Türkiye-Almanya karşılaştırmalı imar ve kentsel dönüşüm:İstanbul ve Berlin örneklemi
Turkey-Germany comparative zoning and urban regeneration: The sample of Istanbul and Berlin
Yazar: SÜLEYMAN HACICAFEROĞLU
Danışman: PROF. DR. ADEM ESEN
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Şehircilik ve Kentsel Dönüşüm Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Almanya-Berlin-Kreuzberg = Germany-Berlin-Kreuzberg ; Karşılaştırma = Comparison ; Kentsel dönüşüm = Urban transformation ; İstanbul = Istanbul ; İstanbul-Kağıthane = İstanbul-Kağıthane

Özet:
Bu araştırmanın amacı İstanbul, Kâğıthane ile Berlin, Friedrichshain-Kreuzberg ilçelerindeki imar ve kentsel dönüşümünü incelemektir. Bu amaç doğrultusunda araştırmada "genel tarama" modeli kullanılmıştır. Araştırmada verilerin toplanmasında nitel yöntemlerden doküman analizi ile kentsel dönüşüm paydaşlarından olun unsurlar ile yapılan fenomonolojik desen kapsamında değerlendirilen mülakat yöntemi kullanılmıştır. 
Araştırmada Kâğıthane ve Kreuzbeg'in kentsel dönüşümü incelendiğinde; Kâğıthane ilçesinde dönüşüm süreci hızlı bir ivme ile gerçekleşmiş, Kreuzberg ilçesinde ise dönüşümün gerçekleşme hızı zamana yayılmış olduğu gözlemlenmiştir. Kâğıthane ilçesinde, heyelan ve deprem baskısı ile kentin yenilenmesi amacı güdüldüğü, Kreuzberg ilçesinde ise kentin güzelleştirilmesi esas alınarak kentte yaşayan insanı tamamen kentin merkezine aldığı, dönüşümün şehirden çok insan ve toplum odaklı gerçekleştirildiği görülmüştür. Kağıthane ilçesinde yetkili kurumlarca üst ölçekli planlarda alınan kararlar; alt ölçekli planlarda ve revize imar planlarında zaman içerisinde değiştirilmiş ve bu değiştirilmeler kentsel dönüşümde farklı uygulamalara sebebiyet vermiştir. Ana kademe planları üzerinden yapılaşma ve dönüşümünü sürdürmekte olan Kreuzberg ilçesinde ise yetkili kurumlar özel planlar ve revize planlara başvurmak suretiyle gerçekleştirmiş oldukları değişikliklerde ana planlara sadık kalmış oldukları görülmektedir. Kağıthane ilçesinde yerleşim alanlarının gecekondular ile işgalli, mevzuata aykırı kaçak yapılaşma ya da mevzuata uyarlı yapılaşma sürecini tamamlamış düzenli yerleşim alanlarına kamu hizmetlerinin ve altyapının götürüldüğü görülmektedir. Kreuzberg ilçesinde ise genel imar planlamasına bakıldığında altyapının bitirilmediği bölgelerde hiçbir surette üst yapıya izin vermediği gözlemlenmektedir. Kâğıthane ilçesinde, Kağıthane deresinde yer alan Cendere Caddesi civarı başta olmak üzere ilçenin genelinde kentsel dönüşüm projelerinin gerçekleştiği (AVM, Eğitim Binası, Ofisler vb.) görülmektedir.  Kreuzberg ilçesinde ise kentsel dönüşüm ağırlıklı olarak Doğu Berlin'den kalan yapı stoku üzerinde gerçekleştiği görülmektedir. Kâğıthane ilçesinde gerçekleştirilen dönüşüm projeleri ile sosyal katmanlarda çalışan kesimlerde değişiklikler yaşanmıştır. Kısmı soylulaşma görülmektedir. Kreuzberg'te ise planlı sanayileşme ile birlikte planlı kentleşme birlikte yürütülmüştür. Kâğıthane ilçesinde gerçekleştirilen dönüşüm projeleri ile ilçenin ekonomik değeri artmış, Türkiye'nin önemli finans merkezleri ve eğitim kurumlarınca tercih edilir hale gelmiştir.  Kreuzberg ilçesinde de küresel ölçekli büyük sanayi kuruluşları BASF, Mercedes Benz, Coca Cola, Universal Music, Zalando gibi birçok uluslararası şirketler tarafından tercih edilir hale gelmiştir. Kâğıthane ilçesinde gerçekleştirilen dönüşüm projeleri Türkiye'nin yapı denetim kanunu, kentsel dönüşüm kanunu, 6306 sayılı kanun vs. gerçekleştirilen kanunlarla tamamen deprem kaynaklı olduğu görülmüştür. Kreuzberg ilçesinde gerçekleştirilen dönüşüm projeleri ise Almanya İmar Yasası ve AB kriterleri çerçevesinde gerçekleştirildiği görülmüştür. Araştırmada kentsel dönüşüm paydaşları içerisinde yer alan yatırımcı-müteahhit, yerel yöneticiler ve hak sahipleri ile mülakatlar gerçekleştirilmiş ve genel çerçevede paydaşların birbirleri ile kentsel dönüşüm çercevesinde koordineli bir şekilde iletişim içerisinde olmaları gerekliliği saptanmıştır.

Abstract:
The aim of this research is to examine the zoning and urban transformation in Istanbul, Kagithane and Berlin, Friedrichshain-Kreuzberg districts. For this purpose, the "general screening" model was used in the research. In the collection of data in the research, document analysis, one of the qualitative methods, and the interview method, which is evaluated within the scope of the phenomenological pattern made with the elements of the urban transformation stakeholders, were used.
When the urban transformation of Kagithane and Kreuzbeg is examined in the research; In the district of Kagithane, the transformation process took place with a rapid acceleration, and in the district of Kreuzberg, it was observed that the speed of transformation was spread over time. It has been seen that in the district of Kagithane, the aim is to renew the city with the pressure of landslides and earthquakes, and in the district of Kreuzberg, the people living in the city are taken as the basis of the beautification of the city, and the transformation is carried out with a focus on people and society rather than the city. Decisions taken in upper scale plans by authorized institutions in Kagithane district; It has been changed over time in lower-scale plans and revised zoning plans, and these changes have led to different applications in urban transformation. In the district of Kreuzberg, which continues its structuring and transformation on the main level plans, it is seen that the authorized institutions have remained faithful to the main plans in the changes they have made by applying to special plans and revised plans. In the district of Kagithane, it is seen that public services and infrastructure are brought to the settlement areas, which are occupied by slums, illegal construction in violation of the legislation or regular settlement areas that have completed the construction process in accordance with the legislation. In the Kreuzberg district, when the general zoning planning is examined, it is observed that the superstructure is not allowed in any way in the regions where the infrastructure has not been completed. It is observed that urban transformation projects (AVM, Education Building, Offices, etc.) are realized throughout the district, especially around Cendere Street, which is located in Kagithane Stream, in Kagithane district. In Kreuzberg district, it is seen that the urban transformation is mainly carried out on the building stock left from East Berlin. With the transformation projects realized in Kagithane district, there have been changes in the working segments of the social layers. Partial gentrification is observed. In Kreuzberg, planned industrialization and planned urbanization were carried out together. With the transformation projects carried out in the district of Kagithane, the economic value of the district has increased and it has become preferred by the important financial centers and educational institutions of Turkey. In the Kreuzberg district, it has become preferred by many international companies such as large global industrial organizations BASF, Mercedes Benz, Coca Cola, Universal Music, Zalando. The transformation projects carried out in Kagithane district are subject to Turkey's building control law, urban transformation law, law no. 6306, etc. It has been seen that it is completely caused by earthquakes with the laws carried out. It has been observed that the transformation projects carried out in Kreuzberg district were carried out within the framework of the German Zoning Law and EU criteria. In the research, interviews were conducted with the investor-contractor, local administrators and right holders, who are among the urban transformation stakeholders, and it was determined that the stakeholders should be in coordination with each other within the framework of urban transformation in the general framework.