Parkinson hastalığı hafif kognitif bozukluk hastalarında kognitif işlevlerin tedavi uyumuna ve yönetimine etkisi
Effect of cognitive functions on adherence and medication management ability in patients with parkinson's disease mild cognitive impairment
Yazar: ZÜLBİYE BETÜL ŞEKERCİ
Danışman: PROF. DR. HAŞMET AYHAN HANAĞASI
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sinir Bilimi Ana Bilim Dalı / İleri Nörolojik Bilimler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Nöroloji = Neurology
Dizin: Bellek = Memory ; Biliş = Cognition ; Biliş bozuklukları = Cognition disorders ; Bilişsel işlev = Cognitive function ; Neurobilişsel işlevler = Neurocognitive functions ; Parkinson hastalığı = Parkinson disease ; Parkinson hastalığı = Parkinson disease ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance ; İlaç tedavisi = Drug therapy

Özet:
Parkinson hastalarında sıklıkla görülen kognitif bozulma hafif kognitif bozukluktan (HKB) demansa kadar farklı seviyelerde olabilir. Hafif kognitif bozukluğu demanstan ayıran en önemli özellik kognitif duruma bağlı önemli derecede fonksiyonel bir bozulmanın olmamasıdır. Fakat Parkinson hastalığı hafif kognitif bozukluk (PH-HKB) hastalarında kognitif bozulmanın ilaç tedavisi yönetimi gibi kompleks enstrümental günlük işlevlerdeki etkisi net bilinmemektedir. Bu tez çalışmasında İdiyopatik Parkinson hastalığı tanısı alan 63 hasta Hareket Bozuklukları Derneği tarafından belirlenen PH-HKB tanı kriterleri 2. seviyeye göre değerlendirilmiştir. Hastalara detaylı bir nöropsikolojik batarya (dikkat ve çalışma belleği, yürütücü işlevler, dil, görsel-mekansal işlevler, bellek ve prospektif bellek testleri) uygulanmış ayrıca ilaç tedavisi yönetim yeterliliği ve uyumları değerlendirilmiştir. Nöropsikolojik testlerin ham skorları z puanlarına dönüştürülmüş ve kognitif alanların ayrı ayrı z puanları hesaplanmıştır. Çalışmamıza katılan Parkinson hastalarında HKB sıklığı %41,27 olarak bulunmuş, bu hastalarda farklı kognitif alanların kombinasyonlarının olduğu heterojen bir bozulma tespit edilmiştir. İlaç yönetim yeterliliği testinde PH-HKB grubu anlamlı derece düşük puan almıştır (p<0.01). Reçetedeki talimatlara uygun şekilde ilaç alma davranışlarındaki hatalar gruplar arasında karşılaştırıldığında, PH-HKB grubunun hata puanının anlamlı derecede yüksek olduğu görülmüştür (p<0.01). İlaç yönetim yeterliliğinin tüm kognitif alan z skorlarıyla korelasyonu istatiksel açıdan anlamlı bulunmuştur. Çalışmamızda PH-HKB hastalarında kognitif durumla uyum arasında istatiksel açıdan anlamlı bir ilişki saptanmamış, depresyon ve anksiyetenin uyumsuzluğa neden olduğu bulunmuştur. Sonuç olarak çalışmamızda PH-HKB grubunda görülen çok alanlı heterojen bozulmanın, birçok kognitif alanla ilişkili karmaşık bir işlev olduğu anlaşılan ilaç yönetiminde bozulmaya neden olduğu görülmüştür. İlaç tedavisi yönetim yeterliliği PH-HKB'nun klinik ve fonksiyonel değerlendirmesi için hassas bir kriter olabilir.

Abstract:
Cognitive impairment in Parkinson's disease is common and its level may range from mild cognitive impairment (MCI) to dementia. The main feature that distinguishes MCI from dementia is the absence of significant functional decline due to cognitive impairment. However, the effect of cognitive impairment on complex instrumental daily activities such as medication management is not clear in Parkinson's Disease Mild Cognitive Impairment (PD-MCI). In this study, 63 patients diagnosed with idiopathic Parkinson's disease were evaluated according to Level 2 diagnostic criteria of PD-MCI determined by Movement Disorders Society. A detailed neuropsychological battery (including attention and working memory, executive functions, language, visuo-spatial functions, memory, and prospective memory) was applied to the patients, and also their adherence and medication management were evaluated. The neuropsychological test's raw scores were converted into z-scores and cognitive domain scores were calculated. In our study, the incidence of MCI was 41.27% and heterogeneous impairment with combinations of different cognitive domains was detected. Parkinson's disease MCI group scored significantly lower in medication management ability and significantly higher in error score (p <0.01). Correlation of medication management ability with all cognitive domain z scores was found to be statistically significant. In our study, there was no statistically significant relationship between cognition and adherence in patients with PD-MCI but depression and anxiety were found to cause nonadherence. As a result, in our study, multidomain heterogeneous impairment in PD-MCI causes significantly failure in medication management. The medication management competency could be a sensitive criterion on clinical and functional evaluation of PD-MCI