Kayısı alanlarında zararlı contarinia pruniflorum Coutin & Rambier (Diptera: Cecidomyiidae)'un Malatya ve civarındaki yayılışı, biyoekolojisi, bazı doğal düşmanlarının tespiti ile zarar oranının belirlenmesi
The determination of prevalence status, damage ratio, bioecology and some natural enemies of contarinia pruniflorum Coutin & Rambier (Diptera: Cecidomyiidae), which is a pest in apricot areas, in Malatya region
Yazar: TALİP YİĞİT
Danışman: PROF. DR. HASAN TUNAZ
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Contarinia pruniflorum Coutin & Rambier (Diptera: Cecidomyiidae) kayısı ve erik gibi kültür bitkilerinde verim miktarını doğrudan etkileyen bir zararlıdır. Erginleri meyvenin çiçek tomurcuklarına yumurtalarını bırakmakta, yumurtadan çıkan larva tomurcuk içerisindeki tomurcuk duvarı ve çiçek genital organlarıyla beslenerek çiçeğin zarar görmesine ve meyveye dönüşmesine engel olmaktadır. Zararlı ile mücadelenin bilinçli temeller üzerinde yapılmasını sağlamak için zararlının mücadeleye esas bazı biyolojik dönemleri belirlenmiştir. Bu dönemlerin iklimsel verilerle karşılaştırılması yapılarak mücadele metotlarının oluşturulmasına katkı sağlanmak amaçlanmıştır. 
Çalışma; 2017-2018 yıllarında yürütülmüştür. Zararlının, Malatya ve civarındaki yayılış alanları, mücadeleye esas bazı biyolojik dönemleri, bu dönemlerin nekadar sürdüğü ve bunların iklim verileriyle olan ilişkisi, doğal koşullardaki popülasyon seyri ve döl sayısı, kışlama durumu ve Kale ilçesi kayısı bahçelerindeki zarar oranı belirlenmiştir. C. pruniflorum'un morfolojik özellikleri ile vücut parçalarının tanımları yapılmıştır. Ayrıca zararlının yoğun olarak bulunduğu yer ile az yoğun ve hiç bulunmayan ilçelerdeki kayısı bahçelerinin toprak özellikleri incelenmiş ve böceğin yaşam alanını belirlerken toprak seçiciliğinin olabileceği kanısına varılmıştır.
Ergin dişinin ortalama vücut eni 0.43 mm, boyu anten hariç 1.81 mm, anten uzunluğu ortalama 0.91 mm olup 12 segmentten oluşmaktadır. Olgun larvanın ortalama eni 0.49 mm, boyu 2.17 mm uzunluğundadır. Pupa, ortalama 1.09 mm eninde ve 2.22 mm boyunda olduğu belirlenmiştir. Zararlının bulaşıklık oranının en yüksek % 100 ile Malatya'nın Kale ve Battalgazi ilçeleri ile Elazığ'ın Baskil ilçesi olurken bunu Yeşilyurt % 95, Yazıhan % 90, Akçadağ % 76, Darende % 75, Kuluncak % 50, Arguvan % 50, Doğanşehir % 12.5 bulaşıklık oranları takip etmiştir. Malatya'nın Hekimhan ilçesi ve Kahramanmaraş'ın Elbistan ilçesindeki kontrol edilen bahçelerde zararlıya rastlanmamıştır.
Zararlının görülmesiyle rakım arasındaki ilişki ortaya konulmuştur. Kontrol edilen 1000 m rakımın altındaki tüm bahçelerin zararlı ile bulaşık olduğu görülmüştür. Rakım arttıkça bulaşıklık oranı azalan bir seyir göstermiş ve 1300 m rakımın üzerindeki alanlarda zararlıya rastlanmamıştır. Kışı toprakta pupa olarak geçiren böceğin kış sonunda (şubat ayı içerisinde) hava ve toprak sıcaklıklarının ısınmasıyla (toprak sıcaklığı 13- 14 oC) birlikte erginin pupadan çıktığı, kayısının pembe tomurcuk döneminin başlarında çiçek tomurcukları içerisine yumurtasını bıraktığı, tomurcuktaki ortalama larva sayısının 14 olduğu, bir tomurcukta görülen en fazla larva sayısının ise 26 adet olduğu belirlenmiştir. Zarar oranı yıllara göre değişmekte olup 2017 yılında Kale ilçesinde çiçek zarar oranı % 11.8 ve meyve tutum oranının % 2.9 olmasına karşın ilaçlama yapılan bahçedeki çiçek zarar oranı % 0.7 ve meyve tutum oranının % 10.6 olduğu belirlenmiştir. 2018 yılında zararlıyla kimyasal mücadele yapılmayan ve yapılan bahçe arasında çiçek miktarında zarar oluşmasına karşın meyve miktarında zarar oluşmamıştır. C. pruniflorum'un larva parazitoiti olarak Gastrancistrus sp. belirlenmiştir.

Abstract:
Contarinia pruniflorum Coutin & Rambier (Diptera: Cecidomyiidae) is a pest that directly affects the yield in crops such as apricot and plum. The adults lay eggs to the flower buds of the fruit. The hatched larvae feed on the bud wall and flower genital organs in the bud and prevents the flower turning into a fruit. Some biological stages of the pest have been determined for pest menagement. The aim of this study is to compare the biological stages with climatic data and to contribute to the formation of control methods of the pest.
The study was conducted in 2017-2018. In this study, the distribution areas of the pest in Malatya and its vicinity, the biological stages of the pest, the duration of these stages and the relationship with the climate data, the population change in natural conditions and the number of generation, overwintering and the rate of damage in the apricot orchards of the Kale district were determined. In addition, morphological features of C. pruniflorum were given and body parts were defined. Also, the location of the pest with the dense and less dense and never found in the districts of apricot orchards by examining the soil properties of the insect's habitat while determining the possibility of soil selectivity is given.
The average body width of the adult female is 0.43 mm, the length is 1.81 mm without antenna length. The antenna length is 0.91 mm and has 12 segments. The average width of the mature larva is 0.49 mm and the length is 2.17 mm. Pupa was determined to be 1.09 mm wide and 2.22 mm long. The highest infestation percentage of the pest was in Kale, Baskil and Battalgazi with 100 %, followed by Yeşilyurt 95%, Yazıhan 90 %, Akçadağ 76 %, Darende 75 %, Kuluncak 50 %, Arguvan 50 % and Doğanşehir 12.5 %. It was not seen the pest in the orchards controlled in Hekimhan and Elbistan districts. There was relationship between the appearance of the pest and the altitude of the orchards. It was observed that all the orchards under 1000 m altitude were found with the pest. As the altitude increased, the rate of pest infestation decreased and the pest were not observed in apricot orchards over 1300 m. The pest overwinters as a pupae in the soil. At the end of winter (in February) the warming of the wheather and soil temperatures (soil temperature 13-14 oC), the adults emerge from the pupae. At the beginning the period of the apricot pink bud, the insect lay their egg into the flower buds, the average number of larvae in the bud is 14, and the maximum number of larvae observed in a bud is 26. 
Damage rate caused by the insect varies with the years. In 2017, although the rate of flower damage in Kale district was 11.8 % and fruit attitude rate was 2.9 %, it was determined that the flower damage rate in the insecticide sprayed garden was 0.7 % and the fruit attitude rate was 10.6 %. In 2018,  there was difference in the flower damage caused by the pest between insecticide applied the apricot garden and insecticide not applied apricot garden but there was no differences between the gardens in the yields. As the larvae  parasitoid of C. pruniflorum, Gastrancistrus sp has been identified.