Tutumlar, inançlar ve üst bilişlerin yeme davranışı üzerindeki yordayıcı etkileri
The predictor effects of attitudes, beliefs and metacognitions on eating behavior
Yazar: FATMA ELİF ERGÜNEY OKUMUŞ
Danışman: DOÇ. DR. H. ÖZLEM SERTEL BERK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Beslenme davranışı = Feeding behavior ; Bilişüstü beceri = Metacognitive skills ; Temel ihtiyaçlar = Basic needs ; Tutumlar = Attitudes ; Yeme tutumu = Eating attitudes ; Yemek yeme becerisi = Individualized eating skills ; Yemek yemek = Eating ; Üst bellek = Metamemory ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Yeme davranışları sağlığımız üzerinde önemli etkiye sahip olabilmekte ve bozulmuş yeme davranışları özellikle gençlerde oldukça yaygın görülmektedir. Bu çalışmada literatürde yeme davranışı ile ilişkisi belirtilen üst bilişler, yemeye dair temel inançlar, bedene ve yemeye yönelik tutumların bozulmuş yeme davranışı üzerindeki yordayıcı etkileri araştırılmıştır.
Türkiye'nin farklı şehirlerindeki vakıf ve devlet üniversitelerinden 200'ü erkek ve 529'u kadın toplam 729 öğrencinin katıldığı araştırmada; demografik bilgi formu, Yeme Tutumu Testi Kısa Formu, Beden Bölgelerinden ve Özelliklerinden Hoşnut Olma Anketi, Yeme Tutum İnanç Ölçeği, Üst Biliş 30 Ölçeği, Yeme Bozukluğunu Değerlendirme Ölçeği, Kısa Semptom Envanteri ve Depresyon Anksiyete Stres Ölçeği kullanılmıştır. 
Sonuçlar cinsiyet ve psikopatoloji kontrol edildiğinde bozulmuş yeme davranışlarının temel inançlar, yeme ve bedene yönelik tutumlar tarafından yordandığını göstermektedir. Temel inançların tüm alt boyutlarının yeme davranışına dönüşmesinde yeme tutumları ve bedene yönelik tutumların kısmi aracı etkisi gözlemlenmiştir. Öte yandan üst bilişlerin de yeme davranışı üzerinde yordayıcı etkisi olduğu, bu etkide özellikle düşünceleri kontrol, olumlu inançlar ve olumsuz inançlar alt boyutlarının ön plana çıktığı görülmektedir. Üst bilişlerin de bazı boyutlarının yeme davranışı üzerindeki etkisi kısmen yeme tutumları ve bedene yönelik tutumlar aracılığı ile gerçekleşmektedir. 
Tüm bu bulgular bozulmuş yeme davranışlarının ortaya çıkmasında sağlık psikolojisi ve klinik psikolojideki öne çıkan modellerin tutarlı olduğunu, üst bilişler ve temel inançların kısmen tutumlar aracılığıyla yeme davranışına etki ettiğini göstermektedir. Bu doğrultuda yapılacak önleyici çalışmaların bu risk faktörlerini göz önüne alarak gerçekleştirilmesi önem taşımaktadır. 


Anahtar Kelimeler: Bozulmuş yeme davranışları, beden memnuniyetsizliği, yeme tutumları, temel inançlar, üst bilişler

Abstract:
Eating behaviors essentially effect our health and disordered eating behaviors are extremely common among the youth. The purpose of this study is to investigate the predictive effects of metacognitions, core beliefs about eating, attitudes towards eating and body on eating behaviors. 
The population of the study consist of a total 729 students (200 male and 529 female) from the state and foundation universities in different cities of Turkey. A sociodemographic form, Eating Attitudes Test Short Form-26, Body Image Questionnaire, Eating Disorder Belief Questionnaire, Metacognitions-30 Questionnaire, Eating Disorder Examination Questionnaire, Scale 90 Short Form, Depression, Anxiety and Stress Scale were used in the present study.   
Results indicated that eating behaviors were predicted by core beliefs, eating and body attitudes while controlling sex and psychopathology. Besides, attitudes towards eating and body partially moderated the effect of core beliefs on eating behaviors. Furthermore, metacognitions and particularly its thought control, positive and negative belief subscales also significantly predicted eating behaviors. Additionally some subscales of metacognition had partially an effect on eating behaviors through body and eating attitudes as well.
The results of the study suggested that metacognitions and core beliefs had an effect on eating behaviors partially via attitudes. As a result, this findings support that the theories of health and clinical psychology explain the etiology of disordered eating behaviors in consistency. Thus, it is essential that the preventive studies take into account of these risk factors.


Key Words: Disordered Eating Behaviors, Body Dissatisfaction, Eating Attitudes, Core Beliefs, Metacognitions