Tasavvufta analık kavramı: Sâmiha Ayverdi ve Vehbi Güneri'ye mektupları
The concept of motherhood in sufism: Samiha Ayverdi and her letters to Vehbi Güneri
Yazar: ADALET ŞEHVAR TÜKEK
Danışman: DR. HATİCE DİLEK GÜLDÜTUNA
Üsküdar Üniversitesi / Tasavvuf Araştırmaları Enstitüsü / Tasavvuf Kültürü ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Annelik = Motherhood ; Ayverdi, Samiha = Ayverdi, Samiha ; Güneri, Vehbi Ülkü = Güneri, Vehbi Ülkü ; Mektuplar = Letters ; Mürşid = Mentor ; Tasavvuf = Mystic

Özet:
İslâm ve özellikle Tasavvuf literatürü kadının sosyal ve dînî hayattaki rolünün yanı sıra kadınlık ve analığın metafizik ve spiritüel boyuttaki anlam katmanlarına dair de zengin açıklamalar ihtivâ etmektedir. Bu tezde tasavvufî olarak analığın nasıl yorumlandığı ve nasıl bir bâtınî mânâ yüklendiği incelenmiştir.
Analık kavramı mürşid-i kâmili, ananın sütü ise mânevî ilmi temsil eden bir kavramdır. Mürşid-i kâmil, kişiye kendi nefsini tanıtan, gösteren ve ruhun/mânânın doğmasına yardımcı olan kimsedir. Mürşit bir annenin çocuğuna süt vermesi gibi müridini mânevî olarak besler. O, hakîkatte kişiyi büyüten, kusurlarını anlamasına ve kabul etmesine yardım eden, kendi ayakları üzerinde durana kadar gözeten, bütünlüğe ulaşması için yol gösteren müşfik bir anne gibidir.
20. yüzyıl Türkiye'sinin en büyük ve en etkili mutasavvıf ve yazarlarından olan Sâmiha Ayverdi, yetiştirdiği öğrencileri ve okuyucuları tarafından "Sâmiha Anne" diye anılmış, dönemini ve günümüzü aydınlatan çok sayıda eser yazmıştır. Sâmiha Ayverdi'nin yazdığı eserlerde ve hayatında annelik vasfının etkisi hissedilmektedir. Hep bir anne edâsı ve vasıfları ile örnek olmuştur.
Ayverdi'nin eserleri arasında mektupları büyük bir yekûn tutar. Mânevî evlatlarından biri olan ve hapishanede iken kendisine yazmaya başlayan Vehbi Ülkü Güneri ile mektuplaşmasının bulunduğu Mektuplar serisinin iki ciltlik kitabı ana kaynak olmak üzere Ayverdi'nin eserleri, kendisinde annelik vasfının tezâhürlerini anlamak üzere değerlendirilmiştir. Bu bağlamda Ayverdi'de öne çıkan sekiz husus bu tezde incelenmiştir. Bu tez "Samiha Anne" diye tanınan yazarın neden bu şekilde anıldığının yakînen ortaya konması ve analığın onda ne şekilde âşikâr olduğunun ortaya çıkartılması bakımından önem taşımaktadır.

Abstract:
Sufi literature includes rich explanations about the metaphysical and spiritual layers of femininity and motherhood, as well as the role of women in social and religious life. In this thesis, the interpretation of motherhood in terms of Sufism and the inner meaning attributed to women because of her being mother will be examined.
The concept of motherhood is a concept representing the perfected spiritual guide (mürşid-i kamil), and the mother's milk is a concept that alludes to spiritual knowledge (ilm). A perfected spiritual guide (murshid) is a person who introduces and shows people their own ego (nafs) and helps their soul/spirit to be born. A murshid spiritually nourishes his/her disciples just like a mother giving milk to her children. In fact, a murshid is like a loving mother who raises her children, helps them understand and accept their flaws, takes care of them until they can stand on their own feet, and guides them to achieve wholeness.
Samiha Ayverdi, one of the greatest and most influential Sufis and writers of 20th century Turkey, was called "Samiha Anne"* by her students and readers. She wrote many works that illuminate both her time and our present time. The influence of motherhood is evident in the works and life of Samiha Ayverdi. She has always set an example with her motherly manners and qualities.