Beyşehir, Eğirdir, Çivril, Suğla, Karataş, Kovada ve Gölhisar göllerinin su, sediman ve balık (Carassius gibelio) örneklerinde bazı ağır metal konsantrasyonlarının belirlenmesi
Determination of some heavy metal concentrations in water, sediment and fish (Carassius gibelio) samples of Beyşehir, Eğirdir, Çivril, Suğla, Karataş, Kovada and Gölhisar lakes
Yazar: DUYGU CEREN ÇAĞLAN KAYA
Danışman: PROF. DR. DENİZ İNNAL
Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Bu çalışmada Göller Bölgesi'nde yayılış alanı gittikçe artan, göllerdeki yüksek üreme potansiyeli nedeniyle dikkat çeken ve son yıllarda gıda amaçlı tüketimine başlanan Carassius gibelio bireylerinde ve türün bulunduğu ortamda ağır metal konsantrasyonlarının araştırılması, bu bağlamda halk sağlığı ve ekolojik risk faktörlerinin belirlenmesi hedeflenmiştir. Bu amaçla Göller Bölgesi'nde coğrafik ve antropolojik olarak önem arz eden 7 adet gölden (Beyşehir, Eğirdir, Çivril, Suğla, Karataş, Kovada ve Gölhisar) belirlenen toplam 25 adet istasyondan, yağışlı ve kurak mevsimlerde alınan su ve sediman numunelerinde, Carassius gibelio bireylerine ait kas dokusu ve sindirim kanalı numunelerinde Pb, Cd, Cr, Cu ve Zn elementlerinin konsantrasyonlarını belirleme çalışmaları yapılmıştır. Ağır metal konsantrasyonlarının belirlenebilmesi için ICP-OES analiz yöntemi kullanılmıştır. 
Tespit edilen ağır metal konsantrasyonları ile, ulusal ve uluslar standartlarda belirlenen limit değerler karşılaştırılmış, insan sağlığı risk değerlendirmeleri ve ekolojik risk değerlendirmeleri yapılmıştır. Balıkların kas dokusundan elde edilen ortalama ağır metal yoğunluklarının ulusal/uluslararası sınır değerlerin altında kaldığı, EDI, THQ ve CR tehlike oranlarını aşmadıkları, dolayısıyla da halk sağlığı açısından bir risk olmadığı belirlenmiştir. Sindirim kanalı TF değerleri hesaplanmıştır ve Pb, Cd ve Cr için biyomagnifikasyon tespit edilmiştir. BAF sonuçlarına göre göl suyundan balık dokusuna Cu elementi yönünden birikim tespit edilmiştir. Tatlısu sediman risk faktörleri hesaplandığında, göllere ve elementlere göre değişen düşük – orta ve yüksek oranda risk ve kirlilik oranları belirlenmiştir. 
Mevcut çalışma, 7 gölde su, sediman ve balık dokusunda ağır metal konsantrasyonlarının belirlenmesi için eş zamanlı olarak yapılmış ilk çalışma niteliğindedir. Ayrıca halk sağlığı ve ekolojik risk faktörleri söz konusu göller için ilk kez hesaplanmıştır.

Abstract:
In this study, it is aimed to investigate the heavy metal concentrations of Carassius gibelio and the environment where the species is found. Carassius gibelio has a increasing spreading area and attracts attention due to its high reproductive potential in lakes, is a fish species that has been consumed for food purposes in recent years. With this context it is intended to determine the public health and ecological risk factors. For this purpose, in rainy and dry seasons, some heavy metal concentrations were determined in water and sediment samples taken from a total of 25 stations determined from 7 geographically and anthropologically important lakes (Beyşehir, Eğirdir, Çivril, Suğla, Karataş, Kovada and Gölhisar) in the Lakes Region, additionally, in muscle tissue and digestive tract samples of Carassius gibelio species obtained from these lakes. ICP-OES analysis method was used to determine heavy metal concentrations.
The determined heavy metal concentrations were compared with the limit values determined by national and international institutions and organizations. Human health risk assessments and ecological risk assessments were made with the determined heavy metal concentrations. 
It has been determined that the average heavy metal concentrations obtained from muscle tissue are below the national/international limit values, they do not exceed the EDI, THQ and CR danger rates, so there is no risk for public health. TF values belongs to digestive tract were calculated and biomagnification was determined for Pb, Cd and Cr. According to the BAF results, accumulation from lake water to fish tissue was determined in terms of Cu. When freshwater sediment risk factors are calculated, it is that low-medium-high pollution risk and pollution rates determined which varying according to lakes and elements. 
This is the first study which conducted simultaneously to determine heavy metal concentrations in water, sediment and fish tissues in these 7 lakes. In addition, public health and ecological risk factors were calculated for the first time for these lakes.