Herakleia Pontika kenti ve çevresindeki kültler
Herakleia Pontika city and surrounding cults
Yazar: ZEYNEP YILDIRIM
Danışman: DOÇ. DR. MEVLÜT ELİÜŞÜK
Karabük Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı / Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Arkeoloji = Archaeology ; Herakleia = Herakleia ; Klasik Dönem = Classical Period ; Kült = Cult

Özet:
Karadeniz Bölgesi'nin özellikle deniz ticareti açısından çok önemli gördüğümüz stratejik noktasında yer alan ve Bithynia Bölgesi sınırları içerisinde değerlendirdiğimiz Herakleia Pontika liman kentinin başta deniz ticareti etkisiyle şekillenen sosyo-kültürel özeliklerinden kaynaklanmış zengin inanç biçimine sahip olabileceği düşüncesiyle Herakleia Pontika Kenti ve Çevresindeki Kültler Lisans Tezi kapsamında çalışma konusu olarak ele alınmıştır.
Herakleia Pontika kentinin Hellenistik ve Roma Dönemi kültleri hakkında günümüze kadar kapsamlı bir çalışmanın mevcudiyetinin bulunmaması sebebi ile kentin din, inanış ve ikonografik yapısı tanrı, tanrıça, tanrısallar, imparator ve doğu etkisi bağlamında belirlenen kültler tez kapsamı içerisinde araştırılmıştır. Tez hazırlanırken Herakleia Pontika'nın egemenlik sınırları dâhilinde bulunan somut materyalleri oluşturan betimli ve yazıtlı adak stelleri, mimari kabartmalar, heykeller ile sikkeler incelenmiştir. Ayrıca günümüzde mevcudiyeti bulunmayan ancak antik dönem yazarlarının metinlerinden kaynaklık gösteren eserler de konu kapsamına dahil edilmiştir. MÖ 560'lı yıllarda kurulduğu tespit edilen Herakleia Pontika'nın iki önemli limanı bulunmaktadır. Son yıllarda yapılan araştırmalarda Herakleia Pontika kent merkezini oluşturan Ereğli ve çevresinde Kalkolitik Çağ'a kadar inen belirli buluntuların ele geçmiş olması yerleşim merkezinin bölgede çok daha eskiye gidebileceği gerçeğini gözler önüne sermiştir. Sonuç olarak, tarihsel süreç içerisinde bölge halkı tarafından inanç kabulleri içerisinde var olan tanrı ve tanrıçalar tespit edilmiş, bölge halkının inanç yapısı açığa çıkartılmıştır. Bölgeyle bağlantılı taşınır ve taşınmaz kültür varlıkları olan arkeolojik eserlerin üzerlerinde bulunan betimlemelerde ve yazıtların verdiği bilgiler doğrultusunda, hangi tanrı ve tanrıçaların daha yoğunlukta bir tapınım gördüğü ve nasıl tasvir edildiği tespit edilmiştir. Daha sonra ise, tanrı ve tanrıçaların tespit edildiği bölgelerde bulundukları çevreyle bağlantıları araştırılmış ve bu bağlamda bulunan tanrı ve tanrıçaların bölgede hangi özel sıfatlarla (epitet) anıldıkları belirlenmiştir.

Abstract:
The "Cults in and around Herakleia Pontica" was considered as the subject of the Master's Thesis with the idea that the port city of Herakleia Pontica, which is located at a strategic point of the Black Sea Region that we consider to be very important especially in terms of maritime trade and which we evaluate within the borders of the Bithynia Region, may have a rich belief system stemming from its socio-cultural characteristics shaped primarily by maritime trade. 
Since there is no comprehensive study on the Hellenistic and Roman Period cults of Herakleia Pontica to date, the religion, belief and iconographic structure of the city, the cults determined in the context of gods, goddesses, deities, emperors and eastern influences were investigated within the scope of the thesis. While preparing the thesis, the concrete materials found within the sovereignty borders of Herakleia Pontica, depicted and inscribed votive steles, architectural reliefs, statues and coins were examined. In addition, works that do not exist today but are based on the texts of ancient period authors were also included in the scope of the subject. Founded in 560 BC, Herakleia Pontika has two important ports. In recent years, the discovery of certain findings dating back to the Chalcolithic Age in Ereğli and its surroundings, which constitute the city center of Herakleia Pontika, has revealed the fact that the settlement may date back much further in the region. As a result, the gods and goddesses that existed within the beliefs of the local people throughout history have been identified, and the belief structure of the local people has been revealed. In the descriptions and information provided by the inscriptions on the archaeological artifacts, which are movable and immovable cultural assets related to the region, it has been determined which gods and goddesses were worshipped more intensely and how they were depicted. Then, in the regions where the gods and goddesses were identified, their connections with the environment they were located were investigated, and in this context, it was determined with which special epithets (epithets) the gods and goddesses found were referred to in the region.