Biyokütle enerji santralinde güvenlik kültürü analizi ve iş güvenliği mevzuatı çerçevesinde bir kontrol modeli oluşturulması
Analysis of the safety culture and modelling a control system within the frame of occupational safety legislation in the biomass energy power plant
Yazar: ÖZLEM ATEŞ
Danışman: DOÇ. DR. MÜGE ENSARİ ÖZAY
Üsküdar Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Ana Bilim Dalı / İş Sağlığı ve Güvenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences

Özet:
Son yüzyılda yaşanan nüfus artışı ve teknolojik gelişmelerle birlikte enerjiye gereksinim kendini göstermektedir. Artan enerji ihtiyacı için, fosil enerji kaynaklarından yenilenebilir enerji kaynaklarına geçiş yaşanmaktadır. Yenilenebilir enerji kaynaklarından biyokütle enerjisinin, ekonomiye katkısı ve çevre duyarlılığı nedeniyle popülerliği artmaktadır. Bununla birlikte çok tehlikeli sınıf kategorisinde yer alan biyokütle enerji santrallerinde iş sağlığı ve güvenliği anlamında meydana gelebilecek iş kazaları ve meslek hastalıkları konularında araştırmaya ihtiyaç duyulmuştur. Bu maksatla odak noktası biyokütle enerji santrallerinde kullanılan yakıtlarla ilişkili maruziyet ve riskler araştırılmıştır. Hem kuru hem ıslak biyokütlede biyolojik metabolik reaksiyonlar ve kimyasal reaksiyonlar sonucu kendi kendine ısınma ve tutuşma, havada asılı kalan ve minimum patlayıcı konsantrasyon oluşturabilecek tozun mevcudiyeti beraberinde patlama riskini getirmektedir Ayrıca solunabilir toz, bakteri, mantar, karbonmonoksit (CO) ve karbondioksit (CO2) zehirlenmeleri sağlık sorunları olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada biyokütle enerji santrallerinin proses aşamalarına ilişkin tehlike analizleri ve risk incelemesi için HACCP ilkeleri uyarlanıp kritik kontrol noktaları tespit edilmiştir. Yapılan risk analiziyle sistemin karşılaşabileceği potansiyel tehlike ve riskler değerlendirilmiş, stratejiler belirlenmiştir. Ayrıca sektörü temsilen, bir biyokütle enerji santralinde risk analiziyle yakından ilişkili olan güvenlik kültürü araştırması yapılmıştır. Çalışanların güvenlik kültürü seviyelerinin ölçümü, güvenlik kültürü kavramının demografik değişkenlerle ilişkisini incelemek amacıyla NOSACQ-50 anketi uygulanmış ve sonuçları SPSS programı ile değerlendirilmiştir. Çalışmada özellikle yönetim pozisyonunda çalışanların güvenlik kültürü algısının, yönetimsel güvenlik kültürünün değerlendirildiği katmanlarda istatistiki olarak daha fazla olduğu tespit edilmiştir. İşletmelerde iş sağlığı ve güvenliğinin gereksinimlerinin yerine getirilmesi, güvenlik kültürünün oluşturulması yönetim ile başlar ve çalışanlar da sisteme dahil edilmesi önerilmiştir. 
Anahtar Kelimeler: Biyokütle enerjisi, güvenlik kültürü, risk analizi, HACCP, NOSACQ-50

Abstract:
In the last century, with the population growth and technological developments, the need for energy shows itself. For the increasing energy need, there is a transition from fossil energy sources to renewable energy sources. The popularity of biomass energy, one of the renewable energy sources, is increasing due to its contribution to the economy and environmental impact. However, there is a need for research on work accidents and occupational exposure that may occur in terms of occupational health and safety in biomass power plants, which are in the very dangerous class category. For this purpose, exposure and risks associated with fuels used in  biomass power plants were investigated. In both dry and wet biomass, self-heating and ignition as a result of biological metabolic reactions and chemical reactions, the presence of dust suspended in the air and which can create a minimum explosive concentration brings with it the risk of explosion. In addition, respirable dust, bacteria, fungi, carbon monoxide (CO) and carbon dioxide (CO2) poisonings are health problems. In this study, HACCP principles have been adopted and critical control points have been identified for hazard analysis and risk assessment of the process stages of biomass power plants. With the risk analysis performed, the potential hazards and risks that the system may encounter were evaluated and strategies were determined. In addition, a safety culture survey, which is closely related to risk analysis at a biomass power plant, was conducted to represent the sector. In order to measure the safety culture levels of the employees and to examine the relationship between the concept of safety culture and demographic variables, the NOSACQ-50 questionnaire was applied and the results were evaluated with the help of the SPSS program. In the study, it has been determined that the perception of safety culture, especially in management positions, is statistically higher in the layers where the administrative safety culture is evaluated. Fulfilling the requirements of occupational health and safety in enterprises, creating a safety culture starts with the management, and it has been proposed to include employees in the system.


Keywords: Biomass energy, safety culture, risk analysis, HACCP, NOSACQ-50