Kırıkkale'de yaşayan bir grup Karadenizli ve İç Anadolu kökenli kadının dindarlık biçimlerinin mukayeseli olarak incelenmesi
A comparative study of the forms of religiosity of a group of Black Sea and Central Anatolian women living in Kırıkkale
Yazar: HATİCE YÖNDEMLİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HİDAYET TUKSAL
Kırıkkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Din sosyolojisi = Religious sociology ; Dindarlık = Religiousness ; Kadınlar = Women ; Karadeniz bölgesi = Black Sea region ; Kırıkkale = Kırıkkale ; Toplumsal cinsiyet = Gender ; İç Anadolu bölgesi = Central Anatolia region

Özet:
Bu tez çalışmasında, Kırıkkale'de yaşayan İç Anadolu kökenli ve Karadeniz kökenli kadınlarla, yarı yapılandırılmış 45 soru eşliğinde derinlemesine mülakat tekniğiyle bölgesel kadın dindarlığı araştırılmıştır. Kartopu örnekleme ve amaçlı örneklem grubu yöntemiyle Kırıkkale'de yaşayan Karadeniz ve İç Anadolu bölgesi kökenli kadınlardan 20'şer kişilik iki grup oluşturulmuştur. Araştırmada verilerin analizinde anlayıcı (yorumlayıcı) fenomonolojik yaklaşımla içerik analizi yöntemleri kullanılmıştır. 
Altı bölümden oluşan araştırmanın birinci bölümünde genel anlamda tezin metodolojisi hakkında bilgi verilmiş; ikinci bölümünde ise dindarlık, kadın dindarlığı, toplumsal cinsiyet ve bu konularda yapılan araştırmalar ele alınmıştır. Araştırmanın üçüncü bölümünde Karadeniz ve İç Anadolu grubu kadınlarının dini bilgiye erişim modelleri incelenmiş ve çoğunluğunun ilk dini bilgi edinme dönemlerinin 'çocukluk dönemi' olduğu anlaşılmıştır. Kadınların dini bilgiye erişiminde aile ve okulun yanı sıra camiler, Kur'an kursları, cemaat kursları ve medyanın da oldukça önemli bir rol oynadığı tespit edilmiştir. Araştırmanın dördüncü bölümünde katılımcıların gündelik hayatlarında dindarlıklarını nasıl icra ettikleri incelenmiştir. Bu bağlamda ibadetler, ahlaki ilkeler, dua zincirleri gibi son zamanlarda moda olan ritüeller, gündelik yaşantıda sınırlara tekabül eden mahremiyet ve tesettür algısı ve adet (mentürasyon) dönemine ait alışkanlıklar ele alınmıştır. Araştırmanın beşinci bölümünde Karadeniz ve İç Anadolu kökenli kadınların dindarlıklarını oluşturan zihniyet, bilgi ve anlamlar ağında toplumsal cinsiyet örüntüleri ele alınmıştır. Bu bağlamda, ilk kadının yaratılışı hakkındaki bilgi ve düşünceler, kadınlar ve erkekler arasındaki farklılıklar konusundaki yaklaşımlar, kadınların aile büyüklerine ve kocalarına itaati, eşler arası ilişkilerde cinselliğin dini bir görev olarak algılanması, erkeklerin birden fazla kadınla evlenebilmesi, kadına yönelik şiddet, erkeklerin kadınları dinen boşama hakkı (talâk) konuları ele alınmıştır. Her bir bölümün sonunda iki grup arasındaki benzerlik ve farklılıklar analiz edilerek, araştırmaya katılan kadınların dindarlık profillerinde coğrafi bölge faktörünün etkileri belirlenmeye çalışılmıştır. Elde edilen verilere göre Kırıkkale'de yaşayan Karadeniz ve İç Anadolu kökenli kadınların dindarlık biçimlerinde coğrafi bölge faktörünün kısmi etkisi hissedilmekle birlikte, eğitim durumu, yaş ve alternatif bilgi edinme kaynaklarının çok daha önemli ve etkili olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
This thesis study investigated regional female religiosity through in-depth interview techniques with women of Central Anatolian origin and Black Sea origin living in Kırıkkale, accompanied by 45 semi-structured questions. Two groups of 20 people were formed from women from the Black Sea and Central Anatolian regions living in Kırıkkale using the snowball sampling and purposeful sampling group method. In the analysis of the data, content analysis methods with an interpretive phenomenological approach were used.
In the first part of the research, which consists of six sections, information about the methodology of the thesis, in general, was given; in the second part, religiosity, female religiosity, gender, and research on these issues were discussed. In the third part of the research, the models of access to religious information of the women of the Black Sea and Central Anatolia groups were examined and it was understood that the first periods of obtaining religious information for the majority of them were the 'childhood period'. It has been determined that in addition to family and school, mosques, Qur'an courses, community courses, and the media play a very important role in women's access to religious information. The fourth part of the study examined how the participants exercised their religiosity in their daily lives. In this context, rituals such as devotions, moral principles, and prayer chains, the perception of privacy and hijab that correspond to the boundaries in everyday life, and habits belonging to the mentoring period were discussed. In the fifth part of the research, gender patterns in the network of mentality, knowledge, and meanings that constitute the religiosity of Black Sea and Central Anatolian women are discussed. In this context, knowledge, and thoughts about the creation of the first woman, approaches to the differences between women and men, women's obedience to their family elders and their husbands, the perception of sexuality as a religious duty in the relations between spouses, the right of men to marry more than one woman, violence against women, men's religious divorce from women (talaq) are discussed. At the end of each section, the similarities and differences between the two groups were analyzed and the effects of the geographical region factor on the religiosity profiles of the women participating in the study were deciphered. According to the data obtained, although the geographical region factor has a partial effect on the religiosity of the Black Sea and Central Anatolian women living in Kırıkkale, it has been determined that the education level, age and alternative sources of information are much more important and effective.