Mali disiplinin sağlanmasında mali kuralların rolü: Türkiye örneği, 2000-2008
The role of fiscal rules in ensuring fiscal dicipline: The case of Turkey, 2000-2008
Yazar: KEMAL ÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. İSTİKLAL Y. VURAL
Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Ekonomi = Economics ; Maliye = Finance
Dizin: Ekonomik etki = Economic effect ; Finans = Finance ; Kurallar = Rules ; Mali disiplin = Financial dicipline ; Mali kural = Fiscal rule ; Maliye politikaları = Fiscal policies

Özet:
Son on yılda çok sayıda OECD ülkesi mali sürdürülebilirliği sağlamak ve muhafaza etmek için mali kuralları yürürlüğe koymaktadır. 2000 yılında ciddi bir ekonomik ve siyasi krizin ardından Türkiye de geniş kapsamlı kurumsal-yapısal reformlar ile kamu kesimi borç rasyolarını azaltmayı amaçlayan çok yıllı harcama tavanları ile birlikte faiz dışı fazla hedefi benimsedi. 2002?den beri, daha önceleri makroekonomik istikrarsızlığın ana kaynaklarından biri olan maliye politikası Türkiye?nin makroekonomik programının ana dayanaklarından birisini oluşturmaktadır. Yüksek faiz dışı fazla oranları borçları ve faiz oranlarını hızla düŞürürken özel sektör kaynaklı büyümeyi artırmaktadır. Ancak everesiye krizinden sonra ekonominin birçok alanında rekabet gücünün gerilemesi, uluslararası koşulların kötüleŞmesi ve yurtiçinde güvenin azalması sonucunda büyüme yavaŞladı ve bazı sorunlar ortaya çıktı. Son zamanlarda Türkiye, geçmiŞte karŞı karŞıya kaldığı büyüme-iflas döngüsünden kaçınmak için dikkatlice idare etmesi gereken bir dizi sorunla karŞı karŞıyadır. Türkiye?de kamu kesimi borç rasyoları hala yüksektir ve bu durum iktisadi genel durum karŞıtı politikaların uygulanmasını engellemekte ve faiz oranlarını artırmaktadır. Cari iŞlemler açığındaki uzun vadeli eğilimler büyüme ümitlerini ortadan kaldırmaktadır. Diğer bir makroekonomik tehdit ise enflasyonla mücadele sürecindeki geriye dönüŞtür. Bu çerçevede sıkı maliye politikaları makroekonomik stratejinin ana dayanaklarından biridir ve iyi dizayn edilmiŞ bir mali kural birbiriyle rekabet içinde olan orta vadeli mali hedefler arasında bir çıpa olarak hizmet görebilir. Harcama veya denk bütçe kuralı borçların azaltılmasına yardımcı olabilir. Ancak borç hedefini de içeren bir harcama kuralı harcamaların kısıtlanması açısından daha uygundur ve bu sayede vergi reformlarının yapılabilmesi için elveriŞli bir alan yaratabilir.Bu çalıŞma üç bölümden oluŞmaktadır. Birinci bölüm Türkiye?de mali disiplinin tanımını, ana özelliklerini ve teorik dayanaklarını ele almaktadır. ?kinci bölüm mali disiplinin sağlanmasında mali kuralların rolünün teorik dayanaklarını incelemektedir. Kısa bir literatür incelemesinin akabinde ikinci bölüm AB ve OECD ülkelerinde mali kuralların uygulama sonuçlarını gözden geçirmektedir. Son bölüm ise Türkiye?deki maliye politikası ve mali kuralları ele almakta ve ilgili politika önerilerini sıralamaktadır.

Abstract:
In the last decade, many OECD countries have experienced with fiscal rules in order to help restore or safeguard fiscal sustainability. After experiencing a very severe economic and political crisis in 2000, Turkey also embraced far-reaching institutional-structural reforms and multi-yearly spending ceilings combined with a primary surplus target, aimed at continuing to reduce the public debt ratio. Since 2002, fiscal policy -hitherto a key source of macroeconomic volatility- has become the cornerstone of Turkey?s macroeconomic program. High primary surplus target have led to sharply lower debt and real interest rates and strong private-sector driven growth. After the mortgage crisis, however, tensions arose and growth slowed down as a result of loss of competitiveness in large areas of economy, the deterioration of international conditions, and a weakening of confidence domestically. More recently, Turkey, faces several vulnerabilities that need to be carefully managed to avoid the boom-bust cycles of the past. In Turkey, public debt ratios are stil relatively high, constraining implementation of countercylical policy and bidding up interest rate. Long- term trends in the current account hinge, in turn, on growth prospects. Another macroeconomic challenge is the recent setback in the disinflation process. In this context, tight fiscal policy has been the cornerstone of the macroeconomic strategy and a well-designed fiscal rule could serve as an anchor amidst competing mediumterm fiscal objectives. Either an expenditure rule or a (balanced) budget rule would support debt reduction. An expenditure rule combined with a debt target would, hovewer, be more conducive to expenditure restraint and, thus, to creating fiscal space for tax reforms.This study is divided into three chapters. Chapter I looks into the definition, main features and theoretical basis of fiscal discipline in Turkey. Chapter II examines the theoretical basis of the role of fiscal rules in ensuring fiscal disciplines. After a brief literature review, it also provides a review of the results of fiscal policy rules implementation in EU and OECD. The last chapter reviews the fiscal policy and fiscal rules in Turkey and concludes with policy prescriptions.