Akademik örgütlerde üstlenilen informal roller üzerine nitel bir çalışma
A qualitative study on the informal role in academic organizations
Yazar: MERVE PAÇACI
Danışman: PROF. DR. RAMAZAN ERDEM
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Akademi = Academi ; Akademisyenler = Academicians ; Eğitim örgütleri = Education organizations ; Rol = Role ; Örgütler = Organizations ; Üniversiteler = Universities ; İnformal eğitim = Informal education ; İnformal gruplar = Informal groups

Özet:
Genel anlamda rol kavramı; bireyin sosyal hayattaki konumudur. Örgütsel
manada rol ise bireyin örgüt içerisindeki statüsü gereği kendisinden göstermesi beklenen,
kalıplaşmış davranış örüntüsüdür. İnformal rol ise gerçekleşmesi beklenen görev ve
sorumlulukların aksine, bir ekibin birlikte çalıştıkça oluşturdukları izlenimlere dayanarak
takım üyesinden beklediği kişilerarası davranış modelidir.
Bu çalışmada, Benne ve Sheats (1948)'ın örgütlerde informal rol
sınıflandırmasından yola çıkılarak akademik örgütlerdeki informal roller belirlenmeye
çalışılmıştır. Akademisyenlerin akademik örgütlerde üstlendikleri ve sergiledikleri
informal rolleri tespit etmek, akademik örgütlerde informal rollerin ortaya çıktığı
durumları belirlemek, informal rol belirleyicileri ve informal rollerin sonuçlarını
akademisyen, öğrenci, çalışılan kurum ve toplum açısından değerlendirmek bu
çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Akademik örgütlerde sergilenen informal rollerin
belirlenmesine yönelik bu çalışma nitel araştırma desenlerinden fenomenolojik analiz ile
dizayn edilmiştir. Araştırmaya katkı sağlayan katılımcılar amaçlı örnekleme
yöntemlerinden ölçüt örnekleme ve kartopu örnekleme yöntemleriyle belirlenmişlerdir.
Araştırmanın verileri yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak Süleyman Demirel
Üniversitesinde çalışan 23 akademisyen ile yapılan derinlemesine görüşmeler neticesinde
elde edilmiştir. Görüşmeler yorumlayıcı fenomenolojik yaklaşım kullanılarak
kodlanmıştır. Elde edilen veriler NVivo 10 Pro nitel veri analiz programı aracılığıyla
çözümlenmiştir.
Çalışmanın sonucunda, çalışmaya katılan akademisyenlerin deneyimlerinden
yararlanarak öğrencilere, çalışılan kurumdakilere ve topluma karşı sergilenen informal
rollerin neler olduğu; hangi durumlarda informal rollerin sergilendiği, akademisyenleri
informal rolleri sergilemeye yönelten sebeplerin neler olduğu ve informal rolleri
sergilemenin sonuçları hakkında detaylı bulgular elde edilmiştir. Akademisyenlerin
informal rollerinin kişilik özellikleri, değerler, demografik özellikler, statü, çalışılan alan
gibi mikro perspektiften belirleyicilerle desteklendiği tespit edilmiştir. Bununla birlikte
toplumsal ve kurumsal olmak üzere iki makro belirleyici de informal rollerin altyapısını
güçlendirmektedir. Bu çalışmada informal rolleri üstlenmenin mentörlük yapma, aile gibi
olma, ilham kaynağı olma, akademik ve sosyal anlamda çalışılan kurumdakilere destek
olma, bilgiyi paylaşma, kanaat önderi olma, topluma katkı sağlama, toplumu aydınlatma
gibi birtakım olumlu; umursamazlık, istismar etme, etik dışı davranma, bencillik, kibirli
olma gibi de birtakım olumsuz sonuçlarının olduğu ortaya çıkmıştır. İnformal rollerin
ortaya çıkışına kurumsal ilişkiler, akademik ilişkiler, sosyo-kültürel faaliyetler,
mensubiyet ve kitle iletişim araçları gibi durumların zemin hazırladığı tespit edilmiştir.
Akademik örgütlerde üstlenilen informal roller akademisyene manevi haz, bireysel
verimlilik, itibar görme, informal güç elde etme gibi olumlu geri dönüş sağlamaktadır.
Akademisyenlerin öğrencilerine karşı olumlu informal rol üstlenmeleri, öğrencide başarı
artışı, kazanım elde etme, akademisyenle iletişim kurma imkânı sağlamaktadır. Üstlenilen
bu informal roller çalışılan kurumda ise paylaşım kültürünün oluşmasında, birlik beraberlik hissinin doğmasında ve huzurlu ortam oluşmasında rol oynamaktadır. Son
olarak topluma karşı üstlenilen olumlu informal roller, akademisyenin toplumla
kaynaşmasına vesile olan imkanlar yaratmaktadır. Akademisyenlerin olumsuz informal
rolleri sergilemesinin bireysel verimsizlik, iç huzursuzluk, itibar kaybı, öğrencide
motivasyon kaybı, akademisyene dair olumsuz algı, örgütsel verimsizlik, liyakatsizlik,
örgütte huzursuz ortam oluşması gibi durumlar olduğu sonucuna varılmıştır. Çalışmanın
sonucundan çıkarılacak en genel öneri akademik örgütlerde sergilenen informal rollerin
farkına varılması, akademisyenlerin informal alanda kendilerini geliştirecekleri ve
çevrelerine karşı faydalı olabilecekleri bir hareket alanının oluşturulmasıdır.
Anahtar Kelimeler: Akademisyenler, Akademik Örgütler, İnformal Roller, Nitel
Araştırma, Fenomenoloji.

Abstract:
ABSTRACT
In general terms, the concept of role is the position of the individual in social life.
The role in the organizational sense is the stereotyped behaviour pattern, which is
expected to be acted in a particular manner from the individual's status in the organization.
In contrast to the expected tasks and responsibilities, the informal role is the model of
interpersonal behaviour that a team expects from the team member, based on the
impressions they create as they work together.
In this study, informal roles in academic organizations were tried to be determined
based on informal role classification in organizations of Benne and Sheats (1948). The
aim of this study is to determine the informal roles of academicians in academic
organizations and to determine the situations in which informal roles arise in academic
organizations, to evaluate the results of informal roles and informal roles in terms of
academicians, students, institutions and society. The phenomenological approach which
is one of the qualitative research designs is used to determine the informal roles exhibited
in academic organizations in this study. The participants who contributed to the research
were determined by criterion sampling and snowball sampling methods. The data of the
study were obtained as a result of in-depth interviews with 23 academicians working at
Suleyman Demirel University using a semi-structured interview form. Interviews were
coded using the interpretive phenomenological approach. The obtained data were
analysed by NVivo 10 Pro qualitative data analysis software.
The academicians who participated in the study explained their experiences and
as a result of the study, detailed findings about the following subjects were obtained. What
are the informal roles that academicians assume against to students, employee in the same
institution and the society and in what situations these roles are exhibited, what are the
reasons that lead academicians to show informal roles, and what the implications of
exhibiting the informal roles on themselves? It is determined that informal roles of
academicians are supported with determinants from micro perspectives such as
personality traits, ethical values, demographic characteristics, status and working area. At
the same time two macro determinants, social and institutional, strengthen the
infrastructure of informal roles. In this study, there are some positive attitudes, such as
mentoring, being family, being an inspiring source, supporting the academic and social
institutions, sharing information, sharing opinion, contributing to the society, illuminating
the society. The negative consequences found such as indifference, abuse, unethical
behaviour, selfishness, and arrogance. It has been found out that institutional relations,
academic relations, socio-cultural activities, social relations and mass media are the basis
of the emergence of informal roles. Informal roles undertaken in academic organizations
provide the academician with positive return such as spiritual pleasure, individual
productivity, reputation, and obtaining informal power. The fact that academicians take a
positive informal role towards their students provides the opportunity to increase the
success, gain the gain and communicate with the academician. These informal roles play
a role in the formation of a culture of sharing, the emergence of a sense of unity and a peaceful environment. Finally, the positive informal roles that are taken against society
create opportunities for academians to fuse with society. The result of academicians
exhibiting negative informal roles as follows: individual inefficiency, internal unrest, loss
of reputation, loss of motivation in the student, negative perception of academics,
organizational inefficiency, injustice, an uneasy atmosphere in the organization. The most
general recommendation to be drawn from the outcome of the study is the awareness of
the informal roles exhibited in academic organizations is the creation of a space of action
where academics can develop themselves in the informal field and be beneficial to their
environment.
Keywords: Academicians, Academic Organizations, Informal Role, Qualitative
Research, Phenomenology.