Eğitim kurumlarında liderlik kapasitesi, örgütsel vatandaşlık davranışı ve örgüt kültürü
Leadership capacity, organizational citizenship behavior and organizational culture at schools
Yazar: BEKİR PEKER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖKHAN DEMİRHAN
Uşak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim kurumları = Education establishments ; Eğitim yönetimi = Educational administration ; Liderlik = Leadership ; Okul kültürü = School culture ; Örgüt kültürü = Organizational culture ; Örgütsel vatandaşlık = Organizational citizenship ; Örgütsel vatandaşlık davranışı = Organizational citizenship behavior

Özet:
Günümüzün modern dünyasında etkili bir örgüt için çalışanların karar alma mekanizmasına ve uygulamalara aktif katılımı, kendilerini örgütün bir parçası olarak algılamalarını, değerli hissetmelerini ve örgütün amaçlarını benimsemelerini sağlamakta ve bu şekilde örgütsel vatandaşlık anlayışı yüksek düzeyde kişilerin olduğu bir örgüt yapısı ortaya çıkmaktadır. Böyle bir yapıda dikkat çeken bir diğer önemli konu ise örgütün kültürü olmaktadır. Tüm bu bileşenlerin eğitim kurumlarındaki yansımalarının önem arz ettiği düşünülmektedir. Bu bağlamda bu araştırmanın amacı okullardaki liderlik kapasitesi, örgütsel vatandaşlık davranışı ve okul kültürü arasındaki ilişkiyi açıklamaktır. Uşak il merkezi ve ilçelerinde 2021-2022 eğitim öğretim yılında ilkokul, ortaokul ve liselerden 441 öğretmen ile yapılan bu çalışmada Lambert (2003) tarafından geliştirilen ve Kılınç (2013) tarafından Türkçeye uyarlanan Okullarda Liderlik Kapasitesi Ölçeği, Yücel ve Belenkuyu (2017) tarafından geliştirilen Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Ölçeği ve Terzi (2005) tarafından geliştirilen Okul Kültürü Ölçeği kullanılmıştır. Değişkenler arası ilişkilere odaklanan bu çalışma ilişkisel tarama modelinde desenlenmiştir. Verilerin istatistiksel analizi için Doğrulayıcı Faktör Analizi, Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA), Bağımsız Örneklemler t-Testi, Pearson Momentler Çarpımı Katsayısı ve Çoklu Regresyon analizinden yararlanılmıştır. Bulgular öğretmenlerin okul liderlik kapasitesi, örgütsel vatandaşlık davranışı ve örgüt kültürü algılarının yüksek düzeyde olduğunu göstermiştir. Hesaplanan korelasyon katsayıları, değişkenler arasında istatistiksel olarak anlamlı, pozitif yönlü ve orta düzeyde ilişkinlerin olduğu sonucunu vermiştir. Uygulayıcılara okulla ilgili alınacak kararlarda öğretmenlerin de kararlara katılımını sağlaması, onlara gerekli sorumluluklar vermesi ve uygun çalışma ortamı sunması, okulda iş birliği ve dayanışmaya dayanan bir iklim oluşturmaya gayret göstermesi yönünde öneriler verilmiştir.

Abstract:
In today's modern world, active participation of the employees in the decision-making procedures and practices in organization enables them to perceive themselves as a part of the organization, to feel valuable and to adopt the goals of the organization. Thus, an organizational structure in which individuals with high sense of organizational citizenship  emerges. Another  notable issue in such a structure is the culture of the organization. It is thought that and reflections of all these components in educational institution are important. In this context, the aim of this research is to explain the relationship between leadership capacity, organizational citizenship behavior and school culture in schools. Leadership Capacity Scale at Schools developed by Lambert (2003) and adapted to Turkish by Kılınç (2013), Organizational Citizenship Behavior Scale developed by Yücel and Belenkuyu (2017), and School Culture Scale developed by Terzi (2005) were used in this study, which was conducted with 441 teachers from primary, secondary and high schools working in public schools in the 2021-2022 academic year in Uşak city center and its districts. This study, which focuses on the relationships between variables, was designed in the relational screening model. Confirmatory Factor Analysis, One-Way Analysis of Variance (ANOVA), Independent Samples t-Test, Pearson Product Moment Coefficient and Multiple Regression analysis were used for statistical analysis of the data.
The findings showed that teachers' school leadership capacity, organizational citizenship behavior and organizational culture perceptions were high. The calculated correlation coefficients showed that there were statistically significant, positive and moderate correlations between the variables. Suggestions were given to the practitioners to ensure the participation of the teachers in the decisions to be taken about the school, to give them the necessary responsibilities and to offer a suitable working environment, and to strive to create a climate based on cooperation and solidarity in the school.