Dağıtılmış liderlik uygulamalarını etkileyen okul içi faktörlerin incelenmesi
Investigation of the in-school factors affecting distributed leadership practices
Yazar: ÇİĞDEM ÇAKIR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ METİN ÖZKAN
Gaziantep Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dağıtımcı liderlik = Distributor leadership ; Eğitim yönetimi = Educational administration ; Liderlik = Leadership ; Okul yönetimi = School administration ; Ortaokullar = Secondary schools

Özet:
Bu çalışmada, öğretmen görüşlerine göre ortaokullardaki dağıtılmış liderlik
düzeylerini belirlemek ve dağıtılmış liderlik uygulamalarını etkileyen okul içi faktörleri
ortaya koymak amaçlanmıştır. Araştırma nicel ve nitel tekniklerin bir arada kullanıldığı
karma yöntemlerden açımlayıcı karma modelde desenlenmiştir. Araştırmanın nicel
boyutunda araştırma problemine uygun olarak betimsel nitelikte tekil tarama modeli
kullanılmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda ise çoklu durum çalışması yapılmıştır.
Araştırmanın nicel sürecinde 1604 öğretmenden oluşan iki ayrı örneklem grubu ile
çalışılmıştır. Birinci örneklem grubunu ölçek geliştirme çalışması için Gaziantep il
merkezinde 2016-2017 eğitim öğretim yılında MEB'e bağlı resmi ortaokullarda görev
yapan 868 öğretmen oluşturmaktadır. İkinci örneklem grubunu Gaziantep il
merkezinde, 2017-2018 eğitim öğretim yılında MEB'e bağlı 27 resmi ortaokulda görev
yapmakta olan 736 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmanın nitel sürecinde dört okuldan
24 öğretmenle görüşme yapılmıştır. Araştırmanın verileri araştırmacı tarafından
geliştirilen "Kişisel Bilgi Formu", "Dağıtılmış Liderlik Ölçeği" ve yarı-yapılandırılmış
görüşme formu ile toplanmıştır. Nicel verilerin analizinde ortalama, standart sapma, Ttesti,
tek faktörlü ANOVA, Hiyerarşik Çoklu Regresyon analizinden yapılmıştır.
Araştırmanın nitel bölümünde elde edilen veriler betimsel yöntemle analiz edilmiştir.
Analizler sonucunda: Araştırmaya katılan öğretmenlerin, okullarındaki dağıtılmış
liderlik uygulamalarına yönelik olarak görüşleri incelendiğinde en düşük düzeyde
görülen alt boyut "Amaç birliği" iken en yüksek seviyede görülen alt boyut "İşbirliği ve
güven"dir. Öğretmenlerin dağıtılmış liderliğe ilişkin görüşleri cinsiyet, öğrenim düzeyi,
mesleki kıdem ve okuldaki kıdem yılı değişkenlerine göre istatistiksel olarak anlamlı bir
farklılık göstermemektedir. Öğretmenlerin karara katılımlarına yönelik düşünceleri,
dağıtılmış liderlik düzeylerini anlamlı bir şekilde yordamaktadır. Öğretmenlerle yapılan
görüşmeler sonucunda elde edilen verilere göre dağıtılmış liderlik düzeyinin yüksek
olduğu okullarda risk alma, yönetici desteği, öğrenme kültürü, hesapverebilirlik
ilişkileri, olumlu iletişim, mesleki gelişime önem verilmesi, kurumsallaşma, yönetimin
kolaylaştırıcı rolü, meslektaş yardımlaşması, saygı, örgüt kültürü gibi unsurlar söz
konusu iken dağıtılmış liderlik düzeyinin düşük olduğu okullarda bu unsurların düşük
düzeyde gözlendiği bulgusuna ulaşılmıştır. Bu bulgulara dayanarak aşağıdaki sonuçlara
ulaşılmıştır: Ortaokullarda genel olarak işbirliği ve güven problemi yaşanmamakla
birlikte paydaşlar arasında amaç birliği tam olarak sağlanamamaktadır. Cinsiyet,
öğrenim durumu, mesleki kıdem ve okuldaki kıdem yılı değişkenleri öğretmenlerin,
okullarındaki dağıtılmış liderlik uygulamalarına yönelik olarak görüşlerini
farklılaştırmamaktadır. Ortaokullarda risk alma, yönetici desteği, öğrenme kültürü,
hesapverebilirlik ilişkileri, olumlu iletişim, mesleki gelişime önem verilmesi,
kurumsallaşma, yönetimin kolaylaştırıcı rolü, meslektaş yardımlaşması, saygı ve örgüt
kültürü dağıtılmış liderliği destekleyen unsurlardır. Destekleyen bu faktörlerin
olmaması ise dağıtılmış liderliğin uygulanmasına engel teşkil etmektedir.
Anahtar Kelimeler: Dağıtılmış liderlik, ortaokullarda yönetim, yönetim ve liderlik,
liderliğin paylaşımı, eğitim yönetimi

Abstract:
In this study, it was aimed to determine the level of distributed leadership in
secondary schools according to the views of the teachers and to find out the in-school
factors affecting distributed leadership practices. The study is designed in an
exploratory mixed model at which quantitative and qualitative techniques are used
together. In the quantitative part of the study, a single scanning model was used in
descriptive quality in accordance with the research problem. In the qualitative part of
the study, multiple case studies were conducted. In the quantitative process of the study,
two separate sample groups consisting of 1604 teachers were studied. For the scale
development study, the sample consists of 868 teachers working in secondary schools
affiliated to the Ministry of National Education in district of Gaziantep city center in the
academic year of 2016-2017. For the quantitative part, the sample consists of 736
teachers working in 27 secondary schools affiliated to the Ministry of National
Education in Gaziantep city center in the academic year of 2017-2018. Participants of
qualitative part consist of 24 teachers from four schools. The data of the study were
collected with the "Personal Information Form", the "Distributed Leadership Scale" and
the semi-structured interview form developed by the researcher. In the analysis of
quantitative data, mean, standard deviation, T-test, one-factor ANOVA, Hierarchical
Multiple Regression analysis were used. Descriptive analysis was used to analyse the
data obtained in the qualitative part of the study. As a result of the analyzes, when the
opinions of the teachers participating in the research are analyzed for the distributed
leadership practices in schools, the lowest dimension is the "Comman goals" while the
highest dimension is the "Cooperation and trust". Teachers' views on distributed
leadership do not show a statistically significant difference according to gender, level of
education, occupational seniority, and duration of working at the current school.
Teachers' attitudes toward participation in decision significantly predicted the level of
distributed leadership. According to the findings obtained from the interviews made
with the teachers, it is seen that in the upper level schools, elements such as risk taking,
managerial support, learning culture, accountability relations, positive communication,
importance of professional development, institutionalization, facilitating role of
management, cooperative assistance and there is no evidence of these in the lower level
schools. Based on these findings, the following conclusions were reached: In general,
there is no problem of cooperation and trust in secondary schools whereas the comman
goals among stakeholders have not been achieved at a high level. The teachers' views
on the distributed leadership practices at school do not differentiate significantly
according to gender, level of education, occupational seniority and duration of working
at school. As a result of the interviews conducted with the teachers in the secondary
schools, risk taking, managerial support, learning culture, accountability relations,
positive communication, emphasis on professional development, institutionalization,
facilitating role of management, cooperation between colleagues, respect, and corporate
culture are the supporting elements of distributed leadership. The lack of supporting
factors hinders the implementation of distributed leadership.
Key Words: Distributed leadership, secondary school administration, administration
and leadership, sharing leadership, educational administration