Roma Hukukunda manus kurumu
The manus institution in Roman Law
Yazar: DUYGU TAHAN
Danışman: PROF. DR. ERKAN KÜÇÜKGÜNGÖR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı / Roma Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Aile = Family ; Aile hukuku = Family law ; Aile yapısı = Family structure ; Manus = Manus ; Roma hukuku = Roman law

Özet:
Roma ailesi, paterfamilias ve patria potestas kurumları üzerine şekillenmiş, Roma toplumunun temelini oluşturan en önemli birimdir. Bu topluluk içerisinde, paterfamilias, aileye dahil tüm şeyler ve kişiler üzerinde mutlak egemenlik sahibidir. Manus, doğum ve evlat edinmeyle beraber, aileye dahil olmak için bir araç teşkil etmektedir. Manus'un tesis edilmesi için üç yöntem öngörülmüştür. Bunlardan ilki olan usus, kadın üzerinde manus'un zamanaşımı ile kurulmasını sağlayan yöntemdir. Manus'un tesisi için başvurulan diğer bir işlem olan confarreatio, dini bir törendir. Son olarak, yalnızca manus'un tesisi için değil, aynı zamanda kadının vasi değiştirebilmesi için de başvurulan bir işlem olan coemptio, kadının farazi satışından ibarettir. Kadının manus altına girmesinde, bu kurumun kocası ve kendi çocukları ile arasında hukuki ilişkiler kurulabilmesi için zorunlu olmasının, çocuklar üzerinde egemenlik kurmanın anne üzerinde egemenlik kurmaktan geçtiği anlayışının, bazıönemli görevlerde bulunabilmenin şartının, bu kişilerin confarreatio ile gerçekleştirilen evliliklerden doğmuş olmaları ve kendilerinin de böyle bir evlilik gerçekleştirmiş olmaları şartı gibi nedenlerin yanı sıra, manus'un tesisinin kadına sağladığı birtakım avantajlar da etkili olmuştur. Manus'un tesisi ile, kadının kendi ailesi ile olan tüm bağlarının sona erer, kadın kocasının ailesine bütünüyle dahil olur ve dolayısıyla yeni dahil olduğu aile ve 105 kendi çocukları ile başta hukuki açıdan olmak üzere bağlantılı hale gelir; kocasının ailesinin aile adını alır. Bunu takip eden sonuçlar olarak, kadın, kocasının kızıstatüsüne gelir, kendi ailesinden kaynaklanan mirasçılık haklarını kaybeder ve kocasının ailesine dahil olduğu sıfat kapsamında mirasçılık hakları kazanır. Kadının mülkiyete ehil, bir başka ifade ile, sui iuris olması halinde, üzerinde manus tesis edilmesi halinde, tüm malvarlığı külli olarak kocasının ailesinin malvarlığına dahil olur. Manus'un kadın üzerindeki varlığının sona erdirilebilmesi için, tesisi için başvurulan işleme göre değişiklik gösteren, başka işlemlerin yapılması gerekir. Ususveya coemptio ile manus'un tesisinin söz konusu olması halinde, kaldırılması için başvurulacak yöntem emancipatio'dur. Manus'un tesisinde başvurulan yöntemin confarreatio olması halinde ise, kaldırılması için, bu işlemin tam tersi olan ve gene bir dini törenden ibaret bulunan diffareatio'nun gerçekleştirilmesi gerekir. Manus'suz evliliklerin ortaya çıktığı ve manus kurumunun tarihi bir uygulamadan ibaret hale geldiği tarihlere ilişkin kesin ve net bir bilgi olmamakla birlikte, doktrinde, uygulaması Cumhuriyet Dönemi'nden itibaren azalmaya başlayan manus'un İmparatorluk Dönemi'nde fiilen uygulanmaz hale geldiği görüşü hakimdir. Nihayet, Iustinianus Dönemi'nde, cognatio hısımlığının, hukuken tanınan ve kendisine sonuç bağlanan tek hısımlık haline gelmesi ile, manus, tüm anlam ve önemini yitirmiştir

Abstract:
Roman family, based upon the paterfamilias and patria potestas institutions, is the most important unit that the Roman society is constructed on. In this community, paterfamilias has absolute power over any persons and property belonging to the family. Manus, is an instrument to get included to a family, as well as birth and adoption. There are three procedures to establish manus on uxor. Usus, the former one, is the way to make uxor come under manus through a kind of usucapio. Confarreatio, the other procedure for the establishment of manus on uxor, is a religious ceremony. Finally, coemptio, is an imaginary sale of women, and it was used both for the establishment of manus and to make women enable to change their guardian. Manus was obligatory for women to have legal connections with their husbands and their own children. Besides, to be able to take some important offices, it was obligatory to get married with the establishment of manus through confarreatio and to be born within this kind of marriages. In addition to these motives, some advantages that manus provides to the women were effective on the establishment of manus on women, too. With the establishment of manus, all kinships of uxor with her own family expire, she gets entirely included to the family of her husband and thus, becomes 107 related to her own children and the family that she has entered into; and takes the family name of her husband. Subsequently, woman gains the position of her husband's daughter, loses her rights of succession arising from her own family and obtains the rights of succession from her husband's family, within the context of the position that she gains in her new family. In case that the woman is capable of owning property, in other words, sui iuris, when she is subjected to manus, her entire property becomes included to the property of her husband's family, universally. To give an end to the manus over uxor, some transactions, depending on the way that was chosen to establish manus, must be carried out. In case that usus or coemptio is preferred, the transaction required to remove manus is emancipatio. If confarreatio is preferred, to remove manus, diffarreatio, another religious ceremony which is the exact opposite transaction of confarreatio, must be executed. Although there is not any certain and clear information about when that sinemanu marriages appeared and manus became an ancient institution, according to the dominant view of doctrine, manus was less and less used in the Republic, and it was actually not used by the time of Empire. Finally, by the time of Iustinianus, when cognatio became the only kinship accepted by law with legal results, manus, lost all its meaning and importance