İlişkisel estetik bağlamında ilişki araştırmaları
Relation inquiries in the context of relational aesthetics
Yazar: DENİZ ÖZLÜ
Danışman: DOÇ. CEREN SELMANPAKOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Seramik Ana Sanat Dalı / Seramik Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Katılımcı sanat = Participatory art ; İlişkisel estetik = Relational aesthetics

Özet:
İlişkisel Estetik, toplumda insan ilişkilerinde eksiklik olduğunu söyleyerek ilişki eksikliğini gidermeyi hedeflemektedir. İlişkisel estetik, toplumdaki ilişki eksikliğinin ilişkisel sanat yoluyla, yani galerideki izleyenlerin sanat yapıtlarına katılarak katılımcı olmaları yoluyla giderilmesini amaçlamaktadır. İlişkisel estetiğin günlük hayattaki insan ilişkilerini galeride yeniden üretmesi olgusuyla, sanatın günlük, sıradan olmaması gerektiği beklentisi zıtlaştığından; Nicolas Bourriaud tarafından kuramsallaştırılan İlişkisel Estetik kuramı, amacı ve sanat yapıtı örnekleri doğrultusunda incelenerek, kuramsal ve sanatsal olarak aslında gerçekleşenin ne olduğu araştırılmıştır. Buna göre, ilişkisel estetiğin temeli olan happeninglerdeki kendiliğindenlik amacına, bu tarz benzer oluşumlarda neden ulaşılamadığı tespit edilerek, bu oluşumlara "performans" demenin daha doğru olduğu sonucuna varılmıştır. İlişkisel bir estetik önerisi sunulduğundan, 'ilişkisel' ve 'estetik' kavramlarının ne anlama geldiğinin anlaşılabilmesi için 'ilişki' ve 'estetik' kelimeleri ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Buna göre, ilişkinin, ilgi, dolayısıyla bir seçim, temas, ilişiklik gerektirdiği ve iz bıraktığı; sürekli olarak bir döngü içerisinde yakınlaşma ve uzaklaşma dengesi sağladığı; ilişkide temas ve yakınlaşma olduğu kadar aralıkların da önemli olduğu sonucuna varılmaktadır.
Estetik fenomenin gerçekleşebilmesi için estetik süje, estetik obje, estetik değer ve estetik yargı elemanlarının bulunması gerekmektedir. Fakat ilişkisel estetikte izleyicinin katılımcıya dönüşmesinden ötürü, yani süjenin objeye dönüşmesi sebebiyle estetik süje ile estetik objenin birbirine karışmasından, ilişkisel estetiğin, estetik bir fenomen olmanın gerekliliklerini yerine getiremediği anlaşılmıştır.
İlişkisel estetiğin günlük hayattaki insan ilişkilerini galeride düzenleyerek yeniden üretmesi, onun bir gösteriye dönüşmesine neden olmaktadır. Bu durum, Debord'un gösteri tanımı üzerinden tartışılmıştır. İlişkisel sanat yapıtlarında kurulan insanlar arası ilişkinin; günlük hayat ilişkilerinden ayrı tutulup, günlük ilişkiden farklı bir bağ kurduğu düşünüldüğünden, günlük hayatta olduğu iddia edilen ilişki eksikliğine çare olacağı savunulmaktadır. Bourriaud'nun ilişkisel sanatı etkinlik olarak tanımlamasından dolayı etkinlik kelimesi incelenmiştir. İlişkisel sanat etkinliğinde, etkinliğin etkin olma anlamı arandığında etkin olanın yapıt olamaması, etkin olanın katılımcının olması, yapıtı etkinlik olmaktan çıkarmaktadır. Dolayısıyla sanat, bir etkinlik olmaktan çıkarak aktif olmayan bir şeye dönüşmektedir. İlişkisel sanat, bir etkinlik olarak izleyiciyi katılımcıya dönüştürmesiyle aslında etkin olmayan etkinlik biçimini almaktadır. 
Bourriaud, formların politikleşmesinden söz ederek, bir form kuramı olan ilişkisel estetiğin politikleştiğini, yani uzlaşma gerektirdiğini ima etmektedir. İlişkisel estetiğin günlük hayattaki insan ilişkilerini galeride yeniden üreterek kopya ilişkiler üretmesi ve gerçek ilişkinin kopyasını yaratırken de politikleşip bizle uzlaşarak, değerleri gizlemesi, kaybolması, yani hayaletleşen form halini alması söz konusudur. 
Bir etkinlik biçiminde gerçekleşen ilişkisel sanat yapıtlarında etkinliğin, yani olayın – eventin- ne olduğunun anlaşılabilmesi için Deleuze'ün event tanımı ele alınmıştır: Event sürekli olmakta olandır ama asla olan şey değildir. İlişkisel sanattaki ilişkinin sürekli olmayışı ve sınırlandırılmış bir alan ve zaman içerisinde oluşundan dolayı gerçek ilişkinin eventi, yani 'ilişki eventi' gibi 'sınırda gezen bir bitmiyor oluş'u gerçekleştiremediği görülmüştür. 
Sanatsal araştırma uygulamaları sonucunda ilişkinin aslında ilgi ve merak duyulanı seçmek olduğu anlaşılmıştır. İlgi ve merak duyulanın insanın kendisi olduğu, yani 'ben' olduğu ve ben'i bulmak ve kurmak için aslında ilişki kurduğu tespit edilmiştir. İlişkinin bir yolda olma olduğu ve ben'i onaylamak ve ben'i aramak için ilişki kurulduğu anlaşılmaktadır. Bu arayışla fazla ilişki kurulduğunda ve fazla merak edildiğinde ben'in simgesel ölümü gerçekleşmektedir.  İlişki, ilgi ile merak duyulanı seçerek, ilişik olarak ve temas ederek aslında kendiliğinden gerçekleştiğinden, ilişki kurmak için galerilerde ayrıca oluşumlara gerek olmadığı, dahası bunların zaten amaçladığı ilişkiyi, ilişkiselliği de kuramadığı sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Relational Aesthetics aims to eliminate the lack of relationships by stating that there is a lack of relationship between people in society. Relational aesthetics seeks to eradicate the lack of relationship in society through relational art, that is, through the viewers in the gallery participating in and partaking in works of art. Since the fact that relational aesthetics reproduces human relations in daily life in the gallery contradicts the expectation that art should not be daily and ordinary; The theory of Relational Aesthetics theorized by Nicolas Bourriaud was examined in line with its purpose and examples of works of art, and what actually happens was investigated theoretically and artistically. Accordingly, it was determined why the aim of spontaneity in happenings, which is the basis of relational aesthetics, could not be achieved in such similar formations, and it was concluded that it would be more accurate to call these formations "performance".  Since a relational aesthetics proposal was presented, the words 'relation' and 'aesthetic' were examined in detail to understand the meanings of the concepts 'relational' and 'aesthetic'. Accordingly, it is understood that relation requires interest, therefore a choice, contact, relatedness, and leaves a trace; At the same time, constantly provides a balance between closeness and distance in a continuous cycle; and that intervals are as crucial as contact and closeness in relation. 
For the aesthetic phenomenon to occur, the elements of aesthetic subject, aesthetic object, aesthetic value and aesthetic judgment must be present. However, in relational aesthetics, due to the transformation of the viewer into a participant, the subject becomes an object, which mixes-up aesthetic subject and aesthetic object; therefore, relational aesthetics cannot fulfil the requirements of being an aesthetic phenomenon.
Relational aesthetics' reproduction of human relations in daily life by organizing them in the gallery causes it to turn into a spectacle. This situation has been discussed through Debord's definition of spectacle. Since the interpersonal relations established in relational works of art are kept separate from daily life relations and are thought to establish a different bond than daily relations, it is argued that it will be a remedy for the alleged lack of relations in daily life. The word activity has been examined due to Bourriaud's definition of relational art as activity. In relational art activity, when the meaning of activity is sought, the fact that the active cannot be the work, but the participant, removes the work from being an activity. Therefore, art ceases to be an activity and turns into something inactive. Relational art, as an activity, takes the form of an inactive activity by transforming the viewer into a participant. 
By talking about the politicization of forms, Bourriaud implies that relational aesthetics, which is a theory of form, has become politicized, that is, it requires compromise. Relational aesthetics reproduces human relations in daily life in the gallery, produces copy relations, and while creating a copy of the real relations, it becomes politicized and compromises with us, hides values, disappears, and becomes a ghostly form. 
To understand what the activity, that is, the event, is in relational works of art that take place in the form of activity, Deleuze's definition of event has been taken into consideration. Event is something that is constantly happening but it is never what is. It has been seen that the event of the real relations, that is, the 'unending existence that wanders on the border' like the 'relation event', cannot be realized since the relation in relational art is not continuous and occurs within a limited time and space. 
As a result of artistic research applications, it has been understood that the relation is choosing what one is interested in and curious about. It has been determined that the person choosing what one is interested in is the person themselves, that is, the 'I', and that they establish a relation to find and develop the I. It is understood that the relation is on a path and that the relation is established to approve the I and to search for the I. When too much relation is established with this search and when one is too curious, the symbolic death of the I occurs. Since the relation is spontaneously realized by choosing what one is interested in and curious about, by being related and by contacting, it is concluded that there is no need for additional formations in galleries to establish a relation, moreover, they anyway cannot establish the relation and relationality that they aim for.