İlkokul ve ortaokul öğretim programlarında ölüm olgusunun yeri
The place of the phenomenon of death in elementary and secondary school curricula
Yazar: ZEYNEP FUNDA SONBUL
Danışman: DOÇ. DR. RAŞİT ÇELİK
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitimin Kültürel Temelleri Ana Bilim Dalı / Eğitimin Sosyal ve Tarihi Temelleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Din = Religion ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Dini duygular = Religious feelings ; Ortaokullar = Secondary schools ; Thanatos = Thanatos ; Ölüm = Death ; Ölüm teması = Death theme ; Öğretim programları = Teaching curriculums ; İlkokullar = Primary schools

Özet:
Bu çalışmada, öncelikle ölüm eğitiminin yeri ve önemi incelenmiştir. Ardından tanatolojinin yedi boyutundan biri olan eğitimsel boyutun ihmal edilen müfredat bağlamında doküman incelemesi yöntemiyle ilkokul ve ortaokulda okutulan zorunlu 17 derse ait öğretim programları ile Hayat Bilgisi, Sosyal Bilgiler, Fen Bilimleri ve Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi derslerine ait 18 ders kitabında ölüm olgusuna yer verilip verilmediğinin incelenmesi amaçlanmıştır. Dokümanların incelenmesi için Yaşam Döngüsü, Farkındalık/Empati, Hastalık/Sağlık,  Duygular/Değerler, Dini Öğeler ve Medya olmak üzere altı kategori altında 49 tema oluşturulmuştur. Verilerin nicel analizinde MAXQDA 2020 bilgisayar programı kullanılırken nitel analizinde içerik analizi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda zorunlu derslere ait 17 programdan yalnızca Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 7. ve 8. sınıf programlarında ve ders kitaplarında ölümle doğrudan ilgili ahiret olgusuna yönelik kazanım ve ünite bulunduğu saptanmıştır. Diğer 16 programın hiç birinde ölüm, kayıp, yasla doğrudan ilgili bir kazanım bulunmadığı gibi ders kitaplarında da ölüm, kayıp, yas ile ilgili bir ünite veya konu bulunmadığı saptanmıştır. Bu bulgulardan hareketle ilkokul ve ortaokul öğretim programlarında ölüm eğitiminin sadece dini açıdan ele alındığı diğer yönlerden ihmal edildiği, ders kitaplarında ise ölümle yakından ilgili konular bulunmasına rağmen bu konuların planlı ve sistematik bir şekilde ele alınmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bulgular ölüm eğitiminin önemi doğrultusunda yorumlanmıştır. 

Anahtar Sözcükler: Tanatoloji, Ölüm Eğitimi, İhmal Edilen Müfredat

Abstract:
In this study, firstly, the place and importance of death education is examined. And secondly, this study aims to determine the presence of the educational dimension, which is one of the seven dimensions of thanatology, in 17 curricula of elementary and secondary school in the context of null curriculum and in 18 coursebooks of Life Sciences, Social Sciences, Science  and Religious Culture and Ethics Education.  Analysis of the presence of  the notion of death in the curriculum is based on six categories (Life Cycle, Awareness/Empathy, Illness/Health, Emotions/Values, Religious Elements, Media) and 49 terms. The study was designed as mixed research. While the MAXQDA 2020 computer program was used to analyze the data quantitatively, content analysis was used to analyze the data qualitatively. Based on these findings the study revealed that except for the curricula of 7th and 8th grades Religious Culture and Ethics Education, 16 curricula did not address the notion of death. Correspondingly except for the coursebooks of Religious Culture and Ethics Education others did not cover the notion of death directly. Based on these findings, it has been concluded that death education is embraced only from a religious point of view but neglected in several aspects. Besides, although there are topics closely related to death in textbooks, it has been concluded that these issues have not been addressed in a planned and systematic way. The findings were interpreted in accordance with the importance of death education.

Key Words: Thanatology, Death Education, Null Curriculum