Çok değişkenli istatistiksel süreç kontrol tekniklerinin incelenmesi: Gıda sektöründe bir uygulama
Examination of the multivariate statistical process control techniques : An application on food industry
Yazar: İSA KOŞMAZ
Danışman: DOÇ. DR. SİBEL ATAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı / Uygulamalı Yöneylem Araştırması Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ekonometri = Econometrics ; İstatistik = Statistics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Gıda sektörü = Food sector ; Çok değişkenli istatistiksel süreç kontrol = Multivariate statistical process control ; İstatistiksel süreç kontrol = Statistical process control

Özet:
Günümüz rekabet ortamında müşteri memnuniyetinin sağlanması ve kalite maliyetlerinin
minimize edilmesi için istatistiksel süreç kontrol teknikleri orta ve büyük ölçekli birçok
işletmede kullanılarak üretim süreçleri istatistiksel olarak sürekli izlenmektedir. Süreçlerin
istatistiksel olarak kontrol edilmesi, hem kalitesiz ürün oranını azaltmak hem de süreçte
oluşan ciddi bir sorunun varlığına ilişkin durumun erken teşhis edilmesi açısından
önemlidir. Birçok işletmede kalite kontrol grafikleri, tek değişkenli olarak yani her bir
kalite karakteristiği için ayrı kontrol grafiği oluşturularak süreçler izlenmektedir. Ancak
birbirinden etkilenen kalite karakteristiklerinin birlikte değerlendirilmesiyle ortaya
çıkarılabilecek kontrol dışı durumlar tespit edilememektedir. Bu gibi durumlarda, çok
değişkenli istatistiksel kalite kontrol teknikleri kullanılarak süreç kontrollerinin yapılması
gerekmektedir. Bu çalışmada, makarna üreten bir işletmenin üretim süreci, çok değişkenli
istatistiksel süreç kontrol tekniklerinden Hotelling T 2 , çok değişkenli birikimli toplam
(MCUSUM) ve çok değişkenli üstel ağırlıklı hareketli ortalama (MEWMA) ile takip
edilerek kontrol dışı durumların varlığı araştırılmıştır. İşletme için, 8 kalite
karakteristiğinin birlikte değerlendirilmesiyle oluşturulan çok değişkenli kontrol grafikleri
karşılaştırılmış ve Hotelling T 2 grafiklerindeki kontrol dışı sinyaller Mason Young Tracy
(MYT) ayrıştırma yöntemiyle ayrıştırılmıştır. Ayrıştırma sonucu, kontrol dışı duruma
hangi kalite karakteristiklerinin neden olduğu tespit edilerek sürecin ilgili bölümünde
gerekli kontrol ve düzeltme işlemlerinin yapılması sağlanmıştır.

Abstract:
On today's competition market, statistical process control methods are widely used at lots
of medium and large scaled organizations, and manufacturing processes are continuously
and statistically monitored to meet customer satisfaction and to minimize quality cost.
Controlling processes statistically is crucial to reduce poor quality product rate and to early
diagnose critical problems at processes. In a lot of organizations, quality control charts are
used as univariate, meaning that each quality characteristic is monitored by a separate
control chart. However, out of control signals which can only be revealed by jointly
evaluation of different quality characteristics cannot be determined. In such situations,
processes should be monitored by multivariate statistical process control charts. In this
research, manufacturing process of a pasta factory was monitored by multivariate
statistical process control methods which are Hotelling T 2 , multivariate cumulative sum
(MCUSUM) and multivariate exponentially weighted moving average (MEWMA), and
was searched for possible out of control situations. Multivariate statistical process control
charts made by the jointly evaluation of 8 quality characteristics were compared and the
out of control signal of Hotelling T 2 chart was decomposed with Mason-Young-Tracy
(MYT) decomposition method. As a result of decomposition, the quality characteristics
responsible for out of control signal were determined and made correction and control on
the relevant part of the process.