Denkleştirme taleplerinden doğan uyuşmazlıklarda uygulanacak hukuk ve Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi
Applicable law and international jurisdiction of Turkish courts in disputes arising from goodwill indemnity
Yazar: DUYGU ERCAN
Danışman: PROF. DR. EMRE ESEN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Acente sözleşmesi = Agency contract ; Denkleştirme = Hotchpot ; Hukuki uyuşmazlıklar = Legal disputes ; Sözleşme serbestisi = Freedom contract ; Tahkim = Arbitration ; Türk Ticaret Kanunu = Turkish Commercial Code ; Uluslararası uyuşmazlıklar = International disputes ; Uyuşmazlık = Incompatibility ; Yetki = Authority

Özet:
Acentelik veya tek satıcılık gibi sözleşmelerin sona ermesine bağlı sonuçlardan biri de acentenin/tek satıcının yarattıkları müşteri çevresinin karşılığında ve muhtelif koşullara bağlı olarak denkleştirme talebine hak kazanmalarıdır (TTK m.122). Denkleştirme talebinin en dikkat çekici özelliği, önceden bertaraf edilemez ve emredici nitelikteki karakteridir. Bu itibarla çalışmamızda, Türk mahkemeleri nezdinde ileri sürülen yabancı unsurlu denkleştirme taleplerine ilişkin uyuşmazlıklar; hükmün hukuki niteliği, ratio legis'i ve mehazının uygulanma şekli dikkate alınmak suretiyle kanunlar ihtilafı ve milletlerarası usul hukuku ekseninde incelenmiştir.
Bu çalışma ağırlıklı olarak acentelik veya tek satıcılık sözleşmelerinin yabancı bir hukuka tabi olması karşısında denkleştirme talebine ilişkin TTK m. 122 hükmünün uygulanabilirliğine ilişkin meselelere yoğunlaşmaktadır. Özellikle Türkiye'de icra edilen acentelik ve tek satıcılık gibi sözleşme ilişkilerine uygulanmak üzere seçilen yabancı hukuk sisteminin denkleştirme talebine (portföy tazminatına) imkân tanımadığı yahut denkleştirme talebinden önceden feragati geçerli saydığı hâllerde TTK m. 122/4 hükmünün kamu düzeninin müspet etkisi bağlamında veya doğrudan uygulanan kural statüsünde uygulanmasının mümkün olup olmadığı hususları irdelenmiş; yabancı hukuk seçiminin yanında yetki anlaşması ile yabancı bir devlet mahkemesinin yetkilendirilmesi veya sözleşmenin tahkim klozu içermesi durumunda, yetki ve tahkim anlaşmalarının akıbeti gibi hususların açıklanmasına gayret edilmiştir.

Abstract:
One of the consequences arising from the termination of contracts such as agency or exclusive distributorship is the right of the agent /sole distributor to be indemnified, in return of client portfolio created by them, subject to the certain conditions (TCC Art. 122). The most remarkable characteristic of goodwill indemnity is that it may not be derogated by the parties before the termination of the contracts, resulting from its mandatory nature. Accordingly, in this study the disputes arising from goodwill indemnity claimed before the Turkish courts have been examined in the axis of conflict of laws and international procedural law considering the legal nature, ratio legis and the way of implementation in the adapted of law of the cited article.
This study mainly focuses on the matters regarding the applicability of the TCC Art. 122 versus the foreign legal systems to be applied contractual relations such as agency and sole distributorship. In particular, matters regarding whether the Art. 122/4 could be applied to the relevant disputes in the context of the positive effect of public order or in the status of a directly applied rule (mandatory rule) in cases where the foreign legal system to be applied to the said permanent contractual relations does not grant goodwill indemnification (portfolio compensation) or where the prior waiver from the goodwill indemnity is valid under this law system are examined; and in case if there is an arbitration clause or a jurisdiction clause in the contract in addition to the provisions on derogation and choice-of-law, the issue of the effectiveness and validity of that clauses are explained.