Mimarlık göstergesi-nesne ilişkileri (işaret - belirti - simge) üzerine bir inceleme
A research about relationship architectural sign and the ocject (sign, index, symbol)
Yazar: ÜMİT KALPAKLI
Danışman: PROF. DR. DEMİR DİVANLIOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1998
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Anlam bilim = Semantics ; Dilbilim = Linguistics

Özet:
ÖZET Bu çalışmada, mimarlık ürünü anlamlı bütünleri inceleyebilen göstergebilim ışığında iletişim süreci içinde incelenmiş ve dilbilim aracılığı ile ulaşılmak istenen anlamların nasıl yorumlandığı örneklenmiştir. Tarihsel süreç içinde biçimlerin yaşadığı ancak bulundukları ya da ortaya çıktıkları anlarda, yerlerde başka anlamlarda yüklenebildiğim biliyoruz. Kuramsal Dayanaklar bölümünde mimarlığı, bu yönlerinin açıklanabilmesi için dilbilim, sistembilim, ve iletişimbilim ve en nihayet göstergebilim ile buluşturuyoruz. Dilbilimsel yapıyı incelersek ise, işaretlerin dilsel ifadelenmesi irdeleniyor, işaretin nitelikleri ve kendisi bir sistem olan dil ve mimarlık arasında benzer yönler ortaya konuyor. Söz konusu biçimlerin ya da anlamların zaman zaman ortaya çıkışı ve nasıl kullanıldığı, hangi anlamlar yüklendiği çalışmanın ana konusudur. Bölüm 4'de göstergenin - nesne ilişkisi kuruluyor. İşaret, Belirti ve Simge kavramları açıklanıyor, örnekleniyor. Bu kavramlarla açıklanabilen mimarlık ürünlerinin özellikleri sınıflanabiliyor. Anlambilimsel açıdan bir temele oturtulabiliyor. Böylece çevremizdeki birimlerin okunabilmesi olanak sağlayan bir dili sistematik tablolar veya sonuçlar elde edebiliyoruz. Mimarlık tarihine baktığımızda biçimlerin farklı akımlarda ve farklı işlevlerde tekrar tekrar karşımıza çıktığım görürüz. Bu, biçimsel tavırlarda bazen geleneksellik ya da keyfilik düzeyinde karşımıza çıkmakta, bazen benzediği nesneyi çağrıştıran ve onun adeta bir resmi gibi ortaya çıkmakta bazen de, ne benzerlik, ne de gelenekselliközelliklerini taşıyan ama benzediği ya da benzetilen şeyle nedensellik ilişkisi kurabilen durumlarda da karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada, zaman zaman tartışmalara yol açan tarihten biçimsel aktarmalar ve yüklendikleri anlamlar tartışılmakta, mimarlık biçimlerin daha net ve doğru okunabilmesine olanak sağlayacak teoriler üretilmeye çalışılmaktadır ve aynı zamanda, mimarlık göstegebilim ilişkisinden, "işaret, belirti ve simge" "mimarlık işlevleri" ve "mimarların yaklaşımları" üçgeninde arakesit bulmaya çalışılmaktadır. ¦H

Abstract:
SUMMARY In this study, the architectural product is examined carefully during communication process according to semiology which can study meaningful entire and it is exemplified how the meanings reached by linguistics are interpreted. We know that forms live during historical process but they can also have other different meanings where they exist. In order to explain this, we bring architecture together with linguistic, systemology, communication and semiology in theoretical support section. If we examine the linguistical structure, the dialectical explanation of signs are examined, the similar parts between language which is a system itself and architecture are explained. Also the qualities of sign are stated. The principle subject of this study is how these forms or meanings occur from time to time and how they are used or which meanings they carry. Chapter Four is about the relation between sign and object. In this chapter concepts like icon, index and symbol are explained and exemplified. We can classify the qualities of architectural products which are revealed by these concepts. They can become firmly established in semantic's point of view. So we can create a language which helps us to understand the architectural products by some systematic tableau. When we have a look at the architectural history we encounter with forms again and again in different trends and functions. This occurs with traditional or arbitrary level in shaped manner or almost like a picture of the object it resembles. Sometimes it happens when it has a causality contact with the object it resembles. In this study, the retrospective forms from history and the meanings they carry are discussed and some theories are produced which enable us to read the architectural forms better and clearly.