Türkiye'nin halk müziği makamlarındaki mikroton içeren dizilerin klasik gitara uygulanması ve armonizasyonu
Application and harmonization of microtone containing scales in Turkish folk music maqams to classical guitar
Yazar: BAHAR ADIGÜZEL SALA
Danışman: DOÇ. DR. SERDAR ÇELİK ; PROF. DR. TOLGAHAN ÇOĞULU
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Müzik Ana Bilim Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2024
Konu: Müzik = Music
Dizin: Harmonizasyon = Harmonization ; Klasik gitar = Classical guitar ; Türk halk müziği = Turkish folk music

Özet:
Türkiye'nin makamsal müziklerinin ve halk müziği ezgilerinin klasik gitar ile
çalınması, Türkiye'nin ilk kuşak gitaristlerinden Ziya Aydıntan'ın 1977 yılında
yayınlanan 'Gitar Metodu'ndaki makamsal müzik düzenlemeleri ve Bekir
Küçükay'ın 1979 yılında yaptığı 'Yemen Türküsü' ve 'Aman Avcı' düzenlemeleri
ile başlamıştır. 1983 yılında Ulusal Gitar Müziği Beste Yarışması'nda ödül alan
Mutlu Torun'un 'İzmir Zeybeği' adlı düzenlemesi de yine bu bağlamda ilk önemli
çalışmalardandır. Makamsal müziklerin ve halk ezgilerinin klasik gitar ile çalınması,
Melih Güzel'in 1994 yılında yazdığı Türk Müziği Ezgi ve Dizilerinin Gitara
Uygulanabilirliği adlı yüksek lisans çalışması ile akademik alana taşınmıştır.
Günümüzde de Tolgahan Çoğulu'nun gündeme getirdiği mikrotonal gitar ile halen
üzerinde çalışılan bir konu olmaya devam etmektedir. Sözü edilen ilk çalışmalardan 
mikrotonal gitara uzanan bu serüvende, mikrotonal gitar öncesi makamsal müzik çalışmalarının, makamsal dizilerdeki mikrotonların gözardı edilerek gerçekleştirildiği bilinmektedir. Yapılan
düzenlemeler/besteler, sabit perdeli klasik gitarlarda, herhangi bir perde eklenmeden
12 ton eşit tamperaman sistemine göre yapılmış ve seslendirilmiştir. Tabii ki bu
süreçte bending, slide, vibrato gibi çeşitli teknikler vasıtasıyla mikroton elde etmeye
yönelik yollar denenmiştir. Ancak bunlar eserin tamamında değil kısa bir kesitinde
duyurulmuş, dolayısıyla ortaya çıkan eserler makamsal karakterde olmaktan ziyade
modal bir yapıda karşımıza çıkmıştır (Dorian, Phyrgian, Mixolydian gibi).
Bu çalışmada Melih Duygulu'nun 2018 yılında yayınlanan "Türkiye'nin Halk
Müziği Makamları" adlı çalışmasında yer alan mikroton içeren temel makam dizileri
esas alınarak; sabit perdeli klasik gitar klavyesine ek perdeler (perdecikler)
yapıştırılmış, mikroton içeren dokuz adet halk müziği makam dizisi seslendirilmiş ve
makamları yansıtan türkülerle mikrotonal armonizasyon yapılmıştır. Böylece
şimdiye kadar halk müziğinin mikrotonal yapısı gözetilmeden yapılmış olan
çalışmalardan farklı olarak makam dizileri olduğu gibi sabit perdeli gitara
aktarılmıştır. Söz konusu makamların çokseslendirilmesinde kullanılabilecek akorlar
ve akor yapıları, akor bağlanışları gibi armonik materyaller ortaya konulmuştur.
Çalışmada ele alınan makam dizilerine ait mikrotonların icra değerlerinin sent
cinsinden belirlenebilmesi için, on uzman bağlama icracısının bağlamalarındaki
mikrotonal seslerin ölçümü yapılmış ve elde edilen değerlerin ortalaması alınmıştır.
Ortaya çıkan sayısal verilere göre, klasik gitara ek perdecikler yapıştırılmış ve akort
aleti vasıtasıyla perdeler ayarlanmış, böylece istenilen mikrotonlara ulaşılmıştır.
Seçilen türkülerdeki icra ve notasyon uyumsuzluklarının saptanması için ise;
öncelikle kaynak kişi kayıtları incelenmiş, kaynak kişi kaydına erişilemeyen türküler
için ise yarı-yapılandırılmış bir görüşme formu hazırlanarak uzmanlara danışılmıştır.

Abstract:
Playing Turkish maqam music and folk music melodies on the classical guitar
began with the maqam music arrangements of Ziya Aydıntan, one of the first
generation of guitarists in Turkey, in his 'Guitar Method' published in 1977, and
Bekir Küçükay's arrangements of 'Yemen Türküsü' and 'Aman Avcı' in 1979. In 1983,
Mutlu Torun's arrangement of 'İzmir Zeybeği', which won an award in the National
Guitar Music Composition Competition, was also among the first important works in
this context. Playing maqamic music and folk melodies on the classical guitar was
brought to the academic field with Melih Güzel's master's degree study titled "The
Applicability of Turkish Music Melodies and Scales to the Guitar" in 1994, and
today it continues to be a subject that is still being studied with the microtonal guitar
brought to the agenda by Tolgahan Çoğulu.
In this adventure from the first works mentioned above to the microtonal
guitar, it is known that the maqamic music studies before the microtonal guitar were
carried out by ignoring the microtones in maqamic scales. The
arrangements/compositions were made and performed on classical guitars with fixed
frets according to the 12-tone equal temperament system without adding any frets. Of
course, in this process, ways to obtain microtones through various techniques such as
bending, slide, vibrato were tried. However, these were announced in a short section
of the piece, not in the whole piece, so the resulting works were modal rather than
maqamic in character (Dorian, Phyrgian, Mixolydian, etc.). In this study, based on the basic maqam scales containing microtones in Melih Duygulu's study titled "Turkey's Folk Music Maqams" published in 2018, additional frets were glued to the fixed-fret classical guitar keyboard, nine folk music
maqam scales containing microtones were performed and microtonal harmonization
was performed with folk songs reflecting the maqams. Thus, unlike the studies that
have been done so far without considering the microtonal structure of folk music, the
maqam scales were transferred to the fixed-fret guitar as they are. Harmonic
materials such as chords and chord structures, chord connections that can be used in
the polyphony of the maqam scales were revealed.
In order to determine the performance values of the microtones of the maqam
scales discussed in the study in cents, the microtonal sounds in the bindings of ten
expert bağlama players were measured and the values obtained were averaged.
According to the resulting numerical data, additional frets were glued to the classical
guitar and the frets were adjusted by means of a tuner, thus reaching the desired
microtones.
In order to determine the performance and notation incompatibilities in the
selected folk songs; firstly, the source person records were examined, and for the folk
songs for which the source person record could not be accessed, a semi-structured
interview form was prepared and experts were consulted.