Özbek masallarında kahramanın erginlenmesi
The journey of the hero's initiation in Uzbek folktales
Yazar: GÖKÇE KILIÇ
Danışman: PROF. DR. SELAMİ FEDAKÂR
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı / Türk Halk Bilimi (Folklor) Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Halk edebiyatı = Folk literature ; Kahramanlar = Heroes ; Masallar = Tales ; Sözlü edebiyat = Oral literature ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Türk halk edebiyatı = Turkish public literature ; Türk halk hikayeleri = Turkish folk stories ; Türk masalları = Turkish tales ; Özbek edebiyatı = Uzbek literature

Özet:
Somut olmayan kültürel mirasımızın en değerli türlerinden biri olan masallar,
kadim zamanlardan günümüze kadar atalarımızın bilge sesleri olarak varlığını
sürdürmektedir. Masallar, geleneğin taşıyıcısı olarak kulaktan kulağa yayılırken, sadece
çocuklar için veya sadece eğlence amacıyla anlatılan metinler olmayıp bunun çok
ötesinde, sahip olduğu sembol diliyle dinleyenlerine, insanlığın özlemlerini, hayallerini,
beklentilerini fısıldar ve insan olmanın biricikliğinde saklı özelliklerin gücünü
hatırlatır.
Masal yapısı içerisinde, masal kahramanlarının bizlere sunulan maceralı
yolculukları "Kahramanın Yurdundan Ayrılması", "Kahramanın Erginlenmesi",
"Kahrmanın Yurduna Dönüşü" döngüsünde gerçekleşirken, "Erginlenme" aşaması,
kahramanın çeşitli sınavlardan geçtiği ve bu sınavlar karşısında öz benliğinde saklı kişisel
özellikleriyle sınandığı aşamayı ifade eder. Çalışma konusu olarak seçtiğimiz
"Kahramanın Erginlenme Yolculuğu" çalışmamızın araştırma alanı olan Özbekistan'dan
seçilen 175 masal incelenerek değerlendirilmiştir. Bu kapsamda erginlenme türlerinin en
parlak örneklerini taşıdığı tespit edilen 62 Özbek masalı çalışmamızın ana inceleme
metinleri olmuştur.
Seçtiğimiz masallarda, kahramanların erginlenmesi aşamasında karşılaştığı sınav
türleri, kahramandan beklenen eylemin niteliği temelinde analiz edilerek 9 başlıkta,
kahramanların bu sınavlar karşısında sınanırken ortaya çıkardığı kişisel özellikleri
"Erginlenme Türleri" ana başlığı altında 13 alt başlıkta formüle edilerek
gruplandırılmıştır. Çalışma kapsamında ortaya koyduğumuz "Sınav Türleri" ve
"Erginlenme Türleri", seçtiğimiz Özbek masallarındaki kahramanların cinsiyetleri
bağlamında "Erkek Kahramanların Erginlenmesi", "Kadın Kahramanların Erginlenmesi"
biçiminde ayrı başlıklar altında incelenmiştir.
Böylelikle hem Türkiye hem Özbekistan sahasında gerçekleştirilen masal
çalışmalarına katkı yapmak amacıyla Özbek Masallarında Kahramanın Erginlenmesi,
bilimsel bir zeminde tasnif edilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Masal, Kahramanın Yolculuğu, Erginlenme, Sınav, Sınanma

Abstract:
Tales, one of the most valuable types of our intangible cultural heritage, continue
to exist as the wise voices of our ancestors from ancient times to the present. While the
tales are spread orally as the carriers of tradition, they are not only for children or just for
entertainment, far beyond that, they also whisper the longings, dreams and expectations
of humanity to the listeners with their symbolic language and remind the power of the
features hidden in the uniqueness of being human.
While the adventurous journeys of the fairy tale heroes presented to us within the
tale structure take place in the cycle of "Hero's Departure", "Hero's Initiation", "Hero's
Return to His Homeland", the "Initiation" stage refers to the stage where the hero passes
various quests and is tested with his personal characteristics hidden in his own self. The
stage, "Hero's Journey to Initiation", which is the focal point of the current dissertation,
was evaluated by examining 175 tales selected from Uzbekistan, which is the research
area of our study. In this context, 62 Uzbek tales, which were found to have the brightest
examples of initiation types, have been the main texts analyzed in our study.
In the studied tales, the types of quests that the heroes face during the initiation
phase were analyzed on the basis of the nature of the action expected from the hero, and
they were formulated and grouped under 9 headings, and the personal characteristics of
the heroes when challanged in the face of these quests were formulated and grouped under
the main heading "Types of Initiation". "Types of Quests" and "Types of Initiation",
presented within the scope of this study, have been analyzed under separate headings:
"Initiation of Heroes" and "Initiation of Heroines" within the context of the genders of
the heroes in the selected Uzbek folktales.
Thus, in order to contribute to the fairy tale studies carried out in both Turkey and
Uzbekistan, The Initiation Hero in Uzbek Tales has been attempted to be classified on a
scientific basis.

Keywords: Folktale, Hero's Journey, Initiation, Quest, Trial