Tip 1 diyabetes mellitus tanılı hastalarda anemi sıklığı ve ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi
The frequency of anemia and the evaluation of related factors in patients with TYPE 1 diabetes mellitus
Yazar: MELİH GÖNEN
Danışman: DOÇ. DR. ESRA DENİZ PAPATYA ÇAKIR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Anemi = Anemia ; Anemi-demir eksikliği = Anemia-iron deficiency ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 1 = Diabetes mellitus-type 1

Özet:
Amaç: Tip 1 Diyabetes Mellitus (Tip 1 DM), pankreasta insülin üreten beta
hücrelerinin yıkımıyla karakterize, kronik otoimmün bir hastalıktır. Hastalığın
mortalite ve morbiditesi akut veya kronik komplikasyonlardan kaynaklanmaktadır.
Kronik komplikasyonlar mikrovasküler ve makrovasküler olmak üzere iki gruba
ayrılır. Yapılan çalışmalar diyabetik hastalarda aneminin, periferik dokularda hipoksi
ve oksidatif strese neden olarak mikrovasküler ve makrovasküler komplikasyon
gelişimine neden olabileceği, gelişen komplikasyonların daha ağır seyredebileceğine
dair kanıtlar içermektedir. Çocukluk çağında tip 1 diyabetlilerde anemi ve nedenlerini
inceleyen az sayıda çalışma olduğu görülmektedir. Bu çalışmayla tip 1 DM'li
çocuklarda anemi sıklığını ve risk faktörlerini belirlemeyi amaçladık.
Gereç ve yöntem: Çalışmaya Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma
Hastanesi Çocuk Endokrinoloji Polikliniği'ne 01.01.2017 ile 01.04.2021 tarihleri
arasında başvuran en az 1 yıldır tip 1 DM tanılı, 1-18 yaş arası 82 hasta dahil edilmiştir.
Aynı tarihler arasında Sağlam Çocuk-Aşı Polikliniği'ne başvuran sağlıklı çocuklar ile
Çocuk Endokrinoloji Polikliniği'nde puberte bozuklukları (erken puberte veya geç
puberte şüphesiyle) ve jinekomasti (ilaç veya altta yatan hastalığa bağlı olmayan)
nedeniyle takipli 82 hasta kontrol grubunu oluşturmaktadır. Hastaların demografik
verileri, tanı yaşı, hastalık süreleri, tedavi ve beslenme şekilleri, antropometrik ölçüm
değerleri, HbA1c, hemogram parametreleri (Hgb, Hct, Mcv, Rbc, Rdw, Mchc),
ferritin, total demir bağlama kapasitesi, demir ve vitamin B12 düzeyleri retrospektif
olarak incelendi.
Bulgular: Hastaların %56,1'i (n=92) kız, %43,9'u (n=72) erkekti. Olguların 50'si
(n=82) çalışma, %50'si (n=82) kontrol grubundadır. Tip 1 DM'li olguların hastalık
süreleri 1 ile 16,8 yıl arasında değişmekte olup; ortalama süre 4,99±3,18 yıldır. HbA1c
değerleri %5,9 ile %16,7 arasında değişmekte olup; ortalama değer %9,26±2,27'dir.
Tip 1 DM'li hastalar yaşa ve cinsiyete göre hemoglobin değerlerine göre
incelendiğinde hastaların %12,1'inde (n=10) anemi saptanmıştır. Kontrol grubundaki
colguların ferritin ölçüm değerleri, çalışma grubundakilerden istatistiksel olarak
anlamlı seviyede yüksek saptanmıştır (p=0,032; p<0,05). Ancak her iki grubun
hemoglobin değerleri arasında fark olmadığı görülmüştür. Tip 1 DM'li hastalar
metabolik kontrol bakımından HbA1c düzeyi ≤ %7,5 (n=17), %7,5-9 (n=26) ve ≥ %9
(n=38) olarak üç gruba ayrılarak incelendiğinde HbA1c düzeyi ile hemogram
parametreleri (Hgb, Hct, Mcv, Rbc, Rdw, Mchc), ferritin, total demir bağlama
kapasitesi, demir, vitamin B12 düzeyleri arasında ilişki saptanmamıştır. HbA1c
değerleri %7,5 ve daha az olan olguların büyüme hızları, %9 ve üzeri olanlardan
anlamlı yüksek olduğu görülmüştür (p=0,049; p<0,05). Tip 1 DM'li hastalar hastalık
süresine göre incelendiğinde hastalık süresi 6 yıl ve üzeri olanların hemoglobin
değerleri, 1-3 yıl arası olanlardan anlamlı yüksek bulunmuştur (p=0,046; p<0,05).
Beslenme şekli diyabetik diyet olan hastaların ferritin değeri, karbonhidrat sayımı
yöntemini kullananlara göre istatistiksel olarak anlamlı seviyede yüksek saptanmıştır
(p=0,004; p<0,01).
Sonuç: Tip 1 diyabette metabolik kontrol düzeyi ile anemi ilişkilendirilememiştir. Tip
1 diyabetli çocuklar hastalığın ilk yıllarında anemi açısından risk altındadır. Bu sonuç,
tip 1 diyabetin erken dönemlerinde hastaların anemi açısından tetkik edilmesi
gerektiğini düşündürmektedir.
Anahtar kelimeler: anemi, diyabetes mellitus, tip 1, demir eksiklikleri

Abstract:
Objective: Type 1 Diabetes Mellitus (Type 1 DM) is a chronic autoimmune disease
characterized by the destruction of insulin-producing beta cells in the pancreas.
Mortality and morbidity of the disease are due to acute or chronic complications.
Chronic complications are divided into two groups as microvascular and
macrovascular. In studies contain evidence that anemia in diabetic patients may lead
to the development of microvascular and macrovascular complications by causing
hypoxia and oxidative stress in peripheral tissues, and those developing complications
may have a more severe course. There are few studies examining anemia and its causes
in children with type 1 diabetes. In this study, we aimed to determine the frequency
and risk factors of anemia in children with tye 1 DM.
Material and Methods: In the study included 82 patients whos age are form 1 to 18
years old who apply Bakırkoy Dr. Sadi Konuk Traning and Research Hospital
Pediatrics Endocrinology outpatient clinic between 01.01.2017 and 01.04.2021 and
also have Type 1 DM at least one year. Control group were created with 82 patients
who consult Social Pediatrics outpatient clinic without any diseases and also patients
diagnoed puberty disorders (early or late puberty suspected) and gynecomastia (not
due to drug or underlying disease) were followed-up by Pediatrics Endocrinology at
the same time periods. Demographic data of the patients, age at diagnosis, disease
duration, treatment, and diet, anthropometric measurement values, HbA1c, hemogram
parameters (Hgb, Hct, Mcv, Rbc, Rdw, Mchc), ferritin, total iron binding capacity,
iron and vitamin B12 levels were reviewed retrospectively.
Results: Of the patients, 56.1% (n=92) were female and 43.9% (n=72) were male.
50% of the cases (n=82) were in the study and 50% (n=82) were in the control group.
Disease duration of cases with type 1 DM ranges from 1 to 16.8 years; the mean
duration was 4.99±3.18 years. HbA1c values vary between 5.9% and 16.7%; mean
vii
value is 9.26±2.27%. When patients with type 1 DM were examined according to
hemoglobin values according to age and gender, anemia was found in 12.1% (n=10)
of the patients. Ferritin measurement values of the subjects in the control group were
found to be statistically significantly higher than those in the study group (p=0.032;
p<0.05). However, it was observed that there was no difference between the
hemoglobin values of both groups. When patients with type 1 DM were divided into
three groups as HbA1c level ≤ 7.5% (n=17), 7.5-9% (n=26) and ≥ 9% (n=38) in terms
of metabolic control, HbA1c level was determined. No correlation was found between
hemogram parameters (Hgb, Hct, Mcv, Rbc, Rdw, Mchc), ferritin, total iron binding
capacity, iron, vitamin B12 levels. The growth rates of cases with HbA1c values of
7.5% or less were found to be significantly higher than those with 9% and above
(p=0.049; p<0.05). When patients with type 1 DM were examined according to the
duration of the disease, the hemoglobin values of those with a disease duration of 6
years and above were found to be significantly higher than those with a disease
duration of 1-3 years (p=0.046; p<0.05). The ferritin value of patients with diabetic
diet was found to be statistically significantly higher than those who used the
carbohydrate counting method (p=0.004; p<0.01).
Conclussion: Metabolic control level in type 1 diabetes has not been associated with
anemia. This result suggests that patients should be examined for anemia in the early
stages of type 1 diabetes.
Keywords: anemia, diabetes mellitus, type 1, iron deficiencies