Beklenti ve tecrübe sarmalında gerçeklik şoku: Yeni mezun bilgi teknoloji profesyonelleri üzerine nitel bir araştırma
The reality shock in the spiral of expectation and experience: A qualitative research on new graduated information technology professionals
Yazar: MİNE GÜNDOĞDU
Danışman: PROF. DR. SİBEL GÖK
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı / Çalışma Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Beklentiler = Expectations ; Bilgi teknolojisi = Information technology ; Deneyim = Experience ; Gerçeklik = Reality ; Gerçeklik şoku = Reality shock ; Çalışanlar = Workers ; Üniversite öğrencileri = University students ; İş arama = Job search

Özet:
Bu çalışma, alanyazında çeşitli meslek grupları üzerinde çalışılan gerçeklik şoku algısını, alanyazındakinden farklı bir meslek grubu olan bilgi teknoloji (BT) profesyonelleri üzerine incelemektedir. Bu kapsamda gerçeklik şoku olgusunun beklenti ve tecrübe arasındaki ikilemi ifade etmesi nedeniyle yeni mezun BT Profesyonellerinin gerçeklik şokuna ilişkin algısının öncüllerinin ve anlamlarının açığa çıkarılması; BT Profesyonelleri bağlamında beklentiler, gerçeklik şoku tecrübeleri ve gerçeklik şokunun sonuçlarına ilişkin bir perspektif geliştirilmesi amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim yaklaşımı benimsenerek, spesifik bağlamda gerçeklik şokunu yaşamış 28 yeni mezun BT Profesyoneli ile (yazılım mühendisi, yazılım geliştiricisi, yazılım uzmanı, gömülü yazılım mühendisi) derinlemesine ve geniş kapsamlı bir inceleme gerçekleştirilmiştir. Bu noktada verilerin elde edilmesinde yarı yapılandırılmış derinlemesine mülakat tekniğinden faydalanılmıştır. Ayrıca veri zenginliği sağlayabilmek adına verilerin çeşitlendirilmesi yoluna gidilerek gözlem, ön görüşme ve doküman incelemesi gibi veri toplama yöntemleri kullanılmıştır. Veri toplama yöntem ve teknikleri ile elde edilen veri seti içerik analizine tabi tutulmuş ve yeni mezun BT Profesyonellerinin gerçeklik şoku algısı kod-alt tema-ana tema örüntüsü ile açıklanmıştır. Araştırma bulguları, BT Profesyonellerinin; bölüm seçme nedenleri, beklentileri, iş arama sürecinde yaşadıkları ve bu süreçte vazgeçmek zorunda bırakılan beklentileri, gerçeklik şoku nedenleri kapsamında ele alınmıştır. Diğer taraftan araştırma verilerinin içine gömülü olan anlamlar kazılarak tümevarımsal değerlendirmelerde bulunulmuş ve BT örgütlerinde gerçeklik şokunun bir çok farklı dinamikleri olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ulaşılan sonuçlar, çeşitli meslek grupları üzerinde yapılmış alanyazındaki çalışmaların sonuçlarıyla karşılaştırılarak tartışılmış ve konu bireysel, örgütsel ve eğitim bağlamında değerlendirilmiştir.
Bu çerçevede söz konusu çalışma, spesifik bağlamına özgü tespitleriyle gerçeklik şoku olgusuna yönelik özgün tanımlamalar ve farklı anlayışlar geliştirmiştir. Bu anlamda araştırmanın, daha sonraki çalışmalara rehberlik edebilecek önemli ipuçları sağlayacağı ve ayrıca konuya ilişkin yapılacak araştırmalar için de temel bir kaynak oluşturacağı düşünülmektedir.

Abstract:
This study examines the perception of reality shock, which has been studied on various occupational groups in the literature, on information technology (IT) professionals, which is a different occupational group than in the literature. In this context, revealing the antecedents and meanings of new graduated IT Professionals' perception of reality shock, since the phenomenon of reality shock expresses the dilemma between expectation and experience; It is aimed to develop a perspective on expectations, reality shock experiences and the consequences of reality shock in the context of IT Professionals. To this end, a deep and comprehensive investigation was performed on 28 new graduated IT Professionals academic staff (software engineers, software developers, software specialists, embedded software engineers), who had experienced reality shock in the mentioned context, by using the phenomenological approach as a qualitative method. At this point, semi-structured in-depth interview technique was used as a tool to generate the basic data. Furthermore, other data collection tools such as observations, pre-interviews and document analysis were also used to triangulate and enrich the data. The data set obtained by the data collection tools was subjected to content analysis and the expectations and reality shock experiences of new graduated IT Professionals were explained with the code-sub-theme-main theme pattern. Research findings were discussed in the context of, the reasons for IT Professionals to choose a department, their expectations, their experiences during the job search process, the expectations they gave up in this process and the reasons for reality shock were discussed.
On the other hand, inductive assessments were made by digging the grounded meanings of the research data, and it was concluded that reality shock experiences in IT organizations have many different dynamic infrastructures. The obtained results were discussed by comparing the results of the studies in the literature on various occupational groups and the subject was evaluated in the context of individual, organizational and education.
Within this framework, the study in question has developed unique definitions and different understandings for the phenomenon of reality shock with its specific context-specific determinations. In this sense, it is thought that the research will provide important clues that can guide future researches and will also constitute a basic resource for researches on the subject.