Ğânim Kaddûrî el-Hamed'in Şerhu'l-Mukaddimeti'l-Cezeriyye adlı eserinde İbnü'l-Cezerî Mukaddimesi (İnceleme ve değerlendirme)
In the work of Ghanim Qadduri al-Hamed called Sharhu'l-Muqaddimati'l-Jazariyya, Ibn al-Jazari Muqaddim (Review and evaluation)
Yazar: ABDUSSAMED KÖKER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FAYSAL ARPAGUŞ
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Ganim Kadduri el-Hamed = Ghanem Kaddouri al-Hamad ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tecvid = Tecvid ; İbnü`l-Cezeri = Ibl Cezeri ; İslamiyet = Islam

Özet:
Tecvide riayetin önemi ile ilgili Kur'ân'da ve hadîs-i şerîflerde geçen emir ve buyruklardan hareketle tecvid âlimleri, Kur'ân lâfızlarının telâffuz keyfiyeti üzerine yoğunlaşmışlar ve bu doğrultuda tecvid ilmi ile alakalı pek çok eser telif etmişlerdir. Söz konusu eserlerden biri de İbnü'l-Cezerî'nin Mukaddimetü'l-Cezeriyye isimli eseridir. Bu eser, esas itibariyle 107 beyit ihtiva eden ve bu beyitlerde tecvid ilmine ait hemen her konuyu şiirsel/vecîz bir üslupla anlatan manzum bir risâledir. Tecvid ilmi hakkındaki bilgileri kısa ve zengin ifadelerle okuyucusuna sunan söz konusu eser, tecvid öğrenen ve öğretenler için geçmişten günümüze adeta en temel eserlerden/başucu kitaplardan biri olmuştur. Doğrusu Mukaddimetü'l-Cezeriyye isimli eser hakkında pek çok şerh kaleme alınmıştır. Bu gerçek, Mukaddime'nin tecvid ilmi sahasında ne kadar önemli bir eser olduğunu açıkça göstermektedir. Mukaddime üzerine kaleme alınan şerhlerin en kapsamlısı, Ğânim Kaddûrî el-Hamed'e ait olan Şerhu'l-Mukaddimeti'l-Cezeriyye isimli şerhtir. Çalışmanın konusunu da Mukaddime şerhlerinin en genişi ve en kapsamlısı olan bu eser oluşturmaktadır. İbnü'l-Cezerî'nin Mukaddime'sinin Şerhu'l-Mukaddimeti'l-Cezeriyye isimli şerh üzerinden incelendiği bu çalışmada, Mukaddime beyitlerini doğrudan ilgilendiren açıklamalar üzerinde durulmuş olup bunun dışındaki detaylı açıklamalara yer verilmemiştir. Bununla amaçlanan, Mukaddime beyitlerini okuyucunun daha kolay ve daha hızlı bir şekilde anlayabilmesini sağlamaktır. Çalışmada veri analizi yöntemi kullanılmıştır. Netice itibariyle elde edilen bulgular; tecvid ilminin kolaylıkla öğrenilmesi ve öğretilmesi noktasında Mukaddime isimli eserin ne kadar üstün bir konuma sahip olduğu, gerekli şekiller ve çeşitli görüşler vasıtasıyla Mukaddime'nin daha anlaşılır bir şekilde okuyucuya sunulduğu ve Mukaddime'de yer alan bilgiler başta olmak üzere tecvid ilmine dair tüm ilâve bilgilerin Kur'ân öğrencisine daha derli toplu bir usul ile tanıtıldığı şeklindedir.

Anahtar kelimeler: Tecvid, İbnü'l-Cezerî, Mukaddimetü'l-Cezeriyye, Ğânim Kaddûrî el-Hamed, Şerhu'l-Mukaddimeti'l-Cezeriyye.

Abstract:
Based on the commandments and commandments set out in the Qur'ān and hadith-i sharifs about the importance of observance in the tajwid, tajwid scholars have focused on the enjoyment of pronouncing the words of the Qur'ān and have written many works related to the science of tajwid in this direction. One of the works in question is the work of Ibn al-Jazarī called Muqaddimat al-Jazariyya. This work is a poetic treatise containing 107 couplets in essence and describing almost every topic related to the science of tajwid in these couplets in a poetic/terse style. The work in question, which presents the information about the science of tajwid to its readers in short and rich expressions, has been one of the most basic works/textbooks for those who study and teach tajwid from past to present. In fact, many commentaries have been written about the work called Muqaddimat al-Jazariyya. This fact clearly shows how important the Muqaddimah is in the field of tajwid science. The most comprehensive of the commentaries written on the Muqaddimah is the commentary called Sharḥu al-Muqaddimati al-Jazariyya, which belongs to Ghānim Qaddūrī al-Ḥamed. The subject of the study is also this work, which is the widest and most comprehensive of the Bible commentaries. In this study, in which Ibn al-Jazari's Muqaddimah was examined through a commentary called Sharḥu al-Muqaddimati al-Jazariyya, explanations that directly relate to the Muqaddimah verses were focused on, and detailed explanations other than that were not included. The purpose of this is to make it easier and faster for the reader to understand the verses of the Bible. The data analysis method was used in the study. In conclusion, the findings; introduction to the science of tajwid with ease of how teaching and learning works named at the point of where it has a superior position, the required shapes and through the introduction of various opinions and information are presented to the reader in a more understandable way, including all additional information about the science of tajwid in the introduction a student of the Qur'ān are not introduced in a manner that is more compact.

Keywords: Tajwid, Ibn al-Jazarī, Muqaddimat al-Jazariyya, Ghānim Qaddūrī al-Ḥamed, Sharḥu al-Muqaddimati al-Jazariyya.