Sağlıklı ortoreksiya ve ortoreksiya nervozayı ölçmeye yönelik bir ölçek geliştirme çalışması: Çok boyutlu ortoreksiya ölçeği
A scale development study for measuring healthy orthorexia and orthorexia nervosa: The multidimensional orthorexia scale
Yazar: KÜBRA TOPAL
Danışman: PROF. DR. ÖMER FARUK ŞİMŞEK
İstanbul Rumeli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı / Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu çalışmada, bireylerin sağlıklı ortoreksiya ve ortoreksiya nervoza eğilimlerini belirlemeye yönelik geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirmek, bu ölçeğin psikometrik özelliklerini belirlemek ve literatüre özgün bir ölçek kazandırmak amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemini Türkiye'nin çeşitli illerinde yaşayan yetişkin bireyler oluşturmaktadır. Ölçek geliştirme süreci üç uygulama aşamasından oluşmaktadır. Araştırmanın birinci uygulamasına 306 kadın, 97 erkek olmak üzere toplam 403 kişi katılmıştır.  İkinci uygulamasına 334 kadın, 73 erkek olmak üzere 407 kişi katılmıştır.  Üçüncü uygulamasına 17 kadın, 23 erkek olmak üzere 40 kişi katılmıştır. Araştırma verileri; Demografik Bilgi Formu, Çok Boyutlu Ortoreksiya Ölçeği (ÇBOÖ) İlk Formu, Çok Boyutlu Ortoreksiya Ölçeği, ORTO-11 Ölçeği, Kısa Semptom Envanteri Kaygı ve Depresyon Alt Boyutları ve Psikolojik İyi Oluş Ölçeği kullanılarak elde edilmiştir. Verilerin analizinde Açımlayıcı Faktör Analizi, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Pearson Korelasyon Analizi, Tekrarlı Ölçümlerde Kullanılan Varyans Analizi (ANOVA) kullanılmıştır. 
Açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri, faktör yük değerleri .48 ve .92 arasında değişen 24 maddelik 3 faktörlü bir yapı ortaya koymuştur. Ölçeğe ait faktörler, faktör analizi bulguları ve anlamsal özellikleri dikkate alınarak Sağlıklı Ortoreksiya, Psikopatoloji ve Ortorektik Yeme Davranışı olarak isimlendirilmiştir. İç Tutarlılık Analizi sonuçlarına göre, ölçeğin tamamı için güvenilirlik düzeyi (Cronbach's Alpha) α =.92, Sağlıklı Ortoreksiya faktörü için α =.92, Psikopatoloji faktörü için α =.87 ve Ortorektik Yeme Davranışı faktörü için α =83 olarak belirlenmiştir. Ölçeğin zamana karşı güvenirliğini belirlemek amacıyla gerçekleştirilen Test-tekrar test puanları arasındaki korelasyon katsayısı ise istatistiksel olarak anlamlı ve oldukça yüksek düzeyde (r=.94, p<.01) bulunmuştur. Bu bulgular, ÇBOÖ'nün alt boyutları da dahil olmak üzere güvenilir bir ölçme aracı olduğunu göstermiştir. Kavramsal geçerlilik çalışmasında, ÇBOÖ'nün ORTO-11 Ölçeği, Kısa Semptom Envanteri Kaygı ve Depresyon Alt Boyutları ve Psikolojik İyi Oluş Ölçeği ile ilişkileri incelenmiş olup sonuçlar ÇBOÖ'nün bu üç ölçek ile farklı düzeylerde ilişkileri olduğunu göstermiştir. Elde edilen bulgular literatür ışığında tartışılmış ve sonraki araştırmalar için önerilerde bulunulmuştur. 
Anahtar sözcükler: Ortoreksiya nervoza, Sağlıklı ortoreksiya, Çok Boyutlu Ortoreksiya Ölçeği, Ölçek geliştirme, Güvenirlik, Geçerlik

Abstract:
This study aimed to develop a valid and reliable scale to determine individuals' tendencies towards healthy orthorexia and orthorexia nervosa, to determine the psychometric properties of this scale, and to contribute an original scale to the literature. The sample of the study consisted of adult individuals residing in various cities of Turkey. The scale development process consisted of three implementation stages. In the first implementation of the study, a total of 403 individuals participated, including 306 females and 97 males. In the second implementation, 407 individuals participated, including 334 females and 73 males. In the third implementation, 40 individuals participated, including 17 females and 23 males. Research data were obtained using a Demographic Information Form, Multidimensional Orthorexia Scale (MOS) Initial Form, Multidimensional Orthorexia Scale, ORTO-11 Scale, Short Symptom Inventory Anxiety and Depression Subdimensions, and Psychological Well-Being Scale. Exploratory Factor Analysis, Confirmatory Factor Analysis, Pearson Correlation Analysis, and Analysis of Variance (ANOVA) Used in Repeated Measurements were used in the analysis of the data. 
Exploratory and confirmatory factor analyses revealed a 24-item 3-factor structure with factor load values ranging from .48 to .92. The factors of the scale were named Healthy Orthorexia, Psychopathology, and Orthorexic Eating Behavior, considering the factor analysis findings and semantic properties. According to the results of Internal Consistency Analysis, the reliability level for the entire scale (Cronbach's Alpha) was determined as α =.92, α =.92 for the Healthy Orthorexia factor, α =.87 for the Psychopathology factor, and α =.83 for the Orthorexic Eating Behavior factor. The correlation coefficient between the Test-Retest scores, conducted to determine the scale's temporal reliability, was found to be statistically significant and quite high (r = .94, p <.01). These findings have demonstrated that MOS is a reliable measurement tool, including its sub-dimensions. In the conceptual validity study, the relationships of MOS with the ORTO-11 Scale, Short Symptom Inventory Anxiety and Depression Subdimensions, and Psychological Well-Being Scale were examined, and the results showed that MOS had different levels of relationships with these three scales. The obtained findings were discussed in the light of the literature, and recommendations were made for future research.

Keywords: Orthorexia nervosa, Healthy orthorexia, Multidimensional Orthorexia Scale, Scale development, Reliability, Validity