Türkiye'de vergi aflarının kayıtdışı ekonomiye etkisi
The effect of tax amnesties on shadow economy in Turkey
Yazar: SELCAN ÜNAL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HATİCE DAYAR
Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Af = Amnesty ; Kayıt dışı ekonomi = Informal economy ; Vergi affı = Tax amnesty ; Vergiler = Taxes

Özet:
Sınırsız ihtiyaçların kıt kaynaklarla en yüksek fayda tatmin düzeyinde giderilmesini konu edinen ekonominin, egemen olan devletin yasalarına uygun biçimde gerçekleşecek ekonomik faaliyetlerden oluşması gerekir. Ekonomiyi düzenleyen yasalara ve yönetmeliklere aykırı olarak gerçekleştirilen, belgeye bağlanmamış, kanuni defterlere işlenmemiş ekonomik işlemlere kayıtdışı ekonomi denir. 
Kayıtdışı ekonomi içeriği ve yapısı gereği  ölçülmesi zor bir ekonomik değişkendir. Ancak ekonomi politikalarına yön verecek etkiye sahip olduğundan kayıtdışı ekonominin büyüklüğünün ölçülebilmesi için çeşitli yöntemler geliştirilmiştir. Bunlar arasında genel-geçer kabul görmüş ve çok sayıda ülke için kullanılan yöntem çoklu-gösterge-çoklu-neden(MIMIC) yöntemidir. Bu yöntem ile elde edilen sonuçlara bakıldığında Türkiye'de kayıtdışı ekonominin oranı 1980 de % 41.99 iken 1990 da % 37.77, 2000 yılında %31.96, 2015 yılında ise % 28.72'ye ulaşmıştır. Görüldüğü gibi ülkemizde kayıtdışı ekonomi oranı yıllar itibari ile düşüş göstermektedir fakat OECD'nin 34 ülkesi arasında en yüksek kayıtdışı ekonomi oranlarına sahiptir. Bu durum kayıtdışı ekonominin ülkemizde gerçek bir sorun olduğunu apaçık göstermektedir. 
Ülkemizin diğer sorunu olarak görebileceğimiz ,1921-2017 yılları aralığında 32 kez uygulama alanı bulan vergi afları, uygulamadaki sıklığından dolayı bilim insanları tarafından eleştiri almakta, vergi ahlakı ve vergi bilincini olumsuz etkilediği iddia edilmektedir. Çalışmada ülkemizde çıkarılan vergi aflarının kayıtdışı ekonomiye etkisi araştırılmaktadır. Araştırma neticesinde ulaşılan sonuç; kayıtdışı ekonominin vergi affının uygulanmadığı yıllarda 0.34 oranında, vergi affının seyrek uygulandığı yıllarda 0,40 oranında, vergi aflarının sık uygulandığı yıllarda ise 0.59 oranında azaldığı şeklindedir. Bir diğer sonuç ise kişi başına düşen GSYH aynı dönemde 1000 birim artarsa kayıtdışının 1 puan azaldığıdır.

Abstract:
The economy, which deals with the elimination of unlimited needs with scarce resources at the highest benefit level, must consist of economic activities that will take place in accordance with the laws of the sovereign state. The economy undocumented and unrecorded in legal books and contrary to laws and regulations is called 'Shadow Economy'. Due to the definition of the shadow economy, it is an economic variable difficult to measure. However, since it has the influence on direct economic policies, various methods have been developed to measure the magnitude of the shadow economy. Among them, the method generally accepted and used for many countries is the 'Multi-Indicator-Multiple-Causes' (MIMIC). Considering the results obtained by this method, it is seen that in Turkey while the proportion of the shadow economy in 1980 was 41.99%, in 1990 it was 37.77%; while it was 31.96% in 2000, it reached 28.72% in 2016. It can be concluded that the rate of the shadow economy in our country has been declining for years, but it has the highest shadow economy ratios among the 34 OECD countries. It shows that the shadow economy is a real problem in our country.
As another problem of our country, 32 times applied tax amnesty between the years 1921-2017, is criticized by scientists for its appliance frequency and it is claimed that it adversely affects tax morality and tax consciousness. In the study, the effects of tax amnesties on shadow economy in our country are investigated.
The result of the study is; shadow economy has decreased by 0.34 percent in the years when the tax amnesty has not been applied, by 0.40 percent in the years when the tax amnesty has been applied rarely, and by 0.59 percent in the years when tax amnesty have been applied frequently. Another result is that when the GDP per capita increased by 1000 units, in the same period, shadow economy decreased by 1 point.