İstanbul
Beşiktaş ilçesindeki Osmanlı dönemi çeşmeleri / Fountains of the Ottoman period in Istanbul / Besiktas district
Yazar: NUR YAĞMUR BÜBER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZERRİN KÖŞKLÜ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Osmanlı imparatorluğuna uzun yıllar ev sahipliği yapmış İstanbul, devrin başkent 
üslubunu yansıtan çeşitli mimari eserleri bünyesinde barındırmasıyla özel bir yere 
sahiptir. Bunların içerisinde özellikle XVIII. yüzyıldan itibaren Osmanlı sanatında 
belirginleşen değişimin izlendiği çeşme ve sebiller dikkat çekici yapılar olarak karşımıza 
çıkmaktadır.
Bu çalışmanın odak noktasını kimi zaman aynı teknik ve üslupta, kimi zaman ise 
değişen ve gelişen üslup anlayışıyla inşa edilen Osmanlı dönemi Beşiktaş çeşmeleri 
oluşturmaktadır.
Çalışma kapsamında Beşiktaş ilçesinde toplam 78 çeşme tespit edilmiştir. 
Bunlardan sağlam vaziyette günümüze ulaşan 49 çeşmenin, XVII. yüzyılın son çeyreği 
ile XX. yüzyılın ilk çeyreği arasında inşa edildiği belirlenmiştir. Çeşmeler üzerinde 
Batılılaşma Dönemi üslup özellikleri mimari ve tezyini bakımdan incelenerek Osmanlı 
çeşme mimarisindeki yeri saptanmıştır. Tipolojik olarak sınıflandırılan çeşmelerin 
malzeme ve teknik özellikleri üzerinde durulmuş, süsleme özellikleri motif ve
kompozisyon açısından irdelenerek, başkent ekolünde izlenen üslup etkileri Anadolu 
örnekleriyle karşılaştırılmıştır. Ayrıca çalışma sahasında adı ve tarihi belirli olmayan 
çeşmelerin de mimari ve süsleme analizleri yapılarak tarihlendirilmesi ve literatürdeki 
yerleri belirlenmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: İstanbul, Osmanlı, Beşiktaş, Çeşme, Süsleme, Üslup

Abstract:
Istanbul, which hosted the Ottoman Empire for many years, holds a special place with its
diverse architectural structures that reflect the capital style of the era. Among these, 
fountains and sebil fountains, which showcase the distinct changes in Ottoman art 
especially from the 18th century onwards, stand out as remarkable constructions.
The focal point of this study is the Ottoman-era Beşiktaş fountains, constructed at 
times with the same technique and style, and at other times reflecting changing and 
evolving stylistic approaches.
Within the scope of this study, a total of 78 fountains have been identified in the 
Beşiktaş district. Among them, 49 fountains that have survived in a sound condition have 
been determined to have been built between the last quarter of the 17th century and the 
first quarter of the 20th century. The Westernization Period stylistic features on the 
fountains have been examined in terms of architecture and ornamentation, determining 
their place in Ottoman fountain architecture. The material and technical features of the 
classified fountains have been emphasized, and their decorative characteristics, motifs, 
and compositions have been analyzed. The stylistic influences followed in the capital 
tradition have been compared with Anatolian examples. Furthermore, architectural and 
decorative analyses have been conducted on fountains without specified names and dates 
within the study area, aiming to determine their historical context and their place in the literature.

Keywords: Istanbul, Ottoman, Besiktas, Fountain, Ornament, Style