Reel döviz kuru belirsizliğinin para ikamesi üzerindeki etkisi: Türkiye örneği
The Impact of uncertatnity of exchange rates on currency substitution: Case of Turkey
Yazar: AHMET KİBAR ÇETİN
Danışman: PROF. DR. KUTER ATAÇ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Yerli paranın parasal fonksiyonları yerine getirme işlevi, yüksek enflasyon, aşın kur dalgalanmaları ve makroekonomik istikrarsızlığın olduğu bir çevrede büyük ölçüde zedelenir. Bu gibi durumlarda, ekonomi aj atılan, yerli parayı daha istikrarlı yabancı paralarla ikame etmeye yönelirler. Ulusal ekonomide yüksek düzeyde para ikamesi, para politikasının etkinliğini zayıflatabileceğinden, para ikamesinin modern çalışmalan 1970'li yıllarda başlamasına rağmen bu konudaki literatürü çok hızlı bir gelişme göstermiştir. Bu konu hakkında büyük bir literatür bulunmasına rağmen para ikamesinin yerleşmiş bir tanımı bulunmamaktadır. Latin Amerikan ülkelerinde dolarizasyon terimi, para ikamesiyle eşanlamlı olarak kullanılmasına rağmen, para ikamesinin tanımı, paranın üstlendiği role bağlı olarak, çok dar tanımlamadan çok geniş bir tanımlamaya kadar değişmektedir. Para ikamesi, döviz kuru, senyoraj geliri, bankacılık sistemi ve para talebi gibi ekonomi değişkenlerinin üzerinde önemli etkilere sahiptir. Bu etkiler, para ikamesini ekonomi araştırmalarmın göreli olarak yeni ve önemli bir alam yapmaktadır. Bu konuda çok değerli katkılar sağlayan birçok çalışma, para ikamesine neden olan faktörleri belirlemeye çalışmaktadır. Para ikamesi modelleri, aslında sadece çoklu para ekonomisinde para talebi teorisini incelemekten ibarettir. Modeller dört ana gruba aynlabilir. Bunlar, peşin nakit modelleri, işlem maliyeti modelleri, portföy dengesi modelleri ve parasal hizmet modelleridir. Bu çalışmanın birinci bölümünde, para ikamesi çeşitli tanımlanyla birlikte kavramsal olarak incelenmiştir. Kavramsal tartışmadan sonra ikinci bölümde, para ikamesinin ekonomi değişkenleri üzerindeki etkileri incelenmiştir. Üçüncü ve Dördüncü bölümlerde, teorik modeller ve reel döviz kuru belirsizliği incelenmiştir. Beşinci bölümde ise, Ratti ve Jeong (1994) 'm Alışveriş Maliyetleri Parasal Hizmet Modeli, 1989:01-1999:12 dönemlerini kapsayan Türkiye'nin aylık verilerine uygulanmıştır. Veri setinde yapısal kınlma tespit edildiğinden eşbütünleşme ve hata düzeltme modelleri, yapısal kınlma dikkate alınarak uygulanmıştır. Elde edilen ampirik bulgulara göre, Türkiye'de reel döviz kurun belirsizliğinin para ikamesinin kaynaklarından biri olduğu yönünde deliller ortaya konmuştur.

Abstract:
In an environment of high inflation, excessive exchange rate volatility and instability of macroeconomic variables, the ability of domestic currency to deliver money functions can be significantly distorted. Such conditions motivate economic agents to substitute the domestic currency with a more stable currency. Since extensive currency substitution in the national economy can seriously hinder the effectiveness of monetary policy, theoretical literature of currency substitution has been rapidly developed although its modern development originates in 1970s. Although there is an extensive theoretical literature on the topic, the definition of the phenomena remains unsettled. While dollarization is widely used as a synonym for currency substitution in Latin American countries, its definition has varied from a very narrow to a board view of the role of money. Currency substitution has important effects on economic variables such as exchange rates, seigniorage revenue, money demand, and banking system. These effects made currency substitution relatively new and important area of economic research. Many papers that have provided a number of important insights and valuable contributions have been produced so as to figure out the factors that cause currency substitution. The models of currency substitution are just a discussion of the theory of money demand in a multi-currency economy. The models of currency substitution can be classified into four major groups: cash-in-advance models, transaction cost models, portfolio balance models, and money services models. In the first chapter of this study, currency substitution is conceptually discussed with its various definitions. After conceptual discussion, in the second chapter effects of currency substitution on economic variables are investigated. In the third and fourth chapters, theoretical models and reel exchange rate uncertainty are discussed, respectively. In the chapter five, Shopping Costs version of Money Services Model constructed by Ratti and Jeong (1994) applied to Turkish monthly data for period of 1989:01-1999:12. Since structural break is founded in data, cointegration analysis and error correction model are applied in the light of structural break. According to the empirical finding, it is founded that one of the sources of currency substitution is reel exchange rate uncertainty in Turkey.