İhvân-ı Safâ risâlelerinde gök cisimlerinin insan üzerindeki etkileri
The effect of sky bodies on human in Ikhwân-i Safâ' risals
Yazar: ABDULLAH ZORBACI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EMRAH KAYA
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Astroloji = Astrology ; Gezegenler = Planets ; Risale = Pamphlet ; İhvan-ı Safa = Ikhwanal an Safa ; İnsan = Human ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
İhvân-ı Safâ düşünürleri, elli iki risâleden oluşan Resâilü İhvâni's-Safâ adlı eserlerinde oldukça kümülatif bir bilim anlayışına sahip olmuşlardır. Önyargısız ve müsamahakâr tarzda ele alınan bu bilimlerden biri olan ilm-i ahkâm, gök cisimlerinin varlığa ilişkin etkilerini ve tekabüliyet alanlarını konu edinmektedir. Ancak mevcut literatüre bakıldığında bu etkileri ve tekabüliyetleri insan özelinde inceleyip, varlık sistemine ve günümüze kıyasla açıklayacak pek az çalışma bulunmaktadır. Bu tespit dâhilinde öncelikle İhvân'ın, ilm-i ahkâma ilişkin analizlerine kaynaklık eden Hermetik, Sâbiî ve Helenistik kozmolojilerden, varlık sisteminin açıklanışında yararlanılan Yeni Eflâtuncu düşünceden ve günümüz astrologlarının çalışmalarından oluşan bir literatür incelemesinde bulunduk. Bunun neticesinde ilm-i ahkâmın, dönemsel astronomik kabuller üzerine inşa edilmiş, gök cisimleri vasıtasıyla insan ve çevresi özelinde açığa çıkan etkileri ve tekabüliyetleri konu edinen bir bilgi türü olduğu yargısını uygun bulduk. Bu bilgi türünün insanlarla münasebetini mütalaa edecek gözlem ve yorum biçimi ise, üç şeyin birlikteliğiyle açığa çıkmaktadır. Bunlar; dönemin bilimsel kabulleri, dinî metinlerin rehberliği ve taassupsuz bir senkretizmdir. Dolayısıyla bizde bu üç olguyu göz önüne alarak, gök cisimlerinin varlıksal hiyerarşinin nedensel birer sonucu olarak insana ve çevresine aksettirdiği niteliklerle, bizâtihi kendi yapılarından kaynaklanan etkilerini gözler önüne serdik. Ayrıca Resâil kapsamında konuya ilişkin açıklamaların, belirli oranda günümüz astrolojisine de kaynaklık edebileceğini gördük.

Abstract:
The thinkers of Ikhwân al-Safâ' had a rather cumulative understanding of science in their works named Rasâilu Ikhwân al-safâ', which consists of fifty-two treatises. One of these sciences, which is handled in an unbiased and permissive manner, ilm-i ahkâm deals with the effects of celestial bodies on existence and the fields of correspondence. However, when looking at the current literature, there are very few studies that will examine these effects and correspondences in human specific and explain the existence system and today. Within the scope of this determination, first of all, we made a literature review consisting of Hermetic, Sâbiî and Hellenistic cosmologies which are the source of the analyzes of Ikhwân, the New Platonic thought used in the explanation of the existence system and the works of today's astrologers. As a result of this, we have found it appropriate to judge that the scientific judgment is a type of knowledge that is based on periodic astronomical assumptions and deals with the effects and correspondences revealed by the celestial bodies in the human and its environment. The way of observation and interpretation, which will consider the relationship of this type of knowledge with humans, is revealed by the combination of three things. These; the scientific assumptions of the period are the guidance of religious texts and a cruel syncretism. Therefore, taking these three phenomena into consideration, we have revealed the effects of celestial bodies resulting from their own structures, with the qualities reflected on humans and their surroundings as a causal result of the existential hierarchy. In addition, we have seen that the explanations on the subject within the scope of Rasâil can be a source of modern astrology to a certain extent.