İmam Mâturidî'nin Te'vîlâtu'l-Kur'ân'da gaybî konulara yaklaşımı
Mâturîdî's approach to unseen (al-ghayb) issues in Te'vîlâtu'l-Quran
Yazar: ELİF ERDOĞAN
Danışman: PROF. DR. YAŞAR DÜZENLİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Epistemoloji = Epistemology ; Gayb = Invisible ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Maturidi = Maturidi ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam

Özet:
Gayb terim olarak insanın akıl ve duyuları ile ulaşamadığı alan anlamında kullanılan bir kavramdır. Gaybın kapsamını belirleyebilmek için insanın elde edebileceği bilginin sınırlarının ortaya konması gerekir. Bunun için insanın bilgiye ulaşma yolları tespit edilmeye çalışılmıştır.
Ebu Mansûr el-Mâturîdî'nin oluşturduğu bilgi kuramında bilgiye üç vasıta ile ulaşılır. Bilgi kaynaklarının ilki; duyular (a'yân) insanın hem beş duyu hem iç gözlemini ifade etmek üzere kullanır. Matûridî'nin ikinci bilgi kaynağı olarak gördüğü haber ise; vahiy, haber-i Resul ve genel haberler olmak üzere üç kısımdır. Bilgi kaynaklarının sonuncusu ise; istidlal yani akıl yürütmedir. İnsan bu vasıtalarla bilgi edinir ve zihinde bir anlama ulaşır. İşte gayb kavramı tam olarak, insanın bu vasıtalarla zihninde bir anlama ulaşamadığı alan ve konuları ifade eder. Bu muğlaklık eşyanın özüne ait değildir, insanın o eşya ile ilişkisi bağlamında ortaya çıkar. Bu nedenle gayb kavramı mutlak ve izafi gayb olmak üzere iki gruba ayrılarak değerlendirilir. İki gruba ayrılmış olsa da neyin mutlak, neyin izafi gayb kapsamına gireceğini belirlemek önem kazanır. 
Kabaca bir tarifle mutlak gayb, sadece Allah'ın ihata edeceği bilgi sahası olarak değerlendirirken şartların ve zamanın belirlediği bilinmezlikler izafi gayb ismini alır. Mâturîdî de gaybı aynı şekilde iki grupta değerlendirir. Gayba dair durumlar hakkındaki sorular, bu kavrama yüklenen manaya göre değişiklik oluşturur. Bu çalışma, İmam Mâturîdî'nin sadece mutlak gayb kapsamına giren konulardaki usûlünü tayin etmeye çalışmak üzerinedir.

Abstract:
As a term unseen (al-ghayb) is a notion which is used in the meaning of an area where emotions and mind can not reach. In order to define the capacity of unseen one has to prove the limits of knowledge. That is why it has been tried to determine the ways of reaching it. 
In epistemology of Ebu Mansûr el-Mâturîdî, there are three means to reach knowledge. The first of knowledge resources are the senses, they are used to express both five senses and introspection. Matûridî sees news as the second resource segmented in three parts which are oracle, news of the Prophet, and general news. The latest of the knowledge resources is ratiocinate in other words inference. Man get information by this way and it reaches a meaning in mind. At this point the notion of unseen states such area and subjects where man can not reach a meaning even with these resources. This ambiguousness does not belong to the essence of objects. It comes in sight within the context of its relationship with the object itself. That is the reason why this concept has been tried to evaluate in the groups such as absolute and relative. Even if parted in two groups it is highly important to define what is absolute and what is relative. In rough description while absolute unseen is evaluated as a source of knowledge only Allah environs, relative unseen is named after by the obscurity of conditions and time. Mâturîdî evaluates unseen in two categories. Questions about unseen situations change according to the meaning loaded on this concept. This study is focused on the methods of Mâturîdî in the matters included in only absolute unseen.