Türkiye'nin antep fıstığı ihracat potansiyelinin karşılaştırmalı analizi
Comparative export potential of Turkish pistachio
Yazar: ERDAL KARACAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ RAHMİYE FİGEN CEYLAN
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü'nde yer alan son dört yılın (2014, 2015, 2016, 2017) ortalama verilerine göre dünyada Antep fıstığı üretiminin yaklaşık % 84'ü İran, ABD ve Türkiye tarafından karşılanmaktadır. Türkiye'nin üretimde 2017 yılı haricinde İran ve ABD'den sonra dünyada üçüncü sırada yer aldığı görülmüştür. Fakat, ihracatta 2016 yılı FAO verilerine göre Türkiye'nin dünyada sekizinci sırada yer aldığı görülmüştür. Bu durum yüksek iç tüketim ile ilgilidir.
Bu tezin genel amacı Türkiye'nin Antep fıstığı ihracatında sahip olduğu avantajları ve dezavantajları belirlemek ve ihracat potansiyelinin orta vadede politika geliştirmeye yönelik analiz edilmesidir. Bu doğrultuda, gerek duyulan politika bileşenlerinin ortaya çıkarılmasına katkıda bulunmak hedeflenmiştir. Çalışma kapsamında Türkiye'nin Antep fıstığı ihracatı, bu üründe temel rakip ülkeler olan İran ve ABD ile karşılaştırılmıştır. Bu doğrultuda, 2008-2017 yılları arası oluşturulan panel veri seti ile Türkiye, İran ve ABD için ayrı ayrı çekim modeli uygulanmıştır. Analiz kapsamında küresel, ekonomik ve siyasi konjonktür dikkate alınarak, ticareti etkileyen faktörler incelenmiştir. Çıkan sonuçlara göre mesafenin İran ve ABD için genel beklentileri karşılamadığı görülmüştür. Ticaret ortağı ülkelerin milli gelirlerinin Türkiye ve İran'ın ihracatını pozitif etkilerken, ABD'nin ihracatını negatif etkilediği ortaya çıkmıştır. Ayrıca Türkiye'nin döviz kurundaki yükselişin ticareti artırdığı; İran'ın döviz kurundaki yükselişin ise ticareti azalttığı görülmüştür. Ticaret ortağı ülkelerin döviz kurlarında meydana gelen artışın ABD'nin ihracatını düşürdüğü görülmüştür.
Bu sonuçlara göre, Türkiye'nin ihracatta başarıya ulaşması için uluslararası piyasada rağbet gören çeşitlerin yetiştirilmesine ve birim alandan alınan verimin artırılmasına odaklanması gereklidir. Bunun için mevcut destekleme araçlarının, ürünün çok yıllık yapısı da göz önünde bulundurularak, geliştirilmesine yönelik çalışmalar bulunmaktadır. Bu çalışmaların hızlandırılması ve güncellenmesi gerekmektedir. Ayrıca, Türkiye'nin mesafe olarak kendisine daha yakın ülkelerle ticaret ilişkilerini geliştirmesi gerektiği anlaşılmıştır.

Abstract:
Due to the average values for the last four years (2014, 2015, 2016, 2017) that took place in the United Nations Food and Agriculture Organisation, approximately 84 % of pistachio production in Turkey was supplied by Iran, the USA and Turkey. It was seen that Turkey ranks the third after Iran and the USA in terms of production, excluding 2017. However, Turkey ranked the eight in terms of exports in 2016 due to the FAO data. This is related with the high domestic consumption.
The general objective of this thesis is to determine advantages and disadvantages of Turkey in pistachio exports and to analyse export potential in order to develop mid-term policies. In the scope of the study, Turkey's pistachio exports was compared with the competitor countries Iran and the USA. In this direction, separate gravity analyses were applied for Turkey, Iran and the USA with a panel data set established for 2008 and 2017 years. The factors affecting trade were investigated respecting global, economic and political status in the scope of the analysis. Due to the findings, it was seen that the distance does not lead expected results for Iran and the USA. It was found out that while national income levels of trade partners affected exports of Turkey and Iran positively, the USA negatively. It was understood that a rise in exchange rate of Turkey increases exports Turkey and a rise in exchange rate of Iran reduces exports Iran. In addition a rise in exchange rate of trade partner countries reduces exports the USA.
Due to these findings, it is needed to focus on production of varieties that are demanded in international markets and to increase yields per unit land in order for Turkey to reach success in exports. There exist studies directing development of supporting tools, watching the multi-annual characteristics of the product. These studies should be fastened and updated. In addition, it was understood that Turkey needs develop trade relationships with countries in close proximity.