N/O donör atomlu ferrosenil siklotetrafosfazenlerin mono ve bidentat ligandlar ile tepkimelerinin ve antitüberküloz aktivitelerinin incelenmesi
The exami̇nati̇on of ferrocenyl cyclotetraphosphazene contai̇ni̇ng N/O donor atoms reacti̇on wi̇th the mono and bi̇dentate li̇gands and thei̇r anti̇tuberculosi̇s acti̇vi̇ti̇es
Yazar: ARZU BİNİCİ
Danışman: PROF. DR. ZEYNEL KILIÇ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
Bu çalışmada, ferrosenkarboksaldehit ile 3-amino-1-propanolün metanol ortamındaki kondenzasyon tepkimeleri sonucunda oluşan Schiff bazının NaBH4 ile indirgenmesinden 3-(N-ferrosenilmetilamino)-1-propanol, FcCH2N(CH2)3OH (1), elde edilmiştir. Sentezlenen bu NO donör atomlu bidentat ligandın sodyum tuzu (2) oktaklorosiklotetrafosfazen (tetramer, N4P4Cl8, 3) ile reaksiyonları sonucunda ise hekzakloro-mono-ferrosenil-spiro (4) ve hekzakloro-mono-ferrosenil-2,4-ansa (5) bileşikleri kolon kromatografisi ile ayrılarak elde edilmiştir. Kısmen sübstitüe spiro (4) ve ansa (5) bileşiklerinin sırasıyla aşırı miktardaki pirolidin, morfolin, piperidin, 1,4-dioksa-8-azaspiro[4,5]dekan (DASD), benzil amin ve hekzil amin ile tepkimelerinden tamamen sübstitüe spiro ürünler (6-11) ve 2-cis-4-dikloro ansa bileşikleri (12-15) sentezlenmiştir. İki dişli ligand olan diaminin  (18) aşırısı ile tetramerik fosfazenlerin (4 ve 5) reaksiyonlarından kısmen sübstitüe (20) ve tamamen süstitüe (21), (24) ve (25)  bileşikleri elde edilmiştir. İki dişli NO ligandının sodyum tuzunun (19) aşırısı ile spiro (4) ve ansa (5) bileşliklerinin reaksiyonundan kısmen sübstitüe spiro fosfazen türevleri (22-23) ve ansa fosfazen türevleri (26-28) elde edilmiştir. Sentezlenen bileşiklerin (4-28) yapıları element analizi, kütle spektrometresi (ESI-MS), FTIR, HSQC, HMBC, 1H, 13C ve 31P NMR tekniklerinden faydalanılarak belirlenmiştir. Bileşik 4'ün moleküler ve kristal yapısı X-ışını kırınımmetre (kristallografi) yöntemi ile aydınlatılmıştır. Tüm ansa fosfazen türevleri birden fazla stereojenik P atomuna sahiptir. Sentezlenen bileşiklerin (6-11 ve 12-17) Mycobacterium Tuberculosis H37Rv suşuna karşı antitüberküloz aktivite çalışmaları yapılmıştır. Ayrıca, sentezlenen bileşiklerin 12 ve 13 kiralitesi kiral HPLC ile incelenmiş ve rasemik karışım halinde olduğu bulunmuştur.

Abstract:
In this work, 3- (N-ferrocenylmethylamino) -1-propanol, FcCH2N(CH2)3OH (1) was obtained by reducing with NaBH4 the Schiff base formed by ferrocenecarboxaldehyde and condensation reactions of 3-amino-1-propanol in methanol medium. The hexachloro-mono-ferrocenyl-spiro (4) and the hexachloro-mono-ferrocenyl-2,4-ansa (5) compounds, which are formed as a result of reactions of the synthesized sodium salt of bidentate ligand the NO donor atom with octachlorocyclotetrafosphazene (tetramer, N4P4Cl8, 3), were obtained by column chromatography. Fully substituted spiro products (6-11) and 2-cis-4-dichloro ansa compounds (12-15) were synthesized from the reactions of partially substituted spiro (4) and ansa (5) compounds with excess pyrrolidine, morpholine, piperidine, 1,4-dioxa-8-azaspiro [4,5] decane (DASD), benzyl amine and hexyl amine, respectively. From the reactions of the diamine (18) bidentate ligand with the tetrameric phosphazenes, partially substituted compounds (20) and fully substituted (21), (24) and (25) were obtained. The reaction of the spiro (4) and ansa (5) compounds with the excess of the sodium salt of the bidentate NO ligand (19)  yielded partially substituted spiro phosphazene derivatives (22-23) and ansa phosphazene derivatives (26-28). Structures of the synthesized compounds (4-28) were determined using elemental analysis, mass spectrometry (ESI-MS), FTIR, HSQC, HMBC, 1H, 13C and 31P NMR techniques. The molecular and crystal structures of compound 4 were determined by X-ray diffraction (crystallography) method. All ansa phosphazene derivatives have more than one stereogenic P atom. The synthesized compounds (6-11 ve 12-17)  against Mycobacterium tuberculosis H37Rv strain antituberculosis activity studies were carried out.  In addition, the chirality of the synthesized compounds 12 and 13 was examined by chiral HPLC and found to be in the form of a racemic mixture.