Türkiye'de serbest bölge uygulamaları: İstanbul İhtisas Serbest Bölgesi'nin ekonomik performans değerlendirmesi
Free zone practices in Turkey: Economic performance evaluation of Istanbul Specialised Free Zone
Yazar: AYŞE GÜNAY
Danışman: DOÇ. DR. PERİHAN HAZEL KAYA
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Serbest bölgeler, bir ülkenin sınırları içerisinde bulunmasına rağmen vergi ve gümrük uygulamalarından muaf tutulan ve bölgede yürütülen ticari faaliyetlerde devlet müdahalesinin asgariye indirildiği bölgeler olarak tanımlanmaktadır. Bu bölgelerin en önemli amacı ülke ekonomisine katkıda bulunmak olduğundan serbest bölgede faaliyet gösteren firmalara oldukça geniş teşvik ve avantajlar sunulmasının yanı sıra bölgede gümrük prosedürleri asgari düzeyde uygulanmaktadır.
Serbest bölgelerin tarihsel gelişimi dünyada ilk çağa kadar uzanmakta iken ülkemizde 1980 öncesine kadar serbest bölge kurma girişimlerinden olumlu bir netice elde edilememiştir. Serbest bölge kurulmasına yönelik ilk somut adımlar ise 1980'li yıllarda izlenen ihracata dayalı dışa açık ekonomi modelinin benimsenmesine bağlı olarak kendini göstermiş ve bu tarihten sonra ülkemizde birçok serbest bölge kurulmuştur.
Günümüzde Türkiye'de faaliyet gösteren 19 adet serbest bölge bulunmaktadır. Bu serbest bölgeler ticaret, üretim, depolama, transit ticaret vb. çeşitli amaçlarla kurulurken Ticaret Bakanlığı'nın ileri teknoloji, bilişim, yazılım ve diğer döviz kazandırıcı faaliyetlerin geliştirilmesi ve kümelenmesine yönelik olarak 'İhtisas Serbest Bölgesi' uygulamasını başlatması ile ülkemizde yazılım bilişim sektörlerinde faaliyet gösteren ilk ve tek serbest bölge olan İstanbul İhtisas Serbest Bölgesi hizmet vermeye başlamıştır.
Bu çalışmanın temel amacı, dış ticaret politika aracı olarak ülkemizde önemli bir yere sahip olan çeşitli serbest bölge uygulamaları ele alınarak Türkiye'de ilk defa uygulanan ihtisas serbest bölge uygulaması ve bu uygulamanın ekonomik performans etkilerini araştırmaktır.

Anahtar Kelimeler: Serbest Bölgeler,  Dış Ticaret, İhtisas Serbest Bölgesi.

Abstract:
Free zones are defined as zones that are exempted from tax and customs practices despite being located within the borders of a country and where government intervention is minimised in commercial activities carried out in the region. Since the most important purpose of these zones is to contribute to the national economy, companies operating in the free zone are offered a wide range of incentives and advantages, as well as customs procedures are applied at a minimum level in the region.
While the historical development of free zones dates back to the early ages in the world, no positive result could be obtained from the attempts to establish free zones in our country until 1980. The first concrete steps towards the establishment of free zones were taken in the 1980s due to the adoption of the export-oriented open economy model and many free zones were established in our country after this date.
Today, there are 19 free zones operating in Turkey. While these free zones are established for various purposes such as trade, production, storage, transit trade, etc., Istanbul Specialised Free Zone, which is the first and only free zone operating in the software and informatics sectors in our country, has started to serve after the Ministry of Trade initiated the 'Specialised Free Zone' application for the development and clustering of advanced technology, informatics, software and other foreign currency earning activities.
The main purpose of this study is to investigate the specialised free zone application applied for the first time in Turkey and the economic performance effects of this application by considering various free zone applications, which have an important place in our country as a foreign trade policy tool.

Key Words: Free Zones, Foreign Trade, Specialised Free Zone.