Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı Türk ev işçisi kadınların ve Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmayan Özbek ev işçisi kadınların çalışma hayatı: Ankara'daki rezidanslar üzerinden bir çalışma
Working lives of Turkish domestic workers and Uzbek domestic workers in Ankara: A comparative study  of Turkish citizens and non-Turkish citizens' residences
Yazar: MERVE ÖZYÜKSEL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ OLGU KARAN
Başkent Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Ayrımcılık = Discrimination ; Evde bakım hizmetleri = Home care services ; Evde sağlık hizmetleri = Home health service ; Gündelikçilik = Charwomen ; Güvencesizlik = Without guaratee ; Prekarya = Precariat ; Toplumsal cinsiyet = Gender

Özet:
Bu çalışmaya, ev hizmeti sektöründe çalışan Özbek ve Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı kadın
iş gücünü, yeni Ankara yerleşim modelinde; sahada yüz yüze gerçekleştirilen görüşmeler
ile iş bulma, işe alım süreçleri ve çalışma koşulları, işe uyum sağlama süreçleri gibi
konulardaki farklarının temel alınıp prekarya kavramı ile ilintili bir şekilde değerlendirilmesi
temel argümanı ile yola çıkılmıştır. Ev işçisi olarak çalışan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı
ve Özbek kadınların, zorlu çalışma koşullarının ve hayatta kalma stratejilerinin kesişimsel
olarak nasıl biçimlendiği, benzeyen ve farklılaşan boyutlarının neler olduğu bu çalışmanın
araştırma sorusudur. Bu soruyu prekarya kavramı ile ilintili olarak anlamlandırmayı
hedefleyen çalışma, Türkiye'de ev işçisi kadınların etkin bir sosyal korumadan
yoksunluğunun beraberinde getirdiği güvencesiz/ kırılgan (vulnerability), kayıt dışı çalışma
koşullarına odaklanmaktadır. Öte yandan, ev hizmetinde çalışan Özbek çalışan kadınların
çalışma koşullarıyla ilintili olarak karşılaştıkları sorunları anlamak amacıyla yararlanılan bir
diğer analitik araç ise farklı tahakküm hatlarının nasıl kesiştiğini, üst üste bindiğini ya da iç
içe geçtiğini trafikteki dörtyol/kavşak (intersection) metaforundan yola çıkarak ortaya koyan
kesişimsellik paradigmasıdır.
Bu araştırmanın alan çalışması iki aşamada gerçekleştirilmiştir. İlk olarak masa başı çalışma
aşamasında ev işçiliği, ev işçiliğinde çalışan yabancı kadınlar, yerli ve yabancı kadınların
kesişimsel perspektiften yaşadıkları ayrımcılık alanlarına dair literatür taraması yapılmıştır.
Literatür taramasının ikinci bölümünü ev işçiliğine dair Türkiye'deki ve Özbekistan'daki
yasal düzenlemelerin değerlendirilmesi ve Türkiye'ye gerçekleştirilen göç ile bağıntısının
incelenmesine dair çalışmalar oluşturmaktadır. Araştırmanın ikinci aşamasını saha çalışması
oluşturmaktadır. Bu tez çalışmasının saha araştırması 2021 bahar dönemi 2022 güz dönemi
boyunca devam etmiştir. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı kadın işçilerle Özbekistanlı kadın
işçilerin çalışma hayatlarında deneyimledikleri ekonomik, kültürel, sosyal kırılganlıkların
benzerlik ve farklılıkların anlaşılabilmesi ve kişilere ilişkin daha geniş ve betimsel bir veri
sunması açısından nicel ve nitel araştırma yönteminin birlikte kullanılmasının daha elverişli
olduğu kabul edilmiştir. Yerli ve Özbek ev işçisi kadınları kapsayan bu çalışmada; nitel ve
nicel araştırma yönteminin benimsenmesi, heterojen bir grup hakkında elde edilebilecek
daha detaylı ve deneyimin yüz yüze, doğrudan yaşayan kişi tarafından anlatılabilmesine
olanak sağlamaktadır. Araştırma öznesinin yerli ve Özbek ev işçisi kadınların olduğu bu
çalışmada, betimleyici sosyolojik içerik analizi benimsenmiştir. Betimleyici sosyolojik
içerik analizi, kişisel anlamın ve deneyimin detaylı bir şekilde sunulmasına ve
keşfedilmesine olanak sağlamıştır. Çalışmanın örneklemini Ankara ilinin yeni yerleşim
yerlerini temsil eden; 'rezidans' oluşumları meydana getirmektedir. Ankara'da bulunan
rezidans yerleşim yerleri içerisinden 23 Özbekistanlı anahtar kişiye ulaşılmıştır. Anahtar
kişiler aracılığı ile 52 kişiye ulaşılmıştır. Özbekistanlı 52 kadın ev hizmeti işçisi ile
derinlemesine görüşme yapılmıştır. Rezidans konutları içerisinden Türkiye Cumhuriyeti
vatandaşı 11 kadın ev hizmeti işçisine ulaşılmış ve anahtar 11 kişi yardımı ile derinlemesine
görüşme yapılan işçi sayısı 49 olmuştur. Bu aşamada kartopu yöntemiyle ulaşılan
örneklemle derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Görüşmeden elde edilen sosyodemografik bulgular betimleyici içerik analizi ile derinlemesine yorumlanmıştır. Türkiye
Cumhuriyeti vatandaşı ve Özbek kadın ev işçilerinin deneyimleri karşılaştırıldığında
farklılıkları ve benzerlikleri Jürgen Habermas 'ın kamusal/özel alan kuramı çerçevesinde
bulgulayan çalışma; prekarya kavramı temelinde, enformel sektörlerden biri olan ev işçiliği
sektöründe güvencesizliğin nasıl yapılandırıldığını incelemeye almıştır. Tartışma
bölümünde elde edilen bulgular betimleyici içerik analizi ile değerlendirilirken ve sonuç
bölümünde ise, elde edilen sonuçlar analitik genelleme yaklaşımı ekseninde Pierre
Bourdieu'nun mekânsal/zamansal analizi kullanılarak ve sermaye biçimleri temel alınarak
yorumlanmış ve müzayede sistemi metaforundan yola çıkarak ev işçisi kadınların sosyoekonomik bakımdan güçlenmesine dair yapılacak olan yeni çalışmalara yol gösterici olmuştur.

Anahtar Kelimeler : Ev işçiliği, Göçmenlik, Kesişimsellik, Toplumsal Cinsiyet, Prekarya

Abstract:
This study, evaluates the Uzbek and Turkish citizen female workforce working in the
domestic service sector in residences, which is the new Ankara settlement model. 
Face-to- face interviews were conducted with Uzbek and Turkish domestic workers in the
field. These interviews are about issues such as finding a job, recruitment processes and
workingconditions and adaptation processes of domestic workers. The starting point of the 
analysis is to evaluate the concept of insecurity according to the differences and similarities 
arising from the working conditions of Uzbek and Turkish domestic workers. The research
questionof this study is about how the difficult working conditions and survival strategies of
Turkishand Uzbek women working as domestic workers are formed as intersectionally, and 
what are the similar and differentiating dimensions. The study aims to make sense of this
question in relation to the concept of precariat. In this context, it focuses on the
precarious/vulnerability, informal working conditions brought about by the lack of effective
social protection of domestic workers in Turkey. On the other hand, another analytical tool
used to understand the problems that Uzbek working women face in relation to their working
conditions; It is the intersectionality paradigm that reveals how different lines of domination
intersect, overlap or intertwine, based on the metaphor of the four-way/junction
(intersection) in traffic.
 The fieldwork of this research was carried out in two stages. First, a literature review on the
fields of domestic work was conducted. These areas are respectively; consists of areas such
as housework at desk working stage, foreign women working in domestic labor
discrimination experienced by local and foreign women from an intersectional perspective.
It consists of studies such as the second part of the literature review evaluation of the legal
regulations on domestic labor in Türkiye and Uzbekistan and examining the relationship of
these regulations with immigration to Turkey. The second stage of the research is field work.
The field research of this thesis study continued throughout the spring semester of 2021 and
fall semester of 2022. It is recognized that the combined use of quantitative and qualitative
research methods is more suitable for understanding the similarities and differences in the
economic, cultural and social vulnerabilities experienced by female workers who are citizens
of the Republic of Turkey and female workers from Uzbekistan in their working. This
approach aims to provide a broader and more descriptive data regarding individuals. In this
study that includes both local and Uzbek domestic female workers, the adoption of both
qualitative and quantitative research methods allows for a more detailed understanding of a
heterogeneous group and enables the firsthand, direct narration of their experiences.
Furthermore, in this study focusing on local and Uzbek domestic female workers as the
research subjects, a descriptive sociological content analysis approach has been adopted.
Descriptive sociological content analysis facilitates the detailed presentation and exploration
of personal meaning and experience. The sample of the study consists of "residence"
complexes, which are the newly developing settlements of Ankara. 23 key Uzbek domestic
workers from residential areas in Ankara were reached. A total of 52 Uzbek domestic
workers were reached and in-depth interviews were conducted through these key people. In
addition, 11 Turkish female domestic workers were reached from the residence complexes,
and in-depth interviews were conducted with a total of 49 Turkish female domestic workers
with the help of these 11 key people. At this stage, snowball sampling method was used to
reach the total sample. The socio-demographic findings obtained from the interviews were
analyzed in depth using descriptive content analysis. The number of female domestic
workers who are citizens of the Republic of Turkey, reached through key people, hasreached
49. The study, comparing the experiences of Turkish and Uzbek female domestic workers,
examines the differences and similarities within the framework of Jürgen Habermas's theory
of public/private sphere. Based on the concept of precarity, the study focuses on how
insecurity is structured in the informal sector of domestic work. The discussion section
evaluates the findings through descriptive content analysis, while the conclusion section
interprets the results using Pierre Bourdieu's spatial/temporal analysis and the forms of
capital as the basis, drawing on the metaphor of an auction system. The study provides
guidance for future research on empowering female domestic workers socioeconomically.

Keywords: Domestic workers, Immigration, Intersectionality, Gender, Precariat