Kültürel belleğin aktarımına örnek: Sındırgı köylerindeki ahşap ambarlar
Wooden warehouses in the villages of the Sındırgı district of Balıkesir
Yazar: ERGÜL GÜNDAĞ ARIKAN
Danışman: DOÇ. DR. SAVAŞ MARAŞLI
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Bu tez çalışmasında "Kültürel Belleğin aktarımına Örnek: Sındırgı Köylerindeki
Ahşap Ambarlar" incelenmektedir. "Ambar" kavramı sebze, meyve, tahıl, temel
gıdaların ve değerli eşyaların saklandığı yeri tanımlar. Kültürler içerisinde ihtiyaçtan
doğan ve bulunduğu coğrafi alana göre malzeme kullanılarak şekillenen ambar
formları görülmektedir. Kırsal mimari unsuru olarak yapılan ambarlar, mimarlık
alanında halk mimarisi grubuna dahildir. Yerleşik hayata geçen yörük topluluklarının
tarım ile uğraşları neticesinde ihtiyaç duydukları saklama alanı araştırma konumuz
ambarları ortaya çıkarmıştır. Ambarların malzeme ve teknik olarak, çam ağacından
çivi kullanılmadan yapılmış olması bir taraftan uzun ömürlü olmalarını sağlarken diğer
taraftan konunun özgünlüğünü de vurgulamaktadır. Geleneksel bilginin kuşaktan
kuşağa aktarılmasıyla işlerliğini günümüze kadar devam ettiren bu yerel yapılar
kültürel belleğin izlerini taşır. Sındırgı ilçesindeki köylerin coğrafi konumları, merkeze
uzaklıkları, aile yapısı, tarımsal üretim faaliyetleri gibi etmenler ambarların yapısal
özelliklerinde farklılıklara neden olmuştur. Dağ köylerinde ve tarımsal üretimin yoğun
olduğu kalabalık ailelerde ambar boyutları artarken merkeze yakın köylerde küçük
boyutlu ambarların sayısal üstünlüğü görülmektedir. Bölgenin coğrafyası ve hanelerin
farklı ihtiyaçları farklı tipolojileri ortaya çıkarmış evli ambar, yarım ambar, kabak
ambar örnekleri oluşmuştur. Ambarlarda ana yapı malzemesi olarak kullanılan çam
ağacı bölgedeki ormanlardan elde edilmiştir. Bu binaların kurulumunda iki teknikten
bahsedilebilir. Bunlardan en sık kullanılanı "kurtboğazı geçme" tekniği diğeri ise
"çalma Boğaz"dır. Bunların genel özellikleri kerestelerin birbirlerine çatılarak
bağlanmasıdır. Tamamıyla ahşap malzeme kullanılan ambar yapılarında, demir
malzeme yalnızca kapı menteşelerinde görülür. Dövme tekniği ile şekillendirilen
menteşeler, yapıda süsleme unsurunun görüldüğü tek yerdir. Menteşelerde kullanılan
motifler dönemin yörük dokumalarında da karşımıza çıkar. Köklü bir geleneğe vurgu
yapan bu sembolik şekiller Orta Asya bozkırından Anadolu'nun batı ucuna transfer
edilmiş gözükmektedir.
Anahtar Kelimeler: Sındırgı, Yörük, Ambar, Halk Mimarisi, Bezeme, Ahşap Mimari

Abstract:
This thesis examines "An Example of Transmission of Cultural Memory: Wood in
Sındırgı Villages Warehouses". The concept of "warehouse" defines the place where
vegetables, fruits, grains, basic foods and valuables are stored. There are warehouse
forms that arise from the need within cultures and are shaped by using materials
according to the geographical area where they are located. Warehouses built as an
element of rural architecture are included in the folk architecture group in the field of
architecture. The storage area needed by the nomadic communities, who have settled
down, as a result of their dealings with agriculture, has revealed the warehouses that
are the subject of our research. The fact that the warehouses are made of pine wood
without the use of nails in terms of material and technique, on the one hand, ensures
their longevity and on the other hand emphasizes the originality of the subject. These
local structures, which continue to function until today with the transfer of traditional
knowledge from generation to generation, bear the traces of cultural memory. Factors
such as the geographical location of the villages in Sındırgı district, their distance from
the center, family structure, and agricultural production activities have caused
differences in the structural characteristics of warehouses. While the size of
warehouses increases in mountain villages and crowded families with intensive
agricultural production, small-sized warehouses are numerically superior in villages
close to the center. The geography of the region and the different needs of the
households have led to different typologies and examples of married barns, half barns
and pumpkin barns have emerged.The pine wood used as material for the barns was
obtained from the region. The warehouses were built without nails using the "wolf's
throat fitting" and "stealing throat" techniques, which are made by fitting timbers
together. In the warehouse structures, which are entirely made of wood, iron is only
found in the door hinges. The hinges shaped by the forging technique are the only place
in the building where ornamentation is seen. The geometric and floral motifs used on
the hinges are also seen in the yörük weavings of the period.
Keywords: Sındırgı, Yoruk, Warehouse, Vernaküler, Decoration, Woodwork