1960 sonrası mekanın iki boyutlu yanılsamasından reel mekana uzanan temsilleri
Post-1960 representations of place extending from the two dimensional illision of place to real place
Yazar: İREM KOÇAN
Danışman: PROF. MELİHAT TÜZÜN
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Resim Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Mekân, insanı saran dönüştüren ve sınırlayan bir etkendir. Tarih boyunca insan, 
inançlarından ve kendilerine sordukları sorulara bilgileri yettikçe açıklamaya 
çalışmışlar bu doğrultuda yaptıkları resim ve heykellere bunu yansıtmaya 
çalışmışlardır.
Mağara duvarlarına çizdikleri resimleri ya da doğaya bıraktıkları dev 
sembolleri inançları doğrultusunda yapmışlardır. Avrupa Orta Çağında da sanat buna 
benzer ilkeler gütmüştür. 13. Yüzyıl görme psikolojisinde güzel olanın gerçek gibi 
görünmesi gerektiği üzerine eserler verdiğini görmekteyiz. Resimdeki mekân kaygısı 
güdülmesi onun çözümlene bilirliği konusundaki Giotto'nun ortaya koyduğu fikirler 
doğrultusunda gelişecek perspektif anlayışının önünü açmıştır. Rönesansla birlikte 
mekandaki dini anlayış sona ermiş akılla birlikte iki boyutluluğun yerini mekân
derinliği ve üç boyut yanılsamasına bırakmıştır.
Fotoğrafın icadı resimdeki mekân gerçekliği algısını derinden sarsmıştır. 
Empresyonizmle birlikte resimsel algının kırılımı olarak hızlı ve anlık çalışmalar 
mekânın ve ışığın önem kazanmasıyla birlikte renk araç olmaktan çıkarak, mekânı
yansıtmada en büyük amaç haline gelmiştir. Nesneler mekandaki zamana bağlı olarak 
ışığın etkisiyle değişime uğraması yeni arayışları da beraberinde getirmiştir. 
Matisse'nin mekandaki renkler üzerinde ışık yanılsamasını kaldırarak rengin özüne 
inerek saf hallerini kullanarak hacim ve kütleyi yok saymıştır. Bu zaman ve mekân
kavramları birbirine bağımlı olduğu gerçeği Kübizmle birlikte resmin içerisine girdi. 
Artık resimde "zaman" kavramı çok önemliydi. 

1960'lardaki "biçimsizlik" anlayışıyla birlikte nesnenin ve mekânın
sorgulandığı yeni bir döneme girildi. Bu anlayış resim heykel tanımlamasını ortadan 
kaldırarak resmin ve heykelin iç içe geçtiği ve mekanla birlikte algılanması gerektiği 
önem kazanmıştır. Frank Stella'nın heykelsi tuvalleri bu duruma kanıt niteliğinde olup 
heykelde kaide geleneğini de kaldırmıştır. "Beyaz Küp" kavramıyla galeri mekanının 
gerçekliği sorgulanarak tuval yüzeyindeki sınırların aşıldığı gibi galeri mekanının da 
sınırları aşıldı. Arazi sanatı, Doğa sanatı gibi yalnızca doğada yapılabilen sanat 
akımlarını da beraberinde getirdi. Böylece doğa sanata, sanatta doğaya dönmüştür. 
I. bölümde, mekânın tanımı açıklanmıştır. Milattan Önce insanların mağaralara, 
büyük arazilere ve duvarlara yaptıkları resimler incelenmiştir. Rönesans'ın doğuşuyla 
perspektifin mekân üzerindeki etkisi üzerinde durulmuştur. 18. Yüzyıla kadar olan 
süreçte sanatçıların eserlerindeki mekân kullanımı incelenmiştir. II. Bölümde, 1960 
sonrası sanattaki önemli kavramlardan bahsedilmiştir. Değişen galeri mekanının 
tanımı üzerinde durulmuştur. 1960'tan 21. Yüzyıla kadar mekân üzerinde 
sorgulamalar yapan sanatçıların eserleri incelenmiştir. III. Bölümde, 21. Yüzyıldan 
günümüze, sanatçıların eserlerindeki mekân kullanımları incelenmiştir. IV. Bölümde 
Türk sanatçıların eserlerinde mekânın kullanımı incelenmiştir. İrem Koçan'ın,
eserlerindeki mekânın kullanımı eser okuması üzerinden incelenmiştir.
Sonuç olarak, galeri mekanının terk edilmesiyle doğaya taşınan sanatın 
sınırları kalkmıştır. 21. Yüzyıl sanatçısı için sanat ve mekânda kalıcılığın önemi 
kalmamıştır. Bilim ve teknoloji alanındaki yeniliklerle, değişim sürecinin devam 
edeceği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Space is a factor that surrounds, transforms and limits people. Throughout 
history, people have tried to explain their beliefs and the questions they ask themselves 
to the best of their knowledge, and they have tried to reflect this in the paintings and 
sculptures they made.
They made the pictures they drew on cave walls or the giant symbols they left 
in nature in line with their beliefs. Art in the European Middle Ages also followed 
similar principles. We see that he wrote works on the 13th century psychology of 
vision that what is beautiful should look real. The concern for space in painting paved 
the way for the understanding of perspective to develop in line with Giotto's ideas 
about its solvability. With the Renaissance, the religious understanding of space ended, 
and with reason, two-dimensionality was replaced by the illusion of depth of space and 
three dimensions.
The invention of photography deeply shook the perception of space reality in 
painting. With impressionism, fast and instantaneous works, as a breakdown of 
pictorial perception, became important as space and light gained importance, and color 
ceased to be a tool and became the biggest goal in reflecting the space. The fact that 
objects change under the influence of light depending on time in the space has brought 
about new searches. By removing the illusion of light on the colors in the space, 
Matisse went down to the essence of color and ignored volume and mass by using their 
pure form. The fact that these concepts of time and space are interdependent entered 
the picture with Cubism. The concept of "time" was now very important in painting.

With the understanding of "formlessness" in the 1960s, a new era began in 
which object and space were questioned. This understanding eliminated the definition 
of painting and sculpture and gained importance that painting, and sculpture are 
intertwined and should be perceived together with the space. Frank Stella's sculptural 
canvases are evidence of this, and he abolished the tradition of pedestals in sculpture. 
With the concept of "White Cube", the reality of the gallery space was questioned, and 
the boundaries of the gallery space were exceeded, just as the boundaries on the canvas 
surface were exceeded. It brought with it art movements that could only be done in 
nature, such as land art and nature art. Thus, nature turned into art, and art turned into 
nature.
In part I, the definition of space is explained. The paintings that people made 
in caves, large areas and walls before Christ were examined. With the birth of the 
Renaissance, the effect of perspective on space was emphasized. The use of space in 
the works of artists until the 18th century was examined. II. In the chapter, important 
concepts in art after 1960 are mentioned. The definition of the changing gallery space 
was emphasized. The works of artists who inquired about space from 1960 to the 21st 
century were examined. III. In this section, the use of space in the works of artists from 
the 21st century to the present was examined. IV. In this section, the use of space in 
the Works Turkish artists was examined. The use of space in İrem Koçan's Works was, 
examined though reading the work.
As a result, the boundaries of art moved to nature with the abandonment of the 
gallery space have been removed. Permanence in art and space is no longer important 
for the 21st century artist. It has been concluded that the process of change will 
continue with innovations in the field of science and technology.