Diyarbakır Alipınar Süryani (Mor Kuryakos Keldani) Kilisesi korumave restorasyon önerisi
Diyarbakir Alipinar Syriac (Mor Kuryakos Chaldean) Church conservation and restoration proposal
Yazar: HALİME DİLAN VURAN İPEKYÜZ
Danışman: PROF. DR. FATMA MERAL HALİFEOĞLU
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Diyarbakır Suriçi bölgesinde günümüze ulaşan 8 tane kilise bulunmaktadır. Bunlar içerisinde Süryani Kadim Meryem Ana Kilisesi, Surp Giragos Ermeni Kilisesi ve Mar Petyum Keldani Kilisesi ibadete açıktır. Diğerleri ise işlev değiştirerek farklı fonksiyonlarda kullanılmaktadır. Bunun yanında yapılan araştırmalarda Sur dışında da kilise yapılarının varlığı tespit edilmiştir. Alipınar Süryani (Mor Kuryakos Keldani) Kilisesi, Çarıklı (Sharukiye) Mart (Azize)Smuna Kilisesi ve Sati Mahallesi'nde bulunan kilise bunlardandır.

Günümüzde Alipınar Mahallesi, kırsaldan kente göç eden ve sosyoekonomik durumu iyi olmayan ailelerin çoğunlukta olduğu bir bölgedir. Burada yaşayanlar, tarihi eserleri koruma bilincine sahip değildir. Mahallede Alipınar Süryani (Mor Kuryakos Keldani) Kilisesi ile birlikte tescilli ve tescile değer yapılar bulunmaktadır. Bu alanda birçoğu bağ evi olarak inşa edilmiş olup terk edilen birçok konut bulunmaktadır. 

Kilise maliye hazinesi mülkiyetinde olmakla birlikte devlet kuruluşundan yapının korunmasına yönelik herhangi bir çalışma yürütülmemektedir. Bu nedenlerle yapı gün geçtikçe daha fazla tahrip olmaktadır. Kilisenin dört tarafında; kontrolsüzce, yapıya büyük çapta zarar veren düzeyde kaçak yapılaşma bulunmaktadır. 

Çalışmanın amacı, Diyarbakır'da Suriçi yerleşimi dışında kalan kültürel varlıkların yer aldığı bölgeler arasında olan Alipınar Mahallesi'ndeki Alipınar Süryani (Mor Kuryakos Keldani) Kilisesi'ni tanıtmak ve özgün yerleşim düzenini araştırmaktır. Alipınar Süryani (Mor Kuryakos Keldani) Kilisesi'nin rölöve çizimlerini yaparak bozulma analizlerini tespit etmek, restitüsyon ve restorasyon projesi oluşturmaktır. Bununla birlikte kilise yakın çevresinde yer alan tescilli ve tescile değer konutları da tanıtarak alanda korunması gerekli mimari yapıları tespit etmek hedeflenmiştir.

Abstract:
In the historical district of Diyarbakır known as Suriçi, there are 8 churches that have survived to the present day. Among these, the Ancient Assyrian Church of Virgin Mary, Surp Giragos Armenian Church, and Mar Petyum Chaldean Church are open for worship. The others have been repurposed for different functions. Furthermore, research has revealed the existence of church structures outside of the Sur district. The Alipınar Assyrian (Mor Kuryakos Chaldean) Church, the Çarıklı (Sharukiye) St. Smuna Church, and the church located in the Sati neighborhood are among them..

Today, Alipınar neighborhood is an area where families with poor socio-economic conditions and who have migrated from rural areas to the city reside. The residents here do not possess the consciousness required to preserve historical monuments. In the neighborhood, there are registered and valuable structures alongside the Alipınar Assyrian (Mor Kuryakos Chaldean) Church. Many of these have been built as vineyard houses and there are many abandoned houses in the area.

Even though the church is owned by the treasury, there are no efforts carried out by state institutions for the preservation of the structure. As a result, the building is deteriorating rapidly over time. Uncontrolled illegal constructions causing significant damage to the building can be found on all four sides of the church..

The aim of the study is to introduce the Alipınar Assyrian (Mor Kuryakos Chaldean) Church located in the Alipınar neighborhood, which is among the areas containing cultural assets outside the Suriçi settlement in Diyarbakır, and to investigate its original settlement pattern. The goal is to make measured drawings of the Alipınar Assyrian (Mor Kuryakos Chaldean) Church, identify deterioration analysis, and create a restitution and restoration project. Additionally, the aim is to introduce the registered and valuable residences located in the vicinity of the church in order to identify the architectural structures in the area that require preservation.