Transseksüel bireylerin, cinsiyet geçiş süreci sonrasındaki psikososyal özelliklerinin araştırılması ve derinlemesine incelenmesi
Investigation and in-depth analysis of psychosocial characteristics of transsexual individuals following gender transition
Yazar: ALİ GÖKHAN EŞİM
Danışman: PROF. DR. ÖZEN ÖNEN SERTÖZ ; DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZLEM KUMAN TUNÇEL ; DOÇ. DR. ÖZLEM SÜREL KARABİLGİN ÖZTÜRKÇÜ
Ege Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
GİRİŞ: Cinsiyet kimliği, bireyin kendi bedensel cinsiyet özelliklerini nasıl algıladığı ve bu
algının cinsiyet rolleriyle nasıl etkileşime girdiğini kapsayan kompleks bir konsepttir.
"Transgender" terimi, bedensel cinsiyet ve cinsiyet kimliği arasında uyumsuzluk yaşayan
bireyler için bir şemsiye kavram olarak kabul edilir. Transseksüel terimi dikotomik cinsiyet
kavramı içerisinde doğumda atanmış cinsiyetine ilişkin bedensel özelliklerden hoşnutsuz olan
ve diğer cinsiyete ait birincil ve ikincil cinsiyet özelliklerine sahip olmak adına tıbbi yardım
arayan kişileri tanımlamak için kullanılır. Cinsiyet geçişi, bireyin doğumda atanmış cinsiyet
ifadesinden cinsiyet kimliğiyle uyumlu bir ifadeye evrildiği çok yönlü bir süreçtir; bu sürecin
sosyal, tıbbi ve yasal boyutları mevcuttur. Bu süreçteki değişimler trans bireylerin ihtiyaçları
ve taleplerine göre değişiklikler gösterebilir. Trans bireyler, cinsiyet uyum süreci öncesi
cinsiyet disforisi, damgalanma ve ayrımcılık gibi faktörlerle artan psikiyatrik risklerle karşı
karşıyadır. Cinsiyet uyum sürecindeki tıbbi müdahaleler, cinsiyet uyumunu sağlasa da,
sürecin getirdiği zorluklar trans bireyler için psikososyal risk faktörleri olarak görünmektedir.
Cinsiyet geçişi sonrasında da trans bireylerin yaşadığı tıbbi ve psikososyal zorluklar değişerek
devam edebilmektedir. Bu bağlamda, trans bireylerin psikolojik ihtiyaçlarını derinlemesine
anlamak ve karşılamak için cinsiyet geçişi sürecinin her aşamasına dair deneyimlerin
kapsamlı bir şekilde ele alınması kritik öneme sahiptir.
YÖNTEM: Bu araştırma, trans bireylerin cinsiyet uyum sürecinde ve uyum süreci sonrası
yaşadıkları psikososyal deneyimleri, bu deneyimlerin trans bireyler tarafından algılanışı ve
yaşamları üzerine etkisini araştırmak amacıyla planlanan, fenomenolojik araçların kullanıldığı
temel nitel araştırma yöntemiyle tasarlanan, kesitsel ve tanımlayıcı bir araştırmadır.
Örneklem, Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim
Dalı Cinsiyetinden Hoşnutsuzluk Polikliniği'nde kayıtlı olan ve sosyal medya platformları
üzerinden ulaşılan trans bireyler arasından, dahil edilme kriterlerini karşılayan bireylerden
maksimum çeşitlilik örnekleme yöntemiyle katılımcıların belirlenmesi ile oluşturulmuştur.
Veri toplama süreci, katılımcılarla gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış derinlemesine
görüşmeler aracılığıyla yürütülmüş ve elde edilen veriler tematik betimsel analizle
değerlendirilmiştir.

5
BULGULAR: Bu nitel çalışma, cinsiyet uyumu süreci ve sonrasında trans bireylerin yaşadığı
psikososyal deneyimleri derinlemesine incelemektedir. Örneklem, altı trans kadın ve altı trans
erkek olmak üzere toplamda 12 katılımcıdan oluşmaktadır. Veri analizi, katılımcıların
deneyimlerini "SÜREÇ ÖNCESİ", "SÜREÇ BOYUNCA" ve "SÜREÇ SONRASI" olmak
üzere üç temel kategoride ele almaktadır. Süreç öncesi dönem için "Trans Bireylerin
Yaşamını Etkileyenler" ve "Sürece Başlamayı Etkileyen Faktörler", cinsiyet uyum süreci
döneminde "Trans Bireylerin Yaşamını Etkileyenler" ve "Sürecin Değerlendirilmesi",
cinsiyet uyum süreci sonrası ise "Trans Bireylerin Yaşamını Etkileyenler", "Değişenler" ve
"Geribildirim" temaları oluşturulmuştur. Her üç dönemde de trans bireylerin yaşamını
etkileyen faktörler arasında damgalanma, önyargı ve ayrımcılık ve cinsiyetle ilişkili
özelliklerin yaşamlarındaki etkileri gibi psikososyal faktörler yanı sıra süreçteki
müdahalelerin etkisiyle oluşan biyolojik faktörler yer almaktadır. Her üç dönem için bu
etmenlerin trans bireylerin yaşamını nasıl etkilediği değerlendirilmiştir. Çalışmanın bulguları,
cinsiyet uyum süreci sonrası cinsiyet disforisinin gerilediğini ve bu durumun trans bireyleri
ruhsal sağlıkları açısından olumlu yönde etkilediğini göstermektedir. Çalışmanın bulgularına
göre, damgalanma ve damgalanma beklentisinin cinsiyet uyum süreci sonrası azalmakla
birlikte tamamen ortadan kalktığını iddia etmek güçtür. Devam eden damgalanma karşısında
trans bireylerin baş etme stratejilerinin evrildiği gözlemlenmiştir. Cinsiyet uyum süreci
sonrası azalan damgalanma ve damgalanma beklentisinin, katılımcıların aile, iş, eğitim,
romantik ve cinsel yaşantıları üzerinde olumlu etkileri olduğu belirlenmiştir. Cinsiyet uyum
sürecindeki hormon tedavisi ve operasyonlara bağlı komplikasyonların ise trans bireylerin
fiziksel sağlığına olumsuz etkileri bildirilmiştir. Bu çerçevede, çalışma, trans bireylerin
cinsiyet uyumu süreci ve sonrasında karşılaştıkları çoklu psikososyal ve biyolojik faktörlerin
kapsamlı bir değerlendirmesini sağlamaktadır.
SONUÇ: Çalışmanın bulguları, trans bireylerin yaşamının farklı evrelerinde, toplumsal
çerçeve bağlamında değişen oranlarda damgalanmaya maruz kaldığını ve bu damgalanmanın
bireylerin sosyal etkileşimleri ve ruhsal sağlığı üzerinde belirgin bir etkisi olduğunu
göstermektedir. Bu etki, genellikle trans bireylerin yaşam kalitesinde negatif bir değişime yol
açmaktadır. Çalışma, cinsiyet uyum sürecinde trans bireylerin değerlendirmesi sırasında
damgalanma ve damgalanma beklentisinin ele alınması gerektiğini vurgulamaktadır. Ayrıca,
süreç boyunca etkin sosyal destek mekanizmalarının oluşturulmasına ve güçlendirilmesine
yönelik stratejik müdahalelerin kritik öneme sahip olduğu belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Trans bireyler, psikososyal özellikler, damgalanma, cinsiyet kimliği,
cinsiyet ifadesi

Abstract:
INTRODUCTION: Gender identity is a complex concept that encompasses how an
individual perceives their own bodily sexual characteristics and how this perception interacts
with gender roles. The term "transgender" is considered an umbrella concept for individuals
who experience incongruence between bodily sex and gender identity. The term "transsexual"
is used to describe individuals who are dissatisfied with the bodily characteristics related to
the sex assigned at birth within the dichotomous concept of gender and seek medical
assistance to possess primary and secondary sexual characteristics of the opposite sex. Gender
transition is a multifaceted process in which an individual evolves from an expression of the
sex assigned at birth to an expression congruent with their gender identity; this process has
social, medical, and legal dimensions. The changes in this process may vary according to the
needs and demands of trans individuals. Trans individuals face heightened psychiatric risks
prior to the gender conformity process due to factors such as gender dysphoria, stigmatization,
and discrimination. Even though medical interventions in the gender conformity process may
achieve gender congruence, the challenges of the process appear as psychosocial risk factors
for trans individuals. The medical and psychosocial difficulties faced by trans individuals can
continue in altered forms after the gender transition. In this context, it is critically important to
comprehensively address the experiences at every stage of the gender transition process to
deeply understand and meet the psychological needs of trans individuals.
METHOD: This research is a cross-sectional and descriptive study designed using basic
qualitative research methods, employing phenomenological tools, with the aim of
investigating the psychosocial experiences of trans individuals during and after the gender
transition process, their perception of these experiences, and their impact on their lives. The
sample was constituted through maximum diversity sampling of individuals who met the
inclusion criteria among those registered at the Ege University Faculty of Medicine Hospital,
Department of Mental Health and Diseases, Gender Dysphoria Clinic, and those reached via
social media platforms. The data collection process was conducted through semi-structured
in-depth interviews with the participants, and the data obtained were evaluated through
thematic descriptive analysis.

7
RESULTS: This qualitative study delves into the psychosocial experiences of trans
individuals during and following the gender transition process. The sample consists of a total
of 12 participants, comprising six trans women and six trans men. Data analysis categorizes
the experiences of the participants into three primary categories: "PRE-TRANSITION"
"DURING THE TRANSITION," and "POST-TRANSITION" For the pre-transition period,
themes such as "Factors Affecting the Lives of Trans Individuals" and "Factors Influencing
the Initiation of the Process" were developed. During the gender transition, "Factors Affecting
the Lives of Trans Individuals" and "Evaluation of the Transition Process" were investigated.
For the post-transition period, themes like "Factors Affecting the Lives of Trans Individuals,"
"Changes," and "Feedback" were established. Psychosocial factors like stigma, prejudice,
discrimination, and the impact of gender-related characteristics on their lives, as well as
biological factors induced by interventions in the process, are present among the factors
affecting trans individuals' lives in all three periods. How these factors affect the lives of trans
individuals during each period has been assessed. The findings of the study indicate that
gender dysphoria regresses completely after the gender transition, positively affecting the
mental health of trans individuals. According to the findings, although stigma and the
expectation of stigma diminish after the gender transition process, claiming their complete
eradication is challenging. Adaptive coping strategies against ongoing stigma have been
observed to evolve among trans individuals. Reduced stigma and the expectation of stigma
after the gender transition have been determined to have positive effects on the participants'
family, social, work, education, romantic, and sexual lives. Conversely, complications related
to hormone therapy and surgeries during the gender transition have been reported to have
adverse effects on the physical health of trans individuals. In this framework, the study
provides a comprehensive assessment of the multiple psychosocial and biological factors that
trans individuals encounter during and after the gender conformity process.
CONCLUSION: The findings of the study reveal that trans individuals experience varying
degrees of stigmatization at different stages of their lives within a societal context, and this
stigmatization has a significant impact on their social interactions and mental health. The
study emphasizes the need to consider stigma and the expectation of stigma during the clinical
assessments of trans individuals in the gender transition. Furthermore, it has been determined
that strategic interventions aimed at creating and strengthening effective social support
mechanisms throughout the process are of critical importance.
KEYWORDS: Transgender, psychosocial characteristics, stigmatization, gender identity,
gender expression