Çeşitli hukuk sistemlerinde internet ortamında yalan haberin önlenmesi
Prevention of fake news on the internet in various legal systems
Yazar: AHMET TAHA GEDİKLİ
Danışman: PROF. DR. BÜLENT KENT
Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Alman hukuku = German law ; Avrupa Birliği hukuku = European Union law ; Karşılaştırmalı hukuk = Comparative law ; Kitle iletişim hukuku = Mass communication law ; Çin hukuku = China law

Özet:
Bu çalışmada yalan haber kavramı hukuki açıdan ele alınmaktadır.  Sosyal medya platformlarının yaygınlaşmasına bağlı olarak dezenformatif paylaşımların artışı ile bireylerin hak ve menfaatlerinin ihlâllerinden toplumsal krizlere yol açacak kadar ciddi bir tehdit unsuru olan yalan haberler ortaya çıkmıştır. 2016 yılı Amerika Birleşik Devletleri başkanlık seçimleri başta olmak üzere farklı dünya ülkelerinde önemli toplumsal olaylar söz konusu olduğunda, bu haberlerin birey ve toplum üzerinde ciddi boyutlarda olumsuz etkilerinin olduğu görülmüştür. Dolayısıyla temel hak ve özgürlükleri koruyabilmek ve kamu düzeninin bozulmasının önüne geçebilmek adına yalan haber sorununun düzenlemelere konu olması gerektiği anlaşılmıştır. Avrupa Birliği bünyesinde yapılan araştırmalar ile farklı ülkelerin mevzuatları incelendiğinde, öncelikle yalan haberin tanımlanması ayrı bir sorun olarak değerlendirilmektedir. Bu sebeple çalışmada yalan haberin hukuki niteliği ile kapsadığı türler incelenmiştir. Ayrıca yeni nesil dezenformasyon teknikleri irdelenerek yapılacak hukuki düzenlemelere konu olması düşünülen hususlar tartışılmıştır. Türkiye'de mevcut düzenlemeler detaylı olarak incelenerek hukuki zeminde hangi normlar çerçevesinde mücadele edildiği ve bu normların etkinliği araştırılmış ve yer yer somut örnekler üzerinden normların etkinliği üzerine tartışmalar yapılmıştır. Karşılaştırmalı hukuktaki örnekler incelendiğinde farklı hukuk sistemlerinin konuya yaklaşımları ve düzenleme örnekleri görülmüş, bu çerçevede Türkiye'de mevcut düzenlemelerin ne şekilde iyileştirilebileceğine dair sonuçlar elde edilmiştir. Neticede sosyal ağ sağlayıcılar ve şebekeler üstü hizmet sağlayıcılar için yeni kurallar oluşturulması gerektiği anlaşılmıştır. Yeni düzenlemeler yapılana kadar, sosyal ağ sağlayıcılar ve şebekeler üstü hizmet sağlayıcılar için getirilmiş olan kuralların etkin bir şekilde kullanılarak konunun platformların insiyatifine bırakılmaması gerektiği, düşünce ve ifade özgürlüğünün sağlıklı bir şekilde tesis edilebileceği ortamın sağlanması için ise gerekli tedbirlerin ivedilikle alınması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
This study examines the concept of fake news from a legal perspective.  With the increase in disinformative posts due to the widespread use of social media platforms, fake news, which is a serious threat element, has emerged, ranging from violations of individuals' rights and interests to social crises. The  presidential elections in the United States of America in 2016, as well as important social events in different countries around the world, have shown that these news have serious negative effects on individuals and society. Therefore, it is imperative that the problem of fake news should be subject to regulations in order to protect fundamental rights and freedoms and to prevent the deterioration of public order. The researches conducted in the European Union and the legislation of different countries show that the definition of fake news should be considered as a separate problem in the first place. For this reason, this study examines the legal nature of fake news and the types encountered so far. In addition, new generation disinformation techniques are examined and the issues that are considered to be the subject of legal regulations are discussed. Existing regulations in Turkey are examined in detail, the norms within the framework of which norms are fought on legal grounds and the effectiveness of these norms are investigated, and the effectiveness of norms are debated over actual examples. Cases in comparative law have been analyzed, and the approaches of different legal systems to the issue and examples of regulations have been observed, and in this context, conclusions have been drawn on how the existing regulations in Turkey can be improved. As a result, it is concluded that new rules should be established for social network providers and over-the-network service providers. Until new regulations are in place, it is also concluded that the rules for social network providers and over-the-network service providers should be used effectively and the issue should not be left to the initiative of the platforms, and necessary measures should be taken urgently to ensure an environment where freedom of thought and expression can be established in a healthy manner.