Hazar havzası enerji diplomasisi'nde rekabet ve işbirliği
Caspian energy diplomacy in the competition and cooperation
Yazar: AZİME TELLİ
Danışman: DOÇ. DR. İRFAN KAYA ÜLGER
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Ekonomi = Economics ; Enerji = Energy ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Boru hatları = Pipelines ; Diplomasi = Diplomacy ; Enerji = Energy ; Enerji güvenliği = Energy security ; Enerji politikaları = Energy policies ; Hazar Gölü Havzası = Caspian Lake Basin ; Hazar bölgesi = Caspian region ; Jeopolitik = Geopolitic ; Rekabet = Competition ; İş birliği = Cooperation

Özet:
Enerji, dünya sisteminin merkezindeki en önemli tartışma konularından biridir. Enerji, gelişmiş ülkeler açısından büyüme ve yaşam standardının sürdürülmesi için hayati öneme sahipken gelişmekte olan ülkeler için de daha az öneme sahip değildir. Bu yüzden, enerji sorunu ile bağlantısı olmayan önemli bir uluslararası gelişme neredeyse yoktur. Ancak, bu çalışmanın odak noktasında sadece enerji güvenliği ve enerji işbirliği bulunmaktadır. Bu çalışmanın amacı, en yaygın kullanıma sahip olan petrol ve doğal gaz alanındaki yatırımlar, iki taraflı anlaşmalar ve diplomatik ilişkilerin şekillendirdiği enerji işbirliğinin değişen sonuçlarını analiz etmektir.  

Enerji güvenliğini açıklayan teoriler – yaygın olarak realizm, liberalizm ve güvenlikleştirme- enerji meselesini tüm boyutları ile kavramaktan oldukça uzak olup sorun hakkında dar ve tek boyutlu yaklaşım sunmaktadırlar. Çalışmada bu teoriler yine de bir başlangıç noktası olarak ele alındıktan sonra iki değişkenden oluşan – ekonomik potansiyel ve jeopolitik rekabet- bir çerçeve geliştirilerek vaka analizi olarak seçilen ABD-Azerbaycan ve Azerbaycan-Rusya enerji ilişkileri incelenmiştir. 

Enerji işbirliğinin gerçekleşmesinin taraflara yüksek -ekonomik potansiyel sağlaması durumunda devletlerin tarihi düşmanlıklar ve jeopolitik rekabete rağmen uzlaşma sağladıkları görülmüştür. Enerji işbirliğinin sağlanmasında ekonomik potansiyelin jeopolitik kazançlardan daha az olması durumunda ise işbirliğinin sağlanması güçleşmektedir. 

Anahtar kelimeler: Enerji politikası, enerji diplomasisi, enerji güvenliği, jeopolitik, boru hatları.

Abstract:
Energy is one of the most central issues in contemporary global politics. Energy is vital for developed countries to maintain growth and living standards, and no less central to the world's developing economies. Therefore, there is scarcely a major international issue not directly or indirectly linked to energy. However the focus of this study is just energy security and cooperation. This study tries to explore varying outcomes of energy cooperation, defined as diplomatic relations, bilateral trade, and investment in oil and natural gas, which is consumed commonly. 

Tests of theories pertinent to energy security – broadly speaking, realism, liberalism, and securitization – explore that they alone can offer only a narrow and one-sided explanation, not embracing the complexity of energy issues. Nevertheless, using them as a starting point, this study tries to outline a structured framework that incorporates two variables - economic potential and geopolitical rivalry - that are applied to the cases of U.S.-Azerbaijan, and Azerbaijan-Russia energy ties. 

This study concludes that if the economic potential is very high, states can overcome geopolitical rivalries and historical enmities in favor of energy cooperation. However, if the economic potential is relatively low then geopolitics prevails relations are strained. 

Key Words: Energy policy, energy diplomacy, energy security, geopolitics, pipelines.