Ankara ili Çamlıdere ilçesi kültür varlıklarını koruma sorunları ve önerileri
Problems and suggestions for protecting cultural assets in Çamlıdere district of Ankara
Yazar: BENGÜ ARSLAN TAKCI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BURCU BÜKEN CANTİMUR
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Restorasyon ve Koruma Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Ankara-Çamlıdere = Ankara-Çamlıdere ; Koruma yöntemleri = Conservation methods ; Kültürel miras = Cultural heritage ; Kırsal planlama = Rural planning ; Kırsal yerleşmeler = Rural settlements ; Peyzaj = Landscape

Özet:
Ankara'nın kuzeydoğusunda bulunan ve korunması gerekli kültürel miras değerlerine sahip ilçelerden biri olan Çamlıdere ilçesi, Köroğlu Dağları'nın güneybatısında yer almaktadır. İlçe coğrafi olarak Karadeniz Bölgesi sınırları içinde bulunmasına karşın İç Anadolu Bölgesi'yle sınır oluşturması ve engebeli araziye sahip olmasından dolayı ilçenin kuzey ve güneyi arasında iklim, bitki ve orman çeşitlilikleri farklılık göstermektedir. Ankara ilinin geneline göre daha yoğun orman alanlarına sahip olan ilçede arazi şartları yaşamı etkilemiş ve var olan kaynaklar üretimi yönlendirmiştir. Yaşamın şekillenmesine etki eden bu faktörler doğrudan mimariye yansımış ve geleneksel konutların oluşum biçimlerini belirlemiştir. 
Çamlıdere ilçesinin sahip olduğu doğal peyzaj alanları, yaylalar, arkeolojik miras elemanları, ören yerleri, geleneksel konut dokusu ve somut olmayan kültürel mirasıyla büyük ölçüde korunarak günümüze kadar ulaşmayı başarmıştır. 2000 yılından sonra yaşanan göç hareketi ile genç nüfus yitirilmiş ve iş gücü yetersizliği nedeniyle var olan kaynaklar değerlendirilememiştir. Ekonomide yaşanan gerileme ülke genelinde kırsal alanlarda olduğu gibi Çamlıdere ilçesinde de göçü hızlandırmış ve bu durum kırsal mimariyi de olumsuz etkilemiştir. Çamlıdere'nin sahip olduğu tarihsel ve kültürel değerler ile belge niteliği taşıyan geleneksel konutlar zamanla terk edilme, bakımsızlık ve kötü kullanım gibi nedenlerle yıpranmaya, özgünlük ve bütünlük değerlerini kaybetmeye başlamıştır.  Bununla birlikte, miras alanlarının toplumsal bellek ile anlam kazandığı düşünüldüğünde ilçede yaşanan yoğun göç, var olan sosyal ve kültüre değerlerin unutulması noktasında tehdit oluşturmaktadır.
Tarihi kırsal yerleşimler; cami, köprü, değirmen, kahvehane, okul, konut, depo vb yapılar ile bostanlar, tarlalar ve ormanların oluşturduğu doğal alanlarla dönemlerinin kırsal yaşamı, mimari anlayışı ve yapı teknolojisi hakkında detaylı bilgiler vermektedir. Bu çalışmada, özgünlük ve bütünlüğünü önemli ölçüde koruyan Çamlıdere ilçesinin sahip olduğu somut ve somut olmayan kültür mirasının tespiti ve fiziksel analizleri yapılarak sosyal ve kültürel dokunun bütüncül şekilde korunabilmesine yönelik öneriler geliştirilmesi amaçlanmıştır. İlçenin potansiyellerini açığa çıkarmak ve mevcut sorunları tespit ederek, koruma öneriler geliştirmek için alanda mimari belgeleme çalışmaları yapılmıştır. Ankara İl Özel İdaresi'nden edinilen güncel kadastral haritalar çalışmada altlık olarak değerlendirilmiştir. Mimari belgelemele sürecinde ise; her bir yapı için envanter fişleri hazırlanmış, yerleşimlerin karakteristik özelliklerini saptamak için seçilen 80 adet yapının??  detaylı rölöve çizimleri hazırlanmış ve yapıların mekânsal analizleri yapılarak, tipolojik veriler oluşturulmuştur. Çalışma sürecinde, Çamlıdere ilçesinin korunmasına ilişkin tespit edilen sorunların çözümüne yönelik; ICOMOS'un 1999 tarihli "Geleneksel Mimari Miras Tüzüğü", 1999 tarihli "Uluslararası Kültürel Turizm Tüzüğü", 2008 tarihli "Kültürel Rotalar Tüzüğü", 2014 tarihli "İnsani Değer Olarak Miras ve Peyzaj Floransa Bildirgesi", 2017 tarihli "Tarihi Ahşap Yapıların Korunması İçin İlkeler" ve 2017 tarihli "Kırsal Peyzaj Miras Tüzüğü" gibi ilkesel metinler çerçevesinde koruma yaklaşımları oluşturulmaya çalışılıştır.

Abstract:
Çamlıdere is in the northeast of Ankara and is one of the districts with cultural heritage values that need to be protected. It is located southwest of the Köroğlu Mountains. Although the district is geographically within the borders of the Black Sea Region, the climate, plant and forest diversity varies between the north and south of the district due to the fact that it forms a border with the Central Anatolia Region and has rough terrain. In the district, which has denser forest areas compared to Ankara in general, land conditions have affected life and existing resources have directed production. These factors affecting the shaping of life were directly reflected in the architecture and determined the forms of formation of traditional housings. 
The natural landscape areas of Çamlıdere district, plateaus, archaeological heritage elements, ruins, traditional housing configuration and intangible cultural heritage have been preserved to a large extent and have managed to reach the present day. With the migration movement after the year 2000, the young population was lost and the existing resources could not be evaluated due to the lack of labor force. The regression in the economy accelerated migration in Çamlıdere district, as well as in rural areas throughout the country, and this situation affected rural architecture negatively. The traditional housings, the symbol of the historical and cultural values of Çamlıdere, have started to wear off over time due to reasons such as abandonment, disrepair and poor use, and to lose their authenticity and integrity values.  However, considering that the heritage sites find meaning with social memory, the intense migration in the district poses a threat to the point of forgetting the existing social and cultural values.
The historical rural settlements; structures like mosques, bridges, mills, coffee houses, schools, housings, warehouses, etc. and the natural areas like by gardens, fields and forests provide detailed information about the rural life, architectural understanding and building technology of their periods. The aim of this study is to determine the tangible and intangible cultural heritage of the Çamlıdere district, which significantly preserves its authenticity and integrity, and to develop recommendations for the holistic preservation of the social and cultural configuration by performing physical analyzes. Architectural documentation studies have been carried out in the area in order to reveal the potentials of the district and to identify existing problems and develop conservation proposals. The current cadastral maps obtained from the Ankara Special Provincial Administration were evaluated as underlays in the study. In the architectural documentation process, inventory slips and detailed survey drawings were prepared for each of the eighty selected buildings in order to determine the characteristics of the settlements. Then, spatial analyzes of the buildings were made and typological data were created. During the study process, conservation methods are tried to be created for the solution of the identified problems regarding the protection of Çamlıdere district within the framework of the following principle texts.  ICOMOS's "The Declaration of Amsterdam" from 1975's, "The Charter on the Built Vernacular Heritage" from 1999, "The International Cultural Tourism Charter" from 1999, "Charter on Cultural Routes" from 2008, "Principles for the Conservation of Wooden Built Heritage" from 2017 and "Concerning Rural Landscapes as Heritage" from 2017.