Cengiz Han Dönemi Moğollarda askerî teşkilat
Military organizations Mongols in Cengiz Khan Period
Yazar: KOVAN NADER SABRI TAYIB
Danışman: DOÇ. DR. TANER YILDIRIM
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ortaçağ Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Askeri malzemeler = Military materials ; Askeri teşkilat = Military organization ; Askeri yapı = Military structure ; Biyografi = Biography ; Cengiz Han = Cengiz Han ; Moğollar = Mongoşs ; Silahlar = Guns

Özet:
Tarihi kaynaklara göre Türk, Tatar ve Moğol gibi çeşitli halklardan oluşan Moğollar, 13. yüzyılın başlarında tarih sahnesine çıkarak büyük bir İmparatorluk kurmuş ve birçok yeri adeta kasıp kavurmuşlardır. Moğollar sadece karşılarına çıkan güçleri yenmekle kalmamış, ileride kendilerine sorun çıkarma ihtimali bulunan bütün siyasî iradeleri de ortadan kaldırmışlardır. Efsanevi Moğol hükümdarı Cengiz Han (Timuçin/Timuçin), kendi tesis ettiği yasa ile Moğol Devletini tek bir çatı altında toplamış ve "Cihan Hâkimiyeti" idealine dayanan bu siyasî bilinçle büyük bir ulus meydana getirmiştir. Tüm dünyayı ele geçirme düşüncesine dayalı bu ülkü ile hareket eden Moğollar, birçok şehri istila ederek yakıp yıkmış, suçlu suçsuz ayrımı gözetmeksizin birçok insanı katletmişlerdir.
Cengiz Han'ın "Cihan Hâkimiyeti" düşüncesi ile başlattığı geniş askerî seferler neticesinde İç Asya ve Orta Asya coğrafyalarındaki birçok göçebe kabile devletiyle beraber, bölgenin güçlü devletleri arasında yer alan Tangutlar, Karahıtaylar (Kitan) ve Hârezmşahlar da hâkimiyet altına alındılar. Cebe Noyan ve Subutay Noyan gibi önemli komutanlar ise batı yönünde ilerleyerek Kafkasya ve Güney Rusya'da tahakküm sağladılar. Bozkır devlet geleneğini yeniden tanzim ederek dünyanın en büyük imparatorluğunu kuran Cengiz Han, adeta durdurulamayan bir "Savaş Makinesi"' olarak adını tarihe altın harflerle yazdırmıştır. Askerî başarılar ve yasalara dayalı güçlü bir imparatorluğun kurucusu olan bu büyük lider 1224 yılında Kuzey Çin üzerine gerçekleştirdiği sefer sırasında vefat etmiştir. Muazzam addedilecek başarılarla dolu bir
III
hayat süren bu liderin yaptıkları, bütün dünya tarihçilerinin ve araştırmacılarının yanı sıra konuya ilgisi olan tüm insanlığın her dönem ilgisini çekmiştir. Bizler de bu çalışmamızda; Moğol İmparatorluğu'nun çok kısa sürede bu denli ivme yakalamasında etkili olan ordu teşkilatını irdeleyerek, beraberinde başarıyı getiren unsurları araştırmaya gayret ettik.

Abstract:
According to the historical sources Mongols 13th century formed by various tribes of such as Turk, Tatar and Mongols. They established a huge empire and almost swept many places at the beginning of the century. The Mongols did not just defeat the forces they clashed. They also removed all political will that cause problems for them in the future. Legendary Mongols ruler Gengiz Khan (Timucin/Temucin) whom he based rules of Mongols Government and formed a generation under one roof. With the idea of controlling all the world the country of Mongols destroyed many cities and massacres many people without differentiation. As a result of the wide military sending initiated by Gengiz Khan with the idea of "Dominion of the world", The Tanghs, Karahitay (Kitan) and Harizmsahs, which are among the powerful states of the region, were taken under control along with many nomadic tribal states in Central Asia and Outside Asia. Important commanders such as Cebe Noyan and Subutay Noyan advanced Westward and controlled the Cancasus and Southern Russia. Gengiz Khan who established the world largest empire by re-organizing the steppe state tradition, has written his name in history as unstoppable "War machine" founder of great empire based on military success and laws, this great leader died in 1224 during his voyage over North Chine. The work of this leader who lead a life full of success that could be regarded as huge, has always attracted the attention of all historians and researchers, as well as all humanity, who are interested in the subject. In this abstract we tried to investigate the
V
factors that brought achievement by analyzing the army organization, which was effective in the Mongols Empires acceleration in such a short time.