Tıbbi adaçayı (Salvia officinalis L.) populasyonundan seçilmiş klon hatlarının drog verimleri ve kalite özellikleri
Drug yields and quality characteristics of clone lines of common sage (Salvia officinalis L.) population
Yazar: MURAT KARAKUŞ
Danışman: PROF. DR. HASAN BAYDAR
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırmada, spontan melez tıbbi adaçayı (Salvia officinalis L.) bitkilerinden klon seleksiyonu ile geliştirilmiş 60 adet A klon hattının 2011 ve 2012 yılları yetişme sezonlarında çiçeklenme tarihi (gün), bitki boyu (cm), taze herba verimi (kg/da), drog herba verimi (kg/da), drog yaprak verimi (kg/da), drog yaprak oranı (%), uçucu yağ oranı (%) ve uçucu yağ bileşenleri (%) belirlenmiştir. 
Tıbbi adaçayı klonlarında 2011 yılında bitki boyu 34.9-85.5 cm, taze herba verimi 835.6-3619.6 kg/da, drog herba verimi 192.5-842.4 kg/da, drog yaprak verimi 45.6-188.4 kg/da, drog yaprak oranı %17.3-38.5 ve uçucu yağ oranı %0.60-1.90 arasında değişim göstermiştir. Bu özellikler 2012 yılında sırasıyla 27.4-68.0 cm, 184.0-2479.1 kg/da, 46.9-1075.9 kg/da, 26.4-638.0 kg/da, %43.6-72.8, %1.11-2.53 arasında değişim göstermiştir.
Adaçayı klonlarında uçucu yağ bileşenlerini oluşturan en önemli madde olarak α-tuyon belirlenmiştir; bunu 1,8-sineol, kafur ve β-tuyon takip etmiştir. 2011 yılında α-tuyon %0.81-29.50, β-tuyon %0.74-29.13, 1,8-sineol %0.98-30.53 ve kafur %0.41-19.10 arasında, 2012 yılında ise bu bileşenler sırasıyla %0.98-53.21, %2.18-54.73, %2.76-34.03 ve %6.36-29.15 arasında değişim göstermiştir. Sonuç olarak drog yaprak verimi, uçucu yağ oranı ve uçucu yağ kalitesi yüksek olan 10 adet A klonu (3, 8, 11, 14, 21, 26, 27, 35, 41 ve 51 nolu klonlar) belirlenmiş, bu klonların B klonları olarak tekerrürlü verim denemelerine alınmasına karar verilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Tıbbi adaçayı, Salvia officinalis L., klon seleksiyonu, drog verimi, uçucu yağ oranı, uçucu yağ bileşenleri
2014, 92 sayfa

Abstract:
In this study, various characters of 60 A type sage clones obtained by selection process starting from spontaneous hybrids common sage (Salvia officinalis L.) lines were investigated for flowering date, plant height (cm), fresh herbal yield (kg/da), herbal drug yield (kg/da), drug leaf yield (kg/da), drug leaf ratio (%), essential oil content (%) and composition (%).  
In 2011 growing season obtained ranges of values were the following: Plant height, 34.9-85.5 cm; fresh herbal weight, 835.6-3619.6 kg/da; herbal drug yield, 192.5-842.4 kg/da; drug leaf yield, 45.6-188.4 kg/da; drug leaf ratio, %17.3-38.5; essential oil content, 0.60-1.90%. Repetition of the experiment in 2012 growing season resulted in the following value ranges: plant height, 27.4-68.0 cm; fresh herbal weight, 184.0-2479.1 kg/da; herbal drug yield, 46.9-1075.9 kg/da; drug leaf yield, 26.4-638.0 kg/da; drug leaf ratio, 43.6-72.8%; essential oil content, 1.11-2.53%.
In the sage clones analysed, the most important essential oil compounds determined were α-and β-thujone, 1,8-cineole and camphor. In 2011 growing season, the contents of these volatiles were the following: α-thujone, 0.81-29.50%; β-thujone, 0.74-29.13%; 1,8-cineole, 0.98-30.53% and camphor, 0.41-19.10%. In 2012 season the values obtained for these oils were α-thujone, 0.98-53.21%; β-thujone, 2.18-54.73%; 1,8-cineole, 2.76-34.03% and camphor, 6.36-29.15%. Considering the drug leaf yield, volatile oil content and quality, 10 different clones out of 60 A clones (3, 8, 11, 14, 21, 26, 27, 35, 41 and 51) were chosen and will be advanced to B clones in repetitive yield experiments for further evaluation. 
Keywords: Common sage, Salvia officinalis L., clonal selection, drug yield, essential oil content, essential oil compounds
2014, 92 pages