15. ve 16. yüzyıllarda Safevi propagandası ve etkileri
Safavid propagandas and their influences during 15 th and 16 th centuries
Yazar: NİLGÜN DALKESEN
Danışman: PROF. DR. AHMET YAŞAR OCAK
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1999
Konu: Tarih = History
Dizin: Alevilik = Alawiism ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Propaganda = Propaganda ; Safeviler = Safavids ; Şia = Şia

Özet:
ÖZET Tezimizde,15. ve 16. yüzyıllar boyunca Anadolu ve Kuzey Suriye'de yaşayan göçebe Türkmen aşiretleri arasında, Safevi propagandacılan tarafından yürütülen propaganda faaliyetlerini ve bunun siyasi, dini ve sosyo-küitürel etkilerini incelemeye çalıştık. Bilindiği gibi 15. ve 16. yüzyıllarda Osmanlı İmparatorluğu dünyanın en büyük siyasi gücü haline gelmiştir. Küçük bir uç beyliğinden büyük bir imparatorluğa dönüşüm esnasında siyasi, sosyal, dini ve ideolojik yapısında büyük değişimler olmuştur. Osmanlı imparatorluğu, eski önemlerini yitiren göçebeleri, gazileri, ahileri, dervişleri oluşturduğu yeni yapısına uydurmak amacıyla, pek çok yeni kanunlar ve kurallar koydu. Bu durum Osmalı'ya karşı geniş çaplı muhalif hareketlerin oluşmasına sebep oldu. işte bu dönem içerisinde iran'ın kuzeyinde bulunan Safevi tarikatının halefleri, tarikatı dini çizgisinin dışına çıkartarak siyasi-askeri bir çizgiye oturtmuşlar, Anadolu ve İran'da siyasi egemenlik mücadelesi vermeye başlamışlardır. Bu amaçlarına ulaşabilmek için de, Osmanlı'nın dışladığı bu kitleleri kendi propagandalarının bir hedefi ve siyasi amaçlannın bir aracı olarak görmüşlerdir. Nitekim bu propagandanın ideolojik muhtevasına bu kitleleri Safevi davasına yürekten bağlayacak şekilde, onlann istek ve Inanışlanna uygun bir yapı kazandırmışlardır. Bu doğrultuda aşın Şii öğretileri aşılayarak, aynı inanç ve ideal etrafında topladıktan bu insanlan da en büyük rakipleri olan Sünni Osmanlı'ya karşı kışkırtmayı başarmışlardır. Bunun sonucu olarak Anadolu'da Osmanlı merkezi yönetimine karşı isyanlar silsilesi başlamıştır. Bu da yönetenle yönetilenin arasını iyice açmış ve günümüze kadar gelen Sunni-Alevi (Kızılbaş) aynmını ortaya çıkarmıştır.

Abstract:
SUMMARY In our thesis, we tried to examine political, religious and social-cultural influences of the Safavid Propagandas, which were made mainly among the nomadic Turkoman Tribes along the 15th and 16th centuries. In the 15th century, Ottoman Empire became one of the most powerful states of the World. When the empire was transforming from a small frontier beglik to an empire, many big evolutions occured in its political, religious and bureocratic structure of the empire. As a result of these developments, there was no place for the nomads (ghazi), akhis and dervishes in this new centralist imperial system any more. Even, they were exposed to many supressions by the Empire. During this period, successors of the tarikhat turned it into a political- military military structure. Then, they started to struggle for political hegemony in İran and Anatolia. In order to reach their purposes, they used above mentioned people in the Anatolia and Northern Syria. They shaped ideology of their propaganda according to beliefs and wishes of these people, in order to take them to their side.This new ideology was propagated among these people by the mürids of the tarikhat As a result, they provakated these people against the Ottoman Empire and many revolts occured in the Empire. This caused intesification of enmity among the empire and its subjects. Then, the society divided as a Sunni-Alawi (Qizilbash).