Likopen, ß-karoten ve morfolojik özellikler bakımından yerel sofralık domateslerde genotip x çevre interaksiyonu
Genotype x environment interaction in local table tomatoes in terms of lycopene, beta carotene and morphological characteristics
Yazar: KENAN SÖNMEZ
Danışman: PROF. DR. ŞEKÜRE ŞEBNEM ELLİALTIOĞLU
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Domates = Tomato

Özet:
Tüm dünyada ve ülkemizde, Solanaceae familyası içerisinde yetiştiriciliği en fazla yapılan sebze türü domatestir. Domatesle ilgili yapılan ıslah çalışmalarında kullanılabilecek farklı gen kaynaklarının belirlenmesi önem taşımakta, bu nedenle yerel genotipler her zaman ilginç bulunmaktadır. Bu çalışmada iki adedi ticari çeşit, 59 adedi ise Türkiye'nin değişik yörelerinden toplanarak gen bankasında muhafaza edilmekte olan yerel genotip ait bitkiler kullanılmıştır. Toplam 61 adet genotip Eskişehir ve Bilecik'te iki yıl yaz periyodunda açık arazide yetiştirilmiştir. Bu materyaller arasındaki varyasyon morfolojik olarak her iki lokasyonda araştırılmıştır. Ayrıca yerel genotiplerin olgun meyvelerinde likopen ve ß-karoten içerikleri de belirlenmiş, iklimsel özellikler ile bu maddelerin sentezlenmesi arasındaki ilişki incelenmiştir. Yerel genotipler içerisinde yer çeşitlerinden 107 (TR 72511, Mersin) ve 137 (TR 62613, Balıkesir)'nin; sırık çeşitlerden de 201 (TR 69155, Adana), 226 (TR 64126, Kütahya) ve 249 (TR 71376, Yozgat) no'lu örneklerin; varyasyonu yükselten genotipler olduğu tespit edilmiştir. Çalışmada kullanılan domateslerde likopen ve ß-karoten içerikleri bakımından genotipik farklılıkların bulunduğu belirlenmiştir. Bunun yanında çevre koşulları da genotip ile birlikte etki yapmıştır. Genotip x Çevre interaksiyonu; likopen ve ß-karoten içerikleri, renk ölçümleri ve incelenen parametrelerin birçoğunda istatistiksel olarak önemli bulunmuştur. Yaz aylarında Eskişehir'deki ortalama sıcaklığın Bilecik'e göre daha düşük değerlere sahip olması ve deniz seviyesinden yüksekliği ile bağlantılı olarak Eskişehir'in ışık spektrumunda Bilecik'e göre daha kısa dalga boylarına sahip olması, iki lokasyon arasındaki temel ekolojik farklılıklar olarak gözlemlenmiştir. Eskişehir, çeşitler bazında farklılık göstermekle birlikte, genel bir değerlendirme yapıldığında likopen sentezi için daha olumlu bulunmuştur. Koyu kırmızı renge sahip çeşitler, likopen içerikleri bakımından öne çıkmıştır. Yerli domates materyali içerisinde koyu kırmızı renkteki 213 (TR 72501, Adana), 116 (TR 61675, Muğla), 265 (TR 40507, Van) no'lu genotipler çeşitli özellikleri bakımından dikkat çekmiş ve bu genotiplerin ıslah açısından potansiyel bulundurduğu düşünülmüştür.

Abstract:
All over the world and in our country, tomato is the species which is grown at the highest amount within the Solanaceae family. Identification of the different gene sources that can be used in breeding studies related to tomato is important, therefore local varieties are always found to be interesting. In this study, the plants belong to two commercial varieties and 59 local genotypes which collected from different regions of Turkey and stored in the gene bank were used. Total of 61 genotypes were grown in summer period of two years in the open field in Eskişehir and Bilecik. Variations between these materials were morphologically investigated in both locations. In addition, lycopene and beta-carotene contents in ripe fruits of the local genotypes were also determined and the relationship between the expressions of these substances and climatic characteristics were examined. Within local genotypes, samples from dwarf (determinate) varieties numbered 107 (TR 72511, Mersin) and 137 (TR 62613, Balıkesir), and from indeterminate varieties numbered 201 (TR 69155, Antalya), 226 (TR 64126, Kütahya) and 249 (TR 71376, Yozgat) were determined as genotypes to have raised the variation. Genotypic differences were found in terms of lycopene and beta-carotene contents of the tomatoes used in the study. As well as, environmental conditions have also affected along with genotypes. Genotype x Location interaction was found to be significant on lycopene, beta-carotene content, and color measurement. Main ecological differences observed between the two locations were lower value of the average temperature during the summer months in Eskisehir than in Bilecik and shorter wavelengths in the light spectrum in relation to elevation above the sea level in Eskişehir than in Bilecik. With an overall assessment, Eskisehir was found to be more favorable for the synthesis of lycopene although showing differences on the basis of varieties. Varieties with dark red color have come forward in terms of the lycopene contents.  Within local tomatoes material, genotypes in dark red color numbered 213 (TR 72501, Adana), 116 (TR 61675, Muğla), 265 (TR 40507, Van) took attention in terms of various characteristics and assumed to have potential for breeding.