Tarihi yapılardaki vandalizmin mimari değerler bakımından sosyo-kültürel açıdan incelenmesi
Socio-cultural examination of vandalism in historical buildings in terms of architectural values
Yazar: ELİF ŞENGEL
Danışman: PROF. DR. ALİ İHSAN ÜNAY
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Kültürel miras = Cultural heritage ; Tarihi yapılar = Historic structures ; Vandalizm = Vandalism ; Vandallar = Vandals ; Öz Saygı Envanteri = Self-respect inventory

Özet:
Tarihi yapılar birer kültürel miras ögesidir ve toplumların benliğinin muhafazası açısından büyük önem arz ederler, aynı zamanda tarihlerine ışık tutarlar. Bu sebeple tarihi yapıları korumak, bakım ve onarımlarını yapmak kültürel mirası korumak adına bir gerekliliktir. Toplumların kültürlerinin sürdürülebilmesi ve tarihlerinin unutulmaması açısından önemli olan bu yapılar pek çok farklı şekilde hasar görmektedir. Tarihi yapıların hasar görme türlerine bakıldığında birçok farklı sebep ile karşılaşılmakta. Bu sebeplerden bazıları kişiler tarafından yapılan ve bazıları da doğal olaylar sonucu meydana gelmektedir. Hasar türleri içinde kişilerin sebep olduğu vandalizm yani tahripçilik önemli bir rol oynamaktadır. Bu çalışmada, vandalizm, vandal ve kültürel miras kavramlarından bahsedilmiş, farklı araştırmacılar tarafından ortaya konmuş çeşitli vandalizm sınıflandırmaları incelenmiş, tarihi yapılardaki vandalizmin dünyadaki ve ülkemizdeki örneklerine yer verilmiş, vandalizme karşı alınan önlem ve yaptırımlar incelenmiş, özsaygı kavramı vurgulanarak vandalizmin önlenmesi üzerinde durulmuştur. Araştırma kapsamında, literatür taraması yapılmıştır ve internet arama motorlarında farklı dillerde anahtar kelimeler taranarak bulunan görseller derlenmiştir. Bu görseller örnek olarak kullanılmış ve vandalizm çeşidi belirtilerek sunulmuştur. Bu tez çalışmasında, tarihi yapıların özellikle kültürel miras bakımından önemi vurgulanarak korumanın gerekliliği ve vandalizmi önlemenin önemi ortaya konmak amaçlanmıştır. Sonuç olarak, hem ülkemizde hem de yurt dışında çok sayıda tarihi yapının farklı türden vandalizmlere maruz kalarak hasar gördüğü saptanmıştır. Bu probleme farklı çözüm önerileri getirilmiş ve özellikle mobil uygulama fikri, örnekleriyle detaylı olarak açıklanmıştır. Bu çalışma bilimsel ortama, tarihi yapıların korunması konusunda katkı sağlayacak ve tarihi yapılarda vandalizm konusunda farkındalık yaratacaktır.

Abstract:
Historical buildings are cultural heritage items and they are of great importance in terms of preserving the identity of societies, at the same time they shed light on their history. For this reason, preserving, maintaining and repairing historical buildings is a necessity in order to protect cultural heritage. These structures, which are important in terms of maintaining the cultures of societies and not forgetting their history, are damaged in many different ways. When we look at the types of damage to historical buildings, many different reasons are encountered. Some of these reasons are made by people and some of them occur as a result of natural events. Among the types of damage, vandalism caused by people plays an important role. In this study, the concepts of vandalism, vandal and cultural heritage are mentioned, various vandalism classifications put forward by different researchers are examined, examples of vandalism in historical buildings in the world and in our country are given, the precautions and sanctions against vandalism are examined, the concept of self-respect is emphasized and the prevention of vandalism is emphasized. Within the scope of the research, a literature review was made and the images found by scanning keywords in different languages in internet search engines were compiled. These images are used as examples and presented by specifying the type of vandalism. In this thesis, it is aimed to reveal the necessity of protection and the importance of preventing vandalism by emphasizing the importance of historical buildings, especially in terms of cultural heritage. As a result, it has been determined that many historical buildings, both in our country and abroad, have been damaged by exposure to different types of vandalism. Different solutions have been proposed to this problem and especially the idea of mobile application has been explained in detail with examples. This study will contribute to the scientific environment, the preservation of historical buildings and will raise awareness about vandalism in historical buildings.