Bulaşıcı olmayan hastalıkların ekonomik büyüme ve sağlık harcamaları üzerindeki etkileri
Effects of noncommunicable diseases on economic growth and health expenditures
Yazar: CANSER BOZ
Danışman: DOÇ. DR. HALUK ZÜLFİKAR
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sağlık Bilimleri Ana Bilim Dalı / Sağlık Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ekonomi = Economics ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Ekonomi = Economy ; Ekonomik büyüme = Economic growth ; Hastalık = Disease ; Sağlık = Health ; Sağlık ekonomisi = Health economics ; Sağlık harcamaları = Health expenditures

Özet:
Bulaşıcı olmayan hastalıklar insanları yaşamı boyunca etkileyen, beşeri, ekonomik, sosyal açıdan birçok olumsuz etkisi olan uzun dönemli ve maliyetli bakım gerektiren kronik hastalıklar olarak isimlendirilmektedir.  Dünya genelindeki ölümlerin yaklaşık %65,5'i , Türkiye'de 30-70 yaş ölümlerin yaklaşık %87'si bu hastalıklardan kaynaklanmaktadır.  Bulaşıcı olmayan hastalıkların artmasının beşeri, sosyal ve ekonomik alanlarda ciddi ölçüde olumsuz etkisi olduğu bilinmekte; bu hastalıkların, üretkenliği azaltıp ve yoksulluğu artırmakta rol oynadığı kabul edilmektedir. Bulaşıcı olmayan hastalıkların artması ile erken emeklilik işgücünden çekilme, istihdam düzeyindeki azalmalar, işgücü verimliliğinin azalması hastalıkların ekonomik etki yollarından bazılarıdır. Gelir ve çıktı kaybının yanı sıra bu hastalıklar aynı zamanda sağlık harcamalarını da arttırıcı bir etkiye sahiptir.  Bu nedenle bu çalışmada da bulaşıcı olmayan hastalıklardan kardiyovasküler hastalıklar ve kanserin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi ve sağlık harcamalarna etkisi, ayrıca kronik solunum yolu hastalıkları sağlık harcamalarına etkisi incelenmiştir. Kanserin ve kardiyovasküler hastalıkların ekonomik büyüme üzerindeki etkisi dinamik panel veri yöntemi ile OECD ülkeleri için 2000-2017 yılları arasındaki veriler yardımı ile araştırılmıştır. Hastalıkların sağlık harcamaları üzerindeki etkisi ise yine OECD ülkeleri için 2004-2017 yılları arasındaki veriler yardımı ile statik panel veri modelleri yardımı ile incelenmiştir. Dinamik model sonuçlarına göre kanserin ve kardiyovasküler hastalıkların ekonomik büyüme üzerinde negatif etkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca statik sağlık harcamaları modeline göre kronik solunum yolu hastalıkarının ve kanserin sağlık harcamalarını arttıdığı tespit edilmiştir. Birleşmiş Milletler'in ifade ettiği gibi 21. Yüzyılda en önemli sağlık sorunlarından birisi olarak tanımlanan bulaşıcı olmayan hastalıkların toplumun sağlık kapasitesinde yaratacağı olumsuz etkinlerin yanı sıra sosyal ve ekonomik açıdan da etkileri olması muhtemeldir. Bu nedenle hastalıkların toplumda artmasının önüne geçmek için ulusal ve uluslararası boyutta çok paydaşlı eylem planlarının geliştirilmesi gereklidir.

Abstract:
Noncommunicable diseases are called long-term chronic diseases requiring costly care, which affect people throughout their lives and have many negative effects on human, economic and social aspects. Approximately 65.5% of all deaths worldwide, nearly 87% of deaths in the 30-70 age Turkey are caused by this disease. It is known that the increase of non-communicable diseases has a serious negative effect on human, social and economic fields; these diseases are considered to play a role in reducing productivity and increasing poverty. With the increase of non-communicable diseases, early retirement withdrawal from the workforce, decreases in employment level, decrease in labor productivity are some of the economic effects of diseases. In addition to loss of income and output, these diseases also have an impact on increasing health expenditure. Therefore, in this study, the effects of noncommunicable diseases, cardiovascular diseases and cancer on economic growth and their effects on health expenditures, and the effects of chronic respiratory diseases on health expenditures were investigated. The effect of cancer and cardiovascular diseases on economic growth was investigated with the help of the dynamic panel data method for OECD countries between 2000 and 2017. The effects of diseases on health expenditures were analyzed for OECD countries with the help of data from 2004-2017 with the help of static panel data models. According to the dynamic model results, it was concluded that cancer and cardiovascular diseases have a negative effect on economic growth. In addition, according to the static panel health expenditure model, it was determined that chronic respiratory diseases and cancer increased health expenditures. As stated by the United Nations, non-communicable diseases, which are defined as one of the most important health problems in the 21st century, are likely to have social and economic impacts as well as negative impacts on the health capacity of the society. For this reason, it is necessary to develop multi-stakeholder action plans at national and international level to prevent the increase of diseases in the society.