Bir atipik istihdam biçimi olarak şehirlerarası otobüs şoförlerinin çalışma ilişkileri
Labor relations of intercity busdrivers as an atypical form of work
Yazar: BARIŞ KOYUNCU
Danışman: PROF. DR. RECEP VARCIN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Otobüs = Bus ; Otobüs işletmeleri = Bus enterprises ; Sürücüler = Drivers ; Ulaşım sektörü = Transportation sector ; Çalışma saatleri = Working times ; İstihdam = Employment ; İş güvencesi = Job security ; İş ilişkileri = Labour relations ; İş süreleri = Working times ; Şehirlerarası = Inter-city

Özet:
1970'li yıllardan itibaren tüm dünyada ortaya çıkan ve işsizlikle mücadelede hükümetler tarafından bir araç olarak görülen esnek çalışma biçimleri, çalışma hayatını düzenleyen kanun ve kurallarla birlikte çalışma ilişkilerini yeniden şekillendirmiştir. Ülkemizdeki çalışma hayatı da bu gelişmelerden etkilenmiş esnekleşme, kuralsızlaşma ve sendikasızlaşma gibi terimler çalışma ilişkilerini etkileyen temel kavramlar olarak ön plana çıkmıştır. Bu çalışmaya konu olan karayoluyla şehirlerarası yolcu taşımacılığı alanındaki çalışma ilişkileri de bu olumsuz gelişmelerden payını almıştır
Yine ülkemizde son on yıl içerisinde hava ve demir yollarının gelişmesi sonucunda karayoluyla şehirlerarası yolcu taşımacılığı alanında pazar giderek küçülmeye başlamış, bu durum ayrıca sektördeki çalışma ilişkilerini de olumsuz etkilemiştir. Buna bağlı olarak, sektör içerisinde oluşan sıkı rekabet koşulları ve düşen kar oranları, kayıt dışı çalışma biçimlerine ve çalışma ilişkilerinde kuralsızlıklara yol açmıştır. Bu bilgiler ışığında, karayolu ile yolcu taşımacılığı alanında 16 değişik otobüs işletmesinde çalışan 38 şoför ile onların çalışma koşullarına ilişkin görüşmeler gerçekleştirilmiş, bunun sonucunda sektörde kayıt dışı çalışma biçimlerinin ve kayıt dışı ekonomik faaliyetlerinin özellikle son on senede yoğun bir şekilde arttığına yönelik tespitler yapılmıştır. Diğer ulaştırma modları arasında devlet desteğinden yoksun olarak gelişen ve en çok tercih edilen ulaştırma biçimi olma özelliği ile ayrışan bu sektör, tüm bunlara rağmen diğer pek çok ülkedeki benzer sektörlerden daha ileri bir konumda yer almaktadır. Ülkemizde karayoluyla şehirlerarası yolcu taşımacılığı alanında yapılan başka bir çalışma olmadığı düşünüldüğünde bu çalışmanın bu alandaki önemli bir eksikliği tamamlayacağı düşünülmektedir.



Anahtar Kelimler: Taşımacılık, çalışma ilişkileri, kayıt dışılık, esnek çalışma biçimleri, güvencesizlik

Abstract:
Together with labor law sand rules, flexible working models emerged in the 1970s and used by many state stotackle unemployment has reshaped employment relations. These developments had a substantial effect on labor practices also in Turkey. Flexibility, deregulation and union avoidance count among the fundamental terms that define these relations. Employment relations in the sector of land transportation of passengers in Turkey has also been affected by these negative developments which forms the primary focus of this thesis.
In Turkey market share of passenger transport by coaches is continually shrinking over the last decade as a result of the progress in rail way andair line transportation. This has a negative influence on the employment relations in this sector. Increased competition and narrowed profit margins result in not only different forms of unregistered labor but also ignorance of law in employment relations. 38 coach drivers from 16 different companies are surveyed on their working conditions, which revealed a steadily increasing unregistered employment rate particularly within the last decade. As the only passenger transport sector developing without subsidies and continuing to be the most preffered way of passenger transportation in Turkey, it is at a more advanced position compared to many countries. Regarding the scarcity of studies on this sector, the present work is regarded as an important contribution to shed a light on its employment relations.


Keywords: Passenger transportation, employment relations, unregistered labor, flexible working conditions, precarious work