Antik metinler ve arkeolojik kanıtlar ışığında Irak Zağroslarında Akhaimenid dönem
Achaemenid archaeological sites in the Iraqi-Zagros in the light of the ancient records and the Archaeological discoveries
Yazar: ABDULHAKEEM ABDULGHAFOR
Danışman: DOÇ. DR. HATİCE KALKAN ; DR. DLSHAD MARF
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Akhaemenid Dönemi = Akhaemenid Period ; Antik şehirler = Antique cities ; Arkeolojik alanlar = Archeological areas ; Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Arkeolojik yerleşim = Archaeological settlement ; Coğrafi özellikler = Geographical properties ; Irak = Iraq ; Kuzey Irak = Northern Iraq ; Topoğrafya = Topography

Özet:
Bu çalışmanın birinci bölümünde Kuzey Irak Zağroslarındaki Akhamenid döneme tarihlenen merkezler ve bölgenin coğrafi durumu incelenmiştir. Bu bağlamda bölgenin iklimi, topografyası ve genel çerçevesi üzerinde durulmuştur. İkinci kısımda Akhamenid döneme işaret eden antik yerleşimler, tarihsel olaylar yol rotaları ve Irak Zağroslarının topografyası tarihsel kayıtlar kapsamında değerlendirilmiştir. Bu kaynaklar Babil yıllıkları,  I. Darius'un Behistun anıtı (MÖ521-519)Herodotos'un Tarih adlı çalışmasının ilgili bölümü, Ksenophon'un Anabasis'indeki bölgeden geçiş yapan 10 binlerin dönüş kayıtları ve Büyük İskender ile III. Darius arasında M.Ö. 331 Ekiminde gerçekleşen Arbela (Gaugamela) savaşına ait coğrafi kayıtlardan oluşmaktadır.
Burada gerekli görülen bilgiler bölgedeki Akhamenid dönemin aydınlatılması ve genel durumun ortaya koyulabilmesi açısından değerlendirilmeye çalışılmıştır. Tarihsel metinler yardımıyla adları kayıtlara geçen önemli merkezler çerçevesinde araştırmalarımızı şekillendirerek buralar hakkında daha geniş  bilgilere ulaşmaya çalıştık. Bu kapsamda 10 arkeolojik merkezde inceleme yapılmıştır. Bunlardan bazıları yerli ve yabancı arkeologlar tarafından kazılmış durumdadır. İçlerinde Akhamenid döneme ait olanlar üzerinde çalışmalar yoğunlaştırılmıştır. Bu örnekler başka yerlerdeki Akhamenid dönem merkezleri ile karşılaştırılarak çalışma sürdürülmüştür.  Bu on merkez kendi içinde buluntularına göre    malzeme ve mimari kalıntılar kapsamında (saray, sütun kaidesi, yontular, mezarlar, mühürler, çanak çömlek, ve metal örnekler; gümüş, kurşun, bakır, bronz,)  birkaç gruba  ayrılarak incelenmiştir.

Abstract:
The first part of this research deals with the geographical and historical sites of the Achaemenid period within the Zagros Mountain region in Northern Iraq. In the initial part of the first chapter deals with topography, the landscape and climate of the Iraqi Zagros regions. The second part of the this chapter deals with to the contemporary historical records of Achaemenid period, these records refer to the historical events, ancient cities, settlements, routs, topography of Iraq's Zagros Mountain region during the Achaemenid period. These include the following points of discussion; the Babylonian Chronicles, the Behiston inscriptions of Darius I (521-519 BCE), relevant chapters of Herodutus' Histories, Xenophon's account Anabasis of his return with the 10 thousands of the Greek solders through the area, and the geographical records about of the battle of Arbela (Gaugamela) between Alexander the Great and Daraius III in October 331 BCE and its arena. 
We have discussed all the necessary information about this region during the Achaemenid period to provide a general understanding of the area. Through the historical texts we have been able to identify key sites that help us in our research and when only the names were recorded, we searched for historical works and tried to give a wider range of information about these sites. Besides we analysied the mentioned historical events and identified the mentioned toponym and topographical areas in this region during the Achaemenid period.
We did this research on ten archaeological sites. Some of these sites were excavated by local and foreign archaeologists. From these ten archaeological sites we have studied only those sites belonging to the Achaemenid period. In our research we compared these archeological sites of the Achaemenid period with other archeological sites of Achaemenids elsewhere. These ten archeological sites are divided into several types depending on the discovered objects and the discovered archaeological remains: palace, column bases, sculptures, tombs, stamps, pottery, and metalwork (including those made of silver, copper, bronze, and lead).