Yapısal eşitlik modelleri ve 2018 PISA verileri ile örnek bir uygulama
Structural equation models and a case study using 2018 PISA
Yazar: DUYGU MEŞE SOYTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. İBRAHİM DEMİR
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İstatistik Ana Bilim Dalı / İstatistik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: İstatistik = Statistics

Özet:
Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) araştırmacılara gözlenebilen değişkenlerle uygulanan diğer çok değişkenli istatistiksel yöntemlere ilave olarak gizil değişkenlerin de dâhil edilebildiği modeller yaratma ve sınama imkânı sunan çok değişkenli istatistiksel bir yöntemdir. Teoriye dayalı bir modelin testinde çok sayıda analizi aynı anda gerçekleşirken değişkenlere ait ölçüm hatalarını da dikkate almaktadır. Yöntemin sunduğu teorik ve teknik artılarının beraberinde kullanım kolaylığı ve karmaşık modellerde dahi başarılı sonuçlar sunması nedeniyle birçok farklı alanda sıklıkla kullanılmakta olan bir yöntem haline gelmiştir.
Globalleşen dünyada ülkelerin refah seviyelerini yükseltebilmeleri için küresel rekabette teknoloji ve inovasyon çok daha kritik hale gelmiştir. Ülkelerin kendilerini küresel dünyada konumlandırmaları için eğitimdeki rekabete dâhil olmaları gerektikleri bilinci ön plana çıkmıştır. Eğitimin ekonomik ve politik etkileri oldukça büyüktür. Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı (PISA) araştırması ülkelerin eğitim performanslarını görebilmelerini ve süreç içerisindeki gelişimlerini takip edebilmelerini sağlayan bir projedir. OECD sahipliğinde örgün öğretim gören öğrencilerin matematik ve fen okuryazarlığı ile okuma becerileri alanlarındaki bilgi ve başarılarını ölçmek amacıyla üç yıllık periyotlarda uygulanmaktadır. 
Bu çalışmanın uygulama aşamasında Türkiye'de öğrenim gören 15 yaşındaki öğrencilerin okuma becerileri ile sınıf disiplin iklimi, ailelerin duygusal desteği, okula aitlik hissi, okuma yetkinliği algıları ve öğretmen desteği hakkındaki görüşleri arasındaki ilişki incelenmiştir. Bu amaçla 2018 PISA projesi kapsamında OECD'nin resmi web sitesi üzerinden yayınlanan Türkiye'den katılım sağlayan öğrencilerin verileri kullanılmıştır. Çalışmanın analiz aşamasında faktörlerin okuma becerileri üzerindeki etkileri yapısal eşitlik modeli ile incelenmiş olup veri analizinde SPSS 20 ve AMOS 20 yazılımları kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Yapısal eşitlik modellemesi, Pisa, okuma becerileri.

Abstract:
Structural Equation Modeling (SEM) provides researchers the opportunity to create and test models in which latent variables can be included in addition to other multivariate statistical methods applied with observable variables. During the test of a theory-based model SEM can perform multiple analyses at the same time and takes into the account the measurement errors of the variables. It has become a method that is frequently used in many different fields thanks to the easy applicability and the highly successful results it provides even in complex models. 
Technology and innovation have become much more critical in global competition as a means to increase the welfare levels of countries. The awareness that countries need to compete also on education field in order to position themselves in the global world comes to the fore. Economic and political impact of education is highly important. Program for International Student Assessment (PISA) research is a project that enables countries to observe their educational performance and track their progress in the process. PISA is implemented by the Organization for Economic Co-operation and Development (OECD) in three-year periods in order to measure the knowledge and skills of students receiving formal education, in the fields of mathematical literacy, science literacy and reading literacy. 
In the analysis of the study, the relationship between students' reading literacy and their opinions about disciplinary climate, parents' emotional support, sense of belonging, perception of competence in reading and teacher support of the age group of 15-year old students in Turkey were examined. The data of the students who participated 2018 PISA project from Turkey is taken from the official website of OECD. In the analysis of the study, the effects of factors on reading literacy were examined with the structural equation model and SPSS 20 and AMOS 20 software were used in data analysis.

Keywords: Structural equations modelling, Pisa, reading literacy.