Türkiye'de ulusal emisyon tavanları direktifinin uyumlaştırma sürecinin değerlendirilmesi
The assessment of the transposition process for national emission ceilings directive in Turkey
Yazar: CANAN ESİN KÖKSAL
Danışman: PROF. DR. GÜLEN GÜLLÜ
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Bu çalışmanın amacı Avrupa Birliği uyum süreci çerçevesinde AB Çevre Müktesebatının gerekliliklerinden biri olan Ulusal Emisyon Tavanları Direktifinin ülkemiz mevzuatına kazandırılmasına ilişkin değerlendirmenin yapılmasıdır. Emisyon yönetim stratejilerinin dayandığı ekonomik, teknik ve idari çerçevede ülkemizin koşulları dikkate alınmıştır. Ulusal hava kalitesi izleme ağı verisetleri istatistiksel araçlarla incelenmiştir. 

Ülkemiz için partikül madde ölçümü oranları ile birlikte ozonun kirliliğinin göstergesi olan hesaplamalar ihtiyaç analizine esas şekilde ilk kez yapılmıştır. PM2,5/PM10 oranı ülkemiz için 0,47-0,63 aralığında hesaplanmıştır. Bu hesaplamalar, partikül maddenin antropojenik kaynaklı özellik sergilediğini göstermektedir. Bununla birlikte ozon kirliliğine esas göstergelerden biri olan AOT40 değerlerinin yönetmelik limit değerlerinin çok üstünde olduğu tespit edilmiştir. 

Hava kalitesi izleme ağı ölçüm sonuçları, şehirlerde hava kalitesinin iyileşme gösterdiğine işaret etmekte olmasına rağmen, raporlanan ulusal emisyon envanterinde emisyon toplamlarındaki artış ülkemizde halen sektörlere özgü emisyon yönetim stratejileri uygulamalarının yetersiz olduğunu göstermektedir. Bu bağlamda ilave önlemlerle sektörel emisyonların azaltılması beklenmektedir. Bu azaltıma esas yol haritası; işbirliği, ulusal temsiliyet, veri kalitesi, modelleme kapasitesi, kamuoyu farkındalığı başlıklarında hazırlanmıştır. Emisyon envanteri kilit kategorilerindeki emisyonlar için öneriler oluşturulmuştur. 

Anahtar Kelimeler: Emisyon envanteri, kilit kategori, ulusal emisyon tavanları, emisyon yönetim stratejileri, yer seviyesi ozonu, modelleme, hava kalitesi.

Abstract:
The aim of this study is the assessment of the "National Emission Ceilings Directive" under the European Union environmental acquis to be carried out for Republic of Turkey. In this assessment the economical, institutional and technical perspective of the country is taken into account with regard to the emission management strategies. The datasets of the air quality measurement network are analysed by statistical instruments.

The ratios for particulate matter measurements together with the calculations of indicators for ozone pollution are obtained within the needs-analysis for Turkey for the first time. The PM2,5/PM10 ratio is calculated between 0,43-0,67 for Turkey. These ratios show that particulate matter is originated from antropogenic emissions. Additionally AOT40, one of the indicators of ozone pollution values are determined to be very high compared to the limit values of the by-law for air quality.

Although the national air quality measurement network results indicate the air quality in cities has improved, the increasing trend in the emission totals of the reported national air pollutant emission inventory shows that implemented sectoral emission management strategies are still not sufficient. Therefore additional efforts are required for sectoral emissions to be reduced with additional measures. The roadmap for this reduction of the emission load is prepared including the aspects for cooperation, national representativeness, data quality, modeling capacity, public awareness and specifically recommendations for the key categories of emission inventory recommendations are underlined.

Keywords: Emission inventory, key category, national emission ceilings, emission management strategies, ground-level ozone, modeling, air quality.