Arşivlerdeki tahir, gerdaniye  ve muhayyer ilâhilerin  makam ve usûl yönünden incelenmesi
Examination of tahir, gerdaniye, muhayyer hymns in archives in terms of maqam  and rhythm
Yazar: DURSUN ŞAHİN
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA YILDIRIM
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Müziği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Müzik = Music

Özet:
Geçmişten günümüze kadar eğitim-öğretim ve yeni nesillere aktarımı büyük ölçüde meşk ûsulü ile devam etmiş olan Türk Müziği, gelişim ve yenilenmesini sürdürmüştür. Hocadan öğrenciye yüz yüze öğretilmesi şekliyle yürütülen bu sistemle, Türk Müziği hazinesi sonraki kuşaklara nakledilmiş; fakat meşk ûsulünü icrâ eden usta ve hocaların ölümü ve diğer sebeplerden dolayı meşk sisteminin kopması sonucu eser repertuarlarının kısmi kayıplar vermesine yol açmıştır. Eser repertuarları, farklı zaman dilimlerinde müziğin kurumsal boyutuna değer veren mûsikîşinaslar tarafından geliştirilen farklı nota sistemleriyle yazılı kayıt altına alınmıştır.
Çalışmamızda arşivlerdeki İlâhi formunda Tâhir Gerdaniye ve Muhayyer cami ve tekke mûsikîsi eserlerinin makâm ve usûl yönünden incelemesi yapılmıştır. Eserlerin makâm yönünden incelemesi noktasında Kantemiroğlu, Abdülbâkî Nâsır Dede, Rauf Yekta Bey, H.Saadettin Arel, Suphi Ezgi, Y. Fikret Kutluğ gibi önemli nazariyatçıların târifleri ve çeşitli formlardaki Tâhir, Gerdaniye ve Muhayyer makâmında olan eserlerden yola çıkarak yapmış oldukları târifleri dikkate alınarak incelenmiştir. Usûl yönünden ise; güftelerde arûz vezni, hece ölçüsü, mûsikî cümlelerinin ölçü sayısındaki birim zamanı, nağme vurgusunun usûl ana kalıp ve velveleriyle uyumu, tartımların uyumu ve yazım yanlışı sebebiyle tutarsız olan ölçülerdeki nota ilâveleri dikkate alınarak Prof. Dr. Mehmet GÖNÜL'ün kitabı ışığında incelenmiştir. Çalışma nitel bir çalışması olup tarama modeli kullanılmıştır. İnceleme sonucunda ilâhilerin makâmı ve usûllerinin tashih edilmiş nüshaları eklerde sunulmuş, Arşivlerdeki diğer formlardaki eserlerin de incelenmesi önerilmiştir. Araştırma sonucunda; Eserlerin arşivlerde 71 ilâhi, 4 tevşih, 4, mersiye, 4 şuğul, 3 münâcât toplamda 86 adet olduğu 14 eserde güftekâr, 10 eserde de bestekâr isim bilgilerinin eksik olduğu, bu durumda incelenen eserlerin %40'ında güftekâr ve bestekâr bilgilerinin eksik olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır. İncelenen eserlerin sadece 9 tanesinde arşiv numarası bulunduğu, diğer 79 eserde arşiv numarasının yer almadığı tespit edilmiştir.

Abstract:
Turkish Music, which has continuedits education and transfer to new generations largely through the method of meşk from past to present, has continuedits development and renewal. With this system, which is taught from teacher to student in face-to-face manner, the treasure of Turkish Music has been transferred to the next generations; However, as a result of the death of the masters and teachers who performed the meşk method and the breakup of the meşk system dueto other reasons, this caused partial losses in there pertoire of works. Despite this system, which has been maintained for a thousandyears, repertoires of Works have been recorded in writing with different notation systems developed by musicians who value the institutional dimension of music in different time periods.
In ourstudy, Tâhir Gerdaniye and Muhayyer mosqueandlodge musicworks in the hymn form in the archives were examined in terms of mode and style. At the point of examining the works in terms of maqam, the descriptions of important theorists such as Kantemiroğlu, Abdülbâkî Nâsır Dede, Rauf Yekta Bey, H.Saadettin Arel, Suphi Ezgi, Y. Fikret Kutluğ and the descriptions they madebased on theworks in Tâhir Gerdaniye and Muhayyer maqam in various forms were examined. In terms of procedure; By taking into consideration the aruz meter in the lyrics, the syllabic meter, the unit time in the number of measures of the musical phrases, the harmony of the melody emphasis with the main patterns and chants of the rhythm, the harmony of the scales and the note additions in inconsistent measures dueto spelling errors, Prof. Dr. It was examined in thelight of Mehmet GÖNÜL's book. The study was a qualitative study and a survey model wasused. As a result of the examination, corrected copies of the modes and modes of the hymns were presented in the annexes, and it was suggested that the works in other forms in theArchives be examined.As a result of the research; It has been concluded that there are 71 hymns, 4 tevşihs, 4 elegies, 4 suğuls, 3 münâcât in total, 86 works in the archives, 14 works lack the name of the composer, 10 works lack the name of the composer, and in this case, 40% of the works examined lack the information about the lyrics and composer. . It was determined that only 9 of the works examined had archive numbers, and the other 79 works did not have archive numbers.