Uygur çocuk edebiyatından seçme oyunlar ve oyunların çocuklara kazanımları
Selected games from Uyghur children's literature and their benefits for children
Yazar: SEVDE MARASALI
Danışman: DOÇ. DR. EKREM AYAN
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Böreyar, Muhammet Abliz = Böreyar, Muhammet Abliz ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Halk bilimi = Folklore ; Oyunlar = Games ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Türk lehçeleri = Turkish dialects ; Uygur edebiyatı = Uighur literature ; Uygurca = Uighur language ; Çocuk edebiyatı = Children’s literature

Özet:
Bu çalışmada, Çağdaş Uygur Edebiyatı yazarları arasında yer alan Muhammet Abliz Böreyar'ın yazmış olduğu "Uyġur Balilar Eġiz Edebiyati Kamusi" adlı eserinde bulunan çocuk oyunlarından 100 oyun seçilerek Latin alfabesine transkript edilmiş, Türkiye Türkçesi'ne çevrilmiş ve ardından oyunların çocukların üzerindeki kazanımları incelenmiştir. Muhammet Abliz Böreyar tarafından yazılmış olan ve düzenlemeleri yapılarak Kaşgar Uygur Neşriyatı tarafından yayımlanan bu ansiklopedik eser çalışmamızda birincil kaynak olarak kullanılmıştır. 
Çalışmamızın amacı, Uygur Çocuk Edebiyatı alanında çok kıymetli çalışmalara imza atmış ve eserleriyle dönemine damga vurmuş yazar Muhammet Abliz Böreyar'ın, çocuk folkloru temasına dahil olan ve daha önce dilimize çevirisi yapılmamış olan "Uygur Çocuk Folkloru Ansiklopedisi" adlı eserinde bulunan yüz adet çocuk oyununu, orijinal olarak yazıldığı Arap alfabesinden Latin alfabesine transkript etmek, bu oyunların Türkiye Türkçesi'ne çevirisini yapmak ve ardından çevirisi yapılan bu oyunları inceleyerek, çocuklara sağlamakta olduğu  kazanımları tespit etmektir.  
Çalışmanın giriş bölümünde kısaca Uygurlar, Uygur Türklerinin Kültürü, Uygur dilinin yapısı ve alfabesi, Uygurlarda Çocuk Folkloru, Çağdaş Uygur Edebiyatı, Oyun ve kazanım kavramları ve son olarak da Türkiye Türkçesine aktarımını yaptığımız eserin yazarı Muhammet Abliz Böreyar ve Böreyar'a ait, çalışmamızın kaynağı olan "Uygur Çocuk Folkloru Ansiklopedisi" adlı eser hakkında genel bilgiler kendi içinde başlıklara ayrılarak verilmiştir.
 Bu çalışma toplam üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Arap Alfabesi ile yazılmış olan eserdeki 100 çocuk oyununun Latin Alfabesine Transkripti yer almaktadır. 
İkinci bölümde Yeni Uygur Türkçesi ile yazılan Uygur Çocuk Folkloru Ansiklopedisi adlı eserden alıntılanan bu 100 adet çocuk oyununun Türkiye Türkçesine aktarımı yapılmış ve her bir oyun çevirisinin altında, oyunun çocuklara olan kazanımları ayrı ayrı incelenmiştir. 
Üçüncü bölümde ise çevirisi yapılan oyunlarda sıkça geçen Uygurca kelimelerin derlenerek bir araya getirildiği Yeni Uygurca- Türkçe Seçme Sözlüğünün olduğu bölüm yer almaktadır.

Abstract:
In this study, 100 plays were selected from the children's plays in the work "Uyġur Balilar Eġiz Edebiyati Kamusi" written by Muhammet Abliz Böreyar, one of the writers of Contemporary Uyghur Literature, were examined, transcribed into Latin alphabet and then translated into Turkey Turkish. This encyclopedic work, which was written by Muhammet Abliz Böreyar and edited and published by Kaşgar Uygur Publications, was used as the primary source in our study.
The aim of our study is one hundred children's plays, which are included in the theme of children's folklore and have not been translated into our language before, in the work of the author Muhammet Abliz Böreyar, who has made very valuable studies in the field of Uyghur Children's Literature and left his mark on his period with his works, transcription from the Arabic alphabet that was originally written to the Latin alphabet, translating these games into Turkey Turkish, and then examining these translated games and determining the achievements they have given to children.
In the introduction part of the study, general information about the Uyghurs, the Culture of the Uyghur Turks, the structure and alphabet of the Uyghur language, Children's Folklore in the Uyghurs, Contemporary Uyghur Literature and finally the author of the work, Muhammet Abliz Böreyar and his work, which we have transferred to Turkey Turkish, are given by dividing into titles.
This study consists of three parts. In the first chapter, there is the Latin Alphabet Transcript of 100 children's plays in the work written in Arabic Alphabet. In the second part, these 100 children's games, which were quoted from the work named "Uyghur Children's Folklore Encyclopedia" written in New Uyghur Turkish, were transferred to Turkey Turkish and the achievements of the game for children were examined under each play narrative. In the third part, there is the New Uyghur-Turkish Selected Dictionary, where the Uyghur words in the translated games are compiled and brought together.