Gastronomi turizmi açısından yöresel ürünlerin bölgesel sınıflandırılması
Regional classification of local products in terms of gastronomy tourism
Yazar: NAZLI KARDEŞ ÇOLAKOĞLU
Danışman: PROF. DR. MEHMET SARIIŞIK
Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Turizm = Tourism
Dizin: Türk mutfağı = Turkish cuisine ; Türk turizmi = Turkish tourism

Özet:
Alternatif turizmin gelişmesi ile birlikte önem kazanan gastronomi rotaları yöresel
lezzetlerin gelecek nesillere ulaştırılmasında, gastronimi değerlerinin modern olarak
pazarlanmasında, rekabet gücünün artırılmasında ve destinasyonlara ait kültürel
ürünlerin tanınırlığının artmasında önemlidir. Türkiye'deki turizm rotaları
incelendiğinde gastronominin genellikle kültür rotaları içine dahil edildiği
görülmektedir. Oysa ki yemek kültürü bakımından bir hayli zengin olan Türk
mutfağında benzer mutfakların bir araya gelmesiyle oluşturulabilcek alternatifler
bulunmaktadır. Farklı gastronomi rotalarının oluşturulması Türkiye turizminin
geliştirilmesi açısından önem arz etmektedir. Bu nedenle şehirlerin tek tek incelenip
genel mutfak özelliklerinin ortaya konulması gastronomi rotaları çalışmalarında
önemli bir basamaktır. Bu bağlamda yapılan çalışmada Türk mutfağı yeniden ele
alınmış, benzerlik ve farklılıklarına göre şehirler gruplandırılmıştır. Bugüne değin
yapılan çalışmalarda Türk mutfağının yedi bölgeden oluştuğundan bahsedilmektedir.
Bu bahsin Türkiye'nin coğrafi haritasından yola çıkılarak yapıldığı açıktır. Oysa ki
Türk mutfağı çeşitli sosyal, coğrafi, kültürel ve ekonomik etkenlerin bir araya gelmesi
ile oluşmuş çok çeşitli ve zengin bir mutfaktır. Söz konusu etkenler mutfakların
birbirlerinden farklı veya benzer olan noktalarının oluşmasını sağlamıştır. Bu nedenle
Türk mutfak kültürünü Türkiye coğrafi haritasından ayrı olarak, bu etkenler
çerçevesinde değerlendirmek ve şehirlerin mutfak kültürleri arasındaki benzerlik ve
farklılıkları belirleyerek yeni bölümler oluşturmak önem arz etmektedir. Buradan
hareketle bu çalışmada mutfaklarda sık hazırlanan yemekler ile kullanılan malzemeler
kriter olarak seçilmiştir. Bu kriterler bazında şehirlerin benzerlik ve farklılıklarına göre
Türkiye gastronomi haritası oluşturulmuştur. Bu doğrultuda Türkiye sınırları
içerisinde bulunan 81 şehrin mutfak kültürü derinlemesine incelenmiş, yapılan
yemeklerin türleri ve yemeklerin yapım aşamasında kullanılan malzemeler içerik
analizine tabi tutulmuştur. Çalışmanın sonucunda ortaya 12 yeni bölge çıkmıştır. Bu
bölgelerin turizmde gastronomi rotalarının oluşturulması için bir harita niteliğinde
olduğu düşünülmektedir. Oluşturulan bölgelerdeki gastronomi ürünlerinin
çeşitliliğinin vurgulanması turist talep artışına etki ederek tanıtım ve pazarlama
faaliyetlerinde olumlu yönde etki sağlayacaktır. Yine bu bölgeler ile gastronomi
rotalarının oluşturulmasının, rotalalara dahil olan şehirlerde farkedilmemiş ve arka
planda kalmış güzelliklerin de keşfedilmesini sağlayarak bölgenin çekiciliğini
artıracağı düşünülmektedir.

Abstract:
Gastronomic routes, which have gained importance with the development of
alternative tourism, are important in delivering local flavors to future generations, in
modern marketing of gastronomy values, in increasing competitiveness and in
increasing the recognition of cultural products belonging to destinations. When the
tourism routes in Turkey are examined, it is seen that gastronomy is generally included
in the cultural routes. The gastronomic routes created on their own are generally citybased, such as Hatay, Şanliurfa and Gaziantep. Kizilirmak et al. (2016), in his study,
emphasized that the gastronomy routes in Turkey are mostly in the Southeastern
Anatolia and Eastern Mediterranean Regions, and the least in the Central and Eastern
Black Sea Regions. However, in Turkish cuisine, which is among the best cuisines in
the world and is very rich, there are alternatives that can be created by combining
similar cuisines with each other. The creation of different gastronomic routes is
important for the development of tourism in Turkey. For this reason, examining the
cities one by one and revealing the general culinary characteristics is an important step
in the studies of gastronomy routes. In this study, Turkish cuisine was reconsidered
and cities were grouped according to their similarities and differences. In the studies
carried out to date, it is mentioned that Turkish cuisine consists of seven regions. It is
clear that this bet was made on the basis of the geographical map of Turkey. For this
reason, it is important to evaluate the Turkish culinary culture separately from the
geographical map of Turkey, within the framework of these factors, and to create new
sections by determining the similarities and differences between the culinary cultures
of the cities. As a matter of fact, in the regionalization studies on Turkey, it is
mentioned that Turkey cannot be divided into regions only according to geographical
criteria. Since cities that are similar in a certain feature may differ in another feature,
various criteria should be used in zoning studies. From this point of view, in this study,
the dishes that are frequently used in the kitchens and the materials used are chosen as
criteria. Based on these criteria, a gastronomy map of Turkey was created according
to the similarities and differences of the cities. In this study, the culinary culture of 81
cities within the borders of Turkey was examined in depth, the types of dishes and the
materials used in the production of the dishes were subjected to content analysis. As a
result of the study, 12 new regions emerged. These regions are thought to be a map for
the creation of gastronomic routes in tourism. Emphasizing the diversity of
gastronomic products in the regions created will affect the increase in tourist demand
and will have a positive effect on promotion and marketing activities. It is thought that
the creation of gastronomic routes with these regions will increase the attractiveness
of the region by enabling the discovery of the unnoticed and background beauties in
the cities included in the routes.