Profesyonel kadın basketbolcularda algılanan stresin uyku kalitesi ve beslenme durumu ile ilişkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship of perceived stress with sleep quality and nutritional status in professional female basketball players
Yazar: NESLİHAN ÇETİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BERİL KÖSE
Başkent Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Basketbol = Basketball ; Basketbolcular = Basketball players ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Kadınlar = Women ; Spor = Sports ; Sporcular = Sportsmen ; Stres = Stress ; Uyku kalitesi = Quality of sleep

Özet:
Bu çalışma, profesyonel kadın basketbolcularda algılanan stres ve uyku kalitesinin beslenme ile ilişkisini değerlendirmek için yürütülmüştür. Çalışma, 2022-2023 sezonunda Türkiye Basketbol Federasyonuna bağlı Kadınlar Basketbol Süper Ligi ve bu ligin bir alt ligi olan Kadınlar Basketbol Lig'lerinde oynayan araştırmaya gönüllü olarak katılmayı kabul eden 80 yetişkin (19 yaş ve üzeri) profesyonel kadın basketbolcuya anket formu uygulanarak gerçekleştirilmiştir. Basketbolculara ait genel özellikler, antrenman bilgileri, besin tüketim sıklığı anketi, algılanan stres ölçeği (ASÖ) ve Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ) anket formu ile sorgulanmıştır. Besin tüketim sıklıklarından diyetle günlük ortalama alınan enerji, besin ögesi miktarı ile yiyecek ve içeceklerden alınan kafein miktarı belirlenmiştir. Çalışmaya katılan basketbolcuların antropometrik ölçümleri; boy uzunluğu (cm), vücut ağırlığı (kg) ve vücut yağ yüzdesi (%) ölçümü araştırmacı tarafından yapılmıştır. Basketbolcuların ortalama yaşları 25.5±5.96 yıl saptanmıştır. Çalışmaya katılan basketbolcuların, boy uzunlukları, vücut ağırlıkları, vücut yağ yüzdeleri ortalamaları sırasıyla 177.6±8.48 cm, 68.8±10.09 kg, %18.4±3.83 belirlenmiştir. Basketbolcu kadınların günlük aldığı enerji ortalama 2135.1±861.27 kkal'dir. Toplam enerjinin %39.3±9.37'sinin karbonhidrattan, %21.6±4.62'sini proteinden ve %39.0±8.65'inin yağdan geldiği belirlenmiştir. Basketbolcuların günlük ortalama alınan kafein miktarı 170.2±114.95 mg olarak saptanmıştır. Basketbolcuların günlük ortalama triptofan, tirozin alım miktarları sırasıyla; 1208±44.38 mg ve 3722.9±407.51 mg'dır. Omega-3 ve omega-6 alım ortalamaları ise sırasıyla; 2.4±1.68 mg ve 12.6±6.38 mg olarak belirlenmiştir. Araştırmaya katılan basketbolcuların Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi (PUKİ) toplam puan ortalaması 8.6±2.54 belirlenmiştir ve çalışmaya katılan tüm sporcuların kötü uyku kalitesine sahip olduğu bulunmuştur. Uyku latansı, PUKİ'nin alt bileşenlerinden biridir, kişinin gece uykuya dalana kadar geçirdiği süre olarak tanımlanmakta olup uyku kalitesinin bir göstergesidir. Basketbolcuların kafein alımı ile uyku latansı arasında pozitif yönde düşük düzeyde istatistiksel olarak anlamlılık bulunmuştur (r=0.251, p<0.05). Protein alımı ile gündüz işlev bozukluğu arasında ise negatif yönde, düşük düzeyde anlamlılık bulunmuştur (r=-0.284, p<0.05). Basketbolcuların tirozin, triptofan, omega-3 alım miktarı ile PUKİ gündüz işlev bozukluğu alt boyutu arasında negatif yönde düşük düzeyde istatistiksel anlamlılık bulunmuştur (r=-0.291, p<0.01, r=-0.298, p<0.01, r=-0.244, p<0.05). Çalışmaya katılan basketbolcuların ASÖ'den aldıkları puan ortalaması 5.2±0.57, yetersiz özyeterlilik algısı alt boyut puanı ortalaması 3.1±0.7, stres/rahatsızlık algısı puanı ortalaması 2.7±0.65 bulunmuştur. Algılann stres ölçeği (ASÖ) toplam puanı ile PUKİ toplam puanı arasında pozitif yönde orta düzeyde istatistiksel olarak anlamlılık bulunmuştur (r=0.452, p<0.01). Sonuç olarak; çalışmaya katılan basketbolcuların algıladıkları stres seviyesi arttıkça uyku kaliteleri kötüleşmektedir. Besinlerden aldıkları tirozin, triptofan ve omega-3 miktarları arttıkça gündüz işlev bozukluklarının azaldığı belirlenmiştir. Basketbolcuların günlük ortalama kafein alım miktarı arttıkça uyku latansı uzamaktadır. Çalışmaya katılan basketbolcuların günlük ortalama riboflavin alım miktarları arttıkça algıladıkları stres seviyesinin azaldığı belirlenmiştir. Günlük ortalama A vitamini, tiamin, riboflavin, C vitamini ve fosfor alımının artması ile yetersiz özyeterlilik algısının arttığı saptanmıştır. Sporcuların performanslarını etkileyen önemli faktörlerden stres ve uyku seviyeleri alınan besin ögelerine göre değişmektedir. Özellikle protein, triptofan, tirozin, omega-3, omega-6, kafein alımları uyku ile; protein, enerji, timin alımı ise stres ile ilişkili olduğu bu çalışmada bulunmuştur. Bu nedenle sporcuların, enerji ve besin ögesi alımları bireysel olarak takip edilmelidir.

Abstract:
This study evaluated the relationship between perceived stress, sleep quality in professional female basketball players, and nutrition. The study was carried out in the 2022-2023 season by applying a questionnaire for 80 adult (aged 19 and over) professional female basketball players who voluntarily agreed to participate in the research and are playing in the Women's Basketball Super League affiliated to the Turkish Basketball Federation and the Women's Basketball League which is a sub-league of this super league. General characteristics of basketball players, training information, anthropometric measurements, perceived stress scale (PSS) and Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI) were evaluated by the questionnaire.The researcher measured anthropometric measurements of basketball players participating in the study, such as height (cm), body weight (kg) and body fat percentages (%).The average age of the basketball players was evaluated as 25.5±5.96 years. The average height, body weight and body fat percentage of the basketball players participating in the study were determined as 177.6 8.48 cm, 68.8±10.09 kg, 18.4%±3.83, respectively. The average daily energy intake of basketball players is 2135.1±861.27 kcal. It was determined that 39.3±9.37% of the total energy came from carbohydrates, 21.6±4.62% of the total comes from protein and 39.0±8.65% of the total comes from fat. The average daily caffeine intake of basketball players was found as 170.0±114.95 mg. The average amount of tryptophan and tyrosine consumed by basketball players per day was evaluated as 1208±44.38 mg and 3722.9±407.51 mg, respectively. Omega-3 and omega-6 intake averages are determined as 2.4±1.68 mg and 12.6±6.38 mg, respectively. The total score average of the Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI) for the basketball players participating in the study was determined as 8.6±2.54 and it is found that all the players have poor sleep quality. A low level statistical significance in a positive way was found between the caffeine consumption of basketball players and sleep latency (r=0.251, p<0.05). On the other hand, a low level of negative significance was found between protein consumption and daytime dysfunction (r=-0.284, p<0.05). A negative low statistical significance was found between the consumed amount of tyrosine, tryptophan, and omega-3 by basketball players and the PSQI daytime dysfunction sub-dimension (r=-0.291, p<0.01, r=-0.298, p<0.01, r=-0.244, p<0.05). The mean score of the basketball players participating in the study on PSS, insufficient self-efficacy and perception of stress/discomfort was determined as 5.2±0.57, 3.1±0.7, and 2.7±0.65, respectively. A positive moderate statistical significance was found between the PSS total score and the PSQI total score (r=0.452, p<0.01). As a result, as the perceived stress of the basketball players participating in the study increases, their sleep quality worsens. It was determined that as the amount of tyrosine, tryptophan, and omega-3 taken from the foods increases, their daytime dysfunctions decrease. As the amount of caffeine consumed by basketball players increases, sleep latency decreases. It was determined that when  the daily average riboflavin intake of the basketball players participating in the study increases, the perceived stress level decreases. It was determined that the perception of insufficient self-efficacy increases with the increase in daily average intake of vitamin A, thiamine, riboflavin, vitamin C and phosphorus. Stress and sleep levels, which are important factors affecting the performance of athletes, change according to the nutrients taken. It was determined in this study that while esprcially protein, tryptophan, tyrosine, omega-3, omega-6, caffeine intakes are related with sleep, intake of some micronutrients is reşated with stress. For this reason, the energy and nutrient intakes of the athletes should be followed individually.