Esmer çürüklük mantarlarının (basidiomycetes) odunun fiziksel ve kimyasal özellikleri üzerine etkisi
The Effect of brown rot fungi (basidiomycetes) on the physical and chemical properties of wood
Yazar: COŞKUN KÖSE
Danışman: PROF.DR. NURGÜN ERDİN
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2000
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Fiziksel özellikler = Physical properties ; Kimyasal özellikler = Chemical properties ; Mantarlar = Fungi ; Odun = Wood ; Sarıçam = Scoth pine ; Çürüklük = Rottenness

Özet:
ÖZET "Esmer Çürüklük Mantarlarının (Basidiomycetes) Odunun Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri Üzerine Etkisi" adlı bu araştırmanın amacı, özellikle iğne yapraklı ağaç odunlarında anatomik ve kimyasal yapıda tahribata neden olan ve fiziksel-mekanik özellikleri olumsuz yönde etkileyen esmer çürüklük mantarlarının, orman endüstrisinin birçok alanında kullanılan sarıçam odunu üzerindeki etkilerini araştırmaktır. Araştırmaya konu olan sarıçam (Pinus sylvestris L.) örnekleri, Kastamonu Elekdağ bölgesinden alınmıştır. Test mantarı olarak, iki esmer çürüklük mantarı türü Postia placenta {Porta monticola) FPRL 280 Eng. CHE ve Neolentinus lepideus (Lentinus lepideus) Mad. 534 R USA FPL-Madison kullamlmıştrr. Esmer çürüklüğe uğramış odun örneklerinde anatomik, fiziksel, mekanik ve kimyasal özelliklerdeki değişikliklerin belirlenmesi amacı ile Postia placenta ve Neolentinus lepideus tahribatına uğramış sarıçam diri odunu örneklerinde meydana gelen ağırlık kayıpları, hacim değişimi, yoğunluk değişimi ve hacmen genişleme kabiliyeti değerleri tespit edilmiş, sağlam ve bu iki mantar tarafından tahribata uğramış sarıçam diri odunu örnekleri için; kül miktarı, alkol-benzen, alkol, sıcak su ve % liikNaOH'de çözünürlük, lignin analizleri yapılmıştır. Yapılan bu çalışmalara ek olarak Hamburg Üniversitesi, Odun Biyolojisi ve Odun Teknolojisi Bölümlerinde liflere paralel basmç direnci ve yoğunluk profil testleri, çürüklüğe uğramış odun ömelderinin anatomik yapısındaki değişikliklerin belirlenmesi amacı ile, elektron mikroskopu (TEM) incelemeleri yapılarak, fotoğraf çekimleri ve polimerizasyon derecesi ve toplam karbonhidrat analizleri gerçekleştirilmiştir. Sonuç olarak, tahribat sonrası odun örneklerinde meydana gelen ağırlık kaybı değerlerinin, hacim kayıpları ve yoğunluk kayıpları ile paralellik gösterdiği, hacmen genişleme kabiliyetinin sağlam odun örneklerine göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Yoğunluk profili incelemelerine göre, ilkbahar odunu yoğunluk kayıplarının yaz odunu yoğunluk kayıplarından yüksek olduğu, liflere paralel basmç direnci değerlerinde çürüklüğe uğramış odun örneklerinde yüksek düşüşler olduğu belirlenmiş ve ağırlık kaybı değerleri ile ilişkilendirilmiştir. Mantarların kenarlı geçit zarlarında elektron yoğunluğu düşük alanlar oluşturdukları, Odun hücre çeperi S3 tabakasının sağlamlığım koruduğu, S2 tabakasında bulunan bileşikleri uzaklaştırdıkları ve bunun etkisi sonucunda yer yer çatlaklar meydana geldiği görülmüştür. Çürüklüğün ileri evrelerinde ise orta lameli de kapsayan bazı alanların ayrıştığı belirlenmiştir. Yapılan tüm testler yorumlandığında, çürüklüğün ilk evrelerinde meydana gelen ağırlık ve direnç kayıplarının hemiselüloz kayıplarından kaynaklandığı belirlenmiştir. XII

Abstract:
SUMMARY The objective of this study called "The Effect of Brown-Rot Fungi (Basidiomycetes) on the Physical and Chemical Properties of Wood" was to investigate the effects of brown-rot fungi, causing most destructive and costly form of decay of softwoods in service and great degradation on anatomic structure and chemical, physical, and mechanical properties of wood. Scots Pine (Pinus syvlestris L.) trees were harvested from Elekdag, Kastamonu, Turkey. For the laboratory tests that were carried out to determine the effects of brown-rot fungi, two brown-rot fungi, Postta placenta {Poria monticola) FPRL 280 Eng. CHE and Neolentinus lepideus (Lentinus lepideus) Mad. 534 R USA FPL-Madison were used. In this study, weight losses, volume and density losses, and the ability of volumetric swelling, lignin and ash content, and alcohol-benzene, alcohol, hot water, and 1% NaOH solubility were determined in the sound wood and decayed wood. In addition, at University of Hamburg, Department of Wood Science and Technology, Germany, compression strength parallel to grain tests, density profile tests, degree of polymerization (DP), and total carbohydrate analyses were carried out and the attacking patterns of the fungi in the decayed wood were observed by transmission electron microscope (TEM). It was found that there was a good correlation between weight losses and volumetric shrinkage, and decrease in density. The ability of volumetric swelling was found to have been much higher in the decayed wood than in the sound wood. According to the density profile test results, the decreasing in the density of earlywood section of annual ring was much higher than that of latewood. The profound differences in the compression strength values between the sound and decayed wood were determined. In TEM observations of the sound and decayed wood, it was found that the decayed wood showed decreasing zones of electron density on the bordered pit membranes. In general, the S3 layer of the secondary wall stayed intact however the fungi caused some cracks on the S2 layer of the secondary wall since brown-rot resulted in simultaneous removal of cell wall components. The microscopic decay patterns observed in advanced stages of decay showed a distinctive separation on some areas of cell wall throughout middle lamella. It was determined that the weight losses in early stages of brown-rot were due to hemicellulose degradation. XIII