Müziğin koklear implant (KI) kullanıcılarının işitsel algısının geliştirilmesindeki rolü üzerine uygulamalı bir inceleme
An applied study over the role of music in the development of auditory perception of cochlear implant (CI) users
Yazar: BAHRİYE AYLİN URUGERİ
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM YAVUZ YÜKSELSİN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Müzik Bilimleri Ana Bilim Dalı / Müzik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Müzik = Music
Dizin: Koklear implantlar = Cochlear implants ; Müzik = Music ; Müzik eserleri = Music works ; Müzik eğitimi = Music education ; Müzik kültürü = Music culture ; İşitme algısı = Auditory perception ; İşitsel bellek = Auditory memory

Özet:
Müziğin koklear implant (KI) kullanıcılarının işitsel algısının
geliştirilmesindeki rolü üzerine uygulamalı bir inceleme, koklear implant özelinde
gelişen müzik ve davranış olguları üzerine odaklanmaktadır. Çalışmada KI kullanıcısı
özelinde oluşan ve gelişen üretimsel müzik davranışları uygulamalı alan çalışması
kapsamında meydana getirilmiştir. Ortaya çıkan müzik davranışları bir dizi
değerlendirmeye tabi tutulmuştur. KI kullanıcısı özelinde oluşan ve gelişen davranışsal
müzik olgusu müzik kültürlenmesi süreci olarak tanımlanmıştır. KI ve kullanıcılarında
müzik olgusu ağırlıklı olarak KI müzik algısı alanyazınında irdelenmektedir. Çalışmada
KI özelinde müziğin algılama durumunu anlamlandırmak ve tanımlamak için iki unsur
üzerine durmaktadır bunlar; müziğin bilişsel boyutu kapsamına giren müzik algısı ve
genel müzik algısının KI ve kullanıcıları özelindeki tezahürüdür. Müziğin kültürlenme
süreci tüm bireylerde olduğu gibi KI kullanıcılarında da bilişsel işlemlemelere ve
bilişsel bir sürece dayanmaktadır. Bu açıdan KI özelinde müzik algısını anlamlandırma
çabası öncelikli olarak müzikte bilişsel süreçleri tanımlamakla başlamaktadır. Yazım
süreci genel bilişsel müzik oluşumlarının ve yapılarının irdelenmesinden KI özelindeki
müzik algısının tanımlanmasına doğru gelişmektedir. Tez kapsamında koklear implant
ve kullanıcısı özelinde müziğin tezahürüne dair bir irdeleme, tanımlama ve betimleme
süreci işlenmektedir. KI kullanıcılarında müzik algısı dil ve konuşma ediniminde ve
algılamasında olduğu gibi süreçsel bir olgudur müziği algılamak ve anlamlandırmak
süreç içerisinde gelişir. KI kullanıcısının müzikle olan üretimsel davranış ilişkisi müzik
kültürlenmesi süreci olarak tanımlanmıştır. KI kullanıcısı özelinde gelişen müzik
kültürlenmesi süreci tez kapsamında geliştirilen KI aracılı müzik kültürlenmesi
kuramsal yaklaşımı ile tanımlanmaktadır. Birey özelinde gelişen müzik kültürlenmesi
süreci kendi kuramsal yaklaşımı içerisinde betimlemeler ve tanımlamalar aracılığıyla
aktarılmaktadır.
Birinci bölümde müzik kültürlenmesinde doğum öncesi süreç, bebeklik süreci
tanımlanmıştır. Müziğin bu dönemlerde insan zihnindeki oluşumları ve müziğe karşı
verilen tepkimeler, müzik davranışları ve deneyimleri üzerine değinilmiştir. Müzik
kültürlenmesinde bilişsel süreçleri etkileyen bir etmen olarak eğitimin rolü üzerine  durulmuştur. Müzik kültürlenmesinin bilişsel süreçlerinin açıklanmasının ardından
müzikte temel bilişsel işlemlemeler olan algı ve bellek tanımlanmıştır. Müzikte bilişsel
işlemlemelerin ve bilişsel süreçlerin tüm bireylerde var olması ile müziğin ve müziğin
öğelerinin her kültürde yaygın olması üzerinden gelişen müzikte evrensellerin ne
olduğuna dair temel bir paradigma tartışması ele alınmaktadır. İkinci bölümde KI aracılı
müzik alanyazını ele alınmaktadır. KI özelinde işitsel bir unsur olarak müziğe
değinilmiştir ve KI cihazının müzik algısındaki aracı rolü tanımlanmıştır. Müziğin
öğeleri üzerine yapılan araştırmalar çerçevesinde perde, ezgi, ritim, tını ve dil
unsurunun KI tarafından aktarılması ve kullanıcılar tarafından ne derece algılanabildiği
tanımlanmıştır. Alanyazın kapsamında genel klinik uygulamaların neler olduğuna,
KI'da ölçüm olgusuna ve ölçümlerin neleri içerdiğine değinilmiştir. Bölümün son
başlığında KI müzik alanyazınının bilişsel ve KI kullanıcısı faktörlerini ele alması
üzerine durulmuştur. Ek olarak KI aracılı müzik kültürlenmesi süreci ve kuramsal
yaklaşımını ortaya çıkaran ilk olgu olan KI'da 'müziksel anlamlandırma yaklaşımı'
tanımlanmıştır.
Üçüncü bölüm uygulamalı alan çalışmasını dayalı olarak geliştirilmiştir.
Bölüm iki temel unsur üzerine kuruludur. Birincisi KI kullanıcısı özelinde bir müzik
kültürlenmesi sürecini uygulamalı ve davranışsal olarak meydana getirmek. İkincisi ise
meydana getirilen müzik kültürlenmesi sürecini betimlemek ve tanımlamaktır.
Kültürlenme süreci KI kullanıcısı özelinde meydana gelen ve gelişim gösteren müzik
davranışlarını temsil eden bir kavram ve gelişim niteliği olgusudur. Kültürlenme
sürecinin tasviri ağırlıklı olarak davranış betimlemeleri bölümünde olmakla birlikte
uygulama ve davranış temelleri bölümlerinde de yer almaktadır. KI'lı birey özelinde
meydana gelen, gelişen müzik davranışlarının tanımlanması ve betimlenmesi için tez
kapsamında geliştirilen KI aracılı müzik kültürlenmesi kuramsal yaklaşımı
önerilmektedir. KI aracılı müzik kültürlenmesi kuramsal yaklaşımı kültürlenme
sürecinin tanımlaması esasına dayanmaktadır ve üç temel aşamadan meydana
gelmektedir. Bunlar kuramsal, yöntembilimsel temeller ve davranış temelleridir. KI'lı
birey özelinde gelişen müzik kültürlenmesi süreci çok boyutlu bir olgudur. Sürecin
meydana getirilmesi temel bir yöntembilimsel strateji esasına dayanmaktadır. Uygulama boyutu KI kullanıcısının işitsel ve bilişsel kapasitesi dahilinde müzik davranışı ortaya
çıkarmadaki etkin yolları temsil etmektedir. Müzik davranışları yöntembilimsel ve
uygulama temellerinde gelişen yaklaşımların etkinliklerinin görünüm kazandığı
aşamadır. Üçüncü bölümde alan çalışmasının tasvirini de kuramsal yaklaşım aracılığıyla
yapmaktadır. Bu bölümde müzik eğitimi kültürlemesi aracılığıyla birey özelinde bir
müzik kültürlenmesi süreci meydana getirmek amaçlanmıştır. Kuramsal yaklaşım bu
süreci tanımlamada araştırma aşamasından üretimsel müzik davranışı oluşturma ve
tanımlama sürecine kadar her aşamayı kapsayabilen esnek ve etkin bir yaklaşım olarak
ortaya çıkmaktadır. Kuramsal yaklaşım temellerinde meydana gelen verilerin bilgi ve
kavram nitelikleri tanımlanmaktadır. Araştırmadan davranışa olan sürecin aşamaları bir
takım soyut olgular ortaya çıkarmaktadır bunlar etki, süreç ve yansıtma kavramlarıdır ve
kuramsal yaklaşımın soyut boyutunu temsil etmektedir. Davranışsal müzik
uygulamalarının tasarlanma yönünü ve uygulamaların KI kullanıcısında ne tür bir olgu
yarattığı 'etki' kavramı ile tanımlandı. Yansıtma KI kullanıcısında ortaya çıkan müzik
davranışlarının aktarılma olgusunu temsil eder. Süreç KI kullanıcısında meydana gelen
müzik kültürlenmesi olgusunun oluşumunun ve gelişiminin süreçsel olduğunun tespitini
ve tanımlamasını temsil eden kavramdır. KI kullanıcısında meydana gelen müzik
kültürlenmesinden kuramsal bir yaklaşım tanımlamasına doğru giden oluşum üç temel
kavramın ortaya çıkmasıyla meydana gelmiştir. Üç temel kavram KI, davranış ve kuram
olgularıyla ilintili tüm alt aşamaları kapsayacak soyutlukta ve birbirleriyle tutarlı bir
ilişki oluşturmaktadır. Süreç olgusu sistematik ve katmalı olarak etki, yansıtma ve süreç
kavramları ile ele alınmıştır.
Yöntembilimsel temellerde KI'lı birey özelinde ortaya çıkarılması istenilen
müzik davranışları, hedeflenen ve düzenlenmesi gereken temel sorunsal davranış tespiti
ve bunlara olası bir çözüm olabilecek yöntembilimsel perspektifler tanımlanmaktadır.
Uygulama temellerinde yöntembilimsel temeller kapsamında ortaya çıkan perspektifler
çerçevesinde ve KI'lı birey ve cihaz uyumuna elverişli davranışsal müzik uygulamaları
oluşturulmakta, uygulanmakta ve tanımlanmaktadır. Davranış temellerinde
yöntembilimsel ve uygulama temellerinin davranışa nasıl ve ne derece yansıdığı
tanımlanmakta ve betimlenmektedir. Bu açıdan KI kullanıcısı özelinde meydana gelenve gelişim gösteren müzik davranış aşamaları gelişim yönüne göre tasvir edilmektedir.
Davranış temelleri kültürleme sürecinde meydana gelen ve gelişen müzik
davranışlarının ayrıştırılması ve sınıflandırılması esasına dayanmaktadır.
KI aracılı müzik kültürlenmesi kuramsal yaklaşımı birey özelinde meydana
gelen müzik davranışlarını, davranışları meydana getiren yöntembilimsel yaklaşımları
ve uygulamaları olgusal ilişkileriyle açıklamaktadır. Kuramsal boyutta bilgi birimleri ve
kavram olguları tanımlanmıştır. Soyut ve somut kavramlar arasındaki ilişkiler kuramsal
yaklaşımın temelini oluşturan bir mantık dizilimi meydana getirmektedir. Çalışmada
olguyu anlamlandırma bütünlüğü sağlayan temel unsur müzik kültürlenmesinin bilişsel
süreçleri ve bilişsel müzik işlemlemeleri ile başlamaktadır. KI aracılı müzik algısını
tanımlamakla devam eder ve bunları KI aracılı müzik kültürlenmesine ve kuramsal
yaklaşımına bağlayan bir mantık dizilimi oluşturur. KI aracılı müzik kültürlenmesi
süreci tek denek üzerinde müzik davranışlarında bir gelişim unsuru, yönü ve müzik
davranışı çeşitliliği sağlamıştır. KI aracılı müzik kültürlenmesi kuramsal yaklaşımı
mantık dizilimi ve sunduğu geniş tanımlama kapsamıyla işlevsel bir potansiyel ortaya
çıkarmaktadır. Yöntembilimsel ve uygulama yaklaşımları KI kullanıcısını üretimsel
müzik davranışlarıyla müzik kültürlenmesi sürecine dahil olmasını sağlamaktadır.

Abstract:
An applied study over the role of music in the development of auditory
perception of cochlear implant (CI) users focuses on music and behavioral phenomena
that developing in cochlear implant. İn the study the productional music behaviors
formed and developed by the CI user were created within the scope of applied field
study. Music behaviors that generated have been subjected to a series of evaluation.
Behavioral music phenomenon which is formed and developed by CI user is defined as
the process of music enculturation. The phenomenon of music in CI and its users is
mainly scrutinized in the literature of CI music perception. İn the study two elements
are emphasized in order to make a sense and define the perception of music in CI; the
perception of music within the scope of cognitive dimension of music and the
appearance of general perception of music in CI and its users. As in all individuals as CI
users the enculturation process of music is based on cognitive processing and a
cognitive process. İn this respect the effort to make a sense of CI music perception
primarily starts by defining cognitive processes in music. The writing process develops
from the scrutinization of general cognitive music formation to the explanation of music
perception in CI. Within the scope of the thesis there is a study process of scrutinization,
definition and description of appearance of music in CI and its users. Music perception
in CI users is a processive phenomenon as in language and speech acquisition and
perception, to perceive and to give a meaning to music develops in a process. The
productional music behavior relationship of CI user with music is defined as music
enculturation process. The process of music enculturation that is developed in CI user is
defined by CI mediated music enculturation theoretical approach which is developed
within the scope of thesis. The music enculturation process that develops in CI user is
transferred through description and definition within its own theoretical approach.
Prenatal and infancy process in music enculturation are defined in the first
section. Formation of music in human mind in these periods, reactions to music, music
behaviors and experiences are mentioned. The role of education as a factor affecting
cognitive processes in music enculturation is emphasized. After explaining the cognitive
processes of music enculturation perception and memory which are basic cognitive processes in music are defined. A basic paradigm discussion about what are the
universals in music is discussed through the exsistance of cognitive processes and
cognitive processing in all individuals and the prevalence of music and music elements
in every culture. The second section mentions CI mediated music perception literature.
Music is mentioned as an auditory element in CI and the mediating role of CI device in
music perception is defined. Within the framework of researches on the elements of
music it is defined that; CI transmits pitch, melody, rhytm, timbre and language element
and how much it can be perceived by CI users. İn the scope of literature it is discussed
that what are the general clinical applications, measurement phenomenon and what
these measurements includes. Last topic of the chapter is focuses on CI music literature
that handle cognitive and CI user factors. İn addition 'musical signification' in CI
approach which is the first phenomenon revealed CI mediated music enculturation
process and its theoretical approach is defined.
The third section is developed based on applied field study. The chapter is
based on two basic elements. First is to create an applied and behavioral music
enculturation process in CI. Second one is to define and describe this music
enculturation process. Enculturation process is a concept and a developmental quality
phenomenon which represent the music behaviors that occur and develop in CI user.
The description of enculturation process is predominantly in the description of behavior
part but it is also in practice and behavioral basis sections too. Within the scope of thesis
the CI mediated music enculturation theoretical approach is proposed in a order to
define and describe the music behaviors that occur and develop in CI user. The
theoretical approach of CI mediated music enculturation is based on defining of the
process of enculturation and consists of three basic stages. These are theoretical,
methodological and behavioral basis. The process of music enculturation that develops
in CI user is a multidimensional phenomenon. The formation of the process is based on
a fundamental methodological strategy. Practice dimension represents effective ways to
elicit music behavior within the auditory and cognitive capacity of CI user. Music
behaviors are the stage in which effectiveness of approaches developed in
methodological and practice basis become visible. Third section also describes the field study through the theoretical approach. İn this chapter it is aimed to create a process of
music enculturation in CI user through music education enculturation. Theoretical
approach emerged as a flexible and effective approach that can cover every stage to the
process of creating and defining productional music behavior. Knowledge and
conceptual qualities of datas that occurred are defined on the basis of theoretical
approach. From research to the behavior stages of the process reveal a number of
abstract phenomena, these are 'impact', 'reflection' and 'process' concepts and they
represent abstract dimension of theoretical approach. The direction of designing
behavioral music practices and what kind of phenomenon practices they create in CI
user is defined with the concept of effect. Reflection represent the transferring of music
behaviors that occur in CI user. Process represents the identification and definition that
formation and development of the enculturation process phenomenon occuring in CI
user is processive. The formation which goes from music enculturation occurred in CI
user to the theoretical approach definition appeared with the emergence of three basic
concept. The three basic concept constitute and abstract and consistent relationship with
each other covering all sub- stages related to the phenomenon of CI, behavior and
theoretical approach. The process phenomenon systematically and stratified addressed
by impact, reflection and process concepts.
Music behaviors that are intended to be revealed in CI user, the identification
of the main problematic behaviors that are target and need to be regulate and
methodological perspectives that may be a possible solution to these are defined in
methodological basis. İn practice basis, behavioral music practices that are suitable for
device and CI user accordance are formed, implemented and defined within the
framework of perspectives that emerged within the scope of methodological basis. İn
behavioral basis it is defined and described that the extent to which methodological and
practice basis are reflected to behavior. İn this respect the stages of music behavior
occurring and progressing in CI user are defined and described according to the
direction of development. Behavior basis is based on the decomposition and
classification of music behaviors that occur and develop in music enculturation process.CI mediated music enculturation theoretical approach explains music behaviors
occur in CI user, methodological approaches and practices with factual relationships
that create these behaviors. İn theoretical dimension concept phenomenon and
knowledge units have been defined. The relationship between abstract and and concrete
concepts form a logic sequence that constitute the basis of the theoretical approach. İn
the study the main element that provides the integrity of giving meaning to the
phenomenon begins with the cognitive processing of music enculturation and cognitive
music processing. İt continues by defining CI medited music perception and links theme
CI mediated music enculturation theoretical approach to form a sequence of logic. The
process of music enculturation in a single subject provided a development element,
direction and a diversity of music behavior. CI mediated music enculturation theoretical
approach reveals a functional potential with its logic sequence and broad scope of
definition. Methodological and practice approaches enable CI user to be involve in the
process of music enculturation through productional music behaviors.