Madde kullanım bozukluğu tanılı babaların kendi babalığına ilişkin düşünceleri, deneyimleri ve aile içi ilişkilerinin incelenmesi
Examination of thoughts of fathers with substance use disorder about their own fatherhood experiences and family relations
Yazar: KÜBRA BEKKAYA
Danışman: PROF. DR. FATMA TEZEL ŞAHİN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Uyuşturucu Alışkanlığı ve Alkolizm = Drug Addiction and Alcoholism
Dizin: Ana-baba = Parents ; Ana-baba algısı = Parents perception ; Ana-baba tutumu = Parents attitude ; Risk altındaki aileler = At-risk families ; Sosyal psikoloji = Social psychology ; Toplumsal olgu = social phenomena ; Uyuşturucu maddeler =   ; Çocuk-okul öncesi =

Özet:
Bu araştırmada madde kullanım bozukluğu tanılı babaların kendi babalığına ilişkin düşünceleri, deneyimleri ve aile içi ilişkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma, nitel araştırma desenlerinden olgu bilim deseni ile gerçekleştirilmiştir. Erken çocukluk döneminde (0-8 yaş) en az bir çocuğu olan ve İstanbul'da bir hastanenin AMATEM kliniğinde ayaktan tedavi hizmeti alan, madde kullanım bozukluğu (MKB) tanılı 30 baba araştırmanın çalışma grubunu oluşturmuştur. Veriler, ''Yarı Yapılandırılmış Baba Görüşme Formu'' ile toplanmıştır. Tüm veriler Microsoft Office Word programı ile elektronik ortama aktarılmış, veriler içerik analizi ile çözümlenip kavramsal kodlama ve sınıflama yoluyla temalar ve temalar arası ilişkiler ortaya çıkarılmıştır. Veri analizi süreci sonunda ''Madde Kullanımı ve Baba'', ''Aile İçi İlişkiler'', ''Babalık ve Babalık Rolü'' ve ''Baba - Çocuk İlişkisi'' olmak üzere dört ana tema oluşturulmuştur. Bu temalarda babaların çoğunun madde kullanımına 13-19 yaşında ve arkadaş ortamı ile başladığı, madde kullanımını ailevi nedenlerle sürdükleri görülmüştür. Babaların büyük bir kısmının çoklu madde kullandığı, tedaviye karar vermelerinde en çok ailelerinin etkili olduğu, çoğu babanın ailesinde MKB tanılı bireyin olmadığı görülmüştür. Babaların madde nedeniyle pek çok alanda sorun yaşadığı tespit edilmiştir. Babaların çoğu evlenmeden önceki ailelerinde aile içi şiddet gibi olumsuz deneyimlerden bahsettiği görülmüştür. Evlilik yoluyla kurulan ailede madde kullanılan dönem babaların maddeye bağlı maddi sorunlar, aileden uzaklaşma gibi olumsuz deneyimlerden bahsettiği görülürken babaların aile için tedavi olma isteği olduğu, aile desteği aldığı tespit edilmiştir. Evlilik yoluyla kurulan ailede madde kullanılmayan dönem babaların aile ilişkilerinde olumlu deneyimlerden ve aile içerisinde değişen görev ve sorumluluklardan bahsettiği görülmüştür. Babaların babalığı tanımlarken en çok sorumluluk kelimesini kullandığı, babada olması gereken özelliklerde en çok söylenen özelliklerin aileye düşkün olma olduğu tespit edilmiştir. Babaların kendilerini ilk kez baba olarak hissettikleri zaman için ilk çocuğun doğduğu zamanı belirttiği, kendilerinde olumlu gördükleri babalık özelliklerinde en çok çocuğa ilgi gösterme/zaman ayırma, olumsuz özelliklerde ise en çok madde kullanımına bağlı olumsuz durumlar üzerinde durulduğu görülmüştür. Babalar, kendi babaları ile babalık özelliklerini karşılaştırırken en çok ilgisiz olma yönünden babaları ile farklı olduklarını belirtirken babaların çoğunun kendi babasıyla benzer özellikleri olmadığını belirttiği görülmüştür. Babaların çocuğa karşı görev ve sorumluluklarında daha çok ekonomik açıdan ve eğitim açısından görevlerden bahsettikleri tespit edilmiştir. Babaların büyük bir çoğunluğunun kendi babalarıyla ilişkilerinde fiziksel ve ruhsal şiddet gibi olumsuzluklardan bahsettiği görülmüştür. MKB tanılı babaların eşlerinin hamilelik ve bebeklik döneminde ilgili olduğu fakat madde kullanımı varsa ilgisizlik yaşadıkları tespit edilmiştir. Babaların büyük bir kısmının çocuğuyla ilişkisinin şu anda iyi olduğu görülmüştür. MKB tanılı babaların çocuklarının babalarından beklentilerinin en çok ilgi/vakit olduğu, babaların ''iyi ki'' dediği durumların başında çocuk sahibi olmak gelirken pişmanlıklarının başında ise madde kullanmak olduğu görülmüştür. Babaların gözünden ideal baba-çocuk ilişkisinin arkadaş gibi olması gerektiği tespit edilmiştir. Madde kullanımı-baba-çocuk üçgeninde babalardan madde kullanımlarının çocuklarla ilgili konulara etki etmediğini belirten az sayıda baba olduğu gibi çocuğa ilgisizlik, sevgisizlik, maddi imkân gibi doğrudan ya da dolaylı etkilerinden bahseden babaların olduğu görülmüştür.

Abstract:
This study aims to analyse thoughts, experiences and domestic relations of the fathers who are diagnosed with substance use disorder. The study was conducted with the phenomenological design; one of the qualitative research designs. The study group of the research was formed by 30 fathers who are diagnosed with substance use disorder and who at least one child in early childhood (0-8 years old) and who received outpatient treatment at AMATEM clinic of a hospital in İstanbul. Data were collected with the "Semi-Structure Father Interview Form. All data were transferred to the electronic environment through Microsoft Office Word Program and the data were analysed by content analysis and themes and relationship between themes were revealed through conceptual coding and classification. At the end of the data analysis process, four themes were formed; "Substance Use and Father", "Domestic Relationships", "Paternity and Paternal Role" and "Father-Child Relationship". It was observed that most fathers who started using substances were at the age of 13-19 and while those fathers started using substances in a circle of friends one of the main reasons for continuing substance use was family issues. It was observed that majority of the fathers use more than one type of substance. The most influential factors in their decisions to get treatment are their families.Those fathers do not have a family member diagnosed with SUD. It was observed that those fathers went through a lot of problems It was observed that majority of the fathers mentioned negative experiences in their families before marriage such as domestic violence. During the period when substance was used, it was observed that majority of the fathers who started a family through marriage mainly mentioned negative experiences such as financial problems due to substance use, drifting apart from the family while it was determined that fathers were willing to receive treatment for their families and received family support. During the time when no substance was used in the families started through marriage almost all fathers talked about positive family relations and experiences; many of the fathers mentioned that their duties and responsibilities changed in the family It was determined that fathers used the word "responsibility" the most when describing paternity, and the most frequently mentioned features that a father should have are being attached to the family,. It was observed that fathers mostly indicate the time when they really feel like a father for the first time is the time when the first child is born.. Among the positive paternity characteristics, according to fathers, the most significant ones are taking care of/ allocating time for children and among the negative characteristics the most significant ones are adverse situations related to substance use. When comparing paternity characteristics with their own fathers, fathers stated that they are mostly different from their fathers in terms of being indifferent while most of the fathers stated that they do not have similar characteristics with their own father. It was determined that fathers mostly talk about financial and educational duties regarding their duties and responsibilities towards the child The majority of fathers talked about negative experiences such as physical and mental violence in their relationship with their own fathers. It was determined that fathers diagnosed with SUD were caring during their wives' pregnancy and their children's infancy. However, they could not care with them when they used substance. It was observed that majority of fathers have currently a good relationship with their children The children of fathers-diagnosed with SUD mostly expect their fathers to spend time with them and take care of them. Fathers with SUD mainly find themselves saying "Thank God'' when they are aware of the fact that they have got a child while the most significant regret they have is using substances. It was determined that from fathers' perspective the ideal father-child relationship should be like a friend. Taking the triangle of substance use-father-child into consideration, it was observed that there are a few fathers who stated that substance use did not affect the situations related to their children while there were also some fathers who mentioned direct and indirect effects such as lack of parental care towards the children, lack of love and financial opportunity.