Bilim merkezlerine düzenek seçimi için çok ölçütlü bir model önerisi
Multicriteria model proposal for science center exhibition selection
Yazar: KEMAL TAHA HÜLAGÜ
Danışman: PROF. DR. ALPASLAN FIĞLALI
Kocaeli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering ; Müzecilik = Museology
Dizin: Bilim merkezi = Science center

Özet:
Bilim merkezi, fen, teknoloji, matematik ve mühendislik öğretmek için etkili yöntemler kullanan bir eğitim tesisi olarak tanımlanabilir.  Bu yöntemler temel olarak sergilerin, düzeneklerin, interaktif ekranların ve etkinliklerin kullanımına dayanmaktadır. Literatürde müze sergileri için sergi seçimi, bilim merkezleri için sergi seçimine ilişkin bir model yer almamaktadır. 
Problem bilimsel olarak ele alındığında temel olarak bir sırt çantası problemi olarak görülmektedir. Seçilecek sergilerin belirli bir amaca/ana temaya uygunluğunun maksimizasyonu ve seçilecek sergilerin öğreticilik düzeyleri ile ilgi çekicilik düzeylerinin maksimizasyonu amaçları birlikte değerlendirildiğinde problem çok ölçütlü bir sırt çantası problemi olarak ortaya çıkmaktadır. Klasik sırt çantası probleminden farklı olarak alan kısıtının yanı sıra toplam satın alma bütçesi ve yıllık işletme giderlerine ilişkin kısıtlar da barındırdığından problem aynı zamanda çok boyutlu bir sırt çantası problemidir. Problem esas olarak çok amaçlı çok boyutlu bir sırt çantası problemi şeklinde ifade edilebilmekle birlikte, modele esneklik sağlaması açısından ek kısıtların konması da gereklidir.

Çalışmanın devamında, fayda-maliyet analizine dayalı basit bir çözüm yöntemi de sunulmaktadır.  Önerilen bu modelde her sergi için ayrı ayrı fayda-maliyet analizi yapılmakta ve seçim aşamasında kullanılacak bir oran elde edilmektedir. 
En büyük değere sahip sergi doğal olarak maliyeti düşük, yani satın alma maliyeti, gerektirdiği alan ve işletme maliyeti düşük olan ve fayda değeri yüksek olan yani  "Eğiticilik ve Öğreticilik", "Bilim Merkezi Ana Temasına Uygunluk", "İlgi Çekicilik Puanı" düzeyi yüksek olup; olabildiğince çok sayıda bilim alanı ile de ilgisi bulunan sergidir.  Seçim sürecinin izleyen adımında satın alma bütçesi, alan veya toplam işletme bütçesi kısıtlarından herhangi birisi dolana kadar oluşan listeden sırayla seçim yapılmaktadır.

Abstract:
The science center can be described as a training facility that uses effective methods to teach science, technology, mathematics and engineering. These methods are based mainly on the use of exhibitions, devices, interactive displays and events. The literature does not include a selection of exhibitions for museum exhibitions or a selection of exhibitions for science centers.

Basically it is seen as a knapsack problem when the problem scientifically examined. For a particular purpose of the exhibition will be selected / When the maximization of the main themes of compliance and elected to exhibitions trainer levels and interest attractiveness levels of maximization objectives evaluated with problems of multiple criteria is emerging as a knapsack problem. Unlike the classic knapsack problem, the problem is a multidimensional knapsack problem, as it involves constraints on the total purchasing budget and annual operating costs as well as space constraints. Although you can problem mainly multipurpose expressed as a multidimensional knapsack problem, introduction of additional constraints in terms of providing flexibility to the model it is required.

In addition to this study, a solution based on a simple cost-benefit analysis method is also provided. In this model, benefit-cost analysis is performed separately for each exhibition and a rate to be used in the selection phase is obtained.
The exhibition has the greatest value as a natural low cost, lower purchase cost and less space required and the operating cost is low and with a high utility value. So "Teaching or Training", "Science Center main theme of Conformity", "Interest Rate of charm" with a high level of interest is the exhibition with as many science area. In the following step of the selection process, selection is made in order from the list consisting of purchasing budget, field or total business budget constraints until the end of the budget.