COVID-19 nedeniyle hastanemiz kliniklerinde yatmış hastaların tanıdan bir yıl sonra COVID-19'un uzun dönem etkileri açısından değerlendirilmesi
Evaluation of patients hospitalized in our hospital's clinics due to COVİD-19 in terms of long-term effects of COVID-19 one year after diagnosis
Yazar: ERSOY ALTUNOK
Danışman: PROF. DR. İSMAİL HANTA
Çukurova Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Göğüs Hastalıkları = Chest Diseases
Dizin: Belirti ve semptomlar = Signs and symptoms ; COVID 19 = COVID 19 ; Fibroz = Fibrosis ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Korona virüsler = Coronaviridae

Özet:
Giriş ve Amaç: COVID-19 hastalığı mortalitenin yanında bir çok morbiditeye de neden olmaktadır. COVID-19 hastalığından iyileşen hastaların kısa dönemde çok büyük bir kısmında solunumsal semptomlar devam ettiği (fizyolojik etkilenmeler), radyolojik yönden ise sekel lezyonların varlığı görülmektedir. Bununla birlikte uzun dönem etkilenimleri iyi bilinmemektedir. Bu çalışma ile amacımız servislerimizde yatmış COVID-19 olgularımızı bir yıl sonra klinik, fizyolojik ve radyolojik yönden değerlendirmektir.

	Yöntem: COVID-19 hastalığı nedeniyle servisimizde yatan hastalar bir yıl sonra telefonla aranarak kontrole çağrıldılar. COVID-19 öncesinde bilinen akciğer hastalığı olan hastalar çalışma dışında bırakıldı. Yazılı onamı alınan 82 olgu çalışmaya alındı. Hastaların semptomları, fizik muayene bulguları kaydedildi. Radyolojik, laboratuvar, solunum fonksiyon testleri ve ekokardiyografi ile kontrolleri yapıldı. Tomografi görüntülerinde en az %10 ve üzerinde etkilenim olan olgular; organize pnömoni paterni baskın grup, fibrozis benzeri değişiklik olanlar, parankimal bant baskın grup olarak gruplandırıldı.

	Bulgular: 82 olgunun yaş ortalaması 54.3±12.15 (28-86)'dur. Hastaların 43(%52.4)'ü erkek, 39 (%47.6)'u kadındı. Olguların 7 (%8.5)'si sigara içicisi, 17(%20.7)'si bırakmış; 58(%70.7)'i hiç sigara kullanmamıştı. Olguların 69 (%84.15)'unda nefes darlığı, öksürük, halsizlik, unutkanlık gibi en az bir semptom mevcuttu. 13 (%15.85)'ünde semptom yoktu. Hastaların 38 (%46.34)'inde nefes darlığı; 33 (%40.24)'ünde unutkanlık semptomu mevcuttu. Olguların mMRC skoru ortalama 1.5±1.06 idi. Olguların bir yıl sonra Toraks bilgisayarlı tomografi bulguları incelendiğinde; %29.3(24)'ünde hala radyolojik etkilenim olduğu görüldü. %70.7(58)'sinin toraks tomografisi normal olarak izlendi. Toraks BT'de: 1 olguda (%1.2) organize pnömoni paterni; 9 (%11) olguda fibrozis benzeri değişiklikler izlendi; 14(%17.1) olguda parankimal bantlar izlendi. Toraks BT'de etkilenimi olan olguların yaş ortalaması; etkilenmesi olmayanların yaş ortalamasından ve sPAB ortalamasından daha fazla; 6 dakika yürüme mesafesi ise daha azdı. 9 olguda sPAB 30 mmHG ve üzerinde ve 6'sının TLCO ≤%60 saptandı. Yatışlarında oksijen ihtiyacı olmamış olan hastalarda uzamış semptomlar daha az tespit edildi (p<0,025). Birinci yıl kontrollerinde parametreler ile uzamış semptom varlığı açısından yapılan analizlerde, semptom olan grupta FEV1 yüzdesinin anlamlı olarak daha düşük olduğu görüldü (p<0,016). 6DYT ise istatiksel anlamlı olarak kalıcı semptomları olan grubun yürüme mesafesi azalmıştı (p<0,009). MMRC skoru da uzamış semptomları olan grupta anlamlı daha yüksekti (p<0,001). Sigara içicisi olanlarda radyolojik sekel gelişimi daha fazla görüldü (p<0,026). Radyolojik tutulumu olan hastaların yatışlarındaki Lenfosit değerlerinin düşük (p=0,014); CRP (p=0,018) ve D-Dimer (p=0,002) oranlarının ise radyolojik tutulumu olmayan hastalara göre yüksek olduğu gözlendi (p<0,05). Tomografide "fibrozis benzeri değişiklikleri" olan grubun 6DYT değeri diğer gruplardan düşük (p=0,012), mMRC skorunun ise istatiksel anlamlı olarak daha yüksek olduğu gözlendi(p<0,023).

	Tartışma ve Sonuç: COVID-19 öncesi bilinen herhangi bir akciğer hastalığı olmayan 82 olgunun COVID- 19 sonrası birinci yılında %46.34'ünde nefes darlığı şikayeti vardı. Olguların %29.3'ünde hala %10'dan fazla radyolojik etkilenim vardı. mMRC skorları ortalama 1.5'du. Olguların 9'unun sPAB 30 mmHG ve üzerindeydi. Olgulardan 6'sının TLCO %60 ve altındaydı. COVID-19 en fazla solunum sistemi olmak üzere birçok sistemi tutan bir hastalıktır ve COVID-19'a bağlı sağlık problemleri uzun yıllar devam edeceği görünmektedir. 

Anahtar kelimeler: COVID-19, uzamış semptom, fibrozis

Abstract:
Purpose: In addition to mortality, COVID-19 disease causes many post-COVID morbidities. Respiratory symptoms (physiological effects) and radiological sequelae lesions are observed in the vast majority of patients recovering from COVID-19 disease in the short term. However, the long-term effects are still unknown. Our aim with this study is to evaluate hospitalized COVID-19 cases clinically, physiologically and radiologically one year after discharge.

	Method: Patients hospitalized in our clinics due to COVID-19 disease were called for control one year later by phone. Patients with known lung disease prior to COVID-19 were excluded from the study. 82 patients with written consent were included in the study. The symptoms and physical examination findings of the patients were recorded. Radiological, laboratory, echocardiographic and spirometry tests were performed. Cases with at least 10% or more exposure on tomography images, we classified it into three group; organized pneumonia pattern dominant group, fibrosis-like changes were grouped as parenchymal band dominant group.

	Results: The mean age of 82 cases was 54.3±12.15 (28-86). 43 (52.4%) were male and 39 (47.6%) were female. your cases. 7 (8.5%) were smokers, 17 (20.7%) of them were ex-smoker; 58 (70.7%) of them had never used cigarette. 69(%84.15) patients had at least one symptom such as shortness of breath, cough, weakness, and forgetfulness after one year. 13 (15.85%) had no symptoms. Most common symptoms were; dyspnea(%46.34) and forgetfulness(%40.24). The mean mMRC score of the cases was 1.5±1.06. When the thorax computed tomography findings of the cases were examined one year later; It was observed that 29.3%(24) of them still had radiological involvement. Thoracic tomography of 58 patients(%70.7) was observed as normal. On thorax CT: organized pneumonia pattern in 1 (1.2%) case; Fibrosis-like changes were observed in 9 cases (11%); Parenchymal bands were observed in 14 (17.1%) cases. The mean age of the cases affected on thorax CT; higher than the mean age of the normal patients. 6 minutes walking test distance was higher on unaffected radiological group. sPAP was 30 mmHg and above in 9 cases and TLCO was ≤60% in 6 cases. Prolonged symptoms were detected less frequently in patients who did not need oxygen during their hospitalization (p<0.025). In the analyzes performed in terms of the parameters and the presence of prolonged symptoms in the first-year controls, it was observed that the percentage of FEV1 was significantly lower in the symptomatic group (p<0.016). On the other hand, there was significant decrease in walking distance of the group with persistent symptoms in 6MWT (p<0.009). The MMRC score was also significantly higher in the group with persistent symptoms (p<0.001). Radiological sequelae development was more common in smokers (p<0.026). Patients with low lymphocyte levels at hospitalization had more radiological sequeale lesions (p=0.014). We observed CRP (p=0.018) and D-Dimer (p=0.002) levels at hospitalization were higher than patients without radiological involvement (p<0.05). It was observed that the 6MWT value of the group with fibrosis-like changes in the tomography was lower than the other groups (p=0.012), and the mMRC score was statistically significantly higher (p<0.023).

	Discussion and Conclusion: 46.34% of 82 patients who did not have any known lung disease before COVID-19 had dyspnea in the first year after COVID-19. There was still more than 10% radiological involvement in 29.3% of the cases. mMRC scores were 1.5 on average. The sPAB was 30 mmHg and above in 9 of the cases. TLCO was 60% or less in 6 of the cases. COVID-19 is a disease that affects many systems, mostly the respiratory system, and health problems associated with COVID-19 seem to continue for many years.
	
	 Keywords: COVID-19, persistent symptoms, fibrosis