Colomina'nın ekranına yeniden bakış: Şehirdeki suretler ve maskeleri
The screen of Colomina reviewed: Images in cities and their masks
Yazar: İLKE ZEYFEOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İFFET HÜLYA ARI
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Maske, modern kavramı çerçevesinde ortaya konan tartışmaların bir uzantısı olarak mimarlık kuramına dahil olmuştur. Genelde yapıların yüzeyleri, oluşturduğu sınırlar ve bu sınırlar vasıtasıyla kurulan iç – dış ilişkisi üzerine üretimlerde kendine yer bulan nosyonun; Colomina'nın "ekran" tanımlamasıyla beraber, yüzeylerde nasıl konumlandığı, iç ve dış arasındaki ilişkide ne şekilde ve neden rol aldığı ifade edilmektedir. Bu tanımlama yapılırken, mimarlık alanında maske üzerine yapılan diğer tartışmalar dikkate alınırken; temelde, modern birey ve onun kamusal – mahrem karakteri arasında oluşan yarık ile yapıların içi, dışı ve aradaki yüzey arasında bir analoji söz konusudur. Tez çalışması, ekran kavramını odağına alarak, mimarlık alanında maske üzerine yeni bir açılım getirme çabasındadır.
Maske, kendi başına oldukça güçlü bir kavramdır. Yer ve anlam üretimini kendi sınır yaratımıyla sağlarken; bu sınırı, doğasındaki çelişkili halin ortaya koyduğu çatışma sayesinde inşa etmektedir. Maske, iç ve dış yaratır. İç, değişimin yaşandığı yerdir. Maske, arkasındaki değişimin mahremiyetini sağlarken; iç ve dış arasındaki ilişkiyi de kurandır. Bu görevlerin tümü, ona tanrısal bir güç vermektedir; dolayısıyla dokunulmazdır.
Maskenin yaratım süreci önemsenmesi gereken bir durumdur. Yaratım kararı biri ve bir şey tarafından verilir. Dolayısıyla bir amaç doğrultusunda ortaya çıkarılmıştır. Ancak maske, yaratımdan sonra çelişkili doğasından ve arkasında gerçekleşen değişim akışının belirsizliğinden aldığı güç ile kontrolü kendi eline geçirir. Dolayısıyla onun neden yaratıldığı önemli olsa da, yaratım amacına hizmet edip etmeyeceğine dair kesin bir kanaat geliştirmek mümkün değildir.
Tez çalışması, mimarlık alanındaki maske açılımlarında, kavramın kökenine inilmediğini düşünerek; ilişkili kavramlar üzerine eğilmiş; bu kavramların maskeyle nasıl bir ilişki kurduğunu ortaya koymaya çalışmış ve kavramın çerçevesi için bir altlık oluşturulmuştur. Bu aşamadan sonra, ekran kavramına dayanak oluşturan modern düşüncenin maskedeki yeri aranmıştır. Birey üzerine bir açılım yaratma değil; maske üzerinden bireyi anlama yoluna gidilmiştir. Bunların sonucunda ise kentteki oyuncuların, kendileri ve birbiri üzerine kurduğu stratejiler ortaya konmuş ve neden bu stratejilere ihtiyaç duyulduğunun sorgulaması yapılmıştır. Bu sorgulama tezin odağını oluşturmaktadır.
Tez çalışması, iki zaman aralığına odaklanmıştır. İlki modern düşüncenin ikinci evresi olarak kabul edilen 18. yüzyılın ikinci yarısı ve 19. yüzyıldır. Bu dönemin seçilmesinin sebebi, ekran kavramının temelini oluşturan modern birey mefhumunun şekillendiği dönemde, maskenin gündelik yaşamda nasıl bir karşılık bulduğunu okumaktır. Ekran kavramı modern bireye dayandırılsa da günümüz için üretilen bir kavramdır. Bu nedenle ikinci zaman aralığı, modern düşüncenin üçüncü evresi olarak kabul edilen; 2. Sanayi Devrimi olarak da adlandırılan 1980'den günümüze kadar gelen evredir. Modernizmin parçalandığı iddia edilen bu dönemde, gerçeklik algısının değiştiği ve anlam bulmanın kaybolmaya dönüştüğü öne sürülebilmektedir. Dolayısıyla iki zaman aralığında sahip olunan maskeler birbirinden ayrışmaktadır. Hakikâte ulaşmak için yaratılan maskeler, bugün gerçekliğin kaybolmasıyla beraber yassılaşmıştır.
Maskenin, bir atmosfer / aura yaratarak yeni bir alan tanımladığını ve kendi sınır kavramını bu yolla oluşturduğunu savunan çalışma; ekran kavramındaki maskenin, hipergerçekliğin ortaya koyduğu hakikâtler nedeniyle yassılaştırıldığını savunmaktadır. Değişimin akışını hakikât ile ilişkilendiren çalışma, hipergerçeklik çağında, bu akışın da yassılaştığı söylemektedir. Asılların ise zamandan ve bağlamdan kopuk anlara dönüştürüldüğünü ve kopyalandığını öne sürmektedir. Mekânlar arası iletişim kurmaktan çok bariyer görevi gören bu yassı maskelerin nasıl çalıştığını anlamaktan çok; neden var olduklarının tespitini yapmak çalışmanın amacı haline getirilmiştir.
Çalışma, maske yaratımının nedenselliğini tahakküm mekanizmalarıyla ilişkilendirmiş ve ekran kavramında bu yaklaşımın eksik olduğunu öne sürmüştür. Bu bir sonraki aşamaya taşınarak; tahakkümü yok saymanın, baskıcı gücü destekleyici bir tavra sahip olduğu ve iktidar modellerinin birer parçası / aracı olacağının savı ortaya atılmıştır. İktidar modellerinin açılımı ise; biyopolitikayı temel alarak disiplin, güvenlik ve istisna hali üzerinden yapılmıştır.
İkinci bölümde yer, anlam ve çelişki gibi kavramların açılımı yapılırken; değişimin beş evresi üzerinden beş maske tanımlaması (taklit, simülasyon, dissimülasyon, dönüşüm, figür) yapılmıştır. Ortaya konan beş maske, güncel örnek ve uygulamalara değinen üçüncü bölüm için de yol gösterici olmuştur. Yassılaşma eylemi sonrasında bu maskelerin mekânsal karşılıklarında neye dönüştükleri aranmış ve bu beş tanımlamaya paralel bir sınıflandırma (replika, örtü, karantina, giz, araf) ortaya konmuştur.
Tezin sonuç bölümünde ise, maskenin, tahakküme karşı üretilen bir strateji olduğunun kabulüyle; şehirde söz sahibi olabilmenin yolunun maskeyi yırtmak veya çıkarmak olduğu öne sürülmüştür. Maskeyi yırtmak teşhir ile ilişkilendirilirken; çıkarmak stratejilerden arınmak olarak ele alınmıştır. Biri devrimsel, diğeri ise evrimsel bir tavır olarak olarak değerlendirilmiştir.

Abstract:
Mask has been a part of architectural discourse within the context of arguments revolving around the concept "modern". It is mostly defined –as a concept- through products that are related to the surfaces of buildings, the boundaries they create and the relationship between interior and exterior that these boundaries form.
In this study, Colomina's definition of the "screen" has been a starting point; with this definition, it is then expressed how the mask is located over the surfaces, and what kind of a role it takes –also how- concerning the relationship between inside and outside.
Various arguments related to the mentioned concept in architectural discourse have been considered while forming this definition of mask. Also, this study essentially discusses the rift within and between the modern individual and his/her public-private character, and reads this rift as analogous to the inside, outside and the in-between surface of a building. This thesis study, focuses on the concept of "screen" and aims to expand the arguments concerning the "mask" over a different axis.
The mask, by itself, is quite a powerful concept. It helps produce place and meaning by forming a boundary, which it constructs through the conflict that its contradictory nature poses. The mask, creates inside and outside. Inside is where the change takes place. The mask is both the provider of the privacy of the change that is hidden behind and the establisher of the relationship between inside and outside. All of these tasks imbue it with a divine power, thus, it is sacrosanct.
The creation process of the mask is an issue that demands attention. The decision of creation is something that is made by someone or something; thus the mask is made by adhering to an agenda. Yet the mask, later, thanks to its contradictory nature and the power it takes from the ambiguity of the flow of change that goes behind it, takes control. From then on, it becomes the one –the thing- that is in charge. So, although it is important why it has been created, it cannot be made certain if it will serve its purpose of creation – in other words, it is hard to decide surely whether it will serve its purpose or not.
This study takes on the works in architecture that is concerned with the concept of mask, asserting that the concept itself has not been thoroughly studied. There is still a need to study the concept and track its roots and relations wherever they may lead. In pursuit of this, certain related concepts have been concerned and studied. Approaching the concept with such a broad perspective, the study aimed to put forth how these different concepts form relationships with the concept of mask. Later, in order to provide a conceptual frame, a base is finally formed.
After this step, the modern thought and its place concerning the concept of mask is concerned; because the concept of the "screen" has its foundations in the modern thought. To expand on and to discover novel ideas over the individual was not the aim here, rather, it has been tried to understand the individual via mask. Concerning all of these, the strategies that the actors in the city, form and practive over themselves and among each other have been put forth. It is also questioned why there is such a need for the use of these strategies. This line of questioning, forms the very focus of this thesis.
The study is focused on two separate time periods. The first is the second half of the 18th century and the 19th century, which is considered as the second phase of modern thought. The reason behind this pick is to be able to make a reading on mask in everyday life in such a period that the notion of the modern individual -which provides the basis for the concept of screen- is formed.
The concept of "screen" is traced back to the modern individual, yet it is a concept that is produced for today. Thus, the second period that is picked is; 1980 onwards – which can be accepted as the third phase of the modern thought, and can be named as the 2nd Industrial Revolution. At this very age that Modernism is claimed to be fallen apart, it can be asserted that the perception of reality has changed and to search for meaning turned into getting lost.Thus, the masks that are defined by these two different periods are separated from each other. The masks that are created in order to reach for the reality, are flattened today, with the loss of the very thing they have searched for.
The study asserts that the mask creates an atmosphere – an aura- and defines a new area, thus, forms its own concept of boundary. It is also asserted that the mask that is considered along the concept of the screen, becomes flattened through the realities that hyperreality sets forth.
The study relates the flow of change with reality, and asserts that in the age of hyperreality, this flow too, has become flattened. Also, the actuals have been turned into moments that are detached from time and context, and are copied. These masks act more as barriers between spaces, than elements allowing dialogue between them; and instead of trying to understand how these flat masks work, it has become a primary concern to this study, to determine why these masks exist.
In this study, the causality of the creation of the mask is related to the mechanisms of dominance, and it is stated that the concept of "screen" lacks this approach. Also it is asserted that, ignoring dominance plays a supportive role in favor of oppressive power; thus, it becomes an element, a piece, within authority models. The authority models are explained and argued over discipline, safety, and states of exception, in this context.
In the second chapter, concepts such as place, meaning and dilemma are covered. Also, through five stages of change, five definitions of masks(imitation, simulation, dissimulation, transformation, figure) are made.
These five masks have played a guiding role for the third chapter, which takes on current cases and practices. It has been questioned and explored what these masks are left with and what they are turned into after the act of flattening, in terms of spatiality; a classification (replica, cover, quarantine, mystery, purgatory) that is parallel to these five states have been made.
In the final and concluding chapter of the thesis, the premise that the mask is a strategy that is produced against dominance, is accepted. By accepting this, it is aimed to set forth that in order to have a say in the city, one has to either tear or take off the mask. Tearing the mask is considered as equivalent to exposure, and taking it off is considered as becoming clean of strategies. One is interpreted as a revolutionary and the other an evolutionary attitude.