Kocasu Çayı deltası ve yakın çevresinin ekolojik açıdan değerlendirilmesi
The ecological evaluation of Kocasu River delta and its surroundings
Yazar: NECDET İNCEDAYI
Danışman: PROF. DR. DENİZ EKİNCİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Bitki ekolojisi = Plant ecology ; Coğrafya = Geography ; Doğal bitkiler = Natural plants ; Ekoloji = Ecology ; Ekolojik faktörler = Ecological factors ; Kocasu deltası = Kocasu delta ; Orman ekolojisi = Forest ecology ; Su bitkileri = Water plants

Özet:
Ekosistem sorunları 4,6 milyar yaşında olan dünyamızın yaşadığı büyük problemlerden biridir. Ekosistemdeki bozulmalar ise genel olarak insan etkisiyle meydana gelir. İnsanlar, bulundukları ekosistemdeki canlı ve cansız varlıkları etkileyerek ekosistemin bozulmasına yol açar. Ekosistemin bir parçası da olan insanlar özellikle sanayi devrimi sonrası yerküremizde büyük oranda değiştirici bir rol oynamaya başlamıştır. Zamanla teknolojinin gelişmesi ile de bu süreç baskın hale gelmiştir.  Kontrolsüz nüfus toplanma alanlarının oluşturulması, yanlış arazi kullanımı, plansız ve çarpık kentleşme, doğal kaynakların bilinçsiz ve sınır tanımaz bir şekilde kullanılması, orman tahribatı ve su kaynaklarının kirletilmesi, atmosfere salınan sera gazları gibi olayları örnek verebiliriz. Böylece atmosfer, litosfer, hidrosfer ve biyosfer yıkımları ekosistem sorunlarına yol açmaktadır. Bu olumsuz yaşananların zararları sadece insan türünü değil diğer biyosfer elemanları ile birlikte tüm sistemi etkilemektedir. Dünyanın bir noktasında yaşanan degredasyon süreçleri küresel ölçekte sorunlara böylece zemin hazırlamaktadır. Bu bakımdan uluslararası önemde ve doğal rezerv niteliğindeki dikkate değer bir biyosfer habitatı olan Kocasu Çayı Deltası ve yakın çevresinde de önlem almayı gerektiren ekolojik sorunların meydana gelmekte olduğunu ifade edebiliriz. Kocasu Çayı deltası ve yakın çevresi, barındırdığı doğal yaşam alanlarının çeşitliliği bakımından eşsiz doğal zenginliğe sahiptir. Delta, kumul bitkileri, bataklık, longoz ormanları ve lagünleriyle birçok doğal yaşama ev sahipliği yapar. Dişbudak, kızılağaç ve söğütlerden oluşan longoz ormanları; nilüfer, deniz börülcesi, ılgın, sümbül, göl soğanı, tavşan meşesi gibi sucul bitkiler; karaleylek, pasbaş, patka, bataklık kırlangıcı, akça cılıbıt, küçükbalaban, gece balıkçılı, alacabalıkçıl, küçükakbalıkçıl, gri balıkçıl, kuğu, yeşil baş, çıkrıkçın, macar ördeği, elma baş patka, akkuyruklu kartal, sakarmeke, poyrazkuşu, sumru, küçük sumru ve birkaç ağaçkakan türünün bulunduğu delta, göç esnasında küçük karabatak ve ak pelikan gibi kuş türlerine de ev sahipliği yapmaktadır. İnceleme sahası karaleylek, bataklık kırlangıcı, kesik kolye yağmur kuşu'nun üreyen popülasyonlarıyla Önemli Kuş Alanı statüsü kazanmıştır. Toprak kurbağası, ova kurbağası, benekli kaplumbağa, çizgili kaplumbağa, su yılanı, pürtüklü̈ semender gibi amfibi ve sürüngenler sahada yaşayan diğer biyosfer elemanlarıdır. Bunların yanı sıra lagünler nesli tükenmekte olan yılan balıkları ile turna, kızılkanat, sazan, dere pisisi, rhodeus sericeus amarusiç gibi balıklara ev sahipliği yapar. Vejetasyon bakımından sahada tatar karapazısı yüksek risk kategorisinde yer alan endemik türdür. Kum zambağı, ormangülü korunmada öncelikli; kum ayrığı, göl soğanı ise hassas korumalı kategorisinde yer alır. Yine endemik bir tür olan dalakotu ise düşük riskli grupta değerlendirilmektedir. Longoz ormanları, kumul bitkileri, sucul vejetasyon, kuş türleri ve lagünlerin ekoturizm ve jeomorfoturizm potansiyelleri çekicilik teşkil etmektedir. Doğal sit alanı olmasına rağmen Dalyan, Poyraz ve Arapçiftliği lagünlerindeki kirlilik, yanlış arazi kullanımı, kimyasal gübre kullanımı, Bursa ilinin sanayi atıklarının Koçasu Çayına karışması, siltasyon, ötrofikasyon,  kum çekilmesi, longoz ormanındaki ağaçların kesilmesi gibi bazı yanlış uygulamalar telafisi imkansız degredasyonlara yol açmaktadır.


Anahtar Kelimeler: Kocasu Çayı Deltası, Ekoloji, Bitki Örtüsü, iklim, hava, su,toprak, tahribat

Abstract:
Ecosystem problems are one of the biggest problems of our 4.6 billion years old world. The distortion on the ecosystem is caused by human impacts in general. People, by affecting the ecosystem they live and nonliving entities leads to deterioration of the ecosystem. People who are also one part of the ecosystem began to play a changer role in our globe especially after the industrial revolution. With the development of technology, this process has become dominant over time. The creation of uncontrolled population gathering areas, inappropriate land use, unplanned urban sprawl, use of natural resources in an unconscious and uninhibited way,  forest destruction and pollution of water resources the release of greenhouse gases into the atmosphere can be some examples. So the atmosphere, lithosphere, hydrosphere and biosphere destruction leads to ecosystem problems. This negative experience of those losses affects the whole system together with other elements of the biosphere. Degradation experienced at some point in the process prepares the ground for the world's problems on a global scale. In this regard, we can say that considerable international significance, a biosphere nature reserves and the natural habitat Kocasu River Delta and the immediate vicinity also required taking measures of ecological problems that occur in. River delta and the immediate surroundings of Kocasu, hosting the terms of the diversity of natural habitats has unique natural wealth with delta, dune plants, marsh, swamp natural forests and lagoons it host several life. Swamp forests consisting of ash, alder and willow; lilies, sea bean, tamarisk, hyacinths, onions lake, aquatic plants such as oak rabbit; black stork, Ferruginous, pochard, marsh swallow, Kentish Plover, little bittern, the night heron, pied herons, little egret, gray herons, swans, green head, garganey, Hungarian duck, apple head Duck, White-Tailed Eagle, coot, oystercatcher, the tern, little tern and the delta where several woodpecker species, bird species such as the pygmy cormorants and white pelicans are housed during migration. Examination field has earned the status of Important Bird Areas breeding bird populations such as black storks, marsh swallow, cut necklace rain bird. Soil frog, marsh frog, spotted turtle, striped turtles, water snakes, amphibians and reptiles such as the southern crested newt living in the area are other biosphere elements. These lagoons are home to extinct eel with pike, roach, carp, flounder, and fish such as rhodeus sericeus amarusich. The Tatars black chards on the field in terms of endemic species of vegetation are in the high risk category. Sand lilies, rhododendron protection priority; discrete sand, while the lake onion is located in the delicate protected category. The spleen herb is considered endemic in the low-risk group. Swamp forests, dune plants, aquatic vegetation, birds and lagoons of ecotourism and jeomorfoturizm poses potential appeal. Although natural sites in Dalyan, pollution in Poyraz and Arapçiftliği the lagoons, incorrect land use, chemical fertilizer use, Kocasu mixing the river water with the Bursa industrial waste, siltation, eutrophication, sand withdrawal, some wrong practices, such as cutting of trees in the swamp forests leads to compensation impossible degradation.



Key words: Kocasu River Delta, Ecology, Vegetation, Climate, Air, Water, Soil,Degradation