Türkiye'de vergi tahsisine dayalı bölgesel net mali yansımanın analizi
Regional net fiscal incidence analysis based on tax apportionment in Turkey
Yazar: YUNUS EMRE YAYLA
Danışman: PROF. DR. İSA SAĞBAŞ
Afyon Kocatepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Vergi tahsisi = Tax apportionment ; Vergi yükü = Tax burden ; Vergiler = Taxes

Özet:
Verginin doğduğu yerde ödenmemesi gerçek bölgesel vergi yükünün hesaplanmasına engel teşkil etmektedir. Birçok bölgede faaliyet gösteren şirketin vergi gelirleri sadece genel merkezin olduğu ilde ödenmektedir. ABD ve Kanada gibi ülkelerde vergi tahsisi yöntemiyle vergi doğduğu yerde ödenmese bile gerçek bölgesel vergi yükü hesaplanmaktadır. Bu çalışmada Türkiye'de gelir vergisi, kurumlar vergisi, katma değer vergisi ve sigara üzerinden alınan özel tüketim vergisi için vergi tahsisi modeli geliştirilmiştir. Çalışmada   81 ilin 2019 yılı verileri kullanılmıştır. Yatay kesit veri kullanılarak yapılan regresyon analizlerinde anlamlı bulunan değişkenlerin katsayıları ağırlık olarak kullanılmıştır. Vergi tahsisi ile 81 il için gerçek vergi yükü tahmin edilmiştir. İllerin kamu giderleri, hesaplanan vergi gelirlerinden düşülerek bölgesel net mali yansıma hesaplanmıştır. Bulgular vergi tahsisi analizinden sonra illerin vergi gelirleri arasında yer alan dengesizliğin azaldığı sonucuna ulaşılmıştır. Bulgulara göre en yüksek kişi başına vergi gelirine sahip il ile en düşük il farkı 109 kat iken bu rakam vergi tahsisi sonrasında yaklaşık 3 kat olmuştur.  Gelir vergisinde, vergi tahsiline göre en yüksek vergi gelirine sahip il ile en düşük il farkı 16 olarak gerçekleşmişken, bu fark vergi tahsisi sonrasında 4 kata inmiştir. Kurumlar vergisinde, vergi tahsil rakamlarına göre bu fark 181 kat iken, vergi tahsisi sonrasında 8 kat olarak gerçekleşmiştir.  KDV uygulamasında, vergi tahsiline göre en yüksek vergi gelirine sahip ile en düşük il farkı 861 kat olarak gerçekleşmiş, bu fark vergi tahsisi sonrasında yaklaşık 3 olmuştur. Net mali yansıma analizi bulgularına göre 10 ilin vergi gelirleri kamu giderlerinden fazla iken, vergi tahsisi sonrasında 43 ile yükselmiştir. Bulgulara göre vergi tahsisi sonrasında iller arasında yakınsamanın gerçekleştiğini göstermektedir.
Anahtar Kelimeler: Vergi tahsisi, bölgesel vergi yükü, bölgesel net mali yansıma.

Abstract:
The fact that the tax is not paid in the place of origin is an obstacle to the calculation of the real regional tax burden. The tax revenues of a company operating in many regions are paid only in the province where its headquarter is located. Real regional tax burden is calculated by tax apportionment method, even if the tax is not paid in the place of origin in some countries such as the USA and Canada. In this study, a tax apportionment model is developed for income tax, corporate tax, value added tax and special consumption tax on cigarettes in Turkey.  In the study, 2019 data of 81 provinces are used. The coefficients of the variables found to be significant in the regression analysis using cross-sectional data are used as weights. Real tax burden for 81 provinces is estimated by using tax apportionment. The regional net fiscal incidence is calculated by deducting the calculated tax revenues of the provinces from the public expenditures. Based on the findings of tax apportionment analysis, it could be suggested that the imbalance between the tax burden of provinces decreased. The findings show that the difference between the province with the highest tax revenue per capita and the lowest province was 109 times, while this figure was approximately 3 times after tax apportionment. In income tax, the difference between the province with the highest tax income and the province with the lowest tax income according to tax collection is 16 times, while this difference decreased to about 4 times after tax apportionment. In corporate tax, this difference was 181 times, it was realized as 8 times after tax apportionment. In VAT application, according to tax collection the difference between the province with the highest tax income and the lowest  is realized as 861 times, this difference was about 3 after tax apportionment.  According to the findings of the net fiscal incidence analysis, while tax revenues are more than public expenditures in 10 provinces, this figure increased to 43 provinces after tax apportionment. According to the findings, it is observed that there is convergence between the provinces after the tax apportionment.
Keywords: Tax apportionment, regional tax burden, regional net fiscal incidence.