Tanzimat Döneminden Cumhuriyet Dönemine kadar Türk edebiyatında Budizm
Buddhism in Turkish literature from the Tanzimat Period to the Republican Period
Yazar: MEHMET KURNAZ
Danışman: PROF. DR. İHSAN SAFİ
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Brahmanizm = Brahmanism ; Budizm = Buddhism ; Türk basını = Turkish press ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; İnceleme gezileri = Field trips

Özet:
Orta Asya'da kurulan Türk devletlerinden başlayarak Türklerin, Hindistan'da kurulan devletlerle ilişkileri olmuştur. Bu ilişkiler neticesinde Budizm'in ve Brahmanizm'in Türkler arasında etkisi görülmüştür. Dinî alanda etkisini gösteren bu dinler bir zaman sonra kültürel alanda faaliyet gösteren yazılı kaynaklara da yansımıştır. İlmî kitaplarda, gezi ve hatıra kitaplarında, şiir, hikâye, roman ve tiyatro gibi edebî türlerde Hindistan, Budizm ve Brahmanizm hakkında genel bilgiler verildiği tespit edilmiştir. Bu çalışmada; Türklerin Orta Asya ve Anadolu'da kurduğu devletlerin Hindistan'a, Budizm'e ve Brahmanizm'e ilgileri ve bunun ilmî, edebî eserlerde ve basında yayımlanan yazılara yansımaları ele alınmıştır. Tanzimat döneminden Cumhuriyet dönemine kadar olan zaman aralığında yayımlanan seyahatname, hatıra, bilgi vermek amacıyla yazılan kitaplarda, edebî eserlerde ve basında çıkan yazılarda genel itibarıyla bu dinlerin özellikleri hakkında bilgiler verildiği belirlenmiştir. Yazarların; Hindistan'a, Budizm'e ve Brahmanizm'e bakış açıları, topluma/okuyucuya bu konulardaki bilgilerini ve düşüncelerini aktarma usulleri ile toplumun/okuyucunun tepkileri, ilmî ve edebî eserler, basında yer alan yazılar üzerinden gösterilmiştir. Bu eserlerde ve yazılarda yazarların; bu dinler hakkında bilgi verdiği, diğer dinlerle mukayese ettiği ve bazı özelliklerini benzetme unsuru olarak kullandığı sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Starting from the Turkish states established in Central Asia, the Turks had relations with the states established in India. As a result of these relations, the influence of Brahmanism and Buddhism was seen among the Turks. These religions, which showed their influence in the religious field, were also reflected in written sources operating in the cultural field after a while. It has been determined that general information about India, Brahmanism and Buddhism is given in scientific books, travel and memoir books, and literary genres such as poetry, stories, novels and theater. In this study; the interest of the states established by the Turks in Central Asia and Anatolia in India, Brahmanism and Buddhism and its reflections on scientific, literary works and articles published in the press were discussed. It has been determined that information about the characteristics of these religions is generally given in travelogues, souvenirs, books written to provide information, literary works and articles published in the press from the Tanzimat Period to the Republic Period. Authors' perspectives on India, Brahmanism and Buddhism, the methods of conveying their knowledge and thoughts on these issues to the society/reader, and the reactions of the society/reader are shown through scientific and literary works and articles in the press. In these works and articles, It was concluded that the authors; gave information about these religions, compared them with other religions and used some of their features as an element of comparison.