Karacadağ Yöresi'nde arazi kullanımı ve planlamaya yönelik öneriler
Recommendations for land use and planning in Karacadag region
Yazar: MUHAMMED VEDAT ÇELİK
Danışman: PROF. DR. SEDAT BENEK
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Coğrafya = Geography ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Beşeri coğrafya = Human geography ; Bozkır coğrafyası = Steppe geography ; Bölgesel coğrafya = Regional geography ; Ekonomik coğrafya = Economic geography ; Fiziki coğrafya = Physical geography ; Fiziki planlama = Physical planning ; Fiziksel planlama = Physical planning ; Kırsal planlama = Rural planning ; Mekan planlaması = Space planning ; Çevre planlaması = Environmental planning

Özet:
Karacadağ, coğrafi bölge ayırımına göre Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde Dicle ve Fırat Bölümleri'nin kesişme noktasında ve aynı zamanda Diyarbakır ve Şanlıurfa illerinin sınırını teşkil etmektedir. Doğal bir sınır olarak, Dicle ve Fırat Havzaları'nın "su bölümü çizgisi"ni oluşturmaktadır. İdari sınır olarak, Diyarbakır ili güneybatısı ile Şanlıurfa ili kuzeydoğusu ve Mardin ilinin kuzeybatısı arasında uzanış göstermektedir. İstatistiki Bölge Birim Sınıflandırmasına göre ise; Güneydoğu Anadolu Bölgesi (TRC-Düzey I), Şanlıurfa Alt Bölgesi (TRC2-Düzey II), Şanlıurfa ve Diyarbakır (TRC21,TRC22-Düzey III) illeri içerisinde bulunmaktadır. Yörede genel arazi bölünüşünde toplam kullanım alanı (107914,91 ha) içerisinde tarım alanlarının payı %6,1, yerleşme alanlarının payı %4,8, koruluk alanlarının payı %49,9, kayalık ve taşlık alanlarının payı %3,7, gölet alanları %0,1, otlak alanları %35,1 ve diğer kullanım alanlarının payı ise %0,3'tür. Tarım alanlarının (6561,25 ha) %74,3'ü (4874,54 ha) kuru, %25,7'si (1686,71 ha) ise sulu tarım alanı olarak değerlendirilmektedir.
Karacadağ Yöresi'nde doğal ortam-insan ilişkilerine bağlı olarak farklı arazi kullanım alanları ortaya çıkmıştır. Bu farklılık biyoçeşitliliği beraberinde getirmesinin yanında farklı yaşam formlarına da olanak sağlayarak bunların meydana gelmesinde rol oynamıştır. Karacadağ'ın sahip olduğu coğrafi konum doğal ve beşeri özelikleri üzerinde büyük etkiler yaratmıştır. Bu durum yürütülen ekonomik faaliyetlere de yansımıştır. Dolayısıyla farklı arazi kullanım şekillerinin ortaya çıktığı doğal, beşeri ve ekonomik potansiyele sahip durumundadır. Ancak bu potansiyel yeterince değerlendirilememektedir. Yöredeki mevcut potansiyelin doğal ortam-insan ilişkileri bağlamında optimal biçimde kullanılabilmesi için sürdürülebilir bir arazi kullanım planlamasının yapılması önem arz etmektedir. Bu araştırma, Karacadağ Yöresi'nde arazi kullanımına bağlı olarak ortaya çıkan veya olası çevre sorunlarına ilişkin sürdürülebilir arazi kullanım kararlarının geliştirilebilmesi için saha çalışması ve elde edilen bulgular çerçevesinde çözüm önerileri sunmak amacıyla hazırlanmıştır. Bu kapsamda saha çalışması, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve SWOT analizi tekniklerinden yararlanılmıştır. Araştırma alanının incelenmesi sürecinde, yöntem olarak coğrafyanın dağılış, karşılaştırma, ilişki kurma ve nedensellik ilkeleri esas alınarak yapılmıştır. Elde edilen bilgi ve bulgular sonucunda, Karacadağ Yöresi'nde doğal ortam şartlarına uygun biçimde arazi kullanım kararlarının geliştirilmediği ve sorunlu alanlara yönelik iyileştirme çalışmaları yapılarak gerekli önlemlerin alınması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Karacadağ, Arazi Kullanımı, Coğrafi Planlama, Arazi Kullanım Kararı Geliştirme, Arazi Kullanım Planlaması, Coğrafi Bilgi Sistemleri, SWOT Analizi

Abstract:
According to the geographical division, Karacadağ is at the intersection of the Tigris and Euphrates Sections in the Southeastern Anatolia Region and also forms the border of Diyarbakır and Şanlıurfa provinces. As a natural border, the Tigris and Euphrates Basins constitute the "water section line". As an administrative border, it extends between the southwest of Diyarbakır and the northeast of Şanlıurfa province and the northwest of Mardin province. According to the Statistical Regional Unit Classification; Southeastern Anatolia Region (TRC- Level I), Şanlıurfa Lower Region (TRC2- Level II), Şanlıurfa and Diyarbakır (TRC21, TRC22- Level III) provinces. The share of agricultural areas within the total use area in the general land division in the region (107914,91 ha) % 6.1, the share of settlement areas is % 4.8, the share of the grove areas is % 49.9, the rocky and stony area is % 3.7 and the pond areas The share of % 0.1, grassland areas is % 35.1 and other usage areas are % 0.3. % 74.3 of agricultural areas (6561,25 ha) (4874,54 ha) are dry and % 25.7 (1686.71 ha) are considered as a juicy area.
Different land use areas have emerged in Karacadağ region depending on natural environment-human relations. This difference has played a role in the formation of them by enabling different life forms as well as bringing biodiversity. The geographical location of Karacadağ has a great impact on its natural and human features. This situation is reflected in the economic activities carried out. Therefore, it has natural, human and economic potential in which different forms of use emerge. However, this potential is not used sufficiently. It is important to make a sustainable land use planning in order to optimally use the existing potential in the region in the context of natural environment-human relations. This study has been prepared to provide solutions within the framework of field studies and findings in order to develop sustainable terrain use decisions due to land use in Karacadağ region or related to possible environmental problems. In this context, field studies, Geographical Information Systems (CBS) and SWOT analysis techniques were used. In the process of examining the research area, it was based on the principles of distribution, comparison, relationship and causality of geography as a method. As a result of the information and findings obtained, it was concluded that land use decisions were not developed in the Karacadağ Region in accordance with the natural environment conditions and improvement studies should be taken for problematic areas and necessary measures should be taken.

Keywords: Karacadağ, Land Use, Geographical Planning, Land Use Decision Development, Land Use Planning, Geographic Information Systems, SWOT Analysis