Evde bakım hizmeti alan bireylerde beslenme durumunun ve yaşam kalitesinin değerlendirilmesi ve evde bakım hizmetleri kapsamında diyetisyenin rolü
Evaluation of nutritional status and quality of life in individuals who receive home care service and the role of dietitian within home care services
Yazar: EMRE ADIGÜZEL
Danışman: DOÇ. DR. NİLÜFER TEK
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Beslenme incelemeleri = Nutrition surveys ; Diyet = Diet ; Diyetisyenler = Nutritionists ; Hasta bakımı = Patient care ; Hasta bakımı-hastane sonrası = After care ; Hasta bakımının örgütlenmesi = Patient care management ; Malnütrisyon = Malnutrition ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Evde bakım hizmeti alan bireylerde beslenme durumu ve yaşam kalitesini değerlendirmek ve evde bakım hizmetleri kapsamında diyetisyenlerin sağlık hizmeti sunumuna yönelik öneriler geliştirmek amacıyla yapılan bu çalışma 90 erkek (76,2±17,39 yıl), 119 kadın (75,8±13,43 yıl) toplam 209 evde bakım hastası üzerinde yürütülmüştür. Bireylerin beslenme durumunun değerlendirilmesinde MNA ve SNAQ testleri kullanılmıştır. Katılımcıların 24 saatlik geriye dönük besin tüketimleri de kaydedilmiştir. Yaşam kalitesi değerlendirmesi için ise SF-36 sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi ölçeği kullanılmıştır. Bireylere ait MNA ve SNAQ puan ortalamaları sırasıyla 15,2±7,04 ve 1,6±2,00 olarak saptanmış ve cinsiyetlere göre önemli bir fark bulunmamıştır (p>0,05). MNA puanlarına göre erkeklerin %54,4'ü; kadınların %52,1'i malnütrisyonlu bulunmuştur. SNAQ puanlarına göre ise erkeklerin %28,9'unda; kadınların ise %25,2'sinde malnütrisyon saptanmıştır. Bireylerin %18,2'si nütrisyon desteği almaktadır. En sık rastlanan hastalıklar sırasıyla hipertansiyon (%44,5), SVO (%25,8), kalp damar hastalığı (%23,9), diyabet (%21,5), demans (%20,6), kırıklar (%17,2) ve basınç ülseridir (%16,3). SVO, demans ve basınç ülseri MNA puanını anlamlı derecede düşürmekte iken, sadece basınç ülseri SNAQ puanını anlamlı derecede artırmaktadır (p<0,05). Yetersizliklerine en sık rastlanan besin ögeleri sırasıyla potasyum (%91,9), B1 vitamini (%46,4), magnezyum (%39,2), B6 vitamini (%38,3), C vitamini (%38,3), çinko (%36,4), toplam folat (%31,6) ve B12 vitaminidir (%30,1). SF-36 özet boyutlarından fiziksel bölüm puanları sosyodemografik özelliklere göre değişiklik göstermemektedir (p>0,05). Buna karşın mental bölüm puanları; yaş grubu, eğitim durumu ve sigara kullanım durumuna göre değişiklik göstermektedir (p<0,05). SF-36 özet skorları genel iştah durumu kötü olan bireylerde anlamlı derecede daha düşük bulunmuştur (p<0,05). Ayrıca SF-36 alt ve özet puanlarının tamamı MNA ve MNA-SF puanları ile pozitif ilişkili bulunurken, SNAQ puanları ile negatif ilişkili bulunmuştur (p<0,05). Sonuç olarak katılımcılarda malnütrisyon prevalansı oldukça yüksek olup, malnütrisyonun önlenmesinde ve yaşam kalitesinin artırılmasında erken dönemde beslenme müdahalesi gereksinimi olduğu değerlendirilmiştir. Evde sağlık ve bakım hizmeti sunmakla görevli olan multidisipliner ekibe diyetisyenlerin dâhil edilmesi; malnütrisyon riskinin erken dönemde tespit edilmesi, beslenme tedavisi uygulanması, malnütrisyonun ve komorbiditenin önlenmesi, mortalitenin azaltılması, yaşam kalitesinin artırılması ve maliyet etkinlik açısından önemli ve gereklidir.

Abstract:
This study, aimed to evaluate nutritional status and quality of life in individuals who receive home care service and to offer suggestions about health service provision of dietitians, was conducted on 209 home care patients (90 male and 119 female). MNA and SNAQ were used and 24 hour recall dietary assessment was registered for evaluation of nutritional status of participants. Also SF-36 health survey was used to evaluate quality of life. The mean MNA and SNAQ scores of participants were determined as 15,2±7,04 and 1,6±2,00 respectively and there were no statistically significant differences with regard to gender. According to the MNA scores, 54,4% of males and 52,1% of females were malnourished. Also according to the SNAQ scores, prevalence of malnourished males was 28,9% and the prevalence of malnourished females was 25,2%. Additionally 18,2% of participants were getting nutritional support. The most common illnesses of the participants were hypertension (44,5%), cerebrovascular events (25,8%), cardiovascular disease (23,9%), diabetes (21,5%), dementia (20,6%), fractures (17,2%) and pressure ulcers (16,3%) respectively. While patients with cerebrovascular event, dementia or pressure ulcer had lower MNA scores, only patients with pressure ulcer had higher SNAQ scores (p<0,05). The most deficient nutrients were potassium (91,9%), vitamin B1 (46,4%), magnesium (39,2%), vitamin B6 (38,3%), vitamin C (38,3%), zinc (36,4%), total folate (31,6%) and vitamin B12 (30,1%) respectively. The physical section scores, one of the SF-36 sub scores, did not change according to sociodemographic characteristics (p>0,05). On the other hand mental section scores changed according to age group, educational status and smoking (p<0,05). Also SF-36 sub scores were significantly higher in individuals who have good appetite (p<0,05). Whereas all SF-36 sub and summary scores were positively correlated with MNA and MNA-SF scores, there were negative correlations between SNAQ scores and all SF-36 sub and summary scores (p<0,05). In conclusion, prevalence of malnutrition was quite high and it was detected that nutritional intervention in early period is needed for prevention of malnutrition and increasing quality of life. Participation of dietitians to the multidisciplinary team, tasked with provide people home health and care service, is necessary for detection of malnutrition risk, application of nutritional therapy, prevention of malnutrition and comorbidity, reduction of mortality, increasing quality of life and cost effectiveness.