Doğu Karadeniz Bölgesi sahil kuşağı yerel elma çeşit koleksiyonu'ndan (ankara), görünüm ve yeme kalitesi bakımından ümitvar genotiplerin  
seçilmesi ve tanımlanması
Selection and identification of the promising genotypes on the basis of appearence and eating quality in the local apple cultivar collection of Eastern Black Sea region coastal zone maintained in Ankara
Yazar: SAEED DOUSTI
Danışman: PROF. DR. HATİCE DUMANOĞLU
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırma, Doğu Karadeniz Bölgesi sahil kesimine ait 241 yerel elma çeşidi ile Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü'nde bulunan koleksiyon bahçesinde 2013-2016 yılları arasında yürütülmüştür. Sofralık tüketime uygun ve mutlak periyodisite göstermeyen 3'ü yazlık, 13'ü güzlük ve 34'ü kışlık 50 ümitvar yerel çeşit UPOV ve Elma Deskriptörü kriterlerine göre meyve özellikleri yönüyle morfolojik ve SSRs markörler ile genetik olarak karakterize edilmiştir. Çalışmada kontrol olarak 'Summerred' ve 'Royal Gala' yazlık, 'Jonagold' güzlük, 'Granny Smith' ve 'Pink Lady' kışlık standart elma çeşitleri de yer almıştır.

Morfolojik analiz sonuçlarına göre yerel elma çeşitlerinin meyveleri genellikle küçük-orta ya da orta-iri, küresel, meyve kabuğunun zemin rengi sarımsı yeşil, üst rengi sıvama pembe kırmızı, meyve eti dokusu sert ve rengi beyazdır. Meyvelerin albenisi ve yeme kalitesi iyi, meyve etinin yapısı hoş-incedir. Ortalama meyve ağırlığı 74.3-258.2 g, meyve boyu 48.0-71.7 mm, meyve çapı 54.3-77.3 mm, boy/çap oranı 0.76-1.03, SÇKM miktarı %11.8-16.9, titre edilebilir asitlik değeri %0.27-1.78 arasındadır. Yerel elma çeşitlerinin büyük çoğunluğunda meyve eti + kabuk dokusunun antioksidan aktivitesi, meyve eti dokusundan 1.2-4.2 ve toplam fenolik bileşik miktarı 1.2-3.6 kat daha fazladır. Meyve özelliklerine göre yapılan değerlendirmeler sonucunda 50 ümitvar yerel elma çeşidi arasından 3'ü yazlık, 4'ü güzlük ve 10'u kışlık olmak üzere toplam 17 yerel çeşit öne çıkmıştır. Bunlar, 41 (Aşısız Elma), 50 (Yazlık Elma), 150 kodlu yazlık, 103 (Arap Kızı), 111, 180 (Arap Kızı-Trabzon), Ü-8 kodlu güzlük ve 29 (Ham Elma), 46 (Çıngıraklı Elma), 58 (Tatlı Elma), 93, 100 (Sabuncular Sivri Elma), 120 (Hemşin Elması), 131, 152 (Demir İyidere Çizgili), 194 (Ferik Elması), A-1 kodlu  kışlık yerel çeşitlerdir.

Bu çalışmada, 13 SSR markör ile yapılan genetik analizlerde toplamda 176 allel (ortalama 13.53) elde edilmiştir. CH02c06 (PI: 0.04) lokusu ayrım gücü en yüksek lokus olarak bulunmuştur. Beklenen heterozigotluk (He) değeri 0.778-0.898 arasında ve ortalama 0.848 olarak, gözlenen heterozigotluk (Ho) değeri 0.509-0.909 arasında ve ortalama 0.795 olmuştur. Genotipler arasındaki benzerlik oranı %3 ile %84 arasında belirlenmiştir. Homonim ve sinonim gruplar ve aynı genotipler tespit edilmemiştir.

Abstract:
This study was carried out on 241 local apple genotypes of coastal areas of the Black Sea Region which were planted in experimental orchard at Ankara University Faculty of Agriculture, Department of Horticulture in between 2013 and 2016.  50 promising cultivars consisting of 3 summer type,, 13  fall type and 34 winter type were selected based on suitability for fresh consumption and without alternate bearing. They were characterized by morphological traits as fruit attributes based on UPOV and apple descriptor and by genetic analysis of SSRs markers. Standard cultivars of Summerred - Royal Gala, Jonagold, Granny Smith - Pink Lady served as control for summer, medium season and winter types, respectively.

Morphological analyses showed that local apple varieties were, in general, small to medium or medium to large, globose, flesh was firm and white in color, fruit attractiveness and eating quality was good, and texture was fine. The average fruit weight was 74.3-258.2 g, fruit length was 48.0-71.7 mm, fruit diameter was 54.3-77.3 mm, length/diameter ratio was 0.76-1.03, flesh firmness 71.7-104.8 N, SSC was %11.8-16.9, titratable acidity was %0.27-1.78. In most of the genotypes, antioxidant capacity and total phenolic content of flesh+ skin was 1.2-4.2 and 1.2-3.6 times was higher than the flesh, respectively. Among the 50 genotypes, 3 summer type, 4 fall type and 10 winter type genotypes, 17 in total, were found promising based on pomology. These were; no 41 (Aşısız Elma), 50 (Yazlık Elma), 150 (summer type); 103 (Arap Kızı), 111 and 180 (Arap Kızı-Trabzon), Ü-8 (fall type), 29 (Ham Elma), 46 (Çıngıraklı Elma), 58 (Tatlı Elma), 93 and 100 (Sabuncular Sivri Elma), 120 (Hemşin Elması), 131 and 152 (Demir İyidere Çizgili), 194 (Ferik Elması), A-1 (Winter type). 

Genetic analysis showed that total of 176 alleles (average 13.53) were generated by 13 SSR markers. CH02c06 was the most informative marker (PI: 0.04). He was 0.848 with a range of 0.778-0.898. Ho was 0.795 with a range of 0.509-0.909. Genetic similarity extended from 3 to 84%. No synonyms and homonym groups or identical cultivars were detected.