Şanlıurfa yöresi inflamatuvar bağırsak hastalıklarında anemi sıklığı ve tipleri
Prevalance and types of anemia in i̇nflammatory bowel diseases in Şanliurfa region
Yazar: ZEYNEP ACAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞENAY KOÇAKOĞLU ; PROF. DR. AHMET UYANIKOĞLU
Harran Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Anemi = Anemia ; Anemi-demir eksikliği = Anemia-iron deficiency ; Crohn hastalığı = Crohn disease ; Kolit-ülseratif = Colitis-ulcerative ; İnflamasyon = Inflammation ; İnflamatuar bağırsak hastalıkları = Inflammatory bowel diseases ; Şanlıurfa = Şanlıurfa

Özet:
Amaç: Anemi, inflamatuvar bağırsak hastalıklarında hastalığın klinik seyrini olumsuz
etkileyen, hastaneye yatış oranlarını arttıran ve hastaların yaşam kalitelerini bozan yaygın bir
hematolojik komplikasyondur. Anemi etiyolojisi multifaktöriyel olmakla birlikte demir eksikliği
anemisi ve kronik hastalık anemisi; inflamatuvar bağırsak hastalıklarında en sık görülen anemi
tipleridir. Bu çalışmanın amacı Şanlıurfa yöresinde inflamatuvar bağırsak hastalığı tanılı hastalarda
anemi sıklığının, tiplerinin ve ilişkili faktörlerin araştırılmasıdır. Çalışmadan elde edilen verilerin bu
grup hastalarda sağlığın iyileştirilmesi yönünde ileri çalışmalara ve planlamalara katkı sunması
hedeflenmektedir.
Yöntem: Retrospektif, kesitsel nitelikteki bu çalışmada Ocak 2011- Haziran 2021 yılları
arasında Harran Üniversitesi Hastanesi Gastoenteroloji Polikliniği'ne ayaktan başvuran ve
yatırılarak takip edilen inflamatuvar bağırsak hastalığı tanılı hastalar araştırılmıştır. Araştırma
verileri; hastaların sosyodemografik ve klinik özellikleriyle, laboratuvar değerlerine yönelik
araştırmacılar tarafından oluşturan veri değerlendirme formu ile elde edildi. Hastalara ait arşiv
dosya verilerinde Crohn hastalığı ve ülseratif kolit tanısı almış olan hastalar iki ayrı grupta
sınıflandırıldı. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre anemi kriterleri esas alınarak erkeklerde hemoglobin
13 g/dL'nin, kadınlarda 12 g/dL'nin altında olanlar anemik kabul edildi ve buna göre anemiler;
demir eksikliği anemisi, kronik hastalık anemisi, mixt tip anemi (demir eksikliği anemisi + kronik
hastalık anemisi) ve diğer anemiler olarak dört gruba ayrıldı. İstatistiksel analizler için IBM
SPSS.22 programı kullanıldı. Anlamlılık düzeyi olarak p<0.05 değeri kabul edildi.
Bulgular: Çalışmaya 202 inflamatuvar bağırsak hastalığı tanılı hasta (ülseratif kolit n=151,
Crohn hastalığı n=51) dahil edildi. Hastaların 104'ü (%51,48) kadın, 98'i (%48,51) erkekti. Crohn
hastalığı tanısı olanların %35,29'unda ileal tutulum (L1), %17,65'inde kolonik tutulum (L2),
X
%43,14'ünde ileokolonik tutulum (L3) ve %2'sinde izole üst gastrointesinal sistem tutulumu (L4)
vardı. Ülseratif kolit tanılı hastaların ise %39,08'inde proktit (E1), %25,16'sında sol kolit (E2) ve
%35,76'sında ise pankolit şeklinde tutulum vardı. Hastalarda anemi sıklığı %44,06 olup anemik
olan hastaların %68,54'ünde demir eksikliği anemisi; %8,99'unda kronik hastalık anemisi;
%7,86'sında mikst tip anemi ve %14,61'sında diğer anemiler tespit edilmiştir. Anemi sıklığı, Crohn
hastalığı'nda %45,10 ülseratif kolitte %43,71 olup gruplar arasında anlamlı bir farklılık yoktu.
Anemi oranı kadınlarda (%61,79 ) erkeklere göre anlamlı derecede yüksek bulundu (p=0,009).
Anemisi olan hastalarda 5-Aminosalisilat, Azatiyopürin ve steroid kullanımı anlamlıydı (sırasıyla
p<0,001; 0,003; <0,001). Ayrıca hastaların %41,58'inde vitamin-mineral eksikliği olup sadece
%14,35'inde anemi/eksiklik yoktu. Eksikliklerin %30,69'u izole demir eksikliği, %5,45'i B12
vitamini ve/veya folik asit ile kombine eksiklik şeklindeydi. Anemi olmaksızın inflamatuvar
bağırsak hastalarının %69,79'unda (yaklaşık üçte ikisi) demir eksikliği varlığı tespit edilmiştir.
Sonuç: Bu çalışmada inflamatuvar bağırsak hastalığı tanılı hastaların çoğunluğunda demir
seviyesi düşüktü ve literatürle uyumlu şekilde en sık demir eksikliği anemisi olmak üzere
%44,05'inde anemi tespit edildi. Kadın cinsiyet, yüksek CRP düzeyi, aktif hastalık, geniş yayılımlı
ülseratif kolit, steroid, Azatiyopurin, 5-Aminosalisilat kullanımı anemi ile ilişkili bulundu. Bu
sonuçlarla inflamatuvar bağırsak hastalığı olan hastalarda anemi varlığı akılda tutulmalıdır.
Aneminin erken tanınması ve tedavisinin bu grup hastalarda sağlığın korunması ve iyileştirilmesine
dair önemli adımlardan biri olduğu söylenebilir.
Anahtar kelimeler: Anemi, inflamatuvar bağırsak hastalığı, Crohn hastalığı, ülseratif
kolit, demir eksikliği

Abstract:
Objective: Anemia is a common hematological complication in inflammatory bowel
diseases that adversely affects the clinical course of the disease, increases hospitalization rates and
impairs patients quality of life. Although anemia etiology is multifactorial, iron deficiency anemia
and chronic disease anemia are the most common types of anemia in inflammatory bowel diseases.
The aim of this study is to investigate the frequency, types and related factors of anemia in patients
diagnosed with inflammatory bowel disease in Şanlıurfa region. It is aimed that the data obtained
from the study will contribute to further studies and plans to improve health in this group of patients
Method: In this retrospective, cross-sectional study, patients with a diagnosis of
inflammatory bowel disease who were admitted to the Harran University Hospital Gastoenterology
Clinic outpatient and followed up between January 2011 and June 2021 were investigated. research
data were obtained with the data evaluation form created by the researchers for the
sociodemographic and clinical characteristics of the patients and their laboratory values. Patients
diagnosed with Crohn's disease and ulcerative colitis in archive file data were divided into two
separate groups. As recommended by the World Health Organization criteria, those with
hemoglobin below 13 g/dL in men and below 12 g/dL in women were considered anemic and
accordingly anemias; It was divided into four groups as ıron deficiency anemia, chronic disease
anemia, mixed type anemia (iron deficiency anemia + chronic disease anemia) and other anemia.
IBM SPSS.22 program was used for statistical analysis. P value of <0.05 was accepted as the level
of significance
Findings: 202 patients with ınflammatory bowel disease (ulcerative colitis n=151, Crohn's
disease n=51) were included in the study. Of the patients, 104 (51.48%) were female and 98
XII
(48.51%) were male. In those with Crohn's disease 35.29% had ileal involvement (L1), 17.65% had
colonic involvement (L2), 43.14% had ileocolonic involvement (L3) and 2% had isolated upper
gastrointestinal system involvement (L4). On the other hand, 39.08% of the patients with ulcerative
colitis had proctitis (E1), 25.16% had left colitis (E2) and 35.76% had pancolitis. The use of
Azathioprine and Adalimumab was more common in Crohn's disease. The frequency of anemia in
the patients was 44.06%, and ıron deficiency anemia in 68.54% of anemic patients; anemia of
chronic disease in 8.99%; mixed anemia was detected in 7.86% and other anemia in 14.61%. The
frequency of anemia was 45.10% in Crohn's disease, 43.71% in ulcerative colitis and there was no
significant difference between the groups. Anemia rate was found to be significantly higher in
women (61.79%) than in men (p=0.009). Use of 5-Aminosalicylate, Azathioprine and steroids was
significant in patients with anemia (p<0.001, 0.003, <0.001, respectively). In addition, 41.58% of
the patients had vitamin-mineral deficiency and only 14.35% did not have anemia/deficiency.
30.69% of deficiencies were as isolated iron deficiency, 5.45% combined deficiency with vitamin
B12 and/or folic acid. Iron deficiency was found in 69.79% (approximately two-thirds) of patients
with inflammatory bowel disease without anaemia.
Results: In this study, low iron levels were found in the majority of patients diagnosed
with inflammatory bowel disease and in accordance with the literature, anemia was found in
44.05% with iron deficiency anemia being the most common type of anemia. Female gender, high
CRP level, active disease, extensive ülcerative colitis, steroid, Azathioprine, 5-Aminosalicylate use
were found to be associated with anemia. With these results, the presence of anemia should be kept
in mind in patients with inflammatory bowel disease. It can be said that early recognition and
treatment of anemia is one of the important steps in protecting and improving health in this group of
patients.
Key words: Anemia, inflammatory bowel disease, ulcerative colitis, Crohn disease, iron
deficiency