Somut olmayan kültürel mirasın risk alanları: Toplumsal uygulama, festivaller ve ritüeller
Risk areas of intangible cultural heritage: Social practices, festivals and rituals
Yazar: FATMA NUR SARICAOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. AHMET ERMAN ARAL
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı / Türk Halk Bilimi (Folklor) Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore
Dizin: Bereket = Abundance ; Festivaller = Festivals ; Halk bilimi = Folklore ; Risk = Risk ; Ritüel = Ritual ; Somut olmayan kültürel miras = Intangible cultural heritage ; UNESCO = United Nation Educational Scientific and Cultural Organization

Özet:
Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü UNESCO'nun 17 Ekim 2003 tarihinde kabul ettiği Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi, sözleşmeye taraf olan devletlerin somut olmayan kültürel miraslarını korumaya yönelik hazırlanmış ve yürürlüğe girmiş olan bir sözleşmedir. Sözleşme metninde somut olmayan kültürel miras tanımına giren unsurlar, "a) Somut olmayan kültürel mirasın aktarılmasında taşıyıcı işlevi gören ve dille birlikte sözlü gelenekler ve aktarımlar", "b) Gösteri sanatları", "c) Toplumsal uygulama, ritüeller ve festivaller", "doğa ve evrenle ilgili bilgi ve uygulamalar" ve "e) el sanatları" olmak üzere beş ana başlık altında belirmektedir. Taraf Devletler SOKÜM Sözleşmesinin yönergeleri doğrultusunda somut olmayan kültürel miras unsurlarını ilgili Hükûmetler Arası Somut Olmayan Kültürel Miras Komiteleri'ne sunarak, "Acil Koruma Gerektiren Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi", "İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsilî Listesi" ve "Korumanın İyi Uygulamaları Kaydı Liste"lerine kaydettirmektedirler. İlgili listelere kaydedilen unsurlar; ilgili Taraf Devletler tarafından Sözleşmenin temel ve etik ilkelerine bağlamında korunmaya ve aktarılmaya çalışılmaktadır. Taraf Devletler ilgili unsurun uygulanmasını ve aktarımı sağlamak için çeşitli faaliyetlerde bulunmakta; resmî ve resmî olmayan kurumlarla iş birlikleri sağlanmakta ve yapılan bu faaliyetler, adaylık dosyalarında, acil koruma listesi periyodik raporlarda ve Taraf Devletlere ait periyodik raporlarda verilmektedir. Fakat ilgili Taraf Devletler tarafından uygulanan koruma planlarının ya da doğrudan ilgili unsurların karşılaşmış oldukları risk alanları, söz konusu somut olmayan kültürel miras unsurun uygulanmasını ve aktarılmasını sekteye uğratabilir. Bu risk alanları, "olumsuz tutum", "demografik sorunlar", "bağlamından kopma", "çevresel bozulma", "zayıflamış uygulama ve aktarım", "küreselleşme", "yeni ürünler ve teknikler", "nesnelerin veya sistemlerin kaybı" ve "ekonomik baskı" olarak sıralanmaktadır. Bu çalışmada, belirtilen listelerde bulunan "toplumsal uygulamalar, festivaller ve ritüeller"lerden seçili olan on beş unsur; SOKÜM Sözleşmesinin koruma yönergelerine, karşılaştıkları tehdit alanlarına ve ilgili Taraf Devletlerin ilgili unsurun karşılaştığı risk alanlarına yönelik yapmış oldukları koruma planlarına göre incelenmiştir

Abstract:
The Convention for the Safeguarding of Intangible Cultural Heritage, adopted by UNESCO, the United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization, on 17 October 2003, is a convention prepared and entered into force to safeguarding the intangible cultural heritage of the States Party to the Convention. In the text of the Convention, the elements included in the definition of intangible cultural heritage are defined under five main domains: oral traditions and expressions, including language as a vehicle of the intangible cultural heritage; performing arts; social practices, rituals and festive events; knowledge and practices concerning nature and the universe and traditional craftsmanship. In line with the guidelines of the Convention, States Parties submit their intangible cultural heritage elements to the relevant lists, Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity; List of Intangible Cultural Heritage in Need of Urgent Safeguarding; Register of Good Safeguarding Practices. Elements inscribed on the relevant lists are sought to be safeguarded and transferred by the States Parties concerned in the context of the fundamental and ethical principles of the Convention. States Parties undertake various activities to ensure the implementation and transmission of the elements; cooperation with official and non-official institutions is ensured and these activities are in nomination files, report on the status of an element inscribed on the list of intangible cultural heritage in need of urgent safeguarding and periodic report of States Parties. However, the risk areas faced by the safeguarding plans implemented by States Parties or by directly the elements may hinder the implementation and transmission of the intangible cultural heritage. These risks include "negative attitudes", "demographic issues", "decontextualization", "environmental degradation", "weakened practice and transmission", "cultural globalization", "new products and techniques", "loss of objects or systems" and "economic pressure". In this study, selected elements from the social practices, rituals and festive events in the ICH List were examined according to the safeguarding guidelines of the Convention, the threat areas that they faced and safeguarding plans of the States Parties for the risk areas faced by the element.