Kişniş bitkisinin (Coriandrum sativum L.) verim, verim unsurları ve bazı kalite özellikleri üzerine farklı sıra arası mesafelerin etkisi
Effects of row spacings on yield, yield components and some quality characteristics of coriander (Coriandrum sativum L.)
Yazar: ZEYNEP KALKAN
Danışman: DOÇ. DR. ERDOĞAN ÖZTÜRK
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Endüstri Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Coriandrum sativum = Coriandrum sativum ; Kalite = Quality ; Kişniş = Coriander ; Sıra aralığı = Row spacing ; Verim = Yield

Özet:
Bu çalışma, farklı sıra arası mesafelerin kişniş bitkisinin (Coriandrium sativum L.) verim, verim unsurları ve bazı kalite özelliklerine olan etkilerini belirlemek amacıyla 2014 yılında Erzurum'da yürütülmüştür. Araştırmada, üç kişniş genotipi  (Gamze ve Kudret çeşitleri, Hat Telci) dört sıra arası mesafe (20, 30, 40 ve 50 cm) yer almıştır. Deneme "Tesadüf Blokları" deneme desenine göre üç tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Araştırmada; çiçek açma ve yetişme süresi, bitki boyu, dal, şemsiye ve şemsiyede tohum sayısı, tohum verimi, bin tane ağırlığı, uçucu yağ oranı ve verimi gibi karakterler ele alınmıştır.


Araştırma sonuçlarına göre, değişik sıra arası mesafelerin tohum verimi üzerine etkisi önemli bulunmuşken, incelenen diğer karakterlerde oluşturdukları rakamsal farklılıkların, istatiksel olarak önemli olmadığı belirlenmiştir.  Sıra arası mesafelerinden 20 cm'de bitki boyu (59,66 cm), şemsiye başına tohum sayısı (30,02 adet) ve tohum verimi (180,35 kg/da), 30 cm'de çiçek açma süresi (64,11 gün) ve uçucu yağ verimi (0,597 l/da), 50 cm'de ise yetişme süresi (116,94 gün), dal sayısı (5,36 adet), bitki başına şemsiye sayısı (16,24 adet), bin tane ağırlığı (9,79 g) ve uçucu yağ oranı (%0,37) en fazla bulunmuştur. 


Kişniş genotipleri arasında yetişme süresi ve şemsiye sayısı bakımından önemlilik belirlenmez iken, diğer karakterler bakımından önemli farklılıklar tespit edilmiştir. Kudret çeşidinde çiçek açma süresi (68,38 gün), dal sayısı (5,63 adet), bitki boyu (65,73 cm), bitki başına şemsiye sayısı (15,19 adet), şemsiye başına tohum sayısı (30,02 adet), uçucu yağ verimi (0,775 l/da) ve uçucu yağ oranı (%0,46), Gamze çeşidinde yetişme süresi (117,38 gün),  Hat'da ise bin tane ağırlığı (12,00 g) ve tohum verimi (178,46 kg/da) en yüksek olmuştur.


Sonuç olarak, sıra arası mesafelerden elde edilen değerler arasında önemli bir farklılığın olmamasına rağmen, kişniş bitkisi yetiştiriciliğinde tohum üretimi açısından sık ekimin (20-30 cm), uçucu yağ üretimi açısından ise seyrek ekimin (40-50 cm) yapılmasının, kişniş çeşit/hatları içerisinde Kudret çeşidinin kullanılmasının uygun olacağı tespit edilmiştir. Ancak, çalışmadan daha sağlıklı ve kesin sonuçlar elde edebilmek için ise denemenin birkaç yıl daha devam etmesinin gerektiği düşünülmektedir.

Abstract:
This research was conducted to determine the effects of row spacings on yield, yield components and some quality characteristics of coriander (Coriandrium sativum L.) under Erzurum conditions in 2014. In this study, three coriander genotypes (The cultivars Gamze and Kudret and Line Telci) and four different row spacing (20, 30, 40 and 50 cm) were used. The experimental design was the randomized block with three replications. Days to flowering and days to maturity duration, plant height, number of branches, number of umbel per plant, number of seeds per umbel, 1000 fruit weights, seed yield, essential oil and seed essential oil yield were investigated in this experiment. 

According to the results, the all characters except for seed yield were not significantly affected by the row spacings, but numerical differences have occurred. The highest plant height (59,66 cm), number of seeds per umbel (30,02 number) and seed yield (180,35 kg/da) were obtained from row spacings 20 cm. The highest days to flowering (64,11 day) and essential oil yield (0,597 l/da) from row spacings 30 cm and days to maturity (116,94 day), number of branches (5,36 number), number of umbel per plant (16,24 number), 1000 seed weight (9,79 g) and essential oil content (%0,37) were obtained from row spacings 50 cm.  

The coriander genotypes affected significantly all parameters except for days to maturity and  number of seeds per umbel. The highest flowering duration (68,38 day), number of branches (5,63 number), plant height (65,73 cm), number of umbel per plant (15,19 number), number of seeds per umbel (30,02 number), essential oil content (%0,46) and essential oil yield (0,775 l/da) were obtained from Kudret genotype. The highest days to maturity (117,38 day) from Gamze genotype, and seed yield (178,46 kg/da)  and 1000 seed weight (12,00 g)  were obtained from Line Telci.

Based on the results of the present study, although there were no significant difference, between the values obtained from row spacing, narrow sowings (20-30 cm) in terms of seed production and wide sowing (40-50 cm) in terms of essential oil production in coriander plant cultivation and of the genotypes, Kudret can be recommended. However, the study should be continued for at least a few years to achieve a more accurate decision about the responses of the coriander to row spacings.