Yusufeli ilçesinde yetiştiriciliği yapılan üzüm çeşitlerinin ampelografik özelliklerinin tanımlanması ve çeşitler arasındaki genetik ilişkilerin SSR markörlerle tespiti
Description of ampelographical characteristics and determine genetic relationships by using SSR markers among grapevine cultivars grown in Yusufeli district
Yazar: YASEMİN HIZARCI
Danışman: PROF. DR. SEZAİ ERCİŞLİ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırma, Artvin İli'ne bağlı Yusufeli İlçe'sinde yetiştirilmekte olan 25 üzüm çeşidi üzerinde 2007 ve 2008 yıllarında yürütülmüş, çeşitler ampelografik ve moleküler olarak tanımlanmıştır. Ampelografik tanımlamada, Uluslar Arası Bitki Gen Kaynakları Enstitüsü (IPGRI) tarafından yayımlanan ?Asma Tanımlayıcıları? normları kullanılarak, çeşitler 68 özellik bakımından değerlendirilmiştir.Ampelografik çalışmalarda, incelenen çeşitlerin değerlendirilmesiyle elde edilen dendogramda Kokulu çeşidinin diğer çeşitlerden belirgin bir şekilde ayrıldığı ve Ciklap, Mezarlık ve Beyaz İstanbul çeşitlerinin ampelografik özellikler bakımından birbirlerine en yakın çeşitler oldukları belirlenmiştir. İncelenen karakterler arasında, özellikle sürgün ucu ve yaprak tüylülüğü, salkım sıklığı, tane rengi ve şıra randımanı bakımından çeşitler arasında geniş bir varyasyon tespit edilmiştir. Moleküler tanımlama için 2 referans çeşitle birlikte toplam 27 üzüm çeşidi 6 SSR (VVMD7, VVMD27, VrZAG79, VVMD24, VVS2 ve VrZAG83) lokusuna göre analiz edilmiş ve çeşitler arasında %17-92 arasında genetik benzerlik olduğu ortaya çıkmıştır. Genetik ilişki dendogramında Kıbrıs çeşidinin diğer çeşitlerden ayrıldığı, Razakı ve Kırmızı İstanbul çeşitlerinin %92 benzerlik oranı ile genetik olarak birbirlerine en yakın çeşitler oldukları tespit edilmiştir. En düşük benzerlik oranı ise %17 ile Kütük-Yağ, Kokulu-Yağ, Kıbrıs-Cabernet Sauvignon ve Kiskinbur-Cabernet Sauvignon çeşitleri arasında ortaya çıkmıştır.Moleküler çalışmada toplam 52 polimorfik allel belirlenmiş ve lokuslardaki allel sayısı 5 ile 14 arasında değişmiştir. En yüksek allel sayısı 14 adet ile VVS2 lokusunda tespit edilmiştir. Lokuslar arasında beklenen heterozigotluk (He) 0.612 (VrZAG83) ile 0.903 (VVS2) arasında bulunmuştur. Gözlenen heterezigotluk (Ho) değerleri ise 0.593 (VrZAG83) ile 0.889 (VVS2) arasında değişmiştir.Allellerin lokuslarındaki dağılımlarına bakıldığında; en yüksek allel frekansının %54 ile VrZAG83 ve %44 ile VVMD27 ve %39 ile VVMD24 lokuslarında, en düşük allel frekanslarının ise %2 ile çalışılan tüm lokuslarda görüldüğü tespit edilmiştir.

Abstract:
This research was carried out on 25 grapevine cultivars grown at Yusufeli district of Artvin province in 2007 and 2008 years and cultivars were described by ampelographic and molecular characteristics. Ampelographic characteristics of 25 cultivars were done based on 68 characteristics by ?Descriptors for Grapevine? published by International Plant Genetic Resources Institute (IPGRI)According to dendrogram based on ampelographic results, the cultivar Kokulu clustered independly from the other cultivars and the cultivars Ciklap, Mezarlik and Beyaz İstanbul were found to be more closest each other. A wide variation was observed in particular shoot apex, leaf hairiness, bunch intensity, berry color and juice yield among cultivars.The 27 grapevine cultivars including two references were analyzed based on 6 SSR loci (VVMD7, VVMD27, VrZAG79, VVMD24, VVS2 ve VrZAG83) and genetic similarity were found between 17-92% among them. On the dendrogram, the cultivar Kıbrıs were found the most distant and clustered separately. The cultivars Razakı and Kırmızı İstanbul were found to be the closest with 92% similarity ratio. The lowest similarity ratio was observed between Kütük-Yağ, Kokulu-Yağ Kıbrıs-Cabernet Sauvignon and Kiskinbur-Cabernet Sauvignon with 17% similarity ratio.A total 52 polymorphic allels were determined in molecular study and the number of alleles varied from 5 to 14 in locus. The highest allel number (14) was determined in VVS2 loci. The expected heterozygosity (He) were found between 0,612 (VrZAG83) and 0,903 (VVS2). The observed heterozygosity (Ho) varied from 0,593 (VrZAG83) to 0,889 (VVS2).Considering distribution of alleles at locus, the highest allel frequency was observed from VrZAG83 as 54% and followed by ile VVMD27 (44%) and VVMD24 (39%), while the lowest was in all locus as 2%.