Değirmendere havzası (Trabzon) yerüstü su kalitesinin mekana ve zamana bağlı değişiminin incelenmesi
A study on spatial and temporal variation of surface water quality in the stream deği̇rmendere watershed (Trabzon)
Yazar: UĞUR SATILMIŞ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ADEM BAYRAM
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Hidrolik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Trabzon İli içme ve kullanma suyu ihtiyacının sağlandığı Galyan Deresi'nin de içerisinde bulunduğu Değirmendere Havzası'nda, yerüstü su kalitesinin mekana ve zamana bağlı değişimini belirlemek amacıyla, seçilen 14 istasyonda, Ocak‒Aralık 2014 dönemini kapsayan bir yıllık sürede     15 günlük aralıklarla yürütülen bu çalışmada, arazide; sıcaklık, pH, çözünmüş oksijen, iletkenlik, klorofil‒a ve bulanıklık ölçümleri ile laboratuvarda; askıda katı madde, amonyum azotu, nitrit azotu, nitrat azotu, toplam azot, toplam Kjeldahl azotu, toplam fosfat fosforu, toplam organik karbon, kimyasal oksijen ihtiyacı ve florür iyonu analizleri gerçekleştirilmiştir. Havzadaki insan kökenli faaliyetlerin yerüstü su kalitesine olan etkileri irdelenmiş, Yerüstü Su Kalitesi Yönetmeliği'ne göre su kalite sınıflandırması yapılan akarsuların gerek ulusal gerekse uluslararası standart ve yönetmeliklere göre içmesuyu olarak kullanılabilirliği de değerlendirilmiştir.
Hidrolik yapı ve taşkın koruma inşaa, akarsu düzenleme ve yol genişletme çalışmaları gibi akarsulara doğrudan yapılan müdahaleler sonucunda, askıda katı madde konsantrasyonunun dolayısıyla da bulanıklığın büyük miktarda arttığı ve su kalitesinin bozulduğu görülmüştür. Altındere Havzası'nda yoğunlaşan alabalık çiftliklerinden, Maçka ilçesi evsel atıksuları ile Çağlayan–Değirmendere bölgesi sanayi atıksularının arıtılmadan akarsulara deşarj edilmesi neticesinde de su kalitesi olumsuz etkilenmiş, akarsuyun kendi kendini temizleyebilme özelliğine rağmen Değirmendere'nin Karadeniz'e döküldüğü yerin hemen membaında seçilen son istasyon tüm istasyonlar içinde en kirli yer haline gelmiştir.
Takibi yapılan su kalite değişkenleri bakımından Değirmendere Havzası akarsularının yüksek kaliteli su sınıfında olduğu, Atasu Baraj Gölü'nün de beslendiği Kuştul ve Galyan akarsularından içme ve kullanma suyu olarak faydalanılmasında herhangi bir sakıncalı durumun olmadığı sonucuna varılmıştır.

Abstract:
This study aims to reveal the spatial and temporal variation of surface water quality in the Stream Değirmendere Watershed which environs the Stream Galyan supplying domestic water demand for the city of Trabzon. The study was started in January 2014, conducted semimonthly, and terminated in December 2014. Water temperature, pH, dissolved oxygen, conductivity, chlorophyll–a, and turbidity were measured in situ and total suspended solids, ammonium nitrogen, nitrite nitrogen, nitrate nitrogen, total nitrogen, total Kjeldahl nitrogen, total phosphate phosphorus, total organic carbon, chemical oxygen demand, and fluoride analyses were conducted on laboratory for 14 monitoring stations selected dedicatedly. The influences of anthropogenic activities on the surface water quality were examined and the qualitative classification was done for each station according to the Turkish Surface Water Quality Regulation. The quality and safety of the untreated surface waters for drinking purposes was assessed based on the national and international directives and guidelines.
Dramatic increases were monitored in total suspended solids and turbidity and so the surface water quality deteriorated temporarily as a result of direct interventions to the streams due to the construction works such as run–of–the–river hydroelectric power plant, bridge, and levee, and the other works such as stream regulation and road widening in the watershed. The surface water quality was also adversely affected in consequence of trout farms centered on the Stream Altındere Watershed, untreated municipal wastewaters from Maçka Town, and untreated industrial wastewaters from the region between Çağlayan and Değirmendere. The most critical part of the watershed was the last station, where the Stream Değirmendere pours into the Black Sea, for being the most polluted one despite the self-purification ability of the stream.
It was concluded that the surface water from the watershed had high–quality in terms of the monitored water–quality indicators and the streams Kuştul and Galyan feeding Atasu Dam Lake, drinking water reservoir, were acceptable to use for human consumption.