Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndeki özel gün ve törenlerde yapılan gastronomi uygulamaları
Gastronomical practices on special days and ceremonies in the Southeastern Anatolia Region
Yazar: ADEM ADEMOĞLU
Danışman: PROF. DR. FÜGEN ÖZKAYA
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gastronomi ve Mutfak Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Gastronomi ve Mutfak Sanatları = Gastronomy and Culinary Arts
Dizin: Gastronomi = Gastronomy ; Güneydoğu Anadolu bölgesi = Southeastern Anatolia region ; Mutfak = Kitchen ; Mutfak sanatları = Culinary arts ; Törenler = Ceremonies ; Yemek kültürü = Food culture ; Yemekler = Dishes ; Özel günler = Special days

Özet:
Bu çalışma, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan illerde özel günler ve törenlerde yapılan gastronomi uygulamalarını belirlemek amacıyla tasarlanmıştır. Kültürel, tarihi, doğal çekicilikleri ve zenginlikleri nedeniyle Güneydoğu Anadolu Bölgesi araştırma alanı olarak belirlenmiştir. Nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde veri toplama tekniği olarak görüşme yönteminden yararlanılmıştır. Örneklemin belirlenmesinde amaçlı örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Bu amaçla bölgede yer alan illerde elli (50) yaş ve üzeri atmış üç (63) kültür aktarıcılarıyla yarı yapılandırılmış görüşme formu üzerinden araştırma gerçekleştirilmiştir. Çalışma kapsamında doğum, ad koyma, sünnet, ilk yürüme, evlilikle ilgili söz kesme, nişan, çeyiz alma-serme, düğün hamamı, kına gecesi, düğün, asker uğurlama ve karşılama, hacı uğurlama ve karşılama, ölüm, taziye ve mevlit okutma, dini günler ve geceler, mevsimlik kutlamalar araştırmaya katılmaya gönüllü kişilerden görüşme yöntemi ile veri toplanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde betimsel analiz kullanılmıştır. Elde edilen bulgularda ise kuşaktan kuşağa aktarılarak getirilen kültürel değerler her geçen gün önemini yitirmektedir. Bu durumun ortaya çıkmasında ise aile yapısındaki değişimler, teknoloji, kentleşme, yoğun iş yaşamı gibi unsurların etkili olduğunu ortaya koyulmaktadır. Tüm bunların ışığı altında yapılan çalışma ilgili alanyazına çeşitli yönlerden katkı sağlamakta ve uygulamacılar ile gelecek araştırmalar için öneriler sunmaktadır.

Abstract:
This study was designed to determine the gastronomic practices performed on special days and ceremonies in the provinces of the South-eastern Anatolia Region. South-eastern Anatolia Region has been designated as the research area thanks to its cultural, historical, natural resources, and richness. As one of the qualitative research techniques, the interview method was adopted as the data collection technique. A purposive sampling method was used to determine the sample. For this purpose, the research was carried out through a semi-structured interview form with sixty-three (63) cultural transmitters from the provinces in the region who are aged fifty (50) years and over. Within the scope of this study, by interview method data about special days such as birth, naming, circumcision, first walking, soldier farewell and welcome, pilgrim farewell and welcome, death, condolence and mawlid reading, religious days and nights, seasonal celebrations, and also wedding-related celebrations such as plight, engagement, dowry receiving-displaying, wedding bath, henna night, wedding ceremony, was acquired from people who volunteered to participate in the study. Descriptive analysis was used to evaluate the data. The findings show that the cultural values that were transmitted from generation to generation lose their importance day by day. It has been discovered that variables such as changes in family structure, technology, urbanization, and busy work life have all had a role in the formation of this condition. In the light of all these, the study contributes to the related literature in various ways, as well as making recommendations for practitioners and future research.