Tarihsel süreç içerisinde ticaret-alişveriş fonksiyonlarının irdelenmesi ve açık alan kurgulu alışveriş ve yaşam merkezleri
A historic survey of commerce-trade functions, open-air malls and lifestyle centers
Yazar: MEHMET KEREM ULUENGİN
Danışman: PROF. DR. BÜLENT TARIM
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
İnsanlık tarihinin ilk sosyal eylemlerinden olan ticaret ve alışveriş kavramlarının, ekonomik ve sosyal etkenlere bağlı olarak tarihsel süreç içerisindeki değişimi, kentlerin ve ticaret mekânlarının kurgusunu etkilemiştir. Başlangıçta, toplanma yeri olarak basit bir kavram olan ve genellikle kent merkezinde konumlanan ticaret mekânları, günümüzde alışverişin yanısıra başka birçok fonksiyonu da içeren karmaşık ve kapalı yapılar halini almış, otomobilin ulaşım aracı olarak egemen hale gelmesine paralel olarak da, kent dışına taşınmıştır. Ancak dünyada son yirmi, ülkemizde son beş yılda yaşanan bir gelişme, açık alan kurgulu alışveriş ve yaşam merkezlerinin karşımıza çıkmasıdır.Bu çalışmanın amacı, söz konusu açık alan kurgulu alışveriş merkezlerinin ticaret ve alışveriş olgularının kent ile ilişkisi bağlamında, kent merkezinde konumlanmış geleneksel alışveriş mekânları ile benzerliklerini ve bu alışveriş merkezlerinin, ticaret ve alışverişin tarihsel süreci içerisinde bir geriye dönüş teşkil ettiğini ortaya koymaktır.Açık alan kurgulu alışveriş ve yaşam merkezlerinin kurgusu, kent merkezinde konumlanmış agora, forum, açık hava çarşısını andıran ortak alanlar, meydanlar, açık oturma alanlı restoran ve kafeleri ile, kent merkezinin hareketli, dinamik yapısına benzemektedir. Plan kurguları, kapalı alışveriş merkezlerinin (mall) rasyonel plan şemasına oranla, geleneksel ticaret mekânlarının organik dokusunu örnek alarak, insanlarda daha ?tanıdık? bir izlenim uyandırmaktadır. Bu yeni yaşam merkezleri, sık sık karma fonksiyonlu yapılar olarak karşımıza çıkmakta, mağaza katlarının üzerinde konut blokları, ofis birimleriyle beraber tasarlanmaktadırlar.Özetle, 1950 sonrası gelişen kapalı alışveriş merkezlerinin sağlıklı toplanma mekânları sunamadığı görülmüş, tespit edilen eksiklikler üzerinden gidilerek ?mükemmel kent merkezi? imgelemli alışveriş ve yaşam merkezleri kurulmaya çalışılmıştır. Bu eğilimin temelinde, kent merkezlerinin gerçekte nasıl olduğunu büyük ölçüde kapalı alışveriş merkezleri yüzünden unutan insanların, kent yaşamının hareketli ve dinamik yaşantısına duydukları özlemin yattığını söylemek yanlış olmayacaktır. Kent merkezinin yeniden keşfinin, merkez ancak önemini kaybettikten sonra gerçekleşmiş olması ise oldukça ironiktir.Anahtar Kelimeler: Ticaret, Alışveriş, Alışveriş merkezi, Alışveriş ve yaşam merkezi.

Abstract:
Trade and commerce are some of the first social acts of humankind. The way these have evolved over the centuries based on economic and social forces has, in turn, affected the physical form of cities and commercial spaces. Commercial spaces were, at first, simple gathering spaces. They were usually located in city centers. Today, however, the typical shopping mall incorporates many different functions beside commerce; and, as the automobile has become the dominant mode of transport, malls have left the city center, and migrated to the city?s periphery. Yet over the last twenty years globally, and the last five years in Turkey, a new type of commercial space has emerged. This is the open-air mall and lifestyle center.The purpose of this study is to investigate the similarities between these open-air malls and traditional commercial spaces located in the city center, and to demonstrate that commercial spaces have gone full-circle in that they are trending back to their historic archetypes.With their gathering spaces, squares, open-air restaurants and cafes, these new open-air malls and lifestyle centers resemble historic agoras, forums or bazaars which were typically located in city centers and where patronized by a vibrant, dynamic body of shoppers. Plan-wise, open-air malls depart from the rational, often rectilinear plan type of the typical mall, and emulate the organic morphology of traditional shopping spaces, thus creating a ?familiar? feel. Open-air malls are often planned as mixed-use buildings, incorporating residential or office blocks above the shopping levels.In short, with the perception that the post-1950s shopping mall did not provide for a healthy gathering space, a new ?perfect city center? was sought. The result of this endeavor is the open-air mall and lifestyle center. It would not be erroneous to state that at the root of this endeavor lies the yearning felt by society for a vibrant and lively city center?the very center which they had forgotten and become alienated to because of the shopping mall. It is ironic that this ?re-discovery? of the city center should occur mainly after the city center has lost its character as a commercial space.Keywords: Trade, Commerce, Shopping, Mall, Lifestyle center.