Norman Daly'nin hayalî uygarlığı Llhuros'un çözümlenmesi: Heykelde arkeolojik kurgu ve müze ilişkisi üzerine sanatsal bir araştırma
The analysis of Norman Daly's imaginary civilization Llhuros: An artistic study of the relationship between archaeological fiction and museum in sculpture
Yazar: TUFAN AKYOL
Danışman: DOÇ. ÖMER E. YAVUZ
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Heykel Ana Sanat Dalı / Heykel Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Daly, Norman = Daly, Norman ; Fantastik ögeler = Fantastic elements ; Heykel sanatı = Sculpture art ; Heykeltraşlar = Sculptors ; Kağıt heykel = Paper sculpture ; Kurgu = Fiction ; Müzeler = Museums ; Üstkurmaca = Metafiction

Özet:
Bu çalışmada amaç, sanatsal pratikte arkeolojik kurgu türünü çözümlemektir. Arkeolojik kurgu türü Norman Daly ve Beauvais Lyons'un hayalî kazıları üzerinden incelenecektir. Arkeolojik kurgu ilk bakışta, sanatçının icat ettiği bir hayalî uygarlığın kazılıyormuş gibi sunmasını ve atölyelerinde ürettikleri eserleri, tıpkı bir buluntuymuş gibi sergilediği "arkeolojik sahtecilik" olarak görülebilir. Ancak sanatçıların eserlerin üretiminde gösterdiği bilinçli deformasyon ve rekonstrüksiyon incelendiğinde, ticari kaygılarla üretilen arkeolojik bir sahtecilik olmadığı anlaşılacaktır. Hayalî uygarlık Llhuros ve Apasht Kazısı sergileri, hikâyelerindeki anlatımla beraber tarih müzelerini doğrudan eleştiren kurmaca arkeolojik keşiflerdir. Sanatçılar eserlerini adeta arkeolojik bir kalıntıymış gibi göstermek için ustaca arkeolojinin ve müzenin yöntemlerini kullanmışlardır. Sergideki müze atmosferi, eserlerin arkaik yapısındaki etkiyi güçlendirerek LIhuros'un tarihsel kurgusunu desteklemiş ve eserleri hayal ile gerçeklik arasında konumlandırmıştır. Seyirci arkeolojik kurgu türünde, arkeolojinin yaratmış olduğu gerçeklik algısı ve eğitilmiş hayal gücünün etkisiyle, bir çelişkinin içine dâhil olur. Sanatçılar hem yazınsal kurguda hem de biçimde gösterdikleri muzip tavırla seyirciyi, müzenin göstergelerini ve tarihin nesnelliğini sorgulamaya davet etmektedir. Söz konusu çelişkinin anlaşılması için arkeolojik disiplinin ve müzenin yöntemlerinin incelenmesi bu çalışmaya dahil edilmiştir.
Hayalî uygarlık Llhuros'un çözümlenmesinde arkeoloji ve müze kavramları önemli bir rol oynar. Bu sebeple çalışmaya arkeoloji ve müze tanımıyla başlanılmıştır. Llhuros'ta arkeolojik düşünce ve pratiğinin doğrultusunda şekillenen eserler, müzenin disipline edilmiş alanında sergilenerek üretilmiş atölye ortamlarından soyutlanır ve
arkeolojik bir nitelik, hatta kültürel bir kimlik kazanır. Bu sürecin ana aktörü olan sanatçı, üretim aşamasında -tıpkı arkeolojide olduğu gibi- arkeolog görevini üstlenmiş, icat ettiği uygarlığı keşfedilen bir uygarlık hikâyesine dönüştürmüştür. Daly, Llhuros'u arkeolojik kurgu türü olarak tanımlar, sanatçının Llhuros'taki çalışma prensibi incelendiğinde söz konusu tanımlama makul ve anlaşılır görülmektedir; ancak sanatçının ürettiği uygarlığı "kurgusal kültür" olarak da nitelendirmek mümkündür.Kurgusal kültür, XXI. yüzyıl, arkeoloji ve antropoloji çalışmalarının ortaya koyduğu siyasi arkeolojiyi işaret etmektedir; hatta çıkarları doğrultusunda arkeolojiyi bir güç aygıtı olarak kullanan ulusların ürettiği tarihsel yazınla ortaklıklar kurduğunu söylemek mümkündür. Arkeolojik çalışmalarda arkeoloğun özgül bir zamansallık oluşturduğu ve geçmişi yeniden yorumlarken bu fenomen doğrultusunda çalıştığı gözlemlenir. Özellikle XX. yüzyılın son çeyreğinde arkeolojide yaşanan tartışmalar, arkeolojinin, birçok çalışma ve kazının sosyo-politik bir söylemin (kolonyalist, kapitalist) egemenliğinde şekillendiğini ortaya çıkarmaktadır. Llhuros'un kurgusunda üretilen mit, bugünkü toplumların/ulusların kimliklerini daha eskiye dayandırmak için yürüttüğü tarihsel çalışmalarla hemen hemen aynı yolları izler. Bu sebeple de seyirci Llhuros'un sanatçısının bildirilmemiş nesnelerini, sanat ürünü olarak değil bir kültür nesnesiymiş gibi algılayabilmektedir. Kültür dönüşümün altında Daly'nin biçimde izlediği muzip oyunların yanı sıra ulusların ürettiği tarihsel kültür çalışmalarıyla bir ilişkisi olduğunu varsaymak mümkündür. Ayrıca arkeolojide yaşanan bu kırılmaların yanı sıra Llhuros ve Apahst gibi kurgusal kültür çalışmaları: veri ve analizlere dayanmadan üretilen sözde-arkeolojik kazıların (Cardiff devi vb.) karşısında seyirciyi daha uyanık bir hale getirir; bunu müze gibi bilginin sarsılmaz nesnelliği içerisinde sergileyerek yapar.

Abstract:
In this study, the purpose is to analyze the type of archaeological fiction in artistic practice. The genre of archaeological fiction will be examined through the imaginary excavations of Norman Daly and Beauvais Lyons. At first glance, archaeological fiction can be seen as "archaeological forgery" in which the artist presents an imaginary civilization as if it is being excavated and exhibits the works produced in his workshops as if they were a find. However, the deliberate deformation shown by the artists in the production of the works is much more than an archaeological forgery produced by commercial concerns: Imaginary civilization Llhuros and Apasht Excavation exhibitions are fictional archaeological discoveries that directly criticize history museums, along with the narrative in their stories. Artists have ingeniously used the methods of archeology and the museum to present their works as if they were archaeological remains. The atmosphere of the museum in the exhibition strengthened the effect on the archaic structure of the works, supporting the historical fiction of LLhuros and positioning the works between fantasy and reality. In the genre of archaeological fiction, the audience is involved in a contradiction with the effect of the 
perception of reality created by archeology and the trained imagination. The hoaxer attitudes of the artists, both in literary fiction and in form, invite the audience to question the signs of the museum and the objectivity of history. In order to understand this contradiction, it will be important to examine the methods of the archaeological discipline and the museum.
Archeology and museum concepts play an important role in the analysis of the imaginary civilization Llhuros. For this reason, the study began with the definition of archeology and the museum. Artifacts shaped in line with archaeological thought and practice in Llhuros are isolated from the workshop environments produced by exhibiting in the disciplined area of the museum, and gain an archaeological quality, even a cultural identity. The artist, who is the main actor of this process, took on the task of archaeologist during the production phase - just like in archeology - and transformed the civilization he invented into a civilization story that was discovered. Daly defines Llhuros as a genre of archaeological fiction, when the artist's working principle in Llhuros is examined, the definition in question seems reasonable and understandable; however, it is possible to describe the civilization produced by the artist as "fictional culture". The transition from the fictional civilization made from the definition to the fictional culture, XXI. century points to the political archeology revealed by the studies of archeology and anthropology; it is even possible to say that it has established partnerships with the nations that use archeology as a power device in line with their interests and with the historical literature produced in this colonialist understanding. In archaeological studies, it is observed that the archaeologist creates a specific temporality and works in line with this phenomenon while reinterpreting the past. The debates in archeology, especially in the last quarter of the XXI. century, reveal that archeology, many studies and excavations are shaped under the dominance of a socio-political discourse (colonialist, capitalist). The myth produced in the fiction of Llhuros follows almost the same paths, in parallel with the historical studies carried out by today's societies/nations to base their identities on earlier times. For this reason, the audience can perceive the unreported objects of Llhuros' artist as a cultural object rather than a product of art. It is possible to assume that the cultural transformation has a relationship with the historical cultural studies produced by nations, as well as the hoax games that Daly watched in form.