Eğitim yönetimi temelinde öğretmenlerin ve yöneticilerin aşırı iş yükü, tükenmişlik ve sosyal destek durumlarının incelenmesi /
Yazar: ERTUĞRUL ÖZYOLCU
Danışman: DOÇ. DR. GÖKMEN DAĞLI
Yakın Doğu Üniversitesi / Yurtdışı Enstitü / Eğitim Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmada ortaöğretim okullarında aşırı iş yükü ve tükenmişlik ilişkisinde sosyal desteğin aracılık yönü anket yöntemi ile araştırılmıştır. Sosyal destek kavramı, tükenmişlik ve aşırı iş yükü için bir tampon olarak düşünülmektedir. Sosyal desteğin sağladığı yararlardan faydalanmak kişilerin tükenmişlik olgularını azaltmaktadır. Bu noktaları göz önünde bulundurarak araştırma şekillendirilmiştir. Literatürün ilk bölümünde, iş yükü değişkeni ele alınmıştır. Bu değişkenin tanımı, önemi, boyutları ve eğitim sektöründe algılanışı incelenmiştir. İkinci bölümünde tükenmişlik değişkeninin tanımı, gelişimi, kuramlar ve etkileyen faktörler incelenmiştir. Tükenmişliğin belirtileri, ortaya çıkış nedenlerinden bahsedildikten sonra bunlarla başa çıkma yolları ele alınmıştır. Ayrıca eğitim sektörü çalışanlarındaki tükenmişlik ifade edilmiştir. Literatürün son bölümünde sosyal destek kavramı, çeşitleri, modelleri ve işlevleri incelenmiştir. Sosyal desteğin tükenmişlik ile olan ilişkisi açıklanmıştır. Eğitim sektöründe algılanan sosyal desteğin önemi vurgulanmıştır.
Çalışmada literatürde belirtilen değişkenlerden yola çıkılarak, Ağrı İli Doğubeyazıt İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü'nde çalışan öğretmenler ile anket çalışması yapılmıştır. Toplamda 149 öğretmene anket uygulanmıştır. Verilerin analizi SPSS 21.0 programı ile yapılmıştır. Çalışmada ölçeklerin ve boyutlarının güvenirlik düzeylerinin belirlenmesi amacı ile Cronbach's Alfa katsayısı hesaplanmış, ölçek ve boyutlarının normal dağılıma uygunluğu test edilmiş ve normal dağılıma uygun olmadığı belirlenmiştir. Bu gerekçe ile çalışmada mann whitney u testi kullanılmıştır. Ayrıca ölçek puanlarının ilişkilerinin test edilmesi amacı ile spearman korelasyon analizi yapılmıştır.
Elde edilen sonuçlara göre; Lisans mezunu çalışanlar ile yüksek lisans/doktora mezunu çalışanlar arasında sosyal destek açısından lisans mezunlarının lehine olmak üzere farklılık saptanmıştır. 27 ve daha küçük yaştaki çalışanlar ile 28 ve daha büyük yaştaki çalışanlar arasında örgütsel bağlılık açısından 28 ve daha büyük yaştaki çalışanların lehine olmak üzere farklılık tespit edilmiştir. Duyarsızlaşma açısından kurumunda bir yıl ve daha az süredir çalışanların lehine olmak üzere farklılık saptanmıştır. Örgütsel adalet açısından erkek çalışanların lehine farklılık tespit edilmiştir. Evli çalışanların duyarsızlaşma durumları istatistiksel olarak önemli bulunmuştur. Çalışanlar ile yöneticiler arasında örgütsel adalet açısında yöneticilerin lehine olmak üzere farklılık tespit edilmiştir. Çalışanlar ile yöneticiler arasında aşırı iş yükü açısından yöneticilerin lehine olmak üzere farklılık olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Aşırı iş yükü, tükenmişlik, sosyal destek, ilköğretim okulu.

Abstract:
In this study, the mediation aspect of the social support in the relation between work load and the burnout in secondary schools was searched by the questionnaire method. The social support concept is considered as a buffer for burnout and excessive work load. Having exercising the benefits of the social support reduces the burnout fact of individuals. By considering these points, the research is shaped. In the first part of the literature, the work-load variable is considered. The definition, significance, dimensions and perception in the education sector of this variable are examined. In the second part, the definition, development, theories and effecting facts of the burnout were examined. The symptoms, reason of occurrence of the burnout were stated and then, the ways of coping with them were also provided. Also, the burnout of the workers in the education sector was defined. In the last part of the literature, the types, models and functions of the social support concept were examined. The relation of the social support with the burnout was defined. The importance of the social support to be perceived in the educations sector was emphasized.
In the study, the questionnaire basis on the variables to be defined in the literature was applied to the teachers working in Ağrı Province, Doğubeyazıt Sub-Provincial Directorate of National Education. 149 teachers were applied the questionnaire. The data was analysed with SPSS 21.0 software. In order to define the reliability of the scales and their sizes, the Cronbach's Alfa factor was calculated, the appropriateness of the scales and sizes to normal distribution was tested and it was found that it is appropriate to the normal distribution. Therefore, the Mann Whitney U test was used in the study. Also, in order to grade the scale relations, the Spearman correlation analyse was performed.
According to the results to be gained, there was a difference between the workers who have just undergraduate degree and who have MA of PhD degrees in favour of undergraduates in terms of social support. There was a difference between the workers under 27 and older than 28 in terms of the organisational loyalty in favour of 28 and older workers. In terms of depersonalisation, there was a difference in favour
vi
of workers working in the institution less than a year. On organisational fairness, the difference in favour of males was defined. The depersonalisation statue of the married workers was found important statistically. The difference in favour of managers was found between the workers and the managers in terms of the organisational fairness. The conclusion that there is a difference between the workers and the managers in favour of managers was found in terms of excessive work load, was reached.

Keywords: Excessive work load, exhaustion, social suport, secondary school