Pargalı İbrahim Paşa çevresindeki edebî yaşam
Literary life in the periphery of İbrahim Pasha of Parga
Yazar: ESMA TEZCAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MEHMET KALOAKLI
İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Edebi inceleme = Literary analysis ; Edebi sanatlar = Literary arts ; Hamilik = Patronage ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Pargalı İbrahim Paşa = Pargalı İbrahim Pasha

Özet:
Pargali İbrahim Paşa Çevresindeki Edebî Yaşam" başlıklı bu çalışmada, İbrahim Paşa ve edebî çevresi, Osmanlı hamilik geleneği bağlamında ele alınmaktadır. Frenk, Makbul ve Makdul lakaplanyla da anılan İbrahim Paşa, kölelikten gelmiş ve Kanunî Sultan Süleyman'ın güvenini kazanarak hızla yükselmiştir. Kanûnî'nin kız kardeşiyle evlenen İbrahim Paşa, Osmanlı tarihinde ilk olarak Serasker Sultan unvanını almıştır. Pargalı İbrahim Paşa'nın ancak Kanûnî'nin himayesiyle yükseldiği açıktır. Bu doğrultuda, Osmanlı hamilik geleneğinin devletin yönetim kadrolarının belirlenmesi bakımından büyük önem taşıdığı görülmektedir. Osmanlı İmparatorluğu, en üst noktada hanedanı simgeleyen padişah olmak koşuluyla, ona "sadakat bağı ile bağlı" elit bir yönetici sınıfın idaresi altındadır (Unan, 5). Osmanlı'nın bu patrimonyal devlet yapısı, hanedanını ve onu simgeleyen padişahı yüceltmeye ve öngörülen devlet yapısını toplum ve kültür yaşamına sindirmeye yöneliktir. Bu çalışmada, Osmanlı toplumunda kültür ve sanat hamiliğinin de patrimonyal devlet yapısını destekleyen, işlevsel bir yönü olduğu ileri sürülmektedir. Buna göre, sanatçılar yapıtlarıyla Osmanlı hanedanının görkemini yansıtmakta, sanatçıları himaye eden kişiler ise Osmanlı'nın görkemini vurgulayacak yapıtları finanse ederek kendi siyasi konumlarını güvence altına almakta ve İmparatorluğa bağlılıklarını kanıtlamaktadırlar. Yapılan incelemeler sonucunda, Osmanlı'da hamilik geleneğinin devletin idari yapısını yansıtan ve toplum yaşamının her alanının olduğu gibi sanat alanın da barındırdığı saltanat ideolojisini desteklemeye yönelik işlevsel bir görev üstlendiği anlaşılmaktadır. Patrimonyal devlet yapısının korunması amacıyla, hamilik geleneğinin kurumsallaşmış bir sistem olarak işlediği görülmektedir. Patronlar bu sistemin sadık koruyucuları olarak karşımıza çıkmaktadır. Kanunî döneminin en önemli hamilerinden birisi ise kuşkusuz İbrahim Paşa'dır. İbrahim Paşa'nın sanat ve edebiyat patronluğunun incelenmesi, dönemin edebî çevrelerinin nasıl işlediğinin anlaşılmasının ötesinde, devletin patrimonyal yapısını model alan hamilik sisteminin sanat alanına nasıl yansıdığını ve önemini ortaya koymaktadır. İbrahim Paşa eksenindeki edebî çevre ve Paşa'nın patronaj ilişkileri, o dönemde kişinin konumunu ve toplumdaki itibarını koruması için sistemin bir parçası haline gelmenin zorunluluğunu göstermektedir. Söz konusu zorunluluğun önemi, bu çalışmada ele alınan şair ve patronların aralarındaki çekişmeler üzerinden daha iyi anlaşılmaktadır. anahtar sözcükler: Pargalı İbrahim Paşa, Edebi Çevre, Hamilik, İdeoloji.

Abstract:
In this work entitled "Literary fife in the periphery of Ibrahim Pasha of Parga" Ibrahim Pasha and his literary periphery are being studied according to custom of patronage of the Ottoman Empire. Also known as Frenk, Makbul (appreciated) and Makdul (victim), having been a slave, Ibrahim Pasha had significantly gained Kanunî Sultan Suleyman's trust Having married Kanûnî's sister, for the first time in the history of the Ottoman Empire, Ibrahim Pasha received the title of Serasker Sultan (head of the imperial army). It is a fact that Ibrahim Pasha owed his ascendance to Kanûnî's support. Due to this, the custom of patronage has a significant role in determining the administrative staff. The Ottoman Empire is ruled by the Sultan, representing the Ottoman Dynasty and an elite class of administration "loyal to him" (Unan, 5). The patrimonial structure of the Ottoman state inclines to glorify the dynasty and its representative and to assimilate the planned state structure to the social and cultural life. This work claims that the beneficiation of culture and arts in the Ottoman society supports the patrimonial state structure and has a functional aspect. In accordance to this, the artists reflect the magnificence of the Empire through their works, and their patrons secure their political stability and prove their loyalty to the Empire by financing them. The researches have lead to the conclusion that the custom of patronage has a functional duty to support the sovereignty ideal which is found in every aspect of social life including the arts. It is observed that the custom of patronage works like an institutionalized system in order to protect the patrimonial state structure. The patrons appeared to be loyal defenders of this system. Ibrahim Pasha is undoubtedly one of the most important patrons of the Kanunî period. Studying Ibrahim Pasha's art and literature patronage, not only helps understand how the literary peripheries of the period function; but also brings up the importance of how the patronage system which takes the state's patrimonial structure as an example, reflects on fields of art. The literary periphery on at the axis of Ibrahim Pasha and his patronage relationships show the necessity of becoming a part of the system in order to maintain one's position and esteem in the community. The importance of the mentioned necessity is better comprehended through the study of struggles between the poets and the patrons stated in this work. key words: Pargali Ibrahim Pasha, Literary periphery, Patronage, Idealoji. VI