Karayolu taşımacılığı optimizasyonu (Veri zarflama analizi ile Mersin ilinde uygulama)
Land transportation optimization (Application in Mersin with data envelopment analysis)
Yazar: DİLARA BERRAK TARHAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. AYHAN DEMİRCİ
Toros Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası Ticaret ve Lojistik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Ulaşım = Transportation ; İşletme = Business Administration
Dizin: Etkinlik = Efficiency ; Karayolu taşımacılığı = Highway transportation ; Lojistik = Logistics ; Mersin = Mersin ; Optimizasyon = Optimization ; Taşımacılık = Transportation ; Veri zarflama = Data envelopment ; Veri zarflama analizi = Data envelopment analysis ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation

Özet:
Lojistik faaliyetler ve bunlara dayalı maliyetler çok önemli bir yer tutmakta ve rekabet
gücünün anahtar rolünü üstlenmektedirler. Hammadde temininin ve üretim aşamalarının birbirine
çok yakın tutarlarda seyrettiği ticarette, başta nakliye olmak üzere tüm lojistik faaliyetlerin çok iyi
yönetilmesi ve maliyet azaltma çabalarında odak noktaya oturtulması uygun bir yaklaşım olacaktır.
Bu çalışmada kullanılan Veri Zarflama Analizi (VZA), çok kriterli karar verme yöntemleri
arasında son derece yaygın bir kullanım alanı bulmuştur. Her türlü mal ve hizmet üretimi
faaliyetleri göz önüne alındığında, artık tek bir girdi kullanarak tek bir çıktı üretimi yapılmadığı
görülecektir. Üretim aşamalarının çoklu girdi ve buna mukabil çoklu çıktı ile tanımlandığı
günümüzde, karar birimlerinin etkinliklerinin belirlenmesinde kullanılabilecek en uygun
yöntemlerden biri de VZA'dır. VZA, farklı ölçü birimleriyle tanımlanan girdi ve çıktıları, ayrı ayrı
ağırlıklandırmak ve aynı formülde yer vermek suretiyle hesaplama yapan ve karar birimlerine 0,00
– 1,00 (veya 0 ile 100) arasında skor vererek etkinliklerini hesaplayan bir çok kriterli karar verme
yöntemidir. Yöntem ayrıca etkin olmayan karar verme birimlerine referans kümesi sağlamakta ve
etkin olabilmeleri için gerekli önerileri de beraberinde ortaya koyabilmektedir.
Bu kapsamda çalışmanın birinci bölümünde temel lojistik kavramlara ilave olarak, lojistik
maliyetler arasında en önemli yeri oluşturan ve çalışmanın temelini oluşturan taşımacılık ve nakliye
sektörü hakkında genel bilgilere yer verilmiştir.
İkinci bölümde temel etkinlik modelleri ve bu çalışmanın esası olan VZA yöntemi tanıtılmış,
yöntemin uygulama alanları, uygulama aşamaları ile güçlü ve zayıf taraflarından bahsedilmiştir.
Son olarak çalışmanın üçüncü bölümünde Türkiye için önemli bir lojistik üs kabul
edilebilecek Mersin ilinde faaliyet gösteren nakliye firmalarının, belirlenen temel girdi ve çıktı
göstergeleri ele alınarak etkinlikleri hesaplanmış ve bir etkinlik sıralaması oluşturulmuştur. Ölçüm
sonrasında tam etkinlik skoru alamayan karar birimleri için, etkinliklerini artırabilmeleri yönünde
önerilerde bulunulmuştur.


Anahtar Kelimeler: Veri Zarflama Analizi (VZA), Etkinlik, Ulaştırma, Nakliye.

Abstract:
Logistics activities and the costs based on them have a very important place and they play a
key role in competition power. In trading, where the supply of raw materials and production stages
are closely aligned, it would be a suitable approach to focus on all logistics activities, especially
transportation, and to focus on cost reduction efforts.
Data Envelopment Analysis (DEA) used in this study has found a very common use among
multi-criteria decision making methods. When all kinds of goods and services production activities
are taken into consideration, it will be seen that no single output is produced using a single input.
One of the most suitable methods that can be used to determine the activities of decision units
today is the DEA, which is defined by multiple inputs and corresponding multiple outputs. VZA is
a multi-criteria decision-making method that calculates inputs and outputs defined by different
measurement units, weighting them separately and assigning them in the same form and calculating
their activities by giving scores between 0,00 - 1,00 (or 0 to 100) to decision units. The method also
provides a reference set of ineffective decision-making units and can provide the necessary
recommendations to be effective.
Within this context, in this first part of the study, in addition to the basic logistics concepts,
general information about the transportation and transportation sector which constitutes the most
important part of the logistics costs and constitutes the basis of the study, is given.
In the second part, the basic activity models and the VZA method which is the essence of
this work are introduced, the application areas of the method, the application phases and the
strengths and weaknesses of the method are mentioned.
Finally, in the third part of the study, the activities of transportation companies operating in
Mersin province, which can be considered as an important logistics base for Turkey, were
evaluated by taking into account the determined basic input and output indicators and an activity
ranking was established. For decision-making units that did not receive a full efficacy score after
the measurement, suggestions were made to increase their effectiveness.


Keywords: Data Envelopment Analysis (DEA), Efficiency, Transportation, Shipping.