Aspergillus türleri ile farmakolojik olarak aktif ürünlerin biyotransformasyonu
Biotransformation of pharmacological active compounds with aspergillus species
Yazar: LEYLA YILMAZ KARA
Danışman: DOÇ. DR. ZERRİN ÇALIŞKAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Moleküler Biyoloji ve Genetik Ana Bilim Dalı / Moleküler Biyoloji ve Genetik  Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Kimya = Chemistry

Özet:
Endüstriyel alanda sıkça kullanılan mikroorganizmalar, kimya ve farmakoloji alanında da özellikle hammadde ve ilaç etken madde sentezlenmesi amacıyla kullanılmaya başlanmıştır. Klasik kimyasal sentez yöntemleri ile elde edilemeyen enantiyosaf bileşiklerin üretilmesi amacıyla biyolojik katalizörler olarak kullanılan mikroorganizmalarla biyotransformasyon çalışmaları yapılmaktadır. Bu çalışmada geniş bir biyolojik aktivite aralığına sahip olan benzofuranon ve indol türevi bileşikler ile biyotransformasyon reaksiyonları gerçekleştirilmiştir. Çalışmada 5- fenil-1,3-siklohegzadion maddesinden başlanarak 6,7-dihidro-6-fenilbenzofuran- 4(5H)-on sentezlenmiştir. Ardından regioselektif asetoksilasyon reagent'ı aracılığıyla 4,5,6,7-tetrahidro-6-fenil-4-oxo-benzofuran-5-il-asetat rasemik olarak sentezlenmiştir. 6,7-dihidro-6-fenilbenzofuran-4(5H)-on bileşiği benzil amin varlığında indol türevi olan 1-benzil-6-fenil-6,7-dihidro-1H-indol-4(5H)-on sentezlenmiş ve bu indol türevi kullanılarak regioselektif asetoksilasyon reagent'ı aracılığıyla 1-benzil-4-okso-6-fenil-4,5,6,7-tetrahidro-1H-indol-5-il-asetat bileşiği rasemik olarak sentezlenmiştir. Çalışmanın son aşamasında rasemik olarak sentezlenen bu bileşiklere, A.niger ATCC 6275 ve A.oryzae Rıb40 suşları ile biyotransformasyon reaksiyonları gerçekleştirilmiştir. Bu mikroorganizmalar aracılığıyla gerçekleştirilen reaksiyon sonunda optikçe saf benzofuran ve indol türevleri literatürde ilk defa sentezlenmiştir.

Abstract:
Microorganisms commonly used in the industrial field have also started to be utilized in the fields of chemistry and pharmacology, particularly for the synthesis of raw materials and active pharmaceutical ingredients. Studies on biotransformation with microorganisms used as biological catalysts are conducted with the aim of producing enantiopure compounds that cannot be obtained through classical chemical synthesis methods. In this study, biotransformation reactions were performed with benzofuranone and indole derivatives, which have a wide range of biological activities. Starting from 5-phenyl-1,3-cyclohexadione, 6,7- dihydro-6-phenylbenzofuran-4(5H)-one was synthesized. Subsequently, 4,5,6,7- tetrahydro-6-phenyl-4-oxo-benzofuran-5-yl-acetate was synthesized racemically through regioselective acetylation using acetylation reagent. The compound 6,7- dihydro-6-phenylbenzofuran-4(5H)-one was synthesized by reacting with benzyl amine, which is an indole derivative, and using this indole derivative, 1-benzyl-4- oxo-6-phenyl-4,5,6,7-tetrahydro-1H-indol-5-yl-acetate was synthesized racemically via regioselective acetylation reagent. In the final stage of the study, racemic compounds synthesized were subjected to biotransformation reactions with A.niger ATCC 6275 and A.oryzae Rıb40 strains. Optically pure benzofuran and indole derivatives were synthesized for the first time in the literature through reactions conducted with these microorganisms.