Hipertiroidide radyoaktif iyot tedavisi: tedavi etkinliği ve etkileyen faktörler
Radioiodine therapy in hyperthyroidism: Effectiveness and factors affecting the outcome
Yazar: FİKRET ERTEK
Danışman: PROF. DR. CÜNEYT TÜRKMEN
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Nükleer Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine
Dizin: Graves hastalığı = Graves disease ; Guatr = Goiter ; Guatr-nodüler = Goiter-nodular ; Hipertiroidizm = Hyperthyroidism ; Radyoaktif iyot = Radioactive iodine ; Tedavi = Treatment ; Tiroid bezi = Thyroid gland ; Tiroid hastalıkları = Thyroid diseases

Özet:
Amaç: Hipertiroidi tedavisinde radyoaktif iyot tedavisinin temel amacı hipertiroidiyi elimine ederek ötiroidi ya da hipotiroidiyi sağlamaktır. Çoğu hastada tek doz radyoaktif iyot tedavisi ile başarıya ulaşılabilmektedir. Ancak bazı hastalar nüks ya da persistan hastalık nedeniyle yeniden tedaviye ihtiyaç duymaktadır. Bu çalışmada hipertiroidide radyoaktif iyot tedavisinin etkinliğini saptamak ve tedavi başarısını etkileyen faktörleri ortaya koymak amaçlanmıştır.
Gereç-Yöntem: Bu retrospektif çalışmaya 1988-2014 yılları arasında kliniğimizde hipertiroidi nedeniyle radyoaktif iyot tedavisi uygulanan, tedavi sonrası en az 6 ay takip edilen, klinik bulguları ve laboratuvar kayıtları arşivde mevcut olan 190 hasta dahil edildi. Hastaların 57' si (%30) erkek, 133' ü (%70) kadındı ve yaş ortalaması 53,8±14,6 idi. Hastalar etiyolojiye göre Graves hastalığı (n=118, %62), toksik multinodüler guatr (n=31, %16), toksik adenom (n=38, %20) ve amiodarona bağlı tirotoksikoz (n=3, %2) olarak gruplandırıldı. Tedavi sonrası en az 6 aylık takip boyunca laboratuvar ve klinik bulgular ile yapılan değerlendirmeye göre hipotiroidi ve ötiroidi başarılı tedavi; yeniden tedavi gerektirecek nüks ya da persistan hastalık başarısız tedavi olarak kabul edildi. Tedavi etkinliği, tedavi başarısını etkileyen faktörlerle analiz edildi. İlk tedavi sonrası nüks ya da persistan hastalık nedeniyle yeniden tedavi alan hastaların sonuçları ise ayrıca değerlendirldi.
Bulgular: Tedavi sonrası 162 (%85) hastada başarı elde edilirken 28 (%15) hastada nüks/persistan hastalık nedeniyle tedavi başarısızlıkla sonuçlandı. Tedavi başarısı sağlanan hastalardan 120' sinde (%63) hipotiroidi 42' sinde (%22) ötiroidi olduğu saptandı. Toksik nodüler guatr ile Graves hastalığında tedavi başarısı benzerdi (%90 ve %83). Ancak Graves hastalığı grubunda toksik nodüler guatr grubuna göre hipotiroidi oranı anlamlı düzeyde yüksek saptandı (%76 ve %43, p<0,001). Doz ve tedavi etkinliği açısından değerlendirildiğinde sadece  Graves hastalığında 15 mCi ve altında dozda tedavi alanlarda hipotiroidi anlamlı düzeyde yüksek saptandı (%95 ve %76, p=0,029). Bu gruptaki hastaların çoğunun tiroid bezi boyutu normaldi.  Normal tiroid bezi boyutu, düşük 2. saat ve 24. saat iyot uptake yüksek tedavi başarısı, yüksek FT4 düzeyi ise yüksek tedavi başarısızlığı ile koreleydi (p=0,004, p<0,001, p=0,011 ve p=0,013). Tedavi sonrası nüks/peristan hastalık nedeniyle 21 hastaya 2. kez radyoaktif iyot tedavisi uygulandı ve ilk tedavi ile benzer tedavi etkinliğine ulaşıldı. İki tedaviye rağmen persistan seyreden 1 hastaya 3. kez radyoaktif iyot tedavisi uygulandı ancak yine de etkin tedavi sağlanamadı.
Sonuç: Radyoaktif iyot tedavisi, hipertiroidide etkin bir tedavidir. Hastanın tanısı, tedavi öncesi görüntüleme, uptake, laboratuvar ve klinik bulguları bir arada değerlendirilerek tedavinin tüm değişkenler göz önünde bulundurularak hasta bazında planlanması ile daha etkin sonuçlar elde edilebilir.

Anahtar sözcükler: Hiperiroidi, radyoaktif iyot tedavisi, Graves hastalığı, toksik nodüler guatr, tedavi etkinliği.

Abstract:
Radioiodine therapy in hyperthyroidism: Effectiveness and factors affecting the outcome
Objective: The essential objective of the radioiodine therapy is to eliminate the hyperthyroidism and provide euthyroidsim or hypothyroidism. In most patients it is possible to obtain a firm success by a single dose. On the other hand, some patients need retreatment because of the relapsing or persistant disease. The aim of this study is to evaluate the effectiveness of radioiodine therapy in hyperthyroidism and to determine factors affecting the outcome.
Materials and Methods: In this retrospective study, 190 patients who were treated by radioactive iodine in our clinic in the years 1988-2014 were analyzed. These patients were observed for at least 6 more months after the treatment, and the clinical findings and laboratory results of these patients are archived and are available. Of the patients 57 (30%) were male, 133 were female (70%) and the mean age was 53,8±14,6. The patients were categorized according to the ethyology of hyperthyroidism as Graves' disease ( n=118, 62%), toxic multinodilar goiter ( n=31, %16), toxic adenoma (n=38, 20%) or amiodarone induced thyrotoxicosis (n=3, 2%). During the six months of observation period after the treatment, hypothyroidism and eutyhroidism were defined as successful treatments, whereas relapses and persistent diseases were defined as ineffective treatments based on the clinical examinations and the laboratory results. The effectiveness of the treatment was analyzed in light of the factors affecting it. Also the results regarding patients who were retreated due to recurrence or persistent disease, were evaluated separately.
Results: In total 162 (85%) patients were successfully treated while 28 (15%) relapsed or persistent disease patients' treatments have failed. Of the patients whose treatments were a success, 120 (63%) were hypothyroid patients, and 42 (22%) were euthyroid patients. The success of toxic nodular goiter group and Graves' disease group were similar (90% and 83% respectively). However, in Graves' disease the rate of hypothyroidism was higher than in toxic nodular goiter (76% and 43%, p<0,001).
There was no relationship between the treatment dose and the outcome, except for the Graves' disease patients who were received a treatment of 15 mCi or below hypothyroidism was significantly more frequent (95% and 76%, p=0,029). Most of the patients in this group had normal size thyroid glands. The normal thyroid gland size, low uptake of iodine in 2nd and 24th hours were correlated to high rate of success whereas high FT4 values were correlated to high relapse and persistent disease (p=0,004, p<0,001, p=0, 011 and p=0,013). After the treatment, 21 patients were retreated by a second dose and the rate of success was the same. Despite two treatments a patient who persisted was administered a 3rd dose of the radio iodine and yet the treatment failed again.
Conclusion: In conclusion, the radioiodine therapy is an effective treatment modality in hyperthyroidism. In order to achieve a higher rate of effectiveness, patients' diagnosis, imaging prior to the treatment, uptake and laboratory results, clinical findings and other variables must be taken into account.

Keywords:Hyperthyroidism, radioiodine therapy, Graves' disease, toxic nodular goiter, treatment efficacy.