Çam kese böceği Thaumetopoea pityocampa (Denis and Schiffermüller, 1775) (Lepidoptera: Thaumetopoeidae)'nın biyo-ekolojisi ve mücadelesi üzerine araştırmalar
Studies on bio-ecology and control of pine processionary moth Thaumetopoea pityocampa (Denis and Schiffermüller, 1775) (Lepidoptera: Thaumetopoeidae)
Yazar: KAHRAMAN İPEKDAL
Danışman: DOÇ. DR. SELİM SÜALP ÇAĞLAR
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Biyoloji = Biology ; Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering ; Zooloji = Zoology

Özet:
Bu çalışmada Akdeniz ülkelerinin en önemli çam zararlılarından biri olan çamkese böceği Thaumetopoea pityocampa (Denis & Schiffermüller, 1775)'nın,Antalya İli'nin, farklı yükseklik ve orman yapısına sahip Asar, Çığlık ve Dağbeliyerleşimlerinde bulunan yerel populasyonlarında gözlenen farklılıklarincelenmiştir. Bu farklılıklar; yaşam döngüsü, yumurta küme bakısı ve morfolojisi,yumurta sayısı, yumurta açılma ve parazitlenme oranları, larval kese bakısı vesayısı ve ağaçlardaki zarar oranları başlıkları altında değerlendirilmiştir. Bununyanında, laboratuarda yapılan çalışmalarla, çam kese böceği larvalarının besintercihi özellikleri incelenmiştir. Yerel populasyonlarda 2004 ve 2005 yıllarıarasında gözlenen farklılıkların nedenleri, besin tercihi deneylerinden elde edilenverilerin de yardımıyla ortaya konmaya çalışılmıştır. Ayrıca, son larval evrelerinlaboratuar koşullarında çeşitli kimyasallara ve nematodlara duyarlılığıincelenmiştir.Çam kese böceğinin yüksek rakımlardaki yerel populasyonlarında; yumurta, larvave ergin evrelerinin düşük rakımlardaki populasyonlara göre daha erken, pupalevrenin ise daha geç başladığı tespit edilmiştir. Yüksek rakımlarda larval evrenindaha uzun sürdüğü belirlenmiştir. Gerek yumurta koçanlarının, gerekse larvakeselerinin güney bakılı olma eğiliminde olduğu, özellikle yumurta koçanlarındabu eğilimin yükseklikle birlikte arttığı tespit edilmiştir.Yumurta koçan uzunluğunun ve yumurta sayısının yüksek rakımlarda daha fazlaolduğu; yumurta açılma oranının yüksekliğe paralel olarak azaldığı, yumurtaparazitlenme oranının ise yükseklikle birlikte arttığı bulunmuştur. Yüksekrakımlarda daha az sayıda larva kesesi tespit edilmiştir. Zarar oranı bakımındanyapılan karşılaştırmaların sonucunda, en düşük zararın en yüksek rakımdaolduğu saptanmıştır. Kese sayısının ve zarar oranının çalışmanın yapıldığı ikincisene belirgin düzeyde düştüğü belirlenmiştir.Besin tercihi deneyleri, Pinus nigra'nın P. brutia'ya oranla daha fazla tüketildiğini;bununla birlikte hasarlı ve hasarsız ağaçların tercih edilmesinde belirgin bir farkınbulunmadığını göstermiştir. Sıcaklığın artmasıyla besin tüketiminin de arttığıgözlenmiştir.Larvalara karşı denenen kimyasalların LC50 değerleri hesaplanmış ve bu değerbeta cyflutrin için 0,007 ml/m2, deltametrin için ise 0,001 ml/m2 olarakbulunmuştur. Entomopatojen nematodlarla yapılan denemelerde ise larvalardaen fazla ölüm oranına neden olan izolatın Heterorhabditis bacteriophora TUR-H2olduğu ve bunu sırasıyla H. bacteriophora MNS-1 ve Steinernema feltiae TUR-S3 izolatlarının izlediği tespit edilmiştir.Anahtar Kelimeler: Çam kese böceği, Thaumetopoea pityocampa, biyoekoloji,yüksekliğe bağlı farklılıklar, besin tercihi, mücadeleDanışman: Doç. Dr. Selim Süalp Çağlar, Hacettepe Üniversitesi, Biyoloji Bölümü,Ekoloji Anabilim Dalı

Abstract:
This study evaluates the differences between local populations of the pineprocessionary moth Thaumetopoea pityocampa (Denis & Schiffermüller, 1775)located in forest Asar, Çığlık and Dagbeli situated at different altitudes in the cityof Antalya. Differences between local populations were evaluated using thefollowing parameters: life-cycle, egg-batch orientation and morphology, eggnumber, egg hatch and parasitioid ratio, larval nest orientation and number andrate of damage to trees. In addition, food preferences of larvae were determinedby laboratory experiments. Reasons behind the observed differences in localpopulations between the years 2004 and 2005 were interpreted by using resultsobtained from food preference experiments. The susceptibility of the last stagelarvae of Thaumetopoea pityocampa to several chemicals and nematodes werealso evaluated in the laboratory.Results showed that local populations at higher altitudes reached the egg, larvaland adult stage earlier than populations at lower altitudes, while initiation of thepupal stage occurred at a later time in the populations at higher altitudes, whencompared with the ones at lower altitudes. In addition, duration of the larval stagewas longer for populations situated at higher altitudes. Orientation of both larvalnest and egg clusters were biased significantly towards the south and this trendincreased with altitude.Length of egg-batches and number of eggs were higher at higher altitudes, whileegg hatch ratios decreased and the number of eggs containing parasitoidsincreased. When damage ratios were compared the lowest damage values werefound at the highest altitude. The number of nests and damage ratios decreasedsignificantly in the second year of the study when compared to the first year.Results obtained from food preference experiment showed that the consumptionrate of Pinus nigra was higher than P. brutia and no significant preferencebetween damaged and undamaged trees were found. Food consumptionincreased with temperature.LC50 values of the chemicals that were applied against the larvae were calculatedand found as 0,007 ml/m2 and 0,001 ml/m2 for beta-cyfluthrin and deltamethrin,respectively. Entomopathogen nematode applications showed that the highestlarval mortality was obtained by Heterorhabditis bacteriophora TUR-H2, and thanH. bacteriophora MNS-1 and Steinernema feltiae TUR-S3, respectively.Keywords: Pine processionary moth, Thaumetopoea pityocampa, bio-ecology,altitudinal variation, food preference, controlAdvisor: Assoc. Prof. Dr. Selim Süalp Çağlar, Hacettepe University, Departmentof Biology, Ecology Section