İran'da Sünnî Türkmenler
Sunni Turkmens in İran
Yazar: ZEYNEP ÜLKER
Danışman: PROF. DR. HASAN ONAT
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Mezhepleri Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Mezhepler = Sects ; Mezhepler tarihi = Sect history ; Sünnilik = Sunnism ; Türkmenler = Turkomans ; İran = Iran

Özet:
İran'daki Türkmenler; başta Tahran olmak üzere Türkmensahra, Kuzey Horasan, Rezevi Horasan ve İran'ın farklı bölgelerinde yaşamlarına devam etmektedir. İran İslam Cumhuriyeti'nde, nüfus bakımından ağırlıklı olarak ülkenin kuzey kısmında yaşayan İran Türkmenleri'nin mezhebî kimlikleri ve ilgili unsurlar çalışmanın içeriğini oluşturmaktadır. Bu durum böyle bir çalışmayı, araştırma konusu olarak seçmemizin temel nedenleri arasında yer almaktadır. İran'da yaşayan Türkmenler Sünnîliğe mensuptur. Hanefi- Mâturîdî çizgisine sahip Sünnî Türkmenlerin, mezhebî aidiyetlerini aktarmada konuyla ilgili eserlerden, seyahatnamelerden, belgelerden, haritalardan ve şecerelerden faydanıldı. Türkmenler arasında Sünnîlik eğitimi kendi medreselerinde, Türkmenistan medreselerine ait kaynaklarla verildi. Hanefi Türkmenler arasında Nakşibendî tarikatının varlığı yanında diğer bazı sufi yapılanmalar da bulunmaktadır. Mezhebî düzenle birlikte, farklı bir ortama dâhil olan Türkmenler, kendilerini belli etmek adına dini unvanlar ve dini semboller kullandılar. Türkmenlerin İslam'dan önceki dinleri Şamanizm, Türkmenler arasında varlığını çeşitli tedavi gelenekleriyle sürdürdü. İran yönetimleri özellikle Rıza Han döneminde yani 1925-1941 yılları arasında mezhebî geleneklerini devam ettirmede bir takım sıkıntılar yaşandı. 
Sünnî Türkmenler'in dini yaşantılarını daha çok mezhepler özelinde inceleme konusu yapan bu çalışmanın İran Türkmenleri'nin mezhebî yapısına dair veriler sağlamak suretiyle Mezhepler Tarihi alanına katkı sunması hedeflenmektedir.

Abstract:
Turkmens in Iran still live in Turkmen Sahra,  North Khorosan and different regions of Iran, especiallyin Tehran. This study covers primarily the sectarian identities and related elements of Iranian Turkmens who mostly live in the North region of Islamic Repuclic of Iran. This situation is one of the main reasons why this subject is chosen as a part of this study. Turkmens who live in Iran areSunni. Sources related to this subject such as travel boks, documents, maps and genealogies were used for explaining the sectarian identitiy of Sunni Turkmens who have Hanafi-Maturudi understanding. Among the Turkmens, the education of Sunnismis given in their own madrasas through the sources of madrasas of Turkmenistan. Among the Hanafi Turkmens, there areother branches of Sufism besides Nakshibandis. Turkmens who belong to a different enviroment through a sectarian regulation, have used religious titles and symbols to represent themselves. Shamanism which was the previous religion of Turkmensbefore Islam, continues its existence among the Turkmens through various medical treatment traditions. Administrations of Iran, were faced some difficulties in continuing their sectarian traditions especially during the reign of Reza Shah Pahlavi between 1925-1941. 
This study covering the Sunni Turkmens' religious lives specifically based on the sects intends to contribute to the history of sects by providing information about secterian dynamics of Iranian Turkmens.