Edebiyatta performansların izini sürmek: Cumhuriyet dönemi romanında balo ve davetler
Tracing performances in literature: The balls and parties in the Republican novel
Yazar: SEVGİN ÖZER
Danışman: PROF. DR. HALİM KARA
Boğaziçi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Türk dili ve edebiyatı = Turkish language and literature ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Türk romanı = Turkish novel

Özet:
Bu tez, Cumhuriyet'in kuruluşundan günümüze kadar üretilmiş on iki Türkçe romandaki balo ve balo benzeri davetlere odaklanarak bu sahnelerin romanların anlatı yapısındaki işlevlerini araştırır. Romanlardaki söz konusu sahneleri, performans teorileri bağlamında inceler ve baloların/davetlerin başlı başına birer performans olduğunu, ayrıca roman kişilerinin bu sahnelerdeki davranışlarının gündelik hayat performansları olarak değerlendirilebileceğini iddia eder. Bu araştırma şu romanları karşılaştırmalı olarak okur: Reşat Nuri Güntekin'in Bir Kadın Düşmanı, Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun Ankara, Peyami Safa'nın Cumbadan Rumbaya, Suat Derviş'in İstanbul'un Bir Gecesi, Nahit Sırrı Örik'in Kıskanmak, Halide Edip Adıvar'ın Sonsuz Panayır, Refik Halid Karay'ın Bugünün Saraylısı, Kemal Bilbaşar'ın Başka Olur Ağaların Düğünü, Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Aydaki Kadın, Adalet Ağaoğlu'nun Bir Düğün Gecesi, Leylâ Erbil'in Karanlığın Günü ve Orhan Pamuk'un Masumiyet Müzesi. Romanlardaki balolarda, ev ya da bahçe partilerinde, düğün, nişan, gazino ve pavyon sahnelerinde görmek ve görülmek, karakterlerin duyguları, hayattaki emelleri ve dolayısıyla davranışları üzerinde belirleyicidir. Bu davranışlar, toplumsal baskının sonucu veya kamusal kimliği inşa etmenin bir yolu olan bireysel performansları şekillendirir. Böylece balolar/davetler ve bireylerin bu etkinliklerdeki performansları, romanlarda kilit konumda yer alır. On iki roman, bu sahneleri Türkiye'deki kültürel modernleşmenin niteliğini ve sonuçlarını tartışmak için işlevsel olarak kullanır. Farklı açılardan ve farklı üsluplarla yeniden yazılan meseleleri inceleyen bu tez, Türkçe romanın gelişimini de araştırır.

Abstract:
By focusing on the balls and ball-like parties in the twelve novels published from the establishment of the Turkish Republic to today, this thesis analyses the roles of these scenes in the narrative structure. The thesis evaluates these scenes through performance theories and argues that balls/parties are performances independently, and the characters' behaviors within these scenes can be considered daily performances. This thesis comparatively examines the following twelve novels: Reşat Nuri Güntekin's Bir Kadın Düşmanı, Yakup Kadri Karaosmanoğlu's Ankara, Peyami Safa's Cumbadan Rumbaya, Suat Derviş's İstanbul'un Bir Gecesi, Nahit Sırrı Örik's Kıskanmak, Halide Edip Adıvar's Sonsuz Panayır, Refik Halid Karay's Bugünün Saraylısı, Kemal Bilbaşar's Başka Olur Ağaların Düğünü, Ahmet Hamdi Tanpınar's Aydaki Kadın, Adalet Ağaoğlu's Bir Düğün Gecesi, Leylâ Erbil's Karanlığın Günü, and Orhan Pamuk's Masumiyet Müzesi. Seeing and being seen during the balls, house or garden parties, weddings, engagement parties, and nightclub scenes in the novels determine the characters' feelings, life goals, and, eventually, behaviors. These behaviors engender personal performances resulting from social pressure or a way of developing public identities. Thus balls/parties and people's behaviors within these scenes play a significant role in the novels. The twelve novels employ these scenes to explore the essence and outcome of cultural modernization in Turkey. By examining the issues that have been rewritten from different perspectives and with different styles, this thesis also traces the transformation of the Turkish novel.