MÖ II. binyılda Anadolu ve Ege dünyasında kadın ve kadın temsili
Women and women representation in Anatolia and the Aegean world in the 2nd Millennium BC
Yazar: MELİSA KESKİN KANDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. ERİM KONAKÇI
İzmir Demokrasi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Anadolu = Anatolia ; Cinsel kimlik = Gender identity ; Ege bölgesi = Aegean region ; Kadınlar = Women ; Sosyal temsiller = Social representations ; Sosyalleşme = Socialization ; Temsil = Representation ; Temsili anlatım = Allegoric narration ; Toplumsal arkeoloji = Community archaeology

Özet:
Bu çalışmada, MÖ 2. binyılda Anadolu ve Ege Dünyasında kadın cinsi kimliğinin toplum sosyalizasyonu içerisindeki görünürlüğünü, tanınırlığını ve kültürü şekillendiren her alandaki yansımalarına ilişkin temsillerini açıklamak ve anlaşılabilir kılmak amaç edinilmiştir. Bu amacın oluşturulmasındaki temel güç, kadın cinsi altında anlamlandırılan kültürün, toplumu her yönüyle etkilemesi ve kültürel mirasın gerek ulusal gerekse uluslararası aktarımını sağlamadaki yadsınamaz rolünden ileri gelmektedir. Tarih çağları boyunca insan, yaşantısını ve düşüncesini resmetme yolu ile kültürel/kültürlerarası aktarımını sağlamak üzere kayıt altına almıştır. Aktarıma esas bu kayıt altına alınma, gerek eril ön yargı ve söylemler doğrultusundaki normatif kalıp yargıların hâkim olduğu dil ile, gerekse antik objeler ve görsel kültür öğeleri gibi çeşitli göstergesel iletişim araçları kullanılarak yapılmıştır. Amacına yönelik ve toplumun ahlaki yargıları çerçevesinde yanlı bir yönelim ile varyasyonlara uğrayabilecek olan dil, incelemeye esas kültür ile ilgili eksik bilgilerden doğabilecek olan potansiyel olumsuz sonuçlara ulaşılmasına sebebiyet verebilmektedir. Araştırmaya esas hedefin belirlenmesindeki bu problem itibarıyla, MÖ 2. binyıldaki Anadolu ve Ege Dünyası, kadının toplumdaki yeri/tanınırlığı ve temsillerine ilişkin yeniden sorgulamalara ve tanımlamalara gidilmesi ihtiyacı doğrultusunda çok yönlü bir analize tabi tutulmuştur. Çok yönlü bu analizin öncelikle kuramsal çerçevesinin oluşturulması gerekliliğinden hareketle, Toplumsal Cinsiyet ve Feminist Arkeoloji kuramları ışığında spekülatif bir düşünme biçimi ile ilerlenmiş, sonrasında karşılaştırması yapılan kültürlerin sosyo ekonomik durumunun değerlendirmeye esas önemli bir ölçek olması bilinciyle durum bu açıdan da irdelenmiştir. Anlam ile var olan insanın benlik algısını ve yaşamı algılayışını yansıtması açısından oldukça önem arz eden inanç sistemi ile ona ilişkin olan sembolizm de bu bağlamda çalışmaya ölçüt olarak eklenmiştir. Sanat ise, kültürün gerek karakteristiğini yansıtması gerekse toplum modelinin özünü evrensel boyutta izleme imkanı sağladığı için çalışmaya özellikle dahil edilmiştir. Çok yönlü bir yaklaşımın benimsenmesi doğrultusunda, Erwin Panofsky'nin İkonografik ve İkonolojik Sanat Eleştirisi adlı yöntemi sanat eserlerinin çözümlemesinde kullanılmıştır. Araştırmanın, kadının toplumların iç dinamiği içerisindeki görünürlüğüne ve temsili değerlerine ilişkin yeniden değerlendirilmeye ve sorgulamaya tabi tutulan tüm bu parametreleri, veri erişebilirliğinin mümkün kıldığı doğrultuda yazılı kaynaklarla desteklenerek belirli bir temele dayandırılmıştır. Tüm bu değerlendirmeler sonucunda; kadın kimliğinin gerek Anadolu gerekse Ege Dünyasında, toplumun kültürünü ifade eden çeşitli parametrelerdeki yansıması olarak adlandırılabilecek olan tüm temsilleri anlaşılmıştır. Bu temsillerin, kimi zaman bolluk ve bereket, kimi zaman doğuran ve yaratan, kimi zaman annelik teması özünde bakıp büyüten olmak üzere, kimi zaman ise kutsadiyete bir çağrı olarak tanrıçalık kavramları ile özdeşleştirildiği görülmüştür. Bu özdeşleştirmenin, temelini kadınlık fizyolojisi ve annelik vasfı doğrultusunda doğa ile bir tutulan bir ilişkilendirmenin üzerinden aldığı kanısına varılmıştır.

Anahtar Kelimeler: MÖ 2. binyıl, Kadın ve Temsili, Anadolu, Ege Dünyası, Cinsiyet Arkeolojisi

Abstract:
In this study, 2nd B.C. In the millennium, it aimed to explain women's place and representation in society in Anatolia and the Aegean world. The reason for this purpose comes from the importance of the role that women have undertaken in the transfer of cultural heritage for generations. Throughout the ages of history, man has recorded his life and thought to be conveyed for generations. This painting was primarily done because of the language dominated by masculine prejudice and normative stereotypes. Various communication tools such as ancient objects and visual cultural elements were used to be based on transfer. However, it is also quite possible that the language will change as a result of a biased orientation in line with the moral judgments of society. This will lead to potential negative consequences that may arise from incomplete information. This problem, which constitutes the main objective of the research, was found in the 2nd year of BC. To find out the location of women in Anatolia and the Aegean world in the millennium has created the need to go through reexamination and identification. As required by a multifaceted analysis, a speculative way of thinking has been adopted in light of gender and feminist archaeology theories to establish the theoretical framework of the study. Afterward, the socio-economic situation of the cultures compared was examined after it expressed an important scale based on the evaluation. Man is a creature that exists within the meaning. The belief system and symbolism, which are very important in terms of reflecting the perception of life, have also been added to the study as criteria in this context. On the other hand, works of art were specifically included in the study because they reflected the characteristics of culture and provided the opportunity to monitor the essence of the society model on a universal scale. In line with the adoption of a multifaceted approach, Erwin Panofsky's Iconographic and Iconological Art Criticism method was used in the analysis of works of art. All these parameters of the research, which are subjected to reassessment and questioning regarding the visibility and representative values of women within the internal dynamics of societies, are supported by written sources in line with the data accessibility. Thus, the place of female gender identity is made possible in the aforementioned intercultural comparison. As a result of all these evaluations; In both the Anatolian and Aegean worlds, all representations that can be called reflections of women's identity in various parameters expressing the culture of a society are understood. It has been observed that these representations are identified with the concepts of goddesses, sometimes as a call to abundance and fertility, sometimes as birth and creation, sometimes as a call to motherhood, and sometimes as a call to blessing. It is concluded that this identification is based on an association with nature in line with femininity physiology and motherhood.

Keywords: 2nd millennium BC, Women and Representation, Anatolia, Aegean World, Gender Archaeology