Okul müdürlerinin teknoloji liderliği ve öğretmenlerin sanal zorbalık farkındalıkları
School principles' technology leadership and teachers' cyberbullying awareness
Yazar: TİJEN AKADA
Danışman: DOÇ. DR. NECLA ŞAHİN FIRAT
Dokuz Eylül Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Siber zorbalık = Cyberbullying ; Teknoloji liderliği = Technology leadership

Özet:
Bu araştırmanın amacı, öğretmen algılarına göre okul müdürlerinin teknoloji liderliği ve öğretmenlerin sanal zorbalık farkındalık düzeylerini çeşitli değişkenler açısından inceleyip bu iki değişken arasında ilişki olup olmadığını ortaya koymaktır. 
Nicel araştırma yöntemi kullanılan araştırmada veriler, araştırmacı tarafından ISTE-EL 2018 standartlarını temel alarak geliştirilen "Okul Müdürlerinin Teknoloji Liderliği Ölçeği [OMTLÖ]" ve Ayas ve Horzum (2011) tarafından geliştirilen "Öğretmenlerin Sanal Zorbalık Farkındalık Ölçeği [ ÖSZFÖ]" kullanılarak toplanmıştır. Araştırmanın verileri Güz 2022-2023 eğitim öğretim yılında, İzmir ilinin 15 ilçesinde yer alan kamu ortaokullarında görev yapan 671 öğretmenden toplanmıştır. Veriler aritmetik ortalama, standart sapma, t-testi, ANOVA, LSD testi, Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayısı ve Regresyon Analizi kullanılarak çözümlenmiştir. Araştırma sonuçları aşağıdaki gibi özetlenebilir: 
		OMTLÖ'nün genelinde okul müdürlerinin teknoloji liderliğine ilişkin öğretmen algıları "katılıyorum" düzeyinde ve "yüksek" bulunmuştur. Öğretmenlerin, okul müdürlerinin teknoloji liderliğine yönelik olarak müdürlerinin en fazla "Dijital Vatandaşlık", en az ise "İşbirliği Odaklı Çalışma ve Vizyon" davranışlarını gösterdikleri şeklinde görüş taşıdıkları saptanmıştır. OMTLÖ'nün genelinde ve "Dijital Vatandaşlık" boyutu hariç "Öğretmeni Güçlendirme ve Öğretimi Geliştirme", "Okulda Teknolojinin Etkili ve Güvenli Kullanımı", "İşbirliği Odaklı Çalışma ve Vizyon" boyutlarında İnternette 1-2 saat vakit geçiren öğretmenlerin okul müdürlerinin teknoloji liderliği düzeyine verdikleri puanlar İnternette günde 3-5 saat arası vakit geçiren öğretmenlerden anlamlı düzeyde daha yüksektir. OMTLÖ'nün sadece "Okulda Teknolojinin Etkili ve Güvenli Kullanımı" boyutunda güvenli İnternet kullanma eğitimi almayanların okul müdürlerinin teknoloji liderliği düzeyi puanları bu eğitimi alanlardan daha yüksektir. OMTLÖ'nün genelinde ve ölçeğin "Öğretmeni Güçlendirme ve Öğretimi Geliştirme" ile "Okulda Teknolojinin Etkili ve Güvenli Kullanımı" boyutlarında 1. ve 4. hizmet alanlarında çalışan öğretmenlerin okul müdürlerinin teknoloji liderliği puanları 2. hizmet alanında çalışanlarınkinden ve 3. hizmet alanında çalışan öğretmenlerin puanları da 1., 2. ve 4. hizmet alanlarında çalışan öğretmenlerinkinden anlamlı düzeyde daha yüksektir. "İşbirliği Odaklı Çalışma ve Vizyon" boyutunda 3. hizmet alanında çalışan öğretmenlerin puanları 1. 2. ve 4. hizmet alanındakilerin puanlarından daha yüksektir. "Dijital Vatandaşlık" boyutunda ise 1., 3. ve 4. hizmet alanında görevli öğretmenlerin puanları 2. hizmet alanındakilerden daha yüksektir. Görev yaptıkları okullarda bilişim teknolojileri (BT) sınıfı/laboratuvarı bulunmayan öğretmenlerin okul müdürlerinin teknoloji liderliği düzeyine ilişkin puanları OMTLÖ'nün sadece "Dijital Vatandaşlık" boyutunda okullarında BT sınıfı/laboratuvarı olan öğretmenlerin algılarından daha yüksek çıkmıştır. 
Öğretmenlerin sanal zorbalık farkındalık düzeylerine ilişkin algılarının "sık sık" seviyesinde ve "yüksek" çıktığı belirlenmiştir. Kadın öğretmenlerin sanal zorbalık farkındalık düzeyleri, erkek öğretmenlerinkinden anlamlı düzeyde daha yüksektir. Öğretmenlerin yaşı, onların sanal zorbalık farkındalık düzeylerinde anlamlı farklılık yaratmamıştır.  Ön lisans ve lisans mezunu öğretmenlerin sanal zorbalık farkındalık düzeyleri, lisansüstü mezunu öğretmenlerinkinden daha yüksektir. 1. ve 3. hizmet alanlarında görevli öğretmenlerin sanal zorbalık farkındalık düzeyleri 2. hizmet alanındakilerden, 4. hizmet alanında görevli öğretmenlerin sanal zorbalık farkındalık düzeyleri ise 1. ve 2. hizmet alanlarında görevli olanlarınkinden daha yüksektir. Sosyal medya kullanan öğretmenlerin sanal zorbalığa ilişkin farkındalık düzeyleri, sosyal medya kullanmayan öğretmenlerinkinden daha yüksektir. Okul müdürlerinin teknoloji liderliği düzeyleri ile öğretmenlerin sanal zorbalık farkındalık düzeylerine ilişkin öğretmen algıları arasında anlamlı, pozitif yönde ve düşük bir ilişki ortaya çıkmıştır. Okul müdürlerinin teknoloji liderliği düzeylerinin, öğretmenlerin sanal zorbalık farkındalık düzeylerini anlamlı, pozitif yönde ve düşük düzeyde yordadığı görülmüştür.

Abstract:
The aim of this research is to investigate school principles' technology leadership levels, and teachers' cyberbullying awareness levels in terms of several variables based on teachers' views and to determine whether these two variables have a significant relationship.  
Quantative research method was applied, and the data were collected via "School Principles' Technology Leadership Scale [SPTLS]" developed by the researcher based on the [The International Society for Technology in Education (ISTE)] ISTE-EL 2018 standards and "Teachers' Cyberbullying Awareness Scale [TCAS]" developed by Ayas & Horzum (2011). The data were collected from 671 secondary school teachers teaching in public schools located in 15 districts of Izmir, Turkey during 2022-2023 academic year. The analysis was conducted via arithmetic mean, standard deviation, t-test, one-way analysis of variance [ANOVA], LSD, Pearson correlation coefficient  and regression methods. The findings can be summarized as; 
School principles' technology leadership level, based on teachers' views, was found at "I agree" level and high in the total of SPTLS. It was found that teachers thought their school principles displayed "Digital Citizenship" behaviors the most and "Collaborative Working and Vision" behaviors the least. Teachers who spent 1-2 hours daily on the Internet gave significantly higher scores to their principles than teachers who spent 3-5 hours daily on the Internet in the total scale and "Empowerment of Teachers and Improvement of Instruction",   "Effective and Safe Usage of Technology at School" and "Collaborative Working and Vision" subscales with the exception of "Digital Citizenship" subscale. Teachers' scores regarding their school principles' technology leadership levels changed significantly only on "Effective and Safe Usage of Technology at School" subscale in terms of teachers' receiving training regarding Safe Internet Use. Teachers who did not receive training on Safe Internet Use gave significantly higher scores to their principles compared to teachers who received this training. Teachers' scores changed significantly in terms of school service districts they taught on the total of SPTLS and  "Empowerment of Teachers and Improvement of Instruction" and "Effective and Safe Usage of Technology at School" subscales. Teachers' teaching in the 1st and 4th school service districts gave higher scores to their principles than teachers teaching in the 2nd school service district; and teachers' in the 3rd school service district gave higher scores to their principles than those teaching in the 1st, 2nd and 4th school service districts. Teachers' scores also changed significantly on "Collaborative Working and Vision" subscale and teachers' scores teaching in the 3rd school service district were higher than those of teaching in the 1st, 2nd, and 4th school service districts. Teachers' scores also changed significantly regarding "Digital Citizenship" subscale, and teachers' scores in the 1st, 3rd and 4th school service districts were higher than those in the 2nd school service district. Teachers' scores regarding their school principles' technology leadership also changed significantly in terms of whether there was an IT class in their schools, and teachers whose schools did not have an IT class gave higher scores to their principles than teachers whose schools had an IT class only on "Digital Citizenship" subscale. 
Teachers' views regarding their cyberbullying awareness level was found at the "frequently" level, and it is high. Female teachers' cyberbullying awareness level was significantly higher than those of male teachers. Teachers' cyberbullying awareness level did not change significantly in terms of their age. Teachers who had associate degrees and undergraduate degrees also had higher cyberbullying awareness levels than teachers with graduate degrees. Teachers' views regarding their cyberbullying awareness levels also changed significantly in terms of school service districts they taught. Teachers' scores regarding their cyberbullying awareness levels who were teaching in the 1st and 3rd school service districts were higher than teachers' views who were teaching in the 2nd district; and teachers' scores teaching in the 4th school service district were higher than those teaching in the 1st and 2nd school service districts. Cyberbullying awareness levels of teachers who used social media were also found higher than those who did not use social media. A positive, significant and low level relationship was found between principles' technology leadership levels and teachers' cyberbullying awareness levels based on teachers' views. Principles' technology leadership level predicted teachers' cyberbullying awareness in a positive, significant but low level.