İslam hukukunda içtihat ehliyeti ve şartları
Qualification and condition of ijtihad in Islamic law
Yazar: MUHAMMET KANTAR
Danışman: PROF. DR. FERHAT KOCA
Hitit Üniversitesi / İzmir Bozyaka Eğt. ve Arş. Hast. / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Mezhepler = Sects ; İslam hukuku = Islamic law ; İçtihatlar = Judicial decisions ; Şart = Condition

Özet:
"İSLAM HUKUKUNDA İÇTİHAT EHLİYETİ VE ŞARTLARI" adlı bu tez, herhangi bir mezhep üzerine yoğunlaşmaksızın metodolojik sınırlar içerisinde kalmakta ve başta içtihat olmak üzere fıkıh usûlünün diğer meseleleri ile münasebetler kurup bunlar hakkında hem Temel İslam Bilimleri hem de Sosyal Bilimlerden faydalanarak ortaya multidisipliner bakış açılarını getirmeye çalışmaktadır. Burada, klasik anlatımıyla içtihatta aslî konu öncüllerinin ve onlara ilişkin meselelerin araştırılması ardından alan dışı bilimlere yer verilmesi önemlidir. Çünkü, literatürde bizim tespit edebildiğimiz kadarıyla tanımlanan şekil ve içerikle içtihat şartlarını ele alan müstakil bir esere rastlanmamaktadır.
Ayrıca, klasik eserlerden görüşlerin saptanması, onlar hakkında iddiacı söylemlerden kaçınmak, onları imkân nispetinde objektif olarak değerlendirmek, deliller arasında herhangi bir görüşü seçmek yerine bu tezin konusu olması hasebiyle içtihat merkezli düşüncelere ağırlık vermek, çoğunlukla irtibatlı meselelerin ve bunlara yakın mevzuların araştırılmasından kaynaklanan muhtemel eksik veya hatalı yaklaşımlardan dolayı ihtimalli ve tedbirli cümlelere başvurmak gibi unsurlara dikkat edilmiştir.
Bahse konu olan araştırma, her bir içtihat probleminin birbiriyle olan sıkı bağından kaynaklı sonuçların müçtehidin varlığına, mertebelerine ve taklidine etkisinin ardında yatan sâiklerin içtihat şartlarıyla yakınlığını anlayarak mezkûr şart teorilerinin zannî değer yargılarıyla verilen birer içtihat formunda sayılabileceği, onların zamanla değişebileceği, dokunulmaz olmadıkları ve bugün ki bakış açılarının dönüşmesiyle onların da farklılaşması gibi neticeleri gözler önüne sermektedir. Elinizde ki çalışma sırasıyla giriş, üç bölüm ve sonuçtan meydana gelir. İlk bölümünde içtihat ve buna yakın konularla ilgili meseleler irdelenip müçtehit kavramıyla ilişkisi anlatılmaktadır. İkinci bölümde içtihat şartları ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise onlar Sosyal Bilimler çerçevesince incelenmiş ve son kısımda yer bulan sonuç başlığı ile hedeflenen netice betimlenmiştir.

Abstract:
This thesis, titled "QUALIFICATION AND CONDITION OF IJTIHAD IN ISLAMIC LAW", stays within methodological boundaries without focusing on any sect and tries to establish relations with other issues of usul al-fiqh, especially ijtihad, and try to bring out multidisciplinary perspectives on these by making use of both Basic Islamic Sciences and Social Sciences. Here, it is important to include non-field sciences after investigating the main subject premises and the issues related to them in ijtihad with its classical expression. Because, as far as we can determine, there is no independent work in the literature that deals with the conditions of ijtihad with the defined form and content.
In addition, attention has been paid to factors such as identifying opinions from classical works, avoiding assertive discourses about them, evaluating them as objectively as possible, giving weight to ijtihad-centered thoughts because of the fact that this is the subject of this thesis, instead of choosing any opinion among the evidences, due to the prospective incomplete or incorrect approaches mostly arising from researching related issues and issues close to them refer to probable and cautious sentences.
The research that mentioned aims to understand the closeness of the motives behind the effect of the results arising from the close connection of each ijtihad problem to the existence, rank and imitation of the mujtahid, and that the aforementioned condition theories can be considered as ijtihads given with presumed value judgments, that they can change over time, that they are not inviolable, and that today's condition it reveals the results such as the transformation of perspectives and their differentiation. The work in your hand consists of an introduction, three chapters and a conclusion, respectively. In the first part, issues related to ijtihad and related issues are examined and their relationship with the concept of mujtahid is explained. In the second part, the conditions of ijtihad are discussed in detail. In the third part, they are examined within the framework of Social Sciences and the targeted result is described with the conclusion title in the last part.