Türkiye`de rehabilitasyon hizmetlerinin yeniden yapılandırılmasında sosyal rehabilitasyonun önemi ve işlevi /
Yazar: SÜLEYMAN DEMİREL
Danışman: DOÇ.DR. İBRAHİM CILGA
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü
Derece: Yüksek Lisans, 2001
Konu: Sosyal Hizmetler = Social Services
Dizin: Fizik tedavi = Physical therapy ; Rehabilitasyon = Rehabilitation ; Rehabilitasyon merkezleri = Rehabilitation centers ; Sosyal hizmetler = Social services

Özet:
Sağlık ve teknoloji alanında yaşanan değişmeler ve gelişmeler; bireylerin yaşam standartlarının geliştirilmesi, doyurucu ve etkin bir yaşam sürebilmeleri, toplumsal yaşama eşit ve tam katılımlarının sağlanmasına yönelik programlar içeren rehabilitasyon hizmetlerinde, yeni uygulamaları ve yaklaşımları gerektirmiştir. Bireylerin, ailelerin, grupların ve toplulukların yaşadıkları sağlık ve sosyal sorunları nedeniyle gereksinimi duydukları rehabilitasyon hizmetlerinin önemi giderek artmakta ve bu hizmetler hızla yaygınlaşmaktadır. Modern rehabilitasyon hizmetleri, yaşamın her alanına yönelik hizmetlerle bireyleri, aileleri, grupları ve toplulukları desteklemektedir. İnsanların yaşam kalitesinin yükseltilmesi, kendi kendine yetebilen bağımsız bir yaşam sürebilmesi, özel durumdaki insanların toplumsal kaynaklardan toplumu oluşturan diğer bireyler gibi eşit olarak yararlanabilmesi, toplumsal yaşama tam katılımın sağlanabilmesi ve çeşitli düzeydeki fonksiyon kayıplarının yaşam üzerindeki olumsuz etkisinin azaltılması yönünde gerçekleştirilen sistemli çalışmalar sosyal rehabilitasyon programları olarak karşımıza çıkmaktadır. Sosyal rehabilitasyon hizmetleri, ülkemizde yaşanan sağlık ve sosyal sorunların çözümünde alternatif olma özelliğine sahiptir. Kronik hastalıklarda (diyaliz, tüberküloz, kanser, lösemi, Aids vb.), sokak çocuklarında, uyuşturucu bağımlılarında, suçluluk alanında, özürlülük alanında, olağanüstü durumlarda (deprem, toplumsal olaylar), yaşlılık alanında, ruh sağlığı alanında sorun yaşayan bireylerin, ailelerin, grupların ve toplulukların sorunlarının çözümünde; sosyal rehabilitasyon programlarının özellikleri, ilkeleri ve tedavi tekniklerinden yararlanılması mümkündür. Bu amaçla da; rehabilitasyon anlayışının, yapının, modelin ve yasal değişikliklerin gerçekleştirilmesi gerekmektedir.IV Gerçekleştirilecek olan yeniden yapılanma sürecinde rehabilitasyon hizmetlerinin sunumu için hastane dışı toplumsal bakım sistemlerini de içine alacak olan bir rehabilitasyon örgütlenmesine gidilmelidir. Rehabilitasyon hizmetlerinin sunumunda, hastanın tedavisinin bütünlük içinde sağlanabilmesi, kaliteli bir hizmet sunulabilmesi, hastaların yaşam kalitelerinin yükseltilebilmesi, hizmetlerde verimliliğin sağlanabilmesi ve tedavi maliyetinin azaltılabilmesi için kurumsal bakım modelleri yerine toplumsal bakım modelleri tercih edilmelidir. Araştırma, sosyal rehabilitasyon programlarının konusunun, amacının, içeriğinin, özelliklerinin, ilkelerinin, tedavi tekniklerinin ve ülkemizde bu programlara duyulan ihtiyacın belirlenmesi, belirlenen ihtiyaç doğrultusunda bu hizmetlerin geliştirilmesi ve yeniden yapılandırılması amacıyla Sağlık Bakanlığına Bağlı dört fizik tedavi ve rehabilitasyon merkezinde çalışan yönetici ve meslek elemanlarına araştırmanın amaç ve alt amaçlarına uygun olarak hazırlanan soru kağıdı ve kuruluş bilgi formu uygulanmak suretiyle gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler SPSS programı yardımıyla düz ve çapraz tablolara dönüştürülmüştür. Fizik tedavi ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan yönetici ve meslek elemanlarının ülkemizdeki rehabilitasyon hizmetlerinin genel özelliklerine, sosyal rehabilitasyon hizmetlerine duyulan ihtiyaca, sosyal rehabilitasyon programlarının içeriği, özellikleri, ilkeleri, toplumsal odaklı rehabilitasyon programlarının özellikleri, örgütsel gelişme-değişme konusundaki eğilimleri ve önerileri ile deprem bölgesine yönelik olarak verilen hizmetlere ilişkin görüşleri alınmıştır. Ayrıca araştırmada sosyal rehabilitasyon programlarının hangi alalarda uygulanabileceği konusu üzerinde durulmuş bu alanlarda sosyal rehabilitasyon programlarının işlevi ortaya koyulmuştur. Daha sonra ise, ülke genelinde uygulanabilecek sosyal rehabilitasyon programlarına ilişkin politikaların, fiziksel ve mimari alt yapının, hizmet anlayışının, örgütsel yapının, hizmet ve program sürecinin, sosyal rehabilitasyon programları kapsamında toplumsal odaklı rehabilitasyon çalışmalarının, personel politikalarının ve olağanüstü durumlarla karşılaşılması durumunda uygulanacak hizmetlerin yeniden yapılandırılmasına yönelik bir modelönerisi yapılmıştır. Ayrıca, rehabilitasyon hizmetleri ile sosyal hizmet mesleği arasında ilişki kurulmuş, bu alanda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının iş ve görev analizleri yapılmıştır. Sonuç olarak, ülke genelinde uygulanan rehabilitasyon hizmetlerinin; etkin, verimli, talepleri karşılayan, uzman kişilerce ve uygun ortamlarda sunulan, bireylerin yaşam standardının ve yaşam kalitelerinin geliştirilmesini sağlayan, toplumsal kaynaklardan yararlanmalarına ve tam katılımlarına olanak veren modern bir örgütsel, fiziksel ve yasal yapıya kavuşturulması amacıyla Sağlık Bakanlığı'nm koordinatörlüğünde ilgili tüm kurum ve kuruluşların çağın gereklerine uygun kapsamlı rehabilitasyon programlarını sunabilmesi amacıyla yeniden yapılandırılması gereklidir.

Abstract:
Rehabilitation services which involve both changes and developments within the field of health and technology, the development of individual life standards, satisfactory, efficient and sustainable life, need new implementations and approaches. The need and use of rehabilitation services are increased by individuals, families, groups and societies problems of the health and social. Modern rehabilitation services support individuals, families, and societies through its services in every part of life. Every person has the right to obtain a healthy and happy life standard and this right was guaranteed by the article 25 of the Universal Declaration of Human Rights. For this reason, social rehabilitation programs mean increasing life quality of people, giving equal rights and opportunities to people who are in vulnerable situation like other people, complete participation in social life and eliminating negative effects of dysfunction at different levels on life. Social rehabilitation services have the potential to be an alternative for solving health and social problems existing in Turkey. Chronic diseases (dialysis, tuberculosis, cancer, leukamemia, Aids, etc.), street children, drug dependency, the field of criminology, the handicapped, exceptional situations (like earthquake, social movements), geriatric can be solved by the social rehabilitation principles and techniques. For this aim, the understanding of rehabilitation services need alterations in their models, structures and legal adaptation. This new re-structuring process should include community based systems for supplying rehabilitation services. In providing rehabilitation services, the community based care model should be preferred to institutional care model for integrity of care, quality of services, increasing quality of patient's life, productivity of services and reducing the cost of treatment.VII Social rehabilitation programs should involve facilitating social adaptation of chronic diseases, providing protected and safe environment for patients in society, reaching social resources and profiting from them and, increasing their social adaptation by helping of transitional programs. Our rehabilitation policies in Turkey, understanding of rehabilitation services, service model implemented in institutions, planning, policies and employment of qualified human resources in health sector should be re-structuring according to modern rehabilitation principles. For doing this, firstly dispersed supply of the services should be eliminated, then rehabilitation services require inter-disciplinary team work and close cooperation. Re-structuring process of rehabilitation services should consider the following issues: team work, inter disciplinary, integral approach, and collaboration. Rehabilitation services, clinics, and centers must also follow these principles, in their planning, structuring and implementation. In conclusion, rehabilitation services implemented in Turkey at national level must be co-ordinated by the Ministry of Health together with related institutions and organisations for meeting the needs of our time. Re-structured in a way to be effective and productive, supplying demands by expert persons within suitable environment, developing individual's life standards and quality of life, enabling people to benefit from social resources and full participation, and therefore a modern organisational, psychical and legal structure can be possible.