Anadolu sahası Türk halk hikâyelerinde utanç kültürü bağlam ve unsurları
The context and elements of the shame culture in the Turkish folk stories in Anatolia
Yazar: AYŞEGÜL ÖZDOĞAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEHRA HAMARAT
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Edebi eserler = Literary works ; Halk edebiyatı = Folk literature ; Halk hikayeleri = Folk tales ; Türk halk edebiyatı = Turkish public literature ; Utanma duygusu = Shame

Özet:
"Utanç kültürü / Suçluluk kültürü" sınıflandırmasında utanç toplumu olarak adlandırılan Türk toplumunda "el âlem" denilen "öteki"nin baskın tutumları pek çok durumda söz sahibidir. Toplumsal yaşamdan birey yaşamına kadar davranışlarda, kararlarda, konuşulan sözlerde, gelenek ve âdetlerde kendini gösterebilir. Türk toplumunun içine bu kadar çok işlenmiş olan bir kültürün halk hikâyeleri gibi edebî anlatılarda izlerini bulabilmek adına bu çalışma yapılmıştır. Daha önce utanç kültürünün hikâyelerdeki izlerini ve bunların işlevlerini incelemiş olan bir çalışma bulunmamaktadır. Bu çalışma, yüzyıllar geçse de etkisini daima koruyan utanç kültürünün halk hikâyelerindeki görünürde olan ama ilk bakışta fark edilmeyen ifadelerini açığa çıkarmayı amaçlamaktadır. Bu niyetle birinci bölümde duygular, duygular sosyolojisi, utanç, utanç kültürü ve utanç kültürünün Türk toplumundaki yansımaları anlatılmıştır. İkinci bölümde halk hikâyesinin ne olduğu, kültür ve toplumla olan ilişkisi, bu çalışma için seçilmiş olan hikâyelerin hangileri olduğu anlatılmış ve bunların özetleri verilmiştir. Üçüncü bölümde ise seçilen hikâyeler doğrultusunda tespit edilen utanç kültürü bağlamlarının tasnifi yapılarak hikâyelerde geçen utanç kültürü unsurları incelenmiş ve bunların işlevleri anlatılmıştır.

Abstract:
In the Turkish society, which is called the shame society in the classification of "culture of shame / culture of guilt", the dominant attitudes of the "other", which is called "all the world", have a voice in many cases. It can manifest itself in behaviors, decisions, spoken words, traditions and customs from social life to individual life. This study has been carried out in order to find traces of a culture that has been so ingrained in Turkish society in literary narratives such as folk tales. There is no study that has examined the traces of shame culture and their functions in folk stories before. This study aims to reveal the very visible but not noticed at first glance expressions of the culture of shame, which has always preserved its effect even after centuries. With this intention, in the first part, emotions, sociology of emotions, shame, shame culture and the reflections of shame culture in Turkish society are explained. In the second part, what the folk story is, its relationship with culture and society, which folk stories were chosen for this study are explained and their summaries are given. In the third part, the shame culture contexts determined in line with the selected folk stories were classified and the shame culture elements in the folk stories were examined and their functions were explained.