Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde yardımcı kaynak hazırlama: Sözlük modeli önçalışması
Providing a supplementary reference on teaching Turkish as a foreign language: Preliminary study of a dictionary model
Yazar: CEREN BERBER
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SILA AY
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Dilbilim Ana Bilim Dalı / Yabancı Dil Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dil bilim = Linguistics ; Dil öğretimi = Language teaching ; Sözlük = Dictionary ; Sözlükbilim = Lexicology ; Türkçe = Turkish ; Türkçe sözlükler = Turkish dictionaries ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Yabancı dil öğretimi = Foreign language teaching ; Öğretim = Teaching

Özet:
Kullanılan sözcükler, bireyin kimliğinden toplumsal ve kültürel değişimlere kadar birçok konuda ipucu vermektedir. Bu ipuçlarından yola çıkacak olursak sözcükler, dil öğretiminde de oldukça önemli bir alanı oluşturmaktadır. Dilin devingenliği göz önünde bulundurulduğunda, sözcüklerin bir kültür hazinesi olduğu ve bu hazinenin korunup saklanması için gerekli çalışmaların yapılmasının, bir başka deyişle, sözlüklerin önemi yadsınamaz. Bu çalışmada, Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğreniminde, eksikliği duyulan, öğrenici sözlüğünün hazırlanması durumunda türü ve niteliklerinin neler olması gerektiği belirlenmeye çalışılmıştır. Bu amaçla, öğrencilerin kullandıkları farklı sözlük türlerinin, sözcük öğrenimi ve dolayısıyla yabancı dil öğrenimine etkisi ele alınmış, kullanılan sözlük türüne bağlı olarak öğrencilerin başarı ve anımsama düzeylerinde herhangi bir fark olup olmadığı incelenmiştir. Çalışmanın ilk bölümünde, uygulamalı dilbilim alanından yabancı dil öğretimi, yabancı dil öğretiminde sözlük kullanımı ve sözcük öğretiminin sınanması konularına değinilmiş; sözlükbilim ve sözlük türlerinden söz edilmiş ve yabancı dil öğretimi için öğrenici sözlüklerinden tekdilli, ikidilli ve ikidillileştirilmiş sözlükler açıklanmıştır. Araştırma bölümünde ise, tez kapsamında yürütülmüş olan çalışmayla, Ankara Üniversitesi TÖMER Türkçe ve Yabancı Dil Araştırma ve Uygulama Merkezinde öğrenim görmekte olan farklı düzeylerdeki 154 öğrenciyle madde başı sunumu ölçeği uygulanmıştır. Oluşturulacak bir sözlükte bir sözcüğe ilişkin hangi bilgilerin bulunması gerektiğine ilişkin görüşlerin sorulduğu 16 maddeden oluşan bu ölçeğin uygulanma ve yorumlanma aşamaları; ölçek sonuçları doğrultusunda hazırlanan farklı türlerde oluşturulmuş sözlükçelere ilişkin bilgiler ve sözlükçelerin sınıf içinde kullanılmasının ardından başarıyı ve anımsamayı ölçmeye yönelik uygulanan sınavlar ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Sınav sonuçlarıyla elde edilen sayısal veriler, MS Office Excel veri işlemcisi ve SPSS 17 istatistik programında işlenmiş ve sonuçlar karşılaştırılarak tezin amacı doğrultusunda belirtilen sorular yanıtlanmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkinin anlamlılığının test edilmesinde 0.1 güven düzeyi benimsenmiştir. Elde edilen veriler doğrultusunda, temel düzeylerde ikidilli, daha yüksek düzeylerde ise, ikidillileştirilmiş sözlüğün öğrencilerin başarı ve anımsama oranlarında daha fazla etkili olduğu gözlenmiştir. Kullanılan tüm sözlük türlerinin, tüm düzeylerde anımsama üzerinde anımsama üzerinde olumlu etkisi olduğu saptanmıştır.

Abstract:
The words are the most effective elements in a language which build a bridge between speakers. The selection of words gives us clues about several issues varied from individual?s identity to socio-cultural changes. These clues shed light upon the learning process. Taken into consideration the dynamism of language, words are thesauruses of culture and to protect this thesaurus, it is vital to do necessary studies such as preparation of dictionaries.The purpose of this study is to determine a learner?s dictionary?s type and quality for the students learning Turkish as a foreign language which is missing in the field. To this end, it was studied whether different types of dictionaries that students have affect language learning through vocabulary learning, and examined if there are any changes on students? success and recall of the words when using these different dictionary types. The first chapter is about applied linguistics ? foreign language teaching, using dictionary in foreign language teaching, evaluation and testing of vocabulary teaching, lexicography. Besides, dictionary types, and learner?s dictionaries such as monolingual, bilingual and bilingualized dictionaries are explained. In the next chapter, a word-related knowledge questionnaire implemented with 154 students at different levels taking Turkish classes at Ankara University TÖMER, was explained. The questionnaire, including 16 items on which information about a word be on a dictionary, glossaries for students of different levels prepared according to the questionnaire results and tests used in the study were expressed in detail. Digital data obtained from exams were stored on digital media through the programs MS Office Excel and SPSS 17 and comparing the results, the research questions were answered. Significance of relation between the varieties is determined as 0.1. The data obtained from the test results showed that in beginner levels, bilingual dictionaries are more useful while bilingualized ones are more effective in more advanced levels. It was also indicated that without any difference in types of dictionaries, all students made progress in the second test which means using any kind of dictionary have a positive effect on recall of the words.