2018 fen bilimleri dersi öğretim programında yer alan kazanımların ve ders kitaplarında yer alan etkinliklerin yerelliğe yansıması
Reflection of the objectives in the 2018 science curriculum and the activities in the textbooks on local contexts
Yazar: HANDENUR KARAHAN
Danışman: PROF. DR. ŞENOL BEŞOLUK
Sakarya Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmanın amacı, 2018 fen bilimleri dersi öğretim programında yer alan kazanımların ve Sakarya ilinde 2023-2024 eğitim-öğretim yıllarında okutulan fen bilimleri ders kitaplarında yer alan etkinliklerin yerelliğe yansımasını araştırmaktır. Öğretim programında yer alan kazanımların doğrudan ve dolaylı olarak yerellikle ilişkisinin tespitinde nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Öğretim programı ve ders kitaplarındaki etkinlikler doküman analizi yapılarak incelenmiştir. Kazanımlar içerisinde ''yakın çevre'', ''çevresindeki'' ifadeleri geçmekle birlikte kazanımın öğrencilerin yakın çevresine has bir durum/örnek/ yer ile birlikte ele alınabilecek nitelikte özelleştirilebilen kazanımlar ile ''biyoçeşitlilik'' ve ''canlı örnekleri'' içeren kazanımlar da öğrencilerin yakın çevresi kapsamında özelleştirilerek örneklendirilebileceği için 'doğrudan yerellik ile ilişkili kazanımlar'' olarak belirlenmiştir. Yerellik ile doğrudan bağlantılı olmayan fakat daha genel bir bakış açısı ile değerlendirildiğinde öğrencilerin yakın çevresine özgü bir durum/örnek/yer ile birlikte ele alınabilecek nitelikte özelleştirilebilen kazanımlar ''dolaylı olarak yerellik ile ilişkilendirilebilen kazanımlar'' olarak ele alınmıştır. Yapılan araştırmalar sonucunda elde edilen bulgular kendi içerisinde sınıflandırıldıktan sonra tablolaştırılarak sunulmuştur.
İlkokul ve ortaokul fen bilimleri dersi öğretim programında yer alan "doğrudan yerellik ile ilişkili kazanımlar" ve "dolaylı olarak yerellik ile ilişkilendirilebilen kazanımlar" Tablo 1'de sunulmuştur. Tablo 1'e göre 2018 fen bilimleri dersi öğretim programında yer alan kazanımlar incelendiğinde 21 dolaylı ve 18 doğrudan olmak üzere toplam 39 kazanım yerellik ile ilişkilendirilebilir. Ders kitaplarında ise "Etkinlik," "Araştıralım Sunalım," "Model Tasarımı," "Deney Yapalım," "Proje Tasarımı," "Araştıralım ve Tartışalım" gibi başlıklar altında bulunan etkinlikler incelenmiştir. Etkinliklerin listesi çıkarılmıştır ve ölçütlere göre tablolaştırılmıştır. Bu tablolaştırma etkinliğin ilgili olduğu kazanım, yayınevi, sınıf seviyesi, etkinliğin bulunduğu ünite, konu, kazanımın yenilenmiş bloom taksonomisindeki yeri, etkinlik adı, etkinliğin bulunduğu sayfa numarası, yapılan faaliyet, etkinliğin amacı, etkinlik tipi, yer temelli eğitim boyutu, etkinlik içeriği, bireysel/grupça, etkinlikte hedeflenen beceriler, disiplinler arası özellikler olup olmadığı, görsel olup olmama durumu, görsel varsa kullanılan görselin yerellikle ilişkisi şeklinde yapılmıştır. Ders kitaplarında yer alan etkinliklerin yerelliği yansıtması en fazla 7. sınıfta gerçekleşirken 6. ve 8. sınıf ders kitaplarında yerelliği yansıtan etkinliğe rastlanmamıştır.

Abstract:
The aim of this study is to investigate the local reflections of achievements outlined in the 2018 science curriculum and activities found in science textbooks used during the academic years 2023-2024 in Sakarya province. A qualitative research method was employed to identify the direct and indirect relationships of the achievements with locality. Activities in the curriculum and textbooks were analyzed through document analysis. Among the achievements, those containing expressions such as "near environment" or "surroundings" were identified as directly customizable with examples specific to students' immediate environment, whereas achievements involving "biodiversity" and "live specimens" were deemed customizable within the scope of students' near environment. These were classified as "achievements directly related to locality." Achievements not directly linked but customizable with examples specific to students' near environment when viewed from a broader perspective were classified as "achievements indirectly associated with locality." Findings from the research were categorized and presented in tables.
"Achievements directly related to locality" and "achievements indirectly associated with locality" from the elementary and middle school science curriculum are presented in Table 1. Upon examining Table 1, it is observed that out of a total of 39 achievements outlined in the 2018 science curriculum, 18 are directly and 21 are indirectly associated with locality. Activities in textbooks were examined under headings such as "Activity," "Investigate and Present," "Model Design," "Experiment," "Project Design," and "Investigate and Discuss." A list of activities was compiled and tabulated based on criteria. This tabulation included information such as the relevant achievement, publisher, grade level, unit where the activity is found, topic, position in the revised Bloom's taxonomy, activity title, page number, conducted activity, purpose of the activity, type of activity, dimension of placed-based education, content of the activity, individual/group activity, skills targeted in the activity, interdisciplinary features, presence of visuals, and if applicable, the relationship of visuals to locality.
Activities reflecting locality were most evident in the 7th-grade textbooks, while no activities reflecting locality were found in the 6th and 8th-grade textbooks.