Diyabet hastalarının ilaç kullanımındaki öz yeterliliklerinin, tedaviye uyumları ve ölüm anksiyeteleri üzerine etkisi
The effect of diabetes patients' self-efficacy in medication use on their compliance with treatment and death anxiety
Yazar: EMRE GÜLER
Danışman: DOÇ. DR. BAHAR ÇİFTÇİ
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Esasları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
ÖZET
Diyabet Hastalarının İlaç Kullanımındaki Öz Yeterliliklerinin, Tedaviye Uyumları ve Ölüm Anksiyeteleri Üzerine Etkisi
Amaç: Bu araştırma, diyabet hastalarının ilaç kullanımındaki öz yeterliliklerinin, tedaviye uyumları ve ölüm anksiyeteleri üzerindeki etkilerini değerlendirmek amacıyla gerçekleştirildi
Materyal ve Metot: Araştırma, tanımlayıcı kesitsel türdedir. Araştırma, Şubat-Haziran 2024 tarihleri arasında çevrim içi olarak gerçekleştirildi. Araştırmanın evreni, belirtilen tarihlerde ulaşılan diyabet tanılı bireyler oluşturdu. Araştırmanın örneklemini, iletişim problemi olmayan ve en az 6 aydır diyabet tanısı almış olan 18 yaş üstü 242 diyabet hastası oluşturdu. Veri toplama araçları olarak, "Diyabet İlaç Kullanım Öz Yeterliliği Ölçeği", "Tedaviye Uyum Ölçeği" ve "Abdel-Khalek Ölüm Anksiyetesi Ölçeği" kullanıldı. 
Bulgular: Hastaların diyabet ilaç kullanım öz yeterlilik puan ortalaması 37.88±9.78 olarak bulundu. Öz yeterlilik puanlarının en yüksek olduğu gruplar, 41-60 yaş aralığında olanlar, evli bireyler, daha önce hastaneye yatmış olanlar, namaz kılan, oruç tutan, sadaka veren bireyler, kişisel temizliğini kendisi yapanlar, ilaç tedavisini düzenli uygulayanlar ve ilaç takibini kendisi yapanlar olarak tespit edildi. Hastaların tedaviye uyum puan ortalaması 83.17±11.79 olarak saptandı. Tedaviye uyum düzeylerinin en yüksek olduğu gruplar, 61 yaş ve üzeri, kadınlar, ilkokul mezunları, sigara kullanmayanlar, daha önce hastaneye yatmış olanlar ve ilaç tedavisini düzenli kullananlar olarak belirlendi. Ölüm anksiyetesi puan ortalaması 54.02±18.11 olarak bulundu. Ölüm anksiyetesi düzeylerinin en yüksek olduğu gruplar, kadınlar ve sağlığını kötü olarak değerlendirenler olarak saptandı. Diyabet ilaç kullanım öz yeterliliği ile tedaviye uyum arasında pozitif yönde orta düzeyde bir ilişki bulundu (r = .366, p < 0.05). Ayrıca, tedaviye uyum ile ölüm anksiyetesi arasında negatif yönde zayıf bir ilişki tespit edildi (r = -.160, p < 0.05). Ancak, diyabet ilaç kullanım öz yeterliliği ile ölüm anksiyetesi arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olmadığı belirlendi (p > 0.05).
Sonuç: Araştırma sonuçlarına göre, diyabet hastalarının ilaç kullanım öz yeterliliği düzeyinin orta, tedaviye uyum düzeyinin düşük ve ölüm anksiyetesi düzeylerinin ise orta seviyede olduğu belirlendi. Araştırma bulguları, öz yeterlilik düzeyinin artmasının tedaviye uyumu artırdığını, artan tedaviye uyumun ise ölüm anksiyetesi düzeylerini azaltabileceğini ortaya koymaktadır. Ancak, öz yeterlilik düzeyinin yüksek olmasının, ölüm anksiyetesi üzerinde doğrudan anlamlı bir etkisi olmadığı sonucuna ulaşıldı.
Anahtar Kelimeler: Diyabet, ilaç kullanımı, öz yeterlilik, tedaviye uyum, ölüm anksiyetesi.

Abstract:
ABSTRACT
The Effect of Self-Efficacy in Medication Use, Treatment Adherence, and Death Anxiety in Diabetes Patients
Aim: This study aimed to evaluate the effects of self-efficacy in medication use on treatment adherence and death anxiety among diabetes patients.
Material and Method: The study is descriptive and cross-sectional. It was conducted online between February and June 2024. The study population consisted of individuals diagnosed with diabetes during the specified period. The sample included 242 diabetes patients aged 18 and above who had no communication problems and had been diagnosed with diabetes for at least 6 months. Data were collected using the "Diabetes Medication Use Self-Efficacy Scale," the "Treatment Adherence Scale," and the "Abdel-Khalek Death Anxiety Scale."
Result: The average self-efficacy score in medication use was found to be 37.88±9.78. The highest self-efficacy scores were observed among individuals aged 41-60, married individuals, those who had been hospitalized before, those who practiced religious activities such as praying, fasting, and giving alms, those who maintained personal hygiene themselves, those who regularly adhered to their medication regimen, and those who managed their medication independently. The average treatment adherence score was determined to be 83.17±11.79. The highest levels of treatment adherence were found among individuals aged 61 and above, women, primary school graduates, non-smokers, those who had been previously hospitalized, and those who adhered to their medication regimen regularly. The average death anxiety score was found to be 54.02±18.11. The highest levels of death anxiety were observed among women and those who assessed their health as poor. A positive moderate correlation was found between self-efficacy in medication use and treatment adherence (r = .366, p < 0.05). Additionally, a weak negative correlation was observed between treatment adherence and death anxiety (r = -.160, p < 0.05). However, no statistically significant correlation was found between self-efficacy in medication use and death anxiety (p > 0.05).
Conclusion: According to the study results, diabetes patients had moderate levels of self-efficacy in medication use, low levels of treatment adherence, and moderate levels of death anxiety. The findings suggest that increasing self-efficacy can enhance treatment adherence, and higher treatment adherence may reduce death anxiety levels. However, high self-efficacy does not have a direct significant impact on death anxiety.
Keywords: Diabetes, medication use, self-efficacy, treatment adherence, death anxiety.