Fahrelnissa Zeid'in sanat anlayışının Çağdaş Türk resim sanatındaki yeri ve etkileri
The place and effects of Fahrelnissa Zeid's understanding of art in contemporary Turkish painting
Yazar: NİLAY AKBAYTÜRK
Danışman: PROF. DR. TOLGA AKALIN
Giresun Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Resim ve Baskı Sanatları Ana Sanat Dalı / Resim ve Baskı Sanatları Bilim Dal
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Bu tez çalışmasında, çağdaş Türk resim sanatının önemli sanatçılarından Fahrelnissa Zeid'in hayatı, sanatı, sanat anlayışı, üslubu ve tarihsel bir bütünlük içerisinde bilgi ve farklı bakış açıları ile sanat olgusunun süreci araştırılmıştır. Çalışmanın temel amacı, 20. Yüzyıl çağdaş Türk resim sanatında Fahrelnissa Zeid'in sanat anlayışının araştırılması ve üslubunun gelişim sürecinin sanatçı kimliği üzerindeki etkilerini incelemektir. Türk resim sanatında kadın sanatçı olarak dönemin sosyo-kültürel şartlarında eserlerindeki yansımaları görmek ve analizini yapmak bu çalışmanın önemli bir bileşenidir. Bu tez kapsamında, Fahrelnissa Zeid'in sanat anlayışını en iyi şekilde yansıtabilecek eserlerinden on tanesi seçilmiştir. Seçilen bu eserler Heinrich Wölfflin tarafından ortaya konulan akademik eleştiri yöntemine göre uzman görüşme formu düzenlenmiştir. Bu formlar alanında uzman olan 3 kişiye gönderilmiş ve değerlendirilmesi istenmiştir. Bu şekilde uzman görüş formu elde edilmiş ve sonuç kısmında kullanılmıştır. Bu tezin kuramsal kısmı alan yazını incelenerek oluşturulmuştur. Elde edilen veriler araştırmacı tarafından düzenlenerek, yorumlanarak Betimsel Analiz yöntemi kullanılmıştır. Araştırmacı tarafından alan yazını incelenerek detaylı bir şekilde değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda, Fahrelnissa Zeid'in çağdaş Türk resim sanatında soyut sanatın uygulanmasında önemli katkılar sağladığı ortaya çıkmıştır. Zeid'in sanat anlayışını yansıtan belirgin özellikler; soyut resimlerinde kullandığı renk, hareket ve geometrik formlarda oluşturduğu biçim yaklaşımıdır. Sanatçı kendi yaşamını ve dönemini gözlemleyerek, özellikle içsel dünyasını renk ve form aracılığıyla yansıttığı duygusal ifade gücü ve üslubuyla resim sanatında kendine özgü niteliklere sahip olmuştur. Ayrıca, Zeid'in eserlerinin incelenmesi sonucunda, sanatçının eserlerinde doğu ve batı sanat anlayışlarını sentezleyerek kendine özgü bir tarz oluşturduğu tespit edilmiştir. Bu sentez, Zeid'in geleneksel Türk sanatının motiflerini modern soyut sanatın formlarıyla birleştirmesiyle gerçekleşmiştir. Bu durum, Zeid'in sanatsal kimliğini ve eserlerinin özgünlüğünü güçlendirmiştir.

Abstract:
In this thesis study, the life, art, understanding of art, style and the process of the art phenomenon of Fahrelnissa Zeid, one of the important artists of contemporary Turkish painting, were investigated in a historical integrity with information and different perspectives. The main purpose of the study is to investigate Fahrelnissa Zeid's understanding of art in the 20th century contemporary Turkish painting art and to examine the effects of the development process of her style on her artist identity. As a female artist in Turkish painting, seeing, and analyzing the reflections of her works in the socio-cultural conditions of the period is an important component of this study. Within the scope of this thesis, ten of Fahrelnissa Zeid' s works that best reflect her understanding of art have been selected. These selected works were arranged in an expert interview form according to the academic criticism method put forward by Heinrich Wölfflin. These forms were sent to 3 people who are experts in their field and were asked to evaluate them. In this way, the expert opinion form was obtained and used in the conclusion. The theoretical part of this thesis was created by examining the literature. The data obtained was organized and interpreted by the researcher and the Descriptive Analysis method was used. The literature was examined and evaluated in detail by the researcher. As a result of the research, it was revealed that Zeid made significant contributions to the application of abstract art in contemporary Turkish painting. Distinctive features reflecting Zeid's understanding of art: It is the form approach she creates in the color, movement, and geometric forms she uses in her abstract paintings. By observing her own life and the period, the artist has had unique qualities in the art of painting, especially with her emotional expressive power and style in which she reflects her inner world through colour and form. In addition, as a result of the analysis of Zeid's works, it was determined that the artist created a unique style by synthesizing eastern and western artistic approaches in her works. This synthesis was achieved by Zeid combining the motifs of traditional Turkish art with the forms of modern abstract art. This situation has strengthened Zeid's artistic identity and the originality of her works.