Parkinson hastalığı sonradan başlayan hipogonadizm için bir risk faktörüdür: Kesitsel, kontrol gruplu çalışma
Parkinson's disease is a risk factor for late onset hypogonadism: A crosssectional,controlled study
Yazar: MUSTAFA AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. MUAMMER KENDİRCİ
Sağlık Bakanlığı / İstanbul Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Üroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2010
Konu: Üroloji = Urology

Özet:
GiriĢ ve Amaç: Parkinson Hastalığı, motor, kognitif, otonom ve duyu sistemlerini
etkileyen kronik, ilerleyici ve nörodejeneratif bir hastalıktır. Sonradan başlayan
hipogonadizm (SBH) ise; yaşla birlikte serum androjen seviyelerindeki azalmayla
karakterize klinik ve biyokimyasal bir sendromdur. Parkinson hastalarında testosteron
yetmezliği bulunabilmekte ve testosteron yetmezliği semptomları, Parkinson Hastalığı
non-motor semptomlarıyla benzerlik göstermektedir. Bu yüzden bu iki klinik durumun
belirlenmesi hastalığın takibi ve tedavisi açısından önemlidir. Parkinson Hastalığı‟yla
erektil disfonksiyon (ED) ilişkisi bilinmesine rağmen, literatürde Parkinson hastalarında
SBH prevalansını araştıran kontrol gruplu çalışma bulunmamaktadır. Bu yüzden, bu
kesitsel, kontrol gruplu çalışmada, Parkinson Hastalığı tanısı almış olgularda, SBH
prevalansını ve bağlantılarını araştırmayı amaçladık.

Hastalar ve Yöntem: Çalışmaya Parkinson Hastalığı tanısı almış 45 erkek hasta ve
Parkinson Hastalığı olmayan 45 kontrol erkek birey alındı. Tüm olguların medikal ve
seksüel öyküleri alındı, testis hacimlerinin de ölçümünü içeren odaklanmış fizik
muayeneleri yapıldı, hormonal ve biyokimyasal analizler için sabah saat 08-11 arası kan
örnekleri alındı. Olguların seksüel fonksiyonları Uluslararası Erektil Fonksiyon İndeksi
(IIEF), SBH semptomları Yaşlanan Erkek Semptomları Sorgulama Formu (AMS-SF) ve 
psikojenik durumları Beck Depresyon Ölçeğiyle (BDÖ) değerlendirildi. Parkinson
Hastalığı motor semptomları, Birleşik Parkinson Hastalığı Derecelendirme Ölçeğiyle
(UPDRS), non-motor semptomlardan yorgunluk ise, Yorgunluk Şiddeti Ölçeğiyle (FSS)
ölçüldü. Elde edilen numerik, ordinal ve nominal veriler; ki-kare, Mann-Whitney U, Fisher
Exact ve T testi kullanılarak karşılaştırıldı. Değerler, ortalama ± standart sapmayla ifade
edildi ve p < 0,05 değeri istatistiksel anlamlılık olarak kabul edildi.

Bulgular: Parkinson hastalarının yaş ortalaması 64,62 ± 7,89 yıl (47−79 yıl), kontrol
grubunun ise 61,62 ± 7,61 yıl (52-82 yıl) olup iki grup arasında istatistiksel olarak anlamlı
fark saptanmadı (p=0,070). Grupların AMS−SF‟ye göre yapılan karşılaştırmalarında
toplam ve alt grup skorları Parkinsonlu hastalarda kontrol grubuna göre kuvvetli anlamlı
olarak yüksek saptandı (39,93 ± 11,22 ile 24,70 ± 6,47; p<0,0001). Aynı zamanda
Parkinsonlu hastalarda semptomlar anlamlı olarak daha şiddetliydi. Buna paralel olarak,
hipogonadizmin en önemli biyokimyasal göstergeci olan biyoaktif testosteron değerleri
yanı sıra toplam testosteron ve serbest testosteron değerleri de Parkinson hastalarında
anlamlı olarak daha düşük bulundu (p<0,05). Parkinsonlu hastaların % 36‟sında
biyokimyasal olarak hipogonadizm saptanırken bu oran kontrol grubunda % 10 olarak
hesaplandı (p=0,012). Klinik olarak baktığımızda AMS-SF skorları normal değerlerin
üzerinde bulunan hasta oranı Parkinson grubunda % 86 iken kontrol grubunda bu oran
% 30‟da kaldı (p<0,0001). Sonuçta hem klinik hem biyokimyasal verilere göre SBH
tanısı alan hasta yüzdesi de Parkinsonlu hastalarda kontrol grubuna göre anlamlı
şekilde yüksek bulundu (% 36‟ya % 10; p=0,012). Her iki grup erektil fonksiyon
açısından karşılaştırıldıklarında ise, Parkinsonlu hasta grubunun IIEF ve alt grup 
skorlarının kontrol grubundan istatistiksel açıdan güçlü olacak şekilde daha düşük
sonuçlar verdiği görüldü (p<0,001).

Sonuçlar: Bu kesitsel ve kontrol gruplu klinik çalışmanın verileri, hem klinik hem de
biyokimyasal parametreler açısından Parkinson Hastalığı‟nın, benzer yaş kontrol
olgularına göre artmış oranda SBH prevalansıyla ilişkili olduğunu göstermiştir. Ayrıca,
Parkinson hastalarında gerek hipogonadizme gerek de hastalığın kendi sürecine bağlı
olarak ED sıklığının arttığı da ortaya çıkmıştır.

Abstract:
Introduction and Objectives: Parkinson‟s Disease is a chronic, progressive and
neurodegenerative disorder that affects the motor, cognitive, autonomous, and sensoriel
systems. Late onset hypogonadism (LOH) is however, a clinic and biochemical
syndrome that is characterized by the decrease of serum androgen levels with ageing.
Parkinson patients may have testosterone deficiency and the sypmtoms of testosterone
deficiency are similar to the non-motor symptoms of Parkinson‟s Disease. Therefore, the
determination of these two clinical state would be important for the follow-ups and
treatment of the disease. Although the relation between Parkinson‟s Disease and ED is
known, there is no controlled study in the literature that investigates the prevalence of
LOH in Parkinson patients. Hence, our aim was to investigate the prevalance and
association of LOH with Parkinson‟s disease in a cross-sectional, controlled fashion.

Patients and Methods: 45 male patients with Parkinson‟s Disease and 45 male without
Parkinson‟s Disease were enrolled into the study. A detailed medical and sexual history
were taken and a complete physical examination, including the measurements of testes
volumes were performed in all subjects. Blood samples were obtained to measure the
hormonal and biochemical status. The AMS-SF and IIEF questionnaire, and Beck
Depression Inventory were used to asses the LOH symptoms, sexual functions, and 
9
psychogenic status, respectively. Motor symptoms of Parkinson‟s Disease were
measured by UPDRS while fatigue, one of the non-motor symptoms, was measured by
FSS. All variables were compared statistically between the two groups using the T, chisquare,
Fisher Exact and Mann-Whitney U tests where appropriate. The values were
presented as mean ± standard deviation (SD) and a p value of <0,05 was considered
statistically significant.

Results: Mean ages of patients with Parkinson‟s Disease and the control group were
found to be comparable (64,62 ± 7,89 year vs. 61,62 ± 7,61 year; p=0,070). Mean AMS
total and subgroup scores in Parkinson‟s Disease were significantly higher than those in
control (39,93 ± 11,22 and 24,70 ± 6,47; p<0,0001). Also, the symptoms seen in patients
with Parkinson‟s disease were significantly found to be much severe. At the same time,
bioactive testosterone, that is the most important biochemical indicator of hypogonadism
and the total and free testosterone values in Parkinson‟s Disease were significantly
lower than those in control (p<0,05). Rate of biochemical hypogonadism in Parkinson‟s
Disease was 36 %, but 10 % in control (p=0,012). When scores of AMS-SF scales were
compared between the groups, 86 % of Parkinson‟s Disease and 30 % of exhibited
lower scores than the cut-off level of 26 (p<0,0001). As a result, rate of patients with
both clinical and biochemical hypogonadism, defined as LOH, for Parkinson patients
was found to be significantly higher than that for the control group (36 % vs. 10 %;
p=0,012). Mean IIEF and subgroup scores in the Parkinson‟s Disease were found to be
significantly lower than those in control (p<0,001).

Conclusions: This cross-sectional, controlled study has demonstrated the relationship
between the Parkinson‟s Disease and LOH. In addition, we have showed increased rate
of ED in Parkinson‟s patients.