İlyas Efendiyev'in piyeslerinde tarih
History in the plays of Ilyas Efendiyev
Yazar: NİSA OKUMUŞ
Danışman: DOÇ. DR. AFİNA BARMANBAY
Kafkas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri Ana Bilim Dalı / Azerbaycan Türkçesi ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Hikâye, roman ve piyes yazarı olan İlyas Efendiyev (1914-1996), 20. yüzyıl Azerbaycan edebiyatının en önemli isimlerindendir. Kendine has lirik-romantik bir üslubu olan İlyas Efendiyev, kaleme aldığı eserleriyle millî ruh ve dile hâkimiyetini sergilemiş, Azerbaycan edebiyatına biçim ve içerik bakımından yenilikler getirmiştir.
İlyas Efendiyev, Azerbaycan tiyatrosuna damgasını vuran bir sanatkârdır. Uzunca yıllar yazarın piyesleri sahnelerde izlenme rekoru kırmıştır. Kaleme aldığı tarihî içerikli piyeslerinde Azerbaycan'ın 1800'lü yıllardan 1991 yılına kadar geçen süredeki siyasi, toplumsal, kültürel durumunu gözler önüne sermiştir. Azerbaycan tarihinde dönüm noktası sayılabilecek birçok olay, Efendiyev'in piyeslerinde, objektif bir bakış açısı ve sanatsal bir anlatımla yer bulmuştur. Bu bağlamda Efendiyev'in, Azerbaycan'ın iki yüz yıllık tarihine ışık tutan "Mahnı Dağlarda Kaldı", "Şeyh Hıyabani", "Hükümdar ve Kızı", "Hurşitbanu Natevan", "Tenha İğde Ağacı" ve "Sevgililerin Cehennemde Kavuşması" isimli altı adet piyesi çalışmamıza konu olarak seçilmiştir. 
Tez çalışması dört bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde İlyas Efendiyev'in hayatı ve edebî kişiliğinden bahsedilmektedir. İkinci bölümde yazarın adı geçen piyeslerinin ayrıntılı olay örgüleri çıkarılmış, üçüncü bölümde ise bu piyeslerin incelemeleri yapılmıştır. Son bölümde, İlyas Efendiyev piyeslerinde tarihsel işleyiş ve tarihsel süreç problemi ele alınmıştır

Abstract:
Ilyas Efendiyev (1914-1996), a writer of novels, short stories, and plays, is one of the most important figures in 20th-century Azerbaijani literature. With his unique lyrical-romantic style, Ilyas Efendiyev showcased national spirit and linguistic mastery in his works, bringing innovations in form and content to Azerbaijani literature.
Ilyas Efendiyev made a significant mark on Azerbaijani theater as well. For many years, his plays set records for the number of performances on stage. In his historical plays, he portrayed the political, social, and cultural conditions of Azerbaijan from the 1800s to 1991. Many pivotal events in Azerbaijani history found a place in Efendiyev's plays, presented with an objective perspective and artistic narrative. In this context, Efendiyev's six plays, shedding light on Azerbaijan's two centuries of history, have been selected for this study: "The Song Stayed in the Mountains," "Sheikh Hiabani," "The Ruler and His Daughter," "Khurshidbanu Natavan," "The Lonely Almond Tree," and "The Lovers Reunite in Hell." 
The thesis consists of four parts. The first part discusses Ilyas Efendiyev's life and literary personality. The second part provides detailed summaries of the aforementioned plays, and the third part conducts analyses of these plays. In the last chapter, the problem of historical functioning and of historical process in İlyas Efendiyev's plays is discussed.