Hisse senedi fiyatları ile döviz kurları arasındaki dinamik ilişki: Türkiye örneği
Dynamic relationship between stock prices and exchange rates: the case of Türkiye
Yazar: BETÜL PARLAYAN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA KEMAL DEĞER
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: ARDL Sınır Testi = Autoregressive Distributed Lag Bounds Test ; Birim kök testleri = Unit root tests ; Borsa İstanbul = İstanbul Stock Exchange ; DCC-GARCH = DCC-GARCH ; Döviz kuru = Exchange rate ; Eşbütünleşme testleri = Cointegration tests ; Granger Nedensellik Testi = Granger Causality Test ; Hisse senedi =   ; Korelasyon analizi = Correlation analysis ; Yayılma etkisi = Spillover effects

Özet:
Hisse senedi fiyatları ile döviz kurları arasındaki dinamik ilişki, küresel finansal piyasalarda büyük önem taşır ve ekonomik istikrar, yatırım kararları ve para politikalarının yönetimi açısından kritiktir. Portföy teorisi, yatırımcıların risk ve getiri arasındaki dengeyi sağlamak amacıyla farklı varlık sınıflarına dağılmış portföyler oluşturarak optimal bir risk yönetimi sağlamaya çalıştığı önemli bir teorik yaklaşımdır. Ayrıca, makroekonomik faktörler, ekonomik göstergeler ve merkez bankası politikaları hem hisse senedi fiyatlarını hem de döviz kurlarını etkileyerek bu iki piyasa arasındaki dinamik bağlantıyı şekillendirir. Bu bağlamda, bu tez çalışması Türkiye'de BİST100 endeksi ile döviz kurları arasındaki dinamik ilişkiyi detaylı bir şekilde incelemektedir. Çalışmanın temel bulgularından biri, küreselleşme ve finansal entegrasyonun artmasıyla birlikte portföy riskinin sadece yerel borsa oynaklığından değil, aynı zamanda döviz kuru riskinden de etkilendiğini göstermektedir. Çalışma, 01 Ocak 2002 ile 04 Nisan 2023 tarihleri arasındaki günlük verileri kullanarak hisse senedi fiyatları ile döviz kurları arasındaki ilişkiyi çeşitli analiz yöntemleriyle değerlendirmiştir.

Nedensellik ve Eşbütünleşme Analizi, hisse senedi fiyatları ile döviz kurları arasındaki dinamik ilişkiyi incelemek için kullanılmıştır. Çalışma, BİST100 endeksi ile döviz kurları arasında tek yönlü bir ilişki olduğunu ve Granger nedenselliği analizinin BİST100'den döviz kurlarına doğru tek taraflı bir nedensellik gösterdiğini bulmuştur. Engle-Granger eşbütünleşik test sonuçları, uzun dönem ilişkinin varlığını işaret etmekte ve portföylerdeki değişimlerin uzun vadeli etkileşim gösterebileceğini ortaya koymaktadır. Çok değişkenli GARCH (BEKK) modeli kullanılarak yapılan analiz, döviz kurlarından BİST100'e doğru bir yayılma etkisi (Spillover Effect) olduğunu göstermektedir. Bu bulgu, döviz piyasasındaki olayların hisse senedi fiyatlarını etkileyebileceğini ve bu etkinin zaman içinde yayılabileceğini göstermektedir. Çalışma ayrıca, koşullu olmayan korelasyon analizi ile birlikte zamanla yayılan koşullu korelasyon kullanarak, getiriler arasında zayıf korelasyonun yanı sıra günlük normal verilerde güçlü korelasyonun varlığını tespit etmiştir. Bu, piyasalardaki ani dalgalanmaların hisse senedi fiyatları ile döviz kurları arasındaki ilişkideki güçlü korelasyonu etkileyebileceğini göstermektedir. Son olarak çalışmanın zaman içinde değişen dinamikleri ortaya koyması piyasalardaki etkileşimlerin zaman içinde nasıl evrildiği ve finansal piyasalardaki risklerin zaman içinde nasıl değişebileceğine dair önemli bir perspektif sunmaktadır.

Abstract:
The dynamic relationship between stock prices and exchange rates holds significant importance in global financial markets and is critical for economic stability, investment decisions, and the management of monetary policies. Portfolio theory is an important theoretical approach where investors attempt to achieve optimal risk management by creating portfolios diversified across different asset classes to balance risk and return. Additionally, macroeconomic factors, economic indicators, and central bank policies influence both stock prices and exchange rates, shaping the dynamic connection between these two markets. In this context, this thesis examines in detail the dynamic relationship between the BIST100 index and exchange rates in Turkey. One of the main findings of the study is that with the increase in globalization and financial integration, portfolio risk is influenced not only by local stock market volatility but also by exchange rate risk. The results obtained evaluate this relationship using various analysis methods with daily data from January 1, 2002, to April 4, 2023.

Causality and Cointegration Analysis has been used to examine the dynamic relationship between stock prices and exchange rates. The study found a unidirectional relationship between the BIST100 index and exchange rates, with Granger causality analysis indicating a one-way causality from the BIST100 to exchange rates. The Engle-Granger cointegration test results suggest the presence of a long-term relationship, indicating that changes in portfolios could exhibit long-term interactions. The analysis using the Multivariate GARCH (BEKK) model shows a spillover effect from exchange rates to the BIST100. This finding suggests that events in the foreign exchange market can affect stock prices and that this effect can propagate over time. The study also identified both weak correlations among returns and strong correlations in daily normal data using unconditional correlation analysis along with time-varying conditional correlations. This indicates that sudden fluctuations in the markets could impact the strong correlation in the relationship between stock prices and exchange rates. Finally, the study provides an important perspective on how market interactions evolve over time and how risks in financial markets may change over time.