Koklear implantlı ve normal işiten çocukların dil becerilerinin öyküleme yoluyla incelenmesi
Investigation of language skills using narrati̇ve in children with normal hearing and cochlear implants
Yazar: PELİN PİŞTAV AKMEŞE
Danışman: PROF. DR. İNAYET FUNDA ACARLAR
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Anlatı = Narrative ; Anlatı becerileri = Narrative skills ; Dil becerileri = Language skills ; Hikaye = Story ; Hikaye anlatma = Story telling ; Koklear implantlar = Cochlear implants ; Özel eğitim = Special education ; İşitme engelli çocuklar = Hearing impaired children

Özet:
Bu araştırmada koklear implantlı (Kİ) ve normal işiten (Nİ) çocukların dilin farklı bileşenlerindeki becerilerinin karşılaştırılarak incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubu 4;0-7;11 yaşları arasında 30 Kİ'lıve 30 Nİ çocuktan oluşmuştur. Çocukların dil gelişim düzeylerini değerlendirmek amacıyla Türkçe Erken Dil Gelişimi Testi (TEDİL) uygulanmıştır. Çocukların dil becerilerini öyküleme bağlamında değerlendirmek amacıyla The Edmonton Narrative Norms Instrument (ENNI) öyküleme aracı kullanılarak dil örnekleri alınmıştır. ENNI bir eğitim öyküsü ve üç test öyküsü olmak üzere yazısız resimli öyküleri içermektedir. Çocuklardan resimlere bakarak öyküleri anlatmaları istenmektedir. Test öyküleri 2 karakterli basit öyküden, 4 karakterli karmaşık öyküye doğru ilerlemektedir.  
Araştırmada sonucunda; TEDİL testine göre, Kİ'lı çocukların alıcı dil, ifade edici dil ve sözel dil bileşik puanlarının Nİ işiten çocuklardan daha düşük olduğu ve aradaki farkın anlamlı olduğu belirlenmiştir. Dil örneği analizinden elde edilen ölçümlerden ortalama sözce uzunluğu (OSU), farklı sözcük sayısı (FSÖZS) ve toplam sözcük sayısı (TSÖZS) puan ortalamalarının Kİ'lı grupta Nİ gruptan anlamlı olarak daha düşük olduğu belirlenmiştir. OSU ile FSÖZS ortalamalarının her üç öyküde de Nİ çocuklar lehine anlamlı farklılık gösterdiği, ancak TSÖZS için A1 öyküsü dışında iki grup arasında anlamlı bir farklılık olmadığı bulunmuştur. Erken dönemde kazanılan ad durum eklerini, sözcük türlerinden adıl ve bağlaç ile karmaşık cümlelerin kurulması için gerekli olan eylemsileri Kİ'lı çocukların Nİ çocuklardan daha az sıklıkta kullandığı ve aradaki farkın ad durum ekleri, adıl, A1 ve A3 öyküsü eylemsiler ve A1 öyküsü bağlaç kullanım sıklığı açısından anlamlı olduğu bulunmuştur. Ayrıca dil bozukluğunun yapısı ile ilgili bilgi veren çabalamaların Kİ çocuklarda daha sık kullanıldığı görülmekle beraber çabalama sözcüklerinin toplam sözcük sayısına oranında iki grup arasında anlamlı farklılık olmadığı bulunmuştur. Kİ'lı çocukların öyküleri anlatırken daha fazla cümleyi yarım bıraktığı, hem basit hem de karmaşık cümlelerde sözcük atma, biçimbirim atma ve yerine koyma hatalarını Nİ çocuklardan anlamlı olarak daha fazla sayıda yaptıkları bulunmuştur. Ameliyat olma yaşına göre genel dil becerileri incelendiğinde, 2 yaş öncesi ameliyat olan çocukların ifade edici dilde daha yüksek puan aldıkları bulunmuştur Ancak A3 öyküsündeki TSÖZS dışında dil örneğinden hesaplanan OSU ve FSÖZS ortalamalarının ameliyat olma yaşına göre farklılık göstermediği belirlenmiştir. Çocukların genel ifade edici dil becerileri ile A1 Öyküsü OSU, A1 ve A3 öyküsü FSÖZS ve TSÖZS arasında Kİ kullanım süresine göre anlamlı bir farklılık olduğu saptanmıştır. Dil örneği ölçümlerinden TSÖZS puanlarının Kİ'lı grubu, OSU ve FSÖZS puanlarının ise Nİ grubu yordadığı bulunmuştur.

Abstract:
The purpose of this study was to investigate and to compare language and narrative skills of children with cochlear implants (CI) and with normal hearing (NH). The study group consisted of 30 CI recipients and 30 NH children between 4;0-7;11 years of age. The Turkish Early Language Development Test (TEDIL) was used to assess childrens' language skills. Language samples were taken by using the pictures of the narrative tool - The Edmonton Narrative Norms Instrument (ENNI) - in order to assess language skills within the context of narrative.
ENNI consisted of illustrated stories without text including one training and three test versions. Children were asked to tell the story by looking at the pictures. Test stories moved from simple stories with 2 characters towards more complex stories with 4 characters.
The study results indicated that the sum of receptive, expressive and verbal language scores were lower in children with CI than their NH peers and the group differences were statistically significant. Moreover, the following outcomes measured through language samples were significantly lower in children with CI than NH children: Mean Length Utterance (MLU), Number of Different Words (NDW) and Total Number of Words (TNW). On the other hand, MLU and NDW scores differed significantly in favor of NH children whereas group differences for TNW were not significant except for the A1 story.
CI recipient children in comparison to their NH peers used early acquired noun cases, pronouns, conjunctions and sentential complements that are necessary for making complex sentences less frequently and their differences were significant in terms of frequency in using noun cases, pronouns and sentential complements for A1 and A3 stories plus A1 story conjunctions. Moreover, the difference between the two groups was not significant in terms of the ratio between maze words and the total word-count measure giving information about the structure of language impairment. Children with CI had more incomplete sentences when telling the stories, they used significantly less bound morphemes that are added to nouns and verbs than NH children and made more errors in simple and complex sentences in terms of omission and substitution of morphemes. When investigating their language skills in terms of age at implantation, it was found that the children implanted before 2 years of age had better expressive language scores. However, MLU, NDW and TNW measures of language samples did not differ significantly except TNW at A3 story. The duration of CI experience had a significant effect on childrens' expressive language, MLU at A1 story, NDW at A1 and A3 stories and TNW. TNW in CI recipient children, and MLU and NDW in NH group were found to be predictors to group the children.