Onkoloji hastalarında tedavi sürecinin; uyku, anksiyete,yaşam kalitesi üzerindeki önemi ve etkili faktörlerinsaptanması
Treatment process in oncology patients; sleep, anxiety,the importance and effective factors on quality of lifedetection
Yazar: KÜBRA NUR ŞAHİN
Danışman: DOÇ. DR. SELİM YALÇIN
Kırıkkale Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Giriş ve Amaç: Kanser günümüzde süregelen en karmaşık ve en ölümcül hastalılardan
birisidir. Kanser sadece ölümcül bir hastalık olmayıp, aynı zamanda tanı aldığında
hastanın iç dünyasında kaygı, endişe, çaresizlik hissi, belirsizlik, ölüm korkusu ve
panik yaratan bir durumdur. Bu sebeple hastalara daha bütüncül yaklaşabilmek ve daha
iyi anlayabilmek için psikolojik ve sosyal bileşenlerinde hastalıkla beraber
değerlendirilmesi gerekmektedir. Süregelen gelişmelerle birlikte kanserin tedavi ve
takip sürecinde ciddi gelişmeler elde edilmiştir, bu sebeple hastaların yaşam süresi
uzamıştır. Bu gelişmelerle beraber hastaların tedavi ve takip süresi boyunca yaşam
kalitelerinin korunması, genel bir yaklaşım altında uyku kalitelerinin
değerlendirilmesi, psikolojik değerlendirme yapılması ve gerektiğinde psikolojik
destek için yönlendirilmesi önemli hale gelmiştir. Biz çalışmamızda aktif tedavi alan
ve remisyonda takip edilen hastaları yaşam ve uyku kalitesi ve psikolojik yönden
değerlendirip karşılaştırmayı planladık.
Gereç ve Yöntem: 25.05.2024-13.08.2024 tarihleri arasında Kırıkkale Üniversitesi
Tıp Fakültesi Hastanesi Tıbbi Onkoloji Polikliniği'ne başvuran, aktif kemoterapi
ve/veya radyoterapi alan kanser hastaları ve remisyonda takip edilen hastalar
araştırmaya dahil edilme ve dışlanma kriterlerine göre değerlendirildi. Araştırmaya
katılmayı kabul eden hastalara, her türlü kişisel bilginin gizli kalacağı, çalışmadan
istediği zaman ayrılabileceği, bu çalışmanın tedavisinde ve izleminde herhangi bir
değişiklik oluşturmayacağını anlatan bilgilendirilmiş onam formu imzalatıldı.
Çalışmaya katılmayı kabul eden hastalarla Tıbbi Onkoloji Polikliniği'nde veya
Kemoterapi Ünitesi''nde yüz yüze görüşüldü. İlk olarak hastaların demografik
özelliklerinin ve kanser geçmişiyle ilgili soruların bulunduğu Olgu Rapor Formu
araştırmacı aracılığıyla araştırmacı tarafından dolduruldu. Daha sonra Kanserin
Psikolojik Etkisi Ölçeği, Pittsburg Uyku Kalitesi İndeksi ve EORTC QLQ-C30 Ölçeği
araştırmacının gözetimi altında hastalar tarafından dolduruldu. Okur-yazarlığı
olmayan veya araştırmacı aracılığıyla cevaplamak isteyen hastalara uygulanan
anketler araştırmacı tarafından okunarak araştırmacı tarafından doldurulmuştur. Elde
edilen verilerle hastaların sosyodemografik özellikleri, genel yaşam kaliteleri,
depresyon durumları ve uyku kaliteleri arasındaki ilişki ve kanser tedavisinin bu
belirteçleri ne ölçüde etkilediği araştırılmıştır.
Bulgular: Çalışmaya katılmış aktif tedavi alan ve remisyondaki hastalarda yapılan
anket çalışmaları değerlendirildi ve karşılaştırıldı. QLQ-30 anketinde ortalama puan
remisyon grubunda 60,50±10,61, aktif tedavi alan hasta grubunda ortalama puan
67,19±15,21 olarak bulunmuş olup gruplar arası anlamlı fark saptanmıştır
KPEÖ'ne bakıldığında remisyon grubu hastalarında ortalama puan 29,49±4,25, aktif
tedavi alan hasta grubunda ise ortalama puan 30,11±5,71 olup (p 0,227) aktif tedavi
alan ve remisyonda olan hastalarda kanserden korkma ve psikolojik olarak etkilenme
durumunda anlamlı bir fark saptanmadı.
PUKİ'ye bakıldığında remisyon grubu hastalarında ortalama puan 8,11±5,14, aktif
tedavi alan hasta grubunda ise ortalama puan 8,84±5,08 olup (p 0,212) hasta gruplar
arasında uykusuzluk puanlarında anlamlı bir fark çıkmamıştır.
Hastalık süresi hasta gruplarında anketlerle kıyaslandığında; QLQ-30 anketinin
ortalama puanı, aktif tedavi alan hastalarda hastalık süresi ile pozitif korele şekilde
anlamlı çıktı (p 0,022) (kk 0,204)Yorgunluk aktif tedavi alan grupta hastalık süresi ile
pozitif korele saptandı (p 0,018) (kk 0,210).
Hasta gruplarında kemoterapi sayısıyla anketler arasındaki ilişki incelendiğinde;Aktif
tedavi alan hastalarda kt sayısı arttıkça hastalarda yorgunluğun arttığı saptandı ( p
0,05) (kk 0,184).Remisyon grubunda ise kt sayısı ile yaşam kalitesi arasında anlamlı
bir fark saptanmadı.
KPEÖ verileri incelendiğinde remisyon grubundaki hastaların aldıkları kt sayısı ile
KPEÖ'den aldıkları puan negatif korelasyon gösterdi (p 0,01) (kk -0,311), alt
maddelerine bakıldığı zaman manevi başa çıkma ile kt sayısı yine negatif korele
saptandı (p 0,005) (kk – 0,322). Klinik beklentimizin aksine hastaların aldıkları kt
sayısı arttıkça kanserden psikolojik olarak etkilenme ihtimalleri hastaların düşmekte.
Hastalar cinsiyetlerine göre değerlendirildiğinde; KPEÖ verilerine göre ise aktif tedavi
alan hastalarda bilişsel kaçınmanın kadın hastalarda daha fazla olduğu saptandı
(ortalama 8,62±2,21) (p 0,006).
Sonuç: Çalışmamızda aktif tedavi alan hastalar ile remisyonda takip edilen hastaların
yaşam kalitesi puanlarında anlamlı fark saptanırken, KPEÖ ve PUKİ'de anlamlı fark
saptanmaması hastaların kanseri atlatsalar bile psikolojik etkilerinin uzun süre devam
ettiği sonucuna ulaştırmıştır. Aynı zamanda finansal sorun çekmenin hastalarda
doğrudan uykusuzluk ve çökkün duyguduruma neden olduğunu saptadık.
Çalışmamızın kanser hastalarının değerlendirilirken çök yönlü değerlendirileceğine
katkı sağlayacağına inanıyoruz.

Abstract:
Introduction and Purpose: Cancer is one of the most complex and deadly diseases
today. Cancer is not only a fatal disease, but also a condition that creates anxiety,
worry, a feeling of helplessness, uncertainty, fear of death and panic in the inner world
of the patient when diagnosed. For this reason, in order to approach patients more
holistically and understand them better, psychological and social components must be
evaluated together with the disease. With ongoing developments, serious advances
have been made in the treatment and follow-up process of cancer, therefore the life
expectancy of patients has been extended. With these developments, it has become
important to preserve the quality of life of patients throughout the treatment and
follow-up period, to evaluate their sleep quality under a general approach, to perform
a psychological evaluation and to refer them for psychological support when
necessary. In our study, we planned to evaluate and compare patients receiving active
treatment and those followed in remission in terms of quality of life, sleep, and
psychological aspects.
Materials and Methods: Cancer patients who applied to Kırıkkale University Faculty
of Medicine Hospital Medical Oncology Polyclinic between 25.05.2024 and
13.08.2024, who received active chemotherapy and/or radiotherapy, and patients who
were followed up in remission were evaluated according to the study inclusion and
exclusion criteria. Patients who agreed to participate in the study were asked to sign
an informed consent form, explaining that all personal information would remain
confidential, that they could leave the study at any time, and that this would not cause
any changes in the treatment and follow-up of the study. Patients who agreed to
participate in the study were interviewed face to face in the Medical Oncology
Polyclinic or Chemotherapy Unit. First, the Case Report Form, which included
questions about the patients' demographic characteristics and cancer history, was filled
out by the researcher. Then, the Psychological Impact of Cancer Scale, Pittsburg Sleep
Quality Index and EORTC QLQ-C30 Scale were completed by the patients under the
supervision of the researcher. The questionnaires administered to patients who were
illiterate or who wanted to answer through the researcher were read and filled out by
the researcher. With the data obtained, the relationship between the patients'
sociodemographic characteristics, general quality of life, depression status and sleep
quality, and to what extent cancer treatment affected these markers were investigated.
Results: In our study, while a significant difference was found in the quality of life
scores of patients receiving active treatment and patients followed in remission, no
significant difference was detected in CPIS and PSQI, leading to the conclusion that
the psychological effects of patients continue for a long time even if they survive
cancer. We also found that having financial problems directly causes insomnia and
depressed mood in patients. We believe that our study will contribute to the
multifaceted evaluation of cancer patients.