Bağımlılarda sağlıklı yaşam biçimi davranışı geliştirme eğitiminin beden kitle indeksi üzerine etkisi
The effects of healthy life-style behaviour promotion education on body mass index in dependents.
Yazar: ŞEYDA FERAH TUYGAR
Danışman: PROF. DR. HAKAN COŞKUNOL
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Psikiyatri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Sağlık Eğitimi = Health Education ; Uyuşturucu Alışkanlığı ve Alkolizm = Drug Addiction and Alcoholism

Özet:
Çalışma, bağımlıların sağlıklı yaşama biçimi davranışlarını belirlemek, sağlıklı yaşam biçimi davranışları hakkında eğitim vererek, verilen eğitimin sağlıklı yaşam davranışlarına ve beden kitle indeksleri üzerine etkisini araştırmak amacıyla planlanmıştır.Ön test- son test uygulamalı tek grupta, yarı deneysel nitelikte düzenlenen bu araştırma, Nisan-Temmuz 2009 tarihleri arasında Ege Üniversitesi Bağımlılık Birimi'nde gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya DSM-IV tanı ölçütlerine göre alkol/madde bağımlılığı tanısı ile yatarak tedavi gören 33 hasta alınmıştır. Araştırmanın uygulanabilmesi için kurumdan izin, hastalardan yazılı onam alınmıştır.Hastalara eğitim öncesinde, sosyo-demografik veri anketi, sağlığın önemi ölçeği, sağlıklı yaşam biçimi davranışları ölçeği uygulanmıştır. Boy ve kilo ölçümleri yapılarak ağırlık (kg) / boy uzunluğu(m)2 formülü ile beden kitle indeksleri hesaplanmıştır. Dünya Sağlık Örgütü ölçütlerine göre beden kitle indeksi değeri 18.5'un altında olanlar düşük kilolu, 18,5-24.9 arası normal kilo, 25 ve üstü olanlar aşırı kilolu olarak sınıflandırılmışlardır.Bağımlı hastalara 1'er saatlik toplam 4 oturumdan oluşan psikoeğitim programı uygulanmıştır. Sağlıklı beslenme, egzersiz, stres yönetimi, kişiler arası ilişkiler konularında her biri bir oturumda görüşülmek üzere sağlıklı yaşama biçimi davranışları eğitimi verilmiştir.Eğitimler tamamlandıktan bir ay sonra sağlıklı yaşam biçimi davranışı ölçeği tekrar uygulanmış, beden kitle indeksi değerleri tekrar hesaplanmış ve eğitim öncesi ile karşılaştırılmıştır. Laps yaşanıp yaşanmadığı gözlenmiştir.Toplanan veriler SPSS 15 paket programıyla analiz edilmiştir. Sayı, yüzde hesapları, t-test, tek yönlü varyans analizi, korelasyon analizi kullanılmıştır.Çalışmamıza katılan bağımlıların %81.8'i erkek, %45.5'i 41-50 yaş arasında, %45.5'i evli olup, %51.5'inin çocuğu vardır.Bireylerin toplam SYBDÖ puanının (t=-9.725, p=0.000) Kendini Gerçekleştirme Alt Ölçeği puanının (t=-6.848, p=0.000), Sağlık Sorumluluğu Alt Ölçeği puanının (t=-6.514, p=0.000), Egzersiz Alt Ölçeği puanının (t=-6.435, p=0.000), Beslenme Alt Ölçeği puanının (t=-9.507, p=0.000), Kişiler Arası Destek Alt Ölçeği puanının (t=-7.878, p=0.000) ve Stres Yönetimi Alt Ölçeği puanlarının (t=-8.264, p=0.000) son ölçümlerde eğitim öncesi yapılan ilk ölçümlerle karşılaştırıldığında artmış olduğu görülmektedir. Tüm ölçekler için ön-test ve son-test arasındaki puan farkı istatistiksel açıdan anlamlıdır (p<0.05).Bağımlıların sağlıklı yaşama biçimi davranışları eğitimi öncesi BMI değerlerinin çoğunun normal sınırın üstünde olduğu görülmektedir. Bireylerin % 48. 5'inin beden kitle indeksi değeri normalden yüksektir. %45.4' ü normal sınırlar içerisinde , % 6.1'i ise normalin altında BMI değerine sahiptir.Bireylerin eğitim sonunda yapılan BMI ölçümlerinde 21 kişilik büyük bir oranın (%63.6) normal BMI değerlerinde olduğu görülmektedir. 12 kişinin (%36.4) BMI değeri ise normalden yüksektir ( ? 2 =10.48, p=0.001). Aradaki fark istatistiksek açıdan anlamlı bulunmuştur (p<0.05).Eğitime katılan 33 bireyden 13'ünde (%39.4) laps görülürken, 20 kişide (%60.6) laps yaşanmamıştır. Sağlıklı yaşama biçimi davranışı eğitimiyle laps yaşanma durumu arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır (t=0.387, p=0.702).Bağımlılarda sağlıklı yaşam davranışı geliştirme konusunda en önemli faktör riskli yaşam davranışlarından kaçınmak olup bu konuda hemşirelere büyük sorumluluk düşmektedir.

Abstract:
This study has been planned to determine the behaviors of healthy-life-style of alcohol-substance dependence. It was designed for assessing the effects of a psychoeducation program on addictive patients of health promotion life-style behavior and BMI.The study was a test-retest semi-experimental, in a single group. It was conducted in Ege University Dependency Unit between April 2009 and July 2009. The sample consisted of 33 patients who fulfilled DSM-IV criteria of alcohol/substance dependence and were hospitalized. Before the study, permission was taken from the hospital and patients.Before the education, measures included sociodemographic data form, importance of Health Scale, Health Promotion life-style profile.Body mass İndex values were calculated using the Formula [weight(kg)/height(m)2 BMI was categorized as low weight (<18.5), normal weight (18.5-24.9) and highweight (25<).Patients had participated in 4 sessions (each session 1 hour), about nutrition, exercise, stress management, interpersonal support.1 month after the completion of the study, Health Promotion life-style profile was repetition and body mass İndex values calculated. The results was compared to pre-test. Relapse was observed.All information was analyzed by SPSS (Windows 15) program. In the evaluation data gained, number-percentage calculations, t-test, one way anova, paerson correlation were used.This study was determined that %81.8 male, %45.5 in the 41-50 year old age, %45.5 were married, %51.5 have children.The total health promotion life-style profile scale scores of addictive persons (t=-9.725, p=0.000), subscales self-actualization (t=-6.848, p=0.000), health responsibility (t=-6.514, p=0.000), exercise (t=-6.435, p=0.000), nutrition (t=-9.507, p=0.000), İnterpersonal support (t=-7.878, p=0.000) ve stress management (t=-8.264, p=0.000) scores were increased.A statistically significant difference was found Health Promotion life-style profile test score and retest score (p<0.05).Before the education, BMI values that % 48. 5 were in high weight level, %45.4 were normal weight and % 6.1 were low weight. After the education, BMI values that % 63.6 were in normal weight level, %36.4 were high weight level ( ? 2 =10.48, p=0.001). A statistically significant difference was found test score and retest score (p<0.05)It was a found that education of health promotion life-style behavior have a positive effect on BMI.After the education, %39.4 were relapsing (t=0.387, p=0.702). It was a found that education of health promotion life-style behavior don?t have a positive effect on relapse (p>0.05).In dependents, for development health care behaviors life style the main factor which is avoid risk behavior life. Nurses must play an important role on the issue.