Ekonomik Entegrasyonlar Teorisi ışığında Türkiye'nin dış ticareti ve Çin etkisi
Turkey's foreign trade in consideration of Economic Integrations Theory and China impact
Yazar: OĞUZHAN ÖZÇELİK
Danışman: PROF. DR. ELÇİN AYKAÇ ALP
İstanbul Ticaret Üniversitesi / Dış Ticaret Enstitüsü / Uluslararası Ticaret Ana Bilim Dalı / Uluslararası Ticaret Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics
Dizin: Cazibe modelleri = Gravity models ; Dünya Ticaret Örgütü = World Trade Organization ; Ekonomik bütünleşme = Economic integration ; Gümrük Birliği = Customs Union ; Türk-Çin ilişkileri = Turkish-China relations ; Türkiye = Türkiye ; Uluslararası ticaret = International trade ; Çin = China

Özet:
İletişim ve ulaşım hızının artmasına bağlı olarak küreselleşen dünyada uluslararası ticaretin önemi ve ona atfedilen değer sürekli artmaktadır. Söz konusu önem, dış ticaretin refah ve büyümeyle ilişkili nedenselliğine yapılan vurgudan kaynaklanmaktadır. Bu bağlamda dış ticaret yarışına giren ve uluslararası ticaretten daha çok pay almak isteyen ülkeler, ticaretin önündeki engelleri kaldırmak diğer bir ifadeyle ekonomileri birbirlerine eklemlemek için biri Dünya Ticaret Örgütü ve diğeri de ülkelerin kendi aralarında ihdas ettikleri ekonomik entegrasyonlar olmak üzere iki ayrı kurumu hayata geçirmişlerdir. Bu çalışma yanıt aradığı iki soruyla birlikte literatüre katkıda bulunmaktadır. Birincisi; Dünya Ticaret Örgütü'nün alt organı Anlaşmazlıkların Halli Organı'nın hem dünya hem de Türkiye'nin dış ticaretini nasıl etkilediğidir. Yanıt aranan diğer soru ise göreceli düşük maliyetle üretim yaptığı için dünyanın üretime bağlı dışsatım üssü haline gelen ve Türkiye'nin önemli ticaret ortaklarından Çin'in Türkiye'nin dış ticaretini nasıl etkilediğidir. Çekim Modelinde kaydedilen son ilerlemeler ışığında 1974-2017 yıllarını kapsayan zaman aralığı için Türkiye'nin dış ticaretini etkileyen temel parametreler Poisson Pseudo En Çok Olabilirlik yöntemi kullanılarak belirlenmiş ve yine Türkiye'nin dış ticaretine Çin etkisi ortaya konulmuştur. Ayrıca bu çalışmada, Türkiye'nin dış ticaretinde büyük bir paya sahip olan Gümrük Birliği üyeleri ile Türkiye arasında gerçekleşen dış ticarete Çin'in etkileri incelenmiştir. Analizler 1974-2017 dönemi için yapıldığı gibi, 1974-1995 ve 1996-2017 dönemleri için de yinelenmiştir. Yapılan analizlerde; 1974-2017 yıllarını kapsayan zaman aralığında Çin'in Türkiye'nin Gümrük Birliği ile olan ticaretini ele alınan tüm dönem boyunca olumlu etkilemesine karşın, Gümrük Birliği üyeliği sonrası söz konusu olumlu etkide azalma olduğu görülmüştür. Diğer taraftan Anlaşmazlıkların Halli Organı'nın 1995-2018 döneminde dünya ticaretinin artırılmasında pozitif rol oynarken, Türkiye'nin dış ticaretini olumsuz etkilediği saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Türkiye, Çin, Anlaşmazlıkların Halli Organı, Çekim Modeli, Gümrük Birliği

Abstract:
The importance of international trade and the value attributed to it is constantly increasing in today's world which is now highly globalized due to the rapid development in communication and transportation. That importance stems from the emphasis on the association of foreign trade with prosperity and growth. In this context, countries racing with one another to get more out of the international trade have set up two separate establishments, namely the World Trade Organization and other exclusive economic partnerships, intended to remove barriers to trade. This study contributes to the literature with the two questions it seeks answers to. The first question is how the Dispute Settlement Body of the World Trade Organization impacts on both world trade and Turkey's foreign trade. The other question the study seeks an answer to is how China, a country that turned into an international production hub for global brands owing to relatively cheap labor, and an important trade partner for Turkey, impacts on Turkey's foreign trade. Given the recent advances with the gravity model, the basic parameters affecting Turkey's foreign trade for the period between 1974 and 2017 were determined using the Poisson Pseudo-Maximum Likelihood method, and the impact of China on Turkey's foreign trade was set forth. This study also examines China's impact on foreign trade with members of the Customs Union, which accounts for a large share of Turkey's foreign trade. The analyses were made for the period 1974-2017 and were later repeated for the periods 1974-1995 and 1996-2017. The analyses revealed that while China had a positive impact on Turkey's trade with the Customs Union during the timeframe extending from 1974 to 2017, that positive impact actually decreased following its membership in the Customs Union. On the other hand, the Dispute Settlement Body was found to have played a positive role in increasing global trade while negatively affecting Turkey's foreign trade during the period from 1995 to 2018.

Key Words: Turkey, China, Dispute Settlement Body, Gravity Model, Customs Union