Havuzdere (Yalova) Orta Çağ popülasyonunda metrik analizlerle cinsiyet tayini
Sex determination by metric analysis in Havuzdere medieval population
Yazar: SELCEN İLBEY
Danışman: PROF. DR. İSMAİL ÖZER
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Antropoloji Ana Bilim Dalı / Paleoantropoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Antropoloji = Anthropology

Özet:
İnsan iskeletlerinin analizinde cinsiyet tahmininde bulunmak amacıyla metrik
ölçümlerin kullanılması antropoloji, biyoarkeoloji ve ilgili alanlarda önemli ve güvenilir
bir yöntemi temsil etmektedir. Bu çalışma, insan iskeletlerinde metrik ölçümlerin cinsiyet
tayininde hangi düzeyde kullanılabilirliğini incelemeyi amaçlamıştır. Orta Çağ dönemine
tarihlendirilen Havuzdere (Yalova) popülasyonunda toplam 223 erişkin birey (92♀/131
♂) üzerinde yapılan çalışmada; cranium, mandibula, sternum, clavicula, scapula,
humerus, radius, ulna, pelvis, coxae, sacrum, femur, tibia, fibula ve patella kemikleri
cinsiyet tayininde değerlendirmek için incelenmiştir. Bu kemikler üzerinden 139 farklı
ölçüm belirlenmiş ve popülasyondaki toplam 2051 adet kemikten 13623 tane ölçüm
alınmıştır. Veriler, SPSS 23 programında analiz edilerek, T testi, Wilks Lambda testi, F-
testi ve Diskriminant Fonksiyon Analizi uygulanmıştır.
Analiz sonuçları, scapula, tibia, sternum ve femur ölçümleri üzerinde cinsiyet
tayininde güvenilir bir doğruluk elde edildiğini göstermektedir. Özellikle, scapula
yüksekliği %95,50 (%85,70♀/%100♂) oranıyla, tibianın proksimal epifiz genişliği
%92,80 (%90,70♀/%94,10♂) oranıyla ve sternumun manubrial genişlik ölçüsü %92,50
(%93,80♀/%91,7♂) oranıyla cinsiyeti belirlemede en güvenilir değişkenler olarak
bulunmuştur. Kadınlarda 64 erkeklerde ise 75 ölçümde cinsiyet tayini yapma doğruluğu
daha yüksek çıkmıştır. Kemiklerin ayrı ayrı alınan ölçümleri bir arada
değerlendirildiğinde cinsiyetleri doğru ayırma oranı artmıştır. Ayrıca araştırmada
kullanılan aletlerin kolay ulaşılabilir ve taşınabilir oluşlarından dolayı bu metotlar
cinsiyet tespitinde pratik bir uygulama sunmaktadır.
Bu bulgular iskelet kalıntılarından cinsiyet tayini gerektiren antropolojik
çalışmalar, adli incelemeler ve arkeolojik araştırmalar için oldukça önemlidir. Bunun yanı
sıra kullanılan metrik yöntemlerin farklı popülasyonlarda güvenilirliğini ve
uygulanabilirliğini doğrulamak için daha büyük ve daha çeşitli örnekler üzerinde daha
fazla doğrulama çalışmalarına da ihtiyaç vardır. Genel olarak bu çalışma, insan
iskeletlerinden cinsiyet belirlemede metrik ölçümlerin kullanımının önemini
vurgulamakta ve cinsiyet tayini için güvenilir bir araç olarak kullanılabileceğini ortaya
koymaktadır.
Anahtar Kelimeler: Havuzdere (Yalova), İskelet, Orta Çağ, Cinsiyet Tayini,
Diskriminant Fonksiyon Analizi.

Abstract:
The use of metric measurements to estimate sex in the analysis of human
skeletons represents an important and reliable method in anthropology, bioarchaeology
and related fields. This study aimed to examine the extend to which metric measurements
in human skeletons can be used in sex estiamtion. A total of 223 adult individuals (92♀
/131♂) from the Havuzdere (Yalova) population, dated to the Middle Ages, were
studied. Various bones including the cranium, mandible, sternum, clavicula, scapula,
humerus, radius, ulna, pelvis, coxae, sacrum, femur, tibia, fibula, and patella were
analyzed to evaluate sex estimation. A total of 139 different measurements were obtained
from these bones, comprising 13625 measurements from a total of 2051 bones in the
population. The data were analyzed using the SPSS 23 program, employing T-tests,
Wilks' Lambda tests, F-tests, and Discriminant Function Analysis.
The analysis results show that reliable accuracy in sex estimation was achieved
using measurements of the scapula, tibia, sternum and femur. In particular, the scapular
maximum length had an accuracy of 95,50% (85,70%♀/100%♂), the tibia maximum
proximal epiphyseal breadth had an accuracy of 92,80% (90,70%♀/94,10%♂) and the
manubrial breadth of the sternum had an accuracy of 92,50% (93,80%♀/91,7%♂),
making these the most realiables in determining sex. The accuracy of sex estimation was
higher in 64 measurements for women and 75 measurements for men. When the
measurements of the bones taken separately were evaluated together, the rate of correctly
distinguishing sex increased. Additionally, since the instruments used in the research are
easily accessible and portable, these methods offer a practical application in sex
estimation.
These findings are very important for anthropological studies, forensic
investigations and archaeological research that require sex estimation from skeletal
remains. Further validation studies on larger and more diverse samples are recommended
to confirm the reliability and applicability of these metric methods across different
populations. Overall, this study emphasizes the importance of using metric
measurements in determining sex from human skeletons and reveals that they can be used
as a reliable tool for sex estimation.
Keywords: Havuzdere (Yalova), Skeleton, Middle Ages, Sex Estimation, Discriminant
Function Analysis, Skeleton, Middle Ages.