1945'ten günümüze Polonya'da Katolikliğin din, toplum ve siyaset ilişkisine etkileri
Influences of Catholicism to society, religion and politics in Poland since 1945
Yazar: OĞUZ ÖZTOSUN
Danışman: PROF. DR. İSMAİL COŞKUN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Din = Religion ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Din-siyaset ilişkileri = Religious-politics relations ; Din-toplum ilişkileri = Religious-society relations ; Hristiyanlık = Christianity ; Katolik = Catholic ; Kiliseler = Churchs ; Modernleşme = Modernization ; Polonya = Poland ; Sekülerleşme = Secularization

Özet:
Katolik Hristiyanlığın Polonyalı formu, Avrupa'daki genel geçer modernleşme ve sekülerleşme süreçleriyle paradoksal bir ilişki içindedir. Modernleşme teorilerinin teleolojik seyrinin yarattığı sosyolojik beklentiye karşı bir karakterle modern devletin doğuşundan sonraki dönemde kaygan bir zemin üzerinde monoton ve dalgalı bir seyir izler ve buna bağlı olarak modernleşmeyle birlikte çözülmeye uğramaz. Sosyolojik bir dille konuşmak gerekirse, Polonya'daki Katolik Hristiyanlık Polonyalıların modernleşme sonrası tarihsel süreçte deneyimledikleri toplumsal kriz yani anomi dönemlerinde Polonya ulusunun dağılmadan bir arada tutulmasını sağlayan yegâne toplumsal kurum olma özelliğini taşır. 
Polonya'daki toplumsal gerçekliğinin günümüzde de Katolik Hristiyanlık tarafından şekillenmeye devam etmesi, Polonyalıların Avrupa'nın geri kalanında görülen modernleşmeye ve onun doğal bir uzantı kabul edilen sekülerleşmeye karşı gelişen asimetrik karakteriyle son derece yakından ilişkilidir. 19. yüzyılda Polonya'da Prusya, Avusturya ve Rusya tarafından yürütülen sistematik işgale karşı gelişen toplumsal reaksiyonları Polonya Katolik Kilisesi'nin örgütlediği görülür. Buradan yola çıkarak, Polonyalıların kolektif hafızalarında gelişen Katolik Hristiyanlık kaynaklı ortak imajın 20. yüzyılın ikinci yarısından sonraki gelişmelere ve Sovyetler Birliği'nin de facto işgaline karşı başarıya ulaşan siyasal dönüşüme referans vermesi gerçeği söz konusudur.
Polonya'da deneyimlenen bu sosyolojik durumun 1945 yılı sonrasındaki seyrini analiz eden 1945'ten Günümüze Polonya'da Katolikliğin Toplum, Din ve Siyaset İlişkisine etkileri başlığını taşıyan bu çalışma, 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren önceleri sosyalist sekülerleşmenin, sonrasındaysa liberal Batı Avrupalı sekülerleşmenin karşısında reaksiyon gösteren Katolik Hristiyanlığın sivil topluma dayalı kamusal rollerini alanda yapılan saha çalışması tarafından destekleyerek inceler. Hem 1945-1989 yılları arasında yaşanan Sovyetler Birliği'nin denetimindeki sosyalist idare altındaki dönemde olsun, hem de 1989 yılında yaşanan siyasal dönüşüm sonrası ve 2004 yılındaki Avrupa Birliği'ne tam üyelik sonrası dönemde olsun Katolik Hristiyanlığın üstlendiği toplumsal rolleri sosyolojik teoriler ve metodolojik ışığında aydınlatmaya çalışır.
  
Anahtar Kelimeler: Polonya, Katolik Hristiyanlık, Modernleşme, Sekülerleşme, Polonya Katolik Kilisesi

Abstract:
Polish form of Catholic Christianity has a complex relation with general modernism and secularism process and modernity theories, which could be defined as a social paradox of Polish social realm. If we consider all modernism process and theories of modernity as teleological image and explanation of generalized social realm in Europe, Polish case has a monotone and rolling development against the generalized expectation of modernism with the emergence of modern state. We can easily say that the complex fact of Polish social realm against modernism and secularism is not basically melted into the air. In terms of sociological discourse, Catholic Christian phenomenon in Poland is the major and the only social actor, which keeps Polish society together against social crisis, which could be defined like anomy and dissolution threat or menace of systematic occupation powers of Prussia, Austria and Russia in the 19th century. 
In other terms, Polish Catholic Church organizes actual organization of social realm in Poland and this fact means that Polish modernism has asymmetric character with the rest of Western European modernity. This reality displays that Polish collective memory creates an image in the base of Catholic Christian phenomenon and this collective image functions to keep the Polish society together since 1945 against de facto occupation of Soviet Union as it has already done in the past problematic events of 19th century. 
In this research, we aim to analyse the influences of Catholic Christian phenomenon during socialist rule under Soviet Union and even after Polish transformation, which occurred in 1989 and adhesion to European Union in the year of 2004. We support our theoretical explanation in a consistent framework with fieldwork in the lights of sociological theories and methodologies to interpret the paradox, which could be defined as the paradox of Poland with divergent character with rest of modernized Western European societies.

Keywords: Poland, Catholic Christianism, Modernism, Secularism, Polish Catholic Church