Sürdürülebilir kalkınmada yakınsama ve ıraksama etkileri: Uluslararası bir karşılaştırma
The impact of convergence and divergence in sustainable development: An international comparison
Yazar: MEHMET FATİH KAYTMAZ
Danışman: PROF. DR. AYŞE DİLEK SEYMEN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomik kalkınma = Economic development ; Endüstrileşme = Industrialization ; Iraksak düşünce becerisi = Divergent thinking skill ; K-ortalamalar yöntemi = K-means method ; Kümeleme analizi = Cluster analysis ; OECD ülkeleri = OECD countries ; Sürdürülebilir kalkınma = Sustainable development ; Yakınsaklık = Convergence

Özet:
Sanayileşmenin çevre faktörünü önemsemeyerek hızla artması ve bununla bağımlı olarak çevre kirliliğinin yükselmesi ile birlikte ozon tabakasının da incelmesi, 1980'li yıllarda çevresel sorunlara küresel bir boyut kazandırmıştır. Böylece sürdürülebilir kalkınma kavramı ilk kez 1980 yılında Uluslararası Doğa Koruma Birliği tarafından Dünya Koruma Stratejisi Raporunda kullanılmıştır. Bu raporda sürdürülebilir kalkınma kavramı, yalnızca günümüzdeki insanların gereksinimlerini karşılamaya yönelik klasik kalkınma anlayışından farklı olarak, gelecek nesillerin gereksinimlerini de karşılayacak kapasiteyi koruyan bir kalkınma anlayışı olarak öne çıkıştır. 1987'de Birleşmiş Milletler (BM) Dünya Çevre ve Kalkınma Komisyonu, "Ortak Geleceğimiz" başlıklı bir rapor yayınlayarak, sürdürülebilir kalkınmayı, şimdiki kuşakların kendi gereksinimlerini karşılarken, gelecek kuşakların gereksinimlerini de düşünen ve doğal kaynakları koruyarak kullanan bir kalkınma anlayışı olarak değerlendirmiştir. 1993 yılından itibaren de BM ve OECD tarafından sürdürülebilir kalkınma için gösterge ve veri seti oluşturma çalışmaları başlatılmıştır. "Sürdürülebilir Kalkınmada Yakınsama ve Iraksama Etkileri: Uluslararası Bir Karşılaştırma" başlıklı bu tez çalışmasının amacı, OECD ülkelerinin BM ve OECD'nin belirlediği sürdürülebilirlik hedeflerini ne ölçüde yakınsadıklarını belirleyebilmektir. Çalışmada OECD'nin yayınladığı sürdürülebilir kalkınma göstergeleri temel alınarak, OECD ülkelerinin sürdürülebilir kalkınma amaç ve hedeflerini yakınsayıp yakınsamadıkları incelenmiştir. Tez çalışmasında OECD'nin 2019 yılında yayınladığı "2019 Yılı Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerine Olan Uzaklığın Ölçülmesi: OECD Ülkeleri Yönünden Değerlendirilmesi" (Measuring Distance to the SDG Targets 2019: An Assestment of where OECD Countries Stand) isimli raporundaki veriler temel alınarak, 32 OECD ülkesini kapsayan 132 değişkenli bir veri seti oluşturulmuştur. Oluşturulan veri seti üzerinde yapılan çalışmalar sırasında sıfır değeri fazla olan ülke ve göstergeler analiz dışı bırakılarak, 132 göstergenin 56'sı analizlere dahil edilmemiştir. 76 göstergenin kullanıldığı bu tez çalışmasında, 32 OECD ülkesinin 17 sürdürülebilir kalkınma amacını ne ölçüde yakınsamadıkları konusu, kümeleme analizleri aracılığı ile yanıtlanmaya çalışılmış ve bu çalışmalar sonucunda, söz konusu OECD ülkelerinin genelde sürdürülebilir kalkınma ölçütlerinde birbirlerini yakınsamadıkları sonucuna varılmıştır. 

Anahtar Kelimeler: Sürdürülebilir Kalkınma, Yakınsama, Iraksama, Kümeleme Analizi, K-Ortalamalar Yöntemi

Abstract:
Rapid industrialization with null concern for environmental problems and tremendous increase in environmental pollution and the damage given to the ozone layer caused the environmental issues to gain a global dimension. As a consequence, the concept of sustainable development was used for the first time in the report for "World Protection Strategy" prepared by International Union for Conservation of Nature in 1980. In this report the concept of sustainable development is depicted as; a concept that is different from the classical development concept which aimed the satisfaction of the needs of people. The new concept not only includes the previous one but it also emphasizes the satisfaction of the needs of future generations by preserving the natural resources.
From the beginnings of 1993 UN (United Nations) and OECD started to establish an indicator and data set for sustainable development. The aim of this thesis is to find out to what extend the OECD countries converged to the sustainability targets of UN and OECD. A data set composed of 132 indicators has been formed by making use of the 2019 OECD report "Measuring Distance to the SDG Targets 2019; An Assessment of Where OECD Countries Stand". Countries which scored several zero values are discarded. Thus out of 132 indicators 76 have been used. By making use of these 76 indicators we have tried to find out to what extend 32 OECD countries converged or diverged to the 17 sustainable development targets by making use of clustering analysis. The results show that 32 OECD countries have not converged on the sustainable development indicators.

Keywords: Sustainable Development, Convergence, Divergence, Clustering Analysis, K-Means Method.