Ankara'da çiçek ve çiçekçilik kültürü üzerine halk bilimsel bir inceleme
A folkloric research on the culture of flowers and floristry in Ankara
Yazar: SEMRA ŞİMŞEK
Danışman: DOÇ. DR. EMİNE ÇAKIR
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı / Türk Halkbilimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore

Özet:
Çiçek ve çiçekçilik üzerine oluşan kültürel birikim, çiçekseverler ve çiçekçilerin vasıtasıyla gelecek kuşaklara aktarılır. Bu çalışmada meslek folkloru özelinde ve Ankara örnekleminde geleneksel bilginin taşıyıcı konumundaki çiçekçilik konusu ele alınmıştır. Çalışmada çiçekçi folkloruna ait kültürel birikimi tespit etmek ve toplumun doğayla ilişkisini ortaya koymak amaçlanmıştır. Çalışmada alan araştırması yapılmış ve 114 kişiyle görüşülmüştür. Yazılı, sözlü ve elektronik kaynaklardan elde edilen veriler, meslek folkloruyla ilişkilendirilerek incelenmiştir. Çalışma giriş mahiyetindeki birinci bölüm dışında üç ana bölümden oluşmaktadır. İkinci Bölümde; meslek folkloru kavramının incelenmesine ve dünyada ve Türkiye'deki meslek folkloru çalışmalarına, çiçek ve çiçekçiliğin genel ve Ankara'daki tarihi gelişimine, çiçeklerin bakımına ve sınıflandırılmasına, mesleğin kolay ve zorlayıcı yanına, püf noktalarına, çiçekçilerin mesleklerini ve çiçeği nasıl tanımladığına, çiçekçilikteki jargon ve usta çırak ilişkisine, çiçekçilerin müşteri ve diğer mesleklerle ilişkisine, çiçek satarken dikkat edilecek hususlara, özel günlerde çiçek ve çiçekçilik anlayışına, mevsimlik çiçeklere, çiçek takvimine, çiçeklerin kullanım alanlarına ve çiçekçilerin mesleki anılarına değinilmiştir. Üçüncü Bölümde; somut olmayan kültürel miras alanlarından sözlü gelenekler ve anlatımlar, gösteri sanatları, toplumsal uygulamalar, ritüeller ve şölenler, doğa ve evrenle ilgili bilgi ve uygulamalar ve el sanatlarında çiçeğin kullanımlarına yer verilmiş, bu kullanım alanlarının çiçek ve çiçekçi kültürüne yansımaları ele alınarak bir bütün olarak değerlendirilmiştir. Çiçek kültürü üzerine oluşan uygulamalar halk botaniği bağlamında incelenmiştir. Ankara'nın merkezinde ve bazı ilçelerinde gerçekleşen alan çalışmasında çiçek ve çiçekçilik mesleğinin zengin kültürel mirasının kuşaktan kuşağa aktarılması konusunda çiçekçilerin yetiştirecek çırak bulmakta zorlandığı, kentleşmenin ve ekonominin de etkisiyle halkın çiçeğe gereken önemi vermediği tespit edilmiştir. Halk bilimine özgü çiçek ve çiçekçilik tanımı verilip çiçekler mekânsal ve işlevsel olarak sınıflandırılmıştır. Mevsimlik çiçekler, yazlık ve kışlık mevsimlik çiçekler olarak sınıflandırılırken halk bilimine özgü yeni bir sınıflandırılma yapılarak mevsimlik çiçekler dörde ayrılmıştır. Çiçekçi ve müşteri ilişkisinde çeşitli müşteri tipleri belirlenmiştir. Çiçeklere yerel adlar verilmesinde etkili olan faktörler 23 kategoride incelenmiştir. Halk bilimine özgü Çiçek Sözlüğü ve özel günlere özgü çiçek takvimi oluşturulmuştur. Somut olmayan kültürel miras alanlarında çiçeğin gerçek ve mecaz anlamda neleri sembolize ettiği ortaya konulmuştur. Çiçekçilik mesleğini sürdürebilecek çırakların yetiştirilmesi, popüler kültürün etkisiyle halkta oluşan "Sadece özel günlerde çiçek alınır." algısının değiştirilmesi ve çiçek üzerine oluşan geleneksel ekolojik bilginin hayatın her alanında kullanılması önerilmektedir.

Abstract:
The cultural accumulation on flowers and floriculture is transferred to future generations through flower lovers and florists. In this study, the subject of floriculture, which is the carrier of traditional knowledge, was discussed in the special case of occupational folklore and in the sample of Ankara. In this study, it was aimed to determine the cultural accumulation of floriculture folklore and to reveal the relationship of the society with nature. In the study, field research was conducted and 114 people were interviewed. The data obtained from written, oral and electronic sources were examined in relation to occupational folklore. The study consists of three main chapters except the first chapter which is an introduction. In the Second Chapter, the examination of the occupational folklore concept and occupational folklore studies in the world and in Turkey, the historical development of flowers and floriculture in general and in Ankara, the care and classification of flowers, the easy and challenging side of the occupation, the tricks, how florists define their occupation and flowers, the jargon and the master-apprentice relationship in floriculture, the relationship of florists with customers and other occupations, the issues to be considered when selling flowers, the understanding of flowers and floriculture on special occasions, seasonal flowers, the flower calendar, the fields of usage of flowers and the occupational memories of florists were mentioned. In the third chapter, the use of flowers in oral traditions and narratives, performing arts, social practices, rituals and feasts, knowledge and practices related to nature and the universe, and handicrafts, which are from the fields of intangible cultural heritage, were included, and by addressing the reflections of these areas of use on culture of flower and floriculture and were evaluated as a whole. The practices on flower culture were examined in the context of ethnobotany. In the fieldwork carried out in the center and some districts of Ankara, it was determined that florists have difficulty in finding apprentices to train in order to transfer the rich cultural heritage of the flower and floriculture occupation from generation to generation, and that the public does not attach the necessary importance to flowers due to the effect of urbanization and economy. The definition of flowers and floriculture specific to folklore was given and flowers were classified as spatial and functional. While seasonal flowers were classified as summer and winter seasonal flowers, a new classification specific to folklore was made and seasonal flowers were divided into four. Various types of customers were identified in the relationship between the florist and the customer. The factors that are effective in giving local names to flowers were examined in 23 categories. A Flower Dictionary specific to folklore and a flower calendar specific to special occasions were created. In intangible cultural heritage areas, it was revealed what the flower symbolizes literally and figuratively. It is recommended to train apprentices who can continue the floriculture occupation, to change the perception of the public, which is formed by the influence of popular culture, that "Flowers are only bought on special occasions" and to use the traditional ecological knowledge on flowers in all areas of life.