Tarih öncesi Anadolu'da (MÖ 8500-3500) yapı malzemesi olarak kerpiç'in arkeolojik ve arkeometrik değerlendirilmesi
Archaeolojik and arkaeometric evaluation of earthen construction materials in prehistoric Anatolia (BC 8500-3500)
Yazar: SİNA NOEİ
Danışman: PROF. DR. FATMA SEVİL GÜLÇUR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Tarih Öncesi Arkeolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Arkeometri = Archaeometry

Özet:
Bu çalışmadan amacım, örneklerini aldığım Anadolu'nun sekiz tarihöncesi yerleşmesinin
(Aktopraklık Höyük, Arslantepe, Aşıklı Höyük, Barcın Höyük, Çatal Höyük, Güvercinkayası,
Ulucak Höyük ve Yumuktepe) toprak yapı malzemesinden yola çıkarak hem yerleşmelerin
kendi tabakaları arasında, hem de dönemler ve bölgeler arasında karşılaştırmalar yapmaktır.
Diğer bir amaç, killi toprağın oluşumu ve kullanımını irdelemek ve bu kolay bulunabilen
doğal malzemenin insanlık tarihindeki önemi, kullanılış biçimi ve işlevi hakkında bilgi sahibi
olmaktır.
Böylece yapı malzemesi olarak çamur harç kullanımının gelişim süreci, değişik bölgelerde
kullanılan malzemelerin çeşitliliği, nasıl yararlanıldığı, analizler yardımıyla içeriklerinin
belirlenmesi, teknolojilerin kırılma noktaları ve bu sürecin insanlar üzerine etkisinin
anlaşılması hedeflenmiştir. Ayrıca koruma-onarım amaçlı gerçekleştirilmek istenilen dolgu,
sağlamlaştırma ve tümleme gibi uygulamalarda, orijinal kerpiç harç ve sıvalarla aynı özellikte
olan karışımların belirlenmesi ve kullanılması da sağlanabilecektir.
Bu doğrultuda uygulanacak yöntemler kısaca petrografik, fiziko-mekanik, basit kimyasal ve
aletli analizler olacaktır. Bu çalışmada belirlenen yerleşmelerin sayısına göre alınan
örneklerin görsel analizi, tuz analizleri ve iletkenlik testi, yağ ve protein testi, tane boyutu
dağılımı analizi, Hidrometre analizi, Atterberg limitlerinin belirlenmesi, kalsinasyon ve asitle
muameleden sonra stereo ve polarizan mikroskopla değerlendirmeler, petrografik çalışmalar
ile XRD ve SEM-EDX analiz yöntemleri kullanılarak yapılmıştır. Analizlerin maliyeti,
İstanbul Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projesi birimi (BAP) tarafından kısmen finanse
edilmiştir (Proje No: 68864).
ANAHTAR KELİMELER: Kerpiç, Tarihöncesi Anadolu, Toprak Yapılar, Toprak Analizi,
Kil mineralleri, Çamur Harç.

Abstract:
This study aims to make a comparison of adobe use in terms of the prehistoric periods of each
location and the different geological regions by analysing collected earthen construction
material samples from eight prehistoric Anatolian settlements (Aktopraklık Höyük, Arslan
Tepe, Aşıklı Höyük, Barcın Höyük, Çatal Höyük, Güvercinkayası, Ulucak Höyük and Yumuk
Tepe). Another aspect will be examining the formation of clay-rich earth and uncovering the
human importance, methods of application and function of this abundant natural material.
In this manner, the study will strive to provide an overview of the variety, application
methods and the development process of materials in different regions, in order to shed light
on the human effect, changes in construction technology and content during this process.
Further more, it will provide guidelines in determining and applying mixtures that replicate
the original adobe mortars and rendering for conservation and restoration works.
The analyses towards this end will encompass petrological, physico-mechanical and simple
chemical evaluation, as well as tests with apparatus. All the samples taken from these
settlements have been subjected to visual analysis, salt analysis and conductivity, oil and
protein tests, granular dimension dispers alanalysis, hydrometry analysis, determining
Atterberg limits, loss of ignition, stereo and polarising microscopic evaluation after treatment
with acid, petrographic evaluation, as well as XRD and SEM-EDX analysis methods. The
cost of tests has been partially financed by the Istanbul University Scientific Research Project
(BAP) unit (Project No: 68864).
KEYWORDS: Adobe, Prehistoric Anatolia, Earthen Buildings, Earth Analysis, Clay
Minerals, Muddy Mortar,