Osmanlı Devleti'nde Yeniçeri Ağalığı kurumu
The Janisaary Agha institution in the Ottoman Empire
Yazar: AYŞENUR ERDOĞAN
Danışman: PROF. DR. ARZU TERZİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Kul sistemi üzerine kurulmuş Osmanlı devlet teşkilatında devşirme kökenli bir kişinin Enderun ya da Acemi Ocağı'nda eğitim gördükten sonra hangi mevkilere yükselebileceği ve yönetimde ne kadar etkili olabileceğinin en güzel örneklerinden biri yeniçeri ağalığıdır. Kumandanlığına getirildikleri yeniçerilerin prestijleri, yeniçeri ağalığının statüsüne de yansımış ve Fatih Kanunnamesi'nde tüm ağaların en büyüğü olduğunun beyanıyla makamları yüceltilmiştir. Dahası diğer askerî kumandanların haricinde yönetim ve yargıda söz sahibi olmuş, padişahın huzurunda tek başına durma ayrıcalığına erişmişlerdir
Yeniçeri ağaları Yeniçeri Ocağı neferlerinin disiplininden, ihtiyaçlarının karşılanmasına ve bilhassa savaş için hazır tutulmasına kadar birçok alandan sorumlu olmuşlardır.  Savaş zamanı da orduya nefer sağlayan yeniçeri ağalarının bir çoğu seferlerde bizatihi çarpışmalara katılmışlardır. Askerî kumandanlığının yanı sıra İstanbul'da asayiş ve nizamın sağlanması için büyük bir misyon üstlenmişlerdir. Asırlarca çok uluslu bir yapı içerisinde ahalinin birlikte huzurla yaşaması için neferleri ile görev icra etmişlerdir.  Dahası devlet protokollerinin ayrılmaz bir parçası olan yeniçeri ağaları, merasimlerde makamlarını tüm ihtişamları ile temsil ederken aynı zamanda bu merasimlerin güvenlik içerisinde yapılmasını da sağlamışlardır.
Osmanlı devlet teşkilatı içerisinde askerî ve idarî birçok vazifeyi aynı anda icra eden yeniçeri ağalığının nihayeti kumandanlığını yaptığı Yeniçeri Ocağı ile aynı olmuştur. Tarih boyunca birçok ayaklanmanın baş kahramanı olan yeniçeriler, bu hareketleri ile yavaş yavaş teşkilatlarının sonunu hazırlamışlardır. Haziran 1826'da yaptıkları ayaklanma ile de ocağın ve yeniçeri ağalığının sonunu getirmişlerdir.

Anahtar Kelimler: Yeniçeri Ağası, Yeniçeri Ocağı, Osmanlı Askerî Teşkilatı, Osmanlı Saray Teşkilatı, İstanbul, Seremoni

Abstract:
In the organizational structure of the Ottoman state, the position of the janissary agha exemplifies one of the best instances illustrating what positions a person of devshirme origin can rise to after receiving education in the Enderun or Acemi corps, and how effective they could be in the administration. The prestige of the janissaries commanded by the janissary agas, reflected on the status of aforementioned commanders, and along with the declaration in the Code of Sultan Mehmed II they were the greatest of all agas, their positions were elevated. Moreover, apart from other military commanders, they gained influence in administration and judiciary and attained the privilege of standing alone in the presence of the sultan.
The janissary agha was responsible for many areas of the janissaries, from discipline to meeting their needs and especially keeping them ready for war. In wartime, many of the janissary aghas who provided recruits to the army participated in the battles themselves. In addition to their military command, they undertook a major mission to maintain order and layout in Istanbul. For centuries, they have served with their soldiers to ensure peaceful coexistence of people in a multinational city. In addition, janissary aghas, an integral part of the state protocol, both represented his office with splendor and ensured the security of these ceremonies.
The position of janissary agha who fulfilled many military and administrative duties in the Ottoman state organization at the same time, was abolished together with the janissary corps of which he was the commander. The janissaries, who were the protagonists of many rebellions throughout history, gradually brought the end of their organizations with these actions. With the rebellion in June 1826, they put an end to the janissary corps and the janissary agha.

Keywords: Janissary Agha, Janissary Corps, Ottoman Military Organization, Ottoman Palace Organization, Istanbul, Ceremony