Ürdün Kara Çöl'deki çöl uçurtmaları ve tekerlekleri: Mimarlık-kültür ve çevre ilişkileri açısından değerlendirilmesi
An interpretation of the architecture of desert kites and wheels in the Black Desert of Jordan: Cultural and environmental relations
Yazar: RANEEM SHAWKAT ABD AL LATEEF AL KHAROUF
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERKAN KILIÇ
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Bu çalışma, antik tasarım, ekoloji ve tarihsel anlatıların mimari bir rabıtası, Orta Doğu ve Orta Asya'nın kurak bölgelerinde yaygın olarak bulunan gizemli ve eski yapılar olan çöl kapanları "desert kites" ve dairesel planlı yapılarını "desert wheels" ele almaktadır. Bu araştırmada, uzun süredir gizemle örtülü olan bu yapıların tasarımını, bağlamını ve tarihsel önemini aydınlatmak için mimari bir bakış açısı benimsenmektedir. Bölgenin jeolojik, iklimsel ve kültürel ortamının geniş kapsamlı bir şekilde incelenmesine yönelik çalışmada, daha odaklı bir analiz için zemin hazırlığı yapılmıştır. Araştırmada temel olarak, bu yapılar Ürdün Kara Çöl bölgesinde yoğun bir şekilde bulunmakta olup, son teknoloji araçları kullanarak, bu eşsiz çevre içindeki önemlerini anlamak üzere detaylı bir şekilde incelenmiştir. Ayrıca, bu çalışma, ekolojik ve çevresel faktörlerin analizi ile mimari anlayışımızı açıklamaktadır.
Bu veri bileşimi, önceki arkeolojik ve antropolojik çalışmalardan elde edilen bilgilerle daha da zenginleşmektedir. Araştırmanın en önemli yönü, Kara Çöl'deki bu yapıların bağlamını 3D modelleme teknikleri kullanılarak yeniden ayağa kaldırmak ve ampirik verilere dayanarak dönem içerisindeki önemini yansıtmaktadır. Yapılan çalışmalar sonrasında, kapanların ve dairesel planlı yapıların sadece yapısal yönleri aydınlatılmakla kalmamış, aynı zamanda yapıların inşasındaki kültürel ve tarihsel anlatılar da açığa çıkarılmaya çalışılmıştır.
Araştırmanın temel amacı, çöl kapanları ve dairesel planlı yapıların anlaşılmasındaki mevcut boşlukları kapatmak, onların Kara Çöl'deki varlığını daha kapsamlı bir şekilde açıklamaktır. Sonuç olarak, bu çalışma sadece mimari tarih alanında önemli bir katkı yapmakla kalmaz, aynı zamanda araştırmacılara bu antik yapıları ve onların sosyo-kültürel etkilerini keşfetmek için yeni olanaklar sunmaktadır.

Abstract:
This research focuses on desert kites and wheels, an architectural nexus of ancient design, ecology and historical narratives, mysterious and ancient structures commonly found in the arid regions of the Middle East and Central Asia. In this research, an architectural perspective is adopted to illuminate the design, context and historical significance of these structures, which have long been shrouded in mystery. The study, which focuses on a panoramic examination of the geological, climatic and cultural environment of the region, prepares the groundwork for a more focused analysis. Abundantly present in the Black Desert of Jordan, these structures were examined using state-of-the-art tools to understand their significance within this unique context. Furthermore, this study elucidates the architectural thought process by synthesizing both ecological and contextual aspects.
This combination of data provides synergies with insights from previous archaeological and anthropological studies. The most important aspect of this research is to resurrect the structures' context using 3D modeling techniques and to present their importance in that period based on empirical data. Following these studies, not only the structural aspects of the traps have been illuminated, but attempts have been made to uncover the cultural and historical narratives involved in the construction of these structures.
The primary objective of this research is to bridge existing gaps in the understanding of desert kites and wheels, offering a more comprehensive and in-depth explanation of their abundant existence especially in the Black Desert of Jordan. Consequently, this study not only makes a substantial contribution to the field of architectural history but also opens new avenues for researchers to explore ancient constructions and their socio-cultural implications.