Hurma (Phoenix dactylifera L.)'da somatik embriyogenesis olanaklarının araştırılması
Investigation of somatic embryogenesis possibilities in date palm (Phoenix dactylifera L.)
Yazar: IBRAHIM ALI AMEEN ALBAYATI
Danışman: PROF. DR. YILDIZ KAÇAR
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology ; Ziraat = Agriculture

Özet:
Hurma (Phoenix dactylifera L.) kurak ve yarı kurak bölgelerde yetiştirilen en önemli meyve türlerinden biridir. Ekonomik önemi ve besin değeri yüksek bir bitkidir, ancak geleneksel çoğaltma yöntemleri ile çoğaltılması uzun süre gerektirir. Bu nedenle doku kültürü yöntemleri ile çoğaltımı önemli bir geleneksel çoğaltılma yöntemlerine göre önemli bir alternatif sunar. Bu çalışmada hurmada, farklı eksplatlerin kallus oluşturma kapasitesi ve somatik embriyogenesis oluşumu üzerine farklı konsantrasyon ve kombinasyonlarda bitki büyüme düzenleyicilerinin (2,4D , 2iP, NAA) etkileri araştırılmıştır. Ayrıca, farklı gelişim aşamalarında bulunan kalluslarda histolojik analizler yapılarak gelişim aşamaları incelenmiştir. Araştırmada eksplant kaynağı olarak; olgunlaşmamış tohum, çiçek sapı ve yaprak kullanılmıştır. Kültüre alınan eksplantlarından kallus oluşumu için en iyi ortamın 4 mg/L 2,4D  + 6 mg/L 2iP içeren MS (Murashige and Skoog, 1962) ortamı olduğu belirlenmiştir. Embriyojenik kallus oluşumu ve bitkiye dönüşüm potansiyeli açısından en iyi sonuçlar NAA (1 mg/L) + 2iP (1.5 mg/L) içeren MS ortamında elde edilmiştir. En yüksek somatik embriyo oluşumu (10.33) 10 mg/L NAA + 1.5 mg/L 2iP içeren MS ortamında, olgunlaşmamış tohum eksplantlarından elde edilmiştir. Bu sonuçlar, bitki büyüme düzenleyicilerinin kallus oluşumu ve embriyojenik dönüşüm üzerindeki kritik etkisi olduğunu vurgulamaktadır. Bu çalışma somatik embriyogenesis yöntemi kullanılarak hurmanın in vitro üretiminin optimizasyonu için önemli bilgiler sunmaktadır.

Abstract:
Date palm (Phoenix dactylifera L.) is one of the most important fruit species grown in arid and semi-arid regions. It is a plant of high economic importance and nutritional value, but it requires a long time to propagate with traditional propagation methods. For this reason, propagation by tissue culture methods offers an important alternative to traditional propagation methods. In this study, the effects of plant growth regulators (2,4D , 2iP, NAA) in different concentrations and combinations on micropropagation, somatic embryogenesis and callus formation in date palm were investigated. Additionally, histological analyzes were performed on calli at different developmental stages. In the research, immature seeds, flower stems and leaves were used as explant sources. It was determined that the best medium for callus formation from immature seeds, flower stalks and leaf explants was MS  medium containing 4 mg/L 2,4D  + 6 mg/L 2iP. The best results in terms of embryogenic callus formation and plant transformation potential were obtained on MS medium containing NAA (1 mg/L) + 2iP (1.5 mg/L). The highest somatic embryo formation (10.33) was obtained from immature seed explants in MS medium containing 10 mg/L NAA + 1.5 mg/L 2iP. These results emphasize the critical impact of plant growth regulators on callus formation and embryogenic transformation, providing significant insights for optimizing the production of date palms using somatic embryogenesis. This study aims to contribute to the development of effective and innovative methods for the propagation of date palms.