Türkiye'de 1980 sonrası kriz karşıtı politikaların makroekonomik performansı
Anti-crisis policies after 1980 in Turkey macroeconomic performance
Yazar: ŞEVVAL BAŞAR
Danışman: PROF. DR. İLHAN EROĞLU
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics
Dizin: 1980 sonrası = After 1980 ; Ekonomi politikaları = Economic policies ; Ekonomik kriz = Economic crisis ; Kriz = Crisis ; Kriz yönetimi = Crisis management ; Küreselleşme = Globalization ; Makroekonomi = Macroeconomy ; Makroekonomik değişkenler = Macroeconomic variables ; Makroekonomik politikalar = Macroeconomic policies

Özet:
Dünya ülkeleri 1980 sonrası dönemde çeşitli nedenlerle ekonomik krizlerle karşı karşıya
kalmıştır. Bu krizler; 1994 Meksika krizi, 1997 Güneydoğu Asya krizi, 1998 Rusya krizi, 1999
Brezilya krizi, 2001 Arjantin krizi ve 2008 küresel ekonomik krizleridir. Dünya ekonomisinde ve
Türkiye'de yaşanan krizlere neden olabilecek sorunlar çözülmeye çalışılmıştır. Bankacılık sektörünün
temelleri sağlamlaştırılmaya, kriz yönetimi ve kriz erken uyarı sistemleri geliştirilmeye başlanmıştır.
Türkiye, bu krizleri doğrudan yaşamamış; ancak bu krizler dolaylı yoldan Türkiye ekonomisine zarar
vermiştir. Türkiye'de ayrıca ekonomik ve siyasi nedenlerle de krizler yaşanmıştır. Türkiye'de 1980
sonrası yaşanan krizler; 1994 krizi, 2001 krizi ve 2008 küresel ekonomik krizidir. Yaşanan ekonomik
krizlerin ortaya çıkış sebepleri ve sonuçları benzerlik gösterse de krizlerin birbirlerinin tamamen aynısı
olduğu söylenemez.
Çalışmada, 1980 sonrası dönemde Türkiye ekonomisinde meydana gelen krizler ele
alınmıştır. Bu krizlerin ortaya çıkış nedenleri, gelişimleri, ekonomide makroekonomik göstergeleri ve
kriz sonrası uygulanan tedbirler incelenmiş, aynı zamanda 1980 sonrası dönemde Türkiye'de yaşanan
ekonomik krizlerden önce, kriz dönemlerinde ve krizlerden sonra ortaya çıkan temel makroekonomik
değişkenler ele alınmıştır.
Bu tez çalışmasında, Türkiye için ekonometrik bir model kurularak krizle ilişkisi tespit
edilmeye çalışılmıştır. Çalışmada seçilen genel makroekonomik değişkenler, ADF birim kök testi ve
ARDL sınır modeli oluşturularak incelenmiştir. Seçilen değişkenler; kişi başına gayri safi yurt içi
hasıla (kbgsyh), bankalar tarafından özel sektöre verilen yurt içi kredileri toplamı (böyk), gayri safi
sermaye yatırımı (gsy), geniş tanımlı para arzı (m3), hükümet harcamaları (gov) ve ticari açıklıktır (ta).
Çalışma sonucunda, 1994 krizi ve 2008 krizi sonrası, kriz karşıtı politikaların etkili olamadığını; ancak
2001 krizi sonrasındaki yapısal dönüşüm ile beraber uygulamaya konan politikaların iktisadi büyüme
üzerinde pozitif etkisi olduğu saptanmıştır.

Abstract:
The countries of the world faced economic crises for various reasons after 1980. These crises
were; the 1994 Mexican crisis, 1997 Southeast Asian crisis, 1998 Russian crisis, 1999 Brazilian crisis,
2001 Argentina crisis, and 2008 global economic crisis. Problems that may cause crises in the world
economy and in Turkey have been tried to be solved. The foundations of the banking sector have been
consolidated, and crisis management and crisis early warning systems have begun to be developed.
Even though Turkey did not experience these crises directly, the Turkish economy was damaged
indirectly. There were also crises in Turkey due to economic and political reasons. Post-1980 crises in
Turkey were; the 1994 crisis, 2001 crisis, and 2008 global economic crisis. Although the causes and
consequences of these economic crises are similar, it cannot be said that the crises are the same.
This study, examines the crises that occurred in the Turkish economy after 1980. The reasons
for the emergence of these crises, their development, macroeconomic indicators in the economy, and
the measures implemented after the crisis were discussed. The main macroeconomic variables before,
during, and after the economic crises experienced in Turkey after 1980 were analyzed.
In this thesis, an econometric model was established for Turkey in order to determine its relationship
with the crisis. The general macroeconomic variables selected in the study were examined by creating
the ADF unit root test and ARDL boundary model. Selected variables are; gross domestic product
(gdp) per capita, domestic credit to private sector by banks, gross fixed capital investment (gfcf), broad
money (m3), government spending (gov) and trade opennes. As a result of the study, it was determined
that the anti-crisis policies after the 1994 and 2008 crises were not effective, yet the policies
implemented together with the structural transformation after the 2001 crisis had a positive effect on
economic growth.