Orkide biyoçeşitliliğinin korunması ve devamlılığı için tohumdan üretim
Production from seed for the conservation and continuity of orchid biodiversity
Yazar: DEMET İNCEDERE UYSAL
Danışman: PROF. DR. YASEMİN ÖZDENER KÖMPE
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Botanik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Biyoloji = Biology ; Botanik = Botany

Özet:
Dünya çapında en çok tehdit gören çiçekli bitki grubunda Orchidaceae yer alır. Ülkemizde orkidelerin, salep yapımı için toplanması başta olmak üzere küresel ısınma ve insan etkisiyle habitatlara verilen çeşitli zararlar orkideler için kesin yok oluş anlamına gelmektedir. Muğla ili hem Türkiye orkide çeşitliliğinin yarısını barındırdığı hem de küresel iklim değişikliği sürecindeki risk bölgesinde yer aldığı için, çalışma yapılan türler Muğla yöresinden seçilmiştir. Bu tez çalışmasında; çimlenme zorlukları olan O. lutea ve O. speculum ile Muğla'da salep elde etmek için yoğun olarak toplanan Anacamptis morio ve Serapias bergonii türlerinin tohumdan ex vitro çimlendirme çalışmaları yapılmıştır. 
Orkide tohumlarının simbiyotik çimlendirme çalışmaları için mikorizal fungusların belirlenmesi bir zorunluluktur. Bu sebeple, tez çalışmamıza kaynaklık eden 4 türün köklerinden izole edilen tüm fungusların moleküler tanılaması yapılmış ve elde edilen izolatlar ile ex vitro koşullarda çimlendirme çalışmaları gerçekleştirilmiştir. 
Anacamptis morio tohumları  OMR fungus izolatı  ile %82;  Serapias bergonii tohumları  SB1 izolatı ile %88,  SB2 izolatı ile %81 ex vitro koşullarda çimlenmiş, bu süreçte elde edilen fideler doğaya aktarılmış ve her iki türde de yumru oluşumu gözlemlenmiştir. 
Ophrys lutea OLUT1 izolatı ile ex vitro çimlendirme sürecine ek olarak doğal koşullarda da 60 gün takip edilmiş ve sonuçta %9 çimlenme sonucuna ulaşılmıştır. Aynı koşullarda OLUT2 izolatı ile çimlenme sonucu elde edilememiştir.
Ophry speculum tohumları OSP izolatı ile ex vitro koşullara ek olarak doğal koşullarda da 60 gün takip edilmiş çimlenme sonucu alınamamıştır. Hem O. lutea hem de O. speculum tohumlarına kimyasal maddeler ile dormansi kırma işlemleri uygulanmış ve aynı tohumlar ex vitro koşullarda kendi köklerinden izole edilen izolatlar ile inoküle edilerek takip edilmiştir. Bu çalışma sonucunda da çimlenme verisi elde edilememiştir. Son olarak O. speculum türünün habitatında ana bitki yakınına tohum kasetleri yerleştirilmiş ve in situ koşullarda çimlenme elde edilmiştir.

Abstract:
Orchidaceae is the most threatened flowering plant group worldwide. In our country, various damages to habitats caused by global warming and human impact, especially the collection of orchids for salep production, mean certain extinction for orchids. Since Muğla province harbours half of Turkey's orchid diversity and is located in the risk zone in the process of global climate change, the species studied were selected from Muğla region. In this thesis, ex vitro germination studies were carried out on O. lutea and O. speculum, which have germination difficulties, and Anacamptis morio and Serapias bergonii species, which are collected intensively to obtain salep in Muğla. 
Identification of mycorrhizal fungi is a necessity for symbiotic germination studies of orchid seeds. For this reason, molecular identification of all fungi isolated from the roots of the 4 species that were the source of our thesis study was carried out and germination studies were carried out with the isolates obtained under ex vitro conditions. 
Anacamptis morio seeds were germinated 82% with OMR fungus isolate, Serapias bergonii seeds were germinated 88% with SB1 isolate and 81% with SB2 isolate under ex vitro conditions, seedlings obtained in this process were transferred to nature and tuber formation was observed in both species. 
Ophrys lutea was followed for 60 days under natural conditions in addition to the ex vitro germination process with OLUT1 isolate and 9% germination result was obtained. No germination result was obtained with OLUT2 isolate under the same conditions.
Ophry speculum seeds were followed for 60 days under natural conditions in addition to ex vitro conditions with OSP isolate and no germination result was obtained. Both O. lutea and O. speculum seeds were subjected to dormancy breaking treatments with chemicals and the same seeds were inoculated with isolates isolated from their own roots under ex vitro conditions. Germination data could not be obtained as a result of this study. Finally, seed cassettes were placed near the mother plant in the habitat of O. speculum species and germination were obtained under in situ conditions.