Neolitik Dönem Anadolu damga mühür geleneği
Neolithic Period Anatolian stamp seal tradition
Yazar: ÖMER YILDIZ
Danışman: DOÇ. DR. ALİ UMUT TÜRKCAN
Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Protohistorya ve Önasya Arkeolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Anadolu = Anatolia ; Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Arkeolojik yerleşim = Archaeological settlement ; Damga = Stamp ; Motifler = Motifs ; Mühür baskılar = Signet ring press ; Mühürler = Signet rings ; Neolitik Dönem = Neolithic Period ; Tipoloji = Typology ; Çanak = Pottery

Özet:
Damga mühürler ilk olarak M.Ö. 8. Binyılda Suriye'deki yerleşmelerde ortaya çıkmıştır. Bu nesneler üzerlerindeki motifi birden fazla kez başka bir yüzeye basarak çoğaltabilme özelliğine sahiptir. Anadolu'da en erken damga mühür buluntuları M.Ö. 7. Binyılda, Çanak Çömlekli Neolitik Dönemde görülmektedir. Büyük kısmını Çatalhöyük buluntularının oluşturduğu damga mühürler Orta Anadolu, Göller Bölgesi ve Batı Anadolu'daki 13 yerleşimde ele geçmiştir. 
Neolitik dönem damga mühürlerine yönelik yapılan yayınlar ve tez çalışmaları incelendiğinde bir yerleşim veya bir bölge ile sınırlı kaldıkları, tüm Anadolu'yu kapsayacak nitelikte olmadıkları anlaşılmıştır. Ön Asya ve Balkan coğrafyalarında damga mühürlerin bir bütün olarak çalışıldığı yayınlara karşılık bu iki bölge arasında kalan Anadolu için bu nitelikte bir çalışmaya ihtiyaç duyulmuştur.  
Yayını yapılmış damga mühürlerin bir araya getirilerek incelendiği bu çalışmada, Anadolu damga mühür geleneği malzeme, tutamak ve baskı yüzeyi formları ve motif tipolojisi açısından değerlendirilmiştir. Neolitik kültür bölgeleri altında ve genel olarak karşılaştırmaları yapılmıştır. Neolitik dönem damga mühürlerinin kullanım alanları hakkında ortaya atılan teoriler yeniden ele alınmıştır.

Abstract:
Stamp seals were first dated to BC. It originated in settlements in Syria in the 8th millennium BC. These objects have the ability to reproduce the motif on another surface by pressing them more than once. The earliest stamp seal finds in Anatolia date back to it is seen in the 7th Millennium BC, during the Pottery Neolithic Period. Stamp seals, most of which were made up of Çatalhöyük finds, were found in 13 settlements in Central Anatolia, the Lake District and Western Anatolia. 
When the publications and thesis studies on Neolithic period stamp seals are examined, it is understood that they are limited to a settlement or a region, and that they do not have the quality to cover the whole of Anatolia. Despite the publications in which stamp seals were studied as a whole in the Near East and Balkan geographies, a study of this nature was needed for Anatolia, which is between these two regions. 
In this study, in which the published stamp seals are brought together and examined, the Anatolian stamp seal tradition has been evaluated in terms of material, handle and printing surface forms and motif typology. Comparisons were made under the Neolithic cultural regions and in general. The theories put forward about the usage areas of the Neolithic era stamp seals have been reconsidered.