Sayısal ortamda mukarnas denemesi: Sultanhanı örneği
Muqarnas trial in the digital environment: Sultanhani example
Yazar: SEVDE GÜLİZAR DİNÇER
Danışman: YRD. DOÇ. DR. TOGAN TONG ; YRD. DOÇ. DR. ABDURRAHMAN TUĞRUL YAZAR
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bilgisayar Ortamında Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Mekanların anlamını veya yapı sistemi içerisindeki hiyerarşik konumunu belirleyen ve döneminin simge elemanı olarak nitelendirilen bir takım tasarım bileşenlerinden bahsetmek mümkündür. Antik kentlerdeki Korint sütun başlıkları, Gotik mimarisinde kullanılan payanda kemerleri, İslam mimarisinin simgeleşen öğelerinden birisi olan mukarnas da bulunduğu yapıya ya da yapı bölümüne farklı bir anlam kazandırmak amacıyla tasarlanır ve üretilir. Mukarnas görsel özelliklerinin yanı sıra kimi zaman yapısal bir bileşen olarak da işlev görmektedir. Ayrıca mukarnasın içerdiği içbükey yüzeylerin akustik özellikleri gösterdiği bilinmektedir. Mukarnas içerdiği biçimsel çeşitlilik sayesinde bulunduğu mekanlarda veya mekan geçişlerinde görsel derinlik ve gölge etkileri oluşturan bir tasarım bileşenidir.
Mukarnas kompozisyonları üç boyutlu olarak tasarlanmış birimlerden oluşmaktadır. Bu kompozisyonların izdüşümleri incelendiğinde ise İslam mimarisinde kullanılan bazı geometrik örüntülerden oluştuğu görülür.
Bu çalışma, geleneksel mukarnas kompozisyonlarını analiz eden farklı bakış açılarını inceleyerek mukarnasın tasarım ve üretimine dair bir okumanın ardından, günümüzde yeni tasarım araçları yardımıyla bu tür sistemlerin nasıl yorumlanabileceği üzerine bir deneme içermektedir. Çalışmanın giriş bölümünün ardından ikinci bölümünde geleneksel mukarnas örneklerinin izdüşümleri üzerinden yapılan geometrik analizler, geometrik analizlerin daha detaylı incelendiği açısal analizler, yapısal analizler ve bir tümevarım olarak yapılan modüler analizler incelenmektedir. Bu aşamada mukarnas tasarımının derin bir matematik ve geometri bilgisi gerektirdiği, zanaatkarın görsel hesaplama kabiliyetini malzeme ve yapım teknikleriyle harmanlayarak iki boyutlu eskizlerin nasıl üç boyutlu tasarımlara aktarıldığı incelenmektedir.
Son bölümde ise bütün okumaların sonucunda elde edilen farklı bakış açıları değerlendirilerek Aksaray Sultanhanı iç kapı mukarnası üzerinde çalışılmıştır. Sultanhanı mukarnasının oluşturduğu örüntü bilgisayar aktarılarak incelenmiş ve belirlenen parametreler yardımıyla yeni alternatiflerinin türetilebileceği bir parametrik model oluşturulmuştur. Sonuç bölümünde kurgulanan parametrik modelin ne yönde ve nasıl geliştirilebileceği tartışılmış, böylece çalışmanın başka araştırmacılar tarafından tekrarlanarak geliştirilmesi mümkün hale getirilmiştir.

Abstract:
It is possible to mention about a number of design components which determine the historical position of the meaning of the spaces or structural systems and considered as a symbol element in its period. The column headings in the ancient city of Corinth, strut belts used in Gothic architecture, one of the iconic element in Islamic architecture muqarnas are designed and produced to give a different meaning to the building or building structure. Beside the visual properties of muqarnas, it sometimes serves as a structural component. It is also known that concave surfaces of the muqarnas has acoustic features. By means of the formal diversity contained, muqarnas is a space design component which has visual depth and shadow effects in the space or space transitions.
Muqarnas composition consists of units designed in three dimensions. When analyzed projections of this composition is formed of some geometric patterns used in Islamic architecture. 
In this study, examining different perspectives analyses for the composition of traditional muqarnas and reading its design and manufacturing process, includes a trial which interprets such systems with the aid of new design tools. 
After the introduction part of the study, in the second part, geometric analyses carried out by the projection of traditional muqarnas examples, angular analyses of the more detailed analyses of the geometric analyses, structural analyses and modular analyses made as an induction are investigated. 
At this stage, muqranas design requires a deep knowledge of mathematics and geometry and the artisian blends his visual computing capability with material and construction techniques also examines how two dimensional drawings are transferred to three dimensional designs.
In the last chapter different perspectives obtained as a result of all readings, there is studies on Aksaray Sultanhanı mukarnas the inner door. A parametric model is examined by transferring the patter formed by Sultanhanı muqarnas in the computer environment and with the help of determined parameters can be derived from the new alternatives has been established.
The parametric model constructed in the result part is discussed how to improve, so the work has been made possible to repeat and develop by other researchers.