Popüler Türk sinemasının ideolojik dönüşümü
The ideological transformation of popular Turkish cinema
Yazar: MUSTAFA KEMAL SANCAR
Danışman: PROF. DR. GÜLCAN SEÇKİN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı / Radyo-Televizyon ve Sinema Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Popüler sanat = Popular art ; Popüler sinema = Popular cinema ; Sinema = Cinema ; Türk sineması = Turkish cinema ; İdeoloji = Ideology

Özet:
Popüler filmler, içine doğdukları toplumların ideolojik yapısını yansıtır ve dönüştürürler. Popüler film seyircisi için çekilmiş ve popüler hale gelmiş filmler; egemen ideolojik yapıları anlamak, tanımlamak ve analiz etmek için önemli fırsatlar sunmaktadır. Bu nedenle Türkiye'deki egemen ideolojinin kuruluşu, temel nitelikleri ve yapısı ile 1980 sonrasından itibaren yaşanan ideolojik kırılmayı ortaya koymak için popüler Türk sinemasına ve burada yaşanan dönüşüme odaklanılmıştır. Bu amaçla, öncelikle ideoloji kavramının farklı tanımlamaları ve anlam evreni ortaya konmuştur. Daha sonra ise Türkiye'nin egemen ideolojisinin kökenleri ve bugününe ilişkin tarihsel arka plan irdelenmiştir. Son olarak ele alınan popüler yerli film örnekleri, bu bilgiler ışığında ideolojik film çözümlemesine tabi tutulmuştur. Filmler; Yeşilçam dönemi ve 1996 sonrası yeni Türk sineması dönemselleştirmesi çerçevesinde iki gruba ayrılmıştır. Yeşilçam döneminde yerli sinemaya hâkim olan türler ve bu türleri imleyen filmlerin ideolojik unsurları ile yeni dönemde gösterime girmiş popüler filmlerin türsel ve ideolojik dönüşümüne bakılmıştır. Yeşilçam döneminde popüler yerli filmlerin genellikle katı bir ideolojik perspektiften, daha yerel ve kendisine özgü katı türsel uylaşımlar içinde çekildiği görülmektedir. Yeni dönemde çekilmiş popüler yapımlar ise 1980 sonrası neoliberalizmin yarattığı ideolojik dönüşümü yansıtmaktadırlar. Bu filmlerde egemen ideolojik söylemin kırıldığı ve piyasa ekonomisi, küreselleşme ve bireyselleşme ile barışık yeni bir ideolojik perspektifin hâsıl olduğu görülmektedir.

Abstract:
Popular films reflect and transform the ideological structure of the societies in which they were born. Films that are shot for the popular film audience and then become popular offers important opportunities to understand, define and analyze the dominant ideological structures. Thus, it has been focused on popular Turkish cinema and its transformation in order to reveal the establishment, basic characteristics and structure of the dominant ideology in Turkey and the ideological breakthrough that has been experienced since. For this purpose, first of all, different definitions of the concept of ideology and the universe of meaning have been put forward. Afterwards, the origins of Turkey's dominant ideology and the historical background of today are examined.Films have been divided into two groups within the framework of the periodization of the Yeşilçam period and the post-1996 new Turkish cinema. The genres that dominated the domestic cinema during the Yeşilçam period, the ideological elements of the films that signify these genres, and the genre and ideological transformation of popular films released in the new period were examined. It is seen that popular domestic films in the Yeşilçam period were generally shot from a rigid ideological perspective and within more local and unique genre conventions. However, popular productions shot in the new period reflect the ideological transformation created by neoliberalism after 1980. In these films, it is seen that the dominant ideological discourse has been broken and a new ideological perspective has emerged in harmony with the market economy, globalization and individualization.