Türk modernleşmesi ve Ahmet Hamdi Tanpınar
Turkish modernization and Ahmet Hamdi Tanpınar
Yazar: ZÜLAL ÖZTAŞ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ZELİHA ETÖZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi ve Siyaset Bilimi Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2003
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Modernleşme = Modernization ; Modernlik = Modernity ; Tanpınar, Ahmet Hamdi = Tanpınar, Ahmet Hamdi ; Türk romanı = Turkish novel

Özet:
Modernlik ve modernleşme süreçleri son yıllarda sosyoloji alanında gerek kuramsal gerekse olgusal düzeylerde yapılmış çalışmaların ağırlıklı konusunu oluşturmaktadır. Bu çalışmalarda modernlik deneyimi genel olarak olumsal ve düşünümsel karakteri ile ortaya konmakta ve rasyonelleştirme, zaman ve mekanın birbiriden ayrılması ve toplumsal pratikler etrafında yeniden örgütlenmesi, yerinden çıkarılma ve yeniden yerleştirme stratejileri, bireyin ve benliğin bölünüşü gibi temel izlekleri çerçevesinde ele alınmaktadır. Kendine özgü bir modernlik deneyimi olarak Osmanlı / Türk modernleşmesi de gittikçe artan bir ilgi ile bu bağlamda tartışılan konulardan biridir. Ancak bu konuda yapılmış olan çalışmaların büyük bir çoğunluğunda Osmanlı / Türk modernleşmesi, modernliğin temel karakteristikleri ve izlekleri açısından ele alınmamakta ve 'tepeden inmeci', dayatmacı ya da biçimsel niteliklerine vurgu yapılarak başarısız bir süreç olarak değerlendirilmektedir. Buradan hareketle bu tezin konusunu modernliğin temel izlekleri çerçevesinde ve Ahmet Hamdi Tanpınar'ın eserleri üzerinden Türk modernleşmesinin değerlendirilmesi oluşturmaktadır. Romanın modernlik deneyiminin bir ürünü olması, bir başka deyişle roman türünün insanın dünyasıyla uyumlu bütünlüğünün kaybolması ile eşzamanlı bir biçimde ortaya çıkması, modernlik ve Türk modernleşmesi üzerine yapılan bu çalışmanın temel dayanak noktalarından biridir. Tanpınar'ın romanları modernliği ele alışın ve modernliğin yarattığı dünyaya ilişkin eleştirel bir karşı duruşun -kendisi de modern olan bir karşı çıkışın- metinsel ve söylemsel örnekleri olarak Türk modernleşmesi üzerine yapılacak olan bir çalışma için zengin bir kaynak niteliğindedir.

Abstract:
The question of modernity and modernization has been a fundamental problem of both theoretically- and empirically-oriented sociological studies for two decades. Modernity has been conceived in terms of contingency and reflexivity, and analyzed as a process of rationalization, the separation of time and space and their reorganization through social practices, disembedding mechanisms, and the divided self. Ottoman/Turkish modernization as a specific project has been increasingly discussed with respect to the question of modernity. However, studies on Turkish modernization have not analyzed this process in the context of underlying characteristics of modernity, but generally conceived it as an 'intervention from above', as an unsuccessful project by stressing its formal dispositions. Following this argument the subject of this thesis is an analysis of Turkish modernization process in the context of the fundamental aspects of modernity with a specific focus on the work of Ahmet Hamdi Tanpmar. The starting point of this study is that the origin of novel as a product of modernity and the disappearing of harmonious wholeness between human subject and its world appeared simultaneously. Therefore novel as a discursive representation of the reality presents a very rich resource for analyzing actual human situations. Tanpmar' s works provide very rich material for a study on Turkish modernization process. They are examples of discursive narratives of critical attitude towards modernity and modern world -a challenge to modernity, which is modern itself.