Eleştirel yönetim teorisi: Ritzer'in McDonaldlaştırma kavramından hareketle modern örgütlere eleştirel yaklaşımların incelenmesi
Critical management theory: A research of critical approaches for organizations on the basis of ritzer?s McDonaldization concept
Yazar: ALİ ERSAN KARADENİZ
Danışman: DOÇ. DR. JÜLİDE KESKEN
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Bölümü / İşletme Ana Bilim Dalı / Yönetim ve Organizasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Eleştirel yönetim = Critical management ; Yönetim = Management ; Yönetim bilimi = Administration science ; Yönetim teorileri = Management theory ; Örgüt yönetimi = Organizational management

Özet:
Uyumlu davranış gösterme eğilimindeki toplum, kendi işleyişini daha amaçlı ve işlevsel hale getirmek için tarihin çok eski dönemlerinden beri çeşitli toplumsal kurumlar ve işbölümü sistemleri oluşturmuştur. Örgütler toplumun vazgeçilmez unsurlarıdır. Bugünün dünyası, istese de istemese de ?doğuştan? örgüt üyesi olan bireyler ve onların oluşturduğu toplumun bir bütünü olarak görülebilir.Yönetim biliminin evrimine bakıldığında, örgütlerin akılcılık, biçimsellik ve verimlilik gibi bürokratik prensiplerden ödün vermeme eğiliminde olduğu görülür. Bu yapılar içerisinde bireyler, kimi sosyalizasyon ve kültürlenme süreçlerinden geçerek örgütsel hedeflere hizmet ederler. Bu yapılar, belli düzeyde etkinlik ve verimlilik sağlamak ve kimi işlevleri karşılamakla beraber, çok geniş çaplı sorunlara da kaynaklık etmektedirler.Teknolojik ve enformatik gelişmelerin alabildiğine hızlandığı, buna bağlı olarak homojenlik ve heterojenliğin, standardizasyon ve esnekliğin daha fazla birarada görülmekte olduğu günümüz dünyasında, ?standartlaşmanın esnekleşmesi? ve ?esnekleşmenin standartlaşması? olarak nitelenebilecek bir ?paradoks? yaşanmaktadır. Serbest piyasa ekonomisinde malların hareketleri serbestleştirilir, sermaye son derece hızlı hareket ederken, emekte aynı hareketlilik gözlemlenemez. Firmaların standartlara uyma ve talebe hızlı cevap verebilme endişeleri doğrultusundaki uygulamalarsa, çalışanlar ve daha büyük ölçekte toplum açısından çeşitli riskler içermektedir. Bununla birlikte, güç ilişkilerinin küresel anlamda nasıl yeniden yapılandırılmakta olduğunu gösterecek bir yöne, akademik çevreler tarafından yeterli ilgi gösterilmemektedir. Dünyanın hızlı değişimler içerisinde bulunduğu ve bu değişimlerin insanlar üzerinde sosyal ve ekonomik anlamda derin yaralar bırakmakta olduğu göz önüne alınırsa, örgüt ve yönetim çalışmalarının gerek birey, gerek örgüt, gerekse toplum açısından bugüne kadar yeterince vurgulanmamış kapsamlı eleştirisine acilen ihtiyaç vardır.Bu çalışma, örgütsel ve toplumsal düzeyde analizler içeren öncü çalışmaları vurgulamak amacı gütmektedir. Çalışma kapsamında, Ritzer'in ?Toplumun McDonaldlaştırılması? tezinde ortaya attığı süreçlere ilişkin algı ve tutumların incelenmesi amacıyla, İzmir ili içerisinden farklı odak gruplarıyla görüşmeler yapılmıştır. Bu niteliksel araştırma, örgütsel ve toplumsal birer varlık olan insanların günlük yaşantı içerisindeki eylemlerinin biçimsel yapı ve uzamlarla nasıl ilişkilendiğinin; bu durumun bireyler ve toplum üzerinde ne etkiler bıraktığının anlaşılması açısından önem arz etmektedir.Anahtar Kelimeler: Yönetim Teorileri, Eleştirel Teori, Postmodernizm, Eleştirel Yönetim Çalışmaları, Toplumun McDonaldlaştırılması.

Abstract:
Society, that is vulnerable to show adaptive behaviors, has formed social foundations and cooperation systems in order to make its own functioning more purposeful and functional since the very early ages of history. Organisations are indispensable elements of the society. The world of today can be seen as a whole that is the sum of individuals that become involuntary organisation members by birth and the society formed by these individuals.When looked at the evolution of management science, it is seen that organisations show a tendency not to make concessions on bureaucratic principles like rationalism, formalization and efficiency. The individuals in these structures go through some processes of socialisation and enculturation and serve for organisational targets. These structures provide activity and efficiency at a certain level, but at the same time they are the sources of extensive problems.In the world of today, the technological and informatical developments have become faster. Therefore homogeneity & heterogeneity and standardisation & flexibility have been seen together more. As a result a paradox that can be described as ?flexibilisation of standardisation? and ?standardisation of flexibilty? is experienced. In free market economies, the transaction of the goods is liberalised. While capital translocates very fast, the labour does not have this much mobility. Companies' enforcements that have the aim of meeting the standards and responsing the demands contain risks for employees and -in wide sense- the society. However, an aspect that will show how power relations have been restructuring is not shown enough interest by academe. If it is considered that the world has been changing too fast and these changes leave deep scars on humanbeings socially and economically; comprehensive critics about organisational and administrational works is urgently needed. So far, this kind of critics is not emphasized enough.This study purposes emphasizing the pioneer studies that contain analyses in organisational and social level. As a part of the study, interviews were made with different focus groups in Izmir in order to examine the senses and the attitudes which were put forward by Ritzer in his thesis named ?McDonaldization of the Society?. This qualitative study has importance in understanding how individuals' actions in daily life have a relationship with formal structures and space and understanding how this situation affects individuals and the society.Keywords: Management Theories, Crtical Theory, Postmodernism, Critical Administration Studies, McDonaldization of the Society.