Türkçe ve Almancadaki deyimlerin günlük iletişimdeki yeri ve yabancı dil öğretimine yansımaları
Role of the German and Turkish idioms in daily communutacion and their reflections on foreign language teaching
Yazar: MUHAMMET KOÇAK
Danışman: PROF. DR. TAHSİN AKTAŞ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Alman Dili Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Alman Dili ve Edebiyatı = German Linguistics and Literature ; Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Almanca = German ; Ders kitapları = Textbooks ; Deyimler = Idioms ; Dil öğretimi = Language teaching ; Kitaplar = Books ; Türkçe = Turkish ; Yabancı dil öğretimi = Foreign language teaching ; İletişim = Communication

Özet:
Bu çalışmada günlük iletişimde sıkça kullanılan bir ifade tarzı olan deyimler üzerinde durulmuştur. Uzun cümlelerle anlatılabilecek ifadeleri bir çırpıda anlatmak, sözü güzelleştirmek ve kimi zaman insanları düşünceye sevk etmek amacıyla kullanılan bu üstü örtük ifadelere yabancı dil öğretiminde yeteri kadar önem verilmediği ve deyim bilmemenin iletişimde kopukluklar oluşturduğu sayıltısından yola çıkılan araştırma, teorik ve ampirik olmak üzere iki bölümden oluşmaktadır.Çalışmanın teorik bölümünde araştırmanın amacı ve önemi gibi konular belirtildikten sonra dil ve yabancı dil kavramları ile ilgili çeşitli görüş ve tanımlara yer verilmiştir. Yabancı dilin önemi ve yabancı dil öğretiminde karşılaşılan zorluklardan bahsedildikten sonra, deyim konusu masaya yatırılmış ve özellikleri, yapıları, çeşitleri hakkında kuramsal bilgiler sunulmuştur.Deyimlerin günlük iletişimdeki işlevi ve yabancı dil öğretiminde deyim kullanımının önemi konuları tartışıldıktan sonra ampirik bölüme geçilmiştir. Bu bağlamda günlük iletişimde kullanılan deyim oranlarını tespit etmek amacıyla gerek Türkçeden, gerekse Almancadan çocuk edebiyatı düzeyinde birer yazınsal eser, üçer gazete ve üçer dergi incelenerek içerisinde yer alan deyimler belirlenmiştir. İncelenen eser ve yayınların seçiminde en çok satan gazete ve dergilerle birlikte, okunması için tavsiye edilen çocuk kitapları tercih edilmiştir.Bu kapsamda ?Ömer Seyfettin'den Seçme Hikâyeler? ve Erich Kästner tarafından kaleme alınan ?Der kleine Mann? adlı kitapların yanı sıra Türkiye'nin ve Almanya'nın en çok satan gazeteleri olan ?Zaman?, ?Posta?, ?Hürriyet?, ?Süddeutsche Zeitung?, ?Frankfurter Allgemeine?, ?Die Welt? ile en çok satan dergileri olan ?Aksiyon?, ?Yeni Aktüel?, ?Aydınlık?, ?Der Spiegel?, ?Stern? ve ?Focus?dan birer sayı alınarak içerisinde yer alan deyimler ve deyim oranları belirlenmiştir.Yabancı dil eğitiminde deyimlere ne derece yer verildiğini tespit etmek için ise yabancı dil derslerinde en sık kullanılan materyal olan ders kitapları ele alınmış ve içerilerinde barındırdıkları deyimler ve deyim oranları saptanmıştır. Ders kitabı seçimlerinde Almanya'nın Johann Wolfgang Goethe Üniversitesinin (Frankfurt), Justus-Liebrig Üniversitesinin (Giessen) ve Freie Üniversitesinin (Berlin) Türkoloji bölümlerinde okutulmakta olan ?Türkisch - Lehrbuch für Anfänger und Fortgeschrittene?, ?Lehrbuch der türkischen Sprache? ve ?Güle Güle? adlı Türkçe öğretim kitaplarının yanı sıra Alman dili ile ilgili anabilim dalları olan Ankara Üniversitesi, Gazi Üniversitesi ve Hacettepe Üniversitesinin hazırlık sınıflarında okutulmakta olan ?Lagune? ve ?Schritte International? adlı Almanca yabancı dil ders kitabı setleri tercih edilmiştir.Bu bağlamda, gerek günlük iletişimde, gerekse yabancı dil ders kitaplarında yer alan deyimler alfabetik olarak anlamlarıyla birlikte sıralanmış, kullanım oranları tespit edilmiş ve araştırmanın bulgular kısmında tespit edilen bu deyimlerle ilgili istatistikî bilgiler çeşitli tablolarla ortaya konmuştur.İnceleme sonucunda günlük iletişimde kullanılmakta olan deyimlerin yabancı dil ders kitaplarında yok denecek kadar az oranda yer aldığı belirlenmiştir. Öğrencilerin deyim öğrenimi konusunda istifade edebilecekleri en önemli materyal konumunda olan ders kitaplarında ?en azından günlük iletişimde kullanıldığı oranda? deyim öğrenememesi sonucu iletişimde zorluklar ve kopukluklar yaşanacağı düşüncesinden yola çıkarak ders kitaplarında bu konuya önem verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmış ve yabancı dil ders kitaplarında deyimlerin nasıl yer alabileceği konunda bazı önerilerde bulunulmuştur.Anahtar Kelimeler: Türkçe deyimler, Almanca deyimler, Günlük iletişimde kullanılan deyimler, Yabancı dil eğitiminde deyim kullanımı, Yabancı dil olarak Türkçe ders kitaplarında deyimler, Yabancı dil olarak Almanca ders kitaplarında deyimler

Abstract:
In this study, idioms, which are expressions used frequently daily communication, were studied. This study, which dwells on the fact that these implicitly expressed phrases that are used to express extended phrases shortly, to embellish or to make people think are not considered important in foreign language teaching and that not knowing the idioms creates breakdown in communication, consists of two parts; theoretical and empirical.In the theoretical part of this study, after the purpose and the importance of the study were given, various opinions and definitions about language and foreign language were viewed. The concept of `idiom? was handled and institutional information about its features, structures and varieties were given, after the importance of foreign language and the difficulties in foreign language teaching were mentioned.After the functions of idioms in daily communication and the importance of idioms in foreign language teaching were discussed, the empirical part was looked into in detail. In this context, to determine the rate of idioms that used in daily communication, one literary work about children's literature, three newspapers and three magazines in each language (German and Turkish) were analyzed and idioms in them were identified. In the selection of these works and publications, bestselling newspapers and magazines as well as recommended children books were preferred.In this context, besides the books ?Seçme Hikayeler? from Ömer Seyfettin and ?Der Kleine Mann? from Erich Kästner, one issue from top selling newspapers of Turkey and Germany; ?Zaman?, ?Posta?, ?Hürriyet?, ?Süddeutsche Zeitung?, ?Frankfurter Allgemeine?, ?Die Welt? and one issue from bestselling magazines; ?Aksiyon?, ?Yeni Aktüel?, ?Aydınlık?, ?Der Spiegel?, ?Stern? and ?Focus? were selected and idioms and idiom frequencies in these magazines, newspapers and books were determined.And to determine how often idioms are used in foreign language teaching, most common textbooks in foreign language lectures were handled and the idioms they contain and their frequencies were determined. In the selection of the textbooks, besides the Turkish teaching books ?Türkisch - Lehrbuch für Anfänger und Fortgeschrittene?, ?Lehrbuch der türkischen Sprache? and ?Güle Güle? that are used at the department of Turcology of Johann Wolfgang Goethe University (Frankfurt), Justus-Liebrig University (Giessen) and Freie University (Berlin) of Germany, German foreign language textbook sets ?Lagune? and ?Schritte International?, that are used at preparation classes of German language departments of Ankara University, Gazi University and Hacettepe University were preferred.In this context again, the idioms that exist both in daily communication and in foreign language books were sorted in alphabetic order with their meanings, their area of use was determined and the statistical information about the idioms was presented with various tables in the findings section of the study.After the analysis it was defined that in daily communication used idioms are nearly absent in foreign language textbooks. Textbooks are an important source for students to learn idioms used on a daily basis. It was concluded that idioms should be presented in textbooks as much as they are used in daily communication. Otherwise, there will be difficulties and breakdowns in communication. In this study, there are also some suggestions about how idioms can be used in foreign language textbooks.Keywords: Turkish idioms, German idioms, idioms that are used in daily communication, the use of idioms in foreign language teaching, idioms in Turkish as a foreign language textbooks., idioms in German as a foreign language textbooks