Ortaokul öğrencilerinin coğrafya okuryazarlıklarının mekansal vatandaşlık düzeylerine etkisi (Şırnak-Cizre örneği)
The effect of secondary school students' geographical literacy on their spatial citizenship levels (Şırnak-Cizre case)
Yazar: YILDIZ KARAMAN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA SAĞDIÇ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Coğrafya = Geography ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı ortaokul öğrencilerinin coğrafya okuryazarlıklarının mekânsal vatandaşlık düzeylerine etkisini belirlemektir. Şırnak-Cizre örneğinden yola çıkarak mekânın vatandaş yetiştirmedeki rolü belirlenmeye çalışılmıştır. Temel veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Verilerin çözümlenmesinde ise durum analizi tekniği kullanılmıştır. Çalışma grubunu Şırnak ili Cizre ilçesine bağlı resmi ortaokullardaki 19 öğrenci oluşturmuştur. Araştırmada elde edilen temel bulgular şunlardır; öğrencilerin çoğu Türkiye'deki illerin hangi bölgede olduğunu bilmemekte ve yaşadığı yeri haritada gösterememektedir. Öğrenciler coğrafya sözcüğünü en çok toprak kavramı ile ilişkilendirmektedir. En fazla olumsuz görüş yaşadıkları bölgenin yaşam standartlarına yöneliktir. Coğrafya okuryazarlığına dair en fazla olumlu görüş ise; coğrafya okuryazarı olmanın yaşadıkları bölgeyi kalkındırabileceği ümididir. Öğrenciler, Türkiye'nin büyükşehirlerini ve başkentini yeterince tanımazken, komşu ülke olan Irak ve Suriye'nin Cizre'ye yakın olan birçok şehrinin sosyo ekonomik ve kültürel yapıları hakkında Türkiye'nin batı illerinden daha fazla bilgi verebilmektedir. Öğrencilerden yaşadığı ilin dışına çıkmayanlar, etnik kökenleri sebebiyle Türkiye'nin batı illerine seyahat etmekten çekindiklerini ve ön yargıyla karşılaşacaklarını düşünmektedir. Pandemide altyapı ve internet ulaşımı sorunu nedeniyle uzaktan eğitime etkin bir şekilde katılamayan ve daha öncesinde de Cizre'de yaşanmış olan iç karışıklıklar ve buna bağlı sokağa çıkma yasakları sebebiyle eğitim-öğretime uzun bir süre devam edemeyen öğrenciler okul ortamından koparak terör sebebiyle güvenlik endişeleri yaşamakta olup yaşadıkları yerin dezavantajlı bir bölge olduğunu düşünmektedir. Şırnak'ta güvenlik sebebiyle doğal alanların önemli bir kısmına giriş yasak olduğu için ilin tarihi ve doğal güzelliklerini gezip görebilme imkânı bulamayan öğrencilerin mekânsal vatandaşlık düzeyleri yeterince gelişememiştir. Öğrencilerin çoğunun günlük hayatta coğrafya okuryazarı ve mekânsal vatandaş olmanın önemine dair ilgisi ve bilgisi düşüktür. Çalışma sonunda elde edilen bulgular ilgili literatür ile tartışılmış ve özellikle benzer çalışmaların artırılması önerilmiştir.

Abstract:
The purpose of this research is to determine the effect of secondary school students' geography literacy on their spatial citizenship levels. Starting from the sample of Şırnak-Cizre, an attempt has been made to determine the role of location in citizen upbringing. A semi-structured interview form was used as the main data collection tool. Content analysis technique was used to analyze the collected data. The study group consisted of 19 students from public secondary schools in the Cizre district of Şırnak province. The main findings obtained in the research are as follows: A significant majority of students do not know in which region of the provinces in Turkey are located and cannot show where they live on the map. Students mostly associate the word geography with the concept of land. The most negative opinions are about the living standards of the region they live in. The most positive opinion about geography literacy is that it is the hope that being geographically literate can develop the region they live in. While students do not know  metropolitan cities and capitals of Turkey well enough, they can provide more information about the socio-economic and cultural structures of many cities of neighboring Iraq and Syria, which are close to Cizre, than the western provinces of Turkey. Students who do not travel outside the province they live in think that they are afraid to travel to the western provinces of Turkey due to their ethnic origins and they will face prejudice. Due to infrastructure and internet accessibility issues during the pandemic, students have been unable to effectively participate in remote education. Additionally, prior incidents of civil unrest in Cizre, along with related curfews, have disrupted the continuity of their education for an extended period. As a result, these students feel detached from the school environment and are experiencing security concerns due to terrorism, leading them to perceive their place of residence as a disadvantaged region. Since entrance to a significant part of the natural areas in Şırnak is forbidden due to security reasons, the spatial citizenship levels of students who do not have the opportunity to visit the historical and natural beauties of the province have not developed sufficiently. Most students have low interest and knowledge about the importance of being geographically literate and spatial citizens in dailylife. The findings obtained at the end of the study were discussed with the relevant literature and it was especially recommended to increase similar studies.