Türkçede günlük konuşma bağlamında kullanım sıklığı yüksek söylem belirleyicilerinin işlev ve konum özellikleri
Functional and positional features of discourse markers in high frequency of occurrence in the context of daily speech in Turkish
Yazar: CEM DEMİRAY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FUNDA UZDU YILDIZ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Genel Dilbilim Ana Bilim Dalı / Genel Dilbilim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Derlem dil bilim = Corpus linguistics ; Dil bilim = Linguistics ; Edimbilim = Pragmatics ; Hazırlıksız konuşma = Unprepared speech ; Konuşma = Speech ; Konuşma dili = Spoken language ; Söylem bilim = Discourse science ; Söylem çözümleme yöntemi = Discourse analysis method ; Türkçe = Turkish ; Türkçe eğitimi = Turkish education

Özet:
Sözlü söylem, kendi içerisinde çeşitli özellikleri barındıran ve bu
yüzden yazılı söylemden birçok yönde farklılaşan bir söylem türüdür. Bu
bağlamda günlük konuşma dili, konuşucular arasındaki etkileşim unsurlarına
dayanmaktadır. Bu unsurların başında gelen söylem belirleyiciler biçimsel,
sesbilimsel ve sözdizimsel olarak sözlü söylemde çeşitli birimlere bürünmekte ve
bu bakımdan söylem belirleyicilerin işlevsel özellikleri sözcelemede çeşitlilik
göstermektedir. Alanyazında söylem belirleyiciler ile ilgili ilk kapsamlı çalışma
Schiffrin (1987) tarafından yapılmıştır. Bu çerçevede bu çalışma, genelde söylem
belirleyicilerin özelde ise Türkçede günlük konuşma bağlamında sıklıkla
kullanılan söylem belirleyicilerinin betimlenmesini amaçlamaktadır. Çalışmada
nitel araştırma yönteminin içerik çözümlemesi tekniğinden yararlanılmıştır.
Alanyazındaki çalışmaların rehberliğinde ve yapılan sıklık çalışmasıyla saptanan
belirli sayıdaki söylem belirleyiciler, ilk olarak günlük konuşmadaki kullanım
sıklıkları bakımından ele alınmış ve çalışma sonucunda Türkçedeki sıklık
değerlerine ulaşılmıştır. Bundan sonraki aşamada ise söylem belirleyicilerin işlev
ve konum özellikleri kişilerarası ve metinsel işlev olmak üzere iki açıdan
betimlenmiştir. Bu betimlemede temel alınan model Brinton (1996)'nın
taksonomisidir. Bu doğrultuda, oluşturulan çeviriyazılardaki kesitlerin karşılıklı
konuşma çözümlemesi yaklaşımıyla betimlenmesi sonucu söylem belirleyicilere
dair nitel değerlendirmelere yer verilmiştir. Yapılan çalışmanın sonucundav
söylem belirleyicilerin Türkçe günlük konuşma söylemindeki işlevsel çeşitliliği ve
dilbilim alanındaki yeri vurgulanmıştır.

Anahtar Sözcükler: Söylem Çözümlemesi, Karşılıklı Konuşma Çözümlemesi,
Söylem Belirleyiciler, Sözlü Söylem, Günlük Konuşma Dili.

Abstract:
Spoken discourse is a type of discourse which has features differing from
written discourse. In this sense, daily speech is based on interactional elements
among the speakers. One of these elements, discourse markers occur in spoken
discourse as various morphological, phonological and syntactical units and, the
functions of the discourse markers vary in enunciation. In literature, the initial
broad analysis upon the discourse markers belongs to Schiffrin (1987). Within
this frame, this study aims for describing the discourse markers in general, and
provides descriptive analysis of the discourse markers in high frequency of
occurrence in Turkish daily speech. Content analysis of the qualitative
methodology is the research technique applied for this study. Under the guidance
of the previous studies in literature, certain numbers of the discourse markers
have been determined, and the frequency values of the discourse markers in
Turkish daily speech use have been detected. Following this process, the
descriptive analysis upon the discourse markers has been based on interpersonal
function and textual function. Brinton (1996)'s taxonomy is the key category
approved in this study, for analyzing the functions of the discourse markers. In
this regard, a qualitative evaluation towards the discourse markers has been
proceeded, assessing the registers selected from the transcriptions within the
scope of the conversation analysis. The overall result of this study is the emphasisvii
of the functional variance of the discourse markers in Turkish daily speech and
their importance in the field of Linguistics.

Keywords: Discourse Analysis, Conversation Analysis, Discourse Markers,
Spoken Discourse, Daily Speech