Türkiye'de yermağnetik alanının uzun süreli değişiminin (seküler) incelenmesi
Investigation of long term variations (secular) of geomagnetic field in Turkey
Yazar: NURDAN SAYIN
Danışman: PROF. DR. NACİ ORBAY
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeofizik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2001
Konu: Jeofizik Mühendisliği = Geophysics Engineering
Dizin: Jeomanyetik alan = Geomagnetic field ; Manyetizma = Magnetism ; Seküler değişim = Secular variation

Özet:
ÖZET TÜRKİYE'DE YERMAĞNETİK ALANININ UZUN SÜRELİ DEĞİŞİMİNİN (SEKÜLER) İNCELENMESİ Mağnetik yöntem jeofiziğin en eski yöntemlerinden biridir ve arkeomağnetizma, yermağnetik alanmm aletsel gözlemevi kaydının olmadığı dönemler boyunca, arkeolojik alanlardan alman örneklerin kalmtı mıknatıslanmalannm ölçülmesi yoluyla, yermağnetik alanının davranışım incelememize olanak sağlar. Bu çalışmaya konu olan örnekler, Türkiye'nin orta ve doğu bölgelerinde bulunan arkeolojik alanlardan alınmışta. 15 bölgeye ait yanmış firm ve duvar kalıntılarından oluşan 53 yönlü olmak üzere toplam 91 adet el örneği laboratuvara getirilmiş ve bunlardan elde edilen toplam 325 adet karot örneği üzerinde çalışılmışta. Örneklerin doğal kalıntı mıknatıslanmaları ölçüldükten sonra ısısal temizleme adımları uygulanmış ve her adımda örneklerin sahip olduğu eğim, sapma açılan ve şiddetleri ölçülmüş, son kez yanma geçirdikleri zamandan günümüze kadar geçen süre içerisinde kazandıkları ikincil kalıntı mıknatıslanmalar yok edilerek o döneme ait yermağnetik alanının eğim, sapma ve şiddet değerleri saptanmaya çalışılmışta. Alınan örneklerin yaşı, kazıdan sorumlu kişiler tarafından C14, dendrokronoloji ya da arkeolojik tipoloji kullanılarak belirlenmiştir ve bu yaş değerlerinin en fazla 50 yıllık bir belirsizlik içerdiği ifade edilmektedir. Çalışmada kullanılan örneklerin yaşı M.Ö 7900 yıllarına kadar uzanmaktadır, dolayısıyla bu tarihe kadar olan yermağnetik alanının değişimi elde edilmiştir. Ancak, özellikle, tarihöncesi dönemler için yüzyıl başına en az bir örnek düşecek şekilde örnek sayısının arttırılmasına gereksinim duyulmaktadır. Elde edilen sonuçların, aynı döneme ait Bulgaristan ve diğer Avrupa ülkelerinden elde edilen sonuçlarla uyumlu olduğu görülmektedir. vm

Abstract:
ABSTRACT INVESTIGATION OF LONG TERM VARIATIONS (SECULAR) OF GEOMAGNETIC FIELD IN TURKEY Magnetic method is one of the oldest geophysical method and archaeomagnetism gives us some opportunities about investigations of variations in geomagnetic field for periods which are outside the range of geomagnetic field. The samples used in the study, are taken from archaeological regions in the middle and east of Turkey. Totally 91 hand samples are taken at 15 different archaeological sites such as burned oven and walls. The 53 hand samples are oriented. The 325 cylindirical specimens are used for measuring the remanent magtetization and intensity. First of all the natural remanent magnetization and measurements were made and then the thermal demagnetization steps applied to the each samples. End of this procedure, the denclination, inclination angles and intensity values of the earth's magnetic field are obtained. The ages of the collected archaeological materials were identified by using Q4, dendrocronological or archaeological tipology methods. The uncertainty of the determination of ages are declared as much as 50 years from archaeologists. The ages of the used materials are extended to B.C. 7900, therefore, the long period variations of the earth's magnetic field are obtained. The obtained results are seen in good agreement with the same aged Bulgarian results. rx