Kırgızistanda ürkün olayı ve olayın Türkistandaki yankıları
Rebellion in Kyrgyzstan and the wake of the rebellion in Turkistan
Yazar: EMRAH BAYRAKDAR
Danışman: PROF. DR. OLZHOBAİ KARATAEV
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: Ayaklanmalar = Rebellions ; Kırgızistan = Kyrgyzstan ; Macar ayaklanması = Hungarian rebellion ; Rusya = Russia ; Sosyal hareketler = Social movements ; Soykırım = Genocide ; Türk tarihi = Turkish history ; Türkistan = Turkistan ; Ürkün ayaklanması = Ürkün rebellion

Özet:
Kırgızlar, kadim Türk boylarından birisidir. Milattan önceki devirlerde kendi devletlerini kurmuşlardır. Kırgızlar tarihi süreçte siyasi otorite boşluğundan faydalanarak her ne kadar kendi devletlerini kurmaya çalışsalar da Hunların, Göktürklerin, Uygurların, Moğolların, Timurluların ve Rusların hâkimiyeti altında yaşamaktan kurtulamamışlardır.
	
I. Petro zamanında Çarlık Rusya'sının uluslararası politikası şekillenmiştir. Bu politikaların ana hedefi Rusya'nın sıcak denizlere inmek istemesi ve dünya siyasetine dâhil olmak istemesidir. Bu amaç ile Ruslar yayılmacı ve sömürgeci politikaları gereği dikkatlerini Orta Asya'ya çevirmişler. XIX. yüzyılın ikinci yarısı Çarlık Rusya'sı Hokand Hanlığını işgal etmiş ve Kırgızlarda Rus hâkimiyetine girmiştir. Rusya'nın bölgeyi tamamen işgali XIX. yüzyılın sonlarına doğru olmuştur. 

Rusların bölgeyi işgali ve yerli halka zulümleri neticesinde yönetime karşı yerli halk tarafından zaman zaman ayaklanmalar olmuştur. Bu ayaklanmaların en önemlisi ise çalışmamıza konu olan 1916 yılında ki isyandır. Ayaklanmanın başlamasında etkili olan neden Çar II. Nikola'nın 25 Haziran 1916 yılında çıkardığı fermanla Orta Asya Türklerinden cephe gerisinde çalıştırmak üzere işçi talep etmesiydi. Yerli halk Rus esaretine girdiği günden beri baskı, zulüm ve sömürüye maruz kalmış, birde buna işçi talebi eklenince halkın ayaklanma kaçınılmaz olmuştu. Ayaklanma ilk olarak 4 Temmuz'da Hocent'te başlamış, sonrasında büyüyerek Yedi Su, Issık Göl, Bişkek, Yarkent gibi bölgelere de yayılmıştır. Krupotkinin bölgeye genel vali olarak atanması ile birlikte ayaklanmaları kanlı bir şekilde bastırılmıştır. Kayıtlar 300 000'den fazla Kırgız'ın olaylar neticesinde öldürüldüğünü, çoğunun cezalandırılarak sürgün edildiğini ve topraklarını müsadere edildiğini aktarmaktadır.

Abstract:
The Kyrgyz are one of the ancient Turkish tribes. They established their own state in the period before Christ. Although the Kyrgyz tried to establish their own states by making use of the political authority gap in the historical process, they could not survive under the rule of Huns, Gokturks, Uighurs, Mongols, Timurids and Russians.
During Tsar I. Petro, the international policy of Tsarist Russia was shaped. The main objective of these policies is that Russia wants to go to the hot seas and wants to get involved in world politics. For this purpose, the Russians turned their attention to Central Asia due to their expansionist and colonial policies. In the second half of the 20th century, Tsarist Russia occupied the Khanate of Hokand and entered the Russian rule in the Kyrgyz. Russia completely occupied the region XIX. century towards the end.
As a result of the Russian occupation of the region and the persecution of the indigenous people, there were occasional rebellions against the government by the indigenous people. The most important of these rebellions is the rebellion in 1916 which is the subject of our study. The reason why the rebellion began was Tsar II. It was Nikola's order on 25 June 1916 to demand workers from the Central Asian Turks to work behind the front. Indigenous people have been subjected to oppression, oppression and exploitation since the day of Russian captivity, and when the demand for workers was added to it, the people's rebellion became inevitable. The rebellion first began on July 4 in Hocent, and then expanded to areas such as Yedi Su, Issık Göl, Bishkek and Yarkent. The records indicate that more than 300 000 Kyrgyz people were killed as a result of the rebellion, most of them were punished and exiled and their land was confiscated.