Mimarlıkta orijinallik paradigmasının değişimi üzerine analitik bir çalışma
An analytical study on the change of the paradigm of originality in architecture
Yazar: GÜLŞAH GÜLEÇ
Danışman: PROF. DR. ZEYNEP ULUDAĞ ; PROF. DR. CELAL ABDİ GÜZER
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Mimarlıkta orijinallik, genellikle yenilik olarak görülmüştür. Ancak yeniliğin tanımlanmasında farklı kavramların kullanılması, orijinalliğin de farklı kavramlarla tanımlanmasına neden olmuştur. Buna bağlı olarak, mimarlıkta paradigma değişimi yaşanmış; mimarlık terminolojisini oluşturan kavramlar ya da kavramların anlamları değişime uğramıştır. Bu tezde, 1920-1960 yılları ile 1960-2000 yılları arasında kalan ve 2000 yılından bugüne kadar olan dönemler, paradigma değişiminin yaşandığı dönüm noktaları olarak kabul edilmiş; bu dönemlerde, mimarlıkta orijinalliği ifade ettiği görülen kavramlar analiz edilmiştir. Analizlerde, aralarında anlamsal ilişkilerin bulunduğu kavramlar yan yana getirilmiş; kavramların, orijinalliği hangi anlam(lar)ıyla ifade ettiği ele alınmıştır. Böylece mimarlıkta aynı kavramın farklı anlamlara geldiği, aynı anlamın farklı kavramlarla ifade edildiği ya da kavramlar yeni anlamları ifade etmekte yetersiz kaldığında özellikle sanat ve felsefe gibi başka alanlara özgü kavramların mimarlık alanında kullanıldığı ortaya koyulmuştur. Dolayısıyla bu tezde, 20. yüzyıldan bu yana mimarlık terminolojisinin geçirdiği değişimi anlamaya yönelik analitik bir çalışma yapılmıştır. Bu değişimin, son dönemin mimarlığına en önemli yansımalarından biri sonuçtan çok sürecin tartışılması olmuştur. Dahası mimarlıkta orijinallik artık süreçte ortaya çıkan bir yenilik olarak tanımlanmaktadır. Bugün bilgisayar teknolojisinin yönlendirici ve belirleyici olduğu mimari tasarım sürecinde yalnızca yeni biçimler değil yeni kavramlar da ortaya çıkmaktadır. Ancak orijinallik, genellikle biçimde, hatta biçimin görüntüsünde aranmaktadır. Bu yüzden, 21. yüzyılın mimarlığında orijinallik, bilgisayar destekli bir tasarım sürecinde oluşturulan, hatta bu süreçte neredeyse kendi kendisine ve anlık olarak oluşan biçimsel bir farklılık ya da yenilik olarak görülmeye başlamıştır. Ancak bu tezde orijinallik, kavramsal bir yenilik arayışı olarak ele alınmış; bu arayışın, mimarlıkta yeni kavramların ortaya çıkmasını ya da kavramların yeni anlamlara gelecek şekilde kullanılmasını sağladığı vurgulanmıştır. Böylece mimarlıkta orijinalliğin yalnızca biçimle sınırlı bir arayış olmadığı ortaya koyulmuştur.

Abstract:
Originality has generally been considered as novelty in architecture. However, novelty has been defined with many different concepts, and so originality too. Therefore, a paradigm shift has occurred in architecture, and the concepts or the meanings of the concepts in the architectural terminology have changed. In this thesis, the periods in-between the years of 1920-1960 and 1960-2000, and the period since 2000 are discussed as the turning points of this shift. And the dominant concepts of these periods, which are considered as the manifestations of originality in architecture, are analysed. In the analyses, the concepts having semantic relations are juxtaposed, and they are discussed in terms of their meanings that manifest the search of originality in that period. Thus, it is revealed that a concept has different meanings, a meaning has been defined by different concepts or when a concept is inadequate in defining new meanings, interdisciplinary concepts borrowed especially from art and philosophy have been used in architecture. Consequently, an analytical study is carried out to understand the shift in the terminology of architecture since the 20th century. One of the most important outcomes of this shift is that process has been discussed more than product in recent architecture. Furthermore, originality is now discussed as the novelty within the process. Today, not only new forms but also new concepts have emerged within the design process in which computer technology has been both the orienting and the operating tool. But originality has generally been searching in the form;  it has even been searching in the image of the form. Therefore, originality in the architecture of the 21st century has become a difference or a newness generated momentarily even by itself within the computer-aided design process. However, originality is specifically discussed here as a conceptual search. It is emphasized that new concepts or concepts with new meanings have emerged, and so a paradigm shift has occurred in architecture due to this search. Thus, it is conceptually revealed that originality in architecture cannot be limited to a formal search.