Göçmenlik deneyiminde kimlik algısı ve kültürlerarası iletişim: Türkiye'deki Senegalliler örneği
Identity perception and intercultural communication in the immigration experience: The case of Senegalese in Turkey
Yazar: HALİL İBRAHİM KOÇ
Danışman: PROF. DR. GÖKSEL GÖKER
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Afrika = Africa ; Batı Afrika = West African ; Kolektif kimlik = Collective identity ; Kültürel kimlik = Cultural identity ; Kültürlerarası iletişim = Intercultural communication ; Senegal = Senegal ; Uluslararası göç = International migration

Özet:
Afrika'dan Akdeniz Havzası'na yönelik göç rotasında yer alan Türkiye'ye özellikle son yıllarda Sahra Altı Afrika ülkelerinden yoğun bir akış söz konusudur. Türkiye'nin bölge ülkeleriyle diplomatik ve ticari ilişkilerinin yanı sıra bu ülkelerle olan tarihi ve kültürel bağları, ilgili göç hareketliliklerinin ortaya çıkmasına zemin hazırlamaktadır. Avrupa ülkelerinin sıkı sınır politikaları ve Türkiye'nin bu ülkelere göre daha esnek düzenlemeleri de bu hareketliliklerin oluşmasında etkili olan bir başka unsurdur. Ayrıca Türkiye'nin küresel ölçekteki ticaret ağları ve ekonomik potansiyeli de, Sahra Altı Afrika ülkelerindeki potansiyel emek göçü için burayı çekici kılmaktadır. Bu çerçevede günümüzde Sahra Altı Afrika'dan Türkiye'ye gerçekleşen göçler, küresel hareketlilikler içinde önemli bir yer tutmaktadır.
Öte yandan her göç hareketinin ortaya çıkma biçimi ve kapsamı bakımından kendine özgü nitelikler taşıması, Sahra Altı Afrika kaynaklı göçlerin homojen olarak değerlendirilmemesini gerektirmektedir. Nitekim 49 ülkenin bulunduğu bölgede, ortaya çıkan uluslararası göçlerin görünümleri de birbirinden farklılaşacaktır. Dolayısıyla çalışmada bu anlayıştan hareket edilerek Sahra Altı Afrika göçleri içindeki bir topluluğun göç deneyimine odaklanılmıştır. Ayrıca göç literatüründe genelde Sahra Altı Afrika'dan özelde ise Senegal'den Türkiye'ye gerçekleşen göçlerin henüz yeni bir çalışma alanı olması da bu çalışmaya ilham vermiştir.
Türkiye'deki Senegallilerin göçmenlik deneyimlerine ve bu deneyimlerle değişen kimlik algılarına ve kültürlerarası iletişim süreçlerine odaklanılan çalışmanın temel problemini "İstanbul'daki Senegallilerin göçmenlik deneyimlerine, kimliklerine ve kültürlerarası iletişim pratiklerine ilişkin algıları nasıldır?" sorusu teşkil etmektedir. Buna uygun olarak araştırmada nitel bir metodolojik yaklaşım benimsenmiştir. Göçmenlerin deneyimleri ile kimlik algılarında ve kültürlerarası iletişim pratiklerinde gizlenen ortak anlamlara/öze ulaşmanın amaçlandığı araştırma, fenomenolojik desenle tasarlanmıştır. Bununla birlikte yorumsamacı ve sosyal yapılandırıcı bir paradigmaya dayanan çalışmada, temel meseleye ilişkin daha bütüncül, esnek ve ilişkisel bir yaklaşım getirmek ve konuyu yorumlayıcı bir düzlemde değerlendirmeye imkân yaratmak adına yorumlayıcı fenomenolojik yaklaşım benimsenmiştir. 
Türkiye'deki Senegallilerin yoğunlaştığı şehir olan İstanbul, araştırma alanı olarak tercih edilmiş ve araştırma süreci 10 Ağustos 2023 – 29 Ekim 2021 tarihlerinde Aksaray-Laleli-Kumkapı bölgelerinde yürütülmüştür. Bu kapsamda çalışma grubu amaçlı ve kartopu örneklemeyle belirlenmiş ve 28'i erkek, dokuzu kadın olmak üzere 37 Senegalli göçmenle derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşme tekniğinin kullanıldığı araştırmada ayrıca katılımlı gözlemler ve informel görüşmelerle elde edilen verilerin zenginleştirilmesi de hedeflenmiştir.
Saha araştırmasında elde edilen veriler MAXQDA 2024 Analytic Pro Nitel Analiz Programı kullanılarak tematik analiz yöntemiyle analiz edilmiştir. Görüşmelerin deşifrelerinden elde edilen veriler öncelikle bu program aracılığıyla araştırmanın amacına ve problematiğine göre kodlanmış ve elde edilen kodlar arasındaki ilişki örüntüleri belirlenerek sırasıyla alt tema, tema ve ana temalar belirlenmiştir. Ayrıca çalışmada yorumlayıcı fenomenolojik yaklaşıma ek olarak, kültürlerarası iletişim çalışmalarındaki diyalektik yaklaşım da esas alınarak elde edilen bulgular sosyokültürel, tarihsel ve güç ilişkileri bağlamlarında yorumlanmıştır.
Çalışma sonucunda Göçün Süreci ve Kapsamı, Göçmenlik Deneyimi: Maduniyet Görünümleri, Ağlar ve Stratejiler, Kimlik Algısı ve Aidiyetler ve Temaslar ve Etkileşim: Kültür Odağında Anlamların Karşılaşması olmak üzere dört ana temaya ulaşılmıştır. Genel itibarıyla araştırmada göç olgusunun Türkiye'deki Senegalliler tarafından bireysel arzularla kültürel norm ve değerlerin öngördüğü hedeflerle kesişmesi bakımından araçsal bir olgu olarak algılandığı ve bu düzlemde kimlik algıları ile kültürlerarası iletişim süreçlerini şekillendirdiği görülmüştür. Ekonomik birikim ile köken ülkedeki toplumsal statünün ve itibarın esas olduğu çeşitli amaçlara erişmek bakımından sadece bir araç anlamına gelen göçmenlik, ev sahibi ülkedeki deneyimlerin etkisiyle aidiyet algısında değişimlere zemin hazırlasa da kültürel kimliğin özünün korunmasını öncelikli kılmaktadır. Kültürlerarası iletişim pratikleri ise böyle bir temelde görünüm sergilemektedir.

Abstract:
There has been an intense influx from Sub-Saharan African countries to Türkiye, which is on the migration route from Africa to the Mediterranean Basin, especially in recent years. Türkiye's diplomatic and commercial relations with the countries in the region, as well as its historical and cultural ties with these countries, pave the way for the emergence of relevant migration movements. The strict border policies of European countries and Türkiye's more flexible regulations compared to these countries are another factor that is effective in the formation of these movements. In addition, Türkiye's global trade networks and economic potential make it attractive for potential labor migration to Sub-Saharan African countries. In this context, today's migrations from Sub-Saharan Africa to Türkiye have an important place in global movements. On the other hand, the fact that each migration movement has its own characteristics in terms of its emergence and scope necessitates that migrations originating from Sub-Saharan Africa should not be evaluated as homogeneous. As a matter of fact, in the region where there are 49 countries, the appearance of international migrations will differ from each other. Therefore, based on this understanding, the study focuses on the migration experience of a community within Sub-Saharan African migrations. In addition, the fact that migration from Sub-Saharan Africa in general and from Senegal in particular to Türkiye is a new field of study in migration literature has inspired this study.
The immigration experiences of Senegalese in Türkiye and their changing identity perceptions and intercultural communication with these experiences. The main problem of the study, which focuses on processes, is "What are the perceptions of Senegalese people in Istanbul regarding their immigration experiences, identities and intercultural communication practices?" poses the question. Accordingly, a qualitative methodological approach was adopted in the research. The research, which aims to reach the common meanings/essence hidden in the experiences of immigrants, their identity perceptions and intercultural communication practices, was designed with a phenomenological pattern. However, in the study based on a hermeneutic and social constructivist paradigm, an interpretive phenomenological approach was adopted in order to bring a more holistic, flexible and relational approach to the basic issue and to enable the issue to be evaluated on an interpretive level.
Istanbul, the city where Senegalese people in Türkiye are concentrated, was chosen as the research area and the research process was carried out in Aksaray-Laleli-Kumkapı regions between 10 August 2023 and 29 October 2021. In this context, the study group was determined by purposive sampling and snowball sampling and in-depth interviews were conducted with 37 Senegalese immigrants, 28 men and nine women. The research, in which semi-structured in-depth interview technique was used, also aimed to enrich the data obtained through participatory observations and informal interviews.
The data obtained from the field research was analyzed with the thematic analysis method using MAXQDA 2024 Analytic Pro Qualitative Analysis Program. The data obtained from the transcripts of the interviews were first coded according to the purpose and problematic of the research through this program, and the relationship patterns between the obtained codes were determined and sub-themes, themes and main themes were determined, respectively. Moreover, in addition to the interpretive phenomenological approach in the study, the findings obtained based on the dialectical approach in intercultural communication studies were interpreted in the context of sociocultural, historical and power relations.
As a result of the study, four main themes were reached: Process and Scope of Migration, Immigration Experience: Subalternity Views, Networks and Strategies, Perception of Identity and Belongings, and Contacts and Interaction: Encounter of Meanings Based on Culture. In general, it has been observed in the research that the phenomenon of migration is perceived by Senegalese people in Turkey as an instrumental phenomenon in terms of the intersection of individual desires with the goals stipulated by cultural norms and values, and that it shapes their identity perception and intercultural communication processes on this plane. Immigration, which is only a means to achieve various goals where economic accumulation and social status and reputation in the country of origin are essential, prioritizes the preservation of the essence of cultural identity, even though it paves the way for changes in the perception of belonging under the influence of experiences in the host country. Intercultural communication practices appear on such a basis.