Bankacılıkta türev ürünler ve döviz kuru riski arasındaki ilişki, 2008 krizi örneği
The relationship between derivative products and exchange rate risk in banking, the example of 2008 crisis
Yazar: DEMET TEZE
Danışman: DOÇ. DR. FEYZA BALAN
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Bankacılık = Banking ; Ekonomi = Economics
Dizin: Bankacılık = Banking ; Bankacılık sektörü = Banking sector ; Bankalar = Banks ; Döviz kuru = Exchange rate ; Döviz kuru riski = Exchange rate risk ; Finansal kriz = Financial crisis ; Kur riski = Rate of exchange risk ; Türevler = Derivatives ; Vadeli işlem piyasaları = Futures markets

Özet:
Türkiye'de ve uluslararası finans piyasalarında işlem yapan piyasa aktörleri birçok
risk ile karşı karşıya kalmaktadır. Bu nedenle yatırımcıların piyasadaki ani
dalgalanmalardan kaynaklı risklerden korunmaları amacıyla küresel piyasalarda türev
ürünlerin kullanımı yaygınlaşmıştır. Bu kapsamda çalışmanın birinci bölümünde
piyasadaki risk türleri açıklanmıştır.
1970'li yıllardan itibaren sabit kur sisteminin terk edilerek serbest kur sistemine
geçilmesiyle piyasada döviz kurunun hareketliliğinden doğan risk artmıştır. Çalışmada
türev ürün kullanımı ele aldığından bu risk türlerinden döviz kuru riski ağırlıklı olarak ele
alınarak çalışmanın ikinci bölümünde bu riskten korunabilmek amacıyla piyasalarda
çoğunlukla kullanılan türev ürünlerden (forward, futures, opsiyon, swap) ve türev
piyasaların gelişiminden bahsedilmiştir.
Küreselleşmenin bir sonucu olarak sermaye mobilitesinin artmasıyla uluslararası
finans piyasalarında birbirleriyle ticari ilişkileri olan ülkeler ve kurumlardan birisinin
piyasada yaşadığı olumsuz durumdan diğerinin etkilenmemesi kaçınılmaz hale gelmiştir.
2008 yılında ABD'de öngörüsüz mortgage kredileri verilmesi ve bu kredilerden doğan
alacakların denetimsiz şeffaf olmayan ikincil piyasalarda menkul kıymet gibi satılması,
geri ödenmeyen bu alacakları satın alanların zarara uğramasına neden olmuş ve küresel
finans piyasalarında kriz meydana gelmiştir. Bu krizden birçok finans kurumu ve banka
etkilenerek iflasını açıklamıştır.
Türkiye ekonomisi 2008 yılının son çeyreğinde krizle karşılaşmış ancak diğer
ülkelere nazaran daha az etkilenmiştir. Bunun nedeni 2000-2001 krizleri sonrasında
bankacılık sektöründe mali ve hukuki yapılanmanın gerçekleşmiş olmasıdır. Çalışmanın
son bölümünde 2008 finansal krizi ve türev piyasalar ilişkisi incelenerek Türkiye'de
bankacılık sektöründeki durumu incelenmiştir.
Anahtar kelimeler: Risk, Kur Riski, Türev Ürünler, Finansal Kriz, Türev
Piyasalar.

Abstract:
The market actors that operate in Turkey and in the international financial markets
are faced with many risks. For this reason, the use of derivative products in global markets
has become widespread in order to protect investors from the risks arising from sudden
fluctuations in the market. In this first part of the study, the types of risks on the market are
explained.
Since the 1970s, when the fixed exchange rate system has been abandoned and the
free exchange rate system has been introduced, the risk arising from the movement of the
exchange rate has increased in the market. In the second part of the study, we focus on
exchange rate risk from these risk types, which deals with the use of derivative products in
the study, and discussed the development of derivative products (forward, futures, options,
swap) and derivative markets that are mostly used in the markets to protect against this
risk.
As a consequence of globalization, with the increase of capital mobility, it became
inevitable that one of the countries and institutions which have commercial relations with
each other in the international financial markets, one of the negative situation in the market
is not influenced by the other. The issuance of unintentional mortgage loans in the US in
2008 and the sale of receivables from these loans as securities in unsecured, nontransparent
secondary markets caused the buyers of non-refundable receivables to be
damaged and the global financial markets suffered a crisis. Many financial institutions and
banks have been affected by this crisis and declared bankruptcy.
Turkey's economy faced a crisis in the last quarter of 2008 but has been less
affected than other countries. This is because financial and legal structure has been realized
in the banking sector after the crisis of 2000-2001. In the last part of the study examined
the relationship the 2008 financial crisis and the derivatives market situation in the banking
sector in Turkey were examined.
Keywords: Risk, Exchange Rate, Derivative Products, Financial Crisis,
Derivative Markets.