Anayasaya uygunluk denetimi şekillerinden somut norm denetimi
Constitutional jurisdiction
Yazar: EBUBEKİR BAŞEL
Danışman: PROF. DR. HAYATİ HAZIR
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Anayasa Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Anayasa = Constitution ; Anayasa yargısı = Constitutional justice ; Anayasaya uygunluk = Constitutionality ; Denetim = Control ; Hukuka uygunluk = Compliance with laws ; Norm denetimi = Norm controlling

Özet:
Temel hak ve özgürlüklerin somutlaşmış hali olan ve normlar hiyerarşisinde üstün norm konumunda bulunan anayasanın korunması için uygulanan en güvenilir yöntem kanunların anayasaya uygunluğunun yargısal denetimidir bu denetime kısaca anayasa yargısı adı verilmektedir.Anayasa yargısı; hukuk devleti, demokrasi ve kuvvetler ayrılığı, gibi temel kavramlarda belirli bir anlayışa varılması ile mümkün olmuştur. Bahse konu kavramlara verilen anlamların değişimi anayasa yargısının varlığını zorunlu kılmıştır.Kanunların anayasaya uygunluğunun yargısal denetimi, denetimi yapan yargı merciine başvurma usulüne göre soyut norm denetimi ve somut norm denetimi olmak üzere iki türlüdür.Somut norm denetimi; bir dava sırasında taraflardan birisinin uyuşmazlığın çözümünde uygulanacak kanun hükümlerinin üstün norm olan anayasaya aykırı olduğunu ileri sürmesi veya dava mahkemesinin uygulanacak kanun hükümlerini resen anayasaya aykırı görmesi durumunda ortaya çıkan anayasaya aykırılık sorununun Anayasa Mahkemesine taşınmasını ifade eder.Somut norm denetimi aynı zamanda uyuşmazlığın karara bağlanması için çözümü gerekli bir ön sorun veya bekletici meselenin (sorun) çözüme kavuşturulması faaliyetidir.Somut norm denetiminin soyut norm denetimine göre bazı üstünlükleri bulunduğu gibi bazı yönlerden de eksiklikler taşımaktadır. Bu iki denetim yolunun birlikte uygulanması diğeri uygulanmadığı takdirde ortaya çıkabilecek eksikliklerin giderilmesi bakımından faydalı olabilecektir. Nitekim ülkemizde var olan uygulama bu yönüyle model oluşturabilir.Somut norm denetimi sonucunda Anayasa Mahkemesince çeşitli kararlar verilmektedir. Genel olarak Anayasa Mahkemesi uygulanmakta olan normu anayasaya aykırı bularak iptal edebileceği gibi anayasaya aykırılık savını yerinde bulmayarak ilgili kanunun iptali istemini reddedebilir.Anayasa Mahkemesince verilen kararlar kesindir. Bu kararlar yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzelkişileri bağlar. Bunun yanında verilen iptal kararları geçmişe etkili değildir, yani geriye yürütülemez.

Abstract:
The judicial review of the laws according to the constitution, called as constitutional jurisdiction, is the most reliable method for the protection of the constitution that is the concrete form of basic rights and liberties and which is also found at the top of the hierarchy of norms.Constitutional jurisdiction has come into being through a consensus on basic principles like rule of law, democracy and separation of powers. The change in the meaning of these concepts has called for its emergence.The judicial review of the laws according to the constitution are of two kinds depending on the procedure of the application made to the judicial authority. These are the annulment action and the contention of unconstitutionality.During the course of a lawsuit if one of the sides claims that the provisions to be applied for the settlement of the conflict are contrary to the provisions of the constitution which have a higher rank in the hierarchy of norms or if the court in charge considers ipso facto the relevant provisions as against the constitution then the issue is conveyed to the Constitutional Court. This is the the contention of unconstitutionality.This type of judicial review is at the same time a procedure to solve a precursory matter which awaits for a solution for the settlement of the issue.The method ?contention of unconstitutionality? has both superior and inferior aspects when compared with the annulment action. The application of both types of review simultaneously will be useful for overcoming the possible deficiencies. Thus the implementation in our country may serve as a model.As a result of the ?contention of unconstitutionality?, Constitutional Court takes some decisions. Constitutional Court may either annul the provision in case it finds it contrary to the constitution or if it considers that the application is not pertinent it may refuse the application that demands the annulment of the provision.The Decisions taken by the Constitutional Court are decisive.These are binding on legislative, executive and judicial organs as well as on administrative organs, legal and real persons. In addition to this, the annulment of the provisions are not retrospective.