Tire ve Ödemiş ilçelerinde domates, birinci ve ikinci ürün patates alanlarında domates güvesi [Tuta absoluta (Meyrick) (Lepidoptera: Gelechiidae)]' nin popülasyon değişimi, zararı ve doğal düşmanlarının belirlenmesi
Determination of population changes damage, and natural enemies of tomato leafminer [Tuta absoluta (Meyrick) (Lepidoptera: Gelechiidae)] in Tire and Odemis districts in tomato, early and late season product potato areas
Yazar: BAHAR ÇAYLAK
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN BAŞPINAR
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Amaç: Bu çalışma 2019-2020 yıllarında Tire ve Ödemiş (İzmir) ilçelerinde birinci ve ikinci ürün patates ile domates alanlarında Tuta absoluta (Meyrick) (Lepidoptera: Gelechiidae)' nın popülasyon değişimi, zararı ve doğal düşmanlarının saptanması amacıyla yürütülmüştür. Materyal ve Yöntem: Örneklemeler haftalık olarak gerçekleştirilmiştir. T. absoluta' nın popülasyon değişimleri feromon tuzaklarla izlenmiştir. Bitkilerin bulaşıklık oranı ve zarar şiddeti her bir örnekleme alanında 100 bitki gözle inceleme yapılarak belirlenmiştir. Meyvelerdeki bulaşıklık oranları, hasat sırasında her bir çalışma alanında 500 (5 x 100) meyve kontrol edilerek belirlenmiştir. Doğal düşmanlar atrap ve kültüre alma yöntemiyle elde edilmiştir. 
Bulgular: Feromon tuzaklarında tüm yıl boyunca ergin Tuta absoluta bireyleri saptanmış ve vejetasyon başlangıcından itibaren zararlı popülasyonu artış göstermiştir. Bulaşıklık oranı en yüksek domates ve ikinci ürün patateslerde %100' e kadar çıkmıştır. En yüksek zarar domateslerde 4,50 galeri/bileşik yaprak olarak belirlenmiştir. Domateste meyvelerde %19,4-24,4 oranında bulaşıklık belirlenmiştir. Birçok predatör ve parazitoit doğal düşman saptanmıştır. 
Sonuç: Çalışmalarda yıl boyunca ergin T. absoluta saptanmış ve domateste önemli zararlar oluşturmuştur. Zararlıyla mücadelede mevcut doğal düşmanların göz önünde tutulması ve etkinliklerinin artırılmasının önemli olduğu kanısı oluşmuştur.

Anahtar Kelimeler: Doğal düşmanlar, Domates güvesi, Domates, Patates, Tuta absoluta

Abstract:
Objective: The study was conducted to determine population fluctuations, damage, and natural enemies of Tuta absoluta (Meyrick) (Lepidoptera: Gelechiidae) in Tire and Ödemiş (İzmir) districts in the years of 2019-2020. 
Material and Methods: The samplings in the study were performed weekly. The population fluctuations were monitored by using delta type pheromone traps. The rate of infested plants and severity of damage were estimated in per cent by examining 100 plants weekly in the field. The rate of infested tomatoe fruits were estimated in per cent by counting 500 fruits (5 x 100) in each study field. Natural enemies were obtained by sweeping net and culturing from the infested plants. 
Results: Tuta absoluta adults were observed in the traps all year around. The numbers of T. absoluta adult populations increased from the begining as plants were growing in the field. The infested plant rates have reached to as much as 100 per cent in tomato and late season potato fields. and as much as 22 per cent in early season potato fields. The maximum number of mines was 4,50 mines per compound leaf in tomato. The rate of infested fruit in tomato occured 19,4-24,4 per cent. Many parasitoit and predators from different families were determined.  
Conclusion: T. absoluta adults were active all year round and they caused serious damage in tomato. Efforts to amend and protect natural enemies should be considered, and control measures are taken to reduce of a hazard.

Key Words: Natural enemies, Potato, Tomato leafminer, Tomato, Tuta absoluta