Tarihsel çevrede terk edilmenin kentsel morfoloji ve erişilebilirlik endeksleri ile açıklanması
Explaining abandonment in historical environments using urban morphology and accessibility indices
Yazar: EMİNE DUYGU KAHRAMAN
Danışman: PROF. DR. KEMAL MERT ÇUBUKÇU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Tasarım Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Tarihi çevrelerin korunması, mekânsal bilgiyi gelecek nesillere aktarma
araçlarından biridir. Tarihi dokuda konutların sahipleri tarafından kullanılarak
yaşatılması ise, en önemli kentsel koruma politikalarından biridir. Ancak ülkemizde,
modernleşme süreçleri ile cazip hale gelen apartmanların kullanıcı sayısı artmakta,
kentsel sit alanlarında yer alan konutlar koruma amaçlı imar planları yapılsa da terk
edilmektedir. Bu çalışmanın amacı, kentsel sit alanında yer alan konutların terk
edilmesini tahmin eden model oluşturmaktır. Çalışma alanı olarak zengin tarihi yapı
stoku ve korunmakta olan kentsel dokusuyla İzmir kentinin Bayındır ilçesi
belirlenmiştir. Çalışmada verilerin toplanmasının ardından (anket çalışması, saha
çalışmasında mekânsal verilerin elde edilmesi, kurumsal verilerin temini ve CBS'de
erişilebilirlik analizleri ile erişilebilirlik endekleri) lojistik regresyon analizi yöntemi
uygulanılarak yapıların terk edilme olasılıklarının veren tahmin modelleri elde
edilmiştir. Harcanan enerji miktarı ölçütüne göre erişilebilirlik endekleri ile
oluşturulan en iyi tahmin modeli konutların terk edilmesini %91 oranında doğru
tahmin etmiştir. Tezde oluşturulan model, tarihi çevrede konutların terk edilme riskini
hesaplar. Konutların terk edilme riski modeli, kentsel sit alanlarındaki geleneksel kent
dokusunun sürdürülebilirliğini sağlaması açısından önemlidir.

Abstract:
The conservation of historic urban environments is one of the means of transmitting
spatial information to future generations. Keeping historical buildings alive by their
owners is an important policy in terms of urban conservation. However, while the
number of users of apartment buildings increases, which is perceived as a part of the
modernization process, the buildings with rich historical backgrounds in the urban
conservation areas are abandoned despite conservation plans. This study aims to
estimate a model which explains abandonment using appropriate variables in the urban
conservation area. As a study area, the Bayındır district of Izmir has been selected due
to its rich historical building stock and well-conserved urban fabric. After the
collection of data (survey, obtaining spatial data and institutional data, and creating
accessibility indices in GIS), the logistic regression analysis method is applied. A
variety of models are considered. The selected model improved by the inclusion of
accessibility indices based on energy expenditure metrics predicts housing
abandonment correctly at a rate of 91%. The model created in this study can well be
used to estimate the risk of housing abandonment in historical environments and the
policy-making process can benefit from it. The housing abandonment risk model is
important in terms of ensuring the sustainability of the traditional urban fabric in urban
sites.