Çevrim içi senaryo temelli öğrenme ortamının öğretmenlerin siber zorbalık farkındalık düzeyleri ve çevrim içi teknolojiler öz-yeterliliğine etkisi
The effect of online scenario-based learning environment on teachers' cyberbullying awareness levels and online technologies self-efficacy
Yazar: YEŞİM KAPSIL ÇIRAK
Danışman: DOÇ. DR. ÖZDEN DEMİRKAN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Teknolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmada çevrim içi "Senaryo Temelli Öğrenme" (STÖ) ortamının öğretmenlerin "Siber Zorbalık Farkındalık" (SZF) düzeylerine ve çevrim içi teknolojiler öz yeterliliğine etkisini ortaya koymak amaçlanmıştır. Araştırma nicel ve nitel araştırma tekniklerinin birlikte kullanıldığı karma modele göre desenlenmiştir. Araştırmanın nicel boyutunda ön test – son test kontrol gruplu yarı deneysel araştırma deseni, nitel boyutunda ise fenomenoloji (olgu bilim) deseni kullanılmıştır. Araştırma Güz 2023-2024 döneminde Kuzey Kıbrıs'ta ortaokul ve liselerinde görev yapan 71 öğretmenin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmada katılımcılar gruplara atanmamış ve eğitime kayıt sıralarına göre gruplar, deney ve kontrol grubu olmak üzere rastlantısal olarak belirlenmiştir. Araştırmanın nicel verileri "Demografik Bilgi Formu", "Çevrim içi Teknolojiler Öz Yeterlilik Ölçeği" ve "Öğretmenlerin Siber Zorbalık Farkındalık Ölçeği" ile toplanmıştır. Nicel verilerin analizinde hangi istatistiksel analiz yöntemini ile değerlendirileceğini belirlemek amacıyla veri setine Shapiro-Wilk normallik testleri yapılarak, çarpıklık ve basıklık katsayıları ile dağılım grafiklerine bakılmıştır. Parametrik dağılım varsayım özelliklerini sağlamadığı görülen veri için grupların öncesi-sonrası ölçek puanlarının karşılaştırılmasında Wilcoxon İşaret Testi kullanılmıştır.  Deney ve kontrol grubu puanlarının karşılaştırılması için Mann Whitney U Testi kullanılmıştır. Araştırmadaki tüm testlerde p<0,05 için sonuçlar istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Etki değerleri hesaplanırkeni r=z ⁄√n formülünden yararlanılmıştır (Alpar, 2016). Araştırılan değişkenler kapsamında toplanan verilerin istatistiksel olarak değerlendirilmesinde Sosyal Bilimler İstatistik Programı (SPSS) 20 yazılımı kullanılmıştır. Araştırmanın nitel verileri yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmış ve veriler betimsel analiz tekniği ile çözümlenmiştir. İçeriği ile eğitim materyalleri araştırmacı tarafından hazırlanan çevrim içi (STÖ) SZF eğitimi ve çevrim içi (düz anlatım) SZF eğitimi araştırmaya katılan öğretmenlere 5 haftalık bir süreçte uygulanmıştır. Araştırmanın son test sonuçlarına göre çevrim içi STÖ ortamında yürütülen SZF eğitiminin öğretmenlerin SZF'lığı üzerinde olumlu bir etkisi olmuş ve deneysel müdahlenin etki büyüklüğü büyük etki sınırına ulaşmıştır ancak öğretmenlerin çevrim içi teknolojiler öz yeterliğinde bir fark tespit edimemiştir. Deneysel işlemin uygulandığı gruptaki öğretmenlerin, deneysel işlem öncesi ve sonrasında siber zorbalık farkındalıklarında ve çevrim içi teknolojiler öz yeterliliklerinde etki büyüklüğü büyük etki sınırından yüksek çıkmıştır. Bu da deneysel işlemin deney grubu üzerinde oldukça etkli olduğunu göstermiştir. Çevrim içi ortamda düz anlatımla uygulanan eğitimin kontrol grubu öğretmenlerin eğitim öncesi ve sonrası siber zorbalık farkındalıkları ve çevrim içi teknolojiler öz yeterllikleri üzerinde etkili olmuştur. Ayrıca deneysel araştırmaya katılan öğretmenler senaryo temelli etkinliklere, senaryo temelli eğitimin etkililiğine, eğitime yönelik motivasyona, farkındalık düzeylerine etkisine ve eğitimde karşılaşılan sorunlara ilişkin genel olarak olumlu görüş belirtmiştir. Bu sonuçlar doğrultusunda bu araştırma kapsamında çevrim içi senaryo temelli ortamda uygulanan siber zorbalık farkındalık eğitiminin öğretmen eğitimi programlarında kullanılması önerilmiştir.

Abstract:
This study aimed to reveal the effects of online "Scenario-Based Learning" (SBL) environment on teachers' "Cyber Bullying Awareness" (CBA) levels and online technology self-efficacy. The research was designed according to the mixed model in which quantitative and qualitative research techniques are used together. A quasi-experimental research design with a pre-test-post-test control group was used in the quantitative dimension of the research, while a phenomenology design was used in the qualitative dimension. The research was carried out with the participation of 71 teachers working in secondary and high schools in Northern Cyprus with in the Fall 2023-2024 academic year. The participants were not assigned to groups in the research, and the groups were randomly determined as experimental and control groups according to their order of registration to education. The quantitative data of the research were collected with the "Demographic Information Form", "Online Technologies Self-Efficacy Scale" and "Teachers' Cyber Bullying Awareness Scale". In order to determine which statistical analysis method will be used in the analysis of quantitative data, Shapiro-Wilk normality tests were applied to the data set, and skewness and kurtosis coefficients and distribution graphs were examined. For the data that did not meet the parametric distribution assumption, Wilcoxon Sign Test was used to compare the pre-post scale scores of the groups. Mann Whitney U Test was used to compare the experimental and control group scores. In all tests in the study, the results were considered statistically significant for p<0.05. The formula r=z ⁄√n was used when calculating the effect values (Alpar, 2016). Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) 20 software was used in the statistical evaluation of the data collected within the scope of the variables investigated. The qualitative data of the study were collected with a semi-structured interview form and the data were analyzed with the descriptive analysis technique. Online (SBL) CBA training and online (straight narration) CBA training, the content and training materials of which were prepared by the researcher, were applied to the teachers participating in the study over a 5-week period. According to the post-test results of the study, the CBA training conducted in the online SBL environment had a positive effect on the CBA of the teachers and the effect size of the experimental intervention reached the large effect limit, but no difference was detected in the teachers' online technology self-efficacy. The effect size in the cyberbullying awareness and online technology self-efficacy of the teachers in the experimental group before and after the experimental process was higher than the large effect limit. This showed that the experimental process was quite effective on the experimental group. The training implemented with plain narration in the online environment had an effect on the cyberbullying awareness and online technology self-efficacy of the control group teachers before and after the training. In addition, the teachers who participated in the experimental study generally expressed positive opinions about the scenario-based activities, the effectiveness of the scenario-based learning, motivation for education, its effect on awareness levels and the problems encountered in education. In line with these results, it was suggested that the cyberbullying awareness training implemented in the online scenario-based learning environment be used in teacher education programs within the scope of this research.