Türkiye üniversitelerinin örgütsel etkinlik alanları: Öğretim üyeleri üzerinde bir araştırma
Domains of organizational effectiveness in turkish universities: A research on faculty members
Yazar: ÖMER LÜTFİ ANTALYALI
Danışman: DOÇ. DR. İLKER H. ÇARIKÇI
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Yönetim ve Organizasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; İşletme = Business Administration
Dizin: Kalite = Quality ; Kümeleme analizi = Cluster analysis ; Performans = Performance ; Örgütsel etkinlik = Organizational effectiveness ; Üniversiteler = Universities

Özet:
Bu tez çalışmasında Türkiye üniversitelerinin örgütsel etkinlik alanları araştırılmıştır. Araştırma ile üniversitelerin değerlendirilmesine yönelik ortaya konacak çabalara bir alt yapı oluşturulması hedeflenmiştir. Araştırma, dokuz örgütsel etkinlik boyutundan oluşan ve öğretim üyelerinin görev yapmakta oldukları üniversiteleri ile ilgili algılarını ölçen 46 soruluk bir ölçekle gerçekleştirilmiştir. Analizler toplamda 23 devlet üniversitesinden sağlanan 1185 anket ile yapılmıştır. Öncelikle dokuz örgütsel etkinlik boyutunun Türkiye üniversitelerine uygunluğu test edilmiştir. Ardından Türkiye üniversitelerinin örgütsel etkinlik boyutlarındaki etkinlik düzeylerine göre boyutların nasıl kümelendiği araştırılmıştır. Böylelikle Türkiye üniversitelerinin örgütsel etkinlik alanlarının tespit edilmesi hedeflenmiştir.Analizler sonucu Türkiye üniversitelerinin üç temel örgütsel etkinlik alanı tespit edilmiştir. Bunlar ?Öğrenci Odaklılık?, ?İç Odaklılık? ve ?Uzmanlık ve Çevre Odaklılık? alanlarıdır. Türkiye üniversitelerinin bu alanlardaki etkinlik düzeylerine göre altı tip üniversite gözlemlenmiş ve söz konusu üniversite tiplerinin örgütsel etkinlik alanlarındaki etkinlik düzeyleri arasındaki farklılıklar incelenmiştir. Analizlerde faktör, kümeleme, parametrik olmayan testler ve varyans analizleri kullanılmıştır. Bulgular farklı ülkelerden elde edilen sonuçlar ile karşılaştırılmıştır.Neticede, üniversitelerin örgütsel etkinliğinin tek boyutlu incelenmemesi gerektiği, üniversitelerin değişik alanlarda farklı farklı etkinlik düzeylerine sahip olduğu, mevcut ölçüm çalışmalarının zenginleştirilmesi gerektiği yargısına ulaşılmıştır. Mamafih, Türkiye üniversite tiplerinin kendi içinde üç örgütsel etkinlik alanındaki etkinlik düzeyleri farklı olsa da, birbirleri arasında alanlardaki etkinlik düzeylerindeki sıralamaları büyük oranda aynı kalmaktadır. Bir alanda en etkin olan üniversite tipi diğer alanlarda da mukayeseli olarak en etkin olmaktadır. Aynı şekilde bir alanda etkinlik düzeyi düşük olan üniversite tipinin diğer alanlarda da etkinlik düzeyi düşük olmaktadır. Buradan yola çıkarak Türkiye üniversitelerinin bütün alanlarda etkin olma gayreti içinde oldukları, yeterince stratejik yönelimlere girmedikleri, dolayısıyla kaynaklarını etkin bir biçimde kullanmadıkları iddia edilebilir.

Abstract:
This dissertation investigates the domains of organizational effectiveness in Turkish universities. It will also provide a basis for future studies on the evaluation of universities. This study was conducted using a 46-question survey in nine organizational effectiveness dimensions that measures the perceptions of the faculty members. Analyses were based on 1185 surveys from 23 universities. First of all it was investigated that if these nine dimensions are compatible with Turkish universities. Then how the organizational effectiveness dimensions of the Turkish universities were clustered according to the levels of effectiveness was investigated. Thus it was aimed to define the domains of organizational effectiveness in Turkish universities.The results showed that the Turkish universities have three main domains of organizational effectiveness which are ?Student Oriented?, ?Internal Oriented? and ?Academic and External Oriented?. According to these levels mentioned above six types of universities were observed and the differences between the levels of the organizational effectiveness of these universities were examined. Cluster analysis, non-parametric tests and variance analysis were used. The results were compared with the results of the similar studies done in various countries.As a result it is understood that the organizational effectiveness of the universities shouldn?t be examined under only one domain but instead they have various levels of organizational effectiveness in different domains. Also it is understood that the present evaluation studies should be enriched. However; even though the levels of the organizational effectiveness in the three domains differ within the six types of universities; the ranking of the six types of universities with the levels of organizational effectiveness in each domain almost same. The most effective type of university in one domain seems to be the most effective in other domains comparatively. Similarly a type of university with a low level of effectiveness in one domain turns out with a low level of effectiveness in other domains as well. As a result one can say that the Turkish universities try to be effective in every domain but not have tendency enough towards strategic thinking and thus don?t use their resources effectively.