Sofçular köyü söz varlığı (araç/Kastamonu)
Vocabulary of sofçular village (araç/Kastamonu)
Yazar: HACER KARGIN
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA KARATAŞ
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Anadolu ağızları = Anatolia dialects ; Ağızlar = Dialects ; Kastamonu-Araç-Sofçular = Kastamonu-Araç-Sofçular ; Söz varlığı = Vocabulary

Özet:
Canlılar arası iletişimde önemli bir işleve sahip olan dil; yapısı, işleyişi, sistemi ve 
içerdiği unsurlar bakımından insanların dikkatini çekerek pek çok araştırmaya konu 
olmuştur. Bu unsurların başında söz varlığı gelmektedir. Dildeki göstergeler olan 
sözcükler, dili kullanan toplumların tüm bilgi birikimlerini, dünyaya bakışlarını, 
yaşam biçimlerini, duygu ve düşünce dünyalarını yansıtmaları açısından büyük önem 
taşımaktadır. Bu nedenle, dildeki her bir yapı ve dilde yer alan her türlü söz varlığı 
ögesi sadece dilin sistemini, işleyişini veya yapısını değil, o dili kullanan toplumları
da anlayabilmek ve tanıyabilmek için çok değerli bir inceleme malzemesidir.
Kastamonu ili Araç ilçesine bağlı bulunan Sofçular köyünün söz varlığının incelendiği 
bu çalışmanın temel amacı, köyde kullanılan temel söz varlığını belirlemek ve bunları 
dil açısından incelemektir. Böylece bu çalışmayla Türk dilinin sahip olduğu söz 
varlığına ve Türklük biliminde yapılan ağız çalışmalarına da katkıda bulunulacaktır. 
Sofçular köyü halkı ile yapılan birebir görüşmelerle yörede yapılan derlemeler 
sonucunda elde edilen söz varlığı, çalışmada Adlar, Fiiller ve Kalıplaşmış Dil 
Birimleri olmak üzere üç ana başlık altında incelenmiştir. Yöreden derlenen söz 
varlığındaki adlar, temel bir ayrım olan Özel Adlar ve Genel Adlar olarak ikiye 
ayrılmış ve bunlar da söz varlığındaki örneklere göre çeşitli alt gruplara ayrılarak 
incelenmiştir. Sofçular köyünden derlenen metinlerde isimlere göre daha az sayıda ve 
çeşitlilikte olduğu görülen fiiller de Oluş Fiilleri, Durum Fiilleri, Hareket Fiilleri ve 
Mental Fiiller başlıkları altında sınıflandırılarak örneklendirilmiştir. Türkçenin söz 
varlığında çok önemli bir yer tutan Kalıplaşmış Dil Birimleri ise Sofçular köyü ağzı 
söz varlığında da zengin bir biçimde görülmektedir. Bu birimler de Atasözleri, 
Deyimler, İkilemeler, Bilmeceler, Kalıp Sözler başlıkları altında değerlendirilmiştir. 
Çalışmamızda, Sofçular köyü ağzından derlenen söz varlığı unsurları göz önünde 
bulundurulduğunda bölgenin sahip olduğu tarihsel ve kültürel zenginliğin dile de 
yansıdığı, ölçünlü dilde kullanımda olmayan pek çok unsurun ağızda yaygın olarak 
kullanıldığı ve Türkçenin canlılığının küçük bir yerleşim yeri özelinde bile gözler 
önüne serilebildiği görülmektedir. Bu küçük örnekle dahi Türkiye Türkçesi ağızları 
üzerine yapılan çalışmaların, Türkçenin sahip olduğu ve ağızlarda yaşayan zengin söz 
varlığı ögelerinin belirlenerek kayıt altına alınmasının ne kadar büyük bir önem 
taşıdığı görülmektedir.

Abstract:
Language, which has an important function in communication between living things; 
In terms of its structure, functioning, system and the elements it contains, it has 
attracted the attention of people and has been the subject of many studies. One of these 
elements is vocabulary. Words, which are the indicators in the language, are of great 
importance in terms of reflecting all the knowledge of the societies using the language, 
their view of the world, their way of life, their world of feelings and thoughts. So, 
every structure in the language and any vocabulary element in each language is a very 
valuable study material in order to understand and recognize not only the system, 
functioning or structure of the language, but also the societies that use that language.
The main purpose of this study, which examines the vocabulary of Sofçular village, 
which is in Kastamonu province, Arac district, is to determine the basic vocabulary 
used in the village and to examine them in terms of language. Thus, this study will 
contribute to the vocabulary of the Turkish language and dialect studies in the science 
of Turkishness.
The vocabulary obtained as a result of the compilations made in the region through 
one-to-one interviews with the people of Sofçular village was examined under three 
headings as nouns, verbs and stereotyped language units. The nouns in the 
vocabulary compiled from the region are divided into two, which is a basic distinction, 
as Special Names and General Names, and these are divided into various subgroups 
according to the examples in the vocabulary. In the texts compiled from Sofçular 
village, the verbs that are seen to be less and more diverse than the nouns are classified 
and exemplified under the titles of Formation Verbs, Situation Verbs, Action Verbs 
and Mental Verbs. Stereotyped Language Units, which have a very important place in 
the vocabulary of Turkish, are richly seen in the vocabulary of Sofçular village dialect.
These units are also evaluated under the titles of Proverbs, Idioms, Reduplications, 
Riddles, and Phrases.
In our study, considering the vocabulary elements compiled from Sofçular village 
dialect, it is seen that the historical and cultural richness of the region is also reflected 
in the language, many elements that are not used in the standard language are widely 
used in the dialect, and the vitality of Turkish can be revealed even in a small 
settlement. Even with this small sample, it is seen how important it is to identify and 
record the studies on dialects of Turkey Turkish, the rich vocabulary elements of 
Turkish and living in the dialects.