İnsan hakları hukukunda mutlak haklar
Absolute rights in human rights law
Yazar: İREM BAĞCI ÇALIŞKAN
Danışman: PROF. DR. ZEHRA ODYAKMAZ
Ufuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
İnsan Hakları Evrensel Bildirisi'nin kabulünün ardından hızla gelişmeye başlayan uluslararası insan hakları hukukunda "insan hakkı" kapsamında kabul edilen hak ve özgürlüklerin sayısı gün geçtikçe artmıştır. Gerek bölgesel gerek uluslararası insan hakları belgeleri ile bu belgelerin denetim mekanizmalarının karar ve yorumlarıyla içerikleri somutlaşmıştır. Uluslararası insan hakları hukukundaki gelişmelerle birlikte öğretide insan haklarının sınıflandırılmasına ilişkin tartışmalar da yürütülmeye başlanmıştır. Farklı bölgesel ve uluslararası insan hakları belgelerinde düzenlenen insan haklarından doğan yükümlülüklerin hangi özel ve genel koşullarda sınırlandırılabileceğine ilişkin hükümlere yer verilmiştir. Bu sınırlandırılabilirlik koşullarının uygulanmayacağı, taraf devletlerin olağanüstü durumlarda dahi yükümlülüklerinin askıya alınamayacağı bazı haklar öngörülmüştür. Bu hükümler çerçevesinde mutlak (absolute) haklar olarak isimlendirdiğimiz hakların hiçbir sınırlandırmaya tabi tutulamayacağı ve hiçbir koşulda ve biçimde ihlal edilemeyeceği düzenlenmiştir.  İnsan hakları hukukunda mutlak hakları incelediğimiz çalışmamız üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde mutlak hakların kavramsallaştırılması irdelenmeye çalışılmıştır. Genel olarak mutlak hak kavramını inceledikten sonra, insan haklarının sınıflandırılmasına ilişkin teoriler ile sınırlandırılamaz (non-derogable) haklar ve mutlak haklar ayrımı incelenmiş; mutlak hakların jus cogens niteliğinin mutlak hakların kavramsallaştırılmasına etkisi ve bu niteliğin insan hakları rejiminde tezahürü tartışılmıştır. İkinci bölümde ulusal ve bölgesel insan hakları belgelerinde sınırlandırma düzenlemeleri ile karşılaştırmalı olarak mutlak haklar ve uluslararası insan hakları mekanizmalarının mutlak haklara ilişkin yorumları bu mekanizmaların karar ve yorumları ışığında incelenmiştir. Çalışmanın üçüncü ve son bölümünde ise Osmanlı Türk anayasal gelişmelerinde hak ve özgürlüklerin yeri tarihsel olarak incelenmiş; Türk anayasa sisteminde sınırlama rejimi düzenlemeleri ile Türkiye anayasasında mutlak hakların yeri incelenmiştir.

Abstract:
After the adoption of the Universal Declaration of Human Rights, the number of rights and freedoms recognized as "human rights" in international human rights law has increased day by day. Their scope has been concretized with the decisions and comments of both regional and international human rights instruments and the supervisory mechanisms of these instruments. Together with the developments in international human rights law, discussions on the classification of human rights have started to be held in the doctrine. Different regional and international human rights instruments contain provisions on the specific and general conditions under which human rights can be restricted. There are some rights to which these conditions of limitation do not apply and to which the obligations of States Parties cannot be derogated even in extraordinary circumstances. These provisions regulate those rights, which we call absolute rights, cannot be subject to any limitation and cannot be violated under any circumstances and in any form. This study, which focuses on absolute rights in human rights law, consists of three parts. In the first part, the conceptualization of absolute rights is discussed. After discussing the concept of absolute rights in general, the theories on the classification of human rights and the distinction between non-derogable rights and absolute rights are examined; the impact of the jus cogens nature of absolute rights on the conceptualization of absolute rights and the manifestation of this quality in the human rights regime are discussed. In the second part, absolute rights in comparison with the limitation regulations in national and regional human rights instruments and the interpretations of international human rights mechanisms on absolute rights are analyzed in the light of the decisions and interpretations of these mechanisms. In the third and final part of the study, the place of rights and freedoms in the Ottoman Turkish constitutional developments is examined historically; the limitation regime regulations in the Turkish constitutional system and the place of absolute rights in the Turkish constitution are analyzed.