Türkçede ünsüz ötümlülüğünün sesbilgisel çözümlemesi
Phonetic analysis of consonantal voicing in Turkish
Yazar: CEM YÜKSEL
Danışman: PROF. DR. İCLÂL ERGENÇ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Dilbilim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Analiz = Analysis ; Dil bilgisi-ünsüzler = Grammer-consonants ; Ses bilgisi = Phonetic ; Türkçe = Turkish ; Ötümlü = Voiced

Özet:
Bu çalışmada, ötümlü ünsüzün içerisinde bulunduğu seslem tipine ve seslemin sözcük içerisindeki konumuna göre ötüm örüntüsü ve düzeyinin araştırılması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, ötümlü ünsüzün içerisinde bulunduğu sözceler, yirmi kadın, yirmi erkeğee seslettirilmiş ve sonrasında ötümlü ünsüz ilgili sözceden bölütlenerek ötüm örüntüleri ve düzeyleri PRAAT programında çözümlenmiştir.Elde edilen veriler, Türkçedeki tüm ötümlü ünsüzlerin, seksen bir ayrı bağlamda (ses çevresinde), ötüm örüntülerini ve düzeylerini kapsamaktadır. Ötüm örüntüleri, bölütlenmesi yapılan ünsüzün on eşit bölümünden nicemlenen ötüm düzeyinin oluşturduğu eğriler biçiminde betimlenmiştir. Her bağlamda, ötümlü ünsüzlerin ötüm örüntüleri, tınlayıcılar ve engelleyiciler olmak üzere iki ayrı kümeye ayrılarak gösterilmiştir. Hemen hemen her bağlamda tınlayıcıların daha düzenli ötüm örüntüsü ve yüksek ötüm düzeyi göstermelerine karşın, engelleyiclerin daha çok dalgalanan ötüm örüntüsü ve daha düşük ötüm düzeyi gösterdikleri belirlenmiştir.Bu bulgular sonucunda; ötümlü ünsüzlerin sözcük sonunda giderek ötümsüzleştikleri, sözcükler arası güçlü ulamlamanın ve bitişik seslerin, ünsüzlerin ötüm örüntüleri değiştirdikleri, |n| ve |g|nin kendilerine bitişik ünsüzlerin ötüm örüntülerini arttırdıkları, |c| ve |j|nin kendilerine özgü ötüm örüntüsü gösterdikleri, sonraki dar ünlülerin ötüm düzeylerini düşürürken, geniş ünlülerin yükselttiği ve iki ünlü arasındayken ünsüzün ötüm düzeyinin arttığı belirlenmiştir.

Abstract:
In the present study, it is aimed to research a pattern and a degree for voiced consonants in the context of syllable including voiced consonant and syllable position in the word. To this end, utterances including voiced consonants have been pronounced by twenty males and twenty females and afterwards voiced consonants have been segmented from utterances and their voicing patterns and voicing levels have been analyzed in PRAAT.Analyzed data have been indicated voicing patterns and voicing levels of Turkish voiced consonants in eighty one contexts (phonetic environment). Voicing patterns have been formed as curves whose voicing level values have been calculated ten equal parts of segmented consonant. Voicing patterns of consonants in all contexts have been plotted in two different groups, sonorants and obstruents. It has been determined that while sonorants have had smooth curves and high level voicing, obstruents have had fluctuating curves and low level voicing.It has been observed on the findings that all voiced consonants gradually devoices at the final position of words, strong liaisons and elisions and contiguous phonemes can change the voicing pattern, |n| and |g| can increase the voicing level of contiguous phonemes, |c| and |j| have peculiar voicing patterns to them, while following narrow vowels can lower the voicing level of consonant, following wide vowels can increase the voicing level of consonant and voicing level of consonants increase between two vowels.