5. ve  8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki söz varlığının çeşitli değişkenler açısından karşılaştırmalı incelenmesi
Comparative study of vocabulary in 5th and 8th grade Turkish course books
Yazar: MUHAMMET EMİN ÇOMAKLI
Danışman: DOÇ. DR. SIDDIK BAKIR
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı 2023-2024 eğitim öğretim yılından itibaren Millî Eğitim 
Bakanlığı tarafından okullarda okutulan iki farklı özel yayınevine ait olan 5. sınıf ve 8. sınıf 
Türkçe ders kitaplarındaki metinlerde yer verilen söz varlığı ögelerini ortaya çıkarmak 
amaçlanmaktadır.
Yöntem: Bu çalışmada 2023/2024 eğitim öğretim yılında okutulan iki farklı özel yayınevi 
tarafından hazırlanan 5. ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarında yer alan -dinleme metinleri hariçokuma metinleri söz varlığı açısından incelenmiştir. Bu amaç doğrultusunda çalışma nitel 
araştırma yöntemi ile yürütülmüştür. Söz varlığı incelemesi yapılan bu çalışmada doküman 
incelemesi tekniği kullanılmıştır. Bu bağlamda 2023/2024 eğitim öğretim yılında okutulan iki 
farklı özel yayınevi tarafından hazırlanan 5. ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarında metinlerde 
geçen söz varlığı unsurları tespit edilmiş ardından her iki kitapta yer alan söz varlığı unsurları 
çeşitli değişkenler açısından karşılaştırılmalı incelenmiştir. 2023/2024 eğitim öğretim yılında 
okutulan iki farklı özel yayınevi tarafından hazırlanan 5. ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarında 
yer alan okuma metinleri ve serbest okuma metinlerinin sıklık dizini Cibakaya Dizin 
Programı (2.4 sürümü) ile oluşturulmuştur. Metinlerdeki temel söz varlığı, deyimler, 
atasözleri, ikilemeler, terimler, kalıplaşmış sözler, ilişki sözleri, çeviriler, yabancı sözcükler, 
yerel söylemler, özel isimler doküman incelemesine tâbi tutulmuştur.
Bulgular: Bu çalışmada, iki farklı özel yayınevine ait olan 5. sınıf ve 8. sınıf Türkçe ders 
kitaplarında yer alan okuma metinlerindeki söz varlığı ögeleri incelenmiştir. Elde edilen 
veriler karşılıklı değişkenler açısından karşılaştırılarak sonuca ulaşılmıştır. Araştırmada özel 
yayınevi tarafından hazırlanan 5. sınıf Türkçe ders kitabında toplam 8550 söz varlığı; yine 
farklı bir özel yayınevi tarafından hazırlanan 8. sınıf Türkçe ders kitabında toplam 18769 söz 
varlığına ulaşılmıştır. Özel yayınevi tarafından hazırlanan 5. sınıf Türkçe ders kitabında 
deyim (f=40), atasözü (f=2), ikileme (f=22), terim (f=26), özdeyiş (f=0), kalıp söz / ilişki söz 
(f=5), yabancı sözcük (f=44), özel isim (f=122) ve toplamda (f=271) söz varlığı ögesine yer 
verilmiştir. Özel yayınevi tarafından hazırlanan 8. sınıf Türkçe ders kitabında deyim (f=79), 
atasözü (f=22), ikileme (f=57), terim (f=51), özdeyiş (f=1), kalıp söz / ilişki söz (f=31), 
yabancı sözcük (f=250), özel isim (f=427) ve toplamda (f=918) söz varlığı ögesine yer 
verilmiştir. Bu analizler her iki sınıf düzeyinde ders kitaplarında sıklıkla tekrarlanan 
kelimelerde farklılıklar olduğunu göstermektedir. 5. sınıf düzeyinde daha temel kelime ve 
kavramlar daha sık tekrarlanırken, 8. sınıf düzeyinde daha karmaşık kelime ve etkinlik 
adımları dikkat çekmektedir. 
Sonuçlar: Bu çalışmada, iki farklı özel yayınevine ait 5. sınıf ve 8. sınıf Türkçe ders kitabı 
incelenmiş; bu iki kitapta bulunan 64 metinde yer alan deyimler, atasözleri, ikilemeler, 
terimler, özdeyişler, özel isimler, kalıp/ilişkili sözler tespit edilmiştir. Bu sayıya serbest 
okuma metinleri de dâhil edilmiştir. İki kitaptan biri olan 5.sınıf Türkçe ders kitabında 8550 
söz varlığı ögesi yer alırken 8. sınıf Türkçe ders kitabında 18769 söz varlığı ögesi tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: söz varlığı, ders kitabı, metin, kavram, sıklık

Abstract:
Purpose: The aim of this study is to identify the vocabulary elements included in the texts of 
5th grade and 8th grade Turkish textbooks belonging to two different private publishing 
houses taught in schools by the Ministry of National Education starting from the 2023-2024 
academic year. 
Method: In this study, the reading texts - excluding the listening texts - in the 5th and 8th 
grade Turkish textbooks prepared by two different private publishing houses in the 2023/2024 
academic year were examined in terms of vocabulary. For this purpose, the study was 
conducted with qualitative research method. In this study, which examined vocabulary, 
document analysis technique was used. In this context, the vocabulary elements in the texts of 
the 5th and 8th grade Turkish textbooks prepared by two different private publishing houses 
and taught in the 2023/2024 academic year were identified and the vocabulary elements in 
both books were comparatively examined in terms of various variables. The frequency index 
of the reading texts and free reading texts in the 5th and 8th grade Turkish textbooks prepared 
by two different private publishing houses in the 2023/2024 academic year was created with 
the Cibakaya Index Program (version 2.4). Basic vocabulary, idioms, proverbs, 
reduplications, terms, clichés, relationship words, translations, foreign words, local discourses 
and proper names in the texts were subjected to document analysis.
Findings: In this study, vocabulary elements in the reading texts in the 5th grade and 8th 
grade Turkish textbooks belonging to two different private publishing houses were examined. 
The obtained data were compared in terms of mutual variables and the conclusion was 
reached. In the research, a total of 8550 words were included in the 5th grade Turkish 
textbook prepared by a private publishing house; A total of 18769 vocabulary words were 
reached in the 8th grade Turkish textbook prepared by a different private publishing house. In 
the 5th grade Turkish textbook prepared by a private publishing house, idiom (f = 40), 
proverb (f = 2), reduplication (f = 22), term (f = 26), saying (f = 0), formulaic expression / 
relational expression. (f=5), foreign words (f=44), proper nouns (f=122) and total (f=271) 
vocabulary items were included. In the 8th grade Turkish textbook prepared by a private 
publishing house, idiom (f = 79), proverb (f = 22), reduplication (f = 57), term (f = 51), saying 
(f = 1), formulaic expression / relational expression. (f=31), foreign words (f=250), proper 
nouns (f=427) and total (f=918) vocabulary items were included. These analyzes show that 
there are differences in frequently repeated words in textbooks at both grade levels. While 
more basic words and concepts are repeated more frequently at the 5th grade level, more 
complex words and activity steps attract attention at the 8th grade level.
Conclusions: In this study, 5th grade and 8th grade Turkish textbooks belonging to two 
different private publishing houses were examined; Idioms, proverbs, reduplications, terms, 
sayings, proper names, phrases/related words in 64 texts in these two books have been 
identified. Free reading texts are also included in this number. While there are 8550 
vocabulary items in the 5th grade Turkish textbook, which is one of the two books, 18769 
vocabulary items were identified in the 8th grade Turkish textbook.

Keywords: vocabulary, textbook, text, notion, frequency