Muğni'l-kurrâ fi şerhi muhtâri'l-ikrâ adlı eserin kıraat ilmindeki yeri
The place of Mugni'l-kurrâ fi serhi muhtâri'l-ikrâ in the science of kirat
Yazar: HÜSEYİN SELVİ
Danışman: DOÇ. DR. İRFAN ÇAKICI
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kur’ân-ı Kerîm Okuma ve Kırâat İlmi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion
Dizin: Kıraat = Reading

Özet:
Kıraat ilminde meslekler diye tabir edilen bir sınıflandırma mevcut olup bu
sınıflandırma esasına göre İstanbul tarikinin azimet cihetini "Îtilâf mesleği", ruhsat
cihetini "Sûfî" mesleği ele almıştır. Mısır tarikinin azimet cihetini ise "Mutkin mesleği",
ruhsat cihetini "Şeyh Atâullah mesleği" ele almıştır. Her iki mesleğin azimet ciheti
günümüzde okunmamaktadır. Ruhsat cihetleri okunmaktadır. İstanbul tariki Sûfî
mesleğinin de kaynak kitabı olmamakla beraber kıraat vecihlerinin tertibini şematik
olarak gösteren defterleri vardır. Mısır târiki Şeyh Atâullah mesleğinin kaynak kitapları
ise mevcuttur. Bunlar arasında Ahmed er-Rüşdȋ′nin (öl. 1217/1802) Mürşidü′t-talebe ilâ
îdâhi vucûhi ba′di âyâti′l-Kur′âniyye′si ve Ârif Hıfzȋ′nin kaleme aldığı Muğni′l-kurrâ fi
şerhi muhtâri′l-ikrâ′sı ön plandadır. Şeyh Atâullah mesleğinin nasıl bir meslek
olduğunu en güzel şekilde anlatan klasiklerden birisi de Ârif Hifzî′nin Muhtarul ikra
adlı manzum eseridir. Aynı müellif manzum halde kaleme aldığı Muhtarul ikra′ya,
Muğni′l-kurrâ fi şerhi muhtâri′l-ikrâ isimli bir de şerh yazmıştır. Müellifin bu
çalışmaları ne yazık ki kıraat ilminin tedrisatında pek bilinmemektedir. Biz de bu
çalışmamızda böylesine bir eksikliği giderme gayreti içerisinde olup Şeyh Atâullah
mesleğini yansıtan kaynak diyebileceğimiz eserlerden birisini daha kıraat talebelerinin
istifadesine sunacağız. Çalışmamızı kıraat ilminin tarihi ile başlatarak kıraat ilminin
serancâmını okuyuculara sunma gayreti içerisinde olduk. Asıl konumuz olan yazma
eseri de müellifin takip ettiği sıraya göre önce usûl konularını sonrasında ferşul huruf ve
tekbir konularını işledik. Ele alınan her konu müstakil bir başlık altında anlatılarak
okuyucuyu sıkmama gayreti içerisinde olduk. Bu mütevâzi çalışmanın yapılacak kıraat
çalışmalarına bir destek ve yeni ufuklara açılan bir kapı olmasını temenni ederiz.
Anahtar Kelimeler: Kur′an, Kıraat, Ârif Hifzî, Muğni′l-Kurrâ

Abstract:
In the field of Qur'anic recitation (qira'at), there exists a classification referred to as
"mesleks." According to this classification, the Istanbul tradition's azimet aspect is
termed "Îtilâf mesleği," while its ruhsat aspect is called "Sûfî mesleği." Conversely, the
azimet aspect of the Egyptian tradition is known as "Mutkin mesleği," and its ruhsat
aspect is designated as "Şeyh Atâullah mesleği." Currently, the azimet aspects of both
traditions are not practiced, whereas their ruhsat aspects are still recited. The Istanbul
tradition's Sûfî mesleği does not have a definitive source book; however, it has
notebooks that schematically outline the various methods of recitation. In contrast, the
Egyptian tradition's Şeyh Atâullah mesleği has established source texts. Among these
are Ahmed er-Rüşdî's Mürşidü't-talebe ilâ îdâhi vucûhi ba'di âyâti'l-Kur'âniyye, d.
1217/1802) and Ârif Hıfzî's muhtâri'l-ikrâ, which are prominent works. One of the
classical texts that best describes the nature of the Şeyh Atâullah mesleği is Ârif Hıfzî's
poetic work, Muhtarul ikra. The same author also wrote a commentary on Muhtarul
ikra, titled Muğni'l-kurrâ fi şerhi muhtâri'l-ikrâ. Unfortunately, the author's works are
not well-known in the teaching of qira'at. In this study, we aim to address this gap by
presenting one of the key texts that reflect the Şeyh Atâullah mesleği for the benefit of
qira'at students. We begin our work with an overview of the history of qira'at, striving to
provide readers with an understanding of the evolution of this field. The main
manuscript is organized according to the author's sequence, starting with usûl, followed
by discussions on ferşul huruf and tekbir. We tried not to bore the reader by explaining
each topic under a separate title. We hope that this modest work will be a support for
recitation studies and a door opening to new horizons.
Key Words: Quran, Reading, Ârif Hifzî, Muğni′l-Kurrâ