Mehmet Âkif Ersoy ile Hüseyin Cavid'in şiirlerinde toplumsal sorunlar
Social issues in the poems by Mehmet Akif Ersoy and Hüseyin Cavid
Yazar: MEHMET AYNA
Danışman: DOÇ. DR. BAHTİYAR ASLAN
Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Karşılaştırmalı Edebiyat = Comparative Literature ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Ersoy, Mehmet Akif = Ersoy, Mehmet Akif ; Hüseyin Cavid = Hüseyin Cavid

Özet:
Mehmet Âkif Ersoy, Türk şiirinde toplumsal içeriği, sanatsal söyleyişle uyumlu bir şekilde dile getiren en başarılı şairimizdir. Hayatı boyunca kendi benliği yerine toplumsal benliği öne çıkarmış, Osmanlı Devleti'nin son döneminde ortaya çıkan fikir akımlarından İslamcılığı benimsemiştir. Âkif gerek şiirleri gerek düzyazılarında İslamcı düşünce doğrultusunda ve sosyolog tavrıyla toplumsal sorunlara değinmiş, onlara çözümler sunmuştur.
Hüseyin Cavid'in hayatının önemli bir kısmı Azerbaycan'ın Rus işgali altında olduğu yıllara rast gelir. Çarlık Rusyası ve Sovyetler Birliği döneminde her iki idarenin de baskısına maruz kalmış ancak yine de ideallerinden vazgeçmemiş; halkını, halkının sorunlarını dile getirmiş ve millî bir edebiyat ile dil teşkilinin zaruretini ısrarla savunmuştur.
Hüseyin Cavid, İstanbul'da bulunduğu dönemde (1905-1909) Mehmet Âkif ile tanışmış; Darülfünun'da Mehmet Âkif'in derslerini de takip etmiş ve bazı şiirlerini Sırât-ı Müstakîm'de yayımlatmıştır. 
Bu çalışmada Mehmet Âkif Ersoy'un ve Hüseyin Cavid'in şiirlerinde işlenen toplumsal sorunlar karşılaştırılmıştır. Karşılaştırmada her iki şairin de şiirleri merkeze alınmış; Uçurum, Peygamber, Şeyda ve Şeyh Senan dışında Hüseyin Cavid'in tiyatroları karşılaştırmaya dâhil edilmemiştir. Şiirlere ek olarak iki şairin makaleleri, mektupları birincil kaynak olmaları bakımından dikkate alınmış ve bu kaynaklardan yer yer yararlanılmıştır. Karşılaştırmada "Çalışma Fikri ve Tembelliğin Eleştirisi", "Dine Yaklaşım ve Göreneğe Bakış", "Eğitime, Eğitim Kurumlarına ve Muallimlere Yaklaşım", "Emperyalizme Bakış ve Medenileşme", "Savaşların Tahribatı ve Mücadelenin Zarureti", "Siyasi Otoriteye ve Milliyetçiliğe Bakış" ile "Sosyal Manzara" başlıklarına odaklanılmış ve benzerliklerle farklılıklar tespit edilmiştir.

Abstract:
Mehmet Âkif Ersoy is our most successful poet, who exposes social content in Turkish poetry in accordance with artistic expression. Throughout his life, he prioritized the social self over his own, and he adopted Islamism, one of the currents of thought that formed during the Ottoman Empire's final decades. In both his poems and proses, Âkif addressed and proposed solutions to social problems in harmony with Islamist philosophy and a sociologist mentality. 
An important part of Hüseyin Cavid's life coincides with the years when Azerbaijan was under Russian occupation. During the Tsarist Russia and Soviet Union periods, he was exposed to pressure from both administrations, but he still did not give up on his ideals, expressed his people, the problems of his people, and insisted on the necessity of establishing a national literature and language.
During his time in Istanbul (1905-1909), Huseyin Cavid met Mehmet Âkif. He also attended Mehmet Âkif's lectures in Darülfünun and had some of his poems published in Sırât-i Müstakim. 
Social issues in the poems of Mehmet Âkif Ersoy and Hüseyin Cavid were compared in this study. The poems of both authors were emphasized in the comparison, and the theaters of Hüseyin Cavid were excluded, except for his works named Uçurum, Peygamber, Şeyda and Şeyh Senan. In addition to their poems, the two poets' articles and letters were taken into consideration as they are primary sources and these sources were partly used. When comparing them, the titles of "The Idea of Working and Criticism of Laziness", "An Approach to Religion and Customs", "An Approach to Education, Educational Institutions and Teachers", "A View to Imperialism and Civilizing", "The Destruction of Wars and the Necessity of Struggle", "A View to Political Authority and Nationalism" and "Social Landscape" were focused on and similarities and differences were identified.