Atatürk Kitaplığı K 221 numarada kayıtlı Mecmû'a-i Tevârîh (İnceleme-metin)
Mecmû'a-i Tevârîh, registered in K 221, Atatürk Library (Analysis and text)
Yazar: SEDANUR TEMEL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ EMRE ÖZYILDIRIM
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 18. yüzyıl = 18. century ; 19. yüzyıl = 19. century ; Atatürk Kitaplığı = Atatürk Library ; Dergiler = Magazines ; Klasik Türk edebiyatı = Classical Turkish literature ; Mecmu'a-i Tevarih = Mecmu'a-i Tevarih ; Şairler = Poets ; Şiir = Poem ; Şiir mecmuaları = Poetry magazines

Özet:
Bu çalışma kapsamında çeviriyazısının sunulması ve incelenmesi amaçlanan
Mecmû'a-i Tevârîh, Atatürk Kitaplığı K 221 numarada kayıtlıdır. Kurgu ve içerik
açısından standart bir düzene sahip olmayan bu mecmûa, özenli bir cilt ve sayfa
yapısına da sahip değildir. İlk kez bu çalışma kapsamında ortaya konulan ve tarih
manzumelerinden oluşan bu mecmûanın başında veya sonunda mürettibine dair
herhangi bir bilgi yer almamaktadır.
Çalışmaya konu olan Mecmûa-i Tevârîh, yetmişten fazla şairin H. 1131-1235 tarih
aralığında yazılmış şiirlerinden seçilmiş iki yüz elli farklı manzumeyi bir araya
getirmesi ve bu süreç içerisinde yaşanan olayları, kazanılan başarıları, doğumları ve
ölümleri ihtiva etmesi ve tüm bunları tarih düşürme yoluyla kayda geçirmesi
dolayısıyla önem taşımaktadır.
Giriş, İnceleme, Metin ve Sonuç olmak üzere dört bölümden oluşan bu çalışmada, esas
kısmı, detaylı analizlere yer verilen Mecmû'a-i Tevârîh adlı ikinci bölüm
oluşturmaktadır. Giriş kısmında başlangıçtan bugüne mecmûa kavramı ve tarih
mecmûaları üzerine geniş bir inceleme yer almaktadır. İnceleme kısmını oluşturan
ikinci bölüm "Nüsha Tavsifi ve Genel Özellikleri", "Tarih Türleri Açısından
Mecmûada Yer Alan Tarihler", "Şekil Özellikleri", "Muhteva Özellikleri" ve "Şairler
ve İletişim Ağları" olmak üzere beş alt başlıkta ele alınmaktadır.
"Nüsha Tavsifi ve Mecmûanın Genel Özellikleri" kısımlarında metnin fiziksel olarak
tanıtımı yapılmaktadır. "Tarih Türleri Açısından Mecmûada Yer Alan Tarihler"
kısmında şiirlerde yer alan tarih düşürme türleri örneklerle açıklanmaktadır. "Şekil
Özellikleri" kısmında nazım şekilleri ve vezinleri tablolar aracılığıyla incelenmektedir.
"Muhteva Özellikleri"nin incelendiği kısımda, "Mecmûanın İçeriğinde Bahsedilen Kişiler", "Mecmûanın İçeriğinde Bahsedilen Mekanlar" ve "Mecmûanın İçeriğinde
Bahsedilen Diğer Konular" olarak üç başlık ve onların alt başlıkları açıklanmaktadır.
Tarihî olayların mecmûadaki aktarımları manzumeler ve tarih kaynaklarındaki bilgiler
karşılaştırılarak açıklanmaktadır. Bu bölümün son kısmında ise "Şairler ve İletişim
Ağları" tespit edilmektedir.
Üçüncü bölümü oluşturan Metin kısmında, titizlikle hazırlanan çeviriyazı metni ve
metne dair hususlar bulunmaktadır. Hazırlanan şairler indeksi, şairleri ve şiir
numaralarını bulmada kolaylık sağlamaktadır.
Sonuç kısmında mecmûaya dair çıkarımlarda bulunularak elde edilen verilerle
mecmûa yorumlanmaktadır. Takip edilen bu yolla mecmûanın klasik Türk edebiyatına
ve XVIII-XIX. yüzyıl hakkında çizilen genel çerçeveye katkı sağlaması
beklenmektedir.
Anahtar Kelimeler: Klasik Türk Edebiyatı, 18.-19. Yy Türk Edebiyatı, Mecmûa,
Tarih Mecmûaları

Abstract:
Mecmû'a-i Tevârîh, whose translation is intended to be presented and reviewed within
the scope of this study, is registered at Atatürk Library K 221. This mecmûa, which
does not have a standard layout in terms of fiction and content, does not have an
elaborate volume and page structure as well. This mecmûa, which was presented for
the first time within the scope of this study and consists of chronographic poems, does
not contain any information about his typesetter at the beginning or at the end.
The Mecmû'a-i Tevârîh, which is the subject of the study, brings together two hundred
and fifty different poems selected from the verses of more than seventy poets written
between the dates of Hijri 1131-1235 and includes the events, achievements, births
and deaths that took place during this period and records all these by making a date.
Therefore, it is important.
In this study, which consists of four parts, namely Introduction, Analysis, Text and
Conclusion, the main part is the second part called Mecmû'a-i Tevârîh, which includes
detailed analysis. In the introduction, there is a comprehensive study on the concept of
mecmûa and chronographic mecmûas from the beginning to the present. The second
section, which constitutes the analysis section, is discussed under five sub-titles: "Text
Qualifications and General Features of the Mecmûa", "Chronographic Dates in the
Mecmûa in terms of Date Types", "Form Features", "Content Features" and "Poets
and Communication Networks". The text is physically introduced in the sections of
"Text Qualification and General Features of the Mecmûa". 'In the "Chronographic
Dates in the Mecmûa in terms of Date Types" section, the forms of date stating in
poems are explained with examples. In the "Form Features" section, poetry forms and
meters are examined through tables.
In the section where "Content Features" are examined, three titles and their sub-titles
are explained as "People Mentioned in the Content of The Mecmûa", "Places
Mentioned in the Content of The Mecmûa" and "Other Topics Mentioned in the
Content of The Mecmûa".
The transfer of historical events in the mecmûa is explained by comparing the
information in poems and historical sources. In the last part of this section, "Poets and
Communication Networks" are determined.
In the Text part, which constitutes the third part, there is a meticulously prepared
transcription text and issues that regard the text. The prepared poets index makes it
easy to find poets and poetry numbers.
In the Conclusion part, the mecmûa is interpreted with the data obtained by making
inferences about the mecmûa. By following this way, the mecmûa is expected to
contribute to classical Turkish literature and the general framework drawn about the
XVIII and XIX century.
Key Words: Classical Turkish Literature, 18.-19. Century Turkish Literature,
Mecmûa, Chronographic Mecmûas