Yeni zelanda tavşanlarında post partum dönemde entansif ritmin suni tohumlama ve elde çiftleştirme metodları açısından değerlendirilmesi
Evaluation of intensive rhythm in the partum period in new zealand rabbits in terms of artificial insemination and hand mating methods
Yazar: FAHRİ EMRAH SOYLU
Danışman: DOÇ. DR. HALİT KANCA
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Doğum ve Jinekoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Dölleme-yapay = Insemination-artificial ; Fertilizasyon = Fertilization ; Fertilizasyon-in vitro = Fertilization-in vitro ; Postpartum dönem = Postpartum period ; Tavşanlar = Rabbits ; Çiftleşme = Mating ; Üreme teknikleri = Reproduction techniques

Özet:
Tez çalışmasının temel amacı tavşanlarda ilk doğumu takiben iki siklus boyunca Yarı-Entansif Reprodüktif ritim uygulaması ile ilk siklusta erken postpartum dönemde ikinci siklusta ise sütten kesme sonrası tohumlamaların gerçekleştirildiği Alternatif Reprodüktif ritmin üreme performansına etkisinin karşılaştırılmasıdır. İkinci amaç olarak; Alternatif Ritimde postpartum dönemde elde çiftleştirme ve suni tohumlama yöntemlerinin üreme performansına etkisi araştırılmıştır. Son olarak, postpartum dönemde elde çiftleştirme ve suni tohumlama yöntemleri ilk 4 günde ayrı ayrı kullanılarak postpartum çiftleştirme gününün etkisi araştırılmıştır. Çalışmada 80 adet, 2-3 kg ağırlığında, 18 – 20 haftalık yaşta dişi Yeni Zelanda tavşanı ile sperma temini için 8 adet, 12 aylık, erkek Yeni Zelanda tavşanı kullanılmıştır. Çalışmada kullanılan tavşanlar ilk doğumlarını takiben rastgele yarı-entansif reprodüktif ritim (n=24) ve alternatif reprodüktif ritim grubu (n=56) olmak üzere iki ana gruba ayrılmıştır. Yarı-Entansif Ritim grubundaki tavşanlara postpartum 11. gün suni tohumlama uygulanarak 2 gebelik siklusu elde edilmeye çalışılmıştır. Alternatif reprodüktif ritim grubundaki hayvanlarda ilk doğumu takiben postpartum 4 gün içerisinde ikinci doğumlarını takiben ise sütten kesme sonrasında suni tohumlama uygulanmıştır. Alternatif reprodüktif ritim grubu elde çiftleştirme (n=28) ve suni tohumlama (n=28) grupları olmak üzere 2 alt gruba ayrılmıştır. Elde çiftleştirme ve suni tohumlama uygulamaları postpartum 1, 2, 3 ve 4. günlerde 7'şer hayvanda gerçekleştirilmiştir. Uygulamalar sonrası 11. gün palpasyon ile gebelik muayenesi yapılmış, gebelik negatif ise suni tohumlama uygulanmıştır. Birbirini takip eden 3 tohumlama sonrasında gebe olmayan tavşanlar çalışmadan çıkarılmıştır. Tüm hayvanlarda vulva inspeksiyonu yapılarak seksüel reseptivite değerlendirilmiştir. Tüm gruplarda yavrular 28. günde sütten kesilmiştir. Kategorik değişkenlerin frekans dağılımları yönünden incelenmesinde beklenen gözelerdeki frekanslar dikkate alınarak Pearson ki kare ve Fisher-Freeman-Holtman testleri uygulandı. Sayısal değişkenlerin gruplar yönünden karşılaştırılmasında ise iki grup söz konusu olduğunda Mann Whitney U, ikiden fazla grup söz konusu olduğu durumlarda Kruskal Wallis testi uygulanmıştır. İstatistik analizler için SPSS 21 paket programından yararlanılmıştır. Tüm istatistiksel kararlarda p<0.05 kriteri kullanılmıştır. Postpartum ilk 4 gün seksüel reseptivite oranları yüksek (% 78,75) tespit edilmiş ve 4. günde % 52,63 olmuştur. Seksüel reseptivite yarı entansif reprodüktif ritim grubunda (% 83,56 ) alternatif reprodüktif ritim grubundan (% 67,26) yüksek olmuştur. Alternatif ve yarı-entansif reprodüf ritimlerde fertilite oranı benzer olmuştur. Alternatif ve yarı-entansif reprodüf ritimlerde gebelik başına geçen süre sırasıyla 49,45±7,14 ve 46,98±5,47 gün olarak belirlenmiştir. Alternatif reprodüktif ritim grubunda 2. gebelikler için geçen süre 37,33±7,39 gün, 3. gebelikler için geçen süre 64,25±7,68 gün ve ortalama gebelikler için geçen süre 49,45±7,14 gün tespit edilmiştir. Yarı entansif reprodüktif ritim grubunda 2. gebelikler için geçen süre 44,62±5,93 gün, 3. gebelikler için geçen süre 50,11±8,86 gün tespit edilmiştir. Alternatif reprodüktif ritim grubunda tavşan başına toplam canlı doğan yavru sayısı 15,63±5,78, ölü doğan yavru sayısı 1,87±1,6, toplam yavru sayısı 17,5±6,08, sütten kesme öncesi ölen yavru sayısı 3,34±2,58, sütten kesilen yavru sayısı 12,05±5,64, sütten kesilen yavru canlı ağırlığı ise 648,61±113,25 gr olmuştur. Yarı entansif reprodüktif ritim grubunda tavşan başına toplam canlı doğan yavru sayısı 16,79±6,23, ölü doğan yavru sayısı 2,04±1,88, toplam yavru sayısı 18,83±6,47, sütten kesme öncesi ölen yavru sayısı 4±2,77, sütten kesilen yavru sayısı 12,67±5,38, sütten kesilen yavru canlı ağırlığı ise 702,88±150,45 gr olarak belirlenmiştir. Seksüel reseptivite postpartum elde çiftleştirme (% 67,10 ) ve postpartum suni tohumlama (% 67,39) alt gruplarında benzer (>0,05) bulunmuştur. Fertilite oranı postpartum elde çiftleştirme alt grubunda % 59,21; postpartum suni tohumlama alt grubunda ise % 52,17 olarak belirlenmiştir. Alternatif reprodüktif ritimde postpartum elde çiftleştirme alt grubunda her bir gebelik için geçen geçen süre (46,92±5,69 gün) suni tohumlama alt grubuna kıyasla (51,88±7,64 gün) daha kısa olmuştur. Postpartum elde çiftleştirme alt grubunda 2. gebelik için geçen süre (34,83±4,74 gün), postpartum suni tohumlama alt grubuna kıyasla (39,72±8,7 gün) daha kısa olmuştur. Üçüncü gebelik için geçen süre ise postpartum elde çiftleştirme ve postpartum suni tohumlama alt grubunda sırasıyla 62,14±6,17 gün ve 66,17±8,53 gün olarak belirlenmiştir. Elde çiftleştirme alt grubunda canlı doğan yavru sayısı 15,54±5,71; ölü doğan yavru sayısı 1,71±1,36; toplam yavru sayısı 17,25±6,16; sütten kesme öncesi ölen yavru sayısı 3,46±2,86; sütten kesilen yavru sayısı 12±5,68; sütten kesilen yavru canlı ağırlığı ise 655,73±118,54 gr olmuştur. Suni tohumlama alt grubunda ise canlı doğan yavru sayısı 15,71±5,96; ölü doğan yavru sayısı 2,04±1,82; toplam yavru sayısı 17,75±6,11; sütten kesme öncesi ölen yavru sayısı 3,21±2,32; sütten kesilen yavru sayısı 12,11±5,71; sütten kesilen yavru canlı ağırlığı 640,94±109,07 gr olarak belirlenmiştir. Seksüel reseptivite postpartum 1. gün % 100; 2. gün % 71,2; 3. ve 4. günlerde ise % 57,14 olarak belirlenmiştir. Erkeği kabul oranı postpartum 1. gün % 71,42; 2. gün % 57,14; 3. ve 4. günler ise % 71,4 olmuştur. Postpartum 1, 2, 3 ve 4. günlerde gerçekleştirilen elde çiftleştirmelerden elde edilen gebelik oranları sırasıyla % 71,2, % 85,71, % 57,14 ve % 71,42 olmuştur. Postpartum 1, 2, 3 ve 4. günlerde gerçekleştirilen elde çiftleştirmelerden elde edilen gebeliklerde canlı doğan yavru sayıları sırasıyla 6±2,83; 6,71±2,14; 4±1,26 ve 4,25±0,96 olarak belirlenmiştir. Postpartum 1, 2, 3 ve 4. günlerde gerçekleştirilen elde çiftleştirmelerden elde edilen gebeliklerde ölü doğan yavru sayıları sırasıyla 0,5±0,84; 0,71±0,95; 0,5 ± 0,84 ve 4. gün 0,75±0,96 olmuştur. Sütten kesilen yavru sayısı postpartum 1. günde elde çiftleştirme sonrasında 5,33±2,88; 2. günde 5,14±3,63; 3. günde 2,83±1,94 ve 4. günde 3,25±0,96 olarak belirlenmiştir (p=0,302). Sütten kesilen yavru canlı ağırlığı postpartum 1. günde elde çiftleştirme sonrasında 640,12±115,85 gr; 2. günde 620,76±131,21 gr; 3. günde 839,92 ± 236,13 gr ve 4. günde 790,31±247,24 gr ölçülmüştür. Seksüel reseptivite postpartum 1. gün % 85,71; 2. gün % 71,42; 3. gün %57,14 ve 4. gün ise % 71,42 olarak tespit edilmiştir. Postpartum 1, 2, 3 ve 4. günlerde gerçekleştirilen suni tohumlamalar sonrası gebelik oranları sırasıyla % 57, 14; % 57,14; % 42,86 ve % 57,14 olmuştur. Postpartum 1, 2, 3 ve 4. günlerde gerçekleştirilen suni tohumlamalardan elde edilen gebeliklerde canlı doğan yavru sayıları sırasıyla 5,5±0,58; 5,6±1,82; 4± 2,83 ve 6,14 ± 2,79 olarak belirlenirken; ölü doğan yavru sayısı ise sırasıyla 1,25 ± 1,5; 0,8±1,3; 1,5±3 ve 0,86±1,21 olmuştur . Sütten kesilen yavru sayısı postpartum 1. günde suni tohumlama sonrasında 5,33±2,88; 2. günde 5,14±3,63; 3. günde 2,83±1,94 ve 4. günde 3,25±0,96 olmuştur . Sütten kesilen yavru canlı ağırlığı ise 1. gün 640,12±115,85 gr; 2. gün 620,76±131,21 gr; 3. gün 839,92±236,13 gr ve 4. gün 790,31±247,24 gr ölçülmüştür. Sonuç olarak Alternatif reprodüktif ritimde postpartum çiftleştirme uygulamaları herhangi bir hormon kullanmadan daha düşük maliyetle tavşan üretiminde genel kabul gören yarı entansif reprodüktif ritme benzer gebelik oranları sağlanabilmektedir. 

Anahtar Sözcükler:Yeni Zelanda tavşanı, suni tohumlama, elde çiftleştirme, alternatif reprodüktif ritim, yarı entansif reprodüktif ritim

Abstract:
The main purpose of the thesis study is to compare the effects of Semi-Intensive Reproductive rhythm application during two cycles following the first gestation and Alternative Reproductive rhythm in which insemination is performed in the first cycle in the early postpartum period and in the second cycle after weaning on reproductive performance. As the second purpose; The effects of hand mating and artificial insemination methods on reproductive performance in the postpartum period in Alternative Rhythm were investigated. Finally, the effect of postpartum mating day was investigated by using hand mating and artificial insemination methods separately in the first 4 days in the postpartum period. The rabbits used in the study were randomly divided into two main groups following their first gestation semi intensive reproductive rhythm (n=24) and alternative reproductive rhythm group (n=56). The rabbits in the semi intensive rhythm group were treated artificially on the postpartum 11th day and 2 pregnancy cycles were tried to be obtained by insemination. In animals in the alternative reproductive rhythm group, artificial insemination was applied within 4 days postpartum following the first gestation and after weaning after the second gestation. The alternative reproductive rhythm group was divided into 2 subgroups as hand mating (n=28) and artificial insemination (n=28) groups. Hand mating and artificial insemination practices were carried out in 7 animals each on the 1st, 2nd, 3rd and 4th postpartum days. Pregnancy examination was done by palpation on the 11th day after the applications, and artificial insemination was applied if the pregnancy was negative. Non-pregnant rabbits were excluded from the study after 3 consecutive inseminations. In all animals, sexual receptivity was evaluated by inspection of the vulva. The litter in all groups were weaned on the 28th day. Pearson chi-square and Fisher-Freeman-Holtman tests were applied, taking into account the frequencies in the expected cells in the examination of categorical variables in terms of frequency distributions. In the comparison of numerical variables in terms of groups, Mann Whitney U test was used in case of two groups and Kruskal Wallis test was used in cases of more than two groups. SPSS 21 package program was used for statistical analysis. The p<0.05 criterion was used in all statistical decisions. In the first 4 days postpartum, sexual receptivity rates were found to be high (78.75%), and on the 4th day it was 52.63%. Sexual receptivity was higher in the semi-intensive reproductive rhythm group (83.56%) than in the alternative reproductive rhythm group (67.26%). The fertility rate was similar in alternative and semi-intensive reproductive rhythms. Time per pregnancy in alternative and semi-intensive reproductive rhythms was determined as 49.45±7.14 and 46.98±5.47 days, respectively. In the alternative reproductive rhythm group, the time taken for the second pregnancies was 37.33±7.39 days, the time for the third pregnancies was 64.25±7.68 days, and the mean time for the pregnancies was 49.45±7.14 days. In the semi-intensive reproductive rhythm group, the time taken for the second pregnancies was 44.62±5.93 days, and the time for the third pregnancies was 50.11±8.86 days. In the alternative reproductive rhythm group, the total number of live-born litter per rabbit was 15.63±5.78, the number of stillborn litter 1.87±1.6, the total number of litter 17.5±6.08, the number of litter that died before weaning 3, 34±2.58, the number of weaned litter was 12.05±5.64, and the live weight of the weaned litter was 648.61±113.25 g.vIn the semi-intensive reproductive rhythm group, the total number of live born litter per rabbit was 16.79±6.23, the number of stillborn litter 2.04±1.88, the total number of litter 18.83±6.47, the number of litter that died before weaning 4 It was determined as ±2.77, the number of weaned litter 12.67±5.38, and the live weight of the weaned litter as 702.88±150.45 g. Sexual receptivity was found to be similar (>0.05) in the subgroups of postpartum hand mating (67.10%) and postpartum artificial insemination (67.39%). Fertility rate was 59.21% in the postpartum hand mating subgroup; in the postpartum artificial insemination subgroup, it was determined as 52.17%. In the alternative reproductive rhythm, the time elapsed for each pregnancy (46.92±5.69 days) in the postpartum hand mating subgroup was shorter than in the artificial insemination subgroup (51.88±7.64 days). The time to 2nd pregnancy (34.83±4.74 days) in the postpartum hand mating subgroup was shorter than in the postpartum artificial insemination subgroup (39.72±8.7 days). The time taken for the third pregnancy was determined as 62.14±6.17 days and 66.17±8.53 days in the postpartum hand mating and postpartum artificial insemination subgroups, respectively. The number of live-born litter in the hand mating subgroup was 15.54±5.71; number of stillborn mating was 1.71±1.36; total number of litter was 17.25±6.16; the number of litter that died before weaning was 3.46±2.86; the number of weaned litter was 12±5.68; The live weight of the weaned litter was 655.73±118.54 g. In the artificial insemination subgroup, the number of live born litter was 15.71±5.96; number of stillborn litter 2.04±1.82; total number of litter was 17.75±6.11; the number of litter that died before weaning was 3.21±2.32; the number of weaned litter was 12.11±5.71; The live weight of the weaned litter was determined as 640.94±109.07 gr. Sexual receptivity postpartum 1st day 100%; 2nd day 71.2%; On the 3rd and 4th days, it was determined as 57.14%. Male acceptance rate was 71.42% on postpartum 1st day; 2nd day 57.14%; The 3rd and 4th days were 71.4%. Pregnancy rates obtained from hand matings performed on postpartum 1, 2, 3 and 4 days were 71.2%, 85.71%, 57.14% and 71.42%, respectively. In pregnancies obtained from hand matings performed on postpartum 1, 2, 3 and 4 days, the number of live-born litter was 6±2.83; 6.71±2.14; It was determined as 4±1.26 and 4.25±0.96.The number of stillborn litter in pregnancies obtained from hand mating performed on postpartum 1, 2, 3 and 4 days were 0.5±0.84, respectively; 0.71±0.95; 0.5 ± 0.84 and 0.75 ± 0.96 at day 4. The number of weaned litter was 5.33±2.88 after hand mating on postpartum 1st day; 5.14±3.63 on day 2; It was determined as 2.83±1.94 on the 3rd day and 3.25±0.96 on the 4th day (p=0.302). The live weight of the weaned calf was 640.12±115.85 g after hand mating on the postpartum 1st day; 620.76±131.21 g on day 2; 839.92 ± 236.13 g on the 3rd day and 790.31 ± 247.24 g on the 4th day. Sexual receptivity on postpartum 1st day was 85.71%; 2nd day 71.42%; It was determined as 57.14% on the 3rd day and 71.42% on the 4th day. Pregnancy rates after artificial insemination performed on postpartum 1, 2, 3 and 4 days were 57.14%, respectively; 57.14%; 42.86% and 57.14%. In pregnancies obtained from artificial insemination performed on postpartum 1, 2, 3 and 4 days, the number of live-born litter was 5.5±0.58, respectively; 5.6±1.82; 4± 2.83 and 6.14 ± 2.79; the number of stillborn litter was 1.25 ± 1.5, respectively; 0.8±1.3; 1.5±3 and 0.86±1.21. The number of weaned litter was 5.33±2.88 after artificial insemination on postpartum 1st day; 5.14±3.63 on day 2; It was 2.83±1.94 on day 3 and 3.25±0.96 on day 4. The live weight of the weaned litter is 640.12±115.85 g on the 1st day; 2nd day 620.76±131.21 g; It was measured as 839.92±236.13 g on the 3rd day and 790.31±247.24 g on the 4th day. As a result, postpartum mating practices in alternative reproductive rhythm can provide pregnancy rates similar to the generally accepted semi-intensive reproductive rhythm in rabbit production at a lower cost without using any hormones.

Keywords: New Zealand rabbit, artificial insemination, hand mating, alternative reproductive rhythm, semi-intensive reproductive rhythm