Keban Baraj Gölünde yaşayan Luciobarbus esocinus türünün hastalığa dirençli gen bölgesinin ve genetik karakterizasyonunun araştırılması
İnvestigation of disease resistant gene region and genetic characterization of Luciobarbus esocinus species living in Keban Dam Lake
Yazar: BUSE FİDAN ÖZCAN
Danışman: PROF. DR. SİBEL KÖPRÜCÜ ; DOÇ. DR. ŞÜKRÜ ÖNALAN
Fırat Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Yetiştiriciliği Ana Bilim Dalı / Balık Hastalıkları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products

Özet:
Bu yüksek lisans tezinde, Keban Baraj Gölü'nde yaşayan Luciobarbus esocinus (Heckel, 1843) türünün; Fırat ve Dicle nehirlerinde endemik olarak yaşadığı, özellikle inceleyeceğimiz Keban Baraj Gölü ve çevresi için önemli sucul ekonomik kaynaklardan biri olduğu bilinmektedir. Luciobarbus esocinus'un popülasyonlarının korunması, doğru bir balıkçılık yönetimi ve gelecekteki kültür çalışmaları için genetik karakterizasyon çalışmaları her tür için olduğu gibi bu tür için de büyük önem arz etmektedir. Çalışma aşamasında Keban Baraj Gölü'nde belirlenmiş 3 farklı lokasyondan toplanmaya çalışılarak 29 adet Luciobarbus esocinus örneği temin edilmiştir. Bu örneklerden alınan kas dokularından RNA izolasyonu, cDNA sentezi ve Real time PCR uygulamaları ile hastalığa karşı direncinin araştırılması için MH-IA ve MH-IB gen bölgelerinde gen ekspresyonları belirlenmiştir. 
Çalışma sonucunda; Luciobarbus esocinus türü için moleküler tanımlama amacıyla β-actin genine spesifik dizayn edilen primerler kullanılarak Real-Time PCR sonucunda tüm örneklerin pozitif sonuç verdikleri gözlenmiştir. Bununla birlikte hastalık direnç gen ekspresyon düzeylerinin belirlenmesi amacıyla kas dokularından izole edilen RNA'lardan elde edilen cDNA'lar kullanılarak gerçekleştirilen Real-Time PCR analizinde 1. bölgeden alınan balıklarda kontrole yakın ekspresyon değerleri gözlenirken, 2. bölgeden alınan örneklerde MH-IA geninde down-regülasyon MH-IB geninde ise upregülasyon gözlenmiştir. 3. bölgeden alınan örneklerde ise hem MH-IA hem de MH-IB genlerinde upregülasyon gözlenmiştir. 
Bu sonuçlar doğrultusunda, aynı su kaynağı boyunca yaşamını devam ettiren Luciobarbus esocinus türünde hastalık direnç genlerinin ekspresyon seviyelerinin su kalite kriterlerinin benzer özelliklerde olması, aynı su kaynağında benzer hastalık etkenlerinin bulunması ve konağın aynı türlere maruz kalması gibi sebepler göz önünde bulundurulduğunda 3 bölgeden yapılan örneklemelerde ekspresyon seviyelerinin yakın sonuçlar verdiği görülmüştür.
Keban baraj gölünde gerçekleştirilen bu çalışmanın sonuçlarının gelecek çalışmalarda geliştirilerek farklı balık türleri ve genom özelinde çalışmalar ile tüm direnç mekanizmalarının irdeleneceği yeni çalışmalara da ihtiyaç duyulmaktadır.

Abstract:
In this master thesis, Luciobarbus esocinus (Heckel, 1843) species living in Keban Dam Lake; It is known that it lives endemic in the Euphrates and Tigris rivers and is one of the important aquatic economic resources especially for the Keban Dam Lake and its surroundings. Conservation of populations of Luciobarbus esocinus, proper fisheries management and genetic characterization studies for future culture studies are of great importance for this species as well as for any other species. During the study phase, 29 Luciobarbus esocinus specimens were obtained by trying to collect from 3 different locations determined in Keban Dam Lake. Gene expressions were determined in the MH-IA and MH-IB gene regions to investigate the resistance to the disease by RNA isolation, cDNA synthesis and Real time PCR applications from muscle tissues taken from these samples.
As a result of the study; it was observed that all samples gave positive results as a result of Real-Time PCR using primers designed specific to the β-actin gene for molecular identification of Luciobarbus esocinus species. In addition, in the Real-Time PCR analysis performed using cDNAs obtained from RNAs isolated from muscle tissues in order to determine the disease resistance gene expression levels, expression values close to the control were observed in the fish taken from Region 1, while down-regulation in MH-IA gene and up-regulation in MH-IB gene were observed in the samples taken from Region 2. In the samples taken from the 3rd region, upregulation was observed in both MH-IA and MH-IB genes. 
In line with these results, it was observed that the expression levels of disease resistance genes in Luciobarbus esocinus species living along the same water source gave close results in the samples taken from 3 regions considering the reasons such as similar water quality criteria, presence of similar disease agents in the same water source and exposure of the host to the same species.
The results of this study carried out in Keban reservoir need to be developed in future studies and new studies are needed in which all resistance mechanisms will be examined with different fish species and genome-specific studies.