Beslenme sıklığı anketlerinin geçerliliği ve güvenilirliği
Beslenme sikliği anketlerinin geçerliliği ve güvenilirliği
Yazar: ASİYE UNCU SOYKAN
Danışman: PROF. DR. H. REFİK BURGUT
Çukurova Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Biyoistatistik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Biyoistatistik = Biostatistics

Özet:
Ülkemizde beslenme ile ilgili araştırmalarda, Amerika veya Avrupa'da güvenilirlik ve geçerlilik çalışmaları yapılmış beslenme anketleri tercih edilmektedir. Fakat beslenme durumunun belirlenmesi çalışmalarında bu beslenme anketlerinin kullanılabilmesi için bu soruların geçerlilik ve güvenilirliğinin ülkemizde araştırılması gerekmektedir. Bu tez ile ülkemizde uygulanabilecek ``Beslenme Sıklığı Anketinin'' geliştirilmesi ve bu anketin geçerlilik ve güvenilirliğinin değerlendirilmesi amaçlanmaktadır.Bu tezde Kayseri ili Ahmet Gündeş Sağlık Ocağı 4 nolu bölgesinde yaşayan, 15?49 yaş arası kişiler arasından seçilen 100 kişiden, beslenme sıklığı anketini ve 24 saatlik beslenme kayıtlarını doldurmaları istenmiştir. Bu işlem anketin güvenirlilik çalışması için 2006 yılı Mart ve Kasım aylarında iki defa yapılmıştır. Beslenme anketindeki genel özellikler, yemek pişirme şekilleri ve kullanılan yağlarla ilgili soruların uyumu için Mc Nemar test istatistiği, Kappa istatistiği ve Gama katsayısı kullanılmıştır. ?Wilcoxon? testi ile gıdaların tüketim miktarları karşılaştırılmıştır. Korelasyon için Spearman rank korelasyon katsayısı kullanılmıştır.İki dönemde yapılan anketler arasındaki uyum incelendiğinde; sigara içme, kilo değişimi, diyet uygulanması, uyku, stres durumları ve fiziksel aktivitelerle ilgili soruların yanıtlarının genellikle uyumlu olduğu görülmüştür. Kullanılan yağlar ve yemek pişirme şekillerinin uyum yüzdelerine baktığımızda, genellikle bu sorulara verilen yanıtlarında uyumlu olduğu görülmüştür. Yemek pişirme şekilleri, yemek pişirmede kullanılan yağlar ve salata yapmada kullanılan yağlar ile ilgili soruların diğer seçeneklerinin sıklıkları ile ilgili yanıtlarında ve diğer aktiviteleri yapma sıklığı sorusunun yanıtında uyum % 40'ın altında bulunmuştur. Korelasyon katsayılarına göre, iki beslenme sıklığı anketi arasındaki tüketimler için iyi derecede uyumlu (0,7 ve üzeri) bulunan gıdalar; Süt, içli köfte, balık, revani, irmik helvası, işkembe çorbası ve greyfurttur. Balık çorbası, diğer deniz ürünleri ve maydanozun tüketimleri için iki anket arasında anlamlı korelasyon saptanamamıştır. Ankette bulunan diğer 79 gıdanın korelasyonları orta derecede (0,5?0,7) bulunmuştur.Sonuç olarak, uyarlanmış/geliştirilmiş olan beslenme sıklığı anketinin güvenilirliği orta ölçüdedir. İsteksizlik ve rasgele işaretlemelerden kaynaklanan hataların düzeltilmesi, katılımın arttırılması ve yüz yüze görüşme yönteminin kullanılması beslenme sıklığı anketlerinin güvenilirliğini daha da artıracak faktörlerdir.Anahtar kelimeler: Beslenme sıklığı anketi, geçerlilik, güvenilirlik.

Abstract:
Nutritional surveys in Turkey are generally conducted based on questionnaires developed and used in similar studies in America or European countries. Before use, the validity and reliability of those questionnaires were investigated in those countries. In order to use such a questionnaire in our country, the validity and reliability studies should be done. Therefore the purpose of this thesis is to adapt / develop ?food frequency questionnaire? for our country and to evaluate the validity and reliability of such questionnaire.In this thesis, food frequency questionnaire and 24-hour food records were filled by 100 participants, who were selected in 15-49 aged people of 4th region of Ahmet Gündeş Village Clinic of Kayseri in March, 2006. In order to make reliability study, the questionnaire and 24-hour food records were filled second time by the same persons in November, 2006. In the analysis of questions related to general characteristics, modes for cooking and oils used in preparing meals, etc. McNemar test, Kappa statistics, Gamma coefficients were used. The food consumptions from two questionnaires were compared using Wilcoxon test. For correlations, Spearman Rank Correlation Coefficients were used.When the consistency of two questionnaires filled in March and November were examined, answers to questions related to general characteristics such as smoking, weight change, diet, sleeping period, stress, physical activities etc. were highly correlated. Similarly, answers to questions related to oils used in preparing meals and modes for cooking were highly correlated, too. However in answers to ?Other? choices of questions related to modes of cooking and oils used in preparing meals and salad, the agreement were low (less than 40 percent). Based on correlation coefficients, for each of following foods; meatballs stuffed with cracked wheat, fish, sweet semolina pastry, semolina helva, tripe soup, grapefruit the agreement was high between two questionnaires. On the other hand, fish soup, other sea food and parsley consumption correlations were not significant. Agreement in the remaining 79 foods in two questionnaires was moderate.As a conclusion, reliability of adapted / developed new food frequency questionnaire was moderate. The reliability of questionnaire could be improved by correcting errors and bias resulting from unwillingness and careless approach by participants, increasing the number of participant and face to face interviews.Key Words : Food frequency questionnaire, validity, reliability.