Miraç rivayetlerinin Ardâvîrâfnâme ve ilahi komedya ile mukayesesi
The comparison of the narrations of ascension with Ardāvīrāfnāme and divine comedy
Yazar: AYFER DİNDİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FETHİ YILDIRIM
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
İslam düşüncesinde önemli bir yere sahip olan isrâ/miraç hadisesi; siyer, İslam tarihi, tefsir, hadis, edebiyat gibi farklı disiplinlerde farklı yönleriyle ele alınıp incelenmektedir. Bununla birlikte Hz. Peygamber'in miracına dair anlatıların, gerçekliğinin yanı sıra, metinlerarasılık bağlamında İslam öncesi ve sonrası dini geleneklerdeki miraç tasavvurları ve mistik metinler ile ilişkisi de ciddi tartışma konusu edilmektedir.
Söz konusu tartışmalar bağlamında yapılan bu çalışmada; Hz. Peygamber'in miracına dair rivayetlerle, fizikötesi âleme ve ahirete yolculuğu konu edinen eserler fenomenolojik olarak mukayese edilmiştir. Bu meyanda ünlü Zerdüşt din adamı Ardâvîrâf'ın öteki dünyaya seyahatini konu edinen Ardâvîrâfnâme'si, isrâ/miraç rivayetleri ve Dante'nin düşsel yolculuğunu anlattığı İlahi Komedya'sı arasındaki ortak motifler, benzerlikler ve farklılıklar tespit edilip ortaya konulmuştur.
Çalışmada, ilk önce farklı coğrafyalarda farklı din ve inanç sistemlerinde mevcut olan miraç tasavvurları üzerinde durulmuştur. Örnekleme yoluyla Yahudilik, Hıristiyanlık ve Zerdüştîlik gibi dini geleneklerdeki miraç motiflerine yer verilmiştir. Daha sonra da Ardâvîrâfnâme, erken dönem siyer ve hadis kaynaklarında yer alan miraç rivayetleri ve İlahi Komedya, miracın iskeletini oluşturan ana unsurlar bakımından temel başlıklar halinde kronolojik olarak incelenmiştir. Sonuç kısmında söz konusu eserlerin ortaya çıktığı dönem ve kültürel vasat göz önüne alınarak Ardâvîrâfnâme'nin miraç rivayetlerine veya her ikisinin de İlahi Komedya'ya kaynaklık veya etki edip etmediği değerlendirilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
The event of isrā/miraj, which has an important place in Islamic thought, is analyzed in different disciplines such as siyar, Islamic history, tafsir, hadith and literature. However, in addition to the authenticity of the narratives of the Prophet's mirac, its relationship with the mystical texts and the conceptions of mirac in pre-Islamic and post-Islamic religious traditions in the context of intertextuality is also a subject of serious discussion.
In the context of these debates, this study phenomenologically compares the narratives of the Prophet's mirac with the works that deal with the journey to the transphysical realm and the hereafter. In this context, the common motifs, similarities and differences between the famous Zoroastrian cleric Ardāwīrāf's Ardāwīrāfnāme, which deals with his journey to the other world, the isrā/miraj narratives and Dante's Divine Comedy, in which he describes his dream journey, are identified and revealed.
The study first focuses on the conceptions of mirac existing in different religions and belief systems in different geographies. By way of illustration, mirac motifs in religious traditions such as Judaism, Christianity and Zoroastrianism are included. Then, the Ardāwīrāfnāme, the mirac narratives in the early siyar and hadith sources, and the Divine Comedy are analyzed chronologically under basic headings in terms of the main elements that constitute the skeleton of mirac. In the concluding part, it is tried to evaluate whether the Ardāwīrāfnāma is the source or influence of the mirac narratives or both of them on the Divine Comedy, taking into account the period and cultural environment in which these works emerged.