Yangın güvenliği için yapı tahliyesine yönelik yürütülen güncel araştırmalarda yapı bilgi modellemesi (YBM) kullanımının değerlendirilmesi
Evaluation of the current research focused on use of building information modeling (BIM) in building evacuation studies for fire safety
Yazar: SÜMEYYE AKIN OKUYUCU
Danışman: DOÇ. DR. AYSU SAGUN KENTEL
Başkent Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Teknolojik gelişmeler ve günümüzde yaşanan nüfus artışı ile birlikte yapılı çevrede yangın riski artmıştır. Bu nedenle yangın güvenliği, mimari tasarım süreci içerisinde daha da önem kazanmıştır. Bu tez çalışmasında yangın acil durumunda binaların güvenli tahliyesi için günümüzde yürütülen araştırmalarda Yapı Bilgi Modelleme (YBM) / Building Information Modeling (BIM) teknolojisinin kullanımının araştırılması amaçlanmıştır. Bu amaç çerçevesinde yangın güvenliği için yapı tahliyesi konusuna odaklanan güncel araştırmalarda YBM teknolojisinin kullanımı, işbirlikçi süreci, yöntemleri ve araçları araştırılmıştır. Yangın güvenliği, binada bulunan insanları, canlıları, altyapıyı, yapı ve tesisat sistemlerini ve yapı içindeki öğeleri yangın sırasında oluşabilecek kayıp ve hasarlardan korumak için alınacak pasif ve aktif önlemleri içeren disiplinler arası işbirlikçi bir çalışmayı gerektirir.  YBM bu disiplinler arası çalışma sürecini araştırmayı ve yangın güvenliği için daha verimli ve etkin tasarım çözümleri üretmeyi ve uygulamayı destekleyen yenilikçi bir teknolojidir. YBM, proje yaşam döngüsü boyunca, başta mimarlar, inşaat mühendisleri, elektrik mühendisleri ve makine mühendisleri olmak üzere farklı disiplinlerden tüm paydaşların proje yönetimine ve yürütülmesine katılımı için ortak bir çalışma platformu sağlar. Yoğun takım çalışması gerektiren yapı tasarımı ve inşaat sürecinde özellikle hataların ve çakışmaların erken tespit edilerek zamandan ve maliyetten tasarruf edilmesine destek olmasının yanı sıra, güncel, yaratıcı ve yenilikçi bir yaklaşımla üç boyutlu dijital ortamda iş birliği için sağladığı fırsatlar sayesinde YBM teknolojisinin kullanımı gün geçtikçe daha da artmaktadır. 
Bu tez çalışmasında, 2011-2023 (Mart ayına kadar) tarihleri arasında yürütülen, YBM teknolojisinin yangın durumunda tahliye konusuna odaklanan araştırmalarda kullanımı Sistematik Literatür Taraması yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmada SCI, SSCI ve AHCI veri tabanlarında YBM ve tahliye konu başlıkları altında yer alan makale, bildiri ve tez çalışmaları taranarak belirlenen kaynaklar Makale Bilgileri, Araştırma Kapsamı, YBM Yöntem ve Araçları ve Sürdürülebilirlik ana başlıkları altında 26 adet parametre belirlenerek incelenmiştir. Araştırmada, yangın güvenliği tasarımı alanında çalışan öğrencilere, araştırmacılara, mimarlara ve mühendislere, Türkiye'de henüz yeni kullanılmaya başlanan YBM teknolojisinin yangın güvenliği araştırmalarında özellikle yapı tahliyesi konusunda sağlayacağı desteğin ve potansiyelin vurgulanması ve bu alanda eksik olan ve geliştirilmesi gereken sorunların ve eksiklerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma sonucunda YBM platformunda kullanılan, bina tahliyesine yönelik geliştirilen yazılımlar, eklentiler, sensörler ve mobil cihazlar için ortak ve uyumlu dil ve format eksikliği gibi teknik sorunlar nedeniyle, YBM'nin yangın güvenliği için bina tahliyesi araştırmalarında kullanımının dünyada henüz yeterli seviyeye ulaşamadığı ve ülkemizde bu konuda çalışma yapılmadığı görülmüştür. Bu konuda yürütülen araştırmalarda daha çok senaryo tabanlı çalışmalara ağırlık verildiği ancak gerçekçi sonuçlara ulaşılabilinmesi için kullanıcı davranışlarının senaryolara aktarılmasına yönelik daha gelişmiş araştırmaların eksikliği belirlenmiştir. Ayrıca konu ile ilgili yönerge, yönetmelik ve kanunların öngördüğü gerekliliklerin YBM platformuna aktarılması konusunda çalışmaların yürütülmesi ihtiyacı anlaşılmıştır.

Abstract:
The risk of fire in the built environment has increased with the recent technological developments and the increase in population. For this reason, fire safety has gained even more importance in the architectural design process. In this thesis, it is aimed to investigate the recent research studies focused on the use of Building Information Modeling (BIM) technology for safe building evacuation in case of fire emergency. Within the framework of this purpose, the use of BIM technology, its collaborative process, methods and tools have been investigated in recent research focusing on building evacuation for fire safety. Fire safety requires an interdisciplinary collaborative work that includes passive and active fire safety measures to be taken to protect people, living things, infrastructure, building and installation systems, and properties in the building from loss and damage that may occur during a fire. BIM is an innovative technology that supports this interdisciplinary working process and production and implementation of more efficient and effective design solutions for fire safety. It provides a common working platform for the participation of all stakeholders from different disciplines, especially architects, civil engineers, electrical engineers and mechanical engineers, in project development and management throughout the project life cycle. The use of BIM technology is increasing day by day, due to the opportunities it provides for collaboration in the 3D digital environment with an up-to-date, creative and innovative approach, as well as due to its support to save time and cost by early detection of errors and conflicts in the building design and construction process.
In this thesis, the research studies conducted and focused on the use of BIM technology in building evacution for fire safety between 2011 and 2023 were analyzed using the Systematic Literature Review method. In the research, the resources determined by scanning the articles, papers and thesis studies under the titles of BIM and evacuation in the SCI, SSCI and AHCI databases were examined by determining 26 parameters under the main titles of Article Information, Research Scope, BIM Methods and Tools and Sustainability. In the research, it is aimed to emphasize the support and potential of BIM technology, which has recently started to be used in Turkey, to students, researchers, architects and engineers working in the field of fire safety design, especially in building evacuation, and to identify the problems and deficiencies that are lacking and need to be developed in this field. As a result of the research, it has been stated that the use of BIM in building evacuation research for fire safety has not reached a sufficient level in the world yet due to technical problems such as the lack of a common and compatible language and format for software developed for building evacuation, add-ons, sensors and mobile devices used in the BIM platform. No research study was found in our country. It has been determined that most of the research studies are scenario-based studies, but there is a lack of more advanced research on transferring user behaviors to scenarios in order to achieve realistic results. In addition, it has been understood that it is necessary to carry out studies on transferring the requirements of the relevant policies, regulations and acts to the BIM platform.