Deniz ulaştırma işletmelerinde entelektüel sermaye ve örgüt performansı arasındaki ilişkide yenilikçiliğin rolü
The role of the innovation in the relationship between intellectual capital and organizational performance in the maritime firms
Yazar: MURAT YORULMAZ
Danışman: PROF. DR. GÜLER ALKAN
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Deniz Ulaştırma İşletme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Denizcilik = Marine ; Ulaşım = Transportation ; İşletme = Business Administration
Dizin: Deniz işletmeciliği = Maritime business ; Deniz yolu taşımacılığı = Sea transportation ; Denizcilik = Maritime

Özet:
Deniz ulaştırması diğer ulaştırma türlerine göre daha düşük maliyetli ve büyük miktarlardaki yükleri tek bir seferde taşıyabilme özelliğine sahip olduğu için en fazla talep edilen ulaştırma türüdür. Dolayısıyla deniz ulaştırma faaliyetleri, rekabetin yoğun yaşandığı uluslararası ticaretin gerçekleşmesi için önemli bir yere sahiptir. İşletmelerin rekabet ortamında varlıklarını sürdürebilmeleri için önemli olan entelektüel sermayenin ölçülmesi, örgüt performansı ve yenilikçilik ile arasındaki ilişkilerinin belirlenmesi, yoğun bir rekabet ortamında faaliyette bulunan deniz ulaştırma işletmeleri için de önemli olmaktadır. Bu çerçevede çalışmanın amacı, küresel ve dinamik rekabet ortamında faaliyette bulunan deniz ulaştırma işletmelerinin sahip olduğu maddi olmayan ve rekabette üstünlük sağlayan kaynaklardan entelektüel sermayelerinin, bu işletmelerdeki yöneticilerin bakış açılarına göre ölçülmesi ve entelektüel sermaye, örgüt performansı ve yenilikçilik arasındaki nedensel ilişkilerin belirlenmesi ve bu ilişkide yenilikçiliğin ara değişken rolünün olup olmadığının ortaya çıkartılmasıdır. Bu çalışmada, entelektüel sermaye, örgüt performansı ve yenilikçilik arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkiler deniz ulaştırma işletmeleri açısından incelenmektedir.
Çalışmanın amacına yönelik olarak Türkiye'de faaliyet gösteren, İstanbul ve Marmara, Ege, Akdeniz ve Karadeniz Bölgeleri Deniz Ticaret Odası (İMEAK) ile Mersin Deniz Ticaret Odasına (MDTO) kayıtlı 262 deniz ulaştırma işletmesinde görev yapan 413 yöneticiden anket yöntemi ile veriler toplanmıştır. Elde edilen veriler kullanılarak SPSS 21 ve AMOS 21 istatistiksel paket programları yardımıyla, araştırma amacına yönelik olarak oluşturulan araştırma modeli ve hipotezleri analiz edilmiştir. Araştırma verilerinin analizinde veri yapısına uygun olarak; ölçeklerin geçerliliğinin testi için Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA), Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), ölçeklerin güvenilirliğini belirlemek için güvenilirlik analizinde Cronbach Alfa katsayısı, değişkenler arasındaki ilişkilerin düzeyini belirlemek için Korelasyon Analizi, değişkenler arasındaki doğrudan ve dolaylı nedensel ilişkileri ortaya çıkartmak için Yapısal eşitlik modellemesi ile Yol Analizleri ve ara değişken etkisini tespit etmek için de Aracılık Testi ve sonrasında Sobel Testi gibi çok değişkenli istatistiksel yöntemler kullanılmıştır. 
Yapılan analizler sonucunda, insan, yapısal ve ilişkisel sermaye bileşenlerinden oluşan entelektüel sermayenin, örgüt performansı ve yenilikçilik üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkisinin olduğu ayrıca yenilikçiliğin bu ilişkide kısmı bir ara değişken etkisine sahip olduğu belirlenmiştir. Elde edilen bulgular bütün olarak değerlendirildiğinde, deniz ulaştırma işletmelerinin örgüt performansı üzerinde, entelektüel sermayenin olumlu etkisinin olduğu; öte yandan, örgüt performansı üzerinde kısmi ara değişken etkisi olmakla birlikte yenilikçilik eklendiği koşulda, örgüt performansı ve entelektüel sermaye arasındaki ilişkinin daha da güçlendiği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Maritime transportation is the most requested type of transportation because it has the ability to transport large quantities of cargo in a single journey at a lower cost than other types of transportion. Therefore, maritime transportation activities have an important place in international trade where competition is intense. In order for buisnesses to survive in a competitive environment it is important for them to have intellectual capital measurement and to determine the relationship between organizational performance and innovation. This is important for maritime transport enterprises due to them operating in a highly competitive environment. The purpose of working in this framework is to determine the superior intellectual capital resources of maritime firms operating in a global and dynamic competitive encironment, this is to be measured according to the viewpoints of the managers of the enterprises and to determine the causal relations between intellectual capital, organizational performance and innovativeness and whether there is an mediating variable role in this related innovation. In this study, direct and indirect relationships between intellectual capital, organizational performance and innovativeness are examined in terms of maritime transportation firms. 
For the purpose of the study, data were collected by survey from 413 executives working in 262 maritime transport operations registered in Istanbul and Marmara, Aegean, Mediterranean and Black Sea Regions Maritime Chamber of Commerce (İMEAK) and Mersin Chamber of Shipping (MDTO). Using the obtained data, research model and research hypotheses for research purposes was analyzed with the help of SPSS 21 and AMOS 21 statistical package programs. In accordance with the data structure of the analysis research; Explanatory Factor Analysis (EFA) for testing the validity of scales, Confirmatory Factor Analysis (CFA), Cronbach Alpha coefficient to determine the reliability of the scales, Correlation Analysis to determine the level of relations between variables, Structural Equation Modeling and Path Analysis to reveal direct and indirect causal relationships between variables, Mediating Tests in order to determine the effect of mediating variables and multiple statistical methods such as Sobel Test were used. 
As a result of the analysis, it was found that the intellectual capital consisting of human, structual and relational capital components has a positive and significant effect on organizational performance and innovation, also innovation has a partial mediating variable effect on this. When the findings are evaluated, it can be concluded that marine companies have positive effect of intellectual capital on organizational performance; On the other hand, when innovation has been added to the organizational performance with partial intermittent effect, the relationship between organizational performance and intellectual capital has been strengthened.