Epilepsi hastalarında levetirasetam monoterapisinin kemik yoğunluğuyla ilişkisi
Relationship between bone mineral density and levetiracetam monotherapy in epilepsy patients
Yazar: SALİM TANER GÖZÜKIZIL
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP AYDIN ÖZEMİR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Nöroloji = Neurology
Dizin: Antikonvülsanlar = Anticonvulsants ; Epilepsi = Epilepsy ; Kemik dansitesi = Bone density ; Levetirasetam = Levetiracetam ; Tedavi = Treatment

Özet:
AMAÇ
Epilepsinin ve epilepsi tedavisine yönelik ilaçların kemik mineralizasyonuna ve kalsiyum metabolizması üzerine etkileri olduğuna dair kanıtlar giderek artmaktadır. Levetirasetamın (LEV) kemik metabolizmasına etkisi belirsiz olmaka birlikte az sayıda çalışmada tartışmalı sonuçlar elde edilmiştir.
Bu çalışma ile değişik sürelerle LEV monoterapisi almakta olan epilepsi hastalarında kemik mineral yoğunluklarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
MATERYAL VE METOD
Çalışmaya, monoterapi olarak 6 ay veya daha fazla süre ile LEV kullanan, ancak daha önce başka bir antiepileptik ilaç (AEİ) veya kemik metabolizması üzerinde olumsuz etkide bulunduğu kanıtlanmış ilaç kullanımı olmayan ve osteoporoz açısından major risk faktörü bulunmayan 18 yaş ve üzerindeki 48 hasta dahil edilmiştir. Hastaların kemik yoğunlukları dual enerji x-ray absorbsiyometri (DEXA) ve biyokimyasal işaretleyicileri ile kesitsel olarak değerlendirilmiş ve elde edilen sonuçlar ile hastaların LEV kullanım süreleri, dozu, klinik parametreleri, arasındaki ilişki incelenmiştir.
BULGULAR
Yaş ortalaması 32.56±13.27 (min:18, maks:67) olan hastaların 20'si (%41.7) kadın, 28'i (%58.3) erkekti ve epilepsi başlangıç yaşları ortalama 28,1±13,4 (min:10, maks: 64) idi. LEV kullanım süresi ortalama 2,74±2,69 (min:0,5, maks:10) yıldı ve günlük LEV kullanım dozları ortalama 1041,67±393,88 (min:500, maks:3000) idi.
Osteopeni ve osteoporoz sıklığı; L1-L4 T skorlarına göre sırasıyla %40,4 ve %6,4, L2-L4 T skorlarına göre %42,6 ve %8,5 femur boynu T skorlarına göre osteopeni oranı %36,2, femur total T skorlarına göre osteopeni oranı %14,9 olarak saptanmış olup femur T skorlarına göre osteoporoz saptanmamıştır.
Epilepsi başlama yaşı ile lomber ve femur boynu bone mineral density(BMD), T skoru, serum kalsiyum değerleri arasında ters yönlü istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmıştır. Başlangıç jeneralize tonik-klonik (JTK) nöbet sıklıkları yılda 2 ile 11 arasında olanların düzeltilmiş kalsiyum değerleri, sıklıkları yılda 2'nin altında olanların değerlerinden istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düşük bulunmuştur.
Son JTK nöbet sıklıkları yılda 2 ve üzerinde JTK nöbet sıklığı olan grupta istatistiksel anlamlı olarak kemik skorları daha iyi saptanmıştır.
LEV kullanım süresi 1 yılın altında olanların, 1 yılın üstünde olanlara göre lomber vertebra BMD ve T skorları istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düşük bulunmuştur. Ayrıca LEV kullanım süresi 1 yılın altında olanların, kullanım süresi 1 ile 5 yıl arasında olanlara göre de bu skorlarının istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düşük olduğu bulunmuştur. Bu anlamlılığın tüm lomber vertebra skorları açısından yaş ve cinsiyet ile etkilenmediği görülmüştür. LEV 1 yılın altında kullananların lomber skorları, 5 yıl üzerinde kullanalara göre düşük olsa da istatistiksel olarak anlamlılık saptanmamıştır.
Kan değerleri açısından bakıldığında LEV kullanım süresi 1 yılın altında olanların düzeltilmiş kalsiyum değerleri, 1 yılın üstünde olanların değerlerinden istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur.
SONUÇ
Bu çalışma ile diğer bazı çalışmalarda olduğu gibi LEV'in belirli süre kullanım sonrasında lomber düzeyde kemik dansitometrisi üzerinde koruyucu etkisi gösterilmiştir. Diğer çalışmalardan farklı olarak; hastaların son değerlendirilmelerinde JTK nöbetleri sık olanlarda nöbetleri daha nadir olanlara göre lomber kemik dansitometri ölçümlerinin daha iyi olduğu görülmüştür. Ayrıca hastaların epilepsi başlama yaşı arttıkça lomber skorlardaki düşüş dikkati çekmiştir.
Anahtar Kelimeler: Levetirasetam, epilepsi, kemik mineral yoğunluğu

Abstract:
INTRODUCTION AND AIM
Evidence on the effects of epilepsy and antiepileptic drugs (AED) on bone mineralization and calcium metabolism are increasing. Effects of levetiracetam (LEV) on bone health are not clear and few studies show controversial results.
The aim of this study is to define the bone density of epilepsy patients, using LEV for different periods.
MATERIALS AND METHODS
48 patients with epilepsy were included into the study who were taking LEV for more than 6 months and no use any other AED or other drugs which can be harmful to bone health. All patients were older than 18 and they had no other risk factors for osteoporosis. Bone density of patients were evaluated with dual energy x ray absorbsiometry (DEXA) and with biochemical markers by cross-sectional study. The results were examined with duration, dose of LEV consumption and clinical parameters.
RESULTS
The mean age of the patients was 32.56+/-13.27 (min:18, max:67) and %41,7 of them(20/48) were female, %58,3 of them(28/48) were male. The mean onset age of epilepsy was 28,1+/-13,4(min:10, max:64). Average LEV period of consumption was 2,74+/- 2,69 years(min:0,5, max:10) and mean dose of daily LEV was 1041,67+/- 393,88 mg (min:500 max:3000).
The frequency of osteoporosis and osteopenia; according to L1-L4 T scores were calculated as %40,4 and %6,4, according to L2-L4 score %42,6 and %8,5 respectively. Femur collum T score osteopenia frequency was %36,2 and according to femur, total T score osteopenia frequency was %14,9. Osteoporosis was not determined by femur scores.
Statistically inverse significant inverse correlation was determined between the onset age of epilepsy and lomber femoral collum BMD, T score and serum calcium level.
The corrected calcium levels of patient having 2-11 GTC seizure per year before treatment were significantly lower than those of patients with less than 2 GTC seizure per year.
Bone scores were statistically significant in two or more GTC seizure per year group.
Lomber vertebra T scores found statistically lower in group of LEV consumption shorter than 1 year compared to the group longer than 1 year. This significance was not correlated with age or gender. From the point of corrected calcium levels, LEV consumption shorter than 1 year group's calcium levels were statistcally higher compared to longer than 1 year group. LEV usage duration shorter than 1 year group had statistically lower scores from LEV usage duration of 1-5 years. Lomber vertebra scores found lower in group of LEV usage duration lower than 1 year from LEV usage duration of longer than 5 years but not statistically.
CONCLUSION
Our results verify the protective effect of LEV especially on lomber vertebra similar to other studies. However different from other studies, lomber bone densities of the patients with high frequency of generalized tonic clonic convulsion during last examination were better than the group with low generalized seizure frequency. We observed an inverse relation age of epilepsy onset and lomber vertebra scores.
Keywords: Levetiracetam, epilepsy, bone mineral density