Glokom hastalarında hayat kalitesinin değerlendirilmesi
Evaluation of quality of life in glaucoma patients
Yazar: FATMA MERVE BOZKURT
Danışman: PROF. DR. OYA TEKELİ
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Göz Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Göz Hastalıkları = Eye Diseases
Dizin: Glokom = Glaucoma ; Görme = Vision ; Görme bozuklukları = Vision disorders ; Göz = Eye ; Göz hastalıkları = Eye diseases ; SF-36 Sağlık Taraması = SF-36 Health Survey ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu çalışmada glokomun farklı evrelerindeki hastalarda sağlıkla ilişkili hayat kalitesinin değerlendirilmesi, sosyodemografik, klinik özellikler ve görsel fonksiyonların hayat kalitesine olan etkisinin araştırılması amaçlandı. Çalışmaya Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Göz Hastalıkları Anabilim Dalı Glokom Birimi'nde glokom şüphesi ve glokom tanısı ile takipli 160 hasta prospektif olarak dahil edildi. Tüm olguların sosyodemografik özellikleri, göz muayene bulguları kaydedildi. Bilgisayarlı görme alanı testi, optik koherans tomografi ile optik disk ve maküla analizilerine ek olarak Metrovision® Monpack 3 cihazıyla kontrast duyarlılık testi yapıldı. MNREAD ile okuma fonksiyonu değerlendirildi. Sağlıkla ilişkili yaşam kalitesini değerlendirmek için olgular SF-36 ve NEI-VFQ-25 ölçeklerinin Türkçe versiyonunu cevapladı. Glokom evrelemesinde MD değerlerine dayanan Hoddap-Parrish-Anderson evreleme sistemi kullanıldı. 

Sosyodemografik faktörlerden yaş, cinsiyet, eğitim durumu, çalışma durumu ile SF-36 ölçeği fiziksel komponentlerinin özet puanının ilişkili olduğu, kronik hastalıkları olanlar ve şehirlerde yaşayanların NEI-VFQ-25 ölçek toplam puanının daha yüksek olduğu tespit edildi. NEI-VFQ-25 ölçeğinde en düşük puanı genel sağlık alt boyutu alırken, en yüksek puanı renkli görme alt boyutu aldı. Erken evreden, ileri evreye hastalar kıyaslandığında puanı en çok düşen alt boyutlar rol güçlükleri ve araba sürme alt boyutlarıydı. SF-36 ölçeği ile hiçbir görsel fonksiyon arasında ilişki kurulamamışken, NEI-VFQ-25 ölçeği, görsel fonksiyonların hepsi ile düşük-orta düzeyde korelasyon göstermekteydi. Korelasyon analizlerinde, NEI-VFQ-25 ölçeği toplam puanı ile en iyi korelasyon gösteren parametre kötü gören gözün VFI değeriydi. İyi gören gözün MD değeri ile NEI-VFQ-25 toplam puanı arasındaki korelasyon ileri evre glokom hastalarında daha kuvvetliydi. Ayrıca kontrast duyarlılık değerleri ve yapısal testlerin sonuçları ile NEI-VFQ-25 toplam puanı arasındaki ilişkinin orta düzeyde olduğu görüldü. Glokom şüphesi olan olgularda ölçek puanlarına görsel fonksiyonların etkisinin olmaması, yaşam kalitesine etki eden başka faktörlerin olduğunu düşündürmektedir. SF-36 ölçeği fiziksel komponentlerin özet puanı ile NEI-VFQ-25 ölçeği toplam puanına ek çoğu alt boyut puanlarının paralel olması, SF-36 ölçeğinin görme ile ilişkili günlük aktiviteleri ilgilendiren sorular sorduğunu göstermektedir. Sonuç olarak glokomda yaşam kalitesi ile ilgili bilinmezlikler devam etmekte, görsel fonksiyonların yaşam kalitesine olan etkisi glokomun evresi ilerledikçe artmaktadır. SF-36 ölçeği, kronik hastalıklarda olduğu gibi glokomda da genel sağlıkla ilgili değerlendirme yapmamızı sağlarken, görme ile ilişkili yaşam kalitesi hakkında NEI-VFQ-25 ölçeği daha doğru sonuçlar vermektedir. Görsel fonksiyonları gösteren yapısal testler ve kontrast duyarlılık yaşam kalitesini değerlendirirken önemsenmelidir. 

Anahtar sözcükler: Glokom, Görsel Fonksiyonlar, NEI-VFQ-25, SF-36, Yaşam Kalitesi

Abstract:
The aim of the study was to evaluate health related quality of life in patients having different stages of glaucoma and investigate the affect of patient demograpics, clinical characteristics, visual functions on quality of life. This study included prospectively 160 patients with glaucoma suspect and glaucoma diagnosis at Ankara University Faculty of Medicine, Department of Eye Diseases, Glaucoma Clinic. Sociodemographic characteristics and ophtalmic examination findings were obtained from each patients. Monocular visual filed test, optical coherence tomography test for peripepiller retinal nerve fiber and macula analysis, additionally computerized contrast sensitivity test (Metrovision® Monpack 3) were used. Reading performance in glaucoma patients was examined by the Turkish version of the Minnesota Reading Acuity Chart (MNREAD). The participants completed a questionnaire on Turkish version of NEI VFQ-25 and SF-36. Glaucoma were classified into the the basis of MD value via Hoddap-Parrish-Anderson staging system. 

Age, gender, educational level, working state were related to physical component score (SF-36). Patients who living in urban areas, having chronic diseases achieved significantly higher scores on NEI-VFQ-25 questionnaire. In NEI-VFQ-25 scoring; the general health subscale was the lowest score and the color vision subscale was the highest score. From early to severe stage as the severity of glaucoma increase, the role difficulties and driving was the most affected domain. Whereas no relation between visual functions and SF-36 questionnaire, NEI-VFQ-25 composite scores have a low-moderate correlation with all visual functions, but worse eye VFI was the strongest. The MD of the better eye was much more influential on NEI-VFQ-25 composite score in advanced glaucoma. Furthermore moderate correlation was found between contrast sensitivity, structural tests and NEIVFQ-25 total score. Although visual funcitons has no affect on questionnaire scores in glaucoma suspect cases, there should be other factors rather than visual functions. Physical component score (SF-36) and NEI-VFQ-25 composite score, most of subscores acts like mostly same way. Therefore our findings suggest that the individual questionnaire capture different dimensions of the same daily activities concerning visual function. In conclusion, there is still obscurity about quality of life in glaucoma patients. Vision related quality of life in patients with glaucoma is more influenced by visual parameters in the later stages. SF-36 is a generic health questionnaire and useful for interpreting quality of life but NEI-VFQ-25 questionnaire gives more information about vision spesific quality of life. We should pay attention to contrast sensitivity and structural test for assessing quality of life in daily practice.

Key Words: Glaucoma, NEI-VFQ-25, Quality of Life, SF-36, Visual Functions