Şemseddîn-i Sivâsî ve tasavvufî görüşleri
Şemseddin-i Sivâsi and his sufistic ideas
Yazar: FATİH ÇINAR
Danışman: DOÇ. DR. YÜKSEL GÖZTEPE
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tasavvuf = Mystic ; Tasavvufi unsurlar = Mystical elements ; İslamiyet = Islam ; Şemseddin Sivasi = Şemseddin Sivasi

Özet:
Şemseddîn-i Sivâsî, on altıncı yüzyılda yaşamış bir sûfîdir. Sivâsî, Halvetiyye tarikatının Şemsiyye kolunun müessisidir. Sivâsî, eserleri, yetiştirdiği talebeleri, devlet erkânı ile münasebetleri, topluma hizmetleri ve tasavvufî düşüncesi ile etkin olmuş bir gönül insanıdır. Dönemindeki ve günümüzdeki etkisi ile dikkat çeken bu zâtın konu edinildiği tez bir giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında araştırmanın konusu, amacı ve yöntemi dile getirilmiş, kaynakların değerlendirilmesi başlığı altında Şemseddîn-i Sivâsî'nin eserleri, Receb-i Sivâsî'nin "Necmü'l-Hüdâ" adlı çalışması, tabakât ve tarih çalışmaları, Şemseddîn-i Sivâsî hakkında yapılan çeşitli çalışmalara dâir bilgi takdim edilerek tezin kaynaklarıyla ilgili genel bir bilgi sunulmuştur. Yine burada Sivâsî'nin yaşadığı on altıncı yüzyılın siyâsî, ekonomik, ilmî, edebî ve tasavvufî durumu gözler önüne serildikten sonra birinci bölümde Şems'in isim ve mahlası, doğum yeri ve tarihi, ailesi ve çocukluğu, evliliği ve çocukları, ilmî ve manevî gelişimine dâir veriler paylaşılmıştır. Sivâsî'nin şeyhlerine dâir veriler paylaşıldıktan sonra onun müntesibi olduğu Halvetiyye tarikatı, tesis ettiği Şemsiyye kolu ve bu konudaki çeşitli tartışmalara değinildikten sonra hayatları hakkında az veya çok bilgi sahibi olunan yirmi dört halifesi ve faaliyetlerine yer verilmiştir. Onun ilmî ve edebî kişiliği üzerinde yapılan bütüncül bir değerlendirmenin ardından yirmi dört eseri ile ilgili kapsayıcı bir sunum yapılmıştır. Sivâsî'nin vefatına kadar faaliyet yürüttüğü Meydan Cami ve türbesi ile bilgiler harmanlanarak ve eleştirel bir gözle aktarılarak birinci bölüm nihayete erdirilmiştir. İkinci bölümde tahalluk ve tahakkuk boyutuyla Sivâsî'nin tasavvufî görüşleri ele alınmıştır. Bu bölümde Sivâsî'nin düşünce sisteminin kaynakları, onun fikirlerine tesir eden ve Şems'in etkilediğini öngördüğümüz isimlere dâir aktarımlar yer almıştır. Tez, sonuç ve kaynakça ile sona ermiştir.

Anahtar Kelimeler: Şemseddîn, Sivâsî, Hayatı, Eserleri, Şahsiyeti, Tasavvuf, Görüşleri

Abstract:
Şemseddin-i Sivâsî is a sufi who lived in the sixteenth century. Sivasi is the founder of the Şemsiyye branch of the Halvetiyye sect. Sivasi is a person of heart who has been active with his works, his students, his relations with state officials, his services to society and his mystical thought. The thesis on this person, who draws attention with his influence in his period and today, consists of an introduction and two parts. In the introduction part, the subject, purpose and method of the research are mentioned, under the title of evaluation of sources, the works of Sivâsî, the work of Receb-i Sivâsî named Necmü'l-Hüdâ, tabat and history studies, studies about Sivâsî. A general information about the sources of the thesis is presented by presenting information on various studies. Again, after revealing the political, economic, scientific, literary and mystical situation of the sixteenth century in which Sivasi lived, in the first part, Shams' name and pseudonym, place and date of birth, family and childhood, marriage and children, scientific and spiritual course data is shared. After sharing the data about Sivasi's sheikhs, after mentioning the Halvetiyye sect, which he was a follower of the Şemsiyye branch he established and various discussions on this subject, twenty-four caliphs and their activities, whose lives are more or less known, are given. After a holistic evaluation on his scientific and literary personality, a comprehensive presentation was made about his twenty-four works. The first chapter has been concluded by blending the information about the Meydan Mosque and tomb, which Sivasi had been operating until his death, and conveying it with a critical eye. In the second part, Sivasi's mystical views are discussed in terms of tahalluk and accrual. In this section, the sources of Sivasi's thought system, the transfers of the names that influenced his ideas and that we predicted to be influenced by Shams are included. The thesis ended with conclusion and bibliography.

Keywords: Şemseddin, Sivasi, His Life, Works, Personality, Sufism, Views