Hemodiyaliz uygulanan hastaların umutsuzluk ve yaşam kalitesi düzeylerinin belirlenmesi
Determination of hopelessness and quality of life levels in hemodialysis patients
Yazar: FERİDE ERCAN
Danışman: DOÇ. DR. SATI DEMİR
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Hemşirelik = Nursing ; Renal diyaliz = Renal dialysis ; Umutsuzluk = Hopelessness ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Tanımlayıcı tipteki bu araştırma, hemodiyaliz uygulanan hastaların umutsuzluk ve yaşam kalitesi düzeylerinin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırmanın örneklemini Ankara il merkezinde bulunan bir üniversite, iki devlet ve bir özel diyaliz merkezinde hemodiyaliz tedavisi alan 320 hasta oluşturmuştur. Çalışmanın yapıldığı kurumlardan yazılı izin, üniversitenin etik komisyonundan onay ve hastalardan yazılı bilgilendirilmiş onam alınmıştır. Veriler Hasta Bilgi Formu, Beck Umutsuzluk Ölçeği (BUÖ) , EQ-5D Genel Yaşam Kalitesi Ölçeği ve EQ-5D VAS ile Ocak-Nisan 2016 tarihleri arasında toplanmıştır. Hastaların %51,9'u kadın olup, yaş ortalaması 57,06±15,46 (min=19,0; max=88,0), ortalama hastalık süresi 9,66±7,54 yıl (min=0,10; max=50,0), ortalama tedavi süresi 6,55±5,64 yıl (min=0,10; max=42,0) 'dır. Hastalardan %95,3'ünün sosyal destek aldığı ve %3,4'ünün hemodiyalize ilişkin eğitim aldığı saptanmıştır. Hastaların ölçek puan ortalamaları BUÖ için 9,63±5,56 (min=0,0; max=20,0), EQ-5D Index için 0,57±0,32 (min=-0,35; max=1,00) ve EQ-5D VAS için 57,0±22,20 (min=0,0; max=100,0)'dir. Boşanmış/dul, okur-yazar ve başka kronik hastalığı olan; ihtiyaç duyduğunda destek alamayan ve hemodiyalize ilişkin eğitim almayanların BUÖ puan ortalaması daha yüksektir. Kadın, boşanmış/dul, okur-yazar, başka bir kronik hastalığı olan hastaların EQ-5D VAS puan ortalaması daha düşüktür. Yaş, çocuk sayısı, tedavi süresi ile BUÖ puanları arasında pozitif ve EQ5D VAS puanları arasında negatif bir ilişki bulunmuştur. BUÖ puanları ile EQ-5D VAS puanları arasında negatif bir ilişki bulunmuştur. Boşanmış/dul, okur-yazar ve başka kronik hastalığı olan; sosyal desteği olmayan ve hemodiyalize ilişkin eğitim almayan hastalar daha çok umutsuzluk yaşamaktadırlar. Kadın, boşanmış/dul, okur-yazar, başka kronik hastalığı olan hastaların genel sağlık düzeyleri daha düşüktür. Yaş, çocuk sayısı ve tedavi süresi arttıkça umutsuzluk düzeyi artmakta ve genel sağlık düzeyi düşmektedir. Umutsuzluk düzeyinin artması genel sağlık düzeyini de olumsuz etkilemektedir. Umutsuzluk ve genel sağlık yönünden yaşam kalitesini etkileyen bu özelliklerin tedavi ekibi tarafından dikkate alınması, erken dönemde müdahale edilmesi ve hastaların psikososyal yaklaşımlarla desteklenmesi önerilmektedir.

Abstract:
The aim of this descriptive study was to determine the hopelessness and quality of life levels in hemodialysis patients.  The study sample consisted of 320 hemodialysis patients from a university and two state hospitals and one private hemodialysis center in Ankara province. We obtained written permission from the study institutions, approval from the university ethics committee and written informed consent from the patients. The Patient Information Form, Beck Hopelessness Scale (BHS), EQ-5D General Quality of Life Scale and EQ-5D VAS were used for data collection between January and April 2016. Females made up 51,9% of the group, the mean age was 57,06±15,46 (min=19,0; max=88,0) years, mean disease duration 9,66±7,54 (min=0,10; max=50,0) years and mean treatment duration 6,55±5,64 (min=0,10; max=42,0) years. Social support was reported by 95,3% and training on hemodialysis had been provided to 3,4%.  Mean scale score was 9,63±5,56 (min=0,0; max=20,0) for BHS, 0,57±0,32 (min=0,35; max=1,00) for EQ-5D Index and 57,0±22,20 (min=0,0; max=100,0) for EQ-5D VAS. The mean BHS score was higher in subjects who were divorced/widowed, literate, had other chronic disorders, could not receive support when needed, and had not received hemodialysis training. The mean EQ-5D VAS score was lower in females and subjects who were divorced/widowed, literate, had other chronic disorders, and had not received hemodialysis training. There was a positive relationship of age, number of children, and treatment duration with BHS scores. These factors had a negative relationship with EQ5D VAS scores. We found a negative relationship between BHS scores and EQ-5D VAS scores. Patients who are divorced/widowed, literate, have another chronic disorder, do not receive support when needed and have not received hemodialysis training experience more hopelessness. Females and patients who are divorced/widowed or have another chronic disorder have lower general health levels. The hopelessness level is increased and the general health level decreased with increasing age, number of children and treatment duration. The increased hopelessness level also has a negative effect on the level of health. We recommend that the treatment teams focus on these characteristics (which influence hopelessness and general health-related quality of life) through early intervention and patient support using a psychosocial approach.