Lise coğrafya öğretmenlerinin mekân bilinci ve yurttaşlık bilinci arasındaki ilişki
Relationship between space consciousness and citizenship consciousness of high school geography teachers
Yazar: SENAR DEVRİM SARP
Danışman: PROF. DR. UĞUR TEKİN
İstanbul Aydın Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Coğrafya = Geography ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Branş öğretmenleri = Branch teachers ; Coğrafi bilgi = Geographical knowledge ; Coğrafya eğitimi = Geography education ; Coğrafya öğretimi = Geography teaching ; Lise öğretmenleri = High schools teachers ; Mekan = Space ; Mekansal algı = Spatial perception ; Vatandaşlık = Citizenship ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Mekân bilinci, bireyde mekâna yönelik olarak oluşan algıların bütünü; yurttaşlık bilinci ise bir toplum veya ülkeye dahil olma sonrasında, yönetime katılma, bir parçası olduğu toplumu savunma, onu daha fazla kalkındırmaya özen gösterme yetisi olarak tanımlanabilir. Coğrafi düşünüşün toplumda yaygınlaştırılmasının, milli birlik ve beraberlik duygularını pekiştireceği düşünülmektedir. 
Bu araştırma, lise coğrafya öğretmenlerinin mekân bilinci ve yurttaşlık bilinci düzeyleri ile bu ikisi arasındaki ilişkiyi ve ayrıca bu iki bilinç düzeyinin bazı sosyo-demografik değişkenlere göre istatistiksel açıdan anlamlı farklılık gösterip göstermediğini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Bir mekân bilimi olan Coğrafya disiplininin kuramsal düzeyinin arttırılması, aynı zamanda yurttaşlık bilinci çalışmalarıyla arttırılabilecektir. Bu bakımdan mekân bilinci ve yurttaşlık bilincini inceleyen çalışmaların önemi büyüktür.
Araştırmanın örneklemini İstanbul İli Beşiktaş İlçesi'ne bağlı okullarda görev yapmakta olan 69 lise coğrafya öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmada, veri toplama aracı olarak Sosyo-demografik Bilgi Formu, Mekân Bilincine Yönelik Soru Formu ve Yurttaşlık Bilinci Ölçeği kullanılmıştır. Veri toplama araçları, örneklem grubundaki katılımcılara 2018 yılı Mart-Nisan ayları içinde gerek görev yapmakta oldukları okul müdürlüklerince A4 çıktısı olarak, gerekse internet ortamında doldurulabilen online form olarak ulaştırılmış, bu iki yolla toplanarak önce excel dosyasına dökülmüş, eksik anketler elenerek eksiksiz doldurulmuş anket verilerinin analizinde SPSS 15.0 programı kullanılmıştır. Araştırmaya katılan öğretmenlerin demografik özellikleri frekâns ve yüzde dağılımları ile gösterilmiştir. Mekân bilinci ve yurttaşlık bilinci görüşlerine ait puanların cinsiyet, medenî durum ve görev yapılan okul türüne göre karşılaştırılmasında bağımsız iki örneklem t testinden; yaş, doğum yeri, öğretmenlikteki süre değişkenlerine göre karşılaştırılmasında tek yönlü varyans analizinden (ANOVA) yararlanılmıştır. ANOVA testinde anlamlı farklılık görüldüğünde farkın hangi gruplar arasında olduğunu belirlemek amacıyla LSD post hoc testinden yararlanılmıştır. Coğrafya öğretmenlerinin mekân bilinci ile yurttaşlık bilinci arasındaki ilişki analizinde Pearson korelasyon analizinden yararlanılmıştır. Analizlerde anlamlılık düzeyi 0,05 (p<0,05) olarak belirlenmiştir.
Araştırmada elde edilen bulgulara göre; lise coğrafya öğretmenlerinin genel mekân bilinci düzeyleri 'yüksek', genel yurttaşlık bilinci düzeyleri ise 'çok yüksek'tir. Lise coğrafya öğretmenlerinin mekân bilinci ile yurttaşlık bilinci arasında pozitif yönlü ve anlamlı bir ilişki bulunmuş olup; mekân bilinci yüksek olan lise coğrafya öğretmenlerin yurttaşlık bilinci de yüksek; mekân bilinci düşük olan lise coğrafya öğretmenlerinin yurttaşlık bilinci de düşüktür. 

Anahtar Kelimeler : Lise Coğrafya Öğretmenleri, Mekân Bilinci, Yurttaşlık Bilinci.

Abstract:
The space consciousness can be defined as the whole of the perceptions that occur in the mind of the individual towards the space. Citizenship consciousness can be defined as the ability to participate in governance, to defend society as a part of it, to take care to develop it more, after joining a society or country. It is thought that spreading geographical thinking in the society will strengthen the feelings of national unity and solidarity.
This research was conducted to determine the space consciousness and citizenship consciousness levels of high school geography teachers, the relationship between these two levels of consciousness, as well as whether there is a statistically significant difference between those and some socio-demographic variables. Increasing the theoretical level of the discipline of Geography, which is a space science, can also be enhanced by citizenship-conscious studies. In this respect, the studies that examine space consciousness and citizenship consciousness is of great importance.
The sample of the research is composed of 69 high school geography teachers who are working in the schools within the boundaries of Besiktas District in Istanbul Province. In the research, Socio-demographic Information Form, Questionnaire for Space Consciousness and Citizenship Consciousness Scale were used as data collection tools. The data collection tools were distributed to the participants in the sampling group both as an A4 form through the school administrators and as an online form that can be filled out in the internet environment between the dates of March-April 2018. Forms were collected in these two ways and were enterred into the excel file. The forms with missing data were eliminated, then SPSS 15.0 program was used in the analysis of the questionnaires with complete data. The demographic characteristics of the teachers participating in the survey are shown by frequency and percentage distributions. Two independent t-tests were used to compare the scores of space consciousness and citizenship consciousness according to gender, marital status, and school type; one-way analysis of variance (ANOVA) was used to compare age, place of birth, and the total time spent in the teaching profession. The LSD post hoc test was used to determine which groups differed when significant differences were seen in the ANOVA test. Pearson correlation analysis was used in the analysis of the relationship between space consciousness and citizenship consciousness of geography teachers. The level of significance in the analyzes was determined as 0.05 (p<0.05).
According to the findings obtained in the research; the general space consciousness levels of high school geography teachers are 'high' and their general citizenship consciousness levels are 'very high'. A positive and meaningful relationship was found between space consciousness and citizenship consciousness of high school geography teachers; i.e. high school geography teachers with high space consciousness have high citizenship consciousness, or high school geography teachers with low space consciousness also have low citizenship consciousness.

Keywords : High School Geography Teachers, Space Consciousness, Citizenship