COVID-19 geçirenlerde Long-COVID semptomların ve aşılanma durumunun ilişkisi
The relationship between Long-COVID symptoms and vaccination status in those with COVID-19 survivors
Yazar: FURKAN ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. CENK AYPAK
Sağlık Bakanlığı / Ankara Etlik Şehir Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Long-COVID'in patofizyolojisi, risk faktörleri ve tedavisi konusunda literatürde gittikçe artan sayıda çalışmalar mevcut olmakla  birlikte aşılanma durumunun Long-COVID semptomların seyri üzerindeki olumlu etkileri tam olarak aydınlatılamamıştır. Amacımız aşılanmış ve aşılanmamış Long-COVID hastalarında yaklaşık bir yıllık takip sonunda önceden var olan semptomların gidişatını belirlemek ve ikincil amaç olarak da aşı tipleri ve dozları açısından değerlendirmektir.
Gereç ve Yöntem: Kesitsel, tanımlayıcı, retrospektif-kohort olarak planlanan çalışmamız da, Türkiye'nin başkenti Ankara'da olan üçüncü basamak bir Eğitim ve Araştırma Hastanesinde COVID-19 Takip polikliniğine 1 Aralık 2020 -30 Nisan 2022 tarihleri arasında başvuran 916 hasta üzerinde Halk Sağlığı Yönetim Sistemi (HSYS) kayıtları geriye dönük incelenerek yapılmıştır. 18 yaş altı, SARS-COV-2 PCR testi pozitifliği sonrası 12.haftadan itibaren semptomları olmayan ve takip süresince tekrardan COVID-19 enfeksiyonu geçiren hastalar çalışma dışında tutulmuştur. Bu kriterleri karşılayan 478 hastanın, polikliniğe ilk ziyaretlerinde ve son ziyaretlerinde semptomların görülme sıklıkları tespit edilerek ,en sık görülen on semptom karşılaştırılmış ve istatistiksel olarak anlamlı bir fark olup olmadığı saptanmaya çalışılmıştır. Hastalar hiç aşı olmayan, COVID-19 geçirdikten önce aşı olan ve COVID-19 enfeksiyonu geçirdikten sonra aşı olanlar şeklinde aşı durumlarına göre 3 gruba ayrılmıştır. Bu üç grup için elde edilen iyileşme oranlarını gösteren değerler tekrar kendi aralarında karşılaştırılmıştır. İki nitel değişken arasındaki ilişki incelenmek istendiğinde Ki-kare ve Fisher-exact testleri kullanıldı. İki bağımlı nitel değişken arasındaki ilişki incelenmek istendiğinde ise Mc-Nemar testi kullanılmıştır.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen hastalara ait yaş ortalaması 54,43±11,71 yıl iken, hastaların 255'i (%53,3) erkek, 382'si (%80) evli ve 179'u (%37,4) aktif çalışıyordu. Hastaları ortalama 10,28±4,36 ay takip ettik. Hastaların %15,3'ü hiç aşı olmamıştı, %70,3'si aşılarını COVID-19 enfeksiyonu geçirdikten sonra, %14,4'ü ise COVID-19 enfeksiyonu geçirmeden önce yaptırmıştı. COVID-19 geçirmeden önce aşı olanlar (kilo artışı semptomu hariç) ve COVID-19 geçirdikten sonra aşı olan  gruplarda iyileşme açısından istatiksel olarak anlamlı  fark bulundu (p<0,05). CoronaVac, BNT162b2 ve heterolog (CoronaVac+ BNT162b2) aşı grupları arasında Long-COVID semptomlarda iyileşme açısından istatiksel olarak anlamlı fark bulunmadı.  BNT162b2 aşısının doz sayıları arasında (yorgunluk ve kilo artışı semptomu hariç) istatiksel olarak anlamlı fark bulunmadı. 
Sonuç: Enfeksiyon öncesi ve sonrası aşı olmanın Long-COVID semptomları azalttığını gösterdik. İnaktif aşı olan CoronaVac, mRNA aşısı olan BNT162b2 ve heterolog (CoronaVac+ BNT162b2) aşı uygulamaları arasında Long-COVID semptomlarının azalması açısından istatistiksel olarak anlamlı farklar bulunmasa da, mRNA aşısı olan BNT162b2 yapılanlarda daha yüksek iyileşme oranları saptanmıştır. Hiç aşı olmamaktansa ya da çeşitli sebeplerle mRNA aşısı yapılması konusunda kontrendikasyon ya da tereddüt bulunması durumunda, iki doz CoronaVac yapılması, Long-COVID semptomların azaltılmasına katkı sağlayabilir. Aynı zamanda BNT162b2 aşısının doz sayıları arasında da iki semptom hariç (yorgunluk ve kilo artışı ) Long-COVID semptomlarını azaltmada fark bulunamamış olması en az bir doz aşının bile mevcut semptomları azaltma ve/veya tedavi etme açısından faydalı olabileceği fikrini desteklemektedir.
Anahtar kelimeler: COVID-19, Long-COVID, Semptomlar, SARS-COV-2, Aşılar

Abstract:
Aim: Although there are an increasing number of studies in the literature on the pathophysiology, risk factors and treatment of Long-COVID, the positive effects of vaccination on the course of Long-COVID symptoms have not been fully elucidated. Our aim was to determine the course of pre-existing symptoms in vaccinated and unvaccinated Long-COVID patients at the end of approximately one year of follow-up and, as a secondary aim, to evaluate them in terms of vaccine types and doses.
Materials and Methods: Our cross-sectional, descriptive, retrospective-cohort study was conducted by retrospectively examining the records of the Public Health Management System (HSYS) on 916 patients who applied to the COVID-19 Follow-up outpatient clinic between 1 December 2020 and 30 April 2022 in a tertiary education and research hospital in Ankara, the capital of Turkey. Patients under 18 years of age, who had no symptoms since the 12th week after SARS-COV-2 PCR test positivity and who had COVID-19 infection again during the follow-up period were excluded from the study. The frequency of symptoms in the first and last visits to the outpatient clinic of 478 patients who met these criteria was determined, the ten most common symptoms were compared and it was tried to determine whether there was a statistically significant difference. Patients were divided into 3 groups according to their vaccination status as those who had never been vaccinated, those who were vaccinated before COVID-19 and those who were vaccinated after COVID-19 infection. The values showing the recovery rates obtained for these three groups were compared among themselves again. Chi-square and Fisher-exact tests were used to examine the relationship between two qualitative variables. When the relationship between two dependent qualitative variables was analysed, Mc-Nemar test was used.
Results: We followed the patients for a mean of 10.28±4.36 months. 15.3% of the patients had never been vaccinated, 70.3% had received vaccines after COVID-19 infection, and 14.4% had received vaccines before COVID-19 infection. There was a statistically significant difference (p<0.05) between the groups who were vaccinated before COVID-19 (except for the symptom of weight gain) and those who were vaccinated after COVID-19. There was no statistically significant difference between CoronaVac, BNT162b2 and heterologous (CoronaVac+ BNT162b2) vaccine groups.  No statistically significant difference was found between the number of doses of BNT162b2 vaccine (except for the symptoms of fatigue and weight gain). The mean age of the patients included in the study was 54.43±11.71 years, 255 (53.3%) were male, 382 (80%) were married and 179 (37.4%) were actively working.
Conclusion: We showed that getting vaccinated before and after infection reduces Long-COVID symptoms. Although there are no statistically significant differences between the inactive vaccine CoronaVac, the mRNA vaccine BNT162b2 and the heterologous (CoronaVac+ BNT162b2) vaccine in terms of reducing Long-COVID symptoms, higher recovery rates were detected in those who received the mRNA vaccine BNT162b2. Rather than not getting vaccinated at all, or if there are contraindications or hesitations about giving mRNA vaccine for various reasons, administering two doses of CoronaVac may contribute to reducing Long-COVID symptoms. At the same time, the fact that no difference was found between the number of doses of the BNT162b2 vaccine in reducing Long-COVID symptoms, except for two symptoms, supports the idea that even at least one dose of vaccine may be beneficial in reducing and/or treating existing symptoms.
Key words: COVID-19, Long-COVID, Symptoms, SARS-COV-2, Vaccines