Bazı bitki örneklerinde antioksidan kapasitenin spektrofotometrik ve kromatografik tayini
Spectrophotometric and chromatographic determination of antioxidant capacity in some plant samples
Yazar: LEYLA YILDIZ
Danışman: PROF.DR. REŞAT APAK ; Y.DOÇ.DR. KEVSER SÖZGEN BAŞKAN
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı / Analitik Kimya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Kimya = Chemistry
Dizin: Bitkiler = Plants ; Flavonoidler = Flavonoids

Özet:
Vücutta çesitli metabolik reaksiyonlar sonucu olusan ve bir veya daha fazla eslesmemiselektronu olması sebebiyle oldukça reaktif olan serbest radikallerin asırı miktarları birçok doku, organ ve sistemlerde hasarlara neden olmaktadır. Bu hasarı sınırlandırmakiçin vücutta birçok savunma mekanizması gelistirilmistir ve genellikle besinlerle alınanC ve E vitaminleri, selenyum, b-karoten, likopen, lutein ve diger karotenoidler de busavunmaya yardımcı antioksidanlar olarak rol almaktadır. Bunlara ilave olarakflavonoidler gibi ikincil bitki metabolitleri ve terpenoidler de sayılabilir. Bu daantioksidan bilesikler içeren meyve ve sebzelerin yanı sıra geleneksel olarak tıbbiamaçla kullanılan ve antioksidan bilesikler bakımından zengin olan sifalı bitkilerininsan saglıgı açısından önemini ortaya koymaktadır. Son yıllarda, sifalı bitkiler vebunlardan elde edilen aktif maddeler üzerindeki çalısmalar yogunlasmıstır.Bu çalısmada, insanlar tarafından yiyecek veya içecek olarak tüketildigi gibi çesitlihastalıkların tedavisinde de kullanılan adaçayı, arslanpençesi, civanperçemi, dereotu,ıhlamur, ısırgan, kekik, kereviz yapragı, maydanoz, mercankösk ve nane bitkilerindebulunan antioksidan özellige sahip olan temel bilesiklerin ve bunların neden oldugutoplam antioksidan kapasitenin belirlenmesi amaçlanmıstır.Çalısma üç asamadan olusmaktadır. Spektrofotometrik olarak toplam antioksidankapasitenin belirlenmesinde Cu(II)-neocuproin (2,9-dimetil-1,10-fenantrolin) reaktifininkullanıldıgı, maliyeti düsük, uygulanması basit olan ve kısa sürede gerçeklestirilengenel adı `bakır(II) iyonu indirgeme antioksidan kapasite tayini' kısaca CUPRACyöntemi, karsılastırma yöntemi olarak ise antioksidan kapasitenin belirlenmesindeyaygın kullanımı olan ABTS/persülfat yöntemi kullanılmıstır. Antioksidan kapasiteyeneden olan temel türlerin belirlenmesi ise yine antioksidan özellige sahip pek çokbilesigin tanınmasında kullanılan HPLC (Yüksek Performanslı Sıvı Kromatografisi)yönteminden yararlanılarak yapılmıstır. Bir bitki ekstraktında mevcut antioksidanlarıntümü belirlenirse, bunların derisimleri denel olarak saptanmıs TEAC (troloks esdegeriantioksidan kapasite) katsayıları ile çarpılarak ve bu çarpımlar toplanarak ekstraktınkuramsal olarak beklenen toplam antioksidan kapasitesi hesaplanabilir. Eger HPLCkromatogramından tüm antioksidanlar saptanmıs ise bu yolla bulunan kapasite, denelolarak ölçülen antioksidan kapasite ile bagdasmalıdır.Çalısılan bitki örneklerinin HPLC ile elde edilen kapasite degerleri; CUPRAC yöntemiile belirlenen kapasite degerlerinin ısırgan ekstraktında % 82'lik; maydanozun farklıhidrolizatlarında % 60-77; nane ekstraktında % 63; mercankösk ekstraktında % 61;kereviz yapragının farklı hidrolizatlarında % 41-57'lik kısmına karsılık gelmektedir.Kromatogramlarda belirlenemeyen türlerin bu sonuca yol açtıgı düsünülmektedir.Çalısılan bitki örneklerinin ekstraktlarında CUPRAC yöntemi ile belirlenmis olantoplam antioksidan kapasitesi sıralaması; arslanpençesi > kekik > ıhlamur > mercankösk> adaçayı > nane > civanperçemi > kereviz yapragı> dereotu > ısırgan > maydanozseklindedir.

Abstract:
Excessive amounts of free radicals that are produced from various metabolic reactionsin the organism and are highly reactive due to their unpaired electrons cause significantdamage in tissues, organs and physiological systems. The organism has developed agreat many defence mechanisms for restricting this damage, and the food-ingested Cand E vitamins, selenium, b-carotene, lycopene, lutein and other carotenoids act asantioxidants aiding this defence. Flavonoids as secondary plant metabolites andterpenoids may be considered as additional defense elements. This signifies theimportance for human health of the antioxidant-rich fruits and vegetables as well as oftraditionally used medicinal plants also bearing these antioxidants. In recent years,studies focusing on therapeutic plants and the active principles isolated from them haveintensified.In this study, it has been aimed to identify the essential compounds having antioxidantproperties contained in a number of food and medicinal plants such as sage, lady?smantle, yarrow, dill, linden, nettle, thyme, celery leaves, parsley, oregano and mint, andto determine the total antioxidant capacity caused by these compounds.The study consists of three parts. For determining total antioxidant capacity, the cupricion reducing antioxidant capacity assay (abbreviated as the CUPRAC method) that islow cost, easily applied, and rapid, utilizing the copper(II)-neocuproine (2,9-dimethyl-1,10-phenanthroline) reagent was used, and the results were compared to those found bythe ABTS/persulfate assay, the widely used method for antioxidant capacitymeasurement. For identification and individual quantitation of basic species giving riseto antioxidant capacity, the HPLC (High Performance Liquid Chromatography) methodthat has also found wide use in the identification of various antioxidant compounds wasselected. If all the antioxidants in a plant extract are identified, then the theoreticallyexpected total antioxidant capacity can be calculated by multiplying the concentrationof each antioxidant with its TEAC (trolox equivalent antioxidant capacity) coefficientand summing up the described products. In case when all the antioxidants weresuccessfully identified, from the HPLC chromatogram, then the so calculatedtheoretically expected capacity should be in accord with the experimentally foundantioxidant capacity.The theoretically calculated-with the aid of HPLC-capacity values of the tested plantsamples compensated for the experimentally found CUPRAC capacities at thefollowing percentages: nettle extract 82 %, different hydrolyzates of parsley 60-77 %,mint extract 63 %, oregano extract 61 %, and different hydrolyzates of celery leaves 41-57 %. It was thought that unestimated species in the chromatograms were responsiblefor this case.The order of plant samples with respect to CUPRAC total antioxidant capacity was:lady?s mantle > thyme > linden > oregano > sage > mint > yarrow > celery leaves > dillnettle > parsley.