Vali Kazım Dirik dönemi İzmir'de imar faaliyetleri (1926-1935)
Architectural activities in Izmir during the period of Governor Kazım Dirik (1926-1935)
Yazar: FATİH MUSTAFA AYGÜNEŞ
Danışman: PROF. DR. BİNNUR GÜRLER
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
17. yüzyıldan itibaren Akdeniz ticaretinin odak noktası olan İzmir, 20. yüzyılın ilk çeyreğine kadar Türk, Rum, Ermeni, Yahudi ve Levanten halkların barış içinde yaşadığı kozmopolit bir kentti. Ancak 20. yüzyılın başlarında patlak veren 1. Dünya Savaşı ve Yunan işgali ile kente hakim olan barışçıl hava yerini halklar arasında çatışmaya bırakmıştır. 1922 yılı Eylül ayına kadar artarak süren bu gerilim, 13 Eylül 1922'de ateş olup kentin zengin mimarisi ile kozmopolit karakterini küle çevirmiştir. 
1926 ilkbaharında İzmir'e atanan Vali Kazım Dirik, 9 yıllık görevi esnasında yangının kararttığı İzmir'in yüzünü yeniden aydınlatmakla kalmamış, kent merkezinden en uzak köye kadar İzmir'i çağdaş değerlerle imar etmeyi başarmıştır. Onun valiliğinde kaza ve köyleri ile birlikte İzmir şehri; modern yollar, çağdaş okul yapıları, andaçlar, anıtsal çeşmeler, hipodrom, stadyum, parklar, çocuk bahçeleri, kooperatifler, pazaryerleri, sebze ve meyve halleri, mezbahalar, deniz banyoları ve çocuk kamplarına kavuşmuştur. İlk kez o yıllarda şehir ve kazalarda, çağdaş yaşamın ihtiyaç duyduğu alt yapı unsurları olan elektrik, telefon, kanalizasyon ve içme suyu şebekeleri hayata geçirilmiştir. Köylerin çağa uygun biçimde geliştirilmesi için nice yeniliklere imza atan Kazım Dirik, örnek köylerin kurulmasına da öncülük etmiştir. Bu köylerde; tavuk istasyonları, okuma odaları, sinemalar, şehitlik koruları, gazi meydanları ve Cumhuriyet andaçları gibi o güne kadar Türk köylüsünün tanık olmadığı birçok yeniliğin yerleşmesine öncülük etmiştir. Özetle, Vali Kazım Dirik, Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün kurduğu Cumhuriyet'ten ilham alarak kendisine gönülden bağlı İzmir halkının azim ve mücadelesi sayesinde Cumhuriyet İzmir'inin küllerinden yeniden doğmasını sağlamıştır. 

Anahtar Kelimeler: İzmir, Kazım Dirik, Vali Kazım Paşa, İzmir'in İmarı, Örnek Köyler, Çocuk Kampları.

Abstract:
From the 17th century onwards, Izmir was a focal point of Mediterranean trade, and until the first quarter of the 20th century it was a cosmopolitan city where Turks, Greeks, Armenians, Jews and Levantines lived in peace. However, with the outbreak of World War I and the Greek occupation in the early 20th century, the peaceful atmosphere prevailing in the city was replaced by conflict between the peoples. On September 13, 1922, this tension, which continued to increase until September 1922, caught fire and burned the city's rich architecture and cosmopolitan character to ashes.
Appointed to Izmir in the spring of 1926, Governor Kazım Dirik, during his 9-year term in office, not only re-lit the face of Izmir, which had been darkened by the fire, but also succeeded in reconstructing Izmir with modern values from the city center to the farthest village. Under his governorship, the city of Izmir, including its towns and villages, gained modern roads, modern school buildings, memorials, monumental fountains, hippodromes, stadiums, parks, playgrounds, cooperatives, marketplaces, vegetable and fruit markets, slaughterhouses, sea baths and children's camps. For the first time in those years, cities and towns were provided with electricity, telephones, sewerage and clean drinking water networks, the infrastructure elements required for modern life. Kazım Dirik, who made many innovations for the development of villages in accordance with the age, also pioneered the establishment of model villages. In these villages, he pioneered the establishment of many innovations such as chicken stations, reading rooms, cinemas, martyrdom groves, Gazi's squares and Republican memorials, which the Turkish villagers had not witnessed until then. To summarize, Governor Kazım Dirik, inspired by the Republic founded by Gazi Mustafa Kemal Atatürk, ensured the rebirth of Republican Izmir from its ashes thanks to the determination and struggle of the people of Izmir who were devoted to him wholeheartedly.

Keywords: İzmir, Kazım Dirik, İzmir's Reconstruction, Model Villages, Children's Camps.