Martha Nussbaum'un adalet anlayışı: Yapabilirlik yaklaşımı üzerine bir inceleme
Martha Nussbaum's conception of justice: An inquiry on capability approach
Yazar: UMUT DAĞ
Danışman: PROF. DR. EMİN ÇELEBİ
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Adalet = Justice ; Erdem = Virtue ; Nussbaum, Martha = Nussbaum, Martha ; Siyaset felsefesi = Political philosophy ; Yapabilirlik = Capability

Özet:
Adalet çağdaş siyaset felsefesinde en çok tartışılan ve üzerine eserler yazılan
felsefi bir problemdir. Özellikle John Rawls'un 1971 yılında yazdığı A Theory of Justice
eseri bu bakımdan bir milattır. Hangi yönetim biçiminin daha üstün olduğu üzerine olan
tartışmalar artık yerini hangi politikaların ya da sistemlerin adil olup olmadıkları
konusuna bırakmıştır. Artık tartışılan doğrudan doğruya adaletin kendisidir. Diğer siyasi
problemler karşısında adalet öncelikli bir durumda bulunmaktadır. Herhangi bir siyaset
felsefesi probleminin tartışılması ve açıklığa kavuşturulması adaletin önceliği hesaba
katıldığında sahicilik kazanmaktadır. İster özgürlük ister eşitlik tartışılsın, bunlardan
önce adaletten ne anlaşıldığının açıklığa kavuşturulması gerekmektedir. Bu ise adalet
hakkında ancak bütüncül ve sistematik bir kuram ortaya koymakla mümkündür. Bu
çalışmanın konusunu oluşturan Martha Nussbaum'un adalet kuramı da bu bağlamda ele
alınmıştır. Çalışmamızda Nussbaum'un adalet kuramının Amartya Sen ile birlikte
geliştirdikleri yapabilirlikler yaklaşımına dayandığı savlanmaktadır. Nussbaum'un
Yapabilirlikler Yaklaşımı'nın gerisindeki ana fikir "gerçekte insanların ne yapabilir ve
ne olabilir oldukları." sorusuyla şekillenir. O bu soruya yanıt verirken insanın
geliştirmesi gereken temel kapasitelere sahip olduğu fikrini öne süren Aristoteles'ten
esinlenir. Yapabilirlikler yaklaşımında yapabilirlikler, işlevler ve insan haysiyeti
kavramı merkezi bir role sahiptir. Martha Nussbaum hem normatif hem de pratik bir
adalet kuramı olan yapabilirlikler yaklaşımını inşa etmiştir. Onun kuramının normatif
kısmı adaletin standartlarını belirleyen on merkezi yapabilirlikler listesine dayanır.
Ayrıca bu liste Nussbaum'un adalet kuramının en temel bileşeni olan insan haysiyeti
kavramıyla doğrudan ilişkilidir. İnsan haysiyeti kavramı bu liste aracılığıyla açıklanır ve
somutlaştırılır. İnsanın haysiyetine yaraşır bir yaşamın gerçekleştirilmesi ancak bu
yapabilirliklerin her bir kişiye sağlanmasıyla olur. Nussbaum devletleri kendi
vatandaşlarına bu listenin sağlanması için sorumlu tutar. Nussbaum adalet kuramın
normatif kısmını meydan getirdikten sonra bu merkezi yapabilirlikleri pratik yaşama
uygular. Kuramın pratik kısmı, Nussbaum'un öne sürdüğü yapabilirliklere sıkı sıkıya
bağlı olan kadın hakları, engelliler ve küresel adalet gibi temel ve güncel sorunlarla ve
bu sorunlara önerdiği çözüm önerileriyle ilgilidir.
Anahtar Kelimeler: Adalet, Yapabilirlik, İşlevler, Erdem, Nussbaum

Abstract:
Justice is a philosophical problem which is the most discussed and written about
in contemporary political philosophy. Especially, "A Theory of Justice", which was
written by John Ralws in 1971, is the milestone in this respect. The debate on which
type of government is superior now given way to which policies or systems are just or
not. What is being debated is now directly justice itself. Justice now takes precedence
over other political problems. Discussion and clarification of any political philosophy
problem gain authencity when the priority of justice is taken into account. Whether
freedom or equality is discussed, it must firstly clarifyed what it is meaned by justice.
That is only possible by putting forward a holistic and systematic theory of justice.
Martha Nussbaum's theory of justice, which is main topic of this study, is adressed in
that context. We put forward that her theory of justice developed with Amartya Sen
based on capability approach. The main idea behind Nussbaum's capability approach is
shaped by the question of what people can do and be in real? While she loook for an
answer this question, she is especially inspired by Aristotle's idea that human beings
have some capacities that they need to develop. Capabilities, functionings and human
dignity have a central role in the capability approach. Martha Nussbaum has established
a theory of justice (capability approach) that is both normative and practice. The
normative aspect of her theory based on ten central capabilities list that determines the
standards of justice. This list is also direclty related to the concept of human dignity
which is the main component of Nussbaum's theory of justice. The concept of human
dignity is explained and objectified by means of these ten capabilities. Living a
dignified life for human being is only realized by providing these capabilities to each
person. Nussbaum makes responsible to the states for ensuring this list for their citizens.
After establishing the normative aspects of his theory of justice, Nussbaum applies these
central capabilities to the practical life. The practical aspect of his theory is related to
the practical problems, which are strongly connected with her idea of capabilities, such
as woman rights, disabilities and global justice and solution of these problems as well.
Key Words: Justice, Capability, Functionings, Virtue, Nussbaum