Sosyal bilgiler dersi "Tarihe Yolculuk" ünitesi ile öğrencilerin bilişsel yapılarının ve kavramsal gelişim süreçlerinin incelenmesi
Researching of students' cognitive structures and conceptual development process with the unit of– Journey to History- in social studies lesson
Yazar: AYŞE GÜVEN
Danışman: DOÇ. DR. TUĞBA CEVRİYE ÖZKARAL
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
İlköğretim kademesi derslerinden olan sosyal bilgiler dersi disiplinler arası bir dal olmasından dolayı içerik ve kavramlar yönünden zengin bir derstir. Bu sebeple kavram öğretimi konusu sosyal bilgiler dersi için büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada 6. sınıf öğrencilerinin "Tarihe Yolculuk" ünitesine ilişkin bilişsel yapılarının incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla ünite içerisinde yer alan kurultay, kut inancı, Gök Tanrı inancı, ikili teşkilat, töre, ordu millet, kurgan, balbal ve yuğ kavramları anahtar kavramlar olarak belirlenmiştir. 
Veri toplama aracı olarak kelime ilişkilendirme testinin (KİT) kullanıldığı bu araştırmanın çalışma grubu 2023-2024 eğitim-öğretim yılı 1. Dönem Bursa ili Yıldırım ilçesine bağlı bir devlet okulunun 6. sınıf öğrencileridir. 11-13 yaş aralığındaki 22 kız 13 erkek öğrenciden oluşan 35 öğrencinin katıldığı çalışmada okul ve öğrenci seçiminde kolay ulaşılabilir ve elverişli örneklem yöntemi izlenerek araştırmacının görev yaptığı okulun öğrencileri seçilmiştir. 
Çalışmada boylamsal tarama yöntemi kullanılmıştır. Araştırılmak istenen özelliklerin zamana göre değişim ve gelişimini belirlemek amacıyla kelime ilişkilendirme testi, konu anlatımı öncesinde öğrencilerin ön bilgilerini tespit etmek ve ilk zihinsel çağrışımlarını yoklamak amacıyla ön test olarak uygulanmıştır. Üç haftalık ders anlatımı ve uygulanan çeşitli kavram öğretim teknikleri sonucunda aynı kelime ilişkilendirme testi tekrar uygulanmış ve iki test arasındaki sonuçlar analiz edilmiştir. Verilerin analizinde betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Katılımcıların anahtar kavramlara yönelik cevaplarının tekrarlanma sıklığına göre frekans tabloları oluşturulmuştur. Ayrıca kavramlar arasındaki anlamsal yakınlığı göstermek ve katılımcıların bilişsel yapısında beliren şemaları somutlaştırmak amacıyla her bir kavram için kavram ağları oluşturulmuştur.
Anahtar kavramların yüzeysel hatırlama düzeyinde bir çağrışım ürünü olmadığından emin olmak ve cevap olarak üretilen kelimelerin kavramlarla ilişkilendirilmesinin gözlenmesi amacıyla katılımcıların kelime ilişkilendirme testinde oluşturduğu cümleler de analiz edilmiştir. Belirlenen kategorilerde ele alınan cümleler kavramlara yönelik yanılgıların ve kavramın bilimsel tanımına uygun olup olmadığının tespitine katkı sağlamıştır.
Sonuç olarak uygulanan ön test ile öğrencilerin kavramlara yönelik yanılgıları ve eksik bilgileri tespit edilmiştir. Ders sürecinde kavram öğretimini kolaylaştıran yöntem ve tekniklerden yararlanarak öğrencilerin kavramları tanıması, yanlış öğrenmelerinin doğruyla değiştirilmesi, öğrenilen kavramın farklı tanımlarla ifade edilmesi sağlanmıştır. Son test verilerine bakıldığında hem üretilen cevap kelime ve cümle sayılarının arttığı hem de kavramlara dair bilimsel doğruluğu yüksek ilişkilendirmelerin yapıldığı tespit edilmiştir. Kelime ilişkilendirme testinin diğer derslerde de kullanılması ve kavram öğretimi konusuna gereken özenin gösterilmesi önerisinde bulunulmuştur.

Abstract:
The social studies course, which is one of the primary school level courses, is a rich course in terms of content and concepts because it is an interdisciplinary branch. For this reason, the subject of concept teaching is of great importance for the social studies course. In this study, it is aimed to examine the cognitive structures of 6th grade students regarding the unit "Journey to History". For this purpose, the concepts of congress, belief in Kut, belief in Sky God, dual organization, tradition, army nation, kurgan, balbal and yuğ in the unit were determined as key concepts.
The study group of this research, in which the word association test (WAT) was used as the data collection tool, was the 6th grade students of a public school in the Yıldırım district of Bursa province in the 1st Term of the 2023-2024 academic year. In the study in which 35 students, 22 girls and 13 boys between the ages of 11-13 participated, the students of the school where the researcher worked were selected by using the easily accessible and convenient sampling method in school and student selection.
The longitudinal scanning method was used in the study. In order to determine the change and development of the features to be investigated over time, the word association test was applied as a pre-test to determine the students' prior knowledge and to examine their first mental associations before the subject explanation. After three weeks of lesson explanation and various concept teaching techniques, the same word association test was applied again and the results between the two tests were analyzed. Descriptive analysis method was used in the analysis of the data. Frequency tables were created according to the frequency of repetition of the participants' answers to the key concepts. In addition, concept networks were created for each concept in order to show the semantic closeness between the concepts and to concretize the schemes that emerged in the participants' cognitive structure.
In order to ensure that key concepts were not products of association at the superficial level of recall and to observe the association of words produced as answers with concepts, the sentences created by the participants in the word association test were also analyzed. The sentences considered in the determined categories contributed to the determination of misconceptions about the concepts and whether the concept was in accordance with its scientific definition.
As a result, the students' misconceptions and missing information about the concepts were determined with the applied pre-test. By using methods and techniques that facilitate concept teaching during the course, students were able to recognize the concepts, change their incorrect learning with correct ones, and express the learned concept with different definitions. When the post-test data were examined, it was determined that both the number of produced answer words and sentences increased and scientifically accurate associations were made about the concepts. It was suggested that the word association test should be used in other courses and that the necessary attention should be paid to the subject of concept teaching.