Sigara bırakma polikliniğinde uygulanan medikal tedavilerin değerlendirilmesi
Sigara bırakma polikliniğinde uygulanan medikal tedavilerin değerlendirilmesi
Yazar: BÜŞRA KANATSIZ
Danışman: DR. ŞEYMA BAŞLILAR
Sağlık Bakanlığı / İstanbul Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2014
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Sigara bırakma tedavisinde etkinliği kanıtlanmış yöntemler medikal tedavi ve davranış eğitimidir. Bu çalışmada sigarayı bırakma başarısını etkileyen faktörler ile vareniklin, bupropion ve nikotin replasman tedavileri (NRT) değerlendirildi. Ocak 2011-Aralık 2012 tarihleri arasında sigara bırakma polikliniğine başvuran 422 hasta retrospektif olarak incelendi. Çalışmaya katılmayı kabul eden hastalara anket soruları yöneltildi. Önerilen medikal tedaviyi kullanmamış olan hastalar çalışma dışı bırakılarak çalışma 301 hasta ile tamamlandı. Çalışmamızda bir yıl boyunca sigara içmeyenler sigarayı bırakmış, sigarayı bırakıp tekrar başlayan olgular sigarayı bırakmamış olarak kabul edildi.
Olguların %55,5'i (n=167) erkek, %44,5'i (n=134) kadın olup yaşları ortalama 41,05±10,90 (18-73) yıl, sigara kullanım süreleri ortalama yıl, sigaraya başlama yaşları ortalama 20,01±5,53 (9-50) yıldı. Olguların bağımlılık düzeyi Fagerström ölçeğine göre değerlendirildi ve ortalama 5,94±2,35 bulundu. Fagerström ölçeğine göre bağımlılık düzeyleri orta, yüksek ve çok yüksek bağımlılık düzeylerinde olan olgularda vareniklin kullanımı daha yüksek oranda iken; az, orta ve yüksek olanlarda ise bupropion kullanımı yüksek oranda saptandı. NRT ise çok az ve az bağımlı olan olgularda tercih edilmişti.
Sigarayı bırakan olgularla bırakamayanlar karşılaştırıldığında yaş, cinsiyet, öğrenim durumu, sigaraya başlama yaşı, sigara kullanım süresi, mevcut hastalık, sigarayı bırakmak isteme nedeni, iş yerinde sigara içilmesi durumu arasında anlamlı farklılık görülmedi (p>0,05). Evde sigara içen birey varlığının ve nikotin bağımlılık düzeyinin çok yüksek olmasının sigara bırakma başarısını anlamlı olarak azalttığı saptandı (p<0,05). Sigarayı bırakmayı daha önce bir kez denemiş olanların sigara bırakma başarısı, birden fazla kez denemiş olanlara göre anlamlı olarak yüksek bulundu (p<0,05).
Olguların %26,6'sına (n=80) vareniklin, %51,1'ine (n=154) bupropion ve %22,3'üne (n=67) NRT verilmişti. Olguların %19,3'ü (n=58) sigarayı bırakmış iken; %50,5'i (n=152) bırakmamış ve %30,2'si (n=91) bırakmış ama tekrar başlamıştı. Sigara bırakma başarısı her üç tedavi yönteminde benzer bulunmuş olup tedavinin ücretli-ücretsiz olmasının sigara bırakma başarısını etkilemediği gösterildi (p>0,05). Tedavi süresi uzadıkça sigara bırakma oranında artış, nüks oranında azalma görüldü (p<0,05).
Olgularda vareniklin ve bupropion ile yan etki görülme oranı NRT'ye göre anlamlı olarak yüksekti (p<0,05). En sık görülen yan etkiler vareniklin ve NRT ile bulantı, bupropionla uyku problemi idi.
Vareniklin, bupropion ve NRT'nin hastalar tarafından iyi tolere edildiği, her üç tedavi yönteminin etkinliğinin benzer olduğu ve tedavinin ücretli olmasının sigara bırakma başarısını etkilemediği gösterildi. Sigara bırakma başarısını arttıran en önemli faktörlerin ev içinde sigara içen birey olmaması ve tedavi süresinin üç aya tamamlanması olduğu tespit edildi. Sigara bırakma polikliniğine başvuran hastaların kontrollere sık çağrılarak tedavi uyumunun artırılmasının önemli olduğu sonucuna varıldı.

Abstract:
Medical treatment and behavioral theraphy are proven effective modalities in smoking cessation treatment. Varenicline, bupropion and nicotine replacement theraphy (NRT) and factors affecting success rate were evaluated in this study. 422 patients who applied smoking cessation clinic between January 2011- December 2012 were examined retrospectively. Patients who approved being involved in this study were evaluated by questionnaire. Patients who had not used proposed medical treatment were dropped out of study and study was completed with 301 patients. In our study one year abstinence was considered as quitted smoking.
Among cases 55,5% (n=167) were men, 44,5% (n=134) were women, mean age was 41,05±10,90 (18-73) years, mean duration of smoking was 21,46±10,81 (1-60) years, mean age at first smoking was 20,01±5,53 (9-50) years, mean level of nicotine dependency score evaluated with Fagerström test was 5,94 out of 10. The use of varenicline was more frequent in middle, high and very high nicotine dependent cases while bupropion was preferred in low, middle and high nicotine dependent cases. NRT was given to very low and low nicotine dependent cases.
There were no significant difference between quitters and non-quitters according to age, gender, education levels, age at first smoking, duration of smoking, additional disorders, aim to quit smoking and tobacco use in workplace (p>0,05). Household smoking and high nicotine dependence level decreased success rate (p<0,05). Success rate of cases tried to quit smoking once was higher than cases tried more (p<0,05).
Among cases 26,6% (n=80) were treated with varenicline, 51,1% (n=154) with bupropion and 22,3% (n=152) with NRT. 19,3% (n=58) of total cases quitted smoking while 50,5% (n=152) did not and 30,2% (n=91) were relapsed. Success rate was similar for all groups. Whether the treatment was free or not did not affect success rate (p>0,05). Early discontinuation of treatment (<3 months) decreased success rate and increased relapses significantly (p<0,05).
Side effects were more frequently seen in varenicline and bupropion groups than NRT group (p<0,05). Most common side effect with varenicline and NRT was nausea while sleeping problems with bupropion.
All three treatments were well tolerated and their effectiveness in smoking cessation were similar. Also whether the treatment was free or not did not affect success rate. The most important factors for quitting smoking were smoke-free home and completing treatment. We concluded that frequent visits will increase compliance of patients and success rate.