Özel yetenekli çocuklarda ebeveyn akademik başarı baskısı ve desteği ile akademik motivasyon arasındaki ilişkiler: Öz düzenlemenin aracı rolü
Relationships between parental academic achievement pressure and support, and academic motivation in gifted children: The mediating role of self-regulation
Yazar: SABİHA BOZDAĞ
Danışman: DOÇ. DR. DAVUT HOTAMAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aile desteği = Family support ; Akademik başarı = Academic achievement ; Ebeveyn başarı baskısı = Parental achievement pressure ; Ebeveyn davranışı = Parenting behaviors ; Ebeveynler = Parents ; Motivasyon = Motivation ; Öz düzenleme becerisi = Self-regulation skill ; Üstün yetenek = Gifted ; Üstün yetenekli çocuklar = Gifted children

Özet:
Özel yetenekli çocukların akademik motivasyonları ve öz düzenleme becerileri bilim dünyasında tartışılan önemli konular arasında yer almaktadır. Benzer şekilde özel yetenekli çocukların akademik, sosyal ve duygusal gelişim süreçlerinde ebeveyn tutumları da ele alınan kritik konulardan biridir. Bu çalışmada özel yetenekli çocuklarda ebeveyn akademik başarı baskısı ve desteğiyle akademik motivasyon arasındaki ilişkide öz düzenlemenin aracı rolü, öz belirleme kuramı temel alınarak incelenmiştir. Çalışma ilişkisel modelde tasarlanmıştır. Veri toplama aracı olarak "Ebeveyn Akademik Başarı Baskısı ve Desteği Ölçeği", "Akademik Güdülenme Ölçeği", "Algılanan Öz Düzenleme Ölçeği" ve "Kişisel Bilgi Formu" kullanılmıştır. Veriler, Türkiye'nin altı farklı ilinde Bilim ve Sanat Merkezlerine devam eden yaşları 9-18 arasında değişen 203 kız, 234 erkek, özel yetenekli çocuktan toplanmıştır. Veri analiz tekniği olarak betimsel istatistikler, pearson korelasyon katsayısı, doğrulayıcı faktör analizi ve yapısal eşitlik model analizi kullanılmıştır. Analizler sonucunda özel yetenekli çocuklarda ebeveyn akademik başarı baskısı ile öz düzenleme ve akademik motivasyon arasında negatif yönde anlamlı ilişkilerin olduğu saptanmıştır. Özel yetenekli çocuklarda ebeveyn akademik başarı baskısı ile akademik motivasyon arasında öz düzenlemenin kısmi aracı rolü olduğu belirlenmiştir. Öte yandan özel yetenekli çocuklarda ebeveyn akademik başarı desteği ile öz düzenleme ve akademik motivasyon arasında pozitif yönde anlamlı ilişkilerin olduğu saptanmıştır. Özel yetenekli çocuklarda ebeveyn akademik başarı desteği ile akademik motivasyon arasındaki ilişkide öz düzenlemenin tam aracı rolü olduğu belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, öz belirleme kuramıyla örtüşmüştür. Sonuçlar, ilgili literatür kapsamında tartışılmış ve çeşitli öneriler sunulmuştur.

Abstract:
Academic motivation and self-regulation skills of gifted children are among some of the significant subjects discussed by scientists. Similarly, parental attitudes in the academic, social and emotional development processes of gifted children are one of the critical issues addressed. In this study, the mediating role of self-regulation in the relationship between parental academic achievement pressure and support, and academic motivation in gifted children was examined based on self-determination theory. The correlational design was adopted in the present study. Data were obtained through the application of the "Parent Academic Achievement Pressure and Support Scale", "Academic Motivation Scale", "Perceived Self-regulation Scale", and "Personal Information Form". The data were collected from 203 gifted girls and 234 gifted boys aged between 9-18, attending Science and Art Centers in six different provinces of Turkey. Data analysis techniques involved descriptive statistics, Pearson correlation coefficients, confirmatory factor analysis, and structural equation modeling. The results showed that parent academic achievement pressure was negatively and significantly related to self-regulation and academic motivation in gifted children. Self-regulation was found to have a partial mediating role in the relationship between parent academic achievement pressure and academic motivation in gifted children. On the other hand, the analyses revealed that parent academic achievement support was positively and significantly related to self-regulation and academic motivation in gifted children. Self-regulation was found to have a mediating role in the relationship between parent academic achievement support and academic motivation in gifted children. The findings are in line with the self-determination theory. The results were discussed within the scope of the relevant literature and various recommendations were presented.