Türkiye'de eğitim politikaları üzerine hegemonya mücadelesinde iktidar, sendikalar ve eğitimcilerin siyasal konumlanışları
The political placement of the political power, trade unions and educators in the struggle of hegemony over the creation of the educational policies
Yazar: REMZİ ONUR KÜKÜRT
Danışman: PROF. DR. HASAN HÜSEYİN AKSOY
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Yönetimi ve Politikası Ana Bilim Dalı / Eğitim Ekonomisi ve Planlaması Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Felsefe = Philosophy ; Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Eğitim = Education ; Eğitim politikaları = Educational policies ; Eğitimciler = Educators ; Hegemonya = Hegemony ; Pasif devrim = Passive revolution ; Popülizm = Popülism ; Postyapısalcılık = Postsructuralism ; Sendikalar = Unions ; İktidar = Government

Özet:
Bu araştırma, Türkiye'de 2000'li yıllarda uygulanan "Eğitimde Dinselleşme" ve
"Eğitimde Özelleştirme" politikalarına yönelik hegemonya mücadelesinde rıza üretme
ve direnme süreçlerinin nasıl işlediğini, siyasal iktidar, sendikalar ve öğretmenlerin
siyasal konum ve söylemleri çerçevesinde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu çerçevede,
Siyasal İktidarın sendikalar aracılığıyla topluma ve uygulayıcılara yönelik rıza üretme
sürecinin bir hegemoya inşa süreci olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği,
değilse nasıl bir siyasal karakteri olduğu, bunun yanı sıra bu siyasal mücadelede
sendikalar ve onlara üye olan ve olmayan öğretmenlerin nasıl bir "siyasal öznelik"
ortaya koydukları post-yapısal bir siyasal bağlam içerisinde ortaya konulmaya
çalışılmıştır.
Çalışma, nitel araştırma yaklaşımı ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmada, 32 sendika
üyesi ve herhangi bir sendikaya üye olmayan 6 öğretmen ile derinlemesine görüşme
yapılmıştır. Söz konusu iki eğitim politikasına ilişkin öğretmen ve yönetici görüşlerini
içeren derinlemesine görüşmelerden elde edilen ses kayıtları, ayrıca siyasal iktidarın ve
sendikaların internet sayfalarından ve basılı dökümanlarından, konuyla ilgili metinler ve
dökümanlar Laclau&Mouffe'çu söylem kuramı çerçevesinde analizi politik bağlama
oturtan "Post-yapısal Söylem Analizi"(PySA) ve dile ve anlama odaklanan "Eleştirel
Söylem Analizi"(ESA) birlikte kullanılarak analiz edilmiştir.
Bulgular politik bağlam içerisinde birbirleriyle ilişkilendirilerek "popülizm",
"neokorporatizm", "hegemonik alt/üt fraksiyon", "kimlik inşa stratejileri", "eklemlenme
ve eklemleyici pratikler", "tikel siyasal özneleşme" şeklindeki analiz kategorileri
çerçevesinde yorumlanmıştır. Araştırma, genel olarak, eğitim politikalarına yönelik
hegemonya mücadelesinde, siyasal iktidarın ve sendikaların kendi görüşleri
çerçevesinde rıza üretme ve kendi kitlelerini oluşturma çabalarının çeşitli politik
stratejilerle sürdüğü; sendikalara üye tikellikler için, politikaların detaylarına ilişkin
yeterli bilgi sahibi olmadan, "popülist tabiyetler" yoluyla "pasif rıza" süreçlerinin
işlediği; bu nedenle siyasal iktidarın ve sendikaların hegemonya projelerinin çoğunlukla
"pasif devrim" stratejilerine doğru kayma yaşadığı; bu süreçte, toplumsal tikelliklerin
kendi özgül politik özne pratikleri sayesinde "politik proje" ile "uygulama" arasında
"politik sapma"lar oluştuğu; bu anlamda, yapısal siyasete eşlik eden bir post yapısal
siyasal işleyiş zemininde, yapıların yanı sıra tikelliklerin politik özne konumlanışlarının
hegemonya mücadele sürecinin temel belirleyicisi olduğu sonucunu ortaya
koymaktadır.
Bu araştırmada, bulgulara dayanarak ortaya konulan ve yapısal perspektiften
bakınca gözden kaçabilen, yapısal siyasetin uzanamadığı mikro politik süreçleri ve bu
süreçlerde gerçekleşen, kendine özgü tikel politik faillik biçimlerini açıklamak amacıyla
"Popülist Tabiyet", "Pasif Rıza Failliği", "Aktif Rıza Failliği", "Anti Rıza Failliği" gibi
yeni kavramların ve "Politik Sapma", "Moleküler Direniş", "Post-Yapısal Siyasal
İşleyiş" gibi bu araştırma bağlamına özgü anlamlara sahip bazı kavramların kullanımına
ihtiyaç duyulmuş ve bu kavramların bazıları, alan yazına bu araştırma tarafından
önerilmiştir.

Abstract:
This study aims to analyze how the processes of manufacturing consent and
resistance functioned in the struggle of hegemony among the political power, trade
unions, and educators over the 2000's policies of 'religionization of education' and
'privatization of education' from the perspective of their political placement and
discourses. To do this, we analyzed from post-structural perspective, whether the
process of consent manufacturing from the society and the practitioners via trade unions
can be considered as a process of hegemony construction, as well as the political
characteristics this process might have, and how the trade unions and their member and
non-member educators performed political agency in this process.
The study adopted a qualitative research method analyzing the interviews of 32
union member and 6 non-member educators about their perspective on two educational
policies under question. Besides, the webpages and the printed documents of the
political power and the trade unions on the question under discussion were analyzed
from the post-structuralist discourse analysis perspective of Laclau&Mouffe and from
the critical discourse analysis perspective that focuses on the language and the meaning.
The findings have been located into a political context and analyzed into the categorizes
of 'populism', 'neocorporatism', 'hegemonic fractions', 'identity construction
strategies', 'articulation and articulatory practices' and 'particular political agency'.
The findings of the present study demonstrated that in the process of hegemony
struggle over the educational policies, (i) the political power and the trade unions used a
variety of strategies of manufacturing consent and building their own masses, (ii) the
trade union members of the political power were assimilated into the policies of their
unions via the methods of 'populist subjection' and 'passive consent' without having
enough information, consciousness and educated perspective about the policies of their
unions, (iii) the political power and the trade unions merge towards the strategies of
'passive revolution', (iv) there exist a gap and a 'political deviation' between the
political project and the application because of the unique political agencies of the
social particularities, thereby showing that there is an accompanying post-structural
political process to the structural process, and the political agencies of the social
particularities besides the structures act as a main determinant of the the process of
political hegemony.
To define the unique praxsis of the political agencies of the social particularities
that have been observed on the basis of the present study, this research has proposed the
following terms: "Populist Subjection", "Passive Consent Agency", "Performative
Consent Agency", "De-consent Agency".