Devletin Jus Cogens kurallara aykırı faaliyetleri kapsamında yargı bağışıklığı
State immunity norms in the face of Jus Cogens violations of state
Yazar: MERVE ERDEM
Danışman: DOÇ. DR. ÜLKÜ HALATÇI ULUSOY
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Milletlerarası Hukuk Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Devlet = State ; Jus Cogens Kuralları = Jus Cogens Rules ; Uluslararası Hukuk = International Law ; Yargı muafiyeti = Judical exemption

Özet:
Devletin yargı bağışıklığı, mutlak yargı bağışıklığına göre uygulanmış, yani devletlerin faaliyetlerinde kamu ya da özel hukuktan doğan faaliyetler ayrımı yapılmaksızın, devletler yargı bağışıklığı ile korunmuştur. Ancak yıllar içinde, devletin yargı bağışıklığında, acta jure gestionis ve acta jure imperii ayrımı uyarınca sınırlandırmaya gidilmiştir. Bu nedenle günümüzde devletler acta jure gestionis faaliyetlerinden doğan uyuşmazlıklarda yargıdan bağışık olmayıp, devletin sadece acta jure imperii niteliğindeki faaliyetlerinde yargı bağışıklığı mevcuttur. Söz konusu değişim sınırlı yargı bağışıklığı doktrininin gelişmesini sağlamıştır. Sınırlı yargı bağışıklığı doktrinin gelişmesinden sonra, yargı bağışıklığına ilişkin tartışma devam etmiş ve devletin acta jure imperii faaliyetleri bakımından yargı bağışıklığı da sorgulanmaya başlamıştır. Hem akademisyenler hem de ulusal ve uluslararası mahkemeler, devletlerin yargı bağışıklığını, jus cogens kurallara aykırı acta jure imperii faaliyetleri bakımından tartışmaya açmıştır. Sınırlı yargı bağışıklığı doktrinin yeni versiyonu, özellikle de bireylerin zararlarının giderimi hakkı bakımından tartışılmaktadır. 
	Tez çalışmamızın amacı, devletlerin jus cogens kurallara aykırı faaliyetleri karşısında yargı bağışıklığının durumunu incelemektir. Böylelikle, devletin yargı bağışıklığının reddedilmesinin, bireylerin zararlarının giderilmesini sağlayan yeni bir mekanizma olarak kullanılıp kullanılamayacağı tayin edilecektir. İşbu amaçla, jus cogens kurallar, uluslararası ve ulusal yargı bağışıklığı kuralları ve bireylerin zararlarının giderilmesi kavramları sırasıyla ele alınmıştır. Daha sonra, jus cogens kurallar ile yargı bağışıklığı kuralları arasındaki ilişki; jus cogens kurallar, yargı bağışıklığı ve devletin sorumluluğu kuralları arasındaki ilişki ve son olarak jus cogens, yargı bağışıklığı ve mahkemeye başvuru hakkı arasındaki ilişki; uluslararası antlaşmalar, uluslararası örf ve adet hukuku kuralları ve uluslararası ve ulusal yargı kararları göz önüne alarak incelenmiştir. Sonuç olarak, devletin yargı bağışıklığının ulusal mahkemeler eliyle reddedilmesinin, bireylerin zararlarının karşılanması sorunsalına bir çözüm olamayacağı ifade edilmiştir. Bu nedenle çözüm önerisi olarak uluslararası hukuk düzenindeki mevcut mekanizmalara ve önerilebilecek değişiklik ve yeni mekanizmalara işaret edilmiştir.

Abstract:
Jurisdictional immunity of state was practiced according to the absolute doctrine of immunity, which means that all activities of states, no matter whether of a public or commercial nature, are covered by immunity. However, over the years there has been a restriction on jurisdictional state immunity with respect to a division of the activities as acta jure gestionis and acta jure imperii. Therefore, today states are no longer immune from jurisdiction regarding jure gestionis activities, but still they have immunity for jure imperii activities. This evolvement has led states to practice a restrictive doctrine of state immunity. After transition to a new doctrine, discussions on jurisdictional immunity have been continued and immunity for jure imperii activities has also been questioned. Either academicians or international and national courts have commenced to discuss whether there would be an exception on jurisdictional immunity of state for jure imperii activities contrary to jus cogens rules. This recent version of restrictive doctrine has come into question especially in regard to reparation claims by individuals. 
	The focus of this thesis is to examine the implementation of jurisdictional immunity of state in the presence of statee activities contrary to jus cogens rules, so that the thesis aims to find out whether denying of state immunity would be a new tool to compensate claims by individuals before domestic courts. For that purpose, jus cogens rules, state immunity rules of international law and national laws and right to reparations claims by individuals are examined respectively. Then effects of jus cogens rules on state immunity with regard to international treaties, customs and national and international jurisprudence, the relationship between access to justice, state immunity and jus cogens rules are analyzed. Consequently, it is stated why denying jurisdictional immunity of state before national courts is not able to be used as a solution to reperation claims by individuals and is pointed which solutions could be used and offered at international legal system.