Bölgesel taşkın analizleri ile taşkın tehlike haritalarının hazırlanması
Producing flood hazard maps using regional flood frequency analysis
Yazar: EMRE ELBAŞI
Danışman: PROF. DR. BARBAROS GÖNENÇGİL ; PROF. DR. HASAN ÖZDEMİR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Bölgesel taşkın frekans analizi = Regional flood frequency analysis ; Coğrafya = Geography ; Doğu Karadeniz bölgesi = Eastern Black Sea region ; Harita üretimi = Map production ; Haritalar = Maps ; Taşkınlar = Floods ; Tehlike = Danger

Özet:
Taşkınlar, Dünya genelinde can ve mal kayıplarına neden olan doğa olayları arasında en üst sıralarda yer almaktadır. Taşkınları önlemek amacıyla yapılan çalışmaların başında taşkın tehlike haritalarının hesaplanması gelmektedir. Bu çalışmada, ülkemizde taşkınların en çok görüldüğü saha olan Doğu Karadeniz Havzası'nda taşkın tehlikesinin hesaplanması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda açık kaynaklı EUDEM verisi atlık veri olarak kullanılmıştır. Çalışma sahası içerisinde Akım Gözlem İstasyonu bulunmayan havzalardaki taşkın debisinin hesaplanması için bölgesel taşkın frekans analizlerinden yararlanılmıştır. Bu analizler yardımıyla havzanın homojenliği test edilmiş ve havzaya en uygun olan istatistiksel dağılım parametresi ortaya konmuştur. Elde edilen taşkın debileri iki-boyutlu hidrodinamik model kullanılarak modellenmiş ve gelecekte yaşanabilecek bir taşkındaki su derinliği, hızı ve bu iki değere bağlı olarak taşkın tehlikesi hesaplanmıştır. Bu modelleme Türkiye'de ilk kez bir Yüksek Performanslı Bilgisayar (HPC) kullanılarak yapılmıştır. Model sonuçları iki farklı yüksek çözünürlüklü atlık veri ile test edilmiş ve gerçekte yaşanan taşkınlarla karşılaştırılmıştır. Sonuç olarak, çalışma sahasının kıyı bölgelerinde yer alan yerleşim birimlerinin, akarsu kollarının birleşim noktalarında yer alan sahaların yüksek taşkın tehlikesi altında yer aldığı görülmüştür. Bu alanlarda taşkın önleme yapılarının yetersiz kalacağı anlaşılmıştır.

Abstract:
Floods are natural disasters that cause the most loss of life and property after earthquakes. Despite the efforts to protect from floods, it is seen that the measures taken are insufficient. One of the reasons for the precaution of flood measures is that basins for which there is no measured data are not considered. There are different methods in the literature to carry out flood analysis in basins that do not have flow gauge stations.  Regional flood modelling is one of them and widely used in the literature in the last decade. The key difference between regional flood models from others is that including all stations in a homogenous region rather than depending on a single station. It is stated that regional analyzes give better results than point analyzes even in areas where a high level of homogeneity is not achieved. Although there are studies using regional flood frequency analyzes in Turkey, there are no studies using regional flood models. As a result of that, a lack of information about potential flood inundation in the data-scarce region. In this study, it was aimed to produce flood hazard maps of the Eastern Black Sea Region, which is the region where flood events are most common in Turkey, using regional flood modelling. For this purpose, the homogeneity of the basin was checked with regional flood frequency analyzes (RFFA) and cluster analyses, the possible inundated area was determined by using the 2D hydrodynamic LISFLOOD-FP model. These calculations and models were run on a High-Performance Computer (HPC) for, first time in Turkey. As a result, it has been revealed that especially the coastal settlements in the Eastern Black Sea Basin are under flood hazard and flood precautions are insufficient.