Bayburt atlı cirit geleneğinin folklorik açıdan incelenmesi
A folkloric analysis on monted javelin tradition of Bayburt
Yazar: ADEM SEYMEN
Danışman: DOÇ. DR. TURGAY KABAK ; DOÇ. DR. MURAT KUL
Bayburt Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Spor = Sports ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Atlı sporlar = Horsesport ; Bayburt = Bayburt ; Cirit = Javelin ; Gelenekler = Traditions ; Geleneksel oyunlar = Traditional games ; Halk bilimi = Folklore ; Türk folkloru = Turkish folklore ; Türk halk edebiyatı = Turkish public literature

Özet:
Türkler at üzerinde ok atma, mızrak savurma gibi maharetlerini kullanarak savaşlarda düşmanlarına karşı üstünlük kurmuşlardır. Savaşın olmadığı dönemlerde ise bu maharetlerini sürek avlarında, toy ve şenliklerde spor olarak tekrarlayıp geliştirmişlerdir. Türklerin yapmış oldukları sporları atlı ve atsız olarak yapılan sporlar şeklinde iki gruba ayırmak mümkündür. Atlı sporlar içerisinde ise savaşın ruhunu en iyi yansıtan sporun cirit sporu olduğu görülmektedir. Cirit sporunda binicinin atıyla bir bütün halinde hareket etmesi gerekir. Ciritçi, atını süratle koşturup ciritini attıktan sonra sert bir şekilde manevra yapıp kaçar. Atının üzerinde dizginleri bırakarak cirit savurur ya da rakipten gelen ciritten kurtulmak için atının yanına yatar. Cirit sporunun yapılışındaki bu uygulamalara bakıldığında, izleyicide bu sporun savaşın bir ön hazırlığı olduğu kanısı uyanmaktadır. Bayburt, Türkiye'de atlı cirit oyununun oynandığı en eski iller arasında yer almaktadır. Bu çalışmada, Bayburt'taki atlı cirit geleneğinin tarihi ve bu sporun oynanış şeklinin yanında, cirit atı yetiştiriciliğinde yörede kullanılan geleneksel yöntemler, cirit atlarının hastalıklarının tedavisi için yapılan halk veterinerliği uygulamaları, sporcu ve cirit atlarının giyim kuşamıyla alakalı yöresel uygulamalar ve atlı cirit sporuyla alakalı sözlü kültür öğeleri derleme, gözlem, katılımcı gözlem yöntemleri kullanılarak bir araya getirilmiştir. Bu yönüyle çalışma nitel çalışma olup derleme, gözlem ve katılımlı gözlem yöntemleriyle veri toplanmış bir çalışmadır. Çalışmada sonuç olarak Bayburt ilinde atlı cirit geleneğinin başta ekonomik olmak üzere bazı zorluklara rağmen kulüpler aracılığıyla devam ettirildiği, geleneksel atlı cirit kültürünün yaşatıldığı ve devlet desteği de olursa gelecek kuşaklara aktarılması için uygun bir ortam olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Using their skills such as throwing arrows and spears on horseback, the Turks established superiority over their enemies in wars. When there was no war, they repeated and developed these skills as a sport in drug hunting, naives and festivals. It is possible to divide the sports that the Turks have done into two groups as those equestrian sports and without horses. Among the equestrian sports, it is seen that the sport that best reflects the spirit of war is the javelin sport. In the javelin sport, the rider must move as a whole with his horse. The rider sprints his horse and throws his javelin, then maneuvers hard and flees. Leaving the reins on his horse, he throws a javelin or bends next to his horse to avoid the opponent's javelin. When we look at these practices in the making of the javelin sport, the viewer thinks that this sport is a preliminary preparation for the war. Bayburt is among the oldest provinces in Turkey where the javelin on the horseback game is played. In this study, besides the history of  javelin on the horseback tradition in Bayburt and the way this sport is played, the traditional methods used in the region in javelin horse breeding, the folk veterinary practices for the treatment of the diseases of the javelin horses, the local practices related to the clothing of the athletes and the javelin horses, and the oral oral practices related to the equestrian javelin sport. cultural elements were brought together using compilation, observation and participant observation methods. In this respect, the study is a qualitative study and data is collected through compilation, observation and participatory observation methods. As a result of the study, it was concluded that the javelin on the horseback tradition in Bayburt is continued through clubs despite some difficulties, especially economic, and it is a suitable environment for the traditional the javelin on the horseback culture to be kept alive and to be transferred to future generations if there is governmental support.