İstanbul'daki su terazilerinin mimari özelliklerinin incelenmesi ve koruma sorunları
Investigation of architectural properties and problems in protection of water balance towers in Istanbul
Yazar: ELİFNUR DAYICI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BURCU BÜKEN CANTİMUR
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Koruma-Yenileme ve Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Su terazisi, suyolları üzerinde basıncı denetlemek ve su taksimini sağlamak amacıyla inşa edilen yapıdır. Suyolları ile suyun, su kaynaklarından kent merkezine taşınması amaçlanmıştır. Taşıma işlemi sırasında kullanılan su borularının basınç etkisiyle patlaması su terazileri ile önlenmiştir. Şehir merkezine gelen suyun kullanılacağı külliye, kışla, medrese, çeşme, şadırvan gibi yapılara dağıtılması da su terazileri ile sağlanmıştır. Bu tez çalışması kapsamında, İstanbul'daki su terazileri incelenmiştir. İstanbul'da günümüze ulaşan 76 adet, yok olmuş 59 toplamda 135 adet su terazisi tespit edilmiştir. Su terazileri, üzerinde bulunduğu suyoluna göre sınıflandırılmıştır. Bu suyolları: Kırkçeşme suyolu, Halkalı suyolu, Taksim suyolu, Hamidiye suyolu, Üsküdar suyolu ve Memba sularıdır. İstanbul'da varlığı devam eden ve günümüze ulaşamayan su terazilerinin konumları, suyolları ile birlikte İstanbul haritası üzerine işlenmiştir. Su terazilerinin kendine özgü mimari özellikleri, çalışma prensibi ve günümüzdeki durumu envanter çalışması ile anlatılmıştır. Hazırlanan envanter fişlerinde su terazilerinin; adresi, yapım sistemi, malzeme özellikleri, yapı elemanları, güncel fotoğrafları, plan ve cephe krokileri ile sağlamlık durumları detaylı olarak işlenmiştir.
Endüstriyel kültür mirası olan su terazilerinin mevcut durumdaki bozulma türlerine ve bozulma nedenlerine değinilmiştir. Yapıların korunması amacıyla çeşitli öneriler geliştirilmiştir. Yapıların bilinirliğinin arttırılması ve ilgili şahıs ve kurumların gerekli müdahaleleri yapması önerilmiştir.

Abstract:
Water balance towers (castella aquae) are structures built to control the pressure in water Supply systems. Water towers held a large amount of water, which converted water to a pressurised pipe system and they were also used to maintain the pressure. Castella aquae provided water for fountains, baths and residences in the city. Water towers  located only in Istanbul were investigated in this thesis. There are 76 operating and 59 non-functional totally 135 water towers in Istanbul. Water towers are classified according to the water supply system they belong to. There are the following water supply systems in Istanbul: Kirikçeşme water system, Halkali water system, Taksim water system, Hamidiye water system, Üsküdar water system and spring water sources (memba). Each water tower, corresponding to its relevant water supply system, is located on the map in the appendix. The unique properties together with the physical principles and  the present-day situation of water towers are examined in the inventory analysis. The following categories of water towers (location, construction system, material, components, plan and elevation sketches, current photographs and condition of structural robustness) are studied in detail in the inventory databases in the appendix.The current physical status of the investigated water towers is mentioned, as well. Since they are part of the cultural heritage of Istanbul, there are specific proposals indicated for the protection of the analysed structures, namely increasing the public awareness and reporting the necessary interventions to the relevant institutions.