Kronik böbrek hastalığı olan kişilerde ilaçla ilgili problemlerin belirlenmesi ve önlenmesinde klinik eczacının rolü
The role of the clinical pharmacist in identifying and preventing drug-related problems in patient with chronic kidney disease
Yazar: AYSEL PEHLİVANLI
Danışman: PROF. DR. ARİF TANJU ÖZÇELİKAY
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Disiplinlerarası Klinik Eczacılık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Nefroloji = Nephrology
Dizin: Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Eczacılar = Pharmacists ; Eczacılık = Pharmacy ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaç kullanımını değerlendirme = Drug utilization review

Özet:
Kronik böbrek hastalığı; yüksek mortalite riski, hastane yatış oranlarının fazla ve yaşam beklentisinin düşük olması nedeniyle önemli bir halk sağlığı sorunudur. Kompleks bir tedavi sürecine sahip kronik böbrek hastaları, klinik eczacılık hizmetine en çok ihtiyaç duyan hasta grupları arasındadır. Bu çalışmanın amacı, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Kliniği'nde yatan ve KDIGO sınıflandırması dikkate alınarak glomerüler filtrasyonu CKD-EPI (The Chronic Kidney Disease Epidemiology Collaboration) formülüne göre hesaplanmış evre 1-5 (diyaliz öncesi) kronik böbrek hastalarının ve ≥3 ay böbrek transplantasyonu uygulanan hastaların tedavisinde ilaçla ilgili problemlerin sayısını saptamaktır. İkinci bir amacı da eczacı tarafından yapılacak önerilerin hekim tarafından kabul oranının araştırılmasıyla klinik eczacının rolünü ortaya koymaktır. Ekim 2019 ile Mart 2020 arasında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Kliniği'nde yatan KBH hastarında prospektif olarak yürütülmüştür. Bu amaçla hastaların tedavi sürecinde ilaçla ilgili karşılaşılan veya karşılaşabilecek problemlerin tespiti, nedenleri, problemlerin çözümünde eczacının müdahale şekli ve müdahale sonucunun değerlendirilmesi amaçlanarak toplamda 269 hasta dahil edilmiştir. 131 (%48,7) hastada 205 İİP tespit edilmiştir. Tedavi etkinliği, başlıca İİP çeşidi olarak bulunmuştur (%56,2). Tedavi etkinliğini, tedavi güvenliği izlemiştir (%39,6). Yapılan müdahalelerin % 91,7'si hekim tarafından kabul edilmiş ve klinik olarak yararlı bulunmuştur. İİP'lerin % 71,7'si tamamen, %1,9'u kısmen çözülmüş ve %23,4'ü çözüme kavuşturulamamıştır. Kronik böbrek hastalarında önemli bir oranda İİP prevalansı belirlendi. Klinik eczacı müdahaleleri hekimler ve hastalar tarafından yüksek oranda kabul görmüştür. Bu durum, nefroloji nefroloji servisinde klinik eczacılık uygulamalarının, tedavinin optimize edilmesinde ve İİP önlenmesinde önemli bir etkisi olduğunu gösterebilir. 
Anahtar Kelimeler: İlaçla ilgili problemler, klinik eczacılık, kronik böbrek hastalığı, PCNE.

Abstract:
Chronic kidney disease (CKD) is an important public health problem due to its high mortality risk, high hospitalization rates, and low life expectancy. CKD patients, who have a complex treatment process, are among the patient groups that need clinical pharmacy services the most. This study aims to evaluate drug-related problems (DRPs) in the treatment of stage 1-5 (pre-dialysis) CKD patients hospitalized in the nephrology ward according to PCNE V8.03. This was a prospective interventional study conducted between October 1, 2019, and March 18, 2020, in the nephrology ward of Ankara University School of the Medicine, Ibn-i Sina Hospital. The main outcomes were interventions proposed and the rate of acceptance by the physician. 269 patients were included to determine DRPs during the treatment process of the patients. 205 DRPs were found in 131 (48.7%) patients. Treatment efficacy was found to be the main type of DRPs (56.2%) followed by treatment safety (39.6%). When patients with and without DRPs were compared, it was found that the number of female patients (55.0%) was higher in the group with DRPs (p <0.05). The length of hospital stays (11.3 ± 7.7) and the mean number of drugs used (9.6 ± 3.6) in the group with DRPs were significantly higher than those without DRPs (9.3 ± 5.9; 8.1 ± 3.5, respectively) (p <0.05). 91.7% of the interventions were accepted by the physician and found clinically beneficial. 71.7% of DRPs were fully resolved, 1.9% partially resolved and 23.4% could not be resolved. A high prevalence of DRPs in patients with chronic kidney disease was determined during therapy. Clinical pharmacist interventions were highly accepted by the physicians and patients. This may indicate implementation of clinical pharmacy services in the nephrology ward has a great impact on optimized therapy and prevention DRPs.
Keywords: Chronic kidney disease, clinical pharmacy, drug related problems, PCNE.