Arabesk kültür, kent ve modernleşme: 1960-1990 aralığında türk sinemasında kent kimliğinin inşasını okumak
Arabesque culture, city and modernization: Reading the construction of urban identity in Turkish cinema between 1960-1990
Yazar: SELİNAY KILIÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EZGİ YAVUZ
Gebze Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Sinema; 1950 sonrası hız kazanan iç göçün ve kentleşmenin getirdiği yeni yaşam biçimini, ayak uyduramayan göçmenlerin yabancılaşma sorununu, kentin kültürel yapısına eklemlenen arabesk kültürü yönetmenin mekân tercihleriyle oluşturduğu kurguda yeniden ele alarak sorgulamayı olanaklı kılar. Filmler, dönemin mimarlık anlayışını ve mekânsal kurgusunu gündelik yaşam biçimleriyle sorgularken izleyiciye de sorgulama imkânı sağlar. Tez çalışmasını kapsayan 1960-1990 yılları arasında çekilen filmlerde de mekân, konut, kent ve toplum gibi kavramların temsili ve toplumsal yapı filmin anlatmak istediği anlama göre yönetmen tarafından yeniden yorumlanmıştır. Gerçek mekânların kullanıldığı filmlerde, mekânın ve kentsel alanların yeniden yorumlanmasına ek olarak iç ve dış mekânlarda ortaya konan algı farklılıkları, kentlinin ve taşralının yaşam alanlarının karşıtlığı ve mimari çevrenin kentte yaşayan bireyler üzerinde farklılaşan etkisi resmedilir.
Bu doğrultuda tez çalışmasında; sinemanın ele alınan kavramları nasıl yorumladığını, mekansal ve toplumsal değişimleri nasıl yeniden inşa ettiğini, filmlerin bir propaganda aracı olarak arabesk kültürü kentte nasıl var ettiğini sorgularken; öte yandan filmlerde gösterilen kente dair gerçek mekânlar üzerinden dönemin mimarlık anlayışının sinemasal anlatıya nasıl dahil edildiği analiz edilmiştir. Çalışma boyunca üzerinde durulan iç göç, arabesk kültür, konut üretimi ve kentleşme kavramlarını içeren ve kente dair gerçek mekânlarda çekilen filmler incelenmiştir. Söz konusu filmler, tez çalışmasında odaklanılan ve tezin çerçevesini çizen kavramlar özelinde iç göçü ele alan, arabesk kültürü ve göçmenleri ele alan, kentleşmeyle gelen konut üretimindeki farklılaşma ve barınma hakkını ele alan filmler biçiminde üç gruba ayrılmıştır. Çalışmada incelenen 14 film içerisinden Sultan (1978) ve Gurbet Kuşları (1964) filmleri ayrı başlıklar altında detaylı analiz edilmiştir.

Abstract:
The cinema makes it possible to question the new way of life brought about by internal migration and urbanisation after 1950, the alienation problem of immigrants who cannot keep up, and the arabesque culture that has been added to the cultural structure of the city by reconsidering it in the fiction created by the director's choice of locations. While the films question the architectural understanding and spatial fiction of the period with their daily life styles, they also provide the audience with the opportunity to question. In the films shot between the years 1960-1990 covering the thesis work; the representation of concepts such as space, residence, city and society and the social structure were reinterpreted by the director according to the meaning the film wants to convey. In addition to the reinterpretation of the space and urban areas in the films in which real spaces are used, the differences in perception revealed in the interior and exterior spaces, the contrast of the living spaces of the urban and the rural, and the differing effect of the architectural environment on the individuals living in the city are depicted.
In this direction, in the thesis study; while questioning how cinema interprets the concepts discussed, how it reconstructs spatial and social changes, how to make movies exist arabesque culture in the city as a propaganda tool; on the other hand, it was analyzed how the architectural understanding of the period was included in the cinematic narrative through the real spaces of the city shown in the films. Films shot in real places about the city, including the concepts of internal migration, arabesque culture, housing production and urbanization, which were emphasized throughout the study, were examined. The films are divided into three groups as films that deal with internal migration, the arabesque culture and immigrants, the differentiation in housing production and the right to housing which comes with urbanization, in terms of the concepts that focus and draw the frame of the thesis. Sultan (1978) and Gurbet Kuşları (1964) films, among the 14 films examined in the study, were analyzed in detail under separate headings.