Afganistan'da etnik yapının iktidar mücadelesine etkisinin incelenmesi (1989-2019)
Examination of the influence of the ethnic structure on the struggle for power in Afghanistan (1989-2019)
Yazar: PARWANA BAZGAR
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA FİŞNE
Afyon Kocatepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Afganistan = Afghanistan ; Etnik gruplar = Ethnic groups ; Etnik yapı = Ethnic structure ; Etnisite = Ethnicity ; Siyasal sistem = Political system ; İktidar mücadeleleri = Power struggles

Özet:
Etnik köken çok etnik gruptan oluşan toplumlar için oldukça önem taşımaktadır.
Afganistan da etnik, kültürel, dilsel ve dini bakımdan oldukça çeşitlilik gösteren bir
ülkedir. Ülkenin yönetimine ilişkin düzenlemeler, büyük oranda etnik katılımı temel
almaktadır. 2001'den beri birçok değişiklik olmasına rağmen toplumda siyasal iktidarın
paylaşımı, farklı etnik ve kabile grupları arasında yazılı olmayan bir anlaşmaya
dayanmaktadır. Bununla birlikte, etnik, kültürel, dini ve dilsel farklılıkların varlığı ve
hakimiyeti vatandaşlar arasında zaman zaman mikro düzeydeki çatışmalara sebep
olmaktadır. 1979'dan beri devam eden Afganistan'daki iç çatışmaları sona erdirmeyi
amaçlayan Bonn Anlaşması, 2001'de çok önemli bir gelişme olarak yürürlüğe girmiştir.
Anlaşma esasında uzun süren bu iç çatışmaların temel nedenini oluşturan etnik
menfaatleri azaltmayı amaçlamıştır. Çünkü, Soğuk Savaş'ın sona ermesiyle birlikte
Afganistan'daki savaş, ideolojik bir mücadeleden vahşi bir etno-milliyetçi çatışmaya
dönüşmüştür. Bu dönüşüm büyük ölçüde komşu ülkeler tarafından körüklenmiştir.
Bonn Anlaşması kapsamında etnik kategoriler Afganistan'da siyasi sürecin temel yapı
taşları olarak değerlendirilmiştir. Bu bağlamda çalışmada, 1989-2019 yıllarını kapsayan
dönem içerisinde Afganistan'daki etnik yapının iktidar mücadelesine olan etkisi
incelenmiştir. Çalışmanın sonucunda, Afganistan'da kalıcı bir barışın sağlanması için
etnik temelde değil, sivil yapıda çok partili bir sistemin kurulması gerektiği ortaya
konmaktadır. Siyasi kurumların yeniden inşasında, etnik eğilimlerin politik alan
üzerindeki etkisini azaltmak için çaba sarf edilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.

Anahtar kelimeler: Afganistan, Etnik Yapı, İktidar Mücadelesi.

Abstract:
Ethnicity is very important for multi-ethnic societies. Afghanistan is an
ethnically, culturally, linguistically and religiously diverse country. The arrangements
for governing the country are largely based on ethnic participation. Despite many
changes since 2001, the sharing of political power in society is based on an unwritten
agreement between different ethnic and tribal groups. However, the existence and
dominance of ethnic, cultural, religious and linguistic differences sometimes lead to
micro-level conflicts between citizens. The Bonn Agreement, which aims to end the
internal conflicts in Afghanistan that have been going on since 1979, entered into force
in 2001, a very important development. In essence, the agreement aimed to reduce the
ethnic interests that were the root cause of these protracted internal conflicts. This is
because, with the end of the Cold War, the war in Afghanistan transformed from an
ideological struggle into a brutal ethno-nationalist conflict. This transformation was
largely fueled by neighboring countries. Under the Bonn Agreement, ethnic categories
were considered as the basic building blocks of the political process in Afghanistan. In
this context, this study analyzes the impact of the ethnic structure on the power struggle
in Afghanistan in the period between 1989-2019. The study concludes that in order to
achieve a lasting peace in Afghanistan, a multi-party system should be established on a
civil, not ethnic, basis. In the reconstruction of political institutions, it is emphasized
that efforts should be made to reduce the influence of ethnic tendencies on the political sphere.

Keywords: Afghanistan, Ethnic Structure, Struggle for Power.