Multipl skleroz hastalarında sanal gerçeklik teknolojisi kullanımının uyku kalitesi ve mental iyi oluş durumuna etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of the use of virtual reality technology on sleep quality and mental well-being in multiple sclerosis patients
Yazar: HATİCE YAĞCI KARAMANLI
Danışman: PROF. DR. NURAY BİNGÖL
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Nöroloji = Neurology ; İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Amaç: Bu araştırma multipl skleroz hastalarında sanal gerçeklik teknolojisi kullanımının uyku kalitesi ve mental iyi oluş durumuna etkisinin değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır.
Materyal ve Metot: Ön test-son test modelli randomize kontrollü olarak planlanan bu çalışma Haziran 2023- Aralık 2024 tarihleri arasında yürütülmüştür. Uygulama Şubat-Eylül 2024 tarihleri arasında, Erzurum Şehir Hastanesine başvuru yapan Multipl Skleroz tanılı bireyler ile gerçekleştirildi.  21 deney, 22 kontrol grubu olmak üzere toplam 43 hasta ile tamamlanan araştırmada deney grubuna 6 hafta boyunca haftada 2 kez sanal gerçeklik gözlüğü kullanılarak 3600 doğa videoları izletilmiştir. Veri toplama aracı olarak Hasta Tanıtım Formu, Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi (PUKİ) ve Warwick-Edinburgh Mental İyi Oluş Ölçeği (WEMİOÖ) kullanılmıştır.
Bulgular: Uygulama öncesi deney ve kontrol grubunun PUKİ ve WEMİOÖ puan ortalamaları arasında anlamlı bir fark olmadığı tespit edildi (p>0.05). Deney grubunun 6 haftalık sanal gerçeklik uygulaması sonrasında alışılmış uyku etkinliği (p<0.05), uyku bozukluğu (p<0.05), gündüz işlev bozukluğu (p<0.05), ve PUKİ toplam puan ortalamasının (p<0.05), uygulama öncesine göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha düşük olduğu tespit edilmiştir. Deney grubunda WEMİOÖ puan ortalaması uygulama öncesi 56.1±10.8 iken uygulama sonrasında 59.4±7.8 olarak bulunmuştur. Bu fark istatistiksel olarak anlamlı (p<0.05) olup, mental iyi oluş düzeyinin arttığını göstermektedir.
Sonuç: MS hastalarının uyku kalitesinin düşük olduğu olduğu, ön test puanlarına göre mental iyi oluş düzeyi arttıkça uyku kalitesinin de arttığı tespit edildi. Uygulama yapılan deney grubunda, 6 hafta sonunda mental iyi oluş düzeyinin ve uyku kalitesinin iyileştiği sonucuna varıldı. VR tabanlı bu müdahale hemşirelik bakımının bir parçası olarak kullanıldığında bakım kalitesini artırabileceği düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Hemşirelik, mental iyi oluş, multipl skleroz, sanal gerçeklik, uyku kalitesi

Abstract:
Aim: This study evaluated the effect of virtual reality technology use on sleep quality and mental well-being in patients with multiple sclerosis.
Material and Method: This randomized controlled study with the pretest-posttest model was conducted between June 2023 and December 2024. The application was carried out between February and September 2024 with individuals diagnosed with Multiple Sclerosis who applied to Erzurum City Hospital.  In the study, which was completed with 43 patients (21 experimental and 22 control groups), the experimental group was shown 3600 nature videos using virtual reality glasses twice a week for 6 weeks. Patient Information Form, Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI), and Warwick-Edinburgh Mental Well-being Scale (WEMWBS) were used as data collection tools.
Results: It was determined that there was no significant difference between the mean scores of PSQI and WEMWBS of the experimental and control groups before the intervention (p>0.05). It was determined that the mean scores of habitual sleep activity (p<0.05), sleep disturbance (p<0.05), daytime dysfunction (p<0.05), and PSQI total score (p<0.05) of the experimental group after the 6-week virtual reality intervention were statistically significantly lower than before the intervention. In the experimental group, the mean WEMWBS score was 56.1±10.8 before the intervention and 59.4±7.8 after the intervention. This difference was statistically significant (p<0.05), indicating that the level of mental well-being increased.
Conclusion: It was determined that sleep quality is poor in MS patients, and according to the pre-test scores, as the level of mental well-being increased, sleep quality also increased. It was concluded that the level of mental well-being and sleep quality improved at the end of 6 weeks in the experimental group. It is thought that this VR-based intervention can improve the quality of care when used as a part of nursing care.
Keywords: Mental well-being, multiple sclerosis, nursing, sleep quality, virtual reality