Prenatal dönemde dihekzil fitalat ve disiklohekzil fitalata maruziyetin erkek ve dişi sıçanların bazı endokrin dokuları üzerindeki etkilerinin incelenmesi
Investigation of the effects of dihexyl phthalate and dicyclohexyl phthalate exposure through the prenatal period on the some endocrine tissues of male and female offspring rats
Yazar: EMRE GÖKTEKİN
Danışman: PROF. DR. NURHAYAT BARLAS
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Biyoloji = Biology ; Histoloji ve Embriyoloji = Histology and Embryology ; Zooloji = Zoology

Özet:
Plastikleştirici olarak kullanılan fitalatlar, fitalik asit esterleridir ve genellikle plastiklerin esnekliklerini artırmak amacıyla plastiklere eklenirler. Çeşitli dozlardaki DHP ve DCHP'ye maternal dönemde maruz kalan sıçanların eşeysel gelişim evreleri (prenatal, infantil, juvenil ve ergin) boyunca, endokrin sistem üzerinde ortaya çıkabilecek etkilerin histopatolojik ve hormonal açıdan incelenmesi amaçlanmıştır.
Bu amaçla; kontrol, yağ-kontrol, 20, 100 ve 500 mg/kg/gün DHP ve 20, 100 ve 500 mg/kg/gün DCHP olmak üzere 8 grup oluşturulmuştur. Ayrıca, infantil (doğum sonrası 20. gün), juvenil (doğum sonrası 32. gün) ve ergin (3 aylık) dönem olmak üzere dişi ve erkek sıçanlar gruplandırılmıştır. Her gruptaki gebe sıçanlara gebeliğin 6-19 günleri arasında besleme tüpü (gavage) ile uygulama yapılmıştır. Çalışma sonunda tiroit+paratiroit, adrenal bez, hipofiz ve pankreas organ ağırlıkları ile organ/vücut ağırlık değerleri hesaplanmıştır. Dokular histolojik olarak ışık mikroskobunda incelenmiştir. Aynı zamanda serumda total T3, total T4 ve total TSH hormon analizleri yapılmıştır.
Endokrinolojik incelemelerde, yüksek doz DHP uygulama grubuna ait erkek infantil ve juvenil sıçanlarda T3 ve TSH artarken, T4 seviyesi düşük doz uygulama grubuna ait infantil sıçanlarda artmıştır. DHP uygulama grubuna ait dişi sıçanlarda ise yüksek doz uygulama gruplarındaki infantil sıçanların TSH, T3 ve T4 seviyelerinde artış tespit edilmiştir. Juvenil döneme ait dişi sıçanların hormon seviyelerinde bir değişiklik gözlenmezken, ergin dişi sıçanların TSH seviyesi sadece 100 mg/kg/gün uygulama grubunda azalmıştır. DCHP uygulama grubunda erkek infantil sıçanlarda TSH ve T4 miktarları değişmezken T3 miktarı sadece 500 mg/kg/gün uygulama grubunda artmıştır. Juvenil erkek sıçanlarda da TSH ve T4 miktarları değişmezken T3 miktarı 500 mg/kg/gün uygulama grubunda azalmıştır. DCHP grubu ergin erkek sıçanların T3, T4 ve TSH miktarlarında artış tespit edilmiştir. İnfantil ve juvenil dişi sıçanların hormon miktarları değişmezken, ergin dişi sıçanların TSH ve T4 miktarlarında artış tespit edilmiştir. Ergin dişi sıçanların T3 miktarında bir değişiklik kaydedilmemiştir.
Histopatolojik incelemelerde özellikle yüksek doz DHP ve DCHP verilen gruplarda çeşitli histopatolojik bozukluklar gözlenmiştir. Adrenal bezde hücresel dejenerasyon, kapsülde kalınlaşma, ödem ve konjesyon; pankreasın Langerhans adacığında dejenerasyon; tiroid dokusunda foliküllerde bozulma, yağ dokuda artış, mononüklear hücre infiltrasyonu ve kolloidal bozulma; hipofiz bezinde hücresel dejenerasyon ve konjesyon tespit edilen değişikliklerden bazılarıdır.
Bu çalışmanın sonuçları; fötal dönemde uygulanan DCHP ve DHP'nin, dişi ve erkek sıçanların endokrin sisteminde olumsuz etkilere neden olabileceğini göstermektedir.

Abstract:
Phthalates are used as plasticizers, generally phthalic acid esters, and in order to increase the flexibility of the plastics are added to plastics. Effects of maternal DHP and DCHP exposure to rats at various doses were investigated during sexual developmental stages (prenatal, infantile, juvenile, adult) by histopatological evaluation and hormonal analysis on endocrine system.
For this purpose, the groups were classified as follows: control, vehicle control (corn oil), 20, 100, 500 mg/kg/day DHP and 20, 100 and 500 mg/kg/day DCHP. Therefore, female and male pups were classified for developmental stages as infantile (postnatal day 20), juvenile (postnatal day 32) and adult (postnatal day 90). Pregnant rats were treated by gavage application at gestational days 6-19 in every groups. End of the study, thyroid+parathyroid, adrenal gland and pancreas were measured and organ/body weight ratios were calculated. Tissues were examined histologically by light microscopy. Also, total T3, total T4 and total TSH levels in serum were analyzed.
In endocrinological investigations, T3 and TSH levels were increased in high dose DHP application group in male infantile and juvenile rats, at the same time T4 levels were increased in infantile male rats belongs to the group of lower doses. TSH, T3 and T4 were elevated in infantile female rats in the high dose DHP application group. Hormone levels of female rats were not observed any change in juvenil period, but TSH level was reduced in only 100 mg/kg/day group of adult female rats. In DCHP application groups, TSH and T4 levels were not changed in infantile male rats while the amount of T3 levels were increased in only 500 mg/kg/day administration group. In juvenile groups, TSH and T4 levels were not changed in male rats while amount of T3 levels were decreased at 500 mg/kg/day administration group. T3, T4 and TSH were increased in adult male DCHP groups. Infantile and juvenile hormone quantities of female rats remained unchanged, TSH and T4 levels were increased in adult female rats. Amount of T3 levels were not changed in adult female rats.
In histopathological examinations, variety of histopathological abnormalities were observed especially in high dose groups of DHP and DCHP. Cellular degeneration, capsule thickening, oedema and congestion in the adrenal gland; degeneration in the islets of Langerhans in pancreas; increase in fatty tissue, increase in mononuclear cell infiltration and disruption of colloids and follicles in the thyroid tissue; cellular degeneration, congestion in the pituitary gland were some of the detected changes.
The results of these studies shows that; DCHP and DHP exposure through the prenatal period may cause adverse effects on the endocrine system of male and female rats.