Çocuğu otizm spektrum bozukluğu tanısı almış ebeveynlerin bakım yükü ve özyeterliklerinin incelenmesi
Investigation of care burden and self-efficacy of parents with a child diagnosed with autism spectrum disorder
Yazar: MUSTAFA MUHARREM PEKTEMİR
Danışman: DOÇ. DR. HATİCE YALÇIN
KTO Karatay Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Disiplinlerarası Aile Danışmanlığı Ana Bilim Dalı / Aile Danışmanlığı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Otizm spektrum bozukluğu günümüzde yaygınlaşmaktadır. Bu nedenle, otizmli çocuklara ve ebeveynlerine yönelik özelliklerin bilinmesi önemlidir. Bu çalışmanın amacı; otizm spektrum bozukluğu olan bir çocuğa sahip ebeveynlerin bakım yükleri ve özyeterliklerinin; demografik değişkenler açısından incelenmesidir. Bu çalışma genel tarama modellerinden ilişkisel tarama modelindedir. Çalışma grubu; otizm tanılı bir çocuğu bulunan, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinden destek alan ve araştırmaya katılmaya gönüllü olan ebeveynlerdir (N=205). Verilerin elde edilmesi amacıyla "Kişisel Bilgi Formu", "Bakım Verme Yükü Ölçeği (BVYÖ)" ve "Ebeveyn Yeterlilik Ölçeği (EYÖ)" uygulanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde kategorik ve sürekli değişkenler için tanımlayıcı istatistikler (ortalama, standart sapma, ortanca değer, minimum, maksimum, sayı ve yüzdelik dilim) verilmiş; üç ve daha fazla grup karşılaştırması için Tek Yönlü Varyans Analizi kullanılmıştır. Elde edilen verilere göre; babaların otizmli çocuklarına ebeveynlik uygulamalarına katılımlarında özyeterlik düzeylerinin düşük olduğu belirlenmiştir. İlköğretim düzeyinde öğrenim gören annelerin otizmli çocuklarına bakım vermede özyeterlikleri düşüktür. Anne baba ile çocukların birlikte yaşadıkları ailelerin, mevcut duruma uyum sağlama düzeyleri, tek ebeveynli ailelere göre yüksektir. Erken tanı konan çocukların ebeveynlerinin özyeterlilik düzeyleri, yüksektir. Otizm şiddeti ağır olması durumunda bakım yükü daha fazladır. Çalışma sonunda ebeveynlere ve aile danışmanlarına yönelik öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler
Otizm spektrum bozukluğu, ebeveyn, bakım yükü, özyeterlik

Abstract:
Autism spectrum disorder is becoming common today. Therefore, it is important to know the characteristics of children with autism and their parents. The aim of this study; care burdens and self-efficacy of parents with a child with autism spectrum disorder; is to examine in terms of demographic variables. This study is in the relational screening model, one of the general screening models. Working group; They are parents who have a child diagnosed with autism, receive support from special education and rehabilitation centers, and volunteer to participate in the research (N=205). In order to obtain data, "Personal Information Form", "Caregiving Burden Scale (CARS)" and "Adult Psychological Resilience Scale (YPSS)" were applied. In evaluating the data, descriptive statistics (mean, standard deviation, median value, minimum, maximum, number and percentage) were given for categorical and continuous variables; One-Way Analysis of Variance was used for comparisons of three or more groups. According to the data obtained; It was determined that the self-efficacy levels of fathers were low in their participation in parenting practices for their children with autism. Mothers who are educated at primary school level have low self-efficacy in caring for their children with autism. Families where parents and children live together have higher levels of adaptation to the current situation than single-parent families. Self-efficacy levels of parents of children diagnosed early are high. If the severity of autism is severe, the care burden is greater. At the end of the study, recommendations were made for parents and family counselors.

Keywords
Autism spectrum disorder, parent, care burden, self-efficacy