Metotreksat kullanan hastalarda karaciğer fibrozis düzeyinin shear wave elastografi ve non-invaziv belirteçlerle belirlenmesi
In patients taking methotrexate shear wave of liver fibrosis levelwith elastography and non-invasive markers determination of
Yazar: HAZAL KARAKILÇIK BAĞLAR
Danışman: DOÇ. DR. SERKAN YARAŞ
Mersin Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology ; İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Amaç: Folik asit analoğu olan metotreksat immün sistemin çeşitli uyarılara karşı
verdiği yanıtı düzenleyerek etkisini gösteren bir ilaçtır. Metotreksat tedavisinin
birden fazla yan etkisi görülebilmektedir. Hepatotoksisite (hepatik steatoz,
fibrozis, siroz) bunlardan biridir. Çalışmamız invaziv olmayan biyobelirteçler ve
son nesil Ultrason cihazlarında bulunan Shear wave elastografi teknolojisi ile
metotreksatın karaciğer fibrozis riskini saptamayı hedeflemektedir.

Gereç ve Yöntem: Bu çalışmaya Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesine
başvuran 01.01.2014-25.04.2024 tarihleri arasında metotreksat kullanan hastalar
ve kontrol grubu olarak sağlıklı ve metotreksat kullanmayan bireyler dahil edildi.
Çalışmamızda metotreksat kullanan ve kullanmayan hastalarda karaciğer
fibrozisi non-invaziv görüntüleme ve biyobelirteçlerle belirlenmeye çalışılarak
karşılaştırmalı olarak analiz edildi. Hasta ve sağlıklı bireylerin elastografi ölçüm
sonuçları, hepatit belirteçleri, hemogram, biyokimya değerleri merkezin elektronik
ortamı taranarak elde edildi. Yaş, cinsiyet, Beden-Kitle İndeksi (BKI), komorbid
hastalıklar, kullanılan ilaçlar, alkol kullanımı, sigara kullanımı, metotreksat
kümülatif dozu, uygulama formu çalışmaya alınan hastalardan ve merkezin
elektronik veri tabanından alınan bilgiler doğrultusunda kaydedildi. Hastaların ve
sağlıklı bireylerin sonuçlarına göre fibrozis skorlarından Aspartat
Aminotransferaz-Trombosit Oranı İndeksi (APRI), Aspartat Aminotransferaz-
Alanin Aminotransferaz Oranı (AAR), Fibrozis 4 Skoru (FIB-4), Yaş-Trombosit
İndeksi hesaplandı. Kaydedilen veriler incelendi ve karşılaştırıldı.

Bulgular: Hasta ve kontrol grubu arasında SWE ortalamaları açısından fark
anlamlıdır. (p<0,001) Metotreksat kümülatif doz ile SWE arasında doğrusal
korelasyon istatistiksel olarak saptanmadı. (p=0,280) İki grup arasındaki SWE
ölçüm sonuçları ile non-invaziv fibrozis skorlarından APRI karşılaştırıldığında
anlamlı farklılık saptanmasına rağmen (p=0,039) AAR, FIB-4 ve Yaş-Trombosit
İndeks ile yapılan karşılaştırmalarda anlamlı farklılık saptanmamıştır. BKI ile SWE
arasında pozitif yönde doğrusal ilişki saptandı. (p<0,001; r=0,389)

Sonuç: SWE fibrozis tespitinde önemli non-invaziv tanı yöntemlerindendir. Non-
invaziv fibrozis skorları için daha kapsamlı çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.
Metotreksat hepatotoksisitesinde fibrozis kümülatif dozdan bağımsızdır.

Anahtar Kelimeler: Elastografi, Karaciğer fibrozisi, Metotreksat, Non-invaziv
belirteçler

Abstract:
Objective: Methotrexate, a folic acid analog, is a medication that demonstrates
its effects by regulating the immune system's response to various stimuli.
Methotrexate therapy can cause multiple side effects, one of which is
hepatotoxicity (including hepatic steatosis, fibrosis, and cirrhosis). Our study aims
to detect the risk of liver fibrosis due to methotrexate by using non-invasive
biomarkers and Shear Wave Elastography technology available in next-
generation ultrasound devices.

Materials and Methods: This study included patients who used methotrexate
and presented at Mersin University Faculty of Medicine Hospital between
January 1, 2014, and April 25, 2024, as well as healthy individuals who did not
use methotrexate as a control group. In our study, liver fibrosis was assessed in
methotrexate users and non-users using non-invasive imaging and biomarkers
and was comparatively analyzed. Elastography measurement results, hepatitis
markers, hemogram, and biochemical values of patients and healthy individuals
were obtained from the electronic database of the center. Data on age, gender,
Body-Mass Index (BMI), comorbid diseases, medications used, alcohol use,
smoking status, cumulative methotrexate dose, and administration form were
recorded based on information from patients and the center's electronic
database. Fibrosis scores, including AAR, APRI, FIB-4, and Age-Platelet Index,
were calculated based on the results from patients and healthy individuals. The
recorded data were examined and compared.

Results: A significant difference was observed in SWE averages between the
patient and control groups (p<0.001). No linear correlation was found between
cumulative methotrexate dose and SWE (p=0.280). Although a significant
difference was found in APRI among the non-invasive fibrosis scores compared
between the SWE measurement results of the two groups (p=0.039), no
significant differences were detected in comparisons with AAR, FIB-4, and Age-
Platelet Index. A positive linear relationship was found between BMI and SWE
(p<0.001; r=0.389).

Conclusion: SWE is an important non-invasive diagnostic method for detecting
fibrosis. More comprehensive studies are needed to improve non-invasive
fibrosis scoring methods. In methotrexate hepatotoxicity, fibrosis development is
independent of the cumulative dose

Keywords: Elastography, Liver fibrosis, Methotrexate, Non-invasive biomarkers