Özel eğitim meslek okullarında öğrenim gören bireylerin işe yerleştirilme süreçlerine ve iş yerindeki yaşantılarına yönelik görüşlerinin incelenmesi
Investigation of work placement process and work place problems of individuals studying in special education vocational schools
Yazar: NESLİHAN ÇAM
Danışman: PROF. DR. LEVENT DENİZ
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Halk Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Sosyal Hizmetler = Social Services ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Engelli kişiler = Disabled persons ; Halk eğitim merkezleri = Public education centres ; Yerleşim = Settlement ; Özel eğitim = Special education ; Özel eğitim kurumları = Special education institutions ; Özel eğitim mesleki eğitim merkezi = Special education vocational training center ; İş bulma = Job finding ; İş hayatı = Work life ; İşyeri = Work place ; İşyeri davranışları = Workplace behaviors

Özet:
Engelli bireylerin gelişimi ve topluma kazandırılması açısından çalışma yaşamında yer almaları giderek önem kazanmaktadır. Engelli bireylerin istihdamı konusunda hükümetler ve şirketler çeşitli girişimlerde bulunmaktadır. Ancak bu olumlu adımlara rağmen engelli bireylerin iş bulmakta ve iş yaşamına uyum sağlamakta çeşitli sorunlar yaşadığı gözlenmektedir.
Bu çalışmada özel eğitim meslek okullarında öğrenim gören bireylerin işe yerleştirme ve iş yaşamında tecrübe ettikleri sorunların ortaya konulması amaçlanmıştır. Diğer taraftan bahse konu bireylerin iş yaşamında kazandıkları edinimler, iş hayatının getirdiği değişiklikler ve yaşadıkları deneyimlerin incelenmesi de amaçlanmıştır. Bu kapsamda İstanbul ilinde çeşitli sektörlerde çalışan 26 engelli bireyle görüşme yapılarak elde edilen veriler derinlemesine analiz edilmiş ve katılımcıların araştırılan konudaki duygu, düşünce ve algıları ortaya konulmuştur.
Bu araştırma fenomenolojik olarak desenlenmiştir. Fenomenolojik yaklaşımın içinde kişilerin bireysel tecrübeleri ön plana çıkarılmaktadır. Bu çalışmada kişilerin tecrübelerine dayanarak olaylara yükledikleri anlamlar ve yaşadıkları deneyimler araştırılmıştır. Buradan hareketle genel bir açıklama ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Çalışma sonucunda engelli bireylerin işe yerleştirme sürecinde özel eğitim meslek okullarının etkili olduğu tespit edilmiştir. Engelli bireylerin iş yaşamında en çok çalışma arkadaşları ile ilişkilerinde sorunlar yaşadığı tespit edilmiştir. Diğer taraftan iş yerinde mutlu olmalarının en önemli kaynağı olarak da çalışma arkadaşları ile iyi ilişkiler olduğu saptanmıştır. Eğitim alınan alan ile çalışılan sektörlerde yapılan işlerin birbiri ile uyumsuz olduğu tespit edilmiştir. Buna rağmen engelli bireylerin aldıkları eğitimin iş yaşamında kendilerine fayda sağladığı gözlenmiştir. Engelli bireylerin çalışma hayatına dahil olmalarının aileler tarafından olumlu karşılandığı tespit edilmiştir. Ayrıca işyerlerinde engelli bireylerle birlikte çalışma ortamını paylaşan kişilere bu süreci yönetebilmeleri için eğitim verilmesi gerekliliği ortaya konulmuştur. 
Anahtar Sözcükler: Engelli bireyler, hafif düzeyde zihinsel engelli birey, özel eğitim, özel eğitim meslek okulu.

Abstract:
It is becoming more and more important for disabled people to take part in the working life in terms of their development and social inclusion. Governments and companies are undertaking various initiatives to employ disabled people. However, despite these positive steps, it is observed that individuals with disabilities have problems in finding jobs and adapting to business life.
In this study, it is aimed to reveal the problems experienced by individuals who are studying in special education vocational schools in work placement and work life. On the other hand, it is aimed to examine the acquisitions gained by the individuals, the changes and experiences brought about by the business life. In this context, interview forms were applied to 26 disabled individuals working in various sectors in Istanbul. The answers obtained from the interview form were analyzed in depth and the emotions, thoughts and perceptions of the participants were investigated.
As a result of the study, it was determined that special education vocational schools were effective in the work placement process of disabled individuals. It has been found that disabled people have problems in their relations with their colleagues in business life. On the other hand, the most important source of being happy at work was found to be good relations with colleagues. It has been determined that the works performed in the sector and the field of education are incompatible with each other. Nevertheless, it was observed that the education of disabled people benefited them in business life.
Keywords: Disabled individuals, special education, mild mentally retarded individuals, special education vocational school.