Zeccāc'ın Me'āni'l-Ḳur'ān'ında dilbilimin Kur'ān'ı anlamaya etkisi: Baḳara Sūresi örneği
The effect of linguistics on understanding Qur'ān in Zajjāj's Ma'āni'l-Qur'ān: Example of Surah Baḳara
Yazar: NURCAN SEVİNÇ
Danışman: PROF. DR. NECDET ÜNAL
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Din = Religion
Dizin: Arapça = Arabic ; Bakara suresi = Bakara sura ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Meani'l-Kur'an = Meani'l-Kur'an ; Tefsir = Commentary ; Zeccaci = Zeccaci ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışmada, erken dönem tefsir alanında önemli bir yeri olan Ebū İsḥāḳ ez-Zeccāc'ın Me'āni'l-Ḳur'ān adlı eserinin dilbilim ve tefsir etkileşimi açısından incelemesi yapılmıştır. Erken dönem tefsir tarihi incelendiği zaman çalışmamızın merkezine alınan Me'āni'l-Ḳur'ān ve İ'rābuhu adlı lügavi tefsirin, birçok müfessir tarafından başvurulan ve nakiller yapılan temel kaynaklardan biri olduğu görülecektir. Zeccāc'ın bu eseri, me'ānī ile i'rāb ve bu ilimlerin tefsire yansıması olan Me'āni'l-Ḳur'ān ve İ'rābu'l-Ḳur'ān ilimlerinin ikisinin de işlendiği kıymetli bir eserdir.

Tefsir ilmi bütün İslami ilimlerin uğradığı bir sahil mahiyetindedir. Bu sebeple İslami ilimlerin herhangi bir alanında yapılacak araştırmanın sahih bir netice verebilmesi için tefsir ilmine, evvelâ Ḳur'ān-ı Kerīm'in doğru anlaşılmasına olan ihtiyacı gideren bir ilim olarak bakmak ve böyle tanımlamak mümkündür. Ḳur'ān'ın doğru anlaşılmasından maksat, Ḳur'ān'ın kavramlarının doğru anlaşılması ve lafızlarından – iştiḳāḳ, mecāz, ġarīb, müşkil, me'ānī ve i'rāb- yeteri kadar haberdar olunmasıdır, denilebilir. Bu konuların işlendiği tefsirlerin, dilbilimsel tefsirler olduğu malumdur.

Zeccāc'ın Me'āni'l-Ḳur'ān ve İ'rabühū eseri üzerinde yapılan bu çalışmanın, dilbilim ve dilbilimsel tefsirler bağlamında yapılacak akademik çalışmalara bir katkı sağlayacağı inancındayız.

Abstract:
In this study, a linguistic analysis of Zeccāc's work, which is thought to have an important place in the field of tafsir, has been made. When the history of tafsir is examined, it will be seen that the lexical tafsir called Me'āni'l-Ḳur'ān and İ'rābuhu, which is at the center of our study, is one of the main sources referenced and quoted by many commentators. This work of the author is a valuable work in which both the sciences of me'ānī and i'rāb and the reflections of these sciences in tafsir, Me'āni'l-Ḳur'ān and İ'rābu'l-Ḳur'ān is studied. Although there are studies on Zeccac's grammar, although he has an important place with the points he stands out from his peers, there has not been enough work on this valuable work.

The science of tafsir is like a beach where all Islamic sciences come to visit. For this reason, it is possible to look at and define the science of tafsir as a science that meets the need for a correct understanding of the Qur'an, in order for the research to be conducted in any field of Islamic sciences to give a sound result. It can be said that the purpose of understanding Ḳur'ān correctly is to understand Ḳur'ān's curriculum correctly and to be sufficiently aware of his words – istiḳāḳ, mecāz, ġarīb, müskil, me'ānī and i'rāb. It is known that the commentaries on these subjects are linguistic interpretations.

We believe that this study on Zeccac's Me'āni'l-Ḳur'ān and İ'rabühū will contribute to academic studies in the context of linguistics and linguistic exegesis.