Şerîf er-Radî'nin tefsir yöntemi ve Ayyâşî ile mukayesesi
Sharif al-Radî's tafsir method and comparison with Ayyâşî
Yazar: SEFA GÖKÇE
Danışman: PROF. DR. AHMET ÇELİK
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Ayyaşi = Ayyaşi ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam ; Şerif er-Radi = Şerif er-Radi

Özet:
Hakâiku't-Te'vîl fî Müteşâbihi't-Tenzîl, Şiî bir âlim olan Şerîf er-Radî'nin eseridir. Eserin tamamı değil de yalnızca beşinci cildi günümüze ulaştığından tefsir, Âl-i İmrân sûresi 7. âyetinden başlamakta ve Nisâ sûresi 48. âyeti ile sona ermektedir. Ayrıca müellif üzerinde soru sorulmuş yahut sorulabilecek âyetlere değinmekte, eserinin amacına uymayan âyetlere değinmemektedir. Çalışmada müellifin hayatı, döneminin siyasi, sosyal, kültürel durumu ve eserlerine yer verilmiştir. Bununla birlikte Şiî Tefsir geleneğinin tarihi dönem içerisindeki seyri genel mahiyette incelenmeye çalışılmıştır. Ayrıca Hakâiku't-Te'vîl fî Müteşâbihi't-Tenzîl adlı eserine, eserin metoduna, eserde dikkat çeken görüşlere ve temel faktörlere değinilmiştir. Son olarak ise Şerîf er-Radî ile kendisinden önce yaşamış Şiî bir müfessir olan Ayyâşî'nin bazı konulara nasıl yaklaştıkları ekseninde tefsirleri kapsamı dar da olsa mukayese edilmiştir. Bu vesile ile Ayyâşî ve Radî'nin eserleri özelinde Şiîliğin herhangi bir dönüşüme şahit olup olmadığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın sonunda ulaşılan netice ise şu şekildedir: Şiîlik, tefsir bağlamında en azından Ayyâşî ve Radî arasında bir evrilme yaşamıştır. Özellikle katı bir rivâyet geleneğine bağlı Ayyâşî'den sonra en azından Radî ile bu katı rivâyet geleneğinin yıkıldığı ve tefsirinde dirâyetin son derece hâkim olduğu ifade edilebilir.

Anahtar Kelimeler: Şerîf er-Radî, Hakâiku't-Te'vîl fî Müteşâbihi't-Tenzîl, Ayyâşî, Dirâyet-Rivâyet, Şîa.

Abstract:
Haqaiqu't-Ta'vil fi Mutashahibi't-Tanzil, is a work by the Shiite scholar Sharif ar-Radi. Because of the fact that not the whole book but only its fifth volume has survived, the tafsir in this work covers the part of the Koran starting with the seventh verse of Ali 'İmran and ends with 48th verse of an-Nisa. The author of the book touches the verses on which there are questions asked or that could be asked and he does not deal with the verses that are not compatible with the main purpose of the book. This study is intended to give information about the life of the mentioned author as well as political, social and cultural conditions of his time. In addition, a general historical outline of Shiite tafsir tradition is provided. The study also focuses on the work titled Haqaiqu't-Ta'vil fi Mutashahibi't-Tanzil, its method and the remarkable ideas and basic factors found in it. Finally, the work offers a comparison between another Shiite mufassir named Ayyashi, who lived before Sharif ar-Radi, with respect to the way they handled some issues. Whether there was a transformation of Shiism or not was tried to be detected on the basis of the comparison between Radi's and Ayyashi's works of tafsir. The study concludes that Shiism evolved in tafsir between the work of Ayyashi and Radi. It could be argued that reporting tradition in tafsir, which was strongly defended and exemplified by Ayyashi, was destroyed by Radi, and that sense making became much more prominent with Radi's work.

Key Words: Sharif ar-Radi, Haqaiqu't-Ta'vil fi Mutashabihi't-Tanzil, Ayyashi, sense making, reporting, Shiism.