Azerbaycan-Türkiye sahalarında kuş ile ilgili maniler, atasözleri ve deyimler
Manis, proverbs and idioms about birds on Azerbaijan and Türkiye course
Yazar: FATMA KIYAK
Danışman: DOÇ. DR. AFİNA BARMANBAY
Kafkas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri Ana Bilim Dalı / Azerbaycan Türkçesi ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Karşılaştırmalı Edebiyat = Comparative Literature

Özet:
Tabiat, insanoğlunun yaşamını idame ettirebilmesi için eşsiz bir kaynaktır. Tabiatın ana yapı taşlarından olan su, hava, toprak ve ateş kadar tabiatta varlığını sürdüren hayvanlar ve bitkiler de insanoğlu için büyük önem taşımaktadır. Hepsi ayrılmaz bir bütün şeklinde, insanoğluna bahşedilmiştir. İnsan ise maddi olarak tabiattan fayda sağladığı gibi manevi yönüyle de tabiatı anlamlandırmaya çalışmış ve insanın gözlemleyerek analiz etmesiyle ortaya birçok ürün çıkmıştır. Kuşlar, insan için ulaşılması zor bir varlık konumundayken bunu halk edebiyatı aracılığı ile kendi seviyesine indirgemiştir. Kuş gibi havalara uçmak, bülbül gibi vatan hasreti çekmek gibi deyimler; kuşların, insan maneviyatında ne gibi etkiler bıraktığının nişanelerinden sadece birkaç tanesidir. Yapılan çalışmada, sözlü edebiyat türlerinden binlerce maniler, atasözleri ve deyimler incelenmiş ve araştırılan kaynaklarda karşımıza yüzlerce kuş ile ilgili ürünler çıkmıştır. Çalışma, iki ana bölümden oluşmakta olup bölümler alt başlıklar şeklinde kuş çeşitlerine göre ayrılmıştır. Birinci bölüm, kuş ile ilgili maniler başlığı altında 24 ayrı alt başlıklara ayrılmıştır. Atasözleri ve deyimler ise çalışmanın ikinci bölümünü oluşturmaktadır. Azerbaycan ve Türkiye sahalarındaki kuş ve kuş türleriyle ilgili atasözleri ve deyimler 23 başlık altında incelenmiştir. 
Yeni bir başlık açmak için sayıca yeterli bulunmayan kuş türleri "diğer kuşlar" başlığı altında toplanmıştır. Yine yırtıcı kuşlardan tür olarak sayıca az olan kuşlar "yırtıcı kuşlar" başlığı altına yerleştirilmiştir. Kuşların en çok ön plana çıkan tipik özelliklerinden birisi kanatları yardımıyla uçabilmeleridir. Bu bağlamda "kanat" ile ilgili maniler, atasözleri ve deyimler de çalışmaya dâhil edilmiştir.
Bu çalışmanın amacı Türkiye ve Azerbaycan sahasında kuşlarla ilgili söylenilmiş maniler ve kuşla ilgili her iki sahada karşılaşılan ortak atasözlerinin, deyimlerin birlikte incelenmemiş olmasından mütevellit, Türkiye ve Azerbaycan'ın dil, kültür ve tarih birlikteliğini maniler, atasözleri ve deyimler ışığında ortaya koymaktır.

Abstract:
Nature is a unique resource for human beings to survive. As well as water, air, soil and fire, which are the main building blocks of nature, animals and plants that exist in nature are also of great importance for human beings. All of them have been bestowed upon mankind as an inseparable whole. Man, on the other hand, has tried to make sense of nature with its spiritual aspect as well as benefiting from nature materially, and many products have emerged as a result of observing and analyzing human beings. While birds are in a position that is difficult to reach for human beings, they have reduced this to their own level through folk literature. Idioms like flying into the air like a bird, homesick like a nightingale; These are just a few of the signs of what kind of effects birds have on human spirituality. In the study, thousands of poems, proverbs and idioms from oral literature genres were examined and hundreds of bird-related products appeared in the researched sources. The study consists of two main sections, and the sections are divided into sub-headings according to bird types. The first chapter is divided into 24 separate sub-titles under the title of manias about birds. Proverbs and idioms constitute the second part of the study. Proverbs and idioms related to bird and bird species in Azerbaijan and Turkey are examined under 23 headings.
The bird species that are not sufficient in number to open a new heading are grouped under the heading "other birds". Again, birds of prey, which are less in number as species, are placed under the heading of "birds of prey". One of the most prominent typical features of birds is that they can fly with the help of their wings. In this context, poems, proverbs and idioms related to wings were also included in the study.
The aim of this study is to reveal the language, culture and historical unity of Turkey and Azerbaijan in the light of manis, proverbs and idioms, since the manias about birds in the field of Turkey and Azerbaijan and the common proverbs and idioms encountered in both fields about birds were not examined together.