19. yüzyıl saray, köşk ve kasırlarındaki hat sanatı örnekleri
Example of calligraphy in 19th century palaces, mansions and pavilions
Yazar: KÜBRA BAŞ
Danışman: PROF. DR. NURCAN YAZICI METİN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Türk-İslam Sanatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: El Sanatları = Crafts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; El sanatları = Handicrafts ; Kasırlar = Summer palaces ; Köşkler = Pavilions ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı sanatı = Ottoman art ; Saraylar = Palaces ; Yazı sanatı = Calligraphy

Özet:
19. yüzyıl Osmanlı Devleti'nde batılılaşma hareketlerinin her alanda yoğun bir şekilde görüldüğü yüzyıldır. Siyasi, askeri ve eğitim alanlarının yanı sıra mimari ve sanatta da köklü değişiklikler görülmektedir. 
Sivil mimari çağı olarak ele alabileceğimiz 19. yüzyılda yeni yapı türleri ortaya çıkmıştır. Bu dönemde çok sayıda saray, köşk ve kasır inşa edilmiştir. Dolmabahçe Sarayı, Beylerbeyi Sarayı, Yıldız Sarayı, Çırağan Sarayı, Aynalıkavak Kasrı, Ihlamur Kasırları, Maslak Kasrı, Küçüksu Kasrı, Şale Köşkü, Abdülmecid Efendi Köşkü gibi birçok yapı dönemin sanat anlayışı hakkında bilgi vermektedir.
19. yüzyılda barok, rokoko, ampir, oryantalizm ve neo-klasik gibi üsluplar Batı'dan alınmıştır. Fakat Osmanlı Devleti Batı'dan almış olduğu bu üslupları kendi geleneksel sanat anlayışıyla birleştirip özgün bir üslup ortaya koymuştur. Bu dönemde Batı resmine olan ilgi oldukça artmış fakat hat sanatı hiçbir zaman önemi kaybetmemiştir.  
Hat; cami, medrese, mektep, tekke, çeşme, hamam, han ve saray gibi dini, sivil ve askeri birçok yapıda karşımıza çıkmaktadır.  Hatlar genellikle dini yapılarda cümle kapılarının üstünde, kubbelerde, pencere alınlıklarında, mihrap ve minberlerde doğrudan yapıya nakşedilmiş olarak karşımıza çıkarken aynı zamanda büyük levhalar şeklinde de yapılardan bağımsız bir şekilde görülmektedir. 
Dönemin ünlü hattatları tarafından ta'lik, sülüs, celi sülüs, nesih ve kûfî gibi pek çok yazı türünde eser ortaya koyulmuştur. Hatların konuları bulunduğu yapıya göre değişiklik göstermektedir. Camilerde genellikle ibadetle alakalı sözler, ayet ve hadisler, saray, köşk ve kasırlarda şiirler, özlü sözler, devlete ve padişaha övgü ve tavsiyeler, askeri yapılarda fetihlerle alakalı ayet ve hadisler karşımıza mevcuttur.
19. yüzyıldan sonra padişahların tuğralarının da kullanımı artmıştır. Padişahların baniliğini yaptığı saray, kasır ve köşklerin bir kısmında bulunan tuğralar genellikle yapıların dış cephelerinde yer alırken iç mekânlarda da örnekli bulunmaktadır.

Abstract:
19. the century is the century in which Westernization movements in the Ottoman Empire are seen extensively in all areas. In addition to the political, military and educational fields, there have been drastic changes in architecture and art.
In the 19th century, which we can consider as the civil architecture age, new types of buildings emerged. During this period, many palaces, mansions and castors were built. Many buildings provide information about the understanding of art of the period such as Dolmabahçe Palace, Beylerbeyi Palace, Yıldız Palace, Çırağan Palace, Aynalıkavak Mansion, Linden Mansions, Maslak Mansion, Küçüksu Mansion, Şale Mansion, Abdülmecid Efendi Mansion.
In the 19th century, styles such as baroque, rococo, empiricism, Orientalism and neo-classical were taken from the West. However, the Ottoman State combined these styles from the West with its own traditional art approach and revealed a unique style. Meanwhile, interest in Western painting increased considerably, but calligraphy never lost its significance.
The calligraphy occurs many religious, civil and military structures such as mosques, madrasahs, schools, dervish lodge, fountains, baths, inns and palaces. The calligraphy is usually seen in religious buildings above the main doors, in domes, window pediments, mihrab and pulpit directly embroidered on the structure, while at the same time in the form of large slabs that are independent of the structures.
Famous calligraphers of the period have been put forward many types of writing such as Ta'lik, sülüs, celi sülüs, nesih and kufi works. The topics of the calligraphy vary according to the structure in which they are located. In mosques, there are often words, verses and hadiths related to worship; in palaces, mansions and hurricanes, poems, concise words, praise and advice to the state and the Sultan; in military buildings, verses and hadiths related to conquests are observed.
There has been an increase of using the Sultan's signatures which is tughra on structures in 19th century. The tughras in the palaces, mansions and pavilions which are used by Sultans, can be seen generally in the exterior of the buildings and they can be seen in the interiors.