Çocuklarla evrensel öğrenme: Çevrimiçi çocuklukta özneleşme mekanizmaları
Universal learning with children: Subjectivation mechanisms in online childhood
Yazar: SERAN DEMİRAL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYLIN DİKMEN ÖZARSLAN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Genel Sosyoloji ve Metadoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Felsefe = Philosophy ; Fenomenoloji = Phenomenology ; Sayısal teknoloji = Digital technology ; Sayısallaştırma = Digitization ; Teknolojik gelişmeler = Technological developments ; Teknolojik yetkinlik = Technological competency ; Yetişkinler = Adults ; Çevrimiçi = Online ; Çocuklar = Children ; Çocukluk dönemi = Childhood

Özet:
Teknolojik gelişmelerin etkileri çerçevesinde çocuk ve yetişkin dünyalarının birbirinden nasıl ayrıldığını inceleyen çalışma, çocukluk ve yetişkinlik kategorilerinin yeniden inşa süreçlerini değerlendirmektedir. Yetişkinliğin norm olarak kabul edildiği dünyamızda çocuk yetişemediği üzerinden tanınır, yetkin olmayan yanlarıyla tanımlanır. Çocuk 'gelişmekte olan' hatta 'insan-olacak' olandır. Çocuklara değer atfedilmesinin ardında yatan onların geleceğin vatandaşları, potansiyel özneler, yeni kuşaklar olarak görülmesidir. Çocukların halihazırda içinde yer aldıkları çocukluk evresiyle ise sosyolojik açıdan yeterince ilgilenilmemektedir. Bu çalışmanın amacı, günümüz teknolojilerinin etkileri çerçevesinde çocukların yetişkin karşısında konumlarının nasıl dönüştüğünü ele almak, çocukların öznellik potansiyellerini çeşitli açılardan tartışmaktır.
Bunun için çocuk ile doğrudan ilişkilendirilen konulardan birisi olarak eğitim alanındaki eleştirel ve alternatif bakış açıları sorunsallaştırılarak, evrensel öğrenme [eğitim] kavramıyla öğrenen ile öğreten arasındaki ilişkinin tersyüz edilmesinin çocuk-yetişkin dikotomisi ekseninde olanaklarına değinilmektedir. Ancak çocuklarla eşitlikçi bir ilişkinin kurulması halinde çocukların özne olma gerçekliğinden söz etmek mümkün olacaktır. Bu nedenle yapılan saha çalışmasında karşılıklı bilgi üretimine olanak tanıyan fenomenoloji merkeze alınırken, çocuklarla felsefe alanının karşılıklı diyaloğa ve eleştirel düşünmeye yer açan metodolojisinden yararlanılmış, çocuklar araştırma sürecinin özneleri olarak görülmeye çalışılmıştır. Aynı zamanda çocukların gündemleri, onların kendilerine bakışları ve dünya meseleleri hakkında fikirleri de özneleşmenin aşamaları olarak çalışmada sorgulanan alanlar haline getirilmiştir.
Dijitalleşen çağın çocuklarıyla çalışmak ise araştırmanın kuramsal arkaplanında etkili olan etmenlerden birisidir. Çocukların sesi çıkmayan değil, seslerine kulak verilmeyen bireyler olmalarının yarattığı hiyerarşik çocuk-yetişkin ilişkisine karşı, günümüz dijital teknolojilerine yetkinlikleri sayesinde çocuklar, yetişkin karşısında avantajlı bir pozisyona kavuşma imkânına sahiptir. Dolayısıyla dijital çağın sürekli çevrimiçi ortamda varolabilen çocuklarının belirgin özelliği çevrimiçi çocukluk dönemselleştirmesi ile önplana çıkarılmıştır. Çevrimiçi çocuklukta özneleşmenin nasıl gerçekleştiğine odaklanmak üzere dijital dünyayla etkileşime yer veren konular ekseninde çocukların sesine kulak verilmiştir. Sonuç olarak söz konusu çalışma, hem yeni jenerasyonların dijital yetkinliği hem çocukların yetişkinler karşısındaki konumlarının değişme potansiyeli konularına katkı sunma gayretindedir.

Abstract:
In this study, summarizing how children and adult worlds separate from each other according to technological development, the interactive re-construction process of childhood and adulthood categories is critically reviewed. In our world where adulthood is seen as a norm, children are recognized by their inadequacy or incompetency that they are also defined by 'developing', even 'human becomings.' Children have value because of being seen as 'future-citizens', 'potential subjects' or 'new generations.' However, the childhood period they currently experience is underestimated especially in the field of sociology. The main purpose of this study is to examine how the positioning of children have been changing in the face of adults and to discuss the potentials of children subjectivities through various trajectories.
Therefore, alternative and critical pedagogies as one of the basic issues in the area of education, which is directly related to children's world, are questioned: since the concept of universal learning [teaching] has inverted the relationship between learner and teacher, it is addressed that the dichotomy between children and adults would also be negotiated. If only an equal relationship with children is possible, children subjectivity can become a reality to debate. That's why phenomenology as a way to gain knowledge correspondingly is centred for the fieldwork, furthermore, philosophy for [with] children is used as a method to make room for reciprocal dialogue and critical thinking. While children are tried to be seen as the essential subjects of the research process, children's agenda, their point of views about themselves and world issues as well are taken into account as stages of subjectivation.
Besides, to work with the children in this digitalizing era is another impact on the theoretical background of the study. Although children already have a voice themselves, adults rarely listen to, so that their voice is understood as only sound and child-adult distinction becomes hierarchical. Against the current situation, it is possible for children to have an advantageous position in the face of adults due to digital competency they have recently had. As a result, today's children are remarkable in accordance with the period they experience as online childhood, where they are able to exist via online space in the digital era. In order to focus on how subjectivation is realized in the period of online childhood, children's voices have been heard during the research, through various topics about the interaction with digital world. In conclusion, this study has the potential to contribute in both the digital competency of new generations and children's changing positioning against adults' topics.