Geleneğin aktarımı bağlamında İstanbul cemevlerindeki eğitim faaliyetleri üzerine bir inceleme
A study on education activities in Istanbul djemevis in the context of transfer of tradition
Yazar: ALMİRA KOÇ
Danışman: PROF. DR. AYNUR KOÇAK
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Aktarım = Transmission ; Alevilik = Alawiism ; Bağlama = Binding ; Cemevi = Cemevi ; Dedelik = Dedelik ; Eğitim = Education ; Gelenekler = Traditions ; Semah = Semah ; Zakirlik = Zakirlik ; İstanbul = Istanbul

Özet:
1960'lı yıllarda kırsal bölgelerden kentlere doğru başlayan göç dalgası çeşitli etnik
inanışta olan grupların kentlerde bir araya gelmesinin, bir arada yaşamayı
deneyimlemesinin önünü açmış, toplumsal yapıda değişikliklere neden olmuştur.
Yoğun olarak kırsal bölgelerde yaşayan, kendine has inanç, ritüel ve geleneklere
sahip olan ve kapalı bir toplum yapısı sergileyen Alevi toplumu da bu göç
yolculuğuna katılmış, kentlerde hatırı sayılır derecede Alevi nüfusu toplanmaya
başlamıştır. Bu durum zaman içerisinde Alevilerin kamusal alanlarda temsil edilme,
gelenek ve ritüellerini devam ettirme ihtiyacını doğurmuş, dernek ve vakıflar
aracılığıyla kurumsallaşan Aleviler cemevlerini kurmuştur.
Çalışmada literatür taraması ve İstanbul'da yer alan altı cemevinde gerçekleştirilen
mülakatlardan elde edilen verilerden yola çıkılarak cemevlerindeki eğitim faaliyetleri
incelenmiştir. Geleneğin aktarılmasında rol üstlenen semah, bağlama, zâkirlik gibi
kurslar üzerinde durularak bu kursların geleneğin aktarılmasında üstlendikleri rol ve
mevcut durumda Alevi geleneğinin aktarılmasında karşılaşılan problemler, saha
çalışmasından elde edilen veriler ışığında değerlendirilmiştir. En büyük sorunun genç
kuşakların cemevlerine olan ilgisizliği olduğu görülmüştür. Geleneğin aileden ziyade
daha kurumsal ve profesyonel bir zeminde olan bu eğitimler üzerinden aktarılmaya
çalışılması, varılan önemli sonuçlar arasındadır.

Abstract:
Migration wave that started from rural areas to cities in the 1960s paved the way for
groups of various ethnic and religious beliefs to come together in cities, to
experience living together, and caused changes in the social structure. The Alevi
community, which mainly lives in rural areas, has its own beliefs, rituals and
traditions and exhibits a closed society structure, also participated in this migration
journey, and a considerable Alevi population began to gather in the cities. This
situation led to the need for Alevis to be represented in public spaces and to continue
their traditions and rituals over time, and Alevis, who were institutionalized through
associations and foundations, established their djemevis.
In this context, the educational activities in the djemevis were examined based on the
data obtained from the literature review and the interviews conducted in six djemevis
in Istanbul. In the study, courses such as semah, baglama and zakirlik, which play a
role in the transmission of the tradition, were emphasized, and the role of these
courses in the transmission of the tradition and the problems encountered in the
transmission of the Alevi tradition in the current situation were evaluated in the light
of the data obtained from the field study. In this direction, it has been seen that the
biggest problem is the indifference of the younger generations to djemevis. It is
among the important results that the tradition is tried to be transferred through these
courses, which are on a more institutional and professional basis rather than family.