Tokat ili merkez ilçede domates yetiştiren işletmelerde karşılaşılan riskler ve optimum işletme organizasyonunun riskli koşullarda tespiti
The risks of tomatoes farms and farm planning under risk in central district of Tokat province
Yazar: ORHAN GÜNDÜZ
Danışman: PROF. DR. KEMAL ESENGÜN
Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalısmada Tokat ili Merkez ilçede domates yetistiriciligi yapan tarımisletmelerinin risk tutumlarının belirlenmesi, risk faktörünün dikkate alınarak isletmeplanlarının yapılması ve riskin ölçülmesi amaçlanmıstır. Çalısmanın verileri Neyman yöntemiile belirlenen 77 adet üreticiden anket yoluyla saglanmıstır.ncelenen isletmelerin riske karsı tutumları referans kumarı ve tercih egrisi yardımı ilebelirlenmistir ve neticede isletmelerin 25 tanesi riski seven, 52 tanesi de riski sevmeyengrubunda yer almıslardır.ncelenen isletmelerin sahip oldukları sermaye yapısı ve yıllık faaliyet sonuçlarıbakımından aralarında belirgin farklılıkların olmadıgı tespit edilmistir.Riski seven isletmelerin sahip oldugu isletme arazisi büyüklügü 40,10 dekar iken, riskisevmeyen isletmelerin arazi büyüklügü 34,32 dekardır. sletme arazilerinin yaklasık %70'itarla arazisi karakterindedir. Domates yetistirilen alanlar toplam isletme arazisinin yaklasık%5'ini olusturmaktadır.sletme arazisi dekarına en yüksek brüt kar, her iki davranıs grubunda da domates'eaittir. Brüt hâsılayı olusturan unsurlar içerisinde de en yüksek pay domatese aittir. sletmemasrafları içerisinde en yüksek pay ise isçilik ücretlerine aittir. Her iki davranıs grubunda yeralan isletmelerde de yaklasık 6.000 YTL tarımsal gelir elde edilmekte olup, kisi basına düsentoplam aile geliri risk seven isletmelerde 1.280 YTL, risk sevmeyen isletmelerde 1.600YTL'dir.nceleme alanında riskli kosullarda isletme planları MOTAD yöntemiyle yapılmıstır.Optimum üretim planlarının uygulanması neticesinde mevcut üretim deseni ile saglanangelirden yaklasık %40 daha fazla gelir elde edilecegi belirlenmistir.ncelenen isletmelerin riske neden olan faktörler ve risk stratejileri karsısındakitutumları çok boyutlu ölçekleme yöntemi ile analiz edilmistir. Üreticiler açısından en önemlirisk kaynagı, ülke ekonomisindeki ve hükümet politikalarındaki degisimler, en önemli stratejiise hastalık ve zararlılar ile mücadeledir.nceleme alanında yetistirilen bazı önemli ürünlerde riskin ölçülebilmesi amacıyladegisim katsayısı ve tesadüfî degisim katsayısından yararlanılmıstır Buna göre, ürünfiyatlarındaki degisimin, verimden daha fazla oldugu belirlenmistir. Üreticilerin ürünçesitlemesi ve örgütlenme yoluna giderek risklerden sakınabilecekleri ortaya konulmustur.Anahtar Kelimeler : Risk, Domates Üretimi, Tercih Ölçegi, Referans Kumarı, MOTAD,Degisim Ölçüleri.

Abstract:
The aim of this study is to determine risk behaviour of farms producing in centraldistricts of Tokat province, make farm planning with taking into consideration risk behaviour,and measure risk. Data were obtained from 77 farms that were determined using NeymanMethod via questionnaire.Behaviour of investigated farms to risk was determined by means of reference gameand preference curve, and it was determined that 25 farms were risk taker and 52 were riskaverse.It was determined that there were no statistically significant differences betweencapital structure of the farms and their annual activity results.Average farm land size is 40 da for farms that are risk lovers and 34 da for those thatare risk averse. Nearly 70% of the land has field land characteristics. Tomatoes areasconstitute 5% of the total farm land.Tomatoes have the highest gross profit per land in both behaviour groups. Tomatoesalso have the highest proportion within gross income. Labour cost constitutes the highest ratiowithin farm costs. Farms in both behaviour groups have about YTL 6000 agricultural income.Total family incomes per capita are YTL 1280 for risk takers and YTL 1600 for not riskaverse.In research area, farm plans in risky conditions were made by MOTAD method. It wasdetermined that 40% increase in income could be achieved via implementation of optimalproduction plans, compared to that in current production pattern.Factors leaded to risk in investigated farms and their behaviour to risk strategies wasanalysed using multi dimensional sampling method. The most important risk sources forproducers were changes in country economy and government policies; and the most importantstrategy was disease and pest management.Coefficient of Variation and Coefficient of Random Variation were used to measurerisk in some crops grown in research area. It was determined that the changes in crop priceswere more than changes in yield. Farmers can be prevented from risk via crop diversity andbeing organised under producer union.Key words: Risk, tomatoes production, preference scale, reference game, MOTAD, VariationMeasurements.