Asetilkolinesteraz inhibitörü olarak yeni şalkon türevlerinin sentezi ve biyolojik aktivite çalışmaları /
Yazar: İLÇİM CEYHUN
Danışman: PROF. DR. YUSUF ÖZKAY
Anadolu Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Alzheimer hastalığı = Alzheimer disease ; Amiloid beta protein = Amyloid beta protein ; Docking = Docking ; Farmasötik kimya = Chemistry-pharmaceutical ; Kalkonlar = Chalcones ; Kolinesteraz inhibitörleri = Cholinesterase inhibitors ; Moleküller = Molecules

Özet:
Alzheimer hastalığı; bilişsel, duygusal ve davranışsal bozukluklara sebep olduğu için kişinin kendisinin ve çevresinin yaşam kalitesini düşürmektedir. Modern tıbbın gelişmesiyle birlikte insan ömrünün uzaması ve yaşlı nüfusunun her geçen gün artması sebebiyle bu hastalık tüm dünyada ciddi bir problem haline gelmiştir. Hastalığın artmasıyla birlikte hasta bakım ve sağlık giderleri hususunda ülke ekonomileri bu durumdan olumsuz etkilenmektedir. Mevcut ilaç tedavileri palyatif tedavinin ilerisine geçememiş olup bu alanda ilaç araştırmaları halen hızla devam etmektedir.
Bu çalışmada; şalkon türevi 12 bileşik sentezlenmiştir. Elde edilen bileşiklerin analizi; IR, 1H-NMR, 13C-NMR ve Kütle spektroskopik yöntemleri analiz bulguları ile aydınlatılmıştır. 
Elde edilen bileşiklerin kolinesteraz enzimleri üzerindeki inhibisyon etkisi araştırılmıştır. Sentezlenen bileşiklerin hiçbiri butirilkolinesteraz (BChE) enzimi üzerinde önemli bir aktivite göstermemiştir. Fakat 2d, 2f, 2j ve 2l kodlu bileşikler; asetilkolinesteraz (AChE) üzerinde kayda değer etki göstermişlerdir. Enzim inhibisyon çalışmalarıyla beraber yüksek inhibisyon aktivitesi gösteren bileşiklerin enzim-kinetik çalışması yapılarak substrat-enzim ilişkisindeki etkinliği araştırılmıştır. Ayrıca yüksek etkinlik gösteren bileşiklerin beta amiloid plak agregasyonu üzerindeki inhibe edici etkisi de araştırılmıştır.
Tez kapsamında AChE enzim aktif yöreleri moleküler modelleme çalışmaları ile yapı olarak aydınlatılmıştır. Seçilen bileşikler için docking çalışmaları yapılarak enzim aktif bölgesi ile bağlanma noktaları tespit edilmiştir. AChE enzim aktif bölgeleri ile en güçlü etkileşimin 2f kodlu bileşik ile gözlendiği ortaya konmuştur.

Abstract:
Alzheimer's disease; as it causes cognitive, emotional and behavioral disorders, it reduces the quality of life of the persons and their environment. With the development of modern medicine, this disease has become a serious problem all over the world due to the prolongation of human life and the increase in the elderly population day by day. Along with the increase in the disease, the country's economies in terms of patient care and health expenses are also adversely affected by this situation. Existing drug treatments could not go beyond palliative treatment and drug researches in this field are still continuing rapidly.
	In this study; 12 compounds derived from chalcone were synthesized. Analysis of the obtained compounds; IR, 1H-NMR, 13C-NMR, HRMS methods have been clarified by the analysis findings. The inhibition effect of the obtained compounds on cholinesterase enzymes was investigated. None of the synthesized compounds showed significant activity on butyrylcholinesterase (BChE) enzyme. But 2d, 2f, 2j and 2l coded compounds; showed a remarkable effect on acetylcholinesterase (AChE). Along with enzyme inhibition studies, enzyme-kinetic studies of compounds with high inhibition activity were carried out to investigate their effectiveness in the substrate-enzyme relationship. In addition, the inhibitory effect of highly active compounds on beta amyloid plaque aggregation was also investigated.
	Within the scope of the thesis, the active sites of AChE enzyme have been clarified as structure by molecular modeling studies. For the selected compounds, docking studies were performed and the enzyme active site and binding points were determined.