Mâtürîdî ve Cessâs tefsirlerinde ibadetlere dair ahkâm ayetlerinin yorumlanması
Interpretation of the verses of ahkam concerning worship in the jassas`s and maturidi`s tafsîrs
Yazar: MUHAMMET TAHA TOPÇU
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA YILDIRIM
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Ahkam = Provisions ; Ahkamu`l-Kur`an = Ahkamu`l-Kur`an ; Ayetler = Verses ; Cessas = Cessas ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Maturidi = Maturidi ; Tefsir = Commentary ; İbadet = Worship ; İslam Hukuku = Islamic Law

Özet:
Bu çalışmada, Semerkant ve Irak Hanefi okullarının önde gelen temsilcilerinden olan Mâtürîdî (ö. 333/944) ve Cessâs'ın (ö. 370/981) ibadetlere dair ahkâm ayetleri yorumları incelenmektedir.
Çalışmamız giriş, iki ana bölüm ve sonuç olmak üzere dört bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde konunun kapsamı, önemi ve işleniş yöntemi ile Mâtürîdî ve Cessâs'ın fıkhî kişilikleri ve tefsirlerinin fıkhî özellikleri hakkında bilgi verilmektedir. Birinci bölümde Mâtürîdî ve Cessâs'ın bedeni ibadetler olarak adlandırılabilecek olan taharet, namaz ve oruç ile alakalı ahkâm ayetlerine yaptıkları yorumlar ve ayetlerden çıkardıkları hükümler mukayeseli olarak ele alınmaktadır. İkinci bölümde ise bu iki müfessirin malî yönüyle öne çıkan zekât, hac ve kurban ibadetlerine dair ahkâm ayetleri yorumları mukayeseli olarak incelenmektedir. İki fakihin görüşleri ele alınırken meselelerle alakalı mezhepler arasındaki ihtilaflı noktalara da değinilmekte, Mâtürîdî ve Cessâs'ın fıkhî yorumlarının fıkıh tarihinde hangi konumda olduğu da ortaya konmaktadır. Ayrıca çalışmamız Mâtürîdî'nin ahkâm ayetlerini tefsir ederken hükümlerin hikmetlerine dair yaptığı açıklamaları da kapsamaktadır. 
Sonuç bölümünde ise görüşlerini incelediğimiz iki Hanefî fakihin ahkâm ayeti yorumları arasındaki benzerlik ve farklılıklar değerlendirilmekte ve araştırmada elde edilen sonuçlar yer almaktadır.
Anahtar Kelimeler: Mâtürîdî, Cessâs, Ahkâm, İbadet, Te'vîlâtü'l-Kur'ân, Ahkâmü'l-Kur'ân.

Abstract:
In this study, Maturidi's (c. 333/944) and Cessas' (c. 370/981), who are the leader representatives of Samarkand and Iraq Hanafi schools, interpretations about the verses of ahkam concerning worship are examined.
Our study consists of four parts; introduction, two main sections and conclusion. In the introduction part, information about scope, importance and method of work and Maturidi's and Cessas' scientific personalities were given. In the first part, Maturidi's and Cessas' interpretations about the verses of ahkam; regarding the cleansing, prayer and fast which can be called body worships, and their provisions that they have taken from the verses were comparatively studied. In the second part, two commentator's interpretations about the verses of ahkam; regarding alms, pilgrimage and sacrifice, which stand out financially, were comparatively discussed. While studying views of the two Islamic jurists, the conflicts about topics between sects and between Imams of the Hanafi sect are also mentioned, and which the position in the Islamic Law history are Maturidi's and Cessas' interpretations were considered. Our work also includes the explanations what Maturidi did about the wisdom of the provisions while commenting on the verses of ahkam.
In the conclusion, the similarities and differences between the two Hanafi scholars whom we have examined their opinions were evaluated and the results obtained in the research were included.
Keywords: Maturidi, Jassas, Verses of Ahkam, Worship.