Ebü'l-Yüsr el-Pezdevî'nin Ma'rifetü'l-Hücecü'ş-Şer'iyye eseri bağlamında usûl-i fıkıh anlayışı
Abu Yusr al-Bazdawi's consept of usul al-fiqh in basede in the context of Ma'rifat al-Hujaj al-Har'iyya's Book
Yazar: EMRE BÖLÜKBAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİMCAN BUĞDA
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Ebu Yusr Pezdevi = Ebu Yusr Pezdevi ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; İslam Hukuku = Islamic Law ; İslamiyet = Islam

Özet:
Ebü'l-Yüsr, Mâverâünnehir bölgesinde yetişen meşhur bir fakih ve kelâm âlimidir. Dini ilimler sahasında çeşitli eserler telif eden Ebü'l-Yüsr, fıkıh usûlü alanında da birden fazla eser kaleme almıştır. Ebü'l-Yüsr'ün usûl-i fıkha dair yazdığı eserlerden günümüze ulaşan tek kitabı Ma'rifetü'l-Hüceci'ş-Şer'iyye'dir. Modern dönemde birçok çalışmada Ebü'l-Yüsr'ün Semerkant meşâyihinin öncülerinden olduğu ifade edilmiş olmasına rağmen, bu fakihin eseri dikkate alınarak usûl-i fıkıh anlayışı hususunda yapılan özel bir araştırmaya muttali olamadık. Tezimizde Ebü'l-Yüsr'ün Ma'rifetü'l-Hüceci'ş-Şer'iyye adlı eseri bağlamında fıkıh usûlü anlayışı irdelenerek, Hanefî mezhebi içerisindeki konumunu tespit etmeye çalıştık. Çalışmamızda Ebü'l-Yüsr'ün usûl-i fıkha dair benimsediği görüşlerinin değerlendirilebilmesi amacıyla fukaha metoduyla telif edilen eserlerle mukayese edilmiştir. Yapılan karşılaştırmanın sonucuna göre Ebü'l-Yüsr'ün fıkıh usûlüne dair düşünceleri Irak, Buhara ve Semerkant meşâyihi açısından değerlendirmeye tâbi tutularak bir neticeye ulaşılmıştır. Varılan sonuca göre Ebü'l-Yüsr'ün usûl-i fıkha dair görüşlerinin temelinde kelâm ilminin etkisi net bir şekilde tebarüz etmiştir. Ebü'l-Yüsr'ün tercihlerinde kimi zaman Semerkant meşâyihiyle kimi zaman ise Irak ve Buhara fakihleri ile hemfikir olduğu görülmüştür. Ayrıca Ebü'l-Yüsr'ün bazı hususlar hakkında kelâmi gerekçelerden dolayı başta İmam Mâtürîdî olmak üzere tüm Hanefî usûlcülerine ihtilâf ettiği gözlemlenmiştir. 

Anahtar Kelimeler: İslâm, Fıkıh Usûlü, Ebü'l-Yüsr el-Pezdevî, Ma'rifetü'l-Hüceci'ş-Şer'iyye

Abstract:
Abu Yusr is a famous faqih and kalam scholar who grew up in the area of Maveraunnehir. Abu Yusr, who wrote various books in the field of religious sciences, wrote more than one book in the field of jurisprudence. Unfortunately, Abu Yusr's only book, which has survived from his books on usul al-fıqh Ma'rifat al-Hujaj al-Shar'iyya. Many studies conducted in the modern period; although it was stated that Abu Yusr was one of the pioneers of the Samarqand mashayikh, we could not reach a special study on the understanding of usul al-fıqh by taking the book of this information into account. In this thesis, we tried to determine Abu Yusr's position in Hanafi sect by examining the understanding of usul al-fıqh in the context of his book, Ma'rifat al-Hujaj al-Shar'iyya. In our study, in order to evaluate Abu Yusr's views on usul al-fıqh, it was compared with the books of Fukaha method. According to the results of the comparison, Abu Yusr's thoughts on usul al-fıqh; Iraq, Bukhara and Samarkand mashayikh are evaluated in terms of a result is reached. According to the results, the effect of kalam science is clearly seen at the base of Abu Yusr's views on usul al-fıqh. Abu Yusr's preferred views sometimes it is seen that it agrees with the Samarkand mashayikh and sometimes with the scholars of Iraq and Bukhara. It is also observed that Abu Yusr has disputed all the Hanafi scholars, especially Maturidi, because of the science of kalam.

Keywords: Islam, Usul al-Fiqh, Abu Yusr al-Bazdawi, Ma'rifat al-Hujaj al-Shar'iyya