Yeşil kuşak orman ekosistemlerindeki parçalılığın toprak özellikleri üzerine etkilerinin araştırılması (Kahramanmaraş Ahir Dağı örneği)
Investigation of the fragmentation effects on some soil properties of the green belt forest ecosystems (Kahramanmaras Ahir Mountain study case)
Yazar: HASİBE ÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. TURGAY DİNDAROĞLU
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Bu araştırma 1960'lı yıllardan itibaren ağaçlandırılmaya başlanılan yeşil kuşak orman ekosistemlerindeki habitat parçalığının neden olduğu toprak özelliklerindeki değişim ve karşılıklı ilişkilerin araştırılması amacıyla Kahramanmaraş ili Ahir dağında yürütülmüştür. Landsat8 uydu görüntüleri kullanılarak 30 farklı büyüklükte habitat tespit edilmiş ve bu alanlardan bozulmuş ve bozulmamış 60'ar adet yüzey toprak örneği alınmıştır. Toprak örneklerinin pH, elektriksel iletkenlik, azot, tekstür, dispersiyon oranı, tarla kapasitesi, organik madde miktarı, katyon değişim kapasitesi, kireç içeriği, porozite, hacim ağırlığı, tane yoğunluğu ve maksimum su tutma kapasitesi analizleri yapılmıştır. Araştırma bulgularına göre, yeşil kuşak orman ekosistemlerinde parçalılık 0.54 ha – 69.9 ha arasında ve parçalar arası mesafe 4.79 m - 980 m arasında değişmektedir. Habitat büyüklüğünün yanı sıra diğer habitatlara olan uzaklığında toprak özelliklerini yakından etkilediği tespit edilmiştir. Yapılan korelasyon analizlerine göre habitat alanları küçüldükçe organik madde içeriği, porozite oranı, su tutma kapasitesinde düşme eğilimi, hacim ağırlığı ve dispersiyon oranında ise artma eğilimi belirlenmiştir. Alan küçüldükçe ve diğer habitat parçasına olan uzaklık arttıkça dispersiyon oranındaki artışın daha belirgin olduğu tespit edilmiştir. Habitatların küçük parçalara ayrılarak birbirinden uzaklaştırılmasıyla alanın erozyon duyarlılığında artma eğilimleri belirlenmiştir. Regresyon analiz sonuçlarına göre parça büyüklüğü ile toprak özellikleri arasındaki determinasyon katsayısı R2 değeri 0.45 olarak belirlenmiştir (Sig<0,05). Bazı habitat parçalanmalarının son yıllarda gerçekleşmesi değişkenler arasındaki ilişkinin önemini azaltmıştır. Yöresel bağ ve bağ evleri olarak kullanılan alanlar ve bunların ulaşım ağı, yeşil kuşak ekosistemlerinin bütünlüğünü parçaladığı ve özellikle toprağın bazı fiziksel ve kimyasal özelliklerine zarar verdiği ve toprağı degrade ettiği sonucuna varılmıştır. Özellikle arsa değeri yüksek olan yerleşim alanlarının hemen kenarında bulunan orman ekosistemleri korunmalı, 2B uygulamalarına ve farklı arazi kullanımlarına izin verilmemelidir. 

Anahtar Kelimeler: Kent Ekolojisi, Parçalılık, Toprak, Uzaktan Algılama, Yeşil Kuşak Ekosistemleri

Abstract:
In this research, the fragmentation status and soil characteristics of forest ecosystems, which are described as green belt that has been afforested since 1960s in Kahramanmaras province, Ahir Mountain surrounding the city have been analyzed. In this study, 30 fragmented habitats were detected using Landsat8 satellite images. 60 surface soil samples were taken from these forest ecosystems which are dominated by limestone bedrock and which are seen to the south and have an average altitude of 845 m. On soil samples pH, electrical conductivity, nitrogen, texture, dispersion ratio, field capacity, organic matter content, cation exchange capacity (CEC), lime content, porosity, bulk density, grain density and water retention capacity were analyzed. In the study area the fragment size in the green belt forest ecosystems ranges between 0.54 ha and 69.9 ha and the distance between the fragment ranges from 4.79 m-980 m. In addition to habitat size, the distance to other habitats in the study area has been found to closely influence the characteristics of the habitat and soil characteristics. According to correlation analysis, the tendency of organic matter content, porosity ratio and water holding capacity to decrease, the tendency of bulk density and dispersion ratio to increase as habitat areas become smaller. Decreasing the size of the forest area and increasing the distance to other forest parts has caused the dispersion ratio to increase further. Due to the fact that the habitats are separated from each other by small pieces the sensitivity of erosion is increased out of the dispersion ratio in the field. According to the results of the regression analysis R square value between fragmentation and soil properties was determined as 0.45 (Sig <0.05). The historical background of fragmentation in forest ecosystems also affects the relationship between them. The formation of some parts of fragmentation in recent years is thought to reduce the importance of the relationship between variables. Green belt of forest ecosystems should be protected and should not be allowed to 2B application and different land use.

Keywords: Fragmentation, Green Belt Ecosystems, Remote Sensing, Soil, Urban Ecology