Türk modernleşmesi ve aile: Kiralık Konak romanı üzerine bir çalışma
Turkish modernization and family: A study on the Kiralik Konak novel
Yazar: KÜBRA AL
Danışman: PROF. DR. ERGÜN YILDIRIM
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Modernleşme on yedi ve on sekizinci yüzyıllarda Batı Avrupa'da başlayan daha sonra
etkisini tüm dünyada gösteren bir süreçtir. Politik, toplumsal, ekonomik ve moral
değerler başta olmak üzere birçok değişimi barındırmaktadır. Türk modernleşmesi, bir
ayağı Osmanlı İmparatorluğunun son yüzyılını diğeri ile de genç Türkiye
Cumhuriyeti'nde bulunan geniş toplumsal, tarihi, ilişkileri, değişimleri ve kurumları
kapsamaktadır. Uzun yıllar üzerinde tartışmalar yapılan ve eserler verilen
modernleşme; Osmanlı toplumunda, askeri ve idari değişimlerin yanı sıra evlilik
bilinci, mahremiyet, eğlence, tefrişat, yaşanılan mekânlar vb. birçok toplumsal alanda
değişime yol açmış ve edebiyatçıların eserlerine de konu olmuştur. Edebiyat ve
sosyoloji birbirleri ile yakın durabilen alanlara sahip iki disiplindir. Edebiyat,
toplumdan doğan bir faaliyettir. Yazar da metin de toplumsal bağlamla ilişkilidir.
Bundan dolayı toplumsal çözümlemelerde edebiyattan faydalanarak hareket etmek
mümkündür. Tanzimat sonrası ortaya çıkan roman türünde edebiyatçılar yaşanan
toplumsal değişimi kimi zaman eleştirmiş, bazen yol göstermiş veya bazı eserlerde
sadece yalın bir şekilde ayna tutmuşlardır. Dönemin yazarlarından Yakup Kadri
Karaosmanoğlu Balkan Savaşları, I. Dünya Savaşı, Osmanlı'nın yıkılışı ve
Cumhuriyet'in kuruluşuna şahit olan bir edebiyatçı olarak toplumda yaşananlara
kayıtsız kalmamış, yaşadıklarından edindiği gözlemleri okuyucuya aktarmıştır. Bu
çalışmada, Osmanlı'da Batı'nın etkisiyle gelenekten kopup modernleşme sürecinde
ortaya çıkan fikir, his ve değerler farklılığının ailede ne şekilde değişimlere neden
olduğu Kiralık Konak romanı ele alınarak, incelenecektir.

Anahtar Kelimeler: Modernlik, Modernleşme, Mekân, Aile, Roman, Toplumsal Değişim

Abstract:
Modernization is a process that began in Western Europe in the seventeenth and
eighteenth centuries and then exerted its influence all over the world. This caused many
changes, especially political, social, economic and moral values. Turkish
modernization encompasses social history, relations, changes, and institutions found
on one foot the last century of the Ottoman Empire and the other in the young Republic
of Turkey. Modernization, which has been discussed and worked on for many years,
has led to changes in many social areas such as marriage consciousness, privacy,
entertainment, furnishing, living places, etc. as well as military and administrative
changes in Ottoman society and has been the subject of the works of literary critics.
Literature and sociology are two disciplines that have fields that can stand close to each
other. Literature is an activity that arises from society. Both the author and the text are
related to the social context. Therefore, it is possible to act by using literature in social
analysis. The type of novel that emerged after the Tanzimat sometimes criticized the
social change that took place, sometimes guided it, and sometimes only held up a mirror
in a simple way. Yakup Kadri Karaosmanoğlu, as a man of letters who witnessed the
Balkan Wars, World War I, the collapse of the Ottoman Empire and the establishment
of the Republic, did not remain indifferent to what was happening in society and
conveyed the observations he gained from his experiences to the reader. In this study,
the way in which the difference in ideas, feelings and values that emerged in the process
of modernization by breaking away from tradition with the influence of the West in the
Ottoman Empire caused changes in the family. This will be examined with the novel Kiralık Konak.

Keywords: Modern, Modernization, Space, Family, Novel, Social Change