Avrupa Birliği-Türkiye ilişkilerinde bilim, teknoloji ve inovasyon temelli işbirliği programlarının etkisi
Impact of science, technology, and innovation-based cooperation programs on relations of European Union and Türkiye
Yazar: RABİA TAŞ
Danışman: DOÇ. DR. ERHAN AKDEMİR
Anadolu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Avrupa Birliği = European Union

Özet:
Avrupa Birliği (AB) ve Türkiye ilişkileri 12 Eylül 1963 tarihinde imzalanan Ankara Anlaşması ile hukuki düzeyde başlamıştır. AB katılım müzakereleri, Müzakere Çerçeve Belgesi kapsamında 35 fasıl tanımlanarak 2005 yılında başlamıştır. Şu ana dek yalnızca Bilim ve Araştırma faslı geçici olarak kapatılmış olup diğer fasıllarda süreç devam etmektedir. AB ve Türkiye ilişkileri dönem dönem siyasi ve diğer gerginliklerden olumsuz etkilenirken bilim, teknoloji ve inovasyon (BTİ) alanında çalışmaların ve Türkiye'nin AB destekli eğitim, öğretim ve araştırma programlarına katılımının devam ettiği görülmektedir. Bu çalışmada konstrüktivizm kuramı çerçevesinde AB ve Türkiye ilişkilerinde yaşanan gerginliklerin BTİ faaliyetlerine yansıması ve bu faaliyetlerin Türkiye'nin AB üyelik süreci üzerindeki etkisi konuları çalışmanın yardımcı unsuru olan bilim diplomasisi ışığında ele alınmıştır. Siyasi krizlerin yoğun yaşandığı dönemlerde bilim diplomasisinin köprü görevi gördüğü düşüncesinden hareketle halkları yakın tutmak için BTİ temelli işbirliklerinin etkisi incelenmiştir. Çalışmada nitel araştırma yaklaşımlarından olan durum çalışması kullanılmış, yarı yapılandırılmış görüşmeler ve doküman incelemesi tekniklerinden faydalanılmıştır. 21 alan uzmanı ile gerçekleştirilen görüşmelerin verileri MAXQDA programı ile analiz edilerek bir ana tema, dört alt tema, 21 kategori ve yedi alt kategori çerçevesinde analiz edilmiştir. Çalışmada elde edilen bulgulara dayanarak BTİ alanlarının AB ve Türkiye ilişkilerindeki mevcut sorun alanları arasında yer almadığı, Türkiye'nin BTİ alanındaki çalışmalarının taraflar arası ilişkilerde etkisi olduğu ve BTİ alanlarındaki ilişkilerin ulusal çıkarlara hizmet etmesi için bilim diplomasisinin bir araç olarak kullanılabileceği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The European Union (EU) and Türkiye relationship was formally established by signing the Ankara Agreement on September 12, 1963. EU accession negotiations began in 2005 under the framework of the Negotiating Framework Document, which outlines 35 chapters. So far, only the chapter on Science and Research has been provisionally closed, with the process ongoing for the remaining chapters. Despite periodic political and other tensions impacting EU-Türkiye relations, cooperation in science, technology, and innovation (STI) and Türkiye's involvement in EU-supported education, training, and research programs has continued. This study explores how tensions in EU-Türkiye relations influence STI activities and how these activities, in turn, affect Türkiye's EU accession process, all within the framework of constructivism theory and informed by science diplomacy. The study suggests that science diplomacy acts as a bridge during intense political crises, fostering closer societal ties through STI-based collaborations. A case study method, a qualitative research approach, was used, involving semi-structured interviews and document analysis. Data from interviews with 21 experts were analyzed using MAXQDA software, revealing one main theme, four sub-themes, 21 categories, and seven sub-categories. The study's findings suggest that STI fields are not among the contentious areas in EU-Türkiye relations. Moreover, Türkiye's efforts in the STI sector positively influence bilateral relations and science diplomacy can be effectively utilized as a tool to advance national interests in STI-related collaborations.