Sosyal dışlanmanın etik olmayan tüketici davranışı göstermeeğilimi üzerindeki etkisi: Deneysel bir çalışma
The effect of social exclusion on the tendency to engage inunethical consumer behavior: An experimental study
Yazar: NİRAY TUNÇEL
Danışman: PROF. DR. BAHTİŞEN KAVAK
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Deneyler = Experiments ; Etik = Ethics ; Etik dışı davranış = Unethical behaviour ; Pazarlama araştırması = Marketing research ; Sosyal dışlanma = Social exclusion ; Tüketici davranışı = Consumer behavior ; Tüketiciler = Consumers

Özet:
Bu çalışmanın amacı sosyal dışlanmanın etik olmayan tüketici davranışı ve yakınlık
kurma amaçlı etik olmayan tüketici davranışı gösterme eğilimi üzerindeki etkisini
ölçmektir. Bununla birlikte, dört temel ihtiyaçtan kontrol ve var olmanın anlamı
ihtiyaçlarının sosyal dışlanma ve etik olmayan tüketici davranışı gösterme eğilimi
ilişkisine olan aracılık etkisi; ait olma ve özsaygı ihtiyaçlarının ise sosyal dışlanma ve
yakınlık kurma amaçlı etik olmayan tüketici davranışı gösterme eğilimi ilişkisine olan
aracılık etkisi incelenmiştir. Bu amaçla, dört deneysel çalışma yapılmıştır. Her bir deney
birbirinden bağımsız ve farklı denekler ile gerçekleştirilmiştir.
Birinci deneyde, sosyal dışlanmanın erkeklerde etik olmayan tüketici davranışı
gösterme eğilimini arttırdığı bulunmuştur. İkinci deneyde sosyal dışlanmanın yakınlık
kurma amaçlı etik olmayan tüketici davranışı gösterme eğilimini azalttığı tespit
edilmiştir. Üçüncü deneyde kontrol ve var olmanın anlamı ihtiyaçlarının, sosyal
dışlanma ve etik olmayan tüketici davranışı ilişkisine aracılık etkilerinin olmadığı; ancak
kontrol ve var olmanın anlamı ihtiyaçları tehdit edilen bireylerin etik olmayan tüketici
davranışı gösterme eğilimlerinin arttığı bulunmuştur. Sosyal dışlanmanın da bu
ihtiyaçları tehdit eden bir faktör olarak, etik olmayan tüketici davranışı gösterme
eğilimindeki artışı tetiklediği söylenebilir. Son deneyde ise, sosyal dışlanma ve yakınlık
kurma amaçlı etik olmayan tüketici davranışı gösterme eğilimi ilişkisinde, ait olma
ihtiyacının aracılık etkisinin bulunduğu, ancak özsaygı ihtiyacının aracılık etkisinin
bulunmadığı tespit edilmiştir.
Bu çalışmanın ulaşılabilen kaynaklar değerlendirildiğinde, sosyal dışlanmanın bireyler
üzerindeki etkisini tüketici etiği kapsamında inceleyen, ilk çalışma olduğu
düşünülmektedir. Bu alanda yapılan ilk çalışma olmasının dışında, diğer bir katkısı ise
sosyal dışlanmanın bireylerin tekrar yakınlık kurma çabasını artırabileceğini varsayan
sosyal tekrar bağlanma hipotezinin, yakınlık kurma amaçlı etik olmayan tüketici
davranışı gösterme eğilimi kapsamında, doğrulanamayabileceğini göstermiş olmasıdır.


Anahtar Sözcükler: Sosyal Dışlanma, Deneysel Çalışma, Etik Karar Verme, Etik
Olmayan Tüketici Davranışı

Abstract:
The purpose of this study is to analyze the effect of social exclusion on the tendency to
engage in unethical consumer behavior and on tendency to engage in unethical
consumer behavior for making a connection. Besides, the mediation effect of control
and meaningful existence needs on social exclusion and tendecy to engage in
unethical consumer behavior relationship; and the mediation effect of belonginess and
self esteem needs on social exclusion and tendecy to engage in unethical consumer
behavior for making a connection, are also tested. For this purpose, four experiments
are conducted seperately and with different samples.
In the first experiment, it is confirmed that exclusion increases the tendecy to engage in
unethical consumer behavior of men. In the second experiment, it is found that
exclusion decreases the tendecy to engage in unethical consumer for making a
connection. In the third experiment, it is determined that control and meaningful
existence needs do not have mediation effect on social exclusion and tendecy to
engage in unethical consumer behavior relationship. However, it is found out that
individuals whose control and meanignful existence needs are threatened, are more
likely to engage in unethical consumer behavior. Therefore, social exclusion, a
threatening factor of these needs, may trigger the increase of tendecy to engage in
unethical consumer behavior. In the last experiment, it is confirmed that belonginess
need has a mediation effect on the relationship of exclusion and tendency to engage in
unethical consumer behavior for making a connection but self esteem does not have
this effect.
Considering the accessible sources, it is supposed that this study is the first one
analyzing the the effect of exclusion in the scope of consumer ethics. Besides, this
study contributes through indicating that social reconnection hypothesis may not be
validated for tendency to engage in unethical consumer behavior for making
connection.


Key Words: Social Exclusion, Experimental Study, Ethical Decision Making, Unethical
Consumer Behavior