İran ve demokrasi
Iran and democracy
Yazar: ONUR OKYAR
Danışman: DOÇ. DR. İ. DİNÇER GÜNEŞ
Polis Akademisi / Güvenlik Bilimleri Enstitüsü / Uluslararası Güvenlik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Sosyoloji = Sociology ; Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Bu çalışma, kapsam olarak başta uluslararası ilişkiler, uluslararası güvenlik ve sosyoloji olmak üzere birçok disiplinin kesiştiği bir noktadadır. Bu bağlamda ülkemiz ve uluslararası akademik çevreler özelinde, kendi alanında ilklerden olan bu alan çalışması kapsamında, İran genelini temsilen, Tahran'daki üniversitelerden seçilen ve akademik yeterliliği olan katılımcılardan elde edilen nicel veriler ile gerçekleştirilen bu çalışma ile katılımcıların mezhep, cinsiyet, yaş, etnisite, dindarlık, gelir ve siyasi görüş gibi bağımsız değişkenlerince, etnik ve toplumsal aidiyet, güven ve memnuniyet ile demokrasi, insan hakları ve güvenlik memnuniyetleri gibi nedensel ilişkiler çerçevesinde toplumsal algı ve bakışların ölçülmesi ve tartışılması amaçlanmıştır.Çalışma kapsamında, İran'ın demokrasi bağlamlı analizi için ilk olarak, demokrasi kuramı İran merkezli açıklanıp tartışılmış ve ikinci bölümde ise İran'ın kadim siyasi tarihi, son yüzyıl eşliğinde ve demokrasiye etki eden faktörler bağlamında incelenerek İran'ın demokrasi algılamalarının evrimi tartışılmıştır. Daha sonra ise İran Rejimine yön veren ve kurucu iradenin son şeklini verdiği Anayasa ve Anayasal Kurumlar incelenmiş olup ardından İran'da yaşayan etnik ve dini toplulukların hususiyetleri ortaya konulmuştur. Böylelikle ayrıntılı olarak hazırlanmış bu bölüm ile genel bir İran resmi çizilmeye çalışılmıştır.Alan araştırması ile elde edilen bulgular sonucunda ise İran'da demokrasinin otokratik bir mantık ile var edildiği/sürdürüldüğü sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca İran özelinde gelir, dindarlık ve siyasi görüş gibi değişkenlerin arttıkça demokrasi beklentisinin düştüğü sonucuna ulaşılmış olup bu sonucun ise ezoterik mezhepçi algılama ve uygulamalar neticesinde dini-bürokratik elitizmi güçlendirdiği tespit edilmiştir. Bununla birlikte etnik azınlıklar içinde yüksek bir demokrasi ve insan hakları memnuniyetsizliği bulgulanmış ve İran'da ekonomik sıkıntıların da etkisiyle genel bir halk isyanı çıkma olasılığının yüksek olduğu sonucuna varılmıştır. Çalışmanın özet kısmında ifade edilememiş diğer konu ve bulguların ise tezin derinliklerinde bulunacağı düşünülmektedir.



Anahtar Kelimeler: İran, Demokrasi, İnsan Hakları, Azınlık Hakları, Ezoterik Mezhepçilik, Dini Elitizm, Güvenlik.

Abstract:
This study, in its scope, is at an intersecting point of several disciplines, primarily international relations, international security, and sociology. In this regard, with this study, which constitutes the first of its kind in national and international academic communities, carried out with quantitative data obtained from the participants, who are selected from universities in Tehran and have academic competency, measuring and discussing the social perceptions and views of participants with independent variables, such as sect, gender, age, ethnicity, religiosity, income level, and political opinion within framework of causal relationships, such as ethnicity and social identification, trust, satisfaction and democracy, human rights and satisfaction level of security, is aimed at.
Within the scope of the study, for an analysis of Iran with respect to democracy, first, theory of democracy is explained and discussed in reference to Iran, and in the second part, the evolution of the perceptions of democracy in Iran are discussed with an investigation of Iran's political history in regard to the last century and factors affecting democracy. Subsequently, the Constitution and fundamental institutions of the Iranian regime, which orient the Regime and are definitively shaped by the founding will, are examined, and afterwards the characteristics of ethnic and religious communities in Iran are specified. In this way, with this section prepared in detail, drawing a general picture of Iran is intended for.As a result of the findings, it is concluded that democracy in Iran is realized/sustained with an autocratic logic. In addition, the conclusion is reached that to the extent that the variables of income level, religiosity, and political opinion increase, expectation level for democracy decreases, and it is ascertained that this conclusion strengthens religious/bureaucratic elitism as a result of esoteric sectarian perceptions and practices. Nonetheless, among ethnic minorities, a high level of dissatisfaction with democracy and human rights is identified, and in conjunction with economic problems, it is concluded that the possibility of a general public uprising is high. It is thought that other issues and findings that could not be expressed in the abstract of this study, which is the product of a long, detailed, arduous, and enjoyable endeavor, can be found in the depths of the study.



Keywords: Iran, Democracy, Human Rights, Minority Rights, Esoteric Sectarianism, Religious Elitism, Security