Çocuk evlerinde kalan çocukların ilişki dinamikleri: İzmir örneği
Relation dynamics of children who stay at child home: İzmir example
Yazar: ŞEYDA YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. VEDAT IŞIKHAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Sosyal Hizmetler = Social Services
Dizin: Ekosistem = Ecosystem ; Korunmaya muhtaç çocuklar = Children who are in need protection ; Sosyal hizmet uzmanları = Social workers ; Sosyal ilişkiler = Social relations ; Çocuk hakları = Children's rights ; Çocuk yuvası = Orphanage

Özet:
Bu araştırmanın amacı; çocuk hakları sözleşmesinin bütüncül bakış açısıyla çocuk evinde kalan çocukların çevreleriyle kurdukları ilişkilerin dinamiklerini ortaya koymaktır. Bu amaçla çocuk evinde kalan çocukların sosyo-demografik özellikleri ve korunma süreçlerine ilişkin veriler toplanmış ve çocukların aileleri, çocuk evi sistemi içindeki ve ev dışındaki sistemlerle ilişkileri, katıldıkları sosyal faaliyetler ve çocuk evlerinin fiziksel koşulları aile yanında kalan çocukların durumları  ile karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. 
Araştırmada hem nicel hem de nitel tasarımı içeren karma araştırma modeli kullanılmıştır. Araştırmanın nicel bölümünde İzmir'de çocuk evinde kalan12-18 yaş arası 101 çocuğa ve kontrol grubu olarak da İzmir'de devlet okulunda eğitimine devam eden 12-18 yaş arasındaki 142 aile yanında yaşayan çocuğa araştırmacının geliştirdiği görüşme formu uygulanmıştır. Çocuk evinde kalan çocukların % 77,2'sinin ebeveyninin her ikisinin de hayatta olmasına rağmen korunma altına alındığı görülmüştür. Buna rağmen çocukların % 51,1'i annesi ile ve % 45,1'i ise babası ile görüşmediğini belirtmişlerdir. Çocuk evi ve aile yanında yaşayan çocukların neredeyse eşit düzeyde komşuları tarafından tanındığı görülmektedir. Çocuk evinde kalan çocukların evde aile yanında yaşayan çocuklardan daha fazla sorumluluk aldığı, çocuk evi ortamının aile ortamından çok daha kurallı bir ortam olduğu ve çocuk evinde kalan çocukların daha sık cezalandırıldığı görülmüştür (p<0,05). Çeşitli sportif ve sosyal faaliyetleri gerçekleştirme de her iki grup da birbirine yakın oranlara sahipken, akranlarla dışarıda yapılan etkinliklerin aile yanında yaşayan çocuklarda daha fazla yapıldığı görülmüştür. 
Araştırmanın nitel bölümünde ise daha önce kurum bakımında da kalmış olan 17 çocukla görüşülmüştür. Bu çocukların 2/3'ü çocuk evinin kurum bakımından daha iyi bir hizmet olduğunu ifade etmişlerdir. Ayrıca çocukların çevreleriyle kurdukları ilişkileri görebilmek açısından her çocukla bir çevre haritası oluşturulmuştur. 
Sonuç olarak, çocuk evi sisteminin çocuğun sağlıklı gelişimi için kurum bakımından daha iyi bir alternatif olabileceği düşünülmekle birlikte işleyiş şekliyle çocukların sosyal ilişkilerinin istenilen düzeye ulaştırılması için yeterli olmadığı görülmüş olup bu işleyişe yönelik bir model önerisi geliştirilmiştir.




Anahtar Sözcükler :Sosyal hizmet, sosyal hizmet uzmanı, çocuk refahı, korunma gereksinimi olan çocuk, çocuk hakları, çocuk koruma sistemi, çocuk evi, sosyal ilişki, eko-sistem yaklaşımı, 
çevre haritası.

Abstract:
The purpose of this research is to set the dynamics of the relations established by the children who stay at child home with their environment from the integrative viewpoint of the Convention on the Rights of the Children. For this purpose data relating to the social-demographic features and protection processes of the children who stay at child home have been collected and children's relations with their families, their relations within the child home system, their relations with the systems out of the house, social activities they attend and the physical conditions of the child homes have been comparatively approached with the conditions of the children who stay with a family.  
Mixed research model including both quantitative and qualitative design has been used in the research. Interview form developed by the researcher was applied in quantitative section of the research to 101 children of ages ranging between 12 -18 years old who stay at child home in İzmir and in control group to 142 children of ages ranging between 12 -18 years old who stay with a family and continue their education in state schools in İzmir. It was seen that %77,2 of the children who stay at child home were taken under protection although both of their parents were alive. Despite this, %51,1 of the children stated that they didn't meet with their mothers while %45,1 of them stated that they didn't meet with their fathers. It is seen that children who stay at child home or with a family are almost equally recognized by their neighbors. It was seen that the children who stay at child home took more responsibility that those staying with a family, that the child home had an environment more regular than the family environment and that the children staying at child homes were punished more frequently (p<0,05). It was seen that both groups had rates close to each other in performance of various sportive and social activities while the activities performed outside with their peers were more frequent than the activities of the children who stay with a family. 
In qualitative section of the research 17 children who previously stayed under the care of the institution were interviewed. 2/3 of the children stated that the child home had a better service than institution care. Furthermore, an environmental map was made in order to see the relations of children established with their environment.
In conclusion, it is considered that child home system could be a better alternative for the healthy development of the child in terms of the institution, yet in view of the existing performance it is seen that it is insufficient in reaching the aimed level concerning the social relations of the children and a model suggestion was developed towards this performance.




Key Words: Social work, social worker, child welfare, the child needing protection, children's rights, child protection system, child home, social relation, eco-system approach, 
ecomap