Korunan orman alanlarında amenajman planlarının düzenlenmesi (Köprülü Kanyon Milli Parkı örneği)
Preparing forest management plans for forested protected areas (A case study in Köprülü Canyon National Park)
Yazar: UZAY KARAHALİL
Danışman: PROF. DR. SELAHATTİN KÖSE
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Orman Amenajmanı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Doğrusal programlama = Linear programming

Özet:
Ülkemizde korunan orman alanları gün geçtikçe artmakta, ilan edilmiş korunan alanlar toplamı 1,3 milyon ha.'a ulaşmaktadır. Bu alanların kullanıma açılması ve alanlardan faydalanmanın düzenlenmesi için öncelikle amenajman planlarının yapılması gerekmektedir. Amenajman planının olmaması ya da uygulanmaması, günümüzde Milli Park ve Tabiat Parklarını olduğu gibi doğaya terk edilen alanlar olarak ortaya çıkarmaktadır. Belirtilen soruna çözüm sunmak amacıyla hazırlanan bu çalışmada, yapılabilecek düzenlemelerin yasal ve uluslararası boyutu da dikkate alınarak, korunan orman alanları için düzenlenecek amenajman planının kavramsal çerçevesi çizilmiştir. Kavramsal çalışmayı uygulamaya aktarmak, katılımcılığı oluşturmak ve önemlisi faydalanmanın düzenlenmesini sağlamak üzere Köprülü Kanyon Milli Parkı çalışma alanı olarak seçilmiş ve koruma kullanma dengesini gözetecek şekilde ETÇAP yaklaşımının temel alındığı bir korunan alan orman amenajman planı düzenlenmiştir.On dört adet orman fonksiyonunun belirlendiği çalışma alanında, odun üretimi, toprak koruma, su üretimi, karbon depolama, oksijen üretimi ve ODOÜ olmak üzere altı orman fonksiyonu farklı meşcere parametreleri ile ilişkiye getirilmiştir. Ayrıca geliştirilen bir lojistik regresyon modeli yardımıyla yangın riski amenajman planına yansıtılmıştır. Plan yörüngesinin 50 yıl alınarak stratejik bir karar verme modelinin geliştirildiği çalışmada, Doğrusal Programlama modeli kurularak LINDOTM yazılımı ile çözülmüştür. Yangın riskinin minimize edilmesi, karbonun depolama miktarının en iyilenmesi gibi çeşitli amaçları içeren toplam beş adet alternatif planlama stratejisi geliştirilmiştir. Yetişme ortamı envanterinin doğrudan ve uzaktan algılama yöntemlerine dayandırıldığı çalışmada, ayrıca hem katılımcılığı sağlamaya yönelik hem de turizm ve rekreasyon hareketlerini tespite yönelik anket çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Sonuç olarak, ülkemizde korunan orman alanlarına yönelik amenajman planı üretilerek örnek bir uygulaması gerçekleştirilmiştir. Geliştirilen yaklaşımının yaygınlaştırılabilmesi için gerekli yasal, örgütsel ve teknik düzenlemelere yer verilmiştir.

Abstract:
Increasing gradually the protected areas has reached to 1.3 million ha in Turkey. Forest management plans should be designed and prepared to utilize and benefit from these areas. Lack of any forest management plans would have the potential to leave National Parks and Nature Parks to the nature. This study tries to find solutions to mentioned problems considering being committed arrangements of legal and international dimensions while preparing the framework of protected forest areas. Köprülü Canyon National Park was selected as the study area to implement the framework, to develop the participatory approach, importantly to perform the decision making process and, prepare a protected area forest management plan respecting focusing to the protection and utilization equilibrium based on Ecosystem Based Multi Objective Planning approach.Fourteen forest functions or values were determined and timber production, soil conservation, water production, carbon sequestration, oxygen production and non-wood forest products values were associated with different forest structure. Besides, forest fire risk was integrated into forest management plan with the assistance of a logistic regression model. A strategic decision making model (Linear Programming) was developed over 50 year planning horizon and solved with LINDOTM. 12 alternative planning strategies were developed to maximize wood production and Net Present Value (NPV) obtained from wood production, minimize soil loss and NPV obtained from soil loss. Planning unit considered as a whole and strategies were developed on the basis of stands thus, spatial features of stands partly integrated into planning process. Five alternative planning strategies were developed including different objective functions like minimizing fire risk or maximizing carbon sequestration. Furthermore, site classification inventory was conducted using both direct and remote sensing methods. Also questionnaires were applied to actualize the participatory approach and highlight the tourism and recreation activities.