Bazı alıç (Crataegus spp.) genotiplerinin pomolojik, kimyasal ve moleküler karakterizasyonu
Pomological, chemical and molecular characterization of some hawthorn (Crataegus spp.) genotypes
Yazar: MAKBULE YANAR
Danışman: PROF. DR. YILDIZ KAÇAR
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoteknoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology

Özet:
Bu çalışmada, ülkemiz florasında doğal olarak yetişen 53 ve Kayısı Araştırma Enstitü Müdürlüğü ülkesel alıç koleksion bahçesinde yer alan 12 olmak üzere toplam 65 alıç genotipinin fenolojik, pomolojik, kimyasal ve moleküler karekterizasyonu yapılmıştır. Fenolojik gözlem, pomolojik ve kimyasal analizlerde 3 hünnap ve 3 elma genotipi de yer almıştır. Araştırmada yer alan alıç genotiplerinde tür teşhisi yapılıp, 13 farklı alıç türü belirlenmiştir. 
Tez çalışmasında yer alan, alıç, elma ve hünnap genotiplerine ait meyvelerde; meyve ağırlığı (g), meyve boyutları (mm), çekirdek ağırlığı (g), meyve et/çekirdek oranı (%) ve L*a*b* değerleri gibi pomolojik özellikleri belirlenmiştir. Meyve ağırlığı değerlerinin 13.7 g ile 0.46 g arasında değiştiği ve en yüksek meyve ağırlığı değerleri 13.7 g ile 50-2 (C. orientalis. var. obtusata)  ve 13.64 ile 50-1 (C. orientalis. var. obtusata) nolu genotiplerde tespit edilmiştir. Çalışmada yer alan genotiplere ait meyve örneklerinin kimyasal özelliklerini belirlemek için, pH, suda çözülür kuru madde (%), titre edilebilir asitlik (%), C vitamin (mg/100g), toplam fenolik madde miktarı (mg GAE/100), şeker bileşenleri (g/100 g) ve fenolik bileşenler (mg/100 g) analizleri yapılmıştır. pH, SÇKM, titre edilebilir asitlik, C vitamini ve toplam fenolik madde oranlarına bakıldığında en yüksek değerler sırasıyla, 91-1 (4.28), 91-1 (% 22.40), 90-1 (% 2.2), 91-1 (19.1 mg/100 g) ve 91-1 (838.72 mg GAE/100 g) genotiplerinde belirlenmiştir. 91-1 nolu genotipin SÇKM, C vitamini ve toplam fenolik madde konsantrasyonunun yüksek değerlere sahip olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca kimyasal analizleri yapılan genotiplerde, farklı miktarlarda olmak üzere gallik asit, kateşin, epikateşin, epigallokateşin gallat, rutin ve kafeik asit bileşenleri belirlenmiştir. 
Araştırmanın moleküler karekterizasyon çalışmalarında, 14 ISSR primeri, 7 SRAP primer kombinasyonu ve 8 SSR primer çifti kullanılmıştır. Bu yöntemler arasında en yüksek polimorfizm oranı % 100 ile SSR markörlerinden elde edilmiş ve bunu % 90.62 ile SRAP ve % 87.32 ile ISSR yöntemleri izlemiştir. Moleküler karakterizasyon çalışmalarında elde edilen verilere göre, araştırmada yer alan ve Türkiye'nin farklı bölgelerinden toplanan Crataegus L. türlerinin genetik olarak büyük bir çeşitlilik gösterdiği ve pomolojik, kimyasal içerik açısından alıç ıslah çalışmalarında değerlendirilmesi gereken önemli bir genetik kaynak oldukları belirlenmiştir.

Abstract:
In this study, phenological, pomological, chemical and molecular characterization of a total of 65 hawthorn genotypes, 53 naturally grown in our country's flora and 12 located in the national hawthorn collection garden of the Apricot Research Institute, were carried out. In the phenological observation, pomological and chemical analyzes, 3 jujube and 3 apple genotypes were also included. Species identification was made in the hawthorn genotypes included in the study and 13 different hawthorn species were determined.
In the fruits of hawthorn, apple and jujube genotypes included in the thesis study; pomological characteristics such as fruit weight (g), fruit dimensions (mm), seed weight (g), fruit pulp/seed ratio (%) and L*a*b* values were determined. It was determined that fruit weight values ranged from 13.7 g to 0.46 g and the highest fruit weight was 13.7 g in genotypes 50-2 (C. orientalis. var. obtusata) and 13.64 and 50-1 (C. orientalis. var. obtusata) genotypes has been done. In order to determine the chemical properties of the fruit samples belonging to the genotypes in the study, pH, soluble solid content (%), titratable acidity (%), vit C (mg/100g), total phenolic substance amount (mg GAE/100), sugar components (g/100 g) and phenolic components (mg/100 g) analyzes were made. Considering the pH, SSC, titratable acidity, vit C and total phenolic substance ratios, the highest values were  91-1 (4.28), 91-1 (22.40 %), 90-1 (2.2 %), 91-1 (19.1 mg/100 g), and 91-1 (838.72 mg GAE/100 g) respectively genotypes. It was determined that genotype 91-1 had high values of SSC, vit C and total phenolic substance concentration. In addition, different amounts of gallic acid, catechin, epicatechin, epigallocatechin gallate, rutin and caffeic acid components were determined in the genotypes that were chemically analyzed.
In the molecular characterization studies of the research, 14 ISSR primers, 7 SRAP primer combinations and 8 SSR primer pairs were used. The highest polymorphism rate was obtained from SSR markers with 100 %, followed by SRAP with 90.62 % and ISSR with 87.32 %. According to the data obtained in the molecular characterization studies, it was determined that the Crataegus L. species included in the research and collected from different regions of Turkey show a great genetic diversity and are an important genetic resource that should be evaluated in hawthorn breeding studies in terms of pomological and chemical content.