Peyzaj şehirciliği kuramının kentsel tasarımdaki rolü
Role of landscape urbanism in urban design
Yazar: NURSEN GÜMÜŞSOY KISAR
Danışman: DOÇ. DR. TURGAY KEREM KORAMAZ
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kentsel Tasarım Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Kentsel peyzaj = Urban landscape

Özet:
Kentlerin tarihsel süreç içerisinde büyüme ve sıkışıp küçülme ve hatta yok olma gibi
devingen hareketler göstermesiyle değişen kentsel çevrenin yeni ihtiyaçlarına cevap
vermek amacıyla geliştirilmiş birçok kentsel tasarım yaklaşımı bulunmaktadır.
Peyzaj şehirciliği, son otuz yıldır peyzaj ve ekolojinin güncel anlamlarından
beslenerek yeni planlama uygulamalarına yönelik potansiyel modeller üretmekte ve
bu önermeye ait kuramsal çerçevesini genişletmektedir.
Peyzaj şehirciliği kuramında, yayılan kenti algılayıp, analiz ederken peyzaj
mimarlarının geleneksel araçlarından faydalanması, kent dinamiklerinin mimari
temelli yaklaşımlara kıyasla daha iyi okunmasına ve süreç içerinde değişen peyzaj ve
kentsel tasarım programlarına yanıt vermekte esneklik sağlayacağı iddia
edilmektedir. Kent üzerine belirli kural ve kalıplar koyan postmodern şehirciliğe bir
eleştiri niteliğinde olan bu yaklaşım; 'belirsizlik, açık uçluluk, akış, esneklik,
kompleks ve açık sistemler' gibi anahtar kavramlarla peyzajı ilişkilendirerek
kentlerdeki program değişikliklerine olanak tanıyan stratejik bir cevap vermeyi
hedeflemektedir.
Çalışmanın amacı, bu tartışmaları değerlendirerek peyzaj şehirciliği kuramının ortaya
koyduğu fikirlerin; bu kuramla birlikte anılan uygulama örnekleri üzerinden, meslek
insanlarının görüşlerine başvurularak, kentsel tasarımda geçerliliğini sorgulanmaktır.
Çalışmanın kapsamında; kuramın tarihsel süreç içerisinde ortaya çıkışı, kuramı
ortaya koyan kişiler ve öne çıkan isimlerin araştırmaları, hangi eğitim kurumlarınca
kabul gördüğü ve öne çıkan proje uygulamaları incelenerek niteliksel bir
değerlendirme ortaya konmaktadır.
Kuramın ilk olarak ortaya atılmasıyla birlikte öngördüğü kavramlarla örtüştüğü
düşünülen, Parc de la Villette, High Line ve Freshkills Park projeleri kuramın
temellendirilmesinde büyük rol oynamışlardır. Fakat kuramdan pratiğe
somutlaştırılma çabası olarak görülebilecek olan ve görece bilindik olan bu projelere
yapılan atıflar, kuramın eleştirilmesinin de yollarını açmıştır. Bu çalışmada kurampratik arakesitinde tartışma zeminine çekilen peyzaj şehirciliği kuramının; birlikte
anıldığı projeler üzerinden, akademik ve uygulamacı meslek insanlarının görüşleri
değerlendirilerek; kentsel tasarımdaki rolünün ortaya konması hedeflenmektedir.
Görüşülen kişilerin fikirleri nitel mülakat yöntemiyle elde edilmiştir. Kuram ve proje
görselleri hakkında önceden bilgilendirme yapılmaksızın gerçekleşen mülakatların,
peyzaj şehirciliği gibi tartışmalı bir kuram konusunda tarafsız açık bir fikir platformu
sunabildiği savunulmaktadır. Tartışmalı içeriğine rağmen meslek insanlarının
görüşlerinde peyzaj şehirciliği kuramına yönelik yorumlarda bazı anahtar kelimelerin
tekrarlandığı tespit edilmiştir. Sürdürülebilirlik, yeniden kullanım (reuse), ekolojik
çözümler, tanımsızlık, boşluklar, muğlaklık, katmanlar, altyapı, bitki örtüsü,
dönüşüm, kamusal alanlar, katılımcılık, disiplinlerarası, paydaşlar, açık uçluluk, yer,xvi
diyagram, akışkanlık, süreç, endüstriyel alanlar gibi kavramların peyzaj
şehirciliğinde vurgu alan kavram ve tanımlar olduğu görüşleri büyük ölçüde
paylaşılmaktadır.
Mülakatlardan elde edilen bulgular, ayrıca; görüşmecilerin farklı veya benzer
disiplinlerden gelmelerine bağlı olmaksızın, hem kentsel tasarıma hem de peyzaj
şehirciliğine bakış açılarının değişkenliğini de ortaya koymaktadır. Projelerin hem
uygulama içerikleri anlamında, hem de kuramsal altyapılarında, algılanış
biçimlerinde de farklılıklara rastlanılmıştır. Değişen bu görüşler, peyzaj şehirciliği
kuramının kentsel tasarımdaki rolü açısından kuram tartışmalarına katkıda
bulunacağı düşünülmektedir. Bu anlamda çalışmanın faydası, Peyzaj Şehirciliği'nin,
analitik bir çerçevede tartışılmasına ve değerlendirilmesine olanak sağladığı
görülmektedir.

Abstract:
There are many urban design approaches that have been developed in order to respond to the new needs of the changing urban environment, where cities have grown in the historical process and have shown dynamic movements such as stagnation and even extinction. Landscape urbanism has been developing potential models for new planning applications by feeding on the current meanings of landscape and ecology for the last thirty years and extending the theoretical framework of this proposal.
Landscape urbanism theory allegedly allows landscape architects to utilize traditional tools to perceive and analyze the sprawling city, to better understand urban dynamics compared to architectural approaches, and to provide flexibility in responding to changing landscape and urban design programs in the process. This approach, which is a critique of postmodern urbanism that places certain rules and patterns on the city, Aims to give a strategic answer that allows program changes in the cities by linking landscape with key concepts such as 'uncertainty, open-endedness, flow, flexibility, complex and open systems'.
The aim of the study is to evaluate these arguments, Through the application examples mentioned together with this theory, the opinions of the professional people are consulted and the validity of the urban design is questioned.
Within the scope of the study; A detailed reading was carried out by examining the emergence of theory in the historical process, the research of the people who put forward the theory and the names that are outstanding, the educational institutions in which the theory was accepted, and the outstanding project applications.
Parc de la Villette, High Line, and Fresh Kills park projects, which were thought to have coincided with the concepts first proposed with the theory, played a major role in the theory. But references to these projects, which can be seen as an effort to embody the practice from theory to practice, have opened the way for the critique of theory. In this study, the theory of landscape urbanism, which is drawn on the basis of discussion between theory and practice; Evaluating the views of academic and practitioner persons through the projects mentioned together; Is aimed at revealing the role of urban design.
Opinions of interviewees were obtained through qualitative interview method. Findings from interviews; Reveals the variability of both urban design and landscape urbanism, regardless of whether interviewers come from different or similar disciplines. These variabilities are important in the discussion of theory in terms of the role of landscape urbanism in urban design.
There have been differences in both the meaning of the projects as well as the theoretical backgrounds and perceptions of the projects. However, it has been found that some key words have been repeated in the interviewer.
Interviews without prior informing about theory and project visuals provided a platform of impartial and open idea. The benefit of working in this sense is that it allows for the discussion and evaluation of Landscape Urbanism in an analytical framework.