Hz. Ömer dönemi aile yapısı ve kültürdeki değişim
Social change in family structure and culture during Caliphate Omer
Yazar: YASEMİN ÖZSOY
Danışman: PROF. DR. ÖZCAN GÜNGÖR
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Aile = Family ; Aile yapısı = Family structure ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Hz. Ömer = Hz. Ömer ; Kültür = Culture ; Kültürel değişim = Cultural change ; Sosyal değişme = Social change ; İslamiyet = Islam

Özet:
Din Sosyolojisi alanında gerçekleştirilen bu araştırmada, öncelikle toplumsal değişme
ve ailedeki değişim, bu değişimlerin din ile ilişkileri ve ilgili kavramların açıklanması ele
alınarak incelenmiştir. Din, etki alanı oldukça geniş bir olgu olarak başlı başına bir değişim
unsurudur. Değişimlerde ilk olarak etkilenen kurum ailedir ve burada yaşanılan değişim,
toplumun kültürel kodlarını oluşturmaktadır.
Araştırmada, öncelikle Hz. Ömer'in bireysel kişiliği, ait olduğu aile ve aile yapısı,
evlilikleri, çocukları, Müslüman oluşu ve sonrasında halifeliğine kadar uzanan yolda
yaşadığı merhaleler ele alınmıştır. Bununla birlikte, onun Hz. Peygamber ve Hz. Ebubekir
zamanındaki faaliyetleri ve sonrasında Halifeliği ile gerçekleşen fetihler siyasi ve bireysel
kişiliğinin özellikleri gözönünde bulundurularak ele alınmıştır. Buradan hareketle, bu
çalışma hem kendisinin ait olduğu Arap toplumunu hem de fetihlerle birlikte kazanılan yeni
topraklara ait olan aile kurumunu ve aileyi etkileyen kültür olgusunu derinlemesine ele
almıştır.
Hz. Ömer, ailelerin yaşadıkları veya yaşama ihtimalleri olan sorunlara karşı Hz.
Peygamberden farklı hükümler vererek konulara çözümler aramıştır. Çözüm bulma
sürecinde, Şura meclisini toplayarak Kur'an'ın sınırları içinde inisiyatif kullanarak birtakım
değişimler yaptığı görülmektedir. Dolayısıyla, Hz. Ömer döneminde gerek Arap ailelerinde
gerekse fetihlerle genişleyen aile yapısında birçok değişim yapıldığı ve bunların süreklilik
içerdiği söylenebilir. Hz Ömer'in şahsi karizması ve devlet adamlığı etkisiyle yaşanan bu
büyük genişleme döneminde onun ihtiyaçları rasyonel ve geniş bakış açısıyla ele alması ve
değişimi yönetmesi dikkat çekmektedir.
Sonuc olarak, Hz. Ömer kültürel unsurları da göz önünde bulundurarak Kur'an
merkezli ve Hz. Peygambere uyumlu bir değişim politikası izlemiştir. Bazı konularda ise,
günün ihtiyacına göre riskler alarak bu değişimleri gerçekleştirmiştir.

Anahtar Kelimeler: Din Sosyolojisi, Hz. Ömer, Toplumsal Değişim, Aile, Kültür.

Abstract:
In this study conducted in the field of Sociology of Religion, first of all, social change
and the change in the family were examined by addressing their relations with religion and
the explanation of relevant concepts. Religion is an element of change in itself, as a
phenomenon with a wide range of influence. The initial institution affected by the changes
is the family and the change experienced here constitutes the cultural codes of the society.
In this study primarily, the individual personality of Caliphate Ömer, his family and
family structure, his marriages, his children, his conversion to Islam and the process he lived
in on the way to his caliphate were investigated. In addition, his activities in the period of
Prophet (Pbuh) and Caliphate Ebubekir and thereafter the conquests that took place with his
Caliphate were demonstrated by emphasizing the concept of justice associated with his
name. From this point, this study delved into the cultural phenomenon affecting family and
the family institution both in the Arab society to which he belongs and in the new conquered
lands.
Caliphate Omer sought solutions to the issues that the families faced or were likely to
experience by giving different judgments from the Prophet Muhammed. It is seen that
Caliphate Ömer made some changes by using the initiative within the borders of the Qur'an
and convening the Shura council. Therefore, during the Caliphate Ömer period, it can be
said that many changes were applied both in the Arab families and in the family structure
that expanded with the conquests, and these included continuity. It is remarkable that he
handled needs with a rational and broad perspective and managed change with a huge
success in this era of great expansion which was experienced under the influence of Ömer's
personal charisma and statesmanship.
In conclusion, taking into account the cultural factors, Caliphate Ömer followed a
policy of change in line with the Prophet and based on the Quran. In some matters, he
implemented these changes according to the needs of the day even taking risks.

Keywords: Sociology of Religion, Caliphate Ömer, Social Change, Family, Culture.