Veteriner toksikoloji yönünden Trakya bölgesinin zehirli bitkileri üzerine çalışmalar
Studies on poisonous plants of Trakya region in veterinary toxicology
Yazar: TÜLAY BAKIREL
Danışman: PROF. DR. SÜLEYMAN ŞENER
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakoloji ve Toksikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1998
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Hayvanlar = Animals ; Toksikoloji = Toxicology ; Tıbbi bitkiler = Plants-medicinal

Özet:
ÖZET Geçmişte olduğu gibi günümüzde de hayvancılık sektörünü olumsuz yönde etkileyen zehirli bitkiler, büyük hayvan potansiyeline sahip olan Trakya Bölgesi'nin de güncel problemleri arasındadır. Bu nedenle konu ile ilgili çalışmanın ilk bölümünde; Trakya Bölgesi'nin il.ilçe ve köylerindeki zehirli bitkilerin belirlenmesi amaçlanarak 1995-1997 yıllarını kapsayan iki yıllık bir saha taraması yapıldı. Bitki türleri botaniksel olarak uzman kişilerce tanımlandı ve bölgede yetişen zehirli bitkilerin yayılışını gösteren bir harita hazırlandı. Saha taramalarıyla floranın çok zengin olduğu ve bölgede Datura stramonium, Arum italicum, Ecballium elaterium, Euphorbia spp., Hypericum perforatum, Papaver rhoeas, Sinapsis arversis, Sorghum halepense, Tribulus terrestris türlerinin bölgede yaygın bulunan zehirli bitkiler olduğu saptandı. Trakya Bölgesi'nin çeşitli yörelerinde yetişen Colchicum autumnale, Digitalis ferruginea, Digitalis lanata, Digitalis viridiflora, Nerium oleander, Datura stramonium, Papaver rhoeas, Hypericum perforatum, Arum italicum, Quercus spp., Hyoscyamus albus, Equisetum spp., Conium maculatum, Melilotus officinalis, Solanum nigrum ve Solanum dulcamara türü bitkilerin etkin maddeleri renk reaktifleri ve ince tabaka kromatografı yöntemiyle saptandı. Edime-Sarayiçi, Keşan, İpsala ve Istanbul-Hadımköy, Firuzköy, Çatalca yörelerinden toplanan şeker pancarı yaprakları ndaki nitrat, nitrit düzeyi spektrofotometrik yöntemle saptandı. Buna göre en yüksek nitrat düzeyi Edime- Sarayiçi, en yüksek nitrit düzeyinin ise, Edime-Keşan yörelerinden toplanan şeker pancarı yapraklarında olduğu belirlendi. Sorghum halepense, siyanogenetik glikozitler yanında olası diğer toksik özdekler yönünden incelendi; bitki yaprak ve saplarından hazırlanan nötr ekstrakt İP. yolla deney hayvanlarından ratlara verilerek rafların kan parametrelerindeki (AST, ALT, üre, kreatin) değişikliklere bakıldı. Ve bu bitki türünün siyanogenetik glikozitler yanında karaciğer yetmezliğine ve nefrotoksik etkiye neden olucu zehirli maddeleri 118içerdiği saptandı. Aynı bitki türünden hazırlanan nötr ekstrak İP. yolla farelere verilerek LD50=180 mg/kg olarak belirlendi. Avcılar-Firuzköy yöresinden toplanan Trifolium pratense bitkisiyle değişik konsantrasyonlarda hazırlanan rasyon gebe ratlara gebelikleri süresince verildi. Bitkinin düşük miktarlarının (% 30, 25, 20, 15, 10) teratojenik etkili, yüksek miktarlarının (% 60,30)ise; abortif etkili olduğu saptandı. Aynı zamanda bu bitki türünün yüksek miktarlarının ratlarda infertiliteye de sebep olduğu belirlendi. 119

Abstract:
SUMMARY As well as in the past, poisonous plants are one of the important problems of animal health and the livestock economy of Turkey. This problem also affects Trakya Region of Turkey that has an exceptional importance on large animal breeding. For this reason, in the first part of our research; poisonous plants were determined in cities and county sides of Trakya Region by field trials lasting from 1995 and 1997. Plant species have been determined botanically by experts and a map which shows distribution of poisonous plants was prepared. It has been observed by field trials that, extremely poisonous plants such as Datura stramonium, Arum italicum. Acballium elaterium. Euphorbia spp., Hypericum perforatum, Papaver thoeas, Sinapsis arversis, Sorghum halepense, Tribulus terrestris were widespread in the region. Active ingredients of which are widespread in Trakya Region Colchicum autumnale, Digitalis ferruginca, Digitalis lanata, Digilatis viridiflora, Nerium oleander, Datura stramonium, Papaver rhoeas, Hypericum perforatum, Arum italicum, Quercus spp., Hyoscyamus albus, Equisetum spp., Conium maculatum, Melilotus officanalis, Solanum nigrum and Solanum dulcamara have been determined by Thin Layer Chromatography and Color Reagent. Nitrate and Nitrite levels of sugar beet which were collected from Edirne - Sarayiçi, Keşan, İpsala, Istanbul - Hadımköy, Firuzköy, Çatalca have been determined by spectrophotometric method. According to the data, while the maximum nitrate level has been detected in the sugar beet leaves from Edirne - Sarayiçi, the maximum nitride level has been determined in the sugar beet leaves from Edirne - Keşan. Besides Sorghum halepense which is one of the siyonogenetic glycosides, other toxic substances have also been investigated; Blood parameter (AST, ALT, ure, creatin) differences of rats have been observed by giving neutral extracts which extracted from leaves and stalks of plants, by IP. route. As a result, it was detected that the mentioned plant included poisonous substances which cause nefrotoxic 120effects along with liver failure. The neutral extracts that had been prepared from the same plant was given to rats by IP. route and results were taken as LD50 = 180 mg/kg. The ration which was prepared with Trifolium pratense collected from Avcılar - Firuzköy was given to pregnant rats during pregnancy. It has been resulted that low amounts ( % 30, 25, 20, 15, 10) of the plant had teratogenic effect and high amounts ( % 60, 30) were abortive. It was also observed that high amounts of the same plant caused infertility in rats. 121