Raylı sistem projelerinde karşılaşılabilecek gecikme türleri ve değerlendirmesi
The types of delays in the rail system projects and interpretation of them
Yazar: HASAN EMRE GÜRBÜZ
Danışman: DOÇ. DR. PELİN ALPKÖKİN
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Raylı Sistemler Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Raylı Sistemler Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ulaşım = Transportation

Özet:
20. yüzyılın sonlarından itibaren yaşanan teknolojik ilerlemeler, haberleşme ve ulaşım olanaklarının fazlalaşması gibi gelişmeler tüm dünyada mobilite kavramının önem kazanmasına ve ülkelerin gelişmişlik düzeyinin orada yaşayan insanların hareketliliği ile ölçülür duruma gelmesine sebep olmuştur. Bu bağlamda, dünya genelinde demiryolu, karayolu, havalimanı, köprü ve tünel gibi altyapı projelerine yapılan yatırımlar her geçen gün artmaktadır. Sektörde yapılan harcamalar ise milyarlarca dolar ile ifade edilir hale gelmiştir. Artan proje sayılarına ve yüksek bütçelerine rağmen bu sektör, inşaat projelerinin kendine özgü yapısı itibariyle sistematik ve birikimli bilgiye ulaşmanın en zor olduğu alanlardan birisidir ve hemen her altyapı projesi planlanan bitiş tarihinden daha geç ve planlanan bütçesinin daha üzerinde tamamlanmaktadır.
Gecikmelerden kaynaklı bütçe ve maliyet aşımlarına raylı sistem projeleri özelinde bakıldığında, bu durumun coğrafyadan bağımsız bir şekilde her on projenin dokuzunda meydana geldiği ve ortalama yüzde ellilere yaklaşan maliyet artışlarına sebep olduğu görülmektedir. Bu oran ile demiryolu projeleri, ulaştırma yatırımları arasında maliyet aşımı konusunda ilk sırada yer almaktadır. 
Bu tez çalışmasının temel amacı, güncel proje zaman ve maliyet yönetimi tanımı doğrultusunda demiryolu yatırımlarında meydana gelebilecek gecikmelerin analizi ve değerlendirmesinin yapılmasıdır. Demiryolu projeleri özelinde yoğun olarak karşılaşılan risk durumları ve bu risklerin gerçekleşmesine bağlı olarak karşılaşılabilecek önemli gecikme nedenleri belirlenerek, bu nedenlerin projelerde yaratacağı süre, maliyet aşımları ve bu gecikmelerin sosyo-ekonomik maliyetleri ortaya konulmuştur. Bu çalışmanın, ülkede çapında hızla gelişmekte olan demiryolu sektöründe yapılacak yeni yatırımlar için, karşılaşılabilecek gecikme nedenleri ve bu nedenlerin proje süre ve maliyetlerine olası etkileri ile alakalı bir rehber kaynak olması amaçlanmıştır. 
Çalışma kapsamında, inşaat proje yönetiminde kullanılan temel bir kavram olan proje çizelgesi tanımlanmış ve proje çizelgesi türleri, kritik yol ve bolluklar ile alakalı genel ve teorik bilgi verilmiştir. Ardından, gecikmeler ile alakalı yapılacak çalışmalarda temel oluşturması amacıyla hazırlanacak örnek demiryolu projesine ait iş programı Primavera P6 programı kullanılarak modellenmiştir. Daha sonra, projelerdeki süre ve maliyet aşımlarının temel kaynağı olan gecikme kavramından, oluşabilecek gecikme türlerinden ve kritik yol yönteminden bahsedilmiştir. Yapılan tanımlamalardan sonra, bir örnek demiryolu projesi oluşturularak, gerekli literatür taramaları ile tespit edilen Türkiye'de yapılan demiryolu projelerinde karşılaşılan riskler ve sorunlardan faydalanılarak, demiryolu projelerinde daha ön plana çıkan risklerin sebep olabileceği gecikmeler ile alakalı senaryolar oluşturulmuştur. 
Tez çalışmasının yöntemi doğrultusunda, modellenen örnek demiryolu projesi üzerinde, belirlenen gecikme senaryolarının planlanan proje süresi ve maliyetlerine etkilerini gözlemlemek amacıyla, belirli süre aralıkları için güncellemeler alınmıştır. Gecikme senaryolarına esas olmak üzere örnek projede mevcut riskler; saha koşullarından kaynaklanan, teknik sorunlardan kaynaklanan ve sözleşme yönetiminden kaynaklanan olmak üzere üç ana başlıkta ve altı adet belirlenmiştir. Belirlenen gecikme nedenlerinin analizinde zaman-etki analiz yönteminden faydalanılmış ve uygun aralıklar ile alınan güncellemelerin sonucunda, aktivite ve proje bazında maliyetlerde meydana gelen sapmalar incelenmiştir. Yapılan analiz doğrultusunda ayrıca, meydana gelen gecikmeler dolayısıyla projeden faydalanamayan kullanıcıların zaman değeri kayıplarının ekonomiye etkileri sosyal maliyet kapsamında ele alınmıştır.   
Çalışmanın son bölümünde, projeye ait sapmalar değerlendirilip oluşan kayıpların projede yer alan hangi bileşen tarafından karşılanması gerektiği tartışılmıştır. Ayrıca, gecikmelerin kontrol altına alınarak, demiryolu projelerinin belirlenen süre ve bütçe ölçütlerinde tamamlanabilmesi için ne tür önlemlerin alınabileceği ile alakalı çıkarımlar yapılmış, işveren ve yüklenicilere bazı önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Developments such as technological advances, communication and transportation opportunities since the end of the 20th century have led to the importance of mobility in the whole world and the development level of the countries has been measured by the mobility of the people living there. In this context, investments in infrastructure projects such as railway, road, airport, bridge and tunnel are increasing day by day and the expenditures made in the sector have been expressed in billions of dollars. Despite the increasing number of projects and high budgets, this sector is one of the areas where it is difficult to reach systematic and accumulative information due to the unique nature of the construction projects, and almost every infrastructure project is completed later than the planned completion date and above its planned budget.
Due to the size of the investments made in the infrastructure sector, all of the projects implemented in this field have become mega projects. Mega projects are complex, comprehensive and very difficult to manage, involving a large number of public and private stakeholders in the development and construction process, with a budget of  1 billion or more dolars, involving millions of people, taking many years to complete. Mega projects have a lot of risks due to their extensive design and construction methods. In these projects, the losses caused by the deviations in the design and construction process are directly proportional to the project budget and will be much higher than the losses in other traditional projects. The Sydney Opera House in Australia (1400% cost overrun) and the Great excavation artery and tunnel in Boston (8 years delay) prove the necessity of controlling mega projects with different dynamics. The concept of project management is a working discipline that is developed in order to minimize the existing complexity by using appropriate techniques and to achieve the objectives of the projects. In this regard, the implementation of project management techniques in the transport sector, which is known in particular for the surplus of the initial investment, is key to avoiding time and cost overruns.
Delay is the failure of construction projects to be completed within the time period specified in the contract and causes significant losses for project parties by increasing costs. Although it has been tried to be minimized by the project management techniques used, it is frequently encountered that delays occur in large infrastructure investments which contain many unknowns. At this point, in order to minimize the impact of the delay on the duration and cost of the project, the time and cost management dynamics should be introduced and the necessary precautions should be taken as quickly as possible.
When budget and cost overruns due to delays are considered in the case of rail system projects, it is seen that this occurs in nine out of every ten projects independent of geography and causes cost increases approaching fifty percent on average. With this ratio, railway projects take the first place among the transportation investments in terms of cost overrun.
The main purpose of this thesis is to analyze and evaluate the delays in railway investments in line with the definition of current project time and cost management. The risk situations that are encountered intensively in railway projects and the important causes of delays that may be encountered due to the realization of these risks are determined and the time, cost overruns and socio-economic costs of these delays are designated. The aim of this study is to provide a guide for new investments to be made in the rapidly developing railway sector throughout the country and the possible causes of delays and their possible effects on project duration and costs.
Within the scope of the study, project schedule which is a basic concept used in construction project management is defined and general and theoretical information related to project schedule types, critical paths and abundances are given. Then, the schedule of the sample railway project to be prepared as a basis for the studies related to delays was modeled by using Primavera P6 program. Then, the concept of delay, which is the main source of time and cost overruns in the projects, the types of delays that may occur and the critical path method are mentioned. Following further define, a sample railway project was created. As determined by a literature search in rail projects in Turkey benefiting from risks and problems encountered in railway projects for the risks associated with delays that may be caused to the fore the scenarios were created.
In line with the method of the thesis study, updates were taken for specific time intervals on the sample railway project in order to observe the effects of the delay scenarios on the planned project duration and costs. The risks that are present in the sample project are mainly based on delay scenarios; These are identified under three main headings, which arise from field conditions, technical problems and contract management. Time-effect analysis method was used in the analysis of the identified causes of delay and as a result of the updates received at appropriate intervals, the deviations in the costs on the basis of activity and project were examined. According to the analysis, the effects of the time value losses of the users who could not benefit from the project due to the delays occurred on the economy were considered within the scope of social cost.
In the thesis study, updates were made for certain time intervals in order to observe the effects of the planned delay scenarios on the planned project duration and cost on a 10 km railway project with a work schedule. The literature study and evaluation of the results of the analysis in previous cases occurred in rail investment realized in Turkey, six delay reasons has been designated.
Delays Due to Field Conditions
•	Delays due to ground condition
•	Delays due to expropriation
Delays Due to Technical Problems
•	Project design and material delays
Delays Due to Project Contract Management
• Delays from subcontractors
• Delays from local government and public institutions
• Delays caused by cultural heritage
In the last part of the study, the deviations of the project are evaluated and the components of the project should be compensated for the losses. In addition, by taking delays under control, inferences are made about what kind of precautions can be taken in order to complete the railway projects within the specified time and budget criteria and some suggestions are made to employers and contractors.