Türkiye'de denizcilik sektöründe kadınlar ve cinsiyetlendirilmiş mekan deneyimleri
Women and gendered space experiences in the maritime sector in Turkey
Yazar: PINAR KARAKAYA
Danışman: PROF. DR. SERPİL ÇAKIR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kadın Çalışmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Denizcilik = Marine

Özet:
Bu tezin amacı, Türk kadın denizcilerin, yüzyıllardır erkeklerin egemen olduğu ve eril kültürün baskın olduğu denizcilik sektörüne kabul edildikleri ilk yıllardan, günümüze kadar olan süreçteki deneyimlerinin, karşılaştıkları zorlukların ve mücadelelerinin görünür kılınması ve feminist bir bakış açısıyla değerlendirilmesidir. Bu bağlamda, çalışma kadınların denizcilik eğitimleri, işe kabul edilmeleri ve iş yaşamları boyunca karşılaştıkları durumları ele almaktadır. Ayrıca, kadınların denizcilik sektöründeki konumu ve değişmesi gereken koşullar, denizcilik mesleği ile kadınların toplumsal cinsiyetlerinin getirdiği rol ve sorumlulukları arasındaki ilişki ve denizcilik sektöründeki kadın örgütlülüğü ele alınmaktadır. Son olarak, bu çalışmada, denizci kadınların eril kültür üzerinde şekillenen, cinsiyetlendirilmiş bir mekan olan gemi mekanına dair algıları ve mekanı kullanma biçimleri incelenerek, toplumsal cinsiyet ve mekan arasındaki ilişki ve bu ilişkilerin nasıl yeniden şekillenip inşa edildiği tespit edilmeye çalışılmaktadır. Bu kapsamda, üniversitelerin "Deniz Ulaştırma İşletme Mühendisliği", "Deniz Ulaştırma ve İşletme Bölümü" ve "Gemi Makineleri İşletme Mühendisliği" bölümlerinden mezun olan ve denizcilik sektörünün çeşitli alanlarında çalışan 18 kadın denizci ile derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Tez, feminist bir bakış açısıyla yazılmış ve feminist araştırma yöntemleri kullanılarak denizci kadınların tarihlerinin görünür kılınması hedeflenmiştir. 

Araştırmanın sonucunda, denizci kadınların eğitim dönemlerinde, staj dönemlerinde ve iş yaşamları boyunca ayrımcılık ve önyargıyla mücadele etmek zorunda kaldıkları, ayrıca şiddet, mobbing, taciz gibi durumlarla sıklıkla karşılaştıkları ve kadınların bu durumlar karşısında çeşitli mücadele biçimleri geliştirdikleri gözlemlenmiştir. Ayrıca mekanla olan etkileşimleri sırasında kimi denizci kadınlar sektördeki ataerkil değerleri ve normları içselleştirmişler, bu sayede ötekileştirilmekten ve cinsiyetleri dolayısıyla ayrımcılığa uğramaktan kaçınacaklarını düşünmüşlerdir. Bu durumun var olan ataerkil yapının devamını sağladığını düşünen diğer kadın denizciler ise, kendileri olarak var olma mücadelesi vermişler ve içinde bulundukları kültürün ve eril değerlerin değişmesine olanak sağlamışlardır. Bu açıdan gemi mekanı denizci kadınlar için hem tahakküm hem de mücadele alanı olarak karşımıza çıkmaktadır. 

Anahtar Kelimeler: Toplumsal Cinsiyet, Denizcilik, Gemi, Mekan, Kadın.

Abstract:
The aim of this thesis is to make visible the experiences, difficulties, and struggles of Turkish female seafarers from the first years they were accepted to the maritime industry, which has been dominated by men and masculine culture for centuries, until today and evaluate them from a feminist perspective. In this context, the study addresses women's maritime education, their acceptance into the industry, and the situations they encounter throughout their careers. In addition, the position of women in the maritime sector and the conditions that need to change, the relationship between the maritime profession and the gender roles and responsibilities brought by women's gender, and women's organizations in the maritime sector are discussed. Finally, in this study, the perceptions of seafarer women about ship space, which is a gendered space shaped by masculine culture, and the way they use the space are examined and the relationship between gender and space and how these relationships are reshaped and reconstructed are tried to be determined. In this context, in-depth interviews were conducted with 18 female seafarers who graduated from the departments of "Maritime Transportation and Management Engineering", "Maritime Transportation and Management" and "Marine Engineering" and who work in various fields of the maritime sector. The thesis was written from a feminist perspective aiming to make the histories of seafarer women visible by using feminist research methods.

As a result of the research, it has been observed that seafarer women have to struggle with discrimination and prejudice during their education periods, internship periods, and throughout their working lives, and they frequently encounter situations such as violence, mobbing, and harassment, and women develop various forms of struggle against these situations. Additionally, during their interaction with the space, some seafarer women internalized the patriarchal values and norms in the sector, believing that this would protect them from marginalization and discrimination based on their gender. Other women seafarers, who think that this situation ensures the continuation of the existing patriarchal structure, struggled to exist as themselves and enabled the culture they are in to and masculine values change. From this point of view, the space of the ship appears as both a domination area and a struggle for seafaring women.

Keywords: Gender, Maritime, Ship, Space, Woman.