Dünya Bankası'nın Türkiye'deki iktisadi kalkınma anlayışına etkisi ve sosyal politikaya yansımaları
The World Bank's effects on Turkey's economic development strategy and social policy
Yazar: ÖZLEM KÜÇÜK
Danışman: PROF. DR. ABDULKADİR ŞENKAL
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi Ana Bilim Dalı / Sosyal Politika Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Bankacılık = Banking ; Ekonomi = Economics ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Dünya Bankası = World Bank ; Ekonomik kalkınma = Economic development ; Kalkınma = Development ; Kalkınma planları = Development plans ; Kalkınma politikaları = Development policies ; Sosyal politika = Social policy ; Türkiye Sınai Kalkınma Bankası = Industrial Development Bank of Türkiye

Özet:
Uluslararası Yeniden Yapılandırma ve İmar Bankası (IBRD), çok taraflı uzlaşı ve Bretton Woods Konferansı ile kurulan bir ulus üstü finans kurumu olup, sistematik müdahale düzeninin bir parçasıdır. Ulusların egemenlik haklarından fedakârlık ettikleri bu yenidünya düzeni, gerek Evrensel İnsan Hakları Beyannamesi gerekse Birleşmiş Milletler' in Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Beyannamesi ile uluslararası sosyal politika alanında da yeni bir boyuta geçiştir. Kuruluşundan beri ABD etkisinde politika üreten, IBRD, 1960 yılında Uluslararası Kalkınma Birliği'nin (IDA) katılımı ile Dünya Bankası adını alır. "Laissez faire laissez passer" piyasa düzenini destekleyen Dünya Banka'nın Türkiye üzerindeki etkilerini en doğru şekilde anlayabilmenin yolu, kuruluşuna giden tarihsel süreci analiz etmekle mümkündür. 1913 yılında iktidara gelen Amerikan Başkanı Woodrow Wilson, Milletler Cemiyeti'nin kurucusudur. Wilson, Milletler Cemiyeti'ni savaşların son bulması gibi tek bir amaç için kurmamış, ticaret engellerinin kaldırıldığı, serbest piyasa ekonomisinin hüküm sürdüğü bir dünyanın ancak "genel silahsızlanma ve daimi barış" ile mümkün olacağını görmüştür. Keza, düşük gelirli ülkeler için yüksek imtiyazlı finansman programı uygulayıcısı olarak kurulan IDA, sömürge sonrası yeni bağımsızlığını kazanmış uluslararasında komünizmin ilerlemesini engellemek üzere geliştirildi. Yoksulluğu azaltmak ve gelişmekte olan ülkelerde ortak refah oluşturmak üzere dünyadaki en büyük ve en zengin kalkınma finansmanı sağlayıcısı Dünya Bankası, Türkiye'nin iktisadi kalkınma anlayışını kökten değiştirmiş, özel mülkiyete ve yabancı yatırıma dayalı ekonomik büyüme anlayışına yönelmesinde etkili olmuştur.  Bu süreç, ağır sanayi ve imalat sanayii alanında kalkınmaya yönelik hazırlanan İvedili Sanayi Planı'nın IBRD tarafından devlet sosyalizmi şeklinde eleştirisi ve özel mülkiyete dayalı kalkınma amacıyla kurduğu TSKB ile kendini gösterir. TSKB, yatırım mallarının ve ara malların Amerika'dan ithal edilmesi için Türkiye'de ilk kez döviz cinsinden kredi kullandırır. 1960'da kurulan DPT, 1930'larda başlayan planlama dönemine geri dönüşü sağlarken, 1970'lerde ortaya çıkan döviz darboğazı krizi, Dünya Bankası aracılığı ile kalkınmadan büyümeye yeni bir döneme geçişi sağlar. 
 
Anahtar Kelime: Dünya Bankası, İktisadi Kalkınma, Sosyal Politika, Planlama, Barker Raporu, Türkiye Sınai ve Kalkınma Bankası.

Abstract:
The World Bank is a interational financial institution that influences the economic an social policies of under developed societies and emerging economies. The way to understand the effects of the Bank on Turkey is the best way to possible and analyze the historical process leading to the establishment of World Bank.  History professor and a member of the democratic party, Woodrow Wilson was main founder of League of Nations. Wilson has not established the League of Nations for a single purpose, such as the end of wars. Wilson sensed that trade barriers were removed and open economies could only be possible in peacetime. The "general disarmament" and "permanent peace" in the Wilson Principles therefore take place. When Wilson was unable to win Senate approval for U.S.participation in the League, he said "America missed a historical opportunity." 
 
The World Bank in Turkey, converts the 1950's, the development approach based on public ownership of private property based on the production of consumer goods.  Turkey Industrial and Development Bank (TIDB) founded by World Bank in 1950, supports private ownership-based investments. At the same time, the delegation sent by the World Bank in the same year prepares the Barker Report. TIDB provides loans to Turkish companies for the first time in order to facilitate the import of investment goods and intermediate goods from Amerika. The underplanned period ends with establishment of the State Planning Organisation (SPO) in 1960. The first five year development plan came into force in 1963 after the establish of SPO, but the World Bank is cautions. Therefore, for the first five year development plan, money is provided from the Soviet Union as neither the World Bank nor the TIDB grant credit. The World Bank, the production of consumer goods industry based on private property in Turkey, helped establish, however, is always opposed to the establishment of heavy industry and production of investment goods.World Bank, investment by facilating the import of goods from the United States, Turkey has prevented the development of welfare state and social policies of the past and into industrialization. 
 
Key Wods : The World Bank, Economic Development, Social Policy Planning, Barker Report, TIDB.