Ortaöğretim öğrencilerinin sporda ahlaki karar alma ve sportmenlik davranışlarının incelenmesi
Examination of secondary school students' moral decision making and sportsmanship behaviors in sports
Yazar: LOKMAN SEYİS
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA BAŞ
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Spor = Sports

Özet:
Bu araştırmanın amacı, farklı okul türlerinde eğitim görmekte olan ortaöğretim öğrencilerinin sporda ahlaki karar alma ve sportmenlik davranışlarının bazı özellikler açısından incelenmesidir.
Araştırmanın evrenini, 2023-2024 eğitim öğretim yılında Artvin il milli eğitim müdürlüğüne bağlı ortaöğretim kurumlarında eğitim gören öğrenciler, Örneklemini ise Hopa ve Arhavi ilçelerindeki milli eğitim müdürlüklerine bağlı farklı okul türlerindeki ortaöğretim kurumlarında öğrenim gören araştırmaya gönüllü katılmayı kabul eden ve random yöntemiyle belirlenen öğrenciler oluşturmaktadır. Araştırma, nicel araştırma yaklaşımları kapsamında, tarama modellerinden ilişkisel tarama yöntemine dayalı olarak hazırlanmıştır. Veri toplama aracı olarak, Öğrencilerin demografik bilgilerini içeren kişisel bilgi formu, Lee ve arkadaşları (2007) tarafından geliştirilen ve Türkçe uyarlaması Gürpınar, (2014) tarafından gerçekleştirilen "Sporda Ahlaki Karar Alma Tutum Ölçeği" ile Koç (2013) tarafından geliştirilen "Beden Eğitimi dersi Sportmenlik Davranış Ölçeği" kullanılmıştır. Ölçeklerden elde edilen verilerin istatistiksel analizi için SPSS 26.00 (Statistical Package for Social Sciences, Chicago, Illinois, United States) paket programı kullanılmıştır. İstatistiksel analiz olarak veriler normal dağılım gösterdiğinden ikili gruplar için t-testi, ikiden fazla olan gruplar için tek yönlü varyans analiz testi (ANOVA) ile ölçekler arasındaki ilişkiyi belirlemek için ise pearson korelasyon testleri uygulanmıştır. İstatistikî anlamda anlamlılık düzeyi ise P<0.05 alınmıştır.
Sonuç olarak; cinsiyet değişkeninin; sporda ahlaki karar alma açısından değerlendirildiğinde, "Hileyi Benimsemek" "Yarışma Severliği Benimsemek" "Adilce Kazanmayı Korumak" "Ahlaki Karar Alma" değişkeninde anlamlı farklılık oluşturduğu; sınıf düzeyi, okul türü değişkeni, okul spor müsabakalarına katılım ve öğrenim görülen ilçe değişkenlerine göre; sporda ahlaki karar alma açısından değerlendirildiğinde, "Hileyi Benimsemek" "Yarışma Severliği Benimsemek" "Adilce Kazanmayı Korumak" ve "Ahlaki Karar Alma" değişkeninde anlamlı farklılık oluşturmadığı sunucuna varılmıştır. Sporda ahlaki durum ile sportmenlik davranış durumları arası ilişki incelendiğinde "Hileyi benimsemek" alt boyutu ile "pozitif davranış sergileme" boyutu arasında pozitif yönde orta düzeyde, "negatif davranıştan kaçınma" boyutu arasında pozitif yönde orta düzeyde ve "sportmenlik davranış durumu" değişkeni arasında pozitif yönde orta düzeyde ilişki tespit edilmiştir.

Abstract:
The purpose of this research is to examine the moral decision-making and sportsmanship behaviors of secondary school students studying in different school types in terms of some characteristics.
The population of the research consists of students studying in secondary education institutions affiliated with the Artvin provincial directorate of national education in the 2023-2024 academic year, and the sample consists of students studying in secondary education institutions of different school types affiliated with the national education directorates in Hopa and Arhavi districts, who agreed to participate in the research voluntarily and were determined by random method. The research was prepared within the scope of quantitative research approaches, based on the relational scanning method, one of the scanning models. As data collection tools, the personal information form containing demographic information of the students, the "Moral DecisionMaking Attitude Scale in Sports" developed by Lee et al. (2007) and its Turkish adaptation by Gürpınar, (2014) and the "Physical Education Lesson" developed by Koç (2013) were used. Sportsmanship Behavior Scale" was used. SPSS 26.00 (Statistical Package for Social Sciences, Chicago, Illinois, United States) package program was used for statistical analysis of the data obtained from the scales. As for statistical analysis, since the data showed normal distribution, t-test was used for double groups, one-way variance analysis test (ANOVA) was used for groups of more than two, and Pearson correlation tests were applied to determine the relationship between the scales. The statistical significance level was taken as P<0.05.
In conclusion; gender variable; When evaluated in terms of moral decision-making in sports, it was found that there was a significant difference in the variables of "Adopting Cheating", "Adopting Competitiveness", "Protecting Fair Winning" and "Moral Decision-Making"; According to grade level, school type variable, participation in school sports competitions and district of education; When evaluated in terms of moral decision-making in sports, it was concluded that there was no significant difference in the variables of "Adopting Cheating", "Adopting Competitiveness", "Protecting Fair Winning" and "Moral Decision-Making". When the relationship between moral status and sportsmanship behavior in sports is examined, there is a moderate positive difference between the "adopting cheating" sub-dimension and the "exhibiting positive behavior" dimension, a positive moderate level between the "avoiding negative behavior" dimension, and a positive moderate level between the "sportsmanship behavior state" variable. A moderate level of relationship was detected.