Ankara'da bulunan yetiştirme yurtlarında yaşayan adolesanlarda sosyodemografik özelliklerin ve fiziksel aktivite düzeyinin ruhsal belirtiler ve yaşam kalitesi açısından değerlendirilmesi
Assessment of mental symptoms and quality of life in association with sociodemographic characteristics and physical activity levels of adolescents living in orphanages in ankara
Yazar: ÖZGE KARADAĞ
Danışman: PROF. DR. HİLAL ÖZCEBE
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Ergenler = Adolescents ; Fiziksel aktivite = Physical activity ; Ruh sağlığı = Mental health ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Yetiştirme yurtları = Orphanages

Özet:
Yetiştirme yurtlarında yaşayan adolesanlar, literatürde sağlık açısından dezavantajlı gruplar arasında yer almaktadır. Fiziksel aktivite ise sağlığı koruma ve geliştirme kapsamında üzerinde önemle durulan konuların başında gelmekte, literatürde ruh sağlığı ve yaşam kalitesi üzerine olumlu etkileri olduğuna dair bilgiler yer almaktadır. Tez çalışmasının amacı, yetiştirme yurtlarında yaşayan adolesanların sosyodemografik özellikleri, fiziksel aktivite düzeyleri, ruhsal belirtileri ve yaşam kalitesi düzeyleri arasındaki ilişkileri değerlendirmek ve adolesanların sağlığının geliştirilmesine yönelik müdahale önerileri belirlemektir. Araştırmanın evrenini, Ankara İli`nde SHÇEK'e bağlı yetiştirme yurtlarında kalan 13-16 yaş grubu adolesanlar (N=166) oluşturmaktadır. Kesitsel nitelikteki çalışmanın verileri, sosyodemografik özellikler, fiziksel aktivite düzeyi ve olanaklarına yönelik soruların yanı sıra Kısa Semptom Envanteri ve Kiddo-KINDL Yaşam Kalitesi Ölçeğini içeren bir anket aracılığıyla, 2008 yılı Mart ayında gözlem altında toplanmıştır. Verilerin değerlendirilmesi SPSS 16.0 programı kullanılarak yapılmış, verilerin özetlenmesinde yüzde dağılımları ve dağılım ölçütleri, gruplar arası karşılaştırmalarda ki-kare, t testi, ANOVA, Mann-Whitney U ve Kruskal-Wallis testleri kullanılmıştır. Araştırma kapsamındaki adolesanların %65,7'si erkek olup, yaş ortancası 16'dır. Araştırmadaki her on adolesandan üçü haftada beş saat ve üzerinde spor yapmaktadır. Erkek adolesanlar, beden eğitimi dersine katılanlar, beş seneden uzun süredir yurtta kalanlar, kaldığı yurdun spor olanaklarını kullananlar, spor için teşvik edilenler, yakın arkadaşları spor yapanlar ve spor takımında olanlar daha fazla spor yapmaktadır. Sporla uğraşanların beden kitle indeksleri, sigara, alkol, madde ve ilaç kullanım sıklıkları daha düşük, yaşam kalitesi puanları daha yüksek, genel ruhsal belirti ve depresyon puanları daha düşük, birine zarar verme ve bir şeyleri kırıp/dökme istekleri daha az, ders çalışma ve kitap/gazete okuma sıklıkları daha yüksek bulunmuştur. Adolesanların spora ayırdıkları süre arttıkça ruhsal belirtilerinin şiddeti azalmakta, yaşam kalitesi puanları ve arkadaşları ile geçirdikleri süre artmakta ve kendilerini arkadaşları arasında daha başarılı hissetmektedirler. Kurum bakımı altındaki adolesanlara yönelik sağlık modeli, sağlığın korunması ve geliştirilmesi boyutunu da içerecek biçimde genişletilmelidir. Adolesanların yaşam becerilerinin desteklenmesi, spor konusunda teşvik edilmeleri ve yurtlarda spor olanakları başta olmak üzere sosyal etkinlik olanaklarının iyileştirilmesi, ruh sağlığı ve yaşam kalitesinin geliştirilmesi açısından önemli gözükmektedir.Anahtar Kelimeler: Adolesan, Yetiştirme Yurdu, Fiziksel Aktivite, Ruh Sağlığı, Yaşam Kalitesi.

Abstract:
According to literature, adolescents living in orphanages are among the disadvantaged groups with respect to health. Physical activity (PA), on the other hand, is one of the most important topics emphasized in health protection and promotion and is linked to positive indices of mental health and quality of life (QoL). The aim of this study was to assess the relationship between sociodemographics, PA levels, mental symptoms and QoL of adolescents living in orphanages and to determine health promotion interventions. The study group consisted of 13-16 year old adolescents (N=166) living in state orphanages in Ankara. The data were collected in March,2008 through questionnaire comprised of questions on sociodemographics, PA levels and opportunities of adolescents in addition to Brief Symptom Inventory and Kiddo-KINDL Health Related QoL Questionnaire. SPSS 16.0 software was used for statistical analyses. Descriptive statistics were used to summarize data whereas chi-square, t test, ANOVA, Mann-Whitney U and Kruskal-Wallis tests were used to compare groups. Median age was 16,0 for adolescents with 65,7% being male. Three out of ten adolescents were found to spend at least five hours a week doing sports. Being male, attending physical education classes, living in orphanage for more than five years, using sports facilities of the orphanage, being encouraged for doing sports, having physically active friends and being member of a sports team were associated with being more active. The results of the cross-sectional study showed physically active adolescents? body mass index, use of tobacco, alcohol, other substances and medications as well as general mental and depression scores and wish to injure someone or some property were lower than their less active counterparts. These adolescents also received higher scores on QoL scales and were found to study for school, read books and newspapers more frequently. Severity of mental symptoms were found to decrease and QoL scores were found to increase as the level of PA increased. Adolescents with higher levels of PA were found to spend more time with and have higher sense of accomplishment among their peers. It was concluded that current health model in orphanages has to be broadened as to cover health protection and promotion dimensions of health. Interventions related to life skills development, encouraging adolescents for doing sports and improving sports facilities and other social activity opportunities in orphanages were found to be important interventions to promote mental health and QoL of adolescents.Key Words: Adolescent, Orphanage, Physical Activity, Mental Health, Quality of Life.