Okul öncesi çocuklarda seçici yeme davranışının beslenme durumuna etkisi
The impact of picky eating behavior on the nutritional status of preschool children
Yazar: ELİF BEGÜM YURTEN
Danışman: DOÇ. DR. SİNEM BAYRAM
Başkent Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Yurten E. B. Okul Öncesi Çocuklarda Seçici Yeme Davranışının Beslenme Durumuna Etkisi. Başkent Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Beslenme ve Diyetetik Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, 2024. 
Seçici yeme davranışı özellikle tamamlayıcı beslenme süreci ve okul öncesi dönemde ortaya çıkan bir yeme davranışı bozukluğudur. Bu davranış ebeveynler için de oldukça zorlayıcıdır ve önlem alınmaz ise çocukların beslenme durumları, büyüme-gelişmeleri belki de gelecekteki sağlık durumları olumsuz yönde etkilenebilir. Bu çalışma okul öncesi çocuklarda seçici yeme davranışına sahip olanları tespit ederek bu davranışın beslenme durumlarına nasıl yansıdığını ve anne tutumunun bu davranış üzerinde nasıl bir etkisi olduğunu araştırmak amacıyla yürütülmüştür. Çalışma 2022-2023 eğitim öğretim döneminde Ankara'da bulunan üç farklı anaokuluna kayıtlı 3-6 yaş aralığında 16 erkek 104 kız olmak üzere toplam 120 çocuğun annesi ile gerçekleştirilmiştir. Çocukların annelerine yüz yüze görüşme tekniği kullanılarak anket formu uygulanmıştır. Anket formu genel bilgiler, aile ve sağlık bilgileri, 3 günlük besin tüketim kaydı, "Davranışsal Pediatrik Besleme Değerlendirmesi Ölçeği (DPBDÖ)" ve "Beslenme Süreci Anne Tutumları Ölçeği (BSATÖ) bölümlerinden oluşmaktadır. DPBDÖ'nin Türkçeye uyarlanan versiyonu 24 maddeden oluşmaktadır. Ölçekten alınan puanın fazlalığı çocukta yeme sorununun ve sağlıksız beslenme alışkanlığının arttığının göstergesidir. BSATÖ ise 27 maddeden oluşmaktadır. Ölçekten alınan puanın artışı annelerin çocuklarına beslenme sürecinde göstermiş oldukları tutumlarla ilgili sorunların arttığının göstergesidir. Buna göre; kızların DPBDÖ toplam puan ortalaması 59.5±14.53 ve BSATÖ toplam puan ortalaması 60.6±6.42; erkeklerin DPBDÖ toplam puan ortalaması 54.7±12.10 ve BSATÖ toplam puan ortalaması 58.3±5.22 olarak tespit edilmiştir. Ölçek toplam puanlarında cinsiyet açısından anlamlı farklılık bulunmamıştır (p>0.05). Öğrencilerin DPBDÖ toplam puanı yaşa göre beden kütle indeksi (BKİ) Z skoruna göre çok zayıf olanlarda 53.0±10.4, zayıf olanlarda 56.8±17.2, normal olanlarda 60.2±14.34, fazla kilolu olanlarda 54.8±14.47 ve obez grupta 58.3±8.54 bulunmuştur. Çocukların yaşa göre BKİ değerlerine göre DPBDÖ toplam puanları arasında anlamlı farklılık bulunmamıştır (p>0.05). Yaşa göre BKİ Z skoruna göre çok zayıf olan çocukların annelerinin BSATÖ toplam puan ortalaması 59.7±5.03, zayıfların 62.0±5.44, normal aralıkta olanların 60.6±6.62, fazla kilolu olanların 57.8±5.77 ve obez grupta olanların 58.0±4.16 bulunmuştur. Çocukların antropometrik değerlerine göre DPBDÖ toplam puanı arasında anlamlı farklılık bulunmamıştır (p>0.05). Anne-babanın ayrı ya da beraber olma durumu çocukların erken dönem pütürlü yiyecekleri reddetme davranışını etkilediği belirlenmiş, ayrı olan ebeveynlerin çocuklarında pütürlü besinleri reddetme davranışı DPBDÖ toplam puanı 6.8±2.49 ile daha fazla olduğu saptanmıştır (p<0.05). Annelerin eğitim durumlarına bakıldığında çoğunluğun %62.5 ile lisans mezunu olduğu; yüksek lisans, doktora mezunu olanların ise sırasıyla % 25.8 ve %5.8 olduğu belirlenmiş olup yüksekokul ve altı düzeyde eğitimi olan annelerin sıklığının %5.9 olduğu da saptanmıştır. Eğitim düzeyi lisans olan annelerin beslenme tutumu toplam puan ortalaması diğer eğitim durumunda olan annelerden düşük bulunmuştur (p<0.05). Besin alerjisi olan çocukların annelerinin ve sağlık sorunu olmayan çocukların annelerinin BSATÖ toplam puanları sırasıyla 55.7±5.8 ve 60.4±6.25 olarak belirlenmiştir (p<0.05). Eğlenceli tabaklar hazırlamaya özen gösteren annelerin özen göstermeyenlere göre yetersiz ve dengesiz beslenmeye ilişkin tutum puanları daha yüksek bulunmuştur (p<0.05). Katılımcıların BSATÖ ve DPBDÖ toplam puanları arasında pozitif korelasyon saptanmıştır (p<0.05). Buna göre annenin BSATÖ puanı ile yanlış tutumun artmasıyla çocuğun besin seçiciliği de artmaktadır (p<0.05). Sonuç olarak annenin besleme tutumu ile çocuğun besin seçimi davranışının birbirleriyle ilişkili olduğu saptanmıştır. Bu yaş grubundaki çocuklarda seçici yeme davranışını engellemek için ebeveynlere yeme farkındalığı kazandırmak, sağlıklı beslenme ve çocuk beslenmesi konularında eğitimler düzenlemenin önemli olduğu düşünülmektedir.  
Anahtar Kelimeler: beslenme davranışı; çocukluk çağı yeme ve beslenme bozuklukları; tutum

Abstract:
Yurten E. B. The Impact of Picky Eating Behavior on the Nutritional Status of Preschool Children. Başkent University, Institute of Health Sciences, Department of Nutrition and Dietetics, Master's Thesis, 2024.  
Picky eating behavior is a feeding disorder that particularly emerges during the complementary feeding period and in the preschool years. This behavior can be quite challenging for parents, and if left unaddressed, it may negatively affect children's nutritional status, growth, and possibly their future health. This study was conducted to identify preschool children with selective eating behavior, examine how this behavior affects their nutritional status, and investigate the impact of maternal attitudes on this behavior. The study was carried out with the mothers of 120 children aged 3-6, including 16 boys and 104 girls, enrolled in three different preschools in Ankara during the 2022-2023 academic year. A face-to-face interview technique was used to administer a questionnaire to the mothers of the children. The questionnaire consisted of sections on general information, family and health information, a 3 day food consumption record, the Pediatric Feeding Behavior Assessment Scale (PFBAS), and the Feeding Process Maternal Attitudes Scale (FPMAS). The Turkish-adapted version of PFBAS consists of 24 items. A higher score on the scale indicates an increase in feeding problems and unhealthy eating habits in children. FPMAS consists of 27 items. An increase in the score indicates an increase in problems related to the attitudes of mothers towards feeding their children. Accordingly, the mean total score of PFBAS for girls was 59.5±14.53, and the mean total score of FPMAS was 60.6±6.42; for boys, the mean total score of PFBAS was 54.7±12.10, and the mean total score of FPMAS was 58.3±5.22. There was no significant difference in total scale scores by gender (p>0.05). The total score of PFBAS for students by age according to body mass index (BMI) Z score was 53.0±10.4 for severely underweight, 56.8±17.2 for underweight, 60.2±14.34 for normal weight, 54.8±14.47 for overweight, and 58.3±8.54 for obese groups. There was no significant difference in the total scores of PFBAS among children according to BMI Z scores by age (p>0.05). According to the BMI Z score by age, the mean total score of FPMAS for mothers of severely underweight children was 59.7±5.03, for underweight children was 62.0±5.44, for normal weight children was 60.6±6.62, for overweight children was 57.8±5.77, and for obese children was 58.0±4.16. There was no significant difference in the total scores of PFBAS among children according to anthropometric values (p>0.05). It was determined that whether the parents were together or separated affected the early rejection of lumpy foods by children, and it was found that the children of separated parents had a higher PFBAS total score of 6.8±2.49 for rejecting lumpy foods (p<0.05). When the education levels of the mothers were examined, it was found that the majority had a bachelor's degree (62.5%); those with a master's or doctoral degree were 25.8% and 5.8%, respectively, while those with vocational school education or below were 5.9%. The mean total attitude score towards feeding for mothers with a bachelor's degree was lower than for mothers with other levels of education (p<0.05). The total scores of FPMAS for mothers of children with food allergies and mothers of children without health problems were determined as 55.7±5.8 and 60.4±6.25, respectively (p<0.05). Mothers who made efforts to prepare fun plates had higher attitude scores regarding inadequate and unbalanced nutrition compared to those who did not make efforts (p<0.05). A positive correlation was found between the total scores of FPMAS and PFBAS for participants (p<0.05). Accordingly, an increase in the mother's FPMAS score is associated with an increase in incorrect attitudes, leading to increased food selectivity in children (p<0.05). In conclusion, it was found that the mother's feeding attitude is associated with the child's food selection behavior. It is considered important to raise awareness among parents about eating habits, and to organize education on healthy eating and child nutrition in order to prevent selective eating behavior in this age group.
Keywords: feeding behavior; childhood feeding and eating disorders; attitude