Kahramanmaraş ili merkezindeki yöresel ayakkabıların incelenmesi
Study on local shoes produced in Kahramanmaraş city center
Yazar: SÜMEYYE ENİSE ÇAM
Danışman: PROF. DR. MEDİHA GÜLER
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / El Sanatları Ana Bilim Dalı / Dekoratif Ürünler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: El Sanatları = Crafts ; Giyim Endüstrisi = Clothing Industry
Dizin: Ayakkabıcılık = Shoemaking ; Ayakkabılar = Shoes ; El sanatları = Handicrafts ; Giyim = Clothing ; Giyim sektörü = Clothing sector ; Giysiler = Clothes ; Kahramanmaraş = Kahramanmaraş ; Yöresel ürün = Local product ; Yöresellik = Localism

Özet:
Bu araştırmanın amacı Kahramanmaraş İlindeki yöresel ayakkabıların bazı özellikler açısından (kullanılan araç-gereçleri, kullanılan yapım tekniklerini, renk, desen özelliklerini, kompozisyon özelliklerini, kullanım alanlarını, üretilen ürün çeşitlerini) incelenmesidir. Bu amaç doğrultusunda belirtilen Kahramanmaraş ilindeki yöresel ayakkabı atölyelerinin tamamı araştırma kapsamına alınmıştır. Bu atölyelerdeki üretilen ürünler incelenmiş ve buralarda çalışan 40 yöresel ayakkabı üreticisiyle görüşülmüştür. Görüşmede kullanılan anket ve ürün bilgi formu araştırmacı tarafından hazırlanmıştır. Elde edilen veriler aracığı ile elde edilen sonuçlar aşağıda verilmiştir. Yöresel ayakkabı üreticilerinin eğitim durumlarının ilköğretim mezunu olduğu görülmektedir. Yöresel ayakkabı üretimi ile uğraşan bireylerin çoğunluğu erkektir. Kadınların yüzde oranlarının oldukça düşük olduğu gözlemlenmiştir. Ayakkabı üreticilerinin bu mesleği seçme nedenleri arasında; baba mesleği olduğu için, mesleğe ilgi duyduğu için, ekonomik kazanç elde etmek için seçtiği görülmektedir. Yöresel ayakkabı üreticilerinin büyük bir kısmı bu mesleği baba mesleği olduğu için yapmaktadır. Yöresel ayakkabı üreten bireylerin bulundukları iş yerlerinde; işletme sahibi aynı zamanda usta, ortak aynı zamanda usta, çırak ve kalfa konumunda bulundukları görülmektedir. Yöresel ayakkabı üreticilerinin çoğunluğunun bulundukları iş yerlerinde işletme sahibi aynı zamanda da usta olduğu görülmektedir. İş yerlerindeki eleman sayılarının 1-3 kişi, 4-6 kişi, 7-9 kişi, 10 kişi arasında değişmektedir. Yöresel ayakkabı işletmelerinde çalışan eleman sayısının çoğunluğu 1-3 kişi arasında olduğu gözlemlenmiştir. Kişiler bu işle 1-5 yıl, 6-10 yıl, 11-15 yıl, 16-20 yıl arasında ilgilendiği görülmektedir. Çalışanların büyük kısmı ise 16-20 yıldır bu işle ilgilenmektedir. Yöresel ayakkabı üreten bireylerin bulundukları iş yerlerinde bağcıklı çarık, tokalı çarık, yemeni, terlik, kayışlı postal, çocuk yemenisi, çizme yaptığı gözlemlenmiştir. Gözlemlere göre çoğunluk yöresel ayakkabı çeşitlerinin hepsinden yapmaktadır. Ayakkabı üreten bireyler tasarımlarını kendi atölyelerinde, başka atölyelerden yaralanarak, tasarım ile ilgili dergi ve broşürlerden çıkartarak, kitle iletişim araçlarından yararlanarak tasarlamaktadırlar. Çoğunluğu ise tasarımlarını kendi atölyelerinde yapmaktadır. Yöresel ayakkabı üreten bireylerin ürettiği ve pazarlamasını yaptığı yöresel ayakkabıların geleneksel görünümde olması, ürünün kaliteli olması, günün modasına uygun olması, kullanışlı olması özellikleri üzerinde yoğunlaşmaktadırlar. Ayakkabı üreticilerinin büyük bir kitlesi ise ayakkabıların geleneksel görünümde olmasına dikkat ettiği gözlemlenmiştir. Üreticiler ayakkabı modellerini kendi isteği doğrultusunda seçmektedir. Yöresel ayakkabı üreten bireyler yöresel ayakkabıların moda akımına uygun olmasından, geleneksel özellikte olmasından, kullanıma uygun olmasından, kaliteli olmasından dolayı tercih edildiği görülmektedir. Yöresel ayakkabıların çoğunluğu geleneksel özelliğe uygun olmasından dolayı tercih edilmektedir. Üreticiler en çok yazın satış yapmaktadır. Az da olsa sonbahar ve ilkbaharda da satış olduğu ancak kış aylarında bu ürünleri satan iş yerlerinin durgun olduğu yapılan anketlerden anlaşılmaktadır. Çalışanların büyük bir kısmı çalıştıkları atölye ortamının yeterli olduğunu belirtmektedirler. Kısmen yeterli olduğunu belirtenlerin yüzde oranlarının oldukça düşük olduğu görülmektedir. Yöresel ayakkabı üreten bireyler ayakkabı süslemesinde kullanılan desenleri desen kitaplarından,	dergilerden, kendi tasarımlarından, diğer kaynaklardan yararlanmaktadırlar. Yöresel ayakkabılarda kullanılan desenlerin büyük bir kısmı ise üreticilerin kendi tasarımlarından elde edildiği görülmektedir. Çalışanlara ayakkabıları süslemede biyelerle süsleme tekniğini, makine dikişiyle süsleme tekniğini, metallerle süsleme tekniğini, elde çeşitli teknikleri kullanılarak süsleme tekniğini, aplikasyon tekniğini, işleme tekniğini, keserek işleme ve linol tekniğini kullanmaktadırlar. Ayakkabılarda yoğunlukla elde çeşitli teknikler kullanılarak süslenildiği gözlemlenilmiştir. Ayakkabı parçalarını birleştirmede makinede dikerek, elde dikerek, yapıştırarak ve elde dikerek birleştirme tekniklerini uygulamaktadırlar. Birleştirmede en çok ise elde dikerek birleştirme tekniği kullanmaktadırlar. Yöresel ayakkabı üreten bireyler yöresel ayakkabı yapımında siyah, beyaz, kahverengi, yeşil, turuncu, kırmızı, sarı, bordo, mavi ve mor renkleri kullanmaktadırlar. Çoğunlukla kahverengi'yi kullandıkları gözlemlenmiştir. Üreticiler yöresel ayakkabı tasarımlarında geometrik motif ve kompozisyon, sembolik motif ve kompozisyon kullanmaktadırlar ancak ayakkabıların genelinde geometrik motif, sembolik motif ve kompozisyonlar kullanıldığı görülmektedir. Yöresel ayakkabı üreten bireyler ayakkabıları birleştirirken yapıştırıcı olarak çirişi, iplik olarak da bitkisel iplikleri kullandıkları gözlemlenmiştir. Çalışanlar atölye ortamında güçlükle karşılaşmaktadırlar. En çok ise çalışacak kalifiye eleman azlığından kaynaklanan güçlüktür. Karşılaştıkları bu güçlüklerin giderilmesi için ise yöresel ayakkabı üreticilerinin desteklenmesi, kalifiye eleman yetiştirilecek bölümler ve kursların arttırılması, yöresel ayakkabı üretimini artıracak desteğin sağlanması (kredi, kooperatif gibi), yöresel ayakkabı tasarımlarının yurtiçi ve yurtdışında tanıtılması gibi önerilerde bulundukları görülmektedir. Yöresel ayakkabı yapımında karşılaştıkları güçlüklerin giderilmesi için çoğunlukla yöresel ayakkabı tasarımlarının yurtiçi ve yurtdışında tanıtılması gerektiğini önermektedirler. Yöresel ayakkabı üreten bireyler yöresel ayakkabı yapımında aylık kazançlarının 500 -1000 TL, 1001- 1500 TL, arasında değişmektedir. Yöresel ayakkabı üreticilerinin aylık gelirinin çoğunlukla 1001- 1500 TL arasında olduğu görülmektedir.

Abstract:
The aim of this study is to examine the regional footwear in Kahramanmaraş Province in terms of some features (tools and equipment used, construction techniques used, color, pattern characteristics, composition properties, usage areas, product types). For this purpose, all local shoe workshops in Kahramanmaraş province were included in the research. The products produced in these workshops were examined and interviewed 40 local shoe manufacturers working in these workshops. The questionnaire and product observation form used in the interview were prepared by the researcher. The results obtained by means of the data obtained are given below. It is seen that the educational status of local shoe manufacturers is primary school graduates. The majority of individuals involved in local shoe production are men. It is observed that the percentage of women is quite low. Among the reasons why shoe manufacturers choose this profession; Since it is a father profession, because it is interested in the profession, it is seen that he chooses to gain economic gain. Most of the local shoe manufacturers do this job because it is a father's profession. In the workplaces where individuals who produce local shoes; It is seen that they are master, partner, apprentice and apprentice. It is seen that the majority of local shoe manufacturers are business owners and also masters in their workplaces. The number of employees in the workplace varies between 1-3 people, 4-6 people, 7-9 people, 10 people. It has been observed that the majority of the employees working in the local shoe enterprises are between 1-3 people. It is seen that individuals are involved in this business between 1-5 years, 6-10 years, 11-15 years, 16-20 years. Most of the employees have been involved in this business for 16-20 years. It was observed that the individuals producing local shoes made lace-up shoes, buckle shoes, yemeni, slippers, postal straps, children's underwear and boots. According to the observations, the majority of them make all kinds of local shoes. Individuals who produce shoes design their designs in their own workshops, benefiting from other workshops, removing them from magazines and brochures related to design, and using mass media. Most of them do their designs in their own workshops. The local shoes produced by individuals who produce local shoes are focused on the traditional appearance of the traditional shoes, the quality of the product, the fashionable of the day and the usefulness of the shoes. On the other hand, a large mass of shoe manufacturers have been observed to pay attention to the traditional appearance of shoes. The manufacturer chooses shoe models according to his wishes. It is seen that individuals who produce local shoes are preferred because of the fact that the local shoes are suitable for the fashion trend, they are traditional, they are suitable for use and they are of high quality. Most of the local shoes are preferred because they are suitable for the traditional feature. Manufacturers are mostly selling in summer. It is understood from the surveys that there is a small amount of sales in autumn and spring, but that the workplaces selling these products in winter are stagnant. Most of the employees state that the workshop environment is sufficient. It is seen that the percentage of those who stated that they are partially sufficient is quite low. Local shoe manufacturers make use of pattern books, magazines, own designs and other sources used in shoe decoration. It is seen that most of the patterns used in local shoes are obtained from the manufacturers' own designs. Employees use shoe ornament technique, sewing ornament technique with metal, ornament technique with metals, ornament technique using various techniques, application technique, processing technique, cutting technique and linol technique in decorating shoes. It has been observed that the shoes are decorated with various techniques. Shoe parts in the machine by joining, sewing, hand sewing, gluing and hand sewing are applied by joining techniques. Mostly, they use hand sewing technique. Local footwear manufacturers use black, white, brown, green, orange, red, yellow, burgundy, blue and purple colors in making local shoes. They are mostly using brown. Manufacturers use geometric motifs and compositions, symbolic motifs and compositions in local shoe designs, but it is seen that geometric motifs, symbolic motifs and compositions are used throughout the shoes. It was observed that the individuals who produce local shoes used the glue as the glue and the vegetable yarns as the yarn when combining the shoes. Employees face difficulties in the workshop environment. Mostly, it is the shortage of qualified personnel to work. In order to overcome these difficulties, it is seen that they make suggestions such as supporting local shoe manufacturers, increasing the departments and courses to be trained qualified, providing support to increase local shoe production (such as credit and cooperative), and introducing local shoe designs at home and abroad. They recommend that local shoe designs should be introduced at home and abroad in order to overcome the difficulties encountered in making local shoes. Local shoe-making individuals' monthly earnings in the production of local shoes 500-1000 TL, 1001-1500 TL, varies between. The monthly income of the local shoe manufacturers is mostly between 1001-1500 TL.