Türkçe dersinde mantık yanlışlarından yararlanarak eleştirel düşünme öğretimi
Teaching critical thinking using fallacies in Turkish language course
Yazar: ÖMER SAVAŞ
Danışman: PROF. DR. HALİT KARATAY ; PROF. DR. MEHMET KURUDAYIOĞLU
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Akıl yürütme = Reasoning ; Eleştirel düşünce = Critical thinking ; Mantık yanlışı = Logical fallacy ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Ortaokullar = Secondary schools ; Türkçe dersi = Turkish lesson ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching

Özet:
Bu araştırmanın amacı, Türkçe dersinde, eleştirel düşünmenin unsurlarından biri olan mantık yanlışlarını tespit etme becerisinin geliştirilmesine yönelik bir tasarım ortaya koymaktır. Araştırma, yarı deneysel yöntem ile öğretmen ve öğrenci görüşlerinden oluşan nitel verilerin bütünleştirildiği bir karma yöntem araştırmasıdır. Deneyin müdahale aşamasında, "en basit" ve "basit" şeklinde iki kategoriden oluşan mantık yanlışlarını tespit etme becerisi, metin temelli Türkçe derslerinde geliştirilmeye çalışılmıştır. Dersler mantık yanlışı kategorilerine dayalı iki türde; ön-son teste ait ölçme ise araştırmacı tarafından geliştirilen, yine mantık yanlışı kategorilerine dayalı iki farklı testle (Mantık Yanlışı Testi I ve II) gerçekleştirilmiştir. Deney, Bolu ilindeki dört ortaokulda 7. sınıfta öğrenim gören 111 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın nitel kısmında, bu öğrencilerden deney gruplarında bulunan 51'inin ve bunların Türkçe öğretmenlerinin, Türkçe dersleri hakkındaki görüşlerinden yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda, metin temelli Türkçe derslerinde, mantık yanlışlarını tespit etme becerisinin, "en basit" kategorisinde ve bazı mantık yanlışları bağlamında geliştirilebildiği ortaya konulmuştur. Bu çerçevede 7. sınıf öğrencilerinin "adam karalama" ve "eleştiri hakkı" mantık yanlışlarını tespit edebildiği belirlenmiştir. Mantık yanlışlarını tespit etme becerisinin, mantık yanlışlarının zorluk-karmaşıklık düzeyiyle ilişkili olduğu ve 7. sınıf öğrencilerinin bu beceriye ilişkin hazır bulunuşluğa, bazı mantık yanlışları bağlamında sahip olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca bu hazır bulunuşluğu oluşturan ve bazı öğrencilerde mevcut olmayan ya da az bulunan en önemli özelliklerden birinin, biçimsel akıl yürütme olduğu çıkarımında bulunulmuştur. Araştırmada ulaşılan son önemli sonuç, mantık yanlışlarını tespit etme becerisinin geliştirilmesi konusunda model oluşturan Türkçe dersi tasarımının, çeşitli alanlardan birçok beceri ve yeterlikle ilişkilendirilebileceğidir.

Abstract:
The aim of this research is to suggest a Turkish language course design for the development of the critical thinking skill of detecting logical fallacies. The research is a mixed method research in which quasi-experimental method and qualitative data consisting of teacher and student opinions are integrated. In the intervention phase of the experiment, the skill to detect fallacies consisting of two categories as "simplest" and "simple" was tried to be developed in text-based Turkish lessons. The lessons and measurement tool to evaluate mentioned skill at the pre-test and post-test stages are of two varieties based on fallacy categories. The measurement tool is the Logical Fallacies Test (I and II) which is developed by the researcher. The experiment was carried out with 111 seventh grade students from four secondary schools in Bolu. In the qualitative part of the study, the opinions of 51 students of experimental groups and their Turkish teachers about Turkish lessons were used. As a result of the research, it has been revealed that the skill to detect some fallacies can be improved in text-based Turkish lessons, but only as part of the "simplest" fallacy category. Within this framework, it was determined that seventh grade students were able to detect "argumentum ad hominem" and "right of criticism". It was concluded that the skill to detect fallacies is related to the difficulty-complexity level of fallacies and seventh grade students do not have the readiness for this skill as regards some fallacies. In addition, it has been deduced that one of the primary features that constitute this readiness and are absent or limited in some students is formal reasoning. The last important result reached in the research is that the text-based Turkish course design is associated with many skills and competencies within various fields. It is thought that the text-based Turkish lesson design will set an example for development of the skill to detect fallacies.