6 yaş ve üzeri çocuk kitapları için sürdürülebilirlik kavramı çerçevesinde bir örnek uygulama
An example application in the framework of sustainability concept for children's book aged 6 and over
Yazar: AYŞEGÜL KUŞÇUOĞLU
Danışman: PROF. DR. NADİRE ŞULE ATILGAN
Hacettepe Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Grafik Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Grafik sanatlar = Graphic arts ; Grafik tasarımı = Graphic design ; Kitaplar = Books ; Resimli çocuk kitapları = Illustrated children books ; Sürdürülebilirlik = Sustainability ; Çevre eğitimi = Environmental education ; Çocuk kitapları = Children's books ; İllüstrasyon = Illustration

Özet:
Sürdürülebilirlik son zamanlarda dünyada ve ülkemizde sıkça gündeme gelen bir konudur.
Dünyanın sınırları, gelecek nesilleri de kapsayan sürdürülebilir bir yaşam düşüncesi
giderek önem kazanmıştır. 1970'lerden beri Dünyada ve Türkiye'de sürdürülebilirlik ve
çevre eğitimi konusunda çalışmalar yapılmaktadır. Ancak bu konu uluslararası işbirliği ve
hükümetler düzeyinde yürütülmeye çalışılsa da toplumda ortak bir kültüre dönüşmesi
gerekmektedir. Dünyanın artan nüfusu ve tüketim gücü düşünüldüğünde insanoğlunun
bireysel olarak konuya duyarlı bir yaklaşımda bulunması ve yaşam şeklini bu temeller
üzerine oturtması gerekmektedir. Bu bağlamda çocukları da yaşadığımız çevreden ve
toplumdan kopuk kabul edemeyiz. Bu çalışmada, sürdürülebilirlik kapsamındaki
konulardan yola çıkılarak, resimli çocuk kitapları aracılığıyla çocukların da bu sürece dahil
edilmesi hem çevresini tanıması hem de çevresel konulara duyarlılık geliştirecek bilgiye
ulaşmasını sağlayacak kitaplar tasarlamak amaçlanmaktadır. "Okuma zevkini; ister
yetişkin ister çocuk olsun sosyo-ekonomik çevre ve kültürel faktörler belirler. Çocuklar
zihinsel, bedensel, çevresel vb. ihtiyaçları doğrultusunda bir okuma kültürü geliştirme
eğilimindedirler" (Yavuzer, 2018, s.190). Sürdürülebilirlik kavramı da sosyal, ekonomik
ve çevresel anlamda toplumları etkileyen en önemli konuların başında gelmektedir.
Çalışmanın birinci bölümünde sürdürülebilirlik kavramının gelişim süreci, tanımı, önemi
ve değeri araştırılmıştır. Sürdürülebilirliğin önemi ve değeri başlığı altında dünyanın
sınırları ve çevresel sorunlar, yenilenebilir enerji, geri dönüşüm ve sosyal kapsayıcılık
konuları incelenmiştir. Dünyada ve Türkiye'de Sürdürülebilirlik ve Çevre eğitimi
konularına değinilmiştir. Sürdürülebilir toplum yaratmak için çevre eğitiminin önemi,
çocuklar ve çevre ilişkisi, ekolojik okur yazarlık başlıkları altında incelenmiştir.
İkinci bölümde, çocukların bakış açısını anlamak ve hikaye kurgularken çocuklarla daha
sağlıklı bir iletişim dili geliştirebilmek amacıyla bir hedef kitle belirlenmiş ve bu yaş
grubundaki çocukların gelişimsel özellikleri detaylı bir biçimde incelenmiştir. Çocuk
edebiyatında hikaye anlatımı başlığı altında konu, karakter yaratma, olay örgüsü, dil ve anlatım, ileti (ana fikir) gibi ana unsurların resimli çocuk kitaplarında nasıl olması
gerektiği ile ilgili araştırmalar yapılmıştır. 4-6 yaş dönemi çocuklar okul öncesi dönem
olduğundan çocuk kitaplarında hikaye anlatımının edebi açıdan olduğu kadar resimleme ve
görsel bir dil oluşturma açısından da önemli olduğu düşünülerek karakter geliştirme,
tipografi, renk ve kullanılan teknikler, sayfa tasarımı gibi belli başlı unsurlar ele alınmıştır.
Bir sonraki başlıkta ise çocuk kitaplarında ekolojik ayak izi kapsamında ele alınabilecek
konular araştırılmıştır. Bunlar sürdürülebilirlik ile ilgili çocukların farkındalığını
artırabilecek; karbon ayak izi, su ayak izi, gıda tüketimi, yenilenebilir enerji, geri dönüşüm
ve nesnelerin yeniden kullanımıyla ilgili konulardan oluşmaktadır.
Çalışmanın üçüncü bölümünde çocuk kitaplarında değerlendirme ölçütleri üzerine
araştırma yapılmış ve buna göre sürdürülebilirlik kavramı üzerine farklı yayınevleri
tarafından yayımlanmış kitaplar incelenmiştir. Seçilen kitaplar; ele alınan konular, edebi
açıdan ve görsel anlatım dili bakımından daha önceki bölümlerde yapılan kuramsal
çalışmalar doğrultusunda ele alınmıştır.
Dördüncü ve son bölümünde sürdürülebilirlik kapsamında yenilenebilir enerji ve geri
dönüşüm konuları seçilerek hikaye oluşturulmuş ve "Ece'nin Balon Yolculuğu" isimli
kitap uygulaması tasarlanmıştır. Hikaye anlatımı, resimleme ve bütün olarak kitabın
oluşum aşamaları incelenmektedir.

Anahtar Kelimeler: İllüstrasyon, Çocuk, Resimli Çocuk Kitapları, Grafik Tasarım,
Sürdürülebilirlik, Çevre, Çevre Eğitimi.

Abstract:
Sustainability is a topic that has come to the fore in the world and in our country recently.
The idea of a sustainable life, which includes the borders of the world and future
generations, has become increasingly important. Since the 1970s, studies on sustainability
and environmental education have been carried out in the world and in Turkey. However,
although this issue is tried to be carried out at the level of international cooperation and
governments, it should turn into a common culture in the society. Considering the
increasing population and consumption power of the world, human beings need to take a
sensitive approach to the issue individually and base their way of life on these foundations.
In this context, we cannot accept children as detached from the environment and society in
which we live. In this study, it is aimed to design books that will enable children to be
included in this process through illustrated children's books, both knowing their
environment and accessing information that will raise awareness about environmental
issues, based on the issues within the scope of sustainability. "The pleasure of reading;
whether it is an adult or a child, socio-economic environment and cultural factors
determine it. Children's mental, physical, environmental, etc. they tend to develop a
reading culture in line with their needs" (Yavuzer, 2018, p.190). The concept of
sustainability is one of the most important issues affecting societies in social, economic
and environmental terms.
In the first part of the study, the development process, definition, importance and value of
the concept of sustainability were investigated. Under the title of the importance and value
of sustainability, the boundaries of the world and environmental problems, renewable
energy, recycling and social inclusion were examined. Sustainability and Environmental
education issues in the world and in Turkey are mentioned. The importance of environmental education to create a sustainable society, the relationship between children
and the environment, are examined under the titles of ecological literacy.
In the second part, a target audience was determined in order to understand children's
perspectives and to develop a healthier communication language with children while
constructing stories, and the developmental characteristics of children in this age group
were examined in detail. Under the title of storytelling in children's literature, research has
been conducted on how the main elements such as subject, character creation, plot,
language and expression; message (main idea) should be in picture children's books. Since
children aged 4-6 are in pre-school period, certain elements such as character development,
typography, colour and techniques used, page design are discussed, considering that
storytelling in children's books is important in terms of illustration and creating a visual
language as well as literary. In the next chapter, the subjects that can be considered within
the scope of ecological footprint in children's books are researched. These can increase
children's awareness of sustainability; it consists of topics related to carbon footprint, water
footprint, food consumption, renewable energy, recycling and reuse of objects.
In the third part of the study, a research was conducted on the evaluation criteria in
children's books and accordingly, the books published by different publishers on the
concept of sustainability were examined. Selected books; The topics covered are discussed
in terms of literary and visual expression language in line with the theoretical studies done
in the previous chapters.
In the fourth and last part, choosing renewable energy created a story and recycling topics
within the scope of sustainability and the book application "Ece's Balloon Journey" was
designed. The stages of storytelling, illustration and the formation of the book as a whole
are examined.

Key Words: Illustration, Children, Illustrated Children's Books, Graphic Design,
Sustainability, Environment, An Environmental Education.