Aldatıcı-yanıltıcı reklamlara karşı tüketicinin korunması /
Yazar: OYA ŞAHİN
Danışman: DOÇ. DR. CUMHUR ÖZAKMAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1989
Konu: Reklamcılık = Advertising
Dizin: Reklamlar = Advertisements ; Tüketiciler = Consumers ; Tüketicinin korunması = Consumer protection

Özet:
19.yy.'xn sonu ve onu izleyen yıllarda sosyal, ekono mik ve teknik gelişmelerin hız kazanması* ile oluşan ortamda tüketici kendisine sunulan mal ve hizmetler arasında kendi sine en uygun olanını seçmekte zorlanır hale gelmiş, sayısı her geçen gün artan aldatıcı reklamlar ve edindiği bilgi lerin yetersizliği nedeni ile güç durumda kalmıştır. Çoğu kez emniyetsiz tüketim mallarını kullanmaktan dolayı sağ lığı ve hayatı tehlikeye girmiş, satın aldığı malın sonra dan bozulması halinde ise zararını giderim için sarıldığı garanti belgesi bile üretici yada satıcı tarafından öngörü len bir takım kayıtlar nedeni ile zararını gidermemiştir. Bu olumsuz gelişmeler 1960'lı yıllardan itibaren Avrupa'nın bir çok ülkesinde, AET topluluğunda ve özellikle ABD'nde tüketicinin korunması şeklinde bir hareketi ortaya çıkart mıştır. Ülkemizde ise çağdaş anlamda tüketicinin korunması konusu 19 70'li yıllardan itibaren gündeme getirilmiştir.' Bu tarihten önce de dolaylı da olsa tüketicileri ilgilen diren ve koruyan bir çok kanun yürürlüğe girmiştir, örnek olarak; 19 28 tarihli İspençiyari ve Tıbbi Müstehzarlar Kanunu, 1930 tarihli Umumi Hıfzıssıhha ve Belediyeler Ka nunu, 1931 tarihli ölçü ve ayarlar kanunu gösterilebilir. Bu kanunlarla serbest piyasa ekonomisine devletin müdaha lesi sağlanarak kamu düzeninin korunması amaçlanmıştır. Bu nedenle doğrudan doğruya tüketicileri korumaya yönelik değillerdir, ancak dolaylı da olsa bir korumayı sağladık ları söylenebilir. Bu konuda bir yasalaşma hareketi zorun lu hale gelmiştir. Çünkü tüketicilerin mal ve hizmetlerle ilgili olarak sağlıklı bir biçimde aydınlatılmadıkları ve eğitilmedikleri, çağdaş hukukta alıcı dikkatli olsun kura lının yerini satıcı dikkatli olsun kuralına terk etmiş olmasına rağmen ülkemizde bunun uygulanmasına geçilememiş olması, piyasaya sunulan malları deneyerek sonuçlarını tü keticilere duyuran herhangi bir kuruluşun bulunmaması, tü keticileri yakından ilgilendiren genel işlem şartları ve imalatçının sorumluluğu konusunda kanunlarımızda boşluk bulunması, tüketicilerin korunması konusunda çok önemli görevleri olan tüketici örgütlerinin henüz ülkemizde etkin olarak ortaya çıkamamış olması, tüketicilerin korunmasız kaldıklarının birer göstergesidir ve gün geçirilmeden tü ketici hukukunun yaratılması gerekmektedir. Bu alanda ha zırlanan çeşitli yasa tasarılarından bugüne kadar hiçbir sonuç alınamamış olması AET' ye kabulünü bekleyen Türkiye için olumsuz bir gelişmedir. Biz tezimizde daha çok tüketicinin aldatıcı-yanıltıcı reklamlara karşı korunması konusu üzerinde duracağız. Ancak öncelikle tüketici kimdir? sorusuna bir yanıt bulmaya ve bir tüketici tanımı vermeye çalışılacak ve tarihi gelişim içerisinde tüketicinin korunması ve bu konudaki gelişmeler incelendikten sonra tüketicinin korunması sorununa nasıl yaklaşılması gerektiği üzerinde durulacak tüketicinin hak ları konusunda bilgi verilmeye çalışılacaktır. Tezimizin ikinci bölümü ise aldatıcı-yanıltıcı rek lamlara ayrılmıştır. Burada da öncelikle reklam, tanımı, unsurları, piyasa ekonomisindeki yeri ve sorunları üzerinde durulacak ve sonra aldatıcı-yanıltıcı reklam, tanımı, aldatıcı-yanıltıcı reklamlardan tüketicinin korunması için alınan önlemler ve Türk Hukuku' nda aldatıcı reklamlara ilişkin düzenlemeler ise TTK. ve BK. hükümleri, özeL düzen lemeler ve TRT reklam esasları açısından ele alınacaktır. Bu alanda özellikle TV' da yer alan reklamların hitap ettiği kitlelerin çokluğu, hem göze, hemde kulağa hitap etmesi bakımından etkisinin radyo1 da yer alan yada basında veya Out Door (dxş mekan) türü reklamlara nazaran çok daha fazla olirtasx nedeniyle daha dikkatle takip edilmesi gerektiği inane xndayxz. Tüketiciyi reklamlar karsxsinda korumak iki biçimde söz konusu olmak tadxr: a) Reklamxn kosullandxrmalarxna karsx tüketiciyi korumak b) Yanlxş ve aldatxcx reklamlara karsx tüketicinin ko runması. Reklam yoluyla "tüketim eğilimi" körüklenmekte ve ortaya çxkan yapay gereksinimlerinin giderimi için tüketici, anlamsız, yararsız nesneler almaya zorlanmaktadır. Tüketi ciyi bu koşullandırmaya karşı da korumak gerekmektedir. Ancak biz gerçek gereksinimlerini giderebilmesinin peşinde olup kural olarak işine yarar bir mal satın alan fakat bu alımı belirleyen o ürün hakkında edindiği saptırılmış, sağlıksız bilgiler söz konusu olduğunda yani aldatıcı-yanıl- tıcx reklamla karşı karşıya kalan tüketicinin bundan korun ması sorunu üzerinde duracağız. Biz burada bir tüketim malının, hizmetin yada ticari bir düşüncenin tüketicilere tanıtılarak bunların satışının arttırılmasının amaçlandığı "ticari reklamlar" m aldatıcı olup olmadığını değerlendirmeye çalışacağız. Bir reklam vasıtasıyla bir başkası veya onlarxn emtiası, iş mahsulleri, faaliyetleri yahut ticari işleri yanlış, aldatıcı veya ge reksiz yere inciltici beyanlarla kötülenebilir (TK. 57/1) yada reklamda kullanılan tanıtma işareti, bir başkasının haklı olarak kullandığı tanıtma işareti ile iltibasa yol açabilir bu tip reklamlar da haksız rekabet teşkil ederler ve gerek rakiplerin, gerekse tüketicilerin bu tip reklam lara karşı da korunması gereklidir. Ancak bu tip reklamlara tezimizde yer verilmeyecek daha çok ticari reklamlar üze rinde durulacaktır. Tüketicilerin aldatıcı reklamlara karşı korunması konusunda, Türk Hukuku'ndaki durum incelenirken bu konu daki mevcut durum belirtildikten sonra söz konusu düzen lemelerin eksikliklerine değinilerek, önerilerde bulunul maya çalışılacaktır. Tezimiz bu konudaki düşüncelerimizi özetleyen bir sonuç bölümüyle sona erecektir.

Abstract: