Ergenlerde sosyal kaygının otomatik düşünceler, akademik yeterlik ve sosyal yeterlik ile modellenmesi
Modeling of social anxiety in adolescents with automatic thoughts, academic competence and social competence
Yazar: HİLAL DAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İDRİS KAYA
Gaziantep Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Akademik yetkinlik = Academic self-efficacy ; Akademik öz yeterlilik = Academic self-efficacy ; Ergenler = Adolescents ; Eğitim psikolojisi = Education psychology ; Otomatik düşünce = Automatic thoughts ; Psikososyal sorunlar = Psychosocial problems ; Sosyal kaygı = Social anxiety ; Sosyal yeterlilik = Social competence

Özet:
Bu çalışmanın temel amacı, ergenlerde otomatik düşünceler, akademik yeterlik, sosyal yeterlik ve sosyal kaygı arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkilerin incelenmesi ile otomatik düşüncelerin, akademik yeterliğin ve sosyal yeterliğin sosyal kaygıyı açıklamaktaki rolünü belirlemektir. Bununla birlikte çalışmada, araştırma değişkenlerinin cinsiyet ve anne-baba eğitim düzeyine göre farklılaşma düzeyinin belirlenmesi de amaçlanmıştır. Araştırma örneklemini lisede öğrenim gören ve yaşları 13 ile 19 (x= 15.93) arasında değişen 514'ü kız (%57,5) ve 380'i erkek (%42,5) olmak üzere 894 ergen oluşturmuştur. Araştırmanın verileri Kişisel Bilgi Formu, Otomatik Düşünceler Ölçeği, Ergenler için Yeterlik Algısı Ölçeği ve Ergenler için Sosyal Kaygı Ölçeği ile toplanmıştır. Yapılan istatistiksel analizler sonucunda; ergenlerde otomatik düşüncelerin ve akademik yeterliğin sosyal kaygıyı doğrudan pozitif yönde, sosyal yeterliğin ise sosyal kaygıyı doğrudan negatif yönde etkilediği bulunmuştur. Bunun yanı sıra akademik yeterliğin sosyal yeterliği doğrudan pozitif yönde etkilediği elde edilmiştir. Araştırma bulgularına göre otomatik düşünceler ve sosyal yeterlik arasında akademik yeterliğin tam aracı olduğu görülmüştür. Bununla birlikte sosyal yeterlik ve sosyal kaygı arasında akademik yeterliğin kısmi aracı olduğu belirlenmiştir. Buna karşılık otomatik düşünceler ve sosyal kaygı arasında akademik ve sosyal yeterliğin çoklu aracılık rolünün anlamlı olmadığı görülmüştür. Sonuç olarak araştırmada önerilen yapısal modelin, ergenlerin sosyal kaygı toplam varyansının %42'sini açıkladığı görülmüştür. Araştırmada cinsiyete ve anne-baba eğitim düzeyine göre de farklılıklar bulunmuştur.

Anahtar sözcükler: sosyal kaygı, otomatik düşünceler, akademik yeterlik, sosyal yeterlik, ergenler

Abstract:
The main purpose of this study is to examine the direct and indirect relationships between automatic thoughts, academic competence, social competence and social anxiety in adolescents and to determine the role of automatic thoughts, academic competence and social competence to explain social anxiety. It was also aimed to determine the level of differentiation of research variables according to gender and parental education level. The research sample consisted of 894 adolescents, 514 girls (57.5%) and 380 boys (42.5%), aged between 13 and 19 (x= 15.93) who were studying at high school. The data of the study were collected with Personal Information Form, Automatic Thoughts Questionnaire, Perceived Competence Scale for Adolescents and Social Anxiety Scale for Adolescents. The result of the statistical analysis shows that automatic thoughts and academic competence directly affect social anxiety in adolescents positively, while social competence directly affects social anxiety negatively. In addition, academic competence has a direct positive effect on social competence. According to research findings, it has been observed that academic competence has a full mediator role between automatic thoughts and social competence. However, it has been determined that academic competence is a partial mediator between social competence and social anxiety. On the other hand, it has been observed that the multiple mediation role of academic and social competence between automatic thoughts and social anxiety is not significant. As a result, it was found that the structural model recommended in the study explains 42% of the total variance of adolescents' social anxiety. In this research, it was also found differences according to gender and parental education level.

Keywords: social anxiety, automatic thoughts, academic competence, social competence, adolescents