Beykoz köylerinin ekolojik olarak sürdürülebilirlik bağlamında yeniden değerlendirilmesi; Beykoz, göllü köyü örneği
Re-assessment of Beykoz villages in the context of ecological sustainability; the case of Beykoz, göllü village
Yazar: MUSTAFA ERDEM
Danışman: PROF. DR. FUNDA YİRMİBEŞOĞLU
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kentsel Tasarım Ana Bilim Dalı / Kentsel Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Ekoköy = Ecovillage ; Ekosistem = Ecosystem ; Sürdürülebilirlik = Sustainability ; İstanbul-Beykoz = İstanbul-Beykoz

Özet:
Gezegenimizdeki doğal ekosistemler; teknolojik gelişme, sanayileşme, hızlı kentleşme
ve buna bağlı olarak gelişen küresel ısınma, doğal kaynaklarda tükenme, kirlenme
sonucunda geri dönülmez bozulmalar yaşamaktadır. Bunun yanı sıra teknolojide
yaşanan gelişmelerin beraberinde getirdiği nüfus artışı, şehirleşme ve üretim metotları;
bireylerin doğa ile bağlantısının kopmasına, birbirleri ile sosyal bağlarının
zayıflamasına ve tüketim odaklı hale gelmesine sebebiyet vermiştir. Bu yaşanan
gelişmeler geçmişten günümüze insanoğlunun yaşamını sürdürdüğü ve insanlık
tarihinde önemli bir yeri olan köylerin ekonomik ve sosyal olarak ikinci planda
kalmasına ve kimliğini yitirmeye başlamasına sebebiyet vermiştir. Çağımızda yaşanan
ve artarak çoğalan doğal, ekonomik ve beşeri problemler bu sistemin sürdürülebilir
olmadığını ve devam ederse insanoğlunun sonunu getireceğini göstermiştir. Buna
karşı 20 yy.ın sonlarına çıkan sürdürülebilir ve ekolojik yaklaşımlar ise bu yaşanan
doğal ve beşeri bozulmaların önüne geçilmesine yönelik bir çok bilim dalı ile
etkileşimli olarak çalışmaktadır. Bu yaklaşımlar insanoğlunun doğal ve beşeri
kaynakları kullanılarak gelecek nesillere aktarmasının yollarını aramaktadır. Bu
bağlamda geliştirilen ekoköyler günümüz toplumuna alternatif ekolojik üretim,
tüketim ve toplumsal modeller sunmaktadır. Günümüzde ülkemizde de özellikle 20.
yy.ın sonlarında yaşanan, sanayileşme ve hızlı kentleşme sebebiyle köyden kente
göçler artmış ve köyler ekonomik ve sosyal önemini kaybetmiştir. Özellikle büyük
şehirlerde yaşanan bu göç ve değişen yasalar sebebiyle birçok köy kırsal özelliğini
yitirmiş kalanlar ise doğal ve beşeri sistemlerini kaybetmeye başlamışlardır. İstanbul'a
bağlı bulunan Beykoz ilçesi de bu gelişmelerden etkilenmiş olup bu alanda bulunan
kırsal mahalleler; doğal, ekonomik ve beşeri özelliklerini kaybetmeye başlamıştır.
Tez kapsamında bu kırsal mahalleler detaylı olarak araştırılarak bütüncül
sürdürülebilir ve ekolojik modeller geliştirilecektir. Bu model ve öneriler ile köylerin
doğal ve beşeri karakterini koruyarak ekonomiye dâhil edilmesi amaçlanmaktadır.
Tez çalışması 3 bölümden oluşmakta olup bu bölümler birbirleri ile bağlantılı ve
bütüncül olarak ele alınmıştır.
İlk kısmında literatür taraması yapılmıştır. Bu kısmın ilk bölümünde; tezin temel
kavram altlığının oluşturulabilmesi için ekoloji kavramı ve doğal sistemler incelenmiş,
ekoloji yaklaşımı, ilkeler ve doğal döngüler belirlenmiştir. Bu kısmın ikinci
bölümünde; ekolojik yaklaşımların günümüzdeki gelişen hızlı şehirleşme, sanayi,
tarım ve hayvancılık modellerinin doğal sistemlere olan zararları ortaya konularak
ekolojik yaklaşımların neden gerekli olduğu belirtilmiştir. Literatür araştırmasının son
kısmında ise ekolojik yaklaşımlar, sürdürülebilir uygulamalar ve örnek ekoköyler ile
ilgili araştırmalar yapılarak bu bağlamda tezde üretilecek modele yönelik üretilecek
önerilerin temeli oluşturulacaktır.Tezin ikinci bölümünün ilk kısmında: Bölgenin neden seçildiği belirtilmiş olup tez
kapsamında seçilen Beykoz ilçesi ve Göllü Mahallesi ile ilgili Beykoz belediye
arşivlerinden, saha gezilerinden ve arazide yapılan uzman görüşmelerinden elde edilen
kapsamlı veriler tasnif edilerek bunlar doğrultusunda köy genelindeki tarım ve
hayvancılık unsurlarına, demografik ve yöresel unsurlara, doğal unsurlara ve turizm
yöntemlerine yönelik ekolojik öneriler getirilmiştir. İkinci kısımda ise Göllü
Mahallesine dair yapılmış araştırmalar ve analizler doğrultusunda mıntıka bölgeleri;
mıntıka 0 mıntıka 1 a-b, mıntıka 2 a-b, mıntıka 3 a-b ve mıntıka 4 şeklinde
oluşturulmuş olup bölgelere yönelik spesifik öneriler getirilmiştir.
Tezin son bölümünde ise üretilen modelin ve önerilerin alanda uygulanabilirliğinin
test edilmesi için arazide rastgele mahallelilerle görüşmeler yapılmıştır. Bu sonuçlara
göre yapılan ekoköy modelinin mahalleli tarafından yüksek oranda olumlu
karşılandığı tespit edilmiş olup bölgenin ekolojik olarak gelişebileceği anlaşılmıştır.
Teze dair yapılan tüm çalışmalar ve çıkan sonuçlar değerlendirildiğinde kırsal
mahallelerin sürdülebilir olarak ekonomiye katılmasının mümkün olduğu
anlaşılmıştır.Tez kapsamında doğal yapı olarak büyük oranda korunmuş ve önemli
potansiyeller içeren tarihi Göllü Mahallesi ekoköy bağlamında değerlendirilmiştir. Bu
yaklaşımların bu bölgede yaşayanlar tarafından kabul gördüğü ve desteklendiği
belirlenmiştir.Ancak bu yaklaşımların ve uygulamaların yapılabilmesi için yerel
iradaler tarafından gerekli mali desteklerin sağlanması, eğitimlerin verilmesi ve
öncülük edilmesine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu tez kapsamında yapılan model ve
önerilerin kentsel baskı altında kalan Beykoz yerleşimlerinin ekolojik, ekonomik ve
sosyal yönden sürdürülebilir olarak gelişmesine için öncülük etmesi ve daha önce
herhangi bir şekilde ekolojik öneri geliştirilmemiş Göllü Mahallesi'nde yapılması
sebebiyle özgün nitelik taşımakta olup literatüre katkı sağlayacaktır.

Abstract:
Natural ecosystems on our planet; It experiences irreversible deterioration as a result
of technological development, industrialization, rapid urbanization and the resulting
global warming, depletion of natural resources and pollution. In addition, population
growth, urbanization and production methods brought about by the developments in
technology; It has caused individuals to lose their connection with nature, weaken their
social ties with each other and become consumption-oriented. These developments
have caused the villages, where human beings have lived from past to present, and
which have an important place in the history of humanity, to stay in the background
economically and socially and losing their identity. The increasing natural, economic
and population problems that experienced in our era have shown that this system is not
sustainable and if it continues, it will bring the end of humanity. On the contrary, the
sustainable and ecological approaches that emerged at the end of the 20th century work
interactively with many disciplines to prevent these natural and human degradations,
and seek ways to transfer them to future generations by using natural and human
resources.
Ecovillages developed in this context offer alternative ecological production,
consumption and social models to today's society. Today, due to industrialization and
rapid urbanization in our country, especially at the end of the 20th century, migration
from villages to cities has increased and villages have lost their economic and social
importance. Due to this migration and changing laws, especially in big cities, many
villages have lost their rural characteristics, and the remaining ones have begun to lose
their natural and human systems. Beykoz, which is a town in Istanbul, was also
affected by these developments, and the rural neighborhoods in this area; started to
lose its natural, economic and human characteristics. Within the scope of the thesis,
these rural neighborhoods will be investigated in detail and holistic sustainable and
ecological models will be developed. With these models and suggestions, it is aimed
to involve the villages in to the economy by preserving their natural and human
character.
The thesis work consists of 3 chapters and these chapters are interrelaited and assessed
with holistically In the first part, a literature review was made ın the first part of this section; In order
to form the main concept of the thesis, the concept of ecology and natural systems
were examined, ecology approach, principles and natural cycles were determined. In
the second part of this section; It is stated why ecological approaches are necessary by
revealing the damages of today's developing rapid urbanization, industry, agriculture
and livestock models of ecological approaches to natural systems. In the last part of
the literature research, researches on ecological approaches, sustainable practices and
exemplary ecovillages will be conducted, and in this context, the basis of the proposals
to be produced for the model to be produced in the thesis will be formed.
In the first part of the second section of the thesis: It was stated why the region was
chosen, and the comprehensive data obtained from the Beykoz municipality archives,
field trips and expert interviews in the field related to the Beykoz town and Göllü
Village selected within the scope of the thesis were classified and paralel with these,
Demographic and local ecological suggestions have been made for the elements that
agricultural and livestock elements in the village, and tourism methods. In the second
part, in line with the researches and analyzes made on Göllü Neighborhood, the district
regions; Zone 0 was formed as zone 1 a-b, zone 2 a-b, zone 3 a-b and zone 4, and
specific recommendations were made for the regions.
In the last part of the thesis, interviews were conducted with random residents in the
field in order to test the applicability of the produced model and suggestions in the
field. According to these results, it was determined that the ecovillage model was
highly favored by the residents of the neighborhood, and it was understood that the
region could develop ecologically.
When all the studies on the thesis and the results are evaluated, it has been determined
that the models and suggestions made within the scope of this thesis are necessary for
the sustainable development of settlements under urban pressure. Within the scope of
the thesis, the historical Göllü District, which has been largely preserved as a natural
structure and has important potentials, has been evaluated in the context of ecovillage.
It has been determined that these approaches are accepted and supported by the people
living in this region. However, it has been understood that this cannot happen on its
own, and there is a need for providing the necessary financial support, training and
leadership. Since the models and suggestions made within the scope of this thesis lead
the ecological, economic and social development of Beykoz settlements, which are
under urban pressure, and are made in Göllü Mahallesi, where no ecological proposals
have been developed before, it has a unique quality and will contribute to the literature.