Matthew Tindal'ın din düşüncesi üzerine felsefi bir inceleme
A philosophical examination on Matthew Tindal's religious thought
Yazar: SHİKUR SEİD YESUF
Danışman: PROF. DR. TUNCAY İMAMOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Aydınlanma = Enlightenment ; Deizm = Deism ; Din = Religion ; Din anlayışı = Understanding of religion ; Din felsefesi = Religious philosophy ; Doğalcılık = Naturalism ; Rasyonalizm = Rationalism ; Tanrı anlayışı = God understanding ; Tindal, Matthew = Tindal, Matthew ; Vahiy = Revelation

Özet:
Bu araştırma, esas olarak İngiltere, Fransa ve Almanya'da yetişen Avrupa'nın erken
aydınlanmasının dini ve felsefi düşüncelerinin doğasının bir araştırmasını yapmayı
amaçlamaktadır. 17. yüzyılın sonu ve 18. yüzyılın başlangıcında İngiltere'de başlayan
deistik düşünce hareketi, Matthew Tindal örnek alınarak özel olarak incelenmiştir. Tindal
tarafından yazılan orijinal eserler ve onun hakkında ikincil yazılar olan birincil kaynaklar,
Tindal'ın Şanlı Devrim sonrası siyaset kurumunun bir destekçisi ve devrim öncesi sosyal,
dini ve siyasi düzenin özellikle Katolik Hıristiyanlığın eleştirmeni olduğu sonucuna
varmamıza yol açabilir. O zamanın felsefi ve dini sorularının çoğu için kendi deist
yorumunu yapmıştır. Bu, esas olarak, Yaratılış Kadar Eski Hıristiyanlık: Doğal Dinin
Yeniden Yayınlanmasının İncili adlı ana çalışmasında gözlemlendi; burada akıl ve doğa
yasaları, Hıristiyanlığın temel öğretilerini eleştirmek ve reddetmek için kendi başlarına
kullanmaktadır. Bu, genel olarak İngiliz deistlerinin ve özellikle Matthew Tindal'ın akıl
ve doğal dinin veya doğa yasalarının bizi ateistlerin şüpheciliğini ve nihilizmini veya
kendilerini Hıristiyan deist olarak adlandıran protestanları veya İslam'ınki gibi başka bir
dini örtbas etmeye yönlendirdiğini ima eder.
Anahtar Kelimeler: Deizm, Aydınlanma, Doğalcılık, Akılcılık, Tindal.

Abstract:
This research sets out to make a thorough investigation of the nature of the religious
and philosophical thoughts of the early enlightenment of Europe mainly grown up in
England, France, and Germany. The late 17th and early 18th Century deistic thought
movement that had begun in England is specifically examined by taking Matthew Tindal
as a case for this research. Primary sources that are original works done by Tindal and
secondary writings on him might lead us to conclude that Tindal as a supporter of the
post-Glorious Revolution political establishment and critic of the pre-revolution social,
religious and political order especially that of Catholic Christianity came up with his own
deistic interpretation for most of the philosophical and religious questions of the time.
That was mainly observed in his major work, Christianity as Old as the Creation: or the
Gospel, A Republication of Religion of Nature, in which reason and laws of nature by
themselves are used for criticizing and rejecting basic teachings of Christianity. This
implies the supposition that did reason and religion or laws of nature of English deists in
general and Matthew Tindal specifically leads us to covert atheists' skepticism and
nihilism, or protestants who called themselves Christian Deists, or another Religion like
that of Islam.
Keywords: Deism, Enlightenment, Naturalism, Rationality, Tindal.