Kadın voleybolcularda yarışma kaygısının yönü ve yoğunluğunun yordayıcıları
Predictors of the direction and intensity of competition anxiety in female volleyball players
Yazar: BUSE SULU TUĞYANOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. HİDAYET SUHA YÜKSEL ; PROF. DR. PERİCAN BAYAR KORUÇ
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı / Spor Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology ; Spor = Sports

Özet:
Bu çalışmanın ilk amacı; kadın voleybolcularda yarışma kaygısının yönü ve yoğunluğunun kişilik, psikobiyososyal deneyimler ve duygu durumları değişkenleri açısından yordayıcılığının boylamsal olarak incelenmesi; ikinci amacı ise, Performansla İlişkili Psikobiyososyal Deneyimler Envanteri (PİPDE–Spor) ve Yarışma Durumluk Kaygı Envanteri-2 Değiştirilmiş Versiyonunun Türk popülasyonu için geçerliği ve güvenirliğinin test edilmesidir. 
Çalışmanın ilk amacı için çalışmaya KFC Kadınlar 1. Liginde yer alan 100 kadın sporcu gönüllü olarak katılmıştır. Katılımcılara Beş Faktör Kişilik Ölçeği (BFKÖ), Yarışma Durumluk Kaygı Envanteri-2'nin Değiştirilmiş Versiyonu, Performansla İlişkili Psikobiyososyal Deneyimler Ölçeği (PİPDÖ–Spor) ve Spor Duygu Ölçeği uygulanmıştır. Veriler, boylamsal araştırma deseni kapsamında sporculardan sezon başı, sezon ortası ve sezon sonu olmak üzere 3 farklı maç öncesi ve sonrasında toplanmıştır. Araştırma kapsamında ele alınan değişkenler arasındaki ilişkiyi belirlemek amacı ile Pearson Çarpım Moment Korelasyon Analizi, Çoklu Adımsal Regresyon Analizi, Tekrarlı Ölçümlerde Varyans Analizi ve Bağımsız Gruplarda T Testi kullanılmıştır. Analiz sonucu elde edilen bulgular, dışadönüklüğün, öz-güven yoğunluğu ve yönü ile pozitif; vicdanlılığın, bedensel kaygı yoğunluğu ile negatif, öz-güven yoğunluğu ile pozitif; Nevrotikliğin ise, bilişsel ve bedensel kaygı yoğunluğu ve yönü ile pozitif, öz-güven yoğunluğu ve yönü ile negatif ilişkili olduğunu göstermiştir (p<0,01). Uyumluluğun iletişimsel deneyimlerle; dışadönüklüğün, güven, kaygı, bedensel somatik ve motor-davranışsal deneyimlerle; vicdanlılığın ise güven, bilişsel, bedensel somatik, motor-davranışsal ve işlemsel deneyimlerle pozitif ilişkili olduğu nevrotikliğin ise güven, kaygı, girişkenlik, motor-davranışsal ve iletişimsel deneyimlerle negatif ilişkili olduğunu göstermiştir (p<0,01). Bilişsel ve bedensel kaygı yoğunluğu, kaygı yönleriyle pozitif, öz-güven yönüyle negatif; öz-güven yoğunluğu ise kaygı alt boyutlarıyla negatif, öz-güven yönüyle pozitif ilişkili olduğunu göstermiştir (p<0,01). Bilişsel ve bedensel kaygı yoğunluğu, her üç zaman diliminde de psikobiyososyal alt boyutlarla negatif; öz-güven yoğunluğunun ise psikobiyososyal alt boyutları ile pozitif ilişkili olduğunu göstermiştir (p<0,01). Bilişsel ve bedensel kaygı yoğunluğunun, olumsuz duygularla pozitif, olumlu duygularla negatif ilişkili; öz-güven yoğunluğunun ise olumlu duygularla pozitif, olumsuz duygularla negatif ilişkili olduğunu göstermiştir (p<0,01). Bilişsel ve bedensel kaygı yönlerinin, her üç zaman diliminde de psikobiyososyal alt boyutlarla negatif; öz-güven yönünün ise psikobiyososyal alt boyutları ile pozitif ilişkili olduğunu göstermiştir (p<0,01). Bilişsel ve bedensel kaygı yönlerinin, olumsuz duygular ile pozitif, olumlu duygularla negatif ilişkili; öz-güven yönünün ise olumlu duygularla pozitif, olumsuz duygularla negatif ilişkili olduğunu göstermiştir (p<0,01). Psikobiyososyal alt boyutların olumsuz duygular ile negatif; olumlu duygular ile pozitif ilişkili olduğunu göstermiştir (p<0,01). Sezon başında, yarışma kaygısının pozitif ve negatif duygular üzerinde genel etkisi anlamlı bulunmuş (p<0,01), ancak alt boyutlar tek başına etkili olmamıştır. Sezon sonunda ise öz-güvenin pozitif ve negatif duygular üzerinde anlamlı etkisi varken (p<0,01), bilişsel ve bedensel kaygının etkisi anlamlı bulunmamıştır. Sezon boyunca psikobiyososyal deneyimlerin hem pozitif hem de negatif duygular üzerinde önemli etkileri olduğu; bu etkilerin genel olarak anlamlı bulunmadığı ancak alt boyutların tek başına belirgin etki göstermediği bulunmuştur. Sezon ilerledikçe, kaygı ve bilişsel deneyimlerin negatif duyguları artırdığı, güven, girişkenlik ve iletişim deneyimlerinin ise pozitif duyguları desteklediği tespit edilmiştir. Sezon boyunca yarışma kaygısı yoğunluğunda, bilişsel ve bedensel kaygıda anlamlı bir değişim gözlenmemiş (p>0,01), ancak öz-güven alt boyutunda anlamlı değişim bulunmuştur (p<0,01). Yarışma kaygısı yönünde ise bilişsel kaygı, bedensel kaygı ve öz-güven alt boyutlarında anlamlı değişiklikler gözlemlenmiştir (p<0,01). Sezon boyunca sporcuların psikobiyososyal deneyimlerinin duygu, güven, kaygı, girişkenlik ve diğer alt boyutlarında anlamlı değişiklikler gözlemlenmiştir (p<0,01). Müsabaka sonuçlarına göre sporcuların duygu puanlarında her üç dönemde anlamlı farklar bulunmuştur (p<0,01).
Performansla İlişkili Psikobiyososyal Deneyimler Envanteri'nin (PİPDE–Spor) geçerlik ve güvenirlik çalışması için farklı branşlarda (voleybol, hokey, basketbol, dövüş sporları, futbol, hentbol, yüzme, tenis ve okçuluk) yer alan 156 kadın (Xyaş =21,39±4,31), 166 erkek (Xyaş=22,33±5,31) olmak üzere toplamda 322 sporcu (Xyaş=21,87±4,85) çalışmaya gönüllü olarak katılmıştır. Envanter 10 alt boyut (duygu, güven, kaygı, girişkenlik, bilişsel, bedensel somatik, motor-davranışsal-davranış, işlemsel, iletişimsel ve sosyal destek) ve 30 maddeden oluşmaktadır. Envanterin katılımcılardan elde edilen puanların oluşturduğu faktör yapısını incelemek amacıyla yapılan Doğrulayıcı Faktör Analizi sonuçları χ²/sd=2,12 olmakla birlikte diğer uyum iyiliği indeks değerleri CFI=0,97, TLI=0,96, SRMR=0,007, RMSEA=0,07 olarak bulunmuştur. Yarışma Durumluk Kaygı Envanteri-2 Değiştirilmiş Versiyonunun geçerlik ve güvenirlik çalışması için farklı branşlarda (voleybol, hokey, basketbol, dövüş sporları, futbol, hentbol, yüzme, tenis ve okçuluk) yer alan 135 kadın (Xyaş =21,39±4,31), 140 erkek (Xyaş=22,33±5,31) olmak üzere toplamda 275 sporcu (Xyaş=21,87±4,85) çalışmaya gönüllü olarak katılmıştır. Envanter 3 alt boyut (bilişsel kaygı, bedensel kaygı ve öz-güven) ve 27 maddeden oluşmaktadır. Envanterin katılımcılardan elde edilen puanların oluşturduğu faktör yapısını incelemek amacıyla yapılan Doğrulayıcı Faktör Analizi sonuçları χ²/sd= 2,827 olmakla birlikte diğer uyum iyiliği indeks değerleri CFI=0,95, TLI=0,95, SRMR=0,02, RMSEA=0,08 olarak bulunmuştur. Performansla İlişkili Psikobiyososyal Deneyimler Envanteri ve Yarışma Durumluk Kaygı Envanteri-2 Değiştirilmiş Şeklinin Türkçe uyarlamasının kullanılabilir olduğu söylenebilir.

Abstract:
The first aim of this study was to longitudinally examine the direction and intensity of competition anxiety in relation to personality, psychobiosocial experiences and mood variables in female volleyball players; the second aim was to test the reliability and validity of the Performance Related Psychobiosocial Experiences Inventory (PIPDE-Sport), and the Competition State Anxiety Inventory-2 Modified Version for the Turkish population. 
For the first aim of the study, 100 female athletes from the KFC Women's 1st League participated voluntarily. The participants were administered the Five Factor Personality Scale (FFPS), the modified version of the Competitive State Anxiety Inventory-2, the Performance Related Psychobiosocial Experiences Scale (PRPS-Sport) and the Sport Emotion Scale. The data were collected from the athletes before and after three different matches (early season, mid-season and end of season) as part of a longitudinal research design. Pearson product moment correlation analysis, multiple stepwise regression analysis, repeated measures analysis of variance and independent groups t-test were used to determine the relationship between the variables considered in the research. The margin of error was taken at .05. The results of the analysis showed that extraversion was positively related to the intensity and direction of self-confidence; conscientiousness was negatively related to the intensity of somatic anxiety and positively related to the intensity of self-confidence; neuroticism was positively related to the intensity and direction of cognitive and somatic anxiety and negatively related to the intensity and direction of self-confidence (p<0,01). Agreeableness was positively related to communicative experiences; extraversion was positively related to trust, anxiety, somatic, and motor-behavioural experiences; conscientiousness was positively related to trust, cognitive, somatic, motor-behavioural, and operational experiences; neuroticism was negatively related to trust, anxiety, assertiveness, motor-behavioural, and communicative experiences (p<0,01). Cognitive and somatic anxiety intensity was positively related to anxiety aspects and negatively related to self-confidence aspects; self-confidence intensity was negatively related to anxiety subdimensions and positively related to self-confidence aspects (p<0,01). Cognitive and somatic anxiety intensity were negatively related to psychobiosocial subdimensions in all three time periods, whereas self-confidence intensity was positively related to psychobiosocial subdimensions (p<0,01). Cognitive and somatic anxiety intensity was positively related to negative emotions and negatively related to positive emotions; self-confidence intensity was positively related to positive emotions and negatively related to negative emotions (p<0,01). Cognitive and somatic aspects of anxiety were negatively associated with psychobiosocial subdimensions in all three time periods, whereas the self-confidence aspect was positively associated with psychobiosocial subdimensions (p<0,01). Cognitive and somatic anxiety aspects were positively associated with negative emotions and negatively associated with positive emotions; self-confidence aspect was positively associated with positive emotions and negatively associated with negative emotions (p<0,01). Psychobiosocial subdimensions were negatively associated with negative emotions and positively associated with positive emotions (p<0,01). At the beginning of the season, the overall effect of competition anxiety on positive and negative emotions was significant (p<0,01), but the subdimensions alone were not effective. At the end of the season, self-confidence had a significant effect on positive and negative emotions (p<0,01), while the effect of cognitive and somatic anxiety was not significant. It was found that psychobiosocial experiences had significant effects on both positive and negative emotions during the season; these effects were not significant overall, but the subdimensions alone did not show a significant effect. As the season progressed, anxiety and cognitive experiences were found to increase negative emotions, while confidence, assertiveness, and communication experiences supported positive emotions. During the season, no significant change was observed in the intensity of competition anxiety, cognitive anxiety, and somatic anxiety (p>0,01), but a significant change was found in the confidence sub-dimension (p<0,01). In the direction of competition anxiety, significant changes were observed in the sub-dimensions of cognitive anxiety, somatic anxiety and self-confidence (p<0,01). Significant changes were observed in emotion, confidence, anxiety, assertiveness and other sub-dimensions of athletes' psychobiosocial experiences during the season (p<0,01). According to the results of the competitions, significant differences were found in the emotion scores of the athletes in all three periods (p<0,01).
For the validity and reliability study of the Performance Related Psychobiosocial Experiences Inventory (PIPDE-Sport), a total of 322 athletes (X age=21,87±4,85), including 156 females (X age=21,39±4,31) and 166 males (X age=22,33±5,31) in different sports (volleyball, hockey, basketball, martial sports, football, handball, swimming, tennis and archery) participated voluntarily. The inventory consists of 10 sub-dimensions (emotional, confidence, anxiety, assertiveness, cognitive, somatic, motor-behavioural, operational, communicative and social support) and 30 items. The results of the confirmatory factor analysis carried out to examine the factor structure of the inventory formed by the scores obtained from the participants were χ²/sd= 2,12 and other goodness of fit index values were CFI=0,973, TLI=0,967, SRMR=0,007, RMSEA=0,073. For the validity and reliability study of the Competition State Anxiety Inventory-2 Modified Version, a total of 275 athletes (Xyear=21,87±4,85) from different sports (volleyball, hockey, basketball, martial sports, soccer, handball, swimming, tennis and archery) 135 female (Xyear=21,39±4,31), 140 male (Xyear=22,33±5,31) participated voluntarily. The inventory consists of 3 sub-dimensions (cognitive anxiety, somatic anxiety and self-confidence) and 27 items. The results of the confirmatory factor analysis conducted to examine the factor structure of the inventory formed by the scores obtained from the participants were χ²/sd= 2,827 and other goodness of fit index values were CFI=0,956, TLI=0,951, SRMR=0,02, RMSEA= 0,08. It can be said that the Turkish versions of the Performance-Related Psychobiosocial Experiences Inventory and the Competition State Anxiety Inventory-2 Modified Version are usable.