Mimari tasarım eğitiminde tipomorfolojinin tasarım sürecine etkileri
The effects of typomorphology on design process in architectural design education
Yazar: SEDA SAYLAN
Danışman: DOÇ. DR. TAN KAMİL GÜRER
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture ; Morfoloji = Morphology

Özet:
Kentlerde sürekli olarak değişim ve dönüşümler gerçekleşmekte; mevcut kentsel dokuların içerisine mimari/kentsel uygulamalar yapılmaktadır. Mevcut kentsel dokularda gerçekleştirilecek olan yeni bir tasarımın kentin kimliğini koruyarak ve güncel ihtiyaçları da gözeterek yapılı çevreye entegre edilmesi gerekmektedir. Fakat günümüzde yapılan bu uygulamaların birçoğu 'yer'e uygun olmayıp, mevcut kentsel dokuda tahribatlar yaratmakta ve 'yer'in kimliğinde önemli değişikliklere sebep olmaktadır. Uygulamalarda oluşan bu sorunun nedeninin mimari tasarım eğitiminde 'bağlam' kavramı ve tasarım sürecindeki öneminin bilişsel olarak tam doldurulamamış olmasından kaynaklandığı düşünülmektedir.
Mimari tasarım eğitiminin hedeflerinden biri öğrencilere çevresel verileri dikkate alarak 'mimari tasarım yapabilme' yeteneğinin kazandırılmasıdır. Mimar adaylarına çevrenin doğal, yapılı ve sosyal verilerinin yani tasarım çözümünü yönlendiren 'bağlam'ın tasarım sürecindeki öneminin bir düşünce biçimi olarak yerleştirilmesi önemlidir. Bağlamı inceleme yöntemlerinden biri olan tipomorfoloji yaklaşımı, kent dokusunu sistematik bir biçimde çözümleme yöntemi sunmaktadır. Bu yaklaşımın, mimari tasarım eğitiminde tasarım çözüm aracı olarak kullanılabileceği düşünülmektedir. 
Çalışmada; mimari tasarım eğitiminde tipomorfolojinin rolünün sorgulanması ve tipomorfolojik temellere dayalı mimari tasarım yaklaşımı oluşturmak hedeflenmiş ve bu yaklaşımın öğrencilerin mimari tasarım atölyesindeki tasarım sürecine sağlayacağı varsayılan katkılar hipotezler olarak belirlenmiştir. 
Tezin amacına yönelik olarak ve hipotezlerin test edilmesi için karma yöntemin iç içe gömülü yarı-deneysel modeli geliştirilmiştir. Deneysel çalışma Yıldız Teknik Üniversitesi Mimarlık Bölümü Mimari Tasarım-6 atölyesinde dört dönemde uygulanmıştır. Çalışmada atölye grubu, tasarım eğitimi ile ilgili olduğu düşünülen derslerdeki notlarının ortalamaları denk olacak şekilde denek ve kontrol grupları olarak ikiye ayrılmıştır. Denek grubundaki öğrencilere deneysel müdahale olan dört sunumdan oluşan tipomorfoloji eğitimi verilmiştir. Hipotezlerin test edilebilmesi için belge, anket ve gözlem olmak üzere üç farklı veri toplanmış, konuya yetkin jüri üyeleri ve araştırmacı tarafından değerlendirilmiş ve sonuçlara frekans, farklılık ve korelasyon testleri uygulanmıştır.  
Çalışmada verilerden elde edilen sonuçlara göre; 2020-2021 güz ve 2021-2022 güz dönemlerinde hipotezlerin hepsinin doğruluğu kabul edilebilir bulunmuştur. 2020-2021 bahar döneminde on hipotezin altısının ve 2021-2022 bahar döneminde ise yedisinin doğruluğu kabul edilebilir olarak değerlendirilmiştir. 
Sonuç olarak, dört dönemin bulguları birlikte değerlendirilerek yorumlandığında, yapılan çalışma ile tipomorfolojinin mimari tasarım eğitiminde öneminin ortaya çıkartıldığı ve eğitiminin denek grubundaki öğrencilerin mimari tasarım eğitimlerine ve süreçlerine pozitif katkı sağladığı görülmüştür.

Abstract:
Cities are experiencing perpetual alteration and transformation. New architectural and urban interventions are being integrated into preexisting urban fabrics. Introducing a new design into the existing urban fabric requires careful integration that respects the city's identity and takes into account its current needs. However, numerous contemporary interventions today are ill-suited for the 'place'; they cause damage to existing urban fabric and lead to substantial alterations in the identity of the 'place'. The problem in the new designs is thought to originate from a lack of comprehensive understanding and integration of the idea of 'context' and its significance in architectural design education.
One of the objectives of architectural design education is to provide students with the ability to 'make architectural design' by incorporating environmental data into their decisions. It is essential to impart to future architects the importance of the natural, physical, and social surroundings, referred to as the 'context,' that serves as a guiding influence in the design process. Typomorphology is one method of analyzing context that provides a systematic approach to urban fabric analysis. It is believed that this approach can be employed as a design solution tool in architectural design education.
The objective of the study is to query the role of typomorphology in architectural design education and to develop an architectural design approach based on typomorphological principles. The hypotheses are derived from the assumed contributions of this approach to the design process of students in the architectural design studio.
A nested quasi-experimental model of mixed methods was built for the purpose of the thesis and to test the hypotheses. The experimental study was conducted over four semesters in the Architectural Design-6 Studio of Yıldız Technical University's Department of Architecture. The study divided the studio group into two groups: an experimental group and a control group, in such a way that the averages of their grades in the courses considered to be related to design education were equal. The students in the experimental group received typomorphology training, which comprised four presentations. This served as the experimental intervention. Three distinct data sets were gathered, namely documents, questionnaires, and observations, for the purpose of testing the hypotheses. These were evaluated by a group of proficient academics and the researcher. In addition, the results were subjected to frequency, difference, and correlation testing. 
The study's findings demonstrate that the accuracy of all hypotheses was found acceptable for the autumn semesters of 2020–2021 and 2021–2022. Furthermore, the accuracy of six of the ten hypotheses in the 2020–2021 spring semester and seven of the ten hypotheses in the 2021–2022 spring semester were considered acceptable.
As a result of evaluating and interpreting the findings from the four semesters, it was observed that the study highlighted the significance of typomorphology in architectural design education and that the educational approach employed had a positive impact on the architectural design education and processes of the students in the experimental group.