Tip 2 diyabetli hastalarda lökosit telomer uzunluğunun; sirtuin-1 düzeyi, glisemik kontrol, diyabetik komplikasyonlar, vücut yağ dağılımı, beslenme ve egzersiz alışkanlıkları ile ilişkisi
The relationship between leukocyte telomere length and sirtuin-1 level, glycemic control, diabetic complications, body fat distribution, nutrition and exercise habits in patients with TYPE 2 diabetes
Yazar: NAZMİ GÖKHAN ÜNVER
Danışman: PROF. DR. ALEV EROĞLU ALTINOVA ; PROF. DR. MÜJDE YAŞIM AKTÜRK ; DOÇ. DR. CEYLA KONCA DEĞERTEKİN
Gazi Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases
Dizin: Adipoz doku = Adipose tissue ; Beslenme alışkanlıkları = Nutritional habits ; Diabet komplikasyonları = Diabetes complications ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Egzersiz = Exercise ; Lökositler = Leukocytes ; Sirtuin-1 = Sirtuin-1 ; Telomer = Telomere ; Telomer uzunluğu = Telomere length

Özet:
Giriş: İnsanda telomerler, her hücre bölünmesi ile yaşam süresi boyunca kısalır, bu nedenle bir bireyin tam hücresel döngüsünü yansıtır. Telomer uzunluğunun biyolojik yaşlanmanın bir belirteci olduğu düşünülmektedir. Son çalışmalarda diabetes mellitus (DM) ve komplikasyonlarının lökosit telomer uzunluğu (LTU)'nda kısalma ile ilişkili olabileceği öne sürülmüştür. Enerji metabolizmasının bir düzenleyicisi olan Silent Information Regulator 1(SIRT1); oksidatif stres, inflamasyon ve mitokondriyal fonksiyonlara etkisi ile DM ve obezite gelişimine katkıda bulunabileceği, bunun yanında hücresel yaşlanma ile bağlantılı olabileceği gösterilmiştir. Araştırmamızda tip 2 DM'li hastalarda LTU ve serum SIRT1 seviyesini diyabeti olmayan kontrol grubu ile karşılaştırmayı amaçladık. Ayrıca SIRT1 ve telomer uzunluğunun; diyabet süresi, diyabet komplikasyonları, vücut yağ dağılımı, beslenme ve egzersiz alışkanlıkları ile ilişkisini incelemeyi planladık.
Gereç ve Yöntem: Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Bilim Dalı Diyabet ve Obezite Polikliniğine Şubat 2020 ile Temmuz 2020 tarihleri arasında başvuran 40-65 yaş arası tip 2 DM tanılı 84 hasta ve yaş, vücut kile indeksi (VKİ) ve cinsiyet açısından açısından benzer 40 sağlıklı gönüllü alındı. LTU, tüm grupta kantitatif PCR yöntemi ile çalışıldı ve rölatif T/S oranı hesaplandı. Serum SIRT1 44 hastada ve 40 kontrolde ELİSA yöntemi ile çalışıldı. Hastaların ve kontrol grubunun vücut yağ dağılımları biyoelektrik impedans analizi ile yapıldı. Yüz yüze yapılması planlanan beslenme ve egzersiz kaydı formları değerlendirilmeleri Covid-19 pandemisi nedeniyle yapılamadı.
Bulgular: Median LTU tip 2 diyabetli hastalarla kontrol grubu arasında benzer saptanmasına rağmen (1,03 ve 1,25 p=0,064), diyabetli hastalarda kısa telomer uzunluğuna (T/S<1) sahip olma yüzdesi (%47,6) kontrol grubuna göre (%27,5) daha yüksek bulundu (p=0,035). Komplikasyonu olan ve olmayan tip 2 diyabetliler arasında anlamlı telomer uzunluğu açısından fark saptanmadı (p>0,05). Obez diyabetlilerde düşük telomer uzunluğuna sahip olma yüzdesi (%60) obez olmayan diyabetlilere (%35,7) göre yüksek bulundu (p=0,029). Tip 2 diyabetlilerde gövde yağ kütlesi ile LTU arasında negatif korelasyon saptandı (r=-0,250 p=0,028). Diyabet süresi, açlık kan şekeri ve HbA1c ile LTU arasında bir ilişki bulunmadı (p>0,05). Buna karşın vücut ağırlığı ile negatif bir ilişki saptandı (r=-0,248, p=0,025). Serum SIRT1 düzeyi diyabetli hastalarda kontrole göre anlamlı şekilde düşük bulundu (95,48±29,9 ve 138,40±42,66, p<0,001). Komplikasyon eşlik eden hastalar ile komplikasyonu olmayan hastalar arasında serum SIRT1 düzeyi benzer bulundu (p=0,114). Diyabetlilerde LTU ile SIRT1 arasında korelasyon görülmezken (r=0,100 p=0,507), kontrol grubunda anlamlı düzeyde negatif korelasyon saptandı (r=-0,368 p=0,019).
Sonuç: Çalışmamızda tip 2 diyabetli hastalarda sağlıklı bireylere göre LTU'nun daha kısa ve serum SIRT1 düzeyinin düşük olduğu bulunmuştur. Ayrıca, visseral obezitenin LTU'ndaki kısalmaya olumsuz etkisi olduğu ortaya konmuştur. LTU ve SIRT1'in diyabetik komplikasyonlar ile bağlantısı saptanmamıştır. Bulgularımız diyabetli hastalarda hücresel yaşlanma sürecinin daha hızlı olduğunu ve obezite ile ilişkili olduğunu göstermektedir.
Anahtar Kelimeler: Lökosit telomer uzunluğu, Sirtuin 1, Tip 2 diabetes mellitus, Biyoelektrik impedans analizi, komplikasyon

Abstract:
Introduction: In humans, telomeres shorten throughout life span with each cell division, thus reflecting an individual's complete cellular cycle. Telomere length is thought to be a marker of biological aging. In recent studies, it has been suggested that diabetes mellitus (DM) and its complications may be associated with shortening of leukocyte telomere length (LTL). Silent Information Regulator 1 (SIRT1), which is a regulator of energy metabolism, may contribute to the development of DM and obesity via its effects on oxidative stress, inflammation and mitochondrial functions. Also, SIRT1 has been shown to be associated with cellular aging. In our study, we aimed to compare leukocyte telomere length and serum SIRT1 levels in patients with type 2 DM with a heathy control group. In addition, we planned to examine the relationship between telomere length and SIRT1 level, glycemic control, complications of diabetes, body fat distribution as well as nutrition and exercise habits.
Material and Method: Eighty four patients aged between 40-65 with type 2 DM diagnosis who referred to Gazi University Medical Faculty Hospital Endocrinology and Metabolism Department Diabetes and Obesity Outpatient clinic between February 2020- July 2020 were selected and fourty healthy volunteers who were similar with patients in terms of age, body mass index (BMI) and gender were taken as a control group. LTL was studied in all participants by quantitative PCR method and relative T/S ratio was calculated. Serum SIRT1 level was studied by ELISA method in 44 patients and 40 controls. The measurements of body fat distribution of the patients and the control group were performed by bioelectrical impedance analysis. Evaluation of nutrition and exercise habits with two questionnaires, which was planned to made face to face, could not be done because of Covid-19 pandemic.
Findings: Median LTL was found to be lower in patients with type 2 diabetes compared to control group (1.03 vs 1.25, p=0.064) but it is not statistically significant, however, the percentage of having a short telomere length (T/S <1) in diabetic patients was higher compared to the control group(47.6% vs 27.5%, p=0.035).  There was no significant LTL difference between patients with and without diabetic complications (p>0.05). The percentage of having low telomere length was found to be significantly higher in obese diabetics than in non-obese diabetics (60% vs 35.7%, p=0.029). In diabetic patients, T/S correlated negatively with body weight (r=-0.248 p=0.025) and trunk fat mass (r=-0.250, p=0.028). No relationship was found between duration of diabetes, fasting blood glucose, HbA1c and LTU (p>0.05). Serum SIRT1 level was found to be significantly lower in diabetic patients (95.48±29.9 vs 138.40±42.66, p<0,001). SIRT1 level was found to be similar between patients with complications and patients without complications (p=0.05). There was no correlation between T/S ratio and SIRT1 in diabetic patients (r=0,100 p=0,507), however, a statistically significant negative correlation was observed in the control group (r=-0.368, p=0.019).
Conclusion: In our study, it was found that LTL was shorter and serum SIRT1 level was lower in patients with type 2 diabetes than healthy volunteers. In addition, it was demonstrated that visceral obesity has a negative effect on LTL shortening. No relationship was observed between LTL, SIRT1 and diabetic complications. Our findings show that the cellular aging process is faster in patients with diabetes and is associated with obesity.
Key words: Leukocyte telomer length, Sirtuin 1, Type 2 diabetes mellitus, Bioelectrical impedance analysis, complication