İmâmü'l-Haremeyn el-Cüveynî'de imâmet teorisi
The theory of imāmah in Imām Al-Haramayn al-Juwaynī
Yazar: ENES ER
Danışman: PROF. DR. FARUK SANCAR
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
İmâmet din ve dünya işlerinde birey ve toplumu ilgilendiren konularda dinî ve siyasi lider konumunu temsil eden bir makam olup bu makama geçen kişi Müslümanların en üst düzey yöneticisidir. Hz. Peygamberin vefatından hemen sonra Müslümanlar arasında ortaya çıkan ilk problemdir. Bu problemin doğurduğu sorunlar pekçok teolojik meselenin doğmasına ve Müslümanların muhtelif fırkalara bölünmesine neden olmuştur.
Bu çalışmada başta kelam, fıkıh ve usûlü olmak üzere pekçok alanda eserler kaleme alıp Gazâlî gibi İslam düşünce dünyasına damgasını vurmuş alimler yetiştiren İmâmü'l-Haremeyn el-Cüveynî'nin imâmet/hilafet konusundaki görüşleri teolojik açıdan incelenmiştir. Cüveynî daha önceki imâmet anlatılarında alışılagelmişin dışında bu meseleyi farklı açılardan ele alarak teoriye yeni bir perspektif kazandırmıştır. Söz gelimi o, teorisini Sünnî düşüncenin ontolojik ve epistemolojik temelleri üzerine inşa etmekle birlikte pratikte düzen kavramını merkeze alarak bu teorinin ümmetin maslahatı çerçevesinde askıya alınabileceğini ve değişen dünyada bu değişime  uygun daha pragmatik teorilerin inşa edilebileceğini iddia etmiştir.
Bu çalışma şu muhtelif soruların cevabını aramaktadır: İmâmet meselesi ortaya çıkan ilk problem olduğu halde Sünnîler içerisinde neden teorik olarak en son ele alınan konu olmuştur? Değişen siyasi paradigmalar, Sünnî gelenek içerisinde imâmet teorilerinin temellendirilmesine nasıl katkı sağlamıştır? Cüveynî'nin buna katkısı hangi yönlerden olmuştur? Tarihsel değişimle birlikte imâmet kurumunun işlevselliğini sürdürebilmesi için Cüveynî'nin öne sürdüğü çözüm önerileri nelerdir? Kişi imâmet makamına hangi yöntemle tayin edilir ve neye göre belirlenir? Siyasi iktidarda bulunması gereken vasıflar nelerdir? Bu vasıflar ihmal edilebilir mi?

Abstract:
Imāmah is an office representing the position of religious and political leader in matters concerning the individual and society in religious and world affairs, and the person who holds this office is the highest level ruler of Muslims. It is the first problem that emerged among Muslims immediately after the death of the Prophet. The problems caused by this problem led to the emergence of many theological issues and the division of Muslims into various sects.

In this study, the views of Imām al-Haramayn al-Juwaynī, who wrote works in many fields, especially in theology, fiqh, and jurisprudence, and educated scholars such as al-Ghazālī, who left their mark on the world of Islamic thought, on the issue of Imām al-Imām/the caliphate are examined theologically. Al-Juwaynī brought a new perspective to the theory by addressing this issue from different angles than customary in previous accounts of imāmām. For instance, although he built his theory on the ontological and epistemological foundations of Sunnī thought, in practice, he centered on the concept of order. He claimed that this theory could be suspended for the benefit of the ummah and that more pragmatic theories could be constructed by this change in a changing world.

This study seeks to answer the following various questions: Why has the issue of imāmah been the last theoretical issue to be addressed theoretically among Sunnīs even though it was the first problem to emerge? How did changing political paradigms contribute to the grounding of theories of imām within the Sunnī tradition? In what ways did al-Juwaynī contribute to this? What are al-Juwaynī's proposed solutions for the institution of imâmate to maintain its functionality in the face of historical change? By what method is a person appointed to the position of imâmate and how is it determined? What are the qualities that must be present in political power? Can these qualities be neglected?