Fenilketonüride öğrenme bellek mekanizmasının dişi ve erkek sıçanlarda CAMP/PKA/CREB/BDNF Yolağı Üzerinden İncelenmesi
Analysis of learning memory mechanism in phenylketonuria with the CAMP/PKA/CREB/BDNF pathway in female and male rats
Yazar: ÇİĞDEM ÇİÇEK
Danışman: PROF. DR. EBRU BODUR
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Biyokimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Biyokimya = Biochemistry
Dizin: Bellek = Memory ; Fenilketonüri = Phenylketonuria ; Fenilketonüri = Phenylketonuria ; Natriüretik ajanlar = Natriuretic agents ; Nörotrofik faktörler =   ; Sinir büyüme faktörleri = Nerve growth factors ; Sinyal nakli = Signal transduction ; Sıçanlar = Rats ; Öğrenme = Learning

Özet:
Fenilketonüri, fenilalanin hidroksilaz enzim eksikliği ile karakterize nadir görülen bir kalıtsal metabolik hastalıktır. Bu enzimin yokluğu kan fenilalanin seviyesini yükselterek, beyinde fenilalanin birikmesine ve geri dönüşümsüz nörolojik hasar oluşması ile öğrenme ve belleği olumsuz yönde etkilemektedir. Hipokampus, öğrenme ve bellek gibi beyin fonksiyonlarında önemli roller oynar. cAMP /PKA /CREB/BDNF yolağının yapılan çalışmalar ile uzun süreli öğrenme ve bellek ile ilişkili olduğu gösterilmiştir. Bu tez kapsamında fenilketonüride bozulan öğrenme bellek mekaniz- masının dişi ve erkek sıçanlarda cAMP/PKA/CREB/BDNF yolağı ile ilişkisi incelendi. Fenilketonüri modeli oluşturmak için feninalanin hidroksilaz enzim inhibitörü 4-Cl-fenilalanin ve fenilalanin subkutan enjeksiyon ile 6 günlük sıçan yavrularına uygulandı. Lokomotor aktivite, yeni nesne tanıma ve pasif sakınma testleri yapıldı. Hipokampal dokuda cAMP /PKA /CREB /pCREB/BDNF metabolit miktarları, protein ifadeleri ve RT-qPCR ile PKA, CREB, BNDF, AChE ve BChE'ın mRNA ifadeleri analiz edildi. Cinsiyete göre analizlerde erkek PKU sıçanların dişi PKU sıçanlara göre lokomotor aktivitesinin azaldığı bulundu. PKU grubu erkek sıçanlar AChE, BChE, CREB ve BNDF mRNA seviyeleri, dişi PKU sıçanlarda CREB ve BNDF seviyelerinin azaldığı belirlendi. PKU erkek sıçanların PKA aktivitesi azalırken, dişi PKU sıçanların arttığı bulundu. pCREB/CREB oranı ise PKU dişilerde azaldığı tespit edildi. Sonuç olarak PKU modelinde BNDF yolağı ve kolinerjik sistem elemanlarının seviyelerinin cinsiyete göre farklılık gösterebileceği saptandı.

Abstract:
Phenylketonuria is a rare hereditary metabolic disease characterized by deficiency of phenylalanine hydroxylase. The absence of enzyme causes blood phenylalanine levels to rise. If patients are not treated, irreversible neurological damage can occur due to the accumulation of phenylalanine in the brain and, learning memory may be adversely affected. The hippocampus plays important roles in brain functions, including learning and memory. The cAMP/PKA/ CREB/BDNF pathway is associated with long-term learning and memory. In this thesis, the learning memory mechanism in phenylketonuria was examined through the cAMP/PKA/CREB/BDNF pathway in female and male rats. Phenylalanine hydroxylase enzyme inhibitor 4-Cl-phenylalanine and phenylalanine were applied to 6 day old rats by subcutaneous injection to establish rat phenylketonuria model. Locomotor activity, new object recognition and passive avoidance tests were performed to measure learning memory functions. Hippocampal metabolite concentrations, protein expressions of cAMP/PKA/CREB/pCREB/BDNF and mRNA expressions of PKA, CREB, BNDF, AChE and BChE were analyzed. Male rats displayed reduced locomotor activity compared to females. RT-qPCR results exhibited decreased AChE, BChE, CREB and BNDF mRNA levels in males along with CREB and BNDF levels in females. In protein analysis PKA activity was decreased in male rats whereas it increased in female rats. While the pCREB/CREB ratio was statistically increased in female PKU rats in male rats an increase trend was found. Our results display that in PKU model BNDF pathway and the levels of cholinergic system elements may differ by gender.