Mu'izzî-i Semerkandî'nin Sultan Melikşâh övgüsünde yazdığı kasideler (Türkçe çeviri-tahlil)
Sultan Melikşâh of Mu'izzî-i Semerkandî odes which the written in his praise (Turkish translation-analysis)
Yazar: İSA BULUKGİRAY
Danışman: PROF. DR. AHMET KARTAL
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Farsça divan = Persian divan ; Muizzi = Moezzi ; Çeviri = Translation ; Çeviri analizi = Translation analysis

Özet:
Kendisine Sultan Melikşâh tarafından "meliku'ş-şu'arâ" unvanı verilen Emîr Mu'izzî (öl. 518-521/1124-1127), Selçuklu sarayında uzun yıllar bulunmuş ve yaşamıştır. Dönemin önemli gazel ve kaside şairi olup Dîvân'ı Türk kavramı ve kültürü ile ilgili çeşitli bilgileri ihtiva etmektedir. Sultan Alp Arslan'ın şairi ve dönemin "meliku'ş-şu'arâ"sı olan babası Burhânî vesilesiyle çocukluğunu saray muhitinde geçirmiş ve burada yetişmiştir. Emîr Mu'izzî'nin yaklaşık 19.000 beyitten oluşan Dîvân'ı, çoğunlukla Büyük Selçuklu hükümdarları ve devlet adamları için yazılmış kasidelerden oluşmaktadır. Sultan Melikşâh ve Sultan Sencer'in iktidarları döneminde birçok siyasi ve sosyal hâdiseye tanıklık eden ve bunlara kayıtsız kalmayan Emîr Mu'izzî, kasidelerine bu olayları geniş olarak yansıtmıştır. Bu yönüyle Emîr Mu'izzî'nin Dîvân'ı, adeta Selçuklu dönemi kültür ve edebiyatı tarihi niteliğinde bir eserdir. Nitekim bu Dîvân'da, Selçuklu dönemindeki Türk kimliğinin, Türk örf, âdet ve geleniğinin, Türk kültürünün izlerini bulmak mümkündür.  Bu çalışmada önce Emîr Mu'izzî'nin yaşadığı dönemdeki siyasi ve kültürel durum kısaca belirtilmiş, akabinde hayatı ve edebî şahsiyeti hakkında bilgi verilmiş, daha sonra Dîvân'da yer alan ve Sultan Me1ikşâh övgüsünde kaleme alınan 123 kaside tercüme edilmiştir. Son olarak da tercüme edilen kasideler tematik olarak tahlil edilmiştir.

Abstract:
Amīr Mu'izzī (d.518-521/1124-1127) lived for many years in the Seljuk court with the title of Malik al-Shu'arā. Mu'izzî is a literary figure as well as a noteworthy figure in terms of Seljuk history and culture. He spent his childhood in the palace neighborhood through his father Burhānī, the poet of Sultan Alp Arslan. Mu'izzī's divan of around 19,000 couplets consists mostly of poems written for the Great Seljuk rulers and statesmen. Mu'izzī, who witnessed many political and social events during the reigns of Sultan Malikshāh and Sultan Sanjar, did not remain insensitive to these events and wrote about them in detail in his work. Mu'izzī's divan is almost a work of Seljuk literary and political history. In this work, it is possible to find traces of Seljuk tradition, Turkish identity, Turkish customs and traditions, Turkish culture, Turkish color and traditions.  In this study, Mu'izzī's life, literary personality, some of the Turkish words he used in his divan, the thematic analysis of some of his qasida in praise of Malikshāh, and the Turkish translation of his qasida in praise of Malikshāh are analyzed. In addition, the nobility and origin of the Turks, the heroism of the Seljuk soldiers, and some physical and spiritual aspects of the Turks reflected in the odes are discussed.