Türkiye ve Midilli Adası'ndaki Anadolu sıvacısı (Sitta krueperi) populasyonunun çeşitliliği, yayılışı ve habitat seçiminin belirlenmesi
Determination of population diversity, distribution and habitat preference of kruepers nuthatch (Sitta krueperi) in Turkey and Lesvos Island
Yazar: TAMER ALBAYRAK
Danışman: PROF. DR. ALİ ERDOĞAN
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Biyoloji = Biology ; Zooloji = Zoology
Dizin: Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Ekoloji = Ecology ; Ornitoloji = Ornitology ; Sitta krueperi = Sitta krueperi

Özet:
Bu çalışma, Anadolu sıvacısının populasyon çeşitliliğinin, güncel yayılışının ve habitat tercihininin belirlenmesi amacıyla 2005 ? 2007 yılları arasında Türkiye ve Yunanistan'ın Midilli ile Sakız Adalarında 20.980 km yol kat edilerek, ibreli ormanlarda belirlenen 1465 sayım noktasında ve Hatay, Aladağlar, Antalya, Kazdağları, Kartalkaya, Şavşat ve Midilli Adası olmak üzere 7 pilot yakalama alanında gerçekleştirilmiştir. Arazi çalışmalarında, yoğunluk, habitat, morfometrik ve yol kayıt formları doldurulmuş ve elde edilen veriler daha sonra geliştirilen Anadolu sıvacısı Veri Tabanı Programına (ASVT) aktarılmıştır. Arazi çalışmalarının gerçekleştirildiği tüm yollar ve noktalar Uydu Konumlama Sistemleri (GPS) ile kaydedildikten sonra Coğrafi Bilgi Sisteminde (CBS) değerlendirilmek üzere bilgisayar programına aktarılmıştır. ASVT'deki tüm kayıtlar CBS programı ile ilişkilendirilmiş ve kayıtlara ilişkin sorgular, yayılım haritaları ve analizler CBS programı üzerinden yapılmıştır.Aladağlar, Antalya, Kazdağları ve Kartalkaya pilot bölgelerinden yakalanan 65 örnek vücut özellikleri değerlendirilmiştir. Değerlendirmeler sonucunda; türün vücut kütlesi 13,23±0,1 g, kanat uzunluğu 75,22±0,22 mm, 8. el uçma telek uzunluğu 57,79±0,20 mm, kuyruk uzunluğu 37,73±0,21 mm, gaga uzunluğu 17,61±0,11 mm, gaga eni 4,59±0,04 mm, gaga yüksekliği 3,86±0,02 mm, Burun-alın siyahlığı 14,01±0,3 mm, alula uzunluğu 18,85±0,21 mm ve tarsometatarsusu 19,00±0,09 mm olarak tespit edilmiştir.Kanadın en dışında yer alan 10. el uçma teleği en kısa uçma teleği (18,75±0,24 mm) olup, en uzun uçma teleği ise 6. el uçma teleği (59,98±0,25 mm)'dir. Arka tırnak 6,51±0,05 mm ile en uzun tırnak, içte kalan sağ tırnak ise 3,76±0,05 mm ile en kısa tırnak olarak tespit edilmiştir. Beşinci kuyruk teleği en uzun (38,53±0,55 mm), 1. kuyruk teleği (36,29±0,39 mm) ise en kısa olarak bulunmuştur. Onuncu el uçma teleği ile 3. ve 2. el uçma telekleri haricindeki el uçma telekleri arasında pozitif bir korelasyon vardır (p<0,01).Anadolu sıvacısının; genel iletişim, savunma, üreme dönemi ötüşü, teritoryum belirleme ve memnuniyet sesi olmak üzere 5 farklı ses tipine sahiptir. Tek hece, tek kelime ve tek cümleden oluşan genel iletişim sesi, ortalama 217,32±5,55 milisaniye (ms) uzunluğunda olup maksimum frekans ortalaması 6783±58,98 Hertz (Hz)'dır. Tek hece ve ortalama 23,86±1,4 kelimeden oluşan savunma sesinin maksimum frekansı ortalama 6310,29±81,51 Hz, üreme dönemi ötüşü cümlesi ortalama 2341,69±173,21 ms uzunlukta olup iki heceli ve ortalama 10,83±1,05 kelimeden oluşmaktadır. Teritoryum belirleme sesi tek heceli olup ortalama 25,65±1,33 kelimeden oluşmakta ve ortalama 2667,76±100,55 ms uzunluğundadır. Memnuniyet ses cümlesi ise tek heceli ve tek kelimeli olmasına karşın, 4 farklı frekansta aynı anda ses çıkarabilmekte ve ortalama süresi 274,88±20,45 ms olarak saptanmıştır.Morfometrik ölçümlerin yapıldığı Aladağlar, Lütfi Büyükyıldırım araştırma Ormanı (BUK, Antalya), Kazdağları ve Kartalkaya populasyonları arasındaki populasyon çeşitliliğinin saptanması amacıyla 41 morfometrik karakter ölçülmüş; ANOVA testi ile karşılaştırılmış ve bunun sonucunda vücut kütlesi; burun ? alın siyahlığı; el uçma teleklerinin 10., 9., 8., 6., 2., 1., 7. kol uçma teleği; arka tırnak ve sol tırnak uzunlukları açısından populasyonlar arasında anlamlı bir fark (p<0.05) olduğu bulunmuştur. Midilli Adası populasyonu da dahil olmak üzere 5 alanda kaydedilen Anadolu sıvacısı sesleri arasında da sesin uzunluğu, kelime tekrar sayısı ve maksimum frekansı açısından da anlamlı bir farklılık olduğu saptanmıştır (p<0,05).Sayım yapılan ibreli ormanlardaki 1465 noktanın % 47,1'ine karşılık gelen 690 noktada 1022 birey sayılarak türün varlığı tespit edilmiştir. Tüm noktaların % 52,9'unda (775 nokta) ise türe rastlanmamıştır. Türün varlığının tespit edildiği alanlarda yapılan yoğunluk hesaplamalarında; her noktada ortalama 0,71±0,2 birey bulunurken, yoğunluğu 10,05±0,32 birey/km2 olarak hesaplanmıştır. Tür; Bursa (21,94 birey/km2), Karaman (18,54 birey/km2), Kastamonu (15,71 birey/km2), Antalya (15,43 birey/km2), Karabük (15,29 birey/km2) ibreli ormanlarında en yoğun olarak bulunmuştur.Türün habitat tercihinin belirlenmesi amacıyla yoğunluk hesaplamaları yapılmış ve elde edilen yoğunluklar habitatlar arasında karşılaştırılmıştır. Yapılan karşılaştırmalar sonucunda habitatlar arasında yoğunluk bakımından anlamlı bir farklılık (p<0,001) olduğu saptanmıştır. Tür en yoğun populasyonuna Sedir habitatında 15,26±2,17 birey/km2 (n=51) ulaşmış ve bunu sırasıyla Göknar habitatı (14,57±1,04 birey/km2, n=136), Karaçam habitatı (14,12±0,58 birey/km2, n=438), Kızılçam habitatı (10,65±0,42 birey/km2, n=873), Sarıçam habitatı (7,36±1,00 birey/km2, n=100) Ardıç habitatı (1,57±1,15 birey/km2, n=27), Fıstık çamı habitatı (0,62±0,62 birey/km2, n=23) ve Ladin habitatının (0,37±0,37 birey/km2, n=38) izlediği bulunmuştur. Anadolu sıvacısı yoğunluğu ile ağaç taç üstü ve taç altı yüksekliği, kalınlığı ve örtü yüzdesi bakımından da pozitif bir korelasyon (p<0,01) olduğunun saptanmış olması, çalışma başlangıcında belirlediğimiz türün doğal yaşlı ormanları kullandığı varsayımını desteklemektedir. Bu veriler, Anadolu sıvacısının, doğal yaşlı ve sağlıklı ibreli ormanların bir indikatörü olarak kullanılabileceğini kanıtlamaktadır.Türün Türkiye ve Midilli Adası için 378 adet 100 binlik harita pafta sınırları kullanılarak CBS programında yayılış modellemesi yapılmıştır. Paftaların %20,11'i olan 76 paftadaki nokta sayımları sonucu, %29,1'i olan 110 paftada habitat derecesi verilerek yayılış modellemesi CBS programında yapılmıştır. Nokta sayımları yapılan paftaların en yoğun ilk 10'u sırasıyla H21 paftası (28,31 birey/km2) H22 paftası (23,64 birey/km2), O27 paftası (23,64 birey/km2), J18 paftası (23,21 birey/km2), O29 paftası (22,65 birey/km2), P24 paftası (20,95 birey/km2), K22 paftası (20,67 birey/km2), I22 paftası (18,83 birey/km2), O24 paftası (18,68 birey/km2) ve F31 paftası (18,26 birey/km2) dır.

Abstract:
This study investigated the diversity, distribution and habitat preference of Krueper?s Nuthatch between 2005 and 2007 in Turkey and Lesvos, Chios Islands which stretches 20.980 km, and 1465 point counts were taken in coniferous forests and seven catching areas, Hatay, Aladağlar, Antalya, Kazdağları, Kartalkaya, Şavşat and Lesvos Island. During the field studies, the density, habitat, morphometric and road form of Krueper?s Nuthatch were filled and then the data obtained were transferred to the database program of Krueper?s Nuthatch prepared by us. The coordinates of all the traveled roads and point counts were recorded by GPS then uploaded to the Geographic Information Systems (GIS). All the data in database program of Krueper?s Nuthatch were connected to the GIS software and then they were used for making queries, analysis, distribution maps in GIS software.The analysis of 65 specimens caught from Aladağlar, Antalya, Kazdağları and Kartalkaya was carried out according to the general body characteristics. At the end of the analyses, body mass was 13,23±0,1 g, wing length was 75,22±0,22 mm, 8. primer was 57,79±0,20 mm, tail length was 37,73±0,21 mm, bill length was 17,61±0,11 mm, bill width was 4,59±0,04, bill height was 3,86±0,02 mm, noise-balk forehead was 14,01±0,3 mm, alula length was 18,85±0,21 mm and tarsometatarsus was 19,00±0,09 mm in Krueper?s Nuthatch.It was found that the longest wing feather was the 6th (59,98±0,25 mm) and the smallest one was the 10th wing (18,75±0,24 mm). It was also found that back nail (6,51±0,05 mm) was the longest and the right nail was the smallest (3,76±0,05 mm). It was discovered that the fifth tail was the longest (38,53±0,55 mm) and the first tail was the smallest one (36,29±0,39 mm). Apart from 10th to 3rd and 10th to 2nd feathers, all other feathers were positively correlated with each other (p<0,01).The voices of Krueper?s Nuthatch were classified into five groups, general communication voice, territorial voice, breeding voice, identification of territorial area voice, and pleasure voices. General communication voice consisting of single syllable, single word and single sentence was calculated to be approximately 217,32±5,55 millisecond (ms) with a maximum mean frequency of 6783±58,98 hertz (Hz). Territorial voice consisting of single syllable and mean 23,86±1,4 words had a maximum frequency of 6310,29±81,51 Hz; Breeding voice with two syllables and mean words of 10,83±1,05 was found to be 2341,69±173,21 ms. Identification of territorial area voice with single syllable and mean 25,65±1,33 words was found to be 2667,76±100,55 ms. Pleasure voice with single syllable and single word but with four different frequencies was found to be 274,88±20,45 ms in average.Fourty-one different characters of the bird were analyzed to understand the population diversity of Krueper?s Nuthatch in four bird catching area, Aladaglar, BUK (Antalya), Kazdagları, Kartalkaya, using ANOVA test. It was found that there were statistical differences between the areas for body mass, black forehead length, 10., 9., 8., 6., 2., 1. primers 7. secondaries of wings, back and left nails (p<0.05). It was also found that there were statistical differences between each population including Lesvos Island in terms of maximum frequencies, mean words and total length of the voices (p<0,05).Of the 1465 points counted, 1022 individuals were observed in 690 points corresponding to 47,1 %. In 775 points (52,9 % of total points) the bird was not observed. Mean number and density of Krueper?s Nuthatch in each point were found to be 0,71±0,2 individuals, and 10,05±0,32 individuals/km2. First five provinces with maximum densities of the birds were Bursa (21,94 individuals /km2), Karaman (18,54 individuals /km2), Kastamonu (15,71 individuals /km2), Antalya (15,43 individuals /km2), Karabük (15,29 individuals /km2).To find out the habitat preferences of Krueper?s Nuthatch, the density analysis of each coniferous forest was carried out and then the densities were compared with each others. It was found that there were statistically significant differences between forest types in terms of the density of the bird (p<0,001). Maximum density was found in Cedar forest 15,26±2,17 individuals /km2 (n=51), and this was followed by the Abies forest (14,57±1,04 individuals /km2, n=136), Black pine forest (14,12±0,58 individuals /km2, n=438), Red pine forest (10,65±0,42 individuals /km2, n=873), Scotch pine forest (7,36±1,00 individuals /km2, n=100) Junipereus forest (1,57±1,15 individuals /km2, n=27), Stone pine forest (0,62±0,62 birey/km2, n=23), and Spruce forest (0,37±0,37 individuals /km2, n=38). It was found that there was a positive correlation between density and top of canopy, bottom of canopy of the tree, thickness of tree and cover percentage of tree (p<0,01). In this context, Krueper?s Nuthatch can be used as an indicator species of natural old forests.Distribution models of the bird were created in GIS software using maps line of 1/100.000 maps. There were 378 sections of maps, in Turkey and Lesvos Island. 20,11% of the maps areas (76 section) have Krueper?s Nuthatch, 29,1% of them (110 section) was given the habitat scale for the bird. The density modeling was done using the GIS program. The maximum density was found in H21section (28,31 individual/km2) then next 9 sections respectively were H22 section (23,64 individual /km2), O27 section (23,64 individual /km2), J18 section (23,21 individual /km2), O29 section (22,65 individual /km2), P24 section (20,95 individual /km2), K22 section (20,67 individual /km2), I22 section (18,83 individual /km2), O24 section (18,68 individual /km2) and F31 section (18,26 individual /km2).