Girişimcilik projelerinin önceliklendirilmesi için bulanık tabanlı bir çok kriterli model önerisi: Finans sektöründe bir uygulama
A fuzzy based multicriteria decision making model for prioritizing entrepreneurship projects: An application in financial sector
Yazar: RUMEYSA DEĞERMENCİ
Danışman: PROF. DR. İHSAN KAYA
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Endüstri Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering

Özet:
Günümüzde birçok şirket çağın gerektirdiği koşullara uyum sağlamak, sürdürülebilir olmak, mevcut pazar payını genişletmek ve/veya rekabet avantajı kazanmak, yeni teknolojilere en az maliyetle ulaşmak, yenilikçi vizyona sahip olmak, başkalarının göremediği fırsatları yakalamak amacıyla girişimcilik projelerine özellikle yatırım yapmak istemektedir. Ancak girişimcilik projeleri doğası gereği çok fazla belirsizlik ve risk içermektedir. İşletmelerin girişimcilik projelerine yatırım yaparken, belirsizlik ortamında iç ve dış faktörleri göz önüne alarak alternatifler arasından verimli ve etkin bir seçim yapabilmesi oldukça zordur. Aynı zamanda işletmelerin göz önünde bulundurması gereken iş fikri, rekabet düzeyi, teknolojik eğilime uygunluk, ölçeklenebilirlik, çıkış potansiyeli vb. gibi birçok kriterin varlığı ve bu kriterlerin birbiriyle çelişmesi durumu da işletmelerin yatırım yaparken dikkate alması gereken konulardandır. Bu yapı birçok kriterli karar verme (ÇKKV) problemi olarak ele alınabilir. Tüm bu zorlukların giderilmesi adına ÇKKV ve bulanık mantık yaklaşımlarının karar verme sürecinde uygulanmasıyla işletmelerin sahip olduğu alternatiflerin değerlendirilmesi için somut sonuçlar elde edilebilir ve belirsizliklerin daha başarılı bir şekilde yönetilebilmesiyle daha etkin karar verme imkânı sağlanabilir. Bu kapsamda özellikle son dönemde oldukça yaygın kullanılan Pisagor Bulanık Kümeler yaklaşımıyla belirsizliğin daha iyi modellenmesi ve sürecin daha iyi yönetilebilmesine imkân sağlanacaktır. ÇKKV teknikleri ölçülebilen ve ölçülemeyen pek çok faktörün aynı zamanda değerlendirilmesini sağlar ve bu değerlendirmeye birden fazla karar vericiyi de dahil edebilir. Bu çalışmada, bulanık mantık yaklaşımı kullanılarak ÇKKV teknikleriyle finans şirketi için yatırım yapılacak girişimcilik projelerinin önceliklendirilmesi çalışması yapılmıştır. Bu amaç doğrultusunda Pisagor Bulanık Kümelere dayanan bir metodoloji önerilmiştir. Önerilen metodoloji üç yöntemden oluşmaktadır. Bu yöntemler Pisagor Bulanık DEMATEL, Pisagor Bulanık Analitik Ağ Süreci ve Pisagor Bulanık TOPSIS'tir. Önerilen yaklaşım çerçevesinde ilk olarak şirketin girişimcilik projesi seçimindeki kriterler uzmanlara uygulanan anketler ve literatür çalışması yapılarak belirlenmiştir. Bu kriterlerin Pisagor Bulanık DEMATEL yaklaşımıyla aralarındaki ilişki durumu analiz edilmiştir. Bu analiz sonucuna göre kriterler arasında anlamlı bir ilişki olup olmamasına göre kriter ağılıklarının hesaplanmasında Pisagor Bulanık Analitik Hiyerarşi Süreci veya Pisagor Bulanık Analitik Ağ Süreci (PBAAS) yöntemlerinden hangisinin kullanılacağına karar verilmiştir. Pisagor Bulanık DEMATEL sonucunda uygulamamızda kriterler arasında anlamlı bir ilişki olduğu tespit edilmiş ve bunun üzerine kriter ağırlıklarının belirlenmesi için PBAAS yöntemi kullanılmıştır. Kriter ağırlıkları belirlendikten sonra firmada değerlendirilecek olan girişimcilik projelerinden beş alternatif proje seçilmiş ve bu alternatifler Pisagor Bulanık TOPSIS yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Bu analiz sonucunda Girişim 3 projesinin yatırım yapılacak alternatif projeler arasında en iyi proje olduğu tespit edilmiştir. Alternatif projelerinin bu yaklaşımla değerlendirilmesinden sonra alternatif sıralamalarının kriter ağılıklarına göre değiştiğinin test edilmesi amacıyla duyarlılık analizi yapılmıştır.

Abstract:
Today, many companies desire to invest in entrepreneurship projects in order to adapt to the conditions required by the age, to be sustainable, to expand their existing market share and / or gain competitive advantage, to reach new technologies with the least cost, to have an innovative vision, to seize opportunities that others cannot see. So, they can be evaluated by a methodology based on multicriteria decision making (MCDM). While investing in the entrepreneurship projects, it is very difficult for businesses to make an efficient and effective choice between among alternatives by considering internal and external factors based on uncertainties. MCDM techniques enable the evaluation of many measurable and non-measurable factors at the same time and can include many decision makers in this evaluation. At the same time, the existence of many criteria such as business idea, level of competition, compliance with technological trends, scalability, exit potential and the conflict of these criteria are among the issues that businesses should consider when making investments. In order to overcome all these difficulties, a MCDM methodology based on the fuzzy set theory (FST) has been suggested to obtain results. For this aim, one of the fuzzy sets extensions named Pythagorean Fuzzy Sets (PFSs) and has been widely used recently is integrated into the proposed MCDM model better modeling of uncertainty and better management of the process will be provided. The proposed methodology consists of three methods. These methods are Pythagorean Fuzzy DEMATEL, Pythagorean Fuzzy Analytical Network Process (PFANP) and Pythagorean Fuzzy TOPSIS. In this study, it has been tried to prioritize the entrepreneurship projects to be invested in the finance company by using a MCDM methodology based on PFSs. First of all, the criteria for the company's entrepreneurship project selection have been determined by experts' idea and a literature analysis. Then, the relationship between these criteria has been analyzed with the Pythagorean Fuzzy DEMATEL approach. According to the results of this analysis, it was decided which of the Pythagorean Fuzzy Analytical Hierarchy Process or PFANP would be used in the calculation of criterion weights, depending on whether there was a significant relationship between the criteria. As a result of the Pythagorean Fuzzy DEMATEL, it was determined that there was a significant relationship between the criteria in our application and the PFANP method was used to determine the criteria weights. After the criterion weights were determined, five alternative projects were selected from the entrepreneurship projects to be evaluated in the company and these alternatives were analyzed using the Pythagorean Fuzzy TOPSIS method. As a result of this analysis, it has been determined that the Venture 3 project is the best project among the alternative projects to be invested in. After the evaluation of the alternative projects with this approach, a sensitivity analysis was conducted to test whether the alternative rankings change according to the criteria weights.