Sfenoid sinüs varyasyonlarının ve çevre nörovasküler yapıların konik ışınlı bilgisayarlı tomografi ile incelenmesi
Evaluation of sphenoid sinus variations and adjacent neurovascular structures with cone-beam computed tomography
Yazar: ÇİĞDEM BOZAN
Danışman: DOÇ. DR. EDA DİDEM YALÇIN
Gaziantep Üniversitesi / Diş Hekimliği Fakültesi / Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Diş Hekimliği Uzmanlık, 2021
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Anatomi = Anatomy ; Konik ışınlı bilgisayarlı tomografi = Cone-beam computed tomography ; Sfenoid sinüs = Sphenoid sinus ; Varyasyon = Variation

Özet:
Sfenoid sinüs doğrudan anterior kraniyal fossa, hipofiz, beyin sapı, optik sinir (OS), internal karotid arter (İKA), maksiller sinir (MS) ve vidian kanalın (VK) ve kavernöz sinüslerle ilişkilidir. Sfenoid sinüsün iç yapısı, anatomik varyasyonları, pnömatizasyon yönü ve derecesi gibi gelişimiyle ilgili temel bilgilerin bilinmesi ve çevre anatomisinin kapsamlı bir şekilde anlaşılması hem iyatrojenik lezyonlardan kaçınmak hem de sinüs kavitesi ve komşu yapılarda meydana gelebilecek süreçlerin patogenezini anlamak ve yönetmek için gereklidir. Konik ışınlı bilgisayarlı tomografi (KIBT) sfenoid sinüs anatomisi ve varyasyonları ile çevre nörovasküler yapılarının, düşük dozda ve detaylı olarak incelenebilmesine imkan tanımaktadır. Bu tez çalışmasının amacı, sfenoid sinüs varyasyonlarının ve çevre nörovasküler yapılar olan OS, İKA, MS ve VK görülme sıklığı ve bu yapıların birbirleriyle ilişkisi KIBT ile değerlendirilmesidir. Çalışma grubu, 2017-2019 yılları arasında Gaziantep Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi Anabilim Dalı'na çeşitli nedenlerle başvuran 18-81 yaş aralığındaki 250'si (%50) erkek, 250'si (%50) kadın toplam 500 hastanın (1000 sinüs) KIBT arşivinde bulunan görüntülerinden oluşmaktadır. Olguların %1.0'i konkal, %2.6'sı presellar, %56.4'ü sellar ve %40.0'ı postsellar pnömatizasyon olarak tespit edilmiştir. OS, İKA, MS ve VK konfigürasyonları incelendiğinde, toplam olgularda bu yapıların hepsinde en sık görülen tip 2'dir ve sırasıyla  %81.0, %60.6, %49.8 ve %56.2 olarak gözlenmiştir. Çalışmamızda her iki tarafta, OS, İKA, MS ve VK ile hem ana pnömatizasyon tipleri, hem de klival, sellar ve lateral alt tipler arasında anlamlı ilişki bulunmuştur. Yine her iki tarafta bu nörovasküler yapılar arasında da ilişki tespit edilmiştir. Sonuç olarak KIBT, sfenoid sinüs varyasyonlarının ve çevre nörovasküler yapılarla ilişkisinin değerlendirilmesinde etkili bir yöntemdir.

Abstract:
The sphenoid sinus is adjacent with the anterior cranial fossa, pituitary gland, brainstem, optic nerve (ON), internal carotid artery (ICA), maxillary nerve (MN), vidian canal (VC) and cavernous sinuses. Knowledge of the development of the sphenoid sinus, such as internal structure, anatomical variations, direction and degree of pneumatization, and a comprehensive understanding of the surrounding anatomy is important. This is necessary both to avoid iatrogenic lesions and to understand and manage the pathogenesis of processes that may occur in the sinus cavity and adjacent structures. Cone-beam computed tomography (CBCT) provides low-dose and detailed examination of the sphenoid sinus anatomy and variations, and surrounding neurovascular structures. The aim of this study is to evaluate the frequency of sphenoid sinus variations and surrounding neurovascular structures such as ON, ICA, MN and VC and the relationship of these structures with each other on CBCT. A total of 500 patients (1000 sinuses) 250 (50%) male, 250 (50%) female patients aged between 18-81 years who applied to Gaziantep University Faculty of Dentistry Department of Oral and Maxillofacial Radiology for various reasons between 2017 and 2019 images in the CBCT archive form the study group. 1.0% of the cases were conchal, 2.6% presellar, 56.4% sellar and 40.0% postsellar pneumatization. When ON, ICA, MN and VC configurations were examined, type 2 was the most common in all of these structures in total cases and it was observed as 81.0%, 60.6%, 49.8% and 56.2%, respectively. In our study, a significant relationship was detected between the main types of pneumatization and ON, ICA, MN and VC on both sides. The relationship between ON, ICA, MN and VC and clival, sellar and lateral subtypes on both sides was found significant. In addition, the relationship between these neurovascular structures with each other has been found significant on both sides. In conclusion, CBCT is an effective method in evaluating the sphenoid sinus variations and their relationship with surrounding neurovascular structures.