Ailelerin besin seçiminin çocukların besin seçimi ve yeni besin deneme fobisi üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi
Assessment of the effects of parent?s food preferences on children?s food preferences and food neophobia
Yazar: SERAY KABARAN
Danışman: PROF. DR. SEYİT M. MERCANLIGİL
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Aile = Family ; Besin değeri = Nutritive value ; Besin tercihleri = Food preferences ; Besinler = Foods ; Fobiler = Phobic disorders ; Çocuk beslenme bozuklukları = Child nutrition disorders ; Çocuk beslenmesi = Child nutrition ; Çocuklar = Children

Özet:
Bu çalışma ailelerin beslenme alışkanlıkları, besin seçimleri, yeni besin deneme fobisi ve obezite durumunun çocuklar üzerindeki etkisinin ve yaşın artışı ile çocukların besin seçimlerindeki değişikliklerin belirlenmesi amacı ile planlanmıştır. Çalışmaya Lefkoşa Yakın Doğu Koleji'nde öğrenim gören 10-17 yaş arası 40'ı erkek, 42'si kız toplam 82 öğrenci ve anne babaları alınmıştır. Anket formu ile genel beslenme alışkanlıkları, yeni besin deneme fobisi, besin seçimi ve günlük besin tüketimleri incelenmiş, ayrıca antropometrik ölçümleri alınmıştır. Çocukların %28.0'inin sık öğün atladığı, en sık atladıkları öğünün kahvaltı olduğu saptanmıştır. Çocukların %46.3'ünün, annelerin %20.7'sinin, babaların %28.0'inin görüntüsüne bakarak bir besini denemeyi reddettikleri ve bir besini sevmediklerine karar vermeden önce çocukların %47.6'sının yalnızca bir kez denediği belirlenmiştir. Çocukların BKİ değeri ortalama 20.8 kg/m², annelerin 24.0 kg/m², babaların 27.2 kg/m² olarak hesaplanmıştır. Yaşa göre BKİ persentil değerlerine göre 10-13 yaş çocukların %12.2'si, 14-17 yaş çocukların %9.8'i 85-95. persentiller arasında, 10-13 yaş çocukların %4.8'i, 14-17 yaş çocukların %6.1'i 95. persentilin üzerindedir. Yaşın artışı ile çocukların denedikleri ortalama sebze, meyve, et ve et ürünlerinin sayısının istatistiksel olarak anlamlı düzeyde arttığı (p<0.05), denedikleri süt ve süt ürünü, kurubaklagil, ekmek ve bazı tahıl ürünleri, kuruyemiş, atıştırmalık besin ve fast food tarzı besinlerin sayısında ise istatistiksel yönden anlamlı fark olmadığı saptanmıştır (p>0.05). Çocukların ve annelerinin sevmediği sebze ve meyvelerin birbiri ile pozitif korelasyon gösterdiği saptanmıştır (p<0.05, r=0.296, r=0.399). Erkeklerin sevdiği sebze sayısı kızlara göre daha az olup aralarındaki farkın istatistiksel yönden anlamlı olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Yaşın artışı ile sevilmeyen sebze sayısının azaldığı ve bunun istatistiksel olarak anlamlı olduğu bulunmuştur (p<0.05). Çocukların denedikleri meyve ve sebze sayısı arttıkça sevdikleri meyve ve sebze sayısının da güçlü pozitif ilişkili olarak arttığı, (p<0.05, r=0.585 r=0.484), sevmedikleri meyve ve sebze sayısının ise negatif ilişkili olarak azaldığı belirlenmiştir (p<0.05, r=-0.496, r=-0.524). Çocuk, anne ve babalarının ortalama yeni besin deneme fobisi puanları sırasıyla; 38.8±11.39, 34.8±9.66, 35.8±10.99 olup, anne ve çocukların puanları arasındaki fark istatistiksel yönden anlamlı bulunmuştur (p<0.05). Çocuklarda yaşın artışı ile yeni besin deneme fobisi puanının azaldığı ve bu farkın istatistiksel yönden anlamlı olduğu bulunmuştur (p<0.05). Yeni besin deneme fobisi puanı yüksek olan çocukların denedikleri sebze, meyve, süt ve süt ürünleri, et ve et ürünleri, fast food tarzı besinlerin sayıları istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha azdır (p<0.05). Yeni besin deneme fobisi puanı yüksek olanların daha fazla sayıda sevmediği sebze ve meyve olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Puanı yüksek olan kızların puanı orta ve düşük olanlara göre vitamin C alımlarının daha az olduğu ve bu farkın istatistiksel yönden anlamlı olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Ailenin beslenme alışkanlıkları, çocukların beslenme alışkanlıkları ve besin seçimlerini etkilemektedir, bu nedenle beslenme ile ilgili olarak öncelikle anne ve babaların bilinçlendirilmesi gereklidir.

Abstract:
This research was planned to identify the effect of parent's nutrition habbits, food preferences, food neophobia and obesity status on their children and to identify the differences on children's food preferences depending on the increasing age. In this research, a total of 82 students, 40 boys and 42 girls, between the ages of 10-17 studying at Nicosia Near East College and their parents were included. A questionnaire form was applied to determine general nutrition habbits, food neophobia, food preferences and dietary intakes, and additionally, antropometric measurements were taken. It was found that 28.0% of the children were frequently skipping meals and that breakfast was the most frequent skipped meal. 46.3% of the children, 20.7% percent of the mothers, and 28.0% of the fathers were found to refuse tasting certain food after looking at them, and that 47.6% of the children tasted food only once before they decided that they do not like it. Children?s, mothers? and fathers? mean BMI was calculated to be 20.8kg/m², 24.0kg/m², 27.2kg/m² respectively. According to percentiles of BMI for age, %12.2 of 10-13, %9.8 of 14-17 years of children were between 85-95th percentiles, %4.8 of 10-13, %6.1 of 14-17 years of children were above 95th percentile. With increasing age, the number of new vegetables, fruits and meat and meat products tried by children were increased statistically significantly (p<0.05), but the number of dairy products, legumes, bread and cereals, snack products or fast food type products tried by children were not change statistically significantly (p>0.05). There was a positive correletion between the fruits and vegetables disliked by children and their mothers (p<0.05, r=0.296, r=0.399). The number of vegetables boys liked was found to be lower than that of girls with a statictically significant difference (p<0.05). In children, with increasing age, the number of disliked vegetables were found to be decreasing significantly (p<0.05). As the number of fruits and vegetables the children tried increses, the number of fruits and vegetables they liked increases with a strong positive relation (p<0.05, r=0.585, r=-0.484), and the number of fruits and vegetables they disliked decreases with a strong negative relation (p<0.05, r=-0.496, r=-0.524). Children?s, their mothers? and fathers? mean food neophobia scores were 38.8±11.39, 34.8±9.66, 35.8±10.99 respectively, and the difference between mothers? and children?s scores is statictically significant (p<0.05). In children, the food neophobia scores was decreasing with increasing age with a statistically significant difference (p<0.05). The children with high food neophobia scores tried statistically significantly fewer numbers of vegetables, fruits, dairy products, meat and meat products, and fast foods (p<0.05). It was found that girls with high food neophoia score intook lower amouts of vitamin C compared to girls with mid or low scored, and that this difference is statistically significant (p<0.05). Parents? nutrition habbits affect children?s nutritions habbits and food preferences, and therefore it is primarily necessary to inform the parents about healthy nutrition habbits.