Gökkuşağı alabalığı (Oncorhynchus mykiss) anaçlarında farklı stoklama oranları ve balık refahı arasındaki ilişkinin belirlenmesi
A study on the relationship between different fish loading densities and welfare in  Rainbow trout (Oncorhynchus mykiss)broodstocks
Yazar: HALİT BAYRAK
Danışman: PROF. DR. ABDULLAH DİLER
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Yetiştiriciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products
Dizin: Davranış = Behavior ; Stoklama yoğunluğu = Stocking density

Özet:
Bu çalışmada gökkuşağı alabalığı (Oncorhynchus mykiss) anaçlarında düşük stok (DS) ve yoğun stok (YS) olmak üzere iki farklı stoklama oranının, su kalitesi, fizyolojik kan parametreleri, davranış özellikleri ve üreme parametreleri bakımından balık refahıyla ilişkisi incelendi. Çalışma yumurtlamadan dört ay önce Ağustos ayında başlatılıp yumurtlamadan sonra Şubat ayında sonlandırılarak altı aylık bir dönem içinde yapıldı.
Stoklama yoğunlukları, DS grubu için 4 kg/m3 (0,12 kg lt-1 dk-1) ve YS grubu için 8 kg/m3 (0,24 kg lt-1 dk-1) olarak seçildi. Çalışmada su kalitesi açısından kalsiyum (Ca+2) ve magnezyum (Mg+2) sertliği, amonyak (NH3-N), nitrit (NO2-N) ve nitrat (NO3-N); fizyolojik kan parametrelerinden kortizol, estradiol, toplam testosteron, lizozim aktivitesi, eritrosit ve lökosit sayısı ve hematokrit; davranış özelliklerinden konum, agresiflik ve iştah; üreme verimliliği bakımından yumurtlamaya katılan anaç sayısı ve oranı, mutlak ve nispi fekondite, yumurta çapı, yumurtaların döllenme, gözlenme, açılma ve larvaların serbest yüzme oranı, sperm motilitesi, spermatokrit ve sperm yoğunluğu; ayrıca yaşama oranı ile ilgili ölçümler yapıldı ve istatistiki açıdan (p=0,05) karşılaştırıldı.
Yapılan analizlere göre DS ve YS açısından su kalitesi açısından önemli farklılıklar tespit edilmedi (p>0,05). Analizi yapılan tüm su kalitesi parametrelerinin alabalık yetiştiriciliği için bilidirilen sınır değerler içinde olduğu belirlendi. Fizyolojik kan parametrelerinden kortizol, estradiol, toplam testosteron ölçümlerinde bazı aylarda farklılıklar bulunurken lizozim akitivitesi, eritrosit ve lökosit sayıları, hematokrit değer açısından Eylül ve Ocak ayı hariç önemli farklılıklar tespit edilmedi (p>0,05). Davranış analizleri açısından denemenin her ayında önemli farklılıklar tespit edildi (p<0,05). Üreme verimliliği parametrelerinden yumurta çapı, döllenme, gözlenme, açılma, serbest yüzme oranı, sperm motilitesi açısından önemli farklılıklar bulunmasına rağmen (p<0,05) mutlak fekondite, nispi fekondite, spermatokrit, sperm yoğunluğu parametrelerinde fark bulunmadı (p>0,05). Bunlara ilaveten yumurtlamaya katılan dişi anaç oranı YS ve DS grubu arasında önemli farklılık gösterdi (p<0,05) ve yumurtlama zamanının DS grubunda 3 hafta daha uzun sürdüğü tespit edildi. Yaşama oranı bakımından gruplar arasında önemli bir fark görülmedi (p>0,05) 
Bu çalışmada, yapılan analizler sonucu elde edilen verilere göre DS ve YS gruplarında, temel stres faktörü olan kortizol konsantrasyonunun YS grubundaki anaç balıkları etkileyerek strese sebep olduğu ve bu durumun davranış ve bazı üreme parametrelerinde olumsuz etkiler oluşturduğu sonucuna varıldı. Elde edilen sonuçlardan hareketle balık refahı açısından anaçların 4 kg/m3 gibi düşük yoğunluklarda stoklanmasını önermekteyiz.
Ülkemizdeki mevzuata bakıldığında, balık ve hayvan refahı kavramı kullanılmasına rağmen refah uygulamaya yönelik kıstas bulunamamıştır. Bu yüzden hem koruma ve kontrol yetkilileri hemde çiftçiler açısından uygulanabilir ve izlenebilir güncel bir mevzuat meydana getirilmelidir.

Anahtar Kelimeler: Balık refahı, gökkuşağı alabalığı anacı, stoklama yoğunluğu, kortizol konsantrasyonu, davranış, üreme verimliliği

Abstract:
In this study, it was investigated relationship between different stocking densities and wefare in rainbow trout (Oncorhynchus mykiss) brodstocks within scope of low (LSD) and high stocking density (HSD) according to water quality, physiological blood parameters, behavior and reproductive parameters. Study was conducted for six months through four months before spawning in August and two months after spawning in February. 
Fish stocking density was selected LSD 4 kg/m3 (0,12 kg L-1 min-1) and HSD 8 kg/m3 (0,24 kg L-1 min-1). Fish welfare assessed by measuring water quality (calcium (Ca++) and magnessium (Mg++) hardness, ammonia (NH3-N), nitrite (NO2-N) and nitrate (NO3-N)); physiological indicators (plasma cortisol, plasma estradiol, plasma total testosterone, lysozyme activity, erythrocyte and leucocyte number, haematocrit); behavioral response (position in water column, aggression, appettite); reproductive efficiency parameters (number and rate of spawners, absolute and relative fecundity, egg diameter, fertilization, eyed, hatching and fry-up rate, sperm motility, spermatocrit and sperm concentration); also survival rate of broods and compared statistically (p=0,05) 
There was no differences between LSD and HSD group in water quality parameters. All analysed water quality parameters was in the range of water quality parameters that indicated for rainbow trout culture in the literature. Although differences was found in plasma cortisol, estradiol and total testosteron concentration in certain months (p<0,05), there was no difference in lysozyme activity, erythrocyte and leucocyte number, haematocrit in physiological blood parameters except in a few months (p>0,05). Behavioral response was different, at especially position within water column, agression and appetite in certain months (p<0,05). Moreover reproductive efficiency parameters showed differences in number and rates of spawners, egg diameter, fertilization, eyed, hatching and fry-up rate, sperm motility (p<0,05). Survival rate of broods, total and relative fecundity, spermatocrit and sperm concentration didn?t show any differencies (p>0,05). 
In this study, according to results of analysis, HSD groups affected cortisol concentration that is basic stress factor and caused stress and negative effects on behavioral and reproductive parameters. As a result we suggest that rainbow trout broodstock should be stocked low stocking densities about 4 kg/m3 within the scope of fish welfare.When viewed from welfare aspect to legislation in Republic of Turkey, although fish and animal welfare have been used in regulations, it hasn?t been found any criteria for application of welfare in the field. We recommend that a contemporary regulation that applicable and traceable by farmers and authorized person should be prepared. 

Keywods: Fish welfare, rainbow trout brodstock, stocking density, cortisol concentration, behavior, reproductive efficiency