Mekansal değişimin işitsel peyzaja etkisi: İstanbul kara surları örneği
Spatial transformation effect to soundscape: The case of İstanbul land walls
Yazar: ZEYNEP SENA ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. ESİN ÖZLEM AKTUĞLU AKTAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Mekan Organizasyonu ve Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Mekansal değişim = Spatial change ; Surlar = City walls ; Çevre algılama = Environment identification ; İstanbul = Istanbul ; İşitsel peyzaj = Soundscape

Özet:
Duyular aracılığı ile kentle kurulan ilişki birçok disiplinden beslenerek gelişmiştir. İşitme duyusunun kişilerin kenti algılama ve deneyimlemesinde önemli bir rolü vardır. Kent ve ses çalışmalarının büyük bir çoğunluğu rahatsız edici sesler ve bu seslerin kişiler üzerindeki etkisi üzerinedir. 1960'tan bu yana işitsel peyzaj kavramı ile kentlerde bulunan seslere yönelik algı ve davranış ekseninde yeni konular çalışılmaktadır.
Tezin amacı doğrultusunda işitsel peyzaj ve işitsel algı kavramları detaylı bir şekilde incelenmiş, kent ve işitsel peyzaj ilişkisi derinlemesine irdelenerek bugüne kadar bu kapsamda gerçekleştirilmiş çalışmalar tespit edilmiştir. Tez kapsamında İstanbul Kara Surları ve çevresi örnek çalışma alanı olarak seçilen bölgedeki günümüz işitsel algı potansiyeli çalışılmıştır. Bölgede tespit edilen mekânsal değişimin, yetişkin kullanıcı grubunda işitsel peyzaj konforuna etkisi araştırılmıştır. Çalışma sonucunda bireylerin kentsel tarihi çevrede, işitsel algı ve deneyimlerine yönelik katkı sunması amaçlanmaktadır.
xvi
İstanbul'un tarihi çeperini oluşturan İstanbul Kara Surları ve çevresi geçmişten bugüne kentin tarihi, mekânsal, duyusal ve kültürel belleğinde önemli bir rol oynamıştır. Son yıllarda Tarihi Yarımada içinde ve İstanbul Kara Surlarının çevresinde geliştirilen karayolu ve inşaat faaliyetleri sonucu açık yeşil alanların işlevleri işitsel peyzajı olumsuz yönde etkileyecek şekilde dönüşmüştür. Özellikle Yedikule ve Topkapı arasında kalan bölgede yetişkin grubun kullanımını yoğunlaştırmıştır ve demografik yapısını dönüştürmüştür.
İşitsel peyzajda konfor ve algı kavramları tanımlanırken ISO/TS 12913-2 standardında sınıflandırma tekniği kullanılmıştır. Çalışmanın metodolojisi geliştirilirken yerinde ses kayıtları, anket çalışması ve analiz yöntemleri kullanılmıştır. Tezde Yedikule ve Topkapı arasındaki sekiz adet bostan ve park alanları çalışılmıştır.
Çalışma sonucunda alandaki sesler, mekânı tanımlayan sesler ve işitsel mekân algısına dair çıktılar elde edilmiştir. Temelde belirlenmiş 8 adet bostan ve parkın işlevlerinde ve algılarında anlamlı benzerlikler elde edilmiştir. Bireylerin yoğun bir şekilde bu bölgede yer alan trafik sesinden rahatsız olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Duyumsanan seslerinse kişilerde genel olarak bütün bölgelerde alışılmış, düzensiz sıkıcı ve tercih etmem olarak ifade edildiği tespit edilmiştir. Çalışma sonucunda kişilerin kentsel mekânlarda çoğunlukla yüksek ses basınç düzeyinden ve trafik seslerinden rahatsızlık duyduğu; doğayı ve insan seslerini çağrıştıran seslerden memnun olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
This study aims to contribute city's sound perception and experiences in the urban area. In this scope, the concept of soundscape and sound perception examined in detail. The relationship between the city and the auditory landscape examined profoundly and the studies that have been carried out in this context so far were determined. Within the scope of the thesis, the Istanbul Land Walls and it's surroundings were chosen as the study area. The influence of the determined spatial transformation on the auditory landscape comfort in the adult user group was investigated.
Istanbul's historic land walls play an essential role in Istanbul's historical, cultural, sensory, and spatial memory. As a result of novel highways and uncontrolled constructions, the sound atmosphere of the district around the Istanbul land wall was adversely affected. Especially in the region between Yedikule and Topkapı, it intensified the population and transformed the demographic structure.
While defining soundscape comfort and perception, the standard methodologies described in ISO/TS 12913-2 were used. Several types of data gathering methods
xviii
were used. Methods of surveys, on-site sound recordings, and listening to volunteers under special conditions were used. The spatial acoustic comfort was obtained; consequently, the result was assessed by categorising the survey data. The thesis focuses on the 8 different urban gardens and parks between Yedikule and Topkapı.
The conclusion was evaluated based on the identified sound source, affective quality, at perceptions and overall in sound environment. Specified parks and urban gardens have significant similarities in functions and perceptions of people. It has been concluded that individuals are mostly disturbed by the traffic noise in this region. It has been determined that the sounds heard generally marked as habitual, irregular, boring and not preferred in all regions. At the end of the study, it has been concluded that people are mostly satisfied with the sounds that evoke nature and human nature and human voices.