Osmanlıların modern döneminde kızların eğitimi: İnas rüştiyeleri ve eğitim programları (1859-1908)
Girls' education in the modern era of the Ottomans: girls' Rüşdiyye schools and their curriculum (1859-1908)
Yazar: BADEGÜL EREN AYDINLIK
Danışman: PROF. DR. SEYFİ KENAN
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Programları ve Öğretimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim kurumları = Education establishments ; Eğitim programları = Education programs ; Eğitim sistemi = Education system ; Eğitim tarihi = Educational history ; Kız öğrenciler = Girl students ; Kızlar = Girls ; Okullar = Schools ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Rüşdiye mektepleri = Rushdiye schools ; Tanzimat Dönemi = Tanzimat Period

Özet:
Eğitim programları ve öğretim alanındaki gelişim ve dönüşümlerin bir bütün olarak incelenmesi ancak alanın felsefi ve tarihi temelleri üzerine yapılacak çalışmalarla mümkündür. Günümüzde kadınlar için sağlanan modern eğitimin başlangıcı hakkında bilgi sahibi olmak da bugünün eğitiminin nasıl şekillendiğini anlamamıza yardımcı olacaktır. Bu çalışmada, 1859'da ilk kız rüştiyesinin kuruluşundan II. Meşrutiyet'in ilan edildiği 1908'e kadar olan dönemde kız rüştiyelerinin eğitim programı incelenmektedir. Bu bağlamda, programın toplumsal talepler, öğretim yöntemleri, içerik düzenleme ilkeleri ve erkek rüştiyelerinden farkı açısından şekillenişi, gelişimi ve içeriği araştırılmaktadır. Araştırmada tarihsel bir vaka çalışması değerlendirmesi yapılmaktadır. Çalışma grubunun oluşturulmasında ölçüt örneklemeye başvurulmuş olup, belirlenen zaman aralığındaki kız ve erkek rüştiyeleri eğitim programları, kadın dergileri ve eğitim ile ilgili dergiler döküman incelemesine tabi tutulmuştur. Yazılı veriler toplandıktan sonra betimsel analiz yapılarak sonuçlara ve yorumlara ulaşılmıştır. Buna göre, kadınların eğitimine dair görüşler, kadının ahlaklı bir nesil yetiştirmesini ve aile kurumunu ayakta tutmasını sağlayacak biçimde eğitilmesinde hemfikirdir. Programın içeriği ve gelişimi, toplumda kadına biçilen rolleri yansıtan bu görüşlerle tutarlı bir çizgide ilerlemektedir. Program, mevcut derslerin yalnızca adlarının sıralandığı basit bir listeden yıllara göre gruplandırıldığı bir tabloya ve bu tablolarda derslerin kaçar saat işleneceği ile birlikte içeriklerinin de detaylandırıldığı günümüz programlarının ilkel bir haline dönüşür. Bu süreçte, ezbere dayalı öğretim yönteminden uzaklaşılarak anlatım ve gösterip yaptırma yöntemlerinin kullanılması teşvik edilmektedir. Ayrıca, öğretimde içerik düzenlemeye dair bilinenden bilinmeyene, kolaydan zora, kuramdan uygulamaya, yakından uzağa ve öncekilerden sonrakilere şeklinde adlandırılan ilkelere işaret eden açıklamalar da bulunmaktadır. Önceleri, kız programında dersler erkek programına göre sayıca az ve içerikçe basitleştirilmişken zamanla iki program arasındaki fark kapanır. Buna karşılık, kadınlara özgü derslerin varlığı ile dini içerikli derslerin ağırlığı söz konusu olduğunda farkın devam ettiği görülür. Bu fark sosyal disiplinin kadınlar üzerinde nasıl giderek yoğunlaştığının da bir göstergesi olmaktadır.

Abstract:
Developments and transformations in curriculum and instruction cannot be understood without examining the philosophical and historical foundations of the field. Being knowledgeable about the beginning of modern education provided for women will help us to understand how contemporary education has been shaped. This study critically explores the curriculum of girls' rüşdiyye (secondary) school dating from the foundation of the first girls' rüşdiyye school in 1859 until the beginning of the Second Constitutional Period in 1908. Within this context, the formation, development, and content of the curriculum are investigated in terms of social demands, teaching methods, content sequencing principles and its differences from boys' rüşdiyye schools. A historical case study evaluation is conducted in the research. Criterion sampling is used to create the study group. Girls' and boys' curriculum, women's magazines and magazines on education within the selected time period were analyzed via document review. After the collection of written data, descriptive analysis was carried out and the results and interpretations were obtained. Accordingly, the views on women's education agree that women are educated in such a way as to raise a moral generation and to keep the family institution alive. The content and development of the curriculum are consistent with these views which reflect the roles played by women in society. The curriculum transforms from a simple list having only the names of available courses to a table where courses are grouped by years and finally to a primitive version of current curriculum containing weekly course hours and the details of their contents. Throughout this process, it is encouraged to use direct instruction and demonstration by avoiding teaching methods based on memorization. There are also explanations indicating the principles identified as the prerequisite, simple-to-complex, theory-application, closest-to-farthest and chronological learning. While there were fewer courses and more simplified content in girls' curriculum at first, the gap between girls' and boys' has closed in time. However, there is still a gap regarding the existence of the courses specific to women and the weight of religious contents. Moreover, this difference becomes an indication of how social discipline is increasingly concentrated on women.