Relapsing remitting tip multiple skleroz hastalarında akut ataklarla serumseks hormonları ve sitokinlerinin ilişkisi
The relation of acute attacks with serum sex hormones and cytokines inpatients with relapsing remitting multiple sclerosis
Yazar: MUSTAFA ÇETİNER
Danışman: UZMAN YAŞAR ZORLU
Sağlık Bakanlığı / SSK İzmir Tepecik Eğitim Hastanesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2009
Konu: Nöroloji = Neurology

Özet:
MS santral sinir sisteminin (SSS) otoimmün doğada, kronik inflamasyon, miyelin kaybı, gliosis ve farklı derecelerde aksonal ve oligodendrosit dejenerasyonu ile karakterinizi ve de ciddi nörolojik özürlülüğe neden olabilen bir hastalığıdır. Kadınlarda erkeklere oranla 2-3 kat fazla görülmesi immun hücreler üzerindeki doğrudan olan ya da olmayan cinsiyet hormonlarına, genetik faktörlere ve/veya  nöroendokrin nedenlere bağlanmaktadır. Biz çalışmamızda RRMS' li hastalarımızda atak öncesi ve ataksız dönemde serum seks hormonları ve sitokin değerlerini inceleyerek bu ilişkiye değerlendirmeyi amaçladık.
Olgunlar ve Yöntem: Çalışmaya kliniğimiz MS poliklniğinde izlenen Poser kriterlerine göre kesin RRMS tanılı 40 hasta alındı. Hastaların 25'i kadın, 15' i erkek ortalama yaş 36,23+ 10,61 (16-55 yaş) idi. Çalışmaya alınan hastaların 13'ü immunmodulatuar, 3'ü immunsupresan tedavi almakta idi. Diğerleri proflaktik tedavi almıyordu. Hastaların ataksız dönemde EDSS skoru 1-7 (2,04+1,26) idi. 
Tüm olgunlardan atağın ilk gününde ve ataksız geçen 30 günden sonra alınan serum örneklerinde estrodiol, progestoron, testosteron, follikül stimüle edici hormon (FSH), luteinize edici hormon (LH), DHEA, prolaktin ve TNF-a, IL-10, IL-12 sitokin düzeyleri çalışıldı. İstatistiksel analizler için SPSS 17.0  programı kullanıldı. 
Bulgular:Atak  sırasında ve sonrasında serum TNF-a, IL-10 ve IL-12 düzeyleri arasında anlamlı bir fark saptanmadı. Yine estrodiol, testostoren, FSH, LH, DHEA ve prolaktin düzeyleri atak esnasında ve sonrasında farklı değildi (p>0.05). Sitokin ve hormonlar için cinsiyete yönelik yapılan alt grup analizinde de anlamlı ilişki saptanmadı. Progesteronun atak sırasında ki yüksekliği istatistiksel olarak anlamlı bulundu. (p>0.05).
Hormon ve sitokin düzeyleri karşılaştırıldığında atak esnasında östrodiol ile TNF-a'nın, ataksız dönemde ise FSH ile IL-12' nin arasında anlamlı ilişki saptandı (p>0.05).
Yorum: Hipotalamo-pitiüter-adrenal aksın akut inflamatuar olaylarda aktive olduğunu kabul eden çalışmacılara karşın bu aksın etkisinin çok minimal olduğunu savunanlarda vardır. FSH IL-12 arasında saptadığımız ilişki bize HPA' ın aktive olarak değilde sitokinler üzerindeki etkileri ile MS'in patogenezinde rol oynadığını düşündürdü. Atak esnasında ve atak sonrası dönemlerin ikisinde de Östrodiol ile TNF-a düzeyleri ilişkili bulundu. Bu östrojenlerin anti-inflamatuar etkisini kanıtlar nitelikte bulundu. Atak sonu değerlerde de ilişkin sürüyor olması protektif özelliği ile ilişkilendirildi. Sonuç olarak MS 'in akut atak döneminde HPA aks aktivitesi her zaman saptanmasa da seks hormonlarının sitokinler üzerinde etkilerinin gözlenebildiğini söyleyebiliriz. Bu etkileri daha iyi gösteremememizin nedeni hastaların farklı immünomodülatuar tedavi alıyor olmasına bağladık. Daha seçilmiş gruplarla yapılan çalışmalar ile daha anlamlı sonuçlara ulaşacağımızı düşünüyoruz.bağladık. Daha seçilmiş gruplarla yapılan çalışmalar ile daha anlamlı sonuçlara ulaşacağımızı düşünüyoruz.

Abstract:
Multiple sclerosis (MS) is an autoimmune disease, characterized by a chronic inflammatory demyelinating process of axons in the central nervous system (CNS). MS affects 2-3 times more women than men. Sexual dimorphism in MS could be due to direct or indirect actions of sex hormones on immune cellis, genetic factors, or neuroendocrine interactions. We investigated the relation between serum concentrations of sex hormones and cytokines during the relapse and after the relapse in relapsing remitting multiple sclerosis (RRMS) patients.
PATIENTS AND METHODS: We included 40 clinically definite RRMS patients (25 women and 15 men). In the study group, mean (SD) age was 36,23±10,61 (16-55) years.and the median (range) expanded disability status scale (EDSS) score was 1-7 (2,04±1,26) in relapse free period. Thirteen patents were taking immunomodulatory and 3 patients were taking immunusuppressive treatments. Serum follicle stimulating hormone (FSH) luteinising hormone (LH), oestradiol, testosterone, progesterone, prolactine, dehydroepiandrosterone (DHEA) and TNF-α, IL-10, IL-12 were studied during the relapse and 30 days after the relapse. SPSS 17.0 program was used for statistically analysis.
RESULTS: TNF- α, IL-10 and IL-12 levels weren't different betwen the relapse period and ater the relapse period. FSH, LH, oestradiol, testosterone, prolactine, DHEAs were not different between two time periods (p>0.05). In sex specific results there wasn't any statistically significant difference. Progesterone levels were higher during the relapse (p<0.05). 
There was an association between oestradiol and TNF- α during the relapse and betwen FSH and IL-12 after the relapse (p<0.05).
CONCLUSIONS: Despite some scientists accepting the activation of Hipotalamo-pituiter-adrenal axis (HPA) on acute inflamatuar events, some autors suggest that the effect of this system is minimal. We think that the relation between the FSH and IL-12 reflects the effects of the HPA on cytokines and the pathogenesis of MS but not the activation of the axis. Eostradiol and TNF- α levels are found related in the period of relapse and in the period after the relapse. 
This finding proves the anti-inflamatuar effects of the eostrogen during the relapse and the protective effects of the eostogen after the relapse. As a result, we can say that although HPA activity is not always seen in MS during the relapse, sex hormones effect cytokines. Our patients were taking different immunomodulatory treatments and this may have an influence in our results. We think we'll get beter results if we experiment on more chosen groups.