İşlevsel kuram çerçevesinde mekânsal değişim örneği olarak Bayburt mahalle odaları
Spatial change in functional theory: Case study of Bayburt neighborhood rooms
Yazar: İSMAİL OĞUZ BAŞAĞA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DİLEK TÜRKYILMAZ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Bayburt = Bayburt ; Değişim = Change ; Halk bilimi = Folklore ; Köy odaları = Village rooms ; Mahalleler = Neighborhoods ; Mekansal değişim = Spatial change ; Odalar = Rooms ; İşlevsellik = Functionality

Özet:
Anadolu şehrinin kendine has kültürel bir yapısı olduğu bilinir. Bu kültürel mirasların başlangıçtan günümüze kadar aktarımında gerek mekânsal gerek işlevsel anlamda birtakım değişikliğe uğradığı da bir gerçektir. Doğu Karadeniz'in küçük, bir o kadar da kültürel çeşitlilik açısından zengin mirasa sahip şehri olan Bayburt, gerçekten de kendi bölgesinde ya da tüm Anadolu'da rastlanmayan bir mirası barındırmaktadır. Bugün mahalle odaları olarak anılan bu miras geçmişte Bayburt'ta mahallenin konak sahibi zengin ailelerinin konaklarının bir odasını mahalle sakinlerinin eğlence, sohbet ve bunun gibi birçok etkinliğe hizmet etmesi için ayırdıkları anlayış ve kültürden kaynağını alır. Zaman içinde işlevsel ve mekânsal olarak değişim ve gelişime uğrayan mahalle odaları Bayburt'tan başka bir Anadolu şehrinde görülmeyen bir kültürdür. Benzer kültürlerin varlığı ise inkâr edilemez bir gerçektir. Beraberinde Bayburt'ta bu kültürel mirasın kaybolmak, yok olup gitmek yerine işlevsel olarak amacının çeşitlenmesi ve mekânsal olarak ortak kullanıma evrilmiş olması onun zenginliğine ve kültürün aktarılmasına yönelik katkısına dikkat kesilmeyi zorunlu kılmıştır. Dolayısıyla çalışmamıza başlamamızda önemli bir motivasyon sağlayan bu gelişim ve değişimi araştırmak, incelemek halkbilimine acizane katkı sunmayı amaçlamak bir borç haline gelmiştir. Bu nedenle Bayburt Mahalle Odaları'nın gerek yarınki nesillere aktarılması gereken bir miras olduğu fikriyatı gerek bugüne kadar bu mirasın halkbilimi alanında görmezden gelinmesi ya da ilgi çekmemesi bu çalışmayı yapmamıza neden olarak gösterilebilir. Anadolu'daki her kültürel mirasın yaşayabilmesi ve aktarılması bizim için elzem bir konudur. Bu sebeple mahalle odası geleneğinin nadideliğinin tanıtılmasını borç bilmekteyiz. Halkbiliminin teorik zemininin sağladığı imkânlar ile işlevsellik açısından mahalle odalarını incelemeye başladığımız andan itibaren konunun aslında uğradığı mekânsal değişimin de dikkate değer olduğunu da fark ettik. Mekânın sosyal yapının üzerindeki etkisi ve işlevselliğine olan katkısı ile beraber ele alınası bir değer olduğunu fark etmemiz de çalışmamıza başka bir perspektiften bakabilmeyi imkânlı kıldı. Bir başka deyişle mahalle odaları aslında hem işlevsellik açısından hem de mekânsal değişim açısından hemen hemen aynı anda bir gelişim ve değişim göstermiştir. Bu değişim de bize çalışmamızda geniş bir pencere açmıştır.

Abstract:
It is a fact that these cultural heritages have undergone some changes depending on the spatial necessity going up to the present. Bayburt, a small, culturally rich city in the Eastern Black Sea region, truly hosts a heritage that is not found in its region or throughout Anatolia. This heritage, which is now known as neighborhood chambers, takes its source from the understanding and culture of the wealthy families of the neighborhood in Bayburt that they have allocated a room of their mansion to serve many activities such as entertainment, chat and so on. The neighborhood chambers, which have undergone functional and spatial change and development over time, are a culture not seen in any Anatolian city other than Bayburt. The existence of similar cultures is undeniable. In Bayburt, the diversification of this cultural heritage as a functional purpose instead of disappearing and disappearing and its spatial evolving into common use made it necessary to pay attention to its richness and its contribution to the transfer of culture. Therefore, it has become a liability to investigate and examine this development and change which provides an important motivation for us to start our study and to contribute to the impotent contribution to folklore. Therefore, the fact that Bayburt Neighborhood Chambers is a heritage that should be transferred to the generations of tomorrow and the fact that this heritage is not ignored or not attracting interest in the field of folklore can be shown as the reason for this study. It is essential for us that every cultural heritage in Anatolia can survive and be transferred. For this reason, we owe the introduction of the rarity of the neighborhood chamber tradition. From the moment we began to examine the chambers of neighborhoods in terms of functionality and the opportunities provided by the theoretical ground of folklore, we also realized that the spatial change that the subject actually undergoes is also remarkable. The fact that space is a value to be handled together with its impact on the social structure and its contribution to its functionality made it possible to look at our work from another perspective. In other words, the neighborhood chambers have actually developed and changed at the same time both in terms of functionality and spatial change. This change has opened a wide window in our study.