İş sağlığı ve güvenliği'nde risk değerlendirmesi için bulanık tabanlı çok kriterli model önerisi
Fuzzy-based multi-criteria model suggestion for risk assessment in occupational health and safety
Yazar: CANSU BOZKURT
Danışman: PROF. DR. İSMAİL ÇAKMAK
Kafkas Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences

Özet:
İnşaat sektörü, uygulanması planlanan her projenin farklı olması ve bu sebeple farklı çalışma koşulları ve her çalışma koşuluna ait riskleri barındırması bakımından diğer sektörlere kıyasla daha karmaşık ve risklidir. Altyapı kazı çalışmaları ise çalışma koşulları sebebiyle kaza ve hastalık risklerini barındırmaktadır. Bu çalışmada altyapı kazı çalışmaları sırasında iş ve işçilerin zarar görmesini engellemek, tehlikeleri belirlemek ve riskleri değerlendirebilmek amacıyla hızlı tren hattı yapım işi, tünel inşaatı ve altyapı kazı uygulamaları işleri incelenmiştir. Çalışma kapsamında belirlenen 39 tehlike kazı alanında göçük oluşması, çalışanların kazı alanına düşmesi/yüksekten düşme, çalışanlar üzerine yük düşmesi, tehlikeli atmosfer, enerji hatları ve yeraltı hizmetleri ile temas ve iş makinesi kullanımı ana başlıkları altında sınıflandırılmıştır. Çalışmada altyapı kazı çalışmalarındaki tehlikelerin oluşturacağı riskleri değerlendirmek amacıyla risk değerlendirme yöntemlerinden klasik Fine-Kinney ve bulanık Fine-Kinney yöntemleri uygulanmış ve çok kriterli karar verme yöntemlerinden AHP ve TOPSİS yöntemlerinin hibrit uygulanmasıyla oluşan bir model önerilmiştir. Sonuçlar önerilen AHP ve TOPSİS hibrit yönteminin risk puanı belirlemede daha hassas sonuçlar üreten bulanık Fine-Kinney yöntemi ile Fine-Kinney sonuçları arasında kararsız kalınan durumlarda faydalı sonuçlar elde edebileceğini, risk sıralaması ve eylem planlarının önceliklendirilmesi konularında katkı sağlayabileceğini göstermektedir.

Abstract:
The construction sector is more complex and risky compared to other sectors in that each project planned to be implemented is different and therefore involves different working conditions and risks associated with each working condition. Infrastructure excavation works involve accident and disease risks due to working conditions. In this study, high-speed train line construction, tunnel construction and infrastructure excavation applications were examined in order to prevent damage to workers and workers during infrastructure excavation works, to identify hazards and to evaluate risks. The 39 hazards identified within the scope of the study are classified under the main headings of collapse in the excavation area, employees falling into the excavation area/falling from heights, load falling on employees, hazardous atmosphere, contact with power lines and underground services, and use of construction equipment. In the study, classical Fine-Kinney and fuzzy Fine-Kinney methods, which are risk assessment methods, were applied to evaluate the risks posed by hazards in infrastructure excavation works, and a model consisting of the hybrid application of AHP and TOPSIS methods, which are multi-criteria decision-making methods, was proposed. The results show that the proposed AHP and TOPSIS hybrid method can obtain useful results in cases where there is uncertainty between the Fuzzy Fine-Kinney method, which produces more sensitive results in risk score determination, and the Fine-Kinney results, and can contribute to risk ranking and prioritization of action plans.