Hekimlerin mevzuata göre sahip oldukları haklar ve cezai sorumlulukları konusunda bilgi düzeyi ve davranışları
Physicians' knowledge and behavior about their rights and criminal liabilities according to legislation
Yazar: BAKİ DERHEM
Danışman: PROF. DR. MEHMET UNGAN
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Cezai sorumluluk = Criminal liability ; Doktorlar = Physicians ; Doktorlar-aile = Physicians-family ; Hukuki sorumluluk = Legal responsibility ; Sağlık mevzuatı = Health legislation ; Tıbbi hatalar = Medical errors

Özet:
Amaç: Ankara ili merkez ilçelerinde görev yapmakta olan aile hekimliği uzmanı ve pratisyen hekimlerin, mevzuata göre sahip oldukları haklar, cezai sorumluluklar ve genel hukuk kuralları konusunda bilgi düzeylerini ve davranışlarını ortaya koymaktır. Bunun yanında sosyodemografik faktörlerin, konu ile ilgili alınmış eğitim durumunun, herhangi bir ceza alıp almama durumunun sorulara verilen yanıtları nasıl etkilediğinin saptanması hedeflenmektedir.
Gereç ve Yöntem: Ankara ili merkezindeki Aile Sağlığı Merkezleri'nde çalışan 381 hekim ile yüz yüze görüşüldü. 7 tanesi hekim haklarını, 7 tanesi cezai sorumluluklarını ve 4 tanesi de genel hukuk kurallarını sorgulayan 18 bilgi sorusu içeren, güncel mevzuata göre hazırlanmış toplam 38 soruluk anket formu kullanıldı. Elde edilen verilerin istatistiksel değerlendirilmesinde SPSS 11,5 paket programı kullanıldı. Bilgi sorularının ayrı ayrı kişisel ve demografik bilgilerle karşılaştırılmasında Ki-kare testi kullanılmıştır. Doğru sayılarının demografik ve kişisel durumlarda farklılık gösterip göstermediğini değerlendirmek için Mann-Whitney U testi kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık değeri p < 0.05 kabul edildi.
Bulgular: Katılımcıların %21,8'i (n=83) aile hekimliği uzmanı olarak, %78,2'si (n=298) pratisyen hekim olarak görev yapmaktaydı. Hekimlerinin yaş ortalaması 46,9 ± 7,6 idi. Toplam 18 adet bilgi sorusuna, tüm hekimler tarafından verilen doğru yanıtların ortalaması 7,57 ± 2,16 bulunmuştur. Aile hekimliği uzmanlarının ortalama doğru yanıtları 8,07 ± 1,90, pratisyen hekimlerin ortalama doğru yanıtları ise 7,43 ± 2,21 saptanmış ve iki grup arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmıştır (p=0,007). Verilen doğru yanıtlar ile hizmet süreleri kıyaslandığında, 1–5 yıl arası çalışanlar ile 11–15 yıl ve ≥16 yıl çalışanlar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmıştır (p<0,001). Soruşturma geçirip ceza alanlar ile soruşturma geçirip ceza almayanlar kıyaslandığında ise sorulara doğru yanıt verme açısından iki grup arasında anlamlı bir fark saptanmıştır (p=0,003). Çalışmamızda, meslek içi eğitimlerde hekim hak ve sorumlulukları ile ilgili herhangi bir eğitim alan ve almayan hekimler, toplam doğru cevaplar açısından kıyaslandığında, eğitim alanlar ile almayanlar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmıştır (p<0,001).
Sonuç: Malpraktis davalarının her geçen gün artması ve aile hekimlerine yüklenen sorumluluklarının ve iş gücünün de artıyor olması, aile hekimlerine gerek tıp fakültesi eğitimi boyunca gerekse asistanlık süresince veya meslek içi eğitimlerde hekim hak ve sorumlulukları ile ilgili kapsamlı bir eğitimin verilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Yapmış olduğumuz anket çalışması sonucunda hekimlerimizin sahip oldukları haklar ve cezai sorumlulukları konusunda yetersiz bilgi sahibi olduğunu gördük. Durumun önemi daha fazla çalışma ile ortaya konmalı ve yapıcı adımlar atılmaya bir an önce başlanmalıdır.

Abstract:
Objective: The aim of this study is to investigate knowledge and behaviours of FM Specialists and GPs, working in central districts of Ankara, regarding their rights, criminal liabilities and common rules of law that are regulated by legislation. In addition, we also aimed to determine how the answers were influenced by sociodemographic factors, educational status of participants on medicolegal issues and if the participants received any punishment. 
Materials and Methods: Total number of 381 physicians, working at Family Centers located in central districts of Ankara, were interviewed face-to-face. We used a 38-item questionnaire that was developed according to current legislation. The questionnaire contains 18 knowledge based questions which 7 questions investigate physician's rights, 7 questions investigate criminal liabilities and 4 questions investigate common rules of law. The collected data were analyzed by using SPSS softwere (Version 11.5). Chi-square test was used in order to compare knowledge based questions with sociodemographic factors. Mann Whitney U test was used for assessing whether the number of correct answers differs with sociodemographic factors or not. A p-value of 0.05 was considered statistically significant.
Results: 21,8 percent of participants were FM specialists and %78,2 of them were GPs. Mean age of physicians were 46,9 ± 7,6. Mean score for correct responses in 18 knowledge based questions was 7,54 ± 2,16.  FM Specialists' mean score was 8,07 ± 1,90, GP's mean score was 7,43 ± 2,21 and there was a statistically significant difference between two groups (p=0,007). In comparison of working experience with correct answers, there was statistically signifiacant difference between 1-5 years experience and 11-15 years and ≥ 16 years (p<0,001). There was significant difference in correct answers between two groups which were seperated according to whether or not they received a punishment as a result of an inquirement. In our study, the doctors who has taken education about physician's rights and criminal liabilities or not, there was significant difference between them compared in terms of total correct answers (p<0,001). 
Conclusion: Malpractice lawsuits and family physician's labor and responsibilities are increasing day after day. It reveals the requirement of comprehensive education about doctor's rights and liabilities at residency or via in-service trainings. As a result of our survey, we determined that our physicians have insufficient knowledge levels about medico-legal issues. The importance of the situation should be investigated by further studies and constructive steps should be initiated as soon as possible.