'N-Ş-E' kökünün Kur'an'daki yaratma ile ilgili kavramlar çerçevesinde semantik analizi
The semantic analysis of the root of 'N-Ş-E' within the framework of the other concepts about creation
Yazar: AYŞE AYTEKİN
Danışman: PROF. DR. İDRİS ŞENGÜL
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Anlam bilim = Semantics ; Arapça = Arabic ; Dilbilgisi = Grammar ; Dilbilim = Linguistics ; Kavram analizi = Concept analysis ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tefsir = Commentary ; Yaratma = Creating ; İslamiyet = Islam

Özet:
İnsanı diğer canlılardan ayıran özelliklerden akletme yetisi ve merak dürtüsü, onu tarihi boyunca varlık bulduğu evreni tanımaya yönlendirmiştir. İnsanın bu dünyadaki anlam arayışı, fıtratında mevcut olan bir beceri olmakla beraber aynı zamanda onun evrene dair bir keşif faaliyetidir. İnsan zihni kendisini, fıtratını, gayesini, bu dünyayı, bu dünya ötesini, öncesini ve sonrasını, reel hayattaki olayları, varlık aleminde kendisini çevreleyen nesneleri, bu nesneler içerisindeki konumunu ve ilişkisini hayatı için gerekli görerek anlamak ve ulaştığı cevaplar ile bu hayatı anlamlandırmak istemiştir. Sorgulamalarının başlangıcını ve temelini oluşturan meselelerden biri de insanın varlığa gelişi veya yaratılış serüvenidir. Akıl yürütme safhasındaki sayısız sorulara din, metafizik, felsefe ve ilim adını verdiği türlü açıklamalar içinde o, yaratılış gizemini çözmeye çalışmıştır. Bu bağlamda yaratılış, asırlardır insan zihnini meşgul etmiş ve halen de meşgul etmeye devam edecek bir mevzudur ve bu gizemin çözülmesi amacı ile çeşitli ilimler tarafından ele alınmıştır.

Yaratılış, eşsiz bir üsluba sahip, mana katmanları ile donatılmış ilahi kelam Kur'an-ı Kerim'de önemle üzerinde durulan konulardan biridir. Kur'an'ın başından sonuna kadar neredeyse her sûrede yaratılıştan çeşitli yönleri ile bahsedilmektedir. Kur'an'ın bildirdiğine göre Allah, insanın, nebâtın, hayvanların, dağların, güneşin ve ayın, hayatın ve ölümün, kısacası her şeyin yaratıcısıdır. Kur'an'da yaratılış olayı خلق, جعل, نشأ, فطر كن, ذرأ, برأ, صور, بدع, صنع kökleri ile farklı bağlamlarda yer almaktadır. Kur'an'ın yaratılış ile ilgili söylemini daha doğru anlamak bu kök ve diğer köklerden türeyen kelimelerin anlam serüvenlerinin incelenmesi ile mümkün olacaktır.

" 'N-Ş-E' Kökünün Kur'an'daki Yaratma İle İlgili Kavramlar Çerçevesinde Semantik Analizi" isimli çalışmamız, yaratılışı anlatan köklerden biri olan ve çalışmamızın temelini teşkil eden "n-ş-e" kökünün ve genel çerçevede "ha-le-ka", "ce-a-le", "fe-ta-ra", "ze-ra-e" köklerinin anlamsal yolculuğunu konu edinmektedir. Çalışmamız, giriş, iki bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın konusu, konunun dini ve felsefi temaları ekseninde arka planına kısa bir bakış, bu düzlemde önemi ve yöntemi ele alınmaktadır. Köklerin anlam alanlarının daha iyi anlaşılabilmesi hedefi ile art süremli semantik metotu tercih ettik. Bu doğrultuda, onun Arap dilindeki kullanımını, Kur'an âyetlerindeki anlamını, tefsir ve meallerdeki karşılığını araştırdık. Tarihsel süreç içerisinde bu kökün anlamında herhangi bir değişim olup olmadığını incelemeye gayret ettik. Araştırma alanımızın temelini oluşturan kökün ve diğer köklerin anlam alanlarını incelendiğimizde değişim boyutunda herhangi bir bulguya rastlamadık.

Abstract:
The ability of reasoning and the compulsion of curiosity which are the one of the features distinguishing human being from the other alive beings had led him to recognize the universe that he come into existence throughout the history. A quest of meaning of human being in this world is an attainment that is already present in his nature and it is also an exploration activity about the universe. Human mind had asked for comprehending himself, his nature, purpose, this world, hereafter, pre and post, the events in real life, the objects that surround him in the existence of the universe, his place and relationship among these objects by considering it is necessary for his life and for giving meaning to this life with the answers that he had reached. The one of the issues that constitutes the beginning and foundation of his inquisitions is coming into existence of human being or an adventure of creation. He had tried to solve the mystery of creation with several explanations that he had named religion, metaphysics, philosophy and knowledge in the phase of reasoning. In this respect, creation is a subject that had made human mind busy and will be continue to make it busy. It had dealt by various sciences with an aim of solving this mystery.

Creation is one of the most important subjects that are put emphasis on the Qur'an which has unique wording and is a divine statement that is equiped with the layers of the meaning. Creation has been almost mentioned in every chapter of the Qur'an with various aspects from beginning to end. According to the notice of the Qur'an, God is the Creator of human being, plants, animals, mountains, the sun, the moon, life and death. In short He is the Creator of everything. The event of creation has

taken a place with the roots of جعل, نشأ, فطر كن, ذرأ, برأ, صور, بدع, صنع in different contexts. An understanding of the speech of the Qur'an will be possible by examination of adventures of the meaning of this root and the words that derives from the other roots in a better way.

Our study which has the name of "The Semantic Analysis of The Root of 'N-SH-E' within the Framework of the Other Concepts About Creation" has the subject the root of "n-sh-e" that is the one of the root explaining creation and underlying our study and the semantic expedition of the roots of "ha-le-ka", "ce-a-le", "fe-ta-ra", "ze-ra-e" in the general framework. Our research has consisted of an introduction, two chapters and a conclusion. In the chapter of the introduction the subject of the research, a glance at the background of the subject within the scope of its religious and philosophical themes and its importance and method have been dealt on that note. We had preferred the diachronic semantic method with the aim of better expression about the fields of the roots' meanings. Accordingly, we have searched its usage in the Arabic language, its meaning in the verses of the Qur'an, its provision in the commentaries of the Qur'an and interpretations. We have tried to examine whether there is any change or not in the root's meaning in the historical process. When we have examined the fields of meaning of the root underlying our research and the other roots, we have not discovered any finding in the dimension of change.