Piyasa riskine yönelik erken uyarı sistemleri ve piyasa riskinin tahminlenmesi – Türkiye üzerine ampirik bir uygulama
Early warning system and forecast on market risk – a case of Turkey
Yazar: KAZIM DAĞHAN GÖKÇE
Danışman: PROF. DR. MURAT KIYILAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Finans Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Bileşenler analizi = Components analysis ; Eşbütünleşme = Cointegration ; Faktör analizi = Factor analysis ; Finansal risk = Financial risk ; Hata düzeltme modeli = Error correction model ; Piyasa risk endeksi = Market risk index ; Vektör otoregresyon modeli = Vector autoregression model

Özet:
Türkiye piyasa risk endeksinin oluştulması üzerine yapılan çalışmada, akademik olarak kullanılan değişkenlerin yanı sıra piyasa uygulamalarında da takip edilen endikatörlere, spreadlere ve rasyolara yer verilmiştir. Değişken grupları asal bileşenler ile faktör bazına indirgenerek Türkiyeye özgü varlıklar, faiz grupları, küresel oynaklık ve gelişmekte olan ülkeler ile emtia fiyatları özelinde anlamlandırılmıştır. Normalize edilmiş durağan seriler ile oluşturulan Türkiyeye özgü piyasa risk endeksinin bileşen faktörlerinin ilişkisi koentegrasyon ve hata düzeltme modelleri bazında incelenmiştir. Ayrıca bileşen faktörlerinin VAR modeli üzerinden genelleştirilmiş etki-tepki fonksiyonlarına bakılarak faktör bileşenlerinin varyans ayrıştırması yorumlanmıştır. Yapılan optimizasyon çalışmaları sonrası tahminlemeye geçilmiş ve parametrik olmayan sıralı probit yöntemiyle kategoriler ve tahmin denklemi oluşturulmuştur. Risk düzeyinin Ekim 2014 sonrası yüksek seviyede olduğu belirlenerek, Türkiye piyasa riskinin Mayıs 2013 sonrası negatif ayrışması mercek altına alınmıştır. Tahminleme sürecinde kategorik geçiş tarihlerinin kırılmaları küresel çapta ve Türkiye özelinde yorumlanarak TL varlıkların davranış biçimleri anlamlandırılmaya çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Türkiye Piyasa Risk Endeksi, Asal Bileşenler Analizi, Faktör Analizi, Koentegrasyon Analizi, Hata Düzeltme Modeli, VAR, Sıralı Probit Yöntemi

Abstract:
The aim of this study is to construct a financial stress index tailor made for Turkey. The chosen variables for the index are obtained from not only academia but also the market practices. These variables range from spread to ratios that are commonly used by the market players. Various indicators are formed into factor groups via principal components analysis and decomposed as TRY assets, interest rate groups, global volatility and emerging markets&commodity relation. Co-integration and vector error models are applied to normalized stationary components of the financial stress index and the interrelation of the components are further analyzed. Furthermore the components interaction are reviewed with VAR model, generalized impulse-response and variance decomposition. After the optimization studies, the non-parametric ordered probit method is applied, the categories and the forecast equation are identified for forecasting purposes. The negative divergence of Turkish market risk level since May 2013 is maintained and the risk level is categorized as high since October 2014. In forecast parts, the category break-points dates are carefully reviewed for the purpose of divergence between global asset and Turkish asset prices.
Keywords: Turkey Market Risk Index, Primary Components Analysis, Factor Analysis, Cointegration Analysis, Vector Error Correction Model, VAR, Ordered Probit Method