el-Bahru'l-Muhît'in filolojik açıdan incelenmesi
An analysis of al-Bahr al-Muhît from a philological perspective
Yazar: MEHMET VECİH UZUNOĞLU
Danışman: PROF.DR. MUHARREM ÇELEBİ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Din = Religion

Özet:
ÖZET Ebû Hayyân'ın el-Bahru 'l-Muhît isimli tefsiri filolojik açıdan önemli bir yere sahiptir. Çalışmamızda bu tefsiri filolojik yönden incelemeye gayret ettik. Ebû Hayyân 654/1256 yılında Gırnâta'da doğdu. Yirmibeş yaşına kadar Endülüs bölgesinde ilim tahsil etti. Daha sonra doğuya yaptığı seyahatin sonunda Mısır'a yerleşti ve 745/1344'te vefat edinceye kadar burada ikamet etti. Kendi döneminin en büyük nahiv âlimlerinden biri olan müellif gerek Endülüs ve gerekse Mısır bölgesinde birçok hocadan ilim tahsil etti. Değişik ilimlere dair dersler veren Ebû Hayyân gramer, lügat, edebiyat, tefsir, kıraat, tarih, fıkıh, hadis gibi alanlarda bir çok eser kaleme aldı. Ebû Hayyân el-Bahru'l-Muhîfi Mısır'a yerleştikten sonra, 710/1311 yılında 57 yaşında iken yazmaya başlamış ve yaklaşık onyedi yılda tamamlamıştır. Müellifin telif ettiği son eserleri arasında yer alan bu tefsir, içerdiği sarf, nahiv, lügat, belagat ve lehçeler gibi dil bilimine ait konular açısından zengin olup Arap dili alanında önemli bir yere sahiptir. Ebû Hayyân eserinde, mezkûr konulara yer vermenin yanında âyetlerin ve kıraatlerin i'rabmı yapmış, bunlarla ilgili daha önceki âlimlerin görüşlerini zikretmiş ve tartışmalı konulara değinmiştir. Hiçbir nahiv ekolüne taassup derecesinde bağlanmayan müellif Zahiriye mezhebinin etkisiyle açık ve kolay olan görüşleri ve i'râbları tercih etmiş, buna bağlı olarak bazı ekollerin ve âlimlerin görüşlerini benimserken bazılarınınkini de reddetmiştir. Bununla beraber görüşlerinin çoğu Basra ekolü çizgisindedir. Tefsirinde semâ'a çok önem veren Ebû Hayyân, istişhâd konusunda en fazla şiire, sonra sırasıyla Kur'ân ve nesire başvurmuştur. Hadisle ise yok denecek kadar az sayıda istişhâd etmiştir. Âyetlerde geçen edebî sanatlara da temas etmiştir. Bu çalışmamız el-Bahru'1-Muhît'in önemini, içerdiği filolojik unsurları inceleyerek, ortaya koymayı hedeflemiştir. V

Abstract:
ABSTRACT Abu Hayyan's interpretation of al-Bahr al-Muhît is a significant work from a philological perspective. This study examines this book from a philological standpoint. Abu Hayyân was a famous grammarian. He was born in Granada in 654/1256. After studying Islamic sciences in Andalusia until the age of 25, he traveled to the East and settled in Egypt. He lived in Cairo up until his death in 745/1344. Abu Hayyân, who was one of the most important linguists of his time, studied sciences from hundreds of scholars both in the area of Andalusia and the region of Egypt. He also taught these sciences and wrote extensively on grammar, terminology, literature, interpretation, qiraaf/readings, history, jurisprudence, hadith, etc. Abu Hayyân began to write al-Bahr al-Muhît in Cairo in 710/1311 when he was 57 years old. He completed it approximately 17 years later. This book, which is one of his later books, is very rich in philological issues like morphology, syntax, terminology, rhetoric and dialect. Therefore it holds an important place in Arabic literature. In addition to his in-depth explanations of morphology, syntax and terminology, in this work Abu Hayyân also explains Qur'anic verses and qiraat (readings) from a grammatical standpoint and discusses opinions from former scholars. The work reflects grammatical analysis unbiased by other schools of grammar, although many of his opinions are in agreement with the school of Basra. Abu Hayyân was influenced by Zahirî thought, preferring clear and easy opinions. At times in his interpretation, he accepts the opinions of some schools of Nahw (grammer) such as the Basra, Küfe, Baghdad and Andalusia schools and scholars but at other times he rejects them. In al-Bahr al-Muhît, Abu Hayyân lends much significance to sama', citing primarily from poetry, the Qur'an and prose, but very minimally from the hadith. He also mentions that elements of Eloquence exist in the Qur'anic verses. In summary, this study aims to show the significance of Abu Hayyan's interpretation of al-Bahr al-Muhît by examining important philological elements. VI