Yeşil kuşak orman ekosistemlerinde çölleşme hassasiyetinin belirlenmesi ve haritalanması (Kahramanmaraş Ahır Dağı örneği)
Determination and mapping of desertification sensitivity in green belt forest ecosystems (Kahramanmaras Ahır Mountain)
Yazar: AYŞE SENA KÜÇÜK
Danışman: DOÇ. DR. EMRE BABUR ; PROF. DR. TURGAY DİNDAROĞLU
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Bu çalışma, Yeşil Kuşak Orman Ekosistemlerinin Çölleşme Hassasiyetinin Belirlenmesi ve Haritalanması (Kahramanmaraş Ahır Dağı Örneği) amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu amaç doğrultusunda Kahramanmaraş ili, Onikişubat ilçesinde bulunan Ahır dağının güneye bakan yamaçlarından ArcGIS ve Google Earth programı yardımıyla sistematik örnekleme yöntemi kullanılarak 36 adet örnek noktası belirlenmiştir. Bu örnek noktalarından 0-20 cm toprak derinliğinden alınan 36 adet bozulmuş ve 36 adet bozulmamış olmak üzere toplam 72 adet toprak örneği alınmıştır. Toprak örnekleri üzerinde tekstür, hacim ağırlığı, gözenek hacmi, organik madde, agregat stabilitesi, pH, elektriksel iletkenlik, tarla kapasitesi, solma noktası, faydalanılabilir su kapasitesi, dispersiyon oranı, dane yoğunluğu, toprak nemi, karbon, azot ve kireç analizleri yapılmıştır. Toprakların fiziksel ve kimyasal özellikleri ile çölleşme hassasiyet eğilimleri arazi kullanım şekillerine (orman, tarım alanı, açıklık alan) ve yükselti kademelerine (500-900m, 900-1300m, 1300m<) göre değişimi değerlendirilmiştir. Ayrıca örnek noktalarına ait vejetasyon, arazi kullanımı, iklim ve toprak  özellikleri tespit edilmiş ve DIS4ME programında işlenerek vejetasyon kalite indeksi (VQI), iklim kalite indeksi (CQI), toprak kalite indeksi (SQI), yönetim kalite indeksi (MQI) ve çölleşme hassasiyet indeksi (ESI) değerleri elde edilmiştir. Bu değerler SPSS paket programına aktarılarak korelasyon analizi, varyans analizi, Duncan testi ve tanımlayıcı istatistik değerleri bulunmuştur. ArcGIS programı kullanılarak MEDALUS (Mediterranean Desertification and Land Use) metodu ile çölleşme hassasiyet haritası oluşturulmuştur. Harita kapsamında bulunan sonuçlar Ahır Dağının güney kısımlarında bulunan yeşil kuşak alanının %76'sı 2. derece kırılgan, %38,68'i 3. derece kırılgan, %46,55'i 1. derece kritik, %12,80'i 2. derece kritik ve %1,21'i 3. derece kritik olarak sınıflandırılmıştır. Çölleşmeye kritik alanlar kırılgan alanlara oranla daha fazla alanı kapsadığı görülmektedir. Dolayısıyla yeşil kuşak ağaçlandırmalarının sürdürülebilir olması önem arz ederken bu alanların imara açılması gibi beşeri faaliyetlerin daha dikkatle yapılması gerekmektedir. Bu araştırma çölleşmeye hassas alanların haritasını çıkarmak ve ilerleyen zamanlarda çölleşmenin boyutunun izlenmesinde kolaylık sağlanmak amacıyla yapılmıştır.

Abstract:
This study was carried out for the purpose of Determining and Mapping the Desertification Sensitivity of Green Belt Forest Ecosystems (A case study of Kahramanmaraş Ahır Mountain). For this purpose, 36 sample points were determined from the south-facing slopes of Ahır Mountain, located in Onikişubat district of Kahramanmaraş province, using the sampling method with the help of ArcGIS and Google Earth program. A total of 72 soil samples, 36 disturbed and 36 undisturbed, were taken from these sample points from a depth of 0-20cm (top soil). Texture, bulk density, porosity, organic matter, aggregate stability, pH, electrical conductivity, field capacity, permanent wilting point, available water capacity, dispersion ratio, particle density, soil moisture, total carbon, nitrogen and lime analyzes were performed on soil samples. The physical and chemical properties of the taken soils and their desertification susceptibility tendencies were evaluated according to land use types (forest, agricultural field, bare land) and altitude levels (500-900m, 900-1300m, 1300m and above). In addition, the land characteristics of the sample points were processed in the DIS4ME program and vegetation quality index (VQI), climate quality index (CQI), soil quality index (SQI), management quality index (MQI) and ESI values were obtained. These values were transferred to the SPSS package program and correlation analysis, variance analysis, Duncan test and descriptive statistics values were found. Desertification sensitivity map was created with the MEDALUS (Mediterranean Desertification and Land Use) method using the ArcGIS program. Results within the scope of the map: 76% of the green belt area in the southern parts of Ahır Mountain is 2nd degree fragile, 38.68% is 3rd degree fragile, 46.55% is 1st degree critical, 12.80% is 2nd degree critical. .degree critical and 1.21% were classified as 3rd degree critical. It seems that areas critical to desertification cover more areas than fragile areas. Therefore, while it is important for green belt afforestation to be sustainable, human activities such as opening these areas to development need to be carried out more carefully. This research was carried out to map the areas sensitive to desertification and to make it easier to monitor the extent of desertification in the future.