Hemodiyaliz hastalarında el ve ayak masajının yorgunluk üzerine etkisi
The effect of hand and foot massage on fatigue in hemodialysis patients
Yazar: SULTAN ÇEÇEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DİĞDEM LAFCI
Mersin Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Ayak = Foot ; Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; El = Hand ; Hemşirelik = Nursing ; Masaj = Massage ; Yorgunluk = Fatigue

Özet:
Amaç: Araştırma, hemodiyaliz (HD) tedavisi alan hastalarda el masajı ve ayak masajının yorgunluk üzerine etkisini belirlemek amacıyla randomize kontrollü yarı deneysel bir araştırma olarak yapılmıştır. 
Yöntem: Araştırmanın evrenini, 19 Ekim 2018 – 11 Şubat 2019 tarihleri arasında Batman Bölge Devlet Hastanesi'nin Diyaliz Ünitesi'ne HD tedavisi için başvuran 125 hasta oluşturmuştur. Örneklemi ise, araştırma kriterlerine uyan ve araştırmayı kabul eden hastalar arasından randomizasyonla belirlenmiş olup, 28 kontrol, 27 el ve 27 ayak masajı grubu olmak üzere 82 hasta oluşturmuştur. Veriler, "Hasta Tanıtım Formu" ve "Yorgunluk İçin Görsel Benzerlik Ölçeği- YİGBÖ" ile toplanmıştır. El masajı grubundaki hastaların fistülsüz taraftaki eline 4 hafta boyunca haftada 3 kez 8 dakika süre ile el masajı, ayak masajı grubundaki hastaların her iki ayağına 4 hafta boyunca haftada 3 kez, sıvazlama ve yoğurma hareketi 3-4 kez tekrarlanarak ayak masajı uygulanmıştır. Kontrol grubundaki hastalara HD ünitesinde uygulanan hemşirelik girişimleri dışında herhangi bir uygulama yapılmamıştır. Verilerin değerlendirilmesinde ortalama, standart sapma, yüzde, sayı değerleri verilmiştir. Grupların tanıtıcı ve hastalığa ilişkin özelliklerinin karşılaştırılmasında Ki-Kare, ikili karşılaştırılmasında Posthoc-test: Tukey HSD, üçlü karşılaştırılmasında OneWay ANOVA, bağımlı gruplarda t testi uygulanmıştır. 
Bulgular: Grup içi karşılaştırmada; el masajı ve ayak masajı grubunda işlem sonrası YİGBÖ yorgunluk alt boyutu puan ortalamalarının işlem öncesine göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde azaldığı (p<0.05), kontrol grubunda ise arttığı ancak istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmadığı (p>0.05), ayak masajı grubunda ise enerji alt boyutu puan ortalamalarının anlamlı düzeyde arttığı saptanmıştır (p<0.05). Gruplar arası karşılaştırmada ise; el masajı ve ayak masajı grubunda işlem sonrası yorgunluk puan ortalamasının kontrol gruna göre azaldığı   saptanmıştır (p<0.05).
Sonuç ve Öneriler: El masajı ve ayak masajı uygulamasının HD tedavisi alan hastalarda yorgunluk düzeyini azalttığı saptanmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlar doğrultusunda, HD tedavisi alan hastalarda yorgunlukla baş etmede ucuz ve kolay uygulanabilmesi ve invaziv bir uygulama olmaması nedeniyle el masajı ve ayak masajının hemşireler tarafından HD ünitesinde uygulanması önerilmektedir.

Abstract:
Purpose: The research was conducted as a randomized controlled quasi-experimental study to determine the effect of hand and foot massage on fatigue in the patients receiving hemodialysis (HD) treatment.
Method: The population of the study consisted of 125 patients, who presented to the Dialysis Unit of the Batman Regional State Hospital for HD treatment between October 19, 2018, and February 11, 2019. 82 patients – 28 in the control group, 27 in the hand massage group, and 27 in the foot massage group – comprised the sample. The patients in the sample were randomly selected among the patients who fulfilled the study criteria and accepted to take part in the study. The data were collected through "Patient Identification Form" and "Visual Analogue Scale for Fatigue – VAS-F." In the hand massage group, the patients' hands that were on the side without fistula were hand-massaged for 8 minutes 3 times a week for 4 weeks and in the foot massage group, both two feet of the patients were foot-massaged by repeating stroking and kneading actions 3-4 times 3 times a week for 4 weeks. No treatment was performed on the patients in the control group except for the nursing interventions applied in the HD unit. In evaluating the data, mean, standard deviation, percentage, and numerical values were provided. Chi-Square test was used to compare the identifying and disease-related characteristics of the groups. Posthoc-test: Tukey HSD, OneWay ANOVA, and t-test were used for pairwise comparison, triple comparison, and dependent groups, respectively. 
Findings: In the in-group comparison, it was found that the mean scores of fatigue subscale of VAS-F have statistically significantly decreased after the procedure in the hand massage group and foot massage group (p<0.05), and they have increased in the control group, however, there was not a statistically significant difference (p>0.05), in the foot massage group the mean scores of energy subscale have increased significantly (p<0.05). In the intergroup comparison, it was detected that in the hand massage group and foot massage group, the mean fatigue score after the procedure has decreased when compared with the control group (p<0.05).
Conclusion and Recommendations: It was detected that hand massage and foot massage reduced the level of fatigue in the patients receiving HD treatment. In parallel with the results of the study, it is recommended that hand massage and foot massage be applied on the patients receiving HD treatment by nurses in HD units as they can be inexpensively and easily applied in dealing with the fatigue and are non-invasive applications.