Pragmatik etik bağlamında William James perspektifinden insanın özgürlüğü problemi
The problem of human freedom from the perspective of William James in the context of pragmatic ethics
Yazar: FADİLE AYĞAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ATA DEMİR
Siirt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Dil felsefesi = Philosophy of language ; Modern felsefe = Modern philosophy

Özet:
Özgürlük, felsefenin en temel ve karmaşık kavramlarından biridir. Tarih boyunca filozoflar, özgürlüğün ne olduğunu ve nasıl işlediğini anlamak için farklı yaklaşımlar geliştirmişlerdir. Bu tez, pragmatizmin etik anlayışında özgürlük sorununu incelemeyi ve William James'in özgürlük anlayışını analiz etmeyi amaçlamaktadır. 
Pragmatizm, Jeremy Bentham (1748-1832) ile başlayıp daha sonra Charles Sanders Peirce (1839-1914), William James (1842-1910) ve John Dewey'in (1859-1952) katkılarıyla şekillenen bir felsefi akım olarak ortaya çıkmıştır. Bu akım, sabit etik ilkeler yerine, değişen koşullara göre esnek bir etik anlayışını benimser. Peirce, pragmatizmin teorik temellerini atarken, James bu felsefeyi geniş kitlelere tanıtmıştır. 
 William James, Harvard Üniversitesi'nde fizyoloji ve psikoloji öğretmiş ve Amerika'nın ilk psikoloji laboratuvarını kurmuştur. Çalışmalarında, bilinç ve zihnin işlevleri üzerine yoğunlaşmış ve hem psikoloji hem de felsefe alanında önemli katkılar sağlamıştır. William James, 1890'da yayımlanan "The Principles of Psychology" ile psikolojiye önemli katkılar sunmuş. 1898'de pragmatist olduğunu ilan eden James, realizm ve idealizme karşı kendi deneysel pragmatizmini savunmuştur. 1907'de yayımlanan "Pragmatism" kitabı, bu felsefenin temel metinlerinden biridir. Pragmatizmin önemli isimlerinden biri olan James, bu felsefi akımı geniş kitlelere tanıtmış ve etik kararların deneyimlerden öğrenilerek alınmasını savunmuştur. 
William James, özgür iradeyi insanın bilinçli seçimler yapabilme kapasitesi olarak tanımlar ve bireyin kendi kaderini şekillendirme gücüne sahip olduğunu vurgular. "Pragmatizm" adlı eserinde, özgür iradenin bireyin deneyimlerinden öğrenerek etik kararlar almasını teşvik ettiğini belirtir. James, özgürlüğü bireyin kendini gerçekleştirmesi için temel bir koşul olarak görür ve bu kapasitenin insanın varoluşunun merkezinde yer aldığını savunur. Ancak, özgürlüğün sınırlarının toplumun yapısına göre belirlenmesi gerektiğini de ekler.
Anahtar Kelimeler: Felsefe Tarihi, William James, Özgürlük, Etik, Özgür İrade

Abstract:
Freedom is one of the most fundamental and complex concepts in philosophy. Throughout history, philosophers have developed various approaches to understand what freedom is and how it operates. This thesis aims to examine the problem of freedom within the ethical framework of pragmatism and analyze William James's conception of freedom.
Pragmatism emerged as a philosophical movement starting with Jeremy Bentham (1748-1832) and later shaped by the contributions of Charles Sanders Peirce (1839-1914), William James (1842-1910), and John Dewey (1859-1952). This movement adopts a flexible ethical understanding based on changing circumstances, rather than fixed ethical principles. While Peirce laid the theoretical foundations of pragmatism, James introduced this philosophy to a broader audience.
William James taught physiology and psychology at Harvard University and established the first psychology laboratory in America. His work focused on consciousness and the functions of the mind, making significant contributions to both psychology and philosophy. James made important contributions to psychology with his 1890 publication The Principles of Psychology. In 1898, he declared himself a pragmatist and advocated for his experimental pragmatism in opposition to realism and idealism. His 1907 book Pragmatism is one of the key texts of this philosophical movement. As one of the leading figures of pragmatism, James introduced this philosophy to a wider audience and argued that ethical decisions should be based on learning from experience.
William James defines free will as the capacity for conscious choice and emphasizes that individuals have the power to shape their own destiny. In Pragmatism, he states that free will encourages individuals to make ethical decisions through learning from their experiences. James sees freedom as a fundamental condition for personal self-realization and argues that this capacity lies at the core of human existence. However, he also notes that the limits of freedom should be defined according to the structure of society.
Keywords: History of Philosophy, William James, Freedom, Ethics, Free Will