Van ilinde yaşayan bireylerin dini yönelimlerinin yeme motivasyonları üzerindeki etkileri
The effects of religious orientation of individuals living in Van province on eating motivations
Yazar: MERVE UÇKAN ÇAKIR
Danışman: PROF. DR. ŞENOL ÇAVUŞ
Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Gastronomi ve Mutfak Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Gastronomi ve Mutfak Sanatları = Gastronomy and Culinary Arts
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Din = Religion ; Dindarlık = Religiousness ; Dini eğilimler = Religious tendencies ; Gastronomi = Gastronomy ; Van = Van ; Yeme davranışı = Eating behaviour ; Yemek kültürü = Food culture ; Yemekler = Dishes ; Yiyecek içecek = Food and beverage

Özet:
Günümüz varoluşunun vazgeçilmez bir bileşeni olan yemek, diğer sosyal faaliyetlerle benzer şekilde insanlar arasındaki ekonomik, dini, politik, ideolojik ve duygusal ilişkilerle yakından ilgilidir. İnsanlığın varlığının uzak ve ilkel başlangıcından bu yana yeme kültürünün büyük ölçüde değiştiği söylenebilir. Başlangıçta kürklü ve kanlı çiğ et tüketen insanoğlu ateşin keşfedilmesine kadar pişirme gibi bir kavramdan habersizdi. Bu yüzden insanoğlu çok uzun bir zaman boyunca bitkiler, bazı evcil hayvanlar ve bulunduğu coğrafi özellikleri bağlı olarak yabani meyveler, fındık, çilek ve diğer yenilebilir malzemelerle diyetlerini genişlettiler (Pilcher, 2017). Bitkiler ve hayvanlarının bölgesel iklim koşullarına göre farklılıklar göstermesi bölgesel varyasyonlara yol açmış ve farklı yemek kültürlerini ortaya çıkarmıştır. Coğrafya, kültür ve inanç gibi sosyolojik olgular ise tüm dünyanın diyetinde farklılaşmalara yol açmıştır. 
Bu araştırmada toplumların yemek motivasyonlarını belirlemek ve dini yönelimlerin bu motivasyonlar üzerindeki etkilerini ortaya koymak amaçlanmıştır. Araştırmanın evreni olarak Van, örneklem olarak ise Van ili merkez ilçelerinde yaşayan bireyler seçilmiştir. Kolayda örnekleme tekniğinden yararlanılmıştır.
Verilerin toplanmasında nicel araştırma tekniklerinden anket tekniğinden yararlanılmıştır. Veriler SPSS programı aracılığıyla analiz edilmiştir. Araştırma'da öncellikle normallik dağılımı incelenerek verilerin güvenilirlik analizi yapılmıştır. Ardından yeme motivasyonları ölçeğin ilk defa Van evreninde uygulanmasından dolayı açımlayıcı faktör analizi yapılmıştır. Bu bağlamda 3 boyutlu dini yönelimler ölçeği ve yeni yapıdaki 10 boyutlu yeme motivasyonları ölçeğine ulaşılmıştır. Araştırmada çoklu regresyon analizi yapılmadan önce analizin regresyon varsayımları incelenmiştir. Ardından uygun bulunan veriler ile forvard yöntemi kullanılarak hiyerarşik regreyon analizi yapılmıştır.
Araştırmada yapılan hiyerarşik regresyon analizi sonucunda Van ilinde yaşayan bireylerin dini yönelimlerinin yeme motivasyonları üzerinde %10,5'ini açıklayarak etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca yeme motivasyonun en çok etkilenen alt boyutlarından birincisinin %14,2'si ile beğeni ve alışkanlıklar boyutu, ikinci boyutun ise %11,8'i ile sağlık ve doğallık endişesi boyutunun, üçüncü olarak ise %9'u ile zevk boyutunun olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Regresyon modelini en az açıklayan boyut ise %1,7'si ile fiyat boyutu olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Yapılan analiz sonuçları bireylerin dini yönelimleri ile yeme motivasyonları arasında anlamlı bir ilişki bulunduğunu göstermiştir. Araştırma modelinde kurulan tüm hipotezler araştırma analiziyle desteklenmiş ve kabul edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Gastronomi, Yeme Motivasyonu, Yemek Sosyolojisi, İnanç Hassasiyetleri, Yiyecek Seçimleri

Abstract:
Food, which is an indispensable component of today's existence, is closely related to economic, religious, political, ideological, and emotional relations between people, similar to other social activities. It can be said that the culture of eating has changed drastically since the distant and primitive beginning of humanity's existence. The human race, who initially consumed raw meat with fur and blood, were unaware of the concept of cooking until the discovery of fire. That's why humans have for a very long time expanded their diets with plants, some domesticated animals, and depending on their geographic features, wild fruits, nuts, berries, and other edibles (Pilcher, 2017). The fact that plants and animals show differences according to regional climatic conditions has led to regional variations and revealed different food cultures. Sociological phenomena such as geography, culture, and belief have led to differentiation in the diet of the whole world.
This study, it was aimed to determine the food motivations of the societies and to reveal the effects of religious orientations on these motivations. The population of the research is Turkey, and the sample is living in the central districts of Van. The convenience sampling technique was used.
The questionnaire technique, one of the quantitative research techniques, was used to collect the data. The data were analyzed using the SPSS program. In the research, first of all, the normality distribution was examined and the reliability analysis of the data was made. Afterward, exploratory factor analysis was conducted because the eating motivations scale was applied for the first time in Turkey. In this context, the 3-dimensional scale of religious orientations and the new 10-dimensional scale of eating motivations were reached. In the study, the regression assumptions of the analysis were examined before performing the multiple regression analysis. Then, hierarchical regression analysis was performed using the forward method with the appropriate data.
As a result of the hierarchical regression analysis conducted in the research, it was concluded that the religious orientation of individuals living in Van province was effective by explaining 10.5% of their eating motivation. In addition, it was concluded that the first of the most affected sub-dimensions of motivation to eat was taste and habits with 14.2%, the second dimension was the dimension of health and naturalness with 11.8%, and the third dimension was pleasure with 9%. It was concluded that the dimension that explains the regression model least is the price dimension with 1.7%. The results of the analysis showed that there is a significant relationship between the religious orientation of individuals and their motivation to eat. All hypotheses established in the research model were supported and accepted by research analysis.
Keywords: Gastronomy, Eating Motivation, Sociology of Food, Belief Sensitivities, Food Choices