Bipolar bozukluk hastalarında uzun süreli lityum kullanımının böbrek fonksiyonları üzerine etkisi
The effect of long-term lithium treatment on renal functions in patients with bipolar disorder
Yazar: MUHAMMED BATUHAN AYIK
Danışman: PROF. DR. SİBEL ÇAKIR
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Amaçlar: Lityumun üriner konsantrasyon yeteneğinde azalmaya yol açan tubüler fonksiyonlara ait yan etkileri bilinmektedir. Literatürde lityumun kronik böbrek yetmezliğine neden olduğuna dair bazı araştırmalar yapılmış olsa da, böbrek fonksiyon bozukluğunun tipi, sıklığı, şiddeti ve lityum kullanım süresi ile ilişkisi netleşmemiştir. Bu çalışmada bipolar bozukluk tanısı ile takip edilen ve en az 6 yıldır düzenli lityum kullanan hastaların, böbrek fonksiyonlarında bozulmadan başlayarak, kronik böbrek yetmezliği gelişimi açısından değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Hastalar ve yöntemler: Araştırma İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı Duygudurum Bozuklukları Birimi'nde düzenli olarak takip edilen bipolar bozukluk tanılı 51 hasta ve yaş ile cinsiyetleri eşleştirilmiş 38 sağlıklı kontrolle gerçekleştirilmiştir. Hasta ve kontrol grubunu kronik böbrek yetmezliği açısından karşılaştırmak için serum BUN, kreatinin, ürik asit, elektrolitler, kalsiyum(Ca), fosfor(P), D vitamin(25-OH D3) ve eGFR düzeyleri ölçülmüştür. Ek olarak, hasta grubunda böbrek fonksiyonları ile ortalama lityum düzeyleri, lityum kullanma süresi ve GAF skorları arasında ilişkiye bakılmıştır.
Bulgular: Lityum kullanan bipolar bozukluk tanılı hastaların eGFR düzeyleri kontrol grubundan anlamlı derecede düşük bulunmuştur (p=0,001). Serum kreatinin, ürik asit, Ca, PTH düzeyleri hasta grubunda anlamlı derecede yüksek, 25-OH D3 düzeyleri hasta grubunda anlamlı derecede düşük saptanmıştır (p<0,05). Lityum kullanım süresi ile serum kreatinin ve ürik asit düzeyleri arasında pozitif, lityum kullanım süresi ile eGFR düzeyleri arasında negatif korelasyon saptanmıştır (p<0.05). Ortalama lityum düzeyleri ile serum kreatinin düzeyleri arasında pozitif; ortalama lityum düzeyi ve eGFR arasında negatif korelasyon saptanmıştır (p<0.05). 8 hastanın eGFR düzeylerinin kronik böbrek yetmezliği için kesim noktası olarak kabul edilen 60 ml/dk/1.73 m2
'nin altında olduğu tespit edilmiştir.
Sonuçlar: Bu araştırma sonucunda hasta grubunun glomerüler fonksiyonlarının kontrol grubuna kıyasla anlamlı derecede düşük olduğu saptanmıştır. Hem lityum kullanım süresinin hem de yüksek lityum kan düzeylerinin glomerüler fonksiyonları olumsuz yönde etkileyebileceği görülmüştür. Bu sonuçlar, uzun süreli lityum kullanan hastalarda tedavinin mümkün olan en düşük terapötik kan düzeyleri ile sürdürülmesinin ve böbrek fonksiyonlarının dikkatli bir şekilde izlenmesinin önemli olduğunu düşündürmektedir.

Abstract:
Objective: The effect of lithium on tubular functions leading to decreased urinary
concentrating ability is recognized. Although there are several studies reporting that lithium
causes chronic renal failure; type, severity and frequency of renal impairment and its
correlation with duration of lithium theapy are not well established. The aim of the current
study is to assess patients with bipolar disorder who are using lithium regularly at least for six
years in terms of renal functions, starting from mild impairments to full blown chronic renal
failure.
Sample and methods: 51 patients with bipolar disorder who are followed up regularly from Mood Disorders Unit of Istanbul University, Istanbul Medical Faculty's Psychiatry Department
and 38 age and sex matched healthy controls were enrolled for the study. To compare patient
and control groups in terms of chronic renal failure serum BUN, creatinine, uric acid, electrolytes, calcium (Ca), phosphorus (P), vitamin D (25-OH D3) and eGFR levels were measured. In addition, the correlations between renal function and mean lithium levels, duration of lithium treatment and GAF scores were calculated.
Results: Mean eGFR level of patients with bipolar disorder was significantly lower than that
of controls (p=0.001). Serum creatinine, uric acid, Ca and PTH levels were higher and 25-OH
D3 levels were lower in the patients than in controls (p<0.05). The duration of lithium treatment
was positively correlated with serum creatinine and uric acid levels and also negatively correlated with eGFR levels (p<0.05). Mean lithium levels were positively correlated with serum creatinine levels and negatively correlated with eGFR (p<0.05). Eight patients have eGFR levels below 60ml/min/1.73 m2 which is considered as a cut-off level for chronic renal failure.
Conclusions: The study revealed that glomerular functioning of the patient group was
significantly lower than that of the control group. The findings suggested that both duration of
lithium treatment and high serum lithium levels may have a negative impact on glomerular
functions. These findings suggest that it is important to maintain the treatment with the lowest
possible therapeutic serum levels and carefully monitor renal functions in patients who are
under long term treatment with lithium.