Seçilmiş örneklerle arkeolojik taban mozaiklerinde tamamlama yöntem ve uygulamaları
Completion methods and applications in archaeological floor mosaics with selected examples
Yazar: YİĞİT CAN TOKTAY
Danışman: PROF. DR. YAŞAR SELÇUK ŞENER
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kültür Varlıklarını Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Mozaik, geçmişten günümüze kadar gelişerek gelmiş önemli bir sanattır. Arkeolojik veriler taşıyan mozaiklerde çevresel faktörler, toprak altı koşullar, doğal afetler ya da insan kaynaklı bozulmalar oluşmaktadır. Çeşitli faktörlerin etkisiyle mozaik yapım katlarında ve tesselatumda oluşan kayıplara, mozaikte sağlamlaştırma amacıyla tamamlama uygulamaları yapılmaktadır. Çağdaş koruma düşüncesinin zaman içinde değişip gelişmesiyle yapılan tamamlama uygulamaları da aynı şekilde değişip gelmiştir. Günümüzde estetik kaygıların ikinci planda olduğu müdahalelere daha sık rastlanırken, geçmişte yapılan uygulamalarda estetik kaygıların ön planda olduğu gözlemlenmiştir. Bu çalışmada incelenen mozaik tamamlama uygulamaları; yapıldığı dönem, kullanılan malzeme, belirtme unsuru ve estetik açıdan koruma etik ve ilkelerine göre değerlendirilmiştir.   Yurt içinde ve yurt dışında koruma düşüncesindeki farklı yaklaşımlar, mozaiklerde yapılan tamamlama yöntemlerinde de farklılıklar oluşturmuştur. Bu nedenle hem yurt içinden hem de yurt dışından örnekler incelenmiştir. Bununla birlikte yerinde korunan mozaiklerde ve kaldırılıp müzede sergilenen mozaiklerde de farklı müdahaleler söz konusudur. Yerinde korunan mozaiklerde öncelikli amaç koruma iken müzede sergilenen mozaiklerde estetik kaygılar da ön plandadır. Bu çalışma ile birlikte incelenen mozaik tamamlama uygulamalarının belirlenmesi, tasnif edilmesi ve koruma ilke ve etiklerine uygunluğunun araştırılmasıyla; yapılacak olan mozaik tamamlama uygulamaları için bir kaynak oluşturulması amaçlanmıştır.

Abstract:
Mosaic is an important art form that has evolved from the past to the present. In mosaics that bear archaeological data, environmental factors, subsurface conditions, natural disasters, or human-induced deteriorations occur. Due to the effects of various factors, losses in the mosaic construction layers and tesselatum are addressed through completion applications aimed at consolidation. With the changing and developing perspective of contemporary conservation over time, these completion applications have also evolved. Today, interventions where aesthetic concerns are secondary are more common, whereas in past applications, aesthetic concerns were predominant. The mosaic completion applications examined in this study are evaluated according to the period they were made, the materials used, the elements of indication, and the ethical and conservation principles from an aesthetic standpoint. Different approaches in conservation thinking, both domestically and internationally, have led to variations in the methods of completion applied to mosaics. Therefore, examples from both domestic and international contexts have been examined. Furthermore, different interventions are present in mosaics preserved in situ and those removed and displayed in museums. In situ mosaics prioritize conservation, while mosaics displayed in museums also emphasize aesthetic concerns. This study aims to establish a resource for future mosaic completion applications by identifying, classifying, and investigating the compliance of the examined mosaic completion applications with conservation principles and ethics.