Bengal dilinde tefsir çalışmaları ve değerlendirmesi
Tafsir works in Bengali and their evaluation
Yazar: MOHAMMAD ATAULLAH KHALED
Danışman: PROF. DR. AHMET NEDİM SERİNSU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Bangladeş = Bangladesh ; Bengalce = Bengali ; Faridpuri, Şamsulhak = Faridpuri, Shamsulhak ; Han, Ekrem = Khan, Akram ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tefsir = Commentary ; İslam, Muhammed Aminul = Islam, Muhammad Aminul ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışma;Ekrem Han'ın Kur'an Şerif, Şamsulhak Faridpûrî'nin Hakkânî Tefsir ve Muhammed Aminul İslam'ın Tefsir-i Nûr'ul-Kur'an adlı eserlerinden hareketle Bengalce tefsir çalışmalarını, tarihi ve metodolojisi bakımından incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmamızda, bahsi geçen eserler, başlıca kaynakları ve özellikleri çerçevesinde değerlendirilmektedir. Yapılan çalışmayla Bengalce tefsirlerde takip edilen yöntemler ortaya konulmaya çalışılmıştır. Araştırmamız, Bengalce tefsir çalışmalarını tartışmaya açmayı hedeflemektedir. Bunun yanı sıra Bengalce tefsirlerde nelerin etkili olduğunu net bir şekilde tespit edebilmek amacıyla Bölgenin dinî, siyasi, sosyal ve eğitim tarihi de araştırmamızda inceleme konusu olmuştur.
Yaptığımız analiz ve değerlendirme sonucunda;Şamsulhak Faridpûrî ve Muhammed Aminul İslam'ın, kaleme aldıkları tefsirlerde, Bangladeş başta olmak üzere Hint Alt Kıtası'nda etkili olan klasik dinî akıma sadık kalmaya çalıştıklarını; buna karşın Ekrem Han'ın, biraz İngilizlerin etkisiyle Hindistan'a giren Batılı çağdaş dinî tartışmalardan, biraz da İslam dünyasında Reşid Rıza, Muhammed Abduh, Cemâleddîn-i Efgâni, Şah Veliyyullah ve benzerleri tarafından başlatılan fikrî bağımsızlık hareketlerinden etkilendiğini; yazarların eserlerinde düşüncelerini bu çerçevede aktarmaya çalıştıklarını tespit ettik.
Anahtar kelimeler: Tefsir, Hint Alt Kıtası, Bangladeş, Bengalce, Ekrem Han, Şamsulhak Faridpûrî, Muhammed Aminul İslam.

Abstract:
In this study, based on Akram Khan's Qur'an Sharif, Şemsülhak Faridpuri's Hakkanî Tafsir, and Muhammad Aminul Islam's Tafsir-i Nûr'ul-Kur'ân, Bengali tafsir studies have been examined in terms of history and methodology. By evaluating the above mentioned tafsir works within the framework of their sources and features,an attempt has been made to put forward the methods followed in Bengali tafsir works. While the study primarily focuses on the Bengali tafsir works, the religious, political, social and educational history of the region has also been discussed briefly in order to have a clearer understanding of the notions thatplayed an effective role in the Bengali tafsir works. Our analysis and evaluation shows that, while, in their tafsir works, Şemsülhak Faridpuri and Muhammad Aminul Islam tried to remain faithful to the classical religious notion of the Indian Sub-continent, including Bangladesh; Akram Khan, influenced partly by the western contemporary religious debates that found its way to India at the hands of the British, and partly by the intellectual movements that began in the Muslim world with Reşid Rıza, Muhammed Abduh, Cemâleddîn-i Efgâni, Shah Veliyyullah and others alike, made an effort convey the rational thoughts regarding the Qur'an and Islam in the framework of tafsir.

Key words: Tafsir, Indian Subcontinent, Bangladesh, Bengali, Akram Khan, Shamsulhak Faridpuri, Muhammad Aminul Islam.