Duyguların, duygu düzenlemenin, obsesif inançların, düşünce kontrolünün ve bağlanmanın, obsesif kompulsif bozukluktaki farklı belirtilerdeki rollerinin incelenmesi
Investigating roles of emotions, emotion regulation, obsessive beliefs, thought control and attachment in obsessive-compulsive disorder's different symptoms
Yazar: SEVGİNAR VATAN
Danışman: PROF. DR. ELİF BARIŞKIN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Bağlanma = Attachment ; Duygu = Emotion ; Duygu düzenleme güçlüğü = Emotion dysregulation ; Düşünce kontrol stratejileri = Thought control strategies ; Obsessif davranış = Obsessive behavior ; Obsessif kompülsif bozukluk = Obsessive compulsive disorder ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Bu çalışmada, OKB belirtilerinin, bağlanmanın, duygu ve biliş ile ilişkili değişkenlerin klinik bir örneklemde incelemesi amaçlamış ve OKB belirtilerinin açıklanmasında duyguların yaşanma sıklığının, duygulara ilişkin öz değerlendirmenin, duygu düzenleme yöntemlerinin, duygu düzenleme zorluklarının, obsesif inançların ve düşünce kontrol yöntemlerinin göreceli katkıları incelenmiştir. Bununla birlikte, bağlanma ile OKB belirtileri arasındaki ilişkide bu değişkenlerin aracı rolü olup olmadığı değerlendirilmiştir. Öncelikle klinik olmayan 224 kişilik bir örneklemde Duyguların Yaşanma Sıklığı ve Duygulara İlişkin Özdeğerlendirme Formu'nun geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmış ve bulguların kabul edilebilir düzeyde olduğuna karar verilmiştir. Daha sonra OKB tanısı almış 101 kişilik örneklemde klinik çalışma gerçekleştirilmiştir. Çalışmada ele alınan kaygı, üzüntü, tiksinti, öfke, suçluluk, neşe ve sakinlik olmak üzere 7 duygudan,  duyguların yaşanma sıklığı açısından olumsuz duygular öne çıkarken duygulara ilişkin öz değerlendirmede hem olumlu hem de olumsuz duyguların etkileri bulunmuştur. Ayrıca, farklı OKB belirtilerinde farklı duyguların etkileri görülmüştür. Bastırma obsesyon, kompulsiyon, kaçınma, yavaşlama belirti şiddetlerini ve saldırganlık obsesyonları ile sayma kompulsiyonlarını yordamıştır. Yeniden değerlendirme ise tekrarlayıcı törensel davranışları yordamıştır. Ayrıca bağlanmanın kaygı boyutu ile obsesyon belirti şiddeti arasında bastırma yönteminin aracı rolü olduğu görülmektedir. Duygu düzenlemedeki zorluklar içerisinden "Netlik" kararsızlık, patolojik sorumluluk belirti şiddetleri ile kontrol belirtilerini, "Kabul" kompulsiyon, patolojik sorumluluk belirti şiddetlerini ve dini, simetri obsesyonlarını, "Strateji" ise obsesyon, kaçınma ve yavaşlama belirti şiddetini, "Dürtü" patolojik kuşku belirti şiddetini ve "Amaç" ise sayma belirtilerini yordamıştır. Ayrıca bağlanmanın kaygı boyutu ile obsesyon belirti şiddeti arasında "Strateji"nin aracı rolü olduğu görülmektedir. Obsesif İnançlardan sorumluluk/tehdit algısı obsesyon, kompulsiyon, kaçınma, patolojik sorumluluk ve yavaşlama belirti şiddetini ayrıca tekrarlayıcı/törensel davranış kompulsiyonlarını; mükemmeliyetçilik/kesinlik obsesif inanç alanı patolojik kuşku belirti şiddetini ve saldırganlık obsesyonlarını ve kontrol kompulsiyonlarını, düşüncenin/kontrolün önemi obsesif inanç alanı ise dini ve simetri obsesyonları ile simetri kompulsiyonlarını yordamıştır. Ayrıca bağlanmanın kaygı boyutu ile OKB belirtileri arasında sorumluluk/tehdit algısı ve mükemmeliyetçilik/kesinlik inanç alanlarının aracı role sahip olduğu bulunmuştur. Düşünce kontrol yöntemleri açısından ise çalışmada "Dağıtma" kararsızlık belirti şiddetini, "Cezalandırma" obsesyon, kompulsiyon, kaçınma, yavaşlama belirti şiddetlerini, "Endişelenme" patolojik sorumluluk belirti şiddetini ve saldırganlık ve somatik obsesyonları, "Sosyal Kontrol" ise kaçınma belirti şiddetini yordamıştır. Ayrıca bağlanmanın kaygı boyutu ile obsesyon şiddeti arasında "Cezalandırma" patolojik sorumluluk şiddeti ve saldırganlık obsesyonları arasında ise "Endişelenme" yöntemimin aracı rolü olduğu görülmüştür. Bununla birlikte bağlanmanın kaçınma boyutu ile kaçınma belirti şiddeti arasında "Sosyal Kontrol" yöntemi aracılık etmektedir. Sonuç olarak, farklı obsesif kompulsif belirtilerin farklı duygusal ve bilişsel mekanizmalar ile ilişkili oldukları görülmektedir. Çalışmanın bulguları mevcut literatür ışığında tartışılmış, yeni çalışmalar için öneriler ve bulguların klinik doğurguları değerlendirilmiştir.



Anahtar Sözcükler: Obsesif Kompulsif Belirtiler, Duygular, Duygu Düzenleme, Obsesif İnançlar, Düşünce Kontrolü ve Bağlanma.

Abstract:
The aim of this study was to examine the relations between obsessive-compulsive disorder (OCD) symptoms, attachment, variables related with emotions and cognitions in a clinical sample. The relative contributions of emotions feeling frequency, self elaboration about emotions, emotion regulation strategies, emotion regulation difficulties, obsessive beliefs and thought control strategies were examined in this study. Moreover, the mediator roles of these variables between attachment and OCD symptoms were interested. Firstly, the preliminary study was done with 224 non-clinical participants to evaluate validity and reliability of the form measures emotions feeling frequency and self elaboration about emotions. According to results of this study the form was decided to be used in clinical study. Secondly, the clinical study was done with 101 OCD patients. In 7 emotions (anxiety, sadness, disgust, angry, guilt, joy, calm) in terms of feeling frequency negative emotions, in terms of self elaboration both negative and positive emotions were stands out. Moreover, in terms of the relation between emotions and OCD symptoms, it was noteworthy that different emotions had different contributions in the prediction of different symptoms. "Suppression" predicted severities of obsessions, compulsions, avoidance and pervasive slowness, also aggressive and counting symptoms. Reappraisal predicted repeating symptoms. Furthermore, mediation analyses revealed that suppression mediated the relationship between attachment anxiety and obsessive symptoms severity. In terms of difficulties in emotion regulation "Clarity" predicted indecisiveness, overvalued sense of responsibility and control symptoms "Acceptance" predicted compulsion, overvalued sense of responsibility, religious and symmetry symptoms, "Strategies" predicted obsession, avoidance and pervasive slowness symptoms, "Impulse" predicted pathological doubling symptoms and lastly "Goal" predicted counting symptoms. In addition, "Strategies" mediated the relationship between attachment anxiety and obsessive symptoms severity. Obsessive beliefs concerning responsibility/threat estimation predicted obsession, compulsion, avoidance, overvalued sense of responsibility, pervasive slowness, repeating symptoms. Perfectionism/certainty predicted patholojical doubling, aggressive and control symptoms, thought/control importantance predicted religous and symmetry symptoms. Responsibility/threat estimation and Perfectionism/certainty mediated the relationship between attachment anxiety and OCD symptoms.  According to results of thought control strategies "Distraction" predicted indecisiveness, "Self-Punishment" predicted obsessions, compulsion, avoidance, pervasive slowness, "Worry" predicted overvalued sense of responsibility, aggressive, somatic symptoms, "Social Control" predicted avoidance severity of OCD. In a relation betweeen attachment anxiety and obsession severity "Punishment" and in a relation between attachment anxiety and overvalued sense of responsibility and aggressive symptoms "Worry" had a mediation role. On the other hand "Social Control" mediated the relationship between attachment avoidance and avoidance symptoms. To sum up, different symptoms of OCD were found to be related to different emotional and cognitive frameworks. The results of the study were discussed with respect to the relevant literature, and suggestions for future studies as well as clinical implications of the findings were evaluated.



Keywords: Obsessive-Compulsive Symptoms, Emotions, Emotion Regulation, Obsessive Beliefs, Thought Control, Attachment