Travma sonrası stres bozukluğunda üstbiliş ve bilişsel işlevler ilişkisi
The relationship of metacognition and cognitive functions in posttraumatic stress disorder
Yazar: GİZEM UCUZ TORUNOĞLU
Danışman: PROF. DR. TUNÇ ALKIN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sinir Bilimi Ana Bilim Dalı / Klinik Sinirbilimler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Psikiyatri = Psychiatry ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Nöropsikiyatri = Neuropsychiatry ; Nöropsikoloji = Neuropsychology ; Nöropsikolojik testler = Neuropsychological tests ; Tıbbi psikoloji = Psychology-medical

Özet:
Giriş: Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB), travmatik olaylara maruz kaldıktan sonra gelişebilen; yeniden yaşantılama, kaçınma, duygudurum, aşırı uyarılmışlık ve bilişle ilgili problemler gibi dört temel belirti kümesiyle kendini gösteren psikiyatrik bir hastalıktır. Bununla birlikte TSSB'nin bilişsel işlevler üzerindeki olumsuz etkisini gösteren birçok çalışma mevcuttur. En genel tanımıyla düşünme hakkında düşünme eylemi olarak tanımlanan üstbiliş kavramının işlevsel olmayan kullanımı psikopatolojilerle ilişkili bulunmuştur.
Amaç: Araştırmada travmatik bir yaşam olayı olan trafik kazasını geçirmiş bireyler içerisinden; TSSB var olan hastalar ile trafik kazası sonucunda TSSB geliştirmemiş katılımcılar arasında bilişsel işlevler ve üstbiliş performanslarının karşılaştırılması amaçlanmaktadır. 
Yöntem: Çalışmaya Dokuz Eylül Üniversitesi Adli Tıp Anabilim Dalı'na başvuran 43 kişi olgu 53 kişi kontrol grubu olmak üzere 96 kişi alınmıştır. Katılımcılara tanı konulmasında ve doğrulanmasında DSM-5 için TSSB tanı ölçekleri ve Çocukluk Çağı Travmaları Ölçeği" ölçekleri, üstbilişi ölçmek için Üstbiliş 30 Ölçeği (ÜBÖ- 30) ve nöropsikolojik testler (Stroop Testi, Rey İşitsel Sözel Öğrenme Testi, Sayı Sembolleri, İz Sürme Testi (A ve B) uygulanmıştır.
Bulgular: TSSB geliştiren kişilerin üstbiliş ölçeği toplam puanlarının ortalaması, geliştirmeyen kişilerin toplam skorlarının ortalamasına göre anlamlı şekilde yüksek tespit edilmiştir (p<0,05). İki grubun bilişsel işlev ortalamaları karşılaştırıldığında ise anlamlı bir farklılık saptanamamıştır. Bilişsel işlevler ve üstbiliş performanslarının ilişkisi incelendiğinde anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p<0,05).
Sonuç: Sonuçlar işlevsiz üstbilişlerin yani kişilerin kendi düşünceleri hakkındaki olumlu ve olumsuz inancının TSSB'nin ortaya çıkmasına zemin hazırlayabileceğini gözler önüne serilmektedir. Analizler sonucunda TSSB ve üstbiliş ilişkisinin güçlülüğü ortaya çıkmış ve hastalığın tanı ve tedavisinde hem belirteç hem tedavi yöntemi olarak üstbiliş modelinin önemi açığa çıkmıştır. 

Anahtar Kelimeler: Travma Sonrası Stres Bozukluğu, üstbiliş, bilişsel işlevler

Abstract:
Introduction: Post-Traumatic Stress Disorder (PTSD) is a psychiatric disorder that might evolve after exposure to traumatic events, manifested by four basic symptoms sets such as re-experiencing, avoidance, mood, over-excitation, and cognition problems. Nevertheless, there are many studies showing the negative effect of PTSD on cognitive functions. The most functional definition of metacognition, which is defined as thinking action about thinking itself, has been found to be related to psychopathologies.
Aim: Among the individuals who had a traffic accident, which is a traumatic life event, it is aimed in the research to compare cognitive functions and metacognitionperformances among the patients with PTSD and participants who did not develop PTSD because of a traffic accident.
Method: The study included 96 people, 43 of whom were admitted to the Dokuz Eylul University Forensic Medicine Department and 53 of them were control groups. Structured Clinical Interview was performed for DSM-5 in diagnosis and confirmation of the participants and PTSD Scale (CAPS) Applied by Clinician. Then, "Life Events Checklist for DSM-5, Posttraumatic Stress Disorder Checklist, Childhood Trauma Scale, Peritraumatic Dissociation Scale" scales, Metacognition- 30 Scale to measure metacognition (MCQ-30) and neuropsychological tests (Stroop Test, Rey Auditory Verbal Learning Test, Digit Symbols, Trail Making Test A and B) were applied.
Findings: The average of the metacognition scale total scores of the people who developed PTSD was significantly higher than the average of the total scores of the non-developers (p<0,05). When the cognitive function averages of the two groups were compared, no significant difference was monitored. When the relationship between cognitive functions and metacognition performances was examined, a significant relationship was found (p<0,05).
Conclusion: The results reveal that dysfunctional metacognitions, that is, the positive and negative beliefs of the people about their own thoughts, may lead to the emergence of PTSD. As result of the analyses, the strength of the relationship between PTSD and metacognition was revealed and the importance of metacognition model was revealed both as a marker and treatment method in the diagnosis and treatment of the disease..
Keywords: Post Traumatic Stress Disorder, Metacognition, Cognitive Function