Sokak pazarının poetikası: Geçici yapının zamansallığı üzerine fenomenolojik bir inceleme
Poetics of the street market: A phenomenological study on temporality of ephemeral structures
Yazar: HAKAN TÜZÜN ŞENGÜN
Danışman: DOÇ. DR. HÜSEYİN LÜTFÜ KAHVECİOĞLU
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Efemera = Ephemera ; Fenomenoloji = Phenomenology ; Mimari tasarım = Architectural design ; Mimari çevre = Architectural environment ; Mimarlık = Architecture ; Pazar = Market ; Pazar yeri = Marketplace ; Pazarlar = Markets ; Zamansallık = Temporality

Özet:
Meydandaki katedralden, plajdaki şemsiyelere, içinde yaşadığımız fiziksel çevrede yerleştiğimiz, 'yer-edindiğimiz' mekânlar, çok farklı zamansallıkların da doğal parçalarıdır. Kimi zaman sadece bakıp görerek benimsediğimiz belleğimizde yer eden silüetten ibaret imgeler, kimi zaman da metropolün giderek daha da katmanlaşan karmaşasının gündelik unsurlarıdır. Sokak pazarı bu unsurlardan biri olarak, kentsel fiziksel çevre içinde son derece güçlü bir yer kuran ve kentin belleğine çakılı olan bir yapı olarak temelde geçici bir yapı, bir programlanmış bir organizmadır.  
Bu noktada, denilebilir ki, çalışmanın ana ekseni, özellikle jenerik algının ardında, büyük ve tekil mekân imgesinin ötesine geçen, içinde yaşadığımız fiziksel çevrenin mekân kırıntıları üzerinedir. Gündelik yaşam pratikleri ile biriken deneyimin ve yapı ölçeğinden, nesne ölçeğine doğru incelen zaman/mekân algımızın imkân ve doğasını araştıracak, bir sokak pazarının sunduğu yer imgesinin ardında, gündelik ve geçici yapının zamansallığına odaklanacaktır. 
Çalışmanın uzamı, pazar olgusunu bir strüktürel yapı olarak görmek yerine onu tüm veçheleri ile görmek, fenomenolojik bir incelemenin nesnesi yapmaktır. Çalışma sokak pazarının fenomenolojik özleri (essence) üzerinde ilerleyen bir anlatı olarak yer alacaktır. Sokak pazarını, sokak pazarı yapan bazı özler paranteze alınarak pazarın kentsel fiziksel çevre içinde bir 'yer' ve bir zaman/mekân adası olarak kent belleğie nasıl yerleştiği incelenecektir.  
Sokak pazarı olgusu, pazarın örtü, tezgâh, geçiş ve seyyar olmak üzere dört temel fenomenolojik özlere dair belirgin niteliği üzerinde incelenir. İnceleme ele alınan sokak pazarının herhangi bir anına ait fotografik imgeler ve bahsedilen özler çerçevesinde ele alınan diyagramatik çizimler üretir. Bu şekilde sokak pazarına dair algı, poetik ve çağrışımsal ifadeler ile örülü bir anlatıdan oluşan matris/anlatı izleği üzerinde hareket eder. 
Bu incelemenin hedefi, bir olgu olarak 'sokak pazarı'nın fenomenolojik bir çözümlemesini yapmak, geçici yapının zamansallığı üzerinde kamusal mekânda, yerleşme olgusunun fenomenolojik özler parantezinde bir serimini yapmaya çalışmaktır. Çalışma aynı zamanda, fenomenolojik özler parantezindeki çözümleme ile kentte geçici yapının doğası, imkânları ve zamansallığı üzerine bir tartışma denemesidir. 
Giriş bölümünde, gündelik yaşam pratiklerinin mekânın kırıntıları ile içiçe geçmiş doğasını ve sokak pazarı örneği üzerinden geçici yapının doğası, imkânları ve zamansallığına dair bir açılış olarak ele alınır. 
İkinci bölümde, zamansallığın fenomenolojisine dair özellikle Husserl ve Merleau-Ponty düşüncesi üzeinden kavramsal bir izlek oluşturulur. Geçici yapının zamansallığına dair fenomenolojik çözümlemenin temel kavramları, 'şimdi- bulunuş alanı' ve 'ufuk' (die struktur horizon) ile kullanılan yöntem ve araçlar için bir temel aranmaktadır. Bu bölüm aynı zamanda, bu izleğin Bachelard'ın poetik imge fenomenolojisi de diyebileceğimiz bakışı ile zamansallığa dair temel felsefi nosyonları buluşuran bir bölüm olarak ele alınmış ve ardından gelecek bölümlerde bu yöntemle çalışılacak geçici yapının mimarisine ve dördüncü bölümde ele alınacak olan sokak pazarının poetikası için kavramsal bir hazırlık olarak düşünülmüştür. 
Üçüncü bölümde ise, geçici yapının mimarisini tarihsel bir süreçte görmek denenmiş, yirminci yüzyıl modernliğini başlangıç olarak alarak özellikle metropolde geçici yapının mimarisi ve onun bilgi alanına değinilmiştir. 
Dördüncü bölümde, sokak pazarının poetikası, bir diyagram, çizim ve fotoğraf seti kullanılarak ele alınır. Örtü, tezgah, geçiş ve seyyar özleri bir anlatı bağlamında serimlenir. Pazar bir gündelik yaşam pratiği ve kent hafızasının çok önemli bir parçası olarak çözümlenmesi hedeflenmektedir. Diyagram ve çizimlerde özler gözünden sokak pazarının içiçe geçmiş yapısı serimlenir.  
Bu çerçevede, Sokak Pazarının Poetikası, geçici yapının zamansallığını, sokak pazarının kendine özgü yapısı özelinde diyagramlar, çizimler ve fotoğrafik bir set üzerinde inceler ve fiziksel çevre içinde yer üretiminin doğasına, geçici yapının strüktürel varlığının ötesine geçen ve gücünü gündelik pratikler ve stratejilerden alan imkanlarına odaklanarak bu yapıyı bize sunduğu olgusal bütünlük içinde görmeye çalışır. Aristoteles, Poetika'da anlatının yapısı üzerine bölüm sekizde şöyle der: 'Anlatının birliği, kimilerinin sandığı gibi tek bir kahramanın çevresinde dönerek sağlanmaz çünkü tek bir insanın yaşamında birçok, giderek sonsuz sayıda olay meydana gelir ve bunlar bir birlik oluşturmaz; tıpkı bir insanın girişeceği çok sayıda eylemin tek bir eylem oluşturmayacağı gibi' Sokak pazarının kurduğu — Certeau'nun deyişi ile — 'kentsel anlatı'da, Aristoteles'in kurgulanmış bir öykü için ifade ettiği biçimiyle ifade ettiği bütüncül bir birlik anlatısı oluşmaz.  
Sokak pazarı, bu anlamda gündelik gereklerin çoğu zaman vasat çözümlerle sürdürülegeldiği gündelik hayat pratiklerin ve taktiklerinin katmanlı yapı ve jestlerle iç içe geçtiği bir anlatı ormanıdır. Pazar bir olgu olarak bize göründüğü biçimiyle her gün farklı bir içerik ve bağlamla bile kurulsa içinde saklı bir genetik varoluşun görünümüdür. Bu görünümün sistemli bir bakışla fenomenolojik olarak kavranışı bize kente dair bir iç bilgiyi sunar.   
Sokak pazarı dünden bugüne kentte doğal bir refleksin gündelik hayata sızışları ile varolur. Bu anlamda, çağlar boyunca bir kentsel organizma ve düzen olarak ayakta kalmış ve gündelik hayatın ilksel gereklerinin kentte zemin kotunda müşterek mekânın içinde kendine rutin bir yer bulabilmiş bir görünümüdür. Sokak pazarının gücü kurduğu geçici yapının zamansallığı ile birlikte düşünülür, pazar hafif ama ağır yapısı sayesinde yer kuran ve kentin belleğine işleyen bir olgudur.

Abstract:
The cathedral in the square, the umbrellas on the beach, the places we have settled in the physical environment we live in, the 'places we are', are also natural pieces of very different temporalities.  
Sometimes it is the silhouettes of the people we see and see in our memory, and sometimes the everyday elements of the metropolitan complex. As one of these elements, street bazaar is basically a temporary structure, a programmed organization, as a structure that establishes a strong place in the urban physical environment and stays in the memory of the city. 
At this point, it can be said that the main axis of the study, especially behind the generic gnomon, is about the spatial decay of the physical environment we live in, which goes beyond the image of large and singular space. Time / space will focus on the timeliness of everyday and temporary construction behind the imagery of a street market, which will investigate the possibilities and nature of our perception. 
Instead of seeing the space of work as a structural structure of the market, seeing it with all the representatives is the object of a phenomenological investigation. The work will take place as a narrative moving on the phenomenological essence of the street market.  
The street market will be examined in a way that the market is placed as a 'place' in the urban physical environment and as a time / space island in the city memory, by extracting some essences that make street bazaars in brackets.  
The street market phenomenon is examined on four distinctive characteristics of the market, namely cover, counter, transit and mobile. The study consists of a diagrammatic representation of these essays, a photographic image of any moment in the street market, and an elaborate narrative of the perception of the street market in the selected essence parentheses, the perceptions of the street market, the echoing and associative expressions, the open poetic image and the reverberant depths. It moves on. 
The aim of this examination is to make a phenomenological analysis of street bazaar as a phenomenon, trying to make a series on the temporality of the temporary structure in the public space, in the parentheses of the phenomenological essences of the settlement. The study is also a discussion of the nature, possibilities and timeliness of temporary construction in the city with the analysis in the parentheses of phenomenological essences. 
In the introductory section, it is dealt with as an opening on the nature of daily life practices, the nature of its intertwining with the sculptures of the space, and the nature, possibilities and timeliness of the temporary construction on the street bazaar.  
In the second part, a conceptual account of the phenomenology of temporality, especially of Husserl and Merleau-Ponty, is created. The basic concepts of the phenomenological solution to the temporality of temporal construction are searched for a basis for the methods and tools used with the 'present-find space' and 'horizon' (die struktur horizon). This chapter is also dealt with as a chapter that meets basic philosophical notions of temporality with the view that this trajectory can be called Bachelard's poetic image phenomenology, and in the following sections will be a conceptual model for the architecture of the temporary work to be worked on in this section and the poetry of the street market It is thought of as preparation. 
In the third chapter, it is tried to see the architecture of the temporary structure in a  historical process, taking the modernity of the twentieth century as a starting point, especially the architecture of the temporary structure in the metropolis and its knowledge area. 
In the fourth chapter, the poetics of the street market is dealt with using a diagram, a drawing and a photo set. The cover, the loom, the passage and the mobile essences are laid out in the context of a narrative. The market is aimed to be solved as a very important part of everyday life practice and urban memory. Diagrams and illustrations reveal the inner structure of the street market due to extracts. 
This work, which examines the temporal timeliness of the temporary construction in particular on its diagrams, drawings and photographic set, focuses primarily on the nature of the production of space within the physical environment, its focus on the possibilities of the street market, which goes beyond the structural existence of the temporary structure and receives its power from everyday practices and strategies. It tries to see it in the interior (chiasme). 
The main axis of the study is on the spatial decay of the physical environment we live in, which goes beyond the image of a large and unique place. Time / space is focused on the timeliness of everyday and temporary construction behind the imagery of a street market, by investigating the possibilities and nature of our perception of the experience accumulated from everyday life practices and the object scale to the object scale. As a phenomenon, it is the basic aim of this study to make a phenomenological analysis of the street market, to try to make a phenomenological series of settlement in the public space on the temporal basis of the temporary structure. 
The study consists of a diagonal narrative composed of diagonal expressions of these essences, photographic images and street images of the street market at any moment in the selected essence brackets, a clear understanding of the street market, echo and associative expressions, open poetic images and associative depths. Phenomenological essence is a discussion of the nature, possibilities and temporality of the temporary construction in the city with the analysis in parentheses. 
The aim of working in this framework is to object to a phenomenological study of the whole world of life (lebenswelt) that it covers and constructs in the urban physical environment, rather than as a structural installation of the street bazaar. The bazaar examines how the market places itself in the urban memory as a 'place' and a time / space island in the urban physical environment, taking some essences, especially those that make a street bazaar. The street market phenomenon is examined on four distinctive characteristics of the market, namely cover, counter, transit and mobile. 
Each chapter primarily provides a diagrammatic solution and a narrative that uses drawing and photographing tools in the context of the essay. At the end of the chapter, there is a final matrix / narrative section that opens each title in a matrix / narrative and opens the phenomenological essences cross-coded in their passive and overlapping structures. In this context, the Poetry of the Street Market examines the temporality of temporal construction on the diagrams, drawings and photographic set, in particular the specific structure of the street market, and focuses on the possibilities of taking place in the physical environment beyond the structural existence of the temporary structure and from the everyday practices and strategies it tries to see it in the factual reality that it gives us. 
Aristotle, on the structure of narrative in Poetika, says in chapter eight: "The narrative unity is not achieved by turning around a single hero, as some would think, because in the life of a single person many, ever and ever, infinite numbers of events come to pass and they do not form a unity, as the number of actions will not constitute a single action "  
In the 'urban narrative', which is established by the street market - in the words of Certeau - there is no unified unity narrative that Aristotle expressed in the form expressed for a fictional story. Street market, in this sense, everyday necessities often save the day it is a 'forest of narrative' in which the daily life practices and tactics are organized together with the layered installations and gestures are intertwined. It is an expression of a genetic content hidden in its essence, even if it is established with a different content and context every day, as we see it in the city as a street bazaar. In passages, arastas, bazaars or bazaars, we can easily observe the essence of the unchanging nature of shopping. The phenomenological conception of this view from a systematic point of view provides us with an inner knowledge of the city. 
As a fact from the street market today, a natural reflex in the city exists with everyday life spills. In this sense, the street bazaar is a view that has survived as an urban organism and order throughout the ages, and the primary necessities of everyday life have found a routine place in the common place in the ground floor of the city. It is a phenomenon that the street bazaar has established itself as a temporary phenomenon that takes place with a light but heavy structure on the axis of temporality and that works on the memory of the city.