Çölyak hastalığı olan çocuklarda kemik mineral dansitesinin uzun süreli izlenimi
Long term effects of gluten free diet on bone mineral density in children with celiac disease
Yazar: CEYDA TUNA KIRSAÇLIOĞLU
Danışman: PROF. DR. NURTEN GİRGİN
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2007
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Amaç Çocuklarda çölyak hastalığında glutensiz diyetin kemik mineral dansitesi üzerine uzun süreli etkisinin değerlendirilmesi. Gereç ve Yöntem Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı Pediatrik Gastroenteroloji Bilim Dalı'nda 1-16 yaşlan arasında Avrupa Pediatrik Gastroenteroloji ve Beslenme Kurumu'nun tam kriterlerine göre çölyak hastalığı tanısı konulan, kemik metabolizmasını etkileyebilecek kronik karaciğer hastalığı, kronik böbrek yetmezliği gibi hastalıkları olmayan, uzun süreli kortikosteroid, D vitamini, kalsiyum gibi ilaçlar kullanmayan, tamda ve en az bir yıllık izleminde kemik mineral dansitesi değerlendirilmiş olan 37 olgu çalışmaya alındı. Tam sırasında ve izlemlerinde yılda 1 kez serum total protein, albumin, total kalsiyum, inorganik fosfor, alkalen fosfataz ve parathormon düzeyleri bakıldı, lomber 2-4 kemik mineral dansiteleri (KMD) değerlendirildi. Olguların L2-4 KMD değerleri, kontrol grubu olarak yaş ve cinsiyet uyumlu sağlıklı 143 çocuğun ortalama KMD değerleri ile karşılaştırıldı. Bulgular Çölyak hastalarının tamda ortalama kemik mineral dansitesi (0,5073 ± 1, 14 g/cm2), kontrol grubundan (0,5913 g/cm2) anlamlı olarak düşüktü (p= 0,005). Çölyak hastalarının tamda yaşa göre hesaplanan z skoru ile 17'sinde (% 45,9) osteopeni, 4'ünde (% 10,8) osteoporoz vardı. Tamda olguların yaşı, vücut ağırlığı, boyu ile ortalama L2-4 KMD değerleri arasında pozitif korelasyon vardı (pO.001), ancak ortalama L2-4 KMD ile total kalsiyum, alkalen fosfataz, PTH düzeyleri arasında bir korelasyon saptanmadı. Tüm çölyak hastalan ortalama 3,56 ± 2,29 yıl (1-8 yıl) izlendi. İlk 1 yılda ortalama total kalsiyum ve alkalen fosfataz düzeyinde, KMD L2-4, yaşa göre z skorunda istatistiksel olarak anlamlı artış saptandı. Diyetine tam uyanlar (grup 1) (21 olgu) ve diyetine kısmen uyum gösterenler (grup 2) (16 olgu) arasında, tamda ve izlemde ortalama KMD ve z skoru istatistiksel olarak farklı değildi. Tamda grup l'in ortalama L2-4 KMD değeri (0,4758 g/cm2 ) kontrol grubuna göre belirgin olarak düşüktü (p= 0,014), grup 2'nin ise kontrol grubundan farklı değildi. Diyete kısmen uyan ve tamda biri osteopenik, diğeri normal KMD olan iki ayn olgunun izleminde osteoporoz gelişti. 63Karar Çölyak hastalığında glutensiz diyet ile yeterli kemik kitle kazanımı sağlanabilmektedir. Tanıda tüm çölyak hastalarının kemik mineral dansitesinin değerlendirilerek, en azından büyümeleri tamamlanana kadar kemik dansite ölçümlerinin yapılması gerektiğini, diyete kısmen uyanların ya da uymayanların osteopeni ya da osteoporoz için yıllar içinde daha dikkatli izlemlerinin yapılması gerektiğini düşünmekteyiz.Anahtar kelimeler Çölyak hastalığı, çocukluk çağı, kemik mineral dansitesi, osteoporoz, kemik metabolizması.

Abstract:
Aim To evaluate effect of long term gluten free diet on bone mineral density (BMD) in children with celiac disease. Material- Method Thirthy seven children with celiac disease, diagnosed based on European Society of Pediatric Gastroenterology and Hepatology revised criteria, were recriuted to study in Ankara University, Faculty of Medicine, Pediatric Gastroenterology Department. None of them had a chronic illness or treated with a drug which effects bone metabolism. Serum total protein, albumin, total calcium, inorganic phosphorous, alkalen phosphatase, parathormone (PTH) and BMD in lumbar 2-4 vertebra (L2-4) were evaluated at diagnosis and follow up. Bone mineral density in L 2-4 were compared with age and sex matched mean BMD in L2-4 of 143 healty children. Results Mean BMD of celiac patients (0.5073 ± 1, 14 g/cm2) was significantly lower than control group (p= 0.005) at diagnosis. Seventeen (45.9%) patients had osteopenia and 4 (10.8%) had osteoporosis with respect to aged matched z score. Mean age, height, body weight and L2-4 BMD both positively corelated to each other (p<0.001), but there were no relation between L2-4 BMD and calcium, phosphorus, alkalene phosphatase, PTH levels. Mean follow up period were 3.56 ± 2.29 years (1-8 years). Mean height, body weight, total calcium and alkalen phosphatase, BMD L2-4, aged matched z score significantly increased at the end of the first year with GFD. Twenty one patients were strictly compatible to GFD (group 1), and 16 patients were partly on GFD (group 2). Mean BMD levels was not statisticaly different at diagnosis and follow up between group 1 and 2. While the mean BMD of group 1 (0.4758 g/cm2 ) was significantly lower than control group (p= 0.014), no difference was found between group 2 and control group. Two patients who didn't strictly compatible to GFD, developed osteoporosis on follow up. Conclusion Bone mineral density can be restored with GFD. We consider BMD of all children with celiac disease should be evaluated at diagnosis and follow up until the end of growth up period. Due to increased risk of osteopenia and osteoporosis, they should be critically followed up, if they don't strictly compatible to GFD.Key words Celiac disease, childhood, bone mineral density, osteoporosis, bone metabolism.