Cumhuriyet döneminde devlet tiyatrolarınınkurumsallaşması ve 2000 sonrası sahnelenen yerlioyunların değerlendirilmesi
Institutionalization of state theaters in the republican period andevaluation of turkish plays staged after 2000
Yazar: İBRAHİM AKTÜRK
Danışman: PROF. DR. YILMAZ DAŞCIOĞLU
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Osmanlı topraklarında yabancı devlet görevlileri modern tiyatroya yoğun ilgi göstermekteydiler.
Kendilerine ait kurumlarda Batılı anlamda tiyatro gösterileri düzenlerken Osmanlı'ya bağlı gayrimüslim
gruplar da tiyatro sanatına yoğun ilgi duyuyorlardı. Osmanlı modernleşmesinin en önemli adımlarından
biri olan Tanzimat'ın ilanıyla birlikte tiyatro, Osmanlı toplumunun gündemine daha yoğun bir şekilde
girmeye başladı.
Padişahların destek verip, sarayda temsil edilmesinin önünü açtığı tiyatro sanatının Osmanlı toplumunda
güçlenmesinin ardından öne çıkan tartışmalardan biri sahnelenecek oyunların yerli temsilleriyle ilgili
olmuştur. Sahnelenen oyunlar genellikle Batı'dan tercüme edilmekteydi. Meşrutiyet döneminde de yerli
oyun konusu gündemdeki yerini korumuş, dönemin önemli edebiyatçıları bu alanda eserler kaleme
almıştır. Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte Türk tiyatrosunun kurumsallaşmasına dönük atılan adımlara
paralel benzer tartışmalar kamuoyunda devam etmiştir.
Yerli oyunların Türk tiyatrosuna güç katacağına ilişkin yaklaşım 1949 yılında Devlet Tiyatrolarının
kurulmasıyla birlikte kamuoyunda daha da yoğun bir şekilde ele alınmıştır. Geçmişten bugüne Devlet
Tiyatrolarında yerli oyun temsilerine ne kadar yer ayrıldığı tespit edilmiştir. Tez kapsamında 1949-2000
yılları arasında sergilenen yerli oyun sayıları yıl yıl belirtilmiştir. Buna bağlı olarak 2000 sonrası Devlet
Tiyatroları bünyesinde sahnelenen yerli oyun sayılarıyla geçmiş dönem mukayese edilmiştir. Çalışmada
2000-2023 yılları arasında en fazla ilgi gösterilen beş yerli oyun tespit edilmiş ve bu beş oyun arasındaki
benzerlikler, içerik ve yapısal özellikleri ele alınmıştır.

Abstract:
In the Ottoman lands, foreign state officials showed great interest in modern theater. While they
organized theatrical performances in their own institutions in the Western sense, non-Muslim groups
affiliated to the Ottoman Empire also showed great interest in the art of theater. With the proclamation
of Tanzimat, one of the most important steps of Ottoman modernization, theater began to enter the
agenda of Ottoman society more intensely.
One of the most prominent debates following the strengthening of the art of theater in Ottoman society,
which the sultans supported and paved the way for its representation in the palace, was the local
representation of the plays to be staged. The plays staged were usually translated from the West. During
the Meşrutiyet period, the issue of Turkish plays remained on the agenda, and important literary figures
of the period wrote works in this field. With the proclamation of the Republic, similar debates continued
in public opinion in parallel with the steps taken towards the institutionalization of Turkish theater.
With the establishment of the State Theaters in 1949, the approach that local plays would strengthen
Turkish theater was discussed even more intensely in public opinion. From past to present, it has been
determined how much space is allocated to Turkish play performances in state theaters. Within the scope
of the thesis, the number of local plays performed between 1949 and 2000 is indicated year by year.
Accordingly, the number of domestic plays staged in the State Theater after 2000 was compared with
the past period. In the study, the five Turkish plays that attracted the most attention between 2000 and
2023 were identified and the similarities, content and structural features of these five plays were
discussed.