Adana Müzesi'nde bulunan haçlar
Crosses found in Adana Museum
Yazar: ÇAĞLAYAN YAVUZ
Danışman: PROF. DR. CANDAN ÜLKÜ
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
İnsanlık tarihinin vazgeçilmezi kabul edilen inanç sistemi, her dönemde farklılıklar gösterse de temelde değişmemiştir. İnançlar farklı şekillere bürünmüş ve insanlar her anlarında bunları yanında taşımak istemiştir. Roma döneminde ceza aracı olarak kullanılan çarmıh, İsa'nın çarmıha gerilmesi ve Bizans döneminde dinin resmi olarak ilan edilmesi ile kutsal bir simge halini almıştır. Zaman içerisinde haç, farklı anlamlar taşımış ve dönemin siyasi gücüne göre farklı şekiller almıştır.  Hıristiyanlığın resmi din olarak kabulü sonucu kiliselerde belirli ve özel günlerde ayinler yapılmıştır. Liturji olarak adlandırılan bu ayinler/törenler kendi içinde doğum, imparatorluk, ölüm, vaftiz ve ökaristi (şükran) ayini olarak gruplara ayrılmıştır. Bu çalışmamızda ökaristi ayininde kullanılan ve Adana Müzesi'nde bulunan haçlar ele alınmıştır. Adana Müzesi teşhirinde ve arkeoloji deposunda yer alan haçlar kendi dönemleri içerisinde siyasi, sosyal ve ekonomik hayattan nasıl etkilenmiş, inanç sisteminde yeri nedir; bu, maden sanatına nasıl yansımış ve diğer kültürlerle etkileşimi nasıldır? gibi sorularla metot belirlenmiş böylelikle doğru bir kataloglama ve tarihlendirme yapılmıştır. Bir dönemin siyasi, sosyal ve ekonomik düzeyi hakkında doğru bilgiler, kazılarla gün yüzüne çıkarılmış eserler sayesinde ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla Adana Müzesi envanterinde kayıtlı olan yüz altı (106) adet haçın dönemin maden sanatları ve ayinleri açısından değerlendirilmesi, bu çalışmada araştırma konusu olarak belirlenmiştir.

Abstract:
The belief system, which is considered indispensable in the history of humanity, has not changed fundamentally, although it differs in every period. Beliefs took different forms and people wanted to carry them with them in every moment. The cross, which was used as a punishment tool in the Roman period, became a sacred symbol with the crucifixion of Jesus and the official declaration of religion in the Byzantine period. It had different meanings over time and took different forms according to the political power of the period. As a result of the acceptance of Christianity as the official religion, rites were held in churches on certain and special days. These rites, called "Liturgy", are divided into groups as empire, birth, death, baptism and eucharist (gratitude) ceremonies. In this study, the crosses found in Adana Museum and used in the eucharist ritual are discussed. The method was determined with questions such as "How were the crosses, which are in the exhibition and archaeological storage of Adana Museum, affected by the political and social life in their own time?", "How is this reflected in the art of metal?" and "How does it interact with other cultures?"; thus, an accurate cataloging and dating was made. Accurate information about the political, social and economic level of a period has emerged thanks to the artifacts unearthed during excavations. Therefore, the evaluation of eighty-five (85) crosses registered in the Adana Museum inventory in terms of metal arts and rites of the period was determined as a research topic in this study.