Türkçede çevirikurgu çevirisi: Çevirmen seçim ve kararları
The translation of transfiction works into Turkish: Translator choices and decisons
Yazar: CAZİBE YİĞİT
Danışman: DOÇ. DR. LALE ÖZCAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Batı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Diller ve Kültürlerarası Çeviribilim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Batı Dilleri ve Edebiyatı = Western Linguistics and Literature
Dizin: Karar verme stratejileri = Decision making strategies ; Kullanıcı etkileşimi = User interaction ; Metinlerarasılık = Intertextuality ; Türkçe çeviri = Turkish translation ; Çeviri bilim = Science of translation

Özet:
Bu çalışmanın amacı çevirikurgu eserlerin çevirisinde çevirmenin seçim ve kararlarını çeviri eserde çoksesliliğin ve çevirmen-okur etkileşiminin dikkate alındığı norm odaklı bir yaklaşımla irdelemektir. Çalışmanın kuramsal çerçevesinde Gideon Toury'nin norm kavramının Theo Hermans ile Juan José Martinez-Sierra'nın görüşleri doğrultusunda yeniden yorumlandığı norm odaklı yaklaşım yer almaktadır. Bu tezde bilimkurgunun bir alt türü olarak değerlendirilen "çevirikurgu" (transfiction, Kaindl, 2011) eserlerin ve çevirilerinin incelenmesinin hem neolojizm çevirisinde çeşitli tekniklerin kullanımını gerektirdiği hem de çeviri edimi, çevirmen ve çeviribilime dair elzem konuları ele aldığı için önemli olduğu düşünülmektedir.  Teknolojinin ve bilimsel gelişmelerin hayatımızı yeniden şekillendirdiği günümüzde rollerimiz ve kimliklerimiz çeşitlenmektedir. Çevirmen ve okur arasındaki etkileşimin dijital platformların kullanımının yaygınlaşmasıyla artması bu çeşitliliğe katkı sağlayan en önemli etkenlerden biri olarak görülebilir. Ayrıca dijitalleşmeyle birlikte gerçekleşen yeniliklerin  "dijital müdavimler" olarak okur, çevirmen ve yazar gibi birçok öznenin etki alanını genişlettiği düşünülmektedir. Dijital platformların çok sayıda özneyi bir araya getirmesiyle özneler arasındaki etkileşim fırsatlarının arttığı görülmektedir. Bu etkileşimi incelemek için iki araştırma yönteminden yararlanılmıştır. Norm odaklı bir yaklaşımla çevirikurgu eserler ve çevirileri incelenerek nitel araştırma yöntemlerinden betimleyici araştırma yöntemi kullanılırken dijital platform üzerinden veri toplamak için netnografi yöntemi kullanılmıştır. Karşılaştırmalı çözümleme için 2312, Stories of Your Life and Others ve Ender's Shadow ile çevirmen Mehmet İhsan Tatari tarafından gerçekleştirilen çevirileri 2312, Geliş ve Ender'in Gölgesi incelenmiştir. Veri toplama sürecinde "Kayıp Rıhtım" forumunda ve dijital platformunda yapılan gözlemlerin yanı sıra forumda yer alan çeviri edimine dair tartışmaların bulunduğu gönderiler ve çevirmenin çeviri sürecini anlattığı ve bu dijital platformda yayınladığı Çevirmenin Çemberi serisi yazıları olan dijital palempsestlerden faydalanılmıştır. Ayrıca çevirmenle mülakat yapılmıştır. Veri toplama sürecinin sonunda elde edilen bulgularla çevirmen-okur etkileşiminin çeviri ürün ve çevirmen kararları üzerindeki etkisi değerlendirilmeye çalışılmıştır. Sonuç olarak, incelediğimiz bütünce özelinde bu etkileşimin çoğunlukla olumlu bir yansımasının gözlemlendiği, hedef kitle olarak 'okur'un dijitalleşmeyle somutlaştığı, görünür ve duyulur hale geldiği ve aynı biçimde çevirmenin de okur için görünür ve duyulur olduğu görülmüştür. Çevirmen-okur etkileşiminin süreklilik kazanması durumunda bu etkileşimin çevirmeni, okuru ve çeviri edimini ve çeviri sürecini değiştireceğine inanılmaktadır.	

Anahtar Kelimeler: Çevirikurgu, dijital platformlar, dijital müdavim, çevirmen ve okur işbirliği, çevirmen-okur etkileşimi

Abstract:
The aim of this study is to examine translator choices and decisions in the translation of transfiction works with a norm-oriented approach by taking the polyphony in translated texts and the translator-reader interaction into consideration. The theoretical framework of the study includes the norm-oriented approach, in which the norm concept of Gideon Toury is reinterpreted in the light of the views of Theo Hermans and Juan José Martinez-Sierra. It is thought that studying the works and translations of "transfiction" (Kaindl, 2011), which is considered as a subgenre of science fiction in this dissertation, is crucial as it requires the use of various techniques in translating neologisms as well as addressing significant issues regarding the act of translation, the translator and translation studies. Nowadays, as technology and scientific developments reshape our lives, our roles and identities diversify. The increase in interaction between the translator and the reader with the widespread use of digital platforms can be regarded as one of the most important factors contributing to this diversity. Moreover, it is considered that the changes that occur thanks to digitalization have expanded the sphere of influence of several subjects such as readers, translators and writers as "digital denizens". As digital platforms bring a vast number of subjects together, the opportunities for interaction among those subjects increase. In order to examine this interaction, two research methods were used. While descriptive research method as one of the qualitative research methods was used to examine the transfiction works and their translations by conducting a norm-oriented approach, netnography method was used to collect data on the digital platform. 2312, Stories of Your Life and Others, Ender's Shadow and their translations by the translator Mehmet  İhsan Tatari 2312, Geliş and Ender'in Gölgesi were examined for comparative analysis. In data collection process, the posts in the forum including discussions about the act of translation and the digital palimpsests like Çevirmenin Çemberi series essays in which the translator explains the translation process and publishes on the digital platform were benefited as well as the observations made on "Kayıp Rıhtım" forum and digital platform. Furthermore, an interview was conducted with the translator. By the use of the findings obtained in the data collection process, the effect of the translator-reader interaction on the product and the translator decisions was attempted to be interpreted. As a result, in the corpus examined, it has been observed that the reflection of this interaction is mostly positive, the 'reader' as the target audience has become concrete, visible and audible with digitalization like the translator, who also has become visible and audible for the reader. It is believed that in the case of the translator-reader interaction being continuous, this interaction will change the translator, the reader, the act of translation and the translation process.

Key Words: Transfiction, digital platforms, digital denizen, the collaboration of the translator and the reader, the interaction of the translator and the reader