Dolaysız yabancı sermaye yatırımlarının ekonomik, sosyal ve çevresel sürdürülebilirlik üzerine etkisi: Türkiye örneği
The effect of foreign direct inyestments on economic, social and environmental sustainability: The case of Turkey
Yazar: FATİH EKMEKÇİ
Danışman: PROF. DR. HAYRİYE ATİK
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Dünyada küreselleşmenin giderek artan bir durum halini alması ile birlikte dünyada bulunan pazarlara da erişim kolay bir hal almıştır. Durumun böyle olması çok uluslu şirketlerin ortaya çıkmasına ve farklı ülkelere açmıştır. Böylece dolaysız yabancı sermaye yatırımları ortaya çıkmış ve zamanla artmıştır. Yatırımların artması ile birlikte, yatırımı alan ülke de bulunan faktörler üzerinde oluşturduğu etki de merak konusu olmuştur. Bu bağlamda bu çalışmanın amacı, 1990-2019 yılları arasında Türkiye'de dolaysız yabancı sermaye yatırımlarının ekonomik, sosyal ve çevresel sürdürülebilirlik üzerine etkisini zaman serisi analizi ile ortaya çıkarmaktır. Türkiye'de yabancı yatırımcıyı ülkeye çekmek isteyen bir anlayış olduğu için bu yatırımların etkisinin incelenmesi Türkiye açısından önem taşımaktadır. Araştırmada, dolaysız yabancı sermaye yatırımlarının; ekonomi üzerindeki etkisi için GSYİH, sosyal sürdürülebilirlik üzerine etkisi için sosyal harcamalar ve çevre üzerindeki etkisini incelemek için karbon emisyonu(CO2) değişkenleri kullanılmıştır. Ayrıca kontrol değişkeni olarak da ticaretin GSYİH içerisindeki payı kullanılmıştır. Veriler üzerinde yapılan analiz yöntemlerinde ilk olarak Johansen Jusellius eşbütünleşme analizi yapılmıştır. Daha sonra yapılan testin sağlamasını yapmak yani etkinin aynı yönlü olduğunu ortaya koymak için D-OLS ve FM-OLS analizleri yapılmıştır. Yapılan tüm analizler sonrasında doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının, ekonomik ve sosyal sürdürülebilirlik üzerine etkisinin pozitif olduğu belirlenirken, çevresel sürdürülebilirlik üzerine olan etkisi ise negatif olarak belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Dolaysız Yabancı Sermaye Yatırımları, Ekonomik Sürdürülebilirlik, Sosyal Sürdürülebilirlik, Çevresel Sürdürülebilirlik, Johansen Jusellius Eşbütünleşme Testi.

Abstract:
With globalization becoming an increasing situation in the world, access to markets in the world has become easier. This situation paved the way for the emergence of multinational companies and investment in different countries. As a result, foreign direct investments emerged and increased over time. With the increase in investments, the impact on the factors in the country receiving the investment has also been a matter of curiosity. In this context, the aim of this study is to reveal the impact of foreign direct investment on economic, social and environmental sustainability in Turkey between 1990-2019 through time series analysis. Since there is an understanding in Turkey that wants to attract foreign investors to the country, it is important for Turkey to examine the impact of these investments. In the study, the variables of GDP for the impact of FDI on the economy, social spending for its impact on social sustainability and carbon emission (CO2) for its impact on the environment were used. In addition, the share of trade in GDP was used as a control variable. Johansen Jusellius cointegration analysis was performed first in the analysis methods performed on the data. Then, D-OLS and FM-OLS analyses were conducted to verify the robustness of the test, that is, to show that the effect is in the same direction. After all analyses, the impact of FDI on economic and social sustainability is found to be positive, while its impact on environmental sustainability is found to be negative.

Keywords: Foreign Direct Investment, Economic Sustainability, Social Sustainability, Environmental Sustainability, Juhansen Jusellius Cointegration Test.