Ahmet Mithat Efendi'nin edebiyat teorisi, tarihi ve eleştirisine dair görüşleri üzerinde bir inceleme
The observation of Ahmet Mithat Efendi's thinkings about literacy theory, history and critique
Yazar: H. HARİKA DURGUN
Danışman: DOÇ. DR. FAZIL GÖKÇEK
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Edebiyatı Bölümü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Tanzimat dönemindeki Batılılaşma faaliyeti içinde bulunan Ahmet Mithat Efendi, 1870-1912 yılları arasındaki yazı faaliyetinde pek çok hikâye ve romana imza atmış, tiyatro türünde örnekler vermiş ve edebî, fikrî yazılarıyla halkın medenî seviyesini yükseltmeye çalışmış bir yazar ve aynı zamanda bir gazetecidir. Bir gazeteci, bir yazar olarak ?her şeye en küçüğünden başlamak âdetinde? bulunan Ahmet Mithat Efendi, hayatının sonuna kadar sosyal fayda prensibine bağlı kalmış ve Tanzimat'ın ilanıyla memleketimize girmeye başlayan Batı kültürünü yaymaya, halkı okumaya teşvik ederek halkın bilgi seviyesini yükseltmeye gayret etmiştir. ?Ahmet Mithat Efendi'nin Edebiyat Teorisi, Tarihi ve Eleştirisine Dair Görüşleri Üzerinde Bir İnceleme? adlı çalışmada yazarın edebiyata dair görüşleri ele alınmıştır. ?Edebiyat Teorisi? başlığını taşıyan birinci bölümde yazarın edebiyat hakkındaki görüşlerinin yanı sıra romana, tiyatroya, şiire dair fikirleri şekil ve muhteva yönünden ayrıntılı bir şekilde değerlendirilmiştir. ?Edebiyat Tarihi? başlıklı ikinci bölümde ise romanın ve tiyatronun Batı'daki ve bizdeki gelişimleri üzerinde duran yazarın romana ve tiyatroya ait değerlendirmelerine yer verilmiştir. Üçüncü ve son bölümde ise Ahmet Mithat'ın edebiyat eleştirisine dair görüşleri ele alınmıştır. Nitekim Mithat Efendi'nin romana, tiyatroya ve şiire dair ileri sürdüğü görüşler bazen tepkiyle karşılanmış ve döneminin önemli edebî tartışmalarına yol açmıştır. Netice itibarıyla Ahmet Mithat Efendi, devri için bir öğretmen, bir rehber kabul edilmiştir.

Abstract:
Ahmet Mithat Efendi was a writer and journalist who took part in Westernization activity in the period of reorganizations, wrote many stories and novels in writing activity between 1870 and 1912 and gave an example about theatre and tried to increase the public level with his literary and mental writings. Ahmet Mithat Efendi adopting 'to start everyting with very small ones' held to social benefit principle until he died and made an effort spreading Westernization culture starting to spread in our country with reorganizations and increasing the knowledge level of public by encouraging public to study. His views of literacy are dealt in the book'the observation of Ahmet Mithat Efendi's thinkings about literacy theory, history and critique. In the first part that is 'literacy theory', the writer's views about literacy as well as his views of novel,theatre,poet are evaluated in detail along with condition and content.In the second part that is 'literacy history', the writer's evaluation about novel and theatre emphazising the progress of novel and theatre in the West and our country are given place. In the final part, his views of literacy critique are dealt. Thus, his opinions putting forward about novel, theatre and poet is sometimes reacted and caused to important literary arguments of his period. As a result, Ahmet Mithat Efendi was accepted as a teacher an guidance counselor in his period.