Kırgızistan'da Ürkün olayı ve Kırgız şiirineki akisleri
The Urkun events in Kyrgyzstan and its reflections on Kyrgyz poems
Yazar: BAKIT SAGINBEKOV
Danışman: PROF.DR. METİN EKİCİ
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dünyası Araştırmaları Ana Bilim Dalı / Türk Dünyası Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Orta Asya kolonizasyon siyaseti Türk topluluklarının tarihinde büyük acılaraneden olmuştur. Bu acılardan en olumsuzu ise 1916 yılında Kırgızlara uygulanansoykırımdır. Halk arasında ?Ürkün? adıyla bilinen bu olay, o kanlı kıyımın şahitleri,Kırgız sözlü geleneğinin temsilcileri olan akınlar yaratıcılığında geniş bir şekilde yeralmıştır.Tezimizde yukarıda belirttiğimiz Ürkün olayının Kırgız Şiirindeki Yansımasınıincelemeye çalışacağız. Bu yüzden de tezimize ?Kırgızistan'da Ürkün Olayı ve KırgızŞiirindeki Akisleri? adını vermeyi uygun gördük.Çalışmamızın ?Giriş? bölümünde genel olarak Kırgız Türklerinin tarihi,özellikle de Çarlık Rusyası'nın Orta Asya'daki kolonileştirme siyaseti ve buna bağlıolarak ?Ürkün? olayı onun ve sonuçları ele alınmıştır. Ürkün olayını tarihî açıdan elealan kitapların bibliyografyasını da vermeye çalıştık.Birinci Bölüm'de Kırgız sözlü ve yazılı edebiyatı ile ilgili genel bilgiler yeralmıştır. Bu bölüm şu alt başlıkları içermektedir: Kırgız sözlü edebiyatı, sözlü edebiyattemsilcileri, Kırgız yazılı edebiyatı, yazılı edebiyat temsilcileri, ana hatlarıyla Kırgızedebiyatında türler.İkinci Bölüm'de Kırgız akınlarının yaratmalarında ?Ürkün? olayının yansımasıincelenmeye çalışılmıştır. Akınlar yaratıcılığında Ürkün olayının önemi konusundadurularak A. Cutakeev, A. Tınıbek uulu, A. Tokombaev ve O. Sultanov gibi akın veşairlerin eserleri ele alınmıştır.Üçüncü Bölüm'de şiir dışında yer alan edebî türlerde Ürkün'ün yansımasıincelenmeye çalışılmıştır. Bu türler içinde Kırgız yazarı M. Elebaev'in ?Uzun Yol? adlıromanı, Kırgız dramaturglarından C. Turusbekov ve B. Cakiev'in drama eserleri ve bazıhatıratlara yer verilmiştir.Çalışmamızda özellikle Metinler Bölüm'ü oldukça geniş bir yer kapsamaktadır.Bu bölümde arşivlerde yer alan ve günümüze değin yayınlanmamış malzemenin deolmasını bilimsel araştırmalar için bir kazanım olarak değerlendirmekteyiz.Sonuç bölümünde ise elimizdeki malzemeden hareketle Ürkün olayının Kırgızedebiyatına yansıması değerlendirilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
The colonization policy on Central Asia resulted in big pains in the histories ofTurkic societies. The most negative one among these pains is the 1916 genocide ofKyrgyz nation. Colloquially known as ?Ürkün?, this event has widely taken places inthe Kyrgyz oral tradition by its representatives, the poets: the witnesses of that bloodyevent.In our thesis, we try to analyze the reflections of the above mentioned ?Ürkün?event on the Kyrgyz poems. That?s why we agreed to title our thesis as ?The ÜrkünEvent in Kyrgyzstan and Its Reflections on Krygyz Poems?.Within the introduction part of our study, the history of Kyrgyz Turksspecifically the Tsarist Russia?s policy of colonization in the Central Asia andconsequently the arising, developing and finishing of ?Ürkün? event are generallyfocused. Additionally, we try to give a bibliography of the books, which discuss theÜrkün events from a historical perspective.In the first part, the general knowledge about the Kyrgyz oral and writtenliterature is taken place. This part includes these subtitles: Kyrgyz oral literature, therepresentatives of oral literature, Kyrgyz written literature, the representatives of writtenliterature and types in Kyrgyz literature with its base lines.In the second part, the description and portrayal of ?Ürkün? event in the creationof Kyrgyz poets is tried to be analyzed by us. Mentioning the importance of ?Ürkün?event in the creativity of poets, the poets such as A. Cutakeev and T. Boogaçiev?s worksare also discussed.In the third part, it is tried to analyze the reflections of Ürkün on the otherliterary types except poem. Among these types, we mention the novel of M. Elebaev,the Kyrgyz author, named ?Uzun Yol? (Long Way), the drama works of Kyrgyzdramaturgies C. Turusbekov and B. Cakiev and some memoirs.In our study, especially the ?Text Part? covers a huge place. We evaluate it as again for scientific researches, while in this part, there exist materials which have beenkept in archives and have not been published since today.As for the conclusion part, the reflections of the ?Ürkün? event on Kyrgyzliterature are tried to analyze moving from the materials we have.