Üniversite öğrencilerinde bilgi-motivasyon-davranış becerileri (IMB) modeli'ne dayandırılan premenstrual semptomlar ile baş etme eğitim programı'nın etkinliğinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effectiveness of coping with premenstrual symptoms education program based on information-motivation-behavioural skills (IMB) model in university students
Yazar: HALİME ABAY
Danışman: DOÇ. DR. SENA KAPLAN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology
Dizin: Bilgi = Knowledge ; Davranış = Behavior ; Hemşirelik araştırmaları = Nursing research ; Kadın sağlığı = Women's health ; Motivasyon = Motivation ; Premenstrüel sendrom = Premenstrual syndrome ; Ölçekler = Scales ; Öğrenciler-hemşirelik = Students-nursing ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Bu araştırma, üniversite öğrencilerinde Bilgi-Motivasyon-Davranış Becerileri (IMB) Modeli'ne dayandırılan Premenstrual Semptomlarla Baş Etme Eğitim Programı'nın (PSBEP) etkinliğinin değerlendirilmesi amacıyla yapılan kontrollü bir müdahale çalışmasıdır. Aynı zamanda çalışmada Premenstrual Semptomlarla Baş Etme Ölçeği'nin (PSBÖ) üniversite öğrencilerinde Türkçe geçerlik ve güvenirliği metodolojik olarak incelenmiştir.

Çalışmanın birinci aşamasında ölçek geçerliği dil, kapsam ve yapı geçerliği; ölçek güvenirliği ise cronbach alfa güvenirlik katsayısı hesaplaması ve test-tekrar test yöntemleri kullanılarak 364 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. IMB Modeli'ne dayandırılan PSBEP'nin etkinliğinin değerlendirildiği ikinci aşamada, müdahale grubunu Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Hemşirelik Bölümü birinci sınıfında öğrenim gören tüm kız öğrenciler (n=115) arasından araştırmanın ikinci aşama dahil edilme kriterlerine uygun olan 40 öğrenci oluşturmuştur. Kontrol grubunu ise Ankara Üniversitesi Hemşirelik Bölümü birinci sınıfında öğrenim gören tüm kız öğrenciler arasından (n=154) araştırmanın ikinci aşama dahil edilme kriterlerine uygun olan 45 öğrenci oluşturmuştur. Aybaşı Öncesi Belirtileri Tarama Gereci kullanılarak premenstrual semptom yaşadığı belirlenen müdahale grubundaki öğrencilere Premenstrual Semptomlarla Baş Etme Eğitimi verilmiş olup, eğitim sonrası birinci ve ikinci ayda bireysel danışmanlık yapılmıştır. Kontrol grubuna ise herhangi bir müdahalede bulunulmamıştır. 

Çalışmanın birinci aşaması sonucunda; 27 madde ve beş alt boyuttan oluşan PSBÖ'nün üniversite öğrencileri için geçerli ve güvenilir olduğu belirlenmiştir. Çalışmanın ikinci aşamasının sonucunda ise; premenstrual semptomlarla baş etme davranışlarından düzenli egzersiz yapma (Müdahale Grubu (M)=%57.5, Kontrol Grubu (K)=%26.7), beslenmeye özen gösterme (M=%70, K=%42.2), aile üyeleri ve arkadaşlarla iletişim kurma (M=%67.5, K=%37.8), gevşeme egzersizi yapma (M=%80, K=%55.6) ve stresle baş etme yöntemlerini kullanma (M=%65, K=%17.8) yüzdeleri PSBEP sonrasında müdahale grubunda kontrol grubuna göre daha yüksek bulunmuştur (p<0.05). PSBÖ'nün alt boyut puan ortalamaları incelendiğinde; müdahale grubunun Zarardan Kaçınma (x̅Öntest=19.15±6.974, x̅Sontest=22.55±6.563), Premenstrual Semptomların Farkında Olma ve Kabullenme (x̅Öntest=34.00±5.760, x̅Sontest=39.10±6.050), Özbakım (x̅Öntest=14.13±3.44, x̅Sontest=15.75±3.706) ve İletişim (x̅Öntest=9.90±3.020, x̅Sontest=12.90±4.056)  alt boyut puan ortalamalarının PSBEP sonrasında PSBEP öncesine göre yükseldiği belirlenmiştir (p<0.05). 

Bu kapsamda, IMB Modeli'ne dayandırılan PSBEP'nin öğrencilere bazı premenstrual semptomlarla baş etme davranışlarının kazandırılmasında etkili olduğu ve PSBÖ'nün üniversite öğrencileri için geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
This study is a controlled intervention study in order to evaluate the effectiveness of Coping with Premenstrual Symptoms Education Program (CPSEP) which is based on Information-Motivation-Behavioural Skills (IMB) Model in university students. Also, The Premenstrual Coping Measure's (PCM) Turkish validity and reliability in university students are methodologically examined. 

Scale validity with language, context and structure validity methods; scale reliability with cronbach alpha reliability coefficient calculation and test-retest reliability coefficient methods are used with 364 students in the first step of the study. In the second step which the effectiveness of CPSEP based on IMB Model is evaluated, the intervention group consisted of 40 female students from the first year of the Nursing Department of Ankara Yıldırım Beyazıt University (n=115) who met the second stage inclusion criteria of the study. The control group consisted of 45 female students from the first year of Nursing Department of Ankara University (n=154) who met the second stage inclusion criteria of the study. Coping with Premenstrual Symptoms Education is given to the intervention group who were determined to have premenstrual symptoms using Premenstrual Symptoms Screening Tool and individual consultancy is given on first and second months after the training. No intervention is made to the control group. 

After the conclusion of the study's first step; it is determined that CPM which is consisting 27 articles and five sub-dimensions is valid and reliable for university students. Regular exercise (Intervention Group (I)=%57.5, Control Group (C)=%26.7), taking care of nutrition (I=%70, C=%42.2), communicating with family members and friends (I=%67.5, C=%37.8), relaxation exercises (I=%80, C=%55.6) and coping with stress (I=%65, C=%17.8) which are the behaviors to cope with premenstrual symptoms were found to be higher in the intervention group after CPSEP than in the control group (p<0.05). When CPM's sub-dimension point averages are examined; it is determined that the intervention group's Avoiding Harm (x̅Pretest=19.15±6.974, x̅Posttest=22.55±6.563), Awareness and Acceptance of Premenstrual Change (x̅Pretest=34.00±5.760, x̅Posttest=39.10±6.050), Self-Care (x̅Pretest=14.13±3.44, x̅Posttest=15.75±3.706) and Communication (x̅Pretest=9.90±3.020, x̅Posttest=12.90±4.056)  sub-dimension point averages are higher than before the CPSEP (p<0.05).

In this context, CPSEP which is based on IMB Model is effective on the gaining of coping behavior against some premenstrual symptoms to students and it is seen that PCM's usage as a valid and reliable measurement device for university students.