Max Horkheimer'de nesnelleşme ve özgürleşme sorunu
Das problem der verdinglichung und emanzipation bei Max Horkheimer
Yazar: ÇETİN VEYSAL
Danışman: PROF.DR. HARUN TEPE ; PROF.DR. ULUĞ NUTKU
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2003
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Horkheimer, Max = Horkheimer, Max ; Kendini gerçekleştirme = Self-realization ; Nesne = Object ; Nesnellik = Objectivity ; Özgürlük = Freedom

Özet:
ÖZET İnsanın içinde yaşadığı toplumsal ilişkilerde, akıl sahihi varlık olarak kendi istemesine uygun biçimde özgürce etkinlikte bulunup bulunamamasını konulaştırmakta olan "Max Horkheimer'de Nesneteşme ve özgürleşme Sorunu" başlıklı bu çalışmanın ilk bölümünde probleme ilişkin kavramların -"Özgürlük", "özgürleşme" "nesne", "nesneleşme" vd- inceleme açısından belirleyici tanımlarının ne olduğu yaranda, Horkheimer'a düşünsel öncülük yaptıklarını savlanan Kant, Hegel ve Marx'm probleme bakış açıları gösterilmeye çalışılmaktadır. Çalışmanın ikinci bölümünde; Max Horkheimer'in de içinde bulunduğu düşünsel çevre olan Frankfurt Okulu'nun, adı Horkheimer'den ayrı anılmayan üyesi Theodor Wiesengrund Adorno ve onlara eleştirel bakmasına karşın çevrenin belirleyici düşünürlerinden Herbert Mareuse'ün incelenen probleme ilişkin kavrayışları ele alınarak problemin değişik boyutları anlaşılır kılınmaya çalışılmıştır. Bireyin dış dünya ve türdeşleriyle ilişkisinde özne ya da nesne olmasının olanaktan ve koşullarının neler olduğunu Horkheimer'in ne şekilde temeUendirdiğini araştıran üçüncü bölümde, abL aydınlanma, kitle kültürü, kitle endüstrisi, pozitivizmin eleştirel bir tarzda ele alınıp, bireyin nesne olduğu koşullar karşısında özgürleşmesinin olanaklarının neler olduğu tartışılmaktadır. Çalışmanın sonunda, Horkheimer'in probleme ilişkin ortaya koyduğu sav veya düşüncelerin değerlendirilmesi amacıyla nesneleşme ve özgürleşme problemi tartışılmakta, Horkheimer'in soruna bahsim farklı perspektiflerden ele alarak değerlendiren incelemelere yer verilmekte, araştırmanın sonunda Horkheimer'in problemi ele alışı ve vargıları eleştirel tarzda değerlendirilmeye çalışılmaktadır.

Abstract:
Ill ZUSAMMENFASSUNG Der erste Tefi der Arbeit: "Das Problem der Verdinglichung ımd Emanztpation bei Max Horkheimer" theraatisiert das emanzipierte Handeln öder nicht Handeln der Menschen als Vemunftwesen, adaquat za seinen ejgenen Wunschen in seinen gesellschaftlichen. Beziehungen, in der er lebt, sowohl determinierende Definitionen der Grundbegriffe wie "Freiheit", "Emanzipation", "Gegenstand", "Vergegenstandlichung",,,Verdinglichung", die im HinbKck au£ das zu analysierende Thema relevant sind, als aueh die Anschauungen der Philosophen Kant, Hegel, und Marx über das Problem, von denen behauptet wird, dass sde philosophische Vorganger von Horkheimer seien, wurden analysiert. Im zweiten Teü der Arbeit wurden die Milglieder des Philosophenkreises der Frankfurter Schule, Max Horkheimer und Theodor Wiesengnmd Adomo, der immer mit Max Horkheimer zusammen genannt wird, zu veranschaulichen versucht. Eines der wichtigen Philosophen der Frankfurter Schule war Herbert Marcuse. Er zeigte eine kritische Haltung gegenüber der o.g. beiden Philosophen. Es wurde daher versucht, um unterschiedliche Perspektiven der Problematik plausibel zu machen, die Auffassungen von Herbert Marcuse zum Thema nahezulegen. Der drit|e Teü der Arbeit handelt von MögUchkeiten und Bedingungen det Subjektivierung oder VergegenstandHchung des Individuums, und wie es sich Horkheimer begrundet, dass sich infolge der Beziehung mit der Aussenwelt und zu seinen Artgenossen ergibt. Dabei wurden die Begrrfle "Vemunft",,^nfldârung", "Massenkultur", "Massenindustrie", "Positivismus" kritisch anarysiert und darttberdiskutiert, ob und welche Emanzipationsmöglkhkeiten es fiir Individuen gibt, die zu einem Objekt geworden sdnd öder daza neigen. Zum Schhıss warden die Rezeption oder die Gedanken von Max Horkheimer im Hinblick auf unser Thema, über das Problem der Vergegenstandlichung und Emanzipation, analysiert. Danach warden Analysen und Studien, die die Auffâssungen von Horkheimer zu diesem Thema aus verschiedenen Perspektiven bewerten, behandelt, und schliessEch wurden seine Meinungen und Anschauungen, wie er das Problem aufgreift, kritisch bewertet.