Kahramanmaraş merkezli deprem sonrası otizm spektrum bozukluğu olan çocuklarda duygusal/davranışsal sorunlar ile annelerinin anksiyete, depresyon düzeyleri ve başa çıkma tutumlarının değerlendirilmesi
Evaluation of emotional and behavioral problems in children with autism spectrum disorder and their mothers' anxiety, depression levels, and coping attitudes after the earthquake centered in Kahramanmaras
Yazar: KEVSER YENİCİL DAŞ
Danışman: DOÇ. DR. HATİCE ALTUN
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Amaç: Doğal afetler, özellikle depremler, fiziksel yaralanma, mal kaybı, ölüm gibi birçok olumsuz sonuca ve psikolojik rahatsızlıklara neden olabilmektedir. Doğal afetlerin bireyleri aynı şekilde etkilemediği bilinmektedir. Yetişkinlere bağımlılıkları göz önüne alındığında çocuklar ve engelli bireyler en savunmasız grup olarak değerlendirilmektedir. Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) olan çocuklar, klinik özellikleri göz önüne alındığında özellikle önem arz etmektedir. Bizim literatür bilgilerimize göre ilk kez yapılan bu çalışmada, ülkemizde 06 Şubat 2023 tarihinde, aynı gün içerisinde 7.7 ve 7.6 şiddetinde, yüksek yıkım gücüne sahip olan, 11 ilde çok sayıda enkaz ve ölümün meydana geldiği Kahramanmaraş merkezli deprem sonrasında OSB'li çocuklarda duygusal/davranışsal sorunların belirlenmesi ve bu çocukların annelerinin anksiyete, depresyon seviyelerinin ve başa çıkma stratejilerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: Kahramanmaraş'ta ikamet eden, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremi yaşayan ve DSM-5-TR kriterlerine göre, 95 OSB'li çocuk (0-12 yaş, 65 erkek, 30 kız) ve anneleriyle yaş-cinsiyet eşleştirilmiş fiziksel ve belirgin bir psikiyatrik hastalık tanısı saptanmayan 95 depremzede çocuk ve anneleri çalışmaya dahil edilmiştir. Çocuklardaki duygusal/davranışsal sorunların belirlenmesi için Güçler ve Güçlükler Anketi (GGA)-ebeveyn formu, Sosyodemografik Veri Formu,  annelerin anksiyete, depresyon seviyeleri ve başa çıkma stratejileri değerlendirmek için Beck Anksiyete Ölçeği (BAÖ), Beck Depresyon ölçeği (BDÖ), Başa Çıkma Tutumlarını Değerlendirme Ölçeği (COPE), anneler tarafından doldurtulmuştur. OSB semptomlarının şiddetini belirlemek amacıyla CARS uygulanmıştır.
Bulgular: Çalışmamızda hasta grubunun yaş ortalaması 6,7±3,0 yıl, kontrol grubunun 6,6±3,0 yıldır. Hasta grubunda olanların deprem sonrası iletişim sorunlarında artma, tekrarlayıcı hareketlerinde artma, hareketlilikte artma, kendine ve başkasına zarar verici davranışlarda artma, alıştığı düzeni isteme, evinden çıkmayı istememe ve yeme sorunları yaşama oranı, kontrol grubuna göre anlamlı şekilde yüksek bulunmuştur (p<0.05). OSB'li çocuklarda kontrol grubuna göre GGA'nın hiperaktivite/dikkat eksikliği, davranış sorunları, duygusal sorunlar, akran sorunları ve GGA toplam puanı anlamlı şekilde yüksek, sosyal davranışlar puanı ise düşük bulunmuştur (p<0,001). Hasta grubunun annelerinde kontrol grubunun annelerine göre BAÖ ölçek puanı arasında anlamlı farklılık bulunmazken, BDÖ puanı anlamlı şekilde yüksek saptanmıştır (p=0,009). COPE ölçek alt boyutlarının karşılaştırılmasında; hasta grubunun annelerinde pozitif yeniden yorumlama ve gelişme (p<0,001), aktif başa çıkma (p=0,007), duygusal sosyal destek kullanımı (p=0,001), diğer meşguliyetleri bastırma (p<0,001), plan yapma (p<0,001), sorun odaklı başa çıkma (p=0,001) ve duygusal odaklı başa çıkma (p=0,015) puanları kontrol grubundan anlamlı şekilde düşük; zihinsel boş verme (p<0,001), soruna odaklanma ve duyguları açığa vurma (p<0,001), inkar (p<0,001), madde kullanımı (p=0,041) ve işlevsel olmayan başa çıkma (p<0,001) puanları ise anlamlı şekilde yüksek bulunmuştur. Toplam GGA puanları ile BAÖ, BDÖ puanları arasında anlamlı pozitif korelasyon (p<0.05), COPE'nin sorun odaklı, duygusal odaklı ve işlevsel olmayan ölçeklerinin toplam puanı arasında ilişkili bulunmamıştır.
Tartışma ve Sonuç: Bu çalışmada OSB'li çocukların temel semptomlarında ve davranış sorunlarında daha fazla artış yaşadıkları, annelerinin ise depresyon düzeylerinin yüksek olduğu, sorun odaklı başa çıkma ve duygusal odaklı başa çıkma stratejilerini daha az, işlevsel olmayan başa çıkma stratejilerini ise daha fazla kullandıkları saptanmıştır. Bu sonuçlar deprem gibi doğal afetlerde OSB'li çocuklar ve annelerine erken ve yoğun psikososyal destek sağlanmasının önem arz ettiğini düşündürmüştür. Ayrıca bizim bilgilerimize göre ilk kez yapılan bu çalışmanın bu alanda yapılacak gelecek çalışmalara ışık tutacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Objective: Natural disasters, especially earthquakes, can cause many negative consequences, such as physical injury, property loss, death, and psychological disorders. It is known that natural disasters do not affect individuals in the same way. Considering their dependence on adults, children and individuals with disabilities are considered the most vulnerable group. Children with autism spectrum disorder (ASD) are particularly important considering their clinical characteristics. This study, which was conducted for the first time according to our literature information, was aimed at determining the emotional and behavioral problems in children with ASD and evaluating the anxiety, depression levels, and coping strategies of the mothers of these children after the earthquake centered in Kahramanmaraş on February 6, 2023, with a magnitude of 7.7 and 7.6 on the same day, which had high destructive power and caused a large number of debris and deaths in 11 provinces.
Method: The study included 95 children with ASD (0–12 years old, 65 boys and 30 girls) and their mothers, as well as 95 age- and gender-matched earthquake survivors from Kahramanmaraş who lived through the February 6, 2023, Kahramanmaraş-centered earthquake and were not diagnosed with a physical or significant psychiatric disorder and their mothers. The mothers completed the Beck Anxiety Inventory (BAI), Beck Depression Inventory (BDI), Sociodemographic Data Form, The Coping Strategies with Stress Inventory (COPE), and Strengths and Difficulties Questionnaire (SDQ)-parental form to assess their levels of anxiety and depression and coping mechanisms. CARS was administered to determine the severity of ASD symptoms.
Results: In our study, the mean age of the patient group was 6.7±3.0 years, and the mean age of the control group was 6.6±3.0 years. The rate of increase in communication problems, increase in repetitive movements, increase in mobility, increase in self-injurious and self-destructive behaviors, desire for familiar order, reluctance to leave home, and eating problems were found to be significantly higher in the patient group compared to the control group after the earthquake (p<0.05). In children with ASD, hyperactivity/attention deficit, behavioral problems, emotional problems, peer problems, and the total score of the SDQ were found to be significantly higher, and the social behaviors score was found to be lower (p<0.001). While there was no significant difference between the BAI scale scores of the mothers in the patient group compared to the mothers in the control group, the BDI score was found to be significantly higher (p = 0.009). In the comparison of COPE scale sub-dimensions, positive reinterpretation and development (p<0.001), active coping (p = 0.007), use of emotional social support (p = 0.001), suppression of other preoccupations (p<0.001), and making plans (p<0.001) in the mothers of the patient group.0.001), problem-focused coping (total) (p = 0.001), and total emotionally focused coping (total) (p = 0.015) scores were found to be significantly lower than the control group, whereas mental disengagement (p<0.001), focusing on the problem and revealing emotions (p<0.001), denial (p<0.001), substance use (p = 0.041), and dysfunctional coping (total) (p<0.001) scores were found to be significantly higher. There was a significant positive correlation (p<0.05) between the total SDQ scores and the scores of BAI and BDI, and no correlation was found between the total scores of the problem-focused, emotionally-focused, and dysfunctional scales of COPE.
Discussion and Conclusion: In this study, it was found that children with ASD experienced a higher increase in core symptoms and behavioral problems; their mothers had higher levels of depression; they used less problem-focused and emotionally focused coping strategies; and they used more dysfunctional coping strategies. These results suggest that it is important to provide early and intensive psychosocial support to children with ASD and their mothers during natural disasters such as earthquakes. In addition, this study, which was conducted for the first time according to our knowledge, is thought to shed light on future studies in this field.