Adana Müzesi'ndeki bir grup V. - XV. yüzyıl pişmiş toprak kandil
Vth and XVth centuries earthenware candle in Adana Museum
Yazar: İMAM KESKİN
Danışman: PROF. DR. CANDAN ÜLKÜ
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Bilimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Müzecilik = Museology ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Adana = Adana ; Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Aydınlatma = Lighting ; Aydınlatma sistemleri = Lighting systems ; Kandiller = Lamps ; Müzeler = Museums ; Pişmiş toprak = Terracotta ; Pişmiş toprak eserler = Terracotta works

Özet:
İnsanlık tarihi içerisinde beynin işlevselliği ile biyolojik saatin çakışmaya başladığı
süreçte büyük bir önem taşımaya başlayan ışık – aydınlatma günümüze kadar önemini devam
ettirmiş, enerji veya ışık temel ihtiyaçlar listesinde yerini almıştır. Homo Erectus'un ateşi
kontrol altına almasıyla ateş, beslenmenin yanı sıra güneşin batışı sonrası karanlık saatlerde
beynin işlevselliğinde veya ihtiyaçların karşılanmasında aydınlatma aracı olarak da
kullanılmıştır. Aydınlatma araçları ise dönem teknolojileri paralelinde form – şekil değiştirmiş
olsa da niteliği hep aynı kalmıştır.
Beşeri yaşam kullanımında görülen aydınlatma araçlarından biri olan pişmiş toprak
kandillerin aydınlatmada temel amacı karşıladığı görülmektedir. Bu amaç doğrultusunda uzun
bir tarihi süreçte kullanımı görülen pişmiş toprak kandiller, öncelikle mum kullanımının
yaygınlaşması daha sonra da elektriğin icadına kadar kullanımını kısmen sürdürmüştür. Bu
etkenlerle dönemin sosyal yaşamını, alışkanlıklarını, kültürel değerlerini ve iklimsel etkilerle
şekillenen fiziki yapısını üzerine yansıtan kandiller günümüzde araştırma konusu olmayı
başarmıştır. Aynı zamanda dönemlerin ekonomik ve kültürel etkisi ile çeşitli teknikte, formda ve
sanatsal içerikli üretilen kandillerin yanı sıra sadece kullanım amaçlı üretilmiş sade formlu
kandiller de yoğun olarak görülmektedir.
Siyasi ve ekonomik etkilerle biçim, değer ve sanatsal özellikleri değişkenlik gösteren
kandiller genelde Anadolu'da özelde ise Adana Müzesi'nde günlük kullanım araçları içerisinde
yerini almaktadır. Bu amaçla Adana Müzesi'nde bulunan pişmiş toprak kandillerin, siyasi
hayatın yoğun olduğu ve aynı zamanda ticari yaşamdaki sanatsal etkileşim ile kültürel bir
mozaiğin yaşandığı V. – XV. yüzyıl aralığı kandilleri olarak form, teknik, kültürel ve fiziksel
özellikleri bakımından incelenmesi hedeflenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Adana Müzesi, Kandil, Seramik, İslami Dönem, Geç Antik Çağ.
Danışman: Prof. Dr. Candan ÜLKÜ, Sanat Tarihi Anabilim Dalı, Mersin Üniversitesi, Mersin.

Abstract:
In human history, light/lightning, which began to be crucial in the process where the
functionality of brain and the biological clock come to coincide, has so far maintained its
importance and taken its part in the list of basic needs of energy and light. Having to be
controlled by homo erectus, fire was also used as a lightning tool, apart from that of
nourishment, for the functionality of brain and the fulfilment of needs in the dark hours after
the sunset. However, although the lightning tools changed their form or shape in accordance
with the period technologies, their essence always remained same.
Earthenware candles, one of the lightning tools made used of in human life, are observed
to meet the main purpose. Earthenware candles, which was seen to be used for a long time to
this purpose, continued to be used until firstly the proliferation of candle usage and then the
invention of electricity. For these reasons, earthenware candles which project onto themselves
the social life, customs, cultural values and physical structure, being shaped by climatic factors,
of the period has now succeed in becoming a subject of investigation. Furthermore, because of
the economic and cultural impacts of the periods, we also see to a high degree the simpleformed earthenware candles as well as those produced in various technics, forms and arts.
Earthenware candles, whose form, value and artistic features vary due to political and
economic impacts, take part within the daily usage tools, generally in Anatolia, particularly in
Adana Museum. In this study, we aim at analyzing earthenware candles present in Adana
Museum as candles belonging to the time between 5th and 15th centuries, in which political life
were condensed and at the same time a cultural mosaic with artistic interaction was
experienced in commercial life, in terms of form, technic and cultural and physical features.
Keywords: Adana Museum, Candle, Ceramic, Islamic time, Late Ancient Time.
Advisor: Prof. Dr. Candan ÜLKÜ, Department of Art History, Mersin University, Mersin