Kullanıcı katılımlı bir mimarlık örneği olarak Nader Khalili konutları
Nader Khalili's residences as an example of user-participatory architecture
Yazar: AYŞE CANSU
Danışman: PROF. DR. EBRU ÖZEKE-TÖKMECİ
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Barınma, en temel insani ihtiyaçlardan biridir ve günümüzde bu ihtiyaç konutlar aracılığı ile sağlanmaktadır. Geçmişten günümüze güncelliği yitirmeyen konut sorunu, Endüstri Devrimi ile birlikte giderek artış göstermiştir. Özellikle II. Dünya Savaşı esnasında yaşanan büyük yıkımlar, küresel ölçekte, kitlesel bir konut ihtiyacını doğurmuştur. Devletlerin bu ihtiyacı hızla karşılama gayesi; toplumları, onların sosyokültürel yapısına hitap etmeyen, bulunduğu çevre ile ilişki kuramayan çok katlı beton bloklara mahkum etmiştir.Sadece barınma ihtiyacının karşılanması ve fiziksel ihtiyaçlara cevap vermesi, konutu bir 'ev olma' statüsüne ulaştıramamıştır. Kullanıcıların, yaşadığı konutlarla aidiyet bağını kurabilmeleri ve konutlarını benimseyebilmeleri için kullanıcısı olacakları bu yaşam alanlarının üretimi hakkında söz sahibi olmaları gerekmektedir. 
1960'lı yıllarda ortaya çıkmaya başlayan; toplumun temsili bir demokrasi yerine geçecek gerçek bir katılımcı demokrasi uygulanması talebi, pek çok sanat ve bilim alanını etkilediği gibi mimarlık alanında da etkisini göstermiştir. Bu süreçte, özellikle Batı'da, mimarlıkta kullanıcı katılımı ile ilgili farklı yaklaşımlar geliştirilmiştir. John F.C. Turner, John Habraken, Lucien Kroll, Ralph Erskine, Walter Segal, Alejandro Aravena gibi mimarlar da bu yaklaşımları somutlaştırarak, farklı yöntemlerle kullanıcı katılımlı konut üretimleri gerçekleştiren başlıca meslek insanlarındandır. Batılı ülkeler, oluşturdukları konut politikalarıyla, kullanıcıların katılımını sağlayarak kullanıcı katılımlı konut üretimlerinde destekleyici bir rol oynamıştır. 
Bu çalışmanın ana karakteri olan İranlı Mimar Nader Khalili; kullanıcı katılımlı bir mimarlık anlayışını benimsemiş ve toplum odaklı çalışmalar yapmıştır. Özellikle üçüncü dünya ülkelerinin barınma sorununa, dar gelirli insanlara, doğal ya da beşeri afetler nedeniyle yaşam çevreleri artık yaşanamaz hale gelen ve yerinden edilen insanlara yardım etmeyi amaçlayan Khalili, geliştirdiği Superadobe yapım tekniği ile bu konuda üretimler gerçekleştirmiş ve insanlara kendi konutlarını tasarlayabilme ve üretebilme imkanı sunmuştur.
Bu çalışmada, katılım olgusu ile mimarlık eylemi arasında kurulan ilişki biçimleri, mimari üretimlerde kullanıcının da sürece dahil olması ve süreçte aktif olarak yer almasına yönelik; teoride ve pratikte, farklı coğrafyalarda gerçekleştirilen öncül çalışmalar çeşitli boyutlarıyla araştırılmıştır. 
İranlı Mimar Nader Khalili'nin geliştirmiş olduğu yapım tekniklerini; yaşanan savaşlar, doğal afetler, maddi imkansızlıklar, yerinden edilme vb. gibi krizler sonrasında özellikle en temel ihtiyaçlardan biri olan barınma ihtiyacını karşılamak amacıyla kullanıcı katılımlı sürece nasıl uyarladığı ele alınmış ve Nader Khalili'nin Superadobe tekniği ile üretilen örnekler incelenmiştir.

Abstract:
Shelter is one of the most basic human needs and today this need is met through housing. The housing problem, which has never lost its relevance from the past to the present, has gradually increased with the Industrial Revolution. In particular, the massive destruction during World War II has led to a massive need for housing on a global scale. The aim of the states to quickly meet this need has condemned societies to multi-storey concrete blocks that do not appeal to the sociocultural structure of societies and cannot establish a relationship with their environment. Meeting only the need for shelter and responding to physical needs has not made housing a 'home'. In order for users to establish a bond of belonging with their dwellings and to adopt their dwellings, they need to have a say in the production of these living spaces. 
The demand for a true participatory democracy to replace representative democracy, which began to emerge in the 1960s, has had an impact on the field of architecture as well as many other fields of art and science. In this process, especially in the West, different approaches to user participation in architecture have been developed. Architects such as John F.C. Turner, John Habraken, Lucien Kroll, Ralph Erskine, Walter Segal, Alejandro Aravena are among the main professionals who embody these approaches and produce housing with user participation through different methods. Western countries have played a supportive role in the production of user-participated housing by ensuring the participation of users through their housing policies. 
Iranian architect Nader Khalili, the main character of this study, has adopted a user-participatory understanding of architecture and has carried out community-oriented studies. Khalili, who aims to help especially the housing problem of third world countries, low-income people, people whose living environments have become uninhabitable and displaced due to natural or human disasters, has realized productions in this regard with the Superadobe construction technique he developed and offered people the opportunity to design and produce their own housing.
In this study, the forms of relationship established between the phenomenon of participation and the act of architecture, and the pioneering studies carried out in different geographies, in theory and practice, for the user to be involved in the process and to take an active part in the process in architectural productions are investigated in various dimensions. 
How Iranian architect Nader Khalili adapted the construction techniques he developed to the user-participatory process in order to meet the need for shelter, which is one of the most basic needs, especially after crises such as wars, natural disasters, financial impossibilities, displacement, etc. has been discussed and examples produced with Nader Khalili's Superadobe technique have been examined.