Sosyal bilgiler öğretimi kapsamında ilköğretim öğrencilerinde nedensellik kavramının gelişimi
The development of causality concept of primary school students in the instruction of social studies
Yazar: BAYRAM TAY
Danışman: DOÇ. DR. ŞEFİKA KURNAZ ; YRD. DOÇ. DR. MEHMET TAŞDEMİR
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalısma, sosyal bilgiler ögretimi kapsamında ilkögretim 4., 5., 6. ve 7.sınıf ögrencilerinin nedensellik kavramına iliskin bilgi ve becerilerinin ne düzeydeoldugu ve bunun sınıf, cinsiyet, okul (sosyo-ekonomik çevre) ve okul öncesi egitimialma durumuna göre degisip degismedigini betimlemek amacıyla yapılmıstır.Çalısmada ?betimleyici arastırma? yöntemi kullanılmıs ve veriler hem nicelhem de nitel yöntemlerle elde edilmistir. Sınırlandırılmıs evren kullanılan buçalısmada, nicel yöntemin örneklemini 465 ögrenci, nitel yöntemin örneklemini 160ögrenci olusturmustur. Çalısmada veri toplama araçları arastırmacı tarafındangelistirilmis ve güvenirlik katsayıları .81 ile .89 arasında hesaplanmıstır. Arastırmadaözetle asagıdaki sonuçlara ulasılmıstır.1. Çocuklarda nedensellik kavramına iliskin toplam basarı puanları sınıfdüzeyine göre aritmetik ortalamaları, 4. sınıflarda X =21,86; 5. sınıflarda X =25,88;6. sınıflarda X =25,83 ve 7. sınıflarda X =28,67 seklindedir ve çocuklarınnedensellik kavramına iliskin toplam basarı puanları ile sınıf düzeyleri arasındakifark anlamlıdır (F(3-461)=15,707, p<.01). Anlamlı fark; 4. sınıflar ile 5. sınıflar, 6.sınıflar ve 7. sınıflar arasında ikinciler lehinedir.2. Çocuklarda nedensellik kavramına iliskin toplam basarı puanları venedensellik kavramına iliskin becerilerde (nedenini belirleme, sonucunu belirleme,tanımlama, iliskilendirme, sıralama ve sınıflama) sosyo-ekonomik çevreye göreanlamlı fark bulgulanmıstır. Anlamlı fark üst sosyo-ekonomik çevre lehinedir.iv3. Çocuklarda nedensellik kavramına iliskin toplam basarı puanları venedensellik kavramına iliskin becerilerde (sonuç bulma becerisi dısında) cinsiyetegöre anlamlı fark yoktur. Sonuç bulma becerisinde kız çocukları lehine anlamlı farkvardır.4. Çocuklarda nedensellik kavramına iliskin toplam basarı puanları venedensellik kavramına iliskin becerilerde (nedenini belirleme, sonucunu belirleme,tanımlama, iliskilendirme, sıralama ve sınıflama) okul öncesi egitimi alma durumunagöre anlamlı fark vardır. Anlamlı fark okul öncesi egitimi alan çocuklar lehinegerçeklesmistir.5. Bütün sınıf düzeylerinde ortak nedensellik testi basarı puanları ve neden,tanımlama, iliskilendirme, sıralama ve sınıflama sorularına iliskin basarı puanları ilekendi sınıf düzeyindekiler arasında ortak olanlar lehine anlamlı fark vardır. Sonuçsorularına iliskin anlamlı fark 5. ve 7. sınıflarda ortak sonuç soruları basarı puanlarılehinedir.6. Çocuklarda neden, sonuç, tanımlama, iliskilendirme, sıralama ve sınıflamabecerilerine iliskin toplam basarı puanları sınıf düzeylerine göre anlamlı farkbulgulanmıstır. Neden bulma becerisinde anlamlı fark; 4. sınıflar ile 6. sınıflar ve 7.sınıflar arasında ikinciler lehinedir. Sonuç bulma becerisinde anlamlı fark; 4. sınıflarile 5. sınıflar ve 7. sınıflar arasında ikinciler lehinedir. Tanımlama becerisindeanlamlı fark; 4. sınıflar ile 5. sınıflar, 6. sınıflar ve 7. sınıflar arasında ikincilerlehinedir. liskilendirme becerisinde anlamlı fark; 4. sınıflar ile 6. sınıflar ve 7.sınıflar arasında ikinciler lehinedir. Sıralama becerisinde anlamlı fark; 4. sınıflar ile5. sınıflar, 6. sınıflar ve 7. sınıflar arasında ikinciler lehinedir. Sınıflama becerisindeanlamlı fark; 4. sınıflar ile 7. sınıflar arasında ikinci lehinedir.7. Çocukların genel nedensellik testi basarı puanı ile nedenini bulma,sonucunu bulma, tanımlama, iliskilendirme, sıralama ve sınıflama becerilerine iliskintoplam basarı puanları arasında pozitif ve anlamlı iliski vardır.8. Çocukların degisim ve süreklilik kavramı için degisimi süreklilikten dahaiyi ifadelendirdikleri bulgulanmıstır.

Abstract:
The purpose of the study is to identify the causality concepts of 4th., 5th., 6th.and 7th. grade primary school students? competence and knowledge levels and ifthere were any significant differences according to the classroom, sex, school (sociaeconomicsurroundings) and preschools of the students. In this study descriptiveresearch method was used and the data were collected by both quantitatively andqualitatively.In the study restricted universe was used and the sample of which wascomposed of 465 students for quantitative method and 160 students for qualitativemethod. The means of collecting data was developed by the researcher and reliabilitycoefficients were calculated around ,81 and ,89.Following results were obtained in this research.1. The average of students total accomplishment scores in causality conceptwith respect to the level of the classroom; in 4th. grade students X =21,86, in 5thgrade X =25,88, in 6th. grade X =25,83 and in 7th.grade X =28,67. the differencebetween the total scores of students and classroom level in causality (F(3-461)=15,707,p<.01). There is a significant difference between 4th. grade students and 5th., 6th and7th grade students. It is in second group students? favour.2. There is a significant difference between total accomplishment and skillsfor causality (identifying the reason, identifying the result, describing, establishingrelationship, ordering and classifying) according to the social-economic levels of thestudents. It is in students? favours that belong to high social-economic level.vi3. There are no significant differences between total accomplishment andskills for causality (except identifying the result,) according to the sexes of thestudents but in identifying the result the difference is in girls? favour.4. There is a significant difference between total accomplishment and skillsfor causality (identifying the reason, identifying the result, describing, establishingrelationship, ordering and classifying) according to the preschool. The difference isin students? favour who attended to preschools.5. There is a significant difference between common causalityaccomplishment test scores and identifying the reason, identifying the result,describing, establishing relationship, ordering and classifying scores according to thelevels of the students in their classroom. The significant difference related with resultis in 5th. and 7th. grade students? favour.6. There is a significant difference between identifying the reason, identifyingthe result, describing, establishing relationship, ordering and classifying skills andtotal accomplishment scores according to the classroom level. There is a significantdifference in identifying reason between 4th. grade students and 6th and 7th gradestudents. There is a significant difference in identifying result between 4th. gradestudents and 5th and 7th grade students. There is a significant difference indescribing between 4th. grade students and 5th. , 6th. and 7th. grade students. Thereis a significant difference in establishing relationship between 4th. grade students and6th. and 7th. grade students. There is a significant difference in ordering between 4th.grade students and 5th., 6th. and 7th grade students. There is a significant differencein classifying between 4th. grade students and 7th grade students. All the differencesare in second group students? favour.7. There is a positive relationship between general causality test scores andidentifying the reason, identifying the result, describing, establishing relationship,ordering and classifying skills of the students.8. It was found that the students could express continuity concept better thanthe concept of change.