Havayolu operatörlerinin etkinliğinde maliyet bileşenlerinin rolü:Avrupa merkezli havayolu operatörleri üzerine bir analiz
The role of cost components in the effectiveness of airline operators: An analysis on European-based airline operators
Yazar: OĞUZ KAAN YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. METİN UYAR
İstanbul Gelişim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Havacılık Yönetimi Ana Bilim Dalı / Havacılık Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Maliye = Finance ; Sivil Havacılık = Civil Aviation

Özet:
Havayolu endüstrisi, son derece rekabetçi bir sektör olup, bilet fiyatları sürekli düşmektedir. Bu durum, havayolu şirketlerinin maliyet sürücülerini ayrıntılı bir şekilde anlamalarını ve maliyetleri düşük tutmalarını gerektirir. Havayolu şirketlerinin toplam maliyetlerinin yaklaşık yarısı, işgücü maliyetleri ve yakıt maliyetleri gibi iki kaleme odaklanmaktadır. Ayrıca, havayolu endüstrisi, sermaye yoğun bir sektördür ve çok düşük bir marja sahiptir. Özellikle, belirsiz durumlar ve süreçler (örneğin, 2001 terör saldırısı, 2008-2009 küresel finans krizi ve 2019 sonunda başlayan ve uzun süre devam eden COVID-19 pandemisi) sektörün finansal zorluklar yaşamasına neden olmuştur. Bu tür durumlarda ve süreçlerde, sürdürülebilir finansal göstergelere sahip havayolu şirketleri, rekabette öne çıkabilir. Bu nedenlerle, havayolu şirketlerinin maliyet yapısını ve kârlılığını anlamak ve yönetmek, verimlilik ve etkinlik açısından son derece önemlidir.
Araştırma kapsamında Avrupa merkezli 7 havayolu operatörünün finansal verileri girdi ve çıktı doğrultulu veri zarflama analizi metodu uygulanarak değerlendirilmiştir. İlk iki bölümde havayolu endüstrisinin tarihsel gelişimi ve iş modelleri ile havayolu operasyonlarında temel maliyet bileşenleri kavramsal olarak değerlendirilmiştir. Son bölümde havayolu operatörlerine ait finansal tablolardan elde edilen operasyonel ve finansal maliyetler ile finansal oranlardan net kâr marjı ve aktif kârlılık oranı değişkenleri korelasyon analizi ve veri zarflama analizi ile nicel olarak incelenmiştir.
2017-2019 yılları arasında etkinlik ve kârlılık açısından aktif kârlılık oranı ile net kâr marjı arasında güçlü bir pozitif korelasyon bulunmuştur. Bu, bir metriğin artışının diğerini de artırabileceğini gösterir ve bu durum operatörlerin finansal performansını doğrudan etkileyebilir. Etkinlik skorlarına göre, bazı operatörler en iyi performansa sahipken, diğerlerinin performansları düşük bulunmuştur. Operasyonel maliyetlerdeki artışın, etkinlik skorunu doğrudan azalttığı tespit edilmiştir. Bu nedenle, operasyonel maliyetler kontrol altında tutulmalı ve mümkün olduğunca azaltılmalıdır.
Anahtar Kelimeler: Havayolu endüstrisi, maliyet etkinliği, operasyonel maliyet, net kâr oranı, aktif kârlılık oranı, veri zarflama, etkinlik skor analizi

Abstract:
The airline industry is a highly competitive sector and ticket prices are constantly falling. This requires airlines to have a detailed understanding of their cost drivers and to keep costs down. Approximately half of airlines' total costs are focused on two items: labour costs and fuel costs. Moreover, the airline industry is a capital intensive sector and has a very low margin. In particular, uncertain situations and processes (e.g. the 2001 terrorist attack, the 2008-2009 global financial crisis, and the protracted COVID-19 pandemic that started at the end of 2019) have caused the industry to experience financial difficulties. In such situations and processes, airlines with sustainable financial indicators can stand out from the competition. For these reasons, understanding and managing the cost structure and profitability of airline companies is extremely important in terms of efficiency and effectiveness.
In this study, the financial data of 7 European airline operators are evaluated by applying input and output data envelopment analysis method. In the first two sections, the historical development and business models of the airline industry and the main cost components of airline operations are conceptually evaluated. In the last section, operational and financial costs obtained from the financial statements of airline operators and the variables of net profit margin and return on assets ratio from financial ratios are quantitatively analysed by correlation analysis and data envelopment analysis.
A strong positive correlation was found between the return on assets ratio and net profit margin in terms of efficiency and profitability between 2017-2019. This indicates that an increase in one metric can increase the other, which can directly affect the financial performance of operators. According to the efficiency scores, some operators have the best performance, while others have poor performance. An increase in operational costs was found to directly reduce the efficiency score. Therefore, operational costs should be kept under control and reduced as much as possible.
Keywords: Airline industry, cost effectiveness, operational cost, net profit ratio, return on assets ratio, data envelopment, efficiency score analysis