Gastrointestinal sistem tutulumu olan kistik fibrozisli olguların klinik, laboratuvar, genetik ve prognoz açısından değerlendirilmesi
Clinical, laboratory, genetic, and prognosis evaluation of patients with cystic fibrosis with gastrointestinal system involvement
Yazar: LALE İNCE
Danışman: PROF. DR. GÖKHAN TÜMGÖR
Çukurova Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
ÖZET
Gastrointestinal Sistem Tutulumu Olan Kistik Fibrozisli Olguların Klinik, Laboratuvar, Genetik ve Prognoz Açısından Değerlendirilmesi

Amaç: Kistik fibrozis; gastrointestinal sistem, solunum sistemi, sinüsler, ter bezleri ve ürogenital sistem müköz bezlerinde yer alan, klor geçişini sağlayan KFTR kanalının defekti sonucu ortaya çıkan, otozomal resesif kalıtım gösteren kronik, multisistemik bir hastalıktır. Bu çalışmada GİS tutulumu olan KF tanılı olguların klinik süreçleri, antropometrik değerleri, laboratuvar, genetik, radyolojik görüntüleme sonuçları ve prognozlarının değerlendirilmesi amaçlandı.
Gereç ve Yöntem: Bu çalışmaya Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Balcalı Hastanesi Çocuk Gastroenteroloji BD'da 2011-2022 yılları arasında izlenen GİS tutulumu olan KF tanılı 97 olgu dahil edildi. Bu olguların tanı anından itibaren demografik, antropometrik, laboratuvar, genetik ve radyolojik görüntüleme verileri retrospektif olarak incelendi.
Bulgular: Olguların %55,7'si kız, %44,3'ü erkek idi. Olguların KF tanı yaşı ortalaması 18,1±33,7 ay iken, GİS tutulum tanı yaşı 21,4±32,3 ay idi. Olguların %55,6'sında anne baba arasında akrabalık, %16,5'inde ailede KF öyküsü var idi. Olguların en sık gözlenen ilk bulgusu akciğer enfeksiyonu (%61,9) ve kilo alamama (%20,6) idi. Olguların %77,3'ünde hastane yatış öyküsü var idi. Hastaneye en sık yatış nedenleri; akciğer enfeksiyonu (%55,7), dehidratasyon (%25,8) ve oral alım bozukluğu (%23,7) olduğu gözlendi. Olguların genetik analizde F508del (%14,4) en sık görülen varyanttı. Tanı anından itibaren 5 yıllık takipte olguların antropometrik değerlerinden kilo-boy persentil ve SD skorunda anlamlı bir fark saptandı (p<0,05) ancak VKİ persentil ve SD skorlarında anlamlı bir farklılık saptanmadı (p>0,05). Malnütrisyon derecelerine bakıldığında ise Gomez (>%90) ve Waterlow (>%95) için normal aralığı birinci yılda yakaladıkları tespit edildi. Olgularda GİS tutulumu açısından; pankreatik yetmezlik (%75,3), büyüme geriliği (%64,9), kabızlık (%30,9), GÖRH (%14,4), hepatosteatoz (%4,1), pankreatit (%4,1), rektal prolapsus (%1) ve mekonyum ileusu (%1) saptandı. Olguların 78'ine karın USG yapılmış ve %50,5'i normal, %14,4'ünde karaciğer parankim heterojenitesi ve %12,4'ünde hepatomegali saptanmıştı. Olguların HRCT görüntülemelerinde en sık saptanan bulgu bronşektazi idi. Klinik takiplerinde safra taşı olguların %4,1'inde, pankreatit atağı ise %6,2'sinde görüldü. Olguların %95,9'u dornoz alfa, %94,8'i pankreatik enzim, %74,2'si multivitamin, %57,7'si DEKAs, %41,2'si enteral ürün, %25,8'inin PPI ve %3,1'i ursodeoksikolik asit kulanmakta idi.
Yorum: Kistik fibrozis, multisistemik tutulumu olan mortalite ve morbiditesi yüksek bir hastalıktır. Tarama programına girmesi ile tanı yaşı giderek düşmektedir. Çalışmamızda tanı yaşı ortancası 5 ay idi. En sık görülen genetik mutasyon F508del idi. Olgularda en sık görülen GİS tutulumu pankreatik yetmezlik idi. Pankreatik enzim kullanım oranı %94,8 idi. Antropometrik ölçümlerden boy-kilo persentil ve SD skoru zaman içerisinde anlamlı bir farklılık gösterirken, VKİ'de farklılık saptanmadı. Bu durumda erken tanı, yeterli ilaç ve beslenme desteği ile KF'li olguların kilo ve boy persentillerinde, olumlu yönde anlamlı değişiklikler olmaktadır. Hem boy hem kilo artımı birlikte olduğundan vücut kitle indekslerinde anlamlı artış gözlenmediğini düşünmekteyiz.  Takipli olgulardan eksitus olan yoktu ancak takibi bırakan bir olguların prognozu bilinmemekte idi.  

Anahtar Kelimeler: Kistik fibrozis, klinik, laboratuvar, gastrointestinal sistem, genetik, çocukluk çağı

Abstract:
ABSTRACT
Clınıcal, Laboratory, Genetıc, And Prognosıs Evaluatıon Of Cystıc Fıbrosıs Cases Wıth Gastroıntestınal System Involvement

Purpose: Cystic fibrosis is a chronic, multisystemic disease with autosomal recessive inheritance that occurs as a result of the defect of the CFTR channel, which is located in the gastrointestinal tract, respiratory system, sinuses, sweat glands and urogenital system mucous glands and provides chloride passage. In this study, it was aimed to evaluate the clinical processes, anthropometric values, laboratory, genetic and radiological imaging results and prognoses of CF patients with GIS involvement.
Materials and Methods: 97 cases of CF with GIS involvement followed in Çukurova University Medical Faculty Balcalı Hospital Pediatric Gastroenterology Department between 2011 and 2022 were included in this study. Demographic, anthropometric, laboratory, genetic and radiological imaging data of these cases were analyzed retrospectively from the time of diagnosis.
Findings: 55.7% of the cases were female and 44.3% were male. The mean age at diagnosis of CF was 18.1±33.7 months, while the age at diagnosis of GIS involvement was 21.4±32.3 months. There was consanguinity between the parents in 55.6% of the cases, and there was a family history of CF in 16.5%. The most common initial findings of the cases were lung infection (61.9%) and inability to gain weight (20.6%). There was a history of hospitalization in 77.3% of the cases. The most common reasons for hospitalization are; lung infection (55.7%), dehydration (25.8%) and oral intake disorder (23.7%). F508del (14.4%) was the most common variant in the genetic analysis of the cases. In the 5-year follow-up from the diagnosis, a significant difference was found in the weight-height percentile and SD scores, which are among the anthropometric values of the cases (p<0.05), but no significant difference was found in the BMI percentile and SD scores (p>0.05). When the degree of malnutrition was examined, it was determined that they caught the normal range for Gomez (>90%) and Waterlow (>95%) classifications in the first year. In terms of GIS involvement in cases; pancreatic failure (75.3%), growth retardation (64.9%), constipation (30.9%), GERD (14.4%), hepatosteatosis (4.1%), pancreatitis (4.1%), Rectal prolapse (1%) and meconium ileus (1%) were detected. Abdominal USG was performed in 78 of the cases and 50.5% of them were normal, 14.4% had hepatic parenchymal heterogeneity and 12.4% hepatomegaly. The most common finding in HRCT imaging of the cases was bronchiectasis. In the clinical follow-ups, gallstones were observed in 4.1% of the cases and pancreatitis attack was observed in 6.2% of the cases. It was determined that 95.9% of the patients received dornoz alfa, 94.8% pancreatic enzyme, 74.2% multivitamin 57.7% DEKAs, 41.2% enteral product, 25.8% PPI and 3.1% of them used ursodeoxycholic acid.
Conclusions: Cystic fibrosis is a disease with multisystemic involvement with hig mortality and morbidity. The age of diagnosis is gradually decreasing with its entry into thescreening program. In our study, the median age at diagnosis was 5 months. The most common genetic mutation was F508del. The most common GISinvolvement in the cases was pancreatic insufficiency. The pancreatic enzyme utilization rate was 94.8%. While height-weight percentile and SD scores from anthropometric measurements showed a significant difference over time, no difference was found in BMI. In this case, with early diagnosis, adequate medication and nutritional support, there are significant positive changes in the weight and height percentiles of patients with CF. We think that no significant increase was observed in the body mass index of the patients since height and weight increase are together. There was no one who died in the follow-up cases, but the prognosis of the cases who left the follow-up was unknown. 
Keywords: Cystic fibrosis, Clinic, Laboratory, Gastrointestinal system, Genetics, Childhood