PISA okuma testinin ekolojik modele göre yanlılık analizi: Türkiye örneği
Dif analysis of the pisa reading test according to the ecological model: The example of Turkey
Yazar: TALHA GÖKTENTÜRK
Danışman: PROF. DR. ALİ FUAT ARICI ; DOÇ. DR. İBRAHİM DEMİR
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Değişen madde fonksiyonu = Differential item function ; Ekolojik model = Ecological model ; Madde Tepki Kuramı = Item Response Theory ; Madde yanlılığı = Item bias ; Okuma = Reading ; Okuma becerileri = Reading skills ; Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı = Programme for International Student Assesment

Özet:
Okuma dil becerilerinin ölçülmesi ve değerlendirilmesinde mühim bir başlığı ifade etmektedir. Okuma becerisi, ehemmiyeti sebebiyle büyük veri araştırmalarında yer bulmaktadır. Nitekim PISA araştırmalarında da okuma becerisi üzerine çok sayıda katılımcı ülkeden veri toplanmaktadır. PISA'nın geniş bir ülke havuzundan veri toplaması araştırmanın avantajı olarak değerlendirilebilir. Bununla beraber ülkelerin farklı değişkenler barındırması PISA'nın okuma maddelerinin uygulama ülkelerinin tamamında geçerli olmasının önüne geçebilecek madde yanlılıklarını akla getirmektedir. Dolayısıyla PISA bir yandan okuma becerisi çalışmaları için bir yandan da geçerlilik araştırmaları için mühim bir potansiyele sahiptir. Madde yanlılığı araştırmalarında kullanılanılan 3. nesil diferansiyel madde fonksiyonu çalışmalarında maddenin arka planındaki ekolojik yapıya odaklanılmaktadır. Bu doğrultuda geliştirilen ekolojik model diferansiyel madde fonksiyonu analizlerinde madde yanlılığına yönelik çalışmalar için daha geniş çerçevede sonuçlar sunmaktadır. Çalışmada 2018 yılı PISA araştırmalarından seçilen okuma maddelerinde diferansiyel madde fonksiyonlarının tespit edilmesi ve elde edilen bulguların ekolojik arka planının ortaya konması araştırmanın birinci amacını oluşturmaktadır. Korelasyonel araştırma olarak tasarlanan süreç 3 aşamada yürütülmüştür. Birinci aşamada okuma maddelerinde ülke alt gruplarına göre diferansiyel madde fonksiyonu seviyesi belirlenmiştir. İkinci aşamada Türkiye evreninde gizli sınıf analizi yürütülerek diferansiyel madde fonksiyonlarının oluşmasında etkili olabilecek muhtemel sınıflar ortaya çıkarılmıştır. Üçüncü aşamada ise Türkiye evreni için gizli sınıfları açıklayıcı değişkenlerin tespitine çalışılmıştır. Sonuçlar klasik diferansiyel madde fonksiyonu analizlerinin sürecin tamamını açıklamak için yeterli olmadığını göstermektedir. Ayrıca PISA'daki okuma maddelerinin muhtemel yanlılığını ortaya koymanın yanı sıra diferansiyel madde fonksiyonu araştırmalarında ekolojik modelin yerini geliştirme potansiyelini taşımaktadır. Bulgular okuma başarısının maddelere yönelik değişkenlerin yanında öğrencinin karakterinden yaşadığı dış dünyaya kadar geniş bir değişken havuzundan etkilendiğini ortaya koymaktadır. Araştırmanın ikinci amacını ise PISA'nın etkisi ile Türkiye'de geliştirilen ABİDE projesinin okuma maddelerindeki diferansiyel madde fonksiyonlarının belirlenmesi oluşturmaktadır. Yapılan analizlerde diferansiyel madde fonksiyonuna rastlanmamıştır. Sonuçlar 3 değişkenle sınırlıdır. Böylece bulgular ilgili değişkenler için temin edilen maddelerin geçerli olduğuna işaret ederken şeffaf bir şekilde ABİDE maddelerine erişimin PISA'daki gibi şümullü bir tablo ortaya çıkaracağına işaret etmektedir. Nihayetinde çalışma hem ekolojik model için daha fazla delil sunmakta hem de PISA ve ABİDE araştırmalarına daha derinlikli gözle bakabilmeye katkı sağlamaktadır.
Anahtar Kelimeler: PISA, ABİDE, okuma becerisi, madde tepki kuramı, diferansiyel madde fonksiyonu, ekolojik model.

Abstract:
Reading skills express an important topic in the measurement and evaluation of language skills. Due to the importance of skill, it takes place in big data researches. In PISA studies, data on reading skills are collected from many participating countries. Collecting data from a large country pool of PISA can be considered as the advantage of the research. However, the fact that countries contain different variables brings to mind item biases that may prevent PISA's reading items from being valid in all countries. Therefore, PISA has an important potential for both reading skills studies and validity studies. The 3rd generation differential item function studies used in item bias studies focus on the ecological structure underlying matter. The ecological model developed in this direction offers wider results for studies on item bias in differential item function analysis. In the study, determining the differential item functions in the selected reading items from the 2018 PISA studies and revealing the ecological background of the findings constitute is the first main purpose of the study. The process designed as correlational research was carried out in 3 stages. In the first step, the level of differential item function in reading items was determined according to country subgroups. In the second stage, the possible classes that may be effective in the formation of differential item functions were revealed by conducting the hidden class analysis in the Turkish universe. In the third stage, it was tried to determine the variables that explain the hidden classes for the universe of Turkey. The results show that classical differential item function analysis is not sufficient to explain the whole process. In addition to revealing the possible bias of the reading items in PISA, it has the potential to improve the place of the ecological model in differential item function research. The findings reveal that the success of reading is influenced by a large pool of variables from the student's character to the outside world, as well as the variables related to the items. The second main purpose of the study is to determine the differential item functions in reading items of the ABİDE project developed in Turkey with the effect of PISA. Differential item function has not been found in the analyzes. Results are limited to 3 variables. Thus, while the findings indicate that the items provided for the relevant variables are valid, they transparently point out that access to ABIDE items will reveal a comprehensive picture as in PISA. Ultimately, while providing more evidence for the ecological model, it contributes to the ability to look deeper into PISA and ABIDE research in reading skills.
Key Words: PISA, ABİDE, reading skill, item response theory, differential item functioning, ecological model.