Tarihsel süreçte Kuran'ın farklı anlaşılma nedenleri
Reasons of different understanding of the Qur'an in historical process
Yazar: MUHAMMED BAHAEDDİN YÜKSEL
Danışman: PROF. DR. ERDOĞAN PAZARBAŞI
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Din = Religion
Dizin: Dil özellikleri = Language features ; Farklılıklar = Differences ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Müfessirler = Commentators ; Tefsir = Commentary ; Uyuşmazlık = Incompatibility ; İslamiyet = Islam

Özet:
Kur'ân'ın anlaşılmasında müfessirler arasında farklı anlamalar söz konusu olmuş ve İslam tarihi boyunca telif edilen ve bugün sayıları yüksek rakamlara baliğ olan tefsir külliyâtı, bunun sayılamayacak örnekleriyle doludur. Allah kelamının, dilin doğasına da aykırı olan aynı anda birçok anlamı kastetmiş olması ihtimal dışı olduğuna göre, müfessirlerin Kur'ân ayetlerini farklı anlamaları hangi sebeplerden kaynaklanmaktadır?
Tamamen öznel bir alana tekabül eden anlama ediminin insanın fıtrî yapısından kaynaklandığının göz ardı edilmesi sonucu, özellikle mensup olunan düşünce ekolünün ön kabullerini tahkim etme hamasetinin güdülemesiyle sonuçta çatışma alanlarına dönüşen farklı anlamalar, aslında hangi sebeplerden kaynaklandığının bilinmesi, gerek müfessirler arasındaki farklı anlamaların doğal karşılanmasına ve gerekse bu sebeplerin teşhis edilmesiyle ihtilafların azaltılması veya nitelikli hale gelmesine katkı sunması açısından önemli görmekteyiz.
Bu amaç doğrultusunda Kur'ân'ın farklı anlaşılmasında katkısı olan hususların tasnifi yapılarak yoğun bir alan taraması ile sorunların tespiti yapılmış ve mevcut tefsirlerden her bir sorunun örneklendirilmesiyle konu müşahhas hale getirilmiştir.
Araştırmamızda Kur'ân'ın farklı anlaşılmasında temel olarak iki ana unsurun söz konusu olduğunu; bunların ise Kur'ân'ın dilsel özelliklerinden kaynaklanan sebepler ve müfessirin kendisinden kaynaklanan sebepler olduğunu, bunun yanında literatürden, sosyo-ekonomik, siyasi ve mezhebi nedenlerden de kaynaklanan unsurların olduğunu tespit etmiş, her bir başlığı alt başlıklarına ait örnekleriyle tahlil ettik.
Sonuç olarak anlamanın bütün aşamalarıyla birlikte öznel bir alana tekabül ettiğini ve kaçınılması asla mümkün olmayan bir faaliyet olduğunu, bu durumun ayrılıklara değil, zenginlik ve renkliliğe vesile olduğunu, bu bilinç içerisinde müfessirlerin farklılıkları ayrılık ve ötekileştirmenin sebebi değil, renklilik ve zenginliğin bir kaynağı olarak görmelerinin gerektiğini vurguladık.

Anahtar Kelimeler: 
Anlama; Farklı anlama; Kur'ân; Müfessir; Tefsir

Abstract:
There have been different approaches to understand the Qur'an among the commentators. It is possible to see these examples in many books written on interpretation of the Quran. Undoubtedly, every sentence has a definite meaning. It is against nature of language that the same sentence has many meanings at the same time, and then, why have the commentators of the Qur'an assigned different meanings to the same verses?
Indeed, this feature of comprehension process which is totally subjective has been ignored and consequently, there have been conflicts among different schools. If it is known what causes different meanings, different comprehension will be taken for granted, disputes will be decreased and there won't be any conflicts.
For this purpose, we have searched the reasons which have impact on different understanding of the Qur'an and clarified the topic by exemplifying the reasons that we have identified. 
There are two main reasons of different understanding of the Qur'an. While the first reason is the one due to linguistic features of the Qur'an, the second reason is the one due to commentator. Moreover, there are reasons such as socio-cultural and political ones in literature. We have studied the examples relating to each one.
Consequently, we have pointed out in our study that understanding is a personal process; as a result of this, different understanding is natural and inevitable. We have explained that this fact must cause richness and liveliness rather than disagreement. Therefore, different understandings of the Qur'an commentators must be ragerded as a souce of richness and liveliness, not a reason of differentiation.

Key words: 
understanding, different understanding, Qur'an, commentator, exegesis