İklim değişikliği ve politik istikrarsızlık arasındaki ilişki: MENA ülkeleri örneği ( 1985:01-2016:12 )
The relationship between climate change and political instability: The case of MENA countries ( 1985:01-2016:12 )
Yazar: EMRAH SOFUOĞLU
Danışman: PROF. DR. AHMET AY
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Ekonomi = Economics ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Kuzey Afrika ülkeleri = North Africa country ; Orta Doğu ülkeleri = Middle eastern countries ; Siyasal istikrarsızlık = Political instability ; İklim değişikliği = Climate change ; İstikrarsızlık = Instability

Özet:
İklim değişikliği, tüm dünyayı ve gelecek nesilleri tehdit eden en büyük problemlerden biridir. İklim değişikliğinin mali boyutu ve alınması gereken sorumluluklar nedeniyle bu sorunla mücadele noktasında küresel uzlaşma henüz tam olarak sağlanamamıştır. İklim değişikliğinin yıkıcı etkileri sadece çevre ve ekonomi üzerinde değil politik alanda da kendini göstermektedir.
İklim değişikliğinin meydana getirdiği sıcaklık ve yağış rejimlerindeki değişiklikler özellikle tarım sektöründe önemli gelir kayıplarına yol açmaktadır. Halkın önemli bir kesiminin tarım sektörü ile ilgilendiği ülkelerde sıcaklıklarda ve yağışlarda meydana gelecek değişiklikler tarım mahsulü kıtlığına yol açabilmekte ve bir süre sonra göçlerin ortaya çıkmasına neden olabilmektedir. Göçlerle beraber toplumda meydana gelen huzursuzluk gerekli istihdam şartlarının sağlanamaması durumunda belli bir süre sonra vatandaşların hükümetlere karşı tutumlarını sertleştirerek protestoların ortaya çıkmasına yol açabilmektedir. Bu aşamadan sonra mevcut sorunların devam etmesi halinde insanlar terör propagandasına karşı daha kırılgan hale gelebilmekte söz konusu ülkelerde şiddet, çatışma ve terör faaliyetlerinin görülmesine veya hızlanmasına zemin hazırlanmaktadır. Bu durum neticesinde ülkelerde politik istikrarsızlık olguları yaşanmaktadır. 
Bu çalışmada iklim değişikliği nedeniyle ortaya çıkan sıcaklık ve yağış rejimi değişikliklerinin Orta Doğu ve Kuzey Afrika ülkelerinde (MENA ülkeleri) politik istikrarsızlıklara neden olup olmadığı incelenmiştir. Bu amaçla, 1985:01-2016:12 dönemi için aylık veriler kullanılarak iklim değişikliğini temsilen sıcaklık ve yağış değişimleri ile politik istikrarsızlık ve politik istikrarsızlık göstergeleri arasındaki nedensellik ilişkisinin varlığı araştırılmıştır. Politik istikrarsızlık göstergeleri olarak Uluslararası Ülke Risk Göstergeleri (ICRG) veritabanından alınan politik istikrarsızlık, hükümet istikrarı, sosyo-ekonomik koşullar, yatırım profili ve çatışma verileri kullanılmıştır.
Ekonometrik analizde ilk olarak yatay kesit bağımlılığı testi uygulanmışır ve ülkeler arasında yatay kesit bağımlılığının varlığı tespit edilmiştir. Bu nedenle, yatay kesit bağımlılığını dikkate alan IPS ve CADF panel birim kök testleri ve Dumitrescu ve Hurlin (2012) panel nedensellik testlerinden faydalanılmıştır.Nedensellik analizinden elde edilen bulgulara göre iklim değişikliği ile politik istikrarsızlık ve yatırım profili arasında çift yönlü bir nedensellik ilişkisi söz konusuyken iklim değişikliğinden çatışmalara doğru tek yönlü bir nedensellik ilişkisi vardır ve son olarak iklim değişikliğinden sosyo-ekonomik koşullar ve hükümet istikrarına doğru herhangi bir nedensellik ilişkisine rastlanmamıştır. Buna ek olarak, hükümet istikrarından iklim değişikliğine doğru bir nedensellik ilişkisi tespit edilmiş ve sosyo-ekonomik koşullar ve çatışmalardan iklim değişikliğine doğru herhangi bir nedensellik ilişkisi saptanmamıştır. Bu bağlamda, çalışmadan elde edilen en genel sonuç, iklim değişikliğinin MENA ülkelerinde görülen mevcut politik istikrarsızlık süreçlerinin ortaya çıkmasına "tehdit çarpanı" niteliğinde katkı sağladığı yönündedir.

Abstract:
Climate change is one of the biggest problems that threatens the whole world and future generations. By reason of financial liabilities and responsibilities which should be taken, there has been no global consensus to struggle with this problem. Destructive effects of climate change can be seen not only on environment and economy but also on political sphere.
The changes in temperatures and precipitation regime that caused by climate change leads significant income loss in agricultural sector. Changes in temperatures and precipitations, in countries where an important part of people engage with agriculture sector, can lead the scarcity of agricultural crops and after a while may cause the emergence of migrations. The unrest in society which forms with the migrations can cause the citizens' attitudes to change towards governments and can lead protests to demonstrate unless the required employment conditions is not provided. After this phase, if current problems still exist, people will become more vulnerable to terrorist propaganda and in these given countries the groundwork of violence, conflict and terror activities are being laid. As a result of this situation, the facts of political instability are experienced in countries.
In this study it is investigated that whether the changes in temperature and precipitation regime representing climate change, which caused by climate change, caused political instability in Middle East and North Africa (MENA). For that purpose, the existence of causality relation between temperature and precipitation changes, political instability and political instability indicators by using monthly data for 1985:01-2016:12 period. Political instability, socio-economic conditions, investment profile and external conflict database which taken from International Country Risk Indicators (ICRG), are used as an indicator of political instability.
In econometric analysis, at first cross sectional dependency analysis was applied and existence of cross-sectional dependency among countries was found. Therefore, IPS and CADF panel unit root tests and Dumitrescu and Hurlin (2012) panel causality tests that consider the cross-sectional dependency were used. According to the findings obtained from the analysis, while there is a bidirectional causality relation between climate change, political instability and investment profile, there is unidirectional causality from climate change to conflicts, and lastly there is no causality relation between climate change, socio-economic conditions and government stability. In addition to this, unidirectional causality relation from government stability to climate change was found and no causality relation was found from socio-economic conditions and conflicts to climate change. Within this context, the most general result obtained from this study is that climate change contributes to the emergence of current political instability processes in MENA countries as "threat multiplier".