Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde orta seviye (B1 - B2 Düzeyi) hedef sözcük belirleme çalışması
Determining the word study objectives in intermediate level (B1 - B2 Level) in teaching Turkish as a foreign language
Yazar: BAYRAM BOZKURT
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MEHMET ALİ EROĞLU
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Corpus destekli aktivite = Corpus-based activities ; Dil öğretimi = Language teaching ; Hedef belirleme = Target determination ; Kelime öğretimi = Vocabulary teaching ; Türkçe = Turkish ; Yabancı dil öğretimi = Foreign language teaching ; Öğretim = Teaching ; Öğretim yöntemleri = Teaching methods

Özet:
Yabancı dil olarak Türkçenin öğretimi hem yurt dışında hem de yurt içinde 
önemini artırmaktadır. Türkçeyi yabancı dil olarak öğretmek için kitaplar, materyaller 
çıkarılmakta, akademik çalışmalar yapılmaktadır. Dil öğretiminin temel taşı olan kelime 
öğretimi ise bu çalışmalarda biraz göz ardı edilmektedir. Kelime öğretimi için bilimsel 
bir çalışma sonucu belirlenmiş bir sistem veya kelime listeleri bulunmamaktadır. 
Yabancı dil olarak Türkçe' nin öğrenilmesine yönelik yazılacak ders kitaplarında, 
çalışma kitaplarında, sınıf ortamında, kelimeleri öncelik sırasına göre vermek dil 
öğrenen kişinin başarısını etkileyecektir.
Türkçe öğrenen öğrencilerin dilin dört temel becerisi olan dinleme, okuma, 
konuşma ve yazma becerilerini geliştirmeleri beklenir. Bu dört temel becerinin temel 
taşlarından biri şüphesiz kelime bilgisidir. Kelime bilgisi yeterli seviyeye ulaşamayan 
öğrencilerin sağlıklı bir iletişim kurması beklenemez. Dinleme ve okuma becerilerinde 
başarılı olmaları için öğrencilerin okudukları ve duydukları kelimelerin anlamlarını tam 
olarak bilmeleri gerekmektedir. Yazma ve konuşma becerilerinde ise öğrencilerin etkin 
olarak kelime kullanmaları gerekmektedir. 
Yabancı dil öğretiminde, dilin en önemli unsurlarından biri olan kelimelerin 
belirli bir sistemle öğretilmesi, öğrenicinin zorlanmadan dili kullanmasını sağlar. Dil 
öğretiminde en önemli konulardan olan kelime öğretimi tam, tutarlı ve anlaşılır hale 
getirilmelidir. Her kelimenin öğretilmesi değil, dil kullanıcısının seviyesine göre kelime 
öğretilmesi ve öğretilen kelimelerin pekiştirilmesi gerekmektedir. Türkçeyi yabancı dil 
olarak öğrenen bireye ana dili kullanıcısı gibi sunulan kelime öğretiminden 
kaçınılmalıdır.
Bu çalışmada yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde, Türkçe öğrenenlere orta 
seviyede (B1- B2) öğretilmesi önerilen hedef kelimeler belirlenmeye çalışılmıştır. 
Bu çalışmaya başlamadan önce Türkçe öğretim merkezlerinde görev yapmakta 
olan birçok akademisyen ve uzman kişi ile bu konu hakkında görüşülmüş, kelime 
öğretimi çalışmaları olsa da, bilimsel yöntemlerle oluşturulmuş hedef kelimelerin 
bulunmadığı ve Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde bunun bir ihtiyaç olduğu 
vurgulanmıştır. Bu ihtiyacı karşılamak amacıyla hedef kelime belirleme çalışmasına 
başlanılmıştır.
Bu belirlemede öncelikle bir kelime havuzu oluşturulmuştur. Kelime havuzu 
Türkiye'deki ve dünyadaki farklı üniversite ve kurumlarda Türkçe öğretimi için 
kullanılan dört kitap setini içermektedir. Bu kitaplar Ankara Üniversitesi Yeni Hitit 
Yabancılar İçin Türkçe kitap seti, Gazi Üniversitesi Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabı 
seti, İstanbul Üniversitesi İstanbul Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabı ve Dilset 
Yayınları Lale Türkçe Ders Kitabı setidir.
Kelime  havuzu  oluşturulduktan  sonra  Avrupa  Dilleri  Öğretimi  Ortak  Çerçeve 
Programı  ve  yabancı dil olarak Türkçe öğretim kitapları temel alınarak  seviyelere göre 
(A1-A2/  B1-  B2)  konular  belirlenmiştir.  Daha  sonra  bu  konulara  Yabancı  dil  olarak 
Türkçe  öğretim  kitaplarından  oluşturulmuş  olan  havuzdan  kelimeler  seçilmiştir.  Bu 
seçimde,  Avrupa  dil  kriterlerindeki  öğrenci  kazanımları,  kelime  öğretim-  öğrenim 
kriterleri, uzman görüşleri, yazılı- sözlü Türkçe sıklık çalışmaları ve corpuslar belirleyici 
olmuştur. 
Çalışmada, yazılı Türkçe sıklık çalışması olarak İlyas Göz tarafından Türk diline 
ait kelime sıklığı esas alınarak yapılmış Türk Dil Kurumu Yayınları arasında çıkan kitap 
temel  alınmıştır.  İlyas  Göz'  ün  yaptığı  bu  çalışmada,  Hürriyet,   Milliyet  ve  Sabah 
gazeteleri,  ayrıca,   roman,   hikâye,   güzel  sanatlar  gibi  alanlarda  1995  ve  sonrasında 
yayınlanmış olan 338 kitap ile 138 dergi taranarak 22.693 kelimeye ulaşılmıştır (Göz, 
2003).
Sözlü Türkçe sıklık çalışması olarak ise 2007 yılında Dokuz Eylül 
Üniversitesi'nde Ufuk Aşık tarafından hazırlanan 'Yabancılar İçin Temel Türkçe 
Kelime Varlığının Oluşturulması' adlı çalışma temel alınmıştır. Bu çalışma, Türkçenin 
sözlük varlığını belirleme amacıyla yapılan bütünce çalışmaları kapsamında, sözlü dil 
üzerine hazırlanmış bir kelime sıklığı ve yaygınlığı belirleme çalışmasıdır (Aşık, 2007).
Corpus olarak, TS Corpus' tan faydalanılmıştır. TS Corpus, tamamı sözcük türü 
ve biçimbirimsel bazda işaretlenmiş toplam 491 milyon birimden (491,360,398 milyon 
token) oluşan genel amaçlı bir Türkçe derlemdir. Proje kendinden önce Türkçe adına 
yapılmış bilişimsel dilbilim çalışmaları ile dünyada yapılmış derlem dilbilim 
çalışmalarını bir araya getirerek, kullanılabilir bir ürün olarak modern bir derlem 
oluşturmayı hedeflemektedir. (http://tscorpus.com/tr).
Çalışmada yazılı Türkçe sıklık sözlüğü, Sözlü Türkçe sıklık çalışması ve Corpus 
kullanıldığı için bu çalışma hem sözlü hem de yazılı Türkçe kelimelerini içermektedir 
diyebiliriz.
Seviyelere  göre  belirlenen  kelimeler,  Türkçeyi  yabancı  dil  olarak  öğreten 
kurumlarda uzun yıllar çalışmış, bu alanda yüksek lisans, doktora yapmış uzman kişilere 
verilerek görüşleri alınmıştır. Bu görüşler sonucunda kelimeler netleştirilmiştir.
Bu  çalışmalar  sonucunda  elde  edilen  net  hedef  kelimeler;  fiil,  isim,  sıfat,  zarf, 
zamir,  edat,  bağlaç,  ünlem  kategorileri  olarak  tasnif  edilmiştir.  Kelime  türlerine  göre 
tasnif edilen bu kelimeler, kendi içlerinde tekrar tasnif edilmiştir. 
Bu tasnifte;
Fiiller, kelime kökeni ve durum tamlayıcılarına göre, 
İsimler, kelime kökeni,  ünsüz yumuşaması, ses düşmesi ve ek aldıklarında büyük ünlü 
uyumuna uymayan alıntı kelimelere göre (kabul> kabulü),
Sıfatlar, kelime kökeni ve ünsüz yumuşaması kuralına göre,
Zarf, zamir, edat, bağlaç ve ünlem olan kelimeler ise kelime kökenine göre tasnif 
edilmiştir. Bu tasniflerde Türk Dil Kurumu Sözlüğü ve Gülsel Sev'in Türk Dil Kurumu 
tarafından basılan "Etmek Fiiliyle Yapılan Birleşik Fiiller ve Tamlayıcılarla Kullanılışı" 
adlı kitabı temel alınmıştır.

Abstract:
The teaching of Turkish as a foreign language increases the importance both at 
home and abroad. To teach Turkish as a foreign language, books, materials are being 
published and academic studies are being done. On the other hand the vocabulary 
teaching, the corner stone of language teaching has a little consideration in these 
studies. There is no any determined system or word lists which have been determined as 
a result of academic studies, for teaching vocabulary. To give the words according to 
their priority in written textbooks, workbooks and in the classroom environment will 
effect the person's success in teaching Turkish as a foreign language.
For learners of Turkish, it is expected to develop the four basic skills of 
language; listening, reading, speaking and writing. One of the corner stone of the four 
basic skills is undoubtedly vocabulary. Students who can't reach to a sufficient level of 
vocabulary can not be expected to establish healty communication. To be successful in 
their reading and listening skills students are required to fully know the meaning of the 
words they hear and read. And in writing and speaking skills students are required to 
use words effectively.
In foreign language teaching, to teach words, which is one of the most important 
elements of language teaching, with a particular system enables the students to use the 
language without difficulty. Vocabulary teaching that is precisely the most important 
issues in language teaching should be consistent and understandable. It is required not 
to teach every word, but to teach according to the level of language users and to 
overlearn the words that have been taught. It should be avoided to offer words to 
individuals who learn Turkish as a foreign language same as the native language users.
In this study, target words that recommended to be taught at intermediate level 
(B1-B2) in teaching Turkish as a foreign language are determined. 
Before starting to this study, we interviewed with many scholars and experts 
who work at the Turkish language teaching centers, on this topic, although there is 
vocabulary teaching studies, it is emphasized the absence of the target words created 
with academic methods and this is a requirement in teaching Turkish as a foreign 
language. In order to meet this requirement it has been started the study of determining 
the target words.
In this determination, word corpus was formed firstly. Word corpus comprises 
four book sets used for the Turkish teaching in different universities in the world and 
institutions in Turkey. These books are Ankara Üniversitesi 'Yeni Hitit Yabancılar İçin 
Türkçe' book set, Gazi Üniversitesi 'Yabancılar İçin Türkçe' book set, İstanbul 
Üniversitesi 'İstanbul Yabancılar İçin Türkçe' book set and Dilset Publishing's 'Lale 
Türkçe' book set.
After  word  corpus  has  been  created,  issues  were  determined  according  to  the 
levels  (A1-A2  /B1-B2)  by  using  Common  European  Framework  of  Reference  for 
Languages  and Turkish language books as a foreign language  as the sources.  Then, the 
words have been selected to these issues from the corpus that created from the Turkish 
books as a foreign language teaching.  In this selection process, student achievements in 
European  languages  criteria,  the  word  Teaching-  learning  criteria,  expert  opinions, 
written- spoken Turkish frequency studies and corpuses have been determinative.
In this study, as writtenTurkish frequency study, the book of Turkish Language 
Association  Publications  made  on  the  basis  of  the  frequency  of  words  of  the  Turkish 
language by İlyas Göz has been used (Göz, 2003). In this study of İlyas Göz, Hürriyet, 
Milliyet and Sabah newspapers, as well as novels, stories, such as fine arts areas that have 
been  published after 1995 with 338 books and 138 journals has been scanned and has 
been reached to 22.693 words (Göz, 2003).
As the frequency study of Spoken Turkish, the study named 'Yabancılar İçin 
Temel Türkçe Sözcük Varlığının Oluşturulması' is based conducted by Ufuk Aşık in 
2007 in Dokuz Eylül University. this study is designed to determine the frequency and 
extent of on oral language with the scope of Turkish studies conducted in order to 
determine the presence of all of the dictionary (Aşık, 2007) 
As Corpus, has been used of TS Corpus. TS Corpus is a general-purpose corpus 
containing 491 million POSTagged tokens (491,360,398 million). TS Corpus is a 
tagged corpus. TS Corpus aims to combine former Turkish computational linguistics 
studies and other corpus linguistics studies from world and form a "usable" and 
"accesable" Turkish Corpus as an end-user product. (http://tscorpus.com/tr).
In the study because of writtenTurkish frequency dictionary, Spoken Turkish 
frequency dictionary and corpus has been used, we can say that this study includes both 
orally and writtenTurkish words.
The  words determined according to the levels  were given the  experts who have 
worked for many years in the Institutions of teaching Turkish as  a foreign language and 
who has master's degree and doctorate in this field  and their opinions were taken. The 
words have been finalised as a result of these opinions. 
The clear target words as the result of these studies have been classified categories 
as;  verb,  noun,  adjective,  adverbs,  pronouns,  prepositions,  conjunctions,  interjections. 
These words classified according to the word types have been classified in themselves 
again.
In this classification;
The verbs, according to etymon and case suffixes, 
The nouns, according to etymon, consonant harmony, elision and the quoted words  which 
do not meet the vowel harmony when they receive suffix (kabul> kabulü),
The adjectives, according to etymon and consonant harmony,
Adverbs, pronouns, prepositions, conjunctions and interjections have been classified
according to etymon,