Sahabîlerin hadis rivayet sayılarını etkileyen faktörlerin analizi
Analysis of the factors that effect the number of the hadiths narrated by the companions
Yazar: ABDULLAH ÖZKUL
Danışman: PROF. DR. SALAHATTİN POLAT
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Rivayetler = Rumours ; Sahabe = Sahabe ; İslamiyet = Islam

Özet:
Hadis rivayet ağının oluşmasında ilk tabaka olan sahâbe nesli Müslümanlar açısından en seçkin topluluk olarak görülmektedir. Hz. Peygamber'in eğitiminden geçmeleri ve öğrendiklerini sonraki nesillere anlatmaktaki başarıları İslam Medeniyetinin kurulmasının temelini oluşturmuştur. Biz bu çalışmamızda, kaynakların elverdiği ölçüde sahâbenin Hz. Peygamber ile yaşadığı süre, Hz. Peygamber'den sonra yaşadığı süre, yaşadığı coğrafya ve yaptığı meslek/uğraşı alanları gibi rivayet sayısına etkisi olduğunu düşündüğümüz birtakım unsurları inceledik. Bu unsurların rivayet sayısına etkisini sosyal bilimler alanında kullanılan ve araştırmaların sonuçlandırılmasında özellikle tercih edilen "Sosyal Bilimler için İstatistiksel Paket Programı" (SPSS) ile analizler yaparak yorumlamaya çalıştık. 

Hadis literatürünün oluşumunda anahtar kuşak olan sahâbîlerin rivayet sayılarına etki eden faktörlerin incelenmesi Hadis Tarihi, Rivayet Tahlili ve Rical Bilgisi açısından önemlidir. Nitekim faktörler ile rivayet sayısı arasındaki ilişki hadis rivayet ağlarının otantikliği (sahihliği) ya da apokrifliği (mevzuluğu) konusunda bilgi vermektedir.  Yapılan analizler, hadis rivayet sayılarına etkisi olduğunu düşündüğümüz dört faktörün pozitif etki yaptığını ve aralarında anlamlı ilişkiler kurulabildiğini göstermektedir. Yani hadis rivayet sayıları hiçbir ortak paydası olmayan karmaşık verilerden oluşmuş değildir.  Bu da bize Oryantalistlerin iddia ettikleri gibi hadis rivayet ağını oluşturan ilk nesil sahâbe rivayetlerinin tamamen apokrif (mevzu) olmadığını, otantik olduğunu ve doğal bir seyir izlediğini göstermiştir.  Eğer bu rivayet ağı apokrif olsaydı faktörler ile rivayet sayıları arasındaki ilişkilerin kısmen ya da tamamen uyumsuz olması beklenirdi.  

Anahtar Kelimeler: Sahâbe, Süreç, Analiz, Rivayet Sayısı, Hadis Tarihi, Rivayet Ağı

Abstract:
The first generation in hadith narration system, the companions, is accepted as the most outstanding community of Islam. Their training (by Holy Prophet) and their success in transmission of the knowledge to the next generations formed the backbone of Islamic Civilization. In this study, we tried to analyze the period that the Companions lived with (and after) the Prophet (peace be upon him), their geography and their occupation that would affect the number of their hadith narration as much as we can. We tried to understand the effect of these factors by using (the used and generally preferred) Statistical Package for the Social Sciences (SPSS), analyzing and assessing the results.
Analysis of the factors that affect the number of hadiths narrated by the key generation of the appearance of hadith literature is very important for hadith history, analysis of narration and study of the men (ilm al-rijal) because the relationship between the factors and the number of hadiths gives us information about the authenticity or forgery of narrative networks. Analysis shows that four mentioned factors have positive effect on the number of narrations and there would be meaningful relationships between them. In other words, hadith narration numbers are not formed by data that don't have common points. This shows that the narrations of first generation companions that formed the narrative network are totally authentic unlike the claims of Orientalists. If this network were a forged network, the relationships between factors and the number of narrations could be totally or partially meaningless.
Keywords: Companion, Process, Analysis, The Number of Narrations, Hadith History, ……………Narrative Networks