Mimarlıkta zemin kavramının edatlar aracılığıyla açılımı
An expansion on the concept of ground in architecture through the prepositions
Yazar: MELİKE NUR ŞAHİN
Danışman: DOÇ. DR. NURBİN PAKER KAHVECİOĞLU
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Dil bilgisi-edatlar = Grammar- prepositions

Özet:
Mimarlığın en önemli tasarım parametrelerinden biri zemindir. Herkesin erişimine açık boş arazilere konumlanan yapılar, konumlanışları ile zemine bir müdahale gerektirir. Böylece zemin yeniden yapılandırılır, kullanıcı kitlesi ve biçiminde değişiklikler meydana gelir. Boş bir arazinin mimari yapıyla buluşması o alanı bir yerleşim yerine dönüştürür. Bir yerleşim yerinin kurulmasında doğal topoğrafya işlenerek zemin parçalı veya bütüncül bir biçimde deforme edilir. Sınırları belirlenen zemin bir mekân tanımlarken, içindeki yaşam ve ortamın ruhu mekânın ötesinde bir 'yer' tarifler. Aynı zamanda yapının konumlandığı sosyal, kültürel ve tarihi çevre de zeminin dönüştürüldüğü ortamdaki bağlamı tanımlar. Buna bağlı olarak farklı disiplinlerde tartışmalara imkân sunan zeminin tek bir anlamı olmadığı görülmektedir. Mimarlığın coğrafyai peyzaj ve felsefe disiplinleriyle kesişen topoğrafya, alan, peyzaj, mekan(topos), yer, bağlam kavramları zeminle ilişkili terimlerdir. Zemine dair bu kavramları, içerdikleri anlamların somut veya soyut olmasına bağlı olarak fiziksel ve anlamsal olmak üzere iki kategoride incelemek mümkündür. Zemin, konum ve pozisyonlarıyla çeşitli ifadelere sahiptir. Çünkü eğimli bir arazinin sunduğu yukarı-aşağı ikililiği, yere deneyimle dahil olmayı veya olmamayı belirten içeridelik-dışarıdalık ikililiği edatlar ile ifade bulur. Bu durumda edatlar zemini işaret eden, konumu ve biçimlenişi hakkında bilgi veren niteliklerdir. Tezde edatların zemin kavramlarıyla olan ilişkisi dilbilimsel ve göstergebilimsel yöntemlerden yararlanılarak değerlendirilir. Yönteme göre, yazılı metinlerde kullanılan edatlar birer göstergedir ve zemini niteleyen edatlar cünlenin ögesi olamanın yanısıra zemine dair anlamlar içerir. Kuramda açılıma uğratılmaya başlayan edat-zemin ilişkisini geliştirip derinleştirebilmek için mimari yapıların kaleme alındığı çok sayıda metnin incelenmesi gerekir. Bu nedenle alan çalışması olarak yazılı yayın açısından zengin bir ortam sunan yarışmalar seçilir. İncelenecek yarışma programı olarak Mimarlar Odası tarafından yayınlanmış katalogları bulunan Ulusal Mimarlık Ödülleri seçilir. Yarışma programının Yapı Dalı'nda ödül alan yapılar için yazılan rapor ve açıklama metinleri ele alınır. Çünkü 1988 yılından itibaren iki yılda bir verilen ödül, aynı yıl içerisinde birden fazla yapıya verilmektedir. Böylece nitelikli bir yapı stoğu sunan program, aynı dönemin yapılarını kendi içinde karşılaştırma imkanı da sunar. Tüm metin taramaları boyunca, yazılı ortamın temsili üzerine çeşitli yöntemler geliştirilir. Sonuç olarak ise, bir mimari yapı metninde kullanılan edata bakarak, mimarın tasarım yaklaşımında zemini değerlendirme biçimi hakkında söz söyleyebilmeye imkan sunan bir edat-kavram haritası geliştirilir.

Abstract:
Ground which the building is located is an essential part of architecture. Although earth, topog¬raphy, land, field are mostly geographical terms, architecture is directly related to these terms. The field intervened by architecture is called the locality and settlement. The locality which means local, refers to the discussions on the place and context in the architecture. These multiple responses of the concept of ground in architecture are related to the binary definition which is physical and semantic. The concept of ground is divided into two categories: physical with the terms of topography, field and lands¬cape; semantic with the terms of space, place and context. Physical definitions are more closely related to geography, physics and landscape disciplines, which evaluate ground as concrete. Semantic definitions include meaning, culture and history of surroundings. In the theoretical expansion of ground terms, prepositions such as above-below, inside-outside, between, internal-external indicate the ground situations. Each preposition has different definition of ground. That mutual relationship between ground and prepositions shows the importance of written language in architecture. Architectural compe¬titions which include reports and text explanations, are one of the areas which written language is used efficiently. For that reason, thesis evaluates Turkish Architectural Exhibition and Awards as a case study as it presents a rich written environment in the same format with published catalogues. Thus, the thesis aims to question whether it is possible to describe the ground with prepositions in architectural texts. As a result of the study, a prepositions-terms map was developed to understand how the ground is used in architectural designs by looking their written documents.