Doğum sonu dönemdeki kadınların e-sağlık okuryazarlık düzeyi ile maternal bağlanma ve emzirme öz yeterlilikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between e-health literacy level and maternal attachment and breastfeeding self-efficacy of postpartum women
Yazar: AYŞEGÜL KAHRAMAN
Danışman: PROF. DR. FERDA ÖZBAŞARAN
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology

Özet:
Araştırmanın amacı, doğum sonu dönemdeki  kadınlarda e-sağlık okuryazarlığı düzeyi ile maternal bağlanma ve emzirme öz-yeterlilikleri arasındaki ilişkiyi incelemektir.
Araştırma, tanımlayıcı tasarımında yapılmıştır.. Araştırmanın evrenini çalışmanın yapılması planlanan İstanbul ilinde 2020 yılında gerçekleşen toplam doğum yapan kadınların tamamı oluşturmaktadır. İstanbul ili 2020 TUİK verilerine göre  doğum yapan toplam kadın sayısı 191.240 olarak raporlandığına ulaşılmış ve evrendeki birey sayısı 191.240 olarak alınmıştır.
Örneklemin büyüklüğünü belirlemede evreni belli  örneklem seçim formülü kullanılmıştır. Formülden elde edilen sonuca göre %95 güven aralığı ve ± %5 sapma ile araştırmanın örnekleme alınacak kişi sayısı en az 383  olarak belirlenmiş olup araştırma kriterlerini sağlayan 400 kadın dahil edilmiştir. Tanımlayıcı tipte olan bu araştırma, etik kurul izni alındıktan sonra İstanbul ilindeki gönüllü katılmayı kabul eden, kurumlardan izni almaya gidilmeden, kartopu yöntemi kullanılarak Google form, Whatsapp ve e-posta vd. online yöntemlerle doğum sonu dönemdeki emziren annelerden Eylül 2021-Nisan 2023 tarihleri arasında toplanmıştır. Veriler Anne tanıtıcı bilgi formu, Tamer(2017) tarafından Türkçe 'ye uyarlanmış E-Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği,2009 yılında Kavlak ve Şirin tarafından Türkçe 'uyarlanmış Maternal Bağlanma Ölçeği Ekşioğlu(2007) tarafından Türkçe' uyarlanmış Emzirme Öz Yeterlilik Ölçeği ile toplanmıştır.
Araştırma  analizler SPSS 22,0 for Windows'tan yararlanılarak yapıldı. Tanımlayıcı ölçütler; ortalama ve standart sapma, yüzde dağılım olarak belirtilmiştir.Elde edilen verilerin normal dağılım gösterip göstermediği ''Kolmogorov-Smirnov''testi kullanılarak kontrol edilmiştir. Bağımlı değişkenler ile kategorik değişkenlerin ilişkilerinin incelenmesi için ki-kare analizi, iki grup arasında sürekli değişkenlerin incelenmesi için eğer parametrik koşullar yeterliyse student-t testi,yeterli değilse ''Mann Whitney U testi'', çoklu gruptaki devamlı değişkenlerin incelenmesi için parametrik koşulların sağlandığı durumlarda ''One Way ANOVA'' analizi, parametrik koşulların sağlanamadığı durumlarda Kruskall Wallis analizi kullanılmıştır. One Way ANOVA analizinin uygulandığı durumlarda post-hoc analiz için Bonferroni analizi kullanılmıştır. İstatistiki anlamlılık derecesi p<0,05 alınmıştır.
Kadınların %35,2'si 25-30 yaş aralığında olup 30,8±4,4 yaş ortalamalarıdır. %56,5 lise ve daha altı eğitim seviyesinde olup, %65,3 kadının çalıştığı görülmüştür. Ek olarak eşin çalışma durumuna bakıldığında %95,8'inin çalıştığı,%4,3'ünün çalışmadığı saptanmıştır. Kadınların gelir durumlarına bakıldığında %9,5'unun gelirinin giderlerinden az olduğu,%12,3'ünün gelirinin giderden fazla olduğunu,%78,3'ünün gelirinin giderine denk olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmaya dahil edilen kadınların %55,5'inin il merkezinde yaşadığı, %43,8'inin ilçede yaşadıkları,%0,8'inin ise köyde yaşadıklarına ulaşılmıştır. Çalışmaya katılan kadınların  ''E-SOY'' ortalamaları ile yaş arasında ilişki bulunmuştur(p<0,05) .Yaş değişkeni ile en yüksek e-okur yazarlık 25-30 yaş grubunda en düşük e okur yazarlık ise 31 yaş ve üstündeki grupta olduğu saptanmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre; annelerin yaş, yaşanılan yer, eğitim düzeyi, eşin eğitim düzeyi, çalışma durumu, sosyal güvencesinin varlığı, gelir durumu ve gebeliğin istenme durumu ile E-SOY'dan alınan puan arasında ilişki bulunmuştur(p<0,05).''Maternal Bağlanma Ölçeği'' açısından değerlendirmelere bakıldığında; eğitim, eşin eğitimi, gelir düzeyi, aile tipi, gebeliğin istenmesi durumu, doğum sayısı parametreleri ilişkili bulunurken (p<0,05);yaş, yaşanılan yer, çalışma, eşin çalışma, sosyal güvence değişkenleri arasında farklılık olmadığı saptanmıştır (p>0,05).
Yaş grupları özellikleri, eğitim, eşin eğitimi, çalışma durumu, eşin çalışması, gelir ,doğum sayısı, gebelik istemi ile kadınların EÖY arasında ilişki bulunamamıştır. Annelerin yaşadıkları yer ve emzirme öz yeterlilikleri arasındaki ilişki incelendiğinde il de yaşayanların ölçek puan ortalamalarının(117,72),ilçede yaşayanların ortalamalarının(108,53),köyde yaşayanların ise(84,33) olduğu görülmüştür. Bebeği 6 aydan daha küçük olan annelerin maternal bağlanma ölçek puanı ortalamaları(84,62±15,08)   7-12 ay olan annelerin(95,12±13,06) ölçek puanları ortalamalarına kıyasla daha düşük olarak bulunmuştur(p=0,001<0,05). Bebeklerini emziren annelerin her üç ölçek puanı ortalamaları emzirmeyen annelerin ölçek puanları ortalamalarına göre daha yüksektir(p=0,001<0,05). Bebeklerini sadece anne sütüyle besleyen annelerin e-sağlık okuryazarlık ve emzirme öz yeterlilik ölçek puanları istatistiksel olarak karma beslenme yapan annelerin ölçeklerden aldıkları puanları karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı derecede daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Ölçek puanları arasındaki korelasyon incelendiğinde e-sağlık okuryazarlık ölçeği ile maternal bağlanma ve emzirme öz yeterlilik ölçekleri arasında orta düzeyde pozitif yönde istatistiksel olarak anlamlı bir korelasyon saptandı.Maternal bağlanma ölçeği ile emzirme öz yeterlilik  kıyaslandığında ise düşük seviyede pozitif yönlü anlamlı  korelasyon saptandı. Ölçekler arasındaki bu korelasyon, e-sağlık okuryazarlık  düzeyi yükseldikçe  emzirme ve maternal bağlanma düzeyinin artmakta olduğunun bir göstergesidir. ''E-sağlık okuryazarlığı ölçeği'' , Cronbach's Alpha puanı 0,972 , Maternal bağlanma ölçeğinin Cronbach's Alpha puanı 0,982 olarak , Emzirme Öz yeterlilik ölçeğinin ise 0,994 olarak saptanmıştır.
Araştırma sonuçlarına göre; kadınların sağlıkları hakkında karar verirken hangi bilgi kaynaklarını kullandıkları gebelik ve doğum sonrası dönemde tespit edilmelidir. Kadınların E-sağlık okuryazarlık seviyeleri artırılmalı ve bu konudaki farkındalık düzeyleri belirlenmeleri ve eğitim içerikleri hazırlanmalıdır. Bu bağlamda kliniklerde çalışan hemşirelerin ''E-sağlık'' konusunda yeterli seviyeye gelmesi sağlanmalı ve emzirme sürecindeki annelerin bu konudaki bilgi ihtiyaçlarını gidermeye yönelik planlama yapılmalıdır.

Abstract:
The aim of the research is to preserve the kinship between the e-health literacy level of the person in the postpartum period and their maternal intimacy and breastfeeding self-efficacy.
Apart from the research, it was designed. In order to realize the population of the research, it includes all of those who gave birth in Istanbul in 2020. According to the results of the Istanbul province 2020 Tuik, the total number of women who gave birth was reported as 191,240 and the number of people in the population was taken as 191,240.
The sample selection formula of which the universe is known was used to determine the sample size. According to the result obtained from the formula, the number of people to be sampled was determined as at least 383 with a 95% confidence interval and ± 5% deviation, and 400 women who met the research criteria were included. This descriptive study was conducted using the snowball method using google form, whatsapp and e-mail, etc., without obtaining permission from the institutions in Istanbul, who agreed to participate voluntarily after obtaining the ethics committee permission. Data were collected from breastfeeding mothers in the postpartum period between September 2021 and April 2023. Data were collected from Mother descriptive information form, E-Health Literacy Scale adapted to Turkish by Tamer(2017), Maternal Attachment Scale adapted to Turkish by Kavlak and Şirin (2009). and Ekşioğlu (2007) using the Turkish-adapted Breastfeeding Self-Efficacy Scale. Statistical analyzes of the data obtained in the study were made using SPSS 22.0 for Windows. Descriptive criteria; mean and standard deviation are presented as a percentage distribution. The conformity of the data to the normal distribution was checked with the Kolmogorov-Smirnov test.
Chi-square analysis for examining the relationships between dependent variables and categorical variables, student-t test if parametric conditions are met for examining continuous variables between two groups, Mann Whitney U test if not, One Way ANOVA for examining continuous variables in more than two groups analysis, Kruskall Wallis analysis was used when parametric conditions could not be met. Bonferroni analysis was used for post-hoc analysis in cases where One Way ANOVA analysis was applied. Statistical significance was taken as (p<0.05).
35.2% of the mothers participating in the study were in the 25-30 age group, with a mean age of 30.8±4.4 years. It was seen that 56.5% of them had a high school or below education level and 65.3% of them were working. In addition, when the employment status of the spouse was examined, it was determined that 95.8% were working and 4.3% were not working. Considering the income status of women, it was concluded that 9.5% of the women had less than their expenses, 12.3% of them had more than their expenses, and 78.3% of them were equal to their expenses. It has been reached that 43.8% of them live in the town center and 0.8% of them live in the village. There is a statistically significant difference between age groups in terms of e-health literacy scale scores of the women participating in the study (p<0.05).
The highest e-literacy among age groups was found in the 25-30 age group, and the lowest e-literacy was in the age group of 31 and above. A statistically significant difference was found between the existence of social security, income status, and the desired pregnancy status and e-health literacy scores (p<0.05). While there was a significant difference in the variables of education level, spouse's education level, income status, family type, desired pregnancy, number of births (p<0.05), there was no significant difference between age, place of residence, employment status, spouse's employment status, and social security variables. detected (p>0.05).
No significant relationship was found between the age groups characteristics of the mothers, the educational status of the spouse, the educational status of the spouse, the employment status of the spouse, the income status, the desired pregnancy status, and finally the number of births and breastfeeding self-efficacy. It has been observed that the scale score averages of those living in the province are (117.72), the averages of those living in the districts (108.53) and those living in the villages (84.33). Mean maternal attachment scale scores of mothers with babies younger than 6 months (84.62±15.08) were found to be statistically significantly lower than the mean scores of mothers whose babies were 7-12 months old (95.12±13.06)(p). =0.001<0.05). The mean scores of all three scales of the mothers who breastfeed their babies were found to be statistically significantly higher than the mean scores of the mothers who did not breastfeed (p=0.001<0.05).
The e-health literacy and breastfeeding self-efficacy scale scores of mothers who fed their babies only with breast milk were found to be statistically significantly higher than the scale scores of mothers who had mixed feeding. When the correlation between the scale scores was examined, a moderately positive and statistically significant correlation was found between the e-health literacy scale and the maternal attachment and breastfeeding self-efficacy scales. A low-level positive statistically significant correlation was found between the maternal attachment scale and the breastfeeding self-efficacy scale . This correlation between the scales is an indication that as the e-health literacy rate increases, mothers' tendency to breastfeed and maternal attachment increases. The Cronbach's Alpha score of the e-health literacy scale was 0.972, the Cronbach's Alpha score of the maternal attachment scale was 0.982, and the Breastfeeding Self-efficacy scale was 0.994.
According to the results of the research, it should be determined which information sources women use when making decisions about their health during pregnancy and postpartum period. The "E-health literacy" levels of women should be increased and their awareness levels should be determined and training contents should be prepared. It should be ensured that e-health is at a sufficient level and planning should be made to meet the information needs of mothers in the breastfeeding process.