Kültürel miras odaklı mahalle yenilemesi: Muhsine Hatun ve Şehsuvar Bey mahalleleri örneği
Cultural heritage focused neighborhood renovation: The case of Muhsine Hatun and Şehsuvar Bey neighborhoods
Yazar: SÜMEYYE BABAYUSUF
Danışman: PROF. DR. HATİCE ARZU KOCABAŞ DİREN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Koruma ve Yenileme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Kültürel mirası kavramının kapsamı ve tanımı zaman içerisinde değişiklik göstermiş olup tek yapı ölçeğinden yapıların çevreleri ile korunması yaklaşımına evrilmiştir. İçinde bulunduğumuz 2021 yılı itibari ile ise kentsel koruma yaklaşımı bağlamında iklim değişikliği, risk yönetimi gibi konuların önem kazandığı görülmektedir. Kültürel mirasın korunması konusu için koruma ve yenileme arasındaki ilişkinin; artan nüfus ve ihtiyaçları sağlaması gereken kentsel gelişim ile somut ve somut olmayan kültürel miras değerlerinin korunması konularının bir arada işlenmesi gereklidir. Ayrıca kültürel miras korunurken alanda/yapıda yaşayan/bağı bulunan ya da dolaylı olarak etkilenen aktörlerin planlamaya katılımı, sürdürülebilir kentsel koruma ve kentsel gelişim için önem taşımaktadır. Günümüzde kültürel mirasın korunması çalışmalarında katılımın oynadığı rolün önemi kabul edilmiş olsa da ülkemizde pratikte koruma çalışmalarının ağırlıklı olarak fiziki mekâna indirgendiği ve ekonomik beklentiler çerçevesinde geliştiği, sosyal boyutun ve çevresel boyutun göz ardı edildiği, katılımın pasif olarak gerçekleştiği görülmektedir. 
Tez çalışması kapsamında 21. yüzyıl İstanbul'unun değişen ve hızla dönüşen kentsel ve mahalle mekânının hem sit alanı hem yenileme alanı hem de Dünya Miras Alanı niteliği taşıyan İstanbul, Tarihi Yarımada'daki Muhsine Hatun (Kumkapı) ve Şehsuvar Bey (Kadırga) Mahalleleri üzerinden irdelenmesine yer verilmektedir. Bu arazi tespit çalışması temelli çalışma kapsamında seçilen mahallelere ilişkin güncel fiziksel doku, sosyal ve ekonomik yapı verileri derlenmiştir. Saha çalışmasının temel gerekçesini ise tarihi bina stokuna ilişkin güncel veri bulunmadığından, parsel bazında özgün tescil fişlerinin hazırlanması oluşturmuştur. Bu özgün tespitler ve mahalle profili kullanılarak, bir eylem planı önerisi sunulmaktadır.
Güncel analizler ve saha çalışması kapsamında, sistematik ikincil verilerin değerlendirilmesi ve 800 tarihi parsel ve binanın tespit ve yorumlarını içeren fişlerin hazırlanması ile veri bankası oluşturulması yöntemleri kullanılmıştır. Yenilikçi ve çok paydaşlı bu çalışma kapsamında öncelikle değişen ve dönüşen kent dokusu odaklı mahalle profili hazırlanmıştır. Mahalle mekânının güçlü-zayıf-fırsat-tehdit (GZTF) içeren niteliklerinin belirlenmesi esaslı, bu mevcut durum analizi için koruma odaklı stratejik plan analiz yöntemi kullanılmıştır. 
Bu temel analiz sonuçları esas alınarak, mahalle gelecek tahayyülünü ifade eden vizyon ve eylem planı temaları belirlenmiştir. Bu eylem plan temaları, mahallede ada ve parsel bazında yapılan tespitler doğrultusunda detaylandırılmıştır. Tez çalışması, ağırlıklı olarak mekânda yapılan özgün tespit çalışmaları ile paydaşların katılım ve katkıları kapsamında revize edilerek netleştirilen yaklaşımları esas almaktadır. 
Bu çok paydaşlı ve yenilikçi tez çalışması kapsamında mahallelerin sivil mimari bina stokuna ilişkin geliştirilen özgün yöntem ile elde edilen bulgular uygulamaya yönelik güncel ve öncü adım niteliği taşımaktadır. 

Anahtar Kelimeler: İstanbul, Tarihi Yarımada, Kültürel Miras, Muhsine Hatun Mahallesi, Şehsuvar Bey Mahallesi, mahalle yenileme

Abstract:
The scope and definition of the concept of cultural heritage has changed over time and has evolved from a single building scale to the approach of protecting buildings with their surroundings. As of 2021, it is seen that issues such as climate change and risk management have gained importance in the context of the urban protection approach. The relationship between conservation and renewal for the protection of cultural heritage; Increasing population and urban development, which must meet the needs, and the protection of tangible and intangible cultural heritage values should be handled together. In addition, while the cultural heritage is protected, the participation of the actors who live in the area / structure or are indirectly affected by it, is important for sustainable urban conservation and urban development. Although the importance of participation in the protection of cultural heritage has been accepted today, it is seen that in practice in our country, conservation studies are mainly reduced to physical space and developed within the framework of economic expectations, social and environmental dimensions are ignored, and participation is passive.
This thesis focusses on Muhsine Hatun (Kumkapı) and Şehsuvar Bey (Kadırga) Neighbourhoods of Historic Peninsula, Istanbul, both of which are designated Conservation Areas, Renewal Areas and World Heritage Sites. This field work-based research provides the basic evidence relating to the current state of the urban physical environment at the level of selected neighbourhoods on historic physical fabric, social and economic characteristics. The intention was to undertake surveying on the site to compile data related to the state of the historic building stock and generate registries on a plot-by-plot basis. An action plan proposal is presented using these unique determinations and the neighborhood profile.
In undertaking this review and the fieldwork, a number of methods associated with systematic reviewing of secondary data and registering 800 historic building entries into our data-base were applied. This research was undertaken in the context of an innovative and multi-stakeholder atelier work, focusing primarily on the preparation of a neighbourhood profile with an emphasis on changing and transforming urban fabric. The conservation oriented strategic planning tool SWOT (strong-weak-opportunitythreat) analysis was employed to undertake the neighbourhood baselining. 
Based on these basic findings, themes of healthy neighbourhood vision and action plan was identified. Action plan proposal was detailed with the use of plot-by-plot and site-based findings. The thesis work consists of mainly first of its kind identification and recordings along with revisions of principles secured via feed-back sessions from the stakeholders 
In the context of this multi-stakeholder thesis work, the findings obtained by the original method developed for the civic architecture building stock of the neighbourhoods are up-todate and pioneering steps towards implementation.

Keywords: Istanbul, Historical Peninsula, Cultural Heritage, Muhsine Hatun Neighbourhood, Şehsuvar Bey Neighbourhood, neighbourhood planning