Yetişkin bireylerde diyet ve fiziksel aktivite mobil uygulama kullanımının değerlendirilmesi
Evaluation of diet and physical activity applications usage in adult individuals
Yazar: MERVE AKSOY
Danışman: DOÇ. DR. PELİN BİLGİÇ
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Diyet = Diet ; Fiziksel aktivite = Physical activity ; Mobil uygulama = Mobile application ; Yetişkinler = Adults

Özet:
Bu çalışmanın amacı, yetişkin kullanıcıların diyet ve fiziksel aktivite mobil uygulamalarının kullanımından nasıl etkilendiklerini, mobil uygulamaları nasıl algıladıklarını belirlemek ve uygulama kullanımının beslenme ve fiziksel aktivitedeki değişiklikler ile ilişkisini araştırmaktır. Çalışmaya 18 – 65 yaş arası, 301 kişi (138 mobil uygulama kullanıcısı ve 163 kullanıcı olmayan) katılmıştır. Bireylerin genel özellikleri, kendi kendine bildirilen davranış değişiklikleri, uygulama kullanımıyla ilişkili algılanan etkililiği ve mobil uygulamaların kullanılabilirliğine yönelik görüşleri anket aracılığıyla değerlendirilmiştir. Qing Wang ve ark. (2016) çalışmasında odak grup tartışmalarından ve yalnızca mobil diyet ve fiziksel aktivite uygulamalarına odaklanarak geliştirilen ve güvenilirliği yapılmış olan anket, sorumlu araştırmacının yazılı izni alınıp, Brislin ve ark. (1973) tarafından önerilen yöntem kullanılarak türkçeye uyarlanıp kullanılmıştır. Kullanıcılar 4 bölümden oluşan anketin tamamını, kullanıcı olmayanlar 1., 2., ve 4. bölümleri yanıtlamıştır. Bireylerin yaş ortalaması 36,1±10,91 yıldır. Mobil uygulama kullanıcıları ile kullanıcı olmayanların beden kütle indeksi (BKİ) sınıfları arasında önemli bir fark bulunmamıştır (p>0,05). Kullanıcıların yarısından fazlası, mobil uygulamaları sağlıklı beslenmelerini ve aktivitelerini kolaylaştırmada etkili bulmuştur. Mobil diyet uygulaması kullanıcılarının yarısından fazlası, mobil diyet uygulamalarının daha az yağlı süt ürünleri (%69,6) ve daha az işlenmiş et ürünleri (%72,8), daha fazla meyve ve sebze (%73,9), daha az fast-food (%76,1) yemelerine, daha sağlıklı besin ürünleri seçmelerine (%80,4) ve daha az şekerli içecek (%80,4) içmelerine yardımcı olmada etkili olduğunu düşünmüştür. Mobil diyet uygulaması kullanıcılarının çoğu, mobil diyet uygulamalarını, belirli diyetlere (%78,3) ve televizyon, kitap veya internetten sağlıklı besin seçimlerini öğrenmeye (%84,8)  kıyasla etkili bulmuştur. Mobil fiziksel aktivite uygulaması kullanıcılarının çoğu, mobil fiziksel aktivite uygulamalarının, egzersize ayrılan zamanı artırmalarına (%86,9), daha sık egzersiz yapmalarına (%87,8) ve egzersizlerin yoğunluğunu artırmalarına (%85,0) ve aktiviteleri çeşitlendirmelerine (%85,0) etkili bir şekilde yardımcı olduğunu düşünmüştür. Mobil fiziksel aktivite uygulaması kullanıcılarının çoğu, mobil fiziksel aktivite uygulamalarını, kişisel eğitmenlere danışmaya (%72,9), spor merkezlerine gitmeye (%73,8)  ve bireysel egzersiz kurslarına (%69,1)  kıyasla  etkili bulmuştur. Hem diyet hem de fiziksel aktivite mobil uygulamalarını kullananlar, sadece mobil fiziksel aktivite uygulamasını kullananlara göre egzersizin zamanını, sıklığını, yoğunluğunu, çeşitliliğini artırmada uygulamaları daha etkili algılamıştır (p<0,05). Diyet ve fiziksel aktivite mobil uygulamaları, uzun süre kullanıldıklarında, kısa süreli kullanıma göre daha etkili algılanmıştır (p<0,05). Mobil uygulama kullanmaya bağlılık, kullanıcıların algısını etkilememiştir (p>0,05). Genel olarak, hem diyet hem de fiziksel aktivite mobil uygulaması kullananların, bazı beslenme ve fiziksel aktivite davranışlarını yapma ve sürdürme olasılığı kullanmayanlara göre daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Sadece mobil fiziksel aktivite uygulamalarını kullananların, son 12 ayda, genel fiziksel aktivitelerinin artma olasılığı, kullanmayanlara göre daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Sonuçlar, sağlığı iyileştirmek için diyet ve fiziksel aktivite mobil uygulamalarının potansiyelini göstermiştir. Ancak bildirilen etkilerin güçlü yönlerinin doğrulanması için algılanan değişiklikler yerine gerçek besin tüketimini ve fiziksel aktivite değişikliklerini içeren mobil uygulama verilerini kullanan randomize kontrollü çalışmalara ihtiyaç vardır.

Anahtar kelimeler: Algılanan etkililik, beslenme, mobil diyet uygulamaları, mobil fiziksel aktivite uygulamaları

Abstract:
The aim of this study was to determine how adult users are affected by the use of diet and physical activity mobile applications, how they perceive mobile applications and to investigate the relationship between application use and changes in nutrition and physical activity. 301 people (138 mobile application users and 163 non–users) between the ages of 18 and 65 participated in the study. The general characteristics of individuals, self-reported behavioral changes, perceived effectiveness associated with application use and their views on the usability of mobile applications were evaluated through a questionnaire. In the Qing Wang et al. (2016) study, the questionnaire was developed from focus group discussions and focused only on mobile diet and physical activity applications. It was conducted reliably and was obtained with the written permission of the responsible researcher. The questionnaire has adapted to Turkish with the method proposed by Brislin et al. (1973). Users completed the entire questionnaire consisting of 4 sections, non-users 1., 2., and 4. the sections responded. The mean age of the individuals was 36.1±10.91 years. There was no significant difference between the body mass index (BMI) classes of mobile application users and non-users (p>0.05). More than half of the users found mobile applications effective in facilitating their healthy diet and activities. More than half of mobile diet application users felt that mobile diet apps were effective in helping them eat less fatty dairy products (69.6%) and less processed meat products (72.8%), more fruits and vegetables (73.9%), less fast food (76.1%), choose healthier food products (80.4%), and drink less sugary drinks (80.4%). The majority of mobile diet application users found mobile diet apps effective compared to specific diets (78.3%) and learning about healthy food choices from television, books or the internet (84.8%). The majority of mobile physical activity application users found that mobile physical activity apps effectively helped them increase the time devoted to exercise (86.9%), exercise more often (87.8%), and increase the intensity of exercises (85.0%) and diversify activities (85.0%). The majority of mobile physical activity application users found mobile physical activity applications effective compared to consulting personal trainers (72.9%), going to sports centers (73.8%) and individual exercise courses (69.1%). Those who used both diet and physical activity mobile applications perceived the applications more effective in increasing the time, frequency, intensity and variety of exercise compared to those who used only the mobile physical activity application (p<0.05). Diet and physical activity mobile applications were perceived to be more effective when used for a long time compared to short-term use (p<0.05). Adherence to using mobile applications did not affect the perception of users (p>0.05). In general, both diet and physical activity mobile application users were found to be more likely to do and maintain some nutrition and physical activity behaviors than non-users (p<0.05). It was found that those who only used mobile physical activity applications were more likely to increase their overall physical activity in the last 12 months than those who did not use them (p<0.05). The results demonstrated the potential of diet and physical activity mobile applications to improve health. However, randomized controlled trials using mobile application data that include actual food consumption and physical activity changes rather than perceived changes are needed to confirm the strengths of the reported effects.

Key words: Perceived effectiveness, nutrition, mobile diet applications, mobile physical activity applications