Kentsel gelişim alanlarının saptanması ve planlanmasında GIS ve ekoloji-ekonomi duyarlı planlama modeli
Economy-ecology sensitive planning model and GIS for determination of urban development areas and planning
Yazar: CENAP SANCAR
Danışman: PROF. DR. ŞİNASİ AYDEMİR
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2000
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Ekoloji = Ecology ; Kentsel gelişme = Urban development ; Planlama = Planning ; Sürdürülebilirlik = Sustainability

Özet:
ÖZET Günümüzde sanayileşme ile birlikte hızla artan kentleşme, kentlerin ekolojik dengesinin bozulmasına, kültürel ve tarihsel değerlerinin yok olmasına neden olmaktadır. Bu gelişim, bir taraftan kentte yaşayanları doğadan uzaklaştırırken, diğer taraftan da kent çevresinde doğanın tahribine ve ekolojik dengenin bozulmasına yol açmaktadır. Bu çalışmanın amacı, ekolojik dengenin sürdürülmesi ve kentsel sistemin ekolojik dengeye zarar vermeden, değerleri koruyacak ve geliştirecek yönde planlama ilkeleri ve uygulama esaslarını belirlemektir. Kullanılan yöntemle, potansiyel gelişim alanlarının saptanmasında ekonomik- ekolojik faktörler ve uygunluk ölçütleri üzerinde durulmaktır. Bu faktörlere ilişkin verilerin değerlendirilebilmesi için Coğrafî Bilgi Sistemleri (CBS) kullanılmaktadır. Bu yolla geleneksel planlama yöntemleri ile ekonomik-ekolojik faktörlerini CBS'nin olanakları ile değerlendiren öneri yöntemle, planlamanın sonuçlarının üstünlüğü ortaya konacaktır. Giriş bölümünde, günümüzde kullanılan planlama yaklaşımları ve bu yaklaşımlarda karşılaşılan çevre ve planlama sorunları kısaca açıklanmıştır. Kentsel ekoloji, sürdürülebilirlik kavramı ve ekolojik planlama ilkeleri açıklanmakta, planlamada etkin olan faktörlerin değerlendirilmesi yapılmaktadır. Planlama modelleri ve CBS'nin tanım ve kavramları ile, bu sistemlerin planlamadaki yeri ve karşılaşılan sorunları üzerinde durulmaktadır. İkinci bölümde, çalışmanın amacı ve çalışma alam belirlenerek, potansiyel kentsel gelişim alanlarının belirlenmesine yönelik olarak CBS-Arc/Info ortamında gerçekleştirilen yöntem, kullanılan verilerin derlenmesi ve tanıtılması yapılmaktadır. Mekansal planlama modelinin üretilen veriler doğrultusunda işletilmesi yapılmaktadır. Üçüncü bölümünde, CBS ile makroform önerileri oluşturulmasına yönelik hazırlanan ekolojik planlama süreci sonrasında, hedef yılı (2017) nüfusunun mekansal dağılım kalıplan belirlenerek, mevcut kent dokusu ile karşılaştırması yapılmıştır. Dördüncü bölümde, elde edilen sonuçlar ve yöntemin planlamaya olan katkılarından bahsedilmektedir. Beşinci bölümde de, bu yaklaşım ile gerçekleştirilecek çalışmalara ilişkin öneriler getirilmektedir. Anahtar kelimeler: Ekonomi-Ekolojik Planlama, Sürdürülebilirlik, Kentsel Gelişme Potansiyeli, Coğrafi Bilgi Sistemleri, Planlama Modeller, Lowry Modeli, Tranus/Loc Modeli VI

Abstract:
SUMMARY Economy - Ecology Sensitive Planning Model and GIS for Determination of Urban Development Areas and Planning As a concequence of industrialization the rapid urbanization has been the main reason of deteriation of ecological, cultural environment and historical heritages. This process on the one hand, pushing people from nature who live in cities, on the other hand, causing the destruction of nature and ecological environment. The aim of this thesis is to inventigate and set for planning and application principles of urban system by governing urban system not being harmfull to the ecological issues and sustainability. The method employed in the thesis puts emphasis on the economic-ecological factors and suitability measures for determining potential development areas. Geographic Information Systems (GIS) is employed in evalucation process of those factors. The difference between conventional planning and economic- ecological planning approaches by using GIS. In the introduction, present planning approaches and the arising environmental and planning problems are briefly explained such as urban ecology, sustainability, ecological planning principles. In the second chapter, study area and the aim of thesis defined, data varified, then the model has been run. In the third chapter, in the light of economic-ecological planning approaches alternatif macroforms and spatial distrubition paterns of population through 2017 and compared with existing urban pattern. In the fourth chapter, contribution of the propose method to urban development planning. In the fifth chapter, recommendations set for that thouse who use the method developed in thesis. Key words: Ecological- Economic Planning, Sustainability, Urban Development Potential, GIS, Planning Model, Lowry Model, Tranus/Loc Model TC