Türk Ceza Hukukunda zorunluluk hali
The state of necessity in the Turkish Criminal Law
Yazar: ÇAĞRI KAN
Danışman: DOÇ. DR. DEVRİM GÜNGÖR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Ceza Hukuku = Criminal Law ; Türk Ceza Hukuku = Turkish criminal law ; Türk Ceza Kanunu = Turkish Penal Code ; Zorunluluk = Necessity ; Zorunluluk hali = The state of necessity

Özet:
Çalışmamızın konusunu "Türk Ceza Hukukunda Zorunluluk Hali" oluşturmaktadır. Bu çalışmada Türk Ceza Kanunu'nun 25. Maddesi'nin 2. Fıkrası'nda düzenlenmiş olan zorunluluk hali kurumu incelenmiştir. 
1926 tarihli Türk Ceza Kanunu Zanardelli Ceza Kanunu'nun etkisi ile hazırlanmıştı. Bu kanunda zorunluluk hali için tehlikenin yalnızca yaşama yönelik olması koşulu kabul edilmişti. 2004 Tarihli Türk Ceza Kanunu ise zorunluluk halini tekrar ele almış, yeni düzenlemede tehlikenin hakka yönelik olması yeterli kabul edilmiş bunun yaşam hakkı ya da malvarlığına yönelik bir hak olması arasında farklılık gözetilmemiştir. Dolayısı ile tehlikenin aynı zamanda malvarlığına yönelik de olabilmesi zorunluluk halinin tartışmalı olan sınırlarını genişletmiştir. Mülga Türk Ceza Kanunu'nda hukuka uygunluk nedeni olma niteliği, net ve kendi içinde tutarlı olan zorunluluk hali, Yürürlükteki Türk Ceza Kanunu ile hukuki niteliği belirsiz bir görünüm arz etmektedir.
Türk Ceza Hukuku açısından zorunluluk hali bir kimsenin karşı karşıya kaldığı ve bilerek neden olmadığı bir tehlikeden, kendisini veya üçüncü bir kişiyi kurtarmak zorunluluğu dolayısıyla, tehlikeyi uzaklaştırmaya yetecek ölçüde olan bir fiili işlemek zorunluluğunu gerektiren bir durum içinde bulunmasıdır. Failin zorunluluk halinde işlediği fiil ( zorunlu kılınmış fiil ) başka surette korunma olanağı bulunmayan ağır ve muhakkak bir tehlikeden kurtulmak veya başkasını kurtarmak zorunluluğu ile yine tehlikenin ağırlığı, konusu ve kullanılan vasıta arasında orantı bulunmak şartı ile işlenmelidir. Zorunluluk hali  üçüncü kişinin haklarının korunması yönünden de kabul edilmiştir. Ancak bu durumun aynı madde içerisinde düzenlenmesi failin fiilinin ölçülülüğü ve tehlikenin değerlendirilmesindeki sübjektiflik açısından problem yaratmaktadır.   
5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu hukuka uygunluk nedenlerini bir sistematik altında düzenlemediğinden;   Türk Ceza Kanunu'nun 25. maddesi gerek ait  olduğu başlık, gerekse zorunluluk hali ile meşru savunmayı düzenleyen normlarda benzer unsurlara sahip olmaları dolayısı ile hukuki nitelik konusunda sağlıklı bir belirlemede bulunmayı güçleştirmektedir. Gerekçe ve Ceza Muhakemesi Kanunu'nun  223. maddesi ile getirilen hukuki niteliğe ilişkin tespitler mevcut karmaşayı çözmek yerine, içinden çıkılamaz bir hale sokmuştur. 
Zorunluluk hali ile aynı şartlar dahilinde düşünülen üçüncü kişi lehine zorunluluk hali belli açılardan fail açısından farklılık oluşturmaktadır. Yine meşru savunmada sınırın aşılması düzenlenirken, zorunluluk hali için bu durum düzenlenmemiştir. Bir diğer eksiklik ise  savaş, siyasal karışıklık gibi toplu zorunluluk hallerinde nasıl hareket edileceği durumunun belirsiz kalmasıdır. 
Özel hükümlerde düzenlenen ve  zorunluluk hali başlığı ile ele alınan olguların hukuki niteliği de tartışmalıdır. Bu düzenlemeler istenemezlik ilkesinin özel bir türü olup, kusurluluğu kaldıran haldir. Bu haller madde içinde özel olarak tanımlanarak tipikliğe dahil edilmiştir. Kanımızca böyle bir düzenleme olmaksızın da genel hükümlerdeki düzenleme ile aynı sonuca varabilmek mümkündür.

Abstract:
"The State of Necessity in the Turkish Criminal Law" forms the subject of our study. In this study the institution of state of necessity, as regulated under article 25 paragraph 2 of the Turkish Criminal Code, has been examined.
The Turkish Criminal Code of 1926 was enacted under the influence of Zanardelli Criminal Code. In this Code the state of necessity was conditioned on the existence of a danger "threatening the life" only. The Turkish Criminal Code of 2004 re-examined the state of necessity. With the New Code it is found sufficient for the threat to target "a right" while no distinction was made between the right to life or property. Accordingly the fact that the threat might aim at property expanded the disputed limits of the state of necessity. While the state of the necessity formed a reason of legality and was clear and internally consistent in the former (abolished) Turkish Criminal Code, it became legally ambiguous with the Turkish Criminal Code in force. 
From the perspective of the Turkish Criminal Law the state of necessity is a situation faced by a person that requires the person to commit an act that enables him/her to avoid a danger to save himself/herself or a third party, which he/she has not willingly caused. The act (the obligatory act) committed by the perpetrator should be committed to escape a serious and certain danger or save a third person therefrom which otherwise could not be avoided. Plus, there should be proportionality between the seriousness and subject of the danger on the one hand and the tool used on the other hand. 
The defence of necessity is also accepted for the protection of third person's rights. However, the fact that this state was regulated in the same provision creates problems due the subjectivity in the evaluation of proportionality between perpetrator's act and the danger. 
The Turkish Criminal Code No. 5237 does not regulate the reasons of legality systematically. Both the title it is regulated under and the existence of common elements of norms, which regulate the state of necessity and self-defence, article 25 of the Turkish Criminal Code makes it difficult to reach a healthy determination of its legal characteristic. The determinations pertaining to its legal characteristics as stated in the explanation of the mentioned article and article 223 of the Criminal Procedural Code further complicated the existing confusion rather than solving it
(Self-) Defence in favour of a third party, which could be thought within the scope of the same circumstances of the state of necessity, constitutes a difference from the perspective of the perpetrator. While exceeding of the limit is regulated in legitimate defence, it is not regulated for the state of necessity. Another deficiency is the ambiguity as to how to act in collective states of necessity such as war or civil unrest. 
The legal characteristic of phenomenon regulated under the civil provisions and under the title of state of necessity are also questionable. Such provisions are sub-categories of the principle of non-executability that lifts culpability. Such cases are included in the typicality by being defined specifically within the provision. We are of the opinion that same conclusion could be reached through the general provisions without such specific provision.