Çoklu ilaç kullanımı olan kişilerde gastrointestinal semptom şiddeti ile ilaç uyumu arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between gastrointestinal symptom severity and drug compliance in people with multi-drug use
Yazar: ÖZGE BALLI ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ÇELİK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Belirti ve semptomlar = Signs and symptoms ; Gastrointestinal sistem = Gastrointestinal system ; Kronik hastalık = Chronic disease ; Polifarmasi = Polypharmacy ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance

Özet:
Amaç: Dünyada ve ülkemizde kronik hastalık insidansı ve prevalansı son yıllarda artmaktadır. Artan kronik hastalıklar çoklu ilaç kullanımını da beraberinde getirmektedir. Çoklu ilaç kullanımı ilaç etkileşimi ve yan etki artışına yol açmaktadır. Bu durum hastaların tedaviye uyumlarını zorlaştırmaktadır. Polifarmasi ile alakalı birçok çalışma yaşlı popülasyona yöneliktir. Tüm popülasyonu kapsayan çok sayıda çalışma bulunmamaktadır. Bu çalışmada dört ve daha fazla sayıda ilaç kullananlarda gastrointestinal semptom derecesini ölçmek ve ilaç uyumunu değerlendirmek amaçlanmıştır. 
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya 1 Ağustos 2022 ile 31 Ekim 2022 tarihleri arasında Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Poliklinikleri'ne başvuran ve araştırmaya katılmaya gönüllü olan 18-85 yaş arası dört ve daha fazla sayıda ilaç kullanan 261 kişi dahil edildi. Katılımcılara sosyodemografik veri formu, kronik hastalık durumu, ilaç kulanım durumu, Morisky-8 maddeli ilaca uyum anketi (MMAS-8), Gastrointestinal semptom derecelendirme ölçeği (GSDÖ) ile ilgili sorular içeren anket formu uygulandı. Araştırma boyunca toplanan veriler, IBM SPSS 25.0 (International Business Machines Statistical Package for Social Sciences) programı ile analiz edildi. İstatistiksel olarak p<0,05 değeri anlamlı kabul edildi.
Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 61,1±11,2 yıl, %57,1'i kadın ve %42,9'u erkekti. Katılımcıların ortalama kronik hastalık sayısı 2,66±0,96 olup kullandığı ortalama ilaç sayısı 6,0±2,1'dir. Katılımcıların %54'ü en az 3 kronik hastalığa sahiptir. Katılımcılardan lise ve üzeri eğitim durumu olanların kullandığı ilaç sayısının daha az olduğu görüldü (p=0,002). Yan etki ile karşılaştığını belirtenlerin kullandığı ilaç sayısının daha fazla olduğu (p=0,005) ve MMAS-8 puanının daha düşük olduğu (p<0,001) bulundu. Katılımcıların yaşı ile MMAS-8'in puanı arasında pozitif korelasyon (p=0,008) ve yaş ile GSDÖ puanı arasında negatif korelasyon (p=0,003) saptandı. Katılımcıların kullandığı ilaç sayısı ve kronik hastalık sayısı ile MMAS-8 puanı arasında negatif korelasyon tespit edildi (sırasıyla p=0,013; p=0,003). Ancak kullanılan ilaç sayısı ve kronik hastalık sayısı ile GSDÖ puanı arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki olmadığı görüldü (sırasıyla p=0,238; p=0,427). GSDÖ'nün total puanı kadınlarda daha yüksek saptandı (p=0,004) ve GSDÖ puanı ile MMAS-8 puanı arasında negatif korelasyon bulundu (p<0,001).
Sonuç: Çalışmamızda katılımcıların yaşı artıkça ilaç uyumunun arttığı, kullanılan ilaç sayısı ve kronik hastalık sayısı arttıkça ilaç uyumunun olumsuz etkilendiği görülmüştür. Lise ve üzeri eğitim durumu olanların eğitimi olmayan ve ilköğretim mezunu olan kişilere göre daha az sayıda ilaç kullandığı görülmüştür. Yan etki ile karşılaşanların kullandıkları ilaç sayısının daha fazla olduğu ve ilaç uyumlarının daha az olduğu saptanmıştır. Polifarmasiye maruz kalan kişilerin gastrointestinal semptomları arttıkça ilaç uyumlarının azaldığı görülmüştür.

Abstract:
Aim: The incidence and prevalence of chronic diseases in the world and in our country have been increasing in recent years. Increasing chronic diseases bring along the use of multiple drugs. Multiple drug use leads to increased drug interactions and side effects. This makes it difficult for patients to comply with treatment. Many studies related to polypharmacy are aimed at the elderly population. There are not many studies covering the entire population. In this study, it was aimed to measure the degree of gastrointestinal symptoms and to evaluate drug compliance in patients using four or more drugs.
Materials and Methods: The study included 261 people between the ages of 18-85 who used four or more drugs, who applied to Ankara Training and Research Hospital Family Medicine Polyclinics between August 1, 2022 and October 31, 2022 and volunteered to participate in the study. A questionnaire including questions about sociodemographic data form, chronic disease status, drug use status, Morisky-8 item drug compliance questionnaire (MMAS-8), Gastrointestinal symptom rating scale (GSRS) were applied to the participants. The data collected during the research were analyzed with the IBM SPSS 25.0 (International Business Machines Statistical Package for Social Sciences) program. A p value of <0.05 was considered statistically significant.
Results: The mean age of the participants was 61.1±11.2 years, 57.1% were female and 42.9% were male. The mean number of chronic diseases of the participants was 2.66±0.96, and the mean number of drugs they used was 6.0±2.1. 54% of the participants have at least 3 chronic diseases. It was observed that the number of drugs used by the participants with a high school or higher education level was less (p=0.002). It was found that the number of drugs used by those who reported experiencing side effects was higher (p=0.005) and the MMAS-8 score was lower (p<0.001). There was a positive correlation (p=0.008) between the age of the participants and the MMAS-8 score, and a negative correlation between age and the GSRS score (p=0.003). A negative correlation was found between the number of drugs used by the participants and the number of chronic diseases and the MMAS-8 score (p=0.013; p=0.003, respectively). However, there was no statistically significant relationship between the number of drugs used and the number of chronic diseases and the GSRS score (p=0.238; p=0.427, respectively). The total score of the GSRS was found to be higher in women (p=0.004), and a negative correlation was found between the GSRS score and the MMAS-8 score (p<0.001).
Conclusion: In our study, it was observed that as the age of the participants increased, drug compliance increased, and as the number of drugs used and the number of chronic diseases increased, drug compliance was negatively affected. It has been observed that those with high school or higher education use fewer drugs than those who have no education and are primary school graduates. It was determined that the number of drugs used by those who experienced side effects was higher and their drug compliance was less. It was observed that as gastrointestinal symptoms of people exposed to polypharmacy increased, their drug compliance decreased.