M. Geldiyev'in "Ene Dili" adlı Arap harfi Türkmence ders kitabı'nın dil incelemesi
Language analysis of M. Gelidyev's Turkmen textbook with Arabic letters called "Ene Dili"
Yazar: HİCRET GÖK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SİNAN DİNÇ
Atatürk Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Arapça harfler = Arabic letters ; Ders kitapları = Textbooks ; Dil özellikleri = Language features ; Geldiyev, Muhammed = Geldiyev, Muhammed ; Türkmence = Turkoman language

Özet:
Belirli bir eser üzerinden yapılan dil incelemesi çalışmaları, incelenen eserin
yazıldığı dönemin dili ile günümüzde kullanılan dil arasındaki benzerlikleri ve
farklılıkları yazı, ses ve şekil yönünden tespit etmek ve dönemi anlamak amacı ile
yapılmaktadır.
Bu lisansüstü tez çalışmasının konusu, Türkmen yazar Muhammed Geldiyev'in
Arap harfleri ile yazmış olduğu "Ene Dili" adlı Türkmence ders kitabının dil
incelemesidir.
Çalışma "Dil İncelemesi ve Metin" olmak üzere iki ayrı bölümden oluşmaktadır.
Dil İncelemesi kısmı, "Yazım Özellikleri, Ses Bilgisi ve Şekil Bilgisi" olmak üzere üç
alt başlığa ayrılmıştır. İncelemesi standart Türkmen Türkçesi ve Türkiye Türkçesi
üzerinden karşılaştırılarak yapılmıştır. Yazım özellikleri kısmında Arap harfli metnin
yazım özellikleri incelenmiş ve metinde sözcüklerin kullanım yerine göre yazımları
verilmiştir.
Ses Bilgisi kısmında Eski Türkçe temel alınmıştır. Her iki lehçede esas alınan dil
bilgisi kitaplarından yararlanılmış, metinde olan örnekler üzerinden karşılaştırma
yoluyla ses olayları açıklanmıştır. Şekil Bilgisi kısmında ekler, isim ve isim soylu
sözcükler, fiiller ve fiil soylu sözcükler, anlamlı ve görevli sözcükler başlıkları altında
incelenmiştir.
Metin kısmında ele alınan metnin çeviri yazı alfabesi kullanılarak Lâtin alfabesine
ve Türkiye Türkçesine aktarımı verilmiştir. Metnin Arap harfli aslı da ayrıca
eklenmiştir.
Kaynakça kısmında yararlanılan kaynaklar belirtilmiş ve sözcüklerin yazım
farklılıklarının görülmesi açısından "Dizin" yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Türkmence, Türkmen Türkçesi, Muhammed Geldiyev, Ene
Dili, Türkmen Alfabesi

Abstract:
Language analysis studies on a particular work are carried out to determine the
similarities and differences between the language of the period in which the studied
work was written and the language being used today in terms of writing, sound, and
morphology as well as to understand the period.
The subject of this postgraduate thesis is the language analysis of the Turkmen
textbook "Ene Dili" written by the Turkmen writer Muhammed Geldiyev in Arabic
letters.
The study consists of two separate sections as "Language Analysis and Text". The
Language analysis section is divided into three sub-headings: "Spelling Features,
Phonology and Morphology". The analysis of the work is conducted through comparing
the standard Turkmen Turkish and Turkey Turkish. In the Spelling Features Part, the
spelling features of the text in Arabic letters are examined and their usages according to
the position within a word in the text are provided.
In the Phonetics section, the Former Turkish is taken as a basis. The grammar
books based on both dialects are used, and acoustic phenomena (phonemes) are
explained by comparing the examples in the text. In the Morphology section, affixes,
nouns and words originated from nouns, verbs and words derived from verbs,
meaningful and task words are studied under headings.
In the Text section, the transfer of the analyzed text to the Latin alphabet and
Turkey Turkish through using the transcription alphabet is indicated. The original of the
text in Arabic letters is also added.
The sources used are given in the Bibliography section and the Index is made in
order to see the spelling differences of the words.

Key Words: The Turkoman language, Turkoman Turkish, Muhammed Geldiyev,
Ene Dili, Turkoman Alphabet