Bir insan hakkı olarak kadının siyasal hayata katılımı: Avrupa Birliği ülkelerindeki durum ve Türkiye
Women?s political participation as a human right: The Situation in the Countries of the EU and Turkey
Yazar: ZEYNEP OYA USAL
Danışman: PROF. DR. NAZ ÇAVUŞOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Avrupa Birliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Hukuk = Law ; Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Cinsel kimlik = Gender identity ; Fransa = France ; Kadınlar = Women ; Siyasal katılma = Political participation ; Türkiye = Turkey ; İngiltere = England ; İnsan hakları = Human rights ; İsveç = Sweden

Özet:
Siyasetin dünya çapında hala erkek-egemen bir yapıya sahip olması ve kadınların hukuken tesis edilmiş siyasal hayata katılma haklarını fiilen ne ölçüde kullan(ama)dığı ulusal parlamentolardaki istatistiklere bakıldığında açıkça görülmektedir. Çalışmada bu konuya, uluslarararası insan hakları hukuku bakış açısıyla yaklaşılmak suretiyle, hukukun kadının siyasal hayata katılımını sayısal olarak artırmak konusunda ne gibi çareler öngörebileceği sorusuna cevap aranması amaçlanmaktadır. Bu kapsamda, dünyadaki birçok ülkede bir pozitif ayrımcılık önlemi olarak uygulanmaya başlanmış olan cinsiyet kotaları incelenmektedir.Tezde, öncelikle kadının siyasal hayata katılımda karşılaştığı engeller anlatılmakta ve siyasal katılımının artırılmasının önemine ilişkin değerlendirmeler yapılmaktadır. Siyasal hayata katılımın genel tanımı, uluslararası insan hakları ve Avrupa Birliği hukukundaki temel referanslara atıfta bulunarak incelenerek, bu sistemlerin kadının siyasal hayata katılımını artırmak için herhangi bir pozitif ayrımcılık önlemi düzenleyip düzenlemediği irdelenmektedir. Bu noktada, çok tartışmalı bir kavram olan pozitif ayrımcılık da detaylı bir şekilde ele alınarak, bu önlemlerin meşruluğu eşitlik ve sosyal adalet teorileri ışığında değerlendirilmektedir.Tezin son kısmında, cinsiyet kotalarının kavramsal tanımı yapılarak türleri incelenmektedir. Ulusal parlamentolara sayısal olarak kadın katılımını artırmak için öngörülen bu kotaların Fransa, İsveç ve Birleşik Krallık sistemlerinde nasıl düzenlendiği karşılaştırmalı bir şekilde ele alınmakta ve cinsiyet kotalarının gerek uygulanabilirliğini gerek etkililiğini etkileyen faktörlerin altı çizilmektedir. Son olarak, Türkiye'deki mevcut anayasal çerçeve ışığında cinsiyet kotalarının ne ölçüde hayata geçtiğine değinilerek bazı önerilerde bulunulmaktadır.

Abstract:
In spite of the existence of de jure equality, the figures in the world parliaments show the level of (non)-participation of women in politics. Quotas, being an example of positive discrimination measures, have been put forward as a remedy for the under-representation of women in traditionally male-dominated politics; however, their implementation still remains as a highly debated issue.In this thesis, it is firstly elaborated on the main obstacles faced by women in politics. The right to political participation is further analysed by giving reference to international human rights law instruments, including European Union law and it is discussed whether these instruments-if at all-provide with any positive discrimination measures for increasing the women?s numerical existence in national parliaments. In this respect, the controversial concept of positive discrimination is also defined and the raison d?être of positive discrimination measures is explored under equality and social justice theories.After defining and discussing the pros and cons of gender quotas, different gender quota practices within the EU are being analysed under French, Swedish and United Kingdom systems. In so doing, the factors that affect the applicability as well as the efficiency of gender quotas are being examined. Lastly, Turkey?s relation vis a vis gender quotas is being assessed in the light of the current contitutional framework.