Anne, baba ve çocuk tarafından algılanan babanın çocuğuna karşı tutumu ile çocuğun benlik kavramı arasındaki ilişki
The Relationship between father-child and child`s self concept according to the perception of the child, mother and the father
Yazar: İVET ALBUKREK
Danışman: DOÇ. DR. OYA G. ÖZKARDEŞ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2002
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ana-baba tutumu = Parents attitude ; Baba-çocuk etkileşimi = Father-child interaction ; Benlik kavramı = Self concept ; Eğitim psikolojisi = Education psychology ; Çocuk psikolojisi = Child psychology ; Ölçekler = Scales ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation ; İlköğretim = Primary education

Özet:
oz Araştırma, babanın çocuğa karşı tutumu ile çocuğun benlik kavramı arasındaki ilişkiyi çocuk, anne ve baba algısına göre değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. 8u çalışmanın, baba-çocuk ilişkilerini konu alan seminerlerin ve yayınların etkinliklerinin değerlendirilmesi, içeriğinin, oluşumunda yeni düzenlemeler yapılmasında ve alanda çalışan meslektaşların ve etkili çocuk eğitimi konusunda" ilgili olan ailelerin ve özellikle babaların konuya bakışlarına farklı bir boyut kazandırmasına yardımcı olacağı umulmaktadır. Bu araştırma; babanın çocuğa karşı tutumu ile çocuk benlik kavramı arasındaki ilişkileri saptamaya yönelik ilişkisel tarama modelinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın örneklemi, İstanbul ili Avrupa yakası içinde bulunan 4 ilçeden, random metodu ile seçilen 4 özel ilköğretim okulunun 3. ve 4. sınıflarında öğrenim görmekte olan öğrenciler ve ailelerinden oluşturulmuştur. Bu sınıflardaki tüm öğrencilere Aile Kabul ve Reddetme ölçeği Çocuk Formu (PARQ) ve Çocuk Benlik Kavramı ölçeği (PAQ) uygulanmıştır. Aynı zamanda ailelerine de çocuklar aracılığıyla anne ve baba ölçekleri ve ailelerin çeşitli demografik özelliklerini öğrenmek üzere araştırmacı tarafından geliştirilen 12 soruluk bir anket ulaştırılmıştır. Tüm açıklamalara rağmen belirlenen süre içinde sadece 199 anne ve babadan ölçek teslim alınmıştır. Bu nedenle araştırmanın örneklemi 199 öğrenci ve onların anne ve babasından oluşmuştur. Araştırmada elde edilen verilerin istatistik analizleri SPSS kullanılarak yapılmıştır. 111Araştırma kapsamı çerçevesinde kullanılan ankete ilişkin veriler, frekans ve yüzdelik tablolar halinde düzenlenerek bulgular bölümünün başında yorumlanmış, yine araştırma kapsamı içinde kullanılan PARQ anne, PARQ baba, PARQ çocuk ve PAQ ölçeklerinden elde edilen puanların aritmetik ortalama ve standart sapmaları tablolaştırılarak-bulgular-bölümünde yorumlanmıştır. PARQ anne, PARQ baba, PARQ çocuk ve PAQ puanlarının, anket ile toplanan demografik bilgiler açısından farklılıklarını saptamak üzere istatistiksel açıdan ilişkisiz grup t-testi ve tek yönlü varyans analizi kullanılmıştır. Süreksiz değişkenlerin kendi içinde 2 kategoriye ayrıldıkları durumlarda ortalamalar arasındaki farklılıkları sınamak üzere ilişkisiz grup t-testi, süreksiz değişkenlerin kendi içinde 2'den fazla sayıda kategoriye ayrıldığı durumlarda ise tek yönlü varyans analizi temel alınmıştır. Tek yönlü varyans analizinde anlamlı farklılığın çıktığı durumlarda gruplararası farklılıkları belirlemek üzere tamamlayıcı hesaplardan Fischertn LSD testi kullanılmıştır. Araştırma kapsamında kullanılan tüm sürekli değişkenlerin birbirleri ile ilişkilerinin belirlenmesinde Pearson Çarpım Momentler Korelasyon katsayısı kullanılmıştır. Araştırmanın süreksiz değişkenlerinin birbiri ile bağlantısını araştırmak için istatistik açıdan x2 (kay-kare) tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın bağımsız değişkenlerinden toplam çocuk, anne ve baba algısına göre baba-çocuk ilişkileri ile çocuk benlik saygısı arasındaki korelasyonlar dikkate alınarak çocuk benlik algısının yordanmasında adı geçen bağımsız değişkenlerin katkıları regresyon analizi ile incelenmiştir (enter yöntemi). Çoklu regresyon analizi işlemi sonucunda F değeri istatistiksel açıdan 0.05 düzeyinde anlamlı çıktığı için sonuçlar yorumlanmıştır. Araştırma kapsamındaki tüm istatistiksel sınamalar iki yönlü olarak yapılmış ve anlamlılık düzeyi en az 0.05 olarak kabul edilmiştir. 0.01 düzeyinde anlamlı çıkan sonuçlar ayrıca tablolarda belirtilmiştir. IVAraştırmanın sonucunda, araştırma kapsamında kullanılan sürekli değişkenlerin (PARQ çocuk-anne-baba ve PAQ) birbirleri ile ilişkisine bakılmıştır. Araştırmada çocuğun, babanın ve annenin; babanın çocuğuna karşı davranışlarını algılamalarına bakıldığında her üçünde de ortak olarak şu saptanmıştır. Babanın çocuğuna karşı davranışları olumsuz olarak algılandıkça çocuğun benlik kavramı da bundan olumsuz bir şekilde etkilenmektedir. Araştırmanın bağımsız değişkeni daha önce belirtildiği gibi baba-çocuk ilişkileridir. Baba-çocuk ilişkileri, çocuğun, annenin ve babanın algılamalarına göre ayrı ayrı ölçülmüştür. Çocuğun ve annenin algılamasına göre; babanın çocuğa karşı tutumunu ölçmek üzere kullanılan Aile Kabul ve Reddetme ölçeğinin alt ölçekleri ile, çocukların benlik algısını ölçmek için kullanılan Çocuk Benlik Kavramı ölçeğinin alt ölçekleri arasında yüksek ve anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Ancak çocuğun ve annenin algılamasından farklı olarak; babanın algılamasına göre, alt ölçekler arasında aynı oranda anlamlı ve yüksek ilişkiler bulunamamıştır. Bu sonucun sebebinin babaların itirafta bulunmakta ve çocuklarına karşı tutumlarını objektif olarak değerlendirmekte zorlanmaları olabileceği düşünülmektedir. Çocuğun, babanın ve annenin algılamalarından hangisinin ya da hangilerinin çocuğun benlik kavramı üzerinde daha etkili olduğunu saptamak amacı ile regresyon analizi yapılmış ve şu sonuca ulaşılmıştır. Bu üçü içinde sadece çocuğun babasının tutumunu algılaması, çocuğun benlik kavramını doğrudan etkilemektedir. Bu sonuçlar açıkça ortaya koymaktadır ki; çocuk babası ile ilişkilerini olumlu yönde algıladıkça benlik algısı olumlu yönde artış göstermektedir.

Abstract:
ABSTRACT The aim of this research is to evaluate the relationship between father-child and child's self concept according to the perception of the child, mother and the father. This research is expected to acquire a different point of view to the colleagues and families who are interested in effective child education especially to the fathers. This study is achieved to search thoroughly the relationship between the father-child and child's self perception in relational model. The test subjects are randomly chosen from third and fourth grade students, four private primary schools in four administrative district in Istanbul and their families. Parental Acceptance-Rejection Questionnaire and Personality Assesment Questionnaire is applied to the students. At the same time, via the children an inquiry form of 12 questions, prepared by the researcher to know the demographic characteristics of the families. The test subjects are 199 students and their parents. The data are statistically analyzed by SPSS. As a result of the research, the relationship between the Parental Acceptance-Rejection Questionnaire child-mother-father and Personality Assesment Questionnaire is surveyed. VIWhen the first independent variable which is the father-child relationship perceived by the child, there is a significant relationship in negative self perception of the child. As the child perceive his/her father as hostile, negligent and rejective, the child develops negative self concept. The second independent variable which is the father-child relationship- perceived by the mother, as the relationship is negative, the negative self perception of the child is also increasing. In this case it can be interpreted that as the relationship is positive, the child's self perception is inreasing positively. The third independent variable of the research that the father perceieves their relationship between their child and themselves as negative, the child's self perception is also negative. The independent variable of the research is the father and the child relationship as mentioned before. The relationship is measured separately according to the perception of the child, mother and the father. According to the child and mother perceptions, the relationship of the father-child and child's negative self perceptions are highly correlated whereas according to the perception of the father, the relationship is not highly and significantly correlated as the others. Among the three variables only the relationship between father-child according to the child perception is directly effecting the child's self perception. These results are clearly indicating that as the child perceives his/her relationship with his/her father, his/her self perception is increasing positively. vu