Yeniden işlevlendirilen mekanlarda katmanlaşan belleğin örnekler üzerinden incelenmesi
Investigation of stratified memory in adaptive reused places by the examples
Yazar: RABİA TAĞRİKULU
Danışman: PROF. DR. NESLİHAN DOSTOĞLU
İstanbul Kültür Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Felsefe = Philosophy ; Mimarlık = Architecture ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Bellek = Memory ; Değişim = Change ; Mekan = Space ; Mekansal bellek = Spatial memory ; Tabakalaşma = Stratification ; Yeniden işlevlendirme = Refunctioning

Özet:
Bu çalışmada, bellek kavramının yapısı, sınıflandırılması ve çeşitleri incelenmiştir. 
Belleğin zaman ve mekan kavramları ile olan ilişkisi kapsamında imge, anı çağrışım 
süreçleri üzerinden belleğin çalışma prensibi açıklanmıştır. Bellek mimarlık alanında 
bireyin mekan ile kurmuş olduğu ilişki olarak değerlendirilmektedir. Her geçen gün 
gelişmeye devam eden dünya birçok şeyin değişmesine sebep olmaktadır. Değişen 
jenerasyon sonucunda yaşam kurgusu, alışkanlıklar, öncelikler ve ihtiyaçlar da 
dönüşmektedir. Bu dönüşüm içerisinde bellek incelendiğinde; bireysel olarak 
oluşturulan mekansal belleğin, yaşanan dönemin toplumsal, politik, mimari, kültürel 
olaylarıyla, gelenek ve alışkanlıklarıyla şekillendiği görülmektedir. Mekana dair her 
bir farklılaşma/dönüşüm, mekanın bellekte yeniden biçimlenmesine yol açmakta, 
mekan ve bellek ilişkisinin üst üste katmanlaşmasına sebep olmaktadır. 
Günümüzde birçok yapının işlevini kaybetmesi, işlevin başka bir bölgeye taşınması 
gibi durumlar sonucunda yapının sürdürülebilirliği açısından yeniden işlevlendirilmesi 
söz konusudur. Yeniden işlevlendirme; yapıların kendi zamanında ve bağlamında ele 
alınarak, daha sonra bunlardan bir kısmının çağdaş bağlamlar içerisinde yeniden 
değerlendirilmesidir. Bu, aynı zamanda değişen ve dönüşen toplumun 
gerekliliklerinden biridir. Toplumun ve sosyal yaşamın değişmesiyle birlikte kent ve 
kentli de bu durumdan etkilenmiş ve kent belleği de dönüşen bir kavram haline 
gelmiştir. 
İstanbul'un tarihi bir kent olarak birçok uygarlığa ve farklı kültürlere ev sahipliği 
yapmış olmasından yola çıkılarak yeniden işlevlendirilen yapılar birer palimpsest 
olarak değerlendirilerek bu mekanlardaki bellek incelenmiştir. Yapılardaki bu 
dönüşümün, mekandaki geçmişten gelen tarihsellik içerisindeki belleğin yanı sıra yeni 
bir bellek oluşumuna olanak sağladığına dikkat çekilerek mekanda birden fazla 
belleğin katmanlaştığı ortaya çıkarılmaktadır. Katmanlaşan bellek, bu yapıları birçok 
dönemin ortak değeri haline getirmektedir. Aynı zamanda kolektif belleğin sürekliliği 
açısından da toplumun değerlerini temsil haline getirmeden yaşayarak 
deneyimlemesine de olanak sağlamaktadır. Bu çalışmada, mekandaki katmanlaşan 
belleğin okuması Santral İstanbul, Salt Galata ve Bomontiada örnekleri üzerinden 
incelenmiştir.

Abstract:
In this study, the structure, classification and types of the concept of memory were 
examined. Within the scope of the relationship of memory with the concepts of time 
and place, the working principle of memory is explained through the processes of 
image and memory association. In the field of architecture, memory is considered as 
the relationship that an individual has with a place. The world, which continues to 
develop day by day, causes many things to change. As a result of the changing 
generation; fiction of life, habits, priorities and needs are also transforming. When 
memory is examined in this transformation; It is seen that the spatial memory created 
individually is shaped by the social, political, architectural, cultural events, traditions 
and habits of the period people live in. Each differentiation or transformation of space 
causes the place to be reshaped in memory and causes the relationship between place 
and memory to be layered on top of each other.
Today, as a result of situations such as many buildings' losing their functions or the 
transfer of the function to another region, the buildings are re-functionalized in terms 
of sustainability. Adaptive reuse means handling buildings in their own time and 
context, and then re-evaluating some of them in contemporary contexts. This is also 
one of the requirements of a changing and transforming society. With the change of 
society and social life, the city and the citizens have also been affected by this situation 
and urban memory has become a transforming concept.
Based on the fact that Istanbul, as a historical city, has hosted many civilizations and 
different cultures, the reused building were evaluated as palimpsests and the memory 
in these spaces was examined. It is revealed that more than one memory is stratified in 
the space by drawing attention to the fact that this transformation in the buildings 
enables the formation of a new memory as well as the memory in the historicity coming 
from the past in the space. Stratified memory makes these buildings the common value 
of many periods. At the same time, in terms of the continuity of the collective memory, 
it also allows the society to experience its values without making them representations. 
In this study, the reading of the stratified memory in the space has been investigated 
through the examples of Santral Istanbul, Salt Galata and Bomontiada.