Türkiye'de özelleştirme politikası ve uygulamalarının değerlendirilmesi
The evaluation of privatization policy and practices in Turkey
Yazar: ELİFCAN ALTINIŞIK
Danışman: PROF. DR. CAN UMUT ÇİNER
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Yönetim Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Tezin konusu, Türkiye'de başlangıcından günümüze kadar olan dönemde
özelleştirme politikası ve uygulamalarının değerlendirilmesidir. Tez, Türkiye'deki
özelleştirme politikasının devleti küçültmediğini, yıllar içinde biçim değiştirerek devleti
piyasa benzeri bir biçim ve işlevsellik ile dönüştürdüğünü iddia etmektedir. Bu
kapsamda ele alınan zaman dilimi, politikada yaşanan kırılımlar göz önünde
bulundurularak üç döneme ayrılarak incelenmiştir.
24 Ocak 1980 kararları ile başlayan ilk dönem "mülkiyet temelli yaklaşım"
olarak adlandırılmıştır. 1980-2001 yıllarını kapsayan dönemde güçlü muhalefete karşın
özelleştirme politikasının yasal, kurumsal ve ideolojik alt yapısı hazırlanmıştır. Bu
dönemde, DB ve IMF'nin politikanın oluşturulmasında ve uygulanmasında önemli bir
etkisi olduğunu ifade etmek mümkündür. 2002-2015 Dönemini kapsayan zaman dilimi
politikanın "hizmet ve yatırım temelli yaklaşım" biçiminin ön plana çıktığı dönemdir.
Bu dönemde, AB tam üyelik müzakere sürecinin de etkisiyle KÖİ projeleri kamu
hizmet ve yatırım alanlarında yoğun biçimde uygulanmıştır. 2016 yılı ile başlatılan
üçüncü dönem "zihniyet temelli yaklaşım" olarak adlandırılmıştır. 2016 yılında TVF
kurulması ve 2017 tarihli Anayasa değişikliği sonrası CBHS'nin uygulanması ile
özelleştirme politikası devlet-piyasa ilişkileri bağlamında başka bir işlevsellikte
kurulmuştur.
Başlangıcından günümüze kadar olan dönemde özelleştirme politikası ve
uygulamaları değerlendirildiğinde; devletin üretken sektörlerden çekildiği, kamu hizmet
ve yatırım alanındaki görev ve yetkilerini piyasa unsurları ile paylaştığı ve TVF
dolayımıyla devlet-şirket özdeşliğinin kurulduğu tespit edilmiştir. Her üç yaklaşımdaki
özelleştirme politikasının yönetimi ve işleyişinde, CBHS'nin öngördüğü değişiklikler
sonrasında yetkide tekleşme yaşandığı; kamu mülkiyet, hizmet ve yatırım alanlarında
piyasalaşmanın ortaya çıktığı görülmüştür. Türkiye'de uygulanan özelleştirme
politikasının devleti dönüştürme politikası olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The subject of the thesis is the evaluation of privatization policy and practices in
Turkey from the beginning to the present. The thesis argues that the privatization policy
in Turkey has not downsized the state, but has transformed the state by changing its
form over the years with a market-like form and functionality. In this context, the time
period covered has been examined by dividing into three periods, taking into account
the breakdowns experienced in the privatization policy in Turkey.
The first period, started with The 24th January 1980 Decisions, has been called
"the property-based approach". In the period covering 1980-2001, the legal, institutional
and ideological infrastructure of the privatization policy was prepared despite strong
opposition. In this period, it is possible to state that the WB and the IMF had a
significant influence on the formulation and implementation of the policy. The 2002-
2015 period is the period in which the "service and investment-based approach" form of
the policy came to the fore. In this period, PPP projects were intensively implemented
in public service and investment areas with the impact of the EU full membership
negotiation process. The third period, started in 2016, has been called as the "mindset-
based approach". With the establishment of the TWF (Türkiye Wealth Fund) in 2016
and the implementation of the PSoG (Presidential System of Government) after the
constitutional amendment in 2017, the privatization policy was established with a
different functionality in the context of state-market relations.
An evaluation of privatisation policies and practices from the beginning to the
present has shown that the state has been withdrawn from productive sectors, shared its
duties and authorities in the field of public service and investment with market actors,
and established a state-corporate identity through TWF. In the administration and
procedure of the privatization policies in all three approaches after the changes
envisaged by the PSoG, it has been observed that a concentration of power on one
authority level and the emergence of marketization in public property, services and
investment fields. It is concluded that the privatization policy implemented in Turkey is
a policy of transforming the state.