Üniversite döner sermaye işletmelerinin finansal performansının tespit edilmesine yönelik bir araştırma
A research on determining the financial performance of university revolving funds
Yazar: ZİYA ÇEÇEN
Danışman: DOÇ. DR. VAHİT YİĞİT
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; İşletme = Business Administration
Dizin: Döner sermaye = Revolving fund ; Döner sermayeli işletmeler = Enterprises with revolving funds ; Finansal performans = Financial performance ; Karlılık = Profitability ; Oran analizi = Rate analysis ; Veri zarflama analizi = Data envelopment analysis

Özet:
Günümüzde işletmelerin varlıklarını sürdürebilmesi, kaliteli bir hizmet
sunabilmesi ve bulundukları rekabet ortamında söz sahibi olabilmesi finansal alt
yapısıyla yakından ilişkilidir. Bu durum devlet bünyesinde yer alan işletmeler için de
geçerlidir. Devletler bünyesindeki işletmelere finansal destek vermektedir. Fakat bu
destek zamanla yetersiz kalabilmektedir. Bu gibi durumlarda işletmeler, kendi finansal
yapısına katkı sağlayacak yolları aramaya girişmektedir. Bu girişimler sonucunda da
döner sermaye işletmeleri ortaya çıkmaktadır. Bu araştırmanın amacı; Türkiye'de
bünyesinde sağlık araştırma ve uygulama merkezi bulunan döner sermaye işletmelerinin
2014-2018 yılları arasındaki finansal performans düzeyinin tespitini sağlamaktır.
Araştırmanın evrenini bünyesinde sağlık araştırma ve uygulama merkezi olan ve
Sayıştay Başkanlığı Denetim Raporlarında araştırma verisi olan 18 döner sermaye
işletmesi oluşturmaktadır. Araştırmada döner sermaye işletmelerinin likidite, finansal
yapı ve kârlılık durumlarını tespit edebilmek amacıyla oran analizi, işletmelerin finansal
performans verimliliklerini tespit edebilmek amacıyla da VZA yöntemi kullanılmıştır.
Analizde kullanılan veriler Sayıştay tarafından yayımlanan döner sermaye işletmelerinin
bilanço ve gelir tablolarından elde edilmiştir. VZA yöntemi için 2 girdi (satışların
maliyeti ve faaliyet giderleri), 1 çıktı (net satışlar) değişkeni kullanılmıştır. Araştırma
neticesinde VZA sonucunda verimli olarak tespit edilen döner sermaye işletmelerinin
üstünlük sıralamasını yapabilmek için Süper Etkinlik, 5 yıllık zaman diliminde döner
sermaye işletmelerinin verimliliklerini tespit edebilmek için de VZA Window analizi
uygulanmıştır. Tüm bunlara ek olarak değişkenlerin VZA etkinlik skoru üzerindeki
etkisini görmek için de regresyon analizi kullanılmıştır.
Oran analizi sonuçlarına göre döner sermaye işletmelerinin likidite ve faaliyet
oranları genel olarak kabul edilen değerlerin altında kalırken, işletmelerin kârlılık
oranlarının büyük çoğunluğu da sıfırın altında kaldığı tespit edilmiştir. VZA sonuçlarına
göre döner sermaye işletmelerinin CCR ortalama verimlilik skorları 2014-2018 yıllara
göre sırasıyla 0,869; 0,825; 0,905; 0,928 ve 0,884 olarak tespit edilmiştir. Ortalama
ölçek skorları ise yıllara göre sırasıyla 0,906; 0,935; 0,931; 0,873 ve 0,863 olarak tespit
edilmiştir. Süper Etkinlik analiz sonuçlarına göre 17 KVB'nin süper etkin olduğu ve
ortalama skorların da yıllara göre sırasıyla 1,417; 1,148; 1,255; 1,031 ve 1,170 olarak
tespit edilmiştir. Ölçeğe göre sabit getiri altında KVB'lerin VZA Window analizi
sonucu değerlendirildiğinde ise en yüksek ortalama verimlilik skoruna 0,887 ile 2016-
17-18 pencere aralığında tespiti sağlanmıştır. Regresyon analizi bulguları sonucunda da
satışların maliyeti verimlilik skorları üzerinde negatif bir etkiye sahip olurken, faaliyet
giderleri ve net satışların pozitif yönlü anlamlı bir etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir.
Sonuç olarak bünyesinde sağlık araştırma ve uygulama hastanesi olan döner sermaye
işletmelerinin iç ve dış faktörlerden dolayı gelirleri ile giderlerini finanse edemediği
saptanmıştır. Bu nedenle döner sermaye işletmeleri kaynaklarını etkin ve verimli bir
şekilde yönetebilmeleri için finansal performanslarını düzenli olarak analiz etmelidir.

Abstract:
Today, the ability of businesses to sustain their existence, provide a quality
service and have a say in the competitive environment they are in is closely related to
their financial infrastructure. This situation is also valid for enterprises within the state.
It provides financial support to businesses within states. However, this support may be
insufficient over time. In such cases, businesses attempt to seek ways to contribute to
their financial structure. As a result of these initiatives, revolving fund enterprises
emerge. The purpose of this research; of health research and training center located
within the revolving fund in Turkey it is to determine the level of financial performance
between the years 2014-2018. The universe of the research consists of 18 revolving
funds, which are health research and application centers and have research data in the
Audit Reports of the TCA. In the study, ratio analysis was used in order to determine
the liquidity, financial structure and profitability of the revolving funds, and DEA
method was used to determine the financial performance efficiency of the enterprises.
The data used in the analysis were obtained from the balance sheets and income
statements of the revolving fund enterprises published by the Court of Accounts. For
DEA method, 2 input (cost of sales and operating expenses) and 1 output (net sales)
variable were used. As a result of the research, Super Efficiency was applied in order to
make the superiority ranking of the revolving fund enterprises determined as efficient as
a result of DEA, and DEA Window analysis was applied to determine the efficiency of
the revolving fund enterprises in a 5-year period. In addition to all these, regression
analysis was used to see the effect of variables on DEA efficiency score.
According to the results of the ratio analysis, it was determined that while the
liquidity and activity ratios of the revolving fund enterprises remained below the
generally accepted values, the majority of the profitability ratios of the enterprises were
below zero. According to DEA results, CCR average productivity scores of revolving
funds enterprises are 0,869, respectively, compared to 2014-2018; 0.825; 0,905; It has
been determined as 0.928 and 0.884. Mean scale scores according to years are
respectively 0,906; 0,935; 0.931; It was determined as 0.873 and 0.863. According to
the results of the Super Efficiency analysis, 17 DMUs were super effective and the
average scores were 1,417; 1,148; 1,255; It has been determined as 1,031 and 1,170.
When the DEA Window analysis result of the KVBs under fixed returns to scale is
evaluated, the highest average efficiency score was detected in the 2016-17-18 window
range with 0.887. As a result of the regression analysis findings, it was determined that
while the cost of sales has a negative effect on efficiency scores, operating expenses and
net sales have a significant positive effect. As a result, it has been determined that
revolving fund enterprises, which have health research and practice hospitals, cannot
finance their incomes and expenses due to internal and external factors. Therefore,
revolving fund enterprises should regularly analyze their financial performance in order
to be able to manage their resources effectively and efficiently.