Obsesif Kompulsif Bozukluk tanısı almış kişilerde belirti düzeyi ile anksiyete duyarlılığı, sıkıntıya dayanma ve bilişsel ve davranışsal kaçınma ilişkisinde duygu düzenleme güçlüklerinin aracı rolü
The mediator role of emotion regulation difficulties in the relationship between symptom severity and anxiety sensitivity, distress tolerance and cognitive and behavioral avoidance in persons diagnosed with OCD
Yazar: ÖZKAN SARISAKAL
Danışman: PROF. DR. ÖZDEN YALÇINKAYA ALKAR
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Bilişsel kaçınma = Cognitive avoidance ; Duyarlılık = Sensitivity ; Duygu düzenleme güçlüğü = Emotion dysregulation ; Duygusal kaçınma = Emotional avoidance ; Kaygı = Anxiety ; Kaygı düzeyi = Anxiety level ; Obsessif kompülsif bozukluk = Obsessive compulsive disorder ; Sıkıntıyı tolere etme = Distress tolerance

Özet:
Obsesif kompulsif bozukluk (OKB) görece erken yaşta ortaya çıkabilmekte ve
kronik doğası sebebiyle bu tanıyı alan kişilerin işlevselliklerinde önemli bozulmalara
sebebiyet verebilmektedir. Bozukluğun doğasının anlaşılması ve bozuklukla ilişkili
psikolojik değişkenlerin incelenmesi, risk etmenlerinin belirlenmesi, başta psikoterapi
uygulamaları olmak üzere müdahale ve önleme çalışmalarının geliştirilmesi konularında
önem taşımaktadır. Bu bağlamda bu çalışmada OKB tanısı almış kişilerde OKB belirti
düzeyi ile anksiyete duyarlılığı, sıkıntıya dayanma, bilişsel ve davranışsal kaçınma
arasındaki ilişkide duygu düzenleme aracı rolünün incelenmesi amaçlanmıştır. Daha
önceden veya ilk defa psikiyatri polikliniğine başvurarak OKB tanısı almış 90 kişiye
ulaşılmış ve bu kişilere Sıkıntıya Dayanma Ölçeği (SDÖ), Anksiyete Duyarlılığı Ölçeği
(ADÖ), Bilişsel Davranışsal Kaçınma Ölçeği (BDKÖ), Yale-Brown Obsesif Kompulsif
Derecelendirme Ölçeği (YB-OKDÖ), Beck Depresyon Envanteri (BDE), Duygu
Düzenleme Güçlüğü Ölçeği (DDGÖ) ölçekleri uygulanmıştır. Elde edilen veriler
araştırmanın hipotezleri ışığında hiyerarşik regresyon ve aracılık analizi ile incelenmiştir.
Yapılan analizlerde OKB belirti düzeyi ile anksiyete duyarlılığı ve bilişsel ve davranışsal
kaçınma arasında pozitif yönlü ilişkiler; sıkıntıya dayanma arasında ise negatif yönlü ilişki
bulunmuştur. Ayrıca OKB belirti düzeyini anksiyete duyarlılığının, sıkıntıya dayanmanın,
bilişsel ve davranışsal kaçınmanın yordadığı, ancak bu değişkenler kontrol edildiğinde
duygu düzenleme güçlüklerinin OKB belirti düzeyini yordamadığı bulunmuştur. Bu
bulguların ışığında gerçekleştirilen aracılık analizleri sonrasında anksiyete duyarlılığı ve
bilişsel davranışsal kaçınma ile OKB belirti düzeyi arasındaki ilişkide duygu düzenleme
güçlüklerinin aracı rolü olduğu, sıkıntıya dayanma ile OKB belirti düzeyi arasındaki
ilişkide ise duygu düzenleme güçlüklerinin aracı rolü olmadığı bulunmuştur. Bu veriler
OKB'nin kavramsallaştırılmasında, bozukluğun ortaya çıkışı ve sürdürülmesinde ve
tedavisinde duygu düzenleme güçlüklerinin önemli bir rolü olduğunu göstermektedir. Bu
yüzden OKB'nin değerlendirilmesinde ve tedavisinde duygu odaklı girişimlerin
yaygınlaşmasının değerli katkılar sunabileceği tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Anksiyete duyarlılığı, kaçınma, duygu düzenleme güçlüğü, sıkıntıya dayanma, OKB

Abstract:
Obsessive compulsive disorder (OCD) can occur at a relatively early age, and due to its chronic nature, it can  cause significant impairments in the functionality of people with this  diagnosis.It  is  important  to  understand  the  nature  of  the  disorder  and  to  examine  the psychological variables associated with the disorder, to identify risk factors, and to develop intervention  and  prevention  studies,  especially  psychotherapy  applications. This  study  is aimed to examine the role of emotion regulation mediator in the relationship between OCD symptoms  severity,  anxiety  sensitivity,  distress  tolerance,  and  cognitive  and  behavioral avoidancein  people  diagnosed  with  OCD.  The  study  was  conducted  with  90  participants who applied to the psychiatry outpatient clinic because of either OCD symptoms or former diagnosis.  Anxiety  Sensitivity Scale,  DistressTolarence  Scale,  Cognitive  Behavioral Avoidance Scale,Yale-Brown  Obsessive  Compulsive,  Scale  Beck  Depression  Inventory, Difficulties in Emotion Regulation Scale has been applied to the participants. The collecteddatawas investigated with hiearchical regression  and mediation analysis. As a result,it is found  that  there  was  a  positive  correlation  between  OCD  symptoms  severity  and  anxiety sensitivity,  cognitive  and  behavioral  avoidance;  and  negative  correlation  were  found between  distress  tolarence. In  addition,  it  was  found  that  anxiety  sensitivity,  resilience  to distress,  cognitive  and  behavioral  avoidance  predicted  OCD  symptom  severity,  but  when these  variables  were  controlled,  emotion  regulation  difficulties  did  not  predict  OCD symptom  severity. When  the  mediation  analysis  was  carried  out  over  findings,  It  was found that emotion regulation difficulties had a mediating role in the relationship between anxiety  sensitivity,  cognitive  behavioral  avoidance  and  OCD  symptoms  severity,  and emotion regulation difficulties have no mediation role on the relationship between distress tolerance  and  OCD  symptoms  severity.  These  findings  show  that  difficulties  in  emotion regulation  play  an  important  role  in  the  conceptualization  of  OCD,  in  the  onset  and maintenance  of  the  disease,  and  in  its  treatment.  Therefore,it  has  been  evaluated  that  the widespread  use  of  emotion-focused  interventions  in  the  evaluation  and  treatment  of  OCD can provide valuable contributions.