Türkiye'de ekonomik krizlerin sağlık sektörü üzerindeki harcamalara etkisi
Impacts of the economic crisis on health spending in Turkey
Yazar: HATUN AYŞE KIYAN
Danışman: DOÇ. DR. EYYUP ECEVİT
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ekolojik kriz = Ecological crisis ; Gayri safi yurtiçi hasıla = Gross domestic product ; Kriz = Crisis ; Kriz yönetimi = Crisis management ; Sağlık harcamaları = Health expenditures ; Sağlık sektörü = Health sector

Özet:
Ekonomi var olduğu süreçte ülkelerde ekonomik krizler yaşanmaktadır. Ekonomik krizler ülkelerin sanayi, hizmet ve tarım sektörüne yıkıcı etkiler bırakabilmektedir. Bu etkiler sonucunda da insan yaşamı olumsuz etkilenmekte ve sosyal hayatında bir düşüş yaşanmaktadır. Krizin sonucu olarak işsizlik artmaktadır. Ekonomik kriz dönemlerinde artan işsizlikle birlikte bireyler sağlık giderlerini karşılayamamaktadırlar. Ekonomik krizler sonucunda oluşan olumsuzluklarla bireyin ruh sağlığı ve davranışları bozukluk göstermektedir. Bireylerde artan stres ruh sağlığını bozmakta, alkol sigara kullanımını artırmakta, toplumda şiddet oranının artırmaktadır.
Araştırma üç ana ekonometrik prosedürden faydalanmaktadır; Birim kök testi, Johansen eşbütünleşme testi ve FMOLS testi. Ek olarak, Türkiye'nin işsizlik, Gayri Safi Yurt İçi Hasılasının (GSYİH), alkol ve tütün kullanımının yıllık zaman serileri 1980-2018 arasındaki dönem için analizde kullanılmıştır. Çalışmaya göre özel sektör ve kamu sektörü sağlık harcamalarının GSYİH içindeki paylarına göre iki ayrı model oluşturulmuştur ve bu modelde bu iki değişkenin bağımlı değişken olduğu varsayımında bağımsız değişkenler işsizlik, GSYİH, sigara ve alkol tüketimi olarak alınmıştır. Çalışmaya göre kamu sektörü sağlık harcamalarıyla işsizlik, GSYİH ve sigara tüketimi arasında anlamlı bir ilişki bulunmaktadır. Özel sağlık harcamalarında ise işsizlik, GSYİH, sigara  ve 1994, 2001 ve 2009 krizleri arasında anlamlı bir ilişki bulunmaktadır. Kamu harcamalarında İşsizlik ile aralarındaki ilişki negatif yönlüdür yani işsizlik arttığında kamu harcamalarında azalma görülmektedir. Özel sektör harcamalarında ise işsizlik 2001 ve 2009 krizleri arasında negatif yönlü bir ilişki bulunmaktadır. Araştırmanın bulgularına göre, ekonomik kriz zamanlarında, sağlık harcamaları artabilmektedir. Bu artışlar sağlık harcamalarındaki reel bir artıştan ziyade GSYİH' nin düşüşünden kaynaklanabilmektedir.

Abstract:
Economic crises are experienced in the countries where the economy exists. Economic crises can have devastating effects on the industrial, service and agricultural sectors of the countries. As a result of these effects, human life is negatively affected and a decrease in social life is experienced. Unemployment is increasing as a result of the crisis. With the increasing unemployment in times of economic crisis, individuals cannot cover their health expenses. Mental health and behaviors of the individual are impaired due to the negative effects of economic crises. Increased stress in individuals disrupts mental health, increases alcohol smoking and increases the rate of violence in society.
The research uses three main econometric procedures; Unit root test, Johansen cointegration test and FMOLS test. In addition, Turkey's unemployment, Gross Domestic Product (GDP), the annual time series of alcohol and tobacco use were used in the analysis for the period between 1980-2018. According to the study, two separate models were formed according to the share of private and public sector health expenditures in GDP and in this model, assuming that these two variables are dependent variables, the independent variables are taken as unemployment, GDP, cigarette and alcohol consumption. According to the study, there is a significant relationship between public sector health expenditures and unemployment, GDP and cigarette consumption. In private health expenditures, there is a significant relationship between unemployment, GDP, cigarette and 1994, 2001 and 2009 crises. The relationship between Unemployment and Public Expenditures is negative; that is, when unemployment increases, public expenditures decrease. In private sector expenditures, there is a negative relationship between unemployment 2001 and 2009 crises. According to the findings of the study, health expenditures may increase in times of economic crisis. These increases may be due to the decline in GDP rather than a real increase in health expenditures.