Metro yapılarında ISO 19650 tabanlı tasarım aşamasına yönelik mimari kontrol listesi modülü önerisi
Architectural checklist module proposal for ISO 19650 based design stage in metro structures
Yazar: AZİZE KARADOĞAN GÜLEÇ
Danışman: PROF. DR. ÜMİT IŞIKDAĞ
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Enformatik Ana Bilim Dalı / Mimari ve Kentsel Enformatik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Bilim ve Teknoloji = Science and Technology ; Mimarlık = Architecture ; İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: Arayüz programı = Interface program ; ISO = ISO ; Mimari projeler = Architectural projects ; Yapı bilgi modellemesi = Building information modeling

Özet:
Gelişen teknoloji hemen hemen her sektörü etkilediği gibi inşaat sektörünü de etkileyip çeşitli gelişmelerin yaşanmasına sebep olmaktadır. Özellikle kamu projeleri ve büyük çaplı projelerde yapının tüm yaşam döngüsü boyunca kullanılan yeni teknolojiler sayesinde bu projeler değer kazanarak dünyada önemli bir yer edinmeye başlamıştır. Bu köklü gelişmelerin başında BIM (Yapı bilgi modelleme) kavramı yer almaktadır. BIM; yapının ön tasarım, kesin tasarım, yapım ve işletme aşaması dâhil olmak üzere yapı ile ilgili tüm süreçlerin yönetilmesini amaç edinmiştir. BIM ile yürütülen yönetim süreçlerinde, proje katılımcıları proje süreci boyunca yaşanabilecek olumsuz koşullara karşı çeşitli önlemler alarak işbirlikçi bir çalışma ortamı içerisinde ortak bir paydada buluşmayı hedeflemişlerdir. BIM'in sağladığı işbirlikçi çalışma ortamı sayesinde projeler, sürecin sonuna gelmeden projenin en başında yatırım maliyeti ve süre hedeflerine ulaşıp ulaşamayacaklarını ön görmüşlerdir. Özellikle kamuya ait projeler, hedef süre ve yatırım maliyeti bakımından kamu yararını gözettiğinden önem arz etmektedir.  BIM'in sağladığı tüm bu faydalar ve kullanım verimliliği ülkemizce de fark edilmiş olup, 2014 yılından itibaren kamuya ait raylı sistemler metro projelerinde BIM kullanım zorunluluğu getirilmiştir. BIM, kullanım zorunluluğu ile BIM süreçleri de uygulanmaya başlanmıştır. 
Dünya genelinde BIM süreçlerinin uygulanmasıyla birlikte zaman içerisinde BIM de kendi içinde gelişip ilerlemeye ve yeni teknolojilerden beslenmeye devam etmektedir. BIM ile ilgili standartları geliştiren İngiltere Hükümeti, zaman içerisinde PAS 1192 standardındaki eksik noktaları geliştirerek ISO 19650 standart serisini yayınlamıştır. ISO 19650 standart serisi, projenin bilgi yönetimi kavramını fazlara ayırarak bu kavramı daha geniş bir çerçevede ve bina bilgi modelleme kullanarak ele almaktadır. Ülkemizde BIM süreçlerinde kullanılan yöntem ve teknikler geliştirilmeye devam etmektedir. Bu tez kapsamında, raylı sistem metro projelerinde ISO 19650-2:2018 standardı uygulama adımları dikkate alınarak bilgi üretim aşamasına yönelik API (uygulama programlama arayüzü) ile mimari kontrol listesi kullanımı önerilmiştir. Kontrol listesi ve uygulamaları ile ilgili literatür incelemelerinde çok fazla kaynak yer almamaktadır. Kontrol listeleri genel olarak yapılan ve tekrarlayan işleri kolaylaştırma, hatırlatma ve kontrol kapsamında nelerin incelendiğine dair kaynak bilgi dokümanı oluşturmaya yardımcı olur. Kontrol listesinin amacı, kapsamı ve içeriği işin türüne göre değişebilir, kontrol listeleri her bir işe özgü olarak hazırlanabilir. Belirlenmiş kontrol noktalarını içeren, doğru ve amacına uygun olarak hazırlanmış bir kontrol listesi işverene kaynak bir belge oluşturarak hataların oluşmasını engelleyecektir. Metro yapıları ulusal ve uluslararası standart ve yönetmeliklerden gelen tasarım kuralları dikkate alınarak tasarlanmaktadır. Metro yapı tasarımı kriterleri arasında sirkülasyona yardımcı merdiven ve yürüyen merdiven sayıları, kaçış mesafeleri, yapı yüksekliği, kat yüksekliği, mahal genişlikleri gibi birçok tasarım parametresi yer almış olup bu parametreler ulusal ve uluslararası standart ve yönetmeliklerde belirlenmiştir. 
Bu tez çalışmasında; literatür araştırması bölümünde kontrol listesi, BIM ve ISO 19650 standart serisi, BIM araçları ve API (uygulama programlama arayüzü) kavramları ve literatürde yer alan araştırmalar incelenmiştir. Tezin yönteminde ISO 19650 standardı doğrultusunda proje taraflarına ve bilgi üretim önerisi olarak metro yapısına özgü kesin tasarım aşamasına yönelik mimari bir kontrol listesi hazırlanmış ve bilgi teslim süreç akışı oluşturulmuştur. Ortak veri ortamında yürütülecek bir kontrol listesi modülü geliştirilmiştir. Oluşturulan mimari kesin proje kontrol listesi, alanında uzman sayılabilecek kişiler tarafından web ortamında ankete tabii tutularak oluşturulan kontrol listesinde yer alan kontrol sorularının önem derecesine göre sıralanması istenmiştir. Daha sonra proje tarafları arasında belirlenen bir bilgi teslim akışı örneği ile API ile oluşturulan modül üzerinden kullanım testi yapılmıştır.  
Sonuç bölümünde, ISO 19650-2:2018 ve ulusal ekte yer alan son gelişmelerden bahsedilmiştir. Ortak veri ortamında dosya isimlendirme ve meta veri alanlarının ISO 19650-2:2018 bilgi standardı doğrultusunda hazırlanması gerektiği belirtilmiş ve bilgi üretimine yönelik önerilen metro yapısına özgü mimari kontrol listesinin diğer disiplinlerce de üretilebileceği ve ortak veri ortamı içerisinde süreçlerin yönetilebileceğine değinilmiştir. Mimari kontrol listesi anket çalışmasının sonuçları doğrultusunda yapılan çalışmada hazırlanan soruların çoğunlukla önemli görüldüğü ve özellikle ulusal ve uluslararası standartlardan gelen kontrol sorularının diğer sorulara oranla daha da önemli olarak yanıtlanması, yapılan anket çalışmasının kontrol listesinin oluşturulmasına değer kattığını göstermiştir. API ile geliştirilen modülün, UI (kullanıcı arayüz tasarımı) ve UX (kullanıcı deneyimi tasarımı) konusunda ihtiyaca göre istenilen şekilde geliştirilip farklı özelliklerin eklenebileceği belirtilmiştir. Yapılan tez çalışmasının, ortak veri ortamı modüllerinin geliştirilmesi ve mimari kontrol listesi kullanım önerisi ile hem ortak veri ortamına hem de raylı sistem metro projelerine kaynak olması hedeflenmiştir.

Abstract:
Developing technology has affected almost every sector as well as the construction sector and causes various developments. Thanks to the new technologies used throughout the entire life cycle of the building, especially in public projects and large-scale projects, these projects gained value and started to gain an important place in the world. At the beginning of these rooted developments is the concept of BIM (Building Information Modeling). BIM; Aims to manage all the processes related to the building, including the preliminary design, final design, construction and operation phase of the building. In the management processes carried out with BIM, the project participants aimed to meet on a common ground in a collaborative working environment by taking various precautions against adverse conditions that may be experienced throughout the project process. Thanks to the collaborative working environment provided by BIM, the projects have foreseen whether they will reach their investment cost and timeline at the very beginning of the project before they reach the end of the process. Particularly, public projects are important because they consider the public interest in terms of timeline and investment cost. All these benefits and usage efficiency of BIM have been noticed in our country as well, and since 2014, the obligation to use BIM in public rail systems metro projects has been introduced. With the obligation to use, BIM processes have also started to be implemented.
With the implementation of BIM processes around the world, BIM continues to develop and progress within itself and to be fed by new technologies over time. The British Government, which developed the standards related to BIM, developed the missing points in the PAS 1192 standard over time and published the ISO 19650 standard series. The ISO 19650 series of standards breaks down the project's information management concept into phases and addresses this concept in a broader context using building information modelling. Methods and techniques used in BIM processes in our country continue to be developed. Within the scope of this thesis, considering the implementation steps of the ISO 19650 standard in rail system metro projects, the use of API (application programming interface) and architectural checklist for the information production stage is proposed. There are not many resources in the literature reviews on the checklist and its applications. Checklists help to create a source information document about what is examined in the scope of generalized and repetitive work, reminder and control. The purpose, scope and content of the checklist may vary depending on the type of job, and checklists can be prepared for each job. A correct and purposeful checklist containing the determined control points will prevent the occurrence of errors by creating a source document for the employer. Metro structures are designed taking into account the design rules coming from national and international standards and regulations. Many design parameters such as the number of stairs and escalators that assist circulation, escape distances, building height, floor height, and space widths are among the metro building design criteria, and these parameters have been determined in national and international standards and regulations.
In this thesis; In the literature research section, the concepts of checklist, BIM and ISO-19650 standard series, BIM tools and API (application programming interface) and studies in the literature were examined. In the method of the thesis, an architectural checklist was prepared for the project parties and the final design stage specific to the metro structure as an information production proposal in line with the ISO 19650-2:2018 standard and the information delivery process flow was created. A checklist module has been developed to be executed in the common data environment. The architectural final project checklist created was subjected to a survey on the web by people who can be considered experts in the field, and the control questions in the checklist were asked to be ranked according to the degree of importance. Then, a usage test was carried out on the module created with the API with an example of information delivery flow determined between the project parties.
In the conclusion, ISO 19650-2:2018 and the latest developments in the national annex are mentioned. It was stated that the file naming and metadata fields in the common data environment should be prepared in accordance with the ISO 19650-2:2018 information standard, and it was mentioned that the architectural checklist specific to the metro structure proposed for information production could be produced by other disciplines and that the processes could be managed in the common data environment. The questions prepared in the study conducted in line with the results of the architectural checklist survey study were mostly seen as important and the fact that the control questions from national and international standards were answered more important than the other questions showed that the survey study added value to the creation of the checklist. It has been stated that the module developed with the API can be developed as needed in terms of UI (user interface design) and UX (user experience design) and different features can be added. It is aimed that the thesis study will be a source for both common data environment and rail system metro projects with the development of common data environment modules and the use of architectural checklist.