Kumkapı halıları: 19-21.yüzyıllar
The koumkapi carpets: 19-21. centuries
Yazar: ŞERİFE KARAMAN
Danışman: PROF. DR. NURŞEN ÖZKUL FINDIK
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Bilimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: El Sanatları = Crafts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: El sanatları = Handicrafts ; Halı dokumacılığı = Carpet weaving ; Halıcılık = Carpet business ; Halılar = Carpets ; Türk el sanatları = Turkish handcrafts ; İstanbul-Kumkapı = İstanbul-Kumkapı

Özet:
Bu tezi hazırlamaktaki amacımız, sanat tarihi alanında fazla bilinmeyen Kumkapı halılarını geniş kitlelere tanıtmaya çalışmaktır. Bilindiği üzere, binlerce yıllık geçmişi olan ve günümüzde bilinen en eski düğümlü halı olan Pazırıkla başlayan Türklerin halı yolculuğu günümüze kadar gelmiştir. (Deniz, 2005) Önceleri göçebe yaşamın zorunlu bir ihtiyacı olarak üretilmeye başlanan ve zamanla sanat haline gelen halı dokumacılığı, kurulan tüm Türk devletlerinde önemini korumuştur. Selçuklu devletinde sağlam ve sistemli bir şekilde temelleri atılan halı dokumacılığı Osmanlı devletinde gelişerek devam etmiştir. Her dönemde bir halı grubu ön plana çıkmış ve yılların tecrübesi nesilden nesile aktarılarak dünyaca ünlü halılar üretilmiştir. Osmanlı devletinin kronolojik açıdan son ayağı olan Kumkapı halıları üretildikleri yerin adını almıştır. Teknik ve kompozisyonlarındaki yüksek kalite ve zenginlikle dünya koleksiyonerlerinin dikkatini çeken Kumkapı halıları, müzayedelerde yüksek fiyatlara satılmaya başlanmıştır. Dünyada yaklaşık 200 adet Kumkapı halısı olduğu varsayılmaktadır. Dünyanın dört bir tarafına yayılmış olan halılar çeşitli müzeler ve özel koleksiyonlarda bulunmaktadır. Kumkapı halılarında, çoğunlukla ipek ve çok ince yün ipliğin yanı sıra, saray halılarının bazı örneklerinde olduğu gibi altın ve gümüş metal iplik (Yaman,2000:46-47) kullanıldığı anlaşılmıştır. Üç tip kompozisyon planı belirlediğimiz halılarda, bitkisel motiflerin yanı sıra, hayvansal motifler ve av sahneleri ile yazı kartuşları dikkat çekmektedir. 19. Yüzyıl sonlarında ve 20. Yüzyıl başlarında üretim yapan ustaların, 16.yüzyıl saray ve İran halılarından ilham aldığı anlaşılmıştır. Halılar ile ilgili literatür çalışması dışında, aynı stilde üretime devam eden usta Avak Şirinoğlu ve Londra' da yaşayan bir koleksiyoner-eksper ile görüşülerek detaylı bilgi alınmıştır. Kumkapı halıları ile ilgili yapılan ilk kapsamlı araştırma olduğunu düşündüğümüz çalışmamızda, halılar hakkında genel bilgi verilip örnekler sunulacaktır.

Abstract:
The purpose of this paper is to introduce the Kumkapı carpets, which are not well-known in the field of art history, to large masses. As it is known, the journey of the Turkish carpets, which started with the Pazyrky carpet with its thousand years of history as today's oldest known knotted carpet, has reached the present day. (Deniz,2005)The carpet weaving, which had started as a mandatory need of the nomadic lifestyle and became a form of art in the course of time, has maintained its importance in all Turkish states. Carpets weaving whose foundations were laid during the Seljuk state in a sound and systematic manner continued developing during the Ottoman state. A group of carpets came to the fore in each period and the world-known carpets were produced thanks to the transfer of experience across the generations. The Kumkapı carpets, which are the products of the last phase of the Ottoman state chronologically, were named after the place they were produced. Kumkapı carpets, which draw the attention of the world collectors with the high quality and richness in their techniques and compositions, are now priced out of the market in auctions. It is estimated that there are about 200 Kumkapı carpets in the world. The carpets scattered all around the world are displayed in various museums and special collections. In the Kumkapı carpets, although mostly silk yarn and very thin worsted are used, golden and silver metallic (Yaman,2000:46-47) yarns are used as in some examples of palace carpets. While three composition plans are determined in the carpets, plant patterns, animal patterns, hunt scenes and font cartridges stand out. It is understood that the masters producing at the end of the 19th century and at the beginning of the 20th century got inspiration from the palace and Iranian carpets of the 16th century. Apart from the literature review concerning the carpets, detailed information was received from a master making production in the same style as well as a collector-expert living in London. In our study, which we believe to be the first comprehensive study on the Kumkapı carpets, general information will be provided and examples will be given.