Ortaokullarda örgütsel muhalefet: Tetikleyen konular, nedenleri ve sonuçları
Organizational dissent in secondary schools: Triggering events, casuses and consequences
Yazar: SEVGİ DİLBER AYDUK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET ULUTAŞ
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Kamu ortaokullarında görev yapmakta olan öğretmenlerin örgütsel muhalefet davranışlarını tetikleyen nedenler, muhalif davranış biçimleri ve muhalefetlerinin sonuçlarını ortaya koymak amacıyla gerçekleştirilen araştırmada karma yöntemin açıklayıcı ardışık deseni tercih edilmiş, araştırmanın ilk aşamasında nicel yöntemler kullanılmıştır. Nicel yöntemler sonucunda elde edilen verilerin nasıl ortaya çıktığını açıklayabilmek ve detaylandırabilmek amacıyla ikinci aşamada nitel yöntemler kullanılmıştır. 
	Araştırmanın nicel boyutunda çalışma evrenini 2022-2023 eğitim-öğretim yılında Aydın ilinin Söke ilçesinde kamu ortaokullarında görev yapmakta olan 425 öğretmen oluşturmaktadır. Nicel yöntemin betimsel tarama modeli kullanılan bu boyutta veri toplama aracı olarak Özdemir (2010) tarafından geliştirilmiş olan "Örgütsel Muhalefet Ölçeği" kullanılmıştır. Öğretmenlere dağıtılan ölçek formlarından 220'si dönmüş, bunların da 4'ü geçersiz sayılmıştır. Böylelikle 216 katılımcının verisi analize dahil edilmiştir. Araştırmada elde edilen nicel verilerin analizinde SPPS 22.0 programından yararlanılmıştır ve parametrik testler kullanılmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda ise araştırmacı tarafından hazırlanan örgütsel muhalefetin nedenlerine, muhalif davranış türlerine ve sonuçlarına ilişkin 10 sorudan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formundan yararlanılmıştır. Çalışma grubunu ise ortaokullarda görev yapmakta olan 10 öğretmen oluşturmuştur. Bu öğretmenlerin belirlenmesinde maksimum çeşitlilik ve kartopu örneklem alma yöntemlerinden yararlanılmıştır. Nitel verilerin analizinde tümdengelimci veri analizi kullanılmıştır.
 	Yapılan analizler sonucunda öğretmenlerin en yüksek algı düzeyinin muhalefetin nedenleri alt ölçeğinde olduğu tespit edilmiştir. Ardından sırasıyla muhalefetin sonuçları ve muhalif davranış türleri gelmektedir. Muhalefetin nedenlerine ilişkin yapılan analizlerde öğretmenlerin en sık yönetsel nedenlerden ötürü muhalefet ettikleri ve bu durumu oluşturan en güçlü tetikleyicinin öğretmenlerin kararlara katılımının sağlanmaması olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenlerin muhalif davranış türlerinden en sık tercih ettiği davranışın dikey muhalefet, en seyrek tercih ettiği davranışın ise haber uçurma olduğu görülmüştür. Öğretmenler görüşlerini en sık doğrudan okul yöneticileriyle paylaşmayı tercih etmektedirler. Öğretmenlerin muhalif davranışlarının sonucunda yöneticinin misillemesiyle karşılık buldukları, okul yöneticilerinin ise muhalif davranışlar karşısında görmezden gelmeyi veya kendisine destek aramayı tercih ettiği sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenlere göre örgütsel muhalefetin okul açısından hem olumlu hem de olumsuz sonuçları olduğu, muhalefet sonucunda etik dışı davranışların son bulacağı, okulun etkililiğinin artacağı ancak muhalefetin işbirliği ve huzur ortamına zarar verebileceği tespit edilmiştir. Demografik değişkenler doğrultusunda bekar öğretmenlerin evli öğretmenlere göre yönetsel nedenlerle daha fazla muhalefet ettiği, sendikalı öğretmenlerin sendikaya üye olmayan öğretmenlere göre daha fazla dikey muhalefet ve haber uçurma davranışını tercih ettiği sonucuna ulaşılmıştır. Muhalefetin öğretmen açısından sonuçlarına bakıldığında 32-36 yaş grubunda olan öğretmenlerle 37-41 yaş grubunda olan öğretmenler arasında ve 42-46 yaş grubunda olan öğretmenler arasında anlamlı fark tespit edilmiştir. 40 ve daha fazla öğretmenin görev yaptığı okullarda çalışan öğretmenlerle 28 ve daha az sayıda öğretmenin görev yaptığı okullarda çalışan öğretmenler arasında da anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular ışığında okulların tarafsız ve demokratik ilkeler doğrultusunda etkili yöneticiler tarafından yönetilmesi gerekliliği konusunda önerilerde bulunulmuştur. Öğretmen boyutunda ise katılımcı iklim algısının oluşturulması ve örgütsel özdeşleşmenin güçlendirilmesi, tartışmacı tutumun geliştirilmesi için öneriler sunulmuştur.

Abstract:
The explanatory sequential design of the mixed method was preferred in this research, which was carried out in order to reveal the reasons that trigger the organizational dissent behaviours of teachers working in state secondary schools, their disential behaviour patterns and the results of their dissent, and quantitative methods were used at the first stage of the research. Qualitative methods were used in the second stage in order to explain and detail how the data obtained as a result of emerging quantitative methods.
  	In the quantitative aspect of the research, the sample of the study consists of 425 teachers working in state secondary schools in Söke district of Aydın province in the 2022-2023 academic year. The "Organizational Dissent Scale" developed by Özdemir (2010) was used as a data collection tool in this dimension, in which the descriptive survey model of the quantitative method was used. 220 feedbacks were received from the scales distributed to the teachers, and 4 of them were deemed invalid. Quantitative analyses were made on 216 questionnaires in total. SPPS 22.0 program was used in the analysis of the quantitative data obtained in the study and parametric tests were used. In the qualitative aspect of the research, a semi-structured interview form consisting of 10 questions about the causes of organizational dissent, types of dissenting behaviour and its results was used. The study group consisted of 10 teachers working in secondary schools, and maximum diversity and snowball sampling methods were used to determine these teachers. Deductive data analysis was used in the analysis of qualitative data.
As a result of the analyses made, it was determined that the perception level of the teachers regarding the causes of organizational dissent was the highest compared to the other aspects. Then, the results of the dissent and the types of dissenting behaviour come respectively. In the analysis of the reasons for the dissent, it was concluded that the teachers were the most frequently dissenting due to administrative reasons and the strongest trigger that created this situation was the lack of participation of the teachers in the decisions. It has been observed that the most frequently preferred behaviour of the teachers among the dissent behaviour types is articulated dissent, and the least preferred behaviour is whistleblowing. Teachers mostly prefer to share their opinions directly with school administrators. As a result of the teachers' dissent behaviours, it was concluded that they responded with the retaliation of the administrator, and that the school administrators preferred to ignore or seek support in the face of oppositional behaviours. According to the teachers, it has been determined that organizational dissent has both positive and negative consequences for the school, unethical behaviours will end as a result of dissent, the effectiveness of the school will increase, but the dissent can harm the cooperation and peace environment. In line with the demographic variables, it was concluded that single teachers dissenting more than married teachers for administrative reasons, and unionized teachers preferred more articulated dissent and reporting behaviour than non-unionized teachers. When we look at the results of the dissent in terms of teachers age, there is also a significant difference between the teachers in the 32-36 age group and the 37-41 and 42-46 age group, and between the teachers working in schools where 40 or more teachers work and 28 or fewer teachers work in schools, difference was detected. Under the light of the findings, suggestions were made about the necessity of managing schools by effective administrators in line with impartial and democratic principles. For the teacher dimension, suggestions were made in order to create participatory climate perception, strengthen organizational identification, and develop argumentative skills.