Otizm spektrum bozukluğu hastalarının pandemi sürecindeki davranış ve semptom profilindeki değişime etkili faktörlerin incelenmesi
Investigation of factors affecting the change in the behavior and symptom profile of autism spectrum disorder patients during the pandemic process
Yazar: FAİK AZİZOV
Danışman: DOÇ. DR. NAZLI BURCU ÖZBARAN
Ege Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Belirti ve semptomlar = Signs and symptoms ; Beslenme = Nutrition ; COVID 19 = COVID 19 ; Otistik bozukluklar = Autistic disorder ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder ; Pandemiler = Pandemics ; Uyku = Sleep ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
COVID-19 salgını dünya sağlık sistemlerini benzeri görülmemiş şekilde etkilemiştir.
Sosyal mesafeyi korumak, koruyucu önlemleri almak, eğitim ve okul faaliyetlerine uzaktan
devam etmek, sosyal hayatı ciddi şekilde kısıtlamak tüm yaşam tarzımızı derinden ve sürekli
olarak etkilemeye devam etmektedir. Salgınların nörogelişimsel bozukluklar gibi kronik
ruhsal hastalığı olan savunmasız gruplar üzerindeki etkisi orantısız ve daha şiddetlidir. Otizm
Spektrum Bozukluğu (OSB) en sık görülen kronik ve nörogelişimsel hastalıklardan biridir.
OSB hastalarının pandemi sürecinden nasıl etkilendiğine dair sınırlı sayıda çalışmalar vardır.
Bu çalışma 3-17 yaş arası, DSM-5 tanı kriterlerine göre OSB tanısı ile takip edilen çocuk ve
ergenlerin pandemi ile ilgili uyum süreci, uyku ve beslenme düzeni, OSB'nin temel belirtileri,
annelerinin depresyon ve anksiyete düzeylerinde olan değişikliklerin incelenmesi ve
çocukların, annelerinin yaşam kalitesine olan etkisini araştıran bir çalışmadır. Ege
Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim
Dalında otizm spektrum bozukluğu tanısı ile takip edilen 3-17 yaş arası 75 olgu çalışmaya
dâhil edilmiştir. Dosyalar retrospektif olarak taranarak bu olgulara ulaşılmıştır. Çalışmaya
katılmayı kabul eden ve çalışmaya alınma ölçütlerini karşılayan olgulara otizm belirtilerinin
şiddetinin değerlendirilmesi için klinisyen tarafından Çocukluk Otizmini Derecelendirme
Ölçeği (CARS) uygulanmıştır. Çalışmaya alınan hastaların yaş, cinsiyet, okul, aile, bakım
bilgilerini sorgulayan sosyodemografik veri formu klinisyen tarafından doldurulmuş,
Uyarlanmış Otizm Davranış Kontrol Listesi, Çocuk Uyku Alışkanlıkları Anketi (ÇUAA),
Çocuklarda Beslenme Davranışı Anketi (ÇBDA), Birincil Bakıcıların Depresyon (BDÖ) ve
Kaygı Düzeyi (BAÖ), ebeveynlerin yaşam kalitesinin değerlendirilmesi için Otizmde Yaşam
Kalitesi Ölçeği Anne-Baba Sürümü (OYKA-A ve B) ebeveynler tarafından doldurulmuştur.
Pandemi dönemindeki belirtilerin değişiminin anlaşılması için, ailelerden bu ölçekleri
pandemi öncesi ve çalışmaya katıldıkları pandemi süreci için düşünmeleri istenmiştir. OSB'li
çocuklarda pandemi sürecinde davranış sorunları artacağı, uyku ve beslenme düzeni
bozulacağı varsayılmış, uyku ve beslenme sorunlarının şiddeti yüksek olan çocukların
bakımverenlerinin depresyon ve kaygı düzeylerinin artacağı ve yaşam kalitesinin düşük
olacağı hipotezi kurulmuştur. Çalışmamızın sonucu olarak pandemi döneminde olguların özel eğitim alması, spor yapma oranı, konuşma terapisi almaları düşmüş, teknolojiye ayırdıkları
süre ise artış göstermiştir. Pandemi dönemindeki uyku ve beslenme sorunlarına ait puanlar
pandemi öncesindeki dönemden anlamlı olarak daha yüksek saptanmış, ancak pandemi öncesi
ve pandemi döneminde otizm belirtileri (ABC) açısından anlamlı fark bulunmamıştır. OSB'li
çocukların ebeveynlerinin pandemi dönemindeki depresyon, anksiyete sorunlarına ait puanlar
pandemi öncesindeki dönemden anlamlı olarak daha yüksek saptanmış, ebeveynlerin genel
yaşam kalitesi puanları ve OSB belirtilerinin ebeveynler üzerindeki etkilerini yansıtan yaşam
kalitesi puanları pandemi döneminde pandemi öncesi döneme oranla anlamlı düzeyde düşük
bulunmuştur. Pandemi döneminde olguların otizm belirtileri (ABC) ile ebeveynlerin
depresyon ve kaygı düzeyleri arasında pozitif yönde korelasyon, ebeveynlerin yaşam kalitesi
puanları arasında negatif yönde korelasyon, olguların otizm belirtileri (ABC) ile olguların
uyku ve beslenme problemleri arasında pozitif yönde korelasyon saptanmıştır. Olguların uyku
sorunları ile ebeveynlerin depresyon ve kaygı düzeyleri arasında pozitif yönde korelasyon,
ebeveynlerin yaşam kalitesi puanları arasında negatif yönde korelasyon saptanmıştır. Uyku
düzenindeki bozulmanın ebeveynlerin otistik bulgulara ilişkin yaşam kalite düzeylerindeki
düşmenin ve anksiyete düzeylerindeki yükselmenin üzerine anlamlı etkileri olduğu, ancak
ebeveynlerin genel yaşam kalitesindeki düşme ve depresyon düzeylerindeki artmayı anlamlı
olarak etkilemediği saptanmıştır. Olguların yeme problemleri puanları ile ebeveynlerin
depresyon ve kaygı düzeyleri arasında pozitif yönde korelasyon, ebeveynlerin yaşam kalitesi
puanları arasında (yalnızca OYKA-B) negatif yönde korelasyon saptanmıştır. Beslenme
düzenindeki bozulmanın ebeveynlerin otistik bulgulara ilişkin yaşam kalite düzeylerindeki
düşme, depresyon ve anksiyete düzeylerindeki yükselme üzerine anlamlı etkileri olduğu,
ancak ebeveynlerin genel yaşam kalitesindeki düşmeyi anlamlı olarak etkilemediği
saptanmıştır.

Abstract:
The COVID-19 pandemic has had an unprecedented impact on world health systems.
Maintaining social distance, taking protective measures, continuing education and school
activities remotely, severely restricting social life continue to affect our entire lifestyle deeply
and continuously. The impact of epidemics on vulnerable groups with chronic mental illness,
such as neurodevelopmental disorders, is disproportionate and more severe. Autism Spectrum
Disorder (ASD) is one of the most common chronic and neurodevelopmental diseases. There
are limited studies on how ASD patients are affected by the pandemic process. The aim of this
study was to examine the adaptation process, sleep and nutrition patterns, basic symptoms of
ASD, changes in mothers' depression and anxiety levels in children and adolescents aged 3-
17, who were followed up with the diagnosis of ASD according to DSM-5 diagnostic criteria.
It is a study that investigates the effect of mothers on their quality of life. Seventy-five cases
aged 3-17 years, who were followed up with the diagnosis of autism spectrum disorder in the
Child and Adolescent Psychiatry Department of Ege University Medical Faculty Hospital,
were included in the study. These cases were reached by scanning the files retrospectively.
The Childhood Autism Rating Scale (CARS) was applied by the clinician to evaluate the
severity of autism symptoms to the cases who accepted to participate in the study and met the
inclusion criteria. The sociodemographic data form questioning the age, gender, school,
family, care information of the patients included in the study was filled by the clinician,
Adapted Autism Behavior Checklist, Child Sleeping Habits Questionnaire (CBA), Child
Nutrition Behavior Questionnaire (CBD), Primary Caregivers' Depression (BDI) and Anxiety
Level (BAI) was completed by the parents in the Parental Version of the Quality of Life in
Autism Scale (OYKA-A and B) to evaluate the quality of life of the parents. In order to
understand the change in symptoms during the pandemic period, families were asked to
consider these scales before the pandemic and for the pandemic period in which they
participated in the study. It has been assumed that behavioral problems will increase, sleep
and nutrition patterns will be disrupted during the pandemic process in children with ASD,
and it has been hypothesized that the depression and anxiety levels of the caregivers of
children with high severity of sleep and nutrition problems will increase and the quality of life will be low. As a result of our study, during the pandemic period, the rate of patients receiving
special education, doing sports, receiving speech therapy decreased, and the time they spent
on technology increased. The scores of sleep and nutrition problems during the pandemic
period were found to be significantly higher than the period before the pandemic, but no
significant difference was found in terms of autism symptoms (ABC) before and during the
pandemic period. The scores of the parents of children with ASD regarding depression and
anxiety problems during the pandemic period were found to be significantly higher than in the
pre-pandemic period, and the general quality of life scores of the parents and the quality of
life scores reflecting the effects of ASD symptoms on the parents were found to be
significantly lower during the pandemic period compared to the pre-pandemic period. During
the pandemic period, a positive correlation was found between the autism symptoms (ABC)
of the cases and the depression and anxiety levels of the parents, a negative correlation
between the quality of life scores of the parents, and a positive correlation between the autism
symptoms (ABC) of the cases and the sleep and feeding problems of the cases. There was a
positive correlation between the sleep problems of the cases and the depression and anxiety
levels of the parents, and a negative correlation between the quality of life scores of the
parents. It was determined that the deterioration in sleep patterns had significant effects on the
decrease in the quality of life of the parents regarding autistic symptoms and the increase in
the anxiety levels, but did not significantly affect the decrease in the general quality of life of
the parents and the increase in the depression levels. A positive correlation was found
between the subjects' eating problems scores and the depression and anxiety levels of the
parents, and a negative correlation was found between the parents' quality of life scores (only
OYKA-B). It was determined that the deterioration in the diet had significant effects on the
decrease in the quality of life of the parents regarding autistic symptoms, and the increase in
the levels of depression and anxiety, but it did not significantly affect the decrease in the
general quality of life of the parents.