Şer'iye sicillerine göre Trabzon'da mülk satışları (1171-1182/1758-1769)
According to court records property sellings in Trabzon (1171-1182/1758-1769)
Yazar: YÜCEL DURSUN
Danışman: PROF. DR. KENAN İNAN
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Bölümü / Yeniçağ Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Tarih = History
Dizin: Tarih = History

Özet:
Bu çalışmada, Trabzon kentinin uzun ve köklü geçmişinin zaman olarak oldukça küçük, sahne olduğu gelişmeler itibariyle de önemli bir bölümünü teşkil eden 1758?1769 yılları arasında kentin henüz bütün yönleriyle bilinmeyen sosyal ve ekonomik tarihi ile ilgili tespitler yapmak amaçlanmıştır. Bunun için Osmanlı dönemi Trabzon şehir tarihi araştırmaları için vazgeçilmez öneme sahip Trabzon İl Halk Kütüphanesi arşivinde bulunan 1923, 1924, 1925, 1926, 1927, 1928, 1929 nolu Trabzon Şer'iye Sicillerindeki sosyal ve ekonomik yapıya ışık tutan verileri ihtiva eden mülk satış kayıtları incelenmiştir.Tez, giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde XVIII. yüzyılın başından, son çeyreğinin bitimine kadar genelde Osmanlı Devleti ve özelde de Trabzon şehrinin sosyo-ekonomik yapısına değinilerek toplumu etkileyen hadiseler ile bunların boyutları tespit edilmiştir. Bu genel çerçeve içerisinde kentte mülk satış ilişkilerinin yoğunluğunu ve mahiyetini etkileyen unsurlar belirlenmeye çalışılmıştır. Ardından da önceden Trabzon'da mülk satışları temelli yapılan çalışmalara ve tezde izlenen yönteme değinilmiştir. Birinci bölümde, İslam hukukunda bey' akdi ile ilgili teorik bilgiler verilmiş, ardından da incelenen kadı sicillerine yansımış olan bu akidlerin uygulamaları örneklenmiştir. İkinci bölümde, mülk satış kayıtları sosyal yönleri ile değerlendirilerek, kentin sosyal durumu tespit edilmeye çalışılmıştır. Üçüncü bölümde de, mülk satışları üzerinden kentin ekonomik yapısına dair saptamalara yer verilmiştir.Sonuç olarak, incelenen kadı sicillerinden derlenen veriler ışığında dönemin Osmanlı Devleti ekonomisi ve toplumunun genel yapısıyla paralellik arz eden bir eğilimin varlığı müşahede edilmiştir.

Abstract:
The aim of this study is to shed light on the uncovered social and economic history of Trabzon, a city having a long-rooted history, between 1758?1769. Although two dates indicate a rather short time span, considerable developments took place then. To this end, property selling documents including the data showing the way to the social and economic structure in the court records of Trabzon are investigated. These documents are of crucial value for the investigations of the city of Trabzon in Ottoman times and are numbered from 1923 to 1929 housing in Public Library of Trabzon.The thesis consists of three sections. The introduction part is devoted to findings regarding the events affecting community and their dimensions by touching upon the socio-economic structure of Trabzon and Ottoman State from beginning of eighteenth century to its last quarter. Components affecting the nature and density of property transactions are highlighted within this framework. Subsequently, methodology of the thesis is described and former studies focusing on property selling documents taking place in Trabzon are touched upon. In the first part, theoretical information upon selling contracts in Islamic laws are given and then epitomes of these theoretical information registered on the court records are given too. Next, the social situation of the city is evaluated by evaluating property selling documents with respect to their social characteristics. In the third part, economic evaluations are made depending on the property transactions aforementioned.Consequently, in the light of the findings gathered from court records, the study has demonstrated a tendency in paralled with the Ottoman economy and general structure of the society of the time.