Antraknoza dayanıklılık genlerine bağlı moleküler markırların Türkiye nohut (Cicer arietinum L. ) genotiplerinde test edilmesi
Screening of Turkish chickpea (Cicer arietinum L.) Genotypes for ascochyta blight resistance using molecular markers
Yazar: HASİBE CİNGİLLİ
Danışman: PROF. DR. ABDÜLKADİR AKÇİN
Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü / Mühendislik ve Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2003
Konu: Kimya = Chemistry
Dizin: Antraknoz = Anthracnose ; Biyoteknoloji = Biotechnology ; Nohut = Chickpea

Özet:
Çalışmada, nohutta Ascochyta blight hastalığına karşı direnç ile ilgili moleküler markırların (RAPD, STMS, İSSR) kullanılması ve test edilmesi amaçlandı. Genetik ve fizyolojik çalışmalarda biyoteknolojik yötemlerin uygulanması ve önemli bir ürün olmasından dolayı nohut iyi bir model olduğu için tercih edildi. Aynı zamanda nohutta ıslah metodları tanımlandı. Bunun için antraknoza dirençli ve hassas olan nohut genotipleri üzerinde testler yapıldı. 20 antraknoza hassas ve 27 antraknoza dirençli olan nohut genotipi (C. arietinum L.) genomik DNA kaynağı olarak kullanıldı. Ve kontrol için 1 hassas ebeveyn hattı PI 599072 ve 1 dirençli ebeveyn hattı FLIP 84-92C (3) kullanılarak toplam 49 örnek üzerinde, nohut genom haritasında yerleri belirlenmiş olan antraknoza direnç geni ile ilişkili RAPD, STMS, ve İSSR markırlarından oluşan 10 moleküler markır en az ikişer defa olmak üzere gözlemler yapılarak test edildi. Kullanılan markırlardan UBC733 RAPD markın ile TA2 STMS markın Ascochyta blight' a dirençliliğe özgü markır olarak ıslah çalışmalarında markır yardımlı seçim maksadıyla kullanılabileceği sonucuna varıldı. RAPD ve STMS teknolojiler, son zamanlarda markır yardımlı seçim amacıyla ıslah programlarında faydalı olmaktadır. Bu markırlar, özellikle de UBC733 adlı RAPD markın ve TA2 STMS markın ıslah programlarında istenilen karakterleri taşıyan genotipleri seçmek için kullanılacaktır. Moleküler markırlar, nohutta Ascochyta blight 'a direnci tanımlayan gen ile direkt ilişkilidir. Çalışmada, biyoteknolojik yöntemler kullanılarak Türkiye de varolan özellikle de nohut üretimini sınırlayan biyotik stres faktörlerinden Ascochyta blight hastalığına karşı tarla ortamına ekim yapılmasına gerek kalmaksızın laboratuvar şartlarında hassas ve dirençli olan nohut genotiplerini test etmek amaçlandı. Türkiye nohut genotiplerinde bu markırların varlığının gösterilmesi ve dirençli genin izolasyonunun sağlanması bundan sonraki ıslah çalışmalarında dayanıklılık genlerinin takibini ve istenen genotiplere aktarılmasını kolaylaştıracaktır. Antraknoza dayanıklılığı kontrol eden genlerin nohut genom haritasında yerlerinin belirlenerek genlerin izolasyonu için gerekli ilk aşamanın aşılması ve hastalığa direncin tayin edilmesi sağlanacaktır.

Abstract:
Just as efficient marker-assisted selection strategies used in world-wide plant improvement programs have been developing, so too has molecular marker technology, especially during the last decade. This article is, therefore, aimed at testing the reliability of molecular markers in showing whether a certain kind of pulse is resistant to Ascochyta blight, one of the biotic stress factors. In this article, chickpea has been chosen as the kind of pulse to be analyzed not only because it is an important crop species, but also because it serves as a good model for genetic and physiological studies designed to devise more efficient breeding methods. This research deals with two divergent chickpea lines, one of which is resistant and the other is susceptible to Ascochyta blight. These lines were used in the isolation of the genomic DNA's of each of the 47 chickpeas (C arielinum L). 20 of these specimens included in the susceptible line and 27 in the resistant one. There was also one control of the susceptible parental line (PI 599072) and one of the resistant parental line (FLIP 84-92C[3]). Each of the 49 specimens was tested twice by means often molecular markers of RAPD, STMS and ISSR, which are located in the chickpea genome map and related to the anthracnose resistance gene. Of these 10 markers, UBC733 RAPD and TA2 STMS were found to be linked to Ascochyta blight- resistant chickpea lines. It was, therefore, concluded that these two markers may play a significant role in the development of current chickpea breeding programs, and that marker-assisted selection is a reliable and efficient method of finding out resistant genes in this kind of pulse.