Martin Wagner'in Türkiye'deki mesleki çalışmaları ve yayınları
Martin Wagner's professional career and writings in Turkey
Yazar: BEYZA NUR ŞEN
Danışman: DOÇ. DR. ALEV ERKMEN ÖZHEKİM
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi ve Kuramı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Cumhuriyet'in ilk yıllarında Türkiye, ülkeyi modernleştirme hedefi kapsamında birçok yabancı uzmanı ülkeye davet etmiştir. Bu uzmanların arasında, Almanya'da Nasyonal Sosyalist Partisi'nin iktidara geldiği 1933 yılından sonra, burada çalışma olanağı kalmayan Alman Yahudi vatandaşlar, sayıca önemli bir çoğunluk oluşturmaktadır. Bu dönemde ülkeye gelen mimar ve kent plancılar hem modern mimarlık eğitim programı oluşturmak hem de modern yapı ve kent planı tasarlamak için görevlendirilmişlerdir. Ayrıca, dönemin mesleki gündem ve tartışmalarına da katkı sağlamışlar, o yılların tek meslek yayını olan Arkitekt'te yazılar yazmışlardır.
Söz konusu Alman Yahudi mimarlardan birisi de 1935-1938 yılları arasında İstanbul ve Ankara'da çalışmış olan mimar/şehirci Martin Wagner'dir. 1926-1933 yılları arasında Berlin Şehir Planlama Müdürlüğü yapmış olan Wagner, belediye ve kooperatifler iş birliğinde birçok toplu konut, sergi, plaj tasarlamış ayrıca dönemin meslek yayınlarında yazarlık ve editörlük yapmıştır. 1935 yılında İstanbul Belediyesi İmar Danışmanı olarak Türkiye'ye gelen Wagner, ülkede kaldığı üç yıl içerisinde, Florya Köşkü ve Plajı tasarımı, Eminönü Meydanı tasarımı, Türk Tarih Sergisi sergi alanı tasarımı başta olmak üzere yedi proje tasarlamıştır. Öte yandan Wagner, İstanbul'un imarına ait düşüncelerini bir makale dizisi halinde Arkitekt'te yayınlamıştır. Wagner'in dergide onaltı metni yayınlanmıştır. Türkiye'ye şehirci olarak gelen ve bu alanda, ülkenin gündemini en çok meşgul eden büyük kapsamlı projelerde ismi geçmesine rağmen, Martin Wagner'in, Türkiye'de uygulanan tek projesi, Dolmabahçe Sarayı içerisinde gerçekleşen Türk Tarih Sergisi sergi alanı tasarımıdır. Wagner'in Türkiye yılları, 1938 yılında ABD'ye göç etmesiyle son bulmuştur.
Bruno Taut, Ernst Egli, Henri Prost gibi Avrupalı mimar ve şehir plancılarla birlikte Türkiye mimarlık ortamını paylaşan Wagner, Türkiye'de modern mimarlığın yayılışında etkin olan ilk akla gelen isimlerden biri değildir ve Wagner'in Türkiye yılları üzerine kapsamlı bir çalışma yapılmamıştır. Mimarın Türkiye yıllarını konu alan bu çalışmada, ülkemizdeki yıllarının Türkiye mimarlık ortamına ve kendi kariyerine nasıl katkı sağladığı sorusuyla birlikte daha önce açılmamış bir tartışma alanı açılması amaçlanmış; çalışma kapsamında Wagner'in Türkiye'de ilişiğinin bulunduğu projeler derlenmiş, Arkitekt Dergisi'nde bulunan metinleri incelenmiştir.

Abstract:
In the early years of the Republic, Turkey invited many foreign experts to the country as part of its goal of modernizing the country. Among these experts, German Jewish citizens who lost the opportunity to work in Germany after the National Socialist Party came to power in 1933 constitute a significant majority. The architects and urban planners who came to the country during this period were tasked with both creating a modern architectural education program and designing modern buildings and urban plans. They also contributed to the professional agenda and discussions of the time and wrote articles in Arkitekt, the only professional publication of those years.
One of these German Jewish architects is Martin Wagner, who worked in Istanbul and Ankara between 1935-1938. Wagner, who was the Director of Berlin City Planning between 1926-1933, designed many public housing, exhibitions, and beaches in cooperation with municipalities and cooperatives, and also worked as a writer and editor in the professional publications of the period. Wagner, who came to Turkey as the Istanbul Municipality's Planning Consultant in 1935, designed seven projects within the three years he stayed in the country, including the design of the Florya Palace and Beach, the Eminönü Square design, and the design of the Turkish History Exhibition area. On the other hand, Wagner published a series of articles on the development of Istanbul in Arkitekt magazine, with a total of sixteen texts published.
Despite coming to Turkey as an urban planner and being involved in major projects that occupied the country's agenda, the only project of Martin Wagner that was implemented in Turkey is the design of the Turkish History Exhibition area within the Dolmabahçe Palace. Wagner's years in Turkey ended with his migration to the USA in 1938.
Wagner, who shared the Turkish architectural environment with European architects and urban planners such as Bruno Taut, Ernst Egli, and Henri Prost, is not one of the first names that come to mind as being active in the spread of modern architecture in Turkey, and a comprehensive study on Wagner's years in Turkey has not been conducted. This study aims to open a previously unexplored discussion area by examining how Wagner's years in our country contributed to the Turkish architectural environment and his own career, by compiling the projects he was involved in Turkey and analyzing his texts published in the Arkitekt Magazine.