Hamza, Kisâî ve Halef kıraatlerinde imâle: Nebe ve Nâs Sûreleri örneği
Imale in the readings of Hamza, Kisâî and Khalaf: The example of Surahs Naba and Nas
Yazar: HALİL MURAT ÖZER
Danışman: DOÇ. DR. MUHAMMET YURTSEVEN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion
Dizin: İlmü'l-Kıraat = İlmü'l-Kıraat

Özet:
Kur'ân-ı Kerîm, Allah Teâlâ tarafından akıl sahibi olan mü'minlere gönderilmiş mucizevi bir kelamdır. Bu kelam, Hz. Peygamber'den asrımıza kadar çeşitli okuyuş formlarıyla ulaşmıştır. İlimlerin tasnif ve tedvini ile kıraat farklılıklarının kayda alındığı ve yedi kıraat ya da on kıraat şeklinde ihtisaslaşan kıraat ilmi de bu yüce kelamın gerek yazılı gerek şifahi olarak nesilden nesile nakledilmesine yardımcı olmuştur.
Bu çalışma kıraat farklılıkları bünyesinde önde olan aşere kıraati tasnifindeki kıraatlerden Hamza, Kisâî ve Halef'in kıraatlerinde çokça kullandıkları imâleyi konu edinmektedir. Kur'ân-ı Kerîm'in tilâvetinde sıklıkla rastlanan ve bazı sûrelerin neredeyse tüm âyetlerinde görülen aynı zamanda Kur'ân-ı Kerîm okuma ve kıraat ilmi açısından önemi haiz olan imâle, Arapça'da belirli harflerin okunuşundaki değişiklikleri ifade eden ve Kur'ân-ı Kerîm kıraatinde önemli yeri olan bir kavramdır. Araştırmanın amacı, Kur'ân-ı Kerîm tilâvetinde elifin ya harfine doğru ya da fethadan kesraya doğru meyledilmesi şeklinde ortaya çıkan imâle usulünü Hamza, Kisâî, Halef kıraatleri bağlamında incelemek ve Nebe ve Nâs sûreleri arasında uygulama biçimini ortaya koymaktır. Ayrıca bu çalışma, özellikle Tâhâ, Necm, A'lâ, Şems, Leyl, Duhâ vb. sûrelerde sıklıkla karşılaşılan imâle okuyuşlarını incelerken, kıraat ilmindeki farklı yaklaşımları ve imâle okuyuşunun kavramsal çerçevesini ortaya koymayı hedeflemektedir. Bu bağlamda araştırmanın kapsamında, imâle okuyuşunun Kur'ân-ı Kerîm'in tilâvetindeki rolü ve önemi, kıraat-i aşere tarîkinde imâle ile okuyan kıraat imamlarının yaklaşımlarıyla incelenmesi yer almaktadır. Özellikle mütevâtir kıraat sınıflandırmasında altıncı sırada yer alan İmam Hamza, yedinci sırada yer alan İmam Kisâî ve meşhur kıraat sınıflandırmasında onuncu sırada yer alan İmam Halef gibi önemli imamların kıraat metodolojileri ve imâle yöntemlerinin Nebe ve Nâs sûreleri arasındaki imâle uygulamaları ayrıntılı bir şekilde ele alınmaktadır.
Yöntem olarak bu çalışma hem naklî hem de usulî açıdan imâle okuyuşlarına dair literatür taraması yaparak, kıraat ilmindeki çeşitli kıraat farklılıklarını ve imâle usulünü analiz etmektedir. Ayrıca, imâle okuyuşunun Kur'ân-ı Kerîm tilâvetindeki uygulamalarına dair örnekler sunarak, bu okuyuşların anlam ve önemini vurgulamakta ve kıraat ilmi ve pratiklerine katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar kelimeler: Kıraat İlmi, Kıraat Farklılıkları, Kur'ân-ı Kerîm, İmâle, Hamza, Kisâî, Halef.

Abstract:
The Qur'ān, a miraculous scripture sent by Allah to all rational beings, has reached us from the Prophet Muhammad through various forms of recitation. The classification and codification of sciences, along with the recording of different recitations known as the seven or ten readings, have facilitated the transmission of this sublime speech both in written and oral forms across generations.
This study focuses on the Imala frequently used in the recitations classified within the 'Asharah Qirā'āh by prominent reciters Hamza, Kisāʾī, and Khalaf. Imāla, a significant concept in the science of Qur'ānic recitation, refers to the modification of the pronunciation of specific letters in Arabic, often seen in many verses and crucial in reading the Qur'ān. The aim of the research is to examine the Imāla method, which manifests as the inclination of the letter 'alif' towards the letter 'ya' or the shift from 'fathah' to 'kasrah', in the context of the recitations of Hamza, Kisāʾī, and Khalaf, and to illustrate its application between Surahs An-Naba and An-Nās.Moreover, this study aims to investigate the Imāla readings frequently encountered in Surahs such as Tāhā, Najm, A'lā, Shams, Layl, and Dhuhā, presenting the different approaches in the science of recitation and outlining the conceptual framework of Imāla reading. Within this context, the study includes an examination of the role and significance of Imāla reading in Qur'ānic recitation, analyzing the approaches of the recitation Imāms who use Imāla in the 'Asharah Qirā'āh tradition. Specifically, the recitation methodologies and Imāla techniques of prominent Imāms, such as Imām Hamza (ranked sixth in the Mutawātir recitation classification), Imām Kisāʾī (ranked seventh), and Imām Khalaf (ranked tenth in the famous recitation classification), are discussed in detail concerning their application of Imāla between Surahs An-Naba and An-Nās.
As a methodology, this study conducts a literature review on the Imāla readings from both transmitted and methodological perspectives, analyzing various recitation differences and the Imala method in the science of recitation. Additionally, it provides examples of the practical applications of Imāla in Qur'ānic recitation, emphasizing the meaning and significance of these readings and contributing to the science and practices of recitation.

Keywords: Science of Qirā'āt, Qirā'āt Differences, Qur'ān, Imāla, Hamza, Kisā'ī, Khalaf.