COVID-19 tedavisinde kullanılan ilaçlardan favipiravir'in ve bozundurma safsızlıklarının HPLC yöntemi ile tayini
Determination of Favipiravir that is one of the drugs for COVID-19 treatment and its degradation impurities by HPLC
Yazar: BÜŞRA GÜLŞEN
Danışman: PROF. DR. SIDIKA ERTÜRK TOKER
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Analitik Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Kimya = Chemistry
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Favipiravir = Favipiravir ; Kromatografi-yüksek basınçlı-sıvı = Chromatography-high pressure-liquid ; Tedavi = Treatment

Özet:
Favipiravir, 2019 yılında başlayıp halen tüm dünyada devam etmekte olan Covid-19 salgınında tedavi edici olarak kullanılan ilaç etken maddelerinden biridir. Yapılan literatür araştırmalarında bu etken maddenin ve safsızlıklarının tablet formundaki farmasötik preparatlarda tayinini detaylı bozundurma çalışmaları ile destekleyecek şekilde oluşturulmuş bir HPLC yöntemine rastlanmamıştır. Bu tez çalışmasında bu amaca hizmet edecek şekilde favipiravir ve safsızlıklarının yanyana analizi için bir analiz yöntemi geliştirilmiş ve yöntemin validasyonu gerçekleştirilmiştir. 
Geliştirilen yöntemde sabit faz olarak Kinetex® EVO C18  (250 x 4.6 mm, 5 µm, 100Å) kolonu; hareketli faz olarak ise 10 mM KH2PO4 tamponu (pH = 3.0) ve asetonitrilin hacimce 90:10 oranındaki karışımı kullanılmıştır. Kromatografik ayırmalar 30 oC kolon fırını sıcaklığında gerçekleştirilmiş ve maddeler UV-Görünür alan dedektörü ile 222 nm' dalga boyunda 0.5 ml/dakika akış hızı ile izlenmiştir. 25 dakikada tamamlanan analizde Favipiravir alıkonma zamanı yaklaşık 9. dakikada; alkali, asidik, oksidatif koşullarda oluşan majör safsızlıkların alıkonma zamanları ise yaklaşık 4. 5. 7. ve 12. dakikalarda (RRT 0.51, 0.54, 0.76, 1.31) gözlenmiştir.
Yöntemin validasyon bulgularında, doğrusallık gösterdiği aralık 0.00003 – 0.00075 mg/ml, kantitatif tayin sınırı (LOQ) 0.00003 mg/ml, teşhis edebilme alt sınırı (LOD) 0.00001 mg/ml olarak elde edilmiştir. Güniçi ve günler arası tekrarlanabilirlik çalışmalarında elde edilen yüzde bağıl standart sapma değerleri (%RSD) sırasıyla %0.17 ve %0.28, ortalama geri kazanım değeri ise %99.46 olarak saptanmıştır.
Validasyonu tamamlanan bu yöntem Favipiravir'in yüksek sıcaklık, nem ve fotodegradasyon gibi stres koşullarında artış gösteren olası tüm bozundurma safsızlıklarının tablet formundan tayinine başarıyla uygulanmıştır. Geliştirilen yöntem özellikle hız ve kolaylık açısından Covid-19 salgınının tedavisinde kullanılan bu ilacın sanayideki rutin analizleri için son derece uygundur.

Abstract:
Favipiravir is one of the active pharmaceutical ingredients used in the treatment of the Covid-19 epidemic that started in 2019 and is still continuing all over the world. In the literature researches, no HPLC method was found to support the determination of this active substance and its impurities in pharmaceutical preparations in tablet form with detailed degradation studies. In this thesis, an analysis method was developed for the simultaneus analysis of favipiravir and its impurities, and the method was validated.
In the developed method, Kinetex® EVO C18 (250 x 4.6 mm, 5 µm, 100Å) column and a mixture of 10 mM KH2PO4 buffer (pH = 3.0) and acetonitrile (90:10; v / v) were used as the stationary and mobile phase.Chromatographic separations were carried out at 30 oC column temperature and samples were monitored by a UV-Visible detector with a wavelength of 222 nm at 0.5 ml / min flow rate. Total analysis time was 25 minutes, Favipiravir retention time was approximately 9 minutes; The retention times of major impurities formed under alkaline, acidic, oxidative conditions were observed at about 4., 5., 7 and 12 minutes (RRT 0.51, 0.54, 0.76, 1.31).
According to validation results, the linearity range was obtained as 0.00003 – 0.00075 mg/ml, the limit of quantitation (LOQ) and the limit of dedection (LOD) were 0.00003 mg/ml and 0.00001 mg/ml, respectively. Percentage relative standard deviation values (% RSD) obtained in intra-day and between day repeatability studies were determined as 0.17% and 0.28%, respectively, and the average recovery value was found 99.46%. 
This validated method, has been successfully applied to the determination of all possible degradation impurities of Favipiravir that increase under stress conditions such as high temperature, humidity and photodegradation from tablet form. The developed method is extremely suitable for the routine analysis of this drug used in the treatment of the Covid-19 outbreak, especially in terms of speed and convenience.