Karaca Mağarası'nın mikroklimatolojisi
Microclimatology of the Karaca Cavern
Yazar: CEMAL ERDEM BEKAROĞLU
Danışman: PROF.DR. HAKAN YİĞİTBAŞIOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Fiziki Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Coğrafya = Geography

Özet:
Araştırmayı 13-25 Temmuz 2005 tarihleri arasında Gümüşhane ili sınırları içerisindekiKaraca Mağarası'nda (40Âº 32' 39'' K, 39Âº 24' 10'' D) gerçekleştirdim. Çalışmanın amacı,mağara ikliminin karakteristik özelliklerini Karaca Mağarası özelinde aydınlatmaktı. Budoğrultuda mağara içerisinde sıcaklık, nisbi nem, hava akımı ve karbondioksit ölçümleriyapıldı.Karaca mağarası daha çok yatay doğrultuda gelişmiş, vadoz zonda bulunan kuru birmağaradır. Yaklaşık 1550 metrede bulunan mağara, volkanik seri içerisinde merceklerhalinde bulunan kireçtaşları içerisinde meydana gelmiştir.Mağara ve yakın çevresi, Karadeniz kıyı kuşağından yaklaşık 70 km. uzaklıkta ve yarı-kurak bir özelliktedir. Gümüşhane'nin yıllık sıcaklık ortalaması 9.5 ºC iken yıllık yağışortalaması 451,8 mm'dir.Karaca Mağarası 5 odadan oluşmuş statik bir mağaradır. Toplam alanı 1890 m2'dir.Mağaradan en uzak kısım IV. Odadır (100 m). Mağara kapısı hava akımını engelleyen biryapıdadır.Kayıtlar çok açık bir biçimde sıcaklığın serbest atmosferden mağaranın dip kısmına doğrudüştüğünü; buna karşın nisbi nem ve karbondioksit oranlarının yükseldiğini göstermiştir.Ayrıca mağara içerisinde hava akımı tespit edilememiştir. Günlük sıcaklık değişiminden enfazla etkilenen kısım mağaranın giriş kısmıdır (r=0,82). Bu bölgeden mağaranın dipkısmına doğru gidildikçe günlük sıcaklık değişimlerinin amplitüdü azalır ve sonundasıcaklık değerlerinin stabil olduğu IV. Odaya varılır (r=0,11). Buharlaşma oranının enfazla olduğu giriş kısmı, evaporatif kalsit oluşumu için en riskli alandır.Mağara içerisindeki karbondioksit oranları serbest atmosferden mağaranın dip kısmınadoğru artar. Maksimum oran (3150 ppm) IV. Odada tespit edilmiştir. Karaca mağarası'nınreferans planı (1990) ile günümüz koşullarını karşılaştırdığımda havuzların ya alanlarınındaraldığını ya da tamamıyla kuruduğunu tespit ettim. Yaklaşık 15 senede göllerin alanındagerçekleşen daralma 68 m2'dir. Karaca Mağarası bir düşük enerji seviyesi ortamıolduğundan ötürü ortam değişimi için büyük bir potansiyeldir. Bir örnek çalışmaniteliğinde olan bu araştırmada ele alınan mikroklimatik parametrelerin daha uzun sürede(yıllık-çok yıllık) değerlendirilerek bir mağara yönetim planının oluşturması mağaranıngeleceği açısından önemlidir.

Abstract:
The main subject of this dissertation, named Microclimatology of Karaca Cavern, is to findout general microclimatological characteristics of Karaca Cavern including cavetemperature, relative humidity, air flow and carbon dioxide rates and their horizontallydistrubution inside the cave and their relationship with the outside.Karaca Cavern (40Âº 32? 39?? N, 39Âº 24? 10?? E) whose altitude is 1550 m is located intemperate zone. Gümüşhane is the province near the cave and its main annual temperatureis 9,5 ºC and main annual precipitation is 451,8 mm. Karaca Cavern has five chambers andonly one entrance. Total area of the cave is 1890 m2. The deepest part of the cave is-15,5m and the furthest point from the entrance is c. 100 m.During the investigation period (15-23 July 2005) some climatic parameters have beenrecorded across the cave either automatically or manually.The temperature data demonstrate that the main temperatures decrease from the outside torear gradually in contrast to relative humidity profiles. The daily maximum temperaturechanges in the cave occur in the entrance area whose range is 7,27 ºC and this rangedecreases with the distance. At the rear, daily temperature changes could not be detected.Air flow could not be detected across the cave due to the cave door.Carbon dioxide rates increase with distance inside the cave. There are three zones in thecave. In the first zone, temperature changes are very compatible with the outside (r=0,82)and temperature range is more than any other part of the cave. The second zone coversmore than half of the cave (I. Chamber, II. Chamber and III. Chamber). In this zone,temperature range and compatibility of the temperature changes with the outsidetemperature changes depress (r=0,74-0,47). The third zone is located in fourth chamber.I have compared the first plan of the cave with the current conditions and concluded thatthe total area of the ponds have been decreased c. 68 m2 since 1990 because of evaporation.Karaca Cavern is a low energy level environment. Because of the fact that the fall of asingle drop of water might be their most energetic event and the low energy caves have apotantial for degradation, it is necessary to make a cave management plan taking intoaccount the microclimatological parameters and their seasonal changes.