Muhtasaru'l-Attâbi  A Lâ'şerh İ L-Camii'i'l-Kebir adlı eserin tahkik Ve encelemesi
Alataby's concise interpretation of Al Jami' al-Kabeer: A Study and edition
Yazar: DJELLOUL GHADRI
Danışman: PROF. DR. ŞAMİL DAĞCI
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu araştırma, yaklaşık dokuz asır önce yazılmış en önemli kitaplardan birini ortaya koymaktadır. Söz konusu kitap Hanefi mezhebinin önde gelen fakihlerinden İmam Attabi'nin İmam Muhammed'e ait el-Cemiu'l-kebir adlı eserine kendi yazdığı şerhin yine kendisi tarafından yapılan ihtisarı üzerine araştırma ve eserin tenkitli neşri amacını taşımaktadır.
              Çalışma, giriş ve iki temel bölümden oluşmaktadır. Girişte çalışmanın konusu, amacı ve önemi gibi hususlara değinilmiştir.
              Birinci bölümde çalışmanın amacı, içeriği gibi hususlar yanında gün yüzüne çıkardığımız eserin kaynağı olan İmam Muhammed'in el-Cemiu'l-kebir'i ve müellifi tanıtılmı, haklarında bilgiler verilmiştir. Sonra bu eser üzerine yapılan çalışmara temas edilmiş, ardından İmam Attabi'nin hayatı ve eserleri tanıtılmış ve el-Cemiu'l-kebir şerhinin muhtasarı hakkında malumat sunulmuştur.  Söz konusu bölüm Türkçe ve Arapça olmak üzere kaleme alınmıştır. Yine burada eserin tahkikinde tapip ettiğimiz metottan bahsedilmektedir. Ayrıca çalışılan yazma eserin nüshaları hakkında bilgiler verilmekte ve sonuç bölümü ile bu kısım sona erdirilmektedir.
              İkinci bölüm ise Attabi'nin eserini tenkitli neşrinden oluşmaktadır. Tenkitli neşirde üç nüsahadan istifadeyle oluşturulmuştur. Attabi muhatasar fıkıh eserini, fıkhi meseleleri talebelerin zihnine yaklaştırmak için yazmış, daha önce yazdığı şerhin sebep olabileceği mahzurları bertaraf etmek için uğraşmıştır. O bu haliyle kendi yazdığı şerhin muhtasarını sıradan bir özetleme çalışması olarak ortaya komamış, adeta daha sistemli bir kitap olarak yeniden telif etmiştir.
             Tenkitli metinden sonra metinde geçen ayet ve hadislerin indeksi ile isim indeksi de eklenmişti.

Abstract:
The scholars of fiqh view fiqh as the science that is concerned with the "ahkam" of Sharia law. This view governs everything that provides it with the right of entitlement and precedence over other sciences. This research demonstrates the value of one of the most important books that was written nearly nine centuries ago. We attempt to publish it in a gratifying form to its author, Imam Al-Attabi, may God have mercy on him (586 AH), for which we could not find ample resources on his biography. Except for what Al-Qurashi pointed out in "  Al Jawahir Ul Muziyyah Fi Tabaqat Al Hanafiya ", and Al-Ghazzi in " Tabaqat Sanıyya Fi Tarajim Al Hanafiya," and others who quoted from their sources with no further expansion.
           In general, one of the aims of editing manuscripts of Islamic texts is to publish works that are still in manuscript or that have been published non-academically. The editors of the Islamic texts seek to publish them to benefit researchers.
           Publishing this book is considered publishing two books: "The Explanation of Al-Attabi on AL-Jami AL-Kabir" by Muhammad bin Al-Hasan Al-Shaybani and "Mukhtasar Al-Attabi on the Explanation of AL-Jami AL-Kabir." This book is brief and includes twenty-eight chapters. The author took the path of simplification and clarification in writing this book. Moreover, he relied on attributing the sayings to the major imams of the doctrine, and he did not multiply the narrations. Rather, what is in "the Mukhtasar" of Fiqh is pure ijtihad.
          This book was finished by comparing it to three manuscript copies that were closely related in their date of publication. Two of them we obtained from the Fatih Library in Istanbul, and the other from the Sulaymaniyah Library in Istanbul.
          We prefaced this book with a theoretical study, in which we reviewed a brief biography of the two imams and explained the importance of the manuscript, its scientific value, the reasons for selecting it, documenting its title, and elucidating the authenticity of its attribution. In addition, we demonstrated the author's resources, terms, and symbols that he used in his book.
    We concluded this study with a methodological statement explaining the process of editing the manuscript and a description of three manuscript copies.