Duygusal kaçınma: Nedenleri, yöntemleri, işlevleri ve sonuçları üzerine gömülü bir çalışma
A grounded theory on emotional avoidance: Causes, methods, functions and results
Yazar: AYFER SUMMERMATTER
Danışman: DOÇ. DR. SEVAL ERDEN ÇINAR
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Duygu düzenleme = Emotion regulation ; Duygu düzenleme güçlüğü = Emotion dysregulation ; Duygu yönetimi = Emotion management ; Duyguları ifade etme = Emational expression ; Duygusal kaçınma = Emotional avoidance ; Gömülü teori = Grounded theory ; Yaşantısal kaçınma = Experiential avoidance

Özet:
Bu araştırmada kişinin duygularını nasıl algıladığına, algıladığı bu duygulara yönelik gerçekliğine ve yaşamak istemediği duygulara ilişkin oluşturduğu baş etme stratejilerine yönelik orta büyüklükte bir teori oluşturulmayı amaçlamıştır. Bu amaca en uygun nitel araştırma yönteminin gömülü teori deseni olduğu düşünülmüş ve araştırmada bu desen kullanılmıştır. Görüşmelerin yapılacağı çalışma grubu, gönüllülük ilkesi göz önünde bulundurularak amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme ve kuramsal örnekleme yöntemine göre belirlenmiştir. Çok Boyutlu Yaşantısal Kaçınma Ölçeği-30 ve Kabul ve Kararlılık Eylem Formu II'den uygun puanı olan ve yaş grubu 24-45 arasında değişen görüşmecilerden kuramsal doygunluğa ulaşılıncaya kadar 23 gönüllü katılımcıyla görüşmeler yapılmıştır. Çalışma grubuyla gerçekleştirilen derinlemesine görüşmelerde araştırmacı tarafından geliştirilmiş olan Yarı Yapılandırılmış Görüşme Soru Listesi kullanılmıştır. Katılımcılarla yapılan derinlemesine görüşmeler, onayları alındıktan sonra ses kayıt cihazıyla kaydedilmiştir. Ardından ses kayıtları deşifre edilmiştir. Deşifre edilen verilerin çözümlenmesinde 'MAXQDA 20' nitel veri analizi bilgisayar programından yararlanılmıştır.  Araştırmada verilerin çözümlenmesinde gömülü teorinin sistematik deseni kullanılmıştır. Açık kodlama sürecinin sonucunda 19 kategori ile 47 alt kategori oluşturulmuştur. Eksen kodlama sürecinde araştırmacı çekirdek kategori olarak duygusal kaçınmayı belirlemiş ve bu çekirdek kategori ile bağlantılı nedensel koşullar, stratejiler, sonuçlar bakımından ilişkilendirilmiş dört tema oluşturulmuştur. Bu dört tema ile ilişkilendirilen kategoriler ve alt kategorileri verilere göre uygun görülen yerlere atanarak sonucunda tüm bunları gösteren bir diyagram ile sunulmuştur. Katılımcılarla yapılan görüşmelerin analizleri sonucunda duygusal kaçınma süreçleri duygusal kaçınmanın nedenleri, duygusal kaçınmanın işlevi, duygusal kaçınmanın sonuçları, duygusal kaçınma yöntemleri temaları çerçevesinde açıklanmıştır. Duygusal kaçınma nedenleri temasında incinmekten kaçınma, duygulara yönelik tutumlar, belirsizliğe düşük tolerans, ailenin etkileri ve mizaç kategorileri bulunmaktadır. Duygusal kaçınma yöntemleri temasında duygunun düşüncede yaşanmaya çalışılması, duyguyu paylaşmama, rahatlatıcı davranış yapma, sosyal destek, uzaklaşma ve zihinsel süreci değiştirmeye çalışma kategorileri bulunmaktadır. Duygusal kaçınmanın sonuçları temasında kısır döngü, duygusal sonuçlar, ilişkilere yönelik sonuçlar, davranışsal sonuçlar kategorileri bulunmaktadır. Duygusal kaçınmanın işlevi temasında ise sosyal beğenilirliğin artması, güçlü hissetme, duygu yoğunluğunu azaltma ve güvende hissetme kategorileri bulunmaktadır.

Abstract:
In this study, it was aimed to create a medium-sized theory on how the individuals perceive emotions, their reality towards these feelings perceived, and the coping strategies they create regarding the emotions they do not want to experience. The most suitable qualitative research method for this purpose was thought to be the grounded theory. The working group to be interviewed was determined according to the criterion sampling and theoretical sampling method, which are among the purposeful sampling methods, taking into account the voluntary principle. 23 participants who had an appropriate score from the Multidimensional Experiential Avoidance Scale-30 and the Acceptance and Commitment Action Form II were interviewed until theoretical saturation was achieved. In the in-depth interviews with the study group, the Semi-Structured Interview Question List developed by the researcher was used. In-depth interviews with the participants were recorded with a tape recorder after their consent. Then the sound recordings were deciphered. 'MAXQDA 20' qualitative data analysis computer program was used for the analysis of the decoded data. The systematic design of the grounded theory was used in the analysis of the data in the study. As a result of the open coding process, 19 categories and 47 subcategories were created. In the axis coding process, the researcher determined emotional avoidance as a core category and four themes associated with this core category in terms of causal conditions, strategies, and results were created. The categories and subcategories associated with these four themes were assigned to the appropriate places according to the data, and as a result, they were presented with a diagram showing all these. As a result of the analysis of the interviews with the participants, emotional avoidance processes were explained within the themes of reasons for emotional avoidance, the function of emotional avoidance, the results of emotional avoidance, and emotional avoidance methods. Emotional avoidance causes include avoidance of vulnerabilities, attitudes towards emotions, low tolerance to uncertainty, family influences, and temperament categories. In the theme of emotional avoidance methods, there are categories of trying to experience the emotion in thought, not sharing the emotion, doing relaxing behavior, social support, getting away and trying to change the mental process. The theme of consequences of emotional avoidance includes the vicious circle, emotional consequences, relationship consequences, and behavioral consequences categories. Under the theme of the function of emotional avoidance, there are categories of increasing social liking, feeling strong, decreasing the intensity of emotion and feeling safe.