Çocuklar için felsefe metinleri çevirisinde yorumlayıcı anlam kuramı: Les Goûters Philo [Çıtır Çıtır Felsefe] dizisi örneği
The interpretive theory of meaning in translation of philosophy for children texts: The case of the book series Les Goûters Philo [Çıtır Çıtır Felsefe]
Yazar: DİLARA PINARBAŞI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NESRİN TEKİN ÇETİN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı / Çeviri ve Kültürel Çalışmalar Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation
Dizin: Dil felsefesi = Philosophy of language ; Çeviri = Translation ; Çeviri analizi = Translation analysis ; Çeviri bilim = Science of translation ; Çocuk edebiyatı = Children’s literature ; Çocuk kitapları = Children's books

Özet:
Çeviribilimde, çocuk yazını çevirisi alanında birçok çalışma yapılmış olmasına rağmen, bu alanda yeterince ilgi göremeyen ve diğer metinlerden farklılaşan "çocuklar için felsefe" metinlerinin çevirisine ve bu metinlerin çevirisinin incelenmesine yönelik yöntem ve uygulamanın bütünleştirilerek, ampirik ve bütüncül bir yaklaşımla ele alındığı çalışmaların eksikliği söz konusudur. Günümüz eğitim anlayışındaki paradigma değişikliği nedeniyle, çocuk yazınında ve bu alanın çevirisinde yer alması gereken çocuklar için felsefe metinlerinin önemi dikkate alındığında, bu metinlerin çevirisine yönelik çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çalışmanın amacı, "çocuklar için felsefe metinleri çevirisi" kapsamında felsefi söylemin aktarımına odaklanarak ilgili metin türleri bağlamında ve çeviribilim odağıyla çeviri incelemesine yönelik bir yöntem önerisinde bulunmaktır. "Çocuklar için felsefe" etiketiyle sunulan ve kaynak metin olarak seçilen Les Goûters Philo dizisinde 50 kitap bulunmaktadır ancak bunlardan 33'ü Çıtır Çıtır Felsefe dizisi adıyla Türkçeye çevrilmiştir. Bu doğrultuda, bu çalışmanın inceleme nesnesini Türkçeye çevirisi yapılan 33 kitap oluşturmaktadır. Söz konusu dizinin, Fransızcadan Türkçeye yapılmış çevirileri, dilsel ve kültürel unsurları da barındıran felsefi kavram, tema ve söylemin aktarımı bağlamında karşılaştırmalı olarak incelenmektedir. İnceleme sonucunda elde edilen veriler, çeviriyi "anlama, sözcüklerden sıyırma ve yeniden ifade etme" aşamaları olarak tanımlayan çeviribilimin Paris ekolü Yorumlayıcı Anlam Kuramı ışığında değerlendirilmektedir. Alan yazınında bu metinlerin çevirisinin neden ve nasıl farklılaştığını irdeleyen bu çalışmada, nitel bir inceleme yöntemi olan durum çalışması kullanılmıştır. Bu bağlamda, "Çocuklar için Felsefe Metinleri Çevirisinin İncelenmesine Yönelik Yöntem Önerisi" genelden özele bir örüntü içinde tasarlanmıştır. İlk aşamada, dizinin kaynak ve erek dizgeler arası karşılaştırmalı genel bir incelemesi yer almaktadır. İkinci aşamada ise, dizideki kitaplarda yer alan felsefi söylemin aktarımı incelenmektedir. Dolayısıyla, öncelikle felsefi söylemin arka planındaki problem saptanarak detaylandırılmaktadır. Sonrasında, bu problem bağlamında tema ve kavramların aktarımı incelenmektedir. İnceleme sonucunda, dizide yer alan felsefi söylemin aktarımında; düşünsel, kültürel, kavramsal ve dilsel bazı tercihlerin bulunduğu saptanmıştır. Çalışmanın sonuçları, kaynak metnin anlamına, içeriğine ve felsefi arka planına odaklanan ve erek metinde anlamın aktarımına ve erek okur olan çocuğa göre, onun gerçekliğine ve bakış açısına yönelik kararların olduğunu ortaya çıkarmıştır. Dolayısıyla bu çeviri tercihlerinin, kaynak ve erek dizgenin okur kitlesine, felsefe geleneğine ve çocuklar için felsefe yaklaşımına bağlı olarak ortaya çıktığı söylenebilir. Bu çalışma, çeviri incelemesi odağında çocuklar için felsefe metinleri çevirisini bütüncül ve işlevsel bir bakış açısıyla değerlendiren yeni bir yöntem önerisiyle ve bu yöntemin uygulanmasıyla alana katkı sağlamaktadır. Çalışmanın alan yazınındaki söz konusu boşluğa dikkat çekmesi ve bu konudaki gelecek çalışmalara ışık tutması beklenmektedir.

Abstract:
In the field of Translation Studies, extensive research has been conducted on the translation of children's literature. However, there is a notable gap in the studies that integrate the method and practice of translating philosophy for children (P4C) texts as well as the empirical and holistic analysis of such translated texts. Moreover, considering the paradigm shift in the contemporary understanding of education, the significance of P4C texts in both children's literature and their translations have become increasingly recognized. Accordingly, there is a growing need for research in the translation of these texts. In this respect, this study focuses on the transmission of philosophical discourse within the scope of P4C texts and proposes a methodology for translation analysis in the context of related text types. As for the translation of P4C texts, this comparative study examines the translations of the philosophical book series Les Goûters Philo [Snacks of Philosophy] from French into Turkish. The 33 books in the Les Goûters Philo book series have been translated into Turkish by Azade Aslan under the title of Çıtır Çıtır Felsefe, which originally consists of 50 books in French. Therefore, this study focuses on the analysis of these 33 books and how philosophical concepts, themes, and discourse including linguistic and cultural elements have been conveyed. The data of the study are evaluated through the lens of the Interpretive Theory of Meaning, which defines translation as a process involving understanding, detaching from words, and reexpression. A qualitative research method, specifically a case study, is used to reach profound analyses and understanding. In this respect, "A Method Proposal for the Analysis of the Translation of Philosophy for Children Texts" is proposed. The initial stage of this method involves a comparative analysis of the source and target texts as well as the identification of overarching categories. It is essential to identify and elaborate on the issues addressed within the concept of philosophical discourse during this stage. The second stage focuses on the translation of philosophical discourse within the selected books. The examination in this stage includes an analysis of the transfer of concepts and themes within the relevant philosophical context. The findings revealed that there are conceptual, intellectual, cultural and linguistic challenges faced by the translator when translating philosophical concepts, themes and discourse into Turkish. It is important to consider not only the meaning, content and philosophical background of the source text by the translator but also the translation choices regarding the transfer of meaning in the target text by taking the perspective and understanding of child readers into account. As a result, it can be inferred that both the source and target texts are likely to be influenced by the readership, philosophical tradition, and the approach to philosophy for children. The present study also contributes to the field by proposing a new method that assesses the translation of P4C texts from a holistic and functional perspective, and by the application of the method empirically. Furthermore, it aspires to draw attention to the gap in the literature and shed light on the relevant future studies.