Haşim İşcan ve Antalya Valiliği dönemindeki imar faaliyetleri (1940-1945)
Haşim İşcan and reconstruction activities during the Governorate of Antalya (1940-1945)
Yazar: NURGÜL ERTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. AYDIN YİĞİT
Akdeniz Üniversitesi / Akdeniz Uygarlıkları Araştırma Enstitüsü / Akdeniz Yeni ve Yakınçağ Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History
Dizin: Cumhuriyet tarihi = Republic history

Özet:
1898 yılında Edirne'de dünyaya gelen Haşim (İşcan) Bey, ilk ve orta öğretim burada
tamamladıktan sonra Mülkiye'de öğrenci iken Anadolu'da Millî Mücadele Hareketi başlamıştı.
Vatanını seven her genç gibi o da Trakya'da kurulan Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk
Cemiyeti'ne katılarak bu harekete aktif destek verdi. Hatta buradaki faaliyetleri sırasında bir
ara Yunanlılar tarafından yakalanarak Girit'e sürgüne gönderildi. Sakarya Savaşı'ndan sonra
serbest bırakıldı. Dönüşünde Mülkiye'deki eğitimini tamamladı ve akabinde İstanbul Hukuk
Fakültesi'ne girerek buradan da başarı ile mezun oldu. Meslek hayatına ise 1925 yılında Tarih
ve Coğrafya öğretmeni olarak Edirne Darü'l-Mu'allimat'ta başladı. Yaklaşık iki yıl sonra Dr.
İbrahim Tali Bey'in Özel Kalem Müdürü olmak suretiyle öğretmenlik mesleğini bırakıp
bürokraside görev almaya başladı. Bürokrasideki bu ilk görevinde gösterdiği başarı, onun hızla
yükselmesini sağladı. Zira, 1931 yılında Siverek Kaymakamlığı'na atanan Haşim Bey, çeşitli
birimlerdeki müdürlük ve müfettişlik görevlerinin ardından meslek hayatının büyük bir kısmını
işgal edecek olan valilik görevine 1935 yılında Tekirdağ'da başladı. Bir yıl sonra Erzurum
Valisi oldu. 1940-1945 arası Antalya, 1945-1950 arası Bursa, 1950-1951 arası Samsun
valiliklerini yürüttü. 1951 yılında atandığı Balıkesir Valiliği görevi sırasında, aynı yıl, merkez
valiliğine atandı. 17 Ağustos 1953 tarihinde ise emekliye sevk edildi. Emekli olmasına karşın
çalışma hayatına son vermeyen İşcan, çeşitli özel kuruluşlarda müdürlük ve yöneticilik
görevlerinde bulundu. 1963 yılı yerel seçimlerinde aday olduğu İstanbul Belediye Başkanlığı'nı
kazanarak, vefat ettiği 1968 yılına kadar burada çeşitli hizmetlerde bulundu. Yönetici olarak atandığı her yerde önemli imar faaliyetlerinde bulunan Haşim İşcan'ın
4 Mart 1940'ta Antalya Valisi olarak atanması, Antalya için yeni bir dönemin başlangıcı
olmuştur. Zira, görevine başlar başlamaz, belediyenin ne kadar gelirsiz olduğunu gördü. Bu
yüzden 14 Ağustos 1940'ta, şehrini seven varlıklı vatandaşları teşvik ederek "Antalya'yı
Güzelleştirme İmar ve Tanıtma Cemiyeti" adında bir cemiyet kurdu. Cemiyetin amacı,
Antalya'daki imar çalışmalarına özel girişimin desteğini sağlamak ve belediyeye yapılan
yardımları artırmaktı. Bu nedenle cemiyet, Antalya halkını memleketi için emek ve para
harcamaya sevk etti. Aynı zamanda diğer vilâyetlere de örnek oldu. Yapılan bağışlar, pehlivan
güreşleri, deve güreşleri, müzikaller, piyango çekilişleri gibi çeşitli gelir getirici faaliyetler ve
merkezden gelen ödenekler neticesinde elde edilen parayla da Antalya'da Karaalioğlu Parkı,
Kız Enstitüsü, Bahçeli Evler, kütüphane, Doğum ve Çocuk Bakımevi, okullar, yollar, köprüler,
su kanalları ve yerleşim yerleri gibi çeşitli imar faaliyetleri gerçekleştirildi. İşcan'ın Antalya'daki çalışmaları devam edecekti, ancak çıkarları zarar gören şehrin ileri gelenlerinin
şikayeti üzerine İşcan, Antalya Valiliği'nden Bursa Valiliği'ne atandı.
Anahtar Kelimeler: Haşim İşcan, Antalya, Antalya'yı Güzelleştirme İmar ve Tanıtma
Cemiyeti, İmar, Ulaşım, Eğitim.

Abstract:
Haşim İşcan (Bey) was born in Edirne in 1898. After completing his primary and
secondary education there, he started studying at the Mülkiye (School of Political Science)
when the National Movement started in Anatolia. Like every young man who loved his country,
he actively supported this movement by joining the Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti
(Society for the Defense of Rights) established in Thrace. During his activities here, he was
captured by the Greeks and exiled to Crete. He was released after the Battle of Sakarya.
Upon his return, he completed his studies at the Mülkiye and then entered the Istanbul
Faculty of Law, graduating successfully. He started his professional career in 1925 as a history
and geography teacher at Edirne Darü'l-Mu'allimat (Teacher's Training School for Girls). After
about two years, he left teaching and started working in the bureaucracy as the Private Secretary
of Dr. İbrahim Tali Bey. His success in this first position in the bureaucracy ensured his rapid
rise. In 1931, he was appointed as the District Governor of Siverek. After serving as director
and inspector in various units, he started his career as a governor in 1935 in Tekirdag, which
would occupy a large part of his professional life. He became the Governor of Erzurum a year
later. He served as the Governor of Antalya between 1940-1945, Bursa between 1945-1950,
and Samsun between 1950-1951. During his tenure as the Governor of Balıkesir, which he was
appointed to in 1951, he was appointed to the central governorship in the same year. He retired
on August 17, 1953. Despite his retirement, İşcan did not end his working life and held
managerial positions in various private organizations. He won the Istanbul Mayoralty election
in 1963 and served in various positions until his death in 1968.
The appointment of Haşim İşcan, who had carried out important urban planning
activities in every position he was appointed to, as the Governor of Antalya on March 4, 1940
marked the beginning of a new era for Antalya. Because, as soon as he started his job, he saw
how short of income the municipality was. Therefore, on August 14, 1940, he encouraged the
wealthy citizens who loved their city and founded an association called "Antalya Beautification,
Development and Promotion Association". The aim of the association was to provide private
sector support for urban planning activities in Antalya and to increase the donations made to
the municipality. For this reason, the association encouraged the people of Antalya to spend
labor and money for their homeland. It also set an example for other provinces. With the money
obtained from donations, various income-generating activities such as wrestler wrestling, camel wrestling, musicals, lottery draws, and central government grants, various urban planning
activities such as İnönü (Karaalioğlu) Park, İsmet İnönü Institute for Girls, Bahçelievler
Housing Cooperative, library, Maternity and Child Care Center, schools, roads, bridges, water
channels and settlements were realized in Antalya. İşcan's work in Antalya would continue, but
he was transferred from the Governorship of Antalya to the Governorship of Bursa due to the
complaints of the city's notables whose interests were harmed.
Keywords: Haşim İşcan, Antalya, Association of Public Works, Publicity and
Embellishment of Antalya, public works, transportation, education.