Art Nouveau, Art Deco ve Bauhaus arasında, İstanbul mimarlığında üslup melezlenmeleri: İnönü caddesi özelinde cephe analizleri üzerinden bir okuma
Hybridizations of styles between Art Nouveau, Art Deco and Bauhaus in Istanbul architecture: A reading on facade analysis specific to İnönü avenue
Yazar: ULUÇ ALGAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ELVAN ERKMEN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture ; Sanat Tarihi = Art History ; İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration
Dizin: Art Deco = Art Deco ; Art Nouveau mimarisi = Art Nouveau architecture ; Bauhaus = Bauhaus

Özet:
Üsluplar arası geçişlerin görüldüğü dönemlerdeki mimari faaliyetlerde, melez durumlar ile karşılaşılır. Bu çalışma da İstanbul'da 20. yüzyıl başlarında görülen Art Nouveau ve Art Deco üslupları arası geçiş ve Erken Cumhuriyet Dönemi İstanbulu'ndaki yapılarda Art Deco-Bauhaus sentezi üzerine bir incelemedir. Bu tez kapsamında, Modern Mimarlık ile birlikte Art Nouveau'nun bir başkaldırı üslubu olarak belirmesinde etkili olan 19. yüzyılın mimari anlayışı ve eklektisizm, buna karşı tepkiler, 20. yüzyıl mimarlığında sadeleşme, işlevin ön plana geçmesi ve bunun İstanbul'a yansıması ele alınmıştır. İstanbul'da geç Osmanlı ve Erken Cumhuriyet Dönemi Mimarlığı ve ardından İnönü Caddesi apartmanlarının cephe tasarımında gözlemlenen Art Deco'nun, Art Nouveau ve Bauhaus ile olan sentezi üzerine yoğunlaşılmıştır. 
Çalışma, giriş bölümünün ardından iki ana bölümde ele alınmıştır. 19. yüzyıl ile Bauhaus Okulu arası dönemin incelendiği bölümde üsluplar arası geçiş ve Türk Mimarlığına yansıması çalışılmış, İstanbul'a ait örnekler seçilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde ise Ayaspaşa, İnönü Caddesi apartmanlarına ait cephe analizleri üzerinden Art Deco üslubu, Art Deco-Art Nouveau ve Art Deco-Bauhaus sentezi çalışılmıştır.
Bu tez çalışmasının birinci bölümündeki iki numaralı ana başlık, 19. yüzyıl eklektisist mimarlığına karşı gelişen akımları ve genel tanımları içermektedir. Bu bölümde Art Deco'ya geçiş, Glasgow ve Viyana merkezli geometrik Art Nouveau üslubu üzerinden incelenmiştir. Bu bölümün üçüncü başlığında, Rus Konstrüktivizmi, De Stijl, Bauhaus Okulu ve Uluslararası Üslup üzerinden 20. yüzyıl mimarlığında akılcı, işlevselci, evrenselci bir anlayışın görüldüğü sadeleşme süreci incelenmiştir. Yine aynı bölümün dördüncü başlığında, İstanbul'da Geç Osmanlı ve Erken Cumhuriyet Dönemi Mimarlığı çalışılmıştır. Bu bölümde herhangi bir bölge kısıtlaması yapılmadan İstanbul genelindeki yapılar ele alınmıştır. İstanbul'da Art Nouveau Mimarlığı adlı alt başlıkta, İstanbul'da görülen Art Nouveau-Art Deco üslupları arası geçiş, Erken Cumhuriyet Dönemi Mimarlığı'nın II. Dönemi olan Devrim Mimarlığı'nın ele alındığı alt başlıkta ise İstanbul'da Art Deco-Bauhaus Sentezi incelenmiştir. 
Art Deco akımının temelleri 1900'lü yıllara kadar gitmektedir. 20. yüzyılın başlarında, Art Nouveau'dan Art Deco'ya geçişin gözlemlendiği dönemde, Glasgow ve Viyana iki önemli merkezdir. Glasgow Ekolü'nden Charles Rennie Mackintosh'un, Viyana Ekolü'nden ise Otto Wagner ve Josef Hoffmann'ın 1900'lü yılların başındaki tasarımları, geometrik ve yalın anlayışları ile Art Deco'nun öncü örneklerini oluşturmuştur.  Bu tez çalışmasında, Viyana ve Glasgow şehirlerinde görülmüş geometrik Art Nouveau üslup üzerinden, Art Deco estetiğe geçiş sürecine ve Art Deco'nun Bauhaus öğretisi ile bir sentez oluşturmasına yoğunlaşılmıştır. Bu geçiş ve sentez süreci İstanbul'daki yapı örnekleri üzerinden de incelenmiştir. 
Bu tez çalışmasında, İstanbul'daki 20. yüzyılda inşa edilmiş yapıların tasarımında tespit edilmiş olan üç farklı kırılma noktasında yoğunlaşılmıştır. Bu kırılma noktalarından ilki, Art Nouveau üslupta tasarlanmış yapıların, sadeleşme eğilimi göstermesi ve bu yapılarda geometrinin öne çıkması ile Art Nouveau üsluptan Art Deco üsluba geçişten söz edilmesi şeklindedir.  
D'Aronco'nun 20. yüzyıl başlarında, İstanbul'da gerçekleştirdiği bazı tasarımları, 1925'teki serginin ardından Art Deco adını alacak olan üslubun özelliklerini gösterir. Nitekim tam da bu nedenle D'Aronco'nun bu tasarımları, Bülent Özer tarafından "Adı Konmamış Art Deco" şeklinde tanımlanmıştır. İkinci kırılma noktası, Art Deco ve Art Nouveau üsluba ait ögelerin, yapılarda bir arada görülmesi ile Art Nouveau-Art Deco sentezinin meydana gelmesidir. İstanbul'daki mimari faaliyetlerde Art Nouveau, Art Deco eşliğinde 1930'lu yıllara kadar devam etmiştir. Üçüncü kırılma noktası ise Art Deco üslubun sade ögelerinin Bauhaus ekolünde tasarlanmış yapılarda görülmesi ile Art Deco-Bauhaus sentezinin meydana gelmesi şeklindedir. Bu yapıların tanımlanmasında kullanılan "Art Deco-Bauhaus Kırması" kavramı da yine Bülent Özer tarafından ortaya atılmıştır. İstanbul'da, Art Deco-Bauhaus sentezine ise 1930 ile 1940 yılları arasını kapsayan Erken Cumhuriyet Dönemi'nde, modern, rasyonel ve fonksiyonel öğreti ile inşa edilmiş bazı yapılarda rastlanmaktadır.

Abstract:
Hybrid situations are encountered in architectural activities in the periods when transitions between styles are seen. This study is an examination of the transition between Art Nouveau and Art Deco styles seen in Istanbul at the beginning of the 20th century and the synthesis of Art Deco-Bauhaus in the buildings of Early Republican Period Istanbul. Within the scope of this thesis, the architectural understanding and eclecticism of the 19th century, which were influential in the emergence of Art Nouveau as a style of rebellion along with Modern Architecture, the reactions to it, simplification in 20th century architecture, the foreground of function and its reflection on Istanbul are discussed. It focuses on the synthesis of Art Deco with Art Nouveau and Bauhaus, which is observed in the late Ottoman and Early Republican Period Architecture and later on the facade design of the İnönü Street apartments.
The study is dealt in two main sections after the introduction. In the section examining the period between the 19th century and the Bauhaus School, the transition between styles and its reflection on Turkish Architecture were studied, and examples from Istanbul were selected. In the second part of the study, the synthesis of Art Deco style, Art Deco-Art Nouveau and Art Deco-Bauhaus has been studied through the facade analyzes of Ayaspaşa, İnönü Street apartments.
The main title number two in the first part of this thesis includes the movements and general definitions against the eclecticist architecture of the 19th century. In this section, the transition to Art Deco is examined through the Glasgow and Vienna-based geometric Art Nouveau style. In the third chapter of this section, the simplification process in which a rational, functionalist and universalist understanding is seen in 20th century architecture is examined through Constructivism, De Stijl, Bauhaus School and International Style. In the fourth chapter of the same section, the Architecture of the Late Ottoman and Early Republican Periods in Istanbul was studied. In this section, structures in Istanbul are discussed without any regional restrictions. The transition between Art Nouveau-Art Deco styles seen in İstanbul in the subtitle of "Art Nouveau Architecture in Istanbul" and Art Deco-Bauhaus Synthesis in İstanbul has been examined in the subtitle of the Revolution Architecture which is the second period of Early Republican Architecture
The foundations of the Art Deco movement go back to the 1900s. At the beginning of the 20th century, when the transition from Art Nouveau to Art Deco was observed, Glasgow and Vienna were two important centers. The designs of Charles Rennie Mackintosh from the Glasgow School and Otto Wagner and Josef Hoffmann from the Vienna School in the early 1900s formed the pioneering examples of Art Deco with their geometric and simple understanding. In this thesis, it is focused on the transition process to Art Deco aesthetics through the geometric Art Nouveau style seen in the cities of Vienna and Glasgow, and the synthesis of Art Deco with the Bauhaus doctrine. This transition and synthesis process has also been examined through the building examples in Istanbul.
In this thesis, three different breakpoints were focused on the design of the 20th century buildings in Istanbul. The first of these breaking points is that the buildings designed in the Art Nouveau style tend to be simplified and the geometry is also essential part of these buildings, and the transition from Art Nouveau style to Art Deco style is mentioned.
Some of D'Aronco's designs, realized in Istanbul at the beginning of the 20th century, show the characteristics of the style that would become Art Deco after the exhibition in 1925. As a matter of fact, this is exactly why these designs of D'Aronco have been described by Bülent Özer as "Untitled Art Deco". The second breaking point is the Art Nouveau-Art Deco synthesis, with the combination of Art Deco and Art Nouveau elements in the buildings. In the architectural activities in Istanbul, Art Nouveau continued until the 1930s, accompanied by Art Deco. The third breaking point is the appearance of the simple elements of the Art Deco style in the buildings designed in the Bauhaus school, and the Art Deco-Bauhaus synthesis was formed. The concept of "Art Deco-Bauhaus Fragmentation" used to describe these structures was also put forward by Bülent Özer. In Istanbul, the Art Deco-Bauhaus synthesis can be found in some buildings built with modern, rational and functional teaching in the Early Republican Period, which covers the years between 1930 and 1940.