Türkiye'de sivil havacılık şirketlerinin faaliyetleri (1923-1933)
Activities of civil aviation companies in Turkey (1923-1933)
Yazar: SEZER ÇITIR
Danışman: DOÇ. DR. ÖKKEŞ KÜRŞAD KARACAGİL
İstanbul Üniversitesi / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation ; Tarih = History ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Cumhuriyet tarihi = Republic history ; Havacılık = Aviation ; Nakliye uçakları = Transport aircrafts ; Sivil havacılık = Civil aviation ; Sivil havacılık işletmeleri = Civil aviation companies ; Ticari havacılık = Commercial aviation ; Ticari uçaklar = Commercial aircrafts ; Uçak endüstrisi = Aircraft industry ; Yolcu uçakları = Passenger aircrafts

Özet:
İnsanların uçma arzusu çok uzun bir tarihsel geçmişe sahiptir. Nitekim bu
amacı 20. yüzyılda uçakların keşfiyle daimi olarak gerçekleştirmişlerdir. Uçaklar
gerek sivil gerekse askerî amaçlı olarak neredeyse eş zamanlı olarak kullanılmaya
başlamıştır. İlk hava posta servisi 18 Şubat 1911'de Hindistan'ın Allâhâbâd kentinden
yaklaşık 10 km uzaklıktaki Naini kentine başarılı bir şekilde yapılmıştır. İlk tarifeli
uçuş ise 1 Ocak 1914 tarihinde ABD'nin Florida eyaletinin St. Petersburg kentinden
Tampa Körfezine düzenlenmiştir.
Osmanlı Devleti'nde 9 Şubat 1914'de Osmaneli'nden (Lefke) Bilecik'e
götürülen posta çantası ile ilk hava posta taşımacılığı başarılı bir şekilde
tamamlanmıştır. Osmanlı Devleti'nden Avrupa ve Balkan devletlerine ilk posta servisi
ise Mondros Mütarekesi imzalandıktan kısa bir süre sonra başlamıştır.
Cumhuriyet'in ilanından sonra yabancı bir şirketle ilk sözleşme 18 Eylül 1924
tarihinde Aero Espresso Italiana Şirketi ile imzalanmış bunu takib eden17 Ağustos
1925 tarihinde Franco-Roumanie Şirketi ile İstanbul-Bükreş hava hattı için mukavele
yapılmıştır. 15 Ağustos 1925 tarihinde de Junkers Şirketi ile ticari ve savaş uçağı imal
etmek üzere müşterek bir şirket kurulmuştur. Şirket antlaşmanın yanında Junkers,
Türk hükümetine ortak bir havayolu şirketi kurmayı da teklif etmiştir. Hükümet ise bu
teklife olumlu bir cevap vermemiştir. Bir başka havayolu şirketi olan Deutsche Luft
Hansa ile de 9 Ocak 1930 tarihinde anlaşma imzalanmış ve ilk uçuşlar Ekim 1930'da
başlamıştır.
Bu çalışmamızda, Türkiye'deki 1923-1933 yılları arasında yerli ve yabancı
girişimcilerin sivil havacılık faaliyetleri incelenmiştir. Bu doğrultuda tezimiz
hazırlanırken arşiv belgelerinden, dergi ve gazetelerden, konuyla alakalı yerli ve
yabancı eserlerden yararlanılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Aero Espresso Italiana, Deutsche Luft Hansa, FrancoRoumanie, Junkers.

Abstract:
People's desire to fly has a long historical background. As a matter of fact, they
achieved this purpose permanently with the discovery of airplanes in the 20th century.
Airplanes began to be used nearly simultaneously for both civil and military purposes.
The first air postal service was successfully realized on February 18, 1911 to the city
of Naini, which is about 10 km from the city of Allahabad in India. The first scheduled
flight was realized on January 1, 1914 from in St. Petersburg to Tampa Bay both in
Florida.
The first air postal transportation in the Ottoman Empire was carried out with
a postbag taken from Osmaneli (Lefke) to Bilecik on February 9, 1914. The first postal
service from the Ottoman Empire to the European and Balkan states started shortly
after the Armistice of Mudros was signed.
 The first agreement with a foreign company, following the proclamation of the
Turkish Republic, was signed with the Aero Espresso Italiana on September 18, 1924.
Another agreement was signed with company of the Franco-Roumaine for the
Istanbul-Bucharest aerial line on August 17, 1925. An agreement was signed with the
Junkers Company to establish a common company to manufacture commercial and
warplanes on August 15, 1925. Besides the agreement, company of Junkers offered to
the Turkish government to establish a common airline business. However, the
government did not answer in the affirmative to this offer. An agreement was signed
with company of Deutsche Lufthansa on January 9, 1930 and the first flights began in
October 1930.
 In the present study, the civil aviation activities of domestic and foreign
entrepreneurs in Turkey between the years 1923-1933 were inspected. Fort this
purpose, archival documents, magazines and newspapers and both local and foreign
works were used while preparing our thesis.

Keywords: Aero Espresso Italiana, Deutsche Luft Hansa, Franco-Roumanie, Junkers.