Enflasyon endeksli tahvillerin risk ölçümünde faiz ve enflasyon ilişkisinin değerlendirmesi
Evaluation of interest and inflation relationship in risk measurement of inflation indexed bonds
Yazar: MUSTAFA ÖZGÜR DEMİROĞLU
Danışman: PROF. DR. BAŞAK TURAN İÇKE
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Bankacılık = Banking
Dizin: Finansal türevler =   ; Nominal faiz oranı = Nominal interest rate ; Reel faiz = Reel interest ; Yapısal enflasyon = Structural inflation

Özet:
Türkiye'de finansal kurumlar, elde tutulan portföy riskinin ölçümünde bazı düzenlemelere tabidir. Gerçekleşmesi muhtemel ekonomik senaryolarda portföyün maruz kalacağı riskin ölçülmesi ve sermaye yeterliliğinin değerlendirilmesi bu düzenlemelerden biridir. Portföyde yer alan her bir ürün farklı ekonomik değişkenlerden etkilenebileceğinden ayrı ayrı ele alınmaları gerekmektedir. Sabit kupon ödemeli bir tahvil ile enflasyon endeksli bir tahvilin değişen ekonomik koşullarda benzer tepkiler vermesi beklenmemektedir. Yatırım ürünlerinin riskliliğini belirleyen makroekonomik dinamiklerden kaynaklı bu farklılaşma dikkate alınması gereken bir unsurdur. Türkiye'de enflasyon endeksli tahvilin önemi ve portföylerdeki payı artan bir trende sahiptir. Güncel dönemde gerçekleşen yüksek enflasyon nedeniyle enflasyon endeksli ürünlerin riskinin doğru ölçülmesi bu çalışmayı önemli hale getirmektedir. 
Enflasyon endeksli tahvil, riskliliği ve karlılık yapısı gereği faiz ve enflasyon oranındaki değişimlerden etkilenmektedir. Tutarlı bir şok senaryosunda tahminler, faiz ve enflasyon oranları arasında bir neden sonuç ilişkisinin mevcut olduğu göz önünde bulundurularak yapılmalıdır. Şok senaryoları, finansal kurumların olumsuz ekonomik koşullarda kar, zarar ve risklilik gibi unsurları önceden öngörmelerini sağlayan simülasyonlardır. Ekonominin iyileştiği, kötüleştiği veya beklenen şekilde gerçekleştiği ileriye dönük şok senaryolarında risklilik ölçümü yapılırken faiz ve enflasyon oranları arasındaki ilişkinin dikkate alınması beklenmektedir. Bu ilişkinin dikkate alınmadığı durumlarda riskin eksik veya fazla ölçülerek yatırım kararlarını etkilemesi söz konusudur. Faiz oranının değiştiği bir ortamda enflasyon oranının da değişmesi veya ters yönlü ilişkide enflasyon oranının değiştiği bir ortamda faiz oranının da değişmesi bu parametreler arasındaki ilişki nedeniyle beklenen bir durumdur. Bu nedenle enflasyonla faiz oranları arasındaki ilişkiyi teorik ve uygulamada ortaya koymak elzemdir. Literatürde, Türkiye'de yüksek faiz oranının yüksek enflasyona neden olduğuna yönelik çalışmalar olmakla birlikte, yüksek enflasyonun yüksek faiz oranına neden olduğu görüşü daha fazla kaynak ve güncel veriyle desteklenmektedir. Uygulamada,  enflasyon ve faiz oranları nedensellik yönünden bağımsız olarak birbirini etkilemektedir. Çalışmada enflasyon ve faiz oranları arasındaki korelasyon incelenmiştir. Enflasyon endeksli tahvilin risk ölçümünde hesaplanan korelasyon oranının etkisi sorgulanmıştır.
Risk yönetiminde, elde tutulan portföy riskinin ölçülmesi ve farklı ekonomik koşullarda bu risklilik durumunun bir tutar olarak hesaplanması yatırımcı için değerli bir bilgidir. Risk ölçümünde faiz ve enflasyon oranları arasındaki ilişki dikkate alınmadığında, faiz şok senaryolarında enflasyon endeksli tahvil riskinin sadece faiz oranındaki değişimden etkileneceği varsayılmaktadır. Faiz oranlarının arttığı veya azaldığı bir koşulda enflasyon oranının sabit kalması piyasa koşulları gereği gerçekçi bir varsayım değildir. Şok senaryolarında faiz ve enflasyon oranları tahminleri birlikte değerlendirildiğinde, enflasyon endeksli tahvilin riski anlamlı ölçüde değişir mi? Faiz ve enflasyon oranları arasındaki ilişki risk ölçümünde oransal bir değer olarak ortaya koyulabilir mi? Çalışma, bu sorular çerçevesinde Türkiye'deki enflasyon endeksli tahvilin faiz şok senaryolarında enflasyon ve faiz oranları arasındaki ilişkiyi dikkate alarak riskin duyarlılığını incelemeyi amaçlamaktadır.

Abstract:
Financial institutions in Turkey are subject to certain regulations according to the portfolio. One of these regulations is to measure the risk that the portfolio will experience in possible economic scenarios and to evaluate the capital adequacy. Since each product in the portfolio may be affected by different macroeconomic variables, it should be handled separately. For example, a bond with fixed coupon payments and an inflation-indexed bond would not be expected to give similar reactions in changing economic conditions. This differentiation stemming from the macroeconomic dynamics on which the products depend is an issue that needs to be taken into account. The fact that inflation-indexed bonds have become a derivative product of increasing importance in Turkey, their share in portfolios has an increasing trend, and the accurate measurement of risk due to high inflation in the current period makes this issue important.
The prices, risky and profitability of inflation-indexed bonds are affected by both interest and inflation. Estimates are made by assessing that there is a cause-effect relationship between interest and inflation in economic scenarios. In cases where the economy improves, deteriorates or occurs as expected, the relationship is expected to be taken into account when measuring risk in future stress scenarios. In cases where this relationship is not taken into account, it is possible that the risk is under-measured or over-measured, affecting investment decisions. A change in inflation where the interest rate changes or a change in the interest rate where inflation changes in an inverse relationship is a possible situation due to the relationship between these parameters. Exactly for this reason, it is essential to reveal the relationship between inflation and interest both theoretically and practically. From a theoretical point of view, although there are studies showing that high interest rates cause inflation in Turkey, the view that inflation causes an increase in interest rates is supported by more resources in the literature. In practice, regardless of the direction of this relationship, it is questioned whether there is a relationship between them and whether this relationship can be put forward as a number and used in risk measurement.
In risk management, measuring the risk of the portfolio held and revealing this risk situation as an amount in different economic conditions is one of the most valuable information for the investor. Since the relationship between interest and inflation is not taken into account in risk measurement, it is assumed that inflation-indexed bonds will be affected only by the interest rate in the relevant economic forecast while measuring the interest rate risk in different interest rate scenarios. It is not a realistic assumption due to market conditions that inflation remains constant in a condition where the interest rate increases or decreases. When the interest rate and inflation forecasts are evaluated together within the scenario, does the risk of products that depend on more than one variable, such as inflation-indexed bonds, change significantly? Can the relationship between interest and inflation be put forward as a ratio in risk measurement? Under these questions, the study aims to examine the variation of risk by taking into account the relationship between inflation and interest rates in the interest rate stress scenarios of inflation-indexed bonds in Turkey.