Farklı refah rejimi uygulamalarında asgari ücretin tespiti ve Türkiye için bir öneri
Determination of minimum wage in different welfare regimes and a proposal for Turkey
Yazar: NURCAN ÖNDER
Danışman: PROF. DR. MEHMET MERVE ÖZAYDIN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonomi = Economics ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Asgari ücret = Minimum wage ; Refah = Welfare ; Refah devlet = Welfare state ; Refah ekonomisi = Welfare economy ; Sosyal diyalog = Social dialogue ; Sosyal politika = Social policy ; İstihdam = Employment ; İş gücü piyasası = Labour market

Özet:
Asgari ücret uygulaması bir sosyal politika aracı olarak işçinin minimum düzeyde sürdürebileceği yaşam standardını sağlamayı hedeflemektedir. Özellikle düşük ücretli istihdam yapılarında ücretin en alt seviyesinin belirlenmesi hayati bir öneme sahiptir. Bu yönü ile asgari ücret ekonomik çıktılarından bağımsız olarak sosyal bir fonksiyon icra etmektedir. Son yıllarda süregelen asgari ücret uygulamasına yönelik eleştirilerin yanı sıra, asgari ücret kavramı da tartışma konusu olmaya başlamıştır. Bir taraftan asgari ücretin işveren üzerinde mali bir baskı kurması ve bunun sonucunda istihdamı azaltması veya işvereni kayıt dışı istihdama itmesine ilişkin endişeler dile getirilirken diğer taraftan asgari ücretin bir sosyal politika aracı olarak daha etkin kullanılması gerektiği sıkça dile getirilmektedir. Asgari ücretin tarihçesi ve uluslararası uygulamaları Esping-Andersen tarafından yapılan refah sistemleri sınıflandırması temelinde liberal, muhafazakâr ve sosyal demokrat rejimlerin uygulandığı ülkeler ile Doğu Asya ve Güney Avrupa Refah Devletlerindeki asgari ücret uygulamaları incelenmiş, iyi uygulama örnekleri Türkiye işgücü piyasası açısından değerlendirilmiştir.  Ülkemizde uygulanan asgari ücretin farklı parametrelere göre AB ve OECD ülkeleri ile karşılaştırması, asgari ücretin istihdama etkisi ve ayrıca bölgesel asgari ücret gibi konularda yapılmış olan çalışmaların değerlendirilmesi sonucunda asgari ücret tespit komisyonu ve tespit sisteminin tekrar gözden geçirilmesi gereği ortaya çıkmıştır. Bu çalışma ile hem ulusal ve uluslararası uygulamaların hem de çalışma hayatındaki dönüşümün etkilerinin birlikte analizinin yapılarak ülkemizde sarmal haline gelen asgari ücret sorununa yeni çözüm önerisi oluşturmak amaçlanmaktadır. Bu amaçla asgari ücret tespit komisyonunun sosyal diyalog mekanizması çerçevesinde daha etkin işlemesine ilişkin bir model ve asgari ücret tespitine ilişkin iki metodoloji önerilmiştir. Önerilen metodolojiler, 2015-2019 yılları arasına uyarlanmış, alınan kararlar ile kararların işgücü piyasası verilerine etkisi incelenmiş, asgari ücretin daha geniş katılımlı ve etkin bir asgari ücret komisyonu tarafından bilimsel yöntemlerle hesaplanarak yürürlüğe konulmasının işgücü piyasası açısından olumlu sonuçlar doğuracağı, işçinin ailesi ile geçinmesi için gerekli desteklerin ise devlet tarafından sağlanması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
As a social policy instrument, the minimum wage enforcement aims to ensure a minimum standard of living for the workers. Especially in low-wage employment structures, determination of the lowest level of wage is of vital importance. In this respect, minimum wage performs a social function that is independent of its economic outputs. In recent years, in addition to the criticisms against the ongoing minimum wage implementation, the concept of minimum wage has also become a subject of debate. While concerns states that minimum wage creates a financial pressure on the employers resulting to reduce employment or pushes employers into unregistered employment, on the one hand, it is frequently stated that the minimum wage should be more effectively used as a social policy instrument. The history and international practices of the minimum wage have been examined on the basis of the classification of welfare systems made by Esping-Andersen in countries with liberal, conservative and social democratic regimes, as well as in East Asian and Southern European Welfare States, and examples of good practices have been evaluated in terms of the Turkish labour market. The comparison of the minimum wage in Türkiye with the EU and OECD countries according to different parameters, the effect of minimum wage on employment, the assesment of studies on issues such as regional minimum wage have revealed the requirement to review the minimum wage determination commission and the determination system. With this study, it is aimed to propose a new solution to the minimum wage problem that has become a predicament in our country by analiysing both national and international practices as well as the effects of the transformation that is ongoing in business life. For this purpose, a model for more effective functioning of the minimum wage determination commission within the framework of the social dialogue mechanism and two methodologies for determining the minimum wage have been proposed. The proposed methodologies were adapted to the period between 2015-2019, the decisions taken and their impact on labor market data were examined.It was concluded that the minimum wage should be calculated by using scientific methods and put into effect by a more broadly participatory and effective minimum wage commission, would have positive results on the labor market, and that the necessary support for the worker to support his/her family should be provided by the state.