Lise öğrencilerinde hoşgörü değeri ve toplumun farklı kesimleriyle karşılaşma deneyimlerinin incelenmesi: Çoklu durum çalışması
Exploring  the tolerance value and social encountering experiences of high school student: Multiple case study
Yazar: ESRA BAKİLER
Danışman: DOÇ. DR. SEVİM CESUR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
İçerisinde farklı unsurları barındıran toplumların ihtiyacı olarak görülen hoşgörü son dönemlerde oldukça sık gündeme gelmeye başlamıştır.   Hoşgörülü bireyler yetiştirmek eğitim ve öğretim programlarının, önemli amaçlardan biri haline gelmiştir. Peki "hoşgörü" ne demektir?  Hoşgörü değeriyle bir arada yaşamaları beklenen farklı unsurların toplumsal karşılaşma ve bir arada yaşama deneyimleri nelerdir? Buradan hareketle bu araştırmanın amacı 11. sınıf öğrencilerinin hoşgörü anlayışları ve toplumsal karşılaşma deneyimlerinin incelenmesidir. Bu deneyimleri derinlemesine anlayabilmek için, katılımcıların hem yaşantılarının düzenli bir parçası olan formal eğitim sürecinde edindikleri bilgileri hem de okul dışı yaşantıları sonucu edindikleri deneyimleri incelemek gerekmektedir. Bu amaçla araştırma nitel desenlerden çoklu durum desenine göre dizayn edilmiştir. Araştırmanın katılımcılarını toplumun din, sosyo-ekonomik düzey ve etnik köken açısından homojenlik ve heterojenliğini yansıttığı düşünülen üç farklı okulunda eğitim gören otuz bir lise öğrencisi oluşturmaktadır. Veriler katılımsız gözlem, odak grup görüşmeleri, bireysel görüşmeler ve formal eğitimin çerçevesini çizen bazı dokümanların incelemesi yoluyla toplanmıştır.  Odak grup tartışmaları ve öğretim programlarının analiziyle her üç grupta ortak olarak ortaya çıkan temalar belirlenmiştir. Tematik analiz sonucu; 1) Hoşgörü Anlayışında Ortaöğretim Programlarıyla Benzeşme ve Farklılaşmalar 2) Hedef gruplara ya da Bağlamlara Göre Değişen Hoşgörü Anlayışı 3) Farklı Gruplara Karşı Bakış Açısını Belirleyen Kaynakların Çeşitliliği 4) Grup Kimliği Belirginliğinin Temasın Başlangıcını ve Devamını Etkilemesi  5) Toplumsal Temasın Uygun Koşullarda Sadece Bireysel İlişkilerde Etkili Olması 6) Farklı Gruplara İlişkin Yargılarda Kişilik Özelliklerinden Çok Toplumsal Yapının Etkili Olması şeklinde altı tema ortaya çıkmıştır. Tema içerikleri incelendiğinde, katılımcıların öğretim programlarıyla benzer yönleri olmakla birlikte hoşgörüye daha derin anlamlar yükledikleri ve toplumsal karşılaşmaları daha farklı deneyimledikleri görülmüştür. Araştırma sahalarında, istenmeyen gruplar konusunda farklılaşmalar da mevcut olmakla birlikte  eşcinseller ve çingeneler, her üç araştırma sahasında da en istenmeyen gruplarlardır.  Farklı gruplarla temasa geçmede ilgili  grupların kimliklerinin daha az belirgin olması temasın başlaması ve devam etmesini kolaylaştırmaktadır.Toplumdaki çeşitli gruplar hakkındaki yargıları, aile, medya, dini inanç sosyal çevre, deneyimler, ders kitapları gibi pek çok farklı yapı şekillendirmektedir. Farklı gruplar hakkında olumlu yönde değişen düşünceler grup hakkındaki önyargıyı değiştirmemekte, sadece bireysel ilişkilerde iyileşme sağlamaktadır. Katılımcıların kendi tercihleriyle geldikleri mekanlarda  ve güvendikleri  insanların rehberliğinde gerçekleşen ve  desteklenen temasların daha olumlu sonuçlandığı görülmüştür.

Abstract:
Tolerance is considered as a necessity for societies that are composed of different social groups and the concept of tolerance therefore have gained a lot of attention latelyTo raise tolerant individuals has become one of the important goals of education programs.  But, what do we mean by "Tolerance"?What are the experiences of those who are expected to live side by side within the value of tolerance during social encountering and their day to day lives? Therefore, this study aims to probe the meaning of tolerance of 11th grade students and their experiences of social encountering. In order to have a deep understanding of these experiences, it is required to study the knowledge that participants acquired during their formal education which is a steady part of their lives, and also the experiences of their lives outside of school .It is important to analyse both knowledge and experiences of participants' gained through their formal school education as well as through their social, in order to gain an in depth understanding of their overall experiences.  Therefore, this study utilises multiple case study model amongst qualitative research methods. There are 31 participants from 3 different high schools in Istanbul.  These high schools were chosen as it is thought  that they reflect the Turkish society both homogeneously and heterogeneously in terms of the religion, socio-economical  status and ethnicity.The data was gathered by unparticipant observation, focus group interviews, one-on-one interviews and investigating some documents that outlines the formal education framework. Via focus group discussions and analysis of education programs, common themes in all three groups were identified. As a result of the thematic analysis, 6 themes were identified: 1) Similarities and Divergences with Secondary School Programs in Understanding of Tolerance 2) Understanding of Tolerance That Changes According to Target Groups or Context 3) Variety of Sources That Determine Perspectives to Different Groups 4) Group Salience Effecting the Begining and Resumption of Contact 5) Social Contact Effecting Only Individual Relationships in Suitable Circumstances 6) Social Structure Instead of Individual Characteristics Effecting Judgements Regarding Different Groups. Analysing the contents of the themes revealed that participants, while there were similarities to their education programs, placed deeper meanings to tolerance and experienced social encounters differently. While there were differences about the topic of unwanted groups, homosexuals and gypsies were the most unwanted groups in all three research fields. The begining and resumption of contact with other groups were revealed to be easier when the identity of groups in question were less salient. Opinions about various groups in society are shaped by many different structures such as family, media, religious beliefs, social environment and school books. Opinions that change to a more positive view about other groups do not change the prejudice towards that group, only causing betterment in individual relationships. It has been found out that the contacts of participants have been rather positive when they realize it under guidance of someone they trust and in places which are their choices.