Domates lekeli solgunluk virüsü TSWV'nün Samsun ilinde domates üretim alanlarındaki yayılış durumunun ve bazı karakteristik özelliklerinin belirlenmesi /
Yazar: MEHMET ALİ ŞEVİK
Danışman: DOÇ. DR. MİRAY SÖKMEN
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bitki virüsleri = Plant viruses ; Domates = Tomato ; Domates lekeli solgunluk virüsü = Tomato spotted wilt virus ; Lycopersicon esculentum = Lycopersicon esculentum

Özet:
Virüs hastalıkları özellikle son yıllarda Samsun ilinde domates üretiminin yapıldığı
alanlarda bir problem haline gelmiştir. Domateste zarar oluşturan virüsleri n başında
Domates lekeli solgunluk virüsü [rSWV) gelmektedir. Bu çalışmada, TSWV' nin Samsun
ilinde domates üretim alanlarındaki bulunuş ve yayılış oranlarının saptanması, bölgede virüs
taşınmasında etkili olan vektör türlerinin ve bunların hastalığın bulaşma ve yayılmasındaki
rollerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. 2002 yılında 55 farklı alandan 295, 2003 yılında 45
alandan 265 olmak üzere toplam 560 adet örnek toplanmıştır. 2002 yılında örneklerin %14.6'
sının, 2003 yılında ise % 18.11'inin TSWV ile enfekteli olduğu saptanmıştır.
Bafra ve Çarşamba Ovaları'nda 2003 ve 2004 yıllarında Nisan-Ekim döneminde
önceden belirlenen domates alanlarına sarı yapışkan tuzaklar yerleştirilerek, üretim sezonu
boyunca trips türlerinin populasyon takibi yapılmıştır. Bölgede domates üretim alanlarında
Thrips tabaci Undeman ve Frankliniella intonsa Trybom türleri tespit edilmiş ve T. tabacı' nin
populasyon yoğunluğunun F. intonsa' ya göre daha fazla olduğu belirlenmiştir. Genelolarak
her iki türün populasyon yoğunluğunun mayıs ayı sonundan itibaren artmaya başladığı, 15
Temmuz-15 Ağustos tarihleri arasında ise en yüksek seviyeye ulaştığı saptanmıştır.
TSWV yayılımını izlemek amacıyla, merkezine TSWV-enfekteli bitkilerin yerleştirildiği
iki dekarlık bir alanda deneme kurularak, virüsün yayılması haftalık olarak takip edilmiştir.
Hastalıklı bitkilerin oranındaki vektör populasyonuna bağlı olarak meydana gelen değişiklikler
sonucunda oluşan, zamana ve mesafeye bağlı artış ve azalışlar kaydedilmiştir. Deneme
alanında ilk enfekteli bitki hem serolojik, hem de simptomatolojik olarak inokulum kaynağının
araziye bırakılmasından 3 hafta sonra tespit edilmiştir. Temmuz-Ağustos döneminden
itibaren artan vektör faaliyeti sonucunda, yeni enfekteli hale gelen bitkilerin oranı inokulumun
araziye bırakılmasından 5 hafta sonra daha da artmıştır. Yapışkan tuzaklarda yakalanan
vektör sayısı He enfekteli bitkilerin oranı arasındaki ilişki istatistiki olarak önemli bulunmuştur.
TSWV 'nin domateste %42.1 oranında ürün kaybına ve %95.5 oranında
pazarlanabilir değer kaybına sebep olduğu belirlenmiştir. Bazı ülkelerde T. tabaci ile
taşınamayan izolatlara sahip olan TSWV' nin in vitro' da T. tabaci ile tütünden tütüne ve
tütünden domates bitkisine taşındığı ortaya konmuştur. Ayrıca, TSWV' nin kapsid protein (N)
genine spesifik primerler ile enfekteli bitkilerde ve tripsıerde TSWV enfeksiyonu reverse
transkripsiyon-polimeraz zincir reaksiyonu (RT-PCR) yöntemi ile de belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Domates,·Virüs, TSWV, ELISA, Trips, Vektör

Abstract:
Virus diseases have become a serious problem in tomato crop in Samsun province.
Tomato spofted wilt virus (TSWV) is one of the most destructive viruses in the region.
Objective of the present study was to determine the incidence and spread of TSWV and find
out its possible vector species that can be important in virus spread in tomato field s in
Samsun province.
The results of surveys showed that the incidences of TSWV in tomato fields were
14.6% and 18.1% in 2002 and 2003, respectively. Thrips species were caught by yellow
sticky traps which were placed in tomato fields in Bafra and Carsamba plains, and their
population densities were monitored between April and October during in 2002 and 2003
growing season. Two different species, Thrips tabaci Undernan and Frankliniella intonsa
Trybom were identified. Population density of T. tabaci was found to be higher than that of F.
intonsa. Both species occurred at the end of May and reached the highest levels between
mid-June and mid-August, 2004. AIso, the progress of TSWV incidence in the experimental
field given a single internal virus source was monitored weekly. The virus incidence was
recorded in time and space in relation to vector abundance. The first infected plants were
determined 3 weeks after the field was exposed to virus source plants. High vector f1ights
between the mid-July and m id-August, 2004 caused an more increase in the number of new
infected plants after 5th week (August 2) of sampling. There was a significant correlation
between the number of vectors caught in sticky traps and the number of infected plants.
The yield and quality losses caused by TSWV infection in tomato were also estimated
in this study. TSWV caused 42.1%and 95.5% in yield and marketable value of tomato,
respectively.
TSWV, which have been reported to have some non-transmissible tomato isolates by
T. tabaci in other countries, was shown to be transmitted from tobacco to tobacco, and to
tomato by T. tabaci in this study.
In addition, TSWV were alsa determined in the infected plants and thrips by reverse
transcription-polymerase chain reaction (RT-PCR) using primers specific to the capsid
protein gene of TSWV.
Key words. Tomato, Virus, TSWV, ELISA, Thrips, Vector.