Türk romanında eko-distopya
Eco-dystopia in Turkish novels
Yazar: ŞEYMA HANAY
Danışman: DOÇ. DR. SERVET TİKEN
Atatürk Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
İnsan ile doğa birbirinden ayrılamaz bir bütün olmalarına rağmen zamanla aralarında rekabete dayalı bir ilişki gelişmiştir. Bu durum gitgide bütünlüklerini zedeleyerek en nihayetinde doğanın tahribatını meydana getirmiştir. Sanayi Devrimi ile birlikte derinleşen ekolojik tahribat, gündelik yaşamın sürekliliği üzerinde olumsuz etkilere sebep olmuş ve toplumun bir yansıması olan edebiyata sirayet ederek ekotopya ve eko-distopyaların konusu hâlini almıştır.
Ütopya ve distopyalar tarih boyu tecrübe edilen sosyal, siyasi, kültürel, çevresel ve bağlamsal olayların sonuçlarını göz önünde bulundurarak farkındalık kazandırma gayesiyle alternatif toplum düzenleri meydana getirirler. Dolayısıyla, gündelik yaşamda etkilerini sıklıkla hissettiğimiz ekolojik krizin ütopik ve distopik kurgunun konusu hâline gelmesi kaçınılmaz olmuştur. Bu bağlamda distopik izlekler çerçevesinde çeşitli ekolojik kaygılar ortaya koyan eko-distopik kurgu, yalnızca tahribata neden olan etkenlere dair bir tepki sunmakla kalmaz aynı zamanda potansiyel yıkıcı sonuçlarına dair bir farkındalık kazandırarak uyarıda bulunmayı da hedefler. 
Türk edebiyatında doğanın yansımaları her ne kadar çok eskilere dayansa da eko-distopik kurgunun 21. yüzyıl itibariyle öne çıktığı gözlemlenmektedir. Bu çalışmada, eko-distopyalar tarafında sunulan ekolojik yıkım teması, insanın bu yıkımda sahip olduğu rol ve yıkımın olası sonuçlarına ilişkin izleklerin Türk romanlarındaki yansımalarını incelemek amaçlanmıştır. Bundan hareketle Türk edebiyatında eko-distopik izlekler barındıran romanlar ekoeleştirel yaklaşımlar çerçevesinde incelenecektir.

Abstract:
Although humans and nature are an inseparable whole, a competitive relationship has developed between them over time. This gradually damaged their integrity and ultimately caused the destruction of nature. However, the ecological destruction that deepened with the Industrial Revolution caused negative effects on the continuity of daily life and became the subject of ecotopia and eco-dystopias by spread to literature, which is a reflection of society.
Utopias and Dystopias create alternative social orders with the aim of raising awareness by considering the consequences of social, political, cultural, environmental and contextual events experienced throughout history. Therefore, it has become inevitable for the ecological crisis, the effects of which we often feel in daily life, to become the subject of utopian and dystopian fiction. In this context eco-dystopian fiction which presents various ecological concerns within the framework of dystopian themes not only offers a reaction to the factors that cause destruction but also aims to raise awareness and warn about the potential destructive consequences.
While reflections of nature in Turkish literature date back to ancient times, it is observed that eco-dystopian fiction has gained prominence as of the 21st century. In this study, the aim is to examine the reflections in Turkish novels of the ecological destruction theme presented by eco-dystopias, the role of humans in this destruction, and its potential consequences. Based on this, novels containing eco-dystopian themes in Turkish literature will be examined within the framework of ecocritical approaches.