Kâbe'ye ait sidâne ve hicâbe görevleri
Sidâna and hijâba duties of the holy Kaaba
Yazar: YUSUF AKBEY
Danışman: PROF. DR. ZİYA KAZICI
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi ve Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Tarih = History

Özet:
Sidâne, Kâbe-i Muazzama'nın bakımı ve anahtarlarının muhafazası görevlerini ifade etmek amacıyla kullanılmaktadır. Hicâbe ise sidâne görevi ile benzer anlamlar taşımaktadır. Bu iki kavram arasındaki fark incelendiğinde sidânenin Kâbe hizmetlerinin tümünü kapsadığı, hicâbenin ise yalnızca Kâbe kapısı ile alakalı vazifeler için kullanıldığı görülmektedir. Fonksiyonel bağlamda birbirine benzeyen bu vazifeleri yürüten görevlilere de "sâdin" ya da "hâcib" denilmektedir.
Bu çalışma, Kureyş'e ait görevler arasında olan ve Mekke'nin fethedildiği gün Hz. Peygamber (sav) tarafından ibka edilen / teamülden kaldırılmayan sidâne ve hicâbe vazifelerinin teslim edilme süreci ile bunları yürüten kişilerle olan münasebetlerin ortaya konulması amacıyla yapılmıştır. Çalışma, nitel araştırma tekniklerinden biri olan doküman inceleme yöntemiyle meydana getirilmiştir.
İslam tarihi ve Tefsir kaynaklarından elde edilen bulgularda; Kâbe'nin önemli görevleri olarak bilinen sidâne / hicâbe vazifeleri, yakın akrabalarının ısrarlı isteklerine rağmen Hz. Muhammed'in (s.a.v) liyakat esaslı bir hamleyle Abdüddâroğulları'na teslim ettiği ve söz konusu görevlerin kıyamet gününe kadar bu ailede kalması gerektiğinin vurgulandığı görülmüştür. Hz. Muhammed'in (s.a.v) almış olduğu bu kararı destekleyen Nisa suresinin 58. âyetinin de Mekke'nin fethi esnasında Kâbe'nin içinde nazil olduğu tespit edilmiştir. Hz. Muhammed'in (s.a.v), dönemin en prestijli görevlerinden olan sidâne ve hicâbeyi kendi akrabalarına vermeyip daha önce bu görevleri yerine getiren kabileye tekrar teslim etmesi, yapılabilecek kritik atamalarda, liyakat mefhumuna gösterilmesi gereken hassasiyeti gözler önüne sermektedir. Bütün bunlardan hareketle söz konusu görevlerin teslim edilmesi sırasında yaşanan hadiselerin Müslümanlar nazarında liyakat ve ehliyet kavramları bakımından büyük bir öneme sahip olduğunu söylemek mümkündür.

Abstract:
Sidâne is used to express the duties of maintaining the Kaaba and preserving its keys. Hicabe has similar meanings to the duty of sidane. When the difference between these two concepts is examined, it is seen that sidane covers all the Kaaba services, while hijaba is used only for duties related to the Kaaba gate. The officers who carry out these duties, which are similar in functional context, are called "sâdin" or "hâcib".
This work was among the duties of the Quraysh and was carried out by Prophet Muhammad on the day of the conquest of Mecca. It was carried out in order to reveal the process of handing over the duties of sidane and hijaba, which were abolished / not abolished from the custom by the Prophet (pbuh), and the relations with the people who carried them out. The study was conducted using the document analysis method, which is one of the qualitative research techniques.
In the findings obtained from Islamic history and Tafsir sources; The sidane / hijaba duties, known as the important duties of the Kaaba, were carried out by the Prophet despite the persistent requests of his close relatives. It has been observed that Muhammad (pbuh) handed over the duties to the Abdüddaroğulları with a merit-based move and it was emphasized that the duties in question should remain in this family until the Day of Judgment. Hz. It has been determined that the 58th verse of Surah Nisa, which supports this decision taken by Muhammad (pbuh), was revealed inside the Kaaba during the conquest of Mecca. Hz. The fact that Muhammad (pbuh) did not give the sidane and hijaba, which were the most prestigious positions of the period, to his own relatives, but handed them over to the tribe that had previously fulfilled these duties, reveals the sensitivity that should be shown to the concept of merit in critical appointments. Based on all these, it is possible to say that the events that took place during the delivery of the tasks in question are of great importance in terms of the concepts of merit and competence in the eyes of Muslims.