OECD ülkelerindeki sağlık risk faktörlerinin kümeleme analizi ile değerlendirilmesi
Evaluation of health risk factors in OECD countries with clustering analysis
Yazar: ŞEYMA YENİOĞLU
Danışman: PROF. DR. GÜLBİYE YAŞAR
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Kurumları Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sağlık Yönetimi = Healthcare Management
Dizin: Hiyerarşik kümeleme = Hierarchical clustering ; Kümeleme = Clustering ; Kümeleme analizi = Cluster analysis ; OECD ülkeleri = OECD countries ; Risk = Risk ; Risk faktörleri = Risk factors ; Sağlık = Health ; Sağlığın sosyal belirleyicileri = Social determinants of health

Özet:
Yaşlanan nüfus ve uzun yaşam beklentisi, kronik, tedavisi pahalı, hastalık ve sakatlıklarda artışa yol açmaktadır. Ancak, sağlık kaynakları bu artan talebi karşılamak için yeterli değildir. Bu durum ise sağlık sektörünü artan bir bütçe baskısı altına sokmaktadır. Toplum ve sağlık sistemlerinin kullanıcıları olarak bu hastalıkların arkasındaki nedenleri ve risk faktörlerini anlamak sağlıkla ilgili karar verme ve planlama için hayati önem taşımaktadır. Risk faktörlerinin sağlık üzerinde güçlü etkileri vardır ve bunların yaygınlığı bölgeler ve ülkeler arasında farklılık göstermektedir. Buradan hareketle çalışmanın amacı, OECD'ye üye 35 ülkenin sağlık risk faktörlerine göre kümelenmesi sonucu benzer OECD ülkelerini belirlemek ve OECD ülkeleri içinde Türkiye'nin konumunu tespit etmektir. Ülkelerin risk faktörlerine göre değerlendirilmesinde davranışsal ve çevresel risk faktörlerinden tütün kullanımı, alkol tüketimi, aşırı kilolu/obez olma, günlük meyve tüketimi, günlük sebze tüketimi ve hava kirliliğine maruz kalma; sosyoekonomik risk faktörlerinden ise cepten yapılan sağlık harcamaları, işsizlik, düşük eğitim düzeyi ve özel sağlık harcamaları kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini OECD üyesi 35 ülke oluşturmaktadır. OECD ülkelerinin 2014 yılı için on farklı sağlık risk faktörü Ward yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre 35 OECD ülkesinin dört kümeye ayrılmasına karar verilmiştir. Birinci kümede 10 ülke, ikinci kümede 11 ülke, üçüncü ve dördüncü kümelerde 7'şer ülke yer almıştır. Üçüncü kümede yer alan Türkiye'nin sağlık risk faktörlerine göre en fazla benzerlik gösterdiği ülkeler; İtalya, Portekiz, Yunanistan, Şili, İspanya ve Meksika olmuştur. Analiz sonucunda Türkiye'nin sağlık risk faktörleri bakımından yüksek riskli kümede yer aldığı tespit edilmiştir. Türkiye'nin de yer aldığı bu küme, aşırı kilolu/obez olma, cepten yapılan sağlık harcamaları, işsizlik ve düşük eğitim risk faktörleri bakımından yüksek riskli bulunmuştur. Bu çalışmanın, sağlık risk faktörlerine göre kümelenen ülkelerin aynı küme içerisindeki diğer ülkelerle kıyaslanarak görece daha az riskli durumdaki ülkelerin incelenmesiyle sağlığı korumaya ve geliştirmeye yönelik çıkarımlar yapılmasına katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Anahtar Sözcükler: kümeleme analizi, OECD ülkeleri, sağlık risk faktörleri

Abstract:
The aging population and long life expectancy lead to an increase in diseases and disabilities that are chronic and expensive to treat. However, health resources are not sufficient to meet this increasing demand. This situation puts the health sector under increasing budgetary pressure. As the users of health systems and society, understanding the causes and risk factors behind these diseases is vital for decision-making and planning. The prevalence of risk factors differs between regions and countries and they have strong effects on health. The aim of the study is to identify similar OECD countries as a result of clustering of 35 OECD member countries according to health risk factors and to determine the position of Turkey among OECD countries. In the evaluation of countries according to risk factors, tobacco use, alcohol consumption, being overweight/obese, daily fruit consumption, daily vegetable consumption and exposure to air pollution from behavioral and environmental risk factors were used also Out-of-pocket health expenditures, unemployment, low education level and private health expenditures were used as socioeconomic risk factors. The research population consisted of 35 OECD member countries. OECD countries'  10 different health risk factors for 2014 were analyzed using the Ward method. According to the results of the study, it was decided to divide 35 OECD countries into four clusters. There are 10 countries in the first cluster, 11 countries in the second cluster, and 7 countries each in the third and fourth clusters. Turkey took place in the third cluster and the countries that Turkey shows the most similarity in terms of health risk factors are; Italy, Portugal, Greece, Chile, Spain and Mexico. As a result of the analysis, it has been determined that Turkey is in the high-risk cluster in terms of health risk factors. This cluster, including Turkey, was found to be at high risk in terms of being overweight/obese, out-of-pocket health expenditures, unemployment and low education risk factors.  It is thought that this study will contribute to making inferences about protecting and improving health by examining the countries that are clustered in terms of health risk factors compared to other countries in the same cluster and examining the countries with relatively less risk.Keywords: cluster analysis, health risk factors, OECD countries