Günümüz cuma hutbelerinin din eğitimi açısından değerlendirilmesi /
Yazar: MEHMET YAŞAR
Danışman: DOÇ.DR. MUALLA SELÇUK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1995
Konu: Din = Religion ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Cuma hutbeleri = Friday khutbas ; Din eğitimi = Religious education ; Eğitim = Education ; Hutbe = Khutbah

Özet:
Günümüz Türkiyesinde okunan Cuma hutbelerinin, din eğitimi açısından değerlendirilmesini amaçlayan bu araştırma, bu amaçla yapılan bir litaratür taraması ve bir alan araştırmasına dayanmaktadır. Litaretür taraması ile Kur'an ve Sünnetteki veya Asr-ı Saadetteki Cuma hutbesi ortaya konmuş, günümüzdeki ile karşılaştırılmış- tır. Buna göre, günümüz Cuma namazı ve hutbesi asıl şeklinden oldukça fazlalıklar içermektedir. Şekilcilik ön plana çıkmış, o eski sade ibadet unutulmuştur. Önemli bir gün olarak ise kültürümüzde oldukça önemli bir yer vardır. Hutbenin bir yaygın din eğitimi faaliyeti olarak ele alınması ise daha yenilerde gündeme gelmiştir. Bunun için hitabet konusunda imam-hatiplerin yetiştirilmelerinde halihazırda bazı problemler vardır. Diyanet İşleri Başkan¬ lığının konuya yaklaşımı ise hutbe metinleri hazırlayıp, görevlilere ulaştırmak ve onların okunmasını istemek şeklindedir. Bu konuda yapılan alan araştırmasından ise şu sonuçları çıkarmamız mümkündür: 1.Hutbe konusu seçiminde cematın seviyesi ve ihtiyaçları yeterince gözönünde bulundurulmamaktadır. 2.Konular genelde Diyanet İşleri Başkanlığınca veya müftülüklerce tesbit edilmektedir. Hatta bu konuda görevlilere hazır metin bile verilmektedir (Bazan tıpatıp aynı hutbeler bile okutulmaktadır). Bu uygulama bir kısım imam-hatiplerin ve cemaatın tepkisine yol açmaktadır. 3.Diyanet İşleri Başkanlığınca imam-hatipleri hutbe hazırlamaya teşvik için yapılan yarışma şeklindeki uygulama hedefine ulaşamamıştır. 4.Genelde ibadet ve ahlak konuları çok işlenirken, inanç konuları daha az işlenmektedir. 5.Bazı imam-hatipler ve cemaat hutbede trafik, ormanlarımızın korunması, Yeşilay... gibi konuların işlenmesinden hoşlanmamaktadırlar. 6.Yönetmeliklere rağmen çoğu imam-hatip kendi hazırladığı hutbeyi, hatta bazıları da irticali olarak hutbe okumayı yeğlemektedir. 7.En etkili hutbe okuma şekli olarak görülen irticali hutbe yönetmeliklerle yasaklanmışken, görevlilerin önemli bir kısmınca uygulanmakta, fakat bu işi tam beceren yok denecek bir düzeydedir. 8.Hutbe hazırlama konusunda çoğu görevliler yeterli mesleki formasyona sahip değillerdir. 9.Okunan hutbeler önemli bir kısım cemaatın hoşnutsuzluğuna sebep olmakta, hatta faydasına inanmayanlar bile bulunmaktadır. 10.Cemaatın çeşitli yaş, eğitim ve kültür farklılığı arzetmesi konunun işlenmesinde önemli bir zorluktur. 11.Hutbeler cemaatın çoğunluğunca günümüz hayat birimi ve şartlarına göre uygun bulunmamıştır. 12.Süre ve anlaşılırlık noktasından önemli ölçüde olumlu görülürken bazı problemlere de rastlanılmıştır. 13.Hutbenin sunuluşu da çoğu zaman problem arzetmezken, bazan hitabet, hareketler, giyim-kuşam, adap ve anfi düzeni noktasından bazı problemler gözlenmiştir. 14.Hutbelerde çokaz da olsa cemaatı tahkir, yanlış bilgilendirme ve kötü ifadelere rastlanılmıştır. 15.Cemaatın hutbelere ilgisi çok düşük düzeyde gerçekleşmektedir. 16.İmam-hatiplerce cemaat arasındaki diyalok eksikliğinden karşılıklı ittihamlaşmalar görülmüştür. 17.Cemaatın müftülüklerle olan diyalogu da oldukça düşük düzeydedir. 18.İmam-hatiplerin önemli bir kısmı ise teşkilatlarından oldukça dertlidirler. Farz bir ibadet olduğu halde uygulamada oldukça problemler arzeden bu konuda, şu öneriler de umarız dikkate alınır: l.Curaa hutbesi Asr-ı Saadeteki sade şeklinde yerine getirilmelidir. 2. İmam-Hatip Liseleri görevlilerin yetişmesinde yeterli olmayıp, bu konu ilgili dini yüksek okullarda ciddi olarak ele alınmalıdır. 3.Diyanet İşleri Başkanlığı yöresel farklılıkları ve irşadın psikolojik ve sosyolojik yönlerini de düşünerek hutbe hazırlama konusunu görevlilere bırakmalıdır. Bu konuda imam-hatiplerin eksikliklerini de mahalli kurslarla ve diğer düşünülebilecek yöntemlerle halletmelidir. 4.İmam-hatiplerimiz de şikayet etmeyi bir tarafa bırakıp, bu konuya ciddi yönelmelidir. Teşkilatın müsamahası suistimal edilmemelidir.

Abstract:
This research presents an eveluation of Friday khutbahs (sermon, oration) in the view of religious education, and it is based on a litarature survey and field work (Social survey) for that purpose. For this research interview with 50 imam-hatibsand 100 cogregations and 50 observationsof khutbahs was realized. In the introduction part the problem, the purpose, the importance, the hypothesis and the method was given. Also, the reason of the investigation of subject matter which is a precept and how it is going to be researched was told. In the second part, Friday, Ritual Prayer of Friday and Friday khutbah are discussed under the lights of the Quran and Sunnah and by comparison of the term in wich the Prophet of Islam lived to the term we live in. In the third part, Friday khutbah is thought to be a widespread action of religious education and the oratory art -since it is clasely related to the subject matter- was discussed. In the fourth part, findigs and interpretations of field work was given, Findigs was given like tables and expressions. In the result part, a summary of the the research and proposal for this research how the Friday khutbahin Türkiye should be the most svitable was tried to be explained.