Septik şok ve obezite ilişkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of relationship between septic shock and obesity
Yazar: OKTAY HALİT AKTEPE
Danışman: PROF. DR. ARZU TOPELİ İSKİT
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases
Dizin: Leptin = Leptin ; Mortalite = Mortality ; Obezite = Obesity ; Yoğun bakım = Intensive care ; Yoğun bakım üniteleri = Intensive care units ; Şok-septik = Shock-septic

Özet:
Sepsis enfeksiyona uygunsuz immün yanıt sonucu meydana
gelir. Bundan dolayı, sepsis yoğun bakım hastalarında en sık mortalite
nedenlerinden biridir. Sepsis mortalitesinde yaşlılık, erkek cinsiyet, siyah ırk, kronik
hastalıkların sayısı ve ciddiyeti gibi birçok faktör rol oynamaktadır. Ayrıca hastanın
vücut kitle indeksinin (VKİ) de bu nedenlerden biri olabileceği düşünülmektedir.
Yakın zamanda yapılan birçok gözlemsel çalışmada artmış VKİ ve obezitenin sepsis
ve septik şokta, daha düşük VKİ'ye sahip olanlara göre düşük mortaliteye sahip
olduğu bulunmuştur. Bu durum obezite paradoks olarak tanımlanmaktadır. Leptin
yağ dokusundan salınan bir hormon olup düzeyi yağ dokusu miktarıyla doğru
orantılıdır. Leptin humoral ve adaptif immünite üzerinde birçok etkiye sahiptir. Bu
yüzden leptinin, obezite paradoksunda önemli bir rolü olabilir. Bu çalışmada, septik
şok hastalarının VKİ'leri ile mortaliteleri arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlandı.
Çalışmaya Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Yoğun Bakım
Ünitesi'ne Eylül 2014-Ocak-2016 tarihleri arasında yatan ve "surviving sepsis"
kılavuzuna göre septik şok tanısı alan erişkin hastalar (n=52) alındı. Hastalar septik
şok tanısı aldıktan sonra 09.00'da leptin örneği alındı. Leptinle birlikte hastaların tüm
demografik ve laboratuvar verileri prospektif olarak kayıt edildi. Leptin düzeylerini
karşılaştırmak için polikliniğe başvuran bireylerden kontrol grubu (n=27) oluşturuldu.
Hastalar ve kontrol grubu VKİ'lerine göre (WHO obezite sınıflaması) 5 grupta (Grup
1: <18,5 kg/m2, Grup 2: 18,5-24,9 kg/m2, Grup 3: 25-29,9 kg/m2, Grup 4: 30-39,9
kg/m2, Grup 5: ≥40 kg/m2) değerlendirildi. Hastalardan veya birinci derece
yakınlarından aydınlatılmış onam formu alındı. Değerlendirilen hastaların yaşlarının
ortanca değeri 68 (19-88) ve VKİ ortanca değeri 25,9 kg/m2 (16,5-48,98) idi. 28
günlük sağ kalım analizinde 27 hasta öldü. Yaşayan hastalar ölen hastalardan daha
düşük VKİ'ye sahipti ancak bu istatistiksel olarak anlamlı değildi 25,09 (17,7-35,15);
26,36 (16,50-48,98), p=0,323. VKİ'lerine göre 5 grupta 28 günlük mortalite benzerdi
(p=0,50). Hastaların leptin düzeyleri kontrol grubundan anlamlı şekilde daha düşük
bulundu (0,225 ng/ml (0,1-54,5), 4 (0,1-22,8), p<0,001). Leptin düzeyi ile VKİ
arasında tüm hasta ve kontrol grubunda istatistiksel anlamlı korelasyon saptandı
(n=79, r=0,49, p<0,001). Yaşayan ve ölen grupta leptin düzeyleri benzerdi (0,170
(0,01-11), 0,260 (0,01-54,5), p=0,486). Bununla bilirkte, 5 hasta grubunda leptin
düzeyleri arasında anlamlı fark saptandı (ortanca leptin değerleri; Grup 1: 0,280
ng/ml; Grup 2: 0,160; Grup 3: 0,220; Grup 4: 0,370; Grup 5: 4,80 p=0,046). Bu
farkın saptanmasında Grup 5'teki hastaların yüksek leptin düzeyleri rol oynadı.
Çalışmamızda artmış VKİ'nin obezite paradoksuna ters şekilde septik şokta
koruyucu olmadığını bulduk. Ayrıca septik şoklu hastalarda kontrol gruba göre daha
düşük leptin seviyeleri tespit ettik. Ölen ve sağ kalan hastaların leptin düzeylerinde
anlamlı fark yoktu. Bununla birlikte düşük leptin düzeyleri kritik hasta grubunda
sepsis ve septik şok için diagnostik bir belirteç olabilir. Bu konuda daha fazla hasta
sayısı ile yeni çalışmalar yapılmasına ihtiyaç vardır.

Abstract:
Sepsis occurs because of inappropriate immune
response to infection. Therefore, it is one of the most common causes of mortality in
critically-ill patients. Many factors play a role in sepsis mortality such as senility,
male gender, black race, the number and severity of chronic diseases. In addition,
the patient's body mass index (BMI) is thought to be one of those reasons. Recent
observational studies showed that patients with increased BMI and obesity have
lower mortality rate in the course of sepsis and septic shock compared to patients
with lower BMI. This situation is described as obesity paradox. Leptin is a hormone
released from adipose tissue, whose level is proportional to the amount of adipose
tissue. Leptin has many effects on humoral and adaptive immunity. Therefore, leptin
may play an important role in the obesity paradox. The aim of this study was to
investigate the relationship between mortality and body mass index (BMI) in patients
with septic shock. Between September 2014 and January 2016, 52 septic shock
patients who were admitted to Hacettepe University Faculty of Medicine medical
intensive care unit and carrying the necessary criteriae for septic shock were
evaluated. We measured leptin levels at 9:00 a.m. after patient has been diagnosed
with septic shock. In addition to leptin, all demographic and laboratory data of the
patients were recorded prospectively. A control group (n=27) from the outpatient
clinic was created for comparison of leptin levels. Patient and control group were
divided into 5 groups according to BMI (WHO obesity classification: Group 1: <18.5
kg/m2, Group 2: 18.5-24.9 kg/m2, Group 3: 25-29.9 kg/m2, Group 4: 30-39.9 kg/m2,
Group 5: ≥40 kg/m2). The informed consent was obtained from patients or their first
degree relatives. The median age of evaluated patients was 68 (19-88) and the
median BMI value was 25.9 kg/m2 (16.5-48.98). 27 of the patients died within 28
days. The surviving patients had a lower BMI than non-survivivors; but this was not
statistically significant 25.09 kg/m2 (17.7-35.15); 26.36 kg/m2 (16.50-48.98),
p=0.323. 28th day mortality rate in 5 groups stratified according to BMI was similar
(p=0.50). Patients have significantly lower leptin levels than healthy controls (0.225
ng/ml (0.1-54.5), 4 (0.1-22.8), p<0.001). There was a statistically significant
correlation between BMI and leptin level in all patients (n=79, r=0.49, p<0.001)
Leptin levels were similar in surviving and non-surviving patients (0.170 (0.01-11),
0.260 (0.01-54.5), p= 0.486). However, there was significant difference among 5
BMI groups in terms of leptin levels (median leptin values; Group 1: 0.280 ng/ml;
Group 2: 0.160 ng/ml; Group 3: 0.220 ng/ml; Group 4: 0.370 ng/ml; Group 5: 4.80
ng/ml; p=0.046). High leptin levels in Group 5 played a role in the detection of this
diffrence. In conclusion, our study revealed that increased BMI was not protective
from septic shock. We also determined that leptin levels were lower in patients with
septic shock compared to control group. There was no significant difference in leptin
levels between surviving and non-surviving patients. Therefore, low leptin levels can
be a diagnostic marker for sepsis and septic shock in critically ill patients. Further
studies with greater number of patients are required in this regard.