Katma değer vergisinde matrah
Base of value added tax
Yazar: MAHCEMAL SEYHAN
Danışman: DOÇ. DR. OYTUN CANYAŞ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Mali Hukuk Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Katma değer vergisi = Value added tax ; Matrah = Tax base ; Türk vergi sistemi = Turkish tax system ; Vergi adaleti = Tax equity ; Vergi matrahı = Tax base ; Vergilendirme = Taxation ; Vergiler = Taxes

Özet:
Türk Vergi Sisteminde vergiler, konu unsuru bakımından, gelir üzerinden alınan vergiler, servet üzerinden alınan vergiler ve harcamalar üzerinden alınan vergiler olarak sınıflandırılmıştır. Harcamalar üzerinden alınan vergilerin en gelişmiş ve modern türü katma değer vergisidir. 
Katma değer vergisinde matrah, mal teslimi, hizmet ifası, ithalat ve diğer işlemlerde farklılık göstermektedir. Mal teslimi ve hizmet ifasında katma değer vergisinin matrahını, işbu işlemlerin karşılığı olan mal ya da hizmetin bedelidir. Katma değer vergisinin matrahına eklenen ve eklenemeyen unsurlar, vergi matrahına açıklık getirmek amacıyla kanunda düzenlenmiştir. Ancak verginin matrahının tespitinde birçok sorunla karşılaşılmaktadır. 
Çalışmamızda öncelikle katma değer vergisinin konusu, mükellefi ve sorumlusu, vergiyi doğuran olay, verginin istisna ve muafiyetleri, belge ve kayıt düzeni hakkında bilgi verilmiştir. Ardından ise katma değer vergisinde matrah konusu üzerinde ayrıntılı olarak durulmuş; bu doğrultuda, teslim ve ifada matrah, ithalatta matrah, özel matrah şekilleri, matraha eklenen ve eklenmeyen unsurlar ile emsal bedel ve ücret konularına değinilerek uygulamada ortaya çıkan sorunlar incelenmiştir. Genel itibariyle katma değer vergisinde matrah konusunda gerek kanunda yer alan boşluk sebebiyle gerekse uygulama esnasında ortaya çıkan sorunların, idare ve yargı organları tarafından çözümlenmesi sırasında anayasal ilkeler ve vergilendirmenin temel ilkelerine uyulup uyulmadığı noktasında idari ve yargı makamlarının konuya yaklaşımları incelenerek çözüm önerileri getirilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
In Turkish Taxation System, taxes, depending on their subjects, are classifed as taxes collected on the base of income, on the base of wealth and on the base of expenses. The most developed and modern category of tax collected on the base of expenses, is the Value-Added Tax. 
In Value-Added Tax, the tax-base differs for each group of legal transactions, which are delivery of goods, performing a service, importation and other transactions. The base of value-added tax regarding the delivery of goods and performing a service, is the monetary value created in exchange of these transactions. In order to clarify the tax base, law regulates the elements that shall be included and not included to the base of value-added tax. Even so, there are several problems in identifying tax-base in legal terms.
In our study, firstly we explained the subject of value-added tax, tax-payers and responsible persons, taxable event, tax exemptions, tax declaration, tax documents and order of registration. Secondly, following a detailed evaluation of the subject of base of value-added tax in detail, we analysed the problems that emerge from administrative application of legal regulations by providing a special emphasis on the subjects of base upon delivery and performance, special kind of bases, elements included and not included in the calculation of base, together with imputed cost and fees. In general, it has been tried to offer solutions to the problems occuring due to both the legal lacunas and the bad practices in administrative application of existing legal regulations, by evaluating whether administrative and judicial organs are complying with the constitutional norms and general tax principles while resolving the cases.