Lise öğrencilerinin bilgi edinme ve katılım hakları ile okula aidiyet duygusu arasındaki ilişki
The relationship between high school students rights of access to information and participation and the sense of belonging to the school
Yazar: ALİ İHSAN ÇUHADAR
Danışman: PROF. DR. ALİ BALCI
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Yönetimi ve Politikası Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Teftişi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilgi edinme = Obtain information ; Bilgi edinme hakkı = Obtain information rights ; Katılım hakkı = Right to participate ; Lise öğrencileri = High schools students ; Okula aidiyet = School belonging ; Ölçekler = Scales ; Öğrenci katılımı = Student participation

Özet:
Öğrencilerin okula aidiyet duygu düzeylerinin olumlu olarak yüksek olması eğitim çıktılarının başarısını etkileyen önemli bir faktördür. Daha önce yapılan araştırmalarda okula aidiyet duygusu ile akademik başarı, akran ilişkileri, öğretmen-öğrenci ilişkileri, katılım, okul ortamı, okulun bulunduğu çevre, etnik köken gibi birçok değişken arasında ilişki olduğu tespit edilmiştir. Bu araştırmada; literatürde tespit edilen değişkenlerden farklı olarak Türkiye'de ulusal mevzuatın lise öğrencilerine tanımladığı bilgi edinme ve katılım hakları ile okula aidiyet duygusu arasındaki ilişkiyi tespit etmek amaçlanmıştır. Araştırmada karma araştırma yöntemlerinden açımlayıcı sıralı desen yöntemi kullanılmıştır. Nicel araştırmanın katılımcılarını, Ankara ilinde nüfusu 50.000 ve üzerinde olan ilçelerde bulunan özel ve kamu Anadolu liselerinde okuyan öğrenciler ve bu okullarda görev yapan öğretmen ve yöneticiler arasından tabakalı örnekleme yöntemi ile belirlenen 793 öğrenci, 587 öğretmen oluşturmaktadır. Nitel araştırmanın katılımcılarını ise özel ve kamu Anadolu liselerinde okuyan 33 öğrenci oluşturmaktadır.
Araştırmanın nicel aşamasında veriler araştırmacı tarafından geliştirilen "Lise Öğrencilerinin Bilgi Edinme ve Katılım Hakları Ölçeği" ve Goodenow (1993) tarafından geliştirilen ve Sarı (2013) tarafından Türkçe'ye uyarlanan "Okula Aidiyet Duygusu Ölçeği" ile toplanmıştır. Araştırmanın nitel aşamasında veriler araştırmacı tarafından geliştirilmiş olan yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Nicel verilerin analizinde betimsel istatistik yöntemlerinden ortalama, standart sapma ve frekans değerlerine göre yorumlama yapılmıştır. Ayrıca katılımcıların görüşleri ile elde edilen verilerin analizinde cinsiyet ve okul türü değişkeni için bağımsız örneklemler t testi, ikiden fazla kategorik değişkenlerle karşılaştırma yaparken tek yönlü varyans analizi kullanılmıştır. Araştırmanın nitel aşamasında görüşme formu ile toplanan veriler içerik analizi ile çözümlenmiştir.
Araştırma sonucunda katılımcı öğrencilerin görüşlerine göre; lise öğrencilerinin bilgi edinme ve katılım haklarını bilme düzeyi ile okula aidiyet duyguları arasında düşük düzeyde, haklarını kullanma düzeyi ile okula aidiyet duyguları arasında orta düzeyde pozitif ilişki bulunmuştur. Katılımcı yönetici ve öğretmenlerin görüşlerine göre; lise öğrencilerinin bilgi edinme ve katılım haklarını bilme düzeyi ile okula aidiyet duyguları arasında orta düzeyde, haklarını kullanma düzeyi ile okula aidiyet duyguları arasında orta düzeyde pozitif ilişki bulunmuştur.

Abstract:
The fact that students' sense of belonging to the school is positively high is an important factor affecting the success of educational outcomes. In previous studies, it has been determined that there is a relationship between the sense of school belonging and many variables such as academic achievement, peer relationships, teacher-student relations, participation, school environment,  ethnic origin. In this study; unlike variables identified in the literature to high school students in Turkey with the national legislation that defines rights to information and participation aimed to determine the relationship between the school a sense of belonging. Exploratory sequential design method, one of the mixed research methods, was used in the study. The participants of the quantitative research are 793 students and 587 teachers determined by stratified sampling among the students studying in private and public Anatolian high schools in districts with a population of 50,000 and over in Ankara and the teachers and administrators working in these schools. The participants of the qualitative research are 33 students studying in private and public Anatolian high schools.
In the quantitative phase of the study, the data were collected with the "High School Students' Right to Information and Participation Scale" developed by the researcher and the "Sense of School Belonging Scale" developed by Goodenow (1993) and adapted into Turkish by Sarı (2013). In the qualitative phase of the research, the data were collected with a semi-structured interview form developed by the researcher. In the analysis of quantitative data, interpretation was made according to mean, standard deviation and frequency values from descriptive statistical methods. In addition, independent samples t test for gender and school type variable was used in the analysis of the data obtained from the opinions of the participants, and one-way analysis of variance was used when comparing with more than two categorical variables. In the qualitative phase of the research, the data collected with the interview form were analyzed by content analysis.
According to the opinions of the participant students at the end of the research; There was a low level positive correlation between high school students' level of knowing their right to information and participation rights and their sense of school belonging, and a moderate positive correlation between their level of exercising their rights and their sense of school belonging.According to the opinions of participating administrators and teachers; There was a moderate positive correlation between high school students' knowledge of their rights to information and participation and their sense of belonging to the school, and a moderate positive correlation between their level of exercising their rights and their sense of school belonging.