Kadmiyum ve kurşun kirliliği olan toprağa artanmiktarlarda uygulanan tavuk gübresinin ıspanak ve marulbitkisinin gelişimi ve kimi besin elementi içeriği üzerineetkisi
Effects of increasing application doses of chicken manure ongrowth and some nutrient element contents of spinach and lettuceunder toxic conditions of cadmium and lead
Yazar: SITA SANELE KUNENE
Danışman: DOÇ. DR. HAKAN ÇELİK
Bursa Uludağ Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma farklı kadmiyum (Cd) ve kurşun (Pb) kirliliği olan topraklara artan dozlarda
uygulanan tavuk gübresinin ıspanak ve marul bitkilerinin gelişimi ve kimi bitki besin
elementi miktarları üzerine etkilerini araştırmak amacıyla sera koşullarında
yürütülmüştür. Bu amaçla kadmiyum (0, 10, 20 mg kg-1) ve kurşun (0, 20, 40 mg kg-1)
dozları ile ayrı ayrı muamele edilen saksılara artan dozlarda tavuk gübresi (0, 500, 1000
ve 2000 kg da-1) uygulanmıştır. 60 günlük inkübasyon sonrasında saksılarda marul ve
ıspanak yetiştirilerek uygulamaların etkileri yaprak ve kök analizleri ile
değerlendirilmiştir.
Artan kurşun dozları, yalnız marul bitkisi köklerinin kuru ağırlığında azalmaya neden
olurken, kadmiyum dozları ıspanak ve marul bitkilerinin yaprak ve kök kuru ağırlık
verimlerini azaltmış, azalma ıspanak köklerinde daha belirgin olarak ortaya çıkmıştır.
Kadmiyum dozlara bağlı olarak artış göstemiş, ıspanak yapraklarında 0,58; 65,71 ve
75,04 mg Cd kg-1; köklerinde ise 1,23; 108,10 ve 162,17 mg Cd kg-1 olarak
bulunmuştur. Marul da ise değerler yapraklarda 0,54; 33,10 ve 39,52 mg Cd kg-1;
köklerinde ise 0,41; 44,19 ve 68,50 mg Cd kg-1 şeklinde yer almıştır. Kurşun da dozlara
bağlı olarak artmış, ıspanak yapraklarında 1,44; 2,04 ve 2,40 mg Pb kg-1; köklerinde ise
1,14; 3,23 ve 8,29 mg Pb kg-1 olarak bulunmuştur. Marul yapraklarında ise 0,54; 2,19
ve 2,46 mg Pb kg-1; köklerinde 7,62; 13,35 ve 17,48 mg Pb kg-1 olarak belirlenmiştir.
Artan kadmiyum ve kurşun dozlarına bağlı olarak makro ve mikro bitki besin element
içerikleri ve kaldırılan miktarları da etkilenmiş, özellikle Fe, Cu, Mn, Cd, Pb ve Cr'un
bitki köklerinde daha fazla biriktiği görülmüştür. Kontrol bitkilerinde kadmiyum ve
kurşun'un insan beslenmesi için belirlenen kritik konsantrasyonların altında olduğu,
ancak uygulamalarla birlikte bu bitkilerin kritik sınırın çok üzerinde ağır metal içerdiği
görülmüştür. Uygulanan tavuk gübresi bitkilerin yaprak ve kök kuru ağırlık verimini
kontrole oranla arttırmasına rağmen, yüksek ağır metal konsantrasyonlarının toksik
sınırların altına çekilmesinde etkili olamadığı sonucuna varılmıştır.

Abstract:
This study was carried out to investigate the effects of chicken manure applied in
increasing doses to soils with different cadmium (Cd) and lead (Pb) pollutants on the
development of spinach and lettuce plants and some plant nutrient element content in
greenhouse. For this purpose, increasing doses of chicken manure (0, 500, 1000 and
2000 kg da-1) were applied to pots treated separately with cadmium (0, 10, 20 mg kg-1)
and lead (0, 20, 40 mg kg-1). After 60 days of incubation, the lettuce and spinach were
grown in pots and the effects of the applications were evaluated by leaf and root
analyses.
Increasing lead doses only caused a decrease in the dry weight of lettuce roots, while
cadmium doses reduced leaf and root dry weight yields of spinach and lettuce plants,
the decrease was more evident in the spinach roots. Cadmium was found to increase
depending on the doses, in Spinach leaves; 0,58; 65,71 and 75,04 mg Cd kg-1; as for the
roots; 1,23; 108,10 and 162,17 mg Cd kg-1. In lettuce the values are; in the leaves; 0,54;
33,10 and 39,52 mg Cd kg-1; in the roots; 0,41; 44,19 and 68,50 mg Cd kg-1. Lead too
increased depending on the dose, in spinach leaves; 1,44; 2,04 and 2,40 mg Pb kg-1; in
the roots of 1,14; 3,23 and 8,29 mg Pb kg-1. In lettuce leaves; 0,54; 2,19 and 2,46 mg Pb
kg-1; in the roots; 7,62; 13,35 and 17,48 mg Pb kg-1. Macro and micro plant nutrient
element contents and amounts absorbed have been affected depending on the increased
cadmium and lead doses, especially Fe, Cu, Mn, Cd, Pb and Cr have been found to
accumulate more in plant roots. It has been observed that cadmium and lead are below
the critical concentrations determined for human consumption in control plants, but
with the applications, these plants contain heavy metals far above the critical limit. It
has been concluded that although applied manure increases the leaf and root dry weight
yield of plants compared to control, it is not effective in bringing high heavy metal
concentrations below toxic limits.