Otizm spektrum bozukluğunda tekrarlayıcı davranışların ve duyusal hassasiyetlerin cinsiyetlere özgü görünümünün incelenmesi
Examining the gender-specific aspects of repetitive behaviors and sensory sensitivities in autism spectrum disorder
Yazar: ÖZGÜR OZAN KOYUNCU
Danışman: DOÇ. DR. SEZEN KÖSE
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sinir Bilimi Ana Bilim Dalı / Sinirbilim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Psikiyatri = Psychiatry ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Cinsiyet = Gender ; Cinsiyet farkları = Gender differences ; Duyusal duyarlılık = Sensory processing sensitivity ; Otistik bozukluklar = Autistic disorder ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder

Özet:
Otizm Spektrum Bozukluğunda Tekrarlayıcı Davranışların ve Duyusal 
Hassasiyetlerin Cinsiyetlere Özgü Görünümünün İncelenmesi
Giriş: Bu çalışmada Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) tanılı çocuklarda 
tekrarlayıcı davranışların ve duyusal hassasiyetlerin cinsiyetlere özgü görünümü ve 
birbiriyle olan ilişkisi incelendi.
Yöntem: Çalışmaya 4-18 yaş aralığındaki OSB tanılı 64 erkek ve 68 kız çocuk dahil 
edildi. Çalışma kapsamında Gilliam Otizm Derecelendirme Ölçeği (GOBDÖ), 
Tekrarlayıcı Davranışlar Ölçeği (TEDÖR) ve Duyu Profili Ölçekleri kullanıldı. 3-10 
yaş aralığındaki çocuklar için Bakım Veren Duyu Profili Anketi (BVDP) 
kullanılırken, 11-18 yaş aralığındaki çocuklar için Adolesan/Yetişkin Duyu Profili 
(AYDP) kullanıldı. Ölçekler çoğunlukla çocuk ebeveynleri olmak üzere, bakım 
verenlere ve çocuklara sorularak dolduruldu.
Bulgular: Katılımcıların ortalama yaşı 9.61±4.38 yıl olarak bulunurken; ortalama 
tanı yaşı 42.55±25.77 ay olarak bulunmuştur. AYDP (11-18) duyusal arayış 
(E=40.12±9.51, K=46.78±7.17, p= .004), duyusal hassasiyet (E=35.12±9.93, 
K=44.35±10.59, p= .001) ve duyusal kaçış (E=36.15±12.01, K=42.57±7.98, p= .019) 
bölümlerinde cinsiyetler arasında anlamlı farklılıklar bulunurken, bu alanlarda 
kızların daha yüksek puanlar aldığı saptanmıştır. BVDP (3-10) ölçeği duyusal 
işlemin davranışsal sonuçları bölümünde cinsiyet gruplarının puan ortalamaları 
arasında anlamlı farklılık saptanırken (E:20.57±6.56, K:17.62±5.46, p= .039); 
hareket ve vücut pozisyonu ile ilgili düzenlemeler (E:25.00, K:35.00, p= .019) ve 
duyu hassasiyeti (E:13.00, K:16.00, p= .048) bölümlerinde cinsiyet gruplarının 
medyanları arasında anlamlı farklılıklar saptandı. TEDÖR ölçeğinde stereotipik 
davranış (E:3.00, K:1.00, p= .046), aynılık/tekdüzelik davranışları (E:6.00, K:9.00, 
p= .031) ve sınırlı davranışlar (E:2.50, K:4.00, p= .026) bölümlerinde cinsiyet 
gruplarının medyanları arasında anlamlı farklılıklar saptandı. Korelasyon 
analizlerinde, AYDP düşük kayıt bölümü ile TEDÖR alt alanları (toplam puan (r= 
.559, p= .000), kompulsif davranışlar (r= .513, p= .000), aynılık/tek düzelik 
davranışları (r= .567, p= .000), sınırlı davranışlar (r= .413, p= .001)) arasında pozitif 
ve orta düzeyde anlamlı korelasyonlar saptanmıştır. AYDP duyusal hassasiyet 
bölümü ile TEDÖR alt alanları (toplam puan (r=. 612, p= .000), kompulsif 
davranışlar (r= .627; p= .000), aynılık/tek düzelik davranışları (r= .691, p= .000), 
IV
sınırlı davranışlar (r= .505, p= .000)) arasında pozitif yönde ve orta seviyede anlamlı 
korelasyon saptanmıştır. AYDP duyusal kaçınma bölümü ile TEDÖR alt alanları 
(toplam puan (r= .635, p= .000), kompulsif davranışlar (r= .665; p= .000), aynılık/tek 
düzelik davranışları (r= .698, p= .000), sınırlı davranışlar (r= .526, p= .000)) arasında 
pozitif yönde ve orta seviyede anlamlı korelasyon saptanmıştır. BVDP duygusal 
tepki bölümü ile TEDÖR alt alanları (toplam puan (r= -.753, p= .000), aynılık/tek 
düzelik davranışları (r= -.726, p= .000)); BVDP araştırma bölümü ile TEDÖR 
toplam puanı (r= -.728, p= .000); BVDP hassasiyet bölümü ile TEDÖR toplam puanı 
(r= -.731, p= .000); BVDP kaçınma bölümü ile TEDÖR alt alanları (toplam puan (r= 
-.774, p= .000), aynılık/tek düzelik davranışları (r= -.706, p= .000)) arasında negatif 
ve güçlü düzeyde ilişkiler saptanmıştır.
Sonuç: Yapılan çalışmada, Duyu Profili ölçeklerinde ve Tekrarlayıcı Davranışlar 
ölçeği puanlarında cinsiyetler arası anlamlı farklılıklara ulaşılmıştır. Ayrıca duyusal 
özellikler/hassasiyetler ve tekrarlayıcı davranışlar arasında anlamlı ilişkiler 
saptanmıştır. Sonuçlara bakıldığında hipotezlerimizi destekleyen sonuçlara 
ulaşılmıştır. 
Anahtar kelimeler: otizm spektrum bozukluğu, duyusal hassasiyet, tekrarlayıcı 
davranışlar

Abstract:
Examining the Gender-Specific Aspects of Repetitive Behaviors and Sensory 
Sensitivities in Autism Spectrum Disorder
Introduction: In this study, the gender-specific aspects of repetitive behaviors and 
sensory sensitivities in children with Autism Spectrum Disorder (ASD) and their 
relationship with each other were examined.
Method: 64 boys and 68 girls with ASD, aged 4-18 years, were included in the 
study. Within the scope of the study, Gilliam Autism Rating Scale (GARS), 
Repetitive Behaviors Scale (RBS-R) and Sensory Profile Scales were used. While 
the Caregiver Sensory Profile Questionnaire (CSP) was used for children aged 3-10, 
Adolescent/Adult Sensory Profile (AASP) was used for children aged 11-18. The 
scales were filled in by asking the caregivers and the children, mostly the children's 
parents.
Results: The mean age of the participants was 9.61±4.38 years; mean age at 
diagnosis was 42.55±25.77 months. AASP (11-18) sensory seeking (M=40.12±9.51, 
F=46.78±7.17, p= .004), sensory sensitivity (M=35.12±9.93, F=44.35±10.59, p= 
.001) and sensory avoiding (M=36.15±12.01, F=42.57±7.98, p= .019) there were 
significant differences between the genders, it has been determined that girls have 
higher scores in these areas. In the behavioral outcomes of sensory processing of the 
CSP (3-10) scale, a significant difference was found between the mean scores of the 
gender groups (M:20.57±6.56, F:17.62±5.46, p= .039); There were significant 
differences between the medians of gender groups in the modulation related to body 
position and movement (M:25.00, F:35.00, p= .019) and sensory sensitivity 
(M:13.00, F:16.00, p= .048). Stereotypical behavior (M:3.00, F:1.00, p= .046), 
ritualistic/sameness behaviors (M:6.00, F:9.00, p= .031) and restricted behaviors 
(M:2.50, F:4.00, p= .026) on the RBS-R scale, significant differences were found 
between the medians of the sex groups. In the correlation analyses, between the 
AASP low registration section and RBS-R sub-domains (total score (r= .559, p= 
.000), compulsive behaviors (r= .513, p= .000), ritualistic/sameness behaviors (r= 
.567, p= .000), restricted behaviors (r= .413, p= .001)) were found to have positive 
and moderately significant correlations; the AASP sensory sensitivity section and 
RBS-R sub-domains (total score (r=.612, p= .000), compulsive behaviors (r= .627; 
p= .000), ritualistic/sameness behaviors (r= .691, p= .000), restricted behaviors (r= 
VI
.505, p= .000)) were found to be positively and moderately significant; the AASP 
sensory avoiding section and RBS-R sub-domains (total score (r= .635, p= .000), 
compulsive behaviors (r= .665; p= .000), ritualistic/sameness behaviors (r= .698, p= 
.000), restricted behaviors (r= .526, p= .000)) were found to be positively and 
moderately significant. Between the CSP emotional response and RBS-R 
subdomains (total score (r= -.753, p= .000), ritualistic/sameness behaviors (r= -.726, 
p= .000)); CSP seeking and RBS-R total score (r= -.728, p= .000); CSP sensitivity 
and RBS-R total score (r= -.731, p= .000); CSP avoidance and RBS-R sub-domains 
(total score (r= -.774, p= .000), ritualistic/sameness behaviors (r= -.706, p= .000)) 
were found to be negatively and strongly correlations.
Conclusion: In the study, significant differences between the genders were found in 
the scores of the Sensory Profile scales and the Repetitive Behaviors scale. In 
addition, significant relationships were found between sensory 
characteristics/sensitivities and repetitive behaviors. When the results are examined, 
results supporting our hypotheses have been reached.
Keywords: autism spectrum disorder, sensory sensitivity, repetitive behaviors