Ebü'l-Hasan el-Bekrî ve tasavvufî görüşleri -"Teshîlü's-sebîl fî fehmi me'ani't-tenzîl"- adlı tefsiri bağlamında
Ebu'l-Hasen es-Siddiki al-Bekri (Ö. 952/1545) and her mystical views in the context of her commentary named "Teshîlü's-sebîl fî fehmi meâni't-tenzîl"
Yazar: HÜSEYİN ARSLAN
Danışman: PROF. DR. NASİ ASLAN
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Ebu`l-Hasan el-Bekri = Ebu`l-Hasan el-Bekri ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Memlükler = Mamluks ; Tasavvuf = Mystic ; Tefsir = Commentary ; Teshilü's-Sebil fi Fehmi Meani't-Tenzil = Teshilü's-Sebil fi Fehmi Meani't-Tenzil ; İslamiyet = Islam

Özet:
İslam tarihindeki en büyük devletlerden birisi olarak kabul edilen Memlükler, yalnız siyasi ve askeri alanlarda değil, hemen her alanda gelişmelere şahitlik yapmış ve katkılar sunmuştur. O dönem, Kahire ve Dımeşk/Şam şehirleri, ilmi anlamda hem göç almış hem de birçok âlimin sığınağı olarak kabul edilmiştir. Bu bağlamda o coğrafyada tasavvuf anlanında da değerli âlimler yetişmiş ve kıymetli eserler telif edilmiştir. Bölge de Şâzeliye, Kâdiriyye, Desûkiye gibi tarikatlar yerleşmiş ve aktif olarak faaliyetlerini sürdürmüşlerdir. Bu çalışmanın konusu bu renkli mozaikte dünyaya gelen ve eserler kaleme alan o coğrafyanın tasavvufi kimliğini de gözler önüne seren Mısırlı mutasavvıf, şair, fakih, kurrâ, muhaddis, müfessir, mütekellim Ebu'l-Hasen es-Sıddîkî el-Bekri'dir. Mutasavvıf Bekri'nin hem o dönem tasavvuf anlayışını hem de ilim perspektifini görmesi, onun tasavvufi yorumları ve eserlerindeki ilmi zenginliğine etki etmesi bu açıdan önemlidir. O dönemde eserler kaleme alan Bekri, gerek ilmi konumu ve tasavvufi hayatı, gerekse yetiştirdiği ve rahle-i tedrisatından geçen ulemanın ilmi konumu, bu çalışmanın odak noktasıdır. Bekri'nin birkaç eseri günümüze ulaşsa da ne yazık ki birçoğuna henüz ulaşılamamıştır. Onun eserleri hem o dönemi aydınlatan bir ışık olma hem de İslam kandilinin taşıyıcılığını yapması bakımından değerli ve incelenmeye değerdir. Bu çalışmada Bekri ve "Teshîlü's-sebil fî fehmi me'ani't-tenzîl" adlı tefsiri bağlamında tasavvufî görüşleri incelenmiştir. Çalışmanın giriş bölümünde Bekri'nin yaşadığı coğrafyanın bir portresi niteliğinde siyasi, ilmi ve sosyal muhit hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde Bekri'nin hayatı ve kaleme aldığı eserler üzerinde durulmuş, ikinci bölümde ise Bekri'nin genel tasavvufi kavramları nasıl ele aldığı ve yorumladığı incelenmiştir. Son bölümde de usulü aşere kabul edilen kavramların tespit ve yorumlarına yer verilerek değerlendirmelerde bulunulmuş ve çalışmaya son verilmiştir.

Abstract:
Mamluks, considered to be one of the greatest states in the history of Islam, witnessed and contributed to developments not only in the political and military fields, but also in almost every field. At that time, the cities of Cairo and Damascus were both emigrated and accepted as the refuge of many scholars. In this context, valuable scholars and valuable works have emerged in the sense of mysticism in that geography. In the field of Sufism, sects such as şâzeliye, kadiriyye, desûkiye settled and continued their activities actively. The subject of this study is the Egyptian mystic, poet, jurist, kurra, muhaddis, mufassir, mutakellim Ebu'l-Hasen es-Sıddîkî al-Bekri, who was born in this colorful mosaic and also reveals the mystical identity of that geography, who wrote works. In this respect, it is important for Sufi Bekri to see both the understanding of Sufism at that time and the perspective of science. Bekri, who wrote works at that time, is the focus of this study, both his scientific position and the scientific position of the ulama he trained and passed the rahle-i education. Although some of Bekri's works have survived, unfortunately we have not been able to reach most of them. His works are valuable and worth examining in terms of both being a lighthouse that illuminates that period and being the bearer of the Islamic oil lamp. In the introduction part of the study, information is given about the political, scientific and social environment as a portrait of Bekri's geography. In the first part, Bekri's life and the works he wrote were emphasized, and in the second part, Bekri's interpretation of mysticism terms was pointed out and evaluations were made by giving place to the determinations and interpretations of these concepts, whose procedure was accepted as ashare.