Koçaş orijinli Gölhisar Anadolu Karaçamı (Pinus nigra Arnold. subsp. pallasiana (Lamb.) Holmboe) tohum bahçesinde kozalak ve tohum özellikleri bakımından klonal varyasyon
Clonal variation in Gölhisar seed orchard of Anatolian Black Pine (Pinus nigra Arnold. subsp. pallasiana (Lamb.) Holmboe) originated from Gölhisar-Koçaş
Yazar: ŞULE ÖZDAĞ
Danışman: PROF. DR. SÜLEYMAN GÜLCÜ
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Anadolu karaçamı = Anatolian black pine ; Kalıtım dereceleri = Heritability ; Kozalak = Cone ; Pinus nigra = Pinus nigra ; Tohum bahçesi = Seed orchard ; Çiçek üretimi = Flower production

Özet:
Bu çalışmada, Gölhisar-Koçaş orijinli 56 nolu Gölhisar Anadolu Karaçamı tohum bahçesinde erkek çiçek, dişi çiçek ve kozalak verimi ile bazı kozalak ve tohum özellikleri bakımından klonal varyasyonun ortaya konması ve bazı genetik parametrelerin hesaplanması amaçlanmıştır. Bu amaçla 3 bloğa ayrılan bahçede, 31 klon ve her blokta bu klonlara ait üçer ramet olmak üzere toplamda 279 ramet örneklenmiştir. Rametlerde ağaç boyu, göğüs yüksekliğindeki çap, dal uzunluğu, tepe tacı hacmi, 2018, 2019 ve 2020 yıllarında erkek çiçek kurulu sayısı, erkek çiçek sayısı, dişi çiçek sayısı, kozalak ağırlığı, kozalak eni, kozalak boyu, kozalak sayısı, tohum eni, tohum boyu, kanat eni, kanat boyu, bir kozalaktaki dolu tohum sayısı ve 1000 tane ağırlığı ölçüm ve gözlemleri yapılmıştır.  
Elde edilen verilerin değerlendirilmesi sonucunda, gerek büyümeye ilişkin özellikleri, gerek çiçeklenme özellikleri ve gerekse kozalak ve tohum özellikleri bakımından denemeye dahil edilen 31 klon arasında gözlenen farklılıkların istatistiksel olarak önemli olduğu ortaya çıkmıştır. Üç yıl üst üste gerçekleştirilen gözlem ve sayımların sonuçlarına göre de, bahçede üretilen erkek çiçeklerin %49.6'sı, dişi çiçeklerin ise %49.3'ü 10 klon tarafından üretilmiştir.  Ölçüm ve gözlemlerin yapıldığı 2018, 2019 ve 2020 yıllarında bahçede yer alan klonların birçoğundan hiç kozalak üretimi yapılamamıştır. Ayrıca, teze konu tohum bahçesinde üç yıllık ölçüm sonuçlarına göre bir kozalaktan elde edilen tohumların ortalama %79'unun boş, %21'inin ise dolu veya sağlıklı olduğu ortaya çıkmıştır. Ulaşılan sonuçlar topluca değerlendirildiğinde, teze konu olan Koçaş orijinli Gölhisar Anadolu Karaçamı tohum bahçesinin iptal edilerek bölgede ve benzer yetişme ortamlarında yapılacak ekim veya dikim çalışmalarında kullanılacak tohum materyalinin üretilebileceği yeni bir tohum bahçesinin tesisi düşünülmelidir.

Abstract:
The aim of this study was to reveal the clonal variation in terms of male flower, female flower and cone yield and some cone and seed characteristics and to calculate some genetic parameters in Gölhisar Anatolian Black Pine seed orchard number 56 originating from Gölhisar-Koçaş. For this purpose, in the orchard divided into 3 blocks, 31 clones and a total of 279 ramets, three ramets of each clone in each block, were sampled. Tree height, diameter at breast height, branch length, crown volume, number of male petals, number of male inflorescences, number of male flowers, number of female flowers, cone weight, cone width, cone length, number of cones, seed width, seed length, wing width, wing length, number of full seeds in a cone and 1000 grain weight were measured and observed in 2018, 2019 and 2020.  
As a result of the evaluation of the data obtained, it was revealed that the differences observed among the 31 clones included in the experiment in terms of both growth characteristics, flowering characteristics and cone and seed characteristics were statistically significant. According to the results of observations and counts carried out for three consecutive years, 49.6% of the male flowers and 49.3% of the female flowers produced in the orchard were produced by 10 clones.  In 2018, 2019 and 2020, when measurements and observations were made, no cones were produced from most of the clones in the orchard. Furthermore, according to the results of three years of measurements in the seed orchard subject to the dissertation, it was found that 79% of the seeds obtained from a cone were empty on average, while 21% were full or healthy. When the results obtained are evaluated collectively, it is concluded that the seed orchard of Gölhisar Anatolian Black Pine of Koçaş origin, which is the subject of this dissertation, should be cancelled, and a new seed orchard should be considered where seed material to be used in sowing or planting studies to be carried out in the region and similar growing environments can be produced.