Zeynelâbidîn Reşîd ve Ali Ruhi'nin hayatı, sanatı, eserleri (Veys Paşazâdeler)
Lives, arts, works of Zeynelabidin Reşid and Ali Ruhi (Veys Paşazadeler)
Yazar: ORÇUN AYDOĞDU
Danışman: PROF. DR. AYŞE DEMİR
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ali Ruhi = Ali Ruhi ; Biyografi = Biography ; Edebi eserler = Literary works ; Yeni Türk edebiyatı = New Turkish literature ; Zeynelabidin Reşid = Zeynelabidin Reşid

Özet:
Zeynelâbidîn Reşîd, 1846'da İstanbul'da doğmuştur. Özel öğretmenlerden, Arapça ve
Farsça öğrenmiştir. Tercüme edebilecek kadar Fransızcası vardır. Yazı İşleri ve Telgraf Odası
haricinde, çeşitli yerlere (Trabzon, Adana, Halep…) mektupçu olarak görevlendirilmiştir.
1911 yılında vefat etmiş ve Edirne Mevlevihânesi Kabristanı'na defnedilmiştir. Namık
Kemâl'le yakın arkadaştır. Reşîd Bey'in sanat görüşünün oluşmasında Namık Kemâl'in etkisi
vardır. Mahlasını Namık Kemâl'in verdiği bilinmektedir. Reşîd Bey'in manzumelerinin
büyük bir kısmı günümüze ulaşmamasına rağmen, "Edebiyat Kumkuması" ve "Taktaka"
namıyla iki edebî risalesi neşredilmiştir. Bu risaleler Zeynelâbidîn Reşîd'in; Namık Kemâl,
Veys Paşa, Muallim Naci başta olmak üzere, devrin önemli simalarıyla mektuplaşmalarını,
Reşîd Bey'e yazılan takrizleri, Ali Suavi'nin rüyasını ve Arap İzzet Holo Paşa'yla yapılan bir
söyleşiyi ihtiva etmektedir. Görülüyor ki Edebiyat Kumkuması ve Taktaka, devrin edebî ve
tarihî olayları hakkında önemli bilgiler içermektedir. Ali Rûhî, 1853/1854 yılında dünyaya
gelmiştir. Şair Nevres, Ali Rûhî için "Ali Nazir" ismiyle ebcet düşürmüştür. Kalender meşrep
biri olarak tanınmaktadır. Günümüze akseden eseri, "Lemeât" isimli divançesidir. Divançe;
bir mukaddime, bir tevhid ve II.Abdülhamid'e yazılan iki kasidenin yanı sıra, tarih
düşürmeleri, gazelleri, kıt'aları ve çeşitli kasideleri ihtiva etmektedir. Şiir yazmakta
zorlanmayan, hayat hikayesini şiirlerine aksettiren ve her an şiir üretebilecek biridir.
Tezkiretü'ş-Şuara yazmayı düşünse de ömrü vefa etmemiştir. Muallim Naci'yi üstadı olarak
görmüştür. Yazdığı şiirlerde, Naci'nin etkisi görülmektedir. Belediyede çeşitli görevlerde
bulunmuştur. Son görev yeri, Japonya'ya gitmekle görevlendirilen Ertuğrul Firkateyni'dir.
1890 yılında vefat etmiştir. Tezde, derleme ve analiz yöntemlerinden faydalanılmıştır.
Zeynelâbidîn Reşîd ve Ali Rûhî'nin hayat hikâyeleri, Devlet Arşivi'nde yer alan belgelerin
ışığında aydınlatılmış; belirtilen eserler Latin harflerine aktarılarak, müelliflerin edebî yönü
ortaya konulmuştur. Ortaya çıkan sonuçlar, analiz yönteminin ışığında ele alınmıştır. Böylece
dönem hakkındaki bilinmeyenler aydınlatılarak, arka planda kalan edebiyatçıların edebiyata
katkıları belirtilmiştir.

Abstract:
Reşid is born in 1846 in Istanbul. He learns Persian and Arabian from
his tutors. He knows enough French to make the translation. He is assigned many places as a
chief secretary (Trabzon, Adana, Halep…) He passes away in 1911 and he is buried in Edirne
Mevlevihâne Cemetery. He is a close friend of Namık Kemal. Namık Kemal influences his
arts ideas. It is known that his nickname is given from Namık Kemal. Although his poems do
not find today, his two Works are published named "Edebiyat Kumkuması" and "Taktaka".
The Works include significant correspondence with the important artists of the era such as
Namık Kemal, Veys Paşa, Muallim Naci and criticisms as well as the dream of Ali Suavi also
a conversation with the Arab Izzet Holo Pasha. It can be understood that Edebiyat
Kumkuması and Taktata include majör information about literary and historical events of the
period. Ali Ruhi is born in 1853/1854. He is known as a qalandar person. A work of his
remains at present time named Lemeat. He is someone who has no difficulty in writing
poetry, who reflects his life story to his poems and can produce poems at any time. He
considers writing Tezkiretü'ş-Şuara but his lifespan does not allow this process. He sees
Muallim Naci as his master. The effect of Muallim Naci can be seen in his poems. He works
in many positions in government. His last place of duty is in Ertugrul Firkateyn which is
going to Japan. He passes away in 1890. Compilation and analysis methods are used in the
dissertation. The life stories of Zeynelabidin Reşid and Ali Ruhi is written through the
documents that have been in the State Archive; The literary aspect of the authors is revealed
by changing the mentioned works to Latin letters. The results are examined with analysis
methods. Thus, the unknowns about the period is uncovered and the contributions of the
literary artists who remained in the background are stated.