Doğu Akdeniz hidrokarbonları üzerine jeopolitik bir değerlendirme
A Geopolitical Assessment on Eastern Mediterranean Hydrocarbons
Yazar: CİHAD DENİZLİ
Danışman: PROF. DR. HAMZA AKENGİN ; DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ KARACA
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Coğrafya = Geography ; Enerji = Energy
Dizin: Beşeri coğrafya = Human geography ; Doğu Akdeniz = East Mediterranean ; Doğu Akdeniz bölgesi = Eastern Mediterranean region ; Hidrokarbonlar = Hydrocarbons ; Jeopolitik = Geopolitic ; Jeopolitik konum = Geopolitic position ; Münhasır ekonomik bölge = Exclusive economic zone ; Siyasi coğrafya = Political geography ; Tarihi coğrafya = Historical geography

Özet:
Mısır ve İsrail gibi Doğu Akdeniz ülkelerinin deniz yetki alanlarında 2000'li yılların
başlarında hidrokarbon rezervlerinin keşfi sonrasında havzaya komşu diğer ülkelerde
hidrokarbon arama yarışını tetiklemiştir. Bu bağlamda bölgede bulunan ülkelerden bazıları
kendi aralarında diğer kıyı devletlerinin onayı olmadan Münhasır Ekonomik Bölge (MEB-EZZ) ilanları yayınlayarak deniz yetki alanlarını ve bu alanlar içerisindeki parselleri bölge
dışındaki yabancı şirketlere ruhsatlandırma girişimlerinde bulunmuşlardır. Bu çalışmanın
amacı, Doğu Akdeniz Havzası'na kıyısı bulunan ülkelerin hidrokarbon arama faaliyetlerini ve
potansiyel MEB sınırlarını coğrafi bir perspektif ile değerlendirmektir. Bölgeye kıyısı bulunan
ülkelerin belirlemiş oldukları MEB sınırları sonucunda ortaya çıkan ihtilaflı bölgeleri
incelemek ve potansiyel MEB sınırlarını göstermektir. Buna ek olarak keşfedilen hidrokarbon
yataklarının hangi yollarla bölge dışına aktarılabileceği ve hidrokarbon jeopolitiğinde küresel
güçlerin bölge dışındaki etkileri çalışmaya konu olmuştur. Bu amaçla bölgede keşfi yapılan
hidrokarbon rezervleri için yerli ve yabancı literatür taranmış ve incelenmiştir. Ayrıca 2018'den
günümüze kadar süregelen anlaşmazlıklar ve yapılan hidrokarbon arama faaliyetleri için güncel
kaynak ve web tabanlı veriler süreçte takip edilmiştir. Bu verilerden elde edilen haritalar ve
şekiller CBS ortamında Arc Map 10.4 sürümü ile tekrardan revize edilmiştir. Doğu Akdeniz'e
kıyıdaş ülkelerin Enerji Bakanlıklarından elde edilen veriler ile MEB sınırları analiz edilmiştir.
Bu minvalde elde edilen veriler, bölgenin tarihi yapısı ile beraber bölgenin siyasi konjonktürü
birleştirilerek ortaya çıkan birçok sorunun kaynak noktası farklı açılardan incelenmiştir. Elde
edilen bulgulara göre bölgenin siyasi olarak ikili anlaşmalara uygun olmadığı ve yapılması
düşünülen enerji nakil hatları için mali, siyasi ve ekonomik olarak pek çok problemin aşılması
gerektiği ve bölge ülkeleri arasında bulunan ikili ilişkilerin tekrar gözden geçirilmesi sonucuna
varılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Doğu Akdeniz Havzaları, Hidrokarbon Rezervleri ve Oluşumu,
Jeopolitik, Münhasır Ekonomik Bölge.

Abstract:
The discovery of hydrocarbon reserves in the maritime jurisdictions of Eastern
Mediterranean countries such as Egypt and Israel in the early 2000s triggered the hydrocarbon
exploration race in other countries neighboring the basin. In this context, some of the countries
in the region have attempted to license maritime jurisdiction areas and parcels within these areas
to foreign companies outside the region by publishing Exclusive Economic Zone (MEB-EZZ)
announcements among themselves without the approval of other coastal states. The aim of this
study is to evaluate the hydrocarbon exploration activities and potential EEZ boundaries of the
countries with a coast in the Eastern Mediterranean Basin from a geographical perspective. It
is to examine the disputed regions that emerged as a result of the EEZ borders determined by
the countries bordering the region and to show the potential EEZ borders. In addition, the ways
in which the discovered hydrocarbon deposits can be transferred out of the region and the
effects of global powers outside the region in hydrocarbon geopolitics have been studied. For
this purpose, domestic and foreign literature was searched and examined for the hydrocarbon
reserves discovered in the region. In addition, current source and web-based data for the
ongoing disputes and hydrocarbon exploration activities from 2018 to the present were
followed in the process. The maps and figures obtained from these data were revised in the GIS
environment with the ArcMap 10.4 version. The data obtained from the Ministries of Energy
of the countries bordering the Eastern Mediterranean and the borders of the EEZ were analyzed.
The data obtained in this way were combined with the historical structure of the region and the
political conjuncture of the region, and the source point of many problems that arose was
examined from different perspectives. According to the findings, it was concluded that the
region is not politically suitable for bilateral agreements and that many financial, political and
economic problems should be overcome for the energy transmission lines that are thought to
be built, and that the bilateral relations between the countries of the region should be reviewed.
Keywords: Eastern Mediterranean Basins, Hydrocarbon Reserves and Formation,
Geopolitics, Exclusive Economic Zone.