Çocuk hekimleri ve aile hekimlerinde çölyak hastalığı hakkında bilgi düzeyi ve farkındalığının araştırılması
Investigating the level of knowledge and awareness about celiac disease in paediatricians and family physicians
Yazar: MERVE ÖNAL BAŞER
Danışman: DOÇ. DR. ZEHRA ESRA ÖNAL
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haydarpaşa Numune Eğt. ve Arş. Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Çocuk sağlığı = Child health ; Çölyak hastalığı = Celiac disease

Özet:
Amaç: Çölyak hastalığı (ÇH) glüten alımı sonrasında genetiği yatkın kişilerde hastalığın kendisine özgü histolojik ve serolojik değişikliklerin görüldüğü otoimmün bir hastalıktır. Çölyak hastalığı buzdağı özelliği göstermekte, kolay tanı konulabilinen klasik semptomları olan hastalardan daha çok sayıda asemptomatik veya hafif semptomu olan hasta vardır. Tanı konulmasındaki gecikmelerden en önemlisi hastanın takibinde önemli rol oynayan birinci basamaktaki sağlık çalışanlarının ÇH konusunda bilgi ve farkındalığının yetersiz olmasıdır. Bu araştırma, çocuk hekimleri ve aile hekimlerimizin çölyak hastalığı hakkında bilgi düzeylerin değerlendirilerek, birinci basamak sağlık hizmeti veren hekimlerimizin bu konudaki duyarlılığını arttırmak ve teşhis koyulması konusunda gecikilmemesini vurgulamak, öğrenme etkinliklerinin geliştirilmesi için düzeltici adımlar aramak amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız tanımlayıcı ve karşılaştırılmalı nitelikler taşıyan bir anket çalışmasıdır. İstanbul Anadolu yakasında Eğitim ve Araştırma Hastanelerinde görev yapan toplam 312 pediatri ve aile hekimliği asistanı ile Haziran-Ekim 2023 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Istanbul ili Anadolu yakasında çalışan çocuk hekimleri) 250 kişi olarak kabul edilerek %95 güven düzeyinde 5 birim hata payı ile gerekli örneklem büyüklüğünün en düşük 150 kişi kabul edilmiştir ve (İstanbul ili Anadolu yakasında çalışan aile hekimleri) 250 kişi kabul edilerek %95 güven düzeyinde 5 birim hata payı ile gerekli örneklem büyüklüğünün en düşük 150 kişi kabul edilmiştir. Hekimlere Çölyak Hastalığı bilgi düzeyi ve farkındalıklarını ölçen bir anket uygulanmıştır. İstatistiksel analizler için SPSS 27 (Statistical Package for the Social Sciences) programı kullanıldı. Çalışma verileri değerlendirilirken tanımlayıcı istatistiksel metodlar (ortalama, standart sapma, medyan, frekans, yüzde, minimum, maksimum) kullanıldı. İstatistiksel anlamlılık p<0,05 olarak kabul edildi.
Bulgular: Çalıştığı alanı pediatri olan hekimlerin "çölyak hastalığı gastrointestinal sistem bulgusu olmadan da görülebilir mi?" sorusuna doğru cevap verme oranı, aile hekimliği doktorlarına göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek saptanmıştır (p=0,005; p<0,01). Yaptığımız anket çalışmasında epidemiyolojik, tanı metodolojisi ve takip tedavi açısından sorular gruplandırıldığında epidemiyoloji puanı ortalaması 61,06±17,13'tür, tanı metodolojisi puanı 62,38±20,33'tür. Üçüncü başlık olan takip tedavi puanları ortalaması 46,15±25,93'tür en düşük bilgi düzeyine sahip puandır. Takip ve tedavinin ortalamasının daha düşük olması pediatrist ve aile hekimlerinin tedavi ve takip kısmında çok aktif rol almamaları ile ilişkili olabileceğini düşündürmektedir
Sonuç: Toplum sağlığından sorumlu olan aile hekimleri ve birinci basamakta özellikle sağlıklı çocuk takibini yapan pediatristlerin, morbidite ve komorbiditesi oldukça fazla olan, buzdağının altında tanı konulmakta gecikilen hastaların olduğu çölyak hastalığının erken teşhisi ve tedavisine başlanmasında önemli rol oynamaktadırlar. Asistan hekimlerin eğitiminde çölyak hastalığının farkındalığının ve bilgi düzeyinin artırılması için eğitim ve seminerlerin artırılması oldukça önemlidir.
Anahtar Kelimeler: Aile Hekimliği, Çölyak Hastalığı, Pediatri.

Abstract:
Aim: Celiac disease (CD) is an autoimmune disease with histological and serological changes in genetically predisposed individuals after gluten ingestion. Celiac disease has an iceberg characteristic and there are more asymptomatic or mildly symptomatic patients than patients with classical symptoms that can be easily diagnosed. The most important delay in diagnosis is the lack of knowledge and awareness about CD among primary health care workers who play an important role in the follow-up of patients. The aim of this study was to evaluate the level of knowledge of pediatricians and family physicians about celiac disease, to increase the sensitivity of primary care physicians on this issue, to emphasise that the diagnosis should not be delayed, and to seek corrective steps to improve learning activities.
Material and Metotds: Our study is a descriptive and comparative questionnaire study. It was conducted between June-October 2023 with a total of 312 paediatric and family medicine residents working in Training and Research Hospitals on the Anatolian side of Istanbul. (Pediatricians working in the Anatolian side of Istanbul province) 250 people were accepted as the minimum required sample size with a margin of error of 5 units at 95% confidence level and (family physicians working in the Anatolian side of Istanbul province) 250 people were accepted as the minimum required sample size with a margin of error of 5 units at 95% confidence level and 150 people were accepted as the minimum required sample size. A questionnaire measuring the level of knowledge and awareness of Celiac Disease was applied to the physicians. SPSS 27 (Statistical Package for the Social Sciences) programme was used for statistical analyses. Descriptive statistical methods (mean, standard deviation, median, frequency, percentage, minimum, maximum) were used to evaluate the study data. Statistical significance was accepted as p<0.05.
Results: The rate of correct answers to the question "Can celiac disease be seen without gastrointestinal system findings?" was found to be statistically significantly higher in paediatricians than in family medicine physicians (p=0.005; p<0.01). When the questions were grouped in terms of epidemiological, diagnostic methodology and follow-up treatment in our questionnaire study, the mean epidemiological score was 61.06±17.13 and the mean diagnostic methodology score was 62.38±20.33. The mean score for the third heading, follow-up treatment, is 46.15±25.93, which is the score with the lowest level of knowledge. The lower mean score for follow-up and treatment may be related to the fact that paediatricians and family physicians do not take a very active role in treatment and follow-up.
Conclusion: Family physicians, who are responsible for public health, and paediatricians, who follow up healthy children in primary care, play an important role in the early diagnosis and initiation of treatment of celiac disease, which has a high morbidity and comorbidity, and under the iceberg of which patients are delayed in diagnosis. It is very important to increase training and seminars to increase the awareness and knowledge level of celiac disease in the education of resident physicians.
Keywords: Family Medicine, Celiac Disease, Paediatrics.