Beykoz Kâğıt Fabrikası (1804-1832)
Beykoz Paper Factory (1804-1832)
Yazar: AYŞE ŞİMŞEK
Danışman: DOÇ. DR. TOLGA AKAY
Kafkas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Beykoz Kağıt Fabrikası = Beykoz Paper Factory ; Ekonomi tarihi = Economic history ; Fabrikalar = Factories ; Kapitalizm = Capitalism ; Kağıt endüstrisi = Paper industry ; Kağıt fabrikaları = Paper factories

Özet:
Kapitalizm sermaye birikimi yaratmış, bu durum daha sonra Sanayi Devrimini ortaya çıkartmıştır. Sanayi Devrimi oluşturduğu etkiler ile tüm dünyayı yeni arayışlara iterek birçok ülkede sanayileşme hamlelerinin başlamasına sebep olmuştur. Ülkeler sanayi tesislerini kurarken hem kendi ihtiyaçlarını karşılamak istemiş hem de ekonomilerini genişletmek arzusunda olmuşlardır. Osmanlı Devleti de bütün bu gelişmelere kayıtsız kalamamıştır. Sanayi Devrimi, Osmanlı Devleti'ni de etkisi altına alarak devletin kendi içinde sanayileşme atılımları yapmasına neden olmuştur. 19. yüzyılın başlarında Avrupa ülkelerinde kâğıt üretiminin mevcudiyeti söz konusuyken İslam ülkelerinde kâğıt üretimi yeterli düzeyde değildi. Osmanlı Devleti ise ihtiyaç duyduğu kâğıtları Avrupa'dan ithal etme yoluna gitmiştir. Süreç içerisinde, bürokrasinin de gelişme göstermesinin bir sonucu olarak, kâğıt üretimi artık devlet eliyle yapılmak istenmiştir. Bu nedenle 1804 yılında Beykoz Kâğıt Fabrikası inşa edilmiştir. Büyük harcamalar yapılarak zor siyasi koşullar içerisinde bu fabrikanın kuruluşu tamamlanmıştır. Devlet bu fabrikaya büyük önem vermiştir. Ancak üretilen kâğıtlar rağbet göremediğinden elde kaldığı gibi, devlet hazinesinden karşılanan masraflar için de geri ödeme yapılamamıştır. Mevcut fabrika Osmanlı piyasasındaki yabancı kâğıtlar ile rekabet etmekte güçlük çekmiştir. Bu durumun birçok sebebi vardır. Üretilen kâğıtlar fiyat ve kalite açısından Avrupa'dan ithal edilen kâğıtlarla yarışamamıştır. Bu nedenlerden ötürü, kâğıt tüketicisi olan işletme sahipleri de üretilen yerli kâğıtları almak konusunda istekli davranmamıştır. Bu durum fabrikayı olumsuz etkileyen önemli nedenlerden biridir. Osmanlı arşiv belgelerini incelediğimizde 1804 yılında kurulan Beykoz Kâğıt Fabrikası hakkındaki son kayıt 1832 yılını göstermektedir.

Abstract:
Capitalism created capital accumulation, which later revealed the Industrial Revolution. The Industrial Revolution, with its effects, pushed the whole world to new searches and caused the start of industrialization moves in many countries. While establishing their industrial facilities, countries wanted to meet their own needs and also wanted to expand their economies. The Ottoman Empire could not remain indifferent to all these developments. The Industrial Revolution also influenced the Ottoman Empire and caused the state to make industrialization breakthroughs within itself. At the beginning of the 19th century, while there was paper production in European countries, paper production in Islamic countries was not sufficient. The Ottoman Empire, on the other hand, tried to import the papers it needed from Europe. However, in the process, as a result of the development of the bureaucracy, paper production was desired to be done by the State. For this reason, Beykoz Paper Factory was built in 1804. The establishment of this factory was completed under difficult political conditions by making large expenditures. The state attached great importance to this factory. However, since the produced papers were not in demand, they were kept and no repayment could be made for the expenses covered by the state treasury. The existing factory had difficulties in competing with foreign papers in the Ottoman market. There are many reasons for this situation. The papers produced could not compete with the papers imported from Europe in terms of price and quality. For these reasons, business owners who are paper consumers were also not willing to buy domestic paper produced. This situation is one of the important reasons affecting the factory negatively. When we examine the Ottoman archive documents, the last record about the Beykoz Paper Factory, which was established in 1804, shows the year 1832.