Endülüs İslam düşüncesinde esmâ-sıfât tartışması ve İbn Hazm
Controversy over the names and attributes of god in Andalusian Islamic thought and Ibn Hazm
Yazar: TUĞBA ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. ŞABAN ALİ DÜZGÜN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Allah'ın isimleri = The names of Allah ; Allah`ın sıfatları = Attributes of God ; Endülüs = Andalucia ; Uluhiyet = Divinity ; İbn Hazm = İbn Hazm ; İslam felsefesi = Islamic philosophy ; İslam tarihi = Islamic history ; İslamiyet = Islam

Özet:
Endülüs'te Müslümanlar 711 yılından, 1492'de Gırnata (Granada) Sultanlığı'nda Benī Aḥmer Devleti'nin yıkılışına kadar toplamda 781 yıl boyunca varlıklarını sürdürmüşlerdir. Bu süre zarfında siyasi çekişmelerin içinde Kurtuba (Cordoba), Gırnata (Granada) ve Tuleytula (Toledo) gibi önemli kültür merkezleri oluşmuş ve Müslüman ve Müslüman olmayan birçok kişi gelip buralarda eğitim almıştır. Astronomi, tıp ve matematik gibi alanların yanında felsefede de ciddi bir birikim sağlanmıştır. Dinî ilimlerde ise hadis ve tefsir öne çıkmıştır. Hatta Mālikīliğin resmî mezhep olduğu dönemde İmam Mālik'in Muvaṭṭa adlı eseri birçok kişi tarafında ezberlenmiştir. Böylece Mālikīlik fıkhi mezhep olmanın ötesinde bir yere sahip olmuş ve kelami konuların tartışılması yasaklanmıştır.
Tezimizde Endülüs'te ortaya çıkan bu durumda, İbn Ḥazm merkezinde, Allah'ın isim ve sıfatlarına dair görüşler ortaya koyulmuştur. Bunun için öncelikle konunun temeli açısından ilk dönemden itibaren ilahi isimler ve sıfatlara dair üretilen bilgiye yer verilmiş, bu bilgilerin üzerine İbn Ḥazm'ın görüşleri değerlendirilmiştir. İbn Ḥazm, Mu'tezilī alimlere benzer şekilde ilahi sıfatlar yerine ilahi isimleri tercih etmiş ve kendine has bir metot geliştirmiştir. Son olarak Yahudi ve Hıristiyanların uluhiyete dair görüşlerine yer verilmiştir. Bu görüşlerin bir yansıması olarak ya da siyasi sebeplerle de olsa yazılmış reddiyelerde ilahi isimlerin nasıl ele alındığı irdelenmiştir.

Abstract:
Muslims in al-Andalus continued their existence for 781 years, from 711 until the collapse of Benī Aḥmer State in Sultanate of Granada in 1492. During this period within some political conflicts, Cordoba, Granada, and Toledo became important cultural centers and many people, including non-Muslims, came and had education there. In addition to fields such as astronomy, mathematics, and medicine, a significant progress had also been achieved in philosophy. In religious sciences, hadith and tafsir came to the fore. Even at the time when the Māliki school was the official sect, Imam Mālik's Muvaṭṭa was memorized by many. Hence, Mālikis had a place beyond being a fiqh sect and discussion of theological issues was prohibited. 
In our thesis, views on the names and attributes of God are presented in the center of Ibn Ḥazm. For this, firstly, the information produced about divine names and attributes from the first period is given in terms of the basis of the subject and upon this, the views of Ibn Ḥazm were evaluated. Similar to Mu'tazilite scholars, he preferred divine names instead of divine attributes and developed a unique method. Lastly, the views of Jews and Christians on uluhiyya are given.