Tanzimat döneminde ruhsatsız kiliselerin durumu
The situation of unlicensed churches during the Tanzimat period
Yazar: EMİNE BENSU ALDIRMAZ
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA TANRIVERDİ ; DOÇ. DR. MUHAMMED CEYHAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Osmanlı Devleti topraklarında yaşayan gayrimüslim halk bir sorun yaşamaksızın dini ibadetlerini yerine getirmişlerdir. Müslüman halkın kalabalık olduğu bölgelerde Gayrimüslim halk ibadetlerini gerekli kurallar çerçevesinde gerçekleştirmişlerdir. Yalnızca ibadethane inşa etmelerine sınır getirilmiş ve inşa talepleri denetim altında tutulmuştur. Bu nedenle gayrimüslimlerin yeni ibadethane inşa etmeleri için nüfus kalabalıklığı ya da ibadet yapısının çok âtıl durumda olması gibi geçerli sebepleri olması gerekiyordu.
Ancak devletin güç kaybettiği ve maddi olarak büyük bir çöküşün içine girmeye başladığı yüzyıllarda gayrimüslim halkı devlete bağlı tutmak ve ayrılmaları engellenmek istenmiştir. Bu nedenle onlara müslim – gayrimüslim ayrımını kaldırmak ve tam eşitlik sağlamak adına yeni haklar verilmiştir. Tanzimat ve Islahat Fermanlarının ilanı ile birlikte geniş haklar elde eden gayrimüslimler yeni ibadethaneler de inşa etme yoluna girmişlerdir. Öyle ki hem zamanla ticaret yapanlar zenginleşerek hem de Avrupalı devletlerin desteklerini alarak görkemli kiliseler inşa etmeye başlamışlardır. Kimi zaman bu inşaları ruhsatsız yapmışlardır. Osmanlı Devleti ise içinde bulunduğu zor durum nedeniyle tespit ettiği ruhsatsız ibadethaneleri kimi zaman yıktırmış kimi zaman ise ruhsat vermek durumunda kalmıştır. 
Çalışma, Tanzimat dönemi sırasında yaşanan gelişmeleri, gayrimüslimlere verilen yeni dini hakları ve bu haklar karşısında ülkede gerçekleşen gelişmeleri konu almaktadır. Esas amacımız ise Tanzimat döneminde ibadethane inşa etme yasaklarının ve bu kuralların kaldırılmasına karşın insanların ruhsatsız kilise inşa etmelerinin altında yatan sebepleri incelemektir. 
Bu konuya açıklık getirmek için dönem temel konular altında incelenmiştir. Tanzimat dönemi mimari gelişimi Sanat Tarihi açısından incelenmiş, gerekli literatür çalışmaları ile desteklenmiştir. Bununla birlikte bu dönemde inşa edilen ruhsatsız kiliseler tespit edilmeye çalışılmıştır. 

Anahtar Kelimeler: Tanzimat Fermanı, Islahat Fermanı, kilise, ruhsat, ibadethane, gayrimüslim.

Abstract:
Non-muslims lived in the Ottoman Empire territories worshipped without any problem. In the areas where more muslims lived, non- muslims worshipped within the frame of necessary rules. Their building sanctuary rihgts were just limited and demanding of construction was kept under control.
That's why non- muslims needed to have acceptable reasons to build a new sanctuary such as populowness or showing that a very idle building. 
However, in the centuries when goverment liast its power and started a very big downfall, it was requested to hold non- muslims to the goverment and to prevent their separation. Therefore, new rights were granted to them to clear off the difference between muslims – non-muslims and to provide the parity. By means of the announcement of the The Imperial Edict of Reorganization and The Reform Edict, non-muslims got extensive rights and they started to build new soncturies. In fact, they both got rich in time and got the supports of European countries, then started to built mangnificient churches. They sometimes built them unlicensedly. Ottoman Empire sometimes had the unlicensed churches demolished and sometimes had to grand a licence because of the situation that Ottoman Empire was in. 
This study is about the developments during Tanzimat era, new religious rights given to non-muslims and in contrast with the developments in the country. Our main purpase is to research the reasons of building unclicensed soncturies in spite of the prohibits and rules.
To clarify this matter, this era has been analyzed under key issues. Tanzimat Era has been studied in terms of Art History and supported with necessary books and articles. In addition to this, unlicensed churhes have been tried to determine in this era.
Keywords: The Imperial Edict of Reorganization, The Reform Edict, church, licence, places of worship, sanctuary, non-Muslims.