Savaş, din ve şehitlik: Bizans'ın Müslüman düşmanları (VII.-X. yüzyıllar)
War, religion and martyrdom: The Muslim enemies of Byzantium (VIIth-Xth centuries)
Yazar: MERT NALBANT
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NAGİHAN DOĞAN ; PROF. DR. MURAT KEÇİŞ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Azizler = Saints ; Bizans İmparatorluğu = Byzantine Empire ; Orta Çağ = Middle Ages ; İslam tarihi = Islamic history ; İslam-Bizans ilişkileri = Islam and Byzantium relations ; Şehitler = Martyrs

Özet:
Elinizdeki tezi hazırlarken asıl amacımız, VII. yüzyılda İslâm'ın ortaya çıkışından X. yüzyılda Bizans İmparatorluğu'nun Müslümanlara yönelik siyasî mücadelesinde ve savaş arenasında dinî söylemlere ne ölçüde müracaat ettiğini ve bu söylemlere imparatorluğun içinde bulunduğu siyasî konjonktürün ve ihtiyaçlarının ne şekilde etki ettiğini tespit etmek ve bu söylemlerin Müslümanlara karşı bir "kutsal savaş" düşüncesini ortaya çıkarıp çıkarmadığını keşfetmektir. 

Romalılar ilk dönemlerinden itibaren dinle son derece yakın ilişkiler kurmuşlar, bu durum Bizanslılar tarafından Hristiyanlıkla devam ettirilmiştir. I. Konstantinos'tan itibaren imparatorlar Hristiyanlık aracılığıyla meşruiyetlerini kanıtlamak ve otoritelerini güçlendirmek istemişlerdir. Kilise ise imparatorluğun siyasî gücünü kendi emelleri için kullanmaya çalışmıştır. Böylece iki taraf arasında çıkarlarlara dayalı bir ilişki kurulmuştur.  Bizans'ın Kilise ile kurmuş olduğu bu ortaklık sosyal, siyasî ve kültürel alanlarda değişikliklere yol açmış ve Bizans kimliğinin Romalı ve Hristiyan kavramları altında şekillenmesini sağlamıştır. 

İmparatorlukta Müslümanların ve onlara yönelik mücadelenin algılanışı siyasî konjontür, dolayısıyla dönemlere göre değiştirmiştir. VII. yüzyılda Bizanslılar Müslüman saldırılarını dinî bir hareket olarak görmekten çok siyasî bir Arap fetih silsilesi olarak algılamışlardır. VIII. yüzyılda Müslümanların Bizans'tan ele geçirdikleri bölgelerde kalıcı olduklarının anlaşılması ve iki taraf arasındaki iletişimin gelişmesi Bizanslıların Müslümanların bir dinî görüş çerçevesinde fetihler yaptıklarını anlamalarına sebep olmuştur. IX. yüzyılda imparatorluğun iç ve dış politikada yaşamış olduğu değişimlerin Müslüman algısını sertleştirdiği görülmektedir. X. yüzyıldaysa imparatorluğun hilâfetle gerçekleşen mücadelelerinin artması ve onlara yönelik saldırgan bir politika izlemesi artış gösteren sert dinî söylemin daha da gelişmesine yol açmıştır. Bu durum modern araştırmalarda Bizans'ın Müslümanlara karşı bir kutsal savaş düşüncesine sahip olup olmadığı sorusunu gündeme getirmiştir.

Kutsal savaş düşüncesini akla getiren cihâd ve Haçlı Seferleri örneklerinde olduğu gibi Bizanslılar da siyasî konjonktüre göre dini savaşlarda bir motivasyon aracı olarak kullanmaya çalışmışlardır. Ancak dinin savaş sahasındaki kullanımı, Bizans'ın din-siyaset geleneği ve coğrafî koşulları sebebiyle kendisine özgü bir nitelik kazanmıştır.

Abstract:
This thesis examines the role of religious discourse in the Byzantine Empire's political struggle against Muslims from the 7th to the 10th century. The Byzantine Empire had a close relationship with religion, particularly Christianity, with emperors using it to legitimize their rule and the Church leveraging political power for its own interests. This partnership between Byzantium and the Church shaped the empire's social, political, and cultural identity under the Roman and Christian concepts. The perception of Muslims and the struggle against them changed based on the political context. Initially, the Byzantines saw Muslim attacks as political conquests rather than a religious movement. However, as Muslims established a permanent presence and communication between the two sides improved, the Byzantines recognized the religious motivations behind Muslim conquests. In the 9th and 10th centuries, the empire's policies towards Muslims became more aggressive, culminating in a harsh religious discourse. As in the examples of jihad and the Crusades, which bring to mind the idea of holy war, the Byzantines used religion as a motivator in warfare, but with its own unique characteristics influenced by the empire's religious-political tradition and geographical conditions.