Sağlıklı yaşlılarda hemşire tarafından yapılan transteoretik model temelli motivasyonel görüşmenin fiziksel aktiviteyi artırmaya etkisi: Randomize kontrollü deney
Effect of nurse-led motivational interviewing based on transtheoretical model on promoting physical activity in healthy older adults: Randomized-controlled trial
Yazar: EBRU SÖNMEZ
Danışman: PROF. DR. YETER KİTİŞ
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Geriatri = Geriatrics ; Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Fiziksel aktivite = Physical activity ; Geriatri = Geriatrics ; Hemşireler = Nurses ; Hemşirelik = Nursing ; Hemşirelik araştırmaları = Nursing research ; Motivasyonel görüşme = Motivational interviewing ; Yaşlanma = Aging ; Yaşlılar = Aged

Özet:
Bu randomize kontrollü deneysel araştırma, yaşlılarda hemşire tarafından yapılan transteoretik model (TTM) temelli motivasyonel görüşmenin fiziksel aktiviteyi artırmaya etkisinin incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırmanın evrenini, Yozgat İlinde bir ASM bölgesinde yaşayan, 65-74 yaş arası yaşlılar oluşturmuştur (N=1630). Araştırmanın örneklemini dahil edilme kriterlerine uyan, güç analizi ile belirlenen (d=0,30; 1-β=0,80; α=0,05) 117 yaşlı (Girişim Grubu (GG) n=58; Kontrol Grubu (KG) n=59) oluşturmuştur. Veriler; grupları tanımayan tarafsız bir araştırmacı aracılığıyla kişisel bilgi formu, TTM Ölçekleri, PASE, KATZ GYA Ölçeği ile toplanmıştır. Haftalık adım sayısının kaydedilmesinde pedometre (JP-600) kullanılmıştır. GG'ye ilk izlemden sonra iki hafta ara ile dört kez yüz yüze motivasyonel görüşme yapıldıktan dört hafta sonra ara izlem yapılmıştır. Ara izlem sonrası dört hafta ara ile iki kez telefonla görüşme yapılıp, dört hafta sonra son izlem yapılmıştır. KG'ye herhangi bir girişim yapılmamış, sadece araştırmanın başında ve sonunda izlem yapılmıştır. Araştırma süreci 24 hafta sürmüştür. Veriler IBM SPSS 23 paket programında değerlendirilmiştir. Verilerin analizinde; tanımlayıcı istatistikler, iki bağımsız ortalama arasındaki farkın önemlilik testi, Mann Whitney U testi, Eşleştirilmiş gruplar t testi, Wilcoxon işaret testi, Friedman testi, Pearson ki-kare testi, Fisher-Freeman-Halton kesin testi kullanılmıştır. Etki büyüklüklerinin hesaplanmasında Cohen's d ve dz formülleri kullanılmıştır. GG'dekilerin değişim aşamalarında KG'ye göre anlamlı ilerleme olduğu (p<0,05) saptanmıştır. Egzersiz Değişim Süreci Ölçeği bilişsel ve davranışsal süreç puanları GG'de daha yüksek (p<0,05) ve etki büyüklüklerinin sırasıyla d=1,073 ve d=1,105 olduğu belirlenmiştir. Egzersiz Karar Alma Ölçeği yarar algısı puanının GG'nin lehine olacak şekilde anlamlı (p<0,05) ve etki büyüklüğünün d=1,182 olduğu belirlenmiştir. Egzersiz Öz Yeterlik Ölçeği puanının GG'dekilerde anlamlı düzeyde arttığı (p<0,05) ve etki büyüklüğünün dz=0,952 olduğu saptanmıştır. Adım sayısı ortalamasının GG'nin lehine olacak şekilde anlamlı (p<0,05) ve etki büyüklüğünün d=0,641 olduğu belirlenmiştir. PASE toplam puanının GG'de anlamlı düzeyde arttığı (p<0,05) ve etki büyüklüğünün dz=0,202 olduğu belirlenmiştir. Araştırma bulguları TTM temelli motivasyonel görüşme yapılan bireylerin değişim aşamalarında ilerleme ve fiziksel aktivitelerinde artma olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, TTM ve motivasyonel görüşmenin yaşlılarda sağlıklı yaşam davranışlarının geliştirilmesinde hemşireler tarafından kullanılması, bu grupta fiziksel aktiviteyi artırma çalışmalarının daha uzun süreli ve daha büyük örneklem grubuyla yürütülmesi önerilir. Bu çalışma, clinictrials.gov adresinde kayıtlıdır, NCT04128553.

Abstract:
This randomized-controlled trial was conducted to determine the effect of nurse-led motivational interviewing based on transtheoretical model (TTM) on promoting physical activity in older adults. Population of this trial was composed of the 65-74 aged seniors living in a family health center area in Yozgat, Turkey (N=1630). The study sample, estimated via power analysis (d=0,30; 1-β=0,80; α=0,05), was constituted of 117 older adults (Intervention Group (IG) n=58; Control Group (CG) n=59) who met the inclusion criteria.  The data were gathered via a questionnaire, TTM-Scales, Physical Activity Scale for Elderly (PASE), KATZ-ADL by an independent researcher who was blinded to the study groups. A pedometer (JP-600) for each senior was used to calculate the average weekly step counts. The IG was performed four times face-to-face motivational interviews at intervals of two weeks following the first follow-up; then an interim follow-up was done. Subsequently, two telephone calls were performed at intervals of four weeks; and the last follow-up was done four weeks later on. No intervention was implemented in the CG, except for the first and the last follow-ups of the study. This trial was completed in 24 weeks. The data were analyzed via IBM-SPSS version 23.0. Descriptive statistics, student's t-test, paired samples t-test, Mann Whitney-U, the Wilcoxon Sign, Friedman, Pearson chi-square and Fisher-Freeman-Halton exact tests were used to analyze the data. Cohen's d and dz formulas were used to calculate the effect sizes. A significant progress was found in the stages of change of the IG compared to the CG (p<0,05). The scores of cognitive and behavioral processes of the Exercise of Processes of Chance Scale were found as high in the IG (p<0,05), and the effect sizes were d=1,073 and d=1,105; respectively. The score of the perceived benefit of Exercise of Balance of Decision Making Scale was found significant in favor of the IG (p<0,05), and the effect size was d=1,182. The score of Exercise of Self-Efficacy Scale was found significantly increased in the IG (p<0,05), and the effect size was dz=0,952. The average of step counts was found significant in favor of the IG (p<0,05), and in the effect size was d=0,641. The total score of PASE was increased significantly in the IG (p<0,05), and found in the effect size was dz=0,202. The findings of this trial indicated that stages of changes of the elderly, to be performed TTM-based motivational interviewing, were improved, and their exercising behaviors were developed. In conclusion, TTM and motivational interviewing are recommended to be used by the nurses to be improved healthy lifestyle behaviors in older adults, and studies to increase physical activity levels in this population should be conducted for a longer period and with larger sample groups are recommended. This study is registered to clinictrials.gov with the registration number NCT04128553.