Hava yolu çalışanlarında örgütsel bağlılığın psikolojik iyi oluş ve proaktif davranışlar açısından incelenmesi
An investigation of organizational commitment in terms of psychological well-being and proactive behaviors in airline employees
Yazar: İBRAHİM DEMİRKOL
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE NİLÜFER ALÇALAR
İstanbul Üniversitesi / Havacılık Psikolojisi Araştırmaları Enstitüsü / Havacılık Psikolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology ; Sivil Havacılık = Civil Aviation
Dizin: Hava yolu işletmeleri = Airline companies ; Hava yolu taşımacılığı = Airline transport ; Havacılık sektörü = Aviation sector ; Proaktif işyeri davranışı = Proactive work behavior ; Psikolojik iyi oluş = Psychological well being ; Çalışanlar = Workers ; Ölçekler = Scales ; Örgütsel bağlılık = Organizational commitment

Özet:
Örgütsel bağlılık, çalışanların işlerini yerine getirdikleri örgüt ile kendilerini özdeşleştirmeleri, örgüte ait hissetmeleri ve işlerini benimsemeleri yoluyla örgüte uyum sağlamaları açısından önem taşımaktadır. Küreselleşen dünyada rekabet şartları içerisinde nitelikli insan kaynaklarının işten ayrılma niyeti ile negatif ilişkisi olduğu bilinen örgütsel bağlılığın incelenmesi önem kazanmaktadır. Örgütsel bağlılık üzerinde yürütülen pek çok araştırma olmakla birlikte, bu çalışmalar genellikle iş tatmini, işten ayrılma niyeti gibi örgütsel davranış konularıyla ilgili değişen sonuçlar sunmaktadır. Diğer çalışmalardan farklı olarak, bu çalışmada hava yolu çalışanlarının psikolojik iyi oluş hali ve proaktif davranış düzeyleri ile örgütsel bağlılık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Aynı zamanda, hava yolu çalışanlarının örgütsel bağlılıkları, proaktif davranışları ve psikolojik iyi oluş düzeyleri ile ilişkili olan ve örgütsel bağlılık düzeylerini yordayan sosyodemografik ve işe ilişkin özelliklerin belirlenmesi de araştırmanın yan amacıdır.
Salgın tedbirleri nedeniyle elektronik ortamda gerçekleştirilen bu araştırmada Türkiye'de faaliyet göstermekte olan havacılık şirketlerinde çalışan havacılık personeline e- posta yoluyla ulaşılmıştır. Araştırmaya katılmaya gönüllü ve içleme kriterlerini karşılayan 108 kişi bu araştırmanın örneklemini oluşturmuştur. Çalışma kapsamında üç farklı katılımcı grubundan veri toplanmıştır. Birinci grup pilotlar (n= 33), ikinci grup kabin hizmetleri (n= 46) ve üçüncü grup yer hizmetleri (n= 29) çalışanlarından oluşmuştur. Her 3 grup için de 18-65 yaş aralığında olmak, bilinen herhangi bir psikiyatrik tanısı almamış olmak ve çalışmaya katılmaya gönüllü olmak içleme kriterleri olarak alınmıştır. Araştırmaya katılan tüm katılımcılar demografik bilgilerin yer aldığı Demografik Bilgi Formu, Psikolojik İyi Oluş Ölçeği (Kısa Versiyonu), Proaktif Davranışlar Ölçeği ve Örgütsel Bağlılık Ölçeğini doldurmuşlardır. Araştırmaya katılan tüm çalışanlardan bilgilendirilmiş onam formu alınmıştır.
Verilerin analizinde SPSS v23.0 programı kullanılmıştır. Betimsel analizler, normal dağılım sınaması, Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA), regresyon analizi ve Bağımsız Örneklemler için t Testi yapılmıştır. Demografik değişkenler ile kullanılan ölçeklerin alt düzeyleri arasındaki farklılıklar genel olarak incelendiğinde psikolojik iyi oluş ölçeğinin cinsiyet ve iş tecrübesine göre anlamlı farklılık gösterdiği bulunmuştur. Psikolojik iyi oluş hali alt düzeyleri örgütsel bağlılık düzeyi varyansının önemli bir bölümünü açıklamaktadır.
Duygusal bağlılığı yordayan tüm değişkenler bir bütün olarak tüm model tarafından açıklandığında varyans %46.9 olarak bulunmuştur F(9,95)=9.31, p<.001. Psikolojik iyi oluş hali alt düzeyleri kontrol altında tutulduktan sonra proaktif davranış alt düzeyleri duygusal bağlılık düzeyindeki varyansın %22.2'sini açıklamaktadır. Regresyon denklemine göre; duygusal bağlılık üzerinde bireysel proaktif davranışların ve özerkliğin olumlu yönde etkisi bulunmaktadır. Psikolojik iyi oluş hali düzeyleri ölçümleri normatif bağlılık düzeyindeki varyansın %28.5'ini açıklamaktadır. Psikolojik iyi oluş hali düzeyleri ölçümleri devamlılık bağlılığı düzeyindeki varyansın %20'sini açıklamaktadır. Olumlu ilişkiler alt boyutu devamlılık ve normatif bağlılık düzeylerindeki önemli ölçüdeki artışı açıklamaktadır.
Çalışanlarının örgütsel bağlılık düzeylerini etkileyen faktörleri tanımlamak havacılık sektörü şirketleri için de önemlidir. Çalışanların psikolojik iyi oluş halini artırmaya dönük olarak çalışmalar yapılmasının ve programlar oluşturulmasının örgütsel bağlılık düzeyleri üzerinde pozitif yönde etki oluşturacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Organizational commitment is important for employees to identify themselves with the organization they work with, to feel belonging to the organization and to adapt to the organization by adopting their work. In the globalizing world, it is important to examine the organizational commitment of qualified human resources, which is known to have a negative relationship with the intention to quit. Although there are many studies conducted on organizational commitment, these studies generally offer varying results on organizational behavior issues such as job satisfaction and intention to leave. Unlike other studies, the psychological well-being and proactive behaviors of employees will be evaluated in this study. In this study, it was aimed to examine the relationship between the psychological well-being and proactive behavior levels of airline employees and their organizational commitment levels. At the same time, determining the sociodemographic and work-related characteristics that are associated with the organizational commitment, proactive behaviors and psychological well- being levels of airline employees and that predict their organizational commitment levels is also a side purpose of the research.
In this research, which was carried out in electronic environment due to pandemic measures, aviation personnel working in aviation companies operating in Turkey were reached via e-mail. One hundred and eight people who volunteered to participate in the study and met the inclusion criteria constituted the sample of this study. Within the scope of the study, data were collected from three different participant groups. The first group consisted of pilots (n= 33), the second group of cabin services (n= 46) and the third group of ground services workers (n= 29). For all groups, being between the ages of 18-65, not having any known psychiatric diagnosis, and volunteering to participate in the study were taken as inclusion criteria. All participants participating in the study filled out the Demographic Information Form, which includes demographic information, the Psychological Well-Being Scale (Short Version), the Proactive Work Behaviors Scale and the Organizational Commitment Scale. Informed consent forms were obtained from all employees participating in the study.
SPSS v23.0 program was used in the analysis of the data. Descriptive analyses, normal distribution test, One-Way Analysis of Variance (ANOVA), regression analysis and t-Test for Independent Samples were performed. When the differences between demographic variables and the sub-levels of the scales used were examined in general, it was found that the psychological well-being scale differed significantly according to gender and work experience. Psychological well-being sub-levels explain a significant part of the variance of organizational
commitment level.
When all variables predicting affective commitment were explained by the whole model
as a whole, the variance was found to be 46.9% F(9.95)=9.31, p<.001. After the psychological well-being sub-levels were kept under control, proactive behavior sub-levels explained 22.2% of the variance in the emotional commitment level. According to the regression equation; Individual proactive behaviors and autonomy have a positive effect on emotional commitment. Measures of psychological well-being explain 28.5% of the variance in the normative commitment level.Measures of psychological well-being levels explain 20% of the variance in the level of continuance commitment. The positive relationships sub-dimension explains the significant increase in the levels of continuity and normative commitment.
It is also important for aviation industry companies to define the factors that affect the organizational commitment levels of their employees. It is thought that conducting studies and creating programs to increase the psychological well-being of the employees will have a positive effect on the levels of organizational commitment.