Bazı Sideritis L. türleri üzerinde biyolojik aktivite çalışmaları
Biological activity studies on some Sideritis L. species
Yazar: İPEK ÖZEN
Danışman: PROF. DR. FATMA PINAR KAFA
Anadolu Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Botanik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
Bu tez çalışmasında, Türkiye' de yetişen yedi endemik Sideritis türü olan S. arguta Boiss. & Heldr., S. brevibracteata P.H. Davis, S. congesta P.H. Davis & Hub.-Mor., S. hololeuca Boiss. & Heldr., S. rubriflora Hub.-Mor., S. stricta Boiss. & Heldr. apud Bentham, ve S. tmolea P.H.Davis'in in-vitro tirozinaz (TYR) ve kolinesteraz (ChE) inhibitör aktiviteleri ile toplam fenolik madde içerikleri ve DPPH• radikal süpürücü etkileri araştırılmıştır. Bitkilerin toprak üstü kısımlarından metanol (MeOH) ekstreleri hazırlanmış, en yüksek toplam fenolik madde miktarı S. stricta'da (253.53 ± 4.37 GAE/g), en yüksek DPPH• radikal süpürücü aktivite S. arguta'da (IC50=20.37 ± 0.32 μg/mL) tespit edilmiştir. Alzheimer hastalığı (AH) ile ilişkilendirilen asetilkolinesteraz (AChE) ve bütirilkolinesteraz (BChE) enzimleri üzerindeki inhibitör etkilerine bakıldığında, en yüksek inhibisyon değerlerini AChE'ye karşı S. rubriflora (%İnhibisyon=52.855 ± 1.923), BChE'ye karşı S. stricta (%İnhibisyon=41.275 ± 1.949) vermiştir. Parkinson hastalığı (PH) ile ilişkilendirilen TYR enziminin inhibisyonu deneyinde, S. stricta'nın en yüksek inhibitör etkiye sahip olduğu belirlenmiştir (IC50=288.5 ± 9.17 µg/mL). S. stricta'nın ardından, S. congesta (IC50=895.45 ± 7.83 µg/mL) ve S. hololeuca (IC50=1565.25 ± 17.59 µg/mL) önemli TYR inhibitör etkiler sergilemişlerdir. Fenolik madde içerikleri, antioksidan, TYR, AChE ve BChE inibitör özellikleri, Sideritis türlerinin eczacılık, kozmetik ve gıda sanayiinde değerlendirilebilecek önemli doğal kaynaklar olduğunu göstermektedir.

Abstract:
In this thesis, seven endemic Sideritis species growing in Turkey. S. arguta Boiss. & Heldr., S. brevibracteata P.H. Davis, S. congesta P.H. Davis & Hub.-Mor., S. hololeuca Boiss. & Heldr., S. rubriflora Hub.-Mor., S. stricta Boiss. & Heldr. apud Bentham, ve S. tmolea P.H.Davis were investigated for their in vitro tyrosinase (TYR) and cholinesterase (ChE) inhibitory activities as well as total phenolic content and DPPH• radical scavenging effects. Methanolic (MeOH) extracts were prepared from the aerial parts of plants and the highest total phenolic content was found in S. stricta (253.53 ± 4.37 GAE/g) while the highest DPPH• radical scavenging activity was detected in S. arguta (IC50=20.37 ± 0.32 μg/mL). Considering the inhibitory effects on acetylcholinesterase (AChE) and butyrylcholinesterase (BChE) enzymes associated with Alzheimer's disease (AD), S. rubriflora and S. stricta showed the highest inhibition values against AChE (Inhibition%=52.855 ± 1.923) and BChE (Inhibition%=41.275±1.949), respectively. In the experiment of inhibition of the TYR enzyme, associated with Parkinson's disease (PD), it was determined that S. stricta had the highest inhibitory effect (IC50=288.5 ± 9.17 µg/mL). Following S. stricta, S. congesta (IC50=895.45 ± 7.83 µg/mL) and S. hololeuca (IC50=1565.25 ± 17.59 µg/mL) exhibited significant TYR inhibitory effects. Phenolic content, antioxidant, TYR, AChE and BChE inhibitory properties showed that Sideritis species are important natural resources that can be utilized in the pharmaceutical, cosmetics and food industries.