Öğrenci ders değerlendirme ve PISA liderlik verilerinde yanıt stili yanlılığının incelenmesi üzerine ampirik bir çalışma
An emprical study to investigate response style bias of evaluation and PISA leadership data
Yazar: AZİME BETÜL BOZTEKİN
Danışman: DOÇ. DR. BURAK AYDIN
Ege Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Geçerlik = Validity

Özet:
Öz bildirim ölçekleri, bireyin bir niteliğin derecesi hakkında kendini değerlendirmesi esasına dayanır. Yapılan araştırmalarda bireylerin ölçek maddelerine yanıt stili yanlılığı adı verilen bir ön yargı ile yanıt verebildiği ortaya koyulmuştur. Yanıt stili yanlılığı bireylerin maddelere yanıt verirken farkında olmadığı bir çeşit eğilimle bazı kategorilere yönelmesidir ve geçerliğin zedelenmesine sebep olur. Bu çalışmada Ege Üniversitesi 2021 öğrenci ders değerlendirme anketi verileri ve PISA 2015 Liderlik verileri yanıt stili yanlılığı eğilimi açısından incelenmiştir. Bu amaç doğrultusunda oluşturulan yanıt stili indeksleri ile bağımsız gruplar Welch t testi, tek yönlü varyans analizi ve çok düzeyli modeller ile analizler yapılmıştır. Ders değerlendirme anketi verileriyle yapılan bağımsız gruplar Welch t testi sonucunda cinsiyet değişkeninin yanıt stili yanlılığına etkisi üzerine güçlü bir kanıt bulunamamıştır. Sonrasında ise çok düzeyli modellerin koşulsuz modeli bu verilere uygulanmış ve fakültelerin de yanıt stili yanlılığı indekslerine ait varyansa etkisinin çok az olduğu görülmüştür. PISA 2015 Liderlik verileri ile yapılan, kümeli veri yapısının göz ardı edildiği, Welch t testleri ile çalışmaya Türkiye'den katılan ve diğer ülkelerden katılan müdürlerin yanlılık indeks ortalamaları arasında; ölçeği İngilizce dilinde ve diğer dillerde cevaplayan müdürlerin yanlılık indeks ortalamaları arasında önemli farklılıklar bulunmuştur. PISA 2015 liderlik verileri için, kümeli veri yapısı göz ardı edilerek, tek yönlü varyans analizi yapılmış ve müdürlerin görev yaptığı okulların bulunduğu kıtalar açısından yanıt stili yanlılığı indekslerinin ortalamalarında manidar farklılıklar olduğu görülmüştür. Son olarak PISA 2015 Liderlik verileri için, kümeli veri yapısı dikkate alınarak, çok düzeyli modeller analizi uygulanmış ve müdürlerin ülkelerin içinde kümelendiği durumda yanıt stilleri indekslerine ait ülkeler arası varyansın önemsiz olmadığı görülmüştür. Veri setine eklenen güç mesafesi, bireyselcilik, eril toplum, belirsizlikten kaçınma, uzun vadeye dönüklük ve hoşgörü değişkenleri ile yapılan çok düzeyli modeller analizi sonucunda ise bu değişkenlerin farklı yanıt stillerine ait indekslerin varyansını açıklayabileceği bulgusuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Self-report scales are based on an individual's self-assessment of the degree of an attribute. Research has revealed that individuals may respond to scale items with a prejudice called response style bias. Response style bias is a tendency that individuals are not aware of while responding to items, and it threatens the validity of results. In this study, Ege University 2021 student course evaluation survey data and PISA 2015 leadership data were examined in terms of response style bias. For this purpose, independent groups Welch's t test, one-way analysis of variance and multilevel models were utilized to analyze the response style indices. The independent groups Welch's t test conducted with the course evaluation survey data did not reveal any evidence for the effect of the gender on response bias. The unconditional multilevel model revealed that the effect of faculties on the variance of response bias indices was negligible. With the Welch's t tests conducted with the PISA 2015 leadership data, where the clustered data structure was ignored, differences were found between the bias index means of principals participating from Turkey and other countries; and between the bias index means of principals who answered the scale in English and other languages. For the PISA 2015 leadership data, one-way variance analysis, ignoring the clustered data structure, revealed that there were differences in the means of the response bias indices for the continents where the schools were located. Finally, for the PISA 2015 leadership data, multilevel model analysis, taking the clustered data structure into account, in which principals are nested in countries, revealed that the country level variance of the response style indices was not negligible. The conditional multilevel model analysis conducted with the predictors of power distance, individualism, masculine society, uncertainty avoidance, long-term orientation and tolerance added to the data set, it was found that these variables could explain the variance of the different response bias indices.