Mehmed Râşid'in Rehnümâ-yı Lisân-ı Türkî'si Tanzimat öncesi ve sonrası Türk gramerciliğiyle ilgili kavramlar
Mehmed Râşid`s Rehnümâ-yi Lisân-i Türkî and concepts relating to Turkish grammar before and after the period of reforms in 1839
Yazar: TUNCAY BÖLER
Danışman: PROF. DR. HAMZA ZÜLFİKAR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dil bilgisi = Grammar ; Dil öğretimi = Language teaching ; Dilde sadeleştirme = Language simplification ; Tanzimat Dönemi = Tanzimat Period ; Terimler = Terms

Özet:
Batılılaşma hareketinin başladığı Tanzimat Dönemi, dilin bir konu olarak ele alındığı ve yapı açısından işlendiği oldukça hareketli bir dönemdir. Bu dönemde Türkçenin kurallarını içine alan birçok eser yazılmıştır. Sarf ve nahiv olarak da bilinen bu eserler birer kılavuz kitap niteliğinde olup aynı zamanda öğretmen ve öğrencilere dil eğitiminde yardımcı olmak üzere hazırlanmıştır.Bizim çalışmamız söz konusu dönemde yazılmış eserlerden biri olan Mehmed Râşid'in Rehnümâ-yı Lisân-ı Türkî'si temel alınarak yürütülmüştür. Tezde Rehnümâ-yı Lisân-ı Türkî ve dönemin diğer dil bilgisi kitapları üzerinde genel değerlendirmeler yapıldıktan sonra, eserin Latin harflerine aktarılmış biçimi verilmiş, ardından Rehnümâ-yı Lisân-ı Türkî ve dönemin diğer dil bilgisi kitaplarında yer alan terimler üzerinde durulmuş; ayrıca terimlerin ve eklerin dizini yapılmıştır.Tezimiz dört bölümdür. Birinci bölüm Rehnümâ-yı Lisân-ı Türkî ile Dönemin Diğer Sarf ve Nahiv Kitapları Üzerine Genel Bir Değerlendirme; ikinci bölüm Mehmed Râşid (Hayatı, Eserleri); üçüncü bölüm Rehnümâ-yı Lisân-ı Türkî (Latin Harfli Metin), dördüncü bölüm Rühnümâ-yı Lisân-ı Türkî'de Yer Alan Terim ve Ekler (Osmanlı Türkçesi-Türkiye Türkçesi Dizini, Türkiye Türkçesi-Osmanlı Türkçesi Dizini, Ekler Dizini) başlıklarından oluşmaktadır.

Abstract:
The administrative reforms of 1839, when the westernization movement started, is a very active period during which the language was regarded as an academic subject and handled structurally. In this period numerous books about the rules of Turkish language were written. These works which are known as sarf and nahiv books as well had the characteristics of reference books and were prepared to help the educators and students in language education.Our work was made by taking Mehmet Raşid´s Rehnümâ-yı Lisân-ı Türkî, one of the works written in the period in question, as the basis. In the thesis, after a general review of Rehnümâ-yı Lisân-ı Türkî and other grammar books of the period, the Latin alphabet version of the book was presented and it was followed by the terms taking place in Rehnümâ-yı Lisân-ı Türkî and other grammar books of the period.furthermore, an index of the terms and appendices were included.Our thesis consists of four parts; the first part is A General Review of Rehnümâ-yı Lisân-ı Türkî and Other Grammar Books of The Period, the second is about Mehmed Râşid (His Biography and Works), the third is about Rehnümâ-yı Lisân-ı Türkî (in Latin Alphabet Text) and finally the fourth is about The Terms and Appendices Taking Place in Rehnümâ-yı Lisân-ı Türkî (Ottoman Turkish-Turkish Index, Turkish-Ottoman Turkish Index and An Index of Appendices)