Levant bölgesi (Epipaleolitik ve Neolitik dönem) insan figürinleri ve bu figürinlerin inanç sistemindeki rolleri
Levant region (Epipalaeolithic and Neolithic period) anthropomorphic figurines and role of them in the belief system
Yazar: BAYRAM KAÇAR
Danışman: DOÇ. DR. ÇAĞATAY YÜCEL
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Arkeolojik alanlar = Archeological areas ; Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Arkeolojik yerleşim = Archaeological settlement ; Epipaleolitik Dönem = Epipaleolitic Period ; Figürün = Figurine ; Levant = Levant ; Neolitik Dönem = Neolithic Period ; İnsan = Human ; İnsan figürleri = Human figures

Özet:
İnsanın var olduğu tarihsel süreç içerisinde çevresi ve kendi varlığıyla olan ilişkisini irdelemek ve bunu ifade etmek onun en büyük ve önemli uğraşlarından biri olmuştur. Bu arayış çabası içerisinde bulduğu anlam ve kavrayışı somutlaştırmak ise onun için kutsal bir göreve dönüşmüştür. Bu kutsal görev insanın kendisi ve doğayla ilgili yaptığı iki boyutlu veya üç boyutlu eserleri ortaya çıkarmıştır. Bu tez çalışmasında Levant Bölge'sinde, Natufian Kültürü'nden başlayarak Yarmoukian Kültürü'nün sonlarına kadar taş, kil ve kemikten yapılmış insana dair bazı figürin ve eserler üzerinde çalışılmıştır.
Levant Bölgesi'nde Neolitik Dönem figürinleri ile ilgili olarak Türkçe kaynak neredeyse yok denecek kadar azdır. Bu konuda sadece 2018 yılında "Levant Bölgesi Neolitik Çağ Taş Figürinleri" adlı  yüksek lisans çalışması gerçekleştirilmiştir. Ancak bu çalışmada figürinlerin sosyolojik ve inançsal yönüne çok az değinildiği görülmüştür. Bu nedenle figürinlerin inanç ve ritüelleri açıklama konusundaki yeri ve öneminin eksik olduğu anlaşılmıştır. Ayrıca sadece taş figürinlerin çalışılıp diğer figürinlerin (kemik ve kilden yapılmış) kapsam dışı bırakılması bilimsel bir sonuç elde edilmesini zorlaştırmıştır. 
Levant Bölgesi'nin inanç ve ritüellerini anlamak için en yakın coğrafyalardan biri olan Anadolu'yla olan ilişkisinin de araştırılması önemlidir. Çalışmamızın amacı, insan figürinleri ve eserlerinden yola çıkarak bunların birey ve topluluklar için anlam ve işlevini açıklamaya çalışmaktır. Ayrıca zaman içerisinde insanların ve bu eserlerin yaşadığı dönüşümleri irdelemek ve bu eserleri benzer Anadolu örnekleriyle karşılaştırarak Anadolu ve Levant Bölgeleri arasında inanç ve ritüeller açısından etkileşim ve yansımaları ortaya çıkarmak çalışmanın esas amaçlarındandır. Bu amaç kapsamında, tez çalışmamızda Levant Bölgesi'ndeki "Natufian Kültürü" ve "Yarmoukian Kültürü"; bu kültürler ile birlikte ortaya çıkan önemli yerleşimler, yine bu kültürlere ait figürin ve eserlerle ilgili bilgiler verilmiştir. Ayrıca katalog bölümünde hem bu eserler hem de bu eserlerin Anadolu coğrafyasındaki benzer örnekleri sıralanmıştır.
Levant Bölgesi'nde taş, kil ve kemikten yapılmış birçok eser tespit edilmiştir. Bu eserlerin incelenmesinde kazı raporları, eserler üzerine yapılmış bilimsel çalışmalar ve etnografik araştırmalar temel alınmıştır. Genel olarak bakıldığında ana tanrıça kültüyle ilişkili oldukları görülen figürinlerin, içinde bulundukları zaman ve mekânla etkileşime girerek önemli değişim ve dönüşümlere uğradıkları ve ayrıca Anadolu'da onlarla benzer birçok eserin olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
In the historical period of human beings, examining and expressing their relationship with their environment and own existence has been one of their greatest and most important endevors. Concretizing the meaning and conception that they found in this search effort has turned into a sacred mission for them. This mission has revealed two-dimensional or three-dimensional works of art which are about themselves and nature. In this thesis, some human figurines and artifacts made of stone, clay and bone from the Natufian Culture to the end of the Neolithic Period in Levant have been studied.
It has been observed that the Neolithic stone figurines in Levant have been studied before but this study lacks in explaining beliefs and rituals. Studying just stone figurines and excluding others has made it difficult to obtain a true scientific result. In addition, in order to understand the beliefs and rituals in Levant, it has been seen necessary to investigate its relationship with Anatolia, one of the closest regions. The aim of this study is to try to explain the meaning and function of these figurines and artifacts for individuals and communities, to examine the transformations of human beings and these artifacts over time, to compare these artifacts with similar Anatolian examples and to reveal the interaction and reflections in terms of beliefs and rituals between Anatolian and Levant regions. With these aims, information about the Late Epipaleolithic Culture and Neolithic Culture in the Levant, the important settlements that emerged with these cultures and the figurines and artifacts belonging to these cultures have been given in this thesis. In addition, both these artifacts and similar examples of them in Anatolia are listed in the catalog.
Within the scope of this thesis, many artifacts made of stone, clay and bone in Levant have been identified. Examination of these artifacts are based on the excavation reports, scientific studies on the artifacts and ethnographic researches. In general, it has been determined that the figurines, which are seen to be related to the cult of the mother goddess, have undergone significant changes and transformations by interacting with thetime and place they were in and there are many similar artifacts with them in Anatolia.