Lavanta, defne ve nane uçucu yağlarının ekin kambur biti [Rhyzopertha dominica (Fabricius) (Coleoptera: Bostrichidae)]'ne karşı insektisit etkilerinin belirlenmesi
Insecticidal activity of essential oils derived from lavander, laurel and peppermint against lesser grain borer, Rhyzopertha dominica (Fabricius) (Coleoptera: Bostrichidae)
Yazar: ELÇİN ÇILĞIN
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET KEÇECİ
Malatya Turgut Özal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Laurus nobilis = Laurus nobilis ; Lavandula angustifolia = Lavandula angustifolia ; Mentha piperita L. = Mentha piperita L. ; Rhyzopertha dominica = Rhyzopertha dominica ; Uçucu yağlar = Essential oils

Özet:
Bu çalışmada, Laurus nobilis L. (Lauraceae), Mentha piperita L. ve Lavandula x intermedia Emeric ex Loisel. (Lamiaceae) bitkilerinden elde edilen uçucu yağların önemli depolanmış ürün zararlısı olan Ekin Kambur Biti (Rhyzopertha dominica (Fabricius, 1792) (Coleoptera: Bostrychidae)'ne karşı fumigant ve repellent etkisi belirlenmiştir. Deneme 27±1°C sıcaklık, %50±10 nem ve karanlık şartlardaki iklim odalarında gerçekleştirilmiştir. Uçucu yağların R. dominica'nın larva, pupa ve ergin dönemine karşı fumigant etki denemesi, 5 farklı uygulama konsantrasyonu (1, 5, 20, 50 ve 200 μl/L hava) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Yapılan fumigant etki denemelerinde, zararlının 3. larva dönemine karşı en yüksek fumigant etki L. nobilis uçucu yağının 200μl/L konsantrasyonunda %100 olarak tespit edilmiştir. Ergin döneme karşı yapılan çalışmada ise hem L. nobilis hem de M. piperita uçucu yağının 200μl/L konsantrasyonu %100 ölüme neden olmuştur. Bununla birlikte pupa dönemine karşı yürütülen çalışmalardan yeterli etki elde edilememiştir ve en yüksek etki 200μl/L konsantrasyonda L. nobilis'te %49 olarak belirlenmiştir. Repellent etki denemeleri, petri ve kutulu test ünitesi denemesi olmak üzere 2 farklı metotla yürütülmüştür. Petri metodunda 0.038, 0.192 ve 0.769 μl/cm2'lik konsantrasyonlar filtre kağıdına uygulanmıştır. Kutulu test ünitesi metodunda da, uçucu yağların 3 konsantrasyonu kullanılmıştır (8.33, 41.67 ve 166.67 μl/L) Repellent etki her iki metotta 1, 3, 6 ve 24 saatte yapılan sayımlarla belirlenmiştir. Her iki deneme yönteminde de en yüksek repellent etki M. piperita uçucu yağında meydana gelirken, en az repellent etki L. intermedia uçucu yağında gözlenmiştir. Çalışmada ayrıca uçucu yağların buğday tohumlarının çimlenmesine etkileri de belirlenmiştir. Farklı konsantrasyonlarda 48 saat süreyle uçucu yağa maruz kalmış buğday tohumlarının çimlenme testlerinde herhangi bir olumsuzluk saptanmamıştır. Bu çalışma sonucunda elde edilen veriler doğrultusunda fumigant etki denemelerinde L. nobilis uçucu yağının, repellent etki denemelerinde M. piperita uçucu yağının depolanmış ürün zararlılarına karşı ileride etkili bir bio-insektisit olarak değerlendirilebileceği düşünülmektedir.

ANAHTAR KELİMELER: Rhyzopertha dominica, Mentha piperita L., Laurus nobilis L., Lavandula intermedia x Emerica x Loisel,fumigant,uçucu yağ

Abstract:
In this study, fumigant and repellent effects of the essential oils obtained from Laurus nobilis L. (Lauraceae), Mentha piperita L. and Lavandula x intermedia Emeric ex Loisel (Lamiaceae) plants against the lesser grain borer [Rhyzopertha dominica (F.) (Coleoptera: Bostrychidae)], an important pest species of stored grains, were tested. The experiments were carried out in climate rooms at 27±1°C temperature, 50±10% humidity and completely dark conditions. The fumigant effect of essential oils at 5 different application concentrations (1, 5, 20, 50 and 200 μl/L air) against the larva, pupa and adult stage of R. dominica were tested. The highest fumigant effect against R. dominica larvae by 100% mortality was found to be at 200μl/L concentration of L. nobilis essential oil. For the adults, a concentration of 200μl/L of both L. nobilis and M. piperita essential oil caused 100% mortality. However, the complete mortality of pupal stage was not obtained and the highest mortality was determined as 49% in L. nobilis. Two different methods were used including petri dish bioassay and box bioassay in repellency bioassay. Filter paper was treated with each concentration (0.038, 0.192 and 0.769 μl/cm2) in petri dishes bioassay. Three concentrations of the essential oil were used in the box experiment (8.33, 41.67, and 166.67 μl/L). The repellent effects of both methods were determined in 1, 3, 6 and 24-hour period. In both experimental methods, the highest repellent effect was observed in M. piperita essential oil, while the least repellent effect was detected in L. intermedia essential oil. The effects of essential oils on germination of wheat seeds were also determined in the study. No adverse effects were observed for concentrations of tested essential oil for 48 hours of exposure. As a result of this study, it is thought that L. nobilis and M. piperita essential oil can be used as an effective bio-fumigant and repellent against stored product pests respectively.

KEYWORDS: Rhyzopertha dominica, Mentha piperita L., Laurus nobilis L., Lavandula intermedia x Emerica x Loisel, fumigant, essential oil