Eğitim Aile Sağlığı merkezlerine başvuran hastalarda kardiyometabolik hastalıklar ve sağlıklı yaşam biçimi davranışları
Cardiometabolic diseases and healthy lifestylebehaviors among patients applied to educational family health center
Yazar: MELİKE AKÇAKAYA
Danışman: PROF. DR. HÜLYA PARILDAR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İzmir Tepecik Eğt. ve Arş. Hast. / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Bu çalışmada kardiyometabolik hastalıkların sıklığını öğrenmek, sağlıklı yaşam biçimi davranışlarını öğrenmek ve kardiyometabolik hastalık varlığı ile sağlıklı yaşam biçimi davranışları arasındaki ilişkiyi belirlemek amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Bu çalışma SBÜ İzmir Tepecik EAH Aile Hekimliği Kliniği'ne bağlı çalışan iki Eğitim Aile Sağlığı Merkezine başvuran toplam 369 gönüllü birey ile yapılmıştır. Hastalara bilimsel araştırmalara yönelik literatür taranarak oluşturulan literatür ile uyumlu anket ve Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği yüz yüze uygulanmıştır. Veriler SPSS 25.0 veri tabanı kullanılarak analiz edilmiştir. Analizlerde p<0,05 anlamlı kabul edilmiştir.
Bulgular: Katılımcıların %61,2'si kadın ve yaş ortalaması 44,7 dir. Katılımcıların çoğu evli (%76,4) ve çocuk sahibi (%77,5), %36,4'u normal kilolu, %36,7'si fazla kiloludur. Sigara ve alkol kullanımı sırasıyla %26,1 ve %24,2'dir. En yaygın kronik hastalıklar metabolik hastalık (%52,4), kalp hastalıkları (%13,6) ve diyabet (%16) olarak belirlenmiştir. KMH görülme oranı %55,5 olarak tespit edilmiştir. KMH ile yaş >45 olması (p<0001), evli olma (p=0,003), çocuk varlığı (p<0,001), alt eğitim düzeyi (p<0,001), ailede metabolik hastalık varlığı (p=0,004) ve cep telefonu uygulaması kullanma (p<0,001) arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır. Yaş (p=0,041), eğitim düzeyi (p=0,006) ve hanede yaşayan kişi sayısı (p=0,046) ile SYBD puanı arasında anlamlı bir ilişki saptanmıştır. Kronik hastalıklar ile SYBD ortalama puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki yoktur. KMH olan bireylerde sağlık sorumluluğu puanı anlamlı olarak daha yüksektir (p=0,006). Aile öyküsünde KMH varlığı ile SYBD toplam puanları arasında anlamlı ilişki yoktur.  
Sonuç: Bu çalışmanın ana bulguları, sosyo-demografik faktörlerin ve sağlık alışkanlıklarının kardiyometabolik sağlık üzerinde belirgin etkileri olduğunu göstermiştir. Bulgular, sağlık politikaları ve klinik uygulamaların geliştirilmesi için önemli içgörüler sağlamakta, özellikle sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının teşvik edilmesinin kardiyometabolik hastalıkların önlenmesi ve yönetiminde kritik olduğunu vurgulamaktadır. Bu çalışma, gelecekteki araştırmalar için bir temel oluşturarak, Türkiye'deki sağlık sistemine ve uluslararası alana katkıda bulunmaktadır.
Anahtar Kelimeler: aile sağlığı, kardiyometabolik risk faktörleri, sağlıklı yaşam tarzı

Abstract:
Aim: This study aimed to determine the prevalence of cardiometabolic diseases, investigate healthy lifestyle behaviors, and establish the relationship between cardiometabolic diseases and healthy lifestyle behaviors.
Materials and Methods: The study involved 369 voluntary individuals at two Education Family Health Centers affiliated with SBÜ Izmir Tepecik Training and Research Hospital Family Medicine Clinic. Participants completed a face-to-face survey based on literature-reviewed scientific research and the Healthy Lifestyle Behaviors Scale. Data were analyzed using SPSS 25.0, with significance set at p<0.05.
Results: The majority were female (61,2%, average age 44,7), married (76,4%) with children (77,5%), and 36,4% were of normal weight, while 36,7% were overweight. Smoking and alcohol rates were 26,1% and 24,2%. Common chronic diseases included metabolic disease (52,4%), heart disease (13,6%), and diabetes (16%). Cardiometabolic diseases prevalence was 55,5%. Significant associations existed between cardiometabolic diseases and age >45 (p<0,001), marital status (p=0,003), having children (p<0,001), lower education (p=0,006), family history of metabolic disease (p=0,004), and mobile app use (p<0,001). Age (p=0,041), education (p=0,006), household size (p=0,046) correlated with Healthy Lifestyle Behaviors Scale score. Chronic diseases showed no significant correlation with Healthy Lifestyle Behaviors Scale scores. Individuals with cardiometabolic diseases had a significantly higher health responsibility score (p=0,006). No significant relationship existed between family history of cardiometabolic diseases and total Healthy Lifestyle Behaviors Scale scores.
Conclusion: This study highlights significant effects of socio-demographic factors and health habits on cardiometabolic health. Findings offer crucial insights for shaping health policies and clinical practices, underscoring the pivotal role of promoting healthy lifestyle behaviors in preventing and managing cardiometabolic diseases. The study lays the groundwork for future research, contributing to healthcare knowledge within the Turkish system and globally.

Key Words: cardiometabolic risk factors, family health,  healthy lifestyle