Türkçe dersi öğretim programı ve 6. sınıf Türkçe ders kitaplarının söz varlığı açısından incelenmesi
Examination of Turkish language curriculum and 6th grade Turkish textbooks in terms of vocabulary
Yazar: MEHMET YAVUZ
Danışman: DOÇ. DR. BEKİR DİREKCİ
Akdeniz Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ortaokullar = Secondary schools ; Program değerlendirme = Program evaluation ; Söz varlığı = Vocabulary ; Türkçe dersi = Turkish lesson ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Öğretim programları = Teaching curriculums

Özet:
Söz varlığı bir dilin sahip olduğu sözcükler ile birlikte deyim, atasözü, ikileme, terim gibi ögelerin bütününü kapsamaktadır. Toplumların kültürü, yaşayışı, inanç ve değerler sistemi gibi birçok özelliğinden izler taşıyan söz varlığı, bu unsurların gelecek nesillere taşınmasının yolunu açmaktadır. Eğitim öğretim kurumlarında bireylerin yararlandığı en temel kaynakların ders kitapları olduğu düşünüldüğünde Türkçe ders kitaplarının da söz varlığı ögelerini yansıtması ve öğrencilerin söz varlığını geliştirecek şekilde düzenlenmesi beklenmektedir. Bu kapsamda araştırmada 6. sınıf Türkçe ders kitaplarında bulunan okuma metinlerindeki söz varlığı ögeleri tespit edilmiştir. Bununla birlikte ders kitaplarının önemli bir bölümünü oluşturan okuma ve dinleme / izleme metinlerinden sonra verilen, öğrencilerin söz varlığını geliştirmeye yönelik etkinlikler Türkçe Dersi Öğretim Programı çerçevesinde incelenmiştir.
Tarama modelinde nitel bir araştırma olarak yürütülen çalışmada veriler, doküman analizi yöntemi ile toplanmış ve elde edilen bu veriler içerik analizi tekniği ile çözümlenmiştir. Verilerin toplanması ve verilerin çözümlenmesinde uzman görüşlerine başvurulmuştur. Araştırmanın sonucunda okuma metinlerinde en sık tekrar eden söz varlığı ögeleri, her bir söz varlığı ögesinin (deyimler, atasözleri, ikilemeler, terimler, özdeyişler, kalıp sözler / ilişki sözleri yabancı sözcükler, yerel söylemler ve özel isimler) metinlerde ne sıklıkla kullanıldığı belirlenmiş ve bunlarla ilgili listeler oluşturulmuştur. Araştırmada özel yayınevi tarafından hazırlanan 6. sınıf Türkçe ders kitabında 3101 farklı söz olmak üzere toplamda 12896 söz varlığı ögesi; MEB Yayınları tarafından hazırlanan 6. sınıf Türkçe ders kitabında ise 2888 farklı söz olmak üzere toplamda 10517 söz varlığı ögesi bulunduğu tespit edilmiştir. Ayrıca incelenen her iki ders kitabında da en sık kullanılan söz varlığı ögesinin özel isimler olduğu belirlenmiştir. Araştırmada okuma ve dinleme / izleme metinlerinden sonra verilen etkinlikler ise Türkçe Dersi Öğretim Programı çerçevesinde incelenmiştir. Bu bağlamda özel yayınevi tarafından hazırlanan 6. sınıf Türkçe ders kitabında 125, MEB Yayınları tarafından hazırlanan 6. sınıf Türkçe ders kitabında ise 78 söz varlığı etkinliği tespit edilmiştir. Bu söz varlığı etkinliklerinde en fazla okuma becerisine yönelik etkinliğe yer verildiği, diğer dil becerisi alanları ile ilgili ise daha az etkinliğe yer verildiği ve bu kapsamda etkinliklerin beceri alanlarına dağılımında dengeli bir dağılım olmadığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca etkinliklerin nicelik olarak yeterli gibi görünse de büyük bir bölümü birbirine benzer olduğu için nitelik olarak yeterli olmadığı düşünülmektedir. Araştırmanın sonuçlarından hareketle ders kitaplarında içerisinde daha fazla atasözü ve özdeyiş bulunan okuma metinleri tercih edilebileceği, ders kitaplarında yer alan etkinliklerin çeşitliliği sağlanarak öğrencilerin dikkati çekilebileceği, sonraki yapılacak olan çalışmalarda ders kitaplarındaki okuma metinleri ile birlikte etkinliklerin de incelenebileceği gibi öneriler sunulmuştur. 

Anahtar Sözcükler: Söz varlığı, sözcük, Türkçe eğitimi, Türkçe Dersi Öğretim Programı, ders kitabı

Abstract:
The vocabulary covers all of the elements such as idiom, proverb, duplication, term along with the words which a language has. The vocabulary bearing traces of many features of societies such as their culture, life, belief and value system paves the way for these element to be passed on to future generations. When it is thought that the most basic resources that individuals benefit from in educational institutions are textbooks, it is expected that Turkish course books should also be arranged in a way to reflect vocabulary elements and to improve students' vocabulary. Within this framework, in the study, vocabulary elements in reading texts in 6th grade Turkish textbooks were determined. In addition to this, the activities which constitute an important part of the textbooks, given after the reading and listening / watching texts, aimed at improving the vocabulary of the students were examined within the framework of the Turkish Lesson Curriculum.
In the study conducted as a qualitative research in the scanning model, the data were collected by the document analysis method and these data were analyzed with the content analysis technique. In data collection and analysis, expert opinions were consulted. As a result of the research, vocabulary elements recurring most frequently in texts, how often each vocabulary element (idioms, proverbs, reduplications, terms, aphorisms, phrases / relation words, foreign words, local discourses and proper nouns) was used in texts were determined and lists related to them were created. In the research, it was determined that there are total 12896 vocabulary items, including 3101 different words, in the 6th grade Turkish textbook prepared by a private publishing house and there are total 10517 vocabulary items, 2888 different words, in the 6th grade Turkish textbook prepared by Ministry of Education Publications. Also, it was determined that the most frequently used vocabulary item in both textbooks examined was proper nouns. In the research, the activities given after reading and listening / watching texts were examined within the framework of the Turkish Lesson Curriculum. In this context, 125 vocabulary activities in the 6th grade Turkish textbook prepared by the private publishing house and 78 vocabulary activities in the 6th grade Turkish textbook prepared by Ministry of Education Publications were identified. It was concluded that activities related to reading skills were included the most, the less activities related to the other language skill areas were included in these vocabulary activities and there was not a balanced distribution in the distribution of activities to skill areas in this context. In addition, although the activities seem to be sufficient in quantity, it is thought that they are not sufficient in quality because most of the activities are similar to each other. Based on the results of the research, the suggestions such as that reading text containing more proverbs and aphorisms can be preferred in the textbooks, students' attraction can be drawn by ensuring the diversity of the activities in the textbooks and in the next studies, activities can be examined along with the reading texts in the textbooks have been offered.

Keywords: Vocabulary, word, Turkish education, Turkish Lesson Education Program, textbook