Hasan Âli Yücel dönemi klasik eser tercümelerinin kanonlaşma bağlamında incelenmesi
Analyzing the translations of classics of Hasan Ali Yücel period in the context of canonization
Yazar: DEVRİM GENÇER KIZILIRMAK
Danışman: PROF. DR. ŞAHMURAT ARIK
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Tanzimat'la başlayan yenileşme çabaları Türk inkılabı ile muasırlaşma ve muasır
medeniyetler seviyesinin üzerine çıkma hedefi doğrultusunda yeni bir ivme kazanır.
Edebiyatımızda klasik eserlerin tercümesi meselesi de batılılaşma ve modernleşme
bağlamında Tanzimat'tan sonra tartışılmaya başlanır. Tartışmaların; klasik eserin tanımı,
tercümesi yapılması gereken eserler, bizde klasik eser ve klasik dönem olup olmadığı,
yapılacak tercümelerin kültürel değişimi doğuracağı gibi konularda yoğunlaştığı görülür.
Maarif Vekili Hasan Âli Yücel'in öncülüğünde tercüme faaliyetlerinin devlet
eliyle ciddiyetle ele alınması, Yücel'in eğitim ve kültür alanlarında yürüttüğü bir dizi
çalışma, Türk devriminin kökleşmesine yöneliktir. Birinci Türk Neşriyat Kongresi'nde
belirlenen esaslar çerçevesinde oluşturulan Tercüme Heyeti ve Heyetin toplantıları
sonucu kurulan Tercüme Bürosu'nun çalışmaları neticesinde tercümeler ciddiyetle
yürütülürken Tercüme Bürosu'nun resmi yayın organı Tercüme Dergisi ile de yapılan
tercümeler ve planlamalar duyurulur.
Türk aydınlanmasının gerçekleşmesi için ihtiyaç duyulan "yeni insan"ın
okuması gerekli görülen klasik eserleri belirleyen Büro'nun yaptığı seçimlerle edebi
kanon oluşumuna da etki edeceği düşünülebilir. Ayrıca tercümelerin Türk inkılabını
destekleyen ve yapılan kültürel reformların felsefesi olarak sunulan hümanizma ruhunu
yansıtacak eserler arasından seçiliyor olması, ideolojinin sanat ve edebiyatla olan ilişkisi
bağlamında irdelenmesi ihtiyacını doğurur.
Anahtar Kelimeler: Hasan Âli Yücel, İdeoloji-Söylem İlişkisi, Kanon, Klasik Eser,
Modernleşme, Tercüme Dergisi, Tercüme, Türk İnkılabı

Abstract:
The innovation efforts that started with the Tanzimat gained a new momentum
with the Turkish revolution in line with the goal of modernization and rising above the
level of contemporary civilizations. The issue of the translation of classics in our literature
began to be discussed after the Tanzimat in the context of westernization and
modernization. It is seen that the discussions were concentrated in the definition of a
classics which needed to be translated, whether we had classical works or a classical
period, and if the translations to be made will cause cultural change or not.
Under the leadership of Hasan Âli Yücel who was the Minister of Education,
translation was taken seriously by the goverment, and a series of studies which were
carried out by Yücel in the field of education and culture aimed at rooting the Turkish
revolution. As a result of the work of the Translation Committe formed within the
framework of the principles determined at the First Turkish Publications Congress and
the Translation Bureau, which was established as a result of the meetings of the
delegation, the translations were carried out in earnest, while the translations and plans
were announced with the official publication of the Translation Bureau, the Translation
Journal.
It can be thought that the Bureau, which determined the classics required to be
read by the "new human" needed for the realization of the Turkish Enlightenment, would
also affect the formation of the literary canon with the choices it made. In addition, the
fact that the translations were selected among the works that reflect the spirit of
humanism, which supports the Turkish revolution and presented as the philosophy of the
cultural reforms, created the need to examine the ideology in the context of its relationship
with art and literature.
Keywords: Canon, Hasan Âli Yücel, Ideology-Discourse Relationship, Modernization,
The Translation Journal, Translation, Turkish Revolution