Büveyhîler dönemi kelam çalışmaları
Kalām studies of the Buwayhids period
Yazar: NİSA GECEKUŞU DEMİRBAŞ
Danışman: PROF. DR. ERKAN YAR
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Büveyhiler = Buwayhids ; Din-siyaset ilişkileri = Religious-politics relations ; Kelam = Islamic theology ; Mezhepler = Sects ; Siyaset = Politics ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışma Büveyhîler dönemi Kelam ilmi çalışmalarını konu edinmektedir. Genel olarak bu dönem Kelam anlayışlarının sistematize edildiği bir dönemdir. Kelam sorunlarının, araçlarının ve amaçlarının daha belirgin olarak ortaya çıktığı bu dönem siyasal bir iktidarın etkisi bakımından incelenmiştir. Çalışmada Büveyhîler dönemi din ve mezhep anlayışları, Kelam ekollerinin ilişkileri ve etkileşimleri, dönem içerisinde tartışılan sorunlar ve bu sorunları ele alan eserler konu edinilmiştir. Belirli bir tarihi dönemle ilgili çalışmalar genel olarak şahıs, mezhep veya sorun merkezli olmuştur. Büveyhîler dönemi farklı disiplinlerdeki çalışmalara konu olmakla birlikte Kelam ilmi alanında dönem merkezli bir çalışma bulunmamaktadır. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemleri kullanılmış olup, Büveyhîler döneminde ortaya çıkan alanyazın çözümlenmiş, farklı mezhepler dikkate alınarak karşılaştırılmış ve görüşlerin değerlendirilmesi yapılmıştır. Kelam alanında belirli bir dönemi konu alan çalışmalar mevcut değildir. Dönem içerisinde telif edilmiş Kelam eserleriyle birlikte tabakat, tarih, milel-nihal eserleriyle birlikte güncel çalışmalar esas alınmıştır. Bu dönemde iktidarın özgün bir konu ve problem oluşturmadığı varsayılmaktadır. Buna iktidarın zemin kaybetme endişesiyle hareket etmesinin neden olduğu düşünülmektedir. Bu dönemde Kelam ekollerinin uzlaşmacı bir tutum takınarak etkileşim içerisine girdikleri söylenebilir.

Abstract:
This paper deals with the studies of theology during the Buwayhid period. In general, this is a period in which the understanding of kalām was systematized. This period, in which the problems, means and aims of Kalām emerged more clearly, was studied with regards to the effect of the political power of the period. In this paper; the understanding of religion and sects in the Buwayhid era, the relations and interactions of the Kalām schools, the problems discussed during the period and the works that deal with these problems are discussed. Studies on a particular historical period have generally been based on individuals, sects or problems. Although the Buwayhid period is the subject of studies in different disciplines, there are no studies focused on this era in the field of Kalām. This study employed qualitative research method, the literature that emerged in the Buwayhids period was analyzed, the different sects were compared, and the opinions were evaluated. There are also no studies on a certain historical period in the field of kalām. Along with the works of kalām that were compiled during the period, current studies were taken as a basis, together with the studies on strata, history, religions-sects. In this period, it is assumed that the governing body did not raise peculiar issues and problems. It is thought that this was caused by the government's concerns over losing ground. Conclusively, it can be said that the schools of Kalām in this period interacted by adopting a conciliatory attitude.