Ma'rifet-nâme transkripsiyon/inceleme/sözlük/dizin
Marifetname trancription evaluation directory
Yazar: ELİF AĞCA COŞKUN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜLYA GÖKÇE
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Maʻrifet-nâmeʼyi konu alan bu çalışma, eserin Birinci Bölümünün Çeviri Yazısı,
Giriş, Ses ve Şekil Bilgisi İncelemesi Sözlük ve Dizin başlıklarından oluşmaktadır.
Giriş bölümünde, ilk olarak araştırmanın konusu, önemi, amacı ve yöntemi
üzerinde duruldu. Daha sonra Erzurumlu İbrahim Hakkıʼnın hayatı ve eserleri hakkında
kısaca bilgi verildi. Çalışılan nüshanın künye bilgileri, Maʻrifet-nâme eserinin içeriği ile
ilgili bilgiler inceleme ve metin kısmında yer almaktadır.
Erzurumlu İbrahim Hakkı, ilim sahibi, din adamı, mutasavvıf ve çok yönlü bir
bilgindir. Arapça, Farsça ve Türkçe'ye hâkim olan âlim çok sayıda eserler yazmıştır.
Bunlardan ansiklopedi özelliği olan Maʻrifet-nâme adlı eserin günümüzde birçok baskısı
bulunmaktadır. Eserde her konu ve başlık için birçok sûreden âyetler yer almaktadır. Eser
ilmî olarak Arapçaʼnın hâkim olduğu Türkçenin ise özellikle Farsça ve Arapça ağırlıklı
ağdalı şekilde kullanıldığı bir devirde kaleme alınmıştır. İbrahim Hakkıʼnın tasavvuf
konularına hâkimiyeti, hem geleneğe bağlı olarak konuları iyi bir düzen içinde vermesi
hem de eserlerini halka hitap edecek şekilde nispeten anlaşılır bir üslupla kaleme alması
onun önemli bir yönüdür.
Hacimli bir eser olduğu için sadece birinci bölüm üzerinde çalışma yapılmıştır. İlk
aşamada eserin çeviri yazısı yapılarak dil açısından genel olarak ele alınmıştır. İncelemede
özellikle belli bir konu belirtilmemiştir. Ses ve şekil bilgisi açısından genellikle metinde
tespit edilen Türkçe kelime ve örneklere yer verilmiştir.
Metin bölümünde Maʻrifet-nâme eserinin çeviri yazısı yer almaktadır. Sözlük ve
Dizin bölümünde ise metinde sıkça geçen kelime ve terimlere yer verilmiştir.
Sonuç bölümünde ise yazar ve eser hakkında bilgiler yinelenmiş olup inceleme
sonucu genel olarak değerlendirilmiştir.
Dinî-tasavvufi nitelikteki bu eserin Türkçe olarak kaleme alınması dil açısından
kullanımlar ile ifadelere genel bir bakışı da ayrıca değerli kılmıştır. Yapılan bu çalışma ile
Türkiye Türkçesi araştırmalarına bir katkı sunulmuş olacaktır.
Anahtar Kelimeler: Dil Bilgisi, İbrahim Hakkı, Maʻrifet-nâme, Ses ve Şekil Bilgisi

Abstract:
This study on Ma'rifet-name consists of the Transcription of the First Part of the
book, Introduction, Morphological and Phonetic analysis, Dictionary and Index titles.
In the introduction section, firstly, the subject, importance, purpose and method of
the research were focused on. Then, brief information was given about the life and works
of Erzurumlu İbrahim Hakkı. The colophon information of the studied copy and
information about the content of the Maʻrifet-nâme are included in the research and text
section.
Erzurumlu İbrahim Hakkı was a wise, knowledgeable, religious man, sufi and
versatile scholar. Arabic, Persian, and Turkish well-versed scholar who has written a large
number of works. Of these, there are many editions of the work called Maʻrifet-nâme,
which is an encyclopedia feature, today. There are verses from many surahs for each
subject and title in book. Turkish Arabic is the dominant language of the work as a science,
especially Persian and Arabic was written at a time when Turkish was used predominantly
in a pompous way. İbrahim Hakkı's mastery of Sufi subjects, both giving subjects in a
good order depending on tradition and writing his works in a relatively understandable
style to appeal to the public is an important aspect of him.
Since it is a voluminous book, only the first part has been studied. At the first stage,
the transcription of the work was made and it was considered in general in terms of
language. No specific issue was specifically mentioned in the dissertation. In terms of
phonetics and morphology, Turkish words and examples, which are usually determine in
the text, are examined.
In the text section there is a transcription of the Maʻrifet-nâme. In the Dictionary
and Index section, the words and terms that are frequently mentioned in the text are
included. In the conclusion section, information about the author and the work has been
repeated; the result of the dissertation has been generally evaluated.
The fact that this religious-sufi work was written in Turkish also made an overview
of the uses and expressions in terms of language valuable. With this study, a contribution
will be made to Turkish language research.
Key Words: Grammar, İbrahim Hakkı, Maʻrifet-nâme, Morphology, Phonetics.