Ortaokul öğrencilerinin iyi vatandaşlık düzeylerinin incelenmesi
Examination of good citizenship levels of secondary school students
Yazar: SAMET ÇİÇEK
Danışman: PROF. DR. NADİRE EMEL AKHAN
Akdeniz Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Ortaokullar = Secondary schools ; Sosyal bilgiler = Social studies ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; Vatandaşlık = Citizenship ; Vatandaşlık bilinci = Citizenship awareness ; Vatandaşlık eğitimi = Citizenship education ; Ölçekler = Scales ; İdeal vatandaş = Ideal citizen

Özet:
Bu araştırma, ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin iyi vatandaşlık bilişsel ve duyuşsal düzeylerini belirlemeyi ve çeşitli değişkenler açısından incelemeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda "Ortaokul İyi Vatandaşlık Bilişsel Ölçeği" ve "Ortaokul İyi Vatandaşlık Duyuşsal Ölçeği" geliştirilmiştir. "Ortaokul İyi Vatandaşlık Bilişsel Ölçeği" için yapılan Açımlayıcı Faktör Analizi sonucunda tek faktörlü, 14 maddeli ve toplam varyansın 48,690 olduğu; "Ortaokul İyi Vatandaşlık Duyuşsal Ölçeği" için yapılan Açımlayıcı Faktör Analizi sonucunda da tek faktörlü, 16 maddeli ve toplam varyansın 46,125 olduğu görülmüş ve elde edilen bu yapılar Doğrulayıcı Faktör Analizi ile doğrulanmıştır. Ölçeklerin güvenirlik analizleri (Cronbach Alfa, McDonald's Omega ve Guttman) sonucunda, "Ortaokul İyi Vatandaşlık Bilişsel Ölçeği" için iç tutarlık katsayılarının .85-.95 aralığında; "Ortaokul İyi Vatandaşlık Duyuşsal Ölçeği" için iç tutarlık katsayılarının ise .87-.95 aralığında değiştiği görülmüştür. Sonuç olarak "Ortaokul İyi Vatandaşlık Bilişsel Ölçeği" ve "Ortaokul İyi Vatandaşlık Duyuşsal Ölçeği"nin 7. sınıftaki öğrencilerin iyi vatandaşlık bilişsel ve duyuşsal düzeylerini belirlemede geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğu tespit edilmiştir. Araştırmada geliştirilmiş olan bu ölçekler ile ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin iyi vatandaşlık bilişsel ve duyuşsal düzeyleri; cinsiyet, kardeş sayısı, anne-baba eğitim durumu, aile gelir durumu, yılda okuduğu kitap sayısı, yaşadığı yerleşim birimi, bulunduğu bölge, rol model aldığı kişi, kendini iyi vatandaş görme durumu değişkenlerine göre farklılık gösterip göstermediği incelenmiştir.
Nicel araştırma yöntemlerinden tarama modelinin kullanıldığı bu araştırmada ölçeklerin geliştirilme sürecinde Antalya ili merkez ilçelerinde bulunan ortaokul düzeyinde öğrenim görmekte olan 600, 7. sınıf öğrencisine ulaşılırken; asıl örneklem kapsamında ise seçkisiz örnekleme yöntemlerinden basit seçkisiz örnekleme ile Türkiye'nin farklı coğrafi bölgelerinde yer alan illerde devlet ortaokullarında öğrenim gören 1518 öğrenciye ulaşılmıştır. Araştırmada elde edilen veriler SPSS 25 paket programı aracılığı ile çözümlenmiştir. Öğrencilerin iyi vatandaşlık bilişsel ve duyuşsal düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre farklılık gösterip göstermediğinin belirlenmesinde, One-way ANOVA, Kruskal Wallis ve Mann Whitney U testleri kullanılmıştır.
Araştırmanın sonuçlarına bakıldığında, örneklemde yer alan ortaokul öğrencilerinin iyi vatandaşlık bilişsel ve duyuşsal düzeylerinin yüksek olduğu tespit edilmiştir. Ortaokul öğrencilerinin iyi vatandaşlık bilişsel ve duyuşsal düzeylerinin cinsiyete, kardeş sayısına, anne-baba eğitim durumuna, aile gelir durumuna, yılda okuduğu kitap sayısına, yaşadığı yerleşim birimine, bulunduğu bölgeye ve iyi vatandaş olma durumuna göre farklılaştığını söylemek mümkündür. Ayrıca öğrencilerin iyi vatandaşlık bilişsel ve iyi vatandaşlık duyuşsal düzeyleri arasında yüksek düzeyde ve pozitif yönde anlamlı bir ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda Sosyal Bilgiler Öğretim Programı (SBÖP)'na bilişsel ve duyuşsal düzeyde yer alan kazanımların yanı sıra davranışsal düzeyde de kazanımlar eklenerek revize edilmesi, iyi vatandaşlığa etkisi olduğu tespit edilen değişkenlere yönelik farklılaşmanın sebeplerini derinlemesine inceleyen nitel araştırmalar yapılması ve örneklem grubu sınıf seviyesi farklılaştırılarak öğrencilerin iyi vatandaşlık bilişsel ve duyuşsal düzeylerinin incelenmesi önerilmektedir.

Abstract:
This research aims to determine the cognitive and affective levels related to good citizenship of the seventh-grade secondary school students and to examine these levels in terms of various variables. For this purpose, "Good Citizenship Cognitive Scale for Secondary School" and "Good Citizenship Affective Scale for Secondary School" were developed. The results of the Exploratory Factor Analysis conducted for both scales indicated that "Good Citizenship Cognitive Scale for Secondary School" had 48,690 of the total variance with one single factor and 14 items while "Good Citizenship Affective Scale for Secondary School" had 46,125 of the total variance with one single factor and 16 items, and these structures were confirmed by Confirmatory Factor Analysis. As a result of the reliability analyses of the scales (Cronbach Alpha, McDonald's Omega, and Guttman), the internal consistency coefficients for "Good Citizenship Cognitive Scale for Secondary School" were found to be between .85-.95, and they ranged from .87 to .95. for "Good Citizenship Affective Scale for Secondary School" As a result, it was found out that "Good Citizenship Cognitive Scale for Secondary School " and " Good Citizenship Affective Scale for Secondary School" were valid and reliable scales in determining the cognitive and affective levels related to good citizenship of seventh-grade students. With these scales developed during the research, the cognitive and affective levels related to good citizenship of the seventh-grade students at the secondary school were examined whether to differ in terms of the variables of gender, number of siblings, educational status of parents, family income status, number of books  to be read per year, place of residence, region of residence, role model person, and self-perception of good citizen status.
In this study, in which the survey model, one of the quantitative research methods,  was used, 600, seventh- grade students studying at secondary school level in the central districts of Antalya were reached for the first part of the research during the development process of the scales, and 1518 students studying at public secondary schools in the provinces located in the different geographical regions of Turkey were reached for the second part of the research using simple random sampling, one of the random sampling methods. The data obtained in the research were analysed with the SPSS 25 package program. One-way ANOVA, Kruskal Wallis and Mann Whitney U tests were used to determine whether the cognitive and affective levels related to good citizenship of the students differed according to various variables.
The results of the study showed that the secondary school students in the sample had high cognitive and affective levels of good citizenship. It is possible to say that the cognitive and affective levels related to good citizenship of the seventh-grade secondary school students differed according to the variables of gender, number of siblings, educational status of parents, family income, number of books to be read per year, place of residence, region of residence and self-perception of good citizen status. In addition, it was found out that there was a high and positive significant relationship between cognitive and affective levels related to good citizenship of the students. According to the results, it was suggested that the Social Studies Curriculum should be revised by adding the gains at the cognitive and affective level as well as the gains at the behavioural level, that qualitative research studies examining the reasons for the differentiation in terms of the variables found to have an effect on good citizenship should be carried out in the future, and that the cognitive and affective levels related to good citizenship should be examined with the students attending a different grade level.