Takayasu arterit'li hastalarda osteoporoz ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi /
Yazar: MESUT ÖZGÜN ÖZDAL
Danışman: PROF. DR. RAFİ HANER DİRESKENELİ
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Romatoloji = Rheumatology

Özet:
Amaç: Takayasu Arteriti (TAK), idiyopatik granülomatöz inflamasyon sonucu gelişen nadir görülen büyük damar vaskülitidir. Takayasu arteriti (TAK), inflamatuvar süreçlere bağlı alevlenmeler ve remisyonlar ile dalgalı bir seyir ile karakterize uzun süreli glukokortikoid kullanımı da içeren immünosupresif tedaviler gerektiren kronik bir hastalıktır. Tedavi ilişkili komorbidite insidansı artmıştır. Osteoporoz, komorbid durumların en önemlilerindendir. Bu çalışmada TAK olan hastaların düşük kemik kütlesine yol açabilecek hastalık ilişkili özellikleri ve kişisel risk faktörlerinin yanı sıra; TAK nedeni ile almış oldukları tedavinin osteoporoz ile ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır.

Yöntem: Çalışmaya >18 yaş American College of Rheumatology kriterlerine göre TAK tanısı almış, 3 ayın üstünde glukokortikoid kullanımı olan ve klinikte takipli 70 hasta ile kontrol grubu olarak yaş ve cinsiyeti benzer sağlıklı gönüllü 64 katılımcı toplam 134 katılımcı dahil edildi. Hastaların demografik verileri, ek hastalıkları, kullandıkları ilaçlar, kırık öyküsü ve osteoporoz risk faktörleri, femur boyun ve lomber KMD sonuçları, var olan hastalarda lateral torakolomber grafileri, kemik metabolizması ile ilişkili laboratuar ölçümleri ve FRAX skorlaması ile kırık riskleri değerlendirildi. Böylece TAK tanılı hastalarda ve kontrol grubu olarak sağlıklı katılımcılarda osteoporoz ile ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi amaçlandı.

Bulgular: TAK tanılı hastaların yaş ortalaması(min-max) 48(21-65) yıl idi. Hastalık süresi ortalama 10(1-26) yıl, takip süresi 11 aydı. Hastaların %10,9'unda osteoporoz, %45,7'sinde osteopeni saptandı. TAK hastalarında lomber omurga (L1-L4) KMY değeri 1,020 (0,752-1,410) g/cm² iken, sağlıklı kontrol grubunda bu değer 1,120 (0,906-1,520) g/cm² olarak ölçülmüştür (p= 0,01). Lomber omurga T skoru ise TAK hastalarında -0,7 (-3,6; 1,7) ve sağlıklı kontrol grubunda -0,15 (-2; 3) olarak bulundu (p = 0,003). Femur KMY değeri TAK hastalarında 0,900 (0,666-1,200) g/cm² ve sağlıklı kontrol grubunda 0,954 (0,709-1,300) g/cm² olarak saptandı (p=0,01). Femur Z skoru TAK hastalarında -0,7 (-2,3; 2) ve sağlıklı kontrol grubunda 0,05 (-1,9; 2,1) olarak belirlendi (p=0,002). Femur T skoru ise TAK hastalarında -0,9 (-2,7; 2) ve sağlıklı kontrol grubunda -0,15 (-2,1; 2,6) olarak bulundu (p<0,001). TAK hastaları ile sağlıklı katılımcılar arasında çökme kırığı insidansı karşılaştırıldığında, sonuçlar anlamlı bir farklılık göstermektedir (p<0,001). TAK grubundaki 50 hastadan 37'sinde (%74) çökme kırığı saptanırken, kontrol grubundaki 59 sağlıklı katılımcının sadece 14'ünde (%23,7) çökme kırığı tespit edilmiştir. Hasta ve sağlıklı kontrol grup karşılaştırıldığında, FRAX'a göre majör kırık riski (p=0,001), FRAX'a göre kalça kırığı riski (p=0,001) arasında anlamlı fark bulundu. Çoklu regresyon analizinde osteoporoz veya osteopenisi olan TAK hastaları için yalnızca kadın cinsiyet ile ilişkili bulundu. Çökme kırığı ise çok değişkenli analizlerde yalnızca yaş ile ilişkili bulundu.

Sonuçlar: TAK'da artmış sağkalımla beraber, GK'ler başta olmak üzere ilaçların uzun vadeli olası yan etkilerinin daha fazla ortaya çıkması göz önünde bulundurularak, tedavilerin yan etkileri ve gelişebilecek komorbid durumlar açısından hastalar dikkatli takip edilmelidir. Biz de çalışmamızda TAK hastalarında osteoporoz veya osteopenin önemli bir oranda mevcut olduğunu ve bu hastaların kırık açısından yüksek riskli olduklarını saptadık.

Abstract:
Aim: Takayasu's arteritis (TAK) is a rare large vessel vasculitis resulting from idiopathic granulomatous inflammation. Takayasu's arteritis (TAK) is a chronic disease characterized by a fluctuating course with exacerbations and remissions due to inflammatory processes, requiring immunosuppressive therapies including long-term glucocorticoid use. The incidence of treatment-related comorbidities is increased. Osteoporosis is one of the most important comorbid conditions. In this study, we aimed to investigate the disease-related characteristics and personal risk factors that may lead to low bone mass in patients with TAK and the relationship between the treatment received for TAK and osteoporosis.

Methods: A total of 70 patients aged >18 years, diagnosed with TAK according to the American College of Rheumatology criteria, with glucocorticoid use for more than 3 months and followed up in the clinic, and 64 healthy volunteers with similar age and gender as the control group were included in the study. Demographic data, comorbidities, medications, fracture history and osteoporosis risk factors, femoral neck and lumbar BMD results, lateral thoracolumbar radiographs in patients where available laboratory measurements related to bone metabolism and fracture risks with FRAX scoring were evaluated. Thus, the aim was to assess the factors associated with osteoporosis in patients with TAK and healthy participants as a control group.

Results: The median(min-max) age of patients with TAK was 48(21-65) years. The mean disease duration was 10(1-26) years and the mean follow-up period was 11 months. Osteoporosis was found in 10.9% and osteopenia in 45.7% of the patients. The lumbar spine (L1-L4) BMD value was 1.020 (0.752-1.410) g/cm² in TAK patients, while this value was 1.120 (0.906-1.520) g/cm² in the healthy control group (p= 0.01). The lumbar spine T score was -0.7 (-3.6; 1.7) in TAK patients and -0.15 (-2; 3) in the healthy control group (p = 0.003). The femur BMD was 0.900 (0.666-1.200) g/cm² in TAK patients and 0.954 (0.709-1.300) g/cm² in the healthy control group (p = 0.01). The femur Z score was -0.7 (-2.3; 2) in TAK patients and 0.05 (-1.9; 2.1) in the healthy control group (p=0.002). The femur T score was -0.9 (-2.7; 2) in TAK patients and -0.15 (-2.1; 2.6) in the healthy control group (p<0.001). When the incidence of vertebral compression fractures was compared between TAK patients and healthy participants, the results showed a significant difference (p<0.001). Vertebral compression fractures were found in 37 (74%) of the 50 patients in the TAK group, while only 14 (23.7%) of the 59 healthy participants in the control group had vertebral compression fractures. When the patient and healthy control groups were compared, a significant difference was found between the risk of major fracture according to FRAX (p=0.001) and the risk of hip fracture according to FRAX (p=0.001). In multiple regression analysis, only female gender was associated with TAK patients with osteoporosis or osteopenia. Vertebral compression fractures were found to be associated only with age in multivariate analyses.

Conclusions: With increased survival in TAK, it should be considered that the potential long-term side effects of drugs, especially glucocorticoids, may become more apparent. Patients should be carefully monitored for the side effects of treatments and potential comorbid conditions. Our study found that a significant proportion of TAK patients have osteoporosis or osteopenia and are at high risk for fractures.