Cevat Heyet'in Azerbaycan Şifahi Halk Edebiyatı adlı eseri (transliterasyon-aktarma-dizin)
Cevat Heyet's work called Azerbaijan Orative Folk Literature (transliteration-transfer-index)
Yazar: MERVE ARISAL
Danışman: DOÇ. DR. GÖKÇE YÜKSELEN PELER
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Avrasya Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Türk milleti zengin bir tarihe sahip olmakla birlikte zengin bir edebiyat geleneğine de sahiptir. Bu milletlerden birisi de zengin ve çeşitli edebiyat örnekleriyle karşımıza çıkan Azerbaycan Türkleridir.
Azerbaycan toprakları 1828 yılında Rusya ile İran arasında imzalanan Türkmençay Antlaşması ile birlikte güney ve kuzey olmak üzere ikiye bölünmüş ve bunun sonucunda Kuzey Azerbaycan Rus hâkimiyetine girerken Güney Azerbaycan İran sınırları içerisinde kalmıştır. Bu tarihten sonra Kuzey Azerbaycan'da edebî dil gelişme gösterirken Güney Azerbaycan'da şifahi edebiyat gelişme süreci içerisine girmiştir. Bu gelenek çerçevesinde yaratmış oldukları Azerbaycan şifahi halk edebiyatı sosyal, siyasi, iktisadi, medeni ve daha pek çok alanı içerisinde barındıran bir yaratıcılık sahasıdır. Halkın kederi ve mutluluğu atasözlerinden destanlara kadar çeşitli yaratıcılık örneklerine aksetmiştir. Bıçak ve kalem üstadı olarak tanınan Cevat Heyet, işte tam bu noktada Azerbaycan şifahi halk edebiyatı ile ilgili makaleler kaleme almış ve çeşitli folklor ürünleri ile birlikte pek çok edebî şahsiyeti halka tanıtmıştır. Yazdığı makaleleri kurucusu olduğu ve müdürlük görevini yürüttüğü Varlık dergisinde yayınlayan Heyet, geçmiş ile gelecek nesiller arasında bir köprü kurmayı başarmıştır.
Gerek Azerbaycan şifahi halk edebiyatı gerek Cevat Heyet ve gerekse Varlık dergisi üzerine birçok çalışma yapılmıştır. Ancak Cevat Heyet'in Varlık dergisinde kaleme almış olduğu makalelerin bir toplusu olan "Azerbaycan Şifahi Halk Edebiyatı" adlı eser üzerinde henüz bir çalışma yapılmamıştır. Heyet, eseri Arap harfli Azerbaycan Türkçesinde kaleme almıştır. Bu çalışmada eserin Latin harfli metne transliterasyonu yapılarak Türkiye Türkçesine aktarılması ve ardından bir dizin eklenmesi hedeflenerek literatürdeki bu boşluğu doldurmak ve yapılacak olan çalışmalara kaynak oluşturacak nitelikte bir çalışma ortaya konmak amaçlanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Azerbaycan Şifahi Halk Edebiyatı, Cevat Heyet, Varlık Dergisi

Abstract:
The Turkish nation has a rich history and also a rich literary tradition. One of these nations is the Azerbaijani Turks, who appear before us with rich and diverse literary examples.
With the Turkmenchay Treaty signed between Russia and Iran in 1828, the lands of Azerbaijan were divided into two parts, southern and northern, and as a result, Northern Azerbaijan came under Russian rule, while Southern Azerbaijan remained within the borders of Iran. After this date, while the literary language developed in Northern Azerbaijan, oral literature entered the process of development in Southern Azerbaijan. Azerbaijani oral folk literature, which they created within the framework of this tradition, is a field of creativity that includes social, political, economic, civil and many other fields. The grief and happiness of the people are reflected in various examples of creativity, from proverbs to epics. Cevat Heyet, known as the master of knife and pen, wrote articles about Azerbaijani oral folk literature at this point and introduced many literary figures to the public along with various folklore products. Heyet, who publishes his articles in Varlık magazine, of which he is the founder and director, has managed to build a bridge between the past and future generations.
Many studies have been carried out on Azerbaijani oral folk literature, Cevat Heyet and Varlık magazine. However, no study has yet been conducted on the work titled "Azerbaijan Healing Folk Literature", which is a collection of articles written by Cevat Heyet in Varlık magazine. The committee wrote the work in Azerbaijani Turkish with Arabic letters. In this study, it is aimed to fill this gap in the literature and to produce a study that will be a source for future studies by transliterating the work into Latin alphabet text and transferring it to Turkey Turkish and then adding an index.
Keywords: Azerbaijan Healing Folk Literature, Cevat Heyet, Varlık Magazine