Geodesign yaklaşımı ile peyzaj planlama senaryolarının geliştirilmesi: Trabzon ili örneğinde
Developing landscape planning scenarios with geodesign approach: İn the case of Trabzon province
Yazar: DUYGU AKYOL KUYUMCUOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. SEMA MUMCU
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı / Peyzaj Planlama Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Son dönemde kent merkezlerinde meydana gelen ekonomik gelişme buna bağlı hızlı nüfus artışı ile birlikte kentler kontrolsüz büyüme sürecine girmiştir. Hızlı kentleşmeye neden olan bu büyüme süreci her ülkede olduğu gibi Türkiye'de de benzer şekilde oluşmaktadır. Kırdan kente yönelen nüfus hareketi ile kentler yakın çeperlerine yayılma ya da saçaklanma göstererek büyümekte ve çeperdeki peyzaj yapısının hızlıca bozulmasına neden olmaktadır. Bu bozulma sadece mekânsal boyutta değil, toplumsal ve ekonomik boyutta da değişimlere neden olmaktadır.
Bu sorun üzerine, doğal, yapısal ve sosyal etmenlerin büyüme sürecine katılacağı, buna bağlı olarak peyzajın ve peyzajda meydana gelen değişimin daha iyi tanımlanacağı, böylelikle oluşturulacak olan modelin yere özgü olmasının sağlanacağı bir araştırma modeli ortaya koyulmuştur. Araştırma, planlama sürecinde alan kullanım kararları kapsamında peyzajın (ekolojik, kültürel, sosyal, koruma kullanım dengesi ve ekonomik verileri vb.) çok yönlü özelliğinin göz önüne alınması, bunlara bağlı multidisipliner bir çalışma kapsamında geodesign kuramı çerçevesinde alternatif senaryolar geliştirmeyi, daha sonra bunların içerisinde en uygun olanının karar verilmesi için bir model önerisi sunmayı amaçlamaktadır. Bu nedenle araştırma alanı olarak kır ve kent kullanımının bir arada yer aldığı, Trabzon kent merkezindeki nüfus baskısından oldukça fazla etkilenen ve farklı
soyoekonmoik yapıya sahip kullanıcıların yer aldığı Akçaabat ilçesinde yer alan Söğütlü ve Yıldız
Mahalleleri seçilmiştir. Çalışmanın sonucunda peyzaj tanımı bağlamında özellikle sosyal ve
kültürel verilerin net olarak tanımlanması, sadece doğal faktörlere dayandırılmaması gerektiği
KARAR MODELİ'nde oluşturulan kontrollü ve kontrolsüz büyüme senaryolarında ortaya
koyulmuştur.

Abstract:
With the rapid population growth due to the economic development that has taken place in the city centers in the recent period, the cities have entered into an uncontrolled growth process. This growth process, which causes rapid urbanization, occurs similarly in Turkey as in every country. With the population movement from the countryside to the city, cities are growing by spreading or fringing their close peripheries and causing the rapid deterioration of the landscape structure in the periphery. This deterioration causes changes not only in the spatial dimension, but also in the social and economic dimension. On this problem, a research model has been put forward in which natural, structural and social factors will participate in the growth process, and accordingly, the landscape and the change in the landscape will be better defined, thus ensuring that the model to be created will be site-specific. The research consists of considering the multifaceted features of the landscape (ecological, cultural, social, conservation-use balance and economic data etc.) within the scope of land use decisions in the planning process, developing alternative scenarios within the framework of geodesign theory within the scope of a multidisciplinary study related to these, and then the most recent one among them. It aims to present a model proposal for deciding the appropriate one. For this reason, Söğütlü and Yıldızlı Neighborhoods, located in Akçaabat district, where rural and urban use are located together, affected by the population pressure in Trabzon city center, and users with different socioeconomic structures are located, were chosen as the research area. As a result of the study, it has been revealed in the controlled and uncontrolled growth scenarios created in the DECISION MODEL that especially the social and cultural data should be clearly defined in the context of landscape definition and that it should not be based only on natural factors.