Bilimsel okuryazarlık ile ilgili akademik çalışmaların bibliyometrik analizi ve PISA sonuçları ile ilişkisi
Bibliometrics analysis of academic researches related to scientific literacy and its relationship with PISA results
Yazar: GÜLŞAH YILDIRIM KIRBACI
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA HOŞTUT
Akdeniz Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Akademik çalışmalar = Academic studies ; Bibliyometri = Bibliometry ; Bibliyometrik çözümleme = Bibliometric analysis ; Bilim okuryazarlığı = Scientific literacy ; Fen bilgisi = Science ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Fen okuryazarlığı = Scientific literacy ; Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı = Programme for International Student Assesment

Özet:
Bilginin çok hızlı üretilip aynı hızla tüketildiği, istenmeyen ve gereksiz bilgiye fazlaca maruz kalınan yeni yüzyılda bireylerin bilginin kalitesini, bilginin nasıl elde edildiğini, bilimsel düşüncenin ne demek olduğunu ve bilimsel düşünce için gerekli temel kavramları ve fikirleri anlamaları beklenmektedir. Toplumun okuryazarlık seviyesini yükseltmek için özellikle okul öncesi ve üniversite öğrencilerinin aldıkları eğitimi geliştirmek önem arz etmektedir. Son yıllarda öğrencilerin bilimsel okuryazarlık seviyeleri üzerine birçok akademik çalışma yapılması, toplumların bilimsel okuryazarlık üzerinde ciddi bir iyileştirme yapma çabaları olarak yorumlanabilir. Bilimsel okuryazarlık ile ilgili yapılan akademik çalışmaların niceliği arttıkça toplumdaki farkındalığın artması, toplumların eğitimi ile ilgili söz sahibi insanların bu konuya daha fazla önem vermesi ve en nihayetinde bu konunun toplum dinamiğine yansıması beklenmektedir.
Bu çalışmada öncelikle bilimsel okuryazarlık ile ilgili akademik çalışmalar bibliyometrik yöntemlerle incelenerek bilimsel okuryazarlık konusunun akademide nasıl ve ne kadar ele alındığı belirlenmiştir. Daha sonra öğrencilerin bilimsel okuryazarlık seviyelerini ölçmek için uygulanan PISA sınavları incelenmiş, bir ülkede yayımlanan bilimsel okuryazarlık temalı bilimsel çalışmaların sayısı ile o ülkenin PISA bilimsel okuryazarlık sonuçları arasında anlamlı bir ilişki olup olmadığı araştırılmıştır.
Bu çalışma bir tarama çalışmasıdır. 2000-2020 yılları arasında WoS'ta yayımlanan bilimsel okuryazarlık temalı 2615 adet akademik yayın ve 2000 yılından itibaren yedi kez uygulanmış olan PISA bilimsel okuryazarlık sonuçlarının en az altısına sahip olan 34 ülke bu çalışmanın örneklemini oluşturmuştur.
Bilimsel okuryazarlık ile ilgili genel eğilimin belirlenmesi için akademik yayınların bibliyometrik analizleri yapılmış, ortak kelimeler tespit edilmiş ve atıf ilişkileri haritalandırılarak analiz edilmiştir. PISA bilimsel okuryazarlık sonuçlarının ise betimsel analizleri yapılarak yıllara ve ülkelere göre nasıl değişkenlik gösterdiği tespit edilmiştir. Ülkelerin akademik yayın sayıları ile PISA bilimsel okuryazarlık sonuçları arasındaki ilişki korelasyon analizi ile belirlenmiştir.
Araştırma sonucunda bilimsel okuryazarlıkla ilgili akademik yayınlarda en çok kullanılan anahtar kelimelerin bilgi, bilim ve eğitim olduğu görülmüştür. Akademik çalışmaların yıllara, dergilere, ülkelere, kurumlara ve doküman tiplerine göre dağılımları belirlenmiş ve atıf ilişkileri incelenmiştir. Ayrıca PISA bilimsel okuryazarlık sonucuna sahip ülkeler belirlenerek sonuçların analizleri yapılmıştır. Ülkelerin bilimsel okuryazarlık temalı akademik yayın sayıları ile PISA bilimsel okuryazarlık sonuçları arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Ülkeler bazında ilişki tek tek incelendiğinde ise Çek Cumhuriyeti, Hollanda, İngiltere, İzlanda, Kore, Macaristan, Slovakya ve Yeni Zelanda'nın PISA bilimsel okuryazarlık puanları ile bilimsel okuryazarlık temalı bilimsel çalışmalarının sayısı arasında negatif ilişki bulunurken Portekiz'in pozitif ilişkiye sahip olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
In the new century, individuals are expected to understand the quality of information, how information is obtained, what scientific thinking means, and the basic concepts and ideas necessary for scientific thinking because information is produced very quickly and consumed at the same rate. In order to increase the literacy level of the society, it is important to improve the education for pre-school and university students. The fact that many academic studies have been carried out on students' scientific literacy levels, especially in recent years, can be interpreted as societies trying to make a serious improvement on scientific literacy. As the quantity of academic studies on scientific literacy increases, it is expected that the awareness in the society will increase. Then, people who have a say in the education will give more importance to scientific literacy and ultimately this issue will be reflected in the social dynamics.
In this study, first of all, academic studies on scientific literacy were examined by bibliometric methods and it was determined how the scientific literacy topic was handled in the literature. Then, the PISA exams applied to measure the scientific literacy levels of the students were examined, and it was determined whether there was a significant relationship between the number of scientific literacy-themed scientific studies published in a country and the PISA scientific literacy results of that country.
This study is a correlational study. The sample of this study consisted of 2615 academic publications with the theme of scientific literacy published in WoS between 2000 and 2020, and 34 countries with at least six of the PISA scientific literacy results out of seven.
In order to determine the general trend regarding scientific literacy, bibliometric analyzes of academic publications were made, common words were identified and citation relationships were analyzed by mapping. On the other hand, descriptive analyzes of PISA scientific literacy results were made and it was determined how it changed according to years and countries. The relationship between the number of academic publications of countries and PISA scientific literacy results was determined by correlation analysis.
As a result of the research, it was seen that the most used keywords in academic publications on scientific literacy were knowledge, science and education. The distribution of academic studies according to years, journals, countries, institutions and document types was determined and citation relations were examined. In addition, countries with PISA scientific literacy results were determined and the results were analyzed. No significant relationship was found between the number of countries' academic publications on scientific literacy and PISA scientific literacy results. When the relationship on the basis of countries is analyzed one by one, a negative relationship between the PISA scientific literacy scores of the Czech Republic, Netherlands, England, Iceland, Korea, Hungary, Slovakia and New Zealand and the number of scientific studies with the theme of scientific literacy has been found, while Portugal has a positive relationship.