Diyabetes mellitus ve prediyabette pankreatik steatozun yaygınlığı ve metabolik parametrelerle ilişkisi
The prevalence of pancreatic steatosis in diabetes mellitus and prediabetes and its relationship with metabolic parameters
Yazar: DİLARA BULUT GÖKTEN
Danışman: DOÇ. DR. İHSAN ATEŞ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Metabolizma = Metabolism ; Pankreas hastalıkları = Pancreatic diseases ; Prediabetik durum = Prediabetic state

Özet:
Diyabetes mellitus, insülin hormon sekresyonunun ve/veya insülin etkisinin eksikliğinin sonucu olarak ortaya çıkan kronik hiperglisemik bir metabolizma hastalığı olarak karşımıza çıkmaktadır. Son yıllarda diyabetes mellitusun sıklığında belirgin artış görülmektedir. Diyabetin pek çok çeşidi bulunmakta olup genel olarak etiyopatogenezde hem çevresel hem de genetik faktörler etkilidir. 
Prediyabet ise glukoz seviyelerinin normal olduğu dönem ile glukoz seviyelerinin tamamen bozulmuş olduğu diyabetik dönem arası geçiş evresi olarak kabul edilmektedir. Diyabetik hastalarda hem karaciğerde hem de pankreasta yağ birikiminin olduğu net olarak çalışmalarla ortaya konmuştur. Metabolik sendrom ve insülin direnci ile birlikte karaciğer yağlanması arasındaki ilişki üzerine pek çok çalışma literatürde mevcuttur. Ancak pankreatik steatoz ile metabolik sendrom, kan şekeri yüksekliği arasındaki ilişkiyi inceleyen çalışma sayısı oldukça azdır. Bu tez çalışmasında tip 2 diyabetes mellitus ve prediyabetteki pankreas yağlanmasının karşılaştırılmasını amaçladık. Karşılaştırma sonuçlarının metabolik parametrelerle olan ilişkisini ortaya koyduk. 
2017-2020 yılları arasında Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi ve Ankara Şehir Hastanesi İç Hastalıkları Kliniği'ne başvuru yapan ve herhangi bir nedenle sistemde kontrastsız abdominal bilgisayarlı tomografisi mevcut olan kontrol, prediyabetik ve diyabetik toplam 314 hastayı çalışmaya dahil ettik. Prediyabetik grupta oral glukoz tolerans testi yapılmış hastaları çalışmaya aldık. Bu OGTT değerlerine göre prediyabetik grubu üç subgruba ayırdık: bozulmuş açlık glukozu olanlar, bozulmuş glukoz toleransı olanlar ve hem bozulmuş açlık glukozu hem de bozulmuş glukoz toleransı olan grup. Bu subgrupları kendi içinde analiz ettik.
Organ yağlanmasına bakıldığı zaman diyabetik grupta kontrol grubuna göre tüm bölgelerde; prediyabetik gruba göre pankreas başı ve kuyruğunda anlamlı yağlanma artışı tespit ettik. Prediyabetik grup ile kontrol grubu kıyaslandığında ise pankreasın yine tüm bölgelerinde anlamlı yağlanma artışı olduğu görüldü. Pankreas yağlanmasının vücut kitle indeksi, HbA1c, açlık kan şekeri ve tokluk kan şekeri, ürik asit düzey yüksekliği ile anlamlı olarak pozitif ilişkisinin olabileceği görüldü. Alkol kullanımının pankreatik steatoz üzerine anlamlı etkisi görülmedi. Çalışmada HDL düzeyinin artışı ile pankreas yağlanmasının anlamlı olarak negatif korelasyon gösterdiği tespit edildi. HDL düzeyi ile pankreatik steatoz arasında ters ilişki saptandı.
Prediyabetik grup içerisinde hem bozulmuş açlık glukozu hem bozulmuş glukoz toleransı olan grubun diğer iki alt gruba göre metabolik parametreler açısından (hem kan şekerleri hem de HbA1c yüksekliği görülmesi nedenli) diyabete progresyon riskinin en yüksek olduğu saptandı. Ayrıca bu grupta diyabetin komplikasyonu olan nefropatiyi düşündüren GFR düşüklüğü, üre ve kreatinin yüksekliği görüldü.
Sonuç olarak bu çalışmamızda pankreas yağlanmasının prediyabetik evrede de var olduğu saptandı. Pankreatik steatoz ile HDL, kan şeker düzeyleri, HbA1c, hiperürisemi ve vücut kitle indeksi arasında ilişki saptandı. İstatistiksel analiz yöntemleri ile anlamlı sonuç elde edildi. Diyabetes mellitus ile prediyabetik hastalar kıyaslandığında, diyabetes mellitus olan grupta global bir pankreatik steatoz gözlendi. Prediyabetten diyabetes mellitusa geçişte rol alan patofizyolojik mekanizmalarda, pankreatik steatozun da inflamasyon ile ilişkili olabileceği düşünüldü. Bu nedenle diyabetes mellitustaki  bu patolojik süreçte pankreatik steatozun da progresyon ve prognoza katkısı olabilir.

Abstract:
Diabetes mellitus is a chronic metabolic hyperglicemic disease which is arised from defective insulin secretion or insulin decrease in the human body. Diabetes mellitus prevalance is increasing gradually through the years. There are many types of diabetes mellitus and all of those types occur because of both environmental and genetical factors. Prediabetes is a transition period between the period of blood glucose is completely normal and the period which is the blood glucose is disrupted and this situation known as diabetes mellitus. In the diabetic patients both fatty liver and fatty pancreas can be seen according to the past studies. In this study, we aimed to compare diabetic and prediabetic patients according to their fatty liver and pancreatic steatosis degrees. In addition to this we planned to enlight the relationship between metabolic parameters and the comparison results. 
	We included 314 patients in this study who applied to Ankara City Hospital Internal Medicine Department between the years of 2017 and 2020. Those patients were separated as control group, diabetic group and prediabetic group according to their repetitive blood glucose measurements who had non-enhanced abdominal computerized tomography from some reason in the past. We took the prediabetic patients who had oral glucose tolerance test before this study. According to these oral glucose tolerance test results, we separated the prediabetic group as three subgroups: impaired fasting glucose group , impaired glucose tolerance group and the last group consisted of the patients having both impaired fasting glucose and impaired glucose tolerance. These subgroups were also analyzed for their metabolic parameters and steatosis levels.
	We studied fat accumulation in the visceral organs. The diabetic patient group had more fat accumulation in the all of the regions of the pancreas and the liver thaen control group. Moreover the diabetic patient group had more fat accumulation in the tail and head of the pancreas according to prediabetic group. In the case of control group and the prediabetic group we found that the fat accumulation was statistically significant in favor of prediabetic group in the all of the regions of the pancreas. Also we found that the fatty liver and fatty pancreas ratio increased by increase in body mass index, HbA1c, fasting blood glucose, postprandial glucose and the uric acid levels. The effect of alcohol, as we know earlier, on fatty liver was seen in this study but the effect of alcohol on fatty pancreas could not be seen. Additionally, we discovered that increasing levels of HDL is playing a protector role in the accumulation of fat in the liver and the pancreatic regions.  
	In this study we found that the subgroup of prediabetic patients which had both impaired glucose tolerance and impaired fasting blood glucose levels had much more risk increase according to other ones for progession to diabetes mellitus. Because this subgroup had increase in HbA1c levels and blood glucose levels. We also found that this subgroup of prediabetic patients had decrease in glomeruler filtration rate, increase in urea levels and creatinine levels in the blood than the other ones. Evidently,  the group having both of impaired fasting blood glucose and impaired glucose tolerance, this group is under more risk of developing diabetic nephropathy. 
	As a result, we found that the fat accumulation in the pancreas and the liver began in the prediabetic phase. All of the patological processes, inflammation and the endothelial disfunction arises from the beginning in prediabetic patients. We got these results as statistically significant. Consequently, the patients who are in the prediabetic phase should be treated accordingly before having diabetes mellitus. Prediabetes is not an intermediate phase between normal life and the diabetic life. Prediabetes is absolutely a different title. We need extensive research to understand the processes behind this patological concept.