Deniz salyangozunda (Rapana venosa) radyosezyum kinetiğinin araştırılması
Investigation of radiocesium kinetics in sea snail (Rapana venosa)
Yazar: DİDEM PEŞTRELİ
Danışman: DR. SAYHAN TOPÇUOĞLU ; PROF. DR. YAVUZ ÇOTUK
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Deniz kabukları = Shellfish ; Deniz ortamı = Marine environment ; Deniz salyangozu = Whelk ; Radyasyon = Radiation ; Radyasyon dedektörü = Radiation detector ; Radyasyon fiziği = Radiation physics ; Sezyum = Cesium

Özet:
Bu çalışmada, deniz ortamındaki pek çok kirleticinin izlenmesinde biyoindikatör organizma olarak kullanılan Gastropod türlerinden R.venosa ile çalışılmıştır. Bu organizmanın seçilmesinin nedeni, insana kadar ulaşan besin zincirine katılıyor olması ve deniz içerisindeki konumunu çok sık değiştirmemesi nedeniyle de bulunduğu ortamdaki kirliliğin belirlenmesinde etkili olmasıdır. 134Cs radyoizotopu ükemiz denizlerinden öncelikle Karadeniz'de Çernobil nükleer kazasından sonra ortaya çıkan radyoaktif kirlilikte kendini göstermiştir. Deniz suyu ortamına belirli dozda ilave edilmiş olan 134Cs'ün deniz salyangozu Rapana venosa'da biyobirikim kinetiği, çevre koşulları kontrol altında tutulan laboratuvar ortamında incelenmiştir. Deneyler büyük bir titizlikle yapılmış ve alınan deney sonuçlarından hareketle biyokinetik parametreler hesaplanmıştır. Elde edilen sonuçlar, deneylerimizin özgünlüğü nedeniyle tam benzeri bulunmasa da nispeten yakın olan çalışmalarla mertebe olarak karşılaştırılmış ve genel bir uyum olduğu görülmüştür. Tüm organizma üzerinden tek komponent için hesaplanan birikim oranı incelenerek elde edilen grafiklerden saptanan konsantrasyon faktörü 2.55, radyonüklidin organizma içinde geçirdiği süre göz önüne alınarak bulunan biyolojik yarı ömür 8.41 gün ve biyolojik arınma sabiti 0.082 olarak bulunmuştur. 134Cs'ün, deniz salyangozuna ait kabuk, yumuşak doku ve iç organlardaki birikimi bu bölümlerinin yapısal özelliklerine ve 134Cs'ün metabolik davranışına bağlı olarak farklı oranlarda dağılım gerçekleştirilmiş olup konsantrasyon faktörünün yumuşak doku ve iç organda, kabuk bölümüne oranla 4 kat daha fazla olduğu saptanmıştır. Bu çalışma sonucunda elde edilen veriler, radyonuklid izlemede deniz salyangozu kullanmanın özellikle deniz salyangozu populasyonunun büyük olduğu bölgelerde son derece değerli bir araç olduğunu göstermektedir.

Abstract:
It has been studied with R.venosa, a kind of Gastropod, is used as a bioindicator organism for investigation of numerous contaminant sources around the sea. The reason for selection of this organism is that it is included in the food chain of human and because it does not change its location very often so, it is possible to determine the contamination in its environment. The first time 134Cs radioisotope was seen in Turkish coast of the Black Sea following the radioactive pollution caused by the Chernobyl nuclear accident. The bioaccumulation kinetics of R.venosa, a sea snail, was analyzed in a controlled laboratory environment where specific dosage and units 134Cs were added to sea water. The experiments were done captiously and biokinetic parameters were calculated using the experiment results. The results of the research, although the genuineness of the subject, was compared to relevant researches and the results were found to be consistent. The bioconcentration factor derived from the graphics for whole organism as one component is 2.55, biological half life, taking the period of time of the radionuclide existence in the organisms into consideration is 8.41 days and biological depuration rate 0.082. The accumulation of 134Cs on the snail shell, soft tissue and internal organs vary according to the structural properties. It was determined that 134Cs shows differences in distribution due to its metabolic behavior and it was identified that the concentration factor is 4 fold greater on the soft tissues and internal organs compared to the shell. The data show that, the usage of sea snail for radionuclide monitoring, especially in areas with high snail population is a valuable tool.