Lise öğretmenlerinde sağlık okuryazarlığının dumansız hava sahası tutumu ile ilişkisi
The relationship between health literacy and smokeless air-zone attitude in high school teachers
Yazar: EMİNE ŞİŞKO
Danışman: PROF. DR. ŞAFAK DAĞHAN
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Dumansız hava sahası = Smoking free air zone ; Halk sağlığı hemşireliği = Community healt nursing ; Lise öğretmenleri = High schools teachers ; Okul hemşireliği = School nursing ; Okullar-halk sağlığı = Schools-public health ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Sigara dumanı kirliliği = Tobacco smoke pollution ; Sigara içme = Smoking ; Tutumlar = Attitudes

Özet:
Bu araştırmanın amacı lise öğretmenlerinde sağlık okuryazarlığının dumansız hava sahası tutumu ile ilişkisini değerlendirmektir. Araştırma kesitsel tipte bir çalışmadır. Araştırmanın uygulama aşaması Ocak 2020 ve Mart 2020 tarihleri arasında okullarda yüz yüze gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma evrenini Manisa-Salihli merkezde bulunan, İlçe Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı devlet liselerinde görevli tüm öğretmenler oluşturmaktadır. Araştırmada herhangi bir örnekleme yöntemi kullanılmamış olup çalışma evreninin tamamına ulaşılması hedeflenmiştir. Bu doğrultuda 515 kişiden oluşan çalışma evreninde araştırmaya gönüllü olarak katılmayı kabul eden ve araştırma sürecinde ulaşılabilenlerin tümü araştırmaya dahil edilmiştir (n=391).
Araştırmada bireylerin sosyodemografik özellikleri ile sigara kullanım öykülerini içeren ve literatür bilgisi doğrultusunda oluşturulan tanıtıcı veri formu, Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (TSOY-32) ve Okullarda Dumansız Hava Sahası Tutum Ölçeği'nden yararlanılmıştır. Veri toplama araçları ile öğretmenlerin okullarda dumansız hava sahası düzenlemelerine ilişkin tutumları belirlenip sağlık okuryazarlığı ve tanıtıcı veri formunda yer alan bazı değişkenlerin bu tutum ile ilişkileri değerlendirilmiştir.
Araştırmanın bağımsız değişkenleri; sosyodemografik özellikler, sigara kullanım öyküsü ve sağlık okuryazarlığı düzeyidir. Bağımlı değişken dumansız hava sahasına yönelik tutumdur.
Çalışmaya katılan öğretmenlerin %21,2'si yetersiz, %41,9'u sorunlu-sınırlı, %25,8'i yeterli ve %11,0'i mükemmel sağlık okuryazarlığı düzeyindedir. Öğretmenlerin ODHSTÖ toplam puanı SOY düzeylerine göre anlamlı bir fark göstermektedir. Yetersiz SOY düzeyindeki bireylerin ODHSTÖ toplam puanı diğer tüm SOY düzeyindeki bireylere göre anlamlı olarak daha düşüktür. Öğretmenlerin TSOY-32 genel indeks puanı ortalaması 31,2±8,0 (min: 5,5, max: 50) ve ODHSTÖ toplam puan ortalaması 40,6±9,1'dir (min: 15, max: 58). ODHSTÖ toplam puanı ile TSOY-32 genel indeks puanı ve alt boyut/süreçlerine ait indeks puanları arasında pozitif yönde, zayıf düzeyde ve anlamlı bir ilişki vardır. TSOY-32 genel indeks puanları, ODHSTÖ toplam puanlarının anlamlı bir yordayıcısıdır ve ODHSTÖ toplam puanlarındaki toplam varyansın %7'sini açıklamaktadır.
Dumansız hava sahası tutumu; sigara içme durumu, sigara bırakma süresi ve evdeki diğer aile bireyleri arasında sigara içilme durumuna göre anlamlı bir fark gösterirken sigara içme süresi, günlük içilen sigara sayısı ve paket yıl değişkenleri ile de ilişkili bulunmuştur. 
Anahtar Kelimeler: Öğretmen, halk sağlığı, dumansız hava sahası, tütün, sağlık okuryazarlığı.

Abstract:
The aim of this study is to evaluate the relationship between health literacy and smokeless air-zone attitude in high school teachers. The research is a cross-sectional type study. The application of the research was carried out face to face in January 2020 and March 2020. The study population of the research consists of all teachers working in state high schools affiliated to the District National Education Directorate in the center of Manisa-Salihli. No sampling method was used in the study, and it was aimed to reach the entire study population. In this direction, in the study universe consisting of 515 people, all those who accepted to participate in the research voluntarily and could be reached during the research process were included in the research.
In the study, the descriptive data form, which includes the sociodemographic characteristics of individuals and their smoking history, and which was created in line with the literature, the Turkish Health Literacy Scale (TSOY-32) and the Attitudes Towards Smoking Compliance Questionnaire were used. With the data collection tools, teachers' attitudes towards smokeless air-zone regulations in schools were determined and the relations between health literacy and some variables in the descriptive data form with this attitude were examined.
The independent variables of the research; sociodemographic characteristics, smoking history and health literacy level. The dependent variable is the attitude towards the smokeless air-zone.
21.2% of the teacher participants were inadequate, 41.9% were problematic-limited in terms of health literacy level. Besides, 25.8% of teacher participants were adequate while rest 11.0% were excellent regarding health literacy level. Teachers' total score of ATSCQ shows a significant difference according to their health literacy levels. Individuals with inadequate health literacy level have a significantly lower ATSCQ total score compared to individuals with all other levels of health literacy. The teachers' mean TSOY-32 general index score was 31.2±8.0 (min: 5.5, max: 50) and the total mean score of TSOY-32 was 40.6±9.1 (min: 15, max: 58). There is a positive, weak and significant correlation between the total ATSCQ score and the TSOY-32 general index score and the index scores of its sub-dimensions/processes. TSOY-32 general index scores are a significant predictor of the total ATSCQ scores, explaining 7% of the total variance in the ATSCQ total scores.
While there was a significant difference between smokeless air-zone attitude and such independent variables as smoking status, smoking cessation time and smoking status of other family members at home, there was also relationship between smokeless air-zone attitude and smoking duration, number of cigarettes smoked per day and pack years. 
Keywords: Teacher, public health, smokeless air-zone, tobacco, health literacy.