Bı̇lı̇m tarı̇hı̇ öğretı̇mı̇nı̇n sosyal bı̇lgı̇ler ve dı̇ğer ders kı̇taplarındakı̇ yörüngesı̇ne daı̇r bı̇r ı̇nceleme
A review of the trajectory of teaching the history of science in social studies and other textbooks
Yazar: EBRAR ŞEYMA ALTUN
Danışman: PROF. DR. ADNAN ALTUN
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bilim tarihi, insan merakının ve keşfinin karmaşık dokusunu ortaya çıkaran uzun bir yolculuktur. Binlerce yıla yayılan bu yolculuk, bir anlam arayışını anlatmaktadır. Eski uygarlıkların hayranlık uyandıran gözlemlerinden modern çağın çığır açıcı buluşlarına kadar bilim tarihi, insanlığın bitmek bilmeyen merakının uzun soluklu bir hikayesidir. Bilim tarihi disiplini insanlığın bilgi ve keşiflerle dolu geçmişini anlamamıza yardımcı olan önemli bir disiplin olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu tarihi şekillendiren en önemli faktörlerin bilim dünyasına yön vermiş olan büyük düşünürler, araştırmacılar, keşifler, icatlar ve çeşitli medeniyetler olduğu söylenebilir. Bu çalışmada eğitim sisteminin temel taşlarından biri olan ders kitaplarında bilim tarihi ile ilgili mevcut durumunun (öğretim yörüngesinin) tespiti amaçlanmıştır. Araştırma, nitel araştırma metodolojisine göre tasarlanmıştır. Çalışmada doküman inceleme yöntemi kullanılmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi tekniği kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmada bilimin tarihsel sürecinin ilkokul ve ortaokul ana ders kitaplarında nasıl temsil edildiği belirli temalar altında değerlendirilerek analiz edilmiştir. 1. Sınıftan 8. Sınıfa kadar müfredatta yer alan Sosyal Bilgiler, Hayat Bilgisi, Türkçe, Matematik, Fen Bilimleri, T.C. Atatürkçülük ve İnkılap Tarihi ders kitapları olmak toplam 30 ders kitabında bilim tarihi öğretiminin yörüngesi incelenmiştir. İnceleme sürecinde bilim tarihi öğretimi ile ilgili karakterler, icatlar, keşifler, olaylar, medeniyetler, ülkeler, şehirler, antik kentler, kavramlar, müzeler, tarihi mekanlar, kuruluşlar ve eserler olarak sınıflandırılarak açıklanmıştır. Bu değerlendirme sonucunda 1. Sınıftan 8. Sınıfa kadar incelenen ders kitaplarında bilim tarihi ile ilgili konuların sınıf düzeyine göre belirli bir ölçüde artarak yer verildiği tespit edilmiştir. Tüm sınıf düzeyleri incelendiğinde bilim tarihi ile ilgili en çok konunun Sosyal Bilgiler, sonrasında ise Fen Bilimleri dersinde yer aldığı, sınıf düzeyi açısından incelendiğinde 6. ve 7. Sınıflarda yer aldığı sonucuna varılmıştır. Konu içeriğinin en az olduğu dersler ise Matematik ve T.C. Atatürkçülük ve İnkılap Tarihi dersleri olduğu görülmüştür.

Abstract:
The history of science is a long journey that reveals the complex fabric of human curiosity and discovery. Spanning thousands of years, this journey is a search for meaning. From the awe-inspiring observations of ancient civilizations to the groundbreaking discoveries of the modern era, the history of science is a long-running story of humanity's endless curiosity. The discipline of history of science is an important discipline that helps us understand humanity's history full of knowledge and discoveries. It can be said that the most important factors shaping this history are the great thinkers, researchers, discoveries, inventions and various civilizations that have shaped the world of science. This study aims to determine the current situation (teaching trajectory) of the history of science in textbooks, which is one of the cornerstones of the education system. The research was designed according to qualitative research methodology. Document analysis method was used in the study. The data obtained were analyzed using content analysis technique. In the study, how the historical process of science is represented in primary and secondary school main textbooks was analyzed under certain themes. A total of 30 textbooks, including Social Studies, Life Sciences, Turkish, Mathematics, Mathematics, Science, Atatürkism and History of Turkish Revolution, which are included in the curriculum from Grade 1 to Grade 8, were examined for the trajectory of history of science teaching. During the review process, the characters related to the teaching of history of science were classified and explained as discoveries, inventions, events, civilizations, countries, cities, ancient cities, concepts, museums, historical places, institutions and artifacts. As a result of this evaluation, it was determined that the topics related to the history of science were included in the textbooks examined from Grade 1 to Grade 8 with a certain increase in the number of topics according to the grade level. When all grade levels were analyzed, it was concluded that the most topics related to the history of science were included in the Social Studies course, followed by the Science course, and when analyzed in terms of grade level, it was concluded that they were included in the 6th and 7th grades. The courses with the least amount of subject content were Mathematics and Turkish Atatürkism and History of Turkish Revolution.