Asistan hekimlerin akılcı ilaç kullanım ve hasta merkezli yaklaşım özellikleri ve hasta merkezli yaklaşımın akılcı ilaç kullanım üzerine etkisinin araştırılması
Features of assistant doctors' rational drug use and patient-centered approach and investigation of the effect of patient-centered approach on rational drug use
Yazar: MİRAÇ KOÇOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. BURKAY YAKAR
Fırat Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Akılcı ilaç kullanımı = Rational drug use ; Doktorlar = Physicians ; Tıp eğitimi = Education-medical ; Ölçekler = Scales ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaç kullanımını değerlendirme = Drug utilization review ; İntörnlük ve asistanlık = Internship and residency

Özet:
Akılcı ilaç kulanımı (AİK), en uygun ilacın,  uygun süre ve dozda, uygun maliyetle ve kolay bir şekilde sağlanabilmesidir. Hasta Merkezli Yaklaşım (HMY) ise kişinin değerlerine, ihtiyaçlarına, bireysel tercihlerine saygılı ve duyarlı,  hasta değerlerinin ve düşüncelerinin tüm klinik kararlarda rehberlik etmesine olanak sağlayan yaklaşımdır. Bu çalışma Fırat Üniversitesi Hastanesi'nde çalışmakta olan asistan hekimlerin AİK ve HMY özellikleri ve HMY'nin AİK üzerine etkisinin araştırılması amacıyla yapıldı.
Tanımlayıcı-kesitsel türde olan araştırmanın evrenini Elazığ Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde çalışmakta olan asistan hekimler oluşturmuştur. Araştırmaya herhangi bir örneklem yöntemine başvurulmadan, katılmaya gönüllü olan Kasım 2020-Nisan 2021 tarihleri arasında çalışmakta olan 182 asistan hekim dahil edilmiştir. Katılılımcılara sosyodemografik özelliklerini ve AİK ile ilgili bilgi ve tutumlarını değerlendirmek amacıyla 32 sorudan oluşan bir anket ile HMY özelliklerini değerlendirmek amacıyla Hasta Hekim Yönelim Ölçeği (HHYÖ) uygulanmıştır.
Çalışmamıza katılan asistan hekimlerin %53,3'ü (n=97) erkek, %69,4'ü (n=126) dahili branşlardan idi. Hekimlerin hastalarına ayırdıkları süre ile cinsiyet, asistanlık yılı, hekimlik yılı ve asistanlık öncesi çalışma süresi arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmıştır (p<0.05). Reçete yazma oranı daha az olan ve sık karşılaşılan hastalıklar için hazır reçete kullanmadığını bildiren hekimlerin AİK olumlu tutumları daha yüksek saptanmıştır (p<0.05). Katılımcıların HHYÖ total puanı ortalaması 48,5±7,3 idi. Hekimlerin HHYÖ puanı ile yaş, asistanlık yılı, mezuniyet sonrası geçen süre, günlük bakılan hasta sayısı arasında anlamlı ilişki saptanmıştır (p<0.05). AİK olumlu tutum sergileyen hekimlerin HHYÖ puan ortalamaları daha yüksek saptanmıştır.
Sonuç olarak; hasta merkezli yönelimli asistan hekimlerin AİK tutumlarının daha olumlu olduğu saptanmıştır. Bu nedenle hem AİK hem de HMY ile ilgili eğitim ve çalışmalar desteklenmeli ve arttırılmalıdır.
 Anahtar kelimeler: Akılcı ilaç kullanımı, hasta merkezli yaklaşım,  asistan hekim, eğitim

Abstract:
Rational drug use (RDU) is the ability to provide the most appropriate drug, at the appropriate time and dose, at an affordable cost and easily. Patient-Centered Approach (PCA), on the other hand is an approach that is respectful and sensitive to the values, needs, and individual preferences of the person, and that allows patient values and thoughts to guide all clinical decisions. This study was carried out to investigate the RDU and PCA characteristics of resident physicians working at Fırat University Hospital and the effect of PCA on RDU.
	The population of the descriptive-cross-sectional study consisted of assistant physicians working at the Faculty of Medicine of Elazig Fırat University. Without using any sampling method, 182 assistant physicians working between November 2020 and April 2021, who volunteered to participate in the study were included. The Patient Physician Orientation Scale (PPOS) was applied to the participants in order to evaluate their sociodemographic characteristics and their knowledge and attitudes about RDU, with a questionnaire consisting of 32 questions.
Our study of the resident physicians participating in 53.3% (n=97) were male and 69.4% (n=126) were from internal medicine branches. A statistically significant relationship was found between the time physicians spared for their patients and gender, residency years, years of practice, and duration of work before residency (p<0.05). Physicians with less prescribing rate and who reported that they did not use ready-made prescriptions for common diseases were found to have higher positive attitudes towards RDU (p<0.05). The mean total score of the participants' PPOS was 48.5±7.3. A significant correlation was found between physicians' PPOS score and age years of residency, time passed after graduation and the number of patients cared for daily (p<0.05). Physicians with a positive attitude towards RDU had a higher mean score of PPOS.
As a result, it was determined that patient centered resident physicians had more positive RDU attitudes. For this reason, training and studies related to both RDU and PCA should be supported and increased.
Keywords: Rational drug use, patient centered approach, resident physician, education.