Taş kömürü işletmelerinde ERIH rotası kriterleri kapsamında bir değerlendirme: Zonguldak Merkez Lavuar Alanı ve Üzülmez Kültür Vadisi
An evaluation in hard-coal enterprises within the scope of ERIH route criteria: Zonguldak central coal washery area and Üzülmez Culture Valley
Yazar: BEYZA BAYRAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HANDE AKARCA
Düzce Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
18. yüzyılda İngiltere'de başlayıp tüm dünyayı etkisi altına alan Endüstri Devrimi, sadece üretim biçimlerini değil, ekonomik, siyasi, sosyolojik ve teknolojik alanlarda derin değişimlere yol açmıştır. Endüstriyel yapıların evrimiyle birlikte, kentler sanayileşme odaklı bir gelişim göstermiştir. Endüstri yaşadığımız topraklara 19. yüzyıl sonunda ulaşmış ve özellikle Zonguldak taşkömürü madeni ve Karabük Demir Çelik Fabrikalarının işletmeye açılmasıyla etkilerini 20. yüzyılın ilk yarısında göstermiştir. Zonguldak gibi köklü bir madencilik ve sanayi geçmişine sahip olan şehirler, günümüzde miras değeri taşıyan birçok endüstriyel yapıya ve alana sahiptir. Bu yapıların yeniden işlevlendirilmesi, korunması ve tanıtılması önemli bir konudur. Tez kapsamında yeniden işlevlendirilme aşamasında olan Merkez Lavuar Alanı ve Rombaki Lavuar ve Üzülmez Atölyesi'nin endüstri miras belirleme kriterleri analizi, koruma yöntem analizleri, yeniden işlevlendirme süreç analizi, genel özelliklerinin değerlendirilmesi ve Avrupa'da endüstri mirasının korunması ve tanıtılmasına yönelik önde gelen bir yaklaşım sunan Avrupa Endüstri Miras Rotası (European Route Of Industrial Heritage-ERIH), oluşturduğu endüstri ağına dahil olma potansiyel araştırması yapılmıştır. Bu amaç doğrultusunda ilk olarak endüstri mirası ve yeniden işlevlendirme kavramlarının derinlemesine literatür araştırmaları ve koruma ile ilgili tüzükler, ilke ve kanunlar incelenmiş ve endüstri mirası belirleme ve koruma yöntemleri kriterleri oluşturulmuştur. Bu kapsamda ulusal ve uluslararası alanda yeniden işlevlendirilmiş endüstri mirası örnekleri incelenmiştir. Uzmanlarla yapılan derinlemesine görüşmeler ve saha analizleriyle yeniden işlevlendirme sürecinin aşamaları, koruma yöntemlerinin değerlendirilmesi ve yeniden işlevlendirilen endüstri miras alanlarının etkileri araştırılarak çıkarımlar yapılmıştır. Bu çalışmada, yapılan çoklu araştırmaların birleşimi ile Türkiye'de endüstri mirasının korunması için uluslararası politikalar ışığında koruma ve yeniden işlevlendirme anlayışının daha etkili hale getirmek için gerekli adımlar belirlenmeye çalışılmıştır. Bu temel üzerinde Tez kapsamında incelene yapıların ERIH Rotası kapsamında değerlendirilebilecekleri görüşü ortaya konmuştur. Bu çerçevede çalışma alanlarının da içinde bulunduğu Zonguldak ilinde bulunan tüm endüstri mirası alanları ile ilgili envanter çalışmasının ve yeniden işlevlendirme projelerinin bütüncül bir şekilde yapılarak endüstri mirası koruma yaklaşımı geliştirilmesinin ERIH Rotası'na kabul edilme potansiyelini artırmada etkili olacağı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The 18th century Industrial Revolution, which started in England and influenced the whole world, led to profound changes not only in the forms of production but also in economic, political, sociological and technological fields. With the evolution of industrial structures, cities have shown an industrialisation-oriented development. The industry reached the lands we live in at the end of the 19th century and showed its effects in the first half of the 20th century, especially with the commissioning of Zonguldak hard coal mine and Karabük Iron and Steel Factories. Cities like Zonguldak, which have a deep- rooted mining and industrial history, have many industrial buildings and areas that have heritage value today. The re-functionalisation, protection and promotion of these structures is an important issue. Within the scope of the thesis, the industrial heritage identification criteria analysis, conservation method analyses, re-functioning process analysis, evaluation of the general characteristics of the Merkez Lavuar Area and Rombaki Lavuar and Üzülmez Workshop, which are in the process of re-functioning, and the potential for inclusion in the industrial network created by the European Route Of Industrial Heritage (ERIH), which offers a leading approach to the protection and promotion of industrial heritage in Europe, were investigated. For this purpose, firstly, in-depth literature research on the concepts of industrial heritage and re-functionalisation and the statutes, principles and laws related to protection were examined and criteria for industrial heritage identification and protection methods were established. In this context, examples of re-functionalised industrial heritage in the national and international arena were examined. Through in-depth interviews with experts and field analyses, the stages of the re-functioning process, the evaluation of conservation methods and the effects of re-functionalised industrial heritage sites were investigated and inferences were made. In this study, with the combination of multiple researches, it has been tried to determine the necessary steps to make the understanding of conservation and re-functioning more effective in the light of international policies for the protection of industrial heritage in Turkey. On this basis, it has been put forward that the case study buildings can be evaluated within the scope of the ERIH Route. In this framework, it has been concluded that developing an industrial heritage conservation approach by conducting an inventory study and re-functioning projects in a holistic manner for all industrial heritage sites in Zonguldak province, including the study areas, will be effective in increasing the potential for acceptance to the ERIH Route.