Acil servis yeşil alana başvuran hastaların sağlık okuryazarlığı ile birinci basamak sağlık hizmeti kullanımları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between health literacy and primary health care service utilization of patients admitted to the emergency department green area
Yazar: DENİZ ÇINAROĞLU
Danışman: DR. MERYEM ÇAKIR
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Bu çalışma, bireylerin sağlık okuryazarlığı düzeylerini belirleyerek, sağlık okuryazarlığı düzeyi ile birinci basamak sağlık hizmetlerinin kullanımı arasındaki ilişkiyi araştırmayı amaçlamaktadır.
Yöntem: Kesitsel analitik bir araştırma olarak planlanan bu çalışma, Mayıs 2023 ile Ekim 2023 tarihleri arasında İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Acil Servis yeşil alan hasta bekleme salonunda yürütülmüştür. OpenEpi örneklem büyüklüğü hesaplama aracı kullanılarak çalışma için 326 hasta gereksinimi belirlemiştir.  Katılımcıların sağlık okuryazarlık düzeyi REALM ve NVS ölçekleri ile değerlendirilmiştir.  Sosyodemografik veri formu, katılımcıların demografik bilgilerini ve sağlık hizmeti kullanım alışkanlıklarını belirlemek için kullanılmıştır. Elde edilen verilerin istatistiki analizi SPSS 26 paket programı kullanılarak değerlendirilmiştir. Analizlerde p<0,05 olması istatiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya katılan bireylerin %53,1'i kadın, %46,9'u ise erkekti. Katılımcıların yaş ortalaması 40,48±15,81 olarak belirlendi. Yapılan tek değişkenli analizlerde sağlık okuryazarlık düzeylerine baktığımızda katılımcıların REALM toplam puan ortalaması 60,25 ± 10,10 idi. REALM puanlarına göre katılımcıların %1,5'i yetersiz, %4,9'u kısıtlı, %22,4 kısmen yeterli, %71,2 yeterli sağlık okuryazarı olarak sınıflandırıldı. NVS toplam puan ortalaması ise 3,05 ± 1,63 olup, katılımcıların %20,0'si yetersiz, %35,1'i orta derecede ve %44,9'u yeterli sağlık okuryazarı olarak sınıflandırıldı. REALM'e göre sağlık okuryazarlığı yetersiz ve kısıtlı olanların yaş ortalaması 58,85±13,99 iken, yeterli olanların yaş ortalaması 37,52±15,01 olarak belirlendi. Aradaki fark istatistiki olarak anlamlıydı (p<0,001). REALM'e göre yetersiz ve kısıtlı grupta yer alanların, yeterli grupta yer alanlara göre eğitim düzeyi istatiksel olarak daha düşük olduğu bulundu (p<0,001). REALM'e göre sağlık okuryazarlık düzeyi yetersiz ve kısıtlı olanların son bir yıldaki aile hekimine başvurusu, yeterli olanlardan istatiksel olarak anlamlı derecede fazlaydı (p=0,044). NVS'ye göre sağlık okuryazarlığı yetersiz olanların yaş ortalaması 44,84±16,10 iken, yeterli olanların yaş ortalaması 38,14±14,91 olarak belirlendi. Bu fark da REALM testinde olduğu gibi istatiksel olarak anlamlıydı (p=0,015). NVS ölçeğinde yetersiz sağlık okuryazarı olarak gruplanan katılımcıların çoğunluğu ortaokul ve altı eğitim düzeyindeyken, yeterli grupta olanların çoğunluğu üniversite ve üstü eğitim düzeyine sahipti (p=0,011).
    Hastaların son bir yılda aile hekimine başvuruları incelendiğinde eğitim seviyesi ortaokul ve altı olan katılımcıların aile hekimliğine daha sık başvurdukları bulundu (p=0,004). Katılımcılardan bilinen bir hastalığı olanların ve sürekli ilaç kullananların aile hekimliğine daha sık başvurdukları görüldü (p<0,001). Aile hekimliğine daha fazla başvuran bireylerin acil servisi de aynı şekilde fazla kullandığı tespit edildi. (p=0,011) Hastaların acil servise başvuruları incelendiğinde ise sadece aile hekimliğine başvuru sayısı ile ilişkili bulundu. Acil servise başvuru sayısı arttıkça aile hekimliğine de başvuru sayısının arttığı görüldü (p<0,001).
    Çok değişkenli analizlerde, kişilerin sosyal güvencesi olması durumunda, son bir yılda aile hekimine 3'den fazla başvurma olasılığının 2,850 kat arttığı bulundu. Bilinen bir hastalığı olması durumunda bu olasılık 2,066 kat, sürekli ilaç kullanımı durumunda bu  3,020 kat ve son bir yıl içinde acil servise başvuru sayısının artması durumunda ise 1,089 kat daha fazlaydı.

Sonuçlar: Sağlık okuryazarlığı düzeyi, bireylerin sağlık bilgilerine erişimini ve bu bilgileri anlama kapasitelerini artırabilir. Acil servis yeşil alanına başvuran hastaların cevaplarından elde ettiğimiz verilerde kronik hastalık varlığı, sürekli ilaç kullanımı ve sağlık hizmetlerine duyulan ihtiyaç gibi faktörlerin aile hekimliğine başvuruda daha belirleyici rol oynadığı bulunurken, sağlık okuryazarlık düzeyinin aile hekimine başvuru davranışlarını doğrudan etkilemediği görülmüştür. Aile sağlığı merkezlerinde toplanacak veriler ile benzer çalışmaların yapılması konu hakkında ek bilgiler sağlayabilir.

Abstract:
Objective: This study aims to determine individuals' health literacy levels and investigate the relationship between health literacy level and utilization of primary health care services.
Methods: This cross-sectional analytical study was conducted between May 2023 and October 2023 in the green area patient waiting room of the Emergency Department of İzmir Kâtip Çelebi University Atatürk Training and Research Hospital. The OpenEpi sample size calculation tool was used to determine the requirement of 326 patients for the study. The health literacy level of the participants was assessed with REALM and NVS scales. The sociodemographic data form was used to determine the participants' demographic information and health service utilization habits. Statistical analysis of the data obtained was evaluated using the SPSS 26 package program. A p<0.05 was considered statistically significant in the analysis
Results: Of the individuals who participated in the study, 53.1% were female and 46.9% were male. The mean age of the participants was 40.48±15.81 years. When we looked at the health literacy levels in the univariate analysis, the mean REALM total score of the participants was 60.25 ± 10.10. According to REALM scores, 1.5% of the participants were classified as insufficient, 4.9% as limited, 22.4% as partially sufficient, and 71.2% as sufficient health literate. The mean NVS total score was 3.05 ± 1.63, and 20.0% of the participants were classified as insufficiently, 35.1% as moderately, and 44.9% as adequately health literate. According to REALM, the mean age of those with inadequate and limited health literacy was 58.85±13.99, while the mean age of those with adequate health literacy was 37.52±15.01. The difference was statistically significant (p<0.001). According to REALM, the educational level of those in the inadequate and limited group was statistically lower than those in the adequate group (p<0.001). According to REALM, the number of visits to the family physician in the last year by those with inadequate and limited health literacy was statistically significantly higher than those with adequate health literacy (p=0.044). According to the NVS, the mean age of those with inadequate health literacy was 44.84±16.10, while the mean age of those with adequate health literacy was 38.14±14.91.   This difference was statistically significant as in the REALM test (p=0.015). Most of the participants who were grouped as inadequately health literate in the NVS scale had an education level of secondary school and below. In contrast, most of the adequate group had an education level of university and above (p=0.011).
    When the patients' visits to the family physician in the last year were analyzed, it was found that the participants with an education level of secondary school and below visited the family physician more frequently (p=0.004). It was observed that participants with known disease and those who were constantly taking medication applied to family medicine more frequently (p<0.001). It was determined that individuals who applied to family medicine more frequently also used the emergency service more frequently (p=0.011). (p=0.011) When the emergency service visits of the patients were analyzed, it was found to be related only to the number of applications to family medicine. As the number of emergency room visits increased, the number of visits to family medicine also increased (p<0.001).
    The multivariate analyses provided valuable insights into the factors influencing healthcare utilization. For instance, having social security increased the likelihood of visiting a family physician more than three times in the last year by 2.850 times. Similarly, having a known disease, continuous medication use, and increased emergency room visits were all associated with higher probabilities of frequent family physician visits.

Conclusion: Health literacy level may increase individuals' access to health information and their capacity to understand this information. In the data we obtained from the responses of the patients who applied to the green area of the emergency department, it was found that factors such as the presence of chronic diseases, continuous medication use, and the need for health services played a more determinant role in the application to family medicine. In contrast, the level of health literacy did not directly affect the behavior of applying to the family physician. Conducting similar studies with data to be collected in family health centers may provide additional information on the subject