Cumhuriyetin ilk dönem kimya ders kitapları ile günümüz kimya ders kitaplarının karşılaştırılması
Comparison of the Republic's first period chemistry textbooks and today's chemistry textbooks
Yazar: ÜNAL DEMİRTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. CEZMİ ÜNAL ; PROF. DR. ERDAL ŞENOCAK
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bekmen, Naki = Bekmen, Naki ; Ders kitapları = Textbooks ; Eğitim programları = Education programs ; Eğitim tarihi = Educational history ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Karşılaştırmalı eğitim = Comparative  education ; Kimya öğretimi = Chemistry teaching

Özet:
Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundan bu zamana kadar yüz yıl geçmiştir. Cumhuriyetin ilk dönem zor şartlarına rağmen, eğitim alanında atılımlar yapılmıştır. Bu atılımlardan biri de ders kitaplarının basımıdır. Bu süreç içinde ders kitabı niteliği taşıyan birçok önemli eser görülmektedir.  Ders kitapları dönemin bilimi, eğitim anlayışı ve müfredatı hakkında genel bir çerçeve çizmektedir. Farklı dönem ders kitaplarının karşılaştırılması, bilim ve eğitim anlayışlarının süreç içinde ne yöne evrildiğini göstermektedir. 
Bu araştırmada cumhuriyetin ilk dönem kimya ders kitapları ile günümüz kimya ders kitapları karşılaştırılarak yüzyıllık süreç içinde kimya ders kitaplarındaki değişimin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Bunun için cumhuriyetin ilk dönem ders kitabı yazarlarından olan Naki (Nakiyüddin) Bekmen'in liselerin ikinci devre için hazırlamış olduğu kimya ders kitapları ile günümüz Milli Eğitim Bakanlığı'nın 2021-2022 eğitim öğretim yılında liselere dağıttığı kimya ders kitapları incelenmiştir. Çalışmada nitel araştırma desenlerinden doküman incelemesi seçilmiştir. Doküman incelemesine dahil olan 1926 yılı basımı lise ikinci devreye ait lise bir, lise iki ve lise üç olmak üzere üç kitap ve günümüz baskısı olan dokuzuncu, onuncu, on birinci ve on ikinci sınıf olmak üzere dört kitap; toplamda yedi kitap seçilmiştir. Kitaplar fiziksel, görsel ve eğitsel özellikleri açısından değerlendirilmiştir. 
Değerlendirme sonucunda cumhuriyetin ilk dönem kitaplarının daha yoğun bilgiye sahip olduğu ve öğretmen merkezli eğitime uygun olduğu gözlemlenmiştir. Günümüz kitaplarının ise daha sade bir içeriğe sahip olduğu ve etkinlikler üzerinden öğrenme sürecinin yönlendirilmeye çalışıldığı görülmüştür. Hem Cumhuriyetin ilk dönem hem de günümüz ders kitaplarında güncel bilgilere dikkat edildiği ve son gelişmelerin takip edildiği görülmüştür. Kitaplar görsel açıdan incelendiğinde ise; hem cumhuriyetin ilk dönem kimya kitaplarında hem de günümüz kimya kitaplarında görsel öğelerin sıklıkla kullandığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte baskı teknolojilerindeki gelişmelerden dolayı, günümüz ders kitaplarının görsel öğeler açısından daha zengin ve dikkat çekici olduğu anlaşılmıştır. Dönem kitapları arasında tespit edilen önemli farklardan biri de yazı dili olmuştur. 1926 basımı kitaplar Osmanlı Türkçesi ile yazılmış ve Arap-Fars alfabesi kullanılmıştır. Günümüz kitapları ise 1928 sonrası kullanılan Latin alfabesiyle yazılmıştır.

Abstract:
A hundred years have passed since the foundation of The Republic of Turkey. Despite the difficult conditions of the first period of the Republic, progress has also been made in the field of education. One of these works is the publication of textbooks.  In this process, it is seen that there are many important works that have the quality of textbooks. Textbooks provide a broad framework for understanding the science, educational understanding, and curriculum of the time. A comparison of term textbooks and today's textbooks, shows the science and education understanding of the period and direction in which it has evolved.
The goal of this study is to reveal changes in the field of chemistry science and chemistry education over the century by comparing the republic's first-term chemistry textbooks to today's chemistry textbooks. For this reason, chemistry textbooks prepared for the second term of high schools by Naki (Nakiyüddin) Bekmen, who is one of the first term textbook authors of the republic, and chemistry textbooks distributed to high schools by the Ministry of Education in the 2021-2022 academic year were examined. In this study, document analysis was selected from qualitative research designs. Three books for the second term of first, second and third year in high school 1926 edition included in document review and four books in current edition, ninth, tenth, eleventh, and twelfth grades; in total, seven books were selected. The books have been evaluated in terms of their physical, visual, and educational properties.
As a result of the evaluation, it has been observed that the first period books of the republic had more intense information and it is suitable for teacher-centered education. On the other hand, it was seen that today's books have more basic content and the students were tried to be directed with the activities. It has been observed that both the term textbooks and today's textbooks pay attention to current information. The information provided shows that the latest developments of the period were followed. When examined visually, it has been determined that these elements are used excessively both in the chemistry textbooks of the first period of the republic and in today's chemistry textbooks. It has been determined that these elements are used excessively both in the chemistry books of the first period of the republic and in today's chemistry books. However, due to the developments in printing technologies, it has been determined that today's textbooks are richer and more remarkable in terms of visual elements. It has been determined that one of the most important differences is the written language. The books published in 1926 were written in Ottoman Turkish, and the Arabic-Persian alphabet was used. Today's books are written in the Latin alphabet used after 1928.