Enerji ithalatı bağımlılığı ile cari açık ve dış borç ilişkisi: Türkiye örneği
The relationship between energy import dependency, current account deficit and foreign debt: The case of Türkiye
Yazar: HANDAN BALTACI
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA KEMAL DEĞER
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İkt. Gelişme ve Uluslararası İkt. Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Bu çalışma, enerji ithalatı, cari açık ve dış borç arasındaki karmaşık ilişkiyi Türkiye örneği ile
detaylı bir şekilde incelemektedir. Küresel ekonomik sistemde enerji, sürdürülebilir kalkınma ve
ekonomik gelişme için kritik bir girdi olarak benimsenmektedir. Ancak, enerji kaynakları açısından
dışa bağımlı ülkeler, enerji ihtiyacını karşılamak için yüksek miktarda enerji ithalatı yapmak zorunda
kalmakta, bu da cari açık üzerinde önemli bir baskı oluşturmaktadır. Cari açık, bir ülkenin ithalatının
ihracatını aştığı durumlarda ortaya çıkar ve bu durum, döviz rezervlerinde azalmaya ve ülkenin dış
finansmana olan ihtiyacının artmasına yol açar. Bu bağlamda, enerji ithalatı cari açığın temel
bileşenlerinden biri haline gelmektedir.
Bu çalışmada, enerji ithalatı, cari açık ve dış borç arasındaki dinamik ilişkiler hem teorik hem
de ampirik çalışmalarla ele alınmıştır. Literatürde, enerji ithalatının cari açığa ve dolayısıyla dış
borçlanma ihtiyacına katkıda bulunduğuna dair güçlü kanıtlar bulunmaktadır. Öte yandan, bazı
çalışmalar, enerji fiyatlarındaki dalgalanmaların ve enerji ithalatının makroekonomik dengeler
üzerindeki etkilerini de tartışmaktadır. Özellikle enerji ithalatının yüksek olduğu dönemlerde, cari
açığın genişlediği ve bunun dış borç stokunu artırdığı gözlemlenmiştir. Bu durum, uzun vadede
ülkenin borç sürdürülebilirliği üzerinde olumsuz etkiler yaratabilir.
Bu çalışmada ise Türkiye nezdinde enerji ithalatı, cari açık ve dış borç ilişkisi, 2013-2021
yılları arasını kapsayan dönem için çeyreklik veriler ile analiz edilmiştir. Bu analizde 2013 1.
Çeyreklik – 2021 4. Çeyreklik dönemine ait cari açık/GSYİH, dış borç/GSYİH ve enerji
ithalatı/Toplam İthalat değişkenlerine önce ADF ve PP durağanlık testleri ile birim kök analizi
uygulanmış, daha sonra ise sırasıyla ARDL sınır testi ile eş-bütünleşme analizi, Toda-Yamamoto
nedensellik analizi, etki-tepki analizi ve varyans ayrıştırma testi uygulanmıştır.
Tüm bu testlerin sonucunda enerji ithalatı, cari açık ve dış borç arasında eş-bütünleşmenin
olduğu ve değişkenler arasında nedensellik ilişkisinin varlığı saptanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Cari Açık, Dış Borç, Enerji İthalatı, Eş bütünleşme Analizi, Nedensellik
Analizi

Abstract:
This article examines in detail the complex relationship between energy imports, current
account deficit and external debt with the example of Turkey. Energy is considered a critical input
for sustainable development and economic growth in the global economic system. However,
countries dependent on foreign sources for energy resources are forced to import large amounts of
energy to meet their energy needs, which puts significant pressure on the current account deficit. A
current account deficit occurs when a country's imports exceed its exports, leading to a decrease in
foreign exchange reserves and an increase in the country's need for external financing. In this context,
energy imports become one of the main components of the current account deficit.
In this study, the dynamic relationships between energy imports, current account deficit and
external debt are addressed with both theoretical and empirical studies. There is strong evidence in
the literature that energy imports contribute to the current account deficit and therefore to the need
for external borrowing. On the other hand, some studies also discuss the effects of fluctuations in
energy prices and energy imports on macroeconomic balances. It has been observed that the current
account deficit widens and this increases the external debt stock, especially during periods when
energy imports are high. This situation may have negative effects on the country's debt sustainability
in the long term.
In this article, the relationship between energy imports, current account deficit and external
debt in Turkey is analyzed with quarterly data for the period between 2013-2021. In this analysis,
ADF and PP stationarity tests and unit root analysis were first applied to the current account
deficit/GDP, external debt/GDP and energy import/Total Import variables for the period of 2013 1st
Quarter - 2021 4th Quarter, and then ARDL bounds test and cointegration analysis, Toda-Yamamoto
causality analysis, impulse-response analysis and variance decomposition test were applied
respectively.
As a result of all these tests, it was determined that there was cointegration between energy
imports, current account deficit and external debt and that there was a causal relationship between
the variables.
Keywords: Current Account Deficit, Foreign Debt, Energy Imports, Co-integration Analysis,
Causality Analysis