Türkiye'de buğday ve mısırın tüketiciye ulaştırılmasında gıda mili ve sera gazı etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of food miles and green house gasses effect on transportation of wheat and maize in Turkey
Yazar: EMRE UĞURLUOĞLU
Danışman: PROF. DR. HAYDAR ARAS
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Makine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Enerji = Energy
Dizin: Hücresel yapay sinir ağları = Cellular artificial neural networks

Özet:
Gıda mili, gıdanın üretim noktasından tüketiciye ulaşana kadar kat ettiği mesafe olarak tanımlanan bir kavramdır. Gıda milinin hesaplanması gıda üretimi ve taşımacılığındaki kayıpların tespiti için önemlidir. Gıda mili ile ilgili çalışmaların faydaları; yerel tüketicilerin desteklenmesi, taze ve ucuz gıdaya erişimin kolaylaştırılması, gıda taşımacılığında enerji kayıplarının, sera gazı salınımının ve karbon ayak izinin azaltılmasıdır.
Ülkemiz çevrenin korunması konusunda önemli uluslararası anlaşmaları imzalamıştır. Bu anlaşmalardan en önemlileri yakın dönemde imzalanan sera gazı salınımının düşürülmesi ve küresel ısınmanın önlenmesine yönelik Kyoto Protokolü ve Paris Anlaşması'dır. Gıda mili ile ilgili gelecekte yapılacak çalışmalar, uluslararası anlaşmalara paralel hareket etmemizi sağlayacaktır.
Bu tez çalışmasında ülkemizin en fazla ithalatını yaptığı tahıllar olan buğday ve mısır, gıda mili bakış açısıyla incelenmiştir. Çalışmada kullanılan veriler (ithalat tonajları ve liman bilgileri) Türkiye İstatistik Kurumu'ndan sağlanmıştır. Ağırlıklı ortalama kaynak mesafesi (AOKM), ağırlıklı ortalama emisyon oranı (AOEMO), sera gazı miktarı (SGM) ve ağırlıklı ortalama enerji oranı (AOENO) hesaplanmış ve değerler yıllara göre karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Ayrıca 2017-2020 arası buğday ve mısıra ait ithalat değerleri yapay sinir ağı ile tahmin edilmiştir.
Türkiye'de tüketilen gıdalara, gıda mili yaklaşımı henüz uygulanmamıştır. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre tahılların ithalatı yerel üretime göre daha fazla artmaktadır. Tahıl konusunda dışa bağlılığın önlenmesi için gıda mili konsepti öncelikli olarak Türkiye'nin en fazla ithal ettiği gıdalara uygulanmalıdır. Gıda mili kavramının uygulanması ile Türkiye'deki gıda maddeleri ile ilgili farklı yaklaşımlar tanımlanacak, böylece ülke ekonomisine katkı sağlanacaktır.

Abstract:
"Food miles" is a concept which defines the distance between production point and consumer. Calculation of food mile is important to determine losses in food production and transportation. Benefits of studies about food mile are reaching cheap and fresh food simply, reducing energy losses, greenhouse gases and carbon foot print while transportation of food.
Our country has signed important international agreements about environment protection. The most important recent agreements about reduction of greenhouse gasses and prevention of global warming are Kyoto Protocol and Paris Agreement. Future studies about food miles provides conformity to these agreements.
In this study, wheat and maize which are the most imported cereals in Turkey are investigated. Data (import tonnages and ports) which were used in this thesis were supplied from Turkish Statistical Institute. Weighted average source distance(WASD), weighted average emissions rate(WAER), greenhouse gasses(GHG), and weighted average energy rate(WAENR) which is newly defined in this thesis were obtained for wheat and maize and investigated comparatively by years between 2010 and 2016 first 8 months. In addition, import values of wheat and maize between 2017 and 2020 were estimated by artificial neural network.
"Food miles" approach has not been applied to consumable foods in Turkey, yet. According to data from Turkish Statistical Institute, import rate of cereals is growing more than local production. To prevent dependence to other countries about cereals, food mile concept should be applied on mostly imported cereals in Turkey firstly. By implementation of this concept alternative approaches will be determined for foodstuff in Turkey and that will contribute to Turkish economy.