Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi sisteminde bireysel özerklik ilkesi doğrultusunda özel hayata saygı hakkı
The right to respect for private life in line with the principle of personal autonomy in the European Convention on Human Rights' system
Yazar: TÜRKAN ÖZKAN
Danışman: PROF. DR. FUNDA KESKİN ATA
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hukuk = Law ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi = European Convontion on Human Rights ; Bireysel özerklik = Individual autonomy ; Hak ve özgürlüklere saygı = Respect for rights and freedoms ; Kişilik hakkı = Personality right ; Özel hayat = Private life ; Özerklik = Autonomy ; İnsan onuru = Human dignity

Özet:
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 8. maddesinde düzenlenen özel hayata saygı hakkı, birçok farklı menfaati koruyacak şekilde dinamik olarak yorumlandığında bu çalışma bağlamında kullandığımız ifadeyle, referans bir hak niteliği kazanmış ve bunu gerçekleştirmenin aracı olarak bir yorumlama ilkesi, bireysel özerklik, belirleyici hale gelmiştir. Bireysel özerklik, en basit haliyle bir kişinin dışarıdan kendisine dayatılan koşullar ile yönetilmeksizin, kendi başına karar alabilmesi ve kendince iyi addettiği bir hayatı seçip yaşayabilmesi fikrine dayalıdır. Bireysel özerklik, hukuksal düzleme uyarlandığında sınırsız bir özgürlük olarak tasavvur edilmemeli ancak kişinin en özel, en mahrem yönlerine yapılabilecek müdahalelere karşı bir bağışıklık geliştirilmesini sağlamalı ve gerektiği takdirde bu yönde devletlerin koruma yönündeki edimlerini de temin edebilmelidir. Bu doğrultuda, bireysel özerkliğin kuramsal temelleri ve özellikle liberal düşünce geleneğindeki anlamı sorgulanmakta; pozitif bir özgürlük anlayışının geliştirilmesi için özel yaşamın ardındaki temel bir değer olarak işaret edildiği ortaya konmaktadır.
Böylece Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, dinamik bir yorum yöntemiyle özel hayata saygı hakkını bireysel özerklik ilkesi doğrultusunda yorumladığında pozitif bir özgürlük anlayışı geliştirmeye başlamıştır. Bu yeni anlayış, pozitif hukukun sabitlediği kabul edilen hak kapsamlarını genişletmekte ve dolayısıyla birçok farklı hukuki menfaati koruma kapsamına dâhil etmektedir; hatta hakların kullanımına dair bireyin tercihlerinin belirleyici kılınmasını sağlamaktadır. Dinamik yorumun, bireysel özerklik ilkesi doğrultusunda özel hayata saygı hakkını nasıl dönüştürdüğü tespiti üzerinden, kimi sonuçlar ve sınırlılıklar ortaya çıkmaktadır. Bu doğrultuda, özel hayata saygı hakkıyla ilintili olan üç karar grubu (destekli intihar, kürtaja erişim ve açlık grevine müdahale) seçilmiş; dinamik yorumlamanın bu kararlar üzerinden sınırlılıkları gösterilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
When interpreted dynamically in a way that protects many different interests, the right to respect for private life, regulated in Article 8 of the European Convention on Human Rights, has become a reference right, as we use it in the context of this study and an interpretation principle, personal autonomy, has become a decisive instrument in its realization. Personal autonomy, in its simplest form, is based on the idea that a person shall make decisions on his own, without being governed by external conditions imposed on him and also choose and live a life that he considers good. While personal autonomy should not be conceived as an unlimited freedom, it shall ensure an immunity against the interventions that can be made upon the most private and intimate aspects of the individual and if necessary, provide some positive protection by the states. In this direction, the theoretical foundations of personal autonomy and especially its meaning in the tradition of liberal thought are investigated and it is revealed that it is configurated as a fundamental value behind the private life in order to develop a positive understanding of freedom.
Thus, when the European Court of Human Rights interprets the right to respect for private life in line with the principle of personal autonomy with the means of a dynamic interpretation method, it has started to develop a positive understanding of freedom. This new understanding expands the scope of rights, accepted to be fixed by positive law and therefore, includes many different legal interests within the scope of protection. It even ensures that the preferences of the individual regarding the use of rights be determinant. Some results and limitations emerge from the evaluation of how the dynamic interpretation transforms the right to respect for private life in line with that principle. Accordingly, three decision groups related to the right to respect for private life (assisted suicide, access to abortion and intervention to hunger strike) has been specified and focused upon in order to show the limitations of dynamic interpretation.