Hizmet tedarik zincirlerinde risk analizi
Risk analysis in service supply chain
Yazar: SALİHA KARADAYI
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ŞEYDA SERDAR ASAN
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Endüstri Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering

Özet:
Bu tezin kapsamında hizmet tedarik zinciri kavramı ve modelleri ile ürün tabanlı tedarik zincirlerinden farklılık gösterdikleri noktalar ele alınmıştır. Hizmet tedarik zinciri literatüründe risk kavramına nadiren yer verilmiş olduğundan, öncelikle tedarik zincirinde risk kavramına dair yapılan araştırmalar farklı bakış açılarıyla sunulmuştur. Tedarik zinciri risk literatüründe; risk tipleri, sektör bazında tedarik zinciri risk yönetimi, tedarik zinciri yönetiminde kullanılan yöntemler, tedarik zincirinin ele alınan kapsamına göre üzerine çalışılmış risk tipleri ve son olarak tedarik zinciri risk yönetiminde kullanılan terminoloji incelenmiştir. İlgili hizmet tedarik zinciri literatürün geliştirilmesi amacıyla, hizmet sektöründe faaliyet gösteren ana alanlardaki riskler ayrıca araştırılmış ve hizmet tedarik zinciri riskleri tanımlanmıştır. 
Hizmet tedarik zinciri yönetimi kavramına literatürde nadiren rastlandığı için tedarik zinciri risk yönetimden faydalanılmış, bu alanlardaki risk tipleri farklı bakış açılarıyla ele alınarak literatürde çeşitli alanlardaki boşluklar kolaylıkla gözlenmiştir. Tedarik zincirinde olduğu gibi, hizmet tedarik zinciri yönetiminde de risk yönetimin gerçekleştirilebilmesi için ilk adıma sistemin analiz edilmesi, sistem risklerinin belirlenmesi ve risk analizinin yapılması bir ön koşuldur. Risk analizi, risk yönetiminin gerçekleştirilmesi için yüksek seviyede önem taşımaktadır. Hizmet tedarik zincirlerinde risk analizine yön vermesi amacıyla ilk olarak kullanılan nitel ve nicel risk analizi yöntemleri ayrıntılı tanıtılmıştır. Bu analiz yöntemlerinin özelliklerinin iyi belirlenmesi, hangi risk ve belirsizlik tipinde hangi risk analizi aracının kullanılabileceği atamasının yapılabilmesi için önem taşımaktadır. Bazı risk analizi metotları iyi dokümante edilmiş mevcut veriye ihtiyaç duyarken, bazıları formulasyon şeklinde olup girdi-çıktı arasındaki ilişkilerin gözlenmesini sağlamaktadır. Dolayısıyla üzerinde durulan risk tipine göre atanacak risk analizi aracı da değişiklik göstermektedir.
Literatür taramasının hizmet tedarik zinciri risklerinin belirlenmesinde ana yöntem olarak kullanıldığı bu tezde, hizmet tedarik zinciri risklerinin analizi yorumlayıcı yapısal modelleme ve MICMAC analizi ile yapılmıştır. Sekiz adımdan oluşan yorumlayıcı yapısal modellemede, değişkenleri temsil eden hizmet tedarik zinciri risklerin arasındaki ilişkilerin belirlenmesinde alanında uzman akademisyenlerin ve sektör çalışanlarının görüşlerine başvurulmuştur. 
Yapılan ayrıntılı literatür taramasında hizmet tedarik zinciri risklerinin elde edilmesi amacıyla öncelikle hizmet tedarik zincirine sahip olan sektörler tanımlanmıştır. Bu sektörlerin sahip olduğu risk tiplerine dair literatür taraması yapılmıştır. Tarama sonunda da karşılaşılan tüm bu risk tipleri hizmet tedarik zincirine özgü bir genel yapıda biçimlendirilmiştir. 
Nihai yapısal yorumlayıcı modele göre finans kaynaklı riskler, taraflar arası ilişkiler riski, talep ve kapasite değişimi riski, hizmet iletimi riski ve kurum içi operasyonlar riski hizmet tedarik zincirinde birbirleri ile etkileşim halindedirler. Bu risklerin yaratacağı olumsuz bir sonuç, tanımlanmış diğer riskleri de etkiler. Bilgi teknolojileri riski ise ikinci seviyededir ve birinci seviyedeki risk tipleri üzerine doğrudan etkisi vardır. Analiz son adımı olan üçüncü seviyeye yerleşen makro seviye riskler ise diğer risk tiplerinden etkilenmezken, tüm bu risk tiplerini doğrudan etkiler. 
MICMAC analizine göre ise makro seviye riskler en yüksek seviyede bulunan bağımsız eleman iken, bilgi teknolojileri riski yüksek seviyeli bağımsız eleman, talep ve kapasite değişimi riski orta seviyeli bağlantı eleman, kurum içi operasyonlar zayıf bağımlı bağlantı elemanıdır. Ayrıca, finans kaynaklı riskler, taraflar arası ilişkiler riski ve hizmet iletimi ise yüksek seviyede bağımlılığı olan bağlantı elemanlarıdır. 
MICMAC analizi ve yorumlayıcı yapısal modelleme sonuçları karşılaştırıldığında, makro seviye riskler ve bilgi teknolojileri riskleri her iki analizde de aynı konumda bulunmaktadır. Makro seviye riskler güçlü bağımsızlık özelliği ile bir sonrasındaki yüksek seviye bağımsızlığı bulunan bilgi teknolojileri risklerini etkilemektedir. Diğer beş risk tipi yorumlayıcı yapısal modellemede aynı seviyede görülmektedir. MICMAC analizinde bu beş risk tipi farklı olarak bağımlı eleman ve bağlantı elemanı olarak adlandırılmaktadır ve makro seviye riskler ile bilgi teknolojileri riskinden etkilenmektedir. 
Yorumlayıcı yapısal modelleme ile yapılan analiz sonucunda bu beş risk tipinin aynı seviyede görülmesinin sebebi geçişlilik kuralları gereği dolaylı yoldan risklerin birbirini etkilemesi olmuştur. Bu hassasiyet MICMAC analizinde bulunmadığı için farklı isimlendirmeler mevcuttur. Analizlerin temel değindiği noktalar dikkate alındığında, iki analiz tipi ile de aynı sonuçlara varılmıştır. Buna göre makro seviye riskler en yüksek seviyede bağımsızlığı bulunan elemanlardır ve yüksek seviyedeki bilgi teknolojileri risklerini etkilerler. Geri kalan beş risk tipi ise bu bağımsız elemanlardan etkilenmekte, aynı zamanda da kendileri içlerinde birbirlerini etkilemektedirler.  
Sonuç olarak risk yönetiminin risk tanımlama ve risk değerlendirme adımları tamamlanmıştır. Risk yönetiminde izlenecek diğer adımlar sektörlere göre farklılık göstermektedir. Dolayısıyla bu tez, uygulayıcı birimlerce yol gösterici bir çalışma durumundadır.

Abstract:
The service supply chain concept, its models and the differentiated points from traditional supply chain are discussed in the thesis. Since the risk studies are rare researches in the scope of service supply chain literature, the supply chain risk concept is presented from different point of views at first. The supply chain risk literature includes risk types, supply chain risk management based on variable industrial areas, the supply chain risk management methodologies, risk types according to the supply chain scope, and the supply chain risk management risk terminology. With the aim of improving the corresponding service supply chain literature, the service sector risks are investigated on an individual basis.
Introducing the service supply chain concept, its models and encountered risks, following by suggestion about how to conduct an analysis for these identified risks and assessment of these risks by various technics is aimed in this study. In this way, the thesis study has a guiding function for the practitioners in the service supply chain field.   
Since the service supply chain concept is rare in literature, the traditional supply chain risk management is utilized at first from different points of view in order to identify the gaps. As it is in the supply chain concept, the service supply chain risk management begins with system analysis, identifying the system risks and conducting a risk analysis. Risk analysis has a significant point for the risk management. Therefore, qualitative and quantitative risk analysis methods are introduced in a detailed way with shaping the service supply chain risk analysis objective. It is important to specify the risk analysis tool's features in order to assign which risk analysis tool should be used for which risk and uncertainty type condition. While some risk analysis method requires well - documented data, some others just use a formulated model to observe the input effects on the output. Hence, there is variable cases about the focused risk type needing a corresponding risk analysis method.  
The research problem of the thesis is the service supply chain risk types identification and analysis of these risks. For that purpose, the supply chain risk literature is reviewed since the service supply chain studies are limited. Accordingly the service supply chain models, similarities, differences, concepts and risk analysis tools are introduced. 
The service sectors are  defined and the faced risks of the each individual sector are listed in order to generate a general framework for the service supply chain risks.
The literature review is the main research method to define the service supply chain risk in this thesis. The interpretive structural modeling and MICMAC analysis are used to analyze the service supply chain risks. The interpretive structural modeling consists of eight steps. The expert opinions from academicians and sector employees are gathered in order to identify the relations between service supply chain risks as variables.  
Available literature is lack of studies containing service supply chain risks. That's way the service sector based risks are reviewed at the first stage. The sectors having service supply chains are defined in a detailed way with a literature review having the service supply chain risks identification. These sectors' risks are reviewed. Finally, the whole encountered risks are shaped in a proper way to represent the service supply chain in general. 
The risk assessment part methodology is interpretive structural modelling and MICMAC analysis. The needed expert opinions to conduct the study is collected via surveys. Its asked to the service supply chain academicians and sector experts to determine the relationships between defined service supply chain risks. By using these opinions, the relationships of these risks as the variables are analyzed by matrices and graphics.  
The reason behind the selection of the interpretive structural modelling and MICMAC analysis is the opportunity that makes easy to analyze how the defined variables as the parts of a system affect each other. The same data set is used for both methods and their results are compared.    
The final interpretive structural model indicates that financial risks, supply chain members' relationship risk, demand and capacity change risk, service transfer risk, and internal operation risk are in interaction at the first level in the scope of service supply chain. Information technology risk is at the second level and it has an effect on these first level risks directly. The macro level risks are in the third level as the final part, and others do not affect it, it affects the whole other risks directly. 
According to the MICMAC analysis, the macro level risks are the highest-level independent element, while the information technology risk is the higher-level independent element, demand and capacity change risk is medium level connection element, internal operation risk is a weak level dependent connection element. Moreover, the financial risk, supply chain members' relationship risk and service transfer risk are high-level dependent connection elements. 
When the MICMAC analysis and interpretive structural model are compared, macro level risks and information technology risk are both in the same position. The remaining risks have slightly different names but they mean same thing. The main reason behind this minor difference is the transitivity property of the interpretive structural model.  
The definition and the assessment steps of the risk management is completed. The remaining steps are depend on the sectors. Hence, this thesis is a guiding study for interested parties. 
Supply chain risk management includes risk identification, risk assessment, selecting the appropriate risk management strategy, conducting the chosen risk management strategy and finally mitigating the risks steps. In the scope of this thesis, service supply chain risks are listed and assessed in a detailed way by using literature review. Moreover, multiple risk analysis methods are introduced. Hence, this study is a guideline for both academicians and sector specialists. 
The most important risk management steps are finalized. The remaining steps depend on the unit of analysis and firms. Practitioners should consider a review for their own situation after implementing the risk analysis.    
In sum, according to the findings of the study, human affected risk types of the service supply chains trigger each other because of the unstandardized human features. Any disruption seen in information technology that is used in every part of the service supply chain can affect the whole operations and activities along the chain. Because the information technology is the main tool utilized by the whole chain.  Furthermore, macro level risks are also effective on the chain. The large scale, unexpected and undesired disruptions can create a negative situation for service supply chain integration.