Mardin ekolojik koşullarında farklı ekim dönemlerinde bazı çörek otu (Nigella sativa L.) genotiplerinin agronomik ve kalite özelliklerinin belirlenmesi
Determination of agronomic and quality characteristics of some black cumin (Nigella sativa L.) genotypes at different planting periods in Mardin
Yazar: ZÜBEYİR GÜNEŞ
Danışman: DOÇ. DR. ÖZLEM TONÇER
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Genotip = Genotype ; Verim = Yield ; Çörekotu = Nigella

Özet:
Bu araştırma; Mardin ekolojik koşullarında farklı ekim dönemlerinde bazı çörek otu (Nigella sativa L.) genotiplerinin agronomik ve kalite özelliklerinin belirlenmesi amacıyla 2018-2019 ve 2019-2020 ekim dönemlerinde kışlık ve yazlık olarak tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Araştırmada Çameli çeşidi ile 18 farklı çörek otu (Nigella sativa L.) genotipleri kullanılmıştır. Çalışma sonucunda fenolojik, agronomik ve kalite ile ilgili bazı özellikler incelenmiştir. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre kışlık ekimde; çıkış süresi 28.3-35.5 gün, çiçeklenme süresi 142-160 gün, vejetasyon süresi 156-172 gün, bitki boyu 44-75.4 cm, dal sayısı 3.20-5.03 adet/bitki, kapsül sayısı 7.20-14 adet/bitki, bin dane ağırlığı 2.39-3.09 g, bitki başına tohum ağırlığı 0.94-2.48 g/bitki, biyolojik verim 295-905 kg/da, dekara tohum verimi 35-110.2 kg/da, sabit yağ oranı % 32.45-39.02 ve sabit yağ verimi 12.94-42.72 kg/da arasında değiştiği belirlenmiştir. Yazlık ekimde ise; çıkış süresi 19.5-29 gün, çiçeklenme süresi 79-98 gün, vejetasyon süresi 101-113 gün, bitki boyu 35-58.6 cm, dal sayısı 3.08-5.08 adet/bitki, kapsül sayısı 6.62-12.7 adet/bitki, bin dane ağırlığı 2.20-2.95 g, bitki başına tohum ağırlığı 0.70-1.72 g/bitki, biyolojik verim 238-415 kg/da, tohum verimi 28-68.3 kg/da, sabit yağ oranı % 33.99-38.13 ve sabit yağ verimi 9.69-25.18 kg/da arasında değiştiği belirlenmiştir. Çalışma sonucunda, Mardin ekolojik koşullarında tohum verimi ve sabit yağ verimi bakımından Eskişehir-5 (G9) genotipinin diğer çeşit ve genotiplere göre daha iyi performans gösterdiği tespit edilmiştir. Mardin şartlarında sıcaklıklarının erken artması sebebiyle, yazlık ekimde verim ve diğer özellikler kışlık ekime göre azalmıştır. Bu nedenle Mardin koşullarında çörek otu yetiştiriciliği için en uygun ekim zamanı kışlık ekim olarak önerilmektedir.

Abstract:
This research was carried out in three replications according to the randomized blocks experimental design in winter and summer seasons in 2018-2019 and 2019-2020 sowing periods in order to determine the agronomic and quality characteristics of some black cumin (Nigella sativa L.) genotypes in different sowing periods in Mardin ecological conditions. Çameli cultivar and 18 different black cumin (Nigella sativa L.) genotypes were used in the study. As a result of the study, some chaaracters related to phenological, agronomic and quality were examined. According to the results obtained from the research in winter planting; the following variations in emergence time (28.3-35.5 days), flowering period (142-160 days), vegetation period (156-172 days), plant height (44-75.4 cm), number of branches (3.20-5.03 pieces/plant), number of capsules (7.20-14 pieces/plant), thousand seed weight (2.39 -3.09 g), seed weight per plant (0.94-2.48 g/plant), biological yield (295-905 kg/da), seed yield (35-110.2 kg/da), fatty oil rate (32.45-39.02%) and fatty oil yield (12.94-42.72 kg/) were observed. While in summer planting; a variation in emergence period (19.5-29 days), flowering period (79-98 days), vegetation period (101-113 days), plant height (35-58.6 cm), number of branches (3.08-5.08 pieces/plant), number of capsules (6.62-12.7 pieces/plant), thousand grain weight (2.20 -2.95 g), seed weight per plant (0.70-1.72 g/plant), biological yield (238-415 kg/da), seed yield (28-68.3 kg/da), fatty oil rate (33.99-38.13%) and fatty oil yield (9.69-25.18 kg/da) was found. As a result of the study, it was determined that Eskişehir-5 (G9) genotype performed better than other cultivars and genotypes in terms of seed yield and fatty oil yield in Mardin ecological conditions. Due to the early increase in temperatures in Mardin conditions, yield and other characteristics decreased in summer planting compared to winter planting. For this reason, the most suitable planting time for black cumin cultivation in Mardin conditions is recommended as winter planting.