Disiplinlerarası tematik yaklaşıma dayalı bir çevre eğitimi çalışması
An environmental education study based on interdisciplinary thematic approach
Yazar: HALİL İBRAHİM ALICI
Danışman: PROF. DR. ALİ GÜL
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Biyoloji Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Çevre eğitimi = Environmental education

Özet:
Gerçekleştirilen uluslararası toplantılarda ve yapılan araştırmalarda çevre eğitiminin önemi defalarca ortaya koyulmuştur. Disiplinlerarası eğitimin başarısı ve önemi birçok araştırmada vurgulanmıştır. Buradan hareketle bu çalışmada etkili bir çevre eğitimi gerçekleştirmek amacıyla hazırlanan disiplinlerarası tematik yaklaşıma dayalı öğretim uygulamalarının öğrencilerin çevre okuryazarlıkları üzerindeki etkileri incelenmiştir. Çalışma 2022-2023 eğitim-öğretim yılında Giresun ilinde bir devlet ortaokulunda öğrenim görmekte olan 5. sınıf öğrencileri ile gerçekleştirilmiştir. Çalışma yarı deneysel modelde yürütülmüştür. Deney ve kontrol grupları seçkisiz olmayan yöntemle belirlenmiştir. Deney grubu 29 öğrenciden, kontrol grubu 27 öğrenciden meydana gelmiştir. Kontrol grubu mevcut öğretim programına göre öğrenim görürken deney grubu disiplinlerarası tematik yaklaşıma dayalı olarak hazırlanmış etkinlik planlarına göre öğrenim görmüştür. Çalışma için seçilen çevre teması, Fen Bilimleri dersi İnsan ve Çevre ünitesi etrafında şekillendirilmiştir. Tema için Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, İngilizce, Görsel Sanatlar, Müzik ve Bilişim Teknolojileri dersleri seçilmiştir. Seçilen dersler için toplam 24 adet ders planı hazırlanmış ve planların uygulanması 6 haftada tamamlanmıştır. Kontrol ve deney gruplarına ön test ve son test uygulanarak veri toplanmıştır. Veri toplama aracı olarak İlköğretim Çevre Okuryazarlığı Anketi ve Öğrenci Görüş Formu kullanılmıştır. Elde edilen nicel veriler tanımlayıcı istatistik analizlerine (ortalama ve standart sapma) tabi tutulmuş, test puanları arasındaki farkların istatistiksel olarak anlamlı olup olmadığını tespit etmek için ilişkisiz t testinin varsayımlarına bakılmıştır. Nitel veriler kodlanarak frekans ve yüzde hesabı ile içerik analizine tabi tutulmuştur. Ön test sonuçlarına göre çevre bilgisi açısından deney grubu ve kontrol grubu birbirine denktir, çevresel duyuş ve çevresel davranış açısından ise kontrol grubunun puanları deney grubuna göre anlamlı biçimde yüksektir. Son test puanlarına bakıldığında ise çevre bilgisi açısından deney grubunun puanları anlamlı biçimde yüksek bulunurken, çevresel duyuş ve çevresel davranış açısından deney ve kontrol grupları arasında fark bulunamamıştır. Öğrenciler tarafından önemli görülen çevre sorunları her iki grupta da çoğunlukla hava kirliliği, su kirliliği ve toprak kirliliği olmuştur. Süreç öncesinde deney grubunda bu sorunlara çeşitli nedenler gösterilirken süreç sonunda bilinçsizliğin çoğu öğrenci tarafından birinci neden olarak gösterildiği, aynı şekilde süreç öncesinde bu sorunlara çeşitli çözüm önerileri sunulurken süreç sonunda çoğu öğrenci tarafından insanları bilinçlendirme ana çözüm olarak sunulmuştur. Öğrencilerin tamamı disiplinlerarası tematik yaklaşıma dayalı öğretim uygulamalarını faydalı bulmuşlardır, etkinliklerin eğlenceli ve öğretici olduğunu belirtmişlerdir. Öğrencilerin büyük çoğunluğu farklı konularda da disiplinlerarası tematik yaklaşıma dayalı öğretim uygulamalarının yapılmasını istedikleri şeklinde görüş bildirmişlerdir. Disiplinlerarası tematik yaklaşımın öğrencilerin çevre okuryazarlıklarını geliştirmede oldukça etkili olduğu, buna bağlı olarak öğretim programları ve ders planları hazırlanırken dikkate alınmasının oldukça yararlı olacağı değerlendirilmiştir.

Abstract:
The importance of environmental education has been repeatedly demonstrated in international meetings and researches. The success and importance of interdisciplinary education has been emphasized in many studies. From this point of view, in this study, the effects of teaching practices based on the interdisciplinary thematic approach, which were prepared in order to realize an effective environmental education, on the environmental literacy of the students were examined. The study was carried out with 5th grade students studying in a state secondary school in Giresun in the 2022-2023 academic year. The study was carried out in a quasi-experimental model. Experimental and control groups were determined by a non-random method. The experimental group consisted of 29 students, and the control group consisted of 27 students. While the control group was educated according to the current curriculum, the experimental group was educated according to the activity plans prepared based on the interdisciplinary thematic approach. The environmental theme chosen for the study was shaped around the Human and Environment unit of the Science course. Science, Social Studies, English, Visual Arts, Music and Information Technologies courses were chosen for the theme. A total of 24 lesson plans were prepared for the selected courses and the implementation of the plans was completed in 6 weeks. Data were collected by applying pre-test and post-test to the control and experimental groups. Primary Education Environmental Literacy Questionnaire and Student Interview Form were used as data collection tools. The quantitative data obtained were subjected to descriptive statistical analyzes (mean and standard deviation), and the assumptions of the unrelated t-test were examined to determine whether the differences between test scores were statistically significant. Qualitative data were coded and subjected to content analysis with frequency and percentage calculation. According to the pre-test results, the experimental group and the control group are equivalent to each other in terms of environmental knowledge, and the scores of the control group are significantly higher than the experimental group in terms of environmental perception and environmental behavior. Considering the post-test scores, while the scores of the experimental group in terms of environmental knowledge were found to be significantly higher, no difference was found between the experimental and control groups in terms of environmental perception and environmental behavior. Environmental problems considered important by the students were mostly air pollution, water pollution and soil pollution in both groups. While various reasons were shown to these problems in the experimental group before the process, unconsciousness was shown as the first reason by most of the students at the end of the process. All of the students found teaching practices based on interdisciplinary thematic approach useful, and stated that the activities were fun and instructive. The majority of the students expressed their opinion that they wanted teaching practices based on interdisciplinary thematic approach in different subjects. It has been evaluated that the interdisciplinary thematic approach is very effective in improving the environmental literacy of the students, and accordingly, it would be very useful to take it into account while preparing the curriculum and lesson plans.