XTE J1810-197 anormal X-ışını atarcasının uzun dönemli tayfsal evrimi
Long-term spectral evolution of anomalous X-ray pulsar 
XTE J1810-197
Yazar: EDA VURGUN
Danışman: DOÇ. DR. TOLGA GÜVER
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Astronomi ve Uzay Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Astronomi ve Uzay Bilimleri = Astronomy and Space Sciences

Özet:
Anormal X-ışın Pulsarları (AXP), dönme periyotları 2-12 saniye aralığında, X-ışın
akıları normal bir pulsardan beklenenden çok daha fazla olan, genç, izole nötron
yıldızlarıdır. Magnetar modeline göre bu fazladan akının sebebi, bu pulsarların yüksek
yüzey manyetik alanlarına sahip olmalarıdır. Manyetik alan pulsar kabuğu ile
etkileşerek bozunur ve yüzeyi ısıtır, bu da X-ışınlarında gözlenir. Manyetik evrim
sürecinde, manyetik stresle elastik bir şekilde dengelenen kabuk bu stresi
kaldıramayacak kadar zayıflar ve belirli bölgelerde yerel olarak çatlamalar meydana
gelir. Bu çatlamaların bir sonucu olarak ortaya çıkan enerji X-ışınlarında patlamalar ya
da parlamalar şeklinde gözlenir (Duncan ve Thompson, 1992, 1996). XTE J1810-197
isimli anormal X-ışın pulsarı ilk defa 2003 yılında X-ışın akısında 100 katlık ani bir
artış olduğunda keşfedilmiştir (Halpern ve Gotthelf, 2005). Kaynağın ışıma gücü 2003
yılından 2006'ya kadar düzenli bir şekilde azalma göstermiş ve günümüzde sakin
evrededir. Bu tez çalışmasında, keşfedilen ilk geçici anormal X-ışın pulsarı olan XTE
J1810-197'nin verileri XMM-Newton ve Chandra Gözlemevleri'nden alınmıştır.
Kaynağın tayfları iki karacisim bileşeni ile modellenmiştir. Ayrıca kaynağın tayfında bir
soğurma çizgisi tespit edilmiş ve bu çizgi yapısı asimetrik Gauss fonksiyonu ile
modellenmiştir. Yapılan analizler sonucunda kaynağın yüzey sıcaklığı, X-ışın akısı ve
görünen yarıçapı ve soğurma çizgisine dair temel parametreler elde edilmiştir. Tez
kapsamında, XTE J1810-197'nin soğuma mekanizması çalışılmıştır.

Abstract:
Anomalous X-ray Pulsars (AXPs) are young and isolated neutron stars with spin
periods of 2-12 second, whose X-rays luminosities are larger than expected from a
normal pulsar. According to the magnetar model the reason for the high luminosity is
their strong magnetic fields. The magnetic field interacts and decays with the pulsar
crust and heat the surface, which is observed in the X-rays. In the magnetic evolution
process, the crust which is balanced by the interaction with the magnetic field elastically
becomes sufficiently weaker and cracks ocur locally in the certain parts of the crust. The
energy that occurs as a result of this cracking is observed in the X-rays as bursts and
flares (Duncan and Thompson, 1992, 1996). The anomalous X-ray pulsar named XTE
J1810-197 was discovered for the first time in 2003 when its X-ray luminosity increased
~100 fold. The luminosity of the source declined from the year 2003 till 2006 and is
currently in the quiescence state. In this thesis, the data of this first transient anomalous
X-ray pulsar, XTE J1810-197, is obtained from XMM-Newton and Chandra
Observatories. The spectra of the source has been modeled by two blackbody
components. An absorption line is also detected in spectra and this line feature is fitted
with an asymmetric Gaussian function. As a result of the analysis, surface temperature,
X-ray flux, apparent radius as well as the basic physical parameters of the source has
been obtained such the absorption line has been determined. Within the scope of the
thesis, the cooling mechanism of XTE J1810-197 has been studied.