Ortaçağ'da Merv şehrinin tarihi coğrafyası
Historcal geography of the city of Merv in Middle Ages
Yazar: RAHIMULLAH FARZAM
Danışman: YRD. DOÇ. DR. CİHAT AYDOĞMUŞOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Tarih = History
Dizin: Kent tarihi = Urban history ; Merv = Merv ; Orta Çağ = Middle Ages ; Tarihi coğrafya = Historical geography

Özet:
Uzun Tarihi boyunca birçok farklı isimle anılmış olan Merv, verimli Murgab Deltası'nın aşağı kısmında kurulmuştur. Herat, Belh ve Nişabur'la birlikte Horasan'ın en önemli şehirlerinden biridir. Stratejik konumu nedeniyle birden fazla uygarlığa başkentlik yapmış olan şehir, özellikle Arapların bölgeye hâkim olmalarından itibaren ilim, kültür ve medeniyet merkezi olarak tarih sahnesinde parlamıştır. Merv, ikinci parlak dönemini ise Selçuklular döneminde yaşamıştır. Sultan Sencer zamanında Selçuklu Devleti'nin en önemli şehir olan Merv, her açıdan en parlak çağını yaşamıştır. 
Merv'in bir medeniyet merkezine dönüşmesinde, özellikle, "İpek Yolu" etkili olmuştur. Bu yolun Merv üzerinden geçmesi, Batı kültürünün ve diğer komşu halkların kültürlerinin Merv'de tanınmasına imkân sağlamıştır. 
Merv'li bilim adamları kendi devirlerinde ilmin çeşitli dallarına; tarih, filoloji, coğrafya, matematik, astronomi, fizik vs. önemli katkılarda bulunmuşlardır. Bu tarihi ününden ötürü Merv Ortaçağ yazarları tarafından "Horasan'daki tüm şehirlerin anası", "Horasan'ın Kâbe'si" ve "Şahcihan"(Dünyanın Sultanı) gibi lakaplara layık görülmüştür. 
Zamanında dünyanın en zengin ülkelerinden biri sayılan Merv, çeşitli dini inançları bir arada bulunduran coğrafi bölge olarak da tanınmaktadır. Burada Zerdüştlük, Budist, Hıristiyan ve Manici inançlar, geniş ölçüde, tutunmuştur.
Türk mimari tarihi açısından önemli sayılabilecek birçok yapı ve yapı kalıntılarını barındıran Merv, ilki 1153'te Oğuzlar, ikincisi 1221'de Moğollar tarafından olmak üzere iki kez yağmalanıp tahrip olmuştur.

Abstract:
Merv, which was entitlede with many different names throughout its long history, is established in the lower part of Murghab Delta. It is one of the most important cities of Khorasan with Herat, Balkh and Nishapur. The city which had been the capital of multiple civilization due to its strategic location, espicially rises under the domination of Arabs as center of culture and civilization on the stage of history.  Merv had reached its second glorious age in the XI. century when it was the capital of Seljuks. In the time of Sultan Sanjar, Merv was the most important city of the Seljuk state and was in its brightiest period in every field. 
"Silk Road" had played a significant role turning Merv into sivilization center. Being on the Silk Road allows Western culture and other cultures of the neighboring peoples to be recognized at Merv.
Merv scientists has contributed to various branches of knowledge such as history, Philology, geography, mathematics, astronomy, physics, etc. İn their time. Because of this historical reputation, Merv has been awarded to nicknames such as "the Mother of all cities in Khorasan", "as the Kaaba of Khorasan" and "Shah Jahan"(the sultan of the world) by medieval writeres. 
The city that is hosting many Turkish historical architectural buildings and ruins, had been plundered tow times; first by the Oghuz in 1153, second by the Mongols in 1121.