Osmanlı'dan Cumhuriyet'e tarih dersi eğitimi ve müfredatı karşılaştırmalı analizi (1908-1938)
A comparative analysis of history lesson education and curriculum from the Ottoman Empire to the Republic
Yazar: BETÜL TOKLUCU
Danışman: DOÇ. DR. YAŞAR BAYTAL
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Tarih = History
Dizin: Cumhuriyet Dönemi = Republican Period ; Ders programları = Curriculum ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Tarih dersi = History lesson ; Tarih eğitimi = History education ; Türk eğitim tarihi = Turkish education history ; Türkiye Cumhuriyeti = Turkish Republic ; Vatandaşlık eğitimi = Citizenship education

Özet:
İmparatorluktan ulusa geçiş sürecinde ideolojik ve toplumsal değişim eğitim yoluyla sağlanabilirdi. Eğitim çerçevesinde en büyük rol ise tarih derslerine düşmektedir. Bu araştırmadaki amaç Osmanlı'dan Cumhuriyet'e tarihçilik anlayışı, tarih dersleri, müfredat programları ve ders kitaplarında yaşanan değişimleri tespit ederek, sonuçları karşılaştırmalı analiz şeklinde sunabilmektir. Araştırmada doğrudan birinci el kaynaklar üzerinden ilerlenmeye çalışılmış, ikinci el kaynaklar da destekleyici nitelikte kullanılmıştır. İnceleme, analiz, sentez neticesinde elde edilen sonuçlar ile nitel araştırma gerçekleştirilmiştir. 
Cumhuriyet dönemine miras kalacak pek çok düşünce II. Meşrutiyet Dönemi'nde tartışılmıştı. Türk tarihini araştırma merakı, İslamiyet öncesi Türk tarihinin özellikleri, harf inkılabı, eğitimin teşkilatlandırılması, okulların yaygınlaştırılması Meşrutiyet Dönemi'nin gündem maddeleriydi. Meşrutiyet Dönemi'ne kadar Osmanlıcılık ve İslamcılık düşünceleri eğitim ideolojisinde ve tarih derslerinde ön plana çıkmaktaydı. Tarihçilikte işlenen konular Türk - İslam tarihinden ibaretti. Ancak II. meşrutiyet devri ile başlayan millileşme politikası tarih derslerinde de etkili olmuş, Cumhuriyet Dönemi'nde ulusal resmi tarih tezi boyutuna taşınmıştır. Osmanlı Devleti çağının gerisinde kalmış ve ötelenmeye çalışılan bir devletti. Türkiye Cumhuriyeti'nin aynı vizyon ile devam etmesi beklenemezdi. Bu çerçevede ilerlemesi gerekli olan en önemli alan eğitimdi. Devletin ideolojisini yaşatabilmek ve benimsetebilmek için de en önemli husus tarih dersleri olmuştur.
Tezin giriş bölümünde araştırmanın amacı, problem durumu, materyal ve yöntem, bulgular kısmına yer verilmiştir. Birinci bölümden dördüncü bölüme kadar Tanzimat Dönemi'nden Atatürk dönemine kadar tarih dersleri ve müfredat programları ele alınmıştır. Son bölümde ise elde edilen sonuç ve öneriler sunulmuştur.

Abstract:
With the transition from the Ottoman Empire to the Republic of Turkey, there was a change in many areas. In the process of transition from empire to nation, ideological and social change could be achieved through education. The biggest role in the framework of education falls on history lessons. The aim of this research is to determine the changes in the understanding of historiography, history courses, curriculum programs and textbooks from the Ottoman Empire to the Republic and to present the results in the form of comparative analysis. In the research, it was tried to proceed directly through first-hand sources and second-hand sources were used as supportive. Qualitative research was carried out with the results obtained as a result of examination, analysis and synthesis.
Many ideas that would be inherited from the Republican period were discussed during the Second Constitutional Period. The curiosity to research Turkish history, the characteristics of pre-Islamic Turkish history, the letter revolution, the organization of education, the dissemination of schools were the agenda items of the constitutional period. Until the constitutional period, the ideas of Ottomanism and Islamism were at the forefront of educational ideology and history lessons. The subjects covered in historiography consisted of Turkish Islamic history. However, the policy of nationalization that started with the Second Constitutional Period was also effective in history courses and was carried to the dimension of a national official thesis in the republican period. If we describe the period, all the states of the world are on a platform called the stage. The Ottoman Empire was a state that remained behind the scenes. The same vision could not continue in the republican period. A lot of work has been done to present Turkish history that will carry Turkey before the curtain.
In the first part of the thesis, the purpose of the research, problem situation, material and method, findings are included. From the second to the fifth chapter, history courses and curriculum programs from the Tanzimat period to the Atatürk period were discussed. In the last section, conclusions and suggestions are included.