Erdem Bayazıt'ın eserlerinde yer alan dini ve manevi unsurların din psikolojisi perspektifinde incelenmesi
Examination of religious and spiritual elements in Erdem Bayazit's works within the perspective of religious psychology
Yazar: SÜMEYYE BAYKAL DOĞAN
Danışman: PROF. DR. HALİL APAYDIN
Amasya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Adil Erdem Bayazıt, 1939-2008 yılları arasında yaşamıştır. Şairin yaşadığı yıllar hem Türkiye'de hem de dünyada dini, siyasi, sosyal anlamda sıkıntılı bir dönemdir. Bayazıt, yaşadığı dönemin zorluklarını eserlerine yansıtmıştır. O, okuyucusuna kurtuluş reçetesi olarak dini ve manevi değerleri sunmaktadır. Bayazıt Müslümanlara ve modernizmin çarkları arasında ezilmiş toplumlara dini ve manevi değerleri aşılamayı hedeflemiştir. Şair hayattayken edebi anlamda ve kişilik olarak Müslümanların takdirini elde etmiştir. Aynı zamanda vefatının ardından da Müslüman ve Türk gençlerine değerli eserleriyle yol göstermektedir. Onun sahip olduğu fikirler, yaşadığı dönemi aydınlatırken günümüze de ışık tutmaktadır. Bayazıt, şiirlerinde dini ve manevi unsurlara yer vermesinden ötürü din psikolojisi açısından incelenmeye değer eserler bırakmıştır.  Bu çalışmada birinci bölümde; din, dindarlık, dindarlık boyutları ve değerlere yer verilmiştir. Verilen kavramlar ışığında Bayazıt'ın eserlerine yansıyan dini duygu tespit edilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde Bayazıt'ın hayatı kısaca ele alınmıştır. Bir eserin verdiği mesajı yeterince anlamak için müellifin iç dünyasının bilinmesine ihtiyaç vardır. Bu yüzden şairin yaşamında gerçekleşen önemli dönüm noktalarına yer verilerek kişiliğini şekillendiren olaylar aktarılmıştır. Bu bölümde şairin fikri alt yapısına ve eserlerine de yer verilmiştir. Bayazıt her zaman Müslüman halkların birlik ve beraberlik duygusuyla hareket ederek güçlerini birleştirmelerini ve dimdik ayakta kalmalarını istemektedir. Batı'nın modernizm olarak dayattığı her türlü maddeyi reddederek, İslami değerleri öne çıkarmayı hedeflemiştir. Müslümanları güçlü kılma ülküsünü her zaman kalemiyle diri tutmayı başarmıştır. Üçüncü bölümde çalışmanın yöntemi açıklanmıştır. Dördüncü bölümde inanç ve ibadet unsurları açıklanıp, insan üzerine etkileri din psikolojisi açısından ele alınmıştır. Bu açıklamalardan hareketle, eserlerde yer alan dini unsurlar belirtilerek din psikolojisi perspektifinde yorumlanmıştır. Dini anlamda Bayazıt'ın eserlerinde ön plana çıkan kavramlar; Allah, peygamber, cami, namaz, abdest, oruç, dua, cennet, haram, Mekke, Medine, ezan, Kur'an, zikir, Müslüman, iman olarak tespit edilmiştir.  Eserlerde tespit edilen değerlerin açıklamaları yapılarak şiirlerde yer alan örnekler üzerinden din psikolojisi açısından yorumlanmıştır. Bayazıt'ın eserlerinde tespit edilen değerler şunlardır; dini duygu, akıl, ahlak, adalet, sevgi, dostluk, saygı, cesaret, sabır ve sebat, birlik beraberlik, umut, ülkücülük-idealistlik, vefa, yardımseverlik, çalışkanlık, empati, rol-model, öz denetim, tarih bilinci, kadın, vatan, mücadele-yılmazlık. Bu çalışmada yer alan değerlerin çerçeve planı oluşturulurken öncelikle Hayrani Altıntaş'ın İslam Ahlakı kitabından yararlanılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Bayazıt, değerler, erdem, maneviyat, din psikolojisi

Abstract:
Adil Erdem Bayazıt lived between 1939-2008. The years that the poet lived in were a difficult period in religious, political and social terms both in Turkey and in the world. Bayazıt reflected the difficulties of the period he lived in in his Works. He offers his readers religius and spiritual volues as a recipe for salvation. Bayazıt aimed to instill religious and spiritual volues in Muslims and societies oppressed by the wheels of modernism. While the poet was alive, he received the appreciation of Muslims both in literary terms and as a person. At the same time, after his death, he guided Muslim and Turkish youth with his voluabla works. The ideas he had illuminate the period in which he lived and also shed light on our day. Bayazıt left Works worth examing in terms of religious psychology because he included relgious and spiritual elements in his poems. In the ,first part of this study; religian, religiosity,  religiosity dimensions and values are included. In the light of the given concepts, the religious freeling reflected in Bayazıt's works has been determined. In the second part of the study, Bayazıt's life is briefly discussed. In order to adequately understand the message of a work, it is recessary to know the inner world of the aothor. Therefore, important turning points in the poet's life are included and the events that shaped his personality are narrated. In this section, the poet's intellectual background and works are included. Bayazıt always wants the Muslim people to act with a sence of unity and solidarity, unite their forces and stand tall. He aimed to highlight Islamic values by rejecting all kinds of modernism imposed by the west. He always managed to keep alive the ideal of making Muslims strong with his pen. In the third section, the method of the study is explained. In fourth chapter, the elements of belief and worship are explained and their effects an humans are discussed in terms of religious psychology. Based an these explanations, the religious elements in the works were stated and interpreted from the perspective of religious psychology. Concepts that come to the fore in Bayazıt's works in a religious sense; ıt has been identified as Allah, prophet, mosque, prayer, ablution, fasting, supplicatian, heaven, haram, Mecca, Medina, adhan, Quran, dhikr, Muslim, faith. The values identified in the Works were explained and interpreted in terms of religious psychology through the examples in the poems. The values identified in Bayazıt's Works are as follows; religious feeling, reason, morality, justice, love, friendship, respect, courage, patience and perseverance, unity and solidarity, hope, idealism, loyalty, helpfulness, diligence, empathy, role-model, self-control, historical, awareness, woman, homeland, struggle-indomitability. While creating the framework plan of the values in this study, Hayrani Altıntaş's book on Islamic Ethics was used.
Keywords: Bayazıt, values, virtue, spirituality, psychdogy of religion.