Hollanda plajı'nda (Ceyhan-Adana) yuvalayan yeşil deniz kaplumbağası (Chelonia mydas) yavrularında eşey-sıcaklık ilişkisi
The sex-temperature relation on hatchlings of green sea turtles (Chelonia mydas) nesting in hollanda beach (Ceyhan-Adana)
Yazar: ONUR CANDAN
Danışman: PROF. DR. DÜRDANE KOLANKAYA
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Biyoloji = Biology ; Zooloji = Zoology

Özet:
Bu çalışmada, Adana Ceyhan ilçesinde bulunan BTC-BOTAŞ Ceyhan deniz terminalişantiye sınırları içerisinde Chelonia mydas türü için bir yuvalama bölgesi olan ve?Hollanda Plajı? olarak adlandırılan kumsal çalışma alanı olarak seçilmiştir. Çalışmaalanında sıcaklığa bağlı eşey belirlenmesi, ortam, kum ve yuva sıcaklığı ölçümlerikullanılarak, kumsaldaki yuvalardan çıkan yavruların eşey organlarının histolojikolarak incelenmesiyle gerçekleştirilmiştir.Chelonia mydas yavrularının cinsiyetlerinin belirlenmesinde ayrıntılı bir kumsalsıcaklığı profili belirlemek amacıyla topografyaya bağlı ayda bir ve zamansaldeğişime bağlı 24 saat içerisinde 4 saat aralıklarla 6 sıcaklık ölçümü alınmıştır.Verilerin değerlendirilmesi ise yüzey sıcaklıkları (0-30 cm) ve dip sıcaklıkları(40-70 cm) olarak iki tipte yapılmıştır. Termometre ile kumsal sıcaklığına bağlıölçümlerde yuvaların yoğun olduğu alan ve yuvalama bandı da değerlendirilmiş,ayrıca sonuçların desteklenmesini sağlamak üzere meteorolojik veriler ve yağışdurumları göz önünde bulundurulmuştur.Çalışma alanında yuvalama bandı içerisinde bulunan bir noktaya yerleştirilen sıcaklıkveri-kaydedici tüm sezon boyunca hazirandan eylüle kadar ölçüm almıştır. Alınanölçüm sonuçlarının aylara göre ortalaması haziran için 27.79 ºC, temmuz için29.21 ºC, ağustos için 29.88 ºC ve eylül ayı için 28.78 ºC olarak saptanmıştır.Hollanda Plajı'nda 2005 yuvalama sezonunda ağırlıklı olarak yeşil denizkaplumbağası (Chelonia mydas) için %77.77 oranında ve iri baş deniz kaplumbağası(Caretta caretta) için %22.22 oranında yuvalama gerçekleşmiştir. İnkübasyonsıcaklıklarının belirlenmesi için seçilen HY-2,3,6,7 numaralı 4 adet yuva içine sıcaklıkveri-kaydediciler yerleştirilmiştir. Tüm inkübasyon süresi boyunca yuva içerisindebulunan çipler sayesinde; HY-2,3,6,7 için sırasıyla, kuluçka sıcaklığı ortalamaları29.29 ºC, 29.51 ºC, 30.87 ºC, 31.39 ºC, sıcaklığa hassas dönem (SHD) ortalamasıcaklıkları 29.33 ºC, 30 ºC, 30.33 ºC, 31.09 ºC ve eşey belirlenme sıcaklıkları (EBS)30.84 ºC, 31.46 ºC, 31.82 ºC, 32.09 ºC olarak ölçülmüştür.Sıcaklığa hassas dönemde (SHD) ayrıca meydana gelen metabolik sıcaklık artışınınyuva içi sıcaklığı arttırdığı saptanmıştır.Genel olarak kuluçka sıcaklıkları dişi gelişimini sağlayan derecelerde tespit edilmiş veHY-6 ve 7 numaralı iki yuvadan alınan gonad örnekleri ile yapılan histolojikincelemeler sonunda %62,5 dişi yönünde %12,5 erkek, %12,5 ovotestis, %12,5farklılaşmamış gonad tespit edilerek sonuçlar doğrulanmıştır.Ortalama kuluçka süresindeki kısalmaların (1 ºC artış için 4,25 gün) yükseksıcaklıklardan kaynaklandığı ve buna bağlı olarak dişi yönünde bir gelişiminvarlığından söz edilebileceği bu çalışmada net olarak ortaya çıkmıştır.Sıcaklığa bağlı eşey belirlenmesi (SEB) konusundaki çalışmaların küresel ısınmatehdidi ile yüz yüze olan nesli tehlikedeki yeşil kaplumbağalar için üzerinde önemledurulması gereken, belki de şimdiye kadar yapılan koruma çalışmalarının sonuçlarınıdeğiştirebilecek ölçüde önemli olduğu düşünülebilir.Anahtar Kelimeler: Sugözü Kumsalları, Deniz Kaplumbağası, Chelonia mydas,Sıcaklığa Bağlı Eşey Belirlenmesi, Gonadal HistolojiDanışman: Prof. Dr. Dürdane Kolankaya, Hacettepe Üni. Fen Fak. Biyoloji Böl.Zooloji A.B.D., Ankara

Abstract:
In this study, the beach which was placed in border of BTC-BOTAS Ceyhan MarineTerminal in Ceyhan, Adana, where is a nesting site for Chelonia mydas and called as?Holland Beach? has been selected for research area. Temperature dependent sexdetermination in research site was carried out with histological inspection of thehatchlings? gonads, emerge from nests locate in beach by environmental, sand andclutch temperature measurement.To generate more detailed data on sand temperature profile of Chelonia mydashatchlings sex ratio, sand temperature has been measured as related to topographyonce in a month and as related to temporal change six times in 24 hours by 4 hoursinterval once in a month. Data has been evaluated by two types, as surfacetemperature (0-30 cm) and as ground temperature (40-70 cm). In sand temperaturemeasurements by thermometer, the site, dense of nesting and, nesting line havebeen evaluate, furthermore results have been boost to ensure in view of the fact thatmeteorological data and rainfall.Temperature data logger that was fixed in a place of nesting line of study site,measured sand temperature during entire season from June to September. Themean of the results by month determined as 27.79 ºC in June, 29.21 ºC in July,29.88 ºC in August and 28.78 ºC in September.Nesting ratios actualized 77.77% predominantly for (Chelonia mydas) Green turtle,%22.22 for (Caretta caretta) Loggerhead turtle in Holland Beach during nestingseason of 2005. 4 temperature data-loggers were fixed in four nests coded as HY-2,3,6,7 sampled to determine incubation temperature. In order of the nest numbersHY-2,3,6,7; the mean clutch temperature 29.29 ºC, 29.51 ºC, 30.87 ºC, 31.39 ºC, themean thermo sensitive period (TSP) temperature 29.33 ºC, 30 ºC, 30.33 ºC, 31.09 ºCand the mean sex determination period (SDP) temperature 30.84 ºC, 31.46 ºC,31.82 ºC, 32.09 ºC were measured through the data-logger?s instrumentality.Metabolic temperature addition in thermo sensitive period (TSP) to clutchtemperature was determinated.Generally clutch temperature determined to provide the degree of femaledevelopment and this result was verified by ratio of %62,5 ovary %12,5 testicle,%12,5 ovotesticle, %12,5 undifferentiated gonad, issue of histological study of gonadsamples taken from two nests of HY-6 and 7.Mean clutch time shortening results from high temperature (4.25 days decrease for1 ºC increase) and depending on this feature female biased development was utterlyascertain in this research.Temperature dependent sex-determination (TSD) researches on endangered greenturtle facing with threat of global warming ought to be elaborately important, maythought to be changing of all results certain by conservation studies fulfilled topresent.Key Words: Sugözü Beaches, Sea Turtle, Chelonia mydas, Temperature DependentSex Determination, Gonadal HistologyAdvisor: Prof. Dr. Dürdane Kolankaya, Hacettepe Uni. Fac. Of Science, BiologyDept., Zoology Section, Ankara