Eskişehir sulama birliği alanında sulama suyunun etkin kullanımının değerlendirilmesi
Evaluation of the effective use of irrigation water in Eskişehir water user association
Yazar: ERAY HARMAN
Danışman: PROF. DR. BELGİN ÇAKMAK
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarımsal Yapılar ve Sulama Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Sulu tarım = Irrigated agriculture ; Tarımsal yapılar ve sulama = Agricultural structures and irrigation ; Üretim performansı = Production performance ; İşletme performansı = Business performance

Özet:
İklim değişikliği ve nüfus artışına bağlı olarak su kaynakları kantite ve kalite olarak azalmakta; dolayısıyla mevcut suyun etkinliğinin arttırılması zorunlu hale gelmektedir. Bu çalışmanın amacı, Eskişehir Sulama Birliği'nin sulama sahasında su kullanım etkinliğini değerlendirmektir. Bu amaçla; araştırma alanında çiftçilere anket uygulaması yapılmış, 2016-2022 yıllarındaki sulama uygulamalarının performansı değerlendirilmiş, mevcut su durumu ve su kısıtına göre en yüksek geliri sağlayacak optimum bitki deseni doğrusal olmayan programlama yöntemi kullanılarak her yıl için ayrı olarak belirlenip mevcut bitki deseni ile karşılaştırılmıştır. Bunun yanı sıra kurak iklim parametreleri esas alınarak iki farklı senaryoda optimum bitki deseni belirlenmiştir.  

Araştırma alanında mevcut durumda 2016-2022 yıllarında; dağıtılan su 103.040.000-27.720.000 m3, birim alana dağıtılan yıllık su 6.207,23-1.669,88 m3/ha, birim sulanan alana dağıtılan yıllık sulama suyu 8.514-1.939 m3/ha, yıllık su temin oranı 1,13-0,24, sulama oranı %88,15-72,19, yatırımın geri dönüş oranı %145,89-38,88, bakım masrafının gelire oranı %54,04-21,44, birim sulanan alana düşen toplam işletme bakım ve yönetim masrafı 94,46-33,86 $/ha, su ücreti toplama performansı %95,98-45,91, yıllık toplam üretim değeri 86.188.126,35-46.186.964,79 $, tarımsal üretimden elde edilen toplam net gelir 50.171.988,56-19.960.656,71 $, birim sulama alanına karşılık elde edilen net gelir 3.022,41-1.202,45 $/ha, birim sulanan alana karşılık elde edilen net gelir 3.428,52-1.649,33 $/ha, şebekeye alınan birim sulama suyuna karşılık elde edilen net gelir 1,22-0,18 m3/ha, tüketilen birim sulama suyuna karşın elde edilen net gelir 0,89-0,46 $/m3 olarak belirlenmiştir. Elde edilen veriler ışığında sulama birliğinde yıllar içerisinde performansı arttırıcı olumlu gelişmelerin yaşandığı tespit edilmiştir.

Kurak iklim şartlarında mevcut su kaynağına göre optimum bitki deseni; birinci senaryoda %0,7 ayçiçeği, %17,4 domates, %23,8 mısır, %22,8 patates, %15,2 soğan, %3,7 üzüm, %16,4 buğday(kuru), ikinci senaryoda %15 kuru fasulye, %16,7 buğday(sulu), %10 domates, %25 mısır, %15 patates, %15 soğan, %3,3 üzüm olarak belirlenmiştir. Elde edilen optimum bitki desenlerinde 14.581 ha sulanabilir alanın tamamı ekilmiş ve tarımsal üretimden elde edilen toplam net gelir; birinci senaryoda 40.393.556,70 $, ikinci senaryoda 38.080.957,50 $ olarak hesaplanmıştır.

Abstract:
Due to climate change and population growth, water resources are decreasing in quantity and quality; therefore, increasing the efficiency of existing water is becoming essential. The purpose of this study is to evaluate the water use efficiency in the irrigation area of Eskişehir Irrigation Association. With this aim; a survey was conducted to farmers in the research area, the performance of irrigation practices in 2016-2022 was evaluated, and the optimum crop pattern that would provide the highest income according to the current water situation and water constraint was determined separately for each year using the non-linear programming method and compared with the current crop pattern. In addition, the optimum crop pattern was determined for after 2023, based on the arid climate parameters.

The current situation in the research area between  2016-2022; distributed water 103.040.000-27.720.000 m3, annual water distributed per unit area 6.207,23-1.669,88 m3/ha, annual irrigation water distributed per unit irrigated area 8.514-1.939 m3/ha, annual water supply rate 1,13-0,24, irrigation rate 88,15-72,19%, return on investment  rate is 145,89-38,88%, maintenance cost to income ratio is 54,04-21,44%, total operation maintenance and management cost per unit irrigated area is 94,46-33,86 $/ha, water fee collection performance is 95,98-45,91%, annual total production value is 86.188.126,35-46.186.964,79 $, the total net income from agricultural production is 50.171.988,56-19.960.656,71 $, the net income obtained per unit irrigation area is 3.022,41-1.202,45 $/ha, the net income obtained per unit irrigated area is 3.428,52-1.649,33 $/ha, the net income obtained per unit irrigation water taken into the scheme is 3.022,41-1.202,45 $/ha, the net income obtained per the unit of irrigation water taken into the scheme is 1,22-0,18 m3/ha, and the net income obtained per unit irrigation water consumed is determined as 0,89-0,46 $/m3. In the light of the data obtained, it has been determined that there have been positive developments that increase performance in the irrigation association over the years.

The optimum crop pattern determined according to the available water source in arid climate conditions; . It was determined in the first scenario, 0,7% sunflower, 17,4% tomato, 23,8% maize, 22,8% potato, 15,2% onion, 3,7% grape, 16,4% wheat (dry), in the second scenario, 15% dry beans, 16,7% wheat (water), 10% tomato as 25% maize, 15% potatoes, 15% onions, 3,3% grapes. In the optimum crop patterns obtained, the entire irrigable area of 14.581 ha was cultivated and the total net income from agricultural production was; It was calculated as $40.393.556,70 in the first scenario and $38.080.957,50 in the second scenario.