İstanbul Tuzla Tersaneler Bölgesi sedimentlerinde toksikftalat esterlerinin ve bisfenol-a (BPA)'nınekotoksikolojik risk durumunun araştırılması
Investigation of toxic phthalate esters and the ecotoxicological risk of bisphenol-a (BPA) in Istanbul Tuzla Shipyard Region sediment
Yazar: HÜLYA ÖZALTIN GÜNDAY
Danışman: PROF. DR. VESİLE SELMA ÜNLÜ
İstanbul Üniversitesi / Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü / Fiziksel Oşinografi ve Deniz Biyolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Deniz Bilimleri = Marine Science
Dizin: Bisfenol A = Bisphenol A ; Ekotoksikoloji = Ecotoxicology ; Ftalat esterleri = Phthalate esters ; Kirlilik = Pollution ; Çökeller = Sediments

Özet:
İstanbul Tuzla Tersaneler bölgesi liman içi sedimentte 4 ftalat esterinin (FE) ve Bisfenol-A (BF-A)'nın mekansal dağılımı, miktarları ve ekotoksikolojik riskleri araştırılmıştır. ∑FEs ve ∑BF-A konsantrasyonları ng/g; ka üzerinden sırasıyla ∑886,39-10047,26 ve 0-124,62 dir. Di-n-bütil ftalat (DBP) ve bütil-benzil ftalat (BBP) baskın olan esterlerdir. Sedimentte en bol tane boyutu fraksiyonları silt (%7,10-48,7) ve kil (%5,0-70,2)'dir. ∑FEs ve BF-A yüksek konsantrasyonda tespit edilen istasyonların kil ve silt oranı yüksektir. Bu mikro kirleticilerin bölgedeki varlığı, sadece tuzla deresi girdisiyle olmadığını, sedimanın jeokimyasal özellikleri ile de ilişkisi olduğunu göstermektedir. Tespit edilen FEs ve BF-A miktarları literatürdeki Maksimum İzin Verilen konsantrasyonlar (MPCs) ve Ekotoksikolojik Ciddi Risk Konsantrasyonları (SRCeco) ile karşılaştırılmıştır. ∑FEs miktarları TZ6,14 nolu istasyonlar hariç, tüm istasyonlarda MPCs değerini aşmıştır. Ancak, liman içi sedimentlerinde dietil ftalat (DEP), DBP, BBP ve dietil hekzil ftalat (DEHP) için SRCeco değeri aşılmamıştır. ∑FEs miktarı liman sedimentinde maksimum izin verilen konsantrasyonun oldukça üstündedir ve deniz ortamı için potansiyel çevresel etkilere sahip olabileceğini göstermektedir. BF-A teorik etkisiz konsantrasyon değeri (PNECsed.) kullanılarak değerlendirilmiştir. TZ3,5-18,20,26,ref örnekleme noktalarında denizel ekosistem için orta derecede potansiyel etki söz konusudur. İnce tane boyutunun hakim olduğu, gemi işletme, ürün kullanım faaliyetleri, kanalizasyon atık suları ile ilişkili limanın iç kısmında bulunan bazı örnekleme noktalarında BF-A denizel ekosistem için önemli yüksek riske sahiptir ve ekosistem için önemli potansiyel yan etkileri zamanla ortaya çıkabilecektir. Bu nedenle, liman sediman kalitesini iyileştirmek ve limanın ekolojik ortamını endokrin bozucu kimyasalların etkisinden uzak tutmak için etkili bir çevre yönetimi ve kontrol stratejisi geliştirilmesi ve uygulanması önerilir.

Abstract:
The spatial distribution, quantities, and ecotoxicological risks of 4 phthalate ester (PE) and Bisphenol-A (BP-A) in the sediments the Istanbul Tuzla Shipyard region were investigated. The concentrations of ∑PE and BP-A are ∑886,39-10047,26 and 0-124,62 ng/g, (dwt), respectively. Di-n-butyl phthalate (DBP) and butyl-benzyl phthalate (BBP) are the predominant esters. The most abundant particle size fractions in the sediment are silt (17,0-48,7%) and clay (5,0-70,2%). In stations where ∑ PE and BP-A are detected in high concentrations, the ratio of clay and silt is high. The presence of these micro-pollutants in the region shows that they are not only related to the Tuzla creek input, but also to the geochemical characteristics of the sediment. The detected amounts of PEs and BP-A were compared with the Maximum Permissible Concentrations (MPCs) and Eco-toxicological Concentrations of Serious Risk (SRCeco) in the literature. ∑PE exceeded the MPCs value in all stations except TZ 6,14. However, the SRCeco value for DEP, DBP, BBP and diethyl hexyl phthalate (DEHP) in the inner part of harbour is not exceeded. The amount of ∑PEs is well above the maximum permissible concentration in the harbor sediment, indicating that it may have potential environmental impacts for the marine environment. BP-A was evaluated using a theoretical no effect concentration value (PNECsed). There is a moderate potential impact for TZ3,5-18,20,26, TZref sampling points marine ecosystem BF-A has a significantly high risk for the marine ecosystem at some sampling points located in the interior of the port associated with ship management, product use activities, and sewage wastewater, where fine grain size is dominant. Therefore, it is recommended to develop and implement an effective environmental management and control strategy to improve the port sediment quality and keep the ecological environment of the port away from EDCs intervention.