Kronik böbrek yetmezliği olan hastalarda sigara kullanımının osteoporoz ve osteopeni sıklığına etkisi
The effect of smoking on osteoporosis and osteopenia frequency in patients with chronic kidney failure
Yazar: DEMET IŞIK
Danışman: PROF. DR. ZUHAL AYDAN SAĞLAM
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine ; Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation ; Nefroloji = Nephrology
Dizin: Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Kemik dansitesi = Bone density ; Kemik hastalıkları-metabolik = Bone diseases-metabolic ; Osteoporoz = Osteoporosis ; Sigara içme = Smoking

Özet:
Amaç: Çalışmamızda erken evre kronik böbrek yetmezliği olan (Evre 1, Evre 2, Evre 3a) hastalarda, sigara içiminin osteoporoz/osteopeni sıklığı ve kemik mineral yoğunluğu üzerine etkisi olup olmadığı tespit etmeyi, hastaların sigara tüketiminin zararları konusundaki farkındalıklarını artırmayı amaçladık.
Gereç ve Yöntemler: İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi'ne 01.09.2020-01.03.2021 tarihleri arasında başvurmuş KBY (Evre 1, Evre 2, Evre 3a)  tanılı ve DEXA görüntülemeleri bulunan, 50-70 yaş arası erkek ve postmenopozal kadın  hastalar retrospektif olarak incelendi. Hastalara ulaşılarak sigara içme durumları, miktarları, komorbid durumları sorgulandı. Evre 3b, Evre 4, Evre 5 kronik böbrek hastalığı, romotaid artrit, 3 aydan uzun süreli steroid kullanımı, kemik hastalığı, kronik karaciğer hastalığı, hipogonadizm, primer hiperparatiroidi tanılı hastalar çalışmaya dahil edilmedi. Çalışmaya 211 hasta ( (n) K/E: 157/54; yaş ortalaması K/E: 61,40±5,69/63,69±6,26; p=0,014; (n) Evre 1/Evre 2/Evre 3a: 9/167/35 kişi; (n) sigara içen/içmeyen/bırakmış: 61/109/41 kişi) dahil edildi. Hastalarımız sigara kullanma durumlarına göre 3 gruba ayrıldı (sigara içen, içmeyen ve bırakmış). Gruplar arasındaki femur boynu ve L1-L4 vertebra T skoru ortalamaları ile osteoporoz ve osteopeni sıklıklarına bakıldı. 
Bulgular: Kadınlarda omurga KMY'nda düşüklük (p=0,01), osteoporoz ve osteopeni sıklığında yükseklik (p=0,033), menopoz süresi ile femur KMY ortalaması arasında negatif korelasyon saptandı (r=-0,194;p=0,015).  KOAH tanılı kadınlarda osteoporoz sıklığı yüksekti (p=0,029). KAH tanılı erkeklerde osteoporoz sıklığı kadınlardan yüksek bulunmuştur (p=0,029). BKİ ile omurga KMY ortalaması arasında pozitif korelasyon (r=0,252; p<0,001), DM tanılı hastalarda osteoporoz sıklığı olmayanlardan daha düşük bulunmuştur (p=0,011). Hastaların sigara içme durumlarının (sigara içen, sigara içmeyen, sigarayı bırakmış), KMY ortalamaları ve osteoporoz/osteopeni sıklığı üzerinde bir etkisi saptanmamıştır (p>0,05). Sigara içme miktarı, içilen sigara yılı, sigara paket-yıl, sigara-cinsiyet, sigara-KBY evrelemesi gibi faktörlere göre KMY ortalamaları ve osteoporoz/osteopeni sıklıklarında gruplar arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır (p>0,05). 
Sonuç: Erken evre KBY hastalarında sigara kullanma durumuna göre hem femur boynu ve L1-L4 vertebra T skorları ortalamasında hem de osteoporoz ve osteopeni sıklıklarında bir fark bulunmamıştır. Literatürde ulaşabildiğimiz çalışmalar, sigara ile osteoporoz arasında belirgin bir ilişki olduğuna dair güçlü kanıtlar içermemektedir. Bu alandaki bilimsel verilerin tartışılıyor olmasının nedeni, yapılan çalışmalardaki araştırılan parametrelerin birbirinden farklı olmasından kaynaklanmaktadır. Bütün eşlik eden faktörler dikkate alınarak planlanacak olan geniş çaplı araştırmalarla, sigara ve osteoporoz gelişimi konusunda daha yeterli veriler elde edilebilir.
Anahtar Kelimeler: Osteoporoz, osteopeni, kemik mineral yoğunluğu, kronik böbrek yetmezliği, sigara, GFR

Abstract:
Aim: In our study, we aimed to determine whether smoking has an effect on the frequency of osteoporosis/osteopenia and bone mineral density in patients with early stage chronic renal failure (Stage 1, Stage 2 and Stage 3a) and to increase the awareness of the patients about the harms of smoking.
Materials and Methods: Man and postmenopausal woman patients aged 50-70 years with a diagnosed of CKD (Stage 1, Stage 2, Stage 3a) who applied to Istanbul Education and Research Hospital between 01.09.2020-01.03.2021 has been retrospectively examined. By reaching the patients, their smoking status, amount, and comorbid status were questioned. The patients diagnosed with chronic kidney disease (stage 3b, stage 4 and stage 5), rheumatoid arthritis, steroid use for more than 3 months, bone diseases, chronic liver disease, hypogonadism, primary hyperparathyroidism were not inclued to study. 211 patients ((n) F/M: 157/54; Mean age F/M: 61.40±5.69/63.69±6.26;p=0.014; (n) Stage 1/Stage 2/Stage 3a: 9/167/35; (n) smoker/non-smoker/ex-smoker: 61/109/41) were inclued in the study. Patients were divided in 3 groups according to their smoking status (smoker, non-smoker, ex-smoker). The frequency of osteoporosis and osteopenia was evaluated with the mean femoral neck and   L1-L4 vertebral T scores between the groups. 
Results: Lowness in spine BMD (p=0.01), high frequency of osteoporosis and osteopenia (p=0.033), negative correlation between menopause duration and femur BMD average were detected in women. The frequency higher of osteoporosis in women diagnosed with COPD (p=0.029). The incidence of osteoporosis in men with a diagnosis of CAD was higher than in women (p=0.029). Positive correlation between BMI and spine BMD mean was found (r=0.252; p <0.001). The frequency of osteoporosis has been found to be lower in diabetic patients (p = 0.011). There was no effect of the smoking status of the patients (smoker, non-smoker, ex-smoker) on the mean BMD and the frequency of osteoporosis/osteopenia (p>0.05). There was no significant difference between the groups in terms of BMD averages and osteoporosis/osteopenia frequencies according to factors such as the amount of smoking, years of cigarettes smoked, cigarette pack-year, cigarette-gender, and smoking-CKD staging (p> 0.05). 
Conclusion: There was no difference in the mean femoral neck and L1-L4 vertebra T scores, as well as the frequencies of osteoporosis and osteopenia in early stage CKD patients according to smoking status. Studies available in the literature do not contain strong evidence that there is a significant relationship between smoking and osteoporosis. The reason why the scientific data in this field are being discussed is due to the different parameters investigated in the studies. More adequate data on smoking and the development of osteoporosis can be obtained with large-scale studies that will be planned by taking all accompanying factors into consideration.
Key Words: Osteoporosis, osteopenia, bone mineral density, chronic renal failure, smoking, GFR