Gazzâli'nin Bâtınilere yönelttiği eleştiriler
Gazzâli's criitisism againist "Batyn"
Yazar: BEDRİYE TIRPAN
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN AYDIN
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Batıniler = Batınis ; Batınilik = Batıniyya ; Dinler tarihi = History of religions ; Eleştiri = Criticism ; Gazzali = Gazali ; Tarih = History ; İslam tarihi = Islamic history ; İslamiyet = Islam ; İsmaililer = İsmaililer

Özet:
Gazzâli, Miladi olarak 11. yüzyılın sonu ile 12. yüzyılın başında (1058-1111) 
yaşamış fıkıh, kelam, tasavvuf ve felsefe gibi düşünce alanlarındaki fikirleriyle otorite 
olmuş çok değerli bir âlimdir. Çalışmamızda onun döneminde siyasi ve itikâdi bir 
sorun haline gelen Bâtınileri ve onlara yönelttiği eleştirileri ele aldık. İlk bölümde 
Gazzâli'nin yaşadığı dönem siyasi ve kültürel açıdan ele alınmış, ayrıca hayatı ayrıntılı 
bir şekilde kronolojik olarak incelenmiştir. Eğitim dünyasını şekillendiren hocalarına, 
öğrencilerine ve eserlerine de yer verilmiştir.
İkinci bölümde Bâtınilik hareketinin nasıl ortaya çıktığı, temel görüşleri ve 
hareketin davet süreci hakkında bilgi verilmiş. Böylece Gazzâli'nin eleştiride 
bulunduğu kesimin kimler olduğu daha iyi tetkik edilmek istenilmiştir. Döneme yön 
vermesi açısından etkilerinin olduğu düşünülen Selçuklular, Melihşah, Nizamülmülk, 
Fatımiler, Hasan Sabbah, Abbasiler ve Halife Müstazhir'in Gazzâli ile olan ilişkilerine 
de yer verilmiştir.
Son bölümde Gazzâli'nin Bâtınilere yönelttiği eleştirilerin kapsamı ve içeriği 
incelenmiş ve eleştirilere karşı Gazzâli'nin yaptığı değerlendirmelere yer verilmiştir. 
Eleştirilerin merkezini oluşturan masum imam anlayışı üzerinde detaylı bir şekilde 
durulmuştur. İman ve küfür açısından Gazzâli'nin Bâtınilere yönelttiği açıklamalar ile 
Gazzâli'nin kendisine yapılan eleştiriler de konu edinilmiştir. Gazzâli'nin tasavvuf ile 
olan ilişkisi değerlendirilerek çalışmamız sonlandırılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Gazzâli, Bâtıniler, İsmaililer, Selçuklular, Hasan Sabbah

Abstract:
Gazzali is a very valuable scholar who has been authorized by his ideas in fields
such as fiqh, kelam, sufism and philosophy which lived in the second half of the fifth
century (450-505), the end of the 11th century and the beginning of the 12th century
(1058-1111). In our work, we discussed the Bâtines, which became a political and
anarchic problem in the period, and the criticism they directed towards them. The
criticism was based on Gazzali's book written about the Bâtînîne and later on his
evaluations. Our research consists of three parts. In the first part, the period in which
Gazzali lived was considered from a political and cultural viewpoint, and life was
examined in detail chronologically. Horses, students, and works that shaped the world
of education were also included.
In the second part, it was given information about how the movement of the
Bâtînism came out, the basic views and the invitation process. Thus, it is desired to
investigate who is the part of Gazzali who is criticized better. Relations with Seljuks,
Melihşah, Nizamülmülk, Fatimiler, Hasan Sabbah, Abbasids and Caliph Müstazhir,
which are thought to be influential in the direction of turning direction, are also
mentioned.
In the last part, the content and content of the criticisms directed by the Gazan
party to the Bâtîniler were examined and the evaluations made by the Gazzali against
the criticisms were given. The focus of the innocent imam, which forms the center of
the critiques, is detailed. The statements made by Gazzali towards the Bâtînîs in terms of faith and blasphemy and the criticisms made against him by the Gazzali were also
discussed. The relationship between Gazzali and Sufism has been evaluated and
terminated.
Key words: Gazzali, Bâtýn, İsmaililer, Seljuk, Hasan Sabbah