Rehabilitasyon desteği alan ve özel eğitim sınıflarında eğitim gören engelli bireylerin anneleri ile normal gelişim gösteren bireylerin annelerinin stresle baş etme yöntemlerinin yaşam doyumları ve umutsuzluk düzeyleri üzerindeki etkisi
The level of life satisfaction and the level of stress management methods of the mothers of disabled individuals taking rehabilitation support and educated in special education classes and the mothers of normal development individuals
Yazar: BETÜL BÜYÜKKIZMAZ
Danışman: PROF. DR. TÜLAY BOZKURT
İSTANBUL AYVANSARAY ÜNİVERSİTESİ / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Anneler = Mothers ; Engelli çocuklar = Disabled children ; Rehabilitasyon = Rehabilitation ; Stres = Stress ; Stresle başetme = Coping with stress ; Umutsuzluk = Hopelessness ; Yaşam doyumu = Life satisfaction ; Ölçekler = Scales ; Özel eğitim = Special education ; Özel eğitime muhtaç çocuklar = Handicapped children who need special education

Özet:
Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı‟nın 2011 yılı verilerine göre Türkiye‟de
bulunan engelli birey nüfusunun oranı %6.9‟dur. Türkiye‟deki 3-18 yaş arası özel
gereksinimli bireylerin ve mensup oldukları ailelerin baş etmek zorunda oldukları
çeşitli zorluklar olduğu bilinmektedir. Çocuğun aile içinde kabulü, çocuğun engel
durumunun aile bireylerinin yaşam doyumunu ve umutsuzluk düzeylerini etkilediği,
en çok bakım sağlayan annenin de bu durumdan en çok etkilenen olarak yaşam
doyumu ve umutsuzluk düzeyinin etkilendiği düşünülmektedir. Araştırma
kapsamında, "Rehabilitasyon desteği alan ve özel eğitim sınıflarında eğitim gören
engelli bireylerin anneleri ile normal gelişim gösteren bireylerin annelerinin yaşam
doyumları ve umutsuzluk düzeylerinde stresle baş etme yöntemlerine göre, farklılık
var mıdır?" ve "Stres faktörlerinden kaynaklı yaşam doyumları ve umutsuzluk
düzeylerinde bir değişkenlik var mıdır?" problemlerine yanıtlar aranmıştır.
Çalışma ankete dayalı bir çalışmadır. Çocuğu rehabilitasyon desteği alan 102
anne ve çocuğu normal eğitim alan 102 anne çalışmaya dahil edilmiştir. Çalışmaya
katılan annelere; sosyodemografik özelliklerin belirlenmesi için kişisel bilgi formu,
yaşam doyumlarının ve umutsuzluk düzeylerinin stresle baş etme yöntemleri
üzerindeki etkisini belirlemek için Yaşam Doyumu Ölçeği (YDÖ), Umutsuzluk
Ölçeği (UÖ), Stresle Baş etme Yolları Ölçeği (SBYÖ) kullanıldı.
Çalışmamıza katılan engelli birey annelerinin yaşam doyumları düşük,
umutsuzluk düzeyleri yüksekti. Tüm örneklem gruplarında annelerin stresle baş etme
yöntemleri ile yaşam doyumları arasında anlamlı bir ilişki vardı fakat umutsuzluk
düzeylerinde anlamlı ilişki bulunamadı.
Bu bağlamda aile kendi içinde bu dengeyi bulmakta sosyal desteğe ihtiyaç
duyacağı düşünüldüğünden destek aile programlarının ailelerin süreçlerine faydalı
olacağı öngörülmektedir. Diğer yandan ise yapılacak olan bu çalışmanın literatüre ve
öngörülen programları uygulamaya dair katkı sağlayacağı düşünülmektedir

Anahtar Kelimeler: Özel Eğitim, Engelli Birey, Engelli Birey Annesi, Yaşam
Doyumu, Umutsuzluk, Stres, Stresle Baş Etme Yöntemleri

Abstract:
According to the 2011 data of the Ministry of family and social policies, the
proportion of disabled people in Turkey is 6.9%. It is known that individuals with
special needs between the ages of 3-18 in Turkey and their families have decidedly
different challenges to cope with. It is believed that the child's acceptance in the
family, the child's disability status affects the life satisfaction and levels of despair of
family members, and the mother who provides the most care is also the most affected
by this condition, affecting the level of life satisfaction and despair. As part of the
study, "are there any differences in the life satisfaction and hopelessness levels of
mothers of disabled people receiving rehabilitation support and studying in special
education classes and mothers of people with normal development according to the
methods of coping with stress?"and" is there a variability in the levels of life
satisfaction and despair caused by stress factors?"answers to his problems have been
sought.
The study is a survey-based study. 102 mothers whose children received
rehabilitation support and 102 mothers whose children received normal education
were included in the study. The mothers who participated in the study used a
personal data sheet to determine sociodemographic characteristics, the Life
Satisfaction Scale (YDÖ), the Despair Scale (UÖ), and the ways to cope with Stress
Scale (SBYÖ) to determine the effect of life satisfaction and hopelessness levels on
methods of coping with stress.
Mothers of disabled individuals who participated in our study had low life
satisfaction and high levels of despair. In all sample groups, there was a significant
association between mothers ' methods of coping with stress and their life
satisfaction, but no significant association was found in levels of decency.
In this context, it is assumed that support family programs will be useful for the
processes of families, as the family will need social support to find this balance
within itself. On the other hand, it is believed that this study will contribute to the
literature and implementation of the projected programs

Keywords: Special Education, Disabled Person, Disabled Individual Mother, Life
Satisfaction, Hopelessness, Stres, Methods Of Coping With Stress