Okul müdürlerinin sosyal adalet liderliği deneyimleri
The school principals' experiences of social justice leadership
Yazar: ZEHRA YALÇIN
Danışman: DOÇ. DR. ERKAN TABANCALI
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Yönetimi Ana Bilim Dalı /  Eğitim Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı, Millî Eğitim Bakanlığına bağlı resmi okullarda görev yapmakta olan okul müdürlerinin okullarında sosyal adaleti nasıl sağladıklarını, sosyal adaleti hayata geçirirken karşılaştıkları engelleri ve okul müdürlerinin sosyal adalet liderliği uygulamalarının önündeki engellere dair çözüm önerilerini ortaya çıkarmaktır. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim deseninde tasarlanmıştır. Araştırmanın katılımcılarını, İstanbul'da Millî Eğitim Bakanlığına bağlı resmi ilkokul, ortaokul ve liselerde görev yapan 17 okul müdürü oluşturmaktadır. Katılımcılar, kartopu örnekleme yöntemi kullanılarak belirlenmiştir. Araştırmanın veri toplama sürecinde görüşme tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın verileri, araştırmacı tarafından hazırlanan yarı-yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Görüşmeler ortalama 60-90 dakika arasında sürmüş ve yüz yüze gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın verileri, içerik analizi yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma sonuçları, okul müdürlerinin okullarında olumlu ilişki kurma, farklılıklara saygı ve iletişimi merkeze alan bir sosyal adalet liderliği benimsediğini ve liderlik rollerini kendi bireysel deneyimleri ışığında oluşturduklarını göstermiştir. Sosyal adalet liderliğinin belli bir çerçeve, teori veya modeller ışığında yürütülmemesi, okullarda liderlik uygulamalarının rastlantısal bir biçimde yürütüldüğünü ve eğitim sisteminde sosyal adalet liderliği boşluğu olduğunu göstermektedir. Öğrencilerin akademik, sosyal, kültürel ve sanatsal çok yönlü gelişimleri için çaba gösteren okul müdürlerinin, yalnızca belli öğrencilerin akademik başarılarının dikkate alındığı dar öğrenme anlayışının karşısında durdukları ve sosyal adaleti okul bazında sağlamaya çalıştıkları görülmüştür. Eğitimde fırsat eşitliği ilkesinin makro düzeyde sağlanmadığını gösteren araştırma bulguları aynı zamanda eğitim sisteminin farklı yetenekleri ve özellikleri ortaya çıkarmada başarısız olduğunu göstermiştir. Sınıfsal ayrıma karşı bir duruş gösteren okul müdürlerinin okullarında ötekileştirme, ayrımcılık ve baskıyı ortadan kaldırmaya çalıştıkları görülmüştür. Sosyal adalet liderliğinin önündeki engellerin velilerin nobran tutumları ve toplumsal hayatta gitgide artmakta olan ırkçılık, yabancı düşmanlığı ve ayrımcılık olduğu görülmüştür. Sosyal adalet liderliğinin önündeki engellerden biri de öğretmenlerin ve diğer paydaşların destekleyici olmayan tutumlardır. Okul müdürlerinin yetki ve güçleri bazı engelleri aşma konusunda yetersiz kaldığı için müdürlerin desteklenmeleri gerekmektedir. Bu araştırma, okullarda sosyal adalet uygulamalarının bir standardının olmasının ve bu kapsamda denetim mekanizmalarının işlemesinin gerekliliğini ortaya koymuştur.

Abstract:
The purpose of this study is to reveal how school principals working in public schools under the Ministry of National Education provide social justice in their schools, the barriers they face while practicing social justice, and their suggestions for solutions to the barriers to social justice leadership practices. The research was designed in a phenomenological design which is one of the qualitative research methods. The participants of the study consisted of 17 school principals working in public primary, secondary and high schools under the Ministry of National Education in Istanbul. The participants were selected using snowball sampling method. Interview technique was used in the data collection process of the study. The data were collected using a semi-structured interview form prepared by the researcher. The interviews lasted between 60-90 minutes on average and were conducted face-to-face. The data were analyzed using content analysis method. The results of the study showed that school principals adopted a social justice leadership centered on building positive relationships, respect for differences and communication in schools and that they formed their leadership roles in the light of their individual experiences. The fact that social justice leadership is not carried out in the light of a certain framework, theory or models shows that leadership practices in schools are carried out randomly and that there is a social justice leadership gap in the education system. It has been observed that school principals, who strive for the academic, social, cultural, and artistic development of students, stand against the narrow understanding of learning in which only the academic achievement of certain students is considered and try to ensure social justice on a school basis. The findings of the research, which show that the principle of equal opportunity in education is not ensured at the macro level, also show that the education system fails to reveal different talents and characteristics. It was observed that school principals who took a stance against class segregation tried to eliminate marginalization, discrimination, and oppression in their schools. The barriers to social justice leadership were seen to be the arrogant attitudes of parents and the increasing racism, xenophobia, and discrimination in social life. One of the barriers to social justice leadership is the unsupportive attitudes of teachers and other stakeholders. Since the authority and power of school principals are insufficient to overcome some obstacles, principals need to be supported. This research has revealed the necessity of having a standard for social justice practices in schools and the need for the functioning of supervision mechanisms in this context.