Çukurova Bölgesi'nde iklim faktörlerinin traktör sürücülerine etkileri ve sürücü çalışma ortamlarının değerlendirilmesi üzerine bir araştırma
A research on the evaluation of operators working places and the effects of the climatic conditions on the operators in Çukurova Region
Yazar: ALİ AYBEK
Danışman: PROF.DR. ALAETTİN SABANCI
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü
Derece: Doktora, 1996
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Sürücüler = Drivers ; Traktörler = Tractors ; Çukurova bölgesi = Çukurova region ; İklim koşulları = Climatic conditions

Özet:
117 ÖZET Çukurova Bölgesi ve de buna yakın özelliklere sahip bölgelerimizde yazın hava sıcaklığı 32°C'den 42°C'ye, hava bağıl nemi de % 94 düzeylerine kadar yükselmektedir. Bu koşullarda çalışan traktör sürücüleri iklim faktörlerinden olumsuz etkilenmektedirler. Bu çalışmanın amacı, Çukurova Yöresi yaz koşullarında ildim etmenlerinin traktör sürücülerinin fizyolojik özelliklerine etkilerini incelemektir. Bu amaçla farklı özellikteki kabinlerde iklim etmenleri ile kabinlerde çalışan sürücülerin fizyolojik özellikleri ölçülmüş ve yerli tip kabinlerde oluşan ısı yükü belirlenmiştir. Araştırma IÎGEM Çukurova Tarım işletmesinde 1994-95 yaz aylarında yürütülmüştür. Araştırmada Temmuz ve Ağustos aylarında, 7 farklı tip kabinde iç ve dış ortamda iklim faktörleri; hava sıcaklığı, bağıl nemi ve hava hızı değerleri ve kabinlerde çalışan sürücülerin çalışma öncesi ve çalışma sırasındaki fizyolojik özelliklerden sistolik tansiyon, diastoük tansiyon, kalp atışı, deri sıcaklığı ve dilaltı sıcaklığı değerleri günün saatleri olan l O00, 12°°, 14°° ve 16°°'da ölçülmüştür. Araştırma sonunda, Temmuz ve Ağustos aylarında dış ortam ile yedi farklı kabin içinden alınan hava sıcaklığı, hava bağıl nemi ve hava hızı değerlerinin zamana bağlı olarak grafikleri çizilmiş, bu kabinlerin iklimsel açıdan rahatlık sağlayanları ve kabinlere göre kabin içindeki iklim etmenlerinin dış etmenlere göre regresyon değerleri belirlenmiştir. Ayrıca 7 farklı kabinde çalışan sürücülerin, fizyolojik özelliklerinin çalışma sırasındaki değerlerinin çalışma öncesine göre değişimleri grafiklerle gösterilip, çalışma öncesi değerlerle çalışma sırasındaki değerler arasındaki farkların kabinlere göre önem düzeyi DUNCAN testi ile kontrol edilmiştir. İklim faktörleri ile sürücü fizyolojik özellikleri arasındaki ilişki saptanmıştır. Araştırmada ele alınan kumasız kabinlerin insanların sıcaklık açısından rahat kabul edilen 22-29 °C sınırlan içinde kalan 24 ve 28 °C iç sıcaklıkları sağlayacak soğutma yükü belirlenmiştir. Dış ortam hava sıcaklığı saat lO^-lö00 arasında; Temmuz ayında 32.00-36.83 °C iken, kabinlerde bu değer dış ortam hava sıcaklığından; l nolu kabinde 1.67-2.17°C daha az, 2 nolu kabinde 3.67-5.17 °C daha fazla, 3 nolu kabinde 3.50-4.00 °C daha fazla, 4nolu kabinde 2.83-3.83 °C daha fazla, 5, 6 ve 7 nolu kabinlerde sırasıyla 1.50-4.00 °C, 5.67-8.17 °C, 6.67-7.50 °C daha az gerçekleşmiştir. Ağustos aymda dış ortamda hava sıcakhğı 31.00-37.83 °C iken, kabin içerisinde bu değer dış ortamdan; l nolu kabinde 0.83-2.50 °C daha az, 2, 3 ve 4 nolu kabinlerde sırasıyla 3.67-6.00 °C, 2.67-4.33 °C, 2.33-3.50 °C daha fazla, 5, 6 ve 7 nolu kabinlerde sırasıyla 4.50-5.67 °C, 9.17-10.50 °C, 10.00-13.00 °C daha az olduğu görülmüştür. Dış ortam hava bağıl nemi saat IQ°°-1600 arasında; Temmuz ayında % 47.67- 68.67, Ağustos ayında % 46.00-65.00 iken; kabinler içerisinde sırasıyla Temmuz ayında; % 53.67-67.67, % 48.00-61.33, % 47.33-60.67, % 55.67-63.33, % 40.00-46.00, % 50.00-52.00, % 49.67-53.33; Ağustos ayında % 52.00-68.33, %52.00-62.00, % 41.00-63.33, % 48.33-66.00, % 40.00-53.00, % 50.00-61.00, % 50.00-58.67 arasında değişmiştir. Dış ortam hava hızı değerleri Temmuz ayında 0.48-2.33 m/s, Ağustos ayında ise 0.40-5.40 m/s olarak gerçekleşmiştir. Kabin içi hava hızları ise l nolu kabinde dış ortama göre 0.42-0.87 m/s daha fazla olmaktadır. Bunun nedeni l nolu kabinin sadece üstü kapak, kenarları açık ve traktörün ilerleme hızından dolayıdır. 2 nolu kabinde havalandırma üniteleri olmadığı ve tamamen kapalı olduğu için hava akımı hiç yoktur. Havalandırma fanına sahip 3 nolu kabinde 0.7 m/s, 4 nolu kabinde 0.9 m/s'lik hızlar oluşurken, soğutma ünitelerine sahip 5, 6 ve 7 nolu kabinlerde sırasıyla 0.6, 0.8, 1.3 m/s'lik hava akımı oluşmaktadır. Kabin içerisindeki hava sıcakhğı ve bağıl nem değerlerine göre hesaplanan hissedilir sıcaklık değerleri kabin numara sırasına göre 38-42 °C, 50-54 °C, 49-52 °C, 46-52 °C, 28-34 °C, 27-34 °C, 25-29 °C olarak bulunmuştur. Kabin içerisindeki hava sıcakhğı ve bağıl neminin dış değerlere göre ilişkisi regresyon analizi ile belirlenmiştir. Buna göre klimalı kabinlerde (5, 6 ve 7 nolu kabinlerde) bu değerlerin ilişkisi düşük iken, diğer kabinlerde dış ortamdaki ildim faktörlerinin kabin içindeki ildim faktörlerini p<0.001 önem düzeyinde etkilediği saptanmıştır.119 Hava sıcaklığı ve bağıl nem değerlerine göre klimalı olan 5, 6 ve 7 nolu kabinler rahat kabul edilen alan içerisinde yer almışlardır. Çalışma öncesine göre çalışma sırasında ortalama olarak sürücülerin sistolik tansiyonları (mmHg), kabin numara sırasına göre 1.75, 9.45, 4.12, 8.42, 0.33, 5.54, 0.29 azalış; diastolik tansiyon değerleri (mmHg), kabin no sırasına göre 4.95, 4.66, 1.20, 6.75, 4.54, 6.66, 2.37 azalış; kalp atımı (atış/min), l, 2, 3 ve 4 nolu kabinlerde sırasıyla 0.87, 23.20, 24.20, 21.75 artış, 5, 6, 7 nolu kabinlerde sırasıyla 2.29, 4.75, 1.37 azalış; deri sıcaklığı (°C), l, 2, 3, 4 ve 5 nolu kabinlerde sırasıyla 0.06, 1.35, 1.23, 0.87, 0.02 artış, 6 ve 7 nolu kabinlerde sırasıyla 0.27, 0.18 azalış; dilaltı sıcaklık değerleri (°C), l nolu kabinde 0.03 azalış, 2, 3, 4 ve 5 nolu kabinlerde sırasıyla 1.07, 0.86, 0.64, 0.06 artış, 6 nolu kabinde 0.04 azalış 7 nolu kabinde 0.01 artış olduğu görülmüştür. Genel olarak sürücü fizyolojik özellikleri açısından kabinler arası farkların önem testinde; sistolik tansiyon bakımından l, 3, 6 nolu kabinler benzer, diğer kabinler ise ayrı ayrı birer grup oluşturmuşlardır. Diastolik tansiyon bakımından kabinler arasında bir farklılık görülmemiştir. Kalp hızı bakımından 2, 3 ve 4 nolu kabinler benzer, diğer kabinler de benzer özellik göstermişlerdir. Deri sıcaklığı bakımından l ve 5 nolu kabinler benzer, 2 ve 3 nolu kabinler benzer, diğer kabinler de ayrı birer grup oluşturmuşlardır. Dilaltı sıcaklığı bakımından l, 5, 6 ve 7 nolu kabinler benzer, diğer kabinler ib ayrı ayrı birer grup oluşturmuşlardır. -İklim faktörleri ile sürücü fizyolojik özellikleri arasındaki korelasyon ilişkisinde, kabin içindeki sıcaklık ve bağıl nem değerleri l, 2, 3 ve 4 nolu kabinlerde fizyolojik özellikleri olumsuz ve önemli; 5, 6 ve 7 nolu kabinler de fizyolojik özellikleri olumlu ve önemli düzeyde etkilediği saptanmıştır. -Çukurova yöresi yaz koşullarında kabin içerisindeki ortamda, sürücülerin rahat bir şekilde çalışabilmeleri için soğutma kapasitesi 8 000-9 000 BTU/h olarak saptanmıştır.

Abstract:
SUMMARY in Çukurova and similar regions the air temperature rises up to 32 °C to 42 °C and the relative humidity up to 94 %. Operators working under such conditions are afFected of climatic conditions unfavourably. The purpose of this research is to study the eflFect of climatic conditions on operators1 physiology in summer. For this purpose the climatic variables in different cabs and physiological characteristics of the operatöre were measured and the heat load formed in local product cabs was determined. The research was carried out in TÎGEM Çukurova Agricultural Enterprises in the summer of 1994-95. Outside and inside climatic conditions, air temperature, relative humidity, air velocity and physiological characteristics of the operators such as systolic and diastolic blood pressure, heartbeat values, skin temperature, core temperature values were measured before and during work in 7 different cabs in Jufy and August at day hours 10°°, 12°°, 14°°, 16°°. Time dependent charts of outside and inside air temperature, relative humidity and air velocity values of 7 different cabs were drawn and the cabs providing climatic comfort and regression values of climatic variables inside cabs compared to outside variables were determined. The changes of the values of physiological characteristics of the operators working in 7 difîerent cabs according to the values before work shovvn in charts and the level of importance betvveen the difference of the values before and during the work according to different cabs was controlled with DUNCAN test and the relationship between the Physiological characteristic of the operators and the chmatic conditions was determined. The air conditioning load to provide 24 °C and 28 °C which are between 22 °C and 29 °C accepted to provide chmatic comfort for human beings was determined for cabs without air conditioning studied during the research. it was 1.67-2.17 °C less in cab no l, 3.67-5.17 °C more in cab no 2, 3.50-4.00 °C more in cab no 3, 2.83-3.83 °C more in cab no 4,1.50-4.00 °C more in cab no 5 and it was 5.67-8.17 °C less in cab no 6, 6.67-7.50 °C less in cab no 7 while outside air temperature was 32.00-36.83°C between hours lO00-^00 in Juh/. it was 0.83-2.50 °C121 less in cab no l, 3.67-6.00 °C more in cab no 2, 2.67-4.33 °C more in cab no 3, 2.33- 3.50 °C more in cab no 4,4.50-5.67 °C less in cab no 5, 9.17-10.50 °C less in cab no 6, 10.00-13.00 °C less in cab no 7 whüe outside air temperature was 31.00-37.83 °C in August. ît was 53.67-67.67 %, 48.00-61.33 %, 47.33-60.67 %, 55.67-63.33 %, 40.00- 46.00 %, 50.00-52.00 %, 49.67-53.33 % in cabs no l, 2, 3, 4, 5, 6, 7 while outside relative humidity was 47.67-68.67 % between hours 10°°-1600 in July. in August the values changed between 52.00-68.33 %, 52.00-62.00 %, 41.00-63.33 %, 48.33- 66.00 %, 40.00-53.00 %, 50.00-61.00 %, 50.00-58.67 % in cabs no l, 2, 3,4, 5, 6, 7. in July outside air velocity values were 0.48-2.33 m/s and in August were 0.40- 5.40 m/s. in cab no l the air velocity was 0.42-0.87 m/s more compared with outside. This was because of the covered roof and öpen sides and the movement of the tractor. Having no air conditioning and being completeh/ covered there was no air movement in cabin no 2. The air velocity in cabs no 3, 4 that had fans were 0.7 m/s and 0.9 m/s. in cabs 5,6, 7 that had air conditioning the air velocities were 0.6, 0.8,1.3 m/s. The feeling air temperatures calculated according to the air temperature and relative humidity inside cabs measured in order as 38-42 °C, 50-54 °C, 49-52 °C, 46-52 °C, 28-34 °C, 27-34 °C, 25-29 °C. The relationship of inside air temperature and relative humidity according to the outside values were determined by a regression anah/sis. Accordingh/ it was determined that the level of relationship was low in air conditioned cabs (cabs no 5, 6, 7) while the outside conditions were affecting the conditions inside cabs with P<0.001. The cabs no 5, 6, 7 that were air conditioned were accepted to be comfortable according to air temperature and relative humidity values. The average values of systolic pressure (mmHg) of the operatöre during work compared to before work values according to the order decreased by 1.75, 9.45, 4.12, 8.42, 0.33, 5.54. Diastolic values (mmHg) decreased by 4.95, 4.66, 1.20, 6.75, 4.54, 6.66, 2.37. Heartbeat (beat/min) in cabs no l, 2, 3, 4 were 0.87, 23.20, 24.20, 21.75 more, and in cabs no 5, 6, 7 the values were 2.29, 4.75, 1.37 less. The skin temperature122 (°C) in cabs no l, 2, 3, 4, 5 were 0.06, 1.35, 1.23, 0.87, 0.02 more and in cabs no 6, 7 decreased by 0.27 and 0.18. The core temperature (°C) in cab no l and 6 decreased by 0.03 and 0.04 and in cabs no 2, 3,4, 5, 7 increased by 1.07, 0.86, 0.64, 0.06, 0.01. in the importance test of differences between the cabs for the operators' physiological characteristics, the cabs no l, 3, 6 were of the same group as for the systolic values and the other cabs constituted different groups each. Diastolic pressure values showed no differences. Heartbeats were similar in cabs no 2, 3, 4 and l, 5, 6, 7. The skin temperatures were similar in cabs no l, 5 and cabs no 2, 3. Other cabs formed their own groups. As for core temperature the cabs no l, 5, 6, 7 vvere similar constituted a group each. in the correlation between climatic conditions and the operator's physiological characteristics, air temperature and relative humidity affect the physiological characteristics unfâvourable and importantly in cabs no l, 2, 3, 4 and fâvourabty and importanth/ in cabs 5, 6, 7. To have the operators work comfortably inside cabs in summer conditions of Çukurova region the air conditioning capacity is determined to be between 8 000-9 000 BTU per hour.