Sporcularda bilinçli farkındalığın ahlaki karar alma tutumuna etkisi: Ahlaki üstbiliş ve duygusal zekanın durumsal aracı rolü
The effect of mindfulness on moral decision-making attitudes in athletes: Moderated mediation control of moral metacognition and emotional intelligence
Yazar: EMRAH SEÇER
Danışman: PROF. DR. ERDOĞAN TOZOĞLU ; DOÇ. DR. İZZET UÇAN
Atatürk Üniversitesi / Kış Sporları ve Spor Bilimleri Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Spor = Sports

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı, spor lisesi öğrencilerinin bilinçli farkındalıklarının ahlaki karar alma tutumlarına etkisini ve bu etkinin altında yatan mekanizmayı belirlemektir. 

Yöntem: İlişkisel tarama modelinde yürütülen bu araştırmaya, 899 spor lisesi öğrencisi (284'ü kadın ve 615' i erkek) katılmıştır. Araştırmanın verileri, Sporcu Bilinçli Farkındalık (Mindfulness) Ölçeği, Altyapı Sporlarında Ahlaki Karar Alma Tutumları Ölçeği, Ahlaki Üstbiliş Ölçeği ve Duygusal Zeka Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde SPSS ve AMOS programları kullanılmıştır. Verilerin çözümlenmesinde, ilk olarak ölçüm modelinin test edilmesi amacıyla doğrulayıcı faktör analizi yapılmıştır. Araştırmanın hipotezlerinin incelenmesinde ise, korelasyon testi ve Bootstrap yöntemini esas alan regresyon analizi uygulanmıştır.

Bulgular:  Araştırmada, bilinçli farkındalık ile; ahlaki karar alma tutumu (r=.069, p<.01), ahlaki üstbiliş (r=.279, p<.01) ve duygusal zeka (r=.361, p<.01) arasında pozitif yönlü anlamlı ilişkiler belirlenmiştir. Bootstrap yöntemini esas alan regresyon analizi sonuçlarına göre, bilinçli farkındalığın ahlaki üstbiliş aracılığıyla ahlaki karar alma tutumu üzerindeki dolaylı etkisinin anlamlı olduğu tespit edilmiştir [(β =.033, p<0.001, %95 GA = (.014, .055)]. Bilinçli farkındalığın ahlaki üstbiliş üzerindeki etkisinde duygusal zekanın düzenleyici rolünün anlamlı olduğu [(β =.015, p<0.001, %95 GA = (.-.029, -.0008)] belirlenmiştir. Duygusal zekanın düşük ve orta olduğu durumlarda bilinçli farkındalığın ahlaki üstbiliş üzerinde etkisinin anlamlı; yüksek olduğu durumda ise anlamsız olduğu tespit edilmiştir. Bilinçli farkındalığın ahlaki üstbiliş vasıtasıyla ahlaki karar alma tutumu üzerindeki dolaylı etkisinde duygusal zekanın düzenleyici etkisinin [(β =-.000 %95 GA [.-001, .000]) anlamsız olduğu belirlenmiştir. 

Sonuç: Spor lisesi öğrencilerinde bilinçli farkındalığın ahlaki üstbiliş vasıtasıyla ahlaki karar alma tutumunu pozitif etkilediği, bilinçli farkındalığın ahlaki üstbiliş üzerindeki etkisinin duygusal zeka tarafından düzenlendiği görülmüştür. Fakat bilinçli farkındalığın ahlaki üst biliş vasıtasıyla ahlaki karar alma tutumundaki etkisinde duygusal zekanın durumsal aracılık rolünün etkili olmadığı tespit edilmiştir.

Abstract:
Purpose: This study has been conducted to determine the effect of conscious awareness of sports high school students on moral decision-making attitudes and the mechanism that underlies this effect. The purpose of this service is to determine the basics of children held in sports high schools on their decision-making attitudes and the mechanism underlying this effect.

Method: 899 sports high school students (284 female and 615 male) participated in this research conducted in the relational screening model. The data of the study were collected by using Athlete Mindfulness Scale, Moral Decision-Making Attitudes in Youth Sports Scale, Moral Metacognition Scale and Emotional Intelligence Scale. When examining the data, SPSS and AMOS programs have been used. In the analysis of the data, confirmatory factor analysis was first performed to test the measurement model. And in the examination of the hypotheses of the study, regression analysis based on correlation test and Bootstrap method were used.

Findings: In the study, significant positive relationships are identified between mindfulness and moral decision-making attitude (r=.069, p<.01), moral metacognition (r=.279, p<.01), and emotional intelligence (r=.361, p<.01). According to the results of regression analysis based on the Bootstrap method, the indirect effect of mindfulness on moral decision-making attitude through moral metacognition has been found to be significant [(β =.033, p<0.001, 95% CI = (.014, .055)]. The regulatory role of emotional intelligence in the effect of mindfulness on moral metacognition has been observed to be significant [(β =.015, p<0.001, 95% CI = (.-.029, -.0008)]. In situations where emotional intelligence is low and medium, the effect of conscious awareness on moral metacognition is significant and when high, it has been observed to be insignificant. In the indirect effect of mindfulness on moral decision-making through moral metacognition, the regulatory effect of emotional intelligence [(β =-.000 95% CI [.-001, .000]) has been found to be insignificant.

Result: It has been observed that mindfulness positively affects the attitude of moral decision making through moral metacognition in sports high school students, and the effect of mindfulness on moral metacognition is regulated by emotional intelligence. However, it has been found that the situational mediating role of emotional intelligence is not effective in the effect of mindfulness on moral decision-making attitudes through moral metacognition.