20 yaş ve üzeri kadınlarda meme kanseri bilgi düzeyi ile meme kanseri önleme davranışlarını etkileyen faktörler arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between breast cancer knowledge level and factors affecting breast cancer prevention behaviors in women aged 20 years and older
Yazar: MEHMET CAN GÜNDÜZ
Danışman: PROF. DR. KENAN TAŞTAN
Atatürk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Erken teşhis = Early diagnosis ; Kitle taraması = Mass screening ; Meme kanseri =

Özet:
Giriş ve Amaç: Dünyada ve ülkemizde kadınlarda en sık görülen ve en fazla ölüme neden olan kanser türü meme kanseridir. Meme kanseri meme dokusundaki hücrelerin kontrolsüz olarak çoğalmaya başlamasıyla ortaya çıkmaktadır. Meme kanserinin erken tespiti meme kanseri kaynaklı ölümleri önleme konusunda önem kazanmaktadır. Tarama programlarının amacı meme kanserinin erken dönemde tanısını koyarak; etkin tedavi yöntemleriyle hastaların sağkalım sürelerini uzatmak, yaşam kalitelerini yükseltmek ve meme koruyucu tedavi seçenekleri sunabilmektir. Sağlık Bakanlığı verileri meme kanseri mortalitesini azaltmakta oldukça önemli olan erken tanı ve tarama yöntemleri ile önleyici davranışlara yönelik farkındalığın ülkemizde yetersiz olduğunu göstermektedir. Çalışmamızda Atatürk Üniversitesi Eğitim Aile Sağlık Merkezlerine kayıtlı ve başvuran 20 yaş ve üzeri kadınların meme kanseri bilgi düzeyleri ile meme kanseri önleme davranışlarını etkileyen faktörlerin ilişkisini değerlendirmek amaçlanmıştır.
Yöntem: Çalışmamız 01 Eylül 2023-01 Aralık 2023 tarihleri arasında Atatürk Üniversitesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı'na bağlı 2 Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'nde yapılmıştır. Çalışmamıza Eğitim Aile Sağlığı Merkezi nüfusuna kayıtlı olan ve başvuran 20 yaş ve üzeri 300 kadın dahil edilmiştir. Katılımcılara Sosyodemografik Bilgi Formu, Geniş Kapsamlı Meme Kanseri Bilgi Testi (GKMKBT) ve Kadının Meme Kanseri Önleme Davranışlarını Etkileyen Faktörleri Belirleme Ölçeği (MEKÖD) uygulandı. Çalışmadan elde edilen veriler SPSS v20 programı ile analiz edildi. Tüm analizlerde p<0.05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.
Bulgular: Araştırmamıza 300 kadın dahil edilmiştir. Katılımcıların yaş ortalaması 34.2±12,5 yıl olup %47,3'ü evli iken %41'inin üniversite mezunu olduğu görülmüştür. Katılımcıların çoğunluğunun (%83) il sınırlarında ikamet ettiği, tamamına yakınının sosyal güvencesinin olduğu (%94,7), %31'inin çalıştığını ve %27,7'sinin ise gelirlerinin giderlerinden az olduğunu beyan ettiği tespit edilmiştir. Çalışmamızda GKMKBT'nin yaş ve eğitim durumu ile anlamlı pozitif yönlü ilişkisinin yanı sıra, medeni durumu bekar olan, alkol kullanan ve menopoza henüz girmemiş olanların daha bilgili olduğu ortaya konmuş olup kişinin yaşadığı yer, sosyal güvencesi, gelir ve çalışma durumu, sigara kullanımı, düzenli egzersiz yapma ile menarş-menopoz yaşı ve aile öyküsünün bilgi düzeyine belirgin etkisinin olmadığı görülmüştür. 
Çalışmamızda MEKÖD ölçek puanları incelendiğinde, gençlerin öz yeterlilik, yüksek eğitim düzeyi olanların bilgi arama, geliri yüksek olanların ve il merkezinde yaşayanların tutum, sigara kullananların destek ve motivasyon, alkol kullananların öz yeterlilik, bilgi arama ve tutum, düzenli egzersiz yapanların ise toplam, öz bakım, stres yönetimi ve tutum, menopozda olanların destek sistemleri, menopoz yaşı ileri olanların tutum alt boyut puanlarının anlamlı olarak daha yüksek olduğu ortaya konmuştur. Çalışmamızda katılımcıların bilgi düzeyi arttıkça meme kanseri önleme davranışlarını etkileyebilecek faktörler açısından daha olumlu davranış sergiledikleri saptanmıştır.
Sonuç: Çalışmamızda meme kanseri bilgi düzeyinin ve meme kanseri önleme davranışlarını etkileyen faktörlerin, kişinin sosyodemografik özelliklerinden etkilendiği, bunun yanı sıra bilgi düzeyi yüksek katılımcıların önleyici davranışlar bakımından daha olumlu davranış sergileyebilecekleri saptanmıştır.  Meme kanseri önlenmesine yönelik kişinin tutum ve davranışları geliştirecek ve kişilere meme kanseri farkındalığı kazandıracak eğitim programları düzenlenmesi ve ihtiyacı olan kişilere bu konuda psikolojik destek sağlanarak engelleyici ve zorlaştırıcı faktörlerin ortadan kaldırılması meme kanseri erken teşhis ve tedavisine önemli katkı sağlayacaktır.
Anahtar Kelimeler: Meme kanseri, erken teşhis, tarama testi

Abstract:
Introduction and Objective: Breast cancer is the most common type of cancer in women in the world and in our country and the most common cause of death. Breast cancer occurs when cells in the breast tissue start to multiply uncontrollably. Early detection of breast cancer is gaining importance in preventing deaths from breast cancer. The aim of screening programs is to diagnose breast cancer at an early stage; to prolong the survival of patients with effective treatment methods, to improve their quality of life and to offer breast-conserving treatment options. Ministry of Health data show that awareness of early diagnosis and screening methods and preventive behaviors, which are very important in reducing breast cancer mortality, are insufficient in our country. In our study, we aimed to evaluate the relationship between breast cancer knowledge levels of women aged 20 years and older who were registered and applied to Atatürk University Education Family Health Centers and the factors affecting breast cancer prevention behaviors.
Methods: Our study was conducted between September 01, 2023 and December 01, 2023 in 2 Education Family Health Centers affiliated to Atatürk University Department of Family Medicine. In our study, 300 women aged 20 years and older who were registered and admitted to the population of the Education Family Health Center were included. Participants were administered the Sociodemographic Information Form, the Comprehensive Breast Cancer Knowledge Test (CBCKT) and the Scale for Determining Factors Affecting Women's Breast Cancer Prevention Behaviors. The data obtained from the study were analyzed with SPSS v20 program. In all analyzes, p<0.05 was considered statistically significant.
Results: 300 women were included in our study. The mean age of the participants was 34.2±12.5 years, 47.3% were married and 41% were university graduates. It was determined that the majority of the participants (83%) resided in the provincial borders, almost all of them had social insurance (94.7%), 31% were employed and 27.7% stated that their income was less than their expenses. In our study, in addition to the significant positive correlation of the CBCKT with age and educational status, it was found that those who were single, who used alcohol and who had not yet entered menopause were more knowledgeable, while the place of residence, social insurance, income and employment status, smoking, regular exercise, age at menarche-menopause and family history did not have a significant effect on the level of knowledge. 
In our study, it was found that young people had significantly higher scores in self-efficacy, those with higher educational level had higher scores in information seeking, those with higher income and those living in the city center had higher scores in attitude, smokers had higher scores in support and motivation, alcohol users had higher scores in self-efficacy, information seeking and attitude, regular exercisers had higher scores in total, self-care, stress management and attitude, menopausal women had higher scores in support systems. In our study, it was found that as the level of knowledge of the participants increased, they exhibited more positive behaviors in terms of factors that may affect their breast cancer prevention behaviors.
Conclusion: In our study, it was determined that the level of breast cancer knowledge and the factors affecting breast cancer prevention behaviors were affected by the sociodemographic characteristics of the individual, and that participants with a high level of knowledge could exhibit more positive behaviors in terms of preventive behaviors. Organizing educational programs that will improve attitudes and behaviors towards breast cancer prevention and breast cancer awareness, providing psychological support to those who need it, and eliminating preventive and complicating factors will make a significant contribution to early diagnosis and treatment of breast cancer. 
Keywords: Breast cancer, early diagnosis, screening test