Kontrollü uçuşlarda yere çarpma
Controlled flight into terrain
Yazar: A. CENK KAN
Danışman: DOÇ.DR. M. ORHAN KAYA
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü
Derece: Yüksek Lisans, 2000
Konu: Uçak Mühendisliği = Aircraft Engineering
Dizin: Uçak kazaları = Aircraft accidents ; Uçuş = Flight

Özet:
Kontrollü Uçuşlarda Yere Çarpma (CFIT-Controlled Flight Into Terrain) kazaları hiçbir teknik arızası olmayan bir uçağın, uçuş ekibinin kontrolünde olduğu halde, yaklaşmakta olan tehlikeyi fark etmeksizin araziye, arazi manialarına veya suya çarpmasıyla oluşan kazalardır. Yakın zamanda yapılan istatistiksel çalışmalar göstermektedir ki 1979-1990 yıllan arasıdaki uçak kazalarının yaklaşık %45'i bu tür kazalar sebebiyle olmuştur. CFIT ile ilgili kavramların havacılık kurallarına girmesi ilk olarak, Dulles-Virginia'da hassas olmayan bir yaklaşma sırasında dağa çarpan bir B-727'den sonra olmuştur. Burada, kesin olmayan pilot-kule iletişimi ve açık olmayan yaklaşma planları alçalmanın çok erken yapılmasına sebep olmuştur. Hiçbir arızası bulunmayan uçaklarla ve sertifikalı uçuş ekipleriyle buna benzeyen pek çok kaza yapılmıştır. Sadece CFIT olaylarına özgün olan kaza faktörleri yoktur. Şimdiye kadar yapılmış olan eğitimlerde CFIT olaylarının sebepleri olarak şunlar belirlenmiştir: Seyrüseferle ilgili olan hatalar, onaylanmamış kalkış yada yaklaşma prosedürleri, altimetre ayarında yapılan hatalar, yanlış anlaşılan yaklaşma prosedürleri, otopilot ve bunun gibi sistemlerdeki limitler,... vb gibi. CFIT kazalarının önlenmesini sağlayan en önemli faktörlerden biri de pilot uyarı sistemidir (GPWS-Ground Proximity Warning System). GPWS'lerin ilk geliştirilen modellerinde uyarı zamanı 5 saniyeden azdı. Şimdi ise sürekli olarak yapılan gelişimler sayesine bu süre yaklaşık 30 saniye olmuştur ve halen gelişimler devam etmektedir. Bu cihaz 1970'lerin başlarında ticari jetlere yerleştirildiğinde CFIT kazalarının azalmasına önemli ölçüde katkıda bulunmuştur bu gün 15 binin üzerideki ticari jet bu güvenle uçmaktadır. Bu tez çalışmasında CFIT kazaları konusunda ayrıntılı bilgi verilmeye; yapılan uygulama ve örneklerle, konunun daha anlaşılır hale getirilmeye çalışılmıştır. Uygulama olarak da CFIT kazalarında önemli bir rol oynayan, güvenli uçuş yüksekliklerinin meydan bazında hesaplandığı, FORTRAN 77 dilinde bir bilgisayar programı (lns_pro.exe) hazırlanmıştır.

Abstract:
Controlled flight into terrain (CFIT) accidents are those in which an serviceable aircraft, under the control of crew, is flown into terrain, obstacles or water, with no prior awareness on the part of the crew of the impending disaster. Recent statistics suggest that close to 45% of aircraft losses during the period 1 979-1 990 can be accounted under this category. Concern over CFIT occurrence was first reflected in regulation after a B-727 struck a mountain during a non-precision approach to Dulles, Virginia. A premature descent was attributed to uncertain pilot-controller communications and unclear information in the approach chart. This was one in" a series of accidents in which otherwise airworthy aircraft were flown into the surface by properly certificated flight crew. There are no factors inherently specific to CFIT occurrence. All the factors listed as contributing to CFIT occurrences are currently addressed by existing training courses: navigational errors, non-compliance with approach or departure procedures, altimeter setting errors, misinterpretation of approach procedures, limitations of flight director/auto pilot,... etc. Pilot warning system (GPWS-Ground Proximity Warning System) is very important for prevention of CFIT accidents. With the first versions of GPWS there was a little as 5 sec warning. Now, after continual upgrade modifications, the warning time has increase to almost 30 sec, and improvements are still progress. Development of the GPWS in the early seventies and its installation into turbine powered commercial transport aircraft has significantly helped reduce CFIT accidents. Today over 15000 turbine transport aircraft in public commerce are fitted with this flight safety device. In this thesis, Detailed information about CFIT accidents is given and a FORTRAN 77 software program (lns_pro.exe) about safety flight levels for airports is developed.