Türkiye'de işsizlik dinamiğinin incelenmesi: Histeri etkisi üzerine ampirik bir analiz
Investigation of unemployment dynamics in Turkey: An empirical analysis on the effect of hysteresis
Yazar: BERİVAN ÜRKMEZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞAHİN NAS
Şırnak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Birim kök testleri = Unit root tests ; Ekonomi = Economy ; Ekonomik etki = Economic effect ; İşsizlik = Unemployment ; İşsizlik histerisi = Unemployment hysteria ; İşsizlik politikası = Unemployment policy

Özet:
İşsizlik, başta gelişmekte olan ekonomiler olmak üzere bütün ekonomiler için en önemli iktisadi sorunlardan birisidir. İşsizliğe neden olan önemli faktörlerden birisi de ekonomik krizlerdir. Kriz dönemlerinde işsizlik ciddi boyutlara ulaşabilmekte ve sosyo-ekonomik problemlere yol açabilmektedir. Meydana gelen ekonomik krizler işsizliğin kalıcı bir hal almasına neden olabilmektedir. Bu anlamda özellikle gelişmekte olan ekonomilerde kriz sonrası dönemlerde işsizlik eski seviyesine dönmemekte ve ayrıca işsizlik sorunu süreklilik arz eden bir durum haline gelebilmektedir. Ekonomide herhangi bir kriz sonrasında işsizliğin eski seviyesine dönmemesi, ayrıca işsizliğin kalıcılık göstermesi ve uzun yıllar etkisini sürdürmesine "histeri etkisi" denilmektedir. Özetle histeri etkisine göre, ekonomiye gelen bir şok uzun dönemde işsizlik oranlarının dengeye gelmesine engel olmaktadır. Bu bağlamda, bu tezin amacı özellikle gelişmekte olan ekonomilerde etkili olan işsizlik histerisinin Türkiye ekonomisinde nasıl bir seyir izlediğini ve ekonomide meydana gelen bir şokun işsizlik üzerinde kalıcılık gösterip göstermediğini analiz etmektir. 
Bu amaç doğrultusunda, 1988-2020 yılları işsizlik verileri (toplam işsizlik, kadın işsizlik, erkek işsizlik, genç işsizlik, genç kadın işsizlik, genç erkek işsizlik) kullanılarak histeri etkisinin geçerliliği analiz edilmiştir. Analizde hem geleneksel birim kök testlerinden (Augmented Dickey-Fuller-ADF, Phillips-Perron-PP, Kwiatkowski, Phillips, Schmidt, Shin-KPSS ve NG-Perron) hem de yapısal kırılmalı birim kök testlerinden (Perron 1989, Zivot ve Andrews-ZA, Lee-Strazicich-LS ve Narayan-Popp) yararlanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda, Türkiye ekonomisinde meydana gelen bir şok sonrasında işsizlik (toplam işsizlik, kadın işsizlik, erkek işsizlik, genç işsizlik, genç kadın işsizlik, genç erkek işsizlik) eski seviyesine dönmemekte ve kalıcı bir hal almaktadır. Dolayısıyla bu durum Türkiye ekonomisi için ciddi sorun oluşturmaktadır. Bu nedenle histeri etkisinin ortadan kaldırılması için teknolojik gelişmeler ve inovasyon teşvik edilmelidir. Teknoloji ve inovasyon, ülke ekonomilerinde verimliliği arttıracağı ve yeni istihdam alanları sağlayacağı için, teknoloji ve inovasyona yönelik politikalar üretilmelidir.

Abstract:
Unemployment is one of the most important economic problems for all economies, especially for developing economies. One of the important factors causing unemployment is the economic crisis. In a crisis period, unemployment can reach serious levels and cause socioeconomic problems. Economic crises can cause unemployment to become permanent. In this sence, especially in developing economies, unemployment does not return to its previous level in the post-crisis periods, and the unemployment problem may become permanent. In this context, the hysteresis effect is that unemployment does not return to its previous level after the crisis and that unemployment persists for a long time. In summary, according to the hysteresis effect, a shock to the economy prevents unemployment rates from reaching equilibrium in the long run. And this thesis aims to investigate unemployment hysteresis, which is particularly effective in developing economies, in the Turkish economy.
For this purpose, the validity of the hysteresis effect was analysed by using unemployment data (total unemployment, female unemployment, male unemployment, total youth unemployment, female youth unemployment and male youth unemployment) fort he 1988-2020 period. In the analysis, both traditional unit root tests (Augmented Dickey-Fuller-ADF, Phillips-Perron-PP, Kwiatkowski, Phillips, Schmidt, Shin-KPSS, and NG-Perron) and structural break unit root tests (Perron 1989, Zivot et al., Andrews-ZA, Lee-Strazicich-LS, and Narayan-Popp) were used. According to findings optained, in the Turkish economy after a shock, unemployment (total unemployment, female unemployment, male unemployment, total youth unemployment, female youth unemployment, and male youth unemployment) does not return to its previous level, and it becomes permanent. In other words, according to both traditional and structural break-unit root tests, it has been found that the hysteria effect is valid in the Turkish economy. Therefore, this situation poses a significant problem for the Turkish economy. Fort his reason, technological developments and innovation should be encouraged to eliminate the hysteresis effect. Since technology and innovation will increase productivity in the economy and provide new employment areas, should produce policies for technology and innovation.