Kıraatlerin ahkâm tefsirlerine yansıması ve etkileri
The reflection and effects of the qiraats on the commentaries of ahkam (Rulings)
Yazar: AYŞENUR KOÇAK
Danışman: DOÇ. DR. EMRAH DİNDİ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Kıraat ilmi en basit tanımıyla Kur'ân lafızlarının okunuş keyfiyetlerini hem telaffuz hem de eda yönüyle inceleyen ilim dalının adıdır. Kelimelerde meydana gelen birtakım değişiklikler, kullanılan dilin fonetik yapısından kaynaklı yalnız seslendirmede kalmamış aynı zamanda manaya da sirayet etmiştir. Hâl böyle olunca kıraatler, tefsir ve fıkıh gibi pek çok ilim dalının konusu olmuştur. Tefsirler içerisinde ise kıraatlerin en çok ahkâm tefsirleri ile bağlantısı sorgulanagelmiştir. Zira ayetlerden hüküm istinbat etmede kıraatlerin ayrı bir önemi olmuştur. Bir ayetin iki farklı vecih ile okunuyor olması, ayetten iki farklı anlamın ve hükmün çıkarılmasına yol açmıştır. Tarih içerisinde zamanın ve olayların değişmesi, kıraat-ahkâm ilişkisinde de farklılıkları meydana getirmiştir. Bir ayetten birden fazla hükmün çıkıyor olması, âlimlerin ayrışmalarını da beraberinde getirmiş, özellikle de mezhep âlimleri arasında kıraatlerden kaynaklı hüküm farklılıkları daha belirleyici olmuştur.
İşte bu çalışmada ahkâm ayetlerinin yorumlanmasında kıraatlerin ne kadar etkili oldukları ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Müfessirlerin hüküm istinbat etmede kıraatlerden ne kadar faydalandıkları, bunu yaparken nasıl bir yol izledikleri araştırılmıştır. Kıraat vecihlerinin kıraat kaynaklarından tespiti yapılmış, müfessirlerin perspektiflerinden kıraatlerin ayetlerin anlam ve ahkâmına ne şekilde yansıdığı tetkik edilmiştir. Bu çalışmada Cessâs (ö. 370/981), Herrâsî (ö. 504/1110) ve İbnü'l-Arabî'nin (ö. 543/1148) Ahkâmü'l-Kur'ânları ile Süyûrî'nin (ö. 826/1423) Fıkhü'l-Kur'ân'ı esas alınmıştır. Kıraatlerin dört farklı mezhebin Ahkâm tefsirlerinde ele alınışlarının mukayeseli bir şekilde incelenmesi, araştırmanın özgünlüğü açısından da önem arz etmektedir. Çalışma esnasında veri toplama, analiz, tümdengelim ve tümevarım yöntemleri kullanılmıştır.     
Araştırmanın sonucunda bazı kıraatlerin, ayetlerin ahkâmını doğrudan değiştirdiği bazı kıraatlerin ise ayetlerin ahkâmına etki etmediği hâlde manaya zenginlik kattığı ve ayetin anlam alanını genişlettiği tespit edilmiştir.

Abstract:
The discipline of Qiraat, in its most basic definition, pertains to the branch of scholarship that scrutinizes the articulation nuances of Quranic words concerning both pronunciation and rendition. Certain alterations in the words, stemming from the phonetic structure of the language utilized, not only manifest in vocalization but also extend to semantic connotations. Consequently, Qiraat has been the focal point of various fields of study such as exegesis (tafsir) and Islamic jurisprudence (fiqh). Within exegesis, the nexus between qiraat and the elucidation of legal injunctions (ahkam) has been subject to considerable scrutiny. This is because qiraat have played a pivotal role in deducing legal rulings (ahkams) from Quranic verses. The existence of multiple recitations of a verse has resulted in the derivation of distinct meanings and legal verdicts from it. Evolution over time and historical events have engendered shifts in the correlation between qira'ah and jurisprudence. The potential for multiple ahkams to be derived from a single verse has given rise to scholarly divergence, with the discrepancies in legal rulings (ahkams) among sectarian scholars, particularly influenced by qiraat, being particularly significant.
This study endeavors to elucidate the impact of qiraat on the interpretation of legal verses (ahkam). It examines the extent to which commentators leverage qiraat in deducing legal rulings (ahkams) and the methodologies they employ in doing so. The prominent qiraat variants are identified from qiraat sources, and their implications on the meanings and ethical dimensions of verses, as perceived by commentators, are analyzed. Within this framework, the study draws upon works such as al-Jassas' (d. 370/981), al-Harrāsī's (d. 504/1110), and Ibn al-'Arabī's (d. 543/1148) "Ahkām al-Qur'an," alongside al-Suyūrī's (d. 826/1423) "Fiqh al-Qur'an." A comparative analysis of how qiraat are treated in the legal exegeses (tafsirs) of four distinct schools of thought holds significance in terms of the research's originality. Throughout the study, data collection, analysis, deductive, and inductive methodologies are employed.
The research findings indicate that certain qiraats directly alter the legal implications of verses, while others may not affect the legal rulings (ahkams) but contribute to the depth and breadth of verse meanings.