Karşılıklı ilişki temelli Türk modernleşmesinde Amerikan tesirleri (1908-1950)
American influences in Turkish modernization on the basis of reciprocal relations (1908-1950)
Yazar: DOĞAN CAN AKTAN
Danışman: PROF. DR. NECMİ UYANIK
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Türk düşünce tarihi = Turkish thought history ; Türk inkılap tarihi = Turkish revolution history ; Türk tarihi = Turkish history

Özet:
Amerika Birleşik Devletleri, kuruluşundan itibaren Osmanlı Devleti ile giderek yoğunlaşan ilişkiler içerisine girmiştir. Bu ilişkiler ilk önce ticari alanda başlamış, daha sonra misyonerlik ve eğitim alanlarına doğru yayılmıştır. İki ülke arasında gelişen ilişkilerin doğal bir sonucu olarak ABD Osmanlı ve Türk modernleşmesine etki eden ülkelerden birisi hâline gelmiştir.
ABD'nin Osmanlı Devleti'nin modernleşme süreci üzerindeki etkisi, 1908'den sonra giderek artmıştır. ABD tesirleri 1923 yılında kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nin siyasi ve idari yapısına etki edebilecek bir seviyeye ulaşmıştır. 1923'ten sonra da ABD'nin Türkiye Cumhuriyeti'nin modernleşme süreci üzerindeki tesirleri son derece yoğun bir hal almıştır. Bu tesirler sayesinde 1945 yılından sonra Türkiye ve ABD arasında gelişecek ittifakın tohumları atılmıştır. ABD, Türkiye'nin siyasi, idari, askeri, iktisadi, eğitim ve sağlık alanlarında etkili bir model vazifesi görmüştür.
Bu doktora tezinde Amerika Birleşik Devletleri'nin 1908 yılından 1950 yılına kadar Türk modernleşmesini genel anlamda nasıl etkilediği ve yönlendirdiği çoğunlukla Türk merkezli birinci el ve ikinci el kaynaklardan faydalanmak suretiyle ele alınmıştır. Amerikan etkileri sayesinde 42 yıllık bu zaman aralığında ABD'nin Osmanlı Devleti ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kurumları ve sosyal hayatı üzerindeki etkisinin sürekli arttığı görülmüştür.

Anahtar Kelimeler: Türkiye, Osmanlı Devleti, Amerika Birleşik Devletleri, Modernleşme, Türk Modernleşmesi

Abstract:
Since its establishment, the United States of America has entered intensifying relations with the Ottoman Empire. These relations first started in the commercial field, then spread to the missionary and educational fields. A natural consequence of the developing relations between the two countries is that the USA became one of the countries that influenced the Ottoman and Turkish modernization.
The influence of the USA on the modernization process of the Ottoman Empire increased after 1908. It has reached a level that can affect the political and administrative structure of the Republic of Turkey, which was founded in 1923. After 1923, the influence of the USA on the modernization of the Turkish Republic became extremely intense. Thanks to these influences, the seeds of the alliance that would develop between Turkey and the USA after 1945 were sown. The USA has served as an effective model in Turkey's political, administrative, military, economic, education and health fields.
In this doctoral thesis, how the United States of America influenced and directed Turkish modernization in general from 1908 to 1950, by making use of primary and secondary sources, mostly from the Turkish sources. Thanks to the American influences, it has been observed that the influence of the USA on the institutions and social life of the Ottoman Empire and the Republic of Turkey has constantly increased during this 42-year period.

Key Words: Turkey, Ottoman Empire, United States of America, Modernization, Turkish Modernization