Zihinsel engeli ya da gelişimsel bozukluğu olan çocukların ebeveynlerinde psikolojik işlevsellik düzeylerinin karşılaştırılması
Comparison of psychological functioning of parents of children with mental retardation and developmental disorder
Yazar: SERDAR KIRCI
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ÖZLEM SERTEL BERK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Bölümü / Uygulamalı Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Başa çıkma = Coping ; Ebeveynler = Parents ; Engelli çocuklar = Disabled children ; Engelli çocuklar = Disabled children ; Otistik bozukluklar = Autistic disorder ; Psikolojik belirtiler = Psychological symtoms ; Stres = Stress ; Stresle başetme = Coping with stress ; Zihinsel engelli çocuklar = Mentally retarded children ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu çalışmanın amacı, otistik bozukluk (OB), zihinsel yetersizlik (ZY) ve down sendromu (DS) tanısı almış çocuğu olan ebeveynlerin zihinsel sağlık ve stres durumlarını kontrol grubu (SK) ebeveynleri ile karşılaştırmak ve farklı tanı gruplarındaki ebeveynlerin cinsiyetlerinin, baş etme tarzlarının ve kişilik özelliklerinin stres ve zihinsel sağlık durumları üzerindeki etkisini incelemektir.Araştırmaya 231 anne ve 151 baba katılmıştır. Çalışmada ebeveynlere, Kısa Semptom Envanteri (KSE), Aile Stresini Değerlendirme Ölçeği (ASDÖ), Stresle Baş Etme Tarzları Ölçeği (SBTÖ) ve Eysenck Kişilik Envanterinin (EKE) dışadönüklük ve nörotiklik alt testi ile demografik bilgi formu verilmiştir.Çalışma sonucuna göre ebeveynlerin zihinsel sağlık ve stres düzeyleri çocuklarının tanı durumuna göre değişmektedir. KSE'nin Paranoid Düşünce alt testi hariç KSE'nin ve ASDÖ'nün diğer tüm alt testlerinden, OB tanısı almış çocuğu olan ebeveynler en yüksek puanları almışlardır. Öte yandan, KSE'nin Hostilite, Fobik Anksiyete ve Psikotizm alt testleri haricindeki diğer alt test puanlarına göre anneler babalara göre daha fazla semptom bildirmişlerdir. Ancak, ASDÖ'nün alt testleri ile ölçülen stres seviyesinde anneler ve babalar arasında anlamlı bir fark saptanmamıştır. OB grubundaki ebeveynlerin zihinsel sağlık ve stres düzeylerinin baş etme ve kişilik özelliklerinin her seviyesinde diğer tanı grubundaki ebeveynlerden daha kötü olacağı hipotezi ise çoğu durumda desteklenmiştir.Bu çalışma, farklı engel ve gelişimsel bozukluk gruplarındaki hem anne hem de babaların yaşadığı stres ve zihinsel sağlık durumu üzerinde ebeveynlerin hem kişilik özellikleri hem de baş etme stratejilerinin etkilerini bir arada, aynı anda dikkate alması bakımından önem taşımaktadır. Bu bulgular, çocuklarının tanı durumundan en fazla etkilenen ebeveyn gruplarına yönelik müdahale ve eğitim programları yönündeki girişimlere ışık tutabilir. Yine de, çocukların tanı durumlarına ilişkin farklı demografik değişkenlerin ve bu alandaki çeşitli teorik modellerin de ele alındığı çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.

Abstract:
The purpose of this study was to compare the levels of stress and mental health of parents with children diagnosed to have autistic disorder (AD), mental retardation (MR) and down syndrome (DS) with those of control group parents who had healthy children (CG). It was further aimed to observe if the effects of children?s diagnostic state on parental stress and mental health changed as a function of parents? ways of coping and personality characteristics.The participants were 231 mothers and 151 fathers. All of the parents in four groups were presented with Brief Symptom Inventory (BSI), Questionnaire on Resources and Stress-F (QRS-F), Ways of Coping Inventory (WCI), Eysenck Personality Questionnaire-Extraversion and Neuroticism Subtests (EPI) and a demographic form prepared by the researcher.According to the results, parental level of stress and mental health changed as a function of children?s diagnostic state. Except for BSI-Paranoid Thoughts subtest, OB parents scored higher in all stress and mental health dimensions. Furthermore, mothers reported significantly more mental symptoms than fathers, except for BSI-Hostility, Fobic Anxiety and Psychoticism subtests. However, no diffferences were observed between mothers and fathers in terms of levels of stress. The hypothesis that OB parents at any level of coping and personality characteristics would score significantly higher than the parents in any other diagnostic group was supported in almost all measures of stress and mental health.This study has a substantial importance as being one of the first studies which consider the effects of different diagnostic states, parental gender and ways of coping as well as personality characteristics on parental stress and mental health one at a time. These findings may help in planning various interventional and educational programs aiming at those parents who are adversely affected by their children?s diagnostic state. However, there is still a need for studies which further address multiple demographic variables in relation to children?s diagnostic process and crucial theoretical models postulated on this subject.