Bilgisayara dayalı kütüphane ağları /
Yazar: BERRİN BALKAŞ KÜÇÜKCAN
Danışman: DOÇ.DR. AYSEL YONTAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kütüphanecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1993
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management
Dizin: Kütüphane ağları = Library networks

Özet:
ÖZET Bilgi günümüzün gelişmiş toplumlarında kalkınma için itici güç olarak kullanılmaktadır. Artık günümüz insanı bir bilgi toplumunda yasamaktadır. Bilginin duyurulması gereksinimi, bilgi patlamasının sonucunda oluşan bilgi ve belge yığınlarının izlenmesinin zorlaşmasından doğmuştur. Bilgi ve belge iletiminin zorunluluğu, bunun yanında insan gücünün üzerine çıkan bir iletişimin gerekliliği, bilgi iletişiminde telekomünikasyon aletlerinin ve bilgisayarın kullanımını da beraberinde getirmiştir. Kütüphanelerde bilgisayar kullanımının tarihçesine bakıldığında, onun uzun yıllardan beri kullanılmakta olduğu görülür. Kütüphanelere giren ilk otomasyon aleti delikli kart makineleridir. 1970'lerden itibaren dördüncü kuşak bilgisayarların ortaya çıkmasıyla da kütüphanelerde hızla yaygmlasarak ayrılmaz bir parça haline gelmişlerdir. Genellikle kütüphanelerde bilgisayarla yapılan isler kataloglama, sınıflama, materyal siparişi, süreli yayın kontrolü, ödünç verme, bilgi erişim, dizin ve öz hazırlama gibi islerde kullanılırlar. Veri transferi konusundaki gelişmeler bilgisayarların birbirine bağlanarak bilgisayar ağlarını oluşturmalarına olanak tanımıştır. Hiç bir kütüphane kendi kendine yetemez. BaşkaII kütüphanelerle işbirliğine girmek zorundadır. Bunun için en «5 3.9 lam yol diğer kütüphanelerin bilgisayarlarına bir ağ yoluyla bağlanmaktır. Diğer bir söyleyişle, kütüphanelerin aralarında iletişim ağı kurmalarını zorunlu kılan faktör, işbirliğidir. Ağa bağlanmak isteyen kütüphanenin önce yazılım ve donanım olarak gereksinimleri bir sistem analizi çalışmasıyla belirlenir. Bilgisyar uzmanları tarafından bu gereksinimleri sağlayabilecek bir ağ seçeneği ve uygun mimari saptanır. Aslında ağların temel amacı, bağımsız bir sistemden diğer bir sisteme bilgiyi iletmektir. Toplam bilgisayar potansiyelinden tüm kullanıcıların yararlanması ve ortak bilgi bankalarının kullanımı ağların ortaya çıkış nedenlerinin basında gelir. Bilgisayara dayalı bir kütüphane ağının oluşumu için gerekli olan donanımı üç gruba ayırarak incelemek olasıdır. Birinci grubu oluşturan terminal, satır yazıcı ya da bilgisayarın kendisi bilginin sayısal biçimde saklanmasını ve alınıp verilmesini sağlar. İkinci donanım grubu, alınıp verilen bikgiyi iletecek olan iletişim aracı (örneğin telefon hattı); Üçüncü grup donanım ise, bu ikisinin birleştiği yerde bulunup..sayısal hattan gelen verileri telefon hattından geçebilecek bir biçime d o n ü s t ü r era mod emlerdir. Dünyada modern anlamda iletişimin, 1843 yılında Morse'un telgrafı bulmasıyla başladığı söylenebilir. Artık günümüzde iletişimi kablosuz ve uydu aracılığı ile de sağlamak mümkündür.Ill Ancak yine de modem, kablo, çokl ayıcı, radyolink, uydu, ağ ara birim kartları ve merkezi işlem birimi veri iletişiminin altyapısını oluşturan elemanlardır. Bilgi alışverişinde bulunan aygıtları veri iletişim protokollerine uyması gerekir. A3 yazılımları, ağ yönetim yazılımları ve ağa ballanacak kütüphanelerin yazılımlarını seçerken, standartlara uygunluğuna ve gereksinimlerin tümüne cevap verip vermediğine bakılmalıdır. Ağ yapısı bilginin nasıl dolaştığını ve iletildiğini göstermesi bakımından son derece önemlidir. Çünkü her ağ tipinin kendine göre özellikleri vardır. Ağlar çeşitli şekillerde sınıflandırılmalarına rağmen, en yaygın olanları yapılarına göre f merkez i, merkezi olmayan, halka, hiyerarşik, tek sıralı ağlar); kapsadıkları mesafeye göre (yerel alan, geniş alan ağları) ve bağlantılarına göre (devre anahtar l amal ı, mesaj anahtar lamalı, paket anahtar lama! ı ağlar) sınıflandırmadır. Bilgisayarlar kütüphanenin gereksinimlerine uygun olarak çeşitli biçimlerde kullanılabilirler. Bunları istenildiği şekilde birbirine bağlamak olasıdır. Kişisel bilgisayarlar birbirine bağlanabildiği gibi, ana bilgisayara da bağlanabilirler. Yerel alan ağlarını başka kampus lerdeki ağlara bağlayarak büyütmek ve o ağın olanaklarından da yararlanmak mümkündür. Ülkemiz kütüphaneleri ağa geçiş konusunda oldukça geç kalmışlardır. Çünkü hala otomasyona geçiş olayının içineIV girmeye çalışan kütüphaneler vardır. Gelişmiş ülkelerin, sağlıklı kütüphane politikaları olduğu gibi, iyi uygulanan ağa geçiş politikaları da vardır. Kanada ve İsrail buna örnektir. ülkemi zdeki kütüphaneler ağa bağlanma konusunda genellikle nereye başvuracaklarını ve ağın kendilerine neler getireceğini iyi bilmemektedirler. Üniversite kütüphaneleri bu konuda biraz daha şanslıdır. Bağlı bulundukları kurumun Bilgi tslem Merkezı'ne başvurarak bu konuda bilgi alabilirler. Ayrıca bu kurumların bilgi işlem merkezleri, EARN (TÜVAKA) aracılığıyla tüm dünyaya bağlanabilmektedir. Ancak buna rağmen yine de, üniversite kütüphanelerinin otomasyona ve ağa geçiş konusunda durumları hiç iyi değildir. Türkiye'de bulunan üniversite araştırma kütüphaneleri için bir model olabileceği düşüncesiyle, İstanbul'daki altı üniversite kütüphanesine şahsen gidilerek yöneticileriyle görüşülmüştür. Buralardan alınan yanıtların değerlendirilmesi ile ortaya çıkan durum, kütüphanelerin çoğunun henüz ağ olayına girmenin çok gerisinde o Iduğudur. Ülkemiz için öncelikle yapılması gereken, bu isin organizasyonunu ve yürütülmesini üstlenecek bir kurumun saptanmasıdır. Bunu üstlenecek bir kurum olarak Yüksek öğretim Kurumu gösterilebilir. Ancak hangi kurum üstlenirse üstlensin, mutlaka devlet yardımı ve sağlıklı bir ağa geçme politikasının belirlenmesi şarttır. »T YÜKSEKÖ?RETİM KVPULt

Abstract: