Üretim sürecinde yaşanan değişimlerin endüstri ilişkileri üzerine yansımaları
The reflections of changes in the production process on industrial relations
Yazar: ÇAĞATAY EDGÜCAN ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. KUVVET LORDOĞLU
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı / Çalışma Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Beşeri sermaye = Human capital ; Emek süreci = Labour process ; Motivasyon = Motivation ; Neo-liberalizm = Neo-liberalism ; Yönetim süreci = Management processes ; Çalışma ekonomisi = Labour economics ; Ücretlendirme = Remuneration ; Ücretliler = Wage earners ; İnsan kaynakları yönetimi = Human resources management ; İş gücü verimliliği = Labour productivity

Özet:
20. yüzyıl, üretim süreçlerinde yaşanan değişimlere mukabil yönetim süreçlerinde de pek çok değişikliğe tanıklık etmiştir. Bu çalışmada üretim sürecindeki dönüşümün detaylı bir incelemesinden ziyade, üretim süreciyle bağlantıları da kurularak yönetim, özellikle de insan kaynakları yönetimi (İ.K.Y.) sistemine yoğunlaşılacaktır. İ.K.Y. alanındaki çalışmalar çoğunlukla yönetim perspektifinden ve yöneticiler tarafından, şirketlere yönelik uygulama önerileri ve pratik, sorun çözme tarzında bir yazın oluşturmaktadır. Buradan hareketle bu çalışmada, İ.K.Y.'nin hem işleyişi ve felsefi temellerine, hem de İ.K.Y. dilinin sınıfsallığına işçi sınıfı perspektifinden eleştirel bir sorgulama yapılması hedeflenmiştir. Çalışmanın temel tezi, İ.K.Y.'nin kendisine has bilimsel bir formasyonunun olmadığı ve buradan hareketle, meşruiyetini iş hukuku, endüstri psikolojisi ve çalışma ekonomisi bilim dallarının teorik ve pratik altyapısını araçsal olarak kullanarak sağladığıdır. Bu bağlamda çalışmanın ilk bölümünde İ.K.Y.'nin çalışma ekonomisi biliminin temel konularından olan beşeri sermaye teorisi ile kurduğu ilişki, tarihsel altyapısıyla birlikte incelenmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde ise, İ.K.Y.'nin kendine özgü bir teorisi olmadığı tezi detaylıca ele alınmıştır. Bu amaçla, F. W. Taylor ile birlikte anılan ?bilimsel? yönetim anlayışından İ.K.Y.'ne değin süreçte yönetim ?biliminin? gelişimi incelenmiştir.Çalışmanın üçüncü bölümünde ise İ.K.Y. sisteminin işyeri/şirket düzeyinde maliyet minimizasyonu ve kar maksimizasyonu hedeflerine ulaşmada hareket alanını oluşturan üç disiplinle kurduğu ?araçsallık ilişkisi?, Türkiye'de faaliyet gösteren şirket örnekleri üzerinden tespit edilmeye çalışılmıştır. Araçsallık ilişkisinin ortaya konulmasında, Türkçe yayınlanan periyodik bir yayının arşivinden yararlanılmış ve verimlilik, ücret, çalışma süresi göstergeleriden yararlanılarak söylem analizi yöntemi kullanılmıştır. Söz konusu yayının analizinde, incelemeye alınan makaleler seçilirken, ?yargısal örnekleme? yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın en temel sınırlılığı, inceleme odağının makro boyuttan ziyade mikro, yani işyeri ve işletme düzeyi uygulamalara yönelik oluşudur.

Abstract:
The 20th Century has witnessed various changes in management processes in addition to the changes that have taken place in production processes. This study focuses mainly on management, and more specifically human resource management (HRM) with relation to the production process, as opposed to a detailed analysis of the transformation of the production process. Studies in the field of HRM usually comprise of applications, suggestions and practical problem solving solutions directed towards companies and are traditionally constructed from the managements? point of view, and conducted by managers. As such, this study aims to provide a critical questioning of the language, the operation and the philosophical basis of HRM. The basic thesis of this study is that HRM does not have a unique scientific structure and as such, the legitimacy of HRM is provided for by the theoretical and practical basis of labor law, industrial psychology and labor economics. In this regard, the first section of the study analyzes the relationship between HRM and human capital (one of the basic subjects of labor economics) together with its historical foundation. The second section of this study provides a detailed account of how HRM lacks a unique, intrinsic theory. For this purpose, the development of management `science? from F. W. Taylors `scientific? method to the point of HRM.In the third section of this study, the `instrumentalism relationship? formed by the three disciplines to achieve the cost minimization and profit maximization goals on a workplace/company level by the HRM system is determined by the analysis of sample companies that operate within Turkey. In the determination and expression of the instrumentalism relationship, the archives of a Turkish periodical was used and efficiency, salary and working period cues were utilized as cues in the discourse analysis. The selection of articles in the aforementioned publication was conducted using the `judgment sampling? method. The most basic limitation of this study is that the focus of analysis is on a micro rather than macro scale, as it is directed towards workplace and business level applications.