Kaynaklarda tespit edilen Navajo dokuması
Navajo weaving detected in sources
Yazar: ESENGÜL DÜZENLİ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ALİ EROĞLU
Akdeniz Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Halı, Kilim ve Eski Kumaş Desenleri Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: El Sanatları = Crafts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Amerikan sanatı = American art ; Dokuma sanatı = Weaving art ; Dokuma teknikleri = Weaving techniques ; Dokumalar = Weavings ; Kızılderililer = Indians ; Navajo kilimleri = Navajo rugs ; Yerli halklar = Indigenous people

Özet:
İnsanoğlunun tarih boyunca yaşamını sürdürdüğü bölgelerde birtakım kültürel izler bıraktığı bilinmektedir. Bir toplumu tanıyabilmek adına birçok kültürel etken göz önünde bulundurulduğunda o topluma ait geleneksel el sanatları ürünlerinin yansımaları karşımıza çıkmaktadır.  Araştırmaya konu olan, Amerika Yerlileri olarak bilinen Kızılderili'ler'in, yaşadıkları bölgeye Navajo rezervasyon alanı denmektedir. Rezervasyon alanları içerisinde kendi kültürel değerlenin yansımalarına ait birçok el sanatları ürünleri bulunmaktadır. Geleneksel sanatlarını yansıttıkları ürünler incelendiğinde kabileler arasında kuşaktan kuşağa bir bilgi aktarımından söz etmek mümkündür. Kızılderilerin sanat ürünleri arasında yer alan sepet örücülüğü, kum boyama, boncuk işleme, çanta, ayakkabı, dokumaları vb. gibi birçok ürün bulunmaktadır.  Yapılan araştırma içerisinde Kızılderili'lerin el sanatlarının önemli bir dalı olarak bilinen, dokuma sanatları ele alınmaktadır. Dokumalar, tarih boyunca toplumun geleneksel değerlerini yansımasında önemli rol oynamaktadır.  Kızılderili dokumaları incelendiğinde, yaşadıkları rezervasyon alanı içerisinde dönemsel ve bölgesel olarak farklılıkların yansımaları karşımıza çıkmaktadır. 
Kızılderili'lerin dokuma ürünlerinde bölgesel tarzları, renk, kompozisyon, motif, sembol, simge  ve desen gibi birçok unsur dikkate alınarak araştırma içerisinde incelenmesi amaçlanmaktadır. Tez içerisinde yer alan, Navajo rezervasyon sahasına ait haritada belirlenen 67 dokuma bölgesinin bulunduğu tespit edilmiştir. Bu alanlar içerisinde ulaşılabilen kaynaklarda elde edilen bilgi ve bulgular sonucu, 44 bölgeye ait, 1500'e yakın görsel taraması yapılmıştır. Dokuma ürünlerinde çeşitlilik oldukça fazla olduğu için her bölgeye ait görsellerde en fazla 11 adet örnek sınırlandırılması uygulanmıştır. Kaynaklarda tespit edilen Kızılderili dokuma ürün görsellerine ait bilgiler tablo ile belirtilmektedir.  Araştırmada aynı zamanda Doç. Dr Mehmet Ali Eroğlu'nun,  2015 yılında Amerika'da Navajo rezervasyon sahasında yapmış olduğu, alan araştırmaları sonucu elde ettiği bilgi, bulgular dikkate alınarak yayınlanmamış arşiv görselleri kullanılmaktadır. Eroğlu ile 2021 yıllı içerisinde yapılmış sözlü görüşmelerde, Kızılderili dokumalarına ait elde edilen bilgiler, yayınlanmamış arşiv görsel örnekleri ile birlikte kullanılmaktadır.
Türkiye genelinde 18.09.2020 tarihinde Kızılderili'ler ile ilgili yapılan literatür taraması incelendiğinde "Yök Tez Merkezine" bağlı olarak ortaya çıkmış 8 adet tez çalışması bulunmaktadır. Bu çalışmalar içerisinde Kızılderili'lerin kendi kültürleri, yaşam alanları, mitolojik olayları ve şaman inançları gibi birçok bilgi bulunurken Navajo kültürüne ait el sanatları ve dokumaları hakkında kısıtlı bilgilere ulaşıldığı görülmektedir. Ancak dokuma sanatının çok geniş bir alanı kapsadığı ve birçok ürünün olduğu kaynak taramalarında karşımıza çıkmaktadır Kaynak taramalarında Türkçe kaynak sayısının yabancı kaynaklara göre olan oranı oldukça az olduğu görülmektedir. Bu kaynak yetersizliği göz önüne alınarak bu tez kapsamında literatürdeki bu eksikliğin tamamlanması için Navajo dokumalarının incelenmesini içermektedir. Araştırmada makale, dergi, bildiri, sözlü görüşme vb. Türkçe kaynaklardan başka, Kızılderili'lerin dokumalarına ait bilgiler sunan yaklaşık 28 adet, İngilizce kaynak taraması yapılmış içlerinden konuya uygun olarak belirlenenlerin Türkçe çevirileri yapıldıktan sonra kaynaklar bölümü olmak üzere tez içerisinde atıf ve alıntılarda belirtilerek kullanılmaktadır.

Anahtar kelimeler: Amerikan Yerlileri, Dokuma, Kızılderili, Kilim, Navajo

Abstract:
It is known that human beings have left some cultural traces in the regions where they have lived throughout history. When many cultural factors are taken into account in order to get to know a society, the reflections of traditional handicraft products belonging to that society appear. The area where the Indians, known as the Native Americans, who are the subject of the research, live, is called the Navajo reservation area. There are many handicraft products belonging to the reflections of their own cultural values in the reservation areas. When the products that reflect their traditional arts are examined, it is possible to talk about a transfer of knowledge between tribes from generation to generation. Basket knitting, sand painting, beadwork, bags, shoes, weaving, etc., which are among the art products of the Indians. There are many products such as The weaving arts, which are known as an important branch of the handicrafts of the Indians, are discussed in the research. Weaving plays an important role in reflecting the traditional values of the society throughout history. When the Indian weavings are examined, the reflections of the seasonal and regional differences appear in the reservation area they live in.
It is aimed to examine the Indians' regional styles in weaving products, taking into account many elements such as color, composition, motif, symbol, symbol and pattern. It has been determined that there are 67 weaving regions determined on the map of the Navajo reservation area in the thesis. As a result of the information and findings obtained in the sources that can be accessed within these areas, nearly 1500 images belonging to 44 regions were scanned. Since the variety in woven products is quite high, a maximum of 11 samples was limited to the visuals of each region. Information on Native American woven product images identified in the sources are indicated in the table. At the same time, Assoc. Unpublished archive images are used, taking into account the information and findings obtained by Dr Mehmet Ali Eroğlu as a result of field research in the Navajo reservation area in the USA in 2015. In the oral interviews with Eroğlu in 2021, the information obtained on Native American weavings is used together with unpublished archive visual samples.
When the literature review about the Indians on 18.09.2020 in Turkey is examined, there are 8 thesis studies that emerged depending on the "Yök Thesis Center". While there is a lot of information about the Indians' own cultures, habitats, mythological events and shamanic beliefs in these studies, it is seen that there is limited information about the handicrafts and weavings of the Navajo culture. However, it is seen in the literature review that the art of weaving covers a very wide area and there are many products. Considering this lack of resources, the scope of this thesis includes the examination of Navajo weavings in order to complete this deficiency in the literature. In research, articles, journals, papers, oral interviews, etc. In addition to Turkish sources, about 28 sources that provide information about the Indians' weaving are used in the thesis by specifying the references and citations, after the Turkish translation of the ones determined in accordance with the subject were made.

Keywords: Native American, Weaving, Native American, Rug, Navajo