Fen bilimleri öğretmenlerinin öğretme ortamı algıları, öğretmeye ilişkin motivasyonları ve öz-yeterlik inançları arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigating the relationship between science teachers' learning environment perceptions, motivation to teach and self-efficacy beliefs
Yazar: GÜLŞAH KAHVECİOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. AYLA ÇETİN DİNDAR
Bartın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Fen bilgisi öğretimi = Science teaching ; Motivasyon = Motivation ; Öz yeterlilik algısı = Self-efficacy belief ; Öğrenme ortamı = Learning environment ; Öğretme = Teaching ; Öğretme tutkusu = Teaching passion ; Öğretmen algısı = Teacher perception ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu çalışmanın amacı fen bilimleri öğretmenlerinin öğretmeye ilişkin motivasyonlarını
belirlemek ve öğretmeye ilişkin motivasyonları ile öğretme ortamı algıları ve öz-yeterlik
inançları arasındaki ilişkileri belirlemektir. Aynı zamanda bu araştırma kapsamında, fen
bilimleri öğretmenlerinin öğretmeye ilişkin motivasyonları, öğretme ortamı algıları ve özyeterlik inançları bazı değişkenler (cinsiyet ve mesleki deneyim) açısından da incelenmiştir.
Bu araştırmada genel tarama modelinin alt türü olan ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır.
Araştırmanın hedef evrenini Türkiye'deki ortaokullarda görev yapan tüm Fen Bilimleri
öğretmenleri oluşturmaktadır. Ulaşılabilir evreni ise Türkiye'nin 39 ilinde görev yapan Fen
Bilimleri öğretmenleridir. Araştırmanın örneklemini, 2019-2020 akademik yılında
Türkiye'nin farklı bölgelerinde bulunan 39 ilin devlet ortaokullarında görev yapan 202 fen
bilimleri öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama araçları olarak "Katılımcı
Bilgi Formu", "Yapılandırmacı Öğretme Ortamı Ölçeği", "Öğretmen Motivasyon Ölçeği"
ve "Öğretmen Öz-yeterlik Ölçeği" kullanılmıştır. Nicel verilerin analizinde SPSS 22.0 paket
programı kullanılmıştır. Fen bilimleri öğretmenlerinin öğretme ortamı algılarına ait verilerin
analiz sonuçlarına göre fen bilimleri öğretmenlerinin çoğunlukla yapılandırmacı yaklaşım
odaklı bir ortam oluşturdukları belirlenmiştir. Ayrıca, fen bilimleri öğretmenlerinin öğretme
ortamı algılarının cinsiyet ve öğretmenlerin deneyimleri açısından da istatistiksel olarak
vi
farklılaşmadığı tespit edilmiştir. Fen bilimleri öğretmenlerinin bazen seviyesinde öğretmeye
yönelik motive oldukları bulunmuştur. Alt boyut puanları açısından inceleme yapıldığında,
fen bilimleri öğretmenlerinin öğretmeye ilişkin içsel motivasyonlarının dışsal motivasyona
göre daha yüksek olduğu bulunmuştur. Aynı zamanda, fen bilimleri öğretmenlerinin
öğretmeye ilişkin motivasyonlarının cinsiyet ve öğretmenlerin deneyim yılı açısından
istatistiksel olarak farklılaşmadığı bulunmuştur. Fen bilimleri öğretmenlerinin öz-yeterlik
inancı toplam puanın oldukça yeterli düzeyde olduğu ve fen bilimleri öğretmenlerinin
öğretim stratejileri ilişkin öz-yeterlik inançlarının, sınıf yönetimine ve öğrenci katılımı özyeterlik inançlarına göre daha yüksek olduğu bulunmuştur. Aynı zamanda, fen bilimleri
öğretmenlerinin öz-yeterlik inançlarının cinsiyet ve öğretmenlerin deneyim yılı açısından
istatistiksel olarak farklılaşmadığı görülmektedir. Fen bilimleri öğretmenlerinin öğretme
ortamı algıları, öğretmeye ilişkin motivasyon ve öz-yeterlik inançları alt boyutları arasındaki
ilişkiler incelendiğinde, özellikle öğretme ortamı algılarının öz-yeterlik inançları ile anlamlı
olarak ilişkili olduğu ancak öğretme ortamı algıları ile öğretmeye ilişkin motivasyon
arasında anlamlı düzeyde ilişkilerin olmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca fen bilimleri
öğretmenlerinin öğrenci katılımına ilişkin öz-yeterliklerinin öğretmeye ilişkin
motivasyonlarıyla anlamlı düzeyde ilişkili olduğu bulunmuştur. Dolayısıyla, öğretmenlerin
öz-yeterlik inançları yükseldikçe sınıf içinde oluşturdukları ortam daha çok yapılandırmacı
bir ortama yaklaşmaktadır. Aynı zamanda, fen bilimleri öğretmenlerinin öğretmeye ilişkin
dış ve iç motivasyonları yükseldikçe öğrenci katılımına ilişkin öz-yeterliklerinin de
yükseldiği söylenebilir. Sonuç olarak, fen bilimleri öğretmenlerinin öğretmeye ilişkin
motivasyonlarının öz-yeterlik inançları ile ilişkili olduğu ancak öğretme ve öğrenme
ortamının öğretme motivasyonu ile anlamlı düzeyde ilişkili olmadığı tespit edilmiştir.
Kanonik analize göre, öğretme ortamı algıları değişken setinde kişisel uygunluk ve öğrenci
uzlaşması en yüksek varyansı açıklarken, motivasyon ve öz-yeterlik değişken setinde en
yüksek varyansı öğrenci katılımı ve öğretim stratejileri açıklamaktadır. Araştırma
sonuçlarının öğretmen eğitimine katkısı tartışılmıştır.

Abstract:
The purpose of this study is to determine science teachers' motivation to teach and to
understand the relationships between science teacher motivation to teach with teaching and
learning environment perceptions and science teachers' self-efficacy beliefs. At the same
time, science teachers' teaching and learning environment perceptions, motivation to teach,
and self-efficacy beliefs were also examined in terms of some variables (gender and teaching
experience). Correlational research was conducted in this current study. The target
population of this study was all science teachers who work in secondary schools in Turkey.
The accessible population was science teachers working in different 39 cities in Turkey. The
sample of this study was 202 science teachers who work in 39 different cities in secondary
schools in 2019-2020 academic year in Turkey. The instruments of this study were "The
Participant Information Form", "Constructivist Teaching Environment Scale", "Teacher
Motivation Scale" and "Teacher Self-Efficacy Scale". SPSS 22.0 package program was used
in the analysis of quantitative data. The results of this study revealed that science teachers'
teaching and learning environment perceptions were mainly constructivist. Additionally,
there were no statistically significant difference in science teachers' teaching and learning
environment perceptions scores in terms of gender and teaching experience. Science
viii
teachers' motivation to teach level was found to be sometimes motivated. In terms of
motivation to teach dimensions, intrinsic motivation to teach was found to higher than
extrinsic motivation to teach. Additionally, there were no statistically significant difference
in science teachers' motivation to teach scores in terms of gender and teaching experience.
Science teachers' self-efficacy beliefs were found to be quite self-efficacious and
instructional strategies self-efficacy beliefs were found to be higher than classroom
management and student engagement. Additionally, there were no statistically significant
difference in science teachers' self-efficacy beliefs scores in terms of gender and teaching
experience. Based on the correlation analysis between teaching and learning environment
perceptions, motivation to teach, and self-efficacy beliefs, there was a significant and
positive relationship between science teachers' teaching and learning environment
perceptions and their-self-efficacy beliefs but there was not a significant relationship
between science teachers' teaching and learning environment perceptions and motivation to
teach. In addition, science teachers' student engagement self-efficacy beliefs were found to
statistically correlate with science teachers' motivation to teach. Therefore, as science
teachers' self-efficacy beliefs get higher, they promote more constructivist learning
environment. In addition, when intrinsic and extrinsic motivation to teach increase science
teachers' student engagement self-efficacy beliefs increase. In the light of these findings,
science teachers' motivation to teach is correlated with their self-efficacy beliefs but not with
teaching and learning environment perceptions. Based on canonic analyses, personal
relevance and student negotiation in classroom environment perceptions variable set explain
the highest variance, and student engagement and instructional strategies in motivation and
self-efficacy variance set explain the highest variance. The findings of this study to teacher
education was discussed.