Tarihi kent dokusunun kentsel peyzaj açısından sürdürülebilirliğinin incelenmesi: Eski Talas örneği
Investigation of the sustainability of historical urban texture in terms of urban landscape: The case of old Talas
Yazar: GÖKÇE NUR DAĞLI AKKAYA
Danışman: PROF. DR. ABDULLAH KELKİT
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Kent dokusuna ait tarihî değerleri yenileme, geliştirme ve koruma çalışmalarındaki temel amaç; kentsel peyzajın, mimari niteliklerin ve kültürel değerlerin korunması, sürekliliğinin sağlanması ve güncel ihtiyaçlar doğrultusunda canlandırma çalışmalarının yapılmasıdır. Bu çalışmada Kayseri ili Talas ilçesine ait Eski Talas bölgesinin tarihi dokusunun peyzaj mimarlığı bakış açısıyla incelenmesi, değerlendirilmesi ve geleceğe aktarılabilmesi için stratejilerin geliştirilmesi ve önerilerde bulunulması amaçlanmıştır. Bu bağlamda çalışma alanının doğal yapısı, tarihsel gelişimi, sosyo-kültürel ve ekonomik özellikleri, tarihi yapıları ve alana ait peyzaj özellikleri değerlendirme kapsamına alınmıştır. Yapılan bu çalışmada üç aşamalı bir yöntem izlenmiştir. Birinci aşamada kentsel dokunun mevcut durumu ve değişiminin incelenmesi amacıyla yazılı kaynaklardan literatür taraması yapılmıştır. İkinci aşamada SWOT analizi yapılarak çalışma alanı ile ilgili güçlü yönler– zayıf yönler, fırsat ve tehditler tespit edilmiştir.  Üçüncü aşamada ise Talas tarihi kent dokusunun peyzaj mimarlığı açısından sürdürülebilirliğinin sağlanabilmesine yönelik öneriler geliştirilmiştir. Çalışma alanı olarak seçilen Eski Talas bölgesindeki Tablakaya, Han, Harman ve Kiçiköy Mahalleleri; tarihsel süreçte farklı etnik kökenden topluluklara ev sahipliği yapması nedeniyle sahip olduğu kültürel miras değerleriyle kentsel dokuya en çok katkısı olan alanlardır. Bu alanlarda bahçeli konutlar ve bağlar, arkeolojik kalıntılar, tarihi meydanlar, çeşmeler ve işlevlendirilmiş tarihi yapılar gibi kentsel unsurlar günümüze kadar varlığını koruyabilmiştir. Çalışmanın bulguları; Talas tarihi kent bölgesine ait geleneksel doku ve kültürel mekanların sürdürülebilirliğinin sağlanması için çevresi ve peyzaj alanları ile birlikte ele alınması, âtıl kalmış bölgelerin doğru peyzaj uygulamaları, planlama ve yönlendirme işlemleriyle işlevselleştirilmesi, tarihi silüeti bozan teknik düzenleme ve elemanlar için geleneksel dokuyla uyumlu çözümlerin benimsenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler: Tarihi Doku, Kentsel Peyzaj, Tarihi Kent, Geleneksel Doku, Eski Talas, Sürdürülebilirlik

Abstract:
The main purpose of the renovation, development and protection of the historical values of the urban fabric; the aim is to protect the urban landscape, architectural qualities and cultural values, to ensure their continuity and to carry out revitalization works in line with current needs. In this study, it is aimed to develop strategies and make suggestions in order to examine, evaluate and transfer the historical texture of the Old Talas region of Kayseri province Talas district from the perspective of landscape architecture. In this context, the natural structure, historical development, socio-cultural and economic features, historical structures and landscape features of the study area were included in the evaluation. In this study, a three-stage method was followed. In the first stage, a literature review was made from written sources in order to examine the current situation and change of the urban fabric. In the second stage, the strengths – weaknesses, opportunities and threats related to the study area were determined by SWOT analysis. In the third stage, suggestions have been developed to ensure the sustainability of the historical urban fabric of Talas in terms of landscape architecture. Tablakaya, Han, Harman and Kiçiköy Neighborhoods in the Old Talas region selected as the study area; Due to the fact that they have hosted communities from different ethnic origins in the historical process, they are the areas that contribute the most to the urban texture with their cultural heritage values. In these areas, urban elements such as houses with gardens and vineyards, archaeological remains, historical squares, fountains and functionalized historical buildings have survived to the present day. The findings of the study show that the traditional texture and cultural spaces of the Talas historical city area should be considered together with its surroundings and landscape areas in order to ensure the sustainability, the idle areas need to be functionalized with the right landscaping practices, planning and orientation processes, and it is necessary to adopt solutions that are compatible with the traditional texture for the technical arrangements and elements that distort the historical silhouette.

Keywords: Historical texture, Urban landscape, Historical city, Traditional texture, Old Talas, Sustainability.