Doğu Türkistan Medreselerinde İslam düşüncesi -Sûfî Allahyar'ın Sebatü'l - Âcizin adlı eseri ekseninde inceleme
Islamic thought in East Turkistan Madrasahs - An examination in the Sufi Allahyar's Sebatü'l Acizin axis
Yazar: ABUDUREHEMU WUBULİ
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM MARAŞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Dini değerler = Religious values ; Doğu Türkistan = East Turkhistan ; Medreseler = Madrasahs ; Sebatü'l-acizin = Sebatü'l-acizin ; Tasavvuf = Mystic ; Türkistan = Turkistan ; İslam felsefesi = Islamic philosophy ; İslamiyet = Islam ; Şufi Allahyar = Şufi Allahyar

Özet:
Doğu Türkistan Medreselerinde İslam Düşüncesi – Sûfî Allahyar'ın Sebatü'l Acizin adlı Eseri Ekseninde İnceleme« adlı bu tez çalışması, giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, Doğu Türkistan coğrafyası, tarihi ve Doğu Türkistanlıların inanç yapısı hakkında kısa bilgi verilmekle beraber, Türkler'in tasavvufla ilişkisi üzerinde özet bir açıklama yapıldı. Birinci bölümde, Karahanlılar'dan günümüze kadar Doğu Türkistan medreselerinin genel durumu ve bölgedeki düşünce yapısının değişimi, bölgenin siyasî tarihi hakkındaki kaynaklar ışığında değerlendirildi ve Doğu Türkistan bölgesi medrese eğitiminde yer alan tasavvufî görüşlerin bölge halkı üzerinde bıraktığı etkiler hakkında kısa bilgi verildi.  İkinci bölümde, yaklaşık iki yüzyıldan beri Doğu Türkistan medreselerinde temel akaîd ve ahlâk ders kitabı olarak okutulan Sebatü'l - Acizin adlı eserin müellifi Sûfî Allahyar'ın hayatı ve eserlerinden bilgi verilmekle beraber Sebatü'l – Acizin'in ayrıntılı tanımı yapıldı. Üçüncü bölümde, eser üzerinde tasavvuf düşüncesi açısından inceleme yapıldı. Bu iki bölüm çalışmanın omurgasını oluşturmaktadır. Ek kısmında çalışmayla ilgili bazı resim ve eserlerden örnek verildi. Sonuç olarak İslam Alemi'nin önemli bir parçası olan Doğu Türkistan bölgesi ve halkı üzerinde son yüzyıl içinde görülen ideolojik değişkleri açığa çıkarmak ve bölge medrese eğitiminde egemenlik konumunu koruyan tasavvuf düşüncesi ile tanışmak ve tanıtmak yoluculuğuna ilk adım atmış olduk.

Abstract:
Our thesis named "ISLAMIC THOUGHT in East Turkistan Madrasahs - an examination in the Sufi Allahyar's Sebatü'l Acizin axis" consists of an introduction and three chapters. In the introduction, we tried to make a brief statement about relationship between Sufism and Turks, and Turkestan's geography and history, and people's belief structure of the Turkestan. And we offer the results of our research that about social and ethical impact of the Sufism in the region. In the first part, the general situation of the Turkestan Madrasahs until to today from the Karahanlilar period, and the change of mindset of the peoples of turkestan were evaluated in the light of the political history of the region. In the second part, were given information about Sufi Allahyar's life and works who the author of the Sebatü'l - Acizin, that a book taught in the Turkistan Madrasah as basic creed and ethics textbook for nearly two centuries. In the third chapter, the work has been viewed in terms of philosophy and mysticism. In the additional part of the thesis, we have found useful to give as examples, what some of the paintings and literary works that related to our work. As a result, we have taken the first step on a journey, which explain to  the idealojik changes that, was emerged on soils and peoples of Turkestan that an important part of the world of Islam, and recognize and promote to the inner face of Sunni Sufism that, protected its sovereignty location centuries in the Turkestan Madrasahs.