'En-Nücumu'z-Zahire fi Müluk-i Mısr ve'l-Kahire' adlı eserdeki Türkçe kelimeler /
Yazar: AHMED NAEEM ABBOOD
Danışman: DOÇ. DR. GÖKÇE YÜKSELEN PELER
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Arapça = Arabic ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Kelimeler = Words ; Kıpçakca = Kıpcaks language ; Memlük Türkçesi = Mamluk Turkish ; Memlükler Dönemi = Mamluks Period ; Türkçe = Turkish ; İbn-İ Tagrıberdi = İbn-İ Tagrıberdi

Özet:
Memlûk Devleti ve Beylikler Dönemi ile ilgili yabancı dilde yazılmış çok sayıda kaynak eser vardır. Bu kaynaklar arasında özellikle Arapça olanlar büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada ele alınacak olan eser ise İbn-i Tagrıberdi'nin "En-Nücûmu'z- Zâhire fi Mülûk-i Mısr ve'l – Kâhire" adlı eseridir. Türk asıllı olan İbn-i Tagrıberdi, bu eserde öncelikle Mısır tarihini yazmayı amaçlamıştır. Eser, adından da anlaşılacağı üzere Mısır tarihidir. Mısır'ın Hz. Ömer devrinde oranın ilk valisi bulunan Amr bin As tarafından fethedildiği yılla (641) başlar ve müellifin ölümünün bir yıl öncesi olan siyasi ve askeri olayların, sekiz buçuk asırlık tarihini içerir. Eserde olaylar kronolojik sırayla yazılmıştır ve dönem adları alt başlıklar olarak verilmiştir. Yazar, Mısır tarihini yazarken doğal olarak o dönemde Mısır'a komşu olan devletlerle ilgili birçok meseleye de kitabında yer vermiştir. Böylece Memlûklar, Dulkadiroğulları ve bazı beylikler hakkında da bilgiler yer almaktadır.
Bu çalışmada eserde geçen Türkçe kelimeler, Türkçe ibare ve terimler tespit ve tasnif edilmeye çalışılacaktır. Elde edilecek veriler siyasi, dini, savaş terminolojisi, sosyal hayat gibi başlıklar adı altında tasnif edilecektir. Eserde kullanılan Türkçe özel adlar, yer adları veya devlet adları özellikle o dönemin Türkçe kullanımını tespit etmede önemli veriler olarak kullanılacaktır. Elde edilen bu veriler, Türk tarihi, Türk folkloru, gelenek ve göreneklerine ait bazı detayları gün yüzüne çıkarması bakımından önem arz etmektedir.
Çalışmanın amacı, bu eserde kullanılan Türkçe kelimelerin tespitiyle birlikte o dönemde Türkçe'nin Arap coğrafyasındaki etkisini görmek, Mısır tarihi için önemli sayılan bir eserde Türkçe söz varlığını görmek ve kullanılan kelimelerden yola çıkarak Memlûklar devleti ve çağdaşı olan diğer Türk topluluklarıyla ilgili verileri ileride yapılacak olan çalışmalarda sunmaktır.

Anahtar Kelimeler: İbn-i Tagrıberdi, Kelime, Eserde geçen Türkçe kelime

Abstract:
There are many source works written in a foreign language about the Mamluk State and Principalities Period. Among these sources, especially Arabic ones are of great importance. The work to be discussed in this study is the work of Ibn-i Tagrıberdi's "En-Nücûmu'z-Zahire fi Mumluk-i Mısr ve'l- Kahar". İbn-i Tagrıberdi of Turkish origin aimed to write the history of Egypt first in this work. The work, as the name suggests, is the history of Egypt. Egypt's Hz. In the era of Omar, the first governor of the ratio was conquered by Amr bin AS (641), and the author of the death of the political and military events, which includes the history of eight and a half centuries. In the work, the events are written in chronological order and the names of the period are given as subheadings. When writing the history of Egypt, the author naturally included many issues related to the states that were adjacent to Egypt at that time. Thus, there is information about the Mamluks, Dulkadiroğulları, and some principalities.
In this study, Turkish words, Turkish phrases and terms in the work will be determined and classified. The data to be obtained will be classified under the name of political, religious, war terminology, and social life. Turkish special names, place names, or state names used in the work will be used as important data in determining the Turkish use of that period. These data are important in terms of bringing some details of Turkish history, Turkish folklore, traditions, and customs. The aim of the study is to see the influence of Turkish in the Arab geography at that time with the determination of the Turkish words used in this work, to see the existence of Turkish vocabulary in a work considered important for the history of Egypt, and in the future studies to be made in the future of the Mamluklar State and other Turkish communities to present.

Key words: İbn-i Tagrıberdi, Word, Turkish word in the work