COVID-19 salgını sırasında Türkiye'de zorunlu karantinaya veya izolasyona alınmış yetişkin bireylerde travma sonrası stres belirtileri, depresif belirtiler ve kaygı belirtileri açısından psiko-sosyal risk faktörleri ve koruyucu faktörlerin düzenleyici rolünün incelenmesi
Investigation of the moderating role of psychosocial risk and protective factors on post-traumatic stress, depressive and anxiety symptoms of adults who were placed under mandatory quarantine or isolation in Turkey during the COVID-19 outbreak
Yazar: AYÇA KAPYAPAR
Danışman: DOÇ. DR. SEDAT İŞIKLI
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Depresif belirtiler = Depressive symptoms ; Karantina = Quarantine ; Kaygı = Anxiety ; Psikososyal risk = Psychosocial risk ; Risk faktörleri = Risk factors ; Sosyal destek = Social support ; Stres bozuklukları-travmatik = Stress disorders-traumatic ; Yetişkinler = Adults ; Ölçekler = Scales

Özet:
Mevcut araştırmada temel amaç, bireylerin gösterdikleri travma sonrası stres belirtileri,
depresif belirtiler ve kaygı belirtilerinin karantina/izolasyon yaşantısı üzerinden geçen
süreçte gösterdiği değişimi gözlemlemek ve bu değişimi etkileyebileceği düşünülen
koruyucu faktörleri ve risk faktörlerini incelemektir. Bu doğrultuda, öncelikle 2-Yönlü
Sosyal Destek Ölçeği'nin Türkçe Formunun psikometrik özelliklerini incelemek adına 420
katılımcı (%34.3 erkek, %65.5 kadın) ile bir ön çalışma gerçekleştirilmiştir. Elde edilen
veriler ile gerçekleştirilen açımlayıcı faktör analizi sonucunda ölçeğin Alınan Sosyal Destek
ve Verilen Sosyal Destek Ölçeği olmak üzere iki alt boyuttan oluştuğu, Cronbach alfa iç
tutarlılık katsayısının tüm ölçek için 95, Verilen Sosyal Destek Alt Boyutu için .91, Alınan
Sosyal Destek Alt Boyutu için .94 olduğu, test-tekrar test güvenirlik katsayısının da .81
(p<.001) olduğu gözlenmiştir. Temel hipotezlerin test edildiği ana çalışma aşamasında 201
katılımcının (%57.7 kadın, %41.3 erkek) verisi analize dahil edilmiştir. Katılımcıların
demografik verileri, salgına bağlı değişkenler ve karantina/izolasyon koşulları ile sonuç
değişkenleri arasındaki ilişkiler Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayısı yöntemi
ile hesaplanmıştır. Araştırmanın temel hipotezlerini test edebilmek adına Hayes tarafından
geliştirilen PROCESS eklentisi ile Düzenleyici Değişken Model 1 kullanılarak analizler
gerçekleştirilmiştir. Bu analizlerin sonuçlarına göre, karantina/izolasyon üzerinden geçen
süre ile travma sonrası stres belirtileri, kaygı belirtileri ve depresif belirtiler arasında anlamlı
bir ilişki gözlenmemiştir. Düzenleyici değişkenlerden ise sadece Belirsizliğe
Tahammülsüzlük seviyesi yüksek olan bireylerde karantina/izolasyon üzerinden geçen süre
arttıkça travma sonrası stres belirtilerinin anlamlı olarak azaldığı bulunmuştur (β=-.03, t(173) =
-2.59, p=.010, [LLCI=-.058, ULCI=-.008]). Son olarak da araştırmanın alan yazına katkısı,
klinik doğurguları, sınırlılıkları ile gelecekte düzenlenecek araştırmalar için öneriler
sunulmuştur.
Anahtar Sözcükler
COVID-19 Salgını, karantina, izolasyon, verilen sosyal destek, risk faktörleri, koruyucu
faktörler.

Abstract:
Main purpose of this thesis is to observe the changes in post-traumatic stress, depressive and
anxiety symptoms that individuals show after the quarantine/isolation process and to examine
the protective and risk factors' role on this change. For this purpose, a preliminary study was
conducted with 420 participants (%34.3 male, %65.5 female) to examine the psychometric
properties of the 2-Way Social Support Scale's Turkish version. According to exploratory
factor analysis that were performed on the data, the -Way Social Support Scale's Turkish
version consists of two subscales: Receiving Social Support and Giving Social Support. The
cronbach alpha coefficent values are .95 for the entire scale, .91 for the Receiving Social
Support Subscale and .94 for the Giving Social Support Subscale. And the test-retest
reliability coefficent is .94 (p<.001). Then, data were collected from 201 participants (57.7%
female, 41.3% male) for the main study. The relationship between demographic variables,
pandemic-related variables and outcome variables were calculated by Pearson Product-
Moment Correlation Coefficent method. In order to test the main hypotheses of the current
research, analyses were carried out using the Moderator Analysis Model 1 developed by
Hayes with the PROCESS plugin. According to the results of these analyzes, there was no
significant relationship between the time elapsed after quarantine/isolation and post-
traumatic stress symptoms, anxiety symptoms and depressive symptoms. Among the
moderator variables that were included in this study, it was found that only in individuals
with a high level of intolerance to uncertainty, the symptoms of post-traumatic stress
decreased significantly as the time elapsed after quarantine or isolation experience (β=-.03,
t(173) = -2.59, p=.010, [LLCI=-.058, ULCI=-.008]). And lastly, the contribution of the research
to the field, clinical contributions, limitations and suggestions for future research were
presented.
Key Words
COVID-19 outbreak, quarantine, isolation, giving social support, risk factors, protective
factors