Türkiye'de tasarruf açıkları kapsamında bireysel emeklilik sistemi: Seçilmiş OECD ülkeleri üzerine bir analiz
Private pension system in Türkiye within the scope of saving deficits: An analysis on selected OECD countries
Yazar: ERKAN ARSLAN
Danışman: PROF. DR. NAGİHAN OKTAYER IŞIKLAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Maliye = Finance

Özet:
Gelişmekte olan ekonomilerin kronik sorunlarından birisi olan tasarruf noksanlığı, ekonomik büyüme için önemli bir sorun teşkil etmektedir. Tasarruf-yatırım açığının iç kaynaklarla kapatılamaması nedeniyle dış kaynaklara yönelmek zorunda kalınmaktadır. Bu durum, ekonomileri dış müdahalelere ve ekonomik şoklara açık hale getirmekte ve dolayısıyla, gelişmekte olan ekonomileri istikrarsızlık sorunu ile karşı karşıya kalmaktadır.
Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler, yatırımlara yönlendirilecek kaynakların yaratılması amacıyla ekonomik ve sosyal bir politika aracı olarak bireysel emeklilik sistemini uygulamaya koymaktadır. Bireysel emeklilik, uzun vadeli tasarruf ve yatırım sistemidir. Türkiye'de 2003 yılından itibaren uygulamaya koyulan bireysel emeklilik sistemi, katılımcılara emeklilik dönemlerinde ek gelir yaratılmasını, yurtiçi tasarrufların artırılmasını ve yatırıma yönlendirilecek yeni kaynak yaratılmasını amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda öncelikle hane halklarının birikim yapmalarının teşvik edilmesi, akabinde de bu birikimlerin reel sektörün gereksinim duyduğu yatırım alanlarına yönlendirilmesi hedeflenmektedir.
Bu kapsamda, çalışmada Türkiye'de toplam tasarrufların gelişimi ve mevcut olan tasarruf yetersizliğinin kapatılmasında bireysel emeklilik sisteminin rolü araştırılmıştır. 2003 yılından itibaren uygulanmakta olan bireysel emeklilik sisteminden elde edilen fonların tasarruflar üzerindeki etkileri ekonomik ve mali bakış akışıyla derinlemesine analiz edilmiştir.
Çalışmanın amacına yönelik olarak, Türkiye'nin de aralarında bulunduğu seçilmiş bazı OECD ülkelerdeki ticaret hadleri, istihdam oranları, enflasyon oranları, kişi başına düşen GSYİH değerleri, yaşlı bağımlılık oranları, genç bağımlılık oranları, vergi gelirleri ve bireysel emeklilik fonları değişkenlerinin tasarruflar üzerindeki etkileri panel veri analizi ile araştırılmıştır. Çalışmada kullanılan değişkenlere ve incelenen ülkelere bağlı olarak; ticaret hadlerinin tasarruflar üzerinde pozitif yönde anlamlı bir etkisi olduğu, istihdam oranındaki artışın tasarruflar üzerinde pozitif yönde anlamlı bir etkisi olduğu, enflasyon oranındaki artış ile tasarruflar arasında pozitif yönlü anlamlı bir ilişki olduğu, kişi başına düşen GSYİH'deki artış ile tasarruflar arasında pozitif yönlü anlamlı bir ilişki olduğu, yaşlı bağımlılık oranının tasarruflar üzerinde negatif yönde anlamlı bir etkisi olduğu, genç bağımlılık oranının tasarruflar üzerinde negatif yönde anlamlı bir etkisi olduğu, vergi gelirlerindeki artışın tasarruflar üzerinde negatif yönde anlamlı bir etkisi olduğu, bireysel emeklilik fonları ile tasarruflar arasında negatif yönlü anlamlı bir ilişki bulunduğu sonuçlarına ulaşılmıştır.

Abstract:
Lack of savings, one of the chronic problems of developing economies, poses a significant problem for economic growth. Since the savings-investment gap cannot be closed with internal resources, it is necessary to turn to external resources. This situation makes economies vulnerable to external interventions and economic shocks, and therefore, developing economies face the problem of instability.
Developing countries such as Türkiye are implementing the private pension system as an economic and social policy tool in order to create resources to be directed to investments. Private pension is a long-term savings and investment system. The private pension system, which has been implemented in Türkiye since 2003, aims to create additional income for participants during their retirement periods, increase domestic savings and create new resources to be directed to investment. In line with this purpose, it is primarily aimed to encourage households to save and then direct these savings to investment areas required by the real sector.
In this context, the development of total savings in Türkiye and the role of the private pension system in closing the existing savings deficiency were investigated in the study. The effects of the funds obtained from the private pension system, which has been implemented since 2003, on savings have been analysed in depth from an economic and financial perspective.
For the purpose of the study, the effects of terms of trade, employment rates, inflation rates, GDP per capita values, elderly dependency ratios, youth dependency ratios, tax revenues and private pension fund variables on savings in some selected OECD countries, including Türkiye, were examined with panel data analysis. Depending on the variables used in the study and the countries examined; it was concluded that the terms of trade have a positive significant effect on savings, an increase in the employment rate has a positive significant effect on savings, there is a positive significant relationship between the increase in the inflation rate and savings, and a positive significant relationship between the increase in GDP per capita and savings, the elderly dependency ratio has a negative significant effect on savings, the young dependency ratio has a negative significant effect on savings, the increase in tax revenues has a negative significant effect on savings, and there is a negative significant relationship between private pension funds and savings.