Katı ve sıvı formdaki bazı kimyasal taban gübrelerinin kuru şartlarda yetiştirilen buğdayın verimine ve fosfor alım etkinliğine etkisi
Effect of some solid and liquid chemical fertilizers on yield and phosphorus use efficiency of wheat in dry conditions
Yazar: AHMET RÜŞTÜ TORUN
Danışman: PROF. DR. SAİT GEZGİN
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, katı ve sıvı formda bazı taban gübrelerinin kuru şartlarda yetiştirilen ekmeklik buğday bitkisinin verim ve fosfor alım etkinliği üzerine etkilerini belirlemek amacıyla Konya İli Karapınar İlçesi Toprak Su ve Çölleşme ile Mücadele Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü'nün deneme arazisinde yürütülmüştür.
Bu amaçla, Boema ekmeklik buğday çeşidinin materyal olarak kullanıldığı 3 farklı tarla denemesinde (DAP, 20-20 ve Ekin) verim yanında fosforun agronomik, fizyolojik ve alım etkinlerini belirlemek için ortofosfat şeklinde fosfor içeren sıvı ve katı, polifosfat şeklinde fosfor içeren sıvı gübreler kullanılarak ekimle birlikte tabana 2.3 kg P2O5 da-1 uygulanmıştır. Tarla denemeleri tesadüf blokları deneme desenine göre ayrı ayrı 3 tekerrürlü olarak kuru şartlarda yürütülmüştür.
	Çalışma sonucunda, katı ve sıvı formda DAP gübresi ile fosfor uygulamaları ekmeklik buğday bitkisinin bayrak yaprak ve tane fosfor içeriği, kaldırılan fosfor içeriği, verim, protein, fosforun agronomik, fizyolojik ve alım etkinliği üzerine olan etkileri; 20-20 gübresi ile fosfor uygulamaları ile bitki tarafından kaldırılan fosfor içeriği, verim, protein, fosforun agronomik, fizyolojik ve alım etkinliği üzerine olan etkileri; Ekin gübresi ile fosfor uygulamaları bitki bayrak yaprak ve tane fosfor içeriği, kaldırılan fosfor içeriği ve  protein üzerine olan etkileri istatistiki bakımdan önemli bulunmuştur. 
Tane verim ve protein içeriği, sıvı formda DAP ve 20-20 gübre uygulamalarında katı uygulamalara göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Ortofosfat formunda fosfor içeren sıvı DAP uygulamasında elde edilen tane verimi ve protein içeriği, polifosfat formunda fosfor içeren sıvı DAP uygulamasına göre daha yüksek bulunmuştur. Tane verimi, polifosfat formunda fosfor içeren sıvı 20-20 uygulamasında ortofosfat formunda fosfor içeren sıvı uygulamaya göre daha yüksek iken tane protein içeriğinde bu durum tam tersidir.
Bitkide fosforun agronomik, fizyolojik ve alım etkinlikleri, sıvı DAP ve 20-20 uygulamaları katı uygulamalarına göre daha etkili olduğu bulunmuştur. Ekin gübresi denemesinde bu durum farklılık göstermekle birlikte fosforun agronomik ve fizyolojik etkinlikleri katı uygulamalarda yüksek iken alım etkinliğinde sıvı uygulamalar daha yüksek olduğu bulunmuştur.

Abstract:
To determine the effects of some basal fertilizers in solid and liquid form on the yield and phosphorus use efficiency of bread wheat in dry conditions, the study was conducted at the experimental site of the Research Institute for Protection of soil water and desertification in Karapınar district of Konya province.
For this purpose, Using a randomized block design with 3 replications, 2.3 kg P2O5 da-1 was applied in 3 different field trials (DAP, 20-20 and Crop trials) where Boema bread wheat variety was used as material; liquid and solid fertilizers containing phosphorus in the form of orthophosphate and liquid fertilizers containing phosphorus in the form of polyphosphate were used to determine the yield as well as the agronomic, physiological and uptake effects of phosphorus. 
As a result of the study, the effects of solid and liquid DAP fertilizer and phosphorus applications on the phosphorus content of the flag leaf and grain, removed phosphorus, protein and yield; the effect of phosphorus on agronomic, physiological and uptake efficiency; the effects of 20-20 fertilizer, phosphorus applications and phosphorus removed by the plant on the protein and yield; effect of phosphorus on agronomic, physiological and uptake efficiency; the effects of the new crop fertilizer and phosphorus applications on the crop flag leaf and grain phosphorus content removed phosphorus and protein were found to be statistically significant.
Grain yield and protein content was found to be higher with the liquid form of the fertilizer compare to the solid form in DAP and 20-20 fertilizer trials. Grain yield and protein content obtained from liquid DAP application containing phosphorus in orthophosphate form was found to be higher than values obtained from liquid DAP application containing phosphorus in polyphosphate form. Grain yield was higher in 20-20 application of phosphorus-containing liquid DAP in polyphosphate form than in orthophosphate liquid form while in grain protein content the reverse was the case.
	It was found that the agronomic, physiological and uptake efficiencies of phosphorus in liquid DAP and 20-20 applications were more effective than solid applications. With the exception of the crop fertilizer trial, it was found that while the agronomic and physiological activities of phosphorus were higher in solid applications, liquid applications were higher in uptake efficiency.