Çocukların sosyal ve ahlaki yargılarıyla algılanan ebeveyn tutumu, algılanan öğretmen tutumu ve mizaçları arasındaki ilişkinin incelenmesi
The relationship between children's social and moral judgments and perceived parental attitude, perceived teacher attitude and temperament
Yazar: ÖZGÜR SEYFİ DENLİ
Danışman: PROF. DR. NESLİHAN GÜNEY KARAMAN
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Psikolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Sosyal alan kuramına göre ahlaki yargılar, "ahlak alanı", "toplumsal-geleneksel alan" ve "kişisel alan" gibi farklı sosyal bağlamları içeren karmaşık bir bütünü oluşturmaktadır. Sosyal alan kuramına göre bu alanların şekillenmesinde bireyin sosyal çevresiyle etkileşiminin etkisi bulunmaktadır. Bu bilgiler ışığında bu araştırmanın amacı çocukların ahlaki yargıları ile algılanan ebeveyn tutumları, algılanan öğretmen tutumları ve çocukların mizaçları arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Bu kapsamda araştırmada çocukların farklı sosyal bağlamlara yönelik yargılarının belirlenmesi için beş senaryo kullanılmıştır. Çocukların farklı alanlara yönelik yargılarıyla, bu yargılarla ilişkili olabileceği düşünülen algılanan ebeveyn tutumu, algılanan öğretmen tutumu, mizaç, cinsiyet, kardeş sayısı, ebeveyn eğitim düzeyi ve ekonomik durum ile ilişkisi incelenmiştir. Araştırmaya 9-10 yaşlarında olan 71 öğrenci ve ebeveynleri dahil edilmiştir. Veriler toplanırken Ebeveyn Kabul-Red/Kontrol Ölçeği–Anne Kısa Formu, Ebeveyn Kabul-Red/Kontrol Ölçeği–Baba Kısa Formu (EKRÖ/K), Algılanan Öğretmen Davranışları Ölçeği, Çocuklar İçin Kısa Mizaç Ölçeği ve araştırmacı tarafından tasarlanan bilgi formu ve yarı yapılandırılmış senaryolar kullanılmıştır. Araştırmanın bulgularına bakıldığında; ebeveyn tutumunun, algılanan öğretmen tutumunun, mizacın ve cinsiyetin ahlaki yargılarla anlamlı bir ilişkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ahlaki yargılarda ebeveyn sıcaklığının ve öğretmen demokratikliğinin adalet, eşitlik, hak, iyi oluş ve çözüm odaklı yargılarla pozitif yönde ilişkisi olduğu bulunmuştur. Ahlak alanına yönelik senaryolarda otoritenin etkisi anlamlı bulunmazken, gelenek alanına yönelik senaryolara ilişkin karar ve yargılarda otorite etkisinin anlamlı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
According to the social domain theory, moral judgments constitute a complex whole including different social contexts such as "moral domain", "social domain" and "personal domain". The interaction between the individual and the social environment has an effect on the organization of these domains. Therefore, the aim of this research is to examine the relationship between children's moral judgments and perceived parental attitudes, perceived teacher attitudes and children's temperament. In this context, five scenarios were used to determine children's judgments about different social contexts. The relationship between children's judgements about different domains and perceived parental attitude, perceived teacher attitude, temperament, gender, number of siblings, parental education level and economic status, which are thought to be related to these judgements, was examined. The participants included 71 students aged 9-10 years old and their parents. Parental Acceptance-Rejection/Control Scale-Mother Short Form, Parental Acceptance-Rejection/Control Scale-Father Short Form (PARQ), Perceived Teacher Behavior Scale, Short Temperament Scale for Children, personal information form and semi-structured scenarios designed by the researcher were used to collect the data. When the findings of the study are examined, it is concluded that parental attitude, perceived teacher attitude, temperament and gender have a significant relationship with moral judgments. In moral judgments, parental warmth and teacher democracy were found to have a positive relationship with justice, equality, rights, well-being and solution-oriented judgments. While the effect of authority was not found to be significant in scenarios related to morality, it was concluded that the effect of authority was significant in decisions and judgments related to scenarios related to tradition.