Tip-2 bulanık kümelere dayalı çok kriterli karar verme
Multi criteria decision making based on type-2 fuzzy sets
Yazar: AYNUR ŞAHİN
Danışman: DOÇ. DR. NİMET YAPICI PEHLİVAN
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İstatistik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: İstatistik = Statistics

Özet:
Çok kriterli karar verme (ÇKKV), belirli kriterler altında çeşitli alternatifler içerisinden en uygun
olanını seçme sürecidir. Karar verme sürecinde, belirsiz ve kesin olmayan bilgiler olması durumunda
klasik ÇKKV yöntemleri yetersiz kaldığından, bulanık ÇKKV yöntemlerini kullanmak daha uygun olur.
Literatürde Tip-1 bulanık küme olarak da adlandırılan bulanık kümelere dayalı çok sayıda ÇKKV ile ilgili
çalışma mevcuttur. Tip-1 bulanık kümeler bazı yüksek dereceden belirsizliklerin üstesinden gelmekte
yeterli olamadığı için Zadeh (1975) tarafından Tip-2 bulanık kümeler önerilmiştir. Tip-2 bulanık kümeler,
Tip-1 bulanık kümelere göre belirsizliklileri daha iyi modelleyebilmekte ve belirsizlik içeren sistemlerde
daha iyi sonuçlar verebilmektedir.
Bu tez çalışmasında, ÇKKV yöntemlerinden Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP), İdeal Çözüme
Yakınlığa Göre Tercih Sıralama Tekniği (TOPSIS), Çok Kriterli Optimizasyon ve Uzlaşık Çözüm
(VIKOR) ve Karmaşık Oransal Değerlendirme (COPRAS) yöntemleri bulanık kümelere ve Tip-2
bulanık kümelere dayalı olarak ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Uygulama olarak Avrupa Yaşam ve
Çalışma Koşullarını Geliştirme Kurumu (Eurofound) tarafından 34 ülke için yürütülen "2012 Avrupa
Yaşam Kalitesi" çalışmasındaki veriler ele alınmıştır. Tip-2 bulanık kümelere dayalı AHP, TOPSIS,
VIKOR ve COPRAS yöntemleri ile ele alınan ülkelerin 30 kritere göre yaşam kalitesi açısından
sıralanması yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler: AHP, COPRAS, Çok Kriterli Karar Verme, Tip-2 bulanık
küme, TOPSIS, VIKOR

Abstract:
Multi criteria decision making (MCDM) is a selection process of the best alternatives among
evaluated several alternatives with respect to the criteria. In the decision making process, classical
MCDM methods cannot deal with imprecise and uncertainty information, so it is convenient to use fuzzy
MCDM methods. There are a lot of MCDM method based on fuzzy sets also known as Type-1 fuzzy sets
in the literature. Howewer, since Type-1 fuzzy sets cannot fully handle high levels of uncertainties,
Type-2 fuzzy set was introduced by Zadeh (1975). Type-2 fuzzy sets can model uncertainties better than
Type-1 fuzzy sets and give better results in systems which involve uncertainty.
In this study, Analytical Hierarchy Process (AHP), Technique for Order Preference by
Similarity to Ideal Solution (TOPSIS), Multi-criteria optimization and compromise solution (VIKOR) and
Complex Proportional Assesment (COPRAS) MCDM methods based on fuzzy sets and Type-2 fuzzy sets
are investigated in detail. In application part, data of "Europan Quality of Life Surveys 2012" carried out
by The Europan Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions (Eurofound) are
used. In terms of quality of life, ranking of the countries with respect to the 30 criteria is constituted by
using AHP, TOPSIS, VIKOR and COPRAS methods based on Type-2 fuzzy sets.

Keywords: AHP, COPRAS, MCDM, Type-2 fuzzy set, TOPSIS, VIKOR