Kutadgu Bilig'de hükümdar, vezir, ordu komutanı ve sufi tipleri
The sultans, vizier, army commander, and sufi types in wisdom of royal glory (Kutadgu Bilig)
Yazar: AYŞENUR KALAYCI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BİLAL KOÇ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: Hükümdar = Kingship ; Komutan = Commender ; Kutadgu Bilig = Kutadgu Bilig ; Sufi = Sufi ; Tipler = Characters ; Vezirlik = Vizierata

Özet:
Türklerin İslamiyet ile birlikte girdikleri yeni kültür ve uygarlık çevresinin ilk Türkçe mahsulü olan Kutadgu Bilig, konu itibariyle pek çok türü bünyesinde barındıran Türk tarihinin en önemli eserlerinden biridir. Devlet idaresine ilişkin verdiği bilgiler ile siyasetname türündeki eserlere örnek teşkil edebilecek olan eser, uhrevi hayatı düzenleyici nasihatleriyle bir ahlak kitabı, bilginin kutsallığı, işlevi, önemi ve faydasına ilişkin görüşleri ile bilgi felsefesi kitabı olma özelliği gösterir. Milli yaratılış olması itibariyle kıymetlenen Kutadgu Bilig'de verilmek istenen tüm mesajlar dört ana karakter üzerinden verilmiştir. Bu karakterlerden ilki, eşsiz bir güçle devlet mekanizmasının başında bulunan hükümdardır. İkinci karakter vezir; üçüncü karakter, vezirin oğlu olan ve babasının ölümü sebebiyle vezaret makamına getirilen ikinci vezirdir. Son karakter ise münzevi yaşam tarzına sahip olan bir sufîdir. Bunun yanı sıra devlet teşkilatında yer alan ve yönetime yardımcı bazı görevlilere de değinilmiştir. Ordu-millet anlayışını benimseyen, askeri karaktere sahip bir millet için en fazla önem atfedilen görevlilerin başında ise ordu komutanı gelmektedir. Bu çalışmada Kutadgu Bilig'de yer verilen hükümdar, vezir, ordu komutanı ve sufî tipleri incelenerek devlet işleyişindeki görev ve sorumlulukları, ifade ettikleri anlamlar ve karakterler üzerinden verilmek istenen mesajlar ortaya konmaya çalışılacaktır.

Abstract:
Kutadgu Bilig which is the first Turkish production of the new culture and civilization environment of Islam is one of the most important literary works of Turkish history by including various types in terms of its subject. The work as an example of political treatise with thein formation given regarding the administration of the state has the characteristics of being a book of morality with it sad vices for life and a book of philosophy of knowledge with its function, importance, and benefits. In Kutadgu Bilig being valued as a national book, all of the intended messages were given over four main characters. The first of these characters is the sultan, who is the ruler of the state mechanism with his unique power. The second character is vizier; the third character is the second vizier, who is also the first vizier's son and brought to vassal authority with his father's death. The last character is Sufi, who happens to have an ascetic life style. More over, some of the officials involved in the state organization and assisted the adminisration were also addressed. For a nation accepting the understanding of army-nation and having military characteristics, the most important official is the army commander. The aim of the study is to examine the type of sultan, vizier, army commander and Sufi taking place in Kutadgu Bilig and to address them messages to be given through the duties, and responsibilities of them in the ruling of the state, their expressions and the characters.