Atatürk dönemi Türk-Amerikan ilişkileri (1920-1938)
Relations between Turkey and the USA during the era of Atatürk (1920-1938)
Yazar: İSMAİL TÜRK
Danışman: Y.DOÇ.DR. MEHMET ARI
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration

Özet:
Dünyanın küresel değerlerle yeniden şekillendiği ve dengelerindeğiştiği günümüzde ABD ile Türkiye arasındaki çok boyutlu ilişkiler Türk DışPolitikasının belirleyici unsurunu oluşturmaktadır. Uluslararası ilişkileri iyialgılamak ve ülkeler arasındaki ilişkilerin bu gününü ve geleceğini iyideğerlendirmek için bu ilişkilerin tarihsel kökenini bilmek son dereceönemlidir. Bu anlamda Türk-Amerikan ilişkilerinin ?Atatürk Dönemine? aitbölümünü incelemenin, bu günkü durumu anlamak ve gelecek için dahadoğru politikalar üretmek adına yararlı olacağı değerlendirilmiştir.ABD ile olan siyasal, ekonomik ve sosyo-kültürel ilişkileri mahkumdurumdan kurtararak normalleştirmek için geçmişten ders almaya,emperyalist ülkelerin işgal ve saldırılarına karşı koyarak, bir ulusun kaderinideğiştirip yeniden ayağa kalkma becerisini göstermiş Türkiye Cumhuriyetininkurucusu Atatürk'ün izlediği dış politikaları örnek alarak yeniden ve bir kezdaha ?ayağa kalkmaya? ihtiyaç vardır.Bu araştırmada Birinci Dünya Savaşı ile kesilen Türk-Amerikanlişkileri Atatürk Dönemi (1920-1938) temel alınarak, siyasi, ekonomik vesosyo-kültürel boyutları ile değerlendirilmiştir. lişkilerin tarihsel kökeniniincelemek maksadıyla Osmanlı-Amerikan ilişkileri de ana hatları ile ortayakonmuştur. Daha sonra Atatürk dönemi ilişkileri, değişik boyutları ve önemlitarihsel olaylarıyla birlikte incelenmiştir. Türk-Amerikan lişkileri Atatürk'ünoluşturduğu ve kendi dönemi boyunca uyguladığı akılcı, dengeli ve çok yönlüpolitikalar çerçevesinde irdelenmiştir. Bu anlamda, Atatürk DönemindeAmerika ile ilişkilerin geliştirilme çabaları ve izlenen dış politikalarıngünümüzdeki durum ile kıyaslanması, Atatürk ilke ve devrimlerinden nekadar uzaklaşıldığını da ortaya koyacaktır.Araştırma konusu dört kesim yaklaşımına göre sekiz bölümdenoluşmaktadır. Birinci bölümde araştırma hakkında genel bilgilere yer verilmiş,ikinci bölümünde ise konuyla ilgili daha önce kişiler ve kurumlar tarafındanyapılmış olan araştırmalar kısaca anlatılmıştır. Üçüncü bölümde, AtatürkDönemi öncesi Türk-Amerikan ilişkileri incelenmiş, ilişkilerin başlangıcındanitibaren siyasi ve ticari boyutları ele alınmıştır. Dördüncü bölümde, AtatürkDöneminde izlenen dış politikanın temel ilkeleri ve temel nitelikleriincelenmiştir. Beşinci bölümde, ise Amerikan diplomasisinin temel esasları ileAtatürk Dönemindeki Amerikan politikaları genel olarak ele alınmıştır.Araştırmanın çözümlendiği ve Atatürk Dönemini içeren altıncıbölümde, TBMM ile Amerika arasındaki ilişkilerin yeniden kurulmaçabalarından bahsedilmiş, Lozan Konferansında Amerikanın tutumu ve budönemde yapılan Türk-Amerikan Antlaşmaları ayrıntılı bir şekildeincelenmiştir. Resmi ilişkilerin yeniden kurulması ve sonraki dönemdeilişkilerin genel seyri anlatıldıktan sonra, Amerikan okullarının durumu veAmerikanın misyonerlik çalışmaları hakkında bilgi verilmiştir. lişkilerin sosyo-kültürel boyutlarını ortaya koymak amacıyla Türkiye'den Amerika'ya göç veAmerikan edebiyatının Türk edebiyatı üzerindeki etkilerinden bahsedilerek bubölüm tamamlanmıştır.Yedinci bölümde, Atatürk'ün Türk-Amerikan ilişkilerine kişisel katkılarıincelenmiş ve ABD başkanı Roosevelt ile Atatürk arasındaki kişiseldostluktan bahsedilmiştir. Atatürk'ün ölümünün Amerika ve Amerikanbasınındaki yansımaları incelenerek bu bölüm tamamlanmıştır.Araştırmanın son bölümü olan sekizinci bölümde ise araştırmadanelde edilen bulgular ve bu bulgulara yönelik geliştirilen öneriler üzerindedurulmuş, bu öneriler çerçevesinde sonuca ulaşılmıştır.Araştırmada sıkça geçen anahtar sözcükler ise; Türkiye, Amerika,Atatürk Dönemi, Dış Politika ve Uluslararası lişkilerdir.

Abstract:
Multiple relations between Turkey and the USA constitute thesignificant factor of Turkey?s foreign policy. It is extremely vital to recognizethe origin of these relations so as to comprehend the foreign affairsthoroughly and to appraise the present and future relations betweencountries. In this sense, analyzing the relations between Turkey and the USAexperienced during the Era of Atatürk is considered to be constructive inorder to figure out the present status and to establish better future policies.It is essential that Turkey stand up once again and learn from the past,when Atatürk, the founder of Turkish Republic, carried out decent foreignpolicies and fought against occupation and attacks of imperialist countries.The determination will lead to normal political, economic and social-culturalrelations rather than being dependent ones.In this study, the relations between America and Turkey which wasceased by World War I are dealt with on the grounds of the Era of Atatürk interms of politics, economy and socio-culture. Also, the basics of the relationsbetween Ottoman Empire and the USA are put forward in order to examinethe origins of the relations. The relations during the Era of Atatürk, thereafter,are analyzed in terms of significant incidents and various happenings. Therelations are also considered at length in conformity with wise, balanced andmultiple policies that Atatürk established and practiced in his very era. In thissense, considering the efforts to improve relations with the USA during theEra of Atatürk and comparing the foreign policies of that time with those ofthe present, the study reveals how far we are away from the principles andrevolutions of Ataturk.The study consists of eight chapters that are divided into four mainapproaches, the first of which includes the main frame of the research. In thesecond chapter, studies which were carried out by other individuals andinstitutions are mentioned briefly. In the third chapter, pre-Atatürk-erarelations between Turks and Americans are examined in details as well asthe political and trading views throughout the following relations. In the fourthchapter, the foreign affairs during the Era of Atatürk are mentioned with theirprinciples and features . In the fifth chapter, both the basics of Americandiplomacy and American policies during the Era of Atatürk are studied indetails.In the sixth chapter which is comprised of the Era of Atatürk andreaches the conclusion, the efforts to reestablish the relations betweenAmerica and the Parliament of the Republic of Turkey are mentioned as wellas the American attitudes at the Lausanne Conference and the treaties ofboth countries during the very era. Also reestablishments of official relationsand the course of later relations are put forward. In this chapter readers areinformed with American schools and American missionary attempts. In orderto put forward the socio-cultural dimensions of the relations, immigration ofthe Turks to the USA and the influence of American Literature on that ofTurkey are dealt with through the end of the chapter.The seventh chapter conveys Atatürk?s own contribution to the veryrelations and the friendship between Roosevelt, the president of the USA adAtatürk. The chapter ends with the reflections of Atatürk?s death over theUSA and American media.In the eighth or last chapter, the findings and suggestions regardingthese finding which led to the conclusion are put forward.The frequently used words in this study are; Turkey, the USA, the Eraof Atatürk, foreign policies and foreign affairs.