Mandibular kanal ve mental foramenin morfometrik değişikliklerinin konik ışınlı bilgisayarlı tomografi ve panoramik radyografi ile incelenmesi
Investigation of morphometric changes in the mandibular canal and mental foramen with cone beam computed tomography and panoramic radiography
Yazar: ŞEYMA ATAŞ YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. YAVUZ FINDIK
Süleyman Demirel Üniversitesi / Diş Hekimliği Fakültesi / Ağız, Diş, Çene Hastalıkları ve Cerrahisi Ana Bilim Dalı
Derece: Diş Hekimliği Uzmanlık, 2024
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry

Özet:
Amaç: Mandibular kanalın (MK) anatomik lokalizasyonu ve varyasyonlarını tespit etmek, mandibulada implant operasyonları, gömülü 3. molar diş çekimi, sagital split ramus osteotomisi gibi cerrahi prosedürler için oldukça önemlidir. Çalışmamızın amacı Türk toplumunda mandibular kanal ve mental foramene ait varyasyonların, mandibular kanal ile gömülü yirmi yaş dişlerinin arasındaki ilişkinin, mandibular kanalın vertikal seyrinin panoramik radyografi ve konik ışınlı bilgisayarlı tomografi (KIBT) kullanarak değerlendirmesidir. 
Materyal ve Metod: Çalışmamızda 2019-2023 yılları arasında Süleyman Demirel Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi Kliniği'ne çeşitli nedenlerle başvuran, panoramik radyografi ve KIBT görüntülemesi olan tüm hastalar geriye dönük olarak incelendi. Çalışmaya dahil edilen panoramik radyografi ve rekonstrükte KIBT görüntülerinde bifid/trifid mandibular kanal görülme sıklığı, aksesuar mental foramen ve anterior loop varlığı, gömülü yirmi yaş dişleri ile mandibular kanal ilişkisi değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler cinsiyet, taraf ve yaş gruplarına göre karşılaştırılmıştır. 
Bulgular: Çalışmayı kapsayan 184 hastanın 97'si kadın (%52.72), 87'si erkek (%47.28) idi. İncelenen KIBT kesitlerinin 38'inde (%12.66) bifid/trifid mandibular kanal tespit edildi. Mental foramenin konumu her iki görüntüleme yönteminde de mandibular premolar dişler arasında tespit edildi. Anterior loop varlığı KIBT görüntülerinde %24.7 panoramik radyografide %17.3 mandibular insisiv kanal görülme oranı ise sırasıyla %31.7 ve %9.3 olarak tespit edildi. 
Sonuç: Mandibular kanal, mental foramene ait varyasyonların diş hekimleri tarafından fark edilmesi, oral cerrahi uygulamaları sırası ve sonrasında yaşanacak komplikasyonların önüne geçebilir, preoperatif planlama sırasında planlamanın seyrini değiştirebilir. Bu amaçla panoramik radyografi, çenelerin ve anatomik yapıların bir arada incelenebilmesine olanak sağlaması, vertikal mesafe ve meziodistal ilişki hakkında fikir vermesi, ilk basamak radyodiagnostik görüntüleme tekniği olarak kabul edilebilirliğini arttırmaktadır. Ancak çeşitli varyasyonların varlığından şüphelenildiğinde, çenelerin ve ilgili anatomik oluşumların 3B incelenmesi gerektiğinde KIBT'nin nin etkili bir yöntem olduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Konik ışınlı bilgisayarlı tomografi, Panoramik radyografi, Mandibular kanal varyasyonları, Aksesuar mental foramen

Abstract:
Aim: Determining the anatomical localization and variations of the mandibular canal (MC) is very important for surgical procedures such as implant operations in the mandible, extraction of impacted 3rd molars, sagittal split ramus osteotomy. The aim of our study is to evaluate the variations of the mandibular canal and mental foramen, the relationship between the mandibular canal and impacted wisdom teeth, and the vertical course of the mandibular canal using panoramic radiography and cone beam computed tomography (CBCT) in Turkish society.
Material and Method: In our study, all patients who applied to Süleyman Demirel University, Faculty of Dentistry, Oral and Maxillofacial Radiology Clinic for various reasons between 2019 and 2023 and who had panoramic radiography and CBCT imaging were retrospectively examined. The frequency of bifid/trifid mandibular canal, the presence of accessory mental foramen and anterior loop, and the relationship between impacted wisdom teeth and mandibular canal were evaluated in panoramic radiography and reconstructed CBCT images included in the study. The obtained data were compared according to gender, side and age groups.
Results: Of the 184 patients included in the study, 97 were female (52.72%) and 87 were male (47.28%). Bifid/trifid mandibular canal was detected in 38 (12.66%) of the examined CBCT sections. The location of the mental foramen was detected between the mandibular premolars in both imaging methods. The presence of anterior loop was detected in 24.7% of CBCT images and 17.3% of panoramic radiography, and the rate of mandibular incisive canal was detected as 31.7% and 9.3%, respectively.
Conclusion: The recognition of variations in the mandibular canal and mental foramen by dentists can prevent complications during and after oral surgery applications and can change the course of the preoperative surgical planning. For this purpose, panoramic radiography increases its acceptability as a first-line radiodiagnostic imaging technique, as it allows the jaws and anatomical structures to be examined together and gives an idea about the vertical distance and mesiodistal relationship. However, when the existence of various variations is suspected and 3D examination of the jaws and related anatomical structures is required, it has been concluded that CBCT is an effective method.

Keywords: Cone beam computed tomography, Panoramic radiography, Mandibular canal variations, Accessory mental foramen