Türkiye'de işverenler ve kendi hesabına çalışanlar üzerine analizler
Analyses on employers and self-employed in Turkey
Yazar: MUALLA GİZEM UMUT DOĞAN
Danışman: PROF. DR. ERTUĞRUL DELİKTAŞ
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Bölgesel farklılıklar = Regional differences ; Cinsel ayrımcılık = Gender discrimination ; Geçiş ekonomisi = Transition economies ; Geçişlilik = Transitivity ; Girişimcilik = Entrepreneurship ; Kadın-erkek eşitliği = Equality of women and men ; Panel veri modelleri = Panel data models ; Serbest meslek = Self-employment ; İş gücü piyasası = Labour market ; İşveren = Employer

Özet:
Üç ayrı makaleden oluşan bu doktora tezinde, Türkiye'de işveren ve kendi hesabına çalışan olma eğilimini belirleyen etkenler ve bu durumlar ile diğer işgücü durumları arasındaki geçiş eğilimleri incelenmiştir. Analizlerde Türkiye İstatistik Kurumu tarafından üretilen Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması'nın 2006-2018 panel ve kesit veri setleri havuzlanarak kullanılmıştır. Panel verilerden yararlanılan ilk makalede, kadın ve erkeklerin girişimci, işveren ve kendi hesabına çalışan olma olasılıklarının mikroekonomik belirleyicileri ücretliler ve ücretsiz aile işçileri ile karşılaştırmalı olarak bireylerin gözlenemeyen girişimcilik eğilimlerinin hesaba katıldığı çok düzeyli genelleştirilmiş bir yaklaşım ile logit yöntemiyle incelenmiştir. Bulgular Türkiye'de girişimcilik eğiliminin cinsiyet, yaş, aile içinde yüklenilen roller ve önemli derecede öz sermaye varlığı ile ilişkili olduğuna işaret etmektedir. Kesit verilerin analiz edildiği ikinci makalede, işverenlik ve kendi hesabına çalışma eğilimlerinde bölge ve cinsiyet farklılıklarına yoğunlaşılmış ve bu farklılıkların ortaya çıkmasına etki eden faktörler araştırılmıştır. Çalışmanın bulguları Türkiye'de girişimcilik eğiliminde önemli boyutta cinsiyet eşitsizliği olduğunu, kadınların girişimcilik eğilimlerinin toplumsal rollerle ilgili değişkenlerden etkilendiğini ve bölgeler arasındaki farklılıkların bir ölçüde bölgelerin gelişmişlik düzeyine bağlı olduğunu göstermiştir. Üçüncü makalede özellikle işverenlik ve kendi hesabına çalışmayı içeren geçişlere odaklanılarak panel veri setlerinden Markov yöntemi ile elde edilen bireylerin farklı istihdam durumları, işsizlik ve işgücü dışı arasındaki geçiş olasılıkları incelenmiş ve geçiş olasılıklarının mikroekonomik belirleyicileri çoklu tercih logit modelleriyle araştırılmıştır. Bu bölümün bulguları işverenlik ve kendi hesabına çalışmaya geçişlerin farklı bireysel güdülerden kaynaklandığını göstererek Türkiye'de kendi hesabına çalışma açısından gelişmekte olan ülkelerdekine benzer dualistik bir işgücü piyasasına işaret etmektedir.

Abstract:
This dissertation consists of three essays investigating the factors that determine the probability of being an employer or a self-employed in Turkey and transition possibilities between these particular labour market states and others. From the results of Survey of Income and Living Conditions undertaken by Turkish Statistical Institute, pooled panel and cross-section microdata sets that span the period 2006-2018 are utilized. The first essay which uses pooled panel data, analyses the microeconomic determinants of the probability of being an entrepreneur, employer and self-employed in comparison with employees and unpaid family workers with logit method in a generalized multi-level framework enabling us to take the unobserved entrepreneurial tendencies of individuals into account. The findings suggest that entrepreneurial propensity is related to sex, age, roles within the family and with a considerable extent to own capital. The second essay focuses on regional disparities and gender inequality in the propensity to be an employer or a self-employed, and analyses the factors affecting these differences. The findings of this section signal a significant entrepreneurial gender gap in Turkey where entrepreneurship probabilities of women are affected by variables regarding societal roles and the regional disparities that stem from their level of development to some extent. The third essay studies the Markov transition probabilities between different employment states, unemployment and being out of the labour force, focusing on transitions including employers and self-employed, as well as the microeconomic determinants of the aforementioned transition probabilities with multinomial logit models. The findings of this chapter show that transitions into self-employment and employership derive from different personal motives, and thus, point out to a dualistic labour market regarding self-employment that is similar to developing countries.