Çevrimiçi davranışsal reklamlar aracılığıyla yaratılan tüketim fantazmagorisinde sıradanlaşan veri gözetimi
Data surveillance that becomes commonplace in the phantasmagoria of consumption through online behavioral advertisements
Yazar: FATMA KÜBRA KAYA
Danışman: PROF. DR. FUAT GÜLLÜPINAR
Anadolu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Reklamcılık = Advertising ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
Dijitalleşme ve dijital dönüşüm süreçlerinin toplum ve gündelik yaşam
düzlemlerinde meydana getirdiği köklü değişim ve dönüşüm, gözetim mefhumuna da
sirayet etmiş, özellikle panoptikon merkezli gözetim anlatılarının geçerliliği
sorgulanmaya başlamıştır. Bu bağlamda bedenden ziyade verinin gözetime konu olduğu
dijital teknoloji toplumunun halet-i ruhiyesini gözler önüne sermek amacıyla ortaya
koyulan post-panoptikon, güncel gözetim tartışmalarına yön veren başat bir kavram
haline gelmiştir. Ekonomik bir hammadde olarak verinin artan değeriyle birlikte
çevrimiçi davranışsal reklamcılık modeline dayalı gözetim kapitalizmi mantığı
çerçevesinde gerçekleştirilmeye başlanan dijital gözetimin bu yeni şekli, tüketim eksenli
post-panoptik gözetime karşılık gelmektedir. Tüm bunların ışığında bu tez çalışmasının
çıkış noktalarından ilki, gözetim kapitalisti platformların salt ticari saiklerle dikkati
manipüle ederek topladıkları kişisel ve davranışsal verileri, zaafları tetikleyerek
anlık/hedonik satın alma davranışı yaratabilecek çevrimiçi davranışsal reklamlar sunmak
için kullandıkları ve bu durumun gözetimi kanıksamış, rasyonel düşünme, özgür karar
alma ve mahremiyet hakkı elinden alınmış pasif tüketiciler topluluğu yaratma amacına
hizmet ettiği şeklindedir. İkinci çıkış noktasıysa mahremiyete ve veri güvenliğine yönelik
mevcut endişelerine rağmen bireylerin dijital veri gözetiminin işleyişi, aktörleri ve perde
arkası hakkında yeterince bilgi sahibi olmadıkları, öğrenme ve keşfetme konusunda da
son derece pasif kaldıklarıdır. Dolayısıyla bu tez çalışması, dikkatleri sömürülen ve
verileri gözetim kapitalisti şirketlerin elinde bir hammadde gibi işlenen, karar ve seçimleri
yönlendirilen, özgür iradeleri ve mahremiyetleri tehdit altında olan bireylerin tüm bunlara
rağmen gözetimi sıradanlaştırma eğilimlerini, çevrimiçi davranışsal reklamlar özelinde
tüketim kültürü ve dikkat ekonomisi kavramları üzerinden okumayı ve tartışmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler: Dijital Veri Gözetimi, Çevrimiçi Davranışsal Reklam, Gözetim Kapitalizmi, Tüketim Kültürü, Dikkat Ekonomisi.

Abstract:
The radical change and transformation brought about by digitalization and digital
transformation processes in society and everyday life has also extended to the concept of
surveillance, especially the validity of panopticon-based surveillance narratives has
begun to be questioned. In this context, the post panopticon, which was put forward in
order to reveal the state of mind of the digital technology society, where data rather than
the body is the subject of surveillance, has become a dominant concept that directs current
surveillance discussions. With the increasing value of data as an economic raw material,
this new form of digital surveillance, which has begun to be implemented within the
framework of the logic of surveillance capitalism based on the online behavioral
advertising model, corresponds to consumption-oriented post-panoptic surveillance. In
light of all this, the first starting point of this thesis study is that surveillance capitalist
platforms use personal and behavioral data collected by manipulating attention for purely
commercial reasons to serve online behavioral ads that can create instant/hedonic
purchasing behavior by triggering weaknesses, and this serves the purpose of creating a
community of passive consumers who have accepted surveillance, rational thinking, free
decision-making, and privacy rights have been taken away. The second point of departure
is that despite their current concerns about privacy and data security, individuals do not
know enough about the functioning of digital data surveillance, its actors and behind the
scenes, and they remain extremely passive in learning and exploring. Therefore, this
thesis aims to read and discuss the tendencies of individuals whose attention is exploited
and whose data are processed like a raw material in the hands of surveillance capitalist
companies, whose decisions and choices are directed, whose free will and privacy are
threatened, to make surveillance commonplace despite all this, through the concepts of
consumer culture and attention economy in the context of online behavioral advertising.

Keywords: Digital Data Surveillance, Online Behavioral Advertising, Surveillance Capitalism, Consumption Culture, Attention Economy.