Türkiye tarihinde sergileme politikaları ve küratörlük mesleği: Beral Madra örneği
Exhibition policies and curatorship in Turkey: The case of Beral Madra
Yazar: YILDIZ ÖZTÜRK ÖTKÜNÇ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. FAHRİYE DİNÇER KOÇAK
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Müzecilik = Museology ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Görsel sanatlar = Visual arts ; Kamu kuruluşları = Public institutions ; Küratör = Curator ; Madra, Beral = Madra, Beral ; Modern sanat sergileri = Modern art exhibition ; Sanat = Art ; Sanat eserleri = Artistic works ; Sanat ürünleri = Art products ; Sergileme = Exhibition ; Sergiler = Exhibitions

Özet:
Küratör kavramı, Latince curare (to care)'den türemiş olup korumak, özen göstermek, ilgilenmek şeklinde tarif edilebilir. Küratörlüğün ortaya çıkışı müzeciliğin gelişimiyle birlikte olduğundan, sanat kurumlarının dönüşüp değişmesine bağlı olarak küratörün yetki ve sorumlulukları farklılaşmıştır. Önceleri bir kuruma bağlı olarak çalışan küratöre 1960'ların sonlarından itibaren bağımsız çalışan küratörler de eklenmiş, küratörlük mesleğinde sergi düzenleme gibi geleneksel çalışma prensiplerini aşan bir sürece doğru gidişat başlamıştır. Günümüzde sanat yapıtlarının sergilenmesindeki en etkin aktörler arasında yer alan küratörlük kurumu ile sergileme politikalarındaki dönüşümlerin Batı'da olduğu gibi Türkiye'de de tarihsel olarak devlet himayesiyle yakından ilişkili olduğu söylenebilir.
Bu çalışmada eleme, biriktirme, sanat kurumlarının sergileme ve koleksiyon geliştirme politikalarını etkileme gibi alanlarda söz sahibi olan küratörlük kurumunun dönüşen işlevleri, Türkiye'de meslek olma süreci, bu mesleğe yöneltilen eleştiriler sanat piyasasının gelişimiyle birlikte ve Beral Madra örneği üzerinden ele alınmıştır. Türkiye'nin ilk kuşak küratörleri arasında yer alan Beral Madra, 1980'lerin başından itibaren özel ve kamu kurumlarıyla işbirliği içerisinde, ulusal ve uluslararası düzeyde birçok sanat kurumunda sergiler düzenlemiş; bienal gibi büyük sanat etkinliklerinde küratörlük yapmıştır. Küratörlük yapmaya başladığı ilk dönemden günümüze kadar, küratörlüğü tam zamanlı bir meslek olarak icra eden Madra'nın, hem Türkiye küratörlük tarihi içinde hem de '80'lerden sonraki diğer küratör kuşakları için önemli bir aktör olduğu söylenebilir. Bu tez çalışması, Madra'nın, küratöryal pratiklerini dönemselleştirme girişiminin yanı sıra Türkiye'deki küratörlük çalışmalarının gelişim sürecine de bir giriş yapmayı amaçlamaktadır.

Abstract:
The term "curator", coming from "curare" (to care) in Latin etymologically can be defined as protecting, taking care of or concerning about something. The beginning of curatorship and the development of museology historically overlapped and the curator's power and responsabilities have been differentiated in relation to the transformation of art institutions. Intially the curators were employed by art institutions but since end of 1960s, some curators began to work "independently" and the profession of curatorship have gone beyond traditional working principles like exhibition organisations. 

It can be stated that the historical development of the institution of curatorship and exhibition policies -today's most influential actors in artwork exhibitions- have always been closely related to state protection mechanisms in Turkey as it was the case in the West. In this work; changing functions of the curatorship institution -like eliminating, collecting, making an impact on art institutions' exhibition and collection policies- have been historically investigated. This institution's professionalisation in Turkish context in relation to the development of art market and the critical discussions about it have all been studied in the light of the analysis of Beral Madra's curatorial practices.

Beral Madra who has been a member of the first generation of curators in Turkey managed national and international exhibitions, collaborated with public or private institutions and worked as a curator in large scale artistic activities like biennials since the beginning of 1980's. It can be stated that Madra always working as a full-time curator until today has been an important actor for the history of curatorship and the curator generations after 1980's in Turkey. In this context, this work's primary goal can be stated as making an introduction to curatorial studies in Turkey with an attempt to historicize Madra's curatorial practices.