Tehlike altındaki endemik Tripleurospermum conoclinium ve T. hygrophilum (Asteraceae) türlerinin mikroçoğaltımı ve korunması
Micropropagation and conservation of threatened endemicTripleurospermum conoclinium and T. hygrophilum (asteraceae) species
Yazar: TUĞBA ERGİN
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN İNCEER
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Botanik = Botany

Özet:
Bu tez çalışmasında, nesli tehlike altında olan endemik Tripleurospermum conoclinium (Boiss. & Bal.) Hayek ve Tripleurospermum hygrophilum (Bornm.) Bornm. türlerinin mikroçoğaltım ile ex situ koruması yapılmıştır. Mikroçoğaltımı yapılan bitkilerin stabilite testleri akım sitometri, kromozom sayımı, ve stoma analizi ile yapılmıştır. Tripleurospermum conoclinium ve T. hygrophilum'un mikroçoğaltımında in vitro ortamda çimlendirilen akenlerden elde edilen fideler eksplant kaynağı olarak kullanılmıştır. Sürgün çoğaltımında, 6-benzylaminopurine (6-BA, 0,25, 0,5 ve 1 mg L−1), kinetin (KIN, 0,25, 0,5 ve 1 mg L−1), 6-(y,ydimethylallylamino)-purine (2iP, 0,25, 0,5 ve 1 mg L−1)'nin indol-3-bütirik asit (IBA, 0,1 mg L−1) ve naftalin asetik asit (NAA, 0,1 mg L−1) ile kombinasyonunu içeren MS kullanılmıştır. Tripleurospermum conoclinium için eksplant başına en yüksek sürgün sayısı 0,25 mg L−1 6-BA + 0,1 mg L−1 NAA içeren MS ortamındaki bitkilerden elde edilmiştir. Tripleurospermum hygrophilum için en yüksek sürgün sayısı 0,25 mg mg L−1 6-BA + 0,1 mg L−1 IBA içeren MS ortamındaki bitkilerden elde edilmiştir. Köklendirme için indol-3-bütirik asit (IBA; 0,25, 0,5 ve 1 mg L−1) ve naftalen asetik asit (NAA; 0,25, 0,5 ve 1 mg L−1) içeren MS ortamı kullanılmıştır. Tripleurospermum conoclinium için eksplant başına en yüksek kök sayısı 1 mg L−1 NAA içeren MS ortamındaki bitkilerden elde edilmiştir. Tripleurospermum hygrophilum için en yüksek kök sayısı 0,25 mg NAA içeren MS ortamındaki bitkilerden elde edilmiştir. Mikroçoğaltımı yapılan bitkilerin nuklear DNA'sı, bu bitkilerin doğal popülasyonlarındaki nuklear DNA miktarları ile kıyaslandığında herhangi bir değişiklik görülmemiştir. In vitro ortamda çoğaltılan T. conoclinium ve T. hyhrophilum'un kromozom sayısının 2n = 2x = 18 olduğu tespit edilmiştir. Kromozom sayısının doğal ortamdaki bitkilerdeki kromozom sayısı ile benzer olduğu bulunmuştur. Aklimatizasyonu yapılan bitkilerin stoma uzunluğunun doğal ortamda büyüyen bitkilerin stoma uzunluğu ile aynı olduğu gözlenmiştir. Ex vitro koşullara aktarılan T. conoclinium'un hayatta kalma oranı %95, T. hygrophilum'un hayatta kalma oranı %98 olarak belirlenmiştir. Dış ortama aktarılan bitkiler ikinci yılında çiçeklenip aken oluşturmuştur. Elde edilen bu veriler koruma biyolojisine katkı sağlamıştır.

Abstract:
In this thesis, ex situ conservation of the threatened endemic species Tripleurospermum conoclinium (Boiss. & Bal.) Hayek and Tripleurospermum hygrophilum (Bornm.) Bornm. was carried out by micropropagation. The stability tests of the micropropagated plants were performed by flow cytometry (FCM), chromosome counting and stomatal analysis. In micropropagation of T. conoclinium and T. hygrophilum, seedlings obtained from achenes germinated in vitro were used as explant source. MS suplemented with the combination of 6-benzylaminopurine (6-BA, 0,25, 0,5 and 1 mg L−1), kinetin (KIN, 0,25, 0,5 and 1 mg L−1), 6- y,dimethylallylamino)-purine (2iP, 0,25, 0,5 and 1 mg L−1) with indole-3-butyric acid (IBA, 0,1 mg L−1) and naphthaleneacetic acid (NAA, 0,1 mg L−1) were used at shoot multipication. The highest number of shoots per explant for T. conoclinium was obtained from plants in MS medium suplemented with 0,25 mg L−1 6-BA + 0,1 mg L−1 NAA. For T. hygrophilum, the highest shoot number was obtained from plants in MS medium suplemented with 0,25 mg L−1 6-BA + 0,1 mg L−1 IBA. MS medium suplemented with indole-3-butyric acid (IBA; 0,25, 0,5, and 1 mg L−1) and naphthalene acetic acid (NAA; 0,25, 0,5 and 1 mg L−1) was used for rooting. The highest number of roots per explant for T. conoclinium was obtained from plants in MS medium suplemented with 1 mg L−1 NAA. For T. hygrophilum, the highest root number was obtained from plants in MS medium suplemented with 0,25 mg L−1 NAA. Nuclear DNA of micropropagated plants did not change when compared to the nuclear DNA amounts in natural populations of these plants. It was determined that the chromosome number of T. conoclinium and T. hygrophilum reproduced in vitro was 2n = 2x = 18. The chromosome number was found to be similar to the number of chromosomes in plants in the natural environment. It was observed that the stomatal length of the acclimatized plants was the same as the stomatal length of the plants growing in the natural environment. The survival rate of T. conoclinium transferred to ex vitro conditions was 95%, and the survival rate of T. hygrophilum was determined 98%. Plants transferred to the ex vitro flowered and formed achene in the second year. These data have contributed to conservation biology.