Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Para Politikası Kurulu kararlarını etkileyen faktörler
Factors that affect the Central Bank of the Republic of Turkey Monetary Policy Committee decisions
Yazar: NECATİ ŞAHİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HİCABİ ERSOY
İstanbul Ticaret Üniversitesi / Finans Enstitüsü / Finans Ana Bilim Dalı / Uluslararası Bankacılık ve Finans Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Bankacılık = Banking ; Ekonomi = Economics
Dizin: Enflasyon = Inflation ; Enflasyon hedeflemesi = Inflation targeting ; Merkez Bankası = Central Bank ; Para Kurulu = Currency Board ; Para politikaları = Monetary policies

Özet:
Ekonomik ve siyasal olarak zor geçen 1990'lı yılların ardından 2001 yılı başında tarihinin en derin ekonomik krizlerinden birisini yaşayan Türkiye, krizden hemen sonra, para politikası rejimi olarak Enflasyon Hedeflemesi uygulayan ülkeler arasına katılmıştır. Bu amaçla 1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Kanunu'nda yapılan değişiklikler ile merkez bankasına araç bağımsızlığı sağlanmış ve teşkilat yapısına Para Politikası Kurulu (PPK) eklenmiştir. TCMB tarafından 2002-2006 yılları arasında "örtük" enflasyon hedeflemesi uygulanmış olup 2006 yılından itibaren açık enflasyon hedefi uygulamasına geçilmiştir.
PPK kararlarının değişik sektörler üzerindeki etkiler konusunda çok sayıda çalışma yapılmış olmasına rağmen, bu kararlar üzerinde nelerin etkili olabileceğine dair hemen hemen hiçbir çalışmaya rastlayamadık. Bu eksikliğin giderilmesi hususunda küçük bir adım olarak değerlendirilmesi gerektiğine inandığımız bu çalışmamızda; Ocak 2006- Aralık 2016 dönemini kapsayan 132 ayda yapılan PPK toplantılarında alınan kararlar üzerinde etkisi olabileceğini düşündüğümüz verilerin (Tüfe, Tüfe Beklentisi, Sanayi Üretimi, Kur, Tüketici Kredileri ve İşsizlik yıllık değişim oranları ile Cari Hesap yıllık fark) bağımsız değişken, PPK kararlarının en somut çıktısı olan Politika Faizinin bağımlı değişken olarak alındığı bir model kurduk. Ordered Probit (Sıralı Probit) yöntemi ile yaptığımız analiz sonucunda; modelin, toplam 132 karardan 94'ünü tahmin edebildiğini, ancak bu dönemde alınan 13 faiz artış kararından hiçbirisini tahmin edemediği gibi, 37 faiz düşüş kararından da ancak 17'sini tahmin edebildiğini gördük. Model ile elde edilen sonuçların, modelin kurulmasında örnek aldığımız çalışmalarla uyumlu olduğu da düşünüldüğünde, para politikasındaki özellikle sıkılaşma ya da gevşeme kararlarının, sadece iktisadi göstergelere bağlı matematiksel modellerle (en azından kullandığımız bu model ve verilerle) güçlü bir şekilde tahmin edilemeyeceği kanaatine vardık.
Ayrıca, aynı dönemde yapılan toplantılar sonrasında aynı gün yayımlanan PPK kararları üzerinde yaptığımız incelemede, toplantılarda üzerinde durulan konuların derlenmesi ve değerlendirilmesinde, karar aşamasında PPK üyelerinin, mevcut verilerin değerlendirilmesine ilave olarak ülkenin ve dünyanın içinde bulunduğu şartları ve konjonktürü de dikkate almış oldukları sonucuna ulaştık.

Anahtar kelimeler: Merkez Bankacılığı, Para Politikası, Enflasyon Hedeflemesi, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Para Politikası Kurulu

Abstract:
Following one of its deepest economic crises at the beginning of 2001, Turkey has joined the list of countries that implement inflation targeting as the monetary policy regime. For this purpose, changes made in the law and organizational structure of the Central Bank of the Republic of Turkey (CBRT) (No.1211) to give it policy independence and created the Monetary Policy Committee (MPC) within CBRT. The "implicit" inflation targeting was applied by the CBRT between 2002-2006. Since 2006, explicit inflation target has been implemented.
Although there have been numerous studies on the effects of MPC decisions on different sectors, we have not found any studies on the factors that impact MPC decisions. In this study, which should be considered as a small step in eliminating this deficiency, we built a model to discover the factors that might have impacted the MPC decisions in 132 months, covering the period of January 2006 - December 2016. We used the following independent variables: Annual Changing Rates in Consumer Price Index (CPI), CPI Expectation, Industrial Production, Exchange Rate, Consumer Loans, Unemployment, and Annual Changing Amount in Current Account Balance, to explain the dependent variable, the Policy Rate. We used an Ordered Probit Model by assigning three values to the dependent variable, namely: Decrease, No Change, or Increase. In our analysis, our model specified 94 out of 132 decisions correctly. It could not estimate any of the 13 Policy Rate increases in this period. Furthermore the model could estimate only 17 out of 37 Policy Rate decreasing decisions. Considering that the results obtained with the model are compatible with earlier studies, we reached to the conclusion that changes in monetary policy cannot be predicted strongly with mathematical models (at least with these models and data we use) based on economic indicators.
In addition, we examined the MPC decisions published right after the meetings to compile and evaluate the issues discussed in the meetings, and we concluded that the MPC members took into account the conditions and conjuncture of the country and the world in addition to the evaluation of existing data during the decision phase.

Keywords: Central Banking, Monetary Policy, Inflation Targeting, The Central Bank of The Republic of Turkey, Monetary Policy Committee