"Kur'ân'a giriş" çerçevesinde yapılan çalışmaların karşılaştırılması -M. Abid el-Cabirî ile Muhammed Ebû Şehbe örneği
Comparing the studies conducted about the introduction to the Qur'an: The studies of Muhammad Abed al-Jabri and Mohammad Abu Shahba as an example
Yazar: ABDURREZZAK SERHAN
Danışman: DOÇ. DR. AHMET ABAY
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Kur'an-ı Kerim = Koran ; Muhammed Abid el-Cabiri = Muhammed Abid el-Cabiri ; Muhammed Ebu Şehbe = Muhammed Ebu Şehbe ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışma "Kur'ân'a Giriş" çerçevesinde Âbid Câbirî ve Muhammed Ebû Şehbe arasında karşılaştırma yapmayı hedeflemektedir. Şöyle ki bu çalışmada Kur'ân'ın doğru anlaşılması için bu tür eserlerin önemi açıklanmış, Bu alanda kaleme alınmış literatüre kısaca değinilmiş, mezkûr iki ilim adamı tanıtılmış ve Kur'ân ilimleri konusunda olan düşünceleri karşılaştırmalı bir şekilde araştırılıp incelenmiştir. Araştırmada bazı neticelere ulaşılmıştır. Bunların en önemlileri şu şekildedir:
	Câbirî ve Ebû Şehbe iki hususta ittifak etmiştir. Bunlar: Kur'ân ve diğer semâvî kitapların arasında bir ilişki bulunduğu ve kıraatlerin kaynağı. İki konu daha vardır ki Câbirî bunları araştırdığı halde Ebû Şehbe bunlara değinmemiştir. Bunlar: Nübüvvet-velâyet ve Kur'ân kıssalarıdır. Yirmi iki meselede aralarında ihtilaf vardır. Bunlardan en önemlileri: Mucizeler, ayet ve surelerin tertibi, vahiy, Hz. Peygamber'in ümmîliği ve Kur'ân'da ziyâde ve noksan meselesidir. Ayrıca Ebû Şehbe Kur'ân'ın ezberlenmesinde yardımcı unsurlar ve tilâvet adaplarından bahsetmişken Câbirî bu konuları zikretmemiştir. Bunlara ek olarak çalışmanın ulaştığı diğer ve önemli bir husus, Câbirî'nin, İslam'ı Batı medeniyetine yaklaştırmak için akıl yürütme adına Kur'ân ilimlerinde sünnete başvurmadığını ve görüşlerinde, özellikle Aristoteles ve Nöldeke olmak üzere filozoflar ve oryantalistlerin görüşlerine itimat ettiği görülmüştür. Aynı şekilde Câbirî, İbn Rüşd'ün görüşlerinden büyük ölçüde etkilenmiş ve onu kitabında "bilimsel, felsefi ve fâkih bir kişi" olarak tanımlamıştır. 
Öte yandan Ebû Şehbe'nin takip etmiş olduğu metot, Zerkeşî ve Suyûtî gibi âlimlerin metotlarıyla örtüşmekte olup, Kur'ân ilimlerinde ana kaynak olarak sünnete başvurmuş, rivâyetlerin sağlamlığına önem göstermiş ve bunlardan yanlızca sahih olanları kabul etmiştir. Filozofların ve oryantalistlerin ileri sürmüş oldukları şüpheleri zikretmiş ve bu şüphelere cevap vermiştir. Ebû Şehbe, Zerkânî'nin görüşlerinden büyük ölçüde etkilenmiş ve onu kitabında hocamız, şeyhimiz vb. vasıflarla anmıştır.
Bu çalışma Câbirî'nin düşüncelerinin, aydınlanma fikrini savunan bilim adamlarının görüşleri ışığında ve bu sahada yazılmış çağdaş perspektiften Kur'ân'ın anlaşılması projesinin devamı niteliğinde olan "Fehmü'l-Ḳurʾâni'l-Ḥakîm" ışığında  dikkatli ve tarafsız bir şekilde araştırılması gerektiğini ortaya koymuştur.

Abstract:
The objective of this research is to compare the two methodologies used by Abed al-Jabri and Mohammed Abi Shahba in in their writing about the entrance to the Qur'an, where I showed the importance of studying the entrance to the Qur'an in understanding the Qur'an, and I highlighted briefly the works and writings in this field. Then I then included a biography of both; Abed al-Jabri and Muhammad Abi Shahba and extrapolated their ideas in the Qur'an sciences, comparing between them and analyzing their ideas. The study reached many results, the most important of which was:
Al-Jabri and Abu Shehba agreed on two issues only: the relationship between the Qur'an and other holy books, as well as the origin of the readings. They disagreed on twenty-five issues, the most important of which are miracles, the order of verses and fences, revelation, the issue of the illiteracy of the Prophet, may God's prayers and peace be upon him, and the incompleteness and needles contents in the Qur'an ... and other issues. The research also found that al-Jabri did not rely on Sunnah in qur'anic sciences, neglecting the importance of conveying for reasoning, in an attempt to bring Islam and Western civilization closer together. He relied on the opinions of philosophers and orientalists, especially Aristotle and Noldeke. Al-Jabri was greatly influenced by Ibn Rushd and his opinions, describing him in his book as "a philosophical and intellectual scientific figure". 
On the other hand, Abu Shehaba primarily relied on Sunnah in the Qur'anic sciences, giving high importance to the conveying chain (Alsanad). He relied only on the correct ones, following the approach of the seniors, especially Zarkshi and Sioti, and did not deviate from their consensus, and took great care to respond to the suspicions of orientalists and philosophers, and was greatly influenced by Zarqani's opinions, and described him in his book "Our Professor" and "Our Sheikh". 
The research recommended that al-Jabri's thought is undoubtedly useful but needs careful and impartial study. Also, one needs to follow-up the study of al-Jabri's second book (Understanding the Wise Qur'an: The Clear Interpretation by Order of Descent "Fahm AlQura'an AlHakeem: Altafseer Alwadeh hasab Tarteeb Alnozol"), which is an extension of his project in understanding the Qur'an as a contemporary understanding, as well as following up on what contemporary enlightenment intellectuals publish, and criticizing what they write in neutral criticism.