Doğu Anadolu Gözlemevi (DAG) yerleşkesinin atmosferik türbülans ve görüş gözlemleri ile atmosferik profilinin elde edilmesi
Atmospheric profile of the Eastern Anatolia Observatory (DAG) with atmospheric turbulence and seeing observations
Yazar: CİHAN TUĞRUL TEZCAN
Danışman: PROF. DR. CAHİT YEŞİLYAPRAK
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Astronomi ve Astrofizik Ana Bilim Dalı / Astronomi ve Astrofizik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Astronomi ve Uzay Bilimleri = Astronomy and Space Sciences
Dizin: Astronomik gözlem = Astronomical observation ; Yıldız gözlemleri = Star observations

Özet:
Amaç: Ülkemizin en büyük birincil ayna çaplı (4m) teleskobuna ev sahipliği yapan Doğu Anadolu Gözlemevi yerleşkesinin astronomi gözlemleri açısından atmosferik türbülans ve görüş gözlemlerinin sürekli olarak gerçekleştirilebileceği bir sistem kurulması bu doktora tezinin temel amacıdır. Sistemin kurulması, sağlıklı çalışabilmesi için gereken fiziksel önlemlerin alınması, temel yazılımlarının geliştirilmesi ve uygulanması süreçleri tezin içeriğini oluşturmaktadır. 
Yöntem: ATASAM'da (Atatürk Üniversitesi Astrofizik Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürlüğü) mevcut bulunan ve planlamayla temin edilen sensörler ve cihazlar ile DAG teleskobuna hizmet etmesi hedeflenen bir ölçüm kulesi tasarımı ve devamında kurulumu gerçekleşmiştir. Bu kulede meteorolojik ölçüm cihazları ile bu tezin temel amacını oluşturan teleskop sistemi yer almaktadır. Teleskop sistemi, bir kundak ve iki adet 30 cm çaplı optik tüpten oluşmakta olup eşzamanlı çalışan GDIMM ve MASS/DIMM teknikleri ile atmosferik türbülans ve görüş ölçümlerini gerçekleştirmektedir. Teleskop sistemi, özel tasarlanan bir kubbenin içerisinde, DAG teleskobu birincil ayna yüksekliği ile aynı yükseklikte pilye adı verilen titreşime dayanıklı bir kaide üzerinde yer almaktadır. Tüm elemanların çalışacağı elektrik, internet ve bilgisayar altyapısı da kule üzerinde bulunan kabinlerde planlanmış ve çalıştırılmaktadır. 
Bulgular: Kule üzerinde kurulumları yapılmış olan meteorolojik ve atmosferik görüş ölçüm cihazlarından eş zamanlı olarak veriler alınmaya başlanmıştır. Edinilen tecrübeler ile geliştirilmeye devam edilmektedir. GDIMM ve MASS/DIMM teknikleri gözlem koşullarının sağlandığı gecelerde gözlem yapmış ve hedeflenen veriler alınmaya başlanmıştır. Tüm atmosfer atmosferik görüş (seeing), atmosferik türbülans gücü (atmosferik kırınım indisi – CN2), Fried parametresi gibi temel parametreler elde edilmiştir.   
Sonuç: Gözlem sisteminin planlandığı gibi çalışıp hedeflenen verilerin elde edilmesi başarılmıştır. Sistemin bu haliyle DAG teleskobuna atmosferik türbülans parametrelerini sağlayacağı görülmüştür. 
Anahtar Kelimeler: Astronomi, Astrofizik, Enstrümantasyon, Gözlemsel Astronomi, Işık Ölçümü, Adaptif, Optik, Atmosferik Türbülans, Atmosferik Görüş, Seeing

Abstract:
Purpose: The main objective of this thesis is to establish a system where atmospheric turbulence and seeing observations can be performed continuously in terms of astronomical observations of the Eastern Anatolia Observatory campus, which hosts the largest primary mirror diameter (4m) telescope in Turkey. The establishment of the system, taking the necessary physical precautions for its healthy operation, development and implementation of its basic software processes constitute the content of the thesis.
Method: A measurement tower, which is intended to serve the DAG telescope with the sensors and devices available at ATASAM and provided for planning, was designed and subsequently installed. This tower includes meteorological measurement and the telescope system, which constitutes the main purpose of this thesis. The telescope system consists of a mount and two 30 cm diameter optical tubes and performs atmospheric turbulence and visibility measurements with simultaneous DIMM and MASS/DIMM techniques. The telescope system is located inside a specially designed dome on a vibration-resistant pedestal called a pier (bent bar) at the same height as the primary mirror height of the DAG telescope. The electricity, internet and computer infrastructure for all staff members is also planned and operated in cabins located on the tower.
Findings: Data has started to be received simultaneously from the meteorological and atmospheric visibility measurement devices installed on the tower. It continues to be developed with the experiences gained. DIMM and MASS/DIMM techniques made observations on nights when the observation conditions were met and the targeted data were started to be obtained. Basic parameters such as all-atmosphere atmospheric seeing, atmospheric turbulence strength (atmospheric diffraction index - CN2) and Fried parameter were obtained.
Results: The observing system worked as planned and the targeted data were obtained. It was observed that the system will provide atmospheric turbulence parameters to the DAG telescope as planned.
Keywords: Astronomy, Astrophysics, Instrumentation, Observational Astronomy, Photometry, Adaptive, Optics, Atmospheric Turbulence, Seeing