Özel eğitim mekanlarının Down sendromlu bireyler için yapı biyolojisi kapsamında değerlendirilmesi
Evaluation of special educational places for individuals with Down syndrome within the scope of building biology
Yazar: SEZER VOLKAN ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. AYŞEGÜL DURUKAN
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İç Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture ; İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration
Dizin: Eğitim yapıları = Educational buildings ; İç mekan tasarımı = Interior design ; İç mimari = Interior architecture

Özet:
Dünya nüfusunun yüzde 10'u engelli olarak tanımlanan bireylerden oluştuğu düşünülmektedir. Engelli nüfusunun olduğundan az gözükmesinin sebebi sağlıklı olarak nitelenen grubun engellileri ötekileştirmesi ve sosyal hayata katılmasının önüne koyulan engellerdir. Tasarımcılar herkesin kullanabileceği mekanlar tasarladığı sürece bu bireylerin önündeki engeller kalkacak ve toplumdaki yerlerini alacaklardır.
Ülkelerin gelişmesinin ve nitelikli bir toplum inşa etmenin yolu bireylerin eğitiminin sonucudur. Eğitim hakkı her bireye eşit bir şekilde verilmiş bir haktır. Dolayısıyla engelli bireylerin de eğitim alması için gerekli altyapıyı oluşturmak bir gerekliliktir. Engelli bireylerin ihtiyaçlarına göre inşa edilmeyen veya yeniden işlevlendirme sonucu eğitim yapısına dönüştürülmüş çağ dışı mekanlarda eğitim verilmesi bu bireyleri ayırmak ve eğitim almalarını güçleştirmektir. Engellilere yönelik eğitim yapıları tasarlanırken engellilerin özellikleri, gereksinimleri göz önünde bulundurulmalıdır. Engellilerin mevcut eğitim yapılarında karşılaştığı zorluklar saptanmalıdır. Engel türüne göre de ihtiyaçlar ve tasarım prensipleri değişir. 
Bu çalışma kapsamında engelli kavramı ve down sendromu, eğitim kavramı ve eğitim mekanları, yapı biyolojisi kavramları literatürden araştırılmıştır. Daha sonra, eğitim mekanlarının down sendromlu bireyler için yapı biyolojisi açısından kriterleri oluşturulmuştur. Bu kriterler literatürdeki down sendromlu bireylerin özelliklerinin ve ihtiyaçlarının mekâna yansıması sonucu ortaya konmuştur. Alan araştırmasında bu kriterlere göre eğitim yapıları yerinde incelenerek kriterleri karşılayıp karşılamadığı tespit edilmiştir. 
Alan araştırması için Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı birçok özel eğitim okulları yerinde incelenmiştir. Bu okulların içerisinden Gülseren Özdemir Özel Eğitim Uygulama Okulu (Okul 1) ve Türkiye Spastik Çocuklar Vakfı Metin Sabancı Özel Eğitim Okulları (Okul 2) seçilmiştir. Bu iki okulun seçilmesinin sebebi diğer kurumlara göre fiziksel altyapılarının nitelikli olmasıdır.
Çalışmanın amacı psikolojik ve fizyolojik ihtiyaçlara göre eğitim mekânlarının yapılandırılması ve bu mekanların down sendromlu bireylerin sağlığıyla olan ilişkisini araştırmaktır.
Sonuç olarak tasarım tercihlerinde insan sağlığının göz önünde bulundurulması konusundaki tutumların artması gerektiği ortaya çıkmıştır. Mekân tasarımının asıl amacı kullanıcısına konforlu ve sağlıklı ortamlar sağlamak olmalıdır. Literatür taramasında, yaşanan mekanların kullanıcının hayat kalitesine ve başarısına doğrudan etki ettiği sonucuna ulaşılmıştır. Boyutsal anlamda evrensel tasarım bir zorunluluk haline gelmiştir. Biçimsel olarak bakıldığında esnek, güvenli, dikkat dağıtmayan, birden fazla duyuya hitap edebilen mekan ve donatılar down sendromlu bireyler için önerilmektedir. Doğal aydınlatmadan en yüksek seviyede yararlanmak gerekliyken yapay aydınlatmaların renk ve şiddet ayarının yapılabilir olması tercih edilmelidir. Mekan genelinde rengin görsel bir ipucu olarak kullanılmasının beraberinde kontrast renklerin uyarıcı niteliğinde kullanılması neticesine varılmıştır. Down sendromlu bireyler sağlıklı bireylerden daha hassas olduklarından termal ve akustik konfor konularında daha fazla etkilenmektedirler. Akustik konforu sağlama noktasında yapı inşa sürecinde birtakım yalıtım malzemelerine ek olarak mekanın yüzey malzemelerinde ses emici ve gürültüyü obsorbe edici özelliklerin bulunması önerilmektedir.

Abstract:
It is believed that 10 percent of the world's population consists of individuals who are identified as disabled. The reason why the disabled population seems to be less than it is the obstacles that are put in the way of the group that is characterized as healthy to marginalize the disabled and participate in social life. As long as the designers design spaces that everyone can use, the obstacles in front of these individuals will be removed and they will take their place in the society.
The path of development of countries and the construction of a qualified society is the result of the education of individuals. The right to education is a right given equally to every individual. Therefore, infrastructure should be created for disabled people to receive education. Providing education in out-of-date places that were not built according to the needs of disabled people or were transformed into an educational structure as a result of re-functioning is to separate these individuals and make it difficult for them to receive education. While designing educational buildings for the disabled, the characteristics and needs of the disabled should be taken into consideration. The difficulties faced by the disabled in existing education structures should be identified.  Depending on the type of obstacle, the needs and design principles could be changed.
Within the scope of this study, the concept of disability, down syndrome, the concept of education and educational spaces, and the concepts of structural biology were investigated from the literature. Then, the qualifications of the educational spaces for individuals with Down syndrome in terms of structural biology were created. These qualities have been revealed as a result of the reflection of the characteristics and needs of individuals with Down syndrome in the literature. In the field research, according to these criteria, educational structures were examined on-site and it was determined whether they met the criteria.
For field research, many special education schools connected to Ministry of Education were examined on the spot. Among these schools, Gülseren Özdemir Special Education Practice School (School 1) and Turkish Spastic Children Foundation Metin Sabancı Special Education Schools (School 2) were selected. The reason for choosing these two schools is that their physical infrastructure is qualified compared to other institutions.
The main purpose of the study is to structure educational places according to psychological and physiological needs and to investigate the relationship of these places with the health of individuals with Down syndrome.
In conclusion, it has been revealed that attitudes about taking human health into account in design preferences should increase. The main purpose of the space design should be to provide comfortable and healthy environments for its user. In the literature review, it was concluded that the spaces experienced directly affect the quality of life and success of the user. Universal design in a dimensional sense has become a necessity. From a formal point of view, flexible, safe, non-distracting, multi-sensory spaces and facilities are recommended for individuals with Down syndrome. While it is necessary to use natural lighting at the highest level, it should be preferred that the color and intensity of artificial lighting can be adjusted. Along with the use of color as a visual clue throughout the space, it has been concluded that contrast colors are used as a warning. As a result of the use of color as a visual cue throughout the space, as well as the use of contrasting colors as a stimulant. Because individuals with Down syndrome are more sensitive than healthy individuals, they are more affected by thermal and acoustic comfort issues. In addition to some insulating materials in the process of building a building to ensure acoustic comfort, it is recommended to have sound october absorbing and noise-absorbing properties in the surface materials of the space.