Tahakküm ve tahakkümden kaçınma aygıtı olarak alegori
Allegory as a device of domination and avoidance of domination
Yazar: SAMAH DARWEESH
Danışman: DOÇ. DR. FIRAT CANER
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
İnsanın kendisini ifade etme şekli, kaçınılmaz olarak içinde yaşadığı çevreden ve toplumsal koşullardan etkilenir. İnanç ve ideoloji gibi zihinsel örgütlenmeler sözün sadece içeriği değil aynı zamanda nasıl söylendiği üzerinde de belirleyici olur. Bu yüzdendir ki sanatçılar veya yazarlar genellikle başkalarının dünyayı daha net görmelerine yardım etmede, farkındalık ve dikkati odaklamada yeteneklidirler. Bunu, örüntüleri ifşa etmek suretiyle şeylerin derin anlamlarını ve bağlantılarını çeşitli anlatım teknikleriyle görünür kılarak yaparlar. Bu nedenle tarihsel koşulların ve dolayısıyla da tarihsel zorunlulukların değişiminin tanığı olan edebiyat tarihi, aynı zamanda anlatım tekniklerinin çağdan çağa değişmesinin tarihidir. Alegori, modernlik paradigmasının egemen hâle geldiği 19. yüzyıl öncesi geleneksel dünyanın baskın anlatım tekniğidir. Bu tez çalışmasında, alegorinin bir anlatım tekniği olarak icat ve imal edilişinin tarihsel koşulları incelenerek bu anlatım tekniğinin yapısal ve yapısökümcü örnekleri çözümlenip karşılaştırılmıştır.
 
Bu amaç doğrultusunda, nitel araştırmanın yöntemlerinden biri olan gömülü teori yöntemi kullanılarak alegorinin neden bir anlatım tekniği olduğu araştırılmıştır, alegori ile alegori olmamasına rağmen literatürde sıklıkla alegori olarak anılan diğer anlatım teknikleri arasındaki farklılıklar tespit edilmiştir ve alegorinin tarihsel gelişim süreci incelenmiştir. Ayrıca yapısal alegori ile yapısökümcü alegori arasındaki farkları görünür kılmak üzere, William Golding tarafından yazılan Sineklerin Tanrısı romanında ve Yaşar Kemal'in Filler Sultanı ile Kırmızı Sakallı Topal Karınca romanında alegorinin işlevi değerlendirilmiştir.

        Sonuç olarak, alegoriye ilişkin özgün bir teorik çerçeve oluşturulmuştur. Aynı zamanda alegoriye ilişkin kategoriler üretilmiştir. Üstelik alegorinin bir anlatım tekniği, bir aygıt olarak değerlendirilmesi, onun tarihsel değişiminin de sebep-sonuç ilişkileri çerçevesinde anlaşılabilmesine katkıda bulunacaktır.

Abstract:
The way people express themselves is inevitably influenced by the environment they live in and societal conditions. Mental frameworks such as beliefs and ideologies not only shape the content of speech but also determine how it is delivered. That's why artists or writers often excel in helping others see the world more clearly, fostering awareness, and focusing attention. They achieve this by revealing patterns and making deep meanings and connections of things visible through various narrative techniques. Thus, the history of literature, bearing witness to the changes in historical circumstances and historical necessities, is also the history of the evolution of narrative techniques across eras.

Allegory was the dominant narrative technique of the traditional world before the ascendancy of the modernity paradigm in the 19th century. This thesis, by examining the historical conditions of the invention and development of allegory as a narrative technique analyzed and compared the examples of constructive and deconstructive allegory.

In line with this aim, the study investigates why allegory is considered a narrative technique using one of the methods of qualitative research called the grounded theory method. Differences between allegory and other narrative techniques often referred to as allegory in literature are identified, and the historical development process of allegory is examined. Additionally, to highlight the distinctions between structural allegory and deconstructive allegory, the function of allegory is evaluated in William Golding's novel Lord of the Flies and Yaşar Kemal's novel The Sultan of Elephants and Red-Bearded Lame Ant. 

In conclusion, an original theoretical framework concerning allegory is established. Furthermore, categories related to allegory are generated. Moreover, assessing allegory as a narrative technique and a device will contribute to comprehending its historical evolution within the framework of cause-and-effect relationships