Pozitif hukuk ve İslam hukuku açısından haksız rekabet
Unfair competition in terms of positive law and Islamic law
Yazar: BETÜL AŞAR
Danışman: PROF. DR. NİHAT DALGIN
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion ; Ekonomi = Economics ; Hukuk = Law
Dizin: Haksız rekabet = Unfair competition ; Pozitif hukuk = Positive law ; İslam hukuku = Islamic law

Özet:
Ticari hayattaki problemlerden biri haksız rekabettir. Pozitif hukukta rakip, tedarikçi ve müşteri ilişkilerini etkileyecek olan her türlü aldatıcı ve dürüstlük kuralına aykırı ticari uygulama ve davranış haksız rekabet olarak görülmektedir. İslam hukukunda da ticari hayatı olumsuz etkileyecek olan haksız uygulamalar hoş karşılanmamaktadır. Klasik dönem fıkıh kaynaklarında haksız rekabet konusu müstakil bir başlık altında ele alınmamışsa da pozitif hukukta yer alan kötüleme, gizleme, karaborsacılık, iltibas vb. haksız rekabet çeşitleri muhtevaları itibariyle İslam hukuku açısından da suç olarak kabul edilmiştir.
Bu çalışmada ticari hayatta rekabet, rekabet hakkı ve korunması, haksız rekabetin tarihsel süreci hem pozitif hem de İslam hukuku açısından ele alınmıştır. Haksız rekabet suçunun unsurları; kanuni unsur, maddi unsur, manevi unsur ve hukuka aykırılık olup haksız rekabet çeşitleri; kötüleme, gizleme, gerçekdışı ve yanıltıcı açıklamalarda bulunma, karaborsacılık, fiyat kızıştırma, yıkıcı fiyatlandırma, iltibas, aldatıcı ve karşılaştırmalı reklamlar, üretim ve iş sırlarının ele geçirilmesi, müşterileri başkalarıyla yaptıkları sözleşmelere aykırı davranmaya yöneltmek ve ithalatta haksız rekabet yapmak şeklinde sıralanmaktadır. Haksız rekabetin söz konusu unsurları ve çeşitleri gerek pozitif hukuk gerekse İslam hukuku açısından karşılaştırmalı olarak işlenmiştir. Haksız rekabeti önlemeye yönelik kurumlar tarihten günümüze; hisbe, lonca, zabıta teşkilatları ile esnaf ve sanatkâr odaları, borsa birlikleri ve rekabet kurulu şeklindedir. Pozitif hukukta ve İslam hukukunda haksız rekabet mağduruna dava açma ve tazminat isteme hakkı tanınmış olup söz konusu suçun cezası olarak hapis, adli para, faaliyet izninin iptali ya da müsadere ön görülmüştür.

Abstract:
One of the problems in commercial life is unfair competition. In positive law, any commercial practice and behavior that is deceptive and contrary to the rule of honesty that will affect competitor, supplier and customer relations is considered unfair competition. In Islamic law, unfair practices that will negatively affect commercial life are not tolerated. Although the issue of unfair competition was not discussed under a separate title in the classical period fiqh sources, the types of unfair competition in positive law such as denigration, concealment, black marketeering, confusion, etc. were accepted as crimes in Islamic law due to their content.
In this study, competition in commercial life, the right to compete and its protection, and the historical process of unfair competition are discussed in terms of both positive and Islamic law. Elements of the crime of unfair competition are listed as  legal element, material element, moral element, unlawfulness and the types of unfair competition are listed as denigration, concealment, making unrealistic and misleading statements, black marketeering, price gouging, predatory pricing, confusion, deceptive and comparative advertisements, obtaining production and business secrets, directing customers to act against the contracts they have made with others and unfair competition in imports. The elements and types of unfair competition in question are discussed comparatively in terms of both positive law and Islamic law. Institutions aimed at preventing unfair competition from history to the present; hisbe, guild and municipal police organizations, chambers of tradesmen and craftsmen, stock exchange unions and competition board. In positive law and Islamic law, the victim of unfair competition has the right to file a lawsuit and demand compensation, and the punishment for the crime in question is imprisonment, judicial fine, cancellation of the operating license or confiscation.