Öğretmenlik mesleği iş özellikleri ile okul etkililiği arasındaki ilişki
The relationship between the job characteristics of the teaching profession and school effectiveness
Yazar: ŞEFİKA ÖZERDEM
Danışman: DOÇ. DR. SEVAL KOÇAK
Uşak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Mesleki yeterlilik = Professional competence ; Okul etkililiği = School effectiveness ; Öğretmen yeterliliği = Teacher proficiency ; Öğretmenler = Teachers ; Öğretmenlik = Teaching ; İş özellikleri = Job charecteristic ; İş özellikleri modeli = Job characteristics model

Özet:
Bir okul, belirlediği hedeflerine ulaştığı sürece etkilidir. Eğitim kurumlarında yapılan her yeniliğin temel amacı daha iyi, daha kaliteli ve daha etkili bir eğitim sağlamaktır.  Bir okulun etkili olarak nitelendirilmesinde öğretmenlerin sahip olduğu özerklik, öğretmen rol ve sorumlulukları, öğretmenlik mesleğine verilen önem, öğretmenlerin yeterliliği ve öğretmenlerin performansları sonucunda aldıkları geribildirimin artırılması önemli rol oynamaktadır. Bu nedenle bu çalışmada öğretmenlik mesleği iş özellikleri ile okul etkililiği arasındaki ilişkinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda ilk ve ortaokullarda görev yapan öğretmenlerin görüşlerine göre, öğretmenlik mesleği iş özellikleri ile okul etkililiği arasında ilişki var mı? sorusuna yanıt aranmıştır. Değişkenler arası ilişkilere odaklanan bu çalışma, Uşak ili merkezinde görev yapan resmi ilk ve ortaokullarda görev yapan öğretmenlerle gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın evrenini Uşak merkezde görev yapan 1962 ilk ve ortaokul öğretmeni oluşturmuştur. Araştırma örneklemi, kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemiyle belirlenmiş, bu şekilde 376 öğretmen çalışmaya dâhil edilmiştir. Öğretmenlerin okul etkililiği algılarını belirlemek için Hoy (2009) tarafından geliştirilen ve Demirkasimoğlu ve Taşkın (2015) tarafından Türkçeye uyarlanan Okul Etkililiği İndeksi ve  öğretmenlik mesleğinin iş özelliklerine ilişkin öğretmen görüşlerini belirlemek amacıyla Polat ve Özdemir (2018) tarafından geliştirilen Öğretmenlik Mesleğinin İş Özellikleri ölçeği kullanılmıştır. Verilerin istatistiksel analizi için doğrulayıcı faktör analizi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), bağımsız örneklemler t-Testi, pearson momentler çarpımı katsayısı ve hiyerarşik regresyon analizinden yararlanılmıştır. Analizler sonucu elde edilen bulgulara göre öğretmenlik mesleğinin iş özellikleri ile okul etkililiği arasında önemli ve güçlü bir ilişki olduğu sonucuna varılmıştır. Özellikle öğretmenlik mesleği iş özellikleri alt boyutlarından öğretim özerkliği, öğretim performansı geri bildirimi ve öğretimin rol ve sorumlulukları okul etkililiği üzerinde önemli rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler: Okul etkililiği, İş Özellikleri, Öğretmen Özerkliği, Öğretmen Rol ve Sorumlulukları, Öğretmen Performansı Geribildirim, Öğretmen Yeterliliği, Öğretmenlik Mesleği Önemi

Abstract:
A school is effective as long as it achieves its goals. The main purpose of every innovation made in schools is to provide a better, more qualified and more effective education. The increasing of autonomy of teachers, the teachers' roles and responsibilities, the importance of teaching profession, the competence of teachers and the performance feedback they receive play important roles in qualifying a school as effective. Therefore, in this research, it was aimed to determine the relationship between the job characteristics of the teaching profession and school effectiveness. For this purpose, according to the opinions of teachers working in primary and secondary schools, is there a relationship between the job characteristics of the teaching profession and school effectiveness? was the research question of this research. Focusing on the relationships between variables, this research was carried out with teachers working in official primary and secondary schools in the city center of Uşak. The population of the research consisted of 1962 primary and secondary school teachers working in the center of Uşak. The research sample was determined by the convenient sampling method and 376 teachers were included in the research. The School Effectiveness Index was used in this research was developed by Hoy (2009) and rearranged by Demirkasimoğlu and Taşkın (2015) for measuring teachers' perceptions of school effectiveness and the Job Characteristics of Teaching Profession scale developed by Polat and Özdemir (2018) for measuring teachers' views on the job characteristics of teaching profession were used. Confirmatory Factor Analysis, Pearson Product Moment Coefficient, One-Way Analysis of Variance (ANOVA), Independent Samples t-Test and Hierarchical Regression analysis were used for statistical analysis of the data. According to the results of the analysis, it was concluded that there is an important and strong relationship between the job characteristics of the teaching profession and the effectiveness of the school. Especially, teaching autonomy, teaching performance feedback, and teaching roles and responsibilities which are sub-dimensions of job characteristics of the teaching profession, play an important role on school effectiveness.

Keywords: School effectiveness, Job Characteristics, Teaching Autonomy, Teaching Roles and Responsibilities, Teaching Performance Feedback, Teaching Competence, Importance of Teaching Profession