Heterotopik bir mekan olarak karma kullanımlı merkezler
Mixed use complexes as heterotopic spaces
Yazar: AYŞEGÜL UZUN
Danışman: PROF. DR. ZEYNEP ULUDAĞ ; DOÇ. DR. GÜLŞAH GÜLEÇ
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Mimarlıkta mekan her zaman mekansal pratiklerin ve ilişkilerin oluşmasıyla şekillenir. Bu ilişkiler mekanı anlamlandırdığı gibi mekanın sürdürülmesini de sağlar. Fransız filozof Michel Foucault tarafından tartışılan; felsefeyi, sanatı, sosyal bilimleri, mimarlığı etkisi altına alan heterotopya kavramı, 20.yüzyıldan beri mimarlık alanında mekanı anlama ve tanımlama konusunda önemli bir araç olarak kullanılmıştır. Heterotopyanın multidisipliner bir kavram olması tanımlanmasını zorlaştırmakta, ancak kavramın farklı disipliner alanlarda kullanılması bu alanlarda çalışan insanlara farklı bakış açıları kazandırmaktadır. Çelişkili, farklı, karşıt ve uyumsuz mekansal ilişkilerin bir arada bulunması heterotopik mekanı tanımlamaktadır. Benzer ya da karşıt birçok mekansal ilişkiyi ve etkileşimi bir arada tutan, bu nedenle heterojen bir yapıya sahip olan heterotopik mekan iç içe geçmiş çoklu mekanların temsilidir. Mimarlık alanında yapılan bu çalışmada heterotopik mekanın kavramsal ve mekansal yapısı tartışılmakta; bu yapı kavram-mekan görselleriyle ortaya koyulmaktadır. Ayrıca çalışmada antik çağdan beri kullanılmakta olan karma kullanımlı mekanların günümüzde karma kullanımlı merkezler olarak varlığını sürdürdüğü, bu merkezlerin birçok programı ve eylemi bir arada barındırdığı için heterotopik mekan örnekleri olarak ele alınabileceği tartışılmaktadır. Ankara'da bulunan beş farklı karma kullanımlı merkez incelenerek bu merkezlerin mekanlarının bağlantısallığı, kentle kritik eşik alanları oluşturması, gözetim ve kontrol edilebilirliği, alternatif düzenin mekansallığı ya da mekansal olasılıklar içermesi ve ilüzyon mekansallığı oluşturması üzerinden heterotopik karakteri açığa çıkarılmaktadır. Bu alan çalışmasıyla Armada, Next Level, Maidan, Tepe Prime ve Mahall Ankara merkezlerinin 21. yüzyılın Ankara'sı bağlamında heterotopik kent mekanlarını oluşturduğu ortaya koyulmaktadır.

Abstract:
Space in architecture is always shaped by the formation of spatial practices and relations. These relationships not only give meaning to the space, but also sustain it. The concept of heterotopia, which was discussed by the French philosopher Michel Foucault, influenced philosophy, art, social sciences and architecture. Heterotopia has been used in the field of architecture since the 20th century as an important tool for understanding and defining space. The fact that it is a multidisciplinary concept makes it difficult to define, while the fact that it is used in different disciplines gives people working in these fields different perspectives. The coexistence of different, opposite and incompatible spatial relationships are the characteristics that define heterotopia. Heterotopic space, which holds many similar or opposite spatial relationships and interactions together and therefore has a heterogeneous structure, is the representation of multiple interbedded spaces. In this study in the field of architecture, the conceptual and spatial structure of heterotopic space is discussed; this structure is revealed with concept-space visuals. In addition, the study discusses that mixed-use spaces that have been in use since antiquity continue to exist today as mixed-use centers, and that these centers can be considered as examples of heterotopic spaces because they host many programs and actions together. By examining five different mixed-use centers in Ankara, the heterotopic character of these centers is revealed through the interconnectedness of their spaces, their critical threshold areas with the city, their surveillance and controllability, the spatiality of alternative order or spatial possibilities, and the spatiality of illusion. This field study reveals that Armada, Next Level, Maidan, Tepe Prime and Mahall Ankara centers constitute heterotopic urban spaces in the context of 21st century Ankara.