Tam zamanında maliyet muhasebesi sistemi ve bir uygulama
Just in time cost accounting system and an application
Yazar: ADEM DURSUN
Danışman: PROF. DR. CELALEDDİN ATAMANALP
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1998
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Maliyet muhasebesi = Cost accounting ; Tam zamanında maliyet muhasebesi = Just in time cost accounting ; Tam zamanında satın alma = Just in time purchasing ; Tam zamanında üretim = Just in time production

Özet:
ÖZET DOKTORA TEZİ TAM ZAMANINDA MALİYET MUHASEBESİ SİSTEMİ VE BİR UYGULAMA Adem DURSUN Danışman : Prof. Dr. M. Celaleddin ATAMANALP 1998- Sayfa :167 Jüri : Prof. Dr. M. Celaleddin ATAMANALP Son yıllarda işletmeler; piyasada değişen tüketici ihtiyaçlarına uygun mal ve hizmetleri tam zamanında üretip ve teslim etmek, üretimin tüm aşamalarındaki stokları en aza indirmek, mümkün olan en yüksek kalite seviyesine ulaşmak, üretimde esnekliği artırmak, piyasa payını artırarak sürdürmek, verimliliği artırmak, sürekli iyileşme yoluyla israfı ortadan kaldırmak, maliyetleri düşürmek ve üretimde sonu olmayan mükemmelliğe doğru ilerlemek amacıyla tam zamanında üretim (TZÜ) sistemini uygulamaktadırlar. Hızla değişen tüketici ihtiyaçlarına uygun, birbirine benzer ancak farklı nitelikteki ürünlerin üretildiği TZÜ sisteminin işletmelerde uygulanması; yatırım değerlemesi, mamul maliyetlemesi ve performans ölçümüne ilişkin maliyet muhasebesi problemlerini büyük ölçüde artırmıştır. Japonya ve A.B.D.'de TZÜ sistemini uygulayan işletmeler; maliyet muhasebesine yönelik bu problemleri, tam zamanında üretimin teknik özelliğine, üretim politikası ve yöneticilerin maliyet muhasebesinden beklentilerine uygun olan "tam zamanında maliyet muhasebesi sistemi"ni geliştirerek büyük ölçüde çözmüşlerdir. Ülkemizde de son yıllarda TZÜ sistemi yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır. Dolayısıyla bu çalışmanın amacı, TZÜ sistemini Türk tekstil endüstrisinde uygulayan firmalarda yöneticilere daha doğru bilgi sağlayacak olan tam zamanında maliyet muhasebesi sisteminin uygulanabilirliğini araştırmaktır. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; TZÜ sisteminin tanımı, unsurları, dayandığı ilkeler, TZÜ ile üretimde mükemmellik arasındaki ilişki, tam zamanında satın alma ve TZÜ sisteminin sağladığı faydalar incelenmiştir. İkinci bölümde; tam zamanında maliyet muhasebesi sistemini ortaya çıkaran sebepler, tam zamanında maliyet muhasebesi sisteminin yapısı, işleyişi ve üstünlükleri ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise, Türkiye'de tekstil endüstrisinde faaliyette bulunan ve TZÜ sistemini uygulayan firmalarda tam zamanında maliyet muhasebesi sisteminin uygulanabilirliği araştırılmıştır. Çalışma, TZÜ sistemini uygulayan ve uygulamayı düşünen fimalarda tam zamanında maliyet muhasebesi sisteminin nasıl olması gerektiğini gösteren sonuç ve öneriler ile tamamlanmıştır.

Abstract:
ABSTRACT Ph.D. Thesis JUST-IN-TIME COST ACCOUNTING SYSTEM AND AN APPLICATION Adem DURSUN Supervisor : Prof. Dr. M. Celaleddin ATAMANALP 1998 - Page : 167 Jury : Prof. Dr. M. Celaleddin ATAMANALP In recent years, more companies are adopting Just-in-time (JIT) production so as to they can deliver customized products on a timely basis, reduce inventories, improve quality, increase manufacturing flexibility, provide continuous improvement, eliminate waste, increase efficiency, reduce costs, and attain excellence in manufacturing. JIT production system is a philosophy related to the elimination of activities that do not add value to a product or service. In the context of JIT, "non-value-added activity" represents any activity or resource that do not add value to a product's market value, but increase cost of the product. In a JIT environment, the emphasis is on simplifying activities on a production line in order to determine and then eliminate non- value-added activities. The use of JIT production system in companies has exposed and magnified cost accounting problems related to investment justification, product costing, and performance measurement. These problems have been solved by development of Just-in- time (JIT) cost accounting system in the firms using JIT production system in Japan and U.S.A. In recent years, JIT production system has been used increasingly by more companies in Turkish industry. Therefore, the aim of this study is to search applicability of JIT cost accounting system in the firms using JIT production system in Turkish textile industry. The study consists of three chapters. In the first chapter, definition, key elements, and principles of JIT, relationship between JIT and excellence in production, JIT purchasing, and benefits of JIT production have been studied. In the second chapter, the reasons that lead to JIT cost accounting system, structure, record order, and advantages of JIT cost accounting system have been examined. In the last chapter, applicability of JIT cost accounting system in the firms using JIT production system in Turkish textile industry has been explored. Finally, the study has been completed with conclusions and suggestions presenting how a JIT cost accounting system should be for the companies using or planning to use JIT production system in Turkish textile industry.