Gestasyonel diyabetli gebelerin tıbbi beslenme tedavisini etkileyen etmenlerin değerlendirilmesi
Assessment of the factors affecting medical nutrition treatment of gestational diabetic pregnants
Yazar: TÜLAY SAĞLIK ŞAHIM
Danışman: DOÇ. DR. DERYA DİKMEN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Toplu Beslenme Sistemleri Ana Bilim Dalı / Toplu Beslenme Sistemleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme tedavisi = Nutrition therapy ; Bilgi = Knowledge ; Diabet-gebelik sırasında = Diabetes-gestational ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Gebelik = Pregnancy ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy

Özet:
Şahım, T.S. Gestasyonel Diyabetli Gebelerin Tıbbi Beslenme Tedavisini Etkileyen Etmenlerin Değerlendirilmesi, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Toplu Beslenme Sistemleri Programı Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2018. Bu çalışma, gebelere tıbbi beslenme tedavisi (TBT) vermeden önce ve sonra sağlık okuryazarlığı (SOY), diyabet bilgi ölçeği (DBÖ) ve diyet kalite indeks (DKİ) skorundaki değişimleri saptamak ve gebelerin tıbbi beslenme tedavisi uyumuna etki eden etmenleri belirlemek amacıyla planlanmıştır. Çalışmada bir kadın sağlığı eğitim ve araştırma hastanesinde, ilk kez gestasyonel diabetes mellitus (GDM) tanısı almış ve TBT almamış 106 gönüllü gebeye tanı sonrası TBT eğitimi verilmiştir. Gebelik başlangıç açlık kan glukozu (AKG) ortalaması 91,7±10,1 mg/dL, eğitim sonrası AKG ortalaması 86,4±10,25 mg/dL bulunmuştur (p=0,001). TBT sonrası tokluk kan glukozu (TKG) 1. st ortalaması 131,7±18,7 mg/dL ve 2. st ortalaması 115,9±27,5 mg/dL bulunmuştur. TBT eğitimi sonrası A, B1, B2, B6, B12, C, Niasin ve folik asit vitaminleri ile potasyum, kalsiyum, magnezyum, demir ve fosforu karşılama oranları eğitim öncesine göre artmıştır (p<0,05).  Eğitim öncesi SOY puan ortalamaları 10,47±2,31 puan, eğitim sonrası 10,94±2,30 puana yükselmiştir (p=0,01). Eğitim öncesi DBÖ puan ortalamaları 7,58±3,03 puan, eğitim sonrası 11,27±3,05 puana yükselmiştir (p=0,001). Eğitim öncesi DKİ skor ortalamaları 55,02±13,46 puan, eğitim sonrası 63,51±6,68 puana yükselmiştir (p=0,001). Gebelerin kan glukoz değerleri ile SOY, DKİ puanları arasında bir ilişki bulunmamıştır (p>0,05). Gebelik başlangıç AKG ile eğitim sonrası DBÖ puanları arasında orta düzeyde bir ilişki saptanmıştır (p=0,001).  Bebek doğum ağırlığı 2500 g'ın altında olan grup ile 3201-4000 g arası olan grup arasında, eğitim sonrası DBÖ puanlarında farklılık saptanmıştır (p=0,022). Bu çalışma sonucunda gebelere uygulanan TBT'nin, kan glukoz düzeylerini ve diyet kalitesini olumlu yönde etkilediği gösterilmiştir. GDM tanısı alan gebe en kısa sürede bir diyetisyene yönlendirilmeli ve bireysel özelliklerine uygun TBT verilmeli ve izlenmelidir.
 
Anahtar kelimeler: Gestasyonel diyabet, sağlık okur-yazarlığı, diyabet bilgisi, gebeler için diyet kalite indeksi.

Abstract:
Şahım, T.S. Assessment of the Factors Affecting Medical Nutrition Treatment of Gestational Diabetic Pregnants, Hacettepe University, Graduate School of Health Sciences Master of Science Thesis in Food Service Systems Programme, Ankara, 2018 This study was designed to investigate changes in health literacy (HL), diabetes knowledge scale (DKN), and diet quality index (DQI) score before and after giving medical nutrition therapy (MNT) and to determine the factors that influence the compliance of medical nutrition therapy to pregnant women. In this study, 106 pregnant women had given MNT after had GDM diagnosis and did not receive any MNT before in a women's health training and research hospital received. The mean pre-pregnancy blood glucose level of pregnant's was 91.7±10.1 mg/dL and the mean after the MNT blood glucose level was 86.4±10.25 mg/dL (p=0.001). After MNT postprandial blood glucose was found 131.7±18.7 mg/dL in the 1st hour and 115.9±27.5 mg/dL in the 2nd hour. After MNT training, A,B1, B2, B6, B12, C, Niacin, folic acid and potassium, calcium, magnesium, iron and phosphorus intake were increased compared to the pre-training (p<0.05). Pre-education HL scores of gestational diabetics increased from 10.47±2.31 points to 10.94±2.30 points after training (p=0.01). The pre-education DKN score was 7.58±3.03 and increased to 11.27±3.05 points after the training (p=0.001). The pre-education DQI score was 55.02±13.46 points, after the training the score was increased to 63.51±6.68 points (p=0.001). There was no correlation between blood glucose values of pregnant women and HL, DQI scores (p>0.05). There was a moderate correlation between pre-pregnancy blood glucose level and post-training DKN scores (p=0.001). There was a significant difference in post-training DKN scores between groups with birth weight less than 2500 g and those between 3201-4000 g (p=0.022). As a result of this study, it has been shown that MNT applied to pregnant women affects blood glucose levels and diet quality positively. After GDM diagnosis, the pregnant woman should take the MNT specific to GDM and monitored by a dietitian as soon as possible.

Keywords:  Gestational diabetes, Healthy literacy, Diabetes knowledge, dietary quality index for pregnants.