Biyo-konfor ve kentsel yapılı çevre özellikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi ve iklim duyarlı kentsel tasarım stratejileri: İzmir - Karşıyaka örneği
The relationship between bio-comfort and urban built environment characteristics and climate sensitive urban design strategies: Case study of Izmir – Karşıyaka
Yazar: MÜGE TİKİK
Danışman: DOÇ. DR. SEVİM PELİN ÖZTÜRK ; DR. ÖĞR. ÜYESİ PELİN ÖZDEN
İzmir Demokrasi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kentsel Tasarım Ana Bilim Dalı / Kentsel Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Günümüzde iklimlerde yaşanan değişimler, kentsel alanlarda daha belirgin hale gelerek küresel bir çevre krizine dönüşmüştür. İklim krizinin kentsel alanlarda sel, aşırı sıcaklık artışları ve deniz seviyesi yükselmesi gibi etkileri çeşitlenmekte ve büyüklükleri artan bir hale gelmiştir. İklim krizinin kentsel alanlarda yoğun olarak gözlemlenen sonuçlarından biri olan aşırı sıcaklık artışlarına bağlı olarak gelişen kentsel ısı adalarının; kentsel iklim, insan sağlığı, enerji tüketimi, yaşam kalitesi, hava ve toprak kalitesi üzerinde birçok olumsuz etkisi bulunmaktadır. Bu olumsuz etkilere kentin farklı bölgeleri farklı düzeylerde maruz kalmaktadır. Kentsel alanlarda yapı malzemeleri, yapı yüksekliği, yeşil alan dağılımı, sokak dokusu gibi yapılı çevre özellikleri arasında farklılıkların bulunması kentsel sıcaklıkları etkilemektedir.  Aşırı sıcaklık artışları ve kentsel ısı adası yoğunluğuna dezavantajlı grupların (düşük gelirli gruplar, yaşlılar, kadınlar, çocuklar vb.) orantısız bir şekilde maruz kalması kentsel iklim adaleti kavramının gündeme gelmesine neden olmuştur. 
Aşırı sıcaklık dalgaları ve kentsel ısı adasının olumsuz etkilerinin azaltılmasında kentsel planlama ve tasarım disiplinince yapılan çalışmalarda son yıllarda artış görülmektedir. İklim krizine karşın kırılganlığı yüksek kentsel alanlarda kentsel iklim adaletini dikkate alan iklim duyarlı enerji etkin tasarım uygulamalarına her geçen gün ihtiyaç artmaktadır. Bu doğrultuda çalışmanın amacı biyo konforu (hava sıcaklığını) olumsuz etkileyen mekânsal faktörlerin tespiti yapılarak iklim duyarlı enerji etkin kentsel tasarım çerçevesi geliştirmektedir. İzmir kentinde yüksek sıcaklık seviyelerinin görüldüğü ve yoğun nüfusa sahip Karşıyaka ilçesinin farklı noktalarında yapılan yerinde sıcaklık ölçümleri ile mekânsal özellikler arasındaki ilişki istatistiksel yöntemlerden olan çoklu doğrusal regresyon modeli ile analiz edilmiştir. Sonuçlar yeşil alan türü, sokak dokusu, sokak genişliği ve rüzgâr alma durumu ile sıcaklık arasında anlamlı ilişki olduğunu ortaya koymaktadır.

Abstract:
Nowadays, climate change has become increasingly pronounced in urban areas, evolving into a global environmental crisis. The effects of the climate crisis in urban areas, such as flooding, extreme heat events, and rising sea levels, are diversifying and intensifying. One of the observed consequences of the climate crisis in urban areas is the development of urban heat islands due to extreme heat events, which have numerous adverse effects on urban climate, human health, energy consumption, quality of life, and air and soil quality. Different regions of the city are exposed to these adverse effects to varying degrees due to differences in built environment characteristics such as building materials, building height, distribution of green spaces, and street patterns, which affect urban temperatures. The disproportionate exposure of disadvantaged groups (such as low-income groups, the elderly, women, and children) to extreme heat waves and urban heat island intensity has brought the concept of urban climate justice to the forefront.
In recent years, there has been an increase in efforts by the urban planning and design discipline to mitigate the adverse effects of heat waves and urban heat islands. In the face of the climate crisis, there is a growing need for climate-sensitive energy-efficient urban design practices in urban areas with high vulnerability. Accordingly, the aim of this study is to identify the spatial factors that adversely affect bio-comfort (air temperature) and develop a climate-sensitive energy-efficient urban design concept.  Through on-site temperature measurements conducted at various locations in the densely populated Karşıyaka district of Izmir, the relationship between spatial characteristics and temperature was analyzed using statistical methods, specifically multiple linear regression analysis. The findings reveal a significant correlation between temperature and the type of green space,  street morphology within 500 m, street width and direct wind (sea breeze) exposure.