10-21 yaş arası ergenlerde obezite sıklığı ve obeziteyi etkileyen faktörler
Frequency of obesity and factors affecting obesity in adolescents aged 10-21
Yazar: SERVET AKARSU
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA REŞAT DABAK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Diyet = Diet ; Egzersiz = Exercise ; Ergenler = Adolescents ; Obezite = Obesity ; Vücut kitle indeksi = Body mass index ; Çocuklar = Children

Özet:
Amaç: Bu araştırmada İstanbul ilinin Güngören ilçesinde bulunan 30 Ağustos Aile Sağlığı Merkezi (ASM)'ne kayıtlı 10-21 yaş arası ergenlerde obezite sıklığının ve obeziteyi etkileyen faktörlerin belirlenmesi amaçlandı. 
Gereç ve Yöntem: Araştırmanın verileri ergenlere 13/07/2020 – 18/08/2020 tarihleri arasında uygulanan anket formu ile elde edildi. Ayrıca ergenlerin vücut ağırlıkları ve boy uzunlukları ölçüldü. Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezleri'nin (CDC: Centers for Disease Control and Prevention) resmi internet sitesindeki hesaplama motorları kullanılarak ergenlerin vücut kitle indeksi (VKİ) persentil değerleri ve evreleri bulundu.
İstatistiksel analizler IBM SPSS Statistics 22 (IBM SPSS, Türkiye) programı kullanılarak yapıldı. Tanımlayıcı istatistikler kategorik değişkenler için sayı ve yüzde olarak, sayısal değişkenler için ortanca değer, ortalama değer, standart sapma, minimum ve maksimum olarak verildi. Sayısal değişkenlerin normal dağılıp dağılmadıkları analitik yöntem (Kolmogorov-Smirnov testi) ve görsel yöntemler kullanılarak incelendi. Parametrik test koşulları karşılanmadığı için korelasyon analizleri Spearman Testi ile yapıldı. Kategorik değişkenlere göre sıklıklar çapraz tablolar ve grafikler kullanılarak verildi. Bu sıklıklar bakımından gruplar arasında fark bulunup bulunmadığı yerine göre Ki-kare ya da Fisher's Exact Test kullanılarak karşılaştırıldı. P-değerinin 0,05'in altında olduğu durumlar istatistiksel olarak anlamlı sonuçlar şeklinde değerlendirildi.
Bulgular: Araştırmaya 277 ergen dahil edildi. Ergenlerin %56'sı kız, %44'ü erkek, yaş ortalaması 16,3±3,4 idi. Ergenlerin %15,9'u fazla kilolu, %10,8'i obezdi. Ergenlerin %54,5'inin sportif faaliyet yapmadığı, %83,3'ünün TV, PC, tablet veya telefonla günde 2 saatten fazla zaman geçirdiği, %38,6'sının yağlı, şekerli veya fastfood tarzı gıdalarla, %50,5'inin ise abur cubur tarzı gıdalarla arasının iyi olduğu belirtildi.

Ergenlerin yaşları ile VKİ değerleri arasında pozitif yönde anlamlı, ancak zayıf bir korelasyon saptandı. Kızlara göre, erkeklerde obez oranı anlamlı derecede yüksek bulundu. Ebeveynlerin VKİ değerleriyle ergenlerin VKİ değerleri arasında pozitif yönde anlamlı, ancak zayıf bir korelasyon saptandı. Babaların VKİ düzeyleri 'normal'den 'obez'e doğru ilerledikçe, ergenlerde 'obez' oranının anlamlı derecede yükseldiği görüldü. Ailesinde kronik hastalık olanlara göre, ailesinde kronik hastalık olmayan ergenlerde 'normal' VKİ oranı anlamlı derecede yüksek bulundu. Normal veya durgun olan ergenlere göre, hareketli olan ergenlerde 'obez veya fazla kilolu' oranı anlamlı derecede düşük bulundu. Ergenlerin VKİ değerleriyle ders başarısı düzeyleri arasında, negatif yönde anlamlı, ancak zayıf bir korelasyon saptandı. Ergenlerin yağlı, şekerli veya fastfood tarzı besinler ve abur cubur tarzı gıdaları severek tüketme derecesine bağlı olarak, obez veya fazla kilolu olma oranlarının da anlamlı derecede yükseldiği görüldü. Beslenme öğünleri düzensiz olanlara göre, beslenme öğünleri düzenli olan ergenlerde 'obez veya fazla kilolu' oranı anlamlı derecede yüksek bulundu. Yemek seçme huyu olmayanlara göre, yemek seçme huyu olan ergenlerde 'zayıf' oranı anlamlı derecede yüksek bulundu. İki yaşında '9-15 kg' ağırlığında olanlara göre, o yaştaki vücut ağırlığı '16 kg ve üzerinde' olan ergenlerde 'obez veya fazla kilolu' oranı anlamlı derecede yüksek bulundu. İki yaşındaki vücut ağırlıklarıyla ergenlik dönemindeki VKİ değerleri arasında pozitif yönde anlamlı, ancak zayıf bir korelasyon saptandı. Ciddi bir hastalık veya ameliyat geçirmemiş olanlara göre, geçirmiş olan ergenlerde 'obez veya fazla kilolu' oranı anlamlı derecede yüksek bulundu. 
Sonuç: Araştırmaya katılan ergenlerde sağlıksız yaşam tarzının ve bundan dolayı obezitenin sık görülmesi, toplumumuzda yaygın olan bu yaşam tarzının değişmesi gerektiğini bir kez daha vurgulamaktadır.
Anahtar kelimeler: Adölesan, obezite, diyet, egzersiz, vücut kitle indeksi

Abstract:
Aim: In this study, it was aimed to determine the prevalence of obesity and the factors affecting obesity in adolescents aged 10-21 who are enrolled in the 30 August Family Health Center (FHC) in Güngören district of Istanbul.
Materials and Methods: The data of the study was obtained by the questionnaire form applied to adolescents between 07/13/2020-08/18/2020. In addition, the body weight and height of the adolescents were measured. Body mass index (BMI) percentile values and stages of adolescents were found using the calculators on the official website of the Centers for Disease Control and Prevention (CDC). 
Statistical analyzes were performed by using SPSS Statistics 22 (IBM SPSS, Turkey). Descriptive statistics of categorical variables were presented as numbers and percentages and of numerical variable was presented as median, mean, standard deviation, minimum and maximum. Whether the numerical variables were normally distributed or not were investigated using analytical method (Kolmogorov-Smirnov test) and visual methods. Since the parametric test conditions were not met, correlation analyzes were performed using the Spearman Test. The frequencies according to categorical variables were presented using cross tables and graphs. Whether there was a difference between the groups in terms of these frequencies was compared using Chi-square or Fisher's Exact Test, where appropriate. The situations where the p-value was below 0.05 were evaluated as statistically significant results.
Results: In the study, 277 adolescents were included. 56% of the adolescents were girls, 44% were boys, and the mean age was 16.3 ± 3.4. 15.9% of the adolescents were overweight and 10.8% were obese. It was stated that, 54.5% of the adolescents didn't engage in sports activities, 83.3% of them were spending more than 2 hours a day on TV, PC, tablet or phone, 38.6% of them were good with fatty, sugary or fast foods and 50.5% of them were good with junk foods.

A positive significant but weak correlation was found between the ages of the adolescents and their BMI values. According to girls, the rate of obesity was found to be significantly higher in boys. A positive significant but weak correlation was found between the BMI values of the parents and the BMI values of the adolescents. It was observed that as the BMI levels of fathers progressed from 'normal' to 'obese', the rate of 'obese' in adolescents increased significantly. The "normal" BMI rate was found to be significantly higher in adolescents without a chronic disease in their family compared to those with chronic diseases. The rate of 'obese or overweight' was found to be significantly lower in active adolescents than in normal or inactive. A negative significant but weak correlation was found between adolescents' BMI values and their academic achievement levels. It was observed that the rates of being obese or overweight increased significantly, depending on the degree of fondly which adolescents consume fatty, sugary or fast foods and junk foods. The rate of 'obese or overweight' was found to be significantly higher in adolescents who had regular meals compared to those who had irregular. The rate of 'underweight' was found to be significantly higher in adolescents had food selection habit compared to those didn't have. The rate of 'obese or overweight' was found to be significantly higher in adolescents had a weight of '16 kg and over' at two years old compared to those had a weight of '9-15 kg' at that age. A positive significant but weak correlation was found between body weights at two years old and BMI values in adolescence. The rate of 'obese or overweight' was found to be significantly higher in adolescents who had a serious illness or surgery, compared to those who did not have.
Conclusion: The high prevalence of unhealthy lifestyle and therefore obesity among adolescents participating in the study emphasizes once again that this lifestyle, which is common in our society, should change.
Keywords: Adolescent, obesity, diet, exercise, body mass index