Kalıcı hemodiyaliz kateterlerinin yerleştirilme orijinine göre sağ kalım sürelerinin değerlendirilmesi
Evaluating survival times based on the placement origin of permanent hemodialysis catheters
Yazar: GÖKHAN CENGİZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZHAN ÖZGÜR
Akdeniz Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Radyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine

Özet:
GİRİŞ:   Kronik böbrek hastalığı hastalarının sayısı ve buna bağlı diyaliz ihtiyacı sürekli artmaktadır. Renal replasman tedavisi alan tüm hastaların yaklaşık %70'i idame hemodiyaliz ile tedavi edilmektedir. Hemodiyalizde kan dolaşımına erişim için geçici veya kalıcı damar yolu gerekmektedir. Geçici kan dolaşımına erişim için çift lümenli kateter kullanılır. Kalıcı damar yolu için arteriyovenöz fistül, prostetik greft veya kalıcı tünelli katater kullanılabilir. Hemodiyaliz için en iyi damar yolu, düşük enfeksiyon oranı ve trombotik komplikasyonları olduğu için arteriyo-venöz fistüldür. Hemodiyaliz tünelli kateter uygulanmasına bağlı olarak akut veya geç dönemde komplikasyonlar görülebilir. Vasküler yaralanma, hemoraji/hematom, uygulanma bölgesine bağlı olarak pnömotoraks, enfeksiyon, hava ve kılavuz tel embolileri gibi akut komplikasyonların yanı sıra geç dönemde enfeksiyon, arteriovenöz fistüller, girişim yapılan vende trombozlar ve pulmoner emboliler görülebilmektedir.
MATERYAL-METOD: Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Girişimsel Radyoloji kliniğinde 1 Ocak 2019- 31 Aralık 2021 tarihleri arasında başvuran tüm takip ve tedavileri tamamlanan kalıcı hemodiyaliz kateter yerleştirme işlemi uygulanan hastalarda retrospektif bir çalışma tasarlanmıştır. 1 Ocak 2019- 31 Aralık 2021 tarihleri arasında mevcut kateter orijinine ilk defa kalıcı hemodiyaliz kateteri takılan hastalar çalışmaya dahil edilmiş olup verileri eksik olan ve aferez vb gibi hemodiyaliz endikasyonu dışı nedenlerle takılan hastalar dışlanmıştır. 18 yaş üstü 282 hasta, 18 yaş altı 43 hasta çalışmaya dahil edildi.  Çalışmaya dahil edilen hastaların; demografik özellikleri (yaş, cinsiyet), kilo, boy, vücut kitle indeksi, eşlik eden hastalıklar (diyabetes mellitus, koah, malignite, serebrovasküler olaylar, aterosklerotik kalp hastalığı, aterosklerotik periferik damar hastalığı, atrial fibrilasyon vb.), pıhtılaşmayı ekileyen ajan kullanımı ve ayrıca 18 yaş altı hastalarda nefrotik sendrom, immün yetmezlik risk faktörü olarak; vasküler yaralanma, hemoraji/hematom, pnömotoraks, enfeksiyon, arteriovenöz fistüller, kateter disfonksiyonu veya tıkanıklığı, girişim yapılan vende tromboz ve pulmoner emboli komplikasyonlar olarak kalıcı hemodiyaliz katater yerleşim orijinine göre değerlendirilmiştir. 
BULGULAR: 18 yaş üstü hastalarda kateter takılı kalma süresi ortalama 5,24 ay iken 18 yaş altı hastalarda kateter takılı kalma süresi ortalama 5,57 ay bulundu. 18 yaş üstü hastaların %45,4'ünde komplikasyon saptanırken 18 yaş altı hastaların %67,42ünde komplikasyon saptandı. Komplikasyonlarda en sık kateter enfeksiyonu ve kalıcı kateter disfonksiyonu veya tıkanıklığının var olduğu bulundu. 18 yaş üstü vakalarda yapılan sağ kalım analizinde, sağ internal juguler ven orijini referans alındığında katater sağ kalım olasılığının sol internal juguler ven (p<0,001) ve femoral ven (p<0,001) orijininde daha düşük olduğu bulundu. 18 yaş üstü hastalarda kateter çıkarılma riskini arttırmada yaşın istatistiksel açıdan anlamlı seviyede etkili olduğu (p=0,006) ve aterosklerotik periferik damar hastalığı yokluğunun istatistiksel açıdan anlamlı seviyede katater çıkarılma riskini azalttığı (p=0,007) bulunurken 18 yaş altı hastalarda nefrotik sendrom yokluğunun istatistiksel açıdan anlamlı seviyede kateter çıkarılma riskini azalttığı bulundu (p=0,012).  Komplikasyon gelişen hastalarda, sağ ve sol internal juguler ven orijin grupları arasında, kateter sağ kalım süre medyanları açısından 18 yaş üstü (p=0,875) ve 18 yaş altı (p=0,599) hastalarda istatistiksel açıdan farklılık olmadığı saptanırken;  ayrıca 18 yaş üstü hastalarda femoral orijinli hastaların sağ (p<0,001) ve sol internal juguler (p<0,001) orijinli hastalara göre kateter sağ kalım medyan sürelerinin daha düşük olduğu bulundu.
SONUÇ: Kalıcı hemodiyaliz kateter yerleşim işlemi öncesi hastaların eşlik eden diğer hastalıkları, risk faktörleri ve kateter yerleşim orijininin değerlendirilmesi kateter komplikasyonlarının engellenmesi ve kateter sağkalımının uzatılması için önemlidir.
Anahtar Sözcükler: Kalıcı Hemodiyaliz Kateter, Kateter Orijini, Sağkalım, Komplikasyon

Abstract:
INTRODUCTION: The number of patients with chronic kidney disease and the associated need for dialysis is constantly increasing. Approximately 70% of all patients receiving renal replacement therapy are treated with maintenance hemodialysis. Hemodialysis requires a temporary or permanent vascular access to the bloodstream. A double lumen catheter is used for temporary access to the bloodstream. For permanent vascular access, an arteriovenous fistula, prosthetic graft or indwelling tunneled catheter can be used. The best vascular access for hemodialysis is the arterio-venous fistula because of its low infection rate and thrombotic complications. Acute or late complications may occur due to the application of a hemodialysis tunneled catheter. Acute complications such as vascular injury, hemorrhage/hematoma, pneumothorax depending on the site of insertion, infection, air and guidewire emboli, as well as late complications such as infection, arteriovenous fistulas, thrombosis of the intervening vein, and pulmonary emboli may occur.
MATERIALS AND METHODS: A retrospective study was designed in patients who were admitted to the Interventional Radiology Clinic of Akdeniz University Faculty of Medicine Hospital between January 1, 2019 and December 31, 2021 and underwent permanent hemodialysis catheter placement procedure. Between January 1, 2019 and December 31, 2021, patients who underwent permanent hemodialysis catheter insertion for the first time in the existing catheter origin were included in the study, and patients with missing data and patients who were inserted for reasons other than hemodialysis indications such as apheresis, etc. were excluded. 282 patients above 18 years of age and 43 patients below 18 years of age were included in the study. Demographic characteristics (age, gender), weight, height, body mass index, comorbidities (diabetes mellitus, COPD, malignancy, cerebrovascular events, atherosclerotic heart disease, atherosclerotic peripheral vascular disease, atrial fibrillation, etc.), use of anticoagulants, and nephrotic syndrome and immunodeficiency in patients under 18 years of age were evaluated according to the origin of permanent hemodialysis catheter placement as risk factors. Vascular injury, hemorrhage/hematoma, pneumothorax, infection, arteriovenous fistulas, catheter dysfunction or occlusion, thrombosis in the intervening vein and pulmonary embolism were evaluated as complications according to the origin of indwelling hemodialysis catheter placement.
RESULTS: In patients over 18 years of age, the mean duration of catheterization was 5.24 months, while in patients under 18 years of age, the mean duration of catheterization was 5.57 months. While 45.4% of patients over 18 years of age had complications, 67.42% of patients under 18 years of age had complications. The most common complications were catheter infection and permanent catheter dysfunction or occlusion. In the survival analysis performed in patients over 18 years of age, it was found that the probability of catheter survival was lower in the left internal jugular vein (p<0,001)  and femoral vein (p<0,001)  origin when the right internal jugular vein origin was taken as reference. In patients over 18 years of age, age was found to be statistically significantly effective in increasing the risk of catheter removal (p=0,006) and the absence of atherosclerotic peripheral vascular disease was found to statistically significantly reduce the risk of catheter removal (p=0,007), while in patients under 18 years of age, the absence of nephrotic syndrome was found to statistically significantly reduce the risk of catheter removal (p=0,012). In patients who developed complications, there was no statistical difference between the right and left internal jugular vein origin groups in terms of median catheter survival times in patients over 18 years of age (p=0,875)  and patients under 18 years of age (p=0,599). In addition, in patients over 18 years of age, femoral origin patients had lower median catheter survival times than right (p<0,001) and left internal jugular (p<0,001) origin patients.
CONCLUSIONS: Evaluation of patients comorbidities, risk factors and catheter placement origin before the indwelling hemodialysis catheter placement procedure is important to prevent catheter complications and prolong catheter survival.
Key words: Indwelling Hemodialysis Catheter, Catheter Origin, Survival, Complications