Okul yapısı ile hesap verebilirlik arasındaki ilişkide dağıtımcı liderliğin aracılık rolünün incelenmesi
The examination of mediating role of distributed leadership in the relationship between school structure and accountability
Yazar: MUSTAFA ORHAN
Danışman: DOÇ. DR. TUNCAY YAVUZ ÖZDEMİR
Fırat Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dağıtımcı liderlik = Distributor leadership ; Hesap verebilirlik = Accountability ; Liderlik = Leadership ; Liderlik modelleri = Leadership models ; Okul atmosferi = School atmosphere ; Okullar = Schools ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation ; İdari yapı = Administrative structure

Özet:
Bu araştırmanın amacı; okul yapısı, dağıtımcı liderlik ve okul yöneticilerinin hesap verebilirlik davranışları değişkenleri arasındaki ilişkileri incelemektir. Bu amacı gerçekleştirmek üzere öncelikle Okul Yöneticilerinin Hesap Verebilirlik Davranışları Ölçeği geliştirilerek, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır. İlişkisel tarama deseninde yürütülen bu araştırma, Erzurum ili Aziziye, Palandöken ve Yakutiye merkez ilçelerinde, tabakalı örnekleme yöntemiyle seçilen 444 ortaokul öğretmeni ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın verileri Kolaylaştırıcı Okul Yapısı Ölçeği, Paylaşılan Liderlik Ölçeği ve Okul Yöneticilerinin Hesap Verebilirlik Davranışları Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Araştırmada SPSS 23.0, LISREL 8.80, ve SPSS makrosu olan PROCESS v3.3 paket programlarından yararlanılmış, veriler Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Analizi, Bootstrap Analizi, Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmanın devamında okul yapısının hesap verebilirlik üzerindeki etkisinde dağıtımcı liderliğin aracılık rolünün olup olmadığının belirlenmesi için aracılık analizi yapılmıştır. Araştırma bulgularına göre engelleyici bürokrasinin hesap verebilirlik ve dağıtımcı liderlik üzerinde negatif bir etkiye sahip olduğu; kolaylaştırıcı bürokrasinin ise hesap verebilirlik ve dağıtımcı liderlik üzerinde pozitif bir etkiye sahip olduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte dağıtımcı liderliğin hesap verebilirlik üzerinde pozitif bir etkisinin olduğu belirlenmiştir. 
Engelleyici ve kolaylaştırıcı bürokrasinin hesap verebilirlik üzerindeki etkisinde dağıtımcı liderliğin aracılık rolü olduğu tespit edilmiştir. Başka bir ifadeyle engelleyici ve kolaylaştırıcı bürokrasinin hesap verebilirlik üzerinde doğrudan ve dolaylı etkilere sahip olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak bu bulgulara dayalı olarak eğitimcilere, politika yapıcılara ve araştırmacılara çeşitli önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The aim of this study was to investigate the relationship between school structure, distributed leadership and accountability of school administrators. For this purpose, first, the Accountability Behaviors Scale for School Administrators was developed and then its validity and reliability studies were conducted. Relational survey design was adopted in the study. Relational screening design was used in the study. 444 elementary school teachers working in Aziziye, Palandöken and Yakutiye in Erzurum participated in the study. In sample selection, stratified sampling method was used. The data were collected through the Enabling School Structure Scale, the Shared Leadership Scale and the Accountability Behaviors Scale for School Administrators. Data were analyzed with SPSS 23.0, LISREL 8.80, and PROCESS v3.3 package programs with SPSS macro. Pearson Product-Moment Correlation Analysis, Bootstrap Analysis, and Structural Equation Modeling (SEM) were used. In addition, a mediation analysis was performed to examine whether distributed leadership had a mediating role in the effect of school structure on accountability. The results revealed that coercive bureaucracy had a negative effect on accountability and distributed leadership while enabling bureaucracy had a positive effect on accountability and distributed leadership. In addition, it was found that distributed leadership had a positive effect on accountability. This study revealed the mediating role of distributed leadership in the effect of coercive and enabling bureaucracy on accountability. In other words, it was found that the coercive and enabling bureaucracy had direct and indirect effects on accountability. Finally, a number of recommendations were made to educators, policy makers and researchers based on these findings.