Kentsel mekanların kapitalist dönüşüm sürecinde bir deneyim alanı olarak gastronomi mekanları: Üsküdar ve Beşiktaş örnekleri
Gastronomy places of urban spaces as an experience in the capitalist transformation process: Üsküdar and Beşiktaş samples
Yazar: DURMUŞ DURUKAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ CEM TUTAR
Üsküdar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Medya ve Kültürel Çalışmalar Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Gastronomi ve Mutfak Sanatları = Gastronomy and Culinary Arts ; Sosyoloji = Sociology ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Gastronomi = Gastronomy ; Günlük yaşam = Daily life ; Kapitalizm = Capitalism ; Kentsel mekan = Urban space ; Kimlik = Identity ; Medya = Media ; Mekansal dönüşüm = Spatial conversion ; Tüketim kültürü = Consumption culture ; Yemek kültürü = Food culture ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Gündelik hayat, bireylerin dünyaya gelip büyüdükleri verili bir alan olması nedeniyle çoğu kez üzerine yeteri kadar irdelenip düşünülmeyen bir zaman ve mekân örgütlenmesinden oluşmaktadır. Gündelik hayatın, görünen ve algılanan veçheleri dışında ideolojik çok eksenli boyutları bulunmaktadır. 1960'lı yıllarla birlikte ideoloji tartışmalarında bir dönüşüm yaşanarak ideolojik büyük anlatılar yerlerini postmodern kültür içerisinde gündelik hayat pratiklerine bırakmıştır. Neo-Marksist düşünceler çerçevesinde Henri Lefebvre'nin katkılarıyla, ideoloji tartışmalarında gündelik yaşamın kurucu öğeleri olarak, kapitalizmin zamansal ve mekânsal örgütlenmesi ön plana çıkarılmıştır.
Kapitalizmin günümüzde ulaştığı neo-liberal ekonomik aşamada tüketim etkinliği ve bireyin imajlarla çevrili yaşam evreni kültürel alanın temel özelliklerini oluşturmaktadır. Geleneksel toplumda iktisadi etkinlikler gereksinimler üzerinden gerçekleşirken, kapitalizmin ulaştığı aşama olan tüketim toplumunda ise sistem tarafından üretilen ve yapay olarak oluşturulan istekler üzerinden işlerlik kazanmaktadır. Günümüzde bireylerin temel yaşamsal etkinliği olan yeme içme eylemleri de bu yapıya uyum sağlayarak bir gösteri nesnesi haline dönüşmüştür. Küreselleşen kapitalist pazar içerisinde yemeğin hazırlanmasından, pazarlanmasına ve tüketilmesine kadar geçen süreçlerin içerisinde, egemen kapitalist güçler bu planlamalarda söz sahibidir. Bu açıdan bakıldığında gastronomi bir uzmanlık alanı olarak tüketim toplumunun işlerlik kazanmasında ayrıcalıklı bir yere sahiptir. Özellikle kentsel alanda kozmopolitan olarak tanımlanan dünya vatandaşlığı içerisinde küresel bir beğeni ve haz kültürü haline dönüşen gastronomi, medya aracılığı ile yaratılan imgeler ve yaşam tarzlarıyla dolaşıma sokulmaktadır.
Bu çalışma, kapitalist dinamikler tarafından özellikle kentsel alanlarda yaratılan mekânsal dönüşüm sürecine odaklanmaktadır. Kentsel mekanın tüketim toplumu değerleri ile şekillendirildiği günümüzde gastronomi mekânları öne çıkan mekansal pratiklerdir. Mekânın ideolojik doğası bu alanlara da sirayet ederek gerek içine katma gerekse dışlama stratejileri üzerinden işlemektedir. Bireysel kimliğin ise bu konularda önemli işlevleri vardır. Toplumların geçirdiği dönüşüm içerisinde gastronomi ve medya alanının kesişimin de kültürün ve kimliğin deneyimsel pratik aldığı günümüzde konunun kuramsal düzeyde tartışılması bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır.

Abstract:
As daily life is a rich environment in which individuals grow and develop, it usually consists of an oft untouched and thus neglected layering of time and space. Apart from the visible and perceived possibilities, daily life also consists of many ideological dimensions. The 1960's brought with it a revolution within ideological debates that replaced grand theories with the practicalities of postmodern culture as a framework of thought. With Henri Lefebvre's contributions to Neo-Marxist philosophy, the systemization of capitalism in a temporal and spatial sense came to the fore as a constitual component of daily life.
In the current stage of neo-liberal economy that capitalism has achieved, the activity of market consumption wherein an individual is surrounded (perhaps enclosed?) by images, comprises the current core of the cultural environment. In traditional society, while economic activities and transactions occur out of necessity, the consumer society that capitalism has created is based upon an artificially produced circle of wants. Today, the basic needs of food and drink undertaken by individuals contributes to this system via turning it into a symbolic act that lends conformity to the backdrop of consumption. In the globlizing capitalist market which consists of everything within the timeframe of the preparation to the advertising to the consumption of food, ruling capitalist countries hold veto in such planning. From this perspective, gastronomy holds a ruling as an expertise that holds particular influence over the workings of the consumer class. Emphasizing itself most strikingly in areas defined as metropolitan within urban centres that hold a universal citizenship of enjoyment in the form of shared satisfaction regarding food, this environment is aided by media images and lifestyle choices and spreads itself amongst the masses by doing so.
This work focuses on capitalist dynamics of power; in particular, those pertaining to the environmental creation in urban areas. That the urban environment is shaped by consumer culture is evident in environmental practicalities used in gastronomical planning. The ideological production of environment as a cultural concept of habit thus takes effect via the inclusion/ exclusion of certain elements. Regarding such areas, individual identity plays an important role in such functions of habit. Exchange and media form the topic of this work; that is, the organized debates regarding modern society in which such ideas of economy take on life as experimental yet practical parts of culture and identity.