Trabzon - Değirmendere Hamsiköy Vadisi'nde gayrimüslim ibadet yapıları
Non-Muslim places of worship in Trabzon - Degirmendere Hamsikoy Valley
Yazar: ECEM ÖZDENİZCİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FULYA ÜSTÜN DEMİRKAYA
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Gayrimüslimler = Non muslem ; Kiliseler = Churchs ; Manastır = Monastery ; Trabzon = Trabzon ; Trabzon-Değirmendere = Trabzon-Değirmendere ; Şapel = Chapel

Özet:
Osmanlı Devleti yüzyıllar boyu farklı dil, din ve kültüre sahip toplulukları din ve vicdan hürriyetlerini koruyarak refah içinde yaşatmıştır. Bu durum, Osmanlı toplumunda önemli bir yere sahip gayrimüslimlerin imar faaliyetlerini doğrudan etkilemiştir. Osmanlı döneminde bir liman kenti olan Trabzon'da önemli bir askeri ve ticari güzergah olan Değirmendere Vadisi, gayrimüslimlerin ibadet yapılarının tespiti açısından son derece zengin bir içerik sunmaktadır. Çalışmada, Osmanlı idaresindeki gayrimüslim tebaanın durumu ve uygulanan politikaların ibadet yapılarına yansımaları incelenmektedir. Değirmendere Vadisi özelinde belirlenen amaç doğrultusunda vadinin Maçka merkezden güneye uzanan kolu olan Hamsiköy Vadisi örneklem alanı olarak seçilmiştir. Bu bağlamda çalışma; vadinin tarihi, coğrafi, ticari ve sosyo-kültürel yapısına bağlı olarak tespit edilen yapıların (var olan, yıkılmış veya dönüştürülmüş), inşa ve yer seçimleri arasındaki ilişkiyi ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışma; Genel Bilgiler, Yapılan Çalışmalar, Bulgular ve İrdeleme, Sonuçlar ve Öneriler olmak üzere dört bölümden oluşmaktadır. Genel Bilgiler bölümünde Osmanlı idaresindeki gayrimüslimlerin durumu ve siyasi-sosyal yapının ibadet yapılarına yansımaları incelenmiştir. Ayrıca çalışmaya temel oluşturmak amacıyla Değirmendere Vadisi'nin tarihi, coğrafi, ticari ve sosyo-kültürel ortamı hakkında bilgi verilmiştir. Yapılan Çalışmalar bölümünde Hamsiköy Vadisi'nin coğrafi ve sosyo-kültürel yapısı oluşturulduktan sonra vadinin on dört yerleşim alanında tespit edilen yapıların yer, nitelik ve mevcut durumları hakkında bilgiler verilerek yapı kimlik kartları oluşturulmuştur. Bulgular ve İrdeleme bölümünde yapıların inşa ve yer seçimlerinin vadi içi dağılım, pazar yeri/ticaret yolları ve nüfus hareketleriyle ilişkisi kurulmaya çalışılmıştır. Sonuçlar ve Öneriler bölümünde ise amaç ve kapsam doğrultusunda gerçekleştirilen tüm inceleme ve değerlendirmeler çerçevesinde çalışmanın sonuçları ortaya konulmuş ve yeni çalışmalar için önerilere yer verilmiştir.

Abstract:
Over the centuries, the Ottoman Empire kept the communities of different languages, religions and cultures living in prosperity. This situation directly affected the construction activities of Non-Muslims, who had an important place in Ottoman society. Değirmendere Valley, which is an important military and commercial route in Trabzon, a port city in the Ottoman period, offers a very rich content in terms of determining Non-Muslim places of worship. In the study, the situation of Non-Muslim populations under the Ottoman administration and the reflections of the implemented policies on places of worship are examined. Hamsiköy Valley, the branch of the valley extending from the center of Maçka to the south, has been chosen as the sample area. In this context, work; It aims to reveal the relationship between the construction and location choices of the structures (surviving, demolished or transformed) determined depending on the historical, geographical, commercial, socio-cultural and demographic structure of the valley. The study consists of four parts: General Information, Studies Conducted, Findings and Examination, Results and Suggestions. In the General Information, Non-Muslims under the Ottoman administration and the reflections of the political-social structure on places of worship were examined. In addition, information was given about the historical, geographical, commercial and socio-cultural environment of Değirmendere Valley. After the geographical and socio-cultural structure of Hamsiköy Valley was created in the Studies carried out, building identity cards were created in the fourteen settlement areas. In the Findings and Investigation, the construction and location choices of the buildings are related to the distribution in the valley, market place/trade routes and population movements. In the Results and Suggestions, the results of the study are presented within the framework of all the examinations and evaluations carried out and suggestions for new studies are included.