Türk sinemasında kadın: Kadın yönetmenlerin gözünde kadının konumlandırılışı
Түрк киносунда аял: аял режиссерлөрдун көзүменен аялдардын позициясы
Yazar: KÜBRA ERBAYRAKÇI
Danışman: DOÇ. DR. UĞUR ÜNAL
Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts ; Sosyoloji = Sociology ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Kadın figürü = Women figure ; Kadın yönetmenler = Women directors ; Konumlandırma = Positioning ; Sinema = Cinema ; Türk sineması = Turkish cinema ; Yönetmen = Director

Özet:
Sinema bir sanat formu olarak çok yakından ilişkili gerçeklik,
kitlesel ruh ve doğrudan insanlar arasında bir dil, ortak kültür ve
ilgili zihniyettir. Sinema 19.Yüzyılda icat edilmiş, 20.Yüzyılda
son derece popüler hale gelmiş, sanatsal ve ekonomiksel kimliğini
kazanıp eğlence aracı olmuştur. Sinema keşfinden sonra perdenin
arkasındaki görüntünün egemenliği erkek üzerine kurulmuştur.
Dünya sinemasının gerçeği Türk sinemasına yansımış, Türk
sineması ataerkil sistem üzerine inşa edilmiştir. Erkek
yönetmenlerin hakim geldiği Türk sinemasında toplum tarafından
irdelenen erkek imgeleri beyaz perdeye yansıtılmıştır. Bu

doğrultuda, Türk sinemasında kadın yönetmenlerin kadına olan
bakış açısı önem taşımaktadır. Buna karşılık kadın yönetmenlerin
1990'lı yıllardan sonra Bağımsız sinema akımını öngörmesiyle
beraber toplum tarafından irdelenen erkek imgelerine olan bakış
açıları değişmiş, 2000'li yıllardan sonra sinemaya hakim gelen
erkek yapısı yapıbozuma uğratılmıştır. 2000 yılı ve sonrası
dönemde, kadın yönetmen sayısında artış yaşanmış ve geleneksel
anlatıdan uzak duran kadın yönetmenler, sinemadaki erkek
egemen yapılanmaya karşı gelmişlerdir. Kadın yönetmenlerin
gözünde kadın, feminist ideolojiyi yansıtmıştır. Kadın sorunlarına
yoğunlaşan kadın yönetmenler, kadını sınıfsal, farklı meslek
gruplarında ve gündelik hayatlarını temsil etmiştir. Kadınların
gündelik sorunları ön plana konulmuştur.
Sinema toplumdur ve bu toplumun bir üyesi de kadındır. Kadının
konumunu anlamak adına kadın yönetmenlerin bakış açısı önem
arz etmektedir. Erkek yönetmenlerin kadına olan bakış açısı farklı
olduğundan kadını ancak bir kadın anlayabilir sözüyle kadının
sinemadaki temsili kadının gözünden değerlendirilebilir.
Bu çalışmada, Türk sinemasında erkek yönetmenlerin kadını
güçsüz ve pasif olarak değerlendirmesi üzerine 2000 yılı sonrası
dönemde kadın yönetmenler tarafından kadının nasıl
değerlendirildiğini araştırmak araştırmanın amacını
oluşturmuştur.
Çalışmanın yöntem kısmında, Türk sinemasındaki kadın
yönetmenlerden beş tanesi seçilerek, her yönetmenin birer filmi
sosyolojik film eleştirisi temel alınarak incelenmiştir. Araştırma
sosyolojik film eleştirisi temel alınarak oluşturulan analiz
sorularına bağlı olarak yapılmıştır. Analiz sorularını, filmde kadın
karakterlerin sosyal yapısı, filmde kadınların fiziksel analizleri ve
filmdeki kadın karakterlerin erkek karakterlerle ilişkileri
oluştururken, çalışmanın evreni Türk sinemasında kadın
yönetmenlerin filmlerinde kadın karakterlerinin sunumları
olmuştur. Fakat zaman, maliyet ve ulaşılabilirlik bakımından
bütün kadın yönetmenlerin bütün filmlerinin incelenmesi
mümkün değildir. Bu yüzden araştırmada örneklem olarak beş
kadın yönetmenin beş filmi alınmıştır. Bu beş film, toplumsal
olarak kadın konusunu işlediği için seçilmiştir.
2000 yılı sonrası dönemde kadın yönetmenlerin kadını nasıl
konumlandırdığı incelenen çalışmada, sosyolojik film eleştirisi
yapılarak, Başka Dilde Aşk(2009), Çınar Ağacı(2011), Fakat
Müzeyyen Bu Derin Bir Tutku(2014), Ana Yurdu(2016) ve İşe
Yarar Bir Şey(2017) adlı filmlerde, kadın yönetmenlerin kadını
nasıl konumlandırdığı ortaya konulmuştur.

Abstract:
Cinema as an art form is a very closely related reality, a mass
spirit and a language directly between people, a common culture
and the dec mentality. Cinema 19.Invented in the XVIII century,

the 20th.It has become extremely popular in the XVII century, has
acquired its artistic and economic identity and has become a
means of entertainment. After the discovery of cinema, the
dominance of the image behind the curtain was established on the
male. The reality of world cinema is reflected in Turkish cinema,
Turkish cinema is built on a patriarchal system. In Turkish
cinema, where male directors dominate, male images examined
by society are reflected on the white screen. In this direction, the
point of view of women directors towards women is important in
Turkish cinema. In contrast, with the fact that female directors
predicted the Independent cinema movement after the 1990s, their
perspectives on male images examined by society have changed,
and the male structure that dominated cinema after the 2000s has
been deconstructed. in the year 2000 and after, there was an
increase in the number of female directors, and female directors
who stayed away from the traditional narrative opposed the male-
dominated structure in cinema. In the eyes of women directors,
women have reflected feminist ideology. Focusing on women's
issues, female directors have represented women in class, in
different professional groups and in their daily lives. Women's
everyday problems are put at the forefront.
Cinema is a society, and a member of this society is also a
woman. In order to understand the position of women, the point
of view of women directors is important. Since the point of view
of male directors towards women is different, only a woman can
understand a woman, according to her, a woman's representation
in cinema can be evaluated through a woman's eyes.
In this study, the aim of the research is to investigate how women
are evaluated by female directors in the period after 2000 after
male directors evaluate women as powerless and passive in
Turkish cinema.
In the methodical part of the study, five female directors in
Turkish cinema were selected and one film of each director was
examined based on sociological film criticism. The research was
carried out depending on the analysis questions created on the
basis of sociological film criticism. The social structure of female
characters in the film, the physical analysis of women in the film
and the relationships of female characters in the film with male
characters formed the analysis questions, while the universe of the
study was the presentations of female characters in the films of
female directors in Turkish cinema. But it is impossible to study
all the films of all women directors in terms of time, cost and
accessibility. Therefore, five films of five female directors were
taken as samples in the study. These five films were chosen
because they deal with the issue of women socially.
İn the study that examined how women directors positioned
women in the post-2000 period, sociological film criticism was
made and it was revealed how women directors positioned
women in films called Love in Another Language "Başka Dilde
Aşk"(2009), "Çınar Ağacı"(2011), "Fakat Müzeyyen Bu Derin
Bir Tutku"(2014), "Ana Yurdu"(2016) and "İşe Yarar Bir
Şey"(2017)