Son kilometre koli teslimatı için bir hibrit çok kriterli karar verme modeli önerisi
A hybrid multi-criteria decision making model for last-mile parcel delivery
Yazar: ZEHRA BURÇİN KANIK NABİ
Danışman: PROF. DR. MİNE ÖMÜRGÖNÜLŞEN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ulaşım = Transportation ; İşletme = Business Administration

Özet:
Tedarik zincirinin son halkası olan ve şehir lojistiği kavramını da doğuran nihai müşteri ile koli teslimatı sağlayıcısı arasındaki ilişki, son kilometre koli teslimatıdır. Zincirin en maliyetli halkası olan son kilometre koli teslimatı, artan çevrimiçi ticaretle beraber bir zorluk haline gelmiştir. Maliyet etkin, verimli, sürdürülebilir ve müşteri deneyimini gözeten teslimat operasyonlarını gerçekleştirmek için teknoloji kullanımı kaçınılamaz olmuştur. Sektör, son kilometre koli teslimatı konusunda yeni ve geliştirilmiş alternatif çözümlere göre stratejilerini ayarlamak durumunda kalmıştır. 
Bu tez çalışmasının iki genel amacı bulunmaktadır. Birinci amaç son kilometre koli teslimatı alanıyla ilgili bir literatür taraması gerçekleştirmek ve literatürde yer alan yükselen eğilim ve teknolojilere bir bakış açısı sunmaktır. Çalışma kapsamında bir literatür taraması gerçekleştirilerek betimleyici analizler gerçekleştirilmiş ve son kilometre koli teslimatı yazını kapsamında literatürde yer verilen yeni iş modelleri, yükselen eğilim ve teknolojiler belirlenerek gruplanmış; detaylı bir şekilde açıklanarak tanıtılmış ve her birinin sağladığı potansiyel faydalar ifade edilmiştir. İkinci amaç ise, Türkiye'nin son kilometre koli teslimatı sektörünün analizi için hibrit bir yöntem önermektir. Bu yöntem, Derinlemesine Görüşme, Güçlü Yönler, Zayıf Yönler, Fırsatlar ve Tehditler (GZFT) Analizi, Bulanık Küme Teorisi (IFS), Tam Tutarlılık Yöntemi (FUCOM) ve Karmaşık Oransal Değerlendirme Yöntemi (COPRAS) kullanarak son kilometre koli teslimatı sektörüne yönelik strateji alternatiflerini ve önceliklerini formüle etmek ile bütünsel olarak analiz etmek için kullanılmaktadır. 
İlgili literatür taramasının analizlerinde son kilometre koli teslimatı kavramıyla ilgili yayın sayısında önemli bir artış görülmektedir. Çalışmaların büyük çoğunluğu, nicel teknikleri uygulamaktadır. Literatür taraması neticesinde, en çok yayın yapılan dergiler ve dergilerin etki faktörlerine de yer verilmiştir. Üç gruba ayrılan ve alt başlıklarıyla detaylandırılan eğilim ve teknolojiler ise teknoloji odaklı teslimat seçenekleri, çevre dostu teslimat uygulamaları ve yeni iş modelleridir. İlgili literatür incelemeleri bu çalışmanın son kilometre koli teslimatı alanında, öncü bir Türkçe literatür taraması olduğunu göstermektedir. Gerçekleştirilen ÇKKV analiz sonuçları, Çevresel sürdürülebilirlik kapsamında kamusal ve kurumsal stratejilerin, en önemli stratejik öncelik olduğunu göstermektedir. Öte yandan, üniversitelerdeki lojistik yönetimi eğitiminde parsiyel taşımacılık konusuna önem verilmesinin en az tercih edilen stratejik öncelik olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Sözcükler
Koli Teslimatı, Son Kilometre Lojistiği, Derinlemesine Görüşme, GZFT Analizi, ÇKKV, FUCOM, COPRAS

Abstract:
The relationship between the final customer, the last link in the supply chain, and the parcel delivery provider gave birth to the concept of urban logistics, the last-mile parcel delivery. As the most costly expensive component in the chain, last-mile parcel delivery has become a challenge with the rise in online commerce. Technology has become inevitable to realize delivery operations that are cost-effective, efficient, sustainable, and mindful of the customer experience. The industry has had to adjust its strategies to the new and improved alternative solutions for last-mile parcel delivery.
This study has two general objectives. The first objective is to conduct a literature review in the last-mile parcel delivery field and provide a perspective on emerging trends and technologies in the literature. The second objective proposes a hybrid methodology for analyzing Turkey's last-mile parcel delivery sector. This methodology uses in-depth interviews, Strengths, Weaknesses, Opportunities and Threats (SWOT) Analysis, Intuitionistic Fuzzy Set Theory (IFS), Full Consistency Method (FUCOM), and Complex Proportional Assessment Method (COPRAS) to formulate and holistically analyze strategy alternatives and priorities for the last mile parcel delivery sector. 
In the analysis of the related literature review, there is a significant increase in the number of publications about the concept of parcel delivery in the last mile. The majority of the studies, quantitative techniques have been applied. As a result of the literature review, the most published journals and their impact factors are also included. The trends and technologies, which are divided into three groups and detailed with subheadings, are technology-driven delivery options, environmentally friendly delivery practices, and new business models. The literature review shows that this study is a pioneering Turkish literature review in the field of last-mile parcel delivery. The results of the MCDM analysis show that developing public and corporate strategies for environmental sustainability is the first priority among strategies. On the other hand, giving importance to partial transportation in logistics management education in universities has been found to be the least preferred priority.

Keywords
Parcel Delivery, Last-mile Logistics, In-depth Interview, SWOT Analysis, MCDM, FUCOM, COPRAS