Türkiye'de kadının statüsü ile ana çocuk sağlığı hizmetleri kullanımı üzerine kadınların görüşlerinin değerlendirilmesi
Status of woman and evaluation of women's opinions on usage of maternal child health services in Turkey
Yazar: YUNUS BAŞBOĞA
Danışman: PROF. DR. YUSUF ÇELİK
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı / Sağlık Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sağlık Yönetimi = Healthcare Management
Dizin: Ana-çocuk sağlığı = Maternal-child health ; Kadın statüsü = Women status ; Kadınlar = Women ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık politikası = Health policy ; Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması = Türkiye Demographic and Health Survey

Özet:
Bu çalışmada kadının statüsünün ana çocuk sağlığı hizmetleri kullanımı ve çocuk sağlığı üzerine etkisinin belirlenmesi amaçlamıştır. Araştırmada, 2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması veri setinden son beş yıl içinde doğum yapmış 1349 kadın ve bebeklerine ait veriler kullanılmıştır Araştırma kapsamındaki katılımcıların toplumsal cinsiyete yönelik görüşleri kadın statüsünü değerlendirmede birinci boyut, kadını kontrol etmeye yönelik davranışlara ilişkin görüşler kadın statüsünü değerlendirmede ikinci boyut, kadına yönelik fiziksel şiddete dair görüşler ise kadın statüsünü değerlendirmede üçüncü boyut olarak kullanılmıştır. Ayrıca bu üç boyutun ortalamasının toplamı ise genel kadın statüsünü değerlendirmek amacıyla hesaplanmıştır. Kadının statüsü ile ana çocuk sağlığı hizmetleri kullanımı, çocuk sağlığı göstergeleri ile kadının içinde yaşadığı sosyo demografik özellikler arasındaki ilişki araştırma kapsamında incelenmiştir. Çocukların yaşayıp yaşamadıkları ve ilk doğduklarında ölçülen doğum ağırlıkları çocuk sağlığı göstergeleri olarak ölçülmüştür. Ana çocuk sağlığı hizmetleri kullanımını ölçmek için ise doğum öncesi bakım hizmetleri ve doğum sırasında sağlık personellerinden yardım alma ve modern aile planlaması yöntemlerini kullanma göstergeleri seçilmiştir. Yapılan analizlerde bağımsız gruplar arasındaki farkın önem testi (t-testi) ve varyans analizi (F testi)  kullanılmıştır. İki ortalama arasındaki farkın önemlilik testinde uygun t değerini belirlemek için Levene's varyansların homojenlik testi kullanılmış ve varyansların homojen olmadığı durumlarda kullanılması gereken t ve p değerleri dikkate alınmıştır. Karşılaştırılan grupların ikiden fazla olduğu durumlarda varyansların homojenlik testi yine Levene's testi kullanılarak yapılmış ve varyansların homojen olmadığı durumlarda Kruskal Wallis Testi sonuçlarına göre gruplar arasındaki farkların istatistiksel olarak anlamlı olup olmadığı tartışılmıştır.
Toplumsal cinsiyete, kadını kontrol etmeye, fiziksel şiddete yönelik kadınların görüşlerinin ve genel kadın statüsünün; sosyo demografik özelliklere göre farklılık gösterdiği sonucu bulunmuştur. Hanehalkı refahının, kadının ve kocasının eğitim düzeylerinin yüksek olduğu hanelerde, kentlerde ve batı bölgelerinde kadının statüsünün yüksek olduğu görülmüştür. Toplumsal cinsiyete dair kadınların görüşlerinin yüksek olduğu, fiziksel şiddete maruz kalma oranlarının az olduğu ve genel kadın statüsünün yüksek olduğu kadınlar arasında aile planlama yöntemlerini kullanma oranları yüksek bulunmuştur. Kadının statüsünü değerlendirmede kullanılan boyutlar ile ana çocuk sağlığı hizmetleri kullanımı arasında bir ilişkinin olduğu, kadının statüsünün yüksek olmasına bağlı olarak daha fazla kullanıldığı fakat çocuk sağlığı göstergeleri ile arasında bir ilişkinin olmadığı görülmüştür. Çalışmada, kadının statüsü ile ana çocuk sağlığı hizmetleri kullanımı ve çocuk sağlığı göstergeleri arasındaki ilişki ortaya konularak bu konuda çeşitli öneriler sunulmaktadır. Yapılacak politikalar ve sağlık politikaları için faydalı olacağı düşünülmektedir.

Abstract:
In this paper it is aimed to determine the effect of women status on using of mother infant services and child health. In the research the datas belong to women who gave birth in last five years and her infants from the data set of 2013 Population and Health Research of Turkeys and were used. In the scope of the research, the opinions of participants on gender were used as first dimension, the opinions on controlling on woman were used as second dimension, the opinions on physical violence to woman were used as thirt dimension of the evaluation. The total of avarages of these three dimensions is also calculated to evaluate general status of woman. The relationship between status of woman and using mother infant services and the relationship between the indexes of child health and socio demographic conditions in which the woman live were examined in this research. Whether the children live or not and their weights firstly measured when they born were measured as child health indexes. The prenatal care services, getting help from health staff during birth and using modern family planning techniques indexes were chosen for measuring usage of mother infant services. In the analyzes the importance test between independent groups (t test)  and variance analysis (F test) were used. In the importance test of difference between two avarages to define t value Levene's variences are used and t and p value which should be used in cases that are not homogeneous taken into account. In the cases that compared more than two groups the homogeneous test of variences are done by using Levene's test and in cases that variences are not homogeneous it's discussed that whether differences between groups are statistically meaningful or not according to Kruskal Wallis test.
It was reached conclusion that the opinions on gender, controlling the woman and physical violence, and general woman status show differences according to socio-demographic features. It was seen that the status of woman is high in the houses in the cities and the west region of country in which education level of woman and her husband and household prosperity are high. Usage of family planning techniques is seen high among the woman has high opinion level on gender, has low rate of being exposed physical violence and has high level of general woman status. It was seen that there is a relationship between dimensions used evaluation of woman status and usage of mother infant services and depending on highness of woman status, these services are used much more but there is no relationship between this and child health indexes. In the research it reveals the relationship between the status of woman and usage mother child services and the various suggestions on this subject are presented. It though it would be useful for health policies and policies to be made.