Samsun ili bölgesinde çalışan aile hekimlerinin periyodik sağlık muayenesiyle ilgili bilgi, görüş, önerileri, tutum ve davranışları /
Yazar: FATİH CANIMOĞLU
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA FEVZİ DİKİCİ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Davranış = Behavior ; Fizik muayene = Physical examination ; Samsun = Samsun ; Tutumlar = Attitudes

Özet:
Amaç: Periyodik sağlık muayenesi (PSM), patolojik sonuçları ortaya çıkmadan önce
nedenleri, saptama (risk değerlendirmesi), ortadan kaldırma (sigaranın sedanter 
yaşamın etkileri hakkında eğitim), etkilerini nötralize etme (aşılama,
kemoprofilaksi), patolojik sonuçlarını erken dönemde saptama (tarama), stratejisinin 
bir ürünü olan koruyucu sağlık hizmetlerinin önemli bir uzantısıdır. Aile hekimleri 
takip ettikleri popülasyon ve verdikleri hizmetin klinik spektrumu açısından bütüncül 
tıp konseptine en uyumlu hekim grubudur ve bu onların koruyucu sağlık hizmetleriPSM yönünden kilit bir konumda olmalarının nedenidir. PSM uygulamaları 
toplumsal-tarihsel süreçler içerisinde değişime uğramıştır ve uğramaktadır.
Uluslararası ölçekte kabul gören kurum ve yapılar (United States Preventive Services 
Task Force (USPSTF), Canadian Task Force on the Periodic Health Examination 
(CTFPHE), Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) bu uygulamaları kanıta dayalı yöntemlerle 
sürekli güncellemektedir. Bu çalışmanın amacı bir yandan PSM'nin bilinilirlik ve 
uygulanma düzeyinin değerlendirilmesi bir yandan da güncel gelişmeler konusunda 
aile hekimlerinde bir farkındalık oluşturulmasıdır. Yine aile hekimlerinin PSM 
hakkındaki görüş ve önerilerinin saptanması da amaçlanmıştır.
Yöntem: Araştırmamız kesitsel tanımlayıcı tipte bir çalışmadır. Araştırmacılar 
tarafından hazırlanan, demografi, çoktan seçmeli bilgi soruları ve tutum-davranış ve 
görüş-önerilerin değerlendirildiği 7'li likert ölçeğinin kullanıldığı bölümlerden 
oluşan 50 soruluk bir anket, Samsun ili bölgesinde çalışan aile hekimlerine 
03.05.2021-28.05.2021 tarihleri arasında uygulanmıştır. Anketten elde edilen veriler 
SPSS 22.0 programına girilerek analiz edilmiştir.
Bulgular: Katılımcı 223 aile hekiminin 24'ü (%10,8) 'hastalarıma PSM 
uyguluyorum' ifadesine kesinlikle katılıyorum yanıtını verirken 72'si (%32,3) 
oldukça katılıyorum yanıtı vermiştir. Güncel PSM kılavuz takibi sorusuna 31 
katılımcı (%13,9) evet yanıtı verirken 109 katılımcı (%48,9) kısmen yanıtı 
vermiştir.7 soruluk bilgi testinde doğru cevap ortalaması 3,193 (+/- 1,19), median 3 
(min:0 max:6) olmuştur. Doğru cevap sayısı 4 ve üstü ve 3 ve altı olarak 
gruplandırıldığında 93 katılımcı (%41,7) 4 ve üstü,130 katılımcı (%58,3) 3 ve altı 
doğru yanıt vermiştir. Genel bilgi düzeyiyle ilişkili faktörler; cinsiyet (kadın aile hekimlerinin %51'i 4 ve üstü doğru yanıt verirken erkek aile hekimlerinde bu oran 
%35,5'tir), unvan (uzman aile hekimlerinin %60'ı 4 ve üstü doğru yanıt verirken 
pratisyen aile hekimlerinde bu oran %39'tur),1.derece yakında kronik hastalık 
öyküsü (evet diyen katılımcıların %46,5'i 4 ve üstü doğru yanıt verirken hayır 
diyenlerde bu oran %27'dir),sigara kullanımı (sigara kullanmayan katılımcıların 
%47'si 4 ve üstü doğru yanıt verirken sigara kullananlarda bu oran %23'tür), 
'sağlıklı erişkinlere PSM yapmanın zaman kaybı olduğunu düşünüyorum' ifadesine 
katılma durumu (katılmayanların %48'i 4 ve üstü doğru yanıt verirken, katılanlarda 
bu oran %7'dir),daha önce PSM kılavuzu okumuş olma (evet yanıtı verenlerin 
ortalaması 3,527 iken hayır diyenlerde ortalama 2,873 olmuştur),'PSM'yi 
hastalarımın şikayetleri üzerinden uygulamaktayım' ifadesine katılma durumu 
(katılmıyorum yanıtı verenlerin ortalaması 3,523 iken katılanlarda ortalama 
2,739'tur) olmuştur. Tek tek soru bazında bilgi düzeyiyle ilişkili faktörlerse; cinsiyet,
1.derece yakınlarda kronik hastalık varlığı, 'hastalarıma PSM uyguluyorum' ve 
'PSM'yi hastalarımın şikayetleri üzerinden uygulamaktayım' ifadelerine katılma 
durumu,1.derece yakında kanser tanısı, daha önce PSM kılavuzu okuma durumu,
çocuk sahibi olma, sigara kullanımı, 'sağlıklı erişkinlere PSM yapmanın zaman 
kaybı olduğunu düşünüyorum' ifadesine katılma durumu olmuştur.
Sonuç: Çalışmamızda aile hekimlerinin PSM ile ilgili temel bilgi düzeyi (tanımı ve 
unsurları) yüksek bulunmuştur. Bununla birlikte PSM ile ilgili güncel bilgi düzeyinin 
çok düşük ya da düşük düzeyde olduğunu saptadık. Genel olarak sağlıklı yaşam 
bilinci ve alışkanlıklarının, PSM ile ilgili daha doğru tutum ve davranışların, alınan 
eğitimlerin bilgi düzeyiyle ilişkili faktörler olduğunu saptadık. PSM ile ilgili eğitim 
materyallerinin çok yönlü olarak kullanılmasının faydalı olacağını değerlendirdik. 
PSM'nin sahada optimize edilmesi, eğitim, çalışma koşulları, hasta yükü, zaman,
mali boyut gibi birkaç boyutta yapılacak düzenlemelere bağlı görünmektedir.
Anahtar kelimeler: Aile Hekimliği, Periyodik Sağlık Muayenesi, Samsun, Bilgi,
Tutum, Davranı

Abstract:
ABSTRACT
Objective: Periodic health examination plays an active role in determining the 
causes (risk assessment), eliminating the causes (education about the effects of 
smoking and sedentary life, etc.), and neutralizing its effects (vaccination, 
chemoprophylaxis) before the pathological results emerge. It is an important 
extension of preventive health services, which is a product of the early detection 
(screening) strategy of pathological results. Family physicians are the most 
compatible physician group in terms of the population they follow and the clinical 
spectrum of their service. This is why they are in a key position in terms of 
preventive health care periodic health examinations. Periodic health examination 
practices have changed and have been changing in socio-historical processes. 
Internationally recognized institutions and structures (the United States Preventive 
Services Task Force (USPSTF), Canadian Task Force on the Periodic Health 
Examination (CTFPHE), World Health Organization (WHO)…) are constantly 
updating these practices with evidence-based methods. This study aims to evaluate 
the level of awareness and implementation of periodic health examinations and to 
raise awareness among family physicians about current developments. In addition, it 
is aimed to determine the opinions and recommendations of family physicians about 
periodic health examinations. 
Method: Our research is a cross-sectional descriptive study. The multiple-choice 
questionnaire, in which knowledge questions and attitudes-behaviors and opinionssuggestions are evaluated, consists of 50 questions and is on a 7-point Likert scale. 
This questionnaire prepared by the researchers was applied to family physicians 
working in Samsun province between 03.05.2021 and 28.05.2021. The data obtained 
from the questionnaire were analyzed with the SPSS 22.0 program.
Results: Twenty-four (10.8%) of the 223 participant family physicians responded 
that "I strongly agree with it" with the statement "I apply to my patients with periodic 
health examination". Seventy-two (32.3%) responded that "I fairly agree with it". 31 
participants (13.9%) answered "yes" to the question "Do you follow the current 
guideline of the periodic health examination?" 109 participants (48.9%) answered, "I 
partially follow". In the 7-question knowledge test, the average of correct answers  was 3.193 (+/- 1.19) and the median was 3 (min:0 max:6). When the number of 
correct answers was grouped as 4 or more and 3 or less, 93 participants (41.7%) gave 
4 and more correct answers, 130 participants (58.3%) gave 3 or fewer correct 
answers. Regarding gender, which is one of the factors related to general knowledge 
level, 51% of female family physicians gave a correct answer of 4 or more. This rate 
is 35.5% for male family physicians. Regarding the title factor, 60% of the specialist 
family physicians gave correct answers of 4 or more. This rate is 39% in general 
practitioner family physicians. 46.5% of the participants who said "Yes" in the 
history of chronic disease in the 1st-degree close gave a correct answer of 4 or more. 
This rate is 27% for those who say "No". Regarding smoking, 47% of the nonsmokers gave correct answers of 4 or more. This rate is 23% for smokers. The rate 
of those who agree with the statement "I think it is a waste of time to perform 
periodic health examinations on healthy adults" is 7%. 48% of those who did not 
agree with this statement gave 4 or more correct answers. The average of those who 
answered "Yes" to the condition of having read the periodic health examination 
guide is 3,527. For those who said no, this rate was 2,873 on average. The average of 
those who agree with the statement "I apply the periodic health examination on the 
complaints of my patients" is 2,739. The average of those who say they do not agree
with this statement is 3,523. The factors related to the level of knowledge based on
individual questions were gender, presence of chronic disease in first-degree 
relatives, agreeing with the statements 'I apply periodic health examination to my 
patients' and 'I apply periodic health examination upon my patients' complaints', a
cancer diagnosis in a first-degree relative, the status of reading the periodic health 
examination guide before, having children, smoking and agreeing with the statement 
'I think it is a waste of time to perform periodic health examinations on healthy 
adults'.
Conclusion: In our study, the basic knowledge level of family physicians about 
periodic health examinations was found to be high. However, we found that the 
current level of knowledge about periodic health examinations is very low or just 
low. In general, we have determined that healthy life awareness and habits, more 
accurate attitudes and behaviors related to the periodic health examination, training
were factors related to the level of knowledge. We assessed that it would be useful to use educational materials related to periodic medical examinations in a multifaceted 
way. Optimizing the periodic health examination in the field seems to depend on the 
arrangements to be made in several dimensions such as education, working 
conditions, patient load, time, financial dimension.
Keywords: Family Medicine, Periodic Health Examination, Samsun,
Knowledge, Attitudes, Behaviors