Uzam ve olanaklılık bağlamında mekan ve sınır deneyimi
Space and limit experience in the context of extension and possibility
Yazar: BAŞAK POLAT
Danışman: DOÇ. DR. TOLGA SAYIN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Mekan kavramı 2000 yılı aşan süredir, farklı adlandırmalar ve kapsamlarla varlığını sürdürmüştür. Mimarlık felsefesindeki yerini son yüzyılda almasına rağmen baskınlığı aşikardır. Çalışma kapsamında, mekan ve sınırın okuması felsefe ve mimarlık felsefesi ağırlıklı olmak üzere disiplinler arası bakış ile yapılmıştır. Öncelikle mekanın zaman içinde değişen tanımları kronolojik olarak sıralanmış ve modern mimari düşünce öncesi ve sonrası olarak ayrılmış fakat uzam (extension, ing) ve olanaklılık (possibility ing) olarak iki ana düşünce çatısı altında değerlendirilmiştir. Uzamsal mekanın ölçülebilir, maddesel niteliği ve buna karşılık yeğinsel olanaklılık mekanının 'olay'a imkan veren esnekliği ifade edilerek, uzam ve olanaklılık tanımlamaları irdelenmiştir. Mekanın zaman içinde kazandığı anlamların incelendiği ikinci bölümde mekanın tanımının ötesindeki ilişkilerine de değinilmiştir. Yer kavramı ile iç içe geçmişliği ve sonrasında zaman, hareket, algı ve bedenin mekan ile ilişkisi 'özne' odak alınarak irdelenmiştir.
'Mekanın sınırı ve dönüşümü' bölümünde 'sınır' kavramının felsefi ve mimari tanımları yapılmış ve mekanın sınırının nitelikleri öncelikle iç-dış ve ara mekanlar üzerinden, sonrasında sınırın muğlaklaşması üzerinden analiz edilmiştir. Sınırda olma durumu, iç-dış, aralık, eşik ve üçüncü mekan ile tanımlanmıştır. Sınır deneyimi kavramsal olarak tanımlanırken uygulama üzerinden de değerlendirme yapılmıştır.
Son bölümde, hem sanat ürünü hem de mimari ürün olarak, özne odaklı mekan ve sınır okuması bağlamında uygun bir temsil örneği olarak Serpentine Galeri Pavyonları tercih edilmiş, sınırda olma durumunu ve sınırın muğlaklaşmasını örneklemesi açısından değerlendirilip incelenmiştir. Pavyonların işlevselliği ve etkisi öne çıkan bir konudur. Pavyonun galerinin uzantısı olarak yüklenmiş olan işlevi uzamsallığını vurgularken, sanat ürünü olarak özne ile ilişkisi ve etkileşimi olanaklılığı vurgular. Pavyon mekanı bir uzam 'extension' olarak bir gösteri nesnesine dönüşmekte ve medyatik alanda popülerleşerek araçsallaşmaktadır. Yapıya olanaklılık mekanı niteliği katan kullanıcının deneyimi ve duyumsamadır.
Çalışmanın köksapsal (rizomatik) gelişimi dolayısıyla bir sonuca varması planlanmamıştır. Kavramsal tanımların kronolojik irdelemesi dışında doğrusal bir gelişim şeması hedeflenmemiştir. Mekanın kavramsallığı, mekan mevhumu, mekanın gerçekliği ve mekanın bedenin dışında, bağımsız varlığı ya da bedenin varlığı ve etkileşimi ile var olup şekillenmesi sorgusu kesin bir yargıya varma niyetinden uzak durularak irdelenmiştir.

Abstract:
The concept of space has existed for more than 2000 years with different names and contents. Despite the fact that it took its place in the philosophy of architecture in the last century, its dominance is evident. Within the scope of the study, the reading of space and boundary was carried out with an interdisciplinary perspective, with a particular emphasis on philosophy and architectural philosophy. Primarily, the changing definitions of space in time are listed in chronological order, whilst being divided into pre and post modern architectural thought evaluated under two main ideas as extension and possibility. Extension and possibility is defined as; the measurable, material quality of 'extension' and the opposite intensive quality and flexibility of 'possibility' allowing 'event' to take place, are examined. In the second part, where the definitions gained over time are examined, the relations beyond the definition of space are also mentioned. The intertwined  relations between the concept of place and space is mentioned and then the relationship between time, movement, perception and body with space is examined by focusing on the 'subject'.
In the 'Boundary and Transformation of Space' section, the philosophical and architectural definitions of the concept of 'boundary' have been made and the qualities of the boundary of space have been analyzed primarily through internal-external and in-between spaces and then through the ambiguity of the boundary. The state of being in the boundary is defined as internal-external, threshold, in-between and third space. Boundary experience was evaluated through the exercise while being conceptually defined.
In the last chapter, Serpentine Gallery Pavilions have been chosen as an appropriate representation in terms of subject-oriented space and border reading, both as an art product and as an architectural product, and evaluated and examined in terms of exemplifying the border experience and the ambiguity of the border. The functionality and effect of the pavilions is a prominent issue. The function of the pavilion as an extension of the gallery emphasizes its spatiality, while the relationship and interaction with the subject as the product of art emphasizes the possibility. The pavilion space is transformed into a performance object as an 'extension' and instrumentalized while being popularized in the media. It is the experience of the user and the sensation that gives the structure the state of possibility.
Due to the rhizomatic development structure of the study, it is not planned to reach a conclusion. A linear development scheme is not targeted except for the chronological study of conceptual definitions. The question of the conceptuality of space or the reality of space and the existence of the space outside the body, its independent existence, or the existence and interaction of the body and its formation have been examined by avoiding the intention to reach a definitive judgement.