Antalya koşullarında bermuda (Cynodon dactylon L.) çiminde bitki su stresi indeksinin (CWSİ) değerlendirilmesi ve sulama programlaması amacıyla infrared termometre tekniğinden yararlanma olanakları
Determining the infrared thermometer technique utilization possibilities for crop water stres index (CWSI) evaluation and irrigation scheduling of bermudagrass (Cynodon dactylon L.)under Antalya conditions
Yazar: YAŞAR EMEKLİ
Danışman: PROF.DR. RUHİ BAŞTUĞ
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarımsal Yapılar ve Sulama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
ÖZET ANTALYA KOŞULLARINDA BERMUDA (Cynodon dactylon L.) ÇİMİNDE BİTKİ SU STRES İNDEKSİNİN (CWSI) DEĞERLENDİRİLMESİ VE SULAMA PROGRAMLAMASI AMACIYLA İNFRARED TERMOMETRE TEKNİĞİNDEN YARARLANMA OLANAKLARI Yaşar EMEKLİ Yüksek Lisans Tezi, Tarımsal Yapılar ve Sulama Anabilim Dalı Danışman : Prof. Dr. Ruhi BAŞTUĞ Ocak 2005, 118 Sayfa Bu araştırmada, Antalya koşullarında Bermuda çimi (Cynodon dactylon L.) için bitki su stres indeksinin (CWSI) değerlendirilmesi ve sulama programlaması amacıyla infrared termometre tekniğinden yararlanma olanaklarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Deneme, Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi Araştırma ve Uygulama Alanında tesadüf blokları deneme düzenine göre üç yinelenmeli olarak Bermuda çiminden oluşturulmuş açık tarla parsellerinde yürütülmüştür. Deneme konulan A sınıfı buharlaşma kabından olan buharlaşma değerleri esas alınarak sulanmıştır. İki gün ara ile meydana gelen buharlaşmanın Sı konusunda %100'ü, S2 konusunda %75 'i, S3 konusunda %50'si ve S4 konusunda %25'i kadar sulama suyunun verildiği dört farklı sulama düzeyi uygulanmıştır. Ayrıca, deneme alanı içerisinde araştırma süresince hiç sulanmayan bir susuz parsel de oluşturulmuştur. Deneme konulan tava yöntemiyle sulanmıştır. Kaynaktan deneme alanına PVC boru sistemiyle iletilen suyun tavalara dağıtımında yumuşak PE borulardan ve suyuntava içerisine alımında ise giriş kısmında bir sayaç ve üzerinde eşit kesit alanına sahip orifisler bulunan bir PVC borudan yararlanılmıştır. Deneme parsellerinde 0-30 ve 30-60 cm'lik toprak profilindeki nem değişimi günlük olarak bir nötronmetre aleti ile izlenmiş, ayrıca zaman zaman aynı derinliklerden gravimetrik örnekleme yapılarak nötronmetre okumaları denetlenmiştir. Bitki kök bölgesindeki nem tansiyonunun değişimi ise her parselin orta kısmında 10 cm derinliğe yerleştirilen tansiyometrelerle izlenmiştir. Bitki su stresi indeksinin hesaplanabilmesi için gerekli, bitki ve yöreye özgü olan baz çizgileri tarla koşullarında yapılan infrared termometre ölçümleriyle belirlenmiştir. Baz çizgilerinin oluşturulmasında deneyimsel yaklaşım olarak da bilinen Idso Yöntemi kullanılmıştır. Araştırma süresince infrared termometre ölçümleri her parselde her gün güneşin yeryüzüne dik geldiği İl00, 1200, 1300 ve 1400 saatlerinde doğu, batı, kuzey ve güneyden olmak üzere dört farklı yönden alınmıştır. Baz çizgilerinden üst sınır çizgisi olan "su stresli baz çizgisi" deneme alanı içerisinde mevsim boyunca hiç sulanmayan parselden elde edilen ölçümlerden hesaplanarak bulunmuştur. Alt sınır çizgisi olan "su stressiz baz çizgisi" ise mevsim boyunca en fazla su alan Sı konusundan deneme ortasındaki dönemde dört farklı günde 900-1600 saatleri arasında 30 dakika aralıklarla yapılan ölçümlerden elde edilmiştir. Çim kalitesinin farklı sulama konularına ve aylara göre değişimini değerlendirmek için Munsell Renk Skalasından yararlanılmıştır. Görsel olarak belirlenen renk ve çim yoğunluğu durumu 1 ile 9 arasında derecelendirilerek her gözlem anında farklı konular için renk derecelendirme numaralan belirlenmiştir. Araştırma süresince Sı, S2, S3 ve S4 konularına sırasıyla 1168.20, 877.18, 584.10 ve 292.08 mm toplam sulama suyu uygulanmış ve anılan konuların su tüketim değerleri sırasıyla 1 185.58, 900.39, 614.39 ve 353.22 mm olarak hesaplanmıştır.Araştırmada, Antalya koşullarında A sınıfı buharlaşma kabından olan buharlaşmanın %75'i oranında iki gün ara ile sulama yapılması durumunda Bermuda çimi için mevsim boyunca kabul edilebilir renk kalitesinin sürdürülebileceği, infrared termometre tekniği yardımı ile sulama programlaması yapılması durumunda ise mevsim boyunca CWSI değerinin 0.102 civarında sürdürülmesi gerektiği ve anılan tekniğin yörede çim sulama programlaması amacıyla kullanılabileceği sonuçlarına ulaşılmıştır. Ayrıca, anılan yörede tansiyometrelerle sulama programlaması yapılması durumunda ise toprak nem tansiyonun 10-13 cb civarında tutulmasını sağlayacak şekilde sulamaların yapılması önerilebilir. ANAHTAR KELİMELER : Bermuda çimi, infrared termometre, bitki su stres indeksi (C WSI), sulama programlaması, bitki yüzey sıcaklığı JÜRİ : Prof. Dr. Ruhi B AŞTUĞ Prof. Dr. Feridun HAKGÖREN Prof. Dr. Sadık ÇAKMAKÇI 111

Abstract:
ABSTRACT DETERMINING THE INFRARED THERMOMETER TECHNIQUE UTILIZATION POSSIBILITIES FOR CROP WATER STRESS INDEX (CWSI) EVALUATION AND IRRIGATION SCHEDULING OF BERMUDAGRASS (Cynodon dactylon L.) UNDER ANTALYA CONDITIONS Yaşar EMEKLİ M. Sc. Thesis in Farm Structures and Irrigation Advisor : Prof. Dr. Ruhi BAŞTU? January 2005, 118 pages The aim of this research was to determine the infrared thermometer technique utilization possibilities for crop water stress index evaluation and irrigation scheduling of bermudagrass under Antalya conditions. The experiment was conducted at Akdeniz University Agricultural Faculty Research and Application Field and it's arranged in randomized complete blocks desing with three replications as open field bermudagrass plots. The experiment consisted of four irrigation treatments: 100, 75, 50 and 25% of class A pan evaporation (Si, S2 S3 and S4) and also an unirrigated plot during the experiment. Irrigation water was applied every other day and the amounts of applied water were measured by a watermeter. The treatments were irrigated by basin irrigation method. Irrigation water was delivered to each treatment by PVC and PE pipelines. Soil moisture changing in 0-30 and 30-60 cm soil profile was monitored by a neutron probe and sometimes neutron readings were checked gravimetrically. On the other hand, soil moisture tension changing in the root zone was monitored by tensiometers which were placed at 10 cm depth. During the experiment, 1168.20, 877.18, 584.10 and 292.08 mm total amount of irrigation water was applied for Sı, S2, IVS3 and S4 treatments, respectively. Evapotranspiration from those treatments was computed as 1 185.58, 900.39, 614.39 and 353.22 mm, respectively. Crop and site specific baselines which are necessary for calculation of C WSI, was determined with infrared thermometer measurements which have taken under open field conditions. The CWSI was determined using the emprical method of Idso (Idso et al. 1981). Crop surface temperature was measured daily during the solar noon period at 1 100, 1200, 1300 and 1400 h from all cardinal directions of plots. Infrared thermometer measurements for non-water-stressed baseline determination were made in middle of the experiment at four different days from 900 to 1600 h at 30 min intervals from Si treatment. Water-stressed baseline was determined using daily measurements from unirrigated plot. Munsell Color Chart was used for evaluation of turfgrass quality changing as regarded by treatments and period of time. Turfgrass color and density was evaluated by visually rating turf plots on a scale of 1 to 9. The research results showed that during the growing season, bermuda turfgrass was maintained at an acceptable quality and color with every other day application of water equivalent to 75% of class A pan evaporation. In the case of infrared thermometer technique based irrigation scheduling, seasonal mean CWSI value can be taken consideration as 0.102 and the technique can be used for irrigation scheduling for bermuda turfgrass under Antalya conditions. On the other hand, in the case of tensiometer based irrigation scheduling, the turfgrass can be irrigated in the region by keeping the soil water tension about 10-13 cb. KEYWORDS : Bermudagrass, infrared thermometer, crop water stress index (CWSI), irrigation scheduling, crop surface temperature COMMITTEE : Prof. Dr. Ruhi B AŞTU? Prof. Dr. Feridun HAKGÖREN Prof. Dr. Sadık ÇAKMAKÇI