Açık muhasebe yöntemi (Open book accountıng) kullanan işletmelerin izomorfik (Eşbiçimlilik) sonuçlarının incelenmesi
An analysis of isomorphic results of businesses using the Open Book Accounting method
Yazar: YASEMİN KARA
Danışman: PROF. DR. SELAHATTİN KARABINAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Günümüzde işletmeler maliyet düşürme çalışmalarını mümkün olan en erken aşamaya çekmeye çalışmakta, maliyetleri düşürmek birçok rekabet avantajını da beraberinde getirmektedir. Şirketlerin gizli maliyet bilgilerini yasal veya organik bağı bulunmayan tedarik zinciri ortakları ile paylaşmasını sağlayan bir muhasebe yöntemi olan Open Book Accounting (OBA), tedarikçi seçimi aşamasından itibaren maliyetleri düşürmeye yardımcı olduğu gibi taraflara anlaşma sürecinden sonraki aşamalarda da maliyet indirme imkânları sunabilmektedir. Bu çalışmada Türkiye otomotiv sektöründe faaliyet gösteren alıcı-tedarikçi şirketlerin OBA'yı nasıl uyguladıkları ve OBA'yı uygulayan şirketlerde kurumsal eşbiçimliliğin meydana gelip gelmediğinin ortaya koyulması amaçlanmaktadır. Yeni kurumsal kuramın ortaya koyduğu bir kavram olan kurumsal eşbiçimlilik, aynı çevrede yer alan örgütlerin benzer kurumsal baskılara maruz kalması ve toplumsal meşruiyet kazanabilmek için bu kurumsal baskılara boyun eğerek birbirine benzer hale gelmesidir. Normatif, zorlayıcı ve taklitçi eşbiçimlilik olarak üç başlık altında ele alınmaktadır. Araştırmada bir nitel araştırma yöntemi deseni olan vaka çalışması kullanılmış, sekiz vakanın incelendiği çoklu bir vaka çalışması yapılmıştır. Yarı yapılandırılmış mülakat, belge incelemesi ve gözlem teknikleri kullanılmış, verilerin analizi nitel veri analiz programı RQDA yardımıyla ve InVivo kodlama yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir.
Araştırma sonucunda OBA'nın uygulanma şeklinin, alıcı ve tedarikçilerin kendi aralarındaki güç dengesine ve şirketlerin büyüklüğü, profesyonelliği, küresel bir şirket olması gibi özelliklere bağlı olarak değişkenlik gösterdiği, standart bir OBA uygulamasının olmadığı belirlenmiştir. Ayrıca şirketlerin normatif, taklitçi ve zorlayıcı eşbiçimlilik baskılarına maruz kaldığı ve bu baskılar sebebiyle tedarikçi muhasebe yapısını alıcıya benzetecek çeşitli değişimler meydana geldiği ancak bu değişimlerin çoğunlukla alt uygulamalarda meydana gelen küçük ölçekli değişimler olduğu anlaşılmıştır.

Abstract:
Today, businesses are trying to reduce the costs at the earliest possible stage, and reducing costs brings many competitive advantages. Open Book Accounting (OBA), an accounting method that enables firms to share their confidential cost information with the supply chain partners that have no legal or organic ties, helps reducing costs from the supplier selection stage, can also offer cost reduction opportunities to the parties in the stages after the agreement process. This study aims to reveal that how the buyer-supplier firms operating in the Turkish automotive industry implement OBA method and whether institutional isomorphism occurs in the companies that implement OBA. Institutional isomorphism, a concept introduced by the new institutional theory, is that organizations in the same environment will be exposed to similar institutional pressures and will bow to these institutional pressures and become similar to each other in order to gain social legitimacy. It is discussed under three headings: normative, coercive and mimetic isomorphism. A case study, a qualitative research method patter, is used in the research, and a multiple case study is conducted in which eight cases is analyzed. Semi-structured interview, document analysis and observation techniques are used, and the data is analyzed using the qualitative data analysis program RQDA and the InVivo coding method.
As a result of the research, it was determined that the way OBA is implemented varies depending on the balance of power between buyers and suppliers and characteristics such as the size, professionalism, and being a global company of the companies, and that there is no standard OBA application. It has also been found that companies are exposed to normative, mimetic and coercive isomorphism pressures, and due to these pressures, various changes have occurred that make the supplier accounting structure similar to the buyer, but these changes are mostly small-scale changes that occur in sub-applications.