Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesi Tıbbi Onkoloji Bölümünde gastrointestinal sistem kanseri nedeni ile tedavi edilen hastaların ve bakım verenlerin yaşam kalitesinin değerlendirilmesi
Evaluation of the life quality of the patients treated for gastrointestinal cancer and their caregivers in Dokuz Eylül University Hospital Medical Oncology
Yazar: GÜRKAN GÜL
Danışman: PROF. DR. İLHAN ÖZTOP
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Onkoloji Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Onkoloji = Oncology
Dizin: Bakım verenler = Caregivers ; Bakım verme yükü = Caregiver burden ; Gastrointestinal hastalıklar = Gastrointestinal diseases ; Gastrointestinal neoplazmlar = Gastrointestinal neoplasms ; Gastrointestinal sistem = Gastrointestinal system ; Kanser hastaları = Cancer patients

Özet:
Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı 35340 İnciraltı/İZMİR
Amaç: Kanser, hem hastanın hem de bakım verenlerin yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyen ciddi bir hastalıktır. Gastrointestinal sistem (GİS) kanserleri kanser türleri arasında önemli bir yere sahip olup, tedavisinde çoğunlukla sık aralıklarla uygulanan uzun süreli sistemik tedaviler kullanılmaktadır. Bu durum tekrarlayan hastane başvurularına neden olmakta, dolayısıyla tüm bu süreç hem hastaların hem de hastaya bakım verenlerin yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilmektedir. Bu çalışmada yeni GİS kanseri tanısı almış ve sistemik kemoterapi planlanan hastaların ve bakım verenlerin yaşam kalitesinin değerlendirilmesi, yaşam kalitesinin süreç içerisindeki değişimi ve yaşam kalitesini etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Kesitsel tipteki bu araştırmaya, 23.12.2019 – 10.07.2020 tarihleri arasında, Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesi Tıbbi Onkoloji Polikliniği'ne başvuran, yeni GİS kanseri tanısı almış, henüz tedavisi başlamamış veya planlanan kemoterapinin yarısından daha azını almış hastalar ve bakım verenleri dahil edildi. Dahil olmak kriterlerini karşılayan hasta ve bakım verenlerine yüzyüze görüşme yöntemi ile SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeği uygulandı. Toplam 36 maddeden oluşan bu ölçek fiziksel fonksiyon, sosyal fonksiyon, fiziksel sorunlara bağlı rol kısıtlılıkları, emosyonel sorunlara bağlı rol kısıtlıkları, mental sağlık, enerji/vitalite, ağrı ve sağlığın genel algılanması alanlarında 8 boyutun ölçümünü sağlamaktadır. SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeği hem hastaya hem de bakım verenine, tanı anında veya planlanmış olan tedavisinin yarısından daha azını almış olduğu aşamada ve daha sonra tedavinin 3. ayında (ara değerlendirme aşamasında) olmak üzere toplam iki kez yapıldı. Ayrıca hastalara ait sosyo-demografik veriler başlangıçta doldurulan Hasta Tanıtıcı Formu'na, hastalara ait klinik izlem verileri ise doktor tarafından doldurulan Hasta Tanılama Formu'na kaydedildi. Benzer şekilde bakım verenlere ait sosyo-demografik veriler doktor gözetiminde bakım veren tarafından doldurulan ya da gerekli durumda doktor tarafından doldurulan Bakım Veren Tanıtıcı Formu'na kaydedildi.
Bulgular: Çalışmaya 65 hasta ve 65 bakım veren dahil edildi. Hastaların 20'si (%30,8) kadın, 45'i (%69,2) erkek olup, yaş ortalaması 59,8±11,6 (34-78) idi. Bakım verenlerin ise 35'i kadın (%53,8), 30'u (%46,2) erkek olup, yaş ortalaması 45,5±13,6 idi. Hastaların %41,5'si kolorektal kanser, %29,2'si mide kanseri ve %15,4'ü pankreas kanserli hastalar idi.
Hastaların SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeği bulguları tedavi öncesi ve sonrası olarak değerlendirildiğinde genel olarak anlamlı düzeyde bir değişimin izlenmediği, sadece sosyal fonksiyon parametresinde tedavi sonrası dönemde tedavi öncesine göre anlamlı bir düşüşün meydana geldiği (p=0,027) saptandı. Hastaların SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeği bulgularındaki değişimde cinsiyetin, ek hastalık varlığının, eğitim düzeyinin ve ECOG PS durumunun etkili olduğu bulundu. 
Benzer şekilde bakım verenlerin SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeği bulguları tedavi öncesi ve sonrası olarak değerlendirildiğinde fiziksel fonksiyon parametresinde ılımlı bir düşüş olduğu (p=0,012), emosyonel rol güçlüğü (p=0,014) ve genel sağlık durumunda (p=0,013)  ise anlamlı bir artış olduğu saptandı. Bakım verenlerin SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeği bulgularındaki değişimde hastanın cinsiyetinin, hastanın ek hastalık varlığının, hastanın eğitim düzeyinin, tedaviye yanıt durumunun ve bakım verenin cinsiyetinin etkili olduğu bulundu.
Hastaların ve bakım verenlerin SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeği bulgularının tedavi öncesi ve sonrası değişimi birlikte değerlendirildiğinde emosyonel rol güçlüğü (p=0,025) ve ağrıdaki (p=0,048) değişimin iki grup arasında istatistiksel olarak anlamlı bir korelasyon gösterdiği saptandı.
Sonuç: Gastrointestinal sistem kanseri nedeniyle tedavi edilen hastalarda ve bakım verenlerinde tedavi sürecinde yaşam kalitesinde değişiklikler meydana gelebilmektedir. Bu nedenle hem hastaların hem de bakım verenlerin tanı anından itibaren yaşam kalitesinin takip edilmesi ve başlangıçtan itibaren yaşam kalitesini yüksek tutacak desteğin verilmesi önem taşımaktadır.  
Anahtar Kelimeler: Kanser, GİS kanseri, yaşam kalitesi, SF-36 yaşam kalitesi ölçeği

Abstract:
Aims: Cancer is a serious disease that significantly affects the quality of life of both patients and caregivers. Cancers of the gastrointestinal tract (GIT) have an important place among all cancers and long-term systemic chemotherapies which are applied in frequent intervals are used with therapeutic purpose.  This therapy plan brings along recurrent hospital admissions. So this entire process can negatively affect the quality of life (QoL) of both patients and caregivers. In this study, it was aimed to evaluate the QoL of patients who have been newly diagnosed with GIT cancer and who are going to be received systemic chemotherapy, and their caregivers, the change of  QoL in this process and the factors affecting it.
Methods: Patients who applied to the Dokuz Eylül University Hospital Medical Oncology Outpatient Clinic between 23.12.2019 - 10.07.2020 and who have not yet started treatment or have already received less than half of the planned chemotherapy and their caregivers are included to this cross-sectional study, SF-36 Quality of Life Scale was applied to the patients and caregivers who met the inclusion criteria via face-to-face interview method. This scale, consisting of 36 items in total, measures 8 dimensions in physical function, social function, role limitations due to physical problems, role limitations related to emotional problems, mental health, energy / vitality, pain and general perception of health. SF-36 Quality of Life Scale, for both the patient and the caregiver, was applied total of 2 times, at the time of diagnosis or when they received less than half of his planned therapy and in the third month of the treatment (during the interim evaluation phase). Also at first visit, the sociodemographic datas of the patients were recorded in the Patient Identifier Form and the clinical follow-up data of the patients were recorded by the doctor in the Patient Diagnosis Form. Similarly, sociodemographic datas of the caregivers were recorded in the Caregiver Identifier Form, which was filled out by the caregiver under the supervision of a doctor or filled out by the doctor if necessary.
Results: 65 patients and their caregivers were included in the study. Twenty (30,8%) of the patients were female and 45 (69,2%) were male, and the mean age was 59,8 ± 11,6 (34-78). Of the caregivers, 35 were women (53,8%), 30 (46,2%) were men, and the average age was 45,5 ± 13,6. 41,5% of patients had colorectal cancer, 29,2% had gastric cancer and 15,4% had pancreatic cancer.
The data of SF-36 Quality of Life Scale of the patients were evaluated before and after the treatment and it was found that there was no statistical change in general but there was a significant decrease in the post-therapy social function parameter according to pre-therapy (p= 0,027). Sex, comorbidites, educational level and ECOG PS score were effective on the change of the SF-36 Quality of Life Scale data of the patients,
Similarly, when the data of SF-36 Quality of Life Scale of caregivers were evaluated before and after treatment, physical function (p= 0,012) and emotional role difficulty (p= 0,014) parameters were decreased moderately, also increase in general perception of health parameter  (p= 0,013) was noted. Sex, comorbidities, educational level and treatment response of patient and sex of caregiver were effective on the change of the SF-36 Quality of Life Scale data of the caregivers. 
When the data of SF-36 Quality of Life Scale of patients and caregivers were evaluated together before and after treatment, it was revealed that the change in emotional role difficulty (p= 0,025) and pain (p= 0,048) were statistically correlated between the two groups.
Conclusion: The QoL of patients, who are receiving chemothearpy, and their caregivers may change during the treatment process. Therefore, it is important to monitor the QoL of both patients and their caregivers and give support to keep QoL high as of diagnosis. 
Keywords: Cancer, GIT cancer, quality of life, SF-36 quality of life scale