Tarla arazilerinde kapitalizasyon oranının tespiti üzerine bir araştırma: Erzurum ili Pasinler ilçesi örneği
A research on the determination of capitalization rate in crop lands: The case of Erzurum province pasinler district
Yazar: VECİHA GÜNEY
Danışman: PROF. DR. AVNİ BİRİNCİ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı / Tarım İşletmeciliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Arazi rantı = Land rent ; Erzurum-Pasinler = Erzurum-Pasinler ; Kapitalizasyon faiz oranı = Capitalization interest rate ; Kıymet takdiri = Appraisal

Özet:
Amaç: Bu çalışma ile Erzurum ili Pasinler ilçesi tarla arazilerinde kapitalizasyon oranının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bölgede bu çalışmanın yapılması konu ile ilgilenecek kişi veya kurumlara önemli bir kaynak teşkil edebilmesi ve uzun vadede aynı veya yakın merkezlerde yapılacak çalışmalarla karşılaştırma imkânı vermesi araştırmanın diğer hedefleri olarak kabul edilebilir.
Yöntem: Bu araştırmada Erzurum ili Pasinler ilçesine bağlı, belirlenen köylere gidilmiş ve 80 tarım işletmesi sahibiyle yüz yüze anket çalışması yapılarak araştırmanın birincil verileri elde edilmiştir. Elde edilen veriler 2020-2021 üretim dönemini kapsamaktadır. Çalışmanın ikincil verileri, elde edilen birincil veriler de dikkate alınarak kıymet takdiri sonucu hesaplanan kapitalizasyon oranlarıdır. Kapitalizasyon oranı, arazinin birim başına (bir dekar) ortalama net geliri tespit edildikten sonra arazinin ortalama satış fiyatına oranlanarak hesaplanmıştır. Sulu ve kuru tarla arazileri ile mülk sahibi tarafından, kiracılık ve ortakçılık şeklinde işletilen tarla arazileri için kapitalizasyon oranları ayrı ayrı tespit edilmiştir.
Bulgular: Bu araştırmada tarım işletmelerinin sosyo-ekonomik durumları, nüfus ve işgücü durumları, arazi mevcutları, ürün deseni ve fiyatları, alet-makine varlığı ve kullanım durumları, gayrisafi hasılaları ve yapılan masrafları elde edilmiştir. İşletmelerin sahip oldukları arazilerin tasarruf durumları ve nevilerine göre rantları hesaplanmıştır.
Sonuç: Araştırma bölgesinde kapitalizasyon oranları; mal sahibi tarafından işletilen sulu tarla arazilerinde %7,08, kuru tarla arazilerinde %10,83 ve ortalama %7,17 olarak tespit edilmiştir. Kiracılıkla işletilen sulu tarla arazilerinde %3,34, kuru tarla arazilerinde %7,89 ve ortalama %3,70 olarak hesaplanmıştır. Ortakçılıkla işletilen sulu tarla arazisinde kapitalizasyon oranı %7,20'dir. Araştırma bölgesinde hesaplanan kapitalizasyon oranları sulu tarla arazilerinde ortalama %6,45, kuru tarla arazilerinde ortalama %9,56 ve genel ortalaması %6,54 olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Erzurum, Pasinler, kapitalizasyon oranı, tarımsal kıymet takdiri, tarla arazisi, arazi rantı

Abstract:
Purpose: With this study, it was aimed to determine the capitalization rate in the croplands of the Pasinler district of Erzurum province. Conducting this study in the region can be considered as the other objective of the research, as it will be an important resource for the people or institutions that will be interested in the subject and provide an opportunity to compare with the studies to be carried out in the same or close centers in the long term.
Method: In this research, the primary data were obtained by going to the determined villages of Pasinler district of Erzurum province and conducting a face-to-face survey with 80 agricultural business owners. The data obtained covers the production period of 2020-2021. The secondary data of the study are the capitalization rates calculated as a result of the valuation, taking into account the primary data obtained. The capitalization rate was calculated by the average net income per unit (one decare) of the land and then proportioning it to the average sales price of the land. Capitalization rates have been determined separately for irrigated and dry field lands and for field lands operated by the owner as tenancy and sharecropping.
Findings: In this research, socio-economic status, population and labor force status, land availability, product patterns, and prices, equipment-machine availability and usage conditions, gross product, and expenses were obtained. The rents of the lands owned by the enterprises were calculated according to their saving status and types.
Results: Capitalization rates in the research region; 7.08% in irrigated croplands operated by the owner, 10.83% in dry croplands, and an average of 7.17%. It was calculated as 3.34% in irrigated field lands operated by tenancy, 7.89% in dry croplands, and the average is 3.70%. The capitalization rate is 7.20% in the irrigated arable land operated by sharecropping. It has been concluded that the capitalization rates calculated in the research region are 6.45% on average in irrigated croplands, 9.56% on average in dry croplands, and 6.54% on the general average.
Keywords: Erzurum, Pasinler, capitalization rate, agricultural appraisal, cropland, land rent