Gebe ratlarda tekrarlayan ketamin anestezisinin fetüs santral sinir sistemi üzerine etkilerinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effects of repeated ketamine anesthesia on central nervous system of the fetus in pregnant rats
Yazar: FİGEN ATAK
Danışman: PROF. DR. BERRİN IŞIK
Gazi Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Anesteziyoloji ve Reanimasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Anestezi ve Reanimasyon = Anesthesiology and Reanimation
Dizin: Anestetikler = Anesthetics ; Anestezi = Anesthesia ; Fetüs = Fetus ; Gebelik = Pregnancy ; Ketamin = Ketamine ; Merkez sinir sistemi = Central nervous system ; Sıçanlar = Rats

Özet:
Günümüzde cerrahi ya da tetkik ve tedaviler sırasında giderek artan sayıda anestezi uygulaması yapılmaktadır. Kognitif fonksiyonları geçici olarak baskıladığı düşünülen anesteziden beyin fonksiyonlarının ne şekilde ve hangi sürede etkilendiği ise yeterince açık değildir. 
	Ketamin intavenöz veya intramusküler olarak uygulanan genel anestezi ajanıdır. Ketamin santral sinir sisteminde "dissosiyatif anestezi" denilen, hasta ile iletişimin kurulamadığı ancak hastanın uyanık gibi görülebildiği, ağrılı uyarandan bağımsız iskelet kas hareketleri ve tonusun olduğu, hastanın amnezik ve derin analjezik etki altında olduğu kateleptik bir duruma neden olmaktadır.
	Bu deneysel araştırmada gebe ratlara fetal santral sinir sisteminin gelişiminin olduğu dönemde ketamin anestezisi verilerek yavru ratların kognitif fonksiyonlarında gerileme olup olmadığı RAM testi ile değerlendirildi. RAM testi uygulamasından sonra yavru ratların beyin doku örnekleri histopatoljik olarak nöron hasarı ve apoptozis yönünden değerlendirildi. 
Ratlar her grupta 2'şer gebe rat olmak üzere 3 gruba ayrıldı.
Grup 1 Gebe Kontrol grubu (n=2): Bu gruptaki gebe ratlara 1. rata bir kez yalnızca serum fizyolojik (SF)  intramuskuler (im) olarak uygulandı. 2. rata birer gün ara ile 3 kez tekrarlayan SF im uygulandı. Grup 2 Gebe Ketamin tek gün tekrarlayan doz grubu (TK) (n=2): Bu gruptaki gebe ratlara aynı gün içinde tek doz ketamin 50 mg.kg-1 im olarak uygulandı ve 2 saat derlenmesi beklenerek tekrar ketamin uygulandı ve bu döngü 3 kez tekrarlandı. Grup 3 Gebe Ketamin farklı günlerde tekrarlayan doz grubu (ÇK) (n=2): Bu gruptaki ratlara pazartesi – çarşamba – cuma olmak üzere birer gün ara ile ve günde 2 saat derlenmeleri beklenerek 3 kez ketamin 50 mg.kg-1  uygulandı.
Çalışmaya alınan ratların ağırlıkları üç ölçüm zamanında da gruplar arasında anlamlı olarak farklı bulundu. Ağırlıklar Grup ÇK' da grup K' ya göre anlamlı olarak yüksek bulundu (p=0.001, p=0.005, p=0.002, sırasıyla). Cinsiyet gruplar arasında benzerdi (p>0.05). Doğum sonrası 21 gün beklendikten sonra; ilk ve ikinci gün ölçümlerinde giriş-çıkışlar gruplar arasında benzer bulundu. Üçüncü gün üçüncü saat ölçümlerinde kontrol grubuna göre TK grubunda giriş-çıkışlar belirgin olarak artmış olarak tespit edildi (p=0.011). Doğum sonrası 21 gün beklendikten sonra; ilk gün ölçümlerinde 15 saniyenin altında olan giriş-çıkışlar gruplar arasında benzer bulundu. İkinci gün ikinci saat ölçümlerinde kontrol grubuna göre TK grubunda 15 saniyenin altında giriş-çıkışlar belirgin olarak artmış olarak tespit edildi (p=0.03). Üçüncü gün üçüncü saat ölçümlerinde kontrol grubuna göre TK grubunda 15 saniyenin altında giriş-çıkışlar belirgin olarak artmış olarak tespit edildi (p=0.007).
Işık mikroskopik değerlendirmede özellikle talamus, bazal ganglionlar ve hipokampüste cornu ammoniste nöron kaybı, nöron zedelenme bulguları, gliozis, iskemi bulgusu görülmemiştir. Nöron zedelenme bulguları olarak; sitoplazmik şişme, vakuolizasyon, kromatolizis ve yapısal bozukluğa (displastik görünüme) saptanmamıştır. TUNEL yöntemi ile pozitif hücre indeksi 10 büyük büyütmede apoptotik hücreye rastlanmamıştır.

Abstract:
Nowadays, an increasing number of anesthesia applications are carried out during surgeries, tests or treatments. While anesthesia is thought to suppress cognitive functions, it is not clear how and how long brain functions are affected from it. 
	Ketamine is a general anesthetic agent which administered intravenously or intramuscularly. Ketamine leads to a cataleptic situation, which is called "dissociative anesthesia", in central nervous system where communication cannot be established with the patient but the patient can be seen awake, painful stimuli-independent skeletal and muscle movements and tone exist, and the patient is under amnesic and deep analgesic influence. 
	Ketamine is an NMDA receptor antagonist. A rapidly growing body of research have implicated the glutamatergic N-methyl-d-aspartate (NMDA) receptor in memory and other cognitive processes.
	In this experimental study, pregnant rats were administered ketamine anesthesia during development of fetal central nervous system, and it was assessed with RAM test whether or not a decline in the cognitive functions of the baby rats was observed. After the application of RAM test, the brain tissue samples of the baby rat's tissue were evaluated histopathologically in terms of neuronal damage and apoptosis. 
	The rats were divided into 3 groups, 2 pregnant rats in each group. 
Group 1 Pregnant Control Group (C) (n=2): The pregnant rats in this group; the 1st rat was administered only physiological saline solution (FS) once, the 2nd rat was administered FS 3 times every other day. Group 2 Pregnant Ketamine Group for single day dosage (Single Ketamine-SK) (n=2): The rats in this group were administered ketamine 50  mg.kg-1  then it was waited 2 hours for recovery and ketamine was administered again; this cycle was repeated 3 times. Group 3 Pregnant Ketamine Group for repeated doses on different days (Multiple Ketamine-MK) (n=2): The rats in this group were administered ketamine 50 mg.kg-1 3 times by waiting 2 hours for recovery every other day, on Monday – Wednesday – Friday. 
The weights of the rats included in the study were found to be significantly different between the groups on each of the three measurements. The weights was found significantly higher in the Group MK than the group C (p=0.001, p=0.005, p=0.002, respectively). The gender was similar among all groups (p>0.05). After waiting for 21 days after birth; the measurements for the first and the second days, the inputs-outputs were similar. In the measurement of the third day, the third hour, the inputs-outputs in the SK group was observed to be significantly higher than the control group (p=0.011). After waiting for 21 days after birth; the inputs-outputs, which were below 15 seconds in the measurements on the first day, were similar between the groups. On the second day, the second hour measurement, the inputs-outputs, which were below 15 seconds, were found to be significantly higher in the SK group as compared to the control group (p=0.03). On the third day, the third hour measurement, the inputs-outputs, which were below 15 seconds, were found to be significantly higher in the SK group as compared to the control group (p=0.007).
In the light microscopic evaluation, no loss of neurons, neuron injury findings, gliosis, ischemia findings were observed particularly in the thalamus, basal ganglia and cornu ammonis in the hippocampus. As neuron injury findings, cytoplasmic swelling, vacuolation, kromatolizis and structural disorder (a dysplastic appearance) were not observed. No apoptotic cells were observed in 10 major enlargement of positive cell index by TUNEL method.