Kötülük problemi ve şeytan
The problem of evil and the devil
Yazar: BUŞRA KÖSE
Danışman: PROF. DR. HULUSİ ARSLAN
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Kelâm ilmi, İslâm itikadının başlıca önemli meseleleri ile ilgilenen müstakil bir ilimdir. Bu araştırmanın konusu olan kötülük problemi ve Şeytan'da bu temel meselelerden biridir. Kelâm ilminde insanın yapmış olduğu kötülükleri Tanrı'ya isnat edenler bulunduğu gibi Tanrı'yı her türlü kötü eylemden tenzih edenler de mevcuttur. Dünyada doğadan kaynaklanan kötülükler olduğu gibi insan iradesinden kaynaklanan ahlâkî kötülükler de vardır. Şeytan'ın sürekli olarak insanı kötülüğe teşvik etmesi ahlâkî kötülük problemi bağlamında bir sorun olarak zihinleri meşgul etmektedir. Her çağda ve her dinde hatta Şeytan'ın Tanrı olarak kabul edildiği Satanizm akımında dahi Şeytan, kötü karakter olarak karşımıza çıkmakta ve insanı aldatan, saptıran, yoldan çıkaran gibi sıfatlarla sembolize edilmektedir. Şeytan'ın kötülük problemi ile birlikte ele alındığı bu çalışmada Şeytan'ın semâvî dinlerdeki üstlenmiş olduğu kötülük misyonu ve kötülük problemi içerisinde onun kötülüğünün ne derece kötülük sayıldığı incelenmiştir. Araştırmada Kelâm âlimleri, filozoflar ve farklı mezhep inancına sahip olan ulemanın tefsirlerinden faydalanarak, Şeytan'ın mahiyeti ve yaratılışındaki hikmetler ilahi adalet ve özgür irade çerçevesinde tahlil edilmiştir. Aynı zamanda Semâvî kitapların araştırılması neticesinde elde edilen bulgular, bize Şeytan'ın Adem'den bu yana değiştirilmeden fakat geliştirilerek iletildiğini de göstermiştir. Bu çalışma Şeytan'ın varlığı, kötülüğü, insanın kötülük karşısındaki tutumları ve imtihanı açısından ulaşılabilecek yorumları içermektedir. Araştırmada Şeytan'ın, düşünce tarihi boyunca kötülüğün sembolü olarak görüldüğü fakat buna karşılık insanın ona karşı kendini savunma imkânına sahip kılındığı tespit edilmiş bu sebeple de Şeytan'ın varlığının Allah'ın adalet ve hikmeti açısından bir problem doğurmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar kelimeler: Kötülük, Şeytan, Hikmet, İrâde, Kelâm, Teodise

Abstract:
The science of Kalam is an independent science that deals with the main important issues of the Islamic faith. The problem of evil and Satan, which is the subject of this research, is one of these basic issues. In the Kalam, there are those who attribute the evil done by humans to God, and there are also those who exonerate God from all kinds of evil deeds. Just as there are evils in the world arising from nature, there are also moral evils arising from human will. Satan's constant encouragement of people to evil occupies minds as a problem in the context of the problem of moral evil. In every age and in every religion, even in the Satanism movement where Satan is accepted as God, Satan appears as an evil character and is symbolized with adjectives such as deceiving, misleading, and leading people astray. In this study, where Satan is discussed together with the problem of evil, the evil mission undertaken by Satan in the heavenly religions and the extent to which his evil is considered evil within the problem of evil are examined. In the research, the nature of Satan and the wisdom in his creation were analyzed within the framework of divine justice and free will, by benefiting from the interpretations of Kalam scholars, philosophers and ulema of different sects. At the same time, the findings obtained as a result of researching the Heavenly books have also shown that Satan has been transmitted to us unchanged but developed since Adam. This study includes possible interpretations in terms of the existence of Satan, his evil, man's attitudes towards evil and his test. In the research, it was determined that Satan was seen as the source of evil throughout the history of thought, but humans were given the opportunity to defend themselves against him, and therefore it was concluded that the existence of Satan does not pose a problem in terms of God's justice and wisdom.

Key words: Evil, Satan, Wisdom, Freewill, Kalam, Theodicy.