Yazıcıoğlu Ahmed Bîcân'ın 1466 tarihli Müntehâ adlı eseri (V.76a-153b) metin-dil incelemesi-dizin
Yazıcıoğlu Ahmed Bîcân's work titled Müntehâ dated 1466 (P.76a-153b) text-grammar -index
Yazar: EMİNE YILDIZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞERİFE ÖZER
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 15. yüzyıl = 15. century ; Ahmet Bican = Ahmet Bican ; Dil özellikleri = Language features ; Eski Anadolu Türkçesi = Old Anatolian Turkish ; Münteha = Munteha

Özet:
XV. yüzyılın önemli mutasavvıf ve alimlerinden biri olan Ahmed Bîcân, Gelibolu'da yaşamış ve Müntehâ da dahil bütün eserlerini burada kaleme almıştır. Müntehâ, Muhyiddin İbnü'l-Arabî'nin Fusûsü'l-Hikem ismiyle bilinen eserinin Cendî şerhine karşılık olarak yazdığı Arapça eserin Türkçeye çevrilmiş şeklidir. Ahmed Bîcân, Müntehâ'yı ilk olarak 1453 yılında yazmış ardından 1466 yılında çeşitli eklemeler ve çıkarmalar yaparak eseri tekrar kalemden geçirmiştir. Bu çalışmanın konusu, Ahmed Bîcân'ın 1466 tarihli Müntehâ isimli eserinin 76a-153b varaklarından oluşmaktadır. Çalışmada esas alınan nüsha İBB Atatürk Kitaplığı Bel Yz K.000784 numara ile kayıtlı olan el yazma eserdir. Çalışma; Ahmed Bîcân'ın Hayatı ve Eserleri, Müntehâ'nın Dil İncelemesi, Metnin Transkripsiyonu ve Dizin olmak üzere dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde yazarın hayatı, ailesi ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde Müntehâ'nın telif sebebi, tarihi, muhtevası, nüshaları ve kaynakları açıklanarak transkripsiyonu yapılan metnin ses ve şekil bilgisi incelenmiştir. Üçüncü bölümde metnin transkripsiyonu yapılmıştır. Dördünü bölümde metin içerisinde geçen kelimeler dizin ve özel adlar dizini başlığı altında alfabetik olarak sıralanmış ve anlamları açıklanmıştır. İnceleme sonucunda tespit edilen bulgular sonuç bölümüne eklenmiştir. Ayrıca 1466 tarihli nüshanın 1453 tarihli nüsha ile mukayesesi yapılıp farkları ortaya konulmuştur.

Abstract:
Ahmed Bîcân, one of the important mystics and scholars of the 15th century, lived in Gallipoli and wrote all his works, including Müntehâ. Müntehâ is the Turkish translation of the Arabic work written by Muhyiddin İbnü'l-Arabî in response to the Cendî commentary of his work known as Fusûsü'l-Hikem. Ahmed Bîcân wrote Müntehâ for the first time in 1453, and then re-written the work in 1466 by making various additions and deletions. The subject of this study consists of 76a-153b leaves of Ahmed Bîcân's 1466 work Müntehâ. The copy that is taken as a basis in the study is the manuscript registered with the number of Bel Yz K.000784 in the İBB Atatürk Library. Study; It consists of four parts: Ahmed Bîcân's Life and Works, Müntehâ's Language Analysis, Transcription of the Text and Index. In the first chapter, information is given about the life, family and works of the author. In the second part, the reason for copyright, date, content, copies and sources of Müntehâ are explained and the phonetic and morphological information of the transcribed text is examined. In the third part, the transcription of the text was made. In the fourth section, the words in the text are listed alphabetically under the title of index and proper nouns index and their meanings are explained. The findings determined as a result of the examination were added to the conclusion section. In addition, the copy dated 1466 was compared with the copy dated 1453 and the differences were revealed.