Güvenlik stratejileri bağlamında Atatürk dönemi Türkiye-İtalya ilişkileri
Türkiye-Italy relations under Atatürk within the context of security strategies
Yazar: FAKHRI GULMAMMADOV
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NURİ SALIK
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Cumhuriyet Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History
Dizin: Atatürk Dönemi = Atatürk Period ; Doğu Akdeniz = East Mediterranean ; Ege Denizi = Aegean Sea ; Güvenlik stratejileri = Security strategy ; Türk-İtalyan ilişkileri = Turkish-Italian relations ; İtalya = Italy

Özet:
Bu tez Atatürk döneminde Türkiye-İtalya ilişkilerini güvenlik stratejileri bağlamında incelemektedir. Çalışmanın Türk dış politikasında İtalya konusu özelinde güvenlik araştırmalarında oluşan boşluğu doldurması hedeflenmektedir. Çalışma, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilanı ile birlikte Mustafa Kemal Atatürk'ün ölümüne kadar geçen süre zarfında, On İki Adalar üzerinde hakimiyeti bulunan İtalya'dan bu dönemde Türkiye ve bölgeye yönelik tehdit olup olmadığı, eğer varsa bu tehdidin hangi derecede olduğunu ve bu tehditlere karşı Cumhuriyetin yönetici kadrosunun Türk dış politikasında siyasi ve askerî anlamda nasıl bir güvenlik stratejisi uygulamaya çalıştığını ve bu stratejiler özelinde Atatürk dönemi Türk dış politikasında güvenlik stratejisinin ne olduğunu araştırmayı amaçlamaktadır. Aynı zamanda Cumhuriyetin yönetici kadrosu içerisinde İtalya tehdidine karşı hangi isimlerin ve kurumların ön plana çıktığı sorusuna cevap aranmaktadır. Tez çalışmasında konu ile ilgili kitap, bilimsel makale, Türkiye Büyük Millet Meclisi Arşivi, Cumhuriyet Arşivi, Türk Diplomatik Arşivi ve Milli Savunma Bakanlığı Askeri Tarih Arşivi'nden yararlanılmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden tarama-derleme ve yazılı doküman analizi yöntemi kullanılmıştır.
Araştırmalar sonucunda On İki Adalar üzerinden Türkiye'nin Ege ve Akdeniz sahillerine karşı bir tehdit olduğu görülmüş, 1923-1928 arası ilişkiler karşılıklı güvensizlik ortamında şekillenmiş, 1928 yılında taraflar arasında imzalanan Tarafsızlık, Uzlaştırma ve Yargısal Çözüm Antlaşması ilişkilerde dönüm noktası teşkil etmiştir. 1928-1934 arası ilişkiler nisbeten daha olumlu gelişmiş, 1934 yılında Mussolini İtalya'nın geleceğinin Asya ve Afrika'da olduğunu söylemiş, bu durum Türkiye'yi oldukça rahatsız etmiş, ilişkiler tekrardan gerilmiştir. Türkiye İtalya tehdidine karşı Balkanlardaki anti-revizyonist ülkeler ile birlikte hareket etmiş, Balkan Antantı'nın kurulmasına öncülük etmiştir.

Abstract:
This thesis analyses Turkish-Italian relations during Atatürk era in the context of security studies. The study aims to fill the gap in security studies on Turkish foreign policy towards Italy. The research investigates the issues of whether there were threats for Türkiye and the region posed by Italy, which had rule over the Dodecanese Islands; if there were, to what extent those threats were; how the rulers of the republic formulated security strategies towards such threats in the political-military sense; and what was, in the light of those threats, the security strategy of Turkish foreign policy, during the period between declaration of the Republic of Türkiye and death of Mustafa Kemal Atatürk. At the same time, it examines the question of which names and institutions within the government stood out against the Italian threat. For this study, books and scientific articles about the topic have been derived from Grand National Assembly of Türkiye Archives, the Republic Archives, the Turkish Diplomatic Archive, and the Military History Archives of the Ministry of National Defense. As qualitative research methods, literate review and document analysis methods have been used in this study.
The study shows that there has been a threat for the Aegean and Mediterranean coasts of Türkiye via the Dodecanese Islands; the relations between 1923-1928 have been formulated on the basis mutual mistrust; The Treaty of Neutrality, Conciliation, and Judicial Settlement has been a milestone in the relations. The affairs during 1928-1934 have been relatively favorable, Mussolini's 1934 statement that Italy's future lies on Asia and Africa have significantly bothered Türkiye, and the relations have been tied up again. Türkiye cooperated with anti-revisionist states in the Balkans against the Italian threat and lead the establishment of the Balkan Entente.