Mustafa b. Ömer el-Üsküdârî'nin (Ö.1093/ 1681) Şerhu'l- Münakkahâti'l-meşrûha isimli eserinin tahkiki
Mustafa b. Ömer el-Üsküdârî (D.1093/ 1681) research of his work named Şerhu'l-Münakkahâti'l-meşrûha
Yazar: KHADEEJEH ALRAWASHDEH
Danışman: DOÇ. DR. HATİCE ARSLAN SÖZÜDOĞRU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
Arap belâgati, her biri dilde kullanılan ifade ve manaları inceleyen üç alt kısımdan oluşur. Bunlar meânî, beyân ve bedî ilimleridir. Teze konu olan Mustafa b. Ömer el-Üsküdârî'nin (ö. 1093/1681) Şerhu'l-Münakkahâti'l-meşrûha adlı eserinin tahkik ve incelenmesi kapsamında belâgat ilminin bahsi geçen bölümleri ele alındı. Zira müellif bu eserinde, ilim talebelerinin işini kolaylaştırmak için, bahsi geçen üç belâgat ilmini şerh edip daha basit hale getirmeyi amaçlamıştır. Üsküdârî'nin bu eseri esasen Ayşî Mehmet Efendi'nin (ö. 1016/1607) el-Münakkahâtü'l-meşrûha adlı çalışmasının şerhidir. Bu araştırmanın temel amacı Üsküdârî'nin belâgat ilmine katkılarını tespit ve tahlil etmektir. Bu amaçla Üsküdârî'nin Şerhu'l-Münakkahâti'l-Meşrûha adlı eseri tahkik edildi, içeriği ve yöntemi bakımından analiz edilip özellikle Osmanlı belâgat çalışmaları içerisindeki yeri gösterilmeye çalışıldı ve belâgat sahasındaki araştırmacıların istifadesine sunuldu. 
Tez bir giriş, üç bölüm ve bir sonuç şeklinde düzenlenmiştir. Girişte tezin genel çerçevesi ortaya konmuş ve hedefi açıklanmıştır. Birinci bölüm, Arap belâgatinin tarihi ve önde gelen belâgatçileri ve Üsküdârî'nin hayatı ve eserlerinin incelenmesi olmak üzere iki alt başlıktan oluşmaktadır. İkinci bölüm, Şerhu'l-Münakkahâti'l-meşrûha'nın çeşitli yönleriyle tahliline ayrılmıştır. Bu çerçevede özellikle Üsküdârî'nin metinde takip ettiği yöntem üzerinde durulmuş, ayrıca tahkik çalışmasının genel çerçevesi ve yöntemi açıklanmıştır. Üçüncü bölüm ise tahkikli metin kısmıdır. Bu bölümde Şerhu'l-Münakkahâti'l-meşrûha'nın nüshaları mukabele edilme suretiyle orijinal haline en yakın, eksiksiz ve hatasız bir metin oluşturulmaya çalışılmış, diğer bir deyişle ilmi usullere göre metnin tahkiki gerçekleştirilmiştir. 
Anahtar kelimeler: Belâgat, Meânî, Beyân, Bedî, Mustafa el-Üsküdârî, Celeb Mustafa, Şerhu'l-Münakkahât.

Abstract:
Arabic rhetoric consists of three subsections, each of which examines the expressions and meanings used in the language. These are the sciences of meaning, statement and body. In the thesis, the mentioned parts of the science of rhetoric were written by Mustafa b. It was discussed in the context of the investigation and examination of Ömer el-Üsküdari's (d. 1093/1681) Şerhu'l-Münakkahâti'l-meşrûha. Because, in this work, the author aimed to make the terminology of the three rhetoric sciences simpler by annotating in order to facilitate the work of science students. This work of Üsküdarî is essentially a commentary on the work of Ayşî Mehmet Efendi (d. 1016/1607) called el-Münakkahâtü'l-meşrûha. The main purpose of this research is to determine and analyze Üsküdarî's contributions to the science of rhetoric. For this purpose, Üsküdarî's work Şerhu'l-Münakkahâti'l-meşrûha was analyzed, analyzed in terms of its content and method, its place especially in Ottoman rhetoric studies was tried to be shown, and it was presented to the use of researchers in the field of rhetoric. For the realization of this goal, the thesis is organized as an introduction, three chapters and a conclusion.
In the introduction, the general framework of the thesis is presented and its aim is explained. In the first part, the history of Arabic rhetoric and prominent rhetoricians were touched upon, and Üsküdarî's life and works were examined. The second part is devoted to the analysis of Şerhu'l-Münakkahâti'l-meşrûha in all its aspects. In this context, especially the method followed by Üsküdarî in the text is emphasized, and the general framework and method of the investigation and analysis we have done are explained. The third part is the authenticated text part. In this section, the copies of Şerhu'l-Münakkahâti'l-meşrûha were tried to be created as close to the original, complete and error-free, in other words, the text was investigated according to scientific methods.
Keywords: Rhetoric, el-Meânî, el-Beyân, el-Bedî, Mustafa el-Üsküdarî, Şerhu'l-Münakkahât