Organize sanayi bölgelerinin (OSB) teknik ve sosyal donatı alanları açısından irdelenmesi
The analysis of organized industrial estates (OIE) with regard to tecnical and social facilities
Yazar: FERDİ ŞENOL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MEHMET ÇAĞLAR MEŞHUR
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Endüstrileşme = Industrialization ; Kentleşme = Urbanization ; Organize endüstri bölgesi = Organized industrial area ; Planlama = Planning

Özet:
Sürekli gelişen bilimin ve yaşanan yeniliklerin insanlığa teknoloji çağını yaşattığı 2000'li yıllarda, sanayileşme, gelişmenin ve ekonomik kalkınmanın en önemli araçlarından biri olma özelliğini sürdürmektedir. Ülkelerin kalkınmasında ve gelişmesinde sürekli artan ihtiyaçlarının karşılanmasında, yüksek yaşam standartlarının ve toplumsal gönencin sağlanabilmesinde sanayileşmenin oldukça önemli rolü bulunmaktadır.Sanayinin sosyal, çevresel ve ekonomik katkılarından faydalanarak, ekonomik anlamda mekanın doğru kullanılması için sanayi işletmelerinin bir bölgede toplanması, ekonomik fayda ve maliyet etkinliğinin sağlanması, dışsal ekonomiler yaratılması, sosyo-ekonomik gelişme ve sanayileşmenin hızlı ve dengeli olarak gerçekleşebilmesi adına şehircilik ilkelerine uygun yeni mekan politikalarının uygulanarak sağlıklı sanayi kentlerinin kurulabilmesinin en iyi araçlarından biri olarak Organize Sanayi Bölgeleri (OSB) kurulması fikri ortaya çıkmıştır.Kentleşmenin yönlendirilmesi ve çevre sorunlarının önlenmesi amacıyla kurulan OSB'ler sanayi yatırımlarının dengeli olarak ülke geneline yönlendirilmesi, mevcut yatırımların desteklenerek teşvik edilmesi ve geliştirilmesi, yabancı sanayi yatırımcılarının planlı ve altyapısı hazır arsa ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla kullanılan bir kentsel uygulama aracı olarak kamu hizmeti sunmaktadır.OSB planlamasında karşılaşılan sorunların temelinde ise kent planlama yaklaşımımızın da en büyük sorunu olan, planı hazırlanırken esas alınması gereken kriterlerin uzun süre genel ilke ve prensiplerinin belirlenememiş olması yatmaktadır. Özellikle sektörel hedeflerin ortaya konulmaması, yatırımcı profilinin belirlenmemesi, yatırımcının alan ihtiyacının gelişme potansiyelinin projeksiyonun yapılamaması arazi kullanım planlamasının en önemli sorunudur. Bu sorunun getirdiği en önemli sonuç ise, yatırımcıların alan ihtiyacı ortaya çıktığında, hem parsel bazında hem de OSB alanlarının genelinde değişiklikler yapılması, bu süreçte OSB planı içerisinde bulunan varsa ağaçlandırılacak alan, sonra sağlık koruma bandı alanları daha sonrasında ise zorunlu kentsel donatı alanlarının revizyon imar planı ve plan değişiklikleri ile sanayi parseline dönüştürülmesidir.OSB Kanununun yürürlüğe girmesi ile 2000 yılından itibaren OSB planlaması konusunda yetkiyi elinde bulunduran Sanayi ve Ticaret Bakanlığı 262 OSB'ye sicil vererek tüzel kişilik kazandırmış ve 214 adet OSB'nin imar planı onaylanmıştır. Onaylanan 214 OSB planının 200 tanesinin verileri tez çalışması kapsamında ortaya konulmuştur. İmar planı bulunan 214 OSB'den 81'inde 106 adet revizyon imar planı yapılmıştır. Revizyon gören 81 OSB'den tez çalışması çerçevesinde İmar Planı verileri açısından ilk (Revizyon öncesi) ve son (Revizyon sonrası) haline ilişkin verilerin elde edilebildiği 46 adet OSB irdelenmiştir.Vurgulanması gerekir ki, OSB'lerde revizyon imar planı ile kentsel donatı alanları miktarı azaltılmaktadır. Mevzuatın belirlediği toplam donatı alanı miktarı, revizyon gören 46 OSB'nin önemli bir bölümünde azaltılmıştır. Ayrıca, OSB planları için oldukça önemli olarak kabul edilen sağlık soruma bandı, ulaşım ve ağaçlandırılacak/orman alanlarında da önemli azalmalar olmuş, özellikle sağlık koruma bandı alanları adeta rezerv sanayi alanı olarak görülmüştür.Anahtar Kelime: Sanayileşme, Kentleşme, Organize Sanayi Bölgeleri, KentselDonatı Alanları, Planlama, Revizyon İmar Planı, OSB Planlaması

Abstract:
Industrialisation maintains its character of being one of the most important instruments of growth and economic development by 2000s when ever-growing science and innovations present humanity the age of technology. Industrialisation has a key role in the growth and development of countries, meeting ever-increasing needs and high living standards and providing social wellbeing.The idea of establishing Organised Industrial Estates (OIEs) has been put forward as one of the best instruments of building healthy industrial towns by implementing new environment policies in parallel with urban development principles so that the industrial enterprises come together in a region, the space could be used well in economic terms, economic profit and cost effectiveness could be reached, external economies could be created and rapid and well balanced realization of socio-economic growth and industrialization by making use of social, environmental and economic contributions of industrialisation.The OIEs, created with a view to guide urbanisation and prevent environmental problems, present public service as an urban implementation instrument used to direct industrial investments to the whole of the country in a balanced way, to encourage and develop new investments by supporting them and to meet the need of planned and infrastructured plots of the foreign industrial investors.What lies at the bottom of the problems faced in the planning of the OIEs is the fact that the general principles and guidelines of the criteria in the preparation of the plan are not determined. The most important problem of the land use planning is the inability to set out the sectoral objectives, incapability to determine the investor profile and estimate the development potential of the space requirement of the investor. The most important result arising from this problem is that, when need of the investors for space arises, the possibility of changes both on the basis of plot and OIE areas in general, and within this period, revisal land development plan for the aforestation areas, if there is any, then the health protection strips and later space for compulsory community facilities and with these, changing them into industrial plots.With the coming into effect of the OIE Law, from the year 2000 onwards, the Ministry of Trdae and Industry has officially registered 262 OIEs, making them legal entities, and approved land development plans of 214 OIEs. The data of the plans of 200 out of 214 OIEs have been presented in the scope of the thesis study. 106 revision land development plans in 81 of the 214 OIEs which have a land development plan have been prepared. Out of 81 OIEs in the scope of the thesis study, those the data of which are related to the situation in terms of the first situation (before Revision) and the last situation (after Revision) in terms of Land Development Plan, the 46 OIEs have been thoroughly examined .It should be emphasized that, with the revision development plans, the space for community facilities in the OIEs are reduced. In most of the 46 OIEs the development plans of which have been revised total space fort he community facility determined by the law has been reduced. Furthermore, there have been significant reductions in health protection strips, transportation and forestation areas and particularly the health protection strips have nearly been considered as reserved industrial areas.Key Words: Industrialisation, Urbanization, Organised Industrial Estates, Community Facilities, Planning, Revision Land Development Plan, OIE Planning