Öğretmenlik uygulaması dersinin sınıf öğretmeni adaylarının mesleki kimlik algılarına ve mesleki kimlik tipolojilerine etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of teaching practice course on pre service primary school teacher candidates' professional identity perceptions and professional identity typologies
Yazar: HÜSEYİN CENGİZ
Danışman: DOÇ. DR. ÖZKAN ÇELİK
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim bilimleri = Educational science ; Kimlik = Identity ; Sınıf eğitimi = Classroom training ; Sınıf öğretmenleri = Class teachers ; Tipoloji = Typology ; Öğretmen adayları =

Özet:
Bu araştırmada sınıf öğretmeni adaylarının meslek öncesi öğretmen kimliği ve mesleki kimlik tipolojileri tespit edilmiş, elde edilen bu verilere yönelik öğretmen adaylarının görüşleri belirlenmiş, öğretmen adaylarının meslek öncesi öğretmen kimliği ve mesleki kimlik tipolojileri analiz edilmiş, analizler nitel verilerle desteklenerek açıklanmış ve bunlara yönelik öneriler sunulmuştur. Araştırma, nicel ve nitel yöntemlerin bir arada kullanıldığı karma yöntem araştırmalarından açımlayıcı sıralı karma desen kullanarak modellenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu, Güney Ege' de bir devlet üniversitesinin 2022-2023 eğitim öğretim yılında öğrenim gören sınıf öğretmenliği programı dördüncü sınıf öğretmen adayları oluşturmaktadır. Araştırmanın nicel boyutunda, öğretmen adaylarından nicel verilerinin toplanması için 50 öğretmen adayı seçilmiştir. Çalışmanın örneklemi oluşturulurken, olasılık temelli örnekleme yöntemlerinden basit (tesadüfi) örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada; öğretmenlerin demografik değişkenlerini içeren kişisel bilgiler formu, Türkçe uyarlaması Arpacı ve Bardakçı (2015) tarafından yapılan meslek öncesi öğretmen kimliği (MÖÖKÖ) ve Atik (2022) tarafından geliştirilen öğretmenlerin mesleki kimlik tipolojileri ölçeği (ÖMKTÖ) kullanılarak veriler toplanmıştır. Elde edilen nicel veriler Mann Whitney U, Wilcoxon işaretli sıralar, Kruskal Wallis H, K- Means kümeleme analizi, ki kare testi, Fisher olasılık testi ve betimsel analizler kullanılarak analiz edilmiştir. Bu analizler sonucunda öğretmen adaylarının ortalamalarında büyük değişim olan veya ortalamalarında herhangi değişim olmayan 13 öğretmen adayı belirlenmiş, araştırmanın nitel boyutu işe koşulmuştur. Araştırmanın nitel boyutunda, araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak veriler toplanmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiş, öğretmen adaylarının ölçeklerden aldığı puanlar açıklanmaya ve öğretmen adaylarının öğretmen kimlikleri derinlemesine incelenmeye çalışılmıştır. Araştırma sonucunda; öğretmen adaylarının meslek öncesi öğretmen kimliklerinin yüksek düzeyde olduğu ve akademik ortalaması yüksek olanların öğretmen kimliklerinin de yükselme eğiliminde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmen adaylarının mesleki kimlik tipolojilerinin dönem başında teknisyen öğretmen tipolojisi baskın iken dönem sonunda sosyal öğretmen tipolojisinin baskın olduğu görülmüş, akademik ortalama değişkeni ve öğretmen tipolojisi arasında anlamlı farklılık olduğu görülmüştür. Öğretmen adaylarının meslek öncesi öğretmen kimliklerinin birinci dönem başından ikinci dönem başına kadar olan süreçte anlamlı düşüş yaşadığı ve ikinci dönem başından ikinci dönem sonuna kadar olan süreçte anlamlı bir yükseliş yaşadığı sonucuna ulaşılmıştır. Son olarak öğretmenlik uygulaması dersinin uygulama imkânı sağlaması, deneyim kazandırması, birebir etkileşim imkânı olması ve akademisyen desteği unsurlarının öğretmen adaylarının meslek öncesi öğretmen kimliği ve mesleki kimlik tipolojileri üzerinde  doğrudan etkili olduğu gözlemlenmiştir.

Abstract:
This study aims to identify the pre-service teacher identity and professional identity typologies of pre-service elementary teachers, determine their views on these findings, analyze their pre-service teacher identity and professional identity typologies, and explain these analyses with qualitative data, providing recommendations. The study is modelled using an explanatory sequential mixed design, one of the mixed methods research approaches that combine quantitative and qualitative methods. The study group consists of fourth-year pre-service elementary teachers studying at a state university in Muğla during the 2022-2023 academic year. In the quantitative dimension of the research, quantitative data were collected from 50 pre-service teachers. Simple random sampling, one of the probability-based sampling methods, was used to form the sample. Data were collected using a personal information form containing teachers' demographic variables, the Pre-service Teacher Identity Scale (PTIS)  adapted into Turkish by Arpacı and Bardakçı (2015), and the Teacher Professional Identity Typologies Scale (TPITS) developed by Atik (2022). The collected quantitative data were analyzed using Mann Whitney U, Wilcoxon signed-rank, Kruskal Wallis H, K-Means cluster analysis, chi-square test, Fisher's exact test, and descriptive analyses. As a result of these analyses, 13 pre-service teachers who showed significant changes in their averages or no changes at all were identified, and the qualitative dimension of the research was initiated. In the qualitative dimension, data were collected using a semi-structured interview form developed by the researcher and analyzed using content analysis. The research findings revealed that pre-service teachers had a high level of pre-service teacher identity and that those with higher academic averages tended to have stronger teacher identities. While the professional identity typologies were predominantly technician teacher typologies at the beginning of the semester, they shifted to social teacher typologies by the end of the semester. Additionally, a significant difference was found between the academic average variable and teacher typology. It was concluded that the pre-service teacher identities of pre-service teachers experienced a significant decline from the beginning of the first semester to the beginning of the second semester, followed by a significant increase from the beginning to the end of the second semester. Lastly, it was observed that the elements of providing practice opportunities, gaining experience, enabling one-on-one interaction, and academic support in the teaching practice course had a direct impact on the pre-service teacher identity and professional identity typologies of pre-service teachers.