Kırda sanatın rolü ve sanat köyleri; Konya Sonsuz Şükran Köyü
The role of art in rural settlement and art villages; Konya Sonsuz Sukran Art Village
Yazar: YAĞMUR ÇAKIROĞLU
Danışman: PROF. DR. HÜRRİYET GÜLSÜN ÖĞDÜL
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Kırsal kalkınma = Rural development ; Sosyokültürel değişme = Socio-cultural change

Özet:
Günümüzde, kırda yaşanan sorunlar kırın kendine özgü yaşam biçimi ve kendi geleneksel dokusu çerçevesinde incelenmeye başlamıştır. Böylece kentsel sorunların arasında kaybolmasının da önüne geçilmiştir. Yakın zamana kadar kent formunun bir parçası olarak değerlendirilen kır coğrafyası, sahip olduğu kaynakları öne çıkaracak girişimler ile birlikte akademide de araştırma ve incelemeye alınmıştır. Son yıllarda artan göç, tarım dışı ekonomik gelir alternatiflerinin bulunmaması, hizmetlere erişilebilirliğin kısıtlı oluşu vb sebeplerden, özellikle genç nüfusun kırı terketmesi ile birlikte, hem ülkemizde hem de dünya ülkelerinde kır yaşlanmaya başlamıştır. Yaşlanan kır olgusu aynı zamanda; yıllarca biriken geleneksel kültürün yok olması, kuşaklararası aktarımın ve usta-çırak ilişkisinin kaybolması, tarihi ve kültürel mirasın korunamaması, üretim ve üretici potansiyelinin zayıflaması, toplulukların kimliğini yavaş yavaş kaybediyor oluşu ile coğrafyanın özgün karakterini besleyecek yenilikleri üretememesi anlamına gelmektedir. Sanatın birleştirici, yaratıcı, besleyici ve paylaşımcı gücü ile kırdaki toplumsal dönüşüm sürecini yönetmek önemlidir. Çünkü kır topluluklarının kendi doğasında varolan kültür kavramını, imgesel boyuta taşımak sanatın sorumluluğundadır. 
Bu çalışmada, yaşlanan kır yaşamının ve kır topluluklarının karşı karşıya kaldığı güncel sorunlardan bahsedilmiş, Türkiye ve dünyada bu sorunlara kültür-sanat bağlamında yaklaşımlar değerlendirilmiştir. Kırda kültür-sanatın rolünün, sosyokültürel dönüşümde ve toplumsal değişimde nerede durduğu konusu üzerinde düşünülmüştür. Çalışmada sık sık bahsi geçen sanat köylerinin, Türkiye ve dünya örnekleri incelenmiştir. İncelenen örnek uygulamalar doğrultusunda sanat köyü kavramı tanımlanarak, eğitim-kültür-turizm-sanat ekseninde tartışmaya açılmıştır. Sanat köyleri, kuruluş biçimleri ve amaçları doğrultusunda farklılıklar göstermektedir. Bu farklılıklara, her coğrafyanın ve kır topluluğunun sahip olduğu kaynak ve potansiyellerin birbirinden başka oluşu sebep olmaktadır. Tez içerisinde, sanat köyleri kaynak ve potansiyellerine göre gruplama yapılarak incelenmektedir.
Çalışma kapsamında literatür araştırmasının yanı sıra, Konya Sonsuz Şükran Köyü ve Çavuş Köyü'nde alan çalışması yapılmıştır. Alan araştırmasının Sonsuz Şükran Köyü'nde yapılmayı tercih edilmesinin sebebi, Türkiye'de kültür-sanat odaklı yeni bir yerleşim modeli olarak kurulan sanat köyünün ilk örneklerinden biri olma özelliğini taşımasıdır. Alan çalışmasında kalitatif yöntemler tercih edilerek Çavuş Köyü halkının yaşadığı sosyokültürel dönüşümü anlamak ve onların baktığı yerden süreci görebilmek amaçlanmıştır. Derinlemesine görüşmeler, odak grup toplantısı ve ev ziyaretleri yöntemleri kullanılarak edinilen bulgular tez kapsamında aktarılmıştır. Sonsuz Şükran Köyü örneği ile Türkiye'de kırda sanatın üstlendiği rolün köy halkına etkisi sosyokültürel bağlamda değerlendirilmiştir. Yeni bir yerleşim alanının kurulması ve sanatsal-kültürel üretim mekânı şeklinde oluşturulan sanat köyü modelinde, kır topluluklarının sanat ile birlikte değişim ve dönüşüm süreci ele alınmıştır. Sanatçıların ve köy halkının beraber yaşadığı bir coğrafyada, yeni toplumsal ilişkiler ağının örülüş hikâyesi Çavuş Köyü halkı ile yapılan görüşmelerde öğrenilmiştir. Kır-kent topluluklarının ortak ürettiği yeni bir kültür paylaşımı ile toplumun şekillenmesi; dengeli ve sürdürülebilir bir yenilik olarak öngörülebilmektedir. Sonsuz Şükran Köyü de, uygulamada bu yöntemi izleyerek kırsal dönüşüm ve toplumsal değişim sürecine diğer sanat köyleri gibi katkı sağlamaktadır. Bu bağlamda hazırlanan tez, hem akademide hem de yerel yönetimlere kırda kültür-sanat yaklaşımlarına ve sanat köyü uygulamalarının arka planına dair bir altlık oluşturması amacıyla sunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler: sanat köyü, kırda sanat, kırsal dönüşüm, kırda sosyokültürel dönüşüm

Abstract:
Nowadays, the problems that are experienced in the rural areas have begun to be examined by separating from the urban life and its problems in the framework of its own way of life and its traditional texture.
The rural geography, which has been regarded as a part of the urban form until recently, its resources has been investigated and examined at the academy with initiatives that will highlight Increasing migration in recent years, be lacking of non-agricultural economic income alternative, limited accesibility of services and etc., has begun to aging in the rural areas of our country and the world, especially with the abandonment of the young population.
At the same time, aging rural phenomenon; the destruction of traditional cultures that accumulate for many years means that generations of transference and disappearance of master-apprentice relations, the failure in preservation of historical and cultural heritage, the weakening of production and productive potential, the gradual loss of communities' identity, and lack of innovations that feed the unique character of the geography.
It is important to manage the process of social transformation in the rural areas with the unifying, creative, nurturing and sharing power of art. Since, transferring the concept of culture that exists in the nature of rural communities to the imaginary dimension is under the responsibility of art.
In this study, aged rural life and the problems which are faced by the rural communities in Turkey and in the world are mentioned, the approaches to these problems through art context have been evaluated. The role of art in socio-cultural transformation, is considered.
The examples of the art villages, in Turkey and in the world that frequently bet on the work were examined. The concept of art village is defined in the direction of cases examined and opened to discussion in education-culture-tourism-art context. 
Within the scope of the study, qualitative methods have been applied and a fieldwork has been conducted in the Konya Sonsuz Şükran Art Village. On the field study; in-depth interviews, focus group meetings and home visit methods were used and findings were obtained in the scope of the thesis. Within the case of Sonsuz Şükran Art Village and effects of the art in the rural areas of Turkey on village life are evaluated in the sociocultural context. In the art village model, which is formed as the establishment of a new settlement area by external intervention, the process of change and transformation of the rural communities with art has been taken up.
In the old geographical region where the artists and the villagers lived together, the story of the weaving of the new social relations network was heard from the Çavuş Village people. If the factor shaping society is born from a new culture shared by rural-urban communities, then a common creation process is beginning. It is possible to witness the first steps of this process incase of Sonsuz Şükran Art Village.
The thesis prepared in this context is presented to both academia and local governments in order to form a basis for the art approaches in the countryside and provide a background of art village practices.

Keywords: art village, art in the rural areas, social transformation, socio-cultural transformation in the rural area