Türkiye'de alkol, tütün ve elektronik sigara kullanımını etkileyen faktörlerin çok değişkenli probit regresyon modeli ile araştırılması
Investigation of factors affecting alcohol, tobacco, and elektronic cigarette use in Turkey with a multivariate probit regression model
Yazar: OĞUZHAN BOZKURT
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER ALKAN
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı / Ekonometri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonometri = Econometrics

Özet:
Bu çalışmanın amacı Türkiye'deki 15 yaş ve üzeri bireylerin alkol, tütün ve elektronik sigara kullanımının nedenlerini ortaya çıkarmak ve bunların sebep olduğu değişimleri analiz etmektir. Bu amaç doğrultusunda sosyo-ekonomik ve demografik faktörlerin alkol, tütün ve elektronik sigara kullanımı üzerindeki etkilerini belirlemeye yönelik çok değişkenli probit model tahminleri yapılmıştır. Araştırmada, TÜİK tarafından 2019 yılında yapılan Türkiye Sağlık Araştırması Anketi'nden elde edilen yatay-kesit verileri kullanılmıştır.
       Alkol, tütün ve elektronik sigara kullanım durumu çok değişkenli probit modelin üç bağımlı değişkeni olarak alınmıştır. Alkol, tütün ve elektronik sigara kullanım durumu değişkenleri eşanlı olarak birbirlerini etkiledikleri için çok değişkenli probit model kullanılmıştır. 
      Tahmin edilen model sonuçlarına göre, cinsiyet, yaş, eğitim durumu, sağlık tedavilerine masraf etme durumu, tütün dumanına maruz kalma durumu, psikolojik destek alma durumu değişkenlerinin alkol, tütün ve elektronik sigara kullanımında etkili değişkenler olduğu tespit edilmiştir. Medeni durum, çalışma durumu, hastalık durumu, değişkenlerinin yalnızca tütün ve alkol kullanımında etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Kalp krizi geçirme durumu, iş kazası geçirmiş olma durumunun, elektronik sigara ve alkol kullanımında etkili olduğu saptanmıştır. 
      Anahtar Kelimeler: Çok Değişkenli Probit Model, Alkol Kullanımı, Tütün Kullanımı, Elektronik Sigara Kullanımı

Abstract:
The purpose of this study is to reveal the reason why individuals in Turkey aged over 15, the use of alcohol, tobacco and electronic cigarette and analyze the changes caused by that. In line with this aim multivariate (with three dependent variables) probit model estimations were made aiming at determining the effects of socio-economical and demographic factors on alcohol, tobacco and electronic cigarette consumption. In the research, cross sectional data obtained from Turkey health research conducted by TUIK in year 2019.
         Alcohol tobacco and electronic cigarette consumption status was considered to be three dependent variables of multivariate probit model. As alcohol, tobacco and electronic cigarette consumption effect each other simultaneously multivariate probit model was used. 
       According to the estimated model results, it was determined that the variables of gender, age, education level, spending on health treatments, exposure to tobacco smoke, and receiving psychological support were effective variables in alcohol, tobacco and electronic cigarette use. It was concluded that the variables of marital status, employment status, disease status were effective only in tobacco and alcohol use. It has been determined that the state of having a heart attack and having a work accident are effective in the use of electronic cigarettes and alcohol.
        Keywords: Multivariate Probit Model, alcohol consumption, tobacco consumption, electronic cigarette consumption.