Ameliyathane ekibinin dikkat düzeyleri ve etkileyen faktörler
The attention levels of operating room team and affecting factors
Yazar: ABDURRAHMAN AKTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. SAİDE FAYDALI
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Ameliyathane hemşireliği = Operating room nursing ; Ameliyathane teknisyenleri = Operating room technicians ; Ameliyathaneler = Operating rooms ; Cerrahi = Surgery ; Dikkat = Attention ; Doktorlar = Physicians ; Seçici dikkat = Selective attention ; Vardiya sistemi = Shiftwork system

Özet:
Dikkat verimli bir algılama, öğrenme, hafıza ve muhakeme için gereken çok yönlü bilişsel bir alandır. Seçici dikkat uyarıcıların içerisinden istenen uyarıcının seçilmesi diğer uyaranların ise dikkat eşiğinin altında kalacak şekilde göz ardı edilmesidir. Cerrahi işlemlerin gerçekleştirilmesi için sorumlu olan ekibin seçici dikkatini sürdürmesi işlemin başarısını, komplikasyon riskini, istenmeyen olayların gerçekleşmesini önlemek amacıyla önem taşımaktadır. Ülkemizde ve Dünya'da vardiyalı çalışma sisteminin yoğun bakım, dahili ve cerrahi klinik çalışanlarının dikkati üzerindeki etkileri ile ilgili çalışmalar henüz sınırlı sayıdadır ve bu çalışmaların da Ameliyathane ekibi dışındaki sağlık çalışanları üzerinde yapıldığı görülmüştür. 
Yapılan bu çalışma 20 Mayıs 2021 – 15 Eylül 2021 tarihleri arasında Karaman'da bir eğitim ve araştırma hastanesinin ameliyathanesinde 91 katılımcı ile gerçekleştirilmiş, çalışma koşulları, kişisel farklılıklar gibi faktörler göz önüne alınarak vardiyalı çalışmanın seçici dikkat düzeyleri üzerindeki etkileri vardiya öncesi ve sonrası olacak şekilde d2 dikkat testi uygulanarak incelenmiştir. Verilerin değerlendirilmesinde bağımlı gruplarda t testi, twoway ANOVA ve Willcoxon testi kullanılmıştır. Çalışma için etik kurul, kurum ve katılımcı olurları alınmıştır.
Çalışmada katılımcıların 22-59 yaş aralığında ve yaş ortalamalarının 37,68±8,58 yıl olduğu belirlenmiştir. D2 dikkat testi puan ortalamalarında hem mesai hem de nöbet vardiyalarında gerçekleştirilen ölçümlerde yaşa ve mesleki deneyime göre anlamlı fark bulunmuştur (p<0,05). Genç yaştakilerin ve yaşla anlamlı olarak mesleki deneyimleri 1-10 yıl arasında olanların dikkat puan ortalamalarının daha yüksek olduğu görülmüştür (p<0,05). Dikkat testi boyutlarında cinsiyet, eğitim durumu, meslek grupları, aylık fazla mesai süresi, bakmakla yükümlü olduğu kişinin varlığı ve ikinci iş/uğraşı durumları açısından anlamlı fark gözlemlenmemiştir (p≥0,05). Vaka sayısının ve vakada geçirilen süresinin de dikkat üzerinde etkili olduğu belirlenmiştir. Mesaide radyasyona maruz kalarak çalışanların dikkat ve konsantrasyon puanları anlamlı şekilde daha yüksekken, nöbette tükenmişlik ve ağrı hissettiğini ifade edenlerin dikkat puanlarının anlamlı şekilde daha düşük olduğu saptanmıştır (p<0,05).  %E hata puanları incelendiğinde ise; mesaide kas iskelet sistemi problemleri yaşadığını ifade edenlerde, nöbette tükenmişlik ve uykusuzluk hissedenlerde puan ortalamaları anlamlı olarak daha yüksektir (p<0,05). Hem mesai hem de nöbette stres, yorgunluk, kişilerarası ilişkilerde sorun yaşama, yüksek ışık ve sesten rahatsızlık duyma faktörlerinin öntest – sontest karşılaştırmalarında anlamlı fark elde edilememiştir (p≥0,05).
Araştırmada vardiyalı çalışmanın; yaş, mesleki deneyim, kronik rahatsızlığa sahip olma, vaka sayısı ve süresi, radyasyona maruziyet, tükenmişlik, uykusuzluk, ağrı ve kas iskelet sistemi rahatsızlı faktörleri için; işlem kapasitesi, seçici dikkat, konsantrasyon ve hata oranları için farkların anlamlı olduğu tespit edilmiştir. Bu faktörler göz önüne alındığında ameliyathane ekibine; yeterli dinlenme olanağının sunulması, yoğun olunan zamanlarda yedek ameliyathane ekibiyle destek olunması, vardiyalar arası geçişlerde yeterli dinlenme aralığının düzenlenmesi, optimum vaka sayısı ve süresinin belirlenmesi, haftalık çalışma süresinin azaltılması önerilir.

Abstract:
Attentinon is a multifaceted cognitive area required for efficient perception, learning, memory and reasoning. Selective Attentinon is an optional process that preferinging the desired stimulus from among selective attention stimuli and ignoring other stimuli below the awareness threshold. Maintaining the selective attentinon of the team that responsible from performing the surgical procedures, is important in order to increasing success of procedure, decreasing risk of complications, and prevent from undesired events. Studies on Effects of shifted duty system on the attention of intensive care, internal medicine clinics and surgical clinics staff in our country and in the world are still limited. These studies were conducted on healthcare staff else than the operating room team. 
This study was carried out with 91 participants in the operating room of a training and research hospital in Karaman between 20 May 2021 and 15 September 2021, and the effects of shift duty on selective attention levels were examined by applying the d2 attention test before and after the shift, considering factors such as working conditions and individual differences. In the evaluation of the data, t-test in dependent groups, two-way ANOVA and Wilcoxon test were used. Ethics committee, institution and participant consents were obtained before the study.
In this study, it was determined that the participants were between the ages of 22-59 and their mean age was 37,68±8,58 years. Significant differences were observed in the D2 attention test mean scores in both daytime and night shifts due to participants' age and professional experience (p<0,05). It was observed that the attention score averages of the younger staffs and those with a professional experience of 1 to10 years in accordance with their age were higher (p<0,05).. No significant difference was observed in terms of gender, educational status, occupational groups, monthly overtime hours, presence of dependents and second job/occupation in the attention test dimensions (p≥0,05). It was determined that the number of cases and the time spent in the case were also effective on attention. While the attention and concentration scores of those who were exposed to radiation at work were significantly higher, the attention scores of those who stated that they felt fatigue and pain during the shift were found to be significantly lower (p<0,05). When %E error scores are evaluated; The mean scores of those who stated that they had musculoskeletal problems at work, and those who felt burnout and insomnia during the shift were significantly higher (p<0,05). No significant difference was found in the pretest-posttest comparisons of the factors of stress, fatigue, having problems with other staffs, irritation of ligting and noise, both at work and on duty (p≥0,05).
In the study, it was determined that; shift working, age, professional experience, chronic diseases, number and duration of cases, exposure to radiation, fatigue, insomnia, pain and musculoskeletal system disorders; are significant factorss for processing capacity, selective attention, concentration and complication rates. According to this study, It is recommended for operating room team to be provided adequate resting time, to be supported by a another operating room team in busy shifts, to be arranged adequate rest interval periods between shift changes, to be determined the optimum number and duration of cases for adequate attention limits and to be reduced the weekly duty duration.