Türkiye'de seçilmiş makroekonomik değişkenlerin bireysel emeklilik sisteminin büyüklüğü üzerindeki kısa ve uzun dönem etkileri
Short and long run effects of selected macroeconomic variables on the size of the private pension system in Turkey
Yazar: NİLGÜN SALAR
Danışman: PROF. DR. NEBİYE YAMAK
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Bireysel emeklilik sistemi; kişilerin iş hayatları boyunca yaptıkları küçük tasarrufları, uzun vadeli yatırımlara yönlendirerek emekli olduklarında yaşam standartlarını koruyabilecekleri ek gelir elde etmelerine yol açan özel emeklilik sistemidir.

Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de seçili makroekonomik faktörlerin Bireysel Emeklilik Sistemi (BES)'nin büyüklüğü üzerindeki olası kısa ve uzun dönem etkilerini ekonometrik olarak belirlemektir. Bu amaç doğrultusunda işsizlik, enflasyon, faiz, bütçe gelirleri, ekonomik büyüme, ve farklı tanımlardaki tasarrufların BES katkı payı ve BES katılımcı sayısı ile temsil edilen BES büyüklüğü üzerindeki kısa ve uzun dönem etkileri ARDL yaklaşımı altında analiz edilmiştir. Ekonometrik analiz neticesinde, BES katılımcı sayısı ve BES katkı payı ile özel tasarruflar arasında ters yönlü bir ilişki mevcuttur. BES katkı payı ve BES katılımcı sayısı ile kamu tasarrufu ve dış tasarruf arasında ise doğru yönlü bir ilişki olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca yapılan Toda- Yamamoto nedensellik testi neticesinde; ekonomik büyüme ve bütçe gelirlerinden BES katkı payına, BES katkı payından ise kur ve faiz oranlarına doğru tek yönlü bir nedensel ilişki tespit edilmiştir. BES katkı payı ile enflasyon arasında ise karşılıklı nedensel ilişki olduğu sonucuna varılmıştır. Diğer taraftan ekonomik büyüme, işsizlik oranı ve bütçe gelirlerinden BES katılımcı sayısına, BES katılımcı sayısından ise faiz oranlarına doğru tek yönlü Granger anlamda nedensel ilişki söz konusudur.

Anahtar Kelimeler: Bireysel Emeklilik Sistemi, ARDL Modeli, Toda-Yamamoto

Abstract:
Private pension system is a private retirement system that allows people to obtain additional income to maintain their living standards when they retire by directing the small savings they make during their business lives to long-term investments.

The aim of this study is to econometrically determine the possible short- and long-term effects of selected macroeconomic factors on the size of the Private Pension System (PPS) in Turkey. For this purpose, the short and long-term effects of unemployment, inflation, interest, budget revenues, economic growth, and savings of different definitions on the size of PPS, represented by PPS contributions and the number of PPS participants, were analyzed under the ARDL approach. As a result of the econometric analysis, there is a negative relationship between the number of PPS participants, PPS contributions and private savings. It was concluded that there is a direct relationship between PPS contribution and the number of PPS participants and public savings and foreign savings.

Additionally, as a result of the Toda-Yamamoto causality test, a unidirectional causal relationship was detected from economic growth and budget revenues to PPS contribution, and from PPS contribution to exchange rate and interest rates. It was concluded that there is a mutual causal relationship between PPS contribution and inflation. On the other hand, there is a one-way Granger causal relationship from economic growth, unemployment rate and budget revenues to the number of PPS participants, and from the number of PPS participants to interest rates.

Key Words: Individual Pension System, ARDL Model, Toda-Yamamoto