Harabe estetiği bağlamında İstanbul Tarihi Yarımada'da yorumlama ve sunum üzerine bir değerlendirme
An evaluation on interpretation and presentation in the context of ruin aesthetics in the Historical Peninsula of Istanbul
Yazar: HATİCE KÜBRA KAYA
Danışman: PROF. DR. DEMET BİNAN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Koruma ve Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
İşlevini yitirmiş kültürel miras olarak arkeolojik mirasın, estetik değerlerine vurgu yaparak sunulması amacıyla harabe estetiği kavramı irdelenmiş ve bu doğrultuda İstanbul Tarihi Yarımada'da yorumlama ve sunum üzerine bir değerlendirme yapılmıştır. 
Çalışmanın amacı, kapsamı ve yönteminin belirtildiği giriş kısmının yer aldığı birinci bölümün ardından tezin ikinci bölümü harabe ve harabe estetiği kavramları felsefesi ve tarihçesi de dahil olmak üzere literatür araştırması üzerinden ortaya konulmuştur. Aynı zamanda harabenin tanımı yine literatür üzerinden yapılmıştır.  Yeni harabe ve eski harabe kavramları karşılaştırması yapılarak da tezin ana çerçevesi belirlenmiştir. Bu bölümle birlikte harabelerin sunumuna yönelik alternatif bir düşünsel alt yapı ortaya konulmuştur.
Üçüncü bölümde ise arkeolojik mirasa yönelik mevcut koruma yaklaşımları tarihsel süreci ile birlikte aktarılmış ardından bütüncül koruma yaklaşımlarına da değinilerek bir koruma çerçevesi çizilmiştir. Bunun ardında harabe, anıt ve değerler kavramları üzerinden bir tartışma bölümü yazılarak harabelerde birlikte ortaya çıkan ancak koruma söz konusu olduğunda birbiriyle çatışan yönleri olan tarihi ve eskilik değerlerinin karşılaştırılması ile estetik değerlerin önemi üzerinde durulmuştur. Ardından tüzükler ve diğer çeşitli kaynaklara referans verilerek mirasın sunumu ve yorumlanması konusu aktarılmıştır. Bu bölümün sonunda aktarılan literatür çerçevesinde harabe estetiği kavramı ve mevcut koruma ve sunum yaklaşımları sentezlenerek bu kavramların somut olarak alana nasıl aktarılabileceği konusunda koruma ve sunum önerileri geliştirilmiştir.
Dördüncü bölümde ise ikinci bölümde yapılan konu sınırlandırması neticesinde çalışma alanının belirlenmesine yönelik kriterler ortaya konulmuştur. Aynı zamanda Tarihi Yarımada' daki harabe yapıların tespiti için Müller-Wiener 'in ''İstanbul'un Tarihsel Topografyası'' kitabından önemli ölçüde yararlanılmıştır. Tespit edilen harabeler belirlenen kriterler çerçevesinde değerlendirilerek çalışma alanının sınırları belirlenmiştir. Belirlenen alanlar önceki bölümlerde aktarılan literatür ve öneriler çerçevesinde değerlendirilmiş, sonucunda da bu alanlara yönelik bir rota önerisi geliştirilmiştir. 
Beşinci bölüm de ise değerlendirme ve sonuç kısmına yer verilerek çalışma alanına yönelik tespitlerin son bir değerlendirmesi yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Harabe, harabe estetiği, pitoresk, arkeolojik mirasın sunumu, arkeolojik mirasın yorumlanması

Abstract:
The concept of ruin aesthetics has been examined to emphasize the aesthetic values of archaeological heritage presented as cultural heritage that has lost its function, and an evaluation on interpretation and presentation in the Historical Peninsula of Istanbul has been made accordingly. 
After the introductory section that specifies the purpose, scope, and method of the study, the second chapter of the thesis, including the philosophy and history of the concepts of ruin and ruin aesthetics, has been presented through a literature review. Additionally, the definition of ruin has also been made based on the literature. A comparison between the concepts of New Ruin and Old Ruin has also been made to determine the main framework of the thesis. Along with this chapter, an alternative conceptual framework for the presentation of ruins has been developed. 
In the third chapter, existing conservation approaches to archaeological heritage have been conveyed along with their historical process, and then a comprehensive conservation approach has been outlined. By referring to the concepts of ruin, monument, and values, followed by a discussion section based on these concepts, comparing historical and age values with conflicting aspects when it comes to conservation, emphasizing the importance of aesthetic values. Subsequently, charters and various other sources have been referenced to convey the subject of heritage presentation and interpretation. At the end of this chapter, based on the literature presented, the concept of ruin aesthetics and existing conservation and presentation approaches have been synthesized, and conservation and presentation proposals have been developed on how these concepts can be concretely applied to the field. 
In the fourth chapter, criteria for determining the study area have been presented as a result of the topic limitation made in the second chapter. At the same time, Müller-Wiener's book "Istanbul'un Tarihsel Topografyası" (Historical Topography of Istanbul) has been extensively utilized for the identification of ruin structures in the Historical Peninsula. The identified ruins have been evaluated within the framework of the specified criteria, and the boundaries of the study area have been determined. The identified areas have been evaluated within the literature and recommendations presented in previous chapters, resulting in the development of a route proposal for these areas.
The fifth chapter provides an evaluation and conclusion section, offering a final assessment of the findings regarding the study area. 

Keywords: Ruin, ruin aesthetics, picturesque, presentation of archaeological heritage, interpretation of archaeological heritage