Hemodiyaliz hastalarının COVID-19'a yönelik anksiyete, kaçınma ve takıntı durumlarının değerlendirilmesi
To COVID-19 of hemodialysis patients assessment of related anxiety, avoidance and observations
Yazar: NAZLI KOŞUNALP
Danışman: DOÇ. DR. MEHTAP KAVURMACI
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Anksiyete = Anxiety ; COVID 19 = COVID 19 ; Diyaliz = Dialysis ; Duygusal kaçınma = Emotional avoidance ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Korona virüsler = Coronaviridae ; Obsessif davranış = Obsessive behavior ; Renal diyaliz = Renal dialysis

Özet:
Hemodiyaliz Hastalarının COVID-19'a Yönelik Anksiyete, Kaçınma ve Takıntı Durumlarının Değerlendirilmesi  
Amaç: Araştırma hemodiyaliz hastalarının COVID-19'a yönelik anksiyete, kaçınma ve takıntı durumlarının değerlendirilmesi amacı ile yapılmıştır.
Materyal ve Metot: Tanımlayıcı türdeki araştırma, Erzurum Bölge Eğitim Araştırma Hastanesi ve Atatürk Üniversitesi Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezi hemodiyaliz ünitelerinde yapılmıştır. Araştırma örneklemine araştırmaya alınma kriterlerine uyan 139 hasta alınarak evrenin %75'ine ulaşılmıştır. Araştırma verileri 20.04.2021-15.02.2022 tarihleri arasında "Hasta Tanıtım Formu", "Koronavirüs Anksiyete Ölçeği (CAS)", "Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği (HAD)", "COVID-19'dan Kaçınma Tutumları Ölçeği" (AA-COVID-19) ve "Koronavirüs Takıntı Ölçeği (OCS)" kullanılarak toplanmıştır. Araştırmadan elde edilen veriler SPSS 21 paket programında tanımlayıcı testler kullanılarak analiz edilmiştir. Verilerin analizinde t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), normal dağılıma uymayan verilerde Kruskal Wallis ve Mann-Whitney U testi,  Post Hoc analizler için Bonferroni testleri ve Pearson Korelasyon analizi testleri kullanılmıştır.
Bulgular: : Hastaların %28.1'inin 56-65 yaş aralığında, %53.2'sinin erkek, %63.3'ünün evli, %38.8'inin okuryazar/ilkokul muzenu olduğu ve %75.6'sının ailesi ile birlikte yaşadığı saptanmıştır. Hastaların %89.1'inin çalışmadığı, %77.7'sinin gelirinin giderine eşit olduğu ve %83.5'inin sigara kullanmadığı belirlenmiştir. Hastaların %90.6'sı haftada üç kere HD tedavisi almaktadır. Hastaların %70.5'inin şu ana kadar COVID geçirmediği ve %69.8'inin COVID temasının olmadığı saptanmıştır. Hastaların CAS ölçeğinden aldığı puan ortalaması 0.73±1.17, HAD-A ölçeği puan ortalaması 5.94±3.67, HAD-D ölçeği puan ortalaması 7.06±3.89'dir. Hastalar, AA-COVID-19 ölçeğinin bilişsel kaçınma alt boyutundan 2.06±1.18, davranışsal kaçınma alt boyutundan 4.65±0.56 puan almıştır. Hastaların OCS ölçeğinden aldığı toplam puan ortalaması ise 3.41±2.63'tür. Araştırma sonucunda, kadınların OCS ölçeği puan ortalamalarının erkeklere göre daha yüksek olduğu (p<0.05), böbrek hastalığı dışında başka kronik hastalığı olanların HAD-A alt boyut puan ortalamalarının olmayan gruba göre daha yüksek olduğu (p<0.05) saptanmıştır. Hastaların CAS ile OCS puanları arasında pozitif yönde orta seviyede bir ilişki, CAS ile de HAD-A puanları arasında pozitif yönde düşük seviyede bir ilişki bulunmaktadır. 
Sonuç: Araştırma sonucunda HD hastalarının COVID-19 pandemisi sürecinde düşük düzeyde de olsa kaygı yaşadıkları, anksiyete ve depresyon açısından risk altında oldukları, hastalığın bulaşmasından korunmak için davranışsal kaçınma önlemlerini daha fazla uyguladıkları ve düşük düzeyde takıntılı davranışlar gösterdikleri saptanmıştır. COVID-19 açısından riskli bir grup olan HD hastalarının yaşadıkları kaygı, depresyon ve ruhsal sorunları önleyici sağlık politikaları geliştirilmesi ve bakım sürecine entegre edilmesi son derece önemlidir.
Anahtar Kelimeler: Anksiyete, COVID-19, depresyon, hemodiyaliz, hemşirelik, kaçınma, takıntı

Abstract:
To COVID-19 Of Hemodialysis Patients Assessment Of Related Anxiety, Avoidance And Observations
Aim: This study was conducted to evaluate the anxiety, avoidance and obsessions of hemodialysis patients towards COVID-19.
Material and method: This descriptive study was conducted in Erzurum Regional Training and Research Hospital and Atatürk University Health Research and Application Center hemodialysis units. 139 patients who met the inclusion criteria were included in the research sample, and 75% of the population was reached. Research data between 20.04.2021 and 15.02.2022 "Patient Description Form", "Coronavirus Anxiety Scale (CAS)", "Hospital Anxiety and Depression Scale (HAD)", "COVID-19 Avoidance Scale" (AA- COVID-19) and the "Coronavirus Obsession Scale (OCS)". The data obtained from the research were analyzed using descriptive tests in the SPSS 21 package program. T-test, one-way analysis of variance (ANOVA), Kruskal Wallis and Mann-Whitney U tests were used in data analysis, Bonferroni tests and Pearson Correlation analysis tests were used for Post Hoc analysis.
Results: It was determined that % 28.1of the patients were between the ages of 56-65, %53.2 were male, %63.3 were married, %38.8 were literate/primary school students, and %75.6 lived with their families. It was determined that %89.1 of the patients were not working, % 77.7of them were equal to their incomes and %83.5 were non-smokers. % 90.6of the patients receive hemodialysis treatment three times a week. It has been determined that % 70.5 of the patients have not had COVID until now and % 69.8 of them have not been exposed to COVID. The mean score of the patients from the coronavirus anxiety scale (CAS) was 0.73±1.17, the mean score of the hospital anxiety scale (HAD-A) was 5.94±3.67, and the mean score of the hospital depression scale (HAD-D) was 7.06±3.89. The patients scored 2.06±1.18 from the cognitive avoidance sub-dimension of the COVID-19 avoidance attitudes scale (AA-COVID-19), and 4.65±0.56 from the behavioral avoidance sub-dimension. The mean score of the patients from the COVID-19 obsession scale (OCS) was 3.41±2.63. As a result of the research, it was determined that the OCS scale mean scores of women were higher than men (p<0.05), and those with chronic diseases other than kidney disease had higher HAD-A subscale mean scores (p<0.05). There is a moderate positive correlation between CAS and OCS scores of patients, and a low positive correlation between CAS and HAD-A scores.
Conclusion: As a result of the research, it was determined that hemodialysis patients experienced low level of anxiety during the COVID-19 pandemic, they were at risk in terms of anxiety and depression, they applied more behavioral avoidance measures to protect from the transmission of the disease, and they showed low-level obsessive behaviors. It is extremely important to develop preventive health policies and integrate them into the care process for the anxiety, depression and mental problems experienced by hemodialysis patients, who are a risky group for COVID-19.
Key Words: Anxiety, COVID-19, depression, hemodialysis, nursing, avoidance, obsession.