Ebû Mansûr El-Huseyn B. Zeyle'nin El-Kâfi Fi'l-Mûsikî adlı eserinin müzik teorisi açısından incelenmesi
A study of Ibn Zayla's work on music "Al-Kâfi Fi'l-Mûsikî" in terms of music theory
Yazar: AYŞENUR KÖKSAL
Danışman: PROF. DR. AHMET ÇAKIR
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Müzik = Music ; Sanat Tarihi = Art History ; Tarih = History
Dizin: 11. yüzyıl = 11. century ; Müzik = Music ; Müzik eserleri = Music works ; Müzik tarihi = Music history ; İbn Zeyle = İbn Zeyle ; İran = Iran ; İslam sanatı = Islamic art ; İslam tarihi = Islamic history

Özet:
Bu çalışma, 11. yüzyılda yaşamış İranlı bir filozof ve âlim olan İbn Zeyle'nin
müziğe dair eserini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmalarından biri olan el-Kâfî
fi'l-Mûsikî, mevcut müzik literatürüne önemli ölçüde yeni fikirler eklerken, zamanına
kadar geliştirilen tüm müzik teorilerini kapsar. İbn Sînâ'nın en yakın öğrencilerinden
biri olduğu için İslâmî bilgilerin aktarımında eserleri daha da önem arz eder. Bu olgu,
araştırmalarımız sırasında keşfettiğimiz üzere, el-Kâfî fi'l-Mûsikî'nin bazı
kısımlarının İbn Sînâ'nın Cevâmiu İlmi'l-Mûsikî ile birebir aynı olmasını da açıklar.
Bununla birlikte, İbn Zeyle, eserinde, hocası İbn Sînâ'dan hiç söz etmemiştir. İbn
Zeyle'nin eserinin orijinalliği, ebced yönteminde nağmeleri isimlendirirken harfleri
farklı bir biçimde kullanmasında yatar. Ebced harflerini kullanma şekli, Safiyyuddin
Urmevî gibi sistematikçi denen okula müntesip bazı ilim adamlarının eserlerinde ve
onu takip eden başka ilim adamlarının eserlerinde de görülmektedir. Bu bakımdan
İbn Zeyle bu yöntemin kurucusu olarak düşünülebilir. Bir başka önemli nokta ise,
îkâ'ları oluştururken onların kuvvetini kullanmasıdır. Çalısmaya başladığımızda el-
Kâfi fi'l-Mûsikî'nin Türkçe çevirisi mevcut değildi. Çalışmamızın ekinde eserin
çevirisini de veriyoruz. Sadece İngiltere ve Hindistan'daki kütüphanelerde bulunan
iki orijinal el yazmasına erişemediğimizden, çevirimizde Zekeriya Yusuf'un
yayınladığı metni kullandık.

Abstract:
This study aims to analyse work of Ibn Zayla on music, an Iranian philosopher
and scholar of the eleventh century. One of his works, al-Kâfi fi'l-Mûsikî,
encompasses all music theories developed up until his time, while contributing
substantially new ideas to the existing music literature. His works become all the
more important in Islamic scientific transmission due to the fact that he is one of the
closest disciples of Ibn Sina This fact explains also the identity of some parts of al-
Kâfî fi'l-Mûsikî with Ibn Sina's Javamiu İlmi'l-Mûsikî, an identity discovered during
our research. However, Ibn Zayla never mentions the work of his master, Ibn Sina, in
his own work. The originality of Ibn Zayla's work lies in his different uses of letters
in the abjad numerals in naming notes. The manner in which he uses the abjad
numerals can be observed in the works of some scholars from so-called systematist
school such as Safiyyuddin Urmawi, and that sort of use is adopted by other scholars
thereafter. In this regard, Ibn Zayla can be considerd as the founder of this method.
Another important point is that Ibn Zayla in his use of the force of the duration in
composing îkâ''s. Before we commenced our study, Al-Kâfi had not yet been
translated into Turkish. In the framework of this study, we furnish its translation.
Since there are only two original manuscripts found in the libraries in the United
Kingdom and India, out of reach, the edition of Zakariyya Yousuf is used for the
translation.