Din siyaset ilişkilerine yönelik yaklaşımlar çerçevesinde Diyanet gazetesi ile İslamcı dergilerin mukayesesi
Comparison of Diyanet newspaper and Islamist journals within the framework of approaches about religion politics relations
Yazar: SELİN ŞAHİN
Danışman: DOÇ. DR. SİBEL AKGÜN
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Dergiler = Magazines ; Din-siyaset ilişkileri = Religious-politics relations ; Diyanet gazetesi = Diyanet newspaper ; Diyanet İşleri Başkanlığı = Presidency of Religious Affairs ; Gazeteler = Newspapers ; Türk düşüncesi = Turkish thought ; İslamcı basın = Islamic press ; İslamcılık = Islamism

Özet:
Birey ve toplumların hayata bakış açılarına yön veren en önemli unsurlardan biri dindir. Toplumların dini anlayış tarzları, onların siyaset ve devlete yönelik düşüncelerini doğrudan etkilemektedir. Bu doğrultuda her dönemde din ve siyaset arasında gerek fikri gerekse kurumsal açıdan bir ilişki sistemi kendini göstermiştir. Din ve siyaset arasındaki bu ilişkinin anlamlandırılması noktasında ise farklı düşünce ekolleri çerçevesinde farklı bakış açıları ortaya konulmuştur. Türk düşüncesi din ve siyaseti birbirini destekleyen ve koruyan unsurlar olarak görürken, Avrupa merkezli eleştirel din siyaset ilişkileri anlayışı dini siyasetin bir aracı ve rıza üretim mekanizması olarak ele almıştır. Modern dönemde din siyaset ilişkilerinin anlamlandırılması noktasında ise kendi dönemlerini yansıtma hususunda öneme sahip olan gazete ve dergiler başvurulacak kaynaklar arasında yer almaktadır. Çalışmanın amacı Türkiye'de 1960-1990 arasında din siyaset ilişkilerine yönelik bakışın farklı din anlayışları doğrultusunda yayınlanan dergi ve gazeteler çerçevesinde incelenmesidir. Bu doğrultuda çalışmada Diyanet Gazetesi ve kendi dönemlerini temsil kabiliyeti yüksek olan Fedai, Sancak, Tohum, Gölge, Akıncı Güç, Akıncılar, Şûrâ, Tevhid, Hicret, İslâmî Hareket, İstiklâl isimli İslamcı dergilerin din ve siyaset ilişkilerine yönelik söylemleri tetkik edilmiştir. Çalışmada gazete ve dergilerdeki söylemlerin incelenmesi için eleştirel söylem analizi yöntemi kullanılmıştır. Sonuç olarak çalışmada ele alınan, kaynakları yerli olmayan İslamcı düşünce ekollerinin yayınladığı dergilerin din siyaset ilişkilerini ele alış biçimlerinin eleştirel din siyaset ilişkileri yaklaşımlarını merkeze alan bir şekilde olduğu tespit edilmiştir. Türk devlet geleneğinin inşa ettiği bir kurumsal yapının devamı olan Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından çıkartılan Diyanet Gazetesi'nde ise din siyaset ilişkilerinin Türk düşünce geleneği doğrultusunda idrak edildiği görülmüştür. Çalışmada bu anlayış tarzları kıyaslanarak düşüncenin kaynaklarının zihniyeti nasıl etkileyip şekillendirdiği ortaya konulmuştur.

Abstract:
Religion is one of the most important elements that shape the perspective of individuals and societies on life. Religious understanding styles of societies directly affect their thoughts on politics and the state. In this direction, a relationship system between religion and politics has emerged in both intellectual and institutional terms. At the point of making sense of this relationship between religion and politics, different perspectives have been put forward within the framework of different thought ecoles. While Turkish thought sees religion and politics as elements that support and protect each other, the European-centered understanding of critical religion-politics relations has treated religion as a tool of politics and a consent production mechanism. In the modern era, journals and newspapers, which are important in reflecting their own period in terms of making sense of the relations between religion and politics, are among the sources to be consulted. The aim of this study is to examine different Islamic understandings in terms of the relationship between religion and politics perspective within the framework of journals and newspapers published in 1960 - 1990 at Turkey. In this respect, the discourse of Diyanet Newspaper and Islamist journals such as Fedai, Tohum, Sancak, Gölge, Akıncı Güç, Akıncılar, Şûrâ, Tevhid, Hicret, İslâmî Hareket, İstiklâl, which have a high ability to represent their periods, in terms of relationship between religion and politics were examined. In the study, critical discourse analysis method was used to examine the discourses in journals and journals. As a result, it has been determined that the way the journals published by the Islamic thought ecoles, whose sources are not indigenous, deal with the relations between religion and politics, focusing on the critical approaches to religion-politics. In the Diyanet Newspaper published by the Presidency of Religions Affairs, which is the continuation of an institutional structure built by the Turkish state tradition, it was seen that the relations between religion and politics were understood in line with the Turkish tradition of thought. In the study, by comparing these styles of understanding, it is revealed how the sources of thought affect and shape the mindset.