İran sinemasında anlatı geleneği
Narrative tradition in the cinema of İran
Yazar: SALİHA EVLİYAOĞLU
Danışman: PROF. DR. RITVAN ŞENTÜRK
İstanbul Ticaret Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Görsel İletişim Tasarımı Ana Bilim Dalı / Sinema Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Anlatı = Narrative ; Chatman, Seymour = Chatman, Seymour ; Farhadi, Asghar = Farhadi, Asghar ; Sinema = Cinema ; İran = Iran ; İran sineması = Iran cinema

Özet:
Bu tez çalışması İran sinemasının anlatı özelliklerinin ne olduğuna odaklanmıştır. 2011 yılında Asghar Farhadi'nin Bir Ayrılık adlı filmi Oscar ödülünü kazanınca, ödülün politik bir duruşa karşı sırt sıvazlayan bir destek mi yoksa sinema endüstrisinin arka kapılarının ardında kurulan bir iş birliğinin yansıması mı olduğu herkes tarafından merak edilen bir konu olmuştu. Şahsi merakım ise tüm bu ve bunun gibi soruların dışında kalan, yalnızca İranlıları ilgilendiren bir soru üzerine yoğunlaşmıştı. Acaba bu filme dolayısı ile ödüle kendi özlerinin yansımaları katkı sağlamış mıydı? Bu filmin kendine özgü tarafı ne idi? Böylece İran sinemasının "özgün" diye adlandırılan sinema dilini büyüteç altına almak üzere "anlatısını" araştırmaya başladım. Bu bağlamda çalışmada ilk olarak anlatının kavramsal özellikleri, doğuşundan günümüze toplumsal gelişim evreleri ve kuramsal alanda yapılan çalışmalar araştırılmıştır. Ardından İran'da sinemanın başlangıcından günümüze kadar olan siyasi ve sosyal tarih, sinema tarihiyle eş zamanlı olarak takip edilmiştir. Ayrıca hasılat rekorları kıran ya da festivallerde önemli ödüller alan öne çıkmış çoğu filmin afiş-konu-tema gibi özellikleri, filmlerin sinema alanındaki kültürel konumunu da içine alan bir anlayışla incelenmiştir . Son olarak inceleme Bir Ayrılık filmi üzerinde detaylandırılarak İran sinemasına kendine özgü sinema dilini kazandıran alegorik ifade, gerçekçi yaklaşım, gerçeklikle ilişkide kabul verici eğilim, sıradan hikâye seçimi, irfani temaların kullanımı gibi yerel anlatı özellikleri tespit edilmiştir.  
Anahtar Kelimeler: Anlatı, Sinemada anlatı, İran sineması, Seymour Chatman, Asghar Farhadi, Bir Ayrılık.

Abstract:
This thesis focuses on the narrative features of cinema of Iran. After Asghar Farhadi's film A Separation won an Oscar in 2011, whether this award was a supportive pat on the back for a political stance or a reflection of a cooperation that took place behind the closed doors of the film industry was a curious topic for everyone. My personal curiosity was focused on a question that stands outside questions such as this one, one that only concerns Iranian people. Did the reflection of their essence contribute to this film, therefore to this award? What was distinctive about this film? Thus, I started researching the "narrative" of Iranian cinema in order to closely examine their cinematic language that is labeled unique. In this context, the conceptual features of narrative, the stages of its social development from its origin to the present, and studies done in the theoretical field were researched in this study. Afterwards, the political and social history from the start of cinema in Iran to the present and the history of cinema were simultaneously explored. Moreover, the qualities such as the poster-topic-theme of prominent movies that were blockbusters or award-winners at festivals were examined through a lens that includes the movies' cultural place in cinema. Lastly, with the detailing of the examination through the film A Separation, local narrative features such as the allegorical expression that makes the language of Iranian cinema unique, a realistic approach, a tendency to have an accepting approach to its relationship with reality, selecting ordinary stories, usage of themes related to wisdom were identified. 
Key Words: Narrative, Narrative in cinema, Cinema of Iran, Seymour Chatman, Asghar Farhadi, A Seperation.