Aydın ili efeler ilçesi aile sağlığı merkezlerine başvuran 65 yaş üstü kişilerde demans riski ve ilişkili faktörler
Dementia risk and related factors among 65 years and older that admitted to family health centers in efeler region of Aydin
Yazar: BETÜL YILMAZ
Danışman: PROF. DR. GÜZEL DİŞCİGİL
Adnan Menderes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile sağlığı merkezi = Family health center ; Aydın-Efeler = Aydın-Efeler ; Demans = Dementia ; Depresyon = Depression ; Geriatri = Geriatrics ; Yaşlılar = Aged ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç
Ülkemizde demans riski ve risk ile ilişkili faktörlerin birlikteliğini araştıran az sayıda çalışma vardır. Bu çalışmada birinci basamak sağlık hizmetine herhangi bir nedenle başvuran 65 yaş üstü bireylerde demans riski ve ilişkili faktörlerin araştırılması amaçlanmaktadır.

Gereç Ve Yöntem
Araştırmamız tek merkezli, kesitsel bir çalışma olarak tasarlandı. Bu çalışma Aydın İli Efeler merkez ilçesinde bulunan Aile Sağlığı Merkezlerinde 65 yaş ve üzeri hastaları kapsayacak şekilde hazırlandı. Örneklem büyüklüğü 450 kişi olarak belirlendi. Çalışma yapılacak aile sağlığı merkezleri altı kentsel ve iki kırsal yerleşimli olmak üzere rastgele seçildi. Araştırmada görüşülen gönüllü hastalardan bilgilendirilmiş onam formu alınarak Geriatrik Depresyon Ölçeği (kısa formu), Standartize Minimental Test,  sosyodemografik özellikleri, kronik hastalıklar ve ilişkili faktörlerin sorgulandığı anket formu yüz yüze görüşme yöntemi ile uygulandı. İstatistiksel analiz SPSS (Statistical Package for Social Sciences) 18.0 programında yapıldı. Araştırmamızda tanımlayıcı istatistiksel yöntemler kullanılmıştır. Verilerin normal dağılıma uygunluğu Shapiro-wilk testi ile değerlendirilmiştir. Gruplar arası karşılaştırmalarda ki-kare testi, anlamlı bulunan nominal veriler için de lojistik regresyon analizi yapıldı. Anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edildi.

Bulgular
Çalışmamıza toplamda 65 yaş ve üzeri 450 kişi dahil edildi. Katılımcıların 209'u (% 46.4)  kadın, 241'i (%53.6)  erkekti. Katılımcıların yaş ortalaması 71.7±5.9 idi. Çalışmaya alınan 450 kişinin %11.6'sında (52 kişi) demans riski tespit edildi. 75 yaş ve üzeri yaş grupta demans riski daha yüksekti (p<0.001). Evli olmayanlarda demans riski oldukça yüksekti (p<0.001). Sekiz yıl ve altında eğitim alanların demans riski yüksekti (p=0.001). Günlük aktivitelerden kitap okumayanlarda demans riski yüksekti (p<0.05). Kişilerin aletli günlük yaşam aktivitelerini yapmakta zorluk çekme durumları ile demans riski oldukça ilişkiliydi (p=0.000). Kişilerin beslenme özellikleri ile demans riski durumu karşılaştırıldığında, zeytinyağı tüketim miktarı ve yağlı tohum kullanımı dışında anlamlı ilişki tespit edilmedi (p<0.05). Kardiyovasküler hastalık tanısı olan bireylerde demans riski yüksekti (p<0.05). NSAİ kullanımı olan bireylerde demans riski daha düşüktü (p<0.05). Yapılan çoklu regresyon analizi sonrası 75 yaş ve üzerinde olmak demans riskini 2.359 kat, bekar/dul olmak 2.488 kat, eğitim süresi sekiz yılın altında olması ise 6.213 kat artırıyordu.

Sonuç
Özellikle 75 yaş üzeri grupta demans riski oldukça artmaktadır. Buna ek olarak dul ve eğitim süresi 8 yılın altında olan yaşlı bireylerde de demans riski anlamlı düzeyde artış göstermektedir. Birinci basamak hekimleri koruyucu sağlık hizmetleri kapsamında demans riski konusunda dikkatli olmalıdır. Belirlenen risk artışı görülen gruptaki bireylerin mental durum muayenesini günlük rutinine eklemelidir.

Anahtar kelimeler: Demans riski. 65 yaş üstü, Mini Mental Test

Abstract:
Aim
There are only a few studies investigating dementia risk and  related factors in our country. We aimed to investigate the dementia risk and related factors in subjects that are older than 65 years ego admitted to first line health services with any reason.

Material and Method
Our study is designed as a one centered sectional study. The study is established ton include the people older than 65 years admitted to Family Health Centers in Efeler region of Aydın. The sampling size is designated to have 450 subjects. The Family Health Centers included in the study were randomly selected as to be 6 urban and 2 rural. Geriatric Depression Scale (short form), Standardized Mini-mental Test, and face to face filled out survey forms questioning the socio-demographical characters, chronic diseases and related factors were applied to volunteer patients after their consent information were taken. Statistical analysis were done with SPSS (Statistical Package for Social Sciences) 18.0. In our study descriptive statistic methods were used. The suitability of normal distribution of data was tested by Shapiro-wilk test. Comparisons between groups were done by qi-square tests while logistic regression analyses were applied to significant nominal data. P values lower than 0.05 were accepted as significant. 

Results
In our study totally 450 subjects that are older than 65 years were included. Of the participants, 209 (46.4%) were women and 241 (53.6%) were men. The mean age of the participants was 71.7±5.9. Dementia risk was detected in 11.6% (n=52) of 450 participants. Dementia risk was higher in the 75 years and older age group (p<0.001). ın the non-married group dementia risk was quiet high (p<0.001). Dementia risk was high in participants with education level of 8 or lower years (p<0.001). Among the daily activities, non-reading participants had higher dementia risk (p<0.05). The dementia risk was highly correlated with the difficulty levels of doing their daily instrumental activities (p=0.000). When dementia risk and the nutritional characteristics of the subjects were compared, we detected no significant relation except for olive oil consumption level and usage of oilseed (p<0.05). The dementia risk was high in patients with a diagnosis of cardiovascular disease (p<0.05). Participants using NSAID had lower dementia risk (p<0.05). On multiple regression analyses, being 75 years old or older, being unmarried and having an education level under 8 years were found to increase dementia risk by 2.359, 2.488 and 6.213 times, respectively. 

Conclusion
Dementia risk especially increases in the 75 years and older group. In addition to this being unmarried and having an education level of under 8 years also cause significant increase in dementia risk. Primary care physicians should be careful about dementia risk as a part of their protective care services. The mental condition examination of the subjects in the determined increased risk groups should be included in the daily practice. 


Key words: Dementia risk, Mental State Examination, Over 65 years