Türkçede soru
The interrogative in Turkic
Yazar: HİLAL OYTUN ALTUN
Danışman: PROF. DR. EMİNE GÜRSOY NASKALİ
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dil bilgisi = Grammar ; Karşılaştırmalı dil bilgisi = Comparative grammar ; Morfoloji = Morphology ; Soru cümleleri = Interrogative sentences ; Sorular = Questions ; Söz dizim = Syntax ; Türk lehçeleri = Turkish dialects ; Türkçe = Turkish ; Türkçe sorular = Turkish questions

Özet:
Bu tezin kapsamında Türk yazı dillerinde soru cümleleri yapı ve anlam bakımından incelenmiştir. Tarihî Türk yazı dillerinden Eski Türkçe (Köktürk, Uygur), Karahanlı, Harezm, Kıpçak, Eski Anadolu Türkçesi, Çağatay ve Osmanlı Türkçesi ile çağdaş Türk dilleri Altay, Azeri, Başkurt, Çuvaş, Gagauz, Hakas, Karaçay, Karakalpak, Kazak, Kırgız, Kumuk, Nogay, Özbek, Tatar, Tuva, Türkmen, Uygur, Yakut ve Türkiye Türkçesi bu çalışmada ele alınmıştır. Bu dillerde yazılmış metinlerden soru cümleleri derlenerek Türkçe tercümeleri ile birlikte verilmiştir. İlk bölüm, evet-hayır soruları ve soru kelimeleri olarak iki gruba ayrılmıştır. Bu bölümün konuları soru ekinin cümledeki yeri ve vurgu ile yapılan soru cümleleridir. Birinci bölümün ikinci kısmında ise soru kelimeleri cümledeki işlevlerine göre sınıflanmıştır. İkinci bölümde cevap beklenmeyen soru cümlelerinin tipleri ele alınmıştır. Bunlar; gerçek soru cümleleri ile cevap beklenmeyen sorular olarak ikiye ayrılmıştır. Gerçek soru cümleleri bilgi alma amacını taşır ve cevap bekler. Cevap beklenmeyen sorular ?pratik?, ?vurgu? ve ?retorik? sorular olarak sınıflanmıştır. Üçüncü bölümde soru cümlesinin yan unsurları olan sorma edatları ile soru işaretinin yazımı incelenmiştir. Ayrıca çalışmanın sölük bölümünde soru kelimeleri ve sorma edatları listelenmiştir. Bu sözlükte Türk yazı dillerinde kullanılan ortak şekillerde görülen morfolojik değişimleri izlemek mümkündür. Çalışmanın sonunda Sonuç bölümü ile Bibliyografya bulunmaktadır.

Abstract:
This thesis analises interrogative sentences in Turkic languages both semantically and sentactically. Historical eras of the Turkic languages; Old Turkic, Karahanid, Kharezm, Kipchak, Chagatay, Old Anatolian Turkish, Ottoman Turkic languages and the modern Turkic languages; Altai, Azeri, Bashkir, Chuvash, Gagauz, Karachay-Balkar, Karakalpak, Kumyk, Nogai, Sakha/Yakut, Kazakh, Kyrgyz, Tatar, Turkmen, Uyghur, Uzbek and Turkish languages were examined in this study. The texts written in Turkic languages were scanned to find interrogative sentences, and the examples have been given with their Turkish translations. First chapter of the thesis consists of two parts: yes-no questions and wh- questions. In this chapter the place of question particle in the sentence, and the interrogative sentences made via intonation were examined. In the second part of the first chapter the interrogative words were categoryzed according to their functions in the sentences. In the second chapter types of rhetorical questions were analysed. Interrogative sentences can be divided two gropus according to their fınctions: First was ?real? interrogative sentences which their function is mainly to have information and these sentences require answer. The second type is ?rhetorically interrogative? which doesn?t require any answer. It has three types: 1. Practical questions, 2. Exclamatory questions, 3. Rhetorical questions. Third chapter focuses on the secondary elemets of interrogative sentences which are interjections and question mark. At the glossary part of the thesis the interrogative determiners and interjections were listed. In this glossary it is possible to follow morphologic changes of the common interrogative words in the Turkic languages. At the end of this thesis there?s a conclusion part and the bibliography.