Türkiye'deki sosyal yardım uygulamaları bağlamında yaşlı yoksulluğunun değerlendirilmesi- Bergama örneği
Evaluation of elderly poverty in the context of social assistance practices in turkey - the case of Bergama
Yazar: SALTUK BUĞRA TAŞOVA
Danışman: PROF. DR. MUAMMER TUNA
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Devlet yardımı = State aid ; Nakdi yardım = Financial aid ; Sosyal yardım = Social assistance ; Sosyal yardımlaşma = Social aid

Özet:
Yaşlılık, Dünya Sağlık Örgütü'nün tanımlamasına göre, 65 yaş ile başlayan ve ömrün tamamlanmasına kadar devam eden sürece işaret eder. Seviğ'in (1992) tanımlamasına göre ise yaşlılık, bireyin çalışma hayatında iş görme işlevinin azalmasıdır. Bu iki tanımdan hareketle yaşlı yoksulluğu, 65 yaşını geçmiş ve iş görme işlevi azalmış bireylerin yoksullaşması olarak görülebilir. Yaşlılığın hem Türkiye hem de dünya açısından artma eğiliminde olduğu, bu artma eğiliminin ise toplumsal bir sorun haline gelmeye başladığı ifade edilebilir (Tuna, 2022). Bu araştırmanın amacı da "65 yaş üstü bireylerin yaşadıkları yoksulluğun belirlenmesi ve yaşlı yoksulluğunu ortadan kaldırmaya yönelik sosyal yardım politikalarının etkililiğinin ortaya konulmasıdır." Bu çalışmada, araştırmanın ana amacına bağlı olarak, Türkiye'de yaşlı nüfusun yoksulluk yaşayan bireyler içerdiği, yaşlı yoksulluğunu gidermeye yönelik sosyal yardımların yetersiz olduğu, 2022 sayılı kanun kapsamında verilen yaşlı aylığının yoksulluğu gidermeye yetmediği, yoksulluk yaşayan yaşlıların sosyal ve psikolojik sorunlar yaşadıkları varsayımlarından hareket edilmiştir.
TUİK tarafından hazırlanan istatistiki veriler incelendiğinde 2021 yılında yaşlı sayısı, 5 yıl önceki verilere göre % 24 artmıştır ve bu artış süreklilik göstermektedir (TUİK, 2022). Yaşlı nüfusun artışı, yaşlıların karşılaşabileceği sağlık sorunları, toplumsal sorunlar, güvenlik sorunları ve ekonomik sorunların da artışına sebep olabilir. Bu noktada bu çalışma ile yaşlı yoksulluğuna yönelik çözüm önerileri oluşturulması hedeflenmektedir. Çalışma, 2022 sayılı kanun kapsamında yaşlı aylığından faydalanan bireyleri içermektedir. Bu çalışmanın yapılmasının ilk gerekçesi, yaşlı nüfusun artışı karşısında yaşanabilecek ekonomik sorunlara çözüm önerileri sunabilmektir. Bir başka gerekçe ise yaşlı nüfusun sosyal yardım uygulamalarından yoksullukla baş etme noktasında yeteri kadar faydalanamadığı varsayımına dayanmaktadır. Üçüncü olarak literatürde yaşlı yoksulluğunu sosyal hizmet uygulamaları bağlamında inceleyen çalışmalar mevcutken sosyal yardımlar bağlamında değerlendiren bir çalışmanın eksikliğini gidermek amaçlanmaktadır.
Bu çalışma, Türkiye'de yoksulluğu giderme politikalarından en belirgin uygulama sosyal yardım uygulamaları olmakla birlikte yaşlı yoksulluğunu sosyal yardımlar bağlamında değerlendirilmemiş olması açısından önemlidir. Çalışmanın ayrıca, yaşlı yoksulluğu ve sosyal yardım uygulamalarını kapsamlı bir şekilde değerlendirilerek yaşlı yoksulluğunu gidermeye yönelik çözüm önerileri sunmak açısından önemlidir.
Araştırmanın değerlendirilmesinde pozitivist yöntem anlayışı içerisinde bulunan yapısal işlevselci yaklaşım kullanılacaktır. İşlevselci yaklaşıma göre, insan hayatı bebeklik, çocukluk, gençlik, yaşlılık gibi tüm evreleri ile bir bütün olarak ele alınmalıdır. İnsan yaşamı yaşlılık evresine geçtiğinde, toplumsal, ekonomik ve fiziksel işlevlerde gerileme yaşanmaktadır. Bu gerilemenin toplumsal sistemi sekteye uğratan bir yapıda olduğu söylenebilir. Araştırma yoksulluk yaklaşımlarından Amartya Sen tarafından ortaya konulan Yapabilirlik Yaklaşımı çerçevesi açısından ele alınacaktır. Bu yaklaşıma göre bireyin yoksulluğu yapabilirlik kapasitesi ile ilişkilidir. Birey yaşlandıkça yapabilirlik kapasitesi düşeceğinden yoksulluk yaşaması sonucuyla karşılaşabilir.
Araştırma nicel araştırma tekniklerinden ilişkisel tarama deseni ile gerçekleştirilecektir. Araştırma evrenini İzmir İli Bergama İlçesinde yaşayan 65 yaş üstü bireyler oluşturmaktadır. Araştırmanın tam sayım ile gerçekleştirilme güçlüğü sebebiyle örneklem olarak 2022 sayılı kanun kapsamında yaşlı aylığı alan bireyler belirlenmiştir. Araştırma, ilgili literatürde yapılan diğer araştırmalardan örnekler incelenerek sosyal yardım etkililik ölçeği oluşturularak gerçekleştirilecektir. Veriler, yüz yüze anket formu uygulanarak toplanacaktır. Toplanan veriler SPSS istatistik programı kullanarak analiz edilecek ve yorumlanacaktır.
Araştırmanın yaygın etkisinin yaşlı yoksulluğuna yönelik gerçekleştirilen sosyal yardım uygulamaların geliştirilmesi, yeni oluşturulacak sosyal yardım uygulamalarına yol gösterici nitelikte olması hedeflenmektedir.

Abstract:
According to the definition of the World Health Organization, old age refers to the process that starts at the age of 65 and continues until the end of life. According to Seviğ's (1992) definition, old age is the decline in an individual's ability to function in working life. Based on these two definitions, elderly poverty can be seen as the impoverishment of individuals who have passed the age of 65 and whose ability to work has declined. It can be stated that old age tends to increase both in Turkey and in the world, and this increasing trend has started to become a social problem (Tuna, 2022). The aim of this research is "to determine the poverty experienced by individuals over the age of 65 and to reveal the effectiveness of social assistance policies aimed at eliminating elderly poverty." In this study, depending on the main purpose of the research, the assumptions that the elderly population in Turkey includes individuals experiencing poverty, that social assistance to eliminate elderly poverty is inadequate, that the elderly pension provided within the scope of the Law No. 2022 is not enough to eliminate poverty, and that the elderly experiencing poverty experience social and psychological problems.
When the statistical data prepared by TUIK are analyzed, the number of elderly people increased by 24% in 2021 compared to the data 5 years ago and this increase is continuous (TUIK, 2022). The increase in the elderly population may lead to an increase in health problems, social problems, security problems and economic problems that the elderly may face. At this point, this study aims to create solutions for elderly poverty. The study includes individuals who benefit from the elderly pension within the scope of Law No. 2022. The first reason for conducting this study is to provide solutions to the economic problems that may be experienced in the face of the increase in the elderly population. Another rationale is based on the assumption that the elderly population cannot benefit from social assistance practices sufficiently to cope with poverty. Thirdly, while there are studies in the literature that examine elderly poverty in the context of social service practices, it is aimed to overcome the lack of a study that evaluates it in the context of social assistance.
This study is important in the sense that although the most prominent application of poverty alleviation policies in Turkey is social assistance practices, elderly poverty has not been evaluated in the context of social assistance. The study is also important in terms of providing solutions to alleviate elderly poverty by evaluating elderly poverty and social assistance practices in a comprehensive manner. The structural functionalist approach within the positivist method approach will be used in the evaluation of the research. According to the functionalist approach, human life should be considered as a whole with all its stages such as infancy, childhood, youth and old age. When human life passes into old age, there is a decline in social, economic and physical functions. It can be said that this decline has a structure that disrupts the social system. The research will be discussed in terms of the framework of the Capability Approach put forward by Amartya Sen, one of the poverty approaches. According to this approach, an individual's poverty is related to his/her capacity to do. As the individual gets older, his/her capacity to do will decrease and he/she may experience poverty as a result.
The research will be conducted with relational survey design, one of the quantitative research techniques. The research population consists of individuals over the age of 65 living in Bergama District of Izmir Province. Due to the difficulty of conducting the research with a complete census, individuals receiving elderly pension within the scope of Law No. 2022 were determined as the sample.  The research will be carried out by creating a social assistance effectiveness scale by examining examples from other studies in the relevant literature. Data will be collected by applying a face-to-face questionnaire form. The collected data will be analyzed and interpreted using SPSS statistical program.
It is aimed that the widespread effect of the research will improve the social assistance practices for elderly poverty and guide the new social assistance practices to be created.