Ebu Hayyan el- Endelusi'nin hayatı ve İrtişafu'd- Darab Min Lisani'l- Arab adlı eserinin tahlili
Life of Ebu Hayyan el- Endelusi and the inquiry of İrtişafu'd- Darab Min Lisani'l- Arab
Yazar: CAFER TAYYAR DOYMAZ
Danışman: DR. ORHAN PARLAK
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
ÖZETEBÛ HAYYÂN EL- ENDELUSÃ'N N HAYATI ve RT ŞÂFU'D- DARAB M NL SÂN 'L- `ARAB ADLI ESER N N TAHLÃLslam'dan sonra gerçekleşen fetihler neticesinde slam coğrafyasının genişalanlara yayılması ve Arapların diğer farklı kültür ve medeniyetlerle sıkı diyaloglariçine girmeye başlamaları Arap dilinin zamanla bozulmasına sebep olmuştur.Ebu'l- Esved ed- Duelû (v. 67/686) ile başlayan ilk gramer çalışmaları çok kısabir zamanda hızlanmış, bunun neticesinde de Basra ve KÃ»fe dil ekolleri meydanagelmiştir. Şunu kabul etmek gerekir ki Arap dilinin gramerinin oluşmasında buekollerin çok büyük katkıları vardır.Çalışmamıza konu olan EbÃ» Hayyân el- Endelusû (v. 654/1256) hicrû yedinci asrınortalarında Endülüs'te dünyaya gelmiştir. Küçüklüğünden itibaren ilme çok büyük biriştiyak duyan EbÃ» Hayyân, her nerede bir ders halkası bulmuşsa o halkaya iştirâketmiştir.Biz bu çalışmamızda EbÃ» Hayyân`ın dilci yönünü göz önünde bulundurarakonun sarf ve nahve dâir kaleme almış olduğu, Arap dili için bir ansiklopedi niteliğindeolan rtişâfu'd- Darab min Lisâni'l- `Arab adlı eserini inceledik.Çalışmamız, giriş ve iki bölümden müteşekkildir.Çalışmamızın giriş bölümünde nahiv ilminin kuruluşunu ve bu ilmin ortayaçıkışındaki sâikleri ve bunun neticesinde kurulan nahiv ekollerinden kısaca bahsettik.Çalışmamızın birinci bölümünü ise EbÃ» Hayyân'ın hayatına tahsûs ettik. Bubağlamda onun doğumunu, çocukluk yıllarını, âilesini, ilim uğrunda yapmış olduğuseyahatleri ve dünya görüşünü konu edindik. Bunları araştırırken mümkün olduğuncailk kaynaklara inerek çalışmamızı zenginleştirmeyi amaçladık.Çalışmamızın ikinci bölümünde ise rtişâfu'd- Darab min Lisâni'l- `Arab adlıeseri inceledik. Öncelikle eserin çeşitli kaynaklarda küçük farklarla zikredilenisimlerine değindik. Ardından, eserin kaleme alınış sebebini ve eserin kaynaklarınıincelemeye tâbû tuttuk. Bunların yanı sıra EbÃ» Hayyân'ın el- rtişâf'taki metodundan,eserinde kullandığı şevâhidden bahsettik. Son olarak da el- rtişâf'ta ele alınan konularadeğindik ve eserin dünya kütüphanelerinde bulunan el yazmalarını konu edindik.Anahtar kelimeler: EbÃ» Hayyân, Şevâhid, rtişâfu'd- Darab min Lisâni'l- `ArabCafer Tayyar DOYMAZ

Abstract:
ABSTRACTL FE OF EBÛ HAYYÂN EL- ENDELUSÃ AND THE NQU RY OF RT ŞÂFU?D- DARAB M NSÂN ?L- `ARABIslamic region has enlarged with new conquests and the Arabs have interacted withdifferent cultures and civilizations, and these have caused some danage in the Arabiclanguage in a period of time.The first grammer studies which have started with Ebu'l- Esved ed- Duelû (v.67/686) have gained momentum, and as a result Basra and KÃ»fe language schools have beenestablished. We should acknowledge that these schools have contributed a lot theconstitution of the grammer of the Arabic language.EbÃ» Hayyân el- Endelusû (v. 654/1256) was born in the middle of hicrû 7th century inEndulus. EbÃ» Hayyân, starting from his childhood, was wery keen to Islamic sciences, andhe used every opportunity to advance himself.In this study, consudering EbÃ» Hayyân as a linguist, his novel Irtişâfu'd- Darab minLisâni'l- Arab, which is about sarf and nahiv, is examined. This well - known novel isconsidered as an encyclopedia for the Arabic language.This study is comprised of an introduction and two chapters.In the introduction part; the establishment of nahiv science, the driving forcesbehind the birth of this science, and different nahiv schools have been examined.The first chapter is about EbÃ» Hayyân's life. His birth, childhood, family, thejourneys that he made for learning, and how he understood the world are the contents inthis chapter. While researching on these topics, we have tried to use the original sources toenrich this study.The secont chapter is devoted to the novel Irtişâfu'd- Darab min Lisâni'l- Arab.First, we examined how other sources have cited the title of this novel. Then, the reasonswhy this novel was written and the sources used are studied. Besides, the method of EbÃ»Hayyân in el- Irtişâf and the linguistic evidences that he used in his novel are also takingpart in this chapter. Lastly, we studied the contents of el- Irtişâf and manuscripts indifferent libraries all over the world.: EbÃ» Hayyân, in his novel evidences, Irtişâfu'd- Darab min Lisâni'l-Key Words:ArabCafer Tayyar Doymaz