Biyoçeşitlilik temelli fen eğitiminin okul öncesi dönem çocuklarının bilimin doğası anlayışları, bilimsel süreç becerileri ve yerel tür bilgilerine etkisi
The effect of biodiversity-based science education on preschool children's understanding of the nature of science, scientific process skills, and knowledge of local species
Yazar: CEREN KOCA
Danışman: PROF. DR. HAKAN SERT
Akdeniz Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Okul öncesi dönemde çocukların dünyayı algılama ve çevreleriyle etkileşim kurma becerileri hızla gelişir. Doğayı keşfetme ve anlamlandırma süreci, özellikle bu yaş grubundaki çocuklar için son derece önemlidir. Bu noktada biyoçeşitlilik eğitimi, bu sürecin merkezinde yer alır. Çocuklar, doğadaki farklı türlerin varlığını, bu türlerin ekosistem içindeki rollerini ve aralarındaki ilişkileri erken yaşlarda öğrenerek, doğal dünyaya yönelik bir merak ve saygı geliştirirler. Biyoçeşitlilik temelli eğitim, çocukların doğa ile olan bağlarını güçlendirirken, aynı zamanda çevresel sürdürülebilirlik konusunda bilinçlenmelerine de katkıda bulunur. Bu araştırmanın amacı, okul öncesi eğitime yönelik olarak tasarlanan Biyoçeşitlilik Temelli Fen Eğitimi (BiTFE) etkinliklerinin, 5-6 yaş grubu çocukların bilimin doğası anlayışlarına, bilimsel süreç becerilerine ve yerel tür bilgilerine etkisini incelemektir. Araştırma, yarı deneysel model kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma grubunu, Manavgat bölgesindeki bir devlet anaokuluna devam eden 27 çocuk (12 deney ve 14 kontrol grubu) oluşturmaktadır. Veri toplama araçları olarak, "Young Children's Views of Science" görüşme protokolü, yerel tür bilgisi için araştırmacı tarafından tasarlanan başarı testi ve bilimsel süreç becerilerini ölçmek için "Okul Öncesi Çocukları için Bilimsel Süreç Becerileri Ölçeği" kullanılmıştır. BiTFE etkinlikleri, 11 hafta boyunca deney grubuna uygulanmış, uygulama öncesi ve sonrası hem deney hem de kontrol grubuna ön-test ve son-testler yapılmıştır. Veriler, parametrik olmayan istatistiksel yöntemlerle analiz edilmiştir. Mann-Whitney U testi, gruplar arası farkları değerlendirmek için, Wilcoxon işaretli sıralar testi ise ön-test ve son-test sonuçlarını karşılaştırmak için kullanılmıştır. Araştırma bulguları, deney grubundaki çocukların bilimin doğası anlayışlarında belirgin bir gelişme olduğunu göstermiştir. Uygulama öncesinde 'yetersiz' ve 'yanıtsız' olarak değerlendirilen bilimin değişebilirliği, bilimin ampirik temeli ve bilimin öznel doğası gibi kavramlarda, uygulama sonrasında bu kategorilerde azalmalar ve 'kısmen yeterli' ile 'yeterli' kategorilerinde ise belirgin artışlar gözlemlenmiştir. Ayrıca, deney grubundaki çocuklar Akdeniz foku, kum zambağı ve deniz kaplumbağası gibi yerel türleri tanıma ve bu türlerin ekolojik önemini anlama düzeylerinde kontrol grubuna kıyasla istatistiksel olarak anlamlı düzeyde ilerleme kaydetmiştir (p<0.05). Bilimsel süreç becerileri açısından ise, uygulama sonrasında deney grubunda 'ilişki kurma' (Z=-2.328, p=0.020) ve 'ölçme' (Z=-2.126, p=0.033) boyutlarında anlamlı gelişmeler gözlenmiştir. Ancak genel bilimsel süreç becerilerinde anlamlı bir fark bulunmamıştır. Bu sonuç, bilimsel süreç becerilerinin gelişimi için daha uzun süreli ve yoğun bir eğitime ihtiyaç duyulabileceğini göstermektedir. Sonuç olarak, bu çalışma, biyoçeşitlilik temelli fen eğitiminin okul öncesi dönemde çocukların bilimin doğası anlayışını derinleştirmede ve yerel türlere yönelik farkındalıklarını artırmada etkili olduğunu ortaya koymaktadır. Bu bulgular, erken çocukluk eğitiminde biyoçeşitlilik temelli yaklaşımların, çocukların bilimsel düşünme becerilerini geliştirmek ve çevre bilincini artırmak için önemli bir araç olabileceğini göstermektedir.

Abstract:
The aim of this research is to examine the impact of Biodiversity-Based Science Education (BiTFE), designed for preschool education, on the understanding of the nature of science, scientific process skills, and knowledge of local species among children aged 5-6 years. The study was conducted using a quasi-experimental model with 27 children (12 in the experimental group and 14 in the control group) attending a public preschool in the Manavgat region. The data collection tools included the "Young Children's Views of Science" interview protocol, an achievement test designed by the researcher to measure knowledge of local species, and the "Scientific Process Skills Scale for Preschool Children" to assess scientific process skills. BiTFE activities were implemented in the experimental group over 11 weeks, and pre-tests and post-tests were administered to both the experimental and control groups before and after the intervention. The data were analyzed using non-parametric statistical methods. The Mann-Whitney U test was used to evaluate the differences between groups, while the Wilcoxon signed-rank test was used to compare pre-test and post-test results. The findings of the study showed a significant improvement in the experimental group's understanding of the nature of science. Before the intervention, children were evaluated as having 'insufficient' or 'no response' regarding concepts such as the changeability of science, the empirical basis of science, and the subjective nature of science. After the intervention, there were reductions in these categories and significant increases in the 'partially sufficient' and 'sufficient' categories. Furthermore, the children in the experimental group showed statistically significant improvement compared to the control group in recognizing local species such as the Mediterranean monk seal, sand lily, and sea turtle, as well as understanding their ecological importance (p<0.05). In terms of scientific process skills, significant improvements were observed in the experimental group in the dimensions of 'relationship building' (Z=-2.328, p=0.020) and 'measurement' (Z=-2.126, p=0.033) after the intervention. However, no significant difference was found in overall scientific process skills. This result suggests that the development of scientific process skills may require a longer and more intensive educational approach. In conclusion, this study indicates that biodiversity-based science education is effective in deepening children's understanding of the nature of science and increasing their awareness of local species during early childhood. These findings suggest that biodiversity-based approaches in early childhood education can be an important tool for enhancing children's scientific thinking skills and environmental awareness.