Küreselleşme sürecinin Türkiye'de uygulanan bütçe politikalarına etkileri
Effects of globalisation process on Turkey's budgetary policies
Yazar: FERHAT AKBEY
Danışman: PROF. DR. KAMİL TÜĞEN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
1980 sonrası dönem, küreselleşme sürecinin tüm dünyada ulus-devletlerin karar alma ve uygulama hususundaki hükümranlığının kayba uğradığı ve ciddi bir biçimde sorgulandığı bir süreci ifade etmektedir. İster ikinci dalga ister üçüncü dalga olarak tanımlansın açıktır ki 1980 sonrası yaşanan küreselleşme dalgası devlet politikalarını ve bireylerin hayatını önemli ölçüde etkilemektedir. Bir yandan bilgi, iletişim ve ulaşım teknolojisindeki ilerlemeler ve diğer yandan ticari ve finansal serbestleşme düzeyinin her geçen gün daha ileri bir aşamaya ulaşması ise küreselleşme sürecinin en önemli iki dinamiği olarak süreci daha da hızlandırmaktadırlar. Bu çalışmanın amacı da küreselleşme sürecinin genelde kamu ekonomisi ve maliye politikaları üzerindeki, özelde ise Türkiye'de uygulanan bütçe politikaları üzerindeki etkilerini tahlil etmektir. Elbette ki genel etkilere bakıldığında küreselleşme sürecinin gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde kamu ekonomisi konusunda benzer yaklaşımlara, sürecin kamu ekonomisine etkileri açısından ise farklı sonuçlara yol açtığı görülmektedir. Süreç; hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerde kamu ekonomisinin küçültülmesi; devletin özel mal ve hizmet üretiminden çekilmesi; buna yönelik olarak sıkı para, maliye ve bütçe politikaları uygulanması yönünde bir yaklaşımın kabulü hususunda bir baskı oluşturmaktadır. Ancak uygulamaya bakıldığında, gelişmiş ülkelerde devletin gerçekten özel mal üretiminde çok büyük bir rol oynamadığı, fakat özellikle yaşlanan nüfusun sosyal transferlerde yol açtığı artışlar nedeniyle konsolide bütçenin ulusal ekonomi içerisindeki ağırlığının gün geçtikçe arttığı görülmektedir. Gelişmekte olan ülkelerde ise yine devletin özelleştirmeler yoluyla üretimden çekildiği görülmekte, ancak ulusal ekonomideki konsolide bütçe baskısının giderek zayıfladığı, bu baskının arttığı durumlarda ise bunun yine transfer harcamalarındaki kaynaklandığı, ancak bu artışın sosyal transferlerden ziyade faiz ödemelerinden kaynaklandığı ortaya çıkmaktadır. Türkiye'deki süreç incelendiğinde yukarıda gelişmekte olan ülkeler ile ilgili sayılan sonuçlara paralel bir dönüşümün yaşandığı görülmektedir. 24 Ocak Kararları olarak anılan süreçten sonra Türkiye'de liberal politikaların giderek yerleştiği ve buna paralel olarak ithal ikameci kalkınma modelinden ihracata dayalı kalkınma modeline geçildiği bu dönemde özellikle 1989 sonrası yaşanan finansal serbestleşme sonrası ülke ekonomisi finansal krizlerin etkisi altına girmiştir. Bu durum ise devletin borçlanma ihtiyacını arttırdığından konsolide bütçe içindeki faiz ödemelerinin ve transfer harcamalarının oranı artmış, buna karşılık yatırım harcamaları ise dramatik bir biçimde düşmüştür. Yerel yönetimlerde ise bu yönetimlerin harcama ve gelirlerinin GSMH içerisindeki payı artmış, ancak bütçe büyüklüklerinin konsolide bütçe büyüklüklerine oranında aynı olumlu gelişme yaşanmamıştır. Böylece, yerelleşmede istenilen mali özerkliğe ulaşılamamıştır. vı

Abstract:
Post-1980 period implies a process throughout which sovereignty of nation states about decision making and application has been weakened and gone under a serious questioning. Whether it is defined as second or as third phase of globalization, it is clear that the period of post-1980 has been considerably affecting both state policies and the life of individuals. Moreover, as the two of the most important dynamic of globalization process, on the one hand developments in information, communication and transportation technologies, and on the other hand the reach of liberalization, seen in trade and finance, to a higher level day-by-day; even furthers the process. The aim of this study is to evaluate effects of the process on public economy and fiscal policies in general, and on budgetary policies that had been applied and are being applied in Turkey in special particular. Of course when we look at the general effects of the process; we see that the globalization leads to similar approaches about public economy in both developed and developing countries, but has different results when we come to the effects of the process on public economy among these state groups. The process exerts a pressure on both developed end developing countries about downing the size of the public economy; withdrawal of the state from producing private goods and services; and in line with this withdrawal, application of strict monetary, fiscal and budgetary policies. However, when we look at the practice, it is seen that in developed countries, state does not play an important role in producing private goods and services, but the weight of consolidated budget has been increasing gradually because of rises in transfer payments due to the fact that the population in these countries is getting older. When we come to developing countries we see that, similar to developed countries, the state is being withdrawn from production via privatization, but the weight of consolidated budget in national economy is being weakened, even if it is getting stronger, this is created by increases in transfer payments; nonetheless these increases come from interest payments rather than social transfers. The evolution of Turkish public economy and budgetary policies follows the results seen in developing countries. After so-called 24 January Decisions period, during which liberal policies has been consolidated and which the import substitution development strategy has been replaced by export oriented development policy, especially after 1989 (the year in which international financial transactions had been liberalized) the national economy has been gone under effects of financial crises. And because that situation increased the need of the state to borrow, the rates of interest payments and so of transfer payments has been rose, but investment expenditures has been decreased dramatically. When we come to the local governments in Turkey, there is a increase in the share of local governments' expenditures and revenues in GDP, but there is no parallel positive development about the weight of these governments' budgets as to the consolidated budget of central government. So that the desired decentralization couldn't has been achieved. VII