Üniversite öğrencilerinde ortoreksiya nervoza eğilimi ve sağlık okuryazarlığı düzeyi ile ilişkisi
Orthorexia nervosa tendency and its relationship with HEALTH literacy level among university students
Yazar: SELDA KILIÇ
Danışman: PROF. DR. AHMET TOPUZOĞLU
Marmara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme bozuklukları = Nutrition disorders ; Obsessif davranış = Obsessive behavior ; Ortoreksiya nervoza = Orthorexia nervosa ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Amaç: Sağlıklı beslenme ile aşırı meşgul olma sosyal ve fiziksel olarak bireylere zarar verecek düzeye gelebilir. Ortoreksiya Nervoza(ON) sağlıklı beslenme ile ilgili obsesif düşünceler ve kompulsif davranışlarla karakterize edilir. Sağlık okuryazarlık düzeyi, sağlığın önemli bir belirleyicisi olarak algılanmaktadır. Bu araştırma üniversite öğrencilerinde sağlıklı beslenme takıntısı eğilimi riskini belirlemek ve sağlık okuryazarlığı düzeyi ile ilişkisini saptamak amacıyla yapıldı. 
Gereç-Yöntem: Çalışma tanımlayıcı tipte bir araştırmadır ve bir kamu üniversitesinde yapıldı. Araştırmanın örneklemini bir kamu üniversitesinde aktif öğrenim gören 266 öğrenci oluşturmaktadır. Veriler, sosyo-demografik özellik bilgi formu, ORTO-11 ölçeği, sağlık okuryazarlığı ölçeği ve e-sağlık okuryazarlığı ölçeğinin kullanıldığı 4 bölümden oluşan online anket formu ile toplanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde Shapiro-Wilk, Mann Whitney U, ANOVA, Kruskal Wallis testi, Spearman Korelasyon Katsayısı ve Çoklu Doğrusal Regresyon Analizi Backward Methodu kullanılmıştır. 
Bulgular: Araştırmaya katılan öğrencilerin %63,1'i kadın, %36,9'u erkeklerden oluşmaktadır. Cinsiyetlere göre değerlendirildiğinde sağlık okuryazarlığı açısından istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık yoktur. Kadınlarda ölçek puan ortalaması daha düşük bulundu ve ON eğiliminin erkeklere göre daha fazla olduğu görüldü(p: 0,008). Düzenli fiziksel aktivite yapan (β:-1,728, p: <0,001), sağlıklı beslenme hakkında sosyal medyadan bilgi alan(β: -2,134, p:<0,001), okuduğu bilgileri beslenmesine yansıtmadığında huzursuz olan(β: -2,160, p:<0,001) öğrencilerin ON eğiliminin daha fazla olduğu yapılan doğrusal regresyon analizinde saptandı. Sağlık okuryazarlığı ölçeği alt başlığından elde edilen sonuçla sağlık okuryazarlığını uygulayan/kullanan öğrencilerin ortoreksiya nevroza eğiliminin daha düşük(β:0,163, p:<0,003) olduğu bulundu. 
Sonuç: Sağlık okuryazarlığı alt başlığı Uygulama/Kullanma puanı ile ortoreksiya arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptandı. Üniversite öğrencilerinin ortoreksiya eğilimi göstermeleri ile sağlık okuryazarlığı ölçeği toplam puanı arasında anlamlı ilişki bulunmadı.

Abstract:
Objective: Excessive preoccupation with healthy eating may harm individuals socially and physically. Orthorexia Nervosa(ON) is characterized by obsessive thoughts and compulsive behaviors about healthy eating. Health literacy level is perceived as an important determinant of health. This research was carried out to determine the risk of healthy eating obsession in university students and its relationship with the level of health literacy.
Method: It is a descriptive study and was conducted at a public university. The sample of the research consists of 266 students actively studying at the public university. The data were collected as online questionnaire consisting of 4 parts: socio-demographic form, ORTO-11 Scale, Health Literacy Scale and E-health Literacy Scale. Shapiro-Wilk, Mann Whitney U, ANOVA, Kruskal Wallis test, Spearman Correlation Coefficient and Multiple Linear Regression Analysis Backward Method were used to evaluate the data.
Results: 63.1% of the students participating were female and 36.9% were male. When evaluated by gender, there is no statistically significant difference in health literacy. The mean score of the scale was found to be lower in women and ON tendency was found to be higher than men (p: 0.008). It was determined in the linear regression analysis table that students, who do regular physical activity(β:-1,728, p: <0.001), get information about healthy nutrition from social media(β: -2,134, p: <0.001), and are anxious when they do not reflect the information on their diet(β: -2,160, p: < 0.001) had higher ON tendency. It was found that the students who practice/use health literacy had a lower tendency to orthorexia nervosa (β:0.163, p:<0.003).
Conclusion: Statistically significant correlation was demonstrated between the health literacy sub-title Practice/Using score and orthorexia. Significant relationship was not found between tendency to orthorexia and the total score of the health literacy scale.