Rumeli demiryolunun İstanbul tarihi yarımada üzerindeki etkileri
Effects of Rumeli railway on İstanbul historical peninsula
Yazar: GÜLEN SİPAHİOĞLU
Danışman: PROF. DR. CAN ŞAKİR BİNAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Rölöve-Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Sanayi devrimi ile beraber dünyada büyük bir değişim ve yenilenme süreci 
başlamıştır. Bu değişimler ekonomik, sosyal ve teknolojik açılardan çağ kapatıp 
çağ açarken, ilk olarak İngiltere'de başlayan devrim sonra Kuzey Avrupa ve 
Kuzey Amerika'ya yayılmıştır. Buhar gücü ile işleyen makineler ve araçlar Sanayi 
Devrimi'nin başlangıç sebepleri arasında yer alır. Buhar gücü ile çalışan trenlerin 
keşfi demir yollarının yapılmasını elzem kılmıştır. Osmanlı Devleti de bu 
yenileşmeden payını alarak 19. yüzyılın ikinci yarısında Rumeli Demiryolunu inşa 
etmiştir.
19. yüzyılda Osmanlı Devleti tarafından inşa edilen demiryollarının büyük bir 
çoğunluğu gibi Rumeli Demiryolu da yabancı yatırımcılar eliyle yaptırıldığı için 
imtiyazlarını elde etme süreçlerini anlatan birçok yazılı kaynak, inşaat süreçlerini 
anlatan plan projeler, yapım sürecinde yaşananları anlatan bir çok resmi yazışma 
Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi'nde (OA) bulunmaktadır. Bu çalışmada arşiv 
belgeleri ışığında Rumeli demiryolu inşası sırasında tarihi yarımadada 
gerçekleştirilen istimlak süreçleri irdelenmiş ve demiryolu inşasının hem 
ekonomik, siyasi ve sosyal boyutuyla hem de kentsel mekânın ve fiziksel çevrenin 
xiii
dönüşümü boyutuyla ortaya çıkardığı sonuçlar bu çalışmanın özgün kısmını 
oluşturmaktadır.
Anahtar Kelimeler: 19.yy, İstanbul, Tarihi Yarımada, Rumeli demiryolu, 
istimlak, kentsel dönüşüm.

Abstract:
With the industrial revolution, a major process of change and renewal has started 
in the world. While these changes closed the era and opened the era in terms of 
economic, social and technological aspects, the revolution that first started in 
England spread to Northern Europe and North America. Machines and vehicles 
that operate with steam power are among the starting causes of the Industrial 
Revolution. The discovery of trains operating with steam power eliminated the 
construction of iron rOAds. The Ottoman State took its share from this renewal 
and built the Rumeli Railway in the second half of the 19th century.
Like the vast majority of railways built by the Ottoman State in the 19th century, 
Rumeli Railway has been built by foreign investors, so many written sources 
describing the processes of obtaining concessions, plan projects describing the 
construction processes, Many official correspondence describing what happened 
during the construction process is found in the Presidential Ottoman Archive 
(OA). In this study, the intricate processes carried out in the historical peninsula 
during the construction of Rumeli dermiolus in the light of archive documents 
were examined and the economic construction of the railway construction , The 
results it reveals with its political and social dimension and the transformation of 
urban space and physical environment constitute the original part of this study.
xv
Keywords: 19.yy, Istanbul, Historical Peninsula, Rumeli Railway, istimlak, urban 
transformation