Fâtımîlerin Suriye Filistin ve Hicaz politikaları
The Fatimids policies in Syria Palestine and Hejaz
Yazar: YUNUS GÜNDÜZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEVLÜT GÜNLER
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Abbâsîler döneminde merkezi otoritenin zaafa uğraması neticesinde Şiîler İslam Dünyası'nın merkezi dışında faaliyet göstermeye başladılar. Özellikle uç bölgelerde yoğunlaşan Şiî dâîler, zamanla etraflarına kalabalık kitleleri toplayarak siyasallaşmaya başladılar. Kuzey Afrika'da yoğunlaşan faaliyetleri neticesinde de Ubeydullah el-Mehdi, Fâtımîleri kurumsallaştırdı. Akabinde torunu Muiz Lidinillâh döneminde Mısır ele geçirilerek İslam Dünyası'nın merkezinde alternatif bir halifelik makamı olarak Abbâsîlerle mücadeleye giriştiler. Abbâsîlerin bu dönemde iç düzeninin bozulması üzerine de Suriye'de, Filistin'de, Hicaz'da ve hatta Bağdat ve çevresinde etkili olmaya başladılar. Bu sırada devletleşen Selçuklular, sultanları ve beyleri vasıtasıyla uyguladıkları etkin siyasetleriyle Abbâsîleri, Fâtımî baskısından kurtardıkları gibi Fâtımî hakimiyet sahasını da Mısır ve çevresiyle sınırlandırdılar. Bu sırada başlayan Haçlı Seferleri neticesinde Suriye sahasının önemli merkezlerinin Haçlıların eline geçmesi, Sünnî ve Şiî tarafların zaman zaman birlikte hareket etmelerine olanak sağladı. Bu bağlamda Fâtımîler kendi devletlerini muhafaza etmek için mezhep ayrılığını bir tarafa bırakarak Selçukluların devamı olan Tuğtekinlilerden ve Zengîlerden yardım talep ettiler. Nihayetinde Zengîlerin komutanı olan Selahaddin Eyyübî'nin Fatımî veziri olması ve akabinde değişen konjonktür sonucunda Fâtımîler tarih sahnesinden çekildiler.

Abstract:
As a result of the weakening of central authority during the Abbasids period, Shia opinion leaders began to operate outside the centre of the Islamic world. Shiite da'ees operating in the periphery began to become politicised by gathering large masses around them over time. As a result of their increased activities in North Africa, Ubaydullah al-Mahdi institutionalised the Fatimids. Subsequently, during the reign of his grandson Muiz Lidinillāh, the Fatimids took control of Egypt and began their struggle against the Abbasids as an alternative caliphate in the centre of the Islamic world. As the internal order of the Abbasids deteriorated during this period, Fatimids soon became influential in Syria and even in Baghdad and its environs. In the face of the effective policies of the Seljuq sultans and beys, they rescued the Abbasids from Fatimid pressure and limited the Fatimid sphere of influence to Egypt and its environs. However, as a result of the Crusades, the Crusaders conquered the major centres of Syria and the surrounding area, and the Sunni and Shia worlds began to act together from time to time. To preserve their own state, the Fatimids put aside their sectarian differences and sought help from the Tughtekinids and the Zengis, the followers of the Seljuqs. Eventually, the Fatimids retreated from the stage of history as a result of changing circumstances when Saladin Ayyubid, the commander of the Zengis, became the Fatimid vizier.