Cumhuriyetin ilk on yılında Üsküdar (1923-1933)
Üsküdar in the first period of Rebuplic
Yazar: YASEMİN POLAT
Danışman: DOÇ. DR. ÖKKEŞ KÜRŞAD KARACAGİL
İstanbul Üniversitesi / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Cumhuriyet = Republic ; Kültür = Culture ; Nüfus hareketleri = Population movements ; Ulaştırma = Transportation ; İmar = Reconstruction

Özet:
Bu çalışmada cumhuriyetin ilk on yılında Üsküdar'ın sosyal, kültürel ve idari
anlamda ortaya koyduğu gelişmeler incelenmiştir. Amaç, ele alınan bu on yıllık
süreçte, Üsküdar'ın bir semt olarak tarihsel gelişiminin nasıl ve ne şekilde olduğunun
araştırılmasıdır. Bu amaçla araştırma yapılırken, dönemin gazeteleri, süreli yayınları,
arşiv belgeleri, hatıratlar, romanlar ve inceleme türünde eserlerden faydalanılmıştır.
Üsküdar tarihte çok eski zamanlarda dahi değer gören, orada ikamet eden
insanlar açısından farklı önem atfedilen bir semtti. Altın şehir olarak adlandırılırken,
Osmanlı devrinde ise ordu Anadolu'ya sefere çıktığında burada toplanır,
Anadolu'dan gelen kervanlar Üsküdar'da toplanarak burayı bir ticaret merkezi haline
getirmişlerdir. Osmanlı devrinin sonrasında, Mondros Mütarekesi, milli mücadele
dönemi ve cumhuriyetin ilanında ise bu kez siyasi yönüyle ön plana çıkmıştır. Hem
milli mücadeleye katılanların Anadolu'ya geçişini sağladığı için, hem de coğrafi
açıdan stratejik konumu ile tarihte iz bırakmıştır. Burada yetişen sanatkârlar ise, semtin kültürel gelişimine katkı sağlayarak sanatsal dinamiğini yükseltmiştir. Elbette
burada bulunan tekke, türbe, çeşme ve diğer mimari eserlerle birlikte semtin
geçmişinin bir sanatsal temeli mevcuttu. 1923-1933 yılları arasında Üsküdarlı
sanatkârlar da bu dinamiği korumuşlardır. Sinemalar ve tiyatrolar ise halkın da
katıldığı kültür alanlarıydı. Bunlarda Üsküdar Musiki Cemiyeti gibi günümüze kadar
ulaşan kuruluşlar da mevcuttur. 1928'de tramvayın gelmesi, imar faaliyetlerinin
yoğunlaşması, ulaşıma dair yapılan çalışmalar ise semtin ilerleyen zamana uyum
sağlayabilme gayretini ortaya koymuştur. Bu anlamda nüfusun yoğunlaşması ise,
halkın doğal gereksinimlerini karşılayacak elektrik ve suyun modernize bir şekilde
Üsküdar'a ulaşabilme çabasını mecburi kıldı. Bu çalışmaların tümü Üsküdar'ın
bugünkü kimliğini kazanmasında etkili olan unsurlardır.

Abstract:
This thesis is composed of social, cultural and administrative development of
Üsküdar in the first period of republic. The aim is to prove historical process of
Üsküdar and explore the sort of development in the first decade. Therefore; while
this thesis is being written, newspapers, periodical publications, archive documents,
novels have been used for this study. Üsküdar has been seen as a value ever since
old-time by its citizens. İt is named as "golden city" and in case Ottoman Period, the
military gathered here, while the voyage to Anatolia. Nonetheless immigrants from
Anatolia stopover at Üsküdar as they have made here as a center of trade. Armistice
of Moudros, national struggle and with the proclamation of republic, Üsküdar came
to forefront with its political tack. Üsküdar left a mark with its geographic strategic
position, besides that, participants of national struggle got to Anatolia upon Üsküdar.
Artist that grown up here, made a big contribution to cultural development. Besides
this, they raised artistic dynamism. For sure; Üsküdar had a basic art with its lodges,
tombs, fountains, and other architectual Works. Theaters and cinemas are the cultural
areas for the public. Üsküdar Music Sociaty can be shown as an example for coming
until today. In 1928, trolley car came to Üsküdar, town planning increased, workings
on transportation can be named as an effort for orientating. İn this sense,
overpopulation obligated to get more modern electric and water systems. All these
actions are effecting factors to get a new identity for Üsküdar today.