Şizofreni hastası ve bakım vericisine verilen psikoeğitim ve telepsikiyatrik izlemin hasta işlevselliği ve ilaç uyumu ile aile yükü, depresyon ve duygu dışavurumuna etkisi
The effects of psychoeducation and telepsychiatric follow-up supplied to the patients with schizophrenia and their families on patient functioning and adherence drug and family burden, depression and emotional expression
Yazar: BİRGÜL ÖZKAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. EMİNE EDEM
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Aile = Family ; Depresyon = Depression ; Hasta bakımı = Patient care ; Hasta bakımı-hastane sonrası = After care ; Hasta eğitimi = Patient education ; Psikiyatrik hastalar = Psychiatric patients ; Şizofreni = Schizophrenia

Özet:
Bu çalışma, şizofreni hastalarına ve bakım vericilerine klinikte verilen psikoeğitimin ve taburculuk sonrası yapılan düzenli telepsikiyatrik izlemin (telefonla) hastaların sosyal işlevselliğine ve ilaç uyumuna, primer bakım vericilerin duygu dışa vurum, depresyon ve aile yükü düzeylerine olan etkisini belirlemek amacıyla randomize kontrollü deneysel çalışma olarak yapılmıştır.Bu çalışma, 01 Temmuz 2010-31 Mayıs 2011 tarihleri arasında Kayseri Eğitim ve Araştırma Hastanesi Kayseri Ruh Sağlığı Merkezi'nde izlenen ve araştırma kriterlerine uyan deney (n=32) ve kontrol grubunu (n=30) oluşturan toplam 62 şizofreni hastası ve bakım vericisi ile yapılmıştır. Hastalar için Hasta Tanıtıcı Özellikleri, bakım vericiler için Bakım Verici Tanıtıcı Özellikleri anket formları kullanılmıştır. Deney ve kontrol grubundaki hastalara eğitim öncesi, eğitim sonrası (taburculuğu sırasında) ve 6 aylık telefon izlemi sonrası Tıbbı Tedaviye Uyum Oranı ve Sosyal İşlevselliği Değerlendirme ölçekleri; bakım vericilere Duygu Dışavurumu, Beck Depresyon ve Zarit Aile Yükü ölçekleri uygulanmıştır. Deney grubundaki hastalar ve bakım vericilere verilen psikoeğitimde Şizofreni Hastalarına Yönelik El Kitabı, Şizofreni Hastalarının Bakım Vericilerine Yönelik El Kitabı kullanılmıştır. Taburculuk sonrası hastalar ve bakım vericileri ile 6 ay süresince her hafta düzenli ve ortalama 15 dakika süren telefon görüşmesi yapılmıştır. Telefon izleminde standart yarı yapılandırılmış 7 sorudan oluşan bir görüşme formu kullanılmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde yüzde, ki kare, Shapiro-Wilk çoklu tekrarlı ölçümlerde iki yönlü varyans analizi, Bonferoni, LSD testleri kullanılmıştır.Deney grubundaki hastaların eğitim sonrası ve telefon izlemi sonrası tedaviye uyum ve sosyal işlevsellik puan ortalamalarının arttığı, eğitim öncesi ile eğitim sonrası ve telefon izlemi sonrası puan ortalamaları arasındaki farkın önemli olduğu belirlenmiştir (p<0.001). Yine, eğitim sonrası ve telefon izlemi sonrası deney ve kontrol grubundaki hastaların tedaviye uyum ve sosyal işlevsellik puan ortalamaları arasındaki fark önemlidir (p<0.001). Buna ek olarak, tedaviye uyum ve sosyal işlevsellik puan ortalamalarının grup ve zaman etkileşimi de anlamlı bulunmuştur (p<0.001).Deney grubundaki bakım vericilerin aile yükü, duygu dışavurum ve depresyon puan ortalamalarının eğitim sonrası ve telefon izlemi sonrası azaldığı, eğitim öncesi ile eğitim sonrası ve telefon izlemi sonrası puan ortalamaları arasındaki farkın önemli olduğu belirlenmiştir (p<0.001). Yine, eğitim sonrası ve telefon izlemi sonrası deney ve kontrol grubundaki bakım vericilerin aile yükü, duygu dışavurum ve depresyon puan ortalamaları arasındaki fark önemlidir (p<0.001). Buna ek olarak, aile yükü, duygu dışavurum ve depresyon puan ortalamalarının grup ve zaman etkileşimi de anlamlı bulunmuştur (p<0.001).Bu sonuçlara göre, psikoeğitim ve telefon izlemi ile yapılan telepsikiyatrik izlemin hastaların tedaviye uyum ve sosyal işlevsellik düzeylerini artırdığı; bakım vericilerin aile yükü, duygu dışavurum ve depresyon düzeylerini azalttığı ve hasta bakımında aileye destek olduğu saptanmıştır. Şizofreni hastaları ve bakım vericilerinin psikoeğitim ve telepsikiyatrik izlem ile desteklenmesinin hasta ve ailesi üzerinde olumlu etkisi olduğu ve evde hasta izleminde kullanılması önerilebilir.Anahtar kelimeler: Aile yükü, psikoeğitim, sosyal işlevsellik, şizofreni hastaları, telepsikiyatri

Abstract:
This randomized-controlled experimental study was conducted to determine the effects of psychoeducation in the clinic and regular telepsychiatric follow-up (via telephone) after discharge on social functioning, drug adherence of patients with schziophrenia; and emotional expression, depression and family burden of primary caregivers of these patients. This study was performed on totally 62 patients and their caregivers, assigned to experiment (n=32) and control (n=30) groups, from 1st July 2010 to 31st May 2011, being followed in Kayseri Training and Research Hospital Kayseri Psychiatric Center and meeting research criteria. Patient and caregiver characteristics were recorded by a form. For the patients in experiment and control groups; before education, after education and after 6-months telephone follow-up Scales of Medication Adherence Rating, Social Functioning and for their caregivers Scales for Expressed Emotion, Beck Depression and Zarit Family Burden were applied.In the psychoeducation process, the patients in the experiment group and their caregivers were given ?Manual of patients with Schziophrenia and Manual for their Caregivers? prepared by the researhcer. After discharge, both patients and their caregivers were interviewed by telephone for 6 months, every week regularly in average for 15 minutes. A standard, semi-structured interview form consisting of 7 questions were used for telephone follow-up. In order to analyze the data; percentage, chi-square, two way variance analysis in multiple repeated measures, Bonferroni and LSD tests were used.For the patients in the experiment group, after physchoeducation and telephone follow-up, the mean scores for adherence to treatment and social functioning scores were increased, the differences between before and after education and after telephone follow-up were significant (p<0.001). Again, the differences between the mean scores of adherence to treatment and social functioning were significant after education and after telephone follow-up for the patients in both experiment and control groups (p<0.001). In addition, the group and time interaction of the mean scores for adherence to treatment and social functioning were significant (p<0.001).The mean scores of the caregivers in experiment group on family burden, emotional expression and depression were decreased after education and after telephone follow-up and difference was significant (p<0.001). Again, the mean scores of the caregivers in experiment and control groups on family burden, emotional expression and depression were significant after education and after telephone follow-up (p<0.001). Besides, the group and time interaction of the mean scores of family burden, emotional expression and depression were significant (p<0.001).According to these results, the psychoeducation and telepsychiatric follow-up via telephone induced increases in adherence to treatment and social functioning for the patients; induced decreases in family burden, emotional expression and depression for their caregivers and was a support for the family in the patient care. Supporting the patients with schizophrenia and their caregivers via psychoeducation and telepsychiatric follow-up had positive impact on these patients and their families and these techniques are recommended to be used in patient follow-up at home.Key words: Family burden, psychoeducation, social functioning, patients with schizophrenia, telepsychiatry