Erzurum köy seyirlik oyunları /
Yazar: DİLAVER DÜZGÜN
Danışman: PROF. DR. BİLGE SEYİDOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1994
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Erzurum = Erzurum ; Köy oyunları = Village games

Özet:
ÖZET Teknolojik gelişmelerin geleneksel yaşam biçimi üzerindeki olumsuz etkilerine rağmen Erzurum'un merkez, ilçe ve köylerinde seyirlik oyun geleneği devam etmektedir. Oyunların bir kısmı mitolojik kaynaklı olup bazı dinsel-büyüsel törenlerin uzantısı olarak halk hayatına girmiştir. Ama günümüzün değişen koşulları içinde köylümüz, oyunların bu yönüne kayıtsız kalmakta ve onları sadece eğlence aracı olarak kabul etmektedir. Belirli günlerde sergilenen ve bir şenlik karakterine bürünen oyunlar, yılbaşında ortaya konulan kış yarısı törenleri ile kuraklığın devam ettiği ilkbahar ve yaz aylarında icra edilen yağmur törenlerinden ibarettir. Diğer oyunlar ise çoğu kez düğünlerde, oturma odalarında ve bayramlarda sergilenir. Oyunlar, sergileniş biçimi bakımından çeşitlilik gösterirler. Bazen müzik, dans ve manzum söyleyişler, oyunlara eşlik eder. Dekor ve aksesuar gibi unsurların asgari düzeye indirilmesiyle oyunlar, göstermeci bir nitelik kazanır. Oyuncular, bu işi meslek haline getirmiş profesyonel tiyatro oyuncusu değildir. Genellikle verilmek istenen kişilikler veya durumlar, taklit yoluyla seyirciye yansıtılır. Erzurum köy seyirlik oyunlarında seçilen tipler, genellikle köy ortamından alınmış kişiliklerdir. Oyunların konusu da köylünün günlük uğraşı haline gelen tarım ve hayvancılıkla ilgili olaylardır. Köy hayatından kısa kesitler halinde ve çoğu kez güldürü unsuruyla birlikte sunulan oyunlar, köylünün ilgi alanını, duygu, düşünce ve hayat anlayışını yansıtması bakımından önemlidir. Erzurum köy seyirlik oyunlarım Anadolu sahasında ortaya konulan varyantlarıyla karşılaştırdığımızda aralarında yakın bir benzerlik olduğu görülüyor. Farklılık, günlük hayatla ilgili bazı ayrıntılar ve ağız özelliklerinden ibarettir. Başlıca dileğimiz, konunun daha geniş boyutlu araştırmalarla bütün Türk dünyası için karşılaştırmalı bir biçimde ele alınması ve aynı kaynaktan beslenen kültür unsurlarının gün ışığına çıkan İm ası dır.

Abstract:
ABSTRACT İnspite of the negative effects of technological developments the tradition of folk-plays has always kept its continuity in Erzurum itself and in its districts and villages as well. Some of the plays are of mythologic origin but some others take their place in public life as the traces of some sacred-magical ceremonies. Yet, in the changing conditions of modern life, villages adopt those plays just as a means of entertainment ignoring its mythologic origin. The plays which are performed on some special days and turn into a festival, consist of the ceremonies of mid-winter entertainments and prayers for rain in spring and summer when there is drought. Other playes are performed at at wedding parties and bairams, and specially take place'in a village room arranged for this purpose. Plays are varied according to the style of the performance, sometimes they are accompanied by music, dance and conversations in verse. The players are of course, not professional actors, they just reflect the characters or situations through mimesis. The characters in those village folk-plays in Erzurum are usually chosen from the villagers. The subjects of the plays are from the ordinary village life which includes the farming and cattle breeding. The plays performed in short scenes and presented have great importance as they reflect the feeling, ideas, field of interest and view of life of the villagers. When compared with the Anatolian variations, Erzurum folk-plays show a similarity to them, the only difference is the dialect and some minor detail and daily life. We hope that the subject will be widely studied with all its variations and the cultural elements feeding on the same source will be brought light for all the Turkic world.