Zadegan muhitinden milyarder mekanına: Boğaziçi'nde değişim ve süreklilik
From elite enclave to billionaires' row: Change and continuity in Bosphorus
Yazar: MUHAMMED CİHAD ALKIŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MURAT KORALTÜRK
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ekonomi = Economics ; Sosyoloji = Sociology ; Tarih = History

Özet:
Bir suyolunun, ahşabın ve Türk kültürünün oluşturduğu yalılar ve Boğaziçi medeniyeti çalışmamızın başlıca araştırma konusudur. Padişahın sayfiye hayatını taklît eden saraylılar ve devlet görevlilerini zengin tüccar, sarraf sınıfı ve yabancılar takip etmiştir. Zadegân geleneği olarak İstanbul'un müstesna bir coğrafyasında sarayların, yalıların, köşk ve kasırların etrafında 18. ve 19. yüzyılda yepyeni bir yaşam biçimi ortaya çıkmıştır. Boğaziçi yalıları klasik Osmanlı nizâmının her sınıftan milletin kendi içinde bir arada yaşadığı mahalle hayatının değişime uğradığı bir dönemde seçkin bir muhit hâline gelmiştir. I. Dünya Savaşı'ndan sonra Boğaziçi çöküntü ve ilgisizlikle anılmış, Boğaziçi yalılarının ve etrafındaki hayatın canlanması için çaba sarf edilmiştir. Ve nihayet günümüzde yalılar restore edilmiş şekilleri ile sadece Türkler tarafından değil yabancıların da ilgi odağında olduğu konut mekânı hâline gelmiş, bakımsızlık ve terk edilmekten kurtulmuşlardır. Hiç şüphesiz 18. ve 19. yüzyılda olduğu gibi yalıların oluşturduğu bu eşsiz mekân günümüzde de İstanbul'un ve Türkiye'nin bir markasıdır. Son senelerde bir yalının rekor fiyatla satılarak dünya emlâk piyasasında milyarderlerin tercih ettiği en pahalı konuttan biri olarak seçilmesi ve yalıların günümüzdeki fiyatları Boğaziçi'ni milyoner/milyarder sıraevleri, yolu, caddesi, Alfa bölgesi gibi isimlerle anılan dünya çapındaki zengin konut bölgeleri ile aynı listede yer almasını sağlamıştır. Çalışmamızda bir konut türü olan yalının şehrin mekânsal gelişimindeki değişen rolü disiplinler arası bir yaklaşımla ele almaya çalışılmıştır. Yalı sahiplerini tanımanın ilk adımı olarak daha önce günümüz Türkçesi'ne çevirisi yapılmamış üç adet Bostancıbaşı Defteri'nin transkripsiyonu tamamlanmıştır. Daha geniş bir çalışmanın öncüsü olması niyetiyle bu araştırmada çeşitli yalı örnekleri seçilerek Boğaziçi yalı sahipliğinde ekonomik sermaye kadar rol olan kültürel, sosyal ve sembolik sermayenin önemini ve Pierre Bourdieu'nun alan, sermaye ve habitus kavramları ile Boğaziçi yalılarının oluşturduğu gündelik yaşam ve hayat tarzına daha fazla önem verilmesi gerekliliği vurgulanmıştır.

Abstract:
The waterside mansions formed by a waterway, wood and Turkish culture and the Bosphorus civilization are the main research topics of our study. The palaces and state officials who imitated the summer life of the sultan were followed by rich merchants, money changers and foreigners. As the elite tradition, a brand new lifestyle emerged in the 18th and 19th centuries around palaces, waterside mansions, pavillons and summer palaces in an exceptional geography of Istanbul. The Bosphorus waterside mansions became a distinguished neighborhood in a period when the classical Ottoman order, where people from all classes lived together, underwent a change in neighborhood life. After World War I, the Bosphorus was remembered with decay and neglect, and efforts were made to revive the Bosphorus waterside mansions and the life around them. Finally, today, the waterside mansions have become residential areas that are the center of attention not only for Turks but also for foreigners with their restored forms, and they have been saved from neglect and abandonment. Undoubtedly, just like in the 18th and 19th centuries, this unique space created by waterside mansions is a brand of Istanbul and Turkey today. In recent years, a waterside mansion has been sold for a record price and has been chosen as one of the most expensive residences preferred by billionaires in the world real estate market, and the current prices of waterside mansions have placed Bosphorus on the same list as the rich housing areas worldwide known as millionaires'/billionaires' row houses, road, street, Alfa region. In our study, we have tried to address the changing role of waterside mansions, a type of housing, in the spatial development of the city with an interdisciplinary approach. As a first step in getting to know waterside mansion owners, the transcription of three Bostancıbaşı Registers, which have not been translated into contemporary Turkish before, has been completed. In this research, with the intention of being a precursor to a larger study, various waterside mansion examples were selected and the importance of cultural, social and symbolic capital, which play a role as much as economic capital in Bosphorus waterside mansion ownership, and the need to give more importance to Pierre Bourdieu's concepts of space, capital and habitus and the daily life and lifestyle created by Bosphorus waterside mansions were emphasized.