Türkiye'nin avrupalılaşma sürecinde azınlık politikaları: Yeni kurumsalcı bir analiz
Reconsidering the minority policies in Turkey's europeanization process: A view from new institutionalist theory
Yazar: SİNEM ABKA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET NAZMİ ÜSTE
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Avrupa Birliği Ana Bilim Dalı / Avrupa Çalışmaları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Türkiye Cumhuriyeti Lozan Barış Antlaşması çerçevesinde benimsediği azınlık rejimini uygulamaya koyarken Osmanlı Devleti'nden miras kalan paranoyanın etkisi altında hareket ederek dar kapsamlı bir azınlık yorumu geliştirmiş ve sadece Rum, Ermeni ve Yahudi vatandaşların dâhil olacağı bir azınlık koruma sistemi oluşturmuştur. Azınlıklar genel olarak Türkiye Cumhuriyeti ile kurulmaya çalışılan homojen Türk toplumuna karşı bir tehdit olarak görüldükleri için sistematik bir şekilde sindirilmeye çalışılmışlardır. 2000'li yıllara gelindiğinde ise bu eğilimin AK Parti hükümetleriyle birlikte değişmeye başladığı ancak aynı döneme denk gelen Türkiye'nin Avrupalılaşma süreci bağlamında ele alındığında azınlık politikalarının bu süreçle doğrusal bir ilişki içerisinde olmadığı tespit edilmiştir.
Akademik yazında Türkiye'de azınlık politikalarının Avrupalılaşmasını ele alan çalışmalardan farklı bir analiz sunan bu çalışmanın amacı, Türkiye'nin azınlık politikalarının Avrupalılaşma sürecinden bağımsız bir şekilde inişli ve çıkışlı bir yol izlemesinin nedenlerinin ve AK Parti hükümetlerinin azınlık politikalarını belirlerken etkili olan faktörlerin neler olduğunun tespit edilmesidir. Çalışmaya konu olan azınlık gruplar Rum, Ermeni ve Yahudi vatandaşlarla sınırlı tutulmuştur. Çalışmada azınlık politikaları ele alınırken öncelikle Avrupalılaşma çalışma programı temelinde İlerleyen Avrupalılaşma, Seçici Avrupalılaşma ve Avrupalılaşmadan Uzaklaşma olmak üzere üç farklı döneme dayalı bir ana model sunulmuştur. Azınlık politikalarının bu süreçlerden bağımsız bir yol izlediğinin tespit edilmesi üzerine hükümetlerin azınlık politikalarının belirlenmesinde rol oynayan faktörlerin açıklanabilmesi amacıyla Yeni Kurumsalcı teorinin temel yaklaşımlarına başvurulmaktadır. Betimleyici ve açıklayıcı yöntemlerin kullanıldığı bu çalışma kapsamında birincil ve ikincil kaynaklardan faydalanılmıştır. Son olarak analiz aşamasında RUMVADER yetkilileri ile gerçekleştirilen yapılandırılmamış görüşmeler ve yazar tarafından gözlemci olarak katılım sağlanan etkinliklerde edinilen tecrübeler doğrultusunda değerlendirmelere yer verilmiştir.

Abstract:
Within the framework of the minority regime created under the Lausanne Peace Treaty, the Republic of Türkiye has adopted a narrow minority definition encompassing only Turkish citizens with Greek, Armenian, and Jewish backgrounds. This tendency has been a direct influence of the paranoia inherited from the Ottoman Empire. Accordingly, minorities have always been subject to systematic intimidation as they were considered as a threat to the desired homogeneous structure of its society. This trend was changed with the Justice and Development Party (AK Party) governments in the 2000s, but it has been observed that minority policies have not progressed in a linear relationship with Türkiye's Europeanisation process, which coincides with the same period.
This study aims to provide an analysis of why minority policies in Türkiye has waxed and waned independently of Europeanization, and what factors have influenced AK Party governments in shaping minority policies. The minority groups covered in this study were limited to Turkish citizens with Greek, Armenian and Jewish backgrounds. While discussing minority policies, the study first presents a main model based on three different periods under the Europeanization Study Programme. These periods cover Progressive Europeanization, Selective Europeanization and De-Europeanization processes of Türkiye. Having established that minority policies follow a path that is independent of these processes, the main approaches of New Institutionalism are applied to explain the factors that play a role in determining the government's minority policies. In this study, primary and secondary sources have been used and both descriptive and explanatory methods have been employed. Finally, in the analysis phase, evaluations were included in line with the unstructured interviews with the officials of RUMVADER and with the experience gained during the events in which the author participated as an observer.