Kronik hepatit b'ye bağlı karaciğer fibrozisinin evrelemesinde hepatosit spesifik kontrast madde ve difüzyon ağırlıklı manyetik rezonans görüntülemenin rolü
The role of diffusion weighted and hepatocyte specific magnetic resonance imaging in hepatic fibrosis grading due to hepatitis B
Yazar: UMUT PERÇEM ORHAN SÖYLEMEZ
Danışman: PROF. DR. ŞÜKRÜ MEHMET ERTÜRK
Sağlık Bakanlığı / İstanbul Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Radyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2014
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine

Özet:
Giriş: Karaciğer fibrozisi; ekstraselüler matriks proteinlerinin birikiminin yol açtığı kronik
hasar nedeni ile oluşan ve kronik karaciğer hastalıklarının çoğunluğunda karakteristik olan bir
durumdur. Karaciğer fibrozisine yol açan en sık etken kronik viral hepatitlerdir. Hastalığın
erken tanısı, klinik ve tedavi yaklaşımlar açısından önemlidir. Fibrozisin derecesini ve oranını
saptamak kanser gelişimini ve prognozunu öngörmede önemlidir bunun için altın standart
karaciğer biyopsisidir. Ancak invaziv bir işlem olan biyopsi hemoraji ve infeksiyon gibi
komplikasyonları beraberinde getirmekte dolayısıyla işlemi hasta takibinde dezavantajlı
kılmaktadır. Bu nedenle non-invaziv metodlar, radyolojik görüntüleme yöntemleri araştırma
aşamasındadır. Difüzyon ağırlıklı MR görüntüleme doku su moleküllerindeki protonların
artmış ya da azalmış mikroskopik randomize difüzyon hareketlerinin ölçümü temeline
dayanan fonksiyonel görüntüleme tekniğidir. Karaciğer fibrozisinin DAG ile
evrelendirilebileceği görüşü, fibrozisin yol açtığı ekstraselüler kollajen miktarındaki artışın su
moleküllerinin hareketini kısıtlayıp difüzyonda kısıtlanmaya yol açacağı gerekçesine dayanır.
Gadoksetik asit(Primovist;Bayer Schering Pharma,Berlin,Germany); hepatosit spesifik
bir kontrast. Fibrozisin gösterilmesinde duyarlılığa sahip olarak bildirilse de özellikle erken
evre fibrozisin saptanmasında MR ve BT'nin yeterli duyarlılığa sahip olmadığı belirtilmiştir.
İ.v enjeksiyon sonrası 10-20 dk içerisinde büyük oranda normal fonksiyon gören hepatositler
tarafından alınır ve safra yoluyla atılır.
Amaç: Karaciğer fibrozisinin evrelenmesinde hepatosit spesifik kontrast madde verilerek
çekilen dinamik kontrastlı MR görüntülerde hepatobilyer fazda karaciğer parankiminin sinyal
intensite ölçümlerinin ve standardize edilmiş parametrelerle çekilen difüzyon ağırlıklı MR
görüntüleme yoluyla hesaplanan ADC ve Fa değerlerinin patolojik HAİ skoru ile
korelasyonunun araştırılması, invaziv olmayan bu yöntemlerin karaciğer biyopsisine alternatif
olarak hastalığın tanısı, evrelenmesi ve takibinde klinik uygulamada kullanımının
değerlendirilmesidir.
xii
Hastalar ve Metod: 2011-1013 yılları arasında kronik hepatit B nedeni ile karaciğer biyopsisi
yapılmış patolojik olarak HAİ skorları rapor edilmiş hastalardan Primovistli üst batın MR
çekimi gerçekleştirilmiş ve difüzyon sekansı görüntülemeye eklenmiş 29 hastada ADC, Fa,
karaciğer kontrastlanma indeksi ölçümleri yapılarak bu değerlerin HAİ skoru ile korelasyonu
Spearman korelasyonu ile hesaplandı. Daha sonra, hastalar, fibrozis evre 1 ve 2 (grup A),evre
3 ve üzeri (grup B) olarak sınıflandırıldı. Grup A ve grup B ; ADC, Fa ve kontrastlanma
indeksi açısından student-t test ile karşılaştırıldı.
Bulgular: ADC değerleri ile Fa değerleri arasında negatif, ılımlı ve istatistiki olarak anlamlı
korelasyon vardı (r= -0.469, p<0.01). ADC değerleri ile HAI skorları (r= -0.013, p=0.949) ve
fibrozis derecesi (r=0.076, p=0.699) arasında anlamlı korelasyon yoktu. Fa değerleri ile HAI
skorları (r= -0.265, p=0.172) arasında anlamlı korelasyon yoktu. Fa değerleri ile fibrozis
derecesi (r= -0.582, p=0.001) arasında negatif, kuvvetli ve istatistiki olarak anlamlı
korelasyon bulunmaktaydı. Kontrastlanma indeksi ile HAI skorları (r=-0.88, p=0.655) ve
fibrozis derecesi (r=0.0001, p=0.997) arasında korelasyon yoktu. Grup A (fibrozis derece 1 ve
2) ve grup B (fibrozis derece 3 ve daha yüksek) arasında Kİ (grup A= 0.7473±0.33, grup
B=0.6814±0.22; p=0.623) ve ADC (grup A=1.11±0.12, grup B= 1.16±0.04; p=0.317)
değerleri açısından anlamlı farklılık yoktu. Fa değerleri açısından ise gruplar arasında (grup
A= 0.429±0.06, grup B=0.349±0.06) istatiksel olarak anlamlı fark vardı (p=0.004).
Sonuç: Kronik viral hepatit B'li hastalarda enflamasyon derecesi ve fibrozis evresi, Fa
değerleri ile negatif yönde anlamlı korelasyon göstermektedir. ADC, hepatosit fazında
karaciğer kontrastlanma indeksi ile enflamasyon ve fibrozisin derecesi arasında ise korelasyon
bulunmamaktadır. Erken evre ve ileri evre fibrozis hastalarında ise kontrastlanma indeksi ve
ADC ölçümleri arasında anlamlı farklılık bulunmamakta ancak Fa değerleri arasında
istatistiki anlamlı farklılık bulunmaktadır.

Abstract:
Introduction: Hepatic fibrosis ,which is characteristic for most of the chronic liver diseases
occurs because of the chronic damage of hepatic paranchyma results from the progressive
deposition of extracelluler matrix proteins. The progresive process of fibrosis causes ;hepatic
disfunction,portal hypertension and cirrhosis. Early diagnosis of the heptic fibrosis and
inflamation is very important for clinical approach and treatment. To determine of the stage
and rate of the fibrosis can help to predict the development of cancer and prognosis. The
actual approach to fibrosis relies on semikantitative pathologic scoring system so that liver
biopsy.But in long term follow-up liver biopsy isn't appropriate because of the complication
risk. Diffusion weighted imaging is a functional imaging technique and a sensitive tool for
characterizing the microscopic motion of water molecules.). The accumulation of
extracelluler collagen as happens in liver fibrosis may restrict proton motion and lead to
reduced diffusion. Gadoxetic acid (Gd-EOB-DTPA) (Primovist;Bayer Schering
Pharma,Berlin,Germany) is a liver specific MRI contrast agent.
Objectives: Purpose of this study was to evaluate the correlation between diffusion weighted
MRI, contrast enhanced MRI and modified histological hepatic activation index in hepatic
fibrosis. 
xiv
Patients and Methods: Patients with hepatitis B who underwent liver biopsy have been
examined. From these patients who have gadoxetic acid enhanced MRI and diffusion
weighted MRI in PACS system have included the study. In 30 patients ADC, Fa,
paranchymal signal intensity of liver in contrast enhanced dynamic series, was calculated. The
signal intensity of liver was defined by using ROI measurements before contrast agent
injection and hepatobiliary phase(20 minutes after the injection).
Results: There was moderate and statistically significant negative correlation between ADC
and Fa values(r= -0.469, p<0.01). There was no correlation between ADC and HAI scores(r=
-0.013, p=0.949)) also no correlation was found between Fa and HAI scores(r= -0.265,
p=0.172). Moderate and statistically significant negative correlation was found between Fa
and fibrosis grade(r= -0.582, p=0.001).There was no correlation between contrast enhacement
index and HAI scores(r=-0.88, p=0.655),fibrosis grade(r=0.0001, p=0.997).No correlasion
was found between ADC values and HAI scores(r= -0.013, p=0.949), fibrosis grade(r=0.076,
p=0.699). When the patients classified in two groups as A(fibrosis grade 1 and 2) and
B(fibrosis grade 3 and greater),there was no significiantly difference between two groups for
ADC and contrast enhacement index. There was statistically significiant difference in Fa
values between two groups (grup A= 0.429±0.06, grup B=0.349±0.06, (p=0.004)).
Conclusion: In hepatic fibrosis due to hepatitis B; Fa can be used to grade fibrosis and to
differantiate early and advanced fibrosis.