Osmanlı diplomasisinde dönemsel değişimin dinamikleri
Dynamics of periodic change in Ottoman diplomacy
Yazar: ABDULGAFUR LEVENT
Danışman: PROF. DR. SÜHA ATATÜRE
Nişantaşı Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Siyaset ve Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Diplomasi = Diplomacy ; Osmanlı Devleti = Ottoman State

Özet:
Osmanlı Devleti, kendinden önceki Türk-İslam Devletleri, Roma ve Bizans
İmparatorluklarından etkilenmekle birlikte, kendine ait kurumlar, yönetim biçimi,
siyaset, dış politika ve diplomasi anlayışı oluşturarak, zaman içerisinde bir beylikten
cihanşümul bir devlet konumuna yükselmesinin en önemli nedenlerinden biri de,
kuruluşundan itibaren uyguladığı diplomasi anlayışıdır.
Osmanlı Devleti'nin diğer devletlerle olan münasebetleri incelendiğinde, 1699 Karlofça
Antlaşması'na kadar üstün ve baskın taraf olmayı devam ettirdiği anlaşılmaktadır.
Mezkûr antlaşmadan sonra Osmanlı, savaşlarda eski üstünlüğünü gösteremediğinden,
kayıp vermeme, mevcudu muhafaza ve kaybedileni telafi etme adına, ad hoc diplomasi
tutumundan vazgeçerek, karşılıklı diplomasiyle denge politikası uygulayarak kayıpların
telafisi yolunu izlemiştir.
Bu çalışmada, Osmanlı diplomasisinde meydana gelen değişimi tetikleyen unsurlar,
dönemsel olarak incelenmiştir. Ayrıca, askeri ve ekonomik güç unsurlarının zamanla
tezyifi, milliyetçilik ve dinin Osmanlı diplomasisine etkileri araştırılmıştır. Çalışmanın
birinci bölümünde, diplomasi kelimesinin menşe-i, lügat ve ıstılahı anlamları,
diplomasinin tarihsel süreci, dinlerden etkilenmesi araştırılarak zikredilmiştir. İkinci
bölümde, Osmanlı diplomasisinin kavramsal altyapısı, inşasının referansları ve
kurumsallaşma süreciyle birlikte, modern diplomasiye geçiş izah edilmiştir. Üçüncü
bölümde, Osmanlı Devleti'nin kuruluş ve yükseliş dönemi diplomasisi, yapısal ve
siyasal dönemler şeklinde araştırılmıştır. Dördüncü bölümde ise, duraklama ve gerileme
dönemi diplomasisi, Osmanlı'da bağımsızlık ve ıslahat hareketleri, isyanların
diplomasiye etkisi ve diplomaside kırılma oluşturması ortaya konulmuştur. Böylece
Osmanlı İmparatorluğu'nda diplomasinin siyaset üzerinde olumlu olumsuz
etkileri/dönemsel değişimi tetikleyen dinamikleri araştırılmıştır.
Bu çalışmalar neticesinde, Osmanlı İmparatorluğu diplomasisinde kurumsal ve işlevsel
önemli değişikliklerin konjonktürel olarak yaşandığı ve uygulandığı sonucuna varılmış
ve dönemsel izah edilmiştir.

Abstract:
One of the most important reasons for the rise of the Ottoman State from a Beylik to a
Global State over time, while being influenced by the previous Turkish-Islamic States,
Roman and Byzantine Empires, and creating its own institutions, governance style,
politics and an understanding of foreign policy and diplomacy, is the understanding of
diplomacy that had been practiced since its foundation.
An analysis of the Ottoman State's relations with other states reveals that maintained its
position as the superior and dominant party until the Karlowitz Treaty in 1699.
Following the aforementioned treaty, the Ottoman Empire, being unable to demonstrate
its previous predominance, abandoned its ad hoc diplomatic approach and followed the
path of compensating losses by applying mutual diplomacy with a policy of balance in
order to prevent losses, preserve what it had and compensate what had been lost.
In this study, the elements that triggered the change in the Ottoman diplomacy have
been examined according to periods. Also, the derision of military and economic power
elements over time, and the affects of nationalism and religion on the Ottoman
diplomacy have been researched. In the first chapter of the study, the root and the
lexical and terminological meanings of the word diplomacy, the historical process of
diplomacy, and the influences of religions have been researched and mentioned. In the
second chapter, the conceptual infrastructure of Ottoman diplomacy, the references of
its construction and the process of its institutionalization have been explained along
with the transition to modern diplomacy. In the third chapter, the diplomacy of the
Ottoman Empire during its rise and classical age has been examined as structural and
political periods. In the fourth chapter, diplomacy during the periods of stagnation and
decline, independence and reform movements in the Ottoman Empire, the effect of
rebellions on diplomacy the fact that they caused a fracture in diplomacy have been
asserted. Thus, the negative and positive effects of diplomacy on politics/its dynamics
that triggered the periodic change in the Ottoman Empire have been investigated.
As a result of these studies, it is concluded that significant institutional functional
changes in the diplomacy of the Ottoman Empire were conjuncturally experienced and
practiced and it has been periodically explained.