Sosyal medyadaki dini metinlerin içerik analizi: Facebook örneği
Content analysis of religious texts in social media: Facebook sample
Yazar: GAMZE GEZGİNCİ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ŞEVKİ IŞIKLI
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı / Çağdaş Yayıncılık ve Yayıncılık Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Gazetecilik = Journalism ; Sosyoloji = Sociology ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Din anlayışı = Understanding of religion ; Dini metinler = Religious texts ; Etkileşim = Interaction ; Facebook = Facebook ; Metin inceleme = Text examination ; Sosyal medya = Social media ; İletişim = Communication ; İletişim teknolojisi = Communication technology

Özet:
İletişim ve etkileşim, insan olmanın doğal ve kaçınılmaz bir durumudur ve çoğu zaman kendini ifade etme içgüdüsüyle birlikte gerçekleşir. Kendini ifade biçimlerini etkileyen gelişmelerin başında teknolojik yenilikler gelir. Teknolojik yenilikler, aynı zamanda düşünce üretimini de etkiler. 21. yüzyılın bir teknolojisi olan internetin bireysel ifade ve toplumsal etkileşim üzerine etkileri şimdilerde çok boyutlu olarak inceleniyor. İnternet kısa zaman içinde önemli aşamalara evrildi; getirdiği "çevrimiçi etkileşim" olgusuyla web 3.0 teknolojisi, kişiler arası iletişimi ve toplumsal kurumları hızla dijitalleştirdi.
Bireysel ve toplumsal hayata getirdiği "etkileşim" olgusu, günümüzde toplumun temel yapı taşlarından biri olan "din" kavramı ile iç içe geçerek dinin algılanış biçimini de yeniden üretiyor. Sosyal medya sitelerinde hem kurumlar hem de bireyler, yaptıkları paylaşımlarda dini içeriklere gün geçtikçe daha çok yer veriyorlar. Bu tez araştırmasında sosyo-psikolojik bir olgu olan din, disiplinler arası dijital din çalışmalarının bir parçası olarak ele alındı. Dinin sosyal medyada algı ve temsil biçimi, Facebook kullanıcılarının dini içerikli paylaşımlara dair kanaatleri bağlamında tespit edildi. Toplumu bir arada tutan inanış biçimlerinin sosyal medyada temsil edilmesinin sebepleri ortaya çıkarılarak, insanların toplumun geneli ile uyumlu görünmek amacıyla paylaşımda bulunduğu saptandı Böylelikle ortaya çıkan tüm istatistikler ele alındığında sosyal medyanın dini yaşayış biçimlerinde semiyolojik olarak dindarlık kavramı oluşturduğu görüldü.
Bu çalışma din kavramını sosyoloji ve iletişim açısından çözümleyici bir yaklaşımla ele almaktadır.  Din insanları birebir etkilediği gibi genel olarak toplumlara ve onların yönetim şekillerine de yön vermektedir. Bu nedenle iletişim kavramı bu iki disiplin etrafında çözümlenmiştir. Teorik çerçevenin oluşturulması için literatür taraması, içerik analizleri için sosyal medya taramaları, karşılaştırma için de anket çalışması uygulanmıştır.
Yapılan kamuoyu araştırması, dinin medyadaki temsili başta olmak üzere birçok açıdan yeni ve tartışmaya açık sonuçlar ortaya koymuştur. Köklü toplumsal kurumların başında gelen din, iletişim ve medya alanında, özellikle sosyal medyada her geçen gün daha fazla temsil imkânı bulmaktadır. Türkiye'de son çeyrek yüzyılda dine yönelik ilgili bir artışla birlikte ele alındığında sosyal medyadaki dini içerikleri paylaşımların anlam ve işlevini açığa çıkarmak, dini iletişim ve siyasal iletişimin doğasını ve mekanizmasını açıklamak için de verimli sonuçlar içermektedir. Facebook gibi sosyal medya kullanıcılarının din ve dini içerikli paylaşımlarla girdikleri etkileşim, genelde politik görüş ve dünya görüşleriyle paralellik arz etmektedir. İster dindar isterse seküler olsun, tüm kullanıcılar, dini içerikli paylaşımlarla karşılaşmaktadır. Kullanıcıların önemli bir kısmı, dini içerikli paylaşımları okumakta, bir kısmı beğenmekte, diğer bir kısmı da paylaşmaktadır.
Sosyal medya, popüler bilginin hızlıca yayıldığı bir ortamdır ve bu hız olgusu içinde dezenformasyon ve propaganda ancak dikkatli kullanıcılar tarafından ve güçlükle fark edilebilmektedir. Dini içerikli paylaşımlardaki metin, görsel, multimedya, grafik, simge ve sembollerin doğru bilgiler içerip içermediği çoğu zaman sorgulanmaktadır. Bu sorgulanmamış dini içerikli paylaşımlar, din eğitimi, dini iletişim, sembolik iletişim ve politik iletişim konularda yeni güçlükler doğurmaktadır.
Dinin sosyal medyaya taşınmasıyla söylem ve örgütlenme biçimlerinde de dekonstrüksiyon gerçekleşmiştir. Cemiyet ve cemaat kavramları dijitalleşmiş, örgütlenme biçimlerinin bu hale gelmesiyle birlikte inanış ve ibadet yöntemleri de dijital din ile yeniden yorumlanmıştır. Yakın zamandaki dini içerikli icatlar yüzünden insanların maneviyatları olağan hale gelerek, öznelliğini yitirmektedir.
 Sosyal medyada karşılaşılan bilgilerin kaynak açısından güvenilirlik problemi olduğu saptanmış, böylelikle bilgi kirliliği ve yanlış algıların oluştuğu görülmüştür. 
Sosyal medyada toplumun yapı taşlarından olan din kavramının bu denli yer alması, yeni bir eğitim alanı ihtiyacı da doğurmuştur. İletişim ve ilahiyat uzmanlarının ortak çalışmasıyla sağlanabilecek dini medya okuryazarlığı eğitimleri toplumun yanlış bilincine karşı önemli bir girişim olacaktır. 
Bu araştırma bizlere sosyal medyanın din olgusunu yapı bozuma uğrattığını göstererek, toplumda oluşan yanlış bilinçten söz etmektedir. Bu alanda yapılması gereken önleyici çalışmalara yer vererek, yapı bozumu gerçekleştiren unsur ve durumları göstermiştir.

Abstract:
Communication and interaction are the natural and inevitable situations of being a human; and it  ussually occurs  with the self-expression instinct.Technological innovations are the leaading ones which effects self-expression types. Technological innovations effect producing ideas, as well. The individual- expression  and social - expression interaction effects  of internet, which is a 21st century technology, are being searched dimensionally. The Internet has evolved into important stages in a short time: 3.0 technolgy has made the personal interaction and social fondations digital with the fact of "online interaction" very fast. 
The fact " interaction",made actual by individual &social lives, is producing the comprehension style of religion   by interlacing with the fact " religion" that is a main unit of a society. Both fondations and individuals in social media sites are mentioning more and more religions contents with their  sharings.   In this thesis investigation, the socio-pyschological fact is handled as  a piece of interdisciplinary digital religious investigation. 
The cognition and representation form of religion in social media is determined in the context about religious sharing opinions of Facebook users. Revealing the reasons of representation of belief forms holding a society together in social media, it is determined that people share with the aim of being in an harmony with the general society. So, when the all statistics are handled  it is handled that social media creates a concept of piety semiologically.
This investigation handles religion interms of sociology and communication analytically. Religion not only effects people directly, it directs societies and their way of managements, as well. Thus the concept of communication is analysed about these two disciplinaries. Literature survey for theoretical framework ; social media scanning for content analysis and survey for comparison are applied. The survey determined firstly the representation of religion in social media  and new and disputable questions. The religion as one of the oldest social institutions can find a place in media and communication, especially can find a chance to be represented in social media day by day. In the last quarter century in Turkey, with handling the religion increasingly, revealing the meaning & funtion of religious sharings in social media  include productive results for explaining religious communication and political communication and mechanism. Social media users',like facebook, interactions through religion and religious sharings present parallelism with their political  and world views. All users  , both religios and secular ones, meet  religious sharings. Some significant part of them read, some like and the other part of them share the religious  sharings.
Social media is place that the popular knowledge spreads very fast and in the fact of speed the disinformation and propagandas are recognized hardly only by careful users. It is genereally interrogated whether the texts,visuals, multimedia,graffics, signs and symbols in religious sharings include exact information. These unquestioned sharings bring about new difficulties on religious education, religious communication, symbolic communication and political communication issues. The disconstruction about discourse and organization have come about with  bringing the religion into social media. The concepts of community and fellowship have become digital, belief and worhipping methods are recommented with digital religion because of organization forms becomings. Because of recent religious inventions,people's sipiritula worlds have become ordinary and have lost their subjectivity. 
It has been determined that the information met in social media has a security problem intems of sources  so it has been seen that information pollution and wrong perceptions have occured. 
As an important part of a society, religion takes such a big part in social media thus it creates e new educational field need. 
Religious media literacy education that is provided through cooperation of communication and theology experts will be an important attempt against the culture's  wrong concious . 
This survey mentions about wrong conscious in a society by showing that the social media changes the structure of the concept of religion. By giving places to the preventive studyings which are must to be done, it shows destructive elements and situations.