Malignite tanılı hastaların tanı süreci ve bu süreçte birinci basamağın yeri
Diagnosis process of malignant patients and the role of primary care in this process
Yazar: AYŞENUR DUMAN
Danışman: PROF. DR. SALİHA SERAP ÇİFÇİLİ
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Teşhis = Diagnosis

Özet:
Giriş ve amaç: Kanser Dünya'da ve ülkemizde en sık ikinci ölüm nedenidir. Artan
insan nüfusu, yaşam süresinin uzaması ve dolayısıyla etyolojik nedenlere daha uzun
süre maruz kalmak kanser insidansını artırmakta, gelecekte kanser yükünde büyük
artışlar öngörülmektedir. Kanserlerin erken evrede teşhis edilmesi, mortalitenin
azaltılması, sağkalım süresinin uzatılması, hastaların işlev ve hayat kalitesi kaybının
en aza indirilmesi ve kanserin neden olduğu mali kayıpları azaltmak için anahtar rol
oynamaktadır. Birinci basamak ulaşılabilirliği, kapsayıcı yaklaşımı ve toplum
yönelimli hizmet vermesi nedeni ile kanser kontrolünde önemli bir avantaja sahiptir.
Araştırmamızda amacımız kanser tanısı almış hastaların tanı sürecini incelemek, etki
eden faktörleri belirlemek ve birinci basamağın bu sürece katkısını göstermektir.
Yöntem: Çalışmamız tanımlayıcı tipte bir araştırmadır. Marmara Üniversitesi Eğitim
ve Araştırma Hastanesinde çeşitli polikliniklerde 1 Şubat-31 Mayıs 2019 tarihleri
arasında yürütülmüştür. Araştırmamıza son altı ay içerisinde kanser tanısı almış, 18
yaş ve üzerindeki bireyler dahil edilmiş, veriler yüz yüze görüşme yöntemiyle
doldurulan bir anket formu aracılığı ile toplanmıştır. Anket formunda hastaların
sosyodemografik verileri, tanı anında varolan semptomları ve bu semptomlar ile tıbbi
yardıma başvurma süreleri, sağlık sistemi basamaklarını kullanım alışkanlıkları
sorgulanmıştır. Hastalara tanı sürecinde birinci basamak başvurusu yapıp yapmadığı,
kesin kanser tanısının nerede konulduğu ve tanının kesinleşmesinin ne kadar zaman
aldığı sorulmuştur. Hastaların tanı sürecinin uzunluğuna etki ettiğini düşündükleri
aşamalar ve kanser taraması geçmişi de sorgulanmıştır. Elde edilen veriler
tanımlayıcı ve karşılaştırmalı olarak analiz edilmiş, p<0,05 ise istatistiksel olarak
anlamlı kabul edilmiştir.
Bulgular: Araştırmamıza yaş ortalamasının 55 olduğu 176 hasta katılmıştır.
Katılımcıların %60,2'si erkektir. En sık kanser türleri akciğer (%19), kolorektal
(%18), meme (%125), mide (%9) ve pankreas kanseridir. Hastaların teşhis süresi
ortanca değeri 30 gün olup Avrupa verileri ile uyumlu bulunmuştur. Hastaların
hematokezya (2 gün), hemoptizi (30 gün), bulantı/kusma (12 gün) ve ele gelen kitle
şikayetleri (30 gün) ile başvurusunun diğer semptomlardan daha hızlı olduğu
görülmüştür. Hastaların semptomlarını çoğunlukla doğal nedenlerle ve var olan
viiikronik hastalıklarıyla ilişkilendirdiği, kendiliğinden geçeceğini düşünerek beklediği
görülmüştür. Araştırmamızda katılımcıların sadece %44,9'u öncelikle birinci
basamak sağlık hizmetini kullandığını belirtmiştir. Tanı anında var olan semptomları
ile daha önce ASM başvurusu olan hastaların tanı süreleri ve tanı evreleri incelenmiş,
başvurusu olmayan hastalarla arasında anlamlı farklılık saptanmamıştır. Hastaların
kanser taraması yaptırma oranlarının da oldukça düşük olduğu saptanmıştır.
Sonuç: Araştırmamızda hastaların kanser tanı süreçleri incelenmiş, ortalama tanı
süresinin kanser tanısının hızlandırılması için programların uygulandığı Avrupa
ülkelerine yakın olduğu bulunmuştur. Avrupa verilerinin aksine çalışmamızda birinci
basamak başvurusunun tanı sürecine olumsuz bir etkisi saptanmamıştır. Ülkemizde
sevk sisteminin uygulanmaması, hastaların istediği basamağa başvurabilmesi ve
görüntüleme tetkiklerinin daha yoğun kullanılmasının kanser tanı süresine etki ettiği
düşünülmektedir. Katılımcıların semptomlarını değerlendirme de yetersiz kaldıkları
ve kanser tarama oranlarının düşük olduğu saptanmış olup, bu durum ülkemizde
kanser farkındalığının düşük olduğunun bir belirteci olarak değerlendirilebilir.
Birinci basamağın kullanım oranlarının artırılması, çalışma şartlarının iyileştirilmesi
ülkemizde koruyucu hizmetlerin uygulanma oranını artıracak ve kanser kontrolüne
de katkı sağlayacaktır

Abstract:
Introduction and aim: Cancer is the second most common cause of death in the
world and in our country. Increased human population, prolongation of life
expectancy and therefore longer exposure to etiological factors increase the
incidence of cancer, and large increases in cancer burden are predicted in the future.
Early diagnosis of cancers has a key role in reducing mortality, prolonging survival,
minimizing patients loss of function and quality of life, and reducing financial losses
caused by cancer. Primary care has an important advantage in cancer control because
of its accessibility, comprehensive approach and community oriented service. The
aim of this study is to investigate the diagnosis process of cancer patients, to
determine the factors affecting this process and to show the contribution of primary
care.
Materials and methods: Our research has conducted in various polyclinics of
Marmara Univercty Pendik Training and Research Hospital, between February 1 and
May 31, 2019. Individuals who aged over 18 and diagnosed with cancer in the last
six months included to this study and the data collected through a questionnaire filled
in by face to face interview method. In the questionnaire, sociodemographic data of
the patients, symptoms that existed at the time of diagnosis and the duration of
applying for medical help, habits of use of healthcare system steps were asked. The
patients were asked whether they applied to primary care in the diagnosis process,
where the definitive cancer diagnosis was made and how long it took for the
diagnosis to be finalized. The stages that the patients thought to affect the length of
the diagnostic process and the history of cancer screening were also questioned. The
data obtained analyzed descriptively and comparatively, and p <0.05 was considered
statistically significant.
Results: 176 patients with a mean age of 55 participated in the study. 60.2% of the
participants were male. The most common types of cancer are lung (19%), colorectal
(18%), breast (125%), stomach (9%) and pancreatic cancer. The median duration of
diagnosis was 30 days and was consistent with European data. It was observed that
patients presented with hematocesia (2 days), hemoptysis (30 days), nausea /
vomiting (12 days) and palpable mass complaints (30 days) were faster than other
xsymptoms. It was found that the patients mostly relate their symptoms to natural
causes and existing chronic diseases, and thought that they would resolve
spontaneously. The symptoms at the time of diagnosis and the duration of the
diagnosis and the stages of the diagnosis of the patients who had previously applied
for ASM were examined. The cancer screening rates of the patients were also found
to be very low.
Conclusion: In our study, cancer diagnosis processes of the patients were examined
and it was found that the average diagnosis time was close to European countries.
Contrary to European data, our study did not detect a negative effect of primary care
on the diagnosis process. It is thought that the lack of referral system in our country,
the patients application to the desired step and the more intensive use of imaging
tests affect the duration of cancer diagnosis. The participants were inadequate in
evaluating their symptoms and cancer screening rates were low, which can be
considered as a marker of low cancer awareness in our country. Increasing the
utilization rates of primary care and improving working conditions will increase the
rate of application of protective healthcare services in our country and contribute to
cancer control.