İnsani gelişmişlik düzeyini etkileyen faktörlerin dinamik bayesyen panel nitel tercih modelleri ile analizi
The analysis of factors effecting the human development level wi̇th dynamic bayesian panel cross section models
Yazar: MUHAMMED HANİFİ VAN
Danışman: PROF. DR. EBRU ÇAĞLAYAN AKAY
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı / Ekonometri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics
Dizin: Bayes yaklaşımı = Bayes approach ; Bağımlı nitel değişkenler = Dependent qualitative variables ; Dinamik modeller = Dynamic models ; Ekonomik kalkınma = Economic development ; Gelişme ekonomisi = Development economics ; Kalkınma politikaları = Development policies ; Panel veri modelleri = Panel data models ; Sıralı probit = Ordered probit ; İnsani gelişmişlik endeksi = Human development index

Özet:
Kalkınma İktisadı literatüründe, insani gelişmenin yegane ölçütü olarak ekonomik büyüme ve gelir artışının kullanılması tartışıla gelmiştir. Bu yaklaşıma alternatif olarak geliştirilen İnsani gelişme endeksi salt ekonomik büyüme yerine insani gelişmeyi merkeze alan, sağlıklı yaşam, bilgiye erişim ve insani yaşam koşulları gibi değişkenleri de ele almıştır. Bu bağlamda bu çalışmada, Ülkelerin insani gelişme düzeyleri Panel Sıralı Nitel Tercih modeller kapsamında analiz edilmiştir.Bunun yanı sıra günümüzde ileri bilgisayar teknolojisindeki ilerlemelerle birlikte simülasyon tekniklerini kullanan Bayesyen Dinamik Sıralı Probit Modeli ile de insani gelişme analiz edilmiştir. Bu amaçla, 2009-2014 yılları arasında 130 ülkenin orta insani gelişmişlik, yüksek insani gelişmişlik ve çok yüksek insani gelişmişlik kategorilerindeki düzeylerini etkileyen faktörler incelenmiştir. ilk olarak panel sıralı logit modeli tahmin edilmiş marjinal etkiler ve fark oranları ile katsayılar yorumlanmıştır. İkinci olarak panel sıralı probit modelleri tahmin edilmiş ve marjinal etkiler ile katsayılar yorumlanmıştır. Son olarak bayesyen dinamik panel sıralı probit modeli tahmin edilmiştir.Sonuç olarak, Bayesyen Dinamik Sıralı Probit Modeli, Panel Sıralı Logit ve Panel Sıralı Probit Modelleri ile karşılaştırıldığında daha çok açıklayıcı değişkenle ve kısa ve uzun dönem etkilerin incelenmesine imkan vermiştir.

Abstract:
The conception of income based approach within the development economics studies has been one of the controversial issues. Considering the human development as the basic question, the Human Development Index discussed the variables like a healthy life, access to information and humanistic life conditions. In this context, this study analyzes the levels of human development of countries with Panel Ordered Qualitative Preference Models. In addition, by the progresses seen in the computation technologies, human development is analyzed by the Baesian Dynamic Ordered Probit Model which uses simulation techniques. The factors which have impacts on the categories of medium development, high human development and very high human development of 130 countries between 2009 and 2014 are examined. Initially, the panel ordered logit model of estimated marginal effects, and odds ratio and coefficients are interpreted. Secondly, panel ordered models are estimated and marginal effects and coefficients are interpreted. Lastly, Bayesian Dynamic Panel Ordered Probit Model is estimated. In conclusion, Bayesian Dynamic Ordered Probit Model enables examination of short and long term effects with more explanatory variables compared with Panel Ordered Logit and Panel Ordered Probit Models.