Çanakkale-Çan ilçesi Kumarlar Köyü geleneksel doku mimarisi ve koruma sorunları
Traditional architecture texture and conservation problems of Kumarlar Village in Çan district-Çanakkale
Yazar: BÜŞRA ÖZKAYA
Danışman: DOÇ. DR. AYTEN ERDEM
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Rölöve-Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Kumarlar Köyü, Çanakkale İli, Çan İlçesi'ne bağlı kırsal bir yerleşim olup, çevresindeki diğer köyler gibi Yörükler tarafından kurulmuştur. 16. yüzyılda Çatalbergos Kazası'na bağlı olan köyün taş ve ahşap malzemenin hâkim olduğu geleneksel dokusu günümüze dek sürdürülerek gelebilmiştir.
Geleneksel dokunun merkezinde tescilli, çok işlevli bir 19. yüzyıl camisi yer almakta ve çevresinde ise 83 adet geleneksel konut ile bu konutların tamamlayıcıları olan 68 adet ahır/samanlık yapısı, 19 adet fırın ve 9 adet ambar yapısı bulunmaktadır. Köy halkının geçim kaynağı olan tarım ve hayvancılıkla bağlantılı olarak konut ve diğer tamamlayıcı yapılar aynı avlu içinde, birbirleri ile ilişkili konumdadır. Geleneksel konutlar genellikle 2 katlı, taş beden duvarlı, dış kapalı sofalı, kırma çatılı mimariye sahiptir. Ambarların ise ahşap çantı ya da ahşap çantı ile ahşap çatkının birlikte kullanıldığı karma yapım sistemine sahip oldukları görülmektedir. Bu çalışma kapsamında büyük ölçüde özgün niteliklerini korumuş 12 adet geleneksel yapı ile bu yapıların ahır/samanlık, ambar, fırın gibi ekleri birlikte ele alınarak özgün mimari biçimlenmeleri saptanmaya çalışılmıştır. Ayrıca, yerleşimin coğrafi, fiziksel ve tarihsel özellikleri araştırılmış,  geleneksel doku analizler yapılarak incelenmiş ve koruma sorunları belirlenmiştir. Geleneksel doku içinde belirlenen konutlar fotoğraflarla ve rölöve çizimleri ile belgelenmiş ve bu belgeleme sonucunda yerleşimdeki konutların konumlanma, plan, cephe ve yapım sistemi özellikleri belirlenmiştir. 
Nüfus azalması, iklim değişikliği, geleneksel zanaatların ve tekniklerin unutulması gibi nedenlerle Kumarlar Köyü kırsalı terk edilme ve değişme riskleri ile karşı karşıyadır. Köydeki yaşamın sürdürülmesi, tarım ve hayvancılık faaliyetlerinin devam ettirilmesi için kırsal peyzajın korunması gereklidir. Bu tez çalışmasının amacı, köyün sahip olduğu mimari değerleri saptamak, belgelemek ve tehditlere karşı çözümler üretmek olacaktır.

Anahtar Kelimeler: Çan ilçesi, çok işlevli cami, ahşap hatıllı taş duvar, ambar çantı, ahşap-taş samanlık/ahır

Abstract:
Kumarlar Village is a rural settlement connected to Çan District, Çanakkale Province and was founded by Turkish nomads in Anatolia like other surrounding villages. The traditional texture of the village, which is connected to the Çatalbergos town in the 16th century, dominated by stone and wooden materials, has been maintained to the present day. 
A 19th century mosque which, is a proprietary, multifunctional in the center of the traditional texture, is located and there are 83 traditional houses around it, as well as 68 barn / haystack structures, 19 oven and 9 warehouse structures that are complementary to these houses. In connection with agriculture and animal husbandry, which are the means of living of the village people, housing and other complementary structures are located in the same courtyard, related to each other. Traditional houses usually have two-storey, stone main walls, external closed sofa, hipped roof architecture. It is seen that the warehouses have a construction system in which a timber framing without nails or timber framing without nails and timber framing are used together. Within this study, 12 traditional buildings that have largely conserved their original qualities and the annexes of these buildings such as barn / haystack, warehouse, kiln have been examined together and originial architectural formations have been tried to be confirmed. In addition, the geographical, physical and historical features of the settlement have been investigated, traditional texture analyses have been carried out and conservation problems have been determined. The houses determined within the traditional texture have been documented with photographs and survey drawings, and as a result of this documentation, the positioning, plan, facade and construction system characteristics of the houses in the settlement have been determined.
 Due to the reasons such as population decline, climate change, forgetting of traditional crafts and techniques, the countryside of Kumarlar Village is facing with the risks of abandonment and change. It is necessary to protect the rural landscape in order to maintain life in the village and to continue agricultural and livestock farming activities. The aim of this thesis study will be to determine the architectural values of the village, to document them and to produce solutions against threats. 


Keywords: Çan district, multifunction mosque, wooden beam stone walled, warehouse timber framing without nails, wooden-stone hayloft / barn