Yeni iletişim araçlarında değişen tesettür algısı: Instagram'da tesettür giyim pratikleri
The changed perception of the hijab in new communication tools: Hijab wear practices on Instagram
Yazar: ZEHRA BABACAN
Danışman: DOÇ. DR. HASAN TOPBAŞ
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Gösterişçi tüketim = Conspicuous consumption ; Mahremiyet = Privacy ; Sosyal medya = Social media ; Tesettür = Tesettur ; İletişim = Communication ; İletişim araçları = Communication means ; İnstagram = Instagram

Özet:
İslam'da tesettür veya kadının örtünmesi konusu günümüzde olduğu kadar, tarihin hiçbir döneminde bu ölçüde tartışılmamıştır. Kadın bedeninin örtünmesi, mahremiyet ilişkileri ve özellikle kamusal alanda kadın-erkek ilişkilerini de düzenleyen bir unsur olarak tesettür konusu, son dönemde sosyal medya araçlarının varlığı ile form ve anlam değişimine maruz kalmaktadır. Zira son çeyrek yüzyılda iletişim teknolojileri ile birlikte moda, tüketim, kültür endüstrisi, gösterişçi tüketim vb. kavramlar toplumun her kesimini etkilediği gibi, dindar çevrenin de başta tesettür pratikleri olmak üzere, hayat tarzını büyük ölçüde etkilemektedir.
Günümüzde tesettür ve tesettür giyimine ilişkin sosyal medya pratiklerinde, özellikle Instagram'da tesettürün dini kaynağı olarak Kur'an-ı Kerim'in işaret ettiği örtünme ve mahremiyet alanını belirleme anlamını buharlaştıran bir pratiğe rastlanmaktadır. Bu anlamda sosyal medya (Instagram) pratikleri tesettürün gerçek anlamı olan örtünme yerine, daha çok görünme, görünür olma ve tüketmeyi öncelemektedir. Özellikle sosyal medya platformlarından Instagram'ın daha çok görsel ağırlıklı bir içeriğe sahip olması, bireyler, markalar veya kurumlar açısından görünür olmayı kolaylaştırmaktadır. Bu tezde Türkiye'de tesettür giyim konusunda tarihsel olarak en eski ve en çok bilinen 4 (dört) giyim markasının (Armine, Aker, Tekbir, Strems) tesettürü Instagram özelinde gösterişçi bir tüketim unsuru olarak kullanmalarına odaklanılmaktadır. Söz konusu bu 4 (dört) giyim markasının Instagram paylaşımlarında tesettürü konumlandırma biçimleri ile dini terminolojinin tesettürü konumlandırma biçimi moda, tüketim, mahremiyet ve gösterişçi tüketim kavramları doğrultusunda göstergebilimsel analize tabi tutulmaktadır. Elde edilen bulgulara göre Türkiye'de tesettür giyim markaları Instagram kullanım pratiklerinde tesettürü gösterişçi tüketimin bir nesnesine dönüştürerek sunmaktadırlar. Tesettür dinin temel çerçevesini belirlediği bir unsur olmaktan ziyade, moda ve tüketim ideolojisi çerçevesinde metalaştırılan bir tüketim nesnesine dönüştürülmektedir.

Abstract:
The issue of veiling or the veiling of women in Islam has probably never been discussed to this extent in any period of history, as it is today. The subject of veiling, as an element that regulates the covering of the female body, privacy relations and especially the relations between men and women in the public sphere, has recently been exposed to a change in form and meaning with the presence of social media tools. Because in the last quarter century, fashion, consumption, culture industry, conspicuous consumption, etc. As these concepts affect every segment of the society, they also greatly affect the religious community's lifestyle, especially the veiling practices.
Today, in social media practices related to veiling and veiling, especially in Instagram, a practice that evaporates the meaning of veiling and determining the area of privacy, which the Qur'an indicates as the religious source of veiling, is encountered. In this sense, social media (Instagram) practices prioritize appearing, being visible and consuming more instead of covering, which is the true meaning of hijab. The fact that Instagram, one of the social media platforms, has more visual content, makes it easier to be visible for individuals, brands or institutions. This thesis focuses on the use of hijab as a conspicuous consumption element by the historically oldest and most well-known 4 (four) clothing brands (Armine, Aker, Tekbir, Setrems) in terms of hijab clothing in Turkey. The ways of positioning the veil in the Instagram posts of these 4 (four) clothing brands and the way of positioning the veil of religious terminology are subjected to semiotic analysis in line with the concepts of fashion, consumption, privacy and conspicuous consumption. According to the findings, hijab clothing brands in Turkey present the hijab in their Instagram usage practices by turning it into an object of conspicuous consumption. The hijab is transformed into a consumption object that is commodified within the framework of fashion and consumption ideology, rather than an element that determines the basic framework of religion.