Tip 2 diyabetes mellituslu bireylerde sosyal bilişsel öğrenme kuramına göre verilen eğitimin diyabet öz yönetimine ve yaşam kalitesine etkisi
The effect of the training given according to social-cognitive learning theory (SCLT) upon diabetes self-managment and quality of life among type 2 diabetes mellitus individuals
Yazar: YASEMİN ÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. SİBEL KARACA SİVRİKAYA
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing ; İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Çalışma; Tip 2 Diyabetes Mellituslu Bireylerde Sosyal Bilişsel Öğrenme Kuramına Göre Verilen Eğitimin Diyabet Öz Yönetimine ve Yaşam Kalitesine Etkisini incelemek amacıyla yapılmıştır.
Çalışma, randomize kontrollü deneysel çalışma olarak Kasım 2021- Ağustos 2022 tarihleri arasında Afyonkarahisar Devlet Hastanesi İç Hastalıkları polikliniği'nde yürütülmüştür. Girişim grubu (30) ve kontrol grubu (30)'nda dahil edilme ölçütlerine uygun toplam 60 hasta ile çalışma tamamlanmıştır. Veriler Tanıtıcı Bilgiler ve Metabolik Değişkenler Formu, Tip 2 Diyabetli Hastalar İçin Diyabet Yönetiminde Öz-Yeterlilik Skalası (DYÖY), Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (SDÖ), Tip 2 DM Öz Yönetim Ölçeği (ÖYÖ), WHOQOL – BREF (Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği – Kısa Formu) (YKÖ) kullanılarak toplanmıştır. Girişim grubuna ilk beş hafta boyunca her hafta bir modülden oluşan, power point sunumları eşliğinde ve uygulamalı sosyal bilişsel öğrenme kuramına göre eğitim verilmiş, devamında yedi hafta boyunca on beş günde bir SMS hatırlatmaları gönderilmiş ve 12. hafta sonunda çalışma tamamlanmıştır. Kontrol grubu diyabet hemşiresinden standart eğitim almıştır. Veriler uygun istatistiksel yöntemler kullanılarak değerlendirilmiştir.
SBÖK'ye göre verilen eğitim sonucunda, Girişim grubunda ÖT'e göre, ST ve AT değerlerinde, genel DYÖY ve alt ölçek puanlarında azalma,  genel SDÖ puanı ve alt ölçeklerinde artma, genel ÖYÖ ve alt ölçeklerinde değişiklik olmamış, YKÖ'lerinden alınan puanlarda değişiklik görülmemiştir. Kontrol grubunda önemli bir değişiklik gözlenmemiştir. 
Girişim grubunda ÖT'e göre, ST değerlendirmelerinde, DYÖY, SDÖ, ÖYÖ ve YK ölçek punları ile metabolik değişkenler ve antropometrik ölçümler arasında anlamlı bir fark bulunamamıştır. Girişim grubunun AKŞ, TKŞ, HbA1c ve kan lipid değerleri gibi metabolik kontrol göstergelerinde 12. hafta değerlendirmelerinde azalma olduğu gözlenirken,  antropometrik ölçüm değerleri ve diyabet öz yönetimi ile yaşam kalitesi puanları arasında anlamlı bir etki bulunamamıştır.

Abstract:
The study was conducted in order to study the effect of the training given according to social-cognitive learning theory upon diabetes self-management and quality of life among type 2 diabetes mellitus individuals. 
The study was done as a randomized-controlled experimental study at Internal Diseases Polyclinics of Afyonkarahisar Public Hospital between November 2021 and August 2022. The study was completed with 60 patients -experimental group (30 patients) and control group (30 patients)- who met inclusion criteria. The data were gathered using Information Request Form and Metabolic Variables Form, Diabetes Self-Management Scale (DSMS) for Type 2 Diabetic Patients, Multidimensional Scale of Perceived Social Support (MSPSS), Type 2 DM Self-Management Questionnaire (SMQ), WHOQOL–BREF (WHO- Quality of Life Scale– Short form). A theoretical and practical training based on social-cognitive learning theory was provided to the experimental group for the first five weeks –one module for each week- through power point presentations and afterwards, SMS reminders were sent every fifteen days for seven weeks and at the end of the 12th week the training was completed. As for the control group, they received a standard training from diabetes nurse. The data were assessed using suitable statistical methods. 
At the end of the training given according to the SCLT, the experimental group showed decreases in post-test and mid-test values as compared to pre-test values and general DSMS and its subscale scores, increases in general MSPSS and its subscale scores and no changes in general SMQ and its subscale scores. Likewise, scores obtained from WHOQOL–BREF did not change. The control group demonstrated no significant changes, either. 
The pre-test assessment of the experimental group did not have any significant differences between DSMS, MSPSS, SMQ and QOL scores and metabolic variables and anthropometric measurements as compared to post-test assessments. 
Such metabolic control indices as fasting blood glucose, postprandial blood glucose, HbA1c and blood lipid levels of the experimental group had decreases in the 12th week assessment whereas no significant correlation was found between anthropometric measurement levels and diabetes self-management and quality of life scores.