Bipolar bozukluğu olan ebeveynlerin çocuklarında sosyal bilişin değerlendirilmesi
Evaluation of social cognition in offspring of bipolar parents
Yazar: NAGEHAN ÜÇOK DEMİR
Danışman: DOÇ. DR. NEŞE PERDAHLI FİŞ
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2014
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Ana-baba = Parents ; Bipolar bozukluk = Bipolar disorder ; Ergenler = Adolescents ; Sosyal biliş = Social cognition ; Çocuk = Child

Özet:
Bipolar bozukluk (BB), olguların %50-60'ında ergenlik döneminde başlayan, toplumda sık görülen ve engelliliğe yol açan bir psikiyatrik bozukluktur. Gerek erişkin gerekse ergenlik dönemi başlangıçlı BB'ta sosyal karşılıklılık ve yüzden duygu ifadesi tanıma gibi sosyal bilişsel becerilerde bozulmaların varlığı gösterilmiştir. Son yıllarda sosyal bilişsel becerilerin, tıpkı dikkat ve hafıza problemleri, gibi bipolar bozukluk için endofenotip olabileceği düşünülmektedir. Bu çalışmada BB tanılı ebeveynlerin 9-18 yaş arası çocuklarında olası bir endofenotipal özellik olabilecek sosyal karşılıklılık ve sosyal biliş becerilerinin incelenmesi amaçlanmıştır.
Bipolar bozukluk tanısı almış anne babaların çocukları (n=33) ile yaş ve cinsiyet açısından eşleştirilmiş ve anne babalarında psikiyatrik hastalığı olmayan kontrol grubundaki (n=31) olgular çalışmanın örneklemini oluşturmuştur. Çocuk ve ergenlerin sosyodemografik özellikleri araştırmacı tarafından oluşturulan ayrıntılı bir formla, olası klinik tanıları ise Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi- Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli ile değerlendirildi. Katılımcıların ebeveynlerine, çocukların yürütücü işlevlerini değerlendirmeye yönelik Yönetici İşlevlere Yönelik Davranış Değerlendirme Envanteri, sosyal karşılıklılığı değerlendirmek için Sosyal Cevaplılık Ölçeği, duygusal ve davranışsal sorunları değerlendirmek için Güçler ve Güçlükler Anketi verildi. Ek olarak; çocuklara, sosyal biliş becerilerini ölçmeye yönelik Gözlerden Akıl Okuma Testi uygulandı.
Risk grubundaki olguların %63,6'sı erkek, yaş ortalamaları 12,77±2,60 yıldır. Kontrol grubundaki olguların %58,1'i erkek, yaş ortalamaları 12,69 ±2,54 yıldır. Olguların gelişim basamakları gözden geçirildiğinde risk grubu olguların ilk cümle kurma zamanı anlamlı olarak gecikmişti (p=0,035). Olguların zeka düzeyleri incelendiğinde risk grubu olguların zeka düzeyleri anlamlı olarak düşüktü (p=0,001). Gözlerden Akıl Okuma Testi ile değerlendirilen yüzden duygu ifadesi tanıma becerisi iki grupta benzer bulundu. Güçler Güçlükler Anketi ile belirlenen toplam güçlük alt test puanı ve BRIEF ile belirlenen set değiştirme alt test puanı risk grubunda yüksek olmakla birlikte istatistiksel olarak anlamlılık düzeyine ulaşmadı. Benzer şekilde; Sosyal Cevaplılık Ölçeği puanları bipolar bozukluk tanılı anne babaların çocuklarında kontrol grubuna göre daha yüksek bulunmuş ancak sosyal karşılıklılıkta saptanan bu zayıflık istatistiksel olarak anlamlılık düzeyine ulaşmamıştır (p=0,077). Son olarak; toplam IQ skoru; Güçler ve Güçlükler Anketi ile belirlenen dikkat eksikliği-hiperaktivite, duygusal ve davranışsal problemler sosyal karşılıklılığı yordamıştır.
Sonuç olarak, BB tanılı ebeveynlerin çocuklarında sosyal karşılıklılıkta sorunlar olduğu ancak örneklem büyüklüğümüzün kısıtlı olması ve dolayısıyla normal dağılımın yakalanamamış olması nedenleriyle, saptanan bu farkın istatistiksel anlamlılığa ulaşmadığı düşünülmüştür.

Anahtar kelimeler: Bipolar bozukluk, yüksek risk, sosyal biliş, sosyal karşılıklılık

Abstract:
Bipolar disorder (BD) is a common and debilitating psychiatric disorder, which begins during adolescence in 50-66% of cases. Youth with BD and offsprings of parents with BD can have impairments in social cognitive abilities such as social reciprocity and facial emotion recognition. In recent years, just like attention and memory problems, social cognitive skills have been referred to as a possible endophenotype for bipolar disorder. In this study we aimed to explore social responsiveness and social cognitive abilities, as possible endophenotypal features, in bipolar offsprings aged between 9-18 years.
Children and adolescents with a parent with BD (n=33) diagnosis and age and sex matched controls with no familiy history of psychopathology (n=31) were the sample of our study. A detailed form was used to define sociodemographic characteristics of the participants. The psychiatric diagnoses were established by using the Kiddie Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia Present and Lifetime Version. Parents completed several questionnaires; Behavior Rating Inventory of Executive Function, for executive functions; Strengths And Difficulties Questionnaire, for emotional and behavioral problems; and Social Responsiveness Scale, for social reciprocity. Additionally, Reading The Mind in The Eyes Test was administered by the clinician to examine the social cognitive abilities of the subjects..
The mean age was 12.77 ± 2.60 years and 12.69 ± 2.54 years, for the risk group and the control group, respectively. Majority of the subjects were male, 63.6 % for the risk group and 58.1 % for the control group. Within developmental milestones, the first sentence acquisition was significantly delayed for the risk group (p = 0.035). Total intelligence quotients (IQ) of the risk group were significantly lower (p=0,001). Facial emotion recognition ability assessed by Reading The Mind in The Eyes was similar for two groups. Although they did not reach statistical significance, the scores of total difficulties subtest of the Strengths and Difficulties Questionnaire and set shifting subset of the BRIEF were higher in the risk group. Likewise, the scores the offsprings of BD patients on the Social Reciprocity Scale was higher than that of controls. However the deficits in social reciprocity failed to reach statistical significance (p=0,077). Finally, the total IQ scores, inattention-hyperactivity and emotional and behavioral problems identified with the Strengths and Difficulties Questionnaire predicted social reciprocity.
As a result, offsprings of BD patients have deficits in social reciprocity. However, due to the relative small sample size and accordingly the uneven distribution of the sample, the difference between the groups failed to reach significance.

Key words: Bipolar disorder, high risk, social cognition, social reciprocity