Kronik böbrek yetmezliği olan hastaların diyet tedavisine özgü akıllı telefon uygulamasının geliştirilmesi ve bu uygulamanın beslenme durumuna etkisi
Development of smart phone application specific to dietary treatment of patients with chronic kidney disease and the effect of this application on nutritional status
Yazar: FERAY GENÇER BİNGÖL
Danışman: PROF. DR. MAKBULE GEZMEN KARADAĞ
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Akıllı telefonlar = Smartphones ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Cep telefonu = Mobile phone ; Diyet = Diet ; Mobil uygulama = Mobile application ; Renal diyaliz = Renal dialysis

Özet:
Bu çalışma diyaliz tedavisi almayan kronik böbrek yetmezliği (KBY) olan hastaların ve son dönem KBY'ye bağlı hemodiyaliz (HD) tedavisi alan hastaların diyete uyumunu arttırabilecek bir akıllı telefon uygulaması geliştirilmesi ve geliştirilen bu uygulamanın etkinliğinin değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır. Çalışma "akıllı telefon uygulamasının geliştirilmesi" ve "geliştirilen uygulamanın hastalarda etkinliğinin değerlendirilmesi" olmak üzere iki aşamada yürütülmüştür. Geliştirilen uygulama bilgi giriş, tüketilen besin kayıt, değerlendirme ve tavsiyeler ekranları olmak üzere toplam 4 etkinlik ekranından oluşmaktadır. Çalışmanın birinci aşamasına geliştirilen uygulamanın son kontrol ve test aşamasında görüş bildirmeleri amacıyla 5 uzman diyetisyen, 5 uzman doktor ve 5 hemodiyaliz hastası dahil edilmiştir. Katılımcıların çoğunluğu uygulamanın kullanımının kolay olduğunu (%80,0), ilgi çekici olduğunu (%86,7), görsel olarak iyi tasarlandığını (%86,7), yeterli-güvenilir bilgiler içerdiğini (%100,0) ve diğer hastalara tavsiye edebileceklerini (%100,0) belirtmişlerdir. Uygulama katılımcıların uygulama hakkında değerlendirme ve önerileri doğrultusunda güncellenerek son haline getirilmiştir. Çalışmanın ikinci aşamasında son haline getirilen uygulamanın etkinliğinin değerlendirilmesi amacıyla diyaliz tedavisi almayan KBY olan 7 hasta ve son dönem böbrek yetmezliğine bağlı HD tedavisi alan 9 hasta 4 hafta boyunca uygulamayı kullanmıştır. Dört hafta sonunda KBY grubunda sağ el kavrama gücünde artış ve vücut yağ yüzdesinde azalma, HD grubunda ise vücut ağırlığında anlamlı artış görülmüştür (p<0,05). Biyokimyasal bulgulara bakıldığında uygulama kullanımıyla KBY grubunda serum potasyum değerlerinde, HD grubunda ise diyaliz öncesi BUN ve fosfor değerlerinde anlamlı azalma belirlenmiştir (p<0,05). Uygulama kullanırken iki grupta da enerji alımının azaldığı bulunmuştur (p<0,05). KBY grubunda diyetle sodyum, potasyum ve fosfor alımının, HD grubunda ise sodyum alımı ve sıvı tüketiminin uygulama kullanırken azaldığı tespit edilmiştir (p<0,05). Geliştirilen uygulama hastaların diyet kısıtlamalarına uyumunu artırmış ve bazı biyokimyasal bulgularda iyileşmeler sağlamıştır. Ancak kısıtlamalara uyum sağlarken hastalarda enerji alımının azalması hastalara uygulama kullanımıyla birlikte beslenme danışmanlığının verilmesinin beslenme durumunun korunumu açısından önemli olduğu gösterilmektedir. Bu uygulamaların, beslenme tedavisinin etkinliğini ve kalitesini artırmak için diyetisyenler tarafından sağlanan beslenme danışmanlığı ile birlikte kullanımının fayda sağlayabileceği düşünülmektedir.

Abstract:
This study was conducted to develop a smart phone application that can increase the dietary compliance of patients with chronic kidney disease (CKD) not receiving dialysis treatment and patients receiving hemodialysis (HD) treatment for end-stage CKD, and to evaluate the effectiveness of the developed application. The study was carried out in two phases as "development of the smart phone application" and "evaluation of the effectiveness of the developed application in patients". The developed application consists of a total of 4 activity screens: information, food consumption record, evaluation and recommendations screens. During the final control and testing phase of the developed application, 5 expert dietitians, 5 specialist doctors, and 5 hemodialysis patients were included in order to express their opinions in the first phase of the study. The majority of the participants stated that the application was easy to use (80.0%), interesting (86.7%), visually well designed (86.7%), contains sufficient reliable information (100.0%), and that they can recommend it to other patients (100.0%). The application was updated and finalized in line with the evaluations and suggestions of the participants. In the second phase of the study, 7 patients with CKD not receiving dialysis treatment and 9 patients receiving HD treatment for end-stage CKD used the application for 4 weeks to evaluate the effectiveness of the finalized application. At the end of four weeks, an increase in right handgrip strength and a decrease in body fat percentage in the CKD group and increase in body weight in the HD group were observed (p<0.05). Considering the biochemical parameters, a significant decrease in serum potassium values in the CKD group, and in the pre-dialysis BUN and serum phosphorus values in the HD group was observed with the use of the application (p<0.05). It was found that energy intake decreased in both groups while using the application (p<0.05). It was determined that dietary sodium, potassium and phosphorus intake in the CKD group and sodium and fluid intake in the HD group decreased while using the application (p<0.05). The developed application increased the patients' compliance with dietary restrictions and some biochemical parameters were improved. However, the decrease in energy intake in the patients while adapting to the restrictions shows that giving nutritional counseling to patients together with the use of the application is important for the maintenance of nutritional status. It is thought that the use of these applications together with nutritional counseling provided by dietitians to increase the effectiveness and quality of nutritional treatment may be beneficial.