Yeni Uygurcada soru
Interrogatives in modern Uygur language
Yazar: AYİGUZAİLİ ABUDUSALAMU
Danışman: PROF. DR. NURETTİN DEMİR
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Dil bilgisi-ekler = Grammar-prefix ; Dil bilgisi-sözcük türleri = Grammar-word types ; Dil bilgisi-yardımcı eylem = Grammar-auxiliary verb ; Soru cümleleri = Interrogative sentences ; Soru edatları = Interrogative prepositions ; Soru yapıları = Question structures ; Türk lehçeleri = Turkish dialects ; Uygurca = Uighur language

Özet:
Soru dillerde soru ekleri, soru sözcükleri, sözdizimi değişiklikleri ve vurgu gibi çeşitli dil bilgisel araçlarla oluşturulmaktadır. Soru yapım yolları açısından oldukça zengin olduğunu söyleyebileceğimiz Yeni Uygurcada soru, temel olarak soru ekleri, soru sözcükleri ve vurgu yoluyla yapılır. Bu çalışmada Yeni Uygurcadaki soru ele alınmıştır.
Çalışmanın giriş bölümünde, Uygurlar ve Uygurca ile ilgili genel bilgiler verilmiştir. İkinci Bölümde soru kavramı, Yeni Uygurcadaki soru yapım ekleri, soru sözcükleri incelenmiştir. Burada mevcut kaynaklardaki bilgilerden yararlanılmıştır. Üçüncü bölümde, Yeni Uygurcadaki soru cümleleri yapı bakımından ele alınmıştır. Soru cümleleri yapı özelliklerine göre sınıflandırılmış, örnekler verilerek ayrıntılı incelenmiştir. Dördüncü bölümde, Yeni Uygurcadaki soru cümleleri anlam bakımından gerçek soru ve sözde soru olarak sınıflandırılmıştır. Soru cümlesinin temel işlevi soru sormak ve bilgi almak olsa da, iletişim ortamında bulunan dil içi ve dil dışı etkenlerden dolayı, aynı bir soru cümlesinin anlamı her zaman sabit olamayabilir. Bu bölümde Yeni Uygurca romandan derlenen soru cümleleri cümlenin ifade ettiği anlamlara göre sınıflandırılmış ve incelenmiştir.
Beşinci bölümde, Yeni Uygurca ve Türkiye Türkçesindeki soru, derlenen örneklere dayanarak yapı bakımından karşılaştırılmış, iki Türk dilinin soru yapımı bakımındaki farklılık ve benzerlikleri kısaca ortaya koyulmaya çalışılmıştır.


Anahtar Sözcükler Yeni Uygurca, Soru, Soru Yapımı, Soru Ekleri, Soru Sözcükleri, Vurgu, Anlam

Abstract:
Generally, in many languages interrogation is been expressed by certain linguistic approaches such as interrogatives, word order, interrogative affixes and stress. In forming interrogation, modern Uyghur has also different ways, which are interrogative affixes, stress and interrogatives. In this paper, the interrogation in modern Uyghur is mainly discussed. 
  In the first chapter, some general knowledge about Uyghurs and Uyghur language is put forth. In the second chapter, the concept of interrogation, the interrogative affixes in modern Uyghur, interrogatives are studied, and previous studies on this topic are accounted. In the third chapter, the formation of interrogative sentences in modern Uyghur is discussed; interrogative sentences are classified according to structural characteristics and explained by giving examples. In the fourth chapter, the interrogative sentences in modern Uyghur are categorized into literal or rhetoric interrogative in semantical point of view. The most essential function of interrogative sentences is questioning and by which earning information, however, because of the internal and external effects during the communication, the meaning of the same interrogative sentence can be different depending on the context. In this part, the interrogative sentences taken from an Uyghur novel are classified and studied in light of their meaning in the text. 
In the fifth chapter, the formation of interrogation in modern Uyghur and Turkish are compared by giving specific examples; differences and similarities in forming interrogation in these two Turkic languages are put forward.


Keywords
Modern Uygur, interrogation, interrogative formation, interrogative affixes, interrogatives,stress, Semantics