Ortaokul sekizinci sınıf öğrencilerinin güç santralleri ile ilgili bakış açılarının incelenmesi
Examination of eighth grade students' perspectives on power plants
Yazar: SADIK TANER GÜDÜK
Danışman: DOÇ. DR. HÜSEYİN EŞ
Sinop Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Fen bilgisi öğretimi = Science teaching ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Ortaokullar = Secondary schools ; Q metodu = Q method ; Sosyobilimsel konular = Soscioscientific issues ; Öğrenci görüşleri = Opinions of students

Özet:
Bilimsel bilgiler ışığında, karmaşık, açık uçlu, ikilem yaratan ve toplumda önem teşkil eden klonlama, kök hücre, genom projesi, küresel ısınma, alternatif yakıtlar, GDO (Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar), organ bağışı, enerji santralleri gibi konular sosyobilimsel konu olarak tanımlanmaktadır. Birçok araştırmacı, fen okuryazarı olabilmek için öğrencilerin sosyobilimsel konulardaki karar verme ve muhakeme yapma yeteneğinin önemini vurgulanmıştır. Bu araştırmada ortaokul sekizinci sınıf öğrencilerinin güç santralleri ile ilgili bakış açılarının incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada Q metodu esastır. Q metodu bireylerin benlik referanslı bakış açılarını inceleyerek bu bakış açılarının farklılıklarını ve ortaklıklarını, yani birbirlerine göre konumlarını bütüncül olarak açığa çıkarmayı hedefleyen bir yöntemdir. Araştırmanın çalışma grubunu, 2019-2020 eğitim-öğretim yılında Sinop ili Merkez ilçesinde bulunan bir devlet okulunun sekizinci sınıfında öğrenim gören 19 (11 kız, 8 erkek) öğrenci oluşturmaktadır. Gönüllülük esasına dayalı olarak belirlenen öğrenciler, "güç santralleri" konusunu araştırmanın gerçekleştiği dönemde örgün olarak işlememişlerdir. Çalışmada katılımcılara alanyazının sınırlı olması nedeniyle araştırmacı tarafından oluşturulmuş 35 adet Q cümlesi sunulmuştur. Her bir güç santrali (hidroelektrik, termik, rüzgâr, jeotermal ve nükleer) için sosyoloji/kültür, çevre, ekonomi, bilim, teknoloji, etik/ahlak ve risk/sağlık boyutlarına uygun 35 Q cümlesine ulaşılmıştır. Katılımcılar bu cümleleri kullanarak bireysel Q matrislerini oluşturmuşlar ve matrisler PQMethod 2.35 programı ile analiz edilmiştir. Analiz sonucunda ortaokul sekizinci sınıf öğrencilerinin güç santrallerine yönelik "ekonomi odaklı" ve "bilim ve teknoloji odaklı" olmak üzere iki bakış açısına sahip oldukları bulunmuştur. Analiz sonucunda bazı yönleri ile ön plana çıkan yedi cümle görüşme sorusu olarak da kullanılmış, bu cümleler katılımcılara açık uçlu olarak yöneltilmiş, öğrencilerin bu cümleler ile ilgili görüşleri alınarak derinlemesine incelenmeye çalışılmıştır. Araştırma sonucunda katılımcıların on üçünün "ekonomi odaklı" altısının ise "bilim ve teknoloji odaklı" bakış açısında yer aldığı görülmüştür. Her iki bakış açısına sahip öğrenciler on üç cümle üzerinde hemfikir iken 18 cümle hakkında farklı fikirde oldukları görülmüştür.

Anahtar Kelimeler: Sosyobilimsel konular, Güç Santralleri, Q metodu, Ortaokul öğrencileri

Abstract:
In the light of scientific information, complex, open-ended, dilemma-generating and important issues such as cloning, stem cell, genome project, global warming, alternative fuels, GMO (Genetically Modified Organisms), organ donation, power plants are defined as socioscientific issues. Such scientific issues have become the topics discussed in the society, and no common decision has been made on these issues. Many researchers have emphasized the importance of students' decision-making and reasoning skills in SSI in order to be scientifically literate. In this study, it was aimed to examine the perspectives of eighth-grade secondary school students about power plants. Q method is essential in research. Q method is a method that aims to reveal the differences and commonality of these perspectives, and their positions relative to each other holistically, by examining the self-referenced perspectives of individuals. In the 2019-2020 academic year, 19 (11 girls, 8 boys) eighth-grader students of a public school located in the Central district of Sinop province take part as participants. In the study, 35 Q statements created by the researcher were presented to the participants due to the limited literature. For each power plant (hydroelectric, thermal, wind, geothermal and nuclear) 35 Q statements have been reached in accordance with the dimensions of sociology/culture, environment, economy, science, technology, ethics and risk. Participants created individual Q-sorts using these statements and the sorts were analyzed with the PQMethod 2.35 program. It was found that middle school eighth-grade students have two perspectives on power plants: "economy-oriented" and "science and technology-oriented". Seven statements that came to the forefront with some aspects were also used as interview questions, these sentences were directed to the participants as open-ended, and the students' opinions about these sentences were tried to be examined in depth. As a result of the research, it was seen that thirteen of the participants were "economy-oriented" and six of them were "science and technology-oriented". While students with both perspectives agreed on thirteen sentences, it was seen that they had different opinions about 18 sentences.

Key Words: Socioscientific Issues, Power Plants, Q Method, Secondary School Students