Kentsel ulaşım alanlarında yürünebilirlik ölçüm ve değerlendirme yaklaşımı (YÖDY)
Walkability measurement and assessment approach in urban transportation areas (WMAA)
Yazar: GİZEM DİNÇ
Danışman: PROF. DR. ATİLA GÜL
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Ankara-Çankaya = Ankara-Çankaya ; Erişilebilirlik = Accessibility ; Kentsel tasarım = Urban design ; Ulaşım = Transportation ; Yayalar = Pedestrians

Özet:
Kentsel yaşamı kolaylaştırmak, erişilebilirlik ve fırsat eşitliğini sağlamak için yürünebilir kentlerin oluşturulması kentsel tasarımın önemli hedeflerinden birisidir. Aşırı otomobil kullanımı nedeniyle artan kentsel sorunlara (trafik yoğunluğu, sera gazı emisyonları vb.) ek olarak pandemi koşulları, yürünebilir şehirlerin gerekliliğini bir kez daha ortaya çıkarmıştır. Yürünebilirlik en temel anlamda yapılı çevreyi iyileştirerek yürümeyi artırma/kolaylaştırma olarak tanımlanmaktadır. Buna ek olarak yürünebilirlik yaya konforu, güvenlik, estetik gibi kavramlarla da ilişkilidir. Tüm toplu taşıma türlerinin ve yaya ağının kesintisiz bağlantısını ve kolay erişilebilir olmasını ifade etmektedir. Bu nedenle yaya hareketliliği yapılı çevrenin geliştirilmesiyle kolaylaşmaktadır ve yürümeye karar verme durumu yapılı çevrenin sunduğu fırsatlarla ilişkilendirilmektedir. 

Bu tez çalışması, ağ analizi ve tasarım optimizasyon prosedürlerini kullanan yeni bir "Yürünebilirlik Ölçüm ve Değerlendirme Yaklaşımı (YÖDY)" önermektedir. Ağ analizi ile yürünebilirlik açısından iyileştirilmesi gereken sokaklar/caddeler belirlenmiş, uzman anketi cevap faktörü olarak kullanılarak optimizasyon analizi ile sokaklar/caddeler için optimum tasarım kriterleri ortaya koyulmuştur. Çalışmada belirli mekânsal değişkenlerin (kaldırım genişliği, park halindeki araçlar, yapı yükseklikleri, kaldırımdaki engel durumu vb.) yürünebilirliğin geliştirilmesinde etkili olduğunu belirlenmiştir. Bu çalışma  yürünebilirliğe dair birçok mekânsal veriyi ve etkileşimlerini ölçmemizi sağlayan çok değişkenli optimizasyon prosedürlerini bu alanda ilk defa uygulayarak mekânsal araştırmalara önemli bir katkı sağlamıştır. Çalışmanın sonucunda kentlerde yürünebilirliğin geliştirilmesi için YÖDY'nin ülkesel ölçekte uygulanan plan ve projelerde araştırma, analiz, değerlendirme ve sentez aşamalarına dâhil edilmesi önerilmektedir. Bu kapsamda bu çalışma, yapılı çevreyi yürünebilirlik açısından iyileştirerek toplumun refahına katkı sağlayacak ve kentsel tasarım çalışmaları için rehber olacaktır.

Abstract:
The creation of walkable cities is one of the important goals of urban design to facilitate urban life, accessibility and offer equal opportunities. In addition to increasing urban problems (traffic density, greenhouse gas emissions, etc.) due to excessive use of automobiles, pandemic conditions have once again revealed the necessity of walkable cities. In the most basic sense, walkability is defined as increasing/facilitating walking by improving the built environment. In addition, walkability is associated with concepts such as pedestrian comfort, safety, and aesthetic. It represents the uninterrupted connection of all types of public transport and the pedestrian network. For this reason, pedestrian mobility is facilitated by the development of the built environment and the decision to walk is associated with the opportunities offered by the built environment.

This thesis proposes a new "Walkability Measurement and Assessment Approach in Urban Transportation Areas (WMAA)" using network analysis and design optimization procedures. Streets that need improvement in terms of walkability were determined by network analysis, and the optimum design criteria for streets were revealed by optimization analysis by using the expert questionnaire as a response factor. In the study, it was determined that certain spatial variables (sidewalk width, parked vehicles, building heights, barrier situation on the sidewalk, etc.) are effective in improving walkability. This study has made an important contribution to spatial research by applying for the first time in this field multivariate optimization procedures that allow us to measure many spatial data about walkability and their interactions. As a result of the study, it is suggested to include WMAA in the research, analysis, evaluation and synthesis stages of plans and projects implemented on a national scale in order to improve walkability. In this context, this study will contribute to the welfare of the society by improving the built environment in terms of walkability and will be a guide for urban design studies.