Hitit müziğinde kullanılan diziler ile Türk müziğinde kullanılan dizilerin benzer ve farklı yönleri açısından değerlendirilmesi
An evaluation of series used in Hitit music and sets used in Turkish music in terms of similar and different aspects
Yazar: SEDAT SELÇUK AKARSU
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET CAN PELİKOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Müzik Ana Sanat Dalı / Müzik Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Müzik = Music

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı Hitit müzik dizilerinin Türk müziği dizileriyle benzer yönlerinin
belirlenmesidir. Müzik tarihi açısından bakıldığında Hitit müziğinde kullanılan ses
dizileri/makamları/tonlarının ne olduğu ve günümüz Türk Müziği ile karşılaştırıldığında nasıl
bir benzerlik ya da farklılık olacağının yapılacak bu tez çalışmasıyla ortaya konulması
amaçlanmaktadır.
Yöntem: Yapılacak tez çalışmasında, konu ile ilgili yazılı ve görsel kaynaklardan, arkeolojik
bulgulardan ve araştırmalardan verilerin toplanması ve karşılaştırmalı analizinin yapılması
yönteminden faydalanılacaktır. Transkripsiyonu yapılmış ve yayınlanmış Hitit çivi yazılı
metinlerde, Hititlerden günümüze gelen ve çeşitli dini sahnelerin yer aldığı kabartmalı vazolar
ve duvar resimlerinde, arkeolojik kazı çalışmalarında tespit edilen eserlerde ve Hitit uzmanları
tarafından yazılan Hititlerin sosyo-kültürel yapıları ile ilgili araştırmalarında Hitit müziği ile
ilgili bilgilerin yanı sıra o dönemdeki notalarına işaret eden bilgiler de mevcuttur. Tüm bu
dağınık şekilde olan bilgiler, yapılacak bu tez çalışmasıyla birlikte ayrı ayrı taranacak ve derli
toplu biçimde bir araya getirilerek günümüz bilgileriyle karşılaştırıldıktan sonra bir sonuca
ulaşılacaktır.
Bulgular: Eldeki veriler ışığında lir, timbutu arpı, urzababa liri, harhar liri, Anadolu liri ve lavta
gibi çalgıların düzenini, kullanılan aralıkları, dizileri, dokuz telli lirde tellerin adları, Hititlerin
kullandıkları ses dizileri ve bu dizilerin Türk müziği dizileriyle olan benzerlikleri tespit
edilmiştir.
Sonuç: Hititlerde kullanılan ses dizilerinin İşartu, Kitmu, Embubu, Pitu, Nid Kabli, Niş Mehri
Kablitu olduğu; işartu ve embubunun Türk müziği dizilerinden kürdi makamı dizisiyle; niş
mehri ve kablitunun Türk müziği dizilerinden muhayyer kürdi makamı dizisiyle; kitmu
dizisinin Türk müziği dizilerinden segâh makamı dizisiyle; pitu dizinin Türk müziği
dizilerinden buselik makamı dizisiyle; nid kabli dizisinin ise Türk müziği dizilerinden çargâh
makamı dizisiyle benzer olduğu sunucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Hitit Müziği, Makam, Dizi, Türk Müziği

Abstract:
Purpose: This study aims to determine the similarities aspects of the Hittite music series with
the Turkish music series. From the point of view of music history, it is aimed to reveal what the
tone sequences/tones used in Hittite music are and what kind of similarity or difference there
will be when compared with today's Turkish Music.
Method: In the thesis to be made, the method of collecting and comparative analysis of data
from written and visual sources, archaeological findings, and research related to the subject will
be used. In addition to information on Hittite music, in the texts of Hittite cuneiform that have
been transcribed and published, on the relief vases and wall paintings with various religious
scenes from the Hittites, in the works found in the archaeological excavations and the research
on the socio-cultural structures of the Hittites written by Hittite experts. There is also
information pointing to the notes of that period. All this scattered information will be scanned
separately with this thesis work to be done, and a result will be reached after they are brought
together in a tidy manner and compared with today's information.
Results: In the light of the available data, the arrangement of instruments such as the lyre,
timbutu harp, urzababa lyre, harhar lyre, Anatolian lyre, and lute, the intervals used, the strings,
the names of the strings in the nine-stringed lyre, the sound strings used by the Hittites and the
similarities of these strings with Turkish music strings have been determined.
Conclusion: The sound sequences used in the Hittites are İşartu, Kitmu, Embubu, Pitu, Nid
Kabli, Niş Mehri Kablitu; with the kurdi mode, one of the Turkish music series of ishartu and
embubu; with the Turkish music series muhayyer kurdi makam; with the segâh makam series,
one of the Turkish music series of the kitmu series; with the buselik mode series, one of the
Turkish music series of the pitu series; It has been reached to the server that the nid kabli series
is similar to the çargâh makam series, one of the Turkish music series.

Keywords: Hittite Music, Maqam, Series, Turkish music