Erzurum yöresinde tilkilerde görülen ektoparazitler
Ectoparasites on red foxes in Erzurum region
Yazar: SALI YAYA
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM BALKAYA
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Parazitoloji (Veterinerlik) Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Parazitoloji = Parasitology ; Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Dış parazitler = Ectoparasites ; Erzurum = Erzurum ; Paraziter hastalıklar = Parasitic diseases ; Parazitler = Parasites ; Tilki = Fox ; Veteriner hekimlik = Veterinary medicine

Özet:
Amaç: Bu çalışma Erzurum merkez ve ilçelerinde ölü olarak bulunan tilkilerde ektoparazitlerin saptanması ve görülen ektoparazit türlerini soy ve tür bazında tanımlamak amacıyla yapılmıştır.
Materyal ve Metot: Erzurum merkez ve ilçelerine gidilerek özellikle karayollarında trafik kazası veya başka sebeplerden dolayı ölmüş olan tilki karkasları toplandı. Tilki karkasları kalın plastik torba içerisinde Atatürk Üniversitesi Veteriner Fakültesi Parazitoloji Anabilim Dalı laboratuvarına getirildi. Laboratuvara getirilen tilki örnekleri olası zoonotik hastalık bulaşını önlemek amacıyla 7 gün süreyle -800C'de saklandı. Örnekler çözdürüldükten sonra makroskobik olarak ektoparazitlerin varlığını belirlemek için tilkilerin vücutları detaylı bir şekilde incelendi ve ardından her bir torbadaki döküntülere de bakıldı. Toplanan kene ve pireler kameralı stereo mikroskop (Nikon SMZ745T) altında incelenerek morfolojik kriterlere göre soy ve tür tayinleri yapıldı. Sarkoptik uyuz teşhisi amacıyla şüpheli lezyonlardan deri kazıntı örneği alındı ve ışık mikroskobu (Nikon ECLIPSE-Ci) altında incelendi.
Bulgular: Erzurum il merkezi ve farklı ilçelerinde (Aşkale, Tortum, Horasan, Pasinler, Oltu, Narman, Yakutiye ve Aziziye), Ocak-Haziran 2018 tarihleri arasında, 43 tilki karkası toplandı. Bu tilkilerin 16'sında (9 erkek ve 7 dişi) toplam 51 kene ve 50 pire bulundu. Toplanan 51 kenenin Haemaphysalis parva (%16,3), H. sulcata (%7,0), H. erinacei (%2,3) ve Dermacentor reticulatus (%7,0) olmak üzere dört farklı kene türüne ait olduğu tespit edildi. Toplanan 50 pire ise Pulex irritans (%14,0), Chaetopsylla globiceps (%11,6), Chaetopsylla trichosa (%4,7), Xenopsylla cheopis (%4,7), Spilopsyllus cuniculi (%2,3) ve Ctenocephalides canis (%2,3) olarak ayırt edildi. Bu çalışmada Sarcoptes spp ve bit türleri tespit edilmedi.
Sonuç: Çalışma sonuçlarına göre Erzurum yöresinden toplanan tilkilerin (16/43) %37,2'sinin kene veya pire ile enfeste olduğu görülmektedir. Bu oran Erzurum'daki tilki populasyonlarında ektoparazitlerin yaygın olduğunu göstermektedir. Yine çalışmaya göre tilkilerin %20,9'u (9/43) kene ile %20,9'u (9/43) pire ile enfeste bulunmuşken, bu 16 hayvandan sadece 2'sinde %4,7 (2/43) mix enfestasyon gözlenmiştir. Kene ve pire gibi ektoparazitler çeşitli hastalıklara vektörlük ya da arakonaklık yapmalarından ötürü hem hayvan sağlığı hem de halk sağlığı açısından önem taşırlar. Bu sebeple bu ektoparazitlerin yaygınlığına dair verilerin elde edilmesi önem taşımaktadır. Ayrıca, taşıdıkları hastalıkların kontrolü kapsamında yapılacak ektoparaziter çalışmalarda, yabani hayvanlarda da bu mücadelenin yapılması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.

Anahtar Kelimeler: Erzurum, Flotasyon, Fülleborn, Köpek, Sieving, Taeniasis.

Abstract:
Aim: This study was conducted to determine ectoparasites on red foxes (Vulpes vulpes) in Erzurum province and districts to distinguish the genera and species of the ectoparasites. 
Material and method: A total of 43 red fox carcasses were collected between January and June 2018 from different areas in Erzurum and transported to the department of veterinary parasitology laboratory, Ataturk University.  The fox samples brought to the laboratory were stored at -80 0C for 7 days to prevent possible zoonotic transmission. The whole body surface of each fox and debris remains in each plastic bag were carefully examined macroscopically for the presence of ectoparasites. The collected ticks and fleas were examined under the stereo microscope (Nikon SMZ745T) and identification keys were used for species identification based on morphological features respectively. Nevertheless, for the diagnosis of Sarcoptes spp., scrapings were taken from all suspicious lesions of each fox using different lancets into separate petri dishes and examined under the light microscopy (Nikon ECLIPSE-Ci).
Results: In this study a total of 51 ticks and 50 fleas where collected from 16 foxes
out of 43 foxes (9 males and 7 females) in Erzurum province and districts (Aşkale, Tortum, Horasan, Hasankale, Oltu, Narman, Yakutiye, Aziziye and Pasinler). Among these sixteen foxes, a total of 51 ticks and 50 fleas were collected from 9 foxes and the following four different tick species Haemaphysalis parva (16.3%), H. sulcata (7%), H. erinacei (2.3%), Dermacentor reticulatus (7%) and six different flea species Pulex irritans (14%), Chaetopsylla globiceps (11.6%), Chaetopsylla trichosa (4.7%), Xenopsylla cheopis (4.7%), Ctenocephalides canis (2.3%) and Spilopsyllus cuniculi (2.3%) were identified. However, in this study no Sarcoptes spp. and louse species were detected.
Conclusion: The present study shows that 37.2% (16/43) of the foxes were infested with either ticks or fleas which suggest that ectoparasites are very common in red fox populations in Erzurum. Furthermore, according to this study, 20.9% (9/43) of foxes were infested with ticks and 20.9% were infested with fleas, while 4.7% (2/43) of them had mixed infestation. However, some tick and flea species serves as vectors of some zoonotic diseases, appropriate preventive and control majors of these ectoparasites and also obtaining data on the prevalence of the ectoparasites will play an important role in the prevention and control of these diseases in both public and animal health. Also, the preventive and control majors of these ectoparasites should be done in wild animals that serve as host for the vectors to prevent the transmission of these diseases to both humans and animals.

Keywords: Dog, Erzurum, Flotation, Fulleborn, Sieving, Taeniasis.