Mekânsal analiz yöntemleri ile Bergama havzası taşkın tehlike haritasının oluşturulması
Flood inundation mapping for Bergama using spatial methods
Yazar: AHMET POLAT
Danışman: DOÇ. DR. SEDAT YALÇINKAYA
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; LIDAR = LIDAR ; Taşkın kontrolü = Flood control ; Taşkınlar = Floods

Özet:
Taşkınlar, can ve mal kayıpları açısından dünyada önemli bir tehdit oluşturmaktadır. Nüfus yoğunluğunun artması çarpık şehirleşme ve küresel ısınmanın etkisi ile birlikte taşkın sayılarının ve şiddetinin artması beklenmektedir. Son yıllarda yapılan taşkın araştırmaları ve çalışmaları ile bu kayıpların en aza indirilmesi için taşkın esnasında risk bölgelerinin tayin edilmesi önem arz etmektedir. Teknolojinin ilerlemesi ile birlikte arazi üzerinde topoğrafik verilerin alınması hızlanmakta olup bilgisayar tabanlı programlar ile simülasyonlar yapılarak risk oluşturan bölgeler önceden belirlenebilmektedir. Bu simülasyonlar belli bir veri tabanında kaydedilerek olası taşkınların etkilerini azaltmak için önlemler alınması ve taşkın anında can ve mal kayıplarının en aza indirilmesini mümkün kılmaktadır. 
Bu çalışmada coğrafi bilgi sistemi (CBS) yardımıyla Bergama Havzasında taşkın anında su yükseklikleri haritası oluşturulmuştur. Herhangi bir taşkın anında su altında kalabilecek bölgeler geometri esaslı CBS yöntemiyle önceden belirlenmiştir. Çalışma kapsamında Harita Genel Müdürlüğü'nün 2017 yılında çalışma alanında almış olduğu LIDAR (Light Detection and Ranging) nokta veri kümeleri kullanılarak CBS yardımı ile sayısal yükseklik modeline (SYM) dönüştürülmüştür. Daha sonra HAND (Height Above Nearest Drainage) metodu uygulanarak önceden tayin edilen nehir su yükseklikleri için taşkın yatağındaki riskli su yükseklikleri hesaplanmıştır. Akarsu seviyesindeki artışları gösteren bu metot, hangi bölgelerin su altında kalacağını göstermektedir. Bu yöntem ile Bergama Havzasının taşkın anında su yükseklik haritası oluşturularak hangi bölgelerin su altında kalacağı belirlenmiştir. Bu yöntemin üstünlüğü, uygulamasının hızlı olmasıdır. Fakat sonuçların doğruluğu hidrodinamik modellere göre daha az hassastır. Dolayısıyla ileri (hidrodinamik) taşkın modelleme teknikleri ile taşkın anındaki su yükseklikleri bir ön eleme analizi olarak kullanılması uygun görülmektedir. Bergama Havzasının su yükseklik haritasının oluşturulması ile daha detaylı taşkın modellemesi gerektiren alanların tespiti amaçlanmıştır.

Abstract:
Floods pose is a significant threat to the world in terms of loss of life and property. The effects of unplanned urbanization and global warming have accompanied the increase in population density in recent years. It is expected that the number and severity of floods will increase. In recent years, it is important to identify risk zones during floods in order to minimize flood losses through research and studies. With the advancement of technology, the land acquisition of topographical data on the predetermination of risky areas by making computer based simulations and taking precautions to reduce the impact of possible flood by recording in the database with that study it is possible to minimize loss of life and property. In this study, with the help of geographic information system (GIS) flood hazard in the Bergama Basin map was created. Areas that can be flooded in any flood predetermined by the based geographic information system GIS method. 
Within the scope of the study, it was taken in the study area of the General Directorate of Maps in 2017 GIS assistance using LIDAR (Light Detection and Ranging) point datasets, it was converted into a digital elevation model (DEM). Then, by applying the HAND (Height above Nearest Drainage) method, the predetermined river water heights and the risky water heights in the floodplain were calculated. Increases in water level in streams his method shows us which areas will be submerged under water. With this method by creating the flood hazard map of the Bergama Basin, which regions will be flooded during the flood determined to be below. The advantage of this method is that its application is fast. But results are less accurate than hydrodynamic models. Therefore, this method detailed flood hazard areas with advanced (hydrodynamic) flood modeling techniques, it is appropriate to use it as a pre-elimination analysis in determining the places where work should be done. In this study, it was evaluated in this context and the method was applied to Bergama to determine the areas that require more detailed flood modeling.