Evliya Çelebi seyahatnamesinde geçen tarım ürünleri ve dağılışlarının Türkiye sınırları dâhilinde değerlendirilmesi
Evliya Çelebi's travel book evaluation of agricultural products and their distribution within the bordersof Turkey
Yazar: YELİZ TEMİZ
Danışman: DOÇ. DR. NAZAN KARAKAŞ ÖZÜR
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: 1980 sonrası = After 1980 ; Afyonkarahisar = Afyonkarahisar ; Bedel = Equivalent ; Coğrafi olaylar = Geographic events ; Ekonomik faaliyetler = Economic activities ; Evliya Çelebi = Evliya Çelebi ; Olumlu etki = Positive effect ; Tahıllar = Cereals ; Tarım = Agriculture ; Zeytin = Olive

Özet:
Bu çalışmada Evliya Çelebi'nin seyahatnamesi ele alınmıştır. XVII. yüzyılda yaşamış olan Evliya Çelebi coğrafyacı olmamasına karşın seyahatnamesinde gezdiği yerleri anlatarak, yaşamış olduğu dönemin kültürel, siyasi, tarihi yapıları, gerçekleşen coğrafi olayları, halkın geçim kaynakları, o dönemde yetişen tarım ürünleri gibi pek çok konuda bilgiler vermektedir. Yaptığı seyahatler ile coğrafya bilimine de katkı sağlayan Evliya Çelebi'nin Seyahatnamesi o günün tarım faaliyetlerinin neler olduğu bilgilerinin öğrenilmesi bakımından çok önemli bir kaynak durumundadır. Seyahatnamede gezdiği yerleri anlatırken anlatılarında dönemin tarımsal faaliyetlerine özellikle yetiştirilen ürünler bağlamında yer vermiştir. En azından tarım ürünlerinin adları, tüketim durumları ve özellikleri hakkında bazı bilgiler bulunmaktadır. Böylelikle çalışmada Osmanlı İmparatorluğu'nun bugünkü Türkiye sınırları içinde yer alan bölümünde yetişen tarım ürünlerine dair, dağılış, ürün çeşitliliği ve ticareti gibi konular ele alınmıştır. Bahsi geçen ürünlerin yetişme alanları ve çeşitlilik bakımından değişim durumları incelenmiştir. Seyahatnamenin yazıldığı XVII. yüzyıldan günümüze tarım ürünleri çeşitliliğinde artış olduğu görülmüştür. Bunun nedeni, Türkiye'ye daha sonraları getirilen ve yetiştiriciliği yapılan ürünlerdir. Elde edilen ürün miktarlarında da gelişen teknoloji ve diğer şartlar sayesinde artışlar kaydedilmiştir.  Aynı zamanda o dönemde yaygın olan meyan kökü, eğir kökü gibi bazı ürünlere verilen önemin günümüzde azaldığı belirlenmiştir. Çalışmanın dönem çalışmaları için bir kaynak olması düşünülmektedir.

Abstract:
In this study, Evliya Çelebi's travel book is discussed. Although Evliya Çelebi, who lived in the 17th centrury, was not a geoprapher, he describes the places he visited in his travel book and gives inormation on many subjects such as the cultural, political structure of the period, historical structures, the geopraphical events, that took place, the livelihoods of the people, and the agricultural products grown at that time. The travel book of Evliya Çelebi, who contributed to the science of geography with these travels he made, is a very important resource in terms of learning what the agricultural activities of travel book, the author explained the places he visited, and gave information on agricultural geography, which agricultural product were grown at that time, the growing conditions of the products, storage conditions, and the trade of these products, storage conditions, and the trade of these products, along with other general topics in his work. In the part of the Ottoman Empire located within the borders of today's Turkey, the agricultural products grown in the XVIIth century, in which provinces they are grown intensively, product diversity and trade are discussed. Today, the growing areas of these products and their change in terms of diversity have been examined. As a result it has been observed that there has been an increase in the diversity of agricultural products from the XVIIth century when the travelogue was written, with the products brought to Turkey later and grown. Increases have been recorded in the amount of products obtained from the lands with the developing technology. At that time, it has been determined that the importance given to some products such as licorice root and spruce root has decreased today.