Türkiye'de tarımsal destekleme politika değişimlerinin Türk tarımına etkileri
The effects of agricultural support policy changes in Turkey on Turkish agriculture
Yazar: MUSTAFA KAYA
Danışman: PROF. DR. HAKKI OZAN ERUYGUR
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Destekleme politikaları = Support policies ; Matematiksel programlama = Mathematical programming ; Tarım = Agriculture ; Tarım ekonomisi = Agricultural economy ; Tarım politikaları = Agricultural policies ; Tarım sektörü = Agricultural sector ; Tarımsal destekleme = Agricultural support ; Tarımsal destekleme politikaları = Agricultural support policies

Özet:
Bu çalışmada Türkiye'nin tarımsal destekleme politikaları analiz edilmiştir. Çalışma kapsamında tarımsal desteklemede kullanılan politika araçları teorik bir çerçevede ele alınmıştır. Türk tarım sektörünün genel görünümü ve yapısı ile tarımsal destekleme politikaları tarihsel bir perspektifle detaylı bir şekilde incelenmiş olup destekleme politikaları çeşitli açılardan analiz edilmiştir. 2001 yılında uygulanmaya başlanan Tarım Reformu Uygulama Projesi (ARIP-The Agricultural Reform Implementation Project) öncesinde uygulanan politikalar ile reforma sebep olan etkenler incelenmiştir. ARIP kapsamındaki politikaların tarım sektörü üzerindeki temel etkileri analitik bir çerçeve ile elde edilmektedir. Çalışmada tarımsal politika değişimlerinin olası etkilerini değerlendirmek için doğrusal-olmayan matematiksel programlama metoduna dayanan ekonomik modelleme yaklaşımı kullanılmıştır. Pozitif Matematiksel Programlama çalışmamızın temel yaklaşımıdır. Modelde bölge verileri 81 il bazında yeniden tanımlanmıştır. Bu ayrım çalışmanın Türkiye Tarım Sektör Modelleri geleneğine en önemli katkısı olacaktır. Model, Türkiye'de 81 ilde hasat edilen ürünler için alan bazlı desteklerin ve fark ödemesi desteklerinin etkinliğini analiz etmek için çalıştırılmıştır. Model sonuçlarından alan bazlı desteklerin tarımsal üretim üzerindeki etkisinin sınırlı olduğu anlaşılmaktadır. Fark ödemesi desteğinde ise yağlı tohumlar (yağlık ayçiçeği ve soya) ve pamuk ürünü hariç benzer bir durum söz konusudur. Sonuç olarak Türkiye'de tarımsal destekleme politikalarının etkin olmadığı değerlendirilmektedir. İl ve/veya ilçe temelinde hangi ürün için ne kadar alan bazlı destek ve fark ödemesi desteği verildiğine yönelik detaylı bilgilere erişimin sağlanabilmesi etkin bir analiz yapılmasını sağlayacaktır. Bu kapsamda geniş bir veri tabanına sahip olunarak detaylı analizler sonrasında destekleme politikalarının belirlenmesi gerekmektedir.

Abstract:
This study examined the Turkey's agricultural support policies. Within the scope of the study, policy tools used in agricultural support were evaluated in a theoretical framework. In the study, a general outlook and structure of the Turkish agriculture sector and agricultural support policies were discussed comprehensively within a historical perspective and support policies analyzed from various perspectives. In Turkey, The Agricultural Reform Implementation Project (ARIP) was put into practice in 2001. In this context, the policies implemented before the Reform and the factors causing the Reform were studied. Main affects of the policies within the scope of ARIP on agricultural sector were obtained through an analytical framework. In order to evaluate the affects of agricultural policy change, non-linear mathematical programming method approach was applied. Positive Mathematical Programming is the basic approach of our work. In the model, regional data were clustered on the basis of 81 provinces of Turkey which also will be one of the most distinctive contribution of the study to the Turkish Agricultural Sector Models used traditionally. The model run to analyze the effectiveness of the area-based supports and deficiency payment supports for harvested products in 81 provinces of Turkey. Based on the model results, it was found that the effect of area-based supports on agricultural production was limited. Deficiency payment support had also limited effect except for oil seeds (sunflower and soybean) and cotton products. As a result, it was stated that agricultural support policies were not effective in Turkey. In this regard, accessing to detailed databases of area-based supports and deficiency payment supports on a provincial and district base will ensure more effective analysis. It will be essential to determine support policies after detailed analysis conducted on large database.