Kumaş fazı emici ekstraksiyonu ile ilaç etkin maddelerinin farmasötik preparat ve biyolojik materyalden analizi için analitik yöntem geliştirilmesi ve validasyonu
Development and validation of analytical methods for the analysis of active pharmaceutical ingredients from pharmaceutical preparations and biological materials by fabric phase sorptive extraction
Yazar: YASEMİN EKİN DOLAKSIZ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ÇELEBİER
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Analitik Kimya Ana Bilim Dalı / Analitik Kimya Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Kimya = Chemistry
Dizin: Kromatografi-yüksek basınçlı-sıvı = Chromatography-high pressure-liquid

Özet:
Kumaş fazı emici ekstraksiyonu (FPSE) son yıllarda ön plana çıkan bir numune hazırlama tekniğidir. Bir kumaş yüzeyinin farklı sorbentlerle kaplanması ile hazırlanan mikroesktraksiyon cihazları, hedef molekülün yüksek geri kazanımla ve basit bir şekilde farklı ortamlardan analizine olanak tanımaktadır. Her ne kadar FPSE'nin farmasötik analiz uygulamalarında kullanımı bilinse de bu tez çalışmasında FPSE ile iki ilaç etkin maddesi için iki özgün uygulama gerçekleştirilmiştir. Bu uygulamalardan ilkinde FPSE, Tazaroten molekülünün jel formülasyonundan analizinde bilinen uygulamaların aksine Tazaroten molekülünü değil, jel formülasyonunu hedef almış ve enjeksiyon öncesi hazırlanan çözeltide ortam bileşenlerini yüksek seçicilikle tutarak hedef molekülün serbest kalmasını sağlamıştır. Böylece karmaşık ve çok basamaklı jel formülasyondan ekstraksiyon tekniklerinin yerini almıştır. Tazaroten, yüksek performanslı sıvı kromatografisi (HPLC) ile ticari jel formülasyonundan analiz edilebilmiştir. İkincisinde ise model bir molekül olarak seçilen Levofloksasin molekülünün kan plazmasından analizi sonucu farmakokinetik profilin ortaya çıkarılmasın amacıyla kullanılmıştır. Halihazırda kullanılan proteinlerin çöktürülmesi sonrası etkin maddenin kan plazmasından analizi yöntemi ile istatistiksel olarak benzer sonuçlar elde edilmiştir. Analizler için HPLC ile kombine kütle spektrometrisi (LC-MS) kullanılmıştır. Farmakokinetik çalışmalarda FPSE tek başına az basamaklı basit bir ekstraksiyon yöntemi olmakla kalmamış, numunenin saklanması ve transferine de olanak tanıyan birçok amaçlı mikroekstraksiyon cihazı olarak görev almıştır. Bu tez çalışması sonucunda literatüre FPSE'nin bilinen mikroekstraksiyon uygulamalarının aksine farklı amaçlarla kullanımı ile ilgili iki farklı yaklaşım ortaya konulmuş ve ilgili yaklaşımların başarısı geliştirilen analitik yöntemler ile ispatlanmıştır.

Abstract:
Fabric phase absorbent extraction (FPSE) is a sample preparation technique that has come to the fore in recent years. Microextraction devices prepared by coating a fabric surface with different sorbents enable the analysis of the target molecule from different environments with high recovery and in a simple way. Although the use of FPSE in pharmaceutical analysis applications is known, in this thesis study, two unique applications were carried out with FPSE for two active pharmaceutical ingredients. In the first of these applications, FPSE targeted the gel formulation, not the Tazarotene molecule, contrary to known applications in the analysis of the Tazarotene molecule from the gel formulation, and ensured the release of the target molecule by keeping the media components in the solution prepared before injection with high selectivity. Thus, it has replaced complex and multi-step gel formulation extraction techniques. Tazarotene could be analyzed from the commercial gel formulation by high-performance liquid chromatography (HPLC). In the second one, the analysis of the Levofloxacin molecule, which was selected as a model molecule, from blood plasma was used to reveal the pharmacokinetic profile. Statistically similar results were obtained with the method of analysis of the active substance from blood plasma after precipitation of the currently used proteins. Mass spectrometry (LC-MS) combined with HPLC was used for analyses. In pharmacokinetic studies, FPSE was not only a simple extraction method with few steps, but also served as a multi-purpose microextraction device that allowed sample storage and transfer. As a result of this thesis study, two different approaches to the use of FPSE for different purposes, unlike the known microextraction applications, have been presented in the literature and the success of the relevant approaches has been proven with the developed analytical methods.