Türkiye'de seçmen davranışlarını etkileyen sosyo-ekonomik faktörler
In Turkey social-economic factors that effects voter's behavior
Yazar: UĞUR CEM DALGIÇ
Danışman: DOÇ.DR. İBRAHİM BAKIRTAŞ
Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Politik partiler politik alanda kamusal mal ve hizmet arz eden tüzel kişilerdir.Amaçları bir pazarlamacı gibi ellerindeki parti programı seçmenlere satabilmektir.Seçmenler de politik alanın tüketicileri olarak düşünülebilir ancak bu tüketiciler normalpiyasa yapısındaki davranışlarının aksine rasyonaliteden uzaklaşabilmekte, kullandığıoyla kendine maliyet yükleyen bir politik dengenin oluşmasına da neden olabilmektedir.Bu politik dengenin oluşmasında seçmeni çevreleyen sosyal, kültürel ve ekonomik yapıkararlarını büyük ölçüde şekillendirebilmektedir. Bu yapı politik partilerin seçimprogramları ve iktidardaki dönemsel sosyal, kültürel ve ekonomik kararlarının dabelirleyicisi olabilmektedir. Bu çalışmada politik partilerin davranış özelliklerindenziyade, seçmenin oylama kararı üzerinde olası etkiye sahip sosyo-ekonomik faktörleribelirlemek amaçlanmıştır. Çalışma bu haliyle bir durum tespiti olup, dinamik bir analizdeğildir.Bu durum analizi temelli çalışma üç ana bölümden oluşmaktadır. Birincibölümde politik alanın iki aktörü olan seçmen ve politik parti kavramsal ve kısmi olarakekonomi teorisi açısından tek tek ve etkileşimleri boyutunda açıklanmış ve ilişkilerianaliz edilmiştir. Bu bölümde oylama mekanizmasının nasıl işlediği dünyadakiörnekleri, temsil sisteminin ne koşullarda sağlandığı konusunda bilgiler verilirken, aynızamanda Türkiye'de seçme ve politik parti aktörlerinin anayasadaki yeri ifadeedilmiştir. Bu bölümün son kısmında ise Türkiye'de tarihsel süreç içerisinde siyasipartiler ve oy dağılımları, kurulan hükümetleri ve oluşum yapıları, iktidar sürelerihakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölüm, birinci bölümdeki tanımlayıcı bilgileritamamlayacak şekilde oluşturulmuştur. Bu bölümde Türkiye'deki oylama yöntemikonusunda bilgi verilmiş, oyların dağılımına dikkat çekilmiş ve genel görünümhakkında bilgilendirici açıklamalar tablolar ve grafiklerle desteklenerek anlatılmıştır.Seçmenlerin oylama kararını etkileyen unsurlar olarak yaş, cinsiyet, eğitim durumu,medeni durum, hane halkı nüfusu mülkiyet durumu, gelir düzeyi, meslek grupları,geçmiş dönemlerde kaç kez oy kullandıkları, parti üyelikleri, ilk oy haklarını hangisiyasi açılım yönünde verdikleri, son oylarındaki politik eğilimleri, bugün seçim olsaolası oy verme eğilimleri ve değer yargıları olarak da; kullanılacak oyun seçimsonucunu etkileyip etkilemediğinden, partilerin propaganda amaçlı ev ziyaretlerikonularında ne düşündükleri vb. konulara yer verilmiştir. Üçüncü bölümde, ikincibölümde yer alan tüm unsurların ekonomik analizleri ve birbirleri ile olan çaprazilişkileri çapraz korelasyon tablosu ile gösterilmiş ve yorumlanmıştır ayrıca crosstabsyöntemi kullanılarak elde edilen verilerin oy verme eğilimleri arasındaki ilişkileri ileSPSS istatistik verilerinden elde edilmiş olan varyans analizleri ve scheffe' analizsonuçlarının tablolarla gösterimi ve yorumlarına yer verilmiştir.Çalışmanın sonuç bölümünde analiz bulgularının değerlendirmesi yapılmıştır.Çalışmada, seçmenlerin büyük kısmının kendilerine geçici refah sağlayan propagandaamaçlı ev ziyaretlerine bakmadığı, oy verme faaliyetini gerçekleştirirken siyasalideolojisine göre oy verme eğiliminde olduğu belirlenmiştir. Bu sonuç, seçmenlerinkendilerini spektrumun hangi noktasında tanımlıyorsa, oyunu da spektrumdaki onoktaya denk gelecek şekilde kullandığını göstermektedir. Çalışmada ulaşılan bir başkasonuçta, seçmenin sosyal sorumluluk duygusuyla sandığa gittiğidir. Dönemsel olarakseçimlere katılma düzeyleri incelendiğinde bu sorumluluk artışı da kendinigöstermektedir. Çalışmadaki önemli sonuçlardan biri de seçmenlerin genel seçimlerdesiyasi tercihini açıklarken, meclise taşımak istediği milletvekilinden çok siyasi partininliderini veri almasıdır. Bu durum seçmenin genel seçimlerde parti lideri temelli partihakkında bilgi sahibi olduğu, yoksa seçim bölgesindeki adayın yetenek, yapabilirlik veoluşum içindeki gücü konusunda bir bilgisi olmadığı şeklinde ifade edilebilir. Diğer biranlatımla, seçmenlerin büyük kısmı genel seçimlerde oy vermeyi düşündüğü partininprogramını ve adaylarını hakkındaki aşırı eksik bilgilerini parti liderini veri alarakkısmen tamamladıklarını ifade etmek olasıdır. Bu eksik bilgi ve lider temelli oy vermekalıbına rağmen, genel olarak seçmenler oylarının politik dengeyi etkileyeceğineinanmaktadır. Sonuçların birbirleriyle olan ters tutarlıkları ve buna bağlı rasyonellikilkesinden sapmalar; Türkiye'de 1980 sonrası yaşanan ekonomik liberasyonun siyasalalanda yaşanmamasına bağlanabilir. Çünkü aynı seçmen tüketici sıfatını aldığındafirmadan mal ve/veya hizmet alırken gösterdiği hassasiyeti, siyasi alanda seçmensıfatını aldığında gösterememektedir.

Abstract:
Political parties are entities that offer public goods and services. Their target is tosell party agenda to voters like a marketer. Voters can also be the consumers of politicalarena but in contrast to their behaviors in the market, they may become irrational andlead to a political balance that is harmful to him. Social, culturel and economi struturethat formats to his political balance. This structure can be decesive for political partiesand governments? social, culturel and economic decisions. This study is intend morevoter?s voting decesion effect which social and economic factors from political parties?behavior spealicts. Study is a status fixing, not a dynamical analysis.Study that status fixing based, consists of three main parts. In first section, twomain actors, voters and political parties, are analyzed theoretically and the relationshipbetween voters and political parties is analyzed. In this section how is going on votingprocess and worldwide examples, given information about representation system?sprovide. In the same time In Turkey, voters and political parties have been conveyed ınorganic law. End of this section, information has given in historical process aboutpolitical parties their votes, governments and governments? time. The second sectioncompletes for the first section?s descriptive information. This section, info has givenabout voting process in Turkey, taken care about voting?s distributions and general viewhas told with tables and graphics. The facts which effected of voter?s voting decision asage, gender, education, marital status, household Sayı, ownership of house, incomelevel, job, membership of political party, voter?s political trends, when today a votingwhat will voter do, are voters? votes effected or non effected to the results and what dothey think about, how many times did voter vote in past. Current vote, ethical value andvisiting voters? house.etc. In the third section all facts which in the second section areanalyzed by economic and their cross relation has been showed and commended bycross correlation tables otherwise there is relation between result of crosstabs and votingtrends how used SPSS statistical data, the result of variance and Shceffe? analyze.In study?s final chapter, analyze results descendibled, In study, voters are notinterested about visiting home that given temporary weal. While voters were votingtheir political ideas give format their voting trend. This results says that us, if voter?svote which side of the spectrum, he or she select the same side of the spectrum. And theother result says that, voter votes with social responsibility when search termly, socialresponsibility is rising. The important result of the study, voters are importanted aboutpolitical parties?s leader. Representatives are not important for voter. This statueshowed us, the general election leader based party is important for voter.Representatives? electoral precinct and their ability is not important for voters. Thiscause is ?non enough information-. Although ?Non-enough information and leaderbased vote, generally voters think about ?my vote is effected in the general election?. InTurkey, after 1980?s economic liberation has lived but not political area. The results?cross incoherent with cause of that errors of rationality. Because, in the same time whois consumer as voter. Consumer is sensitive in market but the same person ?voter? is notsensitive in political area.