Doğrusal programlama yaklaşımı ile toplu taşıma sistemlerinin planlanması ve çizelgelenmesi
Planning and scheduling of public transit systems with the linear programming approach
Yazar: MEHMET EMRAH ÖZKAYA
Danışman: DOÇ.DR. AYDIN ULUCAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Dünyada kentleşme ve buna bağlı olarak kent nüfusu hızla artmaktadır. 1995 yılında dünya nüfusunun % 45' i yaklaşık 2,6 milyar kişi kentlerde yaşamaktayken bu oranın 2025 yılında % 60' a ulaşacağı tahmin edilmektedir. Kentlerdeki bu yoğun nüfus, kent sorunlarının temelini oluşturmaktadır. Kent sorunlarının en önemlilerinin biri, trafik sorunudur. Kentlerde yaşanan trafik sorunu, temiz hava, sakinlik ve sesssizlik ile trafik akışı gibi bir çok alanda olumsuz etkiler yaratmaktadır. Bu olumsuzlukları en az seviyeye indirgeme çalışmalarının temelinde, kentlerde toplu taşıma sistemlerinin yaygın kullanımı öngörülmektedir. Toplu taşıma sistemlerinin kullanımının toplumda yaygınlaştırılmasının yanında, bu sistemlerin sağlıklı ve verimli çalışmaları da, trafik sorununun çözümünde önemli bir rol oynamaktadır. Türkiye Cumhuriyeti 'nin başkenti Ankara'da toplu taşıma hizmetleri, EGO bünyesindeki Toplu Taşıma Dairesi Başkanlığı tarafından sürdürülmektedir. Hızla artan nüfusuyla Ankara, toplu taşımacılığın acil olarak iyileştirilmesi gereken önemli merkezlerden biri haline gelmiştir. 2004 verilerine göre günlük ortalama 1300 belediye otobüsün, 651 halk otobüsünün sefer yaptığı, raylı sistem olarak Metro ve Ankaray'ın da taşıdığı yolcular da göz önüne alındığında, yaklaşık günlük 1,5 milyon yolcunun taşındığı Ankara'nın, bu açıdan toplu taşıma sistemlerinin etkin bir şekilde planlanması ve çizelgelenmesi gerekmektedir. Bu çalışmada, yöneylem araştırması yöntemlerinden yararlanarak, karışık tamsayılı programlama yöntemiyle, 235 hat ve 6 bakım-onarım tesisi içeren Ankara belediye otobüsleri hizmetlerinin planlanması ve çizelgelenmesinde, tesis yerleşim problemine çözüm getirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın sonucunda, her hattın atanması gereken bakım-onarım tesisi belirlenmiş, alternatif senaryolar ile toplam maliyetler karşılaştınlmıştır. Geliştirilen tesis yerleşim modeli, alternatif tesisin sisteme eklenmesi aşamasında hatların bu tesislere nasıl atanması gerektiği ya da alternatif tesisin toplam maliyeti nasıl etkilediği gibi konulara ışık tuttuğu için tesis yerleşim problemleri için bir karar verme aracı olarak da kullanılabilir.Anahtar Sözcükler Toplu Taşıma Sistemleri, Karışık Tamsayılı Programlama, Servis Dışı Maliyet, Tesis Yerleşimi

Abstract:
In the world, urbanization and depending on urbanization, populations of the cities are increasing at a fast rate. While 45 % of the world's population, approximately 2.6 billion people, was living in cities, it is estimated that this ratio will reach 60 % in the year 2025. This dense population in the cities is the main contributor to urban problems. One of the most important problems of the cities is the traffic problem. The traffic problem in the cities creates negative effects in most fields such as clear air, noise and flow of the traffic. In order to decrease these negative effects to a minimum level, the common use of the public transit systems is recommended. In addition to the widespread use of the public transit systems, effective and regular working of these systems has an important role in solving the traffic problem. The public transit services is executed by the Chairman of Public Transit Systems in the body of EGO in Ankara, the capital city of the Turkish Republic. Ankara became one of the most important centers where public transportation should be cured immediately because of its fast increasing population. The public transportation systems should be planned and scheduled effectively in Ankara where according to the 2004 data, approximately 1300 municipality buses and 651 public buses are working in a day and approximately 1,5 million passengers are transported including the passengers carried by the subway systems, Metro and Ankaray. In this study, it is aimed to achieve a solution to the garage location/allocation problems for the planning and scheduling of the services of the municipality buses of Ankara which comprises 235 routes and 6 garages. By the use of mixed integer programming method, the garages where every routes should be appointed are determined, and costs of different alternative scenarios are compared. The improved garage location/allocation model in this study can be a useful decision making tool in the case of adding an alternative garage to the system, since it discloses how the routes should be appointed to these garages and how these alternative garages affect the total cost. Key Words Public Transportation Systems, Mixed Integer Programming, Deadhead Cost, Garage Location/ Allocation