Mersin-Adana arasında D400 karayolu ile ilişkilenen endüstri mirası potansiyeli ve Leyland Kamyon Fabrikası örneği
Industrial heritage potential related to the d400 highway between Mersin-Adana and example of Leyland Truck Factory
Yazar: EMRAH AŞAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İPEK DURUKAN
Mersin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kültür Varlıklarını Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Endüstriel miras = Industrial herigate ; Endüstriyel yapılar = Industrial structures ; Fabrikalar = Factories ; Kara yolları = Highways ; Karayolu taşımacılığı = Highway transportation ; Kültür varlıkları = Cultural properties ; Mersin = Mersin

Özet:
Meydana geldiği dönemden günümüze kadar fiziksel çevreyi etkili bir şekilde düzenleyen
endüstri devriminin sonuç ürünlerinden olan endüstriyel üretim alanları, üretim süreçlerinde yer
alan makine ve ekipmanlar ile bu alanlara hizmet veren sosyal ve kültürel alanların kültür varlığı
olarak korunmasına 20. yüzyılın ortalarından itibaren başlanılmıştır. Ülkemizde endüstriyel
teknolojilerin ve gelişmelerin kendisinde olduğu gibi, endüstri mirası alanındaki koruma
çalışmalarına da geç başlanmıştır.
Ülkemizde endüstri mirasına ilişkin çalışmaların bir kısmı demiryolu ulaşım sistemi
üzerinden değerlendirilmiştir. 20. Yüzyılın yarısından itibaren gelişmeye başlayan Mersin limanı
ve hinterlandını besleyen ham madde ve üretim araçlarının taşınmasında D400 olarak
tanımlanan devlet karayolunun da etkili olduğu bilinmektedir. Liman ve yakın çevresinde inşa
edilen endüstriyel üretim alanları büyük ölçüde karayolu üzerinde inşa edilmiştir. Çalışmada, söz
konusu dönemde D-400 karayolu ile ilişkilenen endüstri tesislerinin analizi yapılarak bu
endüstriyel alanlardan biri olan ve 1960'lı yıllarda inşa edilen Akaryakıt Taşımacılığı ile Taşıt
Sanayi A.Ş. ünvanlı Leyland kamyon fabrikalarının yerleşkesi incelenecektir. İş adamı Selahattin
Beyazıt'a ait iki farklı endüstri koluna hizmet eden yerleşke, üzerinde taşımacılık ve otomotiv
montaj tesisine ait yapılar ile, tasarlanmış peyzaj öğeleri ve yanı sıra doğal çevreye sahiptir.
Ülkemizin doğu yakasındaki ilk otomotiv endüstriyel alanı olmasının yanı sıra ülkenin ilk ağır
hizmet kamyonunun üretildiği tesis olma niteliği taşımaktadır. Bölgenin en önemli endüstriyel
tesislerinden olan ATAŞ Rafinelerine ham madde olarak akaryakıt taşımacılığı yapan tesis
bölgede dönemin en büyük lojistik operasyonu olarak kabul edilmektedir. Yerleşke günümüzde
kısmen depo olarak kullanılsa da genel olarak terk ve âtıl durumdadır. Betonarme karkas ve
karma prefabrik yapım sistemi ile inşa edilen yapılar genel olarak iyi korunmuştur.
Çalışmanın giriş bölümünde endüstri mirası yapılarının korunmasında problem, amaç ve
kapsam belirlenmiş, ikinci bölümde endüstrinin gelişimi ile miras kavramlarının tanımları ve
içerikleri hakkında kuramsal tartışmalara yer verilmiştir. Üçüncü bölümde çalışmada kullanılan
materyal ve yöntemler anlatılırken, dördüncü bölümde alanda elde edilen bulgular üzerinden
değerlendirmeler ve tartışmalar işlenmiştir. Beşinci ve son bölümde ise alan yerleşke üzerinde
yer alan yapıların endüstri mirası kapsamında korunmasına yönelik değerlendirme ve öneriler
sunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Kültür varlığı, endüstri mirası, D400, Mersin, Leyland
Danışman: Dr. Öğr. Üyesi İpek DURUKAN, Mersin Üniversitesi, Kültür Varlıklarını Koruma
Anabilim Dalı, Mersin.

Abstract:
The industrial production areas, which are the results of the industrial revolution that
effectively regulated the physical environment from the time it emerged until today, the
machinery and equipment in the production processes, and the protection of social and cultural
areas serving these areas as cultural assets began in the middle of the 20th century. As in
industrial technologies and developments in our country, conservation studies in the field of
industrial heritage have started late.
Some of the studies on industrial heritage in our country have been evaluated through the
railway transportation system. It is known that the state highway, which is defined as D400, is
also effective in the transportation of raw materials and production vehicles that feed the Mersin
port and its hinterland, which started to develop in the mid-20th century. Industrial production
areas built in the port and its immediate surroundings are mostly built on the highway. In the
study, by analyzing the industrial facilities associated with the D-400 highway in the said period,
Akaryakıt Taşımacılığı and Taşıt Sanayi A.Ş., one of these industrial areas built in the 1960's. The
campus of Leyland truck factories will be examined. The campus, which serves two different
branches of industry belonging to businessman Selahattin Beyazıt, has structures of
transportation and automotive assembly facilities on it, designed landscape elements as well as
natural environment. In addition to being the first automotive industrial area in the east side of
our country, it is the facility where the country's first heavy-duty truck was produced. The facility,
which transports fuel as raw material to ATAŞ Refineries, one of the most important industrial
facilities in the region, is considered to be the largest logistics operation of the period in the
region. Although the campus is partially used as a warehouse today, it is generally abandoned and
idle. Buildings built with reinforced concrete carcass and mixed prefabricated construction
system are generally well preserved.
In the introduction part of the study, the problem, purpose and scope in the protection of
industrial heritage structures are determined, and in the second part, theoretical discussions
about the development of the industry and the definitions and contents of heritage concepts are
included. While the materials and methods used in the study are explained in the third chapter,
evaluations and discussions based on the findings obtained in the field are discussed in the fourth
chapter. In the fifth and last section, evaluations and suggestions for the protection of the
buildings on the site campus within the scope of industrial heritage are presented.
Keywords: Cultural assets, industrial heritage, D400, Mersin, Leyland
Advisor: Dr. İpek DURUKAN, Mersin University, Graduate Program in Conservation of
Cultural Heritage, Mersin.