Koroner arter baypas hastalarında kırılganlık prevalansı, etkileyen faktörler ve kırılgan hastaların ameliyat deneyimlerinin incelenmesi
The investigation of the prevalence of fraility and related factors in coronary artery bypass patients and the surgical experience of fragile patients
Yazar: BİLGEN ARIKAN
Danışman: PROF. DR. FATMA DEMİR KORKMAZ
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Amaç: Bu araştırma koroner arter baypas hastalarında kırılganlık prevalansı, etkileyen faktörler ve kırılgan hastaların ameliyat deneyimlerinin incelenmesi amacıyla yapılmıştır.
Yöntem: Araştırma nicel ve nitel olmak üzere iki aşamada gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın birinci aşaması tanımlayıcı kesitsel tipte olup ikinci aşaması ise fenomenolojik nitel araştırmadır. Araştırma 18.02.2021-18.02.2022 tarihleri arasında T.C. Sağlık Bakanlığı Uşak Eğitim ve Araştırma Hastanesi Kalp Damar Cerrahisi Kliniği'nde yürütülmüştür. Araştırmanın nicel örneklemine koroner arter baypas greft (KABG) ameliyatı geçiren, çalışmaya katılmayı kabul eden 18 yaş ve üzeri 96 hasta; nitel örneklemine amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemi kullanılarak 14 hasta dahil edilmiştir. Nicel verilerin toplanmasında literatür doğrultusunda hazırlanan "Sosyo-demografik ve Hastalığa İlişkin Veri Formu", "Modifiye Fried Kırılganlık İndeksi", "Mini Nütrisyonel Değerlendirme Testi-Kısa Formu", "Barthel Günlük Yaşam Aktiviteleri İndeksi", "Charlson Komorbidite İndeksi" ve "Montreal Bilişsel Değerlendirme Ölçeği" kullanılmıştır. Nitel verilerin toplanmasında araştırmacılar tarafından oluşturulan "Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu" kullanılmıştır. Veri toplama aşamasından önce kurum izni, etik kurul onayı ve araştırmaya katılmayı kabul eden hastalardan bilgilendirilmiş onam alınmıştır. Araştırmadan elde edilen nicel veriler SPSS 28.0 paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Nicel verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistikler, Kolmogorov-Smirnov testi, ki-kare testi, One Way ANOVA (Tek yönlü varyans analizi), Kruskal Wallis testi ve multinominal lojistik regresyon analizi kullanılmıştır. İstatistiksel olarak anlamlılık p<0.05 kabul edilmiştir. Nitel veriler MAXQDA 2020 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Nitel verilerin değerlendirilmesinde içerik analizi ve tematik analiz kullanılmıştır.
Bulgular: Çalışma sonucunda hastaların yaş ortalaması 65.65±8.72 yıl (min:40-maks:85), %62.5'i erkektir. Modifiye Fried Kırılganlık İndeksi'ne göre hastaların %14.6'sı 'kırılgan değil', %45.8'i 'pre-kırılgan' ve %39.6'sı 'kırılgan' olarak saptanmıştır. Hastaların yaklaşık üçte birinde (%33.3) kilo kaybı, yarısından fazlasında (%59.4) yorgunluk ve (%59.4) yürüme hızında yavaşlama, yaklaşık beşte birinde (%19.8) el kavrama gücünde azalma ve (%21.9) fiziksel aktivitede azalma belirlenmiştir. Yaş, eğitim düzeyi, gelir düzeyi, beta bloker kullanımı, beslenme durumu, günlük yaşam aktiviteleri, bilişsel durum, komorbidite sayısı, potasyum değeri, prokalsitonin değeri ve kreatinin değeri kırılganlıkla ilişkili bulunmuştur (p<0.05). Multinominal lojistik regresyon sonucunda yetersiz beslenme, günlük yaşam aktivitelerinde azalma, bilişsel durumda bozulma ve kreatinin yüksekliği kırılganlığın yordayıcısı olarak bulunmuştur (p<0.05). Kırılgan KABG hastalarının deneyimlerinin incelenmesi sonucunda "sorunlar", "baş etme", "KABG algıları" ve "beklentiler" olmak üzere dört ana tema ve bu ana temalara bağlı dokuz alt tema belirlenmiştir. Ağrı, ameliyat sonrası komplikasyonlar (kanama, plevral efüzyon, enfeksiyon), korku ve kaygı en sık ifade edilen sorunlardır. Baş etmede en fazla sağlık çalışanlarının desteği ve aile desteğinin önemi vurgulanmıştır. Ameliyat algısı temasında ameliyatın beklenenden zor olması ve ameliyat sonrası rahatlama en fazla ifade edilen konulardır. Hastaların beklentileri incelendiğinde en fazla ameliyat sürecinde etkili iletişimin önemi belirtilmiştir.
Sonuç: Bu araştırmanın sonucunda KABG hastalarının üçte birinden fazlasının kırılgan olduğu belirlenmiştir. Yetersiz beslenme, günlük yaşam aktivitelerinde azalma, bilişsel durumda bozulma ve kreatinin yüksekliğinin kırılganlık riskini artırdığı saptanmıştır. Kırılgan hastaların KABG deneyimlerinin incelenmesi sonucunda hastaların ameliyat sonrası olumlu ve olumsuz deneyimler yaşadığı ve hastaya özgü bireyselleştirilmiş hemşirelik bakımının gerekli olduğu belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler; KABG, Kırılganlık, Ameliyat Deneyimleri, Hemşirelik.

Abstract:
Objective: This research was conducted to examine the prevalence of frailty in coronary artery bypass patients, related factors and surgical experiences of patients with frailty.
Material and Method: The research was carried out in two stages, quantitative and qualitative. The first stage of the research is descriptive cross-sectional type and the second stage is phenomenological qualitative research. It was conducted between 18.02.2021 and 18.02.2022 at the Cardiovascular Surgery Department of Turkish Ministry of Health Uşak Training and Research Hospital. 96 patients aged 18 and over who had undergone coronary artery bypass graft (CABG) surgery and agreed to participate in the study were included in the quantitative sample of the study; and 14 patients were included in the qualitative sample using the criterion sampling method, one of the purposeful sampling methods. The "Sociodemographic and Disease Data Form" which was prepared in accordance with the literature, the "Modified Fried Frailty Index", the "Mini Nutritional Assessment Test-Short Form", the "Barthel Daily Living Activities Index", the "Charlson Comorbidity Index", and the "Montreal Cognitive Assessment Scale" were used to collect quantitative data. The "Semi-Structured Interview Form" created by the researchers was used to collect qualitative data. Prior to the data collection, institutional permission and ethics committee approval were obtained in addition to informed consent of the patients who agreed to participate. The quantitative data were analyzed using the SPSS 28.0 package program. Descriptive statistics, Kolmogorov-Smirnov test, chi-square test, One Way ANOVA (One-way analysis of variance), Kruskal Wallis test and multinomial logistic regression analysis were used in the evaluation of quantitative data. The statistical significancy was set at p<0.05. Qualitative data were analyzed using the MAXQDA 2020 program. Content analysis and thematic analysis were used in the evaluation of qualitative data.
Results: As a result of the study, the mean age of the patients was 65.65±8.72 years (min:40-max:85), 62.5% consisted of males. According to the Modified Fried Frailty Index, 14.6% of the patients were determined as 'not frail', 45.8% as 'pre-frail' and 39.6% as 'frail'. Weight loss was detected in approximately one third (33.3%) of the patients, while fatigue and decreased walking speed were found in more than half (59.4%), and decreased hand grip strength (19.8%) and low physical activity (21.9%) were found in approximately one fifth of the participants. Age, educational status, income level, beta-blocker use, nutritional status, daily living activities, cognitive status, number of comorbidities, and level of potassium, procalcitonin and creatinine were found to be associated with frailty (p<0.05). As a result of multinomial logistic regression, malnutrition, decreased daily living activity, cognitive impairment and creatinine elevation were found to be predictors of frailty (p<0.05). As a result of the examination of the experiences of CABG patients with frailty, four main themes were identified as "problems", "coping", "perceptions toward CABG" and "expectations", in addition to nine sub-themes related to these main themes. Pain, postoperative complications (bleeding, pleural effusion, infection), fear and anxiety were the most frequently expressed problems. The importance of support of health care professionals and family members were emphasized the most in terms of coping. In the theme of perception toward surgery, the surgical process being more difficult than expected and postoperative relief were the most mentioned issues. When the expectations of patients were examined, the importance of effective communication during the surgical process was emphasized the most.
Conclusion: As a result of this research, it was determined that more than a third of CABG patients experienced frailty. It was found that malnutrition, decreased daily living activity, impaired cognitive status and high creatinine levels increased the risk. According to the examination of the CABG experiences of patients with frailty, it was determined that patients had both positive and negative experiences in the postoperative period, and that individualized patient-specific nursing care was required.
Keywords; CABG, Frailty, Surgical Experiences, Nursing.