Adalimumab kullanılan nonenfeksiyöz üveitlerde serum adalimumab antikoru ile adalimumab seviyelerinin tespiti ve oküler klinik aktivasyon ile korelasyonun değerlendirilmesi
Determination of serum adalimumab antibodies and adalimumab levels in non-infectious uveitis treated with adalimumab and evaluation of correlation with clinical ocular activation
Yazar: ANIL GÜNGÖR
Danışman: PROF. DR. YASEMİN ÖZDAMAR EROL
Sağlık Bakanlığı / Ankara Etlik Şehir Hastanesi / Göz Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Göz Hastalıkları = Eye Diseases

Özet:
Amaç: Adalimumab (ADA) kullanılan nonenfeksiyöz üveit (NEÜ) tanılı 
hastalarda serum ADA ile anti adalimumab antikor (AAA) seviyelerini tespit etmek 
ve oküler klinik sonuçlar ile ilişkisini değerlendirmek.
Gereç ve yöntem: Etlik Şehir Hastanesi Göz Hastalıkları Bölümü Üvea 
Kliniğinde takip edilmekte olan, en az altı aydır ADA tedavisi almakta olan 50 hasta 
çalışmaya dahil edildi. Hasta dosyaları taranarak demografik veriler, muayene 
bulguları, ADA ve ek immünmodülatör tedavi bilgileri kaydedildi. ADA dozu 
yapılmadan önceki son 24 saatte olacak şekilde hastalardan periferik kan örneği 
alınarak serum ADA ve AAA düzeyleri ELİSA yöntemi ile değerlendirildi. Aynı gün 
hastaların rutin göz muayeneleri yapıldı. Optik kohorens tomografi ve fundus 
floresein anjiografi yapılarak da oküler aktivasyon değerlendirildi.
Bulgular: Çalışmaya 23'ü (%46) erkek ve 27'si (%54) kadın olmak üzere 
toplam 50 hasta dahil edilmiş olup hastaların yaş ortalaması 23,5±14,2 (min=5-
maks=61) yıldır. Çalışmaya dahil edilen hastaların tanıları incelendiğinde 12'sinde 
(%24) parsplanit, 10'unda (%20) behçet hastalığı, 10'unda (%20) Vogt Koyanagi 
Harada sendromu, 10'unda (%20) idiyopatik üveit, 3'ünde (%6) tübülointerstisyel 
nefrit ve üveit sendromu, 2'sinde (%4) juvenil idiopatik artrit, 1'inde (%2) juvenil 
kronik iridosiklit, 1'inde (%2) episklerit ve 1'inde (%2) sarkoidoz görülmüştür.
Hastaların ADA tedavi alma süresi ortalama 27,7±17,0 aydır. Serum ADA ve AAA 
düzeyleri arasında anlamlı ilişki bulunamıştır (p=0,644). ADA öncesi antimetabolit 
kullananların serum ADA düzeyi kullanmayanların düzeyinden anlamlı şekilde 
yüksek bulunmuştur (p=0,037). Eş zamanlı anti metabolit kullananların serum AAA 
düzeyi kullanmayanların düzeyinden anlamlı şekilde düşük bulunmuştur (p=0,040).
Hastaların ADA sonrası antimetabolit (p=0,002) ve siklosporin (p=0,008) kullanım 
oranları anlamlı şekilde düşmüştür. Hastaların ADA sonrası yıllık atak sayısı anlamlı 
şekilde düşmüştür (p<0,001). Hastaların %22'sinde oküler aktivasyon tespit 
edilmiştir ve aktivasyon ile serum ADA (p=0,482) ve AAA (p=0,127) seviyeleri 
arasında anlamlı ilişki bulunamamıştır.
x
Sonuç: NEÜ tedavisinde ADA etkili bir ajandır. ADA kullanımı esnasında 
AAA'ları gelişebilmektedir ancak bu AAA'larının, serum ADA düzeyi ve oküler 
klinik aktivasyon üzerine etkisinin olmadığı gösterilmiştir. Ayrıca, eş zamanlı 
antimetabolit kullanımı daha düşük seviyede AAA oluşumu ile ilişkilidir.
Anahtar kelimeler: Adalimumab, anti adalimumab antikor, non enfeksiyöz 
üveit, antimetabolit

Abstract:
Purpose: To determine serum adalimumab (ADA) and anti-adalimumab 
antibody (AAA) levels in patients with non-infectious uveitis (NIU) treated with 
ADA and to evaluate their association with ocular clinical outcomes.
Materials and methods: Fifty patients who were followed up at the Uvea 
Clinic of the Department of Ophthalmology, Etlik City Hospital and treated with 
ADA for at least six months were included in the study. Patient records were 
analysed retrospectively and demographic data, examination findings, ADA and 
additional immunomodulator treatment information were recorded. Peripheral blood 
samples were taken from patients 24 hours prior to ADA administration and serum 
ADA and AAA levels were determined by ELISA. Anterior and posterior segment 
examinations were performed on the same day. Optical coherence tomography and 
fundus fluorescein angiography were also performed to assess ocular activation.
Results: A total of 50 patients, 23 (46%) male and 27 (54%) female, with a 
mean age of 23.5±14.2 (min=5-max=61) years were included in the study. The 
diagnoses of the patients were as follows: pars planitis in 12 (24%), Behçet's disease 
in 10 (20%), Vogt Koyanagi Harada syndrome in 10 (20%), idiopathic uveitis in 10 
(20%), tubulointerstitial nephritis and uveitis syndrome in 3 (6%), juvenile idiopathic 
arthritis in 2 (4%), juvenile chronic iridocyclitis in 1 (2%), episcleritis in 1 (2%) and 
sarcoidosis in 1 (2%). The mean duration of treatment with ADA was 27.7±17.0 
months. No significant correlation was found between serum ADA and AAA levels 
(p=0.644). Serum ADA levels were found to be significantly higher in concomitant 
antimetabolite users than in non-users (p=0.039). Serum AAA levels were found to 
be significantly lower in concomitant antimetabolite users than in non-users 
(p=0.040). The use of antimetabolites (p=0.002) and cyclosporine (p=0.008) 
xii
decreased significantly after treatment with ADA. The annual number of attacks 
decreased significantly after treatment with ADA (p<0.001). Ocular activation was 
detected in 22% of the patients and no significant correlation was found between 
activation and serum ADA (p=0.482) and AAA (p=0.127) levels.
Conclusion: ADA is an effective agent in the treatment of NIU. AAAs may 
develop during the use of ADA. However, it has been demonstrated that these ADAs 
have no effect on serum ADA levels and ocular clinical activation. In addition, the 
concomitant use of antimetabolites is associated with a lower rate of AAA formation.
Keywords: Adalimumab, anti-adalimumab antibody, non-infectious uveitis, 
antimetabolite