AB ve Türkiye'de bölgesel kalkınma sorununa yönelik gelişmeler ve bölgesel kalkınma ajanslarının rolü
Progress towards regional development problems in the EU and Turkey and the contrubition of regional development agencies
Yazar: GÖKHAN GÜRER
Danışman: DOÇ. DR. RAMAZAN ARMAĞAN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Maliye = Finance ; İşletme = Business Administration
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Bölgesel kalkınma = Regional development ; Bölgesel kalkınma ajansları = Regional development agencies ; Ekonomik kalkınma ajansları = Economical develeopment agencies ; Kalkınma = Development ; Kalkınma politikaları = Development policies ; Türkiye = Turkey

Özet:
Kalkınma kavramı geçmişten günümüze ülkeler için hep ana hedef olarak belirlenmiş genel bir kavramdır. Geçmişte ulusal ölçekte politikalarla yürütülen bu süreç günümüzde küreselleşmenin de etkisiyle bölgesel birimlere yayılmış ve mikro ölçekte çözümler üretilmeye başlanmıştır. Bu çözümlere yoğunlaşan bölgesel kalkınma araçlarından Bölgesel Kalkınma Ajansları (BKA), bölgenin potansiyelini ortaya çıkartarak yatırımları artırmayı hedeflemektedir. Bunun sonucunda istihdam artırılarak kişi başına düşen GSYİH artırılacak ve büyüme sağlanacaktır. Görüldüğü üzere bölgesel bazda sorunlara bölgenin dinamiklerini kullanarak getirilen çözümler, ülkenin bütününde gelişme sağlayarak global anlamda ülkeyi cazibe merkezi haline getirecektir.
Avrupa ülkelerinde olduğu gibi ülkemizde de bu misyonla kurulan BKA'lar, daha gelişim aşamasındadırlar. Ajans desteklerinin daha çok KOBİ'leri geliştirmeye ve kapasite artırımlarına yönelik olması büyük ölçekli yatırımcılara yönelik destek unsurları yaratamamaları ekonomiye katkılarının sınırlı kalmalarına neden olmaktadır. Bu noktada ajansların finansman yapılarının güçlendirilmesi ve çeşitlendirilmesi kaçınılmaz olmaktadır. Kendi mali kaynaklarını yaratması, hibe ve fonların etkin kullanımı, doğru ve ileriye dönük stratejik planların yapılması ajansların ülkemizde etkinliklerini artıracak en önemli bulgulardır.
Yeni teşvik sistemiyle birlikte kaynakların adil dağılımı ve daha etkin kullanımının hedeflenmesi bölgesel kalkınma alanında da kendini göstermektedir. Aynı NUTS bölgesinde bulunan görece daha az gelişmiş şehire yatırımın yönlendirilmesi istenmektedir. Bu sayede bölgeler arasındaki farklar eritilerek birbirine yakınlaştırılacaktır. Bunu sağlayacak kurumların başında gelen kalkınma ajansları teşvik unsurlarının getirdiği avantajları sağladığı destek unsurlarıyla (hibeler, fonlar vd.) bütünleştirerek bölgenin kalkınmasında öncü kurum olmayı amaç edinmektedir.
Doğu Marmara Kalkınma Ajansı (MARKA) özelinde ajansların etkinlik-başarı boyutunun incelendiği çalışmada bölgeyi hareketlendiren yatırımların büyük ölçekli yatırımlar olduğu gerçeği ortaya çıkmaktadır. MARKA desteklerinin gün geçtikçe artıyor olması ve inovasyon öncelikli proje seçimi noktasında yapılan çalışmalar, ajansın bölge ve ülke ekonomisine katkısını artırmaya yönelik faaliyetlerindendir.

Abstract:
The concept of development is a general concept which has always been the main objective of countries throughout history. This process, which was carried out through policies on a national scale in the past has nowadays been dispersed to regional units with the effects of globalization, and solutions on a micro scale have begun to be generated. Among the regional development instruments, the Regional Development Agencies (RDAs) that concentrate on these solutions aim to bring out the potential of the region and target increases in investment. As a result of this, employment will increase, per capita GDP will increase, and growth will be attained. As can be seen, the solutions provided to regional problems by employing the dynamics of the region will lead to development across the country and help to make the country a global center of attraction.       
Like their counterparts in the European countries, the RDAs established with this mission in our country are at development stage as well. The fact that agency supports are targeted more towards SME development and their capacity-increase efforts, and that these agencies cannot create support factors for large-scale investors, results in limited contributions by them to the economy. At this point, it becomes imperative for these agencies to strengthen and diversify their financial structures. Ability to generate their own financial resources, effective utilization of grants and funds, and formulating effective and future-oriented strategic plans are the most important factors that would increase the effectiveness of these agencies in our country.    
With such a new incentive scheme, targeting fair distribution and effective utilization of resources manifests itself in the field of regional development as well. Investment is to be channeled to relatively less developed cities in the same NUTS region. The objective is to lessen the differences between regions and to draw them closer to each other. Development agencies that spearhead institutions to fulfill this objective combine the advantages of incentive elements with the support factors provided (grants, funds, etc.), and they are on target to be the pioneering institution in the development of the region.    
In this study, where effectiveness/success dimensions of agencies are analyzed with specific reference to the Eastern Marmara Development Agency (EMDA), it becomes evident that the real driving forces behind activity in the region are those of large-scale investment. The fact that EMDA supports are increasing day by day and that the agency is giving priority to projects with high innovation-content shows that it has been striving to increase its contribution to the country's economy.