1 ay- 5 yaş arası kronik hastalık nedeniyle takip edilen çocukların ailelerinin aşı uygulamaları hakkında bilgi ve tutumlarının değerlendirilmesi
Evaluation of the knowledge and attitudes of the families of children between 1 MONTH-5 years, followed for chronic disease, about vaccine applications
Yazar: BETÜL ALAY
Danışman: PROF. SADIK SAMİ HATİPOĞLU
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile = Family ; Aşı tereddüdü = Vaccine hesitation ; Aşılama = Vaccination ; Aşılar = Vaccines ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Kronik hastalık = Chronic disease ; Tutumlar = Attitudes ; Çocuk hastalıkları = Child diseases ; Çocuklar = Children

Özet:
Amaç: Kronik hastalık, bir hastalığın uzun bir zamana yayıldığı veyatekrar ettiği, yaşam kalitesinin olumsuz yönde değiştiği, sosyal, fiziksel, duygusal engellere yol açan bir durumdur (1). Çocuklarda alerjik rahatsızlıklar (astım, egzama, saman nezlesi) ve nörolojik hastalıklar (konvülsif hastalıklar ve nöromusküler hastalıklar) sık görülen kronik hastalıklardandır. Ayrıca dünya genelinde çocuklarda Diabetes Mellitus, Down sendromu, kistikfibroz, orak hücreli anemi, ALL sıklığı da artmaktadır. Bu sayılan hastalıklarda kayıpların nedeni çoğunlukla araya giren enfeksiyonlardır (2). Bu nedenle çocukluk çağı aşıları bu çocukların yaşam kalitesini ve süresini artırmada büyük öneme sahiptir. Biz bu çalışmamızda herhangi bir kronik hastalık nedeniyle sık sağlık kuruluşu başvurusu olan çocukların ailelerinin ulusal aşı takvimine uyumunu, uygulanan rutin aşılar dışında özel aşıları bilme ve uygulama oranlarını; varsa eksik aşıların sebeplerini ortaya koyabilmeyi amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Bu çalışma, 1 Mayıs-1 Ağustos 2022 tarihleri arasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları bölümünde yapılmıştır. Çalışmamız tek merkezli, prospektif, kesitsel ve tanımlayıcı bir anket çalışmasıdır. Çalışmamıza herhangi bir sebeple çocuk sağlığı ve hastalıkları acil servisine, polikliniklere başvuran ve/veya serviste yatışı sağlanan kronik hastalık tanısıyla takip ve tedavisi devam eden ya da kronik hastalık şüphesiyle tetkik ve tedavisi başlanan 1 ay-5 yaş arası çocukların anneleri katılmıştır. Çalışma anketi, çalışma koşullarını sağlayan annelere yüz yüze uygulanmıştır. İstatistiksel analizler için NCSS (Number Cruncher Statistical System) 2020 (Kaysville, Utah, USA) programı kullanılmıştır.
Bulgular: Çalışmamız kronik hastalık tanısıyla takipli 150 çocuğun annesiyle yapılmıştır. Annelerin aşıları zamanında yaptırma durumları incelendiğinde; %86,7'sinin (n=130) aşıları zamanında yaptırdığı, %10,0'unun (n=15) zamanı geçen aşısı olduğu, %1,3'ünün (n=2) bilgisinin olmadığı, %2,0'sinin (n=3) aşı yaptırmadığı görülmektedir. Eksik aşı nedenleri incelendiğinde; %86,7'sinin (n=130) aşılarının tam olduğu, %9,3'ünün (n=14) zaman bulamadığı, %2,7'sinin (n=4) yan etki korkusu yaşadığı, %0,7'sinin (n=1) başka hastalık yaşama korkusu olduğu, %0,7'sinin (n=1) bilgi eksikliği olduğu görülmektedir. Özel aşıları sadece isim olarak bilme durumları incelendiğinde; %62,0'sinin (n=93) bildiği, %38,0'inin (n=57) bilmediği görülmektedir. Annelerin özel aşı yaptırma durumları incelendiğinde; %14,0'ünün (n=21) yaptırdığı, %86,0'sının (n=129) yaptırmadığı görülmektedir. Annelerin özel aşı yaptırmama nedenleri incelendiğinde; %14,0'ünün (n=21) yaptırdığı, %44,7'sinin (n=67) bilgi eksikliği olduğu, %9,3'ünün (n=14) fiyat yüksekliği yüzünden, %23,3'ünün (n=35) gerekli bulmaması, %4,7'sinin (n=7) vakit bulamama, %1,3'ünün (n=2) ilaç-aşı etkileşimi, %1,3'ünün (n=2) yan etki korkusu nedeniyle, %1,3'ünün (n=2) sosyal medya ve çevre etkisi yüzünden aşı yaptırmadıkları görülmektedir. Ulusal aşı takvimindeki aşıları uygulama oranları her ne kadar yüksek olsa da 'Çocuğumun aşıya bağlı yan etki yaşamasından korkuyorum.' cümlesine evet diyenlerin oranı %61,3 çıkmıştır. 
Sonuç: Çalışmamızın asıl amacı olan sık hastane başvurusu olan hasta çocukların aşı takvimine uyumunu ölçmek adına anketimizin sonuçları önemlidir. Ülkemizde 'Genişletilmiş Bağışıklama Programı' ile yaygın bağışıklama uygulamaları sonucu aşılama hızı 2019 yılında %96-99'a ulaşsa da bizim çalışmamızda aşısı tam olan çocukların %86,7 de kalmasının nedenleri kronik hastalık nedeniyle sık sağlık kuruluşu başvurusu, hastane yatışları nedeniyle vakit bulamama ve aşı yan etkilerinden korkmak olmuştur. Öncelikle birinci basmakta bu çocukların aşı zamanlarını daha yakın takip etmek ve zamanı gelen aşıları daha sık hatırlatmak gerekmektedir. Aşı yan etkilerinden korkan annelere gerek rutin uygulanan aşılar hakkında gerek özel aşılar hakkında daha fazla bilgi verilmelidir. Kronik hastalığı olan çocukların, aşıyla önlenebilir enfeksiyonlarla daha fazla zarar görmesinin engellenmesi gerektiği anlatılmalıdır. Bu çocukların ikinci ve üçüncü basamak hastane başvurularında uygulanan aşıları, sırası gelen aşıları sorgulanmalı, eksik aşıların tamamlanması için doğru bilgi verilmeli, uygun yönlendirmeler yapılmalıdır. 
Anahtar Kelimeler: Kronik hastalık, aşı takvimi, özel aşı, bağışıklama

Abstract:
Introduction: Chronic disease is a condition in which a disease spreads or recurs over a long period of time, negatively affects the quality of life, and leads to social, physical and emotional disabilities (1). They're chronical diseas that have been seen frequently allergic diseases (asthma, atopic dermatitis, hay fever) nervous diseases (convulsing diseases and neuromuscular diseases) in children. Diabetes Mellitus, down syndrom, cystic fibrosis, sickle cell of anemia, ALL have been increasing globaly among children. The reason for the losses in these diseases is mostly the intervening infections (2). Therefore, childhood vaccines are of great importance in increasing the quality and duration of life of these children. In this study, we evaluated the compliance of the families of children with frequent health institution applications due to any chronic disease to the national vaccination calendar, the rate of knowing and applying special vaccines other than routine vaccines; We aimed to reveal the reasons for missing vaccines, if any.
Materials and Methods: This study was done in University of Bakırköy Dr. Sadi Konuk Edu and Reseach Hospital between the first May and the first August. Our study is with unique center, prospective, cross section and defining questioneery.  Mothers of children aged 1 month to 5 years old, who applied to the pediatric health and diseases emergency service, outpatient clinics for any reason and/or were hospitalized in the service with the diagnosis of chronic disease, whose follow-up and treatment were continued, or whose examination and treatment were started with the suspicion of chronic disease, participated in our study. Studying questionary was applied face to face to mothers who were provided studying conditions. For statistics analysis NCSS (Number Cruncher Statistical System) in 2020 (Kaysville, Utah, USA) programme was used.
Finding, Diognosis: Our study has been done with 150 children's mothers that following diagnosis with chronical disease. When the vaccines have been reserched that applying position on time 86,7% (n=130) of them had the vaccines on time, 10,0% (n=15) of them delayed of time, 1,3% (n=2) of them did not have the knowledges, 2,0% (n=3) of them didn't have. When the reasons of missing vaccines have been examined; 86,7% (n=130) of them were full vaccined, 9,3% (n=14) of them could not find enough time, 2,7% (n=4) experienced fear of side effects, 0,7% (n=1) of them worried about another desease, 0,7% (n=1) of them missing knowledge. When them others who knew the private names of vaccines being examined, 62,0% (n=93) of them knew, 38,0% (n=57) didn'tknow. When having private vaccines position was examined of them others, 14,0% (n=21) of them had the vaccines 86,0% (n=129) of them didn't have. When the reasons not having private vaccines of them others were examined, 14,0% (n=21) of them had the vaccines, 44,7% (n=67) of them were missing knowledges, 9,3% (n=14) of them didn't have because high price, 23,3% (n=35) of them believed in unnecessary, 4,7% (n=7) of them didn't have enough time, 1,3% (n=2) of them interaction of medicine and vaccine, 1,3%(n=2) of them fear of side effects 1,3% (n=2) of them didn't have because of media and enviroment. Although vaccinating rates quite high in national vaccination calender, 61,3% of them said "I'm afraid my child will experience side effects from the vaccine."
Results: The results of our survey are important in order to measure the compliance of sick children with frequent hospital admissions, which is the main purpose of our study, to the vaccination schedule. Although the vaccination rate reached 96-99% in 2019 as a result of widespread immunization practices with the 'Extended Immunization Program' in our country, the reasons why 86,7% of fully vaccinated children in our study remained due to chronic illness, frequent visits to health institutions, lack of time due to hospitalizations and hospitalizations. Fear of vaccine side effects. First of all, in the first step, it is necessary to follow the vaccination times of these children more closely and remind them of the vaccinations that are due more frequently.Mothers who are afraid of vaccine side effects should be given more information about both routine and special vaccines.Children with chronic diseases should be told to prevent further harm from vaccine-preventable infections.Vaccines administered in secondary and tertiary hospital admissions of these children should be questioned, correct information should be given to complete missing vaccines, and appropriate guidance should be given.
Keywords: Chronic disease, vaccination schedule, special vaccine, immunization