Zeytinyağı sektöründe çapraz etkinlik karşılaştırması: Aydın ve Balıkesir illeri örneği
Cross efficiency comparison in olive oil sector: A case study of Aydin and Balikesir province
Yazar: ALPEREN KIR
Danışman: DOÇ. DR. ALTUĞ ÖZDEN
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı / Tarım İşletmeciliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonomi = Economics ; Ziraat = Agriculture
Dizin: Teknik etkinlik = Technical efficiency ; Teknolojik yetkinlik = Technological competency ; Yağ kalitesi = Oil quality ; Çapraz etkinlik = Cross efficiency ; Çevre kalitesi = Environmental quality ; Ürün kalitesi = Product quality

Özet:
Çalışmanın başlıca amacı Aydın ve Balıkesir illerinde bulunan zeytin sıkım tesislerinin etkinlik değerleri ile lokasyon, kalite, çevre kriterlerinin arasında bir ilişki olup olmadığının ve etkinlik üzerine etkili faktörlerin neler olduğunun ortaya konulmasıdır.Araştırmanın ana materyalini Aydın ve Balıkesir illerinde zeytin sıkım tesislerininde yüzyüze anket yöntemi ile toplanan veriler oluşturmaktadır. İkincil veriler ise Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü, İl Tarım ve Orman Müdürlükleri ve Türkiye İstatistik Kurumu gibi kurumlardan elde edilmiştir. Örnek hacminin belirlenmesinde tesadüfi tabakalı örnekleme (%95 güven aralığı ve %10 hata payı) yönteminden yararlanılmış ve Aydın ilinde 63 Balıkesir ilinde 68 olmak üzere toplamda 131 sıkım tesisi ile anket yapılacağı belirlenmiştir.İşlenen zeytin miktarı ve üretilen zeytinyağı miktarı her iki üretim sezonu için Balıkesir ilinde Aydın iline göre daha yüksektir. Kalite ve çevre indekslerine ait değerler hesaplanmış ve indeks değerlerinin Balıkesir ilinde Aydın iline göre daha yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca tam etkin firma sayılarının her iki üretim sezonu içinde Balıkesir'de Aydın' a göre daha fazla olduğu belirlenmiştir. Meta teknoloji oranlarına bakıldığında Aydın ve Balıkesir illerinde değerlerin birbirine yakın olduğu ve çıktının %95 ve üzerinde mevcut teknoloji ile karşılandığı hesaplanmıştır.Yapılan analizler neticesinde; Aydın ve Balıkesir illerinde bulunan zeytin sıkım tesislerinin etkinlik değerleri ile lokasyon, kalite, çevre kriterlerinin arasında anlamlı bir ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The main purpose of the study is to reveal whether there is a relationship between the efficiency values of olive squeezing facilities in Aydın and Balıkesir provinces and location, quality, environmental criteria and what are the factors affecting the efficiency.The main material of the research is the data to be collected by face-to-face survey method in olive oil factories in Aydın and Balıkesir provinces. Secondary data were obtained from institutions such as the United Nations Food and Agriculture Organization, Provincial Directorates of Agriculture and Forestry and the Turkish Statistical Institute. Random stratified sampling (95% confidence interval and 10% margin of error) method was used to determine the sample volume, and it was determined that a total of 131 factories, 63 in Aydın and 68 in Balıkesir, would be surveyed.The amount of olives processed and the amount of olive oil produced are higher in Balıkesir than Aydın for both production seasons. The values of the quality and environment indices were calculated and it was concluded that the index values were higher in Balıkesir than Aydın. In addition, it has been determined that the number of fully efficient firms is higher in Balıkesir than in Aydın in both production seasons. Considering the meta-technology ratios, it has been calculated that the values in Aydın and Balıkesir provinces are close to each other and that the output is 95% and above with the current technology.As a result of the analyzes made it has been found that there is a significant relationship between the efficiency values of olive squeezing facilities in Aydın and Balıkesir provinces and the criteria of location, quality and environment.