Iudaea'da Roma hakimiyetinin oluşumu: Pompeius'un düzenlemelerinden Büyük İsyan'ın sonuna kadar (İÖ 63 – İS 73)
Establishment of Roman dominion in Iudaea: From Pompeius' regulations to the end of the great revolt (63 bc – 73 ad)
Yazar: GİRAY ÖZER
Danışman: PROF. DR. MEHMET ALİ KAYA
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eski Çağ Dilleri ve Kültürleri = Ancient Linguistics and Cultures ; Tarih = History
Dizin: Augustus = Augustus ; Herod Krallığı = Herod Kingdom ; Provincia Iudaea = Provincia Iudaea ; Yehuda bölgesi = Jehuda region

Özet:
Gnaeus Pompeius'un, Provincia Syria'nın merkezde yer aldığı doğu düzenlemeleri kapsamına Iudaea'da dahil edildi. İÖ 63'te Kudüs'ü ele geçiren Pompeius, Haşmonaylardan II. Hyrkanos'u ethnarkhes sıfatıyla burada yönetici olarak bıraktı. Ancak bu andan itibaren Iudaea Roma tahakkümü altına girdi. Pompeius, doğu düzenlemeleri kapsamında Iudaea'nın sınırlarını oldukça küçültmeyi tercih etti ki bu politikanın yanlışlığı uzun vadede ortaya çıktı. Iudaea'da Pompeius'tan sonra sırasıyla Aulus Gabinius, Licinius Crassus, Iulius Caesar, Sextus Caesar, Cassius Longinus ve Marcus Antonius gibi Romalı figürler rol oynadı. Roma dünyası bu süre zarfında bir iç savaş ile boğuştuğu için Iudaea'da da istikrar ortamı sağlanamadı. Bu istikrarsızlık ortamı Herodes'in Romalılar ile kurduğu yakın ilişki sonucunda yükselmesinin yolunu açtı.

Herodes, Iudaea'nın İÖ 40'ta Parthlar tarafından işgal edilmesi sonrası Roma senatosunda Iudaea kralı ilan edildi. Bir bağımlı kral olan Herodes sırasıyla önce Marcus Antonius, daha sonra da Augustus ile hami-bağımlı (patronus-cliens) ilişkisi kurdu. Augustus, Pompeius'un Iudaea'yı küçültme politikasını terk ederek Herodes'in krallığının sınırlarını son derece genişletip, ona Roma'nın sınır politikası bağlamında daha önemli bir rol verdi. Herodes Iudaea'yı hem siyasi hem de kültürel olarak Roma dünyasına dahil etmek için çaba gösterdi. Ayrıca, özellikle Kudüs Tapınak'ının yeniden inşa edilmesiyle birlikte Yahudi milli bilincinde önemli bir uyanış sağlandı.

Herodes'in İÖ 4'teki ölümü sonrası onun krallığı ilk etapta oğulları Arkhelaos, Philippos ve Antipas arasında paylaştırıldıysa da İS 6'da bölge doğrudan bir Roma eyaleti haline getirildi. Provincia Iudaea, atlı (equester) sınıfından düşük rütbeli valilerin atandığı üçüncü sınıf bir eyaletti ve askeri olarak da Syria'daki valiye bağımlıydı. İS 41 – 44 aralığında bölgede tekrar bir monarşi hakimiyeti tesis edilmesi dolayısıyla Provincia Iudaea iki döneme ayrılır. Provincia Iudaea'nın ikinci dönemi (İS 44 – 66) genellikle Iudaea valilerinin kötü yönetimiyle karakterize olmuş ve Büyük İsyan'a giden sürecin öncesi olarak değerlendirilmiştir. İS 66'da başlayan Büyük Yahudi İsyanı, Kudüs'ün İS 70'te imparator Vespasianus'un oğlu Titus tarafından ele geçirilmesiyle büyük oranda nihayete erdirildi. İsyan sonrasında buraya artık senatör sınıfından valiler atanmaya başlanmasıyla Provincia Iudaea'nın eyalet statüsü değişikliğe uğradı. Ayrıca Kudüs'te daimi bir lejyon konuşlandırıldı.

Abstract:
Iudaea became part of Gnaeus Pompeius' eastern arrangements, in which Provincia Syria was at the center. Pompey, who captured Jerusalem in 63 BC, left Hyrkanos II of the Hashmonaeans as ethnarkhes. But from this moment on, Iudaea came under Roman dominion. As part of his eastern arrangements, Pompeius chose to reduce Iudaea's borders considerably, a policy that proved wrong in the long run. After Pompeius, Roman figures such as Aulus Gabinius, Licinius Crassus, Iulius Caesar, Sextus Caesar, Cassius Longinus and Mark Antony played a role in Iudaea. As the Roman world was struggling with a civil war during this time, Iudaea was also destabilized. This instability paved the way for the rise of Herod as a result of his close relationship with the Romans.

After the Parthian invasion of Iudaea in 40 BC, Herod is declared king of Iudaea by the Roman senate. As a dependent king, Herod established a patronus-cliens relationship first with Mark Antony and then with Augustus. Augustus abandoned Pompeius' policy of territorial reduction of Iudaea and greatly expanded the borders of Herod's kingdom, giving it an important role in Rome's frontier policy. Herod made efforts to include Iudaea in the Roman world, both politically and culturally. Besides, during this period, the rebuilding of the Jerusalem Temple led to an important awakening of Jewish national consciousness.

After Herod's death in 4 BC, his kingdom was initially divided among his sons Arkhelaos, Philippos and Antipas, but in 6 AD the region became a direct Roman province. Provincia Iudaea was a third-class province, with low-ranking governors appointed from the equester class, and was militarily dependent on the governor in Syria. Because of the re-establishment of a monarchy in the region between 41 and 44 AD, Provincia Iudaea is divided into two periods. The second period of Provincia Iudaea (44 – 66 AD) is often characterized by the mismanagement of the governors of Iudaea and is considered as a prelude to the Great Revolt. The Great Jewish Revolt, which began in 66 AD, was largely brought to an end with the capture of Jerusalem by Titus, son of the emperor Vespasianus, in 70 AD. After the rebellion, Provincia Iudaea's provincial status was changed when governors from senatorial class began to be appointed there. A permanent legion was also stationed in Jerusalem.