Planlanmış davranış teorisi çerçevesinde yenilikçi iş davranışlarının ağır sanayide çalışan beyaz yakalılar özelinde incelenmesi
An examination of innovative work behaviors within the framework of the theory of planned behavior in white-collar workers in heavy industry
Yazar: ERKUT İŞCANOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. ANIL BOZ SEMERCİ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Yönetim Organizasyon ve Örgütsel Davranış Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Ağır sanayi = Heavy industry ; Beyaz yakalı = White collar ; Planlanmış davranış = Planned behavior ; Psikolojik sermaye = Psychological capital ; Yenilikçi iş davranışı = Innovative work behavior

Özet:
Planlanmış Davranış Teorisi (PDT), bireylerin eylemleri hakkında nasıl karar verdiklerini ve çevrelerindeki kişilerin inançları, tutumları ve niyetlerinden nasıl etkilenebileceklerini açıklayan psikolojik bir modeldir. Bu teori, bir bireyin örgütsel bir ortamda yeni ve yaratıcı faaliyetlerde bulunma isteğini etkileyen faktörleri anlamaya yardımcı olabileceğinden, yenilikçi iş davranışı çalışmalarına uygulanması oldukça önemlidir. Bu doğrultuda bu tez çalışması, bireyin tutumlarının, öznel normlarının ve algılanan davranışsal kontrolünün bir iş ortamındaki yenilikçilik düzeyini nasıl etkileyebileceğine odaklanarak, yenilikçilik niyeti ve yenilikçi iş davranışı arasındaki ilişkiyi Planlanmış Davranış Teorisi temelinde incelemeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda, çalışanların psikolojik sermayelerinin (PDT'de: tutum), iş ikliminin yenilikçiliğine yönelik algılarının (PDT'de: norm) ve işlerinin olumlu yönlerine dair inançlarının (PDT'de: algılanan kontrol), yenilikçiliğe yönelik niyetlerini ve niyetleri aracılığıyla da davranışlarını yordayacağı hipotez edilmiştir. 
Araştırmanın katılımcıları, savunma, enerji ve madencilik gibi ağır sanayi sektörlerinden birinde çalışmakta olan beyaz yakalı çalışandan oluşmaktadır. Araştırma verileri, çevrimiçi olarak toplanmıştır. Araştırma kapsamında Yenilikçi Davranış Ölçeği, Yenilikçilik Niyeti Ölçeği, Psikolojik Sermaye Ölçeği, Yenilikçi İklim Ölçeği ve İş Tanısı Ölçeği kullanılmıştır. Araştırma verileri istatistiksel analiz programları kullanılarak incelenmiştir. 
Elde edilen bulgular, Planlanmış Davranış Teorisi ile uyumlu olarak, algılanan davranışsal kontrolün, yenilikçi iş davranışı sergilenmesini anlamlı olarak pozitif yönde açıkladığını göstermiştir. Ancak Planlanmış Davranış Teorisi modelinde önerilen normlar ve tutumların, yenilikçilik niyeti ve davranışı üzerinde anlamlı bir rol oynamadığı gözlenmiştir. Buna ek olarak, PDT kapsamında önerilenin aksine yenilikçiliğe ilişkin niyet, sergilenen yenilikçilik davranışlarını pozitif değil negatif yönde anlamlı olarak yordamıştır. Araştırma bulguları, kişilerin özellikle algıladıkları kontrol düzeyinin, yenilikçi davranışlar sergilemeleri üzerindeki rolü ve çalışanların yenilikçiliğe ilişkin niyetlerinin davranışlarına yansıması için ileride atılabilecek adımlar temelinde tartışılmıştır.

Abstract:
The Theory of Planned Behavior (TPB) is a psychological model that explains how individuals make decisions about their actions and how they can be influenced by the beliefs, attitudes and intentions of those around them. Since this theory can contribute to understand the factors that influence an individual's willingness to engage in creative activities in the organization, its application to innovative work behavior is crucial. Accordingly, this thesis aims to examine the relationship between innovation intention and innovative work behavior based on the Theory of Planned Behavior by focusing on how an individual's attitudes, subjective norms and perceived behavioral control can affect the level of innovativeness in the work environment. For this purpose, it was hypothesized that employees' psychological capital (in TPB: attitude), their perceptions of the innovativeness of the work climate (in TPB: norm), and their beliefs about the positive aspects of their jobs (in TPB: perceived control) would predict their intentions to innovate and their intentions and in turn their behaviors. 
The participants of the study consisted of white-collar employees working in one of the heavy industry sectors such as defense, energy and mining. The research data were collected online. Within the scope of the research, Innovative Behavior Scale, Innovation Intention Scale, Psychological Capital Scale, Innovative Climate Scale and Job Diagnosis Scale were used. The research data were analyzed benefitting statistical analysis software. 
The findings predicted that, in line with the Theory of Planned Behavior, perceived behavioral control significantly and positively explained the display of innovative work behavior. However, the norms and attitudes proposed in the Theory of Planned Behavior model did not significantly predict innovation intention and behavior. In addition, contrary to what is hypostasized within the scope of TPB, innovation intention significantly predicted innovative behaviors in a negative direction. The research findings were discussed on the basis of the role of people's perceived level of control on their innovative behaviors and the precaution that can be fallowed in the future to reflect the innovative intentions of the employees on their behaviors.