Klozapin tedavisi alan şizofreni hastalarında ek tanılar ve yan etkilerin sosyodemografik ve klinik değişkenlerin ilişkisi
The relationship of comorbidities and side effects with the sociodemographic and clinical variables in schizophrenia patients treated with clozapine
Yazar: GAMZE GÜRCAN
Danışman: PROF. DR. AYGÜN ERTUĞRUL
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Bilinç kaybı = Unconsciousness ; Klozapin = Clozapine ; Komorbidite = Comorbidity ; Obsessif kompülsif bozukluk = Obsessive compulsive disorder ; Şizofreni = Schizophrenia

Özet:
Klozapin tedaviye dirençli şizofrenide en önemli tedavi seçeneğidir ve ek tanılar üzerindeki etkisi ve neden olduğu yan etkiler tedavi sürecini etkileyebilmektedir. Bu çalışmada klozapin tedavisi alan şizofreni hastalarında sosyodemografik veriler, klinik özellikler, ek tanılar ve yan etkilerin değerlendirilmesi, birbirleriyle ilişkisinin saptanması amaçlanmıştır.  Çalışmaya DSM-IV' e göre şizofreni tanısı alan, klozapin kullanmakta olan 122 hasta dahil edilmiştir. Hastadan ve hastane dosyasından alınan bilgiler doğrultusunda sosyodemografik veriler ile şimdiki ve geçmiş döneme ait klinik bilgiler ayrıntılı bir form aracılığıyla değerlendirilmiş, fiziksel ölçümler ve laboratuvar değerleri kaydedilmiştir. Hastalara DSM-IV Eksen I Bozuklukları için Yapılandırılmış Klinik Görüşme Formu (SCID), Klinik Global İzlem Ölçeği, Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği (PANSS), Calgary Şizofrenide Depresyon Ölçeği (CŞDÖ), Yale-Brown Obsesyon ve Kompulsiyon Derecelendirme Ölçeği (YBOKÖ), Panik-Agorafobi Ölçeği, UKU Yan Etki Değerlendirme Ölçeği, Global Değerlendirme Ölçeği, Yetiyitimi Değerlendirme Çizelgesi (WHO-DAS-II) uygulanarak psikopatoloji, hastalık şiddeti, ek tanılar,  ilaca bağlı yan etkiler, işlevsellik, yetiyitimi düzeyleri değerlendirilmiştir. Hastalarda klozapin tedavisi sonrası depresyon, alkol-madde bağımlılığı ve özkıyım girişiminde azalma, obsesif kompulsif bozukluk (OKB) tanısında ise artış olduğu saptanmıştır. Hastaların %48,4'ünde klozapine bağlı de novo (yeni başlangıçlı) OKB geliştiği, bu hasta grubunda Yale-Brown Obsesyon ve Kompulsiyon Derecelendirme Ölçeği toplam puanı ile klinik değişkenlerin ilişkisi değerlendirildiğinde OKB şiddetiyle klozapin doz ve düzeyleri arasında anlamlı ilişki olduğu görülmüştür. Klozapine bağlı gelişen OKB'de kontrol etme en sık olmak üzere kompulsiyon puanlarının obsesyon puanlarından yüksek olduğu saptanmıştır. Çalışmamızda literatürde terapötik aralık için bildirilenden daha yüksek ortalama klozapin kan düzeyleri (828,11±445,5 ng/mL) tespit edilmiştir. Klozapine bağlı yan etkilerin şiddeti ile klinik değişkenlerin ilişkisi araştırılmış, kabızlık dışında yan etkilerin şiddetinin klozapin dozu ve düzeylerinden bağımsız olduğu görülmüştür. Hastalarda metabolik sendrom yaygınlığı üç farklı kritere (ATP III, ATP IIIA, IDF) göre değerlendirilmiş, ATP IIIA'ya göre %50 oranında olduğu bulunmuştur. Hastaların yetiyitimi ile klinik ölçek puanları arasındaki ilişki değerlendirildiğinde yetiyitimi ile PANSS toplam ve alt puanları, YBOKÖ toplam ve alt puanları, Panik Agorafobi Ölçeği toplam puanı, UKU Yan Etki Ölçeği belirti sayısı arasında pozitif korelasyon olduğu bulunmuş, regresyon analizinde yetiyitimi şiddetini şizofreni psikopatolojisinin ve yan etki sayısının yordadığı saptanmıştır. Geniş bir hasta grubunun ayrıntılı değerlendirilmesini sağlayan bu çalışmanın bulgularının ek tanıların, yan etkilerin, klozapin doz ve düzeylerinin, yetiyitiminin klinik önemini değerlendirecek gelecekteki izlem çalışmaları için yol gösterici olması umulmaktadır.

             
Anahtar Kelimeler: Şizofreni, klozapin, obsesif kompulsif bozukluk, ek tanılar, yan etkiler, yetiyitimi

Abstract:
Clozapine is the most important treatment option for treatment resistant schizophrenia and its effects on comorbidities and side effects may affect the treatment process negatively. In this study, we aimed to assess the sociodemographic and clinical variables, comorbidities and the side effects, and study their relationship in schizophrenia patients treated with clozapine. 122 patients who met DSM-IV criteria for schizophrenia, and were on clozapine  treatment were included  in the study. Information about sociodemographic characteristics, and past and current clinical status were gathered in a detailed form through a clinical interview and review of the medical records, and physical measures and laboratory tests were recorded. The psychopathology, the severity of the disorder, the comorbidities, the side effects related with treatment, the functional status and the disability levels  of the patients were assessed with Structured Clinical Interview for Axis I Disorders for DSM-IV (SCID), Clinical Global Impression Scale, Positive and Negative Syndrome Scale (PANSS), Calgary Depression Scale for Schizophrenia, Yale-Brown Obsessive Compulsive Scale (Y-BOCS), Panic and Agoraphobia Scale (PAS), UKU Side Effect Rating Scale, Global Assessment Scale, Disability Assessment Schedule-II (WHO-DAS-II). The clinical history of the patients showed that there was a significant decrease in the diagnosis of depression, alcohol and substance use disorder, and number of suicide attempts, and increase in the diagnosis of obsessive compulsive disorder (OCD) after clozapine treatment.  48.4% of the patients were found to have clozapine related de novo OCD, and there was a positive relationship between Y-BOCS total scores and clozapine dose and plasma levels. In the clozapine related de novo OCD group, compulsion scores were higher than obsession scores with checking most prevalent among compulsions.   The mean plasma clozapine levels were high (828.11±445.5 ng/mL) in our study population when the suggested therapeutic interval for clozapine is considered. The influence of clinical variables on  the severity of clozapine related side effects  were investigated, and no  significant effect of  clozapine dose and plasma levels were detected on the severity of side effects except for constipation. Prevalence of metabolic syndrome were assessed considering three different criteria (ATP III, ATP IIIA, IDF) and   metabolic syndrome prevalence  (ATP IIIA)  were found to be  50% .  When  the relationship between the scores of WHO-DAS-II and clinical assessment scales were studied, a positive correlation were found between total disability scores and PANSS total and sub-scale scores, Y-BOCS total and sub-scale scores, PAS total scores and number of side effects in UKU Side Effect Rating Scale.  Regression analysis showed that the severity of schizophrenia psychopathology and the number of side effects predicted the severity of the disability. The results of this study which provided a detailed evaluation of a large patient population, will hopefully guide the future studies which will assess the clinical significance of the comorbidities, the side effects, the clozapine doses and plasma levels and the disability of the patients in a longitudinal design.

Key Words:  Schizophrenia, clozapine, obsessive compulsive disorder, comorbidities, side effects, disability