Aile sağlığı merkezlerinin hasta merkezli aile sağlığı merkezi ölçütleri açısından değerlendirilmesi
The evaluation of family health centers from the perspective of the "patient centered medical home checklist"
Yazar: MUSTAFA GÖRGÜN
Danışman: DOÇ. DR. ÜMİT AVŞAR
Atatürk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Hasta takibi = Follow up studies ; Hastalar = Patients ; Kalite = Quality ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık hizmetleri araştırmaları = Health services research ; Sağlık kuruluşları = Health institutions ; Toplum sağlık merkezleri = Community health centers

Özet:
Giriş ve Amaç
Sağlığa olan ihtiyaç kişiden kişiye ve toplumdan topluma değiştiği gibi zamanın ilerlemesiyle de değişmekte ve artmaktadır. Bilginin teknolojik gelişmelere paralel olarak hızla yayılması sağlık hizmetlerini geliştirmekle birlikte bireyler tarafından sağlık hizmetlerinde beklentiyi de önemli ölçüde arttırmıştır. Bu nedenle kaliteli sağlık bakımı ve bakım kalitesinin ölçülmesi günümüz sağlık bakımında büyük öneme sahiptir. Sağlık kuruluşlarında hasta merkezli bakım ve hekim hasta ilişkisine verilen önemin artması ile birlikte bireylerin sağlık bakımından beklentilerinin yeterli düzeyde karşılanması da öncelik kazanmıştır.
Hastaların yükselen beklentileri ve dünyadaki değişen yönelimler de göz önüne alındığında Hasta Merkezli Sağlık Bakımı ya da Hasta Merkezli Aile Sağlığı Merkezi kavramları ön plana çıkmıştır. Bu nedenle Erzurum ilindeki aile sağlığı merkezleri, Amerikan Aile Hekimleri Birliği'nin Hasta Merkezli Aile Sağlığı Merkezi kontrol listesi ile değerlendirilmiştir.
Bu çalışmanın sonunda hekimlerin hasta merkezli yaklaşım konusunda farkındalıklarının ve uygulamalarının arttırılması hedeflenmiştir.
Gereç ve Yöntemler
Çalışmamız tanımlayıcı kesitsel bir anket çalışmasıdır. Çalışma, Ocak-Şubat 2015 tarihleri arasında Erzurum ilinde aile sağlığı merkezlerinde çalışmakta olup, çalışmamıza katılmayı kabul etmiş 144 aile hekimi üzerinde yapıldı. Çalışmamızın anketi 2 bölüm ve toplamda 26 sorudan oluşmaktadır. Birinci kısımda sosyodemografik veriler, ikinci kısımda da Amerikan Aile Hekimleri Birliği'nin hasta merkezli aile sağlığı merkezi kontrol listesi bulunmaktadır. Katılımcılara 10 soruluk sosyodemografik özellikler ile ilgili, 16 soruluk da Amerikan Aile Hekimleri Birliği'nin Hasta Merkezli Aile Sağlığı Merkezi Kontrol Listesi'nin Türkçe'ye uyarlanmış haliyle ilgili toplamda 26 soru yöneltildi. Verilerin analizinde SPSS 20.0 bilgisayar programı kullanılmıştır. Cinsiyete, coğrafi duruma, medeni duruma ve aile sağlığı merkezi grubuna göre sorulara verilen yanıtların karşılaştırılmasında Ki Kare testi ve Fisher's Exact testi kullanılmıştır. Anlamlılık düzeyi p<0.05 alınmıştır.
Bulgular
Çalışmamıza katılan 144 kişiden %64,6'sı (n= 93) erkek, %35,4'ü (n=51) kadındı. Katılımcıların yaş ortalaması 33,19±6,36 yıl, ortalama hekimlik süreleri 8,69±6,03 yıl, ortalama aile hekimliği süresi 4,35±2,1 yıl, günlük baktıkları ortalama hasta sayısı 39,15±11,6 kişi, bir hastaya ayırdıkları dakika cinsinden ortalama süre ise 6,35±2,59 idi. Katılımcıların %28,5'i (n=41) bekâr, %71,5'i (n=103) evliydi. Katılımcı 93 erkekten %69.9'u (n= 65) evliyken, %30,1'i (n=28) bekârdı. Katılımcı 51 kadından %74,5'i (n=38) evliyken, %25,5'i (n=13) bekârdı. Katılımcıların coğrafi durum olarak %59'u (n=85) merkez ilçelerden, %41'i (n=59) diğer ilçelerdendi. Katılımcıların %41'i (n=59) A grubu, %11,1'i (n=16) B grubu, %10,4'ü (n=15) C grubu, %9,7'si (n=14) D grubu bir aile sağlığı merkezinde çalışıyorken, %27,8'i (n=40) gruplandırılmamış bir aile sağlığı merkezinde görev yapmaktaydı. Katılımcıların %96,5'i (n=139) pratisyen hekimken, %2,8'i (n=4) aile hekimliği uzmanı, %0,7'si (n=1) ise diğer uzmanlık dallarındandı. Çalışmamızda kalite göstergeleriyle ilgili olarak ''Siz ve personeliniz bir iyileştirme kültürü geliştirir misiniz?'' sorusunda aile hekimlerinin %93,1'i (n=134) günlük çalışmalarında kalitenin daha iyi olması için çaba gösterdiklerini belirtmişlerdir.
Çalışmamızda hasta merkezli bakım ile ilgili olarak ''Sağlık hizmetlerine hasta erişiminin sağlanması için aşağıdaki prosedürlerden hangilerine sahipsiniz?'' sorusunda hekimlerin %84'i (n=121) hekim seçme hakkının kullanılabildiğini belirtmişlerdir. Çalışmamızda sağlık bilgi teknolojileri ile ilgili olarak ''Aile sağlığı merkeziniz yakın tıbbi merkezler ile dijital bir bağlantıya sahip mi?'' sorusunda aile hekimlerinin %88,2'si (n=127) Aile Hekimliği Bilgi Sistemi gibi sağlık veri alışverişini sağladıklarını, %89,6'sı (n=129) elektronik reçete ve tanı yönetimine sahip olduklarını belirtmişlerdir. Çalışmamızda aile sağlığı merkezi organizasyonu ile ilgili olarak, ''Sürekli bir finansal yönetim yaklaşımına sahip misiniz? Asm'yi yönetirken personel, giderler vs. düşünerek cevaplayınız.'' sorusunda aile hekimlerinin %68,8'inin (n=99) ödeme yapanlar ile bilgilendirilmiş bir şekilde kontrat yaptıkları görülmüştür.
Sonuçlar
Hekimlerin, modern tıbbın önemli bir uygulaması olan, hasta haklarına uyum sağlamaları ve bu doğrultuda "hasta merkezli" yaklaşmaları beklenmelidir. Birinci basamak sağlık kuruluşlarında çalışan hekimlerin hasta merkezli bakım geliştirmesi,
birinci basamak sağlık kuruluşlarının hasta bakımında daha önemli bir role sahip olmasına katkı sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler: Aile hekimleri, hasta merkezli aile sağlığı merkezi, hasta merkezli bakım, kalite göstergeleri, sağlık bilgi teknolojileri

Abstract:
Introduction and Aim
Need for health has been changed and increased from person to person, society to society and by time. Rapid increasing of knowledge parallel to technologic development develops health care and increases diversely expectation of people from health care. So, quality health care and measurement of quality of care are very important in health care nowadays. Meeting of expectation adequately related to health care of people has been a priority because of increasing importance of patient centered care and patient-physician cooperation in health centers.  Patient centered health care and patient centered medical home have been important because of increasing expectation of patients and evolving trends in the world.  So, family health centers were evaluated by the Patient Centered Medical Home Checklist Produced by American Academia of Family Physicians in Erzurum. 
Our aim in this study was to increase awareness and practice of physicians related to patient centered approach.
Material and Methods
Our study is a descriptive cross-sectional survey. This study included 144 volunteering family physicians and was applied to physicians in family medical centers of Erzurum between January and February 2015. Our survey was consisting two parts and 26 questions. Sociodemographic data was in the first part and Patient Centered Medical Home Checklist produced by the American Academia of Family Physicians was in the second part. Ten of questions were related to sociodemographic features and 16 of question were related to Patient centered medical home checklist produced by American Academia of Family Physicians which was translated into Turkish. The SPSS 20.0 software was used for analysing of the data. Chi Square tests and Fisher's exact tests were used for data of questions compared between gender, geographic place, marital status and groups of family health centers. P<0.05 was accepted as statistically significant. 
Results
Of the 144 participants, 64,6% (n=93) were male, 35,4% (n=51) were female. Mean ages was 33,19±6,36 years. Mean working duration of physicians was 8,69±6,03 years, mean working duration of family physicians was 4,35±2,1 years. Mean number of examined patients for a day was 39,15±11,6 people. Mean duration of examination for a patient was 6,35±2,59 minutes. 28,5% (n=41) of participants were single and 71,5% (n=103) of them was married. 69,9% (n=65) of 93 males were married. 30,1% (n=28) of males were single. 74,5% (n=38) of 51 females were married. 25,5% (n=13) of females were single. 59% (n=85) of participants were from center of city and 41% (n=59) of them was from districts part of city. 41% (n=59) of participants were worked in Group A family health center.  11,1% (n=16) of participants were worked in Group B family health center. 10,4% (n=15) of participants were working in Group C family health centers. 9,7% (n=14) of participants were worked in Group D family health center. 27,8% (n=40) of participants were working in ungrouped family health centers. 96,5% (n=139) of participants were general practitioners, 2,8% (n=4) were family medicine specialist and 0,7%  (n=1) of them was other specialist. 93,1% (n=134) of participants choosed option of 'Incorporate quality improvement into daily work' in the question of 'Do you and your staff foster a culture of improvement?' Which is related to quality care. 84% (n=121) of participants chose option of 'Ability for patients to select their own physician' in the question of 'Do you have processes to ensure patients' access to care?' Which is related to patient-centered care. 88,2% (n=127) of participants choosed options of 'Health information exchanges like Family Physician Information System' and 89,6% (n=129) of participants choosed 'Electronic medication and diagnostic ordering/management' in the question of 'Is your practice digitally connected to the medical neighborhood?' Which is related to health information technology. 68,8% (n=99) of participants choosed option of 'Contract and negotiate with payers from an informed position' in the question of 'Do you have a continiously financial management approach?' Which is related to practice organization.
Conclusions
It is expected that physicians should adapt patient rights, which is an important part of modern medicine and they should approach patients in a patient-centered way. Development of patient-centered care by physicians working at primary care has an important role to increase patient care in primary care.   

Keywords: Family physicians, patient centered medical home, patient centered care, quality care, health information technology