Siyasî-sosyal ve ekonomik yönleriyle Diyarbakır (1946-1960)
Diyarbakir with its political, social and economic aspects (1946-1960)
Yazar: ASIM KAÇMAZ
Danışman: PROF. DR. YASEMİN DOĞANER
Hacettepe Üniversitesi / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Cumhuriyet Halk Partisi = Cumhuriyet Halk Party ; Demokrat Parti = Democrat Party ; Diyarbakır = Diyarbakır ; Ekonomi = Economy ; Eğitim = Education

Özet:
İnsanlık tarihinin ilk yerleşim yerlerinden biri olan Diyarbakır, ticaret yolları üzerinde yer almış ve birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Diyarbakır'da hüküm sürmüş devletlerin kültürel, sosyal ve ekonomik zenginlikleri günümüze kadar gelmiştir. Bu bağlamda Diyarbakır'ın 1946-1960 yılları arasındaki siyasi, sosyal ve ekonomik yapısı ortaya konulmuştur. Toplam dört bölümden oluşan tezin ilk bölümünde; ilin kısa bir tarihçesi, coğrafi konumu, ilin adı üzerindeki değişiklikler ve nüfus yapısı üzerinde durulmuştur. Tezin ikinci bölümünde; Diyarbakır'da kurulan siyasi partiler ve faaliyetleri, ülke genelinde yapılan dört genel seçimin şehre yansımaları, seçim mitingleri ve propagandaları, seçilen milletvekillerinin doğum yerleri, yaş grupları, eğitim seviyeleri ve meslekleri birinci el kaynaklardan istifade edilmek suretiyle ortaya konulmaya çalışılmıştır. Tezin üçüncü bölümünde Diyarbakır'ın sosyal ve kültürel alandaki faaliyetleri ve değişimi üzerinde durulmuştur. Eğitim alt başlığında özellikle TÜİK verileri detaylı analiz edilerek şehirde mevcut olan okul, öğretmen ve öğrenci sayıları verilmiştir. Elde edilen veriler tek parti dönemi ve çok partili dönem olarak incelenmiş ve çeşitli karşılaştırmalar yapılmıştır. Bu bölümde ayrıca halk eğitimi, kütüphaneler ve eğitim ile ilgili dernek ve kuruluşlar, Halkevi faaliyetleri, ulaşım, sağlık hizmetleri, spor faaliyetleri, sinema ve tiyatro alt başlıkları da yer almaktadır. Tezin dördüncü ve son bölümünde; Diyarbakır'ın ekonomik faaliyetleri elde edilen veriler ışığında değerlendirilmiştir. Ekonominin tarım ve hayvancılığa dayandığı şehirde bunlara bağlı gelişen sanayi, fabrika, küçük imalathaneler, el tezgâhları, oda, cemiyet ve derneklerin durumu açıklanmıştır. İlde üretimi en fazla yapılan tarım ürünleri ile hayvan türleri tespit edilerek, ülke ve bölge geneli karşılaştırmaları yapılmıştır.

Anahtar Sözcükler
Diyarbakır, Cumhuriyet Halk Partisi, Demokrat Parti, Sosyal ve Kültürel, Ekonomi, Hayvancılık, Tarım.

Abstract:
Diyarbakır, one of the first settlements in human history, was located on trade routes and hosted many civilizations. The cultural, social and economic riches of the states that ruled in Diyarbakır have survived to the present day. In this context, the political, social and economic structure of Diyarbakır between 1946-1960 has been revealed. In the first part of the thesis, which consists of four parts; A brief history of the province, its geographical location, changes in the name of the province and its population structure are emphasized. In the second part of the thesis; The political parties established in Diyarbakır and their activities, the reflections of the four general elections held throughout the country on the city, election rallies and propaganda, the birthplaces of the elected deputies, age groups, education levels and professions have been tried to be revealed by making use of primary sources. In the third part of the thesis, the social and cultural activities and changes of Diyarbakır are emphasized. In the sub-title of education, the number of schools, teachers and students in the city is given by analyzing the data of TUIK in detail. The data obtained were analyzed as the single-party period and the multi-party period, and various comparisons were made. In this section, there are also sub-titles of public education, libraries and education-related associations and organizations, Community Center activities, transportation, health services, sports activities, cinema and theater. In the fourth and last part of the thesis; The economic activities of Diyarbakır were evaluated in the light of the data obtained. In the city, where the economy is based on agriculture and animal husbandry, the situation of industries, factories, small workshops, hand looms, chambers, societies and associations that develop depending on them is explained. The most produced agricultural products and animal species in the province were determined, and country and regional comparisons were made.

Key Words
Diyarbakır, Republican People's Party, Democrat Party, Social and Cultural, Economy, Livestock, Agriculture.