Zihin, beden ve ruh şifasını aramanın sosyolojisi: Tamamlayıcı tıbbın kullanıcıları ve toplumsal ethos
The sociology of the seeking the cure of the mind, body and soul: Users of the complementary medicine and social ethos
Yazar: GAMZE GÜRBÜZ
Danışman: DOÇ. DR. HASAN HÜSEYİN AYGÜL
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Sağlık sosyolojisi =   ; Sosyoloji = Sociology ; Tamamlayıcı tedaviler = Complementary therapies

Özet:
Sağlık konusu, sağlığa yüklenen anlamlar ve sağlığın değişen doğası insan hayatında her zaman merkezi bir görüngü olarak karşılık bulmaktadır. Bu nedenle sağlığa yönelik geliştirilen her yeni yaklaşım, insan yaşamını doğrudan etkileyebilmektedir. Hastalıkların teşhis ve tedavi süreçlerinde çağlar boyu geleneksel, modern, tamamlayıcı, destekleyici, alternatif ve bütüncül olarak çeşitli isimlendirmeler adı altında bireylerin hastalıklara "çare arayışı"na farklı çözümler sunulmuştur. Bu çözüm yöntemleri karşısında bireylerin sergilemiş oldukları davranış ve tutumlar toplumdan topluma farklılık gösterebilmektedir.
Karma araştırma deseniyle tasarlanan bu araştırma anket ve derinlemesine görüşme tekniği ile gerçekleştirilmiştir. Bu araştırmada, tamamlayıcı tıp ve tedaviler konusunda toplumun bilinç ve farkındalık düzeyi, tercih edilme durumu, tamamlayıcı tıbbın yeni biçimlerini kullanan bireylerin tecrübe ve deneyimleri, sağlık hizmetlerine karşı görüş, tavır ve tutumlarının nasıl olduğunun incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, Antalya ilinde ikamet etmekte olan 400 bireyle anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Bunun yanı sıra tamamlayıcı tedavi ve terapilerden biorezonans, meridyen terapi ve andulasyon terapiyi deneyimleyen 20 kişi ile derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen nicel verilerin analizinde, SPSS23 programı kullanılmış, frekans, ki kare, Anova ve regresyon tablolarına ve testlerine yer verilmiştir. Nitel verilerin analizinde ise MAXQDA2020 programı kullanılmış, kodlama, kategorileştirme ve temalaştırma işlemlerinden sonra veriler betimsel olarak analiz edilmiştir. Nitel verileri desteklemek amacıyla kişilerin yaşam anlatılarına da yer verilmiştir.
Araştırma sonuçlarına göre tamamlayıcı tıp ve tedavilerin bilinirliği, kullanımı ve etki boyutları hem nicel hem de nitel kısımda birçok farklı değişken üzerinden okunabilmektedir. Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp (GETAT) Yönetmeliğinde yer alan tedavilerin bilinirlik düzeyi yönetmelikte yer almayan tedavilere kıyasla daha yüksektir. Bireylerin tedavileri tercih sebepleri ve tedavilerden gördükleri fayda genel olarak olumlu anlamda (sağlıklı kalma, alternatif çözümler, hayat kalitesini artırma vb.) değerlendirilmektedir. Bununla birlikte tedavilerin fiziksel (beden algısını güçlendirme, bedenini sevme, vücut formunda düzelme vb.) ve psikolojik olarak (ruhsal denge, yenilenmişlik, motivasyon, farkındalık vb.) bireylerde farklı etkilere sebep olduğu anlaşılmaktadır. Katılımcıların büyük çoğunluğu tamamlayıcı tıp ve tedavilerin geleceğinin iyi olduğunu düşünmekte, daha farklı tedavilerle bu alanın gelişeceğine dair güçlü bir inanç duyulmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Sağlık, Sağlık sosyolojisi, Tamamlayıcı tıp, Frekans tıbbı, Karma yöntem.

Abstract:
The issue of health, the meanings attributed to health, and the evolving nature of health have always been central topics in human life. Therefore, every new approach developed towards health can directly impact human life. Throughout the ages, various methods have been offered to individuals' 'search for a cure' for diseases under different names such as traditional, modern, complementary, supportive, alternative, and holistic in the diagnosis and treatment processes of diseases. The behaviors and attitudes exhibited by individuals in response to these solution methods can vary from society to society.
This research, designed with a mixed-methods approach, was conducted using survey and in-depth interview techniques. The aim of this study is to examine the public's awareness and knowledge levels regarding complementary medicine and treatments, their preference status, the experiences of individuals using new forms of complementary medicine, and their views, attitudes, and behaviors towards healthcare services. To this end, a survey was conducted with 400 individuals residing in the province of Antalya. Additionally, in-depth interviews were conducted with 20 individuals who have experienced complementary treatments and therapies such as bioresonance, meridian therapy, and andulation therapy. The quantitative data obtained were analyzed using the SPSS23 program, including frequency, chi-square, ANOVA, and regression tables and tests. For the analysis of qualitative data, the MAXQDA2020 program was used, and after coding, categorizing, and theming processes, the data were analyzed descriptively. To support the qualitative data, the life narratives of the individuals were also included.
According to the research results, the awareness, usage, and impact dimensions of complementary medicine and treatments can be interpreted through various variables in both the quantitative and qualitative sections. The level of awareness for treatments listed in the Regulation on Traditional and Complementary Medicine (GETAT) is higher compared to treatments not included in the regulation. The reasons individuals prefer these treatments and the benefits they perceive are generally evaluated positively (staying healthy, alternative solutions, improving quality of life, etc.). Additionally, it is understood that these treatments have different effects on individuals both physically (enhancing body perception, loving one's body, improvement in body form, etc.) and psychologically (mental balance, renewal, motivation, awareness, etc.). The majority of participants believe that the future of complementary medicine and treatments is promising and have a strong belief that this field will develop with more diverse treatments.
Keywords: Health, Health sociology, Complementary medicine, Frequency medicine, Mixed method.