Kemoterapi uygulanan hastalarda konstipasyonu önlemeye yönelik verilen planlı eğitimin konstipasyon gelişimine etkisi /
Yazar: DİLEK YURTSEVER
Danışman: PROF. DR. SABİRE YURTSEVER
Mersin Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Dışkılama = Defecation ; Hasta eğitimi = Patient education ; Kabızlık = Constipation ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Risk faktörleri = Risk factors ; İlaç tedavisi = Drug therapy

Özet:
Bu araştırma ayaktan kemoterapi uygulanan hastalara konstipasyonu önlemeye yönelik verilen planlı eğitimin konstipasyon gelişimine etkisini belirlemek amacıyla yapılan vaka kontrollü bir araştırmadır. Araştırmanın örneklemini 30 Ekim 2013-31 Haziran 2014 tarihleri arasında Mersin Üniversitesi Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezi ve Sağlık Bakanlığı Mersin Devlet Hastanesi'nin ayaktan kemoterapi ünitelerine başvuran ve araştırmaya dahil edilme kriterlerine uyan 72 hasta oluşturmuştur. Araştırmada hastalar eğitim ve kontrol grubu olarak iki gruba ayrılmıştır. Hastaların 36'sı eğitim, 36'sı kontrol grubunu oluşturmuştur. Araştırma verileri kemoterapi uygulanan hastaların konstipasyon riskini etkileyebileceğini düşündüğümüz sosyo-demografik özellikleri, hastalık, tedavi ve konstipasyon risk faktörlerini belirlemeye yönelik; Kişisel Bilgi Formu ve Konstipasyon Risk Değerlendirme Ölçeği (CRAS) kullanılarak toplanmıştır. Araştırmadan elde edilen verilerin değerlendirilmesinde bağımsız kategorik veriler için Ki-Kare Testi kullanılmıştır. Aralarında ilişki çıkan RXC modelleri için iki oran karşılaştırması yapılmıştır. Bağımlı kategorik verilerin karşılaştırılmasında McNemar testi kullanılmıştır. Kategorik değişkenlerin sonuçları frekans ve yüzde olarak verilmiştir. CRAS'ın analizinde gruplar arasındaki değişimlerin zamana göre ve her grupta farklılığı hesaplayabilmek için Genel Lineer Modeller'den Tekrarlayan Ölçümlü Varyans Analizi (Repeated Measurements ANOVA) kullanılmıştır. Her zaman biriminin gruplar arasındaki farkını gösterebilmek için Student's t Testi kullanılmıştır. Anlamlılık seviyesi 0,05 olarak alınmıştır. Araştırma sonucunda; konstipasyonu önlemeye yönelik eğitim verilen grupta CRAS puan ortalamasının eğitimin ilk gününde 16,08±4,02'den, yedinci günde 14,31±3,17'e ve 14. günde 13,25±3,09'a düştüğü ve birinci, yedinci ve 14. gün arasındaki farkın istatiksel olarak anlamlı olduğu belirlenmiştir (p<0,001). Kontrol grubunda CRAS puan ortalamasının tedavinin ilk gününde 16,28±3,32 den, yedinci günde 15,56±3,32'e ve 14. günde 15,22±3,81e düştüğü, birinci ve yedinci gün arasındaki farkın istatiksel olarak anlamlı olmadığı (p=0,057), birinci ve 14. gün arasındaki farkın istatiksel olarak anlamlı (p=0,010) olduğu ve eğitim grubu ile kontrol grubu arasındaki farkın istatistiksel anlamlı olduğu belirlenmiştir (p<0,04). Bu sonuçlar doğrultusunda, konstipasyon riskini azaltmaya yönelik; bireylere sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite, tuvalet alışkanlıkları ve günlük sıvı alımı gibi ana başlıkları içeren sağlık eğitiminin verilmesi önerilebilir. 
Anahtar Kelimeler: konstipasyon, konstipasyon riski, eğitim, hemşirelik, kanser
Danışman: Prof.Dr. Sabire YURTSEVER, Mersin Üniversitesi, Hemşirelik Anabilim Dalı, Mersin.

Abstract:
This study was a case-control study which aimed to assessment of the effect of planned education to prevent the development of constipation among the outpatient cancer patients during chemotherapy. Sample of the study was consist of 72 patients who admitted to Mersin University Health Research and Application Center and Mersin State Hospital of Ministry of Health of Turkey between 30 October 2013 and 31 june 2014. Patients were divided to two groups as education and control group. All data of the study was collected using the Constipation Risk Assessment Scale/ CRAS which intended for determination of the constipation risk factors that possibly effect the development of constipation during chemotherapy such as socio-demographic charasteristics, disease and treatments. Chi-square test was used for assessment of the data obtained from patients. Comparison of two ratios was performed for RXC models which being related. McNemar's test was used for comparison of dependent categoric data. Results of the categoric variables were represented as frequency and percentage. Repeated measurements ANOVA analysis was used for calculating differences of variations between groups according to time and variations of each group. Student's t test was used in order to demonstrating the differences of each time unit between groups. Level of significance accepted as 0,05. As the result of study, point average of CRAS in the group of education performed for preventing constipation was fall from 16,08±4,02 on 1st day to 14,31±3,17 on 7th day and 13,25±3,09 on 14h day of education and difference of CRAS point average between the day 1st, 7th, and 14th was found statistically significant (p<0,001). Point average of CRAS in the control group was fall from 16,28±3,32 on 1st day to 15,56±3,32 on 7th day and 15,22±3,81 on 14th day, difference between 1st and 7th day was not statistically significant (p=0,057) while difference between 1st and 14th day was statistically significant (p=0,01) and, difference between control group and education group was found statistically significant (p<0,04). Thus in the light of this results, it can be suggested that education containing headings such as healthy nutrition, regular physical activity, toilet habits, and daily liquid intake in order to reducing the risk of constipation.

Keywords: constipation, constipation risk, education, nursing, cancer
Advisor: Prof. Dr. Sabire YURTSEVER, Department of Nursing, University of Mersin, Mersin.