Aile sağlığı merkezlerindeki sağlık çalışanlarının iklim değişikliği konusundaki farkındalık düzeyinin belirlenmesi
Determining the level of climate change awareness of health workers in family health centers
Yazar: İBRAHİM SEFA GÜNEŞ
Danışman: DOÇ. DR. DERYA ÇAMUR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Amaç: İklim değişikliği insanlığın karşı karşıya olduğu en büyük sağlık tehdidi olarak tanımlanmaktadır. İklim değişikliği zararlı etkilerinin önlenmesinde ve iklime dirençli sağlık sistemi oluşturulmasında sağlık çalışanlarının rolü önemlidir. Bu çalışma birinci basamak sağlık kuruluşlarında görev yapan aile hekimlerin ve aile sağlığı çalışanlarının iklim değişikliği konusundaki farkındalık düzeyinin ve etkili faktörlerin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır.

Gereç ve Yöntem: Kesitsel tipteki araştırma, Ankara ili Keçiören ilçesindeki Aile Sağlığı Merkezlerinde görev yapan 510 sağlık çalışanı ile yürütülmüştür (katılım orantısı %83). Veriler 15 Nisan-15 Mayıs 2024 tarihleri arasında toplanmıştır. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafında hazırlanan anket formu ve Küresel Isınma/İklim Değişikliğine Yönelik Farkındalık Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde sürekli değişkenlerin değerlendirilmesinde Mann-Whitney U Testi, Kruskal-Wallis Testi, Friedman Testi ve Spearman korelasyon analizi kullanılmıştır. Yüksek farkındalık ve davranış değişikliği eğilimine etkili olabileceği düşünülen değişkenler ile çok değişkenli ikili lojistik regresyon analizi yapılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi olarak p<0,05 kabul edilmiştir.

Bulgular: Küresel Isınma/İklim Değişikliğine Yönelik Farkındalık Ölçeği alt ölçek puan ortancaları sırasıyla 3,41 (1,00-4,00), 3,36 (1,00-4,00), 3,00 (1,00-4,00) ve 3,00 (1,00-4,00)'dır. Yeterli fiziksel aktivite yapan (%6,9), ülkemizin iklim değişikliğinden en çok etkilenen ülkeler arasında olacağını düşünen (%86,7), iklim değişikliğinin önlenmesinde sağlık çalışanlarının rolünün önemli olduğunu düşünen (%69,9), dirençli sağlık sistemi kavramını duyan (%9,8), kendi mesleki eğitim müfredatında iklim değişikliği konusunun olması gerektiğini düşünen (%86,1), güncel haber ve gelişmeleri takip eden (%60,4) sağlık çalışanları diğerlerine göre daha fazla iklim değişikliği farkındalığı yüksek olan grupta bulunmaktadır. Bu fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Farkındalığın artması iklim değişikliği ile ilgili davranış değişikliği eğilimine istatistiksel olarak anlamlı pozitif etkisi olmuştur.

Sonuç: Sağlık çalışanlarının iklim değişikliği ile ilgili bazı konularda bilgi ve farkındalığının yeterli olmadığı görülmüştür. Sağlık mesleklerinin eğitim müfredatına bu konu eklenmeli ve bu konuda yapılacak bilgilendirme ve eğitim müdahalelerine ihtiyaç vardır.

Anahtar kelimeler: Aile sağlığı merkezi, İklim değişikliği farkındalığı, İklim değişikliğine dirençli sağlık sistemleri, Küresel Isınma/İklim Değişikliğine Yönelik Farkındalık Ölçeği, Sağlık çalışanları

Abstract:
Aim: Climate change are defined as the greatest health threats facing humanity. The role of healthcare professionals is important in preventing the harmful effects of climate change and creating a climate-resilient health system. This study was conducted to determine the level of awareness of family physicians and family health workers working in primary health care organizations about climate change and the factors affecting it.

Materials And Methods: The cross-sectional study was conducted with 510 health workers working in Family Health Centers in Keçiören/Ankara (participation rate 83%). Data were collected between April 15 and May 15, 2024. A questionnaire form prepared by the researcher and the Awareness to Climate Change Questionnaire were used as data collection tools. Mann-Whitney U Test, Kruskal-Wallis Test, Friedman Test and Spearman correlation analysis were used to evaluate continuous variables in data analysis. Multivariate binary logistic regression analysis was performed with the variables thought to be effective on high awareness and high propensity for behavior change. P<0.05 was accepted as the level of statistical significance.

Results: The median subscale scores of questionnaire were 3.41 (1.00-4.00), 3.36 (1.00-4.00), 3.00 (1.00-4.00) and 3.00 (1.00-4.00), respectively. Healthcare workers who perform adequate physical activity (6.9%), think that our country will be among the countries most affected by climate change (86.7%), think that the role of healthcare workers is important in preventing climate change (69.9%), have heard of the concept of resilient healthcare system (9.8%), think that the subject of climate change should be included in their own vocational education curriculum (86.1%), and follow current news and updates (60.4%) are more likely to be in the group with high climate change awareness than others. This difference was found to be statistically significant. Increased awareness had a statistically significant positive effect on the propensity for behavior change related to climate change.

Conclusion: It has been observed that the knowledge and awareness of healthcare professionals on some issues related to climate change is not sufficient. This issue should be included in the education curriculum of health professions and there is a need for information and educational interventions to be made on this issue.

Keywords: Awareness to Climate Change Questionnaire, Climate change awareness, Climate resilient health systems, Family health center, Health workers