Hava trafik kontrolde yetkinlik ve performans
Competency and performance in air traffic control
Yazar: ARİF TUNCAL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERTAN ÇINAR
Eskişehir Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hava Trafik Kontrol Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation ; İşletme = Business Administration

Özet:
Hava trafik kontrolörleri için yetkinlik görevlerini başarıyla yerine getirme yeteneklerini ifade ederken, performans ise bu yeteneklerin somut sonuçlarıdır. Birçok değişkenden etkilenen performansın yetkinlikten ne kadar etkilendiğini belirlemek önemli bir araştırma noktasıdır. Bu araştırmanın amacı kontrolörlerin yetkinlik ile performans algılarındaki farklılıkların incelenmesi ve yetkinliğin performans üzerindeki etkisinin alt faktörlerle birlikte belirlenmesidir. Araştırmanın örneklemi Türkiye'deki 527 kontrolörden oluşmaktadır. Nitel ve nicel araştırma yöntemlerinin kullanıldığı çalışmada öncelikle yetkinlik algısını ölçebilmek için geliştirilen Hava Trafik Kontrol Yetkinlik Ölçeği (HTKYÖ)'nin geçerliliği ve güvenirliği ortaya konmuş, sonrasında yetkinlik algısıyla beraber performans algıları ölçülmüştür. Analizler sonucunda 0-5 yıl tecrübe grubunun yüksek yetkinlik (=4,5379) ve performans (=4,3418) algısına sahip olduğu, algıların eğitmen ve birime göre farklılaşmadığı, performans değişkeni içindeki varyasyonun %60,3'ünün yetkinlik değişkenine bağlı olduğu (r=0,777; β=0,796),  alt faktörler arasında da pozitif yönde ve anlamlı bir etkileşme olduğu sonucuna varılmıştır. Tecrübe gruplarındaki farklılaşmanın yeni başlayan kontrolörlerin işlerine olan bağlılık ve motivasyonun yüksek olması ile mesleğe başlangıç aşamasında yoğun değerlendirme süreçlerini içeren başlangıç ve ünite eğitimlerine bağlı olduğu değerlendirilmiştir. Gelecekteki araştırmaların hava trafik kontrolde yetkinlik ve performansı geliştirmek için daha detaylı bir şekilde bireysel farklılıklara ve teknoloji merkezli yetkinlik ile performans programlarıyla aracı değişkenlere odaklanması önerilmektedir.

Abstract:
Competency for air traffic controllers refers to their ability to successfully perform their duties, while performance represents the tangible results of these capabilities. It is crucial to investigate the extent to which performance, impacted by numerous variables, is influenced by competency. The aim of the study was to examine the differences in perceptions of competency and performance and to determine the impact of competency on performance along with its sub-factors in air traffic control. The sample of the study consisted of 527 air traffic controllers in Türkiye. The study utilized both qualitative and quantitative research methods. Initially, the validity and reliability of the Air Traffic Control Competency Scale (ATCCS), developed to measure competency perception, were established. Subsequently, perceptions of performance were measured alongside perceptions of competency. As a result of the analyses, it was concluded that the 0-5 years experience group is perceived to have high competency (=4,5379) and performance (=4,3418), with no differentiation in perceptions based on on-the-job training instructor and units. It was further observed that 60,3% of the variation in performance is attributed to the competency variable (r=0,777; β=0,796), with a positive and significant interaction among sub-factors in air traffic control. The differentiation in experience groups was evaluated to be linked to the high dedication and motivation of new air traffic controllers to their tasks and the initial and unit training processes, which encompass intense assessment procedures, at the beginning. It is recommended that future research focus more extensively on individual differences and technology-centered competency and performance programs with mediating variables to improve competency and performance in air traffic control.