Kent içerisinden geçen su ögelerinin değişen algısı: Porsuk nehri analizi
Changing perception of water elements passing through the city: Porsuk river analysis
Yazar: NECMİYE SEÇİL YOLALAN
Danışman: PROF. DR. AYŞEN ÖZTÜRK ; DR. ÖĞR. ÜYESİ EBRU BİNGÖL
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Algı = Perception ; Eskişehir = Eskişehir ; Kentsel mekan = Urban space ; Mekan dizimi analiz yöntemi = Space syntax analysis method ; Porsuk Nehri = Porsuk River

Özet:
İnsanoğlu yerleşik düzene geçtiği andan itibaren çoğunlukla su kenarlarına yerleşmiş ve medeniyetlerini bu doğal tektonik ile iç içe kurmuşlardır. Suyu, gündelik hayatlarında taşıma, ticaret ve temel yaşamsal ihtiyaçları için kullanmışlardır. Kentlerin oluşum ve gelişim süreçlerinde, su ögesi önemli bir belirleyici olmuştur. 
Bu çalışmada örneklem alanı olarak Eskişehir kenti ve Porsuk nehri ilişkisi seçilmiştir. Kentin kuruluşuna ve gelişimine bakıldığında nehir, kentin merkezinden geçmiş ve sosyo-ekonomik yapısında önemli bir belirleyici olmuştur. Porsuk Nehri üzerine baraj inşa edilene kadar birçok kez taşmış olmasına rağmen kent halkı, Porsuk ile uzlaşmacı bir şekilde yaşamış, kıyısına yalılar ve iskeleler inşa etmiş, ulaşımını sağlamıştır. Suyun içerisine kurulan değirmenler ilk ticari nüveleri oluşturmuştur. Geçmişte Porsuk Nehri'ne açılan tüm yollar, suyun her yerden algılanmasına olanak tanımıştır. Şehirleşme süreci içerisinde, kat mülkiyeti kanunun çıkması ile su kenarındaki yalılar, yerini yüksek katlı apartmanlara bırakmıştır. Bu apartman dizileri, su ve kent arasında bir sınır haline gelerek, suyun algısını önemli ölçüde azaltmıştır. Bu çalışma, Porsuk Nehri'nin kent ve kentli ile kurduğu ilişkinin değişen algısını tespit etmek amacıyla yapılmıştır.  
Öncelikle, suyun yaya olarak kent içerisindeki algılanabilirliğinin tespiti için, Porsuk Nehri'ni dik kesen ve kullanıcı yoğunluğunun yüksek olduğu sokaklar mekan dizim yöntemi kullanılarak belirlenmiştir. Daha sonra mekan dizim yöntemi ile belirlenen sokaklardan Porsuk Nehri'nin algılanabilirliği, seri görüş analizi ile ortaya çıkartılmış ve toplanan bilgiler kentsel mekan algısı literatüründen oluşturulan on iki kavram üzerinden değerlendirilmiştir. Sonuç olarak kentler ile su ögelerinin daha bütüncül bir ilişki içinde olmalarının önemi üzerinde durulmuş ve kentteki su algısını artırabilecek öneriler sunulmuştur.

Abstract:
From the moment that human beings settled down, they mostly settled near waters and established their civilizations intertwined with this natural tectonic. They used water for transportation, trade and basic vital needs in their daily lives. Water element has been an important determinant in formation and development processes of cities. 
In this study, Eskişehir and Porsuk relations were chosen as sample area. Considering the development of city, river passed through center of city and became an important determinant in its socio-economic structure. Despite the fact that it overflowed many times before dam was built on Porsuk, inhabitants of city lived in compromise with Porsuk, built mansions, piers on its shore, and provided transportation. Mills built into water formed first commercial cores. In the past, all roads allowed river to be perceived from everywhere. With enactment of property law, mansions were replaced by multistorey apartments. These apartment series have significantly reduced perception of water. This study was carried out in order to determine changing perception of Porsuk's relationship with citizens. 
First of all, in order to determine perceptibility of water in city, streets with high user density were determined by using spatial syntax. Later, perceptibility of Porsuk from determined streets was revealed by serial vision analysis and collected information was evaluated through twelve concepts created from urban space perception literature. As a result, importance of a more holistic relationship between cities and water elements has been emphasized and suggestions that can increase perception of water in the city have been presented.