Hegemonyanın kent ve birey üzerindeki etkisini 2000 sonrası sinema yapıtları üzerinden okumak: İstanbul örneği
Reading the effect on hegemony on the city and the individual through the works after 2000 cinema: The case of Istanbul
Yazar: BURCU EYÜBOĞLU
Danışman: PROF. DR. İCLAL SEMA DİNÇER
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir Planlama Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Bu tez, Neo-liberal politikalara paralel, 2000 sonrasında sermayenin kent mekânını projelendirerek yapılaşmaya ve dönüşüme açma yoluyla kurduğu hegemonyasının toplumsal ve birey üzerindeki etkisini İstanbul'u konu alan sinema eserlerini kullanarak analiz etmeyi amaçlamaktadır. İstanbul, gelişim ve kalkınma söylemleriyle birçok kentsel müdahalenin alanı olurken kentteki bireyin gündelik yaşamı eskisinden daha çok etkilenmektedir. Kentin dinamik biçimde ortaya çıkan formu, toplumsal ilişkilerin de formunu değiştirmekte ve bireyin gündelik yaşamında bu form(lar)a adaptasyon amacıyla farklı stratejiler geliştirmekte ve bir arada yaşama, hayatta kalma için kullanılan yöntemlerden alışkanlıklara ve değerlerine ilişkin her kavram değişime uğramaktadır. Bireyin kent ve diğer bireylerle bir akışkanlık ve döngüsellik içerisinde oluşan gündelik yaşamında, sermayenin kente müdahalesi ile eşitsizlik, yasadışılık ve güvencesizlik daha çok artmakta, bireyin bu durumlar ile mücadelesindeki bariyeri ve kendine ait çemberi de daralmaktadır. Bu bağlamda bireyin, kentin ortaya çıkardığı yeni formunda kendine bir yer bulabilmesi hatta hayatta kalabilmesi için gündelik yaşamındaki deneyimlerinin detaylı biçimde açıklanması ve bunun içerisinde kentteki yapılaşmanın etkisinin etkili biçimde ortaya konulması gerekmektedir. Yorumlayıcı ve açıklayıcı özelliğinden dolayı güçlü bir araçsallaştırma etkisine sahip olan sinema ve seçilen altı tane film (eleştirel) söylem yöntemi ile analiz edilmiştir. Bu filmler 2000 sonrasında çekilen Kara Köpekler Havlarken ( Mehmet Bahadır Er & Maryna Gorbach Er), 11'e 10 Kala (Pelin Esmer), Zerre (Erdem Tepegöz), Babamın Kanatları (Kıvanç Sezer), Saf (Ali Vatansever) ve Dersaaadet Apartmanı(Tankut Kılınç)'dır. Tez kapsamında incelenen sinema yapıtları, neo-liberalizmin varlığını İstanbul üzerine inşa etmesi, kentin kaynaklarını sermayenin gelişimi için kanalize etmesini ele almaktadır. Filmlerin analizi göstermiştir ki, kentteki birey gündelik yaşamının her saniyesinde devletin merkezi kurumlarından, yasalarına ve yerel yönetim organlarına kadar çok aktörlü yapısı ile karşı karşıyadır. Yenilik ve revizyon söylemiyle sürekli değişime uğrayan kent, yönetim erkinin dışında kalan sınıf (lar) için gittikçe zorlayıcı etkilere sahip olmaya başlamıştır. Bu da birey(ler)i sermayenin kenti kullanarak kurduğu hegemonya ile mücadele içerisine sokmuştur. İstanbul inşaat dayalı büyüme söyleminin üzerinde yükselirken, kalkınma ve güvenlik söylemleri öne çıkarılmış, bireyin yaşadığı yoksulluk ve şiddetin üstünü örtmüştür. Seçilen sinema eserleri, İstanbul'da ayakta kalmaya çalışan sınıfların kaygılarını yansıtmış olup kalkınmacı, girişimci söylemlerin her sınıf için aynı anlama gelmediğini kanıtlar niteliktedir.

Abstract:
This thesis aims to analyze the impact of the hegemony established by the capital economy after 2000, parallel to neo-liberal policies, by projecting the urban space and opening it to structuring and transformation on society and the individual by using films about Istanbul. While Istanbul is the area of many urban interventions with new construction projects, the daily life of the individual in the city is affected more than before. The emerging dynamicss of the city also changes the form of social relations and develops different strategies for adapting to this situation(s) in an individual's daily life. These changes directly affect and individual(s) daily coping strategies. Every concept related to habits and values from the methods used for coexistence and survival undergoes changes. The city's dynamically emerging form also changes the form of social relations and develops different strategies for adapting to this form(s) in an individual's daily life. One of the most important factors influencing a person's daily life is the daily interactions with the city, other individuals, inequality, insecurity. This complex situation is further exaggravated by the capital markets via new city developments plans. In this context, for an individual to survive in the new form the city has revealed. In order to explain the intricacies of an individual's daily survival struggles in the face of capital markets and new construction projects, cinema has proven effective tool. For this thesis, six films will analyzed by critical discourse analysis. These movies filmed in İstanbul are; Kara Köpekler Havlarken (Mehmet Bahadır Er & Maryna Gorbach Er), 11'e 10 Kala (Pelin Esmer), Zerre (Erdem Tepegöz), Babamın Kanatları (Kıvanç Sezer), Saf (Ali Vatansever) and Dersaaadet Apartmanı (Tankut Kılınç), made after 2000. These films highlight neo-liberalism affects on cities, urban resources on invesment of capital, and the indivudual day to day experiences and finally the interrelations between institution local goverment bodies. These films cleary showed that in İstanbul after 2000's the new urban development projects and the investment of capital don't have the same effect across differrent socio-eceonomic classes. Finally, the construction discourses also examine poverty and violence in the new urban development interventions.