AB-NATO güvenlik iş birliği politikalarında Rusya açmazı
The Russian dilemma in EU-NATO security cooperation policy
Yazar: MURAT TUNCA
Danışman: PROF. DR. HAYDAR ÇAKMAK
Harp Akademileri Komutanlığı / Stratejik Araştırmalar Enstitüsü / Strateji ve Stratejik Araştırmalar Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı =   ; Güvenlik = Security ; NATO = North Atlantic Treaty Organisation ; Neo-liberalizm = Neo-liberalism ; Rusya = Russia ; Uluslararası güvenlik = International security ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası iş birliği = International cooperation ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
Sovyetler Birliği'nin dağılması sonrasında, iki kutuplu sistemin daha istikrarlı 
olduğunu öne süren Waltz'ı haklı çıkaracak şekilde ABD özelinde NATO'nun küresel 
güç yarışında rakipsiz kalması dünyayı daha istikrarlı kılmamıştır. Neorealizmin 
öngörüleri doğrultusunda da başta Rusya olmak üzere diğer aktörler ABD'yi 
dengeleme çabası içerisine girmişlerdir. 
Soğuk Savaş sonrasında kurulan yeni dünya düzeninin oluşturulması 
sürecinde Rusya göz ardı edilmiştir. Oysa ki Rusya, başta nükleer gücü olmak üzere 
konvansiyonel gücü sayesinde açık şekilde caydırıcılık sağlamaktadır. Bunun yanı 
sıra Rusya'nın hem bölgesel hem de uluslararası boyutta yadsınamaz bir nüfuzu ve 
ağırlığı vardır. Bu durum AB ve NATO'yu güvenlik iş birliği politikalarında açmaza 
sokmakta, uluslararası ilişkiler açısından Rusya'yı nerede konumlandıracakları
konusunda bocalamalarına neden olmaktadır. 
ABD, zamana ve mekâna göre farklılık arz etmekle beraber, yaptığı 
faaliyetlere meşruiyet kazandırmak amacıyla, uluslararası alanda uyguladığı ülke 
politikalarını NATO politikaları olarak yansıtma gayreti içerisine girmektedir. AB'nin 
başat ülkeleri olan Fransa ve Almanya gibi müttefiklerin rahatsız olduğu bu durum 
karşısında da Rusya, neorealist bir yaklaşım sergileyerek ABD'yi dengeleme adına 
bu fikir ayrılıklarını kullanma çabası içine girmektedir. 
NATO'yu destekler bir rolü olan OGSP, uzun vadede, askeri yeteneklerinin 
gelişmesine bağlı olarak NATO'ya alternatif/rakip olabilecektir. Fakat AB'de konu 
güvenlik ve savunma alanında bütünleşmeye geldiğinde, üye ülkelerin kendilerine 
özgü ulusal çıkarları bu alandaki bütünleşmeye engel olmaktadır. Dolayısıyla 
AB'nin, ekonomik gücünü askeri güce dönüştüremedikçe güvenlik konularında ABD 
özelinde NATO'ya bağımlı kalacağı değerlendirilmektedir. 
 Sovyetler Birliğinin çöküşüyle beraber, AB ve NATO karşısında bocalayan ve 
tavizler vermek zorunda kalan Rusya, 2000'li yıllara gelinmesiyle, çöküşün üzerinde 
yarattığı şoktan kurtulmuş ve "yakın çevre" olarak adlandırdığı eski nüfuz alanı olan 
bölgede etkinliğini yeniden tesis etmek için NATO ve AB ile güç mücadelesine 
girişmiştir. Nükleer silahları NATO karşısında, enerji silahını da AB karşısında en 
önemli pazarlık aracı olarak kullanan Rusya, enerji kozunu kullanarak ve siyasi 
müdahalelerde bulunarak "yakın çevre"sindeki Batı yanlısı gelişmeleri dengeleme  II
çabasına girmiştir. Bu çabaların yanında Rusya, Avrupa'daki barış ve istikrarın 
NATO ile değil de söz sahibi olduğu AGİT veya AGİT benzeri daha üst bir güvenlik 
yapılanmasıyla sağlanabileceğini savunmaktadır. Ayrıca da Rusya, askerî anlamda 
rakip olarak görmediği AB'nin genişlemesine, NATO'nun genişlemesi karşısında 
gösterdiği tepkiyi göstermemiştir. 
Her halükarda AB ve NATO, konu güvenlik olduğu zaman, Rusya'yı göz ardı 
edememekle birlikte, bu yaklaşım zamana ve mekâna bağlı olarak değişkenlik 
göstermektedir. Dolayısıyla aktörler arasındaki ilişkiler ulusal çıkarları 
doğrultusunda bölgelere göre değişmekte, bazen rekabet bazen de iş birliği şeklinde 
olmaktadır. 

Anahtar Sözcükler: AB, NATO, Rusya, Neorealizm, Güvenlik, İş Birliği, Açmaz.

Abstract:
After the collapse of the Soviet Union, the world has not become more stable 
as mentioned by Waltz who asserted that bi-polar world was more stable whereas 
today NATO, under the umbrella of US has no opponent in the global power 
competition. In the light of neoreaIism's postulations, Russia and other global actors 
are trying to balance US in global world affairs. 
Russia has been disregarded in the re-arrangement of new world order 
aftermath of the Cold War. On the other hand Russia is a strong deterrent with its 
powerful nuclear and conventional forces. In addition, Russia has both sizable 
regional and international influence. This situation creates problems for EU and 
NATO regarding security cooperation policies in which they have no insight as to 
how they should handle Russia. 
Subject to time and space, US has been attempting to legitimize its own 
national policies on international affairs by using NATO. As a part of neorealist 
approach in order to balance the US, Russia has been trying to exploit the political 
differences between the US and the major EU actors of France and Germany 
regarding the political matters in Europe. 
CSDP which has a supporting role, can be an alternative to NATO, depending 
on the development of its military capabilities. However, when it comes to unification 
regarding security and defense in Europe, European nations' self interest is 
preventing them from unity in this area. Consequently, as long as EU can not 
transform its economical wealth to military power, NATO will have to depend on US 
in security issues. 
With the approach of 2000, Russia who had to compromise with EU and 
NATO after the collapse of Soviet Union, has covered from this shock and entered 
into a struggle with EU and NATO in order to reinstate its influence in the so-called 
"near abroad". In order to control the western oriented political moves in near 
abroad, Russia has been using its nuclear deterrent against NATO and energy 
weapon against EU. In addition to this efforts, Russia is advocating the view that the 
stability and peace in Europe can be sustained by OSCE or a higher level institution 
similar to OSCE. On the other hand Russia has not reacted so much to the 
expansion of EU compared to NATO's enlargement.  IV
In any case when it comes to security, EU and NATO can not disregard 
Russia although this seems to vary subject to time and space. As a result, the 
relations between the global actors change depending on the region in accordance 
with national interests. Sometimes they act in cooperation and sometimes they rival 
each other. 

Key Words: EU, NATO, Russia, Neorealism, Security, Cooperation, Dilemma.