Akut menenjit ve meningoensefalit tanısı alan hastalarda hipofiz fonksiyonlarının prospektif olarak değerlendirilmesi
The prospective evaluation of pituitary function in the patients with diagnosis of acute meningitis and meningoencephalitis.
Yazar: HASAN TEKŞAHİN
Danışman: YRD. DOÇ. FATİH TANRIVERDİ
Erciyes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2010
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases
Dizin: Büyüme hormonu = Growth hormone ; Glukanlar = Glucans ; Hipofiz bezi = Pituitary gland ; Hipofiz fonksiyon testleri = Pituitary function tests ; Hipofiz hormonları = Pituitary hormones ; Menenjitler = Meningitis ; Menenjler = Meninges ; Meningoensefalit = Meningoencephalitis ; Prospektif çalışmalar = Prospective studies

Özet:
Amaç: Bu çalışmada, menenjit ve meningoensefalit enfeksiyonu sonrası hipofiz fonksiyonlarının değerlendirilmesi ve hipofiz yetmezliği gelişenlerde bunun fizyolojik ve metabolik parametreler üzerine olan etkisininin gösterilmesi amaçlanmıştır.Materyal ve metod: Çalışmaya, yaşları 18- 68 (ortalama: 40,94 ± 15,89 yaş) arasında değişen 16 hasta (8 menenjit, 8 meningoensefalit) alındı. Tüberküloz menenjit tanısı konulan veya şüphe edilen hastalar, kronik menenjit tanısı konulan veya şüphe edilen hastalar, beyin travması hikayesi, beyin operasyonu ve hipofiz hastalığı hikayesi olanlar ve immunsupresif hastalığı olan hastalar çalışmaya alınmadı. Hastaların bazal endokrinolojik değerlendirmesi 6- 26. günler arasında (ortalama: 16,63± 6,17 gün) yapıldı. Daha sonra 6. ay ve 12. ayda tekrarlandı. Her kontrolde bazal hipofiz hormonları, biyokimyasal parametreler, VKİ, bel çevresi, idrar ve plazma osmolalitesi ölçüldü ve hipotalamo- pituiter- adrenal (HPA) ve Growth hormon- IGF-1 aksını değerlendirmek için glukagon testi yapıldı.Bulgular: Tüm takip süresince (Bazal, 6. ay ve 12. ayda) en az 1 hipofiz hormon eksikliği 10 hastada (% 62,50) saptandı. Bazal değerlendirmede; 3 hastada (% 18,75) izole GH eksikliği, 1 hastada (% 6,25) izole ACTH eksikliği, 1 hastada (% 6,25) izole FSH-LH eksikliği ve 1 hastada da (6,25 %) FSH- LH+ ACTH eksikliği vardı. On ikinci ay değerlendirmelerinde; 1 hastada GH+ FSH-LH (7,14 %), 1 hastada GH+ ACTH (7,14 %), 5 hastada (% 35,71) izole hipofiz hormon eksikliği (4 hastada GH eksikliği, 1 hastada ACTH eksikliği) görüldü. Hastaların hiç birinde panhipopituitarizm görülmedi. ACTH düzeyleri yönünden, 12. ayda 6. ay'a göre istatistiksel olarak anlamlı bir yükselme vardı (p<0.01). VKİ ve bel çevresi ortalamaları; takiplerde istatistiksel açıdan anlamlı bir yükselme gösterdi (p<0.05). On ikinci ay kontrollerinde glukagon testinde elde edilen pik GH değerleri ile IGF-1 arasında pozitif korelasyon tespit edildi (r: 0.615, p: 0.019). IGF-1 ile LDL (r: -0.566, p: 0.035) ve IGF-1 ile total kolesterol (r: -0.539, p: 0.047) arasında ise anlamlı bir negatif korelasyon bulundu.Sonuçlar: Bu çalışmada, menenjitli ve meningoensefalitli hastaların takiplerinde hipofiz yetmezliği, özellikle de büyüme hormonu eksikliği geliştiği gösterilmiştir. Çalışmadan çıkan en önemli klinik sonuç; akut menenjit ve meningoensefalit geçiren hastaların hipofiz yetmezliği yönünden en az 12 ay takip edilmesi gerektiğidir.Anahtar kelimeler: Menenjit, meningoensefalit, glukagon, hipofiz bezi, hipofiz yetmezliği, büyüme hormonu.

Abstract:
Aim: This study was designed to evaluate the pituitary functions after meningitis and meningoencephalitis. We also evaluated the physiologic and metabolic consequences of pituitary hormone deficiency.Materials And Methods: Eight patients with meningitis and eight patients with meningoencephalitis (mean age: 40,94 ± 15,89) were included in the study. The patients with tuberculosis meningitis, chronic meningitis, history of traumatic brain injury and operation, history of pituitary dysfunction and immunosupressive disease were excluded. Baseline endocrinologic evaluations were performed between 6 and 26th days after admission (mean 16,6 ± 6,17). At 6 and 12 months after the event the endocrinologic evaluations were repeated. Basal pituitary hormone levels and dynamic test (glucagon stimulation test), BMI, waist circumference, plasma and urine osmolarites, biochemical analysis were evaluated at each control period.Results: There was at least one pituitary hormone deficiency in ten of sixteen patients (62,50%) in overall follow up. At baseline; isolated GH deficiency in three patients (18,75 %), isolated ACTH deficiency in one patient (6,25%), isolated FSH-LH deficiency in one patient (6,25%) and one patient had FSH- LH and ACTH deficiency (6,25 %) were present. At 12th month evaluation two patient had both GH and FSH-LH deficiencies (7,14 %), one patient had GH and ACTH deficiency (7,14 %) and five patients (35,71%) had isolated pituitary hormone deficiencies (four patients had GH deficiency, one patient had ACTH deficiency). None of the patients had panhypopituitarism. There was a significant increase in mean ACTH level at 12 month when compared to 6 month control (p<0.05). The average of waist circumference and BMI were significantly increased during follow-up (p<0.05). At twelfth month analysis there was a positive correlation between the peak GH levels after glucagon test and IGF-1 levels (r: 0.615, p: 0.019); and there were significant negative correlations between IGF-1 and LDL cholesterol levels (r: -0.566, p: 0.035) and IGF-1 and total cholesterol levels (r: -0.539, p: 0.047).Conclusion: In the present prospective study, it was demonstrated that substantially high frequency of pituitary deficiencies, GH deficiency in particular, was present in meningitis and meningoencephalitis patients. The most important result of this study regarding daily practice was, the patients with acute meningitis or meningoencephalitis need at least 12 months pituitary function screening.Key words: Meningitis, meningoencephalitis, glucagon, pituitary gland, hypopituitarism, growth hormone.