Farklı azot dozları ve su stresinin İran ve Türkiye kişniş (Coriandrum sativum L.) genotiplerinin tarımsal karakterleri ve kalitesi üzerine etkileri
The effects of different nitrogen rates and water stress on agricultural characteristic and quality of Iranian and Turkish coriander (Coriandrum sativum L.) genotypes
Yazar: MASOUD SOLTANI BOULJAK
Danışman: PROF. DR. HAKAN ÖZER
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Amaç: Bu tez çalışmasında Erzurum ekolojik koşullarında farklı azot dozları ve sulama seviyelerinde yetiştirilen İran ve Türkiye kişniş genotiplerinin tarımsal karakterleri ve kalitesine olan etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. 
Materyal ve Yöntem: 2014 ve 2015 yıllarında Erzurum ekolojik koşullarında Tesadüf Blokları Deneme Deseninde "Bölünmüş Parseller" düzenlemesine göre yürütülen bu çalışmada 2 kişniş genotipi (İran ve Türkiye), 3 farklı sulama seviyesi (S1: %33, S2: %67, S3:%100) ve 4 azot dozunun (0, 4, 8, ve 12 kg/da) kombinasyonları 3 tekerrürlü olarak test edilmiştir. 
Bulgular: Bu tez çalışmasında kişniş genotiplerinin araştırılan karakterlere etkisi istatistiksel olarak önemli bulunmuştur. Türkiye genotipinin tohum verimi bakımından İran genotipine göre daha üstün olduğu belirlenmiştir. Su stresinin toplam çiçeklenme sürersi, yetişme süresi, dal sayısı, şemsiye sayısı, kanopi ve Spad değerleri ile tohum verimi üzerine etkileri önemli bulunmuştur. Su stresi seviyelerindeki artışla kişniş genotiplerinin tohum verimlerinde, şemsiye sayılarında, dal sayısı ve yetişme sürelerinde düşüş kaydedilmiştir. Azot dozlarının kişniş genotiplerinde incelenen bütün karakterleri önemli seviyede etkilediği gözlenmiştir. Artan azot dozları ile birlikte her iki genotipte de tohum veriminde artışlar tespit edilmiştir. En yüksek tohum verimi 12 kg/da azot dozunda ve normal sulama (S3) koşullarında elde edilmiştir. En yüksek uçucu yağ oranı ve verimi ise 8 kg/da azot dozunda belirlenmiştir. 
Sonuç: Erzurum ekolojik koşullarında yapılan bu çalışmada kişnişte tohum verimi bakımından Türkiye genotipinin daha uygun olduğu ve %100 (S3) sulama koşullarında tohum verimi için 12 kg/da, uçucu yağ verimi için 8 kg/da azot dozunun kullanılması durumunda en iyi sonucun alınabileceği belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Kişniş, Coriandrum sativum, su stresi, sulama seviyeleri, azot dozu, verim

Abstract:
Aim: The aim of this thesis was to determine the effects on agricultural characteristics and quality of Iranian and Turkish coriander genotypes grown at different nitrogen rates and irrigation levels in Erzurum ecological conditions.
Material and method: This study was carried out in Erzurum ecological conditions in 2014 and 2015 according to the "Split Plots" arrangement in Randomized Complete Blocks Experimental Design, 2 coriander genotypes (Iran and Turkey), 3 different irrigation levels (S1: %33, S2: %67, S3:%100) and 4 nitrogen rates (0, 4, 8, and 12 kg da-1) combinations were tested in 3 replications.
Results: In the thesis study, the effect of coriander genotypes on the investigated characters was found to be statistically significant. Turkish coriander genotype showed superior to Iranian one in seed yield. The effects of irrigation depth on total flowering duration, days to maturrity, number of branches, number of umbrellas, canopy temperature and Spad values and seed yield were found to be significant. With the increase in water stress, the seed yield, umbrella number, number of branches and days to maturity of both coriander genotypes decreased. It was determined that nitrogen rates significantly affected all the investigated characters in the coriander genotypes. Seed yield increased in both genotypes with increasing nitrogen rates. The highest seed yield was obtained at 12 kg da-1 nitrogen rate and under normal irrigation (S3) conditions. The highest essential oil rate and yield were obtained at 8 kg da-1 nitrogen rate. 
Conclusion: In this study conducted in Erzurum ecological conditions, it was found that the Turkish genotype was more suitable in terms of seed yield in coriander; It has been determined that the best results can be obtained in the case of using 12 kg da-1 nitrogen rate for seed yield and 8 kg da-1 nitrogen rate for essential oil yield under 100 % irrigation (S3)  conditions.

Key Words: Coriander, Coriandrum sativum, water stress, irrigation levels, nitrogen rate, yield