Kistik fibrozisde akciğer ve bağırsak enflamasyonunun değerlendirilmesinde kalprotektin ve 8-isoprostan
Calprotectin and 8-isoprostane in evaluation of pulmonary and intestinal inflammation in cystic fibrosis
Yazar: ÖZGE AYDEMİR
Danışman: PROF. DR. NURAL KİPER
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2008
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Kistik fibrozisde (KF) en önemli morbidite ve mortalite nedeni olan akciğer hastalığının ilerlemesinde enflamasyon kritik rol oynar. Enflamasyonun değerlendirilmesinde güvenilir, girişim gerektirmeyen ve tekrarlanabilir özellikte yöntemlere ihtiyaç duyulmaktadır. Kistik fibrozisde enflamatuvar yanıtın düzenlenmesinde bir bozukluk olduğuna dair güçlü kanıtlar vardır. Gastrointestinal sistemde de akciğerlerdekine benzer kronik enflamasyon olabilir. Bu çalışma KF hastalarının yoğunlaştırılmış nefes havasında ve balgamında kalprotektin ile 8-isoprostan ölçümlerinin akciğer enflamasyonunu invazif olmayan yöntemlerle göstermekte kullanılabilirliğini test etmek ve fekal kalprotektin ölçümleriyle bu hastalarda akciğer enflamasyonuna eşlik edebilecek bağırsak enflamasyonu varlığını araştırmak için yapılmıştır. Çalışmaya 6-18 yaş arası 67 KF hastası ve nefes toplanan 29, gayta alınan 25 sağlıklı çocuk katıldı. Enflamasyon belirteçlerinin akut pulmoner alevlenme (APA), balgam kültüründe üreme, kronik kolonizasyon varlığından nasıl etkilendiği ve vücut kitle endeksi, Shwachman-Kulczycki skoru, solunum fonksiyon testi, beyaz küre, CRP değerleri ile ilişkisi incelendi. Sağlıklı ve KF hastası çocukların yoğunlaştırlmış nefes havasında ölçülebilir düzeyde kalprotektin saptanmadı. Kistik fibrozis hastaları ve kontrol grubunun nefes havası 8-isoprostan düzeyleri arasında anlamlı fark yoktu. Sağlıklı çocuklardan balgam alınamadığı için balgamda yapılan ölçümler için kontrol grubu oluşturulamadı. Balgam kültüründe üreme, kronik kolonizasyon ve APA olup olmamasına göre belirlenen hasta alt grupları arasında kıyaslamalar yapıldı. Kistik fibrozis hasta alt gruplarının balgam kalprotektin ve 8-isoprostan düzeyleri arasında anlamlı fark saptanmadı. Balgam 8-isoprostan düzeylerinin Shwachman-Kulczycki skoru ile negatif (Rho=-0,355), nefes havası 8-isoprostan düzeyleri ile pozitif (Rho=0,485) korelasyonu olduğu görüldü. Kistik fibrozis hastalarının fekal kalprotektin değerleri sağlıklı çocuklardan yüksek bulundu (p=0.001). Akut pulmoner alevlenmesi olan ve olmayan hasta gruplarının fekal kalprotektin düzeyleri arasında anlamlı fark yoktu (p>0.05) ve iki grubun da değerleri kontrollerden yüksekti (p<0.05). Balgam kültüründe üreme olan hastaların fekal kalprotektin değerleri olmayanlardan (p<0.001) ve sağlıklı kontrollerden (p<0.001) anlamlı olarak yüksekti. Kronik bakteriyel kolonizasyonu olan hastaların fekal kalprotektin değerleri kontrol grubundaki çocuklardan daha yüksek bulundu (<0.001). Kolonizasyonu ve son kültürlerinde üremesi olmayan hastaların fekal kalprotektin değerleri kontrol grubundaki hastalardan farklı değildi (>0.05). Fekal kalprotektin değerlerinin CRP ile pozitif yönde korelasyonu vardı (Rho= 0.601). Sonuç olarak KF hastalarının yoğunlaştırılmış nefes havası ve balgamında 8-isoprostan ile kalprotektin ölçümleri akciğer enflamasyonunu değerlendirmede kullanılamaz. Balgam 8-isoprostan düzeyleri hastaların uzun dönem izleminde hastalığın şiddetini belirlemekte yardımcı olabilir. Kistik fibrozisli çocuklarda pulmoner enfeksiyon varlığında fekal kalprotektin değerleri yükselmektedir. Bu durum ölçülen fekal kalprotektinin yutulan balgam kaynaklı olduğunu düşündürmektedir. Fekal kalprotektin ölçümleri solunum yollarında bakteriyel enfeksiyonu olan hastaların belirlenmesinde girişim gerektirmeyen bir yöntem olarak kullanılabilir.Anahtar kelimeler: KF, kalprotektin, 8-isoprostan, enflamasyon, enfeksiyon

Abstract:
Inflammation plays a critical role in progression of lung disease which is the major cause of morbidity and mortality in cystic fibrosis (CF). Reliable, noninvasive and repeatable methods are needed to be used in evaluation of airway inflammation. There is growing body of evidence that dysregulation of immune response exists in CF. Inflammation, similar to that we observe in the lungs, might be present in the intestines. This study was conducted to test usefullness of calprotectin and 8-isoprostane measurements in exhaled breath condansate (EBC) and sputum of CF patients as a noninvasive metod for evaluation of lung inflammation and faecal calprotectin in detecting intestinal inflammation. Sixty-seven children with CF, 29 healty control for exhaled breath measurements and 25 healty control for feacal measurements were enrolled in this study (age range 6-18 years). How these inflammatory mediators are effected by the presence of acute pulmonary exacerbations (APE), chronic bacterial colonization and positive sputum cultures and their relation with body mass index, Shwachman-Kulczycki score, respiratory function tests, white blood cell counts and CRP were evaluated. Calprotectin was not measurable in EBC. In CF patients EBC 8-isoprostane levels were not different from that in healty children. As healty children could not expectorate sputum, we could not recruit a control group for sputum measurements. Comparisons are done between CF patient groups with and with out APE, chronic bacterial colonization and those with positive and negative sputum cultures. No significant difference was observed between sputum calprotectin and 8-isoprostane levels of CF patient groups. Sputum 8-isoprostane levels were positively correlated with EBC 8-isoprostane levels (Rho=0,485) and negatively with Shwachman-Kulczycki score (Rho=-0,355). Children with CF had faecal calprotectin levels higher than healty children (p=0.001). Faecal calprotectin levels of patients with and without APE were not different from each other (p>0.05) and both were higher than that of the controls (p<0.05). Patients with positive sputum cultures had higher faecal calprotectin levels compared to those with negative culture results (p<0.001) and healty controls (p<0.001). Calprotectin levels were also higher in faeces of patients with chronic bacterial colonization than that of the control group (p<0.001). Patients without chronic colonization and negative sputum culters had faecal calprotectin levels not different than that of the controls (p>0.05). We observed a positive correlation between the faecal calprotectin and CRP levels (Rho= 0.601). In conclusion; calprotectin and 8-isoprostane measurements in EBC and sputum are not usefull in monitoring lung inflammation and infection in CF. Sputum 8-isoprostane levels may be usefull in longterm follow up of disease severity. Faecal calprotectin levels increase in the presence of pulmonary infection in CF patients. This finding points out pulmonary origin of the measured faecal calprotectin. Faecel calprotectin measurements can be used to determine patients with pulmonary infection noninvasively.Key words: Cystic fibrosis, calprotectin, 8-isoprostane, inflammation, infection