Psikolojik açıdan hayatın zorlukları karşısında dini inanç ve sabır: Nitel bir çalışma
Religious belief and patience in suffering of life from psychological perspective: A qualitative study
Yazar: SÜLEYMAN DOĞANAY
Danışman: PROF. DR. ASIM YAPICI
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Din = Religion ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Din psikolojisi = Religious psychology ; Dini iman = Religious faith ; Psikoloji = Psychology ; Psikolojik algılama = Psychological perception ; Psikolojik analiz = Psychological analysis ; Psikolojik sağlık = Psychological health ; Sabır = Patience ; Zorluk = Difficulty ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Dinî inanç sistemlerinin ve öğretilerinin tümünde inananlardan hayatın zorluklarına karşı tahammül etmeleri istenir. Bu tahammül sürecinde inananlar çeşitli şekillerde baş etme stratejileri geliştirmişlerdir. İslamî kültürde inananlardan Allah'ın takdirine razı olmaları, başa gelen zorluklara sabretmeleri, haram ve yasakları terk etme ve ibadetlere devamlılık hususunda sebat ve ciddiyet göstermeleri beklenir. 
Bu çalışma, hayatın zorlukları karşısında Müslüman bireyin hangi psikolojik hallerden geçtiği merakıyla ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla müslüman kültürde insanların hayatın zorluklarıyla nasıl başettikleri, bu insanların nasıl bir yas sürecinden geçtikleri, yaşanan bu zorluklar ve ardından gelen yas sürecinde sosyal destek sistemlerinin nasıl bir işlev üstlendiği sorularına cevap aranmıştır. Öncelikle hayatın zorlukları, yas tutma süreci, başa çıkma stratejileri ve İslamî kültürde sabır olgusunun teorik altyapısı psikolojik bakışla detaylı bir şekilde incelenmiştir. Daha sonra alan araştırması yapılmıştır. Çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden gömülü teori (grounded theory) yaklaşımıyla hazırlanmıştır. Veriler, amaçlı örneklem metoduyla belirlenen insanların yaşadığı ve araştırmacının bizzat şahit olduğu travmatik olaylar ve sonrasında yaşanan tecrübelerin katılımlı gözlem yapılarak kayıt altına alınmasıyla elde edilmiştir. Ayrıca o travmatik olayları yaşayan veya o hadiselerden birinci derecede etkilenen insanlar ve yakınlarıyla yarı yapılandırılmış mülakatlar yapılmıştır. Elde edilen bütün veriler fenomenolojik analize tabi tutulmuştur. 
Çalışma sonunda başa çıkma ve sabır bağlamında bazı zorlanan insan tipleri (Şaşkınlar, Kaygılılar, Öfkeliler, Suskunlar, Teslimiyetçiler) ile karşılaşılmış, bir model önerisi olarak da sabra yolculuğun beş hali (Şok-Şikayet-Şüphe-Şükran-Şükür) adını verdiğimiz bir çerçeve oluşturulmuştur. Sonuç olarak inanan insanların hayatın zorlukları karşısında bu hallerden geçeceği ve bu tiplerden birine bürüneceği iddiası ortaya konmuştur.  
Anahtar Kelimeler: Keder, yas, sosyal destek, başa çıkma, inanç, iman, sabır.

Abstract:
In all of religious belief systems and teachings, believers are asked to tolerate suffering of life. Believers in this process have developed strategies to cope in various ways. In Islamic culture, believers are expected to accept God's discretion, to be patient with the perpetrators, to abandon the illicit and forbidden, and to show perseverance and seriousness about the continuity of worship.
This study has emerged with the curiosity of the psychological situation of the Muslim individual against the difficulties of life. Therefore, in Muslim culture, how people have achieved the difficulties of life, how these people passed through a period of mourning, these difficulties and the functions of social support systems in the process of mourning have been sought. First of all, the difficulties of life, mourning process, coping strategies and theoretical background of patience in Islamic culture are examined in detail from psychological perspective. Then field research was conducted. The study is based on the grounded theory approach of qualitative research methods. The data were obtained by recording the traumatic events experienced by people determined by the purposive sampling method and by the researcher himself, and by recording the experiences following the incidents. In addition, semi-structured interviews were conducted with people and their relatives who had experienced or were affected the traumatic events. All collected data were subjected to phenomenological analysis and interpreted. 
At the end of the study, we have encountered some challenging human types (Confusion, Anxiety, Anger, Silent, Submissive) in the context of coping and patience, and as a model proposition, a conceptual framework that we call the five states of the journey to patience (Shock-Complaint-Suspect-Gratitude-Acquiescence). As a result, it is claimed that the people who believe will surely pass through these states in the face of the suffering of life and that they will surely appear in one of these typologies.

Keywords: Sorrow, mourning, social support, coping, belief, faith, patience.