Mitoslar ve tasvirler ışığında antik Ege coğrafyasında dişi tanrısal figürler: Kök, karışım ve değişim
Goddess figures in ancient Aegean in the light of myths and descriptions: Origin, integration and metamorphosis
Yazar: CANSIN OKAN
Danışman: DOÇ. DR. RİFAT ESER KORTANOĞLU
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Anadolu = Anatolia ; Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Arkeolojik yerleşim = Archaeological settlement ; Ege bölgesi = Aegean region ; Mezopotamya = Mesopotamia ; Mitoloji = Mitology ; Tanrıçalar = Goddesses ; Tasvir = Description ; Yunan = Greek

Özet:
Tarih boyunca farklı bölgelerde yaşayan topluluklar birbirleriyle ticari, sosyal, kültürel, dini ve siyasi ilişkiler geliştirmiş, kültürleri arasında aktarmalar gerçekleşmiştir. Ege, Doğu Akdeniz ve Mezopotamya coğrafyası, ilk çağlardan beri dini figürler açısından benzer karakterlere yönelmişlerdir. Dinleri, Sümerler ile başlayan gelenekle organize pantheon içinde hiyerarşik olarak sıralanmış, farklı görevleri ve yetenekleri olan tanrısal figürlerden oluşur. Bu figürler benzer olsalar da ait oldukları coğrafyaya göre özellikleri değişmiş ve önemleri, azalmış ya da artmıştır. Yunan ve doğu dünyasına ait materyalin aktarımı Geç Bronz Çağdan itibaren Doğu Akdeniz ve Anadolu üzerinden gerçekleşen temasa dayandırılabilir. Mezopotamyalı mitler ve karakterler, arka planlarındaki öz korunarak, Yunan ozanları tarafından özgün sayılabilecek yaratıcı bir şekilde tekrar biçimlendirilmiş ve anlatılarak benimsenmiştir. Bu konuda kolonileşme, şehir devletlerinin yükselişi ve deniz ticareti mit ile geleneklerin aktarımında etkili olmuştur.
Antik Yunan kültürüne ait dişi tanrısal figürler kapsamında, tanrıçalar Gaia, Aphrodite, Rhea, Hekate, Hera, Demeter, Persephone, Hestia, Athena ve Artemis'in, Mezopotamya'ya kadar izi sürülen her şeye gücü yeten Ana Tanrıça'nın bölünmüş fonksiyonlarını üstlenerek farklılaşmış olması ancak köken olarak tüm bu tanrıçaların ortak noktalarda birleşmeleri incelenmiştir. Mezopotamya, Doğu Akdeniz, Anadolu ve Yunan dini kültürleri arasındaki benzerlikler dişi tanrısal figürler üzerinden incelenmiştir.
Anahtar Sözcükler: Tanrıçalar, Mitoloji, Yunan, Anadolu, Mezopotamya.

Abstract:
Throughout the history, societies which had lived in different areas had been developed a relationship with each other through, trade, social, cultural, religious and political and with that, there had been a cultural exchange. Aegean, East Mediterranean, and Mesopotamian cultures had had a tendency to similar religious figures since the first age.  Their religions, with the tradition which had been begun with Sumerians, had an organized pantheon with hierarchically lined divine figures and within the pantheon, these divine figures had different tasks and talents. Even though these figures are alike with each other, their features had changed and their values had decreased or increased, according to the culture which they belong in. Transfer of the material which belongs in Greek and east world can be based on the contact through the East Mediterranean and the Anatolia, since the Late Bronze Age. Mesopotamian myths and characters had been reformed and retold by the Greek bards, whilst protecting their essence in the background. In this regard, the colonialization, rise of the city-state and the sea trade had affected the transfer of myths and customs.
Within the context of female goddesses which belongs in the ancient Greek culture goddesses Gaia Aphrodite, Rhea, Hekate, Hera, Demeter, Persephone, Hestia, Athena, and Artemis had differentiated and assumed the divided functions of the almighty Mother Goddess, who can be traced back to the Mesopotamia. Similarities between Mesopotamia, East Mediterranean, Anatolian and Greek cultures analyzed through goddesses.
Key Words: Goddess', Mythology, Greek, Anatolia, Mesopotamia.