Liderlik tarzlarının verimlilik karşıtı iş davranışlarına etkisinde etik iklimin aracılık rolü
The effect of leadership style on counterproductive behaviors: mediating role of ethical climate
Yazar: MEHMET SAMİ DİVLELİ
Danışman: YRD. DOÇ. ERCAN ERGÜN
Gebze Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; İşletme = Business Administration

Özet:
Her örgütte bazı çalışanlar, örgütün etkinliğini geliştirmekten ziyade azaltan
zararlı davranışlarda bulunmaktadırlar. Verimlilik karşıtı iş davranışı (VKİD) olarak
adlandırılan bu davranışların sebep olduğu sorunlar, örgütlerin çözüm bulması gereken
başlıca sorunlardan biridir. Bu soruna çözüm oluşturabilmek maksadıyla yöneticilerin
etik bir iklim içerisinde sergileyecekleri dönüştürücü ve etkileşimci liderlik tarzlarının
VKİD'i etkileyebileceği ve bu doğrultuda bilimsel ve pratik yararlılık sağlayan
öneriler getirilebileceği bu araştırmanın temel motivasyonudur. Bu bağlamda Sosyal
Mübadele Teorisi ve Etik İklim Teorisi perspektifinden hareketle bu çalışmanın amacı
VKİD'i dönüşümcü ve etkileşimci liderlik tarzlarını etik iklim çerçevesinde
incelemektir. Araştırma kapsamında İstanbul'da aktif olarak mesleklerine devam eden
437 öğretmene ulaşılmıştır. Çalışmada öğretmenlerin verimlilik karşıtı iş davranışları
sergilemeleri üzerinde dönüşümcü ve etkileşimci liderlik tarzlarının etkisinin olduğu
öne sürülmektedir. Buradan hareketle; araştırma değişkenleri olan dönüşümcü liderlik,
etkileşimci liderlik, etik iklim ve verimlilik karşıtı iş davranışları arasındaki
istatistiksel ilişkiler ile hipotezler test edilmiştir. SPSS programı kullanılarak analiz
edilen veriler çerçevesinde etik iklimin dönüşümcü liderlik ile VKİD arasında kısmi;
etkileşimci liderlik ile VKİD arasında tam aracı etkisi olduğu bulunmuştur.
Söz konusu ilişkiler alanyazın ışığında tartışılmış, gelecek çalışmalara ve
yöneticilere yönelik önerilerde bulunulmuştur. Bu kapsamda etik iklim değişkeninin
eğitim sektörü üzerine yapılan çalışmalarda kurgulanacak araştırma modelleri
içerisinde daha sık aracı veya düzenleyici değişken olarak kullanılması gelecek
çalışmalar için önemli bir öneridir. Eğitim sektöründe VKİD sadece sektörü değil
ülkenin geleceği olan genç nesillerin eğitim kalitesini de derinden etkilemektedir. Bu
doğrultuda sektör yöneticilerinin farklı liderlik tarzları ile VKİD'in düzenleyici
etkisinin eğitimin kalitesi üzerindeki sonuçları da araştırmaya açıktır.
Anahtar Kelimeler: Dönüşümcü Liderlik, Etkileşimci Liderlik, Etik İklim,
Verimlilik Karşıtı İş Davranışları, Eğitim Sektörü.

Abstract:
In every workplace environment there are destructive behaviours of some
employees which cause a reduction in productivity. Discovering the causes of such
counterproductive work behaviour (CWB) is essential. The ultimate objective of this
paper is to provide scientific and practical suggestions on the basis that displaying
transformational and transactional leadership in the ethical climate would influence
CWB. From the aspect of social exchange and ethical climate theories, this paper aims
to study CWB from the framework of transformational leadership, transactional
leadership and the ethical climate. The research includes 437 educators actively
working in Istanbul. The data run by SPSS indicates that the ethical climate has a
partial mediation affect between transformational leadership and CWB, and a full
mediating affect between transactional leadership and CWB. The aforementioned
relations are discussed within the framework of iterature; suggestions are made for
leaders and further researches.
Relations were discussed in the light of the literature and suggestions were
made for future studies and managers. A valuable suggestion for future studies is to
use the ethical climate variable more frequently as a mediator or regulatory variable in
research models in studies of the education sector. In the education sector, CWB
deeply affects not only the sector but also the education quality of young generations,
who are the future of the country. Therefore, the results of the different leadership
styles of sector managers and the regulatory effect of CWB on the quality of education
are also open to research.
Key Words: Transformational Leadership, Transactional Leadership, Ethical
climate, Counter-productive Work Behaviour, Field of Education