Ab uyum sürecinde öğretmen yeterlilikleri
Teacher qualifications in adaptation process to European Union
Yazar: ÖMER CEM KARACAOĞLU
Danışman: PROF. DR. F. DİLEK GÖZÜTOK
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Programları Ana Bilim Dalı / Eğitimde Program Geliştirme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmanın amacı, AB uyum sürecinde bulunan Türkiye'ningereksinim duyduğu öğretmen yeterliliklerini belirlemek veöğretmenlerin belirlenen yeterliliklere sahip oluş düzeylerinideğerlendirmektir. Araştırmada öncelikle alanyazından yararlanılarakkavramsal çerçeve geliştirilmiştir. Kavramsal çerçeve, Delphi tekniğininalt yapısının oluşturulmasında kullanılmıştır.Araştırma, bir durum çalışması şeklinde yapılmıştır. Araştırma,Delphi tekniği ile belirlenen öğretmen yeterlilikleri sonucundageliştirilen ölçme araçlarının ön uygulaması ve asıl uygulaması ilegerçekleşmiştir. Araştırmanın öğretmen evrenini, Ankara ili Mamakilçesi ilköğretim ve ortaöğretim okullarında görev yapan öğretmenler,öğretmen adayı evrenini ise Ankara ilinde Türkçe öğretim yaparaköğretmen yetiştiren devlet üniversitelerinin eğitim fakültelerindeöğrenim gören dördüncü sınıf öğrencileri oluşturmuştur. Evreni temsileden büyüklüğe uygun olarak, 440 öğretmen ve 417 öğretmen adayıaraştırmanın örneklemini oluşturmuştur. Bu okullarda görev yapan 115öğretmenin her birinin iki saat üç gözlemci tarafından gözlemlenmesi ile230 ders saati gözlem ve 78 öğretmenle de görüşme yapılmıştır.Araştırma için gerekli verileri toplamada, beş tür araç kullanılmıştır.Öğretmen yeterliliklerini belirlemek üzere Delphi tekniği, öğretmenlerinyeterlilik algılarını ve öğretmen adaylarının öğretmenlerin yeterliliklerikonusundaki görüşlerini belirlemek üzere 137 maddeli beşli derecelemeölçeğinden oluşan anket kullanılmıştır. 53 maddeden oluşan gözlemformu, öğrenme-öğretme sürecinde öğretmenlerin gözlenebilenyeterliliklerinin belirlenmesi amacıyla kullanılmıştır. Öğretmenlerinkendilerinin ve meslektaşlarının yeterlilikleri ile ilgili içten görüşlerinibelirlemek amacıyla 3 maddelik görüşme formu kullanılmıştır.Araştırmada, öğretmenlere ait gereksinim duyulan bazı bilgiler, katılımcıbilgi formu yardımıyla toplanmıştır. Araştırmacı tarafından geliştirilenölçme araçlarının ön uygulaması yapılmış, güvenirlik testlerigerçekleştirilmiş ve geçerlik için araçlar ilgili uzmanların görüşlerinesunulmuştur.Araştırmada elde edilen veriler, SPSS programı kullanılarakçözümlenmiştir. Delphi tekniği ile öğretmen yeterlilikleri belirlenirkenaritmetik ortalamalardan ve standart sapmalardan yararlanılmıştır.Öğretmenlerin yeterlilik algıları ve öğretmen adaylarının öğretmenlerinyeterlilikleri konusundaki verdikleri yanıtlar frekanslardan, yüzdelerdenve aritmetik ortalamalardan elde edilen sonuçlar ışığındayorumlanmıştır. Gözlem yoluyla elde edilen veriler, aritmetikortalamalardan, görüşme yoluyla elde edilen veriler ise frekanslardanyararlanılarak yorumlanmıştır. Karşılaştırmalarda bağımsız örneklemleriçin (ilişkisiz) t testi, varyans analizi, Krusskall-Wallis H Testi ve Mann-Whitney U testi kullanılmıştır.Araştırmada elde edilen bulgulardan bazıları şu şekildedir:Öğretmenlerin kendilerini meslek bilgisi ve kendilerini geliştirmekonularında çok yeterli gördükleri, alan bilgisi ve ulusal - uluslararasıdeğerler konularında oldukça yeterli gördükleri belirlenmiştir. Hizmet içieğitim alan öğretmenlerin öğretmenlik yeterlilikleri algısının dahayüksek olduğu, branşlara göre öğretmen algıları arasında fark olmadığıda belirlenmiştir. Öğretmen adaylarının görüşlerine göre, öğretmenlermeslek bilgisi, alan bilgisi, kendini geliştirme konularında kısmenyeterlidir. Öğretmen adaylarına göre öğretmenler ulusal ve uluslararasıdeğerler konusunda oldukça yeterlidir. Öğretmen adaylarının görüşleriarasındaki fark incelenirken, sınıf öğretmenliği programı ile diğer branşöğretmenliği programı öğrencileri arasında ve öğretmen adaylarınınöğrenim gördüğü üniversitelere göre anlamlı fark olduğu belirlenmiştir.Gözlem sonuçlarına göre ise öğretmenler kısmen yeterlidir ve eğitimfakültesi mezunu öğretmenler diğerlerine göre daha yeterlidir.Öğretmenlerin branşlarına göre gözlem puanları arasında anlamlı birfarkın olmadığı belirlenmiştir. Görüşme sonucunda elde edilenbulgulara göre, öğretmenlerin çoğunun meslektaşlarını yeterligörmediğini ve olumsuz olarak eleştirdiği, öğretmenlerin önemli birkısmı kendilerini yeterli görmekteyken, birçok öğretmenin kendilerinifarklı konularda yetersiz bulduğu belirlenmiştir. Öğretmenler kendileriniçok yeterli görmekteyken, gözlemcilerin ve öğretmen adaylarınınöğretmenleri kısmen yeterli bulduğu belirlenmiştir.Araştırma sonucunda, öğretmenin sahip olması gereken 137yeterlilik maddesi dört yeterlilik alanına ayrılarak belirlenmiştir.Belirlenen yeterlilikler ışığında anket ve gözlem formları geliştirilmiştir.Araştırmada öğretmenlerin kendilerini en iyi ve en düşük algıladıklarıkonular, öğretmen adaylarının öğretmenleri en iyi ve en düşükbuldukları konular ve öğretmenlerin sınıftaki performanslarıbelirlenmiştir. Görüşme sonucunda öğretmenin sahip olması gerekenözellikler ve öğretmenlerin genel durumu ile ilgili bir betimsel tabloçıkarılmıştır. Bu sonuçlara dayalı olarak öneriler getirilmiştir.

Abstract:
The aim of this study is determining teacher's qualifications inTurkey, which is in adaptation process of EU, and finding out the levelof teachers according to defined qualifications. At first, conceptualframework has been developed with the help of literature. Theconceptual framework has been used in developing infrastructure ofDelphi technique.This study was made as a case study. The study was made bypre and post administration of measurement tools that were developedaccording to teacher qualifications has been determined by Delphitechnique. The teacher' universe of the study was composed ofteachers in primary and secondary schools at Mamak and prospectiveteacher universe of the study was composed of fourth grade studentsin education faculties of public universities whose language ofinstruction is Turkish. 440 teachers and 417 prospective teachers werecomposed the sample of the study. Three observers observed 115teachers for two hours and by this way 230 hours observation wasmade. At the same time, interviews had been made with 78 teachers.Five types of tools were used to collect data for the study. Delphitechnique to find out teacher qualifications, questionnaire (137 itemedand five likert type) to find out the perceptions of teachers aboutqualifications and prospective teachers opinions of about teacherqualifications, 53 itemed observation form to find out observablequalifications of teachers in learning-teaching process. The interviewform was used to find out opinions of the teachers about themselvesand their colleagues? qualifications. Some data needed about teacherswere collected by information sheet. The researcher developed themeasurement tools and their pre applications, reliability tests andconsultation for the experts were done.Collected data were analysed by SPSS pocket program.Arithmetic means and standard deviations were used to defineteachers? qualifications by Delphi technique. Frequencies, percentagesand means were used to comment on the answers of teachercandidates for their answers about teacher qualifications. Datagathered by observation interpreted by using means and data gatheredby interview interpreted by using frequencies. Independent samples ttest,variance analysis, Krusskall-Wallis H Test and Mann-Whitney Utest were used in comparisons.Some of the findings of the study are as follows: it is found outthat teachers think that they are qualified in pedagogical knowledgeand professional development and highly qualified in subject matterarea and national-international values. Teacher qualification teachercandidates who were educated in-service training are high and there isno significant difference in braches of teachers according to theirperceptions. According to the opinions of teacher candidates, teachersare partly qualified in pedagogical knowledge, subject area andprofessional development. With the opinions of teachers? candidates,teachers are qualified in national and international values. Whileanalysing the difference in opinions of teachers' candidates, significantdifferences between the students of classroom teacher programme andother teacher training programmes were realised. Moreover, there aresignificant differences in the opinions according to the universities ofstudents. According to observation results, teachers are partly qualifiedand teachers who were graduated from the faculties of education aremore qualified. There is no significant difference in points of observeraccording to branches of teachers. According to the findings ofinterviews, great majority of teachers thought that their colleagues arenot qualified and they criticized them. Although great majority of theteachers think that they are qualified enough, most of them think thatthey are unqualified in various areas. When teachers believe that theyare qualified, observers and teacher candidates are found partlyqualified.As a result of the study, 137 qualification items that a teachershould have were determined with dividing four-qualification area.Questionnaires and observation forms were developed according todefined qualifications. In the research, teachers? perceives about theirweakness and subjects they are good at, discovers about otherteachers? weaknesses and subjects that other teachers are good at,and teachers? performances in the class was designated. Afterinterviews, a description of a general picture about properties thatshould be in a teacher and general state of teachers is made.According to the results, the suggestions were developed.