Çöp hizmetlerinden döngüsel ekonomiye atık yönetimi: Üretici sorumluluğu örgütlerinin kamu yönetimini ikamesi
Waste management from garbage services to circular economy: Replacement of public administration by producer responsibility organizations
Yazar: RIFAT ÜNAL SAYMAN
Danışman: PROF. DR. BİRGÜL AYMAN GÜLER
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Yönetim Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Ambalaj atıkları = Packaging waste ; Devlet idaresi = State administration ; Elektronik atıklar = Electronic wastes ; Evsel atıklar = Domestic wastes ; Mahalli idareler =   ; Sıfır atık = Zero waste ; Türk kamu yönetimi = Turkish public administration ; Yeni kamu yönetimi = New public administration ; Yeniden kazanma = Recycling ; Çevre mevzuatı = Environmental legislation

Özet:
Türk atık yönetimi yapısı 1991 ve 2021 yıllarında iki önemli reform sürecinden geçmiştir. Katı Atık Yönetimi Dönemini kuran 1991 reformları, atık yönetimi alanını yeni kamu işletmeciliği yaklaşımı çerçevesinde piyasaya açmıştır. Hizmetin yürütülmesi sözleşmeler yoluyla, atık yönetimi alanının bazı yönetsel işlevleri ise genişletilmiş üretici sorumluluğu politikası çerçevesinde üretici sorumluluğu örgütleri eliyle özelleştirilmiştir. 30 yıllık deneyim sonunda, atık yönetimi tekrar reforma tabi tutulmuş; kurulan Döngüsel Ekonomi Döneminde hizmetin yürütülmesinde sözleşmeyle görevlendirme usûlü devam ederken, üretici sorumluluğu örgütleri sistemi terk edilerek bu örgütlerin üstlendikleri işlevler devletleştirilmiştir. Tezin konusu, bu iki reform sürecinin merkezinde yer alan, özel sektör tarafından kurulan, merkezi idare ve yerel yönetimlerin bazı yetki ve sorumluluklarını ikame eden üretici sorumluluğu örgütleri sistemidir. Tez, üretici sorumluluğu örgütleri sisteminin başarı düzeyi ve kamu yararına etkisini, tarihsel bir bakış açısıyla atık yönetimi dönemleri üzerinden değerlendirmiştir. Türkiye'ye Avrupa Birliği'nden aktarılan bu sistemin, Türkiye'de kamu yararını arttırmadığı, bilakis atık yönetiminin kamu yönetimi tarafından kamu hizmeti olarak yürütüldüğü Çöp Hizmetleri Yönetimi Dönemine göre gerilemeye sebep olduğunu ortaya koymuştur.

Abstract:
The Turkish waste management structure went through two fundamental reform processes in 1991 and 2021. The 1991 reforms that established the Solid Waste Management Period opened the field of waste management to the market's access through the new public management approach. The implementation of the services has been privatized through contracts, and several public administration functions of waste management have been privatized by establishing producer responsibility organizations within the expanded producer responsibility policy framework. After 30 years of experience, waste management has been reformed again and commenced the Circular Economy Period. In this period, while the contracting out procedure persisted for the implementation of the services, the producer responsibility organizations' system was abolished, and the functions conducted by these organizations were nationalized. The subject of the thesis is the producer responsibility organizations' system, which exists at the center of these two reform processes. The central government designated a part of its and local administrations' authority and responsibilities in the waste administration to the producer responsibility organizations that the private sector has established. The thesis has evaluated the success level of the producer responsibility organizations' system and its effect on the public interest from a historical perspective within the framework of waste management periods. It concludes that the system, which was transferred to Turkey from the European Union, did not increase the public interest in Turkey; on the contrary, it caused a decline compared to the Garbage Services Administration Period when waste management was executed as a public service by the public administration.