Türklerde özel yetenekli bireyleri seçimi ve eğitimi (BİLSEM ve Enderun örneği)
Selection and education of specially talented individuals in Turks (BİLSEM and Enderun example)
Yazar: HACİ İSMAİL ÇINGI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ RUKİYE GÖGEN
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitimin Felsefi, Sosyal ve Tarihi Temelleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Türkler tarih sahnesine çıktığından bu güne, göçebelikten yerleşik hayata, beylikten imparatorluğa uzanan yolda eğitimci bir toplum olmayı başarmışlardır. Göktürk Anıtları, Türklerin kendi alfabesini oluşturacak kadar eğitimci bir millet olduğunu göstermektedir. Göktürk Anıtları incelendiğinde toplumun her bir ferdine nasihat edildiği görülmektedir. Bu durum Türk toplumlarında toplumsal okur yazarlığın ve eğitimin bir nişanesi olarak kabul edilmektedir.
Türkler kadın, erkek,  ayrımı olmaksızın eğitimi tüm topluma yaymıştır. Temel eğitim topluma yayılırken, özel eğitim ise özel yetenekli bireylere uygulanmıştır. Asgari ölçüde ok atmak, kılıç kullanmak ve at binmek toplumun tüm bireylerine öğretilirken; yetenekli bireylere daha zor ve spesifik savaş sanatları öğretilmiştir. Yerleşik hayatla birlikte inşa edilen eğitim kurumlarında gönüllülük asasının yanında özel yetenekli bireyler ayrıca önemsenmiştir. Özel yetenekli bireylerin seçilmesi ve eğitilmesi günümüzde Türkiye'de BİLSEM tarafından sürdürülürken Osmanlı Devletinde Enderun'da sürdürülmüştür. Türkler her çağda, çağın gereklerine uygun eğitim kurumları inşa etmekle kalmamış bir taraftan da özel yeteneklileri diğerlerinden ayırarak özel eğitimlere tabi tutmuştur. Bu araştırmada Türklerin eğitimci yanı ele alınmış BİLSEM ve Enderun Eğitim kurumlarının özel yetenekli bireyleri seçme süreçleri ve eğitim süreçleri incelenmiştir. Özel yeteneklilerin belirlenmesine dair günümüzde kullanılan test ve envanterlerin henüz keşfedilmediği çağlarda Enderun'a özel yetenekli bireyler seçilmiş ve özel eğitime tabi tutulmuştur. Türkler'de  özel yetenek bireylerin hangi yöntemlerle seçildiği, nasıl eğitildiği araştırılarak bu çalışmada değinilmiştir.

Abstract:
Since the Turks appeared on the stage of history, they have managed to be an educative society on the way from nomadism to settled life, from principality to empire. The Gokturk Monuments show that the Turks were an educative nation enough to create their own alphabet. When the Gokturk Monuments are examined, it is seen that each member of the society is advised. This situation is accepted as a sign of social literacy and education in Turkish societies.
Turks spread education to the whole society without discrimination between men and women. While basic education was spread to the whole society, special education was applied to gifted individuals. At a minimum, all members of society were taught how to shoot an arrow, use a sword and ride a horse, while talented individuals were taught more difficult and specific martial arts. In addition to volunteerism, gifted individuals were also given special importance in the educational institutions built with settled life. While the selection and training of gifted individuals is carried out by BİLSEM in Turkey today, it was carried out in Enderun in the Ottoman Empire. In every age, Turks not only built educational institutions in accordance with the requirements of the age, but also separated the gifted from the others and subjected them to special education. In this research, the educator side of the Turks was examined and the processes of selecting gifted individuals and the education processes of BİLSEM and Enderun Educational Institutions were examined. In the ages when the tests and inventories used today to identify special talents were not yet discovered, special talented individuals were selected to Enderun and subjected to special education. In this study, the methods by which gifted individuals are selected and how they are educated in Turkey were investigated.