Bursa'da ipek üretiminin yöresel konut mimarisinde mekan biçimlenmesi ve mekan organizasyonları üzerindeki etkilerinin incelenmesi
The effects of the technic of silkworm production on spatial formation and spatial organization in Bursa traditional houses
Yazar: SELDA NARTOP KIRAŞ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. İBRAHİM B. DAĞGÜLÜ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Mimaride her yapı coğrafi, jeolojik, topografik, iklimsel, sosyal, ekonomik, kültürel, teknik, politik, askeri koşullar ile biçimlenir. Ülkemizde konut içi üretimin yapıldığı bölgelerde üretim yöntemlerinin de bu biçimlenmede etkisi olmaktadır. Bu çalışmada konut içi üretim yöntemlerinin, mimaride mekansal biçimlenme ve mekan organizasyonları üzerindeki etkileri incelenmiştir.İpekböcekçiliğini uzun yıllar konut içinde gerçekleştirmiş olan Bursa bölgesi araştırma alanı olarak seçilmiştir. Bu bölgede ipekböceği üretimi yapılan konutlar bahçe düzeni, plan, katlar, malzeme ve cephe düzeni açısından incelenmiştir. Günümüzde bu üretimi yapan çok az hane kalmış olduğu için geçmişte ipekböcekçiliği yapmış olan evler yazılı kaynaklar ve yöre halkı bilgilerine başvurarak tespit edilmiş, bu üretim döneminden kalmış izler aranmıştır.İpekböceği üretim koşulları göz önüne alınarak inceleme yapılan konutlarda bu mekansal ihtiyaçlar için gerekli şartların oluşturulmasında bölgesel benzerlik ve farklılıklarla beraber, yapım yöntemleri, plan düzeni ve cephe düzeni başlıkları altında konutlarda yapılan değişiklikler ortaya konmuştur.İpek üretimi süresince mekan düzeni açısından görülen etki, açık sofa tipinde inşa edilen evlerde bu sofaların gerekli şartları sağlamak için kapatılmasıdır. Yüksek hacimli mekanlara ihtiyaç duyması, üst katlarda tavanın kapatılmayarak çatı strüktürünün görünür halde bırakılmasına yol açmıştır.Temiz mekanlara ihtiyaç duyan ipekböceğinin yetiştirilmesi için süslemelerden uzak mekanlar elde edilmiştir. Pencerelerdeki ahşap kapaklar, bu üretim yönteminin cephe düzenine yansıyan etkisi olmuştur.Bursa'da ipekböcekçiliğinin neredeyse sona ermesi ile yerel üretim yöntemleri yok olmaktadır, bunun yanında ekonomik ve kültürel değişimin getirdiği kentleşme sonucunda kırsal bölgedeki konutların büyük kısmı terk edilmiş, yıkılmış ve yıkılmak üzere bulunmaktadır, yöresel mimaride önemli bir kültür kaybı gözlemlenmiştir.Anahtar Kelimeler: Bursa, yöresel mimari, ipekçilik, ipekböcekçiliği, Bursa evleri.

Abstract:
In architecture, geographic, topographic, geologic, climatic, social, economical, cultural, technical, political and martial conditions give shape to buildings. In our country, the technic of production also affects the shape of building. It is aimed to study the effects of the technic of production on spatial formation and spatial organization.Bursa which produced silk for a long time is choosed for the research area. The traditional houses which produced silk are studied in the topics of garden design, plan, floors, materials and facade design. Because today there are little amount of houses which produce silk from cocoon of silkworm, the houses are determined by the help of writen resources and by the knowledge of local people.The similarity and the differences among regions are exposed. The changes and in houses are detected in the topics of building methods, plan design and facade design.In traditional houses the open side of hall is closed. Because silkworm cocoons need high spaces, first floor ceilings are left open to obtain maximum height.Pure spaces are supplied by avoiding ornaments and by whitewashing rooms. Wooden window covers which open outside is the effect of silk production on facade design.By getting at the end of the silkworm production in Bursa, local mode of production is disappeared. However, as a result of the economic and cultural changes which begun with the revolution of industry, traditional houses are left alone, destroyed or about to destroyed, cultural vanishing is observed in traditional architecture.Keywords: Bursa, traditional architecture, sericulture, silkworm breeding, Bursa houses