Saponin içeren bitkilerin alternatif bir temizlik ürünü olarak incelenmesi /
Yazar: ECEM PERKDAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLER DARTAN
Marmara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı / Analitik Kimya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Kimya = Chemistry ; Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Günümüzde sosyal medya akımlarının bizleri ve alışveriş tercihlerimizi nasıl etkilediğini göz önünde alındığında, artık çevreci ürünlerin diğer ürünlerden daha fazla tercih edildiği görülmektedir. Tüketiciler hem kendilerine hem de çevreye daha az verebilecek ürünleri tercih ederken bu konuda günden güne büyüyen bir pazar olduğu gözlemlenmektedir. Birçok çevreci aktivistin sosyal medyada sabun otunu ve sabun fındığını genel olarak temizlikte kullandıklarını ve evde bunlardan kolayca temizlik ürünü elde ederek daha doğal ve zararsız temizliğin mümkün olduğunu göstermeleri bu tür alternatiflerin popülerleşmesini sağlamıştır. Saponinler amfifilik özelliklere sahiptirler, yani hem hidrofilik (su çeken) hem de hidrofobik (su itici) bileşenlere sahiptirler. Saponinler suyla temas ettiğinde ve karıştırıldığında stabil köpükler oluşturabilir, katı ve sıvı yağları emülsifiye edebilirler. Yüzey gerilimini kırma ve hem su hem de yağlı maddelerle etkileşime girme yeteneği, onları doğal deterjanlar olarak etkili kılar. Sentetik deterjanların işlevine benzer şekilde yüzeylerdeki kiri ve yağı temizlemeye yardımcı olurlar. Bu nedenle bu çalışmada çöven otu, at kestanesi, iğde otu, sabun fındığı gibi Anadolu'da ve dünyada temizlik amaçlı kullanılan bitkilerin içinde bulunan saponin içeriklerini belirleyerek köpürme özelliklerini tayin etmek, piyasadaki çamaşır deterjanlar kadar temizliği sağlayan kimyasal bileşenlerini karşılaştırarak çevreci bir alternatif olarak incelenmesidir. Çalışmada çeşitli çözeltiye alma yöntemleri uygulanarak ve çeşitli kantitatif ve kalitatif yöntemlerle desteklenerek içerdikleri saponin oranları bu bitkiler arasında şu şekilde tespit edilmiştir ; çöven(%13,40),sabun fındığı (%9,87), at kestanesi (%2.25), iğde otunda (sadece kalitatif yöntemle bulunduğu tespit edilmiştir).

Abstract:
Given the influence of social media trends on us and our shopping preferences today, it is observed that environmentally friendly products are now being preferred more than other products. As consumers increasingly opt for products that are less harmful both to themselves and to the environment, there is a growing market for such products. Many environmental activists have showcased soapwort and soap nut as commonly used for cleaning on social media, demonstrating that it is possible to achieve a more natural and harmless cleaning by easily obtaining cleaning products from these sources at home, which has contributed to the popularity of such alternatives. Saponins possess amphiphilic properties, meaning they have both hydrophilic (waterattracting) and hydrophobic (water-repelling) components. When saponins come into contact with water and are agitated, they can form stable foams and emulsify both solid and liquid fats. Their ability to break surface tension and interact with both water and oily substances makes them effective as natural detergents. Similar to the function of synthetic detergents, they assist in removing dirt and oil from surfaces.Therefore, this study aims to determine the saponin contents and determine the foaming properties of plants commonly used for cleaning purposes in Anatolia and around the world, such as soapwort, horse chestnut, senna, and soap nut, by comparing their chemical components that provide cleaning efficacy similar to laundry detergents in the market. Various extraction methods were applied in the study, and the saponin contents were determined among these plants by various quantitative and qualitative methods as follows ; soapwort (13.40%), soap nut (9.87%), horse chestnut (2.25%), and senna (only found using qualitative method).