Otizm spektrum bozukluğu ve kaçıngan/kısıtlı yiyecek alım bozukluğu tanılı çocukların duyu profili, yeme davranışı ve yaşam kalitesinin incelenmesi
An evaluation of the sensory profile, eating behavior and quality of life children diagnosed with autism spectrum disorder and avoidant/restrictive food intake
Yazar: REYHAN ÇALIŞAN
Danışman: PROF. DR. NAZLI BURCU ÖZBARAN
Ege Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Psikiyatrisi Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme bozuklukları = Nutrition disorders ; Beslenme davranışı = Feeding behavior ; Duyular = Sensation ; Duyusal özellikler = Sensorial properties ; Otistik bozukluklar = Autistic disorder ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Çocuk beslenme bozuklukları = Child nutrition disorders ; Çocuklar = Children

Özet:
Giriş: Otizm spektrum bozukluğu (OSB) sosyal iletişimde sorunlar ve tekrarlayıcı
hareketlerle seyreden bir bozukluktur. OSB tanılı çocukların yeme özellikleri tekrarlayıcı
kısıtlayıcı hareketlere bağlı olarak yaşıtlarından farklılıklar gösterebilmektedir. Kaçıngan/kısıtlı
yiyecek alım bozukluğu (KKYAB); yeme seçiciliğiyle seyreden bir bozukluktur. OSB tanılı
çocukların bir kısmına KKYAB tanısı konulurken bazı hastalar seçici yeme özellikleri
göstermesine rağmen tanı kriterlerini karşılamamaktadır. KKYAB ile ilgili kısıtlı sayıda
çalışma bulunmakta olup KKYAB tanısına dair yeme tutumları, yaşam kaliteleri ve duyusal
işlemleme becerilerine dair az sayıda şey bilinmektedir.
Amaç: Bu çalışmanın amacı 4-10 yaş aralığındaki tipik gelişim gösteren kontrol
grubuyla KKYAB eşlik etmeyen OSB ve KKYAB eşlik eden OSB gruplarının yeme tutumları,
yaşam kaliteleri ve duyusal işlemleme becerilerinin karşılaştırmasıdır.
Yöntem: Araştırmamıza etik kurul onayının alınmasının ardından, Ege Üniversitesi
Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Polikliniği'ne
başvuran 4-10 yaş aralığındaki KKYAB eşlik eden ve etmeyen OSB tanılı olgular dahil
edilmiştir. Sağlıklı kontrol grubu; psikiyatri başvurusu veya yakınması olmayan, yaş, cinsiyet
özellikleri olarak çalışmaya dahil edilen olgularla benzer özelliklere sahip ancak birebir eşleşme
yapılmamış olgulardan oluşmaktadır. OSB ve KKYAB tanısı DSM-V kriterleri dikkate
alınarak, çocuk ve ergen psikiyatristi tarafından konulmuştur. Çalışmaya alınan tüm olgular ile
sosyodemografik veri formu doldurulmuştur. Duyu Profili anketi (DP) ile olguların duyusal
işlemlemeleri, Çocuklarda Yeme Davranışı Anketi ile (ÇYDA) ile yeme davranışları, Çocukluk
Otizmi Derecelendirme Ölçeği (ÇODÖ) Sosyal Cevaplılık Ölçeği (SCÖ) ile otistik özellikleri,
Çocuklar için Yaşam Kalitesi Ölçeği (ÇİYKÖ) ile yaşam kaliteleri değerlendirilmiştir.
Bulgular: Çalışmamız 37 KKYAB eşlik eden OSB, 37 KKYAB eşlik etmeyen OSB
ve 37 sağlıklı kontrol grubu ile gerçekleştirilmiştir. Katılımcıların %73,9'u erkek, yaş
ortalaması 6,40±1,84'tür. Gruplar arasında sosyodemografik özellikler açısından anne-baba
eğitim düzeyinde farklılıklar mevcuttur. KKYAB eşlik eden OSB grubunda boy, kilo, vücut
kitle indeksi skorlarında istatiksel anlamda farklılık saptanmıştır. ÇİYKÖ; KKYAB eşlik eden
OSB ve KKYAB eşlik etmeyen OSB grubu kontrol grubuna göre anlamlı olarak düşük puan
alırken, KKYAB eşlik eden OSB ve KKYAB eşlik etmeyen OSB grupları arasında sosyal
alanda istatistiksel farklılık saptanmıştır. SCÖ ölçeği puanları; KKYAB eşlik eden OSB
VIII
grubunda istatiksel olarak anlamlı düzeyde en yüksek puan saptanırken, KKYAB eşlik etmeyen
OSB grubundaysa sağlıklı kontrol grubundan daha yüksek puan saptanmıştır. ÇODÖ ölçeği
puanları KKYAB eşlik eden ve etmeyen OSB grubunda birbirine benzer ancak kontrol grubuna
göre anlamlı olarak yüksek saptanmıştır. DP testinde KKYAB eşlik eden OSB grubunda
duyma, görme, dokunma, çoklu duyusal, oral duyusal işlem, hassasiyet, araştırma ve kaçınma
puanları istatiksel olarak anlamlı düzeyde düşük saptanmıştır. SCÖ ve ÇODÖ ölçekleri ile DP
testi alt kategorileri arasında negatif korelasyon saptanmıştır. ÇYDA KKYAB eşlik eden OSB
grupta iştahın az olduğunu gösteren kategorilerde yüksek puan saptanırken, kilo alımını
gösteren kategorilerde istatiksel olarak anlamlı düzeyde düşük puan saptanmıştır.
Sonuç: Çalışmamızın sonuçlarına göre KKYAB eşlik eden OSB tanılı olgularda;
duyusal işlemlemelerinde, yeme davranışlarında ve yaşam kalitelerinde KKYAB eşlik etmeyen
OSB tanılı ve sağlıklı kontrol grubundan istatiksel olarak anlamlı farklılıklar saptanmıştır.
Bireylerin otizm tanısından bağımsız olarak yeme ile ilgili sorunlar yaşamasının sosyal
becerilerini daha da kısıtlayabileceğine işaret etmektedir. KKYAB tüm yönleriyle az sayıda
çalışmanın yapıldığı bir alan olup hastalığın ilerleme süreci ve tedavi müdahaleleri
geliştirilebilmesi için daha fazla sayıda çalışmaya ihtiyaç vardır.
Anahtar kelimeler: Kaçıngan/Kısıtlı Yiyecek Alım Bozukluğu; Otizm spektrum
bozukluğu, Duyu Profili; Yeme Davranışı; Yaşam Kalitesi

Abstract:
Introduction: Autism spectrum disorder (ASD) is a neurodevelopmental disorder
characterized by impairments in social communication and the presence of repetitive behaviors.
The nutritional status of children with ASD could be different from their typically
developing peers due to the repetitive and restrictive behaviours. Avoidant/restrictive food
intake disorder (ARFID) is a disorder characterized by selective eating. While some of the
children with ASD are diagnosed with ARFID, some patients do not meet diagnostic criteria,
although they show picky eating characteristics. There are a limited number of studies on
ARFID, and little is known about eating attitudes, quality of life and sensory processing skills
regarding the diagnosis of ARFID.
Aim: The aim of this study is to compare the eating attitudes, quality of life, and sensory
processing skills between typically developed peers and children with ASD / children with ASD
and ARFID.
Method: Children aged 4-10 years diagnosed with ASD and ARFID comorbid ASD
who applied to the Ege University Faculty of Medicine, Department of Child and Adolescent
Psychiatry, were included in our study after the approval of the ethics committee. Healty control
group is consists of cases with the similar age and gender which do not apply psychiatry or have
psychiatric complaints before. Child and adolescent psychiatrist diagnosed ASD and ARFID
according to DSM-V criteria. A sociodemograpric data form was filled by all the cases included
in the study. Sensory Profile (SP) questionnaire evaluates sensory processing of the cases, Child
Eating Behaviour Questionnaire (CEBQ) evaluates eating behaviours. Autistic traits are
interpreted by Childhood Autism Rating Scale (CARS). Quality of life is evaluated by Pediatric
patients' S health-related quality of life questionnaire (PedsQL).
Results: Our study was carried out with 37 ASD cases with ARFID, 37 ASD cases
without ARFID and a healthy control group with 37 cases. 73.9% of the participants are male,
the mean age is 6.40±1.84. In terms of sociodemographic characteristics there are differences
between the groups in the educational level of the parents. A statistically significant difference
was found in height, weight, and body mass index scores in the ASD cases with ARFID.
PedsQL: While ASD with ARFID and ASD without ARFID cases scored significantly lower
than the healthy control group, a statistical difference was found in the social domain between
ASD with ARFID and ASD without ARFID. SRS scale scores: while the highest statistically
significant score was found in the group ASD with ARFID, ASD without ARFID had a higher
score than the healthy control group. CARS scale scores were found similar in the ASD group
with and without ARFID, but significantly higher than the control group. In the SP test; hearing,
vision, touch, multi-sensory, oral sensory processing, sensitivity, searching and avoidance
scores were found statistically significantly lower in the ASD with ARFID. A negative
correlation was found between SRS and CARS scales and SP test subcategories. High CEBQ
scores of ASD with ARFID were found in categories showing low appetite, while statistically
significantly lower scores were found in categories showing weight gain.
Conclusion: According to the results of our study, in cases diagnosed ASD with
ARFID have statistically significant differences in sensory processing, eating behaviors and
quality of life compared to the healthy control group and ASD without ARFID group.
Additionally, it points out that regardless of autism diagnosis, individuals' eating disorders may
further restrict their social skills. ARFID is an area with few studies on all aspects, and more
studies are needed to develop disease progression and treatment interventions.
Key words: Avoidant/restrictive food intake disorder; Autism spectrum disorder;
Sensory profile; eating attitudes; quality of life