Fârâbî'de nübüvvet ve deizmde vahiy: (Bilgi değeri bağlamında bir karşılaştırma)
Prophecy in Fârâbî and revelation in deism: (A comparison interms of informational value)
Yazar: ARİF BODUR
Danışman: DOÇ. DR. AHMET PİRİNÇ
Amasya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Deizm = Deism ; Farabi = Farabi ; Peygamberlik = Prophethood ; Vahiy = Revelation

Özet:
Bu çalışma, deizmin vahye olan yaklaşımını, en önemli İslam filozoflarından biri olan Fârâbi'nin nübüvvet anlayışı ile kıyaslamayı amaçlamaktadır. Deizm, Tanrı'nın bir peygamber aracılığı ile insanlarla iletişim kurmasını bazen imkânsız bazen de gereksiz görmektedir.  Tanrı'nın âleme olan tasarrufu sadece ilk yaratılışta gerçekleşmiş bir olay olarak görülmesi sonucunda, tarihin belli bir döneminde seçilmiş bir kişiye vahiy gönderilmesi ve bu vahyin çağlar sonrası için bağlayıcı ilkeler barındırması deist düşünürler tarafından kabul görmemiştir. Bu nedenle özelde Hristiyanlık genelde ise tüm vahiy dinleri deistler tarafından yoğun bir şekilde eleştirilmiştir. Fârâbi ise Tanrı ile insan arasında gerçekleşen ilahi vahyin imkânı ve gerekliliği konusunda yeni bir nübüvvet öğretisi geliştirmiştir. Onun ilk başkan tasarısı ve insanın Faal Akıl ile kurmuş olduğu iletişime yönelik akli izahları sonucunda, Tanrı ile insan arasında muhtemel bir iletişim yöntemine imkân tanımakta hatta erdemli toplumlar için bu tür bir iletişim zorunlu görülmektedir. Fârâbi ve deizm arasında vahiy eksenli yapılan bu karşılaştırma sonucunda, deistlerin gereksiz ve geçersiz olarak kabul ettiği ilahi vahyin, Fârâbi'nin tasarladığı erdemli toplum ve ideal şehir için gerekliliğinin ve imkanının ortaya konması bu tezi diğer çalışmalardan ayırmaktadır.
Çalışmamızın ilk kısmında deizmin doğal din kavramıyla ifade ettiği yeni din anlayışı ele alınmıştır. Bununla birlikte deistlerin semavi dinlerde kabul edildiği şekliyle ilahi bir vahyin gerekliliğine ve geçerliliğine yönelik itirazlarına değinilmiştir. İkinci kısmında ise deist düşünürlerin ilahi vahye karşı geliştirdiği argümanlar Fârâbi felsefesinde ve onun nübüvvet öğretisiyle karşılaştırılmıştır. Sonuç bölümünde ise deist düşünürlerin ve Fârâbi'nin vahiy kavramına farklı açılardan yaklaştıkları, bununla birlikte az da olsa benzer noktaların bulunduğu kanaatine varılmıştır.

Abstract:
This study aims to compare deism's approach to revelation with al-Fârâbi's understanding of prophethood, one of the most important Islamic philosophers. Deism sees God's communication with human beings through a prophet as sometimes impossible and sometimes unnecessary.  Since God's intervention in the world is seen as an event that took place only in the first creation, the sending of revelation to a chosen person in a certain period of history and the fact that this revelation contains binding principles for ages to come are not accepted by deist thinkers. For this reason, Christianity in particular and all religions of revelation in general have been heavily criticised by deists. Al-Fârâbi, on the other hand, developed a new doctrine of prophethood regarding the possibility and necessity of divine revelation between God and man. As a result of his design of the first president and his rational explanations of human communication with the active intellect, a possible method of communication between God and human beings is possible, and such communication is even considered necessary for virtuous societies. As a result of this comparison between al-Fârâbi and deism on the axis of revelation, the necessity and possibility of divine revelation, which deists regard as unnecessary and invalid, for the virtuous society and ideal city designed by al-Fârâbi, distinguishes this thesis from other studies.
In the first part of our study, the new understanding of religion expressed by deism with the concept of natural religion is discussed. In addition, the objections of deists to the necessity and validity of a divine revelation as accepted in the heavenly religions are mentioned. In the second part, the arguments developed by deist thinkers against divine revelation are compared with al-Farabi's philosophy and his doctrine of prophethood. In the conclusion, it is concluded that deist thinkers and al-Fârâbi approach the concept of revelation from different perspectives, although there are some similar points.