Tasarlanan dünya düzeni ve 20. yüzyıl'da mekân/sanat/heykel ilişkisi
The designed world order and the relationship between space/art/ sculpture in the 20th century
Yazar: MEHMET HAKAN BİTMEZ
Danışman: PROF. RAHMİ ATALAY
Anadolu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Heykel Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Tarihsel süreçte mekân, hem fiziksel olarak coğrafya, geometri ve matematik gibi bilimlerin hem de toplumsal olarak sosyoloji, antropoloji ve tarih gibi bilimlerin ilgi alanına girmiştir. 18. yüzyıl modernizm düşüncelerinin olgunlaşmaya başladığı süreçte mekân, kapitalist sermayenin kontrolünde planlanmaya başlamıştır. Bu doğrultuda Avrupa'da ilk kez Fransa'nın başkenti Paris, sistematik şekilde tasarlanarak dünyaya örnek model olarak sunulmuştur. Bu dönemde eski geleneksel yapılar yerini, ulus devletin ve kapitalist stratejilerin işlerliğini sürdüreceği daha işlevsel yapılara bırakmıştır. Bunun sonucunda toplumsal yapıda birtakım kırılmalar gerçekleşmiş, eski zaman ve mekân algısı değişmiştir. 20. yüzyılın başlarında Dadaizm, Sürrealizm ve Konstrüktivizm gibi avangard akımlar, modernist stratejilerle organize edilen bu mekânı ve savaşın etkisiyle kaybolan toplumsal hayatı,  sanatsal çalışmalarıyla eleştirmişlerdir. Bu süreçte heykel sanatı bilinen geleneksel anlayışlardan koparak, bambaşka biçimlere bürünmüştür. Katı bir kütle olan heykel, gündelik nesnelerle oluşturulmuş taşınabilir, mekâna monte edilebilir formlara dönüşmüştür. Diğer taraftan tarihsel avangardistlerin, toplumsal kırılmalara neden olan olguları, sanat alanına taşıyıp, tartışıp eleştirmeleri, 20. yüzyıl boyunca farklı avangard hareketler tarafından sürdürülmeye devam etmiştir. 
Bu çalışma Dadaizm, Konstrüktivizm ve Sürrealizm ile başlayan, günümüze kadar etkileri devam eden avangard hareketlerin, zaman içerisinde geçirmiş olduğu evrelere ve toplumsal kırılma dönemlerinde heykelin biçimsel olarak değişimlerine odaklanmaktadır.

Abstract:
In the historical process, space has fallen within the scope of physical sciences such as geography, geometry, and mathematics, and societal sciences like sociology, anthropology, and history. During the period when the thoughts of modernism began to mature in the 18th century, space started to be planned under the control of capitalist capital. Accordingly, for the first time in Europe, the capital of France, Paris, was systematically designed and presented as an exemplary model to the world. During this period, old traditional structures gave way to more functional buildings that would sustain the effectiveness of the nation-state and capitalist strategies. As a result, certain fractures occurred in the social structure, and the perception of time and space changed. In the early 20th century, avant-garde movements such as Dadaism, Surrealism, and Constructivism criticized this space organized by modernist strategies and the societal life lost due to the impact of war through their artistic works. During this process, the art of sculpture diverged from its known traditional understandings and took on entirely different forms. The rigid mass of sculpture transformed into portable, space-mountable forms created with everyday objects. On the other hand, throughout the 20th century, various avant-garde movements continued to bring the factors causing societal fractures into the realm of art, discussing and critiquing them. Historical avant-gardists carried societal ruptures into the domain of art, maintaining this practice through different avant-garde movements.
	This study focuses on the phases undergone by avant-garde movements that began with Dadaism, Constructivism, and Surrealism and continue to have effects until today, as the formal changes of sculpture during periods of societal rupture over time.