Türkiye'nin 2002 yılı sonrası demokratikleşmesinde devletin yapısal dönüşümü
Structural transformation of the state in Turkey's democratization after 2002
Yazar: NECDET CEM HÜRCAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ OSMAN TEKİR
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Demokrasi = Democracy ; Demokratikleşme = Democratization ; Devlet idaresi = State administration ; Dönüşüm = Transformation ; Siyasal dönüşüm = Political transformation ; Sosyoekonomik dönüşüm = Socio-economic transformation ; Türk kamu yönetimi = Turkish public administration ; Türkiye = Türkiye ; Yapısal değişme = Structural change

Özet:
Türkiye, Osmanlı'dan bu yana köklü bir devlet geleneğine sahip olmuştur. Bu sebeple demokratikleşmenin başlangıç noktası olarak devlet görülmektedir. Devletin bu süreç içerisinde demokratikleşmeyi kendi içerisinde gerçekleştirmesi ve demokrasiyi toplumla bütünleştirmesi beklenmektedir. Türkiye'de devlet her zaman güçlü olmuştur ve yaşamın bütün alanlarını kontrol etme yetkisine de sahiptir. Netice olarak yapılan yeniliklerin öncüsü görülerek temel hak ve özgürlükler, yargı ve ekonomi gibi alanlardan başlayarak toplumun her anlamda lideri olarak kabul edilmektedir. Ancak devletin topluma demokrasiyi yerleştirmeden önce kendi kurumsal yapısına entegre etmesi gerekmektedir.
Bu çalışmada amaç; Türkiye'deki demokratikleşmeyi devlet mekanizmasını merkeze yerleştirerek değerlendirmektir. Devletin demokratikleşmesi sorunu ve yapısal dönüşümüne odaklanılmıştır. Türkiye'nin demokratikleşme konusunda yapısal dönüşümünün öncelikle devletin kurumsal yapısında başladığı kabul edilerek başlangıç noktası olarak 2002 yılında Ak Parti'nin iktidara gelmesi alınmıştır. Öncesinde Ak Parti'nin gelişini hazırlayan koşullar ve Türkiye'nin dinamikleri hakkında değerlendirmelerde bulunulmuştur. 2002 yılından başlanarak Ak Parti'nin Avrupa Birliği uyum yasalarıyla birlikte gerçekleştirmeye çalıştığı devletin demokratikleşme olarak yapısal dönüşümüyle ilgili çalışmalar incelenmiştir. Türkiye'nin köklü bir geçmişe sahip olmasından ötürü çalışmanın sınırı 1990-2022 yılları arasında sınırlı tutulmuştur. Aynı zamanda devlet mekanizmasının faaliyet gösterdiği alanların çok fazla olmasından ötürü demokratikleşme konusunda yapılan yenilikler, insan hakları, kültürel ve eğitim hakları, sivilleşme ve yargı alanları esas alınarak çalışmanın kapsamı belirtilmiştir. Çalışmanın konusu günümüze kadar geldiği için Türkiye'deki siyasal sistem değişikliği de incelenmiştir. Bu bağlamda Türkiye'nin demokratikleşmesine yönelik yapılan çalışmalar esas alındığında devlet mekanizmasının merkeze konulması ve günümüze kadar geldiği için güncel bir çalışma olması önemlidir.
Çalışmada ele alınan veriler değerlendirildiğinde; Türkiye'nin demokratikleşme konusunda yapısal dönüşümü 2002 yılında hız kazanmıştır. Türkiye'nin içinde bulunduğu yükselme dönemi 2009 yılına kadar devam etmiştir. Türkiye'nin var olan güçlü devlet yapısı göz önüne alındığında yükselme döneminde yaşanan kurumsal çatışmaların ve küresel çapta yaşanan ekonomik sıkıntıların mevcut hükümetin önüne çıkan engeller olduğu tespit edilmiştir. 2009 yılından sonra reform süreci duraklama dönemine girmiştir. 2015 yılına kadar Türkiye demokratikleşme açısından istenilen seviyede ilerleyememiştir. 2015 yılından sonra ise duraklama dönemi Avrupa Birliği raporları da incelendiğinde yerini gerilemeye bıraktığı sonucu çıkarılmıştır. 2018 yılına gelindiğinde gerçekleştirilen sistem değişikliği ile Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçilmiştir. Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi beraberinde köklü değişiklikler getirmiştir. Bu değişim sürecinin demokratikleşme açısından tekrardan yükselişe geçmesi için eksikleri olduğu ve zamanla doğru reform atılımlarıyla birlikte Türkiye'nin demokratikleşme konusunda yapısal dönüşümünün sağlanması gerektiği vurgulanmıştır. Başkanlık sistemini uygulayan diğer ülkelerle karşılaştırıldığında getirilen sistemin devletin demokratikleşme konusunda yapısal dönüşümüne katkısının ortaya konulması için en az iki dönem sürmesi gerektiği tespit edilmiştir.

Abstract:
Turkey has had a deep-rooted state tradition since the Ottoman Empire. For this reason, the state is seen as the starting point of democratization. In this process, the state is expected to realize democratization within itself and integrate democracy with society. The state in Turkey has always been strong and has the authority to control all areas of life. As a result, it is seen as the pioneer of innovations and is accepted as the leader of the society in every sense, starting from areas such as fundamental rights and freedoms, judiciary and economy. However, the state needs to integrate it into its own organizational structure before placing democracy in society.
The aim of this study is to evaluate the democratization in Turkey by placing the state mechanism in the center. By accepting that Turkey's structural transformation in democratization started primarily in the institutional structure of the state, Ak Party's coming into power in 2002  was considered as the starting point. Before, the conditions that prepared the Ak Party's arrival and the dynamics of Turkey were evaluated. The studies about  the structural transformation of the state as democratization, which the Ak Party tried to carry through with the European Union harmonization laws starting from 2002 were examined. Due to Turkey's deep-rooted history, the study was limited between the years 1990-2022. At the same time, because of the abundance of the areas in which the state mechanism operates, the extent of the study is stated on the basis of the innovations made on democratization, human rights, cultural and educational rights, demilitarization and judiciary. Since the subject of the study has come to the present, the political system change in Turkey has also been examined. In this context,based on the studies carried out for the democratization of Turkey  it is important that the state mechanism is put in the center and that it is an up-to-date study since it has come to present.
When the data discussed in the study are evaluated; Turkey's structural transformation regarding democratization gained speed in 2002. The period of rise in Turkey continued until 2009. Considering Turkey's existing strong state structure, it has been determined that the institutional conflicts experienced during the rise period and the global economic problems are the obstacles to the current government. Considering Turkey's existing strong state structure, it has been determined that the institutional conflicts experienced during the rise period and the global economic problems are the obstacles to the current government. After the year of 2009, the reform process entered a period of stagnation. Until 2015, Turkey did not progress at the desired level in terms of democratization. After 2015, when the European Union reports for the stagnation period were examined, it was concluded that it left its place to a regression. With the system change realized in 2018, the Presidential government system was adopted. The presidential government system has brought radical changes with it. It was emphasized that this process of change had shortcomings in order for it to rise again in terms of democratization and that Turkey's structural transformation in democratization should be ensured with the right reform breakthroughs over time. Compared with other countries that implement the presidential system, it has been determined that the system introduced should last at least two terms in order to reveal its contribution to the structural transformation of the state in terms of democratization.