Yeni-sömürgeciliğin karşılaştırmalı analizi: Gana ve Senegal örnekleri
A comparative analysis of neo-colonialism: the cases of Ghana and Senegal
Yazar: SEVİM VARLIKLAR KÖSE
Danışman: PROF. DR. MELEK MELAHAT FIRAT
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Tez, eski sömürgeci metropoller ile bağımsızlığını kazanan Afrika ülkeleri arasındaki eşitsiz ilişkileri, son yıllarda hararetle tartışılmaya başlayan yeni-sömürgecilik kavramı bağlamında analiz etmektedir. Bu doğrultuda tezde, yeni-sömürgeciliğin araçları ve kavramın ortaya çıkış bağlamı tanımlandıktan sonra, farklı sömürge geçmişlerini tecrübe etmiş ve Batı Afrika'nın en eski sömürgeleri olan Gana ve Senegal'in, bağımsızlıktan bu yana yeni-sömürgeciliğin araçlarıyla olan mücadeleleri ele alınmaktadır. Tez, bu iki ülkenin eski metropolleri ile ilişkilerini bağımsızlıktan itibaren, yeni-sömürgeci bağların giderek görünmez olduğu ve yeni-sömürgeci aktörlerin çeşitlendiği 2000'li yılların başlarına kadar olan dönem kapsamında incelemektedir. Bu analiz, karşılaştırmalı bir yöntemle gerçekleştirilerek, sömürgecilikten miras kalan farklı devlet yapıları ile toplumsal yapıları, yeni-sömürgecilikle beraber dönüşen, benzeşen ve ayrışan unsurlarına değinerek açıklanmıştır. Bu nedenle tez, eski metropoller ile Afrika ülkeleri arasındaki güç dengesizliğine ilişkin geleneksel kavramsallaştırmanın fazlasıyla tek boyutlu olduğunu göstermek için yeni-sömürgecilik bağlamında karşılaştırmalı ve çok boyutlu bir analiz sunmaktadır. Karşılaştırmalı analiz, farklı sömürgecilik miraslarını devralan ve özgün toplumsal yapılara sahip iki ülkenin yeni-sömürgeciliğe karşı geliştirdikleri farklı stratejileri ve karşılaştıkları önemli yapısal kısıtlamalara rağmen stratejilerinde ne kadar başarılı veya başarısız olduklarının incelenmesine ve geleneksel kavramsallaştırmanın ötesine geçilmesine izin vermektedir. Aynı zamanda, yeni-sömürgeciliğin değişen biçiminin, söz konusu ülkelerin siyasi, ekonomik ve toplumsal yapılarını nasıl şekillendirdiğine dair ayrıntılı bir analiz sunmaktadır. Karşılaştırmada benzeşen ve ayrışan unsurların tanımlanması, sömürge mirasından aktarılmış olan yeni-sömürgeci yapıların, günümüze dek dönüşen dünya sistemi ile ilişkisinin nasıl kurulduğunu da göstermektedir. Sonuç olarak, İngiliz dolaylı yönetimi ile yönetilen Gana'daki yeni-sömürgecilikle mücadele biçiminin doğasının, Fransız asimilasyonuna maruz kalan Senegal'dekinden oldukça farklı bir biçimde gelişim gösterdiği gözlemlenmiştir. Ancak, Gana'nın ulusal bağımsızlık mücadelesi çerçevesinde gelişen devlet yapısı, Senegal'in Fransız bağlantısını koruma arzusuyla çelişkili bir şekilde ilerlerken, son yıllarda iki ülke politikasının da bölgesel enntegrasyon adımlarıyla benzeşen noktaya evrildikleri gözlemlenmiştir.

Abstract:
This study analyzes the unequal relations between former colonial metropoles and independent African countries in the context of the concept of neo-colonialism, which has begun to be vehemently discussed in recent years. In this respect, after defining the tools of neo-colonialism and the context of the emergence of the concept, the study deals with the struggles of Ghana and Senegal, which experienced different colonial pasts and are the oldest colonies of West Africa, against the tools of neo-colonialism since independence. The study examines the relations of these two countries with their former metropoles within the scope of the period from independence to the early 2000s, when neo-colonial ties became increasingly invisible and neo-colonial actors diversified. By using a comparative method, the analysis has paved the way for explaining the different state structures and social structures inherited from colonialism, underlining how these structures have been transformed, become similar or different within neo-colonial structures. Therefore, the thesis attempts to offer a comparative and multidimensional analysis in the context of neocolonialism to show that the traditional conceptualization of the imbalance of power between former metropoles and African countries is too one-dimensional. Comparative analysis allows these two countries with different colonial legacies and unique social structures to examine their different strategies to fight against neo-colonialism and how successful or unsuccessful they are in their strategies despite the significant structural constraints they face by reaching beyond traditional conceptualization. It also provides a detailed analysis of how the changing form of neo-colonialism shapes the political, economic and social structures of the countries in question. The identification of similar and different elements in the comparison also underlines how the relationship between the neo-colonial structures transferred from the colonial legacy and the world system that has transformed until today is established. As a result, it has been observed that the nature of the struggle against neo-colonialism in Ghana, which was governed by British indirect rule, developed quite differently from that in Senegal, which was subject to French assimilation. However, while the state structure that developed within the framework of Ghana's struggle for national independence progressed in contradiction with Senegal's desire to preserve its French connection, it has been observed that the policies of both countries have evolved to a point where they are similar in terms of regional integration steps taken in recent years.