Kentsel dönüşüm alanlarına yönelik CBS veri modelinin oluşturulması: Beykoz Çubuklu Mahallesi örneği
Creating GIS data model for urban transformation areas: A case study of Beykoz Çubuklu Neighbourhood
Yazar: ERCAN AVCIOĞLU
Danışman: PROF. DR. MEHMET ALKAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Harita Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Geomatik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry

Özet:
Kentsel dönüşüm, afetler sonrası zarar gören kent bölgelerin yeniden inşası ve imara aykırı yapılaşmanın yeniden düzenlenmesi gibi süreçleri içeren önemli bir kavramdır. Bu kavram, mimarlık, mühendislik ve şehir planlama disiplinlerinin bir araya gelmesiyle, kentlerin yaşam kalitesini ve ekonomik refahını artırmayı hedefler. Ülkemizde, 1950'lerde başlayan ve 1970'lerde doruk noktasına ulaşan gecekondulaşma sonucu ortaya çıkan çarpık kentleşmenin önlenmesi amacıyla 1980'lerden sonra hız kazanmıştır. 1999 Gölcük Depremi, kentsel dönüşüm uygulamaları açısından bir dönüm noktası olmuş ve kentsel dönüşüm artık bir gereklilik haline gelmiştir. 2000'li yıllardan itibaren çeşitli yasal düzenlemelerle desteklenen kentsel dönüşüm kavramı, özellikle 2011 Van Depremi sonrası çıkarılan 6306 sayılı "Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun" ile ortaya konan "riskli alan", "rezerv yapı alanı" ve "riskli yapı" tanımlarıyla başka bir boyuta taşınmıştır. 2023 yılında meydana gelen ve 11 ilimizi doğrudan etkileyen Kahramanmaraş merkezli depremler sonrasında yıkılan kent bölgeleri, kentsel dönüşümün ne kadar gerekli olduğunu bir kez daha göstermiştir.
Kentsel dönüşüm projeleri kapsamında sahada elde edilen verilerin birbiriyle ilişkili coğrafi bir veri tabanında toplanması, sorgulanması ve analiz edilmesi aşamalarında Coğrafi Bilgi Sistemleri'nin (CBS) kullanımı büyük önem taşımaktadır. CBS'nin kullanımı sayesinde kentsel dönüşüm süreçleri daha sağlıklı ve daha düzenli bir şekilde yürütülebilmektedir.
Bu çalışmada, kentsel dönüşüm alanlarına yönelik bir veri modeli oluşturulması amacıyla CBS'nin kullanım olanakları araştırılmıştır. Çalışma alanı olarak, İstanbul ili, Beykoz ilçesi, Çubuklu mahallesinde bulunan ve 2018 yılında 6306 sayılı kanun kapsamında Bakanlar Kurulu kararıyla "riskli alan" olarak ilan edilen 5,6 hektarlık kentsel dönüşüm alanı belirlenmiştir. Bu çalışmayla, söz konusu alan için coğrafi veri tabanı tasarımı yapılarak kentsel dönüşüm amaçlı bir veri modelinin oluşturulması ve alana ilişkin sorgulama ve analizlerin yapılması amaçlanmıştır.

Abstract:
Urban transformation is a significant concept encompassing processes such as the reconstruction of urban areas damaged by disasters and the reorganization of illegally built areas. This concept aims to improve the quality of life and economic prosperity of cities through the collaboration of disciplines such as architecture, engineering, and urban planning. In our country, urban transformation gained momentum in the 1980s intending to mitigate the uncontrolled urbanization resulting from the proliferation of informal settlements, which began in the 1950s and peaked in the 1970s. The 1999 Golcuk Earthquake marked a turning point for urban transformation projects, making it imperative. Supported by various legal regulations since the 2000s, the concept of urban transformation has evolved further, particularly with the introduction of Law No. 6306 "Law on the Transformation of Areas under Disaster Risk" following the 2011 Van Earthquake, introducing definitions such as "risky area", "reserve building area" and "risky building". The earthquakes centred in Kahramanmaras in 2023, which directly affected 11 provinces, once again underscored the necessity of urban transformation.
In the scope of urban transformation projects, the utilization of Geographic Information Systems (GIS) holds great importance in collecting, querying, and analysing geographically related data collected in the field, enabling a healthier and more systematic execution of urban transformation processes.
In this study, the potential utility of GIS for the creation of a data model about urban transformation areas has been investigated. As the study area, a 5.6-hectare urban transformation area located in the Cubuklu neighbourhood of Beykoz district, Istanbul, declared as a "risky area" by a decision of the Council of Ministers in 2018 under Law No. 6306, has been identified. This study aims to design a geographic database for the designated area, create a data model for urban transformation purposes, and conduct queries and analyses related to the area.