Jinekolojik kanser hastaları ve bakım verenlerinde maneviyatın psikolojik sağlamlık ve umuda etkisinin aktör partner karşılıklı bağımlılık modeli ile incelenmesi /
Yazar: TÜLAY YILDIZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA USLU ŞAHAN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Doğum ve Kadın Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Bakım verenler = Caregivers ; Bakım verme yükü = Caregiver burden ; Jinekoloji = Gynecology ; Kanser hastaları = Cancer patients ; Karşılıklı bağımlılık = Interdependence ; Maneviyat = Spirituality ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Psikolojik sağlamlık = Resilience ; Umut = Hope

Özet:
Bu araştırma, jinekolojik kanser hastaları ve bakım verenlerinde maneviyatın psikolojik sağlamlık ve umuda etkisinin Aktör Partner Karşılıklı Bağımlılık Modeli (APKBM) ile incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Kesitsel tipte gerçekleştirilen araştırma iki üniversite hastanesinin jinekolojik onkoloji kliniklerinde yürütülmüştür. Araştırmaya 107 jinekolojik kanser hastası ve bakım vereni dahil edilmiştir. Araştırma verileri Jinekolojik Kanser Hastası ve Bakım Veren-Tanıtıcı Özellikler Veri Toplama Formu, Spiritüel İyi Oluş Ölçeği, Connor-Davıdson Psikolojik Sağlamlık Ölçeği ve Sürekli Umut Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, Spearman korelasyon analizi ve APKBM kullanılmıştır. Araştırmaya katılan jinekolojik kanser hastalarının yaş ortalaması 57,98 ± 11,43 yıl,  bakım verenlerin yaş ortalaması ise 40,83±14,53 'dir. Araştırmaya katılan jinekolojik kanser hastalarının %52,3'ü over kanseri ve %63,6 'sı III. evredir. Araştırmada bakım verenlerin %56,1 'i hastanın kız kardeşidir. Araştırma sonuçlarına göre; jinekolojik kanser hastası ve bakım verenlerinin sırasıyla Spiritüel İyi Oluş Ölçeği toplam puan ortalamasının 126,46 ± 18,77 ve 120,94 ± 21,64; Connor Davıdson Psikolojik Sağlamlık Ölçeği toplam puan ortalamasının 75,51 ± 20,78 ve 75,07±17,07; Sürekli Umut Ölçeği toplam puan ortalamasının 49,81±7,82 ve 50,82±9,48 olduğu saptanmıştır. Araştırmada jinekolojik kanser hastalarının maneviyatının psikolojik sağlamlık ile pozitif yönlü, yüksek düzeyde (r= 0,706; p=0,001) ve umut ile pozitif yönlü, orta düzeyde ilişkisi (r= 0,656; p=0,001) olduğu belirlenmiştir. Bakım verenlerin maneviyatının ise psikolojik sağlamlık ile pozitif yönlü, yüksek düzeyde ilişkisi olduğu (r= 0,715; p=0,001) ve umut ile pozitif yönlü, orta düzeyde ilişkisi olduğu saptanmıştır (r= 0,675; p=0,001). APKBM'e göre jinekolojik kanser hastalarında maneviyatın psikolojik sağlamlık ve umut üzerindeki aktör etkilerinin olduğu (sırasıyla; B=0,918 p<0,001; B=0,350 p<0,001 ) ancak partner etkilerinin olmadığı (sırasıyla; B=0,118 p<0,052; B=-0,012 p=0,810); benzer şekilde bakım verenlerde maneviyatın psikolojik sağlamlık ve umut üzerindeki aktör etkilerinin olduğu (sırasıyla; B=0,435 p<0,001; B=0,246 p<0,001 ) ancak partner etkilerinin olmadığı (sırasıyla; B=-0,150 p<0,052; B=0,073 p=0,157) ortaya çıkarılmıştır. Bu sonuçlar doğrultusunda maneviyatın hem hasta hem de bakım verenler için umudu ve psikolojik sağlamlığı arttıran önemli bir kaynak olduğu söylenebilir. Bu nedenle jinekolojik kanser hastalarına bakım veren hemşirelerin hasta ve bakım verenlerinin maneviyat, umut ve psikolojik sağlamlık düzeylerini değerlendirmesi ve bakıma maneviyat temelli müdahaleleri dahil etmeleri önerilmektedir.

Abstract:
This study was conducted to examine the effect of spirituality on psychological resilience and hope in gynecologic cancer patients and their caregivers using the Actor Partner Interdependence Model (APIM). The cross-sectional study was conducted in gynecologic oncology clinics of two university hospitals. The study included 107 gynecologic cancer patients and their caregivers. The data were collected using the Gynecologic Cancer Patient and Caregiver Descriptive Characteristics Data Collection Forms, Spiritual Well-being Scale, Connor-Davidson Resilience Scale, and Dispositional Hope Scale. Descriptive statistics, Spearman's correlation analysis, and the APIM were used to analyze the data. The mean age of the gynecologic cancer patients who participated in the study was 57.98 ± 11.43 years and the mean age of the caregivers was 40.83 ± 14.53 years. Of the gynecologic cancer patients who participated in the study, 52.3% had ovarian cancer and 63.6% had stage III. In the study, 56.1% of the caregivers were the patient's sisters. According to the results of the study, the mean total score of the Spiritual Well-being Scale was 126.46 ± 18.77 and 120.94 ± 21.64; the mean total score of the Connor-Davidson Psychological Resilience Scale was 75.51 ± 20.78 and 75.07 ± 17.07; the mean total score of the Dispositional Hope Scale was 49.81 ± 7.82 and 50.82 ± 9.48, respectively. In the study, it was determined that the spirituality of gynecologic cancer patients had a positive, high level relationship with psychological resilience (r= 0.706; p=0.001) and a positive, moderate level relationship with hope (r= 0.656; p=0.001). The spirituality of caregivers was positively and highly correlated with psychological resilience (r= 0.715; p=0.001) and positively and moderately correlated with hope (r= 0.675; p=0.001). According to the APIM, spirituality had actor effects on psychological resilience and hope in gynecologic cancer patients (B=0.918 p<0.001; B=0.350 p<0.001, respectively) but not partner effects (B=0.118 p<0.052; B=-0.012 p=0.810, respectively); Similarly, it was found that spirituality had actor effects on psychological resilience and hope in caregivers (B=0.435 p<0.001; B=0.246 p<0.001, respectively) but not partner effects (B=-0.150 p<0.052; B=0.073 p=0.157, respectively). In line with these results, it can be said that spirituality is an important source that increases hope and psychological resilience for both patients and caregivers. Therefore, it is recommended that nurses caring for gynecologic cancer patients should evaluate the levels of spirituality, hope and psychological resilience of patients and caregivers and include spirituality-based interventions in care.