Tefsir usûlünde Ehl-i Sünnet – Şia farklılaşması
The differentiation between Ahl as-Sunnah and Shia in usul al-tafsir
Yazar: RECEP TURAN
Danışman: PROF. DR. MESUT OKUMUŞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu çalışma Ehl-i Sünnet ve Şia'yı tefsir usûlünde mukayeseyi amaçlamaktadır. Bu mukayese özellikle klasik dönem kaynaklarıyla sınırlandırılmıştır. Klasik dönem sünni literatürde hanefi-mâturidi, şafii-eşari ve maliki ekollerinin literatürü esas alınmıştır. Şii literatürde özellikle usûlî geleneğin kaynaklarından yararlanılmıştır. Bu konuda iki temel kriter esas alınmıştır: Birincisi, mensup olduğu ekolü temsil yetisi olan müelliflerin görüşlerine müracaat edilmiştir. İkincisi, bir konuyla ilgili köklü yaklaşım sunan bilginlerin yaklaşımları mukayese edilmiştir. Ayrıca çalışma kapsamına ilişkin çağdaş kaynaklardan yararlanmayı da ihmal etmemek için bu tezde modern yazılı eserlerden de yararlanılmıştır.
Çalışmada tefsir ve tefsir usûlü kaynaklarının yanı sıra fıkıh usûlü, kelam ve belâgat literatürü kullanılmıştır. Bunun birkaç nedeni vardır. Birincisi, pek çok tefsir usûlü konusunun kökenleri bu kaynaklarda yer almaktadır. İkincisi, konuları derinlikli olarak incelemek için bu literatüre müracaat edilmelidir. Üçüncüsü, klasik tefsir usûlü veya Kur'an ilimleri eserleri mukayeseli bir anlatımı esas almamaktadır. Mevcut literatürden yararlanarak her bir başlıkta önce sünni ve sonrasında şii yaklaşımlara yer verdik. Yaklaşımlarda özellikle farklı görüşleri ve yer yer ortak noktaları ortaya koyduk. Böylece mukayeseli bir tefsir usûlü tezi yazmayı amaçladık.  
Bu çalışma üç yönden literatüre katkı sağlamaktadır. Birincisi, mukayeseli bir usûl (metodoloji) çalışmasıdır. Bu mukayese iki farklı ekolün yaklaşımlarını aynı anda analiz etmeyi sağlamaktadır. İkincisi, çok yönlü kaynak araştırmasına dayanmaktadır. Böylelikle (özellikle klasik dönemdeki) hemen hemen tüm müelliflerin görüşlerini tespit etmeyi amaçladık. Üçüncüsü, tefsir usûlü konularını (mümkün olduğunca) kapsamlı olarak içermektedir. Böylece çalışmamızda tefsir usûlüne bütüncül bakabilmeyi sağladık. Nitekim tefsir usûlü konuları doğrudan veya dolaylı biçimde birbiriyle bağlantılıdır. Bu bağlantının sağlıklı kurulması, çok boyutlu analizi gerektirmektedir.

Abstract:
The main purpose of this study is to compare Ahl as-Sunnah and Shia in tafsir method. This comparison is limited to classical period sources. In the classical period Sunni literature, the literature of the Hanafi-Mâturidi, Shafii-Ashari, and Maliki schools are utilised for this study. Additionally, in the Shiite literature, the sources of the usûlî tradition were used. In this regard, two basic criteria are taken as basis: Firstly, the opinions of the authors who represent the school to which they belong were employed. Secondly, the approaches of scholars who offered a radical approach were compared. In addition, to not neglect to benefit from contemporary sources related to the scope of this study, modern written works also used in this thesis.
In the study, besides the sources of tafsir and tafsir method, the literature of fiqh, kalam and rhetoric were also used. There are several reasons for this: Firstly, the origins of many tafsir issues are found in these sources. Secondly, this literature should be consulted to examine the issues in depth. Thirdly, classical works of usul al-tafsir or Qur'anic sciences are not based on a comparative narrative. By making use of the existing literature, we have included sunni and then shiite approaches in each chapter of this thesis. In these approaches, we revealed different views and common points. Thus, we aimed to write a comparative tafsir thesis. 
This study contributes to the literature in three ways. The first is a comparative methodology study. This comparison allows to analyze the approaches of two different schools at the same time. Second, it is based on a rich resource research. Thus, we aimed to determine the views of almost all authors especially in the classical period. Third, it covers the subject of exegesis in a comprehensive way. Thus, in our study, we have provided a holistic view of the tafsir method. As a matter of fact, the subjects of tafsir method are directly or indirectly related to each other. A solid establishment of this connection requires multidimensional analysis.