Tarsus-Adana-Gaziantep otoyolu (TAG) tünel 2-tünel 4 arasının mühendislik jeolojisi /
Yazar: TAMER YİĞİT DUMAN
Danışman: PROF. DR. AZİZ ERTUNÇ
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1993
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Mühendislik jeolojisi = Engineering geology ; Otoyollar = Motorways ; Tarsus-Adana-Gaziantep otoyolu = Tarsus-Adana-Gaziantep motorway

Özet:
99 ÖZET Bu çalışmada, Tarsus-Adana-Gazlantep (TAG) otoyolunun en tartışmalı bölümü olan Nur Dağı geçişindeki 4 km'lik kesimi de içine alan Kızlaç bölgesinin mühendislik jeolojisi ayrıntılı olarak araştırılmıştır. Yaklaşık l ve 1.5 km uzunluğunda iki tünelin yer aldığı bu bölgenin genel jeolojisi, yapısal jeolojisi, litolojik birimlerin mühendislik özellikleri ve üç boyutlu dağılımları, hidrojeolojik özellikleri ve ana duraysızlık sorunları araştırılmıştır. Çalışma bölgesinin stratigrafisi sunulmuş ve birimler anlatılmıştır. Çalışma alanında bölgesel metamorfizma geçirmiş Devoniyen (?) yaşlı Kaman metakırıntılı üyesi bulunur. Bu birimler detay olarak çalışılmış ve alt üyelere ayrılarak incelenmiştir. Birimlerin tanımlamaları yapılırken mühendislik özellikleri sürekli göz önünde tutulmuştur. Mühendislik jeolojisinde yüzey yapıları (dolgu, yarma, köprü vb.) için oldukça önemi bulunan Kuvaterner yaşlı birimlerin mühendislik özellikleri yüzey ve yeraltı jeolojisi ile belirlenmiştir. Devoniyen yaşlı birimTer sıkıştırma kuvvetlerinin yönünde (üst Kretase -Alt Tersiyer bindirme fazı) genelde KB'ya eğimli tek yönlü yapı kazanmışlardır. Metakırıntilılarda sistozite genellikle etken sıkıştırma kuvvet yönüne dik olarak gelişmiştir. Sistozite tabakalanma ile kesildiği için, ayrıca tabakalanma da metamorfizma ile kaynaştığından bu tür süreksizlikler kaya kalitesi üzerinde pek fazla etkili değildir. Çalışma alanındaki yapısal unsurlar incelenip görsel olarak (harita, kesit, şekil resim) verilmeye çalışılmıştır. ı Mühendislik jeolojisi ve hidrojeolojik yönden bu yapısal unsurların bölgedeki etkileri araştırılmıştır. Eklem takımları, sistozite ve tabakalanma sistemleri mühendislik veri tutanaklarına işlenmiştir.100 Yerinde ve laboratuarda elde edilen veriler denettirilerek en yaygın değ-iştirgelerin (parametrelerin) bulunması sağlanmıştır. özellikle yarma ve tünel kazılarında karşılaşılabilecek sorunlar ve çözümleri belirlenmeye çalışılmıştır. Farklı iki seçenekten, kuzey yamaçta (Kızlaç) heyelan sorunları olan bir alandan geçmenin çok büyük maddi sorunlar yaratacağı, 3 yıl gibi uzun ve yoğun bir zemin araştırmasından sonra anlaşılmıştır. Böylece, sadece yüzey jeolojisi çalışmalarına göre hazırlanmış olan blok gösterimler ve enkesitler, daha sonra yapılan bu araştırmalarla doğrulanmıştır. Güney yamaçta ise (Çürçek) büyük bir heyelan gibi görünen, gerçekte kalınlığı 15 metreyi geçmeyen duraysız bir kütle ve yüaen blok diye yorumlanan birbirinden bağımsız ana kaya yüzleklerinin gerçek durumu süreksizlik araştırmalarıyla ortaya konmuştur. Daha sonra yapılan sondaj çalışmalarıyla da bu sonuç doğrulanmıştır. Güney seçenek bütün bu çalışmalar sonunda otoyol inşaatı için yetkililerce uygun bulunmuştur. Tünel 3b'nin doğu ve batı giriş-çıkış ağızlarındaki yarmalarda ve tünel tavan ve yan yüzeylerinde kinematik incelemeler yapılarak düzlemsel kayma, kama tipi kayma, devrilme ve kopma durumları incelenmiştir. Tortul birimlerin metamorflamasının mühendislik jeolojisi üzerindeki olumlu etkileri ayrıca verilmeye çalışılmıştır. Yapısal jeolojinin, bölgenin hidrojeolojisini nasıl etkilediği ayrıntılı gözlemlerle açıklanmaya çalışılmıştır. Yaklaşık olarak bölgenin KB'ya eğimli tek yönlü yapı sunmasının YAS'nün beslenme alanın (batı yamaçlar için) yağış alanından daha büyük olmasına neden olduğu ortaya Çıkarılmıştır. Etken kayma alanlarında yeraltı suyunun Önemi incelenirken menfez, köprü vb. mühendislik yapılarının olduğu derelerde taşkın hesaplamaları yapılarak bu yapıların boyutlandırılmasında nasıl kullanıldığı irdelenmiştir.

Abstract:
101 SUMMARY This study comprises the detailed engineering geology of the Kızlaç region including 4 km long stretch (Nur Mountain Crossing) of the Tarsus- Adana-Gaaian tep (TAG) Motorway. General geology, litho logical characteristics and engineering properties of the formations, three dimensional localisation, hydrogeology, and various stability problems of this stretch which has 2 tunnels with 1 and 1.5 km length respectively have been studied. The region consists mainly of regionally metamorphosed Devonian (?) aged Metadetritics. This units have been studied in detail by dividing them into sub-members. The engineerig properties of the formations have been identified by surface and subsurface geotechnical investigations. The Quaternary units which are particularly important for surface sutructures are verified according to their engineering properties and magnitudes. D.evonien aged units have gained a homoclinal stx-ucture under the effect of compressional stresses acted mainly from NW toward SE (during Upper Cretecaus - Lower Tertiary thrust phase). Schistosity has been developed normal to the effective compressional stresses, dipping to the NW. The schistosity developed perpendicular to the bedding and layers have been mostly..amalgamated under the effect of metamorphism. Such discontinuities are not much effective on rock quality. The effect of structural elements are reviewed from engineering geology and hydrogeological points of view. Joints, schistosity, and beddings and their description have been presented on engineering data sheets. Laboratory and in-situ test results were reviewed and common engineering parameters have been selected. Special, (- ;;. 3TÎM -üLÜj102 care was given for possible instability problems and their solutions especialy in cuts and tunnel excavations. After 3 years of intensive subsurface investigations, it has been understood that previously selected northern alignment which has a lot of landslide problems, has been abondoned. It caused financial and environmental problems. Block diagrams and cross sections which were prepared, at the early stage of alignment selection by visual inspection of surface geological features. This have also been proved by later investigations. Southern alignment (Çürçek) has been identified improperly as thick ( 65 m ) landslide. The interrelations of the main rock outcrops and unstable masses have been identified by means of discontinuity studies. However, the results have been proved by late coming drillings. Southern alignment has been selected ultimately based upon discontinuity survey and borehole studies. Plane failures, wedge failures, toppling, and rockfall problems at the portal and underground excavation sites have been searched. The effect of structural geology on the hydrogeology of the region have been carried out by surface and subsurface investigations. Due to the prevaling homoclinal structure general (dipping NW) the recharge area over the western hillsides is larger than the catchment area over the eastern hilsides. Hydrological studies have also been carried out to determine groundwater-surface water interrelations and their effect on formation of unstable grounds and to define type and dimension of structures (culvert, bridges, etc ).