Fiziksel girdi yöntemiyle kayıt dışı ekonominin ölçülmesi: Türkiye'de vergi denetimi
Measuring the unregistered economy using the physical input method: Tax audit in Türkiye
Yazar: BÜŞRA AYVALİ
Danışman: DOÇ. DR. LEVENT ŞAHİN
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Bu çalışmada kayıt dışı ekonomi ve Türkiye'de vergi denetiminin etkileri konusu
işlenmiştir. Kayıt dışı ekonomi gelişmişlik düzeylerine göre her ülkede az ya da çok
fark etmeksizin küresel bir sorun olmaktadır. Herhangi bir ülkede kayıt dışı
ekonominin artması o ülkede yaşayan insanlar için gelir dağılımı eşitliğini ve adaleti
bozarak haksız rekabetin ortaya çıkmasına yol açan bir sorundur. Genel olarak kayıt
dışı ekonominin tanımı, etkileri, nedenleri, kapsamı, tahmin ve mücadele yöntemleri
anlatılmaktadır. Kayıt dışı ekonomiyi ölçmek oldukça güç olup, kullanılan yöntemlere
bağlı olarak farklı veriler toplanmaktadır.
Çalışmada, OECD ülkeleri ve Türkiye'de kayıt dışı ekonominin büyüklüğünü tahmin
etmek için 2014-2022 yıllarına ait elektrik tüketimi yaklaşımı kullanılmıştır. Bu
çalışmanın amacı kayıt dışı ekonominin büyüklüğünü tahmin ederken diğer tahmin
yöntemlerine göre daha az tercih edilen elektrik tüketim yöntemini dikkate almaktır.
Ayrıca elektriğin kaçak kullanım ihtimaline karşı elektrik üretim verileri de
kullanılarak tahmin yöntemi farklı bir perspektiften incelenmiştir.
Günümüzde modern vergi sistemi beyanlara dayanmaktadır. Elbette beyan sisteminin
riskleri de bulunmaktadır. Vergi mükelleflerinin kayıt dışı faaliyetlerde bulunmasını
önlemek amacıyla vergi idareleri gerekli denetimlerini yerine getirmekle yükümlüdür.
Çalışmada, Türkiye'de vergi denetim siteminin verimlilik ve etkinlik açısından nasıl
işlediği; görevli kurumların bu konudaki çalışmaları ve mücadeleleri hakkında
bilgilere yer verilmiştir.
Son olarak yapılan araştırmalar doğrultusunda kayıt dışı ekonominin tamamen ortadan
kaldırılamayacağı fakat uzun vadede küçülebileceği; bu küçülmenin ise verilen
politika önerileri ile başarılı olacağı sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Kayıt Dışı Ekonomi, Vergi Denetimi, Elektrik Tüketim Yöntemi

Abstract:
In this study, the subject of the informal economy and the effects of tax audits in
Turkiye is discussed. The informal economy is a global problem in every country, to
a greater or lesser extent, depending on their level of development. The increase in the
informal economy in any country is a problem that disrupts income distribution,
equality, and justice for those living there and leads to unfair competition. In the study,
the definition of the informal economy, its effects, causes, scope, estimation, and
combat methods are explained. Measuring the informal economy is complex; different
data is collected depending on the methods used.
The study used the electricity consumption approach for 2014-2022 to estimate the
size of the informal economy in OECD countries and Turkiye. This study aims to
consider the electricity consumption method, which is less preferred than other
estimation methods when estimating the size of the informal economy. In addition, the
estimation method was examined from a different perspective by using electricity
production data against the possibility of illegal use of electricity.
Today, the modern tax system is based on declarations. Of course, the declaration
system also has risks. Tax administrations are obliged to carry out the necessary audits
to prevent taxpayers from engaging in unregistered activities. The study examines how
the tax audit system works in Turkiye in terms of efficiency and effectiveness. It also
includes information about the work and struggles of the institutions in charge of this
issue.
Finally, recent research has shown that while the complete elimination of the informal
economy may be a challenge, there is potential for significant shrinkage in the long
run. The key to this success lies in the policy recommendations provided, which have
the potential to make a substantial impact on reducing the informal economy.

Keywords: Informal Economy, Tax Audit, Electricity Consumption Method