Öğretmenlerin mesleki etik ilkeleri benimseme düzeyleri ile etkili öğretmen özellik ve davranışlarının incelenmesi
The investigation of teachers' professional ethical principles adaptation levels and the effective teacher characteristics and behaviors
Yazar: CİHAN TEZUÇAR
Danışman: DOÇ. DR. FATMA SADIK
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Etik = Ethics ; Etkililik = Effectiveness ; Eğitim ilkeleri = Education principles ; Mersin = Mersin ; Meslek ahlakı = Professional ethics ; Öğretmen davranışı = Teacher behavior ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Öğretmenlerin etik ilkeleri benimseme düzeyleri ile etkili öğretmenlik özellik ve davranışlarını incelemek amacıyla yapılan bu araştırma tarama modelinde betimsel bir çalışmadır. Araştırmanın evrenini Mersin ili merkez ilçelerindeki (Toroslar, Akdeniz, Yenişehir, Mezitli) okullarda görev yapan öğretmenler oluşturmaktadır. Araştırma örneklemini oluşturmak için küme örnekleme yöntemi izlenmiş,  her merkez ilçedeki farklı eğitim kademelerinden (anaokulu, ilkokul, ortaokul ve lise) random yöntemiyle beşer okul seçilmiştir. Araştırmaya bu okullarda görev yapan öğretmenlerden gönüllü olarak toplam 413 öğretmen katılmıştır. Veri toplamada Mesleki Etik İlkeler Ölçeği, Etkili Öğretmen Özellikleri ve Davranışları Ölçeği ve Kişisel Bilgi Formu kullanılmış, veriler 2017-2018 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde toplanmıştır.  Araştırma verileri SPSS 21 istatistik programı kullanılarak betimsel istatistiklerin yanı sıra (frekans, yüzde, aritmetik ortalama ve standart sapma) Mann Whitney U, Kruskal Wallis  H ve Spearman korelasyon testleri ile analiz edilmiştir.   
Araştırma sonucunda öğretmenlerin topluma, okula, mesleğe, meslektaşlara, öğrencilere ve velilere yönelik mesleki etik ilkeleri tamamen benimsedikleri tespit edilmiştir. Çocuk sahibi olma, devlet veya özel okulda görev yapma, derse girilen sınıflardaki öğrenci sayısı ve görev yapılan okulun bulunduğu çevrenin sosyo-ekonomik düzeyi öğretmenlerin mesleki etik ilkeleri benimsenme durumlarında anlamlı bir farklılık yaratmamıştır. Öğrencilere yönelik mesleki etik ilkelerin kadın ve bekâr öğretmenler tarafından benimsenme düzeyi daha yüksek olmuştur. Okulöncesi ve sınıf öğretmenlerinin topluma yönelik etik ilkeleri; okul öncesi öğretmenlerinin meslektaşlara ve öğrencilere yönelik etik ilkeleri diğer kademelerdeki ve branşlardaki öğretmenlerden daha fazla benimsedikleri görülmüştür. Sonuçlar araştırmaya katılan öğretmenlerin etkili öğretmenlerin kişisel özellikleri, öğretmenlik uygulamaları ve kişiler arası ilişkiler alanlarındaki özelliklerine büyük ölçüde sahip olduklarını göstermiş, cinsiyet, derse girilen sınıf düzeyi ve görev yapılan okulun bulunduğu çevrenin sosyo-ekonomik düzeyine bu algılarda anlamlı farklılıklar yaratmamıştır. Araştırma,  öğretmenlerin topluma ve mesleğe yönelik etik ilkeleri benimseme düzeyleri ile etkili öğretmen özelliklerine sahip olma durumları arasında orta düzeyde ilişki olduğunu göstermiştir. Öğretmenlerin öğrencilere ve velilere yönelik etik ilkeleri benimseme düzeyleri ile etkili öğretmenin öğretim uygulamaları alanındaki özelliklere sahip olma durumları arasındaki ilişki ise düşük düzeyde olmuştur. 

Anahtar Kelimeler: Etik, meslek etiği, öğretmenlik meslek etiği, etkili öğretmen özellikleri

Abstract:
In this study, which was conducted in order to examine the teachers' level of adoption of ethical principles and effective teacher characteristics and behaviors, it is a descriptive study in the survey model. The population of the study consists of teachers working in schools in the central districts of Mersin (Toroslar, Akdeniz, Yenişehir, Mezitli). Cluster sampling method was used to form the research sample and five schools were selected randomly from different educational levels (kindergarten, primary, secondary and high school) in each central district. A total of 413 volunteer teachers participated in the study. Professional Ethical Principles Scale, Effective Teacher Characteristics and Behaviors Scale and Personal Information Form were used for data collection and the data were collected in the spring semester of 2017-2018 academic year. SPSS 21 statistical program was used in the analysis of the research data, Mann Whitney U, Kruskal Wallis H and Spearman correlation tests were performed in addition to descriptive statistics (frequency, percentage, arithmetic mean and standard deviation).  
As a result of the research, it was determined that teachers fully adopted the principles of professional ethics for society, school, profession, colleagues, students, and parents. Having a child, working in a public or private school, the number of students in the classes lectured and the socio-economic level of the school in which the school is located did not make a significant difference in the teachers' adoption of professional ethical principles. The level of adoption of professional ethical principles for students by female and single teachers was higher. Ethical principles of preschool and classroom teachers towards society; It was seen that preschool teachers adopted the ethical principles towards their colleagues and students more than the teachers at other levels and branches. The results showed that the teachers who participated in the research had significant characteristics of effective teachers in terms of personal characteristics, teaching practices and interpersonal relations, and did not create significant differences in these perceptions according to the gender, the level of the class entered and the socio-economic level of the environment in which the school is located. The study showed that there is a moderate relationship between teachers' level of adoption of ethical principles towards society and profession and their status of having effective teacher characteristics. The relationship between teachers' level of adoption of ethical principles towards students and parents and having the characteristics of effective teacher in teaching practices were at low levels. 

Key Words: Ethics, professional ethics, professional ethics of teaching, effective teachers' characteristics