Türkiye akademisinde postkolonyal teorinin alımlanması: Lisansüstü tezler üzerinden bir araştırma
Reception of the postcolonial theory in Turkish academy: A research through postgraduate theses
Yazar: NEVİN BAŞARAN
Danışman: DOÇ. DR. ONUR GÜNEŞ AYAS
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İnsan ve Toplum Bilimleri Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Lisansüstü tezler = Postgraduation thesises ; Maduniyet = Subalternity ; Oksidentalizm = Occidentalism ; Oryantalizm = Orientalism ; Postkolonyal eleştiri kuramı = Postcolonial criticism theory ; Postkolonyalizm = Postcolonialism ; Tezler = Theses

Özet:
Bu çalışma Türkiye akademisinde postkolonyal teorinin alımlanışını seçilmiş bazı
metinler ve tamamlanmış lisansüstü tezler üzerinden incelemeyi, postkolonyal teori
kapsamındaki kavram ve kuramcıların hangi akademik yaklaşım ve temalarla
ilişkilendiğini ve üniversitelerin hangi bölümlerinde çalışıldığını göstermeyi
amaçlamıştır. Çalışma öncelikle postkolonyal teorinin dünyadaki gelişimini,
uluslararası kabul görmüş isimlerini ve temel kavramlarını araştırmış, daha sonra
Türkiye'deki tarihçesinin ve yerli literatürdeki belli başlı örneklerinin izini sürmüş,
son olarak da Türkiye'de yapılmış lisansüstü tezlerde postkolonyal teorinin
alımlanışını konu edinmiştir. Böylelikle postkolonyal teorinin hem dünyadaki
gelişimi hem de Türkiye'nin akademik hayatındaki etkisi ve alımlanışı hakkında
genel bir tablo ortaya konulmuştur. Araştırmada postkolonyal teoride önemli isim
(Edward Said, Frantz Fanon, Gayatri C. Spivak, Homi Bhabha vs.) ve kavramlar
(postkolonyalizm, oryantalizm, Avrupa-merkezcilik, maduniyet, melezlik vs.)
anahtar kelimeler olarak belirlenmiş ve YÖK Ulusal Tez Merkezinde taratılarak
başlık ve özetlerinde bu kelimeleri içeren lisansüstü tezlerden bir örneklem
oluşturulmuştur. Tezlerin analizine geçmeden önce, belirlenen isimlerin Türkçe'ye
çevrilen eserleri ve yayım tarihleri ve bu isimler hakkında yapılan belli başlı
çalışmalar hakkında bilgi verilmiş, Türkiye toplumunu analiz ederken postkolonyal
kuramın çeşitli unsurlarından faydalanan eserler ve ana eğilimler tespit edilmiştir.
Belirlenen anahtar kelimelere göre oluşturulmuş tez örnekleminin hem sayısal analizi
(yayınlandığı yıl, ana bilim dalı-bölüme vs. göre dağılımları) hem de betimsel analizi
yapılmış, ayrıca literatürde tespit edilen ana eğilimler dikkate alınarak ilişkilendikleri
tema ve yaklaşımlar belirlenmeye çalışılmıştır. Buna göre, tezlerde postkolonyal
teorinin en çok Said ve oryantalizmle ilişkili unsurlarının ön plana çıktığı tespit
edilmiştir. Postkolonyal teorinin Said dışındaki isimlerinin en çok İngiliz Dili ve
Edebiyatı, takiben Uluslararası İlişkiler bölümünde; oryantalizmi konu edinen
tezlerinse en çok Temel İslam Bilimleri bölümlerinde çalışıldığı görülmüştür.
Tezlerin incelenen kısmında en çok Said ve Bhabha'nın ardından Spivak ve
Fanon'un ön plana çıktığı, Nkrumah, Young, Loomba, Shayegan, Chatterjee,
Césaire, Mbembe, Cabral, Memmi, Chakrabarty ve Guha'nın daha az görünür
olduğu ve Nandy ve Dirlik'in isminin geçmediği saptanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Postkolonyalizm, Oryantalizm, Garbiyatçılık, Maduniyet

Abstract:
The purpose of this study is to examine the reception of postcolonial theory in
Turkish academy through selected texts and postgraduate theses and to show which
academic approaches and themes are associated with the concepts and theorists
within the scope of postcolonial theory, and in which departments of universities
they are studied. The study first investigated the global development of postcolonial
theory, its internationally accepted names and basic concepts, then traced its history
and major products in Turkey, then finally examined the reception of postcolonial
theory in graduate theses in Turkey. Thus, a broad picture of the global development
of postcolonial theory, as well as its impact and reception in Turkey's academic life,
has been presented. Major names (Edward Said, Frantz Fanon, Gayatri C. Spivak,
Homi Bhabha, etc.) and concepts (postcolonialism, orientalism, Eurocentrism,
subalternity, hybridity, etc.) in postcolonial theory were identified as keywords in the
research and were scanned in YÖK National Thesis Center and a sample of graduate
theses with these words in their abstracts and titles was created. Before the analysis
of the theses, information was given about the works of the specified names
translated into Turkish and their publication dates and the main studies on these
names. The studies that make use of various elements of postcolonial theory to
analyze Turkish society and the major trends in the field were introduced. Both
numerical (year of publication, distribution by the discipline- department, etc.) and
descriptive analysis of the thesis sample based on the determined keywords were
conducted. Furthermore, in the light of the major trends identified in the
literature, the themes and approaches associated with postcolonial theory in
the theses were attempted to be defined. Accordingly, it was established that the
elements of the postcolonial theory which are mostly related to Said and orientalism
have come to the fore in the theses. It occurred that the names of postcolonial theory
other than Said have received the most attention in the English Language and
Literature departmens, then in the International Relations departments; on the other
hand, the theses regarding Orientalism have been studied mostly in Basic Islamic
Sciences departments. It was determined that, in the examined part of the theses,
Spivak and Fanon came to the fore after Said and Bhabha; Nkrumah, Young,
Loomba, Shayegan, Chatterjee, Césaire, Mbembe, Cabral, Memmi, Chakrabarty and
Guha were less visible and Nandy and Dirlik were not mentioned.
Key Words: Postcolonialism, Orientalism, Occidentalism, Subalternity