Tıp tarihi açısından İbn Sina'nın el-Kanun fi't-Tıbb ve Zehrâvî'nin et-Tasrîf limen Aceze ani't-Te'lif kitaplarının karşılaştırmalı incelemesi
A comparative analysis of Avicenna's The Canon of Medicine & Abulcasis' Al-Tasreef in terms of medical history
Yazar: MUHAMMET UYSAL
Danışman: PROF. DR. MUHAMMED HARB
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih ve Medeniyet Araştırmaları Ana Bilim Dalı / Tarih ve Medeniyet Araştırmaları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Deontoloji ve Tıp Tarihi = Medical History and Ethics ; Tarih = History
Dizin: Bilim tarihi = History of science ; Doğu medeniyeti = Eastern civilzation ; Tıp tarihi = History of medicine ; İslam medeniyeti = Islamic civilization ; İslam tarihi = Islamic history

Özet:
10. ve 11. yüzyıllar İslam medeniyetinde aralarında tıbbın da yer aldığı pek çok ilim dalı için bir atılım dönemi olarak öne çıkmaktadır. İslam öncesi medeniyetlere ait eserlerin tercüme edilip anlaşılmasından sonra felsefe, astronomi, tıp gibi alanlarda özgün eserler ortaya çıkmaya başlamıştır. İslam medeniyetindedeğişik ilim dallarındaki öncü şahsiyetler bu asırlarda yaşamış olan filozof ve bilim adamlarıdır. Ebu Bekir Râzî (ö. 925), Ebu Zeyd Belhî (ö. 934), Zehrâvî (ö. 1013), İbn Sinâ (ö. 1037) ve el-Bîrunî (ö. 1061) bunlardan bazılarıdır. Tecrübî ilimlerden olan tıp alanının en görkemli eserlerinden ikisi olan el-Kanun fi't-Tıbb ve et-Tasrîf li-men Aceze ani't-Te'lif bu asırlarda yazılmış ve Doğu'dan Batı'ya dünya ilim ve irfan hayatında büyük etkiler bırakmıştır. Bu eserler bıraktıkları büyük etkilere rağmen kendi medeniyet dünyamızda karşılaştırmalı olarak incelenmemiş, kendilerinden önceki kaynakları, tıp ilmine yaklaşımları ve kitapların yazım metodu inceleme konusu olmamıştır. Bu konuda görülen boşluğun küçük bir kısmını doldurma adına bu çalışmada İbn Sinâ'nın el-Kanun fi't-Tıbb ve Zehrâvî'nin et-Tasrîf li-men Aceze ani't-Te'lif isimli tıp kaynakları genel bir karşılaştırmaya tabi tutulmuştur. Betimleyici ve karşılaştırmalı metotla kitapların genel içerikleri ortaya konulmuş ve kitapların bazı bölümleri özet olarak karşılaştırılmıştır.İslam medeniyetinde ortaya konmuş bu büyük eserlerin karşılaştırmalı olarak incelenmesi ve kaynaklarının elden geldiğince tespit edilmesi hem genel tıp tarihi hem de İslam tıp tarihi açısından büyük öneme sahiptir.

Abstract:
10. and 11. centuries stand out as a breakthrough period for many branches of science, including medicine, in the Islamic civilization. After the works belonging to pre-Islamic civilizations were translated and understood, original works in fields such as philosophy, astronomy and medicine began to appear. The leading figures in various branches of science in Islamic civilization are the philosophers and scientists who lived in these centuries. Avicenna and Abulcasis are the most prominent of these scientists. Avicenna's The Canon of Medicine and Abulcasis' Al-Tasreef, two of the most magnificent works of the field of medicine, which are among the experimental sciences, were written in these centuries and have left great impact on the scientific life of the world from the East to the West. Despite the great effects these works have left, they have not been studied comparatively in our own civilized world, their previous sources, their approaches to medical science and the writing method of the books have not been the subject of study. In order to fill a small part of the gap seen in this regard, Avicenna's The Canon of Medicine and Abulcasis' Al-Tasreef (The Method of Medicine) medical sources were subjected to a general comparison in this study. The general contents of the books were revealed using descriptive and comparative methods, and some parts of the books were compared generally.