Eyyûbîler döneminde Eş'arîlik
Ash'arism in the Ayyubids period
Yazar: MEHMET FERHAT İLHAN
Danışman: PROF. DR. ÖMER FARUK TEBER
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Eyyubiler = Ayyubids ; Eş`ari = Eş`ari ; Mezhepler = Sects ; Mezhepler tarihi = Sect history ; Sünnilik = Sunnism ; Tasavvuf = Mystic ; İslam tarihi = Islamic history ; Şia = Şia

Özet:
İslam devletlerinin en önemlilerinden biri olan Eyyûbîler kurulduğu tarihten itibaren  Eş'arîliği bütün devlet organlarıyla desteklemiş ve farklı coğrafyalara yayılmasında etkili olmuştur. Eyyûbîler, Eş'arîliğin gelişiminde önemli bir role sahip olmasına rağmen bu dönemle ilgili çalışmalar oldukça sınırlıdır. İşte bu durum böyle bir çalışmayı araştırma konusu yapmamıza sevk etmiştir. Eyyûbîler'in Fâtimîler'i ortadan kaldırıp yerine geçmesiyle beraber Eş'arîlik için yeni bir dönem başlamıştır. Eyyûbîler, Eş'arîliği resmi mezhep konumuna getirerek bütün devlet organlarıyla desteklemiştir. Sünnîliğin merkezine yerleştirilen Eş'arîlik, tüm Sünnî fıkıh mezheplerinin de desteğini alarak geniş kitlelere ulaşma imkânı elde etmiştir. Eş'arîliğin Eyyûbî coğrafyasında geniş yayılım alanı bulmasında yöneticilerin katkısı büyük olmakla beraber bu konuda Eş'arî âlimlerin motivasyonu da göz ardı edilemez. Eyyûbîler kurulduğu tarihten itibaren ilmin gelişmesi için ilim adamlarına verdiği koşulsuz destek neticesinde birçok âlimin bu topraklara gelmesini sağlayarak ilim ve kültür havzası oluşturmuştur. Bu âlimler hem yetiştirdiği talebeler hem telif ettiği eserler hem de muhaliflerine karşı verdikleri mücadele ile Eş'arîliğin bu bölgede güç kazanıp taban bulmasında etkili olmuşlardır. Ayrıca Eyyûbî sultanlarının tasavvufa verdiği önem sayesinde Eş'arîlik mutasavvıflar nezdinde kabul görmüş, böylece onların desteğini alan Eş'arîliğin halka indirgenerek yaygınlaşması kolaylaşmıştır. Sonuç olarak bu çalışmamızda Eyyûbîler'in Eş'arîlik çatısı altında Sünnî fıkıh mezheplerine verdiği destekleri, Eş'arîliğin gelişim seyrini, öne çıkan Eş'arî âlimleri, Eş'arîlik ile tasavvuf ilişkisini ve bunların bir sonucu olarak Eyyûbî coğrafyasının mezhep haritasında meydana gelen değişimleri ele almaya gayret ettik.

Anahtar Kavramlar: Eyyûbîler, Mezhep, Tasavvuf, Sünnîlik, Şiîlik, Eş'arîlik,

Abstract:
Ayyubids, one of the most significant Islamic states, supported Ash'arism in all state organs since establishment and was influential in the expansion of Ash'arism in various lands. Although the Ayyubids played a key role in the development of Ash'arism, studies on the period are quite limited in the literature. Thus, the period was investigated in the current study. As the Ayyubids eliminated and replaced the Fatimids, a new era began for Ash'arism. Ayyubids supported Ash'arism in all state organs and accepted it as the official sect. Considered at the center of Sunnism, Ash'arism had the opportunity to reach large masses with the support of all Sunni sects of fqih. Although the contribution of the administration to the popularization of Ash'arism in Ayyubid lands was significant, the motivation of Ash'ari scholars could not be ignored. Due to the unconditional support for scientific development since foundation, the Ayyubids created a scientific and cultural oasis as several scholars moved to these lands. These scholars influenced further popularity of Ash'arism and created a scientific base by training students, authoring several works, and fought against the opponents. Furthermore, due to the interest of the Ayyubid sultans in Sufism, Ash'arism was also accepted by the mystics; thus, facilitating to the popularity of Ash'arism among the people. Thus, in the present study, the support of the Ayyubids for Sunni fqih sects within Ash'arism, the development of Ash'arism, prominent Ash'ari scholars, the relationship between Ash'arism and mysticism, and the consequent changes in the sectarian distribution in Ayyubid lands are discussed.

Keywords: Ayyubids, Sects, Sufism, Sunnism, Shi'ism, Ash'arism.