Türk resminde toplumsal gerçekçiler
Social/ist realists in Turkish painting
Yazar: BAŞAK YILMAZ
Danışman: PROF. KEMAL İSKENDER
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Resim Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Güleryüz, Mehmet = Güleryüz, Mehmet ; Realizm = Realism ; Resim sanatı = Painting art ; Toplum = Society ; Toplumsal gerçekçi eğilim = Social reality tendencies ; Türk resim sanatı = Turkish painting art

Özet:
Gerçekçilik, sanat tarihinde nesnel ve öznel olarak işlenmiştir. Sanatın toplumsallığı ile gerçekçilik arasındaki ilişki ise; 18. yüzyıl sonunda başlayıp, 20.yüzyılda da hem sol politik görüşler hem de insan ve toplumu eserlerine konu eden sanatçılar tarafından her dönem tartışma konusu yapılmıştır.Toplumsal gerçekçilik, 19. yüzyılda yaşanan siyasal olaylar ve Fransa'da Gustave Courbet'nin öncülüğünü yaptığı gerçekçilik akımından doğmuştur. 20.yüzyılın başında yaşanan savaşlar ve yapılan devrimler sonrası bireysel, özgür sanat çalışmalarının dışında, dönemin sosyalist akımından hareketle siyasi iktidarların dogmatik düşünceleri doğrultusunda, halkı eğitmek için kullanıldığı da görülmüştür. Avrupa, Rusya, Amerika'da uygulanırken, en başarılı örnekleri Meksika'da verilmiştir. Almanya'da yaşanan toplumsal değişimler, çağdaş sanat akımlarından yararlanan sanatçılar tarafından, Yeni Nesnelcilik tavrı ile saldırganca, eleştiri düzeyi yüksek eserler üretilmiş, toplumsal gerçekçilik yeni bir boyut kazanmıştır.Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuyla devrimlerin kalıcı hale gelmesi aynı zamanda sanatçılara da destek olmak için, sanatla siyasi ideolojinin doğrultusunda çeşitli etkinlikler düzenlenmiştir. Cumhuriyet'in 10. yılı nedeniyle başlatılan İnkılâp Sergileri, 1939'da aynı amaçla devam eden Devlet Resim ve Heykel sergileri, 1939?44 yılları arasında ?Yurdu Gezen Türk Ressamlar? sergilerinde sanatçıların eserleri üslup açısından toplumsal gerçekçi nitelikten çok, idealize edilmiş bir gerçeklikti.İlk kez toplumsal gerçekçi olmak iddiasıyla Yeniler Grubu adı altında toplanan bir grup ressam, toplumsal gerçekçi eğilimi benimseyerek, çalışmalarını yürütmüşlerdir. Ancak amaçlarını tam olarak gerçekleştirememişler, ileriki yıllarda kendini gösterecek olan, toplumsal gerçekçiliğin ilk adımlarını atmışlardır.1950'li yıllarda Türkiye'de çok partili sisteme geçiş, sanatta tutucu bir tavrın doğmasına sebep olmuştur. Soyut sanata yönelmişlerdir. Milli sanat oluşturma derdine düşen sanatçılar ne bu isteklerini gerçekleştirebilmişler ne de, toplumsal gerçekçilik adına bir şey yapabilmişlerdir.Ancak 1960'lı yıllarda gerçekleşen 27 Mayıs Devrimi ve 1961 Anayasası ile çalışmalar yeniden canlanmış, sanatçılar dünyaya açılma fırsatı yakalamıştır. Aynı zamanda Türk resim tarihi içinde ?Beş Gerçekçi Türk Ressamı? olarak nitelendirilen grubun ressamları; Türk resminde figüratif, toplumsal gerçekçi resim karakterine sahip önemli eserleriyle, ardından gelecek olan sanatçıları etkilemiştir.70'li yıllarda, uygulanan politikalar ve bozulmaya başlayan toplum yapısı, resim sanatına da yansımıştır. Akademili bir grup sanatçı, desene dayalı resim eğitiminden geçmiş olmanın etkisiyle de, toplumsal-eleştirel gerçekçi eserler üretmişlerdir. En etkili eserler bu dönemde üretilmiştir. Türk resminde figüratif anlayışa zenginlik katmış, resimde psikolojik yapıyı öne çıkartmış, gelişim sağlamıştır.12 Eylül 1980 askeri darbesiyle başlayan siyasi baskı dönemi, sanata da darbe vurmuş, sanatçılar toplumsal içerikli, eleştiri yüklü eserlerden vazgeçip, üslup değişimi göstermiştir. Sanatçılar da, toplumsal içerikli eserlerini üstü kapalı, simgelerle, soyut, dışavurumcu anlatım biçimleriyle üreterek, sanat tavırlarını sürdürmüşlerdir. Bu tavır kimi sanatçılarda kalıcı olmuştur. 1990 ve 2000'li yıllarda sanatçılarda bireyselliklerini öne çıkarma isteği, çabası görülmektedir. Eserlerin yağlıboya tekniğinin dışında; enstalasyon, kolaj, kavramsal sanat, video gösterileriyle sanat izleyicisinin de esere katılımıyla toplumsal gerçekçilik gündemden düşmüş, dar anlamda güncel sanat anlayışı öne çıkmıştır.

Abstract:
Realism has been dealt with objectively and subjectively in art history. And the relation between realism and the social aspect of art has always been an object at issue for both the left wing political views which were initiated towards the end of the 18th century and continued in the 20th century and the artists who make man and society the subject of their work.Social realism originated from the social events experience in the 19th century and the realism movement in France which was pioneered by Gustave Courbet. It has also been observed to be used in order to educate the common people in accordance with the dogmatic ideas of the political powers starting from the point of view of the socialist movement of the era. The most successful examples were demonstrated in Mexico while it was being implemented in Europe, Russia and America. Social changes experienced in Germany, with the New Generation manner by the artists utilizing from the modern art currents, aggressive and works with high critic level have been produced and social realism has gained a new dimension.With the foundation of the Turkish Republic various activities were arranged so that the revolutions become permanent and also in order to support the artists along the direction of art and political ideology. The work of the artists in the Revolution Exhibitions that were started because of the 10th anniversary of the Republic, the State Painting and Sculpture exhibitions which continued in 1939 with the same purpose, and in the ?Artists Around the Country? exhibitions between the years 1939-44 had a more idealized realism rather than a social realism attribute with respect to their style. A group of artists who gathered with the name The New Ones and who claimed to adopt social realism joined the social realism movement and thereby continued their work as such. However, they were not able to completely achieve their objectives nevertheless initiating the social reality that was to reveal itself in the future years. Shifting to a multiparty system in the 50?s has created a conservative attitude in art. There was an inclination towards abstract art. The artists who were deeply occupied with creating a national art were neither able to fulfill this wish of theirs nor were they able to do anything for social realism. However, with The Revolution of 27th of May and the Constitution of 1961, the studies wakened once again and the artists had the chance to open to the world. In addition, the artists of the group referred to as the ?Five Realist Turkish Artists? within the Turkish painting history influenced the artists who were to follow them in later years with their figurative works in the Turkish painting which have the character of social realistic painting character.In the 70?s, the implemented social policies and the structure of the society which was ever becoming more corrupt also influenced the painting art. A group of artists from the Academy, with the effect of having had an education based on a knowledge of patters, have produced works which were social criticisms and realistic. The most influential works were produced in this period. Increased the richness of the figurative understanding of the Turkish painting, and put forth the psychological structure in painting thereby achieving progress. The period of social pressure starting with the military coup of 12th of September 1980 also had an impact of art and the artists displayed a change of style by being dispensed with works that have a social content and that are loaded with criticism. The artists have continued their attitude in art by producing their work with covert symbols, abstract and expressionist ways ofArtists too have produced their works with social content in a covered way, by symbols, abstract and expressionist wording and maintained their artistic manner. This manner has become permanent in certain artists. In 1990 and 2000?s, the desire, effort of bringing the individuality of the artist to the surface is seen in the artists. Apart from the oil color technique of their works; with the installation, collage, conceptual art, video shows, social realism lost popularity with the participation of the art viewers and contemporary art notion became prominent in the narrow sense.