İbn Kemal'in fetvaları ışığında Osmanlı'da İslam Hukuku
Islamic Law at Ottomans in the light of Ibn Kemal?s fatwas
Yazar: AHMET İNANIR
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ABDÜSSELAM ARI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Din = Religion
Dizin: Aile = Family ; Arazi yeniden düzenleme = Land readjustment ; Fetvalar = Fatwas ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Ticaret = Trade ; İbn Kemal = İbn Kemal

Özet:
Ahmet İNANIR tarafından hazırlanan ?İbn Kemal'in Fetvaları IşığındaOsmanlı'da İslâm Hukuku? adlı bu tezde, İbn Kemal'in fetvalarındanhareketle XVI. yüzyılın ilk yarısında Osmanlı toplumunda aile, ticaret,arazi, vakıf ve ceza hukuku alanlarında karşılaşılan hukukî sorunlar veçözümleri incelenmiştir. Elde edilen verilerden hareketle bu dönemde İslâm hukukunun nasıl anlaşıldığı, uygulandığı tespit edilerek İbn Kemal'in Osmanlı hukukuna katkıları ortaya konulmaya çalışılmıştır.İbn Kemal'in fetvalarında Hanefî mezhebine sıkı sıkıya bağlı kalmaya özen gösterdiği anlaşılmaktadır. O, devraldığı zengin hukuk külliyâtı içinde bir meselede farklı görüşlerle karşılaştığında; zayıf da olsa devlet ve toplum maslahatına uygun görüşü tercih etmeye çalıştığı gözlenmiştir. İctihadlar arasından birini tercihte zorlandığı durumlarda fakihleri tasnif ederek maslahata uygun çözümü ortaya koyma yolunu tutmuştur. Hanefi mezhebi içinde uygun çözüm bulamadığı nadir durumlarda Şafiî kadısına yönlendirerek sorunu çözme yoluna gitmiştir.İbn Kemal, Şia'ya yönelik fetvalarıyla uygulamayı etkilemiş, Osmanlı sultanlarını Sünnîliğin temsilcisi olduğunu açıkça belirtmiştir. O, fetva ve risaleleriyle toplumun Sünnî çizgide kalmasına çaba göstermiştir. Ayrıca başta arazi ve para vakfıyla ilgili olmak üzere pek çok fetvası kendisinden sonraki uygulamayı etkilemiştir.Bu dönemde çıkarılmış pek çok kanunla İbn Kemal'in fetvaları arasında tespit ettiğimiz paralellik, onun Osmanlı hukukunun oluşumuna katkısının açık bir delili olarak görülebilir. Zira o, daha bu yüzyılda İslam hukukunun kanunlaştırılmasının ilk örneklerini ortaya koymayı başarmıştır.Kısaca İbn Kemal'in Türk-İslâm hukukuna katkısı klasiğin dışına çıkmadan yaşadığı dönemin sorunlarına Hanefi fıkhından devlet ve toplum maslahatına uygun pratikleri ortaya koyma şeklinde olduğu söylenebilir.

Abstract:
In our thesis entitled ?Islamic Law at Ottomans in the Light of İbn Kemal?s Fatwas? prepared by Ahmet İNANIR, the legal problems encountered on family, trade, land, waqf and punishment law issues within the Ottomans during the first half of XVI century were examined together with their solutions under the light of the fatwas of İbn Kemal. By defining how Islamic law was understood and also how it was practiced in this term, it is tried to demonstrate İbn Kemal?s contributions to the Ottoman law.It was seen that İbn Kemal paid special attention to apply the principles of Hanefî madhab in his fatwas. Within the rich law tradition inherited to him, when he encountered several opinions on the same issue, he tried to choose the one that is for the benefit of the state or the society even if the opinion is weak. When he was in difficulty to make a preference among convictions, he classified the fiqh scholars he manifested the most suitable solutions for the situation. When he could not achieve this, he overcame the problem by directing the issue to the qadi of another madhab.İbn Kemal effected the application with his fatwas against Şia, and he clearly declared that the Ottoman Sultans are the representative of the Sünnî Muslims. By his fatwas and articles, he also made an effort to leave the society in the Sunni way of life. In addition to this, beside his fatwas about land and money waqf, most of his fatwas effected the practices after his time.The parallelism between the most of laws that was passed in that time and İbn Kemal?s fatwas may be seen a definite evidence of its contribution to the formation of Ottoman law. Because, he succeeded the first examples of codification of İslamic law in that century.Briefly, İbn Kemal?s contributions to Turk-İslam law is that he demonstrated the practical solutions for the facts and temporary issues of his time on the basis of the classical fıqh.