1.5415 (16Mo3) sac malzemenin geri-ileri esneme 
miktarı ve deformasyon ilişkisinin deneysel 
ve matematiksel olarak incelenmesi
Investigation as experimental and mathematically of deformation relation and amount of spring back/go of 1.5415 (16Mo3) sheet materials
Yazar: MUSTAFA ÖZDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. HAKAN DİLİPAK ; DOÇ. DR. BÜLENT BOSTAN
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Makine Eğitimi Ana Bilim Dalı / Talaşlı Üretim ve Kalıp Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences

Özet:
Çalışmada, 16Mo3 sac malzemenin V dip bükme operasyonu neticesindeki ileri ve geri esneme davranışı incelenmiştir. Aynı zamanda, bükme işleminin, normalizasyon ve menevişleme işlemine tabi tutulan 16Mo3 sac malzemelere olan etkisi mikro yapısal olarak incelenmiştir. Deneysel çalışma dört aşamada gerçekleştirilmiştir. Birinci aşamada, sac malzeme kalınlığının ileri ve geri esneme davranışı üzerine olan etkilerini incelemek amacıyla; 3, 4, 5 ve 6 mm kalınlığındaki ısıl işlemsiz (II), normalizasyon (NI) ve menevişleme uygulanmış (MI) sac malzemeler 30º, 60º ve 90º bükme açılarında ve R4,5 mm zımba uç yarıçapında şekillendirilerek ileri ve geri esneme davranışı incelenmiştir. Ayrıca, 4 mm kalınlığındaki II, NI ve MI uygulanmış sac malzemeler 90º bükme açısı kullanılarak R2, R3, R4, R5 ve R6 mm zımba uç yarıçaplarının ileri ve geri esneme değerleri üzerine etkisi araştırılmıştır. Bükme işlemleri zımba sac malzeme bükme bölgesinde direk ve 30 s bekletilip kaldırılmak koşuluyla deneyler gerçekleştirilmiştir. İkinci aşamada, II, NI ve MI malzemeler üzerine çekme testleri uygulanarak akma ve çekme dayanımları gibi mekanik özellikleri incelenmiştir. Üçüncü aşamada, bükme işlemleri uygulanmış; II, NI ve MI sac malzemelerin orta deformasyon bölgesinden parçacıklar çıkartılarak ferrit fazı, perlit ve martenzit yapısı mikro yapısal olarak karakterize edilmiştir. Son olarak, bükme parametrelerinin ileri ve geri esneme davranışları üzerine olan etkisini incelemek amacıyla, minitab analiz programı kullanılarak bükme parametrelerinin etkisi sayısal ve matematiksel modeller oluşturularak incelenmiştir. Deneyler neticesinde, II ve NI uygulanmış sac malzemelerde ileri esneme davranışı meydana gelirken, MI uygulanmış malzemelerde ise, geri esneme davranışı meydana geldiği belirlenmiştir. 30º bükme işleminde, II ve NI sac malzemelerin kalınlığı arttıkça, ileri esneme değeri artarken, 60º ve 90º bükme işlemlerinde sac malzeme kalınlığı arttıkça ileri esneme değeri azaldığı tespit edilmiştir. MI malzemelerde ise, sac malzeme kalınlığı arttıkça geri esneme miktarının azaldığı belirlenmiştir. II ve NI malzemelerde zımba uç yarıçap değeri arttıkça ileri esneme değeri azalırken, MI malzemelerde ise, geri esneme davranışının arttığı tespit edilmiştir.

Abstract:
In this study, the spring back and spring go behavior in the V bottoming bending operation results of 16Mo3 sheet materials are examined. At the same time, effects on the 16Mo3 sheet metal applied normalization and tempering process of the bending process have been investigated as micro structural. The experimental study was carried out in four stages. In the first stage, in order to examine the effects on the spring back and spring go behavior of the sheet metal thickness, 3, 4, 5 and 6 mm thick sheet metals (unheated treatment (II), normalized (NI) and tempered (MI)) were investigated spring back and spring go behavior by shaping 30º, 60º and 90º bending angle and R4,5 mm punch tip radius. Additionally, 4 mm thick sheet metals (II, NI and MI) were bent 90º bending angle and R2, R3, R4, R5 and R6 mm punch tip radius and then effect on values of spring back and spring go of this processes have been examined. Bending processes were performed with the punch unloading waiting direct and on the part 30 s in the sheet metal bending zone. In the second stage, by applying tensile tests on II, NI and MI materials, the mechanical properties of the material such as yield and tensile strengths were investigated. In the third stage, particles from middle deformation zone of the sheet metals (unheated-treatment, normalized and tempered) applied bending processing were cut and micro-structural ferrite phase, pearlite and martensitic structure of the particles have been characterized. Finally, in order to investigate the effect on spring back and spring go behavior of bending parameters, effect of bending parameters have been examined by creating numerical and mathematical models using Minitab analysis program. According to experiment results, sheet metals applied II and NI have been occurred spring go behavior conversely sheet metals applied MI have been shown to occur spring back behavior. In the 30° bending processing, II and NI sheet material thickness increases spring go value increased. In the 60º and 90º bending processing, increasing thickness of sheet material have been identified spring go values decreased. In the material MI is determined that the sheet thickness increases, the amount of spring-back decreases. In the II and NI materials, increasing punch tip radius value decreased spring go value. MI materials, increasing punch tip radius value increased spring back value.