Afganistan'ın Tahar Özbek ağzı
Tahar Uzbek mouth of Afganistan
Yazar: ENAYATULLAH NOORİ
Danışman: PROF. DR. FATİH ÖZEK
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Afganistan-Tahar = Afghanistan-Takhar ; Ağızlar = Dialects ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Fonetik = Phonetic ; Güney Türkistan = South Turkistan ; Morfoloji = Morphology ; Ses değişmeleri = Phonetic changes ; Türk lehçeleri = Turkish dialects ; Özbekçe = Uzbek language

Özet:
Bu çalışmada, Afganistan'ın kuzey bölgesinde yer alan Tahar ili ve ilçelerinde yaşamakta olan Özbek
Türklerinin ağzı incelenmektedir. Türkiye'de köy, ilçe, şehir ölçeğinde birçok örneği bulunan diyalektolojik
çalışmalar, Tahar ilindeki Özbek Türkleri için henüz yapılmamıştı. Dolayısıyla bu çalışma, Tahar ilindeki
Özbek Türkleri ağızlarının incelendiği ilk çalışma olma özelliği taşımaktadır.
Çalışma, daha çok kaynak kişilerden derleme yoluyla elde edilen ses kaydı ile sınırlı sayıdaki yazılı
kaynaklara dayanmaktadır. Çalışma; tezin konusu, amacı, önemi, kapsamı, sınırlılıkları, yöntem bilgisinin
yer aldığı giriş, araştırma sahası hakkında genel bilgilerin verildiği birinci bölüm, ses bilgisinin kavramları
ile Tahar ilindeki ağız özelliklerinin anlatıldığı ikinci bölüm ve Tahar ilindeki ağız özelliklerinin derleme
metinlerinin yer aldığı üçüncü bölüm ile sonuç ve kaynakça kısmından oluşmaktadır.
Bu çalışma, dilbilimi ve ilgili diğer alanlara veri sağlamasının yanı sıra, benzer tarzdaki tezlere ışık
tutacak, Afganistan'daki diğer Türk toplulukları üzerine yapılacak araştırmalara katkı sağlayacak,
karşılaştırmalı çalışmalara da yarar sağlayacaktır.
Tahar ili, kentleşmenin getirdiği yozlaşma ve değişimlerden çok az etkilenmiş bir yer olduğu için
bölgede konuşulan Özbek Türkçesi de özgün konuşma dili özelliğini etkili bir şekilde sürdürmektedir. Bu
nedenle, çalışmamız alana katkı sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler: Tahar Ağzı, Özbek Türkçesi, Güney Türkistan, Afganistan.

Abstract:
In this study, the dialect of the Uzbek Turks living in the province of Tahar and its districts in the
northern region of Afghanistan have been analyzed. This type of study, which has many examples for the
dialects of villages, towns and cities in Turkey, has not been done for Tahar province where Uzbek Turks
live. Therefore, it is the first study to examine the linguistics feature of the Uzbek dialects of Tahar province.
In the study, besides the voice recording compiled from the source people, a limited number of written
sources were also applied. The work consists of five parts. In the introduction part, the subject, purpose,
importance, scope, limitations and method information of the thesis are included. The first part contains
general information about the research area. In the second part, the concepts of phonetics and dialect features
in Tahar province are explained. In the third part, there are compilation texts of dialect features in Tahar
province. There are also Conclusion and Bibliography sections.
In addition to providing data on linguistics and other related fields, this study will shed light on similar
thesis on the same subject, contribute to the research of the linguistics of other Turkic communities in
Afghanistan, and will also be useful in comparative studies.
Since the province of Tahar is a place that has been little affected by the corruption and changes
brought about by urbanization, the Uzbek Turkic spoken in the region effectively maintains its original
spoken language feature. Therefore, our study will contribute to the field.

Keywords: Tahar Dialect, Uzbek Turkic, Southern Turkestan. Afghanistan.