Türk deniz yönetimi: Ege Denizi örneği
Turkish marine management: The Aegean Sea case
Yazar: HASAN YILMAZ
Danışman: PROF. DR. GÖKHAN KOÇER
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Gücünün ve kapasitesinin çapına göre denizlere hâkim olmak, onlardan istifade edebilmek, ayakları hem iç politika hem de dış politika sahasında yer alan, üzerinden bu iki tarafın sürekli etkileşimini gerçekleştiren bir köprü sürecidir. Bu tasavvur kapsamında Türkiye'nin deniz yönetim politikasını irdelemek yerinde olacaktır. İçeride kapasite olarak denizlerle alakalı etkin ve yetkin kadro ve yeteneklere sahip olsa da, Türkiye, bölgesel sistemik dinamiklere de bağlı olarak ikili ilişkiler çerçevesinde sadık kaldığı uluslararsı siyasi ve hukuki ilkeler nedeniyle çevresinde Ege Denizi açık sularını yönetmek adına yeterli sivil insiyatifi alamamakta, ancak söylemde bir vizyon olarak Mavi Vatan'ı tutmaya devam etmektedir. Türkiye'nin Mavi Vatan şeklinde "ülkesel" vurgu yapması, güvenlikçi yaklaşım ve enstrümanları çağrıştırmakta, buna mukabil sivil yaklaşım ve enstrümanların devreye sokulmasıyla ortaya konulacak sivil politikaların fırsatları kaçırılmaktadır. Deniz yönetimi kurumsal yapı ve süreçlerini Türkiye uluslararası normlara uygun bir şekilde merkez ve taşra örgütlenmeleri üzerinden gerçekleştirebilmektedir. Fakat Türkiye bir vizyon ve ulusal hedef çerçevesinde bütünleşik bir ulusal deniz politikası geliştirip uygulama konusunda ve ulusal seviyede topyekün kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölgesini denizel mekânsal planlamayı merkezine koyduğu bütünleşik bir şekilde yönetim konusunda çok belirgin görünmemektedir. Bunu gerçekleştirebilecek kapasite ve yetenek var olsa da bu anlamda atılacak adımların önüne siyasi meselelerin set çektiği sonucuna ulaşmak eldeki verilerden hareketle yapılacak yanlış bir çıkarım olmayacaktır. Bütünleşik deniz politikası ve yönetimi anlamında gerekli tedbirlerin alınmasına olanak sağlayacak yasal ve kurumsal düzenlemeler ya tenzil edilmekte ya da askıda bekletilmektedir. 

Ancak siyasi tercihe neden olan egemenlikle bağlantılı anlaşmazlık parametrelerinin aşılarak uluslararası ve bölgesel sözleşmeler çerçevesinde tamamen meşru bir zeminde bu denizlere ilişkin faaliyetlerde bulunmak olanak dâhilindedir. Yoğun olarak sivil enstrümanların devreye sokulacağı politika ve uygulamalarının hayata geçirilmesi gayet tabii ki mümkündür. Biyolojik çeşitliliğin korunması, balıkçılık rezervlerinin araştırılması, özel koruma alanlarının oluşturulması ve yönetilmesi, açık deniz yenilenebilir enerji potansiyelinin kullanımına ilişkin çalışmaların gerçekleştirilmesi gibi meşru zeminde çalışmaların yapılması, bilimsel araştırmalar yürütülmesi, bunların sivil deniz koruyuculuğu sistemi ile desteklenmesi ve hatta Yunanistan ile müşterek kalkınma bölgesi yaratılması gibi seçeneklerin böyle bir politika çerçevesinde ele alınması mümkündür.

Abstract:
Controlling the seas according to the scope of its power and capacity, being able to benefit from them, is a bridging process that takes place in both domestic and foreign policy arenas, where the continuous interaction of these two sides is realized. In this context, it would be appropriate to examine Turkey's maritime governance policy. Although Turkey has an effective and competent workforce and capabilities related to the seas in terms of capacity, it is unable to take sufficient civil initiative to manage the open waters of the Aegean Sea due to the international political and legal principles it adheres to within the framework of bilateral relations, which are also dependent on regional systemic dynamics. However, it continues to uphold the vision of the Blue Homeland as a discourse. Turkey's emphasis on the Blue Homeland as a "national" concept evokes a security-oriented approach and instruments, while the opportunities for civil policies that would emerge through the activation of civil approaches and instruments are being missed. Turkey can implement its maritime governance institutional structure and processes in accordance with international norms through central and local organizations. However, Turkey does not seem very clear in developing and implementing an integrated national maritime policy within the framework of a vision and national goals, and in managing its continental shelf and exclusive economic zone in an integrated manner centered on maritime spatial planning at the national level. Although there is capacity and capability to achieve this, it would not be a wrong inference based on the available data to conclude that political issues create barriers to the steps to be taken in this regard. Legal and institutional regulations that would allow for the necessary measures to be taken in terms of integrated maritime policy and management are either being reduced or are pending. 

However, it is within the realm of possibility to engage in activities related to these seas on a completely legitimate basis by overcoming the parameters of disputes related to sovereignty that cause political preferences within the framework of international and regional agreements. It is, of course, possible to implement policies and practices where civil instruments will be intensively activated. Conducting legitimate activities such as the protection of biological diversity, researching fishing reserves, establishing and managing special protection areas, and carrying out studies related to the use of open sea renewable energy potential, conducting scientific research, supporting these with a civil marine conservation system, and even considering options such as creating a joint development area with Greece can be addressed within such a policy framework