Türkiye'de illerin ekonomik performanslarının veri zarflama analizi ve temel bileşenler analizi yöntemleri ile değerlendirilmesi
Interpreting economical performances of cities in Turkey by data envelopment analysis and principal components analysis methods
Yazar: BURÇİN ÖNER
Danışman: YRD. DOÇ. DR. TANER TUNÇ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İstatistik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: İstatistik = Statistics

Özet:
Bir ülkedeki illerin gelişmişliğinin o ülkenin gelişmişliği ile doğru orantılı olduğu bir gerçektir. Gelişmişlik göreceli bir kavramdır. Sosyal, ekonomik ve kültürel yöntemi ile tek tek alınabileceği gibi hepsi birlikte de alınabilir. Ekonomik açıdan illerin verimliliği veya etkinliği konusu önemli bir yer tutmaktadır.
Bu çalışmada bazı ekonomik göstergeler ele alınarak, Türkiye?deki seksen bir ilin ekonomik verimliliği konusu incelendi. İllerin ekonomik performanslarını belirlemek için kullanılan verilerin tüm iller bazında eksiksiz olmasına özen gösterildi. Literatürdeki çalışmalar da dikkate alınarak belirlenen ekonomik göstergeler; 2012 yılına ait nüfus, yatırım teşvikleri, kamu mallarına yapılan yatırım, ihracat / ithalat oranı ile 2010 yılına ait sanayi sicil kayıtlarına göre istihdam oranı ve işsizlik oranıdır. Bu göstergeler bakımından illerin etkinlikleri, Veri Zarflama Analizi modellerinden girdi yönlü CCR modeline göre belirlendi. CCR modelinde karar verme birimi olan illerden etkin olanlara yalnızca ?1? rakamı atadığından ve bu durumun sıralama noktasında sorun teşkil etmesinden dolayı, verilerin süper etkinlik (AP) yaklaşımına göre verimlilik skorlarına bakıldı. Daha sonra, aynı veriler üzerine bir çok değişkenli istatistiksel yöntem olan Temel Bileşenler Analizi ile aynı veri kümesi için temel bileşen skorları elde edildi. Yapılan iki analizden edinilen skorlara göre karar verme birimleri olan iller, sıralandı. Son olarak; bu iki metotla elde edilen sonuçlar parametrik olmayan testler ile karşılaştırıldı.

Anahtar Kelimeler: Veri Zarflama Analizi; Çıktı Yönelimli BCC Modeli; Temel 
Bileşenler Analizi

Abstract:
It is a known fact that there is a direct correlation between the development of cities in a country and the development of that country. ?Development? is a relativity notion. The concept ?development? can be considered as social, economical and cultural as well as it can be interpreted as a whole of these components. The economical productivity of cities or the economical efficiency of cities keep a significant place on studying area.
In this study, the economical productivity of eighty-one cities of Turkey is analyzed considering some economical indicators. It is fully cared about the data of all cities as to be complete and not misleading to determine the economical performances of cities. Studies in literature are consuled and considered when identifying economical indicators and these economical indicators are namely: number of population of the year 2012, invesment incentives, investments on public domains, export/import rate and the rates of employment and unemployment numbers according to the industry registry records of the year 2010. On account of these economical indicators, the efficiency of cities are determined by input- orientated CCR model of Data Envelopment Analysis. Since only the number ?1? is assigned fort he decision-making unit ?cities? in CCR model, there occurs problem when ranking which is avoided by taking account the efficiency score of the data according to super- efficiency (AP) approach. Subsequently principal components scores are gained applying one of the methods of multi variable statistic Principal Components Analysis (PCA), for the same data set. The decision- making unit ?cities?, are ranked according to the scores gained by two analysis done. Finally the results found by these two methods are compared by non-parametric tests.

Key Words: Data Envelopment Analysis; Output oriented BCC Model; Principal 
Component Analysis