Hemşirelerin afete hazır olma algıları ve ilişkili faktörlerin incelenmesi
Examination of nurses' perceptions of disaster preparedness and related factors
Yazar: HANDE AKTAŞ
Danışman: PROF. DR. AYNUR UYSAL TORAMAN
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Afetler = Disasters ; Hemşirelik = Nursing

Özet:
Tanımlayıcı ilişkisel tasarımdaki bu araştırma, Kocaeli Şehir Hastanesi'nde görev yapan hemşirelerin afete hazır olma algıları ve ilişkili faktörlerin incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırmanın evrenini, Kocaeli Şehir Hastanesi'nde çalışan hemşireler oluşturmaktadır (N=800). Örneklem büyüklüğü, ölçek madde sayısının on katı olmasının ölçüm araçlarının geçerlilik ve güvenirliğini sağlamada kriter olarak önerilmesinden yola çıkılarak, 200 hemşire olarak belirlenmiştir. Araştırma evreninden örneklem seçiminde olasılıksız örnekleme yöntemlerinden gelişigüzel örnekleme yöntemi kullanılarak veri toplama tarihinde araştırmaya katılmaya gönüllü olan hemşireler örneklemi oluşturmuştur (n=200). Araştırmanın yapılması için Ege Üniversitesi Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu'ndan, araştırmanın yapılacağı kurumdan ve katılımcılardan yazılı izin alınmıştır.
Verilerin toplanmasında "Hemşire Tanıtım Formu" ve "Hemşirelerde Afete Hazırlık Algısı Ölçeği" kullanılmıştır. Veriler Haziran- Temmuz 2024 tarihleri arasında yüz yüze görüşme ve kağıt kalem tekniği kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde "SPSS 22.0" programı kullanılmıştır. Araştırmada hipotez testleri %95 güven aralığı ve p<0,05 anlamlılık düzeyi dikkate alınarak yorumlanmıştır. Verilerin normal dağılıma uygunluğunun değerlendirilmesinde, Kolmogorov-Smirnov testinden faydalanılmıştır. İkili karşılaştırmalar için Mann Whitney-U test, ikiden fazla karşılaştırmalar için Kruskal Wallis-H test ve çoklu karşılaştırma testi olarak Bonferroni testleri kullanılmıştır. Çoklu regresyon analizlerinden, bağımsız değişkenin, bağımlı değişkene olan etkisini görmek amacıyla faydalanılmıştır. Hemşirelerin yaş ortalaması 28,53±5,54 olup %81'i kadındır. Hemşirelerin %81,5'i lisans ve üzeri eğitime sahiptir. Katılımcıların bu meslekte çalışma yılı ortalaması 65,69±67,5 olup %33,5'i acil serviste çalışmaktadır. Araştırmaya katılan hemşirelerin %79,4'ü kendilerini afete kısmen hazır hissettiğini belirtmiştir. Hemşirelerde Afete Hazırlık Algısı Ölçeği (HAHAÖ) puanı ortanca değeri 79,00 olup, HAHAÖ alt boyutlarından "Hazırlık Evresi" puanı ortanca değeri 30,00 , "Müdahale Evresi" puanı ortanca değeri 29,50 ve "Afet Sonrası Evresi" puanı ortanca değeri 20,00 olarak belirlenmiştir. Bu sonuçlar, hemşirelerin yüksek düzeyde hazırlık algısına sahip oldukları, müdahale ve afet sonrası için ise orta düzeyde algıya sahip olduklarını göstermiştir HAHAÖ genel puanı ile yaş, statü, çalışılan birim, afet ile ilgili eğitim alma durumu, afet deneyimi ve afetzedelere bakım verme durumu faktörleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark var olduğu saptanmıştır (p<0.05). HAHAÖ alt boyutlarından "Hazırlık Evresi" puanı ile eğitim, statü, çalışılan birim ve afet deneyimi faktörleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark var olduğu saptanmıştır (p<0.05). HAHAÖ "Müdahale Evresi" alt boyut puanı ile yaş, statü, çalışılan birim, afet eğitimi alma durumu, afet deneyimi ve afetzedelere bakım verme durumu faktörleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark var olduğu saptanmıştır (p<0.05). HAHAÖ "Afet Sonrası Evre" alt boyut puanı ile yaş, statü, çalışılan birim, afet ile ilgili eğitim alma durumu, afet deneyimi ve afetzedelere bakım verme durumu faktörleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark var olduğu saptanmıştır (p<0.05). Bulgulara göre 28 yaş ve üzeri yaş grubunda olmak (Beta=0.37, p<0.01), afet eğitimi almış olmak (Beta=-0.34, p<0.01); klinik (Beta=0.42, p<0.01), acil servis (Beta=0.86, p<0.01), sorumlu (Beta=0.27, p<0.01) hemşire statüsünde olmak hemşirelerde afete hazırlık algısını arttırmaktadır.
Bu çalışmanın sonucunda hemşirelerin afete hazırlık algılarının yüksek olduğu, afetin "Hazırlık Evresi"ne ilişkin algılarının  diğer evrelere göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Bu çalışma sonucuna göre; hemşirelerin afete karşı hazır olma halini ve algılarını ölçmeye yönelik daha geniş çaplı çalışmalar yapılmalıdır. Hemşireler afet anındaki görevlerinin farkında olmalı ve kurumlarında bulunan afet planından haberdar olmalı, afet konusu hizmet içi eğitim gibi programlarla desteklenmelidir. Ayrıca ülkemizde bulunan lisans üstü eğitim veren üniversitelerde afet hemşireliğine yönelik programlar yaygınlaşmalıdır.

Anahtar kelimeler: Afetler, hemşirelik, hazırlık algısı

Abstract:
This descriptive correlational study was conducted with the aim of examining the disaster preparedness perceptions and related factors of nurses working at Kocaeli City Hospital. The population of the study consists of nurses working in Kocaeli City Hospital (N=800). The sample size was determined as 200 nurses, based on the recommendation that ten times the number of scale items is a criterion for ensuring the validity and reliability of the measurement tools. While the sample was selected from the research population, the random sampling method, one of the non-probability sampling methods, was used and the nurses who volunteered to participate in the research on the data collection date formed the sample (n=200). To conduct the research, written permission was obtained from the Ege University Scientific Research and Publication Ethics Committee, the institution where the research would be conducted, and also the participants. "Nurse Introduction Form" and "Nurses' Disaster Preparedness Perception Scale" used to collect data. Data were collected between June and July 2024 using face-to-face interviews and paper-pencil techniques. "SPSS 22.0" program was used in the analysis of the data. In the study, hypothesis tests were interpreted by taking into account the 95% confidence interval and p<0.05 significance level. The Kolmogorov-Smirnov test was used to evaluate the suitability of the data for normal distribution. Mann Whitney-U test was used for pairwise comparisons, Kruskal Wallis-H test for more than two comparisons and Bonferroni tests as multiple comparison tests. Multiple regression analyses were used to see the effect of the independent variable on the dependent variable. The average age of the nurses is 28.53±5.54 and 81% are female. 81.5% of nurses have a bachelor's degree or higher. The average number of years the participants have worked in this profession is 65.69±67.5, and 33.5% of them work in the emergency room. 79.4% of the nurses who participated in the research stated that they felt partially prepared for a disaster. The median score of the Disaster Preparedness Perception Scale (DPSS) among nurses was 79.00, and the median score of the "Preparation Phase" from the DPSS sub-dimensions was determined as 30.00, the median score of the "Intervention Phase" was determined as 29.50, and the median score of the "Post-Disaster Phase" was determined as 20.00. These results showed that nurses had a high level of preparedness perception and a medium level of perception for intervention and post-disaster. It was determined that there was a statistically significant difference between the DPSS general score and the factors of age, status, unit of employment, disaster-related training, disaster experience and caregiving for disaster victims (p<0.05).  It was determined that there was a statistically significant difference between the "Preparation Phase" score of the DPSS sub-dimensions and the factors of education, status, unit worked in and disaster experience (p<0.05). It was determined that there was a statistically significant difference between the DPSS "Intervention Phase" sub-dimension score and the factors of age, status, unit of employment, disaster training, disaster experience and caregiving for disaster victims (p<0.05). It was determined that there was a statistically significant difference between the DPSS "Post-Disaster Phase" sub-dimension score and the factors of age, status, unit of employment, disaster-related training, disaster experience and caregiving for disaster victims (p<0.05). According to the findings, being 28 years of age and older (Beta=0.37, p<0.01), having received disaster training (Beta=-0.34, p<0.01), being in the clinical (Beta=0.42, p<0.01), emergency room (Beta=0.86, p<0.01), and responsible (Beta=0.27, p<0.01) nurse status increases the perception of disaster preparedness in nurses.
As a result of this study, it was determined that nurses' perception of disaster preparedness was high and their perceptions of the "Preparation Phase" of the disaster were higher than the other phases. According to the results of this study, more extensive studies should be conducted to measure nurses' disaster preparedness and perceptions. Nurses should be aware of their duties during a disaster and be aware of the disaster plan in their institution, and disaster issues should be supported with programs such as in-service training. In addition, programs for disaster nursing should become widespread in universities providing postgraduate education in our country
Keywords: Disasters, nursing, preparedness perception