Urartu Krallığı'nın yayılım alanı içerisinde yer alan yerleşim tipleri
Types of settlement within the expansion area of the Kingdom of Urartu
Yazar: İSMAİL AYMAN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA H. SAYAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Eskiçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Tarih = History
Dizin: Kentleşme = Urbanization ; Kentleşme süreci = Urbanization process ; Urartu Devleti = Urartian State ; Urartular = Urartians ; Urartular Dönemi = Urartians Period

Özet:
Tezin sorunsalı, şu ana kadar yapılmış kazı ve araştırmalarla saptanmış yerleşmelerin tipolojik tanımlamasını yapmaya yönelik olmuştur. Urartu Krallğı'nın kuruluşu ile birlikte yayılım alanı içerisinde yer alan bölgelerde çok sayıda farklı türde yerleşmeler ortaya çıkmıştır. Yerleşik yaşam formları çoğalmış, bu bağlamda kent, kale, köy gibi yerleşmelerin sayısı önceki dönemlere nazaran büyük miktarda artmıştır. Krallık öncesi dönemin yerleşme dokusuyla ilgili tipolojik değerlendirmelerin bütünlüklü bir şekilde yapılması için yeterli veri bulunmamaktadır. Urartu Krallığı'nın kurulmasıyla birlikte, krallığın yayılım alanı içerisinde yer alan bölgelerde yoğun bir iskan ve inşa programı uygulanmıştır. Bu kapsamda daha önce görülmemiş yerleşim türlerinden birisi olan kentler kurulmuştur. Kentler başkent, eyalet merkezi ya da farklı türde idari özellikleriyle Urartu Krallığı döneminin yerleşim tiplerinin merkezinde yer almıştır. Yerel Yönetim Merkezleri ve köyler krallık öncesi dönemin geleneksel yerleşim anlayışının devamı olarak Urartu Krallığı'na bağlı bir şekilde varlıklarını devam ettirmişlerdir. Bu tezde Urartu Krallığı döneminde var olan yerleşim tipleri kategorik olarak incelenmiş, aynı zamanda yerleşim anlayışı ve mimari ile ilgili kriterler oluşturulmaya çalışılmıştır. Ayrıca kent, kale, saray gibi kavramlarla ilgili Urartu Krallığı yerleşmeleri çerçevesinde terminolojik tartışmalar ve tanımlamalar yapılmıştır.

Abstract:
When the historical circumstances which gave rise to the emergence of the Kingdom of Urartu are analysed, it is seen that there was in fact a formative period covering almost the 400 years before its foundation in the second half of the 9th century BC. Before the Kingdom of Urartu, settled life forms were not widespread in the basin of Lake Van and its surroundings and in the other regions the Kingdom. The communities who lived in the territories of the Kingdom were nomadic or semi-nomadic, dealt with animal husbandry and lived as tribes. Starting with the second half of the second millenium BC, there are archeological signs of a cultural change indicating a new wave of migration in the geographical area of the Kingdom. While these signs of change were previously found in tomb architecture, burial customs and ceramic material, recently some residential areas too have added further signs. 
The Assyrians fought with armies led by an alliance of people whom they called "kings" who actually were tribal leaders and whose number could sometimes be as high as sixty. It is stated in the Assyrian almanacs that the defeated tribal leaders were condemned to pay high taxes or tributes. This process has also made it possible to learn about the Assyrian culture and about the ways the bureaucracy of the Assyrian State operated. In the 400-year-period which influenced the foundation of the Kingdom of Urartu, the relations established via the Assyrian military expeditions to the region must have created the dynamics that influenced the process of crossing the historical threshold on the way to being a state.      
The Kingdom of Urartu caused revolutionary changes in the geographical region where it was founded and expanded. Mass populations were transported from the invaded regions to other areas, were forced to build cities and to settle in them. Thus cities, a formerly non-existent residential format, emerged. Local administrative centres and villages had actually existed in the central areas where the cities were founded, yet their number rose considerably during the Urartian period as new residential types completing the state. The increase in settlements brought not only an increase in population but also in agricultural production and animal-husbandry based economic production.