Çevre belirsizliği altında, rekabet stratejileri ile tedarik zinciri stratejilerinin firma performansına etkisi: İMKB imalat sektörü uygulaması
The impact of competitive strategies and supply chain strategies on business performance under the environmental uncertainty: IMKB (ise) manufacturing sector application
Yazar: YAVUZ AKÇİ
Danışman: YRD. DOÇ. CENGİZ DURAN
Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Firma performansı = Firm performance ; Performans = Performance ; Rekabet = Competition ; Rekabet stratejileri = Competition strategies ; Tedarik zinciri = Supply chain ; Tedarik zinciri yönetimi = Supply chain management ; Yapısal eşitlik modeli = Structural equation model ; Üretim sektörü = Production sector ; İMKB = İstanbul Stock Exchange

Özet:
Firmaların daha fazla karlılık ve daha fazla büyüme gibi hedeflere ulaşma gayeleri vardır. Günümüzde firmaların bu amaçlarına ulaşmaları için bir yandan yerli ve küresel rakiplerle rekabet etmeleri gerekmektedir. Diğer yandan da mevcut yapılarını değişen ve gelişen koşullara göre revize etmeleri gerekmektedir. Rekabette ayakta kalabilmek için uzun dönemli rekabetçi yapılarını devam ettirmeleri aynı zamanda tüm kaynaklarını etkin kullanmaları gerekmektedir. Bu durum firmaların rekabetçi bir konum belirlemeleri ve rekabet stratejilerinden kendilerine uygun olan bir stratejiyi belirleyip kullanmalarını gerektirmektedir. Aynı zamanda kaynaklarının etkili kullanımı için de tedarik zinciri sistemi ve buna bağlı olarak da uygun bir tedarik zinciri stratejisi benimsemeleri gerekmektedir.Bu çalışmada Tedarik zinciri stratejileri ve rekabet stratejileri arasındaki ilişki incelenmiştir. Tedarik ve rekabet stratejileri arasındaki ilişki için firmaların finansal performansına olan etki kullanılmıştır. Ayrıca tedarik zinciri stratejilerini, rekabet stratejilerini ve firma performansını çevre belirsizliğinin etkileyip etkilemediği ölçülmüştür. Ölçme aracı olarak geçerliği ve güvenirliği başka bir ülkede hazırlanıp uygulanmış olan anket soruları kullanılmıştır. Gaziantep'te faaliyette bulunan 12 halıcılık sektörü firmasına pilot anket uygulanmıştır. Anket verileri SPSS 20,0 paket programında analize tabi tutulmuştur. Yeterli güvenirlik değeri sağlandığından İMKB imalat sanayindeki 16 firmaya ikinci pilot uygulama yapılarak ölçek güvenirliği hesaplanmış ve 0,856 bulunmuştur.Ana uygulama İMKB imalat sanayindeki 174 firmaya yapılmış ve 90 tanesinden geçerli anket alınarak analizlere tabi tutulmuştur. Ana uygulama faktör analizine tabi tutularak önce faktörler belirlenmiş ve daha sonra her faktörün güvenirliği hesaplanmıştır. Faktör yükü düşük olan maddeler analizden çıkarılmıştır. Daha sonra araştırma için belirlenen hipotezlerin test edilmesi için yapısal eşitlik modeli kullanılmıştır. Bunun için AMOS 20,0 paket programı kullanılmıştır. Kurulan model yapısal eşitlik modeliyle test edilerek modelin doğruluğu belirlenmiştir. Analiz sonucunda; rekabet stratejilerinin tedarik zinciri stratejileri üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkisinin olduğu görülmüştür. Çevre belirsizliği yüksek olduğunda maliyet liderliği stratejisinin ile yalın tedarik zinciri stratejisi kullanımının diğerlerine göre daha yüksek bir etki oluşturduğu, çevre belirsizliğinin düşük olduğu koşullarda ise farklılaştırma stratejisi ile yalın tedarik ve çevik tedarik stratejileri arasında anlamlı ilişkiler olduğu görülmüştür. Ayrıca yüksek belirsizlikte yalın tedarik zincirinin, düşük belirsizlikte ise çevik tedarik zinciri stratejilerinin firma performansını daha yüksek oranda açıkladıkları görülmüştür.Bu sonuçlar doğrultusunda firmalara belirsizliğin yüksek olduğu koşullarda maliyet liderliği stratejisi ile yalın tedarik zinciri stratejisini kullanmaları ve belirsizliğin düşük olduğu koşullarda ise farklılaşma stratejisi ile çevik tedarik zinciri stratejisini kullanmaları önerilmektedir.Anahtar Kelimeler: Tedarik Zinciri Yönetimi, Finansal Performans, Yapısal Eşitlik Modeli, AMOS, Rekabet Stratejileri, Tedarik Stratejileri, Firma Performansı, İMKB.

Abstract:
Companies have goals such as achieving more and more profitability and growth. In order to achieve these goals, today companies have to compete with their domestic and global competitors as well as they need to revise the existing structures according to the changing and evolving conditions. In order to survive the competition they have to continue their long-term competitiveness and use all the resources effectively. This situation requires the firms to identify a competitive position as well as to identify and use an appropriate strategy. The firms also have to adopt appropriate supply chain strategies for the efficient use of resources and cooperation and communication with the companies they work.This study, examines the relationship between supply chain strategies and competitive strategies. The effect on the financial performance of firms ISE used for the relationship between supply and competitive strategies. It is also measured if environmental uncertainty affects supply chain strategies, competitive strategies and performance of firms. A questionnaire is used for the measurement. The questionnaire was prepared and applied in another country and provided reliability and validity for use. Pilot questionnaires are applied in 12 operating carpet industry companies. The survey data were analyzed using SPSS 20.0 package program. As the adequate reliability value is provided, the second pilot questionnaire is applied in 16 firms those are linked to IMKB (Istanbul Stock Exchange - ISE) manufacturing industry and the reliability of the scale is found to be 0,856.The main application is applied in 174 firms of IMKB manufacturing industry and of them 90 valid questionnaires obtained and analyzed. By subjecting the main application to the factor analysis the factors are identified and then the reliability of each factor is calculated. Items with a low factor load are removed from the analysis. Then, structural equation model is used to test the hypotheses of the research. AMOS 20.0 software package is used for this. The accuracy of the established model was determined by testing the model with structural equation model.As a result of the analysis, competitive strategies are found to have positive and meaningful effect on supply chain strategies. The results also show that when the environmental uncertainty is high; the use of cost leadership strategy and lean supply chain strategy has a greater effect than the others have. Also, when the environmental uncertainty is low; there is more meaningful relations between the strategies of lean supply, agile supply and differentiation strategies. In addition to these results, simple supply chain strategies in high uncertainty and agile supply chain strategies in low uncertainty situations were found to announce the performance of the firms both in a more positive direction and higher rate.Regarding these results, the firms are advised to use cost leadership strategy and lean supply chain strategy in the situations of high (volatile) uncertainty whereas use differentiation and agile supply chain strategies in the situations of low (stable) uncertainty.Keywords: Supply Chain Management, Financial Performance, Structural Equation Model, AMOS, Competitive Strategies, Supply Chain Strategies, Business Performance, IMKB.