Toplumda erişkin bireylerde kanser için çoklu davranışsal risk faktörlerinin belirlenmesi
Determining multiple behavioral risk factors for cancer in adults in the community
Yazar: MERVE İPEK ŞIKLAROĞLU
Danışman: DOÇ. DR. AYLA TUZCU
Akdeniz Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Davranış = Behavior ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Risk faktörleri = Risk factors ; Sağlığın geliştirilmesi = Health promotion ; Yetişkinler = Adults

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı kansere neden olan çoklu risk davranışlarını (düşük fiziksel aktivite, tütün kullanımı ve obezite) ve bu çoklu risk davranışlarının demografik özellikler ve sağlık öyküsüyle ilişkisini incelemektir.
Yöntem: Kesitsel tipte olan çalışma Antalya'da yürütülmüştür. Çalışmaya çok aşamalı küme örnekleme yöntemiyle belirlenen 720 erişkin birey alınmıştır. Çalışma verileri Dünya Sağlık Örgütü'nün STEPwise yaklaşımı doğrultusunda hane ortamında toplanmıştır. Veriler; demografik özellikler ve sağlık öyküsü formuyla toplanmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, t testi, Ki Kare Testi ve Kruskal Wallis Varyans Analizi kullanılmıştır. Risk davranışları; sıfır, bir, iki ve üç olarak gruplandırılmıştır.
Bulgular: Erişkinlerin %82.2'sinde düşük fiziksel aktivite, %50.4'ünde tütün kullanımı ve %10.8'inde obezite olduğu belirlenmiştir. Katılımcıların %6.8'inin sıfır, %46.9'unun bir, %42.8'inin iki ve %3.5'inin üç risk davranışının olduğu saptanmıştır. Bireylerin risk davranış gruplarıyla eğitim, medeni durum, gelir, algılanan sağlık durumu ve yakın çevrede kanser öyküsü arasında anlamlı fark olduğu bulunmuştur. Bir, iki veya üç risk davranışı olanlarda sıfır risk davranışı olanlara kıyasla evlilerin oranı yüksektir. İki risk davranışı olanlarda sıfır risk davranışı olanlara kıyasla algılanan sağlık düzeyleri çok iyi olanların oranı düşük, yakın çevrede kanser öyküsü bulunanların oranı yüksektir. Üç risk davranışı olanların sıfır risk davranışı olanlara kıyasla eğitim düzeyi ve gelirinin düşüktür.
Sonuç: Evlilerde, eğitimi, geliri, algılanan sağlık düzeyleri düşük ve yakın çevresinde kanser öyküsü olan bireylerde risk davranışları sayısının daha yüksek oranda olduğu bulunmuştur. Bu özelliğe sahip bireylerde risk davranışlarını önlemeye yönelik sağlık müdahale stratejilerinin geliştirilmesi ve uygulanması önemlidir.
Anahtar Kelimeler: kanser, risk davranışı, sağlığın geliştirilmesi

Abstract:
Objective: This study aims to explore the multiple behavioral risk factors (use of tobacco, obesity and deficient physical activity) that cause cancer and their relationship with demographics and health history.
Method: The study is cross-sectional and was conducted in Antalya. The participants were 720 adults selected with the multistage cluster sampling method. The study data were collected in the household environment according to the STEPwise approach of the World Health Organization. Data were collected via demographics and health history forms. Descriptive statistics, t test, chi-square and Kruskal Wallis Analysis of Variance were used in the analysis of the data. Risk behaviors were summed to zero, one, two, or three.
Results: Of the adults, 36% were use of tobacco, 39% reported low levels of physical activity, and 45% had a obesity. It was found that 6.8% displayed zero, 46.9% showed one, 42.8% showed two, and 3.5% exhibited three types of risky behavior. It was observed that there were significant differences between the behavioral risk behavior groups and the participants' education, civil status, income, perceived health status and whether or not they knew someone with a history of cancer. The percentage of married individuals was higher among those engaging in one, two or three risky behaviors as compared to those exhibiting zero risky behavior. Among the participants exhibiting two risky behaviors, the percentage of those who perceived their health status as very good was lower than among those with zero risk behaviors; the percentage of those with friends or relatives with a history of cancer was high. Those displaying three risky behaviors were lesser educated and had lower income compared to those exhibiting zero risky behavior.
Conclusion: It was found that married individuals, those with lesser education, lower income, a poorer perception of their health status and those who knew people with a history of cancer displayed a higher percentage of risky behavior. It is important that interventional and strategies are developed and implemented for individuals that fall into these categories.
Key words: cancer, health behavior, health promotion