Anadolu Türk Tasavvuf geleneğinde işlevleri bağlamında kadın
Women In the context of the fuction in Anatolian Turkish Sufi tradition
Yazar: ÇİĞDEM MOLLAİBRAHİMOĞLU
Danışman: PROF. DR. MAHMUT ESAT HARMANCI ; PROF. DR. AYNUR KOÇAK
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Gelenekler = Traditions ; Halk kültürü = Folk culture ; Kadınlar = Women ; Tasavvuf = Mystic ; Tasavvuf edebiyatı = Literature of mysticism ; Toplumsal işlev = Social function ; Türk kadını = Turkish women ; Türk tasavvuf edebiyatı = Turkish mysticism literature

Özet:
İnsan; organik ya da temel ihtiyaçlarının karşılanması için birtakım çabalar, arayışlar içindedir. En ilkelden gelişmişe kadar tüm insanların beslenme, sağlık ve üreme ihtiyaçları değişen şartlara bağlı olarak yeni çevreler yaratılarak çözülmektedir. Sorun olarak algılanan kimi durumların çözümlenmesi ya da var olanın korunması için çevrenin sürekli bir biçimde yeniden üretilmesi, sürdürülmesi ve yönetilmesi gerekir. Her bir kültürde bu koşulların çeşitli yansımaları izlenebilir. İnsanın beslenme, üreme ve sağlığı koruma ihtiyaçlarından doğan sorunların çözümlenmesinde doğuran, koruyan, kollayan özellikleriyle "kadın" önemli bir işleve sahiptir. Anadolu Türk tasavvuf geleneği içinde değerlendirdiğimiz kadın türbelerinde yiyeceğin bereketlenmesi, yağmur yağdırılması, kısırlığı ortadan kaldırma çabaları bu işlevlere birer örnektir. 
Anadolu insanı tasavvufi yaşayışında kadına kutsal bakire, mucizevi doğum yapan kadın olarak "anne"; destek ve akıl veren, neslin devamını sağlayan kadın olarak "eş"; yol gösteren kadın olarak "bilgelik"; iyileştirme, yenileme, yeni bir hayat verme özellikleriyle "sağaltıcılık"; söz söyleme yetkisinden hareketle "anlatıcılık"; tasavvufi yaşam bağlamında "dervişlik" gibi fonksiyonlar yüklemiştir. "Nefs" ve  "aşk" gibi metaforları da yüklenen kadın, hayatın olumlu ve olumsuz yönlerinin tam anlamıyla yansıtıldığı tiplerle anlatılmıştır. Kadına yüklenen tüm bu fonksiyonlar esasında toplum tarafından ona yüklenen görevler ve rol beklentileridir. Kadından bu fonksiyonlardan birini yerine getirmesini bekleme, bir gereksinimi karşılama ve diğer öğelerle ahenkli bir bütünleşme demektir. O halde kadın Anadolu Türk tasavvuf geleneğinde vardır ve bu var oluş yalnızca kadının değil erkeğin de gereksinmesinden kaynaklanmaktadır.  

Anahtar Sözcükler: Kadın, tasavvuf, gelenek, işlev.

Abstract:
Human; organic or some attempt to meet their basic needs, are in search of. All the people from the most primitive to advanced nutrition, health and reproductive needs, depending on changing conditions is solved by creating new environments. In some cases, the resolution of problems, or are perceived to protect the reproduction of the area continuously, maintenance and needs to be managed. The reflections of each of these conditions in a culture can be monitored. Human nutrition, reproduction and health protection requirements in the resolution of problems arising from giving birth, protecting arms with the characteristics of "woman" has an important function. The women's tombs in which we evaluate in the tradition of Anatolian Turkish sufism are examples of these functions that fertility, be showered rain, efforts to eliminate infertility.
Mystical way of life of the people of Anatolia in the holy virgin woman, as the woman who gave birth miraculous "mother"; providing support and mind, providing more generation as a woman "wife"; showing the way as a woman "wisdom"; improvement, renovation, with features giving a new life " therapeutically"; starting from the authority of speech "narrator"; in the context of mystical life "asceticism" has functions such as load. "The soul" and "love" as metaphors of the positive and negative aspects of women's lives uploads literally reflected in the types have been described. Woman loaded her duties imposed by society on the basis of all these functions and role expectations. From the woman, waiting to fulfill one of these functions means that to address a need and other items harmonious integration. Then there are women in Anatolian Turkish sufi tradition and this existence, the only requirement is due to men not women.

Key words: Women, mysticism, tradition, function.