TRC22 bölgesinin gelişme dinamiği olarak girişimcilik: Girişimciliğin sosyal ağlarında bölgesel gelişmeyi aramak
Entrepreneurship as the development dynamics of the TRC22 region: Searching regional development in the social networks of entrepreneurship
Yazar: EFSUN TOĞRUL
Danışman: PROF. DR. GÜLDEN ERKUT
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Bölge Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Birinci dünya savaşı ve endüstrileşme dönemi küresel düzeyde sosyal, ekonomik ve politik düzendeki değişimin ilk tetikleyicileri olmuşlardır. Bir tarafta endüstriyel gelişmeye bağlı değişen ekonomik düzen ve onun coğrafi dağılımı yer almaktadır. Diğer tarafta ulusallaşma hareketi ve buna bağlı değişen sosyal, politik ve ekonomik sınırların varlığı bulunmaktadır. Her iki durum son yüzyıldaki gelişmelerin başlangıç noktasını oluşturmaktadır. Bu ve bundan sonra yaşanan gelişmeler küreselden yerele bütün düzeylerde rekabet ortamına dayalı bir yarış başlatmıştır. Böyle bir yarış ortamında bir önceki döneme göre geri kalmış bazı bölgeler ivme kazanırken, bazıları ise tersi yönde gelişme göstermiştir. Bir önceki döneme göre gerileme yaşayan bölgelerde ise bir kilitlenme durumu ortaya çıkmıştır. Bölgeler arasındaki bu farklılaşma görünür oldukça gerek akademik gerekse politik eksende bölgesel gelişme, bölgelerin gelişme eğilimleri, bölgesel gelişme farkları gibi olgular üzerine sıkça çalışılmaya başlanmıştır. 
Bölgesel gelişme farklarının keskinleştiği mevcut ekonomik düzende çağa ayak uydurmakta zorluk çeken, içine kapalı ve dışarıya açılmakta yetersiz kalan yerler ise geri kalmış bölgeler olarak ortaya çıkmıştır. Bu bölgelerin gelişmesindeki temel formül ise sahip oldukları beşerî ve sosyal sermayenin düzeyi ile yenilik ve öğrenme kapasitelerinin artırılmasına bağlıdır. Böyle bir öngörüyle bakıldığında söz konusu faktörlerinin gelişmesi bölgelerin sosyal yapısı, rekabet ve karşılaştırmalı üstünlükleri, sosyal ilişki ağları ve tarihsel birikimi ile yakından ilişkilidir. 
Bu noktada girişimcilik faaliyetleri bölgesel gelişme için önemli tetikleyici güç olurken girişimcinin kendisi de yenilik, beşeri sermaye, bölgenin öğrenme kapasitesi ve sosyal sermayeyi geliştiren önemli bir aktör olarak konumlanmaktadır. Çünkü girişimciler ve onların faaliyetleri fırsatları yakalama, bölgenin potansiyelini açığa çıkarma, kaynak hareketliliği sağlama, istihdam yaratma, yenilik getirme ve yerel alanın dışına taşma yoluyla gelişmenin önünü açmaktadırlar. Girişimcilik faaliyetlerinin öncülük ettiği söz konusu gelişmelerde ise bir aktör olarak girişimcinin sosyal ve ekonomik etkileşimleri büyük önem taşımaktadır. Bu önem girişimcilerin yereldeki ekonomik faaliyetlerini sürdürmek için ihtiyaç duyduğu sosyal ağ ve ilişkilerinin varlığı ile yakından ilgilidir. Aktörlerin etkileşimlerine verilen bu önem ekonominin sosyal doğasının bulunduğu ve ekonomik faktörün bu ilişki ve ağlara gömülü olduğu kabulüne dayanır. Ekonominin sosyo-kültürel bileşenleri onu bulunduğu bağlamda, sosyal, kültürel ve politik iklimi olan bir çerçeve içinde okumayı gerekli kılmaktadır. Böylece ekonominin nerede, kim tarafından ve ne zaman yapıldığı temel belirleyici olurken bölgesel gelişmenin de bileşenleri olmaktadırlar. Bölgesel gelişmeyi ekonomiye gömülü olan ilişki ve ağlar üzerinden okumayı amaçlayan bu çalışma mekânsal yapıları bağlam, patika bağımlığı ve durumsallık kavramları ışığında ele alan ilişkisel yaklaşımı benimsemiştir. Bunu yaparken de bölgelerin sosyal, ekonomik, kültürel ve politik yapılarını etkileyen ve bunlardan etkilenen girişimciler ve onların faaliyetleri temel analiz birimi olarak ele alınmaktadır.
Yukarıda anlatılardan hareketle; bu çalışma bölgesel gelişmeyi ekonomik faaliyetin sosyo-kültürel doğası, ağ ve ilişki yapılarına gömülülüğü içinde anlamayı amaçlamaktadır. Özelde ise; Türkiye'nin geri kalmış bölgelerinden birisi olan Diyarbakır'ın sahip olduğu potansiyellere rağmen geri kalmışlık kilidini kıramamasının sebebini hem bölgede önemli yer tutan hem de yerel ve bölgesel yapıları yansıtan girişimcilik faaliyeti içindeki aktörlerin ağ ve ilişkileri üzerinden analiz etmeyi amaçlamaktadır.
Bu kapsamda 2021 yılının Şubat ve Haziran ayları arasında Diyarbakır'da faaliyet gösteren 20 girişimci ile yarı yapılandırılmış mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Bunun için kartopu örneklem yöntemi ile girişimcilere erişilirken kadın ve erkek sayısının eşit oranda olması açısından kotalı örneklem uygulanmıştır. Bir saha araştırması ile birden fazla konu hakkında araştırma yapan çalışmada katılımcılardan beş ana tema altında çeşitli konularda bilgiler elde edilmeye çalışılmıştır. Yapılan mülakatlar daha sonra birebir deşifre edilerek içerik analizine tabi tutulmuştur. İçerik analizi yapılırken konuşmalar derinlemesine incelenerek çeşitli kodlar altında bir araya getirilmiştir. Daha sonra bu kodlar veri analizini kolaylaştırmak adına birden fazla kategori altında birleştirilerek beş tema ortaya çıkarılmıştır. 
Analizden çıkan sonuçlar hem yorumlanmış hem de görsel hale getirilerek sunulmuştur. Çalışmanın araştırma soruları ve ortaya koyduğu iddiadan hareketle; katılımcıların girişimcilik faaliyetlerini Diyarbakır'da yapmayı tercih etmelerinde yerel ile kurdukları bağ, kişisel ilgi, sosyal çevre ve aşina oluna çevre gibi bağlamdan ziyade kişiye özgü çeşitli faktörler temel belirleyiciler olmuştur. Girişimcinin sektör seçiminde ise ailenin içinde bulunduğu sektör belirleyici olurken miras olarak devralmaları en yüksek orana sahiptir. Ayrıca sektörün gelişme potansiyeli, sektörün bölgede eksiliği, çeşitli potansiyellerinin olması gibi seçeneklerde sunulmuştur. Dolayısıyla 20 katılımcının sektör seçimini etkileyen kararların başında aileden miras aldıkları sektör olması ve Diyarbakır ile olan kişisel bağları etkili olmuştur. Bağlamın girişimci için ne ifade ettiği noktasında ise Diyarbakır'ın avantaj, potansiyel ve dezavantajları ortaya konmuştur. Buna göre Diyarbakır'ın çevresindeki illere de hizmet veriyor olması başta gelirken potansiyel anlamında da konumu, genç nüfus yapısı, tüketim potansiyeli gibi faktörler yer almaktadır. Diyarbakır'ın dezavantajlı yönlerinin başında politik yaşamın işe yansıması yer alırken nitelikli personel ve hammadde eksikliği gibi faktörlerin varlığı da mevcuttur. Ağ ve ilişkilerin ekonomik faaliyet üzerindeki etkisi incelendiğinde ise arkadaş ilişkisi, akraba ilişkisi, sosyal çevre ile olan ilişki gibi çeşitli kategorilerdeki ilişki türleri iş fırsatı yakalama, iş geliştirme, iş kurma, müşteri potansiyeli gibi birçok farklı noktada girişimcilere katkı sağlamaktadır. Burada özellikle akrabalık ilişkilerinin bazen olumsuz etki ettiği ortaya çıkmıştır. Girişimcinin yerele katkısı özellikle istihdam yaratma, bölgeye sektör ve sermaye çekme, özellikle kadın girişimciler açısından kadın istihdamı yaratması gibi birçok etken ortaya çıkmıştır. Bölgenin girişimcilere katkısı ise hem resmî kurumlar düzeyinde hem de yerelin sosyal ve kültürel yapısının iş yapma sürecine katkı sağlaması şeklinde gerçekleşmiştir. Sonuç olarak girişimcilik faaliyetlerinde bir yerin sosyal yapısı, resmi ve gayri resmî kurumları, girişimcinin yereldeki ağ ve ilişkileri önemli belirleyicilerdir.

Abstract:
The first world war and the industrialization period were the first triggers of the change in the social, economic, and political order at the global level. On the one hand, there is the changing economic order due to industrial development and its geographical distribution. On the other hand, there is the nationalization movement and the existence of changing social, political, and economic borders. Both situations constitute the starting point of developments in the last century. After that, this and the developments have started a race based on a competitive environment at all levels, from the global to the local. In such a racing environment, some regions that lagged compared to the previous period gained momentum, while others developed in the opposite direction. On the other hand, a deadlock situation emerged in regions that experienced a decline compared to the previous period. As this differentiation between regions became apparent, issues such as regional development, development trends of regions, and regional development differences in both academic and political axis have been studied frequently.
In the current economic order, where regional development differences have become sharper, places that have difficulty keeping up with the times, which are closed to themselves, and that are insufficient to open to the outside, have emerged as underdeveloped regions. The basic formula for the development of these regions depends on the level of human and social capital they have and increasing their innovation and learning capacities. When viewed with such foresight, the development of these factors is closely related to the social structure, competition, and comparative advantages, social networks, and historical accumulation of the regions.
At this point, while entrepreneurial activities are an important triggering force for regional development, the entrepreneur himself becomes an important actor that develops innovation, human capital, the learning capacity of the region, and social capital. Because entrepreneurs and their activities pave the way for development by seizing opportunities, revealing the potential of the region, providing resource mobility, creating employment, bringing innovation, and overflowing from the local area. In these developments led by entrepreneurial activities, the social and economic interactions of the entrepreneur as an actor are of great importance. This is closely related to the existence of social networks and relations that entrepreneurs need to maintain their local economic activities. This emphasis on the interactions of actors is based on the assumption that the social nature of the economy exists and that the economic factor is embedded in these relationships and networks. The socio-cultural components of the economy make it necessary to read it in a context with a social, cultural, and political climate. Thus, while the main determinant of where, by whom and when the economy is built, they are also components of regional development. This study, which aims to read regional development through the relations and networks embedded in the economy, has adopted a relational approach that deals with spatial structures in the light of the concepts of context, path dependence, and contingency. In doing so, the entrepreneurs and their activities, which affect and are affected by the social, economic, cultural, and political structures of the regions, are considered as the basic analysis unit.
Before starting the field research, socio-economic information that will reveal the current situation and development dynamics of Diyarbakır was accessed by making use of secondary data. Thus, the geographical factors and historical reality that triggered the backwardness of Diyarbakır were revealed. The existence of various geographical limitations depending on the geography of the region has affected the development momentum. This is mostly manifested in the form of raw materials and climatic conditions. Looking historically; The reasons such as the disintegration process of the Ottoman Empire, the nationalization movement and the redrawing of the borders caused the region to lose its attractiveness as a former commercial center. In addition, the backwardness of the provinces around the region deepens this development and the presence of a developed province like Gaziantep attracts the potential of the region. However, the region has various potentials as well as its disadvantages. First of all, it is in a strategic position in terms of being on the border. In addition, it has a crowded and young population structure. Being the 6th Incentive Zone in Turkey, it is a region that meets the needs of the surrounding provinces and is a center of attraction.
Based on the narratives above; This study aims to understand regional development in terms of the socio-cultural nature of the economic activity and its embeddedness in-network and relationship structures. In particular; It aims to analyze the reason why Diyarbakir, one of the underdeveloped regions of Turkey, could not break the lock of backwardness despite its potential, through the network and relations of the actors in entrepreneurial activity, which have an important place in the region and reflect local and regional structures.
In this context, semi-structured interviews were conducted with 20 entrepreneurs operating in Diyarbakır between February and May 2021. For this, entrepreneurs were reached by snowball sampling method. A quota sample was used to ensure that the number of men and women was equal. While creating the sampling frame, the theme of "Entrepreneurs living in Diyarbakir and operating in any sector" was acted upon. In this context, first contacts were established by accessing entrepreneurs on the internet. At the end of the interview with each of the entrepreneurs, a sample was created by asking for an interviewer among the entrepreneurs in their environment.
Due to the Covid-19 epidemic that started in 2020, the interviews were conducted face-to-face with one participant, while the others were held via Zoom, Google Meet, Whatsapp, Facetime and telephone without going to the field. The recorded interviews lasted a minimum of 58 minutes and a maximum of 90 minutes.
Although there was a question sheet that was adhered to during the interview, different details that could be used as data from time to time according to the flow of the conversation were also mentioned. The questions were generalized to be open-ended without making them too specific. Thus, the flow of the conversation was determined without directing the participants to a single point. In the first place, descriptive questions such as the entrepreneur's age, education level, how long he lived in Diyarbakır, his entry into the sector in which he operates, and the establishment story of his company were asked. 
In the study, which conducted research on more than one subject with a field research, the participants were asked questions about various information under five main themes. Then, various questions were asked in order to reveal the contribution of entrepreneurs to the development of Diyarbakır and how entrepreneurs are affected by the local social and cultural structures in the processes of establishing, developing and maintaining a business.
After the interviews were deciphered, content analysis, which is one of the qualitative data analysis methods, was performed. During the content analysis, the conversations were examined in depth and brought together under various codes. Later, these codes were combined under fourth teen categories to facilitate data analysis and five themes were reached. The MAXQDA program was used for content analysis. During the analysis, the interview texts were completely examined and the main code and sub-codes related to the main code were assigned to each information presented by the participants. In this way, 618 different codes emerged from 20 interviews. These codes were then combined under the main codes and categories were reached with the main codes, and themes were reached from the categories.
The results of the analysis are presented both interpreted and visualized. Based on the research questions and the claim of the study; The ties they have established with the locals, their social environment, and the environment they are familiar with have been significant factors in the preference of the participants to carry out their entrepreneurial activities in Diyarbakir. In the selection of the sector of the entrepreneur, the takeover of the sector by the family was decisive. In addition, options such as the development potential of the sector, the lack of the sector in the region, and the various potentials are presented. Therefore, the fact that the sector they inherited from the family and their personal ties with Diyarbakir were at the forefront of the decisions affecting the sector selection of the 20 participants. At the point of what the context means for the entrepreneur, the advantages, potentials, and disadvantages of Diyarbakir are revealed. Accordingly, the fact that Diyarbakir also serves the surrounding provinces comes first, and there are factors such as its location, young population structure, consumption potential in terms of potential. While the reflection of political life on work is one of the disadvantageous aspects of Diyarbakir, there are also factors such as the lack of qualified personnel and raw materials. When the effect of networks and relations on economic activity is examined, the types of relations in various categories such as friendship relations, relatives relations, relations with the social environment contribute to entrepreneurs at many different points such as catching a job opportunity, business development, starting a business, and customer potential. Here, it has been revealed that kinship relations sometimes have a negative effect. Many factors have emerged such as the contribution of the entrepreneur to the local, especially employment creation, attracting sector and capital to the region, and creating female employment, especially for women entrepreneurs. The contribution of the region to the entrepreneurs has been realized both at the level of official institutions and in the way that the social and cultural structure of the locals contributed to the business process. As a result, the social structure of a place, its official and informal institutions, the local network, and the relations of the entrepreneur are important determinants in entrepreneurial activities. This shows that the social, cultural, economic, and political structures of a region are important factors for the development of that region.