Parkinson hastalarında sanal gerçeklik destekli üst ekstremite pozisyon eşleştirme egzersizlerinin etkinliği
Effectiveness of virtual reality supported upper extremity position matching exercises in parkinson's disease patients
Yazar: ENES TAYYİP BENLİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ RAMAZAN KURUL
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Fizyoterapi ve Rehabilitasyon = Physiotherapy and Rehabilitation
Dizin: Nörolojik rehabilitasyon = Neurological rehabilitation ; Sanal gerçeklik = Virtual reality

Özet:
Parkinson hastaları propriyosepsiyon kaybı gibi nedenlerle üst ekstremite kullanımı ile ilgili zorluklar yaşamaktadır. Bu çalışmanın amacı sanal gerçeklik (VR) destekli üst ekstremite pozisyon eşleştirme egzersizlerinin etkisini incelemektir. Bireylerin propriyosepsiyon duyusunu değerlendirilmek için Açı Tekrarlama Testi, üst ekstremite fonksiyonel düzeyinin belirlenmesi için Kutu Blok Testi (BBT), hastalık şiddetinin belirlenmesi için Birleşik Parkinson Hastalığı Değerlendirme Ölçeği (UPDRS), günlük yaşam aktivitelerini değerlendirmek için Kol, Omuz ve El Sorunları Anketi (DASH) ve AKTİVLİM ölçeği, yaşam kalitesini belirlemek için Parkinson Hastalığı Anketi-8 (PHA) ve tedavi sonrası bireylerin tedaviden duydukları memnuniyet düzeylerini belirlemek için İçsel Güdülenme Envanteri kullanılmıştır. Bireyler, kontrol grubunda yalnızca konvansiyonel tedavi alanlar (n=22) ve VR grubunda konvansiyonel tedaviye ek olarak VR tedavisi alanlar (n=22) şeklinde iki gruba dağıtılmıştır. Üst ekstremite pozisyon eşleştirme egzersizleri VR içerisinde engellere uygun pozisyonların alınmasını gerektiren bir uygulama kullanılarak gerçekleştirildi. VR grubuna 8 hafta boyunca haftada 2 gün 20 dakika konvansiyonel tedavi yaklaşımlarına ek olarak eklem pozisyonlama egzersizleri uygulandı. Gruplar başlangıçta yaş, cinsiyet ve hastalık şiddeti açısından birbirine benzerdi (p>0,05). Kontrol grubunda BBT'de (p=0,012) ve UPDRS'de (p=0,004) istatiksel olarak anlamlı iyileşmeler bulunurken VR grubunda BBT (p<0,001) ve UPDRS'e (p<0,001) ek olarak farklı açılardaki propriyosepsiyon değerlendirmelerinde (40⁰'de: p=0,002 /100⁰'de: p=0,013), AKTİVLİM skorlarında (p=0,001) ve PHA'da (p=0,028) anlamlı iyileşmeler bulundu. Her iki grupta da skorlarda iyileşmeler görülse de DASH skorlarında anlamlı değişiklik olmadı (p>0,05). Bireylerin tedavi sonrası motivasyon düzeylerinde de VR grubu lehine anlamlı farklılık görüldü (p=0,034). Bu çalışmanın sonuçları VR ile desteklenen üst ekstremite rehabilitasyonunun üst ekstremite fonksiyonu, hastalık şiddeti, propriyosepsiyon ve yaşam kalitesi üzerine olumlu etkileri olduğunu ve hastalık şiddeti ve propriyosepsiyonu iyileştirmede konvansiyonel yöntemlere göre üstünlükleri olduğunu göstermiştir.

Abstract:
Parkinson's patients have difficulties with upper extremity function due to various reasons such as loss of proprioception. The aim of this study was to investigate the effect of virtual reality (VR)-assisted upper extremity position matching exercises. The Angle Repetition Test was used to evaluate the individuals' proprioception sense, the Box and Block Test (BBT)  was used to determine the functional level of the upper extremities, the Unified Parkinson's Disease Rating Scale (UPDRS) was used to determine the severity of the disease, the Disabilities of the Arm, Shoulder and Hand Questionnaire (DASH) and the ACTIVLIM scale were used to determine the ability in activities of daily living, the Parkinson's Disease Questionnaire-8 (PDQ) was used to determine the quality of life, and the Intrinsic Motivation Inventory was used to determine the satisfaction level of the individuals with the treatment after treatment. Individuals were divided into two groups as those who received only conventional treatment in the control group and those who received VR treatment in addition to conventional treatment in the VR group. In VR group, upper extremity position matching exercises were performed using the application in which appropriate positions should be taken according to the obstacles. The VR group received joint positioning exercises in addition to conventional treatment approaches for 20 minutes 2 days a week for 8 weeks. The groups were similar in terms of age, gender and disease severity at baseline measurements (p>0.05). In the control group, statistically significant improvements were found in BBT (p=0.012) and UPDRS (p=0.004), while in the VR group, in addition to BBT (p<0.001) and UPDRS (p<0.001), proprioception evaluations at different angles (at 40⁰: p=0.002 /100⁰: p=0.013), ACTIVLIM scores (p=0.001) and PHA (p=0.028). Although improvements were observed in both groups, there was no significant change in DASH scores (p>0.05). There was also a significant difference in the post-treatment motivation levels of the individuals in favor of the VR group (p=0.034). The results of this study showed that upper extremity rehabilitation supported by VR has positive effects on upper extremity function, disease severity, proprioception and quality of life and is superior to conventional methods in improving disease severity and proprioception.