Sağlık çalışanlarında iş doyumu ile genel ruhsal durum ilişkisi
Job satisfaction and overall mental health relationship in health professionals
Yazar: ESMA UYSAL
Danışman: DOÇ. DR. YASEMİN KILIÇ ÖZTÜRK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İzmir Tepecik Eğt. ve Arş. Hast. / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Depresyon = Depression ; Meslek hastalıkları = Occupational diseases ; Ruh sağlığı = Mental health ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık personeli = Health personnel ; İş doyumu = Job satisfaction ; İş sağlığı = Occupational health

Özet:
Amaç: Sağlık hizmetleri çoğunlukla yoğun stres, ağır iş yükü ve zorlu çalışma koşullarında sürdürüldüğünden sağlık çalışanları ruhsal hastalık açısından yüksek risk altındadır. Literatürde ruhsal sağlığın korunmasında iş doyumunun önemi vurgulanmaktadır. Bu çalışmada sağlık çalışanlarının iş doyumu ve genel ruhsal durumu ile ilişkili faktörlerin incelenmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Kesitsel tanımlayıcı nitelikteki araştırmanın evreni Sağlık Bilimleri Üniversitesi Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde 2019 yılı Aralık ve 2020 yılı Ocak ayında görevli 3750 sağlık çalışanıdır. Araştırmanın örneklemini meslek gruplarına göre basit tabakalama yöntemi ile belirlenen 300 sağlık çalışanı oluşturmaktadır. Araştırmaya katılmaya onay veren çalışanlara, 3 kısımdan oluşan veri toplama formu uygulandı. Birinci kısımda araştırmacı tarafından hazırlanan sosyodemografik ve iş koşullarına ait bilgiler, ikinci kısımda Minnesota iş doyumu ölçeği kısa formu, üçüncü kısımda son bir haftaya ait ruhsal belirtileri sorgulayan Genel Sağlık Anketi (GSA-12) ölçeği yer almaktaydı.
Elde edilen veriler istatistik paket programında Pearson ki-kare analizi ile Fisher-Freeman-Halton, Student's T ve Mann Whitney U testlerinin yanı sıra, ANOVA ve Kruskal Wallis ile analiz edilmiştir. Korelasyon ilişkilerinde Pearson ve Spearman korelasyonları uygulanarak; %95 güven aralığında değerlendirilmiştir.
Bulgular: Araştırmaya katılan 300 sağlık çalışanının yaş ortalaması 35,7±8,7 yıl, %62'si kadın, %60'ı evli, %35,7'sinin eğitim durumu lisans düzeyindedir. Araştırmaya katılanların %27'si doktor, %29,7'si hemşire veya ebe, %11,3'ü diğer sağlık profesyoneli (tekniker, teknisyen, psikolog vb.) ve %32'si diğer sağlık çalışanıydı (temizlik, güvenlik, taşıma personeli vb.). Mesleğini kendi istediği ile seçtiğini belirtenlerin oranı %60 idi. Katılımcıların mesleklerinde toplam çalışma süreleri ortalaması 11,5±8,5 yıl olup %83'ü ayda 160 saat ve üzerinde çalıştığını belirtmiştir. Araştırmaya katılanların %81,7'si işini sevdiğini, %35,7'si işiyle ilgili duygu durumunun iyi olduğunu, %35'i işte sık sık sorun yaşadığını ifade etmiştir. Katılımcıların %48,6'sı ruhsal durum algısının çok iyi ya da iyi olduğunu, %42'si son iki hafta içinde hemen hemen her gün kendisini çökkün ya da umutsuz hissettiğini, %42,7'si ise son iki haftadır ilgi kaybı ya da hayattan zevk alamama gibi yakınmalarını olduğunu belirtmiştir. Katılımcıların içsel doyum puanları ortalaması 3,2±0,8; dışsal doyum puan ortalaması 2,7±0,9; genel doyum puanı ortalaması 3,1±1,9 saptanmıştır. Eğitim düzeyi ilkokul mezunu olanların, iki çocuk sahibi olanların, diğer sağlık çalışanlarının (veri giriş, temizlik, taşıma personeli vb.), temel bilimlerde çalışan doktorların, gündüz çalışanların, hafta sonu çalışmayanların, işini sevenlerin, işi ile ilgili duygu durumu çok iyi ya da iyi olanların, işte hiçbir zaman sorun yaşamadığını belirtenlerin, ruhsal durum algısı çok iyi ya da iyi olanların, çökkün hissetmeyenlerin, ilgi kaybı olmayanların ve ruhsal hastalık riski bulunmayanların genel doyum puanları daha yüksektir (p<0,05). Katılımcıların GSA-12 puanları ortalaması ise 2,3±3,0 olup; %44'ünde (n=132) ruhsal hastalık riski saptanmıştır. Yaş, çocuk sayısı, işini sevme, iş ile ilgili duygu durumu, iş sorun sıklığı, ruhsal durum algısı, çökkün hissetme, ilgi kaybı ile GSA-12 puanları ve ruhsal hastalık riski arasında ilişki tanımlanmıştır (p<0,05). GSA-12 puanı ile içsel, dışsal ve genel doyum puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı negatif zayıf korelasyon olduğu belirlenmiştir. 
Sonuç: İş doyumu ve ruhsal durum birbiri ile ilişkili olan iki kavramdır. İşini sevme, iş yerinde sorun yaşadığını düşünme, iş ile ilgili duygu durumu ve çalışanın yaşının hem iş doyumu hem de ruh sağlığı ile ilişkili olduğu görülmektedir. Sağlık çalışanlarının sorunları ve işle ilgili duygularını hem birbirleriyle hem de yönetimle tartışarak çözümleyebilecekleri şeffaf paylaşım alanları oluşturulması; gereğinde yaşa ve mesleki deneyime uygun psikolojik danışmanlık ve destek sunulmasının iş doyumunu olumlu etkileyerek; ruh sağlıklarını korumada katkı sağlayacağı düşünülmektedir. 
Anahtar kelimeler: depresyon, iş sağlığı, meslek hastalığı, psikoloji, sağlık hizmetleri

Abstract:
Aim: As health care is often performed under intense stress, heavy workload and difficult working conditions; health care staff are at high risk for mental illness, In the literature, the importance of job satisfaction is emphasized in the protection of mental health. The aim of this study is to examine the factors related to job satisfaction and mental state of the health care employee. 
Material-Method: The universe of the descriptive cross-sectional research is made up of 3,750 health care workers working at the University of Health Sciences Tepecik Training and Research Hospital in December 2019 and January 2020. The study sample consists of 300 health care staff determined by stratified random sampling method based on occupational groups. The data collection form, consisting of three parts, is applied to employees who agreed to participate in the research. The first part contained information about the socio-demographic and working conditions prepared by the researcher, the second part included the Minnesota Satisfaction Questionnaire-Short Form, and the third part contained the General Health Questionnaire (GHQ-12) that examine the psychological symptoms of the last week. 
The data were analyzed with Pearson's chi-squared test in the statistical package program and Fisher-Freeman-Halton test, Student's t-test and Mann–Whitney U test, as well as ANOVA and Kruskal Wallis test. In correlation and causal relation, Pearson and Spearman's correlations were applied and evaluated at 95% confidence interval. 
Results: The average age of 300 health care employees who were participated in the study was 35.7 ± 8.7 years, 62 per cent were female, 60 per cent were married and 35.7 per cent had a Bachelor degree education. Totally 27 per cent of the study participants were doctors, 29.7 per cent were nurses or midwives, 11.3 per cent were other health care professionals (technicians, psychologists, etc.) and 32 per cent were other health workers (cleaning, safety, transport workers, etc.). The rate of those who said they chose their profession according to their own wishes was 60 per cent. The average total working time of the participants in their professions was 11.5 ± 8.5 years, and 83 per cent indicated that they worked 160 hours a month or more. Overall 81.7 per cent of the participants stated that they loved their job, 35.7 per cent stated that they had a good feeling about their job and 35 per cent said that they often had problems at work. Totally 48.6 per cent of the respondents reported that their perception of mental status was very good or good, 42 per cent said they felt depressed or hopeless almost every day in the last two weeks, and 42.7 per cent stated to complain about the loss of interest or loss of enjoyment of life in the last two weeks. The average intrinsic satisfaction scores of the participants were 3.2 ± 0.8, the average extrinsic satisfaction score was 2.7 ± 0.9, and the overall satisfaction score was 3.1 ± 1.9. The following groups have higher overall satisfaction scores (p<0.05); primary school graduates, those with two children, other health workers (data entry, cleaning, transport workers, etc.), doctors working in basic medical sciences, who work in the daytime, do not work at the weekend, those who love their job, feeling very good or good about their job, those stating to never have problems at work, feeling very good or well, those who do not feel depressed or lose interest and who do not have a risk of mental illness. The average GHQ-12 score of participants was 2.3 ± 3.0, and 44 percent of them (n = 132) were at risk of mental illness. The relationship between GHQ-12 scores and the risk of mental illness was defined for the factors listed (p<0.05); age, number of children, loving one's job, work-related state of mind, frequency of work problems, mental state perception, feeling depressed, loss of interest. It was determined that there was a statistically significant weak negative correlation between GHQ-12 scores and intrinsic, extrinsic and general satisfaction scores. 
Conclusions: Job satisfaction and mental state are two interrelated concepts. It is observed that loving one's job, negative work perception, work-related mood and the age of the employee are related to both job satisfaction and mental health. It is believed that creating a transparent sharing environment where health professionals can discuss their problems and feelings about work by discussing with each other and the management, providing psychological counseling and appropriate support for age professional experience, where necessary, will have a positive impact on job satisfaction and contribute to the protection of their mental health. 
Keywords: depression, work health, occupational disease, psychology, health services