Doğu Karadeniz bölümü saf doğu kayını (Fogus orientalis Lipsky) ekosistemlerinde kimi ortam etmenlerinin kayının gelişimine (verimliliğine) etkileri üzerine araştırmalar
Studies on some site factors affecting the growth (productivity of the beech in pure oriental beech (Fogus orientalis Lipsky) ecosystems in East Karadeniz region
Yazar: MURAT YILMAZ
Danışman: PROF. DR. ZEKİ KALAY
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Bu çalışmada, Doğu Karadeniz Bölümünde saf doğu kayını ormanlarının boy gelişimi ile bazı toprak ve yeryüzü şekli özellikleri arasındaki ilişkiler saptanmaya çalışılmıştır. Bu amaçla, Ordu-Akkuş, Trabzon-Rize ve Artvin yörelerindeki ormanlarda 91 adet örnek alan alınmıştır. Alman her bir örnek alanda toprak çukurları açılmış, yerel konum özellikleri belirlenmiş ve örnek alandaki bitkilerin örtme dereceleri belirlenmiştir. Açılan toprak çukurlarından 399 adet toprak örneği alınmıştır. Alman toprak örnekleri üzerinde kum (%), toz (%), kil (%), taşlılık (%), ince kısım miktarı (%), pH, birim hacimdeki toprak ağırlığı, faydalanılabilir su kapasitesi (fsk), organik madde miktarı ve bitki besin elementleri (Ca"^' Mg*4*, Na+, K4) belirlenmiştir. Ayrıca her bir örnek alan için 100 yaşındaki üst boy bonitet endeksi (Verimlilik göstergesi) (BE=VG) hesaplanmıştır. Saf doğu kayını ormanlarının 100 yaşındaki üst boyu ile toprak özellikleri ve konum etmenleri arasındaki ilişkiler istatistiksel olarak ortaya konulmuştur. Buna göre, Akkuş yöresinde doğu kayınının verimliliği ile arazinin eğimi, topraktaki toz oram, mutlak toprak derinliği ve B katmanının kalınlığı arasında pozitif, topraktaki kum oram arasında negatif ilişki bulunmuştur. Trabzon-Rize yöresinde, verimlilik ile yükselti, topraktaki toz ve kil oram, toprağın pH'sı (n KC1) arasında pozitif, toprağın taşlılığı, arazinin eğimi, bakısı ve topraktaki kum oram arasında negatif ilişki belirlenmiştir. Artvin yöresinde ise, verimlilik ile Ah katmanının organik madde miktarı, toprağın taşlılığı ve humus formu arasında negatif, ince toprak miktarı ve Ah katmanının kalınlığı arasında pozitif ilişki bulunmuştur. Üç araştırma yöresine ilişkin sonuçlar birlikte sorgulandığında ise örnek alanlarının verimlilik indeksi ile A ve B katmanlarının kalınlığı, mutlak toprak derinliği, birim hacimdeki ince toprak miktarı, topraklarının yüzde kil ve toz miktarları arasında pozitif, yükselti, birim hacimdeki taşlılık miktarı, toprakların kum (%) miktarı ve toprak örneklerinin Ca44" (me/ 100 gr) miktarı ile negatif ilişkiler bulunmuştur. Anahtar Kelimeler: Doğu Kayını, Verimlilik Göstergesi, Yetişme Ortamı Verimliliği, Toprak özellikleri, Konum Etmenleri. IX

Abstract:
Studies on Some Site Factors Affecting the Growth (Productivity) of the Beech in Pure Oriental Beech (Fagus orientalis Lipsky) Ecosystems in East Karadeniz Region This study aims to determine the correlations among the height growth and some soil and land form features related to the pure oriental beech stands in East Karadeniz Region. 399 soil samples collected from 91 sample plots in beech forests in Ordu-Akkuş, Trabzon- Rize, and Artvin sub regions. Spatial land factors and coverage rate of the vegetation were noted in all sample plots. Some soil characteristics such as sand (%), dust (%), clay (%), soil skeleton (%), fine textured soil (%), pH, soil weight per unit volume, water holding capacity, organic matter, plant nutrients (Ca"^' Mg"^, Na+, K+) etc. were determined by analyzing of the soil samples. Furthermore, top height site index at the age of 100 were calculated for each sample plot. Statistical analyses Relations between top height at the age of 100 and soil and spatial land features were analyzed statistically. There is a positive correlation between site quality and land slope, dust rate in soil, absolute soil depth, width of horizon B, and a negative correlation with sand rate in soil in Akkuş sub region. There is a positive correlation between site quality and altitude, dust and clay rate in soil, soil pH (n KC1), and a negative correlation with the soil skeleton, land slope, aspect, and sand rate in soil in Trabzon sub region. There is a negative correlation between site quality and organic matter quantity in horizon A, soil skeleton, humus form and a positive correlation with the amount of fine textured soil, width of horizon Ah in Artvin sub region. Evaluation of the results of three study area together revealed a negative correlation between site quality and width of horizon A and B, absolute soil depth, fine textured soil per unit volume, clay (%), dust (%); and a negative correlation between site quality and elevation, soil skeleton per unit volume sand (%) and Ca44" (me/100 gr). Keywords: Oriental Beech, Site Index, Site Quality, Soil Properties, Spatial Features X