Türkiye'deki Sağlık Bakanlığı'na bağlı ağız ve diş sağlığı merkezlerinin veri zarflama analizi ile göreceli teknik verimliliklerinin ölçülmesi
Measuring relative technical effectiveness of republic of Turkey Ministry of Health mouth and dental health care centers by means of data envelopment analysis
Yazar: YASEMİN ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. İSMET ŞAHİN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Kurumları Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Ağız ve Diş Sağlığı Merkezleri = Mouth and Dental Healthcare Centers ; Diş hastalıkları = Tooth diseases ; Oral hijyen = Oral hygiene ; Sağlık Bakanlığı = Ministry of Health ; Teknik etkinlik = Technical efficiency ; Veri zarflama analizi = Data envelopment analysis

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Türkiye'deki Sağlık Bakanlığı (SB)'na bağlı ağız ve diş sağlığı merkezlerinin (ADSM) teknik verimlilik düzeylerini ölçmek ve göreceli olarak verimsiz bulunan ADSM'lerinin verimli hale gelebilmesi için girdi ve çıktı değişkenlerindeki olası değişim potansiyellerini değerlendirmektir. Bu çalışmada, çoklu girdi ve çıktı kullanımını sağlayabilen nonparametrik bir yöntem olan Veri Zarflama Analizi (VZA) kullanılmıştır. Araştırmada, girdi yönelimli Ölçeğe Göre Değişken Getiri (VRS) modeli teknik verimlilik analiz modeli benimsenmiştir. Araştırmaya, benzer girdi-çıktı değişkenlerine ve aynı yönetimsel düzene sahip benzeşik KVB (Karar Verme Birimi) olan 115 ADSM alınmıştır. Gözlem kümesindeki ADSM'lerinde çalışan tam zamanlı diş hekimi sayısı, hemşire sayısı, diş protez teknisyeni sayısı ve cihaz teknisyeni gibi diğer personel sayısı ile hizmet üretim giderleri girdi değişkeni olarak; sevk oranları ile en çok yapılan işlemler olan normal çekim sayısı, cerrahi çekim sayısı, uygulanan dolgu işlemi sayısı, uygulanan kanal tedavisi sayısı, uygulanan sabit ve diğer protez sayısı ve detertraj (diş temizleme) işlem sayısı çıktı değişkeni olarak alınmıştır. Gözlenen değişkenlere ilişkin verilere Sağlık Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı ve Sağlık Bakanlığı Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğü Ağız ve Diş Sağlığı Şubesi'nden gerekli yazılı prosedürler çerçevesinde erişilmiştir. Araştırma sonucunda Sağlık Bakanlığı'na ait ADSM'lerinin Ölçeğe Göre Sabit Getiri (CRS) modeli teknik verimlilik analizi sonucunda 70'i, VRS modeli teknik verimlilik analizi sonucunda 50'si verimsiz bulunmuştur.

Abstract:
Purpose of this study is to measure technical efficiency of Mouth and Dental Health Care Centers (MDHC) of the Republic of Turkey Ministry of Health and evaluate changing potential of input-output variables in order to make efficient the MDHCs, which are relatively not efficient. Data Envelopment Analysis (DEA) was used in this study, which is a nonparametric method allowing use of multiple input-output. Input-oriented Variable Returns to Scale (VRS) technical effectiveness analysis model was adopted in the research. 115 MDHCs, with similar input-output variables, same managerial order, and similar decision-making mechanism, were used in the study. Input variables were number of full-time dentists, number of nurses, number of other personnel such as dental prosthesis technicians and equipment technicians working at subject matter MDHCs and service production costs while output variables were selected as patient referral rates, number of normal tooth extraction operations, number of surgical tooth extraction operations, number of tooth filling operations, number of root canal operations, number of fixed and other prosthesis and detertrage operations. Data regarding observed variables were obtained from Ministry of Health Department of Strategy Development and Ministry of Health Directorate General of Treatment Services Branch of Mouth and Dental Health in scope of required writing procedures. 70 of observed MDHCs were found to be ineffective as result of Constant Returns to Scale (CRS) model technical analysis while VRS model technical effectiveness analysis has shown that 50 of those were ineffective as result of the study.