Tiroid fonksiyon bozukluğu ve vitamin D eksikliğinin tip 2 diabetes mellituslu hastalarda kan şeker regülasyonu üzerindeki rolü
The role of thyroid dysfunction and vitamin D deficiency in blood glucose regulation in patients with type 2 diabetes mellitus
Yazar: BEDRİYE AÇIKGÖZ YILDIZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERHAN BOZKURT
Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Hemoglobin A-glikolize = Hemoglobin A-glycosylated ; Kan glükozu = Blood glucose ; Tiroid bezi = Thyroid gland ; Tiroid hastalıkları = Thyroid diseases ; Tiroid hormonları = Thyroid hormones ; Vitamin D = Vitamin D

Özet:
GİRİŞ VE AMAÇ: D vitamini vücutta hayati fonksiyonları olan bir hormondur.
D vitamini eksikliği kas-iskelet hastalıklarına yol açmakla birlikte pek çok
sistemik hastalık ile ilişkilendirilmiştir. Tiroid disfonksiyonları da tip 2 DM'a sık
eşlik eden endokrinopatilerdendir. Tip 2 DM'da HbA1c, açlık kan glukozu ve
tokluk kan glukozu tetkik edilerek glisemik durum değerlendirilir. Biz bu
çalışmada tip 2 DM hastaları arasında D vitaminin değerlerinde eksiklik
olanlarına verilen replasman tedavisi sonrası 3. ay ve 6. ay açlık/tokluk kan
glukoz değerlerini ve HbA1c değerlerini retrospektif inceleyerek replasman
tedavisinin diyabet regülasyonunda olan rolünü ortaya koymayı amaçladık.
GEREÇ VE YÖNTEM: Afyon Sağlık Bilimleri Üniversitesi Tıp Fakültesi
Hastanesi'nde etik kurul onayı alındıktan sonra 2015-2019 yılları arasında İç
Hastalıkları Polikliniğine başvuran tip 2 DM hastaları retrospektif olarak
değerlendirildi. Bu hastalardan 0. 3. ve 6. ay rutin kontrolüne gelen ve 25(OH)D
vitamini, serbest T4, serbest T3, TSH, HbA1c aynı anda bakılan 263 hasta
çalışmaya dahil edildi. İlk başvurusunda D vitamini eksikliği olup D vitamini
tedavisi alanların ve başvuru anında tiroid disfonksiyonu olup tedavi alarak ötiroid
olanların glisemik durumları HbA1c, açlık kan glukoz ve tokluk kan glukoz
ölçümleri ile değerlendirildi.
BULGULAR: Çalışmaya alınan hastaların yaş ortalaması 57,9±11,6 idi. D
vitamini eksikliği tedavisi alarak D vitamini normal düzeye gelen hastaların 3. ay
kontrollerinde HbA1c'de başlangıca göre azalma saptandı. (%7,19±1,9
%6,97±1,8, p=0,023) D vitamini tedavisi sonrası 0. ve 3. ay açlık kan glukozu ve
tokluk kan glukoz değerleri karşılaştırıldığında anlamlı farklılık saptanmadı
(sırasıyla p=0,063, p=0,36). Başlangıç, 3. ay ve 6. ay kontrolleri
değerlendirildiğinde D vitamini tedavisiyle HbA1c, açlık kan glukozunda anlamlı
değişim görülmedi (p=0,053 p=0,49). 3. ay kontrollerinde D vitamini ile açlık kan
glukozu ve HbA1c arasında negatif korelasyon (sırasıyla r=-0,353 p<0,001,
r=-0,23 p=0,016) 6. ay kontrollerinde tokluk kan glukozu ile D vitamini arasında

75

negatif korelasyon saptandı (r=-0,79 p=0,004). Hipotiroidi tedavisi alan hastaların
3. ayda ötiroid olması ile HbA1c, açlık kan glukozu ve tokluk kan glukoz
değerleri karşılaştırıldığında anlamlı farklılık saptanmadı (sırasıyla p=0,202
p=0,14 p=0,72).
TARTIŞMA: Daha önce D vitamini ile birçok hastalık arasında ilişki
saptanmıştır. Biz bu çalışmada D vitamini tedavisi ile tip 2 DM hastalarında
3. ayda HbA1c'de anlamlı bir düşüş olduğunu saptarken; bu hastalarda 3. ay
D vitamini değerleri ile HbA1c değerleri arasında negatif bir korelasyon olduğunu
da saptadık. D vitamini ile glisemik parametreler arasında saptadığımız negatif
korelasyon literatür ile uyumlu olup; D vitamininin diyabet regülasyonuna olumlu
katkı sağladığını desteklemektedir. 6. ay HbA1c değerlerinde ise anlamlı farlılık
saptanmamış olup; örneklem sayımızın az olması bunu açıklayabilir. Tip 2 DM
bulunan hastalara tiroid disfonksiyonu eşlik edebilen endokrinopatilerdendir.
Literatürde hipotiroidinin ve hipertiroidinin glisemik parametrelere olan etkileri
ile ilgili birçok çalışma vardır. Bizde tiroid disfonksiyonu olan tip 2 DM
hastalarında tedavi ile glisemik parametrelerin değişimini göstermeyi amaçladık.
Ancak DM hastalarının 3 aylık rutin kontrollerine düzenli gelmeyişi veya
poliklinik şartlarında tiroid disfonksiyon sorgulamasının iyi yapılamamasından
ötürü yeterli örneklem sayısına ulaşamadık.
SONUÇ: Diyabetik hastalarda D vitamini düzey takibi önemlidir. D vitamini
replasmanı ile kısa dönem takiplerinde diyabetik hastaların glisemik
parametrelerinde iyileşme sağlanmaktadır. Ancak daha büyük hasta grubu ve D
vitamini replasmanı yapılarak devam eden prospektif çalışmalara ihtiyaç vardır.
Çalışmamızın retrospektif olması, verilerin kaydedilmesindeki olası hatalar
bulgularımızı etkilemiş olabilir.

Abstract:
Introduction and Purpose: Vitamin D is a hormone with vital functions in the
body. Vitamin D deficiency causes musculoskeletal diseases besides it has been
associated with many systemic diseases. Also, thyroid dysfunctions frequently
accompany type 2 DM. In Type 2 DM, HbA1c, fasting blood glucose and
postprandial blood glucose are analyzed for evaluate the glycemic state. In this
study, we aimed to reveal the role of replacement therapy in diabetes regulation
by retrospectively examining fasting/postprandial blood glucose values and
HbA1c values at the 3rd and 6th months after replacement therapy given to those
with deficiencies in vitamin D among type 2 DM patients. 
Material and Method: After getting the ethics committee approval at Afyon
Health Sciences University Medical Faculty Hospital, type 2 DM patients who
applied to the Internal Medicine Policlinic between 2015 and 2019 were evaluated
retrospectively. Of these patients, 263 patients who came to the regular control of
the 3rd and 6th months and who were tested for 25(OH) vitamin D, free T4, free
T3, TSH, HbA1c at the same time were included in the study. In the first
application, the individuals that had vitamin D deficiency and received vitamin D
treatment and those who had thyroid dysfunction and euthyroid with treatment
were evaluated with HbA1c, fasting blood glucose and postprandial blood glucose
measurements for the glycemic status.

Results: The mean age of the patients included in the study was 57,9 ± 11,6.
HbA1c was decreased in the 3rd month follow-up of patients whose vitamin
D levels were normal by taking vitamin D deficiency therapy compared to
baseline (%7,19±1,9 %6,97±1,8, p=0,023). There was no significant difference
between fasting blood glucose and postprandial blood glucose values at 0 and 3
months after vitamin D treatment (p=0,063 p=0,36, respectively). When the
initial, 3rd, and 6th month controls were evaluated, HbA1c and fasting blood
glucose did not change significantly with vitamin D treatment (p=0,053 p= 0,49).

77

Negative correlation between vitamin D and fasting blood glucose and HbA1c in
the 3rd month controls were determined (r = -0,353 p <0,001, r = -0,23 p = 0,016,
respectively). Negative correlation between and vitamin D in 6th month controls
were determined (r = -0,79 p = 0,004). The patients who had received hypothyroid
treatment and were euthyroid at the 3rd month, no significant difference was
found for HbA1c, fasting blood glucose and postprandial blood glucose values
were comparement (p = 0,202 p = 0,14 p = 0,72, respectively).

Discussion: Previously, there has been a relationship between vitamin D and
many diseases. In this study, we determined that there was a significant decrease
in HbA1c in the 3rd month in type 2 DM patients with vitamin D treatment; In
these patients, we also found a negative correlation between 3rd month vitamin D
values and HbA1c values. The negative correlation that we found between
vitamin D and glycemic parameters is compatible with the literature; it supports
that vitamin D contributes positively to diabetes regulation. There was no
significant difference in 6th month HbA1c values; The low number of our sample
can explain this. It is one of the endocrinopathies that may accompany thyroid
dysfunction in patients with type 2 DM. There are many studies in the literature
about the effects of hypothyroidism and hyperthyroidism on glycemic parameters.
We aimed to show the change of glycemic parameters with treatment in type 2
DM patients with thyroid dysfunction. However, we could not reach the sufficient
number of samples due to the fact that DM patients did not come to their 3-month
routine controls regularly or the thyroid dysfunction questioning was not
performed well in the outpatient clinic.

Conclusion: Vitamin D level monitoring is important in diabetic patients.
In short-term follow-up with vitamin D replacement, the glycemic parameters of
diabetic patients are improved. However, larger patient group and prospective
studies with ongoing vitamin D replacement are needed. Because of that our study
was retrospective and possible errors of recording the data may have affected our
findings.