Ak Parti Döneminde Türkiye'nin Irak politikasında Kuzey Irak faktörü (2003-2018)
Northern Iraq as a factor in Turkey's Iraq policy in the AK Party Period (2003-2018)
Yazar: HATEM AZEEZ İBRAHİM
Danışman: DOÇ. DR. OTMAN ALİ
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset ve Sosyal Bilimler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Adalet ve Kalkınma Partisi = Adalet ve Kalkınma Party ; Irak = Iraq ; Kuzey Irak = Northern Iraq ; Siyasi parti programları = Polical party manifests ; Siyasi partiler = Political parties ; Türk dış politikası = Turkish foreign policy ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
Bu çalışma Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti) döneminde Kuzey Irak'ı Türkiye'nin Irak  politikasını etkileyen bir faktör olarak ele almakta ve 2003 yılından 2018 yılına kadar incelemektedir. Araştırma iki bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde Türkiye ile Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY) arasındaki tarihsel ilişkiler incelenmektedir. Bu bölümde, genel olarak IKBY'nin coğrafi, toplumsal ve siyasal yapısına bakılmakta ve bu yapının Türkiye ile ilişkilerde nereye konumlandığı açığa çıkarılmaktadır. Çalışmanın hipotezi bağlamında Türkiye'nin IKBY'deki çeşitli gruplar ve farkli siyasi partilerle iyi ilişkiler geliştirerek Irak politikasını uygulama şansı elde ettiği tartışılmaktadır. Bu sayede Türkiye'nin IKBY üzerinden Irak politikasını şekillendirdiği olaylar açıklanmaya çalışılacaktır. Burada özellikle ABD işgali bir kırılma noktası olarak ele alınmakta ve Türkiye'nin 2003'ten sonraki Irak politikasına yoğunlaşılmaktadır. Bu çerçevede Türkiye ile IKBY arasındaki siyasi ve askeri düzeydeki ilişkiler özellikle değerlendirilmiştir. İkinci bölümde, tamamen Ak Parti dönemi ele alınmakta ve Türkiye ile Irak arasındaki ilişkileri etkileyen temel faktörler tespit edilmektedir. Irak'ın istikrarsızlığının Türkiye'yi nasıl etkildiği ve Maliki döneminde Bağdat yönetiminin Ankara ile çatışan politikaları ele alınmaktadır. Bununla birlikte Türkiye'nin Irak politikasındaki kriz anlarında IKBY'nin Türk dış politikasında nasıl bir araca dönüştüğünden de bahsedilmektedir. Bir başka ifadeyle Türkiye'nin IKBY'nin sahip olduğu avantajlardan nasıl yararlandığı ve bunu Irak politikasına nasıl yönlendirdiği araştırılmaktadır. Aynı araştırma sorusu çerçevesinde Nuri el-Maliki döneminden sonra Haydar el-Abadi döneminde de Türkiye ile Irak ilişkilerinde IKBY'nin bir faktör olarak oynadığı rol incelenmektedir. 2007 yılında ise Türkiye-IKBY ilişkileri düzenlenen referandumdan dolayı krize girmiş ve uzun yıllar devam eden iyi ilişkiler bozulmuştur. Türkiye bunun üzerine Irak merkezi yönetimine yakınlaşmış ve krizlerini Bağdat yönetimi ile kendisi çözmeye çalışmıştır. Bağdat yönetimi ile diyalog yolu açıldıktan sonra Türkiye-Irak ilişkileri normalleşmeye başlamıştır. Böylece IKBY'yi önceleyen Türk dış politikasının yönü Irak merkezi yönetimine dönmüştür. Sonuç bölümünde ise Türkiye-Irak ilişkilerinde IKBY'nin bir faktör olarak hangi olaylarda yönlendirici güce dönüştüğü tartışılacaktır.

Abstract:
This research handles Northern Iraq as a factor in Turkey's Iraq policy in Justice ad Development Party (AK Party) period and examines the relations from 2003 to 2018. The research consists of two chapters. In the first chapter the historical relations between Turkey and Iraqi Kurdistan Regional Government (KRG) has been examined. The chapter has been dedicated to geographic, society and political structure of KRG and it tries make where this structure stand in relations with Turkey. It is discussed in the framework of hypothesis of the study that Turkey develops good relations with various groups and different political parties to apply its policy in Iraq. It will try to explain the events that Turkey could shape its Iraq policy via KRG. U.S invasion of Iraq has been  accepted as a break point here and it has focused on Turkey's Iraq policy after 2003. The political and military relations specifically has been handed in this framework. In the second chapter, it is dedicated completely to the AK Party period and it has established main factors affecting Turkey-Iraq relations. It has also handled how the instability of Iraq affects Turkey and conflicted policies of Baghdad government with Ankara at the of prime minister Maliki. At the same time it mentions how KRG becomes a leverage in Turkey's Iraq policy at the time of crises. In another words, it searches how Turkey benefits from KRG's advantages and how it directs it to Iraq policy. In the framework of the same research question the role of KRG as a factor in the relations of Turkey and Iraq will be examined for the Haidar el-Abadi period after Nouri el-Maliki period. In 2007 the good relations between Turkey and KRG has deteriorated because of the referendum. After this Turkey has been closer to Baghdad governmnet and tried to solve its problems directly with that government. Turkey-Iraq relations has begun to normal after dialog ways opened. Thus, Turkey's foreign policy directions has changed to Iraqi central goverment instead of prioritizing KRG. In the conclusion chapter it will be discussed in which events KRG had a direct affect as a factor inthe Turkey-Iraq relations.