Koruma kuramları ve mevzuat kapsamında Türkiye'de yapılan Türk İslam dönemi kazılarına ilişkin değerlendirme
Evaluation of Turkish Islamic period excavations in Turkey within the scope of conservation theories and legistation
Yazar: MEHMET AĞIRGÖL
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET SAMİ BAYRAKTAR
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Arkeolojik kazılar = Archaeological excavations ; Koruma = Conservation ; Kültür varlıkları = Cultural properties ; Türk-İslam eserleri = Turkish-Islam architectures ; Türk-İslam sanatı = Turkish-Islamic art

Özet:
Bu çalışmada, Türkiye'de yapılan Türk İslam dönemi kazılarının, koruma alanında faaliyet gösteren Uluslararası kuruluşlarca hazırlanan sözleşme, tüzük ve diğer ilkesel metinler ile ulusal koruma mevzuatı kapsamında değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda kuramsal süreçler ve koruma mevzuatı incelendikten sonra, Türk İslam dönemi kazıları ayrı ayrı başlıklar halinde detaylı bir şekilde anlatılmıştır. Türk İslam dönemi eserlerinin bulunduğu alanların birer kültürel miras alanı olduğu gerçeğini odağa koyarak başlanan bu çalışmada, kazılar kültürel mirasın korunmasının bir aracı olarak görülmüş ve bu aracın ana amaca ne derece hizmet edip etmediği anlaşılmaya çalışılmıştır. 
Literatür taramasına dayanan bu çalışmada başta kazı sonuçlarına ilişkin toplantıların bildiri kitapları olmak üzere, kazı başkanları ya da kazı başkanlarınca yayın hakkı verilen kişilerce yapılan yayınlar incelenerek Türk İslam dönemi kazılarına ilişkin veriler elde edilmiştir.  Yapılan incelemeler sonucunda elde edilen bulguların değerlendirilebilmesi için bazı ölçütler belirlenmiştir. Bu ölçütler, kültür varlığının korunmasını esas alan uluslararası koruma mevzuatının özetlenmesi ile oluşturulmuştur. Yapılan değerlendirmelerle ulaşılan en önemli sonuç kazı çalışmalarında kazı ve koruma faaliyetlerinin eş zamanlı yürütülmediği,  bilimsel veri elde etme amacının kültürel mirasın korunması amacının önüne geçtiğidir.
Bu kapsamda yapılan değerlendirmelerle Türk İslam dönemi kazılarının bütününe ilişkin bir takım sorunlar tespit edilmiş, sonrasında tespit edilen sorunlara karşı çözüm önerileri üretilmiştir. Bu çalışma bir değerlendirme çalışması olmakla birlikte Türk İslam dönemine tarihlenen alanlarda kazı çalışmaları üzerine uzmanlaşmak isteyen kişiler için de bir ön kaynak niteliği taşıyacaktır.

Abstract:
In this study, it was aimed to evaluate the excavations of the Turkish Islamic Period in Turkey within the scope of the national protection legislation with the conventions, statutes and other principal texts prepared by international organizations operating in the field of protection. For this purpose, after examining theoretical processes and protection legislation, excavations of the Turkish Islamic period were detailed in separate headings. In this study, which began by placing the fact that the areas where turkish Islamic-era artifacts were cultural heritage sites; excavations were seen as a means of preserving cultural heritage,  and tried to understand the extent to which this tool served the main purpose. 
In this study, which is based on literature screening, especially the paperbooks of the meetings related to the excavation results and the publications made by the excavation heads or people who were given the right to publish by the heads of excavations  were examined; the datas about Turkish Islamic period excavations were obtained. Some criteria have been determined in order to evaluate the findings obtained as a result of the examinations. These criteria were created by summarizing international protection legislation based on the protection of cultural existence. The most important conclusion achieved by the evaluations is that excavations and conservation activities are not carried out simultaneously, and that the purpose of obtaining scientific data prevents the purpose of preserving cultural heritage.
As a result of the evaluations made in this context, some problems related to the whole of the Excavations of the Turkish Islamic period were identified and solutions were produced against the problems identified afterwards. Although this study is an evaluation study, it will also be a preliminary resource for people who want to specialize in excavation work in areas dating to the Turkish Islamic period.