Tanzimat'tan 20. yüzyıl başına kadar (1839 – 1900) yeni Türk edebiyatında İngiliz dili ve İngilizce edebiyatın varlığı ve etkileri
The presence of English language and literature in the early period of modern age in Turkey, and their effects on modern Turkish literature between 1839–1900
Yazar: TARKAN MURAT AKKAYA
Danışman: PROF. SIDDIKA DİLEK YALÇIN ÇELİK
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Amerikan Kültürü ve Edebiyatı = American Culture and Literature ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature ; İngiliz Dili ve Edebiyatı = English Linguistics and Literature
Dizin: Karşılaştırmalı edebiyat = Comparative literature ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Yeni Türk edebiyatı = New Turkish literature ; İngiliz edebiyatı = English literature ; İngilizce = English

Özet:
19. yüzyıl Osmanlı modernleşmesi bağlamında Yeni Türk Edebiyatının batılı kaynaklarına yönelik olan bu karşılaştırmalı çalışma, "değerlendirme nesne"si Yeni Türk Edebiyatını, "karşılaştırma ölçütü" Anglosakson edebiyatıyla karşılaştırarak değerlendirmektedir. Bu karşılaştırmanın amacı, 20. yüzyılın başına kadar olan dönemde Türkçede Anglosakson edebiyatın varlığını nicel ve nitel olarak tespit etmek ve bu varlığın Yeni Türk Edebiyatının üzerindeki etkilerini değerlendirmektir. Bununla birlikte bu çalışma Anglosakson edebiyatının varlığını sadece çeviri ve uyarlama gibi yollarla doğrudan Türkçeye aktarılmış metinlerde değil, Türkçeye aktarılmamış ama edebi açıdan Yeni Türk Edebiyatı üzerinde etkisi olduğu gösterilebilen Anglosakson eserlerde (yalnız edebi değil, felsefi, siyasi ve ekonomik bazı metinlerde de) ve yine araştırma konumuz etkilenmenin açıkça görüldüğü telif Türkçe eserlerde de arayıp tespit etmiştir. Bu tespitlerin sonucunda 20. yüzyılın başına kadar olan bu erken yenileşme döneminde Yeni Türk Edebiyatının batılı kaynaklarının tek ve homojen olmadığı ve anlamlı bir şekilde farklılaştığı sonucuna varılmıştır. Yeni Türk Edebiyatının bu dönemdeki batılı kaynağı tek başına Fransız edebiyatı değildir. Anglosakson edebiyatının da özgül bir varlık ve etki alanı bulunmaktadır. Hata bu ayrımda Anglosakson edebiyatıyla Fransız edebiyatı arasındaki kimi belirgin farklar da çalışmamızın tali karşılaştırma konusu olmuştur. Çalışmamızda, başta İngiltere olmak üzere İrlanda, Galler, İskoçya ve Amerika Birleşik Devletleri gibi farklı ülkelerden bütün İngilizce edebi eserler ve çalışmalar Anglosakson edebiyatı olarak kabul edilmiştir. Bu çalışma dört ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde 1900 yılına kadar basılmış İngiliz Dili ve Anglosakson Edebiyatıyla ilgili kitap ve dergi/gazete yazısı türünden çeviri ya da telif eserlerin yer aldığı bibliyografyalar yer almaktadır. Hazırladığımız bu bibliyografyaları destekleyen ikinci bölümde Anglosakson edebiyatının etkisi ikincil kaynaklar üzerinde gösterilmektedir. Üçüncü bölüm bibliyografyalarımızdaki eserleri türlere, yazarlara ve çevirmenlere göre sınıflandırmaktadır. "Edebiyat Ortamı" adlı dördüncü bölümde ise, İngiliz Dili ve Anglosakson Edebiyatının söz konusu dönemde Türkçe edebiyat üzerindeki dolaysız ve dolaylı etkileri, bu etkilerin görüldüğü yazarlar ve bu yazarlarla çevirileriyle katkıda bulunan çevirmenlerin çalışma, tutum ve bakış açıları tartışılmaktadır.

Abstract:
This dissertation, aiming to study western sources of Modern Turkish Literature from the date of declaration of Tanzimat until the end of 19th century within the scope of Ottoman modernization process in this period, is to assess and analyse by comparing Modern Turkish Literature as assessed object with Anglo-Saxon literature as comparative criteria. Our main purpose for this comparison is to determine if there is certain presence and effects of Anglo-Saxon Literature on modern Turkish Literature and to what extent these effects went ahead for literary people, texts and events in the era. However, we do not follow up these effects not only on texts translated and/or adapted from Anglo-Saxon literature, or directly related to Anglo-Saxon literature topics, but also on other Anglo-Saxon texts (not only literary, but also philosophical, political and economic texts) non-translated into Turkish, but clearly provable that has a certain effect in a literally way on modern Turkish literature, and originally Turkish texts clearly affected by Anglo-Saxon literature. In the result of our study we are aware that the western resources of modern Turkish literature until end of the 19th century are not uniform and homogenous, but can be meaningfully differentiated. The western source of modern Turkish literature is not French literature alone. But it is also Anglo-Saxon literature that has genuine and specific effects on it. For that matter, we also discuss a certain comparison between Anglo-Saxon and French literatures to some content as a secondary matter in our study. In this dissertation, we accept all English literary or literary-related texts from different Anglo-Saxon originated countries like England, Scotland, Ireland, Wales, USA and Australia as the texts from Anglo-Saxon literature. This study has four main parts. In the first part of it, there are five different kinds of bibliographies that consists texts translated/adapted from Anglo-Saxon literature or originally Turkish on Anglo-Saxon literature from books, book parts and periodicals in Turkish with Arabic letters. In the second part that supported the first part, we show the effects on the secondary sources like Esami-i Kütübs. We classify the texts on our bibliographies in literary genres, authors and translators in the third part. And lastly in the fourth part named "Literary Setting", we discuss direct and indirect effects of English language and Anglo-Saxon literature on modern Turkish literature, the authors affected by it, and works, attitudes and view of points of translators talked about in the era.