Ekmeklik buğday çeşitlerinin fitosterol içeriklerinin bitki besin elementleri ile ilişkilerinin araştırılması
Researching of relationship between phytosterol contents and plant nutrient elements in bread wheat cultivars
Yazar: YENER KORTAN TOSUN
Danışman: DOÇ. DR. HALİL ERDEM
Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bitki sterolleri (fitosterol) insan sağlığı için çeşitli biyoaktif özelliklere sahip bir grup steroid alkoldür. Fitosteroller kolesterolün bağırsaktaki emilimini engelleyerek kandaki kolesterol seviyelerini düşürücü etkiye sahiptirler. Bu tez çalışmasında 20 farklı ekmeklik buğday çeşidinin tanesinde bulunan Campesterol, Stigmasterol ve Betasitosterol konsantrasyonları belirlenmiştir ve tanede bulunan mineral besin elementleri ile fitosterol konsantrasyonları arasındaki ilişki ortaya konulmuştur.  Tez çalışmasında ayrıca sera koşullarında tanesinde yüksek ve düşük miktarda fitosterol içeren iki farklı buğday çeşidinin tanesindeki fitosterol konsantrasyonlarını arttırmaya yönelik gübre uygulamaları yapılmıştır. Araştırmada kullanılan 20 farklı ekmeklik buğday çeşidi arasında Yunus en fazla, Osmaniyem ise en düşük bitki sterolü içeriğine sahip olduğu ortaya çıkmıştır. Çeşitlerin tanelerinde bulunan mineral element konsantrasyonları ile sterol konsantrasyonları arasında yapılan korelasyon analiz sonuçlarına göre; Campesterol ile Azot arasında r=0.356** düzeyinde pozitif, Çinko ile  r= -0.424** düzeyinde negatif, Stigmasterol konsantrasyonu ile Kalsiyum (r= -0.291*) ve Çinko (r= -0.466**) konsantrasyonu arasında önemli negatif, Betasitositerol ile Azot arasında r=0.342** düzeyinde pozitif, Çinko (-0.468**) ve Fosfor (-0.284*) konsantrasyonları ile ise önemli negatif ilişkilerin olduğu ortaya çıkmıştır. Sera koşullarında yapılan gübre (N, Zn ve Fe) uygulamalarının tane fitosterol konsantrasyonlarını önemli ölçüde arttırdığı görülmüştür. Elde edilen sonuçlara göre fitosteroller ile özellikle azot, bunun yanında Zn ve Fe elementleri ile önemli pozitif bir ilişkinin olduğu ortaya çıkmıştır.

Abstract:
Plant sterols (phytosterols) are a group of steroid alcohol with various bioactive properties for human health. Phytosterols possess the effect of lowering cholesterol levels in the blood by inhibiting the absorption of cholesterol in the intestine. In this thesis, Campesterol, stigmasterol and betasitosterol concentrations in the grain of 20 different bread wheat cultivars were studied and the relationship between mineral nutrients in the grains and phytosterol concentrations were determined. In this thesis study, furthermore, two different wheat cultivars which have low and high quantity of phytosterol content in the grain, fertilizer applications were made to rise phytosterol concentrations in the grain under greenhouse conditions. Among 20 different bread wheat cultivars used in this study, the plant sterol content was highest in Yunus and lowest in Osmaniyem. The results of correlation analysis between concentration of mineral elements and sterols in the grains of wheat cultivars were came out as follows; the positive correlation between Campesterol and Nitrogen at the level of r=0.356**, the negative correlation between Campesterol and Zinc r=0.424**, the significant negative correlation between concentration of Stigmasterol and Calcium (r= -0.291*) and with Zinc (r= -0.466**), the positive correlation between Betasitosteol and Nitrogen at the level of r=0.342** and with Zinc (r= -0.468**) and with Phosphorus (r=-0. 284*). It is observed that fertilizer application under the green house conditions (N, Zn and Fe) has considerably increased grain phytosterol concentrations. According to the obtained results, a significant positive relationship between phytosterols and especially Nitrogen and also Zn and Fe elements was concluded.