Kutanöz leishmania (şark çıbanı) hastalığına sahip olan bireylerin kullandıkları geleneksel yöntemlerin belirlenmesi
Determination of the traditional methods used by individuals with cutaneous leishmania (şark çibani) disease
Yazar: SENA MACİT
Danışman: DOÇ. DR. SELMA KAHRAMAN
Harran Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Geleneksel yöntemler = Traditional methods ; Halk sağlığı = Public health ; Leishmaniasis = Leishmaniasis ; Leishmaniasis-cutaneous = Leishmaniasis-cutaneous ; Tıp-geleneksel = Medicine-traditional

Özet:
Bu çalışmanın amacı; şark çıbanı hastalığında endemik olarak başı çeken Şanlıurfa'da şark çıbanı hastalığına sahip kişilerin geleneksel yöntem kullanma durumları ve kullandıkları geleneksel yöntemleri belirlemektir. Tanımlayıcı tipte yapılan bu çalışmanın evreni 1 Ocak-31 Eylül 2021 tarihleri arasında Şanlıurfa Şark Çıbanı Tedavi Merkezi'ne kayıtlı, hastalığı aktif olan veya tedavisi devam eden 272 şark çıbanı hastasından oluşmaktadır. Belirli bir örneklem belirleme tekniği kullanılmadan ve evrenin hepsine ulaşılacak şekilde araştırmayı kabul eden 232 hasta araştırmanın örneklemini oluşturmuş ve evrenin %85,3'üne ulaşıldığı saptanmıştır. Araştırmanın verileri hazırlan anket formu ile toplanmıştır. Çalışma verileri, SPSS programında tanımlayıcı istatistikler (sayı, yüzde, ortalama değerler), Ki-kare testi ile iki isimsel değişken arasındaki ilişki miktarını gösteren 2X2 tablolarda phi (Φ) ve 2XR tablolarında Cramer V katsayı ile değerlendirilmiştir. 
Ankete katılan şark çıbanı tanısıyla tedavi alan 96 kişinin (%41,4) çocuk olduğu, 136 kişinin (%58,6) yetişkin olduğu görülmüştür. Şark çıbanı çocuk hastalarda geleneksel yöntem kullanılmamıştır. Yetişkin hastaların ise %44,1'inin şark çıbanı hastalığı için geleneksel yöntem kullandığı saptanmıştır. Geleneksel yöntem kullanan hastalar en çok (%48,3) aktardan alınan hazır merhemleri yara yerine sürmüştür. Hastaların %66,7'sinin kullandığı geleneksel yöntemden zarar gördüğünü ve bu zararın hastaların %25,6'sı yara yerinde yanma, %43,6'sı yara yerinde kızarıklık, %30,8'i yara yerinde büyüme olduğunu belirtmiştir. 45 yaş ve altındaki hastaların %10,8'i geleneksel yöntem kullanırken, 45 yaş üstü hastaların %74,6'sı geleneksel yöntem kullanmış (p<0,05), yaş ile geleneksel yöntem kullanma durumu arasında negatif orta bir ilişkinin olduğu görülmüştür (Φ =-0,64). Okuryazar olmayan hastaların %89,5'i geleneksel yöntem kullanırken, ortaokul ve üstü eğitime sahip hastaların ise %13,6'sının geleneksel yöntem kullandığı saptanmıştır (p<0,05, V=0,57). Şark çıbanı hastalığı hakkında bilgi sahibi olan hastaların %34,3'ü geleneksel yöntem kullanırken, şark çıbanı hakkında bilgi sahibi olmayan hastaların %82,1'i geleneksel yöntem kullanmıştır (p<0,05, Φ=-0,39). Yüzünde şark çıbanı yarası olan hastalar daha çok geleneksel yöntem kullanmıştır (p<0,05, V=0,25). 1000 TL altında gelire sahip hastaların %91,9'u geleneksel yöntemden zarar görürken, 1000 TL üstünde gelire sahip hastaların %50,0'ı geleneksel yöntemden zarar gördüğünü ifade etmiştir (p<0,05, V=0,33). 
Sonuç olarak, yetişkin hastaların geleneksel yöntem kullandıkları ve bu yöntemden zarar gördükleri saptanmıştır. Yaş, eğitim, gelir, hastalık hakkında bilgi ve yaranın bulunduğu bölge geleneksel yöntem kullanma durumu etkileyen faktörlerdir.

Anahtar Kelimeler: Şark Çıbanı, Kutanöz Leishmania, Geleneksel Yöntem, Halk Sağlığı

Abstract:
The aim of this study is to determine the use of traditional methods and the traditional methods used by people with eastern çıbanı disease in Şanlıurfa, which is endemic in çıbanı disease, and to determine the traditional methods used. The population of this descriptive study consists of 272 oriental sore patients, who were registered to Şanlıurfa Oriental Carbuncle Treatment Center between January 1st and September 31st, 2021, whose disease is active or whose treatment is ongoing. 232 patients who agreed to study without using a specific sampling determination technique and in such a way that the entire universe was reached, made up the sample of the study and it was found that 85.3% of the universe was reached. 	The data of the study were collected by using the prepared questionnaire form. The study data were evaluated with descriptive statistics (number, percentage, mean values) in SPSS program, Chi-square test and Cramer V coefficient in 2X2 tables phi (Φ) and 2XR tables showing the amount of relationship between two variables. 
It was found that 96 people (41.4%) who received treatment with a diagnosis of oriental furuncle who participated in the survey were children, and 136 people (58.6%) were adults. The traditional method has not been used in children with Oriental furuncle. It was found that 44.1% of adult patients used the traditional method for the treatment of Oriental furuncle disease. Patients using the traditional method most often (48.3%) rubbed ready-made ointments taken from the wound into the wound site. He noted that 66.7% of patients suffered from the traditional method used by him. 	Looking at the harmful effects of the traditional method, 25.6% of adult patients reported burning at the wound site, 43.6% had redness at the wound site, 30.8% had growth at the wound site. While 10.8% of patients aged 45 and under used traditional method, 74.6% of patients over 45 used the traditional method (p<0.05), there was a negative moderate relationship between age and the use of the traditional method (Φ =-0.64). It was found that 89.5% of illiterate patients used the traditional method, while 13.6% of patients with secondary school and higher education used the traditional method (p<0.05, V=0.57). While 34.3% of the patients who had information about the oriental boil disease used the traditional method, 82.1% of the patients who did not have information about the oriental boil used the traditional method (p<0.05, Φ=-0.39). Patients with an oriental boil wound on the face used more traditional methods (p<0.05, V=0.25). While 91.9% of the patients with incomes below TL 1000 were damaged by the traditional method, 50.0% of the patients with incomes above TL 1000 stated that they were damaged by the traditional method (p<0.05, V=0.33). 
As a result, it was found that adult patients use the traditional method and suffer from this method. Variables such as age, education, income, information and the region where the wound is located are determined by the factor affecting the situation using the traditional method.
Key Words: Şark Çıbanı, Cutaneous Leıshmanıa, Tradıtıonal Methods, Public Health