Bulanık tahmin yöntemleri ve iki farklı alanda uygulanması
Fuzzy forecasting methods and its applications in two different subjects
Yazar: MUSTAFA ŞAHİN
Danışman: DOÇ. DR. İHSAN KAYA
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Endüstri Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering
Dizin: ARIMA modelleri = ARIMA models ; Bulanık parametreler = Fuzzy parameters ; Ekonomik tahminler = Economic estimates

Özet:
İnsanlar gerçekleşmesi beklenen olayların sonuçlarını önceden kestirmek için çalışmalarda bulunmuştur. Bu çalışmalar, tahmin biliminin gelişmesinde temel taşı görevini üstlenmiştir. Son yüzyılda tahmin bilimi ciddi gelişmeler kaydetmiş ve birçok alanda tahminleme çalışmaları yapılmıştır. Günümüzün karmaşık ve tahmin edilemeyen ortamında tahmin çalışmalarının etkinliğini arttırmak için bulanık mantık, oldukça etkin bir yaklaşımdır. Bu çalışmada birisi Türkiye'nin dış ticaret hacminin tahmin modelinin oluşturulması diğeri Doğancı Barajı'nda tutulan aylık su hacminin tahmin modelinin oluşturulması olarak iki farklı alanda bulanık tahminleme uygulaması gerçekleştirilmiştir. Bulanık tahminleme modellerinin oluşturulmasında bulanık ARIMA ve bulanık mevsimsel ARIMA yöntemleri kullanılmıştır. Uygulamalarda belirlenen ARIMA ve mevsimsel ARIMA modellerinden bulanıklaştırılmış tahminler elde edilmesinde belirlenen model parametrelerinin üçgensel bulanık sayı olacak şekilde bulanıklaştırılması için gerekli yayılım parametreleri değerlerine sunulan lineer programlama problemlerinin çözülmesiyle ulaşılmıştır. Bulanık üçgensel parametrelerin merkez değerleriyle tahmin değerleri, yayılım parametreleriyle de tahminin alt-üst sınır değerleri elde edilmiştir. Böylece en iyi ve en kötü durum senaryoları oluşturulmuştur. Serilerdeki değişimlerin bulanık tahminin alt ve üst sınırlarına olan etkisi incelenmiştir.

Abstract:
Humankind wants to know sequences of events before they haven't happened yet. Therefore, it tries to forecast sequences. These studies are milestones of development of forecasting science. In the last century forecasting science has been improved and forecasting studies have been carried out in different subjects. On today's complicated and unpredictible environment, in order to increase the efficiency of forecasting studies, people begun to benefit from fuzzy logic approach. In this study, two actual applications in two different subjects which are forecasting the time series of Turkey's foreign trade volume and forecasting the time series of Doğancı Dam's monthly water volume, respectively have been conducted. While creating the fuzzy forecasting models, ARIMA and seasonal ARIMA methodologies have been applied. To find fuzzified forecasts, model parameters have been assumed as triangular fuzzy numbers. By solving the presented linear programming models, spread values have been determined. After determining the width values of parameters, crisp parameters have been transformed into fuzzy parameters. Also by using the fuzzy parameters, upper and lower bounds have been calculated. So, upper and lower bounds can provide the decision makers the best and the worst possible cases. The effects of changes in the time series to upper and lower bounds have been examined.