Kafkas arı ırkı kullanılan farklı kovan tiplerinin bal verimi ve kalitesine etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of different hive types using causas bee on honey production and quality
Yazar: BURHAN İLDOKUZ
Danışman: PROF. DR. MEHMET HAKKI ALMA ; DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHİTTİN KULAK
Iğdır Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Organik Tarım İşletmeciliği Ana Bilim Dalı / Organik Tarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ana arı = Queen bee ; Biyoekoloji = Bioecology

Özet:
Küresel iklim değişiklikleri canlıların yaşamları önemli oranda etkilemektedir. Son 
yıllarda tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de kuraklık stresi ciddi bir sorun haline gelmiştir. 
Kuraklığa bağlı olarak bitkilerin normal dağılışında ve yaşamsal döngülerinde önemli 
dalgalanmalar gerçekleşmektedir. Bitkilerde görülen bu dalgalanmanın bal verimine ve içeriğine 
etki ettiği düşünülmektedir. Arıcılık sektöründe kuraklık kaynaklı verim düşüklüğü faklı 
malzemelerden yapılmış ve değişik tipte kovan kullanılmasına sebep olmaktadır. Bu tez 
çalışmasında farklı kovan tiplerinin değişik lokasyonlarda bal verimine ve kompozisyonuna 
etkisi incelenmiştir. Bu amaçla; üç farklı kovan tipi (Termo Kovan, Taban Havalandırmalı 
Ahşap Kovan ve Taban Havalandırmasız Ahşap Kovan) ve iki farklı lokasyonun (Tuzluca ve 
Suveren-Iğdır) etkisi incelenmiştir. Farklı kovan tipleri ile iklimde meydana gelen olumsuz hava 
olaylarından arıların daha az etkileneceği ve arıcılıkta daha verimli olabileceği düşünülen kovan 
tipleri incelenmiştir. 
Bu çalışma kapsamında iki farklı lokasyonda 3 farklı kovan tipinden oluşan 18 
koloniden elde edilen bal numunelerinin hidroksimetil furfural (HMF), diastaz sayısı, nem 
oranı, prolin, fruktoz, glukoz, sakkaroz, maltoz, fruktoz/glukoz ve glukoz+fruktoz değerleri 
incelenmiştir. Tespit edilen değerlerin ise; HMF 0,642 ile 3,175, diastaz sayısı 14,00 ile 21,00, 
nem %14,57 ile 17,07, prolin 326,56 ile 736,82, fruktoz 38,37 ile 52,28, glukoz 28,36 ile 33,90 
sakkaroz 0,07 ile 0,27, maltoz 3,01 ile 3,89, fruktoz/glukoz 1,25 ile 1,69 ve fruktoz+glukoz 
67,06 ile 82,91 olduğu tespit edilmiştir. Her iki lokasyonda da en yüksek bal verimi termo 
kovan tiplerinden elden edilirken en düşük bal verimi taban havalandırmasız ahşap kovan 
tiplerinden elde edilmiştir. Öte yandan en yüksek bal verimi termo kovan tipinde ve Tuzluca 
lokasyonunda 17,52 kg olarak elde edilmiştir. Aynı lokasyonda en düşük bal verimi ise; taban 
havalandırmasız ahşap kovan tiplerinden 11,28 kg olarak elde edilmiş olup lokasyon içerisinde 
en fazla verim elde edilen kovan tipi ile en az verim elde edilen kovan tipi arasında %44,44 
farkın olduğu görülmüştür. Suveren lokasyonunda ise, en fazla verim termo kovan tipinde 17,37 
kg olarak elde edilmiştir. En az verim ise yine aynı lokasyonda olan taban havalandırmasız 
ahşap kovan tipinden 9,65 kg olarak elde edilmiş olup lokasyon içerisinde en fazla verim elde 
edilen kovan tipi ile en az verim elde edilen kovan tipi arasında %35,62 farkın olduğu tespit 
edilmiştir. Denemede kullanılan kovanların boş kovan iç sıcaklığı ölçümleri yapılmış olup 
Termo Kovanın Taban Havalandırmasız Ahşap Kovan‟da %21,02 ve Taban Havalandırmalı 
Ahşap Kovan‟dan %12,40 daha fazla dış ortam sıcaklığını izolasyon farkı olduğu görülmüştür.

Abstract:
Global climate changes have significantly affected the lives of living things. In recent 
years, drought stress poses a serious danger in our Country as well as all over the world. It has 
caused significant fluctuations in the normal distribution and life cycles of plants due to 
drought. It was thought that these changes affected honey yield and content. Because of the low 
productivity observed in the beekeeping sector owing to drought, there has been a tendency 
towards hives made of different materials in the beekeeping sector. In this study, the effects of 
different hive types and different locations on honey yield and composition were investigated. 
To this end; the effect of three different hive types (Thermo Hive, Floor Ventilated Wooden 
Hive and Non-Ventilated Wood Hive types) and two different locations (Tuzluca and Suveren
Iğdır) were investigated. Different hive types and types of hive that are thought to be less 
affected by adverse weather events in the climate and to be more productive in beekeeping have 
been examined. Within the scope of this study, hydroxymethyl furfural (HMF), diastase 
number, moisture ratio, proline, fructose, glucose, sucrose, maltose, fructose/glucose and 
glucose+fructose values of honey samples obtained from 18 colonies consisting of 3 different 
hive types in two different locations were investigated. Accordingly, the values were as HMF 
0.642 to 3.175, diastase number 14.00 to 21.00, humidity 14.57 to 17.07%, proline 326.56 to 
736.82, fructose 38.37 to 52.28, glucose 28.36 to 33.90 It was determined that sucrose was 0.07 
to 0.27, maltose was 3.01 to 3.89, fructose/glucose was 1.25 to 1.69, and fructose+glucose was 
67.06 to 82.91. 
In both locations, the highest honey yield (17.37-17.52 kg) was obtained from the 
thermo hive types, while the lowest honey yield (9,65-11,28 kg) was obtained from the non
ventilated wooden hive types. On the other hand, the highest honey yield was obtained in the 
thermo hive type and in Tuzluca location as 17.52 kg. The lowest honey yield in the same 
location as 11.28 kg from non-ventilated wooden hive types, and it was observed that there was 
a 44.44% difference between the hive type with the highest efficiency and the type with the 
least efficiency in the location. In the Suveren location, the highest yield was obtained in the 
thermo hive type as 17.37 kg. The lowest yield was obtained from the non-ventilated wooden 
hive type in the same location as 9.65 kg, and it was determined that there was a difference of 
35.62% between the hive type with the highest yield and the type with the least efficiency in the 
location. The internal temperature of the beehives used in the experiment was measured, and it 
was observed that the Thermo Hive had a 21.02% higher outdoor temperature insulation 
difference than the Wooden Hive without Base Ventilation and 12.40% higher than the Wooden 
Hive with Base Ventilation.