Lisans öğrencilerinin problemli internet kullanım davranışları ve bu davranışları etkileyen faktörler: Modelleme çalışması
Problematic internet usage behaviours of undergraduate students and its factors: A modelling study
Yazar: BURCU KARABULUT COŞKUN
Danışman: DOÇ. DR. SERÇİN KARATAŞ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Bölümü = Department of Computer Education and Instructional Technology ; Bireysel sorunlar = Individual problems ; Eğitim teknolojisi = Education technology ; Problem davranış = Problem behavior ; Öğrenciler = Students ; Üniversite öğrencileri = University students ; İnternet = Internet ; İnternet kullanımı = Internet use

Özet:
u araştırma, lisans öğrencilerinin problemli internet kullanım davranışlarını ortaya koymayı ve bu davranışları etkileyen faktörleri bir model çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Bu amaç kapsamında, lisans öğrencilerinin problemli internet kullanım davranışları, internette kullanım süreleri, nedenleri ve çeşitli sosyo-demografik özellikleri incelenmiş ve problemli internet kullanım düzeylerini etkileyen faktörler belirlenmeye çalışılmıştır. Araştırmanın evrenini 2014-2015 eğitim öğretim yılında ülkemizdeki bulunan yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören lisans öğrencileri oluşturmaktadır. Örneklem ise, gelişmişliklerine göre iki grupta toplanan yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören öğrencilerden rastgele yöntemle seçilen 2000 tanesinden oluşmaktadır. İlişkisel tarama yönteminin kullanıldığı araştırmanın verilerini toplamak için araştırmacı tarafından geliştirilen ve 32 madde 9 faktörden oluşan Lisans Öğrencilerinin Problemli İnternet Kullanım Davranışları Ölçeği kullanılmıştır. Üç aşamada geliştirilen ölçeğin, ilk geliştirme aşamasında, oluşturulan madde havuzu uzman görüşüne sunulmuş, ikinci aşamada elde edilen ölçek, asıl uygulamaya katılmayacak bir lisans öğrenci grubu üzerinde uygulanarak açımlayıcı faktör analizine tabi tutulmuştur. Son aşamada ise ilk aşamaya katılmayan başka bir lisans öğrenci gurubu üzerinde yeniden uygulanan ölçek, son olarak doğrulayıcı faktör analizine tabi tutularak son halini almıştır. Toplam 2026 lisans öğrencisinin katılım sağladığı ölçek uygulamasından elde edilen veriler IBM® SPSS® Statistics 21 ve IBM® SPSS® Amos™ 21 yazılımları aracılığı ile tek ve çok değişkenli normallik sayımları ve yapısal eşitlik modeli analiz yöntemleri ile değerlendirilmiştir. Araştırma bulgularına göre geliştirilen lisans öğrencilerinin Problemli İnternet Kullanımı ve etkileyen faktörler modeli lisans öğrencilerinin interneti kullanmaya yönelik kullanımlarını kontrol edememeye yönelik davranışları %94, internet kullanımı sonucunda fiziksel olarak olumsuz etkilenme durumlarını %92, interneti kullanım sürelerinde aşırılık yaşama durumlarını %81 ve son olarak internet kullanım davranışları yüzünden akademik olarak başarısız olma durumlarını %40,8 oranında açıklamıştır. Bunun yanında öğrencilerin problemli internet kullanımlarını etkileyen faktörlerin sosyal doyum, duygusal tatmin, içselleştirme, prestij algısı, fiziksel olumsuz etki, aşırı kullanım,  kontrol kaybı, akademik başarısızlık ve içsel kandırma başlıkları altında açıklanabildiği belirlenmiştir. Modelin çoklu gruplar açısından değerlendirilmesi sonucunda, erkek öğrencilerin kız öğrencilere göre daha fazla problemli davranış sergilediği, ayrıca gelişmişlik düzeyine göre öğrenim görülen yükseköğretim kurumunun da gelişmişliğinin artmasına ters ilişkili olarak problemli internet kullanım davranış düzeylerinin değiştiği belirlenmiştir. Model çerçevesinde test edilen hipotezler açısından çoklu grup analizleri incelendiğinde, kız öğrencilerin prestij algısının, kontrol kaybı üzerinde anlamlı bir etkisi olmadığı belirlenirken, erkek öğrenciler için tüm hipotez kurguları kabul edilmiştir. Öğrenim görülen yükseköğretim kurumunun gelişmişliğine göre yapılan benzer değerlendirme sonucunda ise, 2006 öncesinde kurulan üniversitelerin öğrenim gören öğrenciler için içselleştirme faktörünün fiziksel olumsuz etki üzerinde ve içsel kandırmanın akademik başarısızlık üzerinde anlamlı bir etkisi olmadığı belirlenirken, 2006 ve sonrasında kurulan üniversitelerin öğrenim gören öğrenciler için sosyal doyumun akademik başarısızlık üzerinde, duygusal tatminin kontrol kaybı üzerinde, içselleştirmenin kontrol kaybı üzerinde, içselleştirmenin aşırı kullanım üzerinde, içselleştirmenin fiziksel olumsuz etki üzerinde, prestij algısının kontrol kaybı üzerinde ve içsel kandırmanın akademik başarısızlık üzerinde anlamlı bir etkisi olmadığı belirlenmiştir.

Abstract:
The aim of this study is to determine and model the problematic internet use behaviours of graduate students and the factors.  Based on this overall aim, the study describes problematic internet use behaviours, internet use period, reason and various social-demographical features of graduate students and the factors affect problematic internet use level. Universe of the study consists of the graduate students in Turkey between the years 2014-2015 and the population is randomly selected 2000 students from universities categorized into two development level. Casual comparative research design was used for the study. Data were collected by the scale consist of 32 items and 9 factors developed by the researcher. Scale development process completed in 3 stages. For the first development stage, expert review was applied for the item pool. Draft scale was applied and analysed with confirmatory factor analysis in the second stage. The final scale applied second time for the confirmatory factor analysis and formed as an original scale form. Original scale was delivered to 2000 graduate students and 2026 of them applied. IBM® SPSS® Statistics 21 and IBM® SPSS® Amos™ 21 software's were used for univariate and multivariate normality tests and structural equation modelling analysis. Results showed that %94 of lack of control behaviours about the Internet use, %92 of physical damaging effects, %81 of overuse of the Internet and %40,8 of academically unsuccess were explained by proposed model. And problematic internet use behaviours can be determined by the social satisfaction, emotional satisfaction, internalization, status perception, physical damaging effects, overuse, lack of control, academically unsuccess and self-deception factors. Results of multivariate group analysis of the model showed that, male students are more problematical internet users than female students and development level of the universities and problematic internet use behaviours are inversely correlated. The research findings also reveal that there is no significant effect of status perception on lack of control for the female students, but all hypotheses were accepted for the male students. The results of the same analysis of the development level of the universities showed that, there is no significant effect of internalization on physical damaging effect and self-deception on overuse for the students at the universities were founded before 2006 and there is no significant effect of social satisfaction on academically unsuccess, emotional satisfaction on lack of control, internalization on lack of control, overuse, physical damaging effects, status perception on lack of control and self-deception on academically unsuccess for the students at the universities were founded 2006 and afterwards.