Diyabetli hastalarda hastalığa uyumu etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi
Assessment of the effecting factors of the diabetic patients' compliance
Yazar: HÜSNİYE ŞEYDA ÖZCAN
Danışman: DOÇ. DR. ZEHRA DURNA
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1999
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Hemşireler = Nurses ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Çalışma diyabetli hastalarda hastalığa uyumlarını engelleyen veya kolaylaştıran faktörleri belirlemek ve uyum ile metabolik kontrol arasındaki ilişkiyi araştırmak amacıyla planlanmıştır. Çalışma İ.Ü. İstanbul Tıp Fakültesi'nde ve İ.Ü.Cerrahpaşa tıp Fakültesi'nde yatarak veya ayaktan tedavi gören, Tip 1 diyabetli 53, Tip 2 diyabetli 81 hasta olmak üzere 134 diyabetli hasta ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmada veri toplama aracı olarak 104 madde ve 14 alt gruptan oluşan Diyabet Bokun Profili ile 34 madde ve 7 alt gruptan oluşan Diyabet Tutum ölçeği kullanılmıştır. Hastaların kişisel, sosyoekonomik ve hastalıkla ilişkili özelliklerini değerlendirmek amacıyla hazırlanan sorular Diyabet Bakım Profili'ne ilave edilmiştir. Metabolik kontrol düzeylerini değerlendirmek için açlık-tokluk kan şekeri, HbAlc, total-HDL-LDL-VLDL kolesterol, arteriyel kan basıncı ve beden kitle indeksi ölçümleri yapılmıştır. Çalışma sonuçlarında 134 diyabetli olgunun metabolik kontrollerinin kötü olduğu dikkat çekmiştir. Diyabet bakımı ile metabolik kontrol düzeyi arasında yakın ilişki olduğu belirlenmiştir. Hastaların diyabet yönetiminde en çok diyet konusunda zorlandıkları, diyet yapmamn günlük yaşamlarını kısıtladığı görülmüştür. Diyabetin yaşamı zorlaştırdığına inanan ve negatif tutum içinde olan hastaların bakımları konusunda yetersiz oldukları, bakımı engelleyen faktörlere daha fazla sahip oldukları anlaşılmıştır. Sonuçlar hastaların diyabetle ilgili negatif tutumlarının saptanması, diyabet bakımlarında yetersiz oldukları alanların belirlenmesi ve bu yetersizliklerin 137giderilmesi ile bakım kalitesinin iyileşeceğini ve metabolik kontrollerin düzeleceğini göstermektedir. Diyabet eğitimi sürecinde periyodik olarak bu değerlendirmelerin yapılması bireye özgü ve etkili eğitim hedeflerinin belirlenmesini ve bu hedeflere ulaşılmasını sağlayacaktır. Çalışmada kullanılan Diyabet Bakım Profil? ma. Türkçe'ye kolay adapte edilebilen ve kolay uygulanabilen, geçerli-güvenilir bir ölçme aracı olduğu görülmüştür. Diyabet Tutum Ölçeği ise en az ortaokul mezunu ve algılama düzeyi yeterli hastalarda uygulanabilen bir ölçek olarak değerlendirilmiştir. 138

Abstract:
This study was designed to determine the factors that prevent or facilitate patients' compliance with diabetes mellitus and to evaluate the relationship between compliance and the metabolic control. The study included 134 diabetics who were receiving inpatient or outpatient treatment in Istanbul Medicine Faculty and Cerrahpaşa Medicine Faculty of Istanbul University. The patient group was comprised of 53 patients with type I diabetes and 81 patients with type 2 diabetes. Data were collected using 104-item Diabetes Care Profile consisting of 14 subscales and 34-item Diabetes Attitude Scale consisting of 7 subscales. Questions prepared to evaluate personal, socioeconomic and individual features of the patients were integrated into the Diabetes Care Profile. Metabolic control levels were evaluated by measuring fasting/nonfasting blood glucose, HbAlc, total HDL, LDL, VLDL cholesterol, arterial blood pressure, and body mass index. Results obtained pointed out a poor metabolic control in 134 diabetics. A close relationship was found between diabetes care and metabolic control. The patients had the most difficulty in self-managing their diets and expressed that their daily activities were limited by maintenance of diet control. Those who felt that diabetes made then- lives difficult and assumed negative attitude were also found to have poor diabetes care and to practice more factors that prevented appropriate care. Results showed that quality of care and metabolic control can be improved through appreciation of negative patient attitude toward diabetes and determination and elimination of shortcomings and failures in diabetes care. Periodic evaluation of these parameters throughout diabetes education may enable determination and achievement of efficient education goals. Diabetes Care Profile administered to diabetics in this study proved a practical, validated, and reliable tool, with a good adaptation to Turkish language. Diabetes Attitude Scale, on the other hand, was considered an appropriate scale to administer to patients with at least a secondary school degree and adequate perception levels. 139