Koçali (Adıyaman) bölgesindeki bakır cevherleşmelerinin mineralojisi, jeokimyası ve kökeni
Mineralogy, geochemistry and origin of copper mineralizations in Koçali (Adiyaman) vicinity
Yazar: ÖMER NEDİM ALÇİÇEK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MUHARREM AKGÜL
Fırat Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Bakır = Copper ; Jeokimya = Geochemistry ; Ofiyolit = Ophiolite

Özet:
Bu çalışma Koçali (Adıyaman) Bölgesindeki Bakır Cevherleşmelerinin Kökenini, Mineralojisini ve Jeokimyasını içermektedir. Bakır cevherleşmeleri Üst Kretase'de Arap platformu üzerine yerleşen Koçali karmaşığı içerisindedir. Çalışma alanının temelini Koçali karmaşığına ait spilitik yastık lavlar ve diyabazlardan oluşan Tarasa Formasyonu, pelajik sedimanlar ve spilitik yastık lavlardan oluşan Konak Formasyonu ve serpantin, diyorit ve diyabazlardan oluşan Kale Formasyonu oluşturmaktadır. Bunların üzerine uyumsuzlukla Germav Formasyonu onunda üzerine yine uyumsuzlukla Gercüş Formasyonu gelmektedir. Midyat Formasyonu Gercüş Formasyonuyla konkordanslıdır.Havşa Dere içindeki stockwork cevherleşmeleri K80B /50KD duruşludur. Kevrikevr tepedeki cevherleşmeler merceksi geometrilidir. Cevherin duruşu D-B /55K'dir.MORB'a normalleştirilmiş çoklu elemet diyagramınlarda Koçali ofiyolitine ait kayaçlar kalıcılığı yüksek elementlere (HFSE; Nb, Th, P ve Ta) göre büyük iyon yarıçaplı elementler (LILE; Ba, U, K ve Pb) bakımından zenginleşmiştir. Kondridite normalleştirilmiş diyagramda elementlerin düze yakın bir gidiş sergiledikleri görülür. REE ve MORB`a normalize edilmiş diyagramlar ile tektonomagmatik diskriminasyon diyagramları birlikte değerlendirildiğinde Koçali ofiyolitik kayaçlarının dalan dilimden türeyen akışkanlarca metasomatize edilmiş dalma batma zonunda oluştukları düşünülebilir.Gözlenen cevher mineralleri birincil olarak pirit, kalkopirit, bornit ikincil olarak ise kalkozin, kovellin ve limonitdir. Kloritleşme, karbonatlaşma, epidotlaşma, silisifikasyon ve hematitleşme alterasyonları görülmektedir. Cevherleşemeler Kıbrıs tipi masif sülfit yataklarının özelliklerini sunar. Volkaniklerin üst bölümünde masif cevher ve gossan (Demir şapka) bulunurken bunların altında ağsı cevher bulunmaktadır.Jeolojik, petrolojik, jeokimyasal ve cevher parajenez çalışmaları Koçali cevherleşmelerinin Kıbrıs tipi volkanojenik masif sülfit yatağı olarak düşünülebileceğini göstermektedir.Anahtar Kelimeler: Bakır, Jeokimya, Koçali, Ofiyolit

Abstract:
This study includes `?Mineralogy, Geochemistry and Origin of Copper Mineralizations in Koçali (Adıyaman) vicinity??. The copper mineralizations in the study area, observed in the Koçali Melange, which was trusted over Arabian platform at Upper Cretaceous, are located to the north of Adıyaman. In the study area, the basement consist of spilitic pillow lavas and diabase (Tarasa Formation) , radiolarian, pelajic limestones and spilitic pillow lavas (Konak Formation) and serpantine, diorite and diabase (Kale Formation) which are belong to allochtonous Koçali Melange, settled as a result of gravity sliding. Towards up, the Germav Formation discordantly overlie on the Konak Formation and Gercüş Formation discordantly overlie on the Germav Formation. The Midyat Formation concordantly overlie on the Gercüş Formation.The position of ore, which takes part in the Havşa Dere stockwork mineralization, is N 80 ? W/50 ? NE. The geometry of Kevrikevr Tepe mineralizations is lenticular and the lenses. The position of ore is E-W/550N in this area.According to MORB-normalized muti-elements spider diagram, Koçali ophiolitic rocks display large-ion lithophile element (LILE; e.g. Ba, U, K and Pb) enrichments compared to high field strange elements (HFSE; e.g. Nb, Th, P ve Ta). Chondrite-normalized rare earth elements (REE) exhibit flat or light rare earth element (LREE) enrichment patterns. The REE and MORB normalized multi-element patterns and tectonomagmatic discrimination diagrams of Koçali ophiolitic rocks, suggest that these rocks were formed in suprasubduction zone metasomatized by slab-derived melts and/or fluids.The observed main ore minerals are: pyrite, chalcopyrite, bornite, chalcosine, covellite and sphalerite. Primarily pyrite, chalcopyrite and bornite, secondarly chalcosine, covellite and limonite occured. Chloritization, carbonatization, silisification, hematization, limonite and epidote alterations were observed in wall rocks near mineralizations.It was thought that the mineralizations in the studied area, exhibit the general features of Cyprus Type Massive Sulphide ores. In this manner, massive ore and gossans formed at the upper parts of the volcanics, which have high permeability, and stockwork ores formed at the lower parts of them.Geological, petrological, geochemical and ore paragenesis features suggest that the deposit can be introduced as a Cyprus-type (Ophiolite-hosted) VMS deposit.Key Words: Geochemistry, Copper, Koçali, Ophiolite