Kronik rahatsızlıklarda zihinselleştirmenin rolüne ilişkin bir araştırma: Tip 1 Diyabet hastalarında zihinselleştirmenin tedavi uyumuyla ilişkisinin incelenmesi
A research on the role of mentalization in chronic diseases: Investigating the relationship of mentalization to the treatment compliance in patients with Type 1 Diabetes
Yazar: KADİR MERT DURNA
Danışman: PROF. DR. SAİT ULUÇ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Klinik psikoloji = Clinical psychology ; Psikolojik sağlık = Psychological health

Özet:
Kronik rahatsızlıklar tam bir iyileşme mümkün olmadığı için periyodik takip ve destek gerektirmektedirler. Bu durum kronik rahatsızlıklarda tedavi uyumunu oldukça önemli kılmaktadır. Günlük ve hatta saatlik kontrol ve müdahalenin gerekli olduğu tip 1 diyabet için de bu durum geçerlidir. Kişilerin sağlık davranışlarına yönelmesinin hastalıkla ilgili algılarıyla ilişkili olduğunu ortaya atan sağlık inanç modeli de bu sağlık inançlarını belirlemek ve sonrasında sağlık davranışlarını arttırmak için geliştirilmiştir. Zihinselleştirme ise kişilerin kendisinin ve başkalarının eylemlerini, davranış ve duygularını zihinsel süreçlere bağlayabilme becerisidir. Bu çalışmanın amacı da tip 1 diyabette zihinselleştirme ile sağlık inançlarının tedavi uyumuyla ilişkisini incelemektir. 
Bu amaçla 18-45 yaş arası 112 tip 1 diyabetli katılımcıdan Yansıtıcı İşleyiş Ölçeği (RFQ-4), Diyabete Özgü Sağlık İnanç Modeli, Warwick-Edinburg Mental İyi Oluş Ölçeği, Hasta-Hekim İlişkisi Ölçeği, Kısa Sağlık Okur-Yazarlığı Tarama Aracı ve bu araştırma için geliştirilen Tip 1 Diyabet Tedaviye Uyum Ölçeği doldurması istenmiştir. Veri toplama süreci çevrimiçi ve anonim olarak gerçekleştirilmiştir. 
İstatistiksel analiz sonuçlarına göre yansıtıcı işleyişin belirsizlik alt boyutu tedavi uyumunu sağlık inanç modelinin aracılığında yordamaktadır. Benzer bir aracılık ilişkisi yansıtıcı işleyiş belirsizlik alt boyutu kişilerin iyi oluşlarını yordarken de bulunmaktadır. Öte yandan yansıtıcı işleyiş ve sağlık inanç modelinin hasta hekim ilişkisi, sağlık okuryazarlığı ve metabolik kontrolle ilişkisinde bir aracılığa rastlanmamıştır. Tedavi uyumunun yansıtıcı işleyişin belirsizlik alt boyutu ve metabolik kontrol ile negatif yönlü bir ilişkisinin bulunduğu görülürken yansıtıcı işleyişin kesinlik alt boyutu, iyi oluş, sağlık inançları, hasta-hekim ilişkisi ve sağlık okuryazarlığı ile pozitif yönlü bir ilişkisinin olduğu görülmektedir. 
Çalışmanın sonuçları zihinselleştirmenin sağlık inançları üzerinden tedavi uyumuna etkisi olduğu hipotezini doğrulamaktadır. Aynı durum iyi oluş için de geçerlidir. Bu nedenle tip 1 diyabet tedavisinde zihinselleştirme odaklı psikoterapilerin uygulanmasının hem tedaviye uyumu arttıracağı hem de kişilerin iyi oluşlarını olumlu yönde etkileyeceği beklenilebilir.

Anahtar Kelimeler
Zihinselleştirme, Tedavi Uyumu, Sağlık İnançları, Tip 1 Diyabet

Abstract:
Chronic conditions require periodic follow-up and support as complete recovery is not possible. This situation makes treatment adherence in chronic conditions quite important. This is also the case for Type 1 diabetes, which requires daily and even hourly control and intervention. The health belief model, which reveals that people's orientation towards health behaviors is related to their perceptions about the disease, has been developed to identify these health beliefs and then increase health behaviors. Mentalizing is the ability to link one's own and others' actions, behaviors and emotions to mental processes. The aim of this study is to examine the relationship between mentalizing and health beliefs with treatment adherence in type 1 diabetes. 
For this purpose, 112 participants with type 1 diabetes aged 18-45 years were asked to complete the Reflective Functioning Questionnaire (RFQ-4), Diabetes Specific Health Belief Model, Warwick-Edinburg Mental Well-Being Scale, Patient-Doctor Relationship Scale, Brief Health Literacy Screening Tool and the Type 1 Diabetes Treatment Adherence Scale which is developed for this study. The data collection process was conducted online and anonymously.
According to the results of the statistical analysis, the uncertainty subdimension of reflective functioning predicts treatment adherence through the mediation of the health belief model. A similar mediation relation was also found when the uncertainty sub-dimension of reflective functioning predicted individuals' well-being. On the other hand, no mediation relation was found in the relationship between reflective functioning and health belief model with patient-doctor relationship, health literacy and metabolic control. Treatment adherence has a negative relationship with the uncertainty sub-dimension of reflective functioning and metabolic control, while it has a positive relationship with the certainty sub-dimension of reflective functioning, well-being, health beliefs, patient-doctor relationship and health literacy.
The results of the study confirm the hypothesis that mentalization affects treatment adherence through health beliefs. The same goes for well-being. Therefore, it can be expected that the application of mentalization-focused psychotherapies in the treatment of type 1 diabetes will both increase treatment adherence and positively affect people's well-being.

Keywords
Mentalization, Treatment Adherence, Health Beliefs, Type 1 Diabetes