Hemodiyaliz tedavisi alan bireylerde inhalasyon yoluyla uygulanan lavanta yağının baş ağrısı şiddeti ve kaygı düzeyine etkisi
The effect of lavender oil applied via inhalation on headache and anxiety level in individuals undergoing hemodialysis treatment
Yazar: GÖKNUR DEMİR HACIMUSALAR
Danışman: PROF. DR. SULTAN TAŞCI
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Anksiyete = Anxiety ; Ağrı = Pain ; Ağrı şiddeti = Ache violence ; Baş ağrısı = Headache ; Baş ağrısı bozuklukları = Headache disorders ; Lavanta yağı = Lavender oil ; Renal diyaliz = Renal dialysis ; İlaç veriş-inhalasyon = Administration-inhalation

Özet:
Hemodiyaliz (HD) hastalarında ağrı sık görülen semptomlardan biridir.  Bu çalışma HD sırasında baş ağrısı yaşayan bireylerde bir ay boyunca, HD'nin 2. saatinde, haftada 3 kez, 5 dakika inhalasyon yoluyla uygulanan lavanta yağının baş ağrısı şiddeti ve kaygı düzeyine etkisini belirlemek amacıyla yapılmış randomize kontrollü bir çalışmadır. Araştırma bir il merkezindeki iki özel ve bir şehir hastanesi olmak üzere toplam üç diyaliz merkezinde yapılmıştır. Çalışmaya basit randomizasyonla 30 müdahale, 32 kontrol grubu olmak üzere toplam 62 hasta dahil edilmiştir. Çalışma için etik kurul onayı, bilgilendirilmiş gönüllü olur ve kurum izinleri alınmıştır. Araştırmanın verileri, hasta tanıtım formu, Vizüel Analog Skala (VAS), Durumluk-Sürekli Kaygı Envanteri (State-Trait Anxiety Inventory-STAI) kullanılarak toplanmıştır. Müdahale grubundaki bireylere lavanta uygulama rehberi doğrultusunda HD seansının 2. saatinde bir ay boyunca inhalasyon yoluyla lavanta yağı uygulanmıştır. Kontrol grubuna standart bakım dışında herhangi bir uygulama yapılmamıştır. 
Müdahale grubundaki bireylere dört hafta boyunca HD seansı sırasında inhalasyon yoluyla uygulanan lavanta yağı VAS puan ortalamalarını anlamlı derecede azaltmıştır (p<0.001). Kontrol grubundaki bireylerde birinci hafta HD'nin 4. saatinde ölçülen VAS puan ortalamalarında 2. saate göre anlamlı bir düşme olmasına rağmen devam eden üç hafta boyunca VAS puan ortalamaları arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Müdahale grubunun lavanta uygulaması sonrası VAS puan ortalamaları dört hafta boyunca kontrol grubuna göre anlamlı derecede düşük bulunmuştur (p<0.001).  Müdahale grubundaki bireylerin dört hafta boyunca STAI-S puan ortalamaları uygulama öncesine göre anlamlı şekilde azalmıştır (p<0.001). Kontrol grubundaki bireylerde ilk hafta HD'nin 2. ve 4. saatindeki STAI-S puan ortalaması arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Ancak devam eden üç hafta boyunca HD'nin 4. saatindeki STAI-S puan ortalamaları 2. saate göre anlamlı bir şekilde artmıştır (p<0.001).  Müdahale grubunun HD'nin 4. saatindeki STAI-S puan ortalamaları dört hafta boyunca kontrol grubuna göre anlamlı derecede düşük bulunmuştur (p<0.001). Müdahale ve kontrol grubunun çalışma başlangıcında ölçülen STAI-T puan ortalamaları açısından fark yokken çalışma sonunda ölçülen STAI-T puan ortalamaları müdahale grubunda kontrol grubuna göre anlamlı derecede düşük bulunmuştur (p<0.001).
Çalışmanın sonucunda HD uygulanan bireylerde lavanta yağı inhalasyonunun baş ağrısı şiddeti ve durumluk ve sürekli kaygı düzeyini azalttığı belirlenmiştir. Bu sonuca göre HD uygulanan bireylere lavanta yağı inhalasyonu önerilebilir. 
Anahtar Kelimeler: Hemodiyaliz, Ağrı, Kaygı, Lavanta yağı, Hemşirelik

Abstract:
Pain is one of the common symptoms in hemodialysis (HD) patients. This study is a randomized controlled study conducted to determine the effect of lavender oil inhalation, which is administered for 5 minutes 3 times a week at the 2nd hour of HD for a month, on headache severity and anxiety level in individuals experiencing headache during HD. The research was conducted in three dialysis centers, two private and one city hospital in a city center. A total of 62 patients, 30 intervention and 32 control groups, were included in the study by simple randomization. Ethics committee approval, informed consent and institutional permissions were obtained for the study. The data of the study were collected using the patient identification form, the Visual Analogue Scale (VAS), and the State-Trait Anxiety Inventory (STAI). In line with the lavender application guidelines, individuals in the intervention group were administered lavender oil via inhalation at the 2nd hour of the HD session for a month. There was no intervention in the control group other than standard care. 
Lavender inhalation to individuals in the intervention group during the HD session for four weeks, significantly decreased the VAS score averages (p<0.001). In the control group, although there was a significant decrease in VAS score averages measured at the 4th hour of HD compared to the 2nd hour in the first week, no significant difference was found between the VAS score averages for the following three weeks. VAS score averages of the intervention group after lavender application were found to be significantly lower than the control group for four weeks (p<0.001). The mean STAI-1 scores of the individuals in the intervention group for four weeks decreased significantly compared to before the application (p<0.001). In the control group, no significant difference was found between the STAI-1 mean scores at the 2nd and 4th hour of HD in the first week. However, the mean STAI-1 score at the 4th hour of HD increased significantly compared to the 2nd hour during the following three weeks (p<0.001). The mean STAI-1 scores of the intervention group in 4 hours of HD were found to be significantly lower than the control group for four weeks (p<0.001). While there was no difference between the intervention and control groups in terms of STAI-2 mean scores measured at the beginning of the study, the mean STAI-2 scores measured at the end of the study were significantly lower in the intervention group compared to the control group (p <0.001). 
As a result of the study, it was determined that lavender oil inhalation reduced headache severity and anxiety levels in individuals who underwent HD. Based on this result, lavender oil inhalation may be recommended for individuals undergoing HD. 

Keywords: Hemodialysis, Pain, Anxiety, Lavender oil, Nursing