Necmeddin el-Kâtibî el-Kazvinî'nin "el-Münassas fi Şerhi'l-Mülahhas" isimli eserinin tasavvurât bölümünün tahkik ve değerlendirmesi
The investigation and evaluation of the concepts section of the work "el-Münassas fi Şerhi'l-Mülahhas" by Necmeddin el-Katibî el-Kazvinî
Yazar: AHMED İZZET AĞA
Danışman: PROF. DR. NAZIM HASIRCI ; DR. ÖĞR. ÜYESİ MAHMUD NEFİSE
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Mantık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
İslâm tarihinde ilimlerin teşekkül etmesiyle beraber telif çalışmaları da başlamıştır. Bu çerçevede âlimler; tefsir, hadis, fıkıh, kelâm, felsefe ve mantık gibi muhtelif ilimlerde önemli eserler kaleme almışlardır. Özellikle tercüme hareketlerinden sonra felsefe ve mantık ilimlerine ilgi artmış, buna bağlı olarak alanda telif edilen eserlerin sayısı çoğalmıştır. Söz konusu eserlerin bazısı; Moğol istilası, Bağdat'ın düşmesi vb. çeşitli sebeplerden ötürü tarihi süreçte kaybolmuşsa da önemli bir kısmı günümüze ulaşabilmiştir. Ne var ki günümüze ulaşan eserlerin bir bölümü henüz ilim dünyasına kazandırılmamış, kütüphane raflarında el yazması halinde keşfedilerek tahkik edilmeyi beklemektedir. Bunlardan biri de ilmî açıdan altın çağ olarak nitelendirilebilecek hicrî yedinci asırda yaşamış olan Necmüddîn el-Kâtibî el-Kazvînî'nin telif ettiği el-Münassas fî Şerhi'l-Mülahhas isimli eseridir. Bu eser, mantık ilminde telif edilmiş çok kıymetli bir çalışmadır. Kâtibî, adından anlaşıldığı üzere bir şerh çalışması olarak telif ettiği bu eserinde, felsefe ve mantıkta otorite olan Fahruddîn er-Râzî'nin mantık ve felsefeyle ilgili yazdığı el-Mülahhas isimli eserini şerh etmiştir. Bu bağlamda el-Mülahhas'ın izaha muhtaç ibarelerini oldukça anlaşılır bir yöntemle açıklığa kavuşturmuştur. Ona katıldığı yerlerde pekiştirici ek deliller sunmuş, yer yer onun değinmediği bazı meselelere değinmiş, kimi hususlarda Râzî'ye katılmayarak çeşitli eleştiriler yöneltmiştir. Çok kıymetli olan bu eserin tahkik edilmesinin ilim dünyasına katkı sunacağı düşünülmektedir. Bu düşünceden hareketle çalışmamızda eserin tahkiki yapılmıştır. Fakat eser oldukça hacimli olduğu için tamamının tahkik edilmesi, belirli sınırları bulunması gereken akademik bir çalışmanın kapsamını aşacağından sadece tasavvurât bahsi ele alınmıştır.

Abstract:
With the formation of sciences in Islamic history, authorial works also began to emerge. In this context, scholars produced significant works in various sciences such as exegesis (tafsir), hadith, jurisprudence (fiqh), theology (kalam), philosophy, and logic. Interest in the sciences of philosophy and logic increased especially after the translation movements, leading to a rise in the number of works authored in these fields. Although some of these works were lost over time due to events like the Mongol invasions and the fall of Baghdad, a substantial portion has survived to the present day. However, many of the surviving works have yet to be introduced to the academic world, remaining as manuscripts on library shelves, awaiting discovery and critical edition (tahqiq).
One such work is al-Munassas fi Sharh al-Mulakhkhas, authored by Najm al-Din al-Katibi al-Qazwini, who lived in the seventh century AH, a period often referred to as a golden age in the scholarly world. This work is a highly valuable contribution to the science of logic. As its title indicates, al-Katibi authored this work as a commentary (sharh) on al-Mulakhkhas, a significant work on logic and philosophy written by Fakhr al-Din al-Razi, a leading authority in the field. In his commentary, al-Katibi clarified the ambiguous expressions in al-Mulakhkhas with a highly comprehensible method. He supported al-Razi's views with additional evidence where he agreed with him, addressed issues al-Razi did not mention, and even criticized him on certain points where he disagreed.
Given its scholarly value, conducting a critical edition of this work is expected to contribute significantly to the academic world. Based on this consideration, our study has undertaken its critical edition. However, since the work is quite extensive, a complete edition would exceed the limits of a typical academic study. Therefore, only the section on tasawwurat (conceptualizations) has been addressed.