Tanzimat dönemi Osmanlı yargılama hukukunda istinaf
Appeal in the Ottoman procedural law of the Tanzimat period
Yazar: ABDULLAH VEFA KARATAŞ
Danışman: DOÇ. DR. AHMET KILINÇ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Hukuk tarihi ilkeleri gözetilerek hazırlanan bu çalışmada, Tanzimat dönemi Osmanlı hukukunda istinaf kurumu incelenmiştir. Çalışmada, Tanzimat dönemi mevzuatından, bu düzenlemelerle ilgili ortaya konan şerhlerden, o zamana ait dergilerde kaleme alınan makalelerden, devrin mahkeme kararlarından ve literatürden faydalanılmıştır. Tanzimat dönemi Osmanlı usul hukuku, adli teşkilatı ve kanun yolları hakkında çeşitli eserler mevcuttur. Ancak Tanzimat devrinde istinaf kurumunu tek başına inceleme konusu edinen bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu bakımdan Osmanlı hukukunda istinaf müessesesi, müstakil ve ayrıntılı olarak hem hukuk hem de ceza muhakemesi bağlamında ele alınmak istenmiştir. Osmanlı Devleti'nde Tanzimat dönemiyle birlikte yeni birçok düzenleme ve kurum hukuk sahasına dâhil edilmiştir. Klasik dönemde tek dereceli ve tek hâkimli şer'iyye mahkemelerine, Tanzimat döneminde nizamiye mahkemeleri eklenmiştir. İki dereceli ve çok hâkimli mahkemelerde uygulanacak yeni usul kuralları meydana getirilmiş ve bunun sonucu olarak istinaf kurumu "teknik anlamda" ortaya çıkmıştır. İstinaf kurumu, getirilen düzenlemeler ve değişikliklerle gelişim göstermiş ve Cumhuriyet devrinin başlangıcına kadar uygulama alanı bulmuştur. İstinaf müessesesi ile gerek hukuk gerek ceza muhakemesinde ilk derecede görülen davaların tekrar ele alınması ve böylece hatalı kararlar verilmesinin önüne geçilmesi istenmiştir. Ancak düzenlemelerde eksikliklerin oluşu, yeterli donanıma sahip hâkimlerin bulunmaması, kurumun uygulayıcılar tarafından yeterince anlaşılamaması gibi nedenlerden ötürü istinaf müessesesi ortadan kaldırılmıştır. Kanun koyucu ve uygulayıcıların, hukuk tarihimizdeki birikim ve tecrübelerden yararlanması ve benzeri hatalara düşmemesi, yakın zamanda yeniden kabul edilen istinaf kurumunun kalıcılığı ve hukukumuza katkısı bakımından önem arz etmektedir. Bu kapsamda istinaf kurumunun ne anlama geldiği ve hangi amaca hizmet ettiği açık bir şekilde ortaya konulmalı, yeterli sayıda istinaf mahkemesi kurulmalı ve bilinçli ve donanımlı hâkimlerin burada görev alması sağlanmalıdır.

Abstract:
The study, prepared in accordance with the principles of history of law, analyses the institution of appeal in the Ottoman law of the Tanzimat period. This study draws upon legislation of the Tanzimat period, various şerh written about this legislation, articles in the journals and court decisions of the time, and academic literature. There are various studies on Ottoman procedural law, judicial organisation and legal remedies in the Tanzimat period. However, there has not been a study that solely analyses the institution of appeal. Therefore, this work has examined the institution of appeal in Ottoman law exclusively and comprehensively both in the context of civil and criminal procedures. With the Tanzimat period, the Ottomans introduced many new regulations and institutions into the field of law. During the Classical period, there were single-tier and single-judge sharia courts, while in the Tanzimat period, nizamiye courts were established. New procedural rules have been implemented for two-tiered and multi-judge courts. As a result, the institution of appeal in the "technical sense" has emerged. The institution of appeal has developed with the introduced regulations and amendments and has been applied until the beginning of the Republican period. The institution of appeal has aimed to revisit the cases seen in the first instance in both civil and criminal procedures, intending to prevent erroneous judgements. However, due to deficiencies in the regulations, the lack of competent judges and the insufficient understanding of the institution by the judges, the institution of appeal has been abolished. It is important for the legislators and practitioners to benefit from the accumulation and experience in our history of law and not to fall into similar mistakes in terms of the permanence of the recently re-adopted institution of appeal and its contribution to our law. In this context, what the institution of appeal means and what purpose it serves should be clearly defined, a sufficient number of courts of appeal should be established, and conscientious and competent judges with necessary skills and expertise should be appointed to serve in these courts.