Kitâb-ı Hâver-nâme'nin metindeşliği ve incelenmesi
Intertextuality and searching of the Kitâb-i Hâver-nâme
Yazar: ALİ ATİLAY
Danışman: PROF. DR. ABDULKADİR EMEKSİZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Karşılaştırmalı Edebiyat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Karşılaştırmalı Edebiyat = Comparative Literature
Dizin: Cenknameler = Cenk-names ; Destanlar = Epics ; Havername = Havername ; Hz. Ali = Hz. Ali

Özet:
Türk Edebiyatında geniş bir yere sahip olan cenk kitapları içinde Türk ve İslâm dünyasındaki konumu nedeniyle Hz. Ali'nin mücadelelerini anlatan eserler farklı bir öneme sahiptir. Bu çalışmada, Hz. Ali'nin cenklerini anlatan eserlerden biri olan Kitâb-ı Hâver-nâme transkribe edilerek üzerinde araştırma yapmak hedeflenmiştir. Serlevhada, "kitap" ve "nâme" terimlerinin birlikte kullanılması dikat çekicidir. Kitâb-ı Hâver-nâme, 17598 beyitten oluşan manzum bir cenk-nâmedir. Eserin kim tarafından ne zaman istinsah edildiği belli değildir. Hz. Ali'nin mücadelelerinin anlatıldığı hikâyeye uygun minyatürlerin varlığı, metinde Arapça, Farsça hiçbir hikâye yer almamasına rağmen dört Arapça, yüz altı Farsça başlığın olması eseri diğer cenknâmelerden farklı kılan özelliklerdendir. Kitâb-ı Hâver-nâme'den söz eden kaynaklarda eserin bir cenknâme olduğu üzerinde durulur; ancak eserin cenknâme oluşunun yanı sıra aynı zamanda metin akışı içinde sık sık dînî ve ahlâkî öğütler içeren bir nasîhatnâme olduğu özelliğinden söz edilmez. Eserde Hz. Ali dışında birçok sahabe kahramanlıkları ile önemli roller üstlenmişlerdir. Ayrıca dînî motifler ve masal motifleri eserin geneline hâkimdir. Türk edebiyatında önemli bir yere sahip bir diğer eser de Hz. Ali'nin cenklerinin konu edinildiği 4896 beyitten oluşan Dâstân-ı Hâver-Zemîn'dir. Kitâb-ı Hâver-nâme'deki özellikle olay, şahıs ve motifler dikkat çekici bir şekilde Dâstân-ı Hâver-Zemîn'de de yer alır. Kitâb-ı Hâver-nâme incelenirken Dâstân-ı Hâver-Zemîn adlı eser ile şekil, dil,konu, şahıslar, motif özellikleri,zaman ve mekân unsurları bakımından değerlendirilerek iki eserin metindeşlik ilişkisi üzerinde durulmuştur. Anadolu sahasında yazılan Türkçe manzum cenk-nâmelerin iki halkası olan Kitâb-ı Hâver-nâme ve Dâstân-ı Haver-Zemîn karşılaştırılarak Türk destancılık geleneğine ve Hz. Ali'nin Cenkleri ile ilgili yapılan çalışmalara sağlanan katkıların arttırılması hedeflenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Hz. Ali, Kitâb-ı Hâver-nâme, Destan, Cenknâme, Dâstân-ı Hâver-Zemîn.

Abstract:
ABSTRACT
INTERTEXTUALİTY AND SEARCHİNG OF THE KİTÂB-I HÂVER-NÂME
                                                         Ali ATİLAY
Because of its position in the Turkish and Islamic world, the combat books, the works which are on the struggle of Hz. Ali have a wide place in the Turkish literature, have a different importance. In this study, it is aimed to research on Kitâb-ı Hâver-nâme by transcript it which is one of the Works on Hz. Ali's battles. Using both "book" and "nâme" terms together in the Serlevha is very spectacular. Kitâb-ı Hâver-nâme is a poetic cenknâme consist of 17598 couplet. It is unknown by whom and when this work was copied. The presence of miniature paintings suitable for the story of Hz Ali's struggles in it, although there are not any Arabic or Persian stories, there are four Arabic and six hundred Persian titles which makes this work different from the other cenknâmes. In the sources mentioning about Kitâb-ı Hâver-nâme it is emphasized that the work is a cenknâme; but ın addition to being cenknâme, it is not mentioned that the work is also a nasîhatnâme which is frequently wrapped in religious and moral advices in the text flow. In the work, most of the companions have an important role with their heroism except Hz Ali. In addition, religious themes and fairy-tale themes dominate to the general of the work. Another important work in Turkish literature is Dâstân-ı Hâver-Zemîn, which consists of 4896 couplets in which Hz. Ali's batteles are discussed and mentioned. Especially the events, persons and the motifs in the Kitâb-ı Hâver-nâme, take part remarkablely in the Dâstân-ı Hâver-Zemîn. While examining the Kitâb-ı Hâver-nâme, the work of Dâstân-ı Hâver-Zemîn is evaluated in terms of subject, language,shape, persons, motif features, time and space elements and also it is emphasized the relationship of textuality in the two works. By comparing the two rings of the Turkish verse cenknâme's written in the field of Anatolia, Kitâb-ı Hâver-nâme and Dâstân-ı Haver-Zemîn, it is aimed to increase the contributions to the traditional Turkish epicism and to the provided contributions studies about Hz. Ali's batteles.

Key Words: Hz. Ali, Kitâb-ı Hâver-nâme, Cenknâme, Epic, Dâstân-ı Hâver-Zemîn.