XV.yüzyıl divan şiirinde İslam kaynaklı sözler
İslamic expressions in 15'th Ottoman poetry
Yazar: İRŞAD HABİB CANDEMİR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KADİR GÜLER
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 15. yüzyıl = 15. century ; Anlatım dili = Expression language ; Ayetler = Verses ; Divan şiiri = Court poem ; Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; İfadelendirme = Expression ; İslamiyet = Islam ; Şairler = Poets ; Şiir = Poem

Özet:
Divan şiirinin oluşumunda beslendiği ve gücünü aldığı kaynakların başında İslam gelmektedir. Bu çalışmada XV. Yüzyıl Divan Edebiyatı şairlerinin eserlerinde kullanmış olduğu İslami malzemenin, divan şiiri ve İslam inancındaki yeri ortaya konulmaya çalışılmıştır, bu nedenle tasavvuf ve İslam felsefesi gibi konulara dâhilolacak malzemeler çalışma alanı dışında bırakılmaya gayret edilmiş, âyet ve hadisler içerisinde yer bulmayan unsurlar genel olarak kullanılmamıştır.Çalışmada dönemin Analodu, Çağatay ve Azeri sahasının büyük şairleri ve hükümdar şairler başta olmak üzere, otuzdan fazla şairin, divanları öncelikli olarak,en az bir eseri üzerinde tarama yapılmıştır.

Bu çalışmada XV. Yüzyıl divan şiiri örnekleri içerisinden tespit edilmiş İslami ifadeler ve İslami kültüre ait unsurlar, içinde geçmiş olduğu manzum parça ile birlikte gösterilmiş, tespit edilen İslami malzeme hakkında bilgi verilmiştir. Tespit edilen malzeme içerisinde birbirinin benzeri olan, diğer maddeler içerisinde hakkında bilgi verilmesi muhtemel olan, çalışmanın boyutlarını haddinden fazla arttıracak olan materyal listeye dâhil edilmemiştir. Tespit edilen unsurların âyet ve hadislerde ne anlamda kullanıldığı, başka İslami kavramlarla olan ilgisi, ne sıklıkla kullanıldığı ve kökeni hakkında bilgiler verilmeye gayret edilmiştir.

Anahtar kelimeler: XV. Yüzyıl, Divan şiiri, İslam, Âyet, Hadis

Abstract:
İslam and its culture are the primary sources that Ottoman poetry was benefited and drew its strength. In this study, the importance of the Islamic factors which is used in Ottoman poetry of the 15th century in Ottoman poetry and Islamic belief was tried to be shown. For this reason, factors that belong to Islamic mysticism and philosophy were tried to excluded and those which do not have a place in the verses and hadiths were not generally used. In this study, at least one work and essentially the divans of more than thirty poets and initially of those who are sultan poets and great poets of Anatolia, Chagatay and Azeri were reviewed.

In this study, examples of Ottoman poetry from the 15th century were determined, Islamic phrases and elements related to Islam were indicated with the poem in which they are present, and information about the Islamic material determined was given. Among the material gathered, the similar ones, the ones that are possible to be mentioned in others, and the ones which have potential to increase the volume of the study extremely were excluded from the material list. The meaning of the determined elements in verses and hadiths, their relation to other Islamic concepts, their roots, and the usage frequency were tried to be explained.

Keywords: 15th Century, Ottoman poetry, Islam, Verse, Hadith