Salutogenez model temelli kırılganlığı önleme programının 55 yaş ve üstü kadınlarda kırılganlık gelişimi ve bütünlük duygusuna etkisi
The effect of salutogenic model based frailty prevention program on development of frailty and sense of coherence in women aged 55 years and over
Yazar: MERVE ALTINER YAŞ
Danışman: PROF. DR. SELDA SEÇGİNLİ
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Bütünlük duygusu = Sense of coherence ; Kadınlar = Women ; Kırılganlık = Frailty ; Salutogenez = Salutogenesis

Özet:
Araştırmanın amacı, Salutogenez Model Temelli Kırılganlığı Önleme Programı'nın (SAFRAPP) 55 yaş ve üstü kadınlarda kırılganlık gelişimini önleme ve bütünlük duygusunu geliştirmeye etkisini incelemektir. Araştırmada randomize, tek kör, ön test-son test kontrol gruplu tasarım kullanılmış, ön test, 3. ay, 6. ayda ve 9. ayda sonuç değişkenleri değerlendirilmiştir. Çalışmanın örneklemini, İstanbul'da bir belediyenin gönüllü evlerine üye olan 55 yaş ve üstü kırılganlık öncesi dönemdeki 84 kadın (deney grubu 42, kontrol grubu 42) oluşturmuştur. Çalışmada deney grubuna 6 hafta süren SAFRAPP kapsamında sağlık eğitimi, kahkaha yogası ve vaka yönetimi girişimleri uygulanmış, kontrol grubuna herhangi biri girişim uygulanmamıştır. Çalışmada veriler, tanımlayıcı özellikler formu, Frail ölçeği, düşme ve acile başvuru durumunu değerlendirme formu, Bütünlük duygusu ölçeği, Genel yaşam kalitesi ölçeği (EQ-5D-3L) ve Dünya Sağlık Örgütü-5 iyilik durumu indeksi ile toplanmıştır. Çalışma bulguları, kadınların 3. ay, 6. ay ve 9. ayda neredeyse yarısının (sırasıyla % 42, % 42,  %37) dinç döneme geçtiğini, toplam kırılganlık puanının azaldığını, bütünlük duygusu ve alt boyutlarının toplam puanlarının arttığını ve iyilik durumunun yükseldiğini göstermiştir (p<0,05). Ayrıca, deney grubundaki kadınlarda 3. ay ve 6. ayda yaşam kalitesinin yükseldiği ve düşme korkusunun anlamlı düzeyde azaldığı belirlendi (p<0,05). Ancak, deney grubundaki kadınların 3. ay, 6. ay ve 9. ayda düşme sayısı ve ve acile başvurusu sayısı ortalamaları kontrol grubuna göre anlamlı bir farklılık göstermedi (p>0,05). Sonuç olarak, SAFRAPP'ın 55 yaş ve üstü kırılganlık öncesi dönemdeki kadınlarda kırılganlık gelişimini önleme ve bütünlük duygusunu geliştirmede etkili olduğu bulundu. Gelecek çalışmalarda, SAFRAPP'ın toplumda farklı özellikteki kadınlarda kırılganlığı önleme ve bütünlük duygusunu geliştirmek amacıyla kullanılması önerilmektedir.

Abstract:
The aim of this study was to evaluate the effect of Salutogenic Model Based Frailty Prevention Program (SAFRAPP) among pre-frail women on preventing the development of frailty and improving the sense of coherence (SOC). This study was designed as a single-blinded, two-armed randomized controlled trial, and the result variables were evaluated at baseline and the 3-month, 6-month, and 9-month follow-ups. The sample of this study consisted of 84 pre-frail women (experimental group n=42, control group n=42) aged 55 and over who were members of vocational institutions in a municipality in Istanbul. In the study, 6-week SAFRAPP including laughter yoga, health education, and case management was applied to intervention group and no intervention was applied to the control group. Data was collected with descriptive characteristics form, frail scale, fall and emergency department visit evaluation form, sense of coherence scale, quality of life scale (EQ-5D-3L), WHO-5 well-being index. The results of the study have showed that almost half of the intervention group (42%, 42%, 37%, respectively) were robust and intervention group have decreased total frail score, increased sense of coherence and subdimensions scores, and the well-being at the 3-month, 6-month and 9-month (p<0,05).  In addition, it was determined that the quality of life increased and the fear of falling decreased significantly at the 3-month and 6-month (p<0.05). However, there was not a significantly difference in the average number of falls and emergency department visits between the intervention and control groups at the 3-month, 6-month, and 9-month (p>0.05). As a result, it was found that SAFRAPP was effective in preventing the development of frailty and improving the sense of coherence in pre-frail women aged 55 and over. In future studies, it is recommended that SAFRAPP will be used to prevent frailty and improve the sense of coherence in women with different characteristics in the community.