Samsun - Vezirköprü yöresi dokumaları
Samsun - Vezirköprü region weawings
Yazar: COŞKUN YANAR
Danışman: PROF. DR. EYÜP NEFES
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: El Sanatları = Crafts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Bezayağı dokuma = Plain weave ; El dokumacılığı = Hand weaving ; El dokumaları = Handwovens ; Halı dokumacılığı = Carpet weaving ; Kirkitli dokumalar = Kirkitli weaving ; Zili dokuma = Zili weaving ; Çarpana dokuma = Impact weaving ; Çember dokumaları = Circle textiles

Özet:
Vezirköprü yöresi dokumacılığı, kültürel mirasımızın ve geleneksel dokumacılığımızın önemli bir halkasını oluşturmaktadır. Bu denli zengin bir dokumacılık kültürü olmasına karşın yöredeki dokumaların tüm yönleriyle araştırılmadığı ve tanıtılmadığı görülmektedir. Çalışmamız, yöredeki dokumacılık kültürünü ve zengin dokuma geleneğini inceleyerek tanıtmayı amaçlamaktadır. Bu kapsamda Vezirköprü yöresi dokumacılığının tarihi, dokumaların malzemeleri, teknik ve teknolojik özellikleri, nakış, desen ve kompozisyon özellikleri ile sanatsal özelliklerinin araştırılması, incelenmesi ve kayıt altına alınarak tanıtımlarının sağlanması hedeflenmiştir.
Çalışma kapsamında Vezirköprü yöresinde alan araştırması yapılarak yöreye özgü dokumalar tespit edilerek bu dokumaların kapsamlı bir şekilde incelemeleri yapılmıştır. 
Alan araştırmasında 14 adet halı, 104 adet düz dokuma, 5 adet çarpana dokuma, 38 adet bez dokuma olmak üzere toplam 162 adet dokuma tespit edilmiştir. Bunların malzemeleri, dokuma teknikleri, nakış ve kompozisyon özellikleri kapsamlı olarak incelenmiştir. Yine dokuma araç gereçleri hakkında da bilgiler elde edilmiştir. Ayrıca incelenen dokumaların fotoğrafları çekilerek kayıt altına alınmaları sağlanmıştır. 
Dokumalar kendi içerisinde halı dokumalar, düz dokumalar, çarpana ve bez dokumalar şeklinde gruplandırılarak dokumaların katalogları oluşturulmuştur. Kataloglarda dokumalar hakkında teknik bilgilerle birlikte dokumayı tanıtıcı bilgilere yer verilmiştir. 
Çalışmanın değerlendirme ve karşılaştırma bölümünde; dokuma türleri, dokumalarda kullanılan malzemeler, dokumalardaki renkler, dokumaların boyutları, dokumaların bulundukları yerler ve şimdiki durumları, dokumalardaki süsleme ve kompozisyon özellikleri, dokumalardaki nakışlar, dokuma teknikleri, dokumaların yapıldığı tarihler, dokumalarda kalite, dokuma yerleri ve dokuyucular alt başlıklarında ele alınarak incelediğimiz dokumalar hakkında kapsamlı bilgiler verilmiştir. Elde edilen bilgiler doğrultusunda Vezirköprü yöresi dokumalarının özellikleri belirtilerek Vezirköprü yöresi dokumalarının Türk dokuma sanatı içerisindeki yeri ve önemi vurgulanmıştır.
Sonuç olarak, Vezirköprü yöresi dokumaları, malzeme özellikleri, dokuma teknikleri, kendine has sanatsal ve geleneksel özellikleriyle kültürel mirasımızın önemli bir parçasını oluşturmaktadır. Çalışmamız kapsamında bu dokumaların, kayıt altına alınması, teknik ve sanatsal yönden incelenerek özgünlüğünün ortaya çıkarılması ve tanıtımı sağlanmaya çalışılmıştır. Ayrıca günümüzdeki durumu da değerlendirilerek geleceğine ilişkin öneriler verilmiştir.

Abstract:
Vezirköprü region weaving constitutes an important link of our cultural heritage and traditional weaving. Although there is such a rich weaving culture, it is seen that the weavings in the region have not been researched and introduced in all aspects. Our study aims to examine and introduce the weaving culture and rich weaving tradition in the region. In this context, it is aimed to research, examine and record the history of weaving in Vezirköprü region, the materials, technical and technological features, embroidery, pattern and composition features and artistic features of the weavings and to ensure their promotion.
Within the scope of the study, field research was carried out in Vezirköprü region and local weavings were identified and these weavings were examined comprehensively.
A total of 162 weavings, including 14 carpets, 104 plain weavings, 5 multiplier weavings and 38 cloth weavings, were identified during the field survey. Their materials, weaving techniques, embroidery and composition features were examined comprehensively. Information about weaving tools and equipment was also obtained. In addition, the analyzed weavings were photographed and recorded.
The weavings were grouped as carpet weavings, plain weavings, çarpana and cloth weavings and catalogs of the weavings were created. The catalogs include technical information about the weavings as well as introductory information about the weaving.
In the evaluation and comparison section of the study; weaving types, materials used in weavings, colors in weavings, dimensions of weavings, locations and current status of weavings, ornamentation and composition features in weavings, embroideries in weavings, weaving techniques, dates of weavings, quality in weavings, weaving places and weavers. In line with the information obtained, the characteristics of the weavings of the Vezirköprü region are stated and the place and importance of the weavings of the Vezirköprü region in the Turkish weaving art are emphasized.
As a result, Vezirköprü region weavings constitute an important part of our cultural heritage with their material properties, weaving techniques, unique artistic and traditional features. Within the scope of our study, it has been tried to record these weavings, to reveal and promote their originality by examining them technically and artistically. In addition, the current situation is also evaluated and suggestions for the future are given.