Farklı doz ve dönemlerde uygulanan yavaş salınımlı azotlu gübrenin atdişi mısırda (Zea mays L. var. indentata) verim ve verim unsurlarına etkisi
The effect of slow-release nitrogen fertilizer applied in different doses and periods on dent corn (Zea mays L. var. indentata) yield and yield components
Yazar: ZEKİ CENGİZER
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE GÜLGÜN ÖKTEM
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada, farklı doz ve dönemlerde uygulanan yavaş salınım özellikli azot gübresinin atdişi
mısırda verim ve verim unsurlarına etkisi araştırılmıştır. Deneme; Şanlıurfa ikinci ürün koşullarında,
2021 yetiştirme sezonunda, Harran Üniversitesi Osmanbey Yerleşkesinde bulunan Ziraat Fakültesi
Tarla Bitkileri deneme alanında 3 tekrarlamalı olarak bölünmüş parseller deneme deseninde
kurulmuştur. Denemenin ana parsellerini azot dozları, alt parsellerini ise uygulama dönemleri
oluşturmuştur. DKC 6092 atdişi mısır çeşidi kullanılan çalışmada, 15 kg/da, 20 kg/da, 25 kg/da ve 30
kg/da olacak şekilde dört farklı azot (N) dozu kullanılmıştır ve bu dozlar bitkilere; tamamı ekimle
birlikte (TE), yarısı ekimle + yarısı bitkiler 40-45 cm olunca (YE+YÜ) ve tamamı bitkiler 40-45 cm
olunca (TÜ) üç farklı dönemde uygulanmıştır. Ekimle birlikte 8 kg/da fosfor gübreside toprağa
verilmiştir. Parseller 5m ve 4 sıra şeklinde, sıra arası 70 cm, sıra üzeri 20 cm ve 5-6 cm derinliğinde
ekim yapılmıştır. Elde edilen veriler, JMP istatistiki paket programı kullanılarak varyans analizi
yapıldı, ortalamalar arasındaki fark Duncan (%5) çoklu karşılaştırma testine göre belirlenmiştir.
Çalışmada; bitki boyu, ilk koçan yüksekliği, bitki sap kalınlığı, yaprak sayısı, koçan çapı, koçan tane
sayısı, koçanda tane ağırlığı, bin tane ağırlığı, koçan uzunluğu, sömek oranı, hasat indeksi, hektolitre
ağırlığı, tane ham protein oranı ve tane verimi incelenmiştir. İncelenen özelliklerde en yüksek
değerler; bitki boyunda (20 kg/da N, YE+YÜ) 214.8 cm, ilk koçan yüksekliğinde (20 kg/da N, TE)
73.7 cm, sap kalınlığında (20 kg/da N, TE) 22.23 mm, yaprak sayısında (20 kg/da N, TE) 11
yaprak/bitki, koçan çapında (25 kg/da N, YE+YÜ), 45.74 mm, koçan uzunluğunda (20 kg/da N, TE)
20.03 cm, koçanda tane sayısında (25 kg/da N, YE+YÜ) 596 adet/koçan, koçanda tane ağırlığında (25
kg/da N, TÜ) 208.03 g/koçan, bin tane ağırlığında (30 kg/da N, YE+YÜ) 323.33 g, sömek oranında
(25 kg/da N, TE) %17.06, hasat indeksinde (25 kg/da N, TÜ) %%46.09, hektolitre ağırlığında (30
kg/da N, TÜ) 78.93 kg/hl, tane ham protein oranında (30 kg/da N, YE+YÜ) %9.56 olarak
bulunmuştur. En yüksek tane verimi (1270.66 kg/da), 25 kg/da N ve YE+YÜ uygulamasından elde
edilmiştir, ancak uygulama metodları istatistiki olarak önemsiz bulunmuştur. Bitki sap kalınlığı, koçan
çapı, koçanda tane sayısı, koçanda tane ağırlığı, koçan uzunluğu, hasat indeksi, hektolitre ağırlığı ve
tane veriminden elde edilen değerler istatistiksel olarak önemli bulunmuştur. Çalışma sonucunda, tane
verimi değerleri azot dozu bakımından istatistiksel olarak önemli bulunmuştur, 25 kg/da azot dozu
uygulamasının en yüksek verim ve ekonomik olarak en yüksek kazancı sağladığı belirlenmiştir.

Abstract:
In this study, the effects of slow-release nitrogen fertilizer applied at different doses and periods on
yield and yield components in dent corn were investigated. Attempt; Under Şanlıurfa second crop
conditions, in the 2021 growing season, it was established in the field crops trial area of the Faculty of
Agriculture, located in Harran University Osmanbey Campus, in a trial design of divided parcels with
3 repetitions. The main plots of the experiment were nitrogen doses, and the sub-plots were
application periods. In the study using DKC 6092 dent corn variety, four different nitrogen (N) doses
were used: 15 kg/da, 20 kg/da, 25 kg/da and 30 kg/da, and these doses were applied to the plants; It
was applied in three different periods: all with sowing (AS), half with sowing (HS) + half when the
plants were 40-45 cm (HTF), and all when the plants were 40-45 cm (ATF). With the planting, 8
kg/da of phosphorus fertilizer was also applied to the soil. The plots were planted in 5m and 4 rows,
with 70 cm between rows, 20 cm across rows and 5-6 cm depth. The obtained data were analyzed by
variance analysis using the JMP statistical package program, the difference between the means was
determined according to the Duncan (5%) multiple comparison test. In the study; Plant height, first ear
height, plant stem thickness, number of leaves, ear diameter, number of grains on the ear, grain weight
per ear, thousand grain weight, ear length, bud ratio, harvest index, hectolitre weight, grain crude
protein ratio and grain yield were examined. The highest plant height (20 kg/da N, HS+HTF) was
214.8 cm, first ear height (20 kg/da N, AS) was 73.7 cm, stem diameter (20 kg/da N, AS) was 22.23
mm, number of leaves (20 kg) /da N, AS) was 11 leaves/plant, ear diameter (25 kg/da N, HS+HTF)
was 45.74 mm, ear length (20 kg/da N, AS) was 20.03 cm, number of grains on ear (25 kg/da N,
HS+HTF) was 596 number/ear, grain weight of ear (25 kg/da N, ATF) was 208.03 g/ear, thousand
grain weight (30 kg/da N, HS+HTF) was 323.33 g, harvest index (25 kg/da N, ATF) was %46.09,
hectolitre weight (30 kg/da N, ATF) was 78.93 kg/hl, in grain crude protein rate (30 kg/da N ,
HS+HTF) was 9.56%. The highest grain yield (1270.77 kg/da) obtained from application of 25 kg/da
N and HS+HTF.The values obtained from plant stem diameter, number of grains on ear, grain weight
of ear, ear length, harvest index, hectolitre weight and grain yield were found to be statistically
significant. As a result of the study, grain yield values were found to be statistically significant in
terms of nitrogen dose, and it was determined that the application of 25 kg/da nitrogen dose provided
the highest yield and the highest economic gain.