Türkiye'de sivil toplum kuruluşlarının ortaöğretim mesleki din öğretimine yaklaşımları
Approaches of civil society organizations in Turkey towards secondary vocational religious education
Yazar: AKİF SAVAŞ
Danışman: PROF. DR. MEHMET BAHÇEKAPILI
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Türkiye'de modernleşme sürecinde yaşanan kültürel gerilimin izleri Cumhuriyet yönetiminin laiklik uygulamalarında kendini göstermektedir. Bu dönemde İslâm düşüncesi ve medeniyeti bilimsel bilgi olarak ele alınmamış, dışlanmış ve kamusal alandan çekilmek zorunda kalmıştır. Bu sancılı süreç ekonomik, siyasal ve sosyal hayatta günümüze kadar sürecek derin yaralar açmıştır. Bilimsel gerçeklik ve toplumsal taleplerden ziyade ideolojik önyargılar kıskacında yürütülen din eğitimi politikaları, imam hatip liseleri örneğinde olduğu gibi toplumsal gerilimlere kaynaklık etmiştir. Resmî kurumlarda yürütülen din eğitimi faaliyetleri varlık ve statü kaygılarından kurtulamamış, bireyin dinî gelişimine ve toplumsal barışa beklenilen derecede bir katkı sunamamıştır. 
 İmam hatip liseleri başlangıçta din hizmetlerini yürütecek nitelikli personellerin yetiştirilmesi amacıyla kurulmuştur. Türkiye'de imam hatipler; sayıları, statüleri, öğrencileri, yükseköğrenime yönelimleri kutuplaşan toplumsal kesimler arasında eğitim boyutundan daha çok ideolojik tartışmalarla gündeme taşınmıştır. Dolayısıyla imam hatip liseleri ne bu okulları talep edenleri ne de bu okullara karşı olanları tam anlamıyla memnun edebilmiş değildir. Araştırmamızda din eğitimi alanında fikir üreten ve kanaat belirten sivil toplum kuruluşlarının (STK) ortaöğretim mesleki din öğretimi alanındaki dönüşümlere, tartışmalara ilişkin görüşleri; STK'ların yayınlamış olduğu araştırma, değerlendirme ve raporları üzerinden ele alınmıştır.
Ortaöğretim mesleki din öğretimi alanında 1997 yılından beri gerçekleştirilen politikalara STK'ların araştırma, değerlendirme ve raporları ile katkı koyduğu, gerçekleştirilen politikalara baskı unsuru olduğu söylenebilir. 1997-2012 yılları arasında STK raporlarında; katsayı engeli, İHL statüsü, öğrenci sayıları, başörtüsü gibi konulara öncelik verilmiştir. Katsayı engelinin kaldırılması ve başörtüsüne serbestlik getirilmesi sonrasında STK raporlarında eğitimle ilgili değerlendirmelerin öne çıkmaya başladığı görülmektedir. İHL program çeşitliliği, proje okullarına öğrenci yerleştirilmesi, öğretmen ve idareci nitelikleri, öğretim programları, meslek dersi içerikleri ve özel İHL açılması konuları STK raporlarında öncelikli olarak işlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Sivil Toplum, Sivil Toplum Kuruluşu (STK), İmam Hatip Lisesi, Din Eğitimi, Mesleki Din Öğretimi.

Abstract:
The traces of cultural tension during the modernization process in Turkey are evident in the strict laicist practices of the Republic's administration. During this period, Islamic thought and civilization were not considered as a part of scientific learning, but rather marginalized and had to withdraw from the public sphere. this painful process have left deep scars in the economic, political, and social aspects of life up to the present day. Education policies related to religion, driven more by ideological biases than scientific reality and societal demands, have contributed to social tensions, as seen in the example of Imam Hatip high schools. The religious education activities conducted by official institutions have not been able to overcome concerns related to existence and status. They have also not provided the expected level of contribution to individuals' religious development and societal peace.
Imam Hatip schools were initially established to train qualified personnel to provide religious services. However, in Turkey, Imam Hatip schools have been a subject of ideological debate and polarization among different segments of society in terms of their numbers, status, students, and their orientation towards higher education. Consequently, neither those who demand these schools nor those who oppose them have been entirely satisfied. In our research, the views and opinions of non-governmental organizations (NGOs) that contribute to and express their opinions on religious education, transformations, and debates in the field of vocational religious education at the secondary level are examined through the research, evaluation, and reports published by these NGOs.
NGOs have contributed to the policies implemented in vocational religious education at the secondary level since 1997, and they have exerted pressure on these policies. Between 1997 and 2012, NGO reports primarily focused on issues such as the "numerical coefficient" obstacle, the status of religious vocational high schools (IHL), the number of students, and the headscarf. After the removal of the numerical coefficient obstacle and the relaxation of headscarf restrictions, educational assessments have started to become more prominent in NGO reports. Topics such as the diversity of IHL programs, the placement of students in project schools, teacher and administrator qualifications, curriculum, vocational course content, and the opening of special IHLs have been given priority in NGO reports.
Keywords: Civil Society, Non-Governmental Organization (NGO), Imam Hatip High School, Religious Education, Vocational Religious Education.