Üniversite kütüphanelerinin evrensel tasarım ve sürdürülebilirlik kapsamında değerlendirilmesi
Evaluation of university libraries within the scope of universal design and sustainability
Yazar: MERVE YÜCEL
Danışman: DOÇ. DR. ÇİĞDEM BELGİN DİKMEN
Yozgat Bozok Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Evrensel tasarım = Universal design ; Sürdürülebilirlik = Sustainability ; UI GreenMetric = UI GreenMetric ; Üniversite kütüphaneleri = University libraries

Özet:
Mimari tasarımın standart kullanıcı üzerinden kurgulanması, bazı kullanıcıların yapılara erişimde sorun oluşturabilmektedir. Anayasal bir hak olarak eğitim ve erişilebilirlik çeşitli yasa ve yönetmeliklerle desteklenmektedir, ancak engelli kullanıcıların eğitim alması ve toplumsal yaşama katılımı için yükseköğrenim dâhil olmak üzere eğitim kurumlarında çeşitli düzenlemelere gereksinim duyulmaktadır. Son yıllarda yapılan düzenlemelerde yapıların tüm kullanıcı gruplara uygun, ötekileştirmeden, bütünleşik tasarımını öneren Evrensel Tasarım yaklaşımının benimsenmesi mimarlık disiplininde kabul görmektedir. Benzer biçimde yapı sektörünün dünyada üretilen enerji kaynaklarını büyük ölçüde tükettiğinin ve kullanılan fosil yakıtların çevreci olmadığının anlaşılması; enerji ve çevre konularına karşı duyarlılık göstererek çözüm önerileri üreten anahtar bir kavram olarak sürdürülebilirlik yaklaşımını gündeme getirmiştir. Sürdürülebilir tasarım ilkeleri, yapıları yaşam döngüleri boyunca değerlendirmekte ve mimarlık disiplinini de içerecek biçimde pek çok disiplinin ilgi alanına girmektedir. Bu bağlamda yapılarda yenilenebilir/alternatif enerji kaynaklarını ve çevre dostu yapı malzemelerini kullanan, enerji konusunda duyarlılık gösteren, toprağın-suyun-havanın korunumunu sağlayan, atıkları azaltan, insan yaşamını ve konforunu önemseyen tasarımlar önem kazanmaktadır. Çalışma; yüksek öğretim kurumları özelinde üniversite kütüphanelerinin, Türkiye için yeni ve gelişime açık bir konu olan evrensel tasarım yaklaşımı ve sürdürülebilir politikalar ile tasarlanması ve uygulanmasına odaklanmıştır. Çalışmanın amacı; eğitim kurumlarının en önemli basamağı olan üniversitelerin kütüphanelerini evrensel tasarım ve sürdürülebilirlik kapsamında değerlendirmek ve bu yapıların kapsayıcı, çevreci politikalar ile tasarlanması ve uygulanması için öneriler geliştirmektir. Bu kapsamda evrensel tasarım ve sürdürülebilirlik kavramlarına yönelik literatür araştırması yapılmış, Dünyada ve Türkiye'deki örnekler üzerinden kütüphane yapıları tartışılmış, evrensel tasarım ve sürdürülebilirlik kapsamında üniversite kütüphane örnekleri irdelenmiş, çalışma alanı olarak belirlenen üniversitelerin kütüphaneleri karşılaştırılarak tüm kullanıcılar için erişilebilir, mekânsal nitelikleri yüksek ve sürdürülebilir politikalar benimsemesine yönelik çözüm önerileri sunulmuştur.

Abstract:
The fact that the architectural design is built on the standard user may cause problems for some users in accessing the buildings. As a constitutional right, education and accessibility are supported by various laws and arrangements, but various arrangements are needed in educational institutions, including higher education, for disabled users to receive education and participate in social life. Adoption of the Universal Design approach, which proposes the integrated design of buildings suitable for all user groups, without marginalization, is accepted within the discipline of architecture in the arrangements made in recent years. Similarly, understanding that the construction industry consumes the energy resources produced in the world to a large extent and that the fossil fuels used are not environmentally friendly; It has brought the sustainability approach to the agenda as a key concept that produces solutions by showing sensitivity to energy and environmental issues. Sustainable design principles evaluate buildings throughout their life cycles and are of interest to many disciplines, including the discipline of architecture. In this context, designs that use renewable/alternative energy sources and environmentally friendly building materials in buildings, are sensitive to energy, protect soil, water, air, reduce waste, and care about human life and comfort, gain importance. Study; It has focused on the design and implementation of university libraries in higher education institutions with a universal design approach and sustainable policies, which is a new and open subject for Turkey. The aim of the study; To evaluate the libraries of universities, which are the most important step of educational institutions, within the scope of universal design and sustainability, and to develop suggestions for the design and implementation of these buildings with inclusive, environmentalist policies. In this context, a literature search was conducted on the concepts of universal design and sustainability, library buildings were discussed through examples in the world and in Turkey, university library examples were examined within the scope of universal design and sustainability, and the libraries of universities determined as study areas were compared, accessible for all users, with high spatial qualities and sustainable. Solution proposals for adopting policies were presented.