Köknar (Abies) kozalaklarından elde edilen renkler ve bu renklerin yün halı iplikleri üzerindeki haslık değerleri
The colors obtained from fir (Abies) cone and the fastness values of these colors on wool carpet yarns
Yazar: HANDE KILIÇARSLAN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ARLI
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Ev Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: El Sanatları = Crafts

Özet:
Beşeriyetin başlangıcından itibaren insan hayatında yer eden önemli hususlardan biri deboyama olmuştur. İnsanlar, tabiatta buldukları her türlü maddeyi boya ve boyarmadde halinegetirmişlerdir. Bunlar günümüzdeki bitkisel boyacılığın temelini oluşturmuştur.Ülkemizde bitki çeşitliliğinin fazla olması ve çok kolay elde edilmesinden ötürü bitkiselboyacılık günümüzde halen yapılmaktadır. Avrupa ve ülkemizin bazı yörelerinde yetişen veiçerisinde boyarmadde bulunan köknar kozalağının bitkisel boyacılıkta kullanımına dair birçalışma daha önceden yapılmamıştır. Bu yüzden ileride doğal boyamacılığa katkı sağlayacağıiçin böyle bir araştırma planlanmış ve yapılmıştır.Yün iplik ağırlığına göre %100, %150 ve %200 oranlarında alınan köknar kozalağı 1 saatkaynatılarak sıcak ekstrakt elde edilmiştir. İlmelik yün halı ipliklerinin mordansız ve yün iplikağırlığına göre %3 oranında alınan 10 farklı mordan ile 1 saat mordanlanması ve hazırlanansıcak ekstraktla da 1 saat işlem görmesi sonucunda 90 adet boyama yapılmıştır. Boyanmışilmelik yün halı ipliklerinden elde edilen renkler subjektif ve objektif (colorimeter cihazı)yöntemlerle değerlendirilmiştir.Boyamalar sonucu somon ve sütlü kahve renkleri ağırlıklı olarak 15 farklı renk ve tonu eldeedilmiştir. Elde edilen renklerin ışık haslığı 2 ile 8, sürtünme haslığı 1 ile 4-5, yaş su damlasıhaslığı 2 ile 5, kuru su damlası haslığın da ise 3 ile 5 arasında değişen değerler bulunmuştur.Boyamalarda bitki oranının farklılığı, mordan çeşitliliği ve boyama yöntemleri etkiliolmuştur.2006, 70 sayfaAnahtar Kelimeler: Köknar (Abies) kozalağı, ışık haslığı, sürtünme haslığı, su damlasıhaslığı

Abstract:
Dyeing is one of important consideration in people life from start of antiquity. People havemade colour and pigment whatever they find in the nature. This compose the base of naturaldyeing today.Tha natural dyeing is done still today because of extra herb variation and achieve very easy inour country. The labour about using fir cone which blossoms in Europe and some vicinity inour country and contains pigment, in natural dyeing hadn?t been done. Because of this, such alabour has been planned and done for additive natural dyeing in the future.The fır cone, taken in 100 %, 150 % and 200 % ratios according to wool yarn, wereconditioned to boiled for 1 hour in hot extract. The wool yarns taken in 3 percent based on totheir weights were mordanted by 10 different mordants and for wool yarns without mordant.Then, after boiled in hot extract, totaly 90 unit dyeings were performed. Colours obtainedfrom wool carpet yarns were evaluated by objective (with colorimeter) and subjectivemethods.The results of the dyeings are 15 different colours mostly peach and milky coffee colours.Situated colours?s light fastness is between 2-8, abrasion fastness is between 1-5, wet waterspotting fastness is between 2-5, dry water spotting fastness is between 3-5. Difference ofherb incidence, mordant variation and technic of dyeing were effective in dyeing.2006, 70 pagesKey Words : Fir (Abies) cone, light fastness, abrasion fastness, water spotting fastness