Türkçülerin din anlayışı
The Turkish nationalists' understanding of religion
Yazar: AYHAN ÇETİN
Danışman: PROF. DR. MEHMET SAFFET SARIKAYA
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology ; Tarih = History
Dizin: Akçura, Yusuf = Akçura, Yusuf ; Ağaoğlu, Ahmet = Ağaoğlu, Ahmet ; Din anlayışı = Understanding of religion ; Dini iman = Religious faith ; Gökalp, Ziya = Gökalp, Ziya ; Günaltay, Mehmet Şemseddin = Günaltay, Mehmet Şemseddin ; Mezhepler tarihi = Sect history ; Milliyetçilik = Nationalism ; Türkçülük = Turkism ; İslamiyet = Islam

Özet:
Milliyetçilikler çağı 19. yüzyılda başlayan Türkoloji çalışmaları, Türklerin tarihte büyük başarılar elde etmiş ve önemli roller üstlenmiş bir millet olduğunu belgeleriyle ortaya koymuştur. Şanlı mazisini öğrenip büyük millet olmanın gururuyla yetişen yeni nesiller Avrupa'daki milliyetçiliklerden esinlenerek, şimdiye kadar kimlik olarak kendilerini nispet ettikleri Müslümanlıklarının yanında Türk kimliklerinin de farkına varmışlardır. Zamanla kurumsal varlığını güçlendiren Türkçülük düşüncesi, Osmanlı'nın son döneminde yer almış olan kurtuluş reçetelerinden biri olmuştur. Bütüncül bir düşünce hareketi olan Türkçülüğün İslam'a yaklaşımı, bu çalışmanın esas temasını oluşturmaktadır. Çalışmada Türkçülüğü temsil kabiliyetlerinin yüksek olduğu düşünülen dört Türkçü aydın; Ahmet Ağaoğlu, Ziya Gökalp, Yusuf Akçura ve Mehmet Şemsettin Günaltay'ın düşünceleri ortaya konulmuştur.
Aydınların görüşleri problematik tarzda ele alınmıştır. Bu bağlamda İslam'ın inanç, ibadet ve ahlakla ilgili yönü bir başlık halinde; siyaset, hukuk, kültür ve medeniyet gibi daha ziyade devleti ve toplumu ilgilendiren öğretileri ise ayrı bir başlıkta değerlendirilmiştir. Ağaoğlu ve Akçura'yı İslam'ın daha çok siyasi ve sosyo-kültürel meseleleri ilgilendirdiği için, bu iki ismin inanç ve ibadetlerle ilgili düşünceleri oldukça azdır. Yine bazı konuları sadece Gökalp çalışmıştır. Dolayısıyla her aydının, her konuda görüş ve düşünce ortaya koyması söz konusu değildir.
Çalışma boyunca ortaya çıkan sonuç ise Türkçü aydınların İslam'ı devlet, siyaset ve hukuk gibi yönetim alanlarından uzaklaştırıp, bireysel ve toplumsal zeminde değerlendirmiş olmaları gerçeğidir. Şüphesiz bu değerlendirme; İslam'ın, hayatın her alanına dair hükümler vazettiğini düşünenlerce yadırganabilir. Ancak Türkçü aydınların da kendi görüşlerini, İslam düşünce tarihinde bir şekilde var olmuş mevsuk bilgilerle temellendirmeye çalıştıkları unutulmamalıdır.
Anahtar Kelimeler: İslam Mezhepleri Tarihi, Türkçülük, Türkçüler, Din, İslam, A. Ağaoğlu, Z. Gökalp, Y. Akçura, Ş. Günaltay.

Abstract:
Turcology studies, which started in the 19th century, which was the age of nationalism, proved with great documents that Turks have achieved great successes in history and played important roles. The new generations, who grew up with the pride of being a great nation and learned the glorious past, were inspired by the nationalism in Europe and realized that they had a Turkish identity alongside their Muslim identity. Over time, the idea of Turkism, which strengthened its institutional existence, became one of the prescriptions of liberation that took place in the last period of the Ottoman Empire. Turkism's approach to Islam, which is a holistic thought movement, constitutes the main theme of this study. In this study, four Turkist intellectuals who are thought to have high ability to represent Turkism; The thoughts of Ahmet Ağaoğlu, Ziya Gökalp, Yusuf Akçura and Mehmet Şemsettin Günaltay were put forward.
	Intellectuals' views were handled in a problematic manner. In this context, the aspect of Islam regarding faith, worship and morality is a title; the doctrines of politics, law, culture and civilization that concern the state and society rather are evaluated under a separate title. Since Ağaoğlu and Akçura are more concerned with the political and socio-cultural issues of Islam, these two names have little opinion on beliefs and worship. Again, some of the issues only were worked by Gökalp. Therefore, it is not possible for all intellectuals to present their opinions and ideas on every subject.
	The result of the study is the fact that Turkish intellectuals have taken Islam away from the administration areas such as state, politics and law and evaluated it on an individual and social basis. Without a doubt this review; It may be odd for those who think that Islam preaches provisions for every aspect of life. However, it should not be forgotten that Turkist intellectuals are trying to base their own views on the existing knowledge in the history of Islamic thought.
Key Words: The History of Islamic Sects, Turkism, Turkists, Religion, Islam, A. Ağaoğlu, Z. Gökalp, Y. Akçura, Ş. Günaltay.