İzmir ve çevresinde melâmîlik
Malamatiyya in and around Izmir
Yazar: FATMA NUR YOLDAŞ
Danışman: DOÇ. DR. HAMİDE ULUPINAR
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Balkanlar = Balkans ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Horasan = Horasan ; Melamilik = Melamism ; Tarikatlar = Religious orders ; Tasavvuf = Mystic ; İslamiyet = Islam ; İzmir = Izmir

Özet:
Bu çalışma İzmir ve çevresindeki melâmîlik anlayışını, günümüz şahsiyetlerini ve günümüz ile ilk iki dönem melâmet düşüncesinin benzer ve farklı yönlerini araştırmayı amaçlamaktadır.
Melâmîlik, iyi davranışları açıklamaktan ziyade, kötü davranışları ortadan kaldırmayı ifade etmektedir. Melâmetin düşünce tarzının temelinde riya, kendini beğenme ve kibir gibi kötü hasletlerden sakınma bulunmaktadır. 
Bu özellikleri ile melâmîler halleri, davranışları, sözleri ve anlayışlarıyla dış görünüşlerinden iç halleri belli olmayan bir zümredir. Toplum içerisinde kılık-kıyafet ve görünüşle ayırt edinmemeyi anlayışlarının esası olarak belirlemişlerdir. 
Melâmîlik üç dönemde ele alınan bir anlayış/meşrep/tarikattır. İlk dönem melâmiliği Nîşâbur'da yaşayan Hamdûn Kassâr ve arkadaşlarının oluşturduğu Melâmiyye-i Kassâriyye, ikinci dönem Hacı Bayrâm-ı Velî'nin halifelerinden Dede Ömer Sikkînî ile oluşan Melâmiyye-i Bayrâmiyye, üçüncü dönem ise Seyyid Muhammed Nûru'l-Arabî ile başlayıp günümüzde de devam eden Melâmiyye-i Nûriyye'dir.
Horasan'da ortaya çıkan oradan Anadolu'ya ve Balkanlar'a yayılan melâmîlik, Seyyid Muhammed Nûru'l-Arabî'nin halifeleri vasıtasıyla İzmir ve çevresinde yaygınlık göstermiştir. İzmir'de silsilelerini Muhammed Nûru'l-Arabî'ye ulaştıran iki farklı grup bulunmaktadır. İzmir ve çevresindeki melâmîler ilk iki dönemde olduğu gibi nefis tezkiyesi, nefsini görmeme, sohbet şeyhi-mürid/mürşid-mürid ilişkisi, zikir, sohbetlere katılma ve tevhîd inancı üzerinde durmuşlardır. 

Anahtar Kelimeler: Tasavvuf, Melâmet, Horasan, Balkanlar, İzmir.

Abstract:
This study aims to research the understanding of melâmet in Izmir and its surroundings, today's melâmi personalities, and similar and different aspects of today's and the first two periods' melâmet thought.
Melâmî culture expresses the elimination of bad behavior rather than explaining the good. The basis of melâmet is the avoidance of bad traits such as hypocrisy, self-conceit, and arrogance.
With these characteristics, the melâmîs are a group whose inner states cannot be known from their outer appearances with their attitudes, behaviors, words, and thoughts. As the basis of their understanding, they have determined not to be distinguished by their dressings and appearance in society.
Melâmî culture is an understanding/discretion/tariqa that is dealt with in three periods. The first period was Melâmiyye-i Kassâriyye, which was formed by Hamdûn Kassâr and his friends who used to live in Nishapur, the second-period Melâmiyye-i Bayrâmiyye, which was formed by Dede Ömer Sikkînî, one of the caliphs of Hacı Bayram-ı Velî, and the third period, Melâmiyye-i Nûriyye, which continues today, began with Seyyid Muhammed Nûru'l-Arabî.
Melâmî culture, which emerged in Khorasan and spread from there to Anatolia and the Balkans, became widespread in and around Izmir through the caliphs of Seyyid Muhammed Nuru'l-Arabî. There are two different groups in Izmir whose lineage reaches Muhammed Nuru'l-Arabi. As in the first two periods, the melâmîs in Izmir and its surroundings focused on self-purification, denying one's ego, the teacher-student/murshid-disciple relationship, dhikr, participating in religious conversations, and belief in tawhid.

Keywords: Sufism, Malamatiyya, Khorasan, Balkans, Izmir.