Halikarnas Balıkçısında kimlik, evren ve lirizmin kaynağı olarak akdeniz
The mediterranean as the source of identity, universe and lyrism in The Fisherman of Halicarnassus
Yazar: DEMET SUSTAM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TARANA OKTAN
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bir coğrafya terimi olmasının yanı sıra kültürel bir etki alanını da işaret eden Akdeniz bu yönüyle edebiyat metinlerine sınırsız yazınsal malzeme sunar.  Türk edebiyatında Akdeniz'i kimliği, kültürü, mitolojisi, doğası ve içinde yaşayan insanlara sunduğu duyuş imkânlarıyla bir bütün olarak içselleştiren ve yapıtlarının merkezine yerleştiren isim Halikarnas Balıkçısı'dır. İstiklal Mahkemesi kararıyla Bodrum'a sürüldüğü 1925 yılından itibaren yaşam coğrafyası haline getirdiği Akdeniz onun için bir yeniden doğuş/öze dönüş mekânını temsil eder. Bu coğrafya ile bütünleştiği andan itibaren Balıkçı "evet" demeye yatkın kişiliği, Dionisyak meşrebi ve açıklıkları özleyen ruhu ile Akdenizli insanın prototipi haline gelir. Yazar, "Altıncı Kıta" diye adlandırıp uygarlığın beşiği olarak tanımladığı Akdeniz'de iklimin ve denizin insanlara ortak bir algı ve davranış biçimi kazandırdığı iddiasındadır. Bu iddiada Anadolu ve onun Arşipel kıyıları, Akdeniz uygarlıkları içerisinde ön plana çıkarılır. Özünü lirik poetikadan alan eserleri doğaya uyanış, yolculuk ve meçhul diyara ulaşma arzusu gibi izlekleri, düşsel varlıkların ve şiirsel bir dilin eşlik ettiği üslubuyla Akdeniz söylemini Türk edebiyatına taşır. Arşipel ise Akdeniz medeniyetinin nüvesi ve Balıkçı'nın estetize edilmiş yaşam coğrafyası olarak eserlerde flora ve faunasıyla birlikte öncelenir. Bu tez odağını Balıkçı külliyatının özünü teşkil eden bir kavram olarak Akdeniz'e yönlendirmektedir. Coğrafya merkezli edebiyat eleştirisinin imkânları çerçevesinde ele alınan konu, yazarın yaşam ve edebiyat coğrafyası olarak Akdeniz'in sınırlarını belirlemekte ve bu doğrultuda Halikarnas Balıkçısı külliyatında yeni okuma alanları açmayı hedeflemektedir.

Abstract:
The Mediterranean, a geographical term as well as a cultural sphere, offers limitless literary material due to its identity, culture, mythology, nature, and the sensory opportunities it presents to the people living within it. In Turkish literature, the figure who internalized and placed the Mediterranean at the center of his works, embracing its identity, culture, mythology, nature, and the sensory experiences it offers to its inhabitants, is Fisherman of Halicarnassus. Following his exile to Bodrum by the decision of the Independence Tribunal in 1925, the Mediterranean became his lived geography, symbolizing a place of rebirth and return to origins. From the moment he integrated with this geography, Fisherman, with his predisposition to say yes, his Dionysian temperament, and his longing for openness, became the prototype of the Mediterranean person. The author claims that the Mediterranean, which he named the "Sixth Continent" and defined as the cradle of civilization, imparts a common perception and behavior to people through its climate and sea. In this claim, Anatolia stands out among Mediterranean civilizations. His works, rooted in lyrical poetry, bring the Mediterranean discourse to Turkish literature with themes such as awakening to nature, journeying, and reaching unknown lands, accompanied by imaginary beings and a poetic language.The Archipelago is prioritized in his works as the nucleus of Mediterranean civilization and as Fisherman's aesthetically crafted living geography, including its flora and fauna. This thesis focuses on directing the essence of the Fisherman corpus towards the Mediterranean as a concept. Within the framework of geography-centered literary criticism, the subject is considered to delineate the boundaries of Halikarnas Balıkçısı's life and literary geography as the Mediterranean, aiming to open new areas of interpretation within his corpus.