Üniversite öğrencilerinin öz denetim, stresle başa çıkma ve sosyal destek algıları ile alkol ve madde kullanma riskleri arasındaki ilişkilerin incelenmesi
Examining the relationships between self-control, coping with stress and perceived social support with alcohol and substance use risks of university students
Yazar: AYŞE KIZILTAŞ
Danışman: PROF. DR. TARIK TUNCAY
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Psikoloji = Psychology ; Sosyal Hizmetler = Social Services
Dizin: Alkol içme = Alcohol drinking ; Denetim = Control ; Madde kullanım bozuklukları = Substance-related sdisorders ; Sosyal destek = Social support ; Stres = Stress ; Stresle başetme = Coping with stress ; Öz denetim = Autocontrol ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Üniversite öğrencilerinin içinde bulundukları gelişim döneminin etkilerinin yanında aileden ayrılma gibi güçlükler nedeniyle madde kullanımı gibi davranışları deneyimlemeye açık olmaları,  madde kullanım risklerini, biyopsikososyal yönleriyle ortaya koymayı gerekli kılmıştır. Bu çalışma, üniversite öğrencilerinin çeşitli sosyo demografik özellikleri, madde kullanma riskleri, öz denetim düzeyleri, stresle başa çıkma becerileri ve algıladıkları sosyal destek düzeyleri arasındaki ilişkiler incelenmiştir. 
Açımlayıcı ardışık desene dayalı karma yöntem kullanılarak gerçekleştirilen araştırmaya, iki büyük şehirde yer alan, iki devlet üniversitesinin, 2017- 2018 öğretim yılında öğrenimine devam eden seçkisiz örnekleme yoluyla belirlenmiş 790 öğrenci katılmıştır. Çalışmanın nitel bölümünün örneklemi, maksimum çeşitlilik örneklemesi yöntemine göre belirlenen 18 katılımcıdan oluşmuştur. Araştırmada Riskli Davranışlar Ölçeğinin Alkol ve Madde Kullanımı Alt Boyutları, Öz Denetim Ölçeği, Stresle Başa Çıkma Ölçeği, Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği ve Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. 
Verilerin analizinde, betimsel istatistikler için, parametrik olmayan testlerden Kruskal Wallis H ve Mann Whitney U Testleri, parametrik testlerden Pearson Momentler Çarpımı Korelasyonu, Bağımsız Örneklem t Testi, Tek Yönlü Varyans Analizi ve çoklu Hiyerarşik Regresyon Analizi kullanılmıştır. Araştırmanın nitel verileri, Nvivo 11 nitel veri analiz programıyla işlenmiştir.
Cinsiyet, barınma biçimi, aylık harcama miktarı, en çok katıldıkları etkinlik, sigara içme ve ailede bağımlılık tedavisi alan birinin varlığının alkol ve madde kullanım riskini açıklamada etkili demografik değişkenler oldukları gözlenmiştir. Alkol kullanım riskini, özdenetim, soruna yönelme ve kaçınma biçiminde başaetme arasındaki negatif ilişkinin yordadığı ve modelin toplam varyansın % 41'ini açıkladığı, madde kullanım riskini özdenetim ve kaçınma biçiminde başa çıkma arasındaki negatif ilişkinin yordadığı ve modelin toplam varyansın % 21'ini açıkladığı gözlenmiştir. Algılanan sosyal desteğin ise riskleri açıklamada anlamlı bir katkı sunmadığı dikkati çekmiştir. Nitel bulguların nicel bulguları destekleyen ve desteklemeyen yönleri ortaya konmuştur. Din, sağlığa zararlı olma, aile kuralları, tadını beğenmeme gibi faktörlerin alkol ve madde kullanım riskinden koruduğu gözlenmiştir. Gelecekte benzer araştırmaların farklı üniversite örneklemlerinde tekrarlanması, öğrencilerin öz denetim, başa çıkma gibi becerilerini arttırmaya yönelik sosyal hizmet müdahalelerinin geliştirilmesine yönelik deneysel araştırmalar gerçekleştirilmesi önerilebilir.

Abstract:
Revealing the substance use risks with biopsychosocial aspects became a necessity, since university students are open to experience behaviors such as substance use due to the effects of their developmental period as well as the difficulties, such as separation from the family. In this study, the relationships between substance use risks, various socio-demographic characteristics, self-control levels, coping with stress skills and perceived social support levels of university students were investigated.
This study, which was carried out using the exploratory sequential mixed method design, was conducted with randomly selected 790 students, studying at two state universities in two major cities in the 2017-2018 academic year. The sample of qualitative part of the study consisted of 18 participants, selected by maximum variation sampling method. In the study, the Alcohol and Substance Use Sub-Scales of the Risk Behavior Survey, Self-Control Scale, Coping with Stress Scale, Multidimensional Scale of Perceived Social Support and Personal Information Form were used.
In the analysis of the data, non-parametric Kruskal Wallis H and Mann Whitney U tests, and parametric tests Pearson's Product-Moment Correlation, Independent Samples t-Test, One-Way Analysis of Variance and Hierarchical Multiple Regression Analysis were used for descriptive statistics. Qualitative data of the study were processed using the Nvivo 11 qualitative data analysis program.
Gender, housing type, amount of monthly expenditure, the activity that they participated most, smoking, the presence of a family member who received an addiction treatment were found to be the effective demographic variables in explaining the risk of alcohol and substance use. The negative relationship between self-control, coping through problem orientation and avoidance was found to predict alcohol use risk and the model explained 41% of the total variance, the negative relationship between self-control and coping through avoidance was found to predict the risk of substance use and the model explained 21% of the total variance. The perceived social support, however, did not make a significant contribution in explaining the risks. The aspects of qualitative findings that do and do not support quantitative findings were also revealed. The factors such as religion, being harmful to health, family rules, dislike of the taste were found to protect against the risk of alcohol and substance use. It may be suggested that similar research should be repeated with samples from different universities in the future, and that further experimental research should be carried out in order to improve social work interventions aimed at increasing students' self-control and coping skills.