Tatlı sorgum (Sorghum bicolor (L.) Moench.)'un tuza toleransı üzerine farklı organik gübrelerin etkisi
The effect of different organic fertilizers on salt tolerance of sweet sorghum (Sorghum bicolor (L.) Moench.)
Yazar: MEMİŞ BİLGİCİ
Danışman: PROF. DR. ALPASLAN KUŞVURAN
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım ve Yaşam Bilimleri Anablim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Tuzluluk, özellikle dünyanın kurak ve yarı kurak bölgelerinde bitkisel üretimi sınırlandıran en önemli etmenlerin başında gelmektedir. Bu çalışma; Gülşeker tatlı sorgum (yerel çeşit) çeşidinde, tuz stresi altında (150 mM) farklı organik gübrelerin [amino asit (AA), ahır gübresi (AG), biyokömür (BC), leonardit (LEO), koyun gübresi (KG), solucan gübresi (SG) tavuk gübresi (TG) ve yarasa gübresi (YG)], sorgumun morfolojik ve fizyolojik özellikleri üzerindeki etkilerini incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma; 2019 yılı yaz döneminde, sera koşullarında, tesadüf parselleri deneme desenine göre, üç tekrarlamalı olarak yürütülmüştür. Araştırmada, bazı morfolojik (skala, bitki boyu, sap kalınlığı, yaprak sayısı, yaprak alanı, yeşil aksam yaş ve kuru ağırlıkları, kök yaş ve kuru ağırlıkları) ve fizyolojik parametreler [yaprak oransal su içeriği (YOSİ), malondialdehit (MDA) miktarı, klorofil (SPAD) değeri, sodyum (Na+), potasyum (K+), kalsiyum (Ca2+) ve klor (Cl-) iyon içerikleri) incelenmiştir. Çalışma sonucunda tuz stresinin; bitkilerde büyüme parametreleri ile klorofil, YOSİ, K+ ve Ca2+ iyon içeriklerinde azalmaya neden olduğu; MDA içeriği, Na+ ve Cl- birikiminde ise artış gösterdiği tespit edilmiştir. Bununla birlikte tuz stresiyle beraber organik gübre uygulamalarında tuz stresine kıyasla; AA %17,45-221,84, AG %44,18-441,48, BC %6,38-260,94, LEO %9,45-232,58, KG %31,11-393,21, SG %7,27-163,20, TG %36,11-392,46 ve YG %14,91-401,81 oranında iyileşmeye neden olmuştur. Sonuç olarak organik gübre uygulamalarının; morfolojik özelliklerin tamamında olumlu yönde etki ettiği, bununla birlikte tuz stresinden kaynaklanan oksidatif stresi azaltmada olumlu etki gösteren MDA seviyesini ve Cl- ve Na+ alımını sınırlandırdığı, K+ ve Ca2+ alımını artırdığı, dolayısıyla tuz stresinden kaynaklanan zararlı etkileri uygulanan organik gübreye göre değişmekle birlikte farklı oranlarda (%6,38-441,48) azalttığı tespit edilmiştir.

Abstract:
Salinity is one of the most important factors limiting crop production, especially in arid and semi-arid regions of the world. This study has been conducted in order to determine the effects of different organic fertilizers [amino acid (AA), cow manure (CM), biochar (BC), leonardite (LEO), sheep manure (SM), worm manure (WM), poultry manure (PM) and bat guano (BG)] under salt stress (150 mm) conditions in Gulseker sweet sorghum (local variety) cultivar. The trial was carried out according to the randomized split-plot design, in the summer of 2019, under greenhouse conditions. In this research, some morphological (scale, plant height, stem diameter, number of leaves, leaf area, fresh and dry weights, root fresh and dry weights) and physiological parameters [relative water content (RWC), malondialdehyde (MDA), the amount of chlorophyll (SPAD value), sodium (Na+), potassium (K+), calcium (Ca2+) and chlorine (Cl-) ion content) were investigated. As a result of the study, it was found that salt stress caused a decrease in chlorophyll, RWC, K+ and Ca2+ ion content with growth parameters in plants, and an increase in MDA content, Na+ and Cl- accumulation. In additon, compared to salt stress in organic fertilizer applications with salt stress; AA caused improvement of 17.45-221.84%, CM 44.18-441.48%, BC 6.38-260.94%, LEO 9.45-232.58%, SM 31.11-393.21%, WM 7.27-163.20%, PM 36.11-392.46% and BG 14.91-401.81%. As a result, organic fertilizer applications; all of that has a positive impact on the morphological characteristics, additionally, showing a positive effect in reducing the oxidative stress resulting from salt stress level and MDA Cl- and Na+ intake, limiting K+ and Ca2+ uptake to increase, thus resulting from the harmful effects of salt stress applied organic fertilizers, depending on different proportions (6.38-441.48%) had been found to decrease.