İlköğretim 5. sınıf öğrencilerine yönelik sorumluluk ölçeğinin geliştirilmesi ve sorumluluk düzeylerinin cinsiyet, denetim odağı ve akademik başarıya göre incelenmesi
Development of a responsibility scale for 5th grade elementary students and investigating the relationship of responsibility and gender, locus of control, and academic achievement
Yazar: FARİBA ABDİ GOLZAR
Danışman: DOÇ. FİDAN KORKUT
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu araştırmada, ilköğretim öğrencilerinin sorumluluk düzeyleri incelenmiştir. Bu amaçla ilk önce Sorumluluk Ölçeği (SÖ) geliştirilerek geçerlilik ve güvenilirlik çalışmaları yapılmış ve ardından ilk öğretim 5. sınıf öğrencilerinin sorumluluk düzeylerinin cinsiyet, denetim odağı ve akademik başarılarına göre değişiklik gösterip göstermediği araştırılmıştır. Sorumluluk kavramı farklı kaynaklarda farklı şekillerde ele alındığı ve bu konuda fazlasıyla kavram karmaşıklığı olduğu için, ilk önce sorumluluk kavramı tanımlanmaya çalışılmıştır. Bu çalışmada sorumluluk bir trait olarak ele alınmıştır. Sorumluluk ölçeğini geliştirmek amacıyla dört aşamalı bir çalışma yapılmıştır. Birinci aşamada, sorumlu öğrenci özelliklerinin neler olduğu, 2005 - 2006 öğretim yılında, Ankara ilinde, ilk öğretim 5. sınıfta görev yapan 70 öğretmen ve 70 öğrenci velisine açık uçlu sorular halinde sorulmuştur. Daha sonra sorumlulukla ilgili kaynaklar taranmıştır. Öğretmenler ve velilerden elde edilen yanıtlar ve ilgili kaynaklara dayanarak 49 maddeden oluşan bir madde havuzu oluşturulmuştur. ikinci aşamada, 13 uzmandan araştırma kapsamında hazırlanan 49 maddelik ölçek taslağı hakkındaki görüşlerini belirtmeleri istenmiştir. Uzmanlardan elde edilen görüşler incelenmiş, sonuçta 38 maddeden oluşan bir ölçek taslağı elde edilmiştir. Üçüncü aşamada, 38 maddeden oluşan ölçek 253 öğrenciye uygulanmıştır. Önce temel bileşenler analizi, sonra tek boyutlu faktör analizi yapılıp, Minres faktör çıkarma yöntemi kullanılmıştır. İzleme grafiği ve öz değerlerden boyut sayısı saptanmış ve geçerliliği ve güvenilirliği kabul edilir düzeyde olan 24 madde tespit edilmiştir. Yapı geçerliliği amacıyla gerçekleştirilen faktör analizi çalışmaları ölçeğin tek boyutlu olarak değerlendirilebileceği biçiminde yorumlanmıştır. Ölçeğin geçerliliğini incelemek amacıyla, Ahlaki Olgunluk Ölçeği kullanılmıştır. Bu amaçla, Sorumluluk Ölçeği ile Ahlaki Olgunluk Ölçeği, 207 öğrenciye uygulanmıştır. Bu iki ölçekten elde edilen puanlar arasındaki korelasyon katsayısı 0,53 olup olumlu yönde ve 0,01 düzeyinde anlamlı bulunmuştur. Ölçeğin iç tutarlılığı saptamak amacıyla hesaplanan Cronbach Alfa katsayısı 0,83 olarak bulunmuştur. Araştırmanın dördüncü aşamasında tarama çalışması yapılmıştır. Öğrencilerin sorumluluk düzeylerinin cinsiyet, denetim odağı ve akademik başarı değişkenlerine göre farklılık gösterip göstermediğini incelemek için 207 öğrenciyle çalışılmıştır: Bu amaçla Sorumluluk Ölçeği ve Nowicki ve Strickland Denetim Odağı Ölçeği uygulanmıştır. Toplanan veriler bağımsız gruplar olduğu için t testi ile analiz edilmiştir. Araştırma bulgularını kısaca şöyle özetlemek mümkündür: 1. İlköğretim 5. sınıfa devam eden kız öğrencilerin Sorumluluk Ölçeği'nden aldıkları puan ortalaması erkek öğrencilerin aldıkları puan ortalamasından daha yüksektir. 2. ilk öğretim 5. sınıfa devam eden içten denetimli öğrencilerin Sorumluluk Ölçeği'nden aldıkları puan ortalaması dıştan denetimli öğrencilerin puan ortalamasından daha yüksektir 3. ilk öğretim 5. sınıfa devam eden ve akademik başarıları yüksek olan öğrencilerin, akademik başarıları düşük olan öğrencilere kıyasla Sorumluluk Ölçeği'nden aldıkları puan ortalamaları daha yüksektir. Araştırmadan elde edilen bulguların tartışması ve yorumu yapılmıştır. Bu doğrultuda ilerideki uygulama ve araştırmalara yönelik önerilerde bulunulmuştur.ANAHTAR SÖZCÜKLER Sorumluluk, Sorumluluk Ölçeği, denetim odağı, Denetim Odağı Ölçeği, içten denetimli, dıştan denetimli, akademik başarı, ölçek geliştirme, geçerlilik, güvenilirlik.

Abstract:
This investigation was conducted to examine the concept of personal and social responsibility among 5th grade elementary school students. The study was conducted in two phases the first of which was the development and validation of a psychometric instrument to assess the construct of responsibility. The second phase of the investigation utilized this instrument to assess responsibility and its relationship to three other variables: Gender, locus of control, and academic achievement. While the concept of responsibility has been defined in numerous ways throughout the literature, this investigation represents an attempt to define it as a relatively stable personality trait that can be operationally defined and measured through the use of a psychometric instrument. The development of thisd investigation progressed through four steps. The first of these was the administration of open-ended questions to a sample of 140 adults (70 parents and 70 elementary school teachers) during the 2005-2006 academic year. The integration of information from previous studies and the responses from the parents/teachers permitted the development of an initial item pool of 49 items. The second phase of the scale development process involved submitting the item pool to a group of 13 experts and soliciting critical comments and evaluation. The comments of the expert panel were used to refine the instrument into a 38-item scale.vıu The third phase of the development process was conducted by administering the scale to a sample of 253 ö^-grade students enrolled in public school in Ankara during the 2005-2006 academic year. Results of this trial administration were subjected first to a one-dimensional factor analysis to investigate structural validity. Further analysis utilizing Miner's elimination factor permitted the final development of the 24-item Responsibility Scale used in the remainder of the study. In an attempt to assess criterion related, concurrent, validity, the results of the Responsibility Scale were compared to the results of a measure of The Moral Maturity (Kulaksızoğlu ve Dilmaç, 1 999) both of which were administered to a sample of 207 elementary school students. The resulting correlation was 0.52 (p<-01). The internal consistency form of reliability was more than acceptable with a Cronbach's Alpha of 0.83. The final component of this study involved an analysis of Responsibility Scale results from a sample of 5th grade students (n=207) along with measures of academic achievement and locus of control. Differences between groups were investigated for significant difference using independent t-tests. The results of this final portion of the study are summarized below: 1. Female students scored significantly higher than did males for this sample of 5th grade students. 2. Students with an internal locus of control scored significantly higher on the Responsibility scale than did students with an external locus of control. 3. Highly achieving 5th grade students in this sample scored significantly higher on the Responsibility Scale than did students at the low end of the achievement range. The results of this study suggest that the concept of personality responsibility may be assessed through the use of a psychometric instrument and that the measured construct relates to other variables such as school achievement, and locus of control in ways that are consistent with previous research. Additional investigation into this construct and its relationship to academic, cultural, and social variables is recommended. KEY WORDS Responsibility, Responsibility Scale, locus of control, locus of control scale, internal locus of control, external locus of control, achievement academic, improve scale, reliability, validity.