Termal stres altında bulunan koyunlarda kısıtlı su olanaklarının adaptasyon ve performans parametreleri üzerine etkileri
Effects of limited water availability on adaptation and performance parameters in sheep under thermal stress
Yazar: MURAT DURMUŞ
Danışman: PROF. DR. OSMAN TORUN
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Zootekni Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture ; Zooloji = Zoology

Özet:
Koyunu (ÇET; 3/8 Rambouillet, 3/8 İle De France, 1/8 İvesi, 1/8 Sakız) ırklarının kısıtlı su olanaklarına maruz kalması durumunda adaptasyon ve performans verilerindeki değişimlerin araştırılması amacıyla yürütülmüştür. Bu amaçla, 15 İvesi koyunu ve 15 ÇET koyunu su tüketimlerinin belirlenmesi ve bireysel bölmelere adaptasyonun sağlanması amacıyla iki haftalık adaptasyon dönemi sonrasında altı hafta süreyle denemeye alınmıştır. Denemede İvesi (Kontrol, İK; %15 kısıtlı, İ15 ve %30 kısıtlı, İ30) ve ÇET (Kontrol, ÇK; %15 Kısıtlı, Ç15; %30 kısıtlı, Ç30) olmak üzere iki ana muamele grubu oluşturulmuştur. Her muamele grubu da suyun ad-libitum, ad-libitum tüketimin %15 eksiği ve ad-libitum tüketimin %30 eksiği verilmesi ile üç alt gruba ayrılarak toplamda altı muamele grubu oluşturulmuştur. Koyunlar üzerinde su kısıtlamasının etkilerini belirlemek amacıyla performans parametreleri, fizyolojik adaptasyon parametreleri, besin madde sindirimi ve kanda bazı biyokimya ve hormonların değişimi incelenmiştir. Çalışmanın sonunda, farklı düzeylerde uygulanan su kısıtlamasının yem tüketimi, canlı ağırlık, canlı ağırlık kazancı ve bazı vücut ölçülerindeki değişim üzerine önemli bir etkisinin olmadığı saptanmıştır (P>0.05). Hayvanlardan alınan kanlarda denemenin sadece ikinci haftasında üre ve sodyum düzeyleri su kısıtlamısından önemli ölçüde (P<0.05) etkilendiği, diğer kan biyokimya parametrelerinin tüm dönemlerde kontrol grupları ile benzer olduğu bulunmuştur (P>0.05). Ayrıca, kandaki kortizol ve vazopressin (ADH) hormonunun düzeyi ikinci hafta ve deneme sonunda su kısıtlamasından önemli derecede etkilendiği tespit edilmiştir (P<0.05). Besin madde sindirimi bakımından deneme ortasında alınan dışkılardaki ham selüloz düzeyi dışında, deneme başlangıcı, ortası ve sonunda diğer tüm besin madde düzeylerinin su kısıtlamasından etkilenmediği görülmüştür (P>0.05). Sabah ölçümlerinde alınan solunum sayısı denemenin birinci haftası, dördüncü haftası ve son haftası su kısıtlamasından önemli ölçüde etkilendiği belirlenmiştir (P<0.05). Ayrıca, deneme sonunda nabız hızı üzerine su kısıtlamasının etkili olduğu saptanmıştır (P<0.01). Ancak, öğle ve akşam yapılan ölçümlerde solunum sayısı ve nabız hızı üzerine su kısıtlamasının önemli bir etkisinin olmadığı saptanmıştır (P>0.05). Rektal sıcaklık ve vücut sıcaklığı deneme boyunca alınan haftalık ölçümlerde muamale grupları arasında benzer bulunmuştur (P>0.05).
Sonuç olarak, sıcak ve nemli koşullarda yetiştirilen İvesi ve ÇET koyunlarının günlük ad-libitum su tüketimlerinde %30 düzeyine kadar yapılan su kısıtlamasını herhangi bir verim kaybı yaşamadan tolere ettikleri belirlenmiştir. 

Anahtar Kelimeler: İvesi, Çukurova Et Koyunu, Küresel Isınma, Su Kısıtlaması, Adaptasyon

Abstract:
The present study was carried out to investigate the changes in adaptation and performance data of local Awassi and crossbreed Çukurova Meat Sheep (ÇET; 3/8 Rambouillet, 3/8 İle De France, 1/8 İvesi, 1/8 Sakız) types raised under high temperature and humidity conditions when they were exposed to limited water availability. For this purpose, 15 Awassi sheep and 15 ÇET sheep were taken to experiment for six weeks after a 2-week adaptation period in order to determine their water consumption and to ensure adaptation to individual pens. In the experiment, two main treatment groups were formed as Awassi (Control, İK; 15% restricted, İ15 and 30% restricted, İ30) and ÇET (Control, ÇK; 15% restricted, Ç15 and 30% restricted, Ç30). Each treatment group was divided into three subgroup, which received ad-libitum water, received 15% less than ad-libitum water consumption and received 30% less than ad-libitum water consumption, thus is created in total six treatment groups. Performance parameters, physiological adaptation parameters, nutrient digestion and the change of some biochemistry and hormones in the blood in order to determine the effects of water restriction on sheep were studied. The results of the study showed that water restriction applied at different levels had no significant effect on feed consumption, live weight, body weight gain and change in some body measurements (P>0.05). In the bloods taken from the animals, it was found that urea and sodium levels were significantly affected by water restriction only in the second week of the experiment (P<0.05), and other blood biochemistry parameters were similar to the control groups in all periods (P>0.05). Additionally, it was determined that the levels of cortisol and vasopressin (ADH) hormones in blood were significantly affected by the water restriction in the second week and at the end of the experiment (P<0.05). In terms of nutrient digestion, except for the cellulose level in the feces taken in the middle of the experiment, it was observed that all other nutrient levels were not affected by water restriction during experiment (P>0.05). It was determined that the respiratory rate taken in the morning measurements was significantly affected by water restriction in the first week, fourth week and last week of the experiment (P<0.05). In addition, according to measurements taken in the morning at the end of the experiment, it was determined that water restriction was effective on pulse rate (P<0.01). However, it was determined that water restriction had no significant effect on respiratory rate and pulse rate on measurements made at noon and evening (P>0.05). Rectal temperature and body temperature were found to be similar between treatment groups in weekly measurements taken throughout the experiment (P>0.05).
As a result, it was determined that Awassi and ÇET sheep raised in hot and humid conditions tolerate water restriction up to 30% of their daily ad-libitum water consumption without any yield loss.