Nûreddin es-Sâbûnî'nin ulûhiyyet anlayışı
Nûreddin es-Sâbûnî's concept of divinity
Yazar: FATİH KANİK
Danışman: DOÇ. DR. MURAT AKIN
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Yüce bir varlığın mevcudiyetinin kabulü, insanlık için büyük önem taşımaktadır. 
Zira bu inanç, hayatın ve daha sonrasının nasıllığını ortaya koyacak bir olgudur. Kişinin 
tanrı tasavvuru ve inandığı varlığa yüklediği anlamlar, yaşantısında büyük rol almaktadır. 
Her inanç sistemi öncelikle inandığı yüce varlığın özelliklerini anlamaya ve anlatmaya 
çalışmaktadır. Bu sebepledir ki kelâm eserlerinin muhtevası incelendiğinde, Allah'ın 
varlığı, sıfatları ve varlıklarla olan ilişkisini ifade eden; ulûhiyyet meselesinin farklı 
boyutlarla ele alındığı görülmektedir. Allah'ın varlığı, sıfatları ve buna tealluk eden 
meseleler inananların merak edip mülahaza ettiği bir konudur. İslâm dinin temel iki kaynağı 
olan Kur'ân ve Sünnette ulûhiyyet ile ilgili ifadeler yer almaktadır. Yüce Yaratıcı kullarına, 
"De ki: O, Allah tektir. Allah samed olandır. Doğurmadı ve doğmadı. O'nun hiçbir dengi 
yoktur" (İhlâs, 112/1-4) âyetlerinde olduğu gibi kendini bildirmektedir. İslâm âlimleri 
kelâm ilminin doğuşundan itibaren Kur'ân ve sünnetin ışığında ulûhiyyet konusunu ele 
almış, Allah'ın varlığına dair aklî ve naklî deliller sunmuş ve bu konularda birçok görüş 
bildirmişlerdir. Matürîdiyye mezhebinin teşekkülü sonrasında yaşayan Nûreddîn es-Sâbûnî 
(ö.580/1184), kendisinden önceki ilmî birikimi eserlerine yansıtmış ve Matürîdî düşünce 
sistemini sonraki döneme aktarmıştır. Nitekim Sâbûnî, eserlerinin yöntemini kelâmî 
meselelerin anlaşılıp ders niteliğinde okutulması doğrultusunda te'lif etmiştir. Bu
çalışmada, Sâbûnî'nin eserlerinden hareketle kelâm ilminin en temel konusu olan ulûhiyyet 
anlayışı incelenecektir.

Anahtar Kelimeler: Kelâm, Nûreddin es-Sâbûnî, Ulûhiyyet, Nakil, Akıl

Abstract:
The acceptance of the existence of a supreme being is of great importance for 
humanity. Because this belief is a phenomenon that will reveal how life and its aftermath 
are. A person's conception of God and the meanings he attaches to the being he believes in 
play a major role in his life. Each belief system primarily tries to understand and explain 
the characteristics of the supreme being it believes in. For this reason, when the content of 
the works of kalam is examined, it is seen that the issue of uluhiyet, which expresses the 
existence of Allah, his attributes and his relationship with beings, is dealt with in different 
dimensions. The existence of Allah, his attributes and the issues related to it are a subject 
that believers wonder about and discuss. There are statements about uluhiyyet in the Qur'an 
and the Sunnah, which are the two main sources of the Islamic religion. The Almighty 
Creator says to His servants, "Say: He is Allah, the only one. Allah is the same. She did not 
give birth and was not born. There is no equal to Him" (Ihlas, 112/1-4) declares himself as 
in the verses. Since the birth of the science of kalam, Islamic scholars have considered the 
issue of uluhiyet in the light of the Qur'an and the Sunnah, presented rational and 
transferable evidence about the existence of Allah, and expressed many opinions on these 
issues. Nureddin as-Sabuni, who lived after the formation of the Maturidiyya sect 
(d.580/1184), reflected the scientific accumulation before him in his works and transferred 
the Maturidi system of thought to the next period. As a matter of fact, Sabuni has defined 
the method of his works in the direction of understanding kalami issues and teaching them 
as a lesson. In this study, based on the works of Sabuni, the understanding of uluhiyet, 
which is the most basic subject of kalam science, will be examined.

Keywords: Kalam, Nuraddin as-Sabuni, Uluhiyyet, al-Naql, Mind.