Farsça Sünni hadis literatürünün tanıtım ve değerlendirilmesi
Introduction and evaluation of Persian Sunni hadith literature
Yazar: HEDAYATULLAH MODAQIQ
Danışman: DOÇ. DR. HABİL NAZLIGÜL
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahkam = Provisions ; Farsça = Persian ; Hadis = Hadith ; Literatür taraması = Literature review ; Sünnet = Sunna ; Sünnilik = Sunnism ; İslamiyet = Islam

Özet:
Biz bu çalışmamızda Farsça konuşan Sünnî müslüman çevrelerde bu dille ortaya konulan ilmî çalışmaları hadis/sünnet özelinde tanıttık. Böylece Farsça bilmeyen akademik çevrelerin bu literatürden haberdar olmalarını amaçladık. Bu bağlamda Arap-Fars diyaloğunu ve Acem bölgelerinde yetişen muhtelif milletlerden âlimler ve çalışmalarından da kısaca bahsettik. 
Girişte araştırmanın önemi, amacı, kaynakları hakkında bilgi verildi. Birinci bölümde; Horasan ulemâsının hadis ilmine katkıları, Muvatta, Sahih-i Buhârî, Sahîh-i Müslim ve Sünenü't-Tirmizî üzerine yapılmış en erken Farsça çalışmalar, hadis mecmuaları, ahkâm hadisleri, kırk hadisler, şemâil, mevâiz ve fıkıh eserlerinin tanıtımı ve değerlendirmesi yapılmıştır. İkinci bölümde; sünnî İslâm dünyasında yapılan Farsça akademik çalışmalar tanıtılıp değerlendirilmiştir. Çalışmamızın sonuç bölümünde ise elde edilen bulgulara ve varılan sonuçlara yer verilmiştir.
Bu çalışma bütün sünnî hadis literatürünü ele alma iddiasında değildir. Çalışmaların en önemlilerinden ulaşabildiklerimiz seçilmiştir. Zira Horasanlı âlimler, sayılamayacak kadar çok eser telif etmiş ve hadis külliyatına büyük katkılarda bulunmuşlardır. Hicrî onuncu asra kadar Horasan bölgesinde Farsça hadis eserleri az görülür. Ancak hicrî onuncu yüzyılın son çeyreğinde Farsça daha yoğun bir şekilde kullanılmıştır.
Araştırmalarımız sonucunda birçok hadis âlimi ve râvisinin Horasan ve Mâverâünnehir bölgelerine mensup olduğunu gördük. Bu âlimlerce yazılmış hadis şerhi, ahkâm hadisleri, hadis usulü, ricâli, kırk hadis, şemâil ve mevâiz türlerinde yaklaşık seksen yedi Farsça eser tespit ederek tanıtmaya çalıştık. Son dönemde özellikle Afganistan üniversitelerinde yapılmış farklı seviyelerde toplam kırk akademik çalışmanın tanıtım ve değerlendirmesini yaptık.
Anahtar Kelimeler: Hadis, Farsça literatür, Sünnet, Ahkâm.

Abstract:
In this study, we introduce the scientific studies on hadith and sunnah in Persian-speaking Sunni Muslim circles. Thus, we aim to enable academic circles who do not know Persian to have knowledge about this literature. In this context, we briefly talk about the Arabic-Persian dialogue and the scholars of various nations who grew up in the Persian regions and their studies. In the first part, the contributions of the Khorasan scholars to the science of hadith, the earliest Persian studies on al-Muwaṭṭa', Ṣaḥı̄ḥ al-Bukhārı̄, Ṣaḥı̄ḥ al-Muslim and Sunan al-Tirmiẕı̄, hadith collections, hadiths expressing judgment, forty hadiths, the books written about physical characteristics of the Prophet, sermons and fiqh works are introduced and evaluated. 
In the second part; Persian academic studies in the Sunni Islamic world are introduced and evaluated. In the conclusion part of our study, the findings and conclusions are given. In this thesis, we examine what we can reach from the most important studies. Because the scholars of Khorasan have written countless works and made great contributions to the hadith corpus. Persian hadith works are rarely seen in the Khorasan region until the tenth century. However, Persian was used more intensively in the last quarter of the tenth century.
We try to identify and introduce about eighty-seven Persian works in the types of hadith commentary, juristic hadiths, hadith methodology, the transmitter science, forty hadith, the books written about physical characteristics of the Prophet and sermons written by Khorasan scholars. We introduce and evaluate a total of forty academic studies at different levels, especially in Afghanistan universities. 
Keywords: Hadith, Persian literature, Sunnah, Judgment.