Zülfü Livaneli filmlerinin auteur kuram ve transaksiyonel yaklaşımla analizi
Analysis of Zülfü Livaneli films with auteur theory and transsional approach
Yazar: EGE KANDEMİR
Danışman: PROF. DR. HALİM ESEN
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television

Özet:
Bu tezin amacı auteur kuramının esasları üzerinden çok yönlü, tanınmış bir sanatçı olan Zülfü Livaneli'nin senaryolarını yazdığı, müziklerini bestelediği ve yönetmenliğini yaptığı dört filmin eleştirisini yapmak ve transaksiyonel analist Stephen B. Karpman'ın psikoterapinin bir aracı hâline getirdiği Drama Üçgeni Teorisi'nden faydalanmak suretiyle bu filmler içinde öne çıkan karakter ilişkilerini analiz etmektir. Tezin kapsamına giren filmler sırasıyla Yer Demir Gök Bakır (1987), Sis (1988), Şahmaran (1993) ve Veda (2010)'dır. İlk bölümde tarihsel süreç içinde auteur kuramının doğuşuna zemin hazırlayan gelişmeler konu alınırken ikinci bölümde kuramın temelleri ve ilkeleri tanımlanmıştır. Ayrıca burada auteurizme yönelik eleştiriler de kısaca ele alınmış, Türkiye'de auteur sineması anlayışının gelişimi sorgulanmıştır. Üçüncü bölüm dramatik olayı yaratan 'iç dramatik aksiyon' olgusunu başka bir gözle değerlendirmeye ve anlamaya odaklanmıştır. Bu kısımda psikoanalitik bir kuram olan Transaksiyonel Analiz yöntemiyle edinilmiş bilgilerin ışığında bu kuramın bir uzantısı niteliğindeki Karpman Drama Üçgeni'nin film analizinde kullanımı konusunda bir önermede bulunulmuştur. Son bölümde ise önce Livaneli'nin auteurizmle ilişkisi irdelenmiş ardından da filmlerinin tek tek eleştirisine ve analizine geçilmiştir. Burada eleştiriler auteurist bir bakışla yapılırken her bir film içinden seçilen bazı önemli karakter ilişkileri ve karakterlerin ilişkiler içindeki fonksiyonel rol değişimleri Karpman'ın önerdiği drama modeli kullanılarak çözümlenmiştir.

Abstract:
The aim of this thesis is to review the four films of the well known, versatile artist Zülfü Livaneli, in which he has not only taken part as director but composer and scriptwriter as well, through the fundamentals of Autheur Theory and to analyze the prominent character relations in these films, by following up the Drama Triangle Theory which was turned into an instrument of psychotheraphy bu transactional analyst Stephen B. Karpman. The movies included in the scope of this thesis are Iron Earth Copper Sky (1987), Mist (1988), Shahmaran (1993) and Veda (2010) respectively. Whilst the developments within the historical process which led up to the birth of Autheur Theory were discussed in the first part, the fundamentals and principles of the theory were described in the second part. Besides here, after the criticism directed at auteurism was briefly treated, the development process of auteurism in Turkey was examined. The third part was focused on evaluating and understanding the concept of 'inner dramatic action' which creates the dramatic event, by seeing it from a different perspective. Within this part, in the light of the information obtained by the psychoanalythic theory Transactional Analysis, a method was proposed for analyzing films, based on the usage of the Karpman Drama Triangle, which can be evaluated as an extention to this theory. And in the last part Livaneli's relation with auteurism was reviewed firstly and then his films were criticized and analyzed. Whilst the critiques were made from an auteurist perspective, some important character relations and the functional role transformations of the characters within those relations were analyzed by using the drama model Karpman proposed.