Senetle ispat zorunluluğu ve delillerin serbestçe değerlendirilmesi
Obligation of proof with bonds and freely evaluation of evidence
Yazar: ERHAN KAYA
Danışman: PROF. DR. VAROL KARAASLAN
Yalova Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı / Özel Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Adil yargılama = Fair hearing ; Delil = Evidence ; Kanıt = Argument ; Senetle ispat kuralları = Proof by deed rules ; Senetler = Bills

Özet:
Senetle ispat kuralı, kanunun öngördüğü miktarı aşan hukuki işlemlerin ispatının yine kanunun öngördüğü kesin delillerle yapılması ile miktarı fark etmeksizin kesin delillere karşı gerçekleştirecek ispatın yine kesin delillerle yapılmasını zorunlu kılan iki kuraldan oluşan ispat hukuku kuralıdır. Kesin delillerden olan senet delilinin uygulama alanının genişliği nedeniyle kural genel olarak 'senetle ispat kuralı' olarak ifade edilmektedir. 
Kuralın hukukumuzdaki uzun geçmişine rağmen (1879) kuralın uygulama alanı konusunda doktrin ve yargı kararlarında pek çok noktada fikir ayrılıkları bulunmaktadır. Bu durum içtihat birliğinin sağlanmasına engel olduğu gibi hukuki belirsizliğe de neden olmaktadır. Kuralın oluşturduğu bu hukuki belirsizlik tek başına hak kayıplarına neden olmaktadır.
Senetle ispat kuralı, ispat faaliyetini sınırlandırması nedeniyle ispat hakkına yönelik bir sınırlama niteliğindedir. İspat hakkının, hukuki dinlenilme hakkının unsuru olması ve hukuki dinlenilme hakkının ise adil yargılanma hakkının unsuru olması sebebi ile kural sırasıyla ispat hakkı, hukuki dinlenilme hakkı ve adil yargılanma hakkının sınırlaması niteliğindedir. Yanı sıra kural, hâkime delilleri serbestçe değerlendirme ve takdir etme yetkisi tanımadığından dolayı hukukumuzda kabul edilmiş olan hâkimin delilleri serbestçe değerlendirme ilkesinin de bir istisnası niteliğindedir.
İspat, hukuki dinlenilme hakkı ve nihayetinde adil yargılanma hakkına yönelik bir sınırlama niteliğinde olan senetle ispat kuralının, adil yargılanma hakkının temel bir hak olması sebebiyle sınırlama, Anayasanın temel hakların sınırlandırılması için öngördüğü usul ve ölçütlere uygun olmalıdır. Fakat kuralın Anayasaya uygunluğu tartışmalı bir haldedir.
Yargılamanın ve kuralın amacı da göz önüne alındığında senetle ispat kuralının dezavantajları, hukuk yargılamasına sağladığı avantajlarından daha fazladır. Kuralın tümden terk edilerek hâkimin delilleri serbestçe değerlendirmesi ilkesine etkinlik kazandırılması daha isabetli olacaktır. 

Anahtar Kelimeler: Senet, İspat, Adil Yargılanma, Delillerin Değerlendirilmesi.

Abstract:
The rule of "Proving by Deed" is a rule of the Law of Proof that consists of two rules, which obliges the proof of legal transactions exceeding the amount imposed by the law again with the definite evidence imposed by the law, and the proof against definite evidence regardless of the amount to be performed over definitive evidence. The rule is generally expressed as the "Proving by Deed" because of the wide application area of the proof by a promissory note, which is one of the definitive proofs.
There are disagreements on many points in doctrinal and judicial decisions about applying the rule despite its substantial history in our law (1879). This not only prevents the Stare Decisis but also causes legal uncertainty. This legal uncertainty caused by the rule alone causes a loss of rights.
The rule of "Proving by Deed" has the quality of being a limitation on the right of proof because it limits the activity of proof. Since the right of proof is the element of the right to be heard, and since the right to be heard is the element of the right to a fair trial, the right of proof is the limitation of the right to be heard, and the right to a fair trial, in this order respectively. The rule is also an exception to the principle of a judge's free evaluation of evidence, which is accepted in our law because it does not allow a judge to evaluate and appreciate the evidence freely.
Since the rule of "Proving by Deed", which is a limitation on the right to proof, legal hearing, and ultimately, fair trial, is a fundamental right of the right to a fair trial, the limitation must comply with the procedures and criteria imposed by the constitution regarding the limitation of the fundamental rights. However, the constitutionality of the rule is still controversial. When the purpose of the trial and the rule are considered, the disadvantages of the rule of "Proving by Deed" are more than the advantages it provides to civil justice. It will be more appropriate to abandon the rule completely and to give effect to the principle of the judge's free evaluation of evidence.

Keywords : Deed, Proof, Fair Trial, Evaluation of Evidence.