Şalümo ve Barok klarnetin incelenmesi ile Antonio Vivaldi'nin "Klarnet ve Orkestra için Konçerto No. 1" isimli eserinin müzikal açıdan incelenmesi ve çalışma yöntemleri
Chalumeau, and Baroque clarinet's historical development and musical analysis of Antonio Vivaldi's "Concerto No. 1 for Clarinet and Orchestra" and practicing methods
Yazar: ORKUN UYAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DENİZ YAVUZ
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Müzik Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2024
Konu: Müzik = Music
Dizin: Klarnet = Clarinet ; Konçerto = Concerto ; Vivaldi = Vivaldi

Özet:
Tüm sanatsal akımlarda olduğu gibi klasik batı müziğinde de, zaman içerisinde yaşanan gelişimler ve değişimler, bestecilerin ve dönemlerin müzikal gerekliliklerini karşılamak amacıyla çalgılarda da görülmektedir. Çalgılarda süregelen bu değişim bir bakıma, geçmişte müziğin ve bestecilerin döneme göre isteklerini karşılamak, uzun ömürlü ve stabil bir kullanım, çalıcının ton-entonasyon ve ajilite konularında gelişimine katkı sağlamak amaçlarıyla da değişimler göstermiştir. Bu gelişmeler yaşanırken bazı mucitler, çalıcılar ve çalgılar özelinde besteciler de ön plana çıkmışlardır. Klarnet de diğer tüm çalgılar gibi geçmişten günümüze uzun soluklu bir gelişim süreci yaşamış ve günümüzde halen gelişmeye devam etmektedir.

M.Ö. 2700'lü yıllarda kullanılmış bir nefesli çalgı olarak kabul edilen ilkel bir kamıştan Şalümo'ya, daha sonra eklenen perdelerle günümüze kadar gelişen klarnetin yolculuğunda öne çıkan mucitlerden biri şüphesiz Johann Cristoph Denner'dır. Nürnberg'li çalgı ustası Denner üretmiş olduğu Blok Flütlerle nam salmış, bu ustalığını Şalümo ve Şalümoks için de kullanmıştır. Johann Cristoph Denner birçok kaynakta "Klarnetin Mucidi" olarak nitelendirilmektedir. Klarnetin gelişim serüveni zamanla perde sayıları artan klarnetlerin üretilmesiyle de devam etmiş ve çalıcıların entonasyon, ses aralığı ve çalım kabiliyetlerini destekleyen bir hal almasıyla orkestralarda yerini git gide sağlamlaştırmıştır. 

Barok Dönem'in en önemli bestecilerinden biri olan Antonio Vivaldi, üretkenliğiyle bilinmesinin yanı sıra başka bir özelliği ise Klarneti eserlerinde ilk kullanan bestecilerden biri olmasıdır. 500'den fazla konçerto ve konçertant besteleyen Vivaldi, klarneti başka çalgılarla birlikte kullanarak klarnete imkan sağlamıştır. Vivaldi'nin Klarnet kullanımına örnek olarak, RV 779: Trio Sonata, RV 664: Juditha Triumphans (Soprano Şalümo, 2 Klarnet), RV 556: "per la Solennità di San Lorenzo" (2 Klarnet) , RV 555: Concerto in C major (2 Şalümoks), RV 579: Concerto Funebre in B-flat major (2 Şalümoks), RV 559: Concerto in C major (2 Obua ve 2 Klarnet için Konçerto), RV 560: Concerto in C major (2 Obua ve 2 Klarnet için Konçerto), RV 558: Concerto in C major (2 Şalümoks) örnekleri verilebilmektedir. Bestelenmiş olduğu bu eserlerin aksine klarneti solo bir çalgı olarak yeterli görmediği düşünülerek konçerto yazmadığı da öne sürülen fikirler arasındadır.
 Vivaldi'nin bir solo klarnet için bir konçerto bestememesini ve müziklerinin klarnete oldukça yatkın olduğu düşüncesinden yola çıkan obua sanatçısı, besteci ve ödüllü bir aranjör olan Andreas Nikolai Tarkmann, dünyanın önde gelen İsveçli Klarnet Virtüözü Martin Fröst ile birlikte yapmış oldukları geniş çaplı araştırmalar sonucunda, Vivaldi'nin yazmış olduğu aryalardan seçmiş oldukları titiz bir çalışmayla üç ayrı konçerto üretmiş ve bunları kayda alarak klarnet repertuarına kazandırmışlardır.

Bu çalışmada, şalümo, şalümoks ve klarnetin gelişimi farklı açılardan incelenmiş ve bu çalgıların repertuarlarına yer verilmiştir. Klarnetin gelişimiyle birlikte onu eserlerinde kullanarak alan sağlamış olan üretken besteci Antonio Vivaldi'nin yaşamı, eserleri ve müziklerinden üretilen Klarnet ve Orkestra için Konçerto No.1 isimli eseri de ele alınmıştır. Ayrıca bu çalışma ile birlikte klarnet icracılarına nefes yönetiminin önemi, entonasyon ve kondisyon çalışmalarına yönelik öneriler sunulmasıyla birlikte bahsi geçen eser için çalım kolaylığı sağlayacağı düşünülen tavsiyelerde bulunularak klarnet repertuarına kazandırılmış olan bu yeni eseri seslendirmek isteyen çalıcılara çalışmalarında bir kılavuz olabilmesi amaçlanmıştır.

Abstract:
As with all artistic movements, the developments and changes in western classical music over time can also be seen in the instruments, in order to meet the musical requirements of composers and periods. In a way, this constant change in instruments has also shown changes in the past to meet the demands of music and composers according to the period, to provide long and stable use, to contribute to the development of the player in tone-intonation and agility. As these developments took place, a number of inventors, players and composers came to the fore. The clarinet, like all other instruments, has undergone a long process of development from the past to the present and is still evolving today.

Johann Christoph Denner is undoubtedly one of the most important inventors in the history of the clarinet, which has evolved from a primitive reed instrument used as a wind instrument in 2700 B.C. to the chalumeau and then to the present day with the addition of frets. Denner, an instrument maker from Nuremberg, became famous for the block flutes he made, and he used this mastery to make the chalumeau and chalumeaux. Many sources describe Johann Cristoph Denner as the "inventor of the clarinet". The adventure of the clarinet's development continued with the production of clarinets with an increasing number of pitches over time, and it gradually consolidated its place in the orchestra by improving the intonation, range and playing skills of the players. 

Antonio Vivaldi, one of the most important composers of the Baroque period, is known not only for his productivity but also for being one of the first composers to use the clarinet in his works. Composing over 500 concertos and concertants, Vivaldi made the clarinet possible by combining it with other instruments. Examples of Vivaldi's use of the clarinet are RV 779: Trio Sonata, RV 664: Juditha Triumphans (soprano chalumeau, 2 clarinets), RV 556: "per la Solennità di San Lorenzo" (2 clarinets), RV 555: Concerto in C major (2 chalumes), RV 579: Concerto Funebre in B flat major (2 chalumeaux), RV 559: Concerto in C major (Concerto for 2 oboes and 2 clarinets), RV 560: Concerto in C major (Concerto for 2 oboes and 2 clarinets), RV 558: Concerto in C major (2 chalumeaus). In contrast to these works, it is also suggested that he did not write a concerto because he did not consider the clarinet sufficient as a solo instrument.

 Based on the idea that Vivaldi did not write a concerto for solo clarinet and that his music is well suited to the clarinet, Andreas Nikolai Tarkmann, an oboist, composer and award-winning arranger, together with the world's leading Swedish clarinet virtuoso Martin Fröst, have, as a result of their extensive research, produced three separate concertos with a meticulous study of selected arias written by Vivaldi, recorded them and introduced them into the clarinet repertoire.

This study analyses the development of the chalumeau, the chalumeaux and the clarinet from different perspectives and includes the repertoire of these instruments. In addition to the development of the clarinet, the life, works and music of the prolific composer Antonio Vivaldi, who used the clarinet in his works, and his Concerto No.1 for Clarinet and Orchestra, which is based on his music, are also discussed. In addition, this study aims to provide clarinetists with suggestions on the importance of breath management, intonation and conditioning studies, as well as recommendations that are thought to provide ease of playing for the aforementioned work, and to be a guide for performers who wish to perform this new work that has been introduced into the clarinet repertoire.