Optimal ürün karması belirlemede faaliyete dayalı maliyet sistemi ve kısıtlar teorisi uygulaması
Using activity based costing and theory of constraints in optimal product mix selection
Yazar: ELİF ÜNAL
Danışman: PROF.DR. NİHAT KÜÇÜKSAVAŞ
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Optimal ürün karması belirleme, firma kârlılığın arttırılmasında oldukça büyükönem taşımaktadır ancak geleneksel yöntemler optimal ürün karmasıbelirlemede yetersiz kalmaktadır. Bu amaçla yeni geliştirilen teknikler daha kârlısonuçlar sağlayabilmektedir. Kısıtlar teorisi geleneksel yöntemlerden değişkenmaliyet sistemine benzemekte ancak tek değişken gider olarak hammaddemaliyetini dikkate almaktadır. Bu şekilde belirlenen süreç katkısı (throughput)değeriyle alınan ürün karması kararları daha kârlı sonuçlar sağlayabilmektedir.Ayrıca geleneksel yöntemlere göre daha doğru ürün maliyeti belirlemeyisağlayan faaliyete dayalı maliyet sistemine göre kaynak kullanımlarının dikkatealınmasıyla kârlı sonuçlar sağlayan ürün karmaları belirlenebilmektedir. Ancakoptimal ürün karması belirlemede kısıtlar teorisi ve faaliyete dayalı maliyetsisteminin birlikte kullanılmasıyla daha yüksek kârlar elde edilebilmektedir. Buçalışmada firmaların kârlılıklarını arttırabilmek için ürün karması kararlarınınönemini vurgulayarak, doğru ürün karması kararları alabilmede gelenekselyöntemler yerine, kısıtlar teorisi ve faaliyete dayalı maliyet sistemientegrasyonunun önemini ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu çerçevede birimalat işletmesinde tanımlayıcı ve keşifsel olay çalışmaları olmak üzere iki türolay çalışması yapılmıştır. Tanımlayıcı olay çalışması ile firmanın mevcut üretimve maliyet sistemi ortaya konulmuş, keşifsel olay çalışması ile de kısıtlar teorisive faaliyete dayalı maliyet sisteminin birlikte kullanılmasıyla belirlenecek ürünkarmasının firma kârlılığını ne ölçüde etkilediği ortaya konulmuştur.Anahtar Kelimeler: Faaliyete Dayalı Maliyet Sistemi, Kısıtlar Teorisi, OptimalÜrün Karması.

Abstract:
Determining optimal product mix is very important to increase the profitability offirms, although the traditional methods are inadequate in these decisions. Newtechniques which have been developed for this purpose can create moreprofitable solutions. Although theory of constraints seems similar to thetraditional variable costing, it differs in recognizing only the material cost asvariable. Optimal product mix decision, which is determined by concentrating ontheory of constraint?s throughput approach can provide more profitable solutionsthan traditional methods. On the other hand, with activity based costing whichprovides more accurate product costs than those of traditional methods,profitable product mix can be determined by concentrating on resource usage.Moreover, using activity based costing and theory of constraints together in theoptimal product mix decisions, firms can acquire higher profits. The aim of thisstudy is to emphasize the importance of the optimal product mix decisions toincrease firms? profit and expose the importance of integrating activity basedcosting and theory of constraints in making rational and profitable product mixdecisions. In this framework, descriptive and exploratory case studies wereapplied in a manufacturing firm. First, existing production and cost systems ofthe selected firm were defined by a descriptive case study; and then using anexploratory case study, it was showed that how profitability of the firm wasaffected by the product mix which is determined through the integration of theboth theory of constraints and activity based costing.Key Words: Activity Based Costing, Theory of Constraints, Optimal ProductMix.