Pubertal dönemde hyrax ve hafızalı genişletme apareyleri uygulanan hastalarda gelişen stres ve ağrının değerlendirmesi
Evaluation of stress and pain in patients used with hyrax and memory expansion apparatus during the pubertal period
Yazar: OSMAN GÜRAN
Danışman: DOÇ. DR. MİNE GEÇGELEN CESUR
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ortodonti Ana Bilim Dalı / Ortodonti Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Akut ağrı = Acute pain ; Dental anksiyete = Dental anxiety ; Hidrokortizon = Hydrocortisone ; Kronik ağrı = Chronic pain ; Palatal ekspansiyon tekniği = Palatal expansion technique

Özet:
ÖZET


PUBERTAL DÖNEMDE HYRAX VE HAFIZALI GENİŞLETME APAREYLERİ UYGULANAN HASTALARDA GELİŞEN STRES VE AĞRININ DEĞERLENDİRMESİ

Güran O. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Ortodonti Doktora Programı, Doktora Tezi, Aydın, 2024.

Amaç: Bu tez çalışmasının amacı, pubertal dönemde hafızalı genişletme apareyi ve hyrax apareyi ile tedavi edilen hastalarda genişletme sırasında gelişen stres ve ağrının incelenmesidir.
Gereç ve Yöntem: Çalışmamızda yaşları 10-14 yıl arasında, üst çenede transveral yönde darlığı bulunan 18 kız 18 erkek toplam 36 hasta yer almıştır. Kapalı zarf yöntemi ile seçilen 18 hastaya hafızalı genişletme apareyi, 18 hastaya hyrax apareyi uygulanmıştır. Hyrax apareyinin vidası yeterli genişletme elde edilene kadar günde 1 kez aktive edilmiştir. Hafızalı genişletme apareyi ise tedavi başlangıcında aktive edilip yeterli genişletme elde edilene kadar aktif kalmıştır. Hastalardan 8 farklı zaman diliminde alınan tükürük örneklerinde kortizol ve substans P düzeyi değerlendirilmiş, aynı zamanda psikometrik testler ile ağrı ve kaygı düzeyi incelenmiştir.
Bulgular: VAS ağrı skorları, kortizol, substans P ve anlık-sürekli kaygı değerlerinin gruplar arasında ve her bir grubun zaman içindeki değişimi incelenmiştir. Kortizol düzeylerinin değerlendirilmesi için gerçekleştirilen varyans  analizinde zaman ana etkisinin (p<0,001) anlamlı, grup ana etkisinin (p=0,756) ve zaman-grup etkileşimlerinin (p=0,162) istatistiksel olarak anlamsız olduğu tespit edilmiştir. Substans P değerleri için zaman ana etkisinin (p<0,001) ve zaman-grup etkileşiminin (p=0,030) istatistiksel olarak anlamlı, grup ana etkisinin (p=0,700) anlamsız olduğu görülmüştür. Anlık ve sürekli kaygı değerleri tüm zaman noktalarında gruplar arası karşılaştırmada istatistiksel olarak benzer bulunmuştur (p>0,05). VAS ağrı düzeyinin değerlendirilmesi için gerçekleştirilen tekrarlı ölçümlerde varyans analizi sonucunda zaman ana etkisinin (p<0,001) ve zaman-grup etkileşiminin (p=0,004) istatistiksel olarak anlamlı, grup ana etkisinin (p=0,100) istatistiksel olarak anlamsız olduğu bulunmuştur.
Sonuç: Ağrının algılanması bireysel farklılıklar gösterebilir. Uygulanan farklı ortodontik apareylerin ağrı ve yaşam kalitesi üzerindeki etkilerinin anlaşılması tedavi sürecinin başarısı ve devamlılığı için önemlidir. Farklı mekanizmaya sahip genişletme apareylerinin etkilerini karşılaştırdığımız bu çalışmada hafızalı genişletme apareylerinin tedavi sürecini daha konforlu hale getirdiği söylenebilir.
Anahtar Kelimeler: Ağrı, Anksiyete, Maksiller Ekspansiyon, Kortizol.

Abstract:
ABSTRACT


EVALUATION OF STRESS AND PAIN IN PATIENTS USED WITH HYRAX AND MEMORY EXPANSION APPARATUS DURING THE PUBERTAL PERIOD

Güran O. Aydın Adnan Menderes University Health Sciences Institute of Orthodontic Doctorate Program, Doctor of Philosophy Thesis, Aydın, 2024

Objectives: The purpose of this study is to evaluate the stress and pain occurring during expansion in patients treated with memory-based expansion appliances and hyrax appliances during the pubertal period.
Material and Methods: In the study, a total of 36 patients (18 girls and 18 boys) with transverse maxillary constriction, aged between 10 and 14 years, were included. Closed envelope method was used to select 18 patients for memory expansion appliances, while 18 patients received hyrax appliances. The screw of the hyrax appliance was activated once a day until sufficient expansion was achieved. The memory-based expansion appliance was activated at the beginning of treatment and remained active until sufficient expansion was achieved. In both groups, cortisol and substance P levels were evaluated in saliva samples taken from the patients at 8 different time intervals. Additionally, pain and anxiety levels were assessed using psychometric tests.
Results: VAS pain scores, cortisol, substance P and state-trait anxiety values were examined between groups and within each group over time. For cortisol levels using variance analysis revealed a statistically significant main effect of time (p<0,001), while the main effect of group (p=0,756) and the time-group interaction (p=0,162) were statistically insignificant. Regarding substance P values, the main effect of time (p<0,001) and the time-group interaction (p=0,030) were statistically significant, whereas the main effect of group (p=0,700) was not significant. State and trait anxiety values were statistically similar between groups at all time points (p>0,05). For the assessment of VAS pain levels, the repeated measurements using variance analysis showed a statistically significant main effect of time (p<0,001) and a significant time-group interaction (p=0,004), while the main effect of group (p=0,100) was statistically insignificant.
Conclusion: Pain perception can vary individually. Understanding the effects of different orthodontic appliances on pain and quality of life is crucial for the success and continuity of treatment. In this study comparing the effects of expanders with different mechanisms, it can be said that memory expansion appliances make the treatment process more comfortable.

Key Words: Pain, Anxiety, Maxillary expansion, Cortisol.