Hastanelerde çevresel türbülans ve örgütsel doğaçlama ilişkisi: Örgüt kültürünün düzenleyici rolü
The relationship between environmental turbulence and organizational improvisation in hospitals: The moderator role of organizational culture
Yazar: KORAY KOPUZ
Danışman: DOÇ. DR. EMRE İŞÇİ
Marmara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sağlık Yönetimi = Healthcare Management

Özet:
Amaç: Bu çalışma çevresel türbülans ve örgütsel doğaçlama arasındaki ilişkiyi ve ayrıca 
rekabetçi değerler modelini kullanarak bu ilişkide örgüt kültürünün (adhokrasi, klan, pazar ve 
hiyerarşi kültürü) düzenleyici rolünü incelemeyi amaçlamaktadır.
Gereç ve Yöntem: Araştırma amacı açısından açıklayıcı, zaman boyutu açısından kesitsel 
türde tasarlanmıştır. Araştırmanın evrenini İstanbul ili coğrafi sınırları içerisinde faaliyet 
göstermekte olan özel hastaneler oluşturmaktadır ve araştırmada orantısız tabakalama yöntemi 
kullanılmıştır. Buna göre araştırma İstanbul ili içerisinde faaliyet gösteren 33 özel hastanedeki 
487 yöneticinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma verilerinin analizinde PROCESS 
macrosu, IBM SPSS 23.0 ve IBM SPSS AMOS 23.0 programları kullanılmıştır.
Bulgular: Elde edilen bulgular çevresel türbülans ile örgütsel doğaçlama arasında doğrusal, 
pozitif yönde ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğunu göstermektedir (r= 0,44; p<0,01). 
Ayrıca adhokrasi, klan ve pazar kültürünün çevresel türbülans ile örgütsel doğaçlama 
arasındaki ilişkide düzenleyici role sahip olduğu belirlenmiştir. Bu üç örgüt kültürü arttıkça 
çevresel türbülansın örgütsel doğaçlama üzerindeki etkisi zayıflamaktadır. Bürokrasi 
kültürünün ise çevresel türbülans ile örgütsel doğaçlama arasındaki ilişkide düzenleyici rolünün 
olmadığı tespit edilmiştir.
Sonuç: Bu çalışma çevresel türbülansın hastanelerin örgütsel doğaçlama kapasitelerini 
etkileyen önemli bir faktör olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca çevresel türbülans ve örgütsel 
doğaçlama kapasitesi arasındaki ilişkinin adhokrasi, klan ve pazar kültürüne bağlı olarak 
değişeceğini bu sebeple örgüt kültürünün bu ilişkinin açıklanmasında katkı sunan önemli bir 
değişken olduğunu ortaya koymaktadır.

Abstract:
Objective: This study aims to examine the relationship between environmental turbulence and 
organizational improvisation, as well as the moderating role of organizational culture 
(adhocracy, clan, market, and hierarchy culture) in this relationship using the competitive 
values model.
Materials and Methods: The research was designed as explanatory in terms of its purpose and 
cross-sectional in terms of time dimension. The research population consists of private hospitals 
operating within the geographical borders of Istanbul province and the disproportionate 
stratification method was used in the research. Accordingly, the research was conducted with 
the participation of 487 managers in 33 private hospitals in Istanbul. PROCESS macro, IBM 
SPSS 23.0, and IBM SPSS AMOS 23.0 programs were used to analyze the research data.
Results: The findings show a linear, positive, statistically significant relationship between 
environmental turbulence and organizational improvisation (r= 0,44; p<0,01). It has also been 
determined that adhocracy, clan, and market culture have a moderating role in the relationship 
between environmental turbulence and organizational improvisation. As these three 
organizational cultures increase, the effect of environmental turbulence on organizational 
improvisation weakens. It has been determined that bureaucracy culture does not moderate the 
relationship between environmental turbulence and organizational improvisation.
Conclusion: This study reveals that environmental turbulence is essential to hospitals' 
organizational improvisational capacity. It also shows that the relationship between 
environmental turbulence and organizational improvisation capacity will vary depending on 
adhocracy, clan, and market culture. Therefore, organizational culture is an important variable 
explaining this relationship.