Türkiye'de yetişen bazı Artemisia L. (Asteraceae) türleri üzerinde farmasötik botanik yönünden araştırmalar
Investigations in terms of pharmaceutical botany on some artemisia L. (asteraceae) species growing in Turkey
Yazar: ŞÜHEDA RUMEYSA OSMANLIOĞLU DAĞ
Danışman: PROF. DR. AYŞE MİNE GENÇLER ÖZKAN ; PROF. DR. İFFET İREM ÇANKAYA
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Botanik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Antihelmintikler = Anthelmintics ; Antimalaryallar = Antimalarials ; Artemisia = Artemisia ; Asteraceae = Asteraceae ; Farmasötik botanik = Pharmaceutical botany ; Papatyagiller = Daisy family ; Yağlar-uçucu = Oils-volatile

Özet:
Asteraceae familyasına ait en büyük gruplardan biri olan Artemisia L. cinsi, dünya genelinde yaklaşık 500 tür ihtiva etmektedir. Genellikle Asya, Avrupa ve Kuzey Amerika'da yayılış gösteren bu cins, en çok kabul gören şekliyle 4 subgenusa ayrılır: Artemisia, Dracunculus (Bess.) Rydb., Seriphidium (Bess.) Rouy. ve Tridentatae (Rydberg) McArthur. Bunlardan ilk üçünün taksonları Türkiye'de bulunurken, Tridentatae subgenusuna ait hiçbir takson ülkemizde bulunmamaktadır. Türkiye Bitkileri Listesi verilerine göre Türkiye'de 21 tür, 3 varyete 3 alttür olmak üzere toplam 27 Artemisia taksonu bulunmaktadır. A. annua L. geleneksel Çin Tıbbı'nda binlerce yıldır yüksek ateş tedavisinde kullanılmaktadır. Çinli bilim insanı Tu Youyou tarafından artemisininin izole edilmesi, özellikle sıtma tedavisindeki öneminin ortaya çıkarılması ve bu çalışmaların 2015 Tıp ve Fizyoloji dalında Nobel ödülü alması, çalışma konumuz olan bitkilerin belirlenmesindeki en büyük etken olmuştur. Bu çalışmada, ülkemizde yetişen beş farklı Artemisia türü üzerinde morfolojik, anatomik araştırmalar yapmak, artemisinin varlığını ve miktarını tespit etmek, uçucu yağ içeriklerini belirlemek ve biyolojik aktivitelerini incelemek amaçlanmıştır. Bu amaçla ayrıntılı literatür ve herbaryum taramalarının rehberliğinde yapılan arazi çalışmalarında Türkiye'nin farklı lokasyonlarından Artemisia subgenusunda yer alan beş farklı tür (A. absinthium L., A. abrotanum L., A. annua, A. incana (L.) Druce, A. tournefortiana Rchb.) toplanmıştır. Bu türlerin morfolojik ve anatomik karakterleri ayrıntılı olarak incelenip, benzerlikler ve farklılıklar fotoğraflar ile sunulmuştur. YBSK analizi ile, antimalaryal aktiviteden sorumlu bileşen olan artemisinin miktarı kalitatif ve kantitatif olarak değerlendirilmiştir. GK/GK-KS analizi ile türlerin uçucu yağ profilleri çıkarılıp, uçucu yağların beş farklı suş (Escherichia coli NRRL B-3008, Bacillus subtilis NRRL B-4378, Salmonella typhimurium ATCC 13311, Pseudomonas aeruginosa ATCC 27853 ve Staphylococcus aureus ATCC 6538) üzerindeki antibakteriyel aktivitesi değerlendirilmiştir. Çalışılan türlerin farklı solvanlar kullanılarak elde edilen ekstreleri ile antioksidan aktivitelerine bakılmıştır. Çalışılan türlerin sulu ekstrelerinin H. contortus parazitine karşı gösterdikleri antihelmintik aktivite değerlendirilmiştir. Geleneksel kullanıma dayalı olarak beş türün P. falciparum D6 ve W2'ye karşı gösterdikleri antimalaryal aktiviteler incelenmiştir. Alınan sonuçların umut vaadetmesi Türkiye'de yaygın olarak yetişen ve üzerinde yeterince durulmamış Artemisia türlerinin de ayrıntılı bir şekilde incelenmesinin önemini göstermektedir.

Abstract:
The genus Artemisia L., one of the largest groups belonging to the Asteraceae family, contains about 500 species worldwide. This genus, which is generally distributed in Asia, Europe, and North America, is divided into 4 subgenera with the most accepted form: Artemisia, Dracunculus (Bess.) Rydb., Seriphidium (Bess.) Rouy. and Tridentatae (Rydberg) McArthur. While the taxa of the first three of these are found in Turkey, none of the taxa belonging to the Tridentatae subgenus are found in our country. According to the list of Turkish Plants List, there are a total of 27 Artemisia taxa, 21 species, 3 varieties and 3 subspecies in Turkey. A. annua L. has been used in traditional Chinese Medicine for thousands of years to treat high fever. The isolation of artemisinin by the Chinese scientist Tu Youyou, revealing its importance especially in the treatment of malaria, and the 2015 Nobel Prize in Medicine and Physiology for these studies have been the biggest factor in the determination of the plants that are the subject of our study. In this study, it was aimed to make morphological and anatomical studies on five different Artemisia species growing in our country, to determine the presence and amount of artemisinin, to determine their essential oil content and to examine their biological activities. For this purpose, five different species (A. absinthium L., A. abrotanum L., A. annua, A. incana (L.) Druce, A. tournefortiana Rchb.) were collected from different locations of Turkey. The morphological and anatomical characters of these species were examined in detail, then the similarities and differences were presented with photographs. By HPLC analysis, the amount of artemisinin, which is the component responsible for antimalarial activity, was evaluated qualitatively and quantitatively. The essential oil profiles of the species were determined by GC/GC-MS analysis, and the antimicrobial activity of essential oils on five different strains (Escherichia coli NRRL B-3008, Bacillus subtilis NRRL B-4378, Salmonella typhimurium ATCC 13311, Pseudomonas aeruginosa ATCC 27853 and Staphylococcus aureus ATCC 6538) was evaluated. The antioxidant activities of the extracts obtained by using different solvents were also examined. The anthelmintic activity of the aqueous extracts of the studied species against H. contortus was evaluated. Based on traditional usage, the antimalarial activities of five species against P. falciparum D6 and W2 were investigated. The promising results show the importance of detailed investigation of Artemisia species, which are widely grown in Turkey and have not been emphasized enough.