İstanbul-Azizpaşa ormanı içerisinde bir rekreasyon planlama modeli oluşturulması
Generating a recreation planning model in Istanbul-Azizpasa forest
Yazar: ALEV PERİHAN BEKDEMİR
Danışman: PROF. DR. HAKAN T. ALTINÇEKİÇ
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Peyzaj analizi = Landscape analysis ; Peyzaj planlama = Landscape planning ; Rekreasyonel planlama = Recreational planning ; Taşıma kapasitesi = Carrying capacity

Özet:
İstanbul; konumu, kendine özgü topoğrafik ve coğrafi yapısı, birçok dünya kentinde bulunmayan doğal özellikleri, ekonomik gücü ve geniş etki alanı ile metropolleşme sürecini tamamlamış bir kenttir. Küreselleşme süreci için büyük bir önem taşıyan İstanbul metropolitenin; nüfus artışı, kentleşme, kaçak yapılaşma, işsizlik ve sanayileşme gibi problemlerini çözmüş, kentsel çevre niteliği yüksek ve doğal çevresini korumak için yetkililerin yöntemler geliştirdiği bir kent kimliğine kavuşması gerekmektedir.Doğal kaynaklar üzerinde baskı yaratan en önemli problem nüfus artışıdır. Yapılmış olan nüfus projeksiyonları doğrultusunda İstanbul'un 2050'de 50 milyon nüfusa ulaşacağı varsayılmaktadır. Rekreasyon ihtiyacını kent düzeyinde gidermeye çalışacak olan İstanbullu, kentin kuzeyinde dağılım gösteren orman alanlarına baskı yapacaktır. Günümüzde rekreasyon amacıyla kullanılan orman kaynaklarının zarar görmesi, kaynağa dayalı rekreasyon planlama çalışmalarına gereksinimi arttırmaktadır.Çalışmanın amacı, özellikle İstanbul gibi metropoller içinde bulunan, orman karakterine sahip alanlarda, kaynağa dayalı planlama çalışmaları yapılması gerektiğine dikkat çekmek ve konuya ilişkin alternatif örnek alan için bir model geliştirmektir.Bu kapsamda tez çalışmasında, örnek alanın doğal kaynak değerlerini koruyarak kullanma yaklaşımı ile analiz etme, rekreasyon potansiyeli üzerindeki olumlu - olumsuz etkenleri belirleme ve elde edilen sentez verileri doğrultusunda planlanacak alanların kullanım önceliklerini ve kullanım kapasitelerini saptamak hedeflenmiştir.Bu bağlamda geliştirilen modelin örnek niteliği taşıması amacıyla, kent merkezine yakınlığı, içinde rekreasyonel kullanım bulunmaması, yerleşim, maden, 2B arazileri gibi baskı unsurları içermesi ve rekreasyon potansiyeli açısından önemli kaynak değerlerine sahip olması nedeniyle İstanbul-Azizpaşa Ormanı örnek alan olarak seçilmiştir.Seçilen örnek alanda, üç yöntem aşamasından oluşan bir planlama modeli kurulmuştur. Modelin ilk yöntem aşamasında alanın korunması açısından önemli kaynak değerleri irdelenmiş ve koruma sınıflandırılması yapılmıştır. İkinci yöntem aşamasında, rekreasyon potansiyelini etkileyen etkenler belirlenmiş, bu etkenlerin alan üzerindeki dağılımları incelenmiş ve rekreasyon potansiyel sınıflandırması yapılmıştır. Son aşamada ise ilk iki sentez sonuçları karşılaştırılmış ve kullanıma açılacak alanların öncelik sıralamaları belirlenmiştir. Kullanım ve koruma önceliklerine bağlı olarak kullanım yoğunlukları seçilmiş ve alanların kullanım kapasiteleri hesaplanmıştır. Sentez çalışmaları için Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS)'nden, kapasite hesaplamaları için ise Çok Amaçlı Programlama Yöntemlerinden olan Hedef Programlama'dan yararlanılmıştır.Sonuç olarak geliştirilen model ile elde edilen bulgular ışığında, kent içi orman alanlarında oluşturulacak alternatif rekreasyon alanları için planlama önerileri getirilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
İstanbul is a city, which has completed its metropolisation process by its location, geographical area, natural characteristics which has not been seen in other countries, its economic power and wide influential area. Having had a significant importance within the context of globalisation process, İstanbul metropolitan area should gain an identity, which solved all problems caused by over population, urbanisation, illegal constructions, unemployment and industrialisation, and becomes a city having high standart urban environment and a city to whom the authorities have developed particular methods to protect its natural environment.The problem which has the most important pressure on natural resources is over population. By considering demographic projections carried out heretofore it is predicted that Istanbul?s population will become 50 million by the year 2050. People live in İstanbul will put pressure on the forests scattered (northern Istanbul) north of the city for recreation needs. At present, damaged forest resources, used for recreational purposes, have increased the needs of resource based recreational planning efforts.The purpose of this study is to pay attention the necessity of resource based planning efforts within areas having forest characteristics and to develop an alternate model for it in a sample area.Within the scope of this study, it is aimed to analyze the referred sample area with regard to natural resource protection approach, to identify factors having positive and negative impacts on recreation potentials of the area and to determine carrying capacities and usage priorities of the potential planning areas by considering the outcomes of the aforementioned analyses.By the same token, since its being a developed sample model, Istanbul-Azizpaşa Forest area is selected as a sample area because of its closeness to city center, having no recreational activities, having pressure factors like settlement areas, mining and article 2-B areas and also having natural resources which is important for recreation potential.In the selected sample area a three stage planning model is establihed. In the first stage, important resource values (should be protected) are investigated and it is classified based on protection degrees. In the second stage of the method, factors having effects on recreation potentials of the area are determined, their distributionbeing scattered of these factors in the area are examined and the classification of recreational potential is done.In the last method, the outcomes of the first and second stages of the methods are compared to each other and priorities of the areas that will be open for use are determined. Depending upon the usage and protection priorities the usage density is selected and carrying capacity is calculated. For the study of sythesis Geographic Information System (GIS) and for calculating the carrying capasity Goal Programming are used.As a result, in light of the developed model and obtained outcomes, a series of planning suggestions have been made for alternative recreation areas in the city forests.