Halide Nusret Zorlutuna'nın romanlarında toplumsal cinsiyet ve kimlik
In the novels of Halide Nusret Zorlutuna gender and identity
Yazar: SEVİM BETÜL BALOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. MURAT GÜR
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Toplumsal cinsiyet, kadın ve erkeğe, toplum ve kültür tarafından yüklenen rolleri
tanımlamak; kadınlığın ve erkekliğin biyolojik bir cinsiyet olduğu kadar sosyolojik bir
olgu olduğunu anlatmak; kadın ve erkeği, toplumsal yapı içinde, toplumsal normlar
çevresinde birbirinden ayırmak için kullanılan bir kavramdır. Bu yönüyle kavram, bir
kimlik biçimini ifade eder ve antropolojiden tarihe, psikolojiden sosyolojiye, sosyal
bilimlerin birçok alanında kadın ve erkek kimliğinin nasıl oluşturulduğunun
incelenmesine imkân sağlar. Toplumsal cinsiyet rollerinin belki de en görünür olduğu
alanın edebiyat olduğu dile getirilebilir. Bu tez, Halide Nusret Zorlutuna'nın
romanlarının toplumsal cinsiyet kavramı çerçevesinde incelenmesi hakkındadır. Bu
doğrultuda söz konusu romanlarda kurulan toplumsal cinsiyet söylemleri, kadınlık ve
erkeklik rolleri ile kimlik biçimleri irdelenmektedir. Çalışmada Zorlutuna'nın
seçilmesinin temel gerekçesi, onun Osmanlı'dan Cumhuriyet'e geçiş sürecinde
yaşaması ve kamusal alana girebilen bir kadın olarak toplumun cinsiyet algılarındaki
dönüşümün bir örneğini temsil etmesidir. Ayrıca onun hem sahip olduğu muhafazakâr
kimliği hem de kamusal alandaki öncü kadın rolünü eserlerine taşıması, eserlerini
gerçekçi bir tarzla toplumu anlatma çabasıyla yazması da onun romanlarının
seçilmesinin bir diğer gerekçesidir. Bu doğrultuda tez, dört bölüme ayrılmıştır. Birinci
bölümde toplumsal cinsiyet ve edebiyat ilişkisi çerçevesinde kuramsal bir arka plan
oluşturulmuştur. İkinci bölümde, tezdeki incelemelerin tutarlı olması adına
Zorlutuna'nın hayatına yer verilmiş ve tezde ele alınan romanlar özetlenmiştir. Üçüncü
bölümde, söz konusu romanlardaki kadın kurgularına odaklanılmış ve kadın roman
kişileri, anne, eş ve toplumsal hayattaki rolleri çerçevesinde incelenmiştir. Dördüncü
Bölümde ise erkekler ile erkeklik kurguları irdelenmiştir.Böylece Zorlutuna'nın
eserlerindeki toplumsal cinsiyet rolleri aydınlatılmış ve neredeyse bütün romanlarında
toplumun kadın ve erkeğe yüklediği rolleri olay örgüsü çerçevesinde tartışmaya
sunduğu sonucuna ulaşılmıştır. Zorlutuna'nın bütün romanlarında, muhafazakâr bir
aydın kimliğinin yansıması bulunmaktadır. Bu durum, onun romanlarında, toplum
tarafından makbul görülen cinsiyet rollerinin daha belirgin, çağının düşünce dünyasına
aykırı gelebilecek fikirlerin ise daha kapalı kurgulanmasıyla sonuçlanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Halide Nusret Zorlutuna, toplumsal cinsiyet, kadınlık, erkeklik,
kimlik

Abstract:
Gender describes the roles assigned to women and men by society and culture, and
explains that femininity and masculinity are sociological phenomena as well as
biological sex. It is also said as a concept used to separate men and women from each
other within the social structure and within the social norms. In this respect, the
concept expresses a form of identity and enables the examination of how male and
female identities are formed in many areas of social sciences, from anthropology to
history, from psychology to sociology. It can be said that the field where gender roles
are perhaps most visible is literature.This thesis is about the analysis of Halide Nusret
Zorlutuna's novels within the framework of the concept of gender. In this context,
gender discourses, femininity and masculinity roles, and identity forms established in
the novels in question are examined. The main reason for choosing Zorlutuna in the
study is that she lived during the transition from the Ottoman Empire to the Republic
and that she represents an example of the transformation in society's gender
perceptions as a woman who can enter the public sphere. Another reason for choosing
her novels is that she carries both her conservative identity and her pioneering female
role in the public sphere into her works and writes her works in an effort to describe
society in a realistic style. In this context, the thesis is divided into four sections. In the
first section, a theoretical background is created within the framework of the
relationship between gender and literature. In the second section, Zorlutuna's life is
included to ensure the consistency of the studies in the thesis and the novels discussed
in the thesis are summarized. In the third section, the focus is on the female fiction in
the novels in question, and the female characters are examined within the framework
of their roles as mothers, wives, and in social life. In the fourth section, men and
masculinity fiction are examined.Thus, gender roles in Zorlutuna's works have been
illuminated and it has been concluded that in almost all of her novels, she discusses
the roles that society imposes on women and men within the framework of the plot. In
all of Zorlutuna's novels, there is a reflection of a conservative intellectual identity.
This situation resulted in the gender roles that were deemed acceptable by society
being more obvious in her novels, and the ideas that might have been contrary to the
intellectual world of her time being more implicit.
Key Words: Halide Nusret Zorlutuna, gender, femininity, masculinity, identity