İzmir ili tüberküloz hastalarının Verem Savaş Dispanserlerinde kayıtlılık oranları ve etkileyen etmenler
The ratio of registered tuberculosis patients at Tuberculosis Dispensaries Notification System in İzmir and the factors affect on this ratio
Yazar: SEMA ÖZGÜR SAKARYA
Danışman: PROF. DR. ALİYE MANDIRACIOĞLU
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Tüberküloz = Tuberculosis ; İnsidans = Incidence

Özet:
Tüberküloz (TB) bildirimi zorunlu bir hastalıktır. Bildirim sistemindeki aksaklıklar, kurumlararası iletişim sorunları nedeniyle ülkemizde kayıt dışı tüberkülozlu bir hasta topluluğu olduğu bilinmektedir. Bu çalışmanın amaçları, 2003, 2004, 2005 yılları İzmir ili TB olgularının, Verem Savaş Dispanserlerinde kayıtlılık oranlarını, TB insidanslarını ve tahmini insidanslarını saptamak, kayıp olgu sayısını gerçeğe yakın olarak tahmin etmek, bildirim sistemindeki aksayan yönleri değerlendirmektir.Çalışmada, İzmir ilinde 2003, 2004, 2005 yıllarında DSÖ tanı kriterlerine göre bakteriyolojik ve histopatolojik yöntemler ile TB tanısı konulabilen hastane ve laboratuvarlardan (Hast-Lab) TB olgularına ait veriler toplanarak, Verem Savaş Dispanserleri (VSD) kayıtları ve İl Sağlık Müdürlüğü (İSM) bildirim kayıtları ile karşılaştırılmıştır. Yıllara göre insidanslar belirlenmiş, yakala-tekrar yakala yönteminin üç listeli log-linear modelleri (CARE-1) ile de tahmini insidanslar hesaplanmıştır. İzmir'de tüberküloz tanı yöntemleri kullanan kamu ve özel kurumların %30.2'sinden üç yıllık toplam, 3568 pozitif sonuçla ilgili veri toplanmıştır.Çalışmada üç yıllık toplam gözlenen 3910 yeni olgunun %79.7'nin VSD, %86.4'nün İSM, %60.5'nin Hast-lab kaydına ulaşılmıştır. Üç yılda toplam 3377 yeni olgu İl Sağlık Müdürlüğü bildirim kayıtlarında yer almış, bunların %84.5'i (2856) dispanser kayıtlarına girmiş ve izlenmiştir.Yıllık insidanslar VSD'lerinde kayıtlı olgular üzerinden hesaplandığında 2003'de yüz binde 32.5 , 2004'de yüz binde 28.6 , 2005'de yüz binde 26.3 olarak bulunurken, yakala-tekrar yakala yönteminin log-linear modelleri ile 2003'de yüz binde 43.8 (%95 GA'da 43.3-44.6), 2004'de yüz binde 38.6 (%95 GA'da 38.1-39.3) , 2005'de yüz binde 32.7 (%95 GA' da 32.3-33.5) olarak tahmin edilmiştir.İzmir ilinde halen uygulanmakta olan bildirim akışının daha verimli olması için Form 014-TB'nin etkin kullanımının arttırılması, kurumlar arası iletişimin sağlanması ve sürekli eğitim çalışmalarının yapılması gereklidir. Ulusal TB Kontrol Programımızın içinde önemli bir yeri olan Verem Savaş Dispanserlerinin ve buralarda halen görev yapan yetişmiş sağlık insan gücünün korunması ve hatta yenilerinin yetiştirilmesi TB hastalığının kontrolü için önemli ve gereklidir.

Abstract:
Tuberculosis (TB) is a notifiable infectious disease. However, it is known that there is a cluster of unregistered tuberculosis patients in our country due to defects of the notification system and communication problems among institutions. The aims of this study are to estimate the percentage of the TB cases monitored by Tuberculosis Dispensaries in Izmir province; to estimate TB incidences and to determine the number of missing cases in 2003, 2004, 2005 years and to evaluate problematic areas in the TB notification system.The data of the tuberculosis cases were collected according to WHO diagnosis criteria from selected hospitals, microbiology and pathology laboratories and matched these data with the records of the Tuberculosis Dispensaries and the notification records of Izmir Provincial Health Directorate. TB incidences according to Tuberculosis Dispensaries registered were determined for each year and estimated incidence calculated using three sources capture-recapture analysis (CARE-1). We collected data for totally 3568 positive results for three years from 30.2% of the all public or private institutions in Izmir which apply diagnosis methods for tuberculosis.The total three year observed data were 3910 TB cases, of those 79.7% were registered at Tuberculosis Dispensaries, 86,4% were found in notification recods of Provincial Health Directorate and 60,5% were gathered from the hospitals and laboratories. Totally 3377 new cases were registered at Provincial Health Directorate notification registry for three years and 84.5% (2856) of those had been recorded and followed up by Tuberculosis Dispensaries.Annual incidence rates which were calculated using Tuberculosis Dispensaries registered cases are 32.5; 28.6; 26.3 per 100 000 respectively for 2003, 2004 and 2005. Using capture-recapture method we estimated incidence rates for 2003, 2004, 2005 respectively, as 43.8 per 100 000 (95% CI, 43.3-44.6), 38.6 per 100 000 (95% CI- 38.1-39.3) and 32.7 per 100 000 (95% CI, 32.3-33.5).For improving the efficacy of existing notification system in Izmir, setting active surveillance by using Form 014-TB, developing inter-institutional communications and organizing continuing education and in-service training programs. To support and sustain Tuberculosis Dispensaries and their trained and experienced staff who have a very important role in our National Tuberculosis Control Program and to train new staff have crucial importance in the tuberculosis controlling area.