Seçili kripto paralardaki fiyat hareketlerinin bazı uluslararası pazarlarla etkileşiminin engle-granger eşbütünleşme yöntemiyle incelenmesi
Investigation of the interaction of price movements in selected crypto coins with some international markets by engle-granger cointegration method
Yazar: OZAN KAYMAK
Danışman: DOÇ. DR. SELAHATTİN KOÇ
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Blockchain = Blockchain ; Eşbütünleşme = Cointegration ; Fiyat hareketi = Price movement ; Granger Nedensellik Testi = Granger Causality Test ; Kripto para birimi = Crypto currency ; Sanal para = Virtual money ; Uluslararası pazarlar = International markets ; Ödeme sistemleri = Payment systems

Özet:
Para; takas işlemlerinde geçerli olan, tanınan, yaygın bir biçimde mal ve hizmetlerin ödeme işlemlerinde ve borçların ödenmesinde geniş kesimler tarafından kabul gören ödeme aracıdır. Para ilk başlarda doğada hazır bir şekilde bulunan nesneler, daha sonra ise bazı devlet veya topluluklara ait simgeleri üzerinde taşıyan işlenmiş kıymetli metaller olarak kullanılmıştır. Para zaman ilerledikçe kağıt banknotlar ve bozuk paralar olarak kullanılmış ve teknolojinin gelişmesiyle birlikte elektronik mevduatlar olarak şekil ve özellik bakımından değişim göstermiştir. Bütün bu tarihsel süreç içinde para olarak kabul edilen ve işlem gören tüm varlıklar belli bir otorite tarafından arz edilen, yönetilen ve değişime uğrayan ekonomik bir değer olmuştur. Bu merkezi otorite ve politika belirleyiciler genellikle devletler,  sosyal ve ekonomik topluluklar olmuşlardır. İnternet gibi iletişim teknolojilerinde hızlı ilerleme ve gelişmelerin yaşanması para kavramının değişmesine neden olmuştur. Bazı internet siteleri ve internet tabanlı topluluklar veya sosyal gruplar, kendilerine has ürünlerin alışverişlerinde dijital para kavramını geliştirmiş ve bu gruplara dahil olanların kullanmalarına olanak tanımıştır. 
Para sadece mal ve hizmetlerin satın alınmasında kullanılan bir araç değil aynı zamanda servet biriktirme ve onu temsil etme kabiliyetine sahip da olan bir varlıktır. Kişilerin satın alma güçleri ve servetlerinin büyüklüğü varlıklarını temsil eden para birimini yöneten otoritenin hayata geçireceği kararlardan etkilenmektedir. Paranın yönetilmesi süreci günümüzde genellikle merkez bankaları tarafından gerçekleştirilir. Merkez bankalarının uyguladığı veya uygulaması muhtemel politikalar kişilerin satın alma gücünü, servet düzeylerini ve sosyal refah seviyelerinin belirlenmesinde oldukça önemli bir rol oynamaktadır. Doğru politikalar uygulandığında söz konusu para değerlenirken, yanlış uygulama ve politikalar sebebiyle paranın satın alma gücü düşebilir ve kişilerin servetlerinde azalmalara neden olabilir. Teknolojide yaşanan hızlı gelişim ve yaygınlaşma dünya genelinde finansal okuryazarlığın artmasına yardımcı olmuştur. Ülke çapında veya küresel ebatta yaşanan ekonomik krizlerin merkez bankaları ve hükümetler tarafından iyi yönetilmediği konusunda yaygın bir algının oluştuğu görülmektedir. Bu nedenle kişi ve kurumların merkezi bir otorite tarafından yönetilmeyen (merkeziyetsiz) para niteliğindeki bir araca zaman içerisinde ilgilerinin arttığı görülmektedir.
Yakın geçmişte iletişim ve bilişim teknolojileri hızlı bir biçimde gelişme göstermiş ve yaygınlaşmıştır. Bu durum kişilerin bilgiye daha kolay, çabuk ve ucuz bir şekilde erişmelerini sağlamaktadır. Bilgiye daha kolay erişebilen kişilerin finansal okuryazarlığı ilerleme göstermiştir. Ayrıca internet teknolojisinin gelişmesi ve yaygınlaşması finansal pazarların küresel bir yapı kazanmalarına imkan sağlamıştır. Bütün bu gelişmelerin ışığında kişilerin finansal bilgi ve farkındalık düzeyi yükselmiş ve yatırımcılar daha inovatif, çağdaş ve teknolojik finansal ürünlere ilgi göstermeye başlamışlardır.
Dünya genelinde çok sayıda farklı para birimi ve finansal araç mevcuttur. Farklı özellik ve niteliklere sahip olan bu finansal araçlar önceden belirlenmiş kuralların geçerli olduğu pazar yerlerinde işlem görürler. Bu kural ve kanunlar hükümetler ve hükümetlere bağlı kuruluşlar tarafından oluşturulur ve yönetilirler. Bu durum yatırımcıların yatırım yapma sürecindeki özgürlüklerini kısıtlamakta ve işlem maliyetlerinin artmasına neden olmaktadır.
 Günümüzde kripto para kavramı sahipliğin, gerçekleşen işlemlerin ve yeni sanal para birimlerinin yaratılması süreçlerinin şifreleme yoluyla güvenliklerinin sağlandığı bir ödeme aracı olarak değerlendirilmektedir. Kripto paralar mevcut finansal sistemin altyapısından sıyrılarak yeni dinamiklerin var olmasına olanak tanımışlarıdır. Birimler arası ağ bağlantısı yani Peer to Peer (P2P) sistemi gibi enformasyon süreçleri ve teknolojik çözümler merkezi olmayan organizasyonların şifreleme algoritmaları sayesinde yaratılmasına imkan vermiştir. Son yaşanan küresel ekonomik krizin uygun bir zemin hazırlamasıyla birlikte yeni nesil teknoloji tabanlı para sistemleri bütün kesimlerin ilgisini çekmeyi başarmıştır. Halkın mevcut finansal sisteme duyduğu güvenin sarsılmasıyla birlikte alternatif yatırım biçimleri daha uygun görülmeye başlanmış ve geleceğin para sistemleri için inovatif kavramlar ortaya çıkmaya başlamıştır. Kripto para birimlerinin yeni bir finansal varlık olarak ortaya çıkmış olmalarının sonucunda kripto paraların keşfedilmemiş özelliklerinin araştırılması için yeni fırsatlar ortaya çıkmıştır.
Bu çalışmanın amacı; günümüzde her geçen gün yatırımcı sayısı ve işlem hacimlerinin önemli ölçüde artış gösterdiği kripto para piyasaları ile geleneksel finansal araçların işlem gördüğü, tarihsel geçmişleri eskiye dayanan, yüksek işlem hacimlerinin gerçekleştiği ve merkeziyetçi yönetim prensiplerine göre işletilen uluslararası finansal piyasalar arasında uzun dönemli bir eşbütünleşme ilişkisinin var olup olmadığının incelenmesidir. Bu nedenle çalışmada seçilmiş olan kripto paraların tarihsel fiyat değişimleri ile bazı uluslararası finansal endekslerin değerleri esas alınarak Engle-Granger eşbütünleşme yönteminden faydalanılarak analizler yapılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Kripto Para, Uluslararası Endeksleri, Blockchain, Eşbütünleşme Testleri

Abstract:
Money; it is a widely accepted means of payment in the payment of goods and services and debts. At first, money was used as ready-made objects in nature, and later as processed precious metals having the symbols of some states or communities. As the time progressed, money was used as paper banknotes and coins; and with the development of technology, it changed in shape and characteristics as electronic deposits. All assets that are accepted and traded as money throughout this historical process have been an economic value that is supplied, managed and exchanged by a certain authority. These central authorities and policy makers have been governments, social and economic communities. Rapid progress and developments in communication technologies such as the Internet have caused the concept of money to change. Some websites and internet-based communities or social groups have developed the concept of digital currency for the purchase of goods which are unique to them and they also have allowed those within these groups to use it.
Money is not only a tool that is used to purchase goods and services, but also an asset that has the ability to accumulate and represent wealth. The purchasing power of individuals and the size of their wealth are affected by the decisions to be made by the authority that manages the currency that represents their assets. The process of managing money is nowadays carried out by central banks. Policies implemented or likely to be implemented by central banks play a very important role in determining the purchasing power, wealth levels and social welfare levels of individuals. While the mentioned money is appreciated when the right policies are applied, the purchasing power of the money may decrease due to wrong practices and policies and may cause a decrease in the wealth of the people. The rapid development and expansion in technology has helped increasing financial literacy around the world. It is seen that there is a widespread perception that the economic crises experienced in the country or globally are not well managed by the central banks and governments. For this reason, it is seen that the interest of individuals and institutions in a monetary instrument that is not managed by a central authority (decentralized) has increased over time.
In the recent past, communication and information technologies have developed rapidly and become widespread. This allows people to access information more easily, quickly and cheesly. The financial literacy of people who have easier access to information has improved. In addition, the development and proliferation of internet technology has enabled financial markets to gain a global structure. In the light of all these developments, the level of financial knowledge and awareness of people has increased and investors have started to show interest in more innovative, contemporary and technological financial products.
There are many different currencies and financial instruments available around the world. These financial instruments, which have different features and qualities, are traded in market places where predetermined rules are valid. These rules and laws are created and administered by governments and their affiliates. This situation restricts the freedom of investors in the investment process and causes an increase in transaction costs.
Today, the concept of crypto money is considered as a payment tool in which the security of ownership, transactions and the creation of new virtual currencies is ensured through encryption. Cryptocurrencies have left the infrastructure of the existing financial system and allowed new dynamics to exist. Information processes and technological solutions such as inter-unit network connection, namely Peer to Peer (P2P) system, have allowed decentralized organizations to be created thanks to encryption algorithms. With the recent global economic crisis preparing a suitable ground, new generation technology-based monetary systems have managed to attract the attention of all segments. With the weakening of the public's trust in the current financial system, alternative investment forms have begun to be seen as more appropriate and innovative concepts for the future monetary systems have begun to emerge. As a result of the emergence of cryptocurrencies as a new financial asset, new opportunities have emerged to explore the unexplored properties of cryptocurrencies.
The aim of this study is to analyze whether there is a long-term cointegration relationship between crypto money markets, where the number of investors and transaction volumes increase significantly, and international financial markets where traditional financial instruments are traded, whose historical background is old, where high transaction volumes are realized and which are operated according to centralized management principles. For this reason, analyzes were made by using the Engle-Granger cointegration method based on the historical price changes of the selected cryptocurrencies and the values of some international financial indices.
Key Words: Cryptocurrencies, International Indices, Blockchain, Cointegration Tests