Su hasadı tekniğinin sakız ağacı (Pistacia lentiscus var. chia Duham.) fidanlarının tutma oranına ve büyüme performansına etkisi
Effect of water harvesting technique on survival rate and growth performance of mastic tree (Pistacia lentiscus var. chia Duham.) seedlings
Yazar: ZAFER KOYUNCU
Danışman: DOÇ. DR. BÜLENT TOPRAK
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Toprak Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
İklim değişikliği ile birlikte sakız ağacının (Pistacia lentiscus var. chia Duham.) yayılış alanlarını kapsayan Akdeniz havzasında büyüme dönemlerinde daha şiddetli su kıtlıkları yaşanabilme durumu söz konusudur. Bu çalışmanın amacı iklim değişikliğinin olumsuz etkileriyle başa çıkabilmek için tasarlanan su hasadı yöntemi olarak kullanılan modifiye edilmiş V-şekilli mikrohavzaların sakız ağacının hayatta kalma ve büyüme performansına etkisini ortaya koymaktır.
Çalışma, Türkiye'de İzmir Orman Bölge Müdürlüğü sınırları içerisinde yer alan Çeşme (1 blok) ve Urla'da (2 blok) gerçekleştirilmiştir. Her blokta oluşturulan V-şekilli mikro havzalarda 1-Mikoriza, 2- Polimer, 3-Osmoprotektan, 4-Polimer+Osmoprotektan şeklinde 4 farklı işlem uygulanmıştır. İşlemlerin etkisinin ortaya konulabilmesi için her sahada bir adet mikro havza kontrol ünitesi oluşturulmuştur. Ayrıca çalışmanın yapılacağı sahalarda uygulanan mevcut ağaçlandırma tekniği kapsamında teraslara dikim yapılarak birer adet kontrol ünitesi daha oluşturulmuştur. Bu çalışma her blokta 50 adet olmak üzere toplamda 3 blokta 150 adet V şekilli mikro havzada gerçekleştirilmiştir. Her V-şekilli mikro havzanın düşük kotuna ve yüksek kotuna birer adet olmak üzere 2 metre aralıklarla 2 adet fidan dikimi 2022 Şubat ayında gerçekleştirilmiştir. Çalışmada üç sahada 360 adet fidan (mikro havzalarda toplam 240; teraslarda toplam 60 adet) kullanılmıştır. İki büyüme dönemi sonunda fidanların tutma başarısı belirlenmiş; kök boğazı çapları ve boy ölçümleri yapılmış; gürbüzlük indeksi hesaplanmış ve toprak nemi ölçülmüştür.
Çalışmanın sonuçları, V şeklindeki mikrohavzaların, iki yıllık büyüme periyodu boyunca dikim başarısı, çap ve yükseklik değerleri, fidan yüksekliğinin kök boğazı çapına oranı ve toprak nem içeriği açısından teraslamaya göre daha üstün olduğunu ortaya koymaktadır. Tüm sonuçlar göz önüne alındığında, özellikle ağaçlandırma başarısında sorun yaşanan alanlarda uygulayıcılara, sakız ağacı ağaçlandırmasında V şeklindeki mikrohavzaların kullanımı önerilmektedir.

Abstract:
With climate change, more severe water deficits may occur during the growth periods in the Mediterranean basin, which covers the distribution areas of the mastic tree. The aim of this study was to investigate the effect of modified V-shaped micro catchments used as a water harvesting method designed to cope with the negative effects of climate change on the survival and growth performance of mastic tree.
The study was carried out in Çeşme (1 block) and Urla (2 blocks), located within the borders of İzmir Regional Directorate of Forestry in Turkey. In the V-shaped micro catchments located in each block, 4 different treatments were applied: 1-Mycorrhiza, 2- Polymer, 3-Osmoprotectant, 4-Polymer+Osmoprotectant. In order to reveal the effect of the treatments, a micro catchment control unit was created in each field.  In addition, one more control unit was created by planting on terraces in the study areas. This study was carried out in a total of 150 V-shaped micro catchments in 3 blocks, 50 in each block. Two seedlings, one at the low elevation and one at the high elevation of each V-shaped micro catchments, were planted at 2-meter intervals in February 2022. In the study, 360 seedlings (240 in total in the micro catchments and 60 in the terraces) were used in three fields. At the end of two growth periods, the survival success of the seedlings was determined; root collar diameters and height measurements were made; the seedling height to root collar diameter ratio was calculated and soil moisture was measured.
The results of the study reveal that V-shaped microcatchments are superior to terracing in terms of plantation success, diameter and height values, seedling height to root collar diameter ratio and soil moisture content during the two-year growth period. Considering all the results, the use of V-shaped microcatchments in Mastic Tree afforestation is recommended to practitioners, especially in areas where afforestation success is problematic.