Melezleme yoluyla kesme gül ıslahı
Cut rose breedding by hybridizing
Yazar: ELÇİN GÖZDE ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. SONER KAZAZ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı / Süs Bitkileri Yetiştirme ve Islahı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bitki ıslahı = Plant breeding ; Genotip = Genotype ; Hibrit tohum = Hybrid seed ; Melezleme = Hybridization ; Seleksiyon = Selection

Özet:
Çalışma, melezleme ıslahı yöntemi ile kesme gül çeşitlerinin geliştirilmesi amacıyla, 2017-2020 yılları arasında yürütülmüştür. Melezleme çalışmalarında, ana ebeveyn olarak; Rosa x hybrida L. türüne ait 10 farklı ticari kesme gül çeşidi (Layla, Myrna, Samourai, Avalanche, Sweet Avalanche, Jumilia, Annakarina, Magnum, Inferno, First Red), baba ebeveyn olarak ise yine aynı türe ait 5 farklı ticari kesme gül çeşidi (Jumilia, Magnum, Inferno, First Red, Moonlight) kullanılmıştır. Çalışmada, 46 farklı melez kombinasyonu oluşturulmuş ve 1775 adet melezleme yapılmıştır. Bütün gül genotiplerinin 2n=4x=28 kromozom sayısı ile tetraploid oldukları tespit edilmiştir. Baba ebeveyn olarak kullanılan genotiplerin canlı polen oranlarının %18.95 (Moonlight) ile %46.94 (First Red) arasında, polen çimlenme oranlarının ise %9.43 (Moonlight) ile %23.85 (Jumilia) arasında değiştiği belirlenmiştir. Melezlemeler sonucunda toplam 564 adet meyve ve 7724 adet tohum elde edilmiştir. Elde edilen F1 tohumlarının ortalama tohum çimlenme oranı %12.51 olarak belirlenmiştir. Melez bireylerde tekrarlı çiçeklenme, petal sayısı, petal rengi, çiçek sapı uzunluğu, gonca uzunluğu, gonca eni, çiçek çapı, dikenlilik, koku, çiçek sapı kalınlığı, boğum sayısı gibi özellikler bakımından morfolojik karakterizasyon yapılmıştır. Toplam 574 adet F1 genotipinin %94.10'unun (540 adet) tekrarlı çiçeklendiği, tüm kombinasyonlarda genotiplerin petal sayılarının 10-198 adet, çiçek çaplarının 4.01-13.64 cm, gonca boylarının 2.30-6.91 cm, gonca enlerinin 1.34-7.29 cm ve çiçek sapı uzunluklarının 12.00-70.20 cm arasında değiştiği saptanmıştır. Tüm ebeveynler kokusuz olmasına rağmen, tekrarlı çiçeklendiği belirlenen melez bireylerin %47.09'unun kokulu, %52.91'inin kokusuz olduğu tespit edilmiştir. Tartılı derecelendirme yöntemi sonucunda puan bakımından 'çok iyi' sınıfına giren 8 adet, 'iyi' sınıfına giren 51 adet F1 genotipi ümitvar olarak seçilmiştir.

Abstract:
The study was carried out to improve cut rose varieties by hybridization method between 2017-2020. In breeding studies, 10 different commercial cut flower rose varieties (Layla, Myrna, Samourai, Avalanche, Sweet Avalanche, Jumilia, Annakarina, Magnum, Inferno, First Red), belonging to the Rosa x hybrida L. species were used as female parents and 5 different commercial rose varieties (Jumilia, Magnum, Inferno, First Red, Moonlight) from the same species were used as male parents. In the study, 46 different hybrid combinations were made and a total of 1775 crossing were performed. All of rose genotypes were found to be tetraploid with the number of 2n=4x=28 chromosomes. It was determined that the the viability pollen rate of the genotypes used as male parents varied between 18.95% (Moonlight) and 46.94% (First Red), while the pollen germination rate varied between 9.43% (Moonlight) and 23.85% (Jumilia). As a result of hybridizations, 564 fruits and 7724 seeds were obtained. The average seed germination rate of the F1 seeds obtained in the study was determined as 12.51%. Morphological characterization was performed in terms of features such as; recurrent blooming, petal number, petal color, stem length, bud length, bud width, flower diameter, thorniness, fragrant, stem thickness in F1 genotypes. It was found that 94.10% (540 genotype) of 574 F1 genotypes were recurrent blooming, the number of petals in all combinations varied between 10 and 198, flower diameter varied between 4.01 cm and 13.64 cm, bud length varied between 2.30 cm and 6.91 cm, bud width varied between 1.34 cm and 7.29 cm and stem length varied between 12.00 cm and 70.20 cm. Although all parents were scentless, 47.09% of the recurrent blooming hybrid plants were found to be fragrant and 52.91% were scentless. As a result of the weighted scoring method, 8 genotypes which were classified as 'very good' and 51 genotypes which were classified as 'good' in terms of score were selected as promising.