Türk idare hukukunda etkili başvuru hakkı
Right to have an effective remedy in Turkish administrative law
Yazar: EMİNE BURCU GÜLERSOY
Danışman: PROF. DR. MURAT SEZGİNER
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / İdare Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Etkili başvuru hakkı = Right to an effective remedy ; İdari başvuru = Administrative application

Özet:
İnsan haklarını önceleyen demokratik bir hukuk devletinde, bireylerin temel hak ve özgürlüklerine ilişkin ihlal iddialarının incelenebileceği mekanizmaların olması gerekmektedir. Etkili başvuru hakkı, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 13. maddesindeki anlamıyla, taraf devletlere, sözleşmedeki haklarının ihlal edildiğini ileri süren bireylerin başvurabileceği iç hukuk yollarını oluşturma yükümlülüğü öngörmektedir. Bu başvuru yollarının sadece varlığı yetmemekte, aynı zamanda teoride ve pratikte de etkili olması gerekmektedir. İhlale sebep olan işlem ya da eylemin resmî makamlar tarafından yerine getirilmiş olması da bu durumu değiştirmemektedir. Devlet faaliyetlerinin pek çoğu gündelik hayatta idarenin işlem ve eylemleriyle vücut bulduğundan ihlal iddiasının idareden kaynaklandığı durumlarda etkili başvuru hakkının işlevi daha da ön plana çıkmaktadır. İdari başvuru yollarının etkili olmadığı durumlarda yargısal aşamada da etkililik sorunu gündeme gelebilmektedir. Bu bağlamda idarenin işlem ve eylemlerinden kaynaklanan ihlal iddiaları bakımından Türk İdare Hukukunda öngörülen idari ve yargısal başvuru yolları ve bu yolların etkililik açısından değerlendirilmesi ile çözüm önerileri sunulması çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Özellikle idari aşamada başvuru yollarının etkili olması devlet ile birey arasındaki ilişkileri güçlendirerek toplumdaki uzlaşı kültürünü artırabilecektir. Böylelikle sorunlar kaynağında çözümlenebilecek, bireyler zaman kaybetmeden ihlali giderebilme imkanına kavuşabilecek, yargının iş yükü de azalabilecektir. Bu sayede, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin ihlal kararı verdiği uyuşmazlıkların sayısı azalabilecek, devletin itibarı yükselebilecek ve ödediği yüklü tazminatların da önüne geçilmiş olacaktır. Yine, Anayasa Mahkemesince bireysel başvurular üzerine alınan hak ihlali kararlarının da sayısı azalabilecektir. Bir başka deyişle idare hukukunda temel hak ihlallerinden kaynaklanan uyuşmazlıkların giderilmesinde etkili başvuru hakkı önemli bir araç olarak kullanılabilecektir.

Abstract:
A democratic rule of law which prioritised human rights requires mechanisms that gives oppotunities to examine alleged violations of individuals related to fundemental rights and freedoms. Right to have an effective remedy, with the meaning in European Convention of Human Rights, imposes contracting states to establish effective domestic remedies which individuals can apply when any of the rights of the convention has alleged to be violated. The existance of such remedies are not deemed enough, they also should be effective in teorical manner and in practice. It doesn't change the situation even the act or action which cause violation executed by state officials. Since most of the state actions are performed by administrative acts or actions in ordinary process, the function of right to have an effective remedy stands out when the alleged violation arises from administrative acts or actions. When the administrative domestic remedies are not effective, the problem related to effectiveness can also occur in judicial process. In this concept, main issue of this work to examine administrative and judicial remedies in Turkish Administrative Law, to discuss whether these remedies are effective or not and to offer some solutions where the alleged violations arises from administrative acts and actions. Especially when the remedies in administrative phase is effective, it can promote the comprimize in culture and the relations between individuals and the state. So, disputes could be solve in its origin, the indivials could have an opportunity to reach a solution for the violation without spending so much time and workload of the judiciary could be reduced. Then, the number of the decisions of European Court of Human Rights related to violations could be reduced and state's raputation could be increased and high compensations could be prevented. Also, the number of decisions of Court of Constitution related to violations of rights upon individual applications could be reduced. In other words, right to have an effective remedy can be used as an important tool in administrative law to dissolve disputes related to violations of fundamental rights arising from administrative acts and actions.