Üniversite öğrencilerinde sürdürülebilir beslenme eğitiminin diyet kalitesi ile karbon ayak izi ve su ayak izi değerleri üzerine etkisi
The effect of sustainable nutrition education on diet quality, carbon footprint and water footprint values in university students
Yazar: ÇAĞLA PINARLI FALAKACILAR
Danışman: PROF. DR. SEVİNÇ YÜCECAN
LOKMAN HEKİM ÜNİVERSİTESİ / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Genel beslenme eğitiminin diyet kalitesi ve antropometrik ölçümler üzerindeki etkisine ilişkin çalışmalar mevcutken, besinlerin çevre üzerine olan etkisini ele alan sürdürülebilir beslenme eğitiminin etkinliğini gösteren çalışmalar oldukça sınırlıdır. Bu çalışmanın amacı, sürdürülebilir beslenme eğitiminin diyet kalitesi, antropometrik ölçümler ve diyetin karbon ayak izi (CFP) ve su ayak izi (WFP) üzerindeki etkilerini araştırmaktır. Çalışma dahilinde Sağlık Bilimleri Fakültesi'nde 4 farklı bölümde (Beslenme ve Diyetetik, Çocuk Gelişimi, Fizyoterapi ve Rehabilitasyon, Hemşirelik) okuyan toplam 160 üniversite öğrencisine, 6 hafta boyunca haftada 1 kere, her hafta 1'er saatlik yüz yüze sürdürülebilir beslenme eğitimi verilmiştir. Her bölümden araştırmaya katılmaya gönüllü olan 40'ar öğrenci araştırmaya dahil edilmiştir. Eğitim öncesinde, sonunda ve eğitimden 2 ay sonra 24 saatlik besin tüketim kaydı alınarak diyet kalitesi, diyetin CFP ve WFP değerleri ile Akdeniz Diyetine Uyumu Değerlendirme Anketi (MEDAS) puanı ve Sağlıklı Yeme İndeksi (HEİ)-2020 skorları değerlendirilmiştir. Ayrıca, bireylerin sürdürülebilirlik davranışlarının belirlenmesi için, Sürdürülebilir ve Sağlıklı Beslenme Davranışları Ölçeği değerlendirilmiştir. Eğitim tamamlandığında ve eğitimden 2 ay sonra, öğrencilerin sürdürülebilir beslenmeyle ilgili bilgi düzeylerinin anlamlı şekilde yükseldiği saptanmıştır (p<0.05). Çalışmanın sonuçları, sürdürülebilir beslenme eğitiminin Sürdürülebilir ve Sağlıklı Beslenme Davranışları Ölçeği puanını 0.64 puan (p<0.05), MEDAS puanını 1.86 puan (p<0.05), HEİ-2020 skorunu ise 7.38 puan (p<0.05) artırdığını göstermiştir. Bu eğitim programı ayrıca vücut ağırlığı, beden kütle indeksi, yağ kütlesi ve boyun çevresi ölçümlerinde azalma sağlamıştır (p<0.05). Sürdürülebilir beslenme eğitimi posa, kalsiyum, potasyum ve magnezyum alımını artırırken, B12 vitamini ve çinko alımını azalttığı görülmüştür (p<0.05). Sürdürülebilir beslenme eğitiminin toplam protein alımı üzerinde anlamlı etkisi bulunmamıştır (p>0.05). Eğitimle birlikte üniversite öğrencilerin pirinç, kırmızı et, patates, beyaz ekmek, margarin ve diğer katı yağlar, şerbetli tatlılar, bisküvi, pasta, kek, börek ve pide, gazlı içecek, fast food ve cips tüketiminde anlamlı azalma görülmüştür (p<0.05).  Eğitim, CFP'de %22.0 ve WFP'de %10.0 azalma ile sonuçlanmıştır (p<0.05). Elde edilen değerlerde cinsiyetlere ve bölümlere göre anlamlı farklar saptanmıştır (p<0.05). Sonuç olarak, sürdürülebilir beslenme eğitiminin çevre üzerine sağladığı olumlu etkiler ile gezegen refahını artırması; diyet kalitesi ve antropometrik ölçümler üzerine olan etkileri ile ise bireylerin genel sağlığını desteklemedeki potansiyel etkileri umut vadetmektedir.

Abstract:
There are studies on the effects of general nutrition education on diet quality and anthropometric measurements, but studies showing the effectiveness of sustainable nutrition education on the environmental impact of food are very limited. The aim of this study was to investigate the effects of sustainable nutrition education on diet quality, anthropometric measurements, and carbon footprint (CFP) and water footprint (WFP) of diet. Within the scope of the study, a total of 160 university students studying in 4 different departments (Nutrition and Dietetics, Child Development, Physiotherapy and Rehabilitation, Nursing) at the Faculty of Health Sciences were given face-to-face sustainable nutrition education once a week for 1 hour each week for 6 weeks. Forty students from each department who volunteered to participate in the study were included in the study. Diet quality, CFP and WFP values of the diet, Mediterranean Diet Adherence Assessment Questionnaire (MEDAS) score and Healthy Eating Index (HEI)-2020 scores were evaluated by taking 24-hour dietary records before, at the end and 2 months after the training. In addition, the Sustainable and Healthy Eating Behaviours Scale was assessed to determine the sustainability behaviours of the individuals. At the end of the training and 2 months after the training, it was found that the knowledge levels of the students about sustainable nutrition increased significantly (p<0.05). The results of the study showed that sustainable nutrition education increased the Sustainable and Healthy Eating Behaviours Scale score by 0.64 points (p<0.05), MEDAS score by 1.86 points (p<0.05) and HEI-2020 score by 7.38 points (p<0.05). This training programme also decreased body weight, body mass index, fat mass and neck circumference measurements (p<0.05). Sustainable nutrition education increased intake of dietary fiber, calcium, potassium and magnesium, while decreasing intake of vitamin B12 and zinc (p<0.05). Sustainable nutrition education had no significant effect on total protein intake (p>0.05).  A significant decrease was observed in the consumption of rice, red meat, potatoes, white bread, margarine and other fats, syrupy desserts, biscuits, cakes, cakes, pies and pita bread, carbonated drinks, fast food and chips (p<0.05).  Education resulted in a 22.0% reduction in CFP and 10.0% reduction in WFP (p<0.05). Significant differences were found in the values obtained according to gender and departments (p<0.05). In conclusion, the positive effects of sustainable nutrition education on the environment and planetary welfare, and its potential effects on diet quality and anthropometric measurements to support the general health of individuals are promising.