Uşşâkî'nin Yenbû-ı Hikmet adlı eseri (inceleme-metin)
Uşşâkî's work entitled Yenbû-i Hikmet (Analysis-text)
Yazar: KÜBRA YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. AHMET KARATAŞ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi ve Sanatları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Din = Religion
Dizin: Divan-ı Desitan = Divan-ı Desitan ; Mesnevi = Mathnawi ; Pir Hasan Hüsameeddin Uşşaki = Pir Hasan Hüsameeddin Ushshaqi ; Tasavvuf = Mystic ; Yenbu-ı Hikmet = Yenbu-ı Hikmet

Özet:
Bu çalışma, Süleymaniye Kütüphanesi, Uşşâkî Tekkesi Kataloğu, 358 numarada Dîvân-ı Dâsitân adıyla kayıtlı ve XV. asrın en hacimli manzum eserlerinden biri olan Yenbûʽ-ı Hikmet üzerinedir. Yenbûʽ-ı Hikmet her ne kadar katalog kaydında ve eser zahriyesinde Pîr Hüsâmeddîn Uşşâkî'ye atfedilmiş olsa da araştırmamız neticesinde eserin Uşşâkî mahlaslı bir şâir tarafından kaleme alındığı anlaşılmıştır.
XV. asır, dinî-tasavvufî konulu mesnevilerin sayı ve nitelik yönüyle arttığı bir dönemdir. Beylikler coğrafyasında özellikle desteklenen Türkçe telif geleneğine uygun olarak hazırlanan mesnevilerden biri de Yenbûʽ-ı Hikmet'tir. Bu çalışmada Yenbûʽ-ı Hikmet özelinde yazar ve eseri geniş bir şekilde ele alınmıştır.  
Dinî-tasavvufî bir mesnevi olan Yenbûʽ-ı Hikmet üzerine hazırlanan bu çalışmada XV. asırda Türkçe eser verme geleneği ve bu asırda yazılmış Türkçe dinî-tasavvufî mesneviler üzerinde durulmuştur. Şâir Uşşâkî'nin hayatı, şahsiyeti ve eseri hakkında bilgi verilmiştir. Ayrıca Yenbûʽ-ı Hikmet'in kaynaklarına işaret edilip, temel kaynağı kabul edilen Necmeddîn-i Dâye'ye âit Mirsâdu'l-İbâd ile karşılaştırılması da yapılmıştır. Karşılaştırma bölümünde iki eserin benzer ve farklı yönleri üzerinde durulmuştur. 
Yenbûʽ-ı Hikmet hem Türk dil tarihi ve mesnevi edebiyatı açısından hem de Mirsâdu'l-İbâd adlı tasavvuf klasiğinden yapılmış telif-tercüme olması yönüyle önemli bir eserdir. 
Yenbûʽ-ı Hikmet'in şekil ve muhtevâ özelliklerinin ayrıntılı olarak incelenmesi de bu çalışmanın amaçları arasındadır. Elimizdeki tek nüshadan hareketle metni hazırlanan Yenbûʽ-ı Hikmet'in nüsha tanıtımı, kuruluş yöntemi, imlâ özellikleri ve transkripsiyonlu metni de bu amaç doğrultusunda ortaya konmuştur. 
Anahtar Kelimeler: 'Uşşâkî, Yenbûʽ-ı Hikmet, dinî-tasavvufî mesnevi, telif-tercüme

Abstract:
This study examines Yenbu-i Hikmet which is one of the most voluminous manzum (in verse) works of XV century and registered as Divan-i Dasitan with the number of 358 in the Catalog of Ussaki Tekkesi at the Suleymaniye Library. Although Yenbu-i Hikmet was attributed to Pir Husameddin 'Ussaki in the catalog and appears likewise on the inner side of the frontal binding cover, our study demonstrates that the work is authored by a poet with pseudonym 'Ussaki'.  
XV. century is a period in which the number of mathnavis on religion and tasawwuf increased in quantity and quality. Yenbu-i Hikmet is one of the mathnavis that were prepared in accordance with the Turkish compilation tradition particularly supported in the Beylik territories. This study analyzes the author and his work Yenbu-i Hikmet in detail. 
This study on Yenbu-i Hikmet also addresses XV. century Turkish writing traditions and Turkish mathnavis on religion and tasawwuf. The poet Ussaki's life, personality and work are also introduced in detail. Additionally, the study points out to the sources of Yenbu-i Hikmet and compares it with Mirsadu'l-Ibad by Necmeddin Daye, which is considered the main source of Yenbu-i Hikmet. In this comparison, similarities and differences of these two works are analyzed. 
Yenbu-i Hikmet is a significant book in terms of Turkish language history and mathnavi literature as well as Mirsadu'l-Ibad being a translated compilation from tasawwuf classics. 
The analysis of the structure and content of Yenbu-i Hikmet is also among the aims of this study. Lastly, based on the single copy available to us, the study provides analyses of the manuscript, its organization, its orthography and the transcribed text. 

Key Words: 'Ussaki, Yenbu-i Hikmet, din Religious-mystical mathnavi, compilation-translation.