Ankara'da öğrenim gören lise öğrencilerinin kişilik özellikleri ile akran zorbalığı ilişkisi
The relationship between personality traits of high school students studying in ankara and peer bullying
Yazar: HÜLYA ŞEKER YIKMAZ
Danışman: PROF. DR. BAHAR ÇUHACI ÇAKIR
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Sosyal Pediatri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Akran zorbalığı = Peer victimization ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Lise öğrencileri = High schools students

Özet:
Çocuk ve adolesanlar arasında akran zorbalığı giderek artmakta olup, eğitim ve öğretimin her kademesinde önemli bir sorun haline gelmiştir. Bu çalışma, Ankara ilinde farklı okullarda eğitim gören lise öğrencileri arasında akran zorbalığı ve mağduriyetinin sıklığını, nedenlerini ve risk faktörlerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında 7 Mayıs-10 Haziran 2024 tarihleri arasında Ankara ilinde öğrenim gören 3270 lise öğrencisine yüz yüze anket yapılarak kişisel bilgi formu, Beş Faktör Kişilik Ölçeği ve Ergenler için Epidemiyolojik Araştırmalar Merkezi Depresyon Ölçeği-10 maddelik versiyonu (CESDR-10) uygulanmıştır. Akran zorbalığı rolleri ile cinsiyet, obez olma, engel durumu, kronik hastalık öyküsü, ilaç kullanma durumu, sigara ve alkol kullanımı, aile tutumu, aile geliri, kendisine ait odası, cep telefonu, bilgisayarı/tableti olması, video oyunu oynama, günlük ekran süresi, spor yapma, müzik aleti çalma, kulüplere üye olma, okulu sevme, okulu gitme isteği, arkadaş grubuna sahip olma, arkadaşlarla sorun yaşama, ailenin sorunlara çözüm bulması, 2022-2023 öğretim yılı sonundaki okul puanı, disiplin cezası, mazeretsiz devamsızlık yapma faktörleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar saptanmıştır (p<0,05). Akran zorbalığı rolleri ile okul türleri, sınıf grupları, yaş, zayıf olma durumu, boy kısalığı, uzun boylu olma, anne ve baba eğitim düzeyi, anne ve babanın çalışması, kardeş sayısı, anne-babasıyla birlikte yaşama durumu, sosyal medya üyeliği, film izleme, şiddet içerikli film izleme, video oyunu oynama, şiddet içerikli video oyunu oynama, uyku süresi, sınıf tekrarı yapma faktörleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmamıştır (p>0,05). Araştırmada akran zorbalığı rolleri ile Beş Faktör Kişilik Ölçeği puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklar bulunmuştur (p<0,001). Zorba bireylerin yumuşak başlılık puanlarının düşük, dışa dönüklük puanlarının ise yüksek olduğu tespit edilmiştir. Kurbanlar ile hem zorba hem kurban olan öğrenciler, öz denetim açısından diğer gruplara göre daha düşük puan alırken, her iki grup da nörotiklikte yüksek puanlar elde etmiştir. Öte yandan, deneyime açıklık puanı bakımından istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmamıştır (p=0,304). Akran zorbalığı rolleri ile CESDR-10 puan grupları arasında anlamlı bir fark gözlemlenmiş olup kurban ve zorba olmayanların CESDR-10 puanları daha düşük bulunmuştur (p <0,001). Araştırmanızın sonuçları, akran zorbalığının toplumumuzda önemli bir sorun olduğunu ve bu sorunun sosyodemografik değişkenler, psikososyal faktörler ve kişilik özellikleri gibi unsurlardan etkilendiğini vurgulamaktadır. Bu tür çalışmalar, zorbalığın dinamiklerini, kökenlerini ve etkilerini derinlemesine anlamamıza yardımcı olarak eğitim ve psikolojik destek alanlarında etkili müdahale stratejileri geliştirilmesine imkân sağlamaktadır. Sonuç olarak, bu alandaki araştırmaların desteklenmesi ve yaygınlaştırılması, uzun vadede sağlıklı birey ve topluluklar oluşturma yolunda önemli katkılar sağlayacaktır. Bu bağlamda, farklı sosyodemografik özelliklere sahip ergenleri kapsayan büyük ölçekli çalışmaların yapılması gerekmektedir.

Abstract:
The prevalence of peer bullying is increasing among children and adolescents and has become an important problem at all levels of education and training. This study aims to determine the prevalence, causes and risk factors of peer bullying and victimization among high school students studying in different schools in Ankara. Within the scope of the study, personal information form, Five Factor Personality Scale and Center for Epidemiological Studies for Adolescents Depression Scale-10-item version (CESDR-10) were applied to 3270 high school students studying in Ankara between May 7 and June 10, 2024. Statistically significant differences were found between peer bullying roles and factors such as gender, being obese, disability status, chronic disease history, medication use, smoking and alcohol use, family attitude, family income, having their own room, cell phone and computer/tablet, playing video games, daily screen time, playing sports, playing musical instruments, being a member of clubs, liking school, wanting to go to school, having a group of friends, having problems with friends, family finding solutions to problems by family, school score at the end of the 2022-2023 school year, disciplinary punishment and unexcused absenteeism (p<0.05). There were no statistically significant differences between peer bullying roles and factors such as school types, class groups, age, being underweight, being short, being tall, parents' education level, parents' employment, number of siblings, living with parents, social media membership, watching movies, watching movies with violent content, playing video games, playing video games with violent content, sleep time and repeating a grade (p>0.05). In the study, statistically significant differences were found between peer bullying roles and Five Factor Personality Scale scores (p<0.001). It was found that bully individuals had low scores of agreeableness and high scores of extraversion. While the victims and both bully and victimized students scored lower in terms of conscientiousness than the other groups, both groups scored high in neuroticism. On the other hand, no statistically significant difference was found in terms of openness score (p=0.304). A significant difference was observed between peer bullying roles and CESDR-10 score groups, and victims and non-bullies had lower CESDR-10 scores (p<0.001). The results of your research emphasize that peer bullying is a significant problem in our society and that this problem is influenced by factors such as sociodemographic variables, psychosocial factors and personality traits. Such studies help us to understand the dynamics, origins and effects of bullying in depth, enabling the development of effective intervention strategies in the fields of education and psychological support. As a result, supporting and expanding research in this field will make important contributions to building healthy individuals and communities in the long run. In this context, large-scale studies involving adolescents with different sociodemographic characteristics should be conducted.