Gökkuşağı alabalığı, Oncorhynchus mykiss (Walbaum, 1792)'de  
ağır metal birikimi
Accumulation of heavy metals in rainbow trout, Oncorhynchus mykiss (Walbaum, 1792)
Yazar: İLKER ACI
Danışman: PROF. DR. DURSUN ŞEN
Fırat Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Temel Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products
Dizin: Ağır metaller = Heavy metals ; Gökkuşağı alabalığı = Rainbow trout

Özet:
Bu çalışma Şubat 2013–Şubat 2014 tarihleri arasında Keban ve Karakaya Baraj göllerindeki alabalık tesislerinde üretimi yapılan gökkuşağı alabalığı örnekleri üzerinde yapıldı. Çalışma süresince Keban Baraj Gölü'nden 20 adet balık örneği Karakaya Baraj Gölü'nden 20 adet balık örneği temin edildi. Çalışma Fırat Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi, Su Ürünleri Araştırma İstasyonu ve Çevre Mühendisliği bölümü laboratuvarlarında gerçekleşti.
Keban ve Karakaya Baraj göllerindeki alabalık tesislerinden alınan balıklar laboratuvara getirilerek total boy, çatal boy, standart boy, cinsiyet ile ağırlıkları belirlendikten sonra; ağır metal birikiminin tespiti için gerekli olan kas dokusu pens, makas ve bistirü yardım ile dorsal yüzgecin yaklaşık 2 cm alt kısmından 5 g alınıp örneklerin alındığı yer ve tarih yazılıp, kilitli poşetlere konuldu. Balık numuneleri analiz aşamasına gelene kadar derin dondurucuda beklemeye alındı. Derin dondurucudaki örnekler asitle yakılarak sıvı hale getirmek için Su Ürünleri Araştırma İstasyonu laboratuvarına getirildi. Laboratuvarda 5 g örneğe 5 ml % 65 'lik nitrik asit ile 5 ml konsatre nitrik asit tüplere konulmuş örneklerin üzerine ilave edilerek mineralisazyon işlemine tabi tutuldu. Analize hazır duruma getirilen numuneler Çevre mühendisliği laboratuvarına getirilerek numunelerdeki demir (Fe), bakır (Cu), çinko (Zn),kurşun (Pb),mangan (Mn) analizleri Atomik Absorpsiyon Spektrofotometresi (perkin Elmer Model 370) ile uygun standartları hazırlanarak gerçekleştirildi. Araştırma süresince elde edilen verilerin istatistiksel olarak değerlendirilmesi Minitab Versiyon 16 programı kullanılarak yapıldı ve elde edilen bulgulara yıl bazında  student T-testi, mevsimsel olarak  ki-kare testi uygulandı.
Keban ve Karakaya baraj göllerinden alınan örneklerdeki bakır (Cu) ve kurşun (Pb) miktarları tespit değerlerinin altında bulundu.
Keban ve Karakaya baraj göllerinden alınan örneklerin ağır metal miktarları karşılaştırıldığında demir (Fe) ve mangan (Mn) miktarları arasında fark olmadığı, çinko (Zn) miktarları arasında ise fark olduğu görüldü.
Bu çalışmada elde edilen sonuçlar dikkate alındığında, ağır metal değerlerinin Zn>Fe>Mn>Cu=Pb şeklinde sıralandığı görülmektedir. Ayrıca bu ağır metallerin miktarlarının çeşitli standartlarda önerilen miktarların çok altında olduğu belirlendi. Bu nedenle Keban baraj gölü ve Karakaya baraj gölünde yetiştiriciliği yapılan alabalıklarda Fe, Cu, Zn, Mn ve Pb düzeyleri bugünkü değerlerinde kaldığı sürece çevre ve halk sağlığı açısından bir sorun teşkil etmeyeceği kanısına varıldı.

Anahtar Kelimeler: Keban, Karakaya, Gökkuşağı Alabalığı, Ağır metal

Abstract:
Accumulation of heavy metals in Rainbow trout, oncorhynchus mykiss (Walbaum, 1792) 
This study has been done between February 2013-Februrary 2014 on rainbow trout samples obtained from fish farms on Keban and Karakaya Dam Lakes. During the study, 20 fish samples from Keban Dam Lake and 20 fish samples from Karakaya Dam Lake were obtained. The study was conducted in laboratories of Fisheries Research Station, Firat University, Faculty of Fisheries and Environmental Engineering.
Fish samples were taken from fish farms on the Keban and Karakaya Dam Lakes and they were brought to laboratory. Their total, fork and standard lengths, weight and sex were determined. Then,5 g muscle tissue from nearly 2 cm bottom of dorsal fins was sampled from each fish for the determination of heavy metal accumulation. Muscle samples were placed in the labelled plastic bags and kept in a deep freezer until the analysis phase.
To make heavy metal analysis in the samples, they were mineralized in a microwave oven after adding of 5 ml of 65% nitric acid and 5 ml of concentrated sulphuric acid. Then they were cooled and diluted to 50 ml with distilled water. The analysis of iron (Fe), Cupper (Cu), Lead (Pb) and Manganese (Mn) in the diluted samples were done by a Atomic Absorption Spectrophotometer in Environmental Engineering Laboratory. Standard solutions were also prepared. Evaluation of the data obtained during the study was performed using the statistical Minitab Version 16 program and on the basis of the findings in the Student T-test, chi-square test was performed seasonally.
In all samples, copper (Cu) and lead (Pb) were below the detection limit. The levels of heavy metals were found as Zn> Fe> Mn> C=Pb. In addition, the amounts of all heavy metals detected were found to be lower than the amounts suggested in various standards. Therefore, it was concluded that there is no any risk for environment and public health during the levels of Fe, Cu, Zn, Mn and Pb stayed in the present values.

Key Words: Keban Dam Lake, Karakaya Dam Lake, Rainbow trout, Heavy metal