Kuruluşundan günümüze devlet tiyatrolarında yönetmenler ve rejilerden örnekler
Examples from directors and directors in state theaters from the foundation to the present
Yazar: ATİLLA ÖZGEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERBİL GÖKTAŞ
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sahne Sanatları Ana Bilim Dalı / Dramatik Sanatlar Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Devlet tiyatroları = State theatres ; Reji = Regie ; Tiyatro = Theatre ; Tiyatro oyunları = Theater plays ; Türk tiyatrosu = Turkish theatre ; Yönetmen = Director

Özet:
Devlet Tiyatroları (DT) Ulusal Türk Tiyatrosu'nun en önemli ikinci kurumudur. 1914'te kurulan, günümüzde İstanbul Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatroları (İBBŞT) olarak varlığını sürdüren Darülbedayi Osmani'den (Osmanlı Güzellikler Evi) sonra Türk Tiyatrosu'na en büyük hizmetleri yapan bir okul olma görevini de üstlenmiştir.
Devlet Tiyatroları 1949'da Devlet Tiyatrosu ve Operası olarak kurulmuştur;ancak bu çalışmada öncesi de incelenmiştir: Musiki Muallim Mektebi, Devlet Konservatuarı ve Tatbikat Sahnesi'nin çalışmalarına da yer vererek Devlet Tiyatrolarının oluşumu ele alınmıştır. Devlet Tiyatrolarında kuruluşundan günümüze kadar binlerce oyun sahnelenmiştir.
Bu çalışma Devlet Tiyatrolarına bir "giriş" olarak değerlendirilmelidir. Şimdiye kadar ağırlıklı olarak yazarlık bağlamında değerlendirilmiş olan Türk Tiyatrosunun gelişimi bu çalışmada uygulama tarihi olarak ele alınmıştır. Devlet Tiyatroları bir madendir. Bu madenin tüm yönleriyle ele alınması Türk Tiyatrosunun tarihine de ışık tutacaktır. Elbette tiyatro tarihçileri bu önemli kurumun gelişimini inceleyip üzerinde gerekli sorunları dile getirmişlerdir. Hatta dikkatimizi çeken bir diğer konu, Devlet Tiyatrolarında gerek yönetici, gerek sanatçı olarak çalışmış kişilerin anılarını yazarak da olsa çok önemli tarihsel belgeler ve kitaplar oluşturduğunu görmemizdir. Bu tür çalışmaların önemi çok büyüktür. Bu süreçlere tanık olmuş, yönetmenlerin, oyuncuların, sahne tasarımcılarının, dramaturgların, eleştirmenlerin, yazarların ve diğer çalışanların gözlemlerini, anılarını yazmalarının önemi çok büyüktür. Bu gözlem ve anıların derlenmesi ve bir bütün haline getirilmesiyle Türk Tiyatro Tarihi de zenginleşecektir.
Bu çalışmada onlarca oyun ele alınmış ve görev dağılımları verilerek çok önemli bulduğumuz oyunlar hakkında değerlendirme yapılmıştır. Elbette daha değerlendirilmesi pek çok oyun vardır; ancak bu oyunlar bundan sonra yapılacak çalışmalar için bir başlangıç olarak kabul edilmelidir.
Devlet Tiyatroları günümüzde pek çok kentteki onlarca sahnesiyle büyük bir sorumlulukla görevini yerine getirmeye çalışmaktadır. Hem bunların dışındaki turne sahneleriyle, hem yaptığı turnelerle Anadolu'da da binlerce insana tiyatro götüren en önemli kurumdur. Devlet Tiyatroları dünyada da nicelik olarak benzerlerinden aşağı kalmayan bir kurumdur. Bu niceliksel durumun nitelik olarak da aynı orana gelmesi çok önemlidir. Bu çalışmamızda görülmüştür ki, Devlet Tiyatroları Türk Tiyatrosunun ana gövdesidir. Bu ana gövdenin hakkında yazılanlar o kadar çoktur ki, bunların toplanması, ele alınması ve değerlendirilmesi yıllar sürecek bir çalışmayı gerektirmektedir. Bizim uygulama tarihi açısından ele aldığımız çalışmamız bundan sonrası için bir ivme yaratabilirse işlevini yerine getirmiş olacaktır.

Anahtar Kelimeler: Devlet Tiyatroları, Devlet Konservatuarı, Tatbikat Sahnesi, Ödenekli Tiyatro, Yönetmen

Abstract:
State Theaters (ST) is the second most important institution of the National Turkish Theater. Subsequent to Darülbedayi Ottoman (Ottoman Beauty House), which was established in 1914 and continues to his existance as the Istanbul Metropolitan Municipality City Theaters (IMMCT) today, it has also undertaken the task of being a school that provides the greatest services to the Turkish Theater.
State Theaters was established in 1949 as the State Theater and Opera; however, the previous of it has been examined in this study: by including the works of the School of Music Teachers, the State Conservatory and the Applied Theater, the formation (hangi anlamda oluşum) of the State Theaters was discussed. Thousands of plays have been staged in the State Theaters since its establishment.
This work should be considered as an introduction to the State Theaters. In this study, the development of the Turkish Theater, which has been evaluated mainly in the context of authorship so far, is discussed in terms of the implementation history. State Theaters is a mine. Handling all aspects of this mine will shed light on the history of the Turkish Theater. Of course, theater historians have examined the development of this important institution and expressed the necessary problems on it.
In fact, another issue that attracts our attention is that people who worked as directors and artists in the State Theaters created very important historical documents and books, albeit by writing their memoirs. Such studies are of great value. It has great value that directors, actors, stage designers, dramatists, critics, writers and other employees who have witnessed these processes write their observations and memoirs. By collecting and integrating these observations and memories, Turkish Theater History will enrich.
In this study, dozens of plays were handled and evaluations were made about the plays that we find very important by delegating the duties. Definitely there are many more plays to evaluate; However, these plays should be considered as a starting point for future studies.
Today State Theaters are trying to fulfill their duties with great responsibility with dozens of stages in many cities. It is the most important institution that brings theater to thousands of people in Anatolia with its tour scenes and tours. State Theaters is an institution that is not inferior to its counterparts in terms of quantity in the world. Coming up with the same ratio, not only quantitatively but also qualitatively is very essential. It has been seen in this study that the State Theaters is the chassis of the Turkish Theater. There is so much written about this chassis that collecting, handling and evaluating them requires years of work. If our study, which
we deal with in terms of implementation history, can create a momentum for the future, it will fulfill its function.

Key Words: State Theaters, State Conservatory, Applied Theater, Funded Theater, Director