Eko-inovasyonun işletmelerin sürdürülebilir performansı üzerindeki etkisi: Bişkek'teki KOBİ'ler üzerine bir uygulama
Эко-инновациянын ишканалардын туруктуу эффективдүүлүгүнө тийгизген таасири: Бишкектеги чакан жана орто ишканалардын мисалында
Yazar: BERMET BAKTIBEKOVA
Danışman: DOÇ. DR. KASIM BAYNAL
Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Eko inovasyon = Eco innovation ; KOBİ = Small and Medium Sized Firms ; Kırgızistan-Bişkek = Kyrgyzstan-Bishkek ; Performans = Performance ; Sürdürülebilirlik = Sustainability ; İnovasyon = Innovation

Özet:
Doğal kaynakların hızlı tüketimi ve çevre üzerindeki olumsuz etkileri nedeniyle, çevreye duyarlı üretim süreç ve hizmetleri, küresel ölçekte giderek daha fazla önemsenmeye başlamaktadır. Bu nedenle, işletmelerin üretim ve hizmet süreçlerindeki kaynak kullanım verimliliği ve çevre kirliliği, birçok ülkenin öncelikle ele alınması ve çözümlenmesi gereken konular haline geldiği görülmektedir.
Ekonomik faaliyetler kapsamında doğal kaynakların geri döndürülemez bir şekilde tüketildiğinden dolayı ekosistemi korumak amaçıyla çevre politikaları oluşturulmuştur. Günümüz teknolojik üretim sistemlerinin çıktıları insan hayatını kolaylaştırırken, aynı zamanda çevreyi tehdit eden sorunlar da ortaya çıkarmaktadır. Bu sorunların üstesinden gelmek için yenilikçi yöntemler ve stratejiler geliştirilmekte ve işletmeler tarafından uygulanmaya çalışılmaktadır.
Küresel bir perspektiften ve sınırlı doğal kaynaklar ile sürdürülebilir kalkınma, mekanik bir süreç olarak düşünülen üstel büyümeden daha önemlidir. Sürdürülebilir kalkınmanın en önemli faktörlerinden biri de inovasyondur. Eko-inovasyon, çevre üzerindeki etkileri azaltan teknoloji, ürün ve hizmetlerin geliştirilmesi, üretim yöntemlerinin ve tüketim modellerinin değiştirilmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Yoğun rekabet koşullarında işletmelerin ayakta kalabilmeleri, rekabet gücünü artırabilmeleri ve sürdürülebilirliği sağlayabilmeleri için ürün veya hizmetlerinde inovasyon yapmak ile mümkün olmaktadır. Öyle ki, günümüzde tüketicilerin ihtiyaçları hızlı bir şekilde değişmekte ve şirketler ancak yenilik yaparak onlara cevap verebilmekte ve rakiplerinden bir adım öteye geçebilmektedirler.
Kaynakların etkin bir şekilde kullanılarak sürdürülebilir çözümler oluşturabilmek için işletmelerin eko-inovasyon üretim sürecinde uygulanan eko-yetenekleri, eko-inovasyon belirleyicileri ve inovasyon stratejileri önemli bir yer tutmaktadır. Bu tezin amacı eko-inovasyonun işletmelerin sürdürülebilir performans üzerindeki etkisini incelemektir. Bu amaç doğrultusunda konu ile ilgili literatür taramasının yanı sıra, Bişkek'teki üretim firmalarına yönelik anket çalışması yapılmıştır. Çalışmanın sonucunda elde edilen verilerden sonuçlar çıkarılmış ve bunlar irdelenerek yorumlanmış ve öneriler sunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Inovasyon, Eko-İnovasyon, Sürdürülebilir Performans, Bişkek'teki KOBİ'ler

Abstract:
Табигый ресурстардын тез керектөөсү жана мунун айлана-чөйрөгө терс таасиринен улам экологиялык жактан коопсуз өндүрүш процесстер жана кызматтар глобалдык масштабда көбүрөөк мааниге ээ боло баштады. Ушул себептерге байланыштуу ишканалардын өндүрүш жана кызмат көрсөтүү процесстеринде ресурстарды колдонуу натыйжалуулугу жана айлана-чөйрөнүн булганышы көптөгөн өлкөлөрдүн эң биринчи кезекте чечилүүгө тийиш маселелердин бири экени талашсыз.
Экономикалык ишмердүүлүктөр алкагында табигый ресурстардыкайтарылып калыбына келбес бир түрдө колдонулганына байланыштуу экосистеманы коргоо максатында экологиялык саясат иштелип чыккан. Заманбап технологиялык өндүрүш тутумдары адамдын жашоосун жеңилдетип жатса да, ошол эле учурда чөйрөгө коркунуч туудурган көйгөйлөр пайда болууда. Бул көйгөйлөрдү чечүү үчүн жаңы инновациялык ыкмалар жана стратегиялар иштелип, ишканалар тарабынан пайдаланылууга аракет бар.
Глобалдык жактан чектелген табигый ресурстар менен туруктуу өнүгүү механикалык бир процесс катары каралган экспоненциалдык өсүүдөн дагы көбүрөөк мааниге ээ. Туруктуу өнүгүүнүн маанилүү факторлорунун бири – бул инновация. Эко-инновация айлана-чөйрөгө зыян таасирлерди төмөндөткөн технология, өнүм жана кызматтарды иштеп чыгуу, өндүрүш ыкмаларын жана керектөө моделдерин өзгөртүүдө маанилүү роль ойнойт. Катаал атаандаштык шарттарында ишканалардын ишмердүүлүгүн улантып, атаандаштык жөндөмдүүлүгүн жогорулатуу жана туруктуулугун камсыздоо үчүн өнүм жана кызматта инновация киргизүү зарыл. Бүгүнкү күндө керектөөчүлөрдүн керектөөлөрү өтө тез өзгөрүлүүдө, ошондуктан компаниялар жалгыз гана инновациялар менен аларга ыкчам жооп берип, атаандаштардан бир кадам алдыда боло алышат.
Ресурстардын натыйжалуу колдонуунун эсебинен туруктуу чечимдерди түзүү үчүн ишканалардын эко-инновациялык өндүрүш процесстеринде колдонулган экологиялык мүмкүнчүлүктөрү, эко-инновацияларды аныктоочу элементтери жана инновациялык стратегиялар маанилүү орунду ээлөөдө. Бул диссертациянын максаты болуп ишканалардын туруктуу эффективдүүлүгүнө эко-инновациялардын таасирин изилдөө саналат. Бул максатка ылайык темага байланыштуу адабияттарды талдоо менен катар Бишкектеги өндүрүш ишканаларында сурамжылоо жүргүзүлгөн. Изилдөөнүн жыйынтыгында алынган маалыматтардын негизинде тыянактар чыгарылып, талданып, сунуштар берилген.
Ачкыч сөздөр: Инновация, эко-инновация, туруктуу эффективдүүлүк, Бишкектеги чакан жана орто ишканалар