Osmanlı Devletinde eğitimde modernleşme ve Encümen-i Daniş
Educational modernization in Ottoman Empire and Encümen-i Daniş
Yazar: OSMAN ZAHİT KÜÇÜKLER
Danışman: PROF. DR. HAMİYET SEZER FEYZİOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Tarih = History
Dizin: Bilimsel düşünce = Scientific thought ; Encümen-i Danış = Encümen-i Danış ; Eğitim = Education ; Eğitim politikaları = Educational policies ; Eğitim tarihi = Educational history ; Modern eğitim = Modern education ; Modernleşme = Modernization ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı İnkılabı = Ottoman Revolution ; Türk bilim tarihi = Turkish science history

Özet:
Osmanlı İmparatorluğu, eğitim ve bilim alanında geçmişin mirasını devam ettirmiştir. 18. yüzyılın sonlarına kadar eğitimde dini bilimler ile pratik faydaları olan tıp, astronomi ve matematik eğitimleri verilmiş ancak kayda değer bir ilerleme sağlanmamıştır. Avrupa'daki gelişmelerin askeri ve siyasi sonuçlarıyla karşılaşıldığında, modern yüksek okullar açılmış, Avrupa'dan eğitimciler getirilmiş, Avrupa'ya öğrenci gönderilmiş ve böylece batı bilgisi ülkeye hızla alınmaya başlamıştır. 
Ancak bu süreç birbirinden tamamen farklı iki medeniyetin bilgi sistemlerinin çatışmasına da yol açmıştır. 1851 yılında ülkede eğitimin gelişmesi, bilimin yaygınlaşması ve darülfünunda okutulacak kitapları hazırlaması amacıyla bir Encümen-i Daniş kurulması kararlaştırılmıştır. Adı bilim komisyonu anlamına gelen bu kurumun, Avrupa ülkelerindeki Akademi veya Enstitü tarzı bir kurum olması amaçlanmıştır.
Encümen-i Daniş Nizamnamesinde Encümenin görevlerinin ülkede bilimin ilerlemesini ve Türkçenin gelişmesini sağlamak olduğu belirtilmiştir. Ancak bu kurum batı bilgisini aktarmak için değil, onu İslami anlayışa uygun hale getirerek almak ve sonrasında da üstüne yeni bilgiler eklenmesini sağlamak için kurulmuştur. Encümenin az sayıdaki çalışmalarına baktığımızda dil ve tarih çalışmalarının ağırlıklı olduğunu görüyoruz. Bunun sebebi de Encümen-i Daniş'in yeni bir bilimsel ve kültürel altyapı oluşturmak istemesidir diye düşünüyoruz. Zira İslam dünyası o dönemde başka medeniyetlerin bilgisini alıp onu İslamileştirme yeteneğini kaybetmiştir. 
Ne yazık ki üyelerinin önemli bir kısmının bürokrat oluşu ve Encümenin faaliyetlerine yeterli zaman ayıramamaları, bazılarının bilimsel faaliyet yapabilecek kapasitede olmayışı, bürokratik çekişmelerin Encümene yansıması, ülkenin ihtiyaçlarının aciliyetine karşın yapılan işin azlığı ve hemen yararını gösteremeyecek olması gibi sebeplerle Encümen-i Daniş kısa zamanda iş yapamaz hale gelmiştir. Kapanışına dair bir belge olmamakla beraber, 1862 yılından sonra Devlet yıllıklarında adı geçmemektedir.

Abstract:
Otoman Empire, sustained the inheritance about science an education. Until the end of the 18. century, there was education of teology, medicine, astonomy and mathematics, however there wasn't any significant advance. By facing the political and military results of the Europe's progress, modern colleges started to open and teachers transferred from Europe therefore western information started to course in.
But this process caused a conflict between the information systems of two different civilisations. In 1851, it has been deciced to form an Encümen-i Daniş (Counsil of Science) in order to improve the education, advance the science, prepare the books to be use in the University. That council is meant to work as Academies or Institutes in Europe.
In the regulation it has been stated that Encümen's duty is improve the Turkish language and help to advance the science. We have to state that this institution didn't founded in order to transfer western information, but to align it with İslamic information system and making additions to it.
Encümen-i Daniş's works are mainly about language and history. We believe it's because Encümen-i Daniş wanted to built a new scientific and cultural base. 
Unfortunately, Encümen-i Daniş became disable to do it's job because; many members were bureaucrats and they couldn't spare enough time, some members were not qualified enough to make scientific activities and reflections of bureaucratic quarrels. Even though there is no document for its closing, after the year 1862, Encümen-i Daniş doesn't exist at the State annuals.