Özbekistan'da demografik yapı
Demographic structure in Uzbekistan
Yazar: ERMAN ÇIĞIR
Danışman: PROF. DR. ALİ SELÇUK BİRİCİK
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Dünyası Coğrafyası Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Coğrafya = Geography ; Demografi = Demography
Dizin: Coğrafya = Geography ; Demografik yapı = Demographic structure ; Göçler = Migrations ; Nüfus dağılımı = Distribution of population ; Özbekistan = Uzbekistan

Özet:
Türk Dünyası genelinde Türkiye'den sonra en büyük nüfusa sahip ikinci sıradaki ülke olan Özbekistan, önemli bir demografik potansiyele sahiptir.Bu çalışmada, Özbekistan'da Rus işgâlinden önceki dönemden başlayarak, Rus işgâli süresince ve bağımsızlığına kavuştuktan sonraki yıllara ait demografik gelişim, coğrafî temellere dayandırılarak incelenmiştir.Tarihin ilk dönemlerinden beri farklı etnik kökene sahip çok sayıda hânedanlık, bugünkü Özbekistan toprakları üzerinde hâkimiyet kurmuştur. Bu sebeple, bölgede yıllarca demografik anlamda istikrar sağlanamamıştır. Özellikle yakın tarihte ortaya çıkan Rus işgâlinin, Özbekistan'ın bugünkü nüfus ve yerleşme biçimini almasında büyük etkisi vardır. Bununla birlikte, türlü baskılarla Rus sisteminin ülkede uygulanması, bağımsızlıktan sonra bile bütünüyle terk edilememiştir.Özbekistan'da yapılan nüfus sayımları başta olmak üzere, Sovyetler Birliği döneminde tutulan istatistikî belgelere ve kayıtlara göre nüfusun gelişimi, nüfusun bölgelere, etnik kökene ve cinsiyete göre dağılımı, coğrafî faktörlerin nüfusa etkisi, yoksulluk durumu vb. gibi olaylar, neden ve sonuçları ile incelenmiştir. Ortaya çıkan durumun neticesinde olumlu ve olumsuz faktörler belirlenmiş, gelecekte ülkede nasıl bir demografik seyir oluşacağına dair öngörülerde bulunulmuştur.

Abstract:
Uzbekistan, which is the second country after Turkey that has the biggest population in Turkish World in general, has an important demographic potential.In this study, the demographic development belonging to the years during the Russian invasion and after it won its independency was examined based on the geographic foundations by starting the period before the Russian invasion in Uzbekistan.A great number of dynasties which has different ethnic origin since the first eras of the history have established dominance on the lands of Uzbekistan today. Therefore, the stability could not be provided in the region for long years demographically. Especially, the Russian invasion came into existence in recent past has a big effect on Uzbekistan takings its population and settlement form at present. In addition to this, the Russian system being applied in the country with various pressures could not be left even after the independence by the Uzbeks.With the population censuses made in Uzbekistan being in the first place, the events such as the development of the population, the distribution of the population to the regions, ethnic origins and gender, the effect of geographic factors on the population, poverty status, and etc. were examined with their reasons and results according to the statistical documents held during the Soviet Union era. As a result of the situation that came out into being, the positive and negative factors were determined, and predictions were made about what kind of a demographic course will be formed in the country in the future.