Kırsal alanda yaşayan kadın ve erkeklerin kolorektal kanser taramasına yönelik sağlık inançları ve etkileyen faktörler
Health beliefs and infuluenecing factors for colorectal cancer screening of women and men living in rural areas
Yazar: KUDRET KAÇAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞEGÜL ÖZCAN ; DOÇ. DR. SEMRA KOCAÖZ
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Erkekler = Men ; Kadınlar = Women ; Kolorektal neoplazmlar = Colorectal neoplasms ; Kırsal bölge = Rural region ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Sağlık inanç modeli = Health belief model ; Yaşam tarzı = Life style

Özet:
Araştırma kırsal alanda yaşayan kadın ve erkeklerin kolorektal kanser taramasına 
yönelik sağlık inançları ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi amacıyla tanımlayıcı ve 
ilişki arayıcı türde yapılmıştır. Araştırmanın örneklemini Nevşehir ili Derinkuyu ilçe 
merkezinde yaşayan 50-70 yaş arasında olan, araştırmayı kabul eden 451 kişi 
oluşturmuştur. Araştırmada veriler Kişisel Bilgi Formu, Kolorektal Kanser Sağlık 
İnanç Modeli Ölçeği ve Harvard Kanser Risk İndeksi kullanılarak toplanmış, IBM 
SPSS Statistics 23 paket programında analiz edilmiştir. Verilerin değerlendirilmesi
Bağımsız Örneklem T Testi, Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA),Tukey çoklu 
karşılaştırma testi, Ki Kare Fisher's Exact Testleri ve İki Durumlu Lojistik Regresyon 
Modeli kullanılmıştır. 
Katılımcıların Sağlık İnanç modeli alt boyut ölçek puan ortalaması; Güven Yarar 
Algısı 43.88±6.28 (22.00-55.00), Duyarlılık Algısı 14.16±5.32 (6.00-30.00), Engel 
Algısı 17.16±4.77 (6.00-30.00) ve Sağlık Motivasyon algısı 16.07±2.75 (10.00-25.00)
olarak saptanmıştır. Araştırmada erkek katılımcıların kolorektal Kanser taramalarına 
katılım oranları anlamlı derecede daha fazla bulunmuştur (p<0.05). Katılımcıların 
duyarlılık algısı orta ve düşük düzeyde olup, kolorektal kanser taraması yaptıran 
kişilerin güven yarar algısı, duyarlılık algısı, ciddiyet algısı, sağlık motivasyon algısı
puan ortalamaları daha yüksek, engel algısı puan ortalaması daha düşük 
bulunmuştur(p<0.05). Kanser ortalama riskin üzerinde olan katılımcıların engel algısı 
anlamlı derecede daha fazla, sağlık motivasyon algısı anlamlı derecede daha az 
bulunmuştur. Bu nedenle sağlık profesyonelleri ile kanserde erken tanı ve taramalara 
ilişkin eğitimlerin, farkındalıkların artırılması önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Kolorektal Kanser, Sağlık İnanç Modeli, Yaşam Tarzı 
Değişiklikleri
Tez Danışmanı: Dr.Öğretim Üyesi Ayşegül ÖZCAN

Abstract:
The research was conducted in a descriptive and relationship-seeking type in order to 
determine the health beliefs of women and men living in rural areas towards colorectal 
cancer screening and the factors affecting it. The sample of the study consisted of 451 
people aged between 50-70 years living in Derinkuyu town center of Nevşehir 
province and accepted the research. In the study, data were collected using Personal 
Information Form, Colorectal Cancer Health Belief Model Scale and Harvard Cancer 
Risk Index, and analyzed in IBM SPSS Statistics 23 package program. Independent 
Sample T-Test, One-Way Analysis of Variance (ANOVA), Tukey multiple 
comparison test, Chi-Square Fisher's Exact Tests and Two-state Logistic Regression 
Model were used to evaluate the data.
Participants' Health Belief Model sub-dimension scale mean score; Perception of 
Confidence Benefit 43.88±6.28 (22.00-55.00), Perception of Sensitivity 14.16±5.32 
(6.00-30.00), Perception of Obstacles 17.16±4.77 (6.00-30.00), and Perception of 
Health Motivation 16.07±2.75 (10.00-25.00). In the study, participation rates of male 
participants in colorectal cancer screening were found to be significantly higher 
(p<0.05). The sensitivity perception of the participants was medium and low, and the 
mean score of trust, benefit perception, sensitivity perception, seriousness perception, 
health motivation perception of people who had colorectal cancer screening was found 
to be higher, and the mean of obstacle perception was lower (p<0.05). It was found 
that the perception of disability was significantly higher and the perception of health 
motivation was significantly lower in the participants who were above the average risk 
of cancer. For this reason, it is recommended to increase education and awareness on 
early diagnosis and screening in cancer with health professionals.
Keywords: Colorectal Cancer, Health Belief Model, Lifestyle Changes
Thesis Advisor: Dr. Ayşegül ÖZCAN