M. Yu. Lermontov'un eserlerinde doğu mistisizmi
Oriental mysticism in the works of M. Yu. Lermontov
Yazar: FIDAN MANAFOVA ALKAN
Danışman: PROF. DR. HURŞİT İSAYEV
Kafkas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Slav Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Rus Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Doğu-Batı ilişkileri = East-West relations ; Lermontov, Mihail Yuryeviç = Lermontov, Mihail Yuryeviç ; Mistik motifler = Mystical motives ; Mistik semboller = Mystical sembols ; Mistisizm = Mysticism ; Rus edebiyatı = Russian literature

Özet:
19. yüzyılın ilk yarısında, eserlerinde Doğu temasına değinmeyen bir Rus edebiyatçı bulmak zordur. Bazıları için egzotik bir «lüks ve tembellik» diyarı, diğerleri için zengin edebi şiir gelenekleri, üçüncü kişiler için ise özgür düşüncenin ve özgürlüğün memleketidir. Ancak, bu konuyu ele alan Rus yazar hangi düşüncenin yolunu izlerse izlesin, Doğu'nun bir propagandacısı, Rusya-Doğu edebi bağlarının gelişmesine katkıda bulunan bir kişi oldu. M.Yu. Lermontov'un çalışması da istisna değildir. Seçilen araştırma konusu «M.Yu. Lermontov'un eserlerinde Doğu mistisizmi», M.Yu. Lermontov'un yaratıcılığın Kafkas döngüsüne, Doğu felsefesi ve kültürünün mistik bileşeni ile ilişkisi karşısında çalışmalarının doğu alt metnini incelemek bağlamında incelenen edebi metne sistem-bütünleşmiş bir yaklaşımın yöntembilimi yeni bir bakış açısına duyulan ihtiyacından kaynaklanmaktadır. Bu konudaki diğer çalışmaların aksine bu konunun gelişiminin ayırt edici bir özelliği, bilimsel olguyu anlamıyla edebi yaratıcılığın koşullarına daha yakın düşünmeyi mümkün kılan, daha genişletilmiş bir «mistisizm» kavramının kullanılmasıdır.
Bu çalışmanın amacı, M.Yu. Lermontov'un düzyazı ve şiirsel eserlerindeki doğu mistisizm olgusunun kapsamlı bir analizi olarak formüle edilebilir. Çalışma sırasında Doğu konusu Rus edebiyatı için yeni olmadığı, Doğu'ya olan ilgiden, onun egzotik, Batı medeniyetinden farklı kültürel ve felsefi geleneklerinden kaynaklandığı öğrenildi. Sadece oryantal yazarların sanat eserlerinin çevrilmediği, doğu özelliklerle stilize edilmiş Rus edebiyatının klasiklerinin eserlerinin basıldığı, Doğu'daki seyahatlerden alıntılar yayınlandığı, aynı zamanda tanınmış insanların «Doğu» -«Batı» arasındaki çatışması sorunu üzerine tartışmaların da ele alındığı, 19. yüzyılın başlarındaki süreli yayınlar da Doğu temasına olan ilginin sürdürülmesinde önemli bir rol oynadı. 19. yüzyılın Rus yazarları, Doğu dillerinin münferit unsurlarının metne girişinden itibaren,  Doğu mistisizminin unsurlarına dayanan, hikâye çizgileri, kahramanların özellikleri çerçevesinde Doğu'nun mistik motiflerine bilinçli bir çağrı olan görüntülerin sanatsal bir yorumuna geçtik. 
M.Yu. Lermontov da çalışma çerçevesinde bir dizi ilginç sonuç çıkarmamıza izin veren oryantal motiflere aktif olarak yöneldi. 
Böylece, yapılan analiz, Batı ve Doğu gelenekleri arasında özel bir diyalogun ortaya çıktığı ve Doğu'nun mistik motiflerinin Lermontov'un şiirlerine yansıtıldığı, kahramanın eşsiz romantik düşünce tarzının geliştiğini Lermontov'un şiirinde göstermiştir. 
M.Yu. Lermontov'un düzyazı eserlerindeki mistik oryantal özelliğin yansımasının özgüllüğü, pagan, Hıristiyan, batı ve doğu mistik akımlarının kompleksine yansır. Bu, M.Yu. Lermontov'un şiirleri: «Kallı», «Hacı Abrek», «Bastunci Aulu» Türk masalı «Aşık-Kerib» çevirisiyle teyit edilecektir.
M.Yu. Lermontov'un çalışmasının mistik bileşenini yansıtan anahtar motif, mitolojik kadercilik, akılcı ve teolojik yön çerçevesinde gerçekleşen kader, talih kavramını belirledik. 
Tezin özel önemi, M. Yu.Lermontov'un Kafkas döngüsünün kapsamlı edebi analizinin, doğu mistisizmi biliş sürecinin unsurları olan doğu mistik sembolizmine özel bir dikkat gösterilerek gerçekleştirilmesi gerçeğiyle verilmektedir. Çalışma, «Doğu – Batı» kültürel vektörlerin modern etkileşim paradigmaları bağlamında kültürel ve felsefi yönelime göre yapıldı.

Abstract:
It is difficult to find a Russian literary man of the first half of the 19th century who did not address the theme of the East in his work. For some it was an exotic land of "luxury and laziness", for others it was the land of rich literary poetic traditions, for the third it was the land of free thought and love of freedom. But no matter what considerations the Russian writer who addressed this topic was guided by, he became a propagandist of the East, a person contributing to the development of Russian-Eastern literary ties. M.Yu. Lermontov's work is no exception. The chosen research topic "Eastern mysticism in the works of Lermontov" is due to the need for a new look at the Caucasian cycle of M.Yu. Lermontov's work in the light of the methodology of a system-integrated approach to the literary text under study in the context of studying the eastern subtext of his works in light of the relationship with the mystical component of the philosophy and culture of the East. A distinctive feature of the development of this topic, in contrast to other works in this direction, is the use of a more expanded concept of "mysticism", which makes it possible to consider a scientific phenomenon in its meaning closer to the conditions of literary creativity. The purpose of this study can be formulated as a comprehensive analysis of the phenomenon of Eastern mysticism in the prose and poetic works of M.Yu. Lermontov.
In the process of the work, it was found out that the Eastern theme is not new for Russian literature, it is caused by an interest in the East, its exoticism, cultural and philosophical traditions, different from Western civilization. An important role in maintaining interest in the eastern theme played periodicals beginning of the early 19th century, where not only works of art by oriental authors were translated, works of classics of Russian literature stylized in oriental colors were printed, excerpts from travels in the East were published, but covered the debates of public figures on the problem of the confrontation between the «East» - «West». Russian writers of the 19th century, from the introduction of individual elements of Eastern languages into the text, moved on to an artistic interpretation of images based on elements of Eastern mysticism, a conscious appeal to the mystical motives of the East within the framework of storylines, characteristics of heroes.
Lermontov also actively turned to oriental motives, which allowed us to draw a number of interesting conclusions within the framework of the study.
So, the analysis undertaken has shown that it is in Lermontov's poetry that unique romantic type of thinking of the hero develops, in which a special dialogue between the traditions of the West and the East is revealed, moreover, the mystical motives of the East were reflected in the poetics of Lermontov. The specificity of the reflection of the mystical oriental flavor in the prose works of Lermontov is reflected in the complex of pagan, Christian, western and eastern mystical trends. This will be confirmed by his translation of the Turkish fairy tale «Ashik-Kerib», poems by M. Yu. Lermontov: «Callas», «Khadji Abrek», «Aul Bastundji».
The key motive reflecting the mystical component of M.Yu. Lermontov's work, we have identified the concept of fate, which realized within the framework of mythological fatalism, rationalistic and theological direction. The special significance of the dissertation is given by the fact that a holistic Lermontov's literary analysis of the Caucasian cycle is carried out with special attention to eastern mystical symbolism, elements of the process of cognition of eastern mysticism. The work is done in the light of cultural and philosophical orientation in the context of modern paradigms of interaction of cultural vectors «East – West».