Halk elinde besisi yapılmış akkaraman, morkaraman ve merinos kuzularında bazı kesim ve karkas özellikleri
Some slaughter and carcass characteristics of akkaraman and morkaraman and Turkish merino lambs fattened under field conditions
Yazar: BÜLENT TEKE
Danışman: DOÇ.DR. NECMETTİN ÜNAL
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Zootekni Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine

Özet:
63 ÖZET Halk Elinde Besisi Yapılmış Akkaraman, Morkaraman ve Merinos Kuzularında Bazı Kesim ve Karkas Özellikleri Bu araştırma halk elinde besisi yapılan Akkaraman, Morkaraman ve Merinos kuzularında bazı kesim ve karkas özelliklerinin ortaya konulması amacıyla yapılmıştır. Araştırmada Ankara Ticaret Borsası Et Kombinası'nda yürütülmüştür. Araştırmada 219 baş Akkaraman, 54 baş Morkaraman ve 73 baş Merinos kuzu kullanılmıştır. Akkaraman, Morkaraman ve Merinos ırklarında 4-6 aylık kuzularda açlık canlı ağırlığı sırasıyla 28,8; 32,3; 28,4 kg; sıcak karkas randımanı % 57,2; 54,1; 57,7; kuyruksuz karkas randımanı % 49,8; 44,5; 57,8; deri oranı % 12,2; 12,5; 10,4; baş oranı % 5,7; 5,8;5,8; ayak oranı % 3,1; 3,2; 2,9; Akciğer-kalp-karaciğer-dalak oranı % 5,1; 5,2; 5,4; sindirim kanalı dolu oram % 22,0; 23,1; 21,0; sindirim kanalı boş oranı % 8,3; 9,2; 8,4; ince barsak uzunluğu 26,3; 26,7; 26,2 m; ince barsak uzunluğunun beden uzunluğuna oranı 37,4; 39,8; 38,2; kalın barsak uzunluğu 6,4; 6,0; 5,7 m; beden uzunluğu 70,4; 67,2; 68,7 cm; göğüs çevresi 69,6; 69,3; 70,6 cm; göğüs derinliği 24,9; 23,8 ve 23,9 cm; Akkaraman ve Morkaraman için kuyruk oranı % 7,4 ve 9,4 olarak bulunmuştur. Açlık canlı ağırlığı, kuyruksuz karkas randımanı, deri oranı ve sıcak karkas randımanı üzerine ırkın (P<0,01); ince barsak uzunluğu üzerine açlık canlı ağırlığının (P<0,001); kuyruk oranı üzerine ırkın (P<0,001) ve cinsiyetin (P< 0,01); baş oranı ve sindirim kanalı dolu oranı üzerine cinsiyetin ve açlık canlı ağırlığının (P<0,001); göğüs çevresi üzerine cinsiyetin (P<0,05) ve açlık canlı ağırlığının (P<0,001); sindirim kanalı boş oranı üzerine ırkın (P<0,01) ve açlık canlı ağırlığının (P<0,001); beden uzunluğu üzerine ırkın ve açlık canlı ağırlığının (P<0,001); ayak oranı, Akciğer-kalp-karaciğer-dalak oranı ve göğüs derinliği üzerine ırkın, cinsiyetin ve açlık canlı ağırlığının (P<0,001); kalın barsak uzunluğu üzerine ırkın (P<0,001), cinsiyetin (P<0,05) ve açlık canlı ağırlığının (P<0,001) etkisi istatistiki olarak önemli iken, ince barsak uzunluğunun beden uzunluğuna oranı üzerine ırkın, cinsiyetin ve açlık canlı ağırlığının etkisi önemsizdir. Akkaraman, Morkaraman ve Merinos ırklarında 9-12 aylık kuzularda açlık canlı ağırlığı sırasıyla 41,3; 39,9; 40,7 kg; sıcak karkas randımanı % 60,3; 58,5; 59,8; kuyruksuz karkas randımanı % 49,1; 48,0; 59,4; deri oranı % 12,5; 12,8; 10,6; baş oranı % 5,5; 6,4; 5,5; ayak oranı % 2,9; 2,8; 2,7; Akciğer-kalp-karaciğer-dalak oranı % 4,3; 4,6; 4,7; sindirim kanalı dolu oranı % 24,6; 26,5; 22,3; sindirim kanalı boş oranı % 8,1; 7,9; 7,9; ince barsak uzunluğu 27,3; 30,0; 27,5 m; ince barsak uzunluğunun beden uzunluğuna oranı 34,4; 39,4; 35,9; kaim barsak uzunluğu 6,7; 6,9; 6,4 m; beden uzunluğu 79,8; 76,3; 76,7 cm; göğüs çevresi 79,9; 77,5; 80,5 cm; göps derinliği 27,7; 27,0; 26,5 cm; Akkaraman ve Morkaraman için kuyruk oranı % 1 1,5 ve 10,6 olarak bulunmuştur. Açlık canlı ağırlığı üzerine cinsiyetin (P<0,05); kuyruksuz karkas randımanı, deri oranı ve ince barsak uzunluğunun beden uzunluğuna oranına ırkın (P<0,001); sindirim kanalı boş oram ve kaim barsak uzunluğu üzerine açlık canlı ağırlığının (P<0,01); göğüs derinliği üzerine cinsiyetin ve açlık canlı ağırlığının (P<0,001); baş oranı ve göğüs çevresi üzerine ırkın ve açlık canlı ağırlığının (P<0,001); ayak oranı ve beden uzunluğu üzerine ırkın (P<0,01) ve cinsiyetin (P<0,001); ince barsak uzunluğu üzerine ırkın (P<0,001) ve açlık canlı ağırlığının (P<0,01); Akciğer-kalp-karaciğer-dalak oranı üzerine ırkın (P<0,05), cinsiyetin ve açlık canlı ağırlığının P<0,01); sindirim kanalı dolu oranı üzerine ırkm (P<0,05), cinsiyetin (P<0,01) ve açlık canlı ağırlığının P<0,001) etkisi istatistiki olarak önemli iken, sıcak karkas randımanı ve kuyruk oranı üzerine ırkın, cinsiyetin ve açlık canlı ağırlığının etkisi önemsizdir. Bu araştırmada halk elinde besisi yapılan Akkaraman, Morkaraman ve Merinos kuzularda genellikle entansif besi uygulanmadan kesildiği ve bu nedenle önemli düzeyde kuzu eti üretim potansiyelinden yararlanılamadığı görülmüştür. Anahtar Sözcükler: Halk elinde besi, Akkaraman, Morkaraman, Merinos, Kesim ve karkas özellikleri.

Abstract:
64 SUMMARY Some Slaughter and Carcass Characteristics of Akkaraman and Morkaraman and Turkish Merino Lambs Fattened Under Field Conditions This study was carried out to investigate some slaughter and carcass characteristics of Akkaraman (n:219), Morkaraman (n:54), and Turkish Merino (n:73) lambs, fattened under field conditions. The research was conducted in the Slaughter House of Ankara Commodity Exchange. Four-six months old of Akkaraman, Morkaraman and Turkish Merino lambs had 28,8; 32,3; 28,4 kg for empty live weights; 57,2; 54,1; 57,7 % for hot dressing percentages; 49,8; 44,5; 57,8 % for dressing percentages without tail fat; 12,2; 12,5; 10,4 % for skin percentages; 5,7; 5,8; 5,8 % for head percentages; 3,1; 3,2; 2,9 % for feet percentages; 5,1; 5,2; 5,4 % for lungs-heart-liver-spleen percentages; 22,0; 23,1; 21,0 % for full digestive tract percentages; 8,3; 9,2; 8,4 % for empty digestive tract percentages; 26,3; 26,7; 26,2 m for lengths of small intestine; 37,4; 39,8; 38,2 for the ratios of small intestine lengths to carcass lengths; 6,4; 6,0; 5,7 m for lengths of large intestine; 70,4; 67,2; 68,7 cm for carcass lengths; 69,6; 69,3; 70,6 cm for hearth girths; 24,9; 23,8; 23,9 cm for chest depths, respectively. In the breeds of Akkaraman and Morkaraman tail fet percentages are found as 7,4 and 9,4 %. The effect of breed (P<0,001) on empty live weight, dressing percentage without tail fat and skin percentage; the effect of breed (P<0,01) on hot dressing percentage; the effect of empty live weight (P<0,001) on length of small intestine; the effects of breed (P<0,001) and sex (P< 0,01) on tail fet percentage; the effects of sex and empty live weight (P<0,001) on head percentage and Ml digestive tract percentage; the effects of sex (P<0,05) and empty live weight (P<0,001) on hearth girth; the effects of breed (P<0,01) and empty live weight (P<0,001) on empty digestive tract percentage; the effects of breed and empty live weight (P<0,001) on carcass length; the effects of breed, sex and empty live weight (P<0,001) on feet percentage, lungs-heart-liver-spleen percentage and chest depth; the effects of breed (P<0,001), sex (P<0,05) and empty live weight (P<0,001) on length of large intestine were statistically significant. Nine-twelve months old of Akkaraman, Morkaraman and Turkish Merino lambs had 41,3; 39,9; 40,7 kg for empty live weights; 60,3; 58,5; 59,8 % for hot dressing percentages; 49,1; 48,0; 59,4 % for dressing percentages without tail fet; 12,5; 12,8; 10,6 % for skin percentages; 5,5; 6,4; 5,5; % for head percentages; 2,9; 2,8; 2,7 % for feet percentages; 4,3; 4,6; 4,7 % for lungs-heart-liver-spleen percentages; 24,6; 26,5; 22,3 % for full digestive tract percentages; 8,1; 7,9; 7,9 % for empty digestive tract percentages; 27,3; 30,0; 27,5 m for lengths of small intestine; 34,4; 39,4; 35,9 for the ratios of small intestine lengths to carcass lengths; 6,7; 6,9; 6,4 m for lengths of large intestine; 79,8; 76,3; 76,7 cm for carcass lengths; 79,9; 77,5; 80,5 cm for hearth girths; 27,7; 27,0; 26,5 cm for chest depths, respectively. In the breeds Akkaraman and Morkaraman tail fat percentages are found as 11,5 and 10,6 %. The effect of sex (P<0,05) on empty live weight; the effect of breed (P<0,001) on dressing percentage without tail fat, skin percentage and the ratio small intestine length to carcass length; the effect of empty live weight (P<0,01) on empty digestive tract percentage and length of large intestine; the effects of sex and empty live weight (P<0,001) on chest depth; the effects of breed and empty live weight (P<0,001) on head percentage and hearth girth; the effects of breed (P<0,01) and sex (P<0,001) on feet percentage and carcass length; the effects of breed (P<0,001) and empty live weight (P<0,01) on length of small intestine; the effects of breed (P<0,05), sex and empty live weight (P<0,01) on lungs-heart-liver-spleen percentage; the effects of breed (P<0,05), sex (P<0,01) and empty live weight (P<0,001) on full digestive tract percentge were statistically significant. The results indicated that intensive fattening generally wasn't applied before slaughter of Akkaraman, Morkaraman and Turkish Merino lambs fattened under field conditions. Therefore, a great potential of lamb meat loss have been occured. Key Words: Fattening under field conditions, Akkaraman, Morkaraman, Turkish Merino, Slaughter and carcass characteristics.