Sanal laboratuvarların mühendislik eğitiminde öğretme ve öğrenme ortamı açısından etkililiği
Effectiveness of virtual laboratories in engineering education in terms of teaching and learning environment
Yazar: ISMAYIL ABBASOV
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ CELAL MURAT KANDEMİR
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Yükseköğretimin Yönetimi ve Politikası Ana Bilim Dalı / Yükseköğretimin Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences

Özet:
Amaç: Bu araştırmada, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık 
Fakültesinde öğretim üyeleri ve öğrenciler tarafından sanal laboratuvar uygulamalarının 
mühendislik eğitiminde öğrenme ve öğretme ortamı açısından etkililiğini belirlemek 
adına, pandemi döneminde kullanılan yöntemler; karşılaşılan zorluklar; üretilen çözüm 
yolları ve sunulan öneriler araştırılmaktadır.
Yöntem: Araştırmada nitel araştırıma yöntemlerinden olan Durum Çalışması
kullanılmıştır. Veriler, yarı yapılandırılmış görüşme yoluyla elde edilmiştir. Görüşmeler, 
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Mühendislik Fakültesi 2020-2022 yılları arasında 
uzaktan yürütülen uygulamalı derslerde eğitim görmüş olan öğrenciler ve dersleri yürüten 
öğretim üyeleri ile gerçekleştirilmiştir. Verilerin analizinde nitel veri analiz 
yöntemlerinden tematik analiz tekniği kullanılmıştır.
Bulgular: Pandemi döneminde kullanılan yöntemler olarak laboratuvar 
konularının ve haftalık teorik derslerin video konferans araçları üzerinden anlatımı, 
videolu görüşmeler yaparak bilgi alma imkânı, öğretim üyelerinin öğrencilerin 
bilgisayarlarına uzak masaüstü yazılımları (AnyDesk, Teamviewer vb.) yardımıyla 
erişmesi ve simülasyonlarda yardım etmesi, kısa süreliğine de olsa pandemi kurallarına 
uyarak gerçek laboratuvarlarda deneylerin yapılması, laboratuvar içeriğine uygun eğitim 
kitlerinin (Raspberry pi,, tek kart bilgisayarlar, sensörler ve mikroişlemci kartları vb.) 
kullanıldığı tespit edilmiştir. Çevrimiçi laboratuvar uygulamaları süresince ses ve 
görüntünün kapalı olması nedeniyle öğrenci ilgisinin anlaşılamaması hem öğretim üyeleri 
ve öğrencilerin hem de öğrencilerin kendi aralarında olan iletişim ve etkileşimin zayıf 
olduğu, internetin yeterli olmadığı, altyapı eksikliği, kapasite sorunu (Aşırı yüklenme), 
yazılım ve donanım eksikliği, öğrencilerde dikkat, motivasyon ve disiplin eksikliği gibi 
zorluklarla karşılaşıldığı saptanmıştır.
Sonuç: Araştırmanın sonuçları pandemide kullanılan yöntemlerin yeterli 
olmadığı, derslerde altyapı sorunlarının olduğu ve sanal laboratuvarların deneyleri tam 
yansıtmadığı şeklindedir.
Öneriler: Sanal laboratuvar uygulamalarının tek başına yetersiz olduğu ve 
geleneksel laboratuvar uygulamaları ile birlikte kullanılması gerektiği, var olan 
laboratuvarların maddi açıdan desteklenmesi ve bulunmayan ekipmanların temini 
sonrasında daha ileri çalışmaların yapılabileceği, sanal laboratuvar uygulamalarının 
lisansüstü eğitimde daha etkili olacağı ve bu uygulamaları ileriye taşımak için 
görselin/tasarımın iyileştirilmesi gerektiği önerilebilir.
Anahtar kelimeler: Pandemi, Uzaktan eğitim, Sanal laboratuvar uygulamaları, 
Geleneksel laboratuvar uygulamaları, Nitel araştırma.

Abstract:
Purpose: In this research, in order to determine the effectiveness of virtual 
laboratory applications in terms of learning and teaching environment in engineering 
education by faculty members and students at Eskişehir Osmangazi University Faculty of 
Engineering and Architecture, the methods used during the pandemic period; difficulties 
encountered; The solutions produced and the suggestions offered are investigated.
Method: Case Study, one of the qualitative research methods, was used in the 
research. Data were obtained through semi-structured interview. Interviews were held 
with students who were trained in remote practical courses at Eskişehir Osmangazi 
University Faculty of Engineering between the years 2020-2022, and with the lecturers 
conducting the courses. Thematic analysis technique, one of the qualitative data analysis 
methods, was used in the analysis of the data.
Findings: As the methods used during the pandemic period, the lectures of 
laboratory subjects and weekly theoretical lessons via videoconferencing tools, the 
opportunity to get information by making video calls, the faculty members' access to the 
students' computers with the help of remote desktop software (AnyDesk, Teamviewer, 
etc.) and their help in simulations, even for a short time. It has been determined that 
experiments are carried out in real laboratories by following the rules and training kits 
(Raspberry pi, single-board computers, sensors and microprocessor cards, etc.) suitable 
for the laboratory content are used. During the online laboratory applications, the lack of 
understanding of student interest due to the fact that the audio and video are closed, the
communication and interaction between both the lecturers and the students and the 
students are weak, the internet is not sufficient, the lack of infrastructure, the capacity 
problem (Overload), the lack of software and hardware, the lack of software and hardware 
among the students. It has been determined that difficulties such as attention, motivation 
and lack of discipline are encountered.
Conclusion: The results of the research are that the methods used in the pandemic 
are not sufficient, there are infrastructure problems in the lessons and the virtual 
laboratories do not fully reflect the experiments.
Recommendations: Suggestions: Virtual laboratory applications alone are 
insufficient and should be used together with traditional laboratory applications, further 
studies can be carried out after financial support of existing laboratories and the supply 
of unavailable equipment, virtual laboratory applications will be more effective in 
postgraduate education, and visuals need to be designed effectively.
Keywords: Pandemic, Distance education, Virtual laboratory applications, 
Traditional laboratory applications, Qualitative research.