İmamiyye Şia'sında siyaset-tefsir ilişkisi (V. asra kadar)
The relationship between politics and tafsir in the imamia Shia(until V. century)
Yazar: TEHRAN NURIYEV
Danışman: PROF. DR. HARUN ÖĞMÜŞ
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Din-siyaset ilişkileri = Religious-politics relations ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Mezhepler = Sects ; Mezhepler tarihi = Sect history ; Siyaset = Politics ; Tefsir = Commentary ; İmamiyye = Imamiyya ; İslam tarihi = Islamic history ; İslamiyet = Islam ; Şia = Şia

Özet:
Hz. Peygamber'den sonra meydana gelen siyasi hadiselerin daha iyi anlaşılabilmesi için İslam öncesi Kureyş içinde yaşanan çekişmelerin göz önünde bulundurulması gerekir. Hz. Peygamber'den sonra özellikle Hulefâ-i Râşidin'in döneminin sonlarında yaşanan hilafet tartışmaları Müslümanlar arasında ilk kez siyasi görüş farklılıklarının ortaya çıkmasına neden olmuş ve her grup kendi siyasi düşüncesinin doğru olduğunu ispat etmek için Kur'ân'dan deliller ileri sürmüşlerdir. Aynı zamanda bu dönemde yaşanan siyasi olaylar Kur'ân'ın siyasi amaçlar için kullanılmasının kapısını açmıştır. Kur'ân'ı ideolojik ve siyasi bakış açısıyla okuma girişimleri siyaset – tefsir arasındaki ilişkinin zeminini hazırlamıştır. Bununla birlikte o dönemdeki siyasi olaylar Müslümanlar arasında birçok fırkanın ortaya çıkmasına da neden olmuştur. Bu dönemde ortaya çıkan gruplardan biri de Hz. Ali'nin imametini savunan Şia mezhebidir. Bu gün Müslümanların ikinci büyük mezhebi olan Şia, başlangıç itibariyle tamamen siyasi bir konu olan imameti siyasi mecradan çıkararak, itikadi mahiyet taşıyan bir mesele olarak ele almış ve bu düşüncesini temellendirmek adına Kur'an'dan esaslı dayanaklar aramıştır. Bu sebeple İlk dönem Şiî müfessirlerinin Kur'ân'ı yorumlama yöntemi genel olarak on iki İmam merkezli olmuştur. Şiî ulemasının Kur'ân'dan birtakım kavramları mezhep düşüncesi doğrultusunda özelleştirerek sınırlaması ve böylece imamete veya imamlara indirgeyerek yorumlaması, bu kavramlarla ifade edilen farklı anlamların perdelenmesine yol açmıştır. Diğer taraftan başta Hz. Ali olmak üzere bütün imamların açıktan veya gizliden siyasetin içinde olduğu ve bu süreçte ayetleri yorumladıkları görülmektedir. Bu bağlamda Kur'an ayetlerine siyasi yorumlar getirilerek, hem imamlar tarafından iktidara karşı, hem de onların yaşadığı dönemdeki iktidar sahiplerince imamlara karşı kullanılmıştır.  
Anahtar Kelimeler: Kur'ân, Tefsir, Siyaset, Mezhep, Şîa, İmâmet, Hilâfet

Abstract:
Pre-Islamic conflicts within Quraysh should be paid attention in order to understand political issues that appeared after the death of Prophet Muhammad. Caliphate discussions after Prophet Mohammad, especially during the last period of Al-Khulafa Ar-Rashidun (Four Caliphs), resulted in the earliest example of the differences in political perspective between Muslims and each group put forward evidences from al-Quran so as to prove accuracy of their political ideas. In addition, political events happened during this period resulted in the use of al-Quran for political aims. Attempts to read al-Quran from a political and ideological perspective paved the way of the relationship between politics and tafsir. Furthermore, political events that happened in that period caused the appearance of many sects such as Shia which defended the imamate of Ali. Shia, the second biggest sect of Islam today, made the issue of imamate which was originally only a political issue an issue of aqaid and searched for proofs in Al-Quran to support its ideal position. As a result of this, methodology of Quranic interpretation of early Shia scholars generally based on The Twelve Imams. Limitation of some concepts of Al-Quran by specifying them according to their sectarian understanding and limiting their interpretations with Imams and Imamate drew the curtain over different meanings. In addition, all of The Imams including especially Ali were openly or secretly engaged with politics and interpreted the verses in this context. There were political interpretations of verses and imams or their opponent (rulers of their ages) used these verses against each other.
Keywords: Al-Qur'an, Tafsir, Politics, Sect, Shia, Imamah, Caliphate