Taberî Tefsiri'nin meânî yöntemi açısından incelenmesi /
Yazar: FATMA SENA ÇALIŞKAN
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET TAHA BOYALIK
İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Belagat = Eloquence ; Camiu`l Beyan = Camiu`l Beyan ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Meani = Meani ; Taberi = Taberi ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam

Özet:
Tefsir tarihinin en önemli eserlerinden biri hicri üçüncü yüzyılda İbn Cerîr et-Taberî tarafından yazılan Câmiu'l-Beyân An Te'vili Âyi'l-Kur'ân'dır. Bu tezde, erken dönemde yazılması ve içerisinde çok sayıda ilmi barından bir eser olması sebebiyle önemli bir konumda bulunan Taberî Tefsiri belâgatın üç ana disiplininden biri olan meânî ilmini bir yöntem olarak tefsirde kullanması açısından ele alınmaktadır. Taberî'nin dil ilimlerindeki yetkinliğinin yer aldığı ilk bölümde meânî disiplininin bir ilim olarak tarihsel gelişimi cahiliye döneminden başlatılarak hicri beşinci yüzyıla Abdülkâhir el-Cürcânî'nin (ö. 471/1078) Delâilü'l-i'câz eseri ile nazım teorisinin teşşekül süreci ve akabinde bu teorinin Kur'ân'ın başından sonuna kadar uygulandığı ilk tefsir eseri olan Zemahşerî'nin (ö. 538/1144)  el-Keşşâf adlı eseri ve klasik manada meânî ilmine son şeklini veren Sekkâkî (ö. 626/1229)'ye kadar olan süreç kronolojik olarak verilmekte ve meânî ilmi içerisinde ele alınan konular ve tartışılan meseleler incelenmektedir. Tezin ana kısmını oluşturan ikinci bölümde ise,  Taberî Tefsiri anahatlarıyla incelenmektedir. Bu minvalde Taberî Tefsiri'nde i'câz, belâgat ve meânî ilimlerine bakış tespit edilmektedir. Taberî Tefsiri'nden seçilen sınırlı sayıda örnek üzerinden kendisinin meânî ilmini nasıl ele aldığı belirlenmeye çalışılmaktadır. Çalışmada meânî ilminin bir ilim olarak teşekkülünün gerçekleşmediği bir dönemde yazılan Taberî Tefsiri'nin ayetlerde yer alan meânî uygulamalarını bazen belâgat terimlerini kullanarak ancak daha çok anlamsal çerçeve doğrultusunda vermeye çalıştığı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
One of the most important works in the history of tafseer is the work called Câmiu'l-Beyân An Te'vili Âyi'l-Kur'ân written by Ibn Cerir et-Tabari in the third century AH. In this thesis, Tabari Tafseer, which has an important position because it was written in an early period and contains a large number of scientific works, is discussed in terms of using meaning science, which is one of the three main disciplines of rhetoric, in his tafseer. In the first chapter, where Tabari's competence in linguistics is included, the historical development of the discipline of meani as a science is given chronologically, starting from the period of ignorance and the post Sekkâki (d. 626/1229) process. In this process, the formation process of the theory of verse theory with Abdülkâhir al-Cürcânî's (d. 471/1078) Delâilü'l-İ'câz work in the fifth century A.H., and subsequently Zamaksheri's work al-Kessâf, which is the first tafsir work in which this theory was applied from the beginning to the end of the Qur'an, has been examined in a chronological process. In his work al-Kessâf, the discipline of meani and its application in tafseer are stated. In later part of the first chapter, the subjects that the science of meaning and the issues discussed in this science has been examined. In the second chapter, which constitutes the main part of the thesis, Tabari Tafseer has been analyzed in detail. Furthermore, the view of the sciences of ı'jaz, rhetoric and meaning is determined in Tabari's Tafseer. It is tried to determine how Tabari handled the semantic science through a limited number of examples selected from Tabari's Tafseer. The conclusion is that Tabari Tafseer, which was written in a period when the semantic science did not emerge as a science, tried to give the meaning subjects in the verses by using the terms of rhetoric rarely, but in a semantic framework usually.