Şebekler topluluğunun dini hayatı: Nitel bir araştırma
The religious life of the Shabak community: A qualitative study
Yazar: AHMED SARHAN DHEYAB DHEYAB
Danışman: DOÇ. DR. FATMA ODABAŞI
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
Bu çalışma, Musul'un kuzeydoğusunda bulunan, çeşitli köylerde ve farklı etnik, dilsel, dinsel ve mezhepsel gruplarla birlikte yaşayan Şebekler topluluğunu inceleyen bir araştırmadır. Bu çalışmanın temel araştırma sorusu, Şii, Sünni ve Bektaşi şeklinde üç mezhebe ayrılan Şebeklerin dini hayatlarının genel resmini çizmeyi amaçlamıştır. Bu çalışma Şebeklerin mezhepsel farklılıklarına rağmen yan yana barış içerisinde yaşamaları vurgulanarak mevcut dinsel anlayışlarına ışık tutmuştur. Bununla birlikte Şebekleri bir arada tutan ana unsur din mi yoksa etnik köken mi sorununda cevap aramıştır. Bu araştırma Şebeklerin kendi anadilleri ve diğer sosyal yönleri de dâhil olmak üzere Şebekler topluluğunun genel özellikleri üzerinde durmuştur. Bu bağlamda Şebeklerin içinde bulundukları sosyal bağlar, toplumsal dayanışma, diğer gruplarla olan ilişkilerinin şekilleri ve boyutları, sahip oldukları adet ve örflere de kısaca değinmiştir. Bu çalışmada Şebeklerin gelenek ve göreneklerini koruyan ve dinlerine bağlı olan azınlık bir grup oldukları sonucuna varılmıştır. Aynı zamanda Şebeklerin, kültürlerinde daha muhafazakâr ve geleneksel bir topluluk oldukları gerçeği ortaya çıkarılmıştır. Bununla birlikte Şebeklerin tamamının Bektaşi olmadığı ve Bektaşi Şebeklerin toplam Şebek nüfusunun yüzde beşinden azını oluşturduğu, Şebeklerin çoğunluğu Şii, geri kalanının Sünnilerden oluştuğu anlaşılmaktadır. Bölgedeki siyasi değişimlerin Şebeklerin dini ve mezhepsel yaşamını etkilediğine de dikkat çekilmiştir. Tarih içerisinde dini doktrinlerinin değişkenliğine odaklanılmış ve bunun nedenleri tespit edilmiştir. Bununla birlikte bazı tarihsel belgeler incelenerek, Şebeklerin kökeni hakkındaki popüler görüşlerin birçoğunun doğru olmadığı ortaya koyulmuştur. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmış ve etnografık deseni uygulanmıştır. Şebeklerin yaşadığı bölge ziyaret edilmiş, gözlem yapılmış, Şebeki şahsiyetlerle derinlemesine mülakat gerçekleştirilmiş ve bu topluluk hakkında yayınlanan tüm eserler incelenmiştir. Aynı zamanda bu toplulukla ilgili farklı dokümanlar incelenmesi yapılmıştır. Katılımları amaçlı kartopu yöntemi ile seçilmiştir. Mülakatlar bu topluluğa mensup olan 21 kişi ile gerçekleştirilmiş ve elde edilen bilgilerin içerik analizi yapılmıştır. Bununla birlikte Şebekler topluluğuna mensup bir birey olmam hasebiyle topluluğun genel çerçevesini çizmekle beraber katılımcıların fikirlerini rahat bir şekilde ifade edebilmeleri adına mülakatlar Şebekçe dili ile gerçekleştirilmiştir.

Abstract:
This study examines the Shabak community in the northeast of Mosul, living in various villages and with different ethnic, linguistic, religious and sectarian groups. The main research question of this study aimed to draw a general picture of the religious life of the Shabak, who are divided into three sects: Shia, Sunni and Bektashi. This study shed light on the current religious understanding of the Shabak by emphasizing that they live side by side in peace despite their sectarian differences. It also sought to answer the question of whether religion or ethnicity is the main factor that keeps the Shabak together. This research has shed light on the general characteristics of the Shabak community, including their mother tongue and other social aspects. on the social bonds of the Shabak. In this context, he also briefly touched upon the social ties, social solidarity, the forms and dimensions of their relations with other groups, and the customs and traditions they have. This study concludes that the Shabak are a minority group that preserves their traditions and customs and adheres to their religion. At the same time, it has been revealed that the Shabak are a more conservative and traditional community in their culture. However, it is understood that not all Shabak are Bektashi and that Bektashi Shabak constitute less than five percent of the total Shabak population, with the majority of Shabak being Shia and the rest Sunnis. It was also pointed out that political changes in the region have affected the religious and sectarian life of the Shabak. It focuses on the variability of their religious doctrines throughout history and identifies the reasons for this. In addition, by analyzing some historical documents, it is shown that many of the popular views on the origin of the Shabak are not correct. In this study, qualitative research methodology was used and ethnographic design was applied. The region where the Shabak people live was visited, observations were made, in-depth interviews were conducted with Shabak personalities, and all published works about this community were examined. At the same time, different documents related to this community were analyzed. Participants were selected using a purposive snowball method. Interviews were conducted with 21 members of this community and the information obtained was content analyzed. However, since I am a member of the Shabak community, the interviews were conducted in Shabak language in order to draw the general framework of the community and to enable the participants to express their ideas comfortably.