Menstrual döngü, egzersiz ve stres yanıtı
Menstrual cycle,exercise and stress response
Yazar: SEDA UĞRAŞ
Danışman: PROF. DR. SEDAT YILDIZ
İnönü Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Fizyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Fizyoloji = Physiology
Dizin: Amilazlar = Amylases ; Egzersiz = Exercise ; Hidrokortizon = Hydrocortisone ; Kalp hızı = Heart rate ; Menstrüal siklus = Menstrual cycle ; Menstrüasyon = Menstruation ; Stres = Stress

Özet:
Menstrual Döngü, Egzersiz ve Stres Yanıtı
Amaç: Bu tezin amacı, egzersiz (kısa- ve uzun-vadeli) ile menstrual siklusun
fazları arasındaki etkileşimin, stres eksenleri (hipotalamo-pituiter-adrenal: HPA ve
otonom sinir sistemi: OSS) üzerine etkilerini ortaya koymaktı.
Materyal ve Metot: Deneme I'de mental ve fiziksel ağırlıklı eğitim alan
kadınlar (n=340) menstrual döngüleri ile ilgili ölçekleri doldurdular. Deneme II ve III'te
sağlıklı ve genç (18-22 yaş) sporcu (n=29) ve sedanter (n=28) kadınlar, düşük- veya
yüksek-eforlu egezersizin (10 dak jogging veya 100 m sprint) stres eksenleri üzerine
etkileri bakımından menstruasyon fazı, folliküler faz, preovulatuvar faz, luteal faz ve
premenstrual fazda incelendiler. Tükürük kortizolü, kalp hızı değişkenliği (KHD) ve
tükürük α-amilaz düzeyleri ölçüldü. Deneme IV'te aynı kadınlarda menstruasyon
döneminde diurnal kortizol ve α-amilaz ölçüldü. Deneme V'te menstruasyon fazında
kadınların fiziksel ve mental aktivitelere meyilleri incelendi.
Bulgular: Mental ağırlıklı eğitim alanlarda menstruasyon süresi daha uzun olup
VKİ daha yüksekti (P<0.05). Sporcu kadınlarda KHD daha yüksekti (P<0.05) ve
egzersiz KHD'yi düşürdü fakat α-amilazı artırdı (P<0.05). Menstrual fazlar stres
eksenlerini etkilemedi (P>0.05). Diurnal kortizol salınımı sporcu kadınlarda daha
yüksekti (P<0.05) ve ağrı premenstrual fazlarda ve menstruasyon döneminde yüksekti
(P<0.05).
Sonuç: Sonuç olarak, (1) uzun-vadeli egzersiz düzelmiş OSS, daha iyi VKİ ve
daha kısa bir menstruasyon süresi ile ilişkiliydi, (2) incelenen parametreler arasında,
egzersizin neden olduğu değişiklikleri en iyi yansıtan parametre KHD idi, (3) menstrual
fazlar stres eksenlerini etkilemediğinden, kadınlarda herhangi bir fazda bu parametreler
incelenebilir.
Anahtar Kelimeler: Menstruasyon, Egzersiz, KHD, Kortizol, α-amilaz

Abstract:
ABSTRACT
Menstrual Cycle, Exercise and Stress Response
Aim: Aim of this thesis was to assess the interactions between exercise (shortand
long-term) and phases of the menstrual cycles on the activity of stress axes
(hipothalamo-pituitary-adrenal: HPA and autonomous nervous system: ANS).
Material and Method: In Experiment I, women undertaking physical- or
mental-based education were filled questionnaires (n=340) about their menstrual cycles.
In Experiments II and III, healthy and young (18-22 year-old) sportswomen (n=29) or
sedentary women (n=28) were investigated at menstruation phase, follicular phase,
periovulatory stage, luteal phase and premenstrual phase for the activity of their stress
axes (HPA and ANS) in response to low- or high-effort exercise (10 min jogging, 100
m sprint, respectively). Salivary cortisol, heart rate variability (HRV) and salivary
alpha-amylase were measured. In Experiment IV, diurnal cortisol and alpha-amylase
were assessed in the same women during menstruation. In Experiment V, tendency of
women towards physical or mental activities were assessed at menstruation phases.
Results: Menstruation was longer and BMI was higher in women undertaking
mental-based education (P<0.05). Sportswomen had higher HRV (p<0.05) and exercise
decreased HRV but increased alpha-amylase (P<0.05). Menstrual phases did not affect
stress axes (P>0.05). Diurnal secretion of cortisol was higher in sportswomen (P<0.05)
and pain was higher during menstruation and premenstrual phases.
Conclusion: In conclusion, (1) long-term exercise was associated with improved
ANS, better BMI index, less menstrual bleeding, (2) among the parameters studied
HRV best reflected the changes caused by exercise, (3) menstrual phases did not affect
stress axes, and thus they can be studied in women at any phase.
Key Words: Menstruation, Exercise, HRV, Cortisol, Alpha-amylase