Özel gereksinimli bireye sahip ebeveynlerin; çocuklarını kabul-red durumları ve bireysel sorumluluklarını üstlenme türlerinin evlilik doyumu düzeyleri ile ilişkisinin incelenmesi
Examination of the case of acceptance/rejection of individiuals with special needs by their parents and the relationship between the sense of responsibility and the marriage satisfaction
Yazar: SEVGİ KOÇYİĞİT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YUNUS YÜCEL
İSTANBUL TOPKAPI ÜNİVERSİTESİ / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu araştırma özel gereksinimli bireye sahip ebeveynlerin çocuklarını kabul/red durumları ve bireysel sorumluluklarını üstlenme türlerinin evlilik doyum düzeyleri ile ilişkisini incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmada ayrıca katılımcıların tanımlayıcı özelliklerine göre özel gereksinimli çocuklarını kabul/red durumu, sorumluluklarını üstlenme türleri ve evlilik doyum düzeylerinde farklılık olup olmadığı da sorgulanmıştır. Nicel araştırma yöntemlerine göre gerçekleştirilen çalışma ilişkisel tarama modelinde tasarlanmıştır. Araştırmada veriler; kişisel bilgi formu, ebeveyn kabul-red kontrol ölçeği, sorumluluk ölçeği ve evlilik doyum ölçeğinden oluşan veri toplama aracıyla toplanmıştır. Veri toplama aracı 2022-2023 eğitim öğretim yılında Kocaeli ilinde faaliyet gösteren özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerine çocukları giden ve araştırmaya katılmayı gönüllü kabul eden 430 ebeveyne uygulanmıştır. Araştırmada kartopu örnekleme yöntemi kullanılmıştır.  Elde edilen veriler bilgisayar ortamında SPSS 22.0 programı aracılığı ile analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda; Sıcaklık ve sevgi boyutu ile evlilik doyumu arasında pozitif, düşmanlık saldırganlık ve ilgisizlik ihmalkârlık tutumu arasında negatif yönlü ilişkiler görülmüştür. Özel gereksinimli bireye sahip ebeveynlerinin çocuklarına karşı sıcaklık ve sevgi tutumu evlilik doyumlarını artırmakta, ilgisizlik ve ihmalkârlık boyutu ise evlilik doyumlarını azaltmaktadır. Ebeveynlerin evlilik doyumları ile duygusal ve bilişsel sorumluluk düzeyleri ile pozitif davranışsal sorumluluk boyutu ile negatif yönlü ilişkiler görülmüştür. Bilişsel sorumluluk türünün evlilik doyumunu etkilemediği, duygusal sorumluluk boyutu evlilik doyumunu artırırken davranışsal sorumluluk boyutunun evlilik doyumunu azalttığı saptanmıştır.

Abstract:
This study was conducted to examine the relationship between marital satisfaction levels and the acceptance/rejection status of parents of children with special needs and the types of individual responsibilities they undertake. In the study, it was also questioned whether there was a difference in the acceptance/rejection status of their children with special needs, the types of assuming the responsibilities of their children with special needs and marital satisfaction levels according to the descriptive characteristics of the participants. The study, which was conducted according to quantitative research methods, was designed in relational screening model. Data were collected with a data collection tool consisting of personal information form, parental acceptance-rejection control scale, responsibility scale and marital satisfaction scale. The data collection tool was applied to 430 parents whose children attended special education and rehabilitation centres operating in Kocaeli province in the 2022-2023 academic year and who voluntarily agreed to participate in the study. Snowball sampling method was used in the study.  The data obtained were analysed in computer environment by means of SPSS 22.0 programme. As a result of the research; positive relationships were observed between the warmth and affection dimension and marital satisfaction, and negative relationships were observed between hostility, aggression and indifference and neglectfulness attitudes. The warmth and love attitude of the parents of individuals with special needs towards their children increases their marital satisfaction, while the indifference and neglectfulness dimension decreases their marital satisfaction. There were positive correlations with emotional and cognitive responsibility levels and negative correlations with behavioural responsibility dimension. It was determined that cognitive responsibility type did not affect marital satisfaction, emotional responsibility dimension increased marital satisfaction while behavioural responsibility dimension decreased marital satisfaction.