Instagram'da kadınların benlik sunumları: Erving Goffman ve Instagram'a dair toplumsal cinsiyet bağlamında bir inceleme
Women's self-presentations on Instagram: A gendered analysis on Erving Goffman and Instagram
Yazar: EDA ÖZCAN YILMAZ
Danışman: PROF. DR. BEDRİYE POYRAZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı / Gazetecilik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Gazetecilik = Journalism ; Sosyoloji = Sociology ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
Instagram, günümüzde hızla ve toplumun büyük bir kesimi tarafından benimsenerek gündelik hayatın bir parçası haline gelmiştir. Kadınların gündelik hayat pratiklerinin ayrışmaz bir parçasını oluşturan Instagram'ın toplumsal cinsiyet performanslarına etkisi yadsınamaz bir olgudur. Tam da bu sebeple, Instagram'ın gündelik hayatta gerçekleştirilen benlik sunumu pratiklerine eklemlenmesinin yarattığı etkiler ve dönüşümler, Instagram'da gerçekleştirilen benlik sunumlarına toplumsal cinsiyet kavramı bağlamında odaklanmayı gerektirir.
Toplumsal cinsiyet, etkileşimsel bir biçimde icra ve inşa edilen bir olgu olarak bireylerin benlik sunumu performanslarının temel unsurlarından biridir. Bireyler toplumsal cinsiyetlerini, gündelik hayatın tüm aşamalarında girdikleri etkileşimlerde ortama, bağlama, etkileşimin katılımcılarına, kendi değer sistemleri ile toplumsal norm ve yapılar gibi değişkenlere göre icra ve inşa ederler. Tam da bu sebeple Instagram'ın hem çevrim içi bir mecra hem de etkileşim alanı olarak kadınlar tarafından kullanımı, ataerkil toplumsal cinsiyet ilişkilerinin yeniden üretimine dair şekil ve süreçleri ile hakim toplumsal cinsiyet varsayımlarının sorgulanmasının gerçekleştirileceği önemli bir zemin oluşturmaktadır.
Buradan hareketle araştırmada, Instagram kullanıcısı kadınların benlik sunumu performanslarının toplumsal cinsiyet tartışmaları bağlamında incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışma iki ana bölümden oluşmaktadır. Üç alt başlıkta incelenen ilk bölümde, gündelik hayatın dinamiklerini anlamak için gündelik hayat sosyolojisinin ortaya çıkışına ve temel tartışmalarına değinilmiştir. Sonrasında ise ikinci alt başlık altında toplumsal cinsiyet tartışmaları tarihsel gelişim süreci ve temel kuramsal literatür analiz edilerek yürütülmüştür. Birinci bölümün son başlığında ise Erving Goffman'ın literatüre kazandırdığı benlik sunumu kavramı ve bağlı diğer kavram ve iddialarına etraflıca değinilmiştir.
İkinci bölümde 474 kadın Instagram kullanıcından anket yoluyla elde edilen veriler ile 20 kadın Instagram kullanıcısı ve 4'er kadın Instagram kullanıcısından oluşan iki odak grup ile gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmelerden elde edilen verilerin ayrıntılı bir analizi gerçekleştirilmiştir.
Araştırma süresince elde edilen veriler, kadınların Instagram'da icra ve inşa ettikleri kadınlık performanslarının, toplumsal cinsiyete dair norm ve temsilleri gündelik hayattan çok daha ataerkil biçimlerde oluştuğunu göstermektedir. Bir başka deyişle araştırma kapsamında elde edilen veriler Instagram'da benlik performanslarının toplumsal cinsiyet ilişkilerini büyük oranda ataerki yönünde güçlendirdiğini açık bir şekilde gözler önüne sermektedir.

Abstract:
Instagram has become a part of everyday life by being rapidly adopted by a large segment of the society. As an integral part of women's daily life practices, Instagram's impact on gender performances is undeniable. Precisely for this reason, the effects and transformations caused by the articulation of Instagram into the practices of self-presentation in daily life require a focus on the self-presentations performed on Instagram in the context of the concept of gender.
Gender, as a phenomenon that is performed and constructed interactively, is one of the fundamental elements of individuals' self-presentation performances. Individuals perform and construct their gender in their interactions at all stages of daily life according to variables such as the environment, context, participants of the interaction, their own value systems, social norms and structures. For this very reason, the use of Instagram by women, both as an online medium and as an interaction space, constitutes an important ground for questioning the dominant gender assumptions and the forms and processes of the reproduction of patriarchal gender relations.
From this point of view, the study aims to examine the self-presentation performances of Instagram user women in the context of gender debates. The study consists of two main chapters. In the first chapter, which is analyzed under three sections, the emergence and fundamental discussions of the sociology of everyday life are mentioned in order to understand the dynamics of everyday life. Then, under the second section, gender debates were conducted by analyzing the historical development process and fundamental theoretical literature. In the last section of the first chapter, the concept of self-presentation introduced to the literature by Erving Goffman and other related concepts and claims are discussed in detail.
In the second chapter, a detailed analysis of the data obtained from 474 female Instagram users through a questionnaire and semi-structured in-depth interviews with 20 female Instagram users and two focus groups consisting of 4 female Instagram users each was conducted.
The data obtained during the research show that the performances of femininity that women perform and construct on Instagram constitute gender norms and representations in much more patriarchal ways than in everyday life. In other words, the data obtained within the scope of the research clearly reveals that the performances of the self on Instagram reinforce gender relations in the direction of patriarchy to a great extent.