1989-1995 döneminde Türkiye'de işçi hareketleri
Labor movements in Turkey during 1989-1995
Yazar: UĞUR ÖZCAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA GÖRKEM DOĞAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Emek süreci = Labour process ; Fabrika rejimi = Factory regime ; Neo-liberalizm = Neo-liberalism ; Sendikalar = Unions ; Sosyal hareketler = Social movements ; Türk siyasi tarihi = Turkish political history ; İşçi hareketleri = Workers movements ; İşçi sendikaları = Labor unions ; İşçi sınıfı = Working class ; İşçiler = Workers

Özet:
İşçilerin yoğun bir sendikal mücadeleyle önemli kazanımlar elde ettikleri 1960-1980 arası dönem ekonomik kriz, politik istikrarsızlıklar ve toplumsal kutuplaşma ortamıyla sona ermekteydi. 1980 yılında ekonomik krize yönelik çözüm olarak sunulan ve 24 Ocak Kararları olarak adlandırılan neoliberal ekonomi programının uygulamaya konulması için gereken politik istikrar ve toplumsal uzlaşı ortamı ise askeri darbe aracılığıyla sağlandı. 12 Eylül Askeri Darbesi ile kurulan otoriter rejim, işçi sınıfının ve sosyalist politikanın aktörlerini ve kurumlarını şiddetli biçimde bastırarak neoliberal programın uygulanması için gereken ortamı yarattı. Neoliberal ekonomik model, çalışma yaşamına getirilen yasal kısıtlamalar ve otoriter kurumsal düzenlemelerle birlikte uygulamaya konuldu. Askeri yönetimin oluşturduğu bu despotik fabrika rejimi, Anavatan Partisi hükümeti boyunca sürdürüldü. Bu nedenle, 1980-1988 yılları arasında grev ve toplu sözleşme haklarını kullanamayan işçilerin reel ücretlerinde önemli bir gerileme meydana geldi. Sınıfsal mücadelenin durgunlaştığı bu yıllarda, sermaye sınıfı işgücü maliyetlerini düşürerek önemli düzeyde büyüme sağladı. Gelir bölüşümünde işçi aleyhine olan dönüşüm 1980 sonrası yıllarda daha fazla neoliberalleşme nedeniyle artmıştır. 1986 yılından itibaren işçi hareketlerinde yerel düzeyde bazı gelişmeler yaşanmaktaydı. Ancak bu gelişmeler işçilerin kazanımlarıyla sonuçlanamadı. 1989 yılının Mart ayında kamu işçilerini kapsayan toplu iş sözleşmesi görüşmelerinde ortaya çıkan uyuşmazlık nedeniyle başlayan ve Bahar Eylemleri olarak adlandırılan işçi hareketleri, fabrika rejiminin karakterinde dönüşüm sağlayacak düzeyde önemli bir etki yarattı. Yerel seçim sürecini de etkileyen işçi hareketleri, hükümetteki Anavatan Partisi'nin yaşadığı oy kaybı sonrasında popülist ekonomik tercihlere kaymasında etkili oldu. Bu doğrultuda, Bahar Eylemleri sonrasında hem işçi ücretleri önemli düzeyde arttı, hem de işçilere mücadele deneyimi kazandırarak sonraki yıllarda gerçekleşecek işçi hareketlerinin önünü açtı. Bu çalışmada, 1989-1995 döneminde gerçekleşen işçi hareketleri ve işçi hareketlerinin askeri rejimin oluşturduğu despotik fabrika rejimine yönelik etkileri incelenecektir.

Abstract:
The period between 1960 and 1980, in which the workers acquired significant gains by putting up a good union fight, resulted with economic crisis, political instability and social polarization. The environment of political stability and social consensus, which was offered as a solution for the economic crisis 1980 and necessary for the application of the neoliberal economy program called the January 24 Decisions, was achieved by a military coup. The authoritarian regime established by the September 12 Military Coup created the necessary environment for the implementation of the neoliberal program by violently suppressing the actors and institutions of the working class and the socialist politics. The neoliberal economic model was put into practice alongside legal restrictions and authoritarian institutional arrangements on working life. This despotic factory regime created by the military rule was maintained throughout the Motherland Party government. Therefore, between 1980 and 1988, a significant decline occurred in the real wages of workers who could not exercise their rights to strike and to collective bargaining. In these years when the class struggle was stagnating, the capitalist class achieved a significant growth by reducing labor costs. The transformation which was against the workers in the distribution of income increased after 1980 due to intensification of neoliberalization. After 1986, there were some developments in the labor movements at the local level. However, these developments did not result with workers' gains. The labor movements, which started in March 1989 due to the conflict in the collective agreement negotiation involving public employees and were called the Spring Actions, had a significant impact that would transform the character of the factory regime. The labor movements, which also affected the local election process, led the ruling Motherland Party to turn to populist economic choices after the loss of votes. As a result, after the Spring Actions, both workers' wages increased significantly and these actions gave the workers the experience of struggle, paving the way for the labor movements that were going to follow in the upcoming years. In this study, the labor movements that happened in the period of 1989-1995 and their effects on the despotic factory regime created after 1980 will be examined.