Yapılarda patlayıcı terörist saldırılara karşı mimari tasarım kriterleri
The criteria of architectural design against explosive terrorist attacks on buildings
Yazar: MUSTAFA HATİPOĞLU
Danışman: PROF. DR. TEKİN GÜLTOP ; PROF. DR. MEHMET EMİN TUNA
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Dünyada ve ülkemizde çok sayıda patlayıcı endeksli saldırı yaşanmıştır. Bu patlamalar sonucu çok sayıda insan hayatı kaybetmiş ve birçok yapı kısmen veya tamamen çökmüş ya da hasar görmüştür. Bu tip olaylar saldırıların sadece kolluk kuvveti yapılarına karşı yapılmadığını, diğer yapı tiplerinin de etkilendiğini göstermektedir. Yaşanan bu saldırılar her ne kadar olağan üstü durum olarak nitelendirilse de aslında deprem ve rüzgâr yükleri kadar yapı üzerinde etkisi olacağının göz ardı edilmemesi gerekmektedir. Nasıl ki deprem ve rüzgârın taşıyıcı sistem üzerinde etkisi düşünülerek önlem alınıyorsa, olası bir patlama saldırısı düşünülerek, kentsel ölçekten başlanıp yapının taşıyıcı sistemine kadar önlem alınması gerekmektedir. Amerika Birleşik Devletleri'nde patlayıcı endeksli saldırılar konusu derinlemesine ele alınmış, bunlara yönelik alınması gereken önlemler teknik şartnameler ışığında kamuoyuyla paylaşılmıştır. Bazı gelişmiş ülkelerin de bu konuya yönelik dikkate değer çalışmaları mevcuttur. Bu çalışmada konuya ait geniş bir literatür taraması yapılmış, bina tasarımına yönelik bilgiler toparlanmıştır. Öncelikle patlama türleri ve yapı üzerindeki patlama etkileri incelenmiştir. Sonrasında patlama etkilerini azaltmak için yapılara yönelik tasarımın ana ayağı olan bina çevresi ile bina formuna yönelik tasarım kriterleri değerlendirilmiştir. Tahmin edilmesi zor olan bu dinamik etki doğrultusunda alınacak tek bir önlemin bile birçok hayatı kurtaracağı unutulmamalıdır. Ülkemizde de bu konuya yönelik önlem alma süreci değerlendirilmelidir.  Bu sürecin sağlıklı gelişimi için gerekli standartlar oluşturularak ARGE faaliyetleri ile desteklenmeli ve bu bilgilerin dağıtılması sağlanmalıdır. Bu çalışmanın bu konuda yarar sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Numerous explosive-indexed attacks have taken place in the world and in our country. As a result of these explosions, many people lost their lives and many buildings were completely collapsed or damaged. That kind of events showed us that attacks are not only against the law enforcement structures, but also the other types of buildings. Although these attacks are described as extraordinary incidents, they should not be ignored as they will have an impact on the structure as much as earthquake and wind loads. If percautionary measures in the context of structural systems are taken against earthquake and the wind loads, it is also necessary to take precautions from the urban scale to the structural system of the building, considering a possible explosion attack. In the United States, the topic of explosive-indexed attacks was dealt with in depth, the measures to be taken for these were shared with the public through technical specifications. In some developed countries there are also some remarkable studies on this issue. In this study, a large literature survey on the subject was made, the information for building design was collected. Firstly, the types of explosions and the explosion effects on the structure was examined. Afterwards, in order to reduce the effects of explosion, the design criteria for building area and building form, which are the main steps of the design for the construction, were evaluated. In the direction of this dynamic effect, which is difficult to predict, even a single measure should be remembered to save many lives. The process of taking measures against this issue should be evaluated in our country. This process should be supported by the research and development activities by providing necessary standards for healthy development, and distribution of this information should be provided. This study is thought to be beneficial in this issue.