Gadamer ve Habermas'ta önyargı kavramı
The concept of prejudice in Gadamer and Habermas
Yazar: ERDAL İSBİR
Danışman: PROF. DR. KURTULUŞ DİNÇER
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Felsefe = Philosophy ; Gadamer, Hans Georg = Gadamer, Hans Georg ; Habermas, Jürgen = Habermas, Jürgen ; Önyargı = Prejudice

Özet:
Pozitivizm'den sonra doğan, insan bilimlerini temellendirme girişimleri, tarihsel-toplumsal gerçekliğin, doğa bilimlerinin yöntemine göre incelenemeyeceği kabulünden hareket etmekteydi. Bu girişimlerin temelinde, pozitivizmin gelişiminden duyulan bir kaygı vardır. Tarihsel-toplumsal gerçekliğin, bir makine gibi görülemeyeceği fikrini doğuran bu kaygı, Gadamer ve Habermas için de söz konusudur. Gadamer'in, insan bilimlerini ontolojik olarak temellendirme niyeti ve Habermas'ın araçsal aklın eleştirisi fikri, bu kaygının sonuçlarındandır.Her iki düşünür bu konuda, insanın ortak yaşama dünyasının dilsel ve tarihsel koşulları üzerinde durur. İnsan bu koşullar uyarınca, yaşama dünyasını kurmakta ve onun içinde yaşamaktadır. İnsan bunu hermeneutik bir tecrübeyle başarmaktadır. Bu hermeneutik tecrübe konusunda belirli kabulleri olan Gadamer ve Habermas, bu tecrübeyi ilkin önyapılı bir etkinlik olarak belirlemektedir. İşte bu önyapının kavramsallaştırılması konusunda iki düşünür bir tartışma içerisindedir. Gadamer, bu önyapıyı, önyargı olarak kavramsallaştırmaktadır. Habermas ise buna karşı çıkarak, insansal varoluşumuzun yönelimlerine işaret eden ilgi kavramını ortaya koymaktadır. Hermeneutik tecrübenin önyapısı, ister önyargı olarak; ister ilgi olarak kavramsallaştırılsın, bu önyapının aydınlatılması gerekmektedir. Bu gereklilik hem Gadamer'in hem de Habermas'ın bir diğer ortak kabulüdür. Önyapının aydınlatılması bakımından eleştirel bir unsur olarak refleksiyonun işlevine önem veren iki düşünür, bunun kavramsallaştırılması ve kapsamıyla ilgili olarak, yine bir tartışma içine girerler. Gadamer bunu, geleneğin rehabilitasyon fikriyle ortaya koyar. Onun için bu rehabilitasyon, anlama süreci içinde dilsel koşullar tarafından kuşatılmış bir refleksiyona tabidir. Oysa Habermas için bu, yeterli değildir. Ona göre böylesi bir rehabilitasyon ancak dilsel koşullar tarafından kuşatılmamış bir refleksiyonla olanaklıdır. Habermas bu olanağı ideoloji eleştirisi fikriyle ortaya koymaktadır.Böylesi bir hat üzerinde ilerleyen, iki düşünür arasındaki bu tartışma, bütüncül bir çerçeveden kavranılmalıdır. Çünkü bu tartışma, hermeneutiğin temel kabullerinin kavramsallaştırılmasına ilişkindir ve bu nedenle hermeneutiğin temellendirilmesi girişimi olarak değerlendirilmelidir.

Abstract:
Attempts at establishing human sciences, which had appeared after positivism, have moved from the postulate that the historical-social reality couldn?t be investigated according to methodology of natural sciences. On the foundation of these attempts there is a worry felt because of developing of positivism. This worry which caused the notion that historical-social reality cannot be seen as a machine to arise, is also discussed by Gadamer and Habermas. Gadamer?s intention of establishing human sciences in an ontological way and Habermas?s view of critique of instrumental reason are results of this worry.In this respect, both of the thinkers emphasize linguistic and historical conditions of common lifeworld of human. Human has set up his common lifeworld in accordance with these conditions and lives in it. Human achieves this through a hermeneutical experience. Gadamer and Habermas, who have definite acceptances regarding hermeneutical experience, have firstly determined this experience as a fore-structural experience. Here, these two thinkers are in a debate about conceptualization of this fore-structure. Gadamer has conceptualized this fore-structure as prejudice. And Habermas has brought up the concept of interest which indicates our human existence, opposing to Gadamer?s concept of prejudice. The fore-structure of hermeneutic experience must be illuminated either it is conceptualized as prejudice or as interest. This necessity is another common acceptance for Gadamer and also Habermas. We find these two thinkers who consider the function of reflection as a critical element important about illuminating this fore-structure, again in a debate in accordance with conceptualizing and the scope of this reflection. Gadamer has brought up this with his own notion of the rehabilitation of tradition. According to him, this rehabilitation is depended on a reflection which has been surrounded with linguistic conditions into the process of understanding. However, for Habermas, this is not enough. According to Habermas, such rehabilitation is only possible through a reflection which is not surrounded with linguistic conditions. Habermas has brought up this possibility with his own notion of the critique of ideology.This debate between these two thinkers which has progressed on such a line, should be comprehended in an entire frame. Because this debate has been related to conceptualizing the basis acceptances of hermeneutics, therefore it should be considered as the attempt at establishing hermeneutics.