Tek boyutlu ve çok boyutlu yoksulluk ölçümleri: Türkiye uygulaması
Unidimensional and multidimensional poverty measurement: An application to Turkey
Yazar: MEHMET ALİ KARADAĞ
Danışman: PROF. DR. BEDRİYE SARAÇOĞLU
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı / Ekonometri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics
Dizin: Alkire-Foster yöntemi = Alkire-Foster method ; Avrupa Birliği = European Union ; Ekonomik kalkınma = Economic development ; Ekonomik refah = Economic welfare ; Hanehalkı tüketimi = Household consumption ; Sosyal refah = Social welfare ; Yoksulluk = Poverty ; Yoksulluk sınırı = Poverty line ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation ; İstatistiksel teknikler = Statistical techniques

Özet:
Bu tez çalışmasında Türkiye'de resmi yoksulluk ölçümlerinin nasıl geliştirilebileceği sorusuna yanıtlar aranmıştır. Mevcut resmi mutlak yoksulluk göstergelerinin eksik ve 'keyfilik' içeren yanları tartışılarak daha az 'keyfi' seçimler içeren ve Türkiye şartlarını daha iyi yansıtan bir yöntem önerilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla paraya dayalı yöntemler ile çok boyutlu yöntemler araştırılmış ve Türkiye için öneriler sunulmuştur. Elde edilen sonuçlar, iki yoksulluk ölçüm yönteminin birbirinin ikamesi olmaktan ziyade birbirinin tamamlayıcısı olduğunu göstermiştir. Ek olarak, Türkiye ve Avrupa Birliği ülkelerindeki çok boyutlu yoksulluk ölçütleri karşılaştırılarak farklıklar ortaya konulmuştur. Tez çalışması dört bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde, ülkelerin resmi yoksulluk istatistiklerinde sıklıkla kullanılan parasal yoksulluk ölçütlerinin kısıtları, sorunları ve bunların etkileri ortaya konulmuştur. Sonrasında, Türkiye'de parasal yoksulluk ölçümlerinin geliştirilmesine yönelik öneriler sunulmuş ve bu öneriler doğrultusunda elde edilen sonuçlara yer verilmiştir. İkinci bölümde, tek boyutlu parasal ölçütlerin yoksulluğun çok boyutlu yapısını açıklamaktaki yetersizliği göz önüne alınarak çok boyutlu ölçüm yöntemleri üzerinde durulmuştur. Literatürde yer alan çok boyutlu yoksulluk yöntemleri tanıtılmış olup avantaj ve dezavantajları sıralanmıştır. Üçüncü bölümde, Türkiye ve AB ülkelerindeki yoksulluk düzeylerini ve maruz kalınan yoksunluk türlerini karşılaştırmak amacıyla iki farklı çok boyutlu yoksulluk ölçütü oluşturulmuştur. Avrupa yoksulluk haritaları çizilerek, Türkiye ve 29 Avrupa Birliği ülkesi için sonuçlar karşılaştırılmıştır. Dördüncü bölümde, Türkiye'deki yoksulluk kompozisyonunu mümkün olan tüm boyutları ile ortaya çıkarmak amacıyla, Alkire-Foster (2011a) yöntemi kullanılarak 'Türkiye'ye özgü çok boyutlu yoksulluk ölçütü' oluşturulmuştur. Burada, Türkiye şartlarını yansıtan boyutlar ve göstergeler tüm yönleriyle ele alınarak belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlar parasal yoksulluk göstergeleri ile karşılaştırılarak farklıklar ortaya konulmuştur.

Abstract:
This thesis mainly answers the question of how official poverty measure in Turkey can be improved. The current official absolute poverty indicators provides incomplete picture of poverty and contains arbitrariness. In this regard, it is aimed to provide new measures that contain less arbitrariness and reflects Turkey's conditions better. For this purpose, monetary-based methods and multidimensional methods are investigated and recommendations for poverty measurement in Turkey are presented. The results obtained show that monetary and multidimensional poverty measures complement each other rather than substitute each other. Beside, multidimensional poverty measures in Turkey and the European Union are compared and differences are put forward. Thesis consists of four chapters. In the first chapter, we present restrictions and problems of monetary poverty measures, which are used frequently in official statistics, and effects of these restrictions on poverty levels. Then, the set of recommendations are proposed in order to improve monetary poverty measures in Turkey. Poverty results obtained in line with these recommendations are submitted. Second chapter is devoted to the multidimensional methods considering limitations and insufficiency of unidimensional monetary poverty measures in capturing multidimensional structure of poverty. The approaches in the literature are introduced with their advantages and disadvantages. In chapter three, we construct two multidimensional poverty measures in order to compare poverty levels and its structure in EU countries and Turkey. The results obtained for Turkey are compared with 29 EU countries drawing Europe poverty maps. In chapter four, we construct 'Turkey-specific multidimensional poverty measure' following the approach proposed by Alkire and Foster (2011a) in order to reflect all aspects of poverty in Turkey. Dimensions and indicators are selected regarding Turkey conditions. Lastly, results obtained from new proposed monetary poverty measures and 'Turkey-specific multidimensional poverty measures' are compared.