Türkiye-Bulgaristan siyasi ilişkileri (1919-1950)
The political relations between Turkey and Bulgaria (1919-1950)
Yazar: MEHMET ÖZALPER
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ERDEM KARACA
Bitlis Eren Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Balkanlar = Balkans ; Bulgaristan = Bulgaria ; Siyasi ilişkiler = Political relations ; Türk-Bulgar ilişkileri = Turkish-Bulgarian relations ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy ; İnönü Dönemi = İnönü Period

Özet:
Bulgaristan, tarihsel süreç içerisinde Osmanlı Devleti'nin temellerinin atıldığı
Balkan Yarımadası'nda yer alması sebebiyle Osmanlı Devleti açısından ne kadar
önem arz ediyorsa Türkiye Cumhuriyeti içinde o derece önem arz etmektedir.
Türkiye'nin Bulgaristan'a bu derece önem atfetmesinin sebeplerinin başında,
Anadolu'nun Batı medeniyetine açılan kapısı mahiyetinde sınır komşusu olması
gelmektedir. Bunun yanı sıra Bulgaristan'ın nüfusu içerisinde barındırdığı önemli
miktarda Türk azınlığın olması da ayrı bir öneme sahiptir. Topraklarının bir kısmı
Avrupa kıtasında olan Türkiye'nin batı ile bağlantısını sağlayan bir köprü niteliğinde
olan Bulgaristan, Türkiye Cumhuriyeti için komşuları içerisinde önem sırasında ilk
sıralarda yer almaktadır.
Bu çalışmada, Türkiye için bu derece önem arz eden Bulgaristan'ın,
Türkiye'nin kuruluş sürecinden (Milli Mücadele) başlanarak "Tek Parti İktidarı"
olarak adlandırdığımız 1950'li yıllara kadar olan dönemde Türkiye Cumhuriyeti ile
kurmuş olduğu siyasi ilişkiler ele alınmıştır. Devletler dış politikada takip edecekleri
siyaseti belirlerken küresel dünya sisteminden ayrı bir şekilde hareket etmezler.
Devletlerarası kurulacak siyasi ilişkilerde belirleyici faktör her zaman iki ülke
arasındaki dostane tutum olmuştur. Bu bağlamda Türkiye Cumhuriyeti ve
Bulgaristan'da bu sisteme dâhil olabilmek adına aralarında bir dostluk ilişkisi tesis
etmek için çaba harcamışlardır.
Bu ilişkinin temellerinin atıldığı Türkiye'nin Kurtuluş Savaşı'nı yaptığı
dönemde Bulgaristan'ın bu savaşa verdiği maddi ve manevi destek Türk-Bulgar
ilişkileri açısından ilk adım olmuştur. Özellikle iki ülke halklarının Trakya
bölgesinde Yunan işgal kuvvetlerine karşı yaptıkları ortak savunma Türk Kurtuluş
Savaşı'nın kazanılması noktasında büyük önem arz etmektedir. Bu nedenle
Bulgaristan, Türkiye'nin bağımsızlığını kazandıktan sonra Mustafa Kemal Paşa'nın
liderliği döneminde imzalanan Türk-Bulgar Dostluk Antlaşması ve bölgesel barış
adına yapılan Balkan Paktı gibi ittifaklar sonucunda dostluğun tesis edildiği ilk
devletlerden olmuştur. İlerleyen yıllarda uluslararası siyasette ortaya çıkan, İkinci
Dünya Savaşı gibi bir takım gelişmeler sonucunda bütün Dünya devletlerinin dâhil
olduğu bloklaşma sistemine Türkiye ve Bulgaristan'da dâhil olmuştur. Türkiye'nin
Batı Bloğu, Bulgaristan'ın ise Doğu Bloğu içerisinde yer alması sebebi ile kurulan
dostluk ilişkileri zayıflamıştır. Ancak bu gergin dönemde iki devlette birbirlerine
karşı yapılacak bir savaşa fiili olarak dâhil olmamak için Türk-Bulgar Saldırmazlık
Paktı gibi mukavelelere imza atmışlardır.
Birinci elden tarih kaynakları olan arşiv belgelerinin bel kemiğini oluşturduğu
bu çalışmamızda, tarih yazımının usul ve kaidelerine bağlı olarak yapılan incelemeler
sonucunda; Bulgaristan'ın, Türkiye'nin Birinci Dünya Savaşı sonunda İtilaf
Devletleri tarafından uğramış olduğu işgalden kurtulma mücadelesinde maddi ve
manevi yardım gördüğü devletler içerisinde ilk sıralarda yer aldığı tespit edilmiştir.
Bu münasebetle devam eden yıllarda iki ülke arasındaki dostluk ilişkilerinin düzenli
olarak gelişim gösterdiği fakat İkinci Dünya Savaşı'nın getirmiş olduğu kutuplaşma
sürecinde farklı kutuplarda yer almaları sebebiyle Türkiye-Bulgaristan ilişkilerde
zayıflama yaşandığı gözlemlenmiştir.

Abstract:
Bulgaria is of special importance for Turkish Republic as well as Ottoman
Empire as a country situated in Balkan Peninsula where Ottoman Empire was
founded in the historical process. The leading cause that Turkey attributes such an
importance to Bulgaria is that it has borders at the entry point which is opened from
Anatolia to Western Civilisation. Furthermore, it is particularly important that
Bulgaria has substantially got Turkish minority in its population. Bulgaria, located
partly in Europe and functioning as a bridge between Turkey and Europe, has gained
a strategic place on the top as an order of importance among other neighbours for
Turkey.
In this study, regarding the significance of Bulgaria for Turkey, it is dealt
with the political relations between Turkey and Bulgaria from Turkey's establishment
process (The War of Independence) to the 1950s as it is called "One Party Rule"
period. States do not function apart from the global world system when they
determine their policy drawing on foreign politics. The determinant in the political
relations to be established between the states has been an amiability and a friendship
between two countries. In this sense, Turkish Republic and Bulgaria have made an
effort in order to create an relation based on friendship between in order to be
included in this system.
The moral and material support that Bulgaria gave to The Lberty War &
Turkish Independence War in the period has been the first step propounded with the
betterment in Turkish-Bulgarian Relations. Especially, The joint initiatives taken by
these countries' people against Greek occupation forces in the region of Thrace has
got a great importance in gaining Turkish Liberty War. Thus, Bulgaria became one
of the first states that the amiability was provided at the end of unities such as The
Treaty of Turkish-Bulgarian Amiability which was signed in the leadership period of
Mustafa Kemal after the independence of Turkey was obtained, and Balkan Pact
which was done for the regional peace. Turkey and Bulgaria were included in the
blocking system that occurred in the international policy in the following years and
all of the countries in the world were included at the end of a few developments such
as World War II. The amiability relations which were founded based on he reason
that Turkey took place in The Western Block and Bulgaria took place in The Eastern
X
Block depotentiated. However, these countries signed the contracts such as Turkish-
Bulgarian Nonaggression Pact in order not to be included actually in a war which
will be done against one another.
In our study, which has become the main point of archive documents
qualified as the historical sources first hand, at the end of the investigations which
were conducted in consideration with the procedures to write the history, it was
determined that Bulgaria gained its place near the top of the states from whom
Turkey got a moral and material aid in the independence struggle durung the
occupation that Turkey experienced by The Allied Powers at the end of World War I.
Thus, it was observed that there was a declination in the relations between Turkey -
Bulgaria as the amiability relations between two countries developed regularly in the
following years but they took place in the different sides at the period of polarization
that World War II brought it.