Fen bilgisi öğretmen adaylarının enerji okuryazarlıklarının ve eleştirel düşünme eğilimleri ile ilişkisinin incelenmesi
Investigation of the relationship between energy literacy and critical thinking tendencies of science teacher candidates
Yazar: KEZİBAN ŞARLAKKAYA
Danışman: PROF. DR. ALİ SÜLÜN
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Gelişen ve değişen dünya düzeninde her geçen gün enerjiye ihtiyaç artmaktadır. Bu artış da enerji kaynaklarının tüketiminin doğru bir şekilde yönetilmesi gerekmektedir. Doğru enerji yönetiminin sağlanabilmesi için enerji kavramını, enerji kaynaklarını, üretim süreçlerini, kullanım yollarını ve koruma stratejilerini öğrenmek gerekmektedir. Ancak bu konuda yalnızca bilgi sahibi olmak yeterli görülmemiş, duygu ve davranışlara da ihtiyaç duyulmaktadır. Bu durumda içerik olarak bilgi (bilişsel), duyarlılık, tutum (duygusal) ve davranışları kapsayan enerji okuryazarlığı karşımıza çıkmaktadır. Alan yazında enerji okuryazarlığı ile ilgili yapılan çalışmalarda, öğrencilerin enerji konusunda bilişsel olarak yetersiz oldukları, enerji ile ilgili sorunlara karşı endişe duymadıkları ve enerji sorunlarına karşı çözümler üretmede isteksiz davrandıkları belirtilmiştir. Bu araştırma, fen bilgisi öğretmen adaylarının enerji okuryazarlığının eleştirel düşünme eğilimleri, enerjiye yönelik ders alma durumları, sınıf düzeyi ve cinsiyet gibi farklı değişkenler ile ilişkisinin incelenmesini amaçlamaktadır. Çalışmanın örneklemini 2022-2023 eğitim-öğretim yılında dört devlet üniversitesinin Fen Bilgisi Öğretmenliği Programında öğrenim görmekte olan 1., 2., 3. ve 4. sınıf Fen Bilgisi öğretmen adayları oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak "Enerji Okuryazarlığı Ölçeği" ve "Eleştirel Düşünme Eğilimleri Ölçeği'' kullanılmıştır. "Enerji Okuryazarlığı Ölçeği" DeWaters, Qaqish, Graham ve Powers (2013) tarafından geliştirilmiş ve Güven, Yakar ve Sülün (2019) tarafından Türkçeye uyarlanmıştır. "Eleştirel Düşünme Eğilimleri Ölçeği" ise Semerci (2016) tarafından öğretmen adaylarının eleştirel düşünme eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ayrıca araştırmacılar tarafından oluşturulan demografik bilgiler formu veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Elde edilen nicel veriler SPSS 26 programı ile çözümlenmiştir. Buna göre elde edilen verilere ilişkin öğretmen adaylarının enerji okuryazarlık düzeylerinin cinsiyet ve enerji konusuyla ilişkili ders alma durumları parametrik testlerden biri olan bağımsız gruplar T-testi ile, sınıf düzeyi tek yönlü varyans analizi (Anova) ile, enerji okuryazarlığı ve eleştirel düşünme eğilimi arasındaki ilişki Pearson Çarpım Momentler Korelasyon ve enerji okuryazarlık düzeylerinin eleştirel düşünme eğilimini yordama durumuna ilişkin Çoklu Doğrusal Regresyon kullanılmıştır. Araştırma sonucunda öğretmen adaylarının enerji okuryazarlık düzeylerinin bilişsel olarak düşük olduğu, cinsiyete göre boyutlar arasında değişiklik gösterdiği, enerji okuryazarlığına ilişkin ders alınma durumunun öğretmen adaylarının enerji okuryazarlık düzeylerini arttırdığı ve enerji okuryazarlığı yüksek olan öğretmen adaylarının eleştirel düşünme eğilimlerinin de yüksek olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
In the developing and changing world order, the need for energy is increasing day by day. In this increase, the consumption of energy resources must be managed correctly. In order to ensure proper energy management, it is necessary to learn the concept of energy, energy resources, production processes, ways of use and protection strategies. However, it is not enough to have only knowledge on this subject, emotions and behaviours are also needed. In this case, energy literacy, which includes knowledge (cognitive), sensitivity, attitude (emotional) and behaviours, emerges. In the studies on energy literacy in the literature, it is stated that students are cognitively inadequate about energy, they are not concerned about energy-related problems and they are reluctant to produce solutions to energy problems. This study aims to examine the relationship between pre-service science teachers' energy literacy and different variables such as critical thinking tendencies, taking courses on energy, grade level and gender. The sample of the study consists of 1st, 2nd, 3rd and 4th grade pre-service science teachers studying in the Science Teacher Education Programme of four state universities in the 2022-2023 academic year. 'Energy Literacy Scale' and "Critical Thinking Dispositions Scale" were used as data collection tools in the study. 'Energy Literacy Scale' was developed by DeWaters, Qaqish, Graham, and Powers (2013) and adapted into Turkish by Güven, Yakar, and Sülün (2019). The 'Critical Thinking Dispositions Scale' was developed by Semerci (2016) to measure the critical thinking dispositions of pre-service teachers. In addition, the demographic information form created by the researchers was used as a data collection tool. The quantitative data obtained were analysed with SPSS 26 software. Accordingly, independent samples T-test, which is one of the parametric tests, was used to analyse the energy literacy levels of pre-service teachers, gender and taking courses related to energy, class level was analysed by one-way analysis of variance (Anova), the relationship between energy literacy and critical thinking disposition was analysed by Pearson Product Moment Correlation and Multiple Linear Regression was used to predict the critical thinking disposition of energy literacy levels. As a result of the research, it was determined that the energy literacy levels of pre-service teachers were cognitively low, there was a difference between the dimensions according to gender, taking courses on energy literacy increased the energy literacy levels of pre-service teachers, and the critical thinking tendencies of pre-service teachers with high energy literacy were also high.