Sistinüri de moleküler genetik incelemeler
Molecular genetic analysis in cystinuria
Yazar: DİDEM DAYANGAÇ
Danışman: DOÇ.DR. HAYAT ERDEM YURTER
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıbbi Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1999
Konu: Tıbbi Biyoloji = Medical Biology
Dizin: Genetik = Genetics ; Genler-retinoblastom = Genes-retinoblastoma ; Mutasyon = Mutation ; Sistinüri = Cystinuri

Özet:
Sistinüri otozomal resesif geçişli olan, böbrek taşlarının oluşmasıyla karakterize edilen, böbrek tübülfi ve bağırsak epitel hücrelerinden sistin ve dibazik amino asitlerin (lizin, arjinin, ornitin) taşınmalarındaki bozukluk sonucu ortaya çıkan bir hastalıktır. Sistinüri'nin görülme sıklığı 1/7000 olarak kabul edilmesine rağmen Türkiye'deki prevelansı 1/2155 olarak bulunmuştur. Sistinüri tip I, tip II ve tip III olmak üzere 3 tipe ayrılır. Bağlantı analiz çalışmaları, hastalıkta genetik heterojenite olduğunu ve sadece sistinüri tip I'in 2pl 6.3-2 l'de haritalanan rBAT gemdeki (SLC3A1) mutasyonlar sonucu oluştuğunu göstermiştir. Bu gen ~45kb uzunluğundadır, 10 ekzon ve 9 intron içerir. Böbrek tübülüsündeki ve bağırsaktaki epitel hücrelerde eksprese olan -2.2 kb'Iık mRNA, sistin ve dibazik amino asitlerin taşınmasını sağlayan 79 kDa proteini kodlar. Bu protein b°'+ benzeri bir sistemi kullanarak fonksiyon gösteren bir katyonik amino asit taşıyıcı proteindir. Çalışmamızda 17 tip I sistinüri hasta DNA'sında rBAT geni ekzon 8' de bulunan, metioninin treonine dönüşmesine sonuçlanan ve en yaygın mutasyon olan M467T ile 467. pozisyonda bulunan ve metioninin lizine dönüşmesiyle sonuçlanan M467K mutasyonu analiz edilmiştir. rBAT geni ekzon 8 bölgesinin amplifikasyonu yapılarak, amplifikasyon ürünlerinin NlalII ve Alul restriksiyon endonükleaz enzimleri ile kesimi sonucunda M467T mutasyonunun allel frekansı %5.8 (2/34) olarak bulunmuştur. M467K mutasyonunun allel frekansı da %5.8 (2/34) olarak saptanmıştır. rBAT geninin 1. ekzonunda bulunan 231T/A polimorfizmi, sağlıklı kişilerde bulunmayıp sadece M467T mutasyonu taşıyan hastalarda bulunması nedeni ile analiz edilmiştir. Ekzon 1 amplifikasyonu sonrasında Ddel restriksiyon endonükleaz enzimi ile kesilen amplifikasyon ürünlerinin analizi sonucunda, bu polimorfizmin allel frekansı %5.8 (2/34) olarak bulunmuştur. Polimorfizm gösteren 2 hastanm aynı zamanda M467T mutasy onunu taşıyan hastalar olduğu gözlenmiştir. 23 İT/A polimorfizminin M467T mutasyonu ile "linkage disequilibrium" gösterdiği (%100) saptanmıştır. Anahtar Keümeler: Sistinüri tip I, rBAT geni, M467T, M467K mutasyonu, 231T/A polimorfizmi.

Abstract:
Cystinuria is an autosomal recessive disease characterized by the development of kidney stones. It is caused by the defective transport of cystine and dibasic amino acids (lysine, arginine, ornitin) through epithelial cells of the renal tubule and intestinal tract. The disease has a prevalence of 1/7000. The prevalence in Turkey has been estimated to be 1/2155. Three different types of cystinuria (I, II, III) have been described. Linkage analysis demonstrated the genetic heterogeneity and suggested that only type I cystinuria was due to mutations in the rBAT gene ( SLC3A1) localized to 2pl6.3-21. This gene spans -45 kb of genomic DNA and is composed of 10 exons and 9 introns. The 2.2kb mRNA is expressed in kidney cortex and intestinal epithelium and encodes a 79 kDa transport protein for cystine and dibasic amino acids. rBAT protein is a cationic amino acid transporter corresponding to system b°'+ like. In our study, 17 cystinuria type I patients were analyzed for both M467T and M467K mutations. M467T mutation is the most frequent mutation in exon 8. The exon 8 of the rBAT gene was amplified and the PCR products were digested with Nlalll and Alul restriction enzymes. The frequency of the M467T mutation was found as 5.8% (2/34). The frequency of the M467K mutation was also found as 5.8% (2/34). The 231T/A polymorphism in exon 1 was analyzed by Ddel restriction enzyme digestion and was found in 2 patients (5.8%). These 2 patients had also M467T mutation. 231T/A polymorphism was found in complete linkage disequilibrium with M467T mutation. Key words: Cystinuria type I, rBAT gene, M467T, M467K, 231T/A.