Lise öğrencilerinde, anne-baba tutumları, benlik saygısı ve problem çözme yeterliliği üzerindeki etkileri
Effects on high school students on mother-father attitude, self-esteem and problem-solving competence
Yazar: LEVENT SALGANÇAK
Danışman: PROF. CEBRAİL KISA
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Ana-baba tutumu = Parents attitude ; Benlik saygısı = Self esteem ; Demokratik tutum = Democratic attitude ; Lise öğrencileri = High schools students ; Otoriter tutum = Authoritarian attitude ; Problem çözme = Problem solving ; Problem çözme becerisi = Problem solving ability

Özet:
Lise öğrencilerinde, anne-baba tutumları, benlik saygısı ve problem çözme yeterliliği üzerindeki etkilerini çeşitli demografik özelliklerle birlikte anlamak araştırmanın temel amacıdır. 209 erkek ve 210 kız lise öğrencisinin katıldığı araştırmada ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır Katılımcılar ebeveynlerinin tutumlarını yüksek düzeyde demokratik, orta düzeyde koruyucu-istekçi, düşük düzeyde de otoriter olarak algılamışlardır. Algılanan demokratik anne-baba tutumunun bireylerin benlik saygısı düzeyleri üzerinde bir etkisinin olmadığı, koruyucu-istekçi ve otoriter anne-baba tutumu algısına sahip katılımcıların ise benlik saygısı algılarının yüksek çıktığı görülmüştür. Katılımcıların algıladıkları demokratik anne-baba tutum düzeyi arttıkça problem çözme becerilerinin düştüğü, koruyucu-istekçi ve otoriter anne-baba tutum düzeyleri arttıkça problem çözme becerilerinin de arttığı tespit edilmiştir. Problem çözme yeterliliği ile benlik saygısı düzeyi arasında bir ilişki saptanamamıştır. Cinsiyet, yaş, okunulan sınıf, çocuk sayısı, kardeşler arasındaki sıralama,  ailedeki yaşayan kişi sayısı, Anne-baba ile birlikte büyüyüp, büyümeme, annenin ve babanın çalışma durumu faktörlerinin anne-baba tutumlarının algılanışı, benlik saygısı düzeyleri ve problem çözme becerileri üzerinde etkili olmadığı görülmüştür. Okul türünün algılanılan koruyucu-istekçi ve demokratik anne-baba tutum düzeyleri, problem çözme becerileri ve benlik saygısı düzeyleri üzerinde etkili olmadığı görülmüştür. Anadolu lisesinde eğitim görenlerin algıladıkları otoriter anne-baba tutum düzeylerinin fen lisesi katılımcılarına oranla daha yüksek olduğu saptanmıştır. Annesi lise, üniversite, yüksek lisans ve üzeri eğitim düzeyine sahip olanların algıladıkları demokratik anne-baba tutum düzeyleri annesi ortaokul eğitim düzeyine sahip olanlara kıyasla daha yüksek olduğu bulunmuştur. Annesi yüksek lisans ve üzeri eğitim düzeyine sahip olanların algıladıkları otoriter anne baba tutum düzeyleri annesi ilkokul eğitim düzeyine sahip olanlara kıyasa daha düşük bulunmuştur. Annesi yüksek lisans ve üzeri eğitim düzeyine sahip olanların problem çözme becerileri annesi ortaokul eğitim düzeyine sahip olanlara kıyasla daha düşük çıkmıştır. Algılanılan koruyucu-istekçi anne baba tutumları ve benlik saygısı düzeylerinin annelerin eğitim düzeyine göre farklılaşmadığı bulunmuştur. Babası üniversite eğitim düzeyine sahip olanların algıladıkları demokratik anne baba tutum düzeylerinin babası ilkokul eğitim düzeyine sahip olanlara kıyasla daha yüksek bulunmuştur. Babası üniversite eğitim düzeyine sahip olanların problem çözme becerileri annesi ilkokul eğitim düzeyine sahip olanlara kıyasa daha düşük çıkmıştır. Algılanılan koruyucu-istekçi anne baba tutumları, otoriter anne baba tutumları ve benlik saygısı düzeyleri babalarının eğitim düzeyine göre farklılık göstermediği sonucuna ulaşılmıştır. Ailesinin ekonomik düzeyi çok iyi olanların algıladıkları otoriter anne baba tutum düzeyleri ailesinin ekonomik düzeyi orta olanlara oranla daha yüksek bulunmuştur. Düşük gelir düzeyine sahip olanların benlik saygısı düzeyleri orta ve yüksek gelir düzeyine sahip olanlara kıyasla daha yüksek olduğu ortaya konmuştur. Katılımcıların algıladıkları koruyucu-istekçi anne baba tutumları, demokratik anne baba tutumları ve problem çözme becerilerinin ailelerinin ekonomik duruma göre farklılaşmadığı ortaya konulmuştur. 

Anahtar Kelimeler :Demokratik Anne Baba Tutumu, Koruyucu-İstekçi Anne Baba Tutumu, Otoriter Anne Baba Tutumu, Benlik Saygısı, Problem Çözme Yeterliliği.

Abstract:
The main purpose of the study is to understand the effects of high school students on parental attitudes, self-esteem and problem solving competence together with various demographic features. The relational screening model was used in the study in which 209 male and 210 female high school students participated. Participants perceived their parents' attitudes as highly democratic, moderately protective-willing, and lowly authoritarian. It was observed that the perceived democratic parental attitude did not have an effect on the self-esteem levels of the individuals, and the self-esteem perceptions of the participants with protective-willing and authoritarian parental attitudes were found to be high. It was found that problem solving skills decreased as the participants' perceived democratic parental attitude level increased, and problem solving skills increased as the protective-willing and authoritarian parental attitude levels increased. There was no relationship between problem solving competence and self-esteem level. It has been seen that gender, age, class attended, number of children, ranking among siblings, number of people living in the family, growing up and not growing with parents, mother and father's working status did not affect perception of parental attitudes, self-esteem levels and problem solving skills. It was observed that school type did not affect perceived protective-willing and democratic parental attitude levels, problem solving skills and self-esteem levels. It was found that the authoritarian parental attitude levels perceived by those studying at Anatolian High Schools were higher than those of Science High School participants. It was found that the perceived democratic parental attitude levels of those whose mothers have a high school, university, graduate and above education level are higher than those whose mothers have a secondary school education level. Perceived authoritarian parental attitude levels by those whose mothers have graduate or higher education; compared to those whose mother had a primary school education level. Perceived authoritarian parental attitude levels by those whose mothers have graduate or higher education; compared to those whose mother had a primary school education level. Problem solving skills of those whose mothers had a master's or higher education level were found to be lower than those whose mothers had a secondary school education. It was found that the perceived protective-willing parental attitudes and self-esteem levels did not differ according to the education level of the mothers. Perceived democratic parental attitude levels of those whose fathers have university education level were found to be higher than those whose fathers had primary school education. The problem solving skills of the students whose fathers had a university education level were found to be lower compared to those whose mothers had primary school education. It was concluded that the perceived protective-willing parental attitudes, authoritarian parental attitudes and self-esteem levels did not differ according to the education level of their fathers. The perceived authoritarian parental attitude levels of those with a very good family economic level were found to be higher than those with medium economic levels. It has been found that those with low income levels have higher self-esteem levels compared to those with middle and high income levels. It was revealed that the participants' perceived protective-willing parental attitudes, democratic parental attitudes and problem solving skills did not differ according to the economic status of the families.

Keywords:DemocraticParentingAttitude, Protective-WillingParentAttitude, AuthoritarianParentAttitude, Self-Esteem, Problem SolvingCompetence.