Demre-Myra Aziz Nikolaos kilisesi kazılarında bulunan Ortaçağ sırlı seramikleri (1989-2009)
Mediavel Glazed ceramics found excavation of Saint Nikolaos church in Demre-Myra (1989-2009)
Yazar: EBRU FATMA FINDIK
Danışman: PROF. DR. SEMA DOĞAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Antalya-Demre = Antalya-Demre ; Arkeolojik kazılar = Archaeological excavations ; Aziz Nikolaos Kilisesi = Saint Nicholas Church ; Kiliseler = Churchs ; Myra = Myra ; Orta Çağ = Middle Ages ; Seramikler = Ceramics ; Sgraffito seramik = Sgraffito ceramic ; Sırlama = Glazing

Özet:
Myra, Antalya ili sınırları içerisinde körfezin batısında, Teke Yarımadası'nın ise güneyinde yer alan; tarihi İ. Ö. 5. yüzyıla kadar uzanan antik bir kenttir. 4. yüzyılda Patara'da doğduğu bilinen Nikolaos'un, Myra'da piskoposluk yaptığı; ölümünden sonra da burada gömüldüğü bilinmektedir. 6. yüzyıla ait kaynaklara göre azizin Maousleum'u ve kilisesi daha Erken Hıristiyanlık döneminde önemli bir hac merkezine dönüşmüştür. Buna istinaden kent 5. yüzyılda Likya bölgesinin dini merkezi ilan edilmiştir. Tarihçilerin aktardığına göre 529 yılındaki deprem sonrası Aziz Nikolaos'a ithaf edilen kilise yenilenmiş; araştırmacılara göre en erken 8. yüzyılda olmak üzere kubbeli bazilika olarak yeniden inşa edilmiş; 11. yüzyılın ortalarında -olasılıkla 1034 yılındaki Ziridlerin saldırıları sonrasında- ise ek yapılarla genişletilmiştir. 1989-2009 yılları arasında Prof. Dr. Yıldız Ötüken başkanlığında kiliseyi çevreleyen ek yapılarda yürütülen kazı çalışmalarında günümüz toprak seviyesinden yaklaşık 5.30-6.00 m. aşağıda yer alan Ortaçağ tabakaları açığa çıkarılmıştır. Bu kazı çalışmalarında Osmanlı, Beylik, Selçuklu, Bizans, Geç Roma, Klasik ve Helenistik dönemlere ait çok sayıda seramik, cam, maden, sikke, mimari plastik gibi eserler bulunmuştur. Buluntuların önemli bir bölümünü ise tezimize konu olan Ortaçağ'a ait sırlı seramikler oluşturur. 
Doktora tez konumuzu oluşturan Ortaçağ sırlı seramikleri kilisenin sivil veya dini işlevli oldukları sanılan ek yapıları ile onları çevreleyen alanlarda ortaya çıkarılmıştır. Tez kapsamında 595 ağız, 5 ağız-kulp, 207 kaide, 845 gövde, 12 kulp parçasından oluşan 1679 sırlı seramik parçası incelenmiş; kırık seramiklerin birleşmesi ile oluşan 319 eser kataloglanmıştır. İncelenen seramiklerin büyük bir bölümünü Bizans İmparatorluğu sınırları içinde üretilmiş olduğu düşünülen sırlı seramikler oluşturur. Bizans sırlı seramikleri Orta ve Geç Bizans Sırlı Seramikleri olarak iki grupta incelenmiştir. Bununla birlikte Haçlı ve İslam yerleşimleri ile Kıbrıs?tan ithal olduğu düşünülen sırlı seramik mal grupları tanıtılmıştır. Bu seramikler genel olarak yayınlarda 8-14. yüzyıllar arasına tarihlendirilir. Ancak buluntuların büyük bir çoğunluğu 11. yüzyılın ikinci çeyreği ile 13. yüzyılın ilk yarısına aittir. Tezde incelenen sırlı seramikler, Ortaçağ'da belli yüzyıllar arasında kilisede kullanılan kap türleri ve tipleri konusunda bilgiler verir. Ayrıca bu yüzyıllarda kentin kurmuş olduğu ticari, ekonomik ve kültürel ilişkilerin saptanmasında belirleyici rol oynayarak, kilisenin ve yerleşimin tarihinin aydınlatılmasına katkıda bulunur.

Abstract:
Myra is an ancient town located within borders of Antalya province, on the western side of the gulf, southern side of Teke Peninsula and dating back to 5th century BC. It is known that Nikolaos born in Patara in the 4th century was bishop and buried in there after his death. According to the references of the 6th century, the Saint?s Mausoleum and church became an important pilgrim center during early Christianity Period.  Based on this fact the town was pronounced as the religious center of Lycia in the 5th century. According to the historians, after the earthquake of 529 the church dedicated to Saint Nikolaos was r and according to the researchers it was reconstructed as domed basilica at the earliest in the 8th century, and most probably was expanded by means of annexed buildings built after Zirids attacks in 1034. During 1989-2009 Medieval Age layers located 5.30-6.00 meters under the earth level of today were found during the excavations carried out under supervision of Prof. Dr. Yıldız Ötüken in the annex buildings surrounding the church. Several arts of work such as ceramics, glasses, metals, coins, architectural plastics of Ottoman, Emirates, Seljuiki, Byzantium, Late Roman, ancient and Hellenistic periods were discovered in the excavations. An important part of the findings are the glazed ceramics which are discussed in our dissertation. 
The Medieval Age glazed ceramics being subject of this PhD dissertation have been discovered in the annex buildings and surrounding believed to be of civil or religious functioning parts of the church. Within the scope of the dissertation, 1679 glazed ceramics consisting of 595 rim, 5 rim-handle, 207 base, 845 body, 12 handle pieces have been examined and 319 works of art composed by joining the broken ceramics have been catalogued. Big quantity of the examined ceramics is the glazed ceramics believed to be produced in Byzantium Empire territory. Byzantium glazed ceramics are divided into two groups namely Medieval and Late Byzantium Glazed Ceramics. However, glazed ceramics groups believed to be imported from Crusade Settlement Places and Cyprus have been introduced. Such ceramics are dated between the 8th and 14th centuries in the articles in general. However, most of the findings date to the second quarter of the 11th century and first half of the 13th century. Glazed ceramics examined for the dissertation give information about the types of containers used during given centuries of the Medieval Age. In addition, playing a decisive role in setting out the trade, financial and cultural relationships established by the city during the said centuries, they contribute to enlightenment of the history of the church and the settlement place.