Frig Vadisi ayazini yerleşkesindeki kültürel katmanlaşma bağlamında kırsal mimarinin koruma sorunları ve çözüm önerileri
Context of cultural stratification at the ayazini settlement in the Phrygian Valley
Yazar: ŞEYMANUR ERDOĞAN KILIÇASLAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ UZAY YERGÜN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Rölöve-Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Afyonkarahisar İlinin İhsaniye İlçesine bağlı olan Ayazini Yerleşimi Frig, Roma, Bizans, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemine ait izlerin yer aldığı çok katmanlı bir yerleşimdir. Frigya döneminden kalan 1. derecede Arkeolojik, 1. derecede Doğal Sit alanı ve Kentsel Arkeolojik Sit alanında bulunan kayaya oyulan kiliseler, sunaklar, mezar odaları gibi kaya oyma geleneği Roma-Bizans dönemlerinde de devam ettirilmiştir. Ayazini Köyü'nde bulunan geleneksel mimari örnekleri Ayazini Taşı'ndan yığma yapım tekniği ve taş dolgulu ahşap karkas sistemi ile inşa edilmiştir. Ayazini Köyü geleneksel konutlarının malzemeleri ve yapım teknikleri incelenerek altı bölümlük bir tez çalışması gerçekleştirilmiştir. 
Ayazini Köyü'nün tarihi katmanlaşması, fiziksel yapısı ve sosyoekonomik özellikleri incelenmiş, yerleşim dokusunu oluşturan unsurlar ele alınmıştır. Mevcut durumun analizi, sayısal verilerle desteklenmiş, yapıların kat adetleri, işlevleri, yapım sistemleri, özgünlük ve yapısal durumları hakkında tespitler yapılmıştır. Yerleşimde korunması gereken yapılar tespit edilmiş, konut-topoğrafya ilişkisi, konut plan özellikleri, yapıların yapım teknikleri, malzemeleri ve yapı elemanları belgelenmiştir.
Yerleşimdeki sivil mimarlık örneği özgün yapılarından biri olan kaya oyma bir yapının yanına inşa edilen iki katlı Yusuf Uykun'un evinin rölöve, restitüsyon, restorasyon projeleri hazırlanmıştır. Yapının ve çevresindeki yapı gruplarının işlevlendirilmesi ve restorasyonu için proje geliştirilmiştir. Ayazini yerleşkesinde tespit edilen kırsal mimari koruma sorunları ve çözüm önerileri sunulmuştur. Yerleşmedeki kültürel katmanlaşmanın ve kırsal mimarinin korunma önerisini geliştirmek amacıyla bütüncül bir yaklaşım geliştirilmiştir.

Abstract:
The Ayazini Settlement, located in the İhsaniye District of Afyonkarahisar Province, is a multi-layered settlement with traces of the Phrygian, Roman, Byzantine, Ottoman and Republican periods. During the Phrygian period, the tradition of rock carving, such as rock-carved churches, altars and burial chambers, which were found in the 1st level archaeological site, 1st level Natural Protected Area and Urban Archaeological Site, was continued in the Roman-Byzantine period. Traditional architectural examples in Ayazini Village were built from Ayazini Stone using masonry production technology and stone-filled wooden carcass system. A six-chapter thesis study was carried out by examining the materials and construction techniques of the traditional houses of Ayazini Village.
The historical stratification, physical structure and socioeconomic characteristics of Ayazini Village were examined and the elements that make up the settlement texture were discussed. The analysis of the current situation was supported by numerical data, and determinations were made about the number of floors, functions, construction systems, originality and structural conditions of the buildings. The structures that need to be protected in the settlement were identified, and the housing-topography relationship, housing plan features, construction techniques, materials and building elements of the buildings were documented.
Surveying, restitution and restoration projects of the two-storey Yusuf uyn's house, which was built next to a rock-carved structure, one of the original examples of civil architecture in the settlement, were prepared. A project has been developed for the functionalization and restoration of the building and surrounding building groups. Rural architectural conservation problems identified in the Ayazini campus and solution suggestions are presented. A holistic approach has been developed to develop the proposal for the preservation of the cultural stratification and rural architecture in the settlement.