Yemeğin gizli rolü: Yemeğin iyi oluşa katkısı ve yeme davranışının psiko-sosyal alt yapısı
The hidden role of food: Its contribution to well-being and the psycho-social background of eating behavior
Yazar: ZEYNEP ÇAKAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA TURAN
Üsküdar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uygulamalı Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Psikolojik iyi oluş = Psychological well being

Özet:
Tüm insanların yaşam içerisinde arzu ettikleri ortak nokta 'iyi olmaktır'. Bu noktadan hareketle, bireyin iyi oluşunu keşfetmek ve geliştirmesini sağlamak büyük önem taşımaktadır. İnsanın en temel gereksinimi, beslenmektir. Maslow'un ihtiyaçlar hiyerarşisine bakıldığında fizyolojik, psikolojik ve sosyal gereksinimler karşılandığında birey kendini gerçekleştirebilmektedir. Bu çalışmada da, temel bir gereksinim olan yemek ile iyi oluş arasındaki ilişki incelenecektir. Kişinin ihtiyaçlarını giderebilmesi ve potansiyelini ortaya koyabilmesi için iyi bir halde bulunması gerekmektedir. Böylece birey kendini gerçekleştirebilmektedir. Buradan yola çıkarak yemek ve iyi olma hali arasında bir köprü kurulan bu çalışmada, bireyin kendini gerçekleştirebileceği, potansiyelini ortaya koyabileceği ve iyi oluşa ulaşabileceği düşünülmektedir. Yemeğin iyi oluşa olan katkısı incelenerek, yeme davranışını etkileyen biyopsikososyal bileşenler literatür kısmında ele alınmıştır. Çalışmanın modeli için ilişkisel tarama metodu kullanılmıştır. Çalışmanın örneklemi, Türkiye genelinde 18-65 yaş aralığında 406 sağlıklı ve gönüllü yetişkin bireylerden oluşmaktadır. Çalışmaya yeme bozuklukları tanısı alan kişiler dahil edilmemiştir. Veri toplama aracı olarak, çevrim içi anket ve ölçek yoluyla katılımcılara ulaşılmıştır. Katılımcılara Sosyodemografik Bilgi Formu, Genel İyi Oluş Kısa Formu, Türkçe Duygusal Yeme Ölçeği ve Duygusal İştah Anketi kullanılmıştır. Verilerin analizi için IBM SPSS (Statistical Program For Social Sciences) 27 programından yararlanılmıştır. Çalışmaya ait verilerin değerlendirilmesinde, ölçeklerin güvenirlik, geçerlilik, normal dağılım ve faktör analizleri yapılmıştır. Verilerin normal dağılıma uygun olduğu test edildikten sonra parametrik test uygulaması yapılmıştır. Tanımlayıcı istatistiksel analizler için ortalama değer analiz testleri yapılmıştır. Verilerin betimleyici analizleri için t test, ANOVA ve Post Hoc testleri uygulanmıştır. Hipotez sınamaları için korelasyon ve regresyon analizleri kullanılmıştır. Çalışmanın sonucunda, yeme davranışı ve iyi oluş arasında orta seviyede anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Bireyin duygusal iştah ve duygusal yeme davranışında bulunması bireyin iyi oluşunu düşürdüğü sonucuna ulaşılmıştır. Literatür kısmında ifade edilen din, politika, ekonomi, sanat, kültür, psikoloji, fizyoloji ve bilişsel süreçler yemek olgusu üzerinden bireyin iyi oluşunu etkileyen faktörler olduğu anlaşılmaktadır. Bu çalışma sonucunda elde edilen bulgu farklı disiplinlere de katkı sağlayabileceği gibi bireylerin yeme davranışları incelenerek psikoterapi süreçlerinde katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
The common point that all people desire in life is to 'be well'. From this point of view, it is of great importance to discover and develop the well-being of the individual. The most basic human need is to be fed. According to Maslow's hierarchy of needs, when physiological, psychological and social needs are met, individuals can realize themselves. In this study, the relationship between food, a basic need, and well-being will be examined. In order to fulfill one's needs and reveal one's potential, one needs to be in a good state. Thus, the individual can realize himself/herself. Based on this, in this study, which builds a bridge between food and well-being, it is thought that the individual can realize himself/herself, reveal his/her potential and achieve well-being. By examining the contribution of food to well-being, the biopsychosocial components affecting eating behavior are discussed in the literature section. Relational survey method was used for the model of the study. The sample of the study consisted of 406 healthy and volunteer adults aged 18-65 years across Turkey. People diagnosed with eating disorders were not included in the study. As a data collection tool, participants were reached through an online questionnaire and scale. Sociodemographic Information Form, General Well-Being Short Form, Turkish Emotional Eating Scale and Emotional Appetite Questionnaire were used. IBM SPSS (Statistical Program For Social Sciences) 27 program was used for data analysis. Reliability, validity, normal distribution and factor analysis of the scales were performed in the evaluation of the data. After testing that the data were suitable for normal distribution, parametric test was applied. Mean value analysis tests were performed for descriptive statistical analyses. For descriptive analysis of the data, t test, ANOVA and Post Hoc tests were applied. Correlation and regression analyses were used for hypothesis testing. As a result of the study, a moderately significant relationship was found between eating behavior and well-being. It was concluded that an individual's emotional appetite and emotional eating behavior decreases the individual's well-being. It is understood that religion, politics, economy, art, culture, psychology, physiology and cognitive processes mentioned in the literature section are factors that affect the well-being of the individual through the phenomenon of eating. The finding obtained as a result of this study can contribute to different disciplines and it is thought that it will contribute to psychotherapy processes by examining the eating behaviors of individuals.