Sağlık alanında maliyet etkililik analizi ve bir uygulama
Cost-effectiveness analysis in health field and an application
Yazar: MERVE CENGİZ
Danışman: PROF. DR. MEVLÜT TÜRE
Adnan Menderes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Biyoistatistik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Biyoistatistik = Biostatistics ; Ekonomi = Economics ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Maliyet = Cost ; Maliyet analizi = Cost analysis ; Prostat = Prostate ; Prostat hastalıkları = Prostatic diseases ; Prostat neoplazmları = Prostatic neoplasms ; Regresyon analizi = Regression analysis ; Sağlık = Health ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık hizmetleri araştırmaları = Health services research

Özet:
Bu çalışmada, benign prostat büyümesi (BPB) hastalığının tedavisinde kullanılan açık ve kapalı ameliyatın maliyet ve etkililiklerinin veri madenciliği yöntemleri kullanılarak ortaya konması, bir ekonomik değerlendirme yöntemi olarak sağlık alanında çok sık kullanılan maliyet etkililik analizi (MEA) ile karşılaştırılması ve hastane açısından maliyet etkili olan tedavi yönteminin belirlenmesi amaçlandı. 
2013 yılında BPB tanısı almış toplam 86 erkek hasta olduğu belirlendi ve tüm hastalar çalışmaya dahil edildi. Hastaların 2013 yılını içeren veri dosyaları taranarak demografik, klinik ve laboratuvar verileri ile hastaneye olan maliyetleri kaydedildi. Hastaların yaşı (yıl), boy uzunluğu (cm), vücut ağırlığı (kg), ameliyat türü, kronik hastalık varlığı, sigara içme durumu, operasyon süresi (dk), prostat spesifik antijen düzeyi (PSA) (ng/mL), prostat ağırlığı (gr), rektal tuşe (RT) muayene sonucu, hastanede kalma süresi (gün) ve hastane açısından doğrudan tıbbi maliyetlerinin toplamı (TL) incelendi. Tedavilerin etkililiğini ölçmede, hastaların hastanede kalma süreleri dikkate alındı. Toplam maliyet, değişkenlerin grupları arasında normal dağılmadığından; değişkenlerin grupları arasındaki karşılaştırmasında Mann Whitney U testi kullanıldı. Sınıflandırma ve regresyon ağacı yöntemi (SRA) ile her bir ameliyat türünün maliyetine etki eden değişkenler bulundu. Bu yöntemler dikkate alınarak BPB için karar ağacı çizildi ve MEA gerçekleştirildi.
Değişkenlerin grupları arasında maliyet karşılaştırma sonucuna göre ileri yaş,  yüksek PSA düzeyi, uzun operasyon süresi, yüksek prostat ağırlığı ve sert prostat dokusunun toplam maliyeti yükselttiği belirlendi. SRA yöntemine göre açık ameliyatın maliyetini, çalışmaya aldığımız değişkenler içerisinde etkileyen bir faktörün olmadığı; kapalı ameliyat olanların toplam maliyetini ise yaş, RT ve operasyon süresi değişkenlerinin etkilediği bulundu. MEA yöntemine göre ameliyat olanların hastanede bir gün kalmasını önleme maliyeti; kapalı ameliyat olanlarda 177,28 TL/gün; açık ameliyat olanlarda ise 987,12 TL/gün olarak bulundu.
BPB tedavisinde kullanılan kapalı ameliyatın maliyet-etkili olduğu ve dolayısıyla hastanenin kaynak ayırması gereken bir tedavi seçeneği olduğu sonucuna ulaşıldı. Ayrıca yaşlı ve uzun operasyon süreli kapalı ameliyat geçiren hastalar ile 64 yaşından küçük olup prostat dokusu yumuşak olan hastaların maliyetlerinin daha yüksek olduğu sonucuna varıldı.

Anahtar Kelimeler: Benign prostat büyümesi, maliyet etkililik analizi, sınıflandırma ve regresyon ağacı

Abstract:
In this study, it was aimed to demonstrate the cost and effectiveness of open and turp operations utilized in surgery treatment of benign prostate hyperplasia (BPH) using data mining methods and to compare the costs and effectiveness's by cost-effectiveness analysis which is very commonly used as an economic evaluation in the health field and to determine the cost-effective treatment from hospital perspective.
It was determined that there were 86 male patients in total who had BPH in 2013 and all patients were included in the study. Patient files were checked and demographic, clinical, laboratory and hospital cost data of the patients were documented. Age, height (cm), weight (kg), type of surgery, presence of chronic disease, smoking status, duration of surgery (min), prostate specific antigen levels (PSA) (ng/mL), prostate weight (g), digital rectal examination (RT), length of  hospital stay (days) and direct medical costs of hospital perspective (TL) were examined. Duration of hospitalization of the patients was addressed as effectiveness of the treatments. Mann Whitney U test was used for comparison of total cost between groups of the variables. Variables that affect the cost of the surgery types were determined using classification and regression trees (CART). These methods were used to draw the decision tree for BPH and the cost-effectiveness analysis was performed.
According to total cost comparison between groups of variables, it was determined that old age, high PSA levels, long operation time, high prostate weight and hard prostate tissue increased the cost. In CART method, it was found that any of the variables affects the cost of open surgery while age, RT and duration of surgery affect the cost of turp surgery. According to the cost effectiveness analysis results, prevention cost of 1-day hospitalization was 177,28 TL/day in patients undergoing turp surgery and prevention cost of 1-day hospitalization was 987,12 TL/day in patients undergoing open surgery. 
It was concluded that turp surgery was a cost-effective treatment for the patients with BPH. Furthermore, the cost of elderly patients undergoing turp surgery with long operation time and cost of young patients who had soft tissue prostate was higher.
 
Keywords: Benign prostate hyperplasia, cost effectiveness analysis, classification and regression trees