Devletler üstü hukukun oluşumu ve devletlerin egemenlik hakları: Avrupa Birliği Adalet Divanı örneği
Formation of supranational law and state sovereignty rights: The example of the European Union Court of Justice
Yazar: HALİT SERHAN ERCİVELEK
Danışman: PROF. DR. HALİL RAHMAN BAŞARAN
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Demokratik devlet = Democratic government

Özet:
Bu çalışma kamu hukukununun en önemli süjesi devletin temel yetkisi ve ayırt edici gücü olan egemenlik hakkı- yetkisi üzerinde şekillenmiştir. Egemenlik kavramının tarihi süreçte gelişimi, günümüzde aldığı hal iredelenmeye çalışılmış, özellikle de günümüzde gelişen ve giriftleşen uluslararası ilişkilerin etkisinde egemenlik kavramının değişim süreci değerlendirilmiştir. 
Egemenlik, siyasi iktidar olarak fiili, sosyolojik ve siyasal bir kavram iken kamu hukuku kapsamında devletin hukuk üretme gücü ve kurallar ile işleyen model yapı olarak kaşımıza çıkar. Bu niteliği ile egemenlik, hukuk ve yasama işlevi devletin olmazsa olmaz unsur ve işlevlerini oluşturur. 
Devletin toprak ve insan unsuru üzerindeki iktidarını tanımlayan iç egemenlik nitelik itibarıyla "mutlak", "asli", "sınırsız" bir güç olarak kabul edilir. Ancak 19. yy. son çeyreğinde başlayan ve 20. yy.'da gelişen uluslararası sistem, ana süjeleri olan devletlerin karşılıklı ilişkileri zemininde şekillenmiştir. Bu sistemde devletlerin egemenlik anlayışı artık iç egemenlikte olduğu gibi mutlak ve sınırsız değil, karşılıklı etkileşime dayalı bir nitelik arz eder. Bu değişim ve dönüşüm hukuk boyutunda iç hukuk-uluslararası hukuk ilişki dinamiğini şekillendirmiştir. Bu dinamik özellikle globalleşmenin etkisi ile seviye atlamış ve karşımıza ulusalüstü hukuk kavramını çıkartmıştır.
Çalışmamızın birinci bölümünü oluşturan teorik çerçevenin ilk kısmında; Genel kamu hukuku kavramları, devlet teorisinin köken teorilerinden hareket edilerek teokratik ve demokratik egemenlik teorileri incelenmiş, günümüz devlet yapısının yerleşik iç egemenlik yapısı ortaya konmaya çalışılmıştır. Teorik çerçevenin ikinci kımsını oluşturan ikinci bölümde ise uluslararası hukuk genel teorisi ve özellikle de ulusalüstü hukuk kavramı ve ulusalüstü hukukun genel teorisi temellendirilmeye gayret edilmiştir. 
Tezimize dair ana sorunun şekillendiği ve cevaplarının arandığı yer ise üçüncü bölümdür. Bu bölümde ulusalüstü hukukun uluslararası mahkemeler tarafından üretilmesi halinde oluşan normatif yapı ve kuraların devletlerin iç egemenlik sistemleri hatta dış egemenlik olarak tanımlanan bağımsızlıkları ile ilişkisi analiz edilmiştir. Bu yapılırken bir yanda devletin iç egemenliği diğer yanda ulusalüstü hukuk sisteminin kaynak teorisi ve normatif teorisi esas alınmış, hukuk sistemi ile devletlerin iç egemenlikleri arası etkileşim ve gerilim alanları incelenmiş, bu ilişki dinamiğinin en hassas noktası olan uluslararası mahkemeler ve yargı etkinliği analiz edilmeye çalışılmıştır. Tezin ana sorusuna cevap arayan bu bölüm yöntem olarak tüme varımcı bir yaklaşım ile hazırlanmıştır. Günümüzde -sebepleri içeride açıklanacağı- üzere en etkin uluslararası mahkeme, hatta belki de tek ulusal üstü mahkeme olarak nitelendirilebilecek Avrupa Birliği Adalet Divanı'nın yapısı, içtihadı ve bu içtihadı ile Avrupa Birliği hukukunu nasıl ulusal üstü bir hukuk sistemi haline dönüştürdüğü incelenmiştir.

Abstract:
This study is shaped around the fundamental power and distinguishing force of the state, which is the sovereignty right-authority, the paramount subject of public law. The historical development of the concept of sovereignty is explored in the context of its contemporary manifestations, particularly considering the changing dynamics of sovereignty in the face of evolving and intricate international relations. While sovereignty was initially a political power in the historical and sociological sense, within the scope of public law, it emerges as the legal power of the state to produce laws and operate as a model structure governed by rules. In this capacity, sovereignty constitutes an indispensable element and function of the state's legal and legislative roles.
The power defining the state's authority over territory and its people, known as internal sovereignty, is considered an "absolute," "original," and "unlimited" power in terms of its qualitative nature. However, starting in the last quarter of the 19th century and developing in the 20th century, the international system has been shaped on the basis of mutual relations among the main subjects, namely states. In this system, the concept of sovereignty for states is no longer absolute and unlimited, as in internal sovereignty, but rather assumes a quality based on mutual interaction. This transformation, influenced by globalization, has elevated the concept of supranational law, particularly affecting the dynamic between domestic law and international law.
The first part of our study, constituting the theoretical framework, examines general concepts of public law, starting from the origin theories of state theory, and investigates theocratic and democratic sovereignty theories. An attempt is made to outline the established structure of internal sovereignty in today's state formation. The second part of the theoretical framework attempts to establish the general theory of international law and specifically grounds the concept of supranational law and the general theory of supranational law.
The place where the main issue of our thesis is shaped and its answers are sought is the third part. In this section, the analysis focuses on the normative structure and rules created by supranational law when produced by international courts, and its relationship with the internal sovereignty systems of states, even with their independence defined as external sovereignty. While doing this, the source theory and normative theory of the supranational legal system on one side and the interaction and tension areas between the legal system and the internal sovereignties of states on the other side are taken as the basis. The dynamics of this relationship, particularly the international courts and judicial effectiveness, are attempted to be analyzed. This section, seeking answers to the main question of the thesis, is prepared with a comprehensive approach as a method. In today's context, the most effective international court, perhaps even considered the only supranational court, the structure of the European Court of Justice, its jurisprudence, and how it has transformed European Union law into a supranational legal system, are examined.


Keywords: State, Sovereignty, Theocratical Sovereignty, Democratic Sovereignty, Legislation, International Law, Supranational Law, Transnational Law, International Courts, European Union, European Court of Justice