Kentsel koruma ve kentsel tasarım ilişkisi üzerine bir araştırma tokat örneği
A research on relationship between urban conservation and urban design case study tokat
Yazar: BARIŞ ERGEN
Danışman: PROF.DR. ZEKAİ GÖRGÜLÜ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Kentsel tasarım ve kentsel koruma kent planlama disiplini içerisinde iki önemli yaklaşımdır. Kentselsit alanlarının korunmasına yönelik bir planlama çalışmasında mekanın karakterinin korunması vesürdürülebilmesi açısından kentsel tasarıma ihtiyaç duyulmaktadır. Kentsel tasarım ve mekanboyutuyla olan ilişkinin kurulabilmesi için plan yapımı aşamasında belli kararlar ve ölçütlerbelirlemek gereklidir. Ülkemizde büyük bir tarihi zenginlikle beraber çok çeşitli dönemlere ait kültürelvarlıklar bulunmaktadır. Batıda kültürel varlıklara olan ilgi 19. yüzyılda başlamıştır. I. ve II. Dünyasavaşlarının yarattığı tahribatla kaybolan kültürel mirasa olan ilgi artmış ve modern şehircilikölçütlerine göre planlanan kentlerde de kentlerin giderek karakterini yitirdiği görülmüş buna bağlıolarak kentsel koruma ile ilgili toplantılar yapılarak kuramlar geliştirilmeye başlanmıştır. Ülkemizdeise kültürel varlıkları korumaya yönelik yasalar önce Asar-ı Atika (1874) ve daha sonra 1710 sayılıEski Eserler Kanunu (1973) çerçevesinde gelişmiştir. Fakat hızlı kentleşme süreci tarihi doku üzerindebüyük baskılar meydana getirmiştir. GEEAYK'ın (Gayrimenkul Eski Eserler Anıtlar Yüksek Kurulu)kuruluşundan (1956) bugüne tarihi çevreyi korumak için birçok gelişmeler yaşanmıştır. Fakat tarihiçevrenin korunmasında yeterli başarı elde edilmemiştir.Bu çalışma ile kentsel koruma alanları hakkında verilen kararlarda başarının elde edilmesi ve kentbütünüyle entegrasyonun sağlanması için kentsel tasarım ölçütleri araştırılmıştır. Kentsel tasarımkuramsal olarak geniş bir çerçeve sunmaktadır. Bu bağlamda kentsel tasarım disiplininden biryaklaşım bütünü ele alınarak kentsel koruma alanlarının değerlendirilip korunması yolunda üzerindedüşünülmek üzere araştırılmıştır. Bilindiği üzere planlama kendi doğasında müdahale ve iyi yöndedeğişim taşımaktadır. Öyleyse koruma alanlarını bir müzecilik anlayışı ile planlamak mümkündeğildir. Bu çalışma ile koruma alanlarında planlamanın uygulanması için gerekli temel ölçütleraraştırılarak sunulmuştur. Böylece yapacağımız müdahaleden önce bu ölçütleri düşünmeli vetasarımımızın ne kadar bu ölçütleri taşıdığı araştırılmalıdır. Böylece koruma alanları hem karakteryönünden korunur hem de mekansal karakteri bozulmamış olur. Kısaca bir performansdeğerlendirmesi yapılabilir. Bu bağlamda çalışma çalışmayı tanıtan ve bölümlere kısaca değinilengiriş, kent planlama ve kentsel tasarımın ilişkisinin araştırıldığı ve bu yöndeki ölçütlerin araştırıldığıkentsel tasarım ve kavramsal analiz, koruma amaçlı imar planına düşünsel katkıda bulunankavramların verildiği bu yönde kentsel koruma ve kent planlamanın bağlanarak ölçütleriyle yasalsüreci üzerinde durulan kentsel koruma ve kavramsal analiz, sit alanlarının niteliğinden dolayıölçütlerin birbirleriyle planlama bütününde bağlandığı kentsel koruma ve kentsel tasarım ilişkisi,ölçütler bazında değerlendirilen koruma amaçlı imar planı Tokat örneği, sonuç ve değerlendirmekısmıyla altı ana bölümden oluşmaktadır.Anahtar kelimeler: Kentsel koruma, kentsel tasarım, kentsel koruma alanlarında kentsel tasarımölçütleri ilişkisi, TokatJÜRİ:Prof. Dr. Zekai GÖRGÜLÜ (DANIŞMAN) Kabul Tarihi: 10.07.2006Prof. Dr. Zekiye YENEN Sayfa Sayısı: 114Prof. Dr. Aykut KARAMAN

Abstract:
Urban design and urban conservation are two important approaches in urban planningdisciplinary. A planning study which is maintain urban conservation areas needs to urbandesign for maintain and conserve spatial character. In the plan making process is determinedspecific decisions and criteria for construct relationship between urban design and spatialdimension. With historical richness in our country; there are various cultural assets belongingto various period of history. An academic interest on these assets began in 19.th period. Withthe degradation of heritage caused by world war I. & II. War; an interest on this culturalheritage is raised. It was observed that cities design with modern urbanism criteria was startedto lose their identities so various theories were developed, within several conference. InTurkey attention to act assets is recognised first Asar-ı Atika (1874) and with law of ?AncientArt? (the number of law 1710). But rapid urbanisation process has created a heavy pressureon conservation of historical parts of urban areas. With the establishment of GEEAYK (1956)there are various efforts on preservation of historical environment is not achieved.In this study urban design criteria is researched in order to get success for the decisions onwhole urban conservation areas and maintain the integration with urban identity. Urbandesign supplies a board theoretical perspective. In this respect an integrated approach withinurban discipline was taken and researched on the way of evolution and conservation of urbanconservation areas. Planning has a change through positive way in its nature. In this respect, itis not possible to plan conservation areas with museum manner. In this study in order to getsuccess in planning of conservation areas, basic criteria is researched and supplied. In thisrespect, planners have to think about these criteria and analyze how planner?s design is relatedwith these criteria before the planning intervention. Conservation areas are conserved andtheir spatial characteristics are not degraded. A performance evolution can be done. In thisrespect, the thesis is divided into six main parts including introduction part that gives generalinformation about the study, conceptual analysis part that gives the relation between urbanplanning and urban design analysing criteria in this manner. Third part constitutes conceptualanalysis insisting on legal aspects and process, fourth part is about relations between urbanconservation and urban design that criteria are integrated within planning concept. Fifth partis the research about conservation aimed development plan of Tokat evaluated by the criteria.Last part is the conclusion part.Key words: Urban design, urban conservation, relations of urban design criteria in urbanconservation areas, TokatJURY:1. Prof. Dr. Zekai GÖRGÜLÜ (Supervisor) Date: 10.07.20062. Prof. Dr. Zekiye YENEN Page: 1143. Prof. Dr. Aykut KARAMAN