Türkiye'de vergi adaleti açısından katma değer vergisinde oran
Rate of value added tax in terms of tax justice in Turkey
Yazar: GÜL SONER GÖK
Danışman: PROF. DR. YUSUF KILDİŞ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Maliye Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Maliye = Finance

Özet:
Dolaylı bir vergi olan katma değer vergisi (KDV), objektif karakterli oran yapısı nedeniyle vergi adalet ilkesi ile ters düşmektedir. Diğer yandan söz konusu verginin gelir etkisi nedeniyle de Devletin vazgeçemeyeceği bir gelir kalemi olmaktadır. Bu nedenle KDV oran yapısının adaletsiz yönlerinin yeni vergisel politikalarla vergi adaleti ilkesine uygun bir şekilde revize edilmesi gerekmektedir.  Çünkü KDV, her ne kadar dolaylı bir vergi olsa da, mükelleflerin yaşam alışkanlıklarına yani tüketim, yatırım ve tasarruf kararlarına doğrudan etki eden bir vergidir. Eğer vergi adaleti bakımından gerekli düzenlemeler gerçekleştirilmezse, vergi oranlarının kişilerin gelirleri üzerinde yarattığı baskı düşük gelirli kişilerde fazla, yüksek gelirli kesim arasında daha az hissedileceğinden harcanabilir gelirde adaletsizlik oluşmasına, gelir farklarının artmasına sebep olacaktır.
Bu durumda kişilerin adalet ilkesine olan güven sarsılacağından vergi bilincinin olumsuz etkilenmesine yol açacaktır. Bu tepki beraberinde vergi kaçırma ve vergiden kaçınmayı arttırarak ekonomik faaliyetlerin kayıt dışılık nedeniyle önemli şekilde takip edilemez hale gelmesine, haksız rekabetin oluşmasına ve ciddi bir adaletsizlik duygusunun toplumda hissedilmesine sebep olabilecektir. Dolayısıyla vergi ahlakı zedeleneceğinden ve vergi gelirleri azalacağından ekonomik kalkınmanın yavaşlaması sorununu doğuracaktır.
Anahtar Kelimeler: Vergi adaleti, KDV Oranı, Oran Farklılaştırması, Optimal Oranlar.

Abstract:
Being an indirect tax, the value added tax (VAT) contradicts the principle of tax justice due to its ratio structure with an objective character. On the other hand, due to the income effect of the concerned tax, it becomes an indispensable revenue item for the State. Therefore, the unfair aspects of the VAT rate structure should be revised in accordance with the principle of tax justice through new tax policies. Because, although it is an indirect tax, VAT has direct effect on daily habits of taxpayers, namely consumption, investment and savings decisions. If necessary regulations are not put into practice regarding tax justice, since the pressure created by tax rates on the incomes of individuals will be felt more in low-income people and less among high-income groups, this will result in unfairness in disposable income and create an increase in wage gap.
This situation will cause a negative impact on tax awareness of the individuals as they will lose confidence in the principle of justice. By increasing tax evasion and tax avoidance, this reaction will bring along a serious sense of injustice in the society, unfair competition and economic activities to become untraceable due to informality. Consequently, it will pave the way for the problem of slowing down in economic development because of the decrease in tax revenue and degeneration of tax ethics. 
Key Words: Tax Justice, VAT Rate, Rate Differentiation, Optimal Rates.