The existence of the image in portraiture
Portre resminde imge'nin varoluşu
Yazar: HATİCE ÖZKAN
Danışman: PROF. DR. GÜLVELİ KAYA
Yeditepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Plastik Sanatlar Ana Sanat Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Otoportre = Autoportrait

Özet:
Bu çalışma, sanat tarihinde sanatın en önemli türlerinden biri olan portre
resmini ele almaktadır. Çalışma, ontolojik yaklaşım ile sınırlandırılmıştır. Sıklıkla
"kendi otoportrelerini yapan ressamların, kendi öznesi ve nesnesi olarak aradıkları
nedir?" sorusunun bilinmezliğe aralanan imgesi, apaçık bir tuzaktır. Bu çalışma,
varoluşu bir kapı olarak ele alan ressamların sanat hayatlarını da içermektedir. "Bu
kapı aralığı imge midir?", "İmge nedir?", "İmgenin bize göstermek istediği
nelerdir?", "Sanatçının bakışını benzersiz kılan nedir?" gibi çeşitli sorular, bu
çalışmanın başlangıç noktasını oluşturmuştur. Çalışma boyunca bu sorulara açıklık
getirmeye çalışılmıştır. Sanatçı, bakışı ile içeride/dışarıda var olan, yabancı ve
üstün bir gerçeklikle nasıl ilişkiye girebilir? Sanatçı, bakışı ile içinde yaşadığı
toplumun, dönemin kendi yaratım pratiklerini doğurur. Modern dünyada insanın
toplum içinde yaşadığı psikolojik özellikleri; varoluş, hiçlik, boşluk ve uzaklık
kavramları ile Sartre'ın, "Varoluş bir hümanizmadır" aforizması, bireyin
özgürleşme hareketi olarak kavranmıştır. Bu sayede toplum da sanatçılar da kendi
bakışları ile ifade bulmuştur. Buna Bacon'ın görünmez küvetleri görünür kılınması,
Freud'un varlığı kanıtlama çabası, Giacometti'nin hakikat arayışı örnek
gösterilebilir. Bu sanatçıların sanat anlayışları, dönemleri açısından bir başkaldırı
olarak görülebilir. Felsefe kavram üretir; ancak sanatçı, imge dünyası ile yaratımını
gerçekleştirir. Her ikisinin görevi de topluma ışık tutmaktır. Bu gelişmeler, 20.
yüzyıl sonrası toplumsal alandaki değişimler ve modern dönem sanatçılarının imge
dünyasında kimlik meselesi olarak yabancılaşma konusu, örnekleri ile portre resmi
bağlamında ele alınmıştır. Son olarak felsefî düşünce tarihinde, metafiziksel
yaklaşımlar, dayatmalar ile kültürel, toplumsal politikalar, ontolojiye karşı çıkış
olarak koşullu gelişen sanatı var etmiştir. Modern dönemde bu disiplinlerarasılık,
sanatçıların portre sanatıyla benlik, kimlik, yabancılaşma, örnekleri ile belirmiştir.
Portre resminde sanatçılar kendine has bakışın izlerini gerçekçi portreler
anlayışından farklı olarak kişinin iç dünyasındaki izlenimlerini gösteren portreler
yapmışlardır. Sonuç olarak insanın yıllardır cevabını aradığı "Ben kimim?"
sorusuna, portre resmi ile bir çıkış yolu bulan sanatçının, resmindeki gerçeklik ve
görünenin ardındaki gerçekliğe ilişkindir.
Anahtar Sözcükler: Portre, yüz, imge, varoluş.

Abstract:
This study's subject matter is portratiure, one of the most important genres
of art in the history of art. The study is limited to an ontological approach. The
image of the question "What are the artists who often produce self-portraits looking
for as their own subject and object?" is an obvious trap. This study also includes
the artistic lives of artists who treat existence as a threshold. Various questions such
as "Is this threshold an image?", "What is an image?", "What does the image want
to show us?", "What makes the artist's gaze unique?" constitute the starting point
of this study. Throughout the study, an attempt has been made to clarify these
questions. How can the artist enter into a relationship with an alien and fictitious
reality that exists inside/outside with their gaze? With their gaze, the artist gives
birth to the creation practices of the society and period in which they live in. In the
modern world, the psychological characteristics of human beings in society, the
concepts of existence, nothingness, emptiness and distance, and Sartre's aphorism,
"Existence is a humanism", have been understood as the liberation movement of
the individual, and society and artists have found expression through their own
gaze. For example, Bacon's making invisible bathtubs visible, Freud's effort to
prove existence, Giacometti's search for truth can be cited as examples. Their
understanding of art can be seen as rebellion in terms of their period. Philosophy
produces concepts, but the artist realizes their creation with the world of images.
The task of both is to shed light on society. These developments, the changes in the
social sphere after the twentieth century and the issue of alienation as a matter of
identity in the image world of modern period, artists are discussed in the context of
portrait painting with examples. Finally, in the history of philosophical thought,
metaphysical approaches, impositions and cultural and social policies have created
art that develops conditionally as an opposition to ontology. In the modern period,
this interdisciplinarity has emerged with the examples of self, identity and
alienation, through artists' portrait art. In portrait painting, artists have made
portraits that show the traces of a unique point of view, showing the impressions
of the person's inner world, different from the understanding of realistic portraits.
As a result, the reality in the painting of the artist, who finds a way out of the
question "Who am I?", which people have been searching for the answer to for
ages, through portrait painting, is about the reality behind the visible.
Keywords: Portrait, face, image, existence.