İkinci dil olarak Türkçe öğrencilerinin aradilde edimbilimsel gelişimi
Interlanguage pragmatic development of Turkish as a second language students
Yazar: ŞEYMA KÖKCÜ
Danışman: PROF. DR. NERMİN YAZICI
Hacettepe Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı / Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Hedef dilin anadili olarak konuşulduğu bir ülkede öğrenim gören bir öğrenci günlük hayatında sipariş verme veya telefon hattına dakika yükleme gibi pek çok iletişimsel görevi isteme ve reddetme gibi söz edimlerini kullanarak ve anadili konuşurlarıyla etkileşime girerek gerçekleştirir. Bu iletişimsel görevlerin söz edimi stratejilerindeki dolaylılık veya "siz" kullanımı gibi kültürden kültüre değişebilen edimbilimsel özelliklerden dolayı yanlış anlamalar olmaksızın başarıyla gerçekleşebilmesi için öğrencilerin hedef dile ilişkin sosyokültürel normları bilmesi gerekmektedir. Bu da öğrencilerin hedef dilde doğal dilsel girdiye maruz kalması ve anadili konuşurlarıyla etkileşim kurması sonucu ikinci dilde sosyalleşme sürecini geçirmesi ile gerçekleşir. Böylelikle öğrenicilerin aradilde edimbilimsel yetileri gelişir ve dili bağlama uygun şekilde nasıl kullanacaklarına dair bilgiyi edinirler. Bu doğrultuda bu çalışma, yabancı/ikinci dil öğreniminde hedef dilin doğal iletişim ortamlarına maruz kalmanın, anadili konuşurlarıyla iletişim kurmanın, öğretici konuşmasının ve öğretim materyallerinin özgünlüğünün, öğrencilerin hedef dilin sosyokültürel bilgisini edinmesine ve aradilde edimbilimsel yeti gelişimlerine olan etkisini söz edimleri kullanımları üzerinden ortaya koymayı amaçlamaktadır. 
Çalışmada paralel karma desen kullanılarak nitel ve nicel veriler hemen hemen aynı zamanda toplanmış analiz aşamasında birbirinden ayrı tutulmuş ve bulgular yorumlanırken bir araya getirilmiştir. Araştırmanın katılımcıları Türkiye'de dört farklı üniversiteye bağlı Türkçe Öğrenim, Araştırma ve Uygulama Merkezi'nde (TÖMER) ikinci dil (D2) olarak Türkçe öğrenen B2 düzeyi öğrenciler, bu TÖMER'lerde Türkçe öğreten öğreticiler ve anadili (D1) Türkçe konuşurlarından oluşmaktadır. Araştırmada veri, doküman incelemesi, Ders Kitabı Özgünlük Anketi, Toplumsal Etkileşim Anketi, Edimbilimsel Unsurların Öğretilmesine İlişkin Farkındalık Anketi, Konuşma Tamamlama Testi (KTT) ve çevrimiçi ders kayıtları ile toplanmıştır. Nitel boyutta doküman incelemesi ve içerik çözümlemesi ikinci/yabancı dil olarak Türkçe ders kitapları taranmış, D1 Türkçe konuşurları ve D2 öğrencilerinin kullandıkları istek ve ret stratejileri incelenmiş ve konuşma çözümlemesi ile çevrimiçi ders kayıtlarındaki öğretici konuşması ve öğrencilerin ders esnasında kullandıkları söz edimleri analiz edilmiştir. Nicel boyutta ise nitel boyutta elde edilen verinin betimsel analizi ve anketlerden elde edilen nicel veri istatistiksel analizlerle incelenmiştir. 
Elde edilen bulgular, öğreticilerin anket sonuçlarında edimbilimsel unsurlara ilişkin farkındalıkları yüksek çıkmasına rağmen sınıf içi uygulamaların bunun aksini gösterdiğini, öğretici konuşmasının ve ders kitaplarının doğal dilsel girdi sağlama yönünden yetersiz kalabildiğini, öğrencilerin sınıf dışı Türkçe iletişim ortamlarına yeteri kadar katılmadığını ve tüm bunların sonucu olarak ikinci dil bağlamında hedef dili öğrenmelerine rağmen aradilde edimbilimsel yetilerinde hedef dilin sosyokültürel normlarını bazı yönlerden edinemediklerini göstermiştir. Bu bulgular ve alanyazın ışığında öğreticilerin edimbilimsel unsurların öğretimine ilişkin sınıf içi uygulamalara ilişkin bilgi yönünden desteklenmesi, ders kitabı yazarlarının sözlü derlem gibi doğal dil verisinden yararlanmaları ve edimbilimsel unsurlara kitaplarda daha fazla ve açık bir şekilde yer vermeleri, öğreticilerin sınıf içi konuşmalarında daha az değiştirim yapmaları ve öğrencilerin sınıf dışı iletişim ortamlarına daha fazla katılım konusunda teşvik edilmeleri gerektiği tespit edilmiştir.

Abstract:
Ordering food or booking a table are some communicative tasks a student learning the target language (TL) in the second language (L2) context need to perform in everyday life by interacting with native speakers (NSs) of the TL and using speechs acts. To achieve these tasks without any misunderstandings, learners need to know the sociocultural features of the TL through L2 socialization. Thanks to exposure to authentic input and interaction with NSs in natural communication contexts, L2 learners go through L2 socializaiton, thus acquiring pragmatic knowledge of the TL. In this respect, this study aims to investigate the roles of exposure to natural L2 communication contexts, interaction with NSs of the TL authenticity of teacher talk and TL coursebooks in acquistion of TL sociocultual knowledge by L2 learners and their interlanguage pragmatic development through their use of requests and refusals. To achieve this, parallel-mixed method design was applied. Thus, both qualitative and quantitative data was collected and analyzed separately, but both kinds of findings were discussed in relation to each other. 
The participants of the study consisted of B2 level L2 Turkish learners studying at Turkish Language Teaching, Application and Research Center at four different universities in Türkiye, L2 Turkish instructors at these universities and NSs of Turkish. Data was collected through document analysis, Coursebook Authenticity Questionnaire, Social Interaction Questionnaire, Questionnaire about Awareness of Teaching Pragmatic Units, Discourse Completion Test (DCT) and recordings of online Turkish courses. Qualitative data collection and analysis include document analysis and content analysis of L2 Turkish coursebooks, analysis of request and refusal strategies used by L2 learners and NSs of Turkish and discourse analysis of the natural speech in recordings of the online courses. As to the quantitative part of the study, qualitatively collected data was analyzed statistically through some tests. Findings indicated that L2 Turkish instructors do not draw attention to pragmatic units in class although they stated in the questionnaire that these units should be covered in lessons. Furthermore, it was seen that teacher talk and cursebooks are not rich enough to provide learners with authentic input. Lastly, L2 Turkish learners was seen to be lack of social interaction with NSs of Turkish and exposure to natural communication contexts in the TL. As a result of these, despite being in the L2 context, learners have not gone through L2 socialization and differed very much from NSs of Turkish in terms of applying sociocultural norms of the TL in interaction.