Tanzimat'tan Cumhuriyet'e İstanbul'daki kültür yaşamına Ermeni sanatkârların katkısı
Contribution of Armenian artists to cultural life in Istanbul from Tanzimat to Republic Era
Yazar: TÜLİN TENİ KİREMİTÇİYAN
Danışman: PROF. ZEYNEP İNANKUR
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Batı Sanatı ve Çağdaş Sanat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Sanat Tarihi = Art History ; Tarih = History
Dizin: Ermeniler = Armenians ; Gayrimüslimler = Non muslem ; Modernleşme = Modernization ; Müzik = Music ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Sanatkarlar = Artisans ; Sanatçılar = Artists ; Sosyokültürel yaşam = Socio-cultural life ; Tiyatro = Theatre ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Osmanlı'da "millet sistemi"ne dayalı kozmopolit devlet yapısı, siyasî ve sosyal alanların yanında sanatta da kendini her daim göstermiş, çoğulcu yapısı/çoklukta birlik ilkesi içerisinde var olan kimlikler ve bu kimliklerin üretimleri olan kültürler, karmaşık bir yapı oluşturarak imparatorluğun sanatsal üretiminin ortak zeminini oluşturmuştur. Osmanlı'da, bilhassa Tanzimat ile 19. yüzyılın resmî politikası haline gelen modernleşme döneminde, imparatorluk olmanın getirdiği çok ulusluluk ve bunun getirisi olan kültürel çeşitlilik içerisinde Ermeni sanatkârların Batı etkisindeki plastik sanatlar, tiyatro ve müzik alanlarında, nicelik ve nitelik bakımından azımsanmayacak katkılarda bulundukları görülmektedir. Osmanlı İmparatorluğu'ndaki modern kültürün oluşumunda yer alan Ermenilerin giderek çoğalması ise Zartonk [Uyanış] adı verilen kültürel aydınlanma ile yakından ilgilidir. Batı etkisiyle gelişen bu aydınlanma hareketiyle hukuksal, sosyo-politik ve toplumsal cemaat içi bir sekülerleşme yaşanmış, bunun sonucunda da Ermenilerin kültürel hayatında giderek artan ölçüde Batılı tavır ve icraya uygun eserler üretilmiştir. Başta Ermeni cemaatine dair birer iç pratik olan bu üretimlerin zamanla tüm imparatorluğun Batılılaşma atılımları içerisinde bir katalizör görevi gördüğü anlaşılmaktadır. 
Osmanlı Ermenilerinin İstanbul'daki sanatsal icralarının tarihsel süreçlerinin, kazanç ve kayıplarının görüldüğü bu çalışma, Ermeni sanatkârların önemini ortaya koymayı hedefleyerek, varlıklarına dair toplu ve kapsamlı bir bakış sunmaktadır. Bu hedef ile çalışma, Ermeni sanatkârların icraatlarını ele alınırken, aynı zamanda ürettikleri sanatın dönemin edebî, ekonomik, toplumsal, siyasî ve hukuksal dönüşümlerinden etkilenerek nasıl biçimlendirildiği şeklinde iki yönlü bir okumaya tabii tutulmuştur.

Abstract:
The cosmopolitan state structure enabled by the "millet system" in the Ottoman Empire, existing identities within the pluralistic structure/the principle of unity in multiplicity that have manifested themselves in artistic as well as in political and social environments and cultures produced by these identities have formed a common ground for the empire's artistic production. In the Ottoman modernization period, most notably in the Tanzimat period when modernization became the official policy of the Empire in the 19th century, it is seen that Armenian artists, made significant contributions to plastic arts, theater, and music under the Western influence quantitatively and qualitatively. The increasing number of Armenians that contribute to the formation of a modern culture in the Ottoman Empire is closely related to the cultural enlightenment ideas which are known as Zartonk [Awakening]. This enlightenment movement under the Western influence led to legal, socio-political and intra-communal secularization, and as a result, Armenian cultural life produced artworks that were increasingly more appropriate to Western attitudes and codes. It is understood that these productions, which were initially the inner practice of the Armenian community, in time acted as a catalyst in the Westernization efforts of the Empire. 
This study, in which the historical processes, cultural gains, and losses that are triggered by the artistic performances of the Ottoman Armenians in Istanbul are investigated, aims to reveal the importance of Armenian artists by presenting a collective and comprehensive overview of their existence. With this aim, the study details a two-way reading of how the artworks of the Armenian artists were shaped and also, by the literary, economic, social, political and legal transformations of the period.