Kitap tasarımı ve tipografide okunaklılık
Book design and legibil typography
Yazar: DENİZ DALMAN
Danışman: PROF. NAZAN ERKMEN
Marmara Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Grafik Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Grafik sanatlar = Graphic arts ; Kitap kapağı = Book cover ; Kitap tasarımı = Book design ; Kitaplar = Books ; Sayfa düzenleme = Page-designing ; Tasarım = Design ; Tasarım dili = Design language ; Tasarım ilkeleri = Design principles ; Tasarım süreci = Design process ; Tasarım yöntemleri = Design methods ; Tasarım ögeleri = Design elements ; Tipografi = Typography

Özet:
Bilgi insanları özgürleştiren, korkularından arındıran, esaretten koruyan, sorunları çözümleyici yöntemler sunan, öğrenme, araştırma veya gözlem yoluyla elde edilen düşünsel ürün ve deneyimler bütünüdür. Kitap metinlerden oluşur. Metin bir yazın yapıtının dokusunu oluşturmaktadır. Yazın yapıtı aynı anda hem toplumsal, hem de bireysel nitelikli bir söylemdir. Kitaplar insanlara dünyayı aynı, zamanda insanı anlatır. Kitaplar; duyguların, tutkuların, çoşkuların, özlemlerin, kırgınlıkların, deneyimlerin, araştırmaların, vb bir çok konuyu ele alan iletişim araçlarımızdan en eskisidir. Bilginin yayılmasına,çoğalmasına ve saklanmasına taşıyıcılık yapan ve bu işlemleri günümüz teknolojisine hala meydan okurcasına yerine getiren kitaplar, genel olarak ilksezi durumunda zihnin kavradığı temel düşünce kaynaklarımızı oluştururlar. Bu bağlamda tezin ele aldığı konular içerisinde, kitabın tanımı, tarihi geçmişi, bugünü ve geleceği hakkında bir giriş yaptıktan sonra, kitabın ticari değeri, kitapların etkileri ve kitap tasarımında izlenecek yönemler hakkında bilgiler verilmiştir. Hergün değişim halinde olan yaşamın, dolayısıyla dünyanın, anlatılmasına ve anlaşılmasına yönelik bir çaba içerir kitaplar. Bu çabanın içerisinde dilin, imgenin, yaratıcılığın izleri barınmaktadır. Zenginleşen dilimiz, çoğalan imgelerimiz, gün geçtikçe farklılaşan estetik beğenilerimiz ve yaratıcılığımız kültürümüzü oluşturan önemli dinamiklerdendir. Kültürümüzün ve bilgi birikimimizin yayılmasını, korunmasını ve çoğalmasını sağlayacak olan kitaplarımızın da özenle hazırlanması gerekmektedir. Grafik tasarımcılar, bir diğer adıyla daha geniş bir kapsama alanına sahip görsel iletişim tasarımcıları, tipograflar, matbaacılar ve kitapların oluşturulması sırasında bu zincirde yer alan tüm çalışanlar, bilginin doğru ve etkili aktarılması, kolay anlaşılabilir kılınması için kitap tasarımında bazı kuralları bilmek durumundadırlar. Ortaya koyulan bu çalışmada genel olarak ve bazen ayrıntılara girilerek kitap tasarlamanın incelikleri hakkında örneklerle bilgiler sunulmaktadır. Özellikle modern dönemin tasarımcılarının ihmal ettikleri okunabilirlik konusunda ve metin çözümlemeleri ile ilgili bilgiler içeren bu çalışmada, kitap içerisinde yer alan metinlerin okunaklılık ve kavramların okunabilirlik yöntemleri gösterilmektedir. Kitap tasarlarken kullanılan formatlar, ölçülendirme sistemleri ve izlenecek tasarım aşamaları, yine konular arasında yer alan grid sistemleri, tipografik elemanlar, resim, imaj, yazı seçimi, dizgi ve dizgide kullanılan baskı harfleri, kitaplar içerisinde yer alan verilerin okunabilir kılınması ile ilgili bilgiler ortaya konulmuştur. Okuma yöntemleri, okumayı etkileyen faktörler, metin kavramı ve tanımlamaları bölümler içerisinde yer alan konuların devamıdır. İlerleyen bölümlerde dizgi ve imajların kullanımı, editöryal yapı, resim ile iletişim, mizanpaj örnekleri, kitap kapakları ve kapak giydirmeleri (ciltler) hakkında bilgiler sunulurken, son bölümde içeriği gösteren, kavramlara göre oluşturulan ve anlatımsal içerikler için tasarlanan kitaplar ile ilgili örnekler gösterilmiştir. Ekler kısmında kitap tasarımıyla ilgili çıkmış bazı makaleler ve reportajlar yer alırken, harf ve metin okunaklılığı ile ilgili örnekler oluşturmuş Linda Reynolds'un konu hakkındaki araştırmalarına yer verilmiştir. Bu çalışma ile kitap tasarlayan yayınevleri, tasarım stüdyoları, bağımsız çalışan tasarımcılar, tipograflar, matbaalarda çalışan dizgi ustaları için temel kitap tasarım kuralları ile ilgili örnekler verebilmek ve doğru, etkili, okunaklılığı yüksek kitaplar tasarlamayı sağlayacak öneriler göstermek gayesi amaç edinilmiştir.

Abstract:
Knowledge is a sum of intellectual products and experiences obtained by learning, research and observation, which in turn liberate people and free them from fear and captivity by offering solutions to problems. It is the greatest strength and the source of virility. Books consist of texts which composes the texture of literature works. These works contain expressim of form both socially and individually. Books are one of the oldest ways of communication to express our emotions, passions, excitements, aspirations, disappointments, experiences, researches and so on. Challenging today?s technology, they spread the knowledge and help to keep it, challenging today?s technology. They thinking generally form the essence abilities. In this context, among the concepts of this thesis cover the definition of the book, its past, present and future, followed by commercial worth and the effects of the books, and the highlights of the ways to design them. While life changes day by day, books represent efforts to understand and make understand the world they are living in. These efforts contain the traces of language, image and creativity people. A growing language, increasing number of images, esthetical choices that differ through time are some of the most important dynamics which make up culture. So the books, which spread, preserve and increase our culture and knowledge, must be prepared with precision and care. Graphic designers, visual communication designers, typographers, printhouses and all other individuals who make up this chain of producing a book, have to know the certain rules in order not just to pass the knowledge correctly and efficiently from one to anothers, but also make it easily comprehensible. In this work, generaland sometimes circumstantial information on book designing, is accompanied by helpful examples. Also explained in this book are the methods for the legibility of texts and conceptual Comprehension, while mentioning text analytics and how designers of the day neglect these important factors. This thesis also reveals useful information on the formats while designing a book, scaling systems, designing stages to follow, grid systems, typographic elements, image and text selection, letter set to use in typesetting and the readability of the information given in the books. Reading methods, the factors whıch effect reading, text conception and description, are some of the main heading discussed in the thesis. In further chapters, the usage of images and typesetting, editorial structure, visual communication, layout samples, information about book covers and cover binding are also presented.The last chapter contains examples of conceptual and expressive contents in books designing. In appendices, a number of articles and interviews on book designing are published alongside Linda Reynold?s useful knowledge concerning the subject. The aim of this work has been to advice the publishers, design studios, freelance designers, typographers, typesetters in printhouses, who design books, on the method producing an effectivel, correctl, legible designed book.