Belirsizliğin BİST 100 endeksine etkisinin ve piyasalar arası bulaşıcılığın doğrusal olmayan ve asimetrik ekonometrik yöntemlerle modellenmesi
Analyzing the effects of uncertainty on BIST 100 and market contagion with non-linear and asymmetric econometric methods
Yazar: MEHMET UÇARAVCI
Danışman: DOÇ. DR. TUĞBA AKIN
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı / Ekonometri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonometri = Econometrics

Özet:
Belirsizlik ve bulaşıcılık kavramları iktisadi literatürde kapsamlı bir şekilde incelenmiştir ancak yapılan çalışmalarda kullanılan endeks, veri ve yöntemler ülke özelinde ve sık frekanslı veri setleriyle kullanıma uygun değildir. Bu nedenle bu çalışmada Türkiye'deki makroekonomik belirsizliğin finansal piyasalara olan etkisinin Covid-19 salgını dönemi özelinde incelenmesi için analog değişkenler ve Shahbaz, Omay ve Roubaud (2019) birim kök testi, doğrusal olmayan ARDL (Shin v.d., 2013) ve Hatemi-J (2012) asimetrik nedensellik testi gibi yeni nesil ekonometrik analizler kullanılmıştır. 
Çalışma makroekonomik etkilerin BİST 100 endeksine etkisi ve piyasalar arası bulaşıcılık olarak iki bölüme ayrılmıştır. Makroekonomik belirsizlik analogları olarak CDS primleri, ABD Doları/Türk Lirası efektif satış kuru ve TL Gecelik Referans Faiz değerleri, piyasalar arası bulaşıcılık modelinde ise BİST 100, CAC 40, DAX 30, Eurostoxx 50, FTSE 100, NASDAQ ve S&P 500 serileri kullanılmıştır. 
Çalışmada kullanılan 2020 yılına ait verilerin öncelikle Shahbaz, Omay ve Roubaud (2019) birim kök testiyle durağanlık analizleri yapılmıştır. Ardından makroekonomik belirsizlik modeli için Shin v.d. (2013) tarafından geliştirilen doğrusal olmayan ARDL (NARDL) modeli kullanılarak makroekonomik belirsizliğin BİST 100 endeksine olan etkisi incelenmiştir. Kısıtlı sabitli ve kısıtlı trendli NARDL modelinin ardından bağımsız değişkenlerin BİST 100 endeksiyle olan nedensellik ilişkileri incelenmiştir. Elde edilen sonuçlar makroekonomik belirsizliğin piyasalar üzerinde çeşitli gecikmelerde anlamlı ve asimetrik etkilerinin olduğunu ve aynı zamanda bağımsız değişkenlerden BİST 100 endeksine farklı yön ve anlamlılıklarda nedensellik ilişkileri olduğunu göstermiştir.
Bulaşıcılık modeli kapsamında ise çalışmada kullanılan piyasa endeksleriyle BİST 100 endeksi arasındaki ilişki incelenmiş, yapılan analizlerde NASDAQ ve S&P 500 endeksi ile BİST 100 arasında negatif şokların karşılıklı olarak birbirlerinin nedenseli olduğu görülmüştür.

Abstract:
Uncertainty and contagion have been studied thoroughly in the economics literature however, the indices, data and methods utilized in these studies have made it impractical to be used in country-specific studies and studies with high-frequency data. For this reason, this study uses analog variables to quantify the relationship between the macroeconomic uncertainty in Turkey and the Turkish stock market during the first year of the Covid-19 pandemic. The thesis adopts novel econometric methods such as Shahbaz, Omay and Roubaud (2019) unit root test, non-linear ARDL (Shin et. al., 2013), and Hatemi-J (2012) asymmetric causality test to analyze daily data from 2020.
The thesis is organized into two parts; effects of macroeconomic uncertainty on BİST 100, and market contagion. Turkey's CDS rates, US Dollar/Turkish Lira effective exchange rate, and Turkish Lira reference interest rates were used as analog to macroeconomic uncertainty. The contagion model contains BİST 100, CAC 40, DAX 30, Eurostoxx 50, FTSE 100, NASDAQ and S&P 500 indices.
The data was first checked for the presence of unit roots using the unit root test developed by Shahbaz, Omay and Roubaud (2019) and the effects of macroeconomic uncertainty analogs were analyzed with restricted constant and restricted trend NARDL frameworks. After the analyses, the causality relationship from the independent variables to BİST 100 index was examined using the Hatemi-J (2012) asymmetric causality test. The results indicate that the macroeconomic uncertainty has significant and asymmetric effects at varying lags and there are causal relationships from independent variables to BİST 100 at different significance levels and directions.
The contagion model employed Hatemi-J asymmetric causality test for BİST 100's interactions with other stock markets. These results suggest that a bidirectional causality exists within negative shocks from NASDAQ and S&P 500 to BİST 100 and vice versa.