Transpersonel bir unsur olarak zikrin psikolojik ve tasavvufî açıdan incelenmesi
Examination of sufi dhikr as a transpersonal element from a psychology and mystical perspective
Yazar: SULTAN AKÇİÇEK
Danışman: PROF. DR. HASAN KAYIKLIK
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
Kalbin, bilincin ve zihnin uyanıklığını sağlayan ve nefsi daha üst mertebelere yönelik evrilmesini sağlayan zikir, tasavvuftaki en önemli sufi pratiğidir. Sufizmin kalbi olarak da görülen zikir farklı dînî geleneklerde farklı şekillerde kendisine yer edinmiş kadîm spiritüel bir uygulama olarak karşımıza çıkmıştır.
Perennial felsefeden kök bulan, William James'in fikirleri ile beslenen ve fizikte devrim yaratan kuantum teorisi ile paradigmasını modern bilimle destekleyen transpersonel psikoloji, mâneviyat ve modern ruh bilimini sentezleme gayreti ile insanın aşkın boyutunu, mistik deneyimlerle ortaya çıkan doruk deneyimleri psikolojinin inceleme alanına dahil ederek, modern psikolojinin alanını genişleterek insanı holistik olarak incelemeye çalışmıştır. Zikir gibi spitiritüel pratiklerin insanın bilincini dönüştürmede ve geliştirmede önemli yöntemler olduğunu iddia eden transpersonel psikoloji, psikolojide tabu olarak görülen bilince dair çalışmaları ile bilincin gündelik bilinç ile sınırlı olmadığını ortaya koyarak psikolojiye farklı bilinç halleri kavramının girmesini sağlamıştır.
Bu çalışmada zikir uygulamasının transpersonel psikoloji çerçevesinde ele alarak zikrin bilinci dönüştürücü etkisini irdeleyerek transpersonel psikoloji ve sufizm  arasındaki bağı ortaya koyduk ve aralarındaki müşterek olguları ortaya ele aldık. Hem transpersonel psikolojinin hem sufizmin insanın aşkın varlık olduğunu vurguladığını, aşkınlığın insanın evrensel insan olma yolunda önemli bir etken olduğunu, insanın içine sıkıştığı modern dünyanın dayattığı varoluşsal kalıptan kurtulabilmesi, kendini aşması ve ruhsal-fizyolojik açıdan iyi oluşu için zikir önemli bir yöntem olduğunu elde ettiğimiz verilerle ortaya koyduk. 
Anahtar Kelimeler: Zikir, sufizm, transpersonel psikoloji, bilinç, perennial felsefe, sufi psikolojisi.

Abstract:
Dhikr, which ensures the alertness of the heart, consciousness and mind, and enables the soul to evolve towards higher levels, is the most important Sufi practice in sufism. Dhikr, which is also seen as the heart of Sufism, has emerged as an ancient spiritual practice that has taken its place in different religious traditions in different ways.
By including transpersonal psychology, spirituality and modern psychology, rooted in perennial philosophy, nourished by the ideas of William James and revolutionizing physics, and supporting its paradigm with modern science, transpersonal psychology, the transcendent dimension of human beings, and peak experiences that emerge with mystical experiences, into the field of psychology, By expanding the field of modern psychology, he tried to examine human holistic. Claiming that spiritual practices such as dhikr are important methods in transforming and developing human consciousness, transpersonal psychology has introduced the concept of different states of consciousness into psychology by revealing that consciousness is not limited to everyday consciousness with its studies on consciousness, which is considered taboo in psychology.
      In this study, we examined the transformative effect of dhikr on consciousness by considering the practice of dhikr within the framework of transpersonal psychology, and revealed the connection between transpersonal psychology and sufism, and discussed the common phenomena between them. We have obtained that both transpersonal psychology and sufism emphasize that man is a transcendent being, that transcendence is an important factor in man's way of becoming a universal human being, that dhikr is a unique method for man to get rid of the existential mold imposed by the modern world in which he is stuck, to transcend himself and to be well in terms of spiritual-physiological aspects demonstrated with data.
Keywords: Dhikr, sufism, transpersonal psychology, consciousness, perennial philosophy, sufi psychology.