Karayolu trafiği üzerine bileşik bir güvenlik indeksi geliştirme çalışması
A research on developing composite safety index for road traffic
Yazar: YUNUS EMRE YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA GÜRSOY
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Ulaştırma Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Trafik = Traffic ; Ulaşım = Transportation ; İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Bu çalışmada 2016 yılı verilerine dayalı olarak Türkiye'deki mevcut 30 büyükşehrin karayolu trafik güvenliği performanslarının karşılaştırılması amaçlanmıştır. Bu doğrultuda temel bileşenler analizi (TBA) ve veri zarflama analizi (VZA) yöntemleri uygulanarak büyükşehirlerin karayolu trafik güvenliği performansları istatistiksel olarak ölçülmüştür. Analizlerde trafik kayıpları (trafik kazaları, ölümleri ve yaralanmaları), eğitim, sağlık ve ekonomik zenginlik alanlarından sekiz adet karayolu trafik güvenliği performans göstergesi kullanılmıştır. Daha sonra Ward kümeleme analizi yöntemi uygulanarak büyükşehirler yapısal ve kültürel özelliklerine göre sınıflandırılmıştır. Bu analizde nüfus yoğunluğu, taşıt sahipliği, kişi başına düşen gelir ve birim alana düşen karayolu uzunluğu göstergeleri kullanılmıştır. Her iki analiz sonucuna göre karayolu trafik güvenliği skoru en yüksek olan şehir İstanbul'dur. Ancak kümeleme analizi sonucuna göre şehirler dört kümeye ayrılmıştır ve bu kümelerden biri sadece İstanbul'u içeriyordu. Kümeleme analizine göre İstanbul'un tek başına yer aldığı kümenin haricinde üç küme daha vardır. İstanbul bir kenara konulursa kişi başına düşen gelirin düşük olduğu üçüncü küme en yüksek ortalama karayolu trafik güvenliği skoruna sahiptir. Üçüncü kümeyi nüfus yoğunluğunun daha yüksek olduğu ikinci küme takip etmektedir ve taşıt sahipliğinin daha yüksek olduğu dördüncü küme en düşük ortalama skora sahiptir. Taşıt sahipliğinin kat edilen taşıt-kilometreyi yansıttığı varsayıldığında hareketliliğin daha fazla ve daha az olduğu şehirlerde karayolu trafik güvenliği skorları daha yüksek çıkmıştır. Hareketliliğin daha fazla olduğu şehirlerde bunun sebebi artan hareketliliğe bağlı olarak yaşanan trafik tıkanıklığının sebep olduğu düşük trafik işletme hızları olabilir. Hareketliliğin daha az olduğu şehirlerde ise bir trafik kazasına maruz kalma riski düşmektedir ve bu durum onu istatistiksel açıdan daha güvenli göstermiş olabilir.

Abstract:
In this study, it is aimed to compare the road traffic safety performance of the current thirty metropolitan cities in Turkey based on 2016 data. In this direction, the road traffic safety performances of metropolitan cities were statistically measured by applying principal components analysis (PCA) and data envelopment analysis (DEA) methods. Eight road traffic safety performance indicators were used from the fields of traffic casualties (traffic accidents, fatalities, and injuries), education, health, and economic wealth in the analyses. Then, metropolitan cities were classified according to their structural and cultural characteristics by applying the Ward cluster analysis method. Population density, vehicle ownership, road length per km2, and GDP per capita were used as indicators in the analysis. According to the results of both analyzes (PCA and DEA), the city with the highest road traffic safety score was Istanbul. However, according to the result of the cluster analysis, cities were divided into four clusters and one of these four clusters included only Istanbul. According to the cluster analysis, there are three more clusters besides the cluster where Istanbul is included alone. If Istanbul is excluded, the third cluster with low income per capita has the highest average road traffic safety score. The third cluster is followed by the second cluster with higher population density, and the fourth cluster with higher vehicle ownership has the lowest average score. Assuming that the vehicle ownership represents the vehicle-kilometer traveled, the road traffic safety scores were higher in the cities with more mobility and less mobility. In cities with more mobility, the reason can be the low traffic speeds caused by the traffic congestion that occurred due to the increased mobility. In cities with less mobility, the risk of being exposed to a traffic accident decreases, which may have made it statistically safer.