İbn Hümâm'a göre elemler ve ilâhî adalet
Suffering and divine justice according to Ibn Humām
Yazar: CANAN TEKKAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SİBEL KAYA
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
İçinde bulunduğumuz dünyada elemlerin varlığı bilinen bir olgudur. Tarihin her döneminde hayatın bir gerçekliği olan elemler konusunda İslâm düşünürleri tarafından fikir yürütülmüştür. Kelâm âlimleri elem meselesini aslah ve şer konularına bağlı olarak, genellikle ilâhî adalet kavramı çerçevesinde tartışmıştır. Biz de bu çalışmamızda, Mâtürîdî kelâmında önemli bir konuma sahip olan İbn Hümâm'ın ilâhî adalet ekseninde elem meselesine bakışını temel olarak el-Müsâyere isimli eserinden hareketle inceledik. Çalışmamız giriş ve iki ana bölümden oluşmaktadır. Girişte, İbn Hümâm'ın kendisini tanımak ve fikirlerini anlamak için yaşadığı dönemin siyasî, sosyal, dinî ve ilmî atmosferine yer verdik. Aynı zamanda onun hayatı ve ilmî kişiliğine de değindik. Birinci bölümünde, çalışmamızda işleyeceğimiz konuyu anlaşılır hale getirmek adına araştırmanın çerçevesini oluşturan elem ve ilâhî adalet kavramların semantik tahliline yer verdik. Sonrasında İbn Hümâm'ın elem konusunda düşüncelerini açıklarken Eşʻarî ve Mâtürîdîler'in görüşlerine yeri geldikçe atıfta bulunması ve Muʻtezile'nin aslah düşüncesi ve ivaz fikri gibi çeşitli görüşlerini eleştirmesi nedeniyle bu ekollerin konuya yaklaşımına genel olarak yer verdik. Son olarak İbn Hümâm'ın Allah tasavvuru ve Allah-insan ilişkisine yaklaşımından hareketle elem ve ilâhî adalet meselesine bakışını ortaya koymaya gayret ettik. Çalışmamız sonucunda da İbn Hümâm'ın dünyada elemlerin meydana gelmesini Allah'ın hikmetinin bir gereği olarak gördüğü ve mensubu bulunduğu Mâtürîdî ekolle paralel biçimde elemleri genel anlamda imtihan olarak değerlendirdiği bilgisine ulaştık.

Anahtar Kelimeler: Kelâm, İbn Hümâm, İlâhî Adalet, Elem, Hikmet

Abstract:
In the world we live in, the existence of suffering is a well-known phenomenon. Throughout history, Islamic scholars have reflected on the reality of suffering. Theologians have often discussed the issue of suffering in relation to the concepts of divine justice and the best of all possible worlds. In this study, we examine Ibn Humām's perspective on suffering within the framework of divine justice, focusing on his work al-Musâyara, an important text in Maturidi theology. The study consists of an introduction and two main sections. The introduction provides an overview of the political, social, religious, and intellectual context of Ibn Humām's time, as well as his life and scholarly character. The first section includes a semantic analysis of the concepts of suffering and divine justice to make the subject of the study more comprehensible. We also explore Ibn Humām's references to Ash'ari and Maturidi views and his critiques of Mu'tazili ideas such as the concept of the best of all possible worlds and compensation theory. Finally, we present Ibn Humām's approach to suffering and divine justice based on his understanding of God and the relationship between God and humanity. Our findings indicate that Ibn Humām viewed the occurrence of suffering in the world as a necessity of God's wisdom and, in line with the Maturidi school, considered suffering as a test in a general sense. 

Keywords: Kalām, Ibn Humām, Divine Justice, Suffering, Hikmah