Bilişsel adaptasyon sürecinde dinin rolü
The role of religion in the cognitive adaptation process
Yazar: TEVHİDE DEMİREL
Danışman: PROF. DR. SAFFET KARTOPU
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Psikoloji = Psychology ; Psikolojizm = Psikolojism

Özet:
İnsanlığın gelişiminde ve uygarlık olma serüveninde dinin bir mihenk taşı olduğu yadsınamayacak bir gerçekliktir. İnsan neslinin varlığının bir uzantısı olarak ortaya çıkan din ve inançlar, farklı form ve içerikler barındırarak insanlığı etki altına almıştır. Din, farklı coğrafyalarda bambaşka tarihlerde birbirinden son derece farklı insanlar için birleştirici ortak bir payda olmuştur. Bu etki alanları pek çok farklı araştırma konusuna gündem olacak çeşitlilikte yer almakla beraber bu çalışma merceğine dinin adaptasyon sağlayıcı, hayatta kalmaya yardımcı olan etkilerine yer verilmiştir. Dinin adaptasyon sağlayıcılık açısından etki alanları; Sosyal etki ve din, Bilişsel gelişim şema ve din, ahlaki gelişim evrim ve din, kültür yaşam ve din, yardımseverlik ve din, bağlanma ve din, evrim insan ve din, sağlık ve din başlıklarında ele alınmıştır.
 Dinin geçmişi birey için köklü etki ve değişimleri meydana getiren bir yaşam dinamiği olmasını sağlamıştır. Zira bireylerin ve toplumların güç ve hâkimiyet kazanabilmeleri için onları bir araya getirebilecek bir itici güce ihtiyaçları vardır. İnsanlık, tarihsel serüveninde topluluklar halinde yaşamış belli bir takım örgütlenmeler gerçekleştirmiştir. Bu örgütlenmelerin arka planında insanlığın bir arada huzur ve güven içerisinde yaşamasını öngören potansiyel gücü din ile sağlamıştır. Farklı dinler arasında kimi zaman ayrıştırıcı, çatıştırıcı süreçler gerçekleşse de Din, genel mahiyette insanları bir araya getirip mensubiyet içeriğiyle bütünleştirici, örgütsel bir rol üstlenmiştir. Bu birliktelikle beraber din, güç, hâkimiyet ve nihayetinde hayatta kalabilmeyi sağlayan önemli bir unsur olmuştur.  Hem hayatta kalmak için değişen hem de gelişerek büyüyüp uygarlaşan insan, evrimsel süreciyle yeni modifikasyonlar elde etmiştir. Husisiyetle bilişsel olarak gelişmiştir.
Bu çalışmada insanın doğaya adapte olabilmesi, doğada varlığını koruyarak hüküm sürebilmesi, yaşamını sürdürebilmesi için din ve inançların bilişsel anlamdaki önemine değinilmiştir. Bu bağlamda konuyla ilgili temel kavram ve destekleyici kuramlara, dinin adaptasyon sağlayıcı etki alanlarına, yaşamı destekleyici unsur olarak din konusuna ve dinin adaptasyonu destekleyen bir unsur olduğuna örnek olarak Göbeklitepe konusuna yer verilmiştir. Bu süreçte insanın zihinsel ve bilişsel sürecine, adaptasyonu anlamak için doğaya ve canlılığın evrimi konularına yoğunlaşılmıştır. Din ve temel yaşam fonksiyonları arasındaki bağlantı üzerine kısa kısa durularak dinin adaptasyon sağlayıcı etki alanları ana hatlarıyla açıklanmıştır.

Abstract:
It is an undeniable reality that religion is a cornerstone in the development of humanity and the adventure of civilization. Religion and beliefs, which emerged as an extension of the existence of the human generation, have influenced humanity by containing different forms and content. Religion has been a unifying common denominator for extremely different people in different geographies on other dates. These domains are included in the diversity that will be the agenda of many different research topics, but this study lens has included the effects of religion that help adapt and help survive. Religion's areas of adaptation in terms of provider; Social influence and religion, Cognitive development scheme and religion, moral development evolution and religion, culture life and religion, benevolence and religion, attachment and religion, evolution is addressed in the titles of human and religion, health and religion.
The history of religion has made it a life dynamic that creates radical effects and changes for the individual. Because individuals and societies need a driving force that can bring them together to gain power and domination. Humanity has carried out a certain number of organizations that have lived in communities in its historical adventure. In the backround of these organizations, it provided the potential power that predicted humanity to live together in peace and trust. Although some time-disruptive and conflict processes take place between different religions, Religion has played an organizational role in bringing people together in the general nature and integrating them with the content of serenity. With this togetherness, religion has been an important element that provides power, domination and ultimately survival. The human, who changed and developed to survive and grew and civilized, gained new modifications through his evolutionary process. It developed cognitively with dignity.
In this study, the importance of religion and beliefs in cognitive meaning was mentioned in order for man to adapt to nature, to rule by preserving his presence in nature and to survive. In this context, the main concepts and supportive theories on the subject, the adaptation areas of religion, the subject of religion as a supportive element of life, and the subject of Göbeklitepe as an example of religion supporting adaptation. In this process, it focuses on the mental and cognitive process of man, nature to understand adaptation and the evolution of vitality. The adaptation provider domains of religion are outlined with a short emphasis on the link between religion and basic life functions.