Ulusal müzeler: Müzelerin yerel yönetimlere devri
National museums: Transfer of museums to local governments
Yazar: FEYZULLAH ÖZCAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HALE ÖZKASIM
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Müzecilik = Museology
Dizin: Müzecilik = Museology ; Müzeler = Museums ; Yerel yönetimler = Local administrations

Özet:
Ulusal müzelerin bir müze türü olarak ortaya çıkışları, 18. Yüzyılda Fransız Devrimi'yle ulus-devlet anlayışının önem kazanmasına paralel gelişmiştir. Bu tür müzeler, 1950'li yıllarda başlayan, yakın geçmişimize kadar devam eden ve dünya siyasi haritasının değişmesine neden olan Afrika, Avrupa ve Asya'da bulunan sömürge devletlerin bağımsızlıklarını kazanmalarıyla yeniden önemli konuma gelmişlerdir. Bu ülkeler, bağımsızlık mücadelelerinde ve sonrasında ulus-devlet yapılanması çalışmalarında ulusal müzeleri kullanmışlardır.Ülkemizde, Osmanlı Devleti'nin son zamanlarında, Batılılaşma sürecinin bir parçası olarak başlayan müzecilik faaliyetleri sonucunda hayata geçen İstanbul Arkeoloji Müzeleri, Türk-İslam Eserleri Müzesi gibi ilk müze örnekleri dönemin siyasi ortamı içinde ulusal müze türü olarak kabul edilebilir. Benzer bir anlayış Cumhuriyet'in ilanıyla da görülmüştür. Anadolu Medeniyetleri Müzesi, İstanbul Resim ve Heykel Müzesi, Ankara Etnografya Müzesi gibi müzelerin kuruluş aşamalarında, dönemin siyasi ortamı içinde ulusal müze özelliği gösterdikleri söylenebilir.Son yıllarda, kamu yönetiminin yeniden yapılandırılmasının bir uzantısı olarak Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından ortaya konulan ?Ulusal Müze? anlayışına bakıldığında söz konusu çalışmanın ?müze ? ulus devlet? ilişkisinin bir sonucu olarak değil, müzelerde uygulanmak istenen bir yönetim modeli olarak ele alındığı görülmektedir. Buna göre, Topkapı Sarayı Müzesi, Ayasofya Müzesi gibi bazı önemli müzeler ulusal müze olarak belirlenirken, bu tanımın dışında kalan diğer müzelerin ise yerel yönetimlere devri düşünülmektedir. Bu ayrım sonucunda, bu müzelerin envanter (koleksiyonlar) ve kadrolarının müzecilik normları dikkate alınarak yerel yönetimlere devri sırasında karşılaşılabilecek sorunların neler olabileceği ve bunlar için düşünülen çözüm önerileri bu tezin temelini oluşturmaktadır. Bu amaçla, başta müzecilik mevzuatı olmak üzere kamu kurumları arasındaki taşınır mal mevzuatı ve müzeler başta olmak üzere yerel yönetimlerin personel ve kadro durumları incelenerek doğabilecek sorunlar ve çözüm önerileri belirlenmeye çalışılmıştır.Böylece, bugün itibariyle her ne kadar bu konu çok gündemde olmasa bile yeniden ele alınması durumunda mevzuat hazırlayıcılar ve uygulayıcılar için bir kaynak; müzelerimiz ve Türk müzeciliği açısından bir rehber olarak düşünülmüştür.

Abstract:
The emergence of national museums within the museum purview paralleled mounting emphasis on the nation-state concept of the French Revolution in the 18th Century. This category of museums urned attention again following the declaration of independence by the Colonial States of Africa, Europe, and Asia which reshaped the world?s political map starting in 1950s up until recent years. These countries employed national museums in the structuring of the nation-state during and after their struggles for independence.In our country, towards the decline of the Ottoman Empire, the Istanbul Archaeological Museums and the Turkish-Islamic Works Museum, which were realized in pursuance of the museology initiatives in furtherance of the westernization goals of the period?s political climate, may be considered as national museums. A similar approach followed the proclamation of the Republic. Museums such as the Museum of Anatolian Civilizations, Istanbul Museum of Painting and Sculpture, and the Ankara Ethnography Museum, during their establishment phases, may be regarded as carrying the features of a national museum, reflecting the essence of the political environment of the day. In progression with the transformation in public administration in recent years, the "national museum" concept introduced by the Ministry of Culture and Tourism evolved as a museum management model for implementation when compared to preceding implications as the outcome of the "museum - nation-state" correlation. Accordingly, some cardinal museums (Topkapı Palace Museum, Aya Sofya museum etc.) are to be designated as national museums and those excluded in the definition are to be handed over for local government.This thesis constitutes groundwork for a solution-based approach, taking into account museum norms and offers for resolving problems that may arrise as a result of this separation, during the transference of museum staff and inventory (collections) to local governments. To this end, legislation relating to portable properties, museums, local government staff, and any problems that may arise, was studied in depth in an effort to offer applicable solutions. Thus, although not a currently popular area of interest, this work will serve future endeavors in this field, as a guide for the makers and implementors of policy in Turkish museology and a resource for museums.