Zeolitin kaba bünyeli topraklarda buğdayın azot kullanımı üzerine etkisi
The effect of zeolite on nitrogen use efficiency of wheat in coarse textured soils
Yazar: ENİSE SUKUŞU
Danışman: DOÇ. DR. VELİ UYGUR
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ekmeklik buğday = Bread wheat ; Kilnoptilolit = Natural zeolite

Özet:
Azot topraktaki idaresi toprak bileşenleriyle olan reaksiyonları, yıkanma ve volatilizasyon gibi olaylar neticesinde son derece zor olan bir elementtir. Hafif bünyeli topraklarda azot idaresi havalanmanın da fazla olmasına bağlı olarak artan nitrifikasyonun etkisiyle yıkanma önemli bir problemdir. Bu çalışmada zeolitin kaba bünyeli topraklarda azot yıkanması, azot kullanım etkinliği ve toprak pH'sı üzerine etkisi araştırılmıştır. Tesadüf parselleri deneme deseninde 3x4x2 faktöriyel dizaynda üç tekerrürlü yürütülecek saksı denemesinde fiziko-kimyasal özellikleri farklı iki kaba bünyeli toprak örneği (Ak: Aksu, Ç: Çiftlik Serisi toprak) kullanılmıştır.  Zeolitin üç farklı boyut (B1: < 106 μm, B2:425-106 μm ve B3:700-425 μm) ve dört farklı dozunun (D1: %0, D2:%0.5, D3:%1, D4:%2) buğdayın beslenmesi, verim ve verim öğelerine ve azot kullanım etkinlikleri üzerine etkisi incelenmiştir.  3 kg lık saksılara azot 100 mg N/kg amonyum sülfat şeklinde 1/3 ve 2/3 oranında ikiye bölünerek uygulanmıştır. Bitkilerde verim ve bazı verim bileşenleri ile besin elementi konsantrasyonları (N, P, K, Ca, Mg, Fe, Cu, Zn, Mn, B) belirlenmiştir.  Dane sayısı ve dane ağırlığı D1 dozunda; dane ağırlığı ve başak uzunluğu için B1 boyutunda yüksek değerler elde edilmiştir. Başak sayısında önemli bir farklılık gözlemlenmemiştir. Hasatta vejetatif biomas, fırın kuru vejetatif biomas ve hasatta toplam biomas D2 dozunda; hasatta toplam biomas ve fırın kuru biomas B1 boyutunda yüksek bulunmuştur. Genel olarak generatif ve vejetatif parametreler için Ak toprağında daha yüksek değerler görülmüştür. D1 dozunda zeolit uygulanması sonucu K, Mg ve P içeriğinde; B2 boyutunda zeolit uygulandığında P ve dane N içeriğinde artış görülmüştür.  Saman N içeriği faktörlere göre önemli bir farklılık göstermemiştir. Genel olarak makro ve mikro bitki besin elementleri Ç toprağında daha yüksek çıkmıştır. Agronomik etkinlik, geri dönüşüm etkinliği ve yararlılık etkinliği üzerine B1 boyutu ve Ç toprağı, agronomik etkinlik üzerine D1 dozu, yararlılık etkinliği üzerine D2 dozu etkili olmuştur. Ancak zeolitin özelliğini, işlevini daha iyi anlayabilmek ve etkinlik parametreleri üzerine olan etkisini daha iyi gözlemleyebilmek için denemenin drenajlı koşullarda yapılması önerilebilir.

Abstract:
Management of nitrogen is extremely difficult because of nitrogen reaction with soil compounds, leaching and volatilization. Management of nitrogen in coarse textured soils is very important problem owing to leaching which increases with effect of increasing nitrification which is related to increasing aeration. In the study effect of zeolite on nitrogen leaching, yield and yield components and nitrogen use efficiency were investigated in coarse textured soils. In the pot experiment which were carried out in completly randomised design with 3x4x2 factors and three replications, two coarse textured soils with different physicochemical (Ak: Aksu, Ç: Çiftlik soil series) were used. The effect of three different particle size (B1: < 106 μm, B2:425-106 μm ve B3:700-425 μm) and three different dose (%0, % 0.5, % 1 ve %2) of zeolite on nutrition of wheat and nitrogen use efficiency will be investigated. Nitrogen will be used as 100 mg N/kg ammonium sulfate which will be in two divided in two at ratio of 1/3 and 2/3 in 3 kg pots. Yield, some yield parameters and concentration of nutrition elements (N, P, K, Ca, Mg, Fe, Cu, Zn, Mn, B) were determined in plants. Comparatively higher values were obtained for grain number and weigth for D1 dose and grain weigth and spike length for B1 size of zeolite. The treatments did not affect the number of spike. There were higher values for vegetative biomasses, total biomass in D2 application rate whereas the smallest size of zeolite resulted in increases of total biomass either at harvest or on dry weight base. There were higher grain concentration of K, Mg and P for D1 application rate of zeolite wherease B2 size resulted increases in P and N concentration of grain.  Straw N concentration was not affected by the treatments. Grain nutrient concentration were statistically higher in Çiftlik soil series than the ones obtained for Aksu soil. B1 size significantly affected the agronomic, recovery and availability indices. The eficiency factors was, in general, higher in Çiftlik series. D1 rate was found more effective on agronomic effciency whereas D2 dose was on availability indice.   In order to better understand the function of zeolite on nutrient use effiency an experimental set up under well drainage conditions is likely to be necessary.