Konkomitan kemoradyoterapi ile tedavi edilen baş-boyunkanseri hastalarında radyoterapi yoğunluğunun yutma ve çiğneme yapıları üzerine etkisinin araştırılması
The Investigation of the Effect of Radiotherapy Intensity onSwallowing and Chewing Structures in Head and Neck Cancer Patients Treated with Concomitant Chemoradiotherapy
Yazar: AYDAN BAŞTUĞ DUMBAK
Danışman: DOÇ. DR. MAVİŞ EMEL KULAK KAYIKCI ; DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA ESEN AYDINLI
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Dil ve Konuşma Terapisi Ana Bilim Dalı / Dil ve Konuşma Terapisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Sağlık Eğitimi = Health Education
Dizin: Kafa ve boyun neoplazmları = Head and neck neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Radyasyon dozajı = Radiation dosage ; Radyoterapi = Radiotherapy ; Radyoterapi-yoğunluk ayarlı = Radiotherapy-intensity-modulated ; Yutma = Deglutition ; Yutma bozuklukları = Deglutition disorders ; Çiğneme = Mastication ; İlaç tedavisi = Drug therapy ; İlaç tedavisi-kombine = Drug therapy-combination

Özet:
Kemoterapi ile beraber kullanılan yoğunluk ayarlı radyoterapi (kemo-YART) sonrası baş ve boyun kanseri (BBK) hastalarında çiğneme ve yutma ile ilişkili anatomik yapıların fonksiyonlarında erken ve geç dönemde bozulma gözlenebilir. Bu araştırmanın temel amacı, kemo-YART ile tedavi edilen BBK hastalarının çiğneme ve yutma yapılarının maruz kaldığı radyoterapi dozu ile çiğneme, yutma fonksiyonları ve yaşam kalitesinde meydana gelen değişimin ilişkisini araştırmaktır. Araştırmaya kemo-YART ile tedavi edilen 35 BBK olgusu dahil edilmiştir. Olgular kemo-YART tedavisi öncesi, kemo-YART tedavisi sonrası 3. ay ve 6. ayda değerlendirilmiştir. Videofluoroskopik yutma değerlendirmesi yapılmış, bu değerlendirme bulguları Modifiye Baryum Yutma Bozukluk Profili protokolüne göre puanlanmış, Penetrasyon-Aspirasyon Skalası (PAS) seviyeleri belirlenmiştir. Bütün olguların ağız açıklığı, fonksiyonel oral alım skalası seviyeleri ve vücut kitle indeksleri belirlenmiştir. Olguların PAS skorlarında, vücut kitle indekslerinde ve MBSImp skorlarında tedavi sonrası anlamlı derecede azalma olmuştur. Yaşam kalitesi bulgularında ise kserostomi ve yapışkan tükürük şikayetlerinin tedaviden sonra arttığı tespit edilmiştir. Olguların vücut kitle indekslerindeki bozulma, çiğneme kasları (>40 Gy) ve temporomandibular eklemlerin (>46 Gy) aldığı doz ile; faringeal temizleme dalgasının süperior faringeal konstrüktörlerin aldığı doz ile (>58 Gy), 6. ayda aspirasyon görülmesi durumunun ise inferior faringeal konstrüktörlerin (>67), glottik larinks (>62), supraglottik larinks (>63 Gy) ve üst özefageal sfinkter (>61 Gy) 'in aldığı dozlar ile ilişkili olduğu bulunmuştur. Yoğunluk ayarlı radyoterapi tedavisi  bu yan etkileri minimumda tutacak şekilde planlanmalıdır.

Abstract:
Intensity-modulated radiotherapy (chemo-IMRT) and concommitant chemotherapy is a treatment protocol used in many centers for the treatment of head and neck cancers (HNC). Anatomical structures associated with chewing and swallowing may be impaired in early and late periods after radiotherapy. The main purpose of this study is to investigate the relationship between the RT dose and the change in chewing, swallowing functions and quality of life. The study included 35 participants who were treated with chemo-IMRT, with a mean age of 54.31 and 7 female and 28 male. Videofluoroscopic swallowing assessments were performed before chemo-IMRT, 3 and 6 months after chemo-IMRT. These evaluation findings () were scored according to the Modified Barium Swallow Impairment Profile and penetration-aspiration levels were determined via Penetration-Aspiration Scale (PAS). maximum interincisor mouth opening, Functional oral intake scale (FOIS) levels and body mass indices (BMI) of all cases were determined. There was a significant increase in PAS and MBSImp scores; significant decrease in BMI scores of the patients after treatment. In the quality of life findings, xerotomy and sticky saliva complaints increased after treatment. Dose to mastication muscles (>40 Gy), and TMJ (>58 Gy) was found to be associated with the decrease of BMI; dose to SPC muscle (> 58 Gy), was found to be associated with pharyngeal stripping wave. Presence of aspiration was found to be associated with IPC (> 67), GL (> 62), SGL (> 63 Gy) and UES muscles (> 61 Gy). Intensity modulated radiotherapy should be planned to minimize these side effects.