Epilepsi cerrahisi sonrasında dil fonksiyonlarında intra ve interhemisferik reorganizasyonun fonksiyonel MR görüntüleme ile incelenmesi
Postoperative reorganization of language functions in patients who underwent epilepsy surgery demonstrated by fMRI
Yazar: MELİKE GÜRYILDIRIM
Danışman: PROF. DR. EMİN TURGUT TALI
Gazi Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Radyodiagnostik Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2014
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine
Dizin: Cerrahi = Surgery ; Dil (Tıp) = Tongue ; Epilepsi = Epilepsy ; Manyetik rezonans görüntüleme = Magnetic resonance imaging ; Postoperatif dönem = Postoperative period

Özet:
Fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme (fMRG), cerrahi öncesinde dominant hemisfer lateralizasyonunu tayin etmek için klinikte yaygın olarak kullanılan bir yöntem haline gelmiştir. Tedaviye dirençli epilepsi ve beyin tümörleri, fMRG'nin klinik pratikte en çok kullanıldığı alanlardandır. Erken yaşta ve yavaş gelişen beyin lezyonlarının serebral fonksiyonel reorganizasyona neden olduğu yaygınlıkla bilinmektedir. Bu çalışmanın amacı, epilepsi cerrahisi sonrasında dil fonksiyonlarının intra veya interhemisferik reorganizasyonunu fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme (fMRG) bulguları ile değerlendirmektir.
Çalışmamıza 16'sı mezial temporal skleroz, 1'i Rasmussen ensefaliti tanısı almış, medikal tedaviye dirençli 17 hasta dahil edilmiştir. Tüm hastalar preoperatif dönemde, dil lateralizasyonunu belirlemek için fMRG ile değerlendirilmiştir. Aydınlatılmış onam alındıktan sonra, 17 hastanın 10'u 3. ayda, 9'u 6. ayda, 11'i 12. ayda fMRG ile tekrar değerlendirilmiştir.
Tüm fMRG incelemeleri analiz edildikten sonra sağ ve sol hemisferler için Broca ve Wernicke alanlarını içerecek VOI'ler (volume-of-interest) çizilmiştir. Bu VOI'ler kullanılarak dil alanlarındaki aktive voksel sayıları sayısal olarak gösterilmiş ve he hastanın pre ve postoperatif dönemleri için lateralite indeksleri hesaplanmıştır.
İstatistiksel yöntem olarak Mann-Whitney U testi seçilerek tüm dönemdeki lateralite indeksleri gruplar oluşturularak karşılaştırılmıştır. Preoperatif dönem ile 3., 6. ve 12. aylar arasında, postoperatif 3. Ve 6. aylar ile, 6. Ve 12. aylar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur. Bu sonuçlar, cerrahinin fonksiyonel reorganizasyone neden olabileceğini desteklediği gibi, reorganizasyonun temporal gelişimini de ortaya koymuştur.
Bu çalışma, literatürde, aynı hastanın pre ve postoperatif datasını karşılaştırmakla kalmayıp postoperatif zamansal değişimi araştıran nadir fMRG çalışmalarından biridir. Ancak bulguların, klinik değerlendirme ve nöropsikolojik testlerle desteklenmesine ihtiyaç vardır.

Abstract:
Functional magnetic resonance imaging (fMRI) has become a well known noninvasive imaging method to lateralize the dominant hemisphere in the preoperative clinical setting in patients with various brain pathologies, such as brain tumors or mesial temporal sclerosis. 
It is widely accepted that cerebral insults occurring at a relatively younger age lead to a functional reorganization in the brain. Hence, the term "plasticity" is described. This study aims to find out the impact of surgery on functional language reorganization of the brain in epilepsy patients who underwent surgery by using functional magnetic resonance imaging. 
In our study we enrolled 17 patients with epilepy who were referred to our department for a preoperative evaluation of language functions. Out of 17 patients, 16 had mesial temporal sclerosis and 1 patient had Rasmussen's encephalitis. All patients were refractory to medical treatment. All patients were scanned preoperatively and dominant hemisphere for language was determined. Out of 17, 10 patients were re-evaluated in the 3rd, 9 patients were re-evaluated in the 6th, 11 patients were re-evaluated in the 12th postoperative months.
All fMRI scans were analyzed by the commercial software package Brain Voyager (Maastricht, the Netherlands). VOIs for language areas were drawn and voxel numbers in the activation clusters were determined for both right and left hemispheres. Laterality indices for each scan were calculated in order to demonstrate the dominant hemisphere, quantitatively. For statistical evaluation, Mann-Whitney U test was employed to compare the statistical differences in the pre- and post-operative periods. 
Statistical difference in the laterality indices were significant between all groups, thus proposing surgery also has an impact on the functional reorganization of the brain. Additionally, there was statistical difference between the postoperative groups, further suggesting an evidence for the temporal evolution of the reorganization process.
To our knowledge, this study is one of the very few studies to investigate postsurgical outcome not only in a temporal fashion, but also with the chance to compare with the patients' own presurgical data. Nevertheless, confirmation with neuropsychological tests is needed to evaluate those results in a credible manner.