Kağızman yöresi halıları
Kağizman regional carpets
Yazar: GÖKHAN TOPTAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZLEM ORAL
Ardahan Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: El Sanatları = Crafts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: El sanatları = Handicrafts ; Halı dokumacılığı = Carpet weaving ; Halıcılık = Carpet business ; Halılar = Carpets ; Kars-Kağızman = Kars-Kağızman ; Türk el sanatları = Turkish handcrafts ; Türk halı sanatı = Turkish carpet art

Özet:
Bozkırda yaşayan Türk toplumunun barınma ve örtünme ihtiyaçlarını gidermek amacıyla 
günlük yaşamında gördüğü bir malzemeyi (yün) işleyerek, kendine has bir ilmeli dokuma 
(halı) haline getirmesi, Türklerin insanlığa kazandırdığı bir yöntem ve geleneksel kültür 
eseridir. Bozkır yaşamının etkileriyle dokunan halılar, daha sonra göçebe kültürünün
ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. Türklerin çadırlarını, yataklarını, bindikleri atlarının 
eyerlerini, hatta öldüklerinde bedenlerini bile kapladıkları halı; Türk toplumunun gittiği 
her yere beraberinde götürdüğü temel yaşam malzemesi olmuştur. Bu sayede, Türk 
göçleriyle taşınarak Anadolu sınırlarına ulaşmış, buradan da Anadolu'nun fethiyle 
beraber Anadolu topraklarında üretilmeye ve kullanılmaya başlanmıştır. Orta Asya
coğrafyasından Anadolu'ya gelen Türk halıları, burada geldikleri gibi kalmayıp,
gelişmeler göstererek yolculuğuna devam etmiştir. Anadolu'nun her köşesinde yöreye 
özgü olarak kazanılan özellikler, Türk halılarının değerini daha da arttırmış, Avrupa ve 
dünyanın diğer bölgelerindeki saray ve evlere kadar girmesini sağlamıştır. Bu çalışma ile 
Türk halıcılığının zaman içerisinde geçirdiği gelişim evreleri dikkate alınarak, 
Anadolu'daki halı üretilen merkezlerinden olan Kağızman, "Kağızman Yöresi Halıları"
özelinde araştırılmaktadır. Araştırma nitel araştırma yöntemleri kullanılarak 
yürütülmüştür. Elde edilen veriler literatür taraması, yüz yüze görüşme, gözlem ve alan
araştırması teknikleriyle toplanmıştır. Araştırma sahası, Kağızman ilçe merkezi ve 
Kağızman'a bağlı bulunan kırk sekiz köyü kapsamaktadır. Eser incelemeleri bu sınırlar 
içerisinde tespit edilen elli adet halının malzemesi, dokuma tekniği, yanışları ve desen 
kompozisyonunun özellikleri bakımından değerlendirilmesiyle yapılmıştır. Çalışamadan 
elde edilen sonuçlara göre: daha önce hakkında bilgi ve çalışma bulunmayan Kağızman 
halılarının yanış, desen kompozisyonu ve dokuma yöntemleri hakkında bilgiler elde 
edilerek, toplumsal hafızadan silinmesi ve yok olmasının önüne geçilmiş, kayıt altına 
alınması sağlanmıştır. Bu kayıtlar ile ileride oluşturulabilecek Türk halıları dokuma atlası 
gibi projelerde Kağızman'ında belirgin bir nokta olması sağlanabilecek, böylelikle Türk 
halılarının dokunduğu yörelerin ve varlığının kapsamı genişletilebilecektir.

Abstract:
The fact that the Turkish society living in the steppe processed a material (wool) seen in 
its daily life in order to meet the shelter and heating need of the Turkish society living in 
the steppe and turned it into a unique knotted weaving (carpet) is a method and a 
traditional cultural work that the Turks have brought to humanity. Carpets, which were 
discovered with the effects of steppe life, later became an integral part of the Turks. 
Carpets, which the Turks covered their tents, beds, saddles of their horses and even their 
bodies when they died, became the basic living material that the Turkish society took with 
them wherever they went. In this way, it reached the borders of Anatolia by being carried 
by Turkish migrations, and from here, with the conquest of Anatolia, it started to be 
produced and used in Anatolian lands. Turkish carpets, which came to Anatolia from the 
geography of Turkestan, did not remain here as they came, but continued their journey 
by showing developments. The locally specific features gained in every corner of 
Anatolia have further increased the value of Turkish carpets and enabled them to enter 
the palaces and houses in Europe and other parts of the world. With this study, Kağızman, 
which is one of the carpet production centres in Anatolia, is investigated with the 
speciality of "Kağızman Regional Carpets" by taking into account the development stages 
of Turkish carpet making over time. The research was conducted using qualitative 
research methods. The data obtained were collected through literature review, face-to-face interviews, observation and field research techniques. The research area covers 
Kağızman district centre and forty-eight villages connected to Kağızman. The artefact 
analyses were made by evaluating fifty carpets identified within these borders in terms of 
material, weaving technique, motifs and composition features. According to the results 
obtained from the study: By obtaining information about the motifs, composition and 
weaving methods of Kağızman carpets, about which there was no information and study 
before, it was prevented from being erased from social memory and disappearance, and 
it was ensured to be recorded. With these records, it will be ensured that Kağızman will 
be a prominent point in projects such as the atlas of weaving Turkish carpets that can be created in the future, thus the scope of the regions where Turkish carpets are woven and their existence can be expanded.