İlk dönem hadis ve islam tarihi kaynaklarında veda hutbeleriyle ilgili rivayetlerin değerlendirilmesi /
Yazar: FİDAN ORHAN
Danışman: PROF. DR. HACI MUSA BAĞCI
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Rivayetler = Rumours ; Tarihi kaynaklar = Historical sources ; Veda hutbesi = Farewell khutba ; İslamiyet = Islam

Özet:
İlk dönem Hadis ve İslam Tarihi Kaynakları'nda Veda Hutbeleri ile ilgili birçok rivȃyetin nakledildiği görülmektedir. Araştırmamızda bu rivȃyetler tespit edilerek sened ve metin tenkȋdleri yapılmıştır. Konuyla ilgili nakledilen rivȃyetlerden hareketle Hz. Peygamber'in (a.s.) terviye gününden bir gün önce, arefe günü, kurban bayramının birinci, ikinci ve üçüncü günlerinde olmak üzere toplamda beş hutbe ȋrȃd ettiği sonucuna ulaşılmıştır. 
Çalışmamızda Hadis Kaynakları'nda bulunan Veda Hutbeleri ile ilgili metinlerin farklı başlıklar altında parça parça, İslam Tarihi Kaynakları'nda bulunan Veda Hutbesi metinlerinin ise genelde tek başlık altında derlenerek nakledildiği tespit edilmiştir. Hutbeler ile ilgili çoğunluğu sahȋh olan rivȃyetlerin yanında zayıf ve uydurma olan rivȃyetlerin de bulunduğu belirtilmiş, sözkonusu rivȃyetlerden isnȃd açısından sahȋh olanlar metin tenkȋdi açısından farklı delillere arz edilmiştir. Çalışmamızda Allah Rasûlü'nün sözkonusu hutbelerinde ümmetine sadece Kur'an'ı bıraktığı sonucuna ulaşılmış, Veda Hutbelerinde recm cezasının yer almadığı belirtilmiş; Arab'ın aceme takvȃ dışında bir üstünlüğünün olmadığı ve hadislerin sonrakilere nakli ile ilgili rivȃyetlerin Hz. Peygamber'e aidiyetinin sahȋh olduğu vurgulanmıştır. 
Araştırmamızda isnȃd ve metin açısından sahȋh olan rivȃyetlerden istifade edilerek yeni bir metin inşȃsı oluşturulmuş ve bu metnin günümüzde meşhur olan Veda Hutbesi metinleri ile bir karşılaştırması yapılmıştır. Bu bağlamda günümüzde meşhur olan Veda Hutbesi metinlerinin Rasûlullah'ın belirli bir günde ȋrȃd ettiği hutbeden ziyade hacda farklı günlerde ȋrȃd ettiği hutbelerden elde edilmiş bir derleme olduğunu söylemek mümkündür. Bununla beraber bu derlemelerde İbn İshȃk'tan nakledilen arefe günü hutbesinden daha fazla ilham alındığı görülmektedir. 
Anahtar Sözcükler 
Veda Hutbesi, Rivȃyet, Sened Tenkȋdi, Metin Tenkȋdi, Metin İnşȃsı, Kur'an, Arap-Acem.

Abstract:
As it has been seen in the first period Hadith and Islamic History sources, there are many stories narrated about The Farewell Sermon. In this study, those narrations are identified, then subjected to sanad and textual criticisms. Based on the relevant stories, we can infer that Prophet Muhammad preached those mentioned sermons one day before the terwiyah day, on the Arafah day, and during the first three days of Eid Al Adha.
In this study, it is observed that the anecdotes about The Farewell Sermon in Hadith sources are narrated seperately under different titles whereas the ones in Islamic history sources are recited coherently under one specific title. And it is noted that among those stories about Prophet's sermons many of which are derived from reliable sources, one can admit that there are some unreliable narratives too. In our study, it is also concluded that the only legacy which prophet Muhammad has bequeathed was the Qur'an. In addition, it is also proved that there is no record of the penalty for adultery which was stated as "stoning the convicted to death" in his sermons. The stories that convey some of his statements are proven to be authentic, they are the ones which indicate that the Arabs are not superior to non-Arabs, but real superiority is measured by taqwá, and his suggestions about delivering his words to future generations.
In our research, a new text has been constructed on the basis of the narratives that come from reliable sources, and a comparison has been made between this new text and the well-known version of The Farewell Sermon. In this context, it is possible to say that the texts of the sermons transcribed in the sources are the result of a collection  of sermons preached by Prophet Muhammad in different days of the Hadj, rather than a single sermon he preached in one particular day. It can be seen clearly that this collection was especially inspired by the sermon that was given on the day of Arafah and conveyed by İbn İshȃk.
Key Words
The Farewell Sermon, Narration, Sanad Criticism, Textual Criticism, Text Construction, Qur'an, Arabian-Persian