Geçmişten günümüze Amerikan klasik jeopolitik teorileri ile dış politikası arasındaki uyumun analizi
Analysis of harmony between American classic geopolitical theories and foreign policy from past to present
Yazar: UĞUR ÇELİK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATİH BAYRAM
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Amerika Birleşik Devletleri = United States of America ; Jeopolitik = Geopolitic ; Monroe Doktrini = Monroe Doctrine ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
Bu araştırma geçmişten günümüze kadar Amerikan klasik jeopolitik teorileri ile dış politikası arasındaki uyumu analiz etmek amacıyla kaleme alınmıştır. Çalışma ikili bir sisteme sahip bulunmaktadır: Teori ve Pratik. Bu kapsamda tarihsel bir süreç analizi de olan bu çalışmada tüm bölümlerde teori-pratik sıralaması takip edilmiştir.
İlk olarak Monroe Doktrini ve ABD'nin 1800'lü yıllarda izlemiş olduğu dış politika incelendi. Daha sonra ise A. T. Mahan tarafından ortaya koyulan Deniz Hâkimiyet teorisi ve 1890 sonrası ABD dış politikasının analizi yapıldı. Theodore Roosevelt dönemi bu teorinin hâkim olduğu ana dönem olarak kabul edilmiştir. Bir başka bölümün konusu ise Nicholas Spykman tarafından ileri sürülen "Kenar Kuşak" teorisi ve onun dış politika yansımaları üzerinedir. Bu teorinin kapsamı ise Soğuk Savaş yılları ile sınırlıdır. Çalışmanın son bölümünde ise "Tarihin Sonu" tezi, "Küreselleşme" jeopolitiği, "Medeniyetler Çatışması" tezlerine eleştirel jeopolitik ekseninde kısaca değinildikten sonra "Entegre Olmayan Boşluk", "Büyük Satranç Tahtası" teorileri jeopolitik bağlamda analiz edilmiştir. Amerikan dış politikası bağlamında 200 yıllık bir süreci kapsayan tüm bu bölümlerde jeopolitik teorilerin baskın gücü görülmüştür. Monroe Doktrini ile bölgesel düzeyde egemen olan ABD, Mahan ile okyanuslara açılmış ve Soğuk Savaş döneminde başat iki güçten biri olmuştur. Soğuk Savaş sonrası dönemde ise tek hegemon güç olan ABD pek çok jeopolitik anlayışı hayata geçirmiştir. Bugün ise jeopolitik değerlendirmeler ışığında gücü gerilemekte olsa da çok kutuplu bir uluslararası sistemin başat güçlerinden biri olmaya devam etmektedir. Amerikan jeopolitik teorilerinin Amerikan dış politikası ile uyum içinde olduğu ve ABD'nin jeopolitikadan önemli ölçüde faydalandığı görülmüştür.

Abstract:
This research has been written to analyze the harmony between American classic geopolitical theories and foreign policy from past to present. The work has a dual system: Theory and Practice. In this study, which is also a historical process analysis, the theory-practice order was followed in all chapters.
First, the Monroe Doctrine and the foreign policy followed by the USA in the 1800s were examined. Later, the theory of Naval Sovereignty put forward by A. T. Mahan and the analysis of US foreign policy after 1890 were made. The Theodore Roosevelt era is the main period that this theory dominated. The subject of another chapter is on the "Side Belt" theory put forward by Nicholas Spykman and its foreign policy implications. The scope of this theory is limited to the Cold War years. In the last part of the study, "The End of History" thesis, "Globalization" Geopolitics, "Clash of Civilizations" theses were briefly addressed in the critical geopolitical axis, and the theories of "Unintegrated Space" and "The Great Chess Throne" were analyzed in geopolitical context. When all sections are examined, we can see that there is a harmony between classical geopolitical theories and foreign policy in the 200-year history of American foreign policy. Dominating the regional level with the Monroe Doctrine, the United States opened to the oceans with Mahan and became one of the two dominant powers during the Cold War. In the post-Cold War period, the USA, which was the only hegemonic power, implemented many geopolitical approaches. Today, although its strength is declining in the light of geopolitical evaluations, it continues to be the dominant forces of a multi-polar international system. İt can be possibly argued that, it has been seen that American geopolitical theories are in harmony with American foreign policy and that the USA has benefited from geopolitical theories to certain extent.