Para politikasının hisse senedi piyasası üzerindeki etkisi: Tahran Menkul Kıymetler Borsası örneği (2013-2021)
The effect of monetary policy on the stock market: The example of the Tehran Stock Exchange (2013-2021)
Yazar: BİRKAN KEMAL ERTAN
Danışman: PROF. DR. FAZIL KAYIKÇI
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Ekonomi = Economy ; Ekonomi politikaları = Economic policies ; Hisse senedi getirileri = Stock returns ; Hisse senetleri = Stocks ; Menkul kıymetler borsası = Stock exchange ; Para politikaları = Monetary policies ; Para politikası araçları = Monetary policy toolls ; İran = Iran ; İran-Tahran = Iran-Tahran

Özet:
Ortadoğu'nun en büyük ekonomileri arasında yer alan İran, 1979 İslam Devriminin ardından İslam Cumhuriyeti'nin kurulması ve ülkede İslam Hukuku'nun uygulamaya geçmesi sonucunda yapısal olarak birçok alanda radikal değişimler geçirdi. Bu alanlardan biri olan ekonomi ve finansta, anaakım ekonomi anlayışına ait bazı uygulama ve enstrümanlar kaldırılarak İslam Hukuku'na uygun uygulama ve enstrümanlar ikame edilmiş ve ülkede İslami bankacılık ve finans rejimi tam anlamıyla uygulanmaya başlanmıştır. Bunun yanında yeni yönetimin ekonomiye bakışı sebebiyle Ortadoğu'nun en büyük menkul kıymetler borsası arasında yer Tahran Menkul Kıymetler Borsası da (Tehran Stock Exchange, TSE), devrim ve Irak-İran Savaşı nedeniyle âtıl kalmıştır. Ancak, son 20 yılda müesses nizamın kontrolü altında İran'da özelleştirmelerin artması, sermaye piyasalarının devletin desteği ile gelişmesi, kurumsallaşması ve sermaye piyasalarına yatırımın özendirilmesi menkul kıymet araçlarına olan ilgiyi artırmıştır.
TSE, 2013-2021 yılları arasında, Ruhani hükûmetinin uyguladığı para, sermaye piyasası politikaları ve pozitif içsel ve dışsal gelişmeler ile yukarı yönlü volatildi. Ancak 2018 yılında ABD yaptırımlarının devreye girmesiyle beraber ülkede şiddetli bir enflasyon dalgasının tecrübe edilmesi ve yerel paranın paritelere karşı hızla değer kaybetmesi TSE endeksinin yukarı yönlü sert hareketleriyle sonuçlanmıştır. Buna ilave olarak hükûmet, yaptırımlar nedeniyle oluşan ekonomik zararı minimize etme motivasyonuyla TSE'ye yatırımcı çekmek için çeşitli teşvik politikaları uygulamıştır. Mezkûr gelişmeler doğrultusunda çalışmada para politikasının hisse senedi piyasası üzerindeki teorik ve ampirik etki 2013-2021 yılları arasındaki TSE fiyat endeksi ve parasal değişkenler ışığında titizlikle incelenmiştir. Auto Regressive Distributed Lag (ARDL) yöntemi kullanılarak yapılan ampirik çalışmada teori ve literatür ile uyumlu olarak M1 para arzının TSE fiyat endeksine pozitif, reel faizin ise negatif etkide bulunduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
Among the largest economies in the Middle East, Iran has undergone structurally radical changes in many fields due to the 1979 Islamic Revolution, the establishment of the Islamic Republic, and the implementation of Islamic Law in the country. In one of these fields, economy, and finance, some practices and instruments belonging to the mainstream understanding were removed, practices and instruments by Islamic Law were replaced, and the Islamic banking and finance regime was completely implemented in the country. In addition, Tehran Stock Exchange (TSE), one of the largest stock exchanges in the Middle East, was pacified by the revolution and Iraq-İran War. However, in the last 20 years, beneath of establish order the increase in privatizations in Iran, the development of capital markets with the support of the government, institutionalization, and encouragement of investment in capital markets has increased the favor of TSE.
TSE was upside volatile due to the monetary policy implemented between 2013-2021, by the Rouhani government about the TSE, and major external highlights affecting the TSE index. However, with the introduction of US sanctions in 2018, a severe inflation wave was experienced in the country and the rapid depreciation of the local currency against parities resulted in the sharp upward movements of the TSE index. In addition, various incentive policies have been implemented to attract investors to TSE with the government's motivation to minimize the economic damage caused by sanctions. In line with the aforementioned highlights, in the study, the theoretical and empirical effects of monetary policy on the stock market were meticulously examined in light of the TSE price index and monetary variables between the years 2013-2021. In the empirical study using the Auto Regressive Distributed Lag (ARDL) method, it has been determined that the M1 money supply positively affects the TSE price index and the real interest rate has a negative effect following the theory and literature.