Hastalara önerilen dental tedavi seçeneklerinin kabulünde bilgisayar destekli görsel yazılımların etkilerinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effects of computer aided visual software on patients' treatment accaptance
Yazar: GÜRSU HAKAN SAMANCI
Danışman: PROF. DR. M. KEMAL ÜNSAL
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Protetik Diş Tedavisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Sağlık Eğitimi = Health Education
Dizin: Bilgisayar destekli benzetim = Computer aided simulation ; Dental sağlık hizmetleri = Dental health services ; Diş hekimleri = Dentists ; Diş sağlığı araştırmaları = Dental health surveys ; Görsel araçlar = Visual tools ; Hasta eğitimi = Patient education ; Hasta memnuniyeti = Patient satisfaction ; Sağlık kayıtları = Health records ; İletişim becerisi = Communication skill ; İletişimsel yöntem = Communicative method

Özet:
Ağız Sağlığı Hizmetlerinde Hizmeti Veren Hekim Ve Bu Hizmeti Kullanan Hasta Arasındaki etkileşim ve iletişim sağlık hizmeti kalitesini belirleyen en önemli unsurlardandır. Bu nedenle günümüzde diş hekimlerinin hastalarıyla güvenilir bir iletişimi sağlamaları ve sürdürmeleri bir gerekliliktir. Hekim-hasta iletişiminin tedavi sürecindeki önemi nedeniyle günümüzde pek çok araştırma hasta memnuniyeti ve hekim-hasta iletişim sürecini etkileyen unsurlara odaklanmıştır. Çünkü günümüzde tedavi sürecinin bir sağlık çözümü süreci olduğu ve sağlık personellerinin sağlık sorunlarını çözmekle yükümlü olduğu konusunda bir görüş birliği vardır ve iyi bir hasta-hekim iletişimi hastalara somut yararlar sağlar. Hasta-hekim iletişimini açıklayan modeller incelendiğinde en etkili iletişim modellerinde hastanın tedavi sürecine aktif olarak katıldığı ve hekim tarafından hastanın detaylı bir şekilde bilgilendirildiği görülmektedir. Bu durum hekim hasta iletişiminde bilgilendirilmenin önemini ortaya koymaktadır.Bu noktadan hareketle bu çalışmada görsel içerikli dental hasta eğitim ve takip yazılımlarının, tedavi alternatifleri hakkında hastaların bilgilendirilmelerine etkisini ortaya çıkarmak ve bu tercihi etkileyen faktörleri hastaların demografik özellikleri yönünden incelemek amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda Ankara Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Oral Diagnoz ve Radyoloji Anabilim Dalı ile Protetik Diş Tedavisi Anabilim Dalı' na tedavi amacı ile başvuran hastalar arasından belirli kriterlere göre seçilen 125 hastaya araştırmacı tarafından geliştirilen ?Hasta Bilgi Formu? uygulanmıştır. Geliştirilen bilgi formunun kapsam geçerliliği için uzman görüşü alınmıştır.Araştırmada gerek köprü gerekse hareketli bölümlü protez endikasyonuyla gelen olguların animasyon öncesi ve sonrası tedavi tercihlerindeki değişim incelenmiştir. Elde edilen veriler, her iki olgu grubunda da tedaviye ilişkin izlenen animasyonların tedavi tercihini değiştirdiğini ortaya koymuştur. Bu sonuç görsel yazılımların hastaların tedavi seçeneği hakkında bilgi düzeylerini artırarak, kendilerine uygun tedavi seçeneğini tercih etmeleri konusunda etkili olduğu şeklinde yorumlanabilir.Araştırmada gerek konvansiyonel köprü endikasyonuyla gerekse, hareketli bölümlü protez endikasyonuyla gelen hastaların başlangıç tedavi tercihlerinin nedenleri de araştırılmıştır. Elde edilen veriler, hastaların başlangıç tercihlerine çevrelerinden aldıkları kulaktan dolma bilgiler ve yersiz korkularının neden olduğunu ortaya koymuştur. Bu hastaların büyük bir kısmının (%65) tedavi tercihini animasyonları izledikten sonra değiştirdikleri dikkate alındığında, bilgisayar destekli görsel yazılımların hastaların bilgilenmesinde ve bilinçlenmesindeki önemi ortaya çıkmaktadır.Araştırmada gerek köprü, gerekse hareketli bölümlü protez endikasyonuyla gelen olguların izledikleri animasyondan etkilenme durumu, tedavi tercihi değişen ve değişmeyen olgularda ayrı ayrı incelenmiştir. VAS skor dağılımı aracılığıyla elde edilen verilere göre gerek tedavi tercihi değişen gerekse değişmeyen tüm olguların izledikleri animasyonlardan etkilenme durumu VAS skalasına göre 9 bulunmuştur. Bu değer, tedavi tercihi değişen hastalar için izlenen animasyonların oldukça etkili olduğu şeklinde yorumlanabilir.Araştırmada gerek köprü endikasyonuyla gelen gerekse hareketli bölümlü protez endikasyonuyla gelen hastaların demografik özellikleri yönünden dağılımı ve bu özelliklerin tedavi tercihleri üzerine etkisi de araştırılmıştır. Ancak; araştırmaya katılan hastaların tercih ettikleri tedavi şekli üzerinde hastaların demografik özelliklerinin anlamlı bir etkisi bulunamamıştır.Araştırmadan elde edilen veriler ışığında bu çalışmada hasta merkezli sağlık hizmeti anlayışının bir yansıması olarak görsel amaçlı hasta eğitim yazılımlarının hasta-hekim iletişimindeki rolü tartışılmıştır. Ulaşılan sonuçların hasta-hekim iletişim sürecine ve bu alanda yapılan diğer araştırmalara ışık tutması beklenmektedir.Anahtar Kelimeler: Görsel yazılım, hasta eğitimi, hasta memnuniyeti, iletişim.

Abstract:
Interaction between service-providing dentist and service-receiving patient and also the service quality are the most important constituents of oral and dental health services. For this reason, it is a necessity for dentists to establish and maintain a trustworthy communication with their patients in today?s world. Due to the importance of dentist-patient communication in treatment process, a great number of studies have been focused on patient satisfaction and factors affecting the dentist-patient communication. There is a consensus that treatment is a health solution process and health personnel is responsible for solving health problems; in addition, a good dentist-patient communication yields concrete benefits. Considering the models for patient-dentist communication, it is observed in the most effective communication models that patients are actively included in treatment process and informed by dentist in detail. This demonstrates the importance of information in patient-dentist communication.From this point of view, the present study aims to determine the effects of dental patient training and follow-up software programs with visual content on informing patients about treatment alternatives and also the factors affecting the preference in terms of demographic characteristics of patients. For this purpose, ?Patients Information Form? developed by the researcher was performed on 125 patients selected by certain criteria among patients applying to Prosthetic Odontotherapy Department and Diagnosis-Radiotherapy Department of Dentistry Faculty of Ankara University.In the study, alterations were observed in pre- and post- animation treatment preferences of cases with indications of both dental bridge and prosthesis with moving parts. The obtained findings indicated that animations of treatments changed the treatment preference of both groups. This result could be interpreted as visual software programs are effective in selecting appropriate treatment method by increasing the patient knowledge on treatment alternatives.The study investigated the initial treatment preferences of patients with indications of both conventional bridge and prosthesis with moving parts as well as the reasons affecting the selections. The obtained data demonstrated that second-hand knowledge and unnecessary fear of patients were found highly effective on their initial preferences. The majority (65%) of these patients altered their treatment preferences after watching the animations, which showed the importance of computer aided visual software programs for informing and raising the awareness of patients.The effects of animations on cases with indications of both dental bridge and prosthesis with moving parts were investigated separately for cases changing and not changing the treatment preference. According to data obtained by VAS score distribution, the response rate to animation was found 9 for cases both changing and not changing the treatment preference. his result could be interpreted that animations were quite effective on patients who changed the treatment preference.The present study also investigated the distributions of demographic characteristics of patients with indications of both conventional bridge and prosthesis with moving parts and the effects of these characteristics on treatment preferences. However, no significant effect was detected in this regard.In the light of study findings, the roles of visual patient training software programs in patient-oriented medical service concept were discussed. The study results will be helpful for patient-dentist communication process and future studies conducted on this field.Key Words: Communication, patient education, patient satisfaction, visual software.