Yaşlılarda istismarı belirlemeye yönelik ölçek geliştirme çalışması
Scale development study to determine elderly abuse
Yazar: KEMAL MUSTAN
Danışman: PROF. DR. AZİZE DİLEK GÜLDAL
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine ; Geriatri = Geriatrics

Özet:
Amaç: Bireysel ve toplumsal açıdan yıkıcı olan yaşlı istismarına müdahalede ilk
adım istismarın saptanmasıdır. Birinci basamak sağlık hizmetlerinde yaşlı istismarını
taramada kolay ve hızlı uygulanabilir bir gerecin varlığının, istismarı saptama ve
müdahalede sağlık politikası geliştirmek açısından önemlidir. Bu çalışmanın amacı
farklı tiplerde yaşlı istismarının varlığını göstermeyi hedefleyen, Türkiye'de yaygın
kültür ve anlayışa uygun, Türkçe dilinde bir tarama ölçeği geliştirmektir.
Yöntem: Metodolojik araştırma modelinde yürütülen çalışma, Dokuz Eylül
Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı'na bağlı bulunan 2 eğitim aile
sağlığı merkezi ile Balçova ve Altındağ'da bulunan birer aile sağlığı merkezine Aralık
2016-Mart 2017 tarihlerinde başvuran ve sözlü ve yazılı onamı alınan 65 yaş üstü
bireyler arasında gerçekleştirilmiştir. Katılımcıların bilişsel becerilerini değerlendirmek
amacıyla Mini Mental Test (MMT) / Eğitimsizler İçin Mini Mental Test (MMT-E)
uygulanmıştır. Veri toplamak için sosyodemografik veri formu, Hwalek-Sengstock
Yaşlı İstismarı Tarama Testi (HSYİTT) ve yeni geliştirilecek ölçeğin soru havuzu olan
Yaşlı İstismar Tarama Ölçeği Soru Havuzu (YİTÖ-SH) uygulanmıştır. Çalışmanın
verileri SPSS 22.0 paket programı kullanılarak değerlendirilmiştir. Araştırmada
katılımcılara ilişkin demografik değişkenler için ortalama ve standart sapma, sayı ve
yüzdeler gibi tanımlayıcı istatistikler uygulanmıştır. Kapsam geçerliği için uzman
görüşlerinin alınıp değerlendirildiği delfi tekniği, ölçüt geçerliği için Pearson
korelasyon analizi, yapı geçerliği için açımlayıcı faktör analizi yapılmıştır. Ölçeğin
güvenirliği için Cronbach's alfa, madde toplam puan korelasyonu ve test-yarı test
analizlerinden faydalanılmıştır. Ölçeğin kesme puanı Hwalek-Sengstock Yaşlı İstismarı Tarama Testi (HSYİTT) ölçüt alınarak ROC (Receiver Operating
Characteristic) analiziyle hesaplanmıştır.
Bulgular: Araştırmacılar tarafından alan yazın taraması sonucu oluşturulan 47
maddelik soru havuzu uzman görüşlerinin iki aşamalı analizi sonrası 57 madde
olarak düzenlenmiştir. Ön deneme sonucu madde indirgeme çalışması ile 41
maddelik uygulama formu elde edilmiştir. Asıl uygulama sonrası açımlayıcı faktör
analizi sonucu toplam varyansın % 67,53'ünü açıklayan üç alt boyutlu 15 maddelik
ölçek formu elde edilmiştir. Ölçeğin güvenirlik analizinde Cronbach alpha iç tutarlık
katsayısı 0,85 ve iki yarı-test korelasyonu 0,90 olarak bulunmuştur. Ölçüt geçerliğini
değerlendirmek amacıyla Hwalek-Sengstock Yaşlı İstismar Tarama Testi kullanılarak
Pearson Korelasyon analizi uygulanmış ve r=0,691 (p<0,001) ile anlamlı ve orta
düzey ilişki saptanmıştır. Yeni geliştirilen ölçeğe uygulanan ROC analizi sonucu eğri
altında kalan alan 0,865 (p < 0,000) olarak bulunmuş ve kesme değeri 20 olarak
belirlendiğinde %73 duyarlılık ve % 85 özgüllük değerleri elde edilmiştir.
Sonuç: Geliştirilen Yaşlı İstismarı Tarama Ölçeği'nin Türkiye toplumunda yaşlı
istismarını taramaya yönelik geçerli ve güvenilir bir gereç olduğu gösterilmiştir. Söz
konusu gerecin klinik uygulamada yaygınlaşmasına ve tekrarlayan çalışmalarla
sınanmasına gereksinim duyulmaktadır.
Anahtar Kelimeler: yaşlı istismarı, ölçek geliştirme, tarama, birinci basamak

Abstract:
Objective: The first step in intervening in elder abuse, which is destructive in
terms of individual and socially, is to determine abuse. The existence of an easy and
short tool in the screening of elderly abuse in primary health care services is
important for developing health policy in detection and intervention of abuse. The aim
of this study is to develop a screening scale in Turkish, which is relevant to the valid
culture and understanding in Turkey, to determine elderly abuse.
Methods: A methodologic research is conducted among the individuals over
65 years of age who applied for two educational family health centers affiliated to
Dokuz Eylul University Faculty of Medicine Family Medicine Department and also two
family health centers in Balçova and Altındağ between December 2016 and March
2017. Oral and written consent was obtained from participants. Mini-Mental Test
(MMT)/The Mini Mental Test (MMT-UE) for the uneducated for assessing
participants' cognitive skills. Socio-demographic information form, The Hwalek-
Sengstock Elderly Abuse Screening Test and Elderly Abuse Screening Scale -
Question Pool (EASS-QP) were applied for obtaining data. SPSS 22.0 package
program is used for analysis. Mean, standard deviation, number and percentage are
obtained as descriptive statistics. Expert opinions are obtained and evaluated by
delphi technique for content validity; Pearson correlation analysis for criterion validity
and exploratory factor analysis for the construct validity were performed. For the
reliability of the scale, Cronbach's alpha, item total score correlation and two half-test
analyzes were used. The cut-off score of the scale was calculated by ROC analysis
based on The Hwalek-Sengstock Elder Abuse Screening Test.
Results: The 47-item question pool generated by the researchers as a result of
literature review. It reached to 57 items after the two-stage analysis of expert
opinions. A 41-item application form was obtained with item reduction study after a
pre-trial. After the actual application, a 15-item scale form with three sub-dimensions
explaining 67.53% of the total variance resulting from exploratory factor analysis is
obtained. In the reliability analysis of the scale, the Cronbach α internal consistency
coefficient is 0.85 and the split half-test correlation is found 0.90. As the criterion
validity a significant and moderate correlation is found with r = 0,691 (p <0,001)
between the Hwalek-Sengstock Elder Abuse Screening Test and newly developed
Elderly Abuse Screening Scale. The area under the curve is 0.865 (p <0.000) when
ROC analysis applied to all items of the newly developed scale and it was yielded a
sensitivity of 73% and a specificity of 85% when the cut-off value was 20.
Conclusion: The Elderly Abuse Screening Scale has been shown to be a valid
and reliable tool for screening elderly abuse in Turkish society. It is important to test
this scale in clinical settings and in different studies.
Keywords: elderly abuse, scale development, screening, primary care.