Yangın geçirmiş tarihi yapılarda rekonstrüksiyon projelerinin değerlendirilmesi; Üsküdar ilçesi örneği
Evaluation of reconstruction projects in historical buildings exposed to fire; the sample of Üsküdar district
Yazar: TUĞBA AKTUĞ BAŞOĞLU
Danışman: PROF. DR. ELİF ÖZLEM AYDIN
Gebze Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Bu çalışmanın amacı yangınlar nedeniyle yok olan tescilli kültür varlıklarına
ilişkin Koruma Kurulları tarafından onaylanan rekonstrüksiyon projelerinin Kültür
ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun Taşınmaz Kültür Varlıklarının
Gruplandırılması, Bakım ve Onarımları'na ilişkin 05.11.1999 tarih ve 660 sayılı ilke
kararı doğrultusunda değerlendirilmesidir.
Çalışmada yapılan ayrıntılı tespitler ve geliştirilen öneriler İstanbul ili, Üsküdar
ilçesinde 1950'lerden sonra yangın geçirmiş tarihi yapılar ile sınırlandırılmıştır.
Çalışma beş ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde çalışmanın amacı,
kapsamı ve yöntemi anlatılmıştır. İkinci bölümde mimari miras kavramından ve
çağdaş koruma anlayışı çerçevesinde gelişen mimari mirası koruma teknikleri
üzerinde durulmuştur. Bu tekniklerden biri olan rekonstrüksiyon tekniğinin Dünyada
ve Türkiye'de ortaya çıkışı ve uygulama alanlarından bahsedilmiştir. Üçüncü
bölümde; İstanbul'da Osmanlı Döneminden itibaren yangına yol açan ve yangınla
mücadeleyi güçleştiren sebepler araştırılmıştır. Yangınları önlemek için alınan yasal
önlemler ve yangın sonrası imar hareketleri üzerinde durulmuştur. Dördüncü
bölümde ise; alan çalışması kapsamında Üsküdar ve sosyal durumundan bahsedilmiş,
Üsküdar'da yangın geçiren yapılara ilişkin yangın raporları değerlendirilmiştir.
Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulunun kurulduğu 1951 yılı sonrası
Üsküdar'da yangın geçirmiş tarihi yapılar incelenerek, bu yapıların; il, ilçe, mahalle,
cadde/sokak, pafta, ada, parsel, tescil kararı tarihi ve sayısı, koruma grubu, tapudaki
niteliği, mülkiyeti, özgün işlevi, yangın geçirdiği tarihi, yangın nedeni, varsa onaylı
projelerinin neler olduğu, rekonstrüksiyon projesi onay tarihi, bu projedeki işlevine
ilişkin veriler saptanmıştır. Rekonstrüksiyon projesi onaylanan yapıların envanter
fişleri oluşturularak rekonstrüksiyon projelerinin özgün yapı ile karşılaştırmalı
değerlendirilmesi yapılmıştır. Beşinci bölümde ise sonuç ve önerilere ayrılmıştır. 

Anahtar Kelimeler: Tarihi Eser, Mimari Miras, Rekonstrüksiyon/Yeniden
Yapım, Özgüne Uygunluk, Yangın, Üsküdar.

Abstract:
The purpose of this study is evaluation of the reconstruction projects for
historical buildings exposed to fire, which are approved by the Registered Cultural
Assetspreservation Boards in the light of the principle decision of Cultural and
Natural Assets Preservation High Council, Grouping and Maintenance of Immovable
Cultural Assets dated 05.11.1999 with the number 660.
Detailed evaluations and recommendations made in the study are limited with
the historical buildings that have been exposed to fire after 1950s in the city of
Istanbul, Üsküdar District. The study consists of five main sections. In the first
section, the purpose, the scope and the method of the study have been provided. In
the second section, preservations of architectural heritage techniques with the
architectural heritage concept and modern preservation concept have been explained.
The reconstruction technique, which is one of these techniques, its emergence in the
world and in Turkey, and its applications have been mentioned. In the third section,
the reasons that led to fires and that made it difficult to fight with fire have been
investigated in Istanbul after the Ottoman Era. The legal measures that have been
enacted to prevent fires and the improvement measures after fires have been
emphasized in this section. In the fourth section, the district of Üsküdar and its social
structure have been revealed in terms of field study, and the fire reports of the
buildings in Üsküdar have been evaluated. The historical buildings that have been
exposed to fires in Üsküdar after the year of 1951 have been examined when
Property Antiquities and Monuments High Council established, and the districts,
neighborhoods, streets/alleys, map sections, parcels, registration dates and numbers,
preservation groups, qualifications in the title deed offices, ownerships, specific
functions, dates of the fires, the reasons of the fires stated, the projects approved -if
any-, the approval dates of the reconstruction projects, and the functions in the
projects have been determined. The inventory receipts of the buildings whose
reconstruction projects have been approved have been evaluated by comparing these
projects with the original buildings. The fifth section have been reserved for the
results and recommendations. 

Key Words: Historical Building, Architectural Heritage, Reconstruction,
Original Eligibility, Fire, Üsküdar