Tüketim toplumu ve kültürü bağlamında bireyin fazla yeme davranışı
Individual overeating behavior in the context of consumer society and culture
Yazar: ENES TEKİN
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA ÖZDEMİR
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Hastalık = Disease ; Tüketim kültürü = Consumption culture ; Tüketim toplumu = Consumption society

Özet:
Bu araştırmada, modern öncesi dönem ile sonraki dönemlerde yaşanılan yaşamsal ve kültürel özellikleri, özellikle de postmodern döneme tekabül eden tüketim kültürüne bağlı gıdaların üretim süreçlerindeki uygulamaların ve tüketim biçimleri olan sembolik, gösterişçiliğe ve hazcılığa yönelik tüketimin, bireyin yeme davranışına olan etkileri değerlendirilmeye çalışıldı. Tüketim kültürüyle birlikte yaşanılan bu toplumsal değişimler; endüstriyel gıdalarla ve fast food tarzı beslenme, fazla yeme davranışı ve yaygınlaşan kronik hastalıklarla bütün bu olguların birbirleriyle arasındaki ilişkiler değerlendirildi. Araştırmanın tartışma ve ilgili değerlendirmeler bölümünde ise fazla yeme davranışı sonucunda gelişen problemlere yönelik olarak diyet- diyet dışı ve hareketli yaşam yaklaşımları ele alınmaya çalışıldı. İslâm dininin temel kaynakları olan Kur'an ve Hadis ile Mevlâna, Gazâlî ve İbn-i Haldun gibi İslâm medeniyetinin önemli şahsiyetlerinin tüketim ve fazla yeme davranışı özelindeki yaklaşımları değerlendirilmiştir. Araştırmada yöntem olarak ise tüketim kültürü üzerinden yeme davranışı üzerine yapılan izlenimler ve çalışma konusu ile ilgili literatür taraması sonucunda ulaşılan bilgiler analiz edilerek bireydeki çeşitli değişimler ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Araştırmanın sonucunda, çalışmamızda geçen bulgulara dayanarak, tüketim toplumu ve kültürü bağlamında bireyin yeme davranışının fazlalaştığı ve bu davranışın kronik hastalıkların oluşması ve yaygınlaşmasındaki sosyal etmenlerden biri olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Buna karşılık, diyet- diyet dışı ve hareketli yaşam yaklaşımlarının fazla yeme davranışının ve kronik hastalıkların önlenmesinde önemli rol oynadıkları görülmüştür. İslâm dininin ise fazla yeme davranışına yönelik uyarı ve tavsiyelerinin evrensel bir nitelikte olduğu ve İslâm diniyle çalışmada geçen bazı bilimsel disiplinlerin bu davranışa karşı birçok noktada benzer yaklaşım sergiledikleri görülmüştür.

Abstract:
In this study, it was tried to evaluate the effects of the living and cultural characteristics experienced in the pre-modern and later periods, especially the practices in the production processes of foods related to the consumption culture corresponding to the postmodern period and the consumption styles, which are symbolic, conspicuous and hedonistic consumption, on the individual's eating behavior. These social changes experienced together with the consumption culture; industrial foods and fast food style nutrition, overeating behavior and the relations between all these phenomena were evaluated. In the discussion and related evaluations section of the study, it was tried to address the diet-non-diet and active life approaches towards the problems that develop as a result of overeating behavior. The Quran and Hadith, which are the basic sources of the Islamic religion, and the approaches of important figures of the Islamic civilization such as Mevlâna, Ghazali and Ibn Khaldun regarding consumption and overeating behavior were evaluated. As a method in the study, the impressions made on eating behavior through consumption culture and the information obtained as a result of the literature review related to the subject of the study were analyzed and various changes in the individual were tried to be revealed. As a result of the research, based on the findings in our study, it was concluded that the individual's eating behavior increased in the context of the consumer society and culture and that this behavior was one of the social factors in the formation and spread of chronic diseases. In contrast, it was seen that diet-non-diet and active life approaches played an important role in the prevention of overeating behavior and chronic diseases. It was seen that the warnings and recommendations of the Islamic religion regarding overeating behavior were universal and that some scientific disciplines working with the Islamic religion exhibited similar approaches to this behavior in many points.