Lacan ve Levinas'ta öteki ve özne
The other and the subject in Lacan and Levinas
Yazar: FAEZEH ABEDKOUHI
Danışman: PROF. DR. IŞIL BAYAR BRAVO
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Sistematik Felsefe ve Mantık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Lacan, Jacques = Lacan, Jacques ; Levinas, Emmanuel = Levinas, Emmanuel ; Ötekilik = Otherness ; Özne = Subject

Özet:
Bu tez temel olarak öteki ile öznenin ilişkisi üzerinedir. Bu bağlamda Lacan ve Levinas'ın seçilme nedeni her iki düşünürde de söz konusu ilişkinin sorunsallaştırılmış olmasıdır. Lacan başkalığı psikanalitik kuram bağlamında ele alarak öznenin içindeki ve dışındaki ötekiyi öne sürer; çünkü ona göre, özne ve insan kimliğinin yapısı, üzerinde hiçbir zaman tam ve istikrarlı bir tanımlamaya ve denetime sahip olunamayan, sürekli değişen bir özdeşleşme süreci olarak anlaşılmalıdır. Bu bağlamda denilebilir ki, Lacan'ın öznelliğe ve onun olumsal oluşuna ilişkin yapmış olduğu en önemli katkı, her şeyden önce bilinç-dışının bilinçli kavrayışın ötesinde olan biçimlendirici ve yıkıcı etkilerini ortaya koymaktır. Dolayısıyla Lacan, varoluşu kaçınılmaz olan ötekilik, bilinçdışı travma ve arzular bağlamında bilinçli deneyimin bölünmüş öznesindeki yoksunluk/eksiklik diyalektiği olarak tanımlar. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, Lacan'ın bölünmüş öznesinin felsefi gelenekte sunulan bölünmüş özneye karşı çıkan bir özne olarak düşünülüyor olmasıdır. Özne, bilinçli varoluşu bakımından, her ne kadar bağımsızmış gibi bir izlenim sergiliyor olsa da aslında hiçbir bakımdan özerk değildir; çünkü o,  tam tersine, zaten bölünmüş bir varoluşun kaybından kaynaklanan bir travmanın, dolayısıyla bir türlü tükenmek bilmeyen bir kaygının ve doyurulamayan bir arzunun içini doldurarak sınırlarını çizdiği bir fantezidir. Bu nedenle Lacan'ı anlama çabasında özne ve öteki ilişkisini ortaya koymak önem arz etmektedir; bu bağlamda ilk bölümde Lacan'ın bölünmüş özne kavramı ile bilinçdışı ötekiliği nasıl ele aldığı ortaya konulmaya çalışılacak. Lacan'ın eksik öznesinin bilinçdışı ötekinin etrafında nasıl şekillendiğini anlamak içinse, her şeyden önce onun Freud'la olan düşünce etkileşimine bakılacaktır; çünkü bilinçdışı gibi öznenin yapılanmasında temel teşkil eden ve psikanalitik kuramın çekirdeğini oluşturan bir kavram öncelikle Freud'un bir keşfidir. Levinas'ın ise başkalık ile ilgilenmesi etik bağlamında gerçekleşir. Levinas'ın düşüncesinin odak noktasını, en temelde öznenin, içinde bulunduğu sınırlardan çıkarak olduğundan başka bir şeyin varlığının aşkın potansiyelini keşfetmek üzere harekete geçmesi oluşturur. Levinas'ın ötekini yüz yüze taşınan radikal, sonsuz başkalık olarak kavramsallaştırması onun etik deneyim kavramına verdiği anlam ve önem çerçevesinde ele alınır. Levinas'a göre bu ilişkideki yakınlık, her şeyden önce ben ve varlığın bilincinden önce gelen ötekinin değişmesi arasındaki asimetrik bir ilişkidir ve dolayısıyla insan öznelliğinin ve toplumsallığının de etik temelidir. Levinas, etik olana ilişkin koşulları, diğer insanlarla karşılaştığımız bir ben-öteki ilişkisine karşı ötekiyle şiddet içermeyen bir ilişkinin koşulları olmak bakımından düşünür ve vurgular. Buna göre, etik,  ben-öteki ilişkisinin iki ayrı varlık arasındaki ilgisizlik ilişkisi şeklinde gerçekleşmesidir. Burada söz konusu olan ilişki, ben'in egoizmine ya da neyin doğru ya da yanlış olduğuna dair bilgiye sahip olamaması ya da ben'in ötekine edilgin olarak nerede açık olduğu hakkında bilgi edinemediği ilişkidir. Levinas, etiği, ilk felsefe olarak varlığa olan ilgimizden önce gelen öteki'nin çağrısına karşı bir edilgenlik biçiminde yorumlar. İnsanın ötekiyle olan etik ilişkisi, ona göre, nihayetinde kendisiyle olan varlıkbilimsel ilişkiden ya da dünya dediğimiz şeylerin bütünlüğünden önce gelir. Levinas'ın öznesi da aynı Lacan'ın öznesinde olduğu gibi, bir tür başarısızlığa mahkumdur; fakat buradaki başarısızlık, ben ile öteki arasındaki canlandıran yakınlık farkının kapatılabilmesiyle ilgili özneler-arası bir başarısızlıktır; dolayısıyla Levinas, her bir öznenin günlük yaşamında ve diğerleriyle olan ilişkilerinde kullanılmak üzere evrensel bir ötekilik etiğini canlandıran öznellikler üzerine odaklanır. Lacan'ın kuramında ise öznenin yalnızca sınırsız ötekinden gelen talepler bakımından değil, ama bizzat kendi içsel talepleri bakımından ne durumda olduğu ön plana çıkar.

Anahtar kelimeler: Özne, Ötekilik, Ben, Arzu, Bilinçdışı, Yüz, Özneler-arasılık

Abstract:
This thesis is basically about the relationship between the other and the subject. In this context, the reason why Lacan and Levinas were chosen is that the relationship in question was problematized by both thinkers. Lacan suggests the other within and outside of the subject, by taking it within the context of psychoanalytic theory; for, according to him, the structure of subject and human identity must be understood as a constantly changing process of identification over which there can never be complete and stable definition and control. In this context, it can be said that the most important contribution of Lacan's to subjectivity and its contingency is to reveal, above all, the formative and destructive effects of the unconscious beyond the conscious comprehension. Therefore, Lacan defines the dialectic of lack / lack in the divided subject of conscious experience in the context of otherness, unconscious trauma and desires whose existence is inevitable. The point to note here is that Lacan's divided subject is considered as a subject opposing the divided subject presented in the philosophical tradition. Although the subject appears to be independent in terms of its conscious existence, it is not autonomous in any way; because it is, on the contrary, a fantasy in which a trauma resulting from the loss of an already divided existence, thus filling in and out of an inexhaustible anxiety and an insatiable desire. For this reason, it is important to reveal the relationship between subject and the other in the effort to understand Lacan; in this context, in the first part, it will be tried to reveal how Lacan handles the split subject concept and unconscious otherness. To understand how Lacan's missing subject is shaped around the unconscious other, we will first of all look at her thought interaction with Freud; because a concept such as the unconscious that forms the basis of the structuring of the subject and forms the core of the psychoanalytic theory is primarily a discovery of Freud. Levinas's dealing with the otherness takes place in the context of ethics. The focal point of Levinas's thought is basically the movement of the subject, out of the boundaries in which he is, to discover the transcendent potential of the existence of something other than what he is. Levinas's conceptualization of the other as a radical, infinite difference brought by the relation of face to face is handled within the framework of the meaning and importance that it gives to the concept of ethical experience. According to Levinas, intimacy in this relationship is first of all an asymmetric relationship between the self and the change of the other that precedes the consciousness of the being and that is the ethical basis of human subjectivity and sociality. Levinas thinks and emphasizes the conditions of the ethical as the conditions of a non-violent relationship with the other versus a relationship of the self-other in which we encounter other people. According to this, ethics is the realization of the relationship of self-other as a relationship of indifference between two separate entities. The relationship at issue here is the inability of the ego to have knowledge of what is right or wrong, or from where the ego is passively open to the other. In this context, Levinas interprets ethics in a form of passivity against the call of the other, which preceded our interest in existence as the first philosophy. The ethical relation of man to the other, for him, ultimately precedes the ontological relation or the totality of what we call the world. Levinas's subject is doomed to some kind of failure, just like Lacan's subject; but the failure here is an intersubjective failure to bridge the enlivening intimacy difference between self and other. Hence, Levinas focuses on subjectivities that portray a universal ethic of otherness for use in the daily life of each subject and in their relationships with the others. In Lacan's theory, on the other hand, the condition of the subject not only in terms of the demands that is coming from the limitless other, but in terms of its own inner demands that comes to the fore.

Keywords: Subject, Otherness, Desire, Unconscious, Face, Inter-Subjects