Osmanlı Selâtin Cami mihrapları
The mihrabs of the Ottoman Imperial Mosques
Yazar: TOLGA BOZKURT
Danışman: PROF.DR. REMZİ DURAN
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Mimarlık tarihi = Architectural history

Özet:
Osmanlı selâtin cami mihraplarını konu alan bu çalısma; ?giris?, ?katalog?,?değerlendirme? ve ?sonuç?tan olusan dört ana bölümden meydana gelmektedir.Birinci bölümde, ?Giris? ana baslığı altında; `konunun tanımı, önemi vesınırları', `ilgili yayın ve arastırmalar', `metot ve düzen' ile `mihrap elemanları'tanıtılarak, `?slam mimarisinde mihrap ve Osmanlı öncesi Anadolu mihrapları'hakkında genel bilgiler verilmistir.?kinci bölüm, tezin ?katalog? örneklerini ihtiva etmektedir. Burada 10'u erken,13'ü klâsik ve 13'ü de geç Osmanlı dönemine ait olmak üzere toplam 36 adet mihrapincelenmistir. Katalog örnekleri, 14. yüzyılın ortalarından 19. yüzyılın sonlarına kadaruzanan dönemde, bizzat Osmanlı sultanları tarafından yaptırılan selâtin camilerininkıble duvarı ortasında kuzey girisi askında yer alan ana mihraplarından olusmaktadır.Üçüncü bölüm, Osmanlı selâtin cami mihraplarının tasarım ve süslemeözelliklerine göre yapılan genel bir değerlendirmeden olusmaktadır. ?Değerlendirme?deOsmanlı selâtin cami mihrapları; `yapıdaki yerlestirilis esasları', `malzeme ve teknik'kullanımları, `elemanların biçimlendirilis ve `süsleme' kompozisyonları bakımından elealınarak, tipolojik gruplara ayrılmıstır. Burada özellikle taç, çerçeve, alınlık, köselik,kavsara, nis, sütunce ve oturtmalık bölümlerine ayrılan Osmanlı dönemi mihrapelemanlarının erken, klâsik ve geç dönem uygulamalarında gösterdiği biçimsel gelisiminortaya konulmasına çalısılmıstır. Ayrıca bitkisel, geometrik, yazı, mukarnas ve günlükkullanım esyalarından olusan süsleme kompozisyonları üslûp özelliklerine göre belirligruplar altında tasnif edilmistir.Dördüncü bölümde, tez çalısması sonucunda, Osmanlı selatin cami mihraplarınıntasarım ve süsleme özellikleri üzerine tespit edilen birtakım yeni bulgulardanbahsedilerek, Osmanlı mimarisinde hakim olan mihrap anlayısının çözümlenmesinekatkıda bulunulmaya çalısılmıstır.

Abstract:
The study, aimed at the mihrabs of selatin (sultan) mosques, is composed of fourmain parts; ?introduction,? ?catalog,? ?evaluation? and ?conclusion?.In Part I, the definition, importance and limits of the subject, relevant literatureand researches, method and layout of the study and the elements of a mihrab areintroduced, and a brief information about the mihrab in Islamic architecture andAnatolian mihrabs before Ottoman Period is given under the main heading of?Introduction?.The Part II includes the catalog samples of thirty six mihrabs examined in thethesis study. Of these; ten from the earlier, thirteen from the classical and thirteenmihrabs were from the late Ottoman periods. Catalog samples are composed of the mainmihrabs that are located in the center of kiblah wall on the northern entrance axis ofselatin mosques built by the Ottoman sultans themselves covering a period from the midof fourteenth until the end of the nineteenth centuries.The Part III is composed of a general evaluation which is done according to thedesign and decorative features of the mihrabs of Ottoman selatin mosques. In this?evaluation?, the mihrabs of selatin mosques are separated into typological groupsaccording to their; placement in the mosque, the use of materials and techniques, theformation of the components and decorative compositions.In Part IV, some new findings about the design and decorative features of themihrabs of Ottoman selatin mosques revealed by the thesis study are introduced, and anattempt is done to contribute to the analysis of the ?mihrab concept? which wasdominant in Ottoman religious architecture.