Elazığ mesleki eğitim merkezine bağlı olarak çalışan 14-19 yaş grubu çocukların sosyo-ekonomik açıdan değerlendirilmesi
Socio-econamic assessment of 14-19 age group children employed at Elazig vocational training center
Yazar: BERRA KÖSESOY
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE FERDANE OĞUZÖNCÜL
Fırat Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Elazığ = Elazığ ; Ergenler = Adolescents ; Mesleki eğitim merkezleri = Vocational education centers ; Çalışan ergenler = Working adolescents ; Çalışan çocuklar = Working children ; Çocuk iş gücü = Child labor

Özet:
Çocuk işçiliği, çocuk sağlığını ve gelişimini bozan evrensel bir sorundur ve genellikle pek çok faktörün birleşmesiyle ortaya çıkmaktadır. Bunlar arasında yoksulluk en sık sebeptir. Çocuklar yemek ve barınma gibi temel gereksinimlerini karşılayabilmek için çalışmak durumunda kalmaktadır.
Dünyada ve ülkemizde, çocuk ve genç işçilerin çalıştırılma usul ve esasları, alacakları ücretler ile çalışma ve ara dinlenme süreleri ulusal/uluslararası sözleşmeler, kanunlar ve yönetmeliklerle belirlenmiştir. TÜİK,  2012 Çocuk İşgücü Anketi sonuçlarına göre; Türkiye' de çalışan çocuk sayısı 6-14 yaş grubunda 292 bin kişi, 15-17 yaş grubunda 601 bin kişi ve toplamda 893 bin kişi olarak belirlenmiştir.
Tanımlayıcı türdeki bu araştırmanın evrenini Elazığ Mesleki Eğitim Merkezi'ne kayıtlı bulunan 14-19 yaş grubu 230 çocuk oluşturmaktadır. Mesleki Eğitim Merkezine kaydı bulunmasına karşın, aktif olarak eğitime devam etmeme ve araştırmaya katılmayı kabul etmemeden dolayı araştırmanın yapıldığı tarihlerde 138 çocuğa ulaşılarak anket formu uygulanabilmiştir. Ankete katılım oranı %60 olmuştur.
Araştırmada veri toplama aracı olarak araştırmacılar tarafından literatür taranarak oluşturulan, 55 soru ve dört bölümden oluşan anket formu kullanılmıştır. Anket uygulaması, araştırmaya katılan 14-19 yaş grubu çocukların sözlü onamı alınarak, sadece gönüllü olan kişilere yapılmıştır. Bu araştırmanın saha çalışması 04 Nisan – 29 Nisan 2016 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir.
Öğrencilerin %68,8'i erkek olup, yaş ortalamaları 17,77±1,14 (min.15, maks. 19) ve %54,3'ü ortaokul mezunudur. 
Öğrencilerin %48,9'u 13 ila 15 yaş aralığında çalışmaya başladığını ifade etmiştir. Günlük ortalama çalıştıkları süre 11,54±1,45 (min. 8, maks. 15) saat, çalışmaya başlama yaş ortalamaları ise 14,94±1,94 (min. 9, maks. 19) olarak bulunmuştur. Çalışmaya başlama yaş aralığı cinsiyete bağlı olarak değerlendirildiğinde, kadınların erkeklere göre daha ileri yaşlarda çalışma hayatına katıldığı tespit edilmiştir (p<0.05).  
Araştırmamız verilerine göre öğrencilerin %86,2'si "çalışmaya başlamada kendi kararınız etkili oldu mu" sorusuna evet cevabını vermiştir.
Araştırma kapsamına alınan kadın öğrencilerin %83,7'si "kadın kuaförlük" hizmetlerinde çalıştığını belirtirken, erkek öğrencilerin %47,4'ü "makine/el aletleri bakım ve tamiri" alanında çalıştığını belirtmiştir. Araştırma kapsamında yer alan öğrencilerin; %42,8'i "çalışıyor olma durumunun kendilerine bedenen ve ruhen zarar verdiğini" düşünmektedir.
Öğrencilerin; %56,5'i işveren/diğer çalışanların muamelesini iyi olarak değerlendirirken, %9,4'ü işveren/diğer çalışanlar tarafından fiziksel veya sözel şiddete maruz kaldığını ifade etmiştir. Öğrencilerin, işyerinde sözel veya fiziksel şiddete maruz kalmalarına göre çalışmayı isteme durumları değerlendirildiğinde, istatistiksel olarak bu tarz durumlara maruz kalmayanların, kalanlara oranla çalışmaya daha istekli oldukları belirlenmiştir (p<0,05).
Araştırma kapsamındaki öğrencilerin; %63'ü sigorta işlemlerinin sorunsuz işletildiğini, %23,2'si iş sağlığı ve güvenliği konularında eğitim aldığını ifade etmiştir. Öğrencilerin; %34,8'i çalışma hayatında en az bir kere iş kazası geçirdiğini belirtirken, iş kazası geçirdiğini beyan edenlerin %62,5'i İş Güvenliği Kanunu ve haklarınız konusunda bilginiz var mı sorusuna "hayır" cevabını vermiştir.
Araştırma kapsamında yer alan öğrencilerin; %39,1'i her gün sigara içtiğini ifade etmiştir. İstatistiksel olarak değerlendirildiğinde, erkekler lehine cinsiyet ve sigara içimi arasında anlamlı bir fark bulunmuştur (p<0.05). 
Sonuç olarak; yasal olmayan çocuk işçiliğinin önlenmesi için ailelerin eğitim ve gelir düzeylerini yükseltecek, gelir dağılımındaki adaletsizlikleri ortadan kaldıracak sosyo-ekonomik önlemler alınmalıdır. Mesleki eğitim bazında devam eden uygulamaların, çalıştırılma usul ve esasları, işe kabul şartları, alacakları ücretler, iş ve işyerinin iş sağlığı ve güvenliği açısından uygunluğu ile çalışma ve ara dinlenme süreleri etkin bir şekilde denetlenmelidir.

Abstract:
Child labor is a universal problem, which destroys health and development of child and mostly emerges with combining many factors. The most often reason among these factors is poverty. Children have to be working to supply their essential requirement such as nutrition and accommodation.
Wages and working conditions of child and young workers are defined by national/international agreements, laws and regulations in the world and in our country. According to results of 2012 TUIK Child Labor Survey, number of worker children is determined as 292.000 at ages 6-14, 601.000 at ages 15-17 and at total 893.000 in Turkey.
The universe of this descriptive study consists of 230 children with 14-19 ages registered at the Elazig Vocational Training Center. Despite of registration to the Vocational Training Center, only 138 children could be reached questionnaire form could be applied on the date of the survey because of lack of continuity to education and refusing to attend the survey. The participation rate in the survey has been at 60%.
In this research, as a data collection tool, the researchers used a questionnaire form consisting of 4 parts and 55 questions.
Survey is conducted by having verbal confirmation from attendants who are at ages 14-19, and only conducted on volunteers. Fieldwork of this research is conducted between 04 April 2016 and 29 April 2016.
68,8% of students are male and their age average is 17,77±1,14 (min. 15, max. 19) and only 54,3% of them is graduated from secondary school.
48,9% of the students has stated that they have started to work in the age of 13 to 15 years.
 Average working hours per day is 11,54±1,45 (min. 8, max. 15) hours, age average for starting to work is determined as 14,94±1,94 (min. 9, max. 19). If the case is considered depending on gender for age of starting to work average, it was found that women participated in working life at a higher age than men work (p <0.05).
According to our research data, 86,2% of students has given answer yes to question "was your decision efficient on starting to work". 
87,3% of women students who are participated to the research indicate that they work for "hairdresser services", 47,4% of men students indicate that they work in "machine/hand tool maintenance and repair" field. 42,8% of students who are participated to the research think "case of working damages themselves physically and psychologically".
While 56,5% of students states behaviors of employee/co-workers are nice to them, 9,4% of students declare that they are being exposed to physically and verbally harassment by employee/co-workers. Assessing of will to work of students depending on being exposed to physically and verbally harassment by employee/co-workers, statistically who are not being exposed to such situation is more eager to work then who are being exposed (p<0.05).
63% of students have expressed that insurance progress has been without problem, 23,2% of students have expressed that they have been trained on occupational health and safety. 34,8% of students have stated that at least once they have had occupational accident, 62,5% of them have given answer no to question" do you know about your rights and Occupational Safety Law".
39,1% of students have expressed that they smoke daily. While assessing statistically, there is a meaningful difference on smoking on behalf of men (p<0.05).
As a conclusion, to prevent illegal child labor, socio-economic precautions need to be taken which can increase level of income and education, extinguish unfair distribution of income. Continuing application based on occupational training, procedure and principle of employing, condition to be accepted for a job, wages, suitability for occupational health and safety of work and workplace, working and break hours need to be efficiently inspected.