Diyarbakır Suriçi tarihi yerleşim alanında yenilenen konutların çevresel sürdürülebilirlik kapsamında irdelenmesi
The examination of renewed houses in the Diyarbakir Suriçi historical settlement area within the scope of environmental sustainability
Yazar: BERİTAN ADAR GÜLCEMAL
Danışman: DOÇ. DR. GÖKÇE TUNA TAYGUN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
İnsanlar için temel gereksinmelerden biri olan barınma ihtiyacını sağlayan konutlar, tarih boyunca dönemin özelliklerine göre çeşitli biçimlerde inşa edilmiştir. Geçmişte geleneksel evler kamusal deneyimler aracılığıyla çevreye duyarlı nitelikte inşa edilirken, zaman içerisinde üretim biçimlerinde meydana gelen köklü değişiklikler ve hızlı kentleşmenin inşaat sektörüne yön vermesiyle bu denge bozulmuştur. 20. yüzyılın sonlarından itibaren sektörün çevre üzerindeki olumsuz etkileri görünür hale gelmiş ve yapı ile çevre arasındaki ilişki uluslararası düzeyde incelenmeye başlanmıştır. Bu doğrultuda, doğa ile uyumlu yaşam alanları oluşturabilmek amacıyla uluslararası standartlar ve politikalar geliştirilmiştir. 
Yerleşik hayatın M.Ö. 5000'li yıllarda başladığı bilinen ve günümüze dek kesintisiz olarak 26 medeniyeti barındıran Diyarbakır Suriçi yerleşim alanı, Diyarbakır Surları ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzaj Alanı ile Türkiye'nin 14. Miras alanı olarak UNESCO Dünya Miras Listesi'ne kaydedilmiştir. Bu tarihi alanda yer alan Geleneksel Diyarbakır Suriçi Evleri, 2015 yılında başlayan çatışmalar sebebiyle hasar görerek veya yıkılarak kentsel dönüşüm sürecine girmiştir. 
Tez çalışmasında binlerce yıllık geçmişi ve yapım geleneği olan Diyarbakır Suriçi tarihi yerleşim alanında aceleci bir şekilde gerçekleşen dönüşüm süreci problem olarak ele alınarak kentsel dönüşüme giren yapılardan yenilenen konutların çevresel sürdürülebilirlik kapsamında incelenmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda, giriş kısmından sonra Geleneksel Diyarbakır Suriçi Evleri ve çevresel sürdürülebilirlik konuları irdelenerek temel oluşturulmuş; ardından yenilenen konutlar çevresel sürdürülebilirlik kapsamında değerlendirilmiş, sonuç kısmında ise çalışmanın analizi yapılarak öneriler sunulmuştur. Konu ile ilgili resmi kurumlardan bilgi alma zorluğu kısıtlayıcı etken olduğundan araştırma sırasında literatür taraması yapılmış, sahada çalışmalarda bulunulmuş, hava fotoğraflarından süreç takip edilmiştir. Araştırma sonucunda; yeni yapılan konutların biçimsel olarak geleneksel evlere uyum sağlamaya yönelik inşa edilmesinin amaçlandığı görülse de enerji etkin yapı parametreleri ve çevresel sürdürülebilirlik ilkeleri kapsamında irdelendiğinde yetersiz kaldığı anlaşılmıştır. Çevresel sürdürülebilirlik çalışmalarının hızlandığı günümüzde, geleneksel ve modern tekniklerle inşa edilen yapıların yerleşik yaşantının sürekli olarak devam ettiği aynı coğrafi yer üzerinde karşılaştırılması, sürdürülebilirlik bilincine yönelik önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Geleneksel yapı, kentsel yenileme, çevresel sürdürülebilirlik, enerji etkin yapı, Diyarbakır evleri.

Abstract:
Throughout history, houses, which provide one of the basic needs for human beings, have been constructed in various forms according to the characteristics of the era. In the past, traditional houses were built with environmental sensitivity through public experiences, but over time, this balance has been disrupted by radical changes in production methods and rapid urbanization steering the construction sector. Since the late 20th century, the negative impacts of the sector on the environment have become visible, and the relationship between building and the environment has begun to be examined at an international level. In this context, international standards and policies have been developed to create living spaces in harmony with nature.
The Diyarbakır Suriçi settlement area, known to have started settled life in 5000 BC and has hosted 26 civilizations uninterruptedly until today, has been registered on the UNESCO World Heritage List as the 14th Heritage Site of Turkey with the Diyarbakır Walls and Hevsel Gardens Cultural Landscape Area. The Traditional Diyarbakır Suriçi Houses located in this historical area have entered the urban transformation process by being damaged or demolished due to the conflicts that started in 2015.
In this thesis, the hastily implemented transformation process in the Diyarbakır Suriçi historical settlement area, which has a millennia-old history and construction tradition, is analyzed as a problem. The objective is to examine the environmental sustainability of the renewed houses within the structures that have undergone urban transformation. In this regard, after the introduction, the topics of traditional Diyarbakır Suriçi houses and environmental sustainability are discussed as the basis of the study. Subsequently, the renewed houses are evaluated within the scope of environmental sustainability, and in the conclusion section, the analysis of the study is provided along with suggestions. Due to the difficulty of obtaining information from official institutions on the subject, a literature review was conducted during the research, field studies were performed, and the process was monitored using aerial photographs. The research findings indicate that, while the newly constructed houses strive to align with traditional houses in terms of form, they are inadequate when evaluated against energy-efficient building parameters and environmental sustainability principles. In the current context, where environmental sustainability efforts are intensifying, the comparison of structures built using traditional and modern techniques in the same geographical area, where continuous habitation is maintained, is regarded as a substantial step towards enhenchancing sustainability awareness.
Keywords: Traditional buildings, urban renewal, environmental sustainability, energy efficient building, Diyarbakır Houses.