Kronik hastalığı olan kadınların beslenme okuryazarlığı düzeyleri ile akdeniz diyetine uyumları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between nutrition literacy levels ofwomen with chronic diseases and their adherence to the mediterraneandiet
Yazar: RUMEYSA ÖZEN
Danışman: DOÇ. DR. GÜLPERİ DEMİR
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Bu çalışma, en az bir kronik hastalık tanısı almış, yaşları 20-65 aralığında değişen kadınların, beslenme okuryazarlığı düzeyleri ve Akdeniz diyetine uyumlarının değerlendirilmesi amacıyla bir aile sağlığı merkezine gelen rastgele 295 kadın ile gerçekleştirilmiştir. Çalışma verileri, araştırmacı tarafından geliştirilen anket formu aracılığıyla yüz yüze görüşme yöntemi ile toplanmıştır. Anket formu; katılımcıların tanımlayıcı bilgilerini, beslenme alışkanlıklarını, sağlık durumlarını, antropometrik ölçümlerini, Yetişkinlerde Beslenme Okuryazarlığı Değerlendirme Aracını (YBOYDA), 14 Maddeli Akdeniz Diyeti Uyum Ölçeğini (ADUÖ) ve besin tüketim sıklığı formunu içermektedir. Katılımcıların beslenme okuryazarlığı düzeyleri "Yetişkinlerde Beslenme Okuryazarlığını Değerlendirme Aracı", Akdeniz diyetine uyumları ise "14 Maddeli Akdeniz Diyeti Uyum Ölçeği" aracılığıyla belirlenmiştir. Çalışmaya katılan kadınların %59'u 31-50 yaş aralığında olup %41,4'ü lise, %36,3'ü lisans mezunudur. Katılımcıların büyük bir çoğunluğu (%66,8) evli olup tüm katılımcılar ilçe merkezinde ikamet etmektedir. Katılımcıların beden kütle indeksi ortalamaları 27,3 kg/m2 olup %53,2'si fazla kiloludur. Katılımcıların %37,3'ü kardiyovasküler hastalıklar, %30,9'u tip 2 diyabet, %15,0'i kronik solunum yolu hastalıkları, %5,3'ü kanser tanısı almıştır. Katılımcıların ortalama YBOYDA ve ADUÖ puanları sırasıyla 28,35±3,17 ve 6,84±2,43 olarak bulunmuştur. Katılımcıların %91,2'si yeterli beslenme okuryazarlığı düzeylerine sahip olup katılımcılar arasında yetersiz beslenme okuryazarlığı düzeylerine sahip kimse bulunmamaktadır. Beslenme okuryazarlığı düzeyleri ile antropometrik ölçümler arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunamamıştır ancak artan yaş (p<0,05), bekar olma (p<0,05), daha yüksek öğrenim düzeyi (p<0,05), çalışma hayatına katılma (p<0,05), düzenli fiziksel aktivite yapma durumu (p<0,05) daha yüksek beslenme okuryazarlığı düzeyleri ile ilişkilidir. Akdeniz diyetine uyum düzeyleri bakımından katılımcıların %53,6'sı orta düzeyde uyum, %31,1'i düşük uyum, %15,3'ü yüksek uyum göstermektedir. Beslenme okuryazarlığı düzeyleri ile benzer olarak antropometrik ölçümler ile Akdeniz diyetine uyum düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunamamıştır (p>0,05). Artan yaş ve düzenli fiziksel aktivite yapma durumu daha yüksek Akdeniz diyetine uyum düzeyleri ile ilişkilidir (p<0,05) ancak diğer sosyodemografik özellikler ile Akdeniz diyetine uyum düzeyleri arasından anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Ayrıca; beslenme ile güvenilir bilgi kaynağının diyetisyenler olduğunu düşünen bireylerin hem beslenme okuryazarlığı düzeyleri hem de Akdeniz diyetine uyumları istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,05). Çalışma sonucunda; kronik hastalığı olan kadınların yeterli düzeyde beslenme okuryazarlığına ve orta düzeyde Akdeniz diyetine uyuma sahip olduğu bulunmuştur. Sosyodemografik özelliklerin ve bazı sağlık davranışlarının, beslenme okuryazarlığı düzeylerini ve Akdeniz diyetine uyum düzeylerini etkilediği saptanmıştır.

Abstract:
This study was conducted with 295 women who came to a family health center in order to evaluate the nutritional literacy levels and compliance with the Mediterranean diet of women aged 20-65, who were diagnosed with at least one chronic disease. The study data were collected by face-to-face interview method using a questionnaire form developed by the researcher. The questionnaire form included the participants' descriptive information, eating habits, health status, anthropometric measurements, Nutrition Literacy on Adults (EINLA), 14-Item Mediterranean Diet Adherence Scale (MEDAS) and food consumption frequency form. The participants' nutritional literacy levels were determined using the "Nutrition Literacy on Adults" and their compliance with the Mediterranean diet using the "14-Item Mediterranean Diet Adherence Scale". 59% of the women participating in the study were between the ages of 31-50, 41,4% were high school graduates and 36,3% were undergraduate graduates. The vast majority of the participants (66,8%) were married and all participants resided in the district center. The average body mass index (BMI) of the participants was 27,3 kg/m2 and 53,2% were overweight. 37,3% of the participants had cardiovascular diseases, 30,9% had type 2 diabetes, 15,0% had chronic respiratory diseases, and 5,3% had cancer. The average EINLA and MEDAS scores of the participants were found to be 28,35±3,17 and 6,84±2,43, respectively. 91,2% of the participants had adequate nutritional literacy levels, and there was no one with inadequate nutritional literacy levels among the participants. No statistically significant relationship was found between nutritional literacy levels and anthropometric measurements, but increasing age (p<0,05), being single (p<0,05), higher education level (p<0,05), participating in working life (p<0,05), and doing regular physical activity (p<0,05) were associated with higher nutritional literacy levels. In terms of their compliance with the Mediterranean diet, 53.6% of the participants showed moderate compliance, 31,1% low compliance, and 15.3% high compliance. Similar to nutritional literacy levels, no statistically significant relationship was found between anthropometric measurements and compliance with the Mediterranean diet (p>0,05). Increasing age and regular physical activity were associated with higher levels of compliance with the Mediterranean diet (p<0,05), but no significant relationship was found between other sociodemographic characteristics and compliance with the Mediterranean diet. In addition, both the nutritional literacy levels and compliance with the Mediterranean diet of individuals who thought that dietitians were the reliable source of information about nutrition were found to be statistically significant (p<0,05). As a result of the study, it was found that women with chronic diseases had adequate nutritional literacy and moderate compliance with the Mediterranean diet. It was determined that sociodemographic characteristics and some health behaviors affected nutritional literacy levels and compliance with the Mediterranean diet.