Ahmed Şuayb ve Rıza Tevfik Bölükbaşı'nın ahlâk anlayışlarının karşılaştırılması
A comparison of Ahmed Şuayb and Rıza Tevfik Bölükbaşı's approach of ethics
Yazar: MELEK CAN ACAR
Danışman: PROF. DR. FATMA ZEHRA PATTABANOĞLU
Kastamonu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
Bu tezde Osmanlının son dönem düşünürlerinden Ahmed Şuayb ve Rıza Tevfik
Bölükbaşı'nın ahlâk anlayışlarının incelenip karşılaştırılması amaç edinilmiştir. Ahmed
Şuayb, yaşadığı dönemin aydınlarına benzer bir yaklaşımla pozitivist anlayışı benimseyen
bir fikrî yapıya sahip olsa da yazıları incelendiğinde, toplum için en önemli unsur olarak dini
gördüğü anlaşılmaktadır. Buna göre o, toplumların ahlâkî gelişmeyle birlikte sağlıklı nesiller
yetiştirerek, hedeflenen kurtuluşu gerçekleştirebileceğine olan inanca sahiptir. Sadece dine
değil dinî kurumlara (hilafet gibi) da bağlı olan Şuayb, İslam dininin taassuptan uzak ve
özgürlük anlayışına sahip olduğunu vurgulamıştır. Rıza Tevfik Bölükbaşı ve Mehmet
Cavit'le birlikte çıkardıkları yirmi dört sayıdan oluşan Ulum-i İktisadiye ve İçtimaiye adlı
dergide ahlâk alanındaki fikirlerini de kaleme almıştır. Rıza Tevfik Bölükbaşı'ya gelince
Meşrutiyetten Cumhuriyet'e devreden Türk felsefe birikimine önemli katkıları olan,
metafizik, epistemoloji, estetik, teoloji, siyaset, sosyoloji, tıp ve edebiyat alanlarında önemli
çalışmaları olan bir filozoftur. Bu çalışmalarında din ve ahlâkla ilgili önemli incelemelerde
bulunmuştur. Rıza Tevfik, sübjektivizm felsefesinin savunucusudur. Bilgi felsefesi,
metafizik ve estetikte bu ekole bağlı bir düşünürdür. Bu çalışmada ilk olarak A. Şuayb'ın
düşünce yapısına, sonrasında Rıza Tevfik'in fikirlerine yer verilecektir. Son olarak da iki
filozofun görüşleri karşılaştırılacaktır.

Abstract:
In this thesis, it is aimed to examine and compare the moral understandings of Ahmed Şuayb
and Rıza Tevfik Bölükbaşı, one of the last period thinkers of the Ottoman Empire. Although
Ahmed Şuayb has an intellectual structure that adopts a positivist approach with an approach
similar to the intellectuals of his time, when his writings are examined, it is understood that
he sees religion as the most important element for the society. Accordingly, he has the belief
that societies can achieve the targeted salvation by raising healthy generations with moral
development. Şuayb, who was loyal not only to religion but also to religious institutions
(such as the caliphate), emphasized that the religion of Islam was free from bigotry and had
an understanding of freedom. He also wrote down his ideas in the field of morality in the
journal Ulum-i İktisadiye ve İçtimaiye, which consists of 24 issues, published together with
Rıza Tevfik Bölükbaşı and Mehmet Cavit. As for Rıza Tevfik Bölükbaşı, he is a philosopher
who made important contributions to the accumulation of Turkish philosophy transferred
from the Constitutional Period to the Republic, and has important studies in the fields of
metaphysics, epistemology, aesthetics, theology, politics, sociology, medicine and literature.
In these works, she made important studies on religion and morality. Rıza Tevfik is an
advocate of the philosophy of subjectivism. He is a thinker connected to this school in
epistemology, metaphysics and aesthetics. In this study, firstly A. Şuayb's mentality and then
Rıza Tevfik's ideas will be included. Finally, the views of the two philosophers will be compared.