Yetişkin bireylerde diyabet riski, uyku kalitesi, sağlıklı yaşam biçimi davranışları ve beslenme durumları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between diabetes Risk, sleep quality, healthy lifestyle behaviors and nutritional status in individuals.
Yazar: MELİKE ŞEN
Danışman: PROF. DR. PERİM FATMA TÜRKER
Başkent Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Bu araştırma yetişkin bireylerde diyabet riski, uyku kalitesi, sağlıklı yaşam biçimi davranışları ve beslenme durumları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amacıyla planlanmıştır. Araştırma, Aralık 2023-Nisan 2024 tarihleri arasında araştırmaya gönüllü olan, Konya Akşehir İlçesi Meydan Mahallesi Muhtarlığı'nda kaydı bulunan ve resmi işlem onayları için başvuran 19-64 yaş aralığında 138 kadın, 62 erkek toplam 200 yetişkin birey ile yürütülmüştür. Araştırmaya katılan tüm bireylere, genel özellikleri, sağlık durumları ve beslenme alışkanlıkları ile ilgili tanımlayıcı bilgilerinden oluşan çoktan seçmeli soru içeren anket formu uygulanmıştır. Bireylerin antropometrik ölçümleri (boy uzunluğu, bel çevresi, vücut ağırlığı) alınmıştır. Fiziksel aktive durumunu saptamak için Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi-Kısa Form (IPAQ-SF), uyku kalitesini değerlendirmek için Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi, sağlıklı yaşam biçimi davranışlarını belirlemek için Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği II (SYBDÖ-II) uygulanmıştır. Ayrıca yetişkin bireylerin Tip 2 diyabet riskini ölçmek amacıyla Finlandiya Tip-2 Diyabet Risk Anketi (FINDRISK), bireylerin besin tüketim durumunu saptamak amacıyla 24 saatlik geriye dönük hatırlatma formu uygulanmıştır. Araştırmaya katılan tüm bireylerin yaş ortalaması 43.2±14.33'tür. Kadınları vücut ağırlığı ortalaması 65.4±12.28 kg, erkeklerin ise 84.0±13.11 kg'dır.  Kadınları bel çevresi ortalaması 83.2±12.28 cm, erkeklerin ise 98.4±10.94 cm'dir. Kadınların beden kütle indeksi ortalaması 24.6±4.34 kg/m² erkeklerin ise 26.9±3.51 kg/m² olarak belirlenmiştir. Tüm bireylerin PUKİ ölçek puan ortalaması 4.6±2.98, kadın bireylerin ölçek puanı ortalaması 4.9±2.91, erkek bireylerin ise ölçek puan ortalaması 3.8±2.57 olup bireylerin cinsiyete göre PUKİ ölçek puanı ortalaması arasında istatistiksel farklılık bulunmuştur (p<0.05). Kadınların %49.3'ü, erkeklerin ise %71.0'i iyi uyku kalitesine sahip olup, Bireylerin cinsiyete göre iyi uyku kalitesi arasında istatistiksel farklılık gözlemlenmiştir (p<0.05). Tüm bireylerin SYBDÖ II toplam puan ortalaması 117.0±15.35, kadınların ölçek puanı ortalaması 117.0±14.01, erkeklerin ise 116.9±18.17 olup SYBDÖ II ile cinsiyet arasında ilişki saptanmamıştır (p>0.05). Tüm bireylerin FINDRISK anketi puanı ortalaması 10.2±5.51, kadınların ölçek puanı ortalaması 9.8±5.43, erkeklerin ise 11.1±5.47 olup, bireylerin cinsiyete göre FINDRISK ölçek puanı arasında istatistiksel açıdan farklılık saptanmamıştır (p>0.05). FINDRISK risk gruplarına göre PUKİ uyku kalitesi arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmamıştır (p>0.05).  FINDRISK risk gruplarından düşük risk grubunda belirlenen bireylerin SYBDÖ II puan ortalaması, FINDRISK gruplarından orta risk grubunda belirlenen bireylere göre puan ortalamasına anlamlı olarak yüksek bulunmuştur (p<0.05). Sonuç olarak, diyabet riski yüksek olan bireylere devamlı olarak multidisipliner yaklaşılmalı, sağlıklı yaşam biçimi davranışları desteklenmeli, ideal vücut ağırlığı sağlanmalı, yeterli ve kaliteli uyku alışkanlığı sağlanarak hem toplum açısından hem birey açısından diyabetin önlenmesi önemlidir. Anahtar Kelimeler: Diyabet riski, sağlıklı yaşam biçimi davranışları, uyku kalitesi, beslenme durumu, fiziksel aktivite

Abstract:
This research was planned to evaluate the relationship between diabetes risk, sleep quality, healthy lifestyle behaviors and nutritional status in adult individuals. The research was conducted between December 2023 and April 2024 with a total of 200 adult individuals, 138 women and 62 men, between the ages of 19-64, who volunteered for the research, were registered at Konya Akşehir District Meydan District Mukhtar's Office and applied for official transaction approvals. A survey form containing multiple choice questions was applied to all individuals participating in the study, consisting of descriptive information about their general characteristics, health status and nutritional habits. Anthropometric measurements (height, waist circumference, body weight) of the individuals were taken. The International Physical Activity Questionnaire-Short Form (IPAQ-SF) was applied to determine physical activity status, the Pittsburgh Sleep Quality Index was applied to evaluate sleep quality, and the Healthy Lifestyle Behaviors Scale II (HLBS-II) was applied to determine healthy lifestyle behaviors. In addition, the Finnish Type-2 Diabetes Risk Survey (FINDRISK) was used to measure the Type 2 diabetes risk of adult individuals, and a 24-hour retrospective reminder form was applied to determine the food consumption status of individuals. The average age of all individuals participating in the research is 43.2±14.33. The average body weight of women is 65.4±12.28 kg, while that of men is 84.0±13.11 kg.  The average waist circumference of women is 83.2±12.28 cm, while that of men is 98.4±10.94 cm. The average body mass index of women was determined as 24.6±4.34 kg/m² and for men was 26.9±3.51 kg/m². The mean PSQI scale score of all individuals was 4.6±2.98, the mean scale score of female individuals was 4.9±2.91, and the mean scale score of male individuals was 3.8±2.57, and a statistical difference was found between the mean PSQI scale score of individuals according to gender (p<0.05). 49.3% of women and 71.0% of men have good sleep quality, and a statistical difference was observed between good sleep quality of individuals according to gender (p <0.05). The mean HLBS II total score of all individuals was 117.0±15.35, the mean scale score of women was 117.0±14.01, and that of men was 116.9±18.17, and no relationship was found between HLBS II and gender (p>0.05). The average FINDRISK survey score of all individuals was 10.2±5.51, the average scale score of women was 9.8±5.43, and that of men was 11.1±5.47, and no statistical difference was detected between the FINDRISK scale scores of individuals according to gender (p>0.05). No statistically significant relationship was found between PSQI sleep quality according to FINDRISK risk groups (p>0.05).  The SYBDS II mean score of individuals determined in the low risk group from FINDRISK risk groups was found to be significantly higher than the average score of individuals determined in the medium risk group from FINDRISK groups (p <0.05). As a result, individuals at high risk of diabetes should be approached in a multidisciplinary manner, healthy lifestyle behaviors should be supported, ideal body weight should be maintained, adequate and quality sleep habits should be ensured, and it is important to prevent diabetes for both the society and the individual. Keywords: Diabetes risk, healthy lifestyle behaviors, sleep quality, nutritional status, physical activity