Cumhuriyet döneminde kompozisyon anlayışı ve batılı kaynaklarla mukayesesi
The composition comprehension in republic period and its comparison with western saurces
Yazar: REYHAN ÖZSARI
Danışman: PROF.DR. RIZA FİLİZOK
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yeni Türk Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Kompozisyon bir konu ile ilgili çeşitli olguların düzenli olarak bir arayagetirilmesinden oluşan bütünlük anlamına gelir. Kompozisyon kelimesi edebiyat, müzik,resim, tiyatro, plastik sanatlar mimârû, fotoğrafçılık, moda, dekorasyon, tekstil vb. pek çokalanda kullanılan geniş kapsamlı bir terimdir. Kompozisyonun geri planında organizasyonfikri vardır. Organizasyon da bütünlük, tutarlılık ve orantı ilkelerini üzerinde taşır. Bu ilkeleryazılı ve sözlü anlatımda da geçerli ilkelerdir. Yazılı ve sözlü anlatımda kullandığımızkompozisyonun malzemesi dildir. Dilin etkili bir şekilde kullanılması sanatına Batıkültüründe retorik, Türk-İslâm kültüründe ise belâgat adı verilir. Kısaca kompozisyon belâgatve retorikle doğrudan ilişkili bir kavramdır.Cumhuriyet Döneminde Kompozisyon Anlayışı ve Batılı Kaynaklarla Mukayesesibaşlıklı bu araştırmanın birinci bölümünde önce Batı retoriğinin tarihi anlatılmış, sonra Türk-İslâm belâgatı üzerinde durulmuştur. Bunlara ilâve olarak kompozisyon-retorik ilişkisi kısacaele alınmıştır. Batı kaynaklı kompozisyon kitaplarında kompozisyon terimi bir ikna etmesanatı olan retorikten ayrı tutulmamış, kompozisyon retorikle birlikte ele alınıpdeğerlendirilmiştir. Osmanlı eğitim kurumlarında ise dili etkili ve güzel kullanma sanatı olanbelâgatın ayrı bir yeri vardır.Araştırmanın ikinci bölümü Batı kaynaklı kompozisyon kitaplarıyla Türkiye'deCumhuriyet döneminde yazılan kompozisyon kitapları içerikleri bakımından mukayeseedilmiştir. Konunun geniş kapsamlı olması sebebiyle mukayese sadece anlatım biçimleri esasalınarak yapılmıştır. Bu bağlamda açıklayıcı anlatım, hikâye edici anlatım, kanıtlayıcı anlatımve tasviri anlatım ayrıntılı bir şekilde değerlendirilmiştir.Araştırmanın üçüncü ve son bölümü ise kompozisyon terimlerine ayrılmıştır. Bubölümde kompozisyonda kullanılan başlıca terimler genel özellikleri dikkate alınarakdeğerlendirilmiştir.

Abstract:
Composition is a unity which is regularly organized by various facts concerning anissue. The word composition is a comprehensive term which is used in many fields such asliterature, music, painting, theater, plastic arts, architecture, photograpy, fashion, decoration,textile etc. At the background of composition there is the idea of organisation. Organisation isbased on unity, coherence, and ratio prenciples, which are valuable in the fields of written andoral expressions. The material of written and oral expressions is language. Effective use oflanguage is called rhetoric in western culture and belagat in Turk-Islam culture. Shortly,compositiın is a conception in relation with rhetoric and belagat.In the first chapter of this study entitled Composition Comprehension in RepublicPeriod and Its Comparison with Western Sources western rhetoric has been explained first,and then Turk-Islam belagat has been ephasized. In addition to this, the relation betweenComposition and rhetoric has been briefly treated. The term of composition has not beenseperated from rhetoric which is an art of persuation, and eveluated with rhetoric, in Westerncomposition sources, Belagat, which is an effective and fine use of language, take a specialpart in Otoman educational institutions.In the second chapter of this study has been compared the contends of the compositionmanulas of Western sources with the contends of composition books writen in the Period ofRepublic. Taking account of the vide comprehension of the subject, the comparation has onlybeen made considering the forms of discourses. In this context, expository writing,argumentative writing, narrative writing and descriptive writing have been eveluated in detail.The third and last chapter of the study is dedicated to the terms of composition. In thispart, fundemental terms used in composition has been studied, considering their commonproperties.