İnanç alanında karşılaşılan mantık yanlışları
Logical mistakes in the field of faith
Yazar: EMİNE COŞKUN
Danışman: DOÇ. DR. TURGUT AKYÜZ
Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Epistemolojik inançlar = Epistemological beliefs ; Klasik mantık = Classical logic ; Yanlış inanç = False belief ; İnformal mantık = Informal logic

Özet:
İnsan, akıl yürütme sürecinde hataya düşebilmektedir. Bir kişinin hangi 
durumlarda, nasıl yanlışa düştüğünü bilmesi bunu önlemeyi sağlar. Mantığın amacı, 
zihni yanlışa düşmekten korumaktır. Bu çalışma da insanların inanç konusunda, hangi 
noktalarda mantıksal açıdan hataya düştüğünü ortaya koymayı ve bu hataların 
incelenmesi üzerinde düşünmeyi hedeflemektedir. Ele alınan mantık hataları bir takım 
bâtıl inançlar ve İslam dini ile sınırlandırmıştır. 
Mantık yanlışları konusu, klasik mantık eserlerinde genellikle beş sanattan biri 
olan mugalata ya da safsata konusu içerisinde incelenmektedir. Bu çalışmada, ilgili 
kaynakların bu bölümlerinden yararlanılarak, insanların inanç alanında yaptıkları 
mantık hataları ve bu hatalara getirilen çözümleyici açıklamalar analitik ve hermenötik 
yöntemle ele alınmıştır. Kimi zaman inanç ve ibadet alanları oldukça girift bir şekilde iç 
içe geçtiği için bunların birbirlerinden ayrı değerlendirilmesi mümkün olamamaktadır. 
Bu nedenle de ibadete taalluk eden bazı mantık hatalarına da zaman zaman 
değinilmiştir. İlk önce insanların inanç noktasında düştükleri hatalar ortaya konulmuş, 
daha sonra bu mantık hatalarının nasıl giderileceği açıklanmaya çalışılmıştır. Mantık 
alanında, konuyla alakalı ciddi bir örnek verme sıkıntısı bulunmaktadır. Bu sorunun 
temel nedenlerinden birisinin, kimi mantıkçıların konuyla ilgili örnek vermek zorunda 
olmadıkları şeklindeki yaklaşımları olduğu söylenebilir. Bu çalışma, bu konuda 
eksikliği giderme noktasında küçük bir adım niteliği taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler: Mantık, Mantık Hatası, İnanç, Mugalata, Safsata.

Abstract:
Human beings can make mistakes in the process of reasoning. Knowing in 
which situations and how one goes wrong enables one to prevent this. The purpose of 
logic is to protect the mind from falling into error. This study aims to reveal the points 
at which people make logical mistakes in faith and to reflect on the examination of these 
mistakes. The logical errors addressed are limited to a number of superstitious beliefs 
and the religion of Islam. 
In classical logic books, the subject of logical fallacies is usually analyzed in the 
chapter on mugalata or sophistry, one of the five arts. In this study, by utilizing these 
sections of the relevant sources, the errors of logic that people make in the field of faith 
and the analytical explanations offered for these errors are analyzed analytically and 
hermeneutically. Sometimes, since the fields of belief and worship are intricately 
intertwined, it is not possible to evaluate them separately from each other. For this 
reason, some logical errors related to worship have also been mentioned from time to 
time. First, the mistakes that people fall into at the point of belief are revealed, and then 
an attempt is made to explain how these logical errors can be eliminated. In the field of 
logic, there is a serious shortage of relevant examples. One of the main reasons for this 
problem can be said to be the approach of some logicians that they do not have to give 
examples on the subject. This study is a small step towards overcoming this deficiency.

Keywords: Logic, Logic Mistakes, Belief, Mugalata, Safsata.