Çağdaş Amerikan sinemasında Christopher Nolan ve bilinçdışı kavramının biçimsel bir yapı olarak kullanımı
Christopher Nolan and the use of the unconscious concept as a formal structure in contemporary American cinema
Yazar: DENİZ ÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. TUĞBA ELMACI
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Medya ve Kültürel Çalışmalar Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology ; Radyo-Televizyon = Radio and Television

Özet:
Bu tez çalışması, Christopher Nolan'ın sinematografisinde bilinçdışı kavramının
sinematografik bir biçim olarak kullanımını derinlemesine incelemektedir. Çalışma,
psikanaliz ve sinema arasındaki karmaşık ilişkiyi bilinçdışı kavramı çerçevesinde ele
almakta ve bu kavramın Nolan'ın eserlerindeki çok boyutlu sinematik tezahürlerini analiz
etmektedir. Araştırmanın odak noktasını oluşturan Memento, Insomnia, The Prestige ve
Inception filmlerindeki karakter analizleri, psikanalizin nevrotik kişilik tipolojileri temel
alınarak gerçekleştirilmiş; karakterlerin davranış örüntüleri ise Amerikan Psikiyatri
Birliği'nin DSM-5 (2013) kriterleri doğrultusunda kategorize edilerek SPSS yazılımı
aracılığıyla istatistiksel analize tabi tutulmuştur. Çalışmanın bulguları, Nolan'ın bilinçdışını
sinematik dilin merkezine konumlandırdığını ve anlatı yapısının ayrılmaz bir bileşeni haline
getirdiğini ortaya koymaktadır. Elde edilen veriler, yönetmenin bilinçdışını somutlaştırmak
için kullandığı yenilikçi teknikleri ve bu tekniklerin izleyici algısı üzerindeki çok katmanlı
etkilerini gözler önüne sermektedir. Sonuç olarak, Nolan'ın özgün yaklaşımının çağdaş
sinemanın psikanalitik anlatı sınırlarını genişlettiği ve sinema pratiğinden film teorisine
uzanan geniş bir yelpazede yeni epistemolojik perspektifler sunduğu tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Bilinçdışı, Christopher Nolan, Psikanaliz, Sinema, Anlatı
Yapısı, Çağdaş Amerikan Sineması

Abstract:
This dissertation offers an in-depth examination of the utilization of the unconscious
as a cinematographic form in Christopher Nolan's body of work. The study addresses the
complex relationship between psychoanalysis and cinema through the lens of the
unconscious, analyzing its multidimensional cinematic manifestations in Nolan's works.
Character analyses in the focal films Memento, Insomnia, The Prestige, and Inception were
conducted based on psychoanalytic neurotic personality typologies; behavioural patterns
were categorized according to the American Psychiatric Association's DSM-5 (2013) criteria
and subjected to statistical analysis using SPSS software. The findings of the study
demonstrate that Nolan positions the unconscious at the centre of cinematic language,
integrating it as an inseparable component of narrative structure. The data obtained reveal
the innovative techniques employed by the director to concretize the unconscious and their
multilayered effects on viewer perception. In conclusion, it has been determined that Nolan's
unique approach expands the psychoanalytic narrative boundaries of contemporary cinema,
offering new epistemological perspectives across a broad spectrum ranging from cinematic
practice to film theory.
Keywords: Unconscious, Christopher Nolan, Psychoanalysis, Cinema, Narrative
Structure, Contemporary American Cinema