Kaffâl eş-Şâşî'nin hayatı ve Mehâsinu'ş-Şerîa adlı eserinde makâsıd (Aile hukuku örneği) /
Yazar: RIDVAN ATEŞ
Danışman: DOÇ. DR. İHSAN AKAY
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Aile hukuku = Family law ; Eş-Şaşi = Ash-Shashi ; Makasıdu`ş-Şeria = Makasıdu`ş-Şeria ; Maslahat = Maslaha ; Mehasinu'ş-Şeria = Mehasinu'ş-Şeria ; İslam hukuku = Islamic law

Özet:
Abbâsîler devrinde ayrı bir hanedan kuran Sâmânîler'in hakimiyetindeki Mâverâünnehir ilim havzasında pek çok meşhur âlim yetişmiştir. Bunlardan biri de Hicri 291 yılında Şâş'ta doğan Kaffâl eş-Şâşî'dir. Kaffâl, dönemin önemli ilim merkezlerinde bulunmuş, meşhur âlimlerinden ders almış ve birçok öğrenci yetiştirmiştir. Mâverâünnehir bölgesinde Şâfiîliğin intişarındaki etkisi büyük olmuştur. Kaffâl, tefsir, hadis, fıkıh, usûl, kelâm ve cedel ilimlerinde eserler vermiş, fıkha dair kaleme aldığı Mehâsinu'ş-şeriâ adlı eseriyle makâsıd düşüncesinin önemli simalarından biri olduğunu göstermiştir. Mezkûr eserinde akıl ile vahiy arasındaki ilişkiden söz etmiştir. Bilhassa şer'î hükümlerin illet ve hikmetlerinin bir maksada dayandığını ortaya koymuştur. Eserde fürû' fıkhın temel konularını makâsıdü'ş-şerîa temelinde serdetmiş ve kendinden önceki fakihlerden farklı bir yöntem geliştirmiştir. Bu bağlamda Mehâsinu'ş-şeriâ adlı eserinde yer alan İslâm aile hukukuna dair konular dikkatimizi çekmiştir. Kaffâl, burada evlenme akdi öncesi, evlilik süreci ve akdin sona ermesi durumlarını nass, akıl ve örf temelinde hikmet ve şer'î makâsıdları ortaya koyarak açıklamayı hedeflemiştir.
Bu çalışmada bahsi geçen hususların yanı sıra Kaffâl eş-Şâşî'nin hayatı ve yaşadığı döneme ilişkin siyasî, sosyal, ekonomik, ilmî ve kültürel durumlar hakkında birtakım bilgilere yer verilmiştir. Bilhassa Mehâsinu'ş-şeriâ adlı eserde ailenin kuruluşundan dağılmasına kadar yer alan konulara dair müellifin illet ve hikmet yaklaşımları tespit edilmeye ve bu çerçevede şer'î maksatların mahiyet ve sınırları incelemeye çalışılmıştır.

Abstract:
Many famous scholars grew up in the transoxiana science basin under the rule of the Samanis, who established a separate dynasty during the Abbasid period. One of them is Qaffal ash-Shashi who was born in 291 in hijri in shash. Qaffal had been in important science centers of the period, took lessons from famous scholars and educated many students. His influense on the spread of Shafiism in the Transoxiana region was great. Qaffal, who gave work in the sciences of tafsir, hadith, fiqh, usul, kalam and jedel, showed that he is one of the important figures of the idea of maqasıd with his work named "Mahāsin Ash-Shariah" on fiqh. In this work, he mentioned the relationship between reason and revelation. He revealed that the reason and wisdom of the religious decrees in particular are based on a purpose. In the work, he explained the main subjects of the branches of fiqh on the basis of maqasıd al-Sharıah and developed a different method from the previous jurists. In this contex, the issues related to Islamic family law in his work named "Mahāsin Ash-Shariah" have drawn our attention. Qaffal; here, he aims to explain the pre-marriage, the marriage process and the termination of the contract by putting forward wisdom and religious purposes on the basis of verses, hadiths, reason and cumtoms.
In this study, some information about his life and the political, social, economic scientific and cultural situations related to the period in which Qaffal ash-Shasi lived, in addition to the mentioned issues, is included. Especially in the work named "Mahāsin Ash-Shariah", it has been tried to determine the reason and wisdom approaches of the author regarding the issues from the establishment of the family to its dissolution and in this framework has been tried to examine the natüre and limits of religious purposes.