Ayırt etme gücünden yoksunun haksız fiil sorumluluğu
The Responsibilty for illegal act of the person that has not got the power of discernement
Yazar: HATİCE TOLUNAY OZANEMRE
Danışman: PROF. DR. ARİF KOCAMAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı / Medeni Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Hukuk = Law

Özet:
ÖZET Ayırt etme gücünden yoksun kimsenin 'haksız fiil' sorumluluğu, Borçlar Kanunu 'nun 54. maddesinde düzenlenmiştir. Bu düzenleme uyarınca ayırt etme gücünden yoksun kimse, bir başka kimseye hukuka aykırı bir fiille verdiği zararı, eğer hakkaniyet gerektiriyorsa, tazmin etmeye mahkum edilebilecektir. Sözkonusu sorumluluk halinde, sorumlu kişi, ayırt etme gücünden yoksun kimsedir. Ayırt etme gücü, Türk Medenî Kanunu 'nun 13. maddesinde, olumsuz bir şekilde tanımlanmıştır. Bu madde uyarınca, yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, akıl zayıflığı veya sarhoşluk ve buna benzer haller dolayısıyla, makul surette hareket etme iktidarından mahrum olan kimse, ayırt etme gücünden yoksun sayılacaktır. Ayırt etme gücünden yoksunluk, kural olarak, kişiye ilişkin sürekli bir durum olmayıp; bir kimsenin ayırt etme gücüne sahip olup olmadığı, her somut olay bakımından ayrı ayrı tespit edilecektir. Kural olarak ayırt etme gücünden yoksun kimse, hukukî işlem ehliyetinden yoksun olduğu gibi, haksız fiil ehliyetinden de yoksundur. Ayırt etme gücünden yoksun kimse, hukuka aykırı bir fiille, bir başkasının zarar görmesine neden olursa, Türk Medenî Kanunu'nun 369. maddesi gereği, otoritesine tabi olduğu, ev başkam veya Borçlar Kanunu 'nun 55. maddesi uyarınca, emri altında çalışmakta olduğu adam çalıştıran, onun fiillerinden sorumlu kimseler olarak, zararı tazmin etmeye mahkum edilebileceklerdir. Bu kimselerin, ayırt etme gücünden yoksun kimsenin, bir başka kimseye verdiği zararın tazmini için, zarar gören tarafından açılan davada, kurtuluş kamtı getirmeleri veya, ayırt etme gücünden yoksun kimsenin, bir ev başkanının otoritesine tabi olmadığı ve bir adam çalıştıranın emri altında çalışmadığı hallerde, ayırt etme gücünden yoksun kimsenin, Borçlar Kanunu'nun 54. maddesi uyarınca sorumluluğu gündeme gelecektir. Ayırt etme gücünden yoksun kimsenin, Borçlar Kanunu'nun 54. maddesinde düzenlenmiş sorumluluğunun, kusura dayanmayan sorumluluk türlerinden, hakkaniyet sorumluluğu olduğu kabul edilmektedir. Buna göre, ayırt etme gücünden yoksun kimse, eğer hakkaniyet gerektiriyorsa, verdiği zararı, kısmen veya tamamen tazmin etmeye mahkum edilecektir. Hakkaniyetin, ayırt etme gücünden yoksun kimsenin verdiği zararı tazmin etmesini gerektirip gerektirmediği tespit edilirken, özellikle, ayırt etme gücünden yoksunun, malî olarak, zarara uğrattığı kimseden çok daha iyi durumda olması ve ika edilen fiilin ağırlığıve içinde bulunulan durum gibi hususlar gözönünde tutulacaktır. Dolayısıyla, ayırt etme gücünden yoksunun sorumluluğunda, haksız fiil sorumluluğunun, kusur koşulu hariç olmak üzere tüm koşulları ayırt etme gücünden yoksun kimse bakımından da aranacaktır.

Abstract:
SUMMARY The responsibility of the person, that has not got the power of discernement, occupy a place at Turkish Obligations Code in 54. article. Up to this article, if the person, who has not got the power of discernement, cause a damage with an illegal act for someone else and if the justice is materialized in this way; he or she (the person, that has not got the power of discernement) can be sentenced to compens the damage. At that kind of responsibility, the person, who has not got the power of discernement, is responsible. The power of discernement is defined at Turkish Civile Code in 13. article, in a negativ way. According to this article, if a person can not act reasonable and rational because of youngness, mental disease, mind weakness, drunkenness or the situations like these; this person will be named as a person that has not got the power of discernement. The magistrate has to find out if the person has got or has got not the power of discernement, at the time he or she gives a damage to another person. In principle, the person who has not got the power of discernement, has not got the capacity of tort. If the person who has not got the power of discernement, gives a damage to someone else, his or her family's chief or employer would be responsible of his or her act. But, if the chief of family or the employer demonstrates that he or she behaved painstaking and careful to prevent a damage or the person who has not got the power of discernement was not under the authority of a family chief or was not working by an employer, the person that has not got the power of discernement is responsible according the Turkish Obligations Code's 54. article, for his or her acts. The responsibility of the person that has not got the power of discernement is not based fault principle and it is named as the justice responsibility. According to this, if the person that has not got the power of discernement, gives a damage to another person with an illegal act and if the justice forces to that; the judge can sentence the person that has not got the power of discernement, to conpens the damage partially or completely.