Kur'ân-ı Kerîm'de irâdenin özgünlüğü bağlamında "Şeytan" kavramı
The notion of satan within the context of the distinctness of will in the Quran
Yazar: REFİKA SOYAL ARSLANTÜRK
Danışman: PROF. DR. MUHSİN DEMİRCİ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Din = Religion
Dizin: Kur'an-ı Kerim = Koran ; İrade = Will ; İslamiyet = Islam ; Şeytan = Devil

Özet:
Tarih boyunca tüm toplumlarda muhtelif şekillerde karşımıza çıkan şeytan tasavvurlarının beşeri, birey hâline getiren irâde bilinci bakımından önemi âşikârdır.  
Belli bir zaman ve coğrafyanın ürünü olan kültürler muhtelif evren algılarına bağlı olarak bireyselliğe farklı değerler atfetmişlerdir. Tüm çatışmacı karakterine rağmen ve esasında tam da bu yönüyle Tanrı ve insan arasındaki ilişki bakımından mecâzen "uzlaştırıcı" rol üstlenen şeytan aynı zamanda beşerî mesuliyet ve ahlâkî kötülükbağlamında ayrıştırıcı işlev görmektedir.İslam kültüründe pratikte hâkim olan şeytan algısı da benzer sûrette olup tevhîd ve bireysellik arasındaki armoniye mâni konumdadır. Böylece çalışma kapsamında şeytan kavramı ulûhiyet ve bireysellik arasındaki münâsebet bakımından Kur'ân çerçevesinde irdelenmiştir. Bu kapsamda Tanrı, beşer ve şeytan unsurlarının irâde yönünden ayrıştırılması gerekli görülerek İslam öncesi kültür ve inanışlara dair kaynaklarda konuya ilişkin olarak kaydedilen olgusal tespitlerden sonra Kur'ân çerçevesinde irâdenin özgünlüğü tetkîk edilmiştir.
Çalışmada antik mitolojiden günümüze şeytanın teolojisi tevhîd ve bireysellik bakımından irdelendikten sonra mevzû, Kur'ân düşüncesi çerçevesinde din bilimlerinin  temel sorunsallarından olan kötülük problemi, ahlâkî özgürlük ve vahiy kavramı bağlamında irdelenmiştir. 
Antik mitolojinin kozmik ilâh ve şeytanları ile İslam öncesi Arap kültürünün ilhâm ve vahiy kaynağı cin ve şeytanları Eski ve Yeni Ahit'in şeytan tasavvurlarına kaynaklık etmiştir. Bu kaynaklar siyer ve esbâb-ı nüzul rivâyetleri yoluyla tefsire yansımaları bakımından önem arzetmektedir. Bu nedenle mezkûr rivâyetlerden karakteristik örnekler seçilerek Kur'ân düşüncesinin temel kıstası olantevhîd ilkesine arz edilmiştir.
Kur'ân'da insanın kötücül güdü ve tavırlarına ilişkin pek çok bağlamda güçlü vurgularla şeytandan söz edilmesi şeytan inancının temellendirilmesinin ötesindeArap toplumunda yaygın olanitikâdi ârızaları gidermek ve muhatabı âşinâ olduğu deyimlerle tesîr alanına almak gibi maksatlarla ilgilidir. Kur'ân, kendinden evvelki inanç sistemlerinin temelini oluşturan kozmik determinizm, materyalist determinizm ve ilk günah determinizmi şeklinde tabir edebileceğimiz bireysellik algılarının aksine tevhîd ekseninde sünnetullah kavramına tekâbül eden sınırlara tâbî olmasını öngördüğü beşeri, her tür kötücül güdü ve güç tarafından araç olarak kullanılmaktan koruyacak birirâdîözgünlükle mesul kılmıştır.

Abstract:
Throughout history, various forms of demonic imagery have emerged in all societies. The importance of these ideas in terms of the voluntary consciousness is obvious.  
The culturs, which are products of a certain time and place, attributed different values to individuality depending on their universe perceptions. Despite all the conflicting character and in fact exactly with this aspect of it, the devil, who plays a mediating role between God and human, at the same time acts as a separator agent in the context of human responsibility and moral evil. The perception of devil, which is prevalent in Islamic cultur, is not different either. Thus, within the scope of this study, the concept of devil has been researched in terms of the relationship between divinity and individuality. In this context, since it considered necessary to separate the elements "God", Human" and "Satan" from each other in point of the will, so after the factual determinations derived from the sources -related to pre-Islamic culturs and beliefs- so, the distinctness of the will in frame of Quran has been examined. 
In this thesis, after studying of the satanic theology from ancient mythology to day in context of Tawhid(Unity of God) and individuality, the topic has been dealth in frame of Quranic thought in point of the evil problem, moral freedom and the concept of revelation, which are the fundamental problematics in religious sciences.  
Cosmic gods and demons of ancient mythology and the genies/demons considered as sources of revelation and inspiration in pre-Islamic Arabic cultures have been sources of satanic imagery of Torah and Bible. These sources are very important because they have reflected in Quranic Exegesis through the narrations of prophetic biography(al- Sira al-Nabawiyya) and Asbab al-Nuzul. For this reason, examples from the cited narrations have been selected and offered to the principle of Tawhid, which is the most basic criterion of Quranic thought. 
In Quran, in many contexts of human malicious instincts has been made mention of the devil and demons with strong emphasis. This fact is not to base a faith in Satan or demons, but rather  to take away the belief-related defects that are common in Arab society and to get his interlocutors to his impact area with familiar expressions to them. Quran has held human responsible for a voluntary distinctness, which will prevent every abuse of human per each malicious instincts and such as power, while pre-Quranic belief systems based on the individuality perceptions such as cosmic determinism, materialist determinism and the first sin-determinism. Thus, In Quran has been predicted, that human will be subject to limits corresponding to the concept of Sunnatullah in the axis of Tawhid.