Türk hukukunda geminin ihtiyatî haczi kararı
The decision on the arrest of the ship in Turkish law
Yazar: BÜŞRANUR GÖÇGÜN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YAŞAR CAN GÖKSOY
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun yürürlüğe girmesinden önce, Türk hukukunda geminin seferden menedilmesine yönelik, deniz ticaretinin gerekliliklerine uygun özel hükümler bulunmamaktaydı. Mahkemeler geminin ihtiyatî haczi taleplerini "uyuşmazlığın yargılamayı gerektirdiği" gerekçesiyle sıklıkla reddediyordu. Geminin ihtiyatî haczine kararı veren az sayıdaki mahkeme, deniz alacaklıları tarafından tercih ediliyor ve bu durum "forum shopping"e neden oluyordu. Uygulanacak geçici hukukî koruma bazı mahkeme kararlarında "ihtiyatî haciz", bazılarında ise "ihtiyatî tedbir" olarak belirleniyordu. Tüm bunların yanında "kanunî rehin tesisi" adındaki kanuna aykırı uygulama, ciddi sorunlara yol açıyordu.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ile geminin seferden menedilmesi için öngörülen geçici hukukî koruma yolu geminin ihtiyatî haczi ("arrest") olarak saptanmıştır. Deniz icra hukukunun "merkez müessesi" olarak nitelendirilen geminin ihtiyatî haczi, Türk Ticaret Kanunu'nda (TTK m.1352 vd.) genel ihtiyatî haciz kurumundan (İİK m.257 vd.) bağımsız olarak yeniden tanımlanmıştır. 
Türk Ticaret Kanunun geminin ihtiyatî haczine yönelik hükümlerinin hazırlanmasında, 1999 tarihli Gemilerin İhtiyatî Haczine İlişkin Milletlerarası Sözleşme esas alınmış, bu milletlerarası sözleşme ile uyum gösterilmesine gayret edilmiştir. Türkiye, ayrıca, 11.12.2019 tarihinden itibaren 1999 Sözleşmesi'ne bizzat taraf olmuştur. Anayasa m.90(5) hükmüne göre, usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar kanun hükmündedir.
Çalışmamızın ilk kısmında bu alandaki milletlerarası sözleşmelerin ve Türk mevzuatının tarihi gelişimi incelenmiş ve özellikle 1999 Sözleşmesi'nin uygulama alanı ortaya konmuştur. 1999 Sözleşmesi'nin uygulama alanına giren bir uyuşmazlıkta, 1999 Sözleşmesi ve TTK m.1352 vd. hükümlerinden hangisinin "öncelikle" uygulanacağı araştırılmıştır. Geminin ihtiyatî haczi kurumunun temel terimleri olan "gemi", "deniz alacağı" ve "geminin ihtiyatî haczi" kavramları, 1999 Sözleşmesi ve TTK hükümleri kapsamında ayrı ayrı ele alınmıştır. 
Çalışmamızın ikinci kısmında gemi üzerinde ihtiyatî haciz istenebilmesinin talep ve şartları incelenmiştir. Buna göre geminin ihtiyatî haczi kararı verilebilmesi için bir deniz alacağının varlığı, bu alacağın muaccel olması, muaccel değilse bir ihtiyatî haciz sebebinin varlığı ve talep konusu geminin infaza elverişli bir gemi olduğunun tespiti gerektiği anlaşılmıştır. Ayrıca geminin ihtiyatî haczi talebinde bulunan deniz alacaklısı tarafından yatırılması istenebilecek teminatın özellikleri araştırılmıştır. 
Çalışmamızın üçüncü kısmında geminin ihtiyatî haczi kararı vermeye hangi mahkemenin görevli ve yetkili olduğu ve bu mahkemenin geminin ihtiyatî haczi yargılamasında uygulayacağı yargılama usulü incelenmiştir. Ayrıca bir Türk mahkemesinin, boğazlar ve karasuları gibi çeşitli deniz alanlarındaki geminin ihtiyatî haczi yetkisi ortaya konmaya çalışılmıştır.
Çalışmamızın dördüncü ve son kısmında geminin ihtiyatî haczine ilişkin verilebilecek kararlar, kararların içeriği, kararlara karşı itiraz ve istinaf başvuru yolları incelenmiştir.

Abstract:
Prior to the enactment of the Turkish Commercial Code No. 6102, Turkish law did not have specific provisions for the detention of a ship in accordance with the requirements of maritime trade. Courts frequently rejected requests for arrestment of the ship on the grounds that "the dispute required an adjudication". The few courts that granted the arrestment of the ship were preferred by maritime claimants, leading to "forum shopping". The interim legal protection to be applied was determined as "provisional seizure" in some court decisions and "precautionary assessment" in others. In addition to all these, the illegal practice called "legal liens" was causing serious problems.
With the Turkish Commercial Code No. 6102, the provisional legal protection remedy for the arrest of the ship is determined as the provisional seizure ("arrest") of the ship. The arrest of the ship, which is described as the "central institution" of maritime enforcement law, has been redefined in the Turkish Commercial Code (TCC Art. 1352 et seq.) independently from the general provisional seizure institution (EBL Art. 257 et seq.). 
The provisions of the Turkish Commercial Code regarding the arrest of the ship were based on the International Convention on Arrest of Ships dated 1999, and efforts were made to comply with this international convention. Turkey has also become a party to the 1999 Convention itself as of 11.12.2019. According to Article 90(5) of the Turkish Constitution, international treaties duly put into force have the force of law.
In the first part of our study, the historical development of international conventions and Turkish legislation in this field is analyzed and the scope of application of the 1999 Convention in particular is presented. In a dispute that falls within the scope of application of the 1999 Convention, it is investigated which of the provisions of the 1999 Convention and TCC Art. 1352 et seq. will be applied "primarily". The concepts of "ship", "maritime claim" and "arrest", which are the basic terms of the arrest of the ship, are discussed separately within the scope of the provisions of the 1999 Convention and the TCC. 
In the second part of our study, the request and conditions for the arrest of the ship are analyzed. Accordingly, the existence of a maritime claim, the due date of this claim, the existence of a reason for arrest if the claim is not due, and the determination that the ship subject to the claim is an enforceable ship are required for the decision of the arrest of the ship. In addition, the characteristics of the security that may be requested to be deposited by the maritime claimant requesting the arrest of the ship have been investigated.
The third part of our study examines which court is authorized and competent to issue an arrest of the ship decision and the procedure to be applied by this court in the arrest of ship proceedings. In addition, the jurisdiction of a Turkish court in various maritime areas such as the straits and territorial waters has been tried to be revealed.
In the fourth and final part of our study, the decisions that may be rendered regarding the arrest of the ship, the content of the decisions, the ways of objection and appeal against the decisions are analyzed.