Serebrovasküler enfarkt hastalarında çekilen beyin bilgisayarlı tomografi'de ölçülen optik sinir kılıf çapı ile mortalite ilişkisi
The relationship between optic nerve sheath diameter measured on computerized tomography and mortality in patients with cerebrovascular infarction
Yazar: MEHMET AKİF ÖNAL
Danışman: DOÇ. DR. SEDAT KOÇAK
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Meram Tıp Fakültesi / Acil Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2014
Konu: İlk ve Acil Yardım = Emergency and First Aid
Dizin: Beyin = Brain ; Optik sinir = Optic nerve ; Serebrovasküler bozukluklar = Cerebrovascular disorders ; Serebrovasküler dolaşım = Cerebrovascular circulation ; Sinir lifleri = Nerve fibers ; Tomografi-emisyon-bilgisayarlı = Tomography-emission-computed

Özet:
Amaç: Acil Servise başvuran iskemik inmeli hastaların başlangıç Beyin Bilgisayarlı
Tomografi (BBT) görüntülerinde optik sinir kılıf çapları (OSKÇ) ölçümü ile National
Institutes of Health Stroke Scale (NIHSS), Glaskow Koma Skalası(GKS) arasında mümkün
olabilecek korelasyonu ve mortalite ilişkisini incelemeyi amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Necmettin Erbakan Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi Hastanesi Acil
Servisine ekim 2012 ile ekim 2014 tarihleri arasında başvuran 18 yaş üstü yetişkinlerden Acil
Servis'te değerlendirilmeleri sonucunda akut iskemik inme tanısı alan hastalar vaka çalışma
grubu(n:70) olarak alındı. Akut inme dışı klinikler ve inme taklidi klinikleri ile Acil Servise
başvuran nörolojik değerlendirme ve nöroradyolojik görüntülemeler ile akut inme tanısı
almayan ve dışlanma kriterlerini karşılayan hastalar kontrol grubu(n:73) olarak alındı.
Hastaların klinik bilgileri, demografik verileri, laboratuvar verileri, NIHSS ve GKS skorları
retrospektif olarak Necmettin Erbakan Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi Enlil-HIS versiyon
3.0 hastane bilgi yönetim sisteminden(HBYS), radyolojik ölçümleri Enlil-PACS radyolojik
görüntüleme sistemi üzerinden program ölçüm teknikleri kullanılarak retrospektif olarak kayıt
edilmiştir. Çalışma grubu ve kontrol grubundaki hastaların optik sinir kılıf çapı (OSKÇ); Acil
Servise başvurularında yapılan başlangıç BBT görüntülerinden güncel literatürde belirtildiği
şekilde, her iki gözde optik disk çıkış yerinin 3 mm arkasından ölçüldü.
Bulgular: Çalışmaya toplam 143 hasta dahil edildi. Vaka grubunda 70 hasta, kontrol
grubunda 73 hasta mevcuttu. Vaka grubu hastaların (n:70) yaş ortalaması 72.1±12.9(32-95),
% 51.2'si kadın, % 48.8'i erkekti. Kontrol grubu hastaların (n:73) yaş ortalaması 68.9±10(35-
88), % 53.7'si kadın, % 46.3'ü erkekti. Vaka ve kontrol grupları arasında cinsiyet dağılımı ve
cinsiyete göre yaş ortalamaları açısından istatistiksel olarak anlamlı fark tespit edilmedi
(p=0.437). Çalışmada ilk ölçülen ortalama sistolik kan basıncı ortalaması vaka grubu
hastalarda 144.9±27.7 mmHg, kontrol grubu hastalarda 124.7±21.2 mmHg idi. Ortalama
diyastolik kan basıncı ortalaması vaka grubu hastalarda 84.09±17.8 mmHg, kontrol grubu
hastalarda 77.47±13.7 mmHg tespit edildi. Bu sonuçlara göre vaka grubu hastalar ile kontrol
v
grubu hastaların tansiyon değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fark tespit edildi
(sistolik p=0.01,diyastolik p=0.01). Eşlik eden hastalıklar açısından vaka grubunda HT
%56.1, geçirilmiş SVO %35.6, DM % 30.1, KAH %21.9, AF %15.0, kontrol grubunda HT
%42.4, geçirilmiş SVO %13.6, DM %13.6, KAH %23.2, AF %12.3 olarak tespit edilmiştir.
Vaka ve kontrol grupları eşlik eden hastalıklar açısından benzer komorbid durumlara sahipken
vaka ve kontrol grupları arasında HT, geçirilmiş SVO ve DM gibi risk faktörleri açısından
istatistiki anlamlı fark tespit edilmiştir. Çalışmamızda inme yakınmalarının başlaması ile
hastaneye başvuru saati arasındaki geçen süre ortalaması 11.7 (1-25 ) saat olarak tespit
edilmiştir. Vaka grubu hastaların ilk 3 saat içerisinde hastaneye başvuru oranı % 35.7 (n:25)
olarak tespit edilmiştir. Çalışmada BT'de ölçülen ortalama OSKÇ değerleri vaka grubu
hastalarda sağ göz için 5.52±0.76 mm, sol göz için 5.79±0.85 mm; kontrol grubu hastalarda
ise sağ göz 5.04±0.52 mm ve sol göz için 4.95±0.58 mm tespit edildi. Bu sonuçlara göre vaka
grubu hastalar ile kontrol grubu hastaların sağ ve sol ortalama OSKÇ değerleri arasında
istatistiksel anlamlı fark tespit edildi (sağ OSKÇ p=0.01, sol OSKÇ p:0.01). Vaka grubu
hastaların ortalama hastanede kalış süresi 16.1 gün, ortalama yoğun bakım kalış süreside 13.7
gün olarak tespit edildi. Vaka grubu hastaların ortalama NIHSS puanı 9, ortalama GKS
skoruda 14 olarak tespit edildi. Vaka grubu hastalarda heriki göz ortalama OSKÇ değerleri ile
exitus olan hastalarla olmayan hastalar arasında anlamlı bir fark tespit edilmedi (sağ OSKÇ
p=0.84, sol OSKÇ p=0.73). Hastaların %54.3'ü taburcu, %12.9'u exitus, %22.9'u dış
merkeze sevk, %8.6'sı kendi isteği ile taburcu olmuştur.
Sonuç: İskemik inmeli hasta grubunun, kontrastsız bilgisayarlı beyin tomografi
görüntülerinde optik sinir kılıf çapı ölçüm değerleri ile intrakranyal basınç arasında doğrusal
bir ilişki vardır. Çalışmamızın nihai verileri iskemik inmeli hasta grubunda OSKÇ ölçüm
değerlerinin İKB'yi tahmin etmede kullanılabilir olduğunu fakat vaka sonlanımı açısından
mortaliteyi tahmin etmede tek başına OSKÇ ölçüm değerlerinin yetersiz kalmakta olduğunu
göstermektedir. Optik sinir kılıf çapının bilgisayarlı beyin tomografi görüntülemeleri ile
ölçümü invaziv intrakranyal monitörizasyonun kontrendike olduğu, USG gibi alternatif
noninvaziv monitörizasyon cihazlarının olmadığı durumlarda intrakranyal basınç artışının
tespitinde noninvaziv bir metod olarak kullanılabilir.
Anahtar Kelimeler: Serebrovasküler enfarkt, Başlangıç Bilgisayarlı Beyin Tomografi, Optik
sinir kılıf çapı

Abstract:
Objective: We aimed to assess the possible correlation between optic nerve sheath diameter
(ONSD) measurements on initial brain computerized tomography (CT) images and National
Institutes of Health Stroke Scale (NIHSS), Glasgow Coma Scale (GCS) and the relationship
with mortality in ischemic stroke patients admitted to Emergency Department.
Material and Method: Adult patients aged over 18 years old who were admitted to
Necmettin Erbakan University Meram Medical Faculty Emergency Department between
October 2012 and October 2014 and diagnosed as acute ischemic stroke after the assessment
in Emergency Department were accepted as the case study group (n=70). Patients meeting
the exclusion criteria with clinical appearances beside acute stroke and clinical appearances
resembling stroke who were not diagnosed as acute stroke after neurological assessment and
neuroradiologic imagings in Emergency Department were accepted as the control group
(n=73). Clinical data, demographic data, laboratory data, NIHSS and GCS scores of the
patients were recorded retrospectively using Necmettin Erbakan University Meram Medical
Faculty-Enlil HIS version 3.0 hospital information management system (HIMS) and
radiological measurements were recorded retrospectively using Enlil-PACS radiological
imaging system program measuring features. Optic nerve sheath diameter (ONSD)
measurements of the study and control group were made on initial brain CT images taken
after the admission to Emergency Service and 3 mm behind the optic disk exit point on each
eye as suggested in the current literature.
Findings: Total of 143 patients were included to this study. Case group was constituted from
70 patients and the control group from 73. Mean age of the case group (n=70) was
72.1±12.9(32-95), and 51.2% of the patients were female and 48.8% were male. Control
group mean age (n=73) was 68.9±10(35-88), 53.7% of the patients were female and 46.3% of
the patients were male. There was no statistically significant difference among groups in
terms of gender distribution and mean age (p=0.437). The mean initial measured systolic
blood pressure was 144.9±27.7 mmHg in the case group and 124.7±21.2 mmHg in the control
vii
group. Mean diastolic blood pressure was 84.09±17.8 mmHg in the case group and
77.47±13.7 mmHg in the control group. According to these results, a significant difference
was determined in terms of the blood pressure measurements of the patients between case
group and study group (for systolic bp, p=0.01; for diastolic bp, p=0,01). In the case group,
coexisting diseases were HT 56.1%, previous cerebrovascular event 35.6%, DM 30.1%,
coronary artery diseases-CAD 21.9%, AF 15.0% and in the control group, they were HT
42.4%, previous cerebrovascular event 13.6%, DM 13.6%, CAD 23.2% and AF 12.3%. The
case and control groups were observed having similar comorbidities, however, statistically
significant differences were only detected in terms of HT, previous cerebrovascular event and
DM risk factors between the case and control groups. The mean duration between the
initiation of complaints and the admission to the emergency department was determined as
11.7 hours in our study. The rate of admission to the hospital in the first 3 hours was 35.7%
(n=25) in the case group. Mean ONSD values measured on CT were 5.52±0.76 mm for the
right eye and 5.79±0.85 mm for the left eye in the case group and 5.04±0.52 mm for the right
eye and 4.95±0.58 mm for the left eye in control group. According to these results, a
significant difference was determined between right and left eye mean ONSD measurement
values in the case and control group patients (for right ONSD, p=0.01; for left ONSD,
p=0.01). Mean hospitalization time of the case group patients were 16.1 days and mean
duration of stay in intensive care unit was 13.7 days. Mean NIHSS points of the case group
was 9 and mean GCS score was 14. There was no significant difference between survivors
and non-survivors in the case group in terms of each eye ONSD values (for right ONSD,
p=0.84; for left ONSD, p=0.73). 54.3% of the patients were discharged form hospital, 12. 9%
of them died, 22.9% of the patients were transfered to another medical center and 8.6% of
them were discharged due to patients' own requests.
Results: There is a linear relationship between intracranial pressure and optic nerve sheath
diameter meaurement values on unenhanced brain computerized tomography images in
ischemic stroke patient population. Final data of our study indicate that ONSD measurement
values could be used for prediction of intracranial pressure in ischemic stroke patient
population but for the prediction of mortality, ONSD measurement values alone stand
insufficient. Optic nerve measurement on brain tomography images can be used as an noninvasive
method for detection of increased intracranial pressure in cases where invasive
intracranial monitorization is contraindicated or alternative non-invasive monitorization
devices such as USG are not availible.
viii
Keywords: Cerebrovascular infarct, Initial Brain Computerized Tomography, Optic nerve
sheath diameter.