Afrika'daki tarım arazilerinin afrika dışı devletler tarafından edinilmesi ve etkilerinin genel olarak değerlendirilmesi
Acquisition of agricultural lands in Africa by non-african states and general evaluation of its impacts
Yazar: SERDAR GÜNDOĞAN
Danışman: PROF. DR. HARUN TANRIVERMİŞ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Gayrimenkul Geliştirme ve Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: 11111 = 12345
Dizin: Afrika = Africa ; Enerji güvenliği = Energy security ; Gıda güvencesi = Food security ; Tarımsal yatırımlar = Agricultural investments

Özet:
Araştırmada 2007-2008 yıllarında başlayan küresel finans ve gıda krizinin de tetiklemesi ile Afrika'daki büyük ölçekli tarıma elverişli arazilerin, gelişmiş ve gelişmekte olan devletler ile uluslararası şirketler tarafından edinilmesi incelenmiş ve etkileri genel olarak değerlendirilmiştir. Veri tabanları, araştırma raporları, önceki araştırmalar ve ikincil verilerin değerlendirilmesi yoluyla devletleri ve şirketleri arazi edinimine iten en önemli faktörlerin; gıda güvencesi, enerji güvenliği, tarımdan beklenen yüksek getiri ile neoliberal politikaların olduğu tespit edilmiştir. Afrika'da arazi edinen ülkeler arasında ilk üç sırada; Amerika Birleşik Devletleri (ABD), Birleşik Krallık ve İsviçre yer alırken, nüfus baskısıyla Çin ve Hindistan'ın, arazi ve su sıkıntısı nedeniyle de Körfez Ülkelerinin önemli diğer aktörler oldukları belirlenmiştir. Yüzölçümü olarak en fazla arazi edinimi yapılan Afrika Ülkelerinin; Demokratik Kongo Cumhuriyeti (DKC), Mozambik ve Sudan olduğu dikkati çekmektedir. Küresel bir olgu olarak değerlendirilen arazi edinimi süreci; bir taraftan açlık ve yoksullukla mücadele eden Afrika için bir fırsat olarak değerlendirilmiş, diğer taraftan ise Afrika'nın sömürge tarihinin de etkisiyle yeni emperyalizm olarak nitelendirilmiştir. Bu sürecin olumlu yönleri arasında; edinilen araziler üzerindeki yatırımların yüksek ekonomik çarpan etkisine sahip olduğu, istihdam olanaklarını ve vergi gelirlerini artıracağı, teknik ve teknoloji transferinin söz konusu olacağı, iletişim ve altyapının geliştirileceği, yerel üreticinin ulusal ve uluslararası pazarlara erişebileceği hususları yer almaktadır. Buna karşın olumsuz değerlendirmeler ise; sürecin yeni tip sömürü olduğu, yerel halkın mülksüzleştirileceği veya araziler üzerindeki haklarının ihlal edileceği, ulusal gıda güvencesinin olumsuz etkileneceği ve çevrenin zarar göreceği iddiaları çerçevesinde yapılmaktadır. Kaynak araştırması ve ilgili kurumların kayıtlarının değerlendirilmesinden elde edilen bulgular; Afrika'da görev yapan Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı (TİKA) koordinatörleri, ticaret müşavirleri ve Türkiye'de ilgili alanda lisansüstü eğitim yapan Afrikalılarla yapılan eğilim anketi sonuçları ile de teyit edilmiştir. Olumlu ve olumsuz eleştirilerin uygulama esnasında ne derece ortaya çıktığı değerlendirilmiş ve çalışma sonuçlarına göre her iki tarafın da kazanabileceği bir sürecin nasıl olması gerektiğine ilişkin öneriler ortaya konulmuştur.

Abstract:
Large scale arable land acquisitions in Africa by international companies, developed and developing countries, which was triggered by the global financial and food crisis of 2007-2008, was examined and their effects were discussed in this research. In the light of the data from data bases, research reports and a very recently produced literature; concerns on the food and energy security, high income expectations from agricultural products and neo-liberal policies can be listed as the most important factors that trigger the states and companies to acquire these lands.  While the United States of America (USA), the United Kingdom and Switzerland takes position as among the top three land acquirers in Africa, it has been determined that China and India were also observed as the other important actors due to population pressure, while the Gulf States due to land and water shortages. It is noteworthy that the African countries with the highest land acquisition in terms of area were the Democratic Republic of Congo (DRC), Mozambique and Sudan. The land acquisition process, which is considered as a global phenomenon, was considered as among the factors which make Africa struggling with hunger and poverty, and on the other hand, it has been characterized as new imperialism due to Africa's colonial history. Among the positive aspects of this process were that investments on acquired land have a high economic multiplier effect, increase employment opportunities, and tax revenues, transfer of techniques and technology, improvement of communication and infrastructure, and access of local producers to national and international markets. In contrast, negative assessments were based on claims that the process is a new form of exploitation, that local people will be dispossessed or their rights to land will be violated, that national food security will be negatively affected, and that the environment will be damaged. In addition, the findings obtained from the literature review and evaluation of data and reports of relevant institutions, were also confirmed by the results of the trend survey conducted with the Turkish Cooperation and Coordination Agency (TIKA) coordinators and trade consultants working in Africa, and Africans doing postgraduate education in the relevant field in Turkey. The extent to which positive and negative criticism emerge during the implementation has been examined, and according to the results of the study, suggestions were made on how a process should be in which both parties could benefit.