Din ve siyaset ekseninde Afganistan
Afghanistan on the axis of religion and politics
Yazar: SEDANUR GÜNEY YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM MAZMAN
Kırıkkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Din ve siyaset olgularının birbirleriyle olan ilişkileri araştırılmak istendiğinde karmaşık ve etkin bir süreç karşımıza çıkmaktadır. İçerisinde toplumsal düzen, normlar, sosyal kimliklerin şekillenmesi ve ortak birlikteliğin oluşturulma faktörlerini barındırdığı gözlemlenmektedir. Dini inançlar ortak paydada buluşulmayı, ortak kimlik aidiyeti oluşumunu sağlamada önemli katkılara sahiptir. Ayrıca din, sosyal kontrol sağlar ve toplumsal normların oluşmasında kilit noktalar oluşturur. 
Sosyal olguları içine alan siyaset, din ile etkileşime girerek toplumsal ideolojiyi biçimlendirmede önemli roller oynar. Din, siyasi meşruiyet erkinin artırılması için kullanılabilir. Aynı şekilde devlet yönetimi dini normlar üzerinden yürütülebileceği gibi, siyasi yasa ve siyasi kararlar dini değerlere eş olacak şekilde uygulanabilir. Dini motivasyonlar toplumsal nitelikli hareketlerin kaynağını oluşturabilir. Çok kültürlü ve dini çeşitlilik içerisinde bulunan toplumlarda din, birleştirici unsur olurken, aynı toplumlarda ayrışmanın baş faktörü yine din olabilir. Afganistan gibi çoklu etnik unsura sahip olan toplumlarda, bu iki faktör iç içedir.
Afganistan toplumundaki din ve siyaset ilişkisi, ülkenin karmaşık yapılarını oluşturan tarihsel, kültürel ve siyasi dinamikleriyle beraber tartışıldığında, oldukça derinlikli ve özel bir birliktelik sunar. Kendine has dini ve kültürel etnik çeşitliliği ile siyasi istikrarsızlıklar, iç karışıklıklar, uluslararası müdahaleler ve savaşlar bu birlikteliği etkileyen unsurlardır. Ülkenin vazgeçilmez bir gerçeği haline gelen dini aşırılıklar, toplumsal çalkantılar ve siyasi istikrarsızlıklar bütüncül bir siyaset oluşumuna ket vurmaktadır. 
Din ve siyaset ilişkisini Afganistan toplumu özelinde değerlendirirken, ülkenin tarihi arka planını, dinin Afgan toplumu üzerindeki etkilerini, Afganistan'daki siyasi istikrarsızlıkları, etnik grupların toplumsal yapı üzerindeki etkisinin ve ülkede bitmek bilmeyen savaşların bir arada sosyolojik olarak sunulup değerlendirilmesi gereklidir. Bu bağlamda Afganistan üzerinden din ve siyaset ilişkisi sosyolojik yapı çerçevesinde incelenecektir.
Anahtar Kelimeler: Din Sosyolojisi, Siyaset Sosyolojisi, Afganistan, Etnik Yapı, Radikal Dini Örgütler, Toplumsal Bütünleşme, Toplumsal Ayrışma

Abstract:
When the relationship between religion and politics is explored, it presents a complex and dynamic process. It encompasses the shaping of social order, norms, the formation of social identities, and the establishment of a sense of collective belonging. Religious beliefs contribute significantly to the formation of a common ground and the development of a shared identity. Moreover, through religious norms, social control is established, playing pivotal roles in the formation of societal norms.
Politics, which encompasses social phenomena, interacts with religion to shape societal ideologies. Religion can be utilized to enhance political legitimacy. Similarly, governance can be conducted through religious norms, and political laws and decisions can be implemented in alignment with religious values. Religious motivations can serve as sources for socially oriented movements. In multicultural and religiously diverse societies, religion acts as a unifying factor, while simultaneously being a key factor in division. In societies with multiple ethnic elements like Afghanistan, both of these factors are contained within.
The relationship between religion and politics in Afghan society, when discussed in conjunction with the historical, cultural, and political dynamics that constitute the country's complex structures, presents a profound and unique association. Its distinct religious and cultural ethnic diversity, coupled with political instabilities, internal conflicts, international interventions, and wars, are influencing factors in this association. The religious extremism, social turmoil, and political instability, which have become indispensable realities of the country, impede comprehensive political formation.
When evaluating the relationship between religion and politics in Afghan society, it is essential to comprehensively examine and evaluate the country's historical background, the impact of religion on Afghan society, political instabilities in Afghanistan, the influence of ethnic groups on societal structures, and the never-ending wars in the country within a sociological framework. In this context, the relationship between religion and politics will be examined sociologically through the lens of Afghanistan.

Keywords: Sociology of Religion, Sociology of Politics, Afghanistan, Ethnic Structure, Radical Religious Organizations