Hayvan destekli aktivitelerin, bedenselengelli çocukların stres ve sosyal anksiyete düzeylerine etkisi
The effect of animal assisted activities on the stress and social anxiety levels of disabled children
Yazar: ŞEYMA DEMİRALAY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İLKAY KESER
Akdeniz Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Bedensel engelli çocuklar = Physically handicapped children ; Evcil hayvanlar = Domestic animals ; Psikiyatrik hemşirelik = Psychiatric nursing ; Sosyal kaygı = Social anxiety ; Stres yönetim teknikleri = Techniques of the stress management ; Stresle başetme = Coping with stress ; İnsan-hayvan ilişkileri = Human-animal relationships

Özet:
Amaç: Çalışmanın amacı hayvan destekli aktivitelerin bedensel engelli çocukların stres
ve sosyal anksiyete düzeylerine etkisini belirlemektir.
Yöntem: Bu çalışma, öntest, sontest ve izlem deseninde tasarlanmış, tek kör randomize
kontrollü deneysel bir çalışmadır. Antalya İl Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı eğitim
veren iki ayrı Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi'nde katma dışlama kriterlerine
uyan 21 müdahale, 23 kontrol grubu olmak üzere toplam 44 bedensel engelli çocuk ile
Kasım 2019-Eylül 2020 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın verileri,
Kişisel Bilgi Formu (KBF), Algılanan Stres Ölçeği (ASÖ), Çocuklar İçin Sosyal
Anksiyete Ölçeği (ÇSAÖ-Y) ve kan basıncı ölçümleri ile elde edilmiştir. Müdahale
grubuna 7 hafta boyunca haftada 1 gün, 45-60 dakikalık yapılandırılmış hayvan destekli
aktivite programı (HayDAP) uygulanmıştır. Uygulamanın tamamlanmasını takip eden 1.
Ayın sonunda izlem değerlendirmesi yapılmıştır. Kontrol grubuna rehabilitasyon
merkezinde verilen standart eğitimin dışında herhengi bir müdahale yapılmamıştır.
Veriler, SPSS 23.0 paket programında, Pearson Ki-Kare Testi, büyük ise Fisher'in Kesin
Testi, Shapiro Wilks Testi, Box M, Bonferroni ve karma desenli ANOVA testleri
kullanılarak analiz edilmiştir. Analizlerde farklılıkların belirlenmesi için %95 anlamlılık
düzeyi (ya da α=0.05 hata payı) kullanılmıştır.
Bulgular: HayDAP Müdahalesi sonrası müdahale gurubundaki çocukların ASÖ ve
ÇSAÖ-Y puan ortalamalarında azalma olduğu ve bu azalmanın kontrol grubundaki
bireylere göre anlamlı bir farklılık oluşturduğu saptanmıştır (p<0.05).
Sonuç: Bulgular sonucunda, bedensel engelli çocukların stres ve sosyal anksiyete
düzeyini azaltmada HayDAP'ın etkili bir müdahale olduğu belirlenmiştir. Bedensel
engelli çocukların bakımında etkin bir hemşirelik müdahalesi olan HayDAP'ın,
çocukların bakımında önemli bir yeri olduğu düşünülmektedir. Bu bağlamda hayvan
destekli aktivite programlarının hemşirelik müdahalesi olarak kullanımının
yaygınlaştırılması, yararlılığının farklı çalışma sonuçları ile desteklenmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler: hayvan destekli aktivite, engelli çocuk, stres, sosyal anksiyete,
psikiyatri hemşireliği

Abstract:
Objective: The aim of the study is to determine the effects of animal-assisted activities on the stress and social anxiety levels of physically disabled children.
Method: This study is a single-blind randomized controlled experimental study designed in pretest, posttest and follow-up designs. In two separate Special Education and Rehabilitation Centers providing education under the Antalya Provincial Directorate of National Education, a total of 44 physically disabled children, including 23 control and 21 intervention groups, which comply with the added exclusion criteria, were carried out between November 2019-September 2020. The data of the study were obtained through Personal Information Form (PIF), Perceived Stress Scale (PSS), Social Anxiety Scale for Children (SACC) and blood pressure measurements. Animal assisted activity program (AAAP) with a 45-60 minute structure was applied to the intervention group, once a week for 7 weeks. Follow-up evaluation was made at the end of the 1st month following the completion of the application. Apart from the standard training given in the rehabilitation center, no intervention was done to the control group. The data were analyzed in SPSS 23.0 package program.
Results: After the AAAP intervention, it was found that there was a decrease in the mean PSS and SACC scores of the children in the intervention group, and this decrease made a significant difference compared to the individuals in the control group (p <0.05).
Conclusion: As a result of the findings, it has been determined that HayDAP is an effective intervention in reducing the stress and social anxiety levels of physically disabled children. In this context, it is recommended to expand the use of animal-assisted activity programs as a nursing intervention and to support their usefulness with different study results.

Key words: pet therapy, disabled child, stress, social anxiety, psychiatric nursing