Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanılı 8-16 yaş grubu çocuklarda obezite sıklığı, psikiyatrik eş tanı dağılımı, yeme bağımlılığı ve yaşam kalitesi düzeylerinin değerlendirilmesi
Assessment of obesity frequency, distribution of psychiatric co-morbidity, eating dependence and quality of life in children between 8-16 years of age with attention deficit and hyperactivity disorder
Yazar: SEYHAN TEMTEK
Danışman: DR. ÖZLEM HEKİM
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Çocuk Sağlığı ve Has. Hematoloji Onkoloji Eğt. Arş. Hastanesi / Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Psikiyatri = Psychiatry ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Bağımlılık = Dependency ; Beslenme ve yeme bozuklukları = Feeding and eating disorders ; Beslenme ve yeme bozuklukları-çocukluk çağı = Feeding and eating disorders of childhood ; Ergenler = Adolescents ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Komorbidite = Comorbidity ; Obezite = Obesity ; Psikiyatri = Psychiatry ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Çocuklar = Children

Özet:
Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) çocukluk çağının en sık görülen psikiyatrik bozukluklarından birisidir. DEHB ile obezite arasında anlamlı bir ilişki olduğunu gösteren çalışmalar bulunmaktadır. Ancak ülkemizde bu alanda yapılan çalışmalar kısıtlıdır. Çalışmamızda kliniğimize başvuran DEHB tanılı çocuk ve ergenlerde obezite sıklığı, psikiyatrik eş tanı dağılımı, yeme bağımlılığı ve yaşam kalitesi düzeylerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. 
Çalışma planlanırken güç analizi yapılmış ve buna göre çalışmamızda Ankara ili temsili için 369 kişilik bir örneklemin yeterli olacağı bulunmuştur. Örneklemimiz 15 Haziran 2016-15 Haziran 2017 tarihleri arasında polikliniğe başvuran ve DEHB tanısı alan, 8-16 yaş arası 400 çocuk ve ergenden oluşmaktadır. Tüm olgulara, yarı yapılandırılmış klinik değerlendirme görüşmesi (ÇDŞG-ŞY) uygulanmış ve hepsinin vücut kitle indeksi (VKİ) hesaplanmıştır. Olguların değerlendirilmesinde Conners Ebeveyn ve Öğretmen Derecelendirme Ölçekleri, Çocuklar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği ve Çocuklar İçin Yale Yeme Bağımlılığı Ölçeği kullanılmıştır. Yaşa ve cinsiyete göre 85-94 persentiller arası aşırı kilolu ve ≥95 persentil obez olarak kabul edilmiştir. İstatistiksel analizlerde SPSS 17,0 programı kullanılmış, p<0,05 değeri anlamlı kabul edilmiştir.
Örneklemin yaş ortalaması 10,6 (±2,2) yıl olarak belirlenmiştir. DEHB alt tiplerine göre örneklem değerlendirildiğinde olguların %68,5'inin kombine (K), %29'unun dikkat eksikliği (DE), %2,5'inin ise hiperaktif-impulsif (Hİ) alt tipinde olduğu bulunmuştur. Tüm olguların %63,8'inde psikiyatrik bir eş tanı varlığı saptanmıştır. 
Örneklem, ağırlık gruplarına göre ayrıldığında olguların %65,3'ü normal kilolu, %14,3'ü aşırı kilolu, %20,4'ü obez grubunda yer almıştır. Obezite grubunda DEHB-DE alt tipinin, normal kilolu grubuna göre istatistiksel açıdan anlamlı düzeyde yüksek olduğu saptanmıştır  Çalışmamızda DEHB tanılı çocuklar için ailede obezite varlığı, anne sütünü alma süresinin kısa olması ve öğün atlama oranının yüksek olması obezite gelişimini yordayan faktörler olarak saptanmıştır. Hazır yiyecek (fast food) ve gazlı içecek tüketimi, aşırı kilolu ve obez grubunda normal kilolu grubuna göre anlamlı oranda yüksek bulunmuştur. Her üç grupta da en sık görülen psikiyatrik eş tanıların yıkıcı davranım bozuklukları ve anksiyete bozuklukları olduğu saptanmış, ikili karşılaştırmalarda psikiyatrik eş tanılar açısından gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olmadığı bulunmuştur.
Örneklem, Çocuklar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği (ÇİYKÖ) açısından değerlendirildiğinde, çocuk ve ebeveyn bildirimlerinin her ikisinde de aşırı kilolu ve obez grubunda yer alan DEHB tanılı olgularda fiziksel sağlık toplam puan (FSTP) ortalamasının normal kilolu grubunda yer alan DEHB tanılı olgulara göre istatistiksel açıdan anlamlı düzeyde düşük olduğu saptanmıştır. Çocuklar için Yale Yeme Bağımlılığı Ölçeği (ÇİYYBÖ) değerlendirmesi sonuçlarına göre örneklemin %17,3'ünde yeme bağımlılığı saptanmıştır.
Güncel literatür bilgisi ve çalışma sonuçlarımız dikkate alındığında; obezite risk değerlendirmesinin, öncelikle DEHB-DE alt tipi olmak üzere DEHB klinik pratiğinin bir parçası olması, bu tanı grubunda obeziteye erken müdahale açısından yararlı olabilir. DEHB ve obezitenin sık birlikteliği dikkate alındığında obezite ile çalışan klinisyenlerin, özellikle başarısız kilo verme çabası olan olguları DEHB değerlendirmesi açısından uygun bölümlere yönlendirmeleri faydalı olabilir. Bu alanda yapılacak yeni ve uzunlamasına çalışmalar obezite ve DEHB birlikteliğinin daha iyi anlaşılması bakımından yararlı olacaktır.

Abstract:
Attention deficitand hyperactivity disorder (ADHD) is one of the most common psychiatric disorders of childhood. There are studies showing that there is a significant relationship between ADHD and obesity. However the number of studies conducted on this field is limited in our country. In this study we planned to evaluate obesity frequency, distribution of psychiatric comorbidity, eating dependency and quality of life in children and adolescents with ADHD who admitted to our outpatient clinic.
Power analysis revealed that a sample of 369 individuals would be sufficient for representation of Ankara city. Our sample consisted of 400 children aged between 8 and 16 years who applied to the clinic between June 15, 2016 and June 15, 2017 and diagnosed as ADHD. All cases were administered a semi-structured clinical assessment interview (K-SADS-PL) and body mass index (BMI) of all subjects was calculated. The Conners Parent and Teacher Rating Scales, the Pediatric Quality of Life Inventory (PedsQL) and the Yale Food Addiction Scale for Children (YFAS-C) were used. According to age and sex, weight percentiles between 85-94 was considered overweight and ≥95 percentile was obese. SPSS 17.0 program was used for statistical analysis, p<0.05 value was considered as significant.
The mean age of sample was 10.6 (± 2.2) years. When the sample was evaluated according to the ADHD subtypes, it was found that 68.5% of the cases had combined (C), 29% had inattentive (I) and 2.5% had hyperactive-impulsive (HI) subtype. A psychiatric co-diagnosis was found in 63.8% of all cases.When the sample was divided into groups according to body weight, 65.3% had normal weight, 14.3% had overweight and 20.4% had in obese group. ADHD-I subtype rate in obesity group was found statistically higher when compared to normal weight group. In this study familial history of obesity, short duration of breast feeding and high rates of meal skipping were factors found to be the predictors of obesity development in children with ADHD. Consumption of fast food and sparkling beverages was significantly higher in overweight and obese group than the normal weight group. It was found that the most common psychiatric comorbid diagnoses were disptuptive behavior disorders and anxiety disorders in all three groups and there was no statistically significant difference between groups in terms of psychiatric comorbidity in bilateral comparisons. When the sample was evaluated in terms of the PedsQL, both children's and parental reports revealed that mean physical health total score was significantly lower in groups of overweight and obese children with ADHD than normal weight children with ADHD. According to the YFAS-C, food dependency was determined in 17.3% of the sample.
Considering current literature knowledge and our study results it could be asserted that; obesity risk assessment as a part of clinical practice in ADHD; particularly in inattentive subtype; can be useful for early intervention in obesity. Taking into account the frequent association between ADHD and obesity, it is benefical for the clinicians working with obesity to consult the patients for ADHD assessment; especially those who failed to lose weight. New longitudinal studies would be useful to understand the co-occurrence of obesity and ADHD.