Kadınların başörtüsüne yönelik tutumlarının değişmesinde psikososyal süreçler: Başörtüsünü çıkarma tecrübesi
A psychosocial examination of women's attitude change towards headscarf: Taking off experiences
Yazar: BEYZA OKUMUŞ
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM GÜRSES
Bursa Uludağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Psikolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion
Dizin: Din psikolojisi = Religious psychology

Özet:
Bu çalışmanın amacı kadınların başörtüsünü çıkarma süreçlerindeki yaşantılarının psikolojik ve sosyolojik uzantılarını tespit etmek, yaşadıklarını Bilişsel Çelişki Kuramından hareketle anlamaya ve açıklamaya çalışmaktır. Araştırmanın ana sorusu "Bireyin içinde bulunduğu sosyal grupla olan ilişkileri, ailesi ile ilişkileri, bireyin ve ailesinin dinî eğitimi, bireysel yaşantıları başörtüsünü çıkarma davranışında ve başörtüsüne yönelik tutum değişiminde etkili midir?" sorusudur. Literatürde başörtüsünü çıkarma davranışının siyasi bir eylem, bir özgürleşme mücadelesi olarak yüzeysel açıklamalarla analiz edildiği görülmüş olup bu çalışmada konunun daha derin bağlarının olup olmadığının ortaya çıkarılması hedeflenmiştir. Ankara'da yaşayan 18 yaşın üstündeki 22 kadın çalışma grubu olarak seçilmiş veriler derinlemesine yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla elde edilmiştir. Araştırma sonucunda bireylerin sosyal ilişkilerinin, aile ilişkilerinin, yaşadıkları travmatik olayların, siyasî etiketlenmelerin, bulundukları gruba aidiyet problemlerinin tutum değişimi sürecinde etkili olduğu, tutum değişiminin 6 ay-3 yıl arasında sürdüğü, bu süreçte bireyin bilişsel çelişkiler yaşadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bireyler yaşadıkları çelişkileri tutum değişikliği, yeni bilgi arayışı, tutumun önemsizleştirilmesi, sorumluluğun başkasına yüklenmesi yöntemleriyle gidermeye çalışmışlardır.

Abstract:
The aim of this study is to identify the psychological and sociological extensions of women's experiences during the process of taking off their headscarves, and to try to understand and explain their experiences based on Cognitive Dissonance Theory. The main question of the research is "Are the individual's relationships with the social group and the family she is in, the religious education of the individual and her family, and her individual experiences effective on the behavior of taking off the headscarf and the change in attitude towards the headscarf?" is the question. It has been seen in the literature that the behavior of taking off the headscarf has been analyzed with superficial explanations as a political action, a struggle for liberation, and this study aims to find that if the subject has deeper ties. 22 women over the age of 18 living in Ankara were selected as a study group and the data were obtained through in-depth semi-structured interviews. As a result of the research, it was concluded that individuals' social relations, family relations, traumatic events they experienced, political stereotypes, and problems of belonging to their group were effective in the attitude change process, that the attitude change lasted between 6 months and 3 years. The individual, experienced cognitive dissonance in this process. Individuals tried to resolve the dissonances they experienced by changing attitudes, seeking new information, trivializing attitudes, and assigning responsibility to others.