Şah Meşreb Menakıb-namesi (inceleme-metin-sözlük) /
Yazar: MAHMUT FİDANCI
Danışman: PROF. DR. KEMAL ERASLAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yeni Türk Dili Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1994
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Menakıbname = Menagip ; Türk şairler = Turkish poets ; Özbek edebiyatı = Uzbek literature ; Şah Meşreb = Şah Meşreb

Özet:
7. Yardımcı fiiller: Metnimizde dikkati çeken bir diğer nokta da, yardımcı fiilerin bolca kullanılmasıdır. Bu fiillerden al-, ber-, bil-, bol-, e-/er-, et-, eyle-, kal-, kel-, kıl-, kıldur-, dur-/tur- fonksiyonlarıyla birlikte anlatılmıştır. METİN: Bu bölümde 228 sahifeden oluşan ve Arap alfabesiyle yazılan metin, Lâtin alfabesine çevrilerek transkripsiyonu yapılmıştır. Bu arada gerektiğinde metne ilâveler yapılmış ve düzeltmeler sağlanmıştır. Bazı basım hataları ile bütün şiirlerin vezinleri dip notlarda gösterilmiştir. Metinde yer alan Farsça şiirler, Arapça ve Farsça ibareler ise Arap alfabesiyle veril miştir. SÖZLÜK: Metnin iyice anlaşılması için sonuna sözlük eklenmiştir. Sözlükte genel olarak bütün kelimelerin, Arapça ve Farsça tamlamaların anlamı verilmiştir. İBARELER: Bu başlık altında ise, metinde yer alan ibareler sırasıyla ele alınıp değerlendirilmiştir. Bu ibarelerin çoğunluğunu oluşturan âyetle rin ve hadîs-i şeriflerin kaynaklardaki yeri gösterilerek tercümeleri yapıl mıştır. Ayrıca Arapça ve çok az sayıdaki Farsça ibarelerin de anlamı veril miştir. FARSÇ ŞİİRLERİN TERCÜMESİ: Şâh Meşreb'in bir özelliği de Farsça'yı çok iyi bilmesi ve bu dille şiir yazmasıdır. Metnimizde görülen güzel, rübaî, mülemma türlerindeki bazı Farsça şiirleri de ele alınmış ve bunların tercümeleri yapılarak tezin sonuna eklenmiştir. Ayrıca böyle bir tezde bulunması gereken önsöz, kısaltmalar, bibliyografya, kullanılan transkripsiyon sistemi GİRİŞ bölümünden önceye alınmıştır. Bir fikir vermek üzere metinden seçilen bir kaç sahifenin fotokopisi ise en sona eklenmiştir.şen örneklere dikkat çekilerek eserdeki istikrarsızlık belirtilmiştir. Daha sonra bir fikir vermek üzere şu konular işlenmiştir: 1. Sez Özellikleri: Bu başlık altında Özbekçe kelimelerin ses özellikleri verilmiştir. Metinde geçen ünlüler, ünsüzler imlâlarıyla birlikte tanıtıl mış ve örnekler üzerinde ses uyumu konusu işlenmiştir. Metin, kalınlık- incelik uyumu, düzlük-yuvarlaklık uyumu ve ünsüz uyumu bakımından de ğerlendirilmiştir. 2. Ses değişmeleri: Metinde gördüğüüz başlıca ünlü ve ünsüz değiş meleri örnekler üzerinde gösterilmiştir. 3. Ses hadiseleri: Bu başlık altında ise, ortada ünlü düşmesi, ünsüz ikizleşmesi, ünsüz göçüşmesi, ünlü düşmesi, ünsüz tekleşmesi, ünsüz düşmesi, ünsüz türemesi, zamirin'si, tonlulaşma, tonsuzlaşma gibi ses hadiseleri, örnekler üzerinde gösterilerek anlatılmıştır. 4. Şekil özellikleri: Bu başlık altında öncelikle isim işletme ekleri ele alınmıştır. Bu eklerin başlıcaları olan hal ekleri, iyelik ekleri, soru eki, çokluk eki ve âitlik eki sırasıyla gösterilmiş ve bazı eklerin fonksiyonu bakımından dikkati çeken özellikleri belirtilmiştir. Daha sonra fiil işletme ekleri tanıtılmıştır. Bu eklerden şimdiki zaman eki, geniş zaman ekleri, görülen geçmiş zaman eki, öğrenilen geçmiş zaman ekleri, gelecek zaman ekleri, şart eki, emir ekleri, gereklilik eki, olumsuz geniş zaman eki sırasıyla işlenmiştir. 5. Sıfat-fiil ekleri: Metnimizde görülen başlıca sıfat-fıil ekleri örnekler üzerinde gösterilmiş ve görevleri belirtilmiştir. 6. Zarf-fiil ekleri: Yine metnimizde görülen zarf-fiil ekleri örnekleri- zerinde gösterilmiş ve görevleri belirtilmiştir.7. Yardımcı fiiller: Metnimizde dikkati çeken bir diğer nokta da, yardımcı fiilerin bolca kullanılmasıdır. Bu fiillerden al-, ber-, bil-, bol-, e-/er-, et-, eyle-, kal-, kel-, kıl-, kıldur-, dur-/tur- fonksiyonlarıyla birlikte anlatıl mıştır. METİN: Bu bölümde 228 sahifeden oluşan ve Arap alfabesiyle yazılan metin, Lâtin alfabesine çevrilerek transkripsiyonu yapılmıştır. Bu arada gerektiğinde metne ilâveler yapılmış ve düzeltmeler sağlanmıştır. Bazı basım hataları ile bütün şiirlerin vezinleri dip notlarda gösterilmiştir. Metinde yer alan Farsça şiirler, Arapça ve Farsça ibareler ise Arap alfabesiyle veril miştir. SÖZLÜK: Metnin iyice anlaşılması için sonuna sözlük eklenmiştir. Sözlükte genel olarak bütün kelimelerin, Arapça ve Farsça tamlamaların anlamı verilmiştir. İBARELER: Bu başlık altında ise, metinde yer alan ibareler sırasıyla ele alınıp değerlendirilmiştir. Bu ibarelerin çoğunluğunu oluşturan âyetle rin ve hadîs-i şeriflerin kaynaklardaki yeri gösterilerek tercümeleri yapıl mıştır. Ayrıca Arapça ve çok az sayıdaki Farsça ibarelerin de anlamı veril miştir. FARSÇ ŞİİRLERİN TERCÜMESİ: Şâh Meşreb'in bir özelliği de Farsça'yı çok iyi bilmesi ve bu dille şiir yazmasıdır. Metnimizde görülen güzel, rübaî, mülemma türlerindeki bazı Farsça şiirleri de ele alınmış ve bunların tercümeleri yapılarak tezin sonuna eklenmiştir. Ayrıca böyle bir tezde bulunması gereken önsöz, kısaltmalar, bibliyografya, kullanılan transkripsiyon sistemi GİRİŞ bölümünden önceye alınmıştır. Bir fikir vermek üzere metinden seçilen bir kaç sahifenin fotokopisi ise en sona eklenmiştir.

Abstract: