COVİD-19 enfeksiyonuna bağlı hastane ilişkili akut böbrek hasarı gelişen hastaların uzun dönem böbrek fonksiyonlarının değerlendirilmesi
Evaluation of long-term renal functions of patients with hospital-related acute renal damage due to COVİD-19 infection
Yazar: NİDA HALICI ZAVALSIZ
Danışman: DOÇ. DR. EGEMEN CEBECİ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Nefroloji = Nephrology ; İç Hastalıkları = Internal diseases
Dizin: Akut böbrek hasarı = Acute kidney injury ; Böbrek fonksiyon testleri = Kidney function tests ; Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; COVID 19 = COVID 19

Özet:
Amaç: Covid-19 hastalığı ön planda akciğerleri etkileyen ve akciğer tutulumuyla giden bir hastalık olarak görülse de zamanla böbrek tutulumunun da oldukça sık olduğu gözlenmiştir. Covid-19 süresince gelişen akut böbrek hasarının (ABH) mortaliteyi arttırdığı bilinmekle birlikte ABH gelişen hastaların erken ve uzun dönem böbrek fonksiyonları üzerine etkileri henüz net olarak bilinmemektedir. Çalışmamızda Covid-19 enfeksiyonu tanısıyla hastanede yatışı sırasında ABH gelişen hastaların kontrol grubuyla karşılaştırılarak böbrek üzerine kronik etkilerini ortaya koymayı amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Sağlık Bilimleri Üniversitesi Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi Covid-19 pandemi servislerinde 11.03.2020 - 01.10.2020 tarihleri arasında Covid-19 enfeksiyonu tanısıyla takip ve tedavi edilen 3472 hasta tarandı. KDİGO kriterlerine göre ABH gelişen ve 3. ay ve sonraki dönemde kreatinin sonuçlarına ulaşılarak 95 hasta çalışmaya dahil edildi. Yatışı sırasında ABH gelişmeyen hastalar içinden 3. ay ve sonrasında kontrol kreatinin değeri bulunan 370 hasta da kontrol grubu olarak çalışmaya dahil edildi. Delta kreatinin düzeyi hastaların üçüncü ay ve sonrasındaki kreatinin düzeylerinden yatış anındaki minumum kreatinin düzeyi çıkartılarak aradaki fark olarak hesaplandı. 
Bulgular: Çalışmamıza dahil edilen toplam 465 hastanın %53,5 kadındı ve ortalama yaşları 56,5±14,5 yıldı. Hastaların ortanca takip süreleri 142 (IQR 110-190) gün idi. Hastaların hastaneye başvuru kreatinin seviyeleri 0,73 mg/dL (IQR 0,60-0,89) idi. Akut böbrek hasarı gelişen 95 hasta ile gelişmeyen 370 hasta karşılaştırıldığında akut böbrek hasarı gelişenlerin yaşları daha büyüktü, başvuru üre, kreatinin ve prokalsitonin düzeyleri yüksek iken; lenfosit, nötrofil, CRP, fibrinojen, sodyum, potasyum, kalsiyum, ALT, AST düzeyleri daha düşük saptandı. ABH gelişen hastaların yatış minimum, maksimum kreatinin, 3. ay ve sonrası kreatinin ve delta kreatinin değerlerinin kontrol grubundan daha yüksek olduğu görüldü. ABH gelişen hastaların takiplerinin üçüncü ayından sonraki böbrek fonksiyonlarında bir miktar düzelme olsa bile başvuru kreatininlerine göre böbrek fonksiyonlarının azaldığı ve bu azalmanın kontrol grubundan daha yüksek düzeyde olduğunu saptandı. ABH gelişmeyen hastalar da ise ilk kreatinin düzeyleri, minimum kreatinin düzeylerinden yüksek iken maksimum kreatinin düzeyleri, 3.ay ve sonraki kreatinin düzeylerinden düşüktü. Tüm hastalarda delta kreatinin değerinin yaş, maksimum kreatinin, üre, ferritin, prokalsitonin, 3.ay ve sonraki kreatinin değerleriyle pozitif korele iken; lenfosit, sodyum ve kalsiyum seviyeleri ile negatif korele olduğu görüldü. Çalışmaya dahil edilen tüm hastalar değerlendirildiğinde delta kreatinin düzeyini belirleyen faktörlerin çok değişkenli analizi yapıldığında yatış esnasında akut böbrek hasarı gelişmesi bağımsız bir risk faktörü olarak saptandı.
Tartışma ve Sonuç: Taburculuk sonrası ortanca 150 gün takip edilen ABH hastalarının takipleri sonunda tam iyileşmenin olmadığı, bu sebeple ABH hastalarının daha yakından takip edilmesi gerektiği görülmüştür. Yatışı sırasında akut böbrek hasarı gelişmeyen Covid-19 hastalarının da benzer şekilde böbrek fonksiyonları üzerine olumsuz uzun dönem negatif etkisi olabileceği açısından dikkatli olunmalıdır.
Anahtar Kelimeler: Covid-19, Akut Böbrek Hasarı, Kronik Böbrek Hasarı

Abstract:
Aim: Although Covid-19 disease is seen as a disease that primarily affects the lungs and goes with lung involvement, it has been observed that kidney involvement is quite common over time. Although acute kidney injury, which is developed during Covid- 19 disease , is known to increase mortality, the effects on the early and long-term renal functions of patients who develop acute kidney injury are not yet clearly known. In our study, we aimed to reveal the chronic effects of Covid-19 infection on the kidney  by comparing  the patients who developed acute kidney injury during hospitalization with the diagnosis of Covid-19 infection to the control group.
Materials and Methods: 3472 patients who were followed up and treated with the diagnosis of Covid-19 infection between 11.03.2020 - 01.10.2020 in Health Sciences University Haseki Education and Research Hospital  Covid-19 pandemic services were scanned. 95 patients who developed AKI according to KDIGO criteria and whose creatinine results were reached in the 3rd month and later, were included in the study. Among the patients who did not develop AKI during hospitalization, 370 patients with a control creatinine value at the 3rd month and later were included in the study as the control group. Delta creatinine level was calculated as the difference by subtracting the minimum creatinine level at the time of hospitalization from the creatinine levels of the patients at the 3rd month and later.
Results: Of the 465 patients included in our study, 53.5% were women and their mean age was 56.5±14.5 years. The median follow-up period of the patients was 142 (IQR 110-190) days. The creatinine levels of the patients at admission to hospital were 0.73 mg/dL (IQR 0.60-0.89). When 95 patients who developed acute kidney injury and 370 patients who did not develop acute kidney injury, the ages of those who developed acute kidney injury were older, while their urea, creatinine and procalcitonin levels were high, lymphocyte, neutrophil, CRP, fibrinogen, sodium, potassium, calcium, ALT, AST levels were found to be lower. Even though there was some improvement in kidney functions after the third month of follow-up of patients who developed AKI, it was determined that kidney functions decreased compared to creatinine at admission and this decrease was higher than that of the control group. In patients who did not develop AKI, the initial creatinine levels were higher than the minimum creatinine levels, while the maximum creatinine levels were lower than creatinine values in the 3rd month and later. In all patients, while delta creatinine value was positively correlated with age, maximum creatinine, urea, ferritin, procalcitonin, and creatinine values in the 3rd month and later; It was observed that there was a negative correlation with lymphocyte, sodium and calcium levels. When all patients included in the study were evaluated and multivariate analysis of the factors determining delta creatinine level was performed, the development of acute kidney injury during hospitalization was found to be an independent risk factor.
Conclusion: AKI patients, who are followed up for a median of 150 days after discharge, do not fully recover at the end of their follow-up, therefore, AKI patients should be followed more closely. Attention should be paid to the fact that Covid-19 patients who do not develop acute kidney damage during their hospitalization may also have negative long-term negative effects on kidney functions.

Key Words: Covid-19,  Acute Kidney Injury, Chronic Kidney  Injury