Türkiye'de dış ticaret açığı ve teknoloji ilişkisi: REW zamanla değişen nedensellik analizi
Foreign trade deficit and technology relationship in Turkey: REW time-changeable causes analysis
Yazar: MUSTAFA GÜLER
Danışman: PROF. DR. İLHAN EROĞLU
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Dış açık = External deficit ; Nedensellik = Causality ; Teknoloji = Technology ; Teknoloji yoğunluğu = Technology intensity ; Uluslararası ticaret = International trade

Özet:
Dış ticaret ülkeler için önemli bir yere sahiptir. Dış ticaret ülkelerin diğer ülkelerle mal ve hizmet ticaretini ifade eder. Bu ticari ilişkide ülkelerin dış ticarette açık vermemesi önemli bir hedef olarak düşünülür. Buna göre ihracatı arttırıcı ithalatı azaltıcı politikalar önemli iktisat politikaları olarak kabul edilir ve her ülke ihracatını arttırıp ithalatını azaltmayı hedeflemektedir. Dış ticaret verileri ekonomik açıdan bir ülke hakkında önemli bilgiler içermektedir. Ülkenin ihracatındaki ürünlerin niteliğine bakarak ülkenin gelişmişlik düzeyi yorumlanabilmektedir. İhracatındaki ürünler katma değeri yüksek, ileri teknoloji ürünler ise bu ülkenin gelişmiş bir ülke olduğunu söylemek yanlış olmaz. Benzer şekilde, bir ülkenin ihracatı düşük teknolojili, katma değeri düşük ürünlerden oluşuyorsa bu ülke gelişmekte olan bir ülke olduğu söyleyebiliriz.
Ülkeler teknolojiyi iki şekilde elde etmektedirler. Bunlardan ilki Ar-Ge harcamaları ikincisiyse teknoloji transferidir. Elde edilen teknoloji üretim süreçlerinde kullanılarak daha verimli ve kaliteli ürünler üretip ihraç edilmektedir. Bu çalışmada, zaman serisi analizi kullanılarak Türkiye'nin 2011-2022 yılları arasındaki aylık verilerden yararlanılarak teknoloji odaklı faktörlerden dış ticaret açığına doğru nedensellik ilişkileri ve bunların zamana göre değişip değişmeyeceği tespit edilmeye çalışılmıştır. Yapılan ampirik çalışma sonucunda teknoloji odaklı faktörlerden dış ticaret açığına doğru nedensellik ilişkisinin olduğu ve bu ilişkinin niteliğinin –nedenselliğinin ve nedenselliğin gücünün- dinamik bir yapıda olduğu görülmüştür.

Abstract:
Foreign trade has an important place for countries. Foreign trade refers to the trade of goods and services between countries with other countries. In this commercial relationship, it is considered as an important goal that countries do not have a deficit in foreign trade. Accordingly, policies that increase exports and reduce imports are considered important economic policies, and each country aims to increase its exports and decrease its imports. Foreign trade data contains important information about a country in terms of economy. The development level of the country can be interpreted by looking at the nature of the products in the country's exports. It would not be wrong to say that this country is a developed country if the products in its exports have high added value and advanced technology products. Similarly, we can say that a country is a developing country if its exports consist of products with low technology and low added value.
Countries acquire technology in two ways. The first of these is R&D expenditures and the second is technology transfer. The technology obtained is used in production processes to produce more efficient and quality products and export them. In this study, it has been tried to determine the causality relations from technology-oriented factors to foreign trade deficit and whether they will change over time by using monthly data of Turkey between the years 2011-2022 by using time series analysis. As a result of the empirical study, it has been seen that there is a causal relationship from technology-oriented factors to foreign trade deficit, and the quality of this relationship - the causality and the power of causality - has a dynamic structure.