Cengiz Aytmatov'un Kırgızca hikâyelerinin söz dizimi
Syntaxes of Kyrghyz Stories by Chingiz Aytmatov
Yazar: AYGÜL ÖZDOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. FUNDA KARA
Atatürk Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Dili ve Lehçeleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bu çalışma Cengiz Aytmatov ‗un Kırgızca yazılmış hikâyelerinden elde edilen bir
bütünce (corpus) üzerinde söz dizimi incelemesidir. Modern dil bilim anlayışında, şekil
anlam ve işleve göre cümleleri çözümlemek, Türkçenin ifade gücünü, sınırlarını bu
hikâyeler aracılığıyla tespit etmek, aynı zamanda yazarın duygu, düşünce ve
gözlemlerinin yüzeysel yapıya nasıl dönüştüğünü belirlemek ulaşılmak istenen
amaçlardandır. Çözümlemeden elde edilen bilgiler 9 bölümde değerlendirilmiştir.
Giriş bölümü yazarın hayatını, eserlerini, dilini ve üslup özelliklerini tanımlar.
"Kavramların işaretlenmesi" başlığı altında bağımsız kavramlarla ilgili özelliklere
değinilmiştir. Taban hâlindeki isim ve fiiller "Taban hâlindeki öğeler" başlığı altında
üçüncü bölümde gösterilmiştir. "Kavram ilişkileri" başlığı altında isim ve fiil çekimleri
ve belirli tamlamalar incelenmiştir. "Cümle" başlığı altındaki beşinci bölümde
cümlenin öğeleri anlatılırken altıncı bölüm olan "Cümle Dışı Unsurlar" ise cümlenin
kurucusu olmayan öğeleri içermektedir. "Cümle Yapıları" bölümü cümle kalıplarını ve
bunlarla ilgili örnekler vermektedir. Cümle ve cümle kalıplarıyla ilgili istatistiksel veri
dört grup hâlinde "Cümle ve Cümle Kalıplarının Kullanım Oranları" başlığı altındaki
sekizinci bölümde gösterilmektedir.
Sonuç bölümünde, çalışmadan elde edilen bulgular verilmiştir. Son bölümde ise
"Şekil Bilgisi Dizini", "Kaynakça" ve "Ekler" sunulmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Cengiz Aytmatov, hikâye, söz dizimi, cümle bilgisi, Kırgız
Türkçesi

Abstract:
This study is an investigation of syntax based on a corpus derived from the
Kyrgyz stories written by Chingiz Aitmatov. The main purpose of the study is to
analyze sentences in terms of form, meaning and function, to identify the expression
power of Turkish language through these stories and also to determine how the author's
emotions, thoughts and observations are transformed into the superficial structure on the
basis of modern linguistics understanding. Data obtained from this analysis are
discussed in nine chapters.
The introduction chapter describes the author's life, studies, language and style
features and general information and general information about this study is presented.
The next chapter ―The Marking of Concepts‖ deals with the features of independent
concepts. The verbs and nouns in their base forms are discussed in the Third chapter
which is under the title ―The Base Elements.‖ ―Concepts Relations‖ chapter examines
noun and verb conjugations and specific propositional phrases. The fifth chapter with
the title ―Sentence‖ deals with the elements of a sentence and the sixth chapter
―Nonessential Elements‖ contains elements that are not constituents of a sentence.
―Sentence structure‖ gives the sentence patterns and their examples. The statistical data
of sentence and sentence patterns are shown in groups of four in the eighth chapter ―The
Ratio of the Use of Sentence and Sentence Patterns.‖
In conclusion chapter, results drawn from the study are discussed and in the last
chapter of the study ―Shape Knowledge Syntax,‖ References and Appendices are
presented.
Keywords: Chingiz Aitmatov, story, sentence, syntax, Kyrgyz Turkic