Mimaride uyarlanabilirlik kriterlerinin örnekler üzerinden değerlendirilmesi
Evaluation of adaptability criteria in architecture through examples
Yazar: BEYZA ÖZENGÜL AYKIŞ
Danışman: DOÇ. DR. SONAY AYYILDIZ
Kocaeli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Yapılar fayda sağlamak için inşa edilmekte ve uzun süre kullanımı hedeflenmektedir. Bu nedenle durağan bir nesne olarak düşünülmemelidir. Yaşam süreleri boyunca sosyal, ekonomik ve fiziksel çevredeki, kullanıcıların ihtiyaç ve beklentilerindeki değişiklikler gibi pek çok değişime yanıt vermek, teknik ve işlevsel performansı iyileştirme ile başa çıkmak zorundadırlar. İnşa edildikleri günden yıkılacakları güne kadar değişime uyum sağlayarak işlevselliğini korumaları gerekmektedir.
Değişim yeni bir olgu olmadığı gibi insanlık için uyarlanabilirlik de yeni bir kavram değildir. İnsanoğlu tarih boyunca uyum sağlamanın yollarını aramıştır. Ancak kavram sanayi devriminin bir sonucu olarak 19. yüzyılın ikinci yarısında hızla gelişen kentlerde artan nüfus ve sınırlı kentsel çevre nedeniyle, daha uzun ömürlü ve toplumun farklı ihtiyaçlarını karşılayabilecek yapılar inşa etme ihtiyacı ile dikkat çekmiştir. Günümüzde ise teknolojik gelişmeler, yapılarda dijital teknolojilerin kullanımını artırmış ve bu durum uyarlanabilir tasarım yapmanın çeşitli yolları ve amaçları olduğunu göstermiştir.
Tez kapsamında uyarlanabilirlik kavramı üzerine literatür taraması yapılmış, uyarlanabilirlik kavramının teorik alt yapısı ve kavram üzerine yaklaşımlar, uyarlanabilir tasarımların değerlendirme kriterleri ve yapılarda uygulanma yöntemleri, teknolojik gelişmelerin uyarlanabilir tasarımlar üzerindeki etkileri konuları üzerinden irdelenmiştir. Elde edilen bilgiler doğrultusunda seçilen yedi yapı uyarlanabilirlik değerlendirme kriterleri bağlamında incelenmiştir.
İnceleme sonucunda yapı ve/veya yapı bileşenlerinin manuel olarak uyum sağlayabildiği gibi otomatik olarak da uyum sağlayabildiği gözlenmiştir. Ancak her yapı kendine özgü, farklı fonksiyonel özelliklere ve kullanıcı yapısına sahiptir. Bu nedenle evrensel uyarlanabilir tasarım olamaz, tasarımlar bu özelliklere göre şekillenmektedir.

Abstract:
Buildings are built to provide benefit and are intended to be used for a long time. Therefore, it should not be considered a static object. It must respond to many changes, such as changes in the needs and expectations of users in the social, economic and physical environment throughout their lifespan. They also have to deal with improving technical and functional performance. They must maintain their functionality by adapting to change from the day they are built until the day they are demolished.
Change is not a new phenomenon, nor is adaptability a new concept for humanity. Throughout history, human beings have sought ways to adapt. However, the concept gained importance due to the increasing population and limited urban environment in rapidly developing cities in the second half of the 19th century as a result of the industrial revolution. Because there is a need to build structures that are longer lasting and can meet the different needs of the society. Today, technological developments have increased the use of digital technologies in buildings. This has shown that there are various ways and purposes of doing adaptive design.
Within the scope of the thesis, a literature review was conducted on the concept of adaptability. The theoretical background of the concept of adaptability and approaches to the concept were examined. The evaluation criteria of adaptive designs and their application methods in buildings were examined through the effects of technological developments on adaptive designs. In line with the information obtained, seven selected structures were examined in the context of adaptability evaluation criteria.
As a result of the examination, it was observed that the structure and/or building components can adapt both manually and automatically. However, each building has its own unique functional features and user structure. For this reason, there cannot be a universal adaptive design, designs are shaped according to these features.