Birinci Dünya Savaşı ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşunda Bitlis ve çevresinde iz bırakanlar /
Yazar: ABDULAZİZ KARDAŞ
Danışman: PROF. DR. AZMİ SÜSLÜ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Tarih = History ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Bitlis = Bitlis ; Dünya Savaşı I = World War I ; Milli Mücadele = National Struggle ; Milli Mücadele Dönemi = National Struggle Period

Özet:
Birinci Dünya Savaşı ve Milli Mücadele'yi konu alan kaynaklarda genel olarak Batı Cephesi ve buradaki örgütlenmeler üzerinde durulurken, Doğu' da özellikle Bitlis ve çevresinde yapılan faaliyetler, kurulan Müdafaa-ı Hukuk Cemiyetleri ve Milis Örgütleri üzerinde yeterince durulmadığım görmekteyiz. Oysa en ücra köy veya nahiyede bile kurulan bir cemiyetin ve bunda görev alanların Birinci Dünya Savaşı, Milli Mücadele ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşunda katkıları çok büyüktür. Çalışmamızın birinci bölümünde, Birinci Dünya Savaşı' nın başlaması, Rusların Bitlis ve çevresini işgal etmesi, bu esnada yapılan faaliyetler, Mustafa Kemal ve sivil halkın Bitlis'i işgalden kurtarma çalışmaları ve şehrin kurtuluşu anlatılmıştır. Bu faaliyetler esnasında Bitlis ve çevresinde yararlık gösteren ordu mensupları ve milis birliklerinde görev alan çok sayıda iz bırakan mülki ve idari amirler, ordu komutanları, din adamları, eğitimciler, sivil halk, milletvekilleri ve aşiret mensupları tespit edilmiştir. İkinci bölümde ise; çeşitli kaynaklardan, resmî ve özel arşivlerden yararlanarak Bitlis'ten Birinci Dünya Savaşı ve Milli Mücadele'de ön plânda yer almış ve âdeta lokomotif görevi yapanlardan 23 kişinin biyografisi hazırlanmıştır. Çalışmamızın sonundaki, ekler bölümünde ise; şahıslarla ilgili bir çoğu hiçbir yerde yayınlanmamış belge ve fotoğrafları konulmuştur. VIIIBu çalışmanın sonuçlan itibarıyla getireceği yenilik tarihimizin eksik bir noktası olan Doğu Cephesi içindeki Bitlis Cephesi'nden kaynaklanan eksikliği de belirli ölçüde giderecektir. Bu çalışmayla bir temennimiz de huzur içinde yaşadığımız bu vatanı kurtaran şehit ve gazileri, gelecek kuşaklara tanıtmak, onlara karşı minnet ve şükran borcumuzu bir nebze olsun ödemek; diğer araştırmacılardan da adlarını belirleyip de biyografilerini hazırlayamadığımız iz bırakanların tanıtılmasına öncülük etmektir. IX

Abstract:
We see that in sources about first World war and national struggle, there are lot's of informations about West Front and organizations held in West Front. But we rarely see information about activities in East Anatolian, especially ones in Bitlis and it's surround. Yet, even an association held in a country or village and people belonging to that associations had struggled a lot in the first world war and in the national struggle. Besides these, for the foundation of the Republic of Türkiye, they supported as they could. At the first section of our study, the starting of the First World War, Russions occuping Bitlis and it's surround, activities done meanwhile, the efforts of Mustafa KEMAL and civils to rescue Bitlis and the liberation of Bitlis are told. During these activities, soldiers civil and administrative superiors dutied as militants, commanders, religion men, educaters, civils, deputies, and the people of some tribes are fixed. In the second section, with the help of different sources and official and special archives we prepared the biographies of 23 people from Bitlis who worked as a locomotive in the first world war in the First World War and in the national struggle. At the end of our study, in the additional part, you will find documents and photos about these people never published before, XAs a result of this study, the lack of information about Bitlis front, among all East fronts, will be mostly removed. Our another wish with this study is to introduce mortyries and fighters of this country to the next generation, to be always grateful to them and to lead to the searchers to prepare the biographies of other people who worked as a locomotive and of others biographies we couldn't prepare. XI