Üniversite öğrencilerinin nomofobi ve netlessfobi düzeylerinin ilşkisel desen ile incelenmesi
A correlational study on university students' nomophobia and netlessphobia levels
Yazar: KADİR AYDIN
Danışman: PROF. DR. FATMA GEÇİKLİ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Halkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Halkla İlişkiler = Public Relations ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Bağımlılık = Dependency ; Davranışsal bağımlılık = Behavioral addiction ; Netlessfobi = Netlessfobia ; Nomofobi = Nomophobia ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Günümüzde bireyler dijital medyayı dini bir ritüel gibi sürekli yerine getirilmesi gereken zorunluluklar olarak görmektedir. Özellikle dijital teknolojinin yerelleri olan gençler arasında ortak bir dijital kültür oluşmuştur. Ancak dijital teknoloji yalnızca genç kuşağın değil hemen her bireyin hayatında önemli kolaylıklar sağladığı dolayısıyla vazgeçemediğimiz araç ve ortamlar haline gelmektedir. Aşırı internet ve akıllı telefon kullanımının ilk başlarda stres ve sıkıntıyı gidermek için başlanan ve zamanla vaktinin büyük bir kısmını ayırdığında duyduğu hazzı terk edemeyen ve bunu her seferinde daha fazla yerine getirmek için tüm çabasını ortaya koyan bireylerin, bağımlı davranış sergilemesine yol açmaktadır.  Bu durum zaman tüketimini kontrol edememe ve bireyin yaşam alanlarındaki rutin işleyişini bozarak netlessfobi ve nomofobi sorunlarının yaşanmasına neden olmaktadır.
Araştırmada üniversite öğrencilerinde davranışsal bağımlılık düzeyini nomofobi ve netlessfobi kavramları üzerinden belirlemek, netlessfobinin nomofobiyi ne seviyede yordadığını tespit etmek ve cinsiyet, yaş, okuduğu fakülte gibi demografik değişkenler ile internet ve telefon kullanım alışkanlıklarına göre farklılık farklılaşmadığını incelemektir. Dolayısıyla mevcut araştırmanın deseni araştırma değişkenleri arasındaki ilişkilerin model çerçevesinde incelendiği ilişkisel tarama türünde bir çalışmadır. Araştırmanın örneklemi iki aşamada belirlenmiştir. Birinci aşamada olasılığa dayalı orantılı tabakalı örneklem tekniği, çalışma kapsamına dâhil edilen her bir fakülte ve meslek yüksekokulunu eşit oranda temsil edebilme yeteneğinden dolayı tercih edilmiştir. İkinci aşamada her bir tabaka için oluşturulan listeden belirlenen sayıda fakülte ve meslek yüksekokulu diğer tabakalardan bağımsız olarak basit seçkisiz örnekleme yoluyla seçilmiştir. Her fakülte ve meslek yüksekokulunda rastgele seçilen sınıflar çalışmaya dâhil edilmiştir. Ayrıca örneklem hatasını azaltmak için verileri eksiksiz dolduran 1200 katılımcı anketi değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Araştırma sonuçlarına göre kadınların erkeklere oranla daha fazla nomofobi davranış sergilediği erkeklerin ise, netlessfobi seviyelerinin daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte, gelir düzeyi ve sosyal medya kullanım süresine göre anlamlı bir şekilde farklılaşmadığı görülmüştür. Araştırmanın sonucunda netlessfobinin nomofobiyi yüzde 25 oranında yordadığı tespit edilmiştir. Bu bulgulara göre, netlessfobi ölçeği toplam puanlarında bir birimlik artışın nomofobi ölçeği toplam puanları üzerinde yaklaşık 0.829'luk bir artışa neden olduğu görülmektedir. 
Araştırma sonucunda, üniversite öğrencilerinin nomofobi ve netlessfobiye orta seviyede bağımlı olduğu bulunmuştur. Neticelenen bu sonuç, bağımlılık düzeyinin riskli boyutta olmadığını gösterse de geçmiş yıllara oranla akıllı telefon ve internet gibi araç ve materyallerin daha sık ve yoğun kullanıldığı ortadadır. Ayrıca araştırmanın pandemi döneminde yapılması bireylerin aile yanında rahat hareket edememesine ve katılımcıların 'sosyal istenirlik' yani istenilen cevabı vermeme durumunun ayrıca göz önünde bulundurulması gereken hususlar olarak dikkate alınması ve ifade edilen önerilerin uygulanmasının gerekli olduğu düşünülmektedir.

Abstract:
Nowadays, individuals see digital media as a religious ritual, which must be fulfilled constantly. A common digital culture has been formed, especially among young people who are locals of digital technology. However, digital technology is becoming an indispensable tool and environment, as it provides important conveniences not only for the young generation, but also almost for every individual. Excessive internet and smart phone usage leads to addictive behavior in individuals who are initially started to relieve stress and distress, and who cannot leave the pleasure that they feel when they spent plenty of their time and who put all their efforts to fulfill this more and more each time. This situation causes the problems of netlessphobia and nomophobia by not being able to control the time consumption and disrupting the routine functioning of the individual in their living spaces.
The aim of the study is to determine the behavioral addiction level of university students through the concepts of nomophobia and netlessphobia, to determine how much netlessphobia predicts nomophobia, and to examine whether it differs according to demographic variables such as gender, age, faculty and internet and telephone usage habits. Therefore, the design of the current research is a relational survey type study in which the relationships between the research variables are examined within the framework of the model. The sample of the study was determined in two stages. In the first stage, the proportional stratified sampling technique based on probability was preferred due to its ability to equally represent each faculty and vocational school included in the study. In the second stage, a number of faculties and vocational schools determined from the list created for each stratum were selected independently from other strata by simple random sampling. Randomly selected classes in each faculty and vocational school were included in the study. Also, 1200 participant questionnaires, which filled out the data completely, were evaluated in order to reduce the sampling error. According to the results of the research, it was determined that women have more nomophobia behaviors than men, and men had higher netlessphobia levels. However, it was observed that there was no significant difference according to income level and duration of social media use. As a result of the research, it was determined that netlessphobia predicted nomophobia by 25 percent. According to these findings, it is seen that a one-unit increase in netlessphobia scale total scores causes an increase of approximately 0.829 on the nomophobia scale total scores.
As a result of the research, it was found that university students were dependent on nomophobia and netlessphobia on average. Although this result shows that the level of addiction is not at a risky level, it is clear that the usage of tools and materials such as smart phones and internet are more in compare to previous years. In addition, it is necessary to carry out that the research was lead during the pandemic period and this issue need to be taken into accoun that individuals may be not move freely near their families, and to consider the 'social desirability' of the participants not giving the desired answer, and to implement the expressed suggestions.