2022 sayılı kanun kapsamında engelli aylığının sosyo-ekonomik etkileri
Socio-economic effects of disability pension under law no. 2022
Yazar: ÇİLEM TAŞKIN
Danışman: DOÇ. DR. MURADİYE ATEŞ
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı / Sosyal Politika Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations

Özet:
Engellilik kavramı çağlar boyu üzerine çok tartışılan farklı zamanlarda farklı anlamlar yüklenen bir kavram olmuştur. Yolculuğuna ahlak modeli gibi insanlık dışı bir anlayış ile başlamış olan engellilik, tıbbi model ile bilimsel tanımlar elde etmiş olsa da "fiziksel yetersizlik" içerisine sıkışmış kalmıştır. Ancak 1970'lerden itibaren engellilik "sosyal" açılardan da ele alınmaya başlanmış ve engelli hakları daha çok konuşulur hale gelmiştir. Bugün gelinen noktada engelli bireylerin yalnızca sağlık problemleri değil aynı zamanda toplumsal hayatta var olma, hayatın içinde 'birey' olma mücadeleleri de önem kazanmıştır. Bu noktada Türkiye'de var olan engelli bireylere yönelik sosyal politikalar incelendiğinde; engelli bireylerin kendi sosyal çevrelerinde ve aile ortamlarında hayatlarını sürdürebilmeleri ve bağımsız yaşayabilmeleri hedeflendiği görülmektedir. Bu hedefler çerçevesinde; engelli bireylere yönelik uygulanan sosyal politikalardan biri olan 2022 sayılı Kanun kapsamında engelli aylığı ve bu aylığın engelli bireylerin yaşamlarındaki sosyo-ekonomik etkileri araştırmanın konusunu oluşturmaktadır. Engelli bireyler için önemli bir yere sahip olan engelli aylığının sosyo-ekonomik yönlerini derinleştirmek amacıyla örneklem grubu 2022 sayılı Kanun kapsamında engelli aylığı alan fiziksel engelli bireylerden seçilmiş ve 27 engelli birey ile gerçekleştirilen görüşmeler neticesinde engelli aylığının etkileri tespit edilmeye çalışılmıştır. Görüşmeler neticesinde elde edilen veriler MAXQDA 2020 programı aracılığıyla tematik analiz kullanılarak yorumlanmıştır. Engelli aylığı alan bireylerin miktarın düşük olmasından dolayı ekonomik sıkıntılar çektikleri, sosyal hayatlarının çok sınırlı olduğu, kültürel etkinliklere hiç katılmadıkları, toplumda sosyal dışlanma ve ayrımcılığa maruz kaldıkları görülmüştür.

Abstract:
The concept of disability has evolved significantly over the ages, acquiring various meanings at different times. Initially perceived through an inhuman lens such as the moral model, disability was later confined to notions of "physical inadequacy" despite gaining scientific definitions through the medical model. However, since the 1970s, disability has increasingly been viewed from "social" perspectives, bringing more attention to the rights of disabled individuals. Today, the focus has expanded beyond just the health problems of disabled people to encompass their struggle to participate in social life and be recognized as 'individuals'. In analyzing social policies for disabled individuals in Turkey, it is evident that the aim is to enable disabled people to live independently within their social and family environments. Among these policies, the disability pension under Law No. 2022 stands out. This research examines the socio-economic impacts of this pension on the lives of disabled individuals. To explore the socio-economic dimensions of the disability pension, the study focuses on a sample group of physically disabled individuals receiving the pension under Law No. 2022. Through interviews with 27 disabled individuals, the research seeks to determine the effects of the disability pension on their lives. The data obtained as a result of the interviews were interpreted using thematic analysis through MAXQDA 2020 program. It has been observed that individuals receiving disability pension suffer from economic difficulties due to the low amount, their social life is very limited, they never participate in cultural activities, and they are exposed to social exclusion and discrimination in society.