Toplumda sağlıklı yaşam biçimi geliştirmesi beklenen sağlık çalışanlarının bu konudaki tutumlarının incelenmesi
Assessment of the attitudes of health professionals regarding the promotion and development of a healthy lifestyle in the community
Yazar: RABİA MÜBERRA BADUR BEY
Danışman: PROF. DR. GÜLRU PEMRA CÖBEK ÜNALAN
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Sağlık Eğitimi = Health Education

Özet:
Amaç: Bu çalışmada; klinik pratiğinde ve eğitimi süresince sağlıklı yaşam tarzı değişikliği ile ilgili konuların yer aldığı Aile Hekimliği, Halk Sağlığı, İç Hastalıkları ve Kardiyoloji branş hekimleri ile Beslenme ve Diyetetik bölümü lisans öğrencilerinin bu konularda farkındalıklarının geliştiği varsayılarak, bu kişilerin kendi sağlıklı yaşam biçimi davranışları hakkındaki tutumlarının ortaya koyulması amaçlanmıştır. 
Gereç ve Yöntem: Çalışma Şubat 2023 ve Ekim 2023 tarihleri arasında yürütülen tanımlayıcı ve kesitsel bir çalışmadır. Çalışmanın evreni Marmara Üniversitesi Pendik Eğitim Araştırma Hastanesinde Aile Hekimliği, Halk Sağlığı, İç Hastalıkları ve Kardiyoloji Anabilim Dallarında çalışan, uzmanlık eğitimlerinin ilk yılında ve son yılında olan 356 asistan hekim ve Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü'nde eğitim gören birinci ve dördüncü sınıf öğrencisi 194 kişi olmak üzere toplam 550 kişiden oluşmaktadır. Evreni temsil edecek örneklem büyüklüğü, sağlıklı davranış geliştirme sıklığı %50 alındığında %95 güven aralığı ve %5 hata payıyla en az 227 kişi olarak hesaplanmıştır. 148 asistan ve 156 öğrenci olmak üzeri toplam 304 kişiye ulaşılmıştır. Çalışmaya dahil edilen her klinik bir küme kabul edilerek asistanlar küme tipi örneklem yöntemiyle seçilmiştir. Öğrenciler için ilgili fakülteden gerekli izin alınarak, ders saatlerinden önce sınıf ortamında elektronik olarak ölçek uygulanmıştır.   Katılımcılara 52 sorudan oluşan Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları-2 (SYBD-2) ve sosyodemografik özellikleri belirleyen Katılımcı Değerlendirme Formu uygulanmıştır. İstatistiksel analizler ve hesaplamalar için IBM SPSS Statistics 28.0 kullanılmıştır. Sonuçlar değerlendirilirken p<0,05 düzeyi anlamlı olarak kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya katılan 156 öğrenci ve 148 hekimin yaş ortalaması 24,4±4,5'tir. SYBDÖ-2 toplam puan ortalaması 125,91±20,6 olarak hesaplandı. Alt boyutlar içerisinde en yüksek puan kişiler arası ilişki (2,80±0,52), en düşük puan fiziksel aktivitedir (2,05±0,58). Çalışmamızda öğrenci olan, eğitiminin son yılında olan ve sağlığı teşvik edici uygulamalarla karşılaşanların SYBDÖ-2 toplam puanları anlamlı biçimde yüksek bulunmuştur (p<0,05).  Düzenli egzersiz yapma, yeterli sıvı tüketme, enerji içeceği içmeme, bölümünden memnun olma ve bölümüne isteyerek başlama parametrelerinin sağlıklı yaşam biçimi davranışları üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkisi olduğu saptanmıştır. 
Sonuç: Sağlıklı yaşam biçimi davranışları ile ilgili sağlık eğitimi alan ve mesleki uygulamaları sırasında hastalarına ya da danışanlarına sağlıklı yaşam biçimi davranışları kazandırmayı hedefleyen disiplinlerde çalışanların, kendi sağlıklı yaşam davranışlarına yönelik tutumlarının orta düzeyde olduğu ancak eğitiminin son yılında olanların, öğrenci olanların ve eğitimleri süresince sağlığı iyileştirici ve sağlığı teşvik edici uygulamalarla karşılaşanların sağlıklı yaşam biçimi tutumlarının daha olumlu olduğu saptanmıştır. Eğitim sürecinin fark yarattığını ve bu farkın nedenlerinden birinin de uygulamaya dönük eğitimler olduğunu düşündüren bu bulgular doğrultusunda sağlıklı yaşam biçimi davranışları konusunda etkin eğitimler verilmeli ve sağlık çalışanlarında yetkinlik geliştirilmelidir. 

Anahtar kelime: SYBD, SYBDÖ-2, sağlıklı yaşam biçimi, davranış, asistan hekimler, beslenme ve diyetetik öğrencileri, eğitim süresi, sağlık eğitimi

Abstract:
Purpose: In this study through assuming that, the physicians in family medicine, public health, internal medicine, cardiology disciplines and nutrition and dietetics undergraduate students develop awareness related to healthy lifestyle changes during their education, we aimed to show their own attitudes about healthy lifestyle behaviors.
Methods: The study was conducted between February 2023 and October 2023 as a descriptive and cross-sectional study. The population of the study consists of a total of 550 individuals, including 356 resident physicians in their first and final years of specialization training working in the Departments of Family Medicine, Public Health, Internal Medicine, and Cardiology at Marmara University Pendik Training and Research Hospital, and 194 first year and fourth year undergraduate students in the Department of Nutrition and Dietetics at Marmara University Faculty of Health Sciences. The sample size representing the population was calculated as a minimum of 227 individuals with a confidence level of 95% and a margin of error of 5%, assuming a frequency of 50% healthy behavior development. A total of 304 individuals who met the inclusion criteria were reached, consisting of 148 residents and 156 students. Each clinic included in the study was considered a cluster, and residents were selected using the cluster sampling method. For students, with the necessary permission obtained from the relevant faculty, the electronic scale was applied in the classroom setting before class hours. Participants were administered the Health Promoting Lifestyle Profile-2 (HPLP-2) scale, consisting of 52 questions, and the Participant Assessment Form determining sociodemographic characteristics. IBM SPSS Statistics 28.0 was used for statistical analysis and calculations. A significance level of p < 0.05 was accepted in the evaluation of the results.
Results: The mean age of the 156 participating students and 148 physicians in the study is 24.4±4.5. The total score average of the HPLP-2 was calculated as 125.91±20.6. Among the sub-dimensions, the highest score is interpersonal relationships (2.80±0.52), while the lowest score is for physical activity (2.05±0.58). In our study, students, those in their final year of education, and those encountering health-promoting practices were found to have significantly higher total scores on HPLP-2 (p<0.05). Regular exercise, adequate fluid intake, abstaining from energy drinks, satisfaction with the department, and willingly starting the department were found to have a statistically significant effect on healthy lifestyle behaviors.
Conclusion: It has been observed that the health professionals in the disciplines receiving health education and aiming to improve healthy lifestyle behaviors to their patients or applicants during their practices have a moderate level of attitudes relating self-healthy lifestyle behaviors however the individuals in their final year of education, those who are students, and those encountering health-improving and health-promoting practices throughout their education have been found to exhibit more positive attitudes towards a healthy lifestyle. Depending on the findings, which suggest that the education process makes a difference and that one of the reasons for this difference is training in practice, effective training on healthy lifestyle behaviors should be provided and competency of healthcare professionals should be developed.

Keywords: Health promoting Lifestyle Profile, HPLP-2, residents, students of nutrition and diet undergraduate program, training period, practice-based education.