Doğal populasyonlarından toplanan Amaranthus retroflexus L. tohumlarında dormansi
Seed dormancy in Amaranthus retroflexus L. collected from natural populations
Yazar: HAMDİ KAYA
Danışman: PROF. DR. HÜLYA ÖLÇER FOOTITT
Dumlupınar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Biyoloji = Biology ; Botanik = Botany

Özet:
Amaranthus retroflexus L. Türkiye' de tarım arazilerinde yaygın olarak görülen yabancı ot türlerinden biridir. Bu çalışmada, A. retroflexus tohumlarının dormansi durumları araştırılmıştır. Olgun tohumlar, 2014 yılında, Bandırma/ Balıkesir, Bursa, Kütahya ve Ulubey / Uşak' da doğal olarak yetişen populasyonlardan toplanmıştır. Tohumların dormansi ve çimlenme potansiyelleri H2O (25, 30, 35 ve 40 °C) ve GA3, GA4+7, KNO2 (25 ve 35°C) içeren ortamlarda, daimi karanlık ve aydınlık koşullarda test edilmiştir.
Tohumlar, karanlıkta H2O ortamında, tüm sıcaklık derecelerinde dormantdır. Işıkta, tohumlar sadece 35 °C de inkübe edildiğinde dormansi ortadan kalmıştır. Bu da dormansinin ortadan kalkması için hem ışık hem de yüksek sıcaklığa (35 °C) ihtiyaç duyulduğunu göstermektedir. GA4+7 dormansinin ortadan kalkmasında GA3' den daha etkilidir. GA4+7 varlığında çimlenme 25 °C aydınlık ortamda karanlık ortama göre daha fazladır ve populasyonlar arasında farklılık göstermiştir. 25 °C' de en yüksek çimlenme Uşak' dan toplanan tohumlarda görülmüştür. Karanlıkta 35 °C' de, GA4+7' nin ışık ihtiyacını ortadan kaldırması ile birlikte tüm populasyonlarda çimlenme % 80' den fazladır. 25 °C karanlık ortamda KNO2' ye verilen cevapta populasyonlar arasında farklılıklar görülmüştür. KNO2' ye en iyi cevap veren Kütahya populasyonudur. KNO2 varlığında, 25 °C aydınlık ve 35 °C karanlıkta tüm populasyonlarda görülen çimlenme %80' in üzerindedir. Bunlara ek olarak, kuru ortamda tohum olgunlaşmasından sonra geçen zaman da dormansinin ortadan kalkmasında etkilidir.
2014 yılı Türkiye' de ve dünyada 21. yüzyılın en sıcak yıllarından biri olmuştur. 2014 yılı sıcaklık verilerine göre, tohum toplanan lokalitelerin yıllık ortalama sıcaklıkları düşükten yükseğe doğru sıralanmıştır (Uşak < Kütahya < Bandırma < Bursa). A. retroflexus populasyonlarının dormansi seviyelerinde görülen farklılıklar ana bitkilerin yetiştikleri iklim koşullalı göz önüne alınarak tartışılmıştır. 

Anahtar kelimeler: Amaranth sp, dormansi, kırmızı köklü tilki kuyruğu, küresel ısınma, yabancı ot.

Abstract:
Amaranthus retroflexus L. is one of the most common weed species in agricultural fields in Turkey. In this study, the dormancy status of seeds of A. retroflexus was investigated. Mature seeds were collected from naturally occuring populations in Bandırma/ Balıkesir, Bursa, Kütahya and Ulubey/Uşak in 2014. Seed dormancy and germination potential were tested on H2O (at 25, 30, 35 and 40 °C) and GA3, GA4+7, KNO2 (at 25 and 35 °C) in both continuous dark and light conditions. 
Seeds remained dormant at all tempertaures in the dark on H2O. In the light, dormancy was only released when seeds were incubated at 35 °C. This indicates a requirement for both light and high temperature (35 °C) to release dormacy. GA4+7 was more effective than GA3 in releasing dormancy. In the presence of GA4+7 germination at 25 °C in the light was higher than in the dark and showed differences between populations. The highest germination at 25 °C was recorded in seeds from Uşak. In the dark at 35 °C, GA4+7 replaced the light requirement with all populations germinating more than 80%. The response to KNO2 at 25 °C in the dark also revealed differences between populations. The Kütahya population was the most responsive to KNO2. Germination in all populations in the presence of KNO2 was over 80% at 25 °C in the light and at 35 °C in the darkness. In addition, dry after ripening of seeds was also effective in releasing dormancy.
2014 was one of the hottest years of the 21st century in Turkey and globaly. The annual local temperature data for 2014 allows the localities, where seeds were collected, to be ranked from low to high average temperature (Uşak < Kütahya < Bandırma < Bursa). The differences in seed dormancy level of the A. retroflexus populations are discussed in relation to the climate conditions experienced by the mother plants.

Key words: Amaranth sp, dormancy, global warming, redroot pigweed, weed.