Eyüp Sabri Bey'in (Akgöl) Meşrutiyet ve Cumhuriyet dönemlerinde siyasi ve askeri faaliyetleri
Political and military activities of Eyüp Sabri Bey (Akgöl) in the constitutional and Republican periods
Yazar: YAVUZ SELİM KAYA
Danışman: DOÇ. DR. YUNUS EMRE TEKİNSOY
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Akgöl, Eyüp Sabri = Akgöl, Eyüp Sabri ; Askeri faaliyetler = Military activities ; Cumhuriyet Dönemi = Republican Period ; Cumhuriyet tarihi = Republic history ; Meşruiyet = Legitimacy ; Meşrutiyet II = Constitutional Monarcy II ; Siyasi faaliyetler = Political activities ; Tarih = History ; Türk siyasi tarihi = Turkish political history

Özet:
Türk siyasi tarihinin en önemli olaylarından birisi olan İkinci Meşrutiyet'in ilan edilmesinde rol alan kişiler arasında Ohrili Eyüp Sabri Akgöl de yer almış ve "Hürriyet Kahramanı" olarak isimlendirilmiştir. Meşrutiyet sonrasında büyük bir şöhrete kavuşmuştur. İttihat ve Terakki Cemiyeti Merkez-i Umumi üyesi olarak Osmanlı Devleti'nin yönetiminde söz sahibi olmuştur. Ancak Eyüp Sabri Akgöl biraz kendi tercihi olarak biraz da Merkez-i Umumi'nin gizemli yapısından dolayı kendisi gibi "Hürriyet Kahramanı" olarak anılan Enver ve Ahmet Niyazi Beylerin gölgesinde kalmıştır. Ayrıca Eyüp Sabri Akgöl sadece Meşrutiyet döneminin etkili bir siması olmamıştır. 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı'ndan başlamak üzere Türkiye Cumhuriyeti'nde tek partili yönetimin sonlandığı 1950 senesine kadar Türk tarihinin birçok önemli hadisesinde ön planda bir isim olarak yer almıştır.  Fakat Türk siyasi tarihinde bu kadar aktif rol üstlenmesine rağmen bu güne kadar Eyüp Sabri Akgöl hakkında müstakil bir çalışma yapılmamış, hayatı ve siyasi faaliyetleri akademik çalışmaların ana konusu olmamıştır. Bu tez çalışmasında Eyüp Sabri Akgöl'ün askeri ve siyasi hayatı, yaşadığı dönemin olayları ışığında anlatılmaya çalışılmıştır. Onun okul ve askerlik hayatı, 23 Temmuz 1908 İhtilali'ndeki rolü, İttihat ve Terakki Cemiyeti Merkez-i Umumi üyeliği, Balkan Savaşları ile Birinci Dünya Savaşı'ndaki faaliyetleri Malta adasındaki esareti, Mütareke ve Milli Mücadele dönemindeki faaliyetleri, Ankara İstiklâl Mahkemesi yargılamaları ve Cumhuriyet Döneminde 1935-1950 yılları arasında yaptığı milletvekilliği görevi ile ilgili konuların üzerinde durulmuştur. Bu çalışma sayesinde Eyüp Sabri Akgöl'ün yaşamına paralel olarak vuku bulan hadiseler de irdelenerek, Yakın dönem Türk Siyasi tarihine farklı bir bakış açısı kazandırmak amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Eyüp Sabri, Meşrutiyet, İttihat ve Terakki, Hürriyet.

Abstract:
Eyup Sabri Akgol from Ohrid was among the people who took part in the declaration of the Second Constitutional Monarchy, one of the most important events in Turkish political history, and was named the "Hero of Freedom". He gained considerable reputation after the Second Constitutional Era. As a member of the Committee of Union and Progress Headquarters, he had a say in the administration of the Ottoman Empire. However, Eyup Sabri Akgol remained in the shadows of Mr. Enver and Mr. Ahmet Niyazi, who were also known as the "Heroes of Freedom", partly of his own volition and partly due to the mysterious structure of the Headquarters. Furthermore, Eyup Sabri Akgol was not only an influential figure in the Constitutional Era. From the Ottoman-Greek War of 1897 to the year 1950, when the one-party rule in the Republic of Turkey ended, he was a prominent figure in many important events in Turkish history. However, despite such active role he played in Turkish political history, no independent study has been made about Eyup Sabri Akgol, and his life and political activities have not been the main subject of academic studies. This paper tries to explain the military and political life of Eyup Sabri Akgol in the light of the events of the era in which he lived. His school and military life, his role in the July 23, 1908 Revolution, his membership in the Committee of Union and Progress Headquarters, his activities in the Balkan Wars and the First World War, his captivity on the island of Malta, his activities during the Armistice and the National Struggle period, his trials by Ankara Independence Court, as well as his office as a member of parliament between 1935-1950 in the Republic Era are among the subjects discussed in this paper. Through to this study, the events that took place in parallel with the life of Eyup Sabri Akgol were also examined, aiming to introduce a different perspective to the recent Turkish political history.

Keywords: Eyup Sabri, Constitutional Monarchy, Committee of Union and Progress, Freedom.