Osmanlı İstanbul'unda Bâyezid Meydanı ve tarihi çevresi
Bâyezid Square and it is historical environment in Ottoman Istanbul
Yazar: TURGUT AKBAŞ
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP TARIM ERTUĞ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Sanat Tarihi = Art History ; Tarih = History ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Anıtsal yapılar = Monumental buildings ; Meydanlar = Squares ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Sanat = Art ; Sanat tarihi = Art history ; Tarihi binalar = Historical buildings ; Tarihi eserler = Historic buildings ; Tarihi çevre = Historical environment ; İstanbul-Beyazıt = İstanbul-Beyazıt ; İstanbul-Kapalıçarşı = İstanbul-Kapalıçarşı

Özet:
Bu çalışmada Osmanlı İstanbul'unun en büyük ikinci meydanı olan Bâyezid Meydanı ve tarihi çevresi içtimai, iktisadi, idari ve kültürel hayata katkıları boyutunda incelenmeye çalışılmıştır. Özellikle Türk ? İslam üslubundaki bir şehirleşme anlayışının yansımaları anlaşılmaya çalışılmıştır. Giriş kısmında meydan kavramı üzerinde durularak şehircilik ve şehir yaşamı alanındaki konulara farklı açılardan bakabilmenin yolları aranmıştır.Bâyezid Meydanı'nın Bizans çağlarında ne durumda olduğu kısaca anlatılıp hemen arkasından İstanbul'un Osmanlı dönemi meydanlarının durumları hakkında bilgi verilmiştir. Tezin ilk bölümü Bâyezid Meydanı hakkında genel bilgilerin verilmesinin ardından sonlandırılmıştır.İkinci bölümde meydana şeklini veren Bâyezid Külliyesi, Eski Saray ve Kapalıçarşı başta olmak üzere bölgedeki bütün anıtsal yapılar içlerinde yer alan kurumlarla birlikte tanıtılmıştır.Meydanın binalar ve kurumlar ölçeğinde geçirdiği değişimler irdelendikten sonra üçüncü bölüme geçilmiş ve bölgeye insanların neden geldiği sorusuna yanıt aranmıştır. İlmi çevrelerin meydan ve çevresindeki kahveler, yazı malzemesi satıcıları ve sahaflar ile oluşturdukları muhit tanıtılmaya çalışılmıştır. İktidarın Eski Saray ve Harbiye Nezareti bağlamında Bâyezid Meydanı ve çevresi ile kurduğu sıkı ilişkiler gösterilmiştir. Meydanda bulunan esnaf topluluklarının hangileri olduğu ve yerleri listelenmiştir. Toplumun her kesimini ilgilendiren eğlenceler anlatılmış ve son olarak şehirlerin kaderini belirleyen doğal afetlerin bölgeye olan etkileri sunulmuştur.Dördüncü bölümde beş kısma ayırarak meydanın tarihçesi çizilmeye çalışılmıştır. Bunu yaparken sıkça haritalara başvurulmuş ve fiziki değişiminin çağlar boyunca takibi amaçlanmıştır.Tez boyunca farklı bakış açılarının Bâyezid Meydanı ve çevresine verdiği tahribat ifade edilmiş ve sonuç kısmında meydanın XXI. yüzyılda aldığı görüntü bir yüksek lisans tezi çerçevesinde değerlendirilmiştir.

Abstract:
This study tries to investigate the Bayezid Square, second greatest square in İstanbul, with its historical environment and its contributions to social,economic, administrative and cultural facets of urban life. In this study, reflections of a Turco-Islamic urbanization are strongly emphasized. Introduction part of this work mainly discusses the challenges of Orientalistic view of urban conceptions and speculates on the concept of `square?. A new approach on urbanization and urban life is discussed and the differences from the Western world are underlined.First chapter of the study briefly mentions the state of Bayezid Square area in Eastern Roman period and contemporary squares of Istanbul in Ottoman period. This chapter ends with the general overview of Bayezid Square.Second part of this work documents the all monumental buildings surround the square, including Bayezid Complex, Old Palace and Grand Bazaar, with foundations and institutions operated in these buildings. This part is concluded with a discussion on the evolution of square and surrounding buildings.Third part of the work investigates the dynamics of the populated area next to the Square. The environment consisted of coffee shops, bookstores, stores selling scribal materials, religious scholars and intellectual elite and interference of the central power via Old Palace and Ministry of Defence is presented. Artisan groups surrounded the Square are documented and listed, festivities are narrated and the natural disasters affected the Square are cited.In fourth chapter, historical account of Bayezid Square is depicted in five episodes with charts and maps tracking the physical change of the Square among historical periods.This study is concluded with the emphasize on the destruction and damage of Modernist views and interventions on Bayezid Square and the speculation on remedial measures about the overall view of the Square in 21st century.