Kur'an-ı Kerîm'de Üslûb-u Hakîm sanatı
Usloobû'l-Hakeem in the Holy Qur'an
Yazar: ELİF ÖZCAN
Danışman: DOÇ. DR. ESRA HACIMÜFTÜOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Bedi sanatlar = Bedi arts ; Belagat = Eloquence ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tefsir = Commentary ; Üslup = Stylistic ; İcaz(Din) = Miracle

Özet:
Bu çalışma, Kur'an-ı Kerîm'in üslûbundaki î'câz özellikleri bağlamında belâgat ilminin bölümlerinden olan bedi' sanatlardan üslûb-u hakîm sanatını konu edinmektedir. Giriş ve iki bölümden oluşan çalışma, Kur'an-ı Kerîm'in ilahi mesajları iletirken muhataplarına nasıl hitap ettiğini, nasıl yönlendirdiğini, hakikate ulaşmak için nasıl bir üslûb kullandığını üslûb-u hakîm sanatı bağlamında ele almaktadır. Çalışmanın giriş kısmında kavramın temelini oluşturan Kur'ân üslûbundan, Kur'ân'ın i'câz özelliklerinden ve belâgat ilminin tarihsel süreçlerinden bahsedilmektedir. Üslûb ve i'câz özellikleri zemininde kavramsal çerçeve oluşturulmaktadır. Bu kapsamda belâgat ilminin temel disiplinleri olan meâni, beyân, bedî' terminolojisi giriş bölümünde ele alınmaktadır.

Birinci bölümde, araştırmanın konusu olan üslûb-u hâkîm sanatının terim ve sözlük anlamları üzerinden terkip hakkında incelemeler yapılmaktadır. Araştırma konusu olan kavramın, belâgat ilmi içerisinde değerlendirilme biçimleri ele alınarak terimleşme sürecinden bahsedilmiştir. Bu doğrultuda, üslûb-u hâkîm sanatının yakın-benzer kavramlarla münâsebeti Kur'ân ayetleri, hadisler ve meseller üzerinden incelenmiştir. Kelime ve üslûb özelliklerinden yola çıkılarak î'câz yönleri bağlamında ayetlerin belâgat ilmindeki konumu ve üslûb-u hakîmle alakalı kısımları araştırılmıştır. Ayrıca üslûb-u hakîm sanatının uygulanma hikmeti mahiyetinde gayeleri de bu bölümde işlenmektedir.

İkinci bölümde, üslûb-u hakîm sanatıyla ilgili olan ayetler dirayet ve rivayet yönleri göz önüne alınarak sebeb-i nüzûlleriyle irtibatlı bir şekilde incelenmiştir. Bu çalışma, ilahi metnin anlaşılmasını, üslûbunun öğrenilmesini ve hayata tatbik edilmesini gaye edinmektedir. Bu doğrultuda Kur'an-ı Kerîm'de üslûb-u hakîm sanatı incelenmiştir. Çalışmanın bağlam, muhatap ve toplumsal gerçekler realitesi çerçevesinde bütünlük arz ederek Kur'ân araştırmalarına katkı sağlaması amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Tefsir, Kur'ân ve Üslûp, Belâgat, Î'câz, Bedî' İlmi, Üslûb-u Hakîm

Abstract:
This study focuses on usloobu'l-hakeem art, one of the departments of rhetorique, Arts of Ornamentaion in Meaning, in the context of the wording miracle features of the Quran. The introduction and the study, which consists of two parts, discusses how the Qur'an appeals to the people while conveying divine messages, how they direct them, how they use language to reach the truth in the context of usloobu'l-hakeem art. the introduction part of the study, the miracle features of the Qur'an and the historical processes of the rhetorique science are mentioned. A conceptual framework is created on the basis of language and miracle features. In this context, the main disciplines of the science of rhetorique, the art of speech, the way of expression, are discussed in the introduction of Arts of Ornamentaion in Meaning terminology.

In the first part, all the studies about the term and dictionary meanings of usloobu'l-hakeem art, which is the subject of the research, are made. The process of terminating the concept, which is the subject of the research, in the rhetorique science is discussed. Accordingly, the relation of usloobu'l-hakeem art with close-similar concepts was examined through the Qur'an, ayahs, hadith and example. Based on the features of the word and language, the position of the ayahs rhetorique in the context of miracle aspects and the relevant parts of usloobu'l-hakeem were investigated. In addition, the part which is aimed to be reached in terms of the reason for the application of usloobu'l-hakeem art is covered in this section.

In the second part, the reason for coming in consideration of the ayahs aspects related to usloobu'l-hakeem art is examined. This study aims at understanding the divine text, learning and realizing its language. Accordingly, the art of usloobu'l-hakeem was examined in the Qur'an. It is aimed to contribute to the study of the Qur'an by providing integrity within the framework of social facts related to the study.

Keywords: Comentary, Quran and Style, Eloquence/Rhetoric, Miracle, Arts of Ornamentation in Meaning, Usloobu'l-Hakeem