Diyaliz tedavisi öncesinde uygulanan sistematik eğitimin hastaların klinik sonuçlarına etkisi
Effects of systematic predialysis patient training on the clinical results
Yazar: ZEHRA AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. ŞEYDA ÖZCAN
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Nefroloji = Nephrology
Dizin: Depresyon = Depression ; Diyaliz = Dialysis ; Diyaliz hastaları = Dialysis patients ; Hasta eğitimi = Patient education ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Özbakım = Self-care

Özet:
Çalışma diyaliz tedavilerine eğitim alarak "planlı" ya da eğitim almadan "akut-acil" başlayan hastalarda klinik sonuçlar, özbakım gücü, yaşam kalitesi ve psikolojik durumu değerlendirmek ve diyaliz öncesi uygulanan iki farklı yaklaşımın etkinliğini karşılaştırmak amacıyla kesitsel, ilişki arayıcı ve  kontrollü olarak yapıldı.
Araştırma, SB Şişli Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Nefroloji Birimi ve SB Nişantaşı Diyaliz Merkezi'nde gerçekleştirildi.Çalışmaya diyaliz tedavisine (hemodiyaliz veya periton diyalizi) sistematik eğitim programı alarak katılan 108 (eğitim alan grup) ve herhangi bir eğitim almadan diyaliz tedavisine başlayan 94  hasta (eğitim almayan grup) dahil edildi. Yaşam kalitesi (SF-36), öz-bakım (Özbakım Değerlendirme Anketi), psikolojik/depresif durum (Hasta Sağlık Anketi PHQ-9) ve sosyodemografik, hastalık ve tedavi ile ilişkili özellikler (Hasta Tanılama Formu) ve biyokimyasal sonuçlara ilişkin veriler alındı. Çalışma ile ilgili etik ve kurum izinleri alındı
Eğitim almayan gruptaki olguların; özbakım puan ortalamasının (82,35±21,48), eğitim alan gruptaki olguların özbakım puan ortalamasından (98,04±11,38 ve 98,33±8,45) daha düşük olduğu (p<0,001); orta, ciddi ve şiddetli düzeyde depresyon görülme oranının eğitim alan gruptaki olgulara göre daha fazla olduğu (sırasıyla %31,9 ve %2,8; %20,2 ve %0,9; %12,8 ve %0,9; p<0,001). Eğitim alan gruptaki olguların SF-36 yaşam kalitesi ölçeği; fiziksel fonksiyon, fiziksel rol, ağrı, genel sağlık, emosyonel fonksiyon ve mental sağlık alt ölçeklerinden aldıkları puan ortalamalarının eğitim almayan gruptaki olguların puan ortalamalarına göre daha yüksek olduğu saptandı (p<0,001).
Eğitim almayan grupta hemodiyaliz (%77,7), eğitim verilen grupta ise periton diyalizi (%54,6) tedavisi gören olguların daha fazla olduğu belirlendi (p<0,001).
Diyaliz yetersizliği bulgularından olan  "EPO",  "Fosfat", "PTH", "KT/V" ve "BUN" değerleri eğitim almayan grupta istatistiksel olarak anlamlı derecede daha yüksek olarak bulundu (p<0,01).
Eğitim alan grup ile karşılaştırıldığında almayan grupta yer alan olguların hemoglobin değeri daha düşük (p<0,01), rezidüel renal fonksiyon düzeyi daha yüksek (p<0,01) idi.
Sonuçlar diyaliz öncesi dönemde sistematik eğitim uygulamalarının  hastalarda yaşam kalitesini iyileştirdiğini, özbakım yeterliliğini arttırdığını, depreif özellikleri azaltarak psikososyal iyiliği arttırdığını ve klinik sonuçlar üzerinde pozitif etkisinin olduğunu göstermektedir.

Abstract:
In this controlled, cross-sectional and  study we aimed to compare the effectiveness of two different approaches applied prior to dialyisis and evaluate  the clinical results, self-care capacity, quality of life and psychological status of patients who have started the treatment in a 'planned' way through education or in an 'acute emergency status'.
The research has been conducted at Ministry of Health Şişli Etfal Training and Research Hospital, Nephrology Department and Nişantaşı Dialysis Centre. Totally 202 patients (108 who have attented a systematic education  programme-the case group; and  94 who have not taken any education-the control group) enrolled to the study. Data regarding quality of life, self-care capacity and depressive condition were obtained through Short Form-36 Scale, Self-care Scale, Patient's Health Questionnaire( PHQ-9)  as well as through Patient's Definition Form which includes sociodemographic, chlinical and biochemical results of patients. Ethics aprroval was taken.
 	The mean of self-care score in control group (82,35±21,48) was found lower than the mean of self-care scores in the case groups (98,04±11,38 and 98,33±8,45) (p<0,001). The frequencies of moderate and severe depression were more than the frequencies of case groups (respctiveley 31,9 % vs 20,2 % and 12,8 %; p<0,001). The mean scores of SF-36 and its subscales as physical functions, physical roles, pain, general health, emotional functions and mental health in case group were higher than those scores in the control group (p<0,001). Hemodialysis were more choosen  in the control group (77,7 %), while peritoneal dialysis preference  was more in the case group having predialysis training (54,6%) (p<0,001). "EPO",  "Phosphate", "PTH", "Creatinine" and "BUN"values,  which are determinants  of  inadequate  dialysis, were significantly high in the control group(p<0,01). In the control group, hemoglobin value  was lower than the case group (p<0,01), while residuel renal function level was higher (p<0,01).
 These results indicated that the systematic predialysis patient education helped to improve the quality of life, developed self-care capacity, increased psychosocial health by decreasing depressive features and thus brought a positive effect on the clinic results.