1982 Anayasası'na göre siyasi parti özgürlüğü
Political party freedom according to the 1982 Constitution
Yazar: AHMET ERDEM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERDAR NARİN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Avrupa Birliği Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Anayasa 1982 = Constitution 1982 ; Anayasa = Constitution ; Parti kapatma = Political parties closedowns ; Siyasal partileşme özgürlüğü = Freedom political participiation ; Siyasi partiler = Political parties ; Türk Anayasası = Turkish Constitution

Özet:
1982 Anayasası'nın demokrasinin vazgeçilmez unsurları olarak gördüğü siyasi partilere ilişkin hak ve özgürlüklerin serbestçe kullanılması büyük öneme sahiptir. Bu durum sadece 1982 Anayasası tarafından değil uluslararası doktrin tarafından da kabul edilmiştir. Siyasi partilerin demokrasiler açısından taşıdığı önemin kaynağı yerine getirdikleri işlevlerdir. Demokrasiler için vazgeçilmez bir yere sahip olan bu işlevlerin sağlıklı şekilde yerine getirilebilmesi ise söz konusu anayasal düzende siyasi parti özgürlüğünün güvence altına alınmış olmasıyla doğrudan ilişkilidir. 
Elbette diğer hak ve özgürlükler gibi siyasi alandaki hak ve özgürlükler de sınırsız değildir. Bu doğrultuda siyasi parti özgürlüğü de kimi durumlarda sınırlanabilir. 1982 Anayasası da 68 ve 69'uncu maddelerinde siyasi partilerin uyacakları esasları ve hangi durumlarda kapatılacaklarını düzenleyerek siyasi parti özgürlüğünün sınırlarını belirlemiştir. 1982 Anayasası'nın siyasi partiler ile ilgili ön gördüğü tek yaptırım siyasi partilerin kapatılmaları değildir. 1982 Anayasası'na göre Anayasa Mahkemesi siyasi partiler hakkında temelli kapatma yerine devlet yardımından kısmen veya tamamen yoksun bırakılmasına karar verebilir. Anayasa Mahkemesinin siyasi partilere uygulayacağı yaptırımı belirlemesinde bakacağı husus dava konusu fiillerin ağırlığıdır.
Anayasa Mahkemesi, 1982 Anayasası döneminde çok sayıda siyasi parti hakkında kapatma kararı vermiştir. Bu kararlardan bir kısmında mağdur olduğunu düşünen taraflar Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurmuşlardır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Refah Partisi kararı dışında Anayasa Mahkemesinin vermiş olduğu kapatma kararlarını yerinde bulmamıştır. Bu çalışmada öncelikle siyasi partiler, genel olarak siyasi parti özgürlüğü ve özellikle 1982 Anayasası'nın siyasi parti özgürlüğü anlayışı ele alınmıştır. 1982 Anayasası döneminde bu özgürlüğün ne ölçüde hayata geçtiği tespit edilmeye çalışılmıştır. Yanı sıra siyasi parti özgürlüğüne etkisi olduğu düşünülen seçim sistemleri ve siyasi partilerin mali denetimi üzerinde durulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Siyasi Partiler, Siyasi Parti Özgürlüğü, 1982 Anayasası, Siyasi Parti Yasakları, Siyasi Partilerin Kapatılması

Abstract:
The free use of the rights and freedom of political parties, which the 1982 Constitution determines as one of the indispensable elements of democracy, is of great importance. The importance of freedom has been accepted not only by the 1982 Constitution but also by the international doctrine. The source of the importance of political parties for democracies is the functions they fulfill. The proper performance of these functions, which have an indispensable place for democracy, is directly related to the guarantee of political party freedom in the constitutional order.
Naturally, just like other rights and freedom, rights and freedom in the political sphere are not unlimited. Accordingly, the freedom of political parties may be restricted in some cases. As a matter of fact, the 1982 Constitution determined the limits of political party freedom by regulating the principles to be followed by political parties and identified in what cases they can be closed in articles 68 and 69. The sanction stipulated by the 1982 Constitution for political parties is not only about to dissolve political parties. According to the 1982 Constitution, the Constitutional Court may also decide on political parties to be deprived of state aid partially or completely, instead of permanently closing it. The issue that the Constitutional Court will pay attention to in determining the sanctions to be imposed on political parties is the severity of the actions subject to the case. 
The Constitutional Court has banned many political parties after the 1982 Constitution. Political party representatives who think that they are victims of some of these decisions have applied to the European Court of Human Rights. The European Court of Human Rights did not approve the closure decisions of the Constitutional Court, except for the closure of Refah Party. Therefore in this study, political parties, political party freedom and the understanding of political party freedom of the 1982 Constitution are discussed. Then, extent of this freedom during the 1982 Constitutional period is argued. In addition to these topics, election systems and financial control of political parties, which are thought to have an impact on the freedom of political parties, are emphasized.

Keywords: Political Parties, Political Party Freedom, 1982 Constitution, Political Party Prohibition, Closure of Political Parties