Medeni Usûl Hukuku bağlamında tabiî hâkim ilkesi
The principle of natural judge in the context of Civil Procedure Law
Yazar: HAKAN HASIRCI
Danışman: PROF. DR. SÜHA TANRIVER
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk (Medeni Usul ve İcra İflas Hukuku) Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Tabiî hâkim ilkesi, yargılama hukukunun tüm dalları bakımından geçerliliğe sahip bir ilkedir. Bu ilkenin temel anlamı, bir uyuşmazlığın, o uyuşmazlık doğmadan önce yürürlüğe girmiş bulunan kanunlar tarafından kurulmuş ya da görevlendirilmiş mahkemenin, yine önceden belirlenmiş bulunan hâkimi tarafından yargılanmasıdır. 
Tabiî hâkim ilkesi, bugün, pek çok ülkenin anayasasında ve insan haklarının korunmasına ilişkin temel uluslararası metinde düzenleme konusu edilmiş bir ilkedir. Türkiye'de de, temel olarak, Anayasa'nın 37'nci maddesinde güvence altına alınmıştır. 
Tabiî hâkim ilkesi, kamu otoritelerinin (özellikle yürütmenin) yargıya olan keyfi müdahalelerini önleyerek, hukukî güvenliği ve kişi güvenliğini sağlar ve hukuk devletine hizmet eder. Tabiî hâkim ilkesi, ayrıca, adil yargılanma hakkının bir unsuru olarak; diğer yargılama güvencelerinin anlam kazanmasını da sağlar. 
Tabiî hâkim ilkesinin temel iki unsuru bulunmaktadır. Bunlardan ilki, kanunîlik unsurudur. Bu unsur uyarınca, mahkemeler, parlamentoların iradelerinin ürünü olan kanunlarla kurulmalıdır. İdarenin düzenleyici işlemleri aracılığı ile mahkemeler kurulamaz. 
Tabiî hâkim ilkesinin ikinci unsuru, öncedenlik unsurudur. Bu unsur uyarınca, mahkemeler, yargılayacakları uyuşmazlıklar doğmadan önce yürürlüğe girmiş kanunlar tarafından kurulmalı ya da görevlendirilmelidirler. Bu unsur, ihtisas mahkemelerini değil, somut kişi ya da olaylara ilişkin olarak, istisnai mahkemeler kurulmasını yasaklar.

Abstract:
The principle of natural judge is a fundamental procedural principle that is common for all branches of procedure law. According to this principle, a dispute should be tried before a court, which is established by a legislation that is in force before the emergence of that dispute. 
The principle of natural judge is a principle that is regulated by the constitutions of many countries and main international conventions on human rights. This principle is also guaranteed by the article 37 of the Turkish Constitution. 
The principle of natural judge prevents arbitrary interventions of the public authorities (especially executive), secures personal security and legal certainty and serves the rule of law. In addition, the principle of natural judge, as an element of the right to a fair trial, secures other procedural guarantees that are granted to the individuals in a trial. 
The principle of natural judge consists of two main elements. First of these is the element of legality. According to this element, the courts should be established by the legislations which reflect the will of the legislature. Establishment of the courts cannot be regulated by the executive. 
Establishment of the courts by the legislations of the legislature is not enough. To complete the principle of natural judge, the legislations, which establish the courts, should be in force before the emergence of the disputes that will be tried by that court. Consequently, establishment of the extraordinary courts, which are established to judge concrete people or disputes, is forbidden by the principle of natural judge. However, this principle does not forbid special courts, which are established to judge certain types of disputes.