Klinik ve radyolojik olarak diz osteoartriti tanısı almış olan hastalarda serum COMP ve MMP-3 düzeylerinin hastalık evresi ve günlük yaşam aktiviteleri ile ilişkisi
Relationship of serum COMP and MMP-3 levels with disease severity and daily life activities in patients diagnosed clinically and radiologically with knee osteoarthritis
Yazar: VİLDAN YILDIZ
Danışman: PROF. DR. FATMA YEŞİM KUTSAL
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation
Dizin: Diz = Knee ; Diz eklemi = Knee joint ; Günlük yaşam aktiviteleri = Activities of daily living ; Hastalık şiddeti indeksi = Severity of illness index ; Kemik matriksi = Bone matrix ; Matriks metalloproteinaz 3 = Matrix metalloproteinase 3 ; Osteoartrit = Osteoarthritis ; Osteoartrit-diz = Osteoarthritis-knee ; Proteinler = Proteins

Özet:
Giriş: Osteoartrit en sık görülen eklem hastalığı olup, en fazla diz eklemini tutmaktadır. İnsidansı giderek artmakta ve özellikle yaşamın ikinci yarısında önemli ölçüde morbiditeye yol açarak yaşam kalitesini olumsuz olarak etkilemektedir. Günümüzde osteoartritte düşük dereceli kronik inflamasyonla seyreden multifaktöriyel bir sürecin rol oynadığı kabul edilmektedir. Çalışmanın amacı; klinik ve radyolojik olarak diz osteoartriti tanısı almış hastalarda serum COMP (Kıkırdak Oligomerik Matriks Proteini) ve MMP-3 (Matriks Metalloproteinaz-3) düzeyleri ile, hastalık evresi ve günlük yaşam aktiviteleri arasındaki ilişkiyi incelemektir.  
Gereç ve Yöntem: Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi, Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı polikliniğine başvuran, ACR (Amerikan Romatoloji Derneği) kriterlerine göre primer diz osteoartriti tanısı alan 85 hasta çalışmaya dahil edildi. Hastaların yaş, cinsiyet, kilo, boy, eğitim durumları, meslekleri, ek hastalıkları ve kullandıkları ilaçlar  kaydedildi. Ayrıntılı fizik muayene yapılarak diz osteoartriti değerlendirildi. Ayrıca serum COMP ve MMP-3 ölçümleri için hastalardan kan örneği alındı. Ağrının şiddeti ve günlük yaşam aktivitelerindeki fonksiyonel durumları VAS (Görsel Analog Skala), WOMAC (Western Ontario ve McMaster Üniversiteleri Osteoartrit İndeksi), Lequesne ve KOOS-PS (Diz yaralanması ve osteoartrit sonuç skoru-fiziksel fonksiyon kısa form) ölçekleri ile değerlendirildi.
Bulgular: Hastaların 75'i (%88.2) kadın, 10'u (%11.8) erkekti. 85 hasta, Kellgren-Lewrence radyolojik evreleme sistemi (K-L) ne göre 3 gruba ayrıldı. K-L evre-I hastalar grup 1' e, K-L evre-II ve III olan hastalar grup 2' ye, K-L evre-IV olan hastalar ise; grup 3' e alındı. Yaş ortalaması grup 1' de 57.17±9.37, grup 2' de 64.73±9.48 ve grup 3' te 68.17±10.27 yıl olarak bulundu. Çalışmamızda hastaların serumda ölçülen COMP ve MMP-3 düzeyleri her üç grupta benzer saptandı. Kanda bakılan bu biyobelirteçler ile fonksiyonel test skorları karşılaştırıldığında, serum COMP düzeyi ile VAS skoru arasında orta derecede korelasyon, WOMAC ile orta derece negatif korelasyon, KOOS-PS ile düşük-orta derecede negatif korelasyon görüldü. Serum MMP-3 düzeyi ile VAS, WOMAC, KOOS-PS skorları arasında korelasyon görülmezken, Lequesne skoru ile düşük düzeyde korelasyon saptandı.
Sonuç: Serum COMP ve MMP-3 ölçümlerinde farklı evrelerdeki diz OA' sı grupları arasında anlamlı fark görülmemiş olup, serumda ölçülen bu biyobelirteçler ile ilgili OA tanısı ve bu belirteçlerin prognostik değeri adına daha büyük örneklem gruplarında ileri çalışmalara ihtiyaç bulunmaktadır.

Abstract:
Introduction: Osteoarthritis is the most common joint disease affecting the knee joints mostly. The incidence is increasing and it significantly affects the quality of life by causing significant morbidity especially in the second half of life. In recent years, a multifactorial disease with low-grade chronic inflammation is considered to play a role in the pathogenesis of osteoarthritis. The aim of this study is to investigate the relationship between serum COMP (Cartilage Oligomeric Matrix Protein) and MMP-3 (Matrix Metalloproteinase-3) levels and disease stage and daily life activities in patients diagnosed with knee osteoarthritis.
Materials and Methods: A total of 85 patients who were diagnosed with knee osteoarthritis according to ACR (American College of Rheumatology) criteria and had been admitted to Hacettepe University Faculty of Medicine, Department of Physical Medicine and Rehabilitation, were included to the study. Patients' age, gender, weight, height, educational background, occupation, additional diseases and medications were recorded. Knee osteoarthritis was evaluated by performing a detailed physical examination. In addition, blood samples were taken from patients for serum COMP and MMP-3 measurements. The severity of pain in patients and functional status in daily life activities were evaluated with VAS (Visual Analog Scale), WOMAC (The Western Ontario and McMaster Universities Osteoarthritis Index), Lequesne and KOOS-PS (Knee Injury and Osteoarthritis Outcome Score Short Form) scales.
Results: Seventy-five (88.2%) of the patients were female and ten (11.8%) were male. 85 patients were divided into 3 groups according to the Kellgren-Lewrence radiological staging system (K-L). K-L stage I patients were included in group 1, patients with K-L stage II and III were included in group 2, and patients with K-L stage IV were included in group 3. The mean age was 57.17 ± 9.37 in group 1, 64.73 ± 9.48 in group 2, and 68.17 ± 10.27 years in group 3. In our study, serum COMP and MMP-3 levels were found to be similar in all three patient groups. When these biomarkers and functional test scores were compared, moderate correlation between serum COMP level and VAS score, moderately negative correlation with WOMAC, and low-moderately negative correlation with KOOS-PS was found. There was no correlation between serum MMP-3 level and VAS, WOMAC, KOOS-PS scores, but a low correlation with Lequesne score was observed.
Conclusion: In our study, there was no significant differences in serum COMP and MMP-3 levels between different stage of knee osteoarthritis groups. Further studies are needed in larger sample groups of these biomarkers to predict the diagnosis and prognosis of osteoartritis.