Bilimin doğası hakkındaki görüşlerin kısa hikâyeler yöntemiyle değerlendirilmesi: Fen bilgisi öğretmen adayları örneği
Assessing views about the nature of science by vignettes: The case of prospective science teachers
Yazar: MAHMUT POLAT
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET FATİH TAŞAR
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Bilimin doğası = Nature of science ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Fen bilgisi öğretimi = Science teaching ; Kısa hikayeler = Short stories ; İlköğretim okulları = Primary education schools

Özet:
Günümüzde birçok ülkede etkisini gösteren fen eğitiminin amaçlarına ilişkin reform hareketlerinde bilimsel okur-yazarlık fen eğitiminin en önemli hedeflerinden biri olarak gösterilmektedir. Bilimsel okuryazarlığın önemli boyutlarından biri de bilimin doğasına ilişkin anlayıştır. Bu konu son dönemdeki reformlar kapsamında popüler bir çalışma alanı olmuştur. Bu çalışmaların önemli bir kısmında fen öğretmenlerinin bilimin doğasını kavramalarına yönelik program geliştirmeye ve bilimin doğasına ilişkin görüşleri ölçmeye yönelik ölçek geliştirmeğe odaklanılmaktadır. Ancak hazırlanan ölçeklerin büyük bir kısmı kişilerin görüşlerini tam olarak detaylı bir biçimde açıklamaya imkân vermemektedir. Çalışmaların büyük bir kısmında kullanılan farklı ölçek ve yöntemler örneklemdeki bireylerin konuya ilişkin kavram ve görüşlerini tam olarak detaylı ve özgür bir biçimde her hangi bir yönlendirmeye maruz bırakmaksızın açıklamalarına olanak sağlamaktan uzak olduğu görülmüştür.Bu araştırmanın amacı fen bilgisi öğretmen adaylarının bilimin doğası hakkındaki görüşlerini ölçek ve kısa hikâyeler yoluyla ayrı ayrı tespit etmek ve farklı yollardan tespit edilmiş olan bu görüşleri birbirleriyle karşılaştırarak kısa hikâyelerin ölçme değerlendirme aracı olarak öğretim ortamında etkililiğini belirlemektir. Araştırma çoklu durum çalışması içinde fen ve teknoloji öğretmen adayı ile gerçekleştirilmiştir. Bilimsel Bilginin Doğası Ölçeği (BBDÖ) ve araştırmacı tarafından geliştirilen sekiz kısa hikâye (KH) ile katılımcıların bilimin doğası hakkındaki görüşleri belirlenmiş kısa hikâyelerin bir ölçme değerlendirme yöntemi olarak nasıl kullanılabildiği ortaya konulmuştur.Araştırma, pilot ve asıl uygulama olmak üzere iki basamakta gerçekleştirilmiştir. Pilot uygulama aşaması, 2008- 2009 öğretim yılı bahar döneminde Bilimin Doğası ve Bilim Tarihi dersini almış olan 90 fen bilgisi öğretmen adayıyla asıl uygulama 2009- 2010 öğretim yılının bahar döneminde 79 fen bilgisi öğretmen adayıyla yürütülmüştür. BBDÖ ne ait veriler betimsel istatistik ile kısa hikâyelere verilen cevaplar ise araştırmacı tarafından geliştirilen rubrik puanları kullanılarak analiz edilmiştir. Ayrıca katılımcıların kısa hikâyelere vermiş oldukları cevaplar nitel analiz yöntemlerinden içerik analizi ile analiz edilmiştir.Analizler sonucunda katılımcıların farklı yollarla ölçülen bilimin doğası görüşlerinin birbirinden farklı oldukları görülmüştür. BBDÖ'den elde edilen puanlar KH'lerden elde edilen puanlardan genelde daha yüksek çıkmıştır. KH'lerin geçerlik ve güvenirliğe ilişkin olumlu sonuçlar elde edilmiştir. KH'lerin bilimin doğası hakkındaki görüşleri saptamada bir yöntem olarak kullanılabildiği yapılan analizlerle ortaya konulmuştur.

Abstract:
In the present day one of the most significant objectives of science education reform movements in many countries is scientific literacy. In addition, one of the most significant dimensions of scientific literacy is the understanding into the nature of science. This issue has been a popular area of study within the scope of the latest reforms. The majority of these studies focus on developing a program for science teachers to perceive the nature of science and a scale to measure opinions on the nature of science. However, most of the scales constructed do not allow for explaining people?s opinions in a comprehensive way. It has been understood that the different scales and methods employed in the studies are far from enabling the individuals in the sample to explain their views and concepts related to the subject fully and free from any direction.The present study aims to identify prospective science teachers? opinions on the nature of science via a scale and short stories and the effectiveness of short story as a measurement instrument by comparing those ideas gathered in different ways. The study was conducted among prospective science teachers within a multiple-case study. Though the Nature of Scientific Knowledge Scale (NSKS) and the eight vignettes created by the researcher, the participants? views on the nature of science were identified and the use of vignettes as an assessment method was demonstrated.The research comprised two stages: the pilot and the authentic application. The piloting was carried out in 2009 spring term with the participation of 90 prospective science teachers who had taken History and Nature of Science course while the main study included 79 prospective teachers in 2010 spring term. Data collected from NSKS were analyzed via descriptive statistics while the responses to the vignettes were assessed on the basis of rubric scores developed by the researcher. In addition, participants? responses to the vignettes were analyzed via content analysis, which is a qualitative research method.At the end of the analyses, it was determined that the participants? opinions on the nature of science, which was measured via different methods, varied from each other. The scores of NSKS were generally higher than that of vignettes scores. Positive results were obtained as to the validity and reliability of vignettes. It was understood that vignettes can be used as a method of determining opinions on the nature of science.