Türkiye'de Karadeniz Bölgesindeki örnekleri ile farklı oluşum şartları altında gelişen heyelan set göllerinin jeomorfolojik indislerle değerlendirilmesi
Evaluation of landslide dammed lakes developed under different formation conditions with geomorphological indices, with examples in the Black Sea region in Türkiye
Yazar: ONUR YAYLA
Danışman: PROF. DR. YILDIRIM ATAYETER
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Fiziki coğrafya = Physical geography ; Flüvyal jeomorfolojisi = Fluvial geomorphology ; Jeomorfometrik analiz = Geomorphometric analysis

Özet:
IPCC iklim raporlarına göre Türkiye'nin güneyinde yoğun sıcaklıklar orman yangınlarına neden olurken, artan sıcaklık ve buharlaşma kuzeyde ani ve yoğun yağışları tetiklemektedir. Bu senaryo, Akdeniz'deki orman yangınları ve Karadeniz'deki ani yağışlarla yaşanan sel ve taşkınlarla doğrulanmıştır. Bu bağlamda, Karadeniz Bölgesi'ndeki yoğun yağışların heyelan set gölleri üzerindeki etkilerini araştırmak bu tez çalışmasının amacını oluşturur. Çalışma, Karadeniz Bölgesi'nde seçilmiş sekiz heyelan set gölünün (Sülüklü, Sünnet, Boraboy, Zinav, Gaga, Sera, Uzungöl, Karagöl) jeomorfolojik indislere göre değerlendirilmesini hedeflemektedir.
Araştırma, sekiz heyelan set gölünün jeolojik ve jeomorfolojik dinamiklerini değerlendirerek, göllerin oluşum süreçlerini, fiziki coğrafya özellikleri ve göllerin sürekli olma ve bozulma durumları ayrıntılı olarak incelemiştir. Bu durumları belirlemek için jeomorfolojik indisler kullanılmış ve arazi çalışmalarında farklı yöntemler uygulanarak veriler toplanmıştır.
Çalışma sonucunda her bir gölün kendine özgü oluşum süreçleri ve dinamikleri belirlenmiştir. Sülüklü, Sünnet, Boraboy ve Zinav Gölleri tektonik hareketler ve litolojik faktörlerle meydana gelmiştir. Gaga Gölü, farklı bir dinamik sistemin ürünü olarak yeni bir tipte gelişmiş heyelan set gölü olarak sınıflandırılmıştır. Gaga ve Sera Gölleri'nin oluşumunda ani yağışlar etkilidir. Uzungöl ve Karagöl'de ise kar yağışı ve kar erimeleri göllerin oluşmasında etken olmuştur. Sekiz göl arasında risk ve tehdit potansiyeli değerlendirildiğinde, en fazla risk Zinav'da, ardından Sera ve Uzungöl'de bulunmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Heyelan set gölleri, heyelan, jeomorfolojik indisler.

Abstract:
According to the IPCC climate reports, intense heat in southern Türkiye is leading to forest fires, while increased temperatures and evaporation in the north trigger sudden and heavy rainfall. This scenario has been confirmed by recent forest fires in the Mediterranean and flash floods in the Black Sea region. In this context, the aim of this thesis is to investigate the impact of heavy rainfall on landslide-dammed lakes in the Black Sea region. The study focuses on the geomorphological evaluation of eight selected landslide-dammed lakes (Sülüklü, Sünnet, Boraboy, Zinav, Gaga, Sera, Uzungöl, Karagöl) in the Black Sea region.
The research evaluates the geological and geomorphological dynamics of eight landslide-dammed lakes, examining their formation processes, physical geography characteristics, and the stability and degradation conditions of these lakes. To determine these conditions, geomorphological indices were utilized, and various methods were applied during field studies to collect data.
The study identified the unique formation processes and dynamics of each lake. Sülüklü, Sünnet, Boraboy, and Zinav Lakes were formed by tectonic movements and lithological factors. Gaga Lake was classified as a newly identified type of landslide-dammed lake resulting from a different dynamic system. The formation of Gaga and Sera Lakes was influenced by sudden rainfall events. In contrast, snowfall and snowmelt were the primary factors in the formation of Uzungöl and Karagöl. Among the eight lakes, the highest risk and threat potential were found in Zinav Lake, followed by Sera and Uzungöl.

Key words: Landslide dammed lakes, landslide, geomorphological indices.