Kronik hastalıklara sahip olmanın COVID-19'un morbidite ve mortalitesi üzerine etkilerinin araştırılması
Investigation of the effects of having chronic diseases on the morbidity andmortality of COVID-19
Yazar: AYŞENUR KARA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA BAYRAKTAR
Atatürk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Dislipidemi = Dyslipidemia ; Hiperlipidemiler = Hyperlipidemias ; Hipertansiyon = Hypertension ; Kronik hastalık = Chronic disease ; Morbidite = Morbidity ; Mortalite = Mortality ; Obezite = Obesity

Özet:
Amaç: Bu çalışmada, COVID-19 pozitif hastalardan, hipertansiyon, obezite,
hiperlipidemi, dislipidemi veya diyabetes mellitus gibi kronik hastalıklara sahip
olmanın ve ilaç kullanımının, COVID-19 morbidite ve mortalitesi üzerine etkilerinin
araştırılması amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Retrospektif olarak, kronik hastalığı olan ve olmayan,
COVID-19 testi pozitif hastaların dosya ve arşiv bilgileri taranmıştır. Hastaların
demografik özellikleri, kronik hastalıkları, kronik hastalıklarına yönelik kullandıkları
ilaçlar, hastane yatış ve kalış süreleri ve hastane çıkış durumları (şifa veya haliyle
taburcu) araştırılarak, kronik hastalıkları olmayan hastalarla karşılaştırılmıştır.
Bulgular: Çalışmamıza dahil edilen hastaların yaş ortalaması 46,7 ve %60,5'i
erkek idi. Hastaların %22,4'ünde obezite, %21,4'ü hipertansiyon (HT), %17,6'sı
korner arter hastalığı (KAH), %11'inde ise diabetes mellitus (DM) mevcuttu. Kronik
hastalığa sahip olan bireylerin yaş ortalaması daha yüksek, boyları daha kısa, kilo, bel
çevresi ve vücut kitle indeksi (VKİ) daha fazlaydı. Evli ve dul olanların bekar olanlara
göre kronik hastalık sıklığı daha fazla idi. Eğitim seviyesi arttıkça kronik hastalık
sıklığı azalmakta idi. Kronik hastalığa sahip hastalarda hospitalizasyon, komplikasyon
gelişimi, entübasyon ve mortalite oranları daha yüksekti, yoğun bakım ve servis yatış
oranları ve süreleri kronik hastalığı olmayanlara göre daha uzundu.
HT hastalarında hospitalizasyon, tromboembolik komplikasyon ve mortalite
oranlarını artmış, yoğun bakım yatış oranları anlamlı derecede yüksek bulunmuştur.
ACEİ kullanan hastalarda kardiyak, tromboembolik komplikasyon ve mortalite
oranlarını yüksek iken, ARB kullanan hastalarda hospitalizasyon, solunumsal,
enflamatuar komplikasyonlar ve sekonder enfeksiyon oranlarını yüksek olarak
saptandı. KKB kullanan hastalarda hospitalizasyon ve sekonder enfeksiyon oranları
yüksekti, beta bloker kullanan hastalarda tromboembolik komplikasyon, diüretik
kullanan hastalarda ise solunumsal ve enflamatuar komplikasyonlarda ve mortalitede
artış saptandı.
x
DM tanılı hastaların servise yatış süreleri daha uzundu. DM'si olan hastaların
hospitalizasyon ve kardiyak komplikasyon oranları anlamlı derecede yüksekti. İnsülin
kullanan hastalarda kardiyak komplikasyonlarda istatistiksel olarak anlamlı derecede
artış vardı, fakat oral anti-diyabetik kullanan hastalarda anlamlı artış saptanmadı.
Kardiyak komplikasyonlar hiperlipidemili hastalarda anlamlı derecede yüksekti.
Obezitesi olan hastaların servis yatış süreleri anlamlı derecede daha uzundu,
hospitalizasyon ve tromboembolik komplikasyon oranlarında artış saptandı, fakat
diğer parametrelerle herhangi bir ilişki bulunamadı. KAH olan hastalarda
hospitalizasyon, komplikasyonlardan solunumsal, kardiyak, tromboembolik, nörolojik
ve sekonder enfeksiyon oranları yüksek olarak saptandı. Antitrombotik kullanan
hastaların servis yatış süreleri anlamlı derecede uzundu. Anti-iskemik tedavi alan
hastalarda ise yalnızca solunumsal, kardiyak komplikasyon ve sekonder enfeksiyon
oranları yüksekti. Hipotiroidi tanılı hastaların yoğun bakım yatış süreleri daha uzundu.
Astım/KOAH'ı olan hastaların yaş ortalamaları ve VKİ'leri daha yüksek,
yoğun bakım yatış süreleri anlamlı oranda daha uzundu, hospitalizasyon, solunumsal
ve enflamatuar komplikasyon oranları yüksek saptadık. İnhale kortikosteroid tedavisi
almakta olan astım/KOAH tanılı hastaların hospitalizasyon, entübasyon, özellikle
solunumsal komplikasyon oranlarında artış saptadık. Lökotrien resptör antagonisti
(LRA) kullanmayan hastalarda solunumsal komplikasyonlar yüksekken, kullanan
hastalarda anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Fakat LRA kullanan hastalarda mortalite
oranları daha yüksek bulundu. Teofilin ve antikolinerjik tedavi alan hastalarda
entübasyon oranları yüksek bulundu. Teofilin, antikolinerjik ve İKS tedavisi alan
hastaların yoğun bakım, B2A kullanan hastalarınsa servis yatış süreleri daha uzundu.
Sonuç: Erkek cinsiyet, ileri yaş ve kronik hastalığa sahip hastalarda
hospitalizasyon, komplikasyon gelişimi, entübasyon ve mortalite oranları daha yüksek
olarak saptanmıştır. Kronik hastalığı olan hastaların yoğun bakım ile servis yatış
süreleri ve oranları daha yüksektir.
Anahtar Kelimeler: COVID-19, kronik hastalık, mortalite, morbidite, kronik
hastalık yönetimi

Abstract:
Investigation of the Effects of Having Chronic Diseases on the Morbidity and
Mortality of COVID-19
Objective: In this study, it was aimed to investigate the effects of having
chronic diseases such as hypertension, obesity, hyperlipidemia, dyslipidemia or
diabetes mellitus among COVID-19 positive patients and the use of drugs on COVID-
19 morbidity and mortality.
Materials and Methods: The archives of patients with and without chronic
disease, positive for COVID-19, were reviewed retrospectively. The demographic
characteristics of the patients, their chronic diseases, the drugs they use for their
chronic diseases, the length of hospitalization, and their hospital discharge status
(healing or excitus) were compared with patients without chronic diseases.
Results: The mean age of the patients included in our study was 46.7 and
60.5% were male. 22.4% of the patients had obesity, 21.4% had hypertension (HT),
17.6% had coronary artery disease (CAD), 11% had diabetes mellitus (DM).
Individuals with chronic disease had a higher average age, shorter height, higher
weight, waist circumference and body mass index (BMI). The frequency of chronic
diseases was higher in the married and widowed than the single ones. As the level of
education increased, the frequency of chronic diseases decreased. Hospitalization,
complication development, intubation and mortality rates were higher in patients with
chronic disease, and the rates and durations of intensive care and service
hospitalization were longer than those without chronic disease.
Hospitalization, thromboembolic complications and mortality rates increased
in patients with HT, and the rates of intensive care hospitalization were found to be
significantly higher. While the rates of cardiac, thromboembolic complications and
mortality were high in patients using ACEI, rates of hospitalization, respiratory,
inflammatory complications and secondary infections were found to be high in patients
using ARBs. Hospitalization and secondary infection rates were high in patients using
CCB, thromboembolic complications were found in patients using beta blockers, and
respiratory and inflammatory complications and mortality were increased in patients
using diuretics.
xii
Patients with a diagnosis of DM had longer hospitalization durations.
Hospitalization and cardiac complication rates were significantly higher in patients
with DM. There was a statistically significant increase in cardiac complications in
patients using insulin, but no significant increase was found in patients using oral antidiabetics.
Cardiac complications were significantly higher in patients with
hyperlipidemia. Patients with obesity had significantly longer service stays, increased
rates of hospitalization and thromboembolic complications, but no correlation was
found with other parameters. The rates of hospitalization, respiratory, cardiac,
thromboembolic, neurological and secondary infections among the complications
were found to be high in patients with CAD. Patients using antithrombotics had
significantly longer service stays. Only respiratory, cardiac complications and
secondary infection rates were high in patients receiving anti-ischemic treatment.
Patients diagnosed with hypothyroidism had longer intensive care unit stays as well.
The patients with asthma/COPD had a higher mean age and BMI, a
significantly longer stay in intensive care units, and higher rates of hospitalization,
respiratory and inflammatory complications. We found an increase in the rates of
hospitalization, intubation, and especially respiratory complications in patients with
asthma/COPD who were receiving inhaled corticosteroid (ICS) therapy. While
respiratory complications were high in patients not using leukotriene receptor
antagonist (LRA), no significant relationship was found in patients using it. However,
mortality rates were higher in patients using LRA. Intubation rates were found to be
high in patients receiving theophylline and anticholinergic therapy. Patients who
received theophylline, anticholinergic and ICS treatment had longer hospital stays in
the intensive care unit, and patients using B2A had longer hospital stays.
Conclusion: Hospitalization, complication development, intubation and
mortality rates were found to be higher in patients with male gender, advanced age and
chronic disease. Patients with chronic diseases have higher hospitalization times and
rates in intensive care units.
Keywords: COVID-19, chronic disease, mortality, morbidity, chronic disease
management