Otizm Spektrum Bozukluğu olan çocuk ve tipik gelişim gösteren kardeşine yönelik hazırlanan Kardeş Beceri Destek Eğitimi Programı  (KABEP)'nın etkililiğinin incelenmesi
Analysis of the effectiveness of Sibling Skills Support Training Program (KABEP) prepared for the child with Autism Spectrum Disorder and their siblings with typical development
Yazar: KÜBRA TÜRKAHMETOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE TUBA CEYHUN
Biruni Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Özel Eğitim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Beceri eğitimi = Skill training ; Beceri kazandırma = Skill acquiring ; Destek eğitim programları = Suppord education programs ; Etkililik = Effectiveness ; Eğitim programları = Education programs ; Kardeşler = Brothers ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder ; Özel eğitim = Special education ; Özel eğitime muhtaç çocuklar = Handicapped children who need special education

Özet:
Bu araştırmanın amacı ailesinde OSB'li birey bulunan tipik gelişim gösteren kardeşlere yönelik hazırlanan Kardeş Beceri Destek Eğitimi Programı (KABEP)'nın OSB'li çocuğa ve kardeşine etkisini incelemektir.  Araştırmanın çalışma grubunu, İstanbul ili Fatih ilçesinde Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi'nden eğitim alan 7-20 yaş aralığında üç OSB tanılı birey ve bu bireylerin 7-20 yaş aralığında tipik gelişim gösteren üç kardeşi olmak üzere toplam altı katılımcıdan oluşturmaktadır. Araştırmanın yöntemi tek denekli araştırma yöntemlerinden denekler arası yoklama evreli çoklu yoklama modelidir. 
Kardeş Beceri Destek Eğitimi Programı (KABEP), tipik gelişim gösteren kardeşler tarafından OSB'li kardeşlerine uygulanan öz bakım ve günlük yaşam becerilerin öğretimine yardımcı olmak için araştırmacı tarafından hazırlanan bir beceri öğretim programıdır. Bu program doğrultusunda tipik gelişim gösteren kardeşlerin eğitim süreci, farkındalık eğitimi ve beceri öğretim programı olmak üzere iki aşamada gerçekleştirilmiştir. Farkındalık eğitimi tipik gelişim gösteren kardeşlerle bireysel olarak yüz yüze gerçekleştirilmiştir. Beceri öğretim programı, 3 bölümden oluşmaktadır. Programın birinci bölümünde beceri analizi nedir, nasıl oluşturulur, beceri analizi oluştururken nelere dikkat edilmelidir, ipucu türleri, ipucunu türlerinin kullanımı ve ipucunun geri çekilmesine ilişkin bilgi ve uygulamalar yer almaktadır. Programın ikinci bölümünde seçilen hedef beceriye yönelik tipik gelişim gösteren kardeş ile birlikte beceri analizi oluşturma basamağına ve beceri analizini uygulama basamağına yer verilmiştir. Programın üçüncü bölümünde ise beceri analizine uygun bir şekilde becerinin öğretim aşamasına geçilmiştir. Uygulama süreci her bir katılımcı çift ile ortalama 18 oturumda tamamlanmıştır.
Araştırmada Kardeş Beceri Destek Eğitimi Programı (KABEP)'nın OSB tanılı çocukların beslenme çantası hazırlama becerisini öğrenmelerinde etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma süreci tamamlandıktan sonraki ikinci ve dördüncü haftalarda gerçekleştirilen izleme oturumlarından elde edilen sonuçlar, öğretim oturumlarındaki sonuç ile tutarlılık göstermektedir. Bu da OSB'li öğrencilerin beslenme çantası hazırlama becerisini %100 ölçütte kazandığını göstermiştir. Araştırmaya ilişkin sosyal geçerlilik sonuçları ise çalışmaya yönelik ailelerinin ve katılımcıların görüşlerinin olumlu yönde olduğu yönündedir. Çalışmadan elde edilen bulgular doğrultusunda ileri araştırmalara ve uygulamaya yönelik öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Otizm Spektrum Bozukluğu, kardeş eğitimi, beceri öğretimi.

Abstract:
The aim of this study is to examine the effect of Sibling Skill Support Training Program (KABEP), which was prepared for typically developing siblings with a family member with ASD, on the child and sibling with ASD. The study group of the research consists of a total of six participants, three individuals diagnosed with ASD between the ages of 9-15, who received training from the Special Education and Rehabilitation Center in Fatih district of Istanbul, and three siblings of these individuals with typical development between the ages of 14-18. The method of the research is the multiple probe model with inter-subject probe phase, which is one of the single-subject research methods.
Sibling Skills Support Training Program (KABEP) is a skill training program prepared by the researcher to assist in the teaching of self-care and daily life skills applied to siblings with ASD by typically developing siblings. In line with this program, the education process of the siblings, who showed typical development, was carried out in two stages as awareness training and skills training program. Awareness training was conducted face-to-face individually with siblings showing typical development. Skills teaching program consists of 3 parts. In the first part of the program, the questions of what the skill analysis is, how it is created, what should be considered when creating a skill analysis, the types of clues, the use of the clue types, and the applications about the withdrawal of the clue are included. In the second part of the program, the step of creating a skill analysis with a sibling with typical development towards the selected target skill and the application of the skill analysis are employed. In the third part of the program, the teaching phase of the skill was initiated in accordance with the skill analysis. The application process was completed in an average of 18 sessions with each participant couple.
It has been concluded that Sibling Skills Support Education Program (KABEP) is effective in learning the skill of preparing lunchboxes for children with ASD. The results obtained from the follow-up sessions held in the second and fourth weeks after the completion of the research process are consistent with the results in the teaching sessions. This showed that students with ASD gained the ability to prepare lunchboxes on a scale of 100%. The social validity results of the research are that the opinions of the families and participants about the study are positive. In line with the findings obtained from the study, suggestions for further research and practice are presented.

Key Words: Autism Spectrum Disorder, sibling education, skill teaching.