İran-atropaten (Azerbaycan) bölgesinın kırsal mimari özellikleri ve koruma sorunları: Ushtibin Köyü
Rural architectural features and conservation problems in İran-atropatena (Azerbaijan) region: Ushtibin village case
Yazar: NIMA SAMANIFAR
Danışman: DOÇ. DR. TÜLAY ÇOBANCAOĞLU
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Koruma ve Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Atropaten (günümüzdeki adıyla bilinen Azerbaycan) bölgesi tarih boyunca farklı uygarlıklar ve hükümetlerin bir parçası olmuş ve birçok medeniyetle etkileşim içine girmiştir. Özellikle 14. yüzyıldan günümüze kadar içinde farklı siyasal sınırlara bölünerek büyük bir kısmı İran sınırları içerisinde ve diğer kısımları Azerbaycan Cumhuriyeti, Nahcivan, Ermenistan ve Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde kalmıştır.
Tarih boyunca Atropaten -kadim uygarlıkları bünyesinde barındıran bölgenin- kırsal mimari özellikleri üzerine ele alınan Ushtibin Köyü; örnek olarak incelenmiştir.
Günümüz dünyasında gelişmemiş ve gelişme eşiğinde olan ülkelerde -özellikle orta doğu ülkelerinde- kültürel mirasın yok olma tehlikesi daha belirgin hale gelmiştir.  Yapılan koruma çalışmalarının yetersiz kalması, metropol ve büyük toplumsal alanlara yakın olan taşınmaz miras varlıkları odaklı çalışması nedeniyle kırsal mimari miras yok edilme eşiğine getirilmiştir.
Bahsi geçen ülkeler arasında yer alan İran'da; farklı birim ve kurumlarda, yönetmelikler çerçevesinde yapılan koruma çalışmaları kültürel mirasın değişimi ve yok olmasını önlemekte başarısız kalmaktadır. 
Yeni ve niteliksiz yapılaşmalar, uygun olmayan değişimler neticesinde ortaya çıkan sonuçlar korunması gereken bu kırsal mirasın ne kadar büyük bir tehlike altında olduğunu gözler önüne sermiştir.  Özellikle son dönemlerde bu tehlike çığ gibi büyümeye başlamıştır.
Ushtibin Köyünün ideal korunma yöntemlerinin sadece mimarlık ve yapısal olarak incelenmesiyle mümkün olmayacaktır ve disiplinler arası (Multi disiplin) bir yöntemle ele alınması gerekmektedir.
Tarihi değerin yanı sıra farklı kültür ve etnik kökenler barındıran bu topraklar (Ushtibin Köyü) etnik, kültürel ve toplumsal farklılıkların ortaya çıkardığı; baskı ve etkiler altında sürdürülebilir özgün bir mimari üslup yaratmıştır. Özellikle kırsal mimari ve yerleşim tipolojisinde özgün üslubunun yanı sıra nitelikli ve kendine özgü yapı modellerinin de yer alması ve bu nitelikli yapıların günümüze kadar korunmuş olması bu çalışmanın önem arz eden tarafı olmuştur.

Abstract:
Throughout history, the Atropatena (now known as Azerbaijan) region has been a part of various cultures and states, and has associated with many civilizations.
From the 14th century to the present day, the atropatena area has been divided into various political borders. While the majority of them lie within the boundaries of Iran and the Republics of Azerbaijan, some are located between Nakhichevan, Armenia, and Turkey.
Throughout history, the atropatena, which includes ancient civilizations, has been studied on rural architectural characteristics of the area, with the village of Ushtibin acting as a study case.
In today's world, the danger of extinction of cultural heritage has become more pronounced in underdeveloped and developing countries, especially in Middle Eastern countries. Owing to inadequate restoration work, its rural architectural legacy has been taken to the verge of extinction due to its reliance on immovable heritage properties near to urban and vast social areas.
In Iran, one of the countries listed, conservation efforts carried out in accordance with regulations in various units and institutions fail to prevent cultural heritage change and extinction.
New and unqualified constructions, unacceptable reforms, and the repercussions have shown how vulnerable this rural heritage, which must be preserved, is. This danger has recently begun to spread like an avalanche.
Since it is not possible to research the ideal methods of defense for the village of Ushtibin solely by architectural and structural means, it should be approached through a multidisciplinary approach.
Under the strain and impact of ethnic, technological, and social differences, these lands (Ushtibin village), which have different cultures and ethnicities in addition to their historical significance, have developed a sustainable and original architectural style. Aside from its distinct and original design, particularly in rural architecture and settlement typology, a significant aspect of this study has been the inclusion of qualified and self-specific building models, as well as the preservation of qualified structures to the present day.