El yatırma yöntemi ile lif takviyeli kompozit üreten bir işyerinde iş sağlığı ve güvenliği risklerinin değerlendirilmesi
Manufacturing fiber reinforced composites by hand lay-up method assessment of occupational health and safety risks
Yazar: YASİN AYTEPE
Danışman: PROF. DR. SAMİ İMAMOĞLU
Bursa Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Biyokompozit Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Biyokompozit Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences
Dizin: Kalıplama yöntemleri = Molding methods ; Kompozit malzemeler = Composite materials ; Risk = Risk ; Risk değerlendirmesi = Risk assesment ; Tehlike = Danger ; İş sağlığı = Occupational health

Özet:
Kompozitler, otomotiv, havacılık, gemi yapımı gibi endüstrilerde bunların yanında rüzgar türbini kanat üretiminde yenilenebilir enerji sektöründe, oltalar, beyzbol sopaları, yüzme havuzu panelleri ve depolama tankları dahil olmak üzere birçok endüstriyel uygulamada kullanılmıştır. Lif takviyeli kompozitler güçlü mukavemet ve rijitlik özellikleri nedeniyle çok değerlidir. Matris malzemesi olarak kullanılan vinilester, fenolik, epoksiler, polyester, metil etil keton peroksit, benzoil peroksit, sertleştiriciler ve çözücüler ile takviye malzemeleri olarak kullanılan Kevlar lifleri, cam ve karbon, petek ve köpükler insan vücudu için oldukça toksik olabilir. Lif takviyeli malzemeler kontrolsüz bir şekilde atıldığında çevre için çok toksik olabilir ve gelecekte büyük sağlık ve çevre sorunlarına neden olabilir. Üretim süresince çalışanlar havadaki sıvı matrisin, sertleştiricilerin ve çözücülerin / incelticilerin yanı sıra doğranmış lifler ve parçacıklar buharlarına maruz kalırlar. Kompozitlerin kesilmesi ve işlenmesi havadaki kompozit partiküllerin toksik inhalasyonlarını daha da artırarak büyük döküntüler, tahriş, cilt bozuklukları, öksürük, ciddi göz ve akciğer hasarı ve diğer ciddi hastalıklara neden olabilir. Bu tehlikeli maddelerin büyük kısmı, kompozit imalat ve işlemede kullanılan kimyasallar ve malzemeler için uygun kişisel koruyucu ekipman kullanılarak kontrol edilebilir. Kişisel koruyucu donanım kullanılmaması, el aletlerinin güvenlik donanımlarının kullanılmaması ve yönetimin yasal mevzuatlar çerçevesinde gerekli önlemleri almaması da ciddi bir risk oluşturmaktadır. Bu çalışma, el yatırma yöntemi ile lif takviyeli kompozit üreten bir işyerinde çalışanlar için iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin uygulanmasını sağlamak amacıyla yapılmıştır. Çalışma esnasında riskler tespit edilmiş ve bu risklere karşı hangi tür önlemlerin alınabileceğinin belirlenmiştir.  Yapılan araştırmalardan sonra risklerin belirlenmesi için 5x5 Tipi (L Tipi) Karar Matrisi Metoduna başvurularak risk değerlendirme çalışması uygulanmıştır.

Abstract:
Composites have been used in industries such as automotive, aerospace, shipbuilding, as well as in the renewable energy sector in the manufacture of wind turbine blades, in many industrial applications including fishing rods, baseball bats, swimming pool panels and storage tanks. Fiber-reinforced composites are highly valued for their strong strength and rigidity properties. Vinylester, phenolic, epoxies, polyester, methyl ethyl ketone peroxide, benzoyl peroxide, hardeners and solvents used as matrix materials and Kevlar fibers, glass and carbon, honeycomb and foams used as reinforcement materials can be quite toxic to the human body. Fiber-reinforced materials can be very toxic to the environment when disposed of in an uncontrolled manner and can cause major health and environmental problems in the future. During production, workers are exposed to vapors of the liquid matrix in the air, hardeners and solvents/thinners, as well as chopped fibers and particles. Cutting and processing of composites can further increase toxic inhalations of airborne composite particles, causing major rashes, irritation, skin disorders, coughing, severe eye and lung damage, and other serious illnesses. The majority of these hazardous materials can be controlled using personal protective equipment appropriate for the chemicals and materials used in composite manufacturing and processing. Not using personal protective equipment, not using the safety equipment of hand tools and not taking the necessary precautions within the framework of legal regulations also pose a serious risk. This study was carried out to ensure the implementation of occupational health and safety measures for employees in a workplace that produces fiber reinforced composites with hand layup. During the study, risks were identified and what kind of measures could be taken against these risks were determined. After the researches, a risk assessment study was applied by applying the 5x5 Type (L Type) Decision Matrix Method to determine the risks.