Hafif kognitif bozukluk ve erken evre alzheimer hastalarında içgörü mekanizmalarının  nöropsikolojik testler ve volumetrik MR dataları ile karşılaştırmalı olarak araştırılması
Neuropsychological and neuroimaging correlates of lack of insight in mild cognitive impairment and alzheimer's disease
Yazar: GÜLBEN ŞENTÜRK
Danışman: PROF. DR. MURAT EMRE
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sinir Bilimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Nöroloji = Neurology ; Psikiyatri = Psychiatry ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Alzheimer hastalığı = Alzheimer disease ; Biliş = Cognition ; Biliş bozuklukları = Cognition disorders ; Demans = Dementia ; Kraniyofasiyal yapı = Craniofacial morphology ; Manyetik rezonans görüntüleme = Magnetic resonance imaging ; Nöropsikolojik testler = Neuropsychological tests

Özet:
AMAÇ: Amnestik Hafif Kognitif Bozukluk (aHKB) ve Erken Evre Alzheimer Hastalarında
içgörü varlığını/derecesini değerlendirmek ve nöral korelasyonlarını belirlemek.
METOD: Bu çalısmaya aHKB (n=26) ve Erken Evre AH (n=21) olan toplam 47 hasta dahil
edilmistir. ?çgörü değerlendirmesi için "Klinik İçgörü Değerlendirme Skalası -CIRS-" ve
"Demans İçin Anosognozi Değerlendirme Anketi -AQ-D-" kullanılmıstır. CIRS skorlarına göre
hastalar 'içgörüsü korunanlar' (<2) ya da 'içgörüsü olmayanlar' seklinde dikotomize edilmistir.Tüm hastalara nöropsikolojik batarya uygulanmıs ve her bir hastanın yüksek çözünürlüklü T1-ağırlıklı kraniyal MR görüntüleri elde edilmistir. Kraniyal hacim ölçümleri için serebral ve serebellar kortikal ve ak madde hacimleri ile BOS hacimleri dısında bazal ganglia yapıları,limbik yapılar, talamus ve beyin sapı ilgi alanları (Region of interest -ROI) olarak seçilmistir.Kortikal kalınlık ölçümleri için ise frontal ve pariyetal kortikal alanlar analize dahil edilmistir.İstatistiksel analiz için, -içgörülü ve içgörüsüz seklinde gruplama yapılarak- her iki grubun nöropsikolojik verileri ve kortikal kalınlık değerleri Mann Whitney-U testi ile kıyaslanmıstır.Kraniyal hacim analizlerinde ise yas ve intrakranyal değerler kovaryant alınarak ANCOVA testi ile gruplar kıyaslanmıstır. Tüm test skorlarının AQ-D skoru ile korelasyonu Spearman Korelasyon Analiz yöntemi ile arastırılmıstır.
BULGULAR: CIRS testi temelinde belirlenen içgörüsü korunan ve korunmayan hastaların
tümüne bakıldığında; Rakam Sıralama Testi, Geri Sayı Menzili Testi ve Saat Çizme Testinde;
aHKB grubunda ise; California Sözel Öğrenme Testi (CSÖT), Rakam Sıralama Testi, Geri
Sayı Menzili Testi ve Saat Çizme Testi'nde içgörüsü korunmayanların istatistiksel olarak
anlamlı düzeyde kötü performans gösterdikleri izlenmistir. Sadece AH grubu analiz edildiğinde gruplar arasında nöropsikolojik değerlendirme açısından herhangi bir anlamlı fark gözlenmemistir. İçgörü seviyesini yansıtan AQ-D testi ile yapılan korelasyon analizlerine göre, tüm grupta; Mini-Mental Durum Değerlendirme Testi (MMSE), CSÖT, Stroop Testi, Geri Sayı Menzili Testi ve Saat Çizme Testi; aHKB grubunda MMSE, CSÖT, Rakam Sıralama Testi ve Geri Sayı Menzili testi sonuçları ile AQ-D skorları arasında anlamlı korelasyon olduğu izlenmistir. Buna karsın sadece AH grubunun nöropsikolojik test skorları alındığında AQ-D ile herhangi bir iliski saptanmamıstır. Tüm grupta, aHKB ve AH grubu içerisinde içgörüsü korunan ve korunmayan hastalar arasında frontal ve pariyetal alan kortikal kalınlıkları anlamlı bir fark göstermezken aHKB hasta grubunda içgörüsü olmayanların sol amigdala, iki taraflı putamen ve ak maddelerinin daha atrofik olduğu izlenmistir.
TARTISMA: ?çgörü kaybı, AH'nin baslangıç evresi olarak kabul edilen aHKB'de planlama
ve yürütücü islevlerdeki bozulma ile iliskilendirilmistir. AH grubu içerisinde içgörüsü olan ve olmayan hastaların kognitif performansları arasında fark olmayısının nedeni, içgörü kaybının hastalığın belli bir esiği astıktan sonra bir plato çizmesi, diğer bir deyimle tavan etkisi yaratması olabilir: içgörü kaybı demans asamasına ulasan hastalarda kognitif ölçütler ile bir etkilesim göstermemektedir. aHKB grubunda subkortikal yapılar ve ak maddede saptanan atrofinin frontostriatal kortikosubkortikal devreleri sekteye uğratarak içgörü kaybına yol açması bir hipotez olarak öne sürülebilir.
Anahtar Kelimeler : Alzheimer, anosognozi, içgörü, Hafif Kognitif Bozukluk, kortikal
kalınlık, kraniyal hacim

Abstract:
METHOD: Fourty-seven patients with aMCI (n=26) and early stage AD (n=21) were
included in this study. ''Clinical insight Rating Scale (CIRS)'' and ''Anosognosia
Questionnaire for Dementia (AQ-D)'' were used for assessment of insight. Patients were
dichotomized as ''preserved insight (<2)'' and 'impaired insight'' based on their CIRS scores.A detailed neuropsychological battery was applied to all patients and each patient underwent a structural MRI including high resolution T1 images. Cerebral and cerebellar cortical and white matter volumes, basal ganglia, cerebrospinal fluid, limbic areas, thalamus and brain stem were selected for cranial volume measurement. Frontal and parietal areas were included for analyses of cortical thickness measurement. Mann Whitney-U test was used to compare the neuropsychological test and cortical thickness data of each group ''impaired insight'' and ''preserved insight'' for statistical analysis. ANCOVA test was used for statistical analyses of cranial volume data by using age and intracranial volumes as covariant. Correlation between the scores of all tests and AQ-D were investigated with Spearmen Correlation Analyses method.
RESULTS: Based on CIRS, the patients with impaired insight showed statistically significant
low performance in Digit Ordering Test (DOT), Digit Span Backwards and Clock Drawing Test
in comparasion with the patients preserved insight in total group and in California Verbal
Learning Test (CVLT), DOT, Digit Span Backwards and Clock Drawing Test (CDT) in aMCI
group. In AD group, no difference was found between impaired insight and preserved insight
sub-groups. Based on AQ-D, insight was found correlated with Mini-Mental State Examination
(MMSE), CVLT, Stroop Test, Digit Span Backwards and CDT scores in total group; MMSE,
CVLT, DOT, and Digit Span Backwards in aMCI group. No correlation was found in AD
group.Although no difference was found between patients with ''impaired insight'' and ''preserved insight'' for frontal & parietal cortical thickness, aMCI patients with "impaired insight" showed reduction in the volumes of left amigdala, bilateral putamen and white-matter compared to the aMCI patients with "preserved insight".
DiSCUSSION: Lack of insight is associated with impairment in planning and executive
functions in aMCI which is considered as the primordium of AD. The reason for no difference
between the patients with impaired and preserved insight in AD is that the loss of insight may have a ceiling effect after exceeding a certain thresold. ?mpaired insight is not associated with cognitive functions for the patients in dementia stage. Disruption of subcortical networks and white matter may underlie the pathogenesis of impaired insight in patients with amnestic MCI.
Key words: Alzheimer, anosognosia, insight, amnestic Mild Cognitive ?mpairment,
cortical thickness, cranial volume