16. yüzyılın ikinci yarısında Anadolu'da eşkıyalık hareketleri
Banditry movement in Anatolia in the second half of 16th century
Yazar: TESLİME ATA
Danışman: PROF. DR. YUNUS KOÇ
Hacettepe Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı / Türkiyat Araştırmaları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
16. yüzyıl, Osmanlı Devleti'nin siyasi, askeri, ekonomik ve sosyal alanlarında çok ciddi değişim ve dönüşümlerin başladığı bir yüzyıl olmuştur. Bu yüzyılın ikinci yarısındaki taht mücadeleleri, uzun süren savaşlar, sonrasındaki içte ve dışta yaşanan olaylar Osmanlı Devleti için bir dönüm noktasıdır. Bu yüzyılla ilgili olarak bazı çalışmalar yapılmasına rağmen, olayların istatistiki verilerle somutlaştırılarak bir metin halinde yorumlanması şeklinde yeterli bir çalışma yapılmamıştır.
Bu çalışmada, Osmanlı tarihi çalışmalarında "Celâli", "eşkıyalık" olarak ifade edilen, 16. yüzyılda meydana gelen, dönemin sosyo ekonomik hayatını derinden etkileyen en önemli sorunlardan biri olan eşkıyalık olayları incelenmiştir. Öncelikle, tarihsel ve kavramsal bakımdan eşkıyalığın terminolojisi incelenmiştir. Sonrasında eşkıyalık olaylarının nedenleri ve incelenen dönemdeki eşkıyalık hareketlerinin boyutları ortaya konulmuştur. Merkezi ve yerel otoritelerin eşkıyalık hareketlerini önlemek için aldığı tedbir ayrı bir bölümde incelenmiştir. Son olarak, eşkıyalık hareketlerinin hukukî boyutu ve fâillerin cezalandırılması meselesi üzerinde durulmuştur.
Bu tez çalışmasında, incelenen dönemin ana kaynaklarından elde edilen bilgiler sayısal veriler haline getirilmiş, daha sonra tablo ve grafik gibi istatistikî görsellerle yorumlanarak eşkıyalık hareketleri ve Osmanlı Anadolu'sundaki tesirleri somut olarak ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
16th century was a century when serious changes and transformations began in the political, military, economic and social fields of the Ottoman Empire. The struggles for the throne, the long wars, and the subsequent internal and external events in the second half of this century are a turning point for the Ottoman Empire. Although some studies have been carried out on this century, no sufficient study has been done to concretize the events with statistical data and interpret them in a text.
In this study, the banditry events, which were expressed as "Celâli" or "banditry" in Ottoman Histories, occurred in the 16th century and were one of the most important problems that deeply affected the Ottoman socio-economic life, were examined. First of all, the terminology of banditry was examined historically and conceptually. Afterwards, the reasons for the banditry incidents and the dimensions of the banditry movements in the examined period were revealed. The measures taken by central and local authorities to prevent banditry movements are examined in a separate section. Finally, the legal dimension of banditry movements and the issue of punishing the perpetrators are emphasized.
In this thesis study, the information obtained from the main sources of the period examined was converted into numerical data, and then interpreted with statistical visuals such as tables and graphs, trying to concretely reveal the banditry movements and their effects in Ottoman Anatolia.