Dilbilimin Arap dil çalışmalarına etkisi - Tunus örneği
The impact of linguistics on Arabic language studies - the case of Tunisia
Yazar: ESMA KAYA ASLAN
Danışman: PROF. DR. MEHMET ŞİRİN ÇINAR
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Arap dili =   ; Arapça = Arabic ; Dil bilim = Linguistics

Özet:
Arap dünyasında çok erken döneme dayanan dil çalışmaları geleneği olmasına rağmen, Saussure'ün ortaya koyduğu dilbilim çalışması tüm dünyada olduğu gibi Arap dünyasında da dil alanında yapılan çalışmalarına büyük bir etkisi olmuştur. Arap dünyasındaki dil çalışmalarını temelde Maşrik ve Mağrib'de yapılan çalışmalar olarak ikiye ayırmak mümkündür. Maşrik'te dilbilim çalışmaları karşılaştırmalı dilbilim çalışmalarıyla başlamış, daha sonra Firth'in bakış açısıyla dilbilim çalışmaları yeni yönelişlerle devam etmiştir. Mağrib bölgesi Fransız sömürgesi altında olduğu için dilbilim çalışmaları Maşrik'e göre daha geç başlamıştır. Bu bölgedeki ülkeler Fransız sömürgesinden kurtulduktan sonra batı dilbilimine dayalı çalışmalar yürütmüşlerdir. Bu dönemde kurulan üniversiteler dilbilim çalışmalarına olanak sağlamış ve Fransızca bilgisinin yaygın olması dilbilimcilerin Saussure'ün dilbilimiyle doğrudan ilgilenmelerini sağlamıştır. Dolayısıyla Mağrib'deki dilbilim çalışmaları Maşrik'e göre daha geç bir dönemde yapılmış olsa da doğrudan Saussure dilbilimi ile ilgilenmişlerdir. Mağrib'de yer alan Tunus'ta ise dilbilimsel kavramların oluşturulması, uygulamalı dilbilime dayalı yenilikçi dil öğretimi ve Arap dil geleneğinin dilbilimle yeniden okunması gibi dilbilim adına önemli adımlar atılmıştır. Bu çalışmada öncelikle Arap dünyasındaki dilbilimsel faaliyetler Maşrik ve Mağrib merkezli olarak ele alınacaktır. Ardından Tunus'taki dil araştırmaları üzerinde durulacak, ilk dönem ve sonrasında gelişen dil çalışmalarının temel özelliklerine yer verilecektir. Arap dilbilim çalışmalarında önemli atılımlara sahip olan Tunus'ta dilbilimin seyrine değinilecek ve burada faaliyet gösteren önemli dilbilimcilerin görüşlerine yer verilecektir. Böylece çalışmanın temel amacı olan Tunus'taki modern dil çalışmalarına dair bir perspektif sunulmaya çalışılacaktır.

Abstract:
Although there is a tradition of linguistic studies in the Arab world dating back to a very early period, Saussure's linguistic studies had a great impact on the studies in the field of language in the Arab world as well as in the whole world. It is possible to divide the linguistic studies in the Arab world into two as the studies conducted in Mashrik and Maghrib. In Mashrik, linguistic studies started with comparative linguistics studies and then continued with new orientations with Firth's point of view. Since the Maghrib region was under French colonisation, linguistic studies started later than in the Mashreq. After the countries in this region got rid of the French colonisation, they carried out studies based on Western linguistics. The universities established in this period enabled linguistic studies and the widespread knowledge of French enabled linguists to deal directly with Saussure's linguistics. Therefore, even though linguistic studies in the Maghrib were carried out later than in the Mashriq, they were directly interested in Saussure's linguistics. In Tunisia, which is in the Maghreb, important steps have been taken in the name of linguistics such as the creation of linguistic concepts, innovative language teaching based on applied linguistics, and the rereading of the Arabic language tradition with linguistics. In this study, linguistic activities in the Arab world will first be discussed, centred on Mashrik and Maghrib. Then, the linguistic studies in Tunisia will be emphasised and the basic features of the linguistic studies developed in the first period and afterwards will be given. The course of linguistics in Tunisia, which has important breakthroughs in Arab linguistic studies, will be mentioned and the views of important linguists who are active here will be included. Thus, a perspective on modern linguistic studies in Tunisia, which is the main purpose of the study, will be tried to be presented.