Gyromitra Fr. cinsinin revizyonu
Revision of the genus Gyromitra Fr.
Yazar: HALİL GÜNGÖR
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM TÜRKEKUL
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Bu çalışmada, Türkiye'de yetişen Gyromitra türleri üzerinde klasik ve moleküler 
sistematik çalışmalar yapılmıştır. Ayrıca bazı mikologlar tarafından Gyromitra
cinsinin bir alt cinsi olarak kabul edilen Discina türleri de çalışmaya dâhil edilmiştir. 
Bu amaç doğrultusunda 2004-2016 yılları arasında ülke genelinde yapılan arazi 
çalışmaları ile Gyromitra ve Discina cinslerine ait örnekler toplanmıştır. Arazi 
çalışmalarından sonra yapılan fungaryum çalışmaları ile Gyromitra cinsine ait 6 tür 
bulunurken, Discina cinsine ait 4 tür bulunmuştur. Ayrıca Gyromitra bubakii, G. 
longipes ve G. tasmanica türlerinin tarifine uyan örneklerle, morfolojik olarak 
oldukça farklı olan ve yeni tür olma potansiyeli taşıyan çok sayıda örnek tespit 
edilmiştir. 
Belirlenen tüm türlerin farklı illerinden toplanmış 1-3 örneği ile morfolojik olarak 
farklı olan örnekler üzerinde moleküler çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Moleküler 
sistematik çalışmalarda sıklıkla kullanılan rDNA ITS, RPB1 ve RPB2 genleri tercih 
edilmiştir. Bu genlerin dizileri uygun primer çiftleri kullanılarak elde edilmiştir. Elde 
edilen dizilerin işlenmesinde Bioedit programı, dizilerin hizalanması için ClustalW 
programı ve filogenetik analiz için PAUP 4,0b10 programı kullanılmıştır. Ayrıca 
filogenetik analizlerde dış grup olarak kullanılmak üzere Gyromitra ve Discina
cinslerine yakın ve uzak akraba olan türlerin dizileri çoğaltılmış veya gen 
bankasından alınmıştır. 
rDNA ITS, RPB1 ve RPB2 dizilerinin ayrı ayrı ve birleştirilmiş veri setlerinin 
filogenetik analizleri sonucunda incelenen örneklerin 5 ana gruba ayrıldığı 
gözlenmiştir. Bu ayrım incelenen örneklerin büyüme dönemindeki farklılıklar, 
askokarpın şekli, saplı veya sapsız olması, sporların boyutu, sporlarındaki yağ 
damlacığı sayısı, sporların apikül bulundurup bulundurmaması, apikülün şekli gibi 
morfolojik karakterlerle güçlü bir şekilde desteklenmiştir.
I. grupta sonbahar mevsiminde büyüyen, sporları apikülsüz ve 2 adet yağ damlacığı 
taşıyan, gelişmiş bir sap ve semer şekilli askokarpı olan Gyromitra infula
bulunmaktadır. II. grupta ilkbahar mevsiminde büyüyen, sporlarında küt uçlu apikül 
ve 3 adet yağ damlacığı taşıyan, sapları gelişmiş ve askokarpları beyin şeklinde 
kıvrımlı olan Gyromitra gigas ve Gyromitra ticiniana türleri bulunmaktadır. III.
grupta ilkbahar mevsiminde büyüyen, sporlarında 3 adet yağ damlacığı ile küçük ve 
birkaç adet iğne şeklinde apikül bulunan veya uzun siğil şeklinde ornamentasyonu 
olan, askokarpları kıvrımlı veya semersi ve gelişmiş bir sapı olan Gyromitra
slonevskii ve Gyromitra brunnea türleri bulunmaktadır. IV. grupta ilkbahar 
mevsiminde büyüyen, sporları konik apiküllü ve 3 adet yağ damlacığı taşıyan, sesil 
veya gelişmemiş bir sapa sahip ve askokarpları disk şeklinde olan Discina türleri 
bulunmaktadır. V. grupta ise yine ilkbahar mevsiminde büyüyen sporlarında apikül 
bulunmayan ve 2 adet yağ damlacığı taşıyan, askokarpları beyin şeklinde kıvrımlı ve 
gelişmiş sapı olan Gyromitra esculenta örnekleri bulunmaktadır. 
Morfolojik olarak oldukça farklı olan örnekler ile Gyromitra bubakii, Gyromitra 
longipes ve Gyromitra tasmanica türlerinin tarifine uyan örneklerin dizileri birbirine 
ve Gyromitra esculenta'ya çok yakın çıkmıştır. Bu sebeple örnekler arasındaki 
morfolojik farklılığın, temel sebebinin, literatürde de geçtiği üzere, ekolojik ve 
fiziksel ajanlar olduğu sonucuna varılmıştır. 
Farklı olduğu düşünülen bazı Discina örneklerinin ise rDNA ITS, RPB1 ve RPB2 
dizileri birbirinden ve bilinen diğer Discina türlerinden farklı çıkmıştır. Bu 
örneklerin yeni türler olabileceği düşünülmektedir.

Abstract:
In this study, classical and molecular systematic studies were conducted on Turkish 
Gyromitra species. In addition, Discina species, which are accepted as a subgenus of 
Gyromitra by some mycologists, were also included to the study. According to this 
aim, Gyromitra and Discina specimens were collected by field studies conducted 
throughout the country between 2004-2016 years. After field studies, 6 species from 
genus Gyromitra and 4 species from genus Discina were identified with fungaryum 
studies. In addition, samples matching the description of Gyromitra bubakii, 
Gyromitra longipes and Gyromitra tasmanica were identified, as well as many 
samples that were morphologically very different and had the potential to be new 
species.
Molecular studies were carried out on 1-3 samples of all identified species collected 
from different provinces and morphologically different samples. rDNA ITS, RPB1 
and RPB2 genes were preferred which are generally used for molecular systematic 
studies. The sequences of these genes were obtained with using appropriate primer 
pairs. Bioedit program was used to process the obtained sequences, ClustalW 
program for align the sequences, and PAUP 4.0b10 program for phylogenetic 
analysis. Additionally, the sequences of species closely and distantly related to the 
Gyromitra and Discina genera were amplified or taken from the genbank to use as 
outgroups for phylogenetic analyses.
Phylogenetic analysis of separate and combined data sets of rDNA ITS, RPB1 and 
RPB2 sequences revealed that the examined samples were divided into 5 main 
groups. This distinction is strongly supported by morphological characters such as 
differences in the growth period of the examined samples, shape of the ascocarp, 
whether stalked or not, size of the spores, number of oil droplets in spores, whether 
the spores have apicule or not, and the shape of the apicule.
Group I. includes Gyromitra infula. Which grows in autumn and its spores are 
without apicules and carry 2 oil droplets, has a developed stalk, saddle-shaped 
ascocarps. Group II. includes Gyromitra gigas and Gyromitra ticiniana, which grow 
in spring, have blunt-tipped apicules and 3 oil droplets in their spores, with a
developed stems and brain shaped ascocarps. Group III. includes Gyromitra 
slonevskii and Gyromitra brunnea, which grow in the spring, have small and few 
needle-shaped apicules with 3 oil droplets in their spores, or with long wart like
ornamentation, with a curved or saddle-shaped ascocarps and a developed stem.
Group IV. includes Discina species which grow in spring, have conical apicules and 
3 oil droplets in their spores, sessile or with undeveloped stem, and have disc-shaped 
ascocarps. Group V. includes Gyromitra esculenta specimens which grow in the 
spring, have spores without apicules and carry 2 oil droplets, with a developed stem 
and brain shaped ascocarps.
The sequences of the samples, which are quite different morphologically, and the 
samples that fit the description of the species Gyromitra bubakii, Gyromitra longipes
and Gyromitra tasmanica, were found to be very close to each other and to 
Gyromitra esculenta. For this reason, it was concluded that the main reason for the 
morphological difference between the samples is ecological and physical agents, as 
stated in the literature.
The rDNA ITS, RPB1 and RPB2 sequences of some Discina samples, which were 
thought to be different, were different from each other and from other known Discina 
species. It is thought that these samples may be new species.