19. ve 20. yüzyıllarda Almanya'da ve Türkiye'de yapılan dilbilimsel çalışmalar üzerine bir inceleme
A research on linguistic studies in Germany and Turkey in 19th and 20th centuries
Yazar: HATİCE PEKDAŞ
Danışman: PROF. DR. RECEP AKAY
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Alman Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Alman Dili ve Edebiyatı = German Linguistics and Literature ; Dilbilim = Linguistics
Dizin: Almanca = German ; Almanya = Germany ; Anlam bilim = Semantics ; Dilbilim = Linguistics ; Edimbilim = Pragmatics ; Sözlükbilim = Lexicology ; Türkiye = Turkey ; Türkçe = Turkish ; İletişim = Communication

Özet:
Dili en genel hatlarıyla bir kurallar dizgesi şeklinde tanımlayacak olursak; bu kurallar dizgesinin yapısı, anlamı, kişiler arasında iletişimi sağlamadaki rolü gibi birçok özelliğini bilimsel çerçevede hem kuramsal hem de uygulamalı olarak inceleyen bilim dalına dilbilim denir. 19.-20. yüzyıllar ise dilbilim tarihinde çok önemli gelişmelerin gerçekleştiği bir dönemi kapsar. Sözgelimi 19. yüzyılda tarihsel ve karşılaştırmalı inceleme yöntemi geliştirilir ve bu yöntemle birçok dil karşılaştırılarak günümüz Hint- Avrupa dil ailelerinin temeli atılmış olur. 20. Yüzyılda ise Saussure'ün çalışmalarının temel olarak alındığı modern dilbilim kavramı açığa çıkar. 

Bu çalışmanın amacı 19. ve 20. Yüzyıllarda Almanya ve Türkiye'de yapılan dilbilimsel çalışmaları irdeleyerek dilbilimin her iki ülkede de geldiği konumu saptamak, Alman ve Türk dillerinin incelenmelerindeki ortak yönleri bularak dilbilimsel çalışmaların genel geçer niteliğini bir kez daha ortaya koymaktır. Bu bağlamda, Almanya da ve Türkiye de yapılan dilbilimsel çalışmalar Sözlükbilim, Anlambilim, Edimbilim, Dilbilgisi ve Bildirişim başlıkları altında bölümler halinde irdelenir ve her başlık altında birisi Alman, diğeri Türk iki kuramcının çalışmalarına yer verilir. Bu çalışmaların birbirleriyle ortak ya da benzer yönleri yukarıda bahsedilen amaç doğrultusunda ele alınır.

Abstract:
Linguistic is the branch of science that examines many features of language such as its role in ensuring communication between people as well as the structure and meaning of the system of rules, by which we can define language in general terms, both theoretically and also practically in a scientific framework. The 19th and 20th centuries, on the other hand, span a very important era during which significant developments took place in the history of linguistics. To name just a few, the historical and comparative examination method was developed in 19th century which helped comparing many languages and laid the foundations of Indo-European languages. In 20th century, the modern linguistics notion started to emerge in which the works of Saussure were taken as basis. 
This study aims at identifying the level that linguistics have reached in both countries by examining the linguistic studies that were performed in Germany and Turkey in 19th and 20th centuries and also revealing the universal characteristics of linguistic studies by finding the common points of examination on German and Turkish languages. In this context, the linguistics studies in Germany and Turkey are discussed under the sections titled Lexicology, Semantics, Pragmatics, Grammar and Communication and the studies of one German and one Turkish theorist are reviewed under each section. The common or similar aspects of these two studies are discussed in the light of the abovementioned objective.