Örtmecelerin toplumdilbilimsel özelliklerinin dil öğretimine yansıması: Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi örneği
Reflection of sociolinguistic features of euphemism on language teaching: Example of teaching Turkish as a foreign language
Yazar: MERVE YAMAÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FUNDA UZDU YILDIZ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Ana Bilim Dalı / Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Kendine özgü dilsel özellikleri olan örtmece kavramı Türk dilinin sözvarlığı ve Türk kültürünün çok yönlü gelişim gösteren unsurları arasında yer alır. Toplumsal hayatın bütün kesitlerinde karşımıza çıkan örtmece sözler ait olduğu toplumun kültürünün taşıyıcısı konumundadır. Yabancı dil öğrenen bireyler dille birlikte toplumun kültürünü de öğrenmektedir. Dil ve kültür birbirinin ayrılmaz parçası olduğu için dil ile birlikte toplumun kültürü de taşınmaktadır. Örtmeceler ait olduğu toplumun düşünme ve algılama biçiminden izler taşır. Dil konuşucularının dünyaya bakış açısını, değerlerini, inançlarını, kültürünü yansıtması sebebiyle dil öğretiminde kullanılması kaçınılmazdır. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Alanda yapılmış çalışmalar doküman analizi yöntemi ile incelenmiştir ve toplumdilbilimsel bir bakış açısı ile Türkçedeki örtmecelerin dil öğretimine yansıtılması gerektiği üzerinde durulmuştur. Bu çalışmanın amacı, Avrupa Ortak Çerçeve Programı'nda ve yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ders kitaplarında farklı seviyelerde yer alan kazanımlarda örtmece bilgisi gerektiren ifadelerin tespit edilerek öğrencilerin bu sözlere yönelik farkındalığını arttırmak ve yabancılara Türkçe öğretiminde Türkçedeki örtmece sözlerden yararlanılmasını sağlamaktır. Çalışmamız sonucunda Avrupa Ortak Çerveve Programı kazanımlarında örtmece ifadelere karşılık gelebilecek içeriklerin bulunduğu tespit edilmiştir ayrıca alandaki ders kitaplarında örtmece ifadelerin bulunduğu ancak örtmece ifadeleri fark ettirmeye yönelik çalışmaların yer almadığı da görülmüştür. 

Anahtar Kelimeler: Toplumdilbilim, dil öğretimi, örtmece, yabancı dil olarak Türkçe öğretimi.

Abstract:
The concept of euphemism, which has its own linguistic features, is among the vocabulary of the Turkish language and the elements of Turkish culture that show a multi-faceted development. The euphemisms that we encounter in all sections of social life are the carriers of the culture of the society to which they belong. Individuals whose learning a foreign language learn the culture of the society along with the language. Since language and culture are inseparable parts of each other, the culture of the society is carried along with the language. The euphemisms carry traces of the way of thinking and perception of the society to which they belong. It is inevitable to be used in language teaching because it reflects the world view, values, beliefs and culture of language speakers. Qualitative research method was used in this study. Studies in the profession were examined by document analysis method and it was emphasized that euphemisms in Turkish should be reflected in language teaching with a sociolinguistic perspective. The aim of this study is to identify the expressions that require euphemism in the acquisitions at different levels in the European Common Framework Program and in the course books for teaching Turkish as a foreign language, to increase the awareness of students about these words and to make use of euphemisms in Turkish in teaching Turkish to foreigners. As a result of our study, it has been determined that there are contents that can correspond to euphemisms in the achievements of the European Common Framework Program, it has also detected that there are euphemisms in the textbooks in the profession but there are no studies to make the euphemisms noticed.

Keywords: Sociolinguistics, language teaching, euphemism, teaching Turkish as a foreign language.