Ebû 'Alî el-Fârisî ve "El-îdâh El-'Adudî" adlı eserinin incelenmesi
Ebû Alî El-Fârisî and the examination of his work titled "El-İdâh El-'Adudi"
Yazar: ERSİN AKDAĞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YÜKSEL ÇELİK
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Din = Religion ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Ebu Ali el-Farisi = Ebu Ali el-Farisi ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Kıraat = Reading ; Söz dizim = Syntax ; İslamiyet = Islam

Özet:
Ebû 'Alî el-Fârisî, İslam medeniyetinin zirveye ulaştığı bir çağda yaşamış olup hicri dördüncü yüzyılın önde gelen nahiv alimlerinden sayılmaktadır. Bağdat gibi önemli ilim merkezlerine seyahatlerde bulunmuş ez-Zeccâc ve İbnü's-Serrâc gibi seçkin nahiv alimlerinden dersler almıştır. Hocaları vefat ettikten sonra döneminin otoriter nahiv alimi olmayı başarabilmiştir. Nitekim kendisinden sonra yazılan nahiv eserlerinde de görmezden gelinememiştir. Aynı zamanda kullanmış olduğu kıyas metoduyla adını duyuran Ebû 'Alî, adını sıklıkla duyduğumuz İbn-i Cinnî gibi öğrenciler yetiştirmiştir. Müellif sarf, nahiv ve kırâat alanında birbirinden değerli eserler miras bırakmıştır.
Ebû 'Alî'nin en meşhur eserlerinin başında nahiv alanında kaleme aldığı el-İdâh adlı eseri gelmektedir. Müellif, eseri Büveyhî Devleti hükümdarı 'Adududdevle'ye ithafen kaleme almıştır. Eser, sade ve anlaşılır bir dille yazılmış olup nahiv konularını sistematik bir şekilde işlemektedir. el-Îdâh, alanında kendisinden önce yazılan eserleri nisbeten gölgede bırakmıştır. Nitekim üç asır boyunca medreselerde ders kitabı olarak okutulması bunun en büyük delilidir. Üzerinde onlarca şerh vb. çalışmalar yapılan eser tekrar eski değerine kavuşmayı beklemektedir.
Çalışma, giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde müellifin yaşadığı çağdan kısa ve öz bir şekilde bahsedilmiştir. Birinci bölümde müellifin; hayatı, ilmi yönü ve eserleri üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde ise el-Îdâh adlı eserin tanıtımı yapılarak çeşitli yönlerden değerlendirilip incelenmiştir.

Abstract:
Abu Ali al-Farisi lived in an age when Islamic civilization reached its peak and is considered one of the leading syntax scholars of the fourth century Hijri. He traveled to important science centers such as Baghdad and took lessons from leading syntax scholars such as ez-Zajjaj and Ibn al-Sarraj. After his teachers passed away, he managed to become the authoritative syntax scholar of his time. As a matter of fact, it could not be ignored in the syntax works written after him. At the same time, Abu Ali, who made a name for himself with the method of comparison he used, trained students such as Ibn Jinni, whose name we often hear. The author left a legacy of valuable works in the field of nahiv and recitation.
One of Abu Ali's most famous works is al-Idah, which he wrote in the field of grammar. The author wrote the work dedicated to 'Adududdevle', the ruler of the Buwayhi State. The work is written in a plain and understandable language and deals with syntax issues in a systematic way. He relatively overshadowed the works written before him in the field of al-Idah. As a matter of fact, the fact that it was taught as a textbook in madrasahs for three centuries is the biggest proof of this. Dozens of annotations etc. on it. The work, which has been studied, is waiting to regain its former value.
The study consists of an introduction and two parts. In the introduction, the era in which the author lived is mentioned briefly and concisely. In the first part of the author; His life, scientific direction and works are emphasized. In the second part, the work named al-Idah was introduced and evaluated and examined from various aspects.