Determinizm ve indeterminizm tartışmaları bağlamında yapay zeka ve insanın özgürlüğü
Artificial intelligence and human freedom in the context of determinism and indeterminism discussions
Yazar: İSMAİL ŞENGÖR
Danışman: DOÇ. DR. SEMRA TÜFENKCİ
Balıkesir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
Bu çalışmanın amacı özgür iradenin insana ve yapay zekaya yüklediği anlamı 
ve özgür iradenin yapay zekâyla ilişkisini tespit etmektir. Ayrıca problemin 
açmazlarına yönelik daha kapsayıcı bir perspektif geliştirilebileceğini göstermektir. 
Yapay özgür iradeye geçmeden önce zekânın ve yapay zekânın tanımını ve tarihçesi 
incelendi. Daha sonra felsefenin en eski problemlerinden biri olan özgür irade 
probleminin mahiyeti hakkında bilgi verildi. Bunu yaparken hem çalışmanın sınırları 
çerçevesinde kalarak hem de teze katkı sağlaması açısından determinizm, 
bağdaşırcılık ve indeterminizm anlayışlarına yer verildi. Her bir anlayışın içindeki 
çözüm önerileri, determinizm ve indeterminizm tartışmaları bağlamında özgür irade 
problemine yönelik tutumlarına göre sınıflandırılmaktadırlar. Bununla birlikte bilim 
ve teknolojinin gelişmesine bağlı olarak yapay zekâ önemli bir çalışma alanı haline 
gelmiştir. Yapay zekâ, insan zihninin bilişsel yeteneklerinin özellikle özgür irade gibi 
insani yetisinin yapay bir sistemde oluşturulmasını hedeflemektedir. Bu hedeften 
hareketle çalışmanın asıl konusunu yapay zekâ özgür iradeye sahip olabilir mi? 
sorusu teşkil etti. 
Çalışmanın sonucunda yapay zekâ ve özgür irade hakkında genel bir kanaate 
vardıktan sonra yapay zekânın özgür iradeye sahip olduğu varsayılacaksa bile bunun 
en yakın yolunun indeterminizminin evrende yer açtığı olasılıklar ilkesiyle mümkün 
olabileceği sonucuna vardık.
Anahtar Kelimeler: Özgür İrade, Sorumluluk, Determinizm, İndeterminizm, 
Yapay Zekâ

Abstract:
The aim of this study is to determine the meaning that free will attributes to 
human beings and artificial intelligence and the relationship between free will and 
artificial intelligence. It is also to show that a more inclusive perspective can be 
developed towards the dilemmas of the problem. Before moving on to artificial free 
will, the definition and history of intelligence and artificial intelligence are analysed. 
Then, the nature of the problem of free will, which is one of the oldest problems of 
philosophy, was explained. In doing so, the concepts of determinism, compatibilism 
and indeterminism were included both within the limits of the study and in order to 
contribute to the thesis. The solution proposals within each understanding are 
categorised according to their attitudes towards the problem of free will in the 
context of the discussions on determinism and indeterminism. However, artificial 
intelligence has become an important field of study due to the development of 
science and technology. Artificial intelligence aims to create the cognitive abilities of 
the human mind, especially the human ability such as free will, in an artificial 
system. Based on this goal, the main subject of the study was the question of whether 
artificial intelligence can have free will. 
As a result of the study, after reaching a general opinion about artificial 
intelligence and free will, we concluded that even if artificial intelligence is to be 
assumed to have free will, the closest way to do so is through the principle of 
probabilities that indeterminism makes room for in the universe.
Keywords: Free Will, Responsibility, Determinism, Indeterminism, Artificial 
Intelligence