Iğdır ili merkez ilçede koyunculuk işletmelerinde hayvan refah düzeyinin tespiti ve değerlendirilmesi
Detection and evaluation of animal welfare level in sheep breeding businesses in the central district of Iğdır
Yazar: MESUT ULUSOY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖKHAN KOÇAK
Iğdır Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Zootekni Ana Bilim Dalı / Zootekni Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma Iğdır ili merkez ilçede koyunculuk işletmelerinde hayvan refah düzeyinin tespiti ve değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır. Çalışmada 100 adet işletmeden yüz yüze anket yoluyla elde edilen veriler değerlendirilmiştir. İşletme sahiplerinin tahsil durumlarının %42 ilkokul mezunu olduğu, işletmeci yaşının %42'sinin 41-60 yaş arasında olduğu, işletmeci mesleğinin %57 çiftçi, %40 serbest ve %3'ünün emekli olduğu tespit edilmiştir. Yetiştiricilik yapılma nedeni olarak %69 oranında ana geçim kaynağı olduğu belirlenmiştir. Sürüye sahip olmalarının %74 aileden kaldığı, koyun otlatma şeklinin %47 yaylacılık ile yapıldığı belirlenmiştir. Koyun sürüsünün %23'ünün 51-100 baş olduğu, işletme arazi varlığının büyük çoğunluğunun (%42) 1-50 dekar olduğu, ağıl barınak tipinin %82 kapalı, mera kaynağının %66 ortak kullanım, meradan yararlanma süresinin %53'ünün 5-8 ay, günlük merada kalma süresinin %42'sinin 12 saatten fazla, mera dönüşü ek yemlemenin işletmelerin %53'de yapıldığı, kışın meraya çıkarma %89 oranında yapılmadığı, yavruların ana ile birlikte otlatmanın %60 yapıldığı tespit edilmiştir. Çoban kullanımının %87 olduğu, çoban sayısının %51,6'sının 2 ve üzeri olduğu, çoban çalışma şeklinin %62'sinin geçici, çoban ücretlendirme şeklinin %62 olarak dönemlik yapıldığı bildirilmiştir. Dinlenme alanı %72 yeterli, aydınlatma şartları %76 yeterli, havalandırma şartları %83 yeterli, yemlik alanı %72 yeterli ve suluk alanı %75 yeterli olduğu tespit edilmiştir. Kuzu bölmelerinin %97 olarak bulunup %67 sinin yeterli olduğu, koç bölmesinin %73 olarak bulunduğu %60'ının yeterli olduğu, hasta hayvan bölmesinin %72 olduğu %47'sinin yeterli olduğu, doğum bölmesinin %76 bulunduğu %54 yeterli olduğu ve sağım bölmesinin %79 bulunduğu %62'sinin yeterli olduğu bildirilmiştir. Kırkım yerinin %73 olmadığı, ayak yıkama havuzunun %92 olmadığı, koyun banyoluk olmama durumu %92, araç banyoluk olmama durumu %92, yükleme rampasının %51 olmadığı ve idareci/bakıcı evinin %71 olmadığı belirlenmiştir. Doğuma hazırlığın %60 yapıldığı, doğum bölmesinin %63 olmadığı, göbek kordonu temizliği %70 yapılmadığı, yavru zarlarının %74 köpeklere verildiği, %21 toprağa gömerek ve %5 çöpe atarak imha edildiği belirlenmiştir. Yavruların anasız besleme yöntemi %62 yakma yapıldığı, yavruların ağız sütü ile beslenmesi %88 yapıldığı, meme anormalliklerinin %84 görüldüğü, meme anormal şeklinin %58 kör/sarkık meme, %22 fazla meme başı ve %20'sinin asimetrik olduğu tespit edilmiştir. Topal hayvan varlığının %90 olduğu, yabancı hayvan saldırısının %79 olduğu tespit edilmiştir. Gübre temizliğinin %56 aylık olarak yapıldığı, gübre değerlendirme şeklinin %95 işletmede kullanıldığı, gübre toplama yönteminin %89 kürek/el arabası ile yapıldığı, gübre depolamanın %61 işletme dışında depolandığı belirlenmiştir. Parazit mücadelesinin %96 yapıldığı, parazit ile mücadele yönteminin %42 oranında enjeksiyon, düzenli tırnak bakımının %50 yapıldığı, resmi aşıların %84 düzenli yapıldığı ve özel aşıların %90 düzenli yapıldığı tespit edilmiştir. Emiştirme dönemi yavru ölümünün %75 görüldüğü, yavru ölüm sebeplerinin %60 ishal kaynaklı, %31 diğer sebepler ve %3'ünün açlık, soğuk, anayı bulamama sonucundan kaynaklandığı şeklinde belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Koyun, koyun refahı, işletme, Iğdır ili

Abstract:
This study was conducted to determine and evaluate the animal welfare level in sheep farming enterprises in the central district of Iğdır province. In the study, data obtained from 100 businesses through face-to-face surveys were evaluated. It has been determined that 42% of the business owners' educational status is primary school graduate, 42% of the age of the business owners is between 41-60 years old, 57% of the business owners are farmers, 40% are freelancers and 3% are retired. It was determined that the reason for cultivation was the main source of income at a rate of 69%. It was determined that 74% of the herd ownership was inherited from the family, and 47% of the sheep grazing was done through transhumance. 23% of the sheep herd is 51-100 heads, the majority of the business land assets (42%) are 1-50 decares, 82% of the sheep pen type is closed, 66% of the pasture resource is shared, 53% of the pasture utilization time is 5-5 decares. It was determined that for 8 months, 42% of the daily pasture stay was more than 12 hours, supplementary feeding after returning from the pasture was done in 53% of the farms, 89% of the farms did not take them out to pasture in winter, and 60% of the puppies were grazed with the mother. It has been reported that the use of shepherds is 87%, 51.6% of the number of shepherds is 2 or more, 62% of the shepherds' working method is temporary, and 62% of the shepherds' remuneration is seasonal. It was determined that the resting area was 72% sufficient, the lighting conditions 76% sufficient, the ventilation conditions 83% sufficient, the feed area 72% sufficient and the watering area 75% sufficient. Lamb pens are 97% and 67% are sufficient, ram pens are 73% and 60% are sufficient, sick animal pens are 72% and 47% are sufficient, birthing pens are 76% and 54% are sufficient and milking pens are 76%. It was reported that 79% and 62% were sufficient. It was determined that the shearing area was not 73%, the foot washing pool was not 92%, the lack of sheep bathing facilities was 92%, the lack of vehicle bathing facilities was 92%, the loading ramp was not 51% and the manager/caretaker's house was not 71%. It was determined that 60% of the preparation for birth was made, 63% of the birth chamber was not available, 70% of the umbilical cord cleaning was not done, 74% of the puppies' membranes were given to dogs, 21% were buried in the ground and 5% were destroyed by throwing them in the trash. It was determined that 62% of the puppies were fed without a mother, 88% were fed with colostrum, 84% of breast abnormalities were observed, 58% of the breast abnormalities were blind/drooping breasts, 22% had excess nipples, and 20% were asymmetrical. It has been determined that the presence of lame animals is 90% and foreign animal attacks are 79%. It was determined that 56% of the manure cleaning was done monthly, 95% of the manure evaluation method was used in the enterprise, 89% of the manure collection method was done with shovels/wheelbarrows, and 61% of the manure was stored outside the enterprise. It was determined that parasite control was done 96% of the time, injection was done 42% of the time, regular nail care was done 50% of the time, official vaccines were done 84% regularly, and private vaccines were done 90% regularly. It was determined that 75% of the pup deaths occurred during the suckling period, 60% of the pup deaths were due to diarrhea, 31% were due to other reasons and 3% were due to hunger, cold and not being able to find the mother.

Keywords: Sheep, sheep welfare, farm, Iğdır province