İstanbul müze ve kütüphanelerinde bulunan 16. yy. Şiraz üslubuna ait tezhipli elyazması eserlerin incelenmesi
This thesis focuses on Shiraz style illuminated manuscripts of the 16th century that are retrieved from major museum and library collections located in İstanbul
Yazar: LALE YILDIR
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MUSTAFA N. ÇELEBİ
Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Geleneksel Türk El Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: El Sanatları = Crafts
Dizin: 16. yüzyıl = 16. century ; Tezhib sanatı = Illumination art ; Yazma eserler = Manuscripts

Özet:
"İstanbul müze ve kütüphanelerinde bulunan on altıncı yüzyıl Şiraz üslubuna ait tezhipli elyazması eserlerin incelenmesi" konulu tez çalışması üç ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde konunun önemi, niteliği, araştırma yöntemleri ve kullanılan görsel malzeme hakkında bilgi verilmiştir.
Tezin birinci bölümünde on altıncı yüzyıl Safevî Devleti üç alt başlık halinde sunulmuştur. İlk olarak dönemin siyasi ve dini hayatı Safevî Devleti'nin doğuşu, Şah İsmâil dönemi, I. Tahmasb, II. İsmâil ve Muhammed Hüdabende dönemi, I. Abbas dönemi olmak üzere açıklanmıştır. Bir sonraki alt başlıkta on altıncı yüzyıl Safevî döneminin kültür, ilim ve sanat hayatı hakkında bilgi verilmiştir. Sanat hayatı anlatılırken dönemin sanat merkezleri Tebriz, Kazvin ve İsfahan ekolleri; hat, tezhip, minyatür ve katı' sanatlarının ayırt edici özellikleri ve dönemin müzehhip, musavvir, hattatları ile birlikte açıklanmıştır. Üçüncü alt başlıkta ise Safevî - Osmanlı etkileşimi 
neden-sonuç ilişkisi içerisinde anlatılarak, dönemin elyazma eserlerinin hangi yollarla ve sebeplerle Osmanlı topraklarına, dolayısıyla İstanbul müze ve kütüphanelerine geldiği anlatılmıştır.
Tezin ikinci bölümünde Şiraz ve Şiraz üslubu alt başlıklar halinde sunulmuştur. İlk alt başlıkta Şiraz'ın tarihçesine yer verilmiştir. Daha sonra Şiraz'da Safevîler öncesi Şiraz üslupları İncû, Muzafferî, Timurî, Akkoyunlu ve Karakoyunlu Türkmenleri dönemleri olarak ele alınmıştır. Bu dönemlerin birbirlerine ve on altıncı yüzyıl Şiraz üslubuna kitap sanatları bakımından etkileri açıklanmıştır. İkinci bölümün son alt başlığında on altıncı yüzyıl Şiraz üslubu, Şiraz elyazmalarının genel özellikleri ve diğer kitap sanatları bakımından ayırt edici özellikleri de açıklanarak anlatılmıştır. Tezhip sanatında on altıncı yüzyıl Şiraz üslubuna gelindiğinde, elyazmaları kullanılan malzeme, tasarım (renk, motif, kompozisyon çeşitleri) ve sayfa düzeni, olmak üzere zahriye, serlevha, hatime, sûre başları, duraklar, mushaf gülleri göz önünde bulundurularak açıklanmıştır.
Üçüncü bölümde ilk olarak on altıncı yüzyıl Şiraz üslubunun motif, tasarım, sayfa düzeni bakımından tüm özelliklerini taşıdığı düşünülen TSMK K.103 no'lu Mushaf'a ait tüm tezhipli sayfaların çizimleri yapılmış ve bu çizimlerin renk, kompozisyon, motif bakımından analizleri yapılmıştır.
Üçüncü bölümün ikinci alt başlığında TSMK, İEMK, İÜNEK, SYEK'de Şiraz'da üretildiği düşünülen edebî ve dîni eserler tasnif edilerek zahriye sayfası, serlevha, ünvan sayfası, sûre başı tezhipleri, falnâme ve ketebe sayfalarından örnekler verilerek, varak numaralarıyla birlikte görsel malzeme olarak eklenmiştir. 
Üçüncü bölümün son alt başlığında ise TSMK K.103 no'lu Mushaf'ta tespit edilen Şiraz üslubuna ait motiflerin çizimleri halkâr, negatif ve klâsik yöntem olmak üzere sınıflandırılarak teze eklenmiştir.
Değerlendirme ve sonuç, kaynakça, dizin, ayrıca resim, çizim, tablo ve harita gibi görsel malzemelere ait liste ise ekler bölümünde tezin sonunda yer almaktadır.
Ayrıca tez çalışmasına dahil olan ve Şiraz üslubunun renk, motif, kompozisyon ve üslup açısından uygulaması olan iki tezhip çalışması ekler bölümünün sonunda fotoğrafları, çizimleri ve analizleri ile eser raporu başlığı altında bulunmaktadır.

Abstract:
This thesis focuses on Shiraz Style illuminated manuscripts of the 16th Century that are retrieved from major Museum and Library Collections (TSMK, IEMK, IUNEK, SYEK) located in Istanbul. The thesis is composed of three parts, first part explains the significance of the time period in art history, research methodology and the selected art works, the second offers a deep gaze into the formal qualities of the style and finally the third part displays characteristic designs and motives extracted from superior examples of the style.
The introductory chapter provides detailed background information with historical facts concerning the Safavidtate Era, revealing important insights about the political, religious, cultural and artistic life during the foundational years of Safavid State, Shah Ismail period, through the reigns of I. Tahmasb, II. Ismail, Muhammed Hüdabende and I. Abbas. Second chapter includes comparision and contrast of the style, and form manifest in the art of calliagraphy, illumination, miniature and paper cutting amongst the cultural and artistic capitals of the the Safavid Period: Tebriz, Kazvin and Isfahan. The third chapter deciphers the Ottoman-Safavid cross-overs in art and explains how the manuscripts ended up in Ottoman territories.
Second part of the thesis sheds light on the formal aesthetics of Shiraz style, by first focusing on the precursors of the style, prior to the Safavids, Shiraz style had its formative years in the presence of Incu, Muzafferi, Timurlu, Akkoyunlu and Karakoyunlu Turkmens. The stylistic influence of these different tribes to Book Arts is traced to the 16th Century expressions. Part two concludes with description of general characteristics of the Shiraz style manuscripts and the differentiating qualities of the style in this time period. The art of illumination present in the selected manuscripts display unique characteristics with regard to choice of materials, design, composition (color, ordering, format, etc.) that define the Shiraz style. The varying use of composition, motives such as ceasures roses (duraklar, guller), negative spaces (cift tahrir), gilded decorations between the words and lines (beyn-essutur), and the technique of painting colored paper (halkar) in the cover pages, title pages, titles of Kur'an Suras of the selected manuscripts are described and discussed throughly.
Part Three opens with detailed description and illustrative drawings of Musbat's art of illumination (TSMK K. 103) which displays a superior example of Shriaz Style with the use of characteristic page formatting, motives, designs and color. This is followed by other great examples from literary and liturgical texts of the time period. Illustrative drawings and detail shots of primary motives from the original manuscripts are included to give the viewer a clear glimpse of the specifics of the style.