Bulanık mantığın yeni fiziği betimlemedeki rolü ve felsefeyle ilişkisi
The role of fuzzy logic in description of new physics and its relationship with philosophy
Yazar: METİN KOÇHAN
Danışman: PROF. DR. MEHMET VURAL
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
Modern fizik ile bu fiziğe eşlik eden geleneksel felsefenin ontolojik ve epistemolojik
düşüncesi birbirini karşılıklı olarak şekillendirmiştir. Bu şekillendirmeyi mümkün kılan da
klasik mantığın temel ilkeleri olmuştur. Zira modern bilim, bu ilkelere dayalı olarak
etkinlikte bulunmuş, bu bilime eşlik eden geleneksel felsefenin ontolojik ve epistemolojik
düşüncesi de genel itibarıyla bu ilkeler bağlamında varlık bulmuştur. Fakat mantık
alanında yaşanan gelişmelerle birlikte ortaya çıkan yeni mantık sistemleri, varlığa ve bu
varlığa dair bilgi edinme etkinliğinde yeni bir düşünce biçimini mümkün kılan yorumların
varlığına olanak sağlamıştır. Bizim açımızdan bu olanağı yaratan önemli bir mantık sistemi
bulanık mantık teorisi olmuştur. Varlık ve varlığa dair bilgi edinme etkinliğinde yeni bir
mantıksal düşünce biçimini teşvik eden önemli bir gelişme de kuantum fiziğinin ortaya
çıkışı olmuştur. Zira kuantum kuramının belirsizliği bir ilke olarak konumlandırmasına
paralel olarak bulanık mantık da belirsizliği tüm bilgi süreçlerine dâhil etmiş, belirsizliği
kaçınılması gereken bir durum olarak değil aksine değerlendirilmesi gereken bir durum
olarak yapısına almıştır. Bununla birlikte bilim ve mantık alanında ön plana çıkan
belirsizlik kavramı, modern felsefeden bir kopuşu gerçekleştirmeye çalışan yeni düşünceler
bağlamında felsefi etkinliğin de dayanağı konumuna gelmiştir. Bu bakımdan bulanık
mantık, kuantum fiziği ve modern sonrası felsefe arasındaki ilişkinin irdelenmesi mümkün
hale gelmiştir. Bu bağlamda çalışmamızda öncelikle bulanık mantığın, kuantum fiziğini
betimlemesindeki rolü gösterilmeye çalışılmış daha sonra da bu rol dikkate alınarak
bulanık mantığın felsefede ontoloji ve epistemoloji alanında bir öngörü sağlayabilir olup
olamayacağı soruşturulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
The ontological and epistemological thinking of modern physics and the traditional
philosophy accompanying this physics have shaped each other. It was the basic principles
of classical logic that made this shaping possible. Because modern science has been active
based on these principles, and the ontological and epistemological thought of traditional
philosophy that accompanies this science has generally found its existence in the context of
classical logic principles. However, the new logic systems that emerged with the
developments in the field of logic have enabled the existence of interpretations that can
enable a new way of thinking in the activity of acquiring knowledge about existence and
this existence. From our point of view, an important logic system that gave rise to this
possibility has been the theory of fuzzy logic. An important development that encouraged a
new logical way of thinking in the activity of acquiring knowledge about existence and
existence was the emergence of quantum physics. Because, parallel to quantum theory's
positioning of vagueness as a principle, fuzzy logic has also included vagueness in all
information processes, and it has taken vagueness into its structure not as a situation to be
avoided but as a situation to be evaluated on the contrary. The concept of vagueness, which
has come to the fore in the field of science and logic, has also become the basis of
philosophical activity in the context of new ideas that try to make a break from modern
philosophy. In this respect, it has become possible to examine the relationship between
fuzzy logic, quantum physics and post-modern philosophy.