Çevre politikası açısından: Türkiye'nin Avrupa Topluluğu'na hukuksal uyum
The accommadation of the Turkish legislation to the European Community's legislation: A perspective on environmental legislation
Yazar: MUSTAFA ALPER
Danışman: PROF. DR. CAN HAMAMCI
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Avrupa Toplulukları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1997
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Avrupa Topluluğu hukuku = European Community law ; Türk Hukuku = Turkish Law ; Uyum = Adjustment ; Çevre politikaları = Environmental policies

Özet:
1972 yılında düzenlenen Stockholm Konferansı'nda çevre kirliliğinin küresel bir sorun olduğu ve bundan dolayı uluslararası işbirliğine ihtiyaç duyulduğu sonucuna varılımıştır. Stockholm Konferansı'nı izleyen Paris Zirvesi çevrenin, Avrupa Topluluğu'nun geleceği için kritik bir sorun olarak tanınmasında dönüm noktası olmuştur. Avrupa Tek Senedi'yle, çevrenin korunması ve kalitesinin yükseltilmesi gibi bazı yeni prensipler getirildi. Tek Senet'in 3. bölümüne 130/R,S,T maddeleri eklenmiş ve "yetki ikamesi" yeni bir ilke olarak yer almıştır. Bu aynı zamanda çevre için genel anlamda resmi ve hukuki bir çerçeve olmuştur. Ayrıca, Maastricht Antlaşması da "çevreye verilen zararların yerinde düzeltilmesi" ve "kirleten öder" gibi bazı yeni prensipler koymuştur. Beşinci Çevre Eylem Planı, çevre politikalarının gelişmesinde çok önemlidir. Plan sadece "sürdürülebilir kalkınma," "koruyucu çevre politikaları" ve "paylaşılan sorumluluk" gibi bazı ana ilkeleri koymakla kalmamıştır. Aynı zamanda 2000'li yıllar için de birtakım hedefler belirlemiştir. Çevre sorunlarıyla ilgili uyuşmazlıklar için Avrupa Topluluğu Adalet Divanı (ATAD) yetkilidir., Çevre ve çevre sorunları 1980'lere kadar Türk hukuk düzenlemelerinin herhangi bir seviyesinde önemli bir yer tutmamıştır. Ancak, bu çevre hakkında hiçbir hukuki/resmi düzenleme olmadığı anlamına gelmez. Bunlar genellikle çevreyi dolaylı olarak ilgilendiren, sadece çevre sorunları için düzenlenmememiş kanunlar ve yönetmeliklerdir. 1982 Anayasası ilk kez çevre sırunlarına 56. maddesinde bir hukuki temel olarak yer vermştir. 1983 yılında Çevre Kanunu, tamamlayıcı yönetmeliklerle beraber çevrenin temel kaynakları olarak hukukumuzda yer almıştır. Türkiye aynı zamanda çevre ve çevre sorunlarıyla ilgili pek çok uluslararası anlaşmalara da imza koymuştur. 1991 yılında Çevre Bakanlığı kurulmuş; ancak devletin öteki birimleri de o zamandan bu yana çevre sorunları üzerinde otorite sayılmışlardır. Bu konudaki anlaşmazlıklar sivil mahkamemelerin olduğu kadar merkezi ve yerel idarenin de görevi içinde sayılmıştır. Çevre ve çevre sorunlarıyla ilgili hukuki düzenlemeler Türkiye' de, Avrupa Topluluğu'nda olduğu kadar geniş değildir! Bununla birlikte Türkiye, çevre sorunlarının genellikle sosyal ve siyasal tartışmalardan çok bilimsel bulgulara dayanmasından ötürü göreceli bir başarıya sahiptir. Buna ek olarak da, Türkiye, Avrupa'daki gelişmeleri yakından izlemiş ve çeşitli Avrupa ülkeleri ve Avrupa Topluluğu'nda bu konuda çıkarılan hukuki düzenlemeleri kendine adapte- etmiştir. Bu yüzden Türkiye'deki çevre konulu hukuki düzenlemeler Avrupa Topluluğu' ndakinden çok geride değildir. Çevre Bakanlığı'nı kurmak bu alandaki bütün sorunları çözmemiştir. Bakanlık ne bütün mevcut çevre mevzuatın kodifiye edebilmiş; ne de çevre sorunları üzerinde tek söz sahibi olacak kendi bünyesinde resmi bir tek otorite olabilmiştir. Buna ek olarak da birden fazla devlet kurumu üzerinde bulunan dağınık otorite, Avrupa Topluluğu standartlarına ulaşmayı zorlaştırmaktadır

Abstract:
The Slocklıolm Confercııce lıcld in 1972 concludcd llıal llıe cııviruıııneıılal pullulion is a global issue aııd needs lo have lıHeıııalioııal cooperulion. Followiııg llıe Stockholm Conference, llıe Paris Suınmil had beconıe a lurning poiııl in llıe recognilion of eııvironmenl as a crucial issue for llıe fulure of European Coııımunily. The Single Buropeaıı Act inlroduced some new principals aboul llıe environnıent, soiîie of which were prolecliııg aııd inıproving llıe tjualily of eııvironmenl. The llıird part of llıe Acl comprises llıe urlicle of 13U/R,S,T, aııd brouglıl a new priııciple of "subsidiarily." Tlıis becanıe, more ör less, llıe official aııd legal franıevvork lor llıe eııvironmenl. The Maaslrichl Trealy, also, sel up some priııciples, such as "ıındoing daınages to llıe enviroıımenl wheıever lakps placc" aııd "polluler pays." The Fiflh Environment Activily Plan became very importaııl in the development of environmenlal policies. Tlıis Fi fili Plan ııol only eslablislıed llıe majör principals, such as "suslainable developnıenl," "pıevcnlivc cnvironmcıılal policies" andı "slıarcd rcspoıısibilily" but also some new objeclives for llıe yeaıs of llıe 2000s. For dispules över environmenlal issues, llıe Courl of Juslice of European Uııioıı (CJEU) was eıılilled. The enviroıımenl aııd environmenlal issues have ııol had aııy sigııificaııt place in Ihe jurisdiclioıı al any level uıılil llıe 1980s in Turkey. However, il does ııol meaıı Ihal Ihere was nollıing issued for llıe eııvironmenl. Yel, llıese are nıoslly indirecl laws aııd direclives, even if nol parlicularly for Ihe environmenlal issues. The Conslilulioıı of 1982 first consliluled legal base for llıe environmenlal issues in llıe amendmenl of 56. in 1983, llıe Environmenlal Law was passed aloııg wilh its conıplenıenlary legal directives as llıe primary sources of llıe enviroıınıeııl. Turkey is also a co-signer of nıaııy inlernalional Irealies for llıe enviroıınıeııl and environmenlal issues. The Miııislry of Eııvironmenl was eslablislıed in 1991, bul some olher depaıimenls of llıe slale have beeıı/are slill accepled aulhorilies över llıe environmenlal dispules. Such dispules are subjecl lo ali civil courls as well as llıe çenlral and local adminislration. Legal arrangemenls aboul eııvironmenl and relaled issues in Turkey are nol as large as Ihey are in llıe European Coııımunily. Hovvcver, Turkey has a ıclalive success since Ihe environmenlal issues generally rely upoıı scİeıılific fiııdiııgs rallıer Ihan social and polilical debales. Moreover, Turkey has closely followed Ihe de vel öp men Is of ali fields in Europe, and has Iried lo adopl new policies llıal have beeıı legislaled and impiemenled in different European counlries as well as llıe jturopean Communily. Hence, Ihe Turkish legal arrangemenls on llıe eııvironmenl are nol so belıind whal Ihey are in Europe. Eslablislıing llıe Ministry of Eııvironmenl has not solved al! problems in llıis area. The Ministry neilher has been able lo codify ali lıilherlo legislation on the environment under her mandale. Nor has it eslablislıed aııy absolule official autlıorily for undertaking vvhole responsibility in the environmental issues. Besides, because of the slıallered aulhorily amoııg scvcral slale deparlmenls, il has beconıe very dilficuli lo reaclı llıe slandards of llıe European Communily.