Dini inanç bağlamında tüketici bilinç düzeyi ile hedonik ve sorumlu tüketimin belirlenmesine yönelik ampirik bir çalışma
An empirical study on determining the consumer awareness level and hedonic and responsible consumption in the context of religious belief
Yazar: SERCAN CENGİZ
Danışman: PROF. DR. ABDULVAHAP BAYDAŞ
Düzce Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Bilinçli tüketim = Conscious consumption ; Dindarlık = Religiousness ; Hedonizm = Hedonism ; Sorumlu tüketim = Responsible consumption ; Sürdürülebilirlik = Sustainability ; Tüketiciler = Consumers ; Tüketim = Consumption ; Tüketim kültürü = Consumption culture ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı, tüketicilerin dini inanç bilinç düzeylerinin hedonik (hazcı), sorumlu ve sürdürülebilir tüketim üzerinde doğrudan ve dolaylı etkileşimlerini keşfedici ve doğrulayıcı analiz yöntemleriyle tespit etmektir. Bunun yanı sıra dini inanç ve tüketim değişkenlerinin demografik değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığı da inceleNecektir. Araştırma evrenini; 18 yaşından büyük genel tüketiciler oluşturmaktadır. Nicel araştırma yönteminin (nicel araştırma deseni) kullanıldığı araştırmada, veriler çevrimiçi (online) anket tekniği ile toplanmıştır. Değerlendirmeye alınan ve verilerin analizinde kullanılan toplam anket sayısı 685'tir. Araştırmada kullanılan başlıca istatistiksel analizler; betimleyici istatistikler, keşfedici faktör analizi, farklılık testleri, doğrulayıcı faktör analizi ve yol (path) analizi şeklindedir. Verilerin analizinde SPSS ve AMOS  paket programları kullanılmıştır. Araştırmanın doğrulayıcı karakterli analiz sonuçlarına göre; tüketicilerin dini inanç bilinç düzeylerinin (iç, dış güdümsel dindarlık ve sekülerizme dayalı sonuç) hedonik (hazcı) tüketim (gösteriş, eğlence, hediyeleşme ve sosyalleşme amaçlı tüketim) üzerinde anlamlı ve negatif yönlü doğrudan bir etkisi olmuştur. Tüketicilerin dini inanç bilinç düzeylerinin (iç, dış güdümsel dindarlık ve sekülerizme dayalı sonuç) sorumlu tüketim (sadelik, tasarruf, doğal ve etik amaçlı tüketim) üzerinde anlamlı ve pozitif yönlü doğrudan bir etkisi olmuştur. Son olarak tüketicilerin dini inanç bilinç düzeylerinin (iç, dış güdümsel dindarlık ve sekülerizme dayalı sonuç) yerli ürün tüketimi ve sürdürülebilir tüketim (geri dönüşüm, bilinçli ve çevreci tüketim) üzerinde pozitif yönlü ve dolaylı bir etkisi olmuştur. Dini inanç boyutu ile hedonik tüketim boyutları arasında çok zayıf bir ilişki olduğu saptanmıştır. Diğer yandan  dini inanç boyutu ile sorumlu tüketim boyutları arasında çok zayıf bir ilişki saptanmıştır ve son olarak dini inanç boyutu ile sürdürülebilir tüketim boyutları arasında yine çok zayıf bir ilişki saptanmıştır.

Abstract:
The main aim of this study is to use exploratory and confirmatory analysis techniques to identify the direct and indirect effects of consumers' religious belief awareness levels on hedonic, responsible, and sustainable consumption. In addition, it will also be examined whether religious belief and consumption variables differ according to demographic variables. Over 18-year-old general consumers make up the research population. The data were collected using the online survey method in the study, which employed the quantitative research method (quantitative research design). There were 685 questionnaires in all that were reviewed and used to analyse the data. Descriptive statistics, exploratory factor analysis, difference tests, confirmatory factor analysis, and path analysis are the primary statistical methods employed in the research. SPSS and AMOS package programs were used in the analysis of the data. According to the results of the confirmatory analysis of the research, the levels of consumers' religious belief awareness (result based on intrinsic, extrinsic religiosity and secularism) had a significant and adverse direct impact on hedonic consumption (consumption for vanity, entertainment, gift giving and socialization). Consumers' level of religious belief awareness (result based on intrinsic, extrinsic religiosity and secularism) had a large and positive direct effect on responsible consumption (simplicity, thrift, natural and ethical consumption). Lastly, the level of religious awareness among consumers (based on internal, external, religious religiosity, and secularism) positively and indirectly influenced the consumption of domestic goods and sustainable consumption (recycling, conscious and environmentally friendly consumption).It has been determined that there is a very weak relationship between religious belief dimensionand hedonic consumption dimensions. On the other hand, a very weak relationship was found between dimensionof religious belief and dimensionof responsible consumption, and finally, there was a very weak relationship between the dimensions of religious belief and the dimensions of sustainable consumption.