Epizodik bellek bağlamında Handan Acar Yıldız'ın öyküleri üzerine bir inceleme
An investigation on the stories of Handan Acar Yıldız in the context of epizodic memory
Yazar: TUĞÇE GÖK
Danışman: DOÇ. DR. SELİM SOMUNCU
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Epizodik bellek, tarihte ilk kez Kanadalı deneysel psikolog ve bilişsel sinirbilimci Endel Tulving tarafından tanımlanan bir kavram olarak, öznenin hayat hikâyesinde kayıtlı "belirgin" ve çoğu kez "alışılmadık", "istisnaî" olayların; anların ve kesitlerin saklandığı sistematik yapıdır. Yine Tulving'e ait bir tanımlamayla; sıradan olayların ve kitabi bilgilerin mahfazası olan semantik bellekten farkı, deneyimlere dayalı, tamamıyla öznel bir içeriğe sahip olmasıdır. Epizodik belleğe kayıtlı bu öznel içeriğin geri çağrılması, bilincin yüzey alanına çıkartılması için, hayat hikâyesi üzerinde geçmişe dönük bir yolculuğa çıkmak gerekir. Gündelik hayatta saniyeler içinde gerçekleşen hayal dünyası kurgusunun sıradan bir parçası olan anılar, edebî eserlerin kurmaca dünyasında birer "geriye dönüş ânı" şeklinde sunulur. Bu sunumların her biri sistematik manada birer "epizodik bellek" sürecidir. Eserin kurgusal zamanında, yatay düzlem üzerinde geriye doğru hareket eden bilinç, epizodik belleğin hâkim alanına ulaşır ve bu geniş alan içinde aradığı veriyi / verileri bulup yüzeye; ânın hâkim alanına çıkarır. 2000 kuşağı öykücüleri arasında bir sorgulama biçimi olarak felsefeyi, ontolojik kaygıların işlenme biçimi olarak psikolojiyi eserlerinin alt yapısına ustaca yerleştiren ve bu yönüyle şahsına münhasır yer edinen Handan Acar Yıldız, öykü kişilerinin bilincini / bilinçaltını merkeze aldığı öykülerinde, bir teknik olarak epizodik bellek kullanımına başvurur. Bu kullanımlar bazen görsel, bazen işitsel tema ve izlekleriyle, yalnız öykü kişisinin zihninde değil, kurmacanın genelinde de 'vurgulu' bir atmosfer oluşturur. Çalışmada karakterleştirme ve tematik izlek, epizodik bellek bağlamında okunmuştur. Bu çalışmanın amacı, sosyal bilimler alanında henüz çok yeni olan epizodik bellek çalışmalarını, yazar-metin ilişkisi bağlamında inceleyen araştırmalardan farklı olarak kurmaca karakterlerin belleği üzerinden pratiğe dökmek, bu konuda İngiliz edebiyatı ve İtalyan edebiyatı alanlarında yapılmış muadil çalışmaların bir örneğini Türk edebiyatı sahasına taşımaktır. Çalışmada, henüz Türkçe'ye çevrilmiş bir eseri bulunmadığından, Endel Tulving'in epizodik bellek tanımlamalarına ikinci bir kaynaktan; W. L. Randall'ın Bizi 'Biz' Yapan Hikâyeler: Kendimizi Yaratma Üzerine Bir Deneme adlı kitabından ulaşılmış, seçilen otuz öykü "hayat hikâyesi" ve "deneyim" kavramları üzerinden analiz edilmiştir.

Abstract:
Episodic memory, first defined by Canadian experimental psychologist and cognitive neuroscientist Endel Tulving, is a systematic structure in which "distinctive" and often "unfamiliar," "exceptional" events, memories and fragments, images, and patterns in an individual's life story are stored. According to another definition by Tulving, the difference from semantic memory, which contains ordinary events and bookish knowledge, is that it has a completely subjective content based on experiences. To recall this subjective content recorded in episodic memory and bring it to the surface of consciousness, one must embark on a backward journey over their life story. Past memories, which are an ordinary part of the fantasy world construction happening within seconds in daily life, are presented as "flashbacks" in the fictional world of literary works. However, each of these presentations is a technical and systematic (physiological sense) "episodic memory" process. In the fictional time of the work, the consciousness moving on a horizontal plane reaches the dominant area of episodic memory and finds the data it is looking for within this vast area, bringing it to the surface; the surface area of the memory. Among the 2000 generation of storytellers, Handan Acar Yıldız, who skillfully integrates philosophy as a form of inquiry and psychology as a way of addressing ontological concerns into the infrastructure of her works, often resorts to the data of episodic memory in her stories where she centers the unconscious of the consciousness of the story characters. These data, sometimes with visual, sometimes auditory themes and patterns, create an "emphasized" atmosphere not only in the mind of the story character but also in the overall fiction. The aim of this study is to put the episodic memory studies, which are still very new in the field of social sciences, into practice through text reading and to bring an example of similar studies conducted in English and Italian literature to the field of Turkish literature. In the study, since there is no work by Endel Tulving translated into Turkish, a second source for Tulving's definitions of episodic memory was accessed: W. L. Randall's book, Bizi 'Biz' Yapan Hikâyeler: Kendimizi Yaratma Üzerine Bir Deneme. The selected thirty stories were analyzed through the concepts of "life history" and "experience".