Lise öğretmenlerinin epistemolojik inançları ile uyguladıkları ölçme ve değerlendirme yöntemleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relation between epistemological beliefs and measurement and evaluation methods used by high school teachers
Yazar: ENDER ÖZEREN
Danışman: PROF. DR. BÜRHAN AKPUNAR
Fırat Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Programları ve Öğretimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Epistemolojik inançlar = Epistemological beliefs ; Lise öğretmenleri = High schools teachers ; Ölçekler = Scales ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation ; Öğretim yöntemleri = Teaching methods ; Öğretmen algısı = Teacher perception

Özet:
Bu araştırmanın amacı, lise öğretmenlerinin epistemolojik inançları ile öğretim sürecinde uyguladıkları ölçme ve değerlendirme yöntemleri arasındaki ilişkiyi belirlemektir. Öğretmenlerin epistemolojik inançlarının demografik değişkenlere göre analizi de araştırmanın alt amaçları arasındadır. Nicel araştırma kapsamında yer alan çalışma, tarama modeli, korelasyonel deseninde yürütülmüştür. Araştırmanın evrenini, 2017-2018 eğitim-öğretim yılı ikinci döneminde Diyarbakır, Elazığ, Malatya ve Şanlıurfa illerinde kamuya ait liselerde görev yapan çeşitli branşlara mensup öğretmenler oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini ise, ilgili evrenden oransız küme örnekleme ile belirlenmiş toplam 819 lise öğretmeninden oluşturulmuştur. Araştırmada veriler iki araçla toplanmıştır. Bunlardan birincisi 'Epistemolojik İnanç Bilgi Formu' ve diğeri ise 'Bilimsel Epistemolojik İnançlar Ölçeği'dir. Bu araçlardan Epistemolojik İnanç Bilgi Formu araştırmacı tarafından geliştirilmiş olup altısı demografik bilgiler ve beşi de kullanılan öğretim yöntemleri ve ölçme-değerlendirme yöntemleri ile ilgili toplam 11 maddeden oluşmaktadır. Bilimsel Epistemolojik İnançlar Ölçeği ise, Elder (1999) tarafından geliştirilmiş olup Acat, Tüken ve Karadağ (2010) tarafından Türkçeye uyarlanmış versiyonudur. Bu ölçek 25 madde olup 'Otorite ve Doğruluk', 'Bilgi Üretme Süreci', 'Bilginin Kaynağı', 'Akıl Yürütme' ve 'Bilginin Değişirliği' olmak üzere beş alt boyuttan oluşmaktadır. 
Araştırmada elde edilen veriler SPSS 22.0 Paket Programı aracılığıyla analiz edilmiştir. Analizlerde frekans, yüzde alma, ortalama, standart sapma, bağımsız örneklemler "t" Testi, tek yönlü varyans analizi gibi betimsel istatistiksel teknikler kullanılmıştır. Bu analizlerde anlamlılık düzeyi için p=0.05 kabul edilmiştir. Öğretmenlerin epistemolojik inançları ile kullanılan ölçme ve değerlendirme yöntemleri arasındaki ilişkinin analizi için de Lojistik Regresyon analizi kullanılmıştır.  
Araştırmada yapılan analizlerden ulaşılan sonuçlar, alt amaçlar sıralamasına göre şöyledir: Araştırma kapsamına alınan lise öğretmenlerinin büyük çoğunluğu, ders işlerken ve sınama durumları için soru hazırlarken konu içeriğinde yer alan bilgilerin doğasını dikkate almaktadırlar. Ancak aynı öğretmenler, öğretim sürecinde çoğunlukla geleneksel öğretim yöntemleri ile geleneksel ölçme ve değerlendirme yöntemlerini kullanmaktadırlar. Araştırma kapsamına alınan lise öğretmenlerinin yaklaşık yarısı, bilgi felsefesi (epistemoloji) konusunda kendisini kısmen yeterli bulmaktadır. 
Araştırmaya katılan lise öğretmenlerinin epistemolojik inanç algı düzeyleri, ilgili ölçeğin alt boyutlarına göre farklılaşmaktadır. Bu öğretmenler, 'Otorite ve Doğruluk' alt boyutunda gelişmemiş, geleneksel; 'Bilgi Üretme Süreci', 'Akıl Yürütme' ve 'Bilginin Değişirliği' boyutlarında gelişmiş, çağdaş ve 'Bilginin Kaynağı' alt boyutunda ise orta düzey, karma epistemolojik inanca sahiptirler. Aynı öğretmenler Bilimsel Epistemolojik İnançlar Ölçeğinin geneli itibarıyla da orta düzey, karma epistemolojik inanca sahiptirler. Araştırma kapsamına alınan lise öğretmenlerinin epistemolojik inanç algı düzeyleri cinsiyet, mesleki kıdem, branş, öğrenim durumu, mezun olunan fakülte ve görev yapılan okul türü değişkenlerine göre ve ölçeğin çeşitli alt boyutlarda anlamlı şekilde farklılaşmaktadır. Ayrıca araştırmada, lise öğretmenlerinin epistemolojik inanç algı düzeylerinin 'Bilginin Kaynağı' alt boyutunda, uyguladıkları geleneksel ölçme-değerlendirme yöntemlerini yordadığı belirlenmiştir. 
Araştırma kapsamına alınan lise öğretmenlerinin öğretim sürecinde bilginin doğasını dikkate aldıkları hâlde; eğitim durumları ile sınama durumlarında mevcut öğretim programlarının epistemolojik doğasına uymayan geleneksel öğretim ve ölçme-değerlendirme yöntemlerini kullanmakta oldukları belirlenmiştir. Araştırma kapsamına alınan lise öğretmenlerinin bu ikircikli davranışları, öğretim sürecinde teori ile uygulama arasındaki tutarsızlık olarak değerlendirilmiş ve bunun olası neden ve sonuçları tartışılmıştır. Bu tartışmalarda ortaya çıkan olası nedenler, öğretmenlerin yeterli epistemolojik bilgi ile program okuryazarlık becerisinden yoksun olmaları, yetiştirilme tarzları ile okuldaki egemen eğitim kültürü, merkezi sınavlar, okullardaki fiziki ve teknolojik donanım yetersizliği ve kolaycılık şeklinde sıralanmıştır. Araştırma kapsamına alınan lise öğretmenlerinin bilginin doğasını dikkate aldıkları hâlde, bunu öğretim sürecine aktarmamalarının sonucu ise, mevcut yapılandırmacı öğretim programlarının epistemolojik doğasının uygulamaya tam olarak yansıtılamaması şeklinde değerlendirilmiştir. Araştırmada bu sonuçlara dayalı olarak, mevcut öğretim programlarını doğru şekilde uygulayabilmeleri için, lise öğretmenlerinin epistemoloji konusundaki eksikliklerinin giderilmesi önerilmiştir.

Abstract:
The purpose of the present study was to determine the relation between the epistemological beliefs of high school teachers and the measurement and evaluation methods they use during the teaching process. The analysis of the epistemological beliefs of teachers according to demographic variables was also among the sub-purposes of the study. The study, which was designed in the quantitative research fashion, was conducted in the correlational screening pattern. The universe of the study consisted of teachers from various branches working at public high schools in Diyarbakir, Elazığ, Malatya and Şanlıurfa provinces in the second semester of 2017-2018 Academic Year. The sampling of the study consisted of a total of 819 high school teachers who were determined with disproportionate cluster sampling from the universe. The data were collected with two tools in the study. The first was the "Epistemological Belief Information Form", and the other was the "Scientific Epistemological Beliefs Scale". The Epistemological Belief Information Form was developed by the researcher, and consists of a total of 11 items, six of which are related to the demographic information, and five to the teaching methods, and measurement and evaluation methods used by teachers. The Scientific Epistemological Beliefs Scale was developed by Elder (1999), and was adapted into Turkish by Acat, Tüken and Karadağ (2010). This scale consists of 25 sub-dimensions and has 5 sub-dimensions; "Authority and Accuracy", "Information Generation Process", "Source of Information", "Reasoning" and "Changeability of Information". 
The data obtained in the study were analyzed with the SPSS 22.0 Package Program. In the analyses, descriptive statistical techniques like frequencies, percentages, mean values, standard deviations, independent samples "t" Test, and One-Way Variance Analysis were used. In these analyses, p=0.05 was accepted as the level of significance. The Logistic Regression Analysis was used for the analysis of the relations between the epistemological beliefs of teachers and the measurement and evaluation methods they used.  
The results of the analyses made in the present study according to the sub-purposes of the study order were as follows: The vast majority of high school teachers take into account the nature of the information contained in the subject contents when teaching courses and preparing questions for examinations. However, the same teachers often use the traditional teaching methods and measurement and evaluation techniques during their teaching processes. Approximately half of the high school teachers included in the study found themselves partially sufficient in the knowledge philosophy (i.e. epistemology). 
The epistemological belief perception levels of the high school teachers who participated in the study differed according to the sub-dimensions of the relevant scale. These teachers had underdeveloped traditional epistemological beliefs in the "Authority and Accuracy"; developed modern epistemological beliefs in the "Information Generating Process", "Reasoning" and "Changeability of Information" dimensions; and moderate mixed epistemological beliefs in the "Source of Information" sub-dimension. The same teachers had moderate and mixed epistemological beliefs in general in the Scientific Epistemological Beliefs Scale. The epistemological belief perception levels of the high school teachers who were included in the study differed at significant levels in terms of gender, professional seniority, branch, educational status, faculty graduated, school type where the teachers worked variables, and in various sub-dimensions of the scale. In addition, it was also found in the present study that the epistemological belief perception levels of high school teachers predicted the traditional measurement-evaluation methods they used in the "Source of Information" sub-dimension. 
Although the high school teachers included in the study took into account the nature of information during the teaching process, they used the traditional teaching and measurement and evaluation methods that did not comply with the epistemological nature of the existing teaching programs in educational situations and examinations. These indecisive behaviors of the high school teachers included in the study were considered to be an inconsistency between theory and practice during the teaching process, and possible causes and consequences of this were discussed. The possible reasons that emerged in these discussions were the lack of program literacy skills with adequate epistemological knowledge of teachers, the way they were raised and the dominant education culture in the school, centralized examinations, lack of physical and technological equipment in schools, and facilitation. The result that although the high school teachers included in the study took into account the nature of the information, they did not transfer it to the teaching process was evaluated as the failure in fully reflecting the epistemological nature of the current constructivist teaching programs to practice. Based on these results, it is recommended that the shortcomings of high school teachers are eliminated in terms of epistemology to implement the existing teaching programs properly.