Türk halk hikâyelerinde çocuk
Children in folk stories
Yazar: YUNUS ATALAY
Danışman: PROF. DR. HİMMET UÇ
Iğdır Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Anonim halk edebiyatı ürünlerinden biri olan halk hikâyeleri, manzum mensur
karışık bir yapıdadır. Anlatım ve tasvir kısımlarının mensur, duygu ve heyecan ifade
eden kısımların manzum olarak söylendiği, genellikle aşk ve kahramanlık konularının
anlatıldığı anonim ürünlerdir. Halk hikâyelerinin en önemli özelliği Türk kültür yapısını
yansıtan eserler olmasıdır. Bu nedenle içeriğinde eski dönem Türk kültürel yaşantısına
ait ögeleri görmek mümkündür. Bu kültürel yapı içerisinde çocuk ve çocuğun yaşamına
dair pek çok uygulama bulunmaktadır. Çocuğun doğumundan yetişkinlik dönemine
kadar olan sürede gerçekleşen ad verme, diş çıkarma, sünnet olma gibi pek çok gelişme,
törenlerle kutlanarak kültürel bellek zenginleştirilmektedir. Toplumdaki yerini almaya
çalışan çocuk için uygulanan ritüeller bir yönüyle çocuğun toplum tarafından kabulünü
simgelemektedir. Dolayısıyla bu zenginliğin ne tür uygulamalardan oluştuğu, bu
uygulamaların nasıl yapıldığı ve ne sıklıkta yapıldığıyla ilgili başat kaynaklar olan halk
hikâyelerinde çocuk ve çocukla ilgili unsurların incelenmesi, literatüre kazandırılması
önem arz etmektedir.
Bu araştırmanın amacı, halk hikâyelerinde çocuk konusu çeşitli yönlerden
incelemektir. Dolayısıyla araştırmada yöntem olarak nitel yöntemin kullanılması uygun
görülmüş ve nitel yöntemler içerisinde doküman incelemesi tekniğine başvurulmuştur.
Bu bağlamda Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından uygulamaya konulan "Yaşayan
Âşık Hikâyeleri Projesi" kapsamında 2011 yılında 2 cilt olarak yayımlanmış olan
"Âşıklardan Halk Hikâyeleri" isimli kitapta yer alan 40 halk hikâyesi incelenmiştir.
Çocuk özelinde incelenen bu halk hikâyelerinde ortak olan motifler belirlenmiş ve bu
motifler bağlamında bir inceleme yapılmıştır.
Yapılan inceleme sonucunda; halk hikâyelerinde ele alınan çocuk motifinin
yaşamsal formunun günümüzde de korunduğu, çocuğun toplum için ifade ettiği anlamın
geçmişte olduğu gibi bugün de önemli olduğu ve bundan dolayı büyüme aşamasında her
dönemiyle ilgili törenler yapılarak çocuğun topluma kabulü toplumun çocuğu
kabulünün sağlanmaya çalışıldığı yönünde sonuçlara ulaşılmıştır. Ayrıca incelenen halk
hikâyelerine konu olan yaşantı örneklerinde karşılaşılan çocuk ögesinin o dönem
toplumunun bakış açısının anlaşılmasını sağladığını da ifade etmek mümkündür.
Yapılan bu araştırma ile toplumun kültürel belleğinde gizli kalmış ve açığa çıkmayı
bekleyen unsurların anlaşılması, anlatılması ve ileriki dönemlere kalmasının
sağlanmasının önemli olduğu sonucu ortaya çıkmıştır.

Anahtar kelimeler: Kültür, Hikâye, Halk Hikâyesi, Çocuk

Abstract:
Folk tales, one of the anonymous folk literature products, have a mixed structure
in verse. They are anonymous products in which the narrative and depiction parts are
written in prose, the parts expressing emotion and excitement are said in verse, and
generally the subjects of love and heroism are told. The most important feature of folk
tales is that they are works that reflect the Turkish cultural structure. For this reason, it
is possible to see the elements of the old period Turkish cultural life in its content.
Within this cultural structure, there are many practices related to the child and the life of
the child. Cultural memory is enriched by celebrating many developments such as
naming, teething and circumcision, which take place from the birth of the child to the
adulthood. The rituals applied for the child who is trying to take his place in the society
symbolizes the acceptance of the child by the society. Therefore, it is important to
examine the child and elements related to children in folk tales, which are the main
sources about what kind of practices this richness consists of, how these practices are
made and how often they are done, and bringing them into the literature.
The aim of this research is to examine the subject of children in folk tales from various
aspects. Therefore, it was deemed appropriate to use the qualitative method as a method
in the research and document analysis technique was used among the qualitative
methods. In this context, 40 folk tales included in the book "Folk Stories from the
Lovers", which was published in 2 volumes in 2011, were examined within the scope of
the "Living Minstrel Stories Project" implemented by the Ministry of Culture and
Tourism. The common motifs in these folk tales, which were examined specifically for
children, were determined and a study was made in the context of these motifs.
As a result of the examination; It has been concluded that the vital form of the child
motif discussed in folk tales is preserved today, the meaning of the child for the society
is as important today as it was in the past, and therefore, ceremonies related to each
period of growth are made and the acceptance of the child into the society is tried to be
ensured. In addition, it is possible to state that the child element encountered in the
examples of life that is the subject of the examined folk tales provides an understanding
of the point of view of the society of that period. With this research, it has emerged that
it is important to understand, explain and ensure that the elements that are hidden in the
cultural memory of the society and waiting to be revealed are important.

Key Words: Culture, Story, Folk Stories, Child