Sosyal hizmet eğitiminin sağlık okuryazarlığı düzeyi üzerine etkisi: Erzincan Üniversitesi örneği
The effects of social work education on health literacy level: Erzincan University sample
Yazar: SELİM ÜRGÜN
Danışman: DOÇ. DR. FİLİZ YILDIRIM
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Sağlık Eğitimi = Health Education ; Sosyal Hizmetler = Social Services
Dizin: Erzincan = Erzincan ; Erzincan = Erzincan ; Eğitim = Education ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Sosyal hizmet eğitimi = Social work education ; Sosyal hizmetler = Social services ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Sağlık sisteminin karmaşık yapısı ve sağlık hizmetlerinden yararlanmak için gerekli olan bilgi ve becerilerden yoksun olma bireyin etkin biçimde sağlık hizmeti almasını engelleyebilmektedir. Sağlık okuryazarlığı bireyin sağlık sisteminde ihtiyaç duyduğu bilgilere ulaşmasını, bu bilgileri değişen koşullara göre anlayarak yorumlamasını, değerlendirmesini ve kullanmasını sağlar. Sağlık okuryazarlığı, sağlık hizmeti alan bireyler için gerekli olduğu kadar sağlık hizmeti sunanlar için de gereklidir. Sağlık sisteminde rol alan bazı çalışanların sağlık okuryazarlığı becerileri yetersiz olabilmektedir. Sosyal hizmet uzmanları, profesyonel sağlık ekibinin önemli bir parçasını oluştururlar. Sağlık okuryazarlığı sosyal hizmet uzmanının kendisi için gerekli olduğu kadar müracaatçılarına hizmet verebilmesi için de gereklidir. Zira sosyal hizmet, sağlığın biyo-psiko-sosyal boyutunu odağa alır. Bu bağlamda sosyal hizmet uzmanları; sağlığa erişimin önündeki engelleri belirleyerek destek grupları ve örgütleriyle ilişki kurarak sağlık okuryazarlığını artırmaya yönelik girişimleri planlayarak ve yöneterek olumlu sağlık çıktılarına ulaşmaya katkıda bulunabilirler. Böylece düşük düzeyde sağlık okuryazarı olan müracaatçıları tanıma, bu müracaatçıların ihtiyaçlarını ve karşılaştıkları engelleri bilmeleri de önemlidir. Çünkü dezavantajlı bireylerin sağlık hizmetlerine ulaşmalarını kolaylaştırmak, bu hedef için bilgilendirme ve bilinçlendirme çalışmalarını yürütmek, sağlığın geliştirilmesi, hastalıkların önlenmesi gibi pek çok sorumlulukları bulunmaktadır. Bu nedenle sosyal hizmet eğitiminin öğrencilere sağlık okuryazarlığı konusunda bilgi, beceri ve değer temeli sağlaması önemlidir. Bu noktadan hareketle ulusal sosyal hizmet literatürü incelendiğinde sosyal hizmet eğitiminin sağlık okuryazarlığı (düzeyi) ile ilişkisini araştıran bir çalışmaya rastlanmamıştır. Literatürdeki bu boşluğu doldurmak üzere planlanan bu araştırmanın amacı, sosyal hizmet bölümü öğrencilerinin eğitim programı ve devam ettikleri sınıf temel alınarak sosyal hizmet eğitimine göre öğrencilerin sağlık okuryazarlığı düzeylerini belirlemektir. Bu araştırma betimsel araştırma türlerinden tarama modelinde yürütülmüştür. Veri toplama aracı olarak Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (TSOY-32) ve kişisel bilgi formu kullanılmıştır. Araştırmaya Erzincan'da sosyal hizmet eğitimine devam eden lisans ve ön lisans olmak üzere toplam 270 öğrenci gönüllü olarak katılmıştır. Araştırma sonucunda öğrencilerin genel olarak sağlık okuryazarlığı yeterli düzeyde bulunmuştur. Ancak eğitim programı ve sınıf düzeyleri temel alındığında sosyal hizmet eğitiminin öğrencilerin sağlık okuryazarlığı düzeylerinde, bu bilgiye ulaşma, bilgiyi anlama, değerlendirme ve kullanma süreçlerinde istatistiksel olarak anlamlı bir fark oluşturmadığı ortaya çıkmıştır. Ayrıca eğitim programı ve sınıf düzeylerine göre sağlık okuryazarlığının tedavi ve hizmet ile hastalıklardan korunma / sağlığın geliştirilmesi boyutlarında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmadığı belirlenmiştir. Bu noktada sosyal hizmet eğitim müfredatına sağlık okuryazarlığına ilişkin bilgi, beceri ve değer temelini öğrencilere kazandırmaya yönelik derslerin eklenmesi önerilebilir. Ayrıca sağlık eğitimine okul öncesinden başlayarak tüm eğitim kademelerinde yer verilmesi; eğitim, sağlık ve sosyal politika hedeflerinde sağlık okuryazarlığı düzeyinin yükseltilmesine öncelik verilmesi gerekir.

Abstract:
The complex structure of health system and the lack of knowledge and skills required for benefitting from health services can prevent an individual from receiving health services effectively. The health literacy enables the individual to reach the information being needed in health system, to understand, evaluate and use this information according to the changing conditions. The health literacy is essential not only for individuals who receive health services but also for those who provide health services. The health literacy skills of some of the employees having a role in health system might be insufficient. Social workers constitute an important part of professional health care team. Health literacy is necessary for social worker himself as much as it is necessary to provide service his clients. Because social service focuses on the bio-psycho-social dimension of health. In this context, social workers can make a contribution to achieving positive health outputs by planning and managing the initiatives to identify the barriers in access to health, to establish contact with support groups and organisations and to increase the health literacy. Hence, it is also important for social workers to recognise their clients with low level of health literacy, to know about needs of their clients and the obstacles they have faced with. Because they have numerous responsibilities such as facilitating the access to health services for disadvantaged individuals, conducting informing and awareness-raising activities aiming at this goal, improving the health, and preventing the diseases. Therefore, it is significant that social work education provides the students with knowledge, skill and value base concerning health literacy. From this point forth, upon examining the national social work literature, no study investigating the relation between social work education and health literacy (level) has been found. The purpose of this study, which is planned to fill the mentioned gap in the literature, is to determine the health literacy levels of students according to social work education grounding upon education programme and the grade which the students of social work department follow. This study was carried out in the survey model being among the descriptive research types. As data collection tool, Turkey Health Literacy Scale (TSOY-32) and personal information form was used. 270 undergraduate and associate degree students of social work education in Erzincan, in total, voluntarily participated in the study. The health literacy level of the students was generally deemed to be sufficient as a result of the study. However, it was found out that based on the education programme and grade levels; social work education does not make a statistically significant difference in health literacy levels of the students, and in the processes of access to information, understanding, evaluating and using this information. In addition, it was also found out there is also no statistically significant difference in the health literacy dimensions that are protection from diseases / improving the health, treatment and service by programme and grade levels. At this point, it might be suggested that courses aiming at providing the students with information, skills and value base concerning health literacy are to be included in social work education curriculum. Besides, health education is needed to be provided in all levels of education starting from pre-school and priority is required to be given in the targets of education, health, and social policies to raise health literacy level.