Rhodiapolis agora ve stoaları, arkeolojisi, rölöve ve restitüsyonu
Rhodiapolis agora and stoas, archeology, survey and restitution
Yazar: NİSA YILMAZ ERKOVAN
Danışman: DOÇ. DR. İSA KIZGUT
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Agora = Agora ; Arkeoloji = Archaeology ; Arkeolojik alanlar = Archeological areas ; Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Arkeolojik yerleşim = Archaeological settlement ; Likya = Lycia ; Restitüsyon = Restitution ; Rhodiapolis = Rhodiapolis ; Rölöve = Building survey ; Stoa = Stoa

Özet:
Likya Birliği üyesi olan, Rhodos kolonizasyonunda kurulduğu öne sürüldüğü için adını buradan alan Rhodiapolis, Antalya'nın Kumluca İlçesi, Sarıcasu Mahallesi sınırlarında, Likya'nın doğu sınırında yer alan kentidir. Kentte şimdilik bilinen en erken kalıntılar Klasik Çağ kaya mezarları iken görülebilen diğer kalıntılar yoğunlukla Roma ve Bizans dönemlerindendir. 
Bu çalışmanın amacı; zorlu arazi koşullarında kurulmuş yerleşimin agora ve stoalarının incelenerek Likya bölgesinde bulunan agora ve stoalar hakkında bilgi edinmek olmuştur. Rhodiapolis'i şehirciliği ile düz alana konumlanmış kentlerden farklılaşmaktadır. Oldukça eğimli bir arazi üzerinde tamamen topografik koşullara göre şekillenmiş ve başarılı bir şehircilik uygulanmıştır. Arazi eğiminden yararlanılarak oluşturulan küçük teras düzlüklerinde yapılar birbirleriyle ortak tasarlanmıştır. Rhodiapolis'te üç adet stoa ve tek agora bulunmaktadır. Rhodiapolis agorası kentin konumu ve teraslı yapısı nedeniyle Assos ve Atina Agoralarında olduğu gibi kuzeyde dar, güneyde ise daha geniştir. Kent merkezinde elde edilen düz teras alana stoa ve altyapısına dasu depolamak için dört adet sarnıç yerleştirilerek agora oluşturulmuştur. Stoanın ortasına düşmüş bloklardan burada iki katlı bir stoa olduğu anlaşılmıştır. Bu kalıntılara göre stylobata altlıksız oturan Dor sütunları, onların üstünde yalın 3 silmeli arşitrav ve saçak ile alt kat yapısallığı, sütun üstlerine denk gelen eşit aralıklarla yerleştirilmiş postamentler, İon başlıklı sütunlar, arştrav, friz, geison ve çatıyla üst katın iki katlı stoanın yapısallığı tamamlanmaktadır. Zemininin tamamen mozaik döşendiği anlaşılmıştır. Stoanın doğu karşısında yer alan eksedranın üç oturma sırası günümüze ulaşmıştır. Diğer bir stoa olan Opramoas Stoası, tiyatronun sahne binası arkasında bulunan Opramaos Anıtı için tasarlanmıştır. Stoanın ön tarafı iki katlı agora stoasının ikinci katından oluşur. Yan kolu ise Opramoas terasının güney köşesinden tiyatronun batı köşesine kadar uzanıp analemma duvarıyla birleşir. Stoa duvarı boyunca çok standart olmayan ölçülerde 8 adet niş açılıdır. Buluntular, Attik-İon tarzı sütun kaideli ve eğimli bir çatıya sahip olduğunu göstermektedir. Stoa zemini sıkıştırılmış toprak gibi görünse de diğer stoalar mozaikli zemine sahip olduğu için bu stoanın zemininin de mozaikli olması tahmin edilmektedir.
Üçüncü stoa ise, Asklepieion-Hadrianeum önü stoasıdır. Caddeye paralel tasarlanan ve üstünün örtülü olduğu bulunmuş olan çatı kiremitlerinden anlaşılan stoa, doğudan batıya yükselen topografya nedeniyle asklepieionun girişlerine doğu yönden ulaşmak isteyenler üç basamaklı bir podyuma kemerli bir girişle geçmekte, eğim nedeniyle basamaklı bir yapıya dönüşerek daha sonra merdivenli bir sokakla sonlanmaktadır. Sütun başlıkları üzerinde soffitli arşitrav blokları, friz blokları ile geison ve simanın birlikte işlendiği bloklar yapı cephesini süslemektedir. Zeminde mozaik kalıntıları tespit edilmiştir. 
Bu çalışma kapsamında kentin agora ve stoalarının ayrıntılı olarak ele alınmasının yanı sıra rölöve çizimleri, restitüsyon projeleri bilgisayar ortamında hazırlanmış ve restorasyon önerilerinde bulunularak gelecekte yapılacak düzenlenme, onarım ve devam edecek kazı çalışmalarına zemin hazırlanmıştır.
Rölöve çalışmaları, rölöve çizimleri, malzeme analizleri yanında malzeme ve strüktürde oluşan sorunlar da irdelenmiştir. Restitüsyon projesi, yapılarda varolan izlere, yapılar ile ilgili yazılı kaynaklar ve görsel belgelere, benzer fonksion ve plan şemasına sahip diger yapılarla olan tipoloji araştırmalarına dayanarak hazırlanmıştır. Restorasyon (Koruma-Onarım) önerisi hazırlanırken, yapıların koruma ve kullanım sorunlarını çözmeye yönelik müdahale ilkeleri belirlenmistir. Yapıların sadece orijinal halini degil, zaman içinde geçirmiş olduğu bütün evreleri korumak ve sergilemek amaçlanmıştır. Arkeolojik verilerle doğrulanmayan, herhangi bir belge ve bilgiye dayanmayan bölümlerde tamamlamadan kaçınılmış, yapıların hepsinin tamamlanması önerilmemiştir. Mevcut izlerin sağlamlaştırılması ve yapının yaşamını sağlıklı olarak sürdürmesini sağlayıcı önlemlerin alınması restorasyon önerisi olarak verilmiştir.

Abstract:
Rhodiapolis, which is a member of the Lycian Union, is named after it was established in the Rhodos colonization. Rhodiapolis is located on the eastern border of Lycia on the border of Sarıcasu Village, Kumluca District of Antalya. The earliest known remains in the city are the Roman to Byzantine periods, while the other remains visible during the Classical Age rock tombs.
The purpose of this study is; The agora and the stoas of the settlement that was established under difficult terrain conditions and to learn about the agora and stoas in the region of Lycia. The most important feature distinguishing Rhodiapolis from other settlements is urbanism. It has been shaped according to topographic conditions on a very sloping land and a successful urbanization has been applied. The terrain is skillfully used, and the small terraces that make up the structures are designed together. There are three stoas and one agora in Rhodiapolis. The Rhodiapolis agora is narrower in the north due to the city's location and terraced structure, unlike the other agoras, further widening in the south. Four cisterns were placed in the Agora infrastructure, resulting in a large terrace and a two-storey stoa was built here to form an agora. In the middle of the stoa, it is understood that there is a two-storey stoa from the incituated blocks. According to these remains, the columns of the dyed pillars sitting on the styrofoam bed, the plain 3 armed architrave on them, the equally spaced postaments on the top of the columns, the pillars of İon column and the structure of the two-storey stoan are completed. It is understood that the floor is completely mosaic-laid. The eastern side of the Stoan, the three sitting rows of the exedra reached the daylight. Another stoa, the Opramoas Stoa, is designed for the Opramaos Monument, behind the stage building of the theater. The front side of the stoan is the second floor of the two-storey agora stoa. The sidewalk extends from the southern corner of the Opramoas terrace to the western corner of the theater and merges with the analemma wall. There are 8 niches along the stoa wall in very non-standard sizes. The finds suggest that it has an Attic-İon style column-shaped and inclined roof. Although the stoa floor looks like compressed soil, it is expected that the floor of this stoa will also be mosaic, as other stoas have mosaic floor.
The third stoa is the Asklepieion-Hadrianeum front stoa. The stoa, which is designed parallel to the street and which is supposed to be obscured by roofing tiles, goes to an entrance of Asklepieion due to the topography rising from east to west with a three-step podium with an arched entrance, turning into a stepped structure due to inclination and then ending with a stairway. The soffit architrave blocks, the frieze blocks and the blocks of geison and cymen are decorated with column ceilings on the column headers. Mosaic remains were detected on the floor.
In addition to taking the agora and stoas of the city into consideration in this study, the drawings and restitution projects of the city were prepared in computer environment and the restoration suggestions were made and the ground for the future arrangement, repair and ongoing excavation work was prepared.
Survey studies, drawings of drawings, material analysis as well as material and structure problems have been discussed. The restitution project was based on typological studies with other buildings with similar function and plan schemes. While the restoration (protection-repair) proposal is being prepared, intervention principles have been determined to solve the protection and usage problems of the structures. It is intended to protect and display not only the original state of the structures, but all the phases that they have had over time. Archeological evidence has not been verified, no documents and information is not based on the completion of sections have been avoided, not recommended to complete all of the structures. Reconstruction of existing trails and taking measures to ensure that the life of the building is maintained in good health is given as a restoration proposal.