Bazı asteraceae familyası bitkilerinin yağ asitleri profilinin ve biyoaktivitelerinin araştırılması
Investigations on fatty acid profile and bioactivities of some asteraceae plants
Yazar: GİZEM SÖNMEZ OSKAY
Danışman: PROF. DR. NEZHUN GÖREN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Moleküler Biyoloji ve Genetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Sivas, Erzincan, Gümüşhane, Trabzon yörelerinden toplanan Asteraceae familyası bitkilerinden  Achillea biserrata Bieb., Centaurea polypodiifolia Boiss. var. polypodiifolia Boiss., Centaurea pyrrhoblephara Boiss., Senecio cilicius Boiss., Sonchus palustris L.' in toprak üstü kısımlarının hekzan ekstreleri hazırlanmıştır. Bu ekstrelerin yağ asitleri kromatografik ve spektral yöntemlerle tayin edilmiş olup, sitotoksik ve insektisit aktiviteleri incelenmiştir.
Achillea biserrata bitkisinin toprak üstü hekzan ekstresinden toplam yağ asidi miktarının %6.42' si α-linolenik asit olmak üzere 9 farklı yağ asidi [YAME] elde edilmiştir. Bunların toplam yağ asitleri fraksiyonuna oranı  %25.15 olarak belirlenmiştir. Centaurea polypodiifolia' nın toprak üstü hekzan ekstresinden 2 farklı yağ asidi [YAME]  elde edilmiştir. Bu yağ asitlerinin miktarı toplam yağ asitleri fraksiyonunun %6.44' ünü oluşturmaktadır. Centaurea pyrrhoblephara bitkisinin toprak üstü hekzan ekstresinden toplam yağ asidi miktarının %14.05' i α-linolenik asit olmak üzere toplam 8 farklı yağ asidi [YAME] elde edilmiştir. Bu yağ asitlerinin miktarı toplam yağ asitleri fraksiyonunun %49.94' ünü oluşturmaktadır. Senecio cilicius' un toprak üstü hekzan ekstresinde 7 farklı yağ asidi [YAME] tespit edilmiştir. Bu yağ asitlerinin miktarı toplam yağ asitleri fraksiyonunun %19.97' sidir. Sonchus palustris bitkisinin toprak üstü hekzan ekstresinde tüm yağ asitlerinin %39.80' i olmak üzere 6 farklı yağ asidi [YAME]  bulunmuştur. 
HeLa kanser hücrelerindeki sitotoksik aktivite gerçek zamanlı sitotoksisite analiz sistemi (xCELLingence RTCA) ile analiz edilmiştir. Düşük konsantrasyonda yüksek oranda sitotoksik aktivite Centaurea polypodiifolia göstermiştir. İnsektisit aktivitelerde yapılan tek doz tarama testleri sonucunda Sitophilus granarius üzerinde en yüksek aktiviteyi %93.33 ile Centaurea polypodiifolia' nın toprak üstü hekzan ekstresi göstermiştir.

Abstract:
Achillea biserrata, Centaurea polypodiifolia, Centaurea pyrrhoblephora, Senecio cilicius, Sonchus palustris (Asteraceae) were collected from Sivas, Erzincan, Gümüşhane, Trabzon districts.  The plants were extracted with hexane. Fatty acids of the hexane extracts of the aerial parts were evaluated for cytotoxic and insecticidal activities and their fatty acid profiles were analyzed by means of GC-MS method.
Nine FAME [25.15%] were identified in the hexane extract of the aerial parts of Achillea biserrata. The major fatty acid was α-linolenic acid [6.42%]. Two FAME [6.44%] were identified in the hexane extract of the aerial parts of Centaurea polypodiifolia. Eight FAME [49.94%] were identified in the hexane extract of the aerial parts of Centaurea pyrrhoblephara. The major fatty acid was α-linolenik acid [14.05%]. Seven FAME [19.97%] were identified in the hexane extract of the aerial parts of Senecio cilicius. The major fatty acids were α-linolenic acid [6.63%] and palmitic acid [5.43%]. Six FAME [39.80%] were identified in the hexane extract of the aerial parts of Sonchus palustris. The major fatty acids were α-linolenic acid [15.64%], palmitic acid [10.22%] and linoleic acid [9.72%]. Cytotoxic activity in HeLa cancer cells were analyzed by real time cytotoxicity analysis system (xCELLigence RTCA). Centaurea polypodiifolia showed highest cytotoxic activity in low concentration. Single dose scanning tests were applied on the extracts of the plant in order to evaluate the insecticidal activity. The hexane extract of the aerial parts of Centaurea polypodiifolia showed the highest activity with 93.33%.