Tanzimat Dönemi Osmanlı taşrası üzerine bir değerlendirme: Ayniyat Defterleri ışığında Ankara, Bursa/Hüdâvendigâr ve Kütahya sancaklarının sosyal ve iktisadi tarihi (1839-1864)
An evulation on the Ottoman province in the Tanzimat Era: The social and economic history of Ankara, Bursa/Hüdâvendigâr ve Kütahya sancaks based on the Ayniyat Registers
Yazar: ÖZDEMİR KARABULUT
Danışman: PROF. DR. AYLA EFE
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Ayniyat Defterleri = Ayniyat Registers ; Ekonomi tarihi = Economic history ; Kütahya = Kütahya ; Kütahya Sancağı = Kütahya Sanjak ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Sosyal tarih = Social history ; Sosyoekonomik durum = Socio-economic situation ; Tanzimat Dönemi = Tanzimat Period ; Taşra = Provinces

Özet:
Osmanlı Devleti'nin XIX. asır tarihinin temel dönüm noktalarından olan Tanzimat dönemi idari, mali ve sosyal alanlarda tam bir dönüşüm dönemini temsil etmektedir. Bu dönemde Osmanlı Anadolu'sunda mühim hüviyetleri haiz Ankara, Bursa/Hüdâvendigâr ve Kütahya sancaklarında idari yapıyı gözlemlemek, bununla birlikte bu sancaklarda sosyal ve iktisadi yaşamı incelemek çalışmanın odak noktasını oluşturmaktadır.
Çalışmanın temel kaynağı, Sadaret tarafından çeşitli vilayet ve dairelere gönderilen yazıların kaydının tutulduğu ayniyat defterleridir. İdari, mali ve askeri gibi muhtelif konularda birçok bilgi ihtiva eden bu defterler Başbakanlık Osmanlı Arşivi Bâb-ı Âli Evrak Odası fonunda yer almaktadır. Çalışmada Tanzimat dönemi 1839-1845, 1850-1855 ve 1860-1864 seneleri olmak üzere üç periyoda ayrılmıştır. Bu periyotlar içinde "Anadolu Adi" ve "Meclis-i Vâlâ'dan" başlıkları altında tutulan ayniyat defterleri taranarak Ankara, Bursa/Hüdâvendigâr ve Kütahya sancaklarına gönderilen muhtelif belgeler incelenmiştir. 
Adı geçen sancaklarda vergi tahsilinde, kırsal borçlulukta ve iç güvenlikte problemler yaşandığı tespit edilmiştir. Ayrıca süreç boyunca mülki düzendeki değişimlere paralel olarak incelenen sancakların mülki idari amirlerinde de değişime gidildiği tespit edilmiştir.

Abstract:
The Tanzimat era, which is one of the fundamental turning points in the history of the Ottoman Empire in the 19th century, represents a period of comprehensive transformation in administrative, fiscal and social fields. This study focuses on observing the administrative structure in Ankara, Bursa/Hüdâvendigâr and Kütahya sancaks which had important identities in Ottoman Anatolia as well as examining the social and economic life in these sancaks in this period.
The main source of the study is the ayniyat registers, in which the records of the letters sent by the Sadaret to various provinces and offices are kept. These registers, which contain a lot of information on various issues such as administrative, fiscal and military, are located in the group of the Prime Ministry Ottoman Archive, the Bâb-ı Âli Documents Room. In this study, the Tanzimat era is divided into three periods as 1839-1845, 1850-1855, and 1860-1864. During these periods, various documents sent to Ankara, Bursa/Hüdâvendigâr and Kütahya sancaks were examined by scanning the ayniyat registers, kept under the titles of Anadolu Adi and Meclis-i Vâlâ.
It has been determined that there were problems in tax collection, rural indebtedness and public security in the mentioned sancaks. In addition, it has been detected that there has been change in the administrative chiefs of the sancaks, which were examined in paralel with the changes in civil order through out the process.