Farklı sistemlerde yetiştirilen yumurta tavuklarının yumurta verimi, yumurta kalitesi, kabuk mikrobiyal yükü ve ekonomik analiz yönünden karşılaştırması
Comparison of egg production, egg quality, eggshell microbiology load and economic analysis of laying hens reared in different systems
Yazar: ŞENAY IŞIK
Danışman: PROF. DR. ALİ AYGÜN
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Zootekni Ana Bilim Dalı / Hayvan Yetiştirme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmanın amacı, zenginleştirilmiş kafes sistemi, kapalı ızgaralı sistem ve serbest 
dolaşımlı sistemlerde yetiştirilen tavukların performans, yumurta kalitesi, tüy skoru, 
göğüs kemiği deformasyonu, kabuk mikrobiyal yükü ve ekonomik analiz yönünden 
karşılaştırmaktır. Çalışmada 240 adet ATAK-S genotipi yumurta tavuğu kullanılmıştır. 
Denemede yer alan üç yetiştirme tipinin her birisi dört tekerrürden meydana gelmiş 
olup, her tekerrürde 20 adet tavuk kullanılmıştır. Çalışma 16 haftalık yaştan itibaren 36 
haftalık yaşa kadar sürdürülmüştür. Araştırmada yumurta verimi (Tavuk-gün, %; 
kümülatif, adet), kırık yumurta oranı (%), yere yumurtlama oranı (%), yumurta ağırlığı 
(g), yumurta kütlesi (g/tavuk/gün), yem tüketimi (g/tavuk/gün), yem değerlendirme 
katsayısı (g yem/g yum) ve yaşama gücü (%) incelenmiştir. Yumurta kalite özellikleri 
olarak yumurta ağırlığı (g), şekil indeksi (%), özgül ağırlık (g/cm3
), kabuk kırılma 
mukavemeti (kg), ak yüksekliği (mm), Haugh birimi ve sarı rengi belirlenmiştir. Stres 
ve refah özellikleri olarak, tonik immobilite süresi, tüy skoru, ayak tabanı yangısı ve 
göğüs kemiği deformasyonu incelenmiştir. Ayrıca yumurta maliyeti ve yumurta kabuk 
v
mikrobiyal yükü tespit edilmiştir. Yumurta verimi (tavuk-gün,%; adet), %5 ve %50 
yumurta verime ulaşma yaşı (gün), yumurta ağırlığı, yemden yararlanma oranı ve 
yaşama gücü bakımından deneme grupları arasında fark istatistiki olarak önemsiz 
bulunmuştur. Kapalı ızgaralı sisteminde yetiştirilen tavuklardan elde edilen 
yumurtaların kırık-çatlak oranı (%10.29) serbest sistemde yetiştirilen tavuklardan elde 
edilen yumurtaların kırık-çatlak yumurta oranından (%2.83) daha yüksek (P<0.05) fakat 
kapalı ızgaralı sisteminde yetiştirilen tavuklardan elde edilen yumurtaların kırık-çatlak 
oranı zenginleştirilmiş kafes sisteminde yetiştirilen tavuklardan elde edilen yumurtaların 
kırık çatlak oranı (%8.17) ile benzer oranda olduğu görülmüştür. Yere yumurtlanan 
yumurta oranı kapalı ızgaralı sisteminde %11.38 ve serbest dolaşımlı sistemde %1.06 
olarak tespit edilmiş olup gruplar arasında fark istatistiki olarak önemli bulunmuştur 
(P<0.05). Serbest dolaşımlı sistemde yetiştirilen tavuklardan elde edilen yumurtaların 
yumurta kütlesi (44.06 g/tavuk/gün) kapalı ızgaralı sistemde yetiştirilen tavuklardan 
elde edilen yumurta kütlesinden (39.37 g/tavuk/gün) daha yüksek, fakat 
zenginleştirilmiş kafes sistemindeki yetiştirilen tavuklardan elde edilen yumurtalarla
(41.35 g/tavuk/gün) benzer olduğu görülmüştür (P<0.05). Yem tüketimi serbest 
dolaşımlı sistemde 114.45 g/gün tespit edilmiş olup, zenginleştirilmiş kafes sisteminde 
(110.09 g/gün) yetiştirilen tavukların yem tüketiminden daha fazla (P<0.05) fakat kapalı 
ızgaralı sistemde (111.84 g/gün) yetiştirilen tavukların yem tüketimi ile benzer olduğu 
görülmüştür. Yumurta kalite kriterlerinden şekil indeksi, özgül ağırlık, ak yükseklik, 
Haugh birimi ve sarı rengi bakımından deneme grupları arasında fark istatistiki olarak 
önemsiz bulunmuştur. Serbest dolaşımlı sisteminde yetiştirilen tavuklardan elde edilen 
yumurtaların yumurta kabuk mukavemeti (3.803 kg) kapalı ızgaralı sistemde yetiştirilen
tavuklardan elde edilen yumurtaların yumurta kabuk mukavemetinden (3.631 kg) daha 
yüksek (P<0.05) fakat zenginleştirilmiş kafes sisteminde yetiştirilen tavuklardan elde 
edilen yumurtaların yumurta kabuk mukavemeti (3.687 kg) ile benzer olduğu 
görülmüştür. Kanat tüy skoru, sırt tüy skoru ve ayak taban yangısı bakımından deneme 
grupları arasında fark istatistiki olarak önemsiz bulunmuştur. Serbest dolaşımlı 
sisteminde yetiştirilen tavukların tonik immobilite süresine ait ortalama (2.42 dk) kapalı 
ızgaralı sistemde yetiştirilen tavukların tonik immobilite ortalamasından (6.80 dk) daha 
düşük (P<0.05) fakat zenginleştirilmiş kafes sisteminde yetiştirilen tavukların tonik 
immobilite süresi (5.02 dk) ile benzer olduğu tespit edilmiştir. Yumurta kabuk 
mikrobiyal yükü en düşük zenginleştirilmiş kafes sistemindeki yumurtalarda (1.94 Log 
KOB/adet) tespit edilirken, kapalı ızgaralı sistemdeki yumurtaların kabuk mikrobiyal 
vi
yükü (3.82 Log KOB/adet) ile serbest dolaşımlı sistemdeki yumurtaların kabuk 
mikrobiyal yükü (3.55 Log KOB/adet) arasında istatistiki bir farklılık belirlenmemiştir.
Yumurta maliyeti en yüksek serbest dolaşımlı sistemde (0.64 TL/adet) tespit edilirken
(P<0.05), zenginleştirilmiş kafes sistemindeki yumurta maliyeti (0.49 TL/adet) ile 
kapalı ızgaralı sistemdeki yumurta maliyeti (0.52 TL/adet) arasında istatistiki bir 
farklılık bulunmamıştır.

Abstract:
The aim of this study is to compare the performance, egg quality, feather score, keel 
bone deformation, shell microbial load and economic analysis of laying hens reared in 
enriched cage systems, barn systems and free-range systems. 240 ATAK-S genotype 
laying hens were used in the study. Each of the three rearing systems in the experiment 
consisted of four replications, and 20 chickens were used in each replication. The study 
was continued from 16 weeks of age to 36 weeks of age.
In the research, egg production (hen-day, %; cumulative, number), broken-cracked egg 
ratio (%), floor-egg rate (%), egg weight (g), egg mass (g/hen/day), feed consumption 
(g/day), feed conversion ratio (g feed/g yum) and viability (%) were investigated. Egg 
weight (g), shape index (%), specific gravity (g/cm3
), shell breaking strength (kg), 
viii
albumen height (mm), Haugh unit and yolk color were investigated as egg quality 
characteristics. As stress and well-being characteristics, tonic immobility, feather score, 
footpad dermatitis, and keel bone deformation were examined. In addition, egg cost and 
eggshell microbial load were determined.
The difference between the experimental groups in terms of egg production (hen-day, 
%; number), 5% and 50% egg laying age (days), egg weight, feed conversion ratio and 
viability were found to be statistically insignificant. The broken-cracked rate of eggs 
from hens reared in barn system (10.29%) is higher than the broken-cracked egg rate of 
eggs from free-range systems (2.83%), but the broken-cracked rate of eggs obtained 
from hens raised in enriched cage systems (8.17%) has a similar rate (P<0.05). The 
floor-eggs were determined to be 11.38% in the barn system and 1.06% in the freerange system, and the difference between the groups was found to be statistically 
significant (P<0.05). Egg mass (44.06 g/hen/day) of eggs from hens raised in a freerange system is higher than that of hens raised in a barn system (39.37 g/hen/day), but 
eggs obtained from hens raised in an enriched cage system (41.35; g/chicken/day) were 
found to be of similar mass (P<0.05). The feed consumption (g/day) was determined to 
be 114.45 g/day in the free-range system, and it was found that the feed consumption of 
the chickens raised in the enriched cage system (110.09 g/day) was similar to the feed 
consumption of the hens raised in the barn system (111.84 g/day) (P<0.05). The 
difference between the experimental groups in terms of egg quality criteria such as 
shape index, specific gravity, albumen height, Haugh unit and yolk color was found to 
be statistically insignificant. The eggshell strength (3.803 kg) of eggs from hens raised 
in the free-range system is higher (P<0.05) than the eggshell strength of hens raised in a 
barn system (3.631 kg), but the eggshell strength of eggs from hens raised in an 
enriched cage system (3.687 kg) was found to be similar. The difference between the 
experimental groups in terms of wing feather score, back feather score and footpad 
dermatitis was found to be statistically insignificant. It was determined that the tonic 
immobility values (2.42 min) of the chickens raised in the free-range system were lower 
(P<0.05) than the tonic immobility values (6.80 min) of the chickens raised in the barn 
system, but similar to the tonic immobility values (5.02 min) of the hens raised in the 
enriched cage system. While the highest egg cost was determined in the free-range 
system (0.64 TL/egg), there was no statistical difference between the enriched cage 
system (0.49 TL/egg) and the barn system (0.52 TL/egg) for egg cost. While the 
eggshell microbial load was found to be the lowest in the enriched cage system (1.94
log CFU/egg), there was no statistical difference between the barn system (3.82 log 
CFU/egg) and the free-range system (3.55 log CFU/egg) for the shell microbial load of 
the eggs.