Ebeveynlerin meningokok aşıları hakkında bilgi,tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of parents knowledge,attitudes and behaviors about meningococcal vaccines
Yazar: NUR BANU AVCI
Danışman: DOÇ. DR. MURAT ALTUNTAŞ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Giriş ve Amaç: Meningokok enfeksiyonları klinik olarak asemptomatik taşıyıcılıktan, gizli bakteremiye; sepsisten, hızla ilerleyen ve doku kaybı ile karakterize olan meningokoksemiye kadar giden geniş bir spektruma sahiptir. Aşılama, hastayı, semptomların başlangıcından sonra müdahale için çok az zaman bırakan bu agresif hastalığa karşı korumanın en iyi yoludur. Meningokok enfeksiyonları ve aşıları hakkındaki farkındalığın, bilgi düzeyinin, tutum ve davranışların ebeveynlerin aşıları kabülünde önemli rol aldığı düşünüldüğünde bunları anlamak ve iyileştirici öneriler ortaya koymak bu tezin amacıdır.

Gereç ve Yöntem: Çalışmamız İstanbul Bahçelievler 5 nolu Aile Sağlığı Merkezi'ne başvuran çocukların ebeveynlerine gönüllülük esas alınarak anket çalışması şeklinde yürütüldü. Çalışmamız kesitsel, tanımlayıcı ve gözlemsel bir anket çalışmasıdır. Ankette ebeveynlerin sosyo-demografik özellikleri, meningokok enfeksiyonları ve aşıları hakkındaki farkındalıkları, bilgileri ve aşıyı uygulama konusundaki tutum ve davranışları sorgulandı. Çalışmaya 829 ebeveyn gönüllü katıldı.

Bulgular: Çalışmamıza 650'si (%78,4) anne ve 179'u (%21,6) baba olmak üzere 829 ebeveyn katıldı. Ebeveynlerin öğrenim durumu: Annelerin 18'inin (%2,2) okuma-yazması yok, 232'si (%28) ilkokul mezunu, 135'i (%16,3) ortaokul mezunu, 265'i (%32,0) lise mezunu, 164'ü (%19,8) üniversite mezunu ve 15'i (%1,8) yüksek lisans/doktora düzeyindedir. Babaların ise 17'si (%2,1) okuma yazma bilmiyor, 197'si (%23,8) ilkokul mezunu, 161'i (%19,4) ortaokul mezunu, 281'i (%33,9) lise mezunu, 154'ü (%18,6) üniversite mezunu ve 19'u ise (%2,3) yüksek lisans/doktora düzeyindedir. 

Ebeveynlerin 496'sı (%59,8) meningokok enfeksiyonlarının varlığı hakkında bilgi sahibiydi. 471'i (%56,8) meningokok aşılarının varlığı ile ilgili bilgi sahibidir. Ebeveynlerin 179'u  (%21,6) çocuğuna meningokok aşısını yaptırmıştı. Meningokok aşıları hakkında bilgi sahiplerinin çocuğuna meningokok aşısını yaptırmama nedenleri sorgulandığında en sık Aile hekimim tarafından  bilgilendirilmedim cevabını veren 203 ebeveyn (%31,2),  ikinci sıklıkla Sağlık Bakanlığı aşı programında olmadığı için cevabı ile 173 ebeveyn (%26,6), üçüncü sıklıkla aşının Yan etkilerini bilmiyorum cevabı veren 155 ebeveyn (%23,8), ve dördüncü sıklıkta Çocuk doktorum tarafından bilgilendirilmedim cevabı veren 145 (%22,3) ebeveyn vardı.
Çalışmamızda meningokok aşıları ve enfeksiyonları hakkında yapılan bilgilendirme sonrası çocuğuna meningokok aşıları yaptırmamış ebeveynlerin; yaptırmayı düşünür müsünüz? sorusuna 110'u (%13,3 ) Kesinlikle katılıyorum ve 251'i (%30,3) Katılıyorum yanıtını verdi. Kararsızım yanıtı veren 388 (%46,8), Katılmıyorum yanıtını veren 58 (%7) ve Kesinlikle katılmıyorum diyen 22 (%2,7) ebeveyne ise neden kabul etmedikleri soruldu, ebeveynlerin 223'ü (%47,6) yan etkileri olmasından korkuyorum, 79'u (%16,9) Sağlık Bakanlığı aşı programında olmadığı için, 76'sı (%16,2) ise  Yan etkileri olmasından korkuyorum, yanıtını verdi.

Sonuç: Ebeveynlerin meningokok hastalıkları ve aşıları hakkındaki bilgi düzeyi yetersizdir. Aşı bilgi, tutum ve davranışları yetersizliği sunucu aşı kabul oranları  düşüktür. Bu nedenle Sağlık Bakanlığı tarafından özellikle medya ve sosyal ağlarda organize edilen aşı bilgilendirme kampanyaları düzenlenmeli, farkındalık düzeyi arttırılmalıdır.

Anahtar Kelimeler: Neisseria meningitidis, Ebeveyn, Davranış, Meningokok Aşıları, Meningokok enfeksiyonları.

Abstract:
Introduction: Meningococcal infections can range from clinically asymptomatic carrier to latent bacteremia; It has a broad spectrum from sepsis to rapidly progressive meningococcemia, which is characterized by tissue loss. Vaccination is the best way to protect the patient against this aggressive disease that leaves little time to intervene after the onset of symptoms. Considering that awareness, level of knowledge, attitudes and behaviors about meningococcal infections and vaccines play an important role in parents' acceptance of vaccines, it is the purpose of this thesis to understand these and to offer remedial suggestions.

Materials and Methods: Our study was carried out in the form of a voluntary questionaire to the parents of children who applied to the Istanbul Bahçelievler Family Health Center, No:5 Our study is a cross-sectional, descriptive and comparative survey study. In the questionnaire, the socio-demographic characteristics of the parents, their awareness and knowledge about meningococcal infections and vaccines, and their attitudes and behaviors in administering the vaccine were questioned. 829 parents volunteered to participate in the study.

Results: 829 parents, including 650 (78,4%) mothers and 179 (21,6%) fathers, participated in our study. Educational status of the mothers 18 (2,2%) illiterate, 232 (28%) primary school, 135 (16,3%) middle school, 265 (32%) high school, 164 of them (19,4%) at the university, 19 (2.3%) at the master's/doctorate level. Educational status of the fathers 17 (2,1%) illiterate, 197 (23,8%) primary school, 161 (19,4%) middle school, 281 (33,9%) high school, 154 of them (18,6%) at the university, 19 (2.3%) at the master's/doctorate level.

Only 496 (59,8%) of the parents had heard of meningococcal infections and 471 (56,8%) of the parents had heard of vaccines. Only 179 of the parents (21,6%) had their children had the meningococcal vaccine. When the reasons for not having meningococcal vaccines for their children were questioned, the most common answer was I was not informed by my family physician (31,2%), the second most answer was not in the Ministry of Health vaccination program (% 26,6).
 
The third common answer was I do not know the side effects of the vaccine (23,8%). The  fourth common  answer was there were not informed by their pedatrician  (%22,3). In our study, after informing about meningococcal vaccines and infections, parents who did not have meningococcal vaccines to their children; Would you consider having it done?  110 of them (13,3%)  strongly agree, 251 (%30,3) agree to the questions, 388 parents (%46,8) who answered ''undecided'' were asked why they did not agree, 58(%7) parents who answered ''I disagree'' and  22 (%2,7) parents who said ''strongly disagree'' 223 of the parents (%47,6) answered that they would have side effects, 79 (%16,9) of them were not in the vaccination programme of the Ministry oh Health and 76 parents (%16,2) were of afraid of having side effects.

Conclusion: The level of knowledge of parents about meningococcal diseases and vaccines is insufficient. Vaccine acceptance rates are very low ue to insufficient knowledge, attitudes and behaviors. For this reason, vaccination information campaigns organized by the Ministry of Health, especially in the media and social networks, should be organized and the level of awarness should be increased.

Key Words: Neisseria meningitidis, Meningococcal infections, Parent, Attitude.