Salgın hastalıkların fıkhî hükümlere etkisi: Covıd-19 pandemisi örneği
The effect of epidemics on fiqh provisions: The example of Covid-19 pandemic
Yazar: ERSİN GÖKÇE
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÖZKAN
Balıkesir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law

Özet:
İnsanlık, tarih boyunca salgın hastalık gibi birçok olağanüstü durumla karşı
karşıya kalmış ve karşılaşılan bu olaylar büyük tahribatlara yol açmıştır. Bu afetler
ekonomik, siyasi, sosyal vb. alanları etkilediği gibi dinî ve hukukî alanı da çok
yakından etkilemiş ve ulemâyı birtakım tedbirlere ve hükümlere başvurmaya
sevketmiştir.
Günümüzde de Çin'in Vuhan eyaletinde ateş, öksürük vb. belirtilerle ortaya
çıkan Koronavirüs (Covid-19) salgını ile birlikte geçmiş dönemlerde olduğu gibi
yetkililer tarafından bir dizi önlem alınmış, din adamları ve fetva kurulları salgının
ortaya çıkarmış olduğu birçok meseleyi dinî perspektiften ele alarak, Kur'an ve sünnet
ışığında fetvalar vermişlerdir.
Bu çalışmamızda öncelikle İslâm tarihinin ilk dönemleri ve Osmanlı
döneminde ortaya çıkmış belli başlı salgın hastalıklara yer verilmiştir. Toplumu nasıl
ve ne derecede etkilediği, dinî yönden salgın karşısında nasıl tavır takınıldığı ve ne tür
hüküm ve içtihatlarda bulunulduğu, kaynaklara dayalı olarak, ibadet ve muâmelât
özelinde ortaya konmaya çalışılmıştır.
Son olarak karşılaştığımız ve birçok kişinin ölümüne sebep olan koronavirüs
salgını sürecinde Fıkhın önemli bir bölümünü teşkil eden ibadet ve muâmelât alanın,
bu durumdan ne derece etkilendiği ve hükümlerdeki değişim durumu ortaya
konmuştur. Covid-19 salgını ile birlikte ortaya çıkan bazı meselelerde fetva ihtiyacı
hâsıl olmuş, uluslararası alanda faaliyet gösteren fetva kurulları ve din adamları,
virüsün yayılımını engellemek ve bulaşı önlemek için fetvalar yayımlamışlardır.
Bununla birlikte fetva kurullarının ve din adamlarının bu konudaki görüşlerine yer
verilerek, topluma yön veren fıkhın bu salgın karşısında nasıl rol oynadığı ve tavır
aldığı, ibadet ve muâmelât konuları ekseninde aktarılmış, çıkarımlarda bulunularak,
ortaya çıkan sorunlara çözüm önerileri sunulmuştur.
Anahtar Sözcükler: İslâm Hukuku, Fıkhî Hüküm, Salgın (Covid-19), İbadet,
Muâmelât.

Abstract:
Throughout history, humanity has experienced numerous extraordinary
situations like epidemics and they have given rise to enormous disasters. These
disasters not only effected economical, political, social fields but also effected religion
and judiciary and led to some precautions proposed by the scholars.
Currently, with the Covid-19 pandemic,which emerged from the Wuhan,
province of China, and showing itself by the symptoms such as high fewer, cough,
some precautions have been taken by the authorities as it happened in the past. Owing
to this fact, religious authorities and constitutions issued fatwas in religious perspective
about the problems resulting from Covid-19 in consideration of Qur'an (The holy book
of Islam) and Hadiths (Prophet Muhammad's words and actions).
In this study, I primarily focused on some certain epidemics occured in the
early days of Islam and also in the Ottoman era. I clarified how and in what extent
pandemic effected the society, worship religious attitudes and also how did the
scholars attitudinize towards epidemics and what kind of ijtihads (religious
jurisprudence) emerged in that era.
Lastly, I put forward in what extend worship and religious attitudes, which are
parts of the Sharia (Fıqh), have been effected during the Covid-19 pandemic, which
led thousands of death. The need of fatwas has emerged in some situations that
occured with the Covid-19 outbreak, owing to this fact, religious authorities and
institutions issued fatwas regarding to prevent spreading of the virus.
With this, I included opinions of scholars and fatwa institutions, how fıqh
functions in this kind of situations and guides the society, then I proposed solutions
referring to the problems resulting from Covid-19 outbreak.
Keywords: Islam Law, Fıqh Provision, Epidemic (Covid-19), Worship,
Attitudes.