Kavramsal ve analitik açıdan bağlamada tavır olgusu
Phenomenon of attitude in baglama from the conceptual and analytical perspective
Yazar: AHMET SERDAR YENER
Danışman: PROF. DR. N. OYA LEVENDOĞLU
Erciyes Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Müzik Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Müzik = Music
Dizin: Bağlama = Binding ; Radyo = Radio ; Tavır = Attitude ; Çalgılama teknikleri = Instrumentation techniques ; İcra = Performing

Özet:
Bu çalışma; erken Cumhuriyet dönemi politikalarına bağlı olarak oluşturulan "Yurttan Sesler" oluşumu içinde bağlamanın "milli saz" olarak sunulmasıyla öne çıkan "disiplinli toplu icra kaideleri" çerçevesinde şekillenen ve dillendirilmeye başlanan, radyo yayınları vasıtasıyla geniş bir alana yayılan ve benimsenen, devamında "yegâne doğru" seslendirme şekli olarak öne sürülen "tavır" kavramını konu edinmiştir.
Bu noktadan hareketle, bu çalışma "tavır" kavramının ortaya çıkışını, nasıl anlaşıldığını, radyo icralarıyla birlikte gündeme gelen "disiplinli toplu icra kaideleri" ışığında yaşadığı değişim sürecini ve geleneği nasıl etkilediğini ortaya koyma amacıyla; "Kavramsal ve analitik açıdan yaklaşıldığında bağlamada tavır olgusu nasıl anlaşılmalıdır/değerlendirilmelidir?" sorusu üzerine kurulmuştur.
Çalışmanın verilerini oluşturan kaynak kişiler ve onların model alınan icralarının seçilmesinde, probleme ilişkin zengin bilgi kaynağı olabilecek birey ve durumların belirlenmesinde etkili olan "kartopu veya zincir örnekleme" yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntem sonucunda Nida Tüfekçi, Talip Özkan, Bayram Aracı, Ali Ekber Çiçek, Tuncer İnan, Yücel Paşmakçı, Ahmet Gazi Ayhan, Silleli İbrahim, Tanburacı Osman Pehlivan, Özay Gönlüm ve Musa Eroğlu'nun radyo çevrelerince bir yöre tavrına emsal teşkil eden icralarının analizi yapılmıştır. Bu verilerin analizi ise tavır olgusunu oluşturan unsurlardan sağ el teknikleri, sol el teknikleri, tel kullanımı, düzen kullanımı, yorumlama üzerinden yapılmış, ilgili verileri notaya aktarırken tablatur nota yazımı kullanılmıştır.
Bu çalışma kapsamında yapılan araştırmalar sonucunda "radyo merkezli" tavır olgusuyla, kaynak kişilerin icralarının kullanılan teknikler bağlamında uyuşmadığı görülmüş, "tavır" kavramının temelde "icat" edildiği ve özellikle de "radyo"da orkestra disiplini içerisinde uyumlu/homojen bir icra geliştirmek adına kaynak kişilerin model alınıp, bir dönüşüm sürecine tabii tutulduğu çeşitli boyutlarıyla ortaya konulmuştur. Radyo her ne kadar kaynak kişilerin icralarını kendini meşrulaştırmak adına temel almış olsa bile, radyodaki beraber çalma disiplini adına kavrama müdahale edildiği ve uyarlama yapılarak bir orkestra modeli içinde dönüştürüldüğü görülmüştür. Geniş bir anlam bütününü işaret eden "tavır" kavramı, bağlama özelinde usta çalıcıların icralarının model alınması suretiyle, bu olgunun içerdiği diğer unsurlar göz ardı edilerek sadece sağ el odaklı değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Bağlama, Tavır, Radyo, Toplu İcra

Abstract:
This study focuses on the concept of attitude shaped and started to be vocalized within the framework of  "disciplined collective performance rules"coming to the fore with the presentation of "bağlama" as a "national instrument" with in the "Yurttan Sesler" formation created following the policies of the early Republic period. It was spread and adoptedover a wide area through radio broadcasts and subsequently put forward as the "only correct" form of vocalization.
This study aims to reveal the emergence of the "attitude" concept, how it is understood, its change process experienced in the light of the "disciplined collective performance rules" brought to agenda with radio performances, and how it affected the tradition. From this point of view, this study is founded on the questions, "how should the attitude phenomenon is understood/evaluated in baglama from the conceptual and analytical perspective?"
The "snow ball or chainsampling method", which is efficient for determining the individuals and situations that can be a richsource of information about the problem, was used in selecting the source persons who constitute the data of the study and their model performances. Through this method, the performanc eanalysis of the following performers was made: Nida Tüfekçi, Talip Özkan, Bayram Aracı, Ali Ekber Çiçek, Tuncer İnan, Yücel Paşmakçı, Ahmet Gazi Ayhan, Silleli İbrahim, Tanburacı Osman Pehlivan, Özay Gönlüm, and Musa Eroğlu who set a precedent for a local attitude. The analysis of the data was carried out through the elements making up attitude phenomenon such as right-hand techniques, left-hand techniques, use of strings, use of order, interpretation. For transferring the relevant data to the musical note, the tablature note-writing was used.
As a result of the researches conducted within the scope of this study, it has been observed tha tthe "radio-centric" attitude phenomenon does not match the performance of the source persons in the context of the techniquesused. Also it has been revealed, with its various dimensions, that theconcept of "attitude" is basically "invented" and especially in "the radio", source people have been modeled and subjected to a transformation process in order to develop a harmonious/homogeneous performance within the orchestra discipline. Although the radio used the performances of the source people as a fulcrum to legitimize it self, it has been observed that theconcept has been changed in the name of the discipline of playing together in the radio and transformed into an orchestra model by adapting. The notion of "attitude", which points to a broad meaning, was evaluated by taking the performances of master performers as a model, ignoring the other elements of this phenomenon, and only focusing on the right hand.

Keywords: Baglama, Attitude, Radio, Collective Performance