Arşiv belgelerine göre Arnavutluk'ta Hıristiyanlık ve Hıristiyan ve Müslüman ilişkileri /
Yazar: FLORİDA KULLA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SÜLEYMAN SAYAR
Bursa Uludağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Dinler Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy

Özet:
19. yüzyıl Arnavutlar, Arnavut toprakları ve Arnavutluk geleceğinin şekillendiği bir
yüzyıldır. Bu yüzyılda Osmanlı Devleti'nin siyasî açıdan içinde bulunduğu zor durum ve
büyük güçlerle birlikte komşu ülkelerin Arnavutluk toprakları üzerinde iştahları sonucu
Arnavutluk Ulusal Hareketi'nin ilk nüveleri ortaya çıkmış; Arnavut dili başta olmak üzere
yeni bir devletin temelleri atılmış ve 1912 yılında da bağımsızlık ilan edilmiştir.
Bu çalışmada söz konusu yüzyıl itibariyle siyasî, ekonomik, sosyal ve kültürel açıdan
yoğun gelişmelerin perde arkasındaki Hıristiyanlık ve Müslümanlar ile Hıristiyanlar
arasındaki ilişkilere dikkat çekilmiş; nüfusun üçte ikisinin Müslüman olduğu Arnavut
topraklarının nasıl parçalanıp komşu devletlere verildiği, bu süreçte Arnavut aydın ve ileri
gelenlerinin tepkileri ve çalışmaları ortaya konulmuştur.
En önemlisi Hıristiyanlığın İlirya topraklarında yayılması, Katolik ve Ortodoks
olmak üzere Hıristiyanlığın iki ana mezhebinin Osmanlı öncesi ve sonrasındaki durumu, dış
ülkelerin müdahaleleri ve çalışmaları, Hıristiyan din adamlarının 19. yüzyılın sonlarına
doğru meydana gelen toplu isyanlarda oynadıkları rol, Osmanlı öncesinden itibaren
Hıristiyanlar ve Müslümanlar arasındaki ilişkiler, İslâmlaşma süreciyle birlikte baş gösteren
fakat 17. yüzyıldan itibaren ortaya çıkan Kriptohıristiyanlık fenomeninin etkileri gibi ana
konularla ilgili genel bir tablo oluşturulmak istenmiştir. Bunların tamamı ve daha fazlası her
şeyden önce arşiv belgeleri, ardından da dönemin şahitleri aracılığıyla gözler önüne
serilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Dinler Tarihi, Arnavutluk, Hıristiyanlık, Katolik Kilisesi, Ortodoks Kilisesi,
Müslüman-Hıristiyan İlişkileri, Ulusal Hareket, Millî Kimlik, Arnavutça.

Abstract:
The 19th century is a century in which the future of Albanians, Albanian lands and
Albania was shaped. In this century, as a result of the political difficult situation of the
Ottoman Empire and the appetites of the neighboring countries on the Albanian lands with
the Great Powers, the first cores of the National Movement took place, the foundations of a
new state were laid, especially in the Albanian language, and independence was declared in
1912.
In this study, attention was drawn to Christianity and the relations between Muslims
and Christians behind the intense political, economic, social and cultural developments in
the mentioned century; how the Albanian lands, where two-thirds of the population is
Muslim, were divided and given to neighboring states, the reactions and works of Albanian
intellectuals and notables in this process were revealed.
Most importantly, the spread of Christianity in the Illyrian lands, the situation of the
two main sects of Christianity, Catholic and Orthodox, before and after the Ottoman Empire,
the interventions and works of foreign countries, the role of the Christian clergy in the mass
revolts that took place towards the end of the 19th century, the relations between Christians
and Muslims since pre-Ottoman times. relations, the effects of the Crypto-Christian
phenomenon, which started with the Islamization process but emerged from the 17th
century, was intended to create a general picture about the main subjects. All of these and
more have been revealed, first of all, through archival documents and then through the
witnesses of the period.
Keywords
 History of Religions, Albania, Christianity, Catholic Church, Orthodox Church, MuslimChristian-Relations, National Movement, National İdentity, Albanian Language.