Hentbol hakemlerinin öz yeterlilik düzeylerinin ve karar verme davranışlarının incelenmesi
Examination of handball referee's self-efficiency levels and decision-making behaviors
Yazar: ESRA KUTLUCA
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA KAYA
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Spor = Sports
Dizin: Hakemler-spor = Referees ; Hentbol = Handball ; Kapalı spor salonları = Indoor sports facilities ; Karar verme = Decision making ; Spor = Sports ; Öz yeterlilik = Self-efficacy

Özet:
Bu çalışmada, hentbol hakemlerinin öz-yeterlik düzeyleri ile karar verme davranışları arasındaki ilişkileri incelemek amacıyla yapılmıştır. Çalışmaya 2020-2021 hentbol sezonunda faal olarak görev yapan çeşitli klasman (A, B, C ve KD) ve seviyede (il, ulusal ve uluslararası), 169 gönüllü hentbol hakemi katılmıştır. Çalışmaya katılan hakemlere Kişisel Bilgi Formu, Hakem Öz Yeterlik Ölçeği ve Melbourne Karar Verme Ölçeği uygulanmıştır. Elde edilen verilerin analizinde SPSS for Windows 23.0 paket programı kullanılmıştır. Ölçekler arasındaki ilişkiler Spearman korelasyon analizi ile, gruplar arası farklılık incelemesini içeren araştırma sorularında ise iki grup arasındaki farklar Mann-Whitney U testi, ikiden fazla grup arasındaki farklar ise Kruskal Wallis-H testi ile irdelenmiştir. Analiz sonuçları %95 güven aralığında değerlendirilmiş ve "p<0.05" değeri istatistiksel olarak anlamlı farklılık kabul edilirmiştir.
Araştırmada hakemlerin cinsiyetlere göre dikkatli karar verme düzeylerinde erkekler lehine anlamlı fark olduğu, hakem öz yeterlilik ölçeği'nin baskı faktörü, karar verme faktörü ve oyun bilgisi faktörü grup ortalamalarının, yaş ve hakemlik seviyesi değişkenleri arasında farklılık olduğu tespit edilmiştir. Hakem öz yeterlilik ölçeği'nin hakemlik klasmanı değişkeni açısından baskı faktöründe A klasman hakemlerin ortalamasının diğer klasman hakemlerinden yüksek olduğu, karar verme ve iletişim faktörlerinde ise yine A ve B klasman hakemlerinin diğer alt hakemlerden daha yüksek olduğu tespit edilmiştir.   Melborne Karar Verme ölçeğinde hakemlik süresi açısından kaçıngan ve panik karar verme alt boyutlarında 1-4 yıl süre ile hakemlik yapanların ortalamalarının 10-14 yıl ve 15 yıl üzeri hakemlik yapanlardan düşük olduğu son olarak ise, öz saygı ölçeğinde, 10-14 yıl süre ile hakemlik yapanların ortalamalarının 1-4 yıl süre ile hakemlik yapanlardan daha yüksek olduğu görülmüştür. Öz Yeterlilik Ölçeği hakem oyun bilgisi faktörü açısından incelendiğinde spor dalı geçmişi olan hakemlerin ortalamasının olmayanlardan daha yüksek olduğu, dikkatli karar verme faktöründe ise spor dalı geçmişi olmayan hakemlerin ortalamalarının olanlardan daha yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. 
Sonuç olarak hentbol hakemlerinin öz yeterlikleri ve karar vermelerinde önemlilik arz ettiği bu nedenle öz yeterlik ve öz güven düzeylerinin geliştirilmeleri için erken yaşlarda hakemlik eğitime başlanması, hakemliğin üniversitelerde ders olarak okutulması, hakemlere uygulamaya dönük eğitimlerin arttırılması gerektiği kanaatine varılmıştır.
Anahtar Sözcükler: Hentbol, Hakem, Öz Yeterlilik, Karar Verme,

Abstract:
In this study, the aim of this study was to examine the relationships between the self-efficacy levels and decision-making behaviors of handball referees. 169 volunteer handball referees from various classifications (A, B, C and KD) and levels (provincial, national and international), who were active in the 2020-2021 handball season, participated in the study. Personal Information Form, Referee Self-Efficacy Scale and Melbourne Decision Making Scale were applied to the referees who participated in the study. SPSS for Windows 23.0 package program was used in the analysis of the obtained data. The relationships between the scales were examined by Spearman correlation analysis, and in the research questions including the examination of differences between the groups, the differences between the two groups were examined by the Mann-Whitney U test and the differences between the two groups were examined by the Kruskal Wallis-H test. The results of the analysis were evaluated at 95% confidence interval and the value of "p<0.05" was accepted as a statistically significant difference.
It was determined that there was a significant difference in favor of males in the careful decision-making levels of the referees according to the genders. It was determined that the group averages of the pressure factor, decision-making factor and game knowledge factor of the referee self-efficacy scale differ between age and refereeing level variables. In terms of the referee classification variable of the referee self-efficacy scale, it was determined that the average of the A classification referees was higher than the other classification referees in the pressure factor, and the A and B classification referees were higher than the other sub-arbitrators in the decision-making and communication factors.
In the Melborne Decision Making scale, it was seen that the average of those who refereed for 1-4 years in the avoidant and panic decision-making sub-dimensions in terms of refereeing period was lower than those who refereed for 10-14 years and over 15 years. Finally, on the self-esteem scale, it was seen that the average of those who refereed for 10-14 years was higher than those who refereed for 1-4 years.When the Self-Efficacy Scale was examined in terms of the referee game knowledge factor, it was concluded that the average of the referees with a sports background was higher than those who did not have a sports background, and the average of the referees without a sports background was higher than the ones without the careful decision-making factor.
As a result, it has been concluded that handball referees are important in their self-efficacy and decision-making, therefore, in order to improve their self-efficacy and self-confidence levels, refereeing training should be started at an early age, refereeing should be taught as a course in universities, and practical training for referees should be increased.

Keywords: Handball, Referee, Self-Efficacy, Decision Making.