Okul dönemi çocuk kitaplarının psikolojik sağlamlık kapsamında koruyucu ve risk faktörleri açısından incelenmesi
Investigation of school age children's books in terms of protective and risk factors within the scope of psychological resilience
Yazar: HANDENUR SÜTCÜ
Danışman: DOÇ. DR. FATMA ELİF ERGİN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı / Çocuk Gelişimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Araştırmada okul dönemi çocuk kitabı içeriklerinde psikolojik sağlamlık bağlamında koruyucu ve risk faktörlerinin gelişimsel odak noktalarıyla nasıl ele alındığının betimlenmesi ve var olan durumun yorumlanması amaçlanmaktadır. Desen nitel araştırma desenlerinden doküman analizidir. Amaçlı örnekleme yoluyla; okul dönemi çocuklarına hitaben yazılmış, psikolojik sağlamlık bağlamında risk ve koruyucu faktör içeren, gerçeğe uygun ya da gerçeküstü kurguya sahip, salt bilgi içermeyen en çok ödünç alınan 100 kitaptan kriterleri sağlama koşuluyla 79'u örnekleme dahil edilmiştir. Veriler araştırmacı tarafından alanyazın taraması yapılarak, uzman görüşü alarak düzenlenmiş Kitap Bilgi Formu ve Psikolojik Sağlamlık Risk ve Koruyucu Faktörleri Belirleme Formu ile toplanmıştır. İncelenen okul dönemi çocuk kitaplarında; bireysel bağlamda koruyucu faktör olarak en çok problem çözme, risk faktörü olarak olumsuz yaşam olayları, ailesel bağlamda koruyucu ve risk faktörü olarak olumlu-olumsuz ebeveyn tutumu, çevresel bağlamda koruyucu ve risk faktörü olarak sırasıyla arkadaş desteği, olumsuz akran ilişkileri gelmektedir. Çalışmada okul dönemi çocuk kitaplarında psikolojik sağlamlık bakımından koruyucu faktörlere, çeşitli bakış açılarına, destek etmenlerine yer verildiği saptanmıştır. Ancak işlenen konularda psikolojik sağlamlık bağlamında baş ve diğer karakterlerin baş etme, destekleme süreçleri, tutumları, içeriğin çocuğa göreliği, gelişimsel dönem özellikleri açısından yüzeysel, eksik kaldığı görülmüştür. Eksikliklerin tamamlanması, risklerin önlemeye yönelik koruyucu faktörlere yer verilmesi ve gelişimi destekleyici unsurlara sahip nitelikli kitapların çocuklara ulaşabilmesi için ilgili meslek elemanlarının ve çocukların bilgi ve farkındalık düzeylerini artırmaya yönelik çalışmalar planlanması önerilmektedir.

Abstract:
The aim of the study is to describe how protective and risk factors in the context of psychological resilience are handled with developmental focal points in the content of school-age children's books and to interpret the current situation. The design is document analysis from qualitative research designs. Through purposive sampling, 79 of the 100 most borrowed books, which were written for school-age children, contained risk and protective factors in the context of psychological resilience, had realistic or surrealistic fiction, and did not contain pure information, were included in the sample, provided that they met the criteria. The data were collected with the Book Information Form and the Psychological Resilience Risk and Protective Factors Identification Form, which were prepared by the researcher by reviewing the literature and taking expert opinion. In the examined school-age children's books; problem solving is the most common protective factor in the individual context, negative life events as a risk factor, positive-negative parental attitude as a protective and risk factor in the familial context, peer support and negative peer relations as protective and risk factors in the environmental context, respectively. In the study, it was determined that protective factors, various perspectives and support factors were included in school-age children's books in terms of psychological resilience. However, in the context of psychological resilience, the coping and supporting processes of the main and other characters,their attitudes, the relevance of the content to the child, and the characteristics of the developmental period were found to be superficial and in complete. It is recommended that studies should be planned to increase the knowledge and awareness levels of the relevant professionals and children in order to complete the deficiencies, to include protective factors to prevent risks, and to provide children with qualified books with development-supportive elements.