Toplumsal belleğin göç üzerinden mekana etkisi: Skalişte (Kayacıklar) Köyü'nden Karaman Mahallesi'ne
The spatial effect of collective memory through migration: From Skalishte to Karaman
Yazar: ÖZLEM ŞAHİN ALTAY
Danışman: DOÇ. DR. ÖZGE GÜNDEM
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Tarihi Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Bu çalışma göç, mekan ve toplumsal bellek kavramları arasındaki karşılıklı ilişkiler bütününü, Bulgaristan göçmeni bir ailenin göç öncesi ve göç sonrası gündelik yaşam pratikleri üzerinden ve yakın yapılı çevrelerinin mekansal nitelikleri açısından incelemektedir. Bu aileyle yapılan röportajlar aracılığıyla, toplumsal belleğin göç sonrası mimari mekana dair etkileri üzerinden karşılaştırmalı bir araştırma yapılması amaçlanmıştır. Araştırmanın inceleme konularından biri olan toplumsal bellek kavramının kendi başına var olmadığı, kültüre direkt olarak bağlı olduğu akılda tutulmalıdır. Kültürü anlayabilmek içinse, döneme ait politik ve ekonomik koşulların bilinmesi gereklidir. Göçmenin içinde bulunduğu politik sistemi anlayabilmek, göç öncesi ve sonrası göçmeni ekonomik ve sosyal bir bağlamda kapsamlı bir biçimde düşünebilmek için bir yol göstericidir. Tüm bu bu faktörler toplumsal belleği oluşturan ögeler olduğundan, en azından kısaca bunları anlamak önemlidir. Bundan sonra ise, gündelik yaşam biçimlerinin incelenmesi gelmektedir. Günlük yaşam pratikleri, coğrafi ve yerel olarak mekanlar ile sıkı sıkıya ilgili olduğu kadar, belirtilen mekandaki yönetim biçimi ile de ilgilidir. Tüm bu kavramların anlamları kavrandıktan sonra ancak, katılımcıların anlatılarını bütünsel olarak anlamlandırmak mümkün olmuştur. 
Bu çalışmanın konusu olan mekanlar sırası ile göç öncesi Bulgaristan'ın Kırcaali Şehri'nde bulunan Skalişte(Kayacıklar) Köyü  ve göç sonrası Türkiye'nin Bursa ili'ndeki Karaman mahallesidir. Skalişte Köyü ve göç öncesi Skalişte'de yaşanılan ev mekansal özellikleri bakımından, anlatılar ile desteklenerek, aileye ait eski fotoğraflar ile  sahada güncel çekilen güncel fotoğraflar yardımıyla incelenmiştir. Karaman Mahallesi ve göç sonrası inşa edilen ev ise hala gündelik yaşamın bir parçası olup, bu mekanla ilgili de eski ve yeni fotoğraflardan yararlanılmıştır. Bu mekanlar göçün mekansal zorluğunu yansıtmaları açısından önemlidir. 
Çalışmanın amacı, toplumsal bellek ve göç kavramlarını mimari mekan ile ilintili olarak incelemek, değerlendirmek; göç sonrası oluşturulan mekanın niteliğini toplumsal bellek aracılığıyla gözlemlemek ve sürdürülebilirliğini değerlendirmektir.

Anahtar kelimeler: Göç, Mekan, Toplumsal Bellek, Kentsel Mekan, Ev, Bulgaristan, Türkiye

Abstract:
This paper aims to illustrate the reciprocative relationship between the terms migration, space/place and collective memory by illustrating the way of life of a migrant family and their constructed immediate surroundings both pre-migration and after migration. Through the interviews conducted with this particular family, it has been aimed to understand the effect of the collective memory on the new place construction or construction of home after migration. It should be remembered that collective memory is not an isolated phenomenon, on the contrary it is highly associated with the culture. To understand the culture better, it is of great significance to know the politics of the particular time frame and place. The politicis is a means for understanding the environmental circumstances of a migrant better in order to locate them in a specific economical and social background. Since all those factors compose the term "collective memory" , it is crucial to understand them at least briefly. After examination of the politics, there comes the grasp of a daily life patterns. The way of life heavily depends on the places- both geographically and locationally-, also on the ideology of a given place with a particular way of administrative management.  After the apprehension of these concepts, it is only possible to make sense of the narratives gotten from the participators.
The sites which are the concerns of the analysis of this paper, are Skalishte village in Kardjali province in Bulgaria and Karaman Neighborhood in Bursa, Türkiye. Skalishte village and the pre-migration house there analyzed spatially, backed up by the migrants' narrative, old photos and a contemporary field work. Karaman Neighborhood and the post-migration house is still a part of daily life and it is aanalyzed spatially with the help of new and old photos and the migrants' narrative again. These sites are intrinsic to the challenges of the migration. 
The main concern of this paper is to examine and evaluate the terms collective memory and migration in relation with the architectural place and the quality of the post-migration place through the lens of collective memory and examine its sustainability.

Key words: Migration, Space, Collective Memory, Urban Space, Home, Bulgaria, Türkiye