Kamu inşaat sektöründe yaklaşık maliyet hesabı şartnamesi oluşturulmasına yönelik bir çalışma
A sample study for constituting a detailed cost estimate specification in public construction sector
Yazar: DUYGU TOKALAKOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. ELÇİN TAŞ
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Proje ve Yapım Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Mimarlık = Architecture ; İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: Kamu binaları = Public buildings ; Kamu inşaatları = Public constructions ; Kamu kuruluşları = Public institutions ; Kamu kuruluşları = Public institutions ; Kamu İhale Kanunu = Public Procurement Law ; Kamu İhale Kurumu = Pubic Procurement Authority ; Maliyet hesabı = Cost account ; Şartnameler = Specifications

Özet:
Kamu inşaat sektörü, halkın ve devletin ihtiyaçlarına yanıt vermekle yükümlü kamu yapılarının üretimini esas aldığından, tüm inşaat sektörü bileşenleri arasında oldukça önemli ve geniş kapsamlı bir konumda yer almaktadır. Üretilen yapıların kamuya hizmet verecek olmaları ve devlet tarafından kısıtlı bir bütçe ile finanse ediliyor olmaları bu yapıların inşaatındaki süre?maliyet?kalite kısıtlarının önemini arttırmaktadır.Yapı üretim sürecinin tasarım öncesi, tasarım, ihale, yapım, teslim, kullanım ve yok etme gibi evrelerden oluştuğu göz önüne alındığında, yapının maliyetine yönelik tahmin ve hesapların da bu evrelerde tekrar edilen bir husus olduğu düşünülebilir. Özellikle tasarım evresi süresince hesaplanması yinelenen maliyet, bu evrenin farklı aşamalarında giderek artan detaylar sayesinde gerçeğe yaklaşmaktadır. Bu sebeple, tasarımın ilk aşamalarında tahmin edilebilen maliyet, tasarımın son aşamasında gerçeğe yakın olarak hesaplanabilmektedir ve bu tez çalışmasının temelini oluşturan yaklaşık maliyet hesabı olarak ifade edilmektedir.Yapı yaklaşık maliyeti, geleneksel proje teslim sistemi ile gerçekleştirilen kamu inşaatlarında, yapı üretim sürecinin tasarım evresi sonunda idare adına hesaplanır ve ilgili yapım işinin tüm imalat kalemlerinin parasal değerinin toplamını ifade eder. İhale evresinde, yükleniciler tarafından gelen teklifler idare tarafından ihale öncesi hesaplanan yapı yaklaşık maliyeti hesabı ile karşılaştırılarak değerlendirilmektedir. Bununla birlikte, söz konusu yapım işinin maliyetinin idarece ayrılmış bütçenin sınırlarında kalıp kalmadığı hususu da, yapı yaklaşık maliyeti hesaplanarak kesinleştirilmektedir. Bu sebeplerle, yapı yaklaşık maliyeti hesabı, idare açısından önemli olmaktadır.Yurt dışı kamu inşaat sektöründe kullanılan yapı yaklaşık maliyet hesaplama kuralları incelendiğinde, bu kuralların detay seviyesinde geliştirilmiş yaklaşık maliyet şartnamesi ya da prosedürleri olduğu tespit edilmiştir.Aynı durum Türkiye için incelenmiştir. Türkiye'deki kamu yapıları inşaatında esas alınan ve uyulmakla yükümlü olunan Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nin yaklaşık maliyetle ilgili maddeleri bulunmaktadır. Tüm kamu kurumlarına ait yaklaşık maliyet hesabı, bu maddeler esas alınarak yapılmaktadır.Türkiye'de, esas alınmakla zorunlu olunan bu Yönetmelik, hukuki bir doküman olması sebebiyle tüm kamu kurumlarına yönelik genel bilgileri içermektedir. Detay seviyesinde yaklaşık maliyet hesabı ile ilgili maddeleri çok yetersiz kalmaktadır.Bu tez çalışması kapsamında bazı kamu kurumları ile görüşülmüş, yaklaşık maliyet hesaplama konusunda karşılaştıkları zorluklar üzerinde durulmuştur. Yönetmelik'in yetersiz kaldığı hususlar bu kamu kurumlarınca da belirtilmiştir.Kurumların karşılaştığı zorlukların mevcut Yönetmelik ile çözümü mümkün değildir. Dolayısıyla, kamu kurumlarının yaklaşık maliyet hesaplarken karşılaştıkları problemleri çözmeye yönelik olarak oluşturulmuş ve detay seviyesinde geliştirilmiş bir yaklaşık maliyet hesabı şartnamesi ya da prosedürlerinin hazırlanması gereklidir.İstanbul Teknik Üniversitesi de bir kamu kurumudur. Diğer kamu kurumları gibi bina inşaatı ihalelerinde çeşitli problemlerle karşılaşmakta ve Yönetmelik kapsamında bu problemleri çözmek durumunda kalmaktadır. Bu sebeple, bu problemlerin giderilmesi amacı ile, mevcut Yönetmelik ile uyumlu ancak bilgi kapsam ve derinliği bakımından geliştirilerek, anlatım dilinin yalın ve açık olarak kullanıldığı bir yaklaşık maliyet hesabı şartnamesi oluşturulmuştur.Bu tez çalışmasına konu olan yaklaşık maliyet hesabı şartnamesi aynı zamanda İTÜ Rektörlüğü tarafından desteklenen, İTÜ İnşaatları Projeleri, İhaleleri ve Yapımı için Sistem ve Format Geliştirme Projesi kapsamındadır. Bu proje ile, İTÜ'ye ait yapım projelerinde kullanılacak olan kural ve prosedürlerin geliştirilmesi ve bu kural ve prosedürlerin uygulamaya geçirilmesi ile daha ekonomik ve kaliteli yapım projeleri gerçekleştirilecektir.Bu şartname, yaklaşık maliyetin hesaplanması sürecinde izlenmesi gereken adımları kurallaştırmış; uyulması gereken standart bir süreç haline getirmiştir. Algıyı arttırması ve yorum farklılıklarına sebebiyet vermemesi amacı ile, bu adım ve kurallar akış diyagramları görselleri ile desteklenmiştir. Bununla birlikte, yaklaşık maliyet hesaplama sürecinde kullanılması gereken dokümanlar standart formlar haline getirilmiş; ne zaman, nasıl ve kim tarafından doldurulmaları gerektiği açıklanmıştır.İTÜ İnşaatları Projelendirme İhale ve Yapım El Kitabı-Yaklaşık Maliyet Hesabı Şartnamesi ile İTÜ'nün yaptıracağı binaların yaklaşık maliyet hesabı süreçleri standart, daha doğru ve kontrollü adımlar ile ilerleyecek; sonuç ürün olan yapılar daha ekonomik olarak ve İTÜ tarafından belirlenen kalite standartlarında gerçekleştirilecektir.İTÜ adına geliştirilen bu yaklaşık maliyet hesabı şartnamesi, Türkiye'deki tüm kamu kurumları tarafından uygulanabilecek bir yapıda ve detay seviyesinde geliştirilmiştir. Geliştirilen bu şartname ile İTÜ, ülkemizdeki diğer üniversiteler ve kamu kurumları için bir öncülük görevi üstlenmiştir.Türkiye'deki kamu inşaat sektöründe bir örnek teşkil eden İTÜ İnşaatları Projelendirme İhale ve Yapım El Kitabı-Yaklaşık Maliyet Hesabı Şartnamesi'nin tüm kamu kurumlarınca uygulanabileceği önerilmektedir. Bu sayede, tüm kamu kurumlarının yapım işlerindeki yaklaşık maliyetin, doğru ve kontrollü bir şekilde hesaplanmasının sağlanacağı; hesaplanma sürecinde yapılan hataların azalacağı ve sonuç olarak, inşa edilecek kamu yapılarının daha ekonomik ve kurumca belirlenmiş kalitede gerçekleşebileceği düşünülmektedir.Türkiye ekonomisinin lokomotif sektörü olan inşaat sektörünün önemli bir parçası olan kamu inşaatlarındaki bu gelişmenin, tüm ülke ekonomisi adına faydalı sonuçlar doğuracağı kaçınılmazdır.

Abstract:
Public construction sector aims to construct buildings according to the needs of the government and the public. Since those buildings are constructed for the society with a limited budget of the government, the importance of time ? cost ? quality constraints becomes more essential.Building production process has severe phases such as pre-design, design, bidding, construction, usage and destruction. Although cost estimating is repeated in each of them, the most important estimates occur in the design phase. As the amount of the details increase, more realistic estimates can be achieved. In the initial steps, only schematic design?s cost can be estimated while a detailed and realistic cost can be estimated at the end of the design phase.A detailed cost is estimated at the end of the design phase of public building projects which are procured with traditional project delivery system. The detailed cost is estimated for the governmental institution and it represents the sum of the monetary value belonging to all the manufacturing tasks. In the bidding phase, the governmental institution can evaluate the tenders of the bidders according to the detailed cost estimate. Additionally, the project?s expected cost and the budget can only be compared according to this estimate. That is why; a detailed cost estimate has essential qualifications and benefits to the governmental institution.As a part of the thesis study; detailed cost estimate specifications, procedures and rules of the foreign governmental institutions are researched and it is determined that these rules are procedures which are developed in detail.The same research is conducted for Turkey and it has been determined that similar specification, procedures or rules about detailed cost estimate do not exist. There is only a general construction legislation which contains some parts about detailed cost estimate. It is compulsory to comply with this legislation for the national governmental institutions? construction projects.This legislation contains general information about construction but its? rules related to detailed cost estimating are unadequate. As a part of this thesis study, appointments were conducted with some of the governmental institutions and the difficulties of these institutions during the cost estimating process are expressed in these appointments.According to the complaints of these institutions; it is not possible to solve the problems with the existing legislation since it has a general approach. For that reason, it is necessary to prepare a detailed cost estimate specification for governmental institutions.As a sample, a detailed cost estimate specification belonging to ITU has been prepared to solve the problems. The specification complies with the existing legislation but the scope and the details of information has been increased since the verbal language has also been purified from complexity.This specification has made the steps into rules which are used in the detailed cost estimating phase and has created a standardized process. This steps and rules have been supported by the visual elements of process-flow diagrams. By using these diagrams, it is aimed to prevent misunderstandings. Additionally, the documents which are necessary to use in estimating process have been turned into standard forms. Filling process of these forms has been clarified in the specification text.The detailed cost estimate specification which is the subject of the thesis study is also a part of the system and format development projects related to ITU?s construction projects and bids. The project includes all the rules and procedures which will be used in ITU?s construction projects; by using these rules, there will be more economic and qualified construction projects.By executing Construction and Bidding Manual of ITU Buildings ? Detailed Cost Estimate Specification, the cost estimating processes of ITU?s further buildings will be more correct, suitable and controlled. The buildings will be produced in a more economic way with a satisfying level of quality.This specification owned by ITU has been prepared in a suitable structure for every governmental institution to apply. For that reason, ITU has a leader role in Turkish construction sector.As a result of the thesis study, it is proposed that every governmental institution can apply this detailed cost estimate specification so that; a correct, suitable and controlled cost estimates can be achieved and the mistakes in estimating process can be eliminated. If the detailed cost estimating process becomes accurate, then the buildings can be constructed in a more economic and qualified way.As the public buildings are an essential part of the construction sector, these improvements can positively affect whole country?s economic situation and have beneficial results.