Kadın sporcuların spor kariyerlerinin sürdürülebilirliği
Sustainability of sports careers of female athletes
Yazar: BEGÜM YAŞAR SÖNMEZ
Danışman: DOÇ. DR. FUNDA KOÇAK
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Spor Yöneticiliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Spor = Sports

Özet:
Bu çalışmanın üç amacı vardır. Birinci amacı Türk kadın sporcuların sporcu özyeterliği, kariyer engelleri ve örgütte kalma niyetinin çeşitli değişkenlere göre ortaya koymak, ikincisi sporcu öz yeterliğinin örgütte kalma niyeti üzerindeki etkide kariyer engellerinin aracılık etkisinin test edilmesidir. Üçüncü amacı ise Türk kadın sporcularının üst düzey sporu bıraktıktan sonra mesleki kariyerlerine spor örgütü içerisinde devam etme deneyimlerini sosyal bilişsel kariyer teorisine göre incelemektir. Araştırmada karma yöntem desenlerinden açımlayıcı sıralı desen kullanılmıştır. Bu desende araştırmacı, nitel aşamadan elde ettiği bulguları kullanarak ilk aşamada elde ettiği nicel sonuçları açıklamaya çalışmaktadır. İlişkisel tarama modelindeki birinci aşamanın evreni Türkiye'de aktif spor yapan kadın sporculardan oluşmaktadır. Araştırmanın örneklemini ise amaçlı örneklem yöntemi ile seçilmiş 18 yaş üstü 404 kadın sporcu oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak 'Sporcu Öz Yeterlik Ölçeği', 'Kariyer Engelleri Ölçeği' ve 'Örgütte Kalma Niyet Ölçeği' kullanılmıştır. Parametrik testlerin varsayımından sonra, elde edilen verilerin analizinde bağımsız örneklemler için t-testi, ANOVA, MANOVA ve Pearson Korelasyon analiz yöntemleri kullanılmıştır. Aracılık etkisinin belirlenmesinde Hayes Process Macro Model yönteminden faydalanılmıştır. Çeşitli değişkenler üzerinde (SÖYÖ), (KEÖ) ve (ÖKNÖ) ortalama puanları üzerinde anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Pearson korelasyon analiz sonuçlarına göre (SÖYÖ), (ÖKNÖ) arasında pozitif bir ilişki tespit edilmesine rağmen (SÖYÖ) ile (KEÖ) arasında istatistiksel olarak negatif yönde bir ilişki saptanmıştır. Ayrıca (ÖKNÖ) ile (KEÖ) arasında da istatistiksel olarak negatif yönde bir ilişki belirlenmiştir. Aracılık analizinden elde edilen veriler sporcu özyeterliliğinin, örgütte kalma niyeti üzerindeki aracılık etkisinin anlamlı olduğu; dolayısıyla da kariyer engellerinin, sporcu özyeterliliği ile örgütte kalma niyeti arasındaki ilişkide aracılık etkisinin olduğu görülmektedir.
Araştırmanın ikinci aşaması ise nitel araştırma yaklaşımında fenomenoloji deseni kullanılmıştır. İkinci aşamanın çalışma grubunu amaçlı örneklem çeşidinden ölçüt örneklem yöntemi ile seçilmiş Dünya, Avrupa, Balkan veya Olimpiyat başarıları elde etmiş üst düzeyde spor yapan 11 aktif kadın sporcu, üst düzey sporu bırakmış spor örgütü içerisinden kariyerine devam eden 7 emekli kadın sporcu ve üst düzey sporu bırakmış spor örgütü içerisinden kariyerine devam etmeyen 6 emekli kadın sporcu olmak üzere 3 farklı odak grubu oluşturmuştur. Veri toplama aracı olarak kuram alt boyutlarına göre oluşturulan yarı yapılandırılmış sorular ile odak görüşmesi tekniği kullanılmıştır. Verilerin analizinde içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Nitel verilerin geçerliğini ve güvenirliğini sağlamak için ise inandırıcılık, aktarılabilirlik, güvenilebilirlik ve doğrulanabilirlik stratejileri kullanılmıştır. Kadın sporcuların mesleki kariyerlerine devam etmekte çeşitli engellerle karşılaştıkları görülmektedir. Mesleki kariyere devam etmede en büyük rolün eğitim olduğu, baş etme stratejilerini kullanabilen ve travmasız kariyer sonlandıran sporcuların devam etme oranlarının yüksek olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak kadın sporcuların mesleki kariyerlerinde de spor örgütü içerisinde devam etmeleri ve sürdürebilmelerinin sporculuk dönemlerindeki kariyerleri ile doğrudan ilişkili olduğu tespit edilmiştir. O dönemdeki sporcu öz yeterliklerinin gelecekteki durumlarını çok etkilediği ve karşılaştıkları kariyer engeller ile nasıl başa çıktıklarının mesleki kariyerlerini sürdürebilmelerinde rol oyanadığı görülmektedir.
Anahtar Sözcükler: Kadın, Kariyer, Sosyal Bilişsel Kariyer Kuramı, Sürdürülebilirlik

Abstract:
This study has three purposes. The first aim is to reveal the athlete self-efficacy, career barriers and intention to stay in the organization of Turkish female athletes according to various variables, and the second is to test the mediating effect of career barriers on the effect of athlete self-efficacy on the intention to stay in the organization. The third aim is to test the mediation effect of Turkish female athletes in their professional careers in the sports organization after leaving high-level sports. To examine the experiences of continuing in education according to social cognitive career theory. Exploratory sequential design, one of the mixed methods designs, was used in the research. In this design, the researcher tries to explain the quantitative results obtained in the first stage by using the findings obtained from the qualitative stage. The population of the first stage in the screening model consists of female athletes who are active in sports in Turkey. The sample of the research consists of 404 female athletes over the age of 18, selected by purposeful sampling method. 'Athlete Self-Efficacy Scale', 'Career Barriers Inventory' and 'Intention to Stay in the Organization Scale' were used as data collection tools. After the assumption of parametric tests, t-test for independent samples, ANOVA, MANOVA and Pearson Correlation analysis methods were used to analyze the obtained data. Hayes Process Macro Model method was used to determine the mediation effect. Significant differences were detected on the mean scores of (ASES), (CBI) and (ISOS) on various variables. According to the Pearson correlation analysis results, although a positive relationship was detected between (ASES) and (ISOS), a statistically negative relationship was determined between (ASES) and (CBI). In addition, a statistically negative relationship was determined between (ISOS) and (CBI). The data obtained from the mediation analysis showed that the mediating effect of athlete self-efficacy on the intention to stay in the organization was significant; Therefore, it appears that career barriers have a mediating effect on the relationship between athlete self-efficacy and intention to stay in the organization.
In the second phase of the research, the phenomenology pattern was used in the qualitative research approach. The study group of the second stage was selected by the criterion sampling method from the purposive sampling type and included 11 active female athletes playing high-level sports who achieved World, European, Balkan or Olympic success, 7 retired female athletes who left high-level sports and continued their careers within the sports organization, and 7 retired female athletes who left high-level sports. Three different focus groups were created, including 6 retired female athletes from the sports organization who did not continue their careers. Focus interview technique with semi-structured questions created according to theory sub-dimensions was used as a data collection tool. Content analysis method was used to analyze the data. Credibility, transferability, dependability and confirmability strategies were used to ensure the validity and reliability of qualitative data. As a result, it is seen that female athletes face various obstacles in continuing their professional careers. It has been determined that the most important role in continuing a professional career is education, and that athletes who can use coping strategies and end their careers without trauma have high continuation rates. As a result, it has been determined that the ability of female athletes to continue their professional careers within the sports organization is directly related to their careers during their sports careers. It is seen that the athlete's self-efficacy at that time greatly affected their future situation and how they coped with the career obstacles they encountered played a role in their ability to continue their professional careers.
Keywords: Career, Social Cognitive Career Theory, Sustainability, Women,