Tarih öncesinde insan-mekan, topluluk-yerleşme ilişkisi: 
MÖ 9. bin sonu - 7. bin başı, Aşıklı ve Akarçay Tepe
Human-space, community-settlement in prehistory: End of the 9th - beginning of the 7th mil.BC Aşikli and Akarçay Tepe
Yazar: GÜNEŞ DURU
Danışman: PROF. DR. MİHRİBAN ÖZBAŞARAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Prehistorya Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Arkeoloji = Archeology

Özet:
Avcı-toplayıcı ve göçer yaşamdan yerleşik yaşama geçiş süreci insanlık tarihi açısından en önemli değişimlerden biridir. Bu önemli dönüşüm düşünce, davranış, teknoloji, besin üretimi, ekonomi, iletişim, etkileşim, ticaret, inanç, sosyal yapı ve organizasyon, güç ve ideoloji gibi daha bir çok kavramın değişmesine, ortaya çıkmasına ya da inşa olmasına neden olmuştur. Bu süreçte, toprağa yarı gömük, toprak üstü, hafif malzemeden üretilen mekanların, toprak ya da taştan yapılmış binalara, yerleşmelere ve günümüz sosyal yapısını ve toplumsal ilişkileri oluşturan, onları biçimleyen konutlara, yerleşmelere, kentlere dönüşme aşamasının en önemli adımıdır. Dönüşüm sürecinde, gelişmelerin akıl, toplumsallaşma, etkileşim, teknoloji, ekonomi gibi pek çok evrensel faktöre bağlı olduğu ve bu bağlamda her seferinde yeniden üretildiği açıktır.
Geçmiş yaşamı yeniden kurma ve yorumlamada, mekan ve zaman boyutundan ikincisi, özellikle Yakındoğu olarak adlandırılan bölge araştırmacıları ve arkeologları için daima ön planda olmuştur. Bu durum ise toplulukların yaşam biçimlerinin ister istemez çizgisel, gelişimsel bir çerçevede algılanmasını doğurmuştur. Bu çalışmada zaman içindeki tarihsel süreç anlatısı yerine aynı zaman dilimi içerisinde, iki farklı coğrafyada bu dönüşümü yaşamış iki topluluk ele alınmaktadır. Bu iki topluluğun yaşamları, bunların nasıl görselleştiği, insan-mekan, topluluk-yerleşme bağlamında sosyal ilişkiler ve organizasyonları anlamak, çalışmamızın amacıdır. Tez, MÖ 9. ve 8.bin yıllarda biri Orta Anadolu?da Aşıklı Höyük, diğeri Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde Akarçay Tepe olmak üzere iki topluluğun benzer süreci farklı yaşadığı hipotezi üzerine kurulmuştur. Her iki alt bölgeyi de kapsayan ve insanlık tarihinin hemen her aşamasında başrolde olmuş önemli bu kültürel coğrafyada yaşamış iki topluluğun gündelik yaşamları, sosyal yapılarının ve organizasyonun anlaşılması çalışmamızın ana konusudur.

Abstract:
The transition from hunter-gatherer and mobile way of living to sedentism was one of the crucial points in the history of mankind. This period exhibited change and development in systems of thought, behaviour, technology, subsistence, economy, interrelation and interaction as well as exchange and belief systems, social structure and social organisation, and power and ideology. Shifts from temporary semi-subterranean buildings to buildings on ground level, from light shelters to permanent buildings, settlements, and cities all stand as important steps that form our modern way of living. In reconstructing and interpreting the past, the two main factors to be considered are space and time, and the latter has been the priority for much research on the Near East. This has caused many to interpret this period using a linear, developmental framework. Breaking away from this culture-history approach, the work presented here studies two different communities that lived in two different geographies around the same time. The study is built on the hypothesis that these two contemporary communities, in two different regions, lived and built their own world in different ways. Both settlements and communities are contextually analysed and studied using evidence drawn mainly from architectural features and distribution of finds to understand site social organisation, the relationship between households, socio-economic systems, and the impact of these systems on the tangible and intangible world.