Obez bireylerde teorilerüstü model uygulanarak davranış değişiminin sağlanması
Providing behavior change in obese individuals by applying transtheoretical model
Yazar: TUĞBA MENEKLİ
Danışman: PROF. DR. ZEHRA ÇİÇEK FADILOĞLU
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Bireysel danışma = Individual consultation ; Davranış = Behavior ; Davranış değişiklikleri = Behavioral changes ; Davranış tedavisi = Behavior therapy ; Hasta eğitimi = Patient education ; Hemşirelik = Nursing ; Obezite = Obesity ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu araştırma Rhode Island Üniversitesi değişimi değerlendirme ölçeği ve Beslenme Değişim Süreçleri Ölçeğinin Türkçeye uyarlanması, geçerlik ve güvenirliliğini değerlendirmek amacı ile metadolojik ve  Teorilerüstü Modele dayalı bilgilendirme ve danışmanlık programının Antropometrik değerleri, lipid profili, Beslenme ve Egzersiz Değişimlerine olan etkisini değerlendirmek amacı ile uygulamasel (bağımsız eş zamanlı uygulama-kontrol) bir çalışma olarak planlanmıştır. 
Araştırmanın birinci aşamasında; araştırma örneklemini Rhode Island Üniversitesi değişimi değerlendirme Ölçeği toplam madde sayısının on katı (n=320) ve Beslenme Değişim Süreçleri Ölçeği toplam madde sayısının on katı (n:420) örneklem grubu olarak hesaplanmış olup Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Endokrinoloji polikliniğine başvuran 800 obez birey oluşturmuştur. Araştırmanın yapılabilmesi için E.Ü. Hemşirelik Fakültesi Bilimsel Etik Kurulu?ndan ve araştırmanın yürütüldüğü kurumdan yazılı izin alınmıştır.
Araştırmanın ikinci aşamasında; araştırma örneklemini Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Endokrinoloji polikliniğine başvuran uygulama grubunu 30, ve kontrol grubu 30 olmak üzere toplam 60 hasta oluşturmuştur
Bu araştırmada veri toplama formu olarak; Obezite değerlendirme formundan, Rhode Island Üniversitesi Değişimi Değerlendirme Ölçeği, Beslenme Değişim Süreçleri Ölçeği, Egzersiz Değişim Süreçleri Ölçeği ve obezitede davranış değişimi el kitabından yararlanılmıştır. 
Ön izlem sonrası girişim grubundaki bireylere, değişim aşaması temelli bireysel danışmanlık girişimi uygulanmış (beş danışmanlık görüşmesi). Bilgilendirme ve danışmanlık girişiminden 1 ay, 3 ay ve 6 ay sonra izlemler devam etmiştir.
Verilerin analizi SPSS 16.0 paket programı kullanılarak yapılmıştır.  Bireylerin sosyo-demografik verilerinin sayı ve yüzde dağılımları, her bir ölçek için puan ortalamalarının program öncesi ve sonrası karşılaştırılmasında ?esleştirilmiş t testi? (Paired Samples Test), davranış değişim aşamalarının grup içi karsılaştırılması için ?Friedman testi? ve ?Wilcoxon İşaretli Sıra testi?, her bir ölçeğin kendi arasında ve ölçekler arası karşılaştırmada, zaman değisimleri için (altı aylık izlem sürecindeki veriler), ?repeated measures One Way Anova? analizi ile değerlendirilmiştir.
Beslenme Değişim Süreçleri ölçeğinin geçerliliği çalışmalarında; dil geçerliliği için uzman görüşü ve içerik geçerliliği için 13 uzman görüşü alınmıştır. Kendal iyi uyuşum katsayısı (W=0.100, p=0.07) bulunmuştur. Güvenirlilik çalışmalarında ise; Test-tekrar test güvenirlik katsayısı 0.975 bulunmuştur, Cronbach Alfa değeri 0.90 olarak bulunmuştur. 
Rhode Island Üniversitesi Değişimi Değerlendirme Ölçeğinin geçerliliği çalışmalarında; dil geçerliliği için uzman görüşü ve içerik geçerliliği için 13  uzman görüşü alınmıştır. Kendal iyi uyuşum katsayısı (W:0.122; p:0.08) bulunmuştur. Güvenirlilik çalışmalarında ise; Test-tekrar test güvenirlik katsayısı 0.76 bulunmuştur, Cronbach Alfa değeri 0.83 olarak bulunmuştur. 
Araştırma kapsamına alınan uygulama ve kontrol grubundaki hastaların izlemlere göre HDL, LDL, AKŞ, Kolesterol, Kilo, Beden Kitle İndeksi, Yağ Oranı, Sıvı Oranı, Bel Kalça Oranı, Bazal Metabolizma Hızı, Yağsız Kütle Oranı, Mineral Miktarı, Protein Miktarı ve Beden Yoğunluğu, ortalamaları karşılaştırıldığında iki grup açısından istatistiksel olarak önemli bir fark olduğu saptanmıştır (p<0.05)
+
Bireylere ilişkin tanıtıcı özellikler bakımından girişim ve kontrol grupları arasında, istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamış her iki grubun homojen olduğu belirlenmiştir (p>0.05). Bireysel danışmanlık programı öncesindeki ön izlemde, girişim ve kontrol grubu arasında beslenme değişim süreçleri ölçeği, egzersiz değişim süreçleri ölçeği ve Rhode Island Üniversitesi Değişimi değerlendirme ölçeği toplam puan ortalamalarında istatistiksel olarak anlamlı bir fark oldugu (p<0.05), ön izlem-son izlem farkının girisim grubunda istatistiksel olarak anlamlı (p<0.01), kontrol grubunda istatistiksel olarak anlamlı olmadığı belirlenmiştir (p>0.05).
Bireysel danışmanlık programı sonrasında girişim grubundaki bireylerin %23.3?ü harekete geçme aşamasına, %16.7?si sürdürme aşamasına ulaşmış, bir başka deyişle %40?ı düzenli ve orta yoğunlukta fiziksel aktivite ile yeterli dengeli beslenme yapar hale gelmiştir. Ön izlemden son izleme girişim grubundaki bireylerin %76.7?si davranış değişim aşamalarında ilerleme yönünde değişim göstermiştir (p<0.001). Bireylerin fiziksel aktivite davranıs degisim aşamalarında son izlemde girişim ve kontrol grubu arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu saptanmıştır (p<0.01).
Yetişkinlerde fiziksel aktiviteyi ve yeterli dengeli beslenmeyi artırmada değişim aşaması temelli bireysel danışmanlık girişiminin, etkili ve yararlı olduğu sonucuna varılmış, gelecekteki araştırmalar ve uygulamalar için önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Teorilerüstü Model, Değişim Aşaması, beslenme değişim süreçleri ölçeği, egzersiz değişim süreçleri ölçeği, Rhode Island Üniversitesi Değişimi değerlendirme ölçeği, Bireysel Danışmanlık, Girişim.

Abstract:
This study is planned as a study was change in University of Rhode Island Change Assessment Scale and Nutrition Scale Turkish adaptation process, with the aim of assessing the validity and reliability of the model based on the information and consultation program Teorilerüstü methodological and anthropometric values, lipid profile, with the aim of evaluating the effect of nutrition and exercise Exchanges experimental (independent co-time test-control) 
The first phase of the study, the research sample of University of Rhode Island change assessment scale ten times the total number of items (n = 320) and Nutritional Scale Change Processes ten times the total number of items (n = 420) is calculated as the sample group who admitted to Ege University Medical Faculty Hospital of Endocrinology consisted of 800 obese individuals Writen permission to conduct the research was obtained from the Scientific Ethics Committee of Ege University School of Nursing and from the institution where the research was to be conducted.
In the second phase of the research sample patients with a total 60 admitted to Ege University Medical Faculty Hospital, Endocrinology 30 experimental group and the control group consisted of 30.
In this study, the data collection form were used Obesity evaluation form, University of Rhode Island Change Assessment Scale, Nutritional Scale Change Processes, Exercise Scale Change Processes manual for behavior change and obesity. After the initial observation, individualized counselling based on the stage of change was applied to the participants in the intervention group (five counselling interviews). Thereafter, the individual?s counseling was given to the participants. The follow-up evaluation continued at the first, third, and sixth months.
The data analyses was done by using Statistical Package for Social Sciences version 15.0. The numerical and percentage values of the individual?s sociodemographic data of the pre- and post-program comparison was done by paired samples t-test. The stages of behavior change comparison within the group was done by using Friedman and Wilcoxon signed test with Bonferroni corrections. Statistical analyses for comparison of changes of the individual?s scores in the time duration and the comparison between the scales for the time change (in the 6 month follow-up period) were evaluated by repeated measures One Way Anova analyses.
Thirteen specialists were consulted for the language and content validity of Nutritional Scale Change Processes scale. Kendal well compliance factor was found to be (W=0.100, p=0.07). Test - post-test credibility factor was found to be 0.975 and cronbach alpha value was 0.90 between the two halves. 
Thirteen specialists were consulted for the language and content validity of Exercise Scale Change Processes scale..  Kendal well compliance factor was found to be (W:0.122; p:0.08). Test - post-test credibility factor was found to be 0.76 and cronbach alpha value was 0.83 between the two halves. 
There was a significant difference in HDL, LDL, fasting blood glucose, cholesterol, weight, Body Mass Index, Fat Percentage, Liquid Ratio, Waist Hip Ratio, Basal Metabolic Rate, lean mass ratio, Mineral Amount, Amount of Protein and Body Density values between the Study and Control Groups when compared in terms of follow-up (p<0.05).
A statistically significant difference was not found between the intervention and the control groups in terms of the participants? descriptive qualities and it was found that both groups were homogeneous (p>0.05). In initial observation before the individualized counselling programme, a statistically significant difference (p<0.05) was found between the intervention and the control group in terms of Nutritional Changes Processes Scale, Exercise Scale Change Processes scale and University of Rhode Island Change Assessment Scale scores. A more significant difference was assessed (p<0.01) in final observation. The difference between initial observation and final observation was statistically more significant (p<0.01) in the intervention group but this difference was not statistically significant (p<0.01) in the control group.
The individualized counselling programme, %23.3 of the participants in the intervention group progressed to action stage, %16.7 progressed to maintenance stage. In other words, %40 of the participants progressed to do regular and moderate physical activity and adequate and balanced diet. From initial observation through final observation, %% 76.7 of the participants in the intervention group achieved a change through progress in the stages of change (p<0.001). A statistically significant difference was (p<0.01) determined between the intervention and the control group in the final observation of the participants? stages of physical activity behaviour change.
It was concluded that individualized counselling intervention based on the stage of change was effective and useful to increase the physical activity and adequate and balanced diet among adults. Suggestions were made for further research and practices.

Key Words: Transtheoretical Model, Stage of Change, of Nutritional Changes Processes Scale, Exercise and University of Rhode Island Change Assessment Scale, Individualized Counseling, Intervention.