Betonarme, çelik ve hafif çelik binalarda iş güvenliği risklerinin karşılaştırmalı analizi
Concrete reinforced,steel and mild steel buildings comparative analysis of job safety risks
Yazar: MÜZEYYEN ŞAHİN
Danışman: DOÇ. DR. GÜRKAN EMRE GÜRCANLI
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: İş güvenliği = Work safety

Özet:
Yalnızca ülkemizde değil, tüm dünyada iş kazaları ile işçi sağlığı ve iş güvenliğisorunları oldukça ciddi boyutlara ulaşmıştır. Ülkemizde ise inşaat sektöründemeydana gelen iş kazalarının oranı diğer sektörlere göre oldukça yüksektir. Bunun enönemli nedenlerinden biri de inşaat sektörünün kendine özgü koşullarınınbulunmasıdır. Yapının türüne bağlı olarak farklı riskler ve farklı iş kazaları gündemegelmektedir. Şantiye türlerine göre iş kazası dağılımlarına bakıldığında binaşantiyeleri ilk sırada yer almaktadır. Şantiyelerin iş sağlığı ve güvenliği açısındandaha emniyetli hale getirilmesi için kazalar oluşmadan risk analizi yapılması, hemişveren hem de çalışanlar açısından büyük önem taşımaktadır.Çalışmanın ilk bölümünde, çalışmanın amacı ve kapsamından söz edilmektedir.Ayrıca yapılan literatür araştırması da bu bölümde yer almaktadır.Çalışmanın ikinci bölümünde, iş sağlığı ve güvenliği hakkının ortaya çıkışı, işgüvenliğinin tanımı, iş güvenliğinin amacı, iş güvenliğinin önemi ve iş güvenliğininneden olduğu maliyetlerden bahsedilmiştir. Bu bilgilerin yanı sıra, yapı sektöründenve yapı sektöründe meydana gelmiş iş kazalarıyla ilgili birtakım istatistiki bilgilerverilmektedir.Çalışmanın üçüncü bölümünde; işçi,işveren, işveren vekili, iş yeri, iş kazası vemeslek hastalığı gibi temel kavramların tanımları yapılmıştır.İnşaat sektöründe işçi sağlığı ve iş güvenliği kavramının durumu ile inşaatsektörünün iş kazası riskini arttıran özel koşullarından ise çalışmanın dördüncübölümünde bahsedilmektedir.Çalışmanın beşinci bölümünde, bina inşaatlarında kazaların önlenmesi ve en azaindirilmesi amacıyla oluşturulmuş gerek toplu koruma önlemleri gerekse kişiselkoruyucular ayrıntılı bir şekilde anlatılmaktadır.Çalışmanın altıncı bölümünde ise iş güvenliği bağlamında risk yönetiminden sözedilmektedir. Risk yönetimi, risk analizi ve risk değerlendirme gibi temel kavramlaranlatılmaktadır.Birinci bölümden altıncı bölüme kadar sözü edilen kısımda anlaşılmıştır ki; tasarımaşamasında riskler önceden belirlenerek ve olası muhtemel kazalar oluşmadan öncealınması gereken önlemler tespit edilerek, kazaların azalması ve hatta önlenmesimümkündür.Bu çalışmada bir binanın taşıyıcı malzemesi; betonarme, çelik ve hafif çelik olarakdeğiştirilerek, iş güvenliği riskleri karşılaştırmalı olarak incelenmektedir. Buçalışmanın amacı; ana yapı malzemesi farklı bina şantiyelerinde, var olmasımuhtemel tehlikeleri önceden tespit ederek, tanımı yapılmış risklerin aktivite bazındakabul edilebilir olup olmadığına karar verebilmek, riskleri kontrol altına alabilmekiçin gerekli önlemleri belirlemek ve tasarım aşamasında gerekli iş güvenliği yönetimiuygulamalarını yerine getirmek için bir takım öneriler sunmaktır.Bölüm 7.1'de risk analizinde kullanılan temel kavramlar, risk değerlendirmeyöntemleri ve bu çalışmada risk puanlarını belirlemede kullandığımız karar matrismetodu açıklanmıştır.Her projenin imalatında kullanılan teknolojik yöntemlerin değişmesi sebebiyle, işkalemleri ve bu iş kalemlerinin imalatı sırasında oluşabilecek tehlikeler farklılıkgöstermektedir. Bu bağlamda; bir binanın ana yapı malzemesi değiştirilerekhafriyattan ince işlere kadar iş kalemleri listelenmiş, bu veriler ışığında; betonarmeçelik ve hafif çelik binalarda meydana gelebilecek aktivite bazında iş güvenliğitehlikeleri belirlenmiş, belirlenen bu tehlikelere karşılık gelen risk puanlarıhesaplanmış ve ilgili risklerin tanımı yapılmıştır. Risk puanları hesaplanırken,şantiyede meydana gelebilecek her tehlike için kaza olabilirliği, kaza şiddetideğerleri belirlenmiş ve 5x5 karar matris metodu kullanılmıştır. Betonarme, çelik vehafif çelik binalar için belirlenen her tehlikeye karşılık hesaplanan risk puanlarınınkarşılaştırmaları yapılmıştır. Binanın taşıyıcı yapı malzemesi betonarme olduğunda140, çelik olduğunda 149, hafif çelik olduğunda ise 130 alt iş kalemi tespitedilmiştir. Toplam risk puanları açısından ele alınacak olursa, 2712 puan ilebetonarme en az riskli sistem, 2815 puan ile hafif çelik daha riskli sistem, 3308 puanile çelik en riskli sistemdir.Bölüm 7.2'de ise kontrol ve karar mekanizmalarını güçlendirmek amacıyla; her bir işkaleminin projedeki mantıksal yeri belirlenerek, "Primavera Project Planner" adlıbilgisayar yazılımı kullanılarak birer iş programı oluşturulmuş, bu iş programlarısayesinde her bir projenin en riskli aşaması, riskli faaliyetlerin hangi zamandabaşlayıp hangi zamanda biteceği ve bu dönemlerde alınacak güvenlik önlemleriönceden belirlenmeye çalışılmıştır.Yapımı en uzun süren bina inşaatı betonarme yapı iken, en az sürede biten binainşaatı çelik yapıdır. Çelik ve hafif çelik yapıda ince işler fabrikasyon olarakyapılmayıp, betonarme yapıda olduğu gibi yapılmış olması ve hafif çelik yapıda çelikyapıdan farklı olarak ince işlere ait bir takım iş kalemlerinin bulunması hafif çelikyapımının bir ay daha uzun sürmesine neden olmuştur.Bilgisayar yazılımı kullanılarak elde edilen toplam risk eğrisi, risk histogramgrafikleri ve bar diyagramlarından yararlanarak, projelerin en riskli dönemleribelirlenmiştir. Bu en riskli dönemlerin içinde yer alan iş kalemleri, bu iş kalemlerinekarşılık gelen risk puanları ve tehlikeler tespit edilmiştir.Sonuç bölümünde ise bu çalışmada yapılan karşılaştırmalr ile çıkan sonuçlar vekazaların azaltılması için yapılması gereken bir takım öneriler sunulmuştur

Abstract:
Not only in our country but also all over the word, occupational accidents and health& safety has reached very serious magnitude.In our country, proportion ofoccupational accidents occur in construction sector is quite high compared to othersectors. One of the most important reasons for this situation is that the constructionsector has specific conditions.Depending on the type of the structure, different risksand different occupational accidents have been seen. When the occupationalaccidents that occur in the types of construction sites are looked into, building sites isthe first. Building projects have high percentage not only in total fatal accidents butalso in total non-fatal injuries. For occupational health and safety is getting safer atconstruction sites, performing hazard analysis and risk assessment before accidentshas great importance for both employers and employees.The first section of this study,the purpose of the study and scope of the study arementioned. In addition the literature survey is also included in this section.This studyaims that identication of potential risks in advance and identification of measures tobe taken before accidents occur.The second section of this study, appearance of the right to occupational health andsafety is mentioned. Moreover, definition of job safety, purpose of job safety,importance of job safety,and costs caused by job safety are explained. In addition tothis information, construction sector and some statistical information aboutoccupational accidents have occured in construction sector are mentioned.The third section of this study, the basic concepts are described such asemployee,employer, representative of the employer, workplace, occupationalaccidents and occupational disease...Specially concept of occupational accident isdefined two different point of view. These are the concept of occupational accident isdefined technically and the concept of occupational accident is defined legally.Status of the concept of health and safety in construction sector and specialconditions that increase the risk of occupational accidents of construction sector aredefined in the fourth section. The special conditions are those construction jobs areperformed under natural climate conditions mostly,in construction worker turnover istoo much, the workspace is above or below the ground level in generally, theworkers and materials are on the move, workspace is wide, jobs have differentorganizational structure with different sub-contractors, mobility on building sitesdoes not have systematic, every construction site has self specific conditions, theprevalence of stereotyped behavior is too much.The fifth section of this study, not only personal protection equipment but alsocollective protection measures are defined in detail due to minimization andprevention of occupational accidents in building construction.The sixth section of this study, risk management in the context of job safety ismentioned. In addition to risk management, the basic concepts such as risk analysisand risk assessment are described.When all concepts mentioned in from the first section to sixth section of this studyare considered together with all, before they occur, the risk will be identified in thedesign phase and before potential accidents occur, measures will be identified andtaken so that occuppational accidents could reduce and prevent in fact.In this study, safety risks are examined in comparatively by changing of mainstructure material of a building as concrete reinforced, steel and mild steel. In thebuilding sites that have different structural system, to identify potential hazard inadvance, to decide whether defined risks are acceptable on the basis of activity, toidentify necessary precautions for controlling the risks, to provide a numberrecommendations for implementation of safety management in design phase arepurposes of this study.The seventh section of this section, research methods are explained. This sectionconsists of two main categories. First category explains basic concepts to account ofrisk score. The other category also explains basic concepts process planning.The basic concepts explained are risk analysis, risk assessment methods andDecision Matrix Methods used to calculate risk score. Due to changing technologicalmethods used in the production of each project, work items and hazard that mayoccur during construction of these work items are different from each other. In thiscontext; all work items have listed from excavations to trim works by changing themain structure material of building; under the light of this data, job safety hazardshave determined on the basis of activity that may occur in the concrete reinforced,steel and mild steel buildings. Then, risk scores of corresponding to these hazards arecalculated and risks are defined. While the risk scores are being calculated, accidentlikelihood and accident severity values are defined for all activities that may occur inthe construction site and 5x5 Risk Assessment Decision Matrix Method is used. Allrisk scores corresponding to each hazard comparison for the concrete reinforced,steel and mild steel buildings.140 sub-items are determined in concrete reinforced building, 149 sub-items aredetermined in steel building and 130 sub-items are determined in mild steel building.Steel building has the most activities, on the other hand mild steel building has theleast activities. When the buildings are compared in terms of total risk score, theconcrete reinforced building has 2712 risk score, steel building has 3308 risk scoreand lastly mild steel building has 2815 risk score. Consequently, while the mosthazardous system is steel building, the concrete reinforced building has minimumrisk in the other buildings. There are some reasons of this situation. One of thereasons why steel building is the most hazardous system is that steel is a heavymaterial. The other reason is that steel building has more activity than the otherbuildings. What is more, greater part of these activities hold medium level risk andsignificant level risk. In addition to using crane, risk score shows big differences inrisk score of structural works in construction.In the second category of this section, in order to strengthen the control and decisionmaking mechanism, the logical place of each activity is determined and work plansare prepared by using a computer software called "Primavera Project Planner".Thanks to these work plans, the most risky activities, at which time this riskyactivities begin and finish and in this period taken safety measures are determined.Construction period of concrete reinforced building is the longest time, on the otherhand construction period of steel building is the shortest. Trim works in steel andmild steel buildings are not fabricated, these trim works are made as in concretereinforced building. Thus, the reason why construction period of the mild steel is upto more than one month is that there are different trim works in steel and mild steelbuildings.Total risk curve, the histogram graphs of risk and bar diagrams are obtained by usingcomputer software. As a result, the most risky period of projects are determined withtotal risk curve, the histogram graphs of risk and bar diagrams. These graphs aremade reviews. Then, work items in the most risky period of projects, hazards andrisk scores of corresponding to these work items have been identified.In the conclusion section of this study, a number of recommendations which arenecessary are presented to reduce occupational accidents with comparison andresults.As a result of this study; according to identifying which building is more risky, totalrisk score, what type of structure is more risky in which phase, activities that makeup the risky phase, and hazards of corresponding to these activities, it is necessarythat a number of measures must be taken to reduce and prevent occupationalaccidents.In case of determination of losses occur during working in the construction sector,taking security measures in the workplace , removing high enough the level ofeducation and awareness of employee, making controls of equipment and materialsregularly, establishment of safety management plan in design phase, reducingpotential occupational accidents and bad results which results from theseoccupational accidents are anticipated.