Üçüncü basamak hastane binalarında sosyal alanların tasarım kriterlerinin belirlenmesi: İstanbul örneği
Determining design criteria for social spaces in tertiary hospitals: A study on İstanbul hospitals
Yazar: ARAZ TAHERI
Danışman: PROF. DR. ŞAYESTE TÜLİN GÖRGÜLÜ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Son yıllarda, tüm bilim dalları gibi, tıp bilimi ve sağlık hizmeti de hızla gelişmektedir. Bu hızlı gelişmeler, ülkelerin sağlık sistemindeki hizmetlerin türünü ve sunum şeklini her geçen gün değiştirmektedir. Buna ek olarak, ülkelerin nüfus demografisi ve nüfusun yaşam tarzındaki değişiklik ağır ve kronik hastalıkların sayısında artışa sebep olmuştur. Ülkelerin sağlık sistemlerinde çok önemli sayılan bu ciddi hastalıkların medikal ve tedavi işlemleri üçüncü basamak hastanelerde gerçekleşmektedir. Yatılı ve akut tedaviden ayakta tedavi sistemine geçiş, sağlık hizmetindeki önemli gelişmelerden birisi sayılır. Bu gelişme, hastane yöneticilerini, hastanelerin kurumsal ve fiziki altyapısını yeni bakım sistemi için uygun hale getirmek doğrultusunda yönlendirmektedir.
Bu değişiklikler sonucunda, üçüncü basamak hastaneleri özellikle kronik hastalıkların muayene, teşhis ve tedavisi gerçekleşen üçüncü basamak hastane polikliniklerini en yoğun çalışan ve kalabalık sağlık tesislerine dönüştürmüştür. Sonuç olarak, modern medikal teknoloji içeren bu sağlık tesislerini yeni şartlara uygun şekle getirmek sağlık sektöründeki önemli bir konu sayılmaktadır. Diğer sağlık tesisleri gibi, üçüncü basamak hastane polikliniklerinin hizmet kalitesine bakıldığında, bu yapıların mimarisi sunulan sağlık hizmetinin kalitesinde çok önemli role sahiptir. O nedenle bu tesislerin mimari tasarımı sadece fiziki alan organizasyonu ve sanat-tasarım ilişkisi boyutunda kalmayıp, kullanıcı memnuniyeti, kullanıcı psikolojisi ve medikal teknolojisi gibi önemli konuları da içeren daha kapsamlı bir konu haline gelmiştir. Bu tezin amacı, hastalar ve hasta refakatçilerinin üçüncü basamak hastane polikliniklerinde en çok zaman geçirdikleri sosyal alanların daha uygun şekilde yapılmaları için mimari tasarım kriterlerini belirlemektir.
Tezin birinci bölümünde, çalışmaya giriş yapılıp; tezin amacı, kapsamı ve yöntemi ortaya konmuştur. Tezin ikinci bölümünde; tezin konusu ile ilgili sağlık, sağlık hizmeti ve sağlık tesisleri türleri gibi temel konular ele alınmıştır.  Ayrıca, sağlık tesisleri mimarisinin genel hususları ortaya konmuştur. Bu bölümde, üçüncü basamak hastane polikliniklerinin kullanıcı hasta grupları, işlevi ve türleri tanımlanmıştır.  Tezin üçüncü bölümünde,  üçüncü basamak hastane polikliniklerinin sosyal alanları tanımlanıp, bu alanların mimari tasarımıyla ilgili standartlar, genel hususlar ve özel konular özellikle ABD, İngiltere ve Türkiye Cumhuriyeti standartlarında incelenmiştir. Dördüncü bölümde, üçüncü basamak hastane polikliniklerinin mimari tasarımına yönelik tasarım yaklaşımları ve dünya çapında birçok konuda ileri seviyede olan üçüncü basamak hastane polikliniğinde bulunan sosyal alanların mimarisindeki tasarımlar ve çözümler incelenmiştir. Tezin beşinci bölümünde,  önceki bölümlerde elde edilen bilgilerin ışığında, hastalar ve hasta refakatçilerinin görüşlerini almak üzere bir anket tasarlanıp değerlendirilmiştir. Anket sonuçlarının istatistiksel analizleri yapılıp, veriler mimari tasarımda kullanılabilecek bir biçimde sunulmuştur. Tezin altıncı bölümünde,  elde edilen tüm bilgiler tartışılmış, üçüncü basamak hastane polikliniklerinin mimari tasarım kriterleri için öneriler sunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Hastane mimari tasarımı, sağlık tesisleri mimari tasarımı, kanıta dayalı tasarım

Abstract:
During recent decades, medical science has been developing rapidly. This rapid development caused several changes in healthcare services including the type and range of these services. Moreover, several changes in countrys` population demography and people`s lifestyle caused an increase in serious and chronic illnesses. Treatment and medical procedures related to these illnesses, which are the most critical cases in nations' healthcare systems, are carried out in tertiary hospitals. One of the noticeable changes in healthcare systems is a rapid shift from long-term acute care to day-care procedures, which leads hospitals' managers to make proper changes to adapt their organization, and infrastructure to this extreme change.
Because of these changes, tertiary hospitals, especially their polyclinics, in which, medical practice, diagnosis, and treatments of serious and chronic illnesses take place, have become one of the crowded and busy facilities of health systems.  As a result, providing proper infrastructure for day-care services in these facilities, which involve modern medical technologies, is a crucial issue. From the aspect of healthcare quality, it is highly believed that the quality of medical services in hospitals and other healthcare facilities depends on the quality of their physical space. For this reason, currently, the architectural design of healthcare facilities, which is known as "Healthcare Design" has changed into a regulated and multidisciplinary issue and includes important subjects such as user satisfaction, user psychology, medical technology, etc. This thesis aims to determine architectural design criteria for social spaces in tertiary hospital polyclinics; in which, patients, visitors, and their families spend most of their time during their polyclinic visits.
The first section of this thesis is an introduction to the topic. In this section; the aim, scope, method, and limitations of the thesis are introduced. In the second section, basic terminations related to the subject such as health, healthcare, healthcare service are introduced. Additionally, in this section general issues related to healthcare facilities' architecture, user groups, and functions and types of tertiary hospital polyclinics are introduced. In the third section of this thesis, the social spaces of tertiary hospitals are introduced. In this section, research is focused on polyclinics of these hospitals. Also in this section, general design regulations, standards, and specific issues which should be applied in the architectural design of these spaces are considered. Architectural design standards related to healthcare buildings from Turkey, U.S.A, and England and related researches are studied in this section. In section four, architectural design approaches related to hospitals are considered. In this section, architectural design solutions which can be applied in social spaces of tertiary hospital polyclinics are studied. At the end of this section sample, social spaces from tertiary hospitals from developed countries which are known as modern and advanced hospitals are considered. In the fifth section of this thesis, the results of previous sections are tested in three tertiary hospital polyclinics` social spaces. This test took shape with a questionnaire and author's follow up. The questionnaire results are analyzed with the SPSS program to achieve real data to be used in the 


architectural design field. In section six, all of the results are argued and recommendations about architectural design criteria for social spaces in tertiary hospital polyclinics are presented.
Keywords: Hospital architecture, healthcare facility design, evidence-based design