Klinik araştırmalarda örneklem büyüklüğünün belirlenmesi
Determination of sample size in clinical trials
Yazar: EMEL DOĞAN
Danışman: PROF. DR. HÜLYA ÇINGI
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İstatistik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: İstatistik = Statistics
Dizin: Klinik çalışmalar = Clinical trials

Özet:
Bir klinik araştırma planlanırken ilk önemli adım örneklem büyüklüğü araştırmanın amaçlarını karşılayacak minimum örneklem büyüklüğünü belirlemektir. Bu çalışmanın amacı, ortalamaya ilişkin hipotez testlerin, büyük örneklem testleri, gözlemsel araştırmalar ve biyoeşdeğerlik gibi çeşitli klinik araştırmalarda örneklem büyüklüğü belirlenirken dikkate alınması gereken değişkenlerin belirtilmesi, tanımlanması, formülasyonlar arasındaki karşılaştırmalara yer verilmesi ve elde edilen çizelgeleri araştırmacının daha kolay anlayabilmesi için sayısal örneklerin yapılmasıdır.Çalışmanın üçüncü bölümünde eşitlik, aşağı-olmayış/üstünlük ve eşdeğerlik araştırmalarında ele alınan örneklem büyüklüğü formülasyonları varyansın bilinmesi ve bilinmemesi durumuna göre ele alınmıştır. Varyansın bilinmemesi durumunda ele alınan merkezsel olmayan t dağılımı açıklanıp örneklendirilmiştir.Çalışmanın dördüncü bölümünde klinik araştırmalarda büyük örneklem testinden yararlanarak elde edilen örneklem büyüklüğü formülasyonları verilmiş ve formülasyonlar arasında karşılaştırılmalar yapılmıştır. Odds oranının ve göreceli riskin ele alındığı gözlemsel çalışmalarda gerekli olan örneklem büyüklükleri verilmiştir. Son olarak normal ve lognormal dağılım varsayımı altında paralel, 2x2 çapraz-geçişli ve yüksek dereceli çapraz-geçişli deney tasarımlarının kullanıldığı biyoeşdeğerlik çalışmalarında gerekli olan örneklem büyüklükleri ele alınarak yorumlanmıştır.Son bölümde, biyoeşdeğerlikte iteratif yöntemin kullanıldığı duruma alternatif olarak normal dağılım yaklaşımı ele alınmıştır.Anahtar Kelimeler: Örneklem büyüklüğü, merkezsel olmayan t dağılımı, büyük örneklem testleri, gözlemsel çalışmalar, biyoeşdeğerlik, klinik araştırmalar.

Abstract:
When planning a trial one essential step is the determination of a sample size which will give the minimum sample size required to meet the given objectives of the study. The aim of this study is to determine the variables that have to be taken into consideraiton in sample size determination, to provide comparisons of formulations in some clinical trials such as testing hypothesis for comparing means, large sample tests, observational studies and bioequivalence studies and to give examples to make the tabulations clearer.In the third part of the study, sample size formulations are given for equality, noninferiority/superiority and equivalence studies when variance is known and unknown. When variance is unknown, non-central t distribution is described and exemplified.In the fourth part of the study, sample size formulations and comparisons of large sample tests and of observational studies dealing with odds ratio and relative risk are given. Then, sample sizes for parallel, 2x2 cross-over and higher order cross-over designs under normal and lognormal distribution assumption are given and interpreted.Finally, in bioequivalence studies, Normal approximation is given as an alternative for the cases using iterative methods.Keywords: Sample size, non-central t distribution, large sample tests, observational studies, bioequivalence, clinical trials.