İslamlaşan Moğollar: Altın Orda Devleti
The İslamized Mongols: Golden Horde
Yazar: FURKAN KUTLU
Danışman: PROF. DR. MUSA ŞAMİL YÜKSEL
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Altın-Orda Devleti = Altın-Orda Khanate ; Dini iman = Religious faith ; Moğollar = Mongoşs ; Orta Çağ = Middle Ages ; Türk tarihi = Turkish history ; İslamcılık = Islamism ; İslamiyet = Islam ; İslamlaşma = Islamisation

Özet:
Cengiz Han liderliğinde bir araya gelen Türk ve Moğol kabileleri, XIII. yüzyılda başlayan fütuhatları neticesinde Asya kıtası dâhil Avrupa, Anadolu ve Ortadoğu topraklarının bir kısmını ele geçirmeyi başarmışlardır. Geniş bir sahaya hükmeden Moğollar, çeşitli dinlerle de yakın temas kurmuşlardır. Bu dinler arasında Moğolları en fazla etkileyen din, İslam dini olmuştur. Cengiz Han döneminden itibaren başlayan istilalar sonucunda Cengiz Han'ın torunu Batu Han liderliğinde 1237-1241 yılları arasında başlatılan batı seferi sonucunda Volga nehrinin kıyısında Altın Orda Devleti kurulmuştur. Karadenizin kuzeyinde kurulan bu Türk-Moğol devleti, diğer Moğol halef devletlerinden farklı birtakım özellikleri içinde barındırmaktadır. Bu farklı özelliklerden biri İslam dinini ilk kabul eden Türk-Moğol devleti olmasıdır. İslam dininin Altın Orda Devleti'nin dış politikasına, mimarisine, sosyo kültürel hayata etkileri ve Altın Orda Devleti'nin İslam dinini kabul etmesinde etkili olan tarikatler araştırmanın temel konusunu teşkil etmektedir. Bu dönemde Altın Orda'nın dış politikada ana muhalifi İlhanlı Devleti olmuştur. Altın Orda şehirleri, İslam dininin etkisiyle bir İslam şehri görünümü kazanmıştır. Müslüman tüccarlar sayesinde Altın Orda Devleti'nde Ahilik teşkilatı kurulmuştur. Berke Han ile başlayan Altın Orda Devleti'nin İslamlaşma hareketi Özbek Han ve Canibek Han dönemlerinde altın çağını yaşamıştır.

Abstract:
The Turkish and Mongolian tribes, who came together under the leadership of Genghis Khan, succeeded in seizing some of the lands of Europe, Anatolia and the Middle East, including the Asian continent, as a result of their conquests that began in the 13th century. The Mongols, who ruled over a wide area, also established close contact with various religions. Among these religions, the religion that influenced the Mongols the most was Islam. As a result of the invasions that started from the period of Genghis Khan, the Golden Horde State was established on the banks of the Volga river as a result of the western expedition launched between 1237-1241 under the leadership of Batu Khan, the grandson of Genghis Khan. This Turkish-Mongolian state, which was established in the north of the Black Sea, has some features different from other Mongolian successor states. One of these different features is that it was the first Turkish-Mongolian state to accept the religion of Islam. The effects of the religion of Islam on the foreign policy, architecture, socio-cultural life of the Golden Horde State and the sects that were influential in the Golden Horde State's acceptance of Islam constitute the main subject of the research. In this period, the main rival of the Golden Horde in foreign policy was the Ilkhanate. The cities of the Golden Horde gained the appearance of an Islamic city with the influence of the religion of Islam. In the Golden Horde State, the ahi organization was established thanks to the Muslim merchants. The Islamization movement of the Golden Horde State, which started with Berke Khan, had its golden age during the Uzbek Khan and Canibek Khan periods.