XVI. yüzyılda Anadolu'da Varsak Türkmenleri
Varsak in Anatolia in the XVI. century Turkmens
Yazar: HÜSEYİN DEMİRBAĞ
Danışman: PROF. DR. ALİ SİNAN BİLGİLİ
Atatürk Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Tarihi Ana Bilim Dalı / Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
"XVI. Yüzyılda Anadolu'da Varsak Türkmenleri" başlıklı bu çalışmada, zikredilen
yüzyıl itibariyle Anadolu'da yaşayan Varsakların tarihi, yayıldığı coğrafi bölgeler
(sancak ve kazalar), boy teşkilatı, idarî ve ekonomik yapıları ve nüfusları incelenmiştir.
Çalışmamızda Osmanlı arşiv belgeleri, yayınlanmış belgeler, kronikler ve araştırma
eserler kaynak olarak kullanılmıştır. Arşiv belgeleri içerisinde en önemli kaynaklar ise
Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi'nde ve Tapu-Kadastro
Genel Müdürlüğü Kuyud-ı Kadime Arşivi'nde bulunan tapu-tahrir defterleridir. Bunun
yanısıra İstanbul Belediyesi Atatürk Kitaplığı'nda tespit edilen II. Bayezid dönemine ait
bir in'am defteri çalışmamız için önemli bir kaynak olmuştur. Topkapı Sarayı Müzesi
Arşivi'nde yer alan belgeler ile Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri'ndeki mühimme
defterleri, Ali Emiri, maliyeden müdevver defterler, Sadâret Mektubî Kalemî Umum
Vilâyât v.s. tasniflerde yer alan belgeler de çalışmamızda kullanılmıştır.
Çalışmamız giriş, üç bölüm, sonuç ve eklerden oluşmaktadır. Böylece parçadan
bütüne (tümevarım) yöntemi kullanılmaya çalışılmıştır. Çalışmanın giriş kısmında
araştırmanın amacı, önemi ve kaynaklarından bahsedilmiştir. Birinci bölümde kaynak ve
araştırma eserlere dayanılarak Varsak tarihi ayrıntılı bir şekilde işlenmeye çalışılmıştır.
İkinci bölümde Varsakların XVI. asırda dağıldıkları coğrafi saha Osmanlı sancak/kaza
teşkilatı kapsamında ele alınmış, boy teşkilatı, boy idari yapısı ve sancak bazında
nüfusları hakkında arşiv vesikaları ışığında bilgi verilmiştir. Üçüncü bölümde Varsakların
iktisadi hayatları ve tabi' oldukları vergiler ele alınmıştır. Sonuç bölümünde ise
araştırmamız neticesinde elde edilen bilgiler değerlendirilmiştir. Ekler kısmına ise ana
metindeki ahengi bozmaması için oraya koymadığımız tablolar bulunmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Varsak Türkmenleri, konargöçerler, Yörük, cemaat, kabile,
sancak

Abstract:
In this study titled Varsak Turkmens in Anatolia in the 16th Century, The history
of the Varsaks living in Anatolia as of the 19th century, their geographical regions
(sancaks and districts), clan organization, administrative and economic structures and
populations were examined.
In our study, Ottoman archive documents, published documents, chronicles and
research works were used as sources. The most important sources among the archive
documents are the land registry books in the Ottoman Archives of the Presidency of State
Archives and in the Kuyud-ı Kadime Archives of the General Directorate of Land
Registry and Cadastre. In addition, In the Istanbul Municipality Atatürk Library found
An İn'am Defteri register from the II. Bayezid period has been an important source for
our study.
Documents in the Topkapı Palace Museum Archive, Mühimme notebooks in the
Presidency State Archives, Ali Emiri, secondary notebooks from the finance, Sadâret
Mektubî Kalemî Umum Vilâyât, etc. The documents included in the classifications were
also used in our study. Our study consists of an introduction, three chapters, conclusions
and appendices. Thus, an attempt was made to use the part-to-whole (induction) method.
In the introduction part of the study, the purpose, importance and sources of the research
are mentioned. In the first chapter, the history of Varsak was tried to be covered in detail,
based on sources and research works. In the second part, Varsaks' XVI. The geographical
area where they were distributed in the 19th century was discussed within the scope of
the Ottoman sancak/kaza organization, and information was given about the clan
organization, clan administrative structure and population on a sancak basis in the light
of archive documents. In the third chapter, the economic life of the Varsaks and the taxes
they are subject to are discussed. In the conclusion section, the information obtained as a
result of our research was evaluated. There are tables in the appendices section that we
did not include so as not to disrupt the harmony of the main text.
Keywords: Varsak Turkmens, Seminomadics, Yoruk, congregation, tribe, sancak