2018 sosyal bilgiler dersi öğretim programındaki okuryazarlık becerilerine dair öğretmen görüşlerinin belirlenmesi
Teachers' views on the literacy skills in 2018 social studies curriculum
Yazar: ÖZLEM SAYIN
Danışman: PROF. DR. CEMİL CAHİT YEŞİLBURSA
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
20. yüzyılın sonlarına kadar temel okuma ve yazma becerisi şeklinde algılanan okuryazarlık,
dünyada meydana gelen sosyal, ekonomik ve teknolojik gelişmelerden sonra değişikliğe
uğramış ve birçok yeterliği bünyesinde barındıran bir kavram haline gelmiştir. Okuma
yazma eyleminin çok ötesinde bireylere farklı alanlarda bilgi, beceri ve değer kazandıran
okuryazarlık türleri 2018 yılında yapılan değişiklikle Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim
Programı'nda (SBDÖP) yer almıştır. Bu araştırmanın amacı SBDÖP'de yer verilen
okuryazarlık becerilerine yönelik öğretmen görüşlerinin alınmasıdır. Bu amaç
doğrultusunda çalışma 2023-2024 eğitim öğretim yılında Kars merkeze bağlı ortaokullarda
görev yapan ve gönüllü katılım sağlayan sosyal bilgiler öğretmenleri ile gerçekleştirilmiştir.
Çalışma gönüllülük esasına dayandığı için 24 öğretmene ulaşılmıştır. Araştırmada temel
nitel araştırma deseni kullanılmıştır. Veriler uzman görüşü alınarak hazırlanan yarı
yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Verilerin analizinde katılımcıların
yazdıklarının ve söylediklerinin sayısallaştırılmasını sağlayan içerik analizi yöntemi
kullanılmıştır. Analiz sonunda elde edilen veriler bulgular kısmında belli kodlar verilerek
tablolaştırılıp sunulmuştur. Elde edilen bulgulara göre öğretmenlerin okuryazarlık becerisini
daha çok yazılı materyalleri okuyup, anlama ve yorumlama olarak algıladığı programda yer
alan okuryazarlık becerilerine tam hâkim olmadığı, ders içeriğine bağlı olarak programda
yer almadığı halde tarih, coğrafya gibi disiplinleri okuryazarlık olarak adlandırıp kavram
kargaşası yaşadığı okuryazarlık becerilerinin programda yer alan diğer bilgi, beceri ve
değerlerin öğretimine bağlı olarak yeteri düzeyde öğretilemediği ve öğretmenlerin bu
beceriler hakkında üniversitede verilen eğitimi yeterli bulmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu
sonuçlar doğrultusunda sosyal bilgiler öğretmenlerine okuryazarlık becerilerine yönelik
vi
olarak hizmet içi eğitimler veya farklı eğitim içerikleri sunulabilir. Eğitim fakültelerinde
becerilerin öğretimi okuryazarlık becerileri de dahil edilerek daha kapsamlı bir hale
getirilebilir; beceri ve değerlerin istenilen düzeyde kazandırılabilmesi için ders sayısı
arttırılabilir ya da medya okuryazarlığında olduğu gibi diğer okuryazarlık becerileri de
seçmeli ders olarak okutulabilir.

Abstract:
Literacy perceived as basic reading and writing skills until the late 20th century has changed
after the social, economic and technological developments in the world and has become a
concept that includes many competencies. Literacy types providing knowledge, skills and
values in different fields far beyond the act of reading and writing have been included in the
social studies curriculum with the amendment made in 2018. The aim of this study is to
receive teachers' views on the literacy skills included in the social studies curriculum. In this
regard, the study has been conducted with voluntarily participating social studies teachers
working in secondary schools in the center of Kars in the 2023-2024 academic year. Since
the study was based on voluntariness, 24 teachers have been reached. Since the study was
based on voluntariness, 24 teachers have been included in the study. A basic qualitative
research design has been used in the study. The data have been collected with a semistructured interview form prepared by consulting experts. In the analysis of the data, the
content analysis method, enabling the quantification of what the participants wrote and said,
has been used. The data collected at the end of the analysis have been tabulated and presented
by giving certain codes in the findings section. According to the findings, it has been
concluded that teachers perceive literacy skills mostly as reading, understanding and
interpreting written materials, that they do not have a full grasp of the literacy skills in the
program, that depending on the course, they call disciplines like history and geography
literacy content although they are not included in the program, and that they experience
confusion, that literacy skills cannot be taught sufficiently depending on the teaching of other
knowledge, skills and values in the program, and that teachers do not find the education
given at the university about these skills sufficient. In-service trainings or different training
contents can be presented to social studies teachers for literacy skills. The teaching of skills
in faculties of education can be made more comprehensive by including literacy skills; the
viii
number of courses can be increased in order to provide skills and values at the desired level,
or other literacy skills can be taught as elective courses as in media literacy.