İhracata dayalı büyüme kapsamında milli gelir ve ihracatın ithalata bağımlılığı: Türkiye örneği
National income with export-based growth and the dependence of exports on imports: The case of Turkey
Yazar: HASAN ÖMEROĞLU
Danışman: DOÇ. DR. YUSUF BOZGEYİK
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics
Dizin: Büyüme = Growth ; Büyüme politikaları = Growth policies ; Ekonomik büyüme = Economic growth ; Gayri safi milli hasıla = Gross national product ; Milli gelir = National income ; Türk ekonomisi = Turkish economy ; İhracat = Export ; İhracat politikaları = Export policies ; İlişki bağımlılığı = Relationship addiction ; İthalat = Import

Özet:
İstikrarlı büyüme sağlamak tüm ülkelerin hedefidir. Ekonomik sistemin büyüme lokomotifi olacak alanların olduğu gibi büyüme freni ya da büyümeyle birlikte uzun vadede sorun teşkil edecek alanlar da bulunmaktadır. Bunun yanı sıra dünya sistemi küreselleşmeyle birlikte etki alanı açısından tek ülke haline gelmiş durumundadır. Dünyanın bir parçası olan Türkiye, 1980 yılında büyüme modelini değiştirip ihracata dayalı büyüme stratejisini benimsemiştir. Dünya pazarından bir pay almaya çalışan Türkiye ekonomisi bu strateji kapsamında yapısal değişikliğe gitmiştir. Bu çalışmada, 1980-2021 yılları arasında Türkiye'nin gayri safi yurtiçi hasılası ile ihracatının ithalatına olan etkisi ve arasındaki nedensellik ilişkisi incelenmektedir. Bağımlı değişken olarak Türkiye'nin ithalatı iken bağımsız değişkenlerimiz Türkiye'nin gayri safi yurtiçin hasılası ve ihracatıdır. Zaman serisi analiz edilerek regresyon modeli tahmin edilmiş, durağanlık test edilmiş ve VAR Granger nedensellik testi uygulanmaktadır. Deneysel sonuçlarımız, Türkiye'nin gayri safi yurtiçi hasılası ile ihracatının ithalatı üzerine uzun dönemde pozitif anlamda etkisi olduğunu ve gayri safi yurtiçi hasıla ile ihracat ithalatın nedeni olduğunu göstermektedir. Bu bulguların doğrultusunda Türkiye'nin, üretim zincirinin tamamı yurtiçinde gerçekleştirilebilen sektörleri özel olarak ve ithalat payı açısından büyük oran teşkil eden sektörleri genel olarak teşvik etmesi gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır.

Abstract:
The strategy of all countries is to ensure stable growth. While there are areas that will affect the growth engine of the economic system, there are also areas that will cause problems for it in the long turn. In addition, the world system has become the only standard in terms of its sphere of influence with globalization. Being a part of the world, Turkey changed its growth model in 1980 and adopted the Export-Based Growth Strategy. The Turkish economy, which is trying to get a share of the world market, has undergone changes, even if it is done within the scope of this strategy. Our study examines the causal relationship between Turkey's gross domestic product and the effect of exports on imports between 1980 and 2020. While the dependent variable is Turkey's imports, our independent variables are Turkey's gross domestic products and exports. The regression model was estimated by analyzing the time series, testing the stationarity, and the application of the VAR Granger causality test. Our experimental results have shown that Turkey's gross domestic products and exports have a positive effect on imports in the long turn because they are the cause of imports. According to these findings, we have concluded that Turkey should especially encourage the sectors whose entire production chain can be realized domestically, and in general, the sectors that constitute a large proportion in terms of import share.