İslam psikoloji geleneğinde mutluluk kavramı: Nasiruddin Tûsî örneği
Concept of happiness in Islamic psychology tradition: The example of Nasr al-Din al-Tûsî
Yazar: ÜMMÜGÜLSÜM AKKUŞ
Danışman: PROF. DR. ALİ ULVİ MEHMEDOĞLU
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Psikolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
Nasiruddin Tûsî, İslam düşünce geleneğindeki önemli şahsiyetlerden birisidir. Gerek
kelam gerekse astronomi, fizik ve matematik gibi ilimlere çeşitli katkılarda bulunmuş çok yönlü
bir düşünür olan Tûsî'nin ahlak ve felsefeye yönelik düşünceleri, yaklaşımları da İslami
geleneğe oldukça önemli katkılar sağlamıştır. Bu tezde, genelde İslam düşünce geleneğinde
mutluluk kavramına ve muhtevasına yüklenen anlam ile modern psikolojide mutluluk
anlayışının incelenmesi, özelde ise Nasiruddin Tûsî düşüncesinin ve onun mutluluk anlayışının
psikolojik temeli itibarı ile analiz edilmesi amaçlanmıştır. Bu çalışmayla, İslam düşünce
geleneğinin önemli temsilcilerinden biri olan Tûsî'nin mutluluk kavramına yaklaşımının
yapılan analizlerle ortaya çıkarılması ve bu hususa dair din psikolojisi alanında müstakil bir
çalışma ortaya konması hedeflenmiştir. Araştırmada dokümantasyon yöntemi takip edilmiştir.
Yapılan literatür taraması sonucunda Tûsî'nin mutluluk anlayışının daha evvel din
psikolojisinde müstakil bir çalışma olarak ele alınmadığını söylemek mümkündür. Bu tez,
literatürdeki söz konusu boşluğun doldurulmasına katkı sağlaması açısından önem
taşımaktadır. Bu çalışma Tûsî'nin mutluluk anlayışına müstakilen din psikolojisi açısından
yaklaşacağı için literatüre katkıda bulunacak ve zenginlik kazandıracaktır. Araştırma, giriş ve
üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Tûsî'nin hayatı, eğitim süreci, yaşadığı dönem,
eserleri ve Tûsî'nin döneminin ileri gelen şahsiyetlerden biri olmasını sağlayan özellikleri ele alınmıştır. İkinci bölümde Kur'an-ı Kerim, hadisler, Antik Yunan ve İslam düşünce geleneği
gibi farklı bakış açılarıyla genel bir çerçevesi çizilmiştir. Üçüncü bölümde ise araştırmanın ana
konusunu oluşturan Nasiruddin Tûsî'nin mutluluk anlayışı kaynakları, erdemlerle ve
yetkinlikle ilişkisi, nefs düşüncesi gibi temelleriyle analiz edilmiştir. Çalışmada, hem İslam
psikoloji geleneği ve bu bağlamda Tûsî'nin mutluluk anlayışı hem de modern psikolojideki
mutluluk anlayışı incelenmiş ve mukayese edilmiştir. Sonuç olarak Tûsî'nin mutluluk
düşüncesinin, İbn Miskeveyh, Gazzâlî, Fârâbî gibi seleflerinden ve Antik Yunan düşüncesinden
büyük ölçüde etkilendiği görülse de bu düşüncelerden bağımsız ve özgün yanlarının da bulunduğu anlaşılmıştır.

Abstract:
Nasr al-Din al-Tûsî is one of the important figures in the tradition of Islamic thought.
He is a sophisticated thinker who has made various contributions to sciences such as kalam,
astronomy, physics and mathematics, he has also made significant contributions to the Islamic
tradition with his thoughts and approaches to ethics and philosophy. In this thesis, in general, it
is aimed to analyze the meaning and content of happiness in the tradition of Islamic thought
and the understanding of happiness in modern psychology, in particular, to analyze the thought
of Nasr al- Din al-Tûsî and his understanding of happiness in terms of its psychological basis.
With this study, it is aimed to reveal the concept of happiness of Tûsî through analyzes, who is
one of the most important representatives of the Islamic thought tradition, and to present an
independent study in the field of psychology of religion. Documentation method was followed
in this research. As a result of the literature review, it is possible to say that Tûsî's understanding
of happiness was not studied as an independent subject in the psychology of religion before.
This thesis is important in terms of contributing to filling this gap in the literature. This study
will approach Tûsî's understanding of happiness in terms of psychology of religion, it will also
contribute to the literature and enrich it.This research consists of an introduction and three parts.
In the first chapter; Tûsî's life, educational adventure, his works, the period he lived in and the
features which made Tûsî one of the leading personalities of his period were discussed. In the second chapter, a general framework of happiness was drawn with different perspectives such
as the Qur'an, hadiths, Ancient Greek and the tradition of Islamic thought. In the third chapter,
Nasr al- Din al-Tûsî's understanding of happiness which is the main subject of this research
analyzed with its sources, its relationship with virtues and competence, the thought of soul. In
this study, the understanding of happiness in the tradition of Islamic psychology and in this
context Tûsî's understanding of happiness and in modern psychology were examined and
compared. As a result, although it is seen that Tûsî's idea of happiness was significantly
influenced by his predecessors such as Ibn Miskeveyh, Gazzâlî, Fârâbî and Ancient Greek
thought, it has independent and original aspects from these thoughts.