Sokratik sorgulamaya dayalı eleştirel okuma etkinliklerinin ileri okuma farkındalığına etkisi ve yazma becerisi ile ilişkisi
The effect of Socratic questioning-based critical reading activities on advanced reading awareness and its relationship with writing skills
Yazar: UĞUR ÖZBİLEN
Danışman: DOÇ. DR. AHMET ZEKİ GÜVEN
Akdeniz Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eleştirel okuma = Critcal reading ; Farkındalık = Awareness ; Okuma = Reading ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Ortaokullar = Secondary schools ; Sokratik sorgulama = Socratic questioning ; Yazma = Hand kerchief ; Yazma becerisi = Writing skills ; İleri okuma farkındalığı = Advanced reading awareness

Özet:
Bu araştırmanın amacı, Sokratik sorgulamaya dayalı eleştirel okuma etkinliklerinin 7.sınıf öğrencilerinin ileri okuma farkındalıklarına etkisini görmek ve bu sürecin yazma becerisiyle ilişkisini tespit etmektir. Bunun yanında etkinlik süreciyle ilgili öğrencilerin görüşlerine başvurmak da alt amaç olarak belirlenmiştir. Araştırmada karma desenlerden açımlayıcı karma desen kullanılmıştır. Bu amaçla Antalya merkezinde bir ortaokulda bulunan 7. sınıflardan basit seçkisiz bir şekilde bir deney bir kontrol grubu seçilmiştir. Deney grubunda 30, kontrol grubunda ise 29 öğrenci araştırmaya katılmıştır.  Gruplar belirlendikten sonra her iki gruba da ön testlerde "İleri Okuma Farkındalığı Ölçeği" uygulanmış ve "Yazma Konusu Belirleme Formu"ndan bir konu seçerek bir kompozisyon yazmaları istenmiştir. Daha sonra deney grubunda yer alan öğrencilerle ön test-son test hariç 8 hafta boyunca Sokratik sorgulamaya dayalı eleştirel okuma etkinlikleri çerçevesinde uygulama yapılmıştır. Bu uygulamayla eş zamanlı olarak 4 defa yazma etkinliği yapılmıştır. Uygulama sonunda deney ve kontrol grubu ile ön testte yapılan işlem son test olarak tekrarlanmış ve öğrencilerden araştırmanın nicel verileri toplanmıştır. En son aşamada ise deney grubunda yer alan öğrencilerle yapılan etkinlik uygulaması hakkında görüşme yapılmıştır. Daha sonra yazma etkinlikleri ile ilgili hem deney hem de kontrol gurubunda yer alan öğrencilerle ikinci bir görüşme yapılmıştır. Böylece araştırmanın nitel verileri toplanmıştır. Toplanan verilerden hareketle araştırma öncesinde deney ve kontrol gruplarının ileri okuma farkındalığı ve yazma konusunda eşit seviyede oldukları tespit edilmiştir. Deney grubundan toplanan veriler incelendiğinde ise Sokratik sorgulamaya dayalı eleştirel okuma etkinliklerinin öğrencilerin ileri okuma farkındalıkları üzerinde hem betimsel hem de istatisksel olarak etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Kontrol grubunda ise betimsel olarak fark elde edilmişse de bu farkın anlamlı olmadığı tespit edilmiştir. Yazma becerisi ile ilgili yapılan testler sonucunda ise hem deney hem de kontrol grubunda betimsel ve istatistiksel olarak farklılık olduğu iki grubun da yazma puanının yükseldiği sonucuna ulaşılmıştır. Deney grubundaki öğrencilerle yapılan görüşmeler sonucunda da Sokratik sorgulamaya dayalı eleştirel okuma etkinliklerinin eğlenceli, faydalı, destekleyici ve teşvik edici olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bununla beraber bu etkinliklerin öğrencilere sorgulama, farklı bakış açısı ile bakabilme, okuma alışkanlığı ve ifade becerisi kazandırdığı da tespit edilmiştir. 
Yazma becerisiyle ilgili deney grubunda yapılan görüşmeler sonucunda Sokratik sorgulamaya dayalı eleştirel okuma etkinliklerine eşlik eden yazma çalışmalarının güzel, etkili, eğlenceli ve yazma becerisini geliştirici oldukları belirtilmiştir. Kontrol grubunda ise mevcut eğitim anlayışıyla yapılan yazma etkinliklerinin haftada bir defa yapıldığı ve genellikle kaynak olarak ders kitabının kullanıldığı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The purpose of this study is to investigate the effect of Socratic questioning-based critical reading activities on 7th grade students' advanced reading awareness and to determine the relationship of this process with writing skills. Furthermore, it aimed to gather the students' perceptions of the activity process. The explanatory mixed design, one of the mixed designs, was used in the study. For this purpose, randomly selected 70 7th grade students from a secondary school in the centre of Antalya province participated in the study, with 30 students in the experimental group and 29 in the control group. Both groups took the "Advanced Reading Awareness Scale" in a pre-test and were asked to write a composition based on a topic from the "Writing Topic Determination Form". The experimental group underwent Socratic questioning-based critical reading activities for 8 weeks and writing activities for 4 weeks. After the implementation, both groups took the pre-test again in the post-test, and the quantitative data were collected. Finally, an interview was conducted with the students in the experimental group to gather qualitative data on the implementation of the activities. A second interview was held with students from both the experimental and control groups to gather information on the writing activities. The results of the study indicated that both the experimental and control groups had equal advanced reading awareness and writing skills prior to the study. The data from the experimental group revealed that the Socratic questioning-based critical reading activities significantly and positively impacted the students' advanced reading awareness. Although there was a descriptive improvement in the control group, this difference was not statistically significant. Moreover, the writing skills of both groups improved, with a descriptive and statistical difference observed in both the experimental and control groups. The students in the experimental group reported in interviews that the Socratic questioning-based critical reading activities were enjoyable, useful, supportive, and encouraging. They noted that the activities helped them develop skills in questioning, perspective-taking, reading habits, and expression.
Regarding the writing activities, the students in the experimental group found them to be enjoyable, effective, entertaining, and helpful in developing their writing skills. Meanwhile, the control group reported that writing activities were conducted once a week using the textbook as a primary source. Overall, the findings suggest that Socratic questioning-based critical reading activities had a positive impact on the students' advanced reading awareness and writing skills.