Ankara ilinde reçetelenen ilaçlara bağlı istenmeyen etkilerin izlenmesi ve farmakovijilans konusunda farkındalığın artırılması
Monitoring the unintended effects of prescribed drugs in Ankara and improving the awareness of pharmacovigilance
Yazar: NERGİZ TEMİZ NEMUTLU
Danışman: PROF. DR. BELMA KOÇER
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Toksikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Ankara = Ankara ; Eczacılar = Pharmacists ; Eczacılık = Pharmacy ; Farkındalık = Awareness ; Farmakovijilans = Pharmacovigilance ; İlaç reçeteleri = Drug prescriptions ; İlaç yan etkileri ve istenmeyen reaksiyonlar = Drug-related side effects and adverse reactions ; İlaçlar = Drugs

Özet:
Bu tez çalışması ile Ankara ilinde gözlenen AİR sıklığı; AİR'lere neden olan ilaç grupları ve en sıklıkla etkilenen sistem-organ sınıflarının belirlenmesi amacıyla veri toplanması, Ankara içinde olası bölgesel farklılığın tespit edilebilmesi ve hastaların AİR bildirimi konusunda farkındalığının artırılması  hedeflenmiştir. Araştırma, Ankara ili Çankaya, Yenimahalle ve Elmadağ ilçelerinde rastgele örnekleme yöntemiyle belirlenmiş olan eczanelere başvuran hastalar ile yüz yüze görüşülerek yapılan bir anket çalışması olarak yürütülmüştür. Toplamda 359 tanesi yetişkinlerde, 69 tanesi çocuklarda olmak üzere 428 anket tamamlanmıştır. Bu anketlerden 170 (%39,7) tanesi Çankaya, 127 (%29,7)'si Yenimahalle ve 131 (%30,6)'i Elmadağ bölgesinde yapılmıştır. Anketlerin %19,6'sının (n=84) bir veya daha fazla AİR içerdiği tespit edilmiştir. İlçeler arasında AİR görülme sıklığı yönünden anlamlı bir fark saptanmamıştır. Saptanan AİR'ler Sistem Organ Sınıfları'na göre değerlendirildiğinde en sıklıkla etkilenen sistem-organ sınıfının "Deri ve Deri altı Doku Hastalıkları" (%19,8) olduğu belirlenmiştir. En sıklıkla AİR'ye neden olan ilaç grubu, "Sistemik Kullanılan Antiinfektifler %21,1)" olup, bu grup içinde "florokinolon" grubu antibiyotikler ilk sırada yer almıştır.Tüm anketler incelendiğinde %9,6 (n=41)'sında AİR'nin bir eczacı ya da hekime bildirildiği ve %7,7 (n=33)'sinde AİR'nin ciddi olarak nitelendirilebildiği belirlenmiştir. "AİR'lerin TÜFAM'a bildirilmesi gerektiği biliniyor mu" sorusuna verilen "evet" yanıtlarının oranı %7,7'dir. Saptanan AİR'lerin ilaç ile ilişkisi değerlendirilmiş olup bu ilişki AİR'lerin %20'sinde "olası" ve %80'ninde "mümkün" olarak belirlenmiştir. Saptanan AİR'lerin %86,8'i ilacın Kısa Ürün Bilgisinde yer almaktadır.Cinsiyete göre AİR ve AİR'ye neden olan ilaç grupları değerlendirildiğinde kadın hastalarda AİR ve ciddi AİR görülme oranında bir artış belirlenmekle birlikte, kadın-erkek hastalar arasındaki fark istatiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Sonuç olarak, Ankara ilinde hastaların reçetelenen ilaçlara bağlı olarak önemli düzeyde AİR ile karşılaştıkları ve bazı AİR'lerin ancak tedavi sonucunda iyileştiği belirlenmiş; karşılaşılan AİR'lerin bir eczacı ya da hekime bildirme bilincinin hastalar arasında oldukça düşük olduğu ve bildirim yapmanın öneminin yeterince kavranmadığı tespit edilmiştir. Farmakovijlans konusunda farkındalığın artırılması ve eczane eczacılarının bu sistemdeki yerinin güçlendirilmesi için daha fazla bilgilendirme, eğitim, ve çalışmaya gereksinim bulunmaktadır. Eczacıların bilgi ve farkındalığının artırılması ile AİR bildirimlerinde artış  olacağı öngörülmektedir.

Abstract:
With this thesis study, it was aimed to collect data for determination of the frequency of observed ADR in Ankara province; the drug groups causing the ADRs and the most frequently affected system-organ classes. On the other hand, it was also planned to identify possible regional differences within Ankara and to improve the awareness of patients about ADR reporting was aimed.  The research was carried out as a questionnaire survey conducted face to face with patients who applied to pharmacies determined by random sampling method in Çankaya, Yenimahalle and Elmadağ.  A total of 428 questionnaires were completed, of which 359 were adults and 69 were children. 19.6% (n = 84) of the questionnaires included one or more ADRs. There was no significant difference for frequency of ADR seen among these districts. When the ADR's were evaluated according to the System Organ Classes, it was determined that the most frequently affected system-organ class was "Skin and Subcutaneous Tissue Diseases" (19.8%). The most frequent ADR causing drug group was "Antiinfectives For Systemic Use" (21.1%), among which fluoroquinolone group antibiotics were the first. When the all questionnaires examined, it was seen 9.6% (n = 41) of the ADR's were reported to a pharmacist or a doctor and 7.7% (n = 33) of ADR's were classified as serious. The rate of "yes" answers given to the question of "Do you know that ADRs should be reported to TÜFAM?" is 7.7%. The relationship of the ADRs with the suspected drugs were evaluated, and the relationship was determined as "probable" in 20% of the ADRs and "possible" in 80% of the ADRs. 86.8% of the detected ADRs are found in the Summary of Product Characteristics of the drug. When ADR and the drug groups causing the ADR were evaluated according to the gender, although the incidence of ADR and severe ADR in female patients was higher, the difference between male and female patients was not statistically significant. In conclusion, it was observed that patients in Ankara experienced ADR's depending on prescription drugs at a significant level and some of the ADRs were recovered only after treatment; it has been determined that awereness of reporting of the ADRs to a pharmacist or a physician was very low among patients and the importance of the ADR reporting was not sufficiently understood. There is a need educational programmes for improving awareness of pharmacovigilance and to strengthen the community pharmacists place in this system. It is predicted that, increase of the knowledge and awareness of pharmacists will lead to increase of ADR reporting.