Türkiye'de yetişen bazı heracleum türlerinin antienflamatuvar etkilerinin değerlendirilmesi ve antienflamatuvar etkili bileşiklerinin araştırılması
Evaluation of anti-inflammatory activity of some heracleum species growing in Turkey and investigation of anti-inflammatory compounds
Yazar: EKİN KURTUL
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM BAHADIR ACIKARA
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Antiinflamatuar ajanlar = Anti inflammatory agents ; Farmakognozi = Pharmacognosy ; Heracleum = Heracleum ; Kumarinler = Coumarins

Özet:
Heracleum L. cinsi Kuzey yarımkürede özellikle Avrasya'da yayılış gösteren Apiaceae familyasına ait en geniş cinslerden biridir. Bu cinse ait türler gıda, baharat gibi kullanımlarının yanı sıra halk arasında değişik amaçlarla kullanımı nedeniyle tıbbi bitki olarak da öneme sahiptirler. Çin geleneksel tıbbında ve yetiştiği bazı ülkelerde antienflamatuvar amaçla kullanımları kayıtlıdır. Ülkemizde ise ishal, dizanteri, güneş çarpması, infertilite, gastrointestinal rahatsızlıklar, hemoroit, astım, bronşit, romatizma, kanser, diyabet, yara, baş ağrısında; ayrıca böcekleri uzak tutmak için ve keçilerde süt sekreyonunu artırmak için kullanıldığı bilinmektedir. Bu çalışmada dört Heracleum taksonunun H. sphondylium subsp. ternatum (Velen.), Brummit, H. sphondylium subsp. montanum ( Schleich. ex Gaudin) Briquet, H. sphondylium subsp. cyclocarpum (C. Koch) Davis, H. paphlagonicum Czeczott (endemik) kök ve toprak üstü kısımlarından hazırlanan diklorometan ve metanollü ekstrelerinin antienflamatıvar aktiviteleri karagenin nedenli pençe ödemi, prostaglandin E2 (PGE2) nedenli pençe ödemi ve serotonin nedenli pençe ödemi modelleri kullanılarak değerlendirilmiştir. En aktif bulunan ekstreler, H. sphondylium subsp. cyclocarpum köklerinin diklorometan ve metanollü ekstreleri ayrı ayrı kolon kromatografisi ile fraksiyonlanmıştır. Fraksiyonların antienflamatuvar etkisi karagenin ve PGE2 nedenli pençe ödemi modelleri ile test edilmiştir. En aktif bulunan fraksiyonlardan semi-preparatif yüksek performans sıvı kromatografisi kullanılarak beş kumarin türevi izole edilmiştir. Bileşiklerin yapıları çeşitli spektroskopik yöntemler kullanılarak aydınlatılmış ve heraklenol-3"-O-β-glikozit, heraklenol, byakangelisin, byakangelisin-3"-O-β-glikozit ve meranzin hidrat III olarak tanımlanmıştır. İzole edilen bileşiklerin antienflamatuvar etkileri test edilmiş, heraklenol-3"-O-β-glikozitin karagenin nedenli pençe ödemi ile PGE2 nedenli pençe ödemini kontrol grubuna göre önemli ölçüde inhibe ettiği aynı zamanda bileşiğin etkisinin ekstrelerden daha yüksek olduğu bulunmuştur.

Abstract:
Heracleum is one of the widest genus belongs to Apiaceae family and is distributed primarily in Eurasia then in northern hemisphere. Species of this genus have importance as medicinal plant as because of their different utilization in folk medicine besides their usage as spice and food. Usage for anti-inflammatory purpose in Traditional Chinese Medicine and in some countries is recorded. In our country, they are used for diarrhea, dysentery, sunstroke, infertility, gastrointestinal disorders, hemorrhoid, asthma, bronchitis, rheumatism, cancer, diabetes, wound, headache as well as used to keep away insects and increase milk secretion in goats. Anti-inflammatory activities of dichloromethane and methanolic extracts of four Heracleum taxa; H. sphondylium subsp. ternatum (Velen.), Brummit, H. sphondylium subsp. montanum ( Schleicherex Gaudin) Briquet, H .sphondylium subsp. cyclocarpum (C.Koch) Davis, H. paphlagonicum Czeczott (endemic) roots and aerial parts; were evaluated by using carrageenan induced paw edema, prostaglandin E2 (PGE2) induced paw edema and serotonin induced paw edema models, in this study. The most bioactive extracts, dichloromethane and methanolic extracts of H. sphondylium subsp. cyclocarpum roots, were fractionated by column chromatography separately. Anti-inflammatory activity of fractions were tested with carrageenan and PGE2 induced paw edema. Five coumarin derivatives were isolated from the active fractions of extracts with semi-preparative high performance liquid chromatography,  subsequently. Structure elucidations of the compounds were carried out by spectroscopic methods and identified as heraclenol, heraclenol-3"-O-β-glucoside, byakangelicin, byakangelicin-3"-O-β-glucoside ve meranzin hydrate III. The isolated compounds were tested for their anti-inflammatory activity and heraclenol-3"-O-β-glucoside was found to inhibit the carrageenan and PGE2 induced edema significantly compared to control group and have higher activity than the extracts.