Kütahya Akdağ yöresinde toprak solucanlarının dağılımı ile vejetasyon ve çevresel faktörler arası ilişkiler
The relationships between earthworms distrubution with environmental factors and vegetation in Kütahya-Akdağ region
Yazar: İBRAHİM TAVUÇ
Danışman: PROF. DR. KÜRŞAD ÖZKAN
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Biyolojik çeşitlilik = Biological diversity ; Biyoçeşitlilik = Biodiversity ; Orman ekolojisi = Forest ecology ; Toprak solucanları = Eisenia Fetida

Özet:
Ekosistem mühendisi olarak tanımlanan toprak solucanları, orman ekosistemi üzerinde olumlu etkileri olan son derece önemli canlılardır. Oldukça önemli olmalarına rağmen ülkemizde toprak solucanlarının ekolojileri hakkında yeterince kapsamlı çalışmalar yapılmamıştır. Bu nedenle Kütahya-Akdağ yöresinde toprak solucanlarının dağılımı ile vejetasyon ve çevresel faktörler arasındaki ilişkileri belirlemek amacıyla çalışma gerçekleştirilmiştir. Çalışmada 59 noktada toprak solucanı (kazma ve elle toplama, 50x50x30 cm), vejetasyon (Braun-Blanquet, 20x20 m), toprak envanteri (0-10-30 cm) yapılmış ve çevresel faktörler ölçülmüştür. 

Elde edilen veriler bilgisayar ortamına aktarılarak toprak solucanı, vejetasyon ve çevresel faktörlere ait 3 ana veri matrisi oluşturulmuş ve analizler için düzenlenmiştir. Toprak solucanlarının dağılımı ile vejetasyon ve çevresel faktörler arasındaki ilişkiler korelasyon analizleri, nitelikler arası ilişki analizi, kümeleme analizi, Kruskal-Wallis testi, çoklu permutasyon testi ve kanonik uyum analizi ile incelenmiştir. 

Çalışma sonucunda Akdağ yöresinde toprak solucanı varlığı için Fagus orientalis türü pozitif gösterge olarak tespit edilmiştir. Ölçülen çevresel değişkenlerden toprak nem içeriği, pH, toprak taşlılığı, toprak derinliği, eğim, toprak tekstürü, toprak organik madde içeriği, anakaya türü, yıllık yağış miktarı, engebelilik indeksi, nemlilik indeksi, sıcaklık yükü indeksi ve gölgelenme indeksi ile toprak solucanları arasında önemli ilişkiler olduğu ve solucanların dağılımlarında etkili değişkenler olduğu tespit edilmiştir. Bu konu hakkındaki bilgi eksikliğini giderebilmek için daha fazla çalışma yapılmasına ihtiyaç vardır.


Anahtar Kelimeler: Kütahya, Toprak solucanı çeşitliliği, Kanonik uyum analizi, Shannon-Wiener indeks, Orman ekosistemi, Biyoçeşitlilik

2020, 187 sayfa

Abstract:
Identified as ecosystem engineers, earthworms are extremely important creatures on the forest ecosystem with positive effects. However, there is no sufficient number of comprehensive works done on the ecology of earthworms in our country. Therefore, this study was carried out to specify the relationships between the distribution of earthworms in Kütahya-Akdağ region and vegetation and environmental factors. In the study, earthworms (handsorting, 50x50x30 cm), vegetation (Braun-Blanquet, 20x20 m) and soil inventory (0-10-30 cm) were made in 59 points and the environmental factors were measured. 

The data obtained was transferred to the computer and 3 main data matrices belonging to earthworms, vegetation and environmental factors were composed. They were arranged for analyses. The relations between the distribution of earthworms and vegetation and environmental factors were examined by correlation analysis, interspecific correlation analysis, clustering analysis, Kruskal-Wallis test, multi-response permutation procedures analysis and canonical correlation analysis. 

As a result of the study, Fagus orientalis species was determined as the positive indicator for the existence of earthworms in Akdağ region. Important relationships between earthworms and measured environmental parameters, such as soil moisture, pH, soil stoniness, soil depth, slope, soil texture, organic matter content, bedrock type, annual rainfall, ruggedness index, moisture index, temperature load index and shading index, were determined. It was also specified that these parameters are effective in the distribution of earthworms. Further studies are needed to address the lack of information on this topic.


Key Words: Kütahya, Earthworm Diversity, Canonical correspondance analysis, Shannon-Wiener index, Forest ecosystem, Biodiversity

2020, 187 pages