Dijitalleşme ve toplumsal bellek bağlamında değişen müze ve ziyaretçi deneyimleri: İstanbul sinema müzesi örneği
Changing museum and visitor experiences in the context of digitalisation and social memory: The case of Istanbul cinema museum
Yazar: TEKMİLE AYYILDIZ
Danışman: DOÇ. MELİH ÇOBAN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Müzecilik = Museology ; Sosyoloji = Sociology ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
Son zamanlarda birçok disiplin tarafından ilgi gören bellek çalışmaları, bireysel ve toplumsal 
hatırlama ve unutma süreçlerini incelemektedir. Bununla birlikte kültürel ve toplumsal belleğin 
simgesel temsilcileri olan ve hafıza mekanları olarak nitelendirilen müzeler, sanatın geçmiş ve 
gelecek arasında bir bağlantı kurabilme özelliğiyle kayda değer bir konuma sahiptir. Müzeler, 
modern çağın geçmişten günümüze kadar izlerini barındıran hafıza odaları olmakla birlikte, 
kültürel anlamda bir etkileşimin sağlanması ve sürdürülmesi açısından etkili yollardan biri olma 
özelliğine sahiptir. Bu bağlamda 1950'li yıllarda dijitalleşme döneminin başlaması ve 2000'li 
yıllardan itibaren ise birçok alanda etkili olmaya başlayarak, yaşam biçimlerimizi birçok açıdan 
değiştirdiğini ve dönüştürdüğünü söylemek mümkündür. Dijitalleşmenin değiştirdiği ve 
dönüştürdüğü alanlar arasında müzeler de yer almaktadır. Dijitalleşmeye hızlı bir şekilde ayak 
uydurarak hem dijital varlıklarını hem de fiziksel mekâna dijital teknolojileri entegre ederek 
sürdürülebilirliklerini koruma yoluna giden müzeler, resim, görüntü, konum dahil olmak üzere 
müzeyle ilgili her türlü bilgiyi depolamaktadır. Dolayısıyla dijital deneyim ve özellikle de 
dijital okur yazarlığın gerekliliği fark edilmiştir. Bu süreçte önemli bir nokta ise müzelerde 
yalnızca dijital teknolojilerin kullanılması değil, kullanılan teknolojinin ziyaretçi 
deneyimlerinde yaşamış olduğu etkiler ve anılar olmuştur.  
Dijitalleşmenin getirmiş olduğu yenilenme ile birlikte müzelerin değişen misyonları arasına 
sosyalleşme, iletişim, etkileşim ve dijital koruma gibi daha birçok deneyim de dahil olmuştur. 
Dijital teknoloji ve müzeler arasındaki bu ilişkide dijital anlamda bir değişim söz konusudur. 
Müzelerin arşivleme ve sergileme gibi işlevlerinin yanı sıra dijital sanatın gündeme getirdiği 
talepler doğrultusunda yeniden şekillendiğini söylemek mümkündür. Örneğin, oyunlaştırma, 
VR ile birlikte orada olma hissi yaratma, AR teknolojisi ile dijital içeriği gerçek dünya ile 
harmanlanma gibi daha birçok dijital teknoloji kullanılmaktadır. Bu bağlamda dijitalleşme ile 
birlikte değişen müze anlayışında, kullanılan dijital teknolojinin mekân deneyimine olan 
etkisini araştırmanın ana amacını oluşturmaktadır.  
Bu araştırmada niteliksel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Araştırma kapsamında seçilen tarihi 
ve tematik bir müze olan İstanbul Sinema Müzesi'ni ziyaret eden 23 kişi ile derinlemesine 
görüşme gerçekleştirilmiştir.

Abstract:
Memory studes, whch have recently attracted the attenton of many dscplnes, examne 
ndvdual and socal processes of rememberng and forgettng. However, museums, whch are 
symbolc representatves of cultural and socal memory and are charactersed as places of 
memory, have a remarkable poston wth the abl ty of art to establsh a connecton between 
the past and the future. Museums are memory chambers that harbour the traces of the modern 
age from the past to the present, and they have the feature of beng one of the effectve ways to 
ensure and mantan a cultural nteracton. In ths context, t s possble to say that the 
dgtalsaton perod started n the 1950s and started to be effectve n many areas snce the 
2000s, changng and transformng our lfestyles n many ways. Museums are among the areas 
that dgtalsaton has changed and transformed. Museums, whch keep up wth dgtalsaton 
rapdly and protect both ther dgtal assets and ther sustanabl ty by ntegratng dgtal 
technologes nto the physcal space, store all knds of nformaton about the museum, ncludng 
pctures, mages and locatons. Therefore, the necessty of dgtal experence and especally 
dgtal l teracy has been recognsed. An mportant pont n ths process s not only the use of 
dgtal technologes n museums, but also the effects and memores of the technology used on 
vstor experences.  
Wth the renewal brought about by dgtalsaton, many more experences such as socalsaton, 
communcaton, nteracton and dgtal preservaton have been ncluded among the changng 
mssons of museums. There s a dgtal change n ths relatonshp between dgtal technology 
and museums. In addton to functons such as archvng and exhbton, t s possble to say that 
museums have been reshaped n lne wth the demands brought to the agenda by dgtal art. For 
example, gamfcaton, creatng a sense of beng there wth VR, blendng dgtal content wth 
the real world wth AR technology, and many other dgtal technologes are used. In ths context, 
the man purpose of the research s to nvestgate the effect of the dgtal technology used on 
the space experence n the changng museum understandng wth dgtalsaton.  
In ths research, qual tatve research method was used. In-depth ntervews were conducted wth 
23 people who vsted the Istanbul Cnema Museum, a hstorcal and thematc museum selected 
wthn the scope of the research.