Hadislerde tashîf ve tahrîf
The miswriting and the misreading in hadiths
Yazar: AHMET  TAHİR DAYHAN
Danışman: PROF.DR. CEMAL SOFUOĞLU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Din = Religion

Özet:
ÖZET Bu çalışma, Hadis İlmi Metodolojisine ait eşanlamlı iki kavram olan "tashîf" ve "tahıîf üzerine yapılmış bir araştırmadır. Bu iki terimin tanımı, İslâm Bilim Tarihinde ortaya çıkış sebepleri, kullanım şekilleri, hadislerin sened ve metinleri üzerindeki tesiri üzerinde yapılan inceleme sonucunda elde edilen bulgular biraraya getirilmiştir. îbn Hacer el-Askalânî (ö. 852/1448)'den önce "tashîf' ve "tahrif' ıstılahları arasında ayırım yapan hiçbir muhaddis bulunmamaktadır. Harflerin noktalaraıda, harekelerinde ya da yazı karakterlerinde olsun; kelime üzerindeki herhangi bir değişiklik sadece "tashîf olarak tanımlanmıştır. îmam Şafiî (ö. 204/819) ve Ahmed b. Hanbel (ö. 241/855)'den, Îbnü's-Salâh (ö. 643/1245) ve Zehebî (ö. 748/1347)'ye kadar belli başlı muhaddisler arasında böyle bir ayırıma lüzum gören olmamıştır. Îbn Hacer'den sonra ise, talebesi Sehâvî (ö. 902/1497)'nin ve daha sonra San'ânî (ö. 1182/1768)'nin tercih ettikleri ve çoğunluğu teşkil eden muhaddislerin kullanımına uygun düşen tarife göre tashîf; "Bir kelimenin, belli bir şekilden başka bir şekle dönüştürülmesine'' denir. Bu tarif, hem hadis metninde, hem de hadisin senedindeki râvî isimlerinde vuku bulan (harfler birbirine benzesin benzemesin) bütün tağyir ve tebdil şekillerine şâmil olması bakımından genel kabul görmüştür. îbn Hacer'in sözü edilen ayırımı ise "Nüzhetü'n-Nazar"da geçtiği şekliyle şöyledir: "Lafzın siyakında yazılış biçimi aynı kalmakla birlikte, harf ya da harflerdeki değişim, noktalamaya nisbetle musahhaf, şekle nisbetle muharref adım alır". Bu cümle içinde zikri geçen "şekl" ile, "hareke"nin mi yoksa "harf karakteri"nin mi kastedildiği bazı alimler tarafından tartışmaya açılmış, gerek tarifteki kapalılık ve gerekse tarif sahibinin eserlerinde gözlemlenen kaideye ters kullanım nedeniyle sözkonusu ayrıma itibar edilmemiştir. Tashîf ve Tahrif üzerine hadis ilimleri açısından derinlemesine bir tetkikten ibaret olan tezimiz üç ana bölümden oluşmaktadır, ilk bölümde terimin tarihî sürece uygun olarak tanımı ele alınmış, linguistik tahlillere girilmiş, kadîm eserlerden verilen örneklerle hadis metinleri üzerindeki etkileri ortaya konmuş; ikinci bölümde tashîfin çeşitleri ve sebeplerine yer verilmiş, üçüncü bölümde ise tashîfin özellikle sened ricaline ve cerh-ta'dîl lafızlarına yönelik menfî tesirinden, hadis râvîlerini değerlendirme konusundaki olumsuz etkilerinden bahsedilmiştir. IV

Abstract:
ABSTRACT The present dissertation is a scientific study on two synonymous term; "misreading" and "miswriting" (al-tashif and al-tahrif) in methodology of Hadith. It delves into the description of the terms above, the ways and reasons of their emergence in the History of Islamic Sciences, the fields which both term is used, and their effect on the transmission chain (isnad) and the text (mata) of hadiths. Before Ibn Hajar al-Asqalani (d. 852/1448), there has been no muhaddith who made distinction between the "al-tashif' and "al-tahrif. Only any alteration in a word, whether it be on its points or vowels or characters, is described as "al-tashif. No one of eminent muhaddiths from al-Shafi (d. 204/819) and Ahmad b. Hanbal (d. 241/855) to Ibn al-Salah (d. 643/1245) and al-Dhahabi (d. 748/1347), has seen such a distinction as necessary. After Ibn Hajar, the description of al-tashif which is preferred by his disciple al-Sakhawi and later on al-San'ani and also corresponds with the usage of the majority of muhaddiths has been as: "changing the certain form of a word into another one". This description was accepted by the majority in that it includes all kinds of alteration and change which took place in both the text and the name of transmitters of hadiths (no difference whether it has been a formal likeness between the letters or not). And the distinction in question made by Ibn Hajar is: "The form in which a word is written remains same, yet any alteration in letter or letters is named as al-musahhaf in proportion to points, and al-muharraf to form". What it is meant by "form" in the sentence above (vowel-point or letter type) had been discussed by some scholars; but the distinction in question did not gain any regard because of both the obscurity in the definition and the irregular usage found in the works of whom he makes the definition. The present doctoral thesis containing detailed investigations and conclusions on al-tashif and al-tahrif in terms of the usul al-hadith (principles of the prophetic tradition) consists of three main parts. The first part deals with the description of both terms according to the historical process and makes linguistic analyses on them and indicates the effects of the terms on the text of hadiths; and the second focuses on Ihe varieties and reasons of al-tashif; and the third and last part discusses the negative effects of al-tashif on names of hadith transmitters and expressions that have been used in criticism of transmitters (al-jarh wa'1-ta'dil) by the muhaddiths.