Belirsizlik durumlarında karar verme ve problem çözme
Decision making and problem solving under uncertainty
Yazar: DOĞAN KÖKDEMİR
Danışman: PROF.DR. ALİ DÖNMEZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2003
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Belirsizlik = Uncertainty ; Eleştirel düşünce = Critical thinking ; Karar verme = Decision making ; Problem çözme = Problem solving

Özet:
OZj?T Kökdemir, Doğan. "Belirsizlik Durumlarında Karar Verme ve Problem Çözme", Doktora Tezi, Danışman: Prof. Dr. Ali Dönmez, 140 s. Bu çalışmanın ilk amacı Türk üniversite öğrencilerinin belirsizlik durumlarında karar verirlerken kullandıkları çözüm yollarını araştırmaktır. Daha önce yapılan pek çok çalışma bireylerin belirsizlik durumlarında karar verirlerken, kestirme yolları, matematiksel doğrulardan ya da istatistiksel olanlardan daha fazla kullanıklarını saptamıştır. Eleştirel düşünme ve karar verme süreçleri arasındaki ilişkinin nasıl olduğunun belirlenmesi çalışmanın ikinci amacıdır. Son olarak, bu çalışmada eleştirel düşünme eğitiminin üniversite öğrencilerinin eleştirel düşünme kapasitelerini olumlu yönde etkileyip etkilemediği araştırılmaktadır. Bu amaçla, deneklere karar verme ve problem çözme alanında kullanılan sorular sorulmuştur. Çalışmada kullanılmak amacıyla, California Eleştirel Düşünme Eğilimi Ölçeği (CCTDI) Türkçe'ye uyarlanmış ve ölçeğin Türkçe çevirisinin güvenirlik ve geçerlik çalışmaları yapılmıştır. Eleştirel düşünme eğilimlerinin yüksekliği açısından, düşük ve yüksek olarak ikiye ayrılan deneklerin bu sorulara verdikleri cevaplar incelenmiş ve rasyonel modellere uygunlukları açısından karşılaştırılmıştır. Ek olarak, eleştirel düşünme eğitiminin, üniversite öğrencilerinin eleştirel düşünme eğilimlerini artırıp artırmadığını ölçmek amacıyla 10 saatlik bir eğitim programı uygulamış ve eğitim alan deneysel grup ile eğitim almayan kontrol grubu birbirileriyle karşılaştırılmıştır. Bulgulara göre, eleştirel düşünme eğilimi yüksek olan deneklerin, düşük olanlara kıyasla bütün karar verme problemlerinde olmasa bile, özellikle olasılık tabanlı problemlerde daha rasyonel kararlar verdikleri bulunmuştur. Ek olarak, psikolojiye giriş ve eleştirel düşünme dersi alan üniversite VIöğrencilerin, eleştirel düşünme eğilimlerinin bu tür bir eğitim almayanlara kıyasla yükseldiği görülmüştür. Anahtar Sözcükler: Karar verme, eleştirel düşünme, problem çözme, kestirme yollar. vıı

Abstract:
ABSTRACT Kökdemir, Doğan. "Decision Making and Problem Solving under Uncertainty", Ph.D Thesis, Supervisor: Prof. Ali Dönmez, 140 pp. The main purpose of this study is to examine the problem solving and decision making strategies of Turkish university students under uncertainty. Previous studies showed that individuals prefer heuristics to rational, mathematical and statistical decision making. Examining the quality and quantity of the relationship between critical thinking and decision making is another purpose of the present thesis. Finally, in this study, the effects of critical thinking training on the students' critical thinking dispositions are studied. With these purposes in mind, subjects were asked to answer some questions tapping problem solving and decision making styles. In order to use in the present study, a scale named California Critical Thinking Disposition Inventory was translated into Turkish and reliability and validity analyses were performed. High and low critical thinkers were compared according to their decision making preferences with reference to rational decision models. In addition, to find out whether training would increase the critical thinking disposition or not, university students in the experimental group were received 1 0-hour-training about critical thinking and then compared with control group who did not receive such treatment. Results showed that not for all but probability related problems, subjects those who were high in critical thinking disposition prefer more rational solutions. In addition, university students who had treatment on critical thinking and received psychology education showed a significant increase in critical thinking disposition as compared with students in the control group. Key Words: Decision making, critical thinking, problem solving, heuristics. Vlll