MÜSİAD üyeleri örneğinde kapitalist üretim, reklam, tüketim ve din
Capitalist production, advertising, consumption and religion in the example of MÜSİAD members
Yazar: ASIM KASAPOĞLU
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA MACİT
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
Din sosyolojisi alanında kapitalizm ve din ilişkisine adanmış büyük bir literatür gelişmiş olsa da tarihsel ve toplumsal süreçler içerisinde bu ilişkide meydana gelen değişmeler çerçevesinde kapitalizm ve din konusu, alanın gündemindeki yerini korumaktadır. Özellikle tüketici kapitalizminin gelişmesiyle birlikte "kapitalist, üretim/tüketim, reklam ve din ilişkisinin" kapitalizm ve din konusunun din sosyolojik açıdan bütünlüklü bir kavrayışı adına anahtar bir değer kazandığı ne var ki ilgili litaratürde söz konusu ilişkiye odaklanann bilimsel çalışmaların yok denecek kadar az olduğu gözlenmiştir. Böyle bir gözlemden mülhem araştırma fikrine sahip bu çalışmanın amacı, MÜSİAD üyelerinden oluşan çalışma grubu örneğinde, dindar-muhafazakâr girişimcilerin kapitalist üretim, tüketim, reklam ve din ilişkisini deneyimleme, bu ilişkiyi algılama ve değerlendirme biçimlerini anlamak ve açıklamaktır. 
Araştırma boyunca güdülen amacımıza ve ele elınan problemin doğasına uygunluğu nedeniyle çalışmamız nitel durum çalışması deseninde organize edilmiş olup söz konusu durumu doğrudan deneyimleyen MÜSİAD üyesi bireylerden amaçlı örnekleme yöntemi ile seçilmiş bir çalışma grubundan katılımcı gözlem ve görüşme yoluyla toplanmış veriler, nitel fenomenolojik bir analize tabi tutulmuştur.
Sonuçta çalışma grubumuz örneğinde dindar-muhafazakâr girişimcilerin, kapitalist üretim, tüketim ve reklam ilişkisi bağlamında ortaya çıkan duruma ilişkin deneyimleri düzleminde liberal, kapitalist ekonomik sistem ve serbest piyasa koşulları ile İslami değer ve referanslar arasında bir çelişkiyle yüzleştikleri anlaşılmıştır.  Söz konusu çelişkinin yarattığı gerilimi aşmak adına liberal kapitalist ekonomik sistem ve serbest piyasa koşullarında var olmanın bir gereği olarak gördükleri ve bu koşulların yörüngesinde gelişmiş ilgili pratiklerini, tevile konu edilerek yeniden yorumlanan dini referanslar çerçevesinde meşrulaştırdıkları ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Kapitalist Üretim, Tüketim, Reklam, Din, MÜSİAD

Abstract:
Although a large literature devoted to the relationship between capitalism and religion has developed in the field of sociology of religion, the subject of capitalism and religion maintains its place on the agenda of the field within the framework of the changes that have occurred in this relationship in historical and social processes. Especially with the development of consumer capitalism, "the relation of capitalist, production/consumption, advertisement and religion" has gained a key value for a sociologically integrated understanding of capitalism and religion, but it has been observed that there are hardly any scientific studies focusing on this relationship in the relevant literature. The aim of this study, which has a research idea inspired by such an observation, is to understand and explain the ways in which religious-conservative entrepreneurs experience, perceive and evaluate the relationship between capitalist production, consumption, advertising and religion, in the example of a working group consisting of MUSIAD members.	
Due to its suitability for our purpose pursued throughout the research and the nature of the problem addressed, our study was organized in a qualitative case study pattern, and the data collected through participant observation and interview from a study group selected by the purposeful sampling method from MUSIAD member individuals who directly experienced the situation in question were subjected to a qualitative phenomenological analysis. 
As a result, in the example of our study group, it was understood that religious-conservative entrepreneurs faced a contradiction between liberal, capitalist economic system and free market conditions and Islamic values and references on the plane of their experiences regarding the situation that emerged in the context of capitalist production, consumption and advertising. In order to overcome the tension created by the contradiction in question, it has been revealed that they see it as a necessity to exist in the liberal capitalist economic system and free market conditions, and they legitimize their related practices developed in the orbit of these conditions within the framework of religious references that are interpreted and reinterpreted.

Keywords: Capitalist Production, Consumption, Advertising, Religion, MUSIAD