Türkiye'de kestane gal arısı (Dryocosmus kuriphilus  yasumatsu)'nun iklim değişikliği temelinde günümüz ve gelecekteki yayılış alanlarının tahmini
Prediction of the current and future distribution areas of the chestnut gall wasp (Dryocosmus kuriphilus yasumatsu) in Turkey under the basis of climate change
Yazar: SEVCAN ÇALLI
Danışman: PROF. DR. EROL AKKUZU
Kastamonu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Kestane gal arısı Dryocosmus kuriphilus Yasumatsu (Hymenoptera: Cnipidae); ülkemizde ilk defa  2014 senesinde Yalova ilinin Gacık köyünde saptanmıştır. Bu tür Dünya genelindeki kestane ağaçlarını etkileyen tomurcuk, sürgün ve yapraklarda gal oluşumuna neden olarak sürgün gelişimi ve çiçeklenmeyi engelleyen, meyve verimini düşüren, şiddetli zarar durumunda konukçusunu öldüren önemli bir istilacı türdür. Çalışmanın amacı; iklim değişimi senaryolarına göre istilacı tür kestane gal arısının günümüz ve gelecekteki yayılış alanlarının tespitidir. Bu amaca ulaşmak için, ekolojik modelleme metodlarından Maximum Entropi (Maxent) modeli kullanılarak Türkiye'de doğal olarak yayılış gösteren C.sativa (Anadolu Kestanesi)'ya zarar veren istilacı tür D. Kuriphilus'nun iklim değişikliği temelinde günümüz ve gelecekteki yayılış alanları tahmin edilmiştir. Çalışmada, Türkiye'de kestane gal arısı ile ilgili çeşitli kaynaklardan temin edilen var verileri kullanılmıştır. Kestane gal arısı için "uygun değil, az uygun, uygun ve çok uygun" olan alanların güncel ve gelecek iklim senaryoları doğrultusunda değişimleri tespit edilmiştir. Çalışma sonucunda; 1) Türkiye'de Anadolu kestanesinin doğal yayılış alanlarının çoğunluğunda kestane gal arısının da yayılış gösterdiği ve zarar verdiği tespit edilmiştir, 2) ılımlı ve kötümser iklim senaryolarına göre kestane gal arısının gelecekte yayılış alanını genişleteceği görülmüştür, 3) ılımlı iklim senaryosuna göre kötümser iklim senaryosu sonucu kestane gal arısının gelecekte daha fazla alanda yayılış göstereceği tespit edilmiştir.

Abstract:
Chestnut gall wasp Dryocosmus kuriphilus Yasumatsu (Hymenoptera: Cnipidae) was first detected in Türkiye in 2014 in Gacık village of Yalova province. This species is an important invasive species that affects chestnut trees worldwide, causing gall formation on buds, shoots and leaves, preventing shoot development and flowering, reducing fruit yield, and killing its host in case of severe damage. The aim of this study was to determine the current and future distribution areas of the invasive species chestnut gall wasp in response to climate change scenarios. To achieve this objective, the present and future distribution areas of the invasive species D. Kuriphilus, which damages Castanea sativa (Anatolian chestnut) naturally distributed in Türkiye, the Maximum Entropy (Maxent) model was used as one of the ecological modeling methods based on climate change. The study utilized existing data on chestnut gall wasp in Türkiye from various sources. The suitability of areas for the chestnut gall wasp was determined based on current and future climate scenarios. The areas were classified as unsuitable, less suitable, suitable, and very suitable. As a result of the study; 1) it was determined that the chestnut gall wasp was distributed and damaging in the majority of the natural distribution areas of Anatolian chestnut in Türkiye, 2) According to the moderate and pessimistic climate scenarios, it was seen that the chestnut gall wasp will expand its distribution area in the future, 3) As a result of the pessimistic climate scenario compared to the moderate climate scenario, it was determined that the chestnut gall wasp will be distributed in more areas in the future.