Erkenez Havzası heyelan duyarlılık değerlendirmesi
Erkenez Basin landslide susceptibility assessment
Yazar: ESER KOÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHTEREM KÜÇÜKÖNDER
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Coğrafi özellikler = Geographical properties ; Erkenez Havzası = Erkenez Basin ; Heyelan = Landslide

Özet:
20. yüzyılın son çeyreğinde insanın doğaya müdahalesinin artmasıyla
birlikte olaylar hızlanan ve küresel boyutlara ulaşan afetlere dönüşmektedir.
Ülkemizde afete dönüşen çok sayıda jeolojik ve meteorolojik kökenli doğa olayları
görülmektedir. Ülkemizde depremden sonra en sık görülen doğal afetlerden biri de
heyelanlardır. Heyelan duyarlılık çalışmaları, bu afetlerin yarattığı etkinin
büyüklüğünü gerçekleşmeden önce tahmin ederek risk-tehlike potansiyelini ortaya
çıkarmayı amaçlamaktadır. Ülkemizde yağış ve litolojik faktörler dikkate
alındığında birçok bölgede heyelan yaşanmaktadır. Bu kapsamda heyelanların afet
düzeyine ulaşmasını önlemek için potansiyel heyelan alanlarının belirlenmesi,
meydana gelebilecek maddi ve can kayıplarının önlenmesi açısından büyük önem
taşımaktadır. Heyelan duyarlılık analizlerinde topoğrafik etkiler ile çok sayıda
doğal ve yapay faktör birlikte değerlendirilmelidir. Bu nedenle duyarlılık analizi
uygulanırken coğrafi bilgi sistemlerine dayalı veri işleme teknikleri ile istatistiksel
ve nicel yöntemler kullanılmaktadır. Duyarlılık analizinde coğrafi bilgi
sistemlerine dayalı olarak oluşturulan modellerin tüm değişkenleri ve
parametreleri girilebilmekte, hızlı, güvenilir ve doğru sonuçlar elde
edilebilmektedir. Heyelan riskinin önlenmesine yönelik sosyal ve ekonomik
sonuçlar nedeniyle, kilit soru, uygun bir prosedürden türetilen ve uygun
doğrulama ile test edilebilen haritaların kalitesidir.
Topoğrafik, jeolojik ve meteorolojik faktörler dikkate alındığında Erkenez
havzası Kahramanmaraş'ta heyelan olaylarının yoğunlaştığı bölgelerden biridir.
Havzanın heyelan duyarlılık analizi, heyelan envanterine dayalı olarak çok
değişkenli haritalama birimleri arasındaki olası kombinasyonlar arasında
heyelanlı ve heyelansız ayrımına dayanan GISMatrix modeli ile
gerçekleştirilmiştir. Bu modelde sayısal yükseklik modeli, heyelan envanter
haritası, litolojik birimler, arazi kullanımı, eğim, bakı ve topoğrafik nem indeksi,
normalize edilmiş fark bitki örtüsü indeksi parametreleri kullanılmıştır. Sonuç olarak 265 km² çalışma alanının %4,5'i heyelan alanlarıdır. Havzada %6,97'si düşük, %3,11'i orta, %1,37'si yüksek, %1,2'si heyelanlara çok yüksek derecede duyarlı bulunmuştur.

Abstract:
In the last quarter of the 20th century, with the increase in human
intervention in nature, events turn into disasters that accelerate and reach global
dimensions. There are many geological and meteorological natural events that turn
into disasters in our country. Landslides are one of the most common natural
disasters after earthquakes in our country. Landslide susceptibility studies aim to
reveal the risk-hazard potential by estimating the magnitude of the impact of these
disasters before they occur. Considering precipitation and lithological factors in
our country, landslides are experienced in many regions. In this context,
identifying potential landslide areas in order to prevent landslides from reaching
disaster levels is of great importance in terms of preventing material and life losses
that may occur. Topographic effects and many natural and artificial factors should
be evaluated together in landslide susceptibility analysis. For this reason, data
processing techniques based on geographic information systems and statistical and
quantitative methods are used when applying sensitivity analysis. In sensitivity
analysis, all variables and parameters of the models created based on geographic
information systems can be entered and fast, reliable and accurate results can be
obtained. Because of the social and economic implications for landslide risk
prevention, the key question is the quality of maps derived from an appropriate
procedure and that can be tested with appropriate verification.
When topographic, geological and meteorological factors are taken into
account, Erkenez basin is one of the regions where landslide events are
concentrated in Kahramanmaraş. The landslide susceptibility analysis of the basin
was carried out with the GISMatrix model based on the landslide inventory and
the possible combinations between the multivariate mapping units, with and
without landslides. In this model, numerical elevation model, landslide inventory map, lithological units, land use, slope, aspect and topographic moisture index, normalized difference vegetation index parameters were used. As a result, 4.5% of the 265 km² study area is landslide areas. In the basin, 6.97% were found to be low, 3.11% moderate, 1.37% high, 1.2% very highly susceptible to landslides.