Ailesel hiperkolesterolemili çocuklarda Akdeniz Diyetine uyum ile beslenme durumunun değerlendirilmesi
Evaluation of Mediterranean Diet adherence and nutritional status in children with familial hypercholesterolemia
Yazar: ELİFNAZ AKTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. LALE SARİYE AKAN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Ailesel hiperkolesterolemili ve sekonder hiperlipidemili çocuk ve adölesanların mevcut beslenme durumlarını değerlendirmek, Akdeniz diyetine uyumlarını sorgulamak, bu uyumun serum lipit profillerine etkisini incelemek amacıyla yürütülen bu çalışmaya Hacettepe Üniversitesi İhsan Doğramacı Çocuk Hastanesi Çocuk Metabolizma ve Beslenme bölümü tarafından 13'ü heterezigot Tip IIa ailesel hiperkolesterolemi, 57'si sekonder hiperlipidemi tanısı alan 5-18 yaş arası 70 çocuk ve adölesan katılmıştır. Katılımcıların genel özellikleri, beslenme alışkanlıkları, 24 saatlik geriye dönük besin tüketim kayıtları, antropometrik ölçümleri, ve lipit profillerini içeren biyokimyasal bulguları değerlendirilmiştir. Çalışmada katılımcıların Akdeniz diyetine uyumlarının sorgulanması amacıyla KIDMED indeksi kullanılmıştır. Katılımcıların %51,4'ü erkek, %48,6'sı kız ve yaş ortalamaları 11,85'tir. Ailesel hiperkolesterolemili katılımcıların BKİ ortalaması 21,79±3,61 kg/m2, sekonder hiperlipidemili katılımcıların BKİ ortalaması 21,39±4,86 kg/m2'dir. Ailesel hiperkolesterolemili çocuk ve adölesanlar  ÇDYA, omega-3, E vit. ve lifi sekonder hiperlipidemili gruba kıyasla daha fazla tüketmektedir (p<0,05). Ailesel hiperkolesterolemili katılımcılarda doymuş yağ alımının artışıyla trigliserid ve total kolesterol/HDL-K oranının arttığı tespit edilmiştir (p<0,05). Aynı grupta fruktoz tüketimi arttıkça TK, LDL-K ve Non-HDL-K- K seviyelerinin arttığı, omega-3 tüketimi arttıkça LDL-K, TK ve Non-HDL-K düzeylerinin azaldığı saptanmıştır (p<0,05). Katılımcıların KIDMED indeks oranları ailesel hiperkolesterolemili  grupta; %46,2 iyi, %30,8 orta, %23,0 kötü; sekonder hiperlipidemili grupta %26,3 iyi, %38,6 orta ve %35,1 kötü olarak hesaplanmıştır. Ailesel hiperkolesterolemili katılımcılar arasında KIDMED skoru iyi olanların orta grupta olanlara kıyasla VLDL-K düzeyleri daha düşük bulunmuştur (p<0,05). Sekonder hiperlipidemili katılımcılar arasında kötü KIDMED skoruna sahip olanların Non-HDL-K düzeylerinin daha yüksek olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). Çalışmanın regresyon analizinde tüm katılımcılarda, LDL değerlerinin bir birim artışıyla kötü diyet kalitesi riskinin %3,4 arttığı saptanmıştır (OR=1,034). Çalışma sonuçları, ailesel hiperkolesterolemili ve sekonder hiperlipidemili çocuk ve adölesanlarda Akdeniz diyetinin serum lipit profilini iyileştirmek adına etkili bir beslenme modeli olabileceğini göstermektedir.

Abstract:
This study was conducted to evaluate the current nutritional status of children and adolescents with familial hypercholesterolemia and secondary hyperlipidemia, to question their compliance with the Mediterranean diet, and to examine the effect of this compliance on serum lipid profiles. 70 children and adolescents aged 5-18 years, 13 of whom were diagnosed with heterozygous Type IIa familial hypercholesterolemia and 57 with secondary hyperlipidemia by the Pediatric Metabolism and Nutrition Department of Hacettepe University İhsan Doğramacı Children's Hospital, participated in this study. Participants' general characteristics, dietary habits, 24-hour retrospective food consumption records, anthropometric measurements, and biochemical findings including lipid profiles were evaluated. The KIDMED index was used to question the participants' adherence to the Mediterranean diet. 51.4% of the participants were male, 48.6% were female and the mean age was 11.85 years. The mean BMI of participants with familial hypercholesterolemia was 21.79±3.61 kg/m2 and the mean BMI of participants with secondary hyperlipidemia was 21.39±4.86 kg/m2. Children and adolescents with familial hypercholesterolemia consumed more FFA, omega-3, vitamin E and fiber compared to the group with secondary hyperlipidemia (p<0.05). In participants with familial hypercholesterolemia, triglycerides and total cholesterol/HDL-C ratio increased with increasing saturated fat intake (p<0.05). In the same group, as fructose consumption increased, TC, LDL-C and Non-HDL-C levels increased, and as omega-3 consumption increased, LDL-C, TC and Non-HDL-C levels decreased (p<0.05). The KIDMED index ratios of the participants were calculated as 46.2% good, 30.8% moderate, 23.0% poor in the familial hypercholesterolemia group; 26.3% good, 38.6% moderate and 35.1% poor in the secondary hyperlipidemia group. Among the participants with familial hypercholesterolemia, those with good KIDMED scores had lower VLDL-C levels compared to those in the intermediate group (p<0.05). Among the participants with secondary hyperlipidemia, those with poor KIDMED scores had higher Non-HDL-C levels (p<0.05). In the regression analysis of the study, it was found that the risk of poor diet quality increased by 3.4% with a one unit increase in LDL values in all participants (OR=1.034). The study results suggest that the Mediterranean diet may be an effective nutritional model to improve serum lipid profile in children and adolescents with familial hypercholesterolemia and secondary hyperlipidemia.