Travma ve travma sonrası stres bozukluğundaki duyguya dayalı bellek daralması
Emotion-induced memory narrowing in trauma and post traumatic stress disorder
Yazar: ŞAZİYE ÇALIŞKAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YILDIZ ÖZKILIÇ ; DOÇ. DR. LEMAN İNANÇ
İZMİR BAKIRÇAY ÜNİVERSİTESİ / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Mevcut tez çalışmasının amacı travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) tanısına 
sahip bireyler, travmatik yaşam olayı yaşamış bireyler ve travmatik yaşam olayı 
yaşamamış kontrol grubu bireyler arasında merkezi ve çevrede sunulan ayrık duygu 
kategorilerine (mutluluk, korku, öfke, tiksinti, üzüntü) ait ve nötr kelimelerin 
hatırlanmasını tanıma belleği testi ile karşılaştırmaktır. Bu karşılaştırmada amaç merkezi 
detayları hatırlamanın artışına karşın çevresel detayların daha az hatırlanması ile 
karakterize olan bellek daralması fenomenini incelemektir. Ayrıca travma sonrası stres 
bozukluğu tanısı alan bireylerin ayrık duygu kategorilerindeki kelimelere ilişkin tanıma 
belleği puanları travma grubu ve kontrol grubu ile karşılaştırılarak travma sonrası stres 
bozukluğunun duygusal bellekteki etkisi incelenmek istenmiştir. Bu amaç doğrultusunda 
lisans öğrencileri arasında Yaşam Olayları Kontrol Listesi (YOKL) kullanılarak tarama 
yapılmış ve tarama sonucunda herhangi bir travmatik yaşam olayı yaşamadığını belirten 
23 birey sağlıklı kontrol grubuna; uzman psikiyatrist bir klinisyen ile TSSB-Ö (CAPS-5) 
kullanılarak yapılan klinik görüşmeler sonrasında tanı alan 24 katılımcı TSSB grubuna 
ve tanı almayan 24 katılımcı travmatik yaşam olayı yaşamış tanısız grup olan travma 
grubuna atanmıştır. Sonrasında üç gruba da duygu içerikli ve nötr kelimeler bellek 
deneyinin kodlama aşamasında merkezde ve çevrede sunulmuş, 24 saat sonra sürpriz 
bellek testi ile tanıma bellekleri değerlendirilmiştir. Katılımcıların merkezde ve çevrede 
sunulan kelimelere ilişkin isabet oranları, yanlış alarm oranları ve bellek duyarlılığı 
puanları Tekrarlı Ölçümlerle Varyans Analizi (Repeated Measures ANOVA) ile
karşılaştırılmıştır. İsabet oranları ile yapılan analizler sonucunda duygu temel etkisi 
anlamlı bulunmuştur. Tepki yanlılığından bağımsız daha hassas bir bellek ölçümü olan 
duyarlılık değerleri ile yapılan analizlere bakıldığında travma grubunun korku 
kelimelerini TSSB grubundan daha iyi tanıdığı gözlenmiştir. Yanlış alarm oranları ile 
yapılan analizler sonucunda ise TSSB grubunun korku ve öfke kelimelerine travma 
grubuna kıyasla anlamlı olarak daha fazla yanlış alarm tepkisi verdiği görülmüştür. 
Çalışmanın sonucunda TSSB, travma ve kontrol grubunun ayrık duygu kelimelerine ve 
nötr kelimelere ilişkin sergiledikleri farklı örüntüler gözlemlenmiş ve gösterilen farklı 
örüntülerin ifade ettiği anlamlar ve klinik doğurguları raporlanmıştır.

Abstract:
The aim of the this thesis is to compare the recall of central and peripheral words belonging to discrete emotion categories (happiness, fear, anger, disgust, sadness) and neutral words among individuals with post-traumatic stress disorder (PTSD), individuals who experienced a traumatic life event, and control group individuals who did not experience a traumatic life event using a recognition memory test. The aim of this comparison is to examine the phenomenon of memory narrowing characterized by increased recall of central details and decreased recall of peripheral details. In addition, the effect of post-traumatic stress disorder on emotional memory was examined for the words in discrete emotion categories by comparing the recognition memory scores of individuals diagnosed with post-traumatic stress disorder with the trauma group and the control group. For this purpose, undergraduate students were screened using the Life Events Checklist (LEC-5) and 23 individuals who stated that they had not experienced any traumatic life event as a result of the screening were assigned to the healthy control group; 24 participants who were diagnosed after clinical interviews with an expert psychiatrist clinician using The Clinician-Administered PTSD Scale for DSM-5  (CAPS-5) were assigned to the PTSD group and 24 participants who were not diagnosed were assigned to the trauma group, which is the group without a diagnosis of PTSD. Afterwards, emotional and neutral words were presented to all three groups on the central and peripheral place of the screen during the encoding phase of the memory experiment, and their recognition memory was assessed 24 hours later with the surprise memory test. The participants' hit rates, false alarm rates, and memory sensitivity scores for the central and peripheral words were compared with Repeated Measures Analysis of Variance (Repeated Measures ANOVA). As a result of the analysis with hit rates, the main effect of emotion was found to be significant. Analyses with sensitivity scores, which is a more sensitive memory measure independent of response bias, showed that the trauma group recognized fear words more than the PTSD group. As a result of the analysis with false alarm rates, it was observed that the PTSD group gave significantly more false alarm responses to fear and anger words compared to the trauma group. As a result of the study, the different patterns exhibited by the PTSD, trauma and control groups regarding discrete emotion words and neutral words were observed and the meanings and clinical implications of the different patterns were reported.