Belirsizliğe tahammülsüzlük, sorun çözme ve intihar arasındaki ilişki: Bir durumsal aracılık modeli
The relationship between intolerance of uncertainty, problem solving, and suicide: A moderated mediation model
Yazar: FEYZA KARSLI
Danışman: PROF. DR. MEHMET ESKİN
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Belirsizlik = Uncertainty ; Belirsizliğe tahammülsüzlük = Intolerance of uncertainty ; Problem çözme = Problem solving ; Problem çözme becerisi = Problem solving ability ; İntihar = Suicide

Özet:
Bu çalışmanın amaçları, intihar açısından risk grubunda yer alan ve kontrol grubundaki
bireylerin intihar davranışlarını incelemek; belirsizliğe tahammülsüzlük ile intihar olasılığı
arasındaki ilişkide sorun çözmenin aracı rolünü incelemek; belirsizliğe tahammülsüzlüğün
sorun çözme üzerinden intihar olasılığı ile dolaylı ilişkisinde sosyal destek, zaman
perspektifi ve dini başaçıkmanın düzenleyici rolünü incelemektir. Bu amaçlar doğrultusunda
çalışmanın örneklemini onkoloji (120), gastroenteroloji (120), psikiyatri (120) hasta grubu
ve kontrol grubu (120) olmak üzere 480 kişi oluşturmaktadır. Örneklemin demografik
özellikleri incelendiğinde; en genç grubun Psikiyatri, en yaşlı grubun Onkoloji olduğu,
kadınların, çalışmayanların, evlilerin ve gelir-giderin birbirini karşıladığını belirtenlerin
çoğunlukta olduğu son olarak hasta grupların tanı ve tedavi süreleri açısından 6 aydan daha
uzun süreye sahip oldukları görülmüştür. Çalışmaya Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
Onkoloji ve Gastroenteroloji, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi, Aydın Devlet Hastanesi
ve Aydın Atatürk Devlet Hastanesi Psikiyatri polikliniklerine başvuran hastalar dâhil
edilmiştir. Katılımcılardan veriler Demografik Bilgi Formu, Gözden Geçirilmiş Sorun
Çözme Envanteri-Kısa Formu, İntihar Olasılığı Ölçeği, İntihar Davranışı Soru Formu,
Zimbardo'nun Zaman Perspektifi Envanteri, Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği, Çok
Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği ve Dini Başa Çıkma Ölçeği-Kısa Formu
aracılığıyla toplanmıştır. Çalışmanın analiz sonuçları, Psikiyatri grubunda yer alan
katılımcıların intihar düşüncesi ve girişimi göstermede daha fazla olduğunu, sorun çözmenin
belirsizliğe tahammülsüzlük ile intihar olasılığı arasındaki ilişkiye anlamlı olarak aracılık
ettiğini, belirsizliğe tahammülsüzlüğün sorun çözme üzerinden intihar olasılığı ile dolaylı
ilişkisinin sosyal destek ve geçmiş olumsuz, şimdi kaderci ve şimdi hazcı zaman
perspektifleri tarafından düzenlendiğini ortaya koymuştur. Son olarak, çalışmadan elde
edilen bulgular alanyazın ışığında tartışılmış, çalışmaya dair sınırlılıklar ele alınmış,
çalışmanın sağladığı klinik doğurgulardan bahsedilmiş ve gelecek çalışmalar için önerilerde
bulunulmuştur.
ANAHTAR KELİMELER: Belirsizliğe Tahammülsüzlük, Sorun Çözme, İntihar Olasılığı.

Abstract:
The aims of current study are to examined the suicidal behaviors of individuals in the
control group and in the risk group for suicide; the mediating role of problem solving in the
relationship between intolerance to uncertainty and suicide probability; the moderating roles
of social support, time perspective, and religious coping in the indirect relationship between
intolerance to uncertainty and the suicide probability through problem solving. In line with
this purposes the sample of the study consists of 480 individuals, including oncology (120),
gastroenterology (120), psychiatry (120) patient group and control group (120). When the
demographic characteristics of the sample are examined; It was seen that the youngest group
was Psychiatry, the oldest group was Oncology, women, unemployed, married and those
who stated that their income and expenses matched each other, and lastly, the patient groups
had more than 6 months in terms of diagnosis and treatment times. Patients who applied to
Aydın Adnan Menderes University Polyclinic of Oncology and Polyclinic of
Gastroenterology, Aydın Adnan Menderes University Polyclinic of Psychiatry, Aydın State
Hospital Polyclinic of Psychiatry and Aydın Atatürk State Hospital Polyclinic of Psychiatry
were included in the study. Data from the participants were collected through Demographic
Form, Revised Social Problem Solving Inventory-Short Form, Suicide Probability Scale,
Suicidal Behavior Questionnaire, Zimbardo Time Perspective Inventory, Intolerance of
Uncertainty Scale, Multidimensional Scale of Perceived Social Support, Religous Coping
Scale-Short Form. The analysis results of the study revealed that the participants in the
Psychiatry group were more likely to show suicidal ideation and attempt; that problem
solving significantly mediated the relationship between intolerance to uncertainty and
suicide probability; and that social support and past negative, present fatalistic, and present
hedonistic time perspectives significantly moderated the indirect relationship between
intolerance to uncertainty and the suicide probability through problem solving. Finally, the
findings obtained from the study were discussed in the light of the literature, the limitations
of the study were addressed, the clinical implications of the study were mentioned, and
suggestions were made for future studies.
KEYWORDS: Intolerance to Uncertainty, Problem Solving, Suicide Probability.