Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan çocuklarda pragmatik dil, duygu tanıma ve zihin kuramı becerilerinin değerlendirilmesi
Evaluation of pragmatic language, emotion recognition and theory of mind skills in children and adolescents with attention deficit hyperactivity disorder
Yazar: MERVE CANLI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ PINAR URAN
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Duygu = Emotion ; Duygu tanıma = Emotion recognition ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Pragmatik dil = Pragmatic language ; Sosyal biliş = Social cognition ; Zihin kuramı = Theory of mind ; Çocuklar = Children

Özet:
Amaç: Daha önce herhangi bir  konuşma bozukluğu tanısı almamış olan DEHB'ye sahip çocukların pragmatik dil, duygu tanıma ve zihin kuramı becerilerinin değerlendirilmesi ve sağlıklı kontrollerle karşılaştırılması amaçlanmıştır.

Yöntem: Çalışmamız Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Polikliniği'ne ayaktan başvuran, 9-16 yaş DEHB tanısı alan klinik olarak normal zekaya sahip 36 çocuk ve ergen ile yaş ve cinsiyet bakımından eşleştirilmiş 34 sağlıklı kontrolden oluşmuştur. Okul Çağı (6-18 Yaş) Çocukları İçin Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi-Şimdi ve Yaşam Boyu Versiyonu-Türkçe Versiyonu (ÇGDŞ-ŞY-T) yarı yapılandırılmış tarama görüşmesi yapılmış, görüşme bittikten sonra katılımcı çocuk/ergenlere araştırmacı tarafından sessiz bir odada Sözel Olmayan İpuçlarını Algılama Becerilerini Değerlendirme Aracı (SOİAB), Gözden Zihin Okuma Testi (Gözler Testi) ve ikinci düzey yanlış inanç testleri uygulanmıştır. Sosyodemografik bilgi formu, Conners Anne-Baba Derecelendirme Ölçeği Yenilenmiş Uzun Form (CEDÖ-YU) ve İletişim Becerileri Kontrol Listesi (İBK) ölçekleri araştırmacının çocuk ile görüşmesi sırasında ebeveynleri tarafından çocuklardan ayrı bir ortamda doldurulmuştur. Verilerin değerlendirilmesinde İstatistiksel değerlendirmede gruplar arası sürekli değişkenlerin karşılaştırılması için t testleri, kategorik değişkenlerin karşılaştırılması için ki-kare testleri, iki değer arasındaki ilişkiyi araştırmak amacıyla spearman korelasyon testi kullanılmıştır. Bütün istatistiksel testlerde p<0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir.

Sonuç: Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu ve kontrol grubunun sosyo-demografik verileri incelendiğinde; grupların cinsiyet, yaş sosyo-ekonomik-sosyokültürel düzeyleri, anne ve baba yaşları ve eğitim düzeyleri, doğum zamanları, doğum şekilleri ve doğum ağırlıkları benzer bulunmuştur. DEHB tanısı alan çocuklar kontrol grubunda bulunan çocuklara göre İBK alt ölçeklerinin tamamında ve toplamda anlamlı düzeyde daha yüksek puanlar almışlar, bir başka deyişle pragmatik dilde daha kötü performans sergilemişlerdir (p<0,01). Tüm örneklemde dikkatsizlik ve hiperaktivite belirtileri ile İBK puanları arasında pozitif yönlü ilişki saptanmıştır. SOİAB'ta tüm alt alanlarda ve toplam puanda DEHB grubundaki çocukların, sağlıklı kontrollerle karşılaştırıldığında daha düşük puanlar aldığı, kontrollere göre duygu tanıma becerilerinin daha yetersiz olduğu saptanmıştır (p<0,01). DEHB grubunda ZK testi olan GZOT puanı 20,3 ±2,8 iken, kontrol grubunda 23,5 ± 1,9 olup aralarındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu bulunmuştur (p<0,001). Dondurma ve Çikolata testlerinde DEHB grubundaki çocuklar istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha kötü performans sergilemiştir (p<0,05). DEHB'nin klinik görünümlerine göre değerlendirildiğinde, sadece Çikolata ve Dondurma testlerinde DEB, bileşik görünüme göre anlamlı anlamlı şekilde daha kötü performans sergilemiştir. Pragmatik dil ve zihin kuramı becerileri, DEHB'de yaş ile ilişkili bulunmazken, kontrol grubunda anlamlı şekilde ilişkili bulunmuştur (p<0,05). 

Tartışma: DEHB tanısı alan çocukların pragmatik dil, duygu tanıma ve zihin kuramı becerilerinin sağlıklı kontrollerden daha yetersiz olduğu saptanmıştır. Çalışma sonucumuz uluslararası yayınlardaki sonuçlara benzer şekilde DEHB'de pragmatik dil güçlüklerinin bulunduğunu göstermiştir.  Çalışmamız, kültüre has özelliklerden etkilendiği bilinen pragmatik dil alanındaki becerilerin ülkemizde DEHB grubunda çalışıldığı ilk araştırmadır. DEHB belirtileri ile pragmatik dil becerileri arasında ilişki olduğu ve ancak sadece DEHB grubuna bakıldığında bu ilişkinin kaybolması DEHB'deki pragmatik dil becerilerindeki yetersizliğin belirtilerden ziyade yürütücü işlev bozuklukları ya da zihin kuramı beceri yetersizlikleri gibi bozukluğun doğasından kaynaklanıyor olduğunu düşündürmüştür. DEHB'de sosyal biliş yetersizlikleri olduğu ve sosyal biliş kusurları ile pragmatik dil becerileri arasında anlamlı ilişki olduğu doğrulanmıştır. Tipik gelişen sağlıklı çocuklarda yaşla birlikte gelişme gösteren pragmatik dil ve sosyal biliş becerilerinin çalışmamızdaki kontrol grubunda da gözlendiği ancak DEHB grubundaki çocuklarda gözlenmediği sonucu, bu alandaki bozukluğun görece geç olgunlaşan PFK kaynaklı olabileceğini düşündürmüştür. Yürütücü işlevlerin de dahil edildiği gelecek araştırmalar bu konuda yol gösterici olacaktır. DEHB ile OSB arasında pragmatik dil ve sosyal biliş alanındaki yetersizlikler açısından benzerlik ve farklılıklar ileri sürülmüş olup bu grupların birbirleri ve sağlıklı kontrollerle karşılaştırılacağı çalışmaların bu alandaki literatüre katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Anahtar sözcükler: Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, pragmatik dil, sosyal biliş, zihin kuramı, duygu tanıma

Abstract:
OBJECTIVE: The aim of this research is to compare the pragmatic language, emotional recognition and theory of mind skills of children with ADHD who did not have any speech disorder history with the healthy controls

METHODS:  This study includes 36 children and adolescents between the ages of 9-16 who have clinically normal intelligence and were referred due to ADHD symptoms to the Ankara University Medical Faculty Child and Adolescent Psychiatry Department. Study sample consists of 34 healthy controls who were matched with the ADHD group in terms of age and gender. A semi-structured diagnostic interview was conducted with the Diagnostic Interview Kiddie-Sads-Present and Lifetime Version (K-SADS-PL). Child and adolescents were subjected to Test of Perception of Affect Via Nonverbal Cues (TPANC), the Eyes Test and second level false belief tests in a silent room by the investigator. The sociodemographic information form, the Conners' Parent Rating Scale- Revised/ Long (CPRS-R/L) Form and the Children's Communication Checklist-2 (CCC-2) were completed by parents in a seperate environment from the children during the interview of the child by the researcher. For statistical evaluation, t tests were used to compare continuous variables, chi-square tests were used for the comparison of categorical variables between groups, spearman correlation test was used to investigate the relationship between the two values. A p value of <0,05 was considered  statistically significant in all statistical tests.

RESULTS: Both groups were found similar with respect to gender, age' socio-economic-sociocultural levels, maternal and paternal age and education levels, birth time, type of birth and birth weights. Children who had ADHD diagnoses had significantly higher scores on all of the CCC-2 subscales and total scores than the control group, in other words, ADHD group have performed worse in pragmatic language area when compared to controls (p <0,01). There was a positive relationship between the scores of inattention and hyperactivity and CCC-2 scores in the whole sample. With respect to the TPANC's all subtest scores and total score, ADHD group's scores were lower when compared to healthy controls and it is observed that their emotion recognition skills were insufficient compared to control group (p<0,01). The Eyes Test score of the ADHD group was 20.3 ± 2.8, while the control group was 23.5 ± 1.9 and the difference between these groups was statistically significant (p <0.001). In the ice cream and chocolate tests, the ADHD group showed significantly worse performance compared to healthy controls (p <0,05). In terms of subtypes of ADHD, the children in the AD type performed significantly worse in the Chocolate and Freeze tests than the children in the combined type. Although pragmatic language and theory of mind abilities appear to be not correlated with age when observing ADHD group, such correlation is detected while observing the control group (p <0,05).

CONCLUSION: Children with ADHD diagnoses were found to be inadequate in the abilities with respect to the pragmatic language, emotional recognition, and theory of mind than the healthy controls. In our study, it has been shown that there are pragmatic language difficulties in children with ADHD, similar with the  international publications' results relevant to our study context. According to our knowledge this is the first local study for the children in the ADHD group who were evaluated with respect to the pragmatic language which is thought to be an area affected by culture. When considering the relationship between ADHD and pramatic language skills, this relational association was only seen in the ADHD group. This result suggests that the inadequacy of pragmatic language skills in children with ADHD may be attributed due to the  wider nature of this impairment, such as executive dysfunctions or theory of mind skill deficits.The lack of social cognition in the children with ADHD and a significant relationship between social cognition deficits and pragmatic language skills in this group were verified in our study. Pragmatic language and social cognition skills are expected to be developed with the increasing age in typical developing healty children. We observed this age related development in helathy controls but not in the children with ADHD group in our study. This result is thought to be due to late maturation of PFC in the children with ADHD. Including the evaluations of executive functions with the children with ADHD in the future research will provide further results. It'a asserted that there are similarities and differences in children with autism and ADHD with respect to the deficits in the area of pragmatic language and social cognition skills. Comparison of these groups with each other and with healthy controls in the future will provide deep understanding to the literature.
 
Key words: Attention deficit hyperactivity disorder, pragmatic language, social cognition, theory of mind, emotion recognition