Şuhut [Afyonkarahisar] batısı su kaynaklarının hidrojeoloji ve hidrojeokimyasal incelemesi
Hydrogeological and hydrogeochemical investigation of water springs in west of the Şuhut (Afyonkarahi̇sar)
Yazar: YAŞAR BAL
Danışman: PROF. DR. AYŞEN DAVRAZ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Bu çalışmada, Şuhut (Afyonkarahisar) ilçesi batısında bulunan su kaynaklarının hidrojeokimyasal özellikleri incelenmiştir. İnceleme alanında Anamas-Akseki Otoktonu, Beyşehir-Hoyran-Hadim Napları ve örtü kayalarına ait birimler bulunmaktadır. Litolojik birimler hidrojeolojik özelliklerine göre; taneli akifer, karstik akifer, akitard ortam ve akifüj ortam olarak sınıflandırılmıştır. İnceleme alanındaki kaynak suları Kumalar formasyonu, volkanit üyesi, Göçen ve Kocadere formasyonlarından boşalmaktadır. 

İnceleme alanında Eylül-2017 ve Nisan-2018 dönemlerinde su örnekleri alınmıştır. Her iki dönemde de 4 ayrı su tipi tespit edilmiştir. Kumalar ve Karlıbahçe ve Deveyatağı kaynakları CaMgHCO3, Kavaklı ve Dedecik kaynakları CaNaSO4, Sıtma kaynağı CaNaHCO3, Torun, Güldede, Bademli ve Zafer kaynakları ise CaHCO3'lı sular sınıfındadır. İnceleme alanındaki su kaynaklarında Eylül-2017 ve Eylül-2018 arasında aylık periyodik debi ölçümleri yapılmıştır. Kaynaklarındaki debi değişimi iklimsel koşullara bağlı olarak yağışlı dönemde Aralık-Mayıs ayları arasında artış göstermektedir. Kaynakların yıllık baz akım değerleri 311.04–4302,72 m3/yıl ve ortalama debi değerleri 0.01-1.81 l/s arasında değişmektedir. Kaynak sularının genel olarak fiziksel özellikleri ve anyon-katyon içerikleri açısından içme suyu sınır değerlerini aşmadığı görülmektedir. Ancak, kaynak sularının As konsantrasyonu 6.1-22.9 μg/l arasında değişmektedir. Kumalar kaynağı ve Deveyatağı kaynağı dışındaki bütün kaynak sularında kaya-su etkileşimine bağlı olarak As artışı tespit edilmiştir. Kayabelen'de bulunan Dedecik kaynağının Fe, Mn ve Ni içerikleri de içme suyu standart değerlerinin üzerindedir. Kaynak sularındaki ağır metal artışları genelde volkanik kayaçlarla ilişkili olarak jeojenik kökenlidir. Kumalar kaynağı içmesuyu olarak kullanıma en uygun kaynaktır. Bölgede kaynak sularının sulama suyu olarak kullanıma uygun olduğu tespit edilmiştir. Kaynak sularının δ18O-δD diyagramı üzerindeki konumları meteorik kökene işaret etmektedir. 3H içerikleri kaynak sularının eski ve güncel yağışlardan etkilendiğini göstermektedir.

Abstract:
In this study, the hydrogeochemical properties of the water springs in the west of the district of Şuhut (Afyonkarahisar) were investigated. Anamas-Akseki autochthonous, Beyşehir-Hoyran-Hadim Nappes and cover rocks are outcropped in the investigation area. Lithological units were grouped according to their hydrogeological characteristics as granular aquifer, karstic aquifer, aquitard and aquifuge environments. The spring waters in the study area are discharged from the Kumalar formation, the member of the volcanics, Göçen and Kocadere formations.

Water samples were taken in the study area in the September-2017 and April-2018. In both periods, four different types of water were identified. Kumalar, Karlıbahçe and Deveyatağı springs are CaMgHCO3, Kavaklı and Dedecik springs are CaNaSO4, Sıtma spring is CaNaHCO3, Torun, Güldede, Bademli and Zafer springs are CaHCO3 water facies. Monthly periodic yield measurements were made between September-2017 and September-2018 in the water springs in the study area. Yield changes of the springs increased between December-May depending on climatic conditions. The annual base flow values and the average yields of the water springs are between 311.04–4302,72 m3/year and 0.01-1.81 l/s, respectively. . In the study area, it is observed that the waters do not exceed the limit values in terms of physical properties and anion-cation contents. However, the As concentration of the spring waters varies between 6.1-22.9 μg/l. As increase was determined due to rock-water interaction in all spring waters except for Kumalar spring. Fe, Mn and Ni contents of the Dedecik spring in Kayabelen are also above the drinking water standard values. Heavy metal increases in spring waters are generally geogenic origin in relation to volcanic rocks. Kumalar spring is the most suitable source for drinking water. It has been determined that the spring waters are suitable for irrigation water. The position of spring waters on δ18O-δD diagram indicates meteoric origin. 3H contents of springs show that the spring water are affected by old and current rainfall.