Cumhuriyet Dönemi'nde Kars, Erzurum ve Erzincan'a yapılan kamu harcamaları ve yatırımları (1923-1950)
Public expenditures and investments in Kars, Erzurum and Erzincan in the Republic Period (1923-1950)
Yazar: HARUN AYDIN
Danışman: PROF. DR. SİNEVER ESİN DERİNSU DAYI
Atatürk Üniversitesi / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Belediye başkanları = Mayors ; Bütçe = Budget ; Cumhuriyet Dönemi = Republican Period ; Erzincan = Erzincan ; Erzurum = Erzurum ; Kamu harcamaları = Public expenditures ; Kars = Kars ; Kent tarihi = Urban history ; Valiler = Governors ; Yatırımlar = Investments

Özet:
Birinci Dünya Savaşı ve Milli Mücadele gibi uzun savaş dönemlerinin ardından kurulan genç Türkiye Cumhuriyeti'nde vilâyetlerin ve kırsal hayatın devletçe desteklenen kapsamlı imar ve kalkınma planları ile ayağa kaldırılması gerekmekteydi. Cumhuriyet'in ilk yıllarından itibaren ülkeyi yöneten kurucu kadro tarafından bayındırlık eksenli olarak kamu harcamaları ve yatırımları planlanmıştır. Bu kapsamda TBMM'de oluşturulan hükümetlerin programlarında bu konu ele alınmış olup gerekli bütçeler ayrılmıştır. Yıpratıcı ve uzun savaş dönemlerinin ardından devletin genel ekonomik durumu da göz önünde bulundurulduğunda tüm yurtta gerçekleşen kamusal yatırımların hayli güçlü bir iktisadi altyapıya ihtiyaç duyduğu açıktır.          
Doğu Anadolu Bölgesi'nin kadim vilâyetlerinden olan Kars, Erzurum ve Erzincan'da 1923 yılından itibaren bayındırlık çalışmaları başlatılmış, öncelikle karayolu ve demiryolu merkezli ulaştırma faaliyetlerine girişilmiştir. Vilâyetlerin elektrik ve su sorunları çözüme kavuşturulmaya çalışılmıştır. Bu dönemde kurulan hükümetler tarafından asayiş sorunlarının çözümüne de önem verilmiş, güvenlik kaynaklı harcama ve yatırımlarda gözle görülür artışlar yaşanmıştır.      
Vilâyetlerin gelişmişlik düzeyi, aynı zamanda bu vilâyetlerde verilen eğitim düzeyleriyle doğrudan ilgili olarak ele alınmıştır. Bu bağlamda Cumhuriyet Hükümetleri tarafından eğitime büyük önem verilmiş, bu alan için külliyetli bütçeler tahsis edilmiştir. Kars, Erzurum ve Erzincan'a her kademede eğitim kurumları açılması için gerekli kolaylıklar sağlanıp bunların mali altyapısı planlanmıştır. 
Sağlık harcamaları kapsamında bu üç vilâyette yeni ve modern kurumsal gelişmeler yaşanmış salgın hastalıklar ile mücadele edilmiştir. Vilâyetlerin ihtiyacı olan sağlık personeli ihtiyacı giderilmeye çalışılmıştır. Sağlık Bakanlığı'nın personel politikaları, kurumsal giderler ve teşkilatlanma çabalarının üç vilâyete yansıması bu bölümde teferruatıyla incelenmiştir.
Tarım ve hayvancılığın Kars, Erzurum ve Erzincan için önemli geçim kaynaklarından oldukları gerçeği ortaya konmuştur. Tarımın gelişmesi için meralar ıslah edilmiş, sulama potansiyeli artırılmış ve hibe yoluyla zirai araçlar üreticiye ulaştırılmıştır. Bu durumda tarımda kalite ve üretim artışı görülmüştür. Hayvancılık faaliyetleri kapsamında hayvan ıslâhı yoluna gidilmiş ve üretimi artırıcı hamleler yapılmıştır.
Dönem itibariyle Kars, Erzurum ve Erzincan'da varlığı tespit edilen, petrol, kömür ve tuz gibi madenlerle ilgili de çalışmalar yapılmıştır. Bu üç vilâyetin gelişmesi için Cumhuriyet hükümetleri tarafından 1923-1950 yılları arasında birçok alanda kamu harcaması ve yatırımları yapılmıştır.

Abstract:
In the young Republic of Turkey, which was established after long periods of war such as the First World War and the National Struggle, cities and rural life had to be revitalized through comprehensive reconstruction and development plans supported by the state. Since the early years of the Republic, public expenditures and investments were planned by the founding cadre that governed the country with a focus on public works. In this context, this issue was addressed in the programs of the governments formed in the Turkish Grand National Assembly and the necessary budgets were allocated. Considering the general economic situation of the state after the devastating and long periods of war, it is clear that public investments all over the country required a very strong economic infrastructure.
In Kars, Erzurum and Erzincan, the ancient cities of the Eastern Anatolia Region, public works were initiated in 1923, and transportation activities centered primarily on highways and railroads were undertaken. Electricity and water problems of the provinces were tried to be solved. The governments established during this period also attached importance to the solution of public order problems, and security-related expenditures and investments increased significantly.
The level of development of provinces was also directly related to the level of education provided in these cities. In this context, the Republican governments attached great importance to education and allocated large budgets for this field. Necessary facilities were provided for the opening of educational institutions at all levels in Kars, Erzurum and Erzincan and their financial infrastructure was planned.
Within the scope of health expenditures, these three provinces experienced new and modern institutional developments and fought against epidemics. Efforts were made to meet the health personnel needs of the provinces. The reflections of the Ministry of Health's personnel policies, institutional expenditures and organizational efforts on the three provinces are examined in detail in this section.
Agriculture and animal husbandry are important sources of livelihood for Kars, Erzurum and Erzincan. For the development of agriculture, pastures were improved, irrigation potential was increased and agricultural tools were made available to producers through grants. This led to an increase in quality and production in agriculture. Within the scope of animal husbandry activities, animal breeding was carried out and moves were made to increase production.
During the period, studies were also carried out on minerals such as oil, coal and salt, the existence of which was identified in Kars, Erzurum and Erzincan. Public expenditures and investments were made by the Republican governments in many areas between 1923 and 1950 for the development of these three provinces.