İlaç tedarik zincirinde bulanık tabanlı risk değerlendirme
Using fuzzy set based model for pharmaceutical supply chain risks assessment
Yazar: İREM YALÇINKAYA
Danışman: PROF. SELÇUK ÇEBİ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Endüstri Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering

Özet:
İlaç tedarik zinciri, bir ülkenin sağlık sisteminin temel bileşenlerinden biridir ve zincirin her halkasında riskler bulunmaktadır. Bu zincirdeki risklerin değerlendirilmesi ve yönetilmesindeki herhangi bir eksiklik canlı sağlığını olumsuz etkileyebileceğinden, risklerin doğru değerlendirilmesi önem kazanmaktadır. Tez çalışmasında üretici ilaç firmalarının, lojistik süreçleri için dış kaynak kullanımındaki riskler araştırılmıştır ve üreticilere tedarikçi seçim sürecinde izleyecekleri bir metodoloji sunulmuştur. Birden fazla risk kriteri ve alternatif içeren problemlerde, çok kriterli karar verme yaklaşımlarının karar vermeyi kolaylaştırması ve belirsizlikle başa çıkmada bulanık kümelerin iyi performans göstermesi sebebiyle önerilen yaklaşımda bulanık tabanlı ÇKKV yöntemlerinden yararlanılmıştır. 
Çalışmada ilaç tedarik zincirinde lojistik süreçleri için dış kaynak firması kullanımının riskleri dört ana ve yirmi sekiz alt kriter altında toplanmıştır. Ana risk kriterleri; teslimat güvenilirliği, kalite, operasyonel, iletişim ve teknoloji olarak tanımlanmış ve Pisagor AHP yöntemi kullanılarak kriterlerin önem dereceleri belirlenmiştir. Elde edilen ağırlıklandırmaya bağlı olarak alternatif tedarikçi firmalarının bu riskler altında gösterdiği performans Pisagor bulanık WASPAS yöntemi ile elde edilmiştir. Küresel bulanık set tabanlı AHP yöntemiyle risk kriterlerinin önem derecesi, küresel bulanık set tabanlı WASPAS yöntemiyleyse alternatiflerin performans skorları valide edilmiştir. Her iki yaklaşımla da elde edilen sonuçlara göre kalite en önemli risk kriteri olarak belirlenmiştir. Bir ilacın etkinliğinin kaybolması ilacın tedavi edici özelliklerinin ortadan kalkması ve hatta hastaya zarar vermesi anlamına gelebilir. Bu durumda zincirde kalite riskinin minimize edilmesinin çok önemli olduğu gösterilmiştir. Bu çalışma ile ilaç tedarik zincirinde lojistik süreçleri için dış kaynak firmalardan hizmet alan üreticilere tedarikçi seçimi sürecinde izleyebilecekleri bir yaklaşım sunulmuştur.

Abstract:
The pharmaceutical supply chain is one of the key components of a country's healthcare system, and there are risks in every link of the chain. Because any lapse in the assessment and management of risks in this chain may have a negative impact on human health, proper risk assessment becomes critical. In the thesis study, the risks of outsourcing the logistics processes of the manufacturing pharmaceutical companies were investigated, and a methodology to be followed in the supplier selection process was presented to the manufacturers. In problems involving multiple risk criteria and alternatives, multi-criteria decision-making approaches facilitate decision-making. Fuzzy sets perform well when dealing with uncertainty. For this reason, fuzzy-based MCDM methods were used in the proposed approach.
In the study, the risks of using an outsourcing company for logistics processes in the pharmaceutical supply chain are grouped under four main and twenty-eight sub-criteria. The main risk criteria are; delivery reliability, quality, operational, communication and technology were defined and the importance levels of the criteria were determined using the Pythagorean AHP method. Depending on the weighting obtained, the performance of alternative supplier companies under these risks was obtained with the Pythagorean fuzzy WASPAS method. The importance of risk criteria was validated with the spherical fuzzy set-based AHP method, and the performance scores of the alternatives were validated with the spherical fuzzy set-based WASPAS method. According to the results obtained from both approaches, quality was determined as the most important risk criterion. When a drug loses its efficacy, it loses its therapeutic properties and may even harm the patient. In this case, it has been shown that minimizing the quality risk in the chain is very important. With this study, an approach that can be followed in the supplier selection process is presented to manufacturers who receive services from outsourcing companies for logistics processes in the pharmaceutical supply chain.