Mezopotamya dininde rahiplik
Priesthood in Mesopotamian religion
Yazar: MEHMET EMİN GÜLER
Danışman: PROF. DR. BAKİ ADAM
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Dinler Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Din = Religion ; Din görevlileri = Religious officials ; Mezopotamya = Mesopotamia

Özet:
Çalışma giriş, iki bölüm ve sonuç kısmından oluşmaktadır. Giriş kısmında,
Mezopotamya kavramı, coğrafyası, tarih öncesi kültürleri, kaynakları ve kronolojisi gibi
hazırlayıcı konular ele alındı. Bununla birlikte bu kısımda, Mezopotamya'da şehirlerin ortaya
çıkışına, bu alanda yapılan yüksek lisan ile doktora tez çalışmalarına ve Mezopotamya
uygarlığına değinildi. Temelde Sümerler, Akadlar, Asurlular ve Babillilerden oluşan bu
uygarlık, kronolojik sıralama gözetilerek incelenmiştir. Bunun yanında III. Ur Hanedanlığı
ve İsin-Larsa Dönemlerinden bahsedildi ve Amoriler, Aramiler ve Kaldeliler gibi
topluluklara değinildi.
Tezin birinci kısmında Mezopotamya Dininin genel bir tasviri yapıldı. Bu dinin
kavramsal çerçevesi ve metodolojisi ortaya konulduktan sonra, Mezopotamya Dini tarihi ele
alındı. Bölümün devam eden kısımlarında bu dinin tanrı inancı ve bu dinde öne çıkan tanrılar
araştırıldı. Bununla birlikte bu dinde tapınaklar, ritüeller, evren anlayışı, ölüm sonrası yaşam
inancı, ruhsal varlıklar, peygamber ve kutsal metinler konuları işlendi.
Tezin ikinci bölümünde, Mezopotamya Dininde rahiplik konusu detaylı olarak ortaya
konulmaya çalışıldı. Öncelikle bu konu ile ilgili bazı kavramlar açıklandıktan sonra,
Mezopotamya'da rahipliğin tarihi ele alındı. Bunun ardından bu dinde rahip ve rahibeler ile
onlar için kullanılan unvanlar incelendi. Bu bölümün ve tezin odak noktası olan rahiplerin
işlevleri ve özellikleri konusu, ayrıntılı olarak ortaya konulmaya çalışıldı. Son olarak
Mezopotamya tarihinde öne çıkan rahip ve rahibelere değinildi ve rahipler ile ilgili görsel
378
tasvirler analiz edildi. Burada mühürlerde görülen rahiplerin özellikleri ve tasvir biçimleri
incelendi.
Sonuçta, Mezopotamya Dininde rahiplik ile ilgili tespitler yapıldı ve çıkarımlarda
bulunuldu. Bu uygarlığın şekillenmesinde kurumsallaşmış ve özenli bir şekilde
yapılandırılmış olan rahip sınıfının dikkate değer bir etkisinin olduğu anlaşıldı.

Abstract:
The study consists of an introduction, two sections and a conclusion. In the introduction
part, preparatory topics such as the concept of Mesopotamia, its geography, prehistoric
cultures, sources and chronology were discussed. However, in this section, the emergence of
cities in Mesopotamia, the postgraduate and doctoral thesis studies in this field and
Mesopotamian civilizations were mentioned. These civilizations, mainly Sumerians,
Akkadians, Assyrians, and Babylonians, were examined in chronological order. In addition,
the III. Ur Dynasty and the Isin-Larsa Periods were mentioned concerning these civilizations.
Besides these basic civilizations of Mesopotamia, communities such as Amorites, Arameans
and Chaldeans were mentioned.
In the first part of the thesis, a general description of the Mesopotamian Religion was
made. After the conceptual framework and methodology of this religion were established,
the religious history of Mesopotamia was discussed. In the following parts of the chapter, the
belief in the god of this religion and the prominent gods in this religion has been investigated.
However, in this religion, temples, rituals, understanding of the universe, belief in the
afterlife, spiritual beings, prophets and sacred texts were discussed.
In the second part of the thesis, the subject of the priesthood in the Mesopotamian
Religion was tried to be detailed. First of all, after some concepts related to this subject were
explained, the history of the priesthood in Mesopotamia was discussed. After that, the priests
and nuns in this religion and the titles used for them were examined. The functions and
characteristics of priests, which is the focus of this chapter and thesis, have been tried to be
put forward in detail. Finally, prominent priests and nuns in the history of Mesopotamia were
380
mentioned and visual depictions of priests were analyzed. Here, the characteristics and
depictions of the priests seen on the seals were examined.
As a result, determinations were made about the priesthood in the Mesopotamian
Religion and inferences were made. The institutionalized and carefully structured priestly
class proved to have had a remarkable influence in shaping this civilization.