Etiğin kurumsallaşmasında liderlik tarzlarının etkisi: İlaç sektöründe bir araştırma
The effect of leadership styles in institutionalization of ethics: A research in the pharmaceuticals sector
Yazar: RIZA FERİDUN ELGÜN
Danışman: PROF. DR. AYŞEHAN ÇAKİCİ ; DOÇ. DR. YILMAZ AKGÜNDÜZ ; DR. ÖĞR. ÜYESİ TUNCAY TURAN TURABOĞLU
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Yönetim ve Organizasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Babacan liderlik = Paternalistic leadership ; Dönüşümcü liderlik = Transformational leadership ; Etik = Ethics ; Etkileşimsel liderlik = Transactional leadership ; Kurumsallaşma = Institutionalization ; Liderlik = Leadership ; İlaç sektörü = Pharmaceutical sector

Özet:
Bu araştırmanın amacı farklı liderlik tarzlarının işletmelerde etiğin kurumsallaşmasını ne ölçüde etkilediğinin incelenmesidir. Bu amaçla son yıllarda pek çok çalışmaya konu olmuş üç yaygın liderlik tarzının; etkileşimci, dönüşümcü ve paternalist liderlik tarzlarının işletmelerde etiğin kurumsallaşmaları üzerindeki etkisi ilaç mümessilleri üzerinde test edilmiştir. Veri toplamada etkileşimci ve dönüşümcü liderlik için Bass ve Avolio (1990) tarafından geliştirilen MLQ ölçeği, paternalist liderlik ölçeği için Aycan'ın (2006) paternalist liderlik ölçeği, etiğin kurumsallaşması için ise Singhapakdi ve Vitell'in (2007) etiğin kurumsallaşması ölçeği kullanılmıştır. Veriler 03.10.2019-13.12.2019 tarihleri arasında çevrimiçi bir anket formu yardımıyla toplanmıştır. Etiğin kurumsallaşmasının bağımlı, üç liderlik tarzının ise bağımsız değişkenler olduğu araştırma modelini temel alan hipotezleri test etmek üzere tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra faktör analizi, çoklu regresyon analizi, tek örneklem t-testi ve iki yönlü MANOVA'dan yararlanılmıştır. Analizler kotalı örnekleme dayalı olarak belirlenen örneklemden elde edilen 409 anket üzerinde gerçekleştirilmiştir. Etkileşimci liderliğin koşullu ödüllendirme, liberal liderlik, aktif ve pasif istisnalarla yönetim şeklinde dört boyutlu yapısı teyit edilmiştir. Dönüşümcü liderlik ise ideal etki, geliştirici motivasyon ve kişisel ilgi olarak üç boyutlu bir yapı sergilemiştir. Paternalist liderliğin aile atmosferi, çalışanlarla bireysel ilişkiler, otorite ve statünün korunması ve sadakat beklentisi şeklinde dört boyutu ortaya çıkmıştır. Etiğin kurumsallaşmasının ise dolaylı ve doğrudan olmak üzere ikili orijinal yapısı değişmeden kullanılmıştır. Üç liderlik tarzının etiğin kurumsallaşmasının iki boyutuna etkisini ayrı ayrı belirlemek için çoklu regresyon analizi yapılmıştır. Etiğin dolaylı kurumsallaştırmasını etkileşimci liderliğin boyutlarından koşullu ödüllendirmenin olumlu yönde, liberal liderliğin ise olumsuz yönde etkilediği belirlenmiştir. Etiğin doğrudan kurumsallaştırılmasına ise sadece liberal liderliğin olumsuz etkisi tespit edilmiştir. Dönüşümcü liderliğin ideal etki ve kişisel ilgi boyutunun etiğin dolaylı kurumsallaştırmasında etkili olmadığı, buna karşın geliştirici motivasyonun olumlu yönde etkili olduğu ortaya konmuştur. Dönüşümcü liderliğin hiçbir boyutunun etiğin doğrudan kurumsallaşması üzerinde etkili olmadığı bulgulanmıştır. Paternalist liderliğin aile atmosferi, sadakat beklentisi ve otorite ve statünün korunması boyutlarının etiğin dolaylı kurumsallaşmasını etkilemediği, buna karşın çalışanlarla bireysel ilişkiler boyutunun olumlu yönde etkilediği açığa çıkmıştır. Bununla birlikte paternalist liderliğin aile atmosferi boyutunun, etiğin doğrudan kurumsallaşmasını etkilemediği belirlenirken, çalışanlarla bireysel ilişkilerin olumlu yönde, sadakat beklentisi ile otorite ve statünün korunması boyutlarının ise olumsuz yönde etkilediği tespit edilmiştir. Çalışanların etiğin doğrudan kurumsallaşmasını dolaylı kurumsallaşmasına kıyasla daha yüksek algıladıkları belirlenmiştir. Ayrıca, yabancı sermayeli firmalarda çalışanların yerli sermayeli firmalarda çalışanlara kıyasla etiğin hem doğrudan hem de dolaylı yoldan kurumsallaşmasına ilişkin algılarının daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Araştırma, üç liderlik tarzının etiğin dolaylı kurumsallaşmasını doğrudan kurumsallaşmasına kıyasla daha fazla açıkladığını ortaya koymuştur. Ayrıca yabancı sermayeli şirketlerde etiğin her iki boyutuyla da daha fazla kurumsallaştırıldığı belirlenmiştir. Çalışma sonuçları, yerli sermayeli şirketlerin liderlik tarzlarını dikkate almalarının ve iyi örnek teşkil eden yabancı şirketlerden kıyaslama yoluyla örgütsel öğrenme yoluna gitmelerinin önemini ortaya koymuştur.

Abstract:
This study aims to examine to what extent do leadership styles affect the institutionalization of ethics in organizations. For this purpose, the effects of three common leadership styles that have been the subject of many studies in recent years; transactional, transformational, and paternalistic leadership, on the institutionalization of the ethics were tested on representatives of pharmaceutical organizations. The MLQ scale developed by Bass and Avolio (1990) for transactional and transformational leadership, the paternalist leadership scale of Aycan (2006) for the paternalistic leadership, and the institutionalization of ethics scale of Singhapakdi and Vitell (2007) for the institutionalization of ethics were used to collect the data. The data were collected between 03.10.2019-13.12.2019 through an online questionnaire. In addition to descriptive statistics, factor analysis, multiple regression analysis, single sample t-test and two-way MANOVA were used to test the hypotheses based on the research model in which the institutionalization of ethics was dependent and the three leadership styles were independent variables. The analyses were performed on 409 questionnaires obtained from the sample determined based on the quota sampling. The four-dimensional structure of the transactional leadership in the form of contingent rewarding, laissez-faire (liberal) leadership, and management with active and passive exceptions has been confirmed. Transformational leadership, on the other hand, displayed a three-dimensional structure as charisma (ideal effect), developing motivation, and individualized consideration. Paternalist leadership has emerged in four dimensions: family atmosphere, close and individualized relationships with the subordinates, maintaining of authority and status, and expecting loyalty. The original two-dimensional structure of ethical institutionalization as indirect and direct was used unchanged. Multiple regression analysis was conducted to determine the effects of the three leadership styles on the two dimensions of the institutionalization of ethics. It has been determined that contingent rewarding from the dimensions of transactional leadership positively and liberal leadership negatively affects the indirect institutionalization of ethics. In the direct institutionalization of ethics, only the negative effect of liberal leadership has been identified. It has been demonstrated that the ideal effect and individualized consideration dimensions of transformational leadership are not effective in the indirect institutionalization of ethics, whereas developing motivation is positively effective. It has been found that none of the dimensions of transformational leadership has an impact on the direct institutionalization of ethics. It was revealed that three dimensions of the paternalist leadership; the family atmosphere, expecting loyalty, and maintaining authority and status did not affect the indirect institutionalization of ethics, whereas the dimension of close and individualized relationships with the subordinates affected positively. However, while the family atmosphere dimension of paternalist leadership did not affect the direct institutionalization of ethics; it was positively affected by close and individualized relationships with the subordinates, and negatively affected by expecting loyalty and the maintaining of authority and status. It has been determined that employees perceive direct institutionalization of ethics higher than indirect institutionalization. Also, it has been determined that employees working in foreign firms have higher perceptions about the institutionalization of ethics both directly and indirectly compared to those working in local firms. The research revealed that the three leadership styles explain the indirect institutionalization of ethics more than direct institutionalization. Besides, it has been determined that ethics is more institutionalized with both dimensions in foreign companies. The results of the study highlighted the importance of local companies to take into account their leadership styles and to become learning organizations by benchmarking the foreign companies, which are good examples.