Ergenlerde sosyal beceri, ahlaki çözülme ve siber zorbalık davranışlarına ilişkin bir model önerisi
A model proposal regarding social skills, moral disengagement and cyberbullying behaviors in adolescents
Yazar: SAMİ KIRTEKE
Danışman: DOÇ. DR. BAHTİYAR ERASLAN ÇAPAN
Anadolu Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Araştırmanın amacı ergenlerin günlük yaşam iletişim becerileri, elektronik ortam iletişim becerileri ve ahlaki çözülme düzeyleri ile siber zorbalık rolleri arasındaki ilişkiyi ortaya koymaktır. Araştırmada karma desen kullanılmıştır. Çalışma kapsamında ilk olarak nicel veriler sonra nitel veriler toplanmıştır. Araştırmanın nicel kısmında Günlük Yaşam ve Elektronik Ortam İletişim Becerileri, Kolektif Ahlaki Çözülme, Siber Zorbalık Ölçekleri ve Kişisel Bilgi Formu kullanılarak 551 ergen bireyden veri toplanmış ve yapısal eşitlik modellemesi ile analiz edilmiştir. Nitel kısımda yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla 27 kişi ile görüşülmüş ve içerik analizi yapılmıştır. Nicel analiz bulgularında ahlaki çözülme düzeyleri elektronik ortam iletişim becerileri ile mağdur (β=.10, p<.05), zorba (β=.14, p<.05) ve gözlemci (β=.13, p<.05) rollerinde siber zorbalık düzeyleri arasındaki ilişkiye aracılık ettiği; ayrıca ahlaki çözülme düzeyleri günlük yaşam iletişim becerileri ile mağdur (β=-.24, p<.05), zorba (β=-.34, p<.05) ve gözlemci (β=-.31, p<.05) rollerinde siber zorbalık düzeyleri arasındaki ilişkiye aracılık ettiği sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın nitel bulgularında ise mağdur bireylerin zorbaca davranış karşısında kendilerini çaresiz hissettikleri, daha büyük sorunlara yol açmamak düşüncesiyle sorumluluk almayıp mağdur rolünde kaldıkları; zorba rolündeki bireylerin sahip oldukları kin, sinir, hırs duygularının etkisiyle mağdur bireyden intikam almak, mağduru cezalandırmak ve mağdura sosyal üstünlük kurabilmek için zorbalık davranışını gerçekleştirdikleri; gözlemci rolündeki bireylerin ise zorbalara karşı çaresiz hissettikleri, zorbaların hedefi haline dönüşmemek için siber zorbalık davranışına müdahalede bulunmadıkları tespit edilmiştir.

Abstract:
The aim of the study is to reveal the relationship between adolescents' real life communication skills, electronic media communication skills, and moral disengagement levels and their cyberbullying roles. A mixed design was used in the study. Within the scope of the study, first quantitative data and then qualitative data were collected. In the quantitative part of the study, data were collected from 551 adolescents using the Real Life and Electronic Media Communication Skills, Collective Moral Disengagement, Cyberbullying Scales and Personal Information Form analyzed with structural equation modeling. In the qualitative part, 27 people were interviewed through semi-structured interviews and analyzed through content analysis. In the quantitative analysis findings, moral disengagement levels mediated the relationship between electronic media communication skills and cyberbullying levels in the roles of victim (β=.10, p<.05), bully (β=.14, p<.05) and observer (β=.13, p<. 05) and cyberbullying levels in the roles of victim (β=-.24, p<.05), bully (β=-.34, p<.05) and observer (β=-.31, p<.05). In the qualitative findings of the research, it was determined that the victimized individuals felt helpless in the face of bullying behavior, did not take responsibility and remained in the victim role in order not to cause bigger problems; individuals in the role of bullies carried out bullying behavior in order to take revenge on the victim, to punish the victim and to establish social superiority over the victim under the influence of their feelings of hatred, anger and ambition; individuals in the role of observer felt helpless against bullies and did not intervene in cyberbullying behavior in order not to become the target of bullies.