Haşmonayim (Haşmonaylar) Hanedanlığı
Hasmonean Dynasty
Yazar: OKAN AÇIL
Danışman: PROF. DR. RECEP ÖZMAN
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Eskiçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Tarih = History

Özet:
Bu çalışmada, MÖ II. yüzyılın ortalarından MÖ I. yüzyılın ortalarına kadar
modern İsrail ve Filistin Devletlerinin topraklarının tamamı ile Ürdün ve Lübnan
Devletlerinin topraklarının bir kısmı üzerinde faaliyetlerde bulunmuş Yahudi bir aile olan
Haşmonayim Hanedanlığı'nın siyasi tarihi ele alınmıştır. Literatürde Makkabi İsyanı
olarak anılan hareketle tarih sahnesine çıkan aile, zaman içerisinde edindiği kazanımlarla
önce bir hanedanlığa ardından özerk bir yapıya ve nihayetinde siyasi anlamda bağımsız
bir devlete dönüşmüştür. Başlangıç itibariyle Seleukos Devleti'ne bağımlı bir grup olan
ailenin, Seleukos Devleti'ne karşı olan mücadelesi ve sahip oldukları devletin
bağımsızlığı meselesi öncelikli olarak incelenmiştir. Mücadele süresince ailenin çeşitli
şekillerde ilişkiler kurduğu dönemin diğer büyük devletleri olan Roma, Ptolemaios ve
Parth devletleriyle olan münasebetleri de anlatılmıştır. Hanedanlığın siyasi tarihi ile ilgili
diğer önemli meseleler, milli şuurlarında siyasi bağımsızlık düşüncesi olmayan ve
yüzyıllar boyunca başka devletlerin himayesi altında yaşayan Yahudilerin bu dönemde
hangi güdüyle mücadele ettiği, hanedanlığın nasıl başarılı olduğu, mücadele döneminde
hangi iç ve dış etkenlerin tesirli olduğu ve Yahudi tarihindeki nadir bağımsız devletlerden
birini kurmayı başaran ailenin kısa sürede hangi sebeplerle başarısızlığa uğrayarak
egemenliklerini kaybetmiş olduğudur. Zikredilen meseleler, dönem hakkında bilgi sunan
kaynaklar çerçevesinde izah edilmeye çalışılmıştır. Bu kapsamda ailenin başarısının
sadece kendi mücadeleleriyle ilgili olmadığı görülmüştür. Zira Seleukos Devleti bu
dönemde iç politikada birden fazla noktada gerçekleşen ayrılıkçı hareketlerle ve ardı
ardına gelen taht mücadeleleriyle uğraşmaktadır. Dış politikada ise başta Roma olmak
üzere, Parth ve Ptolemaios Devletlerinin tazyiki altındadır. Seleukos Devleti'nin bu
meşguliyetlerinden istifade eden Haşmonayim Ailesi, bölgede rahat bir hareket ortamı
bulmuştur. Ayrıca aile, Yahudi dinini pagan saldırılarına karşı korumak sloganıyla
hareket etmekte ve bu durum Yahudi ahali arasında destek görmelerine sebep olmaktadır.
Ancak belirtmek gerekir ki aile, Makkabi İsyanı'nın başlangıcı itibariyle bağımsız bir
devlete sahip olma arzusunda değildir. Hareketin bu noktaya evrilmesi, ailenin bahse
konu durum içerisinde bazı başarılar elde edebildiklerini fark etmesi sayesinde
gerçekleşmiştir. Hanedanlığın siyasi bağımsızlığı üzerine bazı farklı görüşler olmakla
beraber, bahse konu bağımsızlığın I. Ioannes Hyrkanos döneminde gerçekleştiği
gerekçeleriyle beraber ortaya konulmuştur. Haşmonayim Hanedanlığı, özellikle siyasi
bağımsızlığını sağladıktan sonra başlangıç çizgisinden epey sapmıştır. Helen adetlerinin
etkisinde kalmaya başlayan hanedanlık idarecileri, Yahudi dinini ihlal eden bazı
uygulamaları neticesinde halk desteğini kaybetmiştir. Öyle ki kısa sürede idarecilere karşı
büyük halk ayaklanmaları gerçekleşmiştir. Haşmonayim Hanedanlığı mensupları
arasında başlayan taht mücadeleleri de bölge hakimiyetinin kaybedilmesinde oldukça
etkili olmuştur. Nihayetinde bir süre önce Doğu'ya yönelmiş olan Roma Devleti'nin
bölgeyi hakimiyeti altına almasıyla hanedanlık siyasi bağımsızlığını kaybetmiş ve Roma
destekli başka bir yerel hanedanlığın ortaya çıkmasıyla da bölgedeki tesirini yitirmiştir.
Haşmonayim Hanedanlığı, Yahudilerin tarihte sahip olduğu nadir devletlerden birini
kurmuş olması bakımından Yahudi tarihi bakımından oldukça önemlidir. Bu dönemde
Yahudi idari, sosyal ve askeri hayatına hanedanlık eliyle sokulan yenilikler sonraki
dönem Yahudi hayatı üzerinde büyük etkiler yaratmıştır. Bu yönüyle ailenin tarihini,
Yahudi tarihi bakımından bir reform dönemi olarak nitelemekteyiz. Dünya tarihi
açısından ise, ailenin Helenistik dönemin büyük devletleri olan Seleukos, Ptolemaios,
Roma ve Parth devletleriyle olan münasebetleri dönemle ilgili bazı boşlukları
doldurmakta ve dolayısıyla anlaşılmasını kolaylaştırmaktadır. Öte taraftan Haşmonayim
Hanedanlığı tarihi örneğinde, Seleukos Devleti gibi emperyal bir devletin nasıl giderek
zayıfladığı ve nihayetinde parçalandığı ile küçük bir devletin emperyal bir güce karşı nasıl
bağımsızlığını kazanabildiği de görülebilmektedir.

Abstract:
In this study, the political history of the Hasmonean Dynasty, which is a Jewish
family that lived on all of the modern Israel and Palestinian States, as well as some parts
of the Jordanian and Lebanese States, from the middle of the 2nd century BC to the middle
of the 1st century BC. The family, which appeared on the stage of history with the
movement known as the Maccabee Revolt in the literature, first turned into a dynasty,
then had an autonomous structure and finally a politically independent state. The struggle
of the family, which is a dependent group on the Seleucid State at the beginning, against
the Seleucid State and the matter of the independence of the state that they have, are
primarily examined. During the struggle, the relations of the family with the other great
states of the period, like Rome, Ptolemy and Parth, were also explained. Other important
questions related to the political history of the dynasty are the motives of the Jews who
did not have the idea of political independence in their national consciousness and lived
under the protection of other states for centuries, how the dynasty was successful, what
internal and external factors were effective during the struggle, and the rare independent
independence in Jewish history. And what reason is that the family, which succeeded in
establishing one of the states, lost their sovereignty by experiencing failure in a short time.
The mentioned problems have been tried to be explained within the scope of the sources
that provide information about the period. In this context, it has been seen that the success
of the family is not only related to their own struggles. Because the Seleucid State was
dealing with other separatist movements that took place at more than one point in
domestic politics and successive struggles for the throne in this period. In foreign policy,
it is under pressure from the Parthian and Ptolemaic States, especially Rome. Benefiting
from these preoccupations of the Seleucid State, the Hasmonean Family found a
comfortable environment in the region. In addition, the family acts with the slogan of
protecting the Jewish religion against pagan attacks, and this situation causes them to
receive support among the Jewish people. However, it should be noted that the family did
not desire to have an independent state as of the beginning of the Maccabee Revolt. The
evolution of the movement to this point was realized thanks to the fact that the family
realized that they could achieve some success in the situation in question, and therefore
they saw what they could do. This is because they realize what they can do. And that
happened because they could. Although there are some different opinions on the political
independence of the dynasty, it has been put forward with the justifications that the said
independence took place during the reign of John Hyrcanus. The Hasmonean Dynasty
deviated considerably from its starting line, especially after achieving its political
independence. Dynasty rulers, who began to be influenced by Hellenistic customs, lost
popular support as a result of some practices that violated the Jewish religion. So much
so that in a short time there were great popular uprisings against the rulers. The struggle
for the throne, which started among the members of the Hasmonean Dynasty, was also
very effective in the loss of regional dominance. Eventually, the dynasty lost its political
independence with the domination of the region by the Roman State, which had oriented
towards the East for a while, and lost its influence in the region with the emergence of
another Roman-supported local dynasty. The Hasmonean Dynasty is very important in
Jewish history in that it established one of the rare states that the Jews had in history. In
this period, the innovations introduced into Jewish administrative, social and military life
by the dynasty had great effects on Jewish life in the next period. In this respect, we
characterize the history of the family as a period of reform in terms of Jewish history. In
terms of world history, the family's relations with the great states of the Hellenistic period,
Seleukos, Ptolemaios, Rome and Parthian states, fill some gaps related to the period and
thus make it easier to understand. On the other hand, in the historical example of the
Hasmonean Dynasty, it can be seen how an imperial state such as the Seleucid State
gradually weakened and eventually disintegrated, and how a small state could gain its
independence against an imperial power.