Osmanlı devletinde muhalefet kültürü: II. Mahmut Dönemi ulema devlet ilişkisi
Opposition culture in Ottoman Empire: Mahmut II period ulema state relationship
Yazar: ARİFE YILDIRIM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AZNAVUR DEMİRPOLAT
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bölgesel Araştırmalar Ana Bilim Dalı / Ortadoğu Araştırmaları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History
Dizin: Mahmud II = Mahmud II ; Muhalefet = Opposition ; Muhalefet hareketleri = Opposition movements ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Siyasi tarih = Political history ; Ulema = Ulama ; Yeniçeriler = Janissarys

Özet:
Bu araştırmanın amacı, II. Mahmut dönemi muhalefet kültürünü, kendisinden önceki tarihsel bütünlüğü de dikkate alarak analiz etmektir. Ulema, Ortadoğu bölgesinde ortaya çıkan İslâm dininde özel bir yapı olarak oluşmuştur. Ulema, İslâm kültür ve medeniyetinin şekillenmeye başladığı dönemin ürünüdür. Osmanlı ulemasının kökleri ilk İslâm ulemasına dayandığı için ilk olarak ulemanın ortaya çıktığı dönem ve siyaset kurumu ile olan ilişkisine yer verilecektir. Bu dönemde yapılan eğitim, medreselerde işlenen dersler ve ulemanın sosyal olaylara karşı tavrı incelenecektir. İkinci olarak İlk Türk İslâm Devletleri'nde devlet ve ulema ilişkisine yer verilecektir. Üçüncü olarak Osmanlı Devleti ulemasına, medreselerine ve üyelerine yer verilecektir. Osmanlı Devleti'nin kuruluşunda aktif olarak rol alan ulema, sonraki süreçte de devletin önemli kademelerinde rol almıştır. Bilginin dönüşümünde klasik dönem Osmanlı medreseleri etkili olmuştur. II. Mehmet'in kanunnamesi ile ulema sınıfı şeyhülislam önderliğinde, devletin merkezi gücüne sıkı bir şekilde eklemlenmek istenmiştir. Bu süreçten sonra genellikle devlet ile beraber hareket eden eden üst düzey ulema ile daha çok taşrada varlığını sürdüren alt sınıf ulema arasındaki uçurum derinleşmeye başlamıştır. 
16. yüzyılda; coğrafi keşifler, Rönesans gibi dünyada yaşanan bir takım yeni gelişmeler Osmanlı ekonomisini, toplumsal yapısını ve ulema sınıfını olumsuz bir şekilde etkilemiştir. Osmanlı devleti, ekonomik nedenlerin etken olduğu medreseli hareketlerini bastırmak için uzun süre çaba harcamak zorunda kalmıştır. 17. yüzyıl Batılı anlamda ıslahat hareketlerinin yapılmaya başlandığı dönemdir. Modernleşme dönemi, devlet-ulema ilişkisinde farklı şekillerde kendini göstermiştir. Modernleşme çalışmaları, devlet tarafından yukarıdan aşağıya doğru işleyen bir hiyerarşi içinde gerçekleştirilmiştir. II. Mahmut izlediği politika sayesinde üst düzey ulemayı da yanına alarak köklü yenilikler yapmıştır. Alt düzey ulema olarak tabir edilen kesim ise genel olarak devlete muhalif tavırlar sergilemiştir. 
Anahtar Kelimeler: Ulema, Medrese, Osmanlı Devleti, Yeniçeri, Muhalefet, Bilgi Aktarımı, II. Mahmut

Abstract:
The aim of this study was to investigate the period of Mahmut II is to analyze the relationship between the public and the state in a holistic way. Ulema was formed as a special structure in the Islamic religion that emerged in the Middle East region. Ulema is the product of the period when Islamic culture and civilization began to take shape. Since the roots of the Ottoman ulema are based on the first Islamic ulema, firstly the relationship between ulema and its emergence will be given. In this period, the education, the lessons taught in the madrasas and the attitude of the ulama to social events will be examined. Secondly, the relationship between the First Turkish Islamic States and the scholars will be discussed. Thirdly, the scholars of the Ottoman Empire, madrasas and members will be included. The ulema, who played an active role in the establishment of the Ottoman Empire, played a significant role in the later stages of the state. In the transformation of knowledge, the Ottoman madrasas of the classical period were effective. Under the leadership of the ulema class sheikhulislam, with the kanunnamesi of Mehmet II, it was desired to be firmly articulated to the power of the center of the state. After this process, the gap between the eden high-level ulema, which usually acts together with the state, and the lower-class ulema, which continues to exist mostly in the provinces, began to deepen.
		During 16. the century, some new developments in the world, such as geographical discoveries and the Renaissance, negatively affected the Ottoman economy, social structure and the class of the ulema. The State center has had to make a long effort to suppress the movements of the madrasah, which are factors of economic reasons. 17. the century is the period in which Reform movements started to be made in the Western sense. The modernization period manifested itself in different ways in the state-ulema relationship. The modernization work was carried out by the state in a hierarchy functioning from top to bottom. Thanks to his policy, Mahmut II. has made radical innovations by taking the Senior Ulema with him. The lower-level ulema, on the other hand, were generally opposed to the state.
		Keywords: Ulama, Madrasah,  Ottoman Empire, Janissero, Opposition, Transfer of Information, Mahmut II