Kronik karaciğer hastalığında hepatik osteodistrofi gelişimi ile ilişkili faktörler
Factors related to the development of hepatic osteodytrophy in patients with chronic liver disease
Yazar: AMED TRAK
Danışman: DOÇ. DR. İHSAN ATEŞ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Bilkent Şehir Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology
Dizin: Hepatit = Hepatitis ; Karaciğer hastalıkları = Liver diseases ; Karaciğer sirozu = Liver cirrhosis ; Kronik hastalık = Chronic disease ; Nötrofil/lenfosit oranı = Neutrophil/lymphocyte ratio ; Osteoporoz = Osteoporosis

Özet:
Amaç: Hepatik osteodistrofi kronik karaciğer hastalığının bir bulgusu olarak ortaya çıkabilmektedir. Kırık riskinde artış olması, hastalarda morbite ve mortalite neden olmaktadır. Çalışmamızda kronik karaciğer hastalığı olan hastalarda osteodistrofi ile ilişkili faktörleri belirleyip ve bununla ilgili literatüre yeni bilgiler kazandırmayı amaçladık.

	Materyal ve Yöntem: Bu çalışmaya Haziran 2021-Mart 2022 tarihleri arasında Ankara Şehir Hastanesi Gastroenteroloji/Hepatoloji Kliniğine ayakta ve yatarak takip edilen kronik karaciğer hastalığı kanıtlanmış 109 hasta dahil edildi.  Tüm hastalarla ile yüz yüze görüşülüp anamnezleri ve onamları alındı. Hastaların demografik özellikleri, laboratuvar değerleri ve kemik mineral dansitometri ölçümleri kaydedildi. Hastalar kemik mineral dansitometri sonucuna göre osteoporozu olan ve osteoporozu olmayan şeklinde iki gruba ayrıldı. Daha sonra tek değişkenli ve çok değişkenli lojistik regresyon analizi yapılarak hepatik osteodistrofiyi ile ilişkili risk faktörleri belirlendi.

	Bulgular: Çalışmaya kronik karaciğer hastalığı olan 109 hasta dahil edildi. Kemik mineral dansitometri ölçümüne göre 35 hastada osteoporoz saptanırken, 75 hastanın KMD değeri normal olarak kaydedildi. Osteoporozu olan hastaların ortalama yaşı 50,34 ± 10,31 yıl ve %62,8`i kadın (n:22) cinsiyetten olmuştaydı. Çok değişkenli regresyon analizinde, Child-Turcotte-Pugh skor, cinsiyet, yaş ve kilo ile düzeltme yapıldıktan sonra  FSH düzeyi ve NLR düzeyi bağımsız prediktör olarak bulunmuştur. FSH ve NLR için uygun kestirim değerleri Youden indeks metodu baz alınarak ROC eğrisi ile sırasıyla 36,3 U/L ve 2,25 bulundu. FSH için kestirim değeri 36,3 U/L olarak alındığında duyarlılığı %42,9 ve özgüllüğü %89,2`dir. FSH>36,3 U/L olanlar FSH<36,3 U/L olanlara göre 6,1 kat artmış hepatik osteodistrofi riskine sahiptir (OR:6,188; GA: 2,292 – 16,706; p<0,001). NLR için kestirim değeri 2,25 olarak alındığında duyarlılığı %48,6 ve özgüllüğü %77`dir. NRL<2,25 olanlar NLR>2,25 olanlara göre 3,2i kat artmış hepatik osteodistrofi riskine sahiptir (OR:3,167; GA: 1,345 – 7,454; p=0,007).

	Sonuç: Araştırmamızda FSH düzeyinin osteoporozu olan hastalarda yüksek, NLR`ın ise osteoporozu olan grupta düşük olduğunu ve yüksek FSH ile düşük NLR`in hepatik osteodistrofi için bağımsız risk faktörü olduğunu saptadık. Bu çalışma ile FSH ve NLR`ın hepatik osteodistrofiyi tahmin etmede belirteç olarak kullanılabileceğini göstermesi nedeni ile önemlidir. Ancak bu bulgular ileriye dönük daha büyük örnekleme sahip çalışmalarla desteklenmelidir.

Abstract:
Aim: Hepatic osteodistrophia may occur as a manifestation of chronic liver disease. The increased risk of fracture causes morbidity and mortality in patients. In our study, we aimed to determine the factors associated with osteodystrophy in patients with chronic liver disease and provide new informations to the related literature.

	Materyal (Gereç) ve Yöntem: In this study, 109 patients with proven chronic liver disease who were followed up in the Gastroenterology/Hepatology Department of Ankara City Hospital between June 2021 and March 2022 were included. All patients were interviewed face to face, and their anamnesis and consent were taken. Demographic characteristics, laboratory results , and bone mineral densitometry measurements of the patients were recorded. According to the results of bone mineral densitometry, the patients were divided into two groups as those with and without osteoporosis. Then, univariate and multivariate logistic regression analysis was performed to identify risk factors associated with hepatic osteodystrophy.

Results: 109 patients with chronic liver disease were included in the study. According to the measurement of bone mineral densitometry, osteoporosis was detected in 35 patients, while the BMD value of 75 patients was recorded as normal. The mean age of patients with osteoporosis was 50.34 ± 10.31, and 62.8% (n:22) were women. In the multivariate regression analysis, FSH and NLR levels were found as independent predictors after adjusting with Child-Turcotte-Pugh-Pugh score, gender, age and weight. The appropriate cut-off values for FSH and NLR were found to be 36.3 U/L and 2.25 respectively, with the ROC curve based on the Youden index method. When the cut-off value for FSH is considered as 36.3 U/L, its sensitivity is 42.9% and its specificity is 89.2%. Those with FSH>36.3 U/L have a 6.1-fold increased risk of hepatic osteodystrophy compared to those with FSH<36.3 U/L (OR:6,188; CI: 2,292 – 16,706; p<0,001). When the cut-off value for NLR is taken as 2.25%, the sensitivity is 48.6% and the specificity is 77%. Those with NRL<2.25 have a 3.2-fold increased risk of hepatic osteodystrophy compared to those with NLR>2.25 (OR:3,167; CI: 1,345 – 7,454; p=0,007).

Conclusion: In our study, FSH level was high, and NLR was low in patients with osteoporosis. Moreover, high FSH and low NLR were independent risk factors for hepatic osteodystrophy. This study has significance because of showing FSH and NLR as markers that can be used to predict hepatic osteodystrophy. However, these findings should be supported by prospective studies with larger samples.