İzmir-Menemen ve çevresindeki içme sularında radon konsantrasyonlarının belirlenmesi
In drinking water in Izmir-Menemen and its surroundings determination of radon concentrations
Yazar: MESUT ALIÇ
Danışman: PROF. DR. MURAT SAÇ
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Nükleer Bilimler Ana Bilim Dalı / Nükleer Bilimler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Nükleer Mühendislik = Nuclear Engineering

Özet:
Günlük hayatta insanların ve diğer canlıların kullandıkları içme sularındaki radyoaktif kirliliklerin başlıca sebebi radyoaktif (_ ^222)Rn   (Radon) elementidir. Renksiz, kokusuz, tatsız özellikteki Radon, doğal uranyumun bozunumu sürecinde oluşur. Radon ve bozunum ürünlerinin kansere yakalanma olasılıklarını artırması ve su kaynaklarına nüfuz etmesi sebebiyle radon seviyelerinin belirlenmesi de insan sağlığı açısından oldukça önemlidir. Bu çalışmada da Menemen ve civarında kullanılan içme sularındaki radon gazı konsantrasyonlarının RAD7 dedektörü kullanılarak tespit edilmesi ve çalışma bölgesinde yaşayan insanların, maruz kaldıkları yıllık etkin doz miktarlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. İzmir-Menemen civarındaki yerleşim yerlerinden alınan 49 su örneğinde radon konsantrasyon değerlerinin dış mekandan alınan içme suları için 0,07 Bq/L ile 47,7 Bq/L arasında, ticari sular için 0 Bq/L ile 0,28 Bq/L arasında değişmekte olduğu tespit edilmiştir. 3 su örneğinde radon aktiviteleri USEPA' nın 11,11 Bq/L limitinin üstünde bulunmuştur. Ayrıca tüm ölçüm değerlerinin Dünya Sağlık Örgütü'nün  (WHO) belirlediği güvenlik limiti olan 100 Bq/L in oldukça altında kaldığı tespit edilmiştir. Suların tüketiminden kaynaklı yıllık etkin doz ortalaması 9,43 µSv/y olarak bulunmuştur. Bulunan doz değerinin USEPA' nın 40 µSv/y ve UNSCEAR' ın 100 µSv/y olarak belirlediği limitin altında kaldığı görülmüştür. Diğer yandan 3 örnekte hesaplanan doz değerleri USEPA limitinin üstünde, 1 örnekte bulunan doz değeri de UNSCEAR tarafından belirlenen doz limitinin üstünde kalmıştır. Bu tez çalışmasında bulunan radon aktiviteleri ve doz değerleri, Menemen İlçesi ve civarında doğal radyoaktivitenin belirlenmesi gerekliliğini göstermiştir.

Anahtar kelimeler: Radon, İçme Suyu, Menemen

Abstract:
The main cause of radioactive pollution in drinking water used by humans and other living creatures in daily life is the radioactive (_ ^222)Rn (Radon) element. Radon, which is colorless, odorless and tasteless, is formed during the decay of natural uranium. Determining radon levels is also very important for human health, as radon and its decay products increase the possibility of cancer and penetrate into water sources. In this study, it was aimed to determine the radon gas concentrations in drinking water used in Menemen and its surroundings using the RAD7 detector and to determine the annual effective dose to which people living in the study area are exposed. In 49 water samples taken from settlements around Izmir-Menemen, radon concentration values ranged between 0.07 Bq/L and 47.7 Bq/L for drinking water taken from outdoors and between 0 Bq/L and 0.28 Bq/L for commercial waters. It has been determined that. Radon activities in 3 water samples were found above the USEPA limit of 11.11 Bq/L. In addition, it was determined that all measurement values were well below 100 Bq/L, which is the safety limit determined by the World Health Organization (WHO). The annual effective dose average due to water consumption was found to be 9.43 µSv/y. It was observed that the dose value found was below the limit set by USEPA as 40 µSv/y and UNSCEAR as 100 µSv/y. On the other hand, the dose values calculated in 3 samples were above the USEPA limit, and the dose value in 1 sample was above the dose limit determined by UNSCEAR. The radon activities and dose values found in this thesis study showed the necessity of determining natural radioactivity in Menemen District and its surroundings.

Key words: Radon, Drinking Water, Menemen