Tip 2 diyabetli bireylerde sağlık inanç modeline göre temellendirilmiş eğitimin sağlık inançları, öz-etkililik ve sağlıklı yaşam biçimi davranışları üzerine etkisi
The effect of based education on the health belief model on health beliefs, self-efficacy and healthy lifestyle behaviors in individuals with type 2 diabetes
Yazar: ŞÜKRÜ EKENLER
Danışman: PROF. DR. ÜLKÜ POLAT
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Hemşirelik = Nursing ; Sağlık inanç modeli = Health belief model ; Sağlıklı yaşam = Healthy life ; Uzaktan eğitim = Distance education ; Yaşam tarzı = Life style ; Öz yeterlilik = Self-efficacy

Özet:
Bu çalışma, tip 2 diyabetli bireylerde Sağlık İnanç Modeline göre temellendirilmiş uzaktan eğitimin sağlık inançları, öz-etkililik ve sağlıklı yaşam biçimi davranışlarına etkisini incelemek amacıyla yapılmıştır. Çalışma, randomize kontrollü olarak Ocak 2022-Temmuz 2022 tarihleri arasında bir üniversite hastanesinin endokrinoloji polikliniğine başvuran 82 (müdahale grubu:41, kontrol grubu:41) tip 2 diyabetli bireyle yapılmıştır. Verilerin toplanmasında "Tanıtıcı Özellikler Bilgi Formu", "Diyabet Hastalarında Sağlık İnanç Modeli Ölçeği", "Diyabet Yönetimine İlişkin Öz-Etkililik Ölçeği" ve "Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği-II" kullanılmıştır. Müdahale grubundakilere WhatsApp aracılığıyla Sağlık İnanç Modeline temellendirilmiş diyabet eğitim videoları gönderilmiştir. Kontrol grubuna ise 12 hafta boyunca standart klinik bakım haricinde herhangi bir girişim uygulanmamıştır. Müdahale grubunda eğitim videolarını izlemeyenler için kısa mesaj ile hatırlatmalar yapılmıştır. Tüm katılımcılara ilk görüşmede veri toplama araçları uygulanarak ön test değerlendirmesi yapılmıştır. Kontrol ve müdahale grubunun altıncı haftada ara değerlendirmesi yapılmıştır. Ara değerlendirmeden sonra müdahale grubuna herhangi bir girişim yapılmamıştır. Müdahale ve Kontrol gruplarına 12. haftada son test uygulanmıştır. Çalışmada müdahale ve kontrol gruplarının Diyabet Hastalarında Sağlık İnanç Modeli Ölçeği, Diyabet Yönetimine İlişkin Öz-etkililik Ölçeği ve Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği II ön test puan ortalamaları arasında anlamlı bir fark yokken (p>0,05) son test puan ortalamaları arasında anlamlı fark bulunmuştur (p<0,05). Bu çalışmada, tip 2 diyabetli bireylere Sağlık İnanç Modeline göre temellendirilmiş uzaktan eğitimin bireylerin sağlık inançlarını, öz-etkililiklerini ve sağlıklı yaşam biçimi davranışlarını olumlu şekilde etkilediği belirlenmiştir. Araştırma sonuçları doğrultusunda; diyabetli bireylerde etkili bir diyabet yönetimi için alanda hizmet veren hemşirelerin bu hastalara model temelli eğitim ve danışmanlık vermesi önerilmektedir.

Abstract:
This study was conducted to examine the effect of distance education based on the Health Belief Model on health beliefs, self-efficacy and healthy lifestyle behaviors in individuals with type 2 diabetes. The study was conducted in a randomized controlled manner with 82 (intervention group: 41, control group: 41) type 2 diabetes individuals who applied to the endocrinology outpatient clinic of a university hospital between January 2022 and July 2022. "Descriptive Characteristics Information Form", "Health Belief Model Scale in Diabetes Patients", "Self-Efficacy Scale for Diabetes Management" and "Healthy Lifestyle Behaviors Scale-II" were used to collect data. Diabetes education videos based on the Health Belief Model were sent to those in the intervention group via WhatsApp. In the control group, no intervention was applied except for standard clinical care for 12 weeks. Reminders were made via text messages for those who did not watch the training videos in the intervention group. A pre-test evaluation was made by applying data collection tools to all participants at the first interview. Interim evaluation of the control and intervention groups was made at the sixth week. After the interim evaluation, no intervention was made in the intervention group. Post-test was applied to the Intervention and Control groups at the 12th week. In the study, there was no significant difference between the pre-test mean scores of the intervention and control groups on the Health Belief Model Scale, Diabetes Management Self-Efficacy Scale and the Healthy Lifestyle Behaviors Scale II (p>0.05), a significant difference was found between the post-test mean scores. (p<0.05). In this study, it was determined that distance learning based on the Health Belief Model for individuals with type 2 diabetes positively affected individuals' health beliefs, self-efficacy and healthy lifestyle behaviors. In line with the research results; for an effective diabetes management in individuals with diabetes, it is recommended that nurses serving in the field provide model-based training and counseling to these patients.