Teknolojinin doğasına yönelik fen bilgisi öğretmen adaylarının görüşlerinin ve kavramlarının gelişimi ve öğretimde ikilemlerin etkililiği
Development of pre-service science teachers? views and concepts about nature of technology and effectiveness of dilemmas in teaching
Yazar: FATİH AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET FATİH TAŞAR
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Bilim ve Teknoloji = Science and Technology ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Karma yöntemler = Mixed methods ; Teknoloji = Technology ; Teknoloji eğitimi = Technology education ; İkilem = Dilemma

Özet:
Bu araştırmanın amacı, teknolojinin doğasına yönelik fen bilgisi öğretmen adaylarının görüşlerinin ve kavramlarının gelişimini ve öğretiminde ikilemlerin etkililiğini belirlemekle birlikte farklı bilişsel stillere (alan bağımlı/bağımsız) sahip öğretmen adaylarının uygulamalar öncesi ve sonrası teknolojinin doğası ile ilgili görüşleri ve kavramları arasında fark olup olmadığını incelemektir.Bu araştırmada, tek grup ön-test son-test deneysel deseni ile karma yöntem araştırması kullanılmıştır. Karma yöntem araştırması, araştırmacının nicel ve nitel araştırma tekniklerini tek bir çalışma içerisinde birleştirdiği araştırma olarak tanımlanmaktadır. Buna göre nicel ve nitel veriler ayrı ayrı toplanmış, analiz edilmiş ve elde edilen veriler sonuçta bir araya getirilmiştir.Araştırma, pilot ve asıl uygulama olmak üzere iki basamakta gerçekleştirilmiştir. Pilot uygulama, 2007 ? 2008 eğitim öğretim yılı güz döneminde 4. sınıf fen bilgisi öğretmen adayları (N= 41) ile yürütülmüştür. Asıl uygulama ise bahar döneminde 3. sınıf fen bilgisi öğretmen adayları (N= 41) ile yürütülmüştür. Her iki dönemde de araştırmacı tarafından hazırlanan ikilemlerle dokuz hafta süren uygulamalar yapılmıştır. Burada kullanılan ikilemler, teknolojinin doğasına yönelik karşıt görüşler içeren ve çoğunluğu 350 kelime civarında olan kurgusal senaryolardır. Uygulamalar öncesinde ve sonrasında öğretmen adaylarının teknolojinin doğası ile ilgili görüşlerini ve kavramlarını belirlemek amacıyla farklı veri toplama araçları kullanılmıştır. Bunlar; Teknoloji Üzerine Görüler Anketi (TÜGA), Kelime İlişkilendirme Testi (KİT), Görüşme ve Değerlendirme Formudur. Bununla birlikte, uygulamalar sonunda teknolojinin doğasının öğretiminde ikilemlerin etkililiği hakkında öğretmen adaylarının görüşleri alınmıştır. Öğretmen adaylarının hangi bilişsel stile (alan bağımlı/bağımsız) sahip olduğunu belirlemek için de Grup Saklı Şekiller Testi (GSŞT) kullanılmıştır.Bulgular, araştırmacı ile etkileşimler öncesinde öğretmen adaylarının teknolojinin doğası ile ilgili görüşlerinde ve kavramlarında yetersiz olduklarını, etkileşimler sonrasında ise bu görüşlerinde ve kavramlarında olumlu yönde bir değişime sahip olduklarını göstermektedir. Farklı bilişsel stillere sahip öğretmen adaylarının uygulama öncesi ve sonrası teknolojinin doğası ile ilgili kavramları ve görüşleri arasında ise bir farkın olmadığı görülmektedir. Öğretmen adaylarının teknolojinin doğasının öğretiminde ikilemlerin etkililiği hakkındaki görüşleri, ikilemlerle yapılan uygulamaların birçok avantaja sahip olduğuna işaret etmektedir. Sonuç olarak bu bulgular, ikilemlerin teknolojinin doğasının öğretiminde etkili olduğunu, buna bağlı olarak öğretmen adaylarının görüşlerinin gelişiminin güncel görüşlerle daha uyumlu ve kavramlarının gelişiminde ise istatistiksel (? = .05) olarak anlamlı bir farkın olduğunu göstermektedir. Aynı zamanda bu bulgular ışığında ileride yapılabilecek çalışmalar için önerilerde bulunulmuştur.Anahtar Kelimeler: Teknolojinin Doğası, Teknoloji Eğitimi, Fen Eğitimi, Fen Bilgisi Öğretmen Adayları, İkilem.

Abstract:
The purposes of the study are to determining development of pre-service science teachers? views and concepts about nature of technology and effectiveness of dilemmas in teaching, however, to examine whether there are differences between pre-service science teachers with different cognitive styles (field dependent/independent) with respect to the views and concepts about nature of technology before and after instructional period.A mixed methods research was employed in this study with one group pretest-posttest experimental design. Mixed methods research is defined as a research which quantitative and qualitative techniques are mixed by researcher in a single study. Thus, both the quantitative and qualitative data was collected and analyzed separately and was combined in conclusion.The study was conducted as pilot and main study in two stages. Pilot study was conducted with the participation of 4th year pre-service science teachers (N=41) during the 2007 fall semester. The main study was conducted with the participation of 3rd year pre-service science teachers (N=41) during 2008 spring semester. Dilemmas prepared by the researcher were utilized during nine week instruction in both semesters. The dilemmas were composed of about 350 words and contained hypothetical scenarios with opposing views about the nature of technology. In order to determine pre-service science teachers? views and concepts about nature of technology before and after instructions different data gathering instruments were utilized: The Views on Technology Questionnaire (VOTQ), a Word Association Test (WAT), and an Interview and Assessment protocol. Also, pre-service middle school science teachers were interviewed related effectiveness of dilemmas to teach nature of technology. Pre-service science teachers? cognitive styles (field dependent/independent) were determined by using the Group Embedded Figures Test (GEFT).Findings suggest that pre-service science teachers? views and concepts about technology were generally at the novice level before interactions with the researcher, but their views and concepts have changed positively afterwards. It was also found that there was no difference between pre-service science teachers with different cognitive style (field dependent/independent) with respect to the views and concepts that they held before and after the instructional period measured by a pool as selected VOSTS (Views on Science-Technology-Society) items. However, pre-service science teachers? views about effectiveness of dilemmas to teach nature of technology showed that there were many advantages. Consequently, these findings show that dilemmas are effective for teaching the nature of technology, therefore, development of pre-service science teachers? views is compatible with current views and there is a significant difference statistically (? = .05) in development of their concepts. Also, in the light of these findings suggestions for further studies are given.Key Words: Nature of Technology, Technology Education, Science Education, Pre-Service Science Teachers, Dilemma.