Kişilik özellikleri açısından örgüt-kariyer bağlılık düzeyini artırmada sosyalizasyon ve mentor etkisi: Bir örgüt geliştirme modeli
The impact of the personality perspective of the socialization and mentoring on the enhancement of organizational and career commitment: An organization development model
Yazar: NURETTİN İBRAHİMOĞLU
Danışman: PROF. DR. HALİL CAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Bağlılık = Commitment ; Kariyer = Career ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Mentorluk = Mentoring ; Sosyalleşme = Socialization ; Örgüt geliştirme = Organizational development ; Örgütsel bağlılık = Organizational commitment ; Örgütsel sosyalleşme = Organizational socialization

Özet:
Bu araştırmanın amacı örgütsel mentorlüğün kişilik açısından örgütsel sosyalizasyon aracılığıyla örgüt ve kariyer bağlılığına etkisini bütüncül bir model çerçevesinde incelemektir.Çalışanlar örgüte girişle birlikte varlık nedeni gördükleri gereksinimlerini ilişkileryoluyla gidermektedirler. ?lişki kurma gereksinimi duygusal toplumsal, psikolojikekonomik vb. nedenlere dayalı olarak ortaya çıkabilmektedir. Kurulan ilişkilerle bireyfizyolojik ve psikolojik gereksinimlerini karşılamakta, uyum böylece tatmin olmakta veuyum sağlamakta ve bağlılık davranışı göstermektedir.Örgüte giriş öncesiyle başlayan ilişki kurma süreci örgüte girişle birlik yoğunlaşmakta,bireysel ve örgütsel beklentilere göre şekillenmektedir. Amaç çalışan ve örgüt arasındakarşılıklı beklentilerin giderilip uyum ve bağlılığın sağlandığı bir ilişki kurulmasınısağlamaktır. Bu bağlamda deneyimli başaralı, saygın kişilik özellikleri gösteren birmentor psiko-sosyal ve kariyer işlevlerini ve örgütsel sosyalizasyonu kullanarak çalışanörgütarasında daha güçlü bir bağın oluşmasına, çalışanın kariyerine daha güçlü birşekilde bağlanmasına aracılık edebilecektir.Araştırma modeli mentorlük işlevini stratejik anlamda ele alarak örgüt ve kariyerbağlılığını artırmayı hedeflemektedir. Bu amaçla örgütsel yazına iki tür katkı sağlandığıdüşünülmektedir. Birincisi kişilik özellikleri yönünden sosyalizasyon, örgüt-kariyerbağlığı ilişkisinde mentor etkisi ele alınmıştır. ?kincisinde bir liderlik yeteneği olanmentorlüğün yönetim işlerini uygulamada daha etkili hale getireceği, kurumsallaşmayıve çalışanların girişimciliğini artıracağı şeklindedir.Araştırma modeli çok değişkenli olarak tasarlanmış örgütsel ilişkiler çerçevesindesınanmıştır. Elde edilen bulgular örgütsel mentorlüğün örgütsel-kariyer bağlılığını,örgütsel sosyalizasyon aracılığı ile artırdığını ortaya koymaktadır. Araştırmanınörneklemi yüksek öğretimde faaliyet gösteren 12'si kamu, 6'sı özel sektöre ait ve 7'si büyük (Ankara, ?stanbul, ?zmir) 11'i küçük şehirlerde yer alan toplam 18 üniversitedeçalışan 603 kişiden oluşmaktadır. Ayrıca örgütsel sosyalizasyonun, mentorlük veörgütsel bağlılık ilişkisinde tam aracı işlev gördüğü; mentorlük ve kariyer bağlığıilişkisinde ise kısmen aracılık işlevi gördüğü gözlenmiştir. Kişilik özellikleri ile örgütselmentorlük, sosyalizasyon örgüt-kariyer bağlılığı arasında olumlu ilişkiler bulunmuştur.Anahtar Sözcükler: Mentorlük, Örgütsel Sosyalizasyon, Örgütsel Bağlılık, KariyerBağlılığı, Kişilik

Abstract:
The goal of this study is to investigate the impact of personality perspective oforganizational mentoring on the career and organizational commitment within anintegrative framework.As the employees join the organization they satisfy their essential needs through therelationships. Emotional, social, psychological and economic factors can trigger thisneed to have relationships with others. Through the relationships people built theysatisfy their psychological and physiological needs, fulfill and achieve adaptation(achieve person organization fit) and become committed.The relationship building process begins before joining the organization, intensifieswith the entry and adjusts with respect to individual and organizational expectations.The goal is to realize person organization fit and commitment overcoming the mutualexpectations of the employee and the organization. To this end, an experienced mentorwith sound personality and integrity, using his psycho-social and career functionstogether with organizational socialization can intervene with the generation of strongercommitment between employee and the organization and stronger employee careercommitment.The model employed in the study aims to enhance organizational and careercommitment taking a strategic perspective of mentoring. In this vein, the study isthought to have two major contributions in the literature. First, the impact of the mentoron the socialization and organizational and career commitment investigated within a personality perspective (view). Second, the study shows that mentoring as leadershipability, can enable the effective execution of managerial tasks and enhance theentrepreneurship of the employees and institutionalization.A multivariate model is designed and tested within the scope of organizational relations.The results show that organizational socialization mediates the relationship betweenorganizational mentoring and organizational-career commitment. The sample of thestudy consists of 603 people working in 6 private and 12 public universities inTurkey. 7 out of 18 universities sampled in the study are located in the three big cities(Ankara, Istanbul, ?zmir); the remaining 11 were located in relatively smaller cities. Thestudy also points that organizational socialization fully mediates the relationshipbetween mentoring and organizational commitment; it partially mediates therelationship between mentoring and career commitment. A positive association is foundbetween dispositions and organizational mentoring, socialization, organizational andcareer commitment.Key Words: Mentoring, Organizational Socialization, Organizational Commitment,Career Commitment, Personality.