Kaşıkçı Ali Rıza Konevî hayatı, eserleri ve Dîvân'ı (İnceleme-metin)
Kaşıkçı Ali Rıza Konevi life, works and Diwan (Review-text)
Yazar: EYÜP AKDOĞAN
Danışman: PROF. DR. MEHMET AKKUŞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / Türk İslam Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Osmanlı'nın son yıllarıyla Cumhuriyet'in ilk yıllarında yaşamış olan Kaşıkçı Ali
Rıza Konevî, Osmanlı'nın medrese geleneğiyle yetişmiş âlim bir sûfîdir. Mutasavvıf
kimliğinden ötürü Menemen Olayı'ndan (1930) doğrudan etkilenmiş; birçok baskı, tekfir
ve tehtidlere rağmen kimliğinden hiçbir şekilde taviz vermemiştir. Dolayısıyla bu uğurda
bütün mal ve emlâkını Konya'da bırakarak Medine'ye göç etmiştir. Dönemin bütün
zorlukları, kısıtlamaları ve imkânsızlıklarına rağmen ömrünün sonuna kadar irşâd
vazifesini asla terketmemiş olmakla beraber kaleme aldığı eser ve mektuplarla da
vazifesini sürdürmeye devam etmiştir. Âlim ve mutasavvıf kimliğiyle Konya ve
çevresinde tanınmış olan Konevî'nin günümüzde çok sayıda ihvânı bulunmaktadır.
Çalışma, birçok değişime tanıklık eden mutasavvıf ve şâir kimliğiyle ön plana
çıkan Kaşıkçı Ali Rıza Konevî'nin hayatı, eserleri ve Dîvân'ını ihtiva etmektedir.
Çalışma bağlamında farklı zamanlarda Konevî'nin aile efrâdı ve ihvânıyla çeşitli
röportajlar gerçekleştirilmiştir.
Bu çalışma giriş dışında dört bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında Konevî'nin
yaşadığı dönemin genel durumuna değinilmiştir. Birinci bölümde Konevî'nin hayatı,
eserleri ve tasavvufî-edebî şahsiyeti ele alınmıştır. İkinci bölümde Dîvân şekil açısından
incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise Dîvân, din ve tasavvuf açısından detaylı bir şekilde
tahlil edilmiştir. "Dîvân-ı Rızâ" adlı dördüncü bölümde ise çalışmada izlenen yöntem
hakkında bilgiler verilmiş daha sonra transkripsiyonlu çevirisi yapılan Dîvân metnine yer
verilmiştir Elde edilen sonuç ve tespitler ise sonuç kısmında değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Türk İslâm Edebiyatı, 20. Yüzyıl, Kaşıkçı Ali Rıza Konevî, Dîvân-ı Rızâ'î, Din, Tasavvuf, Tahlil.

Abstract:
Khashoggi Ali Rıza Konevi, is a scholar Sufi, brought up in the Ottoman madrasah
tradition and lived in the last years of the Ottoman Empire and the first years of the
Republic, Because of his Sufi identity he was directly affected by the Menemen Incident
(1930); despite many pressures, takfirs and threats, he never compromised his identity.
Therefore, he left all his possessions and real estate in Konya for this cause and migrated
to Medina. Despite all the difficulties, limitations and impossibilities of the period, he
never left his duty of guidance until the end of his life, but continued to carry out his duty
with the works and letters he wrote. Known as a scholar and mystic in Konya and its
environs, Konevi has many ihvâns today. The study includes the life, works and Divan of
Khashoggi Ali Rıza Konevi, who came to the fore with his sufi and poet identity who
witnessed many changes. In the context of the study, various interviews were conducted
with Konevi's family members and ihvâns at different times.
This study consists of four parts apart from the introduction. In the introduction
part, the general situation of the period in which Konevî lived is mentioned. In the first
chapter, Konevî's life, works and mystical-literary personality are discussed. In the second
chapter, Dîvân is examined in terms of form. In the third chapter, the Divan is analyzed
in detail in terms of religion and mysticism. In the fourth chapter named "Dîvân-ı Rızâ",
information about the method followed in the study is given, and then the text of the
Dîvân translated with transcription is included.

Key Words: Turkish-Islamic Literature, 20th Century, Khashoggi Ali Rıza Konevî, Dîvân-ı Rızâ'î, Religion, Sufism, Analysis.