Kara ulaşımı yatırımlarında kamu-özel işbirliği ortaklıkları, risk paylaşım analizleri
Public-private partnerships, risk sharing analysis in land transportation investments
Yazar: ÖZGE BİCAN SAYILIR
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HİKMET BAYIRTEPE
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Yapı İşletmesi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ulaşım = Transportation ; İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: Kamu-özel iş birliği = Public-private partnership ; Kara yolu ulaşımı = Land transportation

Özet:
Kamu kaynaklarının tüm kamu giderlerini karşılamakta yetersiz kalması, sınırlı kamu kaynağının çeşitli yol ve yöntemlerle artırılması ve/veya acil yatırımların bir an evvel gerçekleştirilmesini sağlayacak kaynak yaratılmasını zorunlu kılmaktadır. Çoğunlukla hayati önemi haiz altyapı yatırımları, kaynak ihtiyaçları açısından oldukça büyük ve farklı kaynak gereksinimi doğurmaktadır. İhtiyaç duyulan kaynakların sağlanmasında veya ilave kaynak oluşturulmasında, pek çok ülkede olduğu gibi ülkemizde de kamu ve özel sektör işbirliği (KÖİ) önemli bir seçenek haline gelmektedir. Altyapı projelerinin kaynak ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik farklı kaynakları ihtiva eden yerli ve/veya yabancı özel yatırımcı ortaklıklar kurulabildiği kadar kamu sektörleri ile özel sektör ortaklıkları birlikte KÖİ de oluşturulabilmektedir. Dolayısıyla, KÖİ içinde doğrudan ortak veya taraf olarak en az bir kamu sektör temsilcisi bulunmakta, gerek bu sektörlerin doğası ve yaklaşım farklılıkları nedeniyle yapısal uyumsuzluklar gerekse çok ortaklı bir oluşumun yarattığı ve/veya beraberinde getirdiği pek çok risk akademik bir çalışmaya değer bulunmaktadır. Bu çalışmada, KÖİ açısından olumlu/olumsuz görülen hususları bir arada gözlemlemek, değerlendirmek ve taraf hedef ve amaçlarına uygun, kabul edilebilir yaklaşımlar geliştirmek ve sunmak amaçlarıyla öncelikle ülkemizde KÖİ modeli ile ilgili yasal gelişim, bu modele dayalı gerçekleştirilen ve yürütülen yatırımlar dâhilinde oluşturulan taraf ilişki ve risk paylaşımları kavramsal olarak irdelenmekte ve geniş bir şekilde özetlenmektedir. KÖİ modeli ile gerçekleştirilen ve işletme aşamasına gelen "Gebze-İzmir Otoyolu Projesi" özelinde KÖİ ortakları ve aralarında oluşan risk paylaşımları irdelenmekte ve değerlendirilmektedir. Ayrıca, bu proje odaklı olarak taraflarca algılanan/öğrenilen avantaj ve dezavantajlar belirlenerek, sonraki KÖİ oluşum ve uygulamalarına uyarıcı/yol gösterici bir yaklaşım önerilmektedir.

Abstract:
The insufficiency of public resources to cover all public expenditures, the need to increase limited public resources through various means, and/or the creation of resources to expedite immediate investments have become necessary. Infrastructure investments, frequently crucial, generate significant and diverse resource requirements. Like many countries, including our own, Public-Private Partnerships (PPP) models as an important alternative in securing the needed resources or providing required additional resources. Local and/or foreign private investor partnerships, encompassing various sources of funding for infrastructure projects, can be established, as well as PPPs involving collaborations between public and private sectors. Consequently, within PPPs, there is at least one public sector representative either as a direct partner or a party. Structural disparities arising from the nature and approach differences of these sectors, as well as the many risks associated with a multi-partner formation, have been considered worthy of academic study. The study aims to observe, evaluate, and present positive/negative aspects of PPPs together and to develop and present acceptable approaches in line with sector's goals and objectives. For this purpose, legal developments concerned with PPP models in our country, conceptual examinations of party relationships and risk sharing created within the scope of investments conducted based on this model are primarily analyzed. Within this context, the "Gebze-Izmir Highway Project," which was realized and reached the operational phase through the PPP model, is examined and evaluated concerning PPP partners and the risk-sharing among them. Moreover, advantages and disadvantages perceived/learned by the parties with a focus on this project are determined, and a stimulating/guiding approach is proposed for future PPP formations and applications.