Dükkân ve kafe sahiplerinin yöresel gıda ürünlerine ilişkin söylem ve pratikleri
Shop and cafe owners' discourse and practices regarding local food
Yazar: MUHSİNE CANAN ERİM
Danışman: PROF. DR. GÜL ÖZSAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Antropoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Antropoloji = Anthropology ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
Günümüzde ekonomik alanda olduğu gibi toplumsal ve kültürel yaşamda da 
pek çok dönüşüm yaşanmaktadır. Özellikle kentsel orta sınıflar söz konusu 
olduğunda bu dönüşümlerin önemli bir boyutunu ise "yöresel gıda", "yerel gıda", 
"doğal gıda" gibi benzeri konular hakkında giderek öne çıkan tartışmalar 
oluşturmaktadır. Bu tür gıdalara yönelik gıda üreticilerinin, satıcıların ve satın alan 
kişilerin söylemleri genellikle çelişkiler içermektedir. Dahası gündelik yaşamda 
yöresel gıda hakkında sıklıkla kalıplaşmış ya da sorgulanmadan kabul edilen fikirler 
ileri sürülmektedir. Sosyal antropolojinin bakış açısına dayanan bu çalışmada, 
yöresel gıda ürünleri satan kişilerin deneyimlerine ve anlattıkları incelenmektedir. 
Dolayısıyla üretici ve tüketicileri dışarıda bırakarak konu tartışılmaktadır. Daha 
özgül olarak, İstanbul Beyoğlu İlçesi sınırları içinde yer alan Hasköy ve Çıksalın 
semtlerinde "yöresel gıda" ürünleri satan dükkân işletmecilerinin söylem ve 
pratiklerine odaklanmaktadır. Çalışmada, "yöresel gıda" işletmeciliği yapan kişilerin, 
sattıkları ürünlere ilişkin hangi söylemleri kullandıkları, ürünlere bakış açıları, dahası 
tedarik, muhafaza ve satış süreçlerinde ne tür yollar izledikleri ele alınmaktadır. 
Yöresel gıda ürünleri satan dükkân sahiplerinin, söylem yoluyla bu alanı kültürel 
olarak nasıl yeniden inşa ettiklerine ve aynı zamanda "yöresel gıda" ya da bu tür 
gıdalarda son zamanlarda yaşanan somut dönüşümlere vurgu yapılmaktadır. "Yöresel 
gıda", "Yöreselin" ve "yerelliğin" ne olduğu hakkındaki kavramsal tartışmaların 
ardından yöresel gıdaya ilişkin geleneksel ve nostaljik çağrışımlara dikkat çekilerek, 
konunun sosyal sınıf, aile sermayelerinin aktarımı, cinsiyet ve aile ilişkileriyle olan 
bağına dikkat çekilmektedir. Çalışma, 12 Haziran-20 Eylül 2023 tarihleri arasında on 
biri erkek ve dördü kadın olmak üzere toplam 15 kişiyle yapılmış derinlemesine 
görüşmelere ve dükkânlardaki etnografik gözlemler yoluyla elde edilen verilere 
dayanmaktadır. Araştırmanın verileri, bu tür gıdalara satan kişilerin işlerinin pek çok 
aşamasında giderek daha fazla sorunla baş etmek zorunda kaldıklarını gösteriyor. 
Ürünlerin satışı ise büyük ölçüde bu tür gıdalara yönelik yaygın ve kalıplaşmış 
söylemler yoluyla mümkün olmaktadır.

Abstract:
The contemporary world has been undergoing significant transformations in 
both socio-cultural and economic spheres. Debates and discussions concerning "local 
food" and "natural food" constitute a key issue particularly for urban middle classes 
in the midst of these transformations. In fact, the discourses around these types of 
food employed by producers, sellers, and buyers seem to display a variety of 
contradictions. Moreover, "local food" has become the object of a great many taken
for-granted assumptions in everyday parlance. This thesis, which is based upon a 
social anthropological perspective, examines the experiences and accounts provided 
by local food shop and café owners, leaving out its producers and consumers. More 
particularly, the thesis focuses upon the discourse and practices of some small 
business owners selling "local food" in the neighborhoods of Hasköy and Çıksalın 
within the sub-province of Beyoğlu, Istanbul. It examines what discourses these 
small business owners embrace regarding the "local" products they sell, their 
perspectives on these products, and the ways they follow in procuring, preserving, 
and selling these food items. It emphasizes how these small business owners 
reconstruct this sphere of activity by the discursive strategies they employ as well as 
investigating a number of tangible transformations in the realm of "local food. " 
After providing an overview of the conceptual discussions about what the nature of 
both "the local" and "local food" involves, the thesis explores their connections with 
social class, the transmission of family capital, gender, and family relationships, 
paying particular attention to the employment traditional and nostalgic formulae on 
the subject. The study rests upon the data obtained by ethnographic observations 
made at these shops and 15 in-depth interviews conducted with their owners (11 
male, four female) between 12 June and 20 September 2023. The findings of the 
research show that shop and café owners selling "local food" have to cope with an 
increasing number of challenges in their business life. The success of their sales 
appears to be dependent upon the employment of the widely shared discourses on 
"local food. "