Ebû Hilal el-Askerî'nin el-Furûku'l-Lügaviyye adlı eserinde delâlet anlayışının yansımaları
Reflections of the understanding of dalâlah in Abu Hilâl al-'Askarî's al-Furûq al-Lughawiyya
Yazar: HACER TUTAR DEMİR
Danışman: PROF. DR. GALİP YAVUZ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Anlam bilim = Semantics ; Askeri = Askeri ; Delalet = Implication ; Dil bilim = Linguistics ; Furuk'ul-Lügaviyye = Furuq'ul-Lughawiyya

Özet:
Bu çalışmada Ebû Hilal el-Askerî'nin delâlet bağlamındaki görüşleri ele alınmaktadır. Tezin odak noktasını Askerî'nin el-Furûk'ul-Lügaviyye eseri oluşturmaktadır. Ebû Hilal el-Askerî bu eserinde kelimeler arasındaki farkları ortaya koymaya çalışırken, bu çabasını kelimelerin manaya olan delâleti noktasından hareket ederek gerçekleştirmiştir.
Ebû Hilal el-Askerî bu eseriyle furûk geleneğinin başını çekmenin yanında, delâleti farklar açısından ele almış olmakla konuyu daha spesifik bir boyuttan değerlendirmiştir. Böylelikle lafızların delâletini anlamaya katkı sağlayan bir bakış açısını da uygulamaya koymuştur.
Ebû Hilal el-Askerî bu kitabında kelimeler arasındaki farkları ele alırken kelimenin vaz'ı, kelimenin te'vili, hikmete aykırılık, kelimeler arası sıfat farkı, kelimelerin aldıkları harf-i cerler, iştikāk, kelimenin hakikati ve zıddı gibi kriterleri de beraberinde kullanmıştır. Bu kriterler üzerinden aralarındaki farklar anlaşılmayacak kadar benzer anlamlı kelimelerin aslında birbirlerinden farklı manalar taşıdıklarını da daha anlaşılır hale getirmiştir.
Bu çalışmanın dilbilimin en önemli konularından olan anlambilim ve özellikle modern anlambilim araştırmalarına katkı sağlayacağını umuyoruz.

Anahtar Kelimeler: Delâlet, dilbilim, anlambilim, semantik, furûk

Abstract:
In this thesis we tackle Ebū Hilāl al-'Askerī's views on the science of signification, dalālah. The main focus of this thesis is his work titled al-Furūq al-Lughawiyyah where he explains the differences between words based on the meanings they signify.
In this work, Ebū Hilāl al-'Askerī does not only pioneer the tradition of differentiation, furūq, but offers a more detailed examination of signification by tackling it in terms of differences. Thus he puts forth a viewpoint that contributes to understanding the significations of words.
As he investigates the differences between words, Ebū Hilāl al-'Askerī consults various criteria in his investigation of the differences between the words such as the givenness (wad') of a word, its interpretation, ta'wīl, whether or not it poses contradiction to the wisdom of the Arabs,  different adjectives and particles they take, derivation (ishtiqāq), the reality of a word, haqīqah, and the opposite of a word, dhidd. Through this criteria, he demonstrates how seemingly synonymous expressions, in fact, carry nuanced meanings.
We believe this research will contribute to the studies in one of the most significant topics of linguistics, semantics, and especially modern semantics.

Key words: Dalālah, signification, linguistics, semantics, differentiation, furūq