Çanakkale kent çeperindeki kırsal yerleşimlerin dönüşümü: Sosyo-mekânsal ve ekonomik
Transformation of rural settlements in Çanakkale urban periphery: Socio-spatial and economic
Yazar: YAREN KÖROĞLU
Danışman: DOÇ. DR. CANAN ZEHRA ÇAVUŞ
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Coğrafya = Geography

Özet:
Tarımsal üretimden Sanayi Devrimine kadar geçen süreçte kırın kente göre daha baskın olduğu görülmektedir. Sanayi Devriminden sonra tarımda meydana gelen değişimler, sanayi faaliyetleri, teknolojinin gelişimi, yeni iş kolları ve nüfusun hızla artması insanların kır hayatından uzaklaşmasına ve kentlere göç etmelerine sebep olmuştur. Böylece dünyadaki kent sayısı artmış ve hızlı bir kentleşme sürecine girilmiştir. Günümüzde kent kıra göre daha baskın durumdadır: 2022 yılı dünya kentsel nüfus oranı %57'dir. Artan istek ve ihtiyaçlar kentlerin çevrelerine doğru yayılmaya başlamasına neden olmuştur. Büyüme sürecinden en fazla etkilenen alanların ve olumsuz şartlarla karşılaşan mekânların özellikle kırsal yerleşimler olduğu söylenebilir. Çanakkale kenti mekânsal açıdan büyürken kent çeperinde yer alan kırsal yerleşimlerde de gözle görünür bir biçimde sosyal, ekonomik ve mekânsal bir değişimin meydana geldiği görülmektedir. Bu çalışmayla, Çanakkale kent merkezinden kırsal alanlara doğru gerçekleşen kentsel yayılmanın özellikle kırsal yerleşimleri sosyo-mekânsal ve ekonomik açıdan ne kadar değişime uğrattığının belirlenmesi amaçlanmaktadır.
Çalışma alanını Çanakkale'nin kent çeperinde yer alan Erenköy, Kalabaklı, Çınarlı ve Sarıcaeli köyleri oluşturmaktadır. Çalışma kapsamında kapsamlı literatür taraması yapılmış, resmi kurumlardan veriler elde edilmiş, çalışma alanında gözlemler yapılmış, köy muhtarları ve gayrimenkul danışmanları ile mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Çalışma sonucunda, Çanakkale kent çeperindeki köylerde yoğun bir yapılaşma olduğu, daha çok emekli kesimin bu köyleri tercih ettikleri, villa tipi modern meskenlerin inşa edildiği, köylere özgü bazı geleneksel değerlerin değiştiği veya ortadan kalktığı, köylerin temel geçim kaynağının tarım ve özellikle hububat yetiştiriciliği olduğu, ulaşım ve haberleşme konusunda sıkıntıların yaşanmadığı, köylerdeki arazilere yoğun bir talebin olduğu ve köy muhtarlarının bu yayılmadan memnun olmadıkları tespit edilmiştir.

Abstract:
It is seen that rural areas were more dominant than urban areas in the period from agricultural production to the Industrial Revolution. Changes in agriculture after the Industrial Revolution, industrial activities, development of technology, new business lines and rapid increase in population caused people to move away from rural life and migrate to cities. Consequently, the number of cities worldwide increased, initiating a rapid urbanization process. Today, the city is more dominant than the countryside. In 2022, the world urban population rate is 57%. Increasing demands and needs have caused cities to spread towards their surroundings. It can be said that the areas most affected by the expansion process and the places that encounter negative conditions are especially rural settlements. Various studies have been conducted both in the world and in Turkey on the subject. There is no study that deals with the process of urban sprawl in the villages of Erenköy, Kalabaklı, Çınarlı and Sarıcaeli on the Çanakkale urban periphery. With this study, the mentioned areas were examined from a geographical perspective and an attempt was made to fill the gap in the literature on the subject. Çanakkale city continues its spatial growth process. During this growth process, it is seen that a visible social, economic and spatial change has occurred, especially in rural settlements on the urban periphery. This study aims to determine the extent to which the urban sprawl from Çanakkale city center to rural areas has transformed especially rural settlements in socio-spatial and economic terms. The study area consists of the villages of Erenköy, Kalabaklı, Çınarlı and Sarıcaeli in the urban periphery of Çanakkale. Within the scope of the study, a literature review was conducted, data were obtained from official institutions, observations were made in the study area, interviews were conducted with village headmen and real estate consultants. As a result of the study, it has been determined that there is an intensive construction in the villages on the urban periphery of Çanakkale, mostly retired people prefer these villages, villa-type modern dwellings have been built, some traditional values specific to the villages have changed or disappeared, the main source of livelihood of the villages is agriculture and especially grain cultivation, there are no problems in terms of transportation and communication, there is an intense demand for land in the villages and the village headmen are not satisfied with this expansion.