Türkiye'de sosyolojinin gelişiminde dergilerin rolü ve önemi: İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi
The place and importance of periodical in the development of sociology in Turkey: Sociological Review of Istanbul University
Yazar: RECEP ERCAN
Danışman: PROF.DR. H. BAYRAM KAÇMAZOĞLU
Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Genel Sosyoloji ve Metodoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Bu çalısmanın temel amacı, Türkiye'de sosyolojinin gelismesindedergilerin yerini ve önemini saptamaktır. Dergiler sosyoloji arastırmalarıaçısından zengin bir veri kaynağıdır. Buna karsın, Türkiye'de sosyolojiningelismesinde özel bir yere sahip olan dergiler yeterince değerlendirilebilmisdeğildir. Halbuki, ilk sosyoloji metinleri dergiler aracılığıyla aktarılmıstır.Bu çalısmada, öncelikle, Türkiye'de dergilerin ve sosyolojiningelismesine zemin olusturan Batıcılasma süreci ele alınmıstır. Türkiye'dedergiler ve sosyoloji, Batıcılasma sürecinde ortaya çıkmıstır. Sosyoloji,Batıcılasma sürecine bilimsel bir dayanak olusturmak amacıyla ülkeyeaktarılmıstır.Türkiye'de Sosyolojinin Gelismesinde Dergilerin Yeri Ve Önemi:?stanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi baslıklı bu çalısma dört temel bölümdenolusmaktadır. Birinci bölümde, Tanzimat'tan günümüze dergilerin çesitlidüsünsel-siyasal akımların ve sosyolojinin yaygınlasmasında oynadığı rol elealınmıstır. ?kinci bölümde, Türkiye'de sosyoloji geleneğini baslatan, ?çtimaiyatMecmuası'nın 1917 yılında yayınlanan sayılarındaki makaleler incelenmistir.Üçüncü bölüm, ?çtimaiyat Mecmuası'nın devamı olan ve 1942-1968 yıllarıarasında yayınlanan Sosyoloji Dergisi'ndeki yazıları kapsamaktadır. Bu serinindevamı olarak 1989'da tekrar yayınlanmaya baslayan ve bugün deyayınlanmakta olan Sosyoloji Dergisi'ndeki yazıların incelenmesi dördüncübölümü olusturmaktadır.?stanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, sosyoloji alanında Türkiye'deyayınlanan en eski ve en köklü dergidir. Türkiye'de sosyolojinin gelismeözellikleri ve eğilimlerinin saptanabilmesi için Sosyoloji Dergisi önemli birolanak sunmaktadır. Türkiye'de sosyoloji konjonktürel gelismelerden önemliölçüde etkilenmistir. Bu gelismeleri Sosyoloji Dergisi net bir sekildeyansıtmaktadır. 1917 tarihinde yayınlanan ?çtimaiyat Mecmuası-1. Dizi,Durkheim-Gökalp çizgisinde gelisen bir sosyoloji aracılığıyla toplumsorunlarına cevap vermeye çalısmıstır. Bu çizgi ağırlığını 1940'lı yıllara kadarsürdürmüstür. 1942-1968 yılları arasında yayınlanan Sosyoloji Dergisi-2. Dizi,eklektik ve plüralist bir yaklasımla her türlü sosyoloji anlayısına kapıaralamıstır. Bir yandan geleneksel sosyolojinin etkisini devam ettirirken diğeryandan Anglo-Sakson bilim anlayısını Türkiye'de yerlestirmeye çalısmıstır.1989'da tekrar yayınlanmaya baslanan Sosyoloji Dergisi-3. Dizi ise, Batıkaynaklı bir sosyolojinin Türkiye'nin sorunlarını çözmekte yetersiz kalacağıiddiasıyla aktarmacılıktan vazgeçerek yerli sosyolojiyi anlayısını yerlestirmeyeçalısmıstır.Türkiye'de Sosyolojinin Gelismesinde Dergilerin Yeri Ve Önemi:?stanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi baslıklı çalısmanın sonuç vedeğerlendirme kısmında ise, dört bölümde elde edilen bulgular, ileri sürülengörüsler, diziler arasındaki farklılıklar ve benzerlikler değerlendirilmistir.

Abstract:
The main purpose of this study is to determine the place and importanceof periodicals in the development of sociology in Turkey. Periodicals are richsources of data for sociological researhes. In spite of this fact, a sufficientevaluation of periodicals which occupy a special place in the development ofsociology in Turkey could not be achieved. However, the first sociologicaltexts were transmitted by means of periodicals.In this study the primary objective is to examine and clarify the processof Westernization which provided the ground for the development of thepublication of periodicals and sociological texts. Both the relavent periodicalsand sociology in Turkey emerged out of the process of Westernization.Sociology was transferred to this country with the aim of establishing ascientific foothold for Westernization.The Place And Importance Of Periodicals In The Development OfSociology In Turkey: Sociological Review of Istanbul University. Ourexamination of the periodical entitled Sosyoloji Dergisi (Sociological Review)consists of four parts. In the first part, the role played by periodicals in theexpansion of various intellectual-political movements and of sociology fromTanzimat times to our day is investigated. In the second part, the examinationis concerned with the issues of ?çtimaiyat Mecmuası (Sociology Magazine)published in 1917, which started the tradition of sociology in Turkey. The thirdpart covers the period from 1942 to 1968, when articles of the SociologicalReview, the continuation of the Sociology Magazine, were published. Thefourth part is devoted to the investigation of articles in the Sociological Review,which began to be published again in 1989 as a continuation of this series.The Sociological Review of the Istanbul University has the oldest andmost rooted tradition among the sociolgy periodicals published in Turkey. TheSociological Review provides a significant potential for the study andestablishment of the developmental characteristics of and tendencies insociology in Turkey. Sociolgical studies in Turkey were influenced at asignificant degree by conjectural conditions and developments. TheSociological Review reflects these developments clearly. The SociologyMagazine-1.Series, published in 1917, attempted, by means of a sociologydeveloping through the Durkheim-Gökalp line of thought, to give solutions tothe then existing problems of society. This line carried its weight until the1940s. The Sociological Review-2.Series, published between 1942-1968, withan eclectical and pluralist approach opened the doors to all kinds ofsociological thinking. While preserving the influence of traditional sociology,it also tried to infuse and place the Anglo-Saxon conception of sociology inTurkey. And the Sociological Review-3.Series, which began re-publication in1989, pursued the argument that the transference of ideas from a sociologywith a Western origin shall always remain insufficient and inadequate for thesolution of problems in Turkey and proceeded to cultivate a sociologicalthought peculiar to this country.In the conclusion and evaluation chapters of this dissertation entitled?The Place And Importance Of Periodicals In The Development Of SociologyIn Turkey: Sociological Review Of Istanbul University? the findings,arguments, differences and similarities in the Series are evaluated.