Aiolia, İonia, Karia, Lykia, Pisidia, Pamphylia, Kilikia bölgesi çeşme yapıları
Fountain buildings of Aiolian, İonian, Karian, Pisidian, Pamphylian, Kilikian regions
Yazar: AYŞE EROL
Danışman: PROF. DR. VEDAT İDİL
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Klasik Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1999
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Aiolia = Aiolian ; Karia bölgesi = Caria region ; Likya = Lycia ; Pamphylia = Pamphylia ; Pisidia = Pisidia ; İonia = İonia

Özet:
Gerçek kentleşmenin olduğu dönemlerde, alt yapı sorunları çözümlendikten sonra, her evde akar su olmadığı için, kent zenginliğine bağlı olarak, kentin belirli yerlerine çeşme yapıları inşa edilmiştir. Roma döneminde kent yaşamında önemli ilerlemeler olmuş, uzun mesafelerden kente su getirmek için yapılmış olan kemerli su yolu, vadileri aşmada Roma'hya büyük kolaylık sağlamıştır. Özellikle, suyun bol olduğu güney ve güneybatı Anadolu şehirleri, görkemli çeşme yapılarıyla donatılmıştır. Eğer bir kentte kaynak ya da aquadukt yapısı varsa, orada mutlaka bir çeşme yapısı vardır. Görkemli çeşme yapıları, Roma şehirlerinin temel özelliklerinden biri olmuştur. Anadolu Roma dönemi çeşme mimarisinde başlıca iki plan görülür. Biri apsidal planlı çeşmeler, diğeri ise U planlı çeşmelerdir. Bu planlar esas alınarak, değişik tiplemeler ortaya çıkarılmıştır. Havuz bölümünün arka tarafında yükselen zengin bezemeli iki veya üç katlı fasad duvarına sahip olan yapılarda, nişlerle, aediculalarla oluşturulan, girintili ve çıkıntılı bir mimari sergilenir. Roma buluşu olarak yorumlanan nişli, aediculalı cephe mimarisinde üç tip düzenleme görülür: 1- Düz cephe özelliğinin ön plana çıktığı, bir sürü sütunun meydana getirdiği aediculalarla oluşturulan cephe düzenlemesi, örneğin; Miletos Trayanus çeşmesi 2-Cephe duvarının merkezine egemen olan genişçe yarım yuvarlak bir niş ve bu nişin etrafında yer alan aediculalarla oluşturulan cephe düzenlemesi, örneğin; Aspendos çeşmesi, 3-Üç büyük yarım yuvarlak nişin cephe duvarına hakim olduğu cephe düzenlemesi, örneğin; Side anıtsal çeşmesi gibi. Yapıların genelde, sütunlu cadde üzerinde veya sonunda; meydanlarda; caddelerin meydanlarla karşılaştığı yerlerde; iki caddenin kesişiminde; ara sokaklarda; aquaduktlerin sonunda, konumlandırıldıkları gözlenir. M.S. 2. yüzyıl sonunda, çeşmesiz bir ana cadde hemen hemen hiç yoktur. Zengin heykeltraşlık eserleriyle dekore edilen bu çeşmelerde, bank türü mimari elemanların ele geçmesi, buraların aynı zamanda oturularak dinlenilecek ve akan suyun etkisiyle serinlenecek yerler olduğunu gösterir.

Abstract:
After the real urbanization happened and the problems of substructure were solved, according to country's richness, such as there was no running water in the houses, the fountain buildings were built at certain points in the countries. The Roman habit of bringing water, often over considerable distances to cities and towns through aqueducts from higher points, made fountains common places. The fountain was indispensable especially in the cities of hot countries, such as south and southwest Anatolian cities, if an aqueduct or a spring was found at a site, then a fountain was there. Public fountains were essential features of complete Roman towns. The Roman fountain buildings in Anatolia showed two basic types; one is the apsidal plan and the other is the U-shaped plan. There were some variations from these basic types. Locations of the fountains were in thoroughfares, colonnaded streets, the points where the streets met plazas, street intersections, intermediate streets, or at the end of aqueducts. By the end of the 2nd century, a thoroughfare without a fountain was unknown. The fountain, that was to become the glory of the cities of the period was the type with a large architectural facade. A rectangular basin is set off by an elevated architectural backdrop. The architectural facade of two or three stories consisted of a series of two- columned aediculas and niches, which were repeated on two or three levels and was very famous. The variations of this design are classified in three main types; 1-The back wall was straight and the decoration consisted of a series of two-colomned aediculas, as in the Miletos Trayanus fountain. 2-The back wall has a large half circular niche, and the aediculas around it were again arranged on different levels, as in the Aspendos fountain. 3-The back wall was subdivided into three large niches as in the'Side monumental fountain. The niched and aediculated wall can be regarded as a Roman invention.This two or three storied facade, was heavily embellished with sculpture and with fountains spouting and cascading in all directions, in Perge the fountain which is located at the foot of the acropolis, where the water continued on from the fountain through a series of cascades spaced out along an open water channel running down the middle of the main street. This fountain was very attractive.