Karaciğer ve böbrek verici adaylarında mezenterik arter varyasyonlarının BT anjiyografi ile değerlendirilmesi
Evaluation of mesenteric artery variations in liver and kidney donor candidates by CT angiography
Yazar: BİLGESU ARIKAN
Danışman: PROF. DR. YUSUF SERDAR AKYAR
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Radyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine
Dizin: Anjiyografi = Angiography ; Böbrek = Kidney ; Doku donörleri = Tissue donors ; Doku ve organ tedariği = Tissue and organ procurement ; Hepatik arter = Hepatic artery ; Karaciğer = Liver ; Mezenterik arterler = Mesenteric arteries ; Renal arter = Renal artery ; Tomografi = Tomography ; Varyasyon = Variation

Özet:
Amaç: Vasküler yapıların orijinleri ve dallanma paternlerinin bilinmesi, tüm cerrahi ve invaziv vasküler girişimlerin planlama ve uygulamasında önemlidir. Mezenterik arterler ve dalları ile renal arterde karşımıza sık çıkan varyasyonlar, karmaşık vasküler yapıların özellikle transplantasyon, transarteriyel kemoembolizasyon ve radyoembolizasyon öncesi değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. ÇT, HA, SMA ve RA varyasyonlarının varlığının bilinmesi hekime yol gösterici olmakta ve işleme bağlı mortalite ve morbiditenin azalmasını sağlamaktadır. Bu çalışmanın amacı ÇT, HA, SMA, RA anatomisinde görülen varyasyonların sıklığı ve çeşitliliğinin saptanması ile olası birlikteliklerin ortaya konmasıdır.
Gereç ve yöntem: Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Radyoloji Anabilim Dalı'nda, Temmuz 2011 ile Ekim 2018 tarihleri arasında, karaciğer veya böbrek canlı donör adayı olarak diğer klinik birimlerin istemi doğrultusunda abdominal BTA tetkiki gerçekleştirilmiş olgular retrospektif olarak değerlendirildi. ÇT ve SMA varyasyonları için tanımlanan çeşitli sınıflamalar da göz önünde bulundurularak varyantlar her olguda ayrıntılı olarak değerlendirildi. İncelenen tüm arterlerde varyasyon sıklıkları, cinsiyetler arasındaki varyasyon oranları arasındaki kategorik verilerin karşılaştırılmasında Ki Kare testi kullanıldı. P değeri 0,05'in altında olduğunda sonuç istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.
Bulgular: Çalışmada değerlendirilen 857 hastadan %47,5'i kadın (n=407), %52,5'i erkekti (n=450). Hastaların 460 tanesinde çölyak ya da renal arteriyel sistemde toplam 671 varyasyon saptandı. Varyasyon saptanan hastaların %47,2'si kadın (n= 217), %52,8'i erkekti (n=243). Hastaların yaş ortalamaları 40 idi (18-79). En sık izlenen çölyak varyasyonlar arasında ilk 3 sırada sırasıyla replase sağ HA (%12; n=103), aksesuar sol HA (%8,3; n=71) ve replase sol HA (%6,9; n=59) bulunuyordu. En sık izlenen renal varyasyon %25,4 ile çift renal arterdi (n=218).
Çalışmada hepatik arteriyel varyasyonlar cinsiyetlere göre karşılaştırıldığında aksesuar sol hepatik arterin kadın cinsiyette daha sık görüldüğü, hepatik arteriyel varyasyonların diğer çölyak trunkus varyasyonları ile ilişkileri değerlendirildiğinde replase sağ HA varyasyonu izlenen hastalarda replase sol HA varyasyonu ve aksesuar sol HA varyasyonu görülme sıklığının arttığı bulundu.

Tartışma: Embriyolojik olarak karmaşık bir süreci olan ÇT ve RA gelişimi, sık izlenen varyasyonları nedeni ile cerrahi girişimler ya da vasküler işlemler sırasında hekim ve hasta açısından komplikasyon riskinin artmasına neden olabilir. Bu nedenle bu varyasyonların işlem öncesinde bilinmesi daha güvenlidir. ÇKBT bu varyasyonların değerlendirilmesinde altın standart yöntemdir. Yüksek hasta sayılı çalışmalar bu varyasyonların sıklıkları ve çeşitli varyasyonların birbirleri ile ilişkileri açısından daha ayrıntılı bilgi verecektir.

Anahtar Sözcükler: BT anjiyografi; hepatik arter; mezenterik arter; renal arter; varyasyon.

Abstract:
Evaluation of Mesenteric Artery Variations in Liver and Kidney Donor Candidates by CT Angiography
Objective: Knowledge of the origin and branching patterns of vascular structures is important in the planning and implementation of all surgical and invasive vascular interventions. Frequent variations in the mesenteric arteries and their branches and renal arteries require the evaluation of complex vascular structures, especially before transplantation, transarterial chemoembolization and radioembolization. Recognition of the presence of variations of CT, HA, SMA and RA provides guidance to the physician and leads to a reduction in procedural mortality and morbidity. The aim of this study was to determine the frequency and diversity of variations in the anatomy of CT, HA, SMA, RA and to identify possible associations.
Materials and methods: Patients who underwent abdominal CTA at the Ankara University Medical Faculty Hospital between July 2011 and October 2018 were evaluated retrospectively. Variants were evaluated in detail in each case, taking into account the various classifications defined for CT and SMA variations. Chi-square test was used to compare categorical data between the frequencies of variation in all arteries examined and variation rates between genders. When the p value was less than 0.05, the result was considered statistically significant.
Results: Of the 857 patients evaluated, 47.5% were female (n=407) and 52.5% were male (n=450). A total of 671 variations in the celiac or renal arterial system were detected in 460 patients. Of the patients with variation, 47.2% were female (n=217) and 52.8% were male (n=243). The mean age of the patients was 40 years (18-79 years). Among the most common celiac variations, the replaced right HA (12%, n=103), accessory left HA (8.3%, n=71), and the replaced left HA (6.9%, n=59) were the first three. The most common renal variation was double renal artery with 25.4% (n=218).
When hepatic arterial variations were compared according to gender, accessory left hepatic artery was seen more frequently in female gender. When the relationship between hepatic arterial variations and other celiac truncus variations were evaluated, it was found that the frequency of replaced left HA variation and accessory left HA variation increased in patients with replaced right HA variation.

Discussion: The development of CT and RA, which is an embryologically complex process, may increase the risk of complications during surgery or vascular procedures due to its frequent variations. Therefore, it is safer to know these variations before the procedure. MDCT is the gold standard method for evaluating these variations. Studies involving a high number of patients will provide more detailed information about the frequency of these variations and the relationship between the various variations.

Keywords: BT angiography; hepatic artery; mesenteric artery; renal artery; variation