Çağdaş İslam siyaset düşüncesinde özgürlük teolojileri
Theologies of liberation in contemporary Islamic political thought
Yazar: ZUHAL ÇELİK
Danışman: PROF. DR. SELAHADDİN BAKAN
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset ve Sosyal Bilimler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Siyasal analiz = Political analysis ; Siyaset = Politics ; Siyasi düşünce =   ; Siyasi terimler = Political terms

Özet:
Sömürgecilik süreci ile başlayan "nahda" hareketlerinin devamı olabilecek
nitelikte, 20. yüzyılın önemli iki düşünürü Seyyid Kutub ve Ali Şeriati'nin toplumların
felahı için kurdukları İslam temelli siyasal-toplumsal formülasyonları siyaset teorisi
dâhilinde incelenmiştir. Kurtuluş odaklı düşünen iki düşünür insanların nasıl bir
toplumsal yapıda yaşaması gerektiğini, temelini varoluşçu öğelere dayanan bir
çözümleme ile kurarak bir siyasal alan düşüncesi ortaya koymuşlardır. Bu bağlamda
çalışmada "siyasal" olan kavramı ontolojik düzeyde incelenmiş ve daha sonra siyasalın
siyaset boyutuna geçilirken ara alan olarak "egemenlik" kavramı siyasal ile dinsel olanın
bağlantısını kurmak için ortaya konmuştur. Bu minvalde 19. yy. sonrası toplumsal ve
siyasal sitemler üzerinde hakim siyasal ve iktisadi paradigma olan Liberalizm'in herkes
için iyi olanın nasıl sağlanacağına tarafsız kamu alanı noktasında getirdiği cevaplar
incelenmiştir. Bu cevapların insani, toplumsal ve siyasal manada yarattığı krize karşı
başlatılan yeniden düşünme tarzı siyasal alanda bir çözüm olarak dine yeniden dönüş
tartışmalarını başlatmıştır. Çalışma bu bağlamda 1960'lı yılların sonlarından itibaren
yükselişe geçen özgürlük teolojisinin yaşanan laiklik krizine ve sonrasında "dinin
dönüşü" tartışmalarına karşı bir çözüm olarak belirdiği düşünülerek açıklanmış ve
çalışmada özgürlük teolojisi analitik bir araç olarak kullanılmıştır. Çalışma toplumsal ve
siyasal bazda yaşanan bu liberal krize karşı İslam ülkelerinde durumun ne olduğu
sorgusundan hareketle, İslam düşünürlerinin görüşlerini özgürlük teolojisinin sınırları
içinde incelenmeye almıştır. Ortak iyinin nasıl sağlanabileceğine ve nasıl iyi bir siyasal
yapılanma ile kurtuluşa ulaşılır konusuna yönelik olarak sundukları projeler
değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Siyasal, Özgürlük Teolojisi, Islah, Kutub, Şeriati.

Abstract:
The Islam-based political and social formulations of Sayyid Qutb and Ali Shariati,
two important thinkers of the 20th century, which could be the continuation of the "nahda"
movements that started with the colonial process, were examined within the scope of
political theory. Two thinkers, who think about salvation, put forward the idea of a
political field by establishing the basis of what kind of social structure people should live
in, with an analysis based on existential elements. In this context, in this study, the concept
of the political was examined at the ontological level, and then the concept of sovereignty
as an intermediate area was put forward to establish the connection between the political
and the religious while moving to the political dimension of the political. In this way, the
answers brought by Liberalism, which is the dominant political and economic paradigm
on social and political systems after the 19th century, on how to ensure what is good for
everyone, at the point of impartial public sphere, are examined. The rethinking style
against the humanitarian, social and political crisis created by these answers has started
the debates on returning to religion as a solution in the political arena. In this context, the
study is explained with the thought that liberation theology, which has been on the rise
since the late 1960s, emerged as a solution to the secularism crisis and the "return of
religion" debate after it, and liberation theology is used as an analytical tool in the study.
Based on the question of what is the situation in Islamic countries against this liberal crisis
on a social and political basis, the study has been examined within the scope of the views
of Islamic thinkers and within the boundaries of freedom theology. The projects they
presented on how to achieve the common good and how to reach salvation with a good
political structure were evaluated.

Keywords: Political, Liberation Theology, Islah, Qutb, Shariati.