Ekmeklik buğdayın (Triticum aestivum L.) farklı melez kombinasyonlarında protein oranı yüksek hatların seleksiyonu
Selection of high-protein lines in different cross combinations of bread wheat (Triticum aestivum L.)
Yazar: HALİSE KAYA
Danışman: PROF. DR. FATMA AYKUT TONK
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Bitki Islahı ve Genetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu tez çalışmasında, Ege Bölgesinde uyum sağlamış ve yaygın yetiştirilen Masaccio ve Ziyabey-98 ekmeklik buğday çeşitleri arasında yapılan melez, protein oranı yüksek ve farklı protein allellerine sahip 6, 27, 41, 48 ve 51 nolu hatlarla melezlenerek oluşturulan beş farklı melez kombinasyon kullanılmıştır. Bu melez kombinasyonların F2 ve F3 generasyonları sırasıyla 2021-2022 ve 2022-2023 buğday yetiştirme mevsiminde Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü deneme alanlarında yetiştirilmiştir. Çalışmada beş kombinasyonun F2 generasyonundaki tüm bitkilerde ve bu tek bitkilerin F3 döllerinde bitki boyu, üst boğum uzunluğu, fertil kardeş sayısı, başak uzunluğu, başak ağırlığı, başakta başakçık sayısı, başakta tane sayısı, başakta tane ağırlığı, başak indeksi ve tek bitki verimi gibi verim özellikleri ve F3 generasyonlarında protein oranı, yaş gluten, sertlik, hektolitre, sedimentasyon, düşme sayısı, su kaldırma ve nişasta kalite özellikleri ölçümlenmiştir. Çalışma sonucunda incelenen tüm kombinasyonların ebeveynlerden hem verim hem de kalite özellikleri bakımından daha yüksek ortalama değerlere sahip olduğu, F3 generasyonlarında varyasyonlarının azaldığı ve bu nedenle yapılacak seleksiyonun başarısının yüksek olacağı sonucuna varılmıştır. Protein oranı açısından kombinasyonlar arasında (MxZ)x48 kombinasyonunun F3 dölleri içerisinde yüksek protein oranına sahip hatların sonraki generasyona aktarılması önerilmiştir.

Abstract:
In this thesis, five different hybrid combinations were used, which were created by crossing the Masaccio and Ziyabey-98 bread wheat varieties, which are adapted and frequently grown in the Aegean Region, with lines 6, 27, 41, 48 and 51, which have high protein content and different protein alleles. The F2 and F3 generations of these hybrid combinations were grown in the experimental areas of the Field Crops Department of the Faculty of Agriculture of Ege University in the 2021-2022 and 2022-2023 wheat growing seasons, respectively. In the study, yield traits such as plant height, upper internode length, fertile tiller number, spike length, spike weight, spikelet number, grain number per spike, grain weight per spike, spike index and single plant yield were measured in all plants in the F2 generation of five combinations and in the F3 progeny of these single plants, and protein ratio, wet gluten, hardness, hectolitre, sedimentation, falling number and water absorption  quality traits were measured in the F3 generations. As a result of the study, it was concluded that all combinations examined had higher average values than the parents in terms of both yield and quality traits, their variations decreased in the F3 generations and therefore the success of the selection to be made would be high. In terms of protein ratio, it was suggested that the lines with high protein ratio in the F3 offspring of the (MxZ)x48 combination among the combinations should be transferred to the next generation.