Türkiye'de bağımsız düzenleyici kurulların fikri temelleri
Theoretical foundations of independent regulatory agencies in Turkey
Yazar: AYŞEGÜL KURBAN
Danışman: PROF. DR. DOĞAN NADİ LEBLEBİCİ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Kamu Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Bağımsız düzenleyici kurumlar = Independent regulatory foundations ; Kamu işletmeciliği = Public management ; Kamu kuruluşları = Public institutions ; Kamu sektörü = Public sector ; Kamu tercihi = Public preference ; Kamu yönetimi = Public administration ; Kurumsallaşma = Institutionalization

Özet:
1970'lerde ortaya çıkan ekonomik krizden klasik kamu yönetiminin neden olduğu hastalıklar sorumlu tutulmuştur. Hastalıkların tedavisinde ise Kamu Tercihi Kuramının prensipleriyle örtüşen ?Yeni Kamu İşletmeciliği (YKİ)? ve ?Yönetişim? kuramları/yaklaşımları tarafından, devletin ekonomideki rolünün azaltılarak düzenleme ve denetim alanına doğru küçülmesi, piyasa mekanizmasının öncü rolü üstlenmesi, kamu hizmetlerinin kamu yönetimi, özel sektör ve sivil toplum örgütleri (üçüncü sektör) eli ile sunulması, karar almada bu üçlü mekanizmanın etkin olması gerektiği fikri ileri sürülmüştür. Söz konusu kuramların/yaklaşımların ilke ve prensipleri hükümet ve kurumlar tarafından da desteklenerek gelişmiş ve gelişmişte olan ülkelerin reformlarında yer edinmişlerdir. Yaşanan reformlar sonucunda başlatılan dönüşümde, geleneksel bürokrasinin neden olduğu maliyetin azaltılması, piyasanın etkin işlemesinin sağlanması, rekabet ortamının sağlanması ve korunması, tüketicilerin hak ve menfaatlerinin korunması, ekonomik kararların depolitize olması ve devlet müdahalelerinin azaltılmasına yönelik olarak geleneksel kamu bürokrasisinin dışında yeni yapılar olan ?Bağımsız Düzenleyici Kurullar (BDK)? ortaya çıkmaya başlamıştır. Türkiye'de de bu tarz örgütlenme modeli yaşanan ekonomik siyasal dönüşüm sonucu ortaya çıkmış gerek sayıları gerekse önemleri gün geçtikçe artmıştır. Bu kurulların özellikle Türkiye'de neden ortaya çıktığı, inşa edilmesinde etkin olan kuramların/yaklaşımların ne kadar işler olduğu, kendilerinden beklenen görevleri gerçekleştirip gerçekleştiremeyeceği ve gelecekleri tartışmalı konulardır. Bu çalışmada, özellikle Türkiye'de BDK'ların ortaya çıkışında, devletin ekonomik anlamda farklılaşan rolünün etkisi, diğer yandan bu kurulların inşa edilmesinde etkin olan YKİ, Yönetişim, Kamu Tercihi Kuramları/yaklaşımları ve bu kuramların/yaklaşımların ne kadar işler olduğu, Türk idare sistemi içerisindeki yerleri ve gelecekleri Nüfus Ekolojisi ve Kurumsallaşma Kuramının temel varsayımları ile özgün bir şekilde tartışılmaktadır.Anahtar Sözcükler: Bağımsız Düzenleyici Kurullar, Kurumsallaşma Kuramı, Nüfus Ekolojisi Kuramı, Türkiye, Yeni Kamu İşletmeciliği, Yönetişim, Kamu Tercihi Kuramı.

Abstract:
The diseases that classical or traditional bureaucracies caused were seen responsible from global economic crisis in the 1970s. The NPM and Governance Theory related with Public Choice Theory/Approach emerged as a cure of that economic crisis and offered a diminishing role for governments in economic issues by limit their role into the following tasks: Regulation and control functions, pioneering role of market mechanisms, the supply of public services and the decision making with three mechanism consisting public, private, NGOs collaboration. These theories/approaches principles were supported and implemented as a reform in developed and developing countries. As the result of reforms with the initiated transformation, IRA were emerged outside the traditional public bureaucracy and have been charged to reduce costs caused by the bureaucracies, to promote the efficiency of markets, to provide and to preserve fair competition environment, to protect rights and interests of customers, to ensure that economic decisions are depoliticized and to diminish government intervention on market economy. This kind of organizational model in Turkey emerged as a result of economic and political transformations and their numbers and importance have increased day by day. Especially in Turkey the reasons for these agencies to be generated, the theories/approaches that are used in the construction of Indepedendent Regulatory Agencies how much works, whether they perform the tasks expected of them and their future are controversial. In this study, especially in Turkey the impact of differing economic role in the emergence of IRA, assessment of NPM, Governance and Public Choice Theory are used in the construction of IRAs and functioning degree of this theories were discussed and their status and future were evaluated with Institutional and Population Ecology Theory.Key Words: Independent Regulatory Agencies, Institutional Approach, Population Ecology Theory, Turkey, New Public Management, Governance, Public Choice Theory.?