Hizmet sektöründe tükenmişlik düzeyinin iş doyumuna etkisi; AVM çalışanları üzerine bir araştırma
The effect of burnout level on job satisfaction in service sector; a research of the shopping center employees
Yazar: MERVE ONUR
Danışman: PROF. DR. SERAP PALAZ
Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Alışveriş merkezleri = Shopping centers ; Hizmet sektörü = Service sector ; Tükenmişlik = Burnout ; Tükenmişlik düzeyi = Burnout level ; Çalışanlar = Workers ; Ölçekler = Scales ; İş doyumu = Job satisfaction

Özet:
Bu araştırma, günümüzde ihtiyaçlarımızı karşılamaktan ziyade artık bir sosyalleşme alanı olarak hayatımızda var olan alışveriş merkezlerinde istihdam edilen çalışanların tükenmişlik düzeylerinin iş doyumlarına etkisini araştırmak amacıyla hazırlanmıştır. Tükenmişlik sendromunun iş doyumsuzluğuna sebep olan ve olumsuz sonuçlara yol açabilecek çok boyutlu bir yapısı, yüz yüze iletişim kurulan çalışma tarzı ve ana faaliyet konusu satış olan hizmet sektörü içerisinde yer alan organize perakende alanında daha az çalışılmış olması araştırma sahasının seçilmesinde önemli rol oynamaktadır.
Çalışma kapsamına, Güney Marmara bölgesinde yer alan (Balıkesir, Çanakkale, Bursa, Bandırma, Biga) sekiz alışveriş merkezi dahil edilerek toplamda 335 çalışana anket uygulanmıştır. Ankete katılım gösteren 335 çalışan basit tesadüfi örneklem yöntemine göre seçilmiş, marka veya hizmet alanı gözetmeksizin rastgele anket dağıtılmıştır. Kişisel bilgiler için Kişisel Bilgi Formu, iş doyum düzeyini belirlemek için tek soruluk "Genel olarak işinizden ve işyerinizden ne kadar memnunsunuz?" sorusu sorulmuş ve tükenmişlik düzeyini belirlemek için "Maslach Tükenmişlik Ölçeği" kullanılmıştır. Anket verileri SPSS paket programı kullanılarak istatistiksel olarak analiz edilmiştir. Ayrıca AVM çalışanlarının çalışma koşullarını anlamak üzere çalışanlara sorular yöneltilmiş ve 5'li likert ölçeğine göre cevaplamaları talep edilmiştir. Ankette verilen cevaplar doğrultusunda hipotezlerin test edilmesinde korelasyon, basit doğrusal regresyon testi analizinden faydalanılmıştır. Birde çalışanların çalışma koşullarını anlamak adına işe bağlı stres soruları ile iş doyum düzeyleri arasındaki ilişki analiz edilmeye çalışılmıştır. Bu analizler için Ki-Kare testinden yararlanılmıştır. Ki kare sonuçlarına göre çalışma ortamının gerginlik, rahatlık düzeyi, iş güvenliği ve işlerin yetişmemesi durumları ile iş doyum düzeyleri arasında istatistikler olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Ayrıca AVM'lerin şehir merkezi veya ilçelerde konumlanmasının tükenmişlik sendromu ve iş doyumu açısından aralarında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olup olmadığı, tükenmişlik sendromu alt boyutları duygusal tükenme ve kişisel başarı boyutu ile çalışanların demografik özellikleri ve çalışma koşulları ile arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişkinin olup olmadığı Mann Whitney U testi ile analiz edilmiştir. Analiz sonucunda AVM'lerin şehir merkezlerinde ve ilçelerde konumlanması ile tükenmişlik düzeyi ile arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olduğu ancak iş doyumu açısından anlamlı bir farklılık olmadığı tespit edilmiştir.
Güvenilirlik ve faktör analizi sonrasında tükenmişlik ölçeğinin iki boyutlu olarak uygulanmasının bu araştırma sahası için daha uygun olacağına karar verilmiştir. Tükenmişlik ölçeği; duygusal tükenme ve kişisel başarısızlık boyutları kapsamında iş doyumunu ne derece etkilediğinin araştırıldığı bu çalışmada korelasyon analizi tükenmişlik ile iş doyumu arasında negatif yönlü ve zayıf bir ilişkinin var olduğu göstermiştir. Ancak alt boyutlar bağlamında durum incelendiğinde duygusal tükenme ve iş doyumu arasında orta düzey negatif bir ilişkinin, kişisel başarı alt boyutu ile iş doyumu arasında ise zayıf ama pozitif yönlü bir ilişkinin varlığını işaret etmiştir.

Abstract:
The purpose of this research is to investigate the effect of burnout levels of employees that work in mall shops which exist in our lives as a socialization area rather than meeting our needs nowadays. A multidimensional suructure of burnout syndrome that couses job dissatisfaction and can lead to negative consequences; face to face working style and less work in organized retail area which is the main business of the sales in service sector are play an important role in the selection of the research.
A total of 335 employees were surveyed by including eight shopping centers in the South Marmara region (Balıkesir, Çanakkale, Bursa, Bandırma, Biga). A 335 employees who participated in the survey were selected according to the simple random sampling method and questionnaires were distributed regardless of brand or service area. The personal information for demographic factors; the single question which "How satisfied are you with your work and workplace in general?" for determine the level of job satisfaction and the Maslach Burnout Inventory scale for determine the burnout level are used in this research. The survey data were analyzed statistically using SPSS software program. In addition, employees were asked questions to understand the working conditions of shopping mall employees and asked to answer on a 5-point Likert Scale. Correlation and simple lineer regression test analysis were used to test the hypothesis in line with to answer given in the questionnaire. The relationship between work related stress questions and job satisfaction levels was tried to be analyzed in order to understand the working conditions of employees. Chi-square test was used for these analysis. A statistically significant relationship was determined between the tension, comfort level, job security and lack of work status and job satisfaction levels of the working environment as a result of the chi-square test. In addition, Mann Whitney U test used for the difference between the location of shopping malls in city centers or district in terms of burnout syndrome and job satisfaction and the relationship between emotional syndrome, demographic charecteristics and working conditions of employees. The result of analysis shows that there is a statistically significant difference between the location and the burnout level in city centers and districts, however it was determined that there was no significant difference in terms of job satisfaction.
As a result of the reliability and factor analysis, it was decided that the application of the burnout scale in two dimensions would be more suitable for this research area. In this research which investigate the extent of affecting job satisfaction within the scope of emotional exhaustion and personal failure dimensions. The Correlation analysis showed that there is a weak relationship between burnout and job satisfaction. However, when the situation is examined in the context of sub dimensions, negative relationship between emotional exhaustion and job satisfaction, a weak and positive relationship between personal achievement sub dimension and job satisfaction.