Şema terapi ve bibliyoterapi temelli psikoeğitim programlarının öğretmenlerin depresyon ve mutluluk düzeyine etkisi açısından karşılaştırılması
Comparison of schema therapy and bibliotherapy based psychoeducation programs in terms of the effects on teachers' depression and happiness levels
Yazar: ZAFER KORKMAZ
Danışman: PROF. DR. FUAT TANHAN
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Bibliyoterapi = Bibliotherapy ; Depresyon = Depression ; Mutluluk = Happiness ; Psiko-eğitim programı = Psycho-educational program ; Ölçekler = Scales ; Öğretmenler = Teachers ; Şema terapi modeli = Schema therapy model

Özet:
Bu araştırmada, Şema Terapi ve Bibliyoterapi temelli psikoeğitim programlarının öğremenlerin depresyon ve mutluluk düzeyine etkisi açısından karşılaştırılması amaçlanmıştır.  Araştırmada deneysel modelin öntest-sontest- izleme testli deney gruplarının karşılaştırılıldığı desen kullanılmıştır. Araştırmada kullanılan 2x3'lük split-plot (karışık) desenden birinci faktör işlem gruplarını (1. Deney grubu, 2. Deney grubu), ikinci faktör ise bağımlı değişkene ilişkin ölçümleri (öntest, sontest, izleme) göstermektedir. Araştırma modelinde iki bağımsız, iki bağımlı değişken bulunmaktadır. Araştırmanın bağımsız değişkenleri Şema Terapi Temelli Psikoeğitim Programı ve Bibliyoterapi Temelli Psikoeğitim Programı; bağımlı değişkenleri ise öğretmenlerin depresyon ile mutluluk düzeyleridir. 
Araştırmanın deneysel bir çalışma olduğu için bir evren ve örnekleme çalışması yoluna gidilmemiştir. Araştırmada "çalışma grubu" kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu belirlemek için 2020- 2021 eğitim öğretim yılında Batman İl Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı Batman merkez ve ilçelerinde bulunan okul öncesi, ilkokul, ortaokul, lise, rehberlik ve araştırma merkezinde görev yapan 148'i kadın (%44), 194'ü erkek (%56) olmak üzere 342 öğretmen ile çalışılmıştır. Bu kişilere araştırmada kullanılan Beck Depresyon Ölçeği ve Oxford Mutluluk Ölçeği uygulanmıştır. Ölçeklerin değerlendirme sonucunda depresyon puanı yüksek, mutluluk puanı düşük olan 31 öğretmen seçilmiştir. Bu öğretmenler seçkisiz olarak 1. deney ve 2. deney gruplarına atanmıştır. Araştırma, 1. deney ve 2. deney grubu ile yürütülmüştür. Araştırmada toplanan veriler, kullanılan Beck Depresyon Ölçeği ve Oxford mutluluk Ölçeği ile elde edilmiştir. İlişkisel tarama modelinde yürütülen araştırmada verilerin analizi için SPSS programı kullanılmıştır.
Şema Terapi Temelli Psikoeğitim Programının uygulandığı 1. deney grubunda psikoeğitim programının genel amaçları doğrultusunda katılımcıların erken dönem uyumsuz şemaları neticesinde gelişmiş içsel yanlarını(modlarını), yaşam örüntülerini anlayıp değiştirmelerine yardımcı olmaya çalışılmıştır. Bu içsel yanların(modların) katılımcılarda yarattığı problemlerin çözümlerine yönelik gerekli becerileri onlara kazandırarak, onların depresyon düzeyini düşürüp mutluluk düzeyini arttırmak hedeflenmiştir. 2. deney grubunda ise, Bibliyoterapi Temelli Psikoeğitim Programı uygulanmış, programın her oturumunda katılımcılarla mutluluk üzerine literatüre dayandırılarak hazırlanan metin okumaları yapılıp katılımcılar ile metinler üzerine karşılıklı tartışma yürütülmüştür. 
1. Deney grubu katılımcılarının psikoeğitim programı öncesi Beck Depresyon Ölçeği ön-test uygulamasında aldıkları puanların ortalaması X̄ =19,937 iken, psikoeğitim uygulaması ardından aynı testten aldıkları puanların ortalamasının X̄ =9,153, izleme testinden ise X̄=10,538 olduğu görülmektedir. 2. Deney grubunun ise ön-test puan ortalaması X̄ =20,466 iken bu ortalama son-test uygulamasında X̄ =13,692, izleme testi uygulamasında ise X̄=15,250 olmuştur. Buna göre 1. deney grubunda uygulanan şema terapi temelli psikoeğitim programının ardından 1. deney grubu katılımcılarının depresyon düzeyinde azalma olduğu görülmektedir. Ayrıca 2. deney grubunda uygulanan Bibliyoterapi temelli psikoeğitim programının ardından da 2. deney grubu katılımcılarının depresyon düzeyinde azalma olduğu görülmektedir. Bu fark yapılan analizler sonucunda istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. 
1. Deney grubu katılımcılarının psikoeğitim programı öncesi Oxford Mutluluk Ölçeği ön-test uygulamasında aldıkları puanların ortalaması X̄ =86,625 iken, psikoeğitim uygulaması ardından puanların ortalamasının X̄=106,538, izleme testinden ise X̄=103,923 olduğu görülmektedir. 2. deney grubunun ise ön-test puan ortalaması X̄ =86,400 iken bu ortalama son-test uygulamasında X̄ =99,769 izleme testi uygulamasında ise X̄=98,333 olarak bulunmuştur. Buna göre 1. deney grubunda uygulanan Şema Terapi temelli psikoeğitim programının ardından 1. deney grubu katılımcılarının mutluluk düzeyinde artış olduğu görülmektedir. Ayrıca, 2. deney grubunda uygulanan Bibliyoterapi temelli psikoeğitim programının ardından da 2. deney grubu katılımcılarının mutluluk düzeyinde artış olduğu görülmektedir.  Bu fark yapılan analizler sonucunda istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur.
Yapılan analizler neticesinde hem 1. deney hemde 2. deney grubunda anlamlı düzeyde katılımcıların depresyon düzeyi düşmüş mutluluk düzeyi artmıştır. Fakat gruplar arası fark testlerine bakıldığında Şema Terapi Temelli Psikoeğitim Programı alan öğretmenlerin, Bibliyoterapi Temelli Psikoğitim Programı alan öğretmenlere oranla depresyon düzeylerinde anlamlı bir düşüş olduğu ve bu değişmenin uzun süreli olduğu gözlenmektedir. Ayrıca Şema Terapi Temelli Psikoeğitim Programı alan öğretmenlerin, Bibliyoterapi Temelli Psikoğitim Programı alan öğretmenlere göre mutluluk düzeylerinde anlamlı bir yükselişin olduğu ve bu değişmenin uzun süreli olduğu gözlenmektedir.
Anahtar sözcükler: şema terapi, bibliyoterapi, depresyon, mutluluk.

Abstract:
The study examined the effects of Schema Therapy and Bibliotherapy-based Psychoeducation programs in terms of depression and happiness levels. This is an experimental study that examines the effect of the developed Schema Therapy and Bibliotherapy-based Psychoeducation Programs on teachers' depression and happiness levels through comparison. The pre-test and post-test control group pattern utilized in experimental studies was employed in the study. The 2x3 split-plot (mixed) pattern used in the research comprises the first-factor operation groups (1st experiment group, 2nd experiment group) while the second factor shows the measurements of the dependent variable (pre-test, post-test, follow-up). There are two independent and two dependent variables in the study model. The independent variables of the study include the Schema Therapy Based Psychoeducation Program and the Bibliotherapy Based Psychoeducation Program while dependent variables comprise teachers' levels of depression and happiness.
Since the study is an experimental study, population and sampling studies have not been employed. The "study group" was used in the research. The study was conducted with 342 teachers of whom 148 (44%) were female and 194 (56%) were male who was working in pre-school, primary, secondary, high school, and guidance and research centers in Batman and its districts in the 2020-2021 academic year to determine the study group of the research. Beck Depression Scale and Oxford Happiness Scale employed in the study were applied to these people. As a result of the evaluation of the scale, 31 teachers with high depression scores and low happiness scores were selected. These teachers were randomly assigned to the 1st experimental and 2nd experimental groups. The research was conducted in the 1st experiment and 2nd experimental group. Beck Depression Scale and the Oxford Happiness Scale were used for obtaining the data collected in the study. The SPSS program was employed for research analysis in the relational screening model.
It was tried to help the participants understand and change their inner parts (modes) and life patterns developed as a result of their early maladaptive schemas in the1st experimental group where the Schema Therapy Based Psychoeducation Program was applied in line with the general purposes of the psychoeducation program. It is aimed to reduce their depression level and increase their level of happiness by providing skills for solving the problems created by these internal aspects (modes) in the participants. Bibliotherapy Based Psychoeducation Program was applied in the 2nd experimental group and in each session of the program texts readings prepared based on the literature on happiness were made and a mutual discussion on the texts was held with the participants.
While before the psychoeducation program the mean scores obtained by the participants of the 1st experimental group in the Beck Depression Scale pre-test application was X̄ = 19.937, the mean scores obtained from the same test in the psychoeducation application was X̄ = 9.153, and the mean scores obtained from the follow-up test was X̄=10,538. While the pre-test means a score of the 2nd experimental group was X̄ = 20.466, it was X̄ = 13.692 in the post-test application and X̄ = 15.250 in the follow-up application. Accordingly, it was observed that the depression level of the 1st experimental group participants decreased after the Schema Therapy-based psychoeducation program which was applied in the 1st experimental group. Furthermore, it is accordingly seen that there was a decrease in the level of depression of the 2nd experimental group participants after the Bibliotherapy-based psychoeducation program was applied in the control group. As a result of the analysis conducted, the foregoing difference was found to be statistically significant.
While the average of the scores obtained by the participants of the 1st experimental group in the Oxford Happiness Scale pre-test application before the psychoeducation program was X̄ = 86.625, the average of the scores obtained from the same test after the psychoeducation application was X̄ = 106.538 and the scores obtained from the follow-up test was X̄ = 103.923. While the pre-test means a score of the 2nd experimental Group was X̄ = 86,400, it was X̄ = 99,769 in the post-test application and X̄ = 98,333 in the follow-up test application. Accordingly, after the Schema Therapy-based psychoeducation program was applied in the 1st experimental group, an increase in the level of happiness of the experimental group participants was observed. Moreover, it has been observed that after the Bibliotherapy-based psychoeducation program applied in the 2nd experimental group, there was an increase in the level of happiness of the experimental group participants. This difference was found to be statistically significant as a result of the analysis conducted.
To mention as a result at the end of the conducted analysis, depression levels of the participants decreased significantly while the happiness levels thereof increased in both 1st experimental and 2nd experimental groups. On the other hand, when the difference tests between groups were examined, it was observed that there is a significant decrease in the depression levels of the teachers who take the Schema Therapy Based Psychoeducation Program compared to teachers taking the Bibliotherapy Based Psychoeducation Program and it was seen that this change is a long-term change. Furthermore, it was observed that there is a significant increase in the happiness levels of the teachers who take the Schema Therapy Based Psychoeducation Program compared to teachers taking the Bibliotherapy Based Psychoeducation Program and it was seen that this change is a long-term change.

Keywords: schema therapy, bibliotherapy, depression, happiness.