Adli amaçlı ulusal DNA veri bankası kurulması ile ilgili bilgi düzeyinin ölçülmesi
Measuring knowledge of the establishment of a national DNA data bank for forensic purposes
Yazar: UFUK YÜKSEK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YAKUP GÜLEKÇİ
Kütahya Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Adli Bilimler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine

Özet:
Adli DNA veri tabanları suçla mücadelede, suçun önlenmesi ve çözümlenmesi
konusunda dikkate değer başarılar elde etmektedir. Veri tabanları Dünya genelinde hızla
büyümeye devam ederken, toplumsal bazı çekinceler ve kaygılar da tartışılmaktadır.
Toplumun görüşleri politika ve yasa yapıcıların DNA veri tabanları için evrensel doğrular
düzleminde, kabul edilebilir ve orantılı yasal rejimler geliştirmelerine destek olabilmektedir.
Halkın görüşleri aynı zamanda veri tabanının geliştirilmesi, kullanımı ve yönetiminin nasıl
olması gerektiği hakkında da bilgi sağlayabilmektedir.
Araştırmamızda toplumun adli DNA veri bankaları konusundaki bilgi düzeyleri,
farkındalıkları, Etik ve mahremiyet konularındaki kaygıları, saklama rejimleri, etkinliği
hakkındaki görüşleri ve desteğinin belirlenmesine yönelik anket çalışması yapılmıştır.
Anketimiz Yargı, Sağlık, Eğitim, Kolluk Kuvveti çalışanları ve diğer mesleklere mensup 480
kişilik katılımcı grup ile yapılmıştır. Katılımcılara 5'i demografik olmak üzere 27 soru
Google form linki, sosyal medya (WhatsApp - İnstagram) aracılığıyla paylaşıldı. Anket
verileri, Google Form platformu kullanılarak çevrimiçi olarak toplandı ve veriler, IBM SPSS
(SPSS, Chicago, IL, USA) İstatistik 20.0 paket programı ile analiz edildi.
Çalışmamızda katılımcılarının %62,3'ünün adli DNA veri bankaları konusunda bilgi
sahibi olduğu, fakat bilgi sahibi olanların yarısına yakınının bilgilerinin yetersiz olduğunu
belirttiği, bilgi sahibi olduğunu belirtenlerin en fazla olduğu meslek grubunun Kolluk
kuvveti çalışanları olduğu, %68,2'i Adli DNA Veri Bankalarına kaydedilmek üzere biyolojik
örnek vermek konusunda endişe duymayacağı, tamamına yakını adli DNA veri bankalarının
suç ile mücadelede etkili olduğunu düşündüğü, faili tespit edilmeyen olay sayılarının
azalması konusunda yardımcı olabileceğini düşündüğü, %46,2'si veri güvenliğinin koruma
altında olmayacağı endişesi taşıdığı en fazla kaygı duyan meslek grubunun yargı çalışanları
(%64,4) olduğu ve %91,3'ünün adli amaçlı DNA veri bankası'nın kurulması gerektiğini
düşündüğü, suçla mücadelede etkin olduğu dünya genelinde kanıtlanan adli DNA veri
bankalarının kurulmasının gerekli olduğu, fakat toplumun endişelerinin giderilerek
desteğinin alınması ve bu kaygıları giderecek ve toplumsal güven tesis edecek yasaların
oluşturulması gerekmektedir. Bu nedenle toplumun bakış açısının belirlenmesi konusunda
çalışmaların arttırılması, hukuk fakülteleri öncelikli olmak üzere, sağlık bilimleri ve eğitim
fakülteleri müfredatlarında adli biyoloji ve genetik konusunda daha fazla yer verilmesi veya
daha fazla detaylandırılmasının gerektiği önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Adli DNA Veri Bankaları, Adli Genetik, Adli Biyoloji, Toplum bakış açısı

Abstract:
Forensic DNA databases are achieving remarkable success in the fight against crime,
crime prevention and crime solving. While databases continue to grow rapidly worldwide,
some social reservations and concerns are also discussed. Public opinion can help policy and
legislators to develop acceptable and proportionate legal regimes for DNA databases in line
with universal truths. Public opinion can also provide information on how the database
should be developed, used and managed.
In our research, a survey was conducted to determine the level of knowledge,
awareness, ethical and privacy concerns, retention regimes, opinions and support of the
public on the effectiveness of Forensic DNA Databases. Our survey was conducted with a
group of 480 participants from the Judiciary, Health, Education, Law Enforcement and other
professions. Participants were asked 27 questions, 5 of which were demographic, via Google
form link and social media (WhatsApp - Instagram). The survey data were collected online
using the Google Form platform and the data were analysed with IBM SPSS (SPSS, Chicago,
IL, USA) Statistics 20.0 package programme.
In our study, 62.3% of the participants had information about Forensic DNA
Databanks, but 44.1% of those who had information stated that their knowledge was
insufficient, the occupational group with the highest rate of those who stated that they had
information was Law Enforcement Officers (86.4%), 68, 2% would not be concerned about
providing biological samples to be recorded in Forensic DNA Databanks, 97.3% think that
Forensic DNA Databanks are effective in combating crime, 94.6% think that they can help
to reduce the number of incidents where the perpetrator is not identified, 46.2% are
concerned that data security will not be protected, the most concerned professional group is
judicial employees (64.4%) and 91.3% of them think that a Forensic DNA Data Bank should
be established, it is necessary to establish Forensic DNA Data Banks, which have been
proven to be effective in combating crime worldwide, but it is necessary to eliminate the
concerns of the society and get its support and to establish laws that will eliminate these
concerns and establish social trust. For this reason, it has been evaluated that studies should
be increased to determine the point of view of the society, more space should be given or
more detail should be given to Forensic Biology and Genetics in the curricula of Faculties
of Health Sciences and Education, with priority to Faculties of Law.

Keywords: Forensic DNA Databases, Forensic Genetics, Forensic Biology, Community Perspective