Osmanlı arşiv belgelerinin mimarlık tarihi yazımında kullanımı
The usage of the archive documents of Ottoman in architectural historiography
Yazar: PINAR DEMİR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FULYA ÜSTÜN DEMİRKAYA
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Arşiv belgeleri = Archive documents ; Disiplinlerarası = Interdisciplinary ; Mimarlık tarihi = Architectural history ; Osmanlı Devleti = Ottoman State

Özet:
Osmanlı İmparatorluğu'nda merkezi yönetimin etki ve kontrolünü en uzak noktalara taşımasını sağlayan toprak yönetimi, hukuk ve vergi sistemi sonucunda oluşan belgeler tarihyazımı için zengin bilgiler içermektedir. Toplumsal, siyasi, ekonomik, dini, etnik ve kültürel alanlarda yaşanan değişiminin okunabildiği arşiv belgelerinin içeriklerinin anlaşılması ve doğru metodolojik yaklaşımlarla değerlendirilmesi tarih yazımına olduğu gibi mimarlık tarihi yazımına da katkı sağlayacaktır. Farklı disiplinlerden gelen tarihin kaynak malzemelerine ve yaklaşımlarına yabancı mimarlık tarihçileri, tarih disiplininin materyalleri olan arşiv belgeleri ile çalışırken tarihsel yöntem ve yaklaşımlara hakim olmalıdır. Günümüze ulaşamamış mimarlık yapılarını yok sayarak, sadece mevcut yapılı çevrenin kaynak olarak kullanıldığı bir mimarlık tarihi yazımı eksik kalarak, özellikle çok sayıda yazılı arşiv kaynağının günümüze ulaştığı Osmanlı İmparatorluğu söz konusu olduğunda yeterli ve doğru değerlendirmelerde bulunulamayacağı açıktır. Yapılan çalışmalarda mimarlık tarihi yazımına hizmet edecek doğru yaklaşım ve yöntemlerin ortaya konulması ancak arşiv kaynaklarının disipline edilmesi, belge türlerinin tanınması ve içerdikleri bilgilerin nasıl kullanılabileceğinin bilinmesi ile mümkündür. Osmanlı arşiv belgelerinin biçim özelliklerini incelemeyi ya da tercümelerini konu edinmeyen bu çalışma arşiv belgelerini eksiksiz olarak tanıtma iddiasında değildir. Arşiv belgelerinin içerikleri, mimarlık tarihi yazımına katkıları ile sınırlı olacak şekilde incelenmiştir. Dolayısıyla belgelerin içerdikleri bilgi türleri ve mimarlık tarihi yazınındaki kullanımlarına dair bilgiler verilmiştir.

Abstract:
In the Ottoman Empire, land management that provides the effects and control of the centralized management to the furthest places, the documents that consist of law and tax system, include important information fort he historiography. Reading correctly the context of the archive documents that could be read and reflect the changes for centuries in the field of social, political, economical, religious, ethnical and cultural fields and also evaluating them with methodological approaches will be useful for both historiography and architectural historiography. Architectural historians, that come from different disciplines and don't dominate the methodology of the history,  they should be dominant in the historical  technique and methodology while studying archive documents that can be classified as historical material.It will be insufficient for architecture writing, to use as a source only avaliable constructed environment by ignoring architectural structures that couldn't reach today. It's obvious that, especially when it is a matter of Ottoman Empire, because of reaching today a lot of written source, evaluating them sufficiently and correctly will not be realized. According to the researches conducted, disciplining the archival sources and revealing an approach for serving historiography practice is possible only by knowing the documents and recognizing how to use the information they include. This study doesn't claim that it will research the forms and characteristics of the archive documents of the Ottoman or deals with the translation of them. The context of archive documents have been researched within the boundaries of the contribution to the article history of architecture. Accordingly, this study presents the types of information that documents include and it is informed about using of this information in the architecture article.