Türkiye ormanlarında bitkisel kütledeki karbon stoku: Farklı hesaplama yöntemlerinin karşılaştırılması
Biomass carbon stock of turkish forests: Comparison of different calculation methods
Yazar: SÜREYYA BANU KARABIYIK
Danışman: PROF. DR. DOĞANAY TOLUNAY
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Toprak İlmi ve Ekoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Türkiye her yıl Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi Sekretaryasına ulusal sera gazları envanterini sunmaktadır. Envantere göre, Türkiye ormanlarında canlı bitkisel kütlede 2011 yılı itibarıyla 16,85 milyon ton net karbon birikimi olmuştur. Hükümetler Arası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) tarafından hazırlanan arazi kullanımı, arazi kullanım değişikliği ve ormancılık (LULUCF) rehberine göre hazırlanan bu envanterde bazı hatalar bulunmaktadır. Örneğin gövde odunu hacmini gövde odunu kütlesine dönüştürmede kullanılan hacim ağırlığı (t/m3) değerleri hatalıdır. Benzer şekilde, gövde odunu kütlesini topraküstü kütleye genişletmek için kullanılan BEF katsayıları da az sayıdaki bitkisel kütle verisine dayanarak hazırlanmıştır. Orman amenajman planlarında "a gelişim çağı"nda olan meşcereler genç meşcereler olarak tanımlanmakta iken 20 yaşından daha yaşlı olan ve "a gelişim çağı" sınıfında bulunan meşcereler hesaplamalara dahil edilmemiştir. Benzer şekilde korunan alanlarda depolanan karbon miktarı da hesaplamaya dahil edilmemiştir. Halbuki LULUCF'e göre, yönetilen sınıfında yer alan korunan orman alanlarında da biriktirilen karbon miktarının hesaplanması gerekmektedir. Türkiye ormanlarında biriktirilen karbon miktarının hesaplanmasındaki en büyük hata; kesimler, yangın vb. şekilde ormandan uzaklaştırılan karbon miktarının hesaplanmasında yapılmaktadır. Bu hata LULUCF'te kesilenlerle uzaklaştırılan karbon miktarının hesaplanması için verilen yöntemden kaynaklanmaktadır. Nitekim LULUCF yerine hazırlanmış olan AFOLU (Tarım, Ormancılık ve Diğer Arazi Kullanımı) rehberinde bu durum düzeltilmiştir. 

Bu çalışma ile 2002 - 2012 yılları arasında Türkiye ormanlarındaki karbon stokları ve yıllık karbon birikimleri incelenmiştir. Hesaplamalar IPCC tarafından 2006 yılında yayınlanan AFOLU rehberi metodolojisi ve ülkemize özgü geliştirilen bitkisel kütle katsayıları ile yapılmıştır. Buna göre Türkiye ormanlarında canlı bitkisel kütledeki karbon stoku AFOLU metodolojisi ve ağaç türüne özgü katsayılarla 2002 yılında 511,34 milyon ton, 2012 yılında ise 598,42 milyon ton, ibreli ve yapraklı türler için genelleştirilmiş katsayılarla 2002 yılında 511,79 milyon ton, 2012 yılında ise 601,94 milyon ton olarak hesaplanmıştır. Türkiye ormanlarında canlı bitkisel kütledeki karbon birikiminin hesaplanmasında stok farkı ve kazanç – kayıp farkı olmak üzere iki ayrı metot kullanılmıştır. Stok değişimi yöntemi ile yıllık karbon birikimi, AFOLU metodolojisine göre ağaç türüne özgü katsayılarla 8,7 milyon ton/yıl, genelleştirilmiş katsayılarla 9,02 milyon ton/yıl bulunmuştur. Kazanç-kayıp yöntemi ile yıllık karbon birikimleri ise sadece AFOLU metodolojisi ve genelleştirilmiş katsayılarla belirlenmiştir. Buna göre 2012 yılında canlı bitkisel kütlede brüt 17,81 milyon ton/yıl karbon tutulmuşken, endüstriyel kesimlerle 8,20 milyon ton/yıl, kaçak kesimlerle 0,73 milyon ton/yıl, toplamalarla 0,41 milyon ton/yıl ve yangınlarla 0,23 milyon ton/yıl olmak üzere toplam 9,57 milyon ton karbonun ormandan uzaklaştırılmış ve net 8,24 milyon ton/yıl karbon birikmiştir. 2002 - 2012 dönemi ortalaması ise 8,04 milyon ton/yıl olup, stok farkı yöntemiyle bulunan değerden (9,02 milyon ton/yıl) yaklaşık 1 milyon ton daha azdır. Bu durum kaçak kesimler ve ormandan toplama ile uzaklaştırılan odun miktarının tam olarak hesaplanamamasından kaynaklanmış olabilir. Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) tarafından 2000 - 2010 yılları arasında Türkiye'deki verimli ormanlar için bulunan yıllık net karbon birikiminin 8 milyon ton/yıl olduğu belirtilmektedir. Ülkemiz tarafından LULUCF metodolojisine göre hazırlanan ulusal sera gazları envanterine göre ise 2002-2012 döneminde ortalama 13,62 milyon ton/yıl kadar karbon biriktirildiği hesaplanmıştır. Bu değer AFOLU metodolojisi ve güncellenmiş katsayılarla hesaplanan yıllık karbon birikimlerinden oldukça yüksektir. Bu nedenle ormanlarımızda canlı kütlede biriktirilen karbon miktarının yeniden hesaplanması gerekmektedir.

Abstract:
Every year, Turkey submits the report on national inventory of greenhouse gases to the Secretariat of the United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC). According to estimations in this inventory, 16,85 million tons net carbon has recently been accumulated in living biomass in the Turkey forests till 2011. However, some errors exist in the inventory in regards on the Guideline of Land Use, Land Use Change Forestry (LULUCF) which has prepared by the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). For example, the values of the volume weights (t/m3), which is used to convert stem wood volume to stem wood weight, are incorrect. Similarly, BEF coefficients used to extend of stem wood weight to the above ground weight, have been calculated based on few number of biomass data. Since the stands at "a development stage" in forest management plans is defined as young stands, stands more than 20 years old within the diameter class of "a development stage" were not included in the calculations. Besides, the estimation of carbon storage in the protected areas was not included in these calculations. However, based on LULUCF, the area of protected forests which is included in forest management classes should be calculated on the amount of carbon accumulation. The major error to estimate the amount of accumulated carbon in the Turkey forests is made to calculate the amount of the removed carbon via harvesting, fires, etc. This error is resulting from LULUCF method to calculate the amount of carbon with removed trees. On the other hand, this has been corrected in AFOLU (Agriculture, Forestry and Other Land Use) guideline. 


In this study, annual carbon accumulation and carbon stocks in Turkey forests were investigated between the years of 2002 and 2012. These calculations were made according to the AFOLU guideline published by the IPCC in 2006 by using the country-specific biomass coefficients., The carbon stock in Turkey forests was 511.34 million tons in 2002, 598.42 million tons in 2012 based on the coefficients according to the tree species defined in the guideline of AFOLU. On the other hand, 511.34 million tons in 2002 and 598.42 million tons in 2012 according to species specific coefficients, however, 511.79 million tons in 2002 and 601.94 million tons in 2012 based on generalized coefficients for conifer and deciduous tree species.   Two different methods as stock difference and gain - loss difference were used to calculate of carbon accumulations in living plant biomass of Turkey forests. Annual carbon accumulation was 8.7 million ton/year based on the stock difference method by the tree species in the AFOLU guideline, while, was 9.02 million ton/year with generalized coefficients. The annual carbon accumulation by gain – loss difference method was estimated with only generalized coefficients and AFOLU guidelines. Although the gross sequestered carbon in living tree biomass was 17.81 million tons/year in 2012, 8.20 million tons/year with industrial cuttings, 0.73 million tons/year with illegal cuttings, 0.41 million tons/year with fuelwood removals, 0.23 million tons/year with forest fires and total 9.57 million tons carbon were removed from forest and total net 8.24 million tons carbon were accumulated in Turkey forests. The mean value for the years 2002-2012 was 8.04 million tons/year, and this value was about 1 million tons lower than the value estimated by gain-loss difference method. This can be resulted from uncompleted estimations on illegal cuttings collected materials from forests. It was also stated by the Food and Agriculture Organization (FAO) that the annual net carbon accumulation of the productive forests of Turkey was 8 million tons between the years of 2000 and 2010. Accumulated carbon was 13.62 million tons/year for the period between 2002 and 2012 according to national greenhouse gases inventories of Turkey which were prepared based on LULUCF methodology. This value is very higher than annual carbon accumulations estimated with AFOLU methodology and updated coefficients. For this reason, accumulated carbon in living biomass should be recalculated in Turkey forests.