Venturia oleaginea (Castagne) ile enfekte olmuş zeytin yapraklarındaki halkalı leke şiddetine bağlı fizyolojik ve biyokimyasal değişimler
Physiological and biochemical changes associated with leaf spot severity in the olive leaves infected with Venturia oleaginea (Castagne)
Yazar: MELİS YÜNLÜ
Danışman: PROF. DR. AŞKIM HEDİYE ÇETİNEL
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Genel Biyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Halkalı leke hastalığı = leaf spot disease ; Olea europaea L. = Olea europaea L. ; Venturia canescens = Venturia canescens ; Zeytin = Olive

Özet:
Ülkemizde ve dünya genelinde yüksek tüketim payına sahip olan zeytin, küresel iklim değişiklikleri ve olumsuz çevresel koşulların etkisi ile ürün açısından verim kaybına uğramakta, hatta ağacın ölümü ile sonuçlanan ciddi ekonomik ve ekolojik sonuçlara maruz kalmaktadır. Bu olumsuz çevresel koşullar bitkide gerek biyotik gerekse abiyotik streslere sebep olmaktadır. Zeytinin maruz kaldığı mitosporik funguslardan biri olan Spilocaea oleaginea bugünkü adıyla Venturia oleaginea zeytin yapraklarında "halkalı lekeye" neden olup zeytinde görülen en yaygın biyotik stres kaynaklarından biridir. Halk arasında tavuskuşu lekesi/gözü olarak bilinen bu hastalığa Akdeniz bölgelerinde oldukça sık rastlanılmaktadır. Hastalık semptomu genel olarak yapraklarda çeşitli boyutlarda oluşan kahverengi/siyah dairesel halkalar şeklinde görülmektedir. V. oleaginea geniş bir sıcaklık aralığında (5-25 oC) yaşamını sürdürebilirken, gelişimi için optimum sıcaklık aralığı ise 15-18 oC'dir. Ayrıca, hastalığın gelişimi için optimum nem seviyesi % 60-100 aralığında olup oldukça nemli ortamlarda görülür. Hastalık zeytin yapraklarının üst yüzeylerinde oluşmakta ve yaprak dökümüne bağlı olarak bitki veriminin düşmesine hatta ölümüne sebep olabilmektedir. Hastalıkla mücadele yöntemlerinden uzun süre ilaç kullanımı, çevresel ve ekonomik zararlara sebep olduğu için günümüzde alternatif yollar aranmaktadır. Zeytin verimi üzerindeki olumsuz etkisine rağmen bu patojenin zeytin yaprağında neden olduğu değişimlerle ilgili sınırlı sayıda araştırma mevcuttur. Diferensiyonal display kullanılarak yapılan araştırmalarda V. olegina'ya karşı dirençli zeytin kültivarının savunma cevaplarını değiştiği bulunmuştur. Ayrıca, sinyalleme, transkripsiyonel kontrol, oksidatif stres, biyotik ve abiyotik stres ve çeşitli genler enfeksiyondan sonra hızlı bir şekilde teşvik edilir. Diğer yandan metabolizma ve hücresel dengeyi kapsayan genlerin ifadesi daha geç teşvik edilmiştir. Bu genlerin ifadeleri salisilik asit, jasmonik asit, etephona cevapta teşvik edilmiştir. Yapılan literatür tarama çalışmalarında bugüne kadar farklı halkalı leke şiddetindeki yaprakların fizyolojik ve biyokimyasal parametrelerin karşılaştırıldığı bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu amaç doğrultusunda yaptığımız çalışmadaki amacımız halkalı leke hastalık şiddetine bağlı olarak zeytin yapraklarında meydana gelen bazı fizyolojik ve biyokimyasal değişimleri karşılaştırmaktır.

Abstract:
Olive, which has a high consumption share in our country and throughout the world, suffers from a loss of yield in terms of product due to the effect of global climate changes and adverse environmental conditions, and is even exposed to serious economic and ecological consequences resulting in the death of the tree. These adverse environmental conditions cause both biotic and abiotic stresses in the plant. Spilocaea oleaginea, which is one of the mitosporic fungi that olives are exposed to, causes "ringed spot" on olive leaves and is one of the most common sources of biotic stress in olives. This disease, known as peacock spot/eye among the people, is quite common in the Mediterranean regions. The disease symptom is generally seen in the form of brown/black circular rings of various sizes on the leaves. While V. oleaginea can survive in a wide temperature range (5-25 oC), the optimum temperature range for its development is 15-18 oC. In addition, the optimum humidity level for the development of the disease is in the range of 60-100% and is seen in very humid environments. The disease occurs on the upper surfaces of olive leaves and can cause a decrease in plant yield or even death due to defoliation. Since long-term use of drugs, which is one of the methods of fighting the disease, causes environmental and economic damage, alternative ways are sought today. Despite its negative impact on olive yield, there are limited studies on the changes caused by this pathogen in olive leaves. In studies using differential display, it was found that the defense responses of the olive cultivar resistant to V. olegina changed. Moreover, signaling, transcriptional control, oxidative stress, biotic and abiotic stress, and various genes are rapidly promoted after infection. On the other hand, expression of genes involved in metabolism and cellular balance was promoted later. Expressions of these genes were promoted in response to salicylic acid, jasmonic acid, etephon. In the literature review studies, no study has been found that compares the physiological and biochemical parameters of leaves with different ringed spots. For this purpose, our aim in our study is to compare some physiological and biochemical changes in olive leaves depending on the severity of the ring spot disease.