Aşıkpaşazade'de Türk kültürü unsurları /
Yazar: TUĞRUL YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. KAZIM YAŞAR KOPRAMAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Tarih = History
Dizin: Aşıkpaşa-zade = Aşıkpaşa-zade ; Kültür = Culture ; Kültürel özellikler = Cultural characteristics ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Türk kültürü = Turkish culture

Özet:
ÖZET Osmanlı Ailesi'nin Tarihleri manâsına gelmekte olan T.A.O. Osmanlı tarihi hakkında bilgiler veren önemli ana kaynaklardan birisidir. Müellif Âşıkpaşazâde; 1392 yılında Amasya'nın Elvan Çelebi köyünde doğmuş Yıldırım Bayezid, Fetret devri, Çelebi Mehmed, II. M urad ve Fatih devirlerini görmüş ve -takriben- 1481 yılında ölmüştür. Eserinin bu devreleri anlatan bölümleri, yaşadığı olaylara dayanır. Yıldırım Bayezid' dan önceki dönemleri de Yahşi Fakîh' den öğrenmiştir. Bu şekilde eserini vücuda getiren Âşıkpaşazâde, Osmanlı fetihlerini, devlet adamlarını ve din büyüklerini anlattığı eserinde Türk kültürünün çeşitli unsurlarını da aksettirmiştir. Bu kültür unsurları; Türkler' in uygulama ve telakkileri hakkında fikirler edinmemizi sağlar. Her bir bâb okunmak suretiyle elde edilen kültür unsurları; içtimai, siyasi, dini ve iktisadi açılardan değerlendirilmiştir. Bu tasnife uymayan kayıtlar ise müteferrik olarak ele alınmıştır. Kültür unsurlarının açıklamasını konu alan tezimizde, Türk tarihinde vukubulan değişimler gözlenebilmiştir. Ekseriyeti itibariyle, göçebe yaşam tarzını benimsemiş olan Türkler' in, İslam dinini benimsemelerinden sonra yerleşik hayata hızla geçtikleri görülmüştür. Göçebe yaşam tarzı konusunda gözlemlediğimiz değişimler, diğer konularda da görülebilir. Kültürel değişimde yeni inanca uymayan telakkiler, yorumlanarak yeni kabuller şeklinde ortaya çıkar. Bu durum, bilhassa heterodox İslam' da gözlenebilmiştir. Giyim-kuşam tarzından - hakimiyet telakkisine, eski inanç sisteminden - İslam'ı benimsemelerine, toprak ve vergi sisteminden- cihad anlayışına kadar farklı sahalardaki incelememizde din değiştirme ve yeni yurt edinme olgularının Türk milletinin mukadderatı üzerinde son derece tesirli olduğu görülmüştür.Milletlerin hayatında önemli dönüm noktalarından birisi olan din değiştirme hadisesi ile Türkler, islam dininin verdiği ruh ile uzun tarihleri neticesinde elde ettikleri birikimlerini sentezlemişlerdir. Orta Asya' nın siyasi çalkalanmaları içinde, yüksek hürriyet duyguları sayesinde kurdukları Hunlar, Göktürkler v.b. devletlerle milli birliğe verdikleri önemi göstermişlerdi. Temelleri Türk kültür unsurlarına dayanan Türk-İslam devletleri ile Türkler; İslam sonrası devrede de idarî sahadaki yeteneklerini kanıtlayarak, günümüze kadar gelen unsurların gücünü göstermişlerdir. Bunlar Türk tarihinin derinliklerinde mevcut olan ve milletlerin yükselmelerinde gerekli olan yüce değerler olup Osmanlı Devleti'nin kurulup güçlenmesinde de temel olmuştur.

Abstract:
SUMMARY T. A. O., which means the History of the Ottomans is one of the main important sources that give information about the history of the Ottomans. The author, Âşıkpaşazâde was born in Elvan Çelebi village in Amasya, in 1392 and he witnessed Yıldırım Bayezid period, the interregnem period, Çelebi Mehmed, Murad II and Fatih periods and he died by 1481. The chapters explaining these periods rely on the events he experienced. He learnt the periods before Yıldırım Bayezid through Yahşi Fakih. Âşıkpaşazâde explained the Ottoman conguests, the religion and the states men in his book but he also reflected different cultural elements of the Turks. These cultural elements give on idea about the implementation and the mentality of the Turks. These elements are evalvated under the headings of social, politicas, religion and economy. Other informations that are not in accordance with these headings are arranged in a separated parts. In our thesis explaining these cultural elements, the changes in the Turkish history can be seen. The Turks, enjoying a nomadic life, began to settle down rapidly after they had chosen Moslem religion. The changes observed in the nomadic life can be also observed in other subjects. In the cultural changings, the mentalities unfitting to the new belief are interpreted and accepted later this silvation is especially observed in heterodox Islam. In our examination the change of religion and their settlement affected the desting of the Turks favourably their apparel, their sovereignty mentality, their old belief system, their accepting Islam. In our thesis, we examined, different fields, such as the apparel, the mentality for sovereignty, the old belief system and the adoption of Islam, the land and tax system and the holy warfare and we haveobserved that the change in religion and the settlement have affected the desting of the Turks favourably. Through the change of religion, which is a turning point in the lives of nations the Turks have connected the Islamic spirit and their long historical accumulation. They have exhibited the importance they have gives to the national unity by founding some states like the Huns, the Gokturks in the political agitation in the Middle Asia. Through the Turkish-Islamic States, whose foundation rely on the Turkish cultural elements, the Turks, have shown the power of the remaining elements today by prooving their abilities in managiement. These are the elements which are valid in the Turkish History and which are necessory for the progress of nations, thus they have an important role in the foundation and the progress of the Ottoman Empire, as well.