Türk işaret dilinde çoklu eylem durumları: Derlem tabanlı bir incelenmesi ve sınıflandırma
Pluractionality cases in Turkish sign language: A corpus-based examination and classification
Yazar: YASEMİN GÜÇLÜTÜRK
Danışman: PROF. DR. HACER İCLAL ERGENÇ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Dilbilim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Derlem dil bilim = Corpus linguistics ; Dil bilgisi = Grammar ; Sınıflandırma = Classification ; İşaret dili = Sign language

Özet:
Çoklu eylem, yineleme belirteçlerinin kullanımıyla sözcüğe anlamsal boyutta çoğulluk ve dağılım gibi bilgilerin kodlanmasıyla meydana gelen bir dilbilgisel kategoridir. Kullanılan çoklu eylem belirleyicileri sözcüğe anlamsal boyutta kişi, sayı, yer ve zaman dağılımları kodlamaktadır. Güncel çalışmalarda çoklu eylem konusuna bir eğilim bulunmasına rağmen, kapsamlı bir çoklu eylem sınıflandırması bulunmamaktadır. Bu çalışmada, derlem tabanlı bir inceleme gerçekleştirilerek, TİD'deki çoklu eylem olgusuna dair yapısal ve işlevsel açıdan bulgular ileri sürülerek, TİD çoklu eylem sınıflandırması sunulmuştur. Yapısal olarak TİD'de bağımsız, el dışı ve birleşimsel olarak birçok çoklu eylem belirleyicisi bulunmaktadır. Bağımsız türler /-TEK/, /-YAY/, /-DEĞ/ ve /-2EL/ çoklu eylem belirleyicilerinden oluşmaktadır. El dışı türlerde ise /-YŞ/ ve /-BK/ çoklu eylem belirleyicilerini içermektedir. Birden fazla belirleyici içeren birleşimsel türde ise, /-TEK + YAY/,  /-TEK + 2EL/, /-YAY + 2EL/, /-TEK + BK/, /TEK + YŞ/, /-DEĞ + YŞ/, /-DEĞ + BK/, /-YAY + BK/ ve /-YAY + YŞ/ çoklu eylem belirleyicileri bulunmaktadır. İşlevsel olarak ise Kuhn ve Aristodemo (2017)'nin ortaya koyduğu anlamsal sınıflandırma açısından incelendiğinde, TİD'de çoklu eylem belirleyicileri, tek türün yanı sıra, (a) ve (b), (b) ve (c) ya da üç türünün hepsinin kodlanmasını sağlayabilmektedir. Diğer dillerle karşılaştırıldığında, TİD'deki el dışı biçimbirimlerinin de çoklu eylem belirleyicisi olarak ele ait biçimbirimler kadar etkili olduğu görülmektedir.

Abstract:
Pluractionality is a grammatical category that is formed by encoding information such as plurality and distribution in the semantic dimension with the use of reduplication markers. The pluractionality markers encode person, number, place and time distributions in the semantic dimension of the word. Although there is a trend towards pluractionality in current studies, there is no extensive classification on pluractionality. In this study, a classification on TID pluractionality is presented by portraying structural and functional findings obtained from the corpus-based examination on pluractionality in TID. Observing the structure of pluractionality in TİD there are many independent, non manual and combinatory pluractional markers, in TID. The independent type consists of /-REP/, /-ARC/, /-PC/ and /-2HND/ pluractional markers. The non-manual type includes /-PC/ and /-BS/ pluractional markers. As for the combinatory type which consists of at least two markers, it consists of /-REP + ARC/, /-REP + 2HND/, /-ARC + 2HND/, /-REP + BS/, /-REP + PC/, /-ALT + PC/, /-ALT + BS/, /-ARC + BS/ and /-ARC + PC/ pluractional markers. On a functional level, the semantic behaviours were examined in terms of the semantic classification put forward by Kuhn and Aristodemo (2017), TİD pluractional markers enable all three types, the marker can enable the readings (a) and (b), (b and (c), or all three readings. Compared with pluractional structures in other sign languages, non-manual pluractional markers in TİD are as effective as manual pluractional markers.