Burgazada 24 ada 12 parsel'de bulunanahşap konutun restorasyon projesi
The restoration project of the timber house situated in Burgazada block 24 parcel 12
Yazar: GÖRKEM VERDİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ UMUT ALMAÇ
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Geleneksel mimari = Traditional architecture ; Osmanlı mimarisi = Ottoman architecture ; Sivil mimari = Civilian architecture

Özet:
Bu çalışmanın konusu İstanbul İli, Adalar İlçesi, Burgazada Mahallesi, Sarnıç Sokak, 24 Ada 12 Parsel'de yer alan kültür varlığı niteliğindeki tescilli ahşap konuttur. Çalışma kapsamında, uzun süredir bakımsız kalan ve farklı koruma problemlerine sahip yapının geleceğe aktarılabilmesi için koruma önerileri hazırlanmıştır. Bu çerçevede, yapının mevcut durumu hassas ve detaylı biçimde belgelenmiş, alan çalışmasında elde edilen verilerle malzeme ve hasar analizleri gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın sonunda, yapının özgünlüğü korunarak konut işlevi ile varlığını sürdürebilmesi için müdahale önerileri hazırlanmıştır.
Çalışma konusu olan yapı, Sarnıç Sokak'ta bulunan ahşap ikiz konutun 12. parselde yer alan parçasıdır. İkiz konutun 11 parselde bulunan diğer parçası Vakıflar Genel Müdürlüğü mülkiyetindedir ve bakımsız kalması nedeniyle taşıyıcı sistemi kritik durumdadır. Sokaktan geçen yayaların güvenliği için yakın zamanda yapının sokak cephesi kapatılmıştır. Tez çalışması kapsamında, ikiz konutun 11 parselde bulunan diğer yarısı da mümkün olduğunca belgelenmiş ve incelenmiştir.
Çalışmanın birinci bölümünde tez çalışmasının amacı, kapsamı ve yöntemi açıklanmıştır. İkinci bölümde, yapının konumlandığı Burgazadası'nın tarihsel gelişimi, kültürel ve ekonomik özelliklerine değinilmiştir. Ada'daki bazı önemli anıtsal ve sivil mimarlık örneklerine yer verilmiştir. Üçüncü bölümde yapının tarihi ve mevcut durumu hakkında bilgiler sunulmuştur. Bu başlık altında mekân ve cephe özellikleri, yapım tekniği ve malzeme özellikleri, yapıda gözlemlenen bozulmalara ve hasarlara yer verilmiştir. Dördüncü bölümde, restitüsyon önerisi ve bu önerinin hazırlanmasında kullanılan veriler sunulmuştur. Beşinci bölümde, yapının korunması için takip edilmesi önerilen koruma yaklaşımı ve koruma problemlerinin çözülmesinde kullanılabilecek müdahalelerle ilgili bilgiler verilmiştir. Altıncı ve son bölümde, çalışmanın genel bir değerlendirmesi yapılmıştır.
Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu tarafından alınan, 10.12.1976 tarihli ve 9500 sayılı karar ile İstanbul Adalar'ı doğal sit olarak tescillenmiştir. Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıkları yüksek Kurulu'nca 2891 sayılı kanunun 6. Maddesine göre, Marmara Takım Adaları (Büyükada, Heybeliada, Burgazada, Kınalıada, Sedefadası), 31.03.1984 tarih ve 234 karar numarası ile ''Sit Alanı Bütünü'' ilan edilmiştir. 1991 yılında 1/5000 ölçekli Koruma Amaçlı Nazım İmar Planı hazırlanmıştır. Fakat bu plan doğrultusunda hazırlanan Koruma Amaçlı Uygulama İmar Planı çeşitli sebepler ile yürürlüğe girememiştir. Bu süreçte oluşan yasal boşluk 'Geçiş Dönemi Yapılaşma Şartları' ile giderilmeye çalışılmıştır. Fakat bu şartlar Adalardaki imar hareketlerini arttırmış, koruma sorunlarına sebebiyet oluşturmuştur. 2007 yılında yeni 1/5000 KANİP geliştirilmiş ve 2011 yılında yürürlüğe girmiştir. Fakat bu plan da TMMOB Mimarlar Odası'nın açtığı dava yeni yapılaşma ve turizm baskısı, orman alanlarının imara açılma riski, kıyıların kamu kullanımının kısıtlanabilmesi gerekçeleri ile iptal edilmiştir. Sonuç olarak adalarda bugün GDYŞ ilkeleri yürürlülüktedir.
Tez kapsamında çalışılan yapı 15.03.1973 tarihli, 7621 numaralı karar ile Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu Başkanlığı tarafından korunması gereken kültür varlığı olarak tescillenmiştir.
Eski fotoğraf ve haritalardan, yapının 1890-1910 tarihleri arasında inşa edildiği tespit edilmiştir. Yapı, döneminin İstanbul ahşap sivil mimarlık örnekleri ile benzer yapı elemanlarına sahiptir. Özellikle Ahırkapı Kereste Fabrikası'nın açılması ile kullanılan yapı elemanlarının endüstriyelleşmesi, dönemin yapılarında mimari dilin benzeşmesine yol açmıştır.
Yapının özgün plan özellikleri korunmuştur. Mimari detayları genel anlamda korunmuş olsa da bazı kullanıcı müdahaleleri gözlemlenmiştir. Doğu cephesinde ahşap giyotin pencere doğramaları aynı açıklık içerisinde, ahşap yatay açılır pencere doğramaları ile değiştirilmiş, cephenin ahşap kaplamaları çimento esaslı sıva ile kaplanmıştır. Islak hacimler, konfor şartları gözetilerek; zamanın modern malzemeleri ile, kullanıcı tarafından müdahaleye uğramıştır. Bunun yanı sıra pencere doğramalarındaki ahşap, panjurlu kepenkler yapıdan sökülmüştür. Bu müdahalelerin dışında yapının plan özelliğinin ve mimari detaylarının özgünlüğü korunmuştur. Yapıda uzun yıllardır kimsenin yaşamaması, yapıyı bakımsız bırakmış; çatıdan ve cephelerden gelen su, ahşap elemanlarda ve sıva katmanlarında bozulmalara sebep olmuştur.
Restorasyon kararları alınırken yapıda bulunan bozulmaların sebepleri, yapıda kullanılan malzemelerin zayıf yönleri gözetilerek müdahale kararları alınmaya gayret edilmiştir. Müdahale kararları, ICOMOS tarafından 1999 yılında yayınlanan ''Ahşap Tarihi Yapıların Korunması İçin İlkeler'' bildirisi dikkate alınarak verilmiştir.
Tez çalışması sürecinde yapıya dair literatür taraması yapılmış, belgeleme çalışmaları, rölöve, restitüsyon, restorasyon projeleri hazırlanmış, koruma önerileri geliştirilmiş ve genel değerlendirme ile sonuçlandırılmıştır.

Abstract:
The subject of this study is the historic timber house, which is a registered cultural property located in Istanbul Province, Adalar District, Burgazada Quarter, Sarnıç Street, block no:24, lot no:12. Within the scope of the study, conservation proposals have been prepared to protect and use the structure as a resident, which has been neglected for a long time and has different conservation issues. In this framework, the current state of the building was precisely documented including its constructive and decorative details, and material and damage analyzes were carried out with the data obtained from the fieldwork. Restitution proposals, which express the state of the building in its initial construction date, have been developed by investigating the traces on the building and searching written-visual sources. A a final step, conservation proposals were developed to preserve the building and continue its existence with its residential function.
The building, which is the subject of this study, is the northern part of a wooden twin house located on Sarnıç Street. The remaining part of the twin house, located in lot no.11, is owned by the General Directorate of Foundations and is in structurally critical condition. The façade of the building has recently been closed to ensure the safety of pedestrians crossing the street. Within the scope of the thesis, the remaining half of the twin houses in lot no.11 was also documented and investigated.
The Adalar district is located in the northern part of the Marmara Sea. It is a cluster of nine islands southeast of Istanbul in the Sea of Marmara and known as Prince Islands. There are several buildings or ruins dating back to the Byzantine and Ottoman period on these islands. With the development of technology and transportation networks in the 19th century, the islands became accessible. The increase in the accessibility of the islands paved the way for the production of outstanding examples of civil architecture.
The islands have a Mediterranean climate and a wide range of natural vegetation. Pinus brutia, cermes oak, cade juniper (juniperus oxycedrus), mastic tree, arbutus, leafy incanus and cistus incanus can be given as examples of the natural vegetation of the islands. There are also some species of trees imported to the islands.
With the decision dated 10.12.1976 and numbered 9500 taken by the Real Estate Antiquities and High Council of Monuments, Istanbul Islands were registered as a natural site area. The Marmara Archipelago (Buyukada, Heybeliada, Burgazada, Kınalıada, Sedefadası) was announced as an "Entire Protected Area" with the decision number 234, dated 31.03.1984, according to the 6th Article of the Law No. 2891 by the High Council of Immovable Cultural and Natural Heritage.
The Adalar natural site area has a complex history in terms of zoning strategy. In 1991, a 1/5000 scale Conservation Master Development Plan was prepared. Subsequently, a 1/1000 Conservation Master Development Plan was prepared in line with this 1/5000 Master Plan but it could not come into effect for a variety of reasons. There has been a legal gap during this process in terms of construction and zoning. Athough this gap has been tried to be filled with the ' Transition Period Construction Conditions', it created a density of construction on the islands and caused many conservation problems. The new 1/5000 scale Conservation Master Development Plan studies, which started again in 2007, were approved in 2011 and entered into force. However, lawsuits were filed on account of the fact that this master plan would increase the population density and create tourism pressure. This Master Plan plan was canceled in 2017 with the decision made by a court of law. As a result of this situation, Transition Period Construction Conditions entered into force again.Transition Period Construction Conditions caused some public arguements and caused conservation problems in Istanbul Islands due to the zoning pressure.In order to preserve and sustain the cultural and natural heritage of the Istanbul Islands, a new strategic plan that has ecological and sustainable goals should be designed as soon as possible.
Burgazada, where the subject of the thesis is located, is a neighbourhood in the Adalar district of Istanbul province. It is the third-largest of Prince Islands. There are Kınalıada and Kaşık Island in the north, Heybeliada and Büyükada in the east. The circumference of Burgazada is 5.000 meters and its surface area is 1.500 km2. The highest point of Burgazada is at an altitude of 170 meters. Although Burgazada has a population of 1427 as of 2019, the population increases by approximately 10 in the summer season.
The building studied within the scope of the thesis was registered as a cultural assets to be protected, by the Real Estate Antiquities and the Presidency of the High Council of Monuments with the decision dated 15.03.1973 and numbered 7621.
The structure is a two-storey residential building with a basement. It is a timber frame structure reflecting a particular construction technique called ''Bağdadi''. The original layout and architectural details of the building have been preserved but some user interventions took place.
The wooden guillotine (double-hung) window frame on the east facade has been replaced with a wooden horizontal opening (pivot) window frame within the same opening, and the timber claddings of the facade have been covered with cement-based plaster. Wet areas of the house, have been renovated with incompatible materials by the users to satisfy the comfort requirements. In addition to these alterations, the wooden shutters on the window frame were removed from the building. Apart from these interventions, the original plan layout and architectural details of the building has been preserved. The fact that no one has lived in the building for many years has caused the building to be neglected. The water coming from the roof and facades caused deterioration in the wooden elements and plaster layers.
According to the old photographs and maps, it was determined that the building should have been built between 1890-1910. The building presents similar constructive details with the wooden civil architecture examples of its period in Istanbul. In particular, with the establishment of Ahırkapı Timber Factory, the timber construction materials were industrialized and the timber architectural style of the period was influenced. This fact contributes to the similarity of the architectural language of the timber structures of this period..
While developing a conservation proposal, interventions were selected considering the causes of deterioration and the weaknesses of the materials used in the building. Intervention decisions were made by taking the ''Principles for the Preservation of Historic Wooden Building'' statement into consideration, published by ICOMOS in 1999. The interventions have done according to this statement, should be at the least level, should be applied according to the traditional techniques , should not prevent reaching the original details of the building and should be revocable if possible.
In case the structural elements of the building are in good shape, interventions such as simple repairs, reintegration, redressing, and consolidation are suggested. If the building elements have extensive damages or alterations, renewal or partial reconstruction interventions are proposed. Traditional timber impregnation and filling the insect holes injection are suggested to increase the resistance of wooden elements against atmospheric effects and organic factors. New materials are supposed to be in the same wood type of their origin. To satisfy current comfort living conditions, sanitation is suggested for the wet areas. Thus, the building is supposed to be more convenient for the users. After the restoration process of the building, continuous maintenance is recommended to trace and prevent further damages.
In the first section of the text, the aim, scope and methods of the study are explained. In the second section, the historical development, cultural and economic characteristics of Burgazada have presented including some important examples of monumental and civil architecture on the Island. In the third section, the history and the current state of the building are explained. The layout of the building and description of its spaces, the character of facades, construction techniques and material properties, deteriorations and the damages observed in the building can also be found in this chapter. In the fourth section, the restitution proposal and the data that forms the basis of the proposal is shared. In the fifth section, the conservation approach is stated and adequate interventions to be applied to the building has been proposed. The restoration project is also presented in this chapter. In the last chapter, the study has been concluded with a bried evaluation and a summary of outputs of each section.