Küçük buluntular yoluyla Aşıklı Höyük topluluğunun çağdaşı topluluklarla etkileşimi
Aşıklı Höyük's interactions with contemporary communities through small finds
Yazar: DEVRİM SÖNMEZ
Danışman: PROF. DR. MİHRİBAN ÖZBAŞARAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Tarih Öncesi Arkeolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Aşıklı Höyük = Aşıklı Tumulus ; Buluntu nesne = Found object ; Etkileşim = Interaction ; Neolitik Dönem = Neolithic Period

Özet:
Güneybatı Asya'da Çanak Çömleksiz Neolitik olarak adlandırılan dönem yerleşik yaşam biçiminin yaygınlaşması, bitkilerin kültüre alınması ve hayvanların evcilleştirmesi gibi insanlık tarihini etkileyecek anahtar değişimlerin yaşandığı, yaklaşık üç bin yıl süren bir zaman dilimidir. Orta Anadolu, bu dönemde çevresindeki bölgelerden bazı kültürel nitelikler bakımından farklı bir görüntü sunmaktadır. Orta Anadolu'da yer alan ve çalışmanın konusunu oluşturan Aşıklı Höyük yerleşmesi, tam olarak bu döneme denk gelen bir zamanda iskan edilmiştir. Aşıklı Höyük yerleşmesi, MÖ 9. bin yılın ikinci yarısında başlayan ve 8. bin yılın sonlarına doğru uzanan yaklaşık bin yıllık döneme (MÖ kal. 8.400-7.300) tarihlenmektedir. Yerleşme, konar-göçer yaşamdan yerleşik hayata ve avcı-toplayıcılıktan besin üretimine geçiş süreçlerine dair önemli kanıtlar sunmaktadır. Aşıklı Höyük, arkeolojik kanıtlara göre söz konusu zaman diliminde Güneydoğu Anadolu, Suriye ve Levant bölgeleri arasında gerçekleştiği bilinen ve obsidyen alış verişi, paylaşılan sembolik repertuvar gibi geniş bir bölgede rastlanan kültürel izlerle tanımlanan bölgeler arası etkileşim ağlarının içine dahil değildir.
Bu tez çalışmasında Aşıklı Höyük yerleşmesinde 1989-2015 yılları arasında yürütülen arkeolojik kazılarda açığa çıkarılan küçük buluntulardan biley taşları, kemer toka ve kancaları, figürinler, obje ve tokenler ve işlenmiş kemik, taş ve killer seçilmiştir. Söz konusu buluntu gruplarının hammadde ve tipolojik özellikleri zamansal ve mekansal açıdan incelenmiş ve tespit edilen devamlılık ve değişimler yerleşmenin sağladığı diğer arkeolojik bulgular göz önünde bulundurularak tartışılmıştır. Bezeme, yeni buluntu tipleri ve hammaddelerin ortaya çıkışı artan topluluklar arası etkileşimlerin kanıtları olarak ele alınmıştır. Aşıklı Höyük ve çağdaşları arasındaki alış veriş, göç ve diğer topluluklar arası etkileşimlerin incelenen buluntu gruplarının niteliklerinde zaman içerisinde, özellikle yerleşmenin sonlarına doğru yaşanan değişimlerde etkisi olmuş olabilir.

Abstract:
The Pre-Pottery Neolithic (PPN) in Southwest Asia is a period that spans nearly three millennia and coincides with a multitude of fundamental changes, including, for example, the dispersal of sedentary lifeways and plant and animal domestication. Many of these developments have had irreversible effects on modern human history, though, remarkably, the PPN in Central Anatolia does not always adhere to trends and developments observed in surrounding regions at this time, especially regarding some of its cultural characteristics. Located in Central Anatolia the aceramic settlement of Aşıklı Höyük is the focus of this study. Occupations at this site stretched over a period of nearly one thousand years, starting in the second half of 9th millennium BC through the first half of 8th millennium BC (8.400-7.300 cal. BC). The settlement provides substantial evidence concerning the processes of transitions from nomadic and hunter-gatherer to sedentary and food producing way of life. It is a site which continues to provide significant insights into the diverse transitional processes which took its inhabitants from nomadic hunter-gatherers to sedentary, food-producers. According to the available archaeological evidence, Aşıklı Höyük was not a part of the inter-regional interaction networks known to have existed between Southeastern Anatolia, Syria and the Levant, and which featured shared cultural traits, most notably obsidian trade and shared symbolic repertoires.
This study presents different groups of small finds, including shaft straighteners, belt buckles and hooks, figurines, objects and tokens, axes and worked bones, as well as stones and clays,  discovered during archaeological excavations at Aşıklı Höyük between 1989 and 2015. As such, this investigation focuses not only the temporal and spatial relationships between raw materials and typological features of the find groups, but it also considers continuities and changes against the background of other lines of archaeological evidence from the site. The emergence of decoration and the incorporation of new types and raw materials appear to be indicative of increased levels of interaction between different communities. Inter-community contacts, perhaps in the frame of trade and immigration, could have led to the observable changes in the diachronic characteristics of the find groups, especially towards the end of the occupation.