İstanbul hanım sultan türbelerinde pencere süslemeciliği ve vitraylar
Reflection of the construction techniques, motifs and colors of the vitrays in hanim sultan tombs to contemporary applications by examining them from a plastic point of view
Yazar: HALUK KIRKKESELİ
Danışman: DOÇ. DR. Muhammet Lütfü KINDIĞILI
Atatürk Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Heykel Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: 15-19. yüzyıl = 15th-19th century

Özet:
Hanım Sultan Türbelerinde Bulunan Vitrayların Yapım Teknikleri Kullanılan
Motifler ve Renklerinin Plastik Açıdan İncelenerek Çağdaş Uygulamalara Yansıması" isimli
bu araştırmada amaç vitray süsleme örnekleri incelenip süslemelerin ve bu süslemelerde
kullanılan üslupların, güncel yorumlamalarla tekrardan harmanlanıp tasarlanarak
sanatseverlerde vitray süslemeciliği ve kullanılan üsluplar hakkında farkındalık oluşturmak
olacaktır. Sanat, ehlinin kendini anlatma ve kendini yansıtma biçimidir. Bu kendini yansıtma
biçimlerini ise ırk, din, tarih, gelenek-görenek ve yaşanılan coğrafya gibi kültürü oluşturan
birçok öğe şekillendirmiştir. Vitray sanatı da bu kültürel öğeler çerçevesinde gelişmiş sanat
dallarından biridir. Bu sanat dalı, mimari yapılara ahenk ve renk katar. Vitray gerek
renklendirilerek gerek kendi renkleriyle kullanılıp genellikle geometrik şekillendirilerek
geçmişte de günümüzde de mimaride önemli bir yer almıştır. Vitray sanatı, kökeni için tam
bir tarih verilememektedir ancak; Mezopotamya ve Mısır'a kadar uzanan bir geçmişe sahip
olduğunu ve buradan Akdeniz ülkelerine kadar yayıldığı araştırmacılar tarafından kabul
edilmiştir. Ancak en etkili dönemi kuşkusuz Orta çağ Avrupası'nda kullanıldığı dönemdir.
Özellikle katedrallerde tasvir sanatının bir kolu olarak görev yaptığı düşünülürse, Hristiyan
sanatı için önemli bir yer teşkil ettiğini söylemek yanlış olmaz. Birçok teknik ve üslubun
kullanıldığı vitray sanatında yeniliklerin ortaya çıkması fazla uzun sürmemiştir. Özellikle
Amerika kıtasında ortaya çıkan Tiffany tekniği ile vitray sadece düz alanlarda değil daha
kıvrımlı ve farklı alanlarda kullanılma şansı yakalamıştır. Türk-İslam sanatında vitray
örnekleri yaygın olarak karşımıza çıkmasa da özellikle Osmanlı Dönemi klasik mimari
devrinde birçok örneğini görmekle birlikte, dönemin vitray sanatı anlayışını da anlama fırsatı
yakalanmıştır. 16. Yüzyılda klasik dönemin hâkim olduğu yapılarda vitrayın kullanımı
genişlemiş, kullanılan süsleme ve renkler harimle bir bütünlük sağladığı gözlemlenmiştir.
Anahtar Kelimeler, Hanım Sultan, Türbe, Vitray, Motifler, Renk, Plastik Sanat,
Çağdaş Sanat.

Abstract:
The aim of this research, titled "Reflection of Contemporary Applications by
Analyzing the Construction Techniques, Motifs, and Colors of Stained Glasses in Hanım
Sultan Tombs from a Plastic Perspective," is to examine examples of stained-glass
decoration, blend and redesign these decorations and the styles used in them with
contemporary interpretations, and create awareness among art enthusiasts about stained glass
decoration and the styles employed. Art is a form of expressing and reflecting oneself. These
forms of self-expression have been shaped by many elements that constitute culture, such as
race, religion, history, tradition-customs, and the geographical location where one lives.
Stained glass art is one of the art forms that has developed within the framework of these
cultural elements. This art form adds harmony and color to architectural structures. Stained
glass has played an important role in architecture both in the past and present, whether
colored, used with its own colors, and generally shaped geometrically. The exact origin of
stained-glass art cannot be pinpointed, but researchers agree that it has a history dating back
to Mesopotamia and Egypt, spreading from there to Mediterranean countries. However, its
most influential period is undoubtedly the medieval Europe when it was extensively used.
Especially considering its role as a branch of figurative art in cathedrals, it is not wrong to say
that it holds a significant place in Christian art. Innovations in stained glass art, which uses
various techniques and styles, did not take long to emerge. Especially with the Tiffany
technique that emerged in the Americas, stained glass gained the opportunity to be used not
only in flat areas but also in more curved and diverse spaces. Although examples of stained
glass are not commonly encountered in Turkish-Islamic art, especially during the classical
architecture period of the Ottoman Empire, many examples have been seen, providing an
opportunity to understand the understanding of stained-glass art during that period. In the
buildings dominated by the classical period in the 16th century, the use of stained glass
expanded, and it was observed that the used decorations and colors provided a unity with the
harem.
Keywords: Hanım Sultan, Tomb, Stained-Glass, Motifs, Color, Plastic Art,
Contemporary Art.