Çocuk gastroenteroloji polikliniğine dispeptik yakınmalar ile 
başvuran, üst gastrointestinal sistem endoskopisi yapılan 
olguların değerlendirilmesi /
Yazar: CEMİL CİHAD KURT
Danışman: DOÇ. DR. MEDİNE AYŞİN TAŞAR
Sağlık Bakanlığı / Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Dispepsi = Dyspepsia ; Endoskopi = Endoscopy ; Endoskopi-gastrointestinal = Endoscopy-gastrointestinal ; Gastrointestinal hastalıklar = Gastrointestinal diseases ; Gastrointestinal sistem = Gastrointestinal system ; Hastalık şiddeti indeksi = Severity of illness index ; Helicobacter pylori = Helicobacter pylori ; Ölçekler = Scales

Özet:
Dispepsi erişkin ve çocuklarda oldukça yaygın bir problem olarak karşımıza çıkmaktadır. Dispeptik yakınmalar hastalığa özgü değildir ve organik ve fonksiyonel gastrointestinal nedenlerin ayırımında yetersiz kalır. Çocuklarda fonksiyonel dispepsinin (FD) tanısında ve yönetiminde henüz tam bir fikir birliği yoktur. Çalışmamızın amacı hastanemize dispeptik yakınmalar ile başvuran ve üst gastrointestinal sistem endoskopisi yapılan çocuk yaş grubundaki hastaların şikayetleri ve klinik semptomları ile üst gastrointestinal sistem endoskopisi (ÜGE) bulguları arasındaki ilişkiyi değerlendirmektir.
Çalışmamıza Nisan 2015- Nisan 2016 tarihleri arasında dispeptik yakınmalar nedeniyle başvuran ve bu nedenle ÜGE yapılan 8-17 yaş arası 159 çocuk hasta alındı. Hasta grubuna en az iki aydır devamlı veya aralıklı üst gastrointestinal sistem yakınmalarıyla (karın üst kısmında rahatsızlık ve ağrı, göğüste yanma, ağza ekşi acı su gelmesi, geğirme, ağız kokusu, bulantı, kusma ve erken doyma) Çocuk Gastroenteroloji polikliniğine başvuran çocuklar alındı. Hastalara dispespsi semptomlarını değerlendirmek üzere "Glaskow Dispepsi Şiddeti Skorlaması" ve "Dispepsi Semptom Şiddeti İndeksi" uygulandı. Glaskow Dispepsi Şiddeti Skorlaması, dispepsi semptom sıklığı, günlük normal aktiviteler üzerine etkisi, iş gücü kaybı, doktora başvurma, acil servise başvurma, dispepsi için tetkik yaptırma ve tedavi görme ile ilgili 8 sorudan oluşan, puan aralığı 0-20 arasında değişen bir skorlama sistemidir. Dispepsi Semptom Şiddeti İndeksi (DSSI) 19 soru ve 3 kısımdan oluşmaktadır. Dismotilite benzeri, reflü benzeri ve ülser benzeri semptomlar olarak 3 kısımda ayrı ayrı değerlendirilmektedir ve ayrı ayrı puanları hesaplandı. Dismotilite benzeri, reflü benzeri ve ülser benzeri bulguların ortalaması alınarak DSSI için toplam puan hesaplandı.
Hastaların endoskopik incelemelerinde makroskopik olarak %95'inde (n=151) hiperemi, %21'inde (n=34) noduler ve %20'sinde (n=33) erozyone alan görünümü tespit edildi. Çalışmaya alınan hastalarda endoskopik olarak antral gastrit %84,3 (n=134), pangastrit %15 (n=25) olarak düşünüldü. Midenin korpus, antrum, özofagus alt uçtan ve duodenumdan elde edilen biyopsi materyallerinin histopatolojik değerlendirilmesinde; %59'unda (n=94) Helikobakter pylori (Hp) enfeksiyonu, %45'ünde (n=73) özofajit, %48'inde (n=77) duodenit, 8'inde (%5) kript hiperplazisi izlendi.

Nodüler görünüm izlenen hastaların patolojilerinde Hp enfeksiyonu eşlik etmesi, noduler görünüm izlenmeyen gruba göre istatistiksel olarak anlamlı yüksek bulundu (p=0,02). Çalışmamızda nodüler görünüm ve Hp enfeksiyonu arasında %92 özgüllük ve %38 duyarlılık saptandı.

Glasgow Dispepsi Şiddeti İndeksi ile üst gastrointestinal sistem endoskopisinden elde edilen makroskopik ve histopatolojik buguları arasında anlamlı istatistiksel ilişki saptanmadı (p>0,05).

Üst gastrointestinal sistem endoskopisinde peptik ülser tespit edilen hastaların DSSI toplam puanı ülser benzeri bulguları olmayan hasta grubuna göre istatistiksel olarak daha yüksek saptandı (p<0,01). DSSI alt gruplarından reflü benzeri bulgulara ait puan ortancası ile ÜGE'de özofajit saptanan hastalar arasında istatistiksel olarak anlamlı yüksek tespit edildi (p=0,04). DSSI alt gruplarından ülser benzeri bulgulara ait puan ortancası ile ÜGE'de erozyone alan, peptik ülser gibi organik patolojilere yönlendirecek olan bulgular arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki tespit edildi (sırasıyla p= 0,001, 0,008). DSSI alt gruplarından dimotilite benzeri bulgulara ait puan ortancası ile ÜGE'de peptik ülser tespit edilen hastalar arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki tespit edildi (p=0,01). Dismotilite benzeri bulguların puan ortancasının kızlarda erkeklere oranla anlamlı olarak daha yüksek olduğu saptandı (p=0.02)

Hastaların %22,6'sında (n=36) sigara kullanma öyküsü vardı. Sigara kullanımı ile Glasgow Dispepsi Şiddeti Skoru, DSSI toplam puanı, dismotilite, reflü, ülser benzeri bulguların ortalamaları arasında, sigara kullanmayan gruba göre istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulundu (sırasıyla p=0,02; 0,01; 0,02; <0,01; 0.01).

Glasgow Dispepsi Şiddeti Skorunun organik dispepsi ile fonksiyonel dispepsiyi ayırmada etkin bulunmadı. Çalışmamızda çocukluk çağında dispepsi ayırıcı tanısı ve tedavi yönetimi açısından, organik-fonksiyonel dispepsiyi ayırt etme yönünden DSSI tek başına belirleyici bir özelliği saptanmadı. Bununla birlikte çalışmamızda organik –fonksiyonel dispepsiyi ayırt etme açısından DSSI ve alt gruplarından elde edilen değerler organik patolojiye kısmen yönlendirebilmektedir. DSSI'nin daha fazla çocuk yaş grubu hastada kullanılıp tekrar gözden geçirilmesinin yararlı olacağını düşünmekteyiz.

Çalışmamız sonucunda çocuk yaş grubunda ÜGE öncesi skorlama sistemlerinin kullanılmasının yararlı olabileceğini düşünmekteyiz. Bu konuda daha fazla çalışmaya, özellikle de maliyet- etkinlik çalışmalarına ihtiyaç bulunmaktadır.

Abstract: