İbn Ebî İsba'ın Arap dili ve edebiyatındaki yeri
İbn Ebî İsba' and its place in Arabic language and literature
Yazar: MUSTAFA İBİŞ
Danışman: PROF. DR. MEHMET AKİF ÖZDOĞAN
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Arap edebiyatı = Arabian literature ; Arapça = Arabic ; Belagat = Eloquence ; Hiciv = Satire ; Övgü = Praise ; İbn Ebü'l-İsba = İbn Ebü'l-İsba

Özet:
Arap dili ve edebiyatı köklü bir geçmişe sahiptir. Bu dilin ve edebiyatın kökenlerine ve yayıldığı alanlara bakıldığında,bununkadim medeniyetlerin eseri ve inşası olduğu görülecektir. Böyle köklü bir alanda kişilerin söz sahibi olabilmesi kolay değildir. Nitekim özgün eserler ortaya koyamayan pek çok kimse tarih sahnesinden silinip gitmişlerdir.
Bu çalışma, XIII. yüzyılda Arap edebiyatına damga vuran İbn Ebî İsba'ın Arap dili ve edebiyatındaki yerini konu edinmektedir. Onun,belâgat ilmine yaptığı katkı ile yaşadığı siyasi, sosyal ve kültürel çevre,çalışmamızın kapsamını oluşturmaktadır. İbn Ebî İsba'ın belâgat ilmini kendine özgü biçimde ele alması ve onun şiir ve tenkit konusundaki engin bilgisi,onunla ilgili araştırmanın gerekliliğini ve önemini ortaya koymaktadır.
Bu çalışmanın amacı, İbn Ebî İsba'ın edebiyat ilmine yaptığı katkıyı anlamak ve bunu tespit etmektir. Nitekim İbn Ebî İsba'ı ve belâgatını anlamak, Arap edebiyatı tarihini anlamakla yakından ilgilidir.
İbn Ebî İsba', Arap edebiyatının önde gelen isimlerinden biridir. Hem yaşadığı dönem ve bölge hem de aldığı eğitim onu ön plana çıkarmıştır. Onun yaşadığı dönem ve çevre ancak güçlü sesin duyulabildiği bir dönemdir. Ayrıca birçok İslam beldesine yaptığı gezi ve ziyaretler onu engin bir bilgiye ulaştırmıştır. İşte böyle bir zaman ve zeminde ismini duyurmayı başaran İbn Ebi İsba', aynı zamanda edebiyat dünyasına yaptığı etkiyle de adından söz ettirmiştir.
İbn Ebî İsba'ın ortaya attığı fikirler, Arap dili ve edebiyatı açısından önem teşkil etmiştir. Onun belâgat ilmindeki anane görüşlere karşı serdettiği yenilikçi görüşleri, sonraki dönem âlimleri etkilemiştir. İbn Ebî İsba'ın edebi tenkitçiliği de, gelecek kuşaklara yol göstericiolmuştur. İbn Ebî İsba'ın, şiirin ve şairin özelliklerinden bahseden görüşleri ise bu ilmin esaslarını belirlemede öncü olmuştur.
Klasik ve yeni dönemin edebiyatçısı ve şairi olan İbn Ebi İsba', kalemini hiçbir edebi sanattan geri çekmemiştir. O, hiciv, medih, zühd ve aşk gibi edebi sanatlardasözü olan bir edebiyatçıdır.O, özgün ifadeleriyle edebiyat ilmini,felsefenin karmaşasından ayrıştırmaya çalışmıştır.

Anahtar Kelimeler: İbn Ebî İsba', Belâgat, İ'câz, Nakd, Sirkat, Hiciv, Medih.

Abstract:
Arabic language and literature has a long history. When we look at the origins and spheres of this language and literature, it will be seen as it is the work and structures of ancient civilizations. It is not easy for people to have a say in such a well-established field. Thus because many people who could not produce original Works, these works considered to be wiped away from the stages history.
This study is based on the pasition that was put forth by İbn Ebî İsba', who left his mark on the Arabic literature in the 13th century, focuses on his place in the Arabic language and literature. The political, social and cultural environment in which he lives with his contribution to eloquence constitutes the scope of our study. 
İbn Ebî İsba's elaboration of eloquence and his profound knowledge of poetry and criticism reveal the necessity and importance of research on it. The aim of this study is to understand and determine İbn Ebî İsba's contribution to the science of literature.
Indeed, understanding İbn Ebî İsba' and his eloquence is closely related to understanding the history of Arab literature. İbn Ebî İsba' is one of the leading figures in Arabic literature. Both the period in which he lived and the region as well as the education he received highlighted him. The period he lived in and the environment was a period in which only strong sound could be heard. In addition, his visits and journeys to many Islamic regions have brought him to a vast knowledge. İbn Ebî İsba', who succeeded in making his name known in such a time and background, At the same time, he made a name for himself with his influence on the world of literature.
The ideas that wers put forward by İbn Ebî İsba' were important in terms of Arabic language and literature. His innovative ideas, which he presented to oppose the old fashioned ideas related to rhetoric science, influenced later scholars. İbn Ebî İsba's literary criticism has also guided future generations. İbn Ebî İsba's views on the characteristics of poetry and poet were pioneers in determining the principles of this science.
İbn Ebî İsba', a literary and poet of the classical and new era, did not withdraw his pen from any literary art. He is a literary literary figure in satire, eulogy, asceticism and love. He tried to separtate the science of literature from the complexity of philosophy with his original expressions.

Key Words:İbn Ebî İsba', Eloguence, Miracles, Criticism, Plagiarism, Satire, Eulogy.