Mehmed Âkif'in şiirlerinde realizm
Realism in Mehmed Âkif's poems
Yazar: MEHMET DEMİRBAŞ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. GÜLSEMİN HAZER
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Edebiyatı Bölümü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ersoy, Mehmet Akif = Ersoy, Mehmet Akif ; Realizm = Realism ; Safahat = Safahat

Özet:
Mehmed Âkif Ersoy, hayatı, fikirleri, ideali ve şiirleri hakkında birçok araştırma ve inceleme yapılan şairlerimizdendir. Bu çalışmada ise Mehmed Âkif'in realizmle ilişkisi ve şiirlerinde realizm akımının yansımaları ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bağımsız bir sanatçı olarak kabul edilen Mehmed Âkif'in, yaşadığı dönemin sanat anlayışından etkilenip etkilenmediği, eğer etkilenmişse bu etkilerin bilinçli bir tercih olup olmadığı, bunların, eserlerine ne şekilde ve ne kadar yansıdığını ortaya koymak, bu çalışmanın temel amacını oluşturmaktadır.Yukarıda bahsedilen amaç doğrultusunda öncelikle realizm akımının özellikleri ve Mehmed Âkif'in sanat anlayışı ele alınmıştır. Sonra Servet-i Fünûn döneminde roman ve hikayede realizm, şiirde sembolizm ve parnasizmin tercih edilmesine karşın Mehmed Âkif'in şiirleriyle realizm arasında nasıl bir bağlantı olabileceği tespit edilmeye çalışılmıştır.Mehmed Âkif, edebiyatı topluma hizmet etmek için kullanılabilecek bir araç olarak görmüştür. Bu yolla, toplumun eksikliklerini, aksaklıklarını, hastalıklarını, topluma göstererek onu kendine getirmeyi sağlamak istemiştir. Dolayısıyla eserlerinin içeriğini sosyal gerçekler oluşturmuştur. Ayrıca sahip olduğu fikirleri anlatarak, toplumun içinde bulunduğu durumdan kurtulup daha iyi bir konuma gelmesini sağlamayı amaçlamıştır. Öte yandan Mehmed Âkif, şiirleriyle edebiyat dünyasında öne çıktığı yıllarda, Servet-i Fünûn döneminde ortaya çıkan ve tercih edilen ?manzum hikâye? türünü, sanat anlayışına uygun bulmuş ve bu türde eserler vermiştir. Bu tür, şekil olarak şiire benzemekle birlikte olay, kişiler, zaman ve yer gibi unsurlar barındırması bakımından hikâye özelliği de taşır. Bu nedenle de onun manzum hikâyeleri teknik olarak hikâye özelliği taşıdığı için realizmle ilişkilendirilmiştir.Safahat'ı oluşturan kitaplar incelendiğinde, bunlar içerisinde özellikle birinci kitabın realizmin özelliklerini daha çok taşıdığı görülür. Küfe, Hasta, Mahalle Kahvesi, Seyfi Baba gibi bireylerin yanı sıra toplumu da ilgilendiren sorunların ele alındığı bu kitaptaki manzumelerin, içerik ve üslup bakımından realist özellikleri daha ağır basar. İkinci kitaptan itibaren yedinci kitaba kadar şairin fikirlerinin ve idealinin ön plana çıktığı manzum hikâyeler, ilki kadar olmamakla beraber, anlatılan olayların gerçekliği, tasvirleri ve gözlem yönünden realizm özellikleri taşır. Daha çok şairin ruh hallerini yansıtan yedinci kitapta ise realizmin özellikleri daha az görülür. Benimsediği sanat anlayışı, tercih ettiği edebi tür ve realizmin onun yaşadığı dönemde yaygın olarak kullanılan bir edebiyat akımı olması, Mehmed Âkif'in şiirlerinin gerçekçilik akımının bazı özelliklerini taşımasına sebep teşkil etmiştir. Bütün bunlara rağmen onun şiirlerinde görülen realist özellikler temelde şairin bu sanat akımını benimsediği için değil; yapmak istediklerine uygun düştüğü için olmuştur.

Abstract:
Mehmed Âkif Ersoy is one of our poets that to be examined with his life, ideas and poems. In this study, it is tried to reveal Mehmed Âkif?s relation with realism and the reflections of realism in his poems. This study?s main aim is to make it clear that as an independent poet whether has has been effected by his own period?s art aspects, if effected, whether it is conscious or unconscious, to reveal how much these affects has reflected.Through the aim mentioned above, firstly it was handled Mehmed Âkif?s art aspect and the features of realism trends. After although in the Servet-i Fünûn period it was preferred realism in novel and story, symbolism and parnasizm in poetry; it was studied wath relation could be exist between Mehmed Âkif?s poems and realism.Mehmed Âkif saw the literature as a tool to care community. In this way, he wanted to come themselves again by showing them community?s defectiveness, lomaness, ilnesses. So his works? formed by sociel realities. Besides, by telling his ideas, he aimed to survive the community from the situation they are in come to better situation.On the other hand in the years when Mehmed Âkif had a reputation in literature world with his poems, he found ?verse story? type which ansed Servet-i Fünûn period suitable to his art aspects and had works in this type. This type, besides similsr to poem as a form, has the story qualification as it has elements like people, time as place , too. For this reason as his verse startes has the story properties, it has related with realism.When the books which constitutes Safahat examined, among these, especialy first book has the qualification of realism more. Like the vorses in Küfe, Hasta, Mahalle Kahvesi, Seyfi Baba have the qualification of realism more on account of content and method. The verse stories which poet?s thought and ideas foremost from the second book to the seventh, has the qualifications of realism on account of stories truth not the first description and observation of stories that has told. In the seventh book which reflects poet?s soul?s situation, we can see the qualifications of realism more.The aspect of art, preferred type and as the realism is a commonly used literature in his time, caused his poem?s having some features of truth trend. In spite of all of these, the realism which has in his poems are for as it is suitable to the things which he wants, not for that basically he assimilated this trend.