Annelik ve gebeliğin bilişsel işlevler üzerine etkileri /
Yazar: BETÜL BAKAY
Danışman: PROF. İSMET KIRPINAR
Bezm-i Alem Vakıf Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Gebelik ve annelik süreci bir kadının hayatında gerek fiziksel gerekse zihinsel olarak en çok değişimin yaşandığı bir dönemdir. Araştırmamızın amacı literatürde üzerinde tartışmalı bulgular olan gebeliğin ve anneliğin bilişsel işlevler üzerine etkilerini incelemektir. Araştırmamıza ikinci ve üçüncü trimesterde 18-40 yaş arası 30 sağlıklı gebe grubu ile birlikte, gebeler ile yaş, cinsiyet, el tercihi ve eğitim düzeyi bakımından eşleştirilmiş 30 sağlıklı kontrol ve 30 sağlıklı anne dâhil edilmiştir. Tüm katılımcılara anksiyete ve depresyon riskini değerlendirmek için Edinburgh Doğum Sonrası Depresyon Ölçeği (EDSDÖ), Hamilton Depresyon Değerlendirme Ölçeği (HAM-D), Hamilton Anksiyete Değerlendirme Ölçeği (HAM-A); bilişsel işlevleri değerlendirmek için iz sürme testi, Stroop testi, sayı menzili testi, sözel akıcılık testi ve Rey sözel işitsel öğrenme testi uygulanmıştır. Gebeler grubunun kontrol grubuna kıyasla daha yüksek EDSDÖ puanlarına; hem kontrol hem de anneler grubuna kıyasla daha yüksek HAM-A ve HAM-D puanlarına sahip oldukları görülmüştür. Ayrıca kontrol grubuna kıyasla gebeler grubunun iz sürme testi (B ve A+B), Rey sözel işitsel öğrenme testinde (Rey1) daha düşük performans gösterdiği tespit edilmiştir. Gebeler grubu diğer iki gruba kıyasla iz sürme (A), sayı menzili (ileri ve toplam), sözel akıcılık, Rey sözel işitsel öğrenme testlerinde (Rey2-3-4-5-6-7 ve tanıma) anlamlı olarak daha düşük performans göstermişlerdir. Gebeler ve anneler, kontroller grubuna kıyasla geri sayı menzilinde anlamlı olarak daha düşük performans göstermişlerdir. Stroop testinde ise (Stroop5 ve toplam) gebeler grubunun anneler grubuna kıyasla anlamlı olarak; kontroller grubunun ise anneler grubuna kıyasla anlamlılığa yakın olarak daha fazla hata yaptıkları tespit edilmiştir. Araştırmamızdan elde ettiğimiz bulgular gebelerde dikkat, kurulum değiştirme, planlama, öğrenme, dil işlevleri, semantik bellek, işlem belleği, tespit belleği ve yakın bellek gibi bilişsel alanlarda yetersizlikler olduğunu göstermektedir. Annelerde ise yanıt inhibisyonu ile ilgili olarak anlamlılığa yakın bir işlev artışı olduğu söylenebilir. Elde ettiğimiz bulguların annelik ve gebelik süresince bilişsel işlevlerin anlaşılmasında, daha önceki çalışmalarda tekrar edilmiş olan bir takım testlerin ayrıntılı bir şekilde seçilmiş olan katılımcılar üzerinde uygulanması ile birlikte, literatürde çelişkili olan bulguların netlik kazanmasında önemli bir rolü olduğu söylenebilir.
Anahtar Kelimeler: Annelik, Gebelik, Bilişsel İşlevler, Yürütücü İşlevler

Abstract:
Pregnancy and motherhood are the periods in which the life of a woman changes most physically and mentally. The purpose of our study is to examine the effects of pregnancy and motherhood on cognitive functions, which are controversial in the literature. Thirty healthy pregnant women in second and third trimester, aged between 18 and 40 years, and 30 healthy controls and 30 healthy mothers matched with the pregnant women in terms of age, sex, handedness and educational level were included. Edinburgh Postpartum Depression Scale (EPDS), Hamilton Depression Rating Scale (HAM-D), Hamilton Anxiety Rating Scale (HAM-A) were administered to assess anxiety and risk of depression and trail making, Stroop, digit span, verbal fluency and Rey verbal auditory learning tests were administered to assess the cognitive function of all participants. The pregnant group scored significantly higher than the control group on the EPDS and than both control and mother groups on the HAM-D and HAM-A. In addition, it was found that the pregnant group had lower performance on trail making (B and B+A) and Rey verbal auditory learning tests (Rey1) compared to the control group. The pregnancy group had significantly lower performance than the other two groups in trail making (A), digit span (forward and total), verbal fluency and Rey verbal auditory learning tests (Rey2-3-4-5-6-7 and recognition). The pregnant women and the mothers performed significantly lower in digit span (backward) than the control group. In the Stroop test (Stroop5 and total), it was shown that the pregnant group made significantly more mistakes than the mother group and results showed a trend towards increased mistakes in control group compared to the mothers. Findings from our research show that there are inadequacies associated with pregnancy in cognitive areas such as attention, set shifting, planning, learning, language functions, semantic memory, working memory, encoding memory and retrieval. It can be argued that there is a trend towards increased function in response inhibition in mothers. With the administration of a number of tests repeated in previous studies on specifically selected participants, our results might play a crucial role in understanding cognitive functions during pregnancy and motherhood and clarifying the contradictory findings in the literature.
Keywords: Motherhood, Pregnancy, Cognitive Functions, Executive Functions