Kur'ân'da cennet ve cehennem sahneleriyle verilmek istenen mesajlar
The messages that are meant to be given with the sechenes of heaven and hell in the Qur'an
Yazar: TALHA ERDEM
Danışman: PROF. DR. İDRİS ŞENGÜL
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Kur'ân'î kavramlar olan cennet ve cehennem, İslâm'ın inanç esaslarından (doktrinlerinden) ahirete iman çerçevesine giren konulardır. İnsanın en önemli konularından biri olan meâda yani dönüş, dönüş yerine dair izahları ihtiva etmektedir. İnsanın gözlem ve tecrübesine kapalı olması sebebiyle gaybî bir konudur. Gaybî konularda en güvenilir ve sağlıklı bilgi edinmenin yolu ilahî vahiydir.
Kur'ân'da cennet ve cehenneme ilişkin canlı anlatımların maddi ve manevî nimetleri içermesi, bu gerçeklerin insanın manevî tekamülünü esas aldığını göstermektedir. Bu açıdan söz konusu kavramların entelektüel, manevi bir yolculuğundan bahsetmek mümkündür. Kur'ân, cennet ve cehennemi edebî tasvir metoduyla sunmaktadır. Yani söz konusu mevzuları sanatsal bir anlatımla muhataplara arz etmektedir. Yani sezgiye yönelen dini bir konuyu yine sezgiye hitap eden sanatı ihmal etmeden takdim etmektedir. Bu durum teşvik (terğib) ve sakındırma (terhîb) metodunun kullanıldığı cennet ve cehennem sahnelerinin, ruhunu, vicdanı etkileyerek insanda inanç ve ahlak açısından bir dönüşüm gerçekleştirmeyi hedeflediğini göstermektedir. 
Cennet ve cehennemi tasvir eden ayetlerin, insan gerçeği ile iç içe ele alınması, maddi ve manevi yani beden ve ruhtan müteşekkil bir insan tanımını esas alması, insanın anlamına, Kur'ân'ın temel mevzuları olan Allah-alem, Allah-insan dolayısıyla insan-Allah münasebetlerine ilişkin açılımlar barındırması, söz konusu canlı anlatımların, sadece mahiyet ve muhteva bilgisi vermek, insanların merakını gidermek amacının olmadığını göstermektedir. Nitekim Kur'ân'da yer alan gaybî bilgilerin amacı insanların merakını gidermek değil, onları ahlaki olarak dönüştürmek olduğu anlaşılmaktadır. 
Anahtar Kelimeler: Kur'ân, Cennet, Cehennem, Gayb, Allah, Alem, İnsan, Ahlak

Abstract:
The concepts of heaven and hell, which are the Qur'anic concepts, fall within the framework of belief in the hereafter, one of the belief principles (doctrines) of Islam. It contains explanations about mead, one of the most important subjects of man, namely the return, the place of return. It is an unseen subject because it is closed to human observation and experience. The most reliable and reliable way of obtaining information about the unseen is divine revelation.
The fact that the vivid descriptions of heaven and hell in the Qur'an contain material and spiritual blessings shows that these notions are based on the spiritual evolution of man. In this respect, it is possible to talk about an intellectual and spiritual journey of these concepts. The Qur'an presents heaven and hell with the method of literary description. In other words, he presents the subjects in question to the addressees with an artistic expression. In other words, it presents a religious subject that appeals to intuition without neglecting the art that appeals to intuition. This shows that the scenes of heaven and hell, in which the encouragement (tergib) and avoidance (terhib) methods are used, aim to transform people in terms of belief and morality by affecting their soul and conscience.
The fact that the verses describing heaven and hell are intertwined with the human reality, and that they are based on the definition of a human being composed of material and spiritual, that is, body and spirit, means human, which are the basic themes of the Qur'an, God-world, God-man, therefore human. The fact that it contains expansions on the relations with Allah shows that it is not just to provide information about the nature and content, and to satisfy people's curiosity. As a matter of fact, the purpose of the unseen information in the Qur'an is not to satisfy people's curiosity, but to transform them morally.
Keywords: Qur'an, Heaven, Hell, Unseen, God, World, Human, Morality