Rekabet teorisi firma birleşmeleri ve etkileri
Competition theory, mergers and their effects
Yazar: SEVİLAY SARICA
Danışman: PROF. DR. ORHAN MORGİL
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
ÖZET Küreselleşme dalgası giderek artan bir rekabet ortamını da beraberinde getirmiştir. Küreselleşmenin yarattığı rekabet artışına bağlı olarak firmalar, yeni teknolojilere ulaşabilmek, dış piyasalarda rekabet edebilmek ve hayatta kalabilmek gibi nedenlerle birleşme ve satın almalara yönelmiştir. Özellikle 1980'li yılların başından itibaren birleşme ve satın almalarda ortaya çıkan artışlar, bir çok sektörde yapı ve rekabet açısından kayda değer değişikliklere neden olmuştur. Birleşme ve satın almaların nedenlerini açıklayan teoriler, tekel teorisi, etkinlik teorisi, imparatorluk kurma teorisi ve değer artırma teorisi şeklinde sınıflandırılmaktadır. Bununla birlikte firmaların birleşme ve satın almaya gitme nedenlerinin açıklanmasında literatürde iki temel yöntem kullanılmaktadır: tekel teorisi ve verimlilik teorisi. Bu teorilerin açıklanmasında Yapı-Davranış-Performans Yaklaşımı ile Chicago Yaklaşımı özel önem taşımaktadır. Birleşme ve satın almaların etkilerini analiz etmek için yapılan çalışmalar verimlilik, piyasa payları, kârlılık ve toplumsal refah konularıyla ilgili bir takım sorulara yanıt bulmaya çalışmaktadır. Birleşme ve satın almaların firma performansı üzerindeki etkisini ölçme metodları ile ilgili iki farklı yaklaşım bulunmaktadır. Birinci yaklaşım endüstriyel iktisatçıların metodudur. İkinci yaklaşım ise mali ekonomistlerin metodudur. 1980 sonrasında ihracata dayalı büyüme politikasına geçiş, sermaye hareketlerinin serbestleşmesi, yabancı sermaye yatırımlarının teşvik edilmesi vs. gibi bir dizi reform uygulamaya konulmuştur. Bu reformlar sonucunda ekonomide rekabetin ciddi biçimde arttığı ve bunun da birleşme ve satın almaların artmasına yol açtığı söylenebilir. Bu çalışmada Türkiye'de birleşmelerin etkilerinin analizinde endüstriyel ekonomistlerin metodu kullanılmıştır. İstanbul Menkul Kıymetler Borsası'na kote olan ve 1995-2001 yılları arasında birleşme veya satın alma faaliyetlerinde bulunan firmalar ele alınarak, birleşmelerin firma performansı üzerindeki etkisi panel veri seti kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda birleşme ve satın almaların kârlılığı azalttığı, ancak rekabet gücü ve verimlilik üzerindeki etkilerinin ise kesin olmadığı ortaya konulmuştur.

Abstract:
11 SUMMARY The recent wave of globalization has been market by the increase of competition. Due to increasing competition, firms have been induced towards mergers and acquisitions in order to cope with competition in foreign markets and to survive as well as to be able to reach new technologies. Especially, since the early 1980' s, with the increasing number of mergers and acquisitions, many sectors have gone through substantial changes both in structure and competition. Theories which explain the reasons of mergers and acquisitions are classified as monopoly theory, efficiency theory, empire-building theory and valuation theory. However, monopoly theory and efficiency theory are used in literature as two basic methods in explaining the causes of mergers and acquisitions. Structure-Conduct-Performance (SCP) and Chicago Approaches, which are employed in explaining these theories, have special importance. Studies which examine the effects of mergers and acquisitions try to answer several questions revolving around the issues of productivity, market shares, profitability and social welfare. There are two different methods for the measurement of the efects of mergers and acquisitions on firm's performance. First method is used by industrial economists. Second method is used by financial economists. A series of reforms were introduced in the 1980s such as a shift to export-oriented growth policies, liberalization of capital flows, promoting foreign capital investments etc. As a result of these reforms, it can be argued that competition in the economy has significantly increased leading to an increase in mergers and acquisitions. In this study, the method of industrial economists is used to analyze the effects of mergers and acquisitions in Turkey. A sample of firms qouted in Istanbul Stock Exchange (IMKB) which dealt with operations of mergers and acquisitions between 1995 and 2001 period were chosen to assess the impact of mergers and acquisitions on firm's performance using a panel data approach. It is concluded that mergers and acquisitions has caused a decline in profits but the effects on competition power and productivity are inconclusive.