Tedbîru'l-Mütevahhid ve Hayy b. Yakzân'ın Tekâmül kavramı ekseninde karşılaştırılması
The comparison of Tedbīr al-Mutawahhid and Hayy İbn Yaqdhan on the axis of the Concept of Takāmul
Yazar: ALİ KEMAL GENÇ
Danışman: DOÇ. DR. SELAHATTİN AKTİ
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy

Özet:
İnsanın nihaî mutluluğa erişim süreci olarak görülebilen tekâmül meselesi birçok
İslâm düşünürünün ilgisini çekmiştir. İnsanın maddî ve manevî olmak üzere iki varlık
alanına ait yönü bulunmaktadır. Tekâmül, bir bakıma insanın maddî âlemden uzaklaşarak
manevî olana yakınlaşması manası taşımaktadır. Tekâmül süreci, insanın iki varlık alanına
ait olan yapısından kaynaklı olarak birtakım problemleri içermektedir. Manevî olana
yakınlaşmanın önünde engel oluşturan maddî âleme ait unsurlar, bu problemlerin ana
kaynağı olarak görülmektedir. Tekâmül sürecinin sonunda insanın, bu unsurları hayatının
merkezinden uzaklaştırarak nihaî mutluluğa erişebilmesi gerekmektedir.
İslâm felsefesi geleneğinin önemli isimlerinden olan İbn Bâcce ve İbn Tufeyl,
tekâmül kavramı çerçevesinde eserler ortaya koyarak, insanın fiziki âlemde erişebileceği en
yüksek yetkinlik mertebesi hakkında görüşler geliştirmişlerdir. İbn Bâcce, Tedbîru'lMütevahhid isimli eserinde nihaî mutluluğa ulaşabilmek için toplumdan kendini
soyutlayarak yalnız kalan mütevahhid insanın tekâmülünü ele almaktadır. İbn Tufeyl ise,
Hayy b. Yakzân isimli eserinde tek başına olan yalnız bir insanın kendi kendini yönetmesi
suretiyle yetkinliğini elde etmesini incelemektedir. Bu eserlerin karşılaştırmalı olarak
incelenmesi, her iki filozofun da insanın tekâmülüne yönelik görüşlerinin birbiriyle
ilişkilendirilerek ele alınmasına olanak sağlamaktadır.
Anahtar Kelimeler: Tekâmül, İbn Bâcce, İbn Tufeyl, Tedbîru'l-Mütevahhid, Hayy
b. Yakzân

Abstract:
The issue of tekāmul, which can be seen as the process of human access to ultimate
happiness, has attracted the attention of many Islamic thinkers. The human being has two
aspects belonging to two spheres of existence, material and spiritual. Tekāmul, in a sense,
the human being moves away from the material realm and gets closer to the spiritual one.
The process of tekāmul involves, some problems arising from the structure of human beings
belonging to two spheres of existence. The elements in the material world, which are
obstacles to getting closer to the spiritual, are seen as the main source of these problems. At
the end of the process of tekāmul, man should be able to achieve ultimate happiness by
removing these elements from the centre of his life.
Ibn Bājja and Ibn Tufayl, who are important figures of the Islamic philosophical
tradition, developed works within the framework of the concept of tekāmul and developed
views on the highest level of competence that human beings can reach in the physical world.
Ibn Bājja, in his work entitled Tedbīr al-Mutawahhid, deals with the tekāmul of the human
who isolates himself from society in order to reach ultimate happiness. Ibn Tufayl, on the
order hand, in his work Hayy İbn Yaqdhan, analyses a lonely person's attainment of
competence through self-government. A comparative analysis of these works enables the
views of both philosophers on human's tekāmul to be discussed in relation to each other.
Keywords: Tekāmul, Ibn Bājja, Ibn Tufayl, Tedbīr al-Mutawahhid, Hayy Ibn
Yaqdhan