Belazüri'nin Ensabül-Eşraf'ında Ebu Mihnef'in Hz. Ali ile ilgili rivayetlerinin analitik ve karşılaştırmalı incelenmesi
An analytical and comparative examination of Abu Mihnef's narrations regarding Ali Ibn Abi Talib in Balazuri's Ansab al-Ashraf
Yazar: BAKHTYAR MOHAMMED
Danışman: PROF. DR. İSMAİL ALTUN
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Bu çalışmada meşhur tarihçilerden Ebû Mihnef Lût b. Yahyâ'nın, Belâzürî'nin
Ensâbü'l-eşrâf adlı eserinde geçen Hz. Ali ile ilgili rivayetleri ele alınmıştır. Eserde H.
35-40 yılları arasında meydana gelen Medine, Şâm ve Irak'ta bulunan ashâbın Hz.
Ali'ye biat etmesi ve sonrasında meydana gelen olaylar, Cemel Vak'ası, Sıffîn Savaşı
ve sonrasında meydana gelen olaylar ile Hâricîlerin Hz. Ali'ye isyan etmesiyle alakalı
kırk rivayet bulunmaktadır. Bu rivayetler mütekaddim ve müteahhir kaynaklar
tarafından nakledilmiştir. Bu rivayetlerin bir kısmında Hz. Peygamber'in (s.a.v.)
ashâbına yönelik çeşitli iddialar yer almaktadır. Araştırmamızda rivayetlerde yer alan
bilgilerin sıhhatinin tespiti için cerh ve ta'dil alimleri başta olmak üzere bu konuda
mütehassıs âlimlerin eserlerine müracaat edilerek, bu rivayetler karşılaştırmalı olarak
analiz edilmiştir. İncelemelerimiz sonucunda Ebû Mihnef'in rivayetlerinde bazı
sahâbîler hakkında çeşitli iddiaların ortaya atıldığı, bazı hususların abartıldığı ve
sahâbîler arasında düşmanlık olduğunu ima eden ifadelerin olduğu tespit edilmiştir.
Rivayetlerdeki çelişkiler ve yapılan hatalar, nakledilen bazı bilgilerin doğru
olmayabileceğini göstermektedir.
Anahtar Kelimeler: Ebû Mihnef, Belâzürî, Sahâbîler, Ali b. Ebî Tâlib'e biat, Cemel Savaşı, Sıffîn Savaşı, Hâricîler.

Abstract:
This thesis examines the narratives of the renowned historian Abu Mihnef Lût b.
Yahyâ, as found in Belâzürî's work Ansabu'l-ashraf. The narratives that are concerning
Ali ibn Abi Talib encompass forty narratives depicting events between the years H. 35-
40, including the allegiance of the companions to Ali in Medina, Sham, and Iraq,
subsequent events such as the Battle of the Camel, the Battle of Siffin, and the rebellion
of the Kharijites against Ali. These narratives have been transmitted by various early
and later sources. Some of these narratives contain allegations against the companions
of the Prophet Muhammad (peace be upon him). In this thesis, we conducted a
comparative analysis of these narrations, consulted the works and opinions of specialists
in the field, especially the scholars of criticism and authentication (Carḥ and taʿdīl), in
order to determine the accuracy of these narrations and the information contained
therein.
Based on our research, it has been determined that in the narrations of Abu
Mihnef, various allegations are made about certain companions, some matters are
exaggerated, and there are expressions implying hostility among the companions.
Contradictions in the narrations and errors made indicate that some of the transmitted
information may not be accurate.
Keywords: Abu Mihnef, Balazuri, Companions, Allegiance to Ali ibn Abi Talib, Battle of Jamal, Battle of Siffin, Kharijites.