Üretim maliyetlerinin faaliyete dayalı maliyet sistemi ve kısıtlar teorisi entegrasyonu yoluyla bir üretim işletmesinde incelenmesi
Investigation of production costs in a manufacturing company through the activity-based cost system and the theory of constraints integration
Yazar: DEMET EVER
Danışman: DOÇ. DR. ELİF NURSUN DEMİRCİOĞLU
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Küresel ortamda işletmeler ulusal ve uluslararası rekabet üstünlüğü sağlayabilmeleri için, maliyetleri kontrol etmek istemektedirler. Çünkü artan rekabet işletmelerin doğru maliyet bilgilerine olan ihtiyacı arttırmıştır. Geleneksel maliyet sistemlerine göre hesaplanan maliyet bilgileri üretim maliyetlerinin yanlış bir şekilde hesaplanmasına sebebiyet verebilmektedir. Geleneksel maliyet sistemlerinin günümüz koşullarında yetersiz kalmasından dolayı çağdaş bir maliyet/yönetim muhasebesi aracı olan Faaliyet Dayalı Maliyetleme (FDM) Sistemi ve Kısıtlar Teorisi (KT) yaklaşımı önem kazanmaktadır. FDM, doğru bir şekilde ürün maliyeti sunmasının yanı sıra kaynaklar, faaliyetler ve ürünler arasındaki ilişkilerin detaylı bir analizini ortaya koymaktadır. Ancak FDM, üretim sürecinde bu kaynakların ve faaliyetlerin işletmeye yarattığı kısıtlara yönelik bilgi sağlamamaktadır. KT ise, üretim faaliyetleri gerçekleştirilirken işletmedeki kaynaklardan ne kadar yararlanılabileceğini ve bu kaynakların kapasitesinin önemi üzerine odaklanmaktadır ki bu sayede üretimde verimlilik sağlanabilmektedir. Sheu ve diğerleri, (2003) ürün maliyetleri üzerine daha sağlıklı kararların FDM ile KT'nin birlikte kullanımı ile alınabileceğini ifade etmiştir. Bu doğrultuda bu çalışma ile FDM ile KT yaklaşımının birlikte kullanımının bir üretim işletmesinde üretim maliyetleri ve kârlılık üzerine etkilerinin araştırılması amaçlanmıştır. Bu amaçla bir üretim işletmesinde derinlemesine inceleme ve somut veriler elde edilmesi açısından "Örnek Olay Çalışması" yöntemi tercih edilerek, FDM ve KT yaklaşımları birlikte uygulanmıştır. 
Anahtar kelimeler: Faaliyete dayalı maliyet sistemi, kısıtlar teorisi, üretim maliyetleri, işletme kârlılığı

Abstract:
In the global environment, businesses want to control costs so that they can gain national and international competitive advantage. Because increasing competition has increased the need for accurate cost information of enterprises. Cost information calculated according to traditional cost systems causes production costs to be calculated incorrectly. Due to the inadequacy of traditional cost systems in today's conditions, Activity Based Costing (ABC) System and Theory of Constraints (TOC) approach, which is a contemporary cost/management accounting tool, gains importance. ABC provides accurate product costing as well as a detailed analysis of the relationships between resources, activities and products. However, ABC does not provide information on the constraints of these resources and activities in the production process. On the other hand TOC, focuses on how much resources in the enterprise can be utilized while carrying out production activities and the importance of the capacity of these resources, so that efficiency in production can be achieved. Sheu et al. (2003) stated that it can be achieved by using ABC and TOC together to make healthier decisions on product costs. In this direction, it is aimed to investigate the effects of the use of ABC and TOC approach together on production costs and profitability in a production company with this study. For this purpose, the "Case Study" method was preferred in order to obtain in-depth analysis and concrete data in a production company, and ABC and TOC approaches were applied together.
Keywords: Activity based costing, theory of constraints, production costs, company profitability