Sanayi işletmelerinde faaliyete dayalı maliyet yöntemi ve bir uygulama
Activity-based costing system in industrial organizations and an application
Yazar: FATİH COŞKUN ERTAŞ
Danışman: PROF. DR. YUNUS KİSHALI
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1998
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Aktiviteye dayalı muhasebe = Activity based costing ; Endüstri işletmeleri = Industry businesses ; Maliyetleme = Costing

Özet:
Son yıllarda meydana gelen teknolojik gelişmeler sonucunda sanayi işletmeleri yeni üretim ortamlarıyla karşı karşıyadırlar. Sanayi işletmelerindeki bu gelişme, aynı zamanda yeni bir maliyet yapısını da beraberinde getirmiştir. Çünkü, işletmelerdeki otomasyona dayalı yeni üretim ortamları, endirekt maliyetlerin artmasına neden olmuştur. Yani, geleneksel üretim ortamlarında önemsiz gibi görünen genel üretim maliyetlerinin yeni üretim ortamlarında artacağı ve bu artışın da üretim miktarıyla doğrudan ilişkisinin olmayacağı söylenebilir. Dolayısıyla, geleneksel maliyet yöntemleri ve buna bağlı olarak genel üretim maliyetlerinin dağıtım süreci bu durum karşısında yetersiz kalmaktadır. Çünkü, genel üretim maliyetlerinin mamul maliyetlerine dağıtımında geleneksel olarak üç aşamalı dağıtım süreci kullanılmakta ve son aşamada direkt işçilik saati, direkt işçilik maliyetleri, üretim miktarı ve makine saatleri gibi üretim miktarına bağlı olarak seçilen dağıtım ölçüleri kullanılmaktadır. Halbuki, yeni üretim ortamlarında kalite kontrol, araştırma-geliştirme ve mamul tasarım gibi faaliyetlerle oluşan genel üretim maliyetleri artmakta ve sadece üretim miktarına bağlı olarak ortaya çıkmamaktadırlar. Bu durumda, üretim miktarı esasına dayalı geleneksel maliyet yöntemleri sağlıklı bir mamul maliyet bilgisi vermeyebilir. Bunun sonucunda, son yıllarda geliştirilen Faaliyete Dayalı Maliyet Yöntemi, geleneksel maliyet yöntemlerinin aksine, işletmeyi bir faaliyetler bütünü olarak yeniden tanımlayarak, faaliyetlerin kaynakları ve mamullerin de faaliyetleri tükettiği varsayımına dayanmak suretiyle genel üretim maliyetlerinin dağıtımını gerçekleştirmektedir. Bu dağıtım sürecinin işleyişinde, önce faaliyetlerin maliyetleri bulunmakta ve bu faaliyet maliyetleri, çeşitli maliyet taşıyıcıları ile mamul maliyetine dağıtılmaktadır. Belirlenen bu maliyet taşıyıcıları genel üretim maliyetlerinin özelliklerini yansıtan birer faaliyet ölçüsü niteliğindedirler. Bu bağlamda, Faaliyete Dayalı Maliyet Yönteminin, geleneksel maliyet yöntemlerine göre daha doğru mamul maliyet bilgisi sağlayacağı söylenebilir. Bu amaçla, Arçelik A.Ş. Çayırova işletmesi'nde pilot uygulama olarak yürütülen Faaliyete Dayalı Maliyet Yöntemi ampirik olarak incelenmiştir.

Abstract:
As a result of the recent technological developments, industrial organizations are facing new production surrounding. This development in industrial organizations, has brought a new cost structure at the same time. Because new production surroundings based on automation in organizations, caused indirect costs to increase. In other words, it can be stated that overhead costs that seems to be unimportant in traditional production surroundings, are to increase in new production surroundings and this increase will have no direct relation with the volume of production. Consequently, traditional costing system and distribution process of overhead costs connected to this, seems to be inadequate in response to this situation. Because in the distribution of overhead costs to product costs, traditionally three staged distribution process is used and in the last stage, distributional measures chosen based on volume of production such as direct labor hour, direct labor costs, production quantity and machinal hours are used. However, in new production surroundings, overhead costs, formed by operations such as quality control, research- development and product design, are increasing and they are not emerging only connected to the volume of production. In this situation traditional costing system based on product quantity may not give a healthy product cost information. As a result of this, Activity-Based Costing System developed in recent years, opposite to the traditional costing system, by newly determining organization as an unbroken whole of operations, by supposing that operations exhaust the resources and products exhaust the operations, realizes the distribution of overhead costs. In the working of this distribution process, first the costs of operations are found and these costs are, by means of several cost carriers, distributed to product cost. These determined cost carriers, have the charecteristic of an operation measure which reflect the features of overhead costs. In this respect it can be stated that Activity- Based Costing System can provide more accurate product cost information when compared to traditional costing system. For this aim, Activity-Based Costing System which is performed as a pilot application in Arcelik Company Cayirova organization has been examined ampirically.