Hipofiz adenomu olan hastaların klinik, laboratuvar, radyolojik ve patolojik karakteristikleri
Clinical, laboratory, radiological and pathological characteristics of patients with pituitary adenoma
Yazar: HALE AY ALTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. NUSRET YILMAZ
Akdeniz Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases

Özet:
Çalışmanın amacı hipofiz adenomu tanısı ile izlenen hastaların klinik,
laboratuvar ve patolojik verilerini değerlendirmektir.
Bu amaçla hipofiz adenomu olan hastaların demografik, klinik,
laboratuvar, patoloji ve radyoloji verileri retrospektif olarak değerlendirildi.
Çalışmaya 141 kadın ve 81 erkek hasta olmak üzere toplam 222 hasta alındı.
Hastaların ortalama yaşı 48,13±15 yıl, ortalama tanı yaşı 42,31±15,04 yıl ve
ortalama izlem süresi 4,99±2,84 yıl idi. İnsidental adenom olarak saptanan
hastaların oranı %11,7 (n=26) idi. Hastaların %33'ünde (n=73) bası bulgusu
vardı. En sık görülen hipofiz adenomu prolaktinoma (%40,5) (n=90) olarak
saptanmıştır. Prolaktinomayı %38,7(n=86) ile nonfonksiyonel adenom takip
etmiştir. Tanı zamanı hipofizer yetmezlik görülen hastaların oranı %20,3 (n=45)
idi. Tanı anında hastaların %56,3'ünde (n=125) makroadenom, %43,7'sinde
(n=97) ise mikroadenom mevcuttu. Çalışmaya katılan hastaların %45'ine (n=100)
ilk tedavi olarak medikal tedavi uygulandığı saptandı. Cerrahi uygulaması yapılan
hastaların oranı %28,4 idi(n=63). Hastaların %25,2'si (n=56) tedavisiz izleme
alınmıştır. En sık görülen cerrahi endikasyonu %47,4 (n=36) ile fonksiyonellik
olarak saptandı. Uzun çap %27,6 (n=21) ve optik kiazma basısı %19,7'lik (n=15)
oranlarla cerrahi endikasyon nedeni idi. En az görülen endikasyon ise %5,3 (n=4)
ile apopleksiydi. Tüm hastaların %18,9'unda (n=42) izlemde rekürrens varlığına
rastlanmıştır. İzlemde yeni gelişen hipofizer yetmezlik görülen hastaların oranı
%18,5 (n=41) olarak ölçülürken, hastaların %81,1'inin (n=180) izlem boyunca
hormonal fonksiyonları stabil kalmıştır. Tedavisiz izleme alınan hastaların MR'da
saptanan en uzun çap için ilk MR'da ortanca değer 5mm (3-7,75) iken, son
MR'da 4mm (2-6,75) ortanca değeri saptanmıştır (p=0,002). Kabergolin kullanan
nonfonksiyonel hipofiz adenomu hastalarının ilk ve son MR'ları arasında çap
farkı saptanmamıştır. Buna karşılık Optik kiazma basısı oranları kabergolin
kullanımı sonrası azalmıştır. Tedavisiz izlem yapılan nonfonksiyonel adenom
hastalarının ilk ve son MR bulguları arasında anlamlı bir değişiklik
saptanmamıştır. Tedavisiz izleme alınan hastaların %14,3'ünde boyutta azalma
olduğu, %60,7'sinde boyutun sabit kaldığı, % 5,4 ünün boyutunda artış olduğu ve
%19,6'sının kaybolduğu saptanmıştır. Akromegali grubundaki erkek
yoğunluğunun (%62,5), prolaktinoma (%28,9) ve cushing (%4,8) grubundakilere

131

göre; nonfonksiyonel hormon aktivitesi grubundaki erkek yoğunluğunun (%45,3)
sadece Cushing grubuna göre anlamlı olarak yüksek oranda olduğu saptanmıştır.
Nonfonksiyonel adenom grubundaki hastalarda tanı zamanında hipofizer
yetmezlik varlığı prolaktinoma, cushing sendromu ve akromegalisi olan hastalara
göre anlamlı şekilde yüksek bulunmuştur. Fonksiyonel grupta tanı yaşı
nonfonksiyonel gruba oranla daha yüksekti (sırası ile (46,5(39-57) yıl ve 38(27-
49) yıl, p<0,001). Kadın oranı fonksiyonel grupta (%69,1), nonfonksiyonel gruba
(%54,7) göre anlamlı şekilde daha yüksek bulunmuştur (p=0,029). Tanı zamanı
hipofizer yetmezlik sıklığı nonfonksiyonel grupta %37,2 (n=32), fonksiyonel
grupta ise %9,6 (n=13) idi (p<0,001).
Çalışmamız nonfonksiyonel adenomu olan hastaların tanı yaşının fonksiyonel
adenomu olan hastalara oranla daha ileri olduğunu, fonksiyonel adenomu olan
hastalarda kadın sıklığının nonfonksiyonel adenomu olan hastalara oranla daha
fazla olduğunu göstermiştir. Tanı zamanı hipofizer yetmezlik nonfonksiyonel
hipofiz adenomu olan hastalarda fonksiyonel adenomu olan hastalara oranla daha
sık görülmektedir.
Anahtar kelimeler: Hipofiz adenomu, Prolaktinoma, Akromegali, Cushing
sendromu

Abstract:
The aim of the study is to evaluate the clinical, laboratory, and pathological data
of patients diagnosed with pituitary adenoma.
To this end, the demographic, clinical, laboratory, pathology, and radiology data
of patients with pituitary adenoma were evaluated retrospectively. A total of 222
patients, including 141 women and 81 men, were included in the study. The mean
age of the patients was 48.13±15 years, the mean age at diagnosis was
42.31±15.04 years, and the mean follow-up duration was 4.99±2.84 years. The
proportion of patients with incidental adenomas was 11.7% (n=26). Symptoms of
mass effect were present in 33% of the patients (n=73). The most common
pituitary adenoma was prolactinoma (40.5%) (n=90). Nonfunctional adenoma
followed prolactinoma with a rate of 38.7% (n=86). The proportion of patients
with pituitary insufficiency at the time of diagnosis was 20.3% (n=45). At the
time of diagnosis, 56.3% of the patients (n=125) had macroadenomas, and 43.7%
(n=97) had microadenomas. It was found that 45% of the patients (n=100) were
initially treated with medical therapy. The proportion of patients who underwent
surgery was 28.4% (n=63). 25.2% of the patients (n=56) were monitored without
treatment. The most common indication for surgery was functionality, found in
47.4% (n=36) of the cases. Long diameter and optic chiasm compression were the
surgical indications in 27.6% (n=21) and 19.7% (n=15) of the cases, respectively.
The least common indication was apoplexy, found in 5.3% (n=4). Recurrence
during follow-up was observed in 18.9% of all patients (n=42). The proportion of
patients who developed new pituitary insufficiency during follow-up was 18.5%
(n=41), while 81.1% (n=180) of the patients had stable hormonal functions
throughout the follow-up. For patients monitored without treatment, the median
value for the longest diameter in the first MRI was 5 mm (3-7.75), while in the
last MRI it was 4 mm (2-6.75) (p=0.002). No diameter change was found between
the first and last MRI for nonfunctional pituitary adenoma patients using
cabergoline. However, the rate of optic chiasm compression decreased after
cabergoline use. No significant change was observed between the first and last
MRI findings of nonfunctional adenoma patients monitored without treatment.
Among patients monitored without treatment, 14.3% had a reduction in size,
60.7% had stable size, 5.4% had an increase in size, and 19.6% had complete
resolution. The proportion of men in the acromegaly group (62.5%) was
significantly higher compared to the prolactinoma (28.9%) and Cushing (4.8%)
groups; the proportion of men in the nonfunctional hormone activity group
(45.3%) was significantly higher only compared to the Cushing group. The
presence of pituitary insufficiency at diagnosis in nonfunctional adenoma patients
was significantly higher compared to patients with prolactinoma, Cushing's
syndrome, and acromegaly. The age at diagnosis in the functional group was
higher compared to the nonfunctional group (46.5 (39-57) years vs. 38 (27-49)
years, p<0.001). The proportion of women in the functional group (69.1%) was
significantly higher compared to the nonfunctional group (54.7%) (p=0.029). The

133

frequency of pituitary insufficiency at diagnosis was 37.2% (n=32) in the
nonfunctional group and 9.6% (n=13) in the functional group (p<0.001). Our
study demonstrates that the age at diagnosis of patients with nonfunctional
adenomas is older compared to those with functional adenomas, and that the
frequency of women is higher in patients with functional adenomas compared to
those with nonfunctional adenomas. Pituitary insufficiency at diagnosis is more
frequently observed in patients with nonfunctional pituitary adenomas compared
to those with functional adenomas.

Keywords: Pituitary adenoma, Prolactinoma, Acromegaly, Cushing's syndrome