Avrupa Birliğinde temel hakların korunması
Protection of fundamental rights in European Union
Yazar: ÜMMÜHAN KAYGISIZ
Danışman: DOÇ. DR. YÜKSEL METİN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi = European Convontion on Human Rights ; Lizbon Antlaşması = Treaty of Lisbon ; Temel haklar = Fundamental rights

Özet:
Bu çalışmanın konusunu Avrupa Birliği'nde temel hakların korunması oluşturmaktadır. Bilindiği üzere Avrupa Birliği Kurucu Antlaşmalarında bazı istisnalar dışında temel haklara yer verilmemiştir. Avrupa Topluluklarının kuruluşundan hemen sonra Topluluk hukuku işlemleriyle veya Topluluk hukukuna dayanılarak yapılan işlemlerde gerçekleşen temel hak ihlallerinin nasıl önleneceği sorunu ortaya çıkmıştır. Temel hak korumasında yaşanan bu sorun Avrupa Toplulukları Adalet Divanı'nın aktivist bir tutum takınarak içtihadi bir temel hak koruması geliştirmeye başlamasıyla aşılmaya çalışılmıştır. Dolayısıyla AB hukukunda temel hakların korunmasının temelinde ATAD'ın kurucu kararları yer almaktadır. Bu bağlamda çalışmada ilk olarak Kurucu Antlaşmalarda yer alan ortak pazar ile ilgili dört özgürlük üzerinde durulmuş daha sonra ise ATAD'ın geliştirdiği içtihadi temel hak korumasına değinilmiştir. Ayrıca ATAD'ın içtihadi temel hak korumasını onaylayan veya destekleyen AB organlarının bildirileri ve antlaşma değişiklikleri üzerinde durulmuştur. AB temel hak korumasının gelişiminde Temel Haklar Şartı'nın kabulü bir dönüm noktasını oluşturmaktadır. Temel Haklar Şartı'nın amacı, AB kurumlarının insan haklarına saygı duymasını sağlamak, temel hakları güvence altına almak ve korumaktır.Lizbon Antlaşması, temel hakların korunması bakımından yeni bir dönemin başlangıcını oluşturmaktadır. Antlaşma AB'nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne katılımını öngörmektedir. Ayrıca Antlaşma Temel Haklar Şartı'nı Antlaşmalarla aynı değerde kabul etmekte ve Şart'a bağlayıcılık kazandırmaktadır.Bu temel çerçevede hazırlanan çalışmada, Avrupa Birliği'nde tarihsel süreç içerisinde temel hak korumasının gelişimi ele alınmıştır. Temel hak koruması bakımından sorunlu olan alanlar tespit edilmiş, büyük bir dönüm noktası olan Lizbon Antlaşması ile temel hak korumasında yaşanan ilerlemeler AİHS'ye katılım eksenli olarak irdelenmiştir.Anahtar Kelimeler: Temel haklar, Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı, Lizbon Antlaşması, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi.

Abstract:
The protection of fundamental rights in the European Union comprises the subject of this study. As it is known, the fundamental rights are not included in the Founding treaties of the European Union with some exceptions. After the establishment of the European Communities, the issue of how to prevent violations of fundamental rights occuring with transactions of community law or in the transactions based on community law emerged. This problem encountered in the protection of Fundamental Rights was tried to be overcome by European Court of Justice?s starting to develop a jurisprudence of fundamental rights protection assuming an activist stance. Therefore, the founding decisions of ECJ take place on the basis of the protection of fundamental rights in EU law. In this context, firstly four freedoms related to the common market taking place in the founding treaties were emphasized and then the protection of fundamental case law developed by Court of Justice was mentioned. In addition, judgments of EU treaty bodies and treaty changes which support and approve ECJ?s protection of fundamental rights case law were stressed. The adoption of the Charter of Fundamental Rights is a turning point in the development of of EU fundamental rights protection. The purpose of the Charter of Fundamental rights is to enable EU institutions to respect for human rights and is to secure and protect fundamental rights.The treaty of Lisbon is the beginning of a new era in the protection of fundamental rights. The treaty foresees the participation of the EU into the European Court of Human Rights. In addition, the treaty regards the Charter of fundamental Rights as having the same value with treaties and gives binding to the charter.In the study prepared in this basic framework, the development of fundamental rights protection in EU throughout the historical process was handled. Areas that are problematic in terms of protection of fundamental rights have been determined and the Lisbon Treaty a major turning point and advances in the protection of fundamental rights were examined in the participation-oriented axis to ECHR.Keywords: Fundamental Rights, European Union Charter of Fundamental Rights, The treaty of Lisbon, European Convention on Human Rights.