Eğitim örgütlerinde entelektüel sermaye, inovasyon ve öz-yetkinlik arasındaki ilişki
The relationship between intellectual capital, innovation and self-efficacy in educational organizations
Yazar: ALİ DEMİR
Danışman: PROF. DR. CEMAL AKÜZÜM
Dicle Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Kamu Yönetimi = Public Administration ; İşletme = Business Administration
Dizin: Entelektüel sermaye = Intellectual capital ; Eğitim kurumları = Education establishments ; Ortaokul öğretmenleri = Secondary school teachers ; Örgütsel yenilikçilik = Organizational innovations ; Öz yeterlilik = Self-efficacy ; İnovasyon = Innovation

Özet:
Bu araştırmanın amacı, eğitim örgütlerinde görev yapmakta olan öğretmenlerin algıları doğrultusunda, entelektüel sermaye ve inovasyon ile öz-yetkinlik arasındaki ilişkiyi incelemektir. Ayrıca araştırmada, eğitim örgütlerinde görev yapmakta olan öğretmenlerin entelektüel sermaye, inovasyon ve öz-yetkinlik algı düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi de amaçlanmıştır.
Araştırmada, betimsel nitelikte ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini, 2022-2023 eğitim-öğretim yılı II. döneminde İstanbul ili Avrupa Yakası'nda 25 ilçede İl Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı 688 resmi ortaokulda görev yapmakta olan 20514 öğretmen, araştırmanın örneklemini ise tabakalı örnekleme yöntemi ile belirlenen 922 öğretmen oluşturmaktadır.
Araştırmanın verileri, Karakuş ve Çobanoğlu (2013) tarafından geliştirilen Entelektüel Sermaye Ölçeği, Demir ve Aküzüm (2024) tarafından geliştirilen Eğitim Örgütlerinde İnovasyon Ölçeği ve Tschannen-Moran ve Woolfolk-Hoy (2001) tarafından geliştirilen, Türkçeye uyarlanması Baloğlu ve Karadağ (2008) tarafından yapılan Öz-yetkinlik Ölçeği ile toplanmıştır. Verilerin analizinde, SPSS istatistik paket programında kullanılarak parametrik analiz teknikleri (t-testi ve ANOVA), nonparametrik analiz teknikleri (Kruskal Wallis H), korelasyon ve regresyon istatistikî tekniklerine yer verilmiştir. Anlamlılık düzeyinin 0,05 olarak alındığı bu test teknikleri sonucunda, anlamlı farklılığın hangi grupları arasında gerçekleştiğini belirleyebilmek için LCD ve Mann-Whitney U testleri kullanılmıştır.
Araştırmada sonucunda; resmi ortaokullarda görev yapan öğretmenlerin entelektüel sermaye ve öz-yetkinliğe ilişkin algıları yüksek; inovasyona ilişkin algılarının orta düzeyde olduğu saptanmıştır. Öğretmenlerin entelektüel sermaye ile ilgili algıları arasında "cinsiyet" değişkenine göre insan sermayesi alt boyutunda; "eğitim durumu" ve "mesleki kıdem" değişkenlerine göre tüm alt boyutlarda ve ölçek toplamında; "okuldaki öğretmen sayısı" değişkenine göre insan sermayesi ve yapısal sermaye alt boyutlarında ve ölçek toplamında; "okuldaki hizmet süresi" değişkenine göre yapısal sermaye alt boyutunda anlamlı bir fark bulunmuştur. Buna karşın öğretmenlerin entelektüel sermaye ile ilgili algıları arasında yaş, eğitim örgütlerindeki projelerde görev alma durumu ve MEB Ar-Ge projelerinde görev alma durumu değişkelerine göre anlamlı bir fark saptanmamıştır. Öğretmenlerin inovasyon ile ilgili algıları arasında ""yaş" değişkenine göre yenilikçi atmosfer ve değişime direnç alt boyutlarında ve ölçek toplamında; "mesleki kıdem" ve "okuldaki öğretmen sayısı" değişkelerine göre tüm alt boyutlarda ve ölçek toplamında; "okuldaki hizmet süresi" değişkenine göre yenilikçi atmosfer alt boyutunda ve ölçek toplamında anlamlı bir fark bulunmuştur. Buna karşın öğretmenlerin inovasyon ile ilgili algıları arasında cinsiyet, eğitim durumu, eğitim örgütlerindeki projelerde görev alma durumu ve MEB Ar-Ge projelerinde görev alma durumu değişkelerine göre anlamlı bir fark saptanmamıştır. Öğretmenlerin öz-yetkinlik ile ilgili algıları arasında ""yaş" değişkenine göre öğretim becerisi, ölçme ve değerlendirme alt boyutlarında; "eğitim durumu" ve "mesleki kıdem" değişkenlerine göre öğretim becerisi alt boyutunda; "okuldaki hizmet süresi" değişkenine göre davranış yönetimi alt boyutunda anlamlı bir fark bulunmuştur. Buna karşın öğretmenlerin öz-yetkinlik ile ilgili algıları arasında cinsiyet, okuldaki öğretmen sayısı, eğitim örgütlerindeki projelerde görev alma durumu ve MEB Ar-Ge projelerinde görev alma durumu değişkelerine göre anlamlı bir fark saptanmamıştır.
Araştırmada, entelektüel sermaye ile inovasyon arasında pozitif yönlü, orta ve yüksek düzeylerde anlamlı; entelektüel sermaye ile öz-yetkinlik arasında ve inovasyon ile öz-yetkinlik arasında pozitif yönlü, düşük ve orta düzeylerde anlamlı ilişki olduğu saptanmıştır.
Bağımsız değişken olarak entelektüel sermaye ile inovasyonun birlikte öz-yetkinlik ile anlamlı bir ilişki sergiledikleri; entelektüel sermayenin hem inovasyon hem de öz-yetkinlik üzerinde anlamlı bir yordayıcı olduğu; inovasyonun öz-yetkinlik üzerinde anlamlı bir yordayıcı olduğu ve entelektüel sermaye ile inovasyonun birlikte öz-yetkinliğin anlamlı yordayıcısı oldukları belirlenmiştir. Ayrıca, öz-yetkinlik üzerinde entelektüel sermayenin inovasyondan daha fazla etkili olduğu saptanmıştır.

Abstract:
The purpose of this research is to examine the relationship between intellectual capital, innovation and self-efficacy, in line with the perceptions of teachers working in educational organizations. In addition, the research aimed to examine the intellectual capital, innovation and self-efficacy perception levels of teachers working in educational organizations in terms of various variables.
In the research, a descriptive relational screening model was used. The population of the research consists of 20,514 teachers working in 688 public secondary schools affiliated with the Provincial Directorate of National Education in 25 districts on the European Side of Istanbul in the 2022-2023 academic year, and the sample of the research consists of 922 teachers determined by the stratified sampling method.
The data of the research were collected from the Intellectual Capital Scale developed by Karakuş and Çobanoğlu (2013), the Innovation Scale in Educational Organizations developed by Demir and Aküzüm (2024), and it was collected with the Self-efficacy Scale developed by Tschannen-Moran and Woolfolk-Hoy (2001), adapted into Turkish by Baloğlu and Karadağ (2008). In the analysis of the data, parametric analysis techniques (t-test and ANOVA), nonparametric analysis techniques (Kruskal Wallis H), correlation and regression statistical techniques were used in the SPSS statistical package program. As a result of these test techniques, where the significance level was taken as 0.05, LCD and Mann-Whitney U tests were used to determine which groups the significant difference occurred between.
As a result of the research; teachers working in public secondary schools have high perceptions of intellectual capital and self-efficacy; it was determined that their perception of innovation was at a medium level. Among teachers' perceptions about intellectual capital, in the human capital sub-dimension according to the "gender" variable; according to the "educational status" and "professional seniority" variables, all in sub-dimensions and the total scale; according to the "number of teachers in the school" variable, in the human capital and structural capital sub-dimensions and the total scale; a significant difference was found in the structural capital sub-dimension according to the "length of service in school" variable. On the other hand, no significant difference was found between teachers' perceptions of intellectual capital according to the variables of age, participation in projects in educational organizations and participation in MEB R&D (research and development) projects. Teachers' perceptions about innovation include " innovative atmosphere and resistance to change " sub-dimensions and the total scale according to the "age" variable; According to the variables "professional seniority" and "number of teachers in the school", in all sub-dimensions and the total scale; A significant difference was found in the innovative atmosphere sub-dimension and the total scale according to the "length of service at school" variable. On the other hand, no significant difference was found between teachers' perceptions about innovation according to the variables of gender, educational background, participation in projects in educational organizations and participation in MEB R&D projects. Teachers' perceptions of self-efficacy include teaching skill, measurement and evaluation sub-dimensions according to the "age" variable; According to the "educational status" and "professional seniority" variables, in the teaching skill sub-dimension; A significant difference was found in the behavior management sub-dimension according to the "length of service at school" variable. On the other hand, no significant difference was found between teachers' perceptions of self-efficacy according to the variables of gender, number of teachers in the school, participation in projects in educational organizations and participation in MEB R&D projects.
In the research, the relationship between intellectual capital and innovation is positive and significant at medium and high levels; It was determined that there was a positive, significant relationship at low and medium levels between intellectual capital and self-efficacy and between innovation and self-efficacy.
As independent variables, intellectual capital and innovation together exhibited a significant relationship with self-efficacy; intellectual capital is a significant predictor of both innovation and self-efficacy; It was determined that innovation was a significant predictor of self-efficacy and that intellectual capital and innovation together were significant predictors of self-efficacy. Additionally, it has been determined that intellectual capital is more effective than innovation on self-efficacy.