Halk arasında kullanılan kozmopolit ve halüsinojenik bitkilerin toprak üstü kısımlarına ait etken maddelerin GC-MS yöntemiyle belirlenmesi
Determination of active substances of above ground parts of cosmopolitan and hallucinogenic plants used by the public by GC-MS method
Yazar: MEHMET İNCE
Danışman: PROF. DR. HANDAN UYSAL
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kriminalistik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Amaç: Halüsinojenler (hayal gördürücüler) kullanıldığında kişiyi gerçek dünyadan uzaklaştırıp ütopik düşüncelere yönlendiren maddeler olarak tanımlanmaktadır. Bu maddeleri kullanan kişilerde zaman ve mekan önemsizleşir, düşünce, algı ve duyusal bozukluklar gözlenir. Halüsinojenlerin başlıca örnekleri esrar (marihuana) gibi hint keneviri kökenli maddeler, fensiklidin (PCP), liserjik asit dietilamid (LSD) ve psilosibindir. Tüm bu bağımlılık yapıcı maddeler beyin ve merkezi sinir sistemini, sindirim sistemini, karaciğer ve böbrek gibi hayati organları etkilemekte ayrıca aids, frengi, verem, kanser, kangren ve benzeri birçok ölümcül hastalığa da neden olmaktadır. Bu çalışma, halk arasında kişiye kendisini iyi hissettirdiği için gün içinde sürekli kullanılan, kozmopolit olduğu için de kolay ve her yerde yetişen, en önemlisi kanuni müeyyidesi olmadığı için taşınması ve kullanımı yasak olmayan Scrophulariaceae, Solanaceae, Verbenaceae ve Ephedraceae familyalarına ait bitkilere dikkat çekebilmek için yapılmıştır. Ayrıca her bitkiye ait potansiyel etken maddelerin belirlenebilmesi de kriminal bakımdan oldukça önemlidir.
Yöntem: Bu çalışmada, öncelikle tüm bitkiler yetiştiği coğrafi alanlardan toplanmış ve uygun şartlarda kurutulmuştur. Daha sonra Ephedra distachya L. bitkisinin gövdesi, Atropa bella-donna L. bitkisinin meyveleri, Verbascum sinuatum bitkisinin çiçek ve tohumları, Vitex agnus-castus bitkisinin de yaprakları ile metanol ve su ekstraktları hazırlanarak bu bitkilere ait içerikler, Gaz Kromatografisi-Kütle Spektroskopisi (GC-MS) yöntemi ile belirlenmiştir.
Bulgular: GC-MS yöntemi ile E. distachya, A. bella-donna, V. sinuatum ve V. agnus-castus bitkilerine ait su ve metanol ekstraktları içindeki bileşenlerin kimliklerinin doğrulanması sağlanmıştır. Her bir ekstrakta ait kromatogramlarda bileşenlerin alıkonma zamanlarına göre bileşen % oranlarını da içeren tablolar hazırlanmıştır.
Sonuç: Ülkemizde genellikle otsu ve çalımsı formlarda bulunan, kozmopolit ve kolay ulaşılabilir olan, kullanımları yasal olarak suç unsuru teşkil etmeyen, bu nedenlerle halk arasında çiçek, meyve ve yaprak gibi toprak üstü kısımları kullanılan farklı familyalara ait bazı bitkilerin halüsinojenik etken maddelere sahip olup olmadığı GC-MS yöntemiyle belirlenmiştir. Ancak yasal kısıtlamaların olmaması sebebiyle bu bitkilerin içerdikleri etken maddeler, kronik kullanımlara bağlı olarak insanlarda pek çok hastalığa sebep olabilmektedir. Bu bitkilerin insanlara verdiği zararlar düşünüldüğünde, resmi kurumlar tarafından yeni düzenlemelerin yapılması ve yasal tedbirlerin alınması gerekli görülmektedir.

Abstract:
Purpose: Hallucinogens are defined as substances that, when used, distract the person from the real world and direct them to utopian thoughts. In people who use these substances, time and space become unimportant, and thought, perception and sensory disorders are observed. Major examples of hallucinogens are cannabis-derived substances such as marijuana, phencyclidine (PCP), lysergic acid diethylamide (LSD) and psilocybin. All these addictive substances affect vital organs such as the brain and central nervous system, digestive system, liver and kidney, and also cause many fatal diseases such as AIDS, syphilis, tuberculosis, cancer, gangrene and many others. This study was carried out to draw attention to the plants belonging to the Scrophulariaceae, Solanaceae, Verbenaceae and Ephedraceae families, which are used constantly throughout the day because they make people feel good, are easy to grow and grow everywhere because they are cosmopolitan, and most importantly, their transportation and use are not prohibited because there are no legal sanctions. In addition, determining the potential active substances of each plant is also very important from a criminal perspective.
Method:In this study, first of all, all plants were collected from the geographical areas where they grow and dried under appropriate conditions. Then, the stem of the Ephedra distachya L. plant, the fruits of the Atropa bella-donna L. plant, the flowers and seeds of the Verbascum sinuatum plant, the leaves of the Vitex agnus-castus L. plant and methanol and water extracts were prepared and the contents of these plants were analyzed by Gas Chromatography-Mass Spectroscopy (GC-MS). 
Findings: Using the GC-MS method, the identities of the components in water and methanol extracts of E. distachya, A. bella-donna, V. sinuatum and V. agnus-castus plants were confirmed. In the chromatograms of each extract, tables containing the component percentages according to the retention times of the components were prepared.
Results: In our country, it was determined by the GC-MS method whether some plants belonging to different families, which are generally found in herbaceous and bushy forms, are cosmopolitan and easily accessible, their use does not constitute a legal crime, and whose above-ground parts such as flowers and leaves are used among the public, have hallucinogenic active substances. . However, due to the lack of legal restrictions, the active substances contained in these plants can cause many diseases in humans due to chronic use. Considering the harm that these plants cause to humans, it is deemed necessary to make new regulations and take legal measures by official institutions.