ibn Haldûn'un Kur'ân anlayışı
Ibn Khaldun's understanding of the Qur'an
Yazar: SÜMEYYE SEVİNÇ
Danışman: PROF. DR. MUHSİN DEMİRCİ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Ayetler = Verses ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tefsir = Commentary ; Toplum = Society ; İbn Haldun = İbn Haldun ; İslamiyet = Islam

Özet:
İbn Haldûn tarih ve toplum teorileriyle İslâm toplumunun içinde bulunduğu
durumu ortaya koymaya yönelik bir teşebbüste bulunmuştur. Bu çalışmada İbn
Haldûn'un düşüncesinde teorilerini âyetlerle nasıl desteklediği başka bir ifade ile bilgi
kaynağı olarak vahye nasıl müracaat ettiği üzerinde durulmaktadır. Bu minvalde İbn
Haldûn'un Kitâbü'l-İber adlı tarihinin giriş kısmı olan ve sonradan müstakil bir eser
olarak da şöhret bulan Mukadime'si merkeze alınarak onun âyetlerle desteklediği tarih
ve toplumla ilgili teorileri özelinde diğer eserleri incelenmektedir. Böylelikle bir İslâm
düşünürünün kendi sistemi içerisinde kurduğu teorilerle âyetler arasındaki irtibatın
gösterilmesi istihdaf edilmektedir. Bu bağlamda bu çalışmada temel olarak metin analizi
yöntemi kullanılmakta ve yöntem tatbik edilirken Maxqda programına müracaat
edilmektedir.
Araştırmada öncelikle İbn Haldûn'un hayatı, toplumsal rolleri çerçevesinde ele
alınmakta sonrasında ise onun ulaşılabilen eserleri, âyetlerle istişhad ettiği teorileri
açısından incelenmektedir. Ardından İbn Haldûn'un ilimler tasnifi içerisinde Kur'ân'a
dair ilimlere verdiği yer değerlendirilmekte ve son olarak âyetlerin teoriler içerisindeki
yeri tespit edilmektedir. Netice itibariyle İbn Haldûn'un teorilerini izah ederken
zikrettiği âyetleri sadece teberrüken değil aynı zamanda ele aldığı konuyla irtibatını
kurarak bilinçli bir şekilde tercih ettiği ve müfessirlerin aksine toplumsal realitede
karşılığını bulan vakadan âyetlere doğru bir yorum gerçekleştirdiği sonucuna
ulaşılmaktadır.

Abstract:
Ibn Khaldun attempted to reveal the situation of Islamic society with his theories
of history and society. In this study, it is emphasized how Ibn Khaldun supported his
theories with verses, in other words, how he applied revelation as a source of
information. In this context, Ibn Khaldun's Muqaddimah which is an introduction part
of his history book Kitâbü'l-Iber and became famous as an independent work later is the
main focus and his other works are examined in the light of his theories on history and
society. Thus, it is aimed to show the connection between the verses and the theories
established by an Islamic thinker in his system. In this context, the text analysis method
is mainly used in this study by using Maxqda program.
In this research, initially, Ibn Khaldun's life is examined within the framework
of his social roles, and then, his accessible works are examined in terms of the theories
that he has constructed through verses. Then, the place İbn Khaldun gave to the
Qur'anic sciences within the classification of sciences is evaluated and finally the place
of the verses in those theories is determined. As a result, it is concluded that Ibn
Khaldun consciously preferred the verses he adverted while explaining his theories not
only for the sake of divine grace but also by establishing a link with the subject, and
unlike the commentators, he interpreted the verses based on the cases in social reality.