Türkiye'nin enerji performansının OECD ve BRICS ülkeleri ile karşılaştırılması
The comparison of Turkey's energy performance with OECD and BRICS countries
Yazar: FATİH KARIK
Danışman: PROF. DR. ADNAN SÖZEN
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Enerji Sistemleri Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Enerji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Enerji = Energy

Özet:
Enerji talebi dünya nüfusu ile birlikte artmaktadır. Ekonomik, sosyal ve çevresel etkilere sahip olan konvansiyonel enerji kaynakları sınırlı olduğundan uluslar ve uluslararası organizasyonlar bu kaynakları birçok faktörü göz önünde bulundurarak yönetmek için çaba sarf etmektedirler. Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü'nün (OECD) bir üyesi ve Avrupa Birliği'ne (AB) aday bir ülke olarak Türkiye, her yıl nüfusu ve ekonomisi ile hızlı şekilde büyüyen bir ülkedir ve dolayısıyla bu duruma uygun olarak ülkenin enerjiye olan talebi de artmaktadır. Bu nedenle, Türkiye'nin enerji performansının üye ülkeler arasındaki konumunun belirlenmesi önem arz etmektedir. Bu çalışmada, Veri zarflama analizi (VZA), kullanılarak enerji yoğunluğu, yenilenebilir enerji kapasitesi, yenilenebilir enerjiden elektrik üretimi, birim elektrik üretimi başına çevresel etki ile elektrik üretimi ve makroekonomik performansları ölçmek için beş farklı model tanımlanmıştır. VZA çoklu girdi ve çıktı kullanarak benzer türden karar verme birimleri (KVB) için etkinlik değerlendirme amaçlı kullanılan parametrik olmayan bir yöntemdir. Analizlerde, 2009–2013 dönemi için OECD ve BRICS (Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin Halk Cumhuriyeti, Güney Afrika) ülkeleri kullanılmıştır. Bu dönem için, VZA analizlerinin dinamik seyrini izlemek üzere Malmquist verimlilik endeksi yöntemi de kullanılmıştır. Bir ülkenin VZA skorunun 1,0 olması etkin olduğunu ve Malmquist endeksinin 1,0'den büyük olması ise etkinliğinde gelişme olduğunu göstermektedir. Etkin ülkeleri sıralamak için ise süper etkinlik modeli kullanılmıştır. Yukarıda tanımlanan model sırasına göre, Türkiye'nin 2013 yılı için etkinlik değerleri 0,048, 0,574, 0,520, 0,040, 1,000 ve ortalama Malmquist endeksleri ise 0,955, 1,056, 1,114, 0,935, 0,992 olarak hesaplanmıştır. Bu sonuçlara göre, Türkiye elektrik üretimi ve makroekonomik performans modelinde etkin ülke konumundadır ve sadece yenilenebilir enerjiden elektrik üretimi modelindeki etkinliğinde ilerleme göstermiştir. Bu çalışmanın sonucunda, Türkiye'nin her bir modelde etkinliğini arttırması için bazı önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The energy demand is growing with the world population. Because traditional energy resources which have economic, social and environmental effects are limited, nations and international organizations make an effort to manage these sources by considering multi-factor. As a member of the Organization for Economic Cooperation and Development (OECD) and a candidate country for the European Union (EU), Turkey is a fast growing country with its economy and population each year, and so its energy demand increases accordingly. For this reason, it is important to determine the position of Turkey's energy performance among the member countries. In this study, five models were defined to measure energy intensity, renewable energy capacity, renewable electricity production, environmental effect per electricity production and electricity production-economic performances using DEA. Data envelopment analysis (DEA) using multiple input and outputs is a non-parametric technique for the efficiency evaluation of a set of decision making units (DMUs). In the analyzes, the OECD and BRICS (Brazil, Russia, India, Democratic People of China and South Africa) countries were used for 2009–2013 period. For this period, the Malmquist productivity index method was also used to observe the dynamic progress of DEA analyzes. A country's DEA score is equal to 1,0 shows that it is efficient and its Malmquist index is higher than 1,0 shows that there is a progress in its efficiency. Also, super efficiency model was used to rank the efficient countries. According to the aformentioned model order, Turkey's efficiency scores were calculated as 0,048, 0,574, 0,520, 0,040, 1,000 for the year 2013 and its mean Malmquist indexes were calculated as 0,955, 1,056, 1,114, 0,935, 0,992. According to this results, Turkey is considered as an efficient country in electricity production-economic performance model and it only makes progress in the efficiency of the renewable electricity production model. As a result of this study, it is given some suggestions to increase the efficiency of Turkey in each model.