Ailevi akdeniz ateşi tanılı hastalarda primer baş ağrılarının değerlendirilmesi
Evaluation of primary headaches in patients diagnosed with familial mediterranean fever
Yazar: EMİNE GÜLBEN YURDAGÜL
Danışman: DOÇ. DR. ARZU EKİCİ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Bursa Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Ailesel akdeniz ateşi = Familial mediterranean fever ; Baş ağrısı = Headache ; Baş ağrısı bozuklukları = Headache disorders

Özet:
Amaç: Bu çalışmada, Ailevi Akdeniz Ateşi (AAA) tanısı ile takip edilmekte olan 5-18 yaş arasında ek hastalığı olmayan hastaların primer baş ağrısı sıklığı ve genetik mutasyonlar arasındaki ilişkiyi değerlendirmek amaçlandı.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Sağlık Bilimleri Üniversitesi Bursa Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Nefroloji polikliniğinde 2019-2022 tarihleri arasında AAA tanısı ile takip edilen, tedavi başlandıktan sonra en az altı ay süre ile takip edilen, 5-18 yaş aralığındaki ek hastalığı olmayan 171 hasta dahil edilmiştir. AAA haricinde kronik hastalığı bulunan, sistemde bilgilerine ulaşılamayan, düzenli takiplerine gelmeyen hastalar çalışma dışı bırakılmıştır. Hastalar MEFV mutasyonu olmayan, tek heterozigot mutasyonu olan, birleşik heterozigot/homozigot mutasyonu olan ve homozigot mutasyonu olan hastalar olarak gruplara ayırıldı. Ayrıca hastalar heterozigot ve homozigot M694V mutasyonu olan hastalar ve M694V mutasyonu içermeyen hastalar gruplandırılarak baş ağrısı açısından değerlendirildi. 
Bulgular: Çalışmamıza dahil edilen 171 hastanın %47,4'ü (n:81) kız, %52,6'sı (n:90) erkek idi (kız/erkek oranı: 0.9). M694V (%53,8) ve R202Q (%38,6) mutasyonu en sık saptanan mutasyonlardı. Karın ağrısı (%86) ve ateş (%71,3) en sık atak semptomlarıydı. Hastaların %35'inde (n:60) baş ağrısı mevcuttu. Baş ağrısı olan hastaların baş ağrısı olmayanlara göre AAA semptomlarının daha erken yaşta başladığı saptandı (p=0,013). En sık saptanan baş ağrısı tipi migren (%60, n:36) ve gerilim tipi baş ağrısıydı (%36,7, n:22). Baş ağrısını en sık tetikleyici faktörün stres (%58,3), en fazla rahatlatan faktörün ise uyku (%68,3) olduğu saptandı. MEFV mutasyonu saptanmayan/heterozigot mutasyonu olan hastalarda,(%56,1, n:96) homozigot mutasyonu olan/birleşik mutasyon saptanan hastalara (%43,9, n:75) göre baş ağrısı görülme oranı anlamlı derecede yüksek bulundu (p=0,01). M694V mutasyonu olan ile olmayanlar hastalarda baş ağrısı görülme sıklığı arasında anlamlı bir ilişki saptanmadı (p=0,38).
Sonuç: Çalışmamızda primer baş ağrısı şikayeti AAA hastaların yaklaşık üçte birinde mevcut olup, en sık saptanan baş ağrısı tipi ise migrendi. Çalışmamızda MEFV mutasyonu olmayan veya tek heterozigot mutasyonu olan hastalarda baş ağrısı sıklığı anlamlı derecede yüksek bulundu. Bu bulgulardan yola çıkılarak beklenenin aksine AAA hastalarında baş ağrısı semptomlarının ortaya çıkışında inflamatuar süreçlerin rol oynamayabileceği, aksine MEFV mutasyonunun henüz bilinmeyen bir mekanizma ile baş ağrısına karşı koruyucu bir mekanizma oluşturabileceği düşünülmüştür. MEFV geninin baş ağrısına karşı koruyucu rolünün açıklığa kavuşturulması için daha büyük gruplarda yapılacak ileri çalışmalara ihtiyaç vardır.

Abstract:
Aim: In this study, it was aimed to evaluate the relationship between the frequency of primary headaches and genetic mutations in patients aged 5-18 years with no comorbidities and followed up with a diagnosis of Familial Mediterranean Fever (FMF).
Materials and Methods: The study included 171 patients between the ages of 5-18, who were followed up with a diagnosis of AAA at the pediatric nephrology outpatient clinic of the University of Health Sciences Bursa Yüksek İhtisas Training and Research Hospital between 2019-2022, and were followed for at least six months after the start of treatment, and did not have any comorbidities. Patients who had chronic diseases other than FMF, whose information could not be accessed in the system, and who did not attend regular follow-ups were excluded from the study. Patients were divided into groups as those without MEFV mutation, with a single heterozygous mutation, with a combined heterozygous/homozygous mutation, and with a homozygous mutation. In addition, the patients were evaluated in terms of headache by grouping patients with heterozygous and homozygous M694V mutations and patients without M694V mutations.
Results: Of the 171 patients included in our study, 47.4% (n: 81) were female and 52.6% (n: 90) were male (female/male ratio: 0.9). M694V (53.8%) and R202Q (38.6%) mutations were the most frequently detected mutations. Abdominal pain (86%) and fever (71.3%) were the most common attack symptoms. 35% (n:60) of the patients had headache. It was determined that FMF symptoms started at an earlier age in patients with headache than in those without headache (p=0.013). The most common headache types were migraine (60%, n:36) and tension-type headache (36.7%, n:22). It was determined that the most common triggering factor for headache was stress (58.3%), and the most relieving factor was sleep (68.3%). The incidence of headache was found to be significantly higher in patients with no MEFV mutation/heterozygous mutation (56.1%, n:96) compared to patients with homozygous mutation/combined mutation (43.9%, n:75) (p=0.01). No significant relationship was found between the frequency of headache in patients with and without M694V mutation (p=0.38).
Conclusion: In our study, primary headache complaint was present in approximately one-third of FMF patients, and the most common type of headache was migraine. In our study, the frequency of headache was found to be significantly higher in patients without MEFV mutation or with a single heterozygous mutation. Based on these findings, it is thought that, contrary to expectations, inflammatory processes may not play a role in the emergence of headache symptoms in FMF patients, and on the contrary, MEFV mutation may create a protective mechanism against headache through an unknown mechanism. Further studies in larger groups are needed to clarify the protective role of the MEFV gene against headache.