Aristoteles'in ve İbn Rüşd'ün evren anlayışlarının karşılaştırılması
comparasion of Aristotle's and İbn Rushd's understandings of the universe
Yazar: OĞUZHAN YARAR
Danışman: DOÇ. DR. FATMA ZEHRA PATTABANOĞLU
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
İnsan, tarih boyunca nereden geldiğini ve nereye gideceğini merak etmiş, mevcut konumundan hareketle bir cevap bulmaya çalışmıştır. Bu hususta gerek pratik gerekse teorik bir takım düşünceler geliştirmiş, daha sonraları felsefe ve bilim adıyla anılacak mirasın oluşmasını sağlamıştır. Bu mirasın en büyük paydaşları arasında hiç şüphesiz Antik Yunan medeniyetinin düşünürü olan Aristoteles gelmektedir. O, kendisine değin süregelen mirası tevarüs almış, sentezlemiş ve sistemli bir kozmoloji geliştirmiştir. Öyle ki bu kozmoloji yüzyıllar boyunca kabul görmüş, aksi ispat edilse dahi reddedilmiştir. Nitekim Batlamyus her ne kadar Aristoteles fiziğini temele almış ve teorik çalışmalar yürüterek gök cisimlerinin görünüşlerine yakın değerler tespit etmişse de ortaya koyduğu modeller sırf Aristoteles fiziğiyle tamamen uyuşmadığı gerekçesiyle kabul edilmemiştir. Daha sonra felsefe ve bilim mirasının İslam medeniyetine taşınmasıyla birlikte felsefi ve bilimsel çalışmalar daha da ilerlemiş ve yapılan yeni teorik çalışmalar sentezlenerek hem Aristoteles kozmolojisi hem de Batlamyus gök bilimi aşılmıştır. Yalnız bu daha çok İslam medeniyetinin Doğu'su için geçerlidir. Zira Batı'da, yani Endülüs'te hala Aristoteles ve Batlamyus tartışması sürmekte ve Aristoteles fiziği savunularak Batlamyus modelleri reddedilmektedir. Nitekim bu savunun önde gelen isimlerinden birisi hiç şüphesiz İbn Rüşd'tür. O, Aristoteles eserlerine yazdığı kısa özetler ve büyük yorumlardan (şerhlerden) ötürü İslam medeniyetinde 'eş-şârih', Latin dünyasında ise büyük yorumcu anlamına gelen 'commentator' lakabıyla anılmıştır. Bu ise İbn Rüşd'ün yalnızca bir Aristoteles şârihi olduğu ve özgün düşüncelerinin bulunmadığı yanılgısına sebebiyet vermiştir. İşbu tezde de bu yanılgı ortadan kaldırmaya çalışmıştır. İki düşünürün de araştırma yöntemleri, hareket, zaman, yer, oluş ve bozuluş, gök cisimleri, gök cisimlerinin hareketleri, hareket biçimleri, hareket modelleri ve tüm bu işleyişin nedeni hakkındaki düşünceleri ayrı ayrı başlıklarda hususen ele alınmış, daha sonra karşılaştırılmış ve evren anlayışları arasındaki farklar tespit edilmeye çalışılmıştır. Keza tezin iddiası da asılsız kalmamış, İbn Rüşd'ün yer/mekân, illet (neden-sebep), gök cisimlerinin hareket biçimi, ışığı, modeli, yeryüzüne tesiri ve bütün bu işleyişin ilkesi hususlarında Aristoteles'ten farkı bir anlayışa sahip olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
Throughout history, humanity has wondered where it came from and where it will go, and tried to find answers based on its current position. Humanity has developed both practical and theoretical ideas on this subject and has created the legacy that will later be known as philosophy and science. Aristotle, who is undoubtedly the thinker of Ancient Greek civilization, is among the biggest stakeholders of this heritage. He took his legacy, synthesized it and developed a systematic cosmology. This cosmology has been accepted for centuries and rejected even if proven otherwise. Although Ptolemy was based on his physics and determined the appearances of celestial bodies by conducting theoretical studies, giving close values, the models he put forward were not accepted on the grounds that they did not fully comply with Aristotle's physics. Later, with the transfer of philosophy and science heritage to Islamic civilization, the studies progressed further and both Aristotelian cosmology and Ptolemy astronomy were surpassed by synthesizing new theoretical studies. However, this is more valid for the East of Islamic civilization. Aristotle and Ptolemy debate continued in the West, namely Andalusia, and Ptolemy astronomy was rejected by defending Aristotelian physics. One of the leading figures of this defense is undoubtedly İbn Rushd. Because of the short summaries and great comments he wrote on Aristotle's works, he was known as the 'eş-şârih' in the Islamic civilization and the 'commentator', which means a great commentator in the Latin world. This led to the misconception that Ibn Rushd was only an Aristotelian commentator and that he had no original thoughts. This thesis has tried to eliminate this misconception. Aristotle's and İbn Rushd' research methods, motion, time, earth, formation and decay, celestial bodies, movements of celestial bodies, forms of motion, motion models and the reason for all these processes were discussed under separate headings, then a comparison was made and the universe was examined. It has been tried to determine the differences between the understandings. The claim did not remain unfounded either, and it was determined that İbn Rushd had a different understanding from Aristotle in the subjects of earth/space, illet (cause-reason), motion of celestial bodies, light, model, effect on earth and the principle of all this functioning.