Hata raporlama kültürünün oluşturulmasına yönelik stratejilerin geliştirilmesi ve etkinliğinin değerlendirilmesi
Developing strategies for creating an error reporting culture and assessing their effectiveness
Yazar: ECEM AYDENİZ
Danışman: PROF. ŞEYDA SEREN İNTEPELER
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Hizmetleri Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Hasta güvenliği = Patient safety ; Hastaneler = Hospitals ; Hemşireler = Nurses ; Hemşirelik = Nursing ; Kurumsal kültür = Corporate culture ; Raporlama = Reporting ; Sağlık personeli = Health personnel ; Tutumlar = Attitudes ; Tıbbi hatalar = Medical errors

Özet:
Amaç: Bir eğitim ve araştırma hastanesinde hata raporlama kültürünün oluşturulmasına yönelik stratejilerin geliştirilmesi ve etkinliğinin değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır.

Yöntem: Araştırma, İzmir'de bir eğitim ve araştırma hastanesinde tüm birimlerde, 2012-2017 yılları arasında yürütülmüştür. İki aşamadan oluşan araştırmanın nicel aşaması; tek grup, girişim öncesi-sonrası değerlendirme modelinin kullanıldığı yarı deneysel; nitel aşama ise tanımlayıcı nitel araştırma yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Bu araştırmanın girişimlerini; eğitim verme, afiş ve poster asma, sosyal paylaşım ağı kullanımı, bildirim sistemi revizyonu ve hasta güvenliği sempozyumu stratejileri oluşturmuştur. Çalışmada veri toplama aracı olarak; sosyodemografik ve çalışma özellikleri formu, Tıbbi Hatalarda Tutum Ölçeği, olay/hata bildirimi analiz formu, düşme bildirim formu ve yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Araştırmanın girişim sonrası örneklemini, girişim öncesi ölçümlerle eşleşen toplam 401 kişi oluşturmuştur. Nitel aşamada ise 13 sağlık çalışanı ile derinlemesine bireysel görüşme yapılmıştır. Veriler, tanımlayıcı istatistikler, bağımlı gruplarda iki eş arasındaki farkın önemlilik testi ve içerik analizi yöntemleriyle değerlendirilmiştir. 

Bulgular: Sağlık çalışanlarının tıbbi hata tutumlarının girişim öncesi ile girişim sonrası yapılan ölçümleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur. Çalışmanın yürütüldüğü kurumda yapılan tıbbi hata bildirimlerinin, girişim sonrası ilk altı ayda yükseldiği ve ikinci altı ayda ise bu yükselmenin devam ettiği belirlenmiştir. En fazla bildirim yapılan tıbbı hata türlerinden ilaç olayı bildirimlerinin, girişim öncesi altı aylık bildirimlere göre, girişim sonrası ilk altı ayda 15 kat; girişim sonrası ikinci altıncı ayda, girişim öncesine göre 30 kat artığı saptanmıştır. Çalışmanın yürütüldüğü kurumda yapılan tıbbi hata bildirimlerinin bir yıl sonunda öncesine göre yaklaşık 10 kat arttığı bulunmuştur. Nitel aşamada ise; tıbbi hataların bildiriminde engel konusu olan korku kültürünün ortadan kaldırılmasına yönelik eğitim/bilgilendirme, yöneticilerden beklentiler ve kolaylaştırıcı girişimler olmak üzere üç ana tema belirlenmiştir. 

Sonuç: Hata raporlama kültürünün oluşturulmasına yönelik stratejilerin geliştirilmesi ve etkinliğinin değerlendirilmesi kapsamında uygulanan çoklu stratejiler sağlık çalışanlarının tıbbi hata tutumlarını olumlu yönde etkilemiş ve hata raporlama oranında artış sağlamıştır. Ayrıca katılımcıların korku kültürünün ortadan kaldırılmasına yönelik görüşleri, bu çalışmanın stratejileri ve gelecek çalışmalar açısından yol gösterici olmuştur.

Anahtar Sözcükler: Hemşirelik, tıbbi hata, tutum, hasta güvenliği, olay raporlama

Abstract:
Objective: This study was conducted to develop strategies for creating an error reporting culture in a training and research hospital and to assess their effectiveness.

Method: The researchers carried out this study between the years of 2012 and 2017 in all units of a training and research hospital in Izmir. The first stage of this two-stage study was performed with a single group and the quasi-experimental research method using pre- and post-initiative model. The second stage was performed using the descriptive qualitative research method. The initiatives of this study included training, hanging up banners and posters, using social networking sites, notification system revision and patient safety symposium strategies. Sociodemographic and working characteristics forms, the Medical Errors Attitude Scale, an event/error reporting analysis form, a falling reporting form and a semi-structured interview form were used as data collection tools. The sample of this study after the initiative included 401 people who matched measurements before the initiative. In the qualitative stage, the researchers interviewed a total of 13 health care workers. Data were evaluated using descriptive statistics, significance test on the difference between two equivalents in dependent groups and content analysis.

Results: This study found a statistically significant difference between measurements of health professionals' medical error attitudes before and after the initiative. It was determined that medical error reporting rates increased in the first six months after the initiative, and this increase continued in the second six months. According to the six-month reports before the initiative, medication event reporting, which is among the mostly reported medical error types, increased by 15 times in the first six months after the initiative and by 30 times in the second six months compared to the period before the initiative. The researchers found that medical error reports in the institution where this study was conducted increased by 10 times at the end of the first year. In the qualitative stage, three main themes were specified: training/informing for eliminating fear culture, which is an issue of prevention in reporting medical errors, expectations from managers and facilitator initiatives.

Conclusion: Multiple strategies applied as part of developing strategies for creating an error reporting culture and assessing their effectiveness positively affected health professionals' medical error attitudes and increased error reporting rates. Moreover, opinions of participants about eliminating fear culture guided the strategies of this study and should guide further research.

Keywords: nursing, medical error, patient safety, case reporting