Türkiye'de organ sağlama sisteminin tıp etiği açısından değerlendirilmesi
Evaluation of the organ donation system in Turkey in terms of medical ethics
Yazar: ERSİN ELGİN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA MURAT CİVANER
Bursa Uludağ Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıp Tarihi ve Etik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Deontoloji ve Tıp Tarihi = Medical History and Ethics
Dizin: Beyin ölümü = Brain death

Özet:
Çalışmamızın amacı Türkiye'deki organ temini ve sistemini tıp etiği açısından
değerlendirmektir. Katılımcıların organ bağışı konusunda tam olarak bilgi sahibi
olmadıkları ancak organ bağışı konusunda bilgi düzeylerinin yüksek olduğu
belirlenmiştir. Organ bağışına yönelik tutumları ise olumsuzdur. Ancak katılımcılar
uygulanan organ bağışı sisteminin uygun olduğunu düşünmektedir.
Çalışmamız 15 Aralık 2021 - 15 Aralık 2022 tarihleri arasında B.UÜ.T.F .'de
toplam 700 hasta ve sağlık personeline anket uygulanarak gerçekleştirilmiştir. Elde
edilen veriler; Pearson ki-kare ve Fisher-Freeman-Halton testleri SPSS 23 ile analiz
edilmiştir. Veriler ışığında organ temini ile ilgili altı etik soru tıp etiği ilkelerine göre
değerlendirilmiştir: yararlılık, zarar vermeme, özerkliğe saygı ve adalet.
Ülkemizde bireyler özgür iradeleri ile organ bağışında bulunabilmektedir.
Ayrıca birey hayatta iken organ bağışı yapmadığını belgelemesi halinde organları
alınmamaktadır. Bu uygulamalar tıp etiğinin özerklik ilkesine uygundur. Organ bağışı
birimlerinin ülke genelinde yaygın olması da tıp etiğinin adalet ilkesini
desteklemektedir. Bunlar sistemin olumlu yönleridir.
Organ bağışında bulunan kişilerin beyin ölümü gerçekleştikten sonra organ
bağışına ailelerin karar vermesi tıp etiğinin özerklik ilkesini ihlal edebilir. Organ
bağışının eğitim müfredatında yer almaması, organ bağışı sürecinde devlet tarafından
organ bağışçılarına ve yakınlarına bazı pozitif ayrıcalıkların tanınmaması, yoğun
bakım yataklarının ülke genelinde amaca uygun kullanılıp kullanılmadığının
bilinmemesi, kadavradan yeterince organ elde edilememesi ve bunun sonucunda
ülkemizin canlıdan organ naklinde dünyada ilk sıralarda yer alması sistemin olumsuz
yönleridir.
Organ bağışı ve teminini artırmak için geliştirilecek sağlık politikaları ile
insanların organ bağışına yönelik bilgi ve tutumları iyileştirilmelidir. Ülkemizdeki
canlıdan organ nakillerini azaltmak için kadavradan organ temini artırılmalıdır.
Ülkemizde 48.000'den fazla yoğun bakım yatağı bulunmasına rağmen bunların
amacına uygun kullanılıp kullanılmadığı tespit edilmelidir. Beyin ölümü vakaları
tespit edilirken profesyonel ekipler oluşturulmalı ve desteklenmelidir. Çalışmamızın
sonuçları ülkemizdeki sistemi desteklese de organ bağışı konusunda daha fazlasına
ihtiyaç vardır. Bu nedenle yeni bir organ bağışı sistemi geliştirilmelidir.

Abstract:
Our study aimed to evaluate organ procurement and system in Turkey in terms
of medical ethics. It was determined that the participants were not fully informed about
organ donation, but their knowledge about it was high. Their attitudes towards organ
donation were negative. However, the participants think that the organ donation
system implemented is appropriate.
Our study was conducted between December 15, 2021, and December 15,
2022, at B.U.Ü.T.F. by surveying 700 patients and healthcare personnel. The data
obtained; from Pearson chi-square and Fisher-Freeman-Halton tests were analyzed
with SPSS 23. In light of the data, six ethical questions related to organ procurement
were evaluated according to the principles of medical ethics: beneficence,
nonmaleficence, respect for autonomy, and justice.
In our country, individuals can donate organs of their free will. In addition, if the
individual documents that they do not donate organs while they are alive, their organs
are not harvested. These practices comply with the principle of autonomy of medical
ethics. The fact that organ donation units are widespread throughout the country
supports the principle of justice in medical ethics. These are positive aspects of the
system.
The fact that families decide on organ donation after the brain death of organ
donors may violate the principle of autonomy of medical ethics. The negative aspects
of the system are that organ donation is not included in the education curriculum, some
positive privileges are not granted to organ donors and their relatives by the state
during the organ donation process, it is not known whether intensive care beds are used
purposefully throughout the country, and not enough organs are obtained from
cadavers. As a result, our country ranks first in the world in live organ transplantation.
To increase organ donation and procurement, people's knowledge and attitudes
toward organ donation should be improved through health policies to be developed.
The supply of organs from cadavers should be increased to reduce live organ
transplants in our country. Although there are more than 48,000 intensive care beds,
whether they are used for their intended purpose should be determined. Professional
teams should be formed and supported when detecting brain death cases. Although our
study's results support our country's system, more is needed for organ donation.
Therefore, a new organ donation system should be developed.