Ameliyat öncesi stoma yeri işaretlemenin erken dönem stoma komplikasyonlarına ve yaşam kalitesine etkisi
The effect of preoperati̇ve stoma site marking on quality of life and early stoma complications
Yazar: SELDA KARAVELİ
Danışman: DOÇ. DR. TÜRKAN ÖZBAYIR
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Genel Cerrahi = General Surgery ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Cerrahi = Surgery ; Cerrahi stomalar = Surgical stomas ; Cerrahi tedavi = Surgical treatment ; Komplikasyonlar = Complications ; Preoperatif dönem = Preoperative period ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Araştırma ameliyat öncesi stoma yeri işaretlemenin erken dönem stoma komplikasyonlarına ve yaşam kalitesine etkisini belirlemek amacıyla deneysel olarak planlanmıştır.
Araştırmanın evrenini, 9 Haziran 2013- 15 Ağustos 2014 tarihleri arasında; Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Genel Cerrahi Anabilim Dalı'nda planlı kolorektal cerrahi ameliyatı sonrası stoma açılan hastalar oluşturmuştur. Araştırmanın örneklemini ise; araştırmanın sınırlılıklarına uyan ve randomize kontrollü örneklem seçim yöntemi ile belirlenen, 30'u deney, 30'u kontrol grubunda yer alan hastalar oluşturmuştur. Örneklem %80 güçte yapılan güç analizinde deney ve kontrol gruplarının her birinde 30 hasta olarak belirlendi.
Araştırma verileri; "Hasta Tanıtım Formu", "Komplikasyon Değerlendirme Formu" ve "Umut Merkezi Ostomi Yaşam Kalitesi Ölçeği (UM-OYKÖ)", "Durumluk- Sürekli Kaygı Envanteri", "Katz Günlük Yaşam Aktiviteleri İndeksi" ile yüz yüze görüşme tekniği ve telefonla izlem yoluyla elde edilmiştir.
Verilerin değerlendirmesinde; Sayı, Yüzde, Ortalama, Minimum, Maksimum, Standart Sapma, FisherExact test, ki-kare, Mann Whitney U, Kruskal Wallis H, WilcoxonSign ve Pearson Korelasyon Analizi kullanılmıştır.
Araştırma verilerine göre; deney ve kontrol grubu hastalarının tanıtıcı özellikleri, alkol ve sigara kullanma durumu, daha önce ameliyat olma durumu, stoma türü, stoma tipi, ameliyat öncesi kemoterapi alma durumu, hastanede yatış süresi, vücut kitle indeksleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmamıştır. Kontrol grubu hastalarında, ameliyat öncesi durumluk kaygı ve ameliyattan 6 ay sonraki durumluk-sürekli kaygı puanları, deney grubu hastalarının puanından yüksek saptanmıştır (p<0.05). Kontrol grubu hastalarının ameliyat öncesi ve ameliyattan 6 ay sonraki Katz günlük yaşam aktiviteleri indeks puanı, stoma bakımını başkası tarafından yapılan hastalarda düşük saptanmıştır (p< 0.05). Deney ve kontrol grubu hastalarının 6. ay UM-OYKÖ toplam puanı yüksek bulunmuştur. Gruplar arası yapılan karşılaştırmada; deney grubu hastalarının UM-OYKÖ 6. ay toplam puanı kontrol grubuna göre yüksek bulunmuştur (p<0.05). Deney grubu hastalarının, stoma bakımını yapabilme durumu ile UM-OYKÖ arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır (p<0.05). Kontrol grubu hastalarının, kronik hastalığa sahip olma durumu, stoma tipi, stoma bakımını yapabilme durumu ile UM-OYKÖ arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır (p<0.05). Araştırma kapsamına alınan hastaların %71.7'sinde peristomal iritan dermatit, %16.7'sinde retraksiyon, %18.3'ünde kanama %6.7'sinde ağrı ve %1.7'sinde hiperplazi görülmüştür. Yaş, cinsiyet ve stoma türü ile erken dönem stoma komplikasyonu (ilk 30 gün) arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmamıştır (p>0.05). Kontrol grubundaki hastaların VKİ ile erken dönem stoma komplikasyonu görülme sayısı arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır (p<0.05). Araştırma kapsamına alınan hastalarda ağrı komplikasyonu ile VKİ arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmıştır (p<0.05).
Araştırmadan elde edilen sonuçlar; stomanın yaşam kalitesini etkilediğini göstermektedir. Ameliyat öncesi başlayan ve sonrasında devam eden eğitim ve ameliyat öncesi stoma yeri işaretlenmesi yaşam kalitesini artırmaktadır. 

Anahtar Kelimeler: stoma yeri işaretleme, yaşam kalitesi, stoma komplikasyonu

Abstract:
This research was planned as an experimental study with the purpose of determining the effect of preoperative stoma site marking on the quality of life and early stoma complications.
The study consisted of patients for whom a stoma was opened following planned colorectal surgery between 9 June 2013 and 15 August 2014 in the General Surgery Department of Ege University Medical Faculty Hospital.  The sample consisted of patients who fitted the requirements of the study and who were chosen by a randomized controlled sampling method.  There were 30 patients in the control group and 30 in the experimental group.
Data collection was performed using a Patient Identification Form and a Complication Evaluation Form together with the City of Hope Quality of Life Ostomy Scale, the State-Continuous Anxiety Inventory and the Katz Index of Daily Life Activities, by face-to-face interview or by telephone. Experimental and control groups were determined by power analysis to provide 80% proper.
In data evaluation, use was made of numbers, percentages, averages, minima, maxima, standard deviation, the Fisher Exact test, and chi-square, Mann-Whitney U, Kruskal Wallis H, Wilcoxon Sign and Pearson Correlation Analysis.
According to the study data, there was no statistically significant difference between the experimental and control groups in terms of patient identification characteristics, use of alcohol and tobacco, previous operations, type of stoma, pre-operative chemotherapy, length of stay in hospital, or body mass index.  The scores of patients in the control group on pre-operative state anxiety and six months post-operative state-continuous anxiety were found to be higher than the scores of the experimental group (p<0.05).  The scores of control group patients on the Katz quality of daily life activities index pre-operatively and six months post-operatively were found to be lower in patients whose stoma care was performed by another person (p<0.05).  Total scores on the City of Hope Quality of Life Ostomy Scale of patients in the experimental and control groups in the sixth month were found to be high.  Comparing the groups, it was found that the sixth-month total score of experimental group patients on the City of Hope Quality of Life Ostomy Scale was higher than that of the control group (p<0.05).  A statistically significant difference was found in patients of the experimental group between their ability to take care of their stoma and the City of Hope Quality of Life Ostomy Scale (p<0.05).  A significant difference was found in patients in the control group between the City of Hope Quality of Life Ostomy Scale and chronic illness, type of stoma, and ability to take care of their stoma (p<0.05).  Peristomal irritant dermatitis was observed in 71.7% of the patients in the study, retraction in 16.7%, bleeding in 18.3%, pain in 6.7% and hyperplasia in 1.7%.  No statistically significant difference was found between early stoma complications (first 30 days) in terms of age, gender or stoma type (p>0.05).  In patients in the control group, a statistically significant difference was found between BMI and the occurrence of early stoma complications (p<0.05).  In the patients included in the study, a significant difference was found between pain complications and BMI (p<0.05).
The results of the study showed that the stoma affects the quality of life.  Education starting before the operation and continuing after it as well as stoma site marking increase the quality of life.

Key words: stoma site marking, quality of life, stoma complication