Çocuklarda (3-4 yaş) zihin kuramı ve kendini düzenleme becerisinin olumlu sosyal davranış üzerindeki etkisi
The effects of theory of mind and self-regulation skills on prosocial behaviors in children (3-4-year-old)
Yazar: MUHAMMED ŞÜKRÜ AYDIN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ŞERİFE SEMA KARAKELLE
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Bilişsel beceriler = Cognitive abilities ; Duygu düzenleme = Emotion regulation ; Düzenleme = Regulatory ; Okul öncesi dönem = Preschool period ; Okul öncesi çocuklar = Preschool children ; Olumlu sosyal davranış = Prosocial behavior ; Sosyal regülasyon = Social regulation ; Yönetici işlevler = Executive functions ; Zihin kuramı = Theory of mind ; Öz düzenleme becerisi = Self-regulation skill

Özet:
Bu çalışmada çocukların zihin kuramı ve kendini düzenleme becerisinin duygusal ve bilişsel yönlerinin olumlu sosyal davranış üzerindeki etkisi incelenmiştir. Araştırma, yaşları 36-59 ay arasında olan toplam 104 çocuk üzerinde yürütülmüştür. Olumlu sosyal davranış, araçsal yardım etme görevi ile değerlendirilmiştir. Zihin kuramının ölçümünde Zihin Kuramı Ölçeği görevleri kullanılmıştır. Kendini düzenleme becerisinin ölçümü için ise öğretmenlerin puanlamış olduğu Çocuk Davranış Listesi Kısa Formu ve bireysel değerlendirmenin yapıldığı Kalem Tıklatma görevi kullanılmıştır. Çocukların alıcı dil becerilerini kontrol etmek için Türkçe İfade Edici ve Alıcı Dil Testi (TİFALDİ) uygulanmıştır. Yapılan analizler sonucunda kendini düzenleme becerisinin duygusal yönünün çocukların olumlu sosyal davranışları ile ilişkili olmadığı bulunmuştur. Çoklu regresyon analizi ise kendini düzenleme becerisinin bilişsel yönünün değil zihin kuramının çocukların yardım etme davranışının yordayıcısı olduğunu göstermiştir. Ayrıca kız ve erkek çocuklarının olumlu sosyal davranışları arasında anlamlı fark olmadığı bulunmuştur. Araştırmanın sonuçları, olumlu sosyal davranışın açıklanmasına katkıda bulunan zihin kuramı ve kendini düzenleme becerilerinin oynamış olduğu roller ile ilişkilendirilerek, literatür bulguları ışığında tartışılmıştır.


Anahtar Kelimeler: olumlu sosyal davranış, araçsal yardım etme, zihin kuramı,kendini düzenleme, çaba sarf ederek kendini kontrol etme, yönetici işlevler

Abstract:
In the present study, the effects of theory of mind and emotional and cognitive dimensions of self-regulation skills on children's prosocial behavior were examined. Total of 104 children aging between 36-59 months, participated in the study. Prosocial behavior was measured with an instrumental helping task. Scaling of Theory-of-Mind tasks were used in measuring theory of mind. As for measuring self-regulation, teachers' reports on Children's Behavior Questionnaire Short Form and with individual assessment via Peg Tapping tasks were used. In order to control receptive language abilities of children, Turkish Expressive and Receptive Language Test (TIFALDI) was applied. Results of the analysis indicated that there weren't any relations between emotional dimension of self-regulation skills and prosocial behavior. Multiple regression analyses showed that the main predictor of prosocial behavior was theory of mind, but not the cognitive dimension of self-regulation skills. Besides, there weren't any significant differences between girls and boys in prosocial behavior. Results were discussed with respect to the literature, in relation to the role of theory of mind and self-regulation skills in explaining prosocial behavior.



Keywords: prosocial behavior, instrumental helping, theory of mind, self-regulation,effortful control, executive functions