Galeri boşluklu eğitim binalarında mekan-davranış ilişkisinin mekansal dizim bağlamında irdelenmesi
Syntactic analysis of spatial behavior in educational buildings with gallery spaces
Yazar: SEVDE KORKMAZ
Danışman: PROF. DR. DENİZ ÖNDER
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Araştırma ve Planlama Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Tez çalışmasında, galeri boşluklu okul yapılarındaki mekan kurgusunun öğrencilerin mekansal ve sosyal davranışları ile olan etkileşimi, davranış haritası ve mekan dizim yöntemleri ile analiz edilerek kişisel alan, mahremiyet ve sosyal etkileşim kavramları çerçevesinde irdelenmiştir. 
Giriş bölümünde, tez ile ilgili genel amaçlar, tezin kapsamı ve yöntemi hakkında bilgi verilerek, tezin hipotezi ortaya konmuştur. Çalışmanın ikinci bölümünde; çocuk, mekan ve davranış bağlamında öğrencinin fiziksel çevreyle olan ilişkisi açıklanmakta ve çevre-davranış çalışmaları kapsamında tartışılmaktadır. Bunun yanında okul yapılarındaki mekansal düzenin öğrenci davranışlarını nasıl etkilediğinin irdelenebilmesi açısından mekan dizim yöntemi tanımlamalarına yer verilmiştir.
Üçüncü bölümde, eğitim modellerinin tarihsel süreç içerisindeki değişimi ve bu süreçte eğitim mimarisine etki eden faktörlerden söz edilmiştir. Çalışmanın kapsamını oluşturan galeri boşluklarına ilişkin literatürde yer alan atrium ve galeri boşluğu tanımlamaları ve günümüze kadar uygulanan eğitim yapıları örnekleri üzerinden galeri boşluğunun yeri ve işlevi irdelenmiştir.
Dördüncü bölümde tezin metodolojisi ortaya konularak, alan çalışmasında izlenen yöntem ayrıntılı bir şekilde açıklanmıştır. Tez metodolojisi; galeri boşluklu okul yapılarındaki mekan kurgusunun, öğrencilerin mekansal ve sosyal davranışları ile olan etkileşiminin sentaktik düzeyde ortaya konulması, davranış kalıbı yaklaşımı, kişisel alan, mahremiyet ve sosyal etkileşim kavramları çerçevesinde irdelenmesi üzerine oluşturulmuştur.
Beşinci bölüm kapsamında yapılan alan çalışması, söz konusu okul binalarında üçüncü bölümde açıklanan metodoloji uygulanarak, davranışsal ve mekansal dizim analizi verilerinin ve daha sonra da ortaya çıkan sonuçların değerlendirildiği bir çalışmadır. Çalışma kapsamında; her iki okulun kat planı dahilinde olan dolaşım alanları galeri boşluğu çevresi ve dışındaki alanlar olmak üzere iki kategoriye ayrılmıştır. Yapılan tüm analiz çalışmaları belirlenen bu alanlar üzerinden karşılaştırılıp, değerlendirilmiştir. 
Tezin altıncı ve son bölümünde ise, elde edilen sonuçlar tezin amaç ve kapsamı çerçevesinde ele alınarak genel bir değerlendirme yapılmaktadır. Çalışmanın galeri boşluklu mekansal kurgu, sosyal etkileşim ve mekansal dizim kavramları arasında kurduğu ilişki aracılığıyla, çevre davranış çalışmaları bağlamındaki literatüre katkıda bulunacağı düşünülmektedir.

Abstract:
In the thesis study, the interaction of the spatial and social behaviors of the students with the spatial and social behaviors of the school buildings with gallery spaces was analyzed with the behavior map and space syntax methods and examined within the framework of the concepts of personal space, privacy and social interaction.
In the introduction, information about the general objectives of the thesis, the scope and method of the thesis is given, and the hypothesis of the thesis is put forward. In the second part of the study; in the context of child, space and behavior and the relationship of the student with the physical environment is explained and discussed within the scope of environment-behavior studies. In addition spatial syntax method definitions are included in order to examine how the spatial order in school buildings affects student behaviours.
In the third chapter, the change of educational models in the historical process and the factors affecting the educational architecture in this process are mentioned. The place and function of the gallery space have been examined through the definitions of atrium and gallery spaces in the literature and the examples of educational structures applied until today.
In the fourth chapter, the methodology of the thesis is presented and the methods followed in the field study are explained in detail. Thesis methodology; the structure of the space in the school buildings with gallery spaces, the interaction with the social and spatial behaviors of the students at the syntactic level, the behavior pattern approach, personal space, privacy and social interaction concepts.
The field study carried out within the scope of the fifth chapter is a study in which the behavioral and spatial syntax analysis data and then the results are evaluated by applying the methodology described in the third chapter on the said school buildings. Scope of work the circulation areas within the floor plans of both schools are divided into two categories as the areas around the gallery space and the areas outside. All analysis studies were compared and evaluated on these determined areas.
In the sixth and last part of the thesis, a general evaluation is made by considering the results obtained within the framework of the aim and scope of the thesis. It is thought that the study will contribute to the literature in the context of Environmental Behavior Studies through the relationship it establishes between the concepts of spatial setup with gallery spaces, social interaction and spatial syntax.