Bornova Koşukavak ASM'de 40-69 yaş arası kadınların birinci basamakta yürütülen meme kanseri tarama programına katım durumlarıve ilişkili etmenler
Participation in breast cancer screening program in primary care and related factors of women aged 40-69 at Bornova Koşukavak FHC
Yazar: CEYDA GEÇİM
Danışman: DOÇ. DR. IŞIL ERGİN
Ege Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Kadınlar = Women ; Mamografi = Mammography ; Meme hastalıkları = Breast diseases ; Meme neoplazmları = Breast neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Teşhis = Diagnosis ; İzmir-Bornova = İzmir-Bornova

Özet:
Giriş ve Amaç: Meme kanseri 2021 yılında ilk kez küresel düzeyde en sık görülen kanser türü olmuş, küresel morbidite ve mortalite üzerindeki etkisi daha da belirginleşmiştir. Erken tanının bu morbidite ve mortalitede büyük öneme sahip olduğu bu kanser için, Türkiye'de 2016'dan beri birinci basamak işbirliğinde Kanser Erken Teşhis Tarama Eğitim Merkezleri'nde (KETEM) tarama programı yürütülmektedir. Her geçen gün önemi daha da artan bu tarama çabalarına rağmen ülkemizde kadınların katılımı düşük seyretmektedir. Kadınların bu taramaya katılımını belirleyen unsurları saptamak, katılımı artıracak girişimleri planlamak açısından hayatidir. Bu çalışmada, Bornova Koşukavak Aile Sağlığı Merkezi'nde (ASM) 40-69 yaş arası kadınların birinci basamakta yürütülen meme kanseri tarama programına katılım durumları ve ilişkili etmenlerin belirlenmesi amaçlanmıştır.Gereç-Yöntem: Bu kesitselaraştırmanın evrenini,KoşukavakASM'de iki Aile hekimine(AH) kayıtlı 40-69 yaş arası 1383 kadın oluşturmuştur. Örneklem büyüklüğü %50 prevalans, %6 hata payı, %95 güven aralığı ile 224 kişi olarak belirlenmiş; çalışma kapsamında 179 kadına(kapsayıcılık %79,9) Eylül-Aralık 2020 arasında ASM'de gerçekleştirilen, yaklaşık 30 dakika süren, yüz yüze görüşmeler yolu ile ulaşılmıştır. Çalışmanın bağımlı değişkeni son beş yılda (2016 ve sonrası) meme kanseri taramasına katılım olarak belirlenmiş, KETEM'de katılanlar, KETEM dışı kurumlarda katılanlar ve hiç katılmayanlar olarak üç kategori oluşturulmuştur. Veri toplama formunda; sosyoekonomik ve demografik özellikler, hane özellikleri, yaşam tarzına ilişkin özellikler, birinci basamak sağlık hizmet kullanımı, birinci basamakta meme kanseri tarama hizmetini bilme ve çağrılma durumu, birinci basamakta meme kanseri taramasına erişim, meme kanseri tarama bilgisi ve mamografi (MMG) çektirme durumunu sorgulayan 58 soru ve Champion Sağlık İnanç Modeli Ölçeğinin (CSİMÖ) 5 alt ölçeğindeki 30 önermeyi içeren toplam 88 soru yer almıştır. Tanımlayıcı bulgular sayı, yüzde, ortalamalar, üzerinden hesaplanmıştır.Bağımlı ve bağımsız değişkenler arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi Ki-Kare Testi ve Fisher'inKesin Testi ile analiz edilmiştir. CSİMÖ analizi için normal dağılıma uyan önermelere Tek Yönlü VaryansAnalizi (ANOVA), normal dağılıma uymayanlara Kruskal Wallis Ttesti uygulanmıştır.Elde edilen verilerin girişinde ve analizinde SPSS 23.0 programı kullanılmıştır. p<0,05 anlamlılık düzeyi olarak kabul edilmiştir
Bulgular:Kadınların yaş ortalaması 52,10±7,66 olup %54,3'ü 40-49 yaş arasındadır. %76' sı evli,%22,9'u çalışmakta, %64,2'si orta gelir algısına sahiptir. Son beş yılda birinci basamakla iş birliğinde yürütülen meme kanseri tarama programına KETEM'dekatılım sıklığı %21,23'tür. İki değişkenli analizlerde; yaş (p=0,036), medeni durum(p=0,004), hane gelir algısı(p=0,031), KETEM'i duymuş olma(p=0,011), KETEM binasına başka sebeple gitme (p=0,033), tarama programına katılım bilgilendirilmesi(p=0,001), taramaya katılım için çağrı alma durumu(p=0,036), tarama programına katılım çağrısına yanıt verme(p=0,009), KETEM'in randevulu çalışması(p=0,001), tarama için başka imkan yokluğu(p=0,005), kısa sürede tarama randevusu verilmesi(p=0,001), meme kanseri erken tanısının önemi bilgisine sahip olma (p=0,032), Kendi Kendine Meme Muayenesine başlama yaşını doğru bilme(p=0,039), menopozda KKMM yapmanın gerektiğini bilme(p=0,018) KETEM'deki tarama çalışmalarına katılma sıklığı ile anlamlı ilişki içindedir
Sonuç:KETEM'de yürütülen tarama programına katılım oldukça düşük düzeydedir. Ayrıca; 50 yaş altı ve 60 yaş üzeri kadınlarda, bekarlarda, gelir durumu kötü olanlarda katılımın artırılması gerekmektedir.Bilgilendirme, tarama için davet gönderme ve hekimin bu konuda daha aktif rol alması katılımı olumlu etkilemektedir. KETEM'de yürütülen tarama çalışmalarının ücretsiz ve kısa sürede randevu alınabilinen bir hizmet olduğuna dair tanıtımının artırılması katılımı olumlu etkileyecektir. Kadınların, meme kanserinin erken tanısının önemi ve değeri konusundaki farkındalıklarının artırılması, KKMM bilgi ve becerisinin geliştirilmesi de katılımı olumlu yönde değiştirecektir

Anahtar Kelimeler: Meme Kanseri Taraması; Tarama Programı; KETEM; Katılım; Mamografi

Abstract:
Introduction and Aim: Breast cancer has become the mostcommon cancer type globally for the first time in 2021, and its impact on global morbidity and mortality has become more evident. For this cancer, whereearlydiagnosis is of greatimportance in thismorbidity and mortality, a screening program has beencarriedout at the Cancer EarlyDiagnosis Screening Training Centers (KETEM) since 2016 in cooperation with the primarycarelevel in Turkey. Despitethese screening efforts, the importance of which is increasingday by day, the participation of women in our countryremainslow.Identifying the factors that determinewomen'sparticipation in this screening is vital for planninginitiatives to increaseparticipation. Inthisstudy, it was aimed to determine the participationstatus of women aged 40-69 years in the breast cancer screening program carriedout in the primarycare in Bornova KoşukavakFamily Health Center (FHC) and related factors
Materials-Methods: The population of thiscross-sectionalstudyconsisted of 1383 women aged 40-69 yearswho were registered to twoFamilyPhysicians (FH) in KoşukavakFHC. The sample size was determined as 224 individuals with 50% prevalence, 6% margin of error, and 95% confidenceinterval; Within the scope of the study, 179 women (covarage rate 79.9%) were reachedthrough face-to-face interviews, which tookapproximately 30 minutes between September and December 2020 at the FHC. The dependent variable of the study was determined as participation in breast cancer screening in the lastfiveyears (2016 and later), and threecategories were formed as participation in KETEM, participation in institutionsotherthan KETEM, and thosewho did not participate at all. In the data collection form; 58 questionon socioeconomic and demographiccharacteristics, householdcharacteristics, lifestylecharacteristics, use of primary health careservices, knowing and being called for breast cancer screening service in primarycare, access to breast cancer screening in primarycare, information on breast cancer screening and havinga mammography (MMG) questions and 30 statementsin 5 subscales of the Champion Health Belief Model Scale (CSIMI) madea total of 88 questions.Descriptivefindings were calculatedovernumbers, percentagesand means. Evaluation of the relationship between dependent and independentvariableswere analyzed with Chi-Square Test and Fisher'sExact Test. One-Way Analysis of Variance (ANOVA) was applied to the statements with normal distribution, and Kruskal Wallis T-test was applied to those that did not fit the normal distribution. SPSS 23.0 program was used in the input and analysis of the obtaineddata. p<0.05 was accepted as significance level.
Results: The meanage of the women was 52.10±7.66, and 54.3% of them were between 40-49 yearsold.  76% of themweremarried, 22.9% of themwereworking, 64.2% were in the perception of middleincome. The frequency of participation in the breast cancer screening program carriedout in cooperation with the primarycare in the lastfiveyears in KETEM was 21.23%. Inbivariateanalyses; age (p=0.036), maritalstatus (p=0.004), householdincomeperception (p=0.031), havingheard of KETEM (p=0.011), going to the KETEM building for anotherreason (p=0.033), participation in the screening program (p=0.001), receiving a call to participate in the screening (p=0.036), responding to the call to participate in the screening program (p=0.009), KETEM'sappointmentwork (p=0.001), lack of otheropportunities for screening (p=0.005) ), gettinga screening appointment in a short time (p=0.001), havingknowledge of the importance of earlydiagnosis of breast cancer (p=0.032), knowing the rightage to start the Breast Self-Examination(BSE)(p=0.039),knowing that BSE is necessary in menopause (p=0.018)hadsignificantrelationship with the frequency of participation in screening studies in KETEM.
Conclusion: Participation in the screening program carriedout at KETEM is quitelow. Also; participation should be increased in women under 50 and over 60, singles and those with lowincome. Informing, sending an invitation for screening and the physiciantaking a more active role in thismatteraffectparticipationpositively. Increasing the publicity of screening studiescarriedout at KETEM as a free and short-termappointment service willpositivelyaffectparticipation. Increasingwomen's awareness of the importance and value of earlydiagnosis of breast cancer and improvingBSEknowledge and skillswillalsopositivelychangeparticipation.

KeyWords: Breast Cancer Screening; ScreeningProgram; KETEM; Participation; mammography