1402'likler meselesi bağlamında Türkiye'de akademinin dönüşümü (1980-1994)
Transformation of academy in Turkey in the context of the 1402s issue (1980-1994)
Yazar: ÖZLEM TELLİ DURSUN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ORAL
Aksaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset ve Sosyal Bilimler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration

Özet:
Ortaçağ'da kendini göstermeye başlayan üniversiteler, Türkiye'de Osmanlı Dönemi'nden başlayarak günümüze kadar pek çok reformlara, yeniliklere, değişikliklere sahne olmuştur. Özellikle, 1980 askeri darbesinin sonucunda yükseköğretim önemli ölçüde etkilenmiştir. Bu çerçevede, üniversitenin yönetiminden sorumlu, geniş yetkiler verilen yeni bir kurum (Yükseköğretim Kurulu) oluşturulmuştur. Sıkıyönetimin olduğu bir dönemde ve öğretim üyelerinin kariyerlerine yönelik önemli kararlar alma yetkisine sahip bir kurum olan Yükseköğretim Kurulu'nun kurulması sonrasında birçok akademisyenin görevine son verilmiştir. Bu çalışmada, 6 Kasım 1981 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanan 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nu ile yükseköğretimin yeniden yapılandırılması, sevk ve idaresi için YÖK'ün kurulmasının ardından çalışmaları sakıncalı olarak görülen ve bu nedenle görevlerinden alınanların, istifa edenlerin, görev yerleri değiştirilenlerin, görevlerinden alınıp tekrar görevine geri dönenlerin, kısaca 1402'lik olarak adlandırılan akademisyenlerin yaşadıkları süreçlerin gözler önüne serilmesi, döneme ışık tutulması ve bu bağlamda Türkiye'deki yükseköğretimin nasıl bir dönüşüm geçirdiğinin ortaya konulması hedeflenmektedir. Çalışmada, nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş olup, yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla veriler toplanmış, söz konusu dönemde görevinden uzaklaştırılan akademisyenler, o dönemde konu ile yakından ilgilenen basın mensupları ve eğitimlerine devam eden üniversite öğrencileri ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. 1980 sonrası Türkiye'de üniversitelerde 1402 sayılı Sıkıyönetim Kanunu'na bağlı olarak yaşanan birçok gelişmenin ve özellikle de akademisyen tasfiyelerinin genel olarak bir hukuk ve hukuk devleti sorunu olarak algılandığı görülmekle birlikte, yapılan görüşmeler ve incelenen kaynakların analizi, tüm bu yaşananların bütün dünyada devletlerin ve kamu yönetiminin genel işleyişi ile ilgili büyük bir anlayış değişikliğinin Türkiye'ye yansımaları şeklinde değerlendirilmesinin daha doğru olacağını göstermektedir.

Abstract:
Universities, which began to emerge in the Middle Ages, have witnessed many reforms, innovations and changes in Turkey, starting from the Ottoman period until today. In particular, higher education was significantly affected as a result of the 1980 military coup. Within this framework, a new institution (the Council of Higher Education) was created with broad powers and responsibility for the administration of the university. In a period of martial law and after the establishment of the Council of Higher Education, an institution with the authority to make important decisions regarding the careers of faculty members, many academics were dismissed. This study aims to shed light on the period following the establishment of the Council of Higher Education (YÖK) for the restructuring, management and administration of higher education with the Higher Education Law No. 2547 published in the Official Gazette on November 6, 1981, and to reveal the processes experienced by academics whose work was deemed objectionable and who were therefore dismissed, resigned, reassigned, dismissed and reinstated, in short, those who were called 1402, to shed light on the period and to reveal how higher education in Turkey has undergone a transformation in this context. In the study, a qualitative research approach was adopted and data was collected through a semi-structured interview form. Interviews were conducted with academics who were suspended from their duties during the period in question, members of the press who were closely interested in the issue at the time, and university students who were continuing their education. Although many of the post-1980 developments in universities in Turkey, especially the purges of academics in connection with the Martial Law No. 1402, are generally perceived as a problem of law and the rule of law, the interviews conducted and the analysis of the sources examined show that it would be more accurate to consider all these events as the reflections of a major change in understanding regarding the general functioning of states and public administration in Turkey.