Madde bağımlısı bireylerin ailelerinin damgalanma ve sosyal dışlanmışlık deneyimleri: Nitel bir araştırma
Stigmatization and social exclusion experiences of families of substance-dependent individuals: A qualitative study
Yazar: EZGİ SEZER
Danışman: DOÇ. DR. TANER ARTAN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı / Sosyal Hizmet Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work

Özet:
Madde bağımlılığı maddenin kötü etkilerine rağmen kullanımına devam edilmesi veya bırakılamaması şeklinde açıklanmaktadır. Madde bağımlılığının sonuçları sadece kullanan bireyleri değil, aile, çevre ve daha geniş çapta toplumu da etkilemektedir. Madde bağımlısı bireyler madde sebebiyle sosyal yönden birçok olumsuzlukla karşılaşabilir. Damgalanma ve dışlanma sosyal etkilerin önemli olgularıdır. Bu bağlamda madde bağımlısı kişilerin en yakınlarının dolayısıyla sürecin birincil tanıklarının perspektifinden ele alınması son derece önemlidir. Aile bir sistem olarak düşünüldüğünde, ailede bir üyenin yaşamının diğerlerini de etkilediği kabul edilmektedir. Tüm bu bilgilere göre bu araştırmada, madde bağımlısı bireylerin ailelerinin sosyal dışlanma ve damgalanma bağlamındaki öznel duygu, düşünce ve yaşam deneyimlerinin görünür kılınması ve sosyal hizmet bakış açısıyla değerlendirilip sunulması amaçlanmaktadır. Çalışma nitel araştırma yöntemi ile yürütülmüştür. Bu kapsamda araştırma 10 madde bağımlısı aile üyesi ile yarı yapılandırılmış görüşmeler yolu ile gerçekleştirilmiştir. Bu doğrultuda toplanan veriler MAXQDA 22 programı ile analiz edilmiştir. Analizler araştırmacı tarafından katılımcıların cevaplarına göre kodlanarak temalara ayrılmıştır. Araştırma sonucunda ise bağımlılığın öğrenildiği ya da fark edildiği andan itibaren ailelerin üzüntü, endişe ve korku gibi duygular hissettikleri gözlemlenmiştir. Katılımcılardan alınan bilgiler ışığında aile üyelerinin bu süreçte yıpranmasını sağlayacak psikolojik, sosyal ve ekonomik boyutta birçok sorun deneyimlediği saptanmıştır. Katılımcılar tepkilerden çekindikleri için özellikle ilk öğrendiklerinde saklama eğilimi gösterdiklerini belirtmişlerdir. Tüm bu bilgiler doğrultusunda bu araştırma madde bağımlısı bireylerin ailelerinin yaşam deneyimlerini irdeleyerek, madde bağımlılığının aileler üzerindeki olumsuz etkilerinin anlaşılmasına katkı sağlamıştır. Sosyal hizmet mesleğinin, madde bağımlılığıyla mücadele eden ailelere destek sağlamak ve etkili müdahalelerde bulunmak için ailelerle çalışması, psiko-sosyal destek ve kaynak yönlendirmeleri gibi bütüncül bir yaklaşım benimsemesi gerektiği değerlendirilmektedir.
Anahtar kelimeler: Madde bağımlılığı, Aile, Damgalanma, Sosyal Dışlanma, Sosyal Hizmet

Abstract:
Substance dependency is defined as the continued use or inability to quit substance abuse despite its negative effects. The consequences of substance dependency extend beyond the individuals using substances and affect families, communities, and society at large. Substance dependent individuals may encounter various social challenges, including stigmatization and social exclusion. Therefore, it is crucial to examine the subjective feelings, thoughts, and life experiences of the families, who are primary witnesses to this process. Considering the family as a system, it is acknowledged that one member's life impacts others within the family. Based on these considerations, this research aims to shed light on the subjective experiences of families of substance dependent individuals concerning social exclusion and stigmatization. Furthermore, it seeks to evaluate and present these experiences from a social work perspective. The study was conducted using a qualitative research method. Semi-structured interviews were conducted with 10 family members of substance dependent individuals. The data collected were analyzed using the MaxQda 22 software. The analysis involved coding and categorizing the responses of the participants into themes.

The findings of the study revealed that family members experience feelings of sadness, concern, and fear from the moment they learn about or recognize the addiction. Based on the information provided by the participants, it was determined that family members experience numerous psychological, social, and economic problems that contribute to their distress during this process. Participants also mentioned their tendency to hide the addiction, especially during the initial stages, due to fear of reactions.

In light of these findings, this research contributes to understanding the negative effects of substance dependency on the families by examining their lived experiences. It emphasizes the need for social work professionals to adopt a holistic approach, including working with families, providing psychosocial support, and offering resource referrals, in order to support families dealing with substance dependency and implement effective interventions.
Keywords:  Substance Dependence, Family, Stigmatization, Social Exclusion, Social Work