Travmatik beyin hasarlı olgularda rehabilitasyon kliniğinde yatış süresini ve sonuçlarını etkileyen faktörlerin belirlenmesi
Determination of the factors affecting the duration and the results in the rehabilitation clinic in patients with traumatic brain damage
Yazar: NURSEL DOĞANYİĞİT KUZAN
Danışman: DOÇ. DR. TÜLAY TEKDEMİR TİFTİK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Bilkent Şehir Hastanesi / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation
Dizin: Beyin = Brain ; Beyin yaralanmaları = Brain injury ; Hastaneye yatırma = Hospitalization ; Komplikasyonlar = Complications ; Nörolojik rehabilitasyon = Neurological rehabilitation ; Rehabilitasyon = Rehabilitation ; Sağlık hizmetleri maliyeti = Health care costs ; Yaralar ve yaralanmalar = Wounds and injuries

Özet:
Amaç: Travmatik beyin hasarlı olgularda rehabilitasyon süresini ve sonuçlarını etkileyen sosyodemografik özellikler, olası komplikasyonlar gibi faktörleri incelemeyi ve rehabilitasyon hizmetlerinin maliyetini saptamaktır.
Gereç ve yöntem: Çalışmamızda Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ankara Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi'nde 2005-2018 yılları arasında yatarak rehabilitasyon programı alan travmatik beyin hasarlı hastaların epidemiyolojik ve klinik özellikleri hastanemiz bilgisayar veya arşiv kayıtlarından retrospektif olarak incelendi. 
Travmatik beyin hasarı (TBH) tanısı olan, 18 yaş üstü hastalar araştırmaya dahil edildi. 18 yaşından küçük hastalar ve serebrovasküler olay, intrakraniyal kitle gibi travma dışı nedenlerle beyin hasarı gelişen hastalar çalışmamıza dahil edilmedi. 
Hastaların demografik verileri(yaş ve cinsiyet), yatış süresi, yaralanma-rehabilitasyona başvuru arasında geçen süre olay süresi, travma etiyolojisi, ek hastalıkları, aldığı medikal tedaviler, yaralanma sonrası nörolojik durum, olay sırasında ek yaralanma olup olmadığına bakıldı. TBH komplikasyonları (spastisite, kırık, derin ven trombozu, epilepsi, eklem kontraktürü, hidrosefali,enfeksiyon, kompleks bölgesel ağrı sendromu (KBAS), basınç yarası, nörojenik mesane ve heterotopik ossifikasyon) var/yok olarak kaydedildi. Heterotopik ossifikasyon (HO) var ise hangi eklemlerde olduğu araştırıldı.
Laboratuvar parametrelerinden serum alkalen fosfataz (ALP), eritrosit sedimantasyon hızı (ESR), C reaktif protein (CRP), beyaz kan hücresi (WBC), Hemoglobin (Hb), total protein ve albümin düzeylerinin yatıştaki ilk ölçümleri değerlendirildi.
Hastaların hastanemizde yattıkları süre içindeki rehabilitasyon maliyetlerinin verilerine ulaşıldı. Maliyetler laboratuvar, radyoloji, ilaç, sarf malzemeleri maliyeti ve toplam maliyet olarak hesaplandı.
Bulgular: Çalışmaya 62 (%19,3) kadın ve 259 (%80,7) erkek olmak üzere toplam 321 hasta dahil edildi. Tekrarlayan hasta yatış sayıları eklendiğinde toplam 395 yatış değerlendirildi. Hastaların yaşı 32 (IQR 24-44) yıl, rehabilitasyon kliniğinde yatış süresi 36 (IQR 30-60) gün, rehabilitasyon kliniğine gelene kadar geçen süre 7 (IQR 3-13) ay ve immobilizasyon süresi 43 (IQR (28-60) gün idi.Travmatik beyin yaralanmasının etiyolojisine bakıldığında en sık neden motorlu araç kazalarıydı. Bunun da %34,8'i araç içi trafik kazası (AİTK), %32,6'sı araç dışı trafik kazası (ADTK), %13,9'u ise düşmelerdi. Hastaların yaralanma sonrası nörolojik seviyelerine bakıldığında %52,1'i tetraplejik, %47,9'u ise sağ ya da sol hemiplejisi vardı. Hastaların %11,8'inde sistemik hastalık saptandı. Hipertansiyon (%6,5), koroner arter hastalığı (%2,8), diabetes mellitus ise (%2,5) oranında tespit edildi.Hastaların %39,9'luk oranla en sık antiepileptik ilaçları kullandıkları görüldü. Psikiyatrik ilaçlar (%20,2), antispastisite ilaçları (%19,9), nöropatik ağrı tedavisinde kullanılan ilaçlar (%5,9), antikoagülan ilaçlar (%3,4) oranında kullanılmaktaydı. 
Hastanede tek seferlik yatışlar (%81,3) oranında görüldü. Hastaların ambulasyon durumları "Fonksiyonel Ambulasyon Skalası"na (FAS) göre değerlendirildiğinde %42,3'ü FAS 0 ve %22,7'si FAS 3 düzeyindeydi. FAS 5 olan hastaların oranı ise %9,7 idi. Tüm hastalardaki komplikasyon sıklığı değerlendirildiğinde hastaların %94,1'inde komplikasyon gelişimi saptanmıştır. Komplikasyonlar arasında %69,8 ile spastisite ve %47,7 ile eklem kontraktürü en sık görülen komplikasyonlardı. HO (%29,6), nörojenik mesane (%29), sistemik enfeksiyon (%27,4), kırık (%24), epilepsi (%23,1), basınç yarası (%22,1), hidrosefali (%5), KBAS (%3,1), derin ven trombozu (DVT) ise (%2,8) oranında görüldü. Komplikasyon görülen hastaların rehabilitasyon kliniğinde yatış süresinde ve rehabilitasyon maliyetlerinde belirgin artış saptandı.
Sonuç: Travmatik beyin hasarı sonrası rehabilitasyon servisinde tedavi gören hastaların neredeyse tamamında komplikasyonlarla karşılaşılmaktadır. Spastisite başta olmak üzere komplikasyonların çoğu hastanede kalış süresini uzatmakta ve fonksiyonel durumu etkilemektedir. Ancak komplikasyonların önemli bir kısmı erken tanı ve önleyici önlemlerin alınmasıyla engellenebilir özelliktedir. Erken rehabilitasyon komplikasyonları azaltmada kritik öneme sahiptir. Komplikasyonlar azaldıkça hastanede yatış süresi ve rehabilitasyon maliyetleri de azalacaktır.
Anahtar kelimeler: komplikasyon, rehabilitasyon süresi, maliyet, travmatik beyin hasarı

Abstract:
Aim: To examine factors such as sociodemographic features, possible complications that affect the rehabilitation period and results in cases with traumatic brain injury and to determine the cost of rehabilitation services.
Materials and Methods: In our study, the epidemiological and clinical features of traumatic brain injured patients who received an inpatient rehabilitation program between 2005 and 2018 at the Health Sciences University Ankara Physical Therapy and Rehabilitation Health Practice and Research Center were retrospectively analyzed from the computer or archive records of our hospital.
Patients over 18 years old with a diagnosis of traumatic brain injury were included in the study. Patients under 18 years of age and patients who developed brain injury due to non-traumatic causes such as cerebrovascular accident and intracranial mass were not included in our study. The demographic data of the patients (age and gender), duration of hospitalization, the time from the application to injury-rehabilitation, duration of the event, trauma etiology, additional diseases, medical treatments, neurological status after injury, additional injury during the event were examined.  Fracture, deep vein thrombosis, epilepsy, joint contracture, hydrocephalus, infection, complex regional pain syndrome, pressure ulcer, neurogenic bladder and heterotopic ossification were recorded as present / absent. If there is heterotopic ossification, the joints where it was present was investigated.
The first measurements of serum alkaline phosphatase (ALP), erythrocyte sedimentation rate (ESR), C reactive protein (CRP), white blood cell (WBC), hemoglobin (Hb), total protein and albumin levels were evaluated.
The data of the rehabilitation costs of the patients during their stay at our hospital were accessed. Costs were calculated as laboratory, radiology, medicine, consumables cost and total cost.
Results: A total of 321 patients, 62 (19.3%) women and 259 (80.7%) men, were included in the study. When the number of recurrent hospitalizations was added, a total of 395 hospitalizations were evaluated. The age of the patients is 32 (IQR 24-44) years, the hospitalization period is 36 (IQR 30-60) days, the time until it comes to the rehabilitation clinic is 7 (IQR 3-13) months and the immobilization time is 43 (IQR (28-60) days. Motor vehicle accidents were the most common cause of the etiology of traumatic brain injury, 34.8% of them were in-vehicle traffic accidents, 32.6% of them were non-vehicle traffic accidents, 13.9% of them were associated with falling from height. Considering the neurological levels of the patients after injury, 52.1% had tetraplegic, 47.9% had right or left hemiplegia. 11.8% of the patients had systemic disease. Hypertension (6.5%), coronary artery disease (2.8%) and diabetes mellitus (2.5%). Patients were observed to use antiepileptic drugs most frequently with a rate of 39.9%. Psychiatric drugs (20.2%), antispasticity drugs (19.9%) drugs used in the treatment of neuropathic pain (5.9%), anticoagulant drugs (3.4%) were also used.
One-time hospitalizations (81.3%) were seen in the hospital. When the ambulation status of the patients were evaluated according to the "Functional Ambulation Scale" (FAS), 42.3% were at the level of FAS 0 and 22.7% at the level of FAS 3. The rate of patients with FAS 5 was 9.7%. When the frequency of complications in all patients was evaluated, 94.1% of the patients developed complications. Among the complications, spasticity with 69.8% and joint contracture with 47.7% were the most common complications. Heterotopic ossification (HO)occurred at the rate of  (29.6%), neurogenic bladder (29%), systemic infection (27.4%), fracture (24%), epilepsy (23.1%), pressure ulcer (22.1%) , hydrocephalus (5%), complex regional pain syndrome (3.1%), and deep vein thrombosis (2.8%). There was a significant increase in the duration of hospitalization and rehabilitation costs in patients with complications.
Conclusion: Complications are encountered in almost all of the patients treated in the rehabilitation service after traumatic brain injury. Most of the complications, especially spasticity, extend the length of hospital stay and affect the functional status. However, a significant part of the complications can be prevented by early diagnosis and preventive measures. Early rehabilitation is critical in reducing complications. As complications decrease, hospital stay and rehabilitation costs will decrease.
Keywords: complication, rehabilitation period, cost, traumatic brain injury