II. Dünya Savaşı sonrası Türk dış politikasının Türk Donanması'na etkisi
The effect of Turkish foreign policy on Turkish Navy after the World War II
Yazar: MURAT GÜNEY
Danışman: DOÇ. DR. ÖZGÜN ERLER BAYIR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Amerika Birleşik Devletleri = United States of America ; Donanma = Navy ; Kıbrıs = Cyprus ; Kıbrıs sorunu = Cyprus problem ; Sovyetler Birliği = Soviet Union ; Truman Doktrini = Truman Doctrine ; Türk donanması = Turkish navy ; Türk dış politikası = Turkish foreign policy ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
Bu çalışmanın amacı, İkinci Dünya Savaşı sonrasında Türk dış politikasında yaşanan değişim ve gelişmelerin Türk Donanması'nı nasıl etkilediğini incelemektir. II. Dünya Savaşı devam ederken Sovyetler Birliği'nin boğazlar, Kars, Ardahan ve Artvin'e yönelik talepleri Türkiye'de güvenlik endişesine neden olmuştur. II. Dünya Savaşı'nın bitmesi ve Soğuk Savaş'ın başlaması ile birlikte, Türkiye komşusu olan Sovyetlerin baskısına karşı kendini güvende hissetmemiş ve savaştan süper güç olarak çıkan Amerika Birleşik Devletleri'nin desteğini almak istemiştir. Amerika Birleşik Devletleri de bölgeye olan ilgisi ve Soğuk Savaş'ın rekabet ortamı neticesinde Truman Doktrini ve Marshall Planı'nı yayınlamış ve açıkça Türkiye'nin arkasında olduğunu ilan etmiştir. 1947 yılında yayınlanan bu doktrin ile birlikte Türkiye, dış politika tercihini Batı blokundan yana kullanırken, bu tercihin genelde silahlı kuvvetler özelde ise Türk Donanması nezdinde bir takım yansımaları olmuştur.
Truman Doktrini ile birlikte, Amerika Birleşik Devletleri tarafından gönderilen askeri uzmanlar Türk Donanması'nda idari, teknik ve eğitimsel bazı değişikliklere giderken, yapılan askeri yardımlar ile birlikte donanma envanterinde bulunan askeri araç ve gereçlerin kompozisyonunda Amerika menşeili ürünlerin Avrupa menşeili ürünlerin yerini aldığı görülmüştür. Truman Doktrini ile birlikte artan donanmadaki Amerikan etkisi, Türkiye'nin NATO'ya üyeliği ile birlikte pekişmiş, Türk Donanması bu gelişmeler ile birlikte bir taraftan kapasitesini artırırken, öbür taraftan askeri yardımların artması sonrasında donanmanın dışa olan bağımlılığının da arttığı görülmüştür. Türk dış politikası; Kıbrıs sorunu, Johnson Mektubu krizi, Kıbrıs Barış Harekâtı, Amerikan ambargosu ve Sovyetler Birliği'nin yıkılması gibi kırılma noktası teşkil eden olaylardan etkilenmiş, bu etkilenme bazı yönleriyle Türk Donanması'nı da etkilemiştir. II. Dünya Savaşı sonrasında Türk dış politikasında yaşanan kırılmaların Türk Donanması'nı nasıl etkilediği bu çalışmada incelenmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Sovyetler Birliği, ABD, Truman Doktrini, Donanma, Kıbrıs

Abstract:
The aim of this study is to examine how the changes and developments in Turkish foreign policy after the World War II has affected Turkish Navy. While World War II was going on, demands of Soviet Union for straits, Kars, Ardahan and Artvin caused security concerns in Turkey. With the end of the World War II and the beginning of the Cold War, Turkey was insecure against the pressure of Soviet Union which is neighbor of its and wanted to get the support of the United States which became as a superpower from war. The United States proclaimed the Truman Doctrine and Marshall Plan and declared openly that behind Turkey, as a result of the US' interest in the region and the competitive environment of the Cold War. With this doctrine published in 1947, while Turkey was using foreign policy preferences to the West block, this preference has had some reflections on the armed forces in general on the Turkish Navy in particular.
With the Truman Doctrine, while military experts sent by the United States were making some administrative, technical and educational changes in the Turkish Navy, along with the military aid, it was observed that the products of American origin replaced European products in the composition of military vehicles and equipment in the navy inventory. Increasing American influence in the Navy with the Truman Doctrine was accentuated with Turkey's NATO membership, while Turkish Navy was increasing its capacity with these developments, on the other hand after the increase of military aid, it was observed that the dependence of the navy on the outside increased. Turkish foreign policy was affected by events constituted a breaking point like the Cyprus problem, Johnson's Letter crisis, the Cyprus Peace Operation, the American embargo and the collapse of the Soviet Union, in some ways this influence has also affected the Turkish Navy. In this study, it was tried to examine how the breaks in Turkish foreign policy after World War II, affected Turkish Navy.

Keywords: the Soviet Union, the USA, Truman Doctrine, Navy, Cyprus