Tanrısal ışık metafiziğinin İslam düşüncesine yansımaları ve Kelam'da İlahi nur tasavvuru
The reflection of Divine light metaphysics on Islamic thought and the concept of Divine light in Kalam
Yazar: GÜLHAN CANSIZOĞLU
Danışman: PROF. MAHMUT AY
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel Bilimler Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Din = Religion
Dizin: Allah = God ; Işık = Light ; Kelam = Islamic theology ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Metafizik = Metaphysical ; Nur = Nur ; İslam felsefesi = Islamic philosophy ; İslamiyet = Islam

Özet:
Çalışmamızda, İslam düşüncesinde Tanrı-âlem ilişkisinin merkezinde hayati bir rol oynadığını düşündüğümüz "Nûr" tasavvurunun oluşmasına zemin hazırlayan psikolojik, sosyal ve kültürel bileşenler incelenmiş, varlık ve bilginin yaratıcısı olan Tanrı'nın hangi konteksler içerisinde "Nûr" kavramı ile ilişkilendirildiği ortaya konulmaya çalışılmıştır.
İslam düşüncesinde vahyi de dikkate alan felsefeciler ve mutasavvıflar, Tanrı-âlem ilişkisini sudûr-feyz-tecellî öğretileri ile açıklayarak, insanın metafizik boyutuna işaret etmişlerdir. Ontolojik ve epistemolojik bir Hakikât olarak sunulan, "Nûr", "Akıl" ve "Varlık" kategorileri sonsuz saadet ve kurtuluşun çerçevesini belirlemiştir.
Kelam'da ise "Nûr" tasavvuru, Kur'ân'ın anlam bütünlüğü ve dini bağlamı içerisinde oluşurken, Tanrı-insan ilişkisinin mahiyeti ve insanın Tanrı karşısındaki konumu her zaman göz önünde bulundurulmuştur. Bu bakış açısından hareketle Kelam'da "Nûr" tasavvuru, Tanrı'nın hidayeti kapsamında şekillenmiştir. Kuran'da insanın sonsuz saadeti ve kurtuluşu, "hidayet" terimi ile kavramsal bir çerçeve kazanırken, bu çerçevenin boyutlarını belirleyen ana unsur, tanrısal olanla beşer olanın varlık alanlarını karıştırmamak ve Tanrı'nın insanoğluna müdahelesini göz ardı etmemektir. Bu nedenle Kelam, "Nûr" tasavvurunu, Tanrı'nın genel hidayeti olan akıl ve özel hidayeti olan vahiy nûru üzerine inşa etmiştir.

Abstract:
In this study; psychological, social and culturel components which establish a ground for the manifestation of the concept of  ''Divine Light'' which has a vital role in the God-universe relationship in Islamic thought have been investigated. The contexts in which God as the creator of the beings and the knowledge have been associated with  ''Divine Light'' have been explored.
Philosophers and Sufis who take account of the revelation in Islamic thought explained God-universe relationship through the teachings of emanation and indicated at the metaphysical dimension of the human. The categories of ''Divine Light'' , ''Reason'' , and  ''Being'' which are offered as ontological and epistemological facts have defined the framework of eternal happiness and salvation.
In Kalam, the concept of ''Divine Light'' emerges within the cohesion and religious context of The Qur'an and the importance of the relationship between God-human and the position of the human in front of the God have always been taken into consideration. In line with this perspective, the concept of ''Divine Light''in Kalam have taken shape within the scope of God's hidayah, the guidance. The eternal happiness and the salvation of the human gains a conceptual framework through the term ''hidayah'' and the main element which specifies the extent of this framework is not to mix the existence domains of the divine and the mortal, and not to ignore God's intervention in humunity. Therefore, Kalam builds the concept of ''Divine Light'' onto the reason as God's general hidayah and revelation lights as the specific hidayah.