Genetik erkısır ayçiçeği (Helianthus annuus L.)'nde farklı oranlarda fertilite gösteren bitkilere ait çiçek tozlarının erkısır oranına etkisi
Effect of pollen grains from genetic male sterile sunflower (Helianthus annuus L.) plant showing different fertility levels on numbers of male-sterile plants
Yazar: MOHAMMAD SHARİF MOGHADDASİ
Danışman: PROF. DR. SEBAHATTİN ÖZCAN
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology ; Ziraat = Agriculture
Dizin: Ayçiçeği = Sunflower ; Fertilite = Fertility ; Helianthus annuus = Helianthus annuus ; Çiçek tozu = Pollen

Özet:
Orobanşa dayanıklı genetik erkısır hatlar Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla BitkileriDeneme Tarlasına ekilerek az, orta ve çok fertil bitkiler belirlenerek steril bitkilerlemelezlenmiştir. İlk yılda polen ile ilgili incelemeler yapılmış polen canlılığı, polen büyüklüğü,polen çimlenme oranı, polen çim uzunluğu, bitki boyları ve tabla çapları ölçülmüş, buözelliklerin bazılarında hatlar arasında istatiksel olarak önemli fark bulunmuştur. İkinci yıldaF1 tohumları ekilerek F1 bitkilerde aynı şekilde bitki boyu, tabla çapı, polen büyüklüğü,polen canlılığı, polen çimlenme oranı, polen çim uzunluğu ölçümleri yapılmış ve bu yıldamelez bitkilerdeki fertil ve steril oranlarına bakılmıştır. Ayrıca, az, orta ve çok fertil x sterilbitkilerin boş tohum oranı ve ortalama doluluk oranı bakımından incelenmistir. Elde edilensonuçlara göre az fertil bitkilerle melezleme F1'lerde erkek kısırlık oranını artırmıştır. Yine,az fertil bitkilerle melezlenen kısır bitkilerin F1'lerinde ve kendilenmiş hatlarda boş tohumoranının arttığı gözlenmiştir. Polen büyüklüğü bakımından hatlar arasında ve çiçeğin yerinegöre aradaki fark önemli bulunmuştur. Polen canlılığı, pollen çimlenme oranı ve polen çimuzunluğu bakımından hatlar ve günler arasında etkileşim de önemli olmuştur.Araştırmasonuçlarına göre 1997 yılında bıtki boyu 98.33-130.66 cm, tabla çapı 10.66-19.00 cm, polenbüyüklüğü 41.60-45.30, polen çimlenme yüzdesi 46.66-100.00, polen çim uzunluğu 41.77-46.79 ;1998 yılında ise bu karakterlere ait değerler sırasıyla 78.00-137.20, 12.00-19.60, 9-25,24-100, 24-47 arasında değişim göstermiştir.Anahtar Kelimeler: Ayçiçeği, Helianthus annuus L., Polen Çimlenmesi, Çiçek Tozu, ÇimBorusu Uzunluğu, Polen Büyüklüğü, Erkısır Oranı.

Abstract:
Orobanch resistant male-sterile sunflower lines was sown in the Experimental Field ofDepartment of Field Crops, Faculty of Agriculture, University of Ankara and less,intermediate and very fertile plants were crossed with fully sterile plants. A significantvariation in pollen viability, pollen diameter, pollen regeneration, pollen tube length, plantheight and head diameter were observed among sunflower lines during first and 2nd years ofthe experiment in F1 plants. The frequency of male-sterile plants and seed setting ratio in F1plants were also determined. Results showed that as the fertility increased, the frequency ofseed setting was also increased. Frequency of seed setting was the lowest in self-pollinatedlines. The ratio of male-sterile plants was the highest in F1 plants obtained from less fertile xsterile crosses. Pollen diameter was influenced by the place in the head. A significantinteraction was observed between pollen viability, pollen germination, pollen tube length andlines and days. The results showed that plant height, head diameter, pollen size, frequency ofpollen germination and pollen tube length ranged between 98.33-130.66 cm, 10.66-19.00 cm,41.60-45.30Âµ, 46.66-100.00%, 41.77-46.79Âµ during 1997 and 78.00-137.20 cm, 12.00-19.60cm, 9-25 Âµ, 24-100%, 24-47 Âµ during 1998 respectively.Key Words: Sunflower, Helianthus annuus L., Pollen germination, Pollen grain, Pollen tubelength, Pollen size, Male sterility rate.