19. yüzyılın ilk yarısında Osmanlı adliye teşkilatı üzerine batı etkileri
The west effects on the Ottoman justice system in the first half of 19th century
Yazar: HÜSEYİN VEHBİ İMAMOĞLU
Danışman: PROF. DR. OSMAN ZÜMRÜT
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İlahiyat Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Tarih = History
Dizin: 15-19. yüzyıl = 15th-19th century

Özet:
Bu çalışmada 19. yüzyılın ilk yarısında Osmanlı Adliye Teşkilatı üzerine Batı'nın yaptığı etkiler ele alınmaktadır.Araştırma Giriş ve üç (3) Bölüm'den oluşmaktadır. Girişte araştırmanın konusu, amacı, önemi, yöntemi, kavramsal çerçeve ve araştırmanın kaynak değerlendirmesi yapıldıktan sonra, 19. yüzyılın başında Osmanlı Devleti'nin ve Adliye Teşkilatının genel durumu ile Osmanlı Mahkemeleri ve yargı anlayışı üzerinde durulmuştur.1. Bölüm genel anlamda Osmanlı Devleti'ni yenilik arayışlarına iten gelişmelere ayrılmıştır. Bu anlamda Osmanlı Devleti'nin iç dinamiklerindeki gerilemeler, 19. yüzyılın başında devletin temel gereksinimleri, gayr-i Müslim tebaanın bağımsızlık girişimleri ve Avrupalı devletlerin yayılmacı politikaları incelenmiştir.Batı etkisi altında Osmanlı Adliye Teşkilatında gerçekleşen reform sürecinin değerlendirildiği 2. Bölüm'de, Osmanlı Devleti ve Batılılaşma, Adliye Teşkilatında yapılan reformların gerekçeleri ve reform sürecinde takip edilen yol incelenmiştir.Batı ile ilişkilerin Adliye Teşkilatı üzerindeki yansımalarının ele alındığı 3. Bölüm'de, Batı etkilerinin somut sonuçları üzerinde durulmuştur. Adliye Teşkilatı üzerinde üç temel etkinin olduğu tespit edilmiştir. Bunlardan ilki ideolojiler üzerindeki etkidir. Reform yanlısı ve reform aleyhtarları açısından oluşan ideolojiler ele alındıktan sonra, yargı örgütündeki dönüşüm ve yeni açılan mahkemeler, kanunlaştırma hareketleri çerçevesinde açıklanmaya çalışılmıştır.Araştırma Genel bir Değerlendirme ile sona ermektedir. Adliye Teşkilatı üzerine Batı etkilerinin araştırıldığı bu çalışmada, adlî örgütlenme, anlayış ve taraflar açısından bir değişim ve Batı yönünde bir dönüşüm yaşandığı görülmüştür.Ayrıca araştırmada kullanılan Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nden alınmış belgelerin asılları da Ek kısmında ilave edilmiştir.

Abstract:
In this study, the effects of the West on the Ottoman Justice System in the first half of the 19th century was studied.The study is composed of the Introductory and three (3) more parts. In the introductory part, after the subject, purpose, importance, method, conceptual framework are explained, and the resource assessment of the research was made, the overall position of the Ottoman Empire, its Justice System, the Ottoman Lawcourts and judicial conception in the early 19th century are scrutinized.The first part is, in general, on the developments urging the Ottoman Empire to seeking for modernity. In this sense, in this part, the deteriorations in the internal dynamics of the Ottoman Empire, the basic requirements of the state in the early 19th century, the attempts of the non-Muslim subjects for independence, and the expansionistic policies of European countries were studied.In the 2nd part, in which the reform process that took place in the Ottoman Justice System under the effect of the West is assessed, the Ottoman Empire and westernization, the grounds for the reforms realized in the Ottoman Justice System, and the course pursued within the reform process were studied.In the 3rd part, in which the reflections of the relations with the West on the Justice System is dealt with, the concrete results of the western effects were emphasized. It was determined that there were three basic effects on the Justice System. The first one of them is the effect on ideologies. After dealing with the ideologies that were formed by those who were for and against reforms, the conversion in the Justice System and new lawcourts were explained within the codification movements.The study ends with an assessment. In this study, in which the western effects on the Justice System are researched, it was seen that a change in respect of judicial organization, mentality and the parties, and a westernization oriented conversion was experienced.In addition, the original copies of the documents obtained from the Turkish Prime Ministry General Directorate of Ottoman Archives were also used and added in the Attachments part.