Piramitleşmiş çift bağ içeren bileşiklerin ve diazo-endoperoksitlerin sentezi /
Yazar: NURULLAH SARAÇOĞLU
Danışman: PROF.DR. METİN BALCI
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1996
Konu: Kimya = Chemistry
Dizin: Alkenler = Alkenes ; Endoperoksit = Endoperoxide ; Kimyasal bileşim = Chemical composition ; Sentez = Synthesis

Özet:
Piramitleşmiş çift bağ içeren bileşikler; sentezleri, yapı analizieri ve kimyasal reaktivitelerinden dolayı büyük öneme sahiptirler. Piramitleşmiş çift bağ içeren bileşiklerin sentezi için öncü bileşikler olan trans ve c/s-3,8-dikarbometoksi-3,8- dihidroheptalen'Ier sentezlendi. Trans izomerin silikajel katalize izomerizasyonu sonucu, cis izomer alternatif bir yoldan da elde edildi. R«- 1 |j )..,R R c/s-3,8-dikarbomeioksi-3,8-dihidroheptalen'in mafeik anhidrit, tetrasiyano etilen, p-benzokinon, dimetilasetilendikarboksilaî, singlet oksijen ve naftokinon gibi dienofiller ile Diels-Alder sikio katılmaları sonucu monosiklo katılma ürünleri elde edildi. Bu monosiklo katılma ürünlerine benzin, DMAD, singlet oksijen gibi dienofilierin katılmasıyla syn yapıda bissiklo katılma ürünleri sentezlendi. Bu çalışmalara paralel olarak dihidroheptalenin trans izomerinden, anti yapıda bissiklo katılma ürünleri de elde edildi. X-ışınları analiz sonuçlan, syn yapıda olan bileşiklerde 16.4-19.9° arasında bir piramitleşme olduğunu gösterdi. X-ışın analizleri ayrıca, anti izomerlerde yaklaşık olarak pianar yapının varlığını ortaya koydu. Sentezlenen piramitleşmiş alkenlerin kimyasal reaktiviteleri incelendi. Çift bağların çok kolay reaksiyon verdiği Br2, H2 ve m-CPBA gibi güçlü reaktifler ile reaksiyona girmediği gözlendi. Bunun sebebi ise çift bağ çevresindeki grupların sterik etkisiyle açıklandı. Doymamış bisiklik endoperoksitler ile dimetil-1,2,4,5-tetrazin-3,6-dikarboksilat'ın reaksiyonları incelendi. Bu çalışmada literatürde benzeri bulunmayan ve piridazin halkasra sahip diazo-bisiklik endoperoksitlerin sentezi gerçekleştirildi.

Abstract:
The synthesis, structure analysis and chemical reactivities of the compounds containing pyramidalized double bonds have an anormous importance, trans and c/s-3,8-dicarbomethoxy-3,8-dihydroheptalene were synthesized because they are the starting materials in the synthesis of compounds containing pyramidalized double bonds. The cis isomer was obtained by silica gel catalyzed isomerization of the trans isomer. R- i li )«iR R Mono-cycloaddition products were obtained by Diels-Aider cyclo addition of dienophiles such as maleic anhydride, tetracyano ethylene, p-benzoquinone, dimethylacetylene dicarboxylate, singlet oxygen and naphthoquinone with cis- 3,8-dicarbomethoxy-3,8-dihydroheptalene. Bis-cycloaddition products in syn structure were synthesized through addition of dienophiles such as benzyne, DMAD, singlet oxygen to the monocyclo addition products. Bicyclo addition products in antl structure were obtained from the trans isomer of dihydroheptalene. The results of X-ray analysis showed that compounds in syn structure have pyramidalized structures with 16.4°-19.9° angles. In addition, the results pointed out that the ants isomers have planar structures. Chemical reactivities of pyramidalized alkenes were investigated. Pyramidalized double bonds don't react with strong reagents such as Br2, H2 and m-CPBA. This is a result of steric effects due to the environment of the double bond. The reactions of dimethyl-1,2,4,5-îeîrazin-3,6-dicarboxylaîe with unsaturated bicyclic endoperoxides were studied. In this study, new diazo-bicyclic endoperoxides with unusual structures containing pyridazine rings, previously unreported in the literature, were obtained.