Necip Asım'ın İlm-i Lisan dersleri: İnceleme-metinlenler-sözlük
Necip Asım's İlm-i Lisan lessons: Examination-texts-dictionary
Yazar: SEVGİ GÜRE
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA ULUÇAY
İstanbul Arel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Ders notları = Grades ; Ders programları = Curriculum ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Dil eğitimi = Language education ; Necib Asım = Necib Asım ; Türkçe = Turkish ; Türkçe eğitimi = Turkish education

Özet:
Türkiye'de yeni bir yüksek öğretim kuruluşu inşa etme teşebbüsleri XIX. yy ortalarına doğru başlamıştır. Bu kuruluşa "fenler evi" manasına gelen "dârü'l-fünûn" adının verilmesi, o dönemin şartlarında medreseden farklı bir kurum olduğunu ortaya koymuştur. Dârü'l-fünûn fikri, Tanzimat devrinde halkın eğitimi hususu esas alınarak ortaya çıkmıştır. Halkın eğitimi hususunda Türkçede sadeleşme meselesi büyük bir önem arz etmektedir. Dârü'l-fünûnda Türkoloji bölümünün kurucusu kabul edilen Türkiye'de dil biliminin öncülerinden olan Necip Âsım Yazıksız, Türkçenin sadeleşmesini savunurken öte yandan dildeki yabancı terkiplerin çözülmesi için çalışmalar yapmıştır. Gerek Arapça ve Farsça'dan  olsun gerek Avrupa lisanlarından alınan kelimeler olsun lüzumlu bulunanların kullanılmasını, müterâdifi olanların incelenip dilimize uygun olanın seçilerek ötekinin çıkarılmasını tavsiye etmiştir. Dârü'l-fünûna Maarif Nezareti tarafından 1913 yılında Türk Tarihi ve Türk dili müderrisi olarak tayin edilen Necip Âsım, Dârü'l-fünûnda vermiş olduğu "ilm-i lisan" derslerinde Türk dilinin bu meseleleri üzerinde durmuştur. Bu tez çalışmasında Necip Âsım'ın Dârü'l-fünûn ders notlarından oluşan ilm-i lisan makalelerinin günümüz harflerine aktarımı yapılmış, makale metinlerinde geçen kelimelerin sözlüğü oluşturulmuştur. Yapılan bu çalışma ile Necip Âsım'ın Türk diline bakış açısını ve Türk dilini inceleme yöntemlerini ortaya koymak amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Necip Âsım, Dilbilim, İlm-i Lisan, Darülfünun Dersleri

Abstract:
In Turkey attempts to build a new higher education institution started towards the middle of XIX. century. Giving the name 'dârü'l-fünûn' which means 'house of sciences' to this organization revealed that it was a different institution from the madrasa under the conditions of that period. Dârü'l-fünûn idea emerged on the basis of public education subject in Tanzimat period. The issue of simplification in Turkish is a great importance for public education. When Necip Âsım Yazıksız who is accepted as founder of Turcology Department in Dârü'l-Fünûn one of the pioneers of the language science in Turkey was defending the simplification of Turkish on the other hand he did studies to solve foreign compounds in the language. He recommended the use of the necessary words that are taken both from Arabi and Persian, and from European languages, the examination of the same meaning ones and the choosing of the suitable one for our language and the removal of the other. Necip Âsım, who was appointed as the Turkish History and Turkish Language Professor by the Ministry of Education in 1913, focused on these issues of Turkish language in his "ilm-i lisan" lessons he gave in Dârü'l-fünûn. In this study, the scientific articles consisting of Necip Âsım's Dârü'l-fünûn lecture notes were transferred to today's letters and the dictionary of the words in the article texts was formed. With this study, it is aimed to reveal Necip Asım's view of Turkish language and methods of examining Turkish language.

Key Words: Necip Âsım, Dilbilim, İlm-i Lisan, Darülfünun Dersleri