Türkiye'nin doğusu ve İran için en yüksek yatay yer ivmesi gözlemsel azalım ilişkilerinin geliştirilmesi
Empirical attenuation relationship for peak horizontal ground acceleration for east of Turkey and Iran
Yazar: MOHAMMAD SORKHABİ
Danışman: PROF. DR. MURAT MOLLAMAHMUTOĞLU
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
İran ve Türkiye iki komşu ülke olarak sismik yönden dünyanın en aktif bölgelerinden birinde yer almaktadırlar. Bugüne kadar, her iki ülkede yapılan azalım çalışmalarında, jeolojik ve sismotektonik sınırlar, coğrafi ve siyasi sınırlara bağlı olmamasına rağmen iki ülke bağımsız olarak ele alınmıştır. Ayrıca, mevcut çalışmalarda veri kısıtlığı ve zemin koşullarda olan belirsizlikler söz konusudur. Bu çalışmanın amacı, sismotektonik yapıları birbirine bağlantılı olan Türkiye'nin doğusu ve İran'ı ele alıp, azalım ilişkileri geliştirmek ve bu ilişkilerin niteliğini incelemektir. Bu doğrultuda Türkiye'nin doğusu ve İran için en yüksek yatay yer ivmesi gözlemsel azalım ilişkileri geliştirilmiş olup rezidüel analize tabi tutulmuştur.Bu çalışmada kullanılan veriler, İran ve Türkiye'nin kuvvetli yer hareket kayıt (KYHK) şebekesinden elde edilen ivme-zaman kayıtları ile KYHK istasyonlarındaki yapılan zemin araştırmaları ve ulusal ve uluslararası kuruluşlar tarafından yayınlanan verilerden oluşmaktadır.Çalışmada öncelikle katalog oluşturulması için KYHK 'ları Veri İşleme Programı (USDP) yardımı ile işlenip, en yüksek yatay yer ivmesi değerleri ölçülmüştür. Ayrıca, içmerkez mesafesi P-S dalgaları veya ARCGIS programı yardımı ile hesaplanmıştır. Deprem büyüklükleri CMT katalogundan alınmıştır. İkinci aşamada ise oluşturulan katalog Türkiye'nin doğusu, İran ve iki ülke beraber olmak üzere üç ayrı grup halinde iki aşamalı regresyon analizine ve genetik algoritma analizine tabi tutulmuştur. Son olarak da elde edilen sonuçlarda rezidüel analiz yapılmıştır.Analizler sonucunda iki aşamalı regresyon analizi ve genetik algoritma yöntemlerinin oldukça yakın sonuçlar verdikleri görülmüştür. Türkiye ve İran verilerinin birlikte ve ayrı ayrı analiz sonuçları karşılaştırıldığında ayrı ayrı incelenmeleri durumu sonuçları daha küçük hataların karesinin toplamı (SSE) ve standart sapma (?) değeri verdiği görülmüştür. Buna karşın, verilerin birlikte analiz sonuçları ise SSE ve ? değerinin önemli ölçüde arttığı ve rezidüellerin toplamının sıfıra yakın olmasına rağmen iki ülke verilerinde önemli ölçüde yayınım gösterdiği gözlenmiştir. Bu sonuçlar ışığında mevcut verilerle yapılan analizler ışığında Türkiye ve İran verilerinin birlikte analiz yapıldığında hata miktarının yüksek olduğu ve elde edilen modelin yönlü sonuçlar verdiği gözlenmiştir.

Abstract:
Turkey and Iran, two developing and neighboring counties, are located in one the most seismically active region of world. Up to now, despite the fact that seismotectonic and geological boundaries are not limited to geographical and political borders, studies conducted in both countries were carried out separately for each country. Furthermore, studies conducted up to now face limitation in the number of the data and lack of adequate information regarding local site conditions. In this regard, development of empirical attenuation relationship for peak horizontal ground acceleration for eastern Turkey and the whole Iran is the main goal of the present study.Data set used for the present study consist of acceleration time histories gathered from strong motion networks of Iran and Turkey as well as the outcomes of the researches related to measurement and investigation of local site conditions which were published by the national and international institutes.Primarily, in order to prepare a catalogue for the necessary analyses strong motion data have been processed using Utility Software for Data Processing (USDP) to adjust the data for different types of noises as much as possible. Furthermore, hypocentral distances have been calculated using P-S waves arrival time of each record or using ARCGIS software. Magnitude of each event has been adopted from CMT catalogue. Secondly, by use of the prepared data set, regression analysis and genetic algorithm analysis were conducted for Eastern Turkey, Iran and both countries together. Finally, results were checked using graphical residual analysis.Analyses show that the results of regression analysis and genetic algorithm analysis are very close to each other. Comparisons of result of analysis using data set of Iran and Turkey together and separately show that separate use of data for analysis yields smaller square sum of errors (SSE) and standard deviation (?). Whereas, analysis using data of both country together with each other shows much larger SSE and ? values. And, though sum of residuals are approximately zero, but results are biased for each country. So it is recommended to use the relationships which are developed using separate data set for both countries.