Mehmet Âkif Ersoy'un Safahat adlı eserinde +da hâl ekinin işlevsel kullanımı
Functional use of +da status supplement in Mehmed Âkif Ersoy's Safahat
Yazar: PINAR SÖYLEMEZ
Danışman: PROF. DR. HALİL AHMET KIRKKILIÇ
Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dil bilgisi-ekler = Grammar-suffixes ; Dizgeci işlevsel dil bilgisi = Systemic functional grammar ; Ersoy, Mehmet Akif = Ersoy, Mehmet Akif ; Safahat = Safahat ; Türk şiiri = Turkish poem ; Şiir = Poem

Özet:
Mehmed Âkif Ersoy, Türk edebiyatının önemli sanatçılarından biridir. Gerek
şiir dilindeki estetik tutumu gerek şiirde dile getirdiği fikirler açısından hem çağına
damga vurmuş hem de her dönemde okunacak ve faydalanılacak eserlerle tarihe mal
olmuştur.
Safahat, Mehmed Âkif'in şiirlerinin bir araya geldiği yedi kitaptan oluşan en
önemli eseridir. Safahat dışında kalmış şiirlerinde birlikte neşredildiği bu eser içeriği
ile olduğu kadar dil ve üslubuyla da Türk edebiyatında önemli bir yere sahiptir.
Bu çalışmanın amacı Mehmed Âkif Ersoy'un Safahat adlı eserinde hâl eki
kullanımını tespit etmek ve +DA hâl ekinin işlevsel kullanımını ortaya koymaktır. Bu
amaçla "Mehmed Âkif Ersoy'un Safahat adlı eseri +DA hâl ekinin kullanımı açısından
nasıldır?" sorusuna cevap aranmıştır.
Araştırmanın evrenini Safahat adlı eser oluştururken örneklemini tesadüfi
örnekleme yöntemlerinden sistematik örnekleme yolu ile belirlenmiş 32 şiir
oluşturmaktadır. Safahat'ı oluşturan yedi kitabın her birinden 1-5-10-15… sistemi
üstünden şiirler alınmış, böylece her tabakadan örneklem alınarak maksimum
örneklemeye ulaşılmaya çalışılmıştır.
Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi yöntemi ile
gerçekleştirilmiştir. Veri toplanmadan evvel hâl kategorisi ve +DA hâl ekinin işlevsel
kullanımına dair kuramsal çerçeve oluşturulmuş ardından örneklem içinde yer alan hâl ekleri işaretlenmiştir. Safahat'ın geneli ve içeriğindeki yedi kitap (ve Safahat dışında
kalmış şiirler) hâl eklerinin dağılımı açısından değerlendirilmiştir. Son olarak +DA hâl
ekinin işlevsel kullanımına ve her bir işlevin görevlerine bakılarak kategorize
edilmiştir.
Araştırmanın sonucunda hâl eklerinin kullanım sıklığı açısından çoktan aza şu
şekilde sıralandığı görülmüştür: +A (%21,45), +(n)In (%20,38), +I (%18,77), +DA
(%18,50), +DAn (%13,67), +lA (%5,84) ve +CA (%1,37). +DA hâl ekinin sekiz farklı
işlevde kullanıldığı, kullanım sıklığına göre sırasıyla şu işlevlerde olduğu tespit
edilmiş: Yerde bulunma hâli, aitlik hâli, niteleme hâli, içinde bulunma hâli, zamanda
bulunma hâli, ilgi hâli, karşıtlık hâli ve sınırlandırma hâli.
Tüm bu veriler ışığından Safahat'ın hâl kategorisi açısından zengin bir kaynak
olduğu, +DA hâl ekinin işlevsel kullanımına çok ve çeşitli örnekler barındırdığı
sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Mehmed Âkif Ersoy, Safahat, hâl kategorisi, +DA hâl
eki, hâl ekinin işlevsel kullanımı

Abstract:
Mehmed Âkif Ersoy is one of the important artists of Turkish literature. In
terms of both his aesthetic attitude in the language of poetry and the ideas he expressed
in poetry, he has left a mark on his age and has become history with works to be read
and benefited from in every period.
Safahat is the most important work of Mehmed Âkif, consisting of seven books
in which his poems come together. This work, which was published together with his
poems outside of Safahat, has an important place in Turkish literature with its language
and style as well as its content.
The aim of this study is to determine the use of case suffix in Mehmed Âkif
Ersoy's work named Safahat and to reveal the functional use of +DA case suffix. For
this purpose, "How is the work of Mehmed Âkif Ersoy named Safahat in terms of the
use of +DA case suffix?" The answer to the question has been sought.
While the work called Safahat constitutes the universe of the research, the
sample consists of 32 poems determined by systematic sampling, one of the random
sampling methods. Poems were taken from each of the seven books that make up
Safahat, using the 1-5-10-15… system, so that the maximum sampling was tried to be
reached by taking samples from each layer.
The research was carried out with the document analysis method, one of the
qualitative research methods. Before data collection, the theoretical framework for the
functional use of the case category and +DA case suffix was created, and then the case suffixes in the sample were marked. The general of Safahat and the seven books in its
content (and poems outside Safahat) were evaluated in terms of the distribution of case
suffixes. Finally, it has been categorized by looking at the functional use of the +DA
case suffix and the tasks of each function.
As a result of the research, it has been seen that case suffixes are ranked as
follows in terms of frequency of use: +A (21.45%), +(n)In (20.38%), +I (18.77%),
+DA (18.7%), 50), +DAn (13.67%), +1A (5.84%), and +CA (1.37%). It has been
determined that the +DA case suffix is used in eight different functions, and according
to the frequency of use, it has the following functions, respectively: the state of being
on the ground, the state of belonging, the state of qualification, the state of being in,
the state of being in time, the state of interest, the state of opposition, and the state of
limitation.
In the light of all these data, it has been concluded that Safahat is a rich source
in terms of case category and contains many and various examples of the functional
use of +DA case suffix.
Keywords: Mehmed Âkif Ersoy, Safahat, case category, +DA case suffix,
functional use of case suffix