Doğu Toroslar'daki poligonal karst alanlarının morfometrik özelliklerinin incelenmesi
Investigation of the morphometric features of polygonal karst fields in the Eastern Taurus
Yazar: GÜLDEN ÇETİNKAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MESUT ŞİMŞEK ; DOÇ. DR. MUHAMMED ZEYNEL ÖZTÜRK
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Coğrafya = Geography ; Doğu Toroslar = Eastern Taurus ; Karst = Karst ; Karst yapıları = Karst structures ; Morfometri = Morphometry ; Morfometrik analiz = Morphometric analysis ; Poligon = Polygon ; Toros dağları = Taurus mountains

Özet:
Doğu Toroslar'daki yüksek karstik platolar üzerinde çok sayıda dolin yer almaktadır. Bu çalışmanın ana amacı Doğu Toroslardaki dolinlerin alansal dağılımı ve morfometrik özelliklerinin belirlenmesidir. Çalışma kapsamda 1/25.000 ölçekli 217 topoğrafya haritası kullanılarak 28 karstik plato üzerinde toplam 36.188 dolin tespit edilmiştir. Sahayı oluşturan ana litolojik birimlerin büyük bir çoğunluğunu neritik kireçtaşı (%46) ile mermer ve kuvarsitler (%22) oluşturmaktadır. Karstik platoların ortalama sıcaklık değerleri 3°C ile 13°C arasında, yağış değerleri ise 468 mm ile 970 mm arasında değişiklik göstermektedir. Poligonal karst alanları çalışma alanının batısında daha geniş alan kaplamaktadır. Ayrıca bu kesimde dolin sayıları oldukça yüksektir. Yükseklik özelliklerine göre dolinler 640 metre ile 3335 metre arasında dağılım gösterir. Tüm çalışma alanında ortalama dolin yoğunluğu 4,5 dolin/km2 dir. Maksimum dolin yoğunluğu 128 dolin/km2 ile Malatya Dağları'nda gözlenip, Aladağlar, Alandaş Dağı, Yama Dağı ve Berit Dağı'nda ise 50 dolin/km2 nin üzerine çıkmaktadır. Ancak yüksek yoğunluğa sahip alanlar (>50 dolin/km2) sahada oldukça az yer kaplamaktadır (%0.2). Doğu Toroslar'daki dolinlerin ortalama alanı 3287 m2, ortalama çevre uzunluğu ise 170 metredir. Dolinlere ait dairesellik indisinin ortalama değeri 1.29 olup dairesel formlarını kaybetmiş özelliktedirler. Dolinlerin uzun eksen uzunluğu ortalama 62 metre, kısa eksen uzunluğu ortalama 37 metredir. Sahadaki dolinlerin ortalama uzama oranı değeri ise 1.58 olup, dolinler yarı eliptik özelliktedirler. Doğu Toroslar'daki dolinlerin egemen yönelimi KD-GB doğrultusunda olup sahada BKB-DGD ve KKB-GGD doğrultularında ikincil uzanımlar da tespit edilmiştir.

Abstract:
There are many dolines on the high karst plateaus in the Eastern Taurus Mountains. The main purpose of this study is to determine the spatial distribution and morphometric properties of dolines in the Eastern Taurus Mountains. In the study, a total of 36.188 dolines were determined on 28 karst plateaus using 217 topographic maps with a scale of 1/25.000. Neritic limestone (46%), marble, and quartzite (22%) constitute the main lithological units of the karst plateaus.  The average temperatures and precipitation of the karst plateaus vary between 3°C and 13°C, and between 468 mm and 970 mm, respectively. Polygonal karst fields have a wide distribution in the western part of the study area. In addition, the number of dolines is very high in this part. The elevation of dolines ranges between 640 meters and 3335 meters. The average doline density is 4.5 dolines/km2 in the whole area. The maximum doline density is observed in the Malatya Mountains with 128 dolines/km2 and it exceeds 50 dolines/km2 in Aladağlar, Alandaş Mountain, Yama Mountain, and Berit Mountain. High-density areas (>50 doline/km2) occupy very little proportion in the study area (0.2%). The average area of the dolines is 3287 m2, and the average perimeter is 170 meters in the Eastern Taurus Mountains The average circularity index of the dolines is 1.29, and they lost their circular form. The average long axis length of the dolines is 62 meters, and the average short axis length is 37 meters. The average elongation ratio of the dolines is 1.58, and the dolines are semi-elliptical shapes. While the dominant orientation of the dolines is in the NE-SW direction, secondary orientations were detected in the WNW-ESE and NNW-SSE directions.