Şanlıurfa sulu koşullarda ekmeklik ve makarnalık buğday çeşitlerinde optik sensöre dayalı mevsim içi azotlu gübre kalibrasyonu
In-season nitrogen fertilizer calibration based on optical sensoron breading and turkey wheat varietien under watery conditions inŞanlıurfa
Yazar: MEDİHA YILDIZ ORHAN
Danışman: PROF. DR. ALİ VOLKAN BİLGİLİ ; DOÇ. DR. ERDAL ERBİL
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Buğday bitkisinin yetiştirilmesinde; çeşitlerin beklenenden daha yüksek tane verimi ve protein içeriği
verebilmesi en uygun azotlu gübrelemeyle mümkündür. Fakat bölgeden bölgeye ve yıldan yıla azotlu
gübreleme ihtiyacı farklılaşmaktadır. Dolayısıyla son yıllarda oldukça yaygınlaşan Mevsim İçi Azotlu
Gübre Yönetim Sistemleri fazlasıyla önem taşımaktadır. Bu çalışma Mevsim İçi Azotlu Gübre
Yönetim Sistemlerini kullanarak bölgemizde en uygun gübreleme yöntemini geliştirmek için
yapılmıştır. Çalışma 2022 yılında Şanlıurfa Gap Tarımsal Araştırma Enstütüsüne ait Gündaş
lokasyonunda yürütülmüştür. Çalışmada dört kışlık buğday çeşidi (Polathan, Serince, Edessa, İlkan)
kullanılmıştır. Kullanılan çeşitlerin azot gübresine verecekleri tepkiler, spektral yansımaya dayalı bitki
örtüsü indeksleri ölçülmüştür. Çalışmada GreenSeeker, SPAD cihazları ile ölçümler yapılmıştır.
Deneme tesadüf bloklarında faktöriyel deneme deseninde ve 6 farklı (0,5,10,15,20,25) azot oranı ile
yürütülmüştür. Normalize Edilmiş Fark Bitki Örtüsü İndeksi (NDVI), Zadoks 2.4 (kardeşlenme),
Zadoks 3.0 (sapa kalkma başlangıcı), Zadoks 3.1 (sapa kalkma 1 boğum dönemi), Zadoks 3.2 (sapa
kalkma 2 boğum dönemi) olmak üzere dört ayrı dönemde gerçekleştirilmiştir. Spektral okumaların
beraberinde bitkide ve tanede protein analizleri, biyokütle analizleri yapılmıştır. Hasattan sonrada tane
verimi hesaplanmıştır. Yaprak klorofil değeri ölçen SPAD metre sonuçlarına bakıldığında; dönemler
arasından en yüksek Zadoks 3,0 ( sapa kalkma başlangıcı) döneminde (47,24) vermiştir. Çeşitlere
bakıldığında; ilkhan çeşidi 20 kg N da en yüksek (48,37) değeri vermiştir. Fakat SPAD metre
ölçümleri gerek kullanım zorluğu gerek de kullanıcını ölçüm farklılıkları nedeniyle mümkün oldukça
gübre tavsiye yöntemlerinde kullanılmamaktadır. Tane verimin bağımlı değişken, mevsim içi verim
tahminlerini (İNSEY) bağımsız değişken olarak alındığı regresyon analizleri yapılmıştır. En yüksek
R2 değerleri sırasıyla Edessa çeşidi Zadok3.2(sapa kalkma 2 boğum oluşturma) döneminde (R2= 0,65)
değeri vermiştir. Biyokütle bağımlı değişken, mevsim içi verim tahminlerini (İNSEY) bağımsız
değişken olarak alındığı regresyon analizleri yapılmıştır. En yüksek R2 değerleri sırasıyla Edessa
çeşidi Zadok3.0 (sapa kalkma başlangıcı) döneminde (R2= 0,958) değeri vermiştir. Verim Karşılık
İndeksi ve NDVI Karşılık İndeksi arasında en yüksek korelasyon yine Zadoks 3.0 ve Zadoks 3.1
dönemlerinde verilmiştir ve bu tez çalışmasında edilen ve uygulanması en uygun dönem Zadoks3.0
dönemi olarak belirlenmiştir. Elde edilen denklemlerden en doğru tavsiyeyi verebilmek için bu tür
çalışmaların daha çok yapılması gerekmektedir.

Abstract:
In wheat cultivation, various varieties can yield higher grain and protein levels than expected with
optimal nitrogen fertilization, but the nitrogen needs vary regionally and annually, highlighting the
crucial role of Seasonal Nitrogenous Fertilizer Management Systems. This 2022 study, conducted at
Şanlıurfa Gap Agricultural Research Institute's Gündaş location, aimed to determine the most suitable
fertilization method using these systems. Four winter wheat varieties (Polathan, Serince, Edessa,
İlkan) were studied, measuring their responses to nitrogen fertilization and vegetation indices via
GreenSeeker and SPAD devices.The experiment was carried out in a factorial trial design in
randomized blocks and with 6 different nitrogen ratios (0,5,10,15,20,25). Vegetation index readings
(NDVI) were carried out in four different periods: Zadoks 2.4 (tillerization), Zadoks 3.0 (beginning of
stem erection), Zadoks 3.1 (1 node period of stem erection), Zadoks 3.2 (2 node period of stem
erection). Along with the spectral readings, protein analyzes and biomass analyzes were performed in
the plant and grain. Grain yield was calculated after harvest. Looking at the results of the SPAD meter
measuring leaf chlorophyll value; Among the periods, the highest yield was given in the Zadoks 3.0
(beginning of sticking) period (47.24). Looking at the varieties; İlkhan variety gave the highest value
(48.37) at 20 kg N. However, SPAD meter measurements are not used in fertilizer recommendation
methods whenever possible due to both difficulty of use and measurement differences between users.
Regression analyzes were conducted in which grain yield was taken as the dependent variable and in-
season yield estimates (INSEY) were taken as the independent variable. The highest R2 values were
given by the Edessa variety (R2= 0.65) in the Zadok3.2 (stem up and 2 node formation) period,
respectively. Regression analyzes were performed in which biomass was taken as the dependent
variable and intraseasonal yield estimates (INSEY) as the independent variable. The highest R2 values
were respectively in the Edessa variety Zadok3.0 (beginning of stemming) period (R2= 0.958). As a
result, the highest correlation between the Yield Provision Index and the NDVI Provision Index was
again given in the Zadoks 3.0 and Zadoks 3.1 periods, and the period that we would recommend and
most suitable for implementation was determined as the Zadoks3.0 period. More such studies need to
be done in order to give the most accurate advice from the equations we obtained.