Antalya ilinde zeytinyağı üreten işletmelerin teknik etkinliği
Technical efficiency of olive oil producing enterprises in Antalya
Yazar: ÇETİN BAVER SALMAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALAMETTİN BAYAV
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Akdeniz = Mediterranean ; Etkinlik = Efficiency ; Türkiye = Türkiye ; Veri zarflama analizi = Data envelopment analysis ; Zeytinyağı = Olive oil

Özet:
Zeytin tarih boyunca barışın simgesi, refahın kaynağı olarak görülmüştür. Sofralık ve yağlık değerinin yüksekliği ve sınırlı alanlarda yetiştiriliyor olması zeytinin ne kadar kıymetli bir bitki olduğunun göstergesidir. Türkiye, dünya zeytinyağı üretiminde İspanya, Tunus, İtalya ve Yunanistan'ın ardından beşinci sırada yer almaktadır. Son yıllarda Türkiye'nin zeytinyağı ithalatı çok hızlı artmış, buna rağmen ihracatı aynı hızla artmamıştır. Bu çalışmanın amacı Antalya ilinde faaliyet gösteren zeytinyağı işletmelerin teknik etkinliğini belirlemek, sorunlarını tespit etmek ve çözüm önerileri geliştirmektir. Bu amaç için zeytinyağı üreten 30 işletme ile görüşülmüştür. Anketlerle elde edilen veriler 2022-2023 üretim sezonuna aittir. Etkinlik skorlarının tahmininde veri zarflama analizi kullanılmıştır. Sonuçlar işletmelerin etkinliklerinin %30.9 ile %100 arasında değiştiğini, ortalama etkinliğin ise %73.4 olduğunu göstermiştir. İşletmeler ortalama %58.83 kapasite ile Eylül-Şubat arasında faaliyet göstermektedir. İşletmelerin zeytinyağı satış fiyatı zeytinyağının kalitesine bağlı olarak ortalama 58.57 TL ile 93.69 TL arasında değişmiştir. Üretilen zeytinyağının %20.36'sı doğrudan tüketiciye satılırken, %71.71'i toptancıya ve %7.93'ü ise perakendeciye satılmıştır. İncelenen işletmelerde girdi maliyetlerindeki artış, fiyat istikrarsızlığı ve kaliteli hammadde teminindeki güçlükler en temel sorunlar olarak belirlenmiştir. Kaliteli hammadde temininin sağlanması için zeytin üreticileri tarafından modern tarım tekniklerinin kullanılması ve düzenli bakımın yapılması gerekmektedir. Son olarak üretimde kullanılan girdilerin daha etkin kullanılmasına yönelik bilincin ve iradenin ortaya koyulması en önemli konulardan biri olarak değerlendirilmektedir.

Abstract:
Throughout history, olives have been seen as a symbol of peace and a source of welfare. Its high edible and oil value and the fact that it is cultivated in limited areas indicates how valuable a plant's olives are. Türkiye ranks fifth in world olive oil production after Spain, Tunisia, Italy, and Greece. In recent years, Türkiye's olive oil imports have increased rapidly, but its exports have not increased at the same rate. This study aims to determine the technical efficiency of olive oil enterprises in Antalya province, to identify their problems, and to develop solutions. For this purpose, 30 olive oil enterprises were interviewed. The data belongs to 2022-2023. Data envelopment analysis was used to estimate efficiency scores. The results showed that the efficiency of the enterprises ranged from 30.9% to 100%, with an average of 73.4%. The enterprises operate between September and February with an average capacity of 58.83%. The enterprises' average olive oil sales price varied between 58.57 TL and 93.69 TL depending on the quality of the olive oil. While 20.36% of the olive oil produced was sold directly to consumers, 71.71% was sold to wholesalers and 7.93% to retailers. The increase in input costs, price instability, and difficulties in obtaining quality raw materials were identified as the main problems. To ensure the supply of quality raw materials, modern agricultural techniques should be used by olive producers and regular maintenance should be carried out. Finally, it is considered one of the most important issues to raise awareness and will use the inputs used in production more effectively.