İş kazalarının önlenmesinde iş sağlığı ve güvenliği eğitiminin rolü üzerine bir inceleme: İnşaat sektörü örneği
A study on the role of occupational health and safety training in preventing work-related accidents: The case of construction sector
Yazar: AYŞE İREM KAYA
Danışman: DOÇ. DR. TANER AKPINAR
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations

Özet:
Bu çalışma, inşaat sektöründe meydana gelen iş kazalarının oluş nedenlerini ele almaktadır. İşçilerin iş kazası geçirmesinin nedenlerini açıklamaya yönelik başlıca iki kuramsal yaklaşım bulunmaktadır. Bunlardan ilki meseleye bireyci yaklaşan ve temelleri Herbert William Heinrich'in 1931 yılında ortaya koyduğu Domino Teorisi ile atılan yaklaşımdır. İkincisi ise meseleyi politik ekonomik olarak açıklayan ve eleştirel olarak ele alan yaklaşımdır. Literatür incelendiğinde ilk yaklaşımın yaygın kabul edildiği görülmektedir. Bu yaklaşıma göre iş kazalarının yüzde 88'i işçilerin fiziksel yetersizlikleri ya da dalgınlık, dikkatsizlik gibi kabahatli davranışlarından meydana gelmekte, bu sebeple şayet iş kazalarının önlenmesi isteniyorsa öncelikle işçilerin kazaya sebebiyet verecek davranışlarının önüne geçilmesi gerektiği savunulmaktadır. Bunun ise ancak iş sağlığı ve güvenliği bilincinin oluşturulması ile mümkün olabileceği düşüncesi hakimdir. Bu da esas olarak işçilere yönelik eğitim faaliyetlerini ön plana çıkarmaktadır. Literatür incelendiğinde bu yaklaşımı esas alan ve iş kazalarının önlenmesinde işçilerin eğitilmesinin öncelikli olduğunu savunan pek çok örnekle karşılaşılmıştır. Öte yandan bu tez çalışması meseleye eleştirel bir pencereden yaklaşmakta, bu nedenle ikinci yaklaşımı esas almaktadır. İş kazalarının temel nedeni çoğu zaman kazanın olduğu andaki olaylardan yola çıkılarak açıklanmaktadır. Oysaki kaza olmadan önce kazayı ortaya çıkartabilecek ve hatta işçinin dalgınlık ya da dikkatsizliğine yol açabilecek pek çok etken bulunmaktadır. Bu çalışma iş kazalarının işçinin kusuru olduğu yönündeki hâkim görüşün aksine işçiyi kusurlu davranışa sevk eden nedenlerin var olduğunun bilincindedir ve iş kazalarının ana nedenlerinin kaza anında değil, kazadan önce oluştuğunu ve çok boyutlu bir yapısının bulunduğunu savunmaktadır. Savın gerçekliğinin incelenmesi için öncelikle iş sağlığı ve güvenliği kavramsal olarak tartışılmış ardından iş kazası ve meslek hastalıklarına ilişkin nicel veriler incelenmiştir. Ayrıca inşaat sektörünü kapsayan yarı yapılandırılmış görüşme tekniğinden faydalanılarak gerçekleştirilen saha araştırmasından elde edilen bulgularla tezin temel iddiaları desteklenmiştir.

Abstract:
This study deals with the causes of occupational accidents in the construction industry. The reasons why workers experience occupational accidents are centred around two theoretical approaches. The first one is the individualist approach to the issue, the foundations of which were explained by Herbert William Heinrich in 1931 with the Domino Theory. The second is the approach that explains the issue in political economic terms and deals with it critically. A review of the literature shows that the first approach is widely accepted. According to this approach, 88 percent of occupational accidents are caused by workers' physical inadequacies or culpable behaviours such as absent-mindedness and carelessness, and therefore, if occupational accidents are to be prevented, it is argued that workers should not exhibit behaviours that will cause accidents. The idea is that this can only be possible by creating occupational health and safety awareness. This is mainly made possible by training workers. When the literature is examined, there are many examples based on this approach, arguing that training workers is a priority in preventing occupational accidents. On the other hand, this study approaches the issue from a critical perspective and therefore takes the second approach as a basis. The root cause of occupational accidents is often explained in terms of the events at the time of the accident. However, there are many factors that can lead to an accident before the accident occurs and even cause the worker's absent-mindedness or carelessness. Contrary to the prevailing view that occupational accidents are the fault of the worker, this study is aware that there are reasons that lead the worker to act negligently and argues that the main causes of occupational accidents occur not at the time of the accident but before the accident and have a multidimensional structure. In order to examine the reality of the argument, occupational health and safety is discussed conceptually, then quantitative data on occupational accidents and occupational diseases and quantitative data on the total number of employees are examined. A fieldwork is also carried out by using the semi-structured interview technique covering the construction sector.