Yabancı ile bir arada yaşama ve ötekileştirme: Mardin halkının bakışından Suriyeli sığınmacılar
Living with strangers and othering: Surian refugees from the perspective of the Mardin people
Yazar: FATİMA DOĞAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERDAR ÜNAL
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Göçler = Migrations ; Göçmenler = Emigrants ; Mardin = Mardin ; Sosyal dışlanma = Social exclusion ; Suriyeliler = Syrians ; Ötekileşme = Otherisation ; Ötekilik = Otherness

Özet:
2011 yılında başlayan Suriye'de meydana gelen iç karışıklar sonucu Suriye halkının çok önemli bir kısmı komşu ülkelere iltica etmek zorunda kalmıştır. Suriyeli mültecilerin en çok iltica ettikleri ülke olan Türkiye'deki kayıtlı Suriyeli sayısı Ağustos 2019 tarihi itibarıyla toplam 3 milyon 643 bin 870 kişidir. Dolayısıyla, Türkiye'de neredeyse nüfusun %5'lik bir kısmına tekabül edecek sayıda Suriyeli mülteci bulunmaktadır. Türkiye'deki Suriyelilerin belli bir kısmı çeşitli illerde devlet tarafından kurulan sığınmacı kamplarında yaşamlarını sürdürmeye çalışırlarken önemli bir kısmı da kamp dışında yerleşik halk ile iç içe yaşamaktadır. Başlangıçta misafir olarak kabul edilen ve tanımlanan Suriyeli sığınmacıların aradan geçen sekiz yıllık süre sonrasında yavaş yavaş Türkiye'de yerleşik hale gelmeye başlaması hiç şüphesiz yerli ile yabancı arasındaki başlangıçtaki ilişkilerin de değişmesine neden olmaktadır. Zira, misafirlikten yerleşikliğe geçiş aynı zamanda yabancının yerli toplum tarafından zaman zaman birçok konuda günah keçisi olarak ilan edilmesini ve dolayısıyla ayrımcı ve dışlayıcı söylem ve davranışlarla karşılaşmalarını daha olası hale getirmektedir. Bu anlamda, Türkiye'ye gelen sığınmacıların etkileşimleri sonucunda yerel halkın tutumlarında oluşabilecek dışlama veya ayrımcılık temelindeki pratikler yaygınlaşabilmektedir. Dolayısıyla, Türkiye'de siyasal, ekonomik, sosyal ve kültürel anlamda derinlemesine etkiler yaratan bu kitlesel göçün ve misafirlikten yerleşikliğe doğru evrilen sürecin yerleşik halkta nasıl etkiler yarattığı ve yerel halkın perspektifinden Suriyeli sığınmacıların başlangıçtan farklı olarak artık nasıl karşılandığının incelenmesi önemlidir.
Bu çerçevede, araştırmanın konusunu Suriyeli sığınmacılar özelindeki göçler sonucunda gerçekleşen toplumsal etkileşimlerin özellikle algısal boyutta yarattığı gerilimler, bunların yerel halkın gündelik toplumsal pratiklerine nasıl yansıdığı ve dış göçle gelen dezavantajlı nüfusa yönelik olası olumlu veya olumsuz algıların biçimlenmesinde rol oynayan faktörler veya dinamikler oluşturmaktadır. Başka bir ifadeyle, uzunca bir zamandır yoğun bir Suriyeli sığınmacı akınıyla karşılaşan Türkiye'de sığınmacılara yönelik inşa edilen tutumların somut söylemlere ve eylemlere yansıma biçiminin sosyolojik olarak değerlendirilmesi araştırmanın/tezin merkezi noktasını oluşturmaktadır. Bu bağlamda, araştırmada, Türkiye'ye yönelen bu göç hareketleri sonucunda sığınmacılarla ilgili yansıyan negatif yöndeki çok sayıdaki gündelik etkileşimin, haberin veya deneyimin yerel halkta "karşıt konum kimliklerinin oluşması"na ve dolayısıyla bir "karşı grup yabancılaştırması"na yol açıp açmadığı veya bu süreçte nasıl bir etkiye sahip olduğunun irdelenmesi amaçlanmaktadır. 
Bu kapsamda, Suriyeli sığınmacılarla yerel halkın gündelik karşılaşmalarının ve etkileşimlerinin yüksek olduğu sınır bölgesi yerleşim yerlerinden biri olan Mardin ili araştırmanın evreni olarak seçilmiştir. Mardin'deki Suriyeli sığınmacı nüfusu Mardin ilinin toplam nüfusunun %10,55'ini oluşturmaktadır. Suriyeli sığınmacıların toplam nüfusa oranı bakımından Mardin Türkiye'de yedinci en çok Suriyeli barındıran il durumundadır. Çalışmada nitel metodolojiye uygun olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla derinlemesine görüşmeler yapılmış ve katılımlı gözlem tekniği ile ampirik veriler elde edilmiştir. Teorik örnekleme ve maksimum çeşitlilik örnekleme tekniklerinin kullanıldığı bu çalışmada demografik çeşitlilik göz önünde bulundurulmakla beraber yeteri veri elde edilene kadar görüşmeler devam ettirilmiş ve toplamda 36 katılımcıyla alan araştırması tamamlanmıştır. Dolayısıyla, araştırma, genel olarak yerel halk arasında Suriyeli sığınmacılar özelinde yabancı göçmelere yönelik algıların hangi yönde olduğu ve sığınmacılara yönelik inşa edilen tutumların somut söylemlere ve eylemlere yansıma biçiminin nitel verilere dayalı olarak sosyolojik eksende sınır bölgesi olan Mardin ili örneği üzerinden değerlendirilmesini kapsamaktadır. Nitekim, bu araştırma ile yerlinin bakış açısından yabancı ile yerli arasındaki ilişkilerin detaylı olarak ortaya konulması ve henüz ne zamana kadar Türkiye'de kalacakları belli olmayan Suriyeli sığınmacıların uzun vadede Türkiye'de kalmaları ve yerleşik hale gelmeleri durumunda ileride ilişkilerin ne yönde şekilleneceğinin öngörülmesi noktasında katkı sağlaması hedeflenmiştir.

Abstract:
As a result of internal conflicts in Syria that started in 2011, a significant part of the Syrian people had to take refuge in neighboring countries. The number of Syrians in Turkey has registered a total of 3 million 643 thousand 870 people as of August 2019. Thus, Syrian refugees constitute almost 5% of Turkey's population. A number of Syrians in Turkey are still living in refugee camps established by the government in various provinces. A significant portion of them live together with the locals outside the camps.
Syrian refugees were initially accepted by the locals as mostly temporary guests. Syrian refugees in Turkey today started to become more permanent. Undoubtedly, this situation changes the relations between the local people and the foreigners. This is because the transition from hospitality to residence also makes it more likely for the foreigner to occasionally be declared a scapegoat on many issues by the local people and thus to encounter discriminatory discourses and behaviors. In this sense, exclusionary and discriminatory behaviors towards asylum seekers can become widespread. Therefore, it is important to examine how the process evolving from hospitality to permanent or resident has an impact on the local population and how Syrian asylum seekers are now welcomed from the perspective of the local population.
In this context, the subject of the research is the tensions created by the Syrian refugees in the minds of the local people and the factors or dynamics that play a role in shaping the possible positive or negative perceptions of the local people towards the disadvantaged population. In other words, the central point of the research / thesis is the sociological evaluation of the manner in which the attitudes towards asylum seekers are reflected in concrete discourses and actions. In this context, it is aimed to examine whether the large number of negative news stories or experiences about asylum seekers lead to the formation of opposing position identities in the local population and thus a counter-group alienation.
In this context, the city of Mardin, which is one of the settlements in the border region where the daily encounters and interactions between Syrian refugees and local people is high, was chosen as the universe of the study. The Syrian refugee population in Mardin constitutes 10.55% of the total population of Mardin.  Mardin is the case seventh city where most Syrians living in Turkey in terms of its size within the total population. In the study, in-depth interviews were conducted through semi-structured interview form in accordance with qualitative methodology and also empirical data were obtained with participatory observation technique. In this study, where theoretical sampling and maximum diversity sampling techniques were used, demographic diversity was taken into consideration, and interviews were continued until sufficient data were obtained and field research was completed with a total of 36 participants. Therefore, the research includes the sociological evaluation of the perception of the local people towards the Syrian refugees and the manner in which the attitudes towards them are reflected to concrete discourses and actions on the basis of qualitative data. As a matter of fact, this research is important from the point of view of the indigenous people in terms of revealing the relations between foreign and indigenous in detail. In addition, this study will contribute to the prediction of relations in the future if Syrian asylum seekers become permanent in the long term.