Rivâyetlerde gulûl
Ghulûl in narrations
Yazar: REYHAN KARABAĞ
Danışman: DOÇ. DR. BAYRAM KANARYA
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Ganimet = Spoils ; Gulül = Ghulul ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Rivayetler = Rumours ; Savaş = War ; İslamiyet = Islam

Özet:
İnsanlık tarihinde toplumların birbirleriyle ilişki kurdukları ilk dönemden itibaren farklı sebeplerle gündeme gelen savaşlar ve bu savaşların sonucunda ele geçirilen ganimet, zamanın ve mekanın gerekleri dikkate alınarak değerlendirilmesi gereken bir realitedir. Ganîmetle ilgili ilk âyetler Bedir Savaşı akabinde nazil olmuş ve ondan sonraki süreçler için temel teşkil etmiştir. Bu çalışmada devlet malına hiyânet etmek, taksim edilmeden önce savaş ganîmetinden çalmak olarak tanımlanan gulûl kavramı merfû, mevkûf ve maktû rivâyetler üzerinden ele alınmıştır. Dün olduğu gibi bugün de farklı şekillerde yansıması bulunan gulûlun topluma verdiği zararın gözle görülür hal alması bu çalışmanın yapılmasında etken olmuştur. Kur'ân-ı Kerîm'de Âl-i İmrân Sûresi 161. âyette "Hiçbir peygamber savaşanların hakkını kendi zimmetine geçirmez. Böyle bir haksızlık yapan olursa kıyâmet günü zimmetine geçirdiğini yüklenmiş olarak gelir, sonra herkese kazandığının karşılığı kimse haksızlığa uğratılmaksızın tastamam verilir" buyrularak yasaklandığı belirtilen gulûl, Hz. Peygamber (s.a.v.) tarafından da pek çok rivâyette yerilmiş, uzak kalınması gerektiği vurgulanmış, bu suçu işleyenlere uygulanacak cezalar üzerinde durulmuştur.
Bu çalışma giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde gulûlun kavramsal çerçevesi ve Kur'ân-ı Kerîm'de kullanımı üzerinde durulmuştur. İlk bölümde konuyla ilgili rivâyetler kaynaklarından tespit edilmiş ve ilgili hadislerin senetlerindeki râviler cerh-ta'dil, mu'cem ve tabakât kaynaklarından araştırılarak isnad incelemesi yapılmıştır. İkinci bölümde ise ilgili rivâyetler muhteva açısından başlıklar halinde tasnif edilmiş, hadis kaynaklarının şerhlerinden de istifade edilerek değerlendirmeler yapılmıştır.
Çalışmanın sonunda Hz. Peygamber'in meşru olmayan şekilde ganimetten pay alınmasını, şahsî menfaatin öncelenmesini hoş görmediği ve taksimat yapılmadan ganîmet üzerinde herhangi bir tasarrufta bulunmayı nehyettiği anlaşılmıştır. Konuyla ilgili rivâyetlerin önemli bir kısmının sahîh olduğu bazı rivâyetlerin ise zayıf olduğu kanaati hâsıl olmuştur. Rivâyetlerde ganîmetten mal çalan kişilerin dünyevî hükümlerin yanı sıra âhiret hayatında göreceği cezaların da vurgulandığı görülmüştür. Ancak zaruret durumunda bulunan bir kişinin savaş mahallindeki yiyeceklerden yiyebileceği, hayvanını yemleyebileceği sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte gulûl kavramı üzerinde yeniden düşünmeye ve bu kavramın günümüzdeki izdüşümlerini yakalamaya ciddi derecede ihtiyaç olduğunu belirtmek gerekmektedir.

Abstract:
The war and the booty captured as a result, which has come to the fore for different reasons since the first period in the history of humanity, since the societies established relations with each other, is a reality that should be evaluated by considering the requirements of time and space. The first verses about booty came just after the Battle of Badr and formed the basis for what followed. In this study, the concept of gulûl, which is defined as treason against state property and stealing from the booty of war before it is divided or shared, is discussed through merfû, mevkûf and maktû narrations. The fact that this practice, which still continues in different ways today and has become visible, has been a main factor in the conduct of this study. Gulul, which is banned by the Holly Qur'an, in the 161st verse of the chapter of Aal-i Imran, "No prophet can embezzle the rights of those who fight. Anyone who commits such an injustice will come on the Day of Judgement with the burden of what he has embezzled, and then everyone will be paid for what they earned in full without any injustice", was also criticized by the Prophet in many narrations, emphasized that one should stay away, and the punishments to be applied to those who committed this crime were emphasized.
This study consists of an introduction and two parts. In the introduction, the conceptual framework of gulûl and its use in the Qur'an are emphasized. In the first part, the narrations related to the subject were determined and the narrators in the documents of the related hadiths were searched from the sources of cerh-ta'dil, mu'cem and tabakat, and the attribution analysis was conducted. In the other chapter, the narrations about the nature of the gulûl and the punishments to be applied to this crime were classified under certain headings, and evaluations were made by making use of the annotations of hadith sources.
As a result of the study, it has been understood that the Prophet did not tolerate taking a share from the booty illegally, prioritizing personal interests, and forbade making any savings on the booty without making any divisions. It has been concluded that a significant portion of the narrations on the subject are authentic, while some narrations are weak. In the narrations, it is seen that the punishments that they will face in the hereafter are emphasized as well as the worldly judgments about those who steal from the booty. However, it has been concluded that if needed, a person can eat food from the war zone and feed his animal. However, it should be noted that there is a serious need to redefine the concept of gulûl and to reinterpret existing practices of this concept.