Meşru savunmanın şartları, ölçülülük ilkesi, savunmanın sınırlarının aşılması /
Yazar: FARAH SALAH FAKHRİ FAKHRI
Danışman: PROF. DR. AHMET KESİK
İstanbul Gedik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Kendini savunma sadece insanlar için değil neredeyse tüm canlılar için içgüdüsel bir tepki ve koruma eylemidir. Ancak insanlar için söz konusu olan haklara yönelik haksız bir saldırı karşısında gerçekleştirilen savunma eylemi görünürde hukuka aykırı olsa dahi hukuka uygun olarak kabul edilerek savunma eylemi failinin meşru savunma hakkını kullandığı kabul edilmektedir. Zira "meşru savunma" kavramındaki meşruluk, esasen eylemin hukuka uygunluğu, yasal ve haklı olduğu anlamına gelmektedir. Meşru savunma hakkı, başta Anglo Sakson hukukunun uygulandığı ülkeler olmak üzere tüm hukuk sistemlerinde kabul edilen bir haktır. Meşru savunma hakkını kullanan kişi, savunmada bulunurken saldırı failinin yaralanması veya ölmesi gibi ağır sonuçlar çıkmasına rağmen cezalandırılmaması sonucunu ortaya çıkarmaktadır. Bu bağlamda da savunma eyleminin meşru, haklı ve hukuka uygun olarak kabul edilmesi sıkı koşullara bağlanmıştır. Bu koşulların başında, kişinin hukuk düzeni ile korunan haklarından birisine karşı devam eden haksız bir saldırının varlığıdır. Dolaysıyla haksız bir saldırı olmadan meşru savunma hakkının kullanılmasından da bahsetmek mümkün olmayacaktır. Ayrıca haksız saldırının güncel, devam ediyor olması veyahut da ortaya çıkması ya da tekrarlanmasının kesin olması da bir şart olarak aranmaktadır. Görünürde haksız ve hukuka aykırı olsa da temelde hukuka uygun, haklı ve meşru olarak kabul edilen savunma eyleminde failin cezalandırılmaması için saldırıya dair koşulların aranması gerektiği gibi savunmaya dair de birtakım koşulların varlığı gereklidir. Bu şartların başında savunma için bir zorunluluk ve gereklilik halinin mevcut olması veya diğer bir anlatımla meşru savunma eyleminde bulunma dışında haksız saldırıdan kurtulma imkân veya olasılığının olmaması gereklidir. Ayrıca savunma eyleminin doğrudan haksız saldırıya ve saldırı failine yönelik gerçekleştirilmesi yanında, saldırı eyleminin ağırlığı, yönelmiş olduğu hukuki değer veya hak ile savunma eyleminin ağırlığı ve yönelmiş olduğu değer arasında bir orantı veya ölçünün de mutlaka bulunması gereklidir. Meşru savunma hakkının kullanılması bakımından saldırı eylemi ile savunma için gerekli koşulların birlikte mevcut olması gerekli olup, bu şartlardan biri veya birkaçının yokluğu, kişiyi meşru savunma kapsamından çıkaracak ve savunma eylemini hukuka uygunluk alanından çıkararak hukuka aykırı alana girecek ve kişiye ceza verilmesi söz konusu olacaktır. Diğer taraftan meşru savunma eyleminin gerçekleştirilmesi sırasında meşru savunma koşullarının varlığına rağmen kişinin saldırı ve savunma arasındaki orantı veya ölçüye uygun davranmaması hali ise meşru savunmada sınırın aşılması olarak değerlendirilecek ve savunma eyleminin hukuk düzeninin izin verdiği sınıra kadar olan kısmı meşru savunma hakkını kullanılması kapsamında olduğu için hukuka uygun olup, cezasızlık sonucu yaratmakta iken, sınırı aşan kısım ise hukuka aykırı olacaktır. Bununla birlikte fiilin o kısmının cezalandırılmasına dair bir hükmün olması halinde de faile indirim yapılmak suretiyle ceza verilmesi söz konusu olacaktır. Meşru savunmada ix sınırın aşılması halinde, savunma eylemi bir bütün olarak hukuka aykırı olarak kabul edilmeyecek, hukuka uygunluk sınırı içerisinde kalan kısmın cezasızlığı devam ederken, bu sınırı aşan kısım ise hukuka aykırılık veya cezalandırma sonucu ile karşı karşıya kalacaktır. Bu bağlamda çalışmamızda meşru savunma, meşru savunma türleri ve ölçülülük, savunmada sınırların aşılması, Türkiye ve Irak hukukunda meşru savunma konusunun karşılaştırılmasına dair bilgi ve açıklamalar sunulması amaçlanmıştır. 
Anahtar Kelimeler: Meşru savunma, Sınırın aşılması, Koşullar, Orantılılık

Abstract:
Self-defense is an instinctive reaction and protection act not only for humans but for almost all living things. However, even if the act of defense against an unjust attack on the rights in question for people is apparently unlawful, it is accepted as being in accordance with the law and it is accepted that the perpetrator of the defense act uses his right of legitimate defense. Because legitimacy in the concept of "legitimate defense" essentially means that the act is lawful, legal and justified. The right to self-defense is a right accepted in all legal systems, especially in countries where Anglo Saxon law is applied. The person exercising the right of legitimate defense, while defending, results in the perpetrator of the attack not being punished despite serious consequences such as injury or death. In this context, the acceptance of the act of defense as legitimate, just and lawful is subject to strict conditions. The first of these conditions is the existence of an ongoing unjust attack against one of the rights protected by the legal order. Therefore, it will not be possible to talk about the use of the right of legitimate defense without an unjust attack. In addition, it is a condition that the unjust attack must be current, ongoing or certain to occur or recur. Although it is apparently unfair and unlawful, in the defense action, which is basically considered to be lawful, just and legitimate, in order not to punish the perpetrator, the conditions for the attack must be sought, as well as the existence of some conditions for the defense. At the beginning of these conditions, it is necessary that there is an obligation and necessity for defense, or in other words, there is no possibility or possibility of getting rid of an unjust attack other than taking a legitimate defense action. In addition to the fact that the defense action is carried out directly against the unjust attack and the perpetrator of the attack, there must also be a proportionality or measure between the weight of the offensive action, the legal value or right to which it is directed, and the weight of the defensive action and the value towards which it is directed. In terms of exercising the right of legitimate defense, it is necessary that the act of attack and the necessary conditions for defense exist together, and the absence of one or more of these conditions will exclude the person from the scope of legitimate defense, and by removing the act of defense from the field of lawfulness, it will enter the field of unlawfulness and the person will be punished. On the other hand, if the person does not act in accordance with the proportion or measure between the attack and the defense, despite the existence of the conditions of self-defense during the execution of the self-defense action, it will be considered as exceeding the limit in the self-defense and the part of the defense action up to the limit allowed by the legal order is within the scope of the use of the right of self-defense. While it creates a result of impunity, the part that exceeds the limit will be against the law. However, if there is a provision regarding the punishment of that part of the act, the perpetrator will be punished by making a reduction If the limit is exceeded in the legitimate defense, the defense act as a whole will not be considered unlawful, while the impunity of the part remaining within the legality limit will xi 

continue, the part exceeding this limit will face the result of illegality or punishment. In this context, in our study, it is aimed to present information and explanations on self-defense, types of self-defenses and proportionality, crossing the borders in defense, and comparison of the subject of self-defense in Turkish and Iraqi law. 
Keywords: Self-defense, Exceed a limit, Terms, Proportionality