Sağlık sistemlerinin ülkeler bazında karşılaştırılması: Türkiye için politika önerileri
Health systems comparison of some countries: Suggestions for Turkey
Yazar: BEYZA NUR MIYNAT TAŞDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. İLKAY DİLBER
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Tüm dünyada, her bireyin din, dil, ırk ve sosyo-ekonomik statü ayrımı
gözetilmeksizin sağlıklı yaşam hakkı olduğuna dair genel bir kabul söz konusudur.
Bununla birlikte insan sermayesinden maksimum verimlilikte faydalanmanın en
önemli koşulu da bireylerin sağlıklı olmasıdır. Bu kapsamda her ülke, vatandaşların
sağlık statüsünü yükseltmek amacıyla sağlık sektörüne önemli oranda kaynak
aktarmaktadır. Bu kaynakların verimli kullanılması hem ülke ekonomisi açısından
hem de toplumsal açıdan oldukça büyük bir önem arz etmektedir.
Ülkeler yaşlanan nüfus, yeni hastalık koşullarının ortaya çıkışı ve tıbbi
teknolojinin gelişmesi nedeniyle artan sağlık harcamalarına bağlı olarak kaynaklarının
önemli bir kısmını sağlık hizmetlerine tahsis ettiği için özellikle son yıllarda sağlık
alanında etkinlik ölçümüne yönelik yapılan analizler önem kazanmıştır. Sağlık
harcamalarındaki artış her ülkede farklı etmenlere bağlı olarak devam ederken, ilgili
harcamaların etkinliğini yükseltmeye yönelik uygulamalara gidilmediği takdirde,
harcama etkinliği düşük olan ülkelerin hem sağlık sistemlerinde hem de sosyal ve
ekonomik göstergelerinde olumsuzlukların gözlenebileceğini ileri sürmek
mümkündür. Bu kapsamda sağlık hizmetlerinde etkinliğin gerçekleştirilmesi
ekonomik istikrar ve büyüme için de en önemli koşullardan biri olup, her ülkenin
sağlık politikaları belirlerken bu kaideyi göz önünde bulundurması gerekmektedir. Bu
noktada kaynakların verimli kullanılıp kullanılmadığını değerlendirmek ve ülkeler
arasında karşılaştırma yaparak sistemlerin başarısını ölçmek, etkinliği artıran
politikaların belirlenebilmesi için büyük önem arz etmektedir.
Bu doğrultuda ortaya konan "Sağlık Sistemlerinin Ülkeler Bazında
Karşılaştırılması: Türkiye için Politika Önerileri" isimli çalışmada sağlık sistemlerinin
etkinliği ülkeler bazında karşılaştırılarak, Türkiye için dikkate alınması gereken
unsurlar belirlenmiştir. Bu kapsamda ilk olarak sağlık sistemlerinin kavramsal
çerçevesi çizilmiş olup, ardından seçili ülkelerde kullanılan sağlık sistemleri
incelenmiştir. Çalışmanın sonunda ise Veri Zarflama Analizi kullanılarak sağlık
sistemlerinin etkinliği karşılaştırılmış olup, her bir ülke için etkinlik ve etkinsizlik
gerekçeleri değerlendirilmiştir. Bu gerekçeler doğrultusunda Türkiye açısından
sürdürülebilir etkinliği tehdit eden faktörler göz önünde bulundurularak bazı öneriler
sunulmuştur.
Anahtar kelimeler: Sağlık sistemi, Sağlık finansman modelleri, Sağlık politikaları,
Türk sağlık sistemi, Sağlık sistemlerinin karşılaştırılması.

Abstract:
All over the world, there is a general acceptance that every individual has the
right to a healthy life regardless of religion, language, race and socio-economic status.
However, the most important condition for benefiting from human capital with
maximum efficiency is that individuals are healthy. In this context, each country
transfers significant resources to the health sector in order to increase the health status
of its citizens.
The efficient use of resources allocated to health in a country is of great
importance both in terms of the country's economy and socially. Since countries
allocate a significant part of their resources to health services due to increasing health
expenditures due to the aging population, the emergence of new disease conditions and
the development of medical technology, analyzes for the measurement of efficiency in
the field of health have gained importance in recent years.
While the increase in health expenditures continues depending on different
factors in each country, it is possible to argue that negative effects can be observed
both in the health systems and in the social and economic indicators of countries with
low expenditure efficiency if practices are not implemented to increase the efficiency
of the relevant expenditures. In this context, the realization of efficiency in health
services is one of the most important conditions for economic stability and growth,
and every country should consider this rule when determining health policies. At this
point, it is of great importance to evaluate whether resources are used efficiently or
not, and to measure the success of systems by making comparisons between countries,
in order to determine policies that increase efficiency.
In this study of titled with "Comparison of Health Systems on the Basis of
Countries: Policy Recommendations for Türkiye", which was put forward in this
direction, the efficiency of health systems was compared on the basis of countries, and
points to be considered for Türkiye were determined. In this context, first the
conceptual framework of health systems was drawn, and then the health systems used
in selected countries were examined. At the end of the study, the efficiency of health
systems was compared using Data Envelopment Analysis, and the reasons for
effectiveness and ineffectiveness were evaluated for each country. In line with these
reasons, some suggestions have been presented by considering the factors that threaten
sustainable efficiency for Türkiye.
Keywords: Health system, Health financing models, Health policies, Turkish health
system, Comparison of health systems.