Kırgızistan'da "Mugalimder Gazetası" ve "Kut Bilim" gazetesinde din ve ahlak eğitimine yaklaşımlar
Religious and moral education approaches in newspapers "Mugalimder Gazetasi" and "Kut Bilim" in Kyrgyzstan
Yazar: BUKATCHA AKIMJAN KYZY
Danışman: PROF. DR. CEMAL TOSUN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Din = Religion ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ahlak eğitimi = Moral education ; Ateizm = Atheism ; Din eğitimi = Religious education ; Gazeteler = Newspapers ; Kırgızistan = Kyrgyzstan ; Sovyetler Birliği = Soviet Union ; İslamiyet = Islam

Özet:
Tezimizde Eğitim Bakanlığına bağlı olarak çıkartılan "Mugalimder Gazetası" ve bağımsızlıktan sonra isim değiştirerek yayın hayatına devam eden "Kut Bilim" gazetesinde yer alan din ve ahlak eğitimi konusundaki yaklaşım ve fikirler ele alınmıştır. Öncelikle gazetenin temel özelliği ve yayın felsefesinin anlaşılması açısından Kırgız eğitim sisteminin genel tarihi ele alınmış ve Ekim Devrimi öncesi, Sovyet Dönemi ve Bağımsızlık Dönemi eğitim sisteminin genel özellikleri ve eğitim sistemine yön veren temel etken ve olgular tespit edilmiştir. Çarlık Dönemi eğitim sisteminde geleneksel eğitim kurumları olarak bilinen mektep ve medreselerin durumu, usul-u cedid okulları ve Rus Tuzem okullarının genel özellikleri incelenmiştir. Sovyet Döneminde Komünist Partinin ideolojisi ve materyalist felsefe temelinde oluşan eğitim anlayışı ele alınmıştır. Bu eğitim anlayışında ahlak eğitiminin yurtseverlik, enternasyonalizm, emek ve estetik gibi değerler üzerine inşa edilmiştir. Sovyet insanının ateist olarak yetişmesi için gazetede okul dersleri ve ders dışı etkinlikler ile ateist eğitim verilmiştir. Kut Bilim gazetesinde din ve ahlak eğitimi milli değerler çerçevesinde yeniden yapılanmıştır. Ulusal ideolojiyi belirlemede milli bilinci korumak adına Tengircilik anlayışı, Materyalist anlayış ve değerlerini İslam dini temelinde oluşturan anlayışlar ön plana çıkmıştır. Devlet yetkilileri Dinler Tarihi dersini bir dinin öğretisi olarak değil de, dinleri tanıtmak amaçlı olarak öngörmüşlerdir. Kut Bilim gazetesi aracılığıyla okurların beğenisine sunulan müfredatlarda dinler üstü anlayışta ve dinleri tanıtıcı özellikte olmasıyla dikkat çekmektedir. Okullarda din dersinin özellikle İslam dininin öğretilmesini öngören anlayışa hem toplum, hem Kırgız aydın kesimi büyük tepki göstermiştir. Hem Mugalimder Gazetası, hem de Kut Bilim gazetesi devletin resmi eğitim anlayışını eğitimcilere ve topluma aktarılmasında önemli bir araç görevini üstlenmiştir.

Abstract:
In our thesis, approaches and views in regard to religious and moral education found in the newspaper called "Kut Bilim", which was first issued under the name "Mugalimder Gazetesi" in affiliation with the ministry of education and continued its publication life after the independence, were analyzed. First of all, the general history of the Kyrgyz education system was assessed in order to understand the main characteristic and the publication philosophy of the newspaper and then it was tried to determine the general features of the education system prior to October Revolution, Soviet Era and Independent Era as well as the fundamental factors and facts that directed the education system. When the status of the schools and madrasas known as the traditional education institutions of Czarist Era, and the general characteristics of the order movement schools and Russian Tuzem schools were analyzed, it was found that there were effective education institutions even before the October Revolution in Kyrgyzstan. The ideology of the Communist Party and the education understanding created at the heart of the materialist philosophy during the Soviet Era were taken into consideration and it was seen that this education understanding in question was built upon values such as moral education, patriotism, internationalism, labor and aesthetics. Along with that, since the Soviet person had to be an atheist, the atheist education was given in the newspaper together with the school lessons and extracurricular activities. In the newspaper Kut Bilim, the religious and moral education was restructured within the framework of national values. Understandings such as Tengrism so as to protect the national consciousness in determining the national ideology, Materialism and taking the values from the Islamic religion came to the forefront. The state officials projected that this education should rather be taught as a course called History of the Religions in order to represent the religious instead of teaching about a single religion. The common feature of these curricula attracts the attention by having an understanding beyond religions and providing the presentation of all the religions. The understanding that foresaw the teaching of the religious education especially from the Islamic religion's point of view at schools was met with great reactions coming from the society and the Kyrgyz intellectual group. Both Mugalimder Gazetası and Kut Bilim newspapers undertook the role of an important tool in transferring the official education understanding of the state to educators and to society.