Girne ilçesinde arazi kullanımının fiziki uygunluk analizi: CBS tabanlı çok kriterli analiz yaklaşımı
Land use suitability analysis in Girne district: GIS-based multi-criteria analysis approach
Yazar: SENCAN MADAN
Danışman: DOÇ. DR. KERİME KARABACAK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Beşeri ve İktisadi Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Coğrafya = Geography

Özet:
Kıbrıs adasının kuzeyinde yer alan Girne ilçesi adanın en önemli turistik
ilçelerinden birini oluşturmaktadır. Yaz turizmi bakımından oldukça gözde olan Girne
birçok otel, restoran ve eşsiz güzellikteki plajlara sahiptir. Bunun yanında ilçede hem
nüfus artışına hem de turizme bağlı olarak betonlaşmanın kontrolsüzce artması doğal
ortamın, biyolojik çeşitliliğin zarar görmesine ve sürdürülebilirlikten uzaklaşılmasına
neden olmuştur. Arazilerin sürdürülebilir bir şekilde kullanılması ekosistemin ve doğal
kaynakların korunmasına yardımcı olmaktadır. Tarım, orman ve mera alanları gibi
kaynakların korunması gıda güvenliği, biyolojik çeşitlilik, iklim düzenlemesi ve
ekosistem hizmetleri gibi faktörlere sahip çıkılması bakımından oldukça önemlidir.
Çalışmada Girne ilçesi için değerlendirilmiş ve bu ilçedeki tüm köy yerleşmelerini
kapsayan tarım, orman ve mera uygunluk analizleriyle mevcut arazi kullanımının ortaya
konulması ve gelecekteki arazi kullanımının planlanırken nelerin göz önünde
bulundurulacağını belirlemek hedeflenmiştir. Belirtilen hedefe ulaşabilmek için ilk olarak
gerekli bakanlıklardan veriler alınmış ve gereken düzenlemeler yapıldıktan sonra
uygunluk analizine dahil edilecek parametreler belirlenmiştir. Belirlenen fiziki ve beşerî
parametrelerin haritası GİS ortamında oluşturulmuş ve Analitik Hiyerarşi Yöntemi ile
parametrelerin kriter ağırlıkları belirlenmiştir. Kriter ağırlıkları belirlenip analiz
sonucunda tutarlı bir sonuç elde ettikten sonra tekrardan GİS ortamına gidilerek analizi
yapılan parametreler Weighted Overlay aracı ile birleştirilerek olması gereken bir
uygunluk haritası ve gerçekte olan kullanım haritası elde edilmiştir. Bahsi geçen anlatım
tez dört bölümden oluştuğu için dört uygulama halinde gerçekleştirilmiştir.
Sonuç olarak üç ayrı bölüm için farklı neticelere ulaşılmıştır. Tarımsal uygunluk
analizi sonucu haritası ve arazi örtüsü haritası dikkate alındığında çalışma alanının
batısında kalan ve tarıma çok uygun olarak atfedilen alanlardan bir kısmının orman
vasfında yani potansiyeli dışında kullanıldığı tespit edilmiştir. Aynı zamanda çalışma
alanının genelinde Girne Merkeze yakın olan tüm köy yerleşmelerinde potansiyeline
uygun kullanımın dışına çıkıldığı gözlemlenmiştir. Kuzey Kıbrıs' ta ki orman varlığının
en yoğun olduğu ilçelerden birini oluşturan çalışma alanında Girne merkeze yakın olan
köy yerleşmelerinin çoğunlukla ormana az uygun olduğu ve yerleşme alanı olarak
nitelendirildiği sonucuna varılmıştır. Meraya uygun kabul edilen alanların çoğunlukla
orman alanı olarak kullanıldığı tespit edilmiştir.

Abstract:
Kyrenia district, located in the north of the island of Cyprus, constitutes one of the
most important touristic districts of the island. Kyrenia, which is very popular in terms of
summer tourism, has many hotels, restaurants and beaches of unique beauty. In addition,
the uncontrolled increase in the concretion due to both population growth and tourism in
the district has caused the natural environment, biological diversity to be damaged and to
move away from sustainability. The sustainable use of lands helps to protect the
ecosystem and natural resources. The protection of resources such as agriculture, forest
and pasture areas is very important in terms of protecting factors such as food security,
biodiversity, climate regulation and ecosystem services.
In the study, it was evaluated for the Kyrenia district and it was aimed to reveal
the current land use with agriculture, forest, and pasture suitability analyzes covering all
village settlements in this district and to determine what will be taken into account when
planning future land use. In order to achieve the stated goal, firstly, data were obtained
from the necessary ministries and after the necessary arrangements were made, the
parameters to be included in the conformity analysis were determined. The map of the
determined physical and human parameters was created in the GIS environment and the
criteria weights of the parameters were determined by the Analytical Hierarchy Method.
After the criterion weights were determined and a consistent result was obtained as a
result of the analysis, the parameters that were analyzed were combined with the
Weighted Overlay tool by going back to the GIS environment, and a required suitability
map and the actual usage map were obtained. Since the aforementioned thesis consists of
four parts, it was carried out in four applications.
As a result, different results were obtained for four different sections. Considering
the map of the agricultural suitability analysis and the land cover map, it has been
determined that some of the areas in the west of the study area and attributed to being
very suitable for agriculture are used as forests, that is, outside of their potential. At the
same time, it has been observed that all the village settlements close to the center of
Kyrenia in the study area are out of use in accordance with their potential. It has been
concluded that the village settlements close to the center of Kyrenia in the study area,
which constitutes one of the districts with the highest forest presence in Northern Cyprus,
are mostly less suitable for forests and are characterized as settlement areas. It has been
determined that the areas considered suitable for pasture are mostly used as forest areas.
Finally, as a result of the settlement analysis, I., II., which has low altitude and high
agricultural potential. and III. It has been observed that the construction is high in class
lands and the population density is high.