Turunçgil gen kaynaklarının korunmasında tohum desikasyonu yöntemiyle kriyoprezervasyon olanaklarının araştırılması
Evaluation of the possibilities of cryopreservation by seed desiccation method in the conservation of citrus genetic resources
Yazar: MELİKE CENGİZ
Danışman: PROF. DR. YILDIZ KAÇAR
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Turunçgiller, dünya genelinde geniş çapta yetiştirilen meyve gruplarından biridir. Ülkemizde subtropikal koşullarda başarılı bir şekilde gelişen ve üretimi günden güne artış gösteren turunçgiller, zengin bir genetik çeşitliliğe sahiptir. Bu genetik kaynakların korunması büyük önem arz etmektedir. Turunçgil tohumlarının kriyoprezervasyonu sırasında dondurma ve çözdürme oranlarının performansı ve desikasyon sırasında optimum nem içeriğinin bu oranları nasıl etkilediğine dair bilgiler sınırlıdır.
Bu çalışmada, Tuzcu 31-31 turuncu [Citrus aurantium (L.)], Carrizo sitranjı [C. sinensis (L.) Osb. × Poncirus trifoliata (L.) Raf.], Troyer sitranjı [C. sinensis (L.) Osb. × P. trifoliata (L.) Raf.], Yerli mandarin (C. deliciosa Ten.), Antalya Yerli Yuvarlak limon [C. limon (L.) Burm. f.], Ak limon [C. limon (L.) Burm. f.] ve Yerli turunç [C. aurantium (L.)] çeşitleri ile desikasyon yöntemi kullanılarak kriyoprezervasyon çalışılmıştır. Tohumlara desikasyon uygulamasında 0, 1, 3, 6, 9, 12 ve 15 Saat/Süre ile laminar hava akışlı kabin içerisinde kurutma yapılmıştır. Çalışmada, tohumların kritik nem içeriği (%) belirlenmiş ve kriyoprezervasyon için optimum kuruma eşiği araştırılmıştır. Ayrıca, kriyomuhafaza öncesi ve sonrası canlılık (%) ve çimlenme (%) parametreleri değerlendirilmiştir.
Sonuçlar, Antalya Yerli Yuvarlak limon çeşidinde %15.03 nem içeriği ile en yüksek çimlenme başarısının %24.8 olduğunu göstermiştir. Bu çeşitte %19.01 nem içeriğinde çimlenme başarısı %8.02 olarak kaydedilmiştir. İkinci en yüksek çimlenme başarısı, %15.44 nem içeriği ile Ak limon çeşidinde %19.43 olarak bulunmuştur. Üçüncü sırada ise %29.01 nem içeriğinde %16.06 çimlenme oranı ile Tuzcu 31-31 turuncu yer almıştır. Dördüncü sırada, %27 ile %21 nem içeriği aralığında %1.83 çimlenme oranı ile Yerli turunç çeşidi bulunmaktadır. Yerli mandarin çeşidi ve üç yapraklı anaçlarda ise nem içeriği eşik değerin altında kalmış ve bu nedenle çimlenme gözlemlenmemiştir. Araştırma sonuçlarına göre, tüm genotiplerde kriyoprezervasyon sonrası canlılık oranı ortalama %95.2 iken, kriyoprezervasyon sonrası canlılık oranı ortalama %62.7 olarak tespit edilmiştir.

Abstract:
Citrus fruits are among the most widely cultivated fruit groups all over the world. In our country, Citrus fruits, which thrive well under subtropical conditions and are experiencing increasing day by day production, possess a rich genetic diversity. The conservation of these genetic resources is of significant importance. However, information regarding the performance of freezing and thawing rates during the cryopreservation of Citrus seeds and the impact of optimum moisture content during desiccation on these rates is limited.
In this study, cryopreservation was conducted using the desiccation method on various Citrus varieties: Tuzcu 31-31 sour orange [C. aurantium (L.)], Carrizo citrange [C. sinensis (L.) Osb. × P. trifoliata (L.) Raf.], Troyer citrange [C. sinensis (L.) Osb. × P. trifoliata (L.) Raf.], Yerli mandarin (C. deliciosa Ten.), Antalya Yerli Yuvarlak lemon [C. limon (L.) Burm. F.], Ak lemon [C. limon (L.) Burm. f.] and Yerli sour orange [C. aurantium (L.)] involved drying seeds for 0, 1, 3, 6, 9, 12, and 15 hours in a laminar airflow cabinet. The study determined the critical moisture content (%) of the seeds and investigated the optimal drying threshold for cryopreservation. Additionally, viability (%) and germination (%) parameters were evaluated before and after cryostorage.
The results indicated that the Antalya Yerli Yuvarlak lemon variety achieved the highest germination success of 24.8% at a moisture content of 15.03%. In this variety, a moisture content of 19.01% resulted in a germination success of 8.02%. The second highest germination success, at a moisture content of 15.44%, was observed in the Ak lemon variety, which had a germination rate of 19.43%. The Tuzcu 31-31 sour orange ranked third, showing a germination rate of 16.06% at a moisture content of 29.01%. The Yerli sour orange variety ranked fourth, with a germination rate of 1.83% within the moisture content range of 21% to 27%. In the case of the Yerli mandarin variety and the trifoliate rootstocks, the moisture content remained below the threshold, resulting in no observed germination. According to the research findings, the average viability rate across all genotypes after cryopreservation was 95.2%, while the average viabilite rate post-cryopreservation was found to be 62.7%.