Sosyal hizmet uzmanlarının engelli bireylere yöneliktutumları ve özel eğitimde sosyal hizmetlerin rolüneilişkin görüşleri
The attitudes of social work experts towards disabled individuals and their opinions on the role of social works in special education
Yazar: MİYASE AKÇAY
Danışman: YRD. DOÇ. DR. BAŞAK BAĞLAMA YÜCESOY
Yakın Doğu Üniversitesi / Yurtdışı Enstitü
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırma sosyal hizmet uzmanlarının engelli bireylere yönelik tutumları ve
özel eğitimde sosyal hizmetlerin rolüne ilişkin görüşlerinin alınması amacına yönelik
karma bir araştırmadır. Araştırmanın nicel boyutunda sosyal hizmet uzmanlarının engelli
bireylere yönelik tutumları değerlendirilmiştir. Araştırmada sosyal hizmet uzmanlarının
engellilere yönelik tutum düzeyleri; yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi, engelli bireyle çalışmış
olma durumu, mesleki kıdem, daha önce engelli bir birey ile çalışma durumu, daha önce
engelli bireylerin aileleriyle çalışma durumu, engelli bir yakını olma durumu ve
engellilik ile ilgili bir eğitime katılma durumuna göre farklılık göstermekte midir? gibi
bağımsız değişkenler temelinde analiz edilmiştir. Ve sosyal hizmet uzmanlarının
Engellilere Yönelik Çok Boyutlu Tutum Ölçeği alt boyutlarından aldıkları puanların
korelasyonuna bakılmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda ise sosyal hizmet uzmanlarının
özel eğitimde sosyal hizmetlerin rolüne ilişkin görüşleri detaylı bir şekilde
değerlendirilmiştir. Sosyal hizmetlerin özel eğitimdeki rolleri değerlendirilirken; özel
gereksinimli bireylere yönelik uygulamalardaki rol ve sorumlulukları, özel eğitim
kurumlarındaki mesleki uygulama alanları, özel eğitim hizmetleri kapsamındaki
yeterlilikleri, özel gereksinimli bireylerle ve aileleri ile çalışırken yaşadıkları zorluklar
ve bu zorluklara yönelik çözüm önerileri, özel eğitim hizmetleri kapsamında yeterli rol
alıp almadıkları ve özel gereksinimli bireylerle çalışırken hakları konusunda koruyucu,
önleyici, destekleyici, geliştirici tedavi ve rehabilite edici boyutuna yapabilecekleri
üzerinde durulmuştur.
5
Araştırmada model olarak karma yöntem araştırmalarından yakınsayan paralel
desen kullanılmıştır. Çalışmada nicel veriler ölçek yöntemi kullanılarak, nitel veriler ise
görüşme sorularıyla elde edilmiştir. Araştırmanın nicel boyutunda uygun örneklem
temel alınarak, Türkiye Cumhuriyeti'nde kamu ve özel sektörde görev almakta olan 214
sosyal hizmet uzmanına ulaşılmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda ise, sözü edilen
uzmanlardan amaçlı ve kolay ulaşılabilir durum örneklemesine uygun olarak 21 uzmana
ulaşılmıştır. Veri toplama araçları ise, nicel boyutta Engellilere Yönelik Çok Boyutlu
Tutum Ölçeğidir. Ölçeğin Türkçe'ye uyarlanması Yelpaze ve Türküm (2018) tarafından
gerçekleştirilmiştir. Nitel boyuttaise, araştırmacı tarafından geliştirilen özel eğitimde
sosyal hizmetlerin rolüne ilişkin yarı yapılandırılmış görüşme formudur. Nicel veriler
analiz edilirken ise normallik testi betimsel istatistikler, Mann Whitney U ve Spearman
Korelasyon katsayısı kullanılmıştır. Nitel veriler analiz edilirken içerik analizinden
yararlanılmıştır.
Araştırmanın nicel boyutunda uzmanların engelilere yönelik çok boyutlu tutum
ölçeğinden aldıkları puanlar değerlendirildiğinde, en düşük puanı davranış boyutundan
aldıkları görülmüştür. En yüksek puan ise duygu boyutunda gözlenmiştir. Bağımsız
değişkenlere göre tutum ölçeği değerlendirildiğinde ise, bir tek cinsiyetine göre ölçekte
yer alan duygu alt boyutundan aldıkları puanlar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir
fark olduğu saptanmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda sonuçlar değerlendirildiğinde,
sosyal hizmet uzmanlarının özel eğitim ve engellilerle ilgili mesleki bilgi ve becerileri
olsada destek eğitim almaları gerektiği, özel eğitim kurumlarındaki mesleki uygulama
alanlarının yetersiz olduğu bu kurumlarda yeterince rol almadıkları ve bu sebeplede özel
gereksinimli bireylerin ve ailelerin ihtiyaç duydukları hizmetlere zamanında
erişemedikleri, üzerinde durulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Engellilik, özel eğitim, sosyal himet, sosyal hizmet uzmanı,
uzmanların rol ve sorumlulukları

Abstract:
This research is a mixed research aiming to get the views of social workers about
the attitudes of disabled people and the role of social services in special education. In the
quantitative aspect of the study, the attitudes of social workers towards disabled
individuals were evaluated. In the research, the level of attitudes of social workers towards the
disabled; Does it differ according to age, gender, education level, working with a
disabled person, professional seniority, working with a disabled person before, working
with a disabled person's family before, having a disabled relative and participating in a
disability-related education? analyzed on the basis of independent variables such as.
And the correlation of the scores of the social workers from the sub-dimensions of the
Multidimensional Attitude Scale towards the Disabled was examined. In the qualitative
aspect of the study, the views of social workers on the role of social services in special
education were evaluated in detail. While evaluating the roles of social services in
special education; Their roles and responsibilities in the practices for individuals with
special needs, their professional practice areas in special education institutions, their
competencies within the scope of special education services, the difficulties they
experience while working with individuals with special needs and their families, and
solution suggestions for these difficulties, whether they take a sufficient role within the
scope of special education services, While working, it was emphasized what they could
do to protect, prevent, support, develop, treat and rehabilitate their rights.
Convergent parallel design from mixed method research was used as a model in
the research. In the study, quantitative data were obtained using the scale method, and
7
qualitative data were obtained by interview questions. Based on the appropriate sample
in the quantitative dimension of the research, 214 social workers working in the public
and private sectors in the Republic of Turkey were reached. In the qualitative aspect of
the research, 21 experts were reached from the above-mentioned experts in accordance
with the purposeful and easily accessible case sampling. Data collection tools are the
Multidimensional Attitude Scale towards Disabled Persons in quantitative dimension.
The adaptation of the scale to Turkish was carried out by Yelpaze and Türküm (2018).
In the qualitative dimension, it is a semi-structured interview form about the role of
social services in special education developed by the researcher. While analyzing
quantitative data, normality test, descriptive statistics, Mann Whitney U and Spearman
Correlation coefficient were used. Content analysis was used while analyzing qualitative
data.
In the quantitative dimension of the study, when the scores of the experts from
the multidimensional attitude scale towards the disabled were evaluated, it was seen that
they got the lowest score from the behavior dimension. The highest score was observed
in the emotion dimension. When the attitude scale was evaluated according to the
independent variables, it was determined that there was a statistically significant
difference between the scores they got from the emotion sub-dimension in the scale
according to only one gender. When the results in the qualitative dimension of the
research are evaluated, it is seen that social workers should receive support training even
if they have special education and professional knowledge and skills about the disabled,
they do not take a sufficient role in these institutions where the professional practice
areas in special education institutions are insufficient, and therefore individuals and
families with special needs cannot access the services they need in a timely manner. ,
has been emphasized.
Keywords: disability, special education, social service, social worker, roles and
responsibilities of experts