Türkiye'de öğretmen emeğinin tarihsel dönüşümüne ilişkin ekonomi politik bir çözümleme
A political economy analysis relating to the historical transformation of teacher's labour in Turkey
Yazar: HALİL BUYRUK
Danışman: PROF. DR. L. IŞIL ÜNAL
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Yönetimi ve Politikası Ana Bilim Dalı / Eğitim Ekonomisi ve Planlaması Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmada, Türkiye'de öğretmen emeğinin tarihsel süreçte geçirdiği dönüşümün, öğretmenlerin kendi deneyimlerinden yola çıkılarak toplumsal değişim süreciyle ilişkili bir biçimde ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Araştırmada, Türkiye'de çeşitli dönemlerde (tarihlerde) görev yapmış ve yapmakta olan öğretmenlerin çalışma ve yaşam koşullarına dair anlatılarından, eğitime ve mesleklerine yükledikleri anlamlardan ve emek süreçlerindeki değişimle birlikte kendi rollerine ilişkin kavrayışlarından yola çıkarak öğretmen emeğinde yaşanan dönüşüm süreci çözümlenmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda, öğretmen emeğinin dönüşümü, yapısal koşulların öğretmen emeğinde yarattığı etkiler olarak değil, değişen yapısal koşullarla birlikte etkin özneler olarak öğretmenlerin işlerindeki dönüşümü nasıl yaşadığı, nasıl anlamlandırdığı ve sürece nasıl müdahil olduğunu anlamaya ve açıklamaya yönelik bir çerçeveden analiz edilmiştir. Araştırma konusu nitel araştırma yaklaşımına uygun olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak gerçekleştirilen görüşmelerden elde edilen veriler temelinde betimlenmiştir. Öğretmenlerin yaşam öykülerine, çalışma koşullarına, emek süreçlerine, örgütlülüklerine, eğitime ve öğretmenliğe yükledikleri anlamlara dair anlatılarını elde etmek amacıyla 40 öğretmenle derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. 
Araştırma, Türkiye'de 1950'li yıllardan günümüze öğretmenlerin çalışma ve yaşam koşullarında, eğitime ve mesleklerine yükledikleri anlamlarda ve emek süreçlerindeki değişimle birlikte kendi rollerine ilişkin kavrayışlarında önemli değişimler olduğunu ortaya koymuştur. Merkezi sınavlar, kılavuz kitaplar, yeni yönetim paradigması, gelişen teknoloji dolayısıyla öğretmen emeği üzerinde artan denetim, öğretmenlerin emek süreci üzerindeki göreli denetimini ve dolayısıyla özerkliğini ortadan kaldırırken, karar alma süreçlerinin daha fazla dışına çıkmalarına yol açmaktadır. Eğitim hizmetlerinin metalaşması öğretmenin emek sürecinin, diğer okul bileşenleri ve toplumla kurduğu ilişkinin değişmesine neden olurken, mesleğine ve eğitime yüklediği anlamı da dönüştürmektedir. Öğretmenlerin toplumsal değişimde önemli bir rolü olduğuna ilişkin söylem devam etse de, yapılan görüşmeler öğretmenlerin mesleki ve toplumsal rollerinin giderek değiştiğini göstermektedir.

Abstract:
This research aims to analyse the historical transformation of teacher's labour in Turkey in association with the historical change process based on the own experiences of teachers. In this research, the change process in teacher's labour is analyzed based on the teachers' narratives relating to their work experiences and life conditions, the meanings they attribute to education and their work, their comprehensions relating to their roles together with the changing labour process of teaching. In this context, the transformation of teacher's labour is analyzed in a framework for understanding and explaining how the teachers live the change in their work, how they give meaning to this process and how they get involved in it, not as the effects that the structural conditions creates on teacher's labour. The subject of the research is described on the basis of the data obtained from the interviews by using a semi-structured interview form that is accordant with the qualitative research approach. In-depth interviews are conducted with 40 teachers in order to obtain the narratives of them relating to their life stories, working conditions, labor processes, organizations and the meanings they attribute to education and teaching. 
The research shows that there've been important changes in teachers' work experiences and life conditions, the meanings they attribute to education and teaching, their comprehensions relating to their roles with the change in their labour process since 1950 in Turkey. While the increasing control is eliminating the teachers' relative control on their labour process and also their autonomy because of the standard exams, guide books, new management paradigm, developing technology, it also results in their moving to get out of the decision-making processes. The commodification of educational services transforms the meaning the teachers attribute to education and his/her work, as it causes changing of labour process of teaching, his/ her relations with the other components of school and society. Despite ongoing discourse that teachers play an important role in social change, the interviews show that teachers' professional and social roles are increasingly changing.