İslam hukuku açısından alkoller
Alcohols in terms of Islamic law
Yazar: HASAN DEMİR
Danışman: DOÇ. DR. HUZEYFE ÇEKER
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Amino alkoller = Amino alcohols ; Benzil alkol = Benzyl alcohol ; Etil alkol =   ; Helal = Permissible ; Helal gıda = Permissible food ; Helal ürün = Permissible products ; Metil alkol =   ; İslam hukuku = Islamic law ; İslam hukukçuları = Islamic lawers ; İzopropil alkol = Isopropyl alcohol

Özet:
Bu çalışmada gıdadan temizliğe, ilaçtan kozmetiğe hayatın hemen her alanındaki ürünlerde yaygın bir biçimde kullanılan maddeler arasında yer alan alkolün çeşitlerinin ve bunların kullanımının İslâm hukuku açısından değerlendirilmesi üzerinde durulmaktadır. Konunun seçilme nedeni, geniş bir yelpazeye sahip alkollerin hangi şart ve zeminde helâl, harâm ve şüpheli olduğunun net şekilde ortaya konularak duyarlı Müslümanların alkollere dair tavırlarına katkı sunmaktır. Çalışmada, nitel araştırmalarda yaygın olarak kullanılan yazılı dokümanların incelenmesi yöntemiyle ilgili meseleler tetkik edilmektedir. Alkollere dair meselelerde mihenk taşlarından biri Kur'ân-ı Kerîm'de geçen ve "hamr" olarak ifade edilen sarhoş edici içeceğin mahiyetinin net şekilde ortaya konulmasıdır. Ayrıca maddî necâset kategorisinde olup olmadığı hususu da konuya dair tartışmalarda önemli yapı taşlarından birini teşkil etmektedir. İlk dönemlerden itibaren hamrın necis olmadığı görüşünde olan fakîhlerin olması, konuyla ilgili etraflı tartışmaların yaşanmasında etkili bir unsur olarak ön plana çıkmaktadır. 
Çalışma bir giriş ve dört ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmanın konusu, amacı, önemi, problemi, yöntemi, sınırları, kaynakları ve konuyla ilgili daha önce yapılan çalışmalar ele alınmıştır. Birinci bölümde alkol kavramı, alkolün tarihçesi, alkollerin özellikleri, başlıca alkol çeşitleri ve dinlere göre alkolün durumu konuları üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde alkollü içecekler konusu incelenmiştir. Bu çerçevede klasik fıkıh eserlerinde geçen hamr, nebîz, tılâ, seker, müselles, buhtûc, cumhûrî, nakî'u'z-zebîb, nebîzu'z-zebîb, nebîzu't-temr, bâzik, münassaf, fadîh, halitân, mizr, bit', ci'a, ğubeyrâ, fukkâ' içecekleri ile birlikte boza, şıra, kefir, kımız, bira, şarap, viski ve rakı gibi günümüzde etil alkol içerikli ürünlerin İslâm hukuku açısından değerlendirilmesi yapılmıştır. Üçüncü bölümde alkollere dair klasik meseleler tahlil edilmiştir. Bu bağlamda alkolün necâseti, nebîzle abdest alma, alkolün sirkeleşmesi/sirkeleştirilmesi, alkol içirilen hayvanların etleri, zaruret halinde alkol içilmesi, alkolün muhafazasında kullanılan kaplar, alkolün mal olarak değerlendirilip değerlendirilmeyeceği, alkolün satım akdine konu olması, hamr üreticisine hammadde satmak, alkolün icâre akdine konu olması, alkolün rehin akdine konu olması, alkolün tazmini, alkollü içecek içmenin cezası ve İslâm ceza hukuku sistematiğindeki yeri, alkol cezasının tespiti, sarhoşluk, nebîz ile hamr ayrımının ceza hukukuna yansıması, alkol içme suçunun tatbikatı esnasında ölen kişi, alkolü dört defa içmenin cezası, alkol cezasında tövbenin rolü, alkol tüketenlerin şâhitliği meseleleri İslâm hukuku açısından irdelenmiştir. Dördüncü bölümde alkollerle ilgili güncel fıkhî meseleler mütalaa edilmiştir. Bu kapsamda alkolle pişirilmiş yemekler, alkol meclisinde oturma, alkolle tedavi, alkolün temizlik ve dezenfektan ürünlerinde kullanımı, kozmetik ürünlerinde kullanımı, alkol satılan mekanlarda çalışma ve alışveriş yapma, alkol tespit yöntemlerinin İslâm ceza hukuku açısından kullanılması meseleleri İslâm hukuku kapsamında tetkik edilmiştir. Çalışma, araştırma sonucunda ulaşılan bulguların bulunduğu sonuç ile yararlanılan kaynakların yer aldığı bibliyografya bölümüyle sona ermiştir.
Anahtar Kelimeler: İslâm Hukuku, Helâl Gıda, Helâl Ticâret, Helâl Kozmetik, Helâl Temizlik, Alkoller, Hamr, Nebîz.

Abstract:
This study focuses on the evaluation of the types of alcohol, which are among the substances widely used in products in almost every field of life from food to cleaning, from medicine to cosmetics, and the evaluation of their use in terms of Islamic law. The reason for choosing the subject is to contribute to the attitudes of sensitive Muslims towards alcohols by clearly revealing the conditions and grounds under which alcohols with a wide range of alcohols (they) are halal, haram and doubtful. In this study, the related issues are analysed through the method of analysing written documents, which is widely used in qualitative research. One of the touchstones in the issues related to alcohols is to clearly reveal the nature of the intoxicating drink mentioned in the Qur'an and expressed as "hamr". In addition, the issue of whether it is in the category of material impurity or not constitutes one of the important building blocks in the discussions on the subject. The fact that there were jurists from the early periods who were of the opinion that hamr was not najis is an effective factor in the detailed discussions on the subject.
The study consists of an introduction and four main chapters. In the introduction, the subject, purpose, importance, problem, method, limits, sources and previous studies on the subject are discussed. In the first chapter, the concept of alcohol, the history of alcohol, the characteristics of alcohols, the main types of alcohol and the status of alcohol according to religions are emphasised. In the second chapter, the subject of alcoholic beverages is analysed. In this framework, the terms mentioned in classical fiqh works such as hamr, nabîz, tılâ, seker, muselles, buhtûj, cumhûrî, nakî'u'z-zebîb, nabîzu'z-zebîb, nabîzu't-temr, bâzik, munassaf, fadîh, halitân, mizr, bit', In addition to ci'a, ğubeyrâ, fukkâ' drinks, products containing ethyl alcohol such as boza, syrup, kefir, koumiss, beer, wine, whiskey and raki were evaluated in terms of Islamic law. In the third chapter, classical issues related to alcohols were analysed. In this context, the najāsah of alcohol, performing ablution with nabīz, the vinegarisation of alcohol, the meat of animals given alcohol, drinking alcohol in case of necessity, the containers used in the preservation of alcohol, whether alcohol is considered as a commodity, whether alcohol is subject to the contract of sale, selling raw materials to the producer of hamr, alcohol being subject to the contract of ijāra, alcohol being subject to the contract of pledge, Compensation of alcohol, the punishment of drinking alcoholic beverages and its place in the systematic of Islamic criminal law, determination of the punishment of alcohol, intoxication, the reflection of the distinction between nebîz and hamr in criminal law, the person who dies during the application of the offence of drinking alcohol, the punishment of drinking alcohol four times, the role of repentance in alcohol punishment, and the testimony of those who consume alcohol are examined in terms of Islamic law. In the fourth chapter, current jurisprudential issues related to alcohol are discussed. In this context, the issues of meals cooked with alcohol, sitting in an alcoholic assembly, treatment with alcohol, the use of alcohol in cleaning and disinfectant products, its use in cosmetic products, working and shopping in places where alcohol is sold, and the use of alcohol detection methods in terms of Islamic criminal law have been examined within the scope of Islamic law. The study ends with the conclusion of the findings of the research and the bibliography section including the sources used.
Key Words: Islamic Law, Halal Food, Halal Trade, Halal Cosmetics, Halal Cleaning, Alcohols, Hamr, Nabîz.