Ayvalık tarihi kent merkezindeki kiliselerin incelenmesi
A Research for the churches in the historical city center of Ayvalık
Yazar: GÜLAY GÜNDOĞMAZ İPEK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. EMEL KAYIN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2003
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Ayvalık tarihi kent merkezi, 19. yy. 'in başından itibaren yapılan kilise örneklerini büyük ölçüde korumayı başarmış bir bölgedir. Mübadeleye kadar eski bir Rum yerleşmesi olan kentte, o topluluğun cemaatine hitap eden kiliseler bulunmaktadır. Rum Ortodoks halk, bu bölgedeki siyasi varlıklarını göstermek amacıyla çok sayıda kilise inşa etmiştir. Sayıları, büyüklük ve yükseklikleriyle öne çıkan kiliseler kentin önemli nirengi noktalarını oluşturmaktadır. Rum Ortodoks Kiliseleri'nin mimarisi Osmanlı yönetiminin sınırlamalarıyla belirlenmiş, dönemin sosyal tarihiyle bütünleşmiştir. Ayvalık kent merkezindeki Rum Ortodoks Kiliseleri neoklasik bir üslupla biçimlenerek yöresel mimari anlayışla birleştirerek kendine has bir tarz oluşturmuştur. Balıkesir ve İzmir illeri arasında bulunan Ayvalık, yükseltileri fazla olmayan tepelik alanlar ile girintili çıkıntılı bir sahil şeridinde yer almaktadır. Uzun yıllar beraber yaşayan Rum ve Türk halkı birbirlerinden etkilenmiş ve bu etkilenme mekanlara da yansımıştır. Hıristiyan Rum nüfus yerine Müslüman Türk nüfus gelince, kiliselerin cemaatleri istemese de kiliselerini terk etmek zorunda kalmıştır. Müslüman halkın ibadet ihtiyacını karşılamak için kiliselerin bir kısmına minare, mimber, mihrap gibi İslami öğeler eklenerek camiye dönüştürülmüştür. Diğer kiliseler ise genellikle depolama amaçlı kullanılmış veya boş bırakılmıştır. Ayvalık kent içi kiliselerini saptamak için yapılan çalışmada günümüze ulaşmış yedi adet kilise, varlığı bilinen fakat mevcut olmayan dört adet kilise ile toplam onbir adet kilise tespit edilmiştir. Kiliselerin sayısının daha fazla olduğu düşünüldüğü halde veri yetersizliğinden tam sayısı saptanamamıştır. Varlığı bilinen mevcut olmayanm kiliselerin özelliklerini anlatan belgeler bulunamadığından mevcut kiliseler incelenerek naos ve apsis özelliklerine göre sınıflandırılmıştır. Üç Nefli Üç Apsisli Kiliseler, Üç Nefli Tek Apsisli Kiliseler, Tek Nefli Tek Apsisli Kiliseler ve diğer kiliseler olarak dört gruba ayrılmıştır. Günümüze gelen kent merkezindeki yedi kilisesinin mevcut durumları tespit edilerek rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri hazırlanmalıdır. Proje konusunda üniversitelerden, maddi destek konusunda halktan ve devletten yardım alınmalıdır. Mevcut durumunu en az bozacak ve kent ihtiyaçlarına cevap verecek uygun fonksiyonlar verilip kiliselerin devamlılığı sağlanmalıdır. Boş olan kiliselerin müze kültür ve sanat evi olarak kullanılması önerilmektedir. Geçmişi geleceğe taşıyan bu kültür varlıklarını korumak ve yaşatmak bilinçli her toplumun yerine getirmesi gereken bir görevdir.

Abstract:
The city centre of Ayvalık is an area which has been able to keep samples of churches characteristics of times starting from the beginning of the 19th century in a significant degree. The city was a Rum settlement until the exchange. The religious buildings in the city were churches made for the needs of that community. The Rum Orthodox community built a large number of churches to show their political existance in the area. These churches which come across with their size and numbers make up the cities important landmarks. The Rum Orthodox Church architecture has been limited by the Ottoman ruling, and has become one with the era is social history. The Rum Orthodox Churches in the city centre of Ayvalık have been shaped in a neoclasic style along with the architecture understanding of the local area, and have become a style of its own with the join its together. Ayvalık falls between the cities of Balıkesir and İzmir. It lies on a sea shore with its low hills. The Rums and the Turks have lived together in the area for a very long time and influenced each other. This influence has reflected on to the physical area as well. The Muslim Turkish population replaced the Christian Rum population and therefore the church congregation had to abandon their churches. To meet the needs of the muslim population, minarets, numbers and niches were added to some of the churches, and these were turned into mosques. The other churches were mainly used as warehouses or were left abandoned.In this research done to determine the number of churches in the city centre of Ayvalık: 7 surviving churches, 4 curches that are known about but not surviving were found totaling 1 1 churches. Even though the number of churches is quessed to be more, this could not be determined because of inadequate data. There are no documentation about the characteristics of those churches which are known about but not surviving. Therefore, only the surviving churches were studied. These were qrouped according to the characteristics of naos and apsis. The present state of the 7 surviving churches need to be determined and releve, restitution and restotration projects should be prepared. Support should be seeked from universities for the projects. Citizens and the govenment should be asked to give finantial support. The continuation of the churches should be ensured by giving them functions which would answer the needs of the city and also by not disturbing the present state of them as much as possible. Preservation these cultural beings which carry the past to the future is the duty of every conscious society.