalışmaya dahil edilen hastaların tanıları en sık üç hastalık sırasıyla %45,3 Sfingolipidoz, %42,0 Mukopolisakkaridozis ve %5,3 Glikojen depo hastalığı olduğu saptanmıştır. Hastaların %38,0'ında tipik yüz görünümü bulunmaktaydı. Hastaların %30,0'ında göz bulgusu bulunmaktaydı. %42,0'ında çeşitli nörolojik bulguların olduğu saptandı. Bunlardan en sık olanı nöbetti. Çalışmaya dahil edilen hastaların %42,7'sinde iskelet anomalisi olduğu saptandı. Hastaların %50,7'sinde kraniospinal mr bulgusu, %52,7'sinde ekokardiyografi bulgusu, %28,0'ında batın ultrasonografi bulguları saptanmıştır. Hastaların %39,3'üne enzim replasman tedavisi uygulanmıştır. %4'üne kemik iliği trasnplantasyonu yapılmıştır. Çalışma grubuna dahil edilen hastaların %13,3'ünün takip sürecinde öldüğü saptandı.
Sonuç: LDH'ları önemli metabolik hastalıklar grubunda yer almaktadır. Klinik başlangıç yaşı ve farklı LDH'lar arasında sergilenen semptomların spektrumu, spesifik mutasyonlardan etkilenen protein fonksiyonunun derecesine, depolanan materyalin biyokimyasına ve depolamanın gerçekleştiği hücre tiplerine bağlı olarak değişir. Birçok organ ve sistemi etkileyen bu hastalıkların erken tanınması, detaylı metabolik değerlendirme yapılması, semptomatik ve primer tedavilerinin uygulanması hastaların sağkalımını artıracak ve hastaların kliniğinin kötüleşmesini engelleyecektir.
Anahtar Kelimeler: 	Metabolik hastalıklar, lizozomal depo hastalıkları, çocuk, enzim replasman tedavisi

Abstract:
Aim: Lysosomal storage diseases (LSDs) are heritable (inborn) errors of metabolism that affect the function of the lysosome. LSDs comprise a group of 70 monogenic disorders of lysosomal catabolism, most of which are inherited as autosomal recessive traits, but three are X-linked. These disorders are caused by mutations in genes encoding lysosomal proteins, such as lysosomal glycosidases, proteases, integral membrane proteins, transporters, enzyme modifiers or activators. Mutations in lysosomal genes affect the function of the encoded protein, resulting in lysosomal malfunction and the gradual accumulation of substrates inside the lysosome (that is, 'storage'), which ultimately leads to cell dysfunction and cell death. In this study, it was aimed to evaluate the clinical course, laboratory values, imaging results, life expectancy, physical examination findings of the patients followed up with the diagnosis of lysosomal storage diseases.
Materials and Methods: In this study, 150 patients diagnosed with lysosomal storage diseases between 01.01.2010 and 31.12.2020 in Erciyes University Faculty of Medicine Mustafa Eraslan and Fevzi Mercan Child Nutrition and Metabolism Polyclinic formed the study group. 16 patients followed in the relevant poly/clinic for the specified period were not included in the study because more than 90% of the examined parameters could not be reached. The clinical course of the patients, laboratory values, imaging results, life span, physical examination findings, parental consanguinity, eye findings, skin findings, skeletal anomalies, and neurological findings were evaluated.
Results: It was determined that the majority of the patients were men. Age at diagnosis ranged from 0.36 to 828 months, and the mean age at diagnosis was 75.54 months. It was observed that 54.0% of the patients were consanguineous between their parents. The three most common diagnoses of the patients included in the study were 45.3% Sphingolipidosis, 42% Mucopolysaccharidosis and 5.3% Glycogen storage disease, respectively. Typical facial appearance was present in 38.0% of the patients. There were ocular findings in 30.0% of the patients. Various neurological findings were found in 42.0% of them. The most common of these was seizures. Skeletal anomaly was found in 42.7% of the patients included in the study. Craniospinal MRI findings were found in 50.7% of the patients, echocardiographic findings in 52.7%, and abdominal ultrasonography findings in 28.0%. Enzyme replacement therapy was applied to 39.3% of the patients. Bone marrow transplantation was performed in 4%. It was determined that 13.3% of the patients included in the study group died during the follow-up period.
Conclusion: Lysosomal storage diseases are in the group of important metabolic diseases. The age of clinical onset and the spectrum of symptoms exhibited between different LDHs vary depending on the degree of protein function affected by specific mutations, the biochemistry of the stored material, and the cell types in which storage occurs. Early recognition of these diseases, which affect many organs and systems, detailed metabolic evaluation, and application of symptomatic and primary treatments will increase the survival of the patients and prevent the worsening of the patients' clinic.
Key Words: Metabolic diseases, lysosomal storage diseases, child, enzyme replacement therapy