Gaston Bachelard'ın psikanalitik yaklaşımıyla Ahmed Hâşim'in şiirlerinde ateş
Fire in Ahmed Hâşim's poems in the light of Gaston Bachelard's psychoanalytic approach
Yazar: NURSELİ GAMZE KORKMAZ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. LAURENT MİGNON
İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi / Ekonomi ve Sosyal Bilimler Enstitüsü  / Türk Edebiyatı Bölümü
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ateş = Fire ; Bachelard, Gaston = Bachelard, Gaston ; Benzetme = Converge ; Haşim, Ahmet = Haşim, Ahmet ; Psikanaliz = Psychoanalysis ; Türk şiiri = Turkish poem ; İmaj = Image ; Şiir = Poem

Özet:
Gaston Bachelard'ın ?Ateşin Psikanalizi? ve ?Mumun Alevi? başlıklı yapıtlarında tanımladığı Preometheus, Empedokles, Novalis ve Hoffmann kompleksleriyle ateş ile arılık ve bitkiler arasında kurduğu ilişkilerin karşılıkları Ahmed Hâşim'in şiirlerinde sık karşılaşılan ateşle ilgili imaj ve metaforları açıklamada elverişlidir. Bachelard'ın tanımladığı kompleksler ve ateşe dair yapılan öteki açıklamalar, temelde psikanalitik yorumlara dayanır. Ahmed Hâşim'in şiirlerinde Prometheus kompleksinin izleri şiirlerdeki imajlarda ateşin ve / veya ateşi imleyen başka nesnelerin tanrısallaştırılması biçiminde görülür. Öte yandan Bachelard'ın ?zihin hayatının Oedipus kompleksi? ifadeleriyle tanımladığı Prometheus kompleksi, Ahmed Hâşim'in şiirlerinde aynı zamanda Baba'nın Yasası olan ?Ateşe yaklaşma!? ilkesinin çiğnenmesi biçiminde de görülür. Ahmed Hâşim'in şiirlerinde `sürtünme', `aşk' ve `mahremiyet' kavramlarına dayalı şiirsel imajlar ise, temelde ateşin cinsel bir sürtünmeden doğduğu tezine dayanan Novalis kompleksine gore açıklanabilir. Bu kavramlar, aynı zamanda `mutluluk' ve `sıcaklık' kavramlarını da çağrıştırır. Ahmed Hâşim'in şiirlerinde ateşi imleyen nesnelerden olan güneşin suya yansıyan ışıklarının betimlendiği şiirsel imgeler, Hoffmann kompleksine gore biri dişil, diğeri eril iki tözün cinsel birlikteliği biçiminde okunur. Şiirlerde ateşin ülküleştirildiği imaj ve metaforlarda ise, özellikle ışığın aşkın ve ruhu arılaştıran özelliği üzerinde durulmuştur. Hâşim'in şiirlerinde ateş ile bitkileri biraraya getiren imajlar da yine, Bachelard'ın tezlerine dayanarak okunabilir. Bachelard'a göre, ateş dikeydir ve dikey olan her şey ateşi çağrıştırır. Buna göre, şiirlerde dikey görünümlü ağaçlar ateşi imlerken, ağaçların meyveleri ise ateşin meyvesi ışık olarak tanımlanır. Benzer biçimde Hâşim'in şiirlerindeki ateşe dair bütün imajların Bachelard'ın tezleriyle açıklanması mümkündür. Bu tezin amacı, Ahmed Hâşim'in şiirlerindeki imaj ve metaforları, Bachelard'ın kavramlarıyla açıklama denemesidir.Anahtar Kavramlar: psikanaliz, ateş, imaj, metafor

Abstract:
Gaston Bachelard, in his works ?The Psychoanalysis of Fire? and ?The Flame of a Candle? had established a correlation between fire, purity, plants and the complexes labeled as the Prometheus, Empedocles, Novalis and Hoffmann. It is convenient to explain the images and metaphors that are often seen and relatedwith fire in Ahmet Haşim?s poems with Bachelard?s so-called correlation. The complexes defined by Bachelard and other explanations about fire are fundamentally based on psychoanalytic interpretations. The signs of Prometheus complex in the images of Ahmet Haşim?s poems are observed in the form of deifying fire and/or other objects which signify fire. On the other hand, the Prometheus complex which is defined as? the Oedipus complex of the life of the intellect? by Bachelard, is seen in a different form in Ahmet Haşim?s poems as the violation of the policy of ?Stay away from the fire!? which is Law of the Father, as well. The poetic images in Haşim?s poems that are based on ?rubbing?, ?love? and ?privacy? are basically explained according to the Novalis complex which asserts that fire comes out of a sexual rubbing. These concepts evoke ?happiness? and ?heat?, as well. The poetic images in which the beams of the sun reflected into the water- the sun is one of the objects that signify the fire- in Haşim?s poems are read as the sexual association of two essences; one of them is feminine and the other is masculine according to the Hoffmann complex. Whereas, it is especially focused on the transcendental and purifying features of the light in the images and metaphors of the poems in which the fire is idealized. The images that bring together fire and plants in Haşim?s poems could also be read by the thesis of Bachelard. For Bachelard, fire is vertical and anything vertical evokes fire. According to this argument, in Haşim?s poems while trees signify fire, fruits of trees are described as the light which is the fruit of the fire. In a similar way, it is possible to explain all the images regarding fire in Haşim?s poems with Bachelard?s thesis. The aim of this thesis is to be a trial of analyzing the images and metaphors in Ahmet Haşim?s poems with Bachelard?s concepts.Keywords: psychoanalysis, fire, image, metaphor