Zayıflama diyeti uygulayan bireylerin menü etiketleri ile ilgili algıları, öğün seçimlerindeki tutum ve davranışlarının incelenmesi
Evaluation of menu labeling perceptions, meal choice attitudes and behaviours of individuals who apply weight loss program
Yazar: DAMLA GÜMÜŞ
Danışman: DOÇ. DR. MUHEMMET FATİH UYAR
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Toplu Beslenme Sistemleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Diyet = Diet ; Menü = Menu ; Obezite = Obesity ; Yemek kültürü = Food culture ; Zayıflama = Emaciation

Özet:
Menü etiketleme uygulamaları, toplu beslenme sistemlerinde servis edilen yemeklerin enerji ve besin ögelerine menülerde yer verilmesiyle tüketicilerin sağlıklı seçimler yapmasına yardımcı olarak obezite ve beslenmeyle ilişkili hastalıkların önlenmesini amaçlayan bir stratejidir. Bu araştırma, zayıflama diyeti uygulayan bireylerin menü etiketleri ile ilgili algıları, ev dışında yemek tüketim alışkanlıkları, öğün seçimlerindeki tutumları ve beslenme davranışlarını incelemek amacıyla yürütülmüştür. Çalışmaya hekim tarafından tanısı konmuş hastalığı olmayan, en az bir aydır zayıflama diyeti uygulayan 200 birey (77 erkek, 123 kadın) ve diyet tedavisi veya zayıflama diyeti uygulamayan 50 birey (21 erkek, 29 kadın) katılmıştır. Bireylerin genel özelliklerini, beslenme alışkanlıklarını ve menü etiketleri ile ilgili algılarını incelemeye yönelik anket uygulanmıştır. Bireylerin yeme davranış bozukluğu riskini değerlendirmek amacıyla Yeme Tutum Testi-26 (YTT-26) uygulanmış, antropometrik ölçümler alınmıştır. Bireylerin yaş ortalaması erkeklerde 30.63±7.87 yıl (Diyet=30.86±8.20, Kontrol=29.81±6.62 yıl), kadınlarda 31.86±9.09 yıldır(Diyet=32.04±9.49, Kontrol=31.10±7.23 yıl). BKİ ortalaması diyet yapan erkeklerde 28.44±4.56 kg/m2, diyet yapmayan erkeklerde 25.49±2.56 kg/m2 (p<0.05); diyet yapan kadınlarda 27.46±3.36 kg/m2, diyet yapmayan kadınlarda 23.80±3.22 kg/m2'dir (p<0.001). Erkeklerin %9.2'si, kadınların %29.9'unun yeme davranış bozukluğu riski vardır (p<0.001). Diyet yapan bireyler ev dışında, sağlıklı pişirme yöntemiyle hazırlanan, düşük enerjili, ağırlık kontrolüne yardımcı, doğal içerikli besinler seçmeye daha fazla önem vermektedirler (p<0.001). Menülerde, yemeğin içindeki malzemeler, pişirme şekli, enerji ve besin ögesi değerlerinin yer alması diyet yapanlar için daha önemlidir (p<0.001).Diyet yapan bireyler yemeklerin enerji (p<0.001), toplam yağ (p<0.001), trans yağ (p=0.001), doymuş yağ (p<0.001), karbonhidrat (p<0.001), posa (p<0.05) ve şeker (p<0.001) içeriğine daha çok önem verirken, diyet yapan ve yapmayan bireylerin kolesterol ve sodyum içeriğiyle ilgili görüşleri arasında fark yoktur (p>0.05). Diyet yapanların %95.5'i, yapmayanların %82'si ev dışında yemek yemeden önce yemeklerin enerji ve besin ögesi içeriğini araştırmakta, besin ögesi içeriğini araştıranların %60.4'ü bu bilgileri menü etiketlerinden edinmektedir. Bireylerin %10.4'ü toplu beslenme servislerinde menü etiketleri ile hiç karşılaşmamıştır. Eğitim seviyesi, beslenme bilgi düzeyi ve sağlıklı beslenme eğilimi yüksek olan bireyler, menü etiketlerinde beslenme ile ilgili daha detaylı bilgilerin yer almasını istemektedir. Bireyler, sağlıklı öğün seçimi için, menülerde enerji ve besin ögesi içerikleri ile günlük gereksinmeyi karşılama yüzdesinin yer almasını desteklemektedir. Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de menü etiketleme uygulamaları yaygınlaştırılmalı, toplu beslenme servisleri ve tüketicilerin bu konudaki bilgi düzeyleri arttırılmalıdır.

Abstract:
Menu labeling is a strategy for prevention of obesity and diet related diseases with aiming to help consumers choose healthier foods on the basis of the provided nutritional information in food services' menu items such as total number of calories and amounts of nutrients. This study was conducted to evaluate the menu label perceptions, eating out behaviours and food choice attitudes of individuals who apply weight loss diet. 200 dieters (77 men, 123 women) who have applied a weight loss program at least for one month and 50 non-dieters (21 men, 29 women) without any disease diagnosed by a doctor were recruited to the study. A questionnaire which examined general characteristics, eating habits and perceptions of menu labels of individuals was applied to the individuals. In order to assess the risk of individuals' eating disorders Eating Attitudes Test-26 (EAT-26) was performed, anthropometric and body composition measurements were made. The mean age of the men was 30.63±7.87 years (Diet=30.86±8.20, Control=29.81±6.62 years) and the mean age of the women was 31.86±9.09 years (Diet=32.04±9.49, Control=31.10±7.23 years). The mean of BMI were 28.44±4.56 kg/m2 in dieter men and 25.49±2.56 kg/m2 in non-dieter men (p<0.05), 27.46±3.36 kg/m2 in dieter women and 23.80±3.22 kg/m2 in non-dieter women (p<0.001). 9.2% of men and 29.9% of women were at the risk of eating disorders (p<0.001). Dieters attach more importance to choosing meals which were prepared with healthy cooking methods, with low energy and natural ingredients that help weight control when eating out (p<0.001). The information on menus such as ingredients, cooking methods, amount of energy and nutrient of meals were more important for dieters than non-dieters (p<0.001).The total number of calories (p<0.001), total amount of fat (p<0.001), trans fat (p=0.001), saturated fat (p<0.001), carbonhydrate (p<0.001), fiber (p<0.05) and sugar p<0.001) were more important for dieters than non-dieters while cholesterol and sodium amounts matter same for both dieters and non-dieters (p>0.05).95.5% of dieters and 82% of non-dieters search for energy and nutrient information of meals before eating out and 60.4% of individuals who search for nutrition facts use menu labels. 10.4% of individuals have never seen menu labels at food services before. Individuals that are highly motivated for eating healthy, those have high level of nutrition knowledge and those got high level of education want food services to provide menu labels with more detailed nutrition information. Individuals think menu labels with energy and nutrient information and with the percentage of daily requirements will be more useful for choosing more healthful meals. As well as all over the world, in our country, menu labeling should be promoted and consumers' and food services' knowledge about menu labels should be increased.