Türk vergi sisteminde ihracatta katma değer vergisi iade uygulaması
Value added tax refund application in Turkish tax system for exports
Yazar: HACER KABA
Danışman: DOÇ. DR. FURKAN BEŞEL
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Maliye = Finance

Özet:
Katma değer vergisinin dünya üzerindeki yayılma hızı vergi sistemine sağladığı avantajlar nedeniyle
oldukça hızlı olmuştur. KDV'nin en önemli etkilerinden birisi ticaret üzerinde görülmektedir. Bu
noktada KDV'de uygulanan ihracat istisnası önem kazanmaktadır. İlgili mevzuata uygun şekilde
gerçekleştirilen ihracat işlemleri KDV'den istisna edilmektedir. Böylece mükellef üzerindeki vergi
yükü kaldırılmakta, çifte vergilendirme önlenebilmekte, iadeler yoluyla mükellefler için fon kaynağı
sağlanabilmekte, sonuç itibariyle ihracat ve ticaret teşvik edilebilmektedir. Bu çalışmada, Türkiye'de
ihracatta KDV istisnası ve iade sisteminde yaşanan temel sorunların tespit edilmesi ve bu sorunlara
yönelik pratik çözüm önerileri sunulması amaçlanmaktadır. Bu amaç bağlamında çalışmada, araştırma
konusuyla ilgili gerekli literatür taraması yapılmış, ulusal ve uluslararası yargı kararları incelenmiştir.
Çalışmada yeminli mali müşavirlerle nitel araştırma yöntemlerinden görüşme yöntemi kullanılmıştır.
Katılımcılar seçilirken amaçlı örneklem yönteminin bir türü olan ölçüt örnekleme kullanılmıştır.
Teori ve yargı kararları ile bağdaştırılarak analiz edilen araştırma bulgularına göre Türkiye'de ihracatta
KDV iade sisteminde karşılaşılan en önemli sorunların başında mevzuat ile uygulama çatışması
gelmektedir. Vergi idaresinin bağlı idare yetkisi veya takdir yetkisini çelişik içtihata yol açacak şekilde
kullandığı tespit edilmiştir. KDV iade taleplerinin gerçekleşme süreci uzun zaman alabilmektedir. İade
taleplerinin gerçekleşmesinde mevzuatta yazan sürelere uyulmadığı tespit edilmiştir. Aynı zamanda
çalışmada incelenen yargı kararlarının birçoğunda asıl sorunun uygulama ile mevzuat arasındaki
çatışmadan çıktığı tespit edilmiştir. Yargı organları arasındaki içtihat farklılığı önemli bir sorundur.
"Yeterince araştırmama" hususu hem yargı kararlarında hem de nitel araştırma sonucu tespit edilen
önemli bir sorundur. Karşıt inceleme uygulamasının yöntemi değiştirilmelidir. Başta özel esaslar
uygulaması olmak üzere, verginin asli unsurlarını etkileyen birçok hususun tebliğde düzenlenmesi
vergide kanunilik ilkesine aykırıdır.

Abstract:
The spread rate of value-added tax (VAT) worldwide has been quite fast due to the advantages it offers
to the tax system. One of the most significant impacts of VAT is observed in trade. At this point, the
export exemption applied in VAT becomes crucial. Export transactions carried out in accordance with
the relevant legislation are exempt from VAT. This relieves the tax burden on taxpayers, prevents
double taxation, provides a source of funds for taxpayers through refunds, and ultimately encourages
exports and trade. This study aims to identify the fundamental issues related to VAT exemption and
refund systems in exports in Turkey and provide practical solutions to address these issues. To achieve
this goal, the study conducted a review of the relevant literature and examined both national and
international judicial decisions on the subject. Qualitative research methods, specifically interviews
with certified public accountants, were employed in the study. Participants were selected using
purposive sampling, a type of criterion sampling.
According to the research findings analyzed in conjunction with theory and judicial decisions, in
Turkey, one of the most significant problems encountered in the VAT refund system for exports is the
conflict between legislation and implementation. It has been observed that the tax administration uses
its dependent administrative power or discretionary authority in a manner that leads to conflicting legal
precedents. The process for realizing VAT refund requests can be lengthy, and it has been found that
the deadlines stipulated in the legislation are not adhered to in the approval of refund requests.
Additionally, many of the examined judicial decisions in the study revealed that the primary issue
arises from the conflict between implementation and legislation. Divergence in jurisprudence among
judicial authorities is a significant problem. The issue of 'insufficient investigation' is a major problem
identified both in judicial decisions and the qualitative research results. The method of conducting a
contrasting examination should be changed. The regulation of many aspects, especially the application
of special principles, in tax notifications that affect the essential elements of taxation is inconsistent
with the principle of legality in taxation.