Susam bitkisinin (Sesamum indicum L.) Kahramanmaraş ekolojisinde agronomik ve teknolojik özelliklerinin incelenmesi
An investigation of agronomical and technological properties of sesame (Sesamum indicum L.) crop in Kahramanmaras ecology
Yazar: KÜBRA AKPINAR
Danışman: PROF. DR. LALE EFE
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırma 2016 yılında, Kahramanmaraş ilinde, Doğu Akdeniz Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü arazisinde birinci ürün olarak yetiştirilen susam çeşitlerinin agronomik ve teknolojik özelliklerinin incelenmesi ve bölgeye adaptasyonunun belirlenmesi amacıyla yapılmıştır.
          Tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak kurulan bu çalışmada materyal olarak; 10 adet tescilli çeşit ( Muganlı-57, Gölmarmara, BATEM Uzun, Tan-99, Kepsut-99, Osmanlı-99, Orhangazi-99, Arslanbey, Cumhuriyet-99, Hatipoğlu) kullanılmıştır.              
          Çalışmada bitki boyu, birincil dal sayısı, ikincil dal sayısı, ana saptaki kapsül sayısı, bitkideki kapsül sayısı, kapsül uzunluğu, kapsül genişliği, ilk kapsül yüksekliği, tohum verimi, bin tohum ağırlığı, ham yağ oranı, ham protein oranı, ham yağ verimi ve yağ asitleri kompozisyonu incelenmiştir.
          Çalışma sonucunda; susam çeşitlerinin bitki boyu değerlerinin 83.2- 132.6 cm, birincil dal sayılarının 2.8- 5.2 adet/bitki, ikincil dal sayılarının 0.7-5.5 adet/bitki, ana saptaki kapsül sayılarının 25.3-56.0 adet/bitki, bitkideki kapsül sayıları 41.6-81.6 adet/bitki, kapsül uzunluğunun 2.42-2.83 mm, kapsül genişliğinin 0.59-0.69 mm, ilk kapsül yüksekliğinin 24.9-39.4 cm, bin tohum ağırlığının 1.4- 3.9 g ve tohum veriminin 11.3-77.9 kg/da arasında değişim gösterdiği tespit edilmiştir.
           Ham yağ oranı yönünden Orhangazi-99 (% 47.04), ham protein oranı yönünden Tan-99 (% 23.7), ham yağ verimi yönünden Hatipoğlu (24.8 kg/da), linoleik asit bakımından Cumhuriyet-99 (% 45.3), oleik asit bakımından Hatipoğlu (44.8 %), çeşitlerinin öne çıktığı belirlenmiştir.
           Sonuç olarak Kahramanmaraş koşullarında verim ve verim unsurları olarak kabul edilen; birincil dal sayısı, ana saptaki kapsül sayısı, bin tohum ağırlığı, tohum verimi, ham yağ verimi ve yağ kalite unsurlarından oleik asit oranı gibi özellikleri bakımından GAP Tarımsal Araştırma Enstitüsüne ait tescilli Hatipoğlu çeşidi öne çıkmıştır.


Anahtar Kelimeler: Susam, Sesamum indicum L., agronomik özellikler, teknolojik özellikler, Kahramanmaraş

Abstract:
In this study carried out in 2016 in Kahramanmaras province at the experimental field of Directorate of East Mediterranean Transitional Zone Agricultural Research Institute aimed at to investigate agronomical and technological properties of sesame (Sesamum indicum L.) varieties and to determine their adaptation to region under major crop conditions.
          In the study established according to randomized block design with three replications 10 sesame varieties (Muganlı-57, Golmarmara, BATEM Uzun, Tan-99, Kepsut-99, Osmanlı-99, Orhangazi-99, Arslanbey, Cumhuriyet-99 and Hatipoğlu cv.) were used as materials.
          In this study plant height, number of primary branches, number of secondary branches, number of capsules on main stem, total number of capsules per plant, capsule length, capsule width, plant height to first capsule, seed yield, thousand seed weight, crude oil ratio, crude protein ratio, crude oil yield and composition of fatty acids were investigated.
          As a result, it was determined that plant heights varried between 83.2 and 132.6 cm, number of primary branches varried between 2.8 and 5.2, number of secondary branches varried 0.7 and 5.5, number of capsules on main stem varried between 25.3 and 56.0, number of capsules per plant varried between 41.6 and 81.6, capsule length varried between 2.42 and 2.83 cm, capsule width varried between 0.5 and 0.7 cm, plant height to first capsule varried between 24.9 and 39.4 cm, seed yield varried between 11.3 and 77.9 kg/da and thousand seed weight varried between 1.4 and 3.9 g.
          Orhangazi-99 cv. was the best cultivar for crude oil ratio (47.04 %), Tan-99 cv. was the best cultivar for crude protein ratio (23.7 %), Hatipoğlu cv. was the best cultivar for crude oil yield (24.8 kg/da), Cumhuriyet-99 cv. was the best cultivar for linoleic acid ratio (45.3 %) and Hatipoğlu cv. was the best cultivar for oleic acid ratio (44.8 %).
          In conclusion it can be said that the best cultivar was Hatipoğlu cv. registered by Directorate of GAP Agricultural Research Institute in terms of number of primary branches, number of capsules on main stem, seed yield, thousand seed weight, crude oil yield and oleic acid ratio under major crop conditions in Kahramanmaras ecology.


Key Words: Sesame, Sesamum indicum L., agronomical properties, technological properties, Kahramanmaras.