Demir Özlü'nün romanları ve varoluşçuluk felsefesi
Existentialism in Demir Özlü's novels
Yazar: SİNAN KAYTANCILAR
Danışman: DOÇ. DR. İLKNUR TATAR KIRILMIŞ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Edebiyat = Literature ; Felsefe = Philosophy ; Roman = Novel ; Sürgün = Exile ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Türk romanı = Turkish novel ; Varoluşçuluk = Existentialism ; Yabancılaşma = Alienation ; Yalnızlık = Loneliness ; Özlü, Demir = Özlü, Demir

Özet:
Kökleri 19. yüzyıla kadar dayanan varoluşçuluk, I. Dünya Savaşı 
ve bilhassa II. Dünya Savaşı'ndan sonra ilk olarak Batı edebiyatı, daha 
sonraları da Türk edebiyatında kendisini gösteren  bir düşünce akımıdır. 
Varoluşçuluk, etkisini daha ziyade Avrupa kıtasında göstermiştir. Aynı 
dönemde Türk edebiyat çevrelerinde varoluşçu felsefenin Sartre ve 
eserleri vesilesiyle  etkili olduğu bilinmektedir. Bu akım, 1950 kuşağı 
yazarlarının bazılarında yeni bir dil imkanının aranmasında etkili 
olmuştur. Demir Özlü de yerli koşullarla birleştirdiği anlatılarıyla bu 
akımın Türk edebiyatındaki yansımalarını ortaya koyan yazarlardan 
birisidir. Bugüne kadar yazarın romanları üzerine yapılan araştırmalarda  
onun edebî yönünü ortaya çıkarılmaya çalışılmış ve genellikle bu çerçeve 
Batı felsefesi ekseninde tutulmuştur. Bu çalışmalarda, yazarın eserlerinin 
yazılmasında önemli bir tesire sahip olan devrin sosyal ve siyasi 
problemlerinin varoluşçuluğu doğal bir tercih haline getiren süreci ihmal 
edilmiştir. Bu tezde varoluşçuluğun belli başlı temalarıyla Özlü'nün 
eserlerindeki yerli yoruma odaklanılmış ve yazarın bu tasarrufuna dikkat 
çekilmiştir. Bu araştırmada Demir Özlü'nün Bir Uzun Sonbahar 
(1976), Bir Küçükburjuvanın Gençlik Yılları (1979),  Bir Yaz Mevsimi 
Romansı (1990), Tatlı Bir Eylül (1995), İthaka'ya Yolculuk (1996) 
romanları varoluşçuluğun; "yalnızlık", "yabancılaşma", "sürgünde olma" 
temaları çerçevesinde incelenip değerlendirilmiştir. Yazarın Amerika 
1954  ve "Dalgalar  adlı romanlarını çalışmamızın dışında bıraktık, 
zira bu romanlarda varoluşçuluk felsefesi ile doğrudan bir ilişki 
bulunmamaktadır.  Sürgünlerin doğurduğu "bunaltı", "yalnızlık", 
"yabancılaşma", "burjuva yaşam tarzının absürtlüğü" gibi kavramların 
eserlerdeki oluşumunun sebebinin varoluşçuluk akımının yazarlar 
üzerindeki etkileri olduğu kadar  devletin ve onun ideolojilerinin yazar ve 
sanatçılar üzerinde kurmak istediği hakimiyet ile de ilgilidir. Var olmak 
ve varoluşçuluğun eserlerdeki niteliğini yansıtmak adına Türk edebiyatı 
edebi topluluklarının ve yazarlarının devlet ve toplum ile ilişkilerinin 
ortaya konması önemli bir işlev görür.

          Bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. "Varoluşçuluk Felsefesi ve 
Edebiyat" adlı birinci bölümde öncelikle varoluşun ne anlama geldiği 
hususunda bir giriş yapılmıştır. "Varoluşçuluğun Türk Edebiyatındaki 
Gelişimi" adlı ikinci bölümde öncelikle "var olma" mücadelesini, Türk 
edebiyatı edebî topluluklarının yazar ve şairlerinin devlet ideolojilerine 
ve toplumsal baskılara karşı var olma mücadelelerini ortaya koyarak bu 
mücadelenin "varoluşçuluk" zeminine de eserlerini İkinci Dünya savaşı 
sonrası veren Demir Özlü başta olmak üzere 1950 kuşağında yer alan 
Ferit Edgü, Orhan Duru ve Ahmet Oktay gibi yazarlar çerçevesinde 
bakılmıştır.

        "Demir Özlü Romanları ve Varoluşçuluk Temaları" adlı son bölümde ise 
Özlü'nün varoluşçu felsefe ve edebiyatla olan ilişkisi, beş romanı 
üzerinde ortaya konulmuştur. Bir Uzun Sonbahar,Bir Küçükburjuvanın 
Gençlik Yılları, Bir Yaz Mevsimi Romansı ve Tatlı Bir Eylül 
romanlarındaki "yalnızlık", "yabancılaşma" ve "sürgünde olma" durumu, 
İthaka'ya Yolculuk romanıyla beraber zirveye çıkmıştır. Yazarın varoluşu 
adına verdiği mücadele çok sevdiği İstanbul'a kavuşmasıyla mutlu sonla 
bittiği düşünülse de yazar için ne İstanbul ne de ülkesi eskisi gibidir. 



Anahtar Sözcükler: Felsefe ve edebiyat, yalnızlık, yabancılaşma, sürgün.

Abstract:
Existentialism, which dates back to the 19th century, World War I 
and inparticular II. Western literature first after World War II, then 
Turkish it is a current of thought that manifests itself in the literature. 
Existentialism, its effect rather it has shown in the European continent. 
Turkish literature in the same period that existential philosophy was 
influential around Sartre and his works is known. This trend is a new 
language for some of the 1950 generation writers. Has been effective in 
seeking the opportunity. Demir Özlü with local conditions revealing the 
reflections of this movement in Turkish literature with the narratives he 
combined. He is one of the authors who put it. On the author's novels 
researches tried to reveal its literary side and generally this framework is 
kept in the axis of Western philosophy. In these studies, the author's 
social and political neglecting the process that made existentialism a 
natural choice. Has been in this thesis, Özlü's focused on the indigenous 
interpretation of his works and attention to this savings of the author was 
taken in this research, Demir Özlü's Bir Uzun Sonbahar (1976), Bir 
Küçükburjuvanın Gençlik Yılları (1979), Bir Yaz Mevsimi Romansı 
(1990), Tatlı Bir Eylül (1995), İthaka'ya Yolculuk (1996) novels 
existentialism; themes of "loneliness", "alienation", "exile" it has been 
examined and evaluated within the framework of. The author's Amerika 
1954 and we have excluded the novels Dalgalar from our work because 
this there is no direct relationship with  the existentialist philosophy in 
novels. "Anxiety", "loneliness", "alienation" caused by exiles, "bourgeois 
life" the reason for the formation of concepts such as "the absurdity of his 
style" in the works. As well as the effects of the existentialist movement 
on writers with the dominance that his ideologies wanted to establish 
over writers and artists is also relevant. In order to exist and reflect the 
nature of existentialism in works the relationship between Turkish 
literature literary societies and writers with the state and society. It serves 
an important function to reveal the relationships. 

          This study consists of three parts. "Philosophy of Existentialism 
and in the first chapter titled "Literature", first of all what existence 
means an introduction has been made on the subject. "Existentialism in 
Turkish Literature In the second chapter titled "Development", first of all 
the "struggle for existence" of the writers and poets of the literary 
communities of literature by revealing their struggle for existence against 
social pressures, this on the "existentialist" ground of the struggle, his 
works after the Second World War. Ferit Edgü, who was in the 1950 
generation, especially Demir Özlü, it has been viewed within the 
framework of authors such as Orhan Duru and Ahmet Oktay. 

          In the last section titled "Demir Özlü Novels and Existentialism 
Themes" Özlü's relationship with existential philosophy and literature on 
his five novels it has been put forward. Bir Uzun Sonbahar, Bir 
Küçükburjuvanın Gençlik Yılları, Bir Yaz Mevsimi Romansı and Tatlı Bir 
Eylül "Loneliness", "alienation" and "exile" situation, İthaka'ya Yolculuk 
reached its peak with the novel. Given by the author in the name of his 
existence even though the struggle is thought to have ended with a happy 
ending with Istanbul, which he loves so much neither Istanbul nor his 
country are the same for the author.


Keywords: Philosophy and literature, loneliness, estrangement, exile.