İslam hukuku açısından emtia vadeli işlem sözleşmesi (Future işlemler)
Commodity futures contracts from the perspective of Islamic law
Yazar: ABDULLAH ONUR
Danışman: PROF. DR. ÖMER KARAOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam İktisadı ve Finansı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Bankacılık = Banking ; Din = Religion ; Hukuk = Law

Özet:
İlk uygulamasının orta çağa dayandırıldığı ancak asıl gelişimini Amerika'da 19. yy.'dan sonra gösteren emtia vadeli işlem sözleşmesi, organize borsalarda gerçekleştirilen ve her iki bedelin de vadeli olduğu sözleşmedir. Bu sözleşme, zikredilen pek çok faydasına rağmen esas olarak emtianın fiyatının aleyhte değişebilecek olmasından kaynaklanan riskten korunma amacıyla ortaya çıkmıştır. Emtia vadeli işlem sözleşmesi, organize borsalarda gerçekleştirildiğinden karmaşık bir yapıya sahiptir. Bu çalışmanın temel amacı emtia vadeli işlem sözleşmesini İslam hukukuna göre analiz etmektir. Bunun için sözleşmenin konusu, tarafları, amacı ve teknik işleyişi İslam hukukuna göre analiz edilmiştir. Bu bağlamda esas olarak sözleşmenin asıl mahiyetini oluşturan "her iki bedelin de vadeli olduğu sözleşmelerin" İslam hukukuna uygunluğu araştırılmıştır. Daha sonra konu; mahiyet, ma'dumiyet, mülkiyette olmama ve kabz açılarından incelenmiştir. Bununla birlikte bu sözleşmenin tarafları ve taraflar arasına dâhil olan takas merkezi ile aracıların arasındaki hukukî ilişki İslam hukukuna göre değerlendirilmiştir. Ayrıca emtia vadeli işlem sözleşmesinin gerçekleştirilme amaçları ve sonlandırılma yöntemleri İslam hukukuna göre tahlîl edilmiştir. Netice olarak organize piyasalarda gerçekleştirilen emtia vadeli işlem sözleşmesinin İslam hukukuna göre caiz olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bundan dolayı tezimizin sonunda alternatif yöntemlere yer verilmiştir.

Abstract:
Although its first application dates back to the Middle Ages, the commodity futures contract truly developed in America after the 19th century. This contract, conducted on organized exchanges, involves both payments being deferred. Despite its numerous benefits, this contract primarily emerged as a means of hedging against the risk of adverse price changes in commodities. Due to its execution on organized exchanges, the commodity futures contract possesses a complex structure. The main objective of this study is to analyze the commodity futures contract according to Islamic law. To achieve this, the subject, parties, purpose, and technical operation of the contract were analyzed in accordance with Islamic law. In this context, the study primarily investigated the compliance of "contracts where both payments are deferred," which form the essential nature of the contract, with Islamic law. Subsequently, the topic was examined in terms of nature, non-existence, lack of ownership, and seizure. Furthermore, the legal relationship between the parties to the contract, including the clearinghouse and intermediaries involved, was evaluated according to Islamic law. Additionally, the purposes for executing the commodity futures contract and the methods for its termination were analyzed from the perspective of Islamic law. Ultimately, it was concluded that commodity futures contracts conducted in organized markets are not permissible according to Islamic law. Therefore, alternative methods were provided at the end of the thesis.