Mısır'da sivil toplum ve sivil toplumun gelişiminde meslek birliklerinin rolü 1970 - 2014
Civil society in Egypt and the role of professional associations in the development of civil society 1970 - 2014
Yazar: MERVE ÖZEN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SÜLEYMAN ELİK
Marmara Üniversitesi / Ortadoğu Araştırmaları Enstitüsü / Ortadoğu Siyasi Tarihi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Meslek kuruluşları = Occupational organizations ; Mesleki örgütlenme = Career Organization ; Müslüman Kardeşler = Muslim Brotherhood ; Mısır = Egypt ; Orta Doğu = Middle East ; Sivil toplum = Civil society ; Sivil toplum örgütleri = Nongovernmental organizations ; Siyasallaşma = Politicisation ; Örgütlenme = Organization ; İslami hareketler = Islamic movements

Özet:
Ortadoğu'da sivil toplum, mevcut otoriter rejimleri denetleyen ve  kamusal alanı bu rejimler karşısında güçlendiren farklı bir niteliktedir. Bölgedeki siyasal sistemi şekillendiren ve siyasal kültür ve devlet yapılanmasında hâkim olan ataerkil yönetim, otoriter rejimlerin güvenlik kaygısı ile birleşince bağımsız bir sivil toplumun oluşumuna imkân sağlayan koşulların ortaya çıkmasını engellemektedir. Bununla birlikte siyasal alanda sınırlı bir özgürlüğe sahip olan zayıf siyasi partilerin varlığı toplumu meslek birlikleri gibi sivil örgütlenmelere ve 1980li yıllarla birlikte etkisini göstermeye başlayan İslamcı hareketlere yönlendirmektedir. Bu bağlamda Mısır'da devletin, sivil toplum örgütlerinden sayılan meslek birliklerinin ve İslamcı hareketin lideri olarak Müslüman Kardeşler' in güç mücadelesi içinde olduğu bir kamusal alan görülmektedir. Bu kamusal alan içerisinde meslek birlikleri Mısır siyasetinde toplumsal tabanın ve muhalefetin önemli bir kısmını oluşturmaktadır. Meslek birliklerinin siyasal ve sivil alan içerisinde etkin olması siyasallaşması yasaklanan Müslüman Kardeşler gibi İslamcı hareketlerin siyasal amaçlarına ulaşmada kullandıkları bir alan haline gelmesine yol açmıştır. Böylelikle meslek birlikleri devletten bağımsız bir şekilde faaliyette bulunma mücadelesinin yanında İslamcı hareketlerin nüfuz alanı olmaktan kurtulma mücadelesi vermektedir. Bu çalışmada siyaset teorisindeki devlet ve toplum kuramları ile sivil toplum tartışmalarından yararlanılarak, Batı ve Doğu toplumlarındaki sivil toplum kavramsallaştırmaları karşılaştırmalı bir biçimde verilmiştir. Bu teorik arka planla birlikte 1970'ten itibaren liberalleşme politikalarıyla sosyoekonomik değişimler geçiren Mısır'ın siyasal sistem ve sivil toplum analizi meslek birliklerinin sivil toplum üzerindeki rolünü kavrayabilmek için yapılmıştır. Meslek birliklerinin kendi içindeki işleyişi, toplumla devlet arasındaki konumu ve siyasi potansiyeli gibi ölçütler kullanılarak sivil toplum alanındaki rolü, meslek birliklerinin Müslüman Kardeşler' in siyasi pratik alanı olma fonksiyonu üzerinden ayrıca açıklanmıştır. Bu tezin temel argümanı; Mısır siyasetinde toplumsal muhalefetin tabanını oluşturan, güçlendiren ve sivil toplumun özgürleştirilmesi yolunda onu geliştiren en önemli sivil toplum aktörünün meslek birlikleri olduğudur.

Anahtar kelimeler: 
Orta Doğu, Sivil toplum, Mısır, Meslek Birlikleri, Müslüman Kardeşler, Siyasal İslam.

Abstract:
The concept of civil society in Middle East has a distinctive feature that provides supervision of state policies to public sphere and reinforces it against the authoritarian regimes. Political culture which shapes the Middle Eastern political system, patriarchy in the organization of state and the concern of regime security prevent the emergence of conditions for independent civil society. In addition to this, existence of weak political parties with limited freedom leads society to the civil organizations like professional associations and Islamic movements which have enhanced their effectiveness since 1980s. In this context, public sphere in Egyptian political system has been the area of power struggle between the state, professional associations as an actor of civil society and Muslim Brotherhood which is seen as the leader of Islamic front. The effectiveness of professional associations in political and civil area has caused them to be used as a tool for political aims of Islamic organizations like Muslim Brotherhood. In this thesis, conceptualization of civil society in Western and Eastern societies was given comparatively with the state  and civil society theories of political thought. Egyptian political system and civil society were analyzed to apprehend the role of Egyptian professional associations in civil society. The organizational structure of professional associations, their position between state and society and their political potential were used as variables  in the assessment of their role on civil society. Also, professional associations' function as a backyard to Muslim Brotherhood's policies and Muslim Brotherhood's two sided impact on professional associations were observed separately. The main argument of this thesis is to prove that Egyptian professional associations are the most influential and important actor of civil society which develops and liberalizes civil society and reinforces the oppositional base in Egyptian society and politics.

Keywords: 
Middle East, Civil Society, Egypt, Professional Associations, Muslim Brotherhood, Political Islam.