Erzurum-Kars depreminin (30-Ekim 1983) ekonomik ve sosyal sonuçları /
Yazar: YAŞAR GÖK
Danışman: PROF.DR. HAYATİ DOĞANAY
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1996
Konu: Coğrafya = Geography ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Afetler = Disasters ; Deprem = Earthquake ; Sosyoekonomik sorunlar = Socio-economic problems

Özet:
ÖZET ERZURUM-KARS DEPREMİNİN (30 Ekim 1983) EKONOMİK ve SOSYAL SONUÇLARI Yaşar GÖK Danışman: Prof. Dr. Hayati DO?ANAY 1996; SAYFA: 177 Jüri: Prof. Dr. Hayati DO?ANAY Doktora tezi olarak sunduğumuz bu araştırmanın konusunu, Erzurum -Kars Depremi'nin (30 Ekim 1983) Ekonomik ve Sosyal Sonuçlan oluşturmaktadır. Doğu Anadolu Bölgesi'nin Erzurum- Kars Bölümü'nde yer alan araştırma sahası; kuzeyde Narman, kuzeydoğuda Karaurgan (Kars), güneydoğuda Horasan ve güneybatıda Pasinler arasında kalan, yaklaşık 4450 Km2 lik bir sahaya tekabül etmektedir. Çeşitli tarihlerde depremlere maruz kalan araştırma yöresi ve yakın çevresinde 1903-1992 tarihleri arasında, can ve mal kaybı bakımından önem arzeden 24 deprem meydana gelmiştir. Bu depremlerde, 44 198 can kaybının yanısıra, 172 761 konut ve eklentisi yıkılmıştır. Bu depremlerden biri de, 30 Ekim 1983 günü saat 07.15 dolaylarında meydana gelen, 1155 kişinin ölümüne ve 3214 konut ve eklentisinin ağır hasar görmesine neden olan Erzurum-Kars Depremi'dir. Magnitüdü 7.1 civarında bulunan ve yıkım şiddeti oldukça fazla olan bu deprem, yöredeki aileleri önemli sayıda can kaybı ile maddî değeri büyük miktarlara varan mal kayıplarına uğratmıştır. Bu husus gözönünde bulundurularak, araştırma konusu seçilen Depremin Ekonomik ve Sosyal Sonuçlan üç bölümde ele alınarak incelenmiştir. Birinci Bölümde; Doğal Çevre Faktörleri ve Deprem İlişkileri ele alınmış; Litolojik Yapı, Tektonik Yapı ve Jeomorfolojik Yapı'nın depremin yıkım şiddetine olan etkileri incelenmiştir. Bu incelemede, yerleşmelerin kuruldukları yerler ile deprem arasındaki ilişkilerin ortaya çıkarılması için; litolojik, tektonik ve morfolojik yapının olumlu ve olumsuz etkileri anlatılmaya çalışılmıştır. İkinci Bölümde; Depremin Ekonomik Sonuçlan coğrafi bakımdan ele alınmıştır. Konu; Tahrip Gören Yerleşmeler ve Dağılışı, Tahrip Gören Mesken Sayısı ve Dağılışı, Telef Olan Hayvan Sayısı ve Dağılışı, Sosyal Yardımların Ekonomik Bilançosu ve Deprem Sonrası Yapılan Sosyal Konutların Planlama Özellikleri başlıkları altında incelenmiştir. Bu incelemelerde; deprem sırasında ve sonrasında ailelerin maddi kayıplar, Devletin ailelere yaptığı yardımlar ile depremin ailelere ve Devletimize getirdiği ekonomik yükler ortaya konulmaya çalışılmıştır.Araştırmamızın en önemli bölümünü oluşturan Üçüncü Bölümde Depremin Sosyal Sonuçlarını oluşturan; Depremde Meydana Gelen Can Kayıpları ile Yaralanmalar, Göçler, Depremin Psikolojik Sonuçlan ve Bölgedeki Deprem Riski ve Alınabilecek Önlemler üzerinde durulmuştur. Depremin oldukça geniş sahayı etkilemiş olmasına rağmen, can kayıplarının birkaç yerleşmede yoğunlaştığı (en fazla Muratbağı, Kızlarkale, Gerek, Çamlıkalı ve Koyunören köylerinde) hususu nedenleriyle birlikte açıklanmıştır. Depremin Psikolojik sonuçlarının ise, yöredeki tüm ailelerde etkili olduğu, bundan dolayı da göç hareketin hızlandığı vurgulanmıştır. Yöredeki deprem riski ile ilgili açıklamalar ve alınabilecek önlemler hususu da açıklanmaya çalışılmıştır. Üç bölümde ele alınarak açıklanmaya çalışılan Erzurum-Kars Depremi'nin Ekonomik ve Sosyal Sonuçları'na ilişkin çalışmalar; Sonuç, Başlıca Sorunlar ve Çözüm Önerileri kısmında değerlendirmeye tabi tutularak, önce Depremin ortaya koyduğu sorunlar, ailelere ve Devletimize getirdiği ekonomik yük açıklanmıştır. Daha sonra, bu sorunların giderilmesi ve gelecekte olması muhtemel depremler nedeniyle can ve mal kaybının azaltılması veya en azından asgari düzeye indirilmesi için alınması gereken çözüm önerilerinde bulunulmuştur.

Abstract:
m SUMMARY ECONOMICAL AND SOCIAL RESULTS OF THE EARTHOUAKE IN ERZURUM-KARS (ON NOVEMBER 30 TH, 1983) Yaşar GÖK Adviser: Prof.Dr. Hayati DO?ANAY 1996; PAGE: 177 Jury: Prof.Dr. Hayati DO?ANAY The economical and social results of the earthquake which occured in the region of Erzurum-Kars (November 30 th, 1983) form the subject of this study that we present as a doctorate thesis. The research area taking part in Erzurum-Kars region of the Eastern Part of Anatolia takes up approximately 4450 km2 of land, Narman in the North, Karaurgan (Kars) in the Northeast, Horasan in the Southeast and Pasinler in the Southwest. In the research area exposed to the earthquakes in various dates and in close environments, twenty-four earthquakes happened in the years between 1903 and 1992, all of which resulted in life and property lost. Those earthquakes hit 172761 residences and annex, and caused 44198 death. One of these earthquakes is the one which occured at 07.15 on November 30 th, 1983, caused 1 155 death and damaged 3214 residences and annex. This earthquake, of which magnitude was 7.1 and destroying effect was rather high, resulted in a great amount of death and property lost for the families in this region. Regardful of this issue, the economical and social results of this earthquake were studied in three sections. In the first section, natural environmental factors were involved, and the effects of litologic structure, tectonic structure and geomorphologic structure on the destroying severity of earthquake were researched. In this research, So as to determine the relationship between the location of the residence and the earthquake, we tried to state the positive and negative effects of litologic, tectonic and morphologic structures. In the second section, the economical results of the earthquake were studied as to geography. The subject was researched under the titles of the location hit and its position, the number of residence damaged, the number of the animals killed, economical documantation of social aids and planning features of social residences built after the earthquake. In these researches, the economic lost of the families during and after the eartlquake, government aid to the families and economical loads on the families and govenment were tried to find out.IV As to the third section covering the most important part of our research, the deaths and the injuries from the earthquake, immigration, psychological results of the earthquake, the earthquake risk in the region, and the precautions for earthquake, which consist of social results of the earthquake affected a great area, the point that deaths appeared in certain dwelling areas (especially at Muratbağı, Kızlarkale, Gerek, Çamhkale, Koyunören Villages) was explained with its reasons. As to the psychologic results, it was emphasized that the earthquake affected all families and, thus, accelerated the immigration. The explanation on earthquake risk in the region and the precautions that should be taken were tried to find out. The studies regarding economical and social results of Erzurum-Kars Earthquake were tried to explain in three sections; the result was evaluated in the section of main matters and solutions, and firstly the matters resulted from the earthquake and the economic load on the families and govenment were explained. Later, the suggestions of solution which are essential to minimize the death rate and property lost resulted from the earthquake which might occur in the future were presented in our study.