Onkoloji hastalarının sağlık okuryazarlığı ve kronik hastalık öz yönetimlerinin, hekim sahiplenme düzeylerine etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effects of oncology patients' health literacy and chronic disease self-management on physician ownership levels
Yazar: YUNUS FİDAN
Danışman: PROF. DR. HANDAN ERTAŞ
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management

Özet:
Kanser, vücut hücrelerinin kontrolsüz bir şekilde çoğalması ve anormal bir büyüme göstermesiyle karakterize edilen bir hastalıktır. Kanser, hücrelerin DNA'sında meydana gelen değişiklikler sonucunda ortaya çıkar ve bu durum, hücrelerin normal işleyişini bozar. Zamanla bu anormal hücreler bir tümör oluşturabilir, diğer organlara yayılabilir ve vücudun çeşitli bölgelerinde hasara neden olabilir. Kanserli hastaların bakımı hem fiziksel hem de duygusal açıdan büyük bir özen ve dikkat gerektirir. Bu süreçte hastanın ihtiyaçlarına uygun bir bakım planı oluşturmak, hastanın yaşam kalitesini artırabilir ve tedavi sürecini destekleyebilir. Bu çalışma, onkoloji hastalarının sağlık okuryazarlığı ve kronik hastalık öz yönetimlerinin hekim sahiplenme düzeylerine etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Sağlık okuryazarlığı, bireylerin sağlık bilgilerini anlama ve kullanma becerilerini ifade ederken, kronik hastalık öz yönetimi, hastaların kendi sağlık durumlarını yönetme yeteneklerini kapsamaktadır. Hekim sahiplenme, hastaların tedavi sürecinde hekime olan güveni ve bağlılığı anlamına gelir ve tedavi sürecinde önemli bir rol oynar.
Araştırmada, onkoloji hastalarının sağlık okuryazarlığı düzeyleri ile kronik hastalık öz yönetim becerilerinin hekim sahiplenme düzeyleri üzerindeki etkisi uygulanan ölçekler ile değerlendirilmiştir. Araştırma Mersin Üniversitesi Hastanesi onkoloji polikliniğine başvuran hastalar ile tamamlanmıştır. Araştırmada kullanılan veri toplama araçları Tanıtıcı Bilgi Formu, Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği, Hekim Sahiplenme Tutum Ölçeği ve Kronik Hastalık özyönetim Ölçeğinden oluşmaktadır.  Etik onay süreci ve gönüllülük esasına göre aydınlatılmış onam alınan toplam 419 hasta katılmış olup katılımcılardan araştırma verileri yüzyüze toplanmıştır. Araştırmanın örneklemi basit rastgele örneklem yöntemiyle belirlenmiştir. Katılımcıların yaş ortanca değeri 61 yıl olup, çoğunlukla orta gelir düzeyine sahiptir. Araştırmanın bulguları, yüksek sağlık okuryazarlığı ve etkili kronik hastalık öz yönetiminin, hastaların hekimlerine daha yüksek bir sahiplenme düzeyi gösterdiğini ortaya koymuştur. Bu durum, hastaların tedavi sürecine daha aktif bir şekilde katılmalarına ve tedavi sonuçlarının iyileşmesine katkıda bulunduğunu göstermektedir. Sağlık okuryazarlığı ile hekim sahiplenme tutumu düşük düzeyde ilişkiye sahipken kronik hastalık öz yönetimi ile hekim sahiplenme tutumu arasında yüksek düzeyde bir ilişki bulunmaktadır. Her üç ölçek ve genel olarak alt boyutları hastaların eğitim düzeyi, kitap okuma durumları ve yaşadıkları ile tipinden anlamlı düzeyde etkilenmektedir (p<0.05).
Sonuç olarak, onkoloji hastalarının sağlık okuryazarlığının artırılması ve öz yönetim becerilerinin güçlendirilmesi, hekim-hasta ilişkilerini güçlendirebilir ve tedavi süreçlerinde daha olumlu sonuçlar elde edilmesine neden olabilmektedir. Sağlık profesyonelleri, sağlık kurumu çalışanları ve sağlık konusunda politika geliştirenler için sağlık ile ilgili eğitim, etkinlik ve farkındalık stratejilerinin geliştirilmesi önerilmektedir.

Abstract:
Cancer is a disease characterized by the uncontrolled proliferation and abnormal growth of body cells. Cancer is caused by changes in the DNA of cells that disrupt the normal functioning of the cells. Over time, these abnormal cells can form a tumor, spread to other organs and cause damage to various parts of the body. Caring for patients with cancer requires great care and attention, both physically and emotionally. In this process, creating a care plan tailored to the needs of the patient can improve the patient's quality of life and support the treatment process. This study aims to examine the effect of oncology patients' health literacy and chronic disease self-management on physician ownership levels. Health literacy refers to individuals' ability to understand and use health information, while chronic disease self-management includes patients' ability to manage their own health status. Physician ownership refers to patients' trust and commitment to the physician in the treatment process and plays an important role in the treatment process.
In the study, the effects of oncology patients' health literacy levels and chronic disease self-management skills on physician ownership levels were evaluated with applied scales. The study was conducted at Mersin University Hospital. The data collection tools used in the study consisted of the Introductory Information Form, Health Literacy Scale, Physician Ownership Attitude Scale and Chronic Disease Self-Management Scale. A total of 419 patients participated, from whom informed consent was obtained according to the ethical approval process and voluntariness, and the research data were collected from the participants face-to-face. The sample of the study was determined by simple random sampling method. The median age of the participants was 61 years, and they mostly had a middle-income level. The findings of the study revealed that high health literacy and effective chronic disease self-management showed a higher level of ownership of patients towards their physicians. This situation contributes to patients' more active participation in the treatment process and to the improvement of treatment outcomes. While health literacy and physician ownership attitude have a low level of relationship, there is a high level of relationship between chronic disease self-management and physician ownership attitude. All three scales and their sub-dimensions in general are significantly affected by the patients' level of education, book reading status, and their experiences (p<0.05).
In conclusion, increasing the health literacy of oncology patients and strengthening their self-management skills can strengthen physician-patient relationships and lead to more positive outcomes in treatment processes. It is recommended to develop health-related education, activity and awareness strategies for health professionals, health institution staff and health policy makers.