Çok kriterli karar verme tekniği ile netsis kurumsal kaynak planlama programına entegre satın alma teklif değerlendirme uygulaması
Purchasing offer evaluation application with multi-criteria decision making technique integrated to netsis enterprise resource planning program
Yazar: YENER YAVUZ
Danışman: DOÇ. DR. ERCAN ŞENYİĞİT
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering

Özet:
Karar verme hayatımızın her aşamasında karşımıza çıkan bir konudur. Kararlar karar vericinin kendi değerlemesine bırakılmaktadır. Karar verici karar verirken kriterlerini belirlemekte ve eldeki alternatifleri değerlendirerek kendisi için en uygun olan alternatifi tercih etmektedir. Birden fazla kriter ve birden fazla alternatifi değerlendirmek ve bunları kısıtlı bir süre içerisinde yapmak oldukça zordur. Ayrıca yapılacak değerlemenin bilimsel bir dayanağı olmadığı için de güvenilirliği düşüktür. 
Netsis KKP (Kurumsal Kaynak Planlaması) programında satın alma talepleri oluşturulmakta ve bu talepler için tedarikçi firmalardan teklifler toplanmaktadır. Oluşan teklifler içinden en uygun teklif kabul edilerek tedarikçiye sipariş geçilmektedir. Netsis programı girilmiş taleplerin teklife dönüştürülmesi aşamasında sadece fiyat kriterini dikkate alarak değerlendirme yapmaktadır. Diğer olası kriterlerin hiçbiri bilimsel olarak dikkate alınmamaktadır. Değerleme, karar vericinin kendisine bırakılmaktadır.  Netsis kullanıcıları arasında teklif modülü ile ilgili yapılan anketler sonucunda, satın alma birimlerinin Talep/Teklif modülünü kullandıkları fakat yapılan mevcut teklif değerlendirmesini yeterli bulmadıkları ve bununla ilgili yapılacak bir teklif değerlendirme uygulamasının çok faydalı olacağı şeklinde fikir beyan ettikleri görülmektedir. Bu çalışmada, teklif değerlendirme uygulamasındaki bu eksikliğin giderilmesi adına ÇKKV (Çok Kriterli Karar Verme) yöntemleri ile en iyi teklifin belirlenmesi amaçlanmaktadır. 
Ölçülemeyen değerleri ölçülebilir hale getirdiği için AHS (Analitik Hiyerarşi Süreci) yöntemi ve herhangi bir öznel değerlemeye ihtiyaç duymayan MOORA (Multi-Objective Optimization on the basis of Ratio Analysis) yöntemi olmak üzere iki adet ÇKKV metodu tercih edilmiştir. MOORA yöntemi içerisinde de Oran ve Referans nokta yöntemleri kullanılmıştır. 
Çalışmamızda öncelikle matematiksel işlevselliği ile bilinen Matlab uygulamasında tercih ettiğimiz AHS ve MOORA yöntemlerinin kodları yazılmıştır. Bu kodlar Matlab'ın  kod dönüştürücüsü ile C# diline dönüştürülmüş ve ÇKKV yöntemleri fonksiyon olarak tanımlanmıştır. ÇKKV probleminin çözümü için gerekli olan kriterler ve alternatifleri oluşturan teklifler Netsis arayüzü ile Netsis programına girilmektedir. SQL dili arayüzünde verinin öz izlemesini oluşturan viewler ile uygulamamıza getirilmektedir. Uygulama ile her bir ÇKKV yöntemi için değerleme yapılmakta ve en uygun teklifler sıralanmaktadır.
AHS, oran yaklaşımı ve referans nokta yaklaşımlarında farklı sonuçlar elde edilmiştir. 
Anahtar Kelimeler: Teklif Değerleme, Kurumsal Kaynak Planlama, Çok Kriterli Karar Verme, AHS, MOORA

Abstract:
Decision-making is an issue that we face at every period of our lives. Decisions are left to the decision-maker's own assessment. The decision-maker determines his/her own criteria while making decisions and chooses the most appropriate alternative for him/her while evaluating the alternatives. It is very difficult to evaluate multiple criteria and multiple alternatives and to do it within a limited time. In addition, the reliability of the assessment is low because there is no scientific basis.
With the Netsis ERP (Enterprise Resource Planning) program, purchase requests are created and offers are collected from the suppliers for these demands. The most appropriate offer is accepted, and the order is passed to the supplier. Netsis program evaluates only the price criterion in the process of converting the entered demand into offer. None of other possible criteria is considered scientifically. The assessment is left to the decision-maker. As a result of the surveys carried out among the Netsis users regarding the offer module, it is seen that the purchasing units use the Demand / Offer module but they do not find the current offer evaluation sufficient and that an offer evaluation application will be very beneficial.
In this study, it is aimed to determine the best proposal by using MCDM (Multi Criteria Decision Making) methods in order to overcome this deficiency in offer evaluation application. Two MCDM methods were chosen, namely AHP (Analytic Hierarchy Process) method, which makes non-measurable values measurable and MOORA (Multi-Objective Optimization on the basis of Ratio Analysis) method which does not require any subjective evaluation. Ratio and Reference point methods were used in MOORA method. In our study, firstly the codes of AHS and MOORA methods were written which we prefer in Matlab application that are known for their mathematical functionality. These codes are converted to C# language with Matlab's code converter and the MCDM methods are defined as functions. Netsis interface is entered into the Netsis program with the necessary criteria and alternatives for the solution of the MCDM problem. It is brought to our application with views that constitute the self-monitoring of data through SQL language. Data is brought to our application with views in SQL language. With the application, assessment is made for each MCDM method and the most suitable proposals are listed.
Key Words: Offer Evaluation, ERP (Enterprise Resource Planing), Multi Criteria Decision Making (MCDM), AHP, MOORA