Çin'in dış politikasında orta Asya enerji kaynaklarının önemi
The importance of Central Asian energy resources in China's foreign policy
Yazar: SİNAN DEĞER
Danışman: PROF. DR. HAYATİ AKTAŞ
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
DeğiĢen ve geliĢen dünyada enerji ihtiyacı değiĢmeyen bir olgu olarak hep sabit
kalmıĢtır. Toplumlar zaman içerisinde ihtiyaç duydukları enerjiyi karĢılamak için çeĢitli
yollara baĢvurmuĢlardır. Sanayi Devrimi ile baĢlayan süreçte öncelikli enerji kaynağı kömür
olmuĢtur. Ancak daha sonra kömür yerini petrole bırakmıĢtır. En fazla kullanılan enerji
kaynakları arasında petrol, kömür, doğal gaz, yenilenebilir enerji gibi kaynaklar yer
almaktadır.
Günümüzde en fazla enerji tüketimi gerçekleĢtiren ülke ise Çin‟dir. Çin enerji
kaynakları açısından zengin bir ülke olsa da ihtiyaç duyduğu enerjinin yarısından fazlasını
ithal etmektedir. Bu durum Çin‟i dıĢ politikasını oluĢtururken enerji faktörünü öncelikleri
arasına almaya zorlamaktadır. Çin enerji ithalatının önemli bir kısmını Ortadoğu ülkelerinden
karĢılamaktadır. Ancak buradan yapılan ticaretin Amerikan kontrolünde bulunan deniz
yollarından olması Çin‟i alternatif güzergâhlar oluĢturmaya itmektedir.
Özellikle Soğuk SavaĢ sonrasında Orta Asya da zengin enerji kaynakları bulunduran
bir coğrafya olarak dikkatleri üzerine çekmiĢtir. Amerika ve Avrupa merkezli enerji Ģirketleri
ile politika yapıcıları hemen Orta Asya‟da aktif olmak istemiĢlerdir. Çin de zaman
kaybetmeksizin bölgeye yönelik dıĢ politika oluĢturmaya baĢlamıĢtır. Çin için alternatif bir
enerji ithalat rotası olan Orta Asya‟ya yönelik, çok kısa bir süre içerisinde birçok önemli proje
sunulmuĢ ve hayata geçirilmiĢtir. Bu çalıĢmada Çin‟in enerji ihtiyacının karĢılanmasında Orta
Asya‟nın nasıl bir role sahip olabileceği araĢtırılacaktır.
Anahtar Kelimeler: Enerji, Çin, Orta Asya.

Abstract:
In a changing and developing world, the need for energy has always remained constant
as an unchanging phenomenon. Societies have resorted to various ways to meet the energy
they need over time. In the process that started with the Industrial Revolution, the primary
energy source was coal. However, then coal was replaced by oil. Among the most widely
used energy sources are sources such as oil, coal, natural gas, renewable energy.
China is the country that consumes the most energy today. Although China is a rich
country in terms of energy resources, it imports more than half of the energy it needs. This
situation forces China to take the energy factor among its priorities while forming its foreign
policy. China meets a significant portion of its energy imports from Middle Eastern countries.
However, the fact that the trade made here is through the sea routes under American control,
pushes China to create alternative routes.
Especially after the Cold War, Central Asia has attracted attention as a geography with
rich energy resources. American and European-based energy companies and policy makers
immediately wanted to be active in Central Asia. China has started to create a foreign policy
for the region without wasting time. Many very important projects have been presented and
implemented in a very short time for Central Asia, which is an alternative energy import route
for China. In this study, it will be investigated how Central Asia can play a role in meeting
China's energy needs.
Keywords: Energy, China, Central Asia