Kur'an'da ilim kavramı
The concept of knowledge in the Quran
Yazar: ZİYAD ALRAWASHDEH
Danışman: PROF. DR. MEVLÜT GÜNGÖR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Din = Religion
Dizin: Anlam bilim = Semantics ; Cahiliye Dönemi = Jahiliyye Period ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; İlim = Science ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışmada, Kur'an-ı Kerim başta olmak üzere, Arap dilinin klasik sözlüklerinde ve cahiliye şiirinde ?ilim? kelimesinin kullanılışı, tüm türevleriyle ele alınarak incelenmiş ve tarih içerisinde kavramın kazandığı yeni anlamlar göz önüne alınarak semantik yöntemle analizi yapılmağa çalışılmıştır. Ayrıca söz konusu ?ilim? kavramının, Kur'ân-ı Kerim'in bir çeşit açıklaması sayılan hadislerdeki farklı yansımaları incelenmiş ve Kur'ân-ı Kerim'in bakış açısı ile bu kavramın kazandığı yeni anlamların ?semantik? delaletleri ve Cahiliye dönemine mahsus Arap dilinde kullanılmakta olan kelimelerle arasındaki anlam farklılıkları ele alınmıştır.Çalışmada klasik Arapça sözlüklere müracaat edilerek ?marifet?, ?fehm?, ?fıkh?, ?basiret?, ?hiss?, ?ru'yet?, ?yakîn?, ?şuûr?, ?idrak?, ?taakkul?, ?fikr?, ?haber?, ?kürsî?, ?zikr? ve ?tedebbür? gibi ?ilim? kelimesinin yakın anlamlı ifadeleri tespit edilmiş; ayrıca bu kavramla zıt anlamlı, ?cehalet?, ?zan?, gibi kelimeler semantik açıdan incelenmiştir.Kur'ân ve Tefsir literatürünü esas alan bu çalışmada, yukarıda aktarılan kelime ve kavramların, yakın anlamlılık ve zıt anlamlılık bakımından ?ilim? kelimesinin köküyle olan irtibatları da ortaya konulmak suretiyle semantik analize tabi tutulmuştur. Bu analiz sonucu ilim kavramının semantik alanı ile ilgili ana esas ve ipuçları belirlenmiş, özellikle ?vehm? ve ?zan? kelimeleriyle ilgili geleneksel olarak devam eden bazı yaygın yanlış kavrayışlar giderilmeye çalışılmıştır.Sonuç olarak: Arapça klasik sözlükler ve Cahiliye şiiri gibi metinleri inceledikten sonra, özel semantik alana sahip küllî bir kelime hazinesi taşıyan Kur'an'a müracat ederek ?ilim? kelimesinin Kur'ân içinde semantik analizi yapılmış ve bu kavramın barındırdığı en temel delâletler ortaya konularak incelenmiştir.

Abstract:
In this study, the concept of "knowledge", the handling of it, firstly in the Holy Quran, in the classical dictionaries of Arab language and Ignorance poem in its all the derivatives has been studied, and also it has been semantically analyzed by the new meanings which gained in history.Moreover, different reflections of the concept of "knowledge" in Hadith which a kind of explanation of the Qur?an have been discussed, and the mean difference between the words used in Arab language in Ignorance period and the new meanings of that concept which gained by the Quranic view semantically have been taken.In this study it is admitted to classical Arabic dictionaries and in the result, synonymous expressions with knowledge as "ingenuity", "understanding", "fıkqh", "foresight ", "sense", "seeing", "certanity", and "consciousness" have been detected, and also as "ignorance", "presumption" opposite concept with "knowledge" and close meaningful words as "comprehension", "reasoning", "intellectual", "news", "thought" and "remembrance" semantically (diachronic) have been examined.In this study based on Quran and Tafsir literature the above-quoted words and concepts from the angle of synonymous, near significance and opposite significance semantically have been analyzed. As a result of this analysis, semantic field of concept of knowledge and principles related to it have been determined, especially the some common mistakes related to "fantasy" and "suspicion" have been resolved.As a result: After reviewing Arabic classical dictionaries and Ignorance poems as texts, by applying Qur?an that carries the specific semantic field of an universal treasure, the semantic analysis of "knowledge? has been done and its basic guides have been investigated.