Psikotik bozukluk tanısı olan hasta ailelerinde içselleştirilmiş damgalanma ve aile yükü
Stigmatization and family burden of caregivers of patients with psychotic disorders
Yazar: ELİF ALAYBAY
Danışman: PROF. DR. DERYA AKBIYIK
Hitit Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Psikotik bozukluk tanısı olan hastaların ailelerinde gözlemlenen aile 
yükü ve içselleştirilmiş damgalama eğilimleri, hasta yakınlarının psikolojik iyi oluşunu 
ciddi şekilde etkileyebilen faktörler olarak ortaya çıkar. Bu olumsuz etkiler, aile 
atmosferini zehirleyerek, psikoz hastalarının tedaviye uyumunu, işlevselliğini ve 
hastalığın seyrini dolaylı yoldan etkileyebilir. Bu faktörler, psikotik hastalıkla başa 
çıkmanın değerlendirilmesinde kritik bir rol oynayan faktörlerdir. Bu çalışma, algılanan 
aile yükünün artmasının kendini damgalama düzeylerini artırma olasılığını araştırmayı 
amaçlamaktadır. Ayrıca, bu çalışmanın sonuçlarına dayanarak aile yükünü azaltmaya ve 
kendini damgalama düzeylerini düşürmeye yönelik müdahaleler geliştirmek için 
öneriler sunmayı amaçlamaktadır.
Gereç ve Yöntem: Bu çalışma, Hitit Üniversitesi Erol Olçok Eğitim ve 
Araştırma Hastanesi'ne bağlı Toplum Ruh Sağlığı Merkezi'nde takip edilen ve 
araştırmaya dahil edilme ölçütlerini karşılayan 87 psikotik bozukluk tanısı almış hasta 
yakını üzerinde yapılmıştır. Araştırmamız, kesitsel ve nicel bir yöntemle 
gerçekleştirilmiştir. Katılımcılardan alınan Aydınlatılmış Onam Formu' na ek olarak, 
Sosyodemografik Veri Formu, Kendini Damgalama Ölçeği – Aile (KDÖ-A) ve 
Algılanan Aile Yükü Ölçeği (AAYÖ) uygulanmıştır. Toplanan veriler, uygun 
istatistiksel yöntemler kullanılarak IBM SPSS 22 paket programıyla analiz edilmiştir.
Bulgular: Araştırmaya dahil edilen hasta yakınlarının %66.7'si (58 kişi) kadın,
%33.3'ü (29 kişi) ise erkekti. Hastaların %26.4'ü (23 kişi) kadın, %73.6'sı (64 kişi)
erkekti. Hastaların tanıları incelendiğinde, %64.4'ü (56 kişi) şizofreni, %21.8'i (19 kişi) 
şizoaffektif bozukluk ve %13.8'i (12 kişi) atipik psikoz tanısı almıştır. Hastaların 
ortalama hastalık süresi yaklaşık 19.28 yıl olarak bulunmuştur. Hastalık süresi, hasta 
yakını yaşı ve eğitim düzeyi Kendini Damgalama Ölçeği-A ile anlamlı ilişkili 
bulunmuştur. Evdeki kişi sayısı, hastanın günlük ihtiyaçlarını karşılama düzeyi, eğitim 
düzeyi ve sosyal destek varlığı ise Algılanan Aile Yükü Ölçeği ile anlamlı ilişkili
bulunmuştur. Hasta yakınlarına ait Kendini Damgalama Ölçeği 'nin toplam puanı
V
ortalama 25.66 iken Algılanan Aile Yükü Ölçeği 'nin toplam puanı 27.97 olarak 
belirlenmiştir. Algılanan Aile Yükü Ölçeği ile Kendini Damgalama Ölçeği-Aile toplam 
puanı (p:0.002), değersizlik algısı (p:0.007) ve toplumsal çekilme (p:0.001) alt boyutları 
arasında pozitif yönde zayıf bir ilişki tespit edilmiştir. Bununla birlikte, AAYÖ ile 
KDÖ-A'nın hastalığın gizlenmesi alt boyutu arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır
(p:0.297).
Tartışma-Sonuç: Algılanan Aile Yükü Ölçeği ile Kendini Damgalama ÖlçeğiAile toplam puanı ve alt boyutları arasında, değersizlik algısı ile toplumsal çekilme 
arasında bir ilişki tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, aile yükü ile damgalama arasındaki 
karşılıklı etkileşimi göstermektedir. Öte yandan, AAYÖ ile KDÖ-A arasında hastalığın 
gizlenmesi alt boyutu arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Bu durum, hastaların 
uzun yıllardır psikotik bozukluk tanısına sahip olmaları ve çevrelerince zaten bu 
durumun bilinmesiyle açıklanabilir. Araştırmada yer alan katılımcıların uzun süre 
boyunca psikotik bozuklukla başa çıkmaya çalıştıkları ve bu durumun kronik hale 
geldiği sonucuna ulaşmak mümkündür. Psikotik bozukluk hastalarının yakınları için 
aile yükünü ve damgalamayı azaltıcı müdahalelerin sağlık profesyonelleri tarafından 
uygulanması, bu faktörlerle ilişkilendirilen durumların göz önünde bulundurulması ve 
kronik psikotik bozukluk yönetiminde ele alınması gereken önemli konulardır.
Anahtar Kelimeler: Damgalanma, algılanan aile yükü, psikotik bozukluklar

Abstract:
Indroduction and Aim: Observed family burden and internalized stigma 
tendencies in the families of patients diagnosed with psychotic disorders emerge as 
factors that can significantly impact the psychological well-being of caregivers. These 
adverse effects can poison the family atmosphere, indirectly affecting the treatment
adherence, functionality, and course of illness of individuals with psychosis. These 
factors play a critical role in the assessment of coping with psychotic illness. This study 
aims to investigate the likelihood of increased perceived family burden leading to 
elevated levels of self-stigmatization. Additionally, based on the results of this study, it 
aims to provide recommendations for interventions to reduce family burden and 
decrease levels of self-stigmatization.
Materials and Methods: This study was conducted on 87 relatives of patients 
diagnosed with psychotic disorder who were followed up in the Community Mental 
Health Center of Hitit University Erol Olçok Training and Research Hospital and met 
the inclusion criteria. The our study was conducted with a cross-sectional and 
quantitative method. In addition to the Informed Consent Form obtained from the 
participants, Sociodemographic Data Form, Self-Stigma Scale - Family (SDS-Family) 
and Perceived Family Burden Scale (PFLS) were applied. The collected data were 
analyzed with IBM SPSS 22 package program using appropriate statistical methods. 
Results: Among the relatives of the patients included in the study, 66.7% (58 
people) were female and 33.3% (29 people) were male. Among the patients, 26.4% (23 
people) were female and 73.6% (64 people) were male. When the diagnoses of the 
patients were analyzed, 64.4% (56 patients) were diagnosed with schizophrenia, 21.8% 
(19 patients) with schizoaffective disorder and 13.8% (12 patients) with atypical 
psychosis. The mean duration of illness was found to be approximately 19.28. Duration 
of illness, age and education level of the patient's relatives were found to be 
significantly associated with the Self-Stigma Scale-A. The number of people in the 
household, the level of meeting the daily needs of the patient, the level of education and 
VII
the presence of social support were significantly associated with the Perceived Family 
Burden Scale. While the total score of the self-stigmatization scale of the patient's 
relatives was 25.66 on average, the total score of the Perceived Family Burden Scale 
was 27.97. A weak positive correlation was found between the Perceived Family 
Burden Scale and the Self-Stigma Scale-Family total score (p:0.002), perception of
worthlessness (p:0.007) and social withdrawal (p:0.001) sub-dimensions. However, no 
significant correlation was found between the PFAS and the concealment of the illness 
sub-dimension of the CSQ-A (p:0.297).
Discussion-Conclusion: A relationship was found between the Perceived 
Family Burden Scale and the Self-Stigma Scale-Family total score and its subdimensions, particularly in the dimensions of worthlessness and social withdrawal. 
These findings highlight the mutual interaction between family burden and
stigmatization. However, no significant relationship was observed between the PFB 
Scale and the SSF-Family sub-dimension of concealing the illness. This can be 
explained by the fact that the patients have had a diagnosis of psychotic disorder for 
many years, and their condition is already known to their surroundings. It is possible to 
conclude that the participants in the study have been dealing with psychotic disorder for 
an extended period, and this condition has become chronic. Therefore, it is essential for 
healthcare professionals to implement interventions aimed at reducing family burden 
and stigmatization for the relatives of psychotic disorder patients. Considering these 
factors and addressing them in the management of chronic psychotic disorders are 
crucial.
Keywords: Stigma , perceived family burden , psychotic disorders