Afet ve acil durum alanında çalışan profesyonellerde ikincil travmatik stres düzeyi, tükenmişlik düzeyi ve depresif belirtileri etkileyen psikososyal risk ve koruyucu faktörlerin incelenmesi
Investigation of psychosocial risk and protective factors affecting secondary traumatic stress level, burnout level and depressive symptoms in disaster and emergency professionals
Yazar: GÜLSÜM GÜNAY
Danışman: DOÇ. DR. SEDAT İŞIKLI
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Depresif belirtiler = Depressive symptoms ; Tükenmişlik = Burnout

Özet:
Mevcut tez çalışmasında afet ve acil durum olaylarında psikososyal destek sağlayan 
meslek elemanlarının ikincil travmatik stres, tükenmişlik, depresif belirtileri ele alınmış 
ve bu psikolojik semptomlar ile çeşitli sosyo-demografik faktörler (travma psikolojisi 
eğitimi, süpervizyon desteği, süreç öncesi eğitim, çalışmaya katılım türü, bir meslek 
örgütü ile iş birliği içinde çalışma, cinsiyet) ve psikolojik faktörlerin (stresle başa çıkma 
tarzları, duygu düzenleme güçlüğü, öz bakım) ilişkisi incelenmiştir. Araştırma için yaşları 
23-63 (Ort= 29.97, ss= 6.39) arasında değişen 140 kadın (%87.5) ve 20 erkek 
katılımcıdan veri toplanmıştır. Yapılan çalışmada Demografik Bilgi Formu, İkincil 
Travmatik Stres Ölçeği, Maslach Tükenmişlik Ölçeği, Stresle Başa Çıkma Tarzları 
Ölçeği, Duygu Düzenlemede Güçlükler Ölçeği ve Bilinçli Farkındalık Temelli Öz Bakım 
Ölçeği aracılığı ile veri toplanmıştır. Araştırmada ikincil travmatik stres, tükenmişlik ve 
depresif belirtiler arasındaki ilişkiyi incelemek için Pearson Momentler Çarpımı 
Korelasyon Katsayı Analizi, bu değişkenlerin katılımcıların görev aldıkları son afet ve 
acil durum olayındaki sosyo-demografik faktörlere göre farklılaşıp farklılaşmadığını 
incelemek için Tek Yönlü Çok Değişkenli Varyans Analizi (MANOVA) ve ilgili 
değişkenlerin stresle başa çıkma tarzları, duygu düzenleme güçlükleri ve öz bakım 
tarafından yordanma gücünü incelenmek için Hiyerarşik Çoklu Regresyon Analizi 
yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda travma psikolojisi eğitimi alan katılımcıların 
ikincil travmatik stres, duygusal tükenmişlik ve duyarsızlaşma düzeylerin, süreç öncesi 
eğitim alan katılımcıların duyarsızlaşma düzeylerinin ve bir meslek örgütü ile iş birliği 
içinde çalışan katılımcıların ikincil travmatik stres düzeylerinin daha düşük olduğu ve 
travma psikolojisi eğitimi ve cinsiyetin istatistiki etkisi kontrol edildikten sonra stresle 
etkili başa çıkma tarzlarının ikincil travmatik stres, duygusal tükenmişlik, duyarsızlaşma, 
kişisel başarı ve depresif belirtileri; stresle etkisiz başa çıkma tarzlarının tarzlarının ikincil 
travmatik stres, duygusal tükenmişlik ve depresif belirtileri; duygu düzenleme 
güçlüklerinin ikincil travmatik stres, duygusal tükenmişlik, duyarsızlaşma ve depresif 
belirtileri; öz bakımın ise duygusal tükenmişlik, kişisel başarı ve depresif belirtileri 
anlamlı olarak yordadığı görülmüştür. Mevcut çalışmada ulaşılan bulgular literatür 
ışığında tartışılmıştır.

Abstract:
In the current thesis study, secondary traumatic stress, burnout and depressive symptoms 
of professional providing psychosocial support in disaster and emergency events were 
discussed. The relationship of these psychological factors with various socio
demographic factors (trauma psychology training, supervision support, pre-process 
training, type of participation in the study, working in collaboration with a professional 
organization, gender) and psychological factors (styles of coping with stress, difficulty in 
regulating emotions, self-care) was examined. For the research, data were collected from 
140 female (87.5%) and 20 male participants aged between 23-63 (M = 29.97, SD = 
6.39). In the study, Demographic Information Form, Secondary Traumatic Stress Scale, 
Maslach Burnout Scale, Stress Coping Styles Scale, Difficulties in Emotion Regulation 
Scale and Mindful Self-Care Scale were used. In the study, Pearson's Product-Moment 
Correlation Coefficient Analysis was used to examine the relationship between secondary 
traumatic stress, burnout and depressive symptoms, One-Way Multivariate Analysis of 
Variance (MANOVA) was used to examine whether these variables differ according to 
the socio-demographic factors in the last disaster and emergency event in which the 
participants worked and Multiple Hierarchical Regression Analysis was performed to 
examine the predictive power of the relevant variables by styles of coping with stress, 
emotional regulation difficulties and self-care. As a result of the analysis, it was 
determined that the secondary traumatic stress, emotional exhaustion and 
depersonalization levels of the participants who received trauma psychology training 
were lower, the depersonalization levels of the participants who received pre-process 
training were lower, and the secondary traumatic stress levels of the participants who 
worked in cooperation with a professional organization were lower. In addition, effective 
coping styles with stress and ineffective coping styles with stress significantly predict 
secondary traumatic stress, emotional exhaustion and depressive symptoms, while 
effective coping styles with stress additionally significantly predict depersonalisation and 
personal accomplishment. Emotion regulation difficulties significantly predict secondary 
traumatic stress, emotional exhaustion, depersonalisation and depressive symptoms, 
while self-care significantly predict emotional exhaustion, personal accomplishment and 
depressive symptoms. The findings obtained in the current study were discussed in the 
light of the literature.