Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanısı alan çocuk ve ergenlerin sağlıkla bağlantılı hayat kalitesinin araştırılması
Health related qualıty of lıfe ın chıldren and adolescents wıth attentıon defıcıt and hyperactıvıty dısorder
Yazar: SONER OZANER
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE RODOPMAN ARMAN
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2011
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Anketler = Questionnaires ; Ergenler = Adolescents ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Çocuk sağlığı = Child health ; Çocuklar = Children ; Öz güven = Self confidence

Özet:
Amaç: Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite bozukluğu (DEHB) çocuk psikiyatrisi alanındasık görülen ve hayat kalitesini ve benlik algısını etkileyebilen bir bozukluktur. Buçalışmada kliniğe başvuran ve DSM-IV'e göre DEHB tanısı alan ilköğretim çağıçocuklarında sağlıkla bağlantılı hayat kalitesi ile çocukların kendilik algısının arasındakiilişkinin araştırılması ve sağlıklı kontrollerle karşılaştırılması amaçlanmıştır.Metod: Çalışmaya Marmara Üniversitesi Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi PolikliniğindeDEHB tanısı ile takip edilmekte olan 80 hasta alınmış ve 74 sağlıklı çocuklakarşılaştırılmıştır. Katılımcıların sosyodemografik özellikleri bir formla edinilmiş, klinikdeğerlendirmeleri esas olarak Okul Çağı Çocukları İçin Duygulanım Bozuklukları veŞizofreni Görüşme Çizelgesi-Şimdi ve Yaşam Boyu Versiyonu ile, Kendilik Algısı PiersHarris Çocuklarda Öz Kavram ölçeği ile ve Sağlıkla bağlantılı hayat kalitesi Çocuk SağlıkAnketi'nin 50 soruluk Ebeveyn Formu (Child Health Questionnaire Parent Form-50) iledeğerlendirilmiştir.Bulgular: Erkek DEHB'li çocuklar Fiziksel hayat kalitesi açısından kızlara kıyasla dahaolumlu değerlendirilmiştir (p<0,05). Anne-baba ayrılığı bulunan DEHB olgularındaailelerin çocuklarının psikososyal hayat kalitesi ile ilgili daha olumsuz algıya sahip olduğusöylenebilir (p<0,05). Ders başarısının öğretmen veya aile açısından yüksek veya düşükolarak bildirilmesiyle ebeveynin doldurduğu ÇSA fiziksel ve psikososyal toplam skorlarlailişki bulunmamıştır (p>0,05) DEHB tipleri arasında fiziksel skor açısından bir farklılıkgörülmemiş ancak psikososyal skor hiperaktivitenin öne geldiği tipte kombine tipe vedikkat eksikliğinin önde geldiği tipe kıyasla anlamlı olarak yüksek bulunmuştur (p<0,05).DEHB şiddeti ile Hayat kalitesi arasında korelasyon bulunmamıştır.DEHB'li çocuklar Fiziksel işlevsellik alt ölçeği haricinde Fiziksel toplam skor da dahilolmak üzere tüm alanlarda normal kontrollere kıyasla ÇSA-EF50 ile ölçülen hayat kalitesiaçısından daha düşük skorlanmıştır (p<0,05).DEHB'li çocuklarda 2 ve daha fazla olumsuz yaşam olayı oranı normal kontrollere kıyaslaanlamlı olarak yüksek bulunmuş (p<0,05), 1 ve daha fazla olumsuz yaşam olayı olmasıpsikososyal hayat kalitesinin düşük algılanmasıyla (p<0,01) ilişkili bulunmuştur. Olumsuzyaşam olayları ebeveynlerin psikososyal ve fiziksel hayat kalitesi algısını etkiliyorgörünmektedir (p<0,01).DEHB'li çocuklar fiziksel görünüm haricinde tüm benlik algısı alt ölçeklerinde vetoplam puanda kendini kontrollere kıyasla daha olumsuz değerlendirmektedir (p<0,05).Benlik algısının Mutluluk, Fiziksel görünüm, Zihinsel ve okul durumu alanlarındakontrol grubunda yaşla birlikte kötüleşme olmasına karşın DEHB grubunda yaşla birliktedeğişim gözlenmemiştir (p<0,05).DEHB şiddeti hafif ve ağır olan çocukların Benlik algısında Popularite alt ölçek puanı,DEHB şiddeti orta olan çocuklardan anlamlı olarak yüksek bulunmuştur (p<0,05).Hem DEHB hem de kontrol grubunda benlik algısının tüm alt ölçekleri ve toplampuanlarında olumlu olması ebeveynin psikososyal hayat kalitesi açısından çocuğu olumludeğerlendirmesiyle ilişkili olup mutluluk ve uyma alanındaki değerlendirme ise fizikselhayat kalitesi değerlendirmesiyle ilişkili bulunmuştur (p<0,05).DEHB'li çocukların mutluluk-doyum ve davranışsal uyum alanlarında kendileriniolumlu değerlendirmesi ÇSA-F alanında olumlu skorlar vermesini etkilemektedir. Uymaalanında olumlu değerlendirme aynı zamanda psikososyal HK alanında da ebeveyninolumlu değerlendirmesini etkilemektedir (p<0,05).Sonuç: DEHB'de kız olma fiziksel hayat kalitesinin, anne-baba ayrılığı ise psikososyalhayat kalitesinin düşük algılanmasıyla ilişkilidir. Ebeveynler DEHB'li çocuklarda normalkontrollere kıyasla hem fiziksel hem de psikososyal açıdan daha düşük Hayat kalitesialgılamaktadır. DEHB'li çocuklarda daha düşkü benlik algısı olup normal kontrollerdesaptanan büyük yaşlarda kötüleşme bulgusu DEHB'li çocuklarda saptanmamıştır. Bubulgu DEHB'nin küçük yaştan itibaren benlik algısını bozucu yönde etki gösterdiğine veerken tedavinin önemine işaret olabilir. Olumsuz yaşam olayları kontrol grubundan farklıolarak DEHB'de HK algısıyla daha fazla ilişkilidir. Mutluluk-doyum ve davranışsal uyumalt ölçekleri HK'yi etkiliyor görünmektedir. DEHB'li aileler olumsuz yaşam olayıvarlığında çocuklarının Hayat kalitesini kötü algılamaya kontrol grubuna kıyasla dahayatkın olabilir.

Abstract:
Objective: Attention Deficit and hyperactivity disorder (ADHD) is a frequent disorderthat can affect Health Related Quality of Life (HRQoL) and self concept. This study aimedto investigate HRQoL and its relation with self concept in primary school children withADHD.Method: 80 patients with ADHD were recruited from Marmara University Child andAdolescent Psychiatry Clinic and were compared with 74 healthy controls.Sociodemographic data were collected with a form and clinical evaluation was mademainly with Kiddie-Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia-Present andLifetime Version (Kidde-SADS-PL), Child Health Questionnaire-Parent Form50 (CHQPF50)and Piers Harris Children's Self Concept Scale (PH).Results: Boys with ADHD were scored better in Physical QOL than girls (p<0,05).Divorced or seperated parents scored worse Psychosocial QoL than parents who livedtogether. This difference was not observed in heathy controls. No relationship were foundbetween teacher or parent report of academic achievement and CHQ-PF50 Physical orPsychosocial Summary scores (p>0,05). No difference were found between differentADHD types in terms of Physical Summary score, but Psychosocial Summary score werefound significantly high in children with ADHD- Hyperactive type compared withCombined type and Inattentive type (p<0,05). No correlation was found between severityof ADHD and QoL. Children with ADHD had worse psychosocial and Physical HRQoLthan Healthy controls except in Physical Functioning subscale (P<0,05).The frequency of 2 or more adverse Adverse life events (ALE) was higher in childrenwith ADHD than normal controls (p<0,05). Presence of 1 or more ALE were correlatedwith low Psychosocial Summary score in children with ADHD (p<0,01). ALE appears tohave an effect on both CHQ-PF50 psychosocial and physical summary scores usinglogistic regression analysis (p<0,01) but no such effect was seen in control group.Compared with healthy controls, children with ADHD reported lower self-concept inall subscales except Physical Appearance and Attributes subscale ( p<0,05).While older children in healthy control group reported lower scores in PhysicalAppearance, Happiness and Satifaction, Intellectual and School Status and in total scorethan younger controls, no such decrease with age was found in children with ADHD(p<0,05).Popularity subscale was significantly higher in children with mild and severe ADHDthan children with moderate severity.Both in children with ADHD and the control group, all subscales and total score of PHself concept scale were positively correlated with CHQ Psychosocial Summary Scorewhile only Happiness and satisfaction, and Behavioural Adjustment subscales werecorrelated with Physical Summary score, in both groups (p<0,05).Better self report of ADHD Children in Happiness and satisfaction subscale andBehavioural adjustment subscale appears to affect CHQ-Physical Summary ScorePositively. Better self report of Behavioral adjustment appears to affect psychosocialsummary score positively, too, (p<0,05).Conclusion: Children with ADHD report lower self concept than the controls and thedecrease with older age in control group was not observed in ADHD group. This findingsuggest that ADHD has an effect towards decreasing self concept in younger agescompered with controls and the importance of early treatment.Adverse life events are related with HRQoL perception in parents of ADHD group,contrary to control group. Happiness/satisfaction and behavioural adjustment subscalesappears to affect HRQoL. Compared with control group, parents may be more prone toperceive HRQoL of their children with ADHD in the pre