Tatar ve Azerbaycan Türklerinin mevsimlerle ilgili geleneklerinde fal
Fortunes in seasonal traditions of Tatar and Azerbaijani Turks
Yazar: PINAR POLAT
Danışman: PROF. DR. ÇULPAN ÇETİN
Kafkas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri Ana Bilim Dalı / Azerbaycan Türkçesi ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
İnsanın, bilinmeyeni ve geleceği öğrenmeye yönelmesinde merak duygusu ön planda olmuştur. Bu merakı giderebilmek, gizli olanı ortaya çıkarmak için çeşitli yöntemler kullanılmıştır. Kullanılan bu yöntemlerden biri de faldır. Fal, hemen her kültürde, her dönemde aya, yıldızlara, bitkilere, hayvanlara, sese, vücuda vb. şekillere bakarak açılmıştır. Zaman içerisinde fala bakmak için hazırlanmış olan kitaplar da ortaya çıkmıştır. Çalışmamızda önce fal tarihi, süreci ve bu süreç içerisinde kullanılagelmiş çeşitleri hakkında bilgi verildi. 
Mevcut çalışmada, Tatar ve Azerbaycan Türklerinde fal açma geleneği ve mevsimlerle ilgili geleneklerin içerisinde açılan fallar araştırıldı ve incelendi. Tezin birinci bölümünde genel olarak falın tanımı, geçmişi ve bütün medeniyetlerde yer alan çeşitleri incelendi. İkinci bölümde Tatar Türklerinde açılan fal çeşitleri ve mevsimlerle ilgili gelenekler (Nevruz, Sabantuy, Cıyınlar vb.) hakkında bilgi verildi, mevsimlerle ilgili gelenekleri içerisinde açılan fallar incelendi. Tezin üçüncü ve son bölümünde Azerbaycan Türklerinde fal açma geleneği, mevsimlerle ilgili gelenekler (Novruz, Su Çarşambası, Yel Çarşambası, Hudu-Hudu, Hıdır-Nebi vb.) hakkında genel bilgi verildi ve mevsimlerle ilgili gelenekler içerisinde açılan fallar incelendi. Tezin sonuç kısmında edinilen bilgiler ışığında Tatar ve Azerbaycan Türklerinde fal açma geleneğinin benzer ve farklı yönleriyle ilgili tespitler sunuldu.

Abstract:
The sense of curiosity inherent in human nature has led people to learn about the unknown and the future. Various methods have been used to satisfy this curiosity and to reveal what is hidden. One of these methods is fortune telling. Fortune telling has been interpreted by looking at the moon, stars, plants, animals, sounds, body, etc. İn almost every culture and every period. Over time, books prepared for fortune telling have also appeared. In this study, first of all, information about the history and process of fortune telling and the types of fortune telling used in this process are given. 
In this study, the tradition of fortune telling in Tatars and Azerbaijanis and the relationship between the traditions related to the seasons and fortune telling were investigated and analyzed. In the first part of the thesis, the definition, history and types of fortune telling in all civilizations were examined. In the second part, the types of fortune telling in Tatars and traditions related to the seasons (Nevruz, Sabantuy, Cıyınlar  etc.) were given information about, and the fortunes told within the traditions related to the seasons were analyzed. In the third and last part of the thesis, general information was given about the tradition of fortune telling in Azerbaijanis, traditions related to the seasons (Novruz, Su Çarşamba'sı, Yel Çarşamba'sı, Hudu-Hudu, Hıdır-Nebi etc.) and the fortunes told within the traditions related to the seasons were analyzed. In the conclusion part of the thesis, in the light of the information obtained, similar and different aspects of the tradition of fortune telling in Tatars and Azerbaijanis were presented.