Yozgat'ta apartman yapılarının tarihsel gelişimi
Historical development of apartment buildings in Yozgat
Yazar: ŞENER İLGÜN
Danışman: PROF. DR. MİNE ULUSOY
Konya Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Konut ve Kültür kavramları tarihsel süreç içerisinde ele alındığında, Konut gelişen ve değişen toplumların yaşam tarzları, ülkenin içinde bulunduğu ekonomik durum, sosyolojik yapı, politik durum gibi faktörlerin doğrudan etkilediği ve değişen sosyo-kültürel özellikleri arasında kıyaslamaların yapılabildiği en temel birimdir. Konut tipolojisi Toplumun içinde bulunduğu Sosyo-kültürel durumdan etkilendiği kadar Ülkenin politik yapısı, imar durumu, imar kanunları, kentlerin planlama stratejileri gibi farklı faktörlerin etkisiyle de biçimlenmektedir. Endüstrileşmeye bağlı sanayileşme  ve nüfus göçlerinin etkisiyle 18. Yüzyıl ortalarında İngiltere'de başlayıp daha sonra bütün Avrupa ülkelerinde yapılmaya başlayan Apartman tipi konutlar, Ülkemizde Tanzimat Fermanının ilan edilmesinden sonra yapılmaya başlanmıştır. Cumhuriyetin ilanından sonra yapılan reformlar, endüstrileşme ve nüfus hareketleri etkisiyle Yozgat'ta da Apartman tipi konutların yapılmaya başladığı görülmektedir. Bu çalışma Yozgat'ta apartman yapılarının tarihsel süreç içindeki gelişimleri incelenecektir. Bunun için seçilmiş yapıların, fotoğraflar ve yerinde yapılan ölçümlerle rölöve projeleri çıkartılmıştır. Her yapı için tanıtım tablosu oluşturulmuştur.  Bu tablolarda konutların, ada ve parsel bilgileri, imar durumu, bağımsız bölüm sayısı gibi genel özelliklerinin yanı sıra, mekânların analizine yönelik olarak mekânların isimleri, kullanım amaçları, kullanım alanları, toplam net alan, fotoğraflar, Depthmap programında hazırlanan analiz çalışmaları, erişim grafiği ve şematik diyagramlardan meydana gelmektedir.
Tespit edilen apartman tipi konutlar irdelenerek, konut tipolojisindeki farklılaşmalar için  mekan dizim yöntemi kullanılarak analiz çalışmaları yapılmıştır. Mekânsal analizler için Depthmap programı ve Agraph programı kullanılmıştır. 
Bu çalışmada Türkiye'de oluşan ve gelişen apartmanlaşma sürecinin nasıl etkilendiğinin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Çalışmalar şehrin yerleşim alanları ve gelişme yönleri göz önünde bulundurularak bina ve birim konut ölçeğinde yapılmıştır. Apartman tipi konutların gelişimini araştırmak için tespit edilen zaman dilimleri içerisinde Yozgat'ın kentsel gelişme planlarına yer verilmiştir. Kentin gelişim ve değişim sürecinde apartman tipi konutların değerlendirmesi yapılırken resmi kurumlardan alınan bilgilerin yanı sıra konut sektöründe aktif olarak çalışmış mühendis ve mimarların görüşleri alınmıştır. Tarihi süreç içerisinde şehrin gelişiminde etken faktörler üzerinde değerlendirmeler yapılmıştır. Yozgat kenti'de ülke genelinde yaşanan kültürel değişimden etkilenmiştir. Toplumda yaşanan bu gelişmeler ve dönüşümler sosyo-kültürel yapı apartman tipi konutlarda mekânsal organizasyonunda dönüşümlere sebep olmuştur. Yozgat'ta apartman tipi konut yapıları üzerinde geçirmiş olduğu süreç detaylı olarak analiz çalışmaları yapıldığında, apartman yapılarında geçmişten günümüze morfolojik ve tipolojik değişikliklerin yaşandığı tespit edilmiştir.

Abstract:
When the concepts of housing and culture are considered in the historical process, housing is the most basic unit that is directly affected by factors such as the lifestyles of developing and changing societies, the economic situation of the country, the sociological structure, the political situation, and where comparisons can be made between the changing socio-cultural characteristics. Housing typology is shaped by different factors such as the political structure of the country, zoning status, zoning laws, planning strategies of cities, as well as being affected by the socio-cultural situation of the society. With the effect of industrialization and population migrations due to industrialization, 18. Apartment-type houses, which started to be built in England in the middle of the century and then started to be built in all European countries, started to be built after the announcement of the Tanzimat Edict in our country. With the effect of reforms, industrialization and population movements after the proclamation of the Republic, it is seen that apartment-type houses have started to be built in Yozgat. In this study, the development of apartment buildings in Yozgat in the historical process will be examined. For this purpose, survey projects of selected buildings were prepared with photographs and on-site measurements. An introductory table has been created for each structure.  In these tables, in addition to the general characteristics of the houses such as island and parcel information, zoning status, number of independent sections, the names of the spaces, their intended use, usage areas, total net area, photographs, analysis studies prepared in the Depthmap program, access graphics and schematic diagrams are composed for the analysis of the spaces.
The identified apartment-type houses were examined, and analysis studies were carried out using the Space Constellation method for the differentiations in the housing typology. Depthmap program and Agraph program were used for spatial analysis. 
In this study, it is aimed to reveal how the process of apartment building that occurs and develops in Turkiye is affected. The studies were carried out at the scale of buildings and unit residences, considering the residential areas and development directions of the city. To investigate the development of apartment-type houses, the urban development plans of Yozgat were included in the time periods determined. In the process of development and change of the city, while evaluating the apartment-type houses, the opinions of Engineers and Architects who have actively worked in the housing sector were taken as well as the information received from official institutions. In the historical process, evaluations were made on the factors that affect the development of the city. The city of Yozgat has also been affected by the cultural change that has taken place throughout the country. These developments and transformations in society have led to transformations in the spatial organization of socio-cultural structure and apartment-type houses.  When detailed analysis studies were carried out on the process of apartment type housing buildings in Yozgat, it was determined that morphological and typological changes were experienced in apartment buildings from past to present.