Uçak bakım teknisyenlerinin iş yüklerinin değerlendirilmesinde çok kriterli karar verme temelli yeni bir yaklaşım
Hybrid multi-criteria decision making approach proposal for evaluating workloads of aircraft maintenance technicians
Yazar: YAŞAR ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. EBRU YAZGAN ; DOÇ. DR. ELİF KILIÇ DELİCE
Eskişehir Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uçak Gövde Motor Bakım Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation
Dizin: DEMATEL = DEMATEL ; TOPSIS = TOPSIS ; Uçak bakım = Aircraft maintenance ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making ; İş yükü = Workload

Özet:
Uçak bakım teknisyenleri (UBT), hava araçlarının bakım ve onarımından sorumlu yetkili kişilerdir. Görevlerini yerine getirirken ağır ve tekrarlı bir şekilde hem fiziksel hem de zihinsel yüklere maruz kalmaktadırlar. Ayrıca çevre koşulları da iş yüklerine etki eden bir diğer önemli faktördür. Uçuşun emniyetli bir şekilde yapılması için UBT'lerin iş yüklerinin araştırılarak gerekli olan durumlarda azaltılması son derece önem taşımaktadır. Toplam iş yükü değerlendirmesi fiziksel, zihinsel ve çevresel iş yükü faktörlerine bağlı olarak oluşan bir Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) problemi olarak incelenebilir. Tez kapsamında UBT'lerin toplam iş yüklerinin araştırılabilmesi amacıyla iş yüküne etki eden kriterlerin ağırlıklarını hesaplayabilmek için bir ÇKKV yöntemi olan Decision Making Trial and Evaluation Laboratory (DEMATEL) metodu kullanılırken farklı lisans kategorilerine sahip UBT'lerin karşılaştırılması için ise Technique for Order Preference by Similarity (TOPSIS) yöntemi kullanılmıştır. Bir hat bakım kuruluşunda yapılan çalışmada uzman görüşleri alınarak iş yüküne etki eden çeşitli kriterler belirlenmiştir. Değerlendirme sonucunda UBT'lerin iş yüklerine etki eden en önemli ilk üç faktörün sırasıyla belde zorlanma, sırtta zorlanma ve zaman baskısı olduğu görülmüştür. Çalışma sonucu elde edilen veriler ışığında UBT'lerin iş yükleri konusunda farkındalık yaratılması amaçlanmış ve bu yüklerin azaltılması için gereken önlemler sunulmuştur.

Anahtar Sözcükler: Uçak bakım teknisyeni, İş yükü, Çok Kriterli Karar Verme, DEMATEL, TOPSIS

Abstract:
Aircraft maintenance technicians (AMT) are authorized personnels responsible for the maintenance and repair of aircraft. While performing their duties, they are exposed to both physical and mental loads in a heavy and repetitive manner. In addition, environmental conditions are another important factor affecting their workloads. In order to make the flight safely, it is extremely important to research the workload of AMTs and reduce them when necessary. Total workload assessment can be considered as a Multi-Criteria Decision Making (MCDM) problem, which is based on physical, mental and environmental workload factors. In order to research the total workload of AMTs within the scope of the thesis, Decision Making Trial and Evaluation Laboratory (DEMATEL) method, which is one of the MCDM methods, is used to calculate the weights of the criteria affecting the workload and Technique for Order Preference by Similarity (TOPSIS), which is the other MCDM method, is used to compare AMTs holding 4 different license categories (A, B1, B2, B1+B2). In this study conducted on AMTs working in a line maintenance organization, various criteria affecting the workload were determined by taking expert opinions. As a result of the study, it was seen that the first three factors affecting the workload of AMTs were lower back strain, back strain and time pressure, respectively. According to the data obtained as a result of the study, it was aimed to raise awareness about the workloads of AMTs and the necessary measures to reduce these workloads were presented.

Keywords: Aircraft maintenance technician, Workload, Multi-Criteria Decision Making, DEMATEL, TOPSIS