Kültürel liderlik, örgütsel yalnızlık ve örgütsel yabancılaşma arasındaki ilişki
The relationship between cultural leadership, organizational loneliness and organisational alienation
Yazar: NEVBER KESKİNBORA
Danışman: PROF. DR. MUKADDER BOYDAK ÖZAN
Fırat Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Okul yöneticilerinin etkili kültürel liderlik davranışları, okul örgütünü oluşturan öğretmenlerin
örgütsel yalnızlık ve örgütsel yabancılaşma düzeylerini önemli ölçüde etkilemektedir. Etkili kültürel
liderlik davranışları ile öğretmenlerin mesleki ve kişisel performanslarının artacağı beklenmektedir.
Aynı zamanda bu davranışlar sayesinde, öğretmenlerin yalnızlık ve yabancılaşma yaşamayacakları
düşünülmektedir. Bütünleştirici bir okul kültürünün geliştirilmesinde okul yöneticileri büyük rol
oynamaktadır. Bu da, görev ve sorumlulukları beraberinde getirmektedir. Bu nedenlerle araştırmanın
amacı; kültürel liderlik, örgütsel yalnızlık ve örgütsel yabancılaşma arasındaki ilişkiyi belirlemektir.
Araştırma, karma araştırma yöntemlerinden açıklayıcı sıralı desen ile yürütülmüştür. Nicel desende,
ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Bu kapsamda öncelikle ölçek geliştirme adımlarına uygun
şekilde "Kültürel Liderlik" ölçeği geliştirilmiştir. Keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizleri
sonrasında ölçeğin geçerli ve güvenilir olduğu tespit edilmiştir. Geliştirilen ölçekler ile birlikte
"Örgütsel Yalnızlık" ve "Örgütsel Yabancılaşma" ölçekleri için de doğrulayıcı faktör analizi
yapılmış ve geçerliliği ve güvenirliği doğrulanmıştır. Nicel veriler elektronik ortamdan elde
edilmiştir. Açıklayıcı sıralı desenin ikinci aşaması olan nitel boyutta veriler, nicel bulguların
açıklanmasına ve detaylandırmasına yardımcı olması amacıyla araştırmacı tarafından geliştirilen yarı
yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Araştırmanın nicel aşamasının evrenini 2021-2022
ve 2022-2023 eğitim öğretim yıllarında Elazığ il merkezinde bulunan devlet okullarında görev yapan
ilkokul ve ortaokul öğretmenleri oluşturmaktadır. Örneklem grubunu ise araştırmaya gönüllü olarak
katılan 978 öğretmen oluşturmaktadır. Örneklem seçiminde olasılıklı örnekleme yöntemlerinden
basit seçkisiz örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın alt problemlerinin çözümlenmesinde
yüzde, frekans, ortalama, bağımsız örneklem t testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), Pearson
korelasyon analizi, yapısal regresyon analizi ve yapısal eşitlik modeli (YEM) kullanılmıştır.
Araştırmanın nitel aşamasında amaçlı örnekleme yöntemlerinden maximum çeşitlilik örnekleme
tekniği ile nicel aşamaya da katılmış olan 20 öğretmenle görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen nitel
verilerin analizinde içerik analizi kullanılmıştır.
Araştırma sonuçları; kültürel liderlik ile örgütsel yalnızlık ve örgütsel yabancılaşma arasında
anlamlı bir ilişki olduğunu, örgütsel yalnızlık ile örgütsel yabancılaşma arasında anlamlı bir ilişki
olmadığını, kültürel liderlik ile örgütsel yabancılaşma arasındaki ilişkide örgütsel yalnızlığın aracılık
etkisinin olmadığını göstermiştir.
Araştırma bulguları; nitel analiz sonuçlarının nicel analiz sonuçlarını destekler nitelikte
açıkladığını göstermiştir. Nicel analiz bulguları, okul yöneticilerinin etkili bir şekilde sergilemiş
olduğu kültürel liderlik davranışlarının, öğretmenlerin okul içinde yaşayabilecekleri yalnızlık ve
yabancılaşma düzeyleri üzerinde etkili olduğunu belirlemiştir. Etkili kültürel liderlik davranışları
arttıkça öğretmenlerin yalnızlık ve yabancılaşma düzeylerinin azaldığı tespit edilmiştir. Nitel analiz
bulguları; okul yöneticilerinin etkili kültürel liderlik davranışları ile olumlu ve etkin okul örgütü
sağladığı takdirde, öğretmenlerin yalnızlık ve yabancılaşma düzeylerinin azaldığını göstermiştir.
Her iki analizin sonuçlarının benzerlik gösterdiği tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Kültürel Liderlik, Örgütsel Yalnızlık, Örgütsel Yabancılaşma, Yapısal
Eşitlik Modeli.

Abstract:
Effective cultural leadership behaviors of school administrators significantly affect the
organizational loneliness and organizational alienation levels of teachers who make up the school
organization. It is expected that teachers' professional and personal performances will increase with
effective cultural leadership behaviors. At the same time, it is thought that thanks to these behaviors,
teachers will not experience loneliness and alienation. School administrators play a major role in
developing an integrative school culture. This brings with it duties and responsibilities. For these
reasons, the aim of the research is to determine the relationship between cultural leadership,
organizational loneliness and organizational alienation. The research was conducted with an
explanatory sequential design, one of the mixed research methods. In the quantitative design, the
relational screening model was used. In this context, first of all, the "Cultural Leadership" scale was
developed in accordance with the scale development steps. After exploratory and confirmatory factor
analyses, it was determined that the scale was valid and reliable. Along with the developed scales,
confirmatory factor analysis was also conducted for the "Organizational Loneliness" and
"Organizational Alienation" scales and their validity and reliability were confirmed. Quantitative
data were obtained electronically. Qualitative data, which is the second stage of the explanatory
sequential design, was collected with a semi-structured interview form developed by the researcher
to help explain and detail the quantitative findings. The population of the quantitative phase of the
research consists of primary and secondary school teachers working in public schools in Elazığ city
center in the 2021-2022 and 2022-2023 academic years. The sample group consists of 978 teachers
who participated in the research voluntarily. Simple random sampling method, one of the probability
sampling methods, was used in sample selection. Percentage, frequency, average, independent
sample t test, one-way analysis of variance (ANOVA), Pearson correlation analysis, structural
regression analysis and structural equation model (SEM) were used to analyze the sub-problems of
the research. In the qualitative phase of the research, interviews were conducted with 20 teachers
who also participated in the quantitative phase using the maximum diversity sampling technique, one
of the purposeful sampling methods. Content analysis was used to analyze the qualitative data
obtained.
The research results showed that there was a significant relationship between cultural
leadership and organizational loneliness and organizational alienation, that there was no significant
relationship between organizational loneliness and organizational alienation, and that organizational
loneliness did not have a mediating effect on the relationship between cultural leadership and
organizational alienation.
Research findings have shown that the qualitative analysis results support the quantitative
analysis results. Quantitative analysis findings determined that the cultural leadership behaviors
effectively exhibited by school administrators have an impact on the levels of loneliness and
alienation that teachers may experience within the school. It has been determined that as effective
cultural leadership behaviors increase, teachers' levels of loneliness and alienation decrease.
Qualitative analysis findings showed that if school administrators provide positive and effective
school organization with effective cultural leadership behaviors, teachers' levels of loneliness and
alienation decrease. It was determined that the results of both analyzes were similar.
Keywords: Cultural Leadership, Organizational Loneliness, Organizational Alienation,
Structural Equation Model.