Sosyal kaygıya ilişkin kendini sunma modeli
The self-presentation model of social anxiety
Yazar: ABDÜLKADİR ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. HASAN BACANLI
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmada sosyal kaygıya ilişkin Kendini Sunma Modelinin Türkiye'de ne düzeyde işlediği araştırılmıştır. Araştırmada sözkonusu modeli test etmek amacıyla bir çalışma grubu oluşturulmuştur. Araştırmanın çalışma grubuna 2001- 2002 eğitim-öğretim yılında Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Eğitim, İktisadi ve İdari Bilimler, Fen Edebiyat ve Mühendislik-Mimarlık Fakültelerinin 2. ve 3. sınıflarında okuyan 1 123 öğrencileri dahil edilmiştir. Araştırmada öğrencilerin sosyal kaygıları Mark R. Leary (1983) tarafından geliştirilen ve araştırmacı tarafından Türkçe'ye uyarlanan Etkileşim ve İzlenme Kaygısı Ölçeği ile ölçülmüştür. Kendini sunma modeline göre sosyal kaygıya etki eden faktörler şu ölçeklerle ölçülmüştür: Bu faktörlerden benlik saygısı düzeyi, Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği ile yoklanmıştır. Ölçek Rosenber (1965) tarafından geliştirilmiş, Çuhadaroğlu (1986) tarafından Türkçe'ye uyarlanmıştır. Diğer faktör olan onay ihtiyacı ise A. T. Beck ve arkadaşları (1983) tarafından geliştirilen, Şahin ve arkadaşları (1993) tarafından Türkçe'ye uyarlanan Sosyotropi-Otonomi Ölçeği'nin alt ölçeği olan Onaylanmama Kaygısı Ölçeği ile yoklanmıştır. Sosyal kaygıya etki eden genel ben bilinci ise Rugancı (1995) tarafından geliştirilen Ben Bilinci Ölçeği ile ölçülmüştür. Kendini sunma modeline göre sosyal kaygıya etki eden diğer faktörler ise araştırmacı tarafından oluşturulan 10 Tu dereceleme sorularıyla ölçülmüştür. Bu faktörler; Dinleyicilere atfedilen önem, ortamda bulunan yabancılar, geçmişteki sosyal başarısızlıklar, algılanan sosyal beceri eksikliği ve olumsuz değerlendirilme korkusudur. Bu araştırmada kendini sunma modeline göre sosyal kaygıya etki eden faktörlerin Türkiye'deki üniversite öğrencileri üzerinde etkili olup olmadığım tespit etmek amacıyla çalışma grubuna uygulanan ölçeklerin toplam puanları hesaplanmıştır. Elde edilmiş toplam puanlarla ölçeklerin korelasyon matriksi oluşturulmuştur. Oluşturulan matriks üzerinden Path analizi yapılmıştır. Araştırmadan şu bulgular elde edilmiştir: 1. Kendini sunma modelinin sosyal kaygıya etki ettiğini ileri sürdüğü değişkenler Türkiye'de de anlamlı bir şekilde etkili olmaktadır. 2. Etkileşim kaygısının %67'sini, izlenme kaygısı, genel ben bilinci, onay ihtiyacı, olumsuz değerlendirilme korkusu, benlik saygısı, dinleyicilere atfedilen önem, ortamda bulunan yabancılar, geçmişteki sosyal başarısızlıklar ve algılanan sosyal beceri değişkenleri oluşturmaktadır 3. İzlenme kaygısının %33'ünü, Genel ben bilinci, onay ihtiyacı, olumsuz değerlendirilme korkusu, benlik saygısı, dinleyicilere atfedilen önem, ortamda bulunan yabancılar, geçmişteki sosyal başarısızlıklar ve algılanan sosyal beceri değişkenleri oluşmaktadır. 4. Etkileşim ve izlenme kaygısı üzerinde en büyük etkiye sahip olan değişkenin onay ihtiyacı olduğu ortaya çıkmıştır. 5. Genel ben bilinci, ortamda bulunan yabancılar ve geçmişteki sosyal başarısızlıkların etkileşim ve izlenme kaygısı üzerinde doğrudan bir etkiye sahip olmadıkları sadece dolaylı etkilerinin olduğu görülmektedir.Anahtar Kelimeler: Sosyal kaygı, kendini sunma, path analizi.

Abstract:
The purpose of this study was to examine and test the self-presentation model of social anxiety in the Turkish context. To test the model, a study group was formed. One thousand one hundred twenty three students of 2nd and 3rd classes who were studying in 2001-2002 academic year in Osman gazi University were participated in the study group. These faculties included education, economics and administrative sciences, Sciences and arts, and engineering and architecture. Social anxiety levels of the students were measured by the "Interaction and Audience Anxiety Scale" developed by Mark R. Leary (1983) and adapted and translated by the author of this study into the Turkish language. Factors that effect self-presentation model of social anxiety were measured by different scales. One of the scales was "Rosenberg Self Esteem Scale." The scale was developed by Rosenberg (1965) and adapted in Turkish by Cuhadaroglu (1986). Need for approval dimension was measured by "Fear of Criticism and Rejection scale". The scale is a subscale of "Sociotropy Autonomy Scale" developed by A. T. Beck and others (1983) and adapted in Turkish by Sahin and others (1993). Self-consciousness was measured by "Self-Consciousness Scale" developed by Ruganci (1995). The rest of the factors that effect social anxiety in self determination model were measured by 10 degrees Likert type single-item measures developed by the author. These factors were "the importance levels of audiences," "strangers in the situation," "former social failures," "perceived social skills," "fear of negative evaluation." In order to test whether self presentation model of social anxiety were appropriate in the Turkish context; total points for all scales implemented in study group were computed. A correlation matrix was obtained with these total points. Path analysis was conducted in this correlation matrix. The findings obtained in the study were stated below. 1. The variables that were claimed to effect social anxiety by the self- presentation model were significantly effective in the Turkish context. 2. 67% of the Interaction Anxiety was consisted of the variables of audience anxiety, general self-consciousness, need for approval, fear of negative evaluation, self-esteem, the importance level of audience, strangers in the situation, former Social Failures, and perceived social skills. 3. 33% of the audience anxiety was consisted of the variables of General Self- Consciousness, Need for Approval, Fear of Negative Evaluation, Self-Esteem, the Importance Level of Audience, Strangers in the Situation, Former Social Failures, and Perceived Social Skills. 4. It was observed that the most effective variable on the Interaction and Audience Anxiety is Need for Approval. 5. It was observed that Strangers in the Situation, Self-Consciousness and the Former Social Failures did not have a direct effect together on the Interaction and Audience Anxiety but it had an indirect effect.Keywords: Social anxiety, self-presentation, path analysis.