Meclis-i Mebusan'dan Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne bir portre: Mehmet Zülfü Tiğrel
A portrait from Ottoman parliament to Turkish Grand National Assembly: Mehmet Zulfu Tigrel
Yazar: MEKKİ ULUDAĞ
Danışman: DOÇ. DR. AYNUR SOYDAN ERDEMİR
İstanbul Üniversitesi / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Biyografi = Biography ; Tarih = History ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Meclis-i Mebusan = Ottoman Parliament ; Milletvekili = Deputy ; Siyasi faaliyetler = Political activities ; TBMM = Turkish Grand National Assembly ; Tiğrel, Mehmet Zülfü = Tiğrel, Mehmet Zülfü

Özet:
Cumhuriyet Tarihi çalışmalarında Osmanlı'dan Cumhuriyet'e geçiş döneminin incelenmesi büyük önem taşımaktadır. Devamlılıklar, farklılıklar, benzerlikler ekseninde her iki dönemde de rol almış kişilerin yaptıkları çalışmalar ve arkalarında bıraktıkları eserlerin ortaya çıkarılması bu dönemin aydınlatılması açısından oldukça önemlidir. 
Mehmet Zülfü Tiğrel, Osmanlı Devleti döneminde, doğup büyümüş olduğu Diyarbekir Vilayeti'nde çeşitli idari görevlerde bulunmuş, devletin bürokratik yapısını tanımış ve işleyişinde yer almıştır. Ardından Osmanlı Mebusan Meclisi'ne erken bir yaşta mebus olarak seçilmiş, devletin başkenti olan İstanbul'a giderek devletin bizzat işleyişine tanıklık etmiş, bu işleyişe çeşitli görevlerde bulunarak katkı sağlamıştır. 
Zülfü Tiğrel, İstanbul'un işgalinden kısa bir süre sonra, Ermeni Tehciri'nde rolü olduğu ve Diyarbakır çevresindeki aşiretlerin İngilizler aleyhinde kışkırtılması suçlamalarıyla önce Osmanlı Devleti kolluk kuvvetleri tarafından tutuklanmış, ardından İngilizlere teslim edilerek önce Mısır'da ve ardından Malta'da uzun bir süre tutsak edilmiştir. 
TBMM'nin başarı ile sonuçlanan çalışmaları sonucu tüm tutsaklarla birlikte serbest bırakılan Zülfü Tiğrel, döner dönmez TBMM'de yerini almış ve 1940 yılında vefat edinceye kadar, III. Dönem hariç, tüm meclislerde Diyarbakır milletvekili olarak görev yapmıştır. Milletvekilliği sırasında Lozan Antlaşması'nın görüşmelerine katılmak üzere Türkiye adına gönderilmiş olan heyette danışman olarak yer almıştır. Mebusan Meclisi'nde, Birinci Grup'ta ve sonrasında kurulmuş olan Halk Fırkası'nda yer almış olan Zülfü Tigrel'in yaşamının irdelenmesi, hem Cumhuriyet Türkiyesi'nin üzerinde kurulduğu temellerin hem de Cumhuriyet'in kuruluş- gelişme sürecindeki siyasal ve toplumsal gelişmelerin anlaşılması bakımından önemlidir.

Abstract:
It is of great importance to find out the transition period from the Ottoman to the Republic in the studies of the Republic History. Particularly, continuities, differences, similarities and the works of those who have taken action in both periods, the studies they left behind are very important to be revealed and used in the enlightenment of that period.
During the Ottoman Empire, Mehmet Zülfü Tigrel held various administrative positions in Diyarbekir Province, where he was born and raised, he recognized the bureaucratic structure of the state and took part in its functioning. Then, he was elected as a Member of Parliament at an early age to the Ottoman Parliament and went to Istanbul, the capital of the state, he witnessed the functioning of the state in person, contributed to this process by doing various tasks.
Shortly after the invasion of Istanbul, Zülfü Tigrel was first arrested by the Ottoman State enforcement officers on charges of Armenian massacre and provocation of tribes against the British. It was then handed over to the British and was interned for a long time, first in Egypt and then in Malta.
Zülfü Tigrel, who was released with all prisoners as a result of the successful efforts of the Turkish Grand National Assembly, took his place in the Turkish Grand National Assembly as soon as he returned, and until he passed away in 1940, except for the third period, he was a member of the parliament. He took part as a consultant in the delegation sent on behalf of Turkey to participate in the negotiations of the Lausanne Treaty. Scrutinizing the life of Zülfü Tigrel, being a member of the Ottoman Parliament, then a member of the First Group and later of the People's Party, is important in terms of a better understanding of both the late Ottoman Period, and the basis on which Republic of Turkey was established.