Ümitvar bazı endüstriyel ısırgan genotiplerinin doku kültürü optimizasyonu ve hızlı çoğaltılması
Tissue culture optimization and rapid propagation of hopeful some industrial nettle genotypes
Yazar: BÜŞRA TİK
Danışman: PROF. DR. ALİ KEMAL AYAN
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology ; Ziraat = Agriculture

Özet:
Isırgan (Urtica dioica L.) ve Dev Isırgan (Girardinia diversifolia) lif amacıyla
yetiştirilen, tekstil, boya, kağıt, gıda ve ilaç sanayisi gibi çok yönlü kullanımı olan bir
bitkidir. Bu çalışma ile ümitvar bazı endüstriyel ısırgan genotiplerinin doku kültürü
optimizasyonu ve hızlı çoğaltılması amaçlanmıştır. Çalışmada iki Isırgan (Urtica
dioica L.) genotpinin ( Urtica dioica 3 ve Urtica dioica 7) yaprak ve boğum eksplantı
Dev Isırgan ( Girardinia diversifolia ) yaprak boğum ve tohum eksplant kaynağı olarak
kullanılmıştır. Yapılan çalışmada tohum sterilizasyon optimizasyonu için farklı oran
ve sürelerde etil alkol ve sodyum hidroksitin kullanıldığı protokol uygulanmıştır.
Yaprak ve boğum eksplantinin sterilizasyonu için %70'lik etil alkol ve %15 sodyum
hidroksit uygulanmıştır. Sterilizasyonu tamamlanan eksplantlar farklı bitki büyüme
düzenleyicisi içeren (NAA (0.5 mg/L,1.0 mg/L),IBA(2.0 mg/L,4.0 mg/L) ve
TDZ(0,25 mg/L, 0,5 mg/L)) MS ortamına alınmıştır. İn vitro kültür sonun sterilizasyon
optimizasyonuna, eksplant kaynağına direkt organogenesis ve indirek oraganogenesis
yeteneğine bakılmıştır. Tohum sterilizasyonunda zımparalanmış dev ısırgan tohumları
%70 etilkolde 2 dk ve %15 sodyum hipokloritte 5 dk bekletilen protokolde
kontaminasyon %10 kadar düşürülmüştür. Urtica diocia 3 ve Urtica dioica 7 yaprak
eksplantinden kallus oluşumu gözlenmiştir. En iyi kallus oluşum oranı Urtica dioica
3'ün yaprak eksplantinde %46.67 oranında 2.0 mg/L IBA içeren besi ortamında
gözlenmiştir ( Tablo 4.4). Ancak kalluslarda kararma olduğu için bitki üretilememiştir.
Yapılan çalışma sonucunda boğum eksplantinde kallus oluşumu gözlenmemiştir.
Direk organogenesis'de dev ısırgan 0.5 mg/L NAA içeren MS ortamında
köklendirilmiş ve sürgün oluşumu gözlenmiştir. İndirek organogenesis'de hormon ve
dozun kallus oluşumu üzerindeki etkisi önemli bulunmuştur. En yüksek kallus oluşum
NAA hormonunun 1.0 mg/L dozunu içeren besi ortamında olmuştur. IBA (4.0 mg/L)
ve TDZ(0.25 ve 0.5 mg/L) ortamlarında kallus oluşumu görülmemiştir.

Abstract:
Nettle (Urtica dioica L.) and Giant Nettle (Girardinia diversifolia) are cultivated
for fiber and have versatile uses in textile, dyeing, paper, food and pharmaceutical
industries. The aim of this study was tissue culture optimization and rapid
multiplication of some promising industrial nettle genotypes. In the study, leaf and
internode explants of two nettle (Urtica dioica L.) genotypes (Urtica dioica 3 and
Urtica dioica 7) were used as a source of leaf and internode and seed explants of giant
nettle (Girardinia diversifolia). In this study, a protocol using ethyl alcohol and
sodyum hydroxide at different ratios and times was applied for seed sterilization
optimization. For sterilization of leaf and internode explants, 70% ethyl alcohol and
15% sodyum hydroxide were applied. The sterilized explants were transferred to MS
medium containing different plant growth regulators (NAA (0.5 mg/L, 1.0 mg/L), IBA
(2.0 mg/L, 4.0 mg/L) and TDZ (0.25 mg/L, 0.5 mg/L)). At the end of in vitro culture,
sterilization optimization, direct organogenesis and indirect organogenesis ability of
the explant source were examined. In seed sterilization, contamination was reduced to
10% in the protocol in which sanded giant nettle seeds were soaked in 70% ethyl
alcohol for 2 min and 15% sodyum hypochlorite for 5 min. Callus formation was
observed from Urtica dioica 3 and Urtica dioica 7 leaf explants. The best callus
formation rate of 46.67% was observed in the leaf explant of Urtica dioica 3 on
medium containing 2.0 mg/L IBA ( Table 4.4). However, the plant could not be
produced due to blackening of the callus. As a result of the study, callus formation was
not observed in the internode explant. In direct organogenesis, giant nettle was rooted
in MS medium containing 0.5 mg/L NAA and shoot formation was observed. In
indirect organogenesis, the effect of hormone and dose on callus formation was
significant. The highest callus formation was observed in the medium containing 1.0
mg/L dose of NAA hormone. No callus formation was observed in IBA (4.0 mg/L)
and TDZ (0.25 and 0.5 mg/L) media.