Diyabetik ayak hastalarında sağlık okuryazarlığı ile diyabetik ayak bilgi, tutum ve davranışı arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between HEALTH literacy and diabetic foot knowledge, attitude and behavior in diabetic foot patients
Yazar: ALİ AVŞAR
Danışman: PROF. DR. OKTAY SARI ; DOÇ. DR. TARIK EREN YILMAZ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Diabetik ayak = Diabetic foot ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy

Özet:
Amaç: Günümüzde diyabet sıklığı gittikçe artmaktadır. Tedavi seçeneklerinin
de çoğalmasıyla hastaların DM süreleri ve buna bağlı gelişen komplikasyonların 
görülme oranı artmıştır. Uzun süreli kontrolsüz şeker düzeylerine nöropati ve iskemi 
zemininde enfeksiyonların eklenmesiyle diyabetik ayak yarası meydana gelir. Bu 
durum yüksek morbidite ve mortalite oranına sahiptir. Diyabetik ayak lezyonlu 
hastanın eğitimi, tedavisi, iyileşen ayağın korunmasındaki başarı hekim kadar hastanın 
sağlık okuryazarlığı ve hastalığına yönelik tutum ve davranışlarıyla da yakından 
ilgilidir. Bu çalışmada diyabetik ayak hastalarının sağlık okuryazarlığı seviyeleri ile 
diyabetik ayak bilgi, tutum ve davranışlarının karşılaştırılması amaçlanmıştır.

Gereç ve Yöntem: Veriler 15.07.2022-15.01.2023 tarihleri arasında Sağlık 
Bilimleri Üniversitesi Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Diyabetik Ayak
Polikliniği'ne başvuran diyabetik ayak tanısı almış, çalışmaya katılmayı kabul eden
hastalara yüz yüze anket yöntemi kullanılarak elde edilmiştir. Anketimiz 
sosyodemografik özellikleri içeren sorulardan, Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği 
(TSOY-32), diyabetik ayak bilgi ölçeği (DABÖ) ve ayak bakım davranış ölçeği 
(ABDÖ)'nden oluşmaktadır. Veriler SPSS programı ile uygun testlerle analiz 
edilmiştir.

Bulgular: Çalışmaya katılan 203 hastanın yaş ortalaması 64,63±10,84 olup 
%63,5'i ilköğrenim mezunu ve %77'si en az 10 senedir diyabet hastasıdır. Hastaların 
TSOY puan ortalaması 19,05±8,37 olup %77,8'i yetersiz sağlık okuryazarlığına 
sahiptir. DABÖ puan ortalaması 5 puan üzerinden 3,38±1,03, ABDÖ puan ortalaması 
ise 75 puan üzerinden 52,90±9,60 olarak bulunmuştur. Eğitim ve gelir seviyesinin 
sağlık okuryazarlığıyla, istatistiksel olarak anlamlı pozitif yönde ilişkisinin olduğu
görülmüştür (p<0,001). Sağlık okuryazarlığının diyabetik ayak bilgi düzeyine ve ayak 
bakımı davranışına pozitif yönde etkisinin olduğu görülmüştür (p<0,001). Yaşın 
artmasının DABÖ ve TSOYÖ ile orta (p<0,001), ABDÖ ile zayıf düzeyde negatif 
yönlü ilişkisinin olduğu bulunmuştur (p=0,002). Ayrıca Wagner yara evresinin sağlık 
okuryazarlığının artmasıyla azaldığı, DM süresinin artması ile de arttığı sonucuna 
ulaşılmıştır.

Sonuç: Çalışmamızda diyabetik ayak hastaları arasında sağlık okuryazarlığı 
seviyesinin düşük olduğunu, sağlık okuryazarlığının diyabetik ayak bilgi düzeyini 
pozitif yönde etkilediğini, diyabetik ayak bilgi düzeyinin de ayak bakımı davranışını 
pozitif yönde etkilediğini tespit ettik. Ampute olmayan hastalarda yara evresinin 
artmasıyla ayak bakım davranışının kötüleştiğini saptadık. Birinci basamak sağlık 
hizmeti veren aile hekimleri, diyabetik ayak hastalarının yönetilmesinde son derece 
önemlidir. Hastaların sağlık okuryazarlığı, diyabetik ayak bilgi ve ayak bakım davranış 
düzeylerini belirleyip bunların artırılmasında kritik bir yere sahiptir.

Anahtar kelimeler: Diyabetik ayak, sağlık okuryazarlığı, bilgi, davranış

Abstract:
Aim: The incidence of diabetes is increasing day by day. With the increase in 
treatment options, the duration of DM and the incidence of complications related to it 
have also increased. Diabetic foot ulcer occurs with the addition of infections on the 
basis of neuropathy and ischemia to long-term uncontrolled sugar levels. This 
condition has a high morbidity and mortality rate. The education and treatment of the 
patient with diabetic foot lesion, and the success in the protection of the healing foot 
are closely related to the patient's health literacy and attitudes and behaviors towards 
the disease as well as the physician. In this study, it was aimed to compare the health 
literacy levels of diabetic foot patients with diabetic foot knowledge, attitudes and 
behaviors.

Materials and Methods: The data were obtained by using face-to-face questionnaire 
method from the patients who were diagnosed with diabetic foot and accepted to 
participate in the study, who applied to the Gülhane Training and Research Hospital 
Diabetic Foot Polyclinic between 15.07.2022 and 15.01.2023. Our questionnaire 
consists of questions including sociodemographic characteristics, Turkish Health 
Literacy Scale (TSOY-32), diabetic foot knowledge scale (DABÖ) and foot care 
behavior scale (ABDÖ). The data were analyzed with the SPSS program with 
appropriate tests.

Results: The mean age of 203 patients participating in the study was 64.63±10.84 
years, 63.5% of whom were primary school graduates and 77% of them had diabetes 
for at least 10 years. The mean TSOY score of the patients was 19, and 77.8% of them 
had insufficient health literacy. The mean score of DABÖ was found to be 3.38 ± 1.03 
out of 5, and the mean score of ABDÖ was found to be 52.90 ± 9.60 out of 75 points. 
It was observed that there was a statistically significant positive correlation between 
education and income level and health literacy (p<0.001). It was observed that health 
literacy had a positive effect on diabetic foot knowledge and foot care behavior 
(p<0.001). It was found that increasing age had a moderate relationship with DABÖ 
and TSOYÖ (p<0.001), and a weak negative relationship with ABDÖ (p=0.002). In 
addition, it was concluded that the Wagner wound stage decreased with the increase 
in health literacy and increased with the increase in the duration of DM.

Conclusion: In our study, we found that the level of health literacy among diabetic 
foot patients is low, health literacy positively affects the knowledge of diabetic foot, 
and the level of knowledge of diabetic foot positively affects the behavior of foot care. 
We found that foot care behavior worsened with increasing wound stage in nonamputee patients. Family physicians providing primary health care are extremely 
important in the management of diabetic foot patients. It has a critical role in 
determining and increasing the health literacy, diabetic foot knowledge and foot care 
behavior levels of patients.

Key words: Diabetic foot, health literacy, knowledge, behavior