Aşım sezonundaki kısraklarda follikül gelişiminin büyüme faktörleri ve hormon ölçümleri ile değerlendirilmesi
Evaluation of follicular development by growth factors and hormone concentrations during breeding season in mares
Yazar: GAMZE EVKURAN DAL
Danışman: PROF. DR. GÜVEN KAŞIKÇI
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Doğum ve Jinekoloji (Veterinerlik) Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Aspirasyon = Aspiration ; Atlar = Horses ; Büyüme maddeleri = Growth substances ; Folikül = Follicles ; Foliküler sıvı = Follicular fluid ; Hormonlar = Hormones ; Kısraklar = Mares

Özet:
Kısraklarda follikül sıvısı kompozisyonu, folliküler gelişim ve maturasyonda görevli fizyolojik modülatörler hakkında yeterli bilgi bulunmamaktadır. Bu çalışmada aşım sezonundaki kısraklardan toplanan follikül sıvısı ve kan serumu hormon ve büyüme faktörü düzeylerinin folliküler ve luteal dönemlerdeki konsantrasyonlarının incelenmesi, follikül gelişiminin çeşitli aşamalarındaki etkilerinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Kısraklardan (n=25) folliküler dönemde preovulatör follikülden (POF) ve bir subordine follikülden (SOF), luteal dönemde aynı ovaryumdaki herhangi bir follikülden (luteal dönem follikülü, LDF) follikül aspirasyonu gerçekleştirilmiş, kan örnekleri toplanmıştır. Follikül sıvısında östradiol, progesteron, anti-müllerian hormon (AMH), insulin benzeri büyüme faktörü-1 (İGF-1), inhibin-A, inhibin-B, vasküler endotelyal büyüme faktörü (VEGF); kan serumunda östradiol, progesteron, AMH değerleri incelenmiştir. Progesteronun SOF konsantrasyonları (31,68±2,97 ng/ml), POF ve LDF konsantrasyonlarından önemli farklılık göstermiştir (P<0,001). AMH POF konsantrasyonları (31,05±3,47 ng/ml) önemli oranda düşük bulunmuş (P<0,001), kan serumunda ise folliküler dönemde (1,26±0,20 ng/ml) daha yüksek tespit edilmiştir (P<0,05). İnhibin-B konsantrasyonları luteal dönemde (1,33±0,03 ng/ml) önemli yükseklik gösterirken östradiol konsantrasyonları (0,94±0,13 pg/ml) POF ve SOF konsantrasyonlarından oldukça düşük bulunmuştur (P<0,001). İGF-1, inhibin-A ve VEGF değerlerinde önemli farklılık saptanmamıştır (P>0,05). Preovulatör folliküllerde progesteron ve inhibin-B arasında; subordine folliküllerde progesteron değerlerinin İGF-1 ve inhibin-A ile arasında, inhibin-A ile inhibin-B arasında, östradiol ile AMH arasında; luteal dönem folliküllerinde inhibin-A ile inhibin-B arasında pozitif korelasyonlar bulunmuştur. Kan serumu AMH değerlerinin seksüel siklus dönemine göre farklılık gösterdiği; İGF-1, inhibin-A ve VEGF'nin folliküler büyüme, preovulatör follikül gelişimi ve ovulasyonda; inhibin-B, östradiol ve AMH'nin ortak büyüme fazı ve follikül seleksiyonunda; progesteronun folliküler gelişimin yanı sıra ovulasyon ve fertilizasyonda görev almak üzere preovulatör follikülün son maturasyonunda aktif rol oynadıkları sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler: kısrak, follikül, follikül sıvısı, büyüme faktörü, aspirasyon

Abstract:
There is insufficient information about follicular fluid composition, physiological modulators involved in follicular development, and maturation in mares. It was aimed to investigate the follicular and luteal phase hormone and growth factor concentrations in follicular fluid and blood serum during breeding season in mares, to reveal their effects in various stages of follicular development. Follicular aspirations were performed from preovulatory follicle (POF), a subordinate follicle (SOF) during follicular phase, from any follicle (luteal phase follicle, LPF) during luteal phase of mares (n=25), also blood samples were collected. Follicular fluid estradiol, progesterone, anti-müllerian hormone (AMH), insulin-like growth factor-1 (IGF-1), inhibin-A, inhibin-B, vascular endotelial growth factor (VEGF), blood serum estradiol, progesterone, AMH were studied. SOF progesterone concentrations showed significant differences (P<0.001) from POF and LPF concentrations. POF AMH concentrations were found significantly lower (P<0.001), blood serum AMH concentrations were observed higher in follicular phase (P<0.05). Inhibin-B concentrations found significantly higher in luteal phase while estradiol concentrations were lower than POF and SOF concentrations (P<0.001). There was no significant difference (P>0.05) between follicular fluid IGF-1, inhibin-A, VEGF concentrations. Positive correlations were detected between progesterone and inhibin-B in POF; progesterone and IGF-1, progesterone and inhibin-A, inhibin-A and inhibin-B, estradiol and AMH in SOF; inhibin-A and inhibin-B in LPF. In conclusion, blood serum AMH concentrations vary depending on sexual cycle; IGF-1, inhibin-A, VEGF play roles on follicular growth, preovulatory follicle development, ovulation; inhibin-B, estradiol and AMH on common growth phase, follicle selection; progesterone on follicular development, final maturation of follicle for ovulation and fertilization.

Key Words: mare, follicle, follicular fluid, growth factor, aspiration