Erken müdahale uygulama örneği: Bireyselleştirilmiş aile hizmet planı (BAHP)
The practice sample of early intervention: Individualized family service plan (IFSP)
Yazar: RAHİME GÖKBOĞA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE TUBA CEYHUN
Biruni Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Özel Eğitim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aile = Family ; Aile içi ilişkiler = Family relations ; Bireyselleştirilmiş aile hizmet planı = Individualized family service plan ; Ebeveyn-çocuk ilişkisi = Parents-child relation ; Erken müdahale eğitim programı = Early intervention educational program ; Çocuk gelişimi = Child development ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bireyselleştirilmiş Aile Hizmet Planı (BAHP), çocuğun ve ailesinin alacağı erken müdahale hizmetlerinin ana hatlarını ortaya koyan yazılı bir dokümandır; 3 yaşından daha küçük çocuklar ve ailelerinin eğitim, sosyal ve sağlık alanlarındaki ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik olarak geliştirilmektedir. Amerika Birleşik Devletleri'nde ve diğer birçok ülkede, özel eğitim hizmetlerine gereksinimi olduğu belirlenen ve akranlarına kıyasla gelişimsel gerilik gösteren ya da risk faktörüne sahip, doğumdan 3 yaşa kadar olan her çocuk ve aileleri için BAHP hazırlanması zorunludur. Ülkemizde ise yazılı yönetmelik, kanun ve yasalara bakıldığında "erken müdahale programlarına/uygulamalarına" yönelik belirgin bir düzenlemenin olmadığı görülmektedir. Bu kapsamda planlanan çalışmada, özel gereksinimi olan üç çocuk ve ailelerine yönelik hazırlanan BAHP'ın; çocukların gelişimini desteklemedeki önemini ve yetersizliği bulunan çocuklara sahip ailelerin gereksinimlerine ve dinamiklerine önemli katkılar sağlayabileceğini ortaya koymak amaçlanmıştır. 

Araştırma, BAHP uygulaması sürecinin incelenmesi amacıyla araçsal durum çalışması olarak planlanmıştır. Araçsal durum çalışmalarında önemli olan; durumun süreci, yapısı ve uygulanan faaliyetlerdir. Araştırmada, erken çocuklukta müdahale yöntemlerinden aile merkezli uygulamalar kapsamında hazırlanan BAHP uygulamasının çok boyutlu ve derinlemesine incelenmesi hedeflenmiştir. Bu bağlamda araştırma sürecinde; standart testler, görüşme, gözlem, doküman incelemesi ile veri ve yöntem çeşitlemesi yapılmıştır. Elde edilen veriler ile ilgili katılımcılardan teyit alınarak verilerin doğruluğunun katılımcılara onaylatılması amaçlanmıştır. Birden fazla veri kaynağının analizi ve veri üçgenlemesi (gözlem, bireysel görüşmeler ve doküman inceleme) yapılarak kanıtları doğrulama fırsatı yakalanmıştır. 

Çalışmada öncelikle ailelere, aile merkezli erken müdahale hizmetleri ve BAHP'ın uygulanması ile ilgili gerekli bilgilendirmeler yapılmıştır. Ailelerin gönüllü katılım onayı alınarak; görüşmelerde aile görüşme formu kullanılmış, çocuklar ve aileleri ile ilgili detaylı bilgiler elde edilmiştir. Çocukların gelişim düzeylerini belirlemek için ayrıntılı gelişimsel değerlendirmeler (Ankara Gelişim Tarama Envanteri (AGTE) ve Bayley III Bebek ve Küçük Çocuklar için Gelişim Ölçeği) yapılmıştır. AGTE'de ailenin verdiği yanıtları desteklemek için doğrudan çocuğa uygulanan bir değerlendirme yöntemi olan Bayley III kullanılmıştır. Böylece çocukların bilişsel, motor, dil ve konuşma, öz-bakım ve psiko-sosyal gelişimi ile ilgili becerilerindeki düzeyleri tespit edilmiştir. Ayrıca, gereksinimlerini belirlemek için ailelere Aile Gereksinimlerini Belirleme Aracı (AGBA) uygulanmıştır. 

Elde edilen değerlendirmelerden yola çıkılarak, çocuklar ve aileleri için işlevsel olduğu kararlaştırılan hedefler belirlenmiştir. Araştırmada her aile için BAHP ekipleri kurulmuş ve bu ekiplerde aileler başta olmak üzere, psikolog, özel eğitim öğretmeni, çocuk gelişimi uzmanı, fizyoterapist, dil ve konuşma terapisti ve vaka koordinatöründen oluşan toplam 11 alan uzmanı yer almıştır. Gereksinim alanlarındaki farklı disiplinlerden uzmanların ve ailelerin dahil olduğu ekip ile BAHP hazırlanmış ve uygulanmıştır. Ailelere ve çocuklara, uygulama öncesinde yapılan değerlendirmeler, araştırma sonucunda (altı ay sonra) yeniden uygulanmıştır. Böylece, araştırmanın etkililiğini değerlendirme fırsatı yakalanarak, çocukların gelişimsel yönden kazanımları ile ailelerin değişen gereksinimleri tespit edilmiştir. Ayrıca araştırma sonunda uygulanan görüşme soruları ile ailelerin ve uzmanların araştırmaya yönelik görüşleri alınmış; görüşmeler, katılımcıların bakış açısını anlamaya olanak tanımıştır. 

Araştırmanın bulgularında, uygulama öncesinde ve sonrasında yapılan değerlendirmeler ile çocukların gelişimsel süreçlerine olumlu etkisi olduğu, ailelerin gereksinim duydukları konuların desteklenebildiği ve azaldığına dair sonuçlar ortaya koyulmuştur. Yapılan tüm değerlendirmeler ve sonuçlar grafikler yoluyla gösterilmiştir. Aynı zamanda çalışmaya doğrudan katılım gösteren farklı disiplinlerden alan uzmanı olan ekip üyeleri ile ailelerin, uygulanan hizmetler ve BAHP hakkındaki görüşleri değerlendirilmiştir. 

Anahtar Kelimeler: Bireyselleştirilmiş Aile Hizmet Planı, aile merkezli erken müdahale, erken müdahale.

Abstract:
The Individualized Family Service Plan (IFSP) is a written document outlining the early intervention services that the child and family will receive, and is developed to meet the educational, social and health needs of children younger than 3 years old and their families. In the United States and many other countries, IFSP preparation is mandatory for all children from birth to 3 years of age, who are determined to need special education services and who have developmental delays or risk factors compared to their peers. In our country, when we look at the written regulations, laws and legislations, it is seen that there is no clear legislations for "early intervention programs/applications". The context of planned study is aimed to reveal the importance of the Individualized Family Service Plan (IFSP) prepared for three children with special needs and their families, for supporting the development of children and which can contribute significantly to the needs and dynamics of families with children who special needs.

The research was planned as an instrumental case study in order to examine the process of IFSP practices. The most important things were the process, structure and activities of the situation in the instrumental case studies. In this research, it was aimed to examine the IFSP application, which is prepared within the scope of family-centered practices, that is one of the early childhood intervention methods, in a multidimensional and in-depth manner. In this context, during the research process; standard tests, interview, observation, document review and data and method variation were made. It was aimed to confirm the accuracy of the data by obtaining confirmation from the participants about the obtained data. The opportunity to verify the evidence was obtained by analyzing multiple data sources and data triangulation (observation, individual interviews, and document review).

In this study, first of all, the families were informed about the family-centered early intervention services and the implementation of the Individualized Family Service Plan. The consent of the families for voluntary participation about the children and their families were obtained. In addition to this, the family interview form was used for the detailed information. Detailed developmental assessments were made using the Ankara Developmental Screening Inventory (ADSI), and The Bayley Scales of Infant and Toddler Development, Third Edition (Bayley-III) to determine the developmental levels of the children. Bayley III was used to support the family's responses in ADSI, as it was administered directly to the child. Thus, the levels of children's cognitive, motor, language and speech, self-care and psycho-social development skills were determined. In addition, the Family Needs Survey (FNS) was applied to families to determine their needs. 

Based on the evaluations obtained, goals that were determined to be functional for children and their families were determined. In the study, IFSP teams were established for each family, and a total of 11 field experts, consisting of psychologists, special education teachers, child development specialists, physiotherapists, speech and language therapists, and case coordinators, took part in these teams. IFSP was prepared and implemented with a team of experts from different disciplines and families in the field of need. Evaluations made to families and children before the application were re-applied as a result of the research (six months later). Thus, by taking the opportunity to evaluate the effectiveness of the research, the developmental gains of children and the changing needs of families were determined. In addition, with the interview questions applied at the end of the research, the opinions of families and experts on the research were taken; The interviews allowed the participants to understand their point of view.

In the findings of the study, it was revealed that the evaluations made before and after the application had a positive effect on the developmental processes of the children, and that the issues that families needed were supported and decreased. All evaluations and results are shown in graphics. At the same time, the opinions of the team members and families, who are field experts from different disciplines, who directly participated in the study, about the services applied and IFSP were evaluated.

Keywords: Individualized Family Service Plan, family-centered early intervention, early intervention.