Çimento üretim prosesinde risk analizi ve risk değerlendirmesi
Ri̇sk analysis and risk assesstmen in cement production processes
Yazar: VEDAT KARAHAN
Danışman: PROF. DR. CEVDET AKOSMAN
Fırat Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Kimya Mühendisliği = Chemical Engineering

Özet:
Bu çalışmada iş sağlığı ve iş güvenliği kapsamında çimento üretim proseslerinde tesis içerisinde saha çalışmaları esas alınarak risk analizlerinin yapılması ve risk skorlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda öncelikle iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili kavramlarla birlikte, risk analizinin ulusal ve uluslararası mevzuatta ve standartlarda geçen farklı tanımları ortaya konulmuştur. Dünyada ve Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği kapsamında risk analizi ve değerlendirmesi çalışmalarında işletmelerin kullandığı ve literatürde yer alan farklı yöntemlerin detayları açıklanmıştır.
Ülkemizde üretimin devamlılığını sağlayan ve ülke ekonomisine büyük katkılar sağlayan sanayi kollarından biri de çimento sektörüdür. Çimento üretim için gerekli olan ham maddenin temini, işlenmesi ve çimento haline getirilmesi büyük enerji ve iş gücü gerektirmektedir. Çimento üretim sisteminde çalışanların yanı sıra üretim sistemine destek olarak çalışan sayısı da oldukça fazladır. Üretim sisteminde ve yan destek birimlerde çalışan personelleri üretim sisteminden ileri gelen bir takım etmenlere maruz kalmaktadırlar. Bu tehlikelerin başında toz, gürültü ve titreşim gelmektedir.  Bu çalışmada iş sağlığı ve iş güvenliği kapsamında Elazığ Çimento Fabrikasında 5x5 L tipi matris yöntemi kullanılarak risk analizleri yapılmıştır. Elazığ çimento Fabrikası ziyaret edilerek çimento üretim prosesinde ham madde hazırlama ve üretim, gezer vinç ve stokhol, farin değirmenleri, döner fırın ve çimento değirmenleri bölümlerinde ana tehlikeler başta olmak üzere görünen bütün tehlikeler tespit edilmiştir. Belirlenen tehlikelerin çalışanlar için ne türlü riskler içerdiği tehlike ve risk tablosu şeklinde oluşturulmuş ve riskler yüksek, orta ve düşük riskler olarak sınıflandırılmıştır. 
Yapılan risk değerlendirmesinde toplam 413 risk derecesi tespit edilmiş olup bunlardan  76 adet (% 18,4) yüksek risk derecesine sahip tehlike, 333 adet (% 80,6) orta risk seviyesine sahip tehlike ve 4 adet (% 1) düşük risk seviyesine sahip tehlike saptanmıştır. En fazla tehlike içeren ünitenin 128 adet (% 31,0) tehlike barındıran farin değirmenleri ünitesi olduğu belirlenmiştir.  Yüksek risk derecesinde değerlendirilen 15-16-20 ve 25 risk puan gruplarında da en fazla tehlike içeren bölüm olarak 28 adet tehlike ile farin değirmenlerinin olduğu bulunmuştur. Çimento üretim tesisinde en fazla kırıcı, farin değirmenleri ve çimento değirmenlerinde tozun ortaya çıktığı gözlenmiştir. Kırıcı, farin değirmenleri, döner fırın ve çimento değirmenlerinin incelenen tesiste en fazla gürültünün ortaya çıktığı bölümler olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
The main purpose of this study is to determine safety risk scores by carrying out risk analysis within plant site according to the occupational health and safety risk managements in the cement production processes. Meanwhile, definitions related to occupational health and safety are made together with the risk analysis definitions that are made in national and international legislation and standards. On the other hand, with respect to Turkey's and Worldwide occupational and safety risk management systems, different risk analysis methodologies used by the plants and also appear in the literature are described in details.
The cement sector is one of the important branch among the main industries for the economical development of our country. The supply and treatment of raw materials to produce cement require much energy and labor power. The labors who work for cement plants are exposed some risks such as dust, noise and vibrations and there fore they have to be protected against to these kind of health risks. In order to determine occupational and safety risks scores, the plant site studies have been performed by using 5x5 L type risk matrix methodology in the Elazığ Altınova Cement Plant. The plant site visit covers the sections of raw material process, lifting crane and stochol, farin mills, rotary kiln and cement mills.  All possible risks were listed, likelihood and severity of the risks were determined and by using these values and risk scores were calculated. After determining the risks for the workers, the safety risk tables were prepared and the possible risks were classified as high, moderate and low risk degrees with respect to occupational and safety risk management system.
The results of risk assessment reveal that there were 413 total risk in the plant under investigation.  Among these risks, 76 of them were high risks (18,4 %), 333 of them were moderate risks (80,6 %), and 4 of them were low risk (1 %). As a result of performed risk evaluating for defining risks, 128 of them (31,0 %), are seen as the most dangerous risks which were determined in the farin mils. On the other hand, the highest risk scores (28 of total risks) were also obtained in the farin mills section. It was observed that the crusher, farin and cement mills and rotary kiln are the most dust, noise and vibration producing units.