Öğrenciler için okul sağlığı hizmetleri değerlendirme ölçeği geliştirilmesi
Developing school health services evaluation scale for students
Yazar: AŞKIN KURT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ JÜLİDE GÜLİZAR YILDIRIM DUMAN
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Okullar-halk sağlığı = Schools-public health ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık hizmetleri araştırmaları = Health services research ; Sağlık hizmetleri kalitesi = Quality of health care ; Ölçekler = Scales ; Öğrenciler = Students

Özet:
Giriş-Amaç: Okul sağlığı hizmetleri; çocukların, ailelerin ve hatta bazı durumlarda tüm toplumun tıbbi bakımdan, öğretim ve diğer profesyonel uygulamalar ile sağlığını geliştiren ve iyi olmalarını sağlayan hizmetlerdir. Dünya Sağlık Örgütü'nün desteklediği ve Türkiye'de Sağlık Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığı'nın işbirlikleriyle sunulan bu hizmetleri değerlendirecek geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı bulunmamaktadır. Bu problemden hareketle sunulan hizmetlerin değerlendirilebilmesi ve gereksinimlerin analiz edilebilmesi ve oluşturulacak programlara rehberlik edebilmesi amacıyla öğrenciler için bir ölçüm aracı geliştirmek, geliştirilen ölçeğin geçerlilik ve güvenirliğini saptamak için uygulanmış bir çalışmadır.
Gereç-Yöntem: Metodolojik olarak yürütülen araştırmanın evrenini İzmir Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı bir ilkokul, bir ortaokul ve bir lisede okuyan öğrenciler oluşturmuştur (S=1880). Amacına uygun tabakalı örneklem yöntemi ile örneklem seçimine gidilmiş ve çalışma 889 öğrenciyle tamamlanmıştır. Araştırma da öğrencilere ait kişisel bilgiler için veri toplama aracı olarak "Tanımlayıcı Soru Formu" kullanılmıştır. Araştırmacılar tarafından, okul sağlığı hizmetleri alanında yapılan çalışmalar, araştırmalar, projeler, programlar, yasa ve yönetmelikler incelenmiş ve on alt boyuttan oluşan "Öğrenciler İçin Okul Sağlığı Hizmetleri Değerlendirme Ölçeği" geliştirilmiştir. İlk geliştirildiğinde 75 maddeden oluşan taslak ölçek, geçerlik ve güvenirlilik çalışmaları sonrasında 72 maddelik son halini almıştır. Geçerlilik ve güvenirlilik çalışmaları kapsamında kapsam geçerliliği analizi, açımlayıcı faktör analizi, doğrulayıcı faktör analizi, ki-kare uyum testi, bartlett testi, iç tutarlılık testi, hotelling's T testi, kolmogorov-smirnov testi, spearman brown katsayısı ve guttman split-half coefficient testi uygulanmıştır.
Bulgular: "Öğrenciler İçin Okul Sağlığı Hizmetleri Değerlendirme Ölçeği" nin geçerlilik ve güvenirlilik çalışması kapsamında yapılan analizler de, kapsam geçerlilik indeksi 0.99, barttlet testi χ2=41826.44, df=2628, p=0.000, Kaiser-Meyer-Olkin indeksi 0.976 olarak hesaplanmıştır. Ölçekte, elde edilen 72 madde için 10 alt boyuttan oluşan model doğrulayıcı faktör analizi ile test edilmiştir. Buna göre; x2 7207.17, x2/sd 2.89, GFI 0.79, AGFI 0.78, CFI 0.99, SRMR 0.05, RMSEA 0.05, NFI 0.98, NNFI 0.98 ve ECVI 9.74 bulunmuş olup iyi bir model olduğu sonucuna varılmıştır. Ölçeğe ait Cronbach alfa katsayısı 0.97 iken, ölçeğin 10 alt boyutuna ait Cronbach alfa değerleri 0.523 ile 0.937 arasında bulunmuştur.
Sonuç: Elde edilen bu bulgular doğrultusunda "Öğrenciler İçin Okul Sağlığı Hizmetleri Değerlendirme Ölçeği"nin 72 maddelik ve 10 faktörlü geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğu görülmüştür.
Anahtar Kelimeler: öğrenci, okul sağlığı, hizmet değerlendirme, ölçek geliştirme

Abstract:
Indtroduction-Aim: School health services; These are services that improve the health and well-being of children, families, and in some cases, of the entire community, in terms of medical care, teaching and other professional practices. The World Health Organization and supported by the Ministry of Health and Ministry of Education in Turkey does not have a valid and reliable measurement tool to evaluate the services offered by this collaboration. Based on this problem, it is a study planned and implemented in order to develop a measurement tool in order to evaluate the services provided, analyze the requirements and guide the programs to be created, and to determine the validity and reliability of the developed scale.
Materials and Methods: Methodologically conducted research universe consists of students studying in a primary school, a secondary school and a high school affiliated to the İzmir Directorate of National Education (S=1880). The sample selection was made with the stratified sampling method and the study was completed with 889 students. In the research, "Descriptive Questionnaire" was used as a data collection tool for students' personal information. Studies, researches, projects, programs, laws and regulations conducted by the researchers in the field of school health services were examined and "School Health Services Assessment Scale for Students" consisting of ten sub-dimensions was developed. When it was first developed, the draft scale consisting of 75 items took its final form with 72 items after validity and reliability studies. Scope Validity Analysis, Exploratory Factor Analysis, Reassuring Factor Analysis, Chi-Square Fit Test, Bartlett Test, Internal Consistency Test, Hotelling's TTesti, Kolmogorov-Smirnov Test, Spearman Brown Coefficient and Guttman Split-Half Coefficient Test were applied within the scope of validity and reliability studies.
Results: The analyzes conducted within the scope of the validity and reliability study of the "School Health Services Assessment Scale for Students" were calculated as Scope Validity Index 0.99, Barttlet Test χ2 = 41826.44, df = 2628, p = 0.000, Kaiser-Meyer-Olkin Index 0.976. In the scale, the model consisting of 10 sub-dimensions for 72 items obtained was tested with Confirmatory Factor Analysis. According to this; x2 7207.17, x2 / sd 2.89, GFI 0.79, AGFI 0.78, CFI 0.99, SRMR 0.05, RMSEA 0.05, NFI 0.98, NNFI 0.98 and ECVI 9.74 were found to be a good model. While Cronbach Alpha coefficient of the scale was 0.97, Cronbach alpha values of 10 sub-dimensions of the scale were found between 0.523 and 0.937.
Conclusion: In line with these findings, it was found that "School Health Services Assessment Scale for Students" is a valid and reliable measurement tool with 72 items and 10 factors, it was observed.
Keywords:  student, school health, service evaluation, scale development