Fonksiyonel gastrointestinal hastalığı olan ergenlerde somatizasyon şiddeti, psikiyatrik komorbidite ve yaşam kalitesinin incelenmesi
Investigation of somatization severity, psychiatric comorbidity and quality of life in adolescents with functional gastrointestinal disorders
Yazar: ÖZLEM ARDIÇ
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER KARDAŞ
Kocaeli Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Giriş ve Amaç: Çalışmamızda fonksiyonel gastrointestinal hastalık tanısı alan ergenlerde somatizasyon şiddetinin, eşlik eden psikiyatrik tanıların ve yaşam kalitesinin incelenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışmamıza Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı'na ve Kocaeli Şehir Hastanesi'ne bağlı Çocuk Gastroenteroloji birimi polikliniklerine başvuran 13-18 yaş arası fonksiyonel gastrointestinal hastalık tanısı almış 32 ergen ve ebeveynleri, 13-18 yaş arası çölyak hastalığı tanısı almış 32 ergen ve ebeveynleri, 13-18 yaş arası Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı sağlam çocuk polikliniğine başvuran ve herhangi bir gastrointestinal hastalık tanısı olmayan sağlıklı 32 ergen ve ebeveynleri dahil edilmiştir. Klinisyen tarafından ergenlere Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi–Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli–DSM–5 Kasım 2016 –Türkçe Uyarlaması (ÇDŞG–ŞY–DSM–5–T) uygulanmıştır. Ergenlerden sosyodemografik veri formu ve Pediatrik Gastrointestinal Semptomlar Anketi, Roma III Versiyonu (QPGS-RIII) doldurmaları istenmiştir. Hem ergenlerden hem de ebeveynlerinden Çocuklar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği (ÇİYKÖ) - (13-18 yaş) ve DSM-V Düzey II Bedensel Belirtiler Ölçeği doldurmaları istenmiştir. Bulgular: Çalışmamıza katılan 96 ergenin %78,1'i (n=75) kız, %21,9'u (n=21) erkek cinsiyette idi. Fonksiyonel gastrointestinal hastalığı olan grubun yaş ortalaması 15,95±1,42, çölyak hastalığı olan grubun yaş ortalaması 15,40±1,81 ve sağlıklı grubun yaş ortalaması 15,79±1,17 olup, yaş ortalamaları benzer bulunmuştur. Çalışmamızda sosyodemografik özellikler açısından gruplar arasında anlamlı farklılık bulunmamıştır (p>0,05). Anne eğitim düzeylerinin (p=0,007) ve baba eğitim düzeylerinin (p=0,001) fonksiyonel gastrointestinal hastalığı olan grupta daha düşük olduğu, çölyak hastalığı olan grupta ise daha yüksek olduğu bulunmuştur. Fonksiyonel gastrointestinal hastalığı olan grupta annelerin ve babaların daha fazla gastrointestinal hastalık (p=0,006, 0,001), daha fazla fiziksel hastalık (p=0,001, 0,001) ve daha fazla ruhsal hastalık (p=0,037, 0,044) tanısı aldıkları görülmüştür. Fonksiyonel gastrointestinal hastalığı olan grubun daha sık hastane başvurusunda bulunduğu tespit edilmiştir (p=0,001). Çalışmamızda psikiyatrik komorbiditeler açısından en çok tanı alan grubun fonksiyonel gastrointestinal hastalık grubu olduğu görülmüştür. Majör depresif bozukluk ve yaygın anksiyete bozukluğu tanıları olan fonksiyonel gastrointestinal hastalık grubundaki ergenlerin oranı, çölyak hastalığı grubu ve sağlıklı gruptakilere göre daha yüksek bulunmuştur (p=0,001, 0,001). Sosyal anksiyete bozukluğu ve obsesif kompulsif bozukluk tanıları olan fonksiyonel gastrointestinal hastalık grubundaki ergenlerin oranı ise sağlıklı gruptakilere göre daha yüksek bulunmuştur (p=0,002, 0,002). Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan fonksiyonel gastrointestinal hastalık ve çölyak hastalığı gruplarındaki ergenlerin oranı, sağlıklı gruptaki ergenlerden daha yüksek bulunmuştur (p=0,001). Karşıt olma karşı gelme bozukluğu sadece fonksiyonel gastrointestinal hastalık grubunda görülmüştür. Fonksiyonel gastrointestinal hastalığı olan ergenlerin aldıkları psikiyatrik tanı sayısı ile yaşam kalitesi ölçeği (çocuk ve ebeveyn formu) toplam ve alt ölçek puanları (p>0,05) ve bedensel belirti ölçeği (ebeveyn formu) puanları (p>0,05) arasında ilişki bulunmamıştır; fakat fonksiyonel gastrointestinal hastalığı olan ergenlerin aldıkları psikiyatrik tanı sayısı ile bedensel belirti ölçeği (çocuk formu) puanları (p<0,01) arasında pozitif yönde ilişki bulunmuştur. Çölyak hastalığı olan ergenlerin aldığı psikiyatrik tanı sayısı ile yaşam kalitesi ölçeği (çocuk ve ebeveyn formu) toplam ve alt ölçek puanları arasında negatif yönde ilişki saptanmışken (p<0,05), çölyak hastalığı olan ergenlerin aldığı psikiyatrik tanı sayısı ile bedensel belirti ölçeği (çocuk ve ebeveyn formu) puanları arasında pozitif yönde ilişki saptanmıştır (p<0,01). Çocuk formlarına göre; sağlıklı gruptaki ergenlerin yaşam kalitesi ölçeği toplam puanının ortalaması (p=0,001, 0,006) ile psikososyal sağlık (p=0,001, 0,018) ve okul işlevselliği (p=0,001, 0,004) alt ölçek puan ortalamaları, fonksiyonel gastrointestinal hastalığı ve çölyak hastalığı olan ergenlerden daha yüksek bulunmuştur; çölyak hastalığı olan ergenlerin yaşam kalitesi ölçeği toplam puanının ortalaması (p=0,001) ile psikososyal sağlık (p=0,001) ve okul işlevselliği (p=0,001) alt ölçek puanlarının ortalamaları, fonksiyonel gastrointestinal hastalığı olan ergenlerden daha yüksek bulunmuştur; çölyak hastalığı olan ve sağlıklı gruptaki ergenlerin fiziksel sağlık (p=0,001, 0,001), duygusal işlevsellik (p=0,001, 0,001) ve sosyal işlevsellik (p=0,001, 0,001) alt ölçek puan ortalamaları fonksiyonel gastrointestinal hastalığı olan ergenlerden daha yüksek bulunmuştur; ayrıca fonksiyonel gastrointestinal hastalığı olan ergenlerde bedensel belirti ölçeği ile yaşam kalitesi ölçeği toplam puanları ve alt ölçek puanları (fiziksel sağlık hariç) arasında negatif yönde ilişki saptanmıştır (p<0,05). Ebeveyn formlarına göre; sağlıklı gruptaki ergenlerin yaşam kalitesi ölçeği toplam puan ortalaması (p=0,001, 0,001) ile fiziksel sağlık (p=0,001, 0,004), duygusal işlevsellik (p=0,001, 0,001), okul işlevselliği (p=0,001, 0,002) ve psikososyal sağlık (p=0,001, 0,001) alt ölçek puan ortalamaları fonksiyonel gastrointestinal hastalığı ve çölyak hastalığı olan ergenlerden daha yüksek bulunmuştur; çölyak hastalığı olan ergenlerin yaşam kalitesi ölçeği toplam puan ortalaması (p=0,001) ile fiziksel sağlık (p=0,001), duygusal işlevsellik (p=0,001), okul işlevselliği (p=0,001) ve psikososyal sağlık (p=0,001) alt ölçek puan ortalamaları fonksiyonel gastrointestinal hastalığı olan ergenlerden daha yüksek bulunmuştur; çölyak hastalığı olan ve sağlıklı gruptaki ergenlerin sosyal işlevsellik alt ölçek puan ortalaması (p=0,001, 0,001) fonksiyonel gastrointestinal hastalığı olan ergenlerden daha yüksek bulunmuştur; ayrıca fonksiyonel gastrointestinal hastalığı olan ergenlerin bedensel belirti ölçek puanları ile sadece duygusal işlevsellik alt ölçek puanları arasında negatif yönde ilişki saptanmıştır (p<0,05). Fonksiyonel gastrointestinal hastalığı olan grupta bedensel belirti ölçeği (çocuk ve ebeveyn formu) puanlarının ortalaması, çölyak hastalığı grubu ve sağlıklı gruptan daha yüksek bulunmuştur (p=0,001, 0,001). Çölyak hastalığı tanılı grubun, çölyak diyetine uyma durumuna göre yaşam kalitesi ölçeği (ebeveyn ve çocuk formu) toplam puanları ve tüm alt ölçek puanları arasında anlamlı farklılık bulunmamıştır (p>0,05). Sonuç: Çalışmamızda, fonksiyonel gastrointestinal hastalığı olan ergenlerin somatik belirti düzeylerinin daha yüksek olduğu, daha fazla psikiyatrik tanı aldıkları, yaşam kalitelerinin daha düşük olduğu bulunmuştur. Fonksiyonel gastrointestinal hastalıklara eşlik eden psikiyatrik hastalıklar, yüksek sağlık hizmeti kullanımı ve maliyeti, işlevsel bozulma, düşük yaşam kalitesi ve tedaviye yetersiz katılım gibi olumsuz sonuçlarla ilişkilendirilmektedir. Fonksiyonel gastrointestinal hastalıkları olan bireylerde psikososyal müdahalelerin, gastrointestinal ve somatik semptomları azaltmada etkili olacağı düşünülmektedir. Dirençli semptomları veya zayıf tedavi yanıtı olan, düşük yaşam kalitesi riski taşıyan hastalarda psikososyal değerlendirme büyük önem taşımaktadır. Anahtar Kelimeler: Fonksiyonel gastrointestinal hastalıklar, ergen, somatizasyon, psikiyatrik komorbidite, yaşam kalitesi

Abstract:
Introduction and Objective: The aim of our study was to investigate the severity of somatization, comorbid psychiatric diagnoses, and quality of life in adolescents diagnosed with functional gastrointestinal disorders. Method: Our study included 32 adolescents aged 13-18 years diagnosed with functional gastrointestinal disorders and their parents, and 32 adolescents aged 13-18 years diagnosed with celiac disease and their parents, who presented to the Pediatric Gastroenterology outpatient clinics at Kocaeli University Faculty of Medicine and Kocaeli City Hospital. Additionally, 32 adolescents aged 13-18 years and their parents, who presented to the healthy children outpatient clinic at the Department of Pediatrics, Kocaeli University Faculty of Medicine and had no gastrointestinal disease diagnosis, were included in our study. The Affective Disorders and Schizophrenia Interview Schedule for School-Age Children-Present and Lifetime Version-DSM-5 November 2016-Turkish Adaptation (K-SADS-PL DSM-5-T) was administered to the adolescents by a clinician. Adolescents were asked to complete a sociodemographic data form and the Questionnaire on Pediatric Gastrointestinal Symptoms, Rome III Version (QPGS-RIII). Both adolescents and their parents were asked to complete the Pediatric Quality of Life Inventory (PedsQL) - (13-18 years) and the DSM-V Level II Somatic Symptom Scale. Results: Of the 96 adolescents who participated in our study, 78.1% (n=75) were female and 21.9% (n=21) were male. The mean age of the group with functional gastrointestinal disorders was 15.95±1.42, the mean age of the group with celiac disease was 15.40±1.81, and the mean age of the healthy group was 15.79±1.17, with no significant differences in age between the groups. No significant differences were found between the groups in terms of sociodemographic characteristics (p>0.05). The education levels of mothers (p=0.007) and fathers (p=0.001) were found to be lower in the group with functional gastrointestinal disorders, while they were higher in the group with celiac disease. In the group with functional gastrointestinal disorders, both mothers and fathers had a higher prevalence of gastrointestinal diseases (p=0.006, 0.001), physical diseases (p=0.001, 0.001), and psychiatric diseases (p=0.037, 0.044). The group with functional gastrointestinal disorders had more frequent hospital visits (p=0.001). In terms of psychiatric comorbidities, the group with functional gastrointestinal disorders had the highest rate of diagnoses. The proportion of adolescents with major depressive disorder and generalized anxiety disorder in the functional gastrointestinal disorder group was found to be higher than in the celiac disease and healthy groups (p=0.001, 0.001). The proportion of adolescents with social anxiety disorder and obsessive-compulsive disorder in the functional gastrointestinal disorder group was higher than in the healthy group (p=0.002, 0.002). The proportion of adolescents with attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD) in the functional gastrointestinal disorder and celiac disease groups was higher than in the healthy group (p=0.001). Oppositional defiant disorder was observed only in the functional gastrointestinal disorder group. No correlation was found between the number of psychiatric diagnoses in adolescents with functional gastrointestinal disorders and the total and subscale scores of the quality of life scale (both child and parent forms) (p>0.05) or the somatic symptom scale (parent form) scores (p>0.05); however, a positive correlation was found between the number of psychiatric diagnoses in adolescents with functional gastrointestinal disorders and the somatic symptom scale (child form) scores (p<0.01). In adolescents with celiac disease, the number of psychiatric diagnoses was negatively correlated with the total and subscale scores of the quality of life scale (both child and parent forms) (p<0.05), while a positive correlation was found between the number of psychiatric diagnoses and the somatic symptom scale (child and parent forms) scores (p<0.01). According to the child forms; the average total score of the quality of life scale (p=0.001, 0.006), psychosocial health (p=0.001, 0.018), and school functioning (p=0.001, 0.004) subscale scores was higher in the healthy group than in the functional gastrointestinal disorder and celiac disease groups; the average total score of the quality of life scale (p=0.001), psychosocial health (p=0.001), and school functioning (p=0.001) subscale scores was higher in the celiac disease group than in the functional gastrointestinal disorder group; the average subscale scores for physical health (p=0.001, 0.001), emotional functioning (p=0.001, 0.001), and social functioning (p=0.001, 0.001) were higher in the celiac disease and healthy groups compared to the functional gastrointestinal disorder group; additionally, a negative correlation was found between the somatic symptom scale and the total and subscale scores of the quality of life scale (excluding physical health) in the group with functional gastrointestinal disorders (p<0.05). According to the parent forms; the average total score of the quality of life scale (p=0.001, 0.001), as well as the subscale scores for physical health (p=0.001, 0.004), emotional functioning (p=0.001, 0.001), school functioning (p=0.001, 0.002), and psychosocial health (p=0.001, 0.001) were higher in the healthy group than in the functional gastrointestinal disorder and celiac disease groups; the average total score of the quality of life scale (p=0.001) and subscale scores for physical health (p=0.001), emotional functioning (p=0.001), school functioning (p=0.001), and psychosocial health (p=0.001) in the celiac disease group were higher than in the functional gastrointestinal disorder group; the average subscale score for social functioning (p=0.001, 0.001) was higher in the celiac disease and healthy groups compared to the functional gastrointestinal disorder group; additionally, a negative correlation was found between the somatic symptom scale scores and the emotional functioning subscale scores in adolescents with functional gastrointestinal disorders (p<0.05). The average somatic symptom scale scores (both child and parent forms) in the group with functional gastrointestinal disorders was higher than in the celiac disease and healthy groups (p=0.001, 0.001). No significant difference was found between the total scores of the quality of life scale (parent and child form) and the scores of all subscales according to adherence to the celiac disease diet in the celiac disease group (p>0.05). Conclusion: In our study, it was found that adolescents with functional gastrointestinal disorders had higher levels of somatic symptoms, received more psychiatric diagnoses, and had lower quality of life. Psychiatric disorders accompanying functional gastrointestinal disorders are associated with adverse outcomes such as high healthcare utilization and costs, functional impairment, reduced quality of life, and inadequate treatment adherence. Psychosocial interventions are thought to be effective in reducing gastrointestinal and somatic symptoms in individuals with functional gastrointestinal disorders. Psychosocial evaluation is crucial for patients with refractory symptoms, poor treatment response, or those at risk of low quality of life. Keywords: Functional gastrointestinal disorders, adolescent, somatization, psychiatric comorbidity, quality of life