Sera yetiştiriciliğinde kirletici faktörler ile iş sağlığı ve güvenliğinin değerlendirilmesi: Antalya örneği
Evaluation of polluting factors and occupational health and safety in greenhouse cultivation: Antalya example
Yazar: HASAN ERTOP
Danışman: PROF. DR. ATILGAN ATILGAN ; DOÇ. DR. BURAK SALTUK
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarımsal Yapılar ve Sulama Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada, Antalya ilinde sera yetiştiriciliğinde, kirletici faktörler ile iş sağlığı ve güvenliğinin mevcut durumları üzerinde durulmuş ve ortaya çıkan sonuçlar ile ilgili literatürler ile kıyaslanmış ve üreticilere çözüm önerileri sunulmaya çalışılmıştır.
Anket sonuçlarını desteklemesi adına domates yetiştiriciliği yapılan seralardan toprak örnekleri alınmış ve bitki besin maddeleri analizleri yapılmıştır. Anket yapılan sera topraklarının tuzsuz bir yapıya sahip olduğu ve organik madde miktarının yeterli düzeyde olmadığı belirlenmiştir. Analiz yapılan sera topraklarının çinko, potasyum, kalsiyum içeriklerinin yüksek olduğu, mangan ve bakır içeriğinin ise düşük olduğu belirlenmiştir.
Ayrıca, seralarda kirletici faktörler ve çalışanların iş sağlığı ve güvenliği konularında anketler yapılmıştır. Anket uygulanacak işletme sayısının belirlenmesinde basit tesadüfi örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Anket uygulanacak işletme sayısı %90 güvenirlik sınırı ve %10 hata payı ile 505 olarak belirlenmiş ve kirletici faktörler ile iş sağlığı ve güvenliğinin mevcut durumlarına ait olarak iki anket formu doldurulmuştur.
Anket sonuçları değerlendirildiğinde; işletmelerin %84.36'sının hiç toprak analizi yaptırmadığı belirlenmiştir. İşletmelerin %67.92'sinin ilaç kutularını yaktığı, %24.35'nin budamadan ve hasattan sonra bitkisel atıkları yaktıkları, işletmelerin %25.94'ünün plastik örtü malzemesini değiştirdikten sonra yaktığı belirlenmiştir. Sonuç olarak bu ve benzeri uygulamalar sonucu oluşan atıkların kirlilik açısından tehdit oluşturacağı kanaati doğmuştur. Atıklardan kaynaklanan kirliliğin önüne geçilmesi konusunda üreticilerin bilgilendirilmesinin çevre için daha yararlı olacağı düşünülmektedir
İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili yapılan anket sonuçlarına göre: işletmelerin %21.19'unun pestisit uygulaması sırasında iş elbisesi giydiği ve %30.89'unun kas ve iskelet sistemi rahatsızlığı yaşadığı belirlenmiştir. İşletmelerin %95.45'in ilk yardım eğitimi ve %80.79'unun iş sağlığı ve güvenliği eğitimi almadığı belirlenmiştir. Sonuç olarak çalışma alanında elde edilen bulgular ışığında özellikle pestisit uygulamaları sırasında koruyucu ekipman kullanımının eksikliği ön plan çıkmıştır. Yetiştiricilerin iş sağlığı ve güvenliği konusunda bilgi eksikliklerinin olduğu belirlenmiştir. Dolayısıyla seracılık faaliyetlerinde bulunan üreticilerin iş sağlığı ve güvenliği konusunda bilinçlendirilmelerinin yararlı olacağı düşünülmektedir.

Abstract:
In this study, the current situation of polluting factors and occupational health and safety in greenhouse cultivation in Antalya was emphasized and the results were compared with the relevant literature and solution suggestions were tried to be offered to the producers. 
In order to support the results of the survey, soil samples were taken from the greenhouses where tomato cultivation was carried out and plant nutrient analyses were carried out. It was determined that the soils of the surveyed greenhouses had a salt-free structure, and the amount of organic matter was not sufficient. It was determined that zinc, potassium and calcium contents of the analyzed greenhouse soils were high, while manganese and copper contents were low. 
In addition, surveys were conducted on polluting factors in greenhouses and occupational health and safety of employees. Simple random sampling method was used to determine the number of enterprises to be surveyed. The number of enterprises to be surveyed was determined as 505 with a 90% reliability limit and 10% margin of error, and two survey forms were filled in regarding polluting factors and the current status of occupational health and safety. 
When the results of the questionnaire were evaluated; it was determined that 84.36% of the enterprises did not have any soil analysis. It was determined that 67.92% of the enterprises burned the medicine boxes, 24.35% burnt the plant wastes after pruning and harvesting, and 25.94% of the enterprises burnt the plastic cover material after changing it. As a result, it was concluded that the wastes generated as a result of these and similar practices would pose a threat in terms of pollution. It is thought that informing the producers about the prevention of pollution caused by wastes will be more beneficial for the environment. 
According to the results of the survey on occupational health and safety: 21.19% of the enterprises wear work clothes during pesticide application and 30.89% of them have musculoskeletal disorders. It was determined that 95.45% of the enterprises did not receive first aid training and 80.79% did not receive occupational health and safety training. As a result, in the light of the findings obtained in the study area, the lack of use of protective equipment during pesticide applications came to the fore. It was determined that the producers lacked knowledge on occupational health and safety and it is thought that it would be useful to raise awareness on this issue.