Bitpazarı nesnelerinin görsel yorumu ve sosyomorfik sanat
Artistic report on the visual interpretation and sociomorphic art of the items in the flea market
Yazar: ERDAL ATEŞ
Danışman: PROF. HASAN PEKMEZCİ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Resim Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Geçmişe oranla, büyük bir hızla gelişen, günümüz teknolojileri insanların kullanımına her an yeni nesneler sunmaktadır. Toplumsal iletişim ve etkileşim araçlarının ve reklamların bombardımanı bireyleri sürekli yönlendirmesi, bu yeni teknolojik üretimlere sahip olma duygusunu geliştirmektedir. Bu nedenle kullanılan her nesne, yerine yeninin konması, eskisinin atılması, satılması gereğini doğurmaktadır, özellikle anakentlerde kurulan bitpazarları bu nesnelerin alınıp satıldığı yerlerin genel adıdır. Bitpazarındaki birbirinden ilginç nesneler, başka bir yaşam kesiti tarafından, yeniden kullanıma girmeyi bekler. Buradaki nesneler, toplumun yaşanan maddi kültürünü yansıtan bir aynadır. Bu aynaya bakarak ilgili topluma dair her yönden birçok yorum yapılabilir. Bitpazarı tezgâhlarında kırık, yırtık, bozuk gündelik maddi eşyaların yanında manevi değerle yüklü eşyalar da göze çarpar: Aile albümlerindeki fotoğraflar, madalyalar, teşekkür ve takdir belgeleri, kişiye özel mektup, anı, günce gibi metinler... Değişen değer yargıları alınıp satılması söz konusu olmayan ya da alınıp satıldığında ayıp sayılan manevi değeri olan eşyaları bile bitpazarına düşürmüştür. Değişen değer yargıları ve günümüzün yaşama bakış açısı içinde her şey satılıktır artık. Bitpazarında tezgâhlarda, yerlerde, raflarda birbiriyle ilgisiz "döküntü mallar", müşteriler altını üstüne getirdikçe çarpıcı bir kaotik görüntü oluşturur. Bu görüntü, her yeni gelen meraklılar tarafından sürekli değişir. Bu araştırmada, yukarıda anlatılan özellikler nedeniyle bitpazarına ilgi, buradaki belli nesnelere odaklanma, onlara ilgi duyma ve öyküler kurgulamakla başlamıştır. Daha sonraları, çok yönlü hazlar içinde, sık sık gezilen bu mekanlardaki nesneler, resim yapmak için, çizimlerle, fotoğraflarla belgelenmiştir.Dadacılardan günümüze kadar kimi sanatçılar nesnenin temsilini değil bizzat kendisini görsel yapı olarak ele almıştır. Duchamp, Beuys, Arman, Höch, Spoerri, Villigle, Doğançay, Altan Gürman bu alanda çalışmalar yapan en önemli sanatçılardır. Bu sanatçıların çalışmalarında nesne görsel anlatımın öznesidir. Adı geçen sanatçıların çalışmaları özellikle incelenmiştir. Sanatsal çalışmalarda, her nesne dramatik bir öykü olarak düşünülmüş ve gündelik yaşamda yan yana göremediğimiz kimi nesnelerin insani değerlerin yitimi ve değişimi eleştirel ve sorgulayıcı bir bakış açısıyla işlenmeye çalışılmıştır. Çalışmalarda bu yön, özellikle oyuncak bebekler, aile fotoğrafları gibi içsel yakınlık duyulan kimi nesneler simgeleştirilip alegorik anlatımlarla imlenmeye ve görselleştirilmeye çalışılmıştır. Doğaya ait nesnelere odaklanan biyomorfik sanata karşılık, toplumsal kimliği olan doğal olmayan bitpazarı nesneleri, "sosyomorfik'' nitemiyle ele alınmıştır. Bu yeni kavramın sanatsal anlamda temel vurgusu, toplumsal yaşamda, deformasyona uğramış maddi kültürün ortaya çıkardığı görsel boyuttur. Çöplük, hurdalık, bitpazarı sosyomorfik yapıların başat olduğu alanlardır. Anahtar Sözcükler Bitpazarı, nesne, görsel yorum, sosyomorfik sanat

Abstract:
Today's technology, which is developing much more rapidly as compared to the past, is offering innovations every minute to be used by people. Bombarding by social communication and interface tools and advertisements, constantly direct the individuals and instill in them the desire to acquire these new technology novelties. Therefore, this requires that the items in use are replaced with new ones, and the old ones be disposed of, or sold. The flea markets, usually found in major cities, are the names of the places where such items are sold and bought. Interesting items in the flea markets are waiting to be purchased to be used by people of another life-style. The items in the flea markets are mirrors reflecting the cultures of the lives lived by the society. Conclusions, in many aspects, may be drawn about the society by looking at this mirror. In addition to the cracked, torn and broken daily use items that can be seen in the stands of the flea markets there are also many items that bear emotional values: Pictures from family albums, medals, certificates of appreciation and commendation, personal letters, texts from diaries, memoirs, etc. Even items with emotional values with changing scales of value and which normally would not be sold or bought and even condemned for doing that are available in the flea markets. With today's perspective of life and the changing values everything is for sale these days. The stands, shelves and floors in the flea markets create a striking and chaotic appearance as the customers stir up the "junk goods" which are not related with each other in any way. This appearance is constantly changed by the next newcomer.IV Due to the features explained above, this research was started with interest in flea markets, focusing on certain items here, showing of interest to them and making up of stories on these items. Later, in order to draw a picture, the items in these markets, which are visited frequently and which give multi-faceted pleasures, were documented with drawings and pictures. Some of the artists, from Dadaists up to date, have viewed the item itself as the visual structure and not what is represented. Duchamp, Beuys, Arman, Hoch, Spoerri, Villigle, Dogancay, Altan Gurman are the most important artists who have worked in this field. In the studies of these artists the item is the subject of the visual expression. We have especially studied the works of the said artists. In all the artistic works, every item was viewed as a dramatic story and some of the items, which normally would not be found side by side in normal life, and the loss and change in human values, were approached with a critical and questioning point of view. In the study, this aspect, especially intimate items such as baby dolls, family photographs were symbolized and were defined and visualized in allegorical expressions. As opposed to biomorphic art which focuses on items that belong to nature, "sociomorphic" approach was used on the flea market items which have social identity and which are not natural and which have social identity. The basic emphasis of this new concept, in the artistic sense, is the visual dimension of the culture which has become deformed in social life. Garbage dumps, junkyards, and flea markets are dominant areas of sociomorphic structures. Key words Flea market, object (item), visual interpretation, sociomorphic art.