Cemaleddin Afgani'nin İttihad-ı İslam anlayışı
Cemaleddin Afgani's understanding of Ittihad-i Islam
Yazar: METEHAN ÖZKAN
Danışman: DOÇ. DR. EMEL SÜNTER
Iğdır Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Felsefe = Philosophy ; Tarih = History

Özet:
İslam alemi 18. yüzyılda açıkça kendini gösteren Batı tehdidine maruz kalmaya 
başlamıştır. Müslüman milletler Hicri 4. yüzyıldan sonra düşünce ve pratikte taklit 
aşamasına girmeye başlamış; toplum, nüfuz alanı genişleyen bir hurafe ve bidatler 
yığını ile karşı karşıya kalmış; İslam düşüncesi yozlaşmıştır. Bu yozlaşma günümüze
kadar varlığını sürdürmeye devam etmiştir. Zamanla İslam ülkelerinin siyasal ve 
kültürel yapıları bozularak artık her alanda bir çöküş hissedilmeye başlanmıştır. İslam 
dünyası adeta sömürgeleşmeye müsait olma durumuna gelmiştir. Öte taraftan Batı 
dünyası, Rönesans ve reform gelişmeleri ile birçok alanda değişiklikler geçirmiştir. 
Sanayi devrimi gerçekleştiren Batı, İslam alemi ile arasında maddi açıdan büyük 
mesafeler açmıştır. Batı dünyası, 18. yüzyıldan itibaren İslam dünyasını ve diğer 
milletleri ciddi bir sömürge tehdidiyle karşı karşıya bırakmıştır. Batı, Osmanlı 
Devleti'ni etkisiz hale getirerek İslam coğrafyasının tümünü ele geçirme ve 
sömürgeleştirme planlarına devam etmiştir. Bu şartlar içerisinde Cemaleddin Afgani 
(1839-1897), İslami ıslahat ve direniş hareketinin bayrağını dalgalandırmış, bir yandan 
da ülkeden ülkeye dolaşıp sömürgeleşmeye karşı aydınları, yöneticileri ve halkları 
uyandırmaya ve emperyalizmle mücadele etmeye çağırmıştır. Biz genel hatlarıyla onun 
İttihadı İslam görüşünü nasıl şekillendirdiğine ve düşünceleriyle yarattığı tesirlere 
değineceğiz. Afgani'nin düşüncelerini anlayabilmek için yaşadığı dönemin zor şartlarını 
göz önünde bulundurmak gerekir. Adeta bir kaos döneminin düşünce ve siyaset adamı 
olan Afgani'ye bütüncül objektif bir bakış ile onun düşünceleri ve pratik hayatının tam 
bir uyum içinde olduğu görülecektir. Mücadelesinin başlıca gayeleri Müslüman halkları 
uyandırarak dinde ıslahat yapmak, istibdata karşı meşrutiyetçi bir yönetim anlayışı, 
doğu milletlerine medeniyet yolunu göstermek ve doğunun ezilen halklarının batının 
sömürgeci politikalarından kurtarmak şeklinde özetleyebiliriz.

Anahtar Kelimeler: Afgani, Urvetu'l-Vuska, İslam Birliği, Dinde Reform, Cemaleddin Efganî, Seyyid Cemaleddin Esedabadi, İttihâd-ı İslâm

Abstract:
The Islamic world began to be exposed to the Western threat, which manifested 
itself clearly in the 18th century. Muslim nations began to enter the stage of imitation in 
thought and practice after the 4th century A.H, the society is faced with a mass of 
superstition and innovations whose sphere of influence is expanding; Islamic thought 
has been degenerated. This degeneration has continued to exist until today. Over time, 
the political and cultural structures of Islamic countries deteriorated and a collapse 
began to be felt in every field. The Islamic world has become almost ready for being 
colonization. On the other hand, the Western world has undergone changes in many 
areas with the renaissance and reform developments. The West, which carried out the 
industrial revolution, opened great distances between it and the Islamic world in terms 
of material. The Western world has confronted the Islamic world and other nations with 
a serious colonial threat since the 18th century. By neutralizing the Ottoman Empire, the 
West continued its plans to seize and colonize the entire Islamic geography. In these 
circumstances, Jamal al-Din al-Afghani (1839-1897) waved the flag of the Islamic 
reform and resistance movement, and on the other hand, traveled from country to 
country and called on the intellectuals, rulers and peoples to wake up against 
colonization and fight imperialism. We will talk about how he shaped the Islamic 
perspective on the Union and the effects it created with his thoughts. In order to 
understand Afghani's thoughts, it is necessary to consider the difficult conditions of the 
period he lived in. With a holistic objective view of Afghani, who was a thinker and 
politician of a period of chaos, it will be seen that his thoughts and practical life are in 
perfect harmony. The main aims of his struggle can be summarized as making reforms 
in religion by awakening the Muslim peoples, a constitutionalist government 
confronting tyranny, showing the eastern nations the way of civilization and saving the 
oppressed peoples of the east from the colonial policies of the west.

Keywords Afghani, Urvet'ul-Vuska, Islamic Union, Reform of Religion, Jamal al-Din al-Afghani, Sayyid Jamāl ad-Dīn Asadābādī, Al-Afghani, Islamic Union