Türk destanlarının sosyal bilgiler dersindeki yeri ve sosyal bilgiler öğretmenlerinin milli değerlerin öğretimine yönelik tutumları
The place of Turkish epics in social studies course and theattitudes of social studies teachers towards the teachingof national values
Yazar: MEHMET GÜNDÜZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BAYRAM POLAT
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Destanlar = Epics ; Değerler eğitimi = Values education ; Milli unsurlar = Nation elements ; Milli şuur = National conscious ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal değerler = Social values ; Türk destanları = Turkish legends ; Öğretmen tutumu = Teacher attitude ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı Türk destanlarının sosyal bilgiler dersindeki yeri
ve önemini ortaya koymak, sosyal bilgiler öğretmenlerinin milli değerlerin öğretimine
yönelik tutumlarına dair tespitlerde bulunmaktır. Sosyal bilgiler öğretim programının
amaçlarına bakıldığında; Türk kültürünü ve Türk tarihini meydana getiren temel
unsurların kavranması, farklı zaman ve yerlere ait kaynakları irdeleyerek; toplumlar,
olaylar ve olgular arasındaki benzer ve farklı yönleri ortaya koymaları ve milli
değerleri özümsemeleri gerektiği belirtilmektedir (MEB, 2018). Belirtilen hedefler
Türk tarihini, Türk kültürünü bünyesinde barındıran sosyal bilgiler dersinin önemini
ortaya koymaktadır.
Uluslar ortaya çıkışlarından bu yana değişik şekillerde tehlikeler atlatsa dahi
asla vazgeçmedikleri ve vazgeçme ihtimali bile düşünmedikleri kendilerine özgü bazı
değerleri bulunmaktadır. Bu değerlerden biri de milli değerlerdir. Milli değerler ortak
yaşantılardan ortaya çıkmış, yayılmış ve nesiller boyunca aktarılmıştır. Söz konusu
değerler mesafelere bakılmaksızın ülkenin her tarafında benzer heyecana sebebiyet
verirler. Zira bahsedilen değerler bir topluluğu millet haline getiren ana
unsurlardandır. Destanlar da toplumların milli değerlerinden biridir. Destanlar
toplumların geçmişlerine ışık tutan ve gelecek kuşaklara kültürel aktarımda
faydalanılan en önemli eserlerdir. Bu eserlerin analiz edilip anlaşılması sosyal bilgiler
öğretimi için önemli bir kaynak oluşturmuştur. Destanlarımızın ilham kaynağı Türk
tarihi olmuştur. Türk tarihi, kahramanlıklarla dolu ve zengin olduğu için, Türk
milletinin destanları da büyük ve zengin olmuştur. Destanlar, sosyal bilgiler dersi
içeriğinde bulunan tarih konularını daha eğlenceli ve merak uyandırıcı bir hâle
vi
getirecek ve farklı etkinliklerin gerçekleştirilebilmesine imkân verecek ürünlerdir. Bu
etkinlikler öğrencilere eleştirel düşünme gibi birçok beceriyi de kazandırma imkânı
verecektir (Öztaş, 2018: 41).
Araştırma 2020/2021 Eğitim öğretim yılı Niğde il merkezi ve merkeze bağlı
resmi ortaokullar, kullanılan ölçme aracı, araştırma sürecinde toplanan veriler, sosyal
bilgiler ders müfredatında yer verilen destanlarla sınırlıdır. Araştırma kapsamında
Niğde il merkezi ve merkeze bağlı resmi ortaokullar da görev yapan 85 kadrolu sosyal
bilgiler öğretmeninin görüşleri alınmıştır. Araştırmanın çalışma grubunda yer alan ve
resmi ortaokullarda görev yapan sosyal bilgiler öğretmenlerinin milli değerlere
yönelik tutumları incelendiğinde, öğretmenlerin milli değerlerin öğretimi konusunu
öğretilecek konular arasında öncelikli bir yere koydukları, milli değerlerin öğretimi ile
alakalı çalışmalara dahil olmak istedikleri, milli değerlerin işlendiği konuları
öğretmekten sıkılmadıkları, bu değerlerin öğretimi ile ilgili yapılan ve yapılacak
çalışmaları değerli gördükleri, öğretmenlerin milli değerlerle ilgili sık sık
sempozyum, kongre, seminer yapılmasından yana oldukları, milli değerleri öğretmek
adına fedakârlık yapmaktan kaçınmayacakları, bu değerlerin işlendiği kaynakları
okumaktan hoşlandıkları, milli değerlerin öğretiminin işe yarayacağını düşündükleri
tespit edilmiştir.
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin milli değerlerin öğretimine yönelik
tutumlarının incelendiği araştırmamızda, yöneltilen sorulara verilen yanıtlar
incelendiğinde öğretmenlerin cinsiyet, yaş, lisans ve lisansüstü mezuniyet durumları,
mezun oldukları fakülte ve bölümler ile hizmet yıllarına göre anlamlı bir fark
görülmemiştir.
Anahtar Kelimeler: Değer, Milli değer, Destan, İnanç, Tutum

Abstract:
The main purposes of this research are to reveal the place and importance of
Turkish epics in the social studies lesson, to examine these epics in terms of national
values, to determine the attitudes of social studies teachers towards the teaching of
national values. When the aims of the social studies curriculum are examined, it is
stated that in order to understand the basic elements that make up Turkish culture and
Turkish history, it is necessary to reveal the similar and different aspects between
people, events and facts by questioning the sources belonging to different times and
places, and to internalize national values. (MEB, 2018). The stated objectives reveal
the importance of the social studies course, which includes Turkish history and
Turkish culture.
Even though nations have been through various kinds of troubles since their
existence, they have certain values that are unique to them that they do not abandon
and that they do not intend to abandon. One of these values is national values.
National values emerged from common experiences, spread and transferred from
generation to generation. These values cause the same excitement all over the country,
regardless of distance. Because these values are the basic building blocks that make a
community a nation. Epics are also one of the national values of societies. Epics are
the most important works that shed light on the past of societies and are used in
cultural transfer to future generations. The analysis and understanding of these works
constituted an important resource for social studies teaching. The inspiration for our
epics has been Turkish history. Since Turkish history is rich and full of heroism, the
epics of the Turkish nation have also been great and rich. Epics are products that will
viii
make the history topics in the social studies course more entertaining and intriguing
and allow different activities to be carried out. These activities will give students the
opportunity to gain many skills such as critical thinking (Öztaş, 2018: 41).
The research is limited to the official secondary schools in the district of Niğde
center in the 2020/2021 academic year, the measurement tool used, the data collected
during the research process, and the epics included in the social studies curriculum.
Within the scope of the research, the opinions of 85 permanent social studies teachers
working in the official secondary schools in the district of Niğde center were taken.
When the attitudes of the social studies teachers, who are in the study group of the
research and working in official secondary schools, are examined, it is seen that
teachers give priority to the subject of teaching national values among the subjects to
be taught, they want to take part in studies related to the teaching of national values,
they are not bored of teaching the subjects in which national values are taught. It has
been determined that they see the studies which were carried out or which will be
carried out about the teaching of values precious, they are in favor of holding frequent
symposiums, congresses, and seminars about national values, they will not refrain
from making sacrifices in order to teach national values, they like to read the sources
in which these values are processed, and they think that teaching national values will
be beneficial.
In our research, which examines the attitudes of social studies teachers
towards teaching national values, when the answers given to the questions are
examined; there was no significant difference as regards to gender, age,
undergraduate and postgraduate graduation status, faculties and departments from
which they graduated and the years of service.
Keywords: Value, National value, Epic, Faith, Attitude