Spor yapan ve yapmayan lise öğrencilerinin kronotiplerinin ve uykululuk durumlarının incelenmesi
Examination of chronotypes and sleepiness status of high school students who do and do not engage in sports
Yazar: FATMA KAYALI
Danışman: DOÇ. DR. ŞABAN ÜNVER
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Antrenörlük Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Spor = Sports

Özet:
Bu çalışma spor yapan ve yapmayan lise öğrencilerinin kronotip ve uykululuk durumlarını incelemek amacıyla yapılmıştır. Çalışmaya 70'i kız 130'u erkek olmak üzere toplam 200 lise öğrencisi gönüllü olarak katılmıştır. Çalışmada Horne ve Ostberg (1975) tarafından geliştirilen ve Pündük ve ark. (2005) tarafından Türkçeye uyarlanan "Sabahçıl-Akşamcıl Anketi" ve Spilsbury ve ark. (2007) tarafından geliştirilen, Tokur Kesgin (2020) tarafından Türkçeye uyarlanan "Cleveland Adölesan Uykululuk Anketi", kullanılmıştır. Öğrencilerin %20,5'inin uykuya dalmakta zorluk çektiği belirlenmiştir. Analizde, spor yapan ve yapmayan öğrencilerin kronotipleri ve uykululuk düzeyleri arasında anlamlı bir fark bulunamamıştır. Bireysel spor yapan öğrencilerle takım sporları yapan öğrenciler karşılaştırıldığında, bireysel spor yapan öğrencilerin %46,5'inin sabah tipi olma olasılığının daha yüksek olduğu bulunmuştur. Öğrenciler sınıf düzeyinde ilerledikçe, kronotip puanları hafif ancak anlamlı bir şekilde azalırken, okulda uykululuk düzeyleri hafif ancak anlamlı bir şekilde artmıştır. Spor yapan öğrencilerde kronotip puanları yaşla birlikte hafif ancak önemli ölçüde artmış, okul uykululuk düzeyleri ise yaşla birlikte hafif ancak önemli ölçüde artmıştır. Ayrıca spor yapan öğrencilerin yaşı arttıkça akşam uykululuk düzeyleri orta düzeyde ve önemli ölçüde azalmıştır. Ayrıca spor yapan öğrencilerin vücut ağırlığı arttıkça kronotip puanları hafif ancak önemli ölçüde azalmış, okul uykululuk düzeyleri ise hafif ancak önemli ölçüde artmıştır. Spor yapmayan öğrencilerde vücut ağırlığı arttıkça kronotip puanları hafif ve önemli ölçüde artmış, uykululuk düzeyleri ise hafif ve önemli ölçüde azalmıştır. Lise öğrencilerinin spor yapma durumuna göre kronotip puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık tespit edilmemiştir (p>0,05). Spor yapan öğrencilerin kronotip puan ortalaması spor yapmayanlara göre düşük olsa da (sırasıyla 49,33 ve 50,73), bu farklılık istatistiksel olarak önemsizdir. Aynı şekilde spor yapma durumuna göre uykululuk düzeyleri arasında da istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık tespit edilememiştir (p>0,05). Spor yapan öğrencilerin takım sporu/bireysel spor yapma durumu ile kronotip düzeyleri arasında istatiksel olarak anlamlı bir farklılık tespit edilmemiştir (p>0,05). Bireysel spor yapanların kronotip puan ortalaması takım sporu yapanlara göre düşük olsa da (sırasıyla 47,13 ve 50,93) bu farklılık istatistiksel olarak önemsizdir. Çalışmada, spor yapan ve yapmayan öğrencilerin kronotip puan ortalamaları arasındaki küçük farklar istatistiksel olarak önemsizdir. Ayrıca, bireysel spor yapanlar ile takım sporu yapanlar arasında da kronotip düzeyleri açısından belirgin bir farklılık gözlenmemiştir.
 Sonuç olarak spor yapmanın lise öğrencilerinin kronotip ve uykululuk düzeyleri üzerindeki etkisinin istatistiksel olarak belirgin olmadığı anlaşılmaktadır.

Abstract:
This study was conducted to examine the chronotype and sleepiness levels of high school students who do and do not do sports. A total of 200 high school students, 70 girls and 130 boys, participated in the study voluntarily. In the study, it was developed by Horne and Ostberg (1975) and Pündük et al. (2005) and Spilsbury et al. (2007) and adapted into Turkish by Tokur Kesgin (2020) was used. 
The average scores for the students on the "Morningness-Eveningness Questionnaire" were found to be 50.02, and on the "Cleveland Adolescent Sleepiness Questionnaire," 27.6. It was determined that 20.5% of the students had difficulty falling asleep. As students advanced in grade level, their chronotype scores slightly but significantly decreased, while their levels of sleepiness at school slightly but significantly increased. Among students who engaged in sports, chronotype scores slightly but significantly increased with age, and school sleepiness levels slightly but significantly increased with age. Additionally, as the age of students engaged in sports increased, their evening sleepiness levels moderately and significantly decreased. Furthermore, as the body weight of students engaged in sports increased, their chronotype scores slightly but significantly decreased, and their school sleepiness levels slightly but significantly increased. Evening sleepiness slightly but significantly decreased as the grade level of students engaged in sports increased.No statistically significant difference was detected between the chronotype scores of high school students according to their sports activities (p>0.05). Although the chronotype mean score of students who do sports is lower than that of those who do not do sports (49.33 and 50.73, respectively), this difference is statistically insignificant. Likewise, no statistically significant difference was detected between sleepiness levels according to exercise status (p>0.05). No statistically significant difference was detected between the team sports/individual sports and chronotype levels of the students who do sports (p>0.05). Although the chronotype mean score of those who do individual sports is lower than that of those who do team sports (47.13 and 50.93, respectively), this difference is statistically insignificant. In the study, the small differences between the chronotype score averages of students who do and do not do sports are statistically insignificant. Additionally, no significant difference was observed in terms of chronotype levels between those who do individual sports and those who do team sports.
As a result, it is understood that the effect of doing sports on the chronotype and sleepiness levels of high school students is not statistically significant.