Kentsel boşlukların mekânsal niteliklerininanalizi: Düzce kent merkezi ve spor sokak örneği
Space quality analysis of urban voids: Case of Düzce citycenter - spor street
Yazar: NURAY ÖZKARACA
Danışman: DOÇ. DR. HAKAN ARSLAN
Düzce Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Günümüz kentlerinde, özellikle kent merkezleri başta olmak üzere nüfus artışı, hızlı ve
çarpık yapılaşma gibi nedenlere bağlı olarak kentsel boşluklar azalmakta ve dolu-boş
dengesinde bozulmalar ortaya çıkmaktadır. Bu süreçlerde kentlerin deprem vb. afetler
için ayrılan kentsel boşlukları dahi yapılaşma sürecine girmektedir. Bu durum kentsel
boşlukların varlığı ve niteliğinin sorgulanmasına neden olmaktadır. Bu gerçekten
hareketle; tez çalışmasında kentlerde varlıkları sürekli azalan, nefes alınabilen kentsel
boşlukların mevcut durumlarının tespiti, bugün ve gelecek için yeterliliklerinin
değerlendirilmesi ve korunma alanları olarak yapılabilecek öneriler hedeflenmiştir.
Çalışmada, kentlerdeki "boşlukların" sürekliliklerinin sağlanarak kentlere yapılaşma
alanı olarak değil "boşluk" olarak kazandırılması amaçlanmaktadır. Çalışmanın ilk
bölümünde; çalışmanın amacı ve kapsamı, ilgili kaynakların yer aldığı literatür özetiyle
desteklenerek ortaya konmuştur. İkinci bölümde "boşluk" kavramın mimarlık
disiplininde temas ettiği kavramlarla olan ilişkisi; kentsel boşlukların tanımı, oluşum
biçimleri, sınıflandırılması, önemi ve varlık sorunsalı olguları üzerinden incelenmiştir.
Çalışmanın üçüncü bölümü olan alan çalışması iki aşamadan oluşmaktadır. İlk aşama;
Düzce kent merkezi sınırlarını kapsayan bir alan çalışması analizi şeklindedir. İkinci
aşamada ise Düzce kent merkezinde seçilen, kentin en işlek yaya bölgelerinden biri olan
ve en önemli kentsel boşlukları arasında yer alan "Spor Sokak", kullanıcı algıları ve
mekânsal nitelikleri açısından detaylı bir şekilde incelenmiştir. Alan çalışmasının iki
aşamalı gerçekleşmesinin nedeni boşlukları bulundukları bağlamdan koparmadan kent
ölçeğinde kavrayabilmek ve daha sonrasında detaylı analizler yapılabilmesine olanak
sağlayabilmektir. İlk aşamada yöntem olarak; boşluk analizleri (doluluk-boşluk analizi,
boşluk kategori analizi, yeşil alan analizi, yapı adaları içi boşluk analizi ve yol ağları
analizi) ve kişisel gözlemler kullanılarak kent merkezindeki mevcut kentsel boşluklar
tespit edilip sınıflandırılarak bugün ve gelecek için yeterlilikleri ortaya konmuştur. İkinci
aşamada ise Spor Sokak üzerinde sosyo- mekânsal analizler; mekânsal kullanım
analizleri, alanda yapılan kişisel gözlemler ve kentsel çevrenin niceliksel ve niteliksel
özellikleri üzerinden hazırlanan anket çalışması uygulanarak somut verilere ulaşılmıştır.
Son olarak sokak ve kent ölçeğinde yapılan incelemeler ve analizler doğrultusunda elde
edilen veriler değerlendirilerek mevcut kentsel boşlukların niteliksel durumları tespit
edilmiş ve niteliklerini geliştirici önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Urban voids decrease due to population growth, rapid and unplanned construction,
especially in urban centers, and deterioration occurs in solid-volid balance in today's
cities. During these processes, even urban voids reserved for disasters such as earthquakes
enters the process of construction. This situation causes questions arround the existence
and quality of urban voids. Through this perspective the thesis is aimed to determine the
current status, of the breathable urban voids decreasing continuous existences in city, to
evaluate their sufficiency for today and the future and to make suggestions such as
protection areas. The research is aimed to ensure the continuity of the "voids" in the cities
and provide the cities as "void", not as a settlement area. In the first part of the study; the
purpose and scope of the study was demonstrated by supporting the literature summary
containing the relevant sources. In the second part, the relationship between the concept
of "void" and its relationship with architecture is examined through the problematic of
urban voids definition, formation, classification, importance and existence. The third part
of the study consists of a two stage case study. The first stage is based on a field study
analysis that covers the borders of the city center of Düzce. The second stage of the
research focused on "Spor Sokak", one of the busiest pedestrian areas and one of the most
important urban spaces of the city. Spor Sokak has been examined detailly in terms of
user perceptions and spatial qualities. The two stages research allows to grasp the voids
on the city scale without breaking the context, and enable detailed analysis. The
methodology of the first stage based primarily onthe existing urban voids in the city center
identification and classification by using gap analysis (solid-volid, void category, green
area, void density and road networks), personal observations, and their competencies have
been revealed for today and the future. The second stage based on socio-spatial analysis
of Spor Street by using concrete data obtained from spatial usage analysis, personal
observations in the field and a survey study conducted on the quantitative and qualitative
characteristics of the urban environment. Finally, the data that have been conducted in
line with the examinations and analyzes made on the street and city scale were evaluated
and the qualitative conditions of the existing urban voids were determined and
suggestions were developed to improve their spatial qualities.