Dağıtık biliş çerçevesinde haptik etkileşim faktörlerinin otomobil araç içi kontrolleri üzerinden örneklendirilerek incelenmesi
Inspection of haptic interaction factors by exemplifying in-vehicle controllers within the framework of distributed cognition
Yazar: YENER ALTIPARMAKOĞULLARI
Danışman: PROF. DR. İSMAİL SUHA ERDA
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Ürünleri Tasarımı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Endüstri Ürünleri Tasarımı = Industrial Design

Özet:
Haptik, insanın dış dünya etkileşimini sağlayan dokunma duyusu ile, eklem hareket ve pozisyonlarının boşlukta algılanmasını sağlayan proprioseptif duyunun zihinsel aktiviteleri olarak ifade edilmektedir.
Teknolojik yeniliklerin günlük hayata yansımaları sonucu karmaşıklaşan kullanım ilişkileri, ürün - insan etkileşimlerinin haptik yönünün incelenmesi gerekliliğini ortaya koymuştur. Bunun en önemli sebeplerinden biri de, yaşlanma ile beraber ortaya çıkan algısal kayıplardır. Özellikle otomotiv sektörü gibi dikkatin farklı odaklara paylaştırılmasının gerektiği ortamlarda, haptik etkileşimin hayati bir önem taşıdığı söylenebilir. 
Bu çalışmanın amacı da, yaşlanma ile ortaya çıkan algı kayıplarının haptik etkileşimdeki etkilerinin ortaya koymak ve buna bağlı gelişen davranışsal farklılıkları tespit etmektir. Bu amaca ulaşabilmek ve tasarımı destekleyici yaklaşımları belirleyebilmek için metodolojik bir yaklaşım benimsenmiştir.  Çalışma bir tasarım araştırması niteliği taşıdığından, "Tasarım araştırma metodolojisi" üzerine kurgulanmıştır. Ancak haptik davranış farklılıklarını tespit edebilmek için tasarım araştırma metodolojisinin bir aşamasında "Ilımlı sistemler metodolojisi" kullanılmıştır. Haptik etkileşim karmaşık bir süreç olduğundan, "Dağıtık biliş teorisi" kullanılarak alt faktörlere dağıtılmıştır. Bu alt faktörler doğrultusunda; 10 genç ve 10 65 yaş üstü katılımcı ile gözlem, sözel protokol ve mülakat teknikleri kullanılarak bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma sonucunda genç va yaşlı katılımcıların farklı haptik davranışlar gerçekleştirdiği bulgulanmıştır. Elde edilen bulguların literatür ışığında tartışılması sonucu ortaya çıkan anahtar göstergeler ile, tasarımı destekleyici haptik etkileşim referans modeli geliştirilmiştir.

Abstract:
Haptic is explained as the cognitive activities of both sense of touch enabling humans to interact with outer world and proprioceptive sense allowing joint movement and positioning in space. Increasing complication in product usage due to technological advancements and their reflection in today's daily life, sets forth the requirement of research on haptic interaction between products and users.  One of the important reasons of this is the sensory losses associated with aging. It could be said that haptic interaction has vital importance in environments where the attention is needed to be allocated to different units of focus; in particular, for sectors like automotive. The aim of this research is to disclose the effects of sensory losses with aging on haptic interaction and ascertain its associated behavioral changes. In order to achieve this and to identify supportive approaches for design, a methodological approach is adopted. Since this research has the characteristics of a design research, it is built on "Design Research Methodology" (DRM).  However, "Soft Systems Methodology" is also used in one of the stages of DRM, in an effort to identify any behavioral differences. Due to the fact that haptic interaction is a complex process, the theory of "distributed cognition" was used and haptic perception is distributed into sub-factors. Based on these sub-factors; observations, verbal protocols and interview studies are carried out with 10 younger (aged between 18-64) and 10 older (65 and older) participants.  The results of this research suggest that younger and older participants present different haptic behaviours when compared with each other. By using the key indicators, which are emerged when the findings of this research are discussed with the relevant literature, "haptic interaction reference model" for supporting design process has been developed.