Biberiye [Rosmarinus officinalis L. (Lamiales:Lamiaceae)] uçucu yağ buharının Callosobruchus maculatus (F.) (Coleoptera:Chrysomelidae) ve nohut daneleri üzerine etkileri
Effects of rosemary [Rosmarinus officinalis L. (Lamiales:Lamiaceae)]  essential oil vapours on Callosobruchus maculatus (F.) (Coleoptera:Chrysomelidae) and chickpea grains
Yazar: MELEK GÜDEK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HÜSEYİN ÇETİN
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada biberiye (Rosmarinus officinalis L.)  bitkisinden elde edilen uçucu yağın Callosobruchus maculatus (F.) (Coleoptera: Chrysomelidae: Bruchinae)'un farklı dönemlerdeki yumurta, larva,  pupa ve ergin dönemlerine  karşı fumigant etkisi ile nohutun  kokusuna ve çimlenmesine etkileri araştırılmıştır. Denemeler laboratuar şartlarında 28±2⁰C sıcaklık,  %55±5 orantılı nem ve karanlık ortamda yürütülmüştür. Yumurta ve larva dönemlerine fumigant etki denemelerinde 10, 20, 30, 40 ve 50 µl/l hava dozları; pupa döneminde 20, 30, 40, 50, 60 µl/l hava dozları; ergin döneminde 10, 15, 20 ve 25 µl/l hava dozları kullanılmış ve tüm bu dönemler 24, 48, 72 ve 96 saat biberiye uçucu yağı buharına maruz bırakılmıştır. Maruz bırakma sürelerinin ve uygulanan dozların artışına paralel olarak böceğin tüm biyolojik dönemlerindeki ölümlerde artış meydana geldiği ve maruz bırakma süreleri arttıkça, en yüksek ölümü meydana getiren dozların düştüğü tespit edilmiştir. Test edilen biberiye uçucu yağı, farklı uygulama sürelerinde ve dozlarında böceğin gelişme dönemlerine göre farklı fumigant toksisite göstermiştir. Nohut içerisindeki genç ve yaşlı larvalara fumigant toksisite denemelerinde de en fazla hassasiyeti genç larvalar göstermiştir. Tüm biyolojik dönemler içerisinde ise en fazla toleransı pupalar gösterirken, en fazla hasasiyeti erginler göstermiştir. Zararlının tüm biyolojik dönemlerine biberiye uçucu yağının 48 saatteki LC50 değerlerine göre fumigant etki sıralaması; 1-2 gün yaşındaki erginler>genç larvalar>1 gün yaşındaki yumurtalar> yaşlı larvalar> pupalar şeklinde sıralanmaktadır. Biberiye uçucu yağı buharının nohut tanelerinin çimlenmesine hiçbir olumsuz etkisinin olmadığı ancak,  nohutların kokusunda değişiklik meydana getirdiği tespit edilmiştir. Fumigant etki çalışmalarının sonucu, biberiye uçucu yağının depolarda C. maculatus'un mücadelesinde alternatif bir biyofumigant olarak kullanılabileceğini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler: Callosobruchus maculatus, fumigant etki, nohut, Rosmarinus officinalis, uçucu yağ.

Abstract:
In this study, the fumigant effect of the essential oil obtained from rosemary (Rosmarinus officinalis L.)  plants against different periods of eggs, larvae, pupae and adults of Callosobruchus maculatus (F.) (Coleoptera: Chrysomelidae: Bruchinae) with effects to smell and germination of chickpeas were investigated. The experiments were carried out under laboratory conditions of 28±2C temperature, 55±5% relative humidity and dark conditions. In the fumigant effect bioessays on eggs and larvae, 10, 20, 30, 40 and 50 µl/l air doses; In the pupae 20, 30, 40, 50, 60  µl/l air doses; in the adult, 10, 15, 20 and 25 µl/l air doses used and all biological stages were exposed to vapors of essential oil of rosemary for 24, 48, 72 and 96 hours. As parallel to the increase of exposure time and applied dose, an increase occured in deaths of all the biological stages of C. maculatus. Increasing of exposure times, the dose that produces the highest mortality was found that the fall. According to the different life stages of insects, Rosemary essential oil showed different fumigant toxicity in different application times and doses. Young larvae within chickpea showed the maximum sensitivity in the fumigant toxicity tests. The pupae were the most tolerance during all the biological period, while the adults showed the most suscepible. According to the LC50 value for 48 hours, the order of susceptibility of all stages were 1-2 days old adults> young larvae> 1 day old eggs> old larvae> pupae, respectively. Vapour of rosemary essential oil vapor has no adverse effect on the germination of chickpea seed however, has caused changes in the smell of the chickpeas have been identified. Fumigant effect tests indicate that rosemery essential oil can be used as a possible alternative bio-fumigant in controlling at stored of C. maculatus.

Keywords: Callosabruchus maculatus, fumigant effect, chickpea, Rosmarinus officinalis, essential oil.