Ekolojik-kültürel alt bölge kavramı: Frig vadisi
The concept of ecological-cultural subregion: Phrygian valley
Yazar: FATMA AŞILIOĞLU
Danışman: PROF. DR. YALÇIN MEMLÜK
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Ekolojik planlama = Ecological planning ; Ekolojik özellikler = Ecological properties ; Frigya = Phrygia ; Kültür varlıkları = Cultural properties ; Kültürel miras = Cultural heritage ; Peyzaj planlama = Landscape planning

Özet:
Taşınmaz kültür varlıkları, tarih boyunca Anadolu'da yaşayan ve mekansal süreklilik gösteren bir çok uygarlığın günümüze kadar ulaşmış somut izleridir. Kültür mirasımızı oluşturan bu varlıklar, insanın temel gereksinimlerini karşılayacak şekilde ekolojik değeri yüksek olan bölgelerde yoğunlaşmaktadır. Bu tür bölgeler, birbirini takip eden kültürler için idari veya coğrafi değil, ekolojik-kültürel alt bölge niteliğinde bir mekân oluştururlar. Ekolojik-kültürel alt bölge kavramını tanımlamak, Anadolu'da koruma ve planlama çalışmalarına temel oluşturacak bu tür alt bölgelerin varlığını saptamak üzere bir yöntem geliştirmek, bir sınıflandırma sistemi oluşturmak ve ekolojik-kültürel alt bölgeler için mevcutların dışında veya üzerinde bir planlama/koruma yaklaşımının gerekliliğini ortaya koymak amacıyla hazırlanan bu tezde, çalışma alanı olarak Frig Vadisi seçilmiştir. Afyonkarahisar, Eskişehir ve Kütahya illeri arasında kalan Frig Vadisi antik Frigya'nın önemli merkezlerinden biridir.Tezde, bölgenin ekolojik özellikleri ve sahip olduğu kültür mirasının birlikte ele alındığı karşılaştırmalı bir analiz yöntemi kullanılmıştır. Ekolojik özellikler, 7 ana ve 17 alt faktör, kültür mirası ise 2 ana ve 15 alt faktör kullanılarak değerlendirilmiştir. Ana ve alt faktörlere ağırlık tayin edilmesinde Simos Prosedürü kullanılmıştır. Ekolojik alt faktörlere ait sayısal haritaların, CBS ortamında üst üste çakıştırılması sonucunda, benzer özellikler gösteren 4 ekolojik alt bölge seviyesi ve 17 adet ekolojik alt bölge saptanmıştır. Kültür mirası dağılımının belirlenmesi ile ekolojik alt bölgeler, ekolojik-kültürel alt bölge niteliği kazanmışlar ve bu alt bölgelerin seviye/derece olarak ifade edildiği bir sınıflandırma sistemi oluşturulmuştur. Çalışma alanında I. seviyede 1., 3. ve 4. derece; II. seviyede 1. ve 4. derece; III. seviyede 1. ve 4. derece; IV. seviyede 1. ve 3. derece ekolojik-kültürel alt bölgeler tespit edilmiştir.Frig Vadisi ekolojik-kültürel alt bölgelerinde, doğal ve kültürel değerleri birlikte barındıran bir koruma statüsüne gereksinim vardır. Mevcut koruma statüleri, kültür varlıklarını birbirine bağlayan izleri göz ardı eden, genellikle tek yapı ya da sit alanları ölçeğinde ve doğal özelliklerden bağımsız niteliktedir. Ekolojik-kültürel alt bölgelerin sınıflandırma sistemindeki yerleri temel alınarak, mevcutların dışında veya üzerine bir ulusal planlama ve/veya koruma yaklaşımı geliştirilmelidir.

Abstract:
Immovable cultural properties are surviving tangible traces of the many civilizations which lived in Anatolia and had spatial continuity throughout history. These properties, which are our cultural heritage, are intensified on regions which have high ecological values; enough to satisfy basic human needs. These kinds of regions form sites which have the ecological-cultural subregion qualification and are not administrative or geographical for the cultures follow each other. This study aims to define the concept of ecological-cultural subregions, to introduce a method to determine the occurrence of these kinds of subregions which forms the basis for conservation and planning studies in Anatolia, to make a classification system and to establish the necessity of a planning/conservation approach beyond or above the current for the ecological-cultural subregions. Phrygian Valley has been selected as the study area. Phrygian Valley, situated between Afyonkarahisar, Eskişehir and Kütahya provinces, is one of the important centers of the ancient Phrygia.A comparative analysis method which deals with both the ecological properties and cultural heritage of the region was used in the thesis. Ecological properties are evaluated using 7 main factors and 17 subfactors while cultural heritage is evaluated using 2 main factors and 15 subfactors. Simos Procedure is used to assign weights for the main factors and subfactors. As a result of overlapping the digital maps of the ecological subregions via GIS, 4 ecological subregion levels which have similar characteristics and 17 ecological subregions are determined. By determination of the cultural heritage distribution, ecological subregions have gained ecological-cultural subregion qualification and a classification system is built in which these subregions are described as level/degree. In the study area, the ecological-cultural subregions determined are 1st, 2nd and 4th degrees at the I. level, 1st and 4th degrees at the II. level, 1st and 4th degrees at the III. Level and 1st and 3rd degrees at the IV. level.A conservation status which includes natural and cultural values together in ecological-cultural subregions of Phrygian Valley is required. Current conservation statuses ignore the traces of engagement of the cultural properties and are generally in the scale of a single structure or protected areas, independent of natural properties. Using the placement of ecological-cultural subregions on the classification system as a base, a national planning and/or conservation approach beyond or above the current has to be developed.