Çevre algısı ve insan mekân ilişkisi: Samsun şehrinin psikocoğrafyası
The relationship between the environmental perception and psychogography of Samsun city
Yazar: HÜSEYİN MERTOL
Danışman: PROF. DR. KEMALETTİN ŞAHİN
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Coğrafya = Geography ; Kamu Yönetimi = Public Administration ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Beşeri coğrafya = Human geography ; Ekopsikoloji = Ecopsychology ; Kent coğrafyası = Urban geography ; Psikocoğrafya = Psychogeography ; Samsun = Samsun ; Çevre algılama = Environment identification ; İnsan-mekan ilişkisi = Human-space relationship

Özet:
Bu  çalışma,  Karadeniz  Bölgesi'nin  Orta  Karadeniz  Bölümü'nde  yer  alan 
Samsun  şehrinin  insan  ve  mekânla  olan  ilişkisini  psikocoğrafya  kavramı  ile 
açıklamaya çalışmıştır. 
Çalışmanın  kuramsal  kısmında  ilk  olarak insan  ve  çevre  arasındaki ilişkinin
sadece  tek  bir  disiplinin  ilgi  alanına  girmediği  ifade  edilmiştir.  Bu  ilişkinin 
davranışsal  coğrafya,  mimari,  sosyoloji  ve  felsefe gibi  farklı  disiplinlerin  de  ilgi 
alanlarına girdiğine dikkat çekilmiştir. 
Çalışmanın  diğer bölümünde  ise çevre  psikolojisi,  insan  ve mekân ilişkisi,
çevrenin  algılanması,  tanımlanması  ve  yeniden  yapılandırılması  ile  ilgili  psikolojik 
süreçle ve insan ve mekân arasındaki karşılıklı ilişkiyi anlamlandırma çabalarına yer 
verilirken, son bölümde de psikocoğrafya ve flanör kavramları açıklanmıştır.
Araştırmanın  uygulama  bölümünde  bilişsel  haritalama  tekniği  kullanılmış,
Cumhuriyet  ve  Saathane meydanlarını ziyaret  eden kişilerin  demografik bilgileri 
alınarak,  bu  alanlara ilişkin  imajları,  bu  alanlara  gitme  sıklıkları,  meydanların  iyi 
veya  kötü  özelikleri,  geçmiş  ve  günümüz  arasındaki  farkları ortaya  konmuş,  bu 
alanlarda  huzurlu  ve  huzursuz  hissedilen  yerler  belirlenmeye  çalışılmıştır. 
Demografik  bilgiler (yaş,  cinsiyet  ve eğitim,  meydana  gitme  sıklıkları) ile  ilişkili 
olan  bilgiler  spss  programında  değerlendirilmiş, ANOVA ve  T testi  uygulanmıştır.
Açık uçlu sorular gözden geçilirip, kategorilere ayrılarak tablolaştırılmış ve her bir 
soru, amacına uygun olarak analiz edilmiştir. Sonuç olarak Cumhuriyet ve Saathane 
meydanlarının Samsun şehri için önemli kamusal ve ticari bir alan olduğu karşımıza 
çıkmaktadır.  Bu  alanlarda, katılımcılardan  alınan  bilgiler  doğrultusunda Saathane 
Meydanı  insani unsurlarla  akılda  kalırken,  Cumhuriyet  Meydanı  mimari  unsurlarla 
akılda  kalmıştır. Saathane  Meydanı  daha  çok  alışveriş mekânı  olarak  algılanırken, 
Cumhuriyet  Meydanı  gezmek  ve  geçiş  alanı  olarak  algılanmaktadır.  Saathane 
Meydanı tarihî unsurları içinde barındırırken Cumhuriyet Meydanı sosyal ve kütürel 
aktivite  alanı  olarak  algılanmıştır.  Saathane  Meydanı'nın  eski  dokusunun 
korunmadığına  dair  görüş  bildiren  katılımcılar,  Cumhuriyet  Meydanı'nın ise eski 
durumundan  daha iyi  bir  duruma  geçtiğini dile  getirmişlerdir. Meydanların  çizimi 
yapılan  bilişsel  haritalarında  erkek  katılımcıların  daha  fazla mekânı  çizdikleri 
bulgulanırken, eğitim düzeyi ile ilgili anlamlı fark bulunmamıştır. Meydanı ziyaret 
sıklığı  ve  Samsun'da  yaşama  süresi ile  ilgili  bulgularda  Saathane  Meydanı için 
anlamlı  fark  bulgulanırken  Cumhuriyet  Meydanı  için  böyle  bir  fark
bulgulanmamıştır.

Abstract:
In this study, the relationship between the human and the space of Cumhuriyet 
and  Saathane  Square  in  the  province  of  İlkadım  of  Samsun  city  and  the 
psychogeography of Samsun city were investigated.
In  the  institutional  part  of  the  study, it  was  pointed  out  that  the  relationship 
between human and the environment was not only in the field of interest of a single 
discipline,  but  also  in  areas  of  interest  in  behavioral  geography  researchers, 
architects,  sociologists  and  philosophers  who  defined  themselves  as  social 
geographers.  In  the  other  part  of  the  study,  environmental  psychology,  human  and 
space relationship, the perception of the environment, identification and restructuring 
of the psychological process, and human and space between the efforts to make sense 
of  the  relationship  between  the  place,  while  in  the  third  chapter,  the  concepts  of 
psychogeography and flange explained.
In the application part of the study, by using the cognitive mapping technique, 
the demographic characteristics of the people who visited Cumhuriyet and Saathane
Square,  their  images,  the  frequency  of  going  to  these  areas,  the  good  or  the  bad 
features  of  the  squares,  the  differences  between  the  past  and  the  present,  and  the 
places that felt peaceful and uneasy in these areas were tried to be determined. The 
information related to demographic information (age, gender and education, district 
of  residence,  frequency  of  occurrence)  was  entered  into  the  spss  program.  Openended questions were reviewed and the categories separated and tabulated and each 
question was analyzed in accordance with its objectives. As a result, we see that the 
Cumhriyet  and  Saathane  squares  are  important  public  and  commercial  areas  for 
Samsun  City.  While  the  Saathane  Square  is one  of  those  areas,  the  Cumhuriyet
Square  has  been  kept  in  mind  with  its  architectural  elements.  While  the  Saathane 
square is perceived as more shopping space, the Cumhuriyet Square is perceived as a 
transitional  area.  While  the  Square  of  the  Square  accommodated  the  historic 
settlements, the Cumhuriyet Square was perceived as an area of social activity. The 
participants, who expressed their opinion that the old texture of the Saathane Square 
were  not  protected,  stated  that  they  were  in  a better  position  for  the   Cumhuriyet
Square than the old one. In the cognitive maps of the squares, it was found that the 
male  participants  drew  more  space  and  no  significant  difference  was  found  in  the 
level of education. While a significant difference was found for the Saathane square 
in the findings related to the frequency of visits to the square and the time to live in 
Samsun, it was not found for the Cumhuriyet Square