Sporcuların besin tüketiminin sera gazı emisyonu ve su ayak izi açısından değerlendirilmesi
Evaluation of nutritional consumption of athletes in terms of greenhouse gas emission and water footprint
Yazar: SELVA ACAR
Danışman: DOÇ. DR. NESLİ ERSOY
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Sağlıklı beslenme = Healthy nutrition ; Çevresel sürdürülebilirlik = Sustainable environment

Özet:
Sporcuların sağlık ve performans gelişiminin temelini oluşturan beslenme planında sürdürülebilirliğin sağlanması kritik öneme sahiptir. Bu çalışma Ankara ili Türkiye Olimpiyat Hazırlık Merkezi ve Ankara Sporcu Sağlığı, Performansı ve Hizmet Kalite Standartları Daire Başkanlığı bünyesinde bulunan sporcular ile gerçekleştirilmiştir. Sporcuların besin tüketiminin sera gazı emisyonu ve su ayak izinin hesaplanması ile besin tüketiminin sürdürülebilirliğinin ve sürdürülebilir beslenme konusundaki bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışma yaş ortalaması 21,0±3,3 olan, farklı spor branşlarından toplam 100 adet profesyonel sporcu ile gerçekleştirilmiştir. Konuyla ilgili literatür incelenerek araştırma için bir anket geliştirilmiştir. Beş bölümden oluşan ankette sporcuların sosyo-demografik özellikleri, sürdürülebilir beslenme konusundaki bilgi, tutum ve davranışlarının sorgulandığı bölümler ve besin tüketim sıklığı formu yer almaktadır. Besin tüketim sıklığı formundan elde edilen verilerle sporcuların tükettiği kırmızı et miktarı, aldığı bitkisel ve hayvansal protein miktarı, besin tüketiminin sera gazı emisyonu (SGE) ve su ayak izi (SAİ) hesaplanmıştır. Veri toplama süreci, merkeze başvuran sporculardan gönüllü olanlarla yüz yüze görüşme yoluyla gerçekleştirilmiştir. Sporcuların besin tüketiminin SGE'si kişi başı 3017,1±1877,4 g CO2 eşdeğeri/g/gün ve SAİ'si kişi başı 5,4±3,2 mL/g/gün hesaplanmıştır. Kadın sporcuların besin tüketiminin SGE'si erkek sporculardan daha düşük kaydedilmiştir (p<0,001). Kadın sporcuların besin tüketiminin SAİ'si de erkek sporculardan daha düşük bulunmuştur (p<0,001). Besin satın alırken çevresel etki ibaresine genellikle dikkat eden bireylerin, diyet SGE ve SAİ değerleri daha yüksek çıkmıştır (p<0,05). Besin satın alırken etik üretim ibaresine daha çok dikkat eden sporcuların besin tüketiminin SGE değerlerinde istatistiksel olarak anlamlı bir yükseklik saptanmıştır (p<0,05). Besin tüketiminin SGE ve SAİ'sinde spor branşına göre farklılıklar olduğu görülmüştür (p<0,05). Takım sporcularının besin tüketiminin SGE ve SAİ değerleri diğer gruplara göre daha düşük, kuvvet/güç sporcularının ise daha yüksektir (p<0,05). Sporcuların besin tüketiminin SGE ve SAİ'si arasında haftalık antrenman sayısına göre farklılık saptanmıştır (p<0,05). Haftada 5 kez ve daha az antrenman yapan sporcuların besin tüketiminin SGE ve SAİ değerleri diğer gruplara göre daha düşük çıkmıştır (p<0,05). Katılımcıların günlük kişi başı kırmızı et tüketimi 95,2±11,6 g, bitkisel protein alımı 58,0±32,0 g, hayvansal protein alımı 85,9±54,9 g'dır. Sporcuların tükettiği kırmızı et miktarı, aldığı hayvansal ve bitkisel protein miktarı ile besin tüketiminin SGE ve SAİ değerleri arasında anlamlı bir ilişki vardır (p<0,001). Sporcuların besin tüketiminin SGE ve SAİ değerleri genel popülasyona kıyasla daha yüksektir.

Abstract:
It is of critical importance to ensure sustainability in the nutrition plan, which forms the basis of athletes' health and performance development. This study was carried out with athletes within the Turkish Olympic Preparation Center in Ankara and Ankara Athlete Health, Performance and Service Quality Standards Department. It is aimed to evaluate the sustainability of food consumption and their knowledge, attitudes and behaviors about sustainable nutrition by calculating the greenhouse gas emissions and water footprint of athletes' food consumption. The study was conducted with a total of 100 professional athletes from different sports branches, with an average age of 21.0±3.3. A survey was developed for the research by examining the literature on the subject. The survey, which consists of five sections, includes sections where the socio-demographic characteristics of the athletes, their knowledge, attitudes and behaviors regarding sustainable nutrition, the use of ergogenic support are questioned, and a food consumption frequency questionnaire. With the data obtained from the food consumption frequency questionnaire, the amount of red meat consumed by the athletes, the amount of vegetable and animal protein they consumed, greenhouse gas emissions (GHG) and water footprint (WF) of food consumption were calculated. The data collection process was carried out through face-to-face interviews with volunteer athletes who applied to the center. The GHG of letes' food consumption was calculated as 3017.1±1877.4 g CO2 equivalent/g/day per person and the WF was 5.4±3.2 mL/g/day per person. The GHG of food consumption of female athletes was recorded to be lower than that of male athletes (p<0.001). The WF of food consumption of female athletes was also found to be lower than that of male athletes (p<0.001).Individuals who generally pay attention to the environmental impact statement when purchasing food were higher dietary GHG and WF values (p<0.05). A statistically significant increase was found in the GHG values of the food consumption of athletes who pay more attention to the statement of ethical production when purchasing food (p<0.05). It was observed that there were differences in the GHG and WF of food consumption according to the sports branch (p<0.05). GHG and WF values of food consumption of team athletes were lower than other groups, while strength/power athletes are higher (p<0.05). A difference was found between the GHG and WF of athletes' food consumption according to the number of weekly training (p<0.05). The GHG and WF values of food consumption of athletes who train 5 times a week or less were lower than the other groups (p<0.05). Participants' daily red meat consumption per person is 95.2±11.6 g, vegetable protein intake is 58.0±32.0 g, and animal protein intake is 85.9±54.9 g. There is a significant relationship between the amount of red meat consumed by athletes, the amount of animal and vegetable protein they consume, and the GHG and WF values of food consumption (p<0.001). GHG and WF values of athletes' food consumption were higher than the general population.