Mimari üretimde kullanıcının yeri /
Yazar: GÜLDEHAN FATMA ATAY
Danışman: PROF. ATAMAN DEMİR
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Çalışma, mimari üretim içinde kullanıcının yerini konu alır. Endüstriyel dönemde belirginleşen süreçlerle ile birlikte kullanıcı konumuna ötelenerek yaşadığı mekânı üretmekten uzaklaştırılan özne, zaman içinde değişen anlamları ile birlikte mimar, ürün ve kullanıcının oluşturduğu bir üretim düzlemi içinde yeralmaya başlayacaktır.Sözü edilen dönemde, kitlesel üretimin getirdiği bir zorunluluk olarak mimari üretimde kullanıcıya ait fiziksel veriler, öne çıkmaktadır. (Özellikle endüstriyel döneme ait işçi konutları, kitlesel üretim içinde kullanıcının yerini değerlendirmek üzere ele alınan önemli üretim biçimlerinden biridir.) Bunun yanısıra, mimar-ürün-kullanıcı ilişkisinde mimarın ve ürünün öne çıktığı -20. yy'ın ilk onyıllarındaki üretime paralel biçimde- erk ve form kavramları etrafında gelişen tartışmalar, kullanıcının standart bir veri olarak kabulünü ortaya koyan diğer altbaşlıklar olarak kabul edilebilir.1960'lı yıllarda yaşanan toplumsal dönüşümlerle birlikte, mimari üretim ortamında yaşanan kırılma, kullanıcının yeni bir parametre olarak kabul edilmeye başlanması ile yakından ilişkilidir. Postyapısal metinlere paralel olarak incelenebilecek olan bu dönüşüm ortamında kullanıcı, mimari üretime dair pek çok tartışmanın merkezinde görünür. Bu görünür olma hali, kimi zaman söylemde kalacak öngörülere, kimi zaman da -döneme hakim tartışmalar içinde öne çıkan- kavramlar ekseninde ele alınan mimari pratiğe referans verecektir.Kullanıcıyı mimari üretim içindeki yerini yeniden tarifleyen yaklaşımlardan bir diğeri, tüketim-odaklı sistemlerdir. Bu anlamda ?diğer toplumsal parametrelerle birlikte-mimari üretiminin bir parçası haline gelen pazarlama mekanizmaları, kullanıcıyı, üretime katılması gereken bir demokratik gerçeklik olarak tanımlamaktadır. Kullanıcıya dair yapılan tanımlamalarla birlikte kullanıcı ve mimari üretime ilişkin yapılan araştırmalar, konunun Türkiye coğrafyası içinde nasıl ele alındığını farklı çalışmalarda kapsamlı biçimde incelemek üzere, genel bir çerçeve olarak değerlendirilebilir.

Abstract:
This thessis focuses on the theme of ?the position of user? in architectural atmosphere. From the beginning of industrial period the role of subject who had already been shifted to be a ?user? in architectural production processes, has carried different meanings in different period of times.By this period, user accepted as a physical database in architectural atmosphere. Proletarian dwellings, can be accepted as examples of Mass production -in the period of industrial revolution- to evaluate the meaning of user?s position in architectural approaches. accepting the user as a standart data, became as an acknowledgement at the beginning of the 20. century, by which the authority of the arhitect and ideology became dominant in the architectural atmosphere. Form is also an another concept for the architectural atmoshere of this period which symbolizes the dominance of achitectural product.The breaking point of users position in architectural atmosphere, has a close relationship within socio-political arguments in 1960?s. İn this period user seemed to have a central position in theoretical framework of architectural production which can be evaulated parallel to the post-structural texts. This central figure will appear in architectural atmosphere within conceptual approaches and previsions as well.Another characterization of user can be defined around consumer-focused systems in architectural production processes. user, has a meaning equal to the term of ?participation? -which comes with new democratic systems-, accepted as located with a dominant role in the architectural atmosphere.This researches can include some clues for a framework which can be used to evaluate users position in architectural atmosphere of Turkey.