Determinant ileri domates hatlarında çiçek tozu ve yumurtalık kalitesinin meyvede tohum bağlama ve tohum üretimine olan etkisinin belirlenmesi
Determination of the effect of pollen and ovary quality on fruit seed setting and seed production in determinant advanced tomato lines
Yazar: BEYZA KARSAVURDAN
Danışman: PROF. DR. ERSİN POLAT
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada, ileri seviyedeki (F5 ve üzeri) bodur domates hatlarında polen canlılığının tohum verimine olan etkisi araştırılmıştır. Çalışma Enza Zaden Tarım Ar-Ge Taş. ve Tic. Şirketi'nin arazi ve laboratuvarlarında yürütülmüş, genotip olarak şirketin gen havuzundaki beef ve plum özellik gösteren bodur domates grubuna ait ileri domates hatları kullanılmıştır.

Araştırmada, melezleme için kullanılan baba ebeveynde polen canlılığı; %20, %40, %60 seviyesinde oluşturularak tozlama yapılmıştır. Araştırmada; stigma kalınlığı, stil uzunluğu, stigma polen yük kapasitesi (%), stigmada üzerinde bulunan canlı polen sayısı, ovaryum çapı, stigma boyu, stil çapı, tutmayan melez sayısı, meyve çapı ve boyu, ortalama meyve ağırlığı, meyve rengi, SÇKM, meyvedeki fruktoz ve glukoz değerleri, klorofil değerleri ve ovül sayısı ile ilgili ölçümler yapılmıştır.

Araştırma sonucunda, %20, %40 ve %60 oranlarında polen canlılıklarının SÇKM, meyve ağırlığı ve tutmayan melez sayısı üzerine etkisi istatistiksel olarak önemsiz bulunmuş ancak genotipler üzerine etkisi istatistiksel olarak önemli bulunmuştur. SÇKM'ye etkisi bakımından en yüksek değer ise 23TSPL.0059 (%4.96) genotipinden elde edilirken ortalama meyve ağırlığına etkisinde 210.56 g'lık ortalama ile 23TSPL.0072 genotipi en yüksek değere sahiptir. Tutmayan melez sayısı bakımından ise en yüksek değerin 15.44 adet ile 23TSPL.0043 genotipine ait olduğu elde edilmiştir. Farklı polen canlılıklarının tohum sayısına etkisi ve genotipler arasında da tohum sayısına etkisi istatistiksel olarak önemli bulunmuştur. %20 polen canlılığına ait ortalama tohum sayısı 65.51 adet, %40 canlılık için 77.78 adet ve %60 canlılık için 76.34 adet elde edilmiştir. Canlılıkların genotiplere etkisine bakıldığında en yüksek tohum sayısı değerinin 138.56 adet ile 23TSPL.0044 genotipinden elde edildiği tespit edilmiştir. 23 TSPL.0082 (97.9) klorofil içeriği, 23TSPL.0046 ve 23TSPL.0072 (%5.17) SÇKM, 23TSPL.0071 (238.33 g) meyve ağırlığı, 23TSPL.0045 (200 adet) tohum sayısı, 23TSPL.0086 (%29.33) fruktoz, 23TSPL.0061 (%24.97) glukoz, 23TSPL.0091 (9.2 cm) meyve boyu, 23TSPL.0045 (8.1 cm) meyve çapı, 23TSPL.0064 (46.87 C*) Chroma, 23TSPL.0076 (59.9 h°) Hue açısı, 23TSPL.0058 (46.07) L*, 23TSPL.0066 (%87.17) stigmadaki polen canlılığı, 23TSPL.0082 (97.9 adet), stigmadaki canlı polen sayısı, 23TSPL.0093 (4.27 mm) ovaryum çapı, 23TSPL.0071 (408.33 adet) ovül sayısı, 23TSPL.0077 (60 µm) stigma boyu, 23TSPL.0077 (35.33 µm) stigma kalınlığı, 23TSPL.0077 (45 µm) stil çapı, 23TSPL.0086 (9.17 mm) stil uzunluğu parametrelerinde en yüksek değerleri veren genotiplerdir. 

Korelasyon ilişkisinde ise tohum sayısı ile stil uzunluğu, glukoz ve meyve boyu negatif korelasyon göstermiştir. Bu parametrelerin değerleri arttıkça tohum sayısı azalmakta ya da bu değerler azaldıkça tohum sayısı artmaktadır. Tohum sayısı ile ovül sayısı (0.637), ovaryum çapı (0.337), stil çapı (0.512), stigma boyu (0.529), stigma kalınlığı (0.433), stigmadaki canlı polen sayısı (0.458), meyve çapı (0.707), Hue değeri (0.304) ve meyve ağırlığı (0.675) parametreleri arasında pozitif korelasyon katsayısı değerleri ile P<0.01 düzeyinde önemli bulunmuştur. Klorofil (0.029), stigmadaki polen canlılığı (0.175), SÇKM (0.119), fruktoz (0.073), L* (0.063) ve Chroma (0.158) parametreleri ile tohum sayısı arasında pozitif korelasyon olduğu tespit edilmiştir. Melez meyvelerinde ise %20 ve %60 polen canlılığında SÇKM'nin tohum sayısına etkisi önemsiz bulunmuş ancak %40 canlılık için 0.186* katsayısı ile pozitif korelasyon göstermiştir. %20, %40 ve %60 polen canlılığında meyve ağırlığının tohum sayısına etkisi sırasıyla 0.654***, 0.635*** ve 0.618*** katsayılarıyla pozitif korelasyon göstermiştir.

Abstract:
In this study, the effect of pollen viability on seed yield in advanced determinant tomato lines (F5 and above) was investigated. Study, Enza Zaden Tarım R&D Taş. and Tic. ıt was carried out in the company's fields and laboratories, and advanced tomato lines belonging to the determinant tomato (Solanum lycopersicum) group, which has beef and plum characteristics in the company's gene pool, were used as genotypes.

In the research, pollen viability of the paternal parent used for hybridization; dusting was done by creating 20%, 40%, 60% levels. In the research; pollen viability, stigma thickness, style length, stigma pollen load capacity (%), number of live pollen on the stigma, ovary diameter, stigma length, style diameter, number of unsuccessful hybrids, fruit diameter and length, average fruit weight, fruit color, brix, fructose in the fruit and glucose values, chlorophyll values and the number of ovules. 

As a result of the research, the effect of 20%, 40% and 60% pollen viability on SCKM, fruit weight and number of unsuccessful hybrids was found to be statistically insignificant, but its effect on genotypes was found to be statistically significant. The highest value in terms of its effect on SCKM was obtained from genotype 23TSPL.0059 (4.96%), while genotype 23TSPL.0072 had the highest value in its effect on average fruit weight with an average of 210.56 g. In terms of the number of unsuccessful hybrids, it was found that the highest value belonged to the 23TSPL.0043 genotype with 15.44. The effect of different pollen viability on the number of seeds and the effect on the number of seeds among genotypes were found to be statistically significant. The average number of seeds for 20% pollen viability was 65.51, for 40% viability 77.78 and for 60% viability 76.34. When the effect of viability on genotypes was examined, it was determined that the highest seed number value was obtained from the 23TSPL.0044 genotype with 138.56 pieces. 23TSPL.0082 (97.9) chlorophyl values, 23TSPL.0046 and 23TSPL.0072 (5.17%) SCKM, 23TSPL.0071 (238.33 g) fruit weight, 23TSPL.0045 (200 pieces) number of seeds, 23TSPL.0086 (29.33%) fructose, 23TSPL.0061 (24.97%) glucose, 23TSPL.0091 (9.2 cm) fruit length, 23TSPL.0045 (8.1 cm) fruit diameter, 23TSPL.0064 (46.87 C*) Chroma, 23TSPL.0076 (59.9 h°) Hue° values, 23TSPL.0058 (46.07) L*, 23TSPL.0066 (87.17%) pollen viability in the stigma, 23TSPL.0082 (97.9 pieces), number of viable pollen in the stigma, 23TSPL.0093 (4.27 mm) ovary diameter, 23TSPL.0071 (408.33 pieces) number of ovules, 23TSPL.0077 (60 µm) stigma length, 23TSPL.0077 (35.33 µm) stigma thickness, 23TSPL.0077 (45 µm) style diameter, 23TSPL.0086 (9.17 mm) style length parameters.

In the correlation relationship, a negative correlation was observed between the number of seeds and style length, glucose and fruit length. As the values of these parameters increase, the number of seeds decreases, or as these values decrease, the number of seeds increases. Number of seeds and number of ovules (0.637), ovary diameter (0.337), style diameter (0.512), stigma length (0.529), stigma thickness (0.433), number of live pollens on the stigma (0.458), fruit diameter (0.707), Hue value (0.304) and fruit weight (0.675) parameters were found to be significant at the P<0.01 level with positive correlation coefficient values. It was determined that there was a positive correlation between the parameters chlorophyll (0.029), pollen viability in the stigma (0.175), SÇKM (0.119), fructose (0.073), L* (0.063), Chroma (0.158) and the number of seeds. In hybrid fruits, the effect of SCKM on the number of seeds was found to be insignificant at 20% and 60% pollen viability, but it showed a positive correlation with a coefficient of 0.186* for 40% viability. The effect of fruit weight on the number of seeds at 20%, 40% and 60% pollen viability showed a positive correlation with coefficients of 0.654***, 0.635*** and 0.618*** respectively.