"Hasta eğitim materyali değerlendirme aracı"nın Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması
The patient education materials asssesment tool (PEMAT) into Turkish: A validity and realibility study
Yazar: CEMRE PAYLAN AKKOÇ
Danışman: DOÇ. DR. FATMA ORGUN
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelikte Öğretim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Basılı materyaller = Printed materials ; Görsel-işitsel materyaller = Audio-visual materials ; Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Hasta eğitimi = Patient education ; Materyal değerlendirme = Material evaluation ; Türkçe uyarlama = Turkish adaptation ; Ölçekler = Scales ; Öğretim araçları = Teaching aids ; Öğretim materyali =

Özet:
Bu çalışma, basılı/basılabilir ve görsel-işitsel hasta eğitim materyallerin anlaşılabilirliğini ve uygulanabilirliğini değerlendirmek için 2014 yılında Shoemaker, Wolf ve Brachc tarafından geliştirilen Hasta Eğitim Materyali Değerlendirme Aracı (HEMDA)'nın Türkçe geçerlik ve güvenirliğinin incelenmesi için yapılan metodolojik türdedir.
Araştırmanın evrenini Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi'nde 2019-2020 öğretim yılında öğrenim gören 297 intörn hemşire oluşturmuştur. Araştırma verileri tanıtıcı bilgi formu ve Hasta Eğitim Materyali Değerlendirme Aracı (HEMDA)'nın "Basılabilir Materyaller için, Hasta Eğitim Materyali Değerlendirme Aracı (HEMDA - B)" ve "Görsel-İşitsel Materyaller için, Hasta Eğitim Materyali Değerlendirme Aracı (HEMDA - G/İ)" olarak iki versiyonu ile HEMDA Kullanım Rehberi eşliğinde toplanmıştır. Araştırma verilerinin geçerliğinin incelenmesi için dil, kapsam/içerik, yapı geçerlik analizleri; güvenirliğinin incelenmesi için ise iç tutarlık ve değişmezlik ve dış tutarlık analizleri yapılmıştır. 
Verilerin değerlendirilmesinde kapsam geçerliği için 10 uzmandan ölçek maddeleri ve kullanım rehberi için görüş alınmştır. Ölçek maddeleri için KGİ hesaplanmış ve maddelerin tamamında 1.00 bulunmuştur. Yapı geçerliği için Açımlayıcı Faktör Analizi ve Doğrulayıcı Faktör Analizi kullanılmıştır. Analizler sonucunda ölçeğin anlaşılabilirlik ve uygulanabilirlik olarak iki boyuttan oluştuğu bulunmuştıur. Ölçeğin iç tutarlığının incelenmesinde Cronbach alfa katsayısı hesaplanmış; HEMDA-B'nin Anlaşılabilirlik alt boyutunda 0,877, Uygulanabilirlik alt boyutunda 0,774, ölçek toplamında ise 0,901 bulunmuştur. HEMDA-G/İ'nin  Anlaşılabilirlik alt boyutunda 0,851, Uygulanabilirlik alt boyutunda 0,932, ölçek toplamı için ise 0.897 bulunmuştur. Ölçek toplamı ve alt boyutlarının yüksek derecede güvenilir olduğuna ulaşılmıştır. Ölçeğin değişmezlik yönünden güvenirliğinin incelenmesinde test tekrar test yöntemi kullanılmış ve yapılan iki uygulamadan elde edilen puanlar arasındaki korelasyon katsayısı yüksek bulunmuştur (HEMDA-B anlaşılabilirlik alt  boyutunda rtt=0,803, uygulanabilirlik alt boyutunda rtt=0,824 ve ölçek toplamında rtt=0,815, HEMDA-G/İ anlaşılabilirlik alt boytunda rtt=0,871, uygulanabilirlik alt boyutunda rtt=0,885 ve ölçek toplamında rtt=0,804). Dış tutarlığın incelenmesi için puanlayıcılar arasında kappa katsayısı hesaplanmıştır. HEMDA-B için hesaplanan 10 adet Kappa katsayısının ortalaması 0,736, HEMDA-G/İ için ise 0,781 olarak elde edilmiştir. Puanlayıcılar arasında iyi düzeyde uyum olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Bu sonuçlara göre; Hasta Eğitim Materyali Değerlendirme Aracı (HEMDA) hem basılı/basılabilir hem de görsel-işitsel materyallerinin değerlendirmesinde Türk toplumu için geçerli ve güvenilir bir ölçme aracıdır.
Anahtar Kelimeler; Eğitim; hasta eğitimi; hasta eğitim materyali; materyal değerlendirme

Abstract:
This study is a methodological study to examine the Turkish validity and reliability of the Patient Education Material Assessment Tool (HEMDA) developed by Shoemaker, Wolf and Brachc in 2014 to assess the understandability and actionability of printed / printable and audiovisual patient training materials.
The universe of the study was 297 intern nurses studying at Ege University Faculty of Nursing in the 2019-2020 academic year. Introductory information form and two versions of Patient Education Material Assessment Tool (HEMDA) as "Patient Education Materials Assessment Tool for Printable Materials (HEMDA-B)" and Patient Education Materials Assessment Tool for Audiovisual Materials (HEMDA-G/İ) accompanied by the HEMDA User's Guide were used to collect research data. In order to examine the validity of research data language, scope/content, structure validity analysis; to examine the reliability; internal consistency and invariance and external consistency analyzes were carried out.
In the evaluation of the data, to examine scope validity, opinions of ten expert were taken for the scale items and the user's guide. For scale items, the Content Validity Index (CVI) was calculated and found 1.00 in all items. Exploratory Factor Analysis and Confirmatory Factor Analysis were used for construct validity. As a result of these analyzes, it was seen that the scale consists of two dimensions as understandability and actionability. In analysis of the internal consistency of the scale, Cronbach alpha coefficient was calculated; The Cronbach Alpha coefficient of HEMDA-B was 0.877 for Understanding sub-dimension, 0.774 for Applicability sub-dimension, and 0.901 for total scale. The Cronbach Alpha coefficient of the HEMDA-G/I was found to be 0.851 for the Understanding sub-dimension, 0.932 for the applicability sub-dimension and 0.897 for the scale total. Scale total and sub-dimensions were found as highly reliable. The test-retest method was used to examine the reliability of the scale in terms of invariance and the correlation coefficient between the scores obtained from the two applications was found as high (HEMDA-B understandability sub-dimension rtt = 0.803, applicability sub-dimension rtt = 0.824 and scale total rtt = 0.815, HEMDA-G/İ rtt = 0.871 in the understandability sub-dimension, rtt = 0.888 in the applicability sub-dimension and rtt = 0.804 in the scale total). The kappa coefficient was calculated between the raters to examine the external consistency. The average of 10 Kappa coefficients calculated for HEMDA-B was 0.736 and 0.778 for HEMDA-G/I. It was concluded that there was a good level of agreement between the raters.
According to these results; Patient Education Material Assessment Tool (HEMDA) is a valid and reliable measurement tool for the Turkish society to evaluate of both printed / printable and audiovisual materials.
Keywords; Education; patient education; patient education materials; materials asssesment