Arhavi Kazası'nda iskân ve nüfus (1486-1583)
Settlement and population in Arhavi Town (1486-1583)
Yazar: KENAN AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. EMİNE ERDOĞAN ÖZÜNLÜ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Tarih = History
Dizin: Artvin-Arhavi = Artvin-Arhavi ; Kent tarihi = Urban history ; Nüfus = Population ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Yerleşim = Settlement ; Yerleşim yeri = Location area ; İskan = Settlement

Özet:
Osmanlı Devleti farklı kültürel, etnik ve dini özelliklere sahip toplulukların yaĢadığı
oldukça geniĢ bir coğrafyada hâkimiyet kurmuĢ ve hâkimi olduğu bu coğrafyayı daha
iyi yönetebilmek amacıyla sayım yöntemine büyük önem vermiĢtir. Bu yöntem
dönemsel olarak tahrir defterleri veya nüfus defterleri gibi farklı isimler altında
kullanılmıĢtır. Sayım yöntemi bugün de nüfus ve iskânla ilgili çalıĢmalarda çok önemli
bir tarihi kaynaktır. Bu çerçevede çalıĢma, 1486-1583 yılları arasında Arhavi kazasının
nüfusu, yerleĢim durumu ve yerleĢim yerlerindeki sürekliliği belirlemeyi
amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda, çalıĢma kapsamında bölgeye ait mufassal
tahrir, icmal, muhasebe-icmal ve nüfus defterleri incelenmiĢtir. Ġnceleme sonucunda
elde edilen bulgular, Kafkasya topraklarında Osmanlı Devleti, Safeviler ve Gürcü
prenslikleri arasında devam eden hâkimiyet kurma mücadelesinin Arhavi kazasını
etkilediğini göstermektedir. Bununla birlikte, Arhavi kazası ve bağlısı nahiyelerdeki
nefs ve köylerin 1486-1583 yılları arasında isim olarak devamlılıklarını muhafaza
ettikleri tespit edilmiĢtir. Yine elde edilen bulgular bölgede hâkimiyeti ele geçirmek
için süregelen çarpıĢmaların bir takım nüfus hareketlerine (göç) yol açtığı yönündedir.
1564-1583 döneminde Arhavi nahiyesi olarak ifade edilen günümüz Fındıklı, Arhavi ve
Hopa kazaları arasında yer alan bölgede Müslim ve gayrimüslim nüfus hareketliliğinin
yaĢanması bu duruma örnek olarak gösterilebilir. Yapılan araĢtırmalar neticesi elde
edilen veriler, bölge tarihine iliĢkin cevaplandırılması gereken daha çok soru olduğunu
da göstermektedir.

Abstract:
The Ottoman State established its own hegemony over a very large territory in which
different communities from different cultural, ethnic and religious backgrounds lived
together. It gave great importance to the system for counting the population in order to
rule the territory under its own authority in a best manner possible. The system for
counting the population was used with different names such as cadastral record books
or population books. Today it is also an important historical source for the studies
related with population and settlement. In this context the study aims to determine the
population, settlement and the continuity of settlement locations in Arhavi between the
years of 1486-1583. For this purpose detailed cadastral record books, brief books, brief
account books, and population books were examined as an important source in terms of
the Ottoman history of population and settlement. At the end of the examination the
obtained findings show that Arhavi was affected by the ongoing struggle for
domination between The Ottoman State, Safavids and Georgian principalities in the
Caucasian territory. However, the findings also indicate that Arhavi and its affiliated
villages kept their names without any changes between the years of 1486-1583.
Moreover the findings points that the ongoing struggles for domination in the region
led to some population movements (migration). The Muslim and non-Muslim
population movements in the region which is located among Fındıklı, Arhavi and Hopa
between the years 1564 and 1583 can be exemplified to this. The data obtained from
the research also indicates that there are more questions needed to be answered
regarding the history of the region.