Uzaktan eğitimde öğretimsel chatbot uygulaması ve öğrenme sürecindeki rolünün incelenmesi
Instructional chatbot practice in distance education and investigation of its role in the learning process
Yazar: AHMET YUSUF CEVHER
Danışman: DOÇ. DR. SERKAN YILDIRIM
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Bölümü = Department of Computer Education and Instructional Technology

Özet:
Amaç: Bu çalışmada uzaktan eğitimde kullanılmak üzere tasarlanmış bir öğretimsel chatbotun potansiyel etkisinin ve öğrenme sürecindeki rolünün ortaya çıkarılması amaçlanmaktadır. 
Yöntem: Çalışmada karma araştırma yöntemlerinden sıralı açıklayıcı desen kullanılmıştır. Çalışmanın katılımcılarını Ardahan Üniversitesi'nde uzaktan eğitim ile yürütülen Temel Bilgi Teknolojileri dersini alan 130 öğrenci oluşturmaktadır. Katılımcılar amaca uygun örneklem yöntemiyle seçilmiştir. Nicel veriler başarı testleri ve log kayıtları ile toplanırken, nitel veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu ile odak grup görüşmeleri yapılarak toplanmıştır. Nicel verilerin analizinde araştırma soruları doğrultusunda betimsel istatistiki yöntemler, normallik testleri, Levene Homojenlik Testi, Bağımsız Örneklem T Testi, Spearman Sıra Farkları Korelasyon, Kruskal Wallis-H Testi ve Post Hoc Tamhane's T2 Testi kullanılmıştır. Nitel verilerin analizinde ise içerik analizi uygulanmıştır.
Bulgular: Çalışmanın bulgularında ARUChatbotu kullanan öğrencilerin akademik başarılarının diğer öğrencilere göre daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Akademik başarı ile ödev yapma, pekiştirme, derse hazırlık ve bilgi alma, öğrenme etkinliği türleri arasında orta düzeyde pozitif anlamlı ilişki bulunmuştur. Akademik başarı ile Bloom Taksonomisi'ne ait Bilgi ve Kavrama bilişsel alan seviyeleri arasında orta düzeyde pozitif anlamlı ilişki bulunmuştur. "Ders içi" mesaj türü en çok beğenilen mesaj türü olmuştur. ARUChatbot'un kullanımı ilk haftadan sonra azalma eğilimi gösterse de sınav haftası en yüksek değerine ulaşmıştır. Ödev teslim günleri yazılan mesaj sayısının ödev teslim gününe 6 gün kalana göre daha fazla olduğu görülmüştür. 
Sonuçlar: Çalışmada, öğretimsel chatbot kullanımının öğrencilerin akademik başarı düzeylerini olumlu yönde etkilediği, öğrencilerin ARUChatbot'u kullanarak bilgi alma, ödev yapma, derse hazırlık ve pekiştirme amacıyla öğrenme etkinliklerini gerçekleştirdikleri sonuçlarına ulaşılmıştır. Bilgi alma, ödev yapma, derse hazırlık ve pekiştirme gibi öğrenme etkinlikleri ile akademik başarı arasında anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Ayrıca öğrenciler, öğretimsel ARUChatbot aracılığıyla hem bilgi (hatırlama) düzeyinde hem de kavrama (anlama) bilişsel alan düzeyinde öğrenme etkinliklerini gerçekleştirmiştir. Bir başka sonuç, ARUChatbot kullanımının zaman içinde değişebileceğini ve özellikle sınav haftası gibi yoğun dönemlerde daha fazla talep görebileceğini göstermektedir. Ayrıca bulgular, ARUChatbot'un öğrencilerin ödev sürecindeki ihtiyaçlarını karşılamak için etkili bir araç olabileceğini ve ödev teslim tarihlerine yaklaşırken daha yoğun bir şekilde kullanılabileceğini göstermiştir. Nitel bulgularda, chatbotun anında yanıt verme ve kısa, öz bilgi sunma özellikleri öğrenciler tarafından olumlu bulunmuştur. Bununla birlikte, metin tabanlı çalışma ve bazı eksiklikler eleştirilmiştir. Öğrenciler, görsel veya sesli giriş-çıkış desteği ve mobil uygulama erişimi gibi iyileştirmeler talep etmektedirler. Bazı öğrencilerin chatbot kullanmayı tercih etmemesi, tanıtımın yetersizliği ve yeterli eğitim alınmaması gibi sebeplerden kaynaklanmaktadır.

Abstract:
Purpose: This study aims to uncover the potential impact and role of an instructional chatbot designed for use in distance education.
Method: A sequential explanatory design, one of the mixed research methods, was utilized in this study. The participants consisted of 130 students enrolled in the Basic Information Technologies course conducted via distance education at Ardahan University. Participants were selected using a purposive sampling method. Quantitative data were collected through achievement tests and log records, while qualitative data were gathered through focus group interviews using a semi-structured interview form. In the analysis of quantitative data, descriptive statistical methods, normality tests, Levene's Homogeneity Test, Independent Samples T-Test, Spearman Rank Order Correlation, Kruskal-Wallis H Test, and Post Hoc Tamhane's T2 Test were employed. Content analysis was applied to analyze the qualitative data.
Findings: In the findings of the study, it was determined that the academic success of students using ARUChatbot was higher than other students. A moderate positive significant relationship was found between academic success and the types of learning activities such as doing homework, reinforcement, preparation for the lesson and getting information. A moderate positive significant relationship was found between academic success and the Knowledge and Comprehension cognitive domain levels of Bloom's Taxonomy. The "in-class" message type was the most liked message type. Although the use of ARUChatbot showed a tendency to decrease after the first week, it reached its highest value during the exam week. It has been observed that the number of messages written on assignment due dates is higher than 6 days before assignment due date.
Conclusions: In the study, it was concluded that the use of educational chatbot positively affected the academic success levels of students, and that students carried out learning activities using ARUChatbot for the purpose of getting information, doing homework, preparing for the lesson and reinforcing it. Significant relationships were found between learning activities such as getting information, doing homework, preparing for the lesson and reinforcement, and academic success. In addition, students carried out learning activities at both the knowledge (remembering) level and the comprehension (understanding) cognitive domain level through the instructional ARUChatbot. Another result shows that ARUChatbot usage may change over time and may be in greater demand, especially during busy periods such as exam week. Additionally, the findings showed that ARUChatbot can be an effective tool to meet students' needs during the assignment process and can be used more intensively as assignment deadlines approach. In qualitative findings, the chatbot's instant response and short, concise information features were found positive by the students. Students are demanding improvements such as visual or audio input-output support and mobile application access.