İslam mezhepleri tarihi açısından Şeyh Müfîd'in Evâilü'l-Makâlât'ı
The article of the Sheikh al-Mufîd Awâ'il al-Maqâlât in termsofthe history of Islamic sects
Yazar: AHMET TOPCU
Danışman: PROF. DR. CEMİL HAKYEMEZ
Hitit Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Kur'an-ı Kerim = Koran ; Mezhepler = Sects ; Mezhepler tarihi = Sect history ; İslamiyet = Islam ; Şeyh Müfid = Şeyh Müfid

Özet:
Tezimizde Şîa'nın oluşumundan itibaren kısaca geçirdiği evrelere, sonrasında da
Şeyh Müfîd'in hayatına ve döneminin özelliklerine değinmeye çalıştık. Tezimiz
değerlendirme eksenli olduğu için eserin İslam Mezhepleri Tarihi açısından önemine
değindiğimiz gibi Şîa'nın ortaya çıkışından İmamiyye'nin gelişim sürecini de ele
almaya çalıştık.
Abbasî Devleti'nin gerilemesi sonucu ortaya çıkan yeni devletleri özellikle de
Büveyhoğullarını anlatmaya çalıştık. Büveyhoğullarının kuruluşu, Bağdad'ın o dönemki
yapısına ne gibi etkileri olduğu ve bunların Şiîler ile olan ilişkileri de çok önemlidir.
Zira bu dönem, genelde Şîa özelde ise Şîa'nın en önemli kolu olan İmâmiyye'nin çok
parlak ve etkili olduğu dönemdir. Entelektüel bir atmosferin içinde yetişen Müfîd,
Bağdad'da sadece Şiî İmâmiyye ile değil özellikle Mutezile başta olmak üzere diğer
mezheplerin görüşleriyle de yakından ilgilenme fırsatı bulmuştur. Bazı görüşlerde
onlara katılmış, bazı görüşlerinde ise onlardan ayrı özgün fikirler geliştirmiştir.
Evâîlü'l-makâlât'ı incelediğimiz zaman zaten Müfîd'in Mutezile'den ve diğer
fırkalardan ayrıldığı ya da onlarla hemfikir olduğu itikâdi konuları göreceğiz. O,
kendisinden önceki Şiî âlimler gibi sadece ahbâra dayalı anlayışta kalmadığı gibi
kendinden sonra gelen bazıları gibi de sadece akla dayalı yolu da benimsememiştir.
Çalışmamızda Müfîd'in dağınık halde ve farklı yerlerde bulunan görüşlerini on
başlık altında birleştirerek sistematik bir şekilde vermeye çalıştık.
Şeyh Müfid'in imamet, varlık ve bilgi, ulûhiyet, nübüvvet, kulların fiilleri,
Allah'a ait fiiller, sem'iyat, ölüm ve sonrası, melekler ve kur'an hakkındaki görüşlerini
anlatmaya çalıştık.

Abstract:
Here, we tried to mention the phases of Shia went through since the formation of
it, then the life of Shaykh alal-Mufîd and charecteristics of his period briefly. Because
our thesis is translation oriented, we didn't give wide coverage to other subjectd.
We tried to tell the characteristics of the period, the new states, especially
Buyids, resultant of the Abbasid State's regression. What kind of effects the
establisments of Buyids has on Baghdad's structure in that period and the relations of
these with Shi's are also important; because it is undoubtedly this period when the
Imâmites is the most brilliant and efficient in Shia private.
Mufîd has grown in an intellectual atmosphere found an opportunity to be closly
interested in not only Shi'ite Imâmiyya but also the opinios of other sects especially
Mu'tazila in Baghdad. He has been agree with some opinions, in some of their opinions
he has developed seperate ideas. While being said that he was impressed by Mu'tazila,
in our opinion this response is his effort of rather then familiarising Mu'tazila and
Imamita like Nawbakhti, disciminating with certain lines between Mu'tazila and
Imamiyya.
When e study the Awâ'il al-Maqâlât, we will already see the i'tigad subjects
Mufîd is disagree with Mu'tazila and the other factions or the subjects he is agree with
them. Not only he has stayed in understanding based on akhbar like Shi'ite scholars
before himself, but also has adopted the way based on reason like some after himself.