Trabzon ilinde üçüncü basamak bir sağlık kuruluşunda endokrinoloji kliniğine başvuran hastalarda bitkisel ürün/takviye edici gıda kullanımının değerlendirilmesi: Tanımlayıcı bir anket çalışması
Evaluation of herbal product/dietary supplement use in patients applying to the endocrinology clinic in a tertiary health institution in Trabzon: A descriptive survey
Yazar: İÇİM GÖKKAYA
Danışman: DOÇ. DR. GÜLİN RENDA
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Eczacılık Fakültesi / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Eczacılıkta Uzmanlık, 2022
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Anketler = Questionnaires ; Besin destekleri = Dietary supplements ; Bitki-ilaç etkileşimi = Herb-drug interactions ; Eczacılar = Pharmacists ; Endokrin sistem = Endocrine system ; Endokrinoloji = Endocrinology ; Trabzon = Trabzon ; Tıbbi bitkiler = Plants-medicinal

Özet:
Diyabetes mellitus, tiroid kanseri, hipertansiyon, hiperlipidemi gibi endokrin hastalıkları da içeren kronik hastalıklarda bitkisel ürün/takviye edici gıda kullanımı gün geçtikçe artmaktadır. Endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları kliniğine başvuran hastalarda bitkisel ürün/takviye edici gıda kullanımını bütüncül olarak değerlendiren bir araştırmaya literatürde rastlanmamıştır. Tanımlayıcı nitelikteki bu çalışma, 01.11.2021-01.05.2022 tarihleri arasında Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Farabi Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Kliniği'ne başvuran hastalarda bitkisel ürün/takviye edici gıda kullanım oranını ve kullanımı etkileyen faktörleri araştırmayı amaçlanmaktadır. Çalışma sonucunda veri kalitesine uygun 506 anket çalışmaya dahil edilmiştir. Verilerin analizi için SPSS 23.0 istatistik paket programı kullanılmıştır. Katılımcıların %49.4'ünün bitkisel ürün/takviye edici gıda kullandığı belirlenmiştir. Bitkisel ürün kullanımını etkileyen temel faktörlerin yaş, hastalık tanısı ve tedavi uyunç problemi olduğu bulunmuştur. En fazla kullanılan ürünlerin sırasıyla limon, tarçın, çörek otu, zencefil, zerdeçal ve dereotu olduğu gösterilmiştir. Katılımcıların bitkisel ürün/takviye edici gıdalarla ilgili en fazla bilgi aldıkları kaynakların sırasıyla arkadaş/akraba, internet/sosyal medya ve televizyon olduğu tespit edilmiştir. Katılımcıların bitkisel ürün/takviye edici gıdaları en sık temin ettikleri yerler sırasıyla aktar, market ve doğadan doğrudan toplamadır. Bitkisel ürün kullanan katılımcıların %74.8'i bu ürünleri kullandığına dair doktor/eczacısına bilgi vermemektedir. Bitkisel ürün/takviye edici gıda kullandığına dair doktoruna/eczacısına bilgi vermeyen katılımcıların %81.8'i ise ürünlerle ilgili bu meslek gruplarından bilgi talep etmektedir. Sonuç olarak, toplum sağlığının korunması ve iyileştirilmesi için endokrin sistem hastalarında, bitkisel ürün izleminin fitofarmasi uzmanı eczacılarla iş birliği içerisinde yapılması, hastaların bitkisel ürün kullanımının sorgulanması ve hastalara danışmanlık hizmetinin verilmesi gerekmektedir.

Abstract:
The use of herbal products/dietary supplement is increasing day by day in chronic diseases including endocrine diseases such as diabetes mellitus, thyroid cancer, hypertension, and hyperlipidemia. A study evaluating the use of herbal products/dietary supplement in a holistic manner in patients applying to the endocrinology and metabolic diseases clinic has not been found in the literature. This descriptive study aims to investigate the rate of herbal product/dietary supplement use and the factors affecting the use in patients who applied to Karadeniz Technical University (KTU) Farabi Hospital Endocrinology and Metabolism Diseases clinic between 01.11.2021 and 01.05.2022. As a result of the study, 506 questionnaires suitable for data quality were included in the study. SPSS 23.0 statistical package program was used for the analysis of the data. It was determined that 49.4% of the participants used herbal products/dietary supplement. It was found that the main factors affecting the use of herbal products are age, diagnosis of the disease and treatment compliance problem. It was showed that the most used products were lemon, cinnamon, black cumin, ginger, turmeric and dill, respectively. The sources from which the participants get the most information about herbal products/dietary supplements are friends/relatives, internet/social media and television, respectively. The places where herbal products/dietary supplements are most frequently obtained are herbalist, market and direct collection from nature, respectively. 74.8% of the participants who use herbal products do not inform their doctor/pharmacist that they use these products. 81.8% of the participants, who did not inform their doctor/pharmacist about using herbal products/dietary supplements, request information from these occupational groups about the products. As a result, in order to protect and improve public health, herbal product monitoring in endocrine system patients should be carried out in cooperation with pharmacists specialized in the field of phytopharmacy, the use of herbal products should be questioned and counseling services should be provided to patients.