Klasik Türk şiirinde hayvanlar -benzetmelikler, sembolik ifadeler ve mitolojik bilgiler bağlamında-
Animals in classical Turkish poetry -in the context of metaphors, symbolic expressions and mythological information
Yazar: MUSTAFA KILIÇ
Danışman: PROF. DR. AYŞE YILDIZ
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Hayvanlar, tarih boyunca inanç sistemlerinden sanat eserlerine kadar kültürün her alanında etkili olmuştur. Edebî metinlerde de önemli bir yer turan hayvanlar, edebiyatın sembolik dilinde insan düşüncesinin derin anlamlarını yansıtan imgeler olarak yer alır. Bu bağlamda bu tez, klasik Türk şiirinde hayvanların varlığını mitoloji, sembolizm ve klasik benzetmeler çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Anadolu sahası klasik Türk edebiyatının başlangıcı sayılan 14. yüzyıldan, bu edebiyat geleneğinin sona erdiği 19. yüzyıla kadar seçilen 90 divan ve 70 mesnevi olmak üzere toplam 160 edebî metin taranmıştır. Taramalar sonucunda elde edilen veriler hayvanların edebî metinlerde hangi bağlamlarda kullanıldığına göre tasnif edilmiş ve tüm hayvanlar hazırlanan bir şablona göre alfabetik olarak incelenmiştir. Giriş, 3 ana bölüm ve sonuçtan oluşan bu tezin giriş bölümünde hayvanların mitoloji ve edebiyattaki yeri kısaca değerlendirilmiş, klasik Türk edebiyatında hayvanlarla ilgili yapılan çalışmalar tanıtılmış ve bu tezin yöntemine dair açıklamalar yapılmıştır. Birinci bölümde hayvanların edebî metinlerdeki kullanımına kaynaklık eden eserler incelenmiştir. İkinci bölümde ise tez kapsamındaki edebî metinler ve bu metinlerde hayvanların kullanımına dair istatistiksel veriler sunulmuştur. Tezin asıl kısmını oluşturan üçüncü ve son bölümde ise hayvanlar alfabetik sıraya ve tematik bir şablona göre tanık beyitler eşliğinde incelenmiştir. Bu incelemeler sonucunda klasik Türk şiirinde hayvanların kutsal kitaplar, mitolojik anlatılar ve model edebiyatlardaki kökenlerine dair çıkarımlar yapılmıştır.

Abstract:
Animals have been influential throughout history in every aspect of culture, from belief systems to works of art. In literary texts, animals also hold a significant place, serving as images that reflect the deep meanings of human thought within the symbolic language of literature. In this context, this thesis aims to examine the presence of animals in classical Turkish poetry within the framework of mythology, symbolism and classical metaphors. A total of 160 literary texts, including 90 divans and 70 mesnevis, from the 14th century -considered the beginning of classical Turkish literature- to the 19th century, when this literary tradition came to an end, were analyzed. The data obtained from these analyses were classified according to the contexts in which animals were used in the literary texts and all animals were examined alphabetically according to a prepared template. The thesis consists of an introduction, three main chapters and a conclusion. In the introduction, the place of animals in mythology and literature is briefly evaluated, studies related to animals in classical Turkish literature are introduced and the methodology of this thesis is explained. In the first chapter, scientific and literary works that served as sources for the use of animals in literary texts are examined. In the second chapter, statistical data related to the literary texts within the scope of the thesis are presented. In the third and final chapter, which forms the main part of the thesis, animals are examined alphabetically and according to a thematic template, accompanied by illustrative couplets. As a result of these examinations, inferences were made regarding the origins of animals in classical Turkish poetry in sacred texts, mythological narratives and model literatures.