Parsel bazlı kentsel dönüşüm uygulamalarının kentsel morfoloji bağlamında incelenmesi: Ataevler mahallesi örneği
Examination of plot based urban regeneration practises in terms of urban morphology: The case of Ataevler neighborhood
Yazar: SELİN KAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ KILIÇ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Mekan Organizasyonu ve Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Bursa-Nilüfer = Bursa-Nilüfer ; Kent morfolojisi = Urban morphology ; Kentsel dönüşüm = Urban transformation

Özet:
Kentler, yaşayan bir organizma özelliği göstermeleri sebebiyle sürekli değişim ve dönüşüm süreci içerisindedirler. Dünyada meydana gelen önemli gelişmeler, kentlerin dönüşüm sürecindeki dönüm noktalarını oluşturmaktadır. Sanayi devrimi, savaşlar ve küreselleşme süreci kentlerin dönüşümündeki başlıca dönüm noktalarıdır. Girdikleri dönüşüm süreci ile birlikte kentlere yeniden üretme, canlandırma ve geliştirme gibi müdahalelerde bulunulmaktadır. Yapılan müdahaleler ile fiziksel, sosyal, kültürel değişimler meydana gelmektedir. Zaman içerisinde ortaya çıkan farklı dönemler ile kentlere bakış açıları da değişmiş ve müdahaleler de ona göre şekillenmiştir.
Kentsel dönüşüm sürecinde yaşanan dönüm noktalarından biri olan neoliberal politikaların önem kazanması ve küreselleşme süreci; kentlerin meta olarak görülmesine yol açmıştır. Kentlerin prestij alanlarına dönüşmesine sebep olan kapitalist bakış açısı ile birlikte kentler hızlı bir dönüşüm sürecine girmiştir. Türkiye'de de bu sürecin etkileri özellikle 2000 yılı sonrasında net bir şekilde görülmektedir. Çevresinin giderek prestijli hale geldiği, arsa değerinin üst yapı değerinin üzerinde olan Bursa-Nilüfer ilçesine bağlı Ataevler Mahallesi dönüşüm baskısını yaşayan yerlerden biri olmuştur. 1980 sonrası gelişen kooperatif sitelerinden oluşan mahallede hızla plan değişiklikleri yapılarak kentsel dönüşüm projelerine altyapı hazırlanması sonucu dönüşüm uygulamaları 2016 yılı itibariyle başlamıştır. Günümüze gelindiğinde projelerin birçoğu bitmiştir ve yaşam başlamıştır.  Ancak hala yıkım sürecinde olan ve inşaatı devam eden parseller de bulunmaktadır. Ataevler Mahallesi'nde yer alan 70 konut parselinin 22'sinde kentsel dönüşüm projeleri gerçekleşmektedir. Mahallenin hızlı bir şekilde yaşadığı dönüşüm süreci fiziksel ve sosyal etkiler yaratarak morfolojik yapıyı ve mekan algısını büyük ölçüde değiştirmiştir. 
Çalışma kapsamında Ataevler Mahallesi'nde parsel bazında yürütülen kentsel dönüşüm diye adlandırılan ancak aslında kentsel yenileme uygulamaları olan projeler kentsel morfolojik analiz yöntemleri aracılığıyla incelenmektedir. Literatür araştırmaları, sahada yerinde incelemeler, elde edilen veriler ışığında iki boyutlu ve üç boyutlu harita ve görseller ile mahallenin analizi gerçekleştirilmiştir.
Ataevler Mahallesi'nde parsel bazında gerçekleştirilen kentsel dönüşüm projeleri sonrasında kamusal açık ve yeşil alanlar, yol dokusu, ada dokusu, parsel dokusunda değişim görülmezken arazi kullanım, ada içi yeşil doku, bina dokusu, yoğunluk, sokak genişliği-yapı yüksekliği oranı, yapı-sokak ilişkisi ve yapı tipolojilerinde değişim görülmüştür. Bu nedenle kentsel dönüşüm projeleri, mahalledeki morfolojik yapıyı değiştirmiştir sonucu çıkmaktadır.

Anahtar kelimeler: kentsel dönüşüm, kentsel morfoloji, sosyoekonomik ve kültürel yapı, Bursa, Ataevler

Abstract:
Cities are in the process of continuous change and regeneration, as they are living organisms. Important developments in the world constitute the turning points in the regeneration process of cities. The industrial revolution, wars and the globalization process are the main turning points in the regeneration of cities. Along with the regeneration process, interventions such as reproduction, revitalization and development are made in cities. With the interventions, physical, social and cultural changes occur. With the different periods that emerged over time, the perspectives on cities also changed and the interventions were shaped accordingly.
Globalization process and neoliberal policies, one of the turning points in the urban regeneration, led to the view of cities as commodities. Cities have entered a rapid regeneration process with the capitalist perspective, which causes cities to turn into prestige areas. In Turkey, the effects of this process can be seen clearly, especially after 2000. Ataevler Neighborhood of Bursa-Nilüfer district, whose land value is above the superstructure value, has been one of the places experiencing the transformtion pressure. In the neighborhood that developed after 1980, plan changes made rapidly and urban regeneration process started as of 2016. By today, most of the projects are finished and life has begun. However, there are also parcels that are still in the destruction and construction process. Urban regeneration projects have been realized in 22 of the 163 parcels in Ataevler Neighborhood. The rapid regeneration process of the neighborhood has greatly changed the morphological structure and the perception of space by creating physical and social effects.
Within the scope of the research, the projects that are called urban regeneration, actually which are urban renewal projects carried out on the basis of parcels in Ataevler Neighborhood are examined through urban morphological analysis methods. The analysis of the neighborhood was carried out with two-dimensional and three-dimensional maps and visuals created as a result of the examinations carried out in the research field.
After the urban regeneration projects carried out on the basis of parcels in Ataevler Neighborhood, no change was observed in public open and green spaces, road texture, island texture, parcel texture; but land use, green texture within the city block, building texture, density, street width-building height ratio, building-street relationship and structure typologies have changed. For this reason, it is concluded that urban regeneration projects have changed the morphological structure of the neighborhood.

Keywords: urban regeneration, urban morphology, socioeconomic and cultural structure, Bursa, Ataevler