Allium tuncelianum'da in vitro kültür oluşturulması ve rejenerantların karakterize edilmesi
Establisment of in vitro cultur of Allium tuncelianum and characterization of regenerants
Yazar: ZEYNEP ERGÜN
Danışman: PROF. DR. FEVZİYE ÇELEBİ TOPRAK
Pamukkale Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Biyoloji = Biology ; Biyoteknoloji = Biotechnology

Özet:
Bu tezde Tunceli ilinin belirli bölgelerinde, özellikle Munzur (Mercan) Dağları
eteklerinde yer alan Tunceli'nin Ovacık ve Pülümür ilçelerinde yaygın olarak
yetişen, endemik bir bitki türü olan Allium tuncelianum'da in vitro kültür
oluşturulması ve rejenerantların karakterize edilmesi araştırılmıştır. Çalışmada,
Tunceli Pertek'ten (tarla koşullarında yetiştirilen: AT) ve Pülümür'den (doğal
olarak dağda yetişen: ATP) temin edilen A. tuncelianum'a ait iki hat kullanılmıştır.
Besi yeri olarak BDS (A0, A50, A75, A100, A40, A450, A4100) ve MS (F, F2, F3, F4,
F6, F7, F9, F10, F11, F12, F13, F14) temelli farklı konsantrasyonlarda şeker (0, 25,
50, 75, 100 g) ve bitki büyüme hormonları içeren (2,4-D, NAA, BAP ve 2İP) 19
çeşit besi yeri kullanılmıştır. Bu çalışmada 18.414 tanesi açmamış 20.064 çiçek
tomurcuğu kültüre alınmıştır. İki hat için kullanılan 19 çeşit besi yerinin altı
tanesine (A100, A450, A4100, F4, F9 ve F14) ekilen tomurcuklar ginogenesise, dokuz
tanesine (A50, A75, A100, F6, F7, F9, F11, F12, F14) ekilen tomurcuklar somatik
sürgün gelişimine cevap vermiştir. Kullanılan besi yerlerine ekilen toplam
tomurcuklardan alınan ginogenik ve somatik cevaplar sırası ile % 0,08 ve % 1,29
dur. Denemelerde elde edilen sonuçlar, A. tuncelianum'un ginogenik uyartımı için
tomurcukların en iyi cevap verdiği besi yerinin bitki büyüme hormonları içermeyen
ve 50 g/l sukroz içeren BDS temelli A450 besi yeri (% 0,44) olduğunu göstermiştir.
Somatik sürgün gelişimi için en iyi cevap veren tomurcukların olduğu besi yeri ise
2 mg/l 2,4-D + 2 mg/l BAP + 50 g/l sukroz içeren A50 besi yeri (% 4,44) olarak
belirlenmiştir. A. tuncelianum'da ginogenesis için bitki büyüme hormonlarının
varlığına bağlı olmaksızın yüksek konsantrasyonlarda sukroz (50 g/l ve üzeri)
bulunduran besi yerlerinin daha etkili olduğu belirlenmiştir.
Elde edilen ginogenik bitkilerin altı tanesi ve somatik bitkilerin altı tanesi flow
sitometri ile analiz edilmiştir. Ginogenik bitkilerin bir tanesinin (% 16,66) haploid,
dört tanesinin (% 66,66) diploid ve bir tanesinin (% 16,66) miksoploid olduğu tespit
edilmiştir. Somatik bitkilerin tamamının diploid olduğu bulunmuştur.
ANAHTAR KELİMELER: Allium tuncelianum, ginogenesis, in vitro
i

Abstract:
In this thesis, making in vitro culture and characterizing regenrants in Allium
tuncelianum which is common in Ovacık and Pülümür districts of Tunceli, which
is located in the foothills of Munzur (Mercan Mountains) in certain regions of
Tunceli province, was investigated. Two lines of A. tuncelianum were obtained
from Tunceli Pertek grown under field conditions (AT) and obtained from Pülümür
naturally grown on mountain (ATP). MS (F, F2, F3, F4, F6, F7, F9, F10, F11, F12,
F13 and F14) and BDS (A0, A50, A75, A100, A40, A450 and A4100) based 19 media
containing different concentrations of sucrose (0, 25, 50, 75, 100 g) and plant
growth regulators (2,4-D, NAA, BAP and 2IP) were used. In this study,
approximately 20 thousand unopened flower buds were cultured. Gynogenic buds
planted in six (A100, A450, A4100, F4, F9 and F14) of 19 types of medium and
somatic stimulation of buds planted in nine (A50, A75, A100, F6, F7, F9, F11, F12,
F14) of 19 types of media has responded. The gynogenic responses and somatic
responses obtained from the total buds planted in the medium used were 0.08 %
and 1.29 %, respectively. The results showed that the best responsive media for
gynogenesis induction forA. tuncelianum was BDS-based (A450) medium
containing 50 g / l sucrose and no plant growth regulator. A50 medium (4.44 %)
containing 2 mg/l 2,4-D + 2 mg/l BAP and 50 g / l sucrose was found to be the best
responding bud for somatic embryogenesis. In A. tuncelianum, it was found that
ginogenesis was more effective in the presence of high concentrations of sucrose
(50 g / l and above) regardless of the presence of plant growth hormones. Six of the
obtained gynogenic plants and six of the somatic plants were analyzed by flow
cytometry. One (16.66 %) of the gynogenic plants were haploid, four (66.66 %)
were diploid and one (16.66 %) were mixoploid. All somatic plants were diploid.
KEYWORDS: Allium tuncelianum, gynogenesis, in vitro