İstanbul kültür ortamlarında Karagöz oyunu (1923-1980)
Karagöz in İstanbul cultural environments (1923-1980)
Yazar: UĞUR TOPAL
Danışman: PROF. DR. AYNUR KOÇAK
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Gölge oyunu = Shadow play ; Halkevleri = Community houses ; Karagöz = Karagöz ; Kültür = Culture ; Kültürel etkinlikler = Cultural activities ; Tiyatro = Theatre ; Türk tiyatrosu = Turkish theatre ; Türk tiyatrosu = Turkish theatre

Özet:
Bu çalışma, Karagöz oyunun 1923 ile 1980 yılları arasında İstanbul kültür ortamlarındaki durumunu tespit etmek amacıyla yapılmıştır. Türk temaşa sanatlarından biri olan Karagöz oyunu, yüzyıllar boyunca İstanbul kültür ortamlarında önemli bir yere sahip olmuş ve şehir halkı tarafından ilgi görmüştür. Osmanlı Devleti zamanında Karagöz oyununa karşı var olan ilgi Cumhuriyet'in ilanından sonra devam etmiş ve 1952 yılında halkevlerinin kapatılmasına kadar sürmüştür. Halkevlerinin kapatılmasından sonra Karagöz oyunu unutulmaya başlanmış ve bu sanatı canlandırmak için çalışmalar yapılmıştır. Günümüzde ise Karagöz oyunu, Ramazan ayına özgü ve çocuklara yönelik bir oyun olarak bilinmektedir. Oysa ki Osmanlı Devleti döneminde ve cumhuriyetin ilanından sonra 1950'li yıllara kadar Karagöz oyunu hem yetişkinlere hem de çocuklara hitap etmektedir. Bu tezin amacı, Cumhuriyet döneminde Karagöz oyununun tarihsel gelişimini, halkevlerindeki rolünü, İstanbul kültür ortamlarındaki önemini ve sadece bir çocuk oyunu olmadığını ortaya koymaktır. Beş bölümden oluşan çalışmanın giriş bölümünde konunun önemi açıklanırken ikinci bölümünde Karagöz oyununun tarihçesi ele alınmış ve Osmanlı ile Cumhuriyet dönemi gelişimi incelenmiştir. Bu bölümde halkevlerinin Karagöz oyunu ile ilgili yaptığı çalışmalar detaylı olarak arşiv belgeleri eşliğinde anlatılmıştır. Üçüncü bölümde Karagöz oyununun genel özelliklerinden bahsedilmiştir. Dördüncü bölümde ise dönemin gazete ile dergilerinden edilen veriler doğrultusunda Karagöz oyununun İstanbul sözlü, yazılı ile elektronik kültür ortamlarına yansımaları detaylı olarak ele alınmıştır. Sonuç bölümde ise elde edilen veriler üzerinden Karagöz oyununun Cumhuriyet dönemindeki durumu üzerine analizler yapılmıştır.

Abstract:
This study was planned to determine the situation of Karagöz in Istanbul cultural environment between 1923 and 1980. Karagöz, one of the Turkish performing arts, has played an important role in Istanbul cultural environments for centuries and was interested by the people of the city. Even after the proclamation of the Republic, popularity of Karagöz was same as in the time of Ottoman Empire and continued until the closure of public houses in 1952. After this period, Karagöz began to be forgotten and remedies were sought.  Nowadays, Karagöz is known as a special show for Ramadan and especially for children. However, Karagoz was a galanty show for both adults and children until 1950 especially during Ottoman Empire period. The aim of this study is to show historical development of Karagoz during Republican Period, roles of public houses, its importance in Istanbul cultural environments and not an activity only for children. This study consists of five chapters. In the first chapter, the importance of the subject is explained. 
In second chapter, the history and development of Karagoz and also public house studies about Karagoz were mentioned by the help of archive documents. In third chapter, the general features of Karagoz were discussed. In the fourth chapter, the reflections of Karagoz on oral, written and electronic cultural environments are discussed in details by using data from periodicals and magazines were published in  this period of time. In the conclusion chapter, the data obtained during this study about Karagoz in the Republican Period were analysed.