AB ülkeleri ve Türkiye'deki sosyal harcamaların kümeleme analiziyle karşılaştırılması
Comparison of EU countries and Turkey's social state expenses via cluster analysis
Yazar: UĞUR UYĞUN
Danışman: DOÇ. DR. FATİH YARDIMCIOĞLU
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Maliye Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Maliye = Finance ; İşletme = Business Administration
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Kamu harcamaları = Public expenditures ; Karşılaştırmalı analiz = Comparative analysis ; Kümeleme analizi = Cluster analysis ; Sosyal devlet = Social state ; Sosyal harcamalar = Social expenditurese ; Türkiye = Turkey

Özet:
Sosyal devlet kavramı özellikle yirminci yüzyılın ortalarında önem kazanan ve ilerleyen dönemde yaşamın sosyal, siyasi, ekonomik, kültürel vb. her alanında varlığını hissettirmeye başlayan bir kavram olup tam anlamıyla ortaya çıkışını Sanayi Devrimiyle birlikte gerçekleştirmiştir. Sanayi Devriminin gerçekleşmesiyle beraber ezilen işçi sınıfı haklarını aramaya başlamış ve bu dönemden itibaren hukuk devleti niteliği taşıyan devlet yeni bir nitelik olarak sosyal devlet ilkesini benimsemiştir. Uluslararası düzeyde sosyal devletin kabul görmesi çeşitli anayasal belgeler ve imzalanan uluslararası anlaşmalarla birlikte gerçekleşmiştir. Bu belgelere örnek olarak 1948 İnsan Hakları Evrensel Bildirisi, 1947 İtalya anayasası, 1949 Almanya anayasası ve 1958 Fransa anayasası verilebilir. Türkiye'de ise anayasal anlamda ilk sosyal devlet uygulamaları 1961 anayasasında görülmektedir. Avrupa Birliği (AB) ülkelerindeki sosyal devlet ilkelerinin benimsenmesi ise imzalanan çeşitli anlaşmalar ve çeşitli toplulukların kurulması yoluyla gelişim göstermiştir. Özellikle II. Dünya Savaşı sonrasında altın çağını yaşayan sosyal devlet kavramı, daha sonra 1970'li yıllardaki petrol krizi ve izleyen dönemde dünyanın tek kutuplu hale gelmesiyle beraber kapitalizm sisteminin kabul edilmesi sonucu güç kaybetmiştir.
Sosyal devletin amaçlarını adil gelir dağılımı ve yoksullukla mücadeleyi gerçekleştirmek, fırsat eşitliği sağlamak, sosyal güvenliği sağlamak, tam istihdamı gerçekleştirmek ve işsizlikle mücadelede bulunmak, sosyal denge ve barışı sağlamak, ekonomik büyüme ve kalkınmayı sağlamak olarak belirtmek mümkündür. Sosyal devlet bu amaçlarını gerçekleştirmek üzere kamu harcamaları ve vergileme, regülasyon ve kontroller, kamu iktisadi teşebbüsleri, planlama, kamulaştırma ve devletleştirme gibi bir takım araçlar kullanmaktadır.
Veri madenciliği yöntemlerimden biri olarak kullanılmakta olan kümeleme analizi, değişkenleri karakteristik özelliklerine göre benzerlik ya da farklılıklarını dikkate alarak gruplandırmaya yarayan bir tekniktir. Bu tezde Avrupa Birliği ülkeleri ve Türkiye'deki sosyal devlet harcamalarının gerçekleşmesi; sağlık harcamaları, eğitim harcamaları ve sosyal koruma harcamaları bakımından karşılaştırılarak kümeleme analizine tabi tutulmuştur.

Abstract:
Social state concept gained importance in the middle part of eighteenth century and following term it affected nearly every aspect of life like social, political, economic, cultural etc. But it's made its arise with the Industrial Revolution. The oppressed class of workers due to Industrial Revolution, began to claim their rights and from that term on, the state of law gained the principles of social state as a new legitibility. Acceptance of social state at international level happened with various constitutional documents and internatiol agreements. 1948 Universal Declaration of Human Rights, 1947 constitution of Italy, 1949 constitution of Germany and 1958 constitution of France could be given as examples. In terms of Turkey, initial social state implementations were made with 1961 constitution. For European Union (EU) countries embracing and developing social state principles occurred with various agreements and establishing different communities. Social state concept lived its golden age particularly after World War II to 1970's oil crisis. But with the embracement of capitalism world has become unipolar and social state concept got weaken.
It is possible to define purpose of social state as: fair income distribution and poverty reduction, providing equality in opportunity, providing social security, realizing full employment and struggling unemployment, providing social equilibrium and peace, achieving economic growth and and development. Social state utilizes some instrumentations such as public expenditures and taxation, regulations and controls, government business enterprises, planning, expropriation and nationalization to make those purposes real.
Cluster analysis is one of methods being used in data mining to classify variables by their similarities and differences consideringly characteristic features. In this thesis, European Union countries and Turkey's social state spendings with regards to health spendings, education spendings and social protection spendings were compared via cluster analysis.