Unilateral ve bilateral dudak damak yarıklı hastaların farengeal havayolu hacimlerinin konik ışınlı bilgisayarlı tomografi görüntülerinde geriye dönük değerlendirilmesi
Assessment of pharyngeal airway volume on cone-beam computedtomography in patients with unilateral and bilateral cleft lip andpalate: A retrospective study
Yazar: NİHAL ERSU
Danışman: DOÇ. DR. MERYEM ETÖZ
Erciyes Üniversitesi / Diş Hekimliği Fakültesi / Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi Ana Bilim Dalı / Ağız, Diş Çene Radyolojisi Bilim Dalı
Derece: Diş Hekimliği Uzmanlık, 2022
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Farenks = Pharynx ; Konik ışınlı bilgisayarlı tomografi = Cone-beam computed tomography ; Retrospektif çalışmalar = Retrospective studies ; Yarık damak = Cleft palate ; Yarık dudak = Cleft lip

Özet:
Dudak damak yarıkları (DDY), kraniyofasiyal bölgede ortaya çıkan en sık
konjenital anomalidir. DDY'nin, etiyolojisi hala kesin olarak bilinmemekle
birlikte multifaktoriyel olduğu ve fetal dönemde primer damak birleşme
evresindeki hasar sonucu meydana geldiği bilinmektedir. DDY'li bireylerde,
dentofasiyal anomalilere, konuşma, solunum ve beslenme bozukluklarına sıklıkla
rastlanılır. Hastaların büyük kısmında maksillada 3 boyutta da (vertikal, sagittal,
transvers) meydana gelen gelişim geriliği görülür. DDY hastalarında,
premaksillanın uygun olmayan yerleşimi, konjenital maksiller gelişim geriliği,
cerrahi prosedürler nedeniyle ortaya çıkan skar kontraktürü, anormal dudak ve
palatal kas kuvvetleri sebebiyle iskeletsel sınıf III anomaliye yatkınlık görülür.
Orofasiyal yarıklı bireylerde gözlenen bu iskelet değişiklikler, üst solunum
yollarının hem anatomisine hem de fizyolojisine büyük oranda etkir. Lateral
sefalometrik, posterior-anterior sefalometrik grafiler, nasendoskopi, bilgisayarlı
tomografi (BT) ve konik ışınlı bilgisayarlı tomografi (KIBT) nazal ve farengeal
hava yollarının görüntülenmesinde kullanılan tekniklerdir. Göreceli olarak daha
düşük radyasyon dozu ve üç boyutlu değerlendirebilme yeteneği, KIBT'ı hava yolu
değerlendirilmesi için güçlü bir araç haline getirmiştir. Yapılan birçok çalışma,
KIBT görüntüleri üzerinde farengeal hava yolunun üç boyutlu
değerlendirilmesinin doğru, basit ve etkili bir yöntem olduğu gösterilmiştir. Bu tez
çalışmasında, yaşları 11-21 aralığında olan; 30 tek taraflı DDY 6 çift taraflı DDY
hastası çalışma grubuna dahil edilmiştir. Çalışma grubuyla yaş ve cinsiyet
eşleşmeli seçilen, farklı dental sebeplerle KIBT görüntüsü bulunan 30 iskeletsel
sınıf III ilişkiye sahip birey 1. kontrol grubuna, 30 iskeletsel sınıf I ilişkiye sahip
birey ise 2. kontrol grubuna dahil edilmiştir. KIBT görüntüleri üzerinde imaj
oryantasyonu sağlandıktan sonra nazofaringeal havayolu; üst sınırı sella
turcica'nın geometrik ortasında (S), ön sınırı sert damağın en arka noktasında
(PNS), arka sınırı servikal 2. vertebranın apeks dentisinde olacak şekilde üçgen
alan şeklinde belirlenmiştir. Orofaringeal havayolu; üst kenarı PNS'den apeks
dentise uzanan çizgi, arka kenarını 2. servikal vertebranın apex densisinden, 2.
servikal vertebranın en anteroinferior noktasına uzanan çizgi, ön kenarını ise
PNS'den 2. servikal vertebranın en anteroinferior noktasına teğet geçen doğruya
inen dik çizgi oluşturacak şekilde dikdörtgen alan olarak belirlenmiştir ve ölçülen
ix
hacim değerleri kaydedilmiştir. İstatistiksel analizler IBM SPSS Statistics v 22.0
yazılımı kullanılarak yapılmıştır. Verilerin normal dağılım gösterdiği grupların
karşılaştırılmasında tek yönlü ANOVA testi; normal dağılım göstermediği
grupların karşılaştırılmasında tek yönlü varyans analizlerinden Kruskal Wallis testi
kullanıldı. Çoklu karşılaştırmalarda, ortalama nazofaringeal havayolu hacim
değeri 1. ve 2. kontrol grubunda hem tek taraflı hem de çift taraflı DDY grubuna
göre daha yüksek bulunmasına rağmen bu fark istatistiksel olarak anlamlı bir
farklılık oluşturmamıştır. Ancak orofaringeal havayolu hacmi ortalamaları
açısından gruplar arası istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık vardır (p=0,001).
İstatistiksel anlamlı farkın tek taraflı DDY grubu ile kontrol grupları arası
farklılıktan kaynaklandığı saptanmıştır. Sonuçlarımızda DDY'nin orofaringeal
hava yolu hacminde azalmaya neden olduğu, KIBT ile üst havayolu
değerlendirilmesinin DDY hastalarının tedavi süreci boyunca solunum
fonksiyonlarını değerlendirmede yardımcı bir araç olabileceği düşünülmüştür.
Anahtar Kelimeler: Dudak damak yarığı; Farengeal hava yolu; Konik ışınlı
bilgisayarlı tomografi

Abstract:
Cleft lip and palate (CLP) is the most common congenital anomaly occurring in the
craniofacial region. Although the etiology of CDD is still unknown, it is known that it
is multifactorial and occurs as a result of damage in the primary palatal fusion stage in
the fetal period. Dental anomalies, speech, respiratory, and feeding disorders are
frequently encountered in individuals with CLP. Most of the patients have
developmental delays in the maxilla in all three dimensions (vertical, sagittal, and
transverse). In CLP patients, there is a predisposition to skeletal class III anomalies
due to improper location of the premaxilla, congenital maxillary growth retardation,
scar contracture due to surgical procedures, and abnormal lip and palatal muscle
strength. These skeletal changes observed in individuals with orofacial clefts greatly
affect both the anatomy and physiology of the upper respiratory tract. Lateral
cephalometric, posterior-anterior cephalometric radiographs, nacendoscopy,
computed tomography (CT), and cone-beam computed tomography (CBCT) are the
techniques used to visualize the nasal and pharyngeal airways. Because of the lower
radiation dose and the ability to evaluate in three dimensions, CBCT has become a
powerful tool for airway evaluation. Many studies have shown that the threedimensional
evaluation of the pharyngeal airway on CBCT images is an accurate,
simple, and effective method. In this thesis study, between the ages of 11 and 21, thirty
unilateral CLP patients and six bilateral CLP patients were included in the study group.
30 individuals with skeletal class III relationships who were selected at age and gender
xi
matched with the study group and who had CBCT images for different dental reasons
were included in the 1st control group, and 30 individuals with skeletal class I
relationships were included in the 2nd control group. After image orientation on CBCT
images, the nasopharyngeal airway was determined as a triangular area with its upper
border in the geometric middle of the sella turcica (S), its anterior border at the most
posterior point of the hard palate (PNS), and its posterior border at the apex of the
second cervical vertebra. Its upper edge is the line extending from the PNS to the apex
of the dentis; its posterior edge is the line from the apex dens of the 2nd cervical
vertebra to the most anteroinferior point of the 2nd cervical vertebra; and its anterior
edge is the vertical line descending from the PNS to the line tangent to the most
anteroinferior point of the 2nd cervical vertebra. The rectangular area and the
measured volume values were recorded. Statistical analyses were performed using
IBM SPSS Statistics v. 22.0 software. The one-way ANOVA test was used for the
comparison of the groups in which the data was normally distributed; the Kruskal-
Wallis test, one of the one-way analysis of variance tests, was used to compare the
groups that did not show normal distribution. In multiple comparisons, although the
mean nasopharyngeal airway volume value was found to be higher in the 1st and 2nd
control groups compared to both unilateral and bilateral CLP groups, there was no
statistically significant difference. However, there is a statistically significant
difference between the groups in terms of oropharyngeal airway volume (p = 0.001).
It was determined that the statistically significant difference was due to the difference
between the unilateral CLP group and the control groups. In our results, it was thought
that CLP caused a decrease in oropharyngeal airway volume, and upper airway
evaluation with CBCT could be a helpful tool in evaluating respiratory functions
during the treatment process of CLP patients.
Keywords: Cleft lip and palate; Cone-beam computed tomography; Pharyngeal airway