Türkiye'de yetişen Doronicum L. türleri üzerinde farmasötik botanik yönünden araştırmalar /
Yazar: ZEYNEP BÜŞRA ERARSLAN
Danışman: PROF. DR. ŞÜKRAN KÜLTÜR
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Botanik Ana Bilim Dalı / Farmasötik Botanik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Anatomi = Anatomy ; Asteraceae = Asteraceae ; Doronicum L. = Doronicum L. ; Farmasötik botanik = Pharmaceutical botany ; Polenler = Pollen

Özet:
Bu çalışma Türkiye'de doğal olarak yetişen Doronicum L. (Asteraceae) taksonlarının morfolojik, mikromorfolojik, anatomik, palinolojik ve karyolojik özelliklerinin ilk kez detaylı olarak incelenerek taksonomik açıdan değerlendirilmesini amaçlamaktadır. 2019-2022 yılları arasında bitkilerin vejetasyon dönemleri içerisinde gerçekleştirilen arazi çalışmaları neticesinde toplanan örnekler çalışma kapsamında kullanılmıştır. Morfolojik incelemeler için ayrıca Türkiye'nin önemli herbaryumlarındaki bitki örnekleri incelenmiştir. Doronicum taksonları için yeni bir tayin anahtarı hazırlanarak ayrıntılı deskripsiyonları verilmiştir. Taksonlar için rizom yapısı, taban ve gövde yapraklarının boyutları, toplam kapitulum sayısı, fillarilerin boyutları ve bitkinin tüy örtüsü önemli ayırt edici karakterler olarak belirlenmiştir. Taksonların kök, gövde ve yaprak anatomileri incelenerek türler arası farklılıklar belirlenmiştir. Bitkilerde bulunan tüy tipleri detaylı fotoğraflanmıştır. Yaprak mikromorfolojisinde türlerin yaprak yüzey ornamentasyonu (hafifçe buruşuk veya buruşuk), epidermis hücrelerinin antiklinal (körfezli veya dalgalı) ve periklinal çeperleri (düz veya düz-dışbükey), stoma konumları (mezomorf veya higromorf) ve stoma boyutları bakımından farklılık gösterdiği bulunmuştur. Işık mikroskobu (LM) ve taramalı elektron mikroskobu (SEM) incelemelerinde polenlerin izopolar, trikolporat ve monad olup prolat-sferoidal şekle ve ekinat ve mikroretikulat-perforat ornamentasyona sahip olduğu gösterilmiştir. Türler arasında spin özelliklerinin değişiklik gösterdiği tespit edilmiştir. İncelenen Doronicum taksonlarının kromozom sayıları 2n=60 olarak belirlenmiştir. D. hakkiaricum ve D. macrophyllum subsp. sparsipilosum taksonlarının kromozom sayıları ilk kez bu çalışmada verilmiştir. Elde edilen veriler ışığında, Türkiye Florası'ndan farklı olarak ülkemizde yayılış gösteren Doronicum taksonlarının sayısı 11(10 tür ve 1 alt tür)'e düşürülmüş olup endemizm oranı %36 olarak belirlenmiştir.

Abstract:
This study aims to investigate the morphological, micromorphological, anatomical, palynological and karyological characters of Doronicum L. (Asteraceae) taxa from Turkey in detail for the first time and to evaluate them from a taxonomic point of view. Plant specimens which were collected with field studies in vegetation periods of plants between 2019-2022 were used for this study. For morphological studies, plant specimens in major herbariums of Turkey were also examined. A new identification key for Doronicum taxa was prepared and detailed descriptions were given. Rhizome structure, measurements of basal and cauline leaves, total number of capitulum, measurements of phyllaries and indumentum of the plant were determined as prominent distinctive characters for taxa. The root, stem and leaf anatomy were studied and the differences were stated. Indumentum types were photographed in detail. In leaf micromorphology, species differed in leaf surface ornamentation (slightly rugose/rugose), anticlinal (sinuate/undulate) and periclinal walls (flat/flat-convex) of epidermis cells, stomatal positions (mesomorph/hygromorph), and stomata sizes. Pollen grains are found as isopolar, tricolporate and monad, with a prolate-spheroidal shape and echinate and microreticulate-perforate ornamentation by LM and SEM. It was detected that the spine features vary among the species. Chromosome numbers of the studied Doronicum taxa were determined as 2n=60. Chromosome numbers of D. hakkiaricum and D. macrophyllum subsp. sparsipilosum were given for the first time. As a result, the number of Doronicum taxa in Turkey was reduced to 11 (10 species and 1 subspecies), and the endemism rate was calculated as 36%.