Kütahya-Balıkesir demiryolu hattı üzerindeki istasyon yolcu binaları
The station passenger buildings Kutahya-Balikesir railway line
Yazar: YASİN ÇAĞIL
Danışman: PROF. DR. LÜTFİYE GÖKTAŞ KAYA
Karabük Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Balıkesir = Balıkesir ; Binalar = Buildings ; Demir yolları = Railways ; Gar = Station ; Kütahya = Kütahya ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; Modernizm = Modernism ; Tren istasyonu = Train station ; İstasyonlar = Stations

Özet:
Sanayi Devrimi'nin gerçekleştirilmesi Avrupa başta olmak üzere bütün dünyada yeni bir ekonomik ve siyasi düzenin zeminini oluşturmuştur. Sanayileşme sürecinde farklı coğrafyalardan hammadde sağlanması ve bunların hızlı bir şekilde taşınması ihtiyacı doğmuştur. 19. yüzyılın ilk yarısında, İngiltere'de geliştirilen buharlı lokomotif ve demiryolu ulaşım modeli bu ihtiyaçları karşılayarak modernleşmenin önemli birer unsuru olmuşlardır. Avrupa'daki demiryolu gelişmeleri Osmanlı İmparatorluğu tarafından yakından takip edilmiştir. Osmanlı yöneticileri, demiryolunun siyasi, askeri ve ekonomik nedenlerden dolayı yapılması gerektiğini düşünmektedirler. Ancak demiryolu yapımı için gerekli mali ve ekonomik alt yapısı bulunmayan imparatorlukta demiryolları ilk defa batılı ülkelere verilen imtiyazlar sonucu ülkeye gelmiştir.  İlk olarak İngilizler, ardından Fransızlar ve özellikle II. Abdülhamid döneminden itibaren Almanlar demiryolu imtiyazlarından faydalanarak demiryolu hatlarını işletmişlerdir. Demiryolları ile birlikte gar ve istasyon mimarisi ortaya çıkmıştır. Tüm dünyada olduğu gibi Osmanlı İmparatorluğu'nda da gar ve istasyon binaları inşa edilmiştir. Bu dönemde inşa edilen bazı gar ve istasyon binalarının plan ve cephe karakterleri, hattı yapan ülkelerin mimari özelliklerini yansıtırken bazılarının tasarımında I. Ulusal Mimarlık Akımı etkin olmuştur. Cumhuriyet döneminde bir yandan Osmanlı döneminden kalan hatlar satın alınarak millileştirilirken diğer yandan yeni hatlar inşa edilmiştir. Bu dönemde inşa edilen hatlardan birisi de Kütahya Balıkesir demiryolu hattıdır. Çalışmada Kütahya Balıkesir demiryolu hattının inşa süreci incelenmiş, hat üzerinde bulunan gar ve istasyon binaları plan, cephe düzeni, malzeme ve teknik, örtü elemanları açısından değerlendirilmiştir. Hat üzerindeki istasyon binaları Cumhuriyet döneminde yapılan diğer gar ve istasyon binaları ile karşılaştırılmış, Cumhuriyet dönemindeki gar ve istasyon binalarında tip projeler uygulandığı görülmüştür. Hat üzerindeki Cumhuriyet döneminde inşa edilen istasyon binalarının Osmanlı döneminde inşa edilen gar ve istasyon binaları ile olan farklılıkları da incelenmiştir. Buna göre her iki döneme ait yapıların farklılıkları saptanmıştır. Ayrıca gar ve istasyon binalarının bulundukları yerleşim yerlerindeki kent gelişimine, nüfusuna ve iş olanaklarına olan etkileri ele alınmıştır.

Abstract:
The realization of the Industrial Revolution, has formed a new economic and political system all over world, especially in Europe. During the process of industrialization, have needed to raw materials from different areas and to move them quickly. In the first half of the 19th century, steam locomotive engine developing in England and railways have met the need of that and it has become one of the most important element of modernization. Developments of railways in Europe were closely followed by the Ottoman administrators. They have thought, it was essential the railways for reason of economic, political and military. However, Ottoman Empire has no enough financial and economic infrastructure for build a railways, for this reason they have given many capitulation to western countries. Firstly British, then French's and especially Germens, in the period of Abdulhamid II., have taken advantages of these railway concessions, after then they have built railways at the lands of Ottoman Empire. Along with the railways, architecture of railway station emerged. In this period the characters of facade and building plan of some railway station and buildings have been reflecting the architectural models of countries building the station and some of buildings has been architectural models of First National Architecture Movement. In the Republican period, some railways, legacy of the Ottoman, has been bought from the foreign companies and nationalized, and new railways has been built. Kütahya-Balıkesir railway is one of the railway that built during this period. In this study, the process of the building of Kütahya-Balıkesir railway was examined after that the building plans, characteristic of the facade, material and technique and revetment of the railway stations on the Kütahya-Balıkesir railway. The buildings on the railways was compared with the other station that built during the Republican period such as station, and it has observed that the typical project were implemented while building process of the stations that built during Republican period. The differences between the stations that built during the Republican period and stations that built during the Ottoman period were also examined in this study. It is determined that there are many differences between the stations that built during different periods. In addition the effects of railways and station buildings on the urban development, population and employment situation were discussed.