Bir toplumsal hareket ve kimlik olarak Türkiye'de sakatlık: Kocaeli örneği
Disability in Turkey as social movement and identitiy in Turkey: The case of Kocaeli
Yazar: METİN ÖZGÜN KURNAZ
Danışman: PROF. DR. ŞÜKRÜ ASLAN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Genel Sosyoloji ve Metadoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Engelli kişiler = Disabled persons ; Engellilik = Disability ; Kimlik = Identity ; Kocaeli = Kocaeli ; Sosyal hareketler = Social movements

Özet:
Sakat kimliği ve toplumsal hareketi, kimlik ve toplumsal hareketler tarihine 1960lı yıllarda katılmıştır. İkinci nesil toplumsal hareketlerden biri olarak sayabileceğimiz sakatlık toplumsal hareketi özellikle İngilizce konuşulan dünyada ortaya çıkmış ve dünyanın çeşitli yerlerine yayılma eğilimi göstermiştir. Ancak diğer toplumsal hareketlere oranla sahada kendisine fazla yer bulamamıştır. Sakatlık toplumsal hareketinin kendisine diğer toplumsal hareketlere nazaran daha az yer bulabilmesinin nedenleri çeşitlidir. Öncelikle konu sakatlık fenomeninin kendisi ile ilgidir. Sakatlık ilgili literatürde de bahsedildiği gibi olumlanan bir şey değildir. Olumlanan bir şeyin politik bir özne olarak kendisini var edebilmesi oldukça güç ve meşakkatlidir. İkinci olarak sakatlık tek form içinde tutulabilecek bir fenomen de değildir ve sakatlığın neredeyse sayısız çeşidi vardır. Birbirinden farklı sakatlık çeşidi sahibi grupların talep ve öncelikleri birbirinden farklıdır. Aynı zamanda bir araya gelme ve ortak bir politika yürütebilme sorunlarından dolayı sakatlık toplumsal hareketi diğer toplumsal hareketlere nazaran geri planda kalmak durumunda kalmıştır.
Sakatlık kimliği ve toplumsal hareketi tartışmaları Türkiye'ye ise 1990lı yıllarda girmiştir. Dünya'da olduğu gibi Türkiye'de sakatlık kimliği ve hareketi diğer toplumsal hareket ve kimliklere nazaran kendisini yeterince geliştirememiştir. Bu durumun sebepleri arasında sakatlık toplumsal hareketinin ve kimliğinin Dünya çapında yaşadığı benzer sıkıntıların yanında Türkiye'nin kendi özel koşulları sayılabilir. Örneğin Türkiye'de Batı Toplumları'na nazaran sivil toplum alanında gelişmiş bir ülke değildir. Aynı şekilde sakatlık alanında sivil toplum alanında faaliyet yürüten yapıların çoğunluğu hak temelli olmakla beraber aynı zamanda yardım ve hizmet odaklı politika yürütmektedir. Bu ve buna benzer sorunlar sakatlık toplumsal hareketi ve kimliğini Türkiye'de geri planda kılmıştır. Ancak yine de Dünya'da ve Türkiye'de geri planda kalmış sakatlık kimliği ve hareketi canlanma eğilimindedir.
Bu çalışma sakatlık alanındaki ilgili literatürün taranmasının ardından Kocaeli ili özelinde yapılan saha çalışması kapsamında kaleme alınmıştır. Sakatlık alanında faaliyet yürüten dernek-örgütlerin 13 üyesi ile yapılan uzun görüşmelerin ardından Türkiye Sakat Hareketi'nin, içerik, esas ve yöntem olarak son derece karmaşık bir yapıya sahip olduğu saptanmıştır. Ancak saha çalışması açıkça göstermiştir ki, Kocaeli özelinde, Türkiye Sakat Hareketi bir ivmenin içinde olup kelimenin tam anlamıyla hak temelli bir hareket olma yolunda ilerlemektedir.

Anahtar kelimeler: Sakatlık, Toplumsal Hareketler, Sakat Hareketi, Sakat Kimliği, Kocaeli

Abstract:
The identity and movement of disability attended in the history of social movements in 1960s. The disability social movements which can be considered as one of the second generation social movements emerged especially in English-speaking-world and then tend to spread to various parts of the world. However, identity and movement of disability couldn't find much in field as compared to other social movements. There are several reasons why the disability social movement can find itself less space than other social movements. It is primarily related to the disability phenomenon itself. Disability is not something affirmed as mentioned in the literature we know very well, in social life. It is very difficult and tedious for a negative thing to become as a political subject.
Secondly, disability is not a phenomenon that can be held in a single form; There are almost numerous types of disability. While the demands and priorities of the groups with different disability types are different from each other, there are also problems of coming together and having a common policy.
The discussion of identity and movement of disability entered in 1990s in Turkey. As in the World, disability movement and identity have not developed compared to other social movements and identities in Turkey. We can say that, in addiction to what disability social movement and identity faces the challenges in worldwide, special conditions of Turkey as political and socially, pave the way for not to improve Turkey's Disability movement and identiy. For example, the area of Civil Society in Turkey is not as developed as in Western countries. Likewise, the majority of structures operating in civil society in the field of disability are more focused on aid and service rather than rights-based in Turkey. These and similar problems have made keep in background the social movements disability and identity in Turkey.
This study was written within the scope of a field study conducted in Kocaeli province after the related literature on disability area was searched. Following indepth interviews with 13 members of disability  organizations, it is detected that Turkey's disability movement and identity have complex structures as basis, content and method. However, field studies have clearly demonstrated that, in particular Kocaeli, disability movement and identity in Turkey are in momentum and moving toward full rights-based.

Key Words: Disability, Social Movements, Disability Movements, Disability Identity, Kocaeli