Eski Uygurca İnsadi Sūtra'nın dili
Language of Old Uyghur Insadi Sūtra
Yazar: NURULLAH KARAGÜL
Danışman: PROF. DR. ŞABAN DOĞAN
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Biçimbilim = Morphology ; Dil özellikleri = Language features ; Eski Uygur Türkçesi = Old Uighur Turkish ; Ses bilgisi = Phonetic ; Ses bilim = Phonology ; Söz dizim = Syntax ; Uygurca = Uighur language ; İnsadi Sütra = İnsadi Sütra

Özet:
İnsadi Sūtra dillik ölçütleri ve konteks bağlamında incelendiğinde
araştırmacılar tarafından geç dönem Budist eserler arasında değerlendirilmiştir. Bu
çalışmanın konusunu İnsadi Sūtra'nın dil özellikleri oluşturmaktadır. Çalışma
kapsamında İnsadi Sūtra fonetik, morfolojik ve sentaktik bakımdan değerlendirilerek
Orhon Türkçesi ve Eski Uygurca ile karşılaştırılmıştır. Ayrıca Semih Tezcan
tarafından doktora tezi olarak hazırlanan metinde anlamlandırılamayan veya
transkripsiyon hatası olarak değerlendirilebilecek sözcükler çeşitli çalışmalar ışığında
incelenmiştir. Değerlendirilen unsurların sonucunda Eski Uygurcanın geç dönem
eserlerinden biri olan İnsadi Sūtra'da Orhon Türkçesindeki kimi düzensizliklerin
devam ettiği görülmüştür. İnsadi Sūtra'nın geç dönem eserler arasında
değerlendirilmesine rağmen içerisinde arkaik özellikleri barındırması ve Eski
Uygurca diğer metinlerde az sayıda tanıklanan unsurların bulunması bakımından
önemli bir eserdir. İnsadi Sūtra'da tespit ettiğimiz morfolojik, fonetik ve leksikolojik
unsurlar, metnin kapalı bir toplulukta tercüme edildiğini, aynı zamanda topluluğun
diyalektik unsurlarını metne yansıttığını düşündürmüştür. Tespit edilen farklı
kullanımlar mütercimin dönem Türkçesine hâkimiyeti konusunda yorum yapabilmemize olanak sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler: Eski Uygurca, İnsadi Sūtra, Morfoloji, Fonoloji, Sentaks

Abstract:
When the Insadi Sūtra is examined in terms of linguistic features and context,
it has been evaluated by researchers as one of the late Buddhist works. The subject of
this study is composed of the Language features of the İnsadi Sūtra. Within the
content of the study, İnsadi Sūtra was evaluated phonetically, morphologically and
syntactically and compared with Orkhon Turkish and Old Uyghur. In addition, in the
text prepared by Semih Tezcan as a doctoral thesis, the words that cannot be
understood or considered transcription errors have been examined in the light of
various studies. Evaluated figures showed that Old Uighur preserved some
irregularities in Orkhon Turkish even in its late period. As a result of the evaluated
elements, it has been observed that some irregularities in Orkhon Turkish continue in
Insadi Sutra which is one of the late period works of Old Uyghur. Although the
İnsadi Sūtra is considered among the works of the late period, it is an essential work
in that it contains archaic features and few elements non-witnessed in other Old
Uyghur texts. The morphological, phonetic and lexicological elements we identified
in the Insadi Sūtra made us think that the text was translated in a closed community,
and that it also reflected the dialectical elements of the community into the text. The
different usages identified have enabled us to comment on the translator's command of the Turkish of the period.

Keywords: Old Uyghur Turkish, Insadi Sūtra, Morphology, Phonolgy, Syntax,