Külsûm b. Amr el-Attâbî'nin hayatı ve şairliği
Külsûm b. Amr al-Attâbî's life and poetry
Yazar: HALİL YILMAZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET ASLAN
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
Külsûm b. Amr el-Attâbî, Abbâsî dönemi Arap edebiyatının önde gelen şairlerinden biri
olarak hem hayatı hem de sanatıyla dikkat çekmiştir. Kınnesrîn'de doğmuş ve şiir yeteneği
erken yaşlarda fark edilmiştir. Eğitimine Kınnesrîn'de mescit ve camilerde yürütülen ilim ve
şiir halkalarına katılarak başlamıştır. Daha sonra Basra'da, dönemin ünlü şairlerinden Beşşâr b.
Bürd'in (ö. 167/783) yanında devam etmiş; ardından Kûfe, Bağdat ve Horasan gibi önemli ilim
merkezlerinde kendini geliştirmiştir. Abbâsî saraylarında büyük şöhret kazanmış, özellikle
Halife Hârûn er-Reşîd (ö. 193/809) ve Me'mûn (ö. 218/833) dönemlerinde yüksek itibara
erişmiştir. Attâbî'nin eserlerinde methiye, gazel, tasvir ve hikemî (Didaktik) şiirler öne
çıkmakta olup, döneminin siyasi ve kültürel ortamının izlerini taşımaktadır. Eserlerinde
özellikle hikemî unsurlar ve kardeşlik temaları öne çıkmaktadır. Şiirlerinde yer alan bilgelik
dolu öğütler, toplumsal ve ahlaki değerlere verdiği önemi yansıtırken, kardeşlik vurgusu da
şiirlerinin en belirgin temalarından biri olmuştur. Edebî kimliği, hem doğuştan gelen yeteneği
hem de zorlu ilim yolculuklarıyla pekişmiştir. Yaşamı boyunca ilmî ve edebî seyahatler yapmış;
Basra'dan Kûfe'ye, Bağdat'tan Yemen'e kadar geniş bir coğrafyada ilim ve şiir öğrenimini
derinleştirmiştir. Abbâsî dönemi Arap edebiyatının büyük dönüşümlerin yaşandığı bir dönem
olarak kabul edilir. Külsûm b. Amr el-Attâbî de bu dönemde etkili şiirleriyle şairliğini
kanıtlamış ve adını büyük şairler arasına altın harflerle yazdırmıştır. Tez çalışması, Attâbî'nin
hayatını, yetiştiği siyasi ve kültürel ortamı, Abbâsî devlet adamlarıyla olan ilişkilerini ve
şiirlerini detaylı bir şekilde incelemektedir. Şairin şiirlerinde yer alan temalar, sanat anlayışı ve
edebi kişiliği ele alınarak, Arap edebiyatının gelişimine katkıları değerlendirilmiştir.
Anahtar kelimeler: Arap Edebiyatı, Abbâsî dönemi şairleri, Kinnesrîn, Benî Tağlib,
Külsûm b. Amr el-Attâbî

Abstract:
Külsûm b. Amr al-Attâbî attracted attention with both his life and art as one of the
leading poets of Arabic literature of the Abbasid period. He was born in Kınnesrîn and his talent
for poetry was noticed at early ages. He began his education by participating in scholarly and
poetic circles held in masjid and mosques in Kınnesrîn. Later, he continued next to Beşşâr b.
Bürd, (ö. 167/783) one of the famous poets of the period, in Basra. Then, he developed himself
in important scientific centres such as Kûfe, Baghdad and Khorasan. He gained great fame in
the Abbasid palaces. Especially, he reached high dignity in the periods of caliphs Harûn er-
Reşîd (ö. 193/809) and Me'mûn. (ö. 218/833) Eulogy, ghazal, description and didactic (hikemî)
poems come forward in Attâbî's works. And they carry the traces of the political and cultural
environment of the period. Particularly, didactic elements and brotherhood themes come
forward in his works. While the wise advice contained in his poems, reflects the importance he
gives to social and moral values, the brotherhood emphasis has been one of the most prominent
themes of his poems. His literary identity consolidation both his innate talent and his arduous
scholarly journeys. He traveled scientific and literary journeys throughout his life. He deepened
his learning science and poetry in a wide geography from Basra to Kûfe, from Baghdad to
Yemen. The Abbasid period is accepted as a period of great transformations of Arabic literature.
Al-Attâbî proved his poetry through his effective poems. And he inscribed his name with golden
letters among the great poets. Thesis work detailedly examines Attabi's life, political and
cultural environment in which he grew up, his relations with Abbasid statesmen and his poems.
The themes in poet's poems had been evaluated his contributions to the development of Arabic
literature by taken into his artistic understanding and literary personality.
Keywords: Arabic literature, poets of Abbasid period, Kinnesrîn, Benî Tağlib, Külsûm
b.amr al-Attâbî