Vücudun oransal farklılıklarının gizlenmesinde giysi tasarım ögelerinin kullanılmasına yönelik uygulamalar ve değerlendirilmesi
Applications and evaluation of using clothing design elements in hiding the proportional differences of the body
Yazar: SEZİN YILMAZ
Danışman: PROF. DR. EMİNE KOCA
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Giyim Endüstrisi ve Moda Tasarımı Eğitimi Ana Bilim Dalı / Giyim Endüstrisi ve Giyim Sanatları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Giyim Endüstrisi = Clothing Industry
Dizin: Görsel algılama = Visual perception ; Görsel yanılsama = Visual illusion ; Kadın giysileri = Woman clothing ; Tasarım ögeleri = Design elements

Özet:
Giysi tasarımlarının görsel algısında, tasarımın form, çizgi, doku ve renk ögeleri vurgulanarak yaratılan yanılsamanın, oransal vücut farklılıklarının gizlenmesine etkilerinin incelenmesinin amaçlandığı bu çalışmada; 4 farklı kadın vücut yapısına yönelik oransal farklılıkları gizleyebilecek renk, doku ve çizgi öğelerinin vurgulandığı giysiler tasarlanarak üretilmiş  ve katılımcıların bu tasarımların vücudun oransal farklılıklarını gizlemelerine yönelik görsel algıları alt amaçlar doğrultusunda değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamında yer alan oransal farklılıklara sahip vücut yapıları; "Geniş Kalça, Dar Beden / Omuza Sahip Kadın Vücut Yapısı", "Dar Kalça, Geniş Beden / Omuza Sahip Kadın Vücut Yapısı", "Uzun Beden, Kısa Bacak / Kol Boyuna Sahip Kadın Vücut Yapısı" ve "Kısa Beden, Uzun Bacak / Kol Boyuna Sahip Kadın Vücut Yapısı" olarak belirlenmiştir. İki aşama halinde gerçekleştirilen araştırmanın 'uygun örnekleme yöntemi' ile seçilmiş iki ayrı çalışma grubu bulunmaktadır. Araştırmanın ilk aşamasındaki çalışma grubunu; Türkiye'nin 7 coğrafi bölgesindeki farklı illerde yaşayan, en az lise mezunu 18- 65 yaş aralığındaki 236, ikinci aşamasındakini ise 278 kadın ve erkek katılımcı oluşturmaktadır. Araştırmanın her iki aşamasında da veri toplama aracı olarak, soru ve görsellerden oluşan ölçme araçları kullanılmıştır. Vücut yapılarının oransal farklılıklarını gizlemeye yönelik hazırlanan giysi tasarım çizimlerinin, katılımcıların değerlendirmesine sunulduğu ilk anket ile çalışma grubunun vücut oransızlıklarına ve giysi tasarımlarında kullanılan tasarım öğelerinin vücut özellikleri üzerindeki görsel etkisine yönelik farkındalıkları belirlenmiş ve her bir vücut yapısının oransal farklılığını gizlemeye yönelik çizgi, doku ve renk  ögeleri vurgulanarak hazırlanmış olan giysi tasarımları arasından görsel açıdan kendilerinde orantılı ve estetik etki bırakan tasarımları seçmeleri istenmiştir. Çalışma grubunun, her bir oransız vücuda ait en estetik ve oransal farklılıkları en iyi gizlediğini belirttiği tasarımlar araştırmanın ikinci aşamasında uygulanacak olan ankette kullanılmak üzere, oransız vücut yapılarına sahip özel olarak ürettirilen dört ayrı mankenin ölçülerine uygun olarak üretilmiştir. Ayrıca, tercih edilen giysi tasarımlarının oransal vücut farklılıklarını gizlemedeki görsel etkisinin net olarak ortaya konması amacıyla, her bir vücut yapısına uygun hiçbir tasarım özelliği bulunmayan nötr renk (gri) giysiler üretilmiştir. Bu giysiler özel üretim mankenlere giydirilerek fotoğraflanmış ve nötr giysilere kıyasla, tasarlanan giysilerde vurgulanan renk, doku ve çizgi ögelerinin oransal farklılıkları olan vücut yapıları üzerindeki görsel etkisini değerlendirmeleri istenmiştir. Araştırmanın her iki aşamasında veri toplama aracı olarak kullanılan anketlerden elde edilen veriler SPSS 15.0 for Windows Evaluation Version ile analiz edilerek tablolarda sunulmuş ve yorumlanmıştır. Araştırmanın ilk aşamasında, katılımcıların demografik özellikleri ile vücut oransızlıklarına yönelik farkındalık durumları arasında istatistiksel açıdan ilişkinin varlığını test etmek amacıyla Chi-Square Fisher's Exact Test ve Pearson Chi-Square Test uygulanmıştır.  Katılımcıların demografik özelliklerine göre oransal vücut farklılıklarını en iyi gizlediğini belirttikleri çizgi, doku ve renk ögelerinin vurgulandığı giysi tasarımı tercihleri arasında istatistiksel açıdan ilişkinin varlığı, verilerin özellikleri doğrultusunda One Way ANOVA veya Indipendent Sample T Testi ile analiz edilmiştir. ANOVA sonrası belirlenen farklılığın hangi alt gruplardan kaynaklandığını tespit etmek için Post Hoc testlerinden Bonferroni çoklu karşılaştırma tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın ikinci aşamasında, ilk anket verileri sonucunda belirlenen ve üretilen giysi tasarımlarında vurgulanan renk, doku ve çizgi ögelerinin oransal farklılıkları gizlemede yarattığı görsel etkide demografik değişkenlerin etkisinin olup olmadığını tespit etmek üzere Pearson Chi-Square Test ve Chi-Square Fisher's Exact Test kullanılmıştır. Araştırmanın ilk aşamasından elde edilen sonuçlara göre; katılımcıların çoğunluğunun vücut oransızlıkları olduğunu düşündüğü tespit edilmiş, çizgi, doku ve renk ögelerinin giysilerde yarattığı görsel etkiler konusunda farkındalıklarının yüksek olduğu ve giysi tercihlerinde bunlara dikkat ettikleri görülmüştür. Katılımcıların giyside yer alan tasarım elemanlarının vücut özellikleri üzerindeki görsel etkileri konusundaki farkındalıklarında, demografik değişkenlerden özellikle cinsiyet ve öğrenim gördükleri alan değişkenlerinin etkili olduğu tespit edilmiştir. Tüm bunlara ek olarak, katılımcıların giysi tasarım özelliklerinde bazı çizgi, doku ve renkleri ağırlıklı olarak beğendikleri gözlenmiş, giyside yer alan tasarım ögelerinin, giysinin estetik algısı yanında vücut oransızlığının gizlenmesine katkısı olduğu sonucuna varılmıştır. Araştırmanın ikinci aşamasından elde edilen sonuçlara göre; katılımcıların, vücut oransızlıkları ile çizgi, doku ve renk ögelerinin giysilerde yarattığı görsel etkiler konusunda farkındalıklarının yüksek olduğu ve giysi tercihlerinde bunlara dikkat ettikleri, tüm bunlara ek olarak, giysinin estetik algısı üzerinde, özellikle meslek değişkeninin oldukça etkili olduğu, bunun yanında yaş ve öğrenim görülen alan değişkenlerinin de görsel algı üzerinde etkili faktörler olduğu görülmüştür. Araştırma kapsamındaki kadın vücut yapılarının oransal farklılıklarını gizlenmeye yönelik tasarımlarda vurgulanan çizgi, doku ve renk ögelerinin, siluetlerin görsel algısında yanılsama yaratarak istenilen orantılı etkiyi verdiği, bazı siluetlerin olduğundan daha uzun, daha kısa, daha geniş veya daha ince algılanmasına sebep olabildiği, siluetin kol ve bacak boylarında ise istenilen orantılı algıyı yaratabildiği sonuçları; giysi tasarımlarında tasarım öge ve ilkelerini bilinçli kullanmanın, görsel algıyı istenilen yönde etkileyebileceği sonucuna ulaşılmasını sağlamıştır. Araştırma, üreticilere vücut yapıları farklı insanlar için, kendilerini giysileri içerisinde daha estetik ve tatminkâr hissedebilecekleri alternatifler sunmaları, kullanıcılara ise bu doğrultuda kendi vücut yapılarına uygun giysi seçimleri yapabilmeleri konusunda fikir verebilmesi açısından önemlidir.

Abstract:
In this study, it is aimed to examine the effects of the illusion created by emphasizing the form, line, texture and color elements of the design on the visual perception of clothing designs, on the concealment of proportional body differences; clothes that emphasize the color, texture and line elements that can hide the proportional differences for 4 different women's body structures were designed and produced, and the visual perceptions of the participants for these designs to hide the proportional differences of the body were evaluated in line with the sub-objectives. Structures with proportional differences within the scope of the research are; "Female Body Structure with Wide Hips, Narrow Body / Shoulders", "Women with Narrow Hips, Wide Body / Shoulders", "Women with Long Body, Short Legs / Arms Length" and "Short Body, Long Legs / It has been determined as "Female Body Structure with Arm Length". The research, which was carried out in two stages, has two separate study groups selected by the 'convenient sampling method'. The working group in the first stage of the research; 236 female and male participants, at least high school graduates between the ages of 18-65, living in different provinces in 7 geographical regions of Turkey, and 278 female and male participants in the second stage. In both stages of the research, measurement tools consisting of questions and visuals were used as data collection tools. With the first questionnaire, in which the clothing design drawings prepared to hide the proportional differences of body structures were presented to the evaluation of the participants; The awareness of the study group on body disproportions and the visual impact of the design elements used in clothing designs on body features was determined, and they were asked to choose designs that had a visually proportional and aesthetic effect on them among the clothing designs that were prepared by emphasizing the line, texture and color elements to hide the proportional difference of each body structure. The designs, which the study group stated to hide the most aesthetic and proportional differences of each disproportionate body, were produced in accordance with the measurements of four different mannequins with disproportionate body structures, to be used in the survey to be applied in the second stage of the research. In addition, neutral color (gray) clothes, which do not have any design features suitable for each body structure, were produced in order to clearly demonstrate the visual effect of preferred clothing designs in hiding proportional body differences. These garments were photographed dressed on custom-made mannequins and compared to neutral garments, they were asked to evaluate the visual effect of the color, texture and line elements emphasized in the designed garments on their proportionally different body structures. The data obtained from the questionnaires used as a data collection tool in both stages of the research were analyzed with SPSS 15.0 for Windows Evaluation Version, presented in tables and interpreted. In the first stage of the study, Chi-Square Fisher's Exact Test and Pearson Chi-Square Test were applied in order to test the existence of a statistical relationship between the demographic characteristics of the participants and their awareness of body disproportions. The presence of a statistical relationship between the clothing design preferences that emphasize the line, texture and color elements, which the participants stated to hide the proportional body differences according to their demographic characteristics, was analyzed with the One Way ANOVA or the Indipendent Sample T Test, in line with the characteristics of the data. Bonferroni multiple comparison technique, one of the Post Hoc tests, was used to determine which subgroups caused the difference determined after ANOVA. In the second stage of the research, Pearson Chi-Square Test and Chi-Square Fisher's Exact Test were used to determine whether demographic variables have an effect on the visual effect of the color, texture and line elements emphasized in the clothing designs determined and produced as a result of the first survey data to hide the proportional differences. According to the results obtained from the first stage of the research; It was determined that the majority of the participants thought that they had body disproportions, it was seen that they were highly aware of the visual effects of line, texture and color elements on clothes and they paid attention to these in their clothing choices. It was determined that demographic variables, especially gender and the field of education, were effective in the awareness of the participants about the visual effects of the design elements in the clothing on the body features. In addition to all these, it was observed that the participants mainly liked some lines, textures and colors in the design features of the clothing, and it was concluded that the design elements in the clothing contributed to the aesthetic perception of the clothing as well as to hide the body disproportion. According to the results obtained from the second stage of the research; the participants are highly aware of the visual effects of body disproportion and the visual effects of line, texture and color elements on clothes and they pay attention to these in their clothing preferences, in addition to all these, the profession variable is highly effective on the aesthetic perception of the clothing, as well as age and the area of study. The conclusion that the line, texture and color elements emphasized in the designs aimed at concealing the proportional differences of the female body structures within the scope of the research give the desired proportional effect by creating an illusion in the visual perception of the silhouettes, and may cause some silhouettes to appear longer, shorter, wider or thinner than they are, and silhouette can create the desired proportional perception in arm and leg lengths; It provides the conclusion that the conscious use of design elements and principles in clothing designs can affect visual perception in the desired direction. The research is important in terms of providing manufacturers with alternatives for people with different body structures, in which they can feel more aesthetic and satisfying in their clothes, and giving an idea to the users in order to choose clothes suitable for their own body structure.