Urla tarihi kent merkezindeki konut mimarisinin incelenmesi ve Cumhuriyet Döneminde meydana gelen değişimlerin koruma bağlamında irdelenmesi: Zafer Caddesi örneği
A research of the housing architecture in the historical town center of Urla and the evolution that occured during the republican period within the conservation context: Zafer Street Case
Yazar: BURCU ŞENGÜN
Danışman: Y.DOÇ.DR. EMEL KAYIN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Restorasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Koruma = Conservation

Özet:
Urla, Ege Bölgesi'nde kendi adını taşıyan Urla yarımadasının merkezinde yeralmaktadır. İzmir iline bağlı ilçelerden biri olan kent, kuzeyde İzmir Körfezi, batıdaÇeşme ilçesi, güneyde Seferihisar ve Sığacık Körfezi'nin iç kısımları, doğudaGüzelbahçe ile çevrilmiştir.İskele Bölgesi'ndeki Liman Tepe'den çıkan kalıntılar doğrultusunda, Urla'nınPrehistorik Dönem'e kadar uzanan geniş bir tarihe sahip olduğu anlaşılmaktadır.Antik Dönem adı Klazomenai olan yerleşme, on iki Ionia kenti arasında en sonkurulan kent olma özelliğine sahiptir. Günümüzde de devam etmekte olan kazıçalışmaları ile kent hakkında ışık tutan bulgulara ulaşılmaktadır.Urla, limanın sağladığı avantaj ile XV. yüzyıldan itibaren deniz ticaretinde önemlibir konuma gelmiştir. Günümüzde sayıca çok fazla kalmamasına rağmen liman veçevresinde farklı mekânsal nitelikte yapılar görülmektedir. Urla'nın Osmanlılarınyönetimi altına girmesiyle birlikte, savunma amaçlı olarak merkezde bulunanyerleşme, gelişimini burada sürdürmüştür. XIX. yüzyıldan Mübadele Dönemi'nekadar kent içinde Müslümanlar ve farklı etnik gruplar birlikte yaşamışlardır.Cumhuriyetin ilanıyla kent bir Türk yerleşmesi haline gelmiştir.Urla tarihi kent merkezi Osmanlı Dönemine ait mimari yapıları özellikle de XIX.yüzyıla ait konutlarıyla ilgi çekmektedir. Tarihi konutlar beş farklı tipoloji altındaincelenmiştir ve tipoloji oluşturulurken plan şemalarında, kat sayısı (tek katlı, ikikatlı), konut içi dolaşım aksının plandaki yeri (orta hollü, yan hollü), katların işlevdurumu (zemin katın ticaret işlevli kullanılması) göz önünde bulundurularaksınıflandırma yapılmıştır. Tarihi doku içerisindeki gruplandırmada: tek katlı, ortahollü konutlar; iki katlı, orta hollü konutlar; iki katlı, orta hollü, ticaret işlevi bulunankonutlar; iki katlı, yan hollü konutlar; iki katlı, yan hollü, ticaret işlevi bulunankonutlar yer almaktadır. Bu konut tiplerinde görülen strüktür ve cephe özellikleridetaylı bir şekilde incelenmiştir.Tarihi kent merkezi içerisinde, gerek sahip olduğu tarihi potansiyeli gerekse debölge içindeki konumundan ötürü Zafer Caddesi odak çalışma alanı seçilmiştir.Cumhuriyet Dönemi içerisinde, Zafer Caddesi kentsel ölçekte ele alınarak, değişimsüreci incelenmiştir. Çalışma içerisinde, cadde üzerinde yer alan 14 tarihi konutunözgün mimari özellikleri detaylı bir biçimde ele alınmıştır. Tarihi konutlar içerisindeiki katlı, orta hollü konut tipinin dışında ki diğer dört tip yapı ve tipoloji dışı konutlargörülmektedir. Cumhuriyet'in ilanından günümüze kadar hem Zafer Caddesi'ndehem de konutlarda kentsel ve yapısal ölçekte değişimler meydana gelmiştir.Konutlardaki değişimler mekân kurgularında, strüktür ve malzemelerinde, cephedüzenlerinde görülmektedir.Değişimlere paralel olarak, günümüz yaşam koşulları içerisinde konutlarda gerekkentsel gerekse de yapısal ölçekte birçok sorun gözlenmektedir. Mevcut olan busorunlar hem Zafer Caddesi'nin hem de konutların tarihi niteliklerini kaybetmelerineneden olmaktadır. Sorunlara yönelik yapılan detaylı analiz çalışmalarıyla, ZaferCaddesi'nin ve konutların korunarak, modern yaşama etkin bir şekilde katılımınıamaçlayan öneriler geliştirilmektedir.Anahtar Sözcükler: Urla, Tarihi Merkez, Zafer Caddesi, Konut, Tipoloji, Değişim,Koruma

Abstract:
Urla is located at the center of Urla Peninsula which it lends its name on the sameplace in Aegean Region. As being one of the country boroughs of İzmir, the city issurrounded by İzmir Gulf at north, Çeşme at west, Seferihiser and bowels of SığacıkGulf at south and Güzelbahçe at east.According to the archeological heritages found in Liman Tepe at İskele district,the history log of the city streams to Prehistoric Period. The ancient site of the Ioniancity of Klazomenai is the last city founded among other twelve Ionian cities. Today,archeological excavations are still carried at the district, and the studies shed valuableinsight into the history of the city.From the XV. Century, Urla gained an important position in merchant marine bycourtes of advantages elicited by the port. Eventhough there is not much in number,there can be seen structures with different spatial qualities around by the port and itssurrounding. By passing into the hands of the Ottoman Empire, the settlement at thecenter of Urla developed for defense purposes. Until the Exchange Period at XIX.Century, the Muslims lived with different ethnic groups in the city. With thefoundation of Republic, the city receives the status of Turkish settlement.The city center of Urla creates interests with its architectural artifacts of OttomanPeriod; specifically with its housing of XIX. Century. The housing typology isexamined under five topics. To create a typology, the artifacts are classifiedaccording to plan specemes by taking into consideration the floor numbers (onestorey,two-storey), the position of the usage axes inside the houses (centered hol,side hol) usages of the floors (e.g. ground floor as for commercial). In the groupingof the historical texture there are: one-storey, centered hol houses; two-storey,centered hol houses; two-storey, centered hol houses having comercial function; twostoreyside hol houses; two-storey, side hol houses having commercial function. Thedetails of the structure and facade are anaylized in detail within these housing types.At the historical center, Zafer Street is selected as the focalcase area with itshistoric potentials and as well its location in the district. The changes Zafer Street hashad during the Republican Period are anaylized within urban scale. The fourteenhistoric houses on the street are analyzed for their original architecturelspecifications. Since the Republican Period, in urban and structurel contexts, therehave been diversifications from their cultural heritages. The changes, at houses canbe observed in their spatial orientation, structure and material, and facadeorganization.With the metamorphosis, there are several problems can be noted according to thecontemporary life conditions both in urban and structural scales. These problemscauses Zafer Street and residences lose their historical features. With a detailed set ofanalyses, this study is developed a list of recommendations to preserve Zafer Streetand its housing to agree the modern life.Keywords: Urla, Historical Town Center, Zafer Street, Housing, Typology, Change,Conservation