Yabancı öğrencilere yönelik Türkçe dijital sözlük geliştirme: Tasarım tabanlı bir araştırma (B1 örneği)
Developing a Turkish digital dictionary for foreign students: A design based research (B1 example)
Yazar: AKİF ÖZGEN
Danışman: DOÇ. DR. ASLI MADEN
Bayburt Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Araştırmanın amacı, B1 düzeyinde Türkçe öğrenen yabancı öğrencilere yönelik Türkçe dijital 
sözlük geliştirmektir. Bu amaç doğrultusunda, Yunus Emre Enstitüsü tarafından hazırlanan B1 
Türkçe ders kitabındaki sözcük öğretimi etkinlikleri esas alınarak dijital bir sözlük tasarımı 
hazırlanmış ve bu tasarımın sözcük öğretimi üzerindeki başarısı üzerindeki etkileri 
incelenmiştir. Türkçe Dijital Sözlük uygulamasının hazırlanmasında anlam ilişkileri açısından 
gerçek anlam, yan anlam, eş anlam, zıt anlam, eş seslilik, mecaz anlam ve terim anlam gibi 
sınırlamalar getirilmiştir. 
Araştırmada yöntem olarak sözlüğün geliştirilmesi aşamasında tasarım tabanlı araştırma 
yöntemi uygulanmıştır. Araştırmada SABT 1-2 ve öğretim görevlisi ve öğrenci görüşme 
formlarından alınan veriler ise karma araştırma yöntemine uygun olarak nicel veriler SPSS 30 
programı aracılığıyla görüşme formlarından elde edilen veriler ise içerik analiziyle analize tabi 
tutulmuştur. 
Verilerin analiz edilmesinde ilk olarak Kolmogorov-Smirnov ve Shapiro Wilk sonuçları 
doğrultusunda sonuçların anlamlı farklılığa sahip olmadığı tespit edilmiş ve verilerin analizi 
parametrik testlerden olan t-testi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. 
Veri toplama sürecinde, tasarım ve iyileştirme aşamaların kontrol ve deney gruplarından iki kez 
Sözcükte Anlam Başarı Testi uygulanmıştır. Öğrenci ve öğretim elamanlarından sözlük tasarım 
aşamasında ve sözlük iyileştirme aşamasından sonra görüşler toplanmıştır. 
Araştırmada Bayburt Üniversitesi Türkçe Öğretim Uygulama ve Araştırma Merkezinde B1 
düzeyinde eğitim gören toplamda (n=32) öğrenci katılmıştır. Bunun yanı sıra (n=2) öğretim 
görevlisi de araştırmanın çalışma grubunu oluşturmaktadır. 
Araştırmadan elde edilen bulgulara göre Türkçe Dijital Sözlük tasarımının geliştirilmiş hâliyle  de dahil olmak üzere geleneksel yöntemlerle kıyasla sözcük öğretiminde daha etkili olduğu  saptanmıştır. Ayrıca bu dijital sözlüğün B1 düzeyindeki öğrenciler ve öğretim görevlileri  tarafından beğenildiği ve derslerde kullanılmasını istedikleri anlaşılmıştır. Bu sonuçlarla birlikte Türkçe Dijital Sözlük uygulamasının sözcük öğretiminde etkili bir teknolojik araç  olarak kullanılabileceğini ortaya koymuştur.

Abstract:
The aim of this research is to develop a Turkish digital dictionary for foreign students learning 
Turkish at the B1 level. In this regard, a digital dictionary design was created based on the 
vocabulary teaching activities in the B1 Turkish textbook prepared by the Yunus Emre Institute, 
and the effects of this design on the success of vocabulary teaching were examined. In the 
preparation of the Turkish Digital Dictionary application, limitations such as literal meaning, 
connotation, synonyms, antonyms, homophony, metaphorical meaning, and technical terms 
were applied in terms of semantic relationships.
The research method used in the development of the dictionary is a design-based research 
method. In the study, data obtained from SABT 1-2, faculty members, and student interview 
forms were analyzed using a mixed research method. Quantitative data were analyzed using the 
SPSS 30 program, while the data obtained from the interview forms were analyzed through 
content analysis.
In the analysis of the data, it was initially determined through Kolmogorov-Smirnov and 
Shapiro-Wilk tests that there were no significant differences in the results, and the data were 
analyzed using parametric tests, specifically the t-test.
During the data collection process, the Vocabulary Meaning Success Test was applied twice in 
both the control and experimental groups during the design and improvement stages. Opinions 
from students and instructors were collected after the dictionary design and improvement 
phases.
A total of 32 students (n=32) from Bayburt University's Turkish Language Teaching 
Application and Research Center, who were studying at the B1 level, participated in the study. 
In addition, 2 instructors (n=2) formed the study group.
According to the findings of the research, it was determined that the Turkish Digital Dictionary, 
including its improved version, was more effective in vocabulary teaching compared to 
traditional methods. Additionally, it was found that both the B1-level students and instructors 
liked this digital dictionary and wanted to use it in classes. These results indicate that the 
Turkish Digital Dictionary application can be used as an effective technological tool in 
vocabulary teaching.