Türkiye'deki şirketlerin finansal performanslarının ve finansal sıkıntı risklerinin test edilmesi: Geleneksel ve katılım endekslerinin karşılaştırılması
Testing the financial performance and financial distress risks of companies in Türkiye: A comparison of traditional and participation indices
Yazar: SEMİH CANBOLAT
Danışman: DOÇ. DR. SELİM GÜNGÖR
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Geleneksel ve katılım endeksleri, yatırımcılar için farklı risk ve getiri profilleri sunan önemli finansal araçlardır. Geleneksel endeksler, geniş bir sektör yelpazesinde faaliyet gösteren şirketleri içerirken, katılım endeksleri, İslami finans ilkelerine uygun olarak faaliyet gösteren şirketleri kapsar ve bu iki tür endeks, piyasalardaki farklı dinamikleri yansıtır. Bu doğrultuda çalışmanın amacı, 2018Q2 – 2024Q1 döneminde, COVID-19 pandemisinin etkilerini de dikkate alarak şirketlerin performanslarının ve finansal sıkıntı risklerinin nasıl değiştiğini incelemektir. Çalışmada, Türkiye'deki BİST 50 ve Katılım 50 endekslerinde yer alan şirketlerin finansal performansları ve finansal sıkıntı riskleri analiz edilmiştir. Bu kapsamda, üç alt dönem (COVID-19 öncesi, COVID-19 etkisinin yoğun olduğu ve COVID-19 etkisinin azaldığı dönem) boyunca Entropi tabanlı TOPSIS ve Zmijewski X skor yöntemleri aracılığıyla analizler gerçekleştirilmiştir.
Analizler sonucunda, BİST 50 endeksi madencilik ve taş ocakçılığı sektöründe faaliyet gösteren IPEKE, KOZAL ve KOZAA şirketlerinin her üç alt dönemde de yüksek performans sergilediği ve finansal sıkıntı risk düzeylerinin düşük olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca Katılım 50 endeksinde ise imalat sektöründeki EGEEN şirketi üç alt dönemde de yüksek bir performans sergilemiştir. Ancak hem BİST 50, hem de Katılım 50 endekslerinde işlem gören ulaştırma sektöründeki PGSUS ve THYAO şirketleri, COVID-19 öncesi ve COVID-19 etkisinin azaldığı dönemlere nazaran COVID-19 etkisinin yoğun olduğu dönemde daha düşük finansal performans göstermiş ve yüksek düzeyde finansal sıkıntı riskiyle karşı karşıya kalmıştır.
Sonuçlar, COVID-19 salgın sürecinin farklı sektörlerdeki şirketlerin finansal performansları ve sıkıntı riskleri üzerindeki etkilerini ortaya koyarak yatırımcılara ve şirket yöneticilerine önemli bilgiler sunmaktadır. Ayrıca, Katılım 50 endeksindeki şirketlerin daha sağlıklı bir finansal yapıya sahip oldukları ve daha az risk taşıdıkları belirlenmiştir. Bu bulgular ışığında, İslami finans ilkelerine uygun faaliyet gösteren şirketlerin kriz dönemlerinde daha sağlıklı bir finansal yapı sergiledikleri tespit edilmiştir.

Abstract:
Conventional and participation indices are important financial instruments that offer different risk and return profiles for investors. While traditional indices include companies operating in a wide range of sectors, participation indices include companies operating in accordance with Islamic finance principles and these two types of indices reflect different dynamics in the markets. Accordingly, the aim of the study is to examine how the performance and financial distress risks of companies changed during the 2018Q2 - 2024Q1 period, taking into account the effects of the COVID-19 pandemic. In this thesis, the financial performance and financial distress risks of the companies included in the BIST 50 and Participation 50 indices in Turkey are analyzed. In this context, entropy-based TOPSIS and Zmijewski X-score methods were used to analyze three sub-periods (pre-COVID-19 period, the period when the impact of COVID-19 was intense and the period when the impact of COVID-19 decreased).
As a result of the analysis, it was determined that IPEKE, KOZAL and KOZAA companies operating in the mining and quarrying sector of the BIST 50 index exhibited high performance and low financial distress risk levels in all three sub-periods. In addition, in the Participation 50 index, EGEEN company in the manufacturing sector exhibited a high performance in all three sub-periods. However, PGSUS and THYAO companies in the transportation sector, which are traded in both BIST 50 and Participation 50 indices, showed lower financial performance and faced a high level of financial distress risk during the period when the COVID-19 effect was intense compared to the periods before COVID-19 and when the COVID-19 effect decreased.
The results provide important information to investors and company managers by revealing the effects of the COVID-19 pandemic period on the financial performance and distress risks of companies in different sectors. In addition, companies in the Participation 50 index were found to have a healthier financial structure and carry less risk. In consideration of these findings, it can be concluded that companies that adhere to the principles of Islamic finance demonstrate a more robust financial structure during periods of crises.