Diyarbakır ve çevresinde yetişen ahlatın seleksiyon yoluyla ıslahı üzerine araştırmalar
Researches on selection of wild pear (pyrus elaeagnifolia) grown in Diyarbakir and its surroundings
Yazar: HATİCE ŞAHİNER ÖYLEK
Danışman: PROF. DR. TURAN KARADENİZ
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ahlat = Wild pear ; Diyarbakır = Diyarbakır ; Pyrus elaeagnifolia = Pyrus elaeagnifolia ; Seleksiyon = Selection

Özet:
Bu çalışma, Diyarbakır ilinde doğal yayılış gösteren ahlat (yaban armudu) popülasyonu içerisinden, üstün olanları belirlemek amacıyla 2019-2021 yılları arasında yürütülmüştür. Beş farklı ilçede geniş bir tarama yapılarak, meyve iriliği, verim, sağlıklı ağaç yapısı gibi bazı seleksiyon kriterlerine göre öne çıkan 76 genotip işaretlenmiş, fenolojik, morfolojik, pomolojik ve bazı kimyasal özellikleri değerlendirilmiştir. Genotiplerin ortalama değerleri dikkate alınarak tartılı derecelendirme yöntemi uygulanmış ve 10 genotip ümitvar olarak seçilmiştir. Seçilen genotiplerde bazı biyokimyasal analizler yapılmış ve moleküler düzeyde akrabalık ilişkileri de belirlenmiştir. 76 ahlat genotipinde tomurcuk kabarma mart ayında, tomurcuk patlama, çiçeklenme başlangıcı ve tam çiçeklenme mart-nisan aylarında ve hasat ise eylül, ekim ve kasım aylarında gerçekleşmiştir. İşaretlenen ahlat genotiplerinin iki yıllık ortalama meyve ağırlığı 12.41-45.71 g, meyve boyu 22.50-48,68 mm, meyve eni 25.05-44.27 mm, meyve şekil indeksi 0.78 ile 1.27, çekirdek ağırlıkları 0.29-2.66 g, çekirdek sayıları 2.30-7.50 adet, çekirdek boyları 7.46-10.82 mm, çekirdek eni 3.29-5.23 mm, meyve eti sertliği 1.12 ile 7.46 kg/cm2, pH değerleri 3.23- 4.95 ve meyve asitlik değerleri % 0.81-3.81 arasında değişmiştir. Genotiplerde duyusal analizler yapılmış, meyve kabuk ve meyve et rengi değerleri de belirlenmiştir. Ümitvar genotiplerde toplam fenolik madde miktarı 67.82-133.82 mg GAE/100 g (21ÇRM01-21ERG11) ve toplam antioksidan kapasite (TAK) miktarı 0.70-2.07 mmol TR⁄100 g olarak tespit edilmiştir. ISSR yöntemi ile yapılan moleküler çalışmalar sonucunda 115 bant elde edilmiş ve 91 bant polimorfik özellik göstermiştir. Moleküler farklılıkları veren dendrogramda 2 ana ve 7 alt grup oluşmuştur. Genotipler arasında en uzak genotip 0.69 benzerlik oranıyla 21SLV15 olurken, en yakın genotipler ise 21ÇRM01 ve 21ÇRM11 olmuştur

Abstract:
This study was carried out between the years 2019-2021 in order to determine the promising ones in terms of breeding among the wild pear (Pyrus elaeagrifolia Pall.) population naturally distributed in Diyarbakır province. 76 genotypes that stand out according to some selection criteria such as fruit size, yield, healthy tree structure were marked, and their phenological, morphological, pomological and some chemical characteristics were evaluated. Considering the average values of the genotypes, the weighted grading method was applied and 10 genotypes were selected as promising. Some biochemical analyzes were made on the selected genotypes and kinship relationships were determined at the molecular level. Bud bursting in March, bud burst, initiation of flowering and full bloom in March-April, and harvest in September, October and November in 76 the wild pear genotypes. Two-year average fruit weight of the marked pear genotypes is 12.41-45.71 g, fruit length is 22.50-48.68 mm, fruit width is 25.05-44.27 mm, fruit shape index is 0.78 to 1.27, seed weight is 0.29-2.66 g, number of seeds is 2.30-7.50, The core lengths were 7.46-10.82 mm, the core width was 3.29-5.23 mm, the fruit firmness was between 1.12 and 7.46 kg/cm2, the pH values varied between 3.23-4.95 and the fruit acidity values between 0.81-3.81%. Sensory analyzes were made on genotypes, and fruit skin and fruit flesh color values were determined. The total amount of phenolic substance in the hope genotypes was determined as 67.82-133.82 mg GAE/100 g (21ÇRM01-21ERG11) and the total antioxidant capacity (TAK) amount was determined as 0.70-2.07 mmol TR⁄100 g. As a result of molecular studies with ISSR method, 115 bands were obtained and 91 bands showed polymorphic. In the dendrogram, which gives molecular differences, 2 main and 7 subgroups were formed. Among the genotypes, the most distant genotype was 21SLV15 with a similarity ratio of 0.69, while the closest genotypes were 21ÇRM01 and 21ÇRM11.