Bejan Matur çevirileri: Metaforik yeniden yazma
Translations of Bejan Matur: Metaphor-based rewriting
Yazar: GÖKSENİN ABDAL
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE FİTNAT ECE
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çeviribilim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation
Dizin: Edebi eserler = Literary works ; Matur, Bejan = Matur, Bejan ; Metafor = Metaphor ; Metaforik algı = Metaphorical image ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Yeniden yazmak = Rewriting ; Çeviri = Translation ; Çeviri bilim = Science of translation ; Çeviri yöntemleri = Translation methods ; Şiir = Poem

Özet:
Şiir çevirisi, roman, öykü, tiyatro gibi metin türlerinin çevirisiyle birlikte yazın
çevirisinin bir alt dalı olarak görülmektedir. Şiir metinleri içerisinde sıklıkla rastlanan
estetik öğeler (söz sanatları, tekrarlar, metaforlar, uyaklar, yapı, biçim vb.) şiir
çevirisi için birtakım zorluklar oluşturmaktadır. Bu durum, şiir çevirmenlerinin farklı
teknik ve stratejilere başvurmasını gerekli kılar. Bu tez çalışmasında, Bejan Matur'un
Türkçede 1996 – 2002 ve 2008 yıllarında, İngilizcede 2004 ve 2012 yıllarında
yayınlanmış olan Sabır Tanrısının Tapınağında (In The Temple Of A Patient
God) ve İbrahim'in Beni Terk Etmesi (How Abraham Abandoned Me) başlıklı
kitaplarında çevirmenin başvurduğu strateji ve teknikler ışığında yeniden yazma
deneyimi incelenmekte ve George Lakoff ve Mark Johnson'ın geliştirdiği metafor
kuramından yola çıkarak erek metinler çözümlenmektedir. Bu çalışmanın amacı, bir
yeniden yazma eylemi olarak ele alınabilecek çeviri eyleminin metafor kuramıyla
ilişkisini kurmak ve incelenen şiir çevirilerinde metaforların şiirlerin yeniden yaratım
sürecinde üstlendikleri işlevleri ortaya çıkarmaktır. Çalışma üç temel aşamadan
oluşmaktadır: İlk aşamada, çeviri eylemini yeniden yazma eylemi olarak ele alan
yaklaşımlar (Bassnett, Lefevere, Venuti) incelenmektedir. İkinci aşamada, yeniden
yazma eylemiyle metafor kuramı arasındaki bağlantı kurulmaya çalışılmakta ve
birinci bölümde yeniden yazma eylemiyle ilişkilendirilen kavramlarla
(kültürlerarasılık, yorumsallık, eylemsellik, yaratıcılık, öznellik, özgünlük,
bağlamsallık, yerlileştirme/yabancılaştırma, görünürlük/görünmezlik) erek metinleri
inceleme çerçevesini oluşturan kavramlar (ontolojik metafor, yapısal metafor,
yönelimsel metafor ve kavramsal gösterim) arasındaki bağlantılara
odaklanılmaktadır. Üçüncü aşamada ise erek metinlerdeki metaforların nasıl yeniden
yaratıldığı metinlerden alınan örneklerle tartışmaya açılmaktadır. Bu çalışma
sonucunda, Bejan Matur çevirilerinde, somutlaştırma, deyiş kaydırma, yerlileştirme,
yabancılaştırma gibi çeviri stratejilerinin kullanıldığı görülmüş ve çevirmenlerin erek
metindeki metaforların yaratım sürecinde metaforik bir yeniden yazma eylemi
gerçekleştirdikleri sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Translation of poetry, together with the translation of novels, short stories and plays,
is seen as a subfield of literary translation. Aesthetic elements (figures of speech,
repetitions, metaphors, rhymes, structures, forms etc.) frequently found in poems
create some difficulties for the translation of poetry. This makes it necessary for
poetry translators to apply different techniques and strategies while translating the
texts. In this study, the strategies and techniques the translators adopted through the
translation processes of Bejan Matur's books titled In The Temple Of A Patient
God (Sabır Tanrısının Tapınağında) and How Abraham Abandoned Me
(Ibrahim'in Beni Terk Etmesi) published in Turkish between 1996 – 2002 and
1998 and translated into English in 2004 and 2012, are discussed. Additionally, the
target texts are discussed based on metaphor theory developed by George Lakoff and
Mark Johnson. The purpose of this study is to establish the relationship between
metaphor theory and the act of translation which is seen as a rewriting process, and
to reveal the functions of metaphors in the recreation of poems in the translations
mentioned. The study consists of three stages: In the first stage, theoretical
approaches to translation as rewriting (Bassnett, Lefevere, Venuti) are analyzed. In
the second stage, the relations between the rewriting action and metaphor theory are
discussed by focusing on the relations between the concepts (interculturality,
interpretationality, actionality, creativity, subjectivity, originality, contextuality,
foreignization/domestication, visibility/invisibility) and the concepts (ontological
metaphor, structural metaphor, orientational metaphor and conceptual mapping) used
for the analysis of texts in the framework of metaphor theory in the next stage. In the
third stage, the creational processes of metaphors are analyzed in the light of the
examples taken from the target texts. As a result of this study, it has been found out
that in the translation of Bejan Matur's poems, translation techniques such as
concretization, shifts of expression, domestication and foreignization are used and
translators carried out a metaphor-based rewriting action in the creation of metaphors
in the target texts.