İlköğretim matematik öğretmen adaylarının kâğıt katlama etkinliklerine dayalı problem kurma süreçlerinin incelenmesi
Investigation of pre-service elementary mathematics teachers problem posing processes based on paper folding activities
Yazar: AYŞE TUĞBA ÇAKAN
Danışman: PROF. DR. BERNA CANTÜRK GÜNHAN ; PROF. DR. BURÇAK BOZ YAMAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / İlköğretim Matematik Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmada ilköğretim matematik öğretmen adaylarının kâğıt katlama etkinliklerini içeren problem kurma süreçlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Belirlenen amaç doğrultusunda araştırma deseni tek bir durum ve analiz birimi içermesi nedeniyle bütüncül tek durum deseni olarak belirlenmiştir. Bu desen kapsamında katılımcı grubu belirlenirken bir durum hakkında derinlemesine çalışmaya imkân veren amaçlı örnekleme yöntemlerinden kolay ulaşılabilir ve ölçüt örnekleme yöntemi birlikte kullanılmıştır. Katılımcılar ege bölgesinde yer alan bir devlet üniversitesinin İlköğretim Matematik Öğretmenliği programı 4. Sınıf öğrencilerinden uzamsal görselleştirme becerisi Sezen Yüksel ve Bülbül (2014) tarafından geliştirilen Uzamsal Görselleştirme Testine göre ortalama veya ortalamanın üstünde olan gönüllü 9 öğretmen adayı şeklinde oluşturulmuştur. Katılımcı grubunun tamamlanmasının ardından görüşme ve doküman incelemesi yöntemlerinin birlikte kullanılacağı bir veri toplama süreci tasarlanmıştır. Tasarlanan bu süreçte öğretmen adaylarına kâğıt katlama ve problem kurmaya dair üç oturumluk tanıtım derslerinin yapılması, 4 ve 5 kişilik gruplar halinde problem kurma uygulamalarının gerçekleştirilmesi, bireysel problem kurma uygulamalarının yapılması ve sürece dair görüşlerin alınması planlanmıştır. Doküman olarak incelenecek olan problem kurma çalışma kâğıtları, Stoyanova ve Ellerton'ın (1996) serbest, yarı yapılandırılmış ve yapılandırılmış şeklinde 3 farklı problem kurma sınıflandırması temel alınarak hazırlanmıştır. Problem kurma süreci ise Ramirez'in (2006) amaç belirleme, problem kurma, problemi çözme ve problemi geliştirme şeklindeki problem kurma modeli dikkate alınarak tasarlanmıştır. Problem kurma uygulamaları ses ve video kayıtlarına alınmış ve araştırmacı tarafından transkriptleri çıkarılmıştır. Veri analizinde transkriptler ve çalışma kâğıtları, Ramirez (2006) tarafından oluşturulan problem kurma modeli temel alınarak incelenerek problem kurma süreçlerine dair döngüler saptanmış; çalışma kâğıtlarında yer alan kurulan problemler ise Özgen vd. (2017) tarafından hazırlanan dereceli puanlama anahtarının (rubrik) yenilenmiş hali aracılığıyla analiz edilmiştir. Yapılan bireysel görüşlerden elde edilen veriler ise içerik analizi yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Öğretmen adaylarının problem kurma süreçleri incelendiğinde ağırlıklı olarak tek döngü gerçekleştirdikleri görülürken; problem kurma ve problem çözme basamakları arasında ek süreç yaşanan durumların da olduğu görülmüştür. Bu duruma ek olarak grup çalışmasında yarı yapılandırılmış türde döngünün tekrar başlatılarak sürecin tekrar ettiği sonucu elde edilmiştir. Türlere göre döngülere bakıldığında serbest türde hem bireysel hem de grup çalışmasında sürecin tek döngü şeklinde tamamlanması sonucu dikkat çekmektedir. Dikkat çeken bir diğer sonuç ise, kurulan problemlerde sınırları en geniş ve dar olan serbest ve yapılandırılmış türlerdeki başarı düzeylerinin yakın olmasıdır. Bu durumun aksine yapılan görüşmelerde yapılandırılmış türde zorluk çekilmesi vurgusu yer alırken nedeninin sınırlılık ile ilişkilendirildiği görülmektedir. Yapılan görüşmelerde katılımcıların, katlamaya dair problem kurarken en fazla kat izlerine odaklandıklarına dair ifadeler yer alırken katlama ile matematiği ilişkilendirme noktasında güçlük çektikleri sonucu da elde edilmiştir. Problem kurma sürecindeki güçlüklerden bir diğerinin ise zihindekileri yazıya aktarma olduğu tespit edilmiştir. Bu doğrultuda gelecek araştırmalarda problem kurma sürecinde kullanılan stratejiler veya süreçteki duyuşsal özelliklerin incelenmesine ek olarak özdeğerlendirme ve akran değerlendirmesi yöntemlerinin de kullanılması önerilebilir.

Abstract:
This study aimed to examine the problem posing processes of pre-service elementary mathematics teachers including paper folding activities. In line with the determined purpose, the research design was determined as a holistic single case design because it includes a single case and unit of analysis. Within the scope of this design, while determining the participant group, the convenience and criterion sampling methods, which are among the purposeful sampling methods that allow in-depth study of a situation, were used together. The participants were formed as 9 volunteer pre-service teachers whose spatial visualization skills were average or above average according to the Spatial Visualization Test developed by Sezen Yüksel and Bülbül (2014) among the 4th grade students of the Elementary Mathematics Teacher Education program of a state university located in the Aegean region. After the completion of the participant group, a data collection process was designed in which interview and document analysis methods would be used together. In this process, it was planned to give three sessions of introductory lessons on paper folding and problem posing to pre-service teachers, to carry out problem posing practices in groups of 4 and 5 people, to carry out individual problem posing practices, and to get their opinions about the process. The problem posing worksheets to be examined as documents were prepared based on Stoyanova and Ellerton's (1996) three different problem posing classifications: free, semi-structured and structured. The problem posing process was designed based on Ramirez's (2006) problem posing model of goal setting, problem posing, problem solving, and problem development. The problem posing practices were audio and video recorded and transcripts were made by the researcher. In the data analysis, the transcripts and worksheets were examined based on the problem posing model created by Ramirez (2006), and the cycles of problem posing processes were determined; the established problems in the worksheets were analyzed through the revised version of the rubric prepared by Özgen et al. (2017). The data obtained from the individual interviews were analyzed using the content analysis method. When the problem posing processes of the pre-service teachers were examined, it was seen that they completed a linear cycle predominantly; however, it was also seen that there were situations where additional processes were experienced between the problem posing and problem solving steps. In addition to this situation, it was found that the process was repeated by restarting the cycle in the semi-structured type of group work. Looking at the cycles according to the types, it is noteworthy that the process was completed linearly in both individual and group work in the free type. Another noteworthy result is that the success levels in the free and structured types, which have the widest and narrowest boundaries in the established problems, are close. In contrast to this situation, the interviews emphasized the difficulty in the structured type, and it is seen that the reason is associated with the limitation. The interviews also concluded that the participants had difficulty associating folding with mathematics, as they focused mostly on fold marks and constructing problems related to folding. Another difficulty in the problem posing process was found to be transferring what was in the mind to writing. In this direction, it is recommended that in future studies, in addition to examining the strategies used in the problem posing process or the affective characteristics in the process, self-assessment and peer assessment methods should also be used.