Tarihöncesi mekanlarında işlev belirlenmesinde kullanılan yöntemler: Aşıklı Höyük örneği
Methods used for identifying the function of prehistoric spaces: The case study of Aşıklı Höyük
Yazar: FATMA KALKAN
Danışman: PROF. DR. MİHRİBAN ÖZBAŞARAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Tarih Öncesi Arkeolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Arkeometri = Archaeometry
Dizin: Arkeoloji = Archaeology ; Arkeolojik alanlar = Archeological areas ; Arkeolojik yerleşim = Archaeological settlement ; Aşıklı Höyük = Aşıklı Tumulus ; Kimyasal analiz = Chemical analysis ; Mekan kullanımı = Space usage ; Neolitik Dönem = Neolithic Period ; Prehistorya = Prehistory

Özet:
Volkanik Kapadokya Bölgesi'nin batısında yer alan ve Akeramik Neolitik Dönem'e tarihlenen Aşıklı Höyük'te mekan kullanımını/işlevlerini ele alan bu çalışma, topluluğun inşa ettiği, içinde barındığı ya da günlük faaliyetlerini sürdürdükleri mekanların tabanlarından alınan toprak örneklerinin kimyasal analizleri yoluyla mekanların tabanlarında ne tür aktivitelerin gerçekleştirildiğinin ve farklı zemin hazırlıklarının anlaşılmasını amaçlamaktadır. Bu bağlamda, Aşıklılılar'ın mekanları nasıl organize ettiklerinin okuması yapılmış ve topluluğunun günlük aktivitelerini yürüttükleri iç ve dış mekanların kullanımları, kullanım döngüleri yerleşme ölçeğinde; zaman ve mekan bağlamında tartışmaya açılmıştır. Tarihöncesinde mekan kullanımını anlamak, içinde yaşayan bireylerin, grupların, hane halklarının davranış biçimlerini anlamayı ve buradan çıkarımla topluluğun kimliği hakkında fikir edinmeyi mümkün kılar. Mekan sakinlerinin temel ihtiyaçlarına yönelik oluşturulan yapı öğeleri, mekan içi bölümlemeler ve düzenlemeler gündelik yaşamı yansıtır. Bu anlamda, kimyasal analizlerle Aşıklı mekanlarında farklı kullanım alanlarının varlığı tespit edilmiş ve "Orta Anadolu Modeli" olarak bilinen düz damlı kerpiç evlere giriş çıkışı sağlayan açıklıkların yönleriyle ilgili varsayımlarda bulunulmuştur.
Mekan kullanımı hakkında arkeolojik yorumlamanın bugününe baktığımızda, kazılar yoluyla ulaşılan mimari yapılar ve yapı öğeleri, buluntu dağılımları, arkeobotanik ve arkeozolojik kalıntılar ile yontma taş çalışmalarının bir arada değerlendirildiği, yanı sıra geleneksel yöntemlerle ulaşılamayan mikro ölçekteki kalıntıların mikromorfoloji, toprak kimyası, fitolit vb. çeşitli jeoarkeolojik analizlerle desteklendiği; bağlamsal, çoksesli ve multiproxy yaklaşımların benimsenmesinin gerekliliği çalışmamızın esas konusunu oluşturur.

Abstract:
This study aims identifying the use of space at the Aceramic Neolithic settlement of Aşıklı Höyük, located to the west of the Volcanic Cappadocia Region. The objective is to understand what kinds of activities were carried out inside the buildings and also in open activity areas by the inhabitants of Aşıklı Höyük. Various floor preparation techniques, through the chemical analysis of the soil samples taken from floors both within and outside the buildings, were studied. The thesis includes a discussion of the organization of space, by which it is aimed to understand the use- cycle of these contexts where the community conducted their daily activities. A deep and multi-disciplinary understanding of the use of space in prehistory allows us to gain knowledge about the individuals, groups, and households who constructed and lived in these spaces and therefore to get an insight into the identity of the community. In this regard, the main theoretical orientation of this study relies on the contextual approach that includes multiproxy analyses, where all scales of archaeological data ranging from architectural remains, spatial distribution of the finds, archaeobotanical and archaeozoological remains, to the microarchaeological approaches (such as micromorphology, soil chemistry, and phytolith analysis) are employed.
It is with these questions and approaches that this study of the multi-element characterization of floor sediments at Aşıklı Höyük identifies different uses of certain areas inside a single-roomed building at the site. Also, hypotheses have been made regarding the location of the openings to the flat-roofed mudbrick houses at Aşıklı Höyük, the typical Neolithic layout, that is known as the "Central Anatolian Model".