Hekimlerde yaşam kalitesi, tükenmişlik ve etki eden faktörler
Factors influencing quality of life and burnout among physicians
Yazar: ZEYNEP POLAT
Danışman: DOÇ. DR. EMİNE ZEYNEP TUZCULAR VURAL
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haydarpaşa Numune Eğt. ve Arş. Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Depresyon = Depression ; Doktorlar = Physicians ; Doktorlar-aile = Physicians-family ; Tükenmişlik = Burnout ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
ÖZET
Amaç:  Yaşam kalitesi,  birçok tanımı olmakla birlikte bireyin  hayatından aldığı haz 
ve duyduğu memnuniyet anlamlarını içerir. Tükenmişlik ise çalışma hayatında 
karşılaşılan bir kavram olup,    bireyin güç ve  enerjisinde azalma,  başarısızlık hissi, 
yorgunluk, karşılanamayan beklentiler sonucu işlevselliğinin tükenme durumu olarak 
ifade edilmiştir.  Çalışmamız bireysel,  ailevi  ve  mesleki  bazı özellikleri inceleyerek, 
hekimlerin yaşam kaliteleri ve  tükenmişlik  düzeylerini belirlemeyi,  aynı zamanda 
çözüm önerileri sunmayı hedeflemektedir.
Gereç Ve Yöntem:  Çalışma  İstanbul  Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma
Hastanesi‟nde  8 Eylül 2016-8 Aralık 2016  tarihleri arasında,  gönüllü 177 hekim ile 
yapıldı. Hekimlere uygulanmak üzere demografik,  ailevi  ve  mesleki  bilgilerden 
oluşan 29 soruluk bir anket, yaşam kalitelerini belirlemeye yönelik 27 soruluk 
WHOQOL-BREF-TR  Yaşam Kalitesi Ölçeği, tükenmişliklerini belirlemeye yönelik 
22 soruluk Maslach Tükenmişlik Ölçeği ve depresif semptomlarını belirlemeye 
yönelik 21 soruluk Beck Depresyon Ölçeği uygulandı. Hekimlere uygulanan anketler 
sonucu elde edilen  sosyodemografik  ve  mesleki  bilgilerin sayı ve yüzde dağılımı 
belirlendi.  WHOQOL-BREF-TR  Yaşam Kalitesi Ölçeği  skorlaması, Maslach 
Tükenmişlik Ölçeği  skorlaması  ve Beck Depresyon Ölçeği  skorlaması  yapılarak 
sosyodemografik bilgiler ve  birbirleri ile  karşılaştırıldı.  İstatistiksel analizler SPSS 
21,0  paket programı ile yapıldı.  Sayısal veriler ortalama±standart sapma, kategorik 
veriler ise % olarak  ifade edildi. Verilerin normal dağılıp dağılmadığı Kolmogorov 
Smirnov testi ile incelendi. Normal dağılan devamlı verilerin ikili analizinde Student 
T Testi, üçlü grupların analizinde Oneway Anova Testi  (Varyans analizi) kullanıldı.
Yaşam kalitesi, tükenmişlik ve depresif semptomlar arasındaki ilişki  Pearson 
Korelasyon Analizi ile incelendi.  p<0,05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.
Bulgular:  Çalışmamızda  bireysel faktörlerden;  cinsiyet,  kronik hastalıklar  ve 
sigaranın, ailevi  faktörlerden;  ailede  başka sağlık personeli veya hekim varlığının 
yaşam kalitesini ve tükenmişliği etkilemediği, çalışma şartları ve meslek ile ilgili tüm 
faktörlerin yaşam kalitesi ve tükenmişliği olumsuz etkilediği bulunmuştur. Genç 
yaşta olan,  mesleğe yeni başlayan,  bekâr veya eşinden ayrılmış olan, çocuk sahibi 
olmayan,  eşi çalışan,  ailesine yeterli vakit ayıramayan, aile içi ilişkileri kötü olan, 
alkol kullanan, uyku problemi yaşayan, acil servislerde çalışan, asistan unvanına 
sahip, nöbet tutan ve nöbet sayısı çok olan,  çalışma ortamında psikolojik baskı, 
şiddet veya tacizle karşılaşan, hobisi olmayan, hobisi olup  da vakit ayıramayan, 
sosyal etkinliklere katılamayan, düzenli spor yapamayan ve mesleğini bir başkasının 
yönlendirmesiyle seçen  hekimlerin  yaşam kaliteleri ve/veya tükenmişlik 
düzeylerinden en az birinin olumsuz etkilendiği bulunmuştur. Bu hekimlerin depresif 
semptomlarındaki artışın da yaşam kalitelerini ve tükenmişlik düzeylerini olumsuz 
etkilediği tespit edilmiştir. 
Sonuç:  Hekimlerin yaşam kalitelerini ve tükenmişlik düzeylerini  etkileyen bireysel, 
ailevi  ve mesleki faktörleri belirlemek amacıyla yapmış  olduğumuz çalışmamızın 
sonucunda aile içi ilişkilerin ve iletişimin, aileye ayrılan zamanın, çalışma şeklinin, 
tutulan nöbet sayısının, çalışma ortamında maruz kalınan mobbingin ve artmış 
depresif semptomların hekimlerin yaşam kalitelerini ve tükenmişlik  düzeylerini 
etkileyen en önemli unsurlar olduğu tespit  edilmiştir.  Elde edilen verilere göre 
hekimlerin yaşam kalitelerinin düşük, tükenmişliklerinin de yüksek düzeyde olduğu 
bulunmuştur.  Yaşam kalitesi ve tükenmişlik  kavramları,  hekimlerin  topluma en iyi 
hizmeti verebilmeleri adına,  verimli bir şekilde çalışmalarını  sağlayan etmenlerin 
başında gelmektedir. Bu  yüzden;  hekimlerin  yaşam kalitelerini ve tükenmişlik 
düzeylerini etkileyen faktörleri  önlemeye yönelik olarak;  özlük haklarının 
düzeltilmesi, çalışma  şartları iyileştirilerek  yeterli uyku ve dinlenme olanakları,
kendilerine ve ailelerine zaman ayırabilmeleri, sosyal aktivitelere katılmaları, düzenli 
spor yapmaları için olanak sağlanmalıdır. 
Anahtar Kelimeler: Hekimler, yaşam kalitesi, tükenmişlik, depresyon

Abstract:
FACTORS INFLUENCING QUALITY OF LIFE AND BURNOUT 
AMONG PHYSICIANS
ABSTRACT
Objective: Even quality of life has many different definitions; it means pleasure and 
satisfaction that the individual receives from his/her life. Burnout is a concept 
encountered in business life and expressed as the exhaustion of the functioning of the 
individual as a result of diminished power and energy, feeling of failure, fatigue, 
unmet expectations. Our study aims to determine doctors‟ life quality and burnout 
level by examining various aspects of individual, professional and  business  life and 
to suggest solutions as well.
Materials and Methods: This study was conducted  between September 8  and 
December 8, 2016,  with 177 doctors who worked  in Haydarpaşa Numune Training 
and Research Hospital  and were willing to participate. A  questionnaire composed of 
29 questions, consisting of demographic, occupational and family information, a  27-question  WHOQOL-BREF-TR Quality of Life Scale for determining quality of life, 
a 22-question Maslach Burnout Questionnaire for determination of burnout and a 21-question Beck Depression Scale for identifying depressive symptoms were applied to 
doctors. The number and percentage distribution of the socio-demographic  and 
occupational information obtained from the surveys was determined. WHOQOL-BREF-TR Quality of Life Scale score, Maslach Burnout Scale score  and Beck 
Depression Scale scores  were compared to sociodemographical informations and
each other. Statistical analysis  was  performed with the SPSS 21.0 package program. 
Numerical data were expressed as mean ± standard deviation and categorical data 
were expressed as percentages. To determine whether the data were normally 
distributed or not, the Kolmogorov Smirnov test was  conducted. The Student's t-test 
was used for the binary analysis of normally distributed continuous data, and the 
Oneway Anova test (variance analysis) was used for the analysis of triple groups. 
The relationship between quality of life, burnout and depressive symptoms was 
analyzed by Pearson Correlation Analysis and p <0.05 was considered statistically 
significant.
Results: In our study we found that the gender, chronic illnesses and smoking among 
the  individual factors  and existence of another doctor or health personnel in the 
family  among the family related factors  did  not affect quality of life and burnout and 
working conditions. However,  all  negative  factors related to profession  and business 
life negatively affect the quality of life and increase burnout. The factors listed below 
negatively affect  at least one of  the quality of life and/or  burnout subscales;  being 
relatively younger,  being  a  new starter for  profession, bachelor or divorced,  not 
having  children, having an  employed spouse,  being unable to  spend enough time 
with family,  having  weak family relationships, using alcohol, having sleep disorders, 
working  in the  emergency  service,  being a resident, having night shifts, the number 
of  night shifts, encountering  psychological pressure, violence or harassment,  having 
no hobby or no time for hobby, no participation in social activities, sports  and 
profession chosen by  someone else‟s  guidance.  In addition,  an increase in depressive 
symptoms of the doctors, negatively affected the quality of life and/or burnout level.
Conclusion:  In our  study, we found that  the most important reasons that affect  the 
quality of life and/or  burnout levels  are, family relationships, time spent with family, 
manner of working,  number of night shifts,  encountering  psychological pressure, 
violence or harassment  and increased  depressive symptoms. According to the results 
of  our  study,  we saw that  the doctors‟  quality of life  was  low and the burnout level 
was high. Quality of life and burnout levels have great importance among the factors 
that affect the service quality of doctors. Personal rights should be regulated, 
working conditions should be improved, sleep and resting needs should be satisfied, 
and  physicians  should be allowed to spent time,  with  their family,  and have  enough 
time for attending social activities and for physical activity.
Key Words: Physicians, quality of life, burnout, depression.