Ratlarda deneysel olarak dietilnitrozamin ile indüklenen hepatosellüler karsinogenezis sürecinde Eremurus spectabilis M. Bieb. (Çiriş otu)  bitki ekstrelerinin antitümör etkinliğinin araştırılması
Investigation of the antitumor activity of Eremurus spectabilis M. Bieb. (Çiriş herb) plant extracts in the process of hepatocellular carcinogenesis induced experimentally with diethylnitrosamine in rats
Yazar: ABDULBAKİ DEMİR
Danışman: PROF. DR. İSMAİL ÇELİK ; PROF. DR. ZABİT YENER
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Moleküler Biyokimya ve Genetik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Biyokimya = Biochemistry

Özet:
Bu çalışmada ratlarda dietilnitrozamin (DEN) ve tiyoasetamid (TAA) ile indüklenen hepatosellüler karsinogenezis sürecinde Eremurus spectabilis M. Bieb. (Çiriş Otu)'in etanol liyofilize ekstrelerinin (LBE) ve nanopartikül ekstrelerinin (NBE) farklı dozlarda koruyucu etkileri araştırıldı. 
Deneysel uygulama öncesi bitki ekstrelerinin sıcakkanlı canlılar için uygulanabilir doz olarak 2000 mg/kg vücut ağırlığı doz ile akut toksisite yapıldı. Çalışmada kullanılan ratlar rastgele 6 gruba ayrıldı (n=8). Normal Kontrol (NK) hariç tüm gruplara ayda bir kez 150 mg DEN/kg ve haftada bir kez 200 mg TAA/kg kimyasal maddeleri deney süresince intraperitonal (i.p) olarak uygulandı. LBE ve NBE maddeleri NK ve Kanser Kontrol (KK) hariç tüm gruplara 90 gün boyunca gavaj yöntemi ile günlük olarak uygulandı. Deneysel uygulama sonunda serum örneklerinde karaciğer fonksiyon testleri ve karaciğer dokusunda oksidan ürün ile antioksidan savunma sisteminin enzim aktiviteleri ve karaciğer dokularında histopatolojik değişiklikler incelendi.
Yapılan analizler sonucunda KK grubunun NK grubuna göre serum karaciğer harabiyet biyobelirteçleri olan ALT ve AST serum enzim seviyeleri artarken, Eremurus spectabilis M. Bieb.'in farklı bitki ektreleri ile muamelelere edilen grupların çoğunda bu artışlar NK grubu düzeyine çekildiği tespit edilmiştir. Hayvanların canlı ağırlıklarının başlangıç ve muamele sonundaki meydana gelen artış ise NK, KK ve KNBE2 gruplarında anlamlı artış görülürken; diğer gruplarda anlamlı bir artış görülmedi. Deneysel olarak meydana getirilen HCC süreci sonucunda artan oksidatif strese karşı antioksidan savunma sisteminin unsurlarında genel anlamda artış meydana gelmesine rağmen, oksidatif stresin önemli bir biyoberirteci olan MDA'da da artış gözlenmiştir. Yani; NK grubuna göre tüm deneysel grupların CAT, GPX, GST, SOD aktiviteleri ile MDA konsantrasyonununda artış meydana gelirken, GR aktivitesinin ve GSH miktarında azalma tespit edilmiştir. Diğer yandan Eremurus spectabilis M. Bieb. ekstreleri takviyesi alan deneysel gruplarındaki oksidatif stresten kaynaklı oluşan serbest radikalleri baskılayarak KK'ya göre MDA seviyesi ile CAT ve GPX aktivitelerinin azalmasına, GR, GST, SOD aktivitesini ve GSH konsantrasyonunu artırarak antioksidan savunma sistemini desteklediği kanaatine varılmıştır. Keza, tüm grupların karaciğer dokusunun 8-OHdG seviyesi NK grubuna kıyasla arttığı gözlenirken, karaciğer doku örneklerinin makroskobik ve histopatolojik görüntülerinde de bitkisel tedavi gruplarında daha hafif seyrettiği tespit edildi.
Elde edilen bu sonuçlara göre; Eremurus spectabilis M. Bieb. bitkisinin sahip olduğu antioksidan ve antitümör maddelerini içerdiğinden kaynaklı olarak HCC'ye karşı koruyucu etkiye sahip olabileceği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
In this study, the protective effects of ethanol lyophilized extracts (LBE) and nanoparticle extracts (NBE) of Eremurus spectabilis M. Bieb. (Çiriş herb) at different doses were investigated on the process of hepatocellular carcinogenesis (HCC) induced by diethylnitrosamine (DEN) and thioacetamide (TAA) in rats.
	Before the experimental application, acute toxicity of the plant extracts was determined with a dose of 2000 mg/kg body weight, which is the applicable dose for warm-blooded organisms. The rats used in the study were randomly divided into 6 groups (n = 8). To all groups except Normal Control (NK), 150 mg DEN/kg once a month and 200 mg TAA/kg once a week were administered intraperitoneally (i.p.) throughout the experiment. LBE and NBE substances were applied daily by gavage method to all groups except NC and Cancer Control (KK) for 90 days. At the end of the experimental application, liver function tests in serum samples, oxidant product and enzyme activities of the antioxidant defense system in liver tissue, and histopathological changes in liver tissues were examined. As a result of the analyses, serum enzyme levels of ALT and AST, which are biomarkers of liver damage, increased in the KK group compared to the NK group; It was determined that these increases in Eremurus spectabilis M. Bieb. were reduced to the level of the NK group in most of the groups treated with different plant extracts. While the increase in the live weights of the animals at the beginning and at the end of the treatment was significantly increased in the NK, KK and KNBE2 groups; No significant increase was seen in other groups. Although there was a general increase in the elements of the antioxidant defense system against increased oxidative stress as a result of the experimental HCC process, an increase was also observed in MDA, which is an important biomarker of oxidative stress. Well; While there was an increase in CAT, GPX, GST, SOD activities and MDA concentration in all experimental groups compared to the NK group, a decrease in GR activity and GSH amount was detected. On the other hand, it was concluded that in the experimental groups supplemented with Eremurus spectabilis M. Bieb. extracts, it suppressed the free radicals formed due to oxidative stress, decreased the MDA level and CAT and GPX activities according to KK, and supported the antioxidant defense system by increasing the GR, GST, SOD activity and GSH concentration. Likewise, it was observed that the 8-OHdG level of the liver tissue of all groups increased compared to the NK group; macroscopic and histopathological images of liver tissue samples were also found to be milder in the herbal treatment groups.
	According to these results obtained; It was concluded that Eremurus spectabilis M. Bieb.  plant may have a protective effect against HCC due to its antioxidant and antitumor substances.