Bakım veren aile üyelerinin ilaç uygulama davranışlarını destekleyecek klinik eczacılık hizmetinin geliştirilmesi
Development of clinical pharmacy service to support medication administration behaviors of family caregivers
Yazar: ZEHRA BETÜL KINGIR BAYCAR
Danışman: DOÇ. DR. BETÜL OKUYAN
Marmara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Klinik Eczacılık Ana Bilim Dalı / Klinik Eczacılık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
Amaç: Çalışmamızda bakım veren aile bireylerinin ilaç uygulama ile ilişkili sorunlarını tespit etmek ve bu kapsamda Aile Bakım Veren İlaç Uygulama Sorunları Ölçeği'nin (FCMAHS) Türkçe versiyonun psikometrik özelliklerini değerlendirmek ve tespit edilen sorunlara yönelik teoriye dayalı geliştirilen farmasötik bakım hizmetinin etkisini değerlendirmek amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız üç serbest eczaneye gelen bakım veren aile bireyleri üzerinde yürütülmüştür. Birinci kısımda FCMAHS ölçeğinin Türkçe versiyonunun psikometrik özellikleri test-tekrar test, açıklayıcı faktör analizi (AFA) ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) hesaplanarak değerlndirilmiştir. Ayrıca bakım verenlerin ilaç uygulama sorunları, sağlık okuryazarlığı, bakım yükü, ilaç bilgi düzeyi, ilaç yönetimine yönelik yapılandırılmış teoriye dayalı ölçek ile değerlendirilmiştir. Geliştirilen farmasötik bakım hizmetinin, bakım aile bireylerinin ilaç uygulamalarına etkisi değerlendirilmiştir. 
Bulgular: Türkçe FCMAHS ölçeğinin test- tekrar test analizinde (n=30), ICC değeri 0,917 olarak hesaplanmıştır (p<0,001). Toplam 470 bakım veren aile bireyine ulaşılıp AFA ve DFA analizleri yapılmıştır. AFA analizinde toplam varyans %62,6 oranında 18 madde ve 5 faktör olarak açıklanmıştır ve Cronbach alfa değeri 0,836 olarak hesaplanmıştır. DFA'ya göre yaklaşık hataların ortalama karekökü (RMSEA) değeri 0,0654 ve karşılaştırmalı uyum indeksi (CFI) değeri 0,918 olarak hesaplanmıştır. Türkçe FCMAHS puanının anlamlı derecede ileri yaş (p<0,05), artmış bakım yükü (p<0,001), düşük sağlıkla ilgili materyali okuyabilme yeteneği (p<0,001) ve düşük ilaç bilgi düzeyi (p<0,01) ile ilişkili olduğu tespit edilmiştir (n=156). Geliştirilen farmasötik bakım sonucunda bakım veren aile bireylerinin Türkçe FCMAHS toplam puanlarının anlamlı olarak azaldığı gösterilmiştir (p<0,001) (n=100).
Sonuç: Geliştirilen Türkçe FCMAHS ölçeğinin bakım veren aile bireylerinin ilaç uygulama sorunlarını belirlemek amacıyla kullanılabileceği tespit edilmiştir. Klinik eczacı tarafından bakım veren aile bireylerine farmasötik bakım hizmetinin sunulmasıyla ilaç uygulama ile ilişkili sorunların azalabileceği gösterilmiştir. 
Anahtar Kelimeler: Bakım veren aile bireyleri, ilaç uygulama sorunları, klinik eczacı, farmasötik bakım, ölçek

Abstract:
Objective: In our study, it was aimed to determine the medication administration problems of family caregivers, in this context, to evaluate the psychometric properties of the Turkish version of the Family Caregiver Medication Administration Hassles Scale (FCMAHS-TR) and to evaluate the effect of the pharmaceutical care service developed based on theory for the identified problems.
Materials and Methods: Our study was carried out family caregivers in three community pharmacy. In the first part, psychometric properties of the FCMAHS-TR was conducted. Test-retest, explanatory factor analysis (EFA) and confirmatory factor analysis (CFA) of this scale were performed. In addition, medication administration problems, adherence, health literacy, care burden, medication knowledge level, the medication management evaluated with structured theory-based scale. In the last part, the effect of the developed pharmaceutical care service on the medication administration of the family caregivers was evaluated.
Results: In the test-retest analysis of the FCMAHS-TR (n=30), the ICC value was 0.917 (p<0.001). In study, 470 family caregivers were reached. In the EFA analysis, 62.6% of the total variance was explained as 18 items and 5 factors, and the Cronbach's alpha was 0.836. Based on CFA, the root mean square error of approximation (RMSEA) was 0.0654 and the comparative fit index (CFI) was 0.918. The total FCMAHS-TR score was significantly associated with advanced age (p<0.05), and high care burden (p<0.001), and low ability to read health-related material (p<0.001), and low level of medication knowledge (p<0.01) (n=156). After providing pharmaceutical care to them, FCMAHS-TR scores significantly decreased (p<0.001) (n=100).
Conclusion: The FCMAHS-TR can be used to determine medication administration problems of family caregivers. The clinical pharmacist-led pharmaceutical care service to family caregivers can reduce medication administration problems.
Keywords: Family caregiver, medication administration problems, clinical pharmacist, pharmaceutical care, scale