OSB olan çocuklara kaybolduklarında yardım isteme becerilerinin öğretiminde video animasyon temelli öğretim sürecinin etkililiği
Effectiveness of video animation based teaching procedure to teach help-seeking response when lost to children with ASD
Yazar: ÇETİN TOPUZ
Danışman: PROF. DR. BURCU ÜLKE KÜRKÇÜOĞLU
Anadolu Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Zihinsel Engelliler Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Erken müdahale eğitim programı = Early intervention educational program ; Güvenlik becerileri = Safety skills ; Otistik çocuklar = Autistic children ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder ; Video destekli öğretim = Video supported teaching ; Yardım arama davranışı = Help seeking behaviors ; Zihinsel engelli çocuklar = Mentally retarded children ; Özel eğitim = Special education ; Özel eğitime muhtaç çocuklar = Handicapped children who need special education

Özet:
Bu araştırmada, toplumsal ortamlarda sunulan ve ipucunun giderek arttırılmasıyla öğretim yöntemini içeren video animasyon temelli öğretim sürecinin otizm spektrum bozukluğu (OSB) olan çocuklara kaybolduklarında yardım isteme becerisinin edinimi, kalıcılığı ve genellemesi üzerindeki etkililiği incelenmiştir. Ayrıca, OSB olan çocuklarla çalışan öğretmenlerin ve katılımcı çocukların ailelerinin çalışmaya ilişkin görüşleri değerlendirilmiştir. Uygulama süreci Eskişehir il merkezindeki VEGA Outlet AVM'de yürütülmüştür.
Araştırmaya, yaşları beş yaş ila 6 yaş arasında değişen ve OSB tanısı olan üç çocuk ve anneleri katılmıştır. Araştırmada, tek denekli araştırma yöntemlerinden yoklama denemeli çoklu yoklama modeli temel alınmış ve bağımlı değişkenlerin dönüşümlü öğretimi için bu modelin içine uyarlamalı dönüşümlü uygulamalar modelinin kullanım özellikleri eklenmiştir. Uygulamanın ana bağımlı değişkeni, kaybolduğunda yardım isteme becerisidir. Kaybolduklarında akıllı saat ve tanıtıcı kart kullanarak yardım isteme becerileri alt bağımlı değişkenler olarak belirlenmiş ve dönüşümlü olarak öğretilmiştir.
Araştırmanın etkililik bulguları, video animasyon temelli öğretim sürecinin çocukların kaybolduklarında akıllı saat ve tanıtıcı kart kullanarak yardım isteme becerilerini edinmelerinde ve becerileri farklı ortamlara ve kişilere genellemelerinde etkili olduğunu göstermiştir. Ayrıca, çocukların edindikleri becerileri uygulama sona erdikten 30, 75 ve 135 gün sonra da korudukları görülmüştür. Sosyal geçerlik verilerinden elde edilen bulgulara göre özel eğitim öğretmenleri ve aileler kaybolduğunda yardım isteme becerilerine ve uygulamaya ilişkin olumlu görüş bildirmişlerdir.

Abstract:
In this study, the effectiveness of the video animation-based teaching process, which is presented in social environments and includes the teaching least to most promting on the acquisition, maintenance and generalization of the help seking response when lost to children with autism spectrum disorder (ASD) was examined. In addition, the opinions of teachers working with children with ASD and the families of participating children were evaluated. The implementation was carried out at VEGA Outlet Mall in city center of Eskisehir.
Three children aged between five and siz years old with a diagnosis of ASD and their mothers participated in the study. In the research, the multiple-probe design, which is one of the single-subject research methods, was the main method and, the features of the adaptive alternating treatment model were added to this model for the alternating of the dependent variables. The main dependent variable of the intervention is help seeking when lost. The ability to ask for help using a smartwatch and an identification card when they are lost was identified as sub-dependent variables and taught alternately.
The findings of the study showed that the video animation-based teaching process was effective in enabiling children to acquire the skills to help seeking by using smart watches and identification cards and generalizing the skills to different settings and people. In addition, it was observed that the children maintaned the acquired skills 30, 75 and 135 days after the end of the intervention. According to the findings obtained from the social validity data, special education teachers and families expressed positive opinions about ask for help seeking when lost and the intervention.