Çeper bölgelerde gelişim yörüngesini oluşturmada aktörlerin rolü
The role of actors in establishing the development path in peripheral regions
Yazar: PELİN FİDAN GÜZELTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. EBRU SEÇKİN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Bölge Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Bölgelerin tek sektöre dayalı yörünge gelişim süreci, yapısal sorunlara sebep olmaktadır. Evrimsel ekonomik coğrafya literatürü bu sorunları yörünge bağımlılığı ve kilitlenmeyle araştırır. Ancak kavramların bölgesel endüstriyel yörünge gelişimine olumlu katkıları da olabilir. Çeper bölgelerdeyse genellikle kilitlenme ve yörünge bağımlılığının olumsuz etkileri gözlenmektedir. Çeper bölgeler; doğal kaynağın çıkarılması ve işlenmesine bağlı olarak endüstriyel gelişim gösteren, madencilik ve sanayi sektörlerinin hâkim olduğu bölgelerdir. Kaynağa dayalı endüstriler çevresinde büyüyüp gelişen bu bölgeler; ana büyüme merkezlerine uzak, diğer bölgelere zayıf bağlarla bağlı ve tek sektöre bağımlı olmaları sebebiyle şoklara karşı kırılgan özellik gösteren bölgelerdir. Özellikle çeper bölgelerin ekonomik sorunlarının gündeme gelmesiyle birlikte literatürde bölgesel eşitsizlik ve yörünge gelişim sorunlarını açıklamak amacıyla yörünge gelişimi kavramına olan ilgi artmıştır. Konuyla ilgili ilk çalışmalar, yörünge gelişiminde bölge aktörlerinin etkilerini göz ardı etmekte, güncel çalışmalarsa bölgesel endüstriyel yörünge gelişiminde aktörlerin rolü konusunda yoğunlaşmaktadır.  
Bu kapsamda tez çalışmasının amacı; madencilik sektöründe uzmanlaşmış Zonguldak'ın son yıllardaki yörünge gelişim ve değişim süreçlerini incelemek, bu süreçte rol alan aktörlerin etkisini araştırmaktır. Çalışma kapsamında; nitel ve nicel veri kaynakları taramasıyla analizler yapılarak Zonguldak'taki endüstriyel yörünge gelişim süreci açıklanmıştır. Çeper bölge Zonguldak'taki madenciliğe dayalı endüstriyel gelişim süreci; 1848 yılında kömürün keşfiyle başlamış ve sektördeki yapısal sorunların belirgin hale geldiği Cumhuriyet döneminde duraklamıştır. Elde edilen veriler doğrultusunda Zonguldak'ta 1940 yılına kadar süren madenciliğe dayalı endüstriyel yörünge gelişim politikalarının yerini sanayi sektöründe çeşitlenme politikasına bıraktığı tespit edilmiştir. Bölge aktörleri tarafından gelişim yörüngesi demir-çelik, hizmet ve enerji sektörlerine yönlendirilmiş ancak ekonomik sürdürülebilirlik sağlanamamıştır. Bölge aktörlerinin yörünge gelişiminde ne gibi roller üstendiği nitel araştırma yöntemlerinden derinlemesine görüşme yöntemi kullanılarak anlaşılmaya çalışılmıştır. Bu doğrultuda bölgedeki endüstriyel yapıdaki değişim yönelik kararların çoğunlukla kamu ve firma aktörler tarafından alındığı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The path development process of the regions based on a single sector causes structural problems. The evolutionary economic geography literature explores these issues with path dependence and lock-in. However, the concepts can also have positive contributions to the regional industrial path development. Negative effects of locking and path dependency are generally observed in peripheral regions. Peripheral regions; These are the regions where the mining and industrial sectors dominate industrial development depending on the extraction and processing of natural resources. These regions, which have grown and developed around resource-based industries; They are regions that are far from the main growth centers, weakly connected to other regions, and are vulnerable to shocks due to their dependence on a single sector. Especially with the economic problems of the periphery regions, the interest in the concept of path development has increased in order to explain regional inequality and path development problems in the literature. Initial studies on the subject ignore the effects of regional actors in path development, while current studies focus on the role of actors in regional industrial path development.
In this context, the aim of the thesis study is; The aim is to examine the path development and change processes of Zonguldak, which specializes in the mining sector, and to investigate the effects of the actors involved in this process. Scope of work; The industrial path development process in Zonguldak was explained by analyzing qualitative and quantitative data sources. Mining-based industrial development process in the periphery Zonguldak; It started with the discovery of coal in 1848 and paused in the Republican period when the structural problems in the sector became evident. In line with the data obtained, it has been determined that the industrial path development policies based on mining, which lasted until 1940 in Zonguldak, were replaced by the diversification policy in the industrial sector. The development path was directed to the iron-steel, service and energy sectors by the regional actors, but economic sustainability could not be achieved. The role of regional actors in path development has been tried to be understood by using in-depth interview method, one of the qualitative research methods. In this direction, it has been concluded that the decisions regarding the change in the industrial structure in the region are mostly taken by public and firm actors.