Paradigma bağlamında sosyoloji disiplini: Sosyolojinin tarihsel sürecine dair epistemolojik bir çözümleme
Discipline of sociology in the context of paradigm: an epistemological analysis of the historical process of sociology
Yazar: SELİN DAL
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER FAİK ANLI
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Bilim Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Felsefe = Philosophy ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Epistemoloji = Epistemology ; Paradigma = Paradigm ; Sosyoloji = Sociology ; Sosyoloji tarihi = Sociology history

Özet:
Thomas Kuhn'un bilim teorisini temellendirdiği Bilimsel Devrimlerin Yapısı eseri, sosyal bilimlerin -özelinde sosyolojinin- epistemolojisinde büyük dönüşümler yaratmıştır. Bunun temelinde, Kuhn'un bilim teorisini somutlaştırdığı paradigma kavramının sahip olduğu anlamlar vardır. Margaret Masteman'a göre, Kuhn eseri boyunca paradigma kavramını farklı anlamlara gelecek şekilde kullanmıştır. Masterman, bu farklı anlamlarının bazılarını 'sosyolojik' olarak nitelendirmiştir. Kuhn'un eserinin önsözünde paradigmaya dair yaptığı ilk tanımda kullandığı "bilimsel başarım" ve "bilimsel alışkanlıklar" anlamları, paradigmaya 'sosyolojik bir yön' katmıştır. Sosyal bilimlerin öncüsü konumundaki sosyoloji için, paradigmanın sahip olduğu sosyolojik vurgu, Kuhn'un bilim teorisini bu alanın metodolojisini açıklamak adına önemli bir yerde konumlandırır. Buradan hareketle, paradigma ve sosyolojinin uzlaştırılabilir olup olmadığı sorusu doğmuştur. Bu uzlaşının olanaklılığını inceleyebilmek adına, sosyolojinin tarihsel sürecine bakmak ve geçmişten günümüze kadar gelen kuramların, yöntemlerin, isimlerin, ana hatlarıyla alanın konularının ortaya konulması gerekmektedir. Bu inceleme sonucunda sosyolojide paradigma(lar) olduğu görülür: Kuhn'un bilim teorisinde bir bilimin sahip olması gereken tek ve hâkim tarzda bir paradigmanın yerine, sosyolojide birden fazla alana etki eden paradigmalar ortaya konulmuştur. Sosyoloji yapısı itibariyle 'çok sesli' bir bilim olmuştur ve kurulduğu andan itibaren bu şekilde gelişim göstermiştir. Bu yapısal özelliği kavramak adına, tez içerisinde alanın kurulduğu dönem (Comte, Durkheim, Marx, Weber bağlamında) incelenmiştir. Bu tarihsel süreç analiziyle birlikte, paradigma ve sosyolojinin uzlaştırılabilmesinin mümkün olup olmadığını ortaya koymak ve sosyolojinin geçirdiği metodolojik/paradigmatik dönüşümleri açıklamak amaçlanmıştır.

Abstract:
The Structure of Scientific Revolutions, on which Thomas Kuhn based his theory of science, has created great transformations in the epistemology of sociology. According to Margaret Masteman, Kuhn used the concept of paradigm in different meanings throughout his work. Masterman described some of the different meanings of the paradigm as 'sociological'. The meanings of "scientific achievement" and "scientific habits" added a 'sociological aspect' to the paradigm. For sociology, the sociological emphasis of the paradigm places Kuhn's theory of science in an important place to explain the methodology of this field. With this result, the question arises whether paradigm and sociology can be reconciled. To examine the possibility of this compromise, it is necessary to look at the historical process of sociology and to reveal the theories, methods, names, and topics of this field. As a result of this, it is seen that there are paradigm(s) in sociology: In Kuhn's theory of science, paradigms that affect more than one field in sociology are introduced instead of the single dominant paradigm that a science should have. Sociology has been a 'multiple' science in terms of its structure and has evolved in this way since its establishment. In order to comprehend this structural feature, the period in which the field was first established (in the context of Comte, Durkheim, Marx, Weber) was examined in the thesis. With this, it is aimed to reveal whether it is possible to reconcile paradigm and sociology and to explain the methodological/paradigmatic transformations that sociology has undergone.