Türk turizminin örgütlenme yapısının yönetişim ilkeleri kapsamında değerlendirilmesi
The evaluation of the organization structure of the Turkish tourism industry withn the context of governance principles
Yazar: SELDA TAŞCI
Danışman: PROF. DR. OSMAN ERALP ÇOLAKOĞLU
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Turizm = Tourism ; İşletme = Business Administration
Dizin: Turizm = Tourism ; Turizm sektörü = Tourism sector ; Yönetişim = Governance ; Örgütlenme = Organization ; Örgütlenme stratejileri = Organizational strategies

Özet:
Turizmin çok boyutlu yapısı, özellikle kalkınmanın sağlanmasında turizmin önemli bir yere sahip olduğu ülkelerde, turizmin nasıl yönetilmesi gerektiği noktasında farklı uygulamalara doğru yönelmelere neden olmuştur. Sürdürülebilir turizm anlayışı ise turizmi etkileyen ve turizmden etkilenenlerin aynı mekanizmalar içinde yer almalarını zorunluluk haline getirmiştir. Diğer taraftan küreselleşmenin de etkisiyle, kamu yönetiminde geleneksel kamu yönetimi anlayışından yönetişime geçiş turizmin nasıl yönetileceği konusuyla kesişme göstermiş ve karşımıza turizm yönetişimi kavramı çıkmıştır. 
İlerleyen süreçte, Türkiye'de de farklı çıkarlara sahip aktörlerden oluşan turizm sektörünün, sürdürülebilir turizm anlayışıyla yönetilmesi ve özellikle kamu-özel sektör ortaklıklarına dayalı yapıların kurulması yönünde ihtiyaç ortaya çıkmıştır. Bu ihtiyacın merkezi turizm otoritesi tarafından farkına varıldığını gösteren "Türkiye Turizm Stratejisi 2023-Eylem Planı 2007-2013" 2007 yılında yayınlanmış ancak 2009 yılında tamamlanması hedeflenen kurumsal düzenlemeler 10 yılı aşkın süreye rağmen gerçekleştirilmemiştir. Türk turizminin örgütlenme yapısının yönetişim ilkeleri kapsamında değerlendirildiği bu tez, merkezi turizm otoritesinin Türkiye'de nasıl bir örgütlenme istediğini "Türkiye Turizm Stratejisi 2023-Eylem Planı 2007-2013"ün belirlediği noktasından hareketle hazırlanmıştır. Türkiye'de merkezi turizm otoritesi dışındaki turizm paydaşlarının Türk turizminin gelişme ivmesini artıracak ve karşılaştığı sorunları çözecek, iyi yönetişim ilkelerine dayalı nasıl bir örgütlenme istedikleri tespit edilmiş, bir örgütlenme modeli önerilmiştir.
Bu çalışmada öncelikle yönetişim kavramı kuramsal olarak ele alınmıştır. Bu kapsamda, kavramın geliştirilmesinde önemli paya sahip olan uluslararası kuruluşların yönetişim ile ilgili çalışmaları, iyi yönetişim kavramı ve Türkiye'deki yönetişim süreci aktarılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde, turizm yönetişimi kavramı destinasyon yönetimi, sürdürülebilir turizm ve turizmde önemli bir paya sahip ülkeler açısından değerlendirilmiştir. Üçüncü bölüm ise Türkiye'deki turizm örgütlenmesinin Beş Yıllık Kalkınma Planları sürecinde ele alındığı bir bölümdür. 
Çalışmanın son bölümünde ise Türk turizminin örgütlenme yapısının yönetişim ilkeleri kapsamında değerlendirilmesine yönelik Delfi Tekniği ile yapılan araştırmaya ve elde edilen bulgulara yer verilmiştir. Çalışma kapsamında öncelikle pilot çalışma yapılmış ve sonrasında üniversiteler, meslek birlikleri ve sivil toplum kuruluşları, kanaat önderleri ve yerel yönetimlerden oluşan toplam 48 katılımcı ile iki ardışık aşamalı Delfi çalışması gerçekleştirilmiştir.
Çalışma sonucunda şu hususlar tespit edilmiştir. Merkezi otorite dışı turizm paydaşları turizm yönetişimini "katılımcılık" özelinde kavramsallaştırmakta ve paydaşlar arasında koordinasyon, işbirliği ve dayanışmaya vurgu yapan bir kavram olarak çerçevelendirmektedirler. Paydaşlar, iyi yönetişim ilkelerine dayalı bir örgütlenme istedikleri noktasında buluşmakla birlikte, sadece katılımcılığın sağlanması yönünde yasal düzenlemeleri gerekli görmekte, kamu-özel ortaklık ilişkilerinde eş-sorumluluk, şeffaflık ve hesap verebilirliğin sağlanması için yasal ve normatif düzenlemeleri gerekli görmemektedir. Diğer taraftan merkezi otorite dışı turizm paydaşlarına göre turizm sektöründe kamu kurum ve kuruluşları arasındaki koordinasyon, işbirliği ve dayanışmanın "Bakanlıklararası Turizm Koordinasyon Kurulu" adı altında yeni bir kurum olarak sağlanması gerekmektedir. Turizm politika ve stratejilerinin oluşturulması ve uygulanmasında koordinasyon ve işbirliğini güçlendirmek için öncelikle iyi yönetişim ilkeleri esas alınmalıdır. Oluşturulması gereken örgütsel yapının finansal kaynakları ise karma bir yapı ile sağlanmalıdır.

Abstract:
The multifaceted nature of tourism has led to different approaches for tourism management particularly in countries where tourism is a major contributor to development. The notion of sustainable tourism has urged the parties affecting and being affected by tourism to be in the same mechanisms. On the other hand, tourism has also been affected from the shift from traditional public administration to governance. Boosted by globalization, this process has brought about the concept of tourism governance. 
It is becoming increasingly necessary to manage the tourism sector in Turkey which involved different actors with different interests on the basis of sustainable tourism and create public-private partnership structures in particular. The "2007-2013 Action Plan for the 2023 Tourism Strategy of Turkey" is indicative of the fact that the central tourism authority has been aware of this need. The Strategy was published in 2007; however, the institutional regulations which needed to be completed by 2009 are yet to be done after more than 10 years. This dissertation which assesses the organizational structure of Turkish tourism within the scope of governance principles follows the direction of the 2007-2013 Action Plan for the 2023 Tourism Strategy of Turkey as regards the desired form of organization. It identifies the type of organization guided by good governance principles desirable for the tourism stakeholders other than the Turkish central tourism authority in order to promote the development of Turkish tourism and resolve its challenges.
The first part of this dissertation addresses the concept of governance at a theoretical level. It describes the concept and narrates the work of major international organizations related to good governance as well as the process of governance in Turkey. The second part of the dissertation addresses the concept of notion in terms of destination management, sustainable tourism and countries with a major share in tourism. The third part looks at the tourism organization in Turkey within the scope of Five-Year Development Plans. 
The final part of the dissertation includes an assessment of the organizational structure of Turkish tourism using the Delphi Technique and the results of the assessment. After piloting the assessment, the Delphi study was conducted with 48 participants and opinion leaders from universities, civil society organizations and local administrations in two successive rounds.
The points highlighted as a result of the study are outlined below. The tourism stakeholders other than the central authority conceptualize tourism governance especially on the basis of "participation" and coordination, collaboration and solidarity among stakeholders. The stakeholders agree that they want an organization based on good governance principles; yet, they deem legislation necessary solely to ensure participation but not for joint responsibility in public-private partnership relations, transparency and accountability. They also think that coordination, cooperation and collaboration across public institutions and agencies need to be facilitated by a new "Interministerial Tourism Coordination Board". The principles of good governances should serve as the basis of strengthened coordination and cooperation for the design and implementation of tourism policies and strategies. This organizational structure needs to be financed from a mixed fund.