Diş protez laboratuvarı ortam havasında partikül madde konsantrasyonlarının belirlenmesi ve çalışan sağlığı yönünden değerlendirilmesi
Determination of particulate matter concentrations in the ambientair of dental prosthetics laboratory and their assesment in terms of employees'health
Yazar: SERAP ARSAL YILDIRIM
Danışman: DOÇ. DR. BEYHAN PEKEY
Kocaeli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Sağlık = Health ; Çalışanlar = Workers ; İş sağlığı = Occupational health

Özet:
Bu çalışmada, Kocaeli ilinde hizmet vermekte olan 6 diş protez laboratuvarı (DPL) çalışma ortamında, Sioutas 5 aşamalı sıralı örnekleyici kullanılarak solunabilir partikül madde örnekleri toplanmıştır. Beş farklı boyut aralığı (PM>2.5, PM1.0-2.5, PM0.5-1.0, PM0.25-0.5, PM<0.25) için partikül madde kütlesel konsantrasyonları ve her bir partikül fraksiyonunda 28 elemente ait konsantrasyonlar belirlenerek, çalışanların, diş protezi yapım aşamalarında ince partiküllere ve içerdikleri toksik ve karsinojen metallere solunum yoluyla maruziyetleri sonucu olabilecek sağlık riskleri hesaplanmıştır.
Örnekleme yapılan tüm diş protez laboratuvarları için her bir boyut aralığındaki partiküllerin ortalama konsantrasyonları ve standart sapmaları sırasıyla; PM>2.5 için 326 ± 306 μg/m3, PM1.0-2.5 için 111 ± 77 μg/m3, PM0.5-1.0 için 53,8 ± 49 μg/m3, PM0.25-0.5 için 110 ±178 μg/m3, PM<0.25 için 132 ±139 μg/m3 olarak bulunmuştur. Çalışan sağlığı açısından riskli boyut olan ince partiküllerin %60'ını 0,5 μm'den daha küçük partiküllerin (PM0.5-0.25, PM<0.25) oluşturduğu belirlenmiştir. 
Elementel analiz sonucunda PM2.5 partikül boyutunda en yüksek konsantrasyonlarda bulunan iz elementler Cr, Co, Ni, Zr, Mo olarak belirlenmiştir. Elementlerin kaynaklarının belirlenmesi için zenginleşme faktörleri ve korelasyon kat sayılarına bakılmış, diş protez laboratuvarında oluşan ince partiküllerin protez üretim proseslerinden etkilendiği sonucuna varılmıştır. Olası sağlık riskleri ile ilgili yapılan değerlendirmeler sonucunda, toplam tehlike indeksinin, kabul edilebilir değerin 53 katı olduğu belirlenmiştir. Hayat boyu kanser olma riskinin, sınır değerden 2000 kat fazla olduğu hesaplanmıştır. Bu sonuçlarda en çok etkili olan elementlerin Co, Cr ve Ni olduğu ve DPL çalışanlarının iş sağlığı önlemlerine sıkı bir şekilde uyması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
In this study, respirable particulate matter samples were collected using Sioutas 5-stage cascade impactor in the working environments of six dental prosthetics laboratories (DPL) providing service in Kocaeli. The mass concentrations of particulate matters for five different size ranges (PM>2.5, PM1.0–2.5, PM0.5–1.0, PM0.25–0.5, and PM<0.25) and the concentrations of 28 elements in each particulate fraction were determined to assess the risks to the employees' health because of respiratory exposure to fine particulates and toxic and carcinogenic metals during dental prosthesis construction.
This study found that the mean concentration and standard deviation of particulates in each size range for all the DPLs was 326 ± 306 μg/m3 for PM>2.5, 111 ± 77 μg/m3 for PM1.0-2.5, 53.8 ± 49 μg/m3 for PM0.5-1.0, 110 ± 178 μg/m3 for PM0.25-0.5, and 132 ± 139 μg/m3 for PM<0.25. This study also found that 60% of fine particulates, which posed risk to the employees' health in terms of their size, were smaller than 0.5 μm (PM0.5-0.25 and PM<0.25). 
The elemental analysis revealed that the trace elements in the highest concentrations in particle size of PM2.5 were Cr, Co, Ni, Zr, and Mo. The enrichment factors and correlation coefficients of the particulates were examined to determine the sources of elements. The fine particulates in the DPLs were found to be affected by the process of prosthesis construction. The result of the assessment related to the potential health risks showed that the total hazard index was 53 times the allowable value. The lifetime risk of developing cancer was calculated to be 2000 times more than the limit value. These results indicated that the most effective elements were Co, Cr, and Ni. Therefore, it was recommended that the employees of DPLs strictly comply with the occupational health measures.