İbn Ferhûn'un siyaset-i şer'iyye anlayışı
Ibn Farhun's al-siyasah al-shar'iyyah understanding
Yazar: AYŞEGÜL ÇELİK
Danışman: PROF. DR. BİLAL AYBAKAN
İbn Haldun Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Siyaset-i şer'iyye, hakkında cüz'i bir delil bulunmayan meselelerde toplumun maslahatı için genel ilkelere aykırı olmayacak şekilde kararlar almak ve uygulamalar yapmaktır. Siyaset alanında müstakil eser yazımını Maverdî ile başlatıp, İbn Teymiyye ile ikiye ayıran anlayışa göre İbn Teymiyye öncesinde siyaset alanında kaleme alınan eserlerde kavram daha geniş anlamı ile anayasa ve idare hukukunu da içine alacak şekilde işlenirken İbn Teymiyye sonrasında yargılama ve ceza hukuku alanındaki uygulamaları içine alacak şekilde dar anlamda kullanılmıştır. Bu anlayış dört mezhepten bazı ulema tarafından devam ettirilmiştir. İbn Kayyim el-Cevziyye, Trablusî ve İbn Ferhûn siyasete ve fıkha dair müstakil eser kaleme alan ya da eserlerinde müstakil bir bölüm ayıran ayrıca siyaseti bu anlamıyla kullanan alimler arasındadır. Bu çalışma, İbn Ferhûn'un Tebsıratu'l-Hükkâm adlı eserine dayanarak genelde İslâm hukuku özelde de yargılama hukuku açısından siyaset, ceza, yargılama ve beyyine kavramları arasındaki ilişkiyi incelemeyi hedeflemektedir. İbn Ferhûn'un kadı ile mezâlim görevlisi arasındaki ilişkiye dair klasikten farklılaşan görüşleri ve bunun hem siyaset anlayışına hem de eserine nasıl yansıdığı ortaya koyulacaktır. İbn Teymiyye sonrası klasikten farklılaşan beyyine anlayışının İbn Ferhûn'a etkisi ve müellif tarafından nasıl anlaşıldığının ortaya koyulması amaçlanmaktadır. Araştırmanın diğer hedefleri arasında İbn Ferhûn'un eserinin, siyaset kavramının İslâm hukuku açısından farklarını ortaya koymak, Batı literatürü ile karşılaştırmalı bir okuma yapmak ve Memlükler'in yargı müessesi işleyişini ortaya koymak yer almaktadır. Aynı zamanda İbn Teymiyye ve sonrası dönemdeki yargı tasavvurunu, bu tasavvurdaki değişimi, bunun siyaset ile ilişkisini ve İbn Ferhûn'un bu ilişkide nerede durduğunu ortaya koymak çalışmanın diğer amaçlarındandır.

Abstract:
The concept of al-siyasah al-shar'iyyah entails making decisions and implementing policies in matters where there is no specific rule, with the aim of serving the interests of society without contradicting general principles. The understanding that distinguishes the writing of independent works on politics, starting with al-Mawardi and later dividing it with Ibn Taymiyyah, posits that prior to Ibn Taymiyyah, works in the field of politics encompassed a broader meaning, including constitutional and administrative law. However, after Ibn Taymiyyah, the term al-siyasah al-shar'iyyah was used in a narrower sense, specifically focusing on judicial and penal practices. This perspective has been continued by some scholars from the four Sunni schools of thought. Scholars such as Ibn Qayyim al-Jawziyya, Trabulsi, and Ibn Farhun wrote independent works on politics or dedicated specific sections in their works to it, utilizing the term al-siyasah al-shar'iyyah in a manner consistent with its narrower definition. This study aims to examine the relationship between the concepts of politics, punishment, judgement and evidence (bayyinah), particularly from the perspective of Islamic jurisprudence, using Ibn Farhun's work "Tebsıratu'l- Hukkâm." The study will highlight Ibn Farhun's distinctive views on the relationship between the judge (qadi) and the official responsible for addressing grievances (mazalim), deviating from the classical perspectives, and how this differentiation is reflected in both his political understanding and his work. Additionally, the impact of the shift in evidential reasoning after Ibn Taymiyyah and how it influenced Ibn Farhun, as well as the author's interpretation of this change, will be explored. Among the research's other objectives are to delineate the differences between Ibn Farhun's work and the concept of politics from the perspective of Islamic jurisprudence, to conduct a comparative analysis with Western literature, and to elucidate the functioning of the judiciary institution during the Mamluk period. Furthermore, the study aims to uncover the evolution of the judicial concept during and after Ibn Taymiyyah's era, the changes in this concept, its relationship with politics, and where Ibn Farhun stands in relation to this dynamic.