Tekrarlayan düzelen multipl sklerozlu bireylerin sözel akıcılık becerilerinin incelenmesi
Investigation of verbal fluency skills of individuals with relapse remitting multiple sclerosis
Yazar: MELİS BUSE ALTUN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZLEM ÖGE DAŞDÖĞEN
İstinye Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Dil ve Konuşma Terapisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Nöroloji = Neurology ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Konuşma = Speech ; Multipl skleroz = Multiple sclerosis ; Sözel akıcılık = Verbal fluency

Özet:
Multipl skleroz (MS), merkezi sinir sisteminin (MSS) kronik inflamatuar demiyelinizan bir hastalığıdır. MS, mobilite ve fonksiyonel aktivitelerde değişik derecelerde özürlülüğe yol açan, kişinin sosyal ve meslek hayatında kısıtlamalara neden olarak ileri düzeyde engellilik yaratan ve yaşam kalitesini bozan nörolojik bir bozukluktur. Sözel akıcılık becerisi, sözlü üretimi kontrol eden ve programlayan bir beceri olmakla birlikte sözel çıktının planlamasını, yanıtların düzenlenmesini, daha önce belirtilen yanıtların ortadan kaldırılmasını ve leksikal sözlüğe erişimi kontrol eden ve programlayan leksikal ve semantik depolar ve yürütücü işlevler gibi çok faktörlü talepleri yansıtır. MS'li bireylerde en yaygın olarak tanımlanan dil semptomlarından biri, sözel akıcılık görevlerinde kelime geri çağırmanın bozulmasıdır. Bu çalışmada Tekrarlayan Düzelen Multipl Skleroz'lu (RRMS) bireylerin sözel akıcılık becerilerinin mikroyapısal özellikleri (doğru sözcük sayısı, ortalama öbek büyüklüğü ve öbekler arası geçiş sayısı) incelenip yaş, eğitim düzeyi ve cinsiyet açısından eşleştirilmiş kontrol grubu ile kıyaslanmıştır. Aynı zamanda RRMS'li bireyler Genişletilmiş Özürlülük Durumu Ölçeği (EDSS) kullanılarak iki gruba ayrılmış ve iki grup arasında da sözel akıcılık becerileri ile EDSS arasındaki ilişki incelenmiştir. Çalışmanın katılımcıları, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Nöroloji Polikliniği'ne rutin muayeneye gelen ve çalışmaya katılmaya gönüllü olan 20 RRMS'li bireyden ve 20 sağlıklı kontrolden oluşmaktadır. Çalışmaya dahil edilen katılımcılar RRMS tanısı alan, MS'e eşlik eden herhangi bir nörolojik veya psikiyatrik  hastalığı olmayan, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Nöropsikoloji Polikliniği'nde değerlendirilip ek bir bilişsel bozukluğu olmayan, son 3 ay içinde atak geçirmeyen, 18-65 yaş arası anadili Türkçe olan katılımcıların yanı sıra herhangi bir etiyolojiye bağlı bilişsel bozulması olmayan, psikiyatrik veya nörolojik herhangi bir hastalığı olmayan, 18-65 yaş arası anadili Türkçe olan sağlıklı bireylerden oluşmaktadır. Katılımcılara Gönüllülük Onam Formu doldurulduktan sonra yaş, eğitim demografik bilgileri alındıktan sonra katılımcılara Sözel Akıcılık Testi'nin fonemik ve semantik alt testleri uygulanmıştır. Yapılan istatistiksel analizlerde, RRMS'li bireylerin kontrol grubuna göre sözel akıcılık becerilerinde farklılıklar olduğu saptanmıştır. Sözel akıcılığın alt bileşenleri olan fonemik akıcılık ve semantik akıcılık becerilerindeki mikroyapısal (doğru sözcük sayısı, ortalama öbek büyüklüğü ve öbekler arası geçiş sayısı) özellikler gruplara göre karşılaştırılmıştır. Ayrıca RRMS'li bireyler Genişletilmiş Özürlülük Durumu Ölçeği (EDSS) puanları temelinde 2 gruba ayrılmış olup özürlülük durumlarına göre sözel akıcılık becerilerinin mikroyapısal özellikleri belirlenmiştir.  RRMS varlığının sözel akıcılık becerilerinin mikroyapısal özelliklerdenn özellikle doğru sözcük sayısı ve öbekler arası geçiş parametrelerini etkilediği bulunmuştur. RRMS'li grupta EDSS puanları ile sözel akıcılık becerileri arasındaki ilişki incelendiğinde ise anlamlı bir farklılık saptanamamıştır.

Abstract:
Multiple sclerosis (MS) is a chronic inflammatory demyelinating disease of the central nervous system (CNS). MS is a neurological disorder that causes varying degrees of disability in mobility and functional activities, creates severe disability by causing limitations in the social and professional life of the person, and impairs quality of life. Verbal fluency is a skill that controls and programs verbal production and reflects multifactorial demands such as lexical and semantic stores and executive functions that control and program verbal output planning, organization of responses, elimination of previously specified responses, and access to the lexical dictionary. One of the most commonly identified language symptoms in individuals with MS is impaired word recall in verbal fluency tasks. In this study, the microstructural features of verbal fluency skills (total number of words, average phrase size and number of transitions between phrases) of individuals with Recurrent Remitting Multiple Sclerosis (RRMS) were examined and compared with the control group matched for age, education level and gender. At the same time, individuals with RRMS were divided into two groups using the Expanded Disability Status Scale (EDSS), and the relationship between verbal fluency skills and EDSS was examined between the two groups. The participants of the study consisted of 20 individuals with RRMS and 20 healthy controls who came to Istanbul University-Cerrahpaşa, Cerrahpaşa Faculty of Medicine Neurology Outpatient Clinic for routine examination and volunteered to participate in the study. The participants included in the study were the participants aged 18-65 whose mother tongue was Turkish, who were diagnosed with RRMS, did not have any neurological or psychiatric disease accompanying MS, did not have an additional cognitive disorder after being evaluated in Cerrahpaşa Neuropsychology Outpatient Clinic, did not have an attack in the last 3 months, In addition, it consists of healthy individuals between the ages of 18-65 whose mother tongue is Turkish, without cognitive impairment due to any etiology, without any psychiatric or neurological disease. After filling out the Voluntary Consent Form to the participants, age, education and demographic information were obtained, the phonemic and semantic subtests of the Verbal Fluency Test were administered to the participants. In the statistical analysis, it was determined that there were differences in verbal fluency skills of individuals with RRMS compared to the control group. Microstructural features (total number of words, average phrase size and number of transitions between phrases) in phonemic fluency and semantic fluency, which are sub-components of verbal fluency, were compared according to the groups. In addition, individuals with RRMS were divided into 2 groups on the basis of their Expanded Disability Status Scale (EDSS) scores, and the microstructural features of verbal fluency skills were determined according to their disability status. It has been found that the presence of RRMS affects verbal fluency skills, especially the correct word count and interphrase transition parameters from microstructural features. When the relationship between EDSS scores and verbal fluency skills in the RRMS group was examined, no significant difference was found.