İstanbul Aydın Ünı̇versı̇tesı̇ Dı̇ş Hekı̇mlı̇ğı̇ Fakültesı̇'ne başvuran hastaların pulpa taşı oranının restoratıf tedavi, yaş ve cinsıyet ile ı̇lı̇şkı̇sı̇nın konı̇k-ışınlı bı̇lgı̇sayarlı tomografı̇ ı̇le değerlendı̇rı̇lmesı̇
Evaluation of pulp stones with restorative treatment, age and gender in patients admitted to İstanbul Aydin University Faculty of dentistry using cone-beam computed tomography
Yazar: SANA MAHROOS MKHAILEF AL-SHAMMARI
Danışman: DOÇ. DR. ESRA PAMUKCU
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Endodonti Ana Bilim Dalı / Endodonti Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry

Özet:
Bu çalışmanın temel amacı, Türk hastalarından alınan diş örneklerini Konik Işın Bilgisayarlı Tomografi (KİBT) kullanarak değerlendirmektir. Pulpa taşlarının varlığı ile önceden yapılan restoratif tedavi, yaş ve cinsiyet arasındaki ilişkiyi araştırmaktır. Bu çalışma İstanbul Aydın Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi'nde gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada, CBCT kullanarak Türk popülasyonunda pulpa taşlarının yaygınlığını analiz etmek amaçlanmıştır. Hipotez, restoratif tedavi ile pulpa taşları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir bağlantı olduğu ve aynı zamanda yaş ve cinsiyet ile potansiyel korelasyonları incelemektir.
Araştırma için, 2014-2017 yılları arasında İstanbul Aydın Üniversitesi'nde CBCT taraması yapılan toplam 297 hastaya ait 5866 dişin radyografik görüntüleri, Morita 3D Accuitomo 170 cihazı kullanılarak elde edilmiş ve Morita i-Dixel 2.0 programı ile işlenmiştir. Veriler, analiz için IBM SPSS for Windows sürüm 22.0 kullanılarak değerlendirilmiştir. Araştırmaya dahil edilen kriterler, hastaların 18 yaşından büyük olması ve incelenen dişlerde kron restorasyonu veya kanal tedavisi uygulanmamış olmasıdır. Pulpa taşı varlığı açısından değerlendirilecek örnekler, hastanın cinsiyeti, yaş grubu, diş tipi ve daha önce restoratif tedavi görüp görmediğine göre gruplandırılmıştır.
Araştırma sonuçlarına göre, incelenen diş örneklerinde pulpa taşı prevalansı %13.7 olarak bulunmuştur. İncelenen dişlerin %9.4'ü restoratif tedavi görmüştür. Yaş gruplarına göre incelendiğinde, 18-40 yaş grubunda %12,4 ve 40 yaş ve üzeri grupta %15,6 oranında pulpa taşı tespit edilmiştir. Tüm diş tipleri için pulpa taşı prevalansı %42 ile en yüksek üst çene büyük azılarda görülürken, bunu %36 ile alt çene molar dişler takip etmiştir. Pulpa taşlarının üst çene kesicideki prevalansı %4,7 ve alt çene kesicideki prevalansı %4,6'dır.
Restore edilmiş dişlerde pulpa taşlarının prevalansı %13,2 olarak belirlenmiştir. Pulpa taşlarının varlığı restore edilmiş dişlerde restore edilmemiş dişlere göre daha yüksektir. Üst çene büyük azılarda pulpa taşı prevalansı restore edilmiş dişlerde %43,5 iken restore edilmemiş dişlerde %38,8'dir. Alt çene büyük azılarda ise bu oranlar sırasıyla %37,3 ve %32,5'tir. Üst çene kesicide, pulpa taşlarının prevalansı restore edilmiş dişlerde %24,4 ve restore edilmemiş dişlerde %3,7'dir. Alt çene kesicide bu oranlar sırasıyla %20 ve %4,5'tir. Üst çene kanin dişlerde pulpa taşı prevalansı restore edilmiş dişlerde %5,9 iken restore edilmemiş dişlerde %4,5'tir. Alt çene köpek dişlerinde, pulpa taşlarının prevalansı restore edilmiş dişlerde %33,3 ve restore edilmemiş dişlerde %12,5'tir. Son olarak, üst çene küçük azılarda pulpa taşı prevalansı restore edilmiş dişlerde %4,5 ve restore edilmemiş dişlerde %4,1 iken, alt çene küçük azılarda bu oranlar sırasıyla %24,6 ve %12,4'tür.
Bulgular, restore edilmiş ve edilmemiş dişlerde pulpa taşlarının varlığı arasında bir ilişki olduğunu ve yaşlanma ile pulpa taşı oluşumu arasında bir ilişki olduğunu göstermektedir. Bu durum, travmanın pulpa taşlarının oluşumunu kolaylaştırabileceğini düşündürmektedir. Çürük varlığı ve restorasyon süreci, zaman içinde pulpa taşlarının oluşumuna yol açabilecek travmatik etkiler taşıyabilir. Bu durum özellikle daha fazla oklüzal basınca maruz kalan, daha zor temizlenen ve diğer dişlere kıyasla daha kısa ömürlü olan azı için geçerlidir. Yaşlanma, travma ve tahriş edici maddelere maruz kalma süresini etkileyebileceğinden, pulpa taşlarının oluşumunda da bir faktör olarak rol oynar.
Anahtar Kelimeler: Pulpa Taşı, Restoratif Tedavi, Yaş, CBCT

Abstract:
The aim of this study was to assess the prevalence of pulp stones in teeth extracted from a sample of the Turkish population using cone beam computed tomography (CBCT), and to investigate the correlation between pulp stones and prior restorative treatment.
Radiographic images of 5866 teeth from 297 patients who required CBCT scans as part of their treatment at Istanbul Aydin University between 2014 and 2017 were analyzed using the Morita 3D Accuitomo 170 instrument and processed with the Morita i-Dixel 2.0 software. The data was evaluated and analyzed using IBM SPSS version 22.0 for Windows. Patients included in the study were over 18 years of age, and the tooth specimens were free of any crown restorations or root canal treatments. Specimens were classified according to patient gender, age group, tooth type, and whether prior restorative treatment had been performed.
The prevalence of pulp stones in tooth specimens was 13.7%. The prevalence of pulp stones was 12.4% in individuals aged 18-40 and 15.6% in those aged 40 or older. The highest prevalence of pulp stones was found in maxillary molars across all tooth types, at 42%, followed by mandibular molars at 36%. Maxillary and mandibular incisors had a lower prevalence of 4.7% and 4.6%, respectively. Maxillary canines had the prevalence of 12.6%, while maxillary and mandibular premolars had the prevalence of 4.2% and 13.2%, respectively. Teeth that had undergone restorative treatment had a higher prevalence of pulp stones than those without. Maxillary molars exhibited the highest prevalence of pulp stones, with 43.5% of teeth that underwent restorative treatment showing pulp stones, in contrast to 38.8% of those without any treatment. Mandibular molars showed a similar pattern, with 37.3% of teeth with restorative treatment having pulp stones compared to 32.5% of untreated teeth. Maxillary incisors showed a prevalence of pulp stones at 24.4% in those with restorative treatment compared to 3.7% in those without, whereas mandibular incisors had prevalence rates of 20% and 4.5%, respectively. Maxillary canines presented a rate of 5.9% in teeth that had undergone restorative treatment and 4.5% in those without. For mandibular canines, the prevalence was significantly higher at 33.3% in teeth with restorative treatment, compared to 12.5% in untreated teeth. In the case of maxillary premolars, 4.5% of teeth with restorative treatment had pulp stones, slightly higher than the 4.1% in those without. Mandibular premolars exhibited a rate of 24.6% in teeth with restorative treatment, compared to 12.4% in those without restorative treatment.
Our study shows a significant correlation between restorative treatment and the presence of pulp stones. Additionally, we found that aging contributes to pulp stone formation, likely due to trauma affecting the pulp tissue. Other factors, such as the presence of caries and the restoration treatment process, can cause trauma to the tooth, leading to the formation of pulp stones over time. This is especially noticeable in molars, which are more susceptible to caries and occlusal force effects due to their location and function. Furthermore, with advancing age, the likelihood of experiencing dental trauma and exposure to irritants rises, further elevating the risk of developing pulp stones.
Keyword: Pulp Stone, Restorative Treatment, Age, CBCT