Covid 19 pandemisinin aile hekimlerindeki tükenmişlik düzeyi ve iyilik hali ile ilişkisi
The relationship of the covid 19 pandemic with the level of burnout and wellness of family physicians
Yazar: MERVE CAN KANMAZ
Danışman: PROF. DR. NİLGÜN ÖZÇAKAR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; COVID 19 = COVID 19 ; Pandemiler = Pandemics ; Tükenmişlik = Burnout ; İyilik hali = Well-being

Özet:
Amaç: Çalışmamızda aile hekimlerinin tükenmişlik düzeylerini ve iyilik durumlarını inceledik. Ayrıca Covid 19 pandemisinin tükenmişlik düzeyi ve iyilik hali ile ilişkisini araştırmayı amaçladık.

Yöntem: Kesitsel analitik tipte olan çalışmamız Türkiye'deki aile hekimlerine internet yoluyla ulaşılarak anket yöntemi ile yapılmıştır. Evreni bilinen örneklem hesabıyla en az 379 kişiye ulaşılması hedeflendi. Katılımcılara sosyodemografik bilgilerini içeren veri formu, pandemi ilişkili soruları içeren veri formu, Maslach Tükenmişlik Ölçeği-sağlık personeli (MTÖ-SP) formu ve Dünya Sağlık Örgütü İyilik Hali Ölçeği (DSÖ-5) uygulandı. Araştırmanın verileri SPSS 24 programı kullanılarak değerlendirilmiştir. Verilerin istatistiksel değerlendirilmesinde p<0,05 anlamlı olarak kabul edilmiştir.

Bulgular: Çalışmamızda Türkiye genelinde birinci basamakta çalışan toplam 529 hekime ulaşılmıştır. Katılımcıların yaş ortalaması 47,83±8,61 olup, %75,4'ü (n=399) erkek, %24,6'sı (n=130) kadındı. Katılımcıların %73,7'si duygusal tükenme alt ölçeğinde, %39,5'i duyarsızlaşma alt ölçeğinde ve %10,4'ü kişisel başarı hissi alt ölçeğinde yüksek düzeyde tükenmişliğe sahipti. Katılan hekimlerin MTÖ puan ortalaması 63,00±21,99 olarak bulundu. Cinsiyetler arasında tükenmişlik düzeyleri açısından anlamlı bir fark bulunamamıştır. Genç yaşlarda, çocuk sahibi olmayanlarda, sigara içenlerde, mesleğinden memnun olmayanlarda tükenmişlik anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur (p<0.05).  Covid+ hasta/temaslı takibi yapmayanlarda, kişisel koruyucu ekipman eksikliği yaşayanlarda, pandemi sonrası ailesi ile ayrı yerde konaklaması gerekenlerde, Covid 19 nedeniyle bir yakınını kaybedenlerde tükenmişlik anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur (p<0.05).  Katılımcıların iyilik hali ölçeği ortalaması ise 9,99±5,72 olarak bulundu. İyilik hali ölçeğine göre hekimlerin %74,1'inin (n=392) aldığı puanlar kötü yaşam kalitesine işaret ediyordu. Genç yaşta, kadın cinsiyette, mesleğinden memnun olmayanlarda, sigara içenlerde iyilik hali puanları anlamlı olarak daha düşüktü (p<0.05). Kişisel koruyucu ekipman eksikliği yaşayanların, pandemi sonrası ailesi ile ayrı konaklaması gerekenlerin, pandemi nedeniyle bir yakınını kaybedenlerin iyilik hali puanları anlamlı olarak daha düşüktü (p<0.05). Çalışmaya katılan hekimlerin %88,8'i (n=470) covid+ hasta/temaslı takibi yapıyordu, %96,2'si (n=509) pandeminin iş yükünü arttırdığını ifade etti. İş yükünü arttırdığını düşündükleri çalışmalar arasında %38,7 ile aşılama çalışmaları ilk sırada yer alıyordu. Hekimlerin %59,7'si (n=316) pandemi sürecinde kişisel koruyucu ekipman eksikliği yaşıyordu. Katılımcıların %41,0'ının (n=217) pandemi sürecinde ailesi ile ayrı yerlerde konaklaması gerekmişti. Hekimlerin pandemiye yönelik endişe türleri arasında ilk sırada ailesine bulaştırmak geliyordu. Hekimler pandemiye yönelik en çok ihtiyaç duyduğu destek türünün, %33,2 oranında takdir/saygı görmek olduğunu ifade etti. 
	
Sonuçlar: Çalışmamızda aile hekimlerinin çoğunluğu duygusal tükenme ve duyarsızlaşma alt ölçeğinde yüksek düzeyde, kişisel başarı hissi alt ölçeğinde orta düzeyde tükenmişlik seviyelerine sahiptir. Hekimlerde oluşan tükenmişlik sadece bireyin kendisini değil ailesini, çalışma arkadaşlarını ve hastaları olumsuz etkileyebilir. Hekimin hata yapma olasılığını artırabilir. İyilik haline bakıldığında hekimlerin büyük çoğunluğunun aldığı puanlar kötü yaşam kalitesine işaret ediyordu. Sonuçlarımız bu düzeyde önemli problemlerin nedenleri ile birlikte araştırılması gerektiğini ortaya koymaktadır.


Anahtar kelimeler: Covid 19, Pandemi, Tükenmişlik, İyilik hali, Aile hekimliği, Birinci basamak

Abstract:
Aim:In this study, we examined the burnout levels and well-being of family physicians. We also aimed to investigate the effect of the Covid 19 pandemic on the level of burnout and well-being.

Methods:Our study, which is a cross-sectional analytical type, was carried out by survey method by reaching family physicians in Turkey via internet. It was aimed to reach at least 379 people with the sample calculation of known universe. A data form containing sociodemographic information, a data form containing pandemic-related questions, Maslach Burnout Scale-health personnel (MBS-HP) form and World Health Organization Well-Being Scale (WHO-5) were administered to the participants. The data of there search were evaluated using the SPSS 24 program. In the statistical evaluation of the data, p<0.05 was accepted as significant.

Findings:In our study, a total of 529 physicians working in primary care throughout Turkey were reached. The mean age of the participants was 47.83±8.61, with 75.4% (n=399) male and 24.6% (n=130) female. 73.7% of the participants had high levels of burnout in the emotional exhaustion subscale, 39.5% in the depersonalization subscale and 10.4% in the sense of personal accomplishment subscale. The mean MBS score of the participating physicians was 63.00±21.99. There was no significant difference between the genders in terms of burnout levels. Burnout was found to be significantly higher in young people, those who did not have children, those who smoked, and those who were not satisfied with their profession. Burnout was found to be significantly higher in those who did not follow up on Covid+ patients/contacts, those who lacked personal protective equipment, those who needed to stay separately with their families after the pandemic, and those who lost a relative due to Covid 19. The mean of the participants' well-being scale was found to be 9.99±5.72. The scores of 74.1% (n=392) of the physicians according to the well-being scale indicated poor quality of life. Well-being scores were significantly lower in younger age, female gender, dissatisfied with their profession, and smokers. The well-being scores of those who lacked personal protective equipment, those who needed to stay separately with their families after the pandemic, and those who lost a relative due to the pandemic were significantly lower. 88.8% (n=470) of the physicians participating in the study were following covid+ patients/contacts, 96.2% (n=509) stated that the pandemic increased their workload. Among the studies that they thought increased the workload, vaccination studies were in the first place with 38.7%. 59.7% (n=316) of the physicians had a lack of personal protective equipment during the pandemic process. 41.0% (n=217) of the participants had to stay in separate places with their families during the pandemic process. Infecting his family was the first among physicians' concerns about the pandemic. Physicians stated that the type of support they needed most for the pandemic was to be appreciated/respected at a rate of 33.2%.


Results:In our study, the majority of family physicians had highlevels of burnout in the emotional exhaustion and depersonalization subscale, and moderate levels of burnout in the sense of personal accomplishment subscale. Burnout in physicians negatively affects not only the individual but also his/her family, colleagues and patients. It increases the possibility of making mistakes by the physician and reveals the possibility of harm. According to the well-being scale, the scores of the majority of physicians indicated poor quality of life. We think that important problems at this level should be investigated together with their causes and we have created this awareness with our study.


Keywords: Covid 19, Pandemic, Burnout, Well-being, Family medicine, Primary care