İzmir-kasaba ve uzantısı demiryolu hatları (1863-1897)
Izmir-kasaba and prolongation railway lines (1863-1897)
Yazar: ARİF KOLAY
Danışman: PROF. DR. VAHDETTİN ENGİN
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Tarihi Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Tarih = History ; Ulaşım = Transportation
Dizin: Demir yolları = Railways ; Demir yolu işletmeleri = Railway businesses ; Demir yolu taşımacılığı = Railway transportation ; Kasaba = Town ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Tarih = History ; Yakın Çağ = Modern Times ; İmtiyazlar = Concessions ; İmtiyazlı şirketler = Chartered companies ; İzmir = Izmir

Özet:
Demiryollarının dünyada ortaya çıkmasından kısa bir süre sonra Osmanlı Devleti'nde de yapılmaya başladı. Çalışmamıza konu olan İzmir-Kasaba Demiryolu ve uzantıları da Osmanlı Devleti sınırları içinde imtiyazı verilen hatlar arasında beşinci, Anadolu'da ikinci sırayı alıyordu.Her ne kadar Kasaba Demiryolu için 1856 yılından itibaren çeşitli kişi ve gruplar tarafından girişimler olmuşsa da imtiyaz, 4 Temmuz 1863'te Edward Price'a verildi ve demiryolunun inşa ve işletmesini İngilizler üstlendi. 19 Nisan 1864'te yapımına başlanan demiryolu inşaatı çok hızlı bir şekilde devam etti ve 23 Ocak 1866 tarihinde resmi açılış yapıldı. Böylelikle 19 Nisan 1864 tarihinde inşasına başlanan ve dört yılda bitirilmesi için müddet verilen İzmir-Turgutlu arasındaki demiryolu, belirtilen süreden çok daha önce tamamlandı. Bu aynı zamanda Osmanlı Devleti'nin Anadolu topraklarında işletmeye açılan ilk demiryolu hattı idi. Bundan çok daha önce, yani 1856 yılında imtiyazı verilen İzmir-Aydın hattı bu tarihte henüz tamamlanamamıştı.Turgutlu-Alaşehir arasındaki demiryolu inşaatına 8 Haziran 1867'de başlandı. Ancak mali yetersizlikler sonucu ara verilen inşaata 1872'de tekrar başlandı ve Mart 1875'te bitirilerek hizmete açıldı. İzmir-Kasaba Demiryolu ile birlikte 175 kilometreye ulaşan bu hat o zamana kadar Anadolu'da yapılan demiryolları içerisinde en uzun demiryolu olma unvanını elde ediyordu.Kasaba Demiryolu Şirketi, 9 Mayıs 1888'de, Manisa-Soma demiryolu inşa imtiyazını da elde etti. 23 Kasım 1888 tarihinde inşasına başlanan ve yaklaşık 17 ay gibi kısa bir sürede tamamlanan 92 kilometrelik Manisa-Soma şubesi, 1890 Mart'ında tamamen bitirildi ve 1 Mayıs 1890 tarihinden itibaren de işletmeye açıldı.Hat, 1893'te, bir taraftan Bandırma'ya, diğer taraftan Afyonkarahisar'a kadar uzatılmak şartıyla Belçikalı George Nagelmackers'e satıldı. Nagelmackers imtiyazı aldıktan sonra sahip olduğu haklarını bir Fransız şirketine devrederek, Kasaba Demiryolu'nun İngilizlerden Fransızlara geçmesini sağladı. 18 Ekim 1895 tarihinde başlanan Alaşehir-Afyon hattı da kısa sürede tamamlanarak 20 Ekim 1897 tarihinde işletmeye açıldı. Son olarak şirket, 17 Temmuz 1910'da imtiyazını aldığı Soma-Bandırma demiryolunu Aralık 1912'de tamamlayarak hizmete açtı. Böylelikle İzmir-Kasaba hattının toplam uzunluğu, uzantılarıyla birlikte 702 kilometreye ulaşmış oldu.

Abstract:
After a shortwhile the railways came out in the world history, they were also laid in the Ottoman Empire. The Izmir-Kasaba Railway, the main topic of this study, is the fifth privileged one within the borders of Ottoman Empire and the second one in the Anatolian region.Though there have been many attempts since 1856 by several individuals and groups, the privilege to construct a railway was granted to Edward Price on 4 July 1863 and the British have undertaken the duty of building and managing the railway. The construction of the railway which started on 19 April 1864 rapidly continued and the official opening was realized on 23 January 1866. That means the Izmir-Turgutlu Railway which started on 19 April 1864 and was planned to be completed in four years, was actually completed much earlier than expected. This was also the first railway of the Ottoman Empire which was run in the region of Anatolia. At this time, the Izmir-Aydin line, for which a construction concession was granted in 1856, was started to be constructed much way before the Turgutlu Railway but was not completed at the time. The construction of the railway of Turgutlu-Alasehir was started on 8 June 1867 Afterwards, Turgutlu- Alaşehir Line construction was initiated on 8 June 1867, which was then stopped due to financial problems and restarted in 1872. It began to operate in 1875.This line, which reaches 175 km along with İzmir-Kasaba Railway has been so far the longest railway in Anatolia. Kasaba Railway Company, obtained the privilege to construct the Manisa-Soma Railway on 9 May 1888. A 92 km Manisa-Soma Railway, which started to be laid out on 23 November 1888 was completed in such a short time, namely, in 17 months and finished on March 1890. It has been opened to the service of the public on 1 May 1890. The Line was sold to the Belgian banker George Nagelmackers on the condition that it would be extended from one side to Bandırma, and the other to Afyonkarahisar. After Nagelmackers obtained the privilege to construct, it handed over its rights to a French company, which means the transfer of the railways from the British to the French.Construction of Alaşehir-Afyon line, which was initiated on 18 October 1895, was completed in such a short time and the line began to operate on 20 October 1897. Lastly, in December 1912, the company opened the Soma-Bandırma Line whose privilege for construction is obtained on 17 July 1910. This means the total length of İzmir-Kasaba Line, along with its extented lines reached 702 km.