Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Türkiye'de yerel basın
Local press in Turkey from Ottoman Empire to the Republic
Yazar: HANDAN HAYKIR
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÇEVİK
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Basın = Press ; Basın tarihi = Press history ; Matbaa = Printing office ; Milli Mücadele = National Struggle ; Türk basını = Turkish press ; Yerel basın = Local press ; Yerel gazetecilik = Local journalism

Özet:
Türk Basın Tarihi, Osmanlı Devleti'nde kurulan ilk Türk matbaasından yaklaşık yüz yıl sonra yayınlanmaya başlanan resmi nitelikli Takvîm-i Vekâyi Gazetesi'yle başlamıştır. Tanzimat'ın ilanıyla birlikte gazete sayısı hızla artmış ve resmi gazete yanında, özel gazeteler de Türk Basın Tarihi'ndeki yerini almıştır. Gazetelerin sayısının artmasıyla, basına yönelik birçok düzenleme de yapılmıştır.
Yerel basınının temelini oluşturan vilayet gazeteleri de, Türk Basını'nda önemli bir yere sahiptir. Osmanlı Devleti'nin, eyalet sisteminden, vilayet sistemine geçmesiyle birlikte, her vilayette bir matbaa kurulmuş ve bu matbaalar vilayet gazetelerinin çıkarılmasına öncü olmuşlardır. Vilayet gazeteleri, her ne kadar idari ve siyasi sebepler ön planda tutularak çıkarılmışlarsa da, Osmanlı'da, yerel basınının oluşmasında başat rol oynamışlardır. Vilayet gazeteleri ile merkez-taşra ilişkilerinin güçlendirmesi misyonuyla merkezi yönetimin kararlarını, çıkarıldığı bölgeye sağlıklı bir şekilde iletmek, devlet ile halk arasında bağları güçlendirmek, çok uluslu bir imparatorluk olan Osmanlı Devleti'nde yaşanan ayrılıkçı eğilimlere ve yayınlara karşı mücadele etmek amaç edinilmiştir. Bunun yanında vilayet gazeteleri bölge halkının kültürel ve sosyal hayatının gelişiminde de katkılar sunmuştur.
Vilayet gazeteleri öncülüğünde hızlı bir gelişim sürecine girmiş olan yerel basın, Milli Mücadele döneminde daha etkin bir kamuoyu oluşturan güç haline gelmiştir. Milli Mücadele yıllarında, her türlü yokluğa ve zorluğa rağmen yayınlanan yerel gazeteler bir anlamda Milli Mücadele Hareketi'nin sesi olmuşlardır. Anadolu'nun birçok kasaba ve şehirlerinde yayınlanan bu gazetelerin büyük kısmı, mücadeleye destek olmak için bütün imkânsızlıklara rağmen yayınlar yapmışlardır.
Osmanlı'dan Cumhuriyet'e giden süreç içerisinde yerel basın, yıkılan bir imparatorluktan milli devlete geçiş sürecinde, etkin bir rol oynamış, toplumun aydınlatılmasında ve özellikle Milli Mücadele'ye önemli katkılar sağlamıştır.

Abstract:
History of the Turkish Press began with the official newspaper named Takvîm-i Vekâyi, which was published nearly a century after the first Turkish printing house was established in the Ottoman Empire. With the proclamation of the Tanzimat, the number of newspapers instantly increased and besides the official gazette, private newspapers also took their place in the Turkish Press History. With the increase in the number of newspapers, many arrangements have been made for the press.
Provincial newspapers, which construct the basis of the local press, also have an important place in the Turkish Press. With the transition of the Ottoman Empire from the provincial system to the province system, one printing house was established in each province and these printing houses provided an environment for publishing the provincial newspapers. Although the provincial newspapers were published by prioritizing administrative and political reasons, they played a leading role in the formation of the local press in the Ottoman Empire. With the mission of strengthening the relation between center and province by the hand of the provincial newspapers, it was aimed to convey the decisions of the central administration to the related region, to strengthen the ties between the state and the people, to struggle against the separatist tendencies and publications in the Ottoman Empire, which was a multinational empire. In addition, provincial newspapers also contributed to the development of the cultural and social life of the local community.
The local press, which experienced a rapid development process led by the provincial newspapers, became a power that creates a more effective public opinion during the National Struggle. During the years of the National Struggle, local newspapers published despite all kinds of poverty and difficulties, became the voice of the National Struggle Movement. Most of these newspapers published in many towns and cities of Anatolia, were continued to be printed to support the struggle despite all the impossibilities.
During the period from the Ottoman Empire to the Republic, the local press played an effective role in the transition from a collapsed empire to a national state, and made significant contributions to the enlightenment of the society and especially to the National Struggle.