Yükseköğretim kurumu uzaktan eğitim yapısının kalite standartları doğrultusunda incelenmesi ve bir model önerisinin geliştirilmesi
Investigation of the distance education structure of higher education institutions in accordance with quality standards and development of a model proposal
Yazar: VAHİD SİNAP
Danışman: PROF. DR. HAFİZE KESER
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilgisayar destekli eğitim = Computer assisted education ; Eğitim kalitesi = Education quality ; Eş zamanlı çevrimiçi eğitim = Synchronous online education ; Kalite standartları = Quality standards ; Uzaktan eğitim = Distance education ; Uzaktan eğitim merkezleri = Distance education centres ; Yükseköğretim = Higher education ; Yükseköğretim kurumları = Higher education institutions

Özet:
Bu araştırma uzaktan eğitimde yaşanan sorunların çözümüne, süreçte ortaya çıkan ihtiyaçların karşılanmasına ve uzaktan eğitim uygulamalarında azami verimin sağlanmasına yönelik bir uzaktan eğitim model önerisi geliştirme amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu amaç doğrultusunda bir yükseköğretim kurumunun uzaktan eğitim sürecinde yer alan öğretim elemanlarının, teknik ve idari personelin ve öğrencilerin duydukları ihtiyaçlar, yaşadıkları sorunlar, sürece dair görüş ve önerileri belirlenmiş, kurumun uzaktan eğitim yapısı, özellikleri ve olanakları ortaya konulmuş ve kurumun uzaktan eğitim sistemi Uzaktan Eğitim Kalite Standartları doğrultusunda değerlendirilmiştir. Araştırmada karma bir araştırma modeli benimsenmiş ve keşfedici sıralı desen kullanılmıştır. Araştırmanın nitel kısmı durum çalışması yöntemiyle, nicel kısmı ise tekil tarama modelinde yürütülmüştür. Araştırmada, üç farklı örneklem ve üç farklı çalışma grubu bulunmaktadır. Birinci örneklem, ders verdikleri eğitim kademelerine, disiplin alanlarına ve unvanlarına göre seçilmiş 43 öğretim elemanından; ikinci örneklem, görev yaptıkları akademik ya da idari birimlere göre seçilmiş 14 teknik ve idari personelden; üçüncü örneklem ise ön lisans, lisans ve lisansüstü eğitim kademelerinde öğrenim gören 728 öğrenciden oluşmaktadır. Örneklem alınırken birinci ve ikinci örneklem için oranlı eleman örnekleme yöntemi, üçüncü örneklem için ise uygun örnekleme (convenience sampling) yöntemi kullanılmıştır. Öğretim elemanı örneklemi, uzaktan eğitim sürecinde aktif olarak ders vermeleri; teknik ve idari personel örneklemi, uzaktan eğitim sürecinin yönetiminden ve gerekli düzenlemelerin gerçekleştirilmesinden sorumlu olmaları; öğrenci örneklemi ise uzaktan eğitim yoluyla öğrenim görmeleri sebebiyle oluşturulmuştur. Örneklemlerin alındığı çalışma evreni, araştırmanın yürütüldüğü yükseköğretim kurumudur. Çalışma grupları belirlenirken görüş ve değerlendirmelerine başvurulacak kişilerin yaptıkları görevler ve alanlarındaki yetkinlikleri göz önünde bulundurulmuştur. Birinci çalışma grubu, kurumun uzaktan eğitim yapısı ve özellikleri hakkında bilgi sahibi olan 6 teknik ve idari personelden; ikinci çalışma grubu, uzaktan eğitimin yürütülmesinde aktif görev alan 6 uzaktan eğitim merkezi yetkilisinden; üçüncü çalışma grubu ise uzaktan eğitim merkezlerinde görev yapmış olan veya BÖTE bölümlerinde uzaktan eğitim alanında çalışmaları olan 22 öğretim elemanından oluşmaktadır. Birinci çalışma grubu ile çoklu ortam ihtiyaç değerlendirmeleri yürütülmüştür. İkinci çalışma grubu kurumun uzaktan eğitim kalite standartlarını karşılama düzeyini belirlemede rol almıştır. Üçüncü çalışma grubuna ise araştırma kapsamında geliştirilen uzaktan eğitim model önerisinin uygunluğuna ve kullanılabilirliğine ilişkin uzman görüşü almak amacıyla başvurulmuştur.
Verilerin toplanmasında görüşme, çevrimiçi anket uygulaması, belge incelemesi ve envanter uygulaması şeklinde yöntemler kullanılmıştır. Veri toplama araçları olarak "Öğretim Elemanı İhtiyaç Değerlendirmesi Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu", "Teknik ve İdari Personel İhtiyaç Değerlendirmesi Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu", "Öğrenci İhtiyaç Değerlendirmesi Anket Formu", "Uzaktan Eğitim Uygulamalarını Değerlendirme Envanteri", "Çoklu Ortam İhtiyaç Değerlendirmesi Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formları" ve "Model Önerisi Değerlendirme Formu" işe koşulmuştur. Görüşmelerden elde edilen verilerin değerlendirilmesinde içerik analizi ve betimsel analiz yöntemlerinden yararlanılmıştır. Anket uygulamasından ve belge incelemesinden toplanan veriler çözümlenirken betimsel istatistiklerden yararlanılmış, verilerin yüzde ve frekansları hesaplanmıştır. Envanter uygulamasından edinilen verilerin ise ortalama hesaplamaları yapılmıştır.
Araştırmanın sonucunda, öğretim elemanlarının ve öğrencilerin uzaktan eğitimde teknik alt yapı yönünden sorunlar yaşadıkları, derslerde etkileşimin sağlanması konusunda problemlerin olduğu, ölçme ve değerlendirme faaliyetlerinin güvenilir olmadığı anlaşılmıştır. Teknik ve idari personelin ise iletişim yoğunluğu yaşamaları ve görev tanımlarının dışında sorumluluk almalarının gerekmesi sebepleriyle çeşitli sorunlar yaşadıkları görülmüştür. Uzaktan eğitimin en cazip bulunan yönü zamandan ve mekândan bağımsızlık sunması şeklindedir. Çalışmada ulaşılan bir diğer sonuç yükseköğretim kurumunun Uzaktan Eğitim Kalite Standartlarını "orta" düzeyde karşıladığı şeklindedir. Araştırma kapsamında; Dersin Hedefleri, Öğrenci, Öğretim Elemanı, İçerik, Öğrenme ve Öğretme Durumları, Ölçme ve Değerlendirme, Teknik Altyapı, Destek Hizmetleri, Kurumsal İşleyiş ve Araştırma ve Geliştirme olmak üzere 10 boyuttan oluşan uzaktan eğitim model önerisi geliştirilmiştir. Geliştirilen model önerisinin uzaktan eğitim merkezleri tarafından kullanılabilir olduğu ve uzaktan eğitimde yaşanan sorunlara çözüm niteliği taşıdığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma sonunda, elde edilen sonuçlara dayalı olarak uygulayıcılara, karar alıcılara ve araştırmacılara yönelik öneriler geliştirilmiştir.

Abstract:
The aim of this research is to develop a distance education model proposal for solving the problems experienced in distance education, meeting the needs that arise in the process and ensuring maximum efficiency from distance education applications. In this context, the needs of the instructors, technical and administrative personnel and students involved in the distance education process of a higher education institution, the problems they experience, and their opinions and suggestions about the process were determined. The distance education structure, features and opportunities of the institution were revealed, and the distance education system of the institution was evaluated in line with the Distance Education Quality Standards. In the research, a mixed research model was adopted, and exploratory sequential design was used. The qualitative part of the research was carried out with the case study method and the quantitative part was carried out in the single survey model. There are three different samples and three different study groups in the study. The first sample consisted of 43 instructors selected according to their education levels, discipline fields and titles. The second sample consisted of 14 technical and administrative personnel selected according to their academic or administrative units; The third sample consists of 728 students studying at associate, undergraduate and graduate education levels. While sampling, proportional sampling method was used for the first and second samples, and convenient sampling method was used for the third sample. Instructor sample, their active teaching in the distance education process; sample of technical and administrative personnel, being responsible for the management of the distance education process and making the necessary arrangements. The sample of students was created because they were educated through distance education. The study universe from which the samples were taken is the higher education institution where the research was conducted. While determining the working groups, the duties, and competencies of the people whose opinions and evaluations will be consulted were taken into consideration. The first working group consists of 6 technical and administrative personnel who have knowledge and experience about the distance education structure and features of the institution. The second working group consisted of 6 distance education center officials who took an active role in the conduct of distance education; The third working group consists of 22 instructors who have worked in distance education centers or who have worked in the field of distance education in CEIT departments. Multimedia needs assessments were conducted with the first study group. The second working group played a role in determining the level of meeting the institution's distance education quality standards. The third study group was consulted to get expert opinion on the suitability and usability of the distance education model proposal developed within the scope of the research.
Methods such as interview, online survey, document review and inventory application were used to collect data. As data collection tools, "Instructor Needs Assessment Semi-Structured Interview Form", "Technical and Administrative Staff Needs Assessment Semi-Structured Interview Form", "Student Needs Assessment Questionnaire", "Distance Education Applications Evaluation Inventory", "Multimedia Needs Assessment Semi-Structured Interview Forms" and "Model Proposal Evaluation Form" were used. Content analysis and descriptive analysis methods were used in the evaluation of the data obtained from the interviews. While analyzing the data collected from the survey application and document review, descriptive statistics were used, and the percentages and frequencies of the data were calculated. In addition, the average calculations of the data obtained from the inventory application were made.
As a result of the research, it has been understood that the instructors and students have problems in terms of technical infrastructure in distance education. In addition, there are problems in providing interaction in the lessons, and the measurement and evaluation activities are not reliable. It has been observed that the technical and administrative personnel have problems due to the intensity of communication and the need to take responsibilities outside of their job descriptions. The most attractive aspect of distance education is that it offers independence from time and place. It has been determined that the higher education institution meets the Distance Education Quality Standards at a "moderate" level. In the scope of the research, a distance education model proposal was developed, consisting of 10 dimensions such as Course Goals, Student, Instructor, Content, Learning and Teaching Situations, Measurement and Evaluation, Technical Infrastructure, Support Services, Institutional Operation and Research and Development. It has been concluded that the developed model proposal can be used by distance education centers as a tool to solve solution to the problems experienced in distance education. At the end of the research, recommendations for practitioners, decision makers and researchers were developed based on the results obtained.