Açık işletmelerde yapay süreksizliklerin patlatma kaynaklı yersarsıntıları üzerindeki etkisi
The effect on blast induced vibrations of artificial discontinuities in open pit mine
Yazar: MUSTAFA ÇAVUŞ
Danışman: DOÇ. DR. ÖNDER UYSAL ; YRD. DOÇ. DR. ERCAN ARPAZ
Dumlupınar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Maden Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Maden Mühendisliği ve Madencilik = Mining Engineering and Mining
Dizin: Patlatma = Blasting

Özet:
Seyitömer Linyitleri İşletmesinde (SLİ), patlatma kaynaklı yersarsıntılarının etkisiyle yakın çevredeki yerleşim birimlerinde yaşayan halkın tepki ve şikâyetlerinden kaynaklanan problemler yaşanmaktadır. Bu problemlerin ve çevreye verilen rahatsızlığın engellenmesi açısından patlatma kaynaklı bu sarsıntıların azaltılması işletme açısından büyük önem taşımaktadır.Bu çalışmada, Seyitömer Linyit İşletmesi (SLİ) açık ocaklarında atım gerisinde bulunan yapay süreksizliklerin patlatmadan kaynaklanan yersarsıntılarının oluşum ve gelişimi üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Bu amaçla seçilen 3 panoda ocak ilerleme yönünde tek sıra halinde açılmış deliklerle yapay süreksizlikler planlanmıştır. Patlatma bölgesi ve ölçüm istasyonu arasında 2,5 m aralıklı, 10 m derinlikte tek sıra halinde toplam 10 adet delik delinmiştir. Daha sonra bu delikler düşük miktarda patlayıcı ile patlatılarak bir yapay süreksizlik hattı oluşturulmuştur. Yersarsıntılarının ölçülmesinde iki adet titreşim ölçüm cihazı kullanılmıştır. Süreksizlik deliklerinin önünde, süreksizlik deliklerin hemen arkasında ve süreksizliğin 5 m, 10 m, 15 m, 25 m, 50 m ve 75 m arkasında yersarsıntısı ölçümleri yapılmıştır. Bu kapsamda 150 adet patlatmaya ait 395 adet yersarsıntısı değeri ölçülmüştür.Elde edilen veriler, herhangi bir sınıflandırmaya tabii tutulmadan değerlendirilmiş daha sonra da pano ve panolardaki ölçüm noktaları bazında sınıflandırılarak değerlendirmeye tabii tutulmuştur. Ayrıca bu veriler literatürdeki 11 farklı parçacık hızı tahmin yöntemlerine göre değerlendirilerek en iyi korelasyonu sağlayan denklem belirlenmeye çalışılmıştır.Yapılan bu çalışma sonucunda, özellikle yapay süreksizliklerin önü ve hemen arkasında alınan verilerde parçacık hızı değerlerinin önemli oranda değiştiği, mesafe açıldıkça değişimin azaldığı görülmüştür.Anahtar Kelimeler: Patlatma, Yapay Süreksizlik, Yersarsıntısı.

Abstract:
There are some complaints by local people in Seyitömer Lignite Enterprise about the blast induced vibrations. It is highly important for the plant to reduce the blast induced vibrations from the explosions to avoid these problems and the environmental disturbances.In this study, the effects of artificial discontinuities behind the throw in Seyitömer Lignite Enterprise on the occurrence and development of the blast induced vibrations were investigated. For this reason, artificial discontinuities with holes which were drilled in a single line in the direction of blasting on 3 panels were planned. Total 10 holes which were 10 meters depth and 2,5 meters distance from each other between the explosion zone and measurement station were drilled. Then, an artificial discontinuity line was created by exploding these holes with little amount of explosives. Two vibration measurement devices were used to measure the vibrations. The vibration measurements were carried out in just front, just behind and 5 meters, 10 meters, 15 meters, 25 meters, 50 meters and 75 meters behind the discontinuities. In this context, 395 vibrations were measured resulting from 150 explosions.The acquired data were evaluated without any classification and then they were evaluated by classifying them between panels and the measurement point on the panels. Moreover, we tried to determine an equation that provides the best correlation by evaluating the data according to the 11 different particle velocity forecasting methods in the literature.At the end of the study, it was determined that peak particle velocity in the data acquired from especially just in front of and behind the artificial discontinuities changed a lot and the more the distance grew, the more the changes declined.Key Words: Artificial Discontinuity, Vibration, Explosion.