Doğu Anadolu bölgesi Geç Kalkolitik çağ seramiği /
Yazar: HAMZA EKMEN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. YÜCEL ŞENYURT
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Arkeoloji = Archeology

Özet:
Doğu Anadolu Bölgesi Geç Kalkolitik Çağ Seramiğinin konu edildiği bu çalışmada Doğu Anadolu Bölgesinde bu güne değin yapılmış olan arkeolojik kazıların Geç Kalkolitik tabakalarına ait seramiklerin yayınlanmış monograf veya makalelerdeki bilgilerinden yola çıkılarak genel bir değerlendirme yapılmıştır. Malzemeyi görme şansı olmadığından makale veya monograflardaki bilgiler aynen kullanılmıştır. Bu çalışmada Doğu Anadolu Bölgesi kendi içerisinde Erzurum, Elazığ ve Malatya Bölgeleri olmak üzere kendi içerisinde üç alt bölgeye ayrılarak incelenmiştir. Doğu Anadolu Bölgesinin Geç Kalkolitik Çağ seramik repertuarının kuzeyi ile güneyi arasındaki farklılıklar, benzerlikler ve etkileşimlerin anlaşılması amaçlanmıştır. Gerçektende Doğu Anadolu Bölgesinin kuzeyi ile güneyi arasındaki coğrafi ve iklimsel farklılıklar bu bölgede ki insanların sosyo-ekonomik hayatlarına yansıdığı gibi Geç Kalkolitik Çağ Seramik repertuarında da kendisini belli etmektedir. İncelemeye alınan merkezlere ait seramikler daha önceki çalışmalar doğrultusunda karakteristik yedi ana hamur grubuna ayrılmış ve daha sonra bu merkezlere ait seramikler tipselleştirilerek belirlenen hamur gruplan ile ilişkileri ortaya konmuştur. Bütün bu değerlendirmeler sonucu kültürel açıdan Kafkasya'nın uzantısı durumunda olan Doğu Anadolu'nun kuzeyi Geç Kalkolitik Çağ'da Kafkas kültürünün etkisi altındadır, bu durum kendisini seramik repertuarında da belli eder. Doğu Anadolu'nun güneyi ise kuzeyinden farklılık gösterir, bu bölge zengin maden yataklarına sahip olmasından dolayı güneydeki Uruk kültürünün daima ilgi odağı olmuş ve bu kültür ile ilişkiler kendisini Uruk orijinli seramiklerle gösterir. Diğer yandan bu bölgede Kafkas kültürünün etkileri de görülmektedir. Oldukça geniş bir alana yayılan bu kültür Karaz ve Koyu yüzlü açkılı malların Malatya ve Elazığ ovalarında da rastlanmasıyla açıklanmaktadır.

Abstract:
This study, titled Late Chalcolithic Period Pottery of Eastern Anatolia, includes the general assessment of the pottery recovered from the Late Chalcolithic layers of the archaeological sites located in Eastern Anatolia. The study is based on the published materials in the monographs and articles. Eastern Anatolia has been evaluated through Erzurum, Elazığ and Malatya provinces within the scope of this study. The aim was the identification of the differences and similarities of the Late Chalcolithic pottery assemblages revealed in the north and south of the region. It has been recognized climatic and geographical differences influenced the socio economic structure of the in different ways. These differences are reflected in the pottery assemblages and they could be recognized. Pottery sherds included in this study have been evaluated under seven ware groups and then they were analyzed under certain types. The relationship of these with the ware groups has also been indicated. Finally, it has been recognized that the North Eastern Anatolia was under the influence of the Late Chalcolithic Caucasian cultures. The influence of the Caucasian cultures on the pottery could be recognized easily. Southern portion of the Eastern Anatolia indicates different characteristic. Owing to its rich mineral deposits this region was attractive for the Uruk Culture. The relations with Uruk Culture could be recognized from the Uruk originated ceramics. The influences of Caucasian cultures could also be recognized in this section of the Eastern Anatolia. Caucasian influences could be recognized through the dark faced black burnished Karaz ware found in Malatya and Elazığ plains.