Çavdır (Burdur) kuzeydoğusundaki alterasyonla ilişkili bakırlı cevher minerallerinin oluşumu
The formation of copper minerals related to alteration at northeast of Çavdir (Burdur)
Yazar: ZEYNEP ÖRÜ CANSU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HASAN EMRE
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Çavdır (Burdur) kuzeydoğusunda Likya Napları olarak bilinen tektonik birime ait bindirme dilimleri içerisinde gözlenen bakır cevherleşmesinin (kalkopirit-malakit-azurit) oluşumu incelenmiştir.İnceleme alanında yüzeyleyen birimler yapısal olarak alttan üste doğru sırasıyla; Marmaris Ofiyolit Napına Kızılcadağ Melanjı ve Olistostromu, yine aynı napa ait Marmaris Peridotiti, Domuzdağ Napına ait Dutdere Kireçtaşı, Likya Naplarına ait bu dilimleri uyumsuz olarak örten Pliyosen yaşlı Çameli Formasyonu ve tüm birimleri uyumsuz olarak örten Kuvaterner yaşlı genç çökellerdir.Bakır oluşumları Marmaris Ofiyolit Napının gabro ve serpantinleşmiş harzburjitlerinde yer almaktadır ve genellikle kuvars damarları içinde gözlenmektedir. Bu damarlarda Kalkopirit, bornit, covelline, götit,hematit, manyetit gibi demir mineralleri ve ikincil bakır minerallerinden malakit gözlenmektedir. Azurit mineraline yalnız bir lokasyonda rastlanmıştır. Burada da kuvars damarı bulunmamaktadır. Bakırlı cevher minerallerine yaygın alterasyon eşlik etmektedir. Alterasyon minerallerinin türünü belirlemek için yapılan XRD ile kalilatif kil analizi çalışmalarında; klorit, kil ve zeolit mineralleri, kristobalit, albit gibi alterasyon mineralleri tespit edilmiştir.Cevher mikroskobu çalışmaları ile mineral parajenezi ve süksesyon ortaya konmuştur. İlk evrede kalkopirit mineralleri oluşmuş, daha sonra bu minerallerin etrafında bornitler oluşmuştur. İkinci evrede demir mineralleri ile kuvars gelişmiştir . Malakit ,azurit,, klorit, kil ve zeolit mineralleri ise son evrede oluşan alterasyon ürünleridir.Jeokimyasal veriler element duraylılığı tespitinin ardından incelenmiştir. Yan kayalar gabro-diyorit bileşimindedir. Tektonik ortam ayırtlama diyagramları ile ilksel ortam olan okyanus ortası sırtın bir yitim ile modifiye olduğu tespit edilmiştir.Kuvars kristallerinde yapılan sıvı kapanım çalışmalarında 2 fazlı (sıvı+gaz) NaCl-H2O sisteminde olan kapanımların ortalama 283o'de homojenleştiği görülmüştür. Son buz ergime sıcaklıklarından ortalama %8 NaCl eşdeğeri tuzluluk değeri elde edilmiştir. Elde edilen bu mikrotermometrik veriler epitermal bir sisteme işaret etmektedir.Cevherleşme yapısal kontrollü olarak, kabuk kalınlaşması ve jeotermal gradyan etkisiyle ısınan meteorik sularının yüzeye taşınırken kayalardan bakır elementlerini mobilize etmesi sonucunda gerçekleşmiş olmalıdır.

Abstract:
In this study, copper minerals, including chalcopyrite, malachite and azurite, which are found in the thrust sheets of Lycian Nappes in northeastern of Çavdır (Burdur) were investigated.The following tectonic units are exposed in the study area in a structurally ascending order; Kızılcadağ Melange and Olistostrome unit of the Marmaris Ophiolitic Nappe, Marmaris Peridotite unit of the Marmaris Ophiolitic Nappe, Dutdere Limestone unit of the Domuzdağ Nappe. The Pliocene Çameli formation and Quaternary alluvium deposits unconformably overlie all of these Lycian Nappe trust sheets.Copper formations are located in the gabbro and serpantinized harzburgite of the Marmaris Ophiolitic Nappe and generally occur within the quartz veins. Chalcopyrite, bornite, iron minerals such as goethite, hematite, magnetite and malachite as secondary copper mineral are seen in the veins. In the study area, there is only one localization that Azurite minerals occur where quartz veins are absent. Cuprous ore minerals are accompanied by extensive alteration. Qualitative clay analysis were made to define alteration minerals and chlorite, clay and zeolite minerals, cristobalite and albite were determined by X-Ray Diffractometer method.The ore mineral paragenesis and succession was determined by the ore microscopy studies. In the first stage chalcopyrite minerals were formed, then bornite minerals formed as a rim around them. Iron minerals and quartz were formed in the second stage. Malachite, azurite, chlorite, clay and zeolite minerals were formed in the last stage as alteration products.Geochemical data were interpreted after element stability analyzes. Host rocks are gabbro-diorite in composition. By using tectonic discrimination diagrams, source area is determined as mid-ocean ridge modified by a subduction zone.Fluid inclusion studies were done on quartz minerals. Inclusions are generally two phased (liquid+vapour) and NaCl-H2O system. They homogenized at about 283 oC and the salinity is determined as %8 NaCl equivalent from ice melting temperatures. Microtermotric data indicates an epithermal system.Mineralization occured in the effect of tectonic control and the heated ground water by the crust tickening and geothermal gradiant mobilized copper minerals from parental rocks.