İşkence ve kötü muamele yasağı bağlamında devletin etkili soruşturma yükümlülüğü
State's obligation of effective investigation under the prohibition of torture and ill-treatment
Yazar: BEYZANUR ACIDEMİR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZNUR SEVDİREN
İstanbul Bilgi Üniversitesi / Lisansüstü Programlar Enstitüsü / Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
İşkence ve kötü muamele yasağı insan onuru ve fiziksel bütünlüğünü koruma amacı olan, hiçbir hal ve şartta askıya alınmayan, mutlak nitelikte yasak olan en temel insan haklarındadır. İşkence ve kötü muamele yasağının etkili bir şekilde sağlanabilmesi için devletlere düşen belli başlı yükümlülükler vardır. Devletin kamu adına çalışan görevlileri ile bireylere işkence ve kötü muamele fiillerinde bulunmama yükümlülüğü negatif yükümlülüktür. Bireyleri işkenceye karşı korumak ve ulusal mevzuatta işkence ve kötü muamele yasağını uluslararası normlara uygun olarak düzenlemek ise pozitif yükümlülük olarak tanımlanır. Yasağın çiğnendiği durumlarda etkili soruşturma yapmak şeklindeki yükümlülük ise yine pozitif yükümlülük olarak tanımlanmakla birlikte diğer maddi yükümlülüklerden ayrı olarak bir usul yükümlülüğüdür. Etkili soruşturma yapma yükümlülüğünün amacı; delillerin ve sorumluların tespit edilmesi, faillerin cezai ve idari yaptırım alması, mağdurların tazminat haklarının muhafaza edilmesi ve son olarak gerçekleşebilecek başka işkence ve kötü muamele vakalarının önlenmesidir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin oluşturduğu içtihatlar ve İstanbul Protokolü'ne göre bir soruşturmanın etkili olabilmesi için sahip olması gereken ilkeler altı başlık halinde toplanmıştır. Bu ilkeler: Soruşturmanın re'sen ve derhal başlaması, bağımsız ve tarafsız görevliler tarafından yürütülmesi, şeffaf olması, makul sürede tamamlanması, delillerin etkin şekilde değerlendirilmesi ve verilecek cezanın caydırıcı olmasıdır. Bu ilkelerin herhangi birinin ihlal edilmesi durumunda etkili bir soruşturmadan söz etmek mümkün olmayacaktır. Çalışmamızda, uluslararası ve ulusal mevzuat bağlamında işkence ve kötü muamele yasağına değinilip AİHM ve İstanbul Protokolü'ne dayanarak oluşturulmuş bu ilkelerin ihlal edilmesi sonucunda ortaya çıkan cezasızlık kavramı irdelenecektir. Son olarak işkence ve kötü muamelenin etkili bir şekilde soruşturulması noktasında Türkiye'deki mevzuatın durumu ele alınacaktır.

Abstract:
The prohibition of torture and ill-treatment is one of the most fundamental human right, which is absolute and cannot be suspended under any circumstances, aimed at protecting human dignity and physical integrity. States have certain obligations to effectively ensure the prohibition of torture and ill-treatment. The obligation of the state's public officials and individuals not to engage in acts of torture and ill-treatment is a negative obligation. Protecting individuals against torture and regulating the prohibition of torture and ill-treatment in national legislation by international norms is defined as a positive obligation. The obligation to conduct an effective investigation where the prohibition is violated is also defined as a positive obligation. However, it is a procedural obligation separate from other material obligations. The purpose of the obligation to conduct an effective investigation is to identify the evidence and those responsible, to subject the perpetrators to criminal and administrative sanctions, to preserve the compensation rights of the victims, and finally to prevent other possible cases of torture and ill-treatment. According to the jurisprudence created by the European Court of Human Rights and the Istanbul Protocol, the principles that an investigation must have in order to be effective are summarized under six headings. These principles are: The investigation must start ex officio and immediately, be conducted by independent and impartial officials, be transparent, be completed within a reasonable time, effectively evaluate the evidence, and the punishment to be given must be deterrent. If any of these principles are violated, speaking of an effective investigation will not be possible. In our study, the concept of impunity arising as a result of the violation of these principles, which are based on the international and national legislation context regarding the prohibition of torture and ill-treatment and established based on the ECHR and the Istanbul Protocol, will be examined. Finally, the status of legislation in Turkey regarding the effective investigation of torture and ill-treatment will be addressed.