Sağlık personelinde kahvaltı alışkanlığı ile beslenme okuryazarlığı arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between breakfast hobits and nutritional literacy among health care personnel
Yazar: PAKİZE BÜŞRA TEKE TÜRKMEN
Danışman: DOÇ. DR. İSKENDER GÜN ; DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET DOĞAN
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Beslenme okuryazarlığı = Nutrition literacy ; Sağlıklı beslenme = Healthy nutrition

Özet:
Bu çalışmanın amacı Sivas il merkezinde çalışan sağlık personelinde beslenme okuryazarlığı (BOY) durumunu belirlemek ve bu durumun kahvaltı yapma alışkanlığı ile ilişkisini incelemektir.  Çalışma Ocak- Haziran 2022 tarihleri arasında Sivas İl Sağlık Müdürlüğü'nde çalışan sağlık personelleri üzerinde yürütülmüştür. Tanımlayıcı ve kesitsel nitelikte bir çalışmadır. Çalışmaya 133 erkek, 261 kadın olmak üzere toplam 394 kişi dâhil edilmiştir. Çalışma verileri katılımcıların demografik özellikleri, antropometrik ölçümleri ve kahvaltı yapma alışkanlıklarına ilişkin sorular içeren anket formu ve beslenme okuryazarlığı ölçeği ile toplanmıştır. Ortalama yaş 36,53 ± 9,18 yıldır. Çalışmaya katılanların %14.7'sinin hekim, % 28.2'sinin ebe, %15.2'sinin hemşire olduğu tespit edilmiştir. En sık atlanan öğünün %58,6 ile sabah kahvaltısı olduğu ve katılanların %61,7'sinin her gün düzenli kahvaltı yaptığı belirlenmiştir. Sabah kahvaltısı yapılmadığında açlık hissi (%76,9 ) ve yorgunluk (%58,6) en sık karşılaşılan şikâyetler olmuştur. Bireylerin, %42,6'sı normal Beden Kütle İndeksi (BKİ)'ne sahipken, BKİ ortalaması 25,11±3,89 kg/m² olarak belirlenmiştir. Katılımcıların %94,7'si yeterli genel beslenme okuryazarlığı düzeyindedir. Alt bölümlere göre BOY değerlendirilmesinde; %88.6'sı genel beslenme bilgisinde, %85,8'i okuduğunu anlamada, %87,8'i besin grupları ve %58,9'u sayısal okuryazarlık ve gıda etiketi okumada yeterli BOY düzeyindedir. Porsiyon miktarları alt bölümünde yeterli BOY düzeyinde olanların oranı ise sadece %2,0'dır. Yaş gruplarına göre ve medeni duruma göre yeterli BOY düzeyleri arasındaki farklar istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0,05). Her gün düzenli kahvaltı yapma ile yeterli BOY arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır (p>0,05).
Toplumun sağlıklı beslenmeye yönelik tutum ve farkındalığının gelişmesinde besin okuryazarlığı düzeyinin bilinmesi, gelecekte yapılacak çalışmalara ve beslenme politikalarına ışık tutabilir. BOY ile ilgili yapılan çalışmalar son yıllarda artış gösterse de yine de çalışmaların sayısı sınırlıdır. Sağlığın korunmasında ve geliştirilmesinde, toplumda beslenmeye bağlı hastalıkların önlenmesinde ve yaşam kalitesinin arttırılmasında BOY düzeyinin artırılması önemli bir basamaktır.  Bu sebeple sağlık çalışanlarında BOY konusunda farkındalığın arttırılması gerekmektedir. 

Anahtar Kelimeler: beslenme okuryazarlığı;  Kahvaltı; sağlıklı beslenme; okuryazarlık, sağlık çalışanı.

Abstract:
The aim of this study was to determine the nutritional literacy (NL) status of healthcare personnel working in the center of Sivas, Turkey, and examine its relationship with breakfast habits. The study was conducted among healthcare personnel working at the Sivas Provincial Health Directorate between January and June 2022. This was a descriptive and cross-sectional study. A total of 394 participants, including 133 males and 261 females, were included in the study. The study data were collected using a questionnaire form containing questions about participants' demographic characteristics, anthropometric measurements, breakfast habits, and the nutrition literacy scale. The mean age of the participants was 36.53 ± 9.18 years. It was determined that 14.7% of the participants were physicians, 28.2% were midwives, and 15.2% were nurses. Breakfast was skipped most frequently by 58.6% of the participants, and 61.7% reported having breakfast regularly every day. The most common complaints when breakfast was skipped were hunger (76.9%) and fatigue (58.6%). While 42.6% of the participants had a normal Body Mass Index (BMI), the average BMI was determined to be 25.11 ± 3.89 kg/m². 94.7% of the participants had a sufficient general nutrition literacy level. According to the sub-sections of NL, 88.6% had sufficient knowledge of general nutrition, 85.8% had sufficient reading comprehension, 87.8% had sufficient knowledge of food groups, and 58.9% had sufficient numerical literacy and food label reading skills. Only 2.0% of the participants had sufficient NL level in the portion sizes sub-section. There were statistically significant differences in NL levels according to age groups and marital status (p<0.05). There was no significant difference between regular breakfast habits and sufficient NL (p>0.05). 
Knowing the level of nutrition literacy of the society can shed light on future studies and nutrition policies for the development of attitudes and awareness towards healthy eating. Although the number of studies on NL has increased in recent years, the number of studies is still limited. Increasing the level of NL is an important step in the protection and improvement of health, prevention of nutrition-related diseases in the community, and increasing quality of life. Therefore, raising awareness about NL should be increased among healthcare professionals.

Keywords: Breakfast; healthy nutrition; literacy; nutrition literacy; healthcare personnel.