Kent kurgusunda alternatif var oluş pratikleri; müphemin mekansallığı
Alternative existence practices in urban fiction; the spatiality of terrain vague
Yazar: GÖZDE AYYILDIZ KARABIYIK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEDEF ÖZÇELİK
Gebze Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Günümüzde kent kurgusundaki boşluklar olarak karşımıza çıkan müphem alanlar genellikle dışlanmış ve ihmal edilmiş bölgeler olarak kabul edilmektedir. Müphem alanların kent mekanındaki işlevini ve kentsel mekân oluşumlarındaki etkisini ayrıntılı bir şekilde incelemek bu çalışmanın temel problemini oluşturmaktadır. Özellikle kent içerisindeki bu alanlarının müphem alana dönüşmesi kentsel ölçekte yeni ve farklı mekânsal oluşumların ortaya çıkmasına sebep olmaktadır. Bu çalışma müphem alanların kent yapısında nasıl bir potansiyele sahip olduğunu araştırmayı amaçlamakla birlikte aynı zamanda bu potansiyelleri ortaya çıkararak müphem alan tanımının zenginleştirilmesini de hedeflemektedir. Bu kapsamda, müphem alanların yeniden tanımlanması sonucu özne olarak varlığını sürdürdüğü çevreyi şekillendirmede ne tür etkileri olduğu araştırılmıştır. Müphem alanın kent içerisinde desteklediği, bünyesinde bulundurduğu anlamları ortaya çıkararak kavramı yeniden yorumlamak ve zenginleştirmek amacıyla İstanbul-Gebze D100 Karayolu Sanayi aksı çalışma alanı olarak seçilmiştir. Seçilen örnek olay çerçevesinde mantıksal argümantasyon yöntemiyle alanın detaylı bir analizi yapılmıştır. Relph'in (1976) "içsellik-dışsallık" kavramları bu çalışmada parametre olarak kabul edilmiş ve kuramsal çerçevenin zeminini oluşturmuştur. Araştırmanın odağı Relph'in varoluşsal içsellik, davranışsal içsellik, tesadüfi dışsallık, nesnel dışsallık ve varoluşsal dışsallık kavramları olup buradan hareketle mekan okumaları yapılmıştır. Bu akstaki Çbs Boya, Anadolu Cam, Feniş ve Pimaş fabrika yapıları üzerinden müphem alanların çevresi ile olan ilişkisellik ve kopukluk durumları değerlendirilerek yeni argümanlar oluşturulmuştur. Müphem alanların tanımını genişleterek potansiyellerini ortaya çıkarmak bu alanların çevresi ile kurduğu ilişkiyi, kentlerin fiziksel ve sosyal dokusunu nasıl şekillendirdiğini ve bulunduğu kenti tanımlamadaki ilişkisellik rollerini açıklamada önemli bir rol oynamaktadır. Bu alanların kentsel planlama ve tasarım süreçlerinde daha fazla dikkate alınması, kentlerin daha zengin ve çeşitli deneyimler sunmasına katkı sağlayacağı gibi kentsel mekân içindeki potansiyelleri anlamak için de bir temel oluşturacaktır.

Abstract:
Nowadays, terrain vague that appear as gaps in the urban structure are generally considered excluded and neglected areas. The main problem of this study is to examine in detail the function of terrain vague in urban space and their impact on urban space formations. In particular, the transformation of these areas within the city into terrain vague causes the emergence of new and different spatial formations on an urban scale. This study aims to investigate the potential of terrain vague in the urban structure, but also aims to enrich the definition of terrain vague by revealing these potentials. In this context, it has been investigated what kind of effects the redefinition of terrain vague has in shaping the environment in which it exists as a subject. Istanbul-Gebze D100 Highway Industrial axis was chosen as the study area in order to reinterpret and enrich the concept by revealing the meanings that the terrain vague supports and contains within the city. A detailed analysis of the field was made using the logical argumentation method within the framework of the selected case study. Relph's (1976) concepts of "insideness-outsideness" were accepted as parameters in this study and formed the basis of the theoretical framework. The focus of the research is Relph's concepts of existential insideness, behavioral insideness, incidental outsideness, objective outsideness and existential outsideness, and space readings were made based on this. New arguments were created by evaluating the relationality and disconnection of terrain vague with their surroundings through "Çbs Boya, Anadolu Cam, Feniş and Pimaş" factory buildings in this axis. Expanding the definition of terrain vague and revealing their potential plays an important role in explaining the relationship these areas establish with their environment, how they shape the physical and social texture of cities, and their relational role in defining the city in which they are located. Taking these areas into greater consideration in urban planning and design processes will contribute to cities offering richer and more diverse experiences and will also form a basis for understanding the potentials within urban space.