Tıp metinlerinin Türkçeden İngilizceye yapılan çevirilerinde öz çevirilerinin işlevselliği
The textual functionality of translated medical abstracts from Turkish into English
Yazar: ESRA SÖNMEZ
Danışman: PROF. DR. MİNE YAZICI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çeviribilim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation
Dizin: Disiplinlerarası = Interdisciplinary ; Türkçe = Turkish ; Tıp metinleri = Medical texts ; Çeviri = Translation ; Çeviri bilim = Science of translation ; Öz çeviri = Self translation ; İngilizce = English ; İşlevsellik = Functionality

Özet:
Tıp çevirisi tüm dünyada artan bir ilgiyle akademisyenlerin dikkatini çekmeye başlamıştır. Bunun başlıca nedenleri arasında çeviri hacminin fazla olması ve bu alanda donanımlı çevirmenlere duyulan ihtiyaç yer almaktadır. Bu disiplinlerarası çalışmada, öz çevirilerinin bilginin paylaşılırlığı konusunda doğrudan ilişkisi olup olmadığı irdelenmiş ve tıp alanından yola çıkılarak, öz çevirilerinin bir metin türü olarak akademik yazın dizgesindeki işlevi araştırılmıştır. Bu bağlamda, 2000-2015 yılları arasında tıp dergilerinde yayımlanan bilgiye ulaşma yolu olan tıp literatürü veri tabanı PubMed'de yer alan 12 Türk tıp dergisinden, en eski ve en yeni tarihli olanları olmak üzere, toplam 44 İngilizce ve Türkçe özgün araştırma ve derleme öz metinleri incelenmiştir. Özlerin işlevselliği, bütüncül bir yaklaşım ile metin ve süreç düzeyinde değerlendirilmiştir. Yapılan değerlendirme sonucunda, Türkçeden İngilizceye çevirisi yapılan tıbbi öz metinlerinde terimsel eşdeğerliğin gözetildiği, alan bilgisinin korunduğu ve metinlerin bilgilendirici metin türü olarak hazırlandığı görülmektedir. Ancak çalışmanın yapıldığı 15 yıllık zaman aralığında önemli değişiklikler olduğu tespit edilmiştir. Hem biçimsel, hem de çeviri edimi bağlamında özellikle 2010 yılından sonra tıbbi özlerde çeviriye verilen önemin arttığı, daha titiz bir dil kullanımı olduğu ve özlerin uluslararası tıbbi yazım normlarına ve konvansiyonlarına göre hazırlanmaya başladığı görülmektedir. İşlevsel bir çevirinin bilginin paylaşılırlığı üzerindeki önemli rolü, ilerleyen dönemlerde makalelerin atıf sayısında görülen artış ile de ilişkili bulunmuştur. Sonuç olarak, özler bilgi aktarımında önemli araçlardır ve ana dili İngilizce olmayan ülkelerden yapılan yayınlarda çeviri kritik öneme sahiptir. Öz çevirilerinin akademik çeviri eğitimi alan ve alan bilgisi ve araştırma edincine sahip profesyonel çevirmenler tarafından yapılması önerilmektedir.

Abstract:
Medical translation has increasingly become a matter of interest for researchers worldwide. This growing interest can be attributed to the increasing demand for medical translation and the unmet need for educated and trained professional translators working in this field. In this interdisciplinary study, the role of translation of medical abstracts implicated in share of knowledge was investigated and the textual functionality of translated medical abstracts as a text type in the academic literary system was examined. A total of 44 English and Turkish original article and review abstracts were obtained from 12 Turkish medical journals indexed in the PubMed database, a specialized biomedical database and gateway for browsing information published in medical journals, between 2000 and 2015. From each journal, two abstracts were retrieved at two different time points. The textual functionality was assessed using a holistic approach at the text and process level. The results showed that translated abstracts were informative text types and harbored terminological equivalence and field knowledge. However, throughout the 15-year study period, major changes were observed for both text format and translation act and, in particular as of 2010, a special care was paid to abstract translation in accordance with the international norms and conventions of medical publishing. The increased number of citations after 2010 also indicated the role of functional translation on share of knowledge. In conclusion, abstracts are valuable tools for knowledge transfer and translation plays a key role in this transfer process in non-English speaking countries. It is recommended that translation of specialized texts should be performed by educated and trained professional translators who have research skills and competencies.