Prematüre bebeklerde metabolik kemik hastalığı insidansı ve ilişkili faktörler
Incidence of metabolik bone disease of prematurity and related risk factors
Yazar: ÇAĞLA UÇAR AYOĞLU
Danışman: PROF. DR. SERTAÇ ARSLANOĞLU
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Antenatal ve neonatal bakımdaki tüm gelişmelere karşın prematürenin metabolik kemik hastalığı (MKH) önemli bir sorun olmaya devam etmektedir. Tanı ve izlem kriterlerinde bir uzlaşma olmadığı için gözden kaçabilmekte, erken ve geç dönemdeki komplikasyonlarıyla prematüre bebeklerin sağlığını tehdit etmektedir. Bu nedenle biyolojik belirteçlerle erken tanı ve izlem çok önemlidir.
Bu çalışmada amacımız doğumda gestasyon yaşı ≤32 hafta olan prematüre bebeklerde biyokimyasal belirteçler yoluyla MKH gelişim sıklığını ve ile ilişkili risk faktörlerini belirlemektir.
Retrospektif kesitsel olarak planlanan bu çalışmaya; 01.01.2018 ile 31.12.2022 tarihleri arasındaki 5 yıllık sürede en az 28 gün yatarak bakım ve tedavi görmüş, gestasyon yaşı ≤32 hafta olan prematüre bebekler alınmıştır. Veriler, elektronik kayıt sistemi (Nucleus) yolu ile, gerektiğinde yazılı dosyalara başvurarak toplanmıştır: Bebeklerin doğumdaki demografik özellikleri; anneye ve hastalıklarına ait bilgiler, gestasyonel patolojiler; bebeklerde kemik demineralizyonu açısından risk oluşturan ilaçların kullanımı ve klinik uygulamalar ile majör komorbiditelere ve beslenmeye ait parametreler, 2,4,6,8. haftalardaki kalsiyum (Ca), fosfor (P), alkalen fosfataz (ALP) düzeyleri. Postnatal 4.haftadaki serum ALP değerinin >500 IU/l olması MKH; ALP değerinin >500 IU/l olması ile birlikte serum P düzeyinin >4,5 mg/dl olması hafif, <4,5 mg/dl olması şiddetli MKH olarak tanımlanmıştır. MKH varlığı ve şiddeti; potansiyel risk faktörleriyle ilişkilendirilmiştir. Gestasyon yaşı ve doğum ağırlığına göre bu ilişkiler kontrol (adjust) edilerek değerlendirilmiştir.
Çalışma grubumuzu gestasyon yaşı <32 hafta olan 185 prematüre bebek oluşturmuştur. Tüm grupta MKH insidansı %21,1 bulunmuştur; olguların %64,1'i şiddetli MKH tanımına girmektedir. Doğum ağırlığı <1000 g olan bebeklerde MKH insidansı
(%37,2) ve şiddetli MKH insidansı (%25,6), doğum ağırlığı >1000 g bebeklerden (sırasıyla %7,1 ve %3,0) çok daha yüksektir (p<0.001). 2018'de %31,6 olan MKH ve %23,7 olan şiddetli MKH insidansı, 2022'de %17,2 ve %3,4'e gerilemiştir. MKH gelişimi için; küçük gestasyon yaşı ve düşük doğum ağırlığı güçlü risk faktörleri olarak saptanmıştır. Bu iki değişkene göre kontrol edilmiş analizlerde ise; maternal hastalık varlığı, mimimal enteral beslenmeye geç başlanması, anne sütü güçlendirmesine geç başlanması, nekrotizan enterokolit varlığı, ağırlığı ve bronkopulmoner displazi risk faktörü olarak saptanmıştır. Erken dönemde hipofosfatemi görülmesi, 4.hafta ALP yüksekliği ile lineer ilişkili bulunmuştur.
MKH, gestasyon yaşı ≤32 hafta olan prematüre bebeklerde %21,1 insidans ile önemini korumaya devam etmektedir. Doğum ağırlığı <1000 g olan bebeklerde ise insidans çok daha yüksektir (%37,2). Beş yıllık dönemde YYBÜ'de MKH ve şiddetli MKH insidansı azalma göstermiş olsa da, tarama ve izlemde yeni iyileştirmeler yapmak gereklidir. İkinci haftada gözlenen hipofosfatemi, hastalığın gelişimi açısından uyarıcı bir belirteç olabilir ve erken taramada kullanılabilir.

Abstract:
Despite advances in the antenatal ve neonatal care, the metabolic bone disease (MBD) of prematuriy is still an important problem. Since a universal consensus is lacking regarding the diagnosis and management of the disease, it may go unnoticed, and result in serious complications threatening the short and long-term health of these infants. Thus, early diagnosis via biological markers and treatment have utmost importance.
Our aim in this study is to evaluate the incidence of MBD and related factors in preterm infants with a gestational age ≤32 weeks admitted to our neonatal intensive care unit (NICU).
This retrospective cross-sectional included the data collection of 185 preterm infants with a gestational age ≤32 weeks who were under care in our NICU during a 5 year period starting from the beginning of 2018. The data was collected through the electronic record system (Nucleus), written records were used when needed. Demographic characteristics of the infants at birth, maternal demographic data, pregestational and gestational diseases, gestational adversities, use of medicines and interventions with a potential risk for MBD, major comorbidities, some key nutritional data, and serum calcium (Ca), phosphorus (P), alkaline phosphatase (ALP) levels at 2,4,6,8 weeks were recorded. MBD was defined as a serum ALP level >500 IU/L at postnatal 4th week, severe MBD was defined as a serum ALP level >500 IU/L plus a serum P<4.5 mg/dL. The associations between the potential risk factors and the presence and severity of the MBD were analyzed. These associations were evaluated aftter the adjustment of gestational age and birthweight.
A total of 185 preterm infants with gestational age <32 week were included. MBD incidence in the whole group was 21.1%; and 64.1% of these infants had severe MBD. Extremely low birthweight (ELBW) infants had higher incidences of MBD and severe MBD with respect to the infants with a birthweight >1000 g (37.2% and 25.6% vs 7.1% and 3.0%, p<0,001).Incidences of MBD and severe MBD declined over time, being 31.6% and 23.7%, respectively in 2018, declining to 17.2% and 3.4% in 2022. Lower birthweight, smaller gestational age, existence of a maternal disease, late onset of trophic feeding, late onset of human milk fortification, presence of NEC, and BPD, severity of NEC were identified as risk factors. Hypophosphatemia at 2nd week of life showed a linear correlation with elevated ALP levels at the 4th week.
MBD continues to be an important problem for preterm infants ≤32 weeks of gestational age with an incidence of 21.1%. Extremely low birthweight infants have a much higher incidence of 37.2 %. Although there is a decline over time in 5 years in our NICU, there is still space for improvement. Early hypophoshatemia may be an early warning marker of the disease and be used for early screening.