Elazığ il merkezinde beslenme okuryazarlığı düzeyinin ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi
Determination of nutrition literacy level and affecting factors in Elaziğ province center
Yazar: MEHMET AKİF AÇIKKAPU
Danışman: PROF. DR. AYŞE FERDANE OĞUZÖNCÜL
Fırat Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme okuryazarlığı = Nutrition literacy ; Elazığ = Elazığ ; Yetişkinler = Adults

Özet:
Bu araştırmada Elazığ il merkezinde erişkinlerde beslenme okuryazarlığı (BOY) düzeyi ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi amaçlanmıştır.
Kesitsel/Tanımlayıcı tipte olup araştırmanın evrenini Elazığ il merkezi aile sağlığı Merkezlerine kayıtlı 20-64 yaş arası erkek ve kadın nüfus oluşturmaktadır. Araştırmada minimum örnek büyüklüğüne ulaşmak için beklenen sıklık %50 seçilerek, %95 güven aralığı ve %4 hata payı ile Epi Info programında örneklem 599 kişi olarak hesaplanmıştır. Araştırmanın verileri, tanımlayıcı özellikler ve yetişkinlerde beslenme okuryazarlığı değerlendirme aracı anket formunu içeren veri toplama aracı ile Ekim-Aralık 2018 tarihlerinde gözlem altında toplanmıştır. Elde edilen veriler; ortalamalar, yüzdeler, ki-kare testi ve lojistik regresyon analizi ile değerlendirilmiştir.
Araştırma katılan bireylerin yaş ortalaması 35.48±11.8, %53.3'ü erkek olup %52.9'u yeterli beslenme okuryazarlığı düzeyine sahiptir. Bireylerin %53.4'ünün genel beslenme bilgisi, %23.9'unun okuduğunu anlama ve yorumlama, %22.7'sinin besin grupları, %93.8'inin porsiyon miktarları ve %87.5'inin gıda etiketi okuma ve temel matematik BOY alt boyutlarına ilişkin düzeyleri ''yetersiz'' bulunmuştur. Beslenme okuryazarlığı ile BOY'u etkileyen bazı faktörlerin arasındaki ilişkinin incelendiği lojistik regresyon modelinde eğitim durumunun yükselmesi, gelir düzeyi artması ve genel sağlık durum algısının iyi ve üzeri olması beslenme okuryazarlığı düzeyini olumlu etkilediği bulunmuştur.
Sonuç olarak; Elazığ il merkezinde araştırma kapsamına alınan kişilerin yarsından fazlasının beslenme okuryazarlığı düzeyi yeterli olup BOY'un yaş, cinsiyet, medeni durum, çocuk sahibi olma durumu, diyetisyene başvuru durumu ve hastalık durumu gibi faktörlerden etkilenmediği bulunmuştur. Dünyada ve ülkemizde yeteri kadar çalışma bulunmadığından beslenme okuryazarlığı ile BOY'u etkileyen faktörleri değerlendirebilmek için daha fazla çalışmalara ihtiyaç vardır.
Anahtar Kelimeler: Yetişkin, beslenme okuryazarlığı, etkileyen faktörler

Abstract:
DETERMINATION OF NUTRITION LITERACY LEVEL AND AFFECTING FACTORS IN ELAZIĞ PROVINCE CENTER
In this study, it was aimed to determine the nutrition literacy (BOY) level and the influencing factors in adults in Elazig city center.
It is a cross-sectional/descriptive type, and the population of the study consists of male and female population between the ages of 20-64, registered in the family health centers of Elazig province center. In order to reach the minimum sample size by selecting %50 the expected frequency, and 95% confidence interval, and 4% error rate, and the sample was calculated 599 in Epi Info program. The data of the study was collected under observation between October and December 2018 with the data collection tool including descriptive characteristics and adult nutrition literacy assessment tool questionnaire. The data were evaluated by means, percentages, chi-square test and logistic regression analysis.
The average age of the participant people was 35.48±11.8 years, 53.3% of them were men and 52.9% had adequate nutritional literacy level. Nutritional literacy subscales of individuals; 53.4% general nutrition knowledge, 23.9% reading comprehension and interpretation, 22.7% food groups, 93.8% portion amounts and 87.5% food label reading and basic mathematics levels were found to be inadequate.  In the logistic regression model, in which the relationship between nutrition literacy and some factors affecting it, was examined, higher education level, increased income level, and good general health perception were found to affect nutrition literacy level positively.
As a result, more than half of the people who are included in the research in the city center of Elazig are found to have adequate nutritional literacy, and nutrition literacy was not affected by factors such as age, gender, marital status, having a child status, dietician admission status, and disease status. Since there are not enough studies in the world and in our country, more studies are needed to evaluate nutrition literacy and factors affecting it.
Key words: Adult, nutrition literacy, the affecting factors