Ortaöğretim dil bilgisi kitapları üzerine dil bilimi açısından bir değerlendirme
An assessment on secondary education grammar books in terms of linguistics
Yazar: MEHMET SOLMAZ
Danışman: PROF. DR. İSMET CEMİLOĞLU
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Ortaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Dilbilgisi = Grammar ; Dilbilim = Linguistics ; Ortaöğretim = Secondary education ; Ortaöğretim okulları = Secondary education schools ; Türkçe dersi = Turkish lesson ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching

Özet:
Bu araştırmada, ortaöğretimde kullanılan dil bilgisi kitapları dil bilimi açısından değerlendirilerek, kitaplarda yer alan dil bilgisi konularının bilimsel açıdan geçerliği sorgulanmıştır. Bu amaçla, çalışmanın evrenini temsil eden ve sekiz ciltten oluşan üç farklı dil bilgisi kitabı, dil olgusu, ses bilgisi, ses bilimi, biçim bilimi ve söz dizimi başlıkları çerçevesinde incelenmiştir.Araştırmada elde edilen bulgular, ortaöğretim basamağında kullanılan dil bilgisi kitaplarının hazırlanmasında, dil biliminin ilke ve yöntemlerine yeterince başvurulmadığını, bu yüzden de ders kitaplarında dil bilimiyle örtüşmeyen birçok yön bulunduğunu göstermektedir. Bunun yanında kitaplarda yer alan bilgilerin, çoğu zaman alanla ilgili güncel araştırmaları yansıtmadığı, bazen de kitapların hazırlanmasında tercih edilen geleneksel dil bilgisi anlayışıyla bile çeliştiği; ders kitaplarında, dil bilimi ve geleneksel dil bilgisinin verilerine dayanmayan, ders kitaplarına özgü unsurların bulunduğu tespit edilmiştir.Çalışmanın bulguları, ders kitaplarında yer alan genel olarak dil, özel olarak da Türk diliyle ilgili bilgilerin, yapılan son inceleme ve araştırmalara dayandırılmasını; ders kitaplarının hazırlanmasında da dil biliminin ilke ve yöntemlerine başvurmanın gerekliliğini, ortaya koymaktadır.Anahtar kelimeler: Ders kitabı, dil bilgisi, dil bilimi, geleneksel dil bilgisi, ortaöğretim.

Abstract:
In this study, the grammar books used in secondary education have been assessed in terms of linguistics and the validity of grammar subjects in the books has been examined scientifically. For this purpose, three different grammar books representing target population of study and consisting of eight volumes have been examined within the framework of titles of language case, phonology, phonetics, morphology and syntax.The results obtained in this study reveals that in preparation of grammar books used in secondary education, the principles and methods of linguistics have not been sufficiently referred, therefore there are many aspects not conforming to linguistics in course books. Besides this, it is found that the information in books often does not reflect actual studies related to time field, sometimes it is also in contradiction with traditional grammar preferred in preparation of books; and there are course book-specific factors not relying on linguistics and traditional grammar data in course books.The results of study reveals that the language in course books in general and the information related to Turkish language in particular must be relied on examinations and studies recently made; and it is required to apply for principles and methods of linguistics in preparation of course books.Keywords: Course book, grammar, linguistics, traditional grammar, secondary education.