Arazi kullanımı/arazi örtüsü değişiminin uzaktan algılama teknolojileriyle izlenmesi ve kentsel yayılma kapsamında değişimin istatistiksel analizi; Kuzey Kıbrıs örneği
Remote sensing technologies and monitoring of land use/land covering change and statistical analysis of change within the scope of urban spread; North Cyprus case
Yazar: ÇİĞDEM ESENDAĞLI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERDAR SELİM
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Uzay Bilimleri ve Teknolojisi Ana Bilim Dalı / Uzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Bilim ve Teknoloji = Science and Technology ; Coğrafya = Geography ; Ziraat = Agriculture

Özet:
Doğa ile insan arasında olan ilişkiyi iyi bir şekilde anlamak, doğal otamdaki değişikliklerin farkında olmak ve sürdürülebilirlik için daha iyi bir planlama yapabilmek adına arazi örtüsü ve arazi kullanımı değişimlerinin saptanması ve bu bağlamda gerekli önlemlerin alınması büyük önem taşımaktadır. Özellikle 2000'li yıllardan itibaren kent merkezlerinin genişlemesi ve kentli nüfusunun hızlı artışı, arazi kullanımı ve arazi örtüsü üzerinde önemli değişiklikleri beraberinde getirmiştir. Stratejik, jeopolitk  ve turistik öneme sahip olan Kıbrıs adası da bu değişikliklerin etkilerini önemli oranda hissetmektedir. Dolayısıyla adadaki arazi kullanımı ve arazi örtüsü değişiminin belirlenmesi, değişimin yönünün tespit edilmesi, ada biyocoğrafyasının sürdürülebilirliği ve yönetimi için büyük önem taşımaktadır.
Bu kapsamda Kuzey Kıbrıs'taki Lapta, Girne, Lefkoşa ve Mağusa bölgeleri çalışma alanı olarak seçilmiştir. Bu bölgelerin seçiminde, nüfus oranı, kentleşme yoğunluğu ve turistik önemi dikkate alınmıştır. Bu çalışmanın amacı, Kıbrıs adasının Kuzey kesiminde yer alan ilgili bölgelerin son 10 yıllık arazi kullanımı / arazi örtüsü değişiminin izlenmesi, değişimin yönünün tespit edilmesi, bölgelerdeki kentleşmenin geleceğe yönelik projeksiyonunu oluşturarak koruma, planlama ve yönetim kapsamında öneriler geliştirmektedir. Arazi kullanımı / arazi örtüsü değişimini belirleyebilmek için Landsat 8 OLI TIRS uydu görüntüleri kullanılmış, görüntülere atmosferik düzeltme işlemleri gerçekleştirilmiş ve CORINE 1. düzeye göre sınıflandırma işlemleri uygulanmıştır. Oluşturulan arazi örtüsü haritalarında doğruluk analizleri gerçekleştirilmiş ve tüm bölgelerde %80'nin üzerinde doğruluklar elde edilmiştir. Son 10 yıllık arazi örtüsü değişimi, elde edilen haritalardan belirlenmiş ve yerleşim merkezleri özelinde Girne bölgesinde %65.59, Lapta bölgesinde %33.60, Lefkoşa bölgesinde %66.87 ve Mağusa bölgesinde %83.50 oranında kentleşmede artış gözlenmiştir. Bunun yanında, yerleşim merkezlerinin mekansal değişimi Kuzey Kıbrıs'ın batı ve kuzey bölgeleri yönüne doğru olduğu tespit edilmiştir. Bölgelerdeki  nüfusun da kentleşmeyle orantılı olarak bir artış gösterdiği belirlenmiştir. Kentleşmenin 2050 yılı için projeksiyonu korelasyon analizi ile tahmin edilmiş ve grafikleri oluşturulmuştur. Sonuç olarak çalışma alanı özelinde arazi kullanımı / arazi örtüsü değişimi izlenmiş, değişimin yönü tespit edilmiş ve bu bölgelerdeki kentleşmenin geleceğe yönelik projeksiyonu tahmin edilmiştir. Bu kapsamda bölgeye yönelik koruma - kullanma - yönetim stratejilerinin geliştirilebilmesi bağlamında elde edilen bulgulara göre öneriler sunulmuştur. Bu çalışmanın, merkezi ve yerel yönetimlere, karar vericilere, ilgili bölgelere yönelik planlama kararlarında yol gösterici olacağı öngörülmektedir.

Abstract:
In order to better understand the relationship between nature and people, to be aware of the
changes in the natural environment and to make a better planning for sustainability it is very
important to determine the land cover and land use changes and to take the necessary
measures in this context. The expansion of urban centres and the rapid increase in the urban
population have brought along significant changes in land use and land cover especially since
the 2000's. The island of Cyprus, which has strategic, geopolitical and touristic importance,
also feels the effects of these changes. Therefore, determining the land use and land cover
change on the island and determining the direction of the change are considered as significant
for the sustainability and management of the island biogeography. Within this framework,
Lapta, Kyrenia, Nicosia and Famagusta regions in Northern Cyprus were chosen as the study
area. In the selection of these regions, population ratio, urbanization density and touristic
significance were taken into consideration. The goal of this study is to monitor the land use /
land cover change of the relevant regions in the northern part of the island of Cyprus for the
last 10 years, to determine the direction of the change, to create a future projection of the
urbanization in the regions and develop suggestions within the scope of protection, planning
and management. In order to determine the land use / land cover change, Landsat 8 OLI TIRS
satellite imaging were used, atmospheric corrections were performed on the images and
classification processes according to CORINE 1 st level were applied. Statistical analyses were
performed on the generated land cover maps and accuracy over 80 per cent was obtained in
all areas. The land cover change in the last decade has been determined from the maps
obtained, and an increase in urbanization has been observed in the Kyrenia region by % 65.59,
in the Lapta region by % 33.60, in the Nicosia region by % 66.87 and in the Famagusta region by
% 83.50. In addition, it has been confirmed that the spatial change of the settlement centre is
towards the western and northern regions of Northern Cyprus. It has been determined that the
population in these regions has increased in proportion to urbanization. The projection of urbanization for the year 2050 was estimated by correlation analysis and its graphics were
created. To conclude, land use / land cover change in the study area was monitored, the
direction of the change was determined and the future projection of the urbanization in these
areas was estimated. In this thesis, suggestions are presented according to the results
obtained in the context of improving protection - use - management strategies for the region.
It is anticipated that this study will guide central and local governments, decision makers, and
planning decisions for the relevant regions.