Çocuk sağlığı ve hastalıkları asistan ve uzman hekimleri arasında akılcı ilaç kullanımının değerlendirilmesi
Evaluation of rational drug use in pediatric assistants and specialists
Yazar: LEYLA ERKUŞ
Danışman: PROF. DR. İLYAS OKUR
Gazi Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Giriş ve Amaç
Dünya Sağlık Örgütü 1985'te akılcı ilaç kullanımını, kişilerin klinik bulgularına ve bireysel özelliklerine göre uygun ilaca, uygun süre ve dozda, uygun maliyette en doğru zamanda ulaşabilmeleri olarak tanımlamıştır.
Bu çalışma, ülkemizde çalışan Çocuk Hekimlerinin akılcı ilaç kullanımı konusundaki bilgi, tutum ve davranışlarını değerlendirmek, mevcut sorunları tespit etmek ve araştırma sonuçlarıyla bundan sonraki çalışmalara ve düzenlemelere katkı sağlamak amacındadır.
Gereç ve Yöntem
Bu kesitsel çalışmanın evrenini Türkiye'de araştırma görevlisi, uzman ve yandal uzmanı olarak çalışan Çocuk Hekimleri oluşturmaktadır. Google formlar üzerinde hazırlanmış anket, hekimlere Türkiye Milli Pediatri Derneği, sosyal medya ve mesajlaşma uygulamaları aracılığıyla uygulanmıştır. 610 hekim ankete katılmayı kabul ederek soruları yanıtlamıştır. Tüm soruları eksiksiz yanıtlayan 488 hekim çalışmaya dahil edilmiştir. Veriler IBM SPSS 22.0 programına girilerek analiz edilmiştir.
Bulgular
Çalışmaya dahil edilen 488 pediatri hekiminin %35,2'si araştırma görevlisi, %64,8'i uzman ve yandal uzmanı olarak çalışmaktadır. Hekimlerin %82'si mezuniyet öncesi ya da sonrasında akılcı ilaç kullanımı eğitimi almıştır. Hekimlerin %62'si kendisini akılcı ilaç kullanımı konusunda yeterli görmektedir. Hekimlerin büyük çoğunluğu ilacın doz, uygulama şekli, kullanım süresi konusunda hasta/hasta yakınını bilgilendirdiğini belirtirken, yan etki, etki mekanizması, saklama koşulları ile ilgili bilgi vermeye daha az zaman ayırdıklarını ifade etmişlerdir.
Hekimlerin büyük çoğunluğu reçeteleme sırasında tanı ve tedavi rehberlerine başvurduklarını bildirmişlerdir. En sık reçete ettikleri ilacın ağrı kesici-ateş düşürücü olduğunu belirtmişlerdir. Hekimlerin tedavi için ayırdıkları sürenin ortalama 3-5 dk olduğu, reçete başına düşen ilaç sayısının ortalama   3-4 kalem olduğu görülmüştür. Hekimlerin yarıdan fazlası ilaçların maliyeti konusunda bilgi sahibi olmadığını ve reçete yazım aşamasında maliyeti az olanı tercih etmediklerini belirtmişlerdir. Hekimlerin büyük çoğunluğunun tedavi süresi ve sonuçlarını değerlendiriyor oldukları görülmüştür.
Hekimlerin büyük kısmı ilaç ve reçetelendirme ile ilgili güncel değişiklik ve politikalar konusunda bilgi sahibi olmadıklarını düşünmektedir.
Sonuç
Çalışmada hekimlerin büyük çoğunluğunun mezuniyet öncesi ya da sonrası akılcı ilaç kullanımı eğitimi aldıkları sonucu çıkmıştır. Buna rağmen, hekimlerin önemli bir kısmı reçetelerinde 3 ve daha fazla ilaca yer verdiğini, tedavi düzenlemeye yeteri kadar zaman ayıramadığını ve daha az maliyetli olanı tercihte almadığını ifade etmiştir.
Olumsuz reçeteleme alışkanlıklarının değiştirilmesinin güç olduğu bilindiğinden tekrarlayan meslek içi eğitimlerin verilmesi, özellikle yeni mezun hekimlere doğru reçeteleme alışkanlıklarının kazandırılması, halen çalışan hekimlere güncel mevzuat, ilaç maliyetleri ve değişiklikler konusunda eğitim verilmesi yararlı olacaktır.

Anahtar Kelimeler: akılcı ilaç kullanımı, çocuk hekimi, reçeteleme alışkanlıkları, ilaç maliyeti, sürekli eğitim

Abstract:
Introduction-Aim : The World Health Organization (WHO) defined rational drug use  in 1985 as the ability of patients to  reach the appropriate drug in the appropriate dose,at the right time and at an affordable cost, according to their clinical needs and characteristics.
The aim of this study is to evaluate the knowledge, attitudes and behaviors of pediatricians working in our country on rational drug use, to identify current problems  and to contribute to future studies and regulations with the results of this research.
Material-Method: The population of this cross-sectional study consists of pediatricians working as research assistants,specialists and minör(fellow) specialists in Turkey. The questionnaire which was prepared on Google forms, was applied to physicians through the Turkish National Pediatrics Association,  social media and messaging applications. Six-hundred ten pediatricians agreed to participate and answered the questions. However, 488 pediatricians who answered all questions completely were included in the study. The data were analyzed by using the IBM SPSS 22.0 program.
Results: 35,2% of the 488 physicians included in this study were research assistants and 64,8% specialists and subspeciality fellows.82% of the physicians  received training on rational drug use before or after graduation. 62% of physicians consider themselves sufficient in rational drug use. While the majority of physicians stated that they informed the patient/patient relatives about the dose, method of administration and duration of use of the drug,they stated that they spend less time to inform about the side effects,mechanism of action and storage conditions.
The vast majority of physicians reported that they refer to diagnosis and treatment guidelines during prescribing.They stated that the most frequently prescribed drug was NSAIDs.In this study it has been observed that the avarege time spent by physicians  for treatment is 3-5 minutes per patient, and the number of drugs per prescription is  3-4 items on average.Most of the physicians thought that they were not informed about  the current changes and policies regarding drugs and prescribing.
Conclusion: On the basis of the finding of this study, it was concluded that the majority of physicians received training on rational drug use before or after graduation. However, a significant portion of the physicians stated that they included three or more drugs in their prescriptions, and did not consider the cost factor in drug selection.
Since it is known that it is difficult to change irrational  prescribing habits,it is considered that it would be benefical to provide repetitive vocational trainings, to provide rational prescribing habits especially to general practitioner and to train currently working physicians on current legislation,  drug costs and changes.
Key Words: rational drug use,pediatrician,presciribing practice, drug cost,continuing education