Kasas sûresindeki mezîd fiil bâblarının manaya etkisi
The effect of mazid verbs in the Kasas Surah on the meaning
Yazar: ESMANUR ŞİMŞEK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATİH ULUGÖL
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Biçimbilim = Morphology ; Dil bilgisi-eylem = Grammar-verb ; Kasas suresi = Kasas sura ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Mana = Meaning ; İslamiyet = Islam

Özet:
Geniş kelime yelpazesi ve zengin bir anlam dünyasına sahip olan Arapçanın yapısal özelliklerinden biri kelime türetme yöntemidir. Çekimli/bükümlü diller ailesinden olan Arapçada bu kelime türetimi, iştikâk diye tabir edilen yöntemle bazı esaslara bağlı kalınarak yapılmaktadır. Bu çalışma ise iştikâkın, mücerred fiillerden mezîd fiil bâblarının türetilmesi boyutunu konu edinmektedir. Mücerred bir kelimenin farklı vezinler kullanılarak nasıl türetildiği incelendiğinde, bu kelimenin sanki eritilerek parçalara ayrıldığı sonra da kalıba döküldüğü ve bu sayede birtakım yeni anlamlar kazandığı görülür. Dolayısıyla mezîd fiil bâblarının, kelimeye yeni manalar katarak dilde genişliği ve zenginliği sağladığı söylenebilir.
Çalışmada mezîd fiiller, belli bir çerçeveyle ve somut bir zeminde incelenmek adına Kasas sûresi üzerinden ele alınmıştır. Arapçanın inceliklerini eşsiz bir şekilde sunan Kur'ân âyetleri, mezîd fiillerin kullanımı hususunda da mühim bir örneklik teşkil etmektedir.
Çalışmada öncelikle konunun zeminini oluşturmak adına birinci bölümde, Arapçada mezîd fiil bâbları konusu başlıklar halinde işlenmiştir. Ardından gelen ikinci bölümde ise Kasas sûresindeki mezîd fiiller üzerinden bâbların manaya ne gibi etkilerde bulunduğu, bir fiilin mezîd olmakla ne gibi anlamlar kazandığı konusu bâb başlıkları altında ele alınmıştır.
Sonuç olarak Arap dilinde mezîd fiil bâblarını ve anlamlarını iyi bilmenin, Kur'ân âyetlerini ve inceliklerini anlama hususunda yol gösterici olacağı düşünülmektedir. Bu amaçla âyetler üzerinden işlenen konu, fiil yapılarının manaya olan etkisini de daha net ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler: Kasas sûresi, mezîd fiil, bâb, sarf.

Abstract:
One of the structural features of Arabic, which has a wide range of words and a rich world of meaning, is the method of word derivation. In Arabic, which is one of the inflected languages, this word derivation is made by adhering to some principles with the method called eshteqoak. This study, on the other hand, deals with the derivation of mazid verbs from mujarrad verbs. When it is examined how a mujarrad verb is derived by using different meters, it is seen that this word is melted into pieces and then poured into a mold and thus gains some new meanings. Therefore, it can be said that mazid verbs add new meanings to the word and provide breadth and richness in the language.
In the study, mazid verbs are handled through the Kasas surah in order to be examined within a certain framework and on a concrete ground. The verses of the Qur'an, which present the subtleties of Arabic in a unique way, also constitute an important example in the use of mazid verbs.
In the study, first of all, in order to form the basis of the subject, in the first chapter, the subject of mazid verbs in Arabic is covered under headings. In the second part that follows, the effects of the babs on the meaning through the mazid verbs in the Kasas surah and what kind of meanings a verb gains by being mazîd are discussed under the headings of the chapters.
As a result, it is thought that knowing the mazid verbs and their meanings well in the Arabic language will be a guide for understanding the verses and subtleties of the Qur'an. For this purpose, the subject, which is processed through the verses, reveals the effect of verb structures on the meaning more clearly.
Keywords: Surah Kasas, mazid verb, bab, morphology.