Madencilik faaliyetleri ekseninde gelişen mekânsal değerler ve yeni olasılıklar: Zonguldak Üzülmez Vadisi
Spatial values developing on the axis of mining activities and new possibilities: Zonguldak Üzülmez Valley
Yazar: NAZLI ARSLAN
Danışman: DOÇ. DR. SERVER FUNDA KERESTECİOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Araştırma ve Planlama Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Günlük yaşam = Daily life ; Madencilik = Mining ; Mekan = Space ; Mekansal değerlendirme = Spatial evaluation ; Olasılıklar = Probabilities ; Zonguldak = Zonguldak

Özet:
Maden kentleri yer altı ve üstünde oluşan mekan kurgusu ile fiziksel ve kavramsal değerler bütününe sahiptir. Hem yeryüzünde hem de yer altında devam eden yaşantı, mekan ve meta üretiminin karşıtlık ve birlikteliğini anlatan göstergeler ile tanımlanabilir. Mekanın üretim hikayesi ve bu hikayenin gerçekliklerinin gözlemlenebildiği gündelik hayatı, içinde barındırdığı hikayelerin izinde, kentin üretim geçmişini farklı boyutları ile keşfetmeye olanak sağlamaktadır. Zonguldak da taşkömürü üretimi ile özdeşleşen bir kent olarak, yer yüzeyinin her iki tarafında süregelen yaşantının izlerini taşımaktadır. Yer altında meta olarak kömür, yer üstünde ise mekanın üretim geçmişi, kent gerçekliğini anlamak adına anahtar rol üstlenmektedir. Bu gerçeklik günümüzde üretimi azaltılan bir kent olarak Zonguldak'ın geleceğine referans verecek mekânsal değerlerini ortaya çıkaracak ve bu değerler farklı temsil yolları ile sürdürülebilecektir. Bu çalışma taşkömürü üretimi ve yer altına dair mekan kurgusunu takiben, mekan üretimi ve gündelik hayat literatürüne dayalı olarak maden kentinin meta ve mekan üretimi arasındaki ilişkinin boyutlarını keşfederek, gelecek olasılıklarına yön verecek değer karşılıklarını arayan bir kent okuma yöntemi önermektedir. Mekânsal değerlerin tespiti ve kentin gündelik hayatının çözümlenmesi adına, Lefebvre'nin mekânsal üçlü modeli kent üzerinde uygulanarak algılanan, tasarlanan ve yaşanan boyutlarına dair göstergeler belirlenmiştir. Mekânsal üçlüye dair modelin kent özelinde uygulanmasının neticesinde ortaya çıkan mekânsal değerlerin, yeni geleceğe dair olasılıklara dönüşme potansiyelleri; maden kentinde yaşama deneyimleri ve gelecek hayallerine yönelik derinlemesine görüşmeler dahilinde incelemiştir. Kurum ve kentlinin yıllar içinde kurduğu karşılıklı fayda ilişkisi düşünüldüğünde iş birliği yapabilen; politikalara karşı geliştirdiği ortak söylem ve yardımlaşma ile kolektif yaşamı tanımlayan; acılar, kutlamalar ve dayanışma ile şekillenen yaşanan mekanında empati duygusunu pekiştiren ve yer altı ile üstü arasında karmaşık üretim döngüsünü yönetebilen organizasyonel yönetim becerisini ortaya koyan Zonguldak, kentsel yeteneğinin yansımaları olarak artı değere dönüşecek yeni olasılıkları tanımlamaktadır. Kente dair bir okuma modeli önermesi ve bu okumanın neticesinde ortaya çıkan değerlerin, yeni olasılıklara dönüşme potansiyellerinin belirlenmesi, Zonguldak gibi üretimi azaltılan veya sonlanan kentlerin geleceğe dair politikalarını belirlemeleri adına yardımcı olacaktır.

Abstract:
Mining cities have a whole set of physical and conceptual values with their underground and ground space. The life that continues above and under the ground can be defined by indicators that describe the contrast and unity of space and meta production. The production story of the space and the daily life in which the realities of this story can be observed allow exploring the production history of the city in different dimensions in the footsteps of the stories it contains. Zonguldak, which is identified with the hardcoal production, bears traces of the ongoing life on both sides of the ground. Hardcoal as a meta under the ground and the production history of the space above the ground play a key role in understanding the reality of the city. This reality will reveal the spatial values that will refer to the future of Zonguldak whose production is reduced today, and these values can be maintained with different ways of representation. This study proposes a city reading method that seeks value equivalents that will guide future possibilities by exploring the dimensions of the relationship between the meta and space production of the mining city based on space production and daily life literature, following information of hard coal production and underground space. In order to define the spatial values and analyse the city's daily life, Lefebvre's spatial triple model was applied to the city and the indicators regarding the perceived, conceived and lived dimensions were determined. The potential of the spatial values, which emerged with the application of the spatial triad model in the city, transformed into possibilities for the new future were examined with in-depth interviews about the experiences of living in the mining city and their dreams for the future. Considering the mutual benefit relationship established by the institution and the citizen over the years, being able to cooperate; defines the collective life with the common discourse and cooperation it develops against the policies; reinforcing the sense of empathy in its living space shaped by suffering, celebrations and solidarity, and demonstrating its organizational management skills that can manage the complex production cycle between underground and above, Zonguldak defines new possibilities that will turn into positive value as the reflections of its urban ability. Suggesting a reading model for the city and determining the potential of the values emerging as a result of this reading to transform into new possibilities will help cities such as Zonguldak, whose production is reduced or terminated, to determine their policies for the future.