Palyatif dönemdeki onkoloji hastalarının yakınlarının kötü haberle ilgili algıları, beklentileri ve ölüme ilişkin tutumları
The perceptions, expectations of relatives of oncology patients in the palliative period about bad news and attitudes toward death
Yazar: GAMZE BULUT
Danışman: PROF. DR. GÜLER BAHADIR
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Preventif Onkoloji Ana Bilim Dalı / Psikososyal Onkoloji ve Eğitim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Onkoloji = Oncology ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Bakıcılık = Care work ; Kanser hastaları = Cancer patients ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Olumsuz haberler = Negative publicity ; Palyatif bakım = Palliative care ; Tutumlar = Attitudes ; Ölüm = Death

Özet:
Bu çalışmada palyatif dönemdeki onkoloji hastalarının yakınlarının kötü habere ilişkin algıları, beklentileri ve ölüme ilişkin tutumları araştırılmıştır. Ek olarak depresyon ve anksiyete düzeyleri, otomatik düşünce özellikleri ve ölüm kaygıları incelenmiştir. Araştırmanın örneklemini 2018-2020 yılları arasında İstanbul Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü'nde palyatif bakım alan 150 hastanın bakım veren 150 yakını oluşturmuştur. Yapılan araştırma tanımlayıcı tipte, kesitsel ve karma araştırma desenindedir. Araştırma verileri Tıbbi Bilgi Formu, Yarı Yapılandırılmış Anket Formu, Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ), Beck Anksiyete Ölçeği (BAÖ), Otomatik Düşünceler Ölçeği (ODÖ), Ölüme Karşı Tutum Ölçeği (ÖKTÖ) ve Ölüm Kaygısı Ölçeği (ÖKAYÖ) kullanılarak elde edilmiştir. Verilerin analizi için SPSS 23.0 programı kullanılmıştır. Toplanan veriler için tanımlayıcı istatistikler hesaplanmış ve iki gruba ait karşılaştırmalarda Bağımsız Örneklem T-test ve Mann Whitney U testi kullanılmıştır. İkiden fazla gruba ait karşılaştırmalar için ise Tek yönlü (One way) ANOVA ve Kruskal Wallis testleri kullanılmıştır. Araştırmanın nicel değişkenleri arasındaki ilişkiyi saptamak için korelasyon analizi yapılmıştır. Kategorik değişkenlerin olduğu karşılaştırmalar için ise Ki Kare Analizi kullanılmıştır. Çalışmada istatistik anlamlılık için p değeri 0,05 olarak alınmıştır. Bunların yanı sıra kötü habere ilişkin hasta yakınlarının değerlendirmelerini ölçmeyi amaçlayan Yarı Yapılandırılmış Anket Formunda yer alan verilerin bir kısmı kalitatif şekilde değerlendirilmiştir. Yapılan analizler sonucunda BDÖ, BAÖ ve ODÖ arasında orta üzeri düzeyde ilişki saptanmıştır. Bununla birlikte ODÖ ile ÖKTÖ arasında ve ÖKTÖ ile ÖKAYÖ arasında zayıf düzeyde ilişki saptanmıştır. BDÖ ile cinsiyet, eğitim ve tanı sonrası bir kaynaktan araştırma yapmak değişkenleri arasında ilişki saptanmıştır. BAÖ ile cinsiyet ve tanı sonrası bir kaynaktan araştırma yapmak değişkenleri arasında ilişki saptanmıştır. ODÖ ile hastaya verilen bakımın yoğunluğu, yaş ve medeni durum değişkenleri arasında bir ilişki saptanmıştır. ÖKTÖ ile çalışma durumu arasında anlamlı düzeyde ilişki saptanırken, ÖKAYÖ ile gelir algısı arasında bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Kötü haber konusunda hasta yakınlarının tutumlarının kendilerine ve hastalarına göre farklılaşıp farklılaşmadığı incelenmiştir. Hasta yakınlarının hastasının tanısını bilmesine yönelik korumacı bir tutum sergilemedikleri ancak hastaya tıbbi durum hakkında kötü haber verilmesi, beklenen yaşam süresi hakkında bilgi verilmesi ve gerçekçi olmayan, umutlu haberler verilmesi konularında korumacı bir tutum içerisinde oldukları saptanmıştır. Kötü haber konusunda yapılan kalitatif değerlendirmede ise, hekimin umut ve moral verici yaklaşımda bulunmasının hasta yakınları tarafından önemli görüldüğü anlaşılmıştır.

Abstract:
In this study, the perceptions, expectations of relatives of oncology patients in the palliative period about bad news and attitudes toward death were investigated. In addition, depression and anxiety levels, automathic thought characteristics and death anxiety were examined. The sample of the study consisted of 150 caregivers with 150 patients who received palliative care at Istanbul University Oncology Institute between 2018 and 2020. The done research is of descriptive type, cross-sectional and mixed research design. Research data were obtained by using Medical Information Form, Semi-Structured Questionnaire, Beck Depression Scale (BDS), Beck Anxiety Scale (BAS), Automathic Thoughts Questionnaire (ATQ), Death Attitudes Profile-Revised (DAP-R) and Death Anxiety Scale (DAS). SPSS 23.0 program was used for data analysis. Descriptive statistics were calculated for the collected data and Independent Sample T-test and Mann Whitney U test were used for comparisons of the two groups. For comparisons of more than two groups, One way ANOVA and Kruskal Wallis tests were used. Correlation analysis was performed to determine the relationship between the quantitative variables of the study. Chi-square analysis was used for comparisons with categorical variables. For statistical significance in the study, the p value was taken as 0.05. In addition to these, some of the data included in the Semi-Structured Questionnaire Form, which aims to measure the evaluations of the relatives of the patients regarding the bad news, were evaluated qualitatively. As a result of the analyzes performed, a moderate correlation was found between the BDS, BAS, and ATQ. However, a weak correlation was found between ATQ and DAP-R and between DAP-R and DAS. A relationship was found between the BDS and the variables of gender, education, and research from a source after diagnosis. A relationship was found between the BAS and the variables of gender and doing research from a source after diagnosis. A relationship was found between the ATQ and the intensity of care given to the patient, age and marital status variables. While a significant relationship was found between the DAP-R and working status, a relationship was found between the DAS and the income perception. It was examined whether the attitudes of the relatives of the patients about bad news differ according to themselves and their patients. It has been determined that the relatives of the patients do not have a protective attitude towards knowing the diagnosis of their patient, but they have a protective attitude in terms of giving bad news to the patient about the medical condition, informing about the expected life expectancy, and giving unrealistic and hopeful news. In the qualitative evaluation of bad news, it was understood that the physician's hope and elevation approach was considered important by the patient's relatives.