Mehmed Zihni Efendi ve el-Hakâik isimli eserinin değerlendirilmesi
Evaluation of Mehmed Zihni Efendi and his work named al-Hakâik
Yazar: FATİH DOST
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA CELİL ALTUNTAŞ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
İslâm Dininin doğru anlaşılması ve yaşanması bakımından önemli bir konumda bulunan, canlılığını ve sürekliliğini koruyan hadis ve sünnet, dininin iki ana kaynağından birini oluşturmaktadır. Bu anlamda böylesine önemli bir konumda bulunan hadis ve sünnetin anlaşılmasına yönelik günümüze kadar tercüme ve şerh türü pek çok çalışma yapılmıştır. Bu çalışmalardan biri de Osmanlı'nın son dönem önemli alimlerinden biri olan Mehmed Zihni Efendi'ye aittir.
Tezimizin ana konusunu teşkil eden "el-Hakâik mimmâ fi'l-câmi'i's-sağîr ve'l-meşârik Min Hadîsi hayri'l-halâik" isimli matbu ve mahtut kısımları haiz olan çalışma Zihni Efendi'nin belirli kriterlere göre meydana getirdiği bir eserdir. Osmanlı coğrafyasında pek kıymet verilen, medreselerde okutulan "el-Câmiu's-sağîr" ve "Meşâriku'l-envâr"dan seçilen rivayetler ve bu rivayetlerin tercümesiyle beraber kimi zaman kısa kimi zaman da uzun açıklamalardan meydana gelen eser, yazma halindeki 294 numaralı birinci defteri özelinde detaylıca incelenerek tetkike tabi tutulmuştur. Zihni Efendi'nin eserini oluştururken hangi hususları göz önünde bulundurduğu tespit edilerek hadis tercüme ve şerh yöntemi ortaya konmuştur. 
Eserin müellifi Zihni Efendi'nin hayatı hakkında her ne kadar daha önce farklı çalışmalar hazırlanmış olsa da özellikle devlet arşivleri başta olmak üzere hatıra türü yayınlar ve muhtelif kaynaklardan tespit edilen yeni bilgiler ışığında hayatı ve eserlerinin yeniden çalışılmasına ihtiyaç duyulmuş ve biyografisi tezimizde ayrı bir bölüm olarak detaylıca incelenmiştir.

Abstract:
The hadith and sunnah, which have an important position in terms of the correct understanding and living of the Islamic Religion and which maintain their vitality and continuity, constitute one of the two main sources of the religion. In this sense, many translations and commentaries have been made in order to understand the hadith and sunnah, which are in such an important position. One of these works belongs to Mehmed Zihni Efendi, one of the most important scholars of the late Ottoman period.
The main subject of our thesis, "al-Haqa'iq mimmā fi'l-jāmi'i's-sagīr wa'l-mashārik min hadīth-i hayri'l-halā'iq", which is a work that Zihni Efendi created according to certain criteria. The work, which consists of narrations selected from "Jāmi al-sagīr" and "Mashārik al-anwār", which are highly valued in the Ottoman geography and taught in madrasas, and the translation of these narrations, as well as sometimes short and sometimes long explanations, has been examined and analyzed in detail in the first book numbered 294 in manuscript form. Zihni Efendi's method of hadith translation and commentary is revealed by determining which issues he took into consideration while composing his work. 
Although different studies have been prepared about the life of Zihni Efendi, the author of the work, there was a need to re-study his life and works in the light of new information identified from memoirs and various sources, especially from state archives, and his biography was examined in detail as a separate chapter in our thesis.