Duygusal yüz ifadelerinin risk alma davranışına etkisi
The effects of emotional facial expressions on risk taking behavior
Yazar: ELİF SİVRİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ELVAN ARIKAN İYİLİKCİ
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Duygu ve biliş alanında düzenlenen birçok çalışma, bireylerin hissettikleri duyguların
karar verme süreçlerinde önemli role sahip olduğunu göstermiştir. Bu alanda yapılan
farklı çalışmalar ele alındığında, hem duygunun değerlik özelliğinin hem de özgül
duyguların risk alma davranışı üzerinde etkili olduğu görülmektedir. Alanda sınırlı sayıda
çalışma ile incelenen bir konu ise, duygusal yüz ifadelerinin karar verme üzerindeki
etkileridir. Bu tez çalışmasında, tehdidin kaynağına yönelik olarak sunduğu bilgi
bakımından birbirinden farklılaşan duygusal yüz ifadelerinin risk alma davranışı
üzerindeki etkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, Balon Analog Risk Görevi
(BART; Lejuez vd., 2002) kullanılmış ve her bir deneme öncesinde katılımcılara bir yüz
ifadesi sunulmuştur. Hipotezler genel olarak öfkeli yüz ifadesi görmüş olmanın, nötr yüz
ifadesi görmüş olmaya kıyasla, risk alma davranışını artırırken; korkulu yüz ifadesi
görmüş olmanın, nötr yüz ifadesi görmüş olmaya kıyasla, risk alma davranışını azaltacağı
yönündedir. Hipotezlerin test edilmesi için ikisi (Deney 1 ve Deney 2) denekler-arası, bir
tanesi denek-içi (Deney 3) olmak üzere üç deney gerçekleştirilmiştir. Çevrimiçi
gerçekleştirilen Deney 1 sonucunda temel hipotezi destekleyen bulgulara ulaşılmamıştır.
Deney 2 ve Deney 3 sonucunda ise, beklenen yönde eğilimler gözlenmiş ve temel hipotezi
kısmen destekleyen bulgular elde edilmiştir. Elde edilen bulgular çeşitli kuramsal
yaklaşımlar ile tartışılmış ve gelecek çalışma önerilerinde bulunulmuştur. Bu tez
çalışmasından elde edilen bulgular, farklı iletişim değerine sahip yüz ifadelerinin algı,
dikkat ve bellek süreçlerine ek olarak, karar verme süreçlerini de etkileme potansiyeline
sahip bir faktör olabileceğine işaret etmektedir. Duygu ve biliş alanında farklı duygusal
yüz ifadelerinin risk alma davranışı üzerindeki etkilerini inceleyen çalışmaların sayısı
oldukça sınırlıdır. BART ile düzenlenen bu öncül çalışmanın duygu ve biliş alanına katkı
sağlaması, özel bir duygusal uyaran türü olan yüz ifadelerinin karar verme süreçleri
üzerine etkilerini incelemek isteyen araştırmacılara kaynak oluşturması umut
edilmektedir.
Anahtar Kelimeler: risk alma davranışı, BART, duygusal yüz ifadeleri, korku, öfke

Abstract:
Many studies conducted in the field of emotion and cognition have shown that the
emotions individuals feel play a significant role in their decision-making processes. When
considering different studies in this field, it is observed that both valence of the emotions
and specific emotions influence risk-taking behavior. A less-explored topic, studied with
a limited number of research, is the impact of emotional facial expressions on decision-
making. This thesis aims to examine the effects of emotional facial expressions, which
provide different information regarding the source of the threat, on risk-taking behavior.
For this purpose, the Balloon Analog Risk Task (BART; Lejuez et al., 2002) was used,
and participants were shown a facial expression before each trial. In general, it is
hypothesized that seeing an angry facial expression, compared to a neutral facial
expression, will increase risk-taking behavior, while seeing a fearful facial expression,
compared to a neutral facial expression, will decrease risk-taking behavior. To test this
main hypothesis, three experiments were conducted: Two of them were based on a
between-subjects design (Experiment 1 and Experiment 2) and the last one was within-
subjects (Experiment 3). The online conducted Experiment 1 did not yield significant
findings supporting the main hypothesis. However, in Experiment 2 and Experiment 3,
risk taking trends were in the expected direction, and findings partially supporting the
main hypothesis were obtained. The findings were discussed with various theoretical
approaches, and suggestions for future research were provided. The results from this
thesis indicate that facial expressions with different communication values have the
potential to affect decision-making processes, in addition to perception, attention, and
memory processes. The number of studies examining the effects of different emotional
facial expressions on risk-taking behavior in the field of emotion and cognition is quite
limited. It is hoped that this pioneering study, conducted with BART, will contribute to
the field of emotion and cognition and serve as a resource for researchers interested in
examining the effects of facial expressions, a specific type of emotional stimulus, on
decision-making processes.
Keywords: risk-taking behavior, BART, emotional facial expressions, fear, anger