Otantik turizm deneyimleri, kimlik yönelimleri, deneyim kalitesi ve kolektif coşku ilişkisi: Scuba dalış turizmi bağlamında bütünsel bir model önerisi
Authentic tourism experiences, identity orientations, experience quality and collective effervescence: A Holistic model proposal in the context of scuba diving tourism
Yazar: İSMAİL GÖKAY KIRTIL
Danışman: PROF. DR. BEYKAN ÇİZEL
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Turizm = Tourism

Özet:
Turizm literatürünün üzerinde en fazla çalışma yapılan ve tartışmalı konularından birisi otantiklik konusudur. Otantiklik üzerine yürütülen ilk çalışmalar turizme dair obje ve nesnelerin orijinal olup olmaması bağlamına odaklanırken, sonraki dönem çalışmalar otantikliğe sosyal olarak inşa edilen perspektifte yaklaşmıştır; günümüz literatürü ise kavramı deneyimsel ve varoluşsal açıdan ele almaktadır. Bu açıdan kavramın kapsamının ve bağlamının geniş bir araştırma çerçevesi sunduğu görülmektedir; ancak kimlik ve kimlik yönelimleri kavramıyla otantiklik arasındaki ilişkiye dair literatürde eksiklikler bulunmaktadır. Otantik turizm deneyimleri kişinin kendilik tanımı ve inşasını açıklarken, kimlik yönelimleri konusu benlik ve kimlik tanımını hangi kimlik boyutuyla yaptığını vurgular. Turizm deneyimi literatüründeki bir diğer eksiklik deneyimin ritüelistik ve grup süreçlerinin yeterince incelenmemiş olmasıdır. Bu bağlamda küçük ve nispeten kapalı bir grup aktivitesi olarak görülebilecek olan niş bir turizm deneyimi üzerinde, grubun ve aktivitenin kolektif yönlerini ele almak adına kolektif coşku kavramından yararlanılmıştır. Deneyimin değerlendirilmesinde turizm deneyim kalitesi kavramından yararlanılmış, tatmin ve yer aidiyeti kavramları ise araştırma modelinde sonuç değişkenleri olarak rol almıştır. Tatmin ve yer aidiyeti kavramları turistin ilgili aktiviteye ve fiziksel mekan olarak destinasyona yönelik sadakat davranışlarının belirleyicileridir; bu yüzden araştırma modeline dahil edilmişlerdir. Çalışmada tasarlanan bütünsel model ile kimlik yönelimleri, otantiklik, kolektif coşku, deneyim kalitesi, tatmin ve yer aidiyeti arasındaki ilişki incelenmiştir. Bu modelin test edilebilmesinde toplanacak veriler için örneklem olarak uluslararası dalış turistleri belirlenmiştir. Araştırma alanı olarak Antalya'nın Kaş ilçesi uygun bölge olarak belirlenmiş ve buradaki dalış okullarından veriler toplanmıştır. 351 katılımcıdan elde edilen veriler analiz için uygun bulunmuştur. Çalışmanın amacı doğrultusunda geliştirilen hipotezlerin test edilmesinde Bayesyen YEM analizi kullanılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre kimlik yönelimlerinin otantiklik üzerinde, otantikliğin deneyim kalitesi ve kolektif coşku üzerinde, deneyim kalitesi ve kolektif coşkunun tatmin üzerinde, tatminin yer aidiyeti üzerinde etkisi olduğu tespit edilmiştir. Otantikliğin tatmin üzerinde anlamlı etkisi olmadığı görülürken, deneyim kalitesi ve kolektif coşku değişkenlerinin modelde tam aracı etkiye sahip oldukları görülmüştür.

Abstract:
Authenticity is one of the most widely studied and controversial topics in tourism literature. While the preliminary studies on authenticity focused on the originality of tourism objects, subsequents have approached from a socially-constructed perspective, and the contemporary literature focuses from an experiental and existential standpoint. This broadens the scope of the concept and offers an extensive research framework. However, there are gaps in the literature regarding the relationship between identity orientations and authenticity. Authentic tourism experiences explain an individual's self-construction and self-definition, whereas identity orientations focus on different aspects of self-concept. Another shortcoming in the tourism experience literature is that the ritualistic group processes of experience have not been sufficiently examined. In this context, the concept of collective effervescence was utilised to address the collective aspects of group behavior in a niche tourism experience, which can be seen as a small and relatively closed group activity. The concept of tourism experience quality was employed to evaluate the tourism experience, while satisfaction and place attachment were included as outcome variables in the research model. Satisfaction and place attachment are determinants of tourists' loyalty behaviors towards the related activity and the destination as a physical space; thus, they were included in the research model. The proposed holistic model analyzed the relationships between identity orientations, authenticity, collective effervescence, experience quality, satisfaction and place attachment. The sample of the research was international diving tourists in Kaş district of Antalya; the data were collected from the diving schools located in Kaş. The data obtained from 351 participants were found suitable for the analysis; and Bayesian SEM was conducted to test the hypotheses. The results indicated that identity orientations has an effect on authenticity, whilst authenticity has an effect on both experience quality and collective effervescence; experience quality and collective effervescence have effects on satisfaction, and satisfaction has an effect on place attachment. Besides, authenticity was found to have no significant effect on satisfaction, validating the full mediating effect of experience quality and collective effervescence in the research model.