Beyaz yakalı çalışanlara yönelik kabul ve adanmışlık terapisi temelli farkındalık programının tasarlanması, uygulanması ve değerlendirilmesi
Design, implementation and evaluation mindfulness programme based on acceptance and commitment theraphy for white collar employees
Yazar: MİNE MISIRLILAR
Danışman: PROF. DR. CUMHUR TAŞ
Üsküdar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uygulamalı Psikoloji Ana Bilim Dalı / Uygulamalı Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu araştırmanın amacı; kişilerin zihinsel iyi oluşlarında, kabul ve farkındalık çalışmalarının etkisini bilişsel davranışçı terapi çatısı altında ve Kabul ve Kararlılık Psikoterapisi bağlamında değerlendirebilmektir.
       Kurumsal iş hayatında beyaz yakalı pozisyonları genel yapısı gereği bir hizmet alanıdır ve bu nedenle de insan kaynağının kalitesi ve yönetimi oldukça önemlidir. Bu bağlamda insan kalitesini belirleyen şey ise; kişilerin karakteristik özelliklerini ve bunlar arasındaki ilişkiler neticesinde bireyin başka bireylere ve durumlara uyum gösterme hali olarak tanımlayabileceğimiz kişiliktir. İnsanların tutumları, ilgileri, dış görünüşleri, meziyetleri ve konuşma şekilleri ile çevreye uyum sağlama becerileri kişiliği oluşturur. Günümüzde çevre, ekonomi ve yaşam koşullarındaki hızlı değişim, giderek artan iş yükü ve beyaz yakalı taraftaki yoğun stres, çalışanların iç görü ve farkındalıklarını azaltmaktadır ve bu durum kişilerin bireysel değişime direnmeleri sonucunu doğurmakta ve çalışanların hem iş yapış şekilleri hem de günlük yaşamları olumsuz etkilenmektedir.
        Bireylerin hem sorunlarının hem de kaynaklarının farkına varabilmelerini kolaylaştırarak, değişime hazır hale gelmelerini sağlamak amacı ile Kabul ve Kararlılık Psikoterapisi öğreti, kavram ve metaforlarından yararlanılmak sureti ile; beyaz yakalı çalışanların ihtiyaçlarına uygun tutum ve davranışlar edinebilecekleri özgün bir grup psikoeğitim uygulaması tasarlanmıştır. İlk aşamada çeşitli kurumlarda çalışan 1000'den fazla kişiye çevrimiçi ortamda anket gönderilmiş, 222 kişi tarafından yanıtlanmıştır. Düzenlenen gurup çalışmalarına anketi yanıtlayanlardan arasından 38 kişi gönüllü olarak katılmış, bunlar arasından düzenli katılım sağlayan ve son testi yanıtlamış olan 25 kişi deney grubu olarak atanmıştır. Oturumlara katılım göstermeyen diğer kişiler arasından da son testi yapan ve demografik özellikleri benzeyen 23 kişi seçilerek kontrol grubu olarak incelenmiştir. Ölçeklerdeki yanıtlarında eksiklikler bulunanlar ile son testi yanıtlamayanlar bu çalışmanın dışında tutulmuştur. Uygulayıcının oturumlar esnasındaki gözlemleri nitel veri olarak raporlanmıştır. Araştırmanın bağımlı değişkenini İşe Bağlı Duygusal Tükenmişlik, Yaşam Tatmini, Warvick-Edinburg Mental İyi Oluş, Philadelpia Farkındalık ve Philadelphia Kabul olmak üzere 5 ölçekten alınan puanlar, bağımsız değişkenini ise beyaz yakalı çalışanlara özgü tasarlanmış olan kabul ve kararlılık psikoterapisi programı oluşturmaktadır. Deney grubuna çevrimiçi ortamda dört oturumluk psiko-eğitim programı uygulanmış, kontrol grubuna herhangi bir çalışma yapılmamıştır. Yöntem olarak; ön test – son test – kontrol gruplu deneysel desen kullanılmıştır. Ölçek sonuçları IBM SPSS 26.0 programı ile analiz edilmiş ve ön test – son test istatistiksel karşılaştırma yöntemi ile değerlendirmiştir. Çalışma sonucunda yapılan uygulamaların katılımcıların psikolojik esenliklerini arttırmada etkili olduğu ve oturumların manuelleştirilmesinin başarılı olduğu tespit edilmiş ve sonuçları tartışılmıştır. Bu araştırma, katılımcıların tükenmişlik düzeyleri, kabulleri, farkındalıkları ve zihinsel iyi oluşlarının katıldıkları çevrimiçi uygulamalı program ile ilişkisi ile sınırlıdır.

Abstract:
The purpose of this research is; to evaluate the impact of acceptance and awareness practices on people's mental well-being under the umbrella of cognitive behavioral therapy and in the context of Acceptance and Commitment Psychotherapy.
       In corporate business life, white-collar positions are, by their general nature, a service field, and therefore the quality and management of human resources are very important. In this context, what determines human quality is; the personality which can be defined as the individual's ability to adapt to other individuals and situations as as result of the characteristic features of individuals and the relationships between them. People's attitudes, interests, appearance, virtues and ways of speaking, as well as their ability to adapt to the environment, constitute personality. Today, rapid changes in the environment, economy and living conditions, increasing workload and intense stress on the white-collar side reduce the insight and awareness of employees and this situation causes people to resist individual change, and both the way they do business and their daily lives are negatively affected.
       With the aim of making it easier for individuals to become aware of both their problems and their sources, and to make them ready for change; by utilizing the doctrines, concepts and metaphors of Acceptance and Commitment Psychotherapy; A unique group psychoeducation application has been designed so that white-collar employees can acquire attitudes and behaviors appropriate to their needs. In the first stage, a survey was sent online to more than 1000 people working in various institutions, and 222 people responded to it. Among those who answered the survey, 38 people voluntarily participated in the group studies, and 25 people who participated regularly and answered the post-test were appointed as the experimental group. Among the other people who did not participate in the sessions, 23 people who took the post-test and whose demographic characteristics were similar were selected and examined as the control group. Those who had missing answers on the scales and those who did not answer the post-test were excluded from this study. The practitioner's observations during the sessions were reported as qualitative data. The dependent variable of the research is the scores obtained from 5 scales: Work-Related Emotional Exhaustion, Life Satisfaction, Warvick-Edinburg Mental Well-Being, Philadelpia Awareness and Philadelphia Acceptance, and the independent variable is the acceptance and commitment psychotherapy program which is designed specifically for white-collar employees. A four-session psycho-education program was applied online to the experimental group, and no study was conducted to the control group. As a method; An experimental design with pretest - posttest - control group was used. Scale results were analyzed with the IBM SPSS 26.0 program and evaluated using pre-test – post-test statistical analysis method. As a result of the study, it was determined that the applications were effective in increasing the psychological well-being of the participants and the manualization of the sessions was successful and the results were discussed. This research is limited to the relationship between the participants' burnout levels, acceptance, awareness and mental well-being and the online applied program they participated in.