Mimarlıkta tasarım mekan ve zamanın felsefi açıdan incelenmesi
Philosophical analysis of design space and time in architecture
Yazar: CENKER OKTAV
Danışman: PROF. DR. AYHAN BIÇAK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Felsefe = Philosophy ; Mimarlık = Architecture

Özet:
Bu çalışma mimarlığın ne olduğunu anlama, yapısal özelliklerini belirleme ve mimari yapıların değerinin nelerden oluştuğunu tespit etme amacıyla oluşturulmuştur. Bu sorgulamaları yaparken kullanılan yöntem felsefi düşüncedir. Konuyla alakalı mimar, felsefeci ve diğer disiplinlerden pek çok kuramcının görüşleri incelenmiş, mevcut düşüncelerin üzerine problem yeniden kurulmaya çalışılmıştır. Problem üzerine yeni bir yaklaşım biçimi getirilerek bir açıklama modeli üretilmesi amaçlanmıştır. Üretilen model ışığında tasarım, mekan ve zaman kavramlarının önemi tespit edilmiştir. Sanatta ve mimaride tek başına biçimin değerli olduğunu söyleyen formalizm ve tek başına işlevin değerli olduğunu söyleyen fonksiyonalizmden farklı olarak, kullanışlılığın ve estetiğin bütünlüğünü kuran tasarım kavramının önemine değinilmiştir. Böylece mimari üretimin maddeden malzeme, malzemeden işlev, işlevden biçim ve biçimden de mekan üreterek gerçekleştiği tespit edilmiştir. Bu bağlamda mimari üretimin nihai aşaması olarak mekan üretimi ele alınmıştır. Mekanın ne olduğu sorulmuş, mimari mekanın diğer mekan türlerinden farklarının neler olduğu araştırılmıştır. Mekanda işlevin nerede, güzelin nerede olduğu sorgulanarak, işlevsel ve estetik değerle birlikte bir mimari yapının mekânsal değerinin ne olduğu üzerine düşünülmüştür. Öte yandan mimari eserlerin yıllar geçtikçe uğradıkları fiziksel tahribat, mimari tasarımların anlayışlar ve taleplere bağlı olarak çağlar içerisindeki değişimi, yapıların kişilerin ve toplumların hafızalarında bıraktıkları izler gibi pek çok sorgulama, mekanla birlikte zaman kavramının da önemine işaret etmiştir. Bu nedenle mimaride mekanın ardından ele alınan mimaride zaman kavramıyla birlikte, hem çalışmanın bütünlüklü yapısının kurulması amaçlanmış, hem de üzerinde yeteri kadar düşünülmediği tespit edilen bu sorgulamanın ele alınmasıyla mimarlık felsefe ilişkisinin temel altyapısının oluşturulması hedeflenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Mimarlık, tasarım, mekan, zaman, estetik, biçim, işlev, değer.

Abstract:
This study was created in order to understand what architecture is, to determine its structural features and to determine what the value of architectural structures consists of. The method used in making these inquiries is philosophical thought. The views of architects, philosophers and many theorists from other disciplines related to the subject were examined, and the problem was tried to be reconstructed on the existing ideas. It is aimed to produce an explanation model by bringing a new approach to the problem. In the light of the produced model, the importance of the concepts of design, space and time has been determined. Unlike formalism, which says that form alone is valuable in art and architecture, and functionalism, which says that function alone is valuable, the importance of the concept of design, which establishes the integrity of usability and aesthetics, is mentioned. Thus, it has been determined that architectural production takes place by producing material from matter, function from material, form from function, and space from form. In this context, space production is discussed as the final stage of architectural production. It was asked what the space was, and the differences between the architectural space and other space types were investigated. By questioning where the function is in the space and where the beauty is, it is thought about the spatial value of an architectural structure together with its functional and aesthetic value. On the other hand, many inquiries such as the physical destruction of architectural works over the years, the change of architectural designs over the ages depending on understandings and demands, and the traces that buildings leave in the memories of people and societies have pointed out the importance of the concept of time as well as space. For this reason, together with the concept of time in architecture, which is discussed after the space in architecture, it is aimed both to establish the integral structure of the work and to establish the basic infrastructure of the architectural philosophy relationship by addressing this questioning, which has not been sufficiently considered.

Key Words: Architecture, design, space, time, aesthetic, form, function, value.