Yeni nesil mikroekstraksiyon yöntemleri ile bazı eser türlerin ayrılması ve zenginleştirilmesinde yeni yaklaşımlar
New approaches to separation and preconcentration of trace species with various microextraction methods
Yazar: ZELİHA ERBAŞ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA SOYLAK
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Analitik Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Kimya = Chemistry
Dizin: Eritrositler = Erythrocytes ; Eser elementler = Trace elements ; Nikel = Nickel ; Rodamin = Rhodamine ; Sıvı özütlemesi = Liquid extraction ; Çözücüler = Solvents ; Özütleme = Extraction

Özet:
Bu tez kapsamında, minumum seviyelerde ekstraksiyon çözücüsü kullanılarak gerçekleştirilen, çevre dostu sıvı faz mikroekstraksiyon yöntemleri ile yeşil kimya kapsamında çalışmalar planlanmıştır ve geleneksel yöntemlerde büyük miktarda toksik çözücü kullanımını önlemek ve yüksek ekstraksiyon verimliliğini sağlamak için, eser miktardaki nikel, eritrosin ve rodamin B için çeşitli sıvı faz mikroekstraksiyon yöntemleri geliştirilmiştir. 
Tezin birinci bölümde; farklı örnek ortamlarındaki eser miktardaki nikel ve eritrosinin, hassas, basit ve etkili bir şekilde derin ötektik çözücüler kullanılarak zenginleştirilmesi ve analizi için iki farklı sıvı faz mikroekstraksiyon yöntemi geliştirilmiştir. İkinci bölümde ise; farklı örnek ortamlarında bulunan Rodamin B'nin zenginleştirilmesi için, amintemelli ekstraksiyon çözücüsü kullanılarak yöntem geliştirilmiş ve UV-Vis spektrofotometresi kullanılarak Rodamin B'nin tayini gerçekleştirilmiştir. Üçüncü bölümde, switchable çözücü destekli sıvı faz mikroekstraksiyonu ile eser düzeydeki Rodamin B'nin ayırma-zenginleştirilmesi ve spektrofotometre ile tayinleri  gerçekleştirilmiştir. 
Bu tezde sunulan yöntemlerin hepsinde, etkili olan analitik parametreler optimize edilmiştir. Yöntemlerin doğruluğu sertifikalı referans madde analizleri ve çeşitli örneklere yapılan ekleme-geri kazanma çalışmaları ile doğrulanmıştır. Geliştirilen yöntemler eser düzeyde bulunan analitlerin ayrılması ve zenginleştirilmesine başarı ile uygulanmıştır. Geliştirilen sıvı faz mikroekstraksiyon yöntemlerinin farklı örnek ortamlarında eser organik ve inorganik kirleticilerin analizinde geleneksel yöntemlere oranla mükemmel sonuçlar vererek alternatif olabileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler:Mikroekstraksiyon, eser türler, derin ötektik çözücü, switchable çözücü

Abstract:
Within the scope of this thesis, it is focused on conducting studies within the scope of green chemistry with minimal and environmentally friendly liquid phase microextraction methods. Various liquid phase micro-extraction methods have been developed to avoid the use of large amounts of toxic solvents in traditional methods and to ensure high extraction efficiency.
Methods have been developed for the determination of trace amounts of nickel, erythrosine and rhodamine B after separation-preconcentration with liquid phase microextraction studies using environmentally friendly new generation solvents within the scope of green chemistry.
In the first part, two different liquid phase microextraction methods have been developed for the preconcentration and analysis of traces of nickel and erythrosine in different sample media in a sensitive, simple and effective manner using deep eutectic solvents. In the second part, a method was developed by using an amine-based extraction solvent to enrihment the Rhodamine B in different sample, and determination of Rhodamine B was carried out using UV-Vis spectrophotometer. In the third part, separation- preconcentration of trace level Rhodamine B was performed by using spectrophotometer after switchable solvent supported liquid-liquid microextraction.
Analytical parameters that are effective in all of the methods presented in this thesis have been optimized. The accuracy of the methods was verified by certified reference material analysis and addition-recovery studies on various samples. The developed methods have been successfully applied to the separation and preconcentration of analytes at trace level. It shows that the developed liquid phase microextraction methods can be an alternative to traditional methods in the analysis of trace organic and inorganic pollutants in different sample media, giving excellent results.
Keywords: Microextraction, trace species, deep eutectic solvent, switchable solvent.