Erek kültürdeki çeviri eğilimleri bağlamında bireysel ve ortak çevirilerde çevirmen görünürlüğü
Translator visibility in individual and collaborative translations in the context of translation trends in the target culture
Yazar: PINAR YÜNCÜ KURT
Danışman: DOÇ. DR. LALE ÖZCAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Batı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Diller ve Kültürlerarası Çeviribilim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation

Özet:
Bu tez çalışmasının amacı İngilizceye yapılan çevirilerde çevirmenlerin daha az görünür olduğu, akıcı ve kolay okunan çevirilerin kabul gördüğü saptamasından yola çıkarak Türkçeden İngilizceye çeviri yapan çevirmen Brendan Freely'nin alıcı kültür kodlarına içrek çeviri normlarına cevabının aranmasıdır. Bu sebeple çevirmenin hem bireysel olarak gerçekleştirdiği çevirisinde hem de çevirmen Yelda Türedi'yle birlikte gerçekleştirdiği ortak çevirisinde çevirmen ufku, tavrı ve projesi incelenmiştir. Bu kapsamda çalışmanın bütüncesi olarak Brendan Freely'nin Zülfü Livaneli'nin Serenad isimli romanının İngilizce çevirisi Serenade for Nadia ve Yelda Türedi'yle ortak çevirisi olan Ahmet Altan'ın Kılıç Yarası Gibi isimli romanının İngilizce çevirisi Like a Sword Wound seçilmiştir. Bu inceleme nesneleri Antoine Berman'ın yorumbilgisel çeviri eleştirisi ve biçim bozucu eğilimleri çerçevesinde incelenmiş, elde edilen bulgular Lawrence Venuti'nin görünürlük tanımlarıyla tartışılmış ve de çevirmen görünürlükleri Kaisa Koskinen'in görünürlük sınıflamaları baz alınarak değerlendirilmiştir. Çevirmenin bireysel çevirisinde bulgulanan proje, tavır, ufuk ve görünürlüğü; ortak çevirisinde bulgulanan proje, tavır, ufuk ve görünürlüğüyle birlikte tartışılmıştır. 
Zaman kısıtı, yayınevi ve editör beklentileri, yazarın ve okurun beklentileri gibi çeviri sürecine etki eden birçok sosyal, kültürel faktör göz önünde bulundurularak çevirmenin hem bireysel hem de ortak çevirisinin alıcı kültürde gerçek bir yapıt olarak karşılandığı, kendine yer edinebildiği ve çok okunduğu gözlemlenmiştir. Ancak çevirmenin Serenade for Nadia çevirisi kapsamında daha az görünür olduğu ve alıcı kültür normlarıyla uyumlu, akıcı bir çeviri ortaya çıkardığı görülmüştür. Yelda Türedi'yle birlikte çevirdikleri Like a Sword Wound ise yazarın biçemini ve eserin özünü aktarmakta daha etkili bulunarak çevirmenlerin bu metinde daha görünür oldukları ve mevcut çeviri normlarına direndikleri savlanmıştır. Bu çevirideki çevirmen görünürlüğün yüksek olmasına çevirinin önceden planlanan bir projesinin olmasının, yazarla birlikte çalışılmış olmanın, zaman kısıtı bulunmamasının ve ortak çevirinin sunduğu avantajlardan yararlanılmış olunmasının katkı sağladığı görülmüştür.

Abstract:
The aim of this dissertation is to investigate the translator Brendan Freely's response to the norms of translation embedded in the codes of receptive culture, based on the finding that translators are less visible in translations into English and that fluent and easy-to-read translations are accepted. For this reason, the translator's horizon, attitude and project were analyzed both in one of his individual translations and in his collaborative translation with translator Yelda Türedi. In this context, Brendan Freely's English translation of Zülfü Livaneli's Serenad, Serenade for Nadia, and his English translation of Ahmet Altan's Kılıç Yarası Gibi, Like a Sword Wound, a co-translation with Yelda Türedi, were selected as the objects of the study. These translations were analyzed within the framework of Antoine Berman's hermeneutic translation criticism and deforming tendencies, Lawrence Venuti's definitions of visibility, and Kaisa Koskinen's visibility classifications. The translator's project, attitude, horizon and visibility are discussed both in individual and in collaborative translation. 
Considering the many social and cultural factors affecting the translation process such as time constraints, publishing house, author and reader expectations, it has been observed that both the translator's individual and collaborative translations have been widely read in the receiving culture. However, it was observed that the translator was less visible in the translation of Serenade for Nadia, and that he produced a fluent translation. Like a Sword Wound was found to be more effective in conveying the author's style and message, and it was argued that the translators were more visible in this text and resisted the existing translation norms. The high visibility of the translators in this translation is attributed to the fact that the translation was a pre-planned project, that they worked together with the author, that there were no time constraints, and that they benefited from the advantages of co-translation.