Ortaokul sosyal bilgiler müfredatında vatandaşlık eğitimi yaklaşımı ve öğretmen görüşleri
Citizenship education approach and teacher views in secondary school social studies curriculum
Yazar: MEHMET ŞÜKRÜ DURMUŞ
Danışman: DOÇ. DR. MERYEM HAYIR KANAT
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Değerler = Values ; Ortaokul öğretmenleri = Secondary school teachers ; Ortaokullar = Secondary schools ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; Sosyal değerler = Social values ; Vatandaşlık eğitimi = Citizenship education ; Öğretim programları = Teaching curriculums ; Öğretmen görüşleri = Teacher opinions

Özet:
Kökeni Antik Yunan'a dayanan vatan kavramı, ''cite'' ya da ''city'' denilen şehir devletlerinin adıdır. Bu şehir devletlerine aidiyeti belirleyen vatandaşlık ise türetilerek ''citizen'' olmuştur. Vatandaşlık, dünyada eğitim sistemlerinin de temelini oluşturmuştur. Düzenlenen programlar, gelecek nesillerin yetiştirilmesi ve vatana yarar getirecek bireylerin inşasını kurma çabalarıdır. Bu sebeple çocuk üzerinde yoğunlaşma yaşanmış ve önce Avrupa'da ardından Osmanlı Devleti'nde çocuk eğitimi önem kazanmıştır.  
Osmanlı Devleti'nde ilk demokratikleşme hareketi, 7 Ekim 1808'de imzalanmış olan Sened-i İttifak'tır. 1839 yılına gelindiğinde milliyetçilik akımıyla galeyana gelen gayrimüslimler, bazı haklar isteyerek Tanzimat Fermanı'nın yayınlanmasında etkili olmuşlardır. Ferman, özellikle gayrimüslimler ile Müslümanlar arasında var olan eşitsizliklerin düzeltilmesi olarak kabul edilse de Osmanlı tebaasının yönetimden güvence alarak haklar elde ettiği ilk gelişme olmuştur. Siyasi baskılar sonucu 1856 yılında ilan edilen Islahat Fermanı ile halka atfedilen hakların garantisi verilmiştir. Vatandaşlıkla ilgili gelişmeler Kanun-i Esasi'nin yürürlüğe girmesi ve I. Meşrutiyet'in ilanıyla hız kazansa da bu durum kısa sürmüş, II. Abdülhamit'in İstibdat (Baskı) Dönemi siyasi anlamda özgürleşmenin önüne geçmiştir. Başını İttihatçıların çektiği hürriyet grubunun baskılarına direnemeyen Abdülhamit,  1908 yılında II. Meşrutiyet'in ilan edilmesine engel olamamış ve Kanun-i Esasi yeniden yürürlüğe girmiştir. 
Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde kurulan Türkiye Cumhuriyeti vatandaş tanımlamalarında her zaman Türk ibaresini kullanarak milliyetçi bir çizgi oluşturmuştur. 1968 öğretim yılında Sosyal Bilgiler dersinin ilk kez müfredata girmesi ve vatandaşlık eğitiminin de bu ders içerisinde kabul edilmesi yeni bir başlangıç olmuştur. Bu durum zaman zaman değişerek vatandaşlık bilgilerinin ayrı bir ders olarak verilmesi uygulaması şeklinde gerçekleşse de günümüzde vatandaşlık eğitimi başta sosyal bilgiler dersi olmak üzere birçok alanda gizil öğrenme olarak varlığını sürdürmektedir. 
Bu çalışmada son güncelleme ile şeklini alan 2018 yılı Sosyal Bilgiler Öğretim Programı'nda vatandaşlık eğitiminin rolü belirlenmeye çalışılmıştır. Çalışmanın alan yazın kısmında var olan araştırmalar incelenmiş, öğretmen görüşleri yarı yapılandırılmış görüşme formu ile düzenlenmiştir.

Abstract:
The concept of homeland, which is based on Ancient Greece, is the name of the city states called "cite" or "city". Citizenship, which determines belonging to these city states, has been derived as "citizen". Citizenship has formed the basis of education systems in the world. The programs organized are efforts of raising future generations and the construction of individuals who will benefit the homeland. For this reason, there was concentration on the child and child education gained importance in Europe and then in the Ottoman State. 
The first democratization movement in the Ottoman State was Sened-i İttifak, signed on 7 October 1808. By 1839, non-Muslims, who came to power with nationalism, were influential in the publication of the Edict of Tanzimat by asking some rights. Although edict is considered as the correction of inequalities, especially between non-Muslims and Muslims, it was the first development in which Ottoman public gained rights by assuring the administration. As a result of the political pressures, the Edict of Reform, declared in 1856 guarantees the rights attributed to the public. Even though the developments related to citizenship gained momentum with the enactment of the Kanun-i Esasi and the declaration of the I. Constitution, this situation was short-lived, II. Abdulhamit's Istibdat (Repression) Period prevented political liberation. Abdulhamit, who could not resist the pressure of the liberty group, led by the Unionists, in 1908, II. Constitutionalism was not prevented from being declared and the Kanun-i Esasi came into force again. 
Mustafa Kemal Ataturk under the leadership established the Republic of Turkey, in citizen descriptions always has created a line of Turkish nationalist by using the phrase. The introduction of the Social Studies course in the curriculum for the first time in 1968 and the acceptance of citizenship education in this course was a new beginning lesson. Although this situation occurs as the application of giving citizenship   information as a separate lesson from time to time, citizenship education continues to exist as a latent learning in many areas, especially social studies lesson. 
In this study, the role of citizenship education in the 2018 Social Studies Curriculum, which took shape with the last update, was tried to be determined. The researches in the literature section of the study were examined and the teachers opinions were arranged with a semi-structured interview form.