Doğa temelli sanal gerçeklik aktivitelerinin algılanan restorasyon, stres ve ruh hali üzerindeki etkisi
The effect of nature-based virtual reality activities on perceived restoration, stress and mood
Yazar: HÜSEYİN ERTAN İNAN
Danışman: PROF. DR. ÇAĞIL HALE ÖZEL
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Turizm = Tourism

Özet:
Bu tez çalışmasının amacı, sanal doğa ortamıyla uyumlu ve etkileşimli bir doğa aktivitesinin ruh hali, stres ve algılanan restorasyon üzerindeki etkisini belirlemektir. Bu kapsamda gruplar arası deneysel bir araştırma tasarlanmıştır. VR doğada balık tutma aktivitesinin etkileri, 360 derece VR video ve düz ekran video koşullarıyla karşılaştırılmıştır. Araştırmaya 87 sağlıklı yetişkin katılımcı katılmıştır. Çalışmada kullanılan sanal ortam, Güney Kore'deki Gosam Gölü'nün gerçekçi bir simülasyonudur ve bir VR oyunundan sağlanmıştır. Geçmiş çalışmalardan farklı olarak bu çalışmada VR çevrede görsel ve işitsel uyaranların yanında titreşimli dokunma hissi uyarımı gerçekleştirilerek çoklu duyusal uyarım sağlanmıştır.  Araştırma sonuçlarına göre her iki VR koşulunda da düz ekran doğa koşuluna göre pozitif duygulanımda daha fazla artış gözlemlenmiştir. Benzer olarak VR koşullarında negatif duygulanım, düz ekran koşulundan daha fazla azalmıştır. Buna karşın interaktif VR Balıkçılık ve pasif VR Video koşullarının pozitif ve negatif duygulanım üzerindeki etkileri anlamlı farklılık göstermemiştir. Fizyolojik göstergeler incelendiğinde her üç grupta HF ve HR değerleri anlamlı şekilde artış göstermiştir. LF/HF değeri sadece VR Balıkçılık grubunda anlamlı azalış göstermiştir. Her üç grubun da kan basıncı seviyeleri değişmemiştir. Her iki VR koşulunda da sanal doğa ortamı eşit derece restorasyon algısı, keyif ve varlık hissi yaratmıştır. VR gruplarındaki varlık hissi ve keyif düzeyi düz ekran grubundan fazladır. Gerçekleştirilen aracılık analizi sonucu varlık hissi ve pozitif duygulanım arasında algılanan keyfin aracılık rolünün olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak interaktif VR doğa deneyimi pasif VR deneyimiyle benzer olarak ruh halini düzenlemede ve stresi azaltmada etkilidir ve insanların iyi oluşlarına katkı sağlayabilir. Araştırma sonuçları yeni VR turizm ve VR rekreasyon uygulamalarının geliştirilmesinde kullanılabilir.

Abstract:
The aim of this thesis is to determine the effect of an interactive nature activity in harmony with the virtual nature environment on mood, stress and perceived restoration. In this context, a between-subject experimental study was designed. The effects of fishing activity in VR nature were compared with 360-degree VR video and flat-screen video conditions. 87 healthy adult participants participated in the study. The virtual environment used in this study is a realistic simulation of Gosam Lake in South Korea and is provided by a commercial VR game. Unlike many previous studies, multi-sensory stimulation was provided by performing vibratory tactile stimulation as well as visual and auditory stimuli in the VR environment. The results showed a greater increase in positive affect in both VR conditions compared to the non-immersive flat screen nature condition. Similarly, the negative affect decreased more in VR conditions than in flat screen condition. However, the effects of active VR Recreation and passive VR Video conditions on positive and negative affect did not differ significantly. When the physiological indicators were examined, HF and HR values increased significantly in all three groups. In the study, LF/HF value showed a significant decrease only in the VR recreation group. No change was observed in the blood pressure levels of all groups. According to the results, VR nature environments created equal restoration, enjoyment and presence levels. The sense of presence and enjoyment levels in the VR groups are higher than in the flat screen group. As a result of the mediation analysis, perceived enjoyment has a mediating role between the sense of presence and positive affect. In conclusion, interactive VR nature experience effectively regulates mood and reduces stress, similar to passive VR experience, and can contribute to the well-being of people. The research results can be used in the development of new VR tourism and VR recreation applications.