Kent parklarında bitki örtüsü ve tozlayıcı etkileşiminin değerlendirilmesi: Barış Mahallesi, Bursa örneği
The evaluation of the plant-pollinator interaction in urban parks: The case study of Bursa, Barış Neighborhood
Yazar: BETÜL SÜELTÜRK
Danışman: PROF. DR. ÇİĞDEM COŞKUN HEPCAN
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı / Peyzaj Mimarlığı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Biyolojik çeşitlilik = Biological diversity ; Kent parkları = Urban parks ; İstatistiksel analiz = Statistical analysis

Özet:
İklim değişikliği, nüfus artışı, doğal ekosistemlerin yok olması, hava, su ve 
toprak kirliliği, kentlerde mavi-yeşil altyapının eksikliği, doğal bitki türleri yerine 
yabancı kökenli bitki türlerin kullanılması gibi birçok faktör nedeniyle kentsel 
biyoçeşitlilik olumsuz yönde etkilenmektedir. Ayrıca kentsel yayılma ve yoğun arazi 
kullanımı, habitatların parçalanması ve izole edilmesine neden olarak tozlayıcı 
türlerin etkileşimlerini ve hareket alanlarını kısıtlamaktadır. Bu durum, kentlerde 
bulunan tozlayıcı türlerin sayısını azaltmaktadır. Dolayısıyla, kent parklarında bitkitozlayıcı etkileşimlerinin belirlenmesi ve korunması gerekmektedir. Tozlayıcıların 
kent parklarında varlığını sürdürmesi, tozlaşma servislerinin devamlılığını 
sağlayarak ekolojik ve ekonomik açıdan önemli olan tozlayıcı dostu kentlerin 
oluşturulmasında hayati bir rol oynamaktadır.
Bu çalışmada, Bursa kenti Nilüfer ilçesi Barış mahallesinde yer alan 
Menekşe, Dalyan ve Ilgın parklarındaki bitki örtüsü ile üç ana tozlayıcı grubun 
(arılar, kelebekler, çiçek sinekleri) etkileşiminin değerlendirilmesi ve kent 
parklarının tozlayıcı (polinatör) türler için ekolojik sıcak noktalar yani sığınaklar
olabilir mi? Sorusuna cevap aranması amaçlanmaktadır. Parklardaki bitki örtüsü ve 
tozlayıcı etkileşim ağının, tozlayıcıların tercih ettiği bitki türlerine göre aralarındaki 
benzerliklerinin, tercih edilen bitkilerin ve tozlayıcıların arasındaki korelasyonun 
ara kesitindeki çiçek renk katmanının değerlendirilmesi amacıyla programlama dili 
olan RStudio yazılımı aracılığıyla istatistiksel hesaplamalar yapılmış ve grafikler
oluşturulmuştur. Bulgular kent parklarında bitki ve tozlayıcılar arasındaki etkileşimlerin 
çeşitliliğini ve kent parklarının tozlayıcılar için yaşam alanı olabileceğini 
göstermektedir. Bitki ve tozlayıcı çeşitliliği değerlendirildiğinde 23 farklı çalı türü 
olmak üzere toplamda 1825 çalı ve 8 farklı tozlayıcı türü olmak üzere toplamda 877
tozlayıcı saptanmıştır. Parklardaki, çiçek sinekleri (Syrphidae), arı türleri arasında 
Avrupa bal arısı (Apis mellifera) ve kelebek türleri arasında Küçük beyaz melek 
kelebeği (Pieris rapae) türleri en bol bulunan tozlayıcı türlerdir. Tibet dağ 
muşmulası (Cotenaster franchetti), Alev çalısı (Photinia × fraseri), Gaura 
(Oenothera lindheimeri), Lavanta (Lavandula officinalis) ve Tüylü kartopu 
(Viburnum tinus) ise tozlayıcılar tarafından en çok ziyaret edilen bitki türleridir. 
Tozlayıcıların tercih ettiği bitkilerin çiçek renklerinin ise çoğunlukla beyaz ve mor 
olduğu görülmüştür. Belirli tozlayıcı türlerinin belirli bitki türlerini tercih etme 
eğiliminde olması çiçek rengi faktörü ile ilişkilendirilmiştir. Bulgular 
doğrultusunda, kent parklarının biyoçeşitliliği ve ekosistem sağlığı üzerinde 
tozlayıcıların önemli bir rol oynadığı vurgulanmaktadır. Tozlayıcıların tercihleri ve 
davranışları dikkate alınarak park ekosistemlerinin bitki çeşitliliği ve özellikle çiçek 
renkleri gibi görsel özellikler açısından, peyzaj planlanması ve tasarımında stratejik 
bir yaklaşım benimsenmelidir. Bu kapsamda kentteki tozlayıcıların korunması ve 
sayılarının artırılmasına yönelik çeşitli öneriler geliştirilmiştir.

Abstract:
Urban biodiversity experiences adverse impacts owing to a multitude of 
factors, including climate change, population growth, the decline of natural 
ecosystems, and pollution of air, water, and soil. Furthermore, the absence of 
sufficient blue-green infrastructure in urban areas and the substitution of native 
plant species with non-native ones exacerbate these challenges. Additionally, urban 
expansion and intensive land use practices result in habitat fragmentation and 
isolation, hindering the interactions and mobility of pollinator species. As a result, 
the diversity of pollinators in urban environments diminishes. Therefore, there is an 
urgent need to evaluate and conserve plant-pollinator interactions within urban 
parks. Preserving the presence of pollinators in urban green spaces is crucial for 
fostering pollinator-friendly urban environments, which are essential for sustaining 
pollination services and offering significant ecological and economic benefits.
This study aims to investigate the interaction between the vegetation cover of 
Menekşe, Dalyan, and Ilgın parks located in the Barış neighborhood of the Nilüfer 
district in Bursa city, and three primary pollinator groups (bees, butterflies, and 
hoverflies). The central inquiry revolves around assessing whether urban parks can 
function as ecological refuges or hotspots for pollinator species. Utilizing the 
RStudio programming language, statistical analyses and graphical representations 
were conducted to evaluate the similarity between the vegetation cover and the 
preferred plant species of pollinators. Additionally, correlations between preferred 
plants and pollinator populations were examined, focusing particularly on the floral 
color spectrum within this interaction framework.
The findings indicate the diversity of interactions between plants and 
pollinators in urban parks and suggest that urban parks could serve as habitats for 
pollinators. When evaluating the diversity of plant and pollinator species, a total of 
1825 shrubs and 8 different pollinator species were identified, totaling 877 
pollinators. Among the pollinator species, hoverflies (Syrphidae), European honey 
bees (Apis mellifera) among bee species, and small white butterflies (Pieris rapae) 
among butterfly species were the most abundant. Tibet barberry (Cotoneaster 
franchetti), red robin (Photinia × fraseri), Mexican evening primrose (Oenothera 
lindheimeri), lavender (Lavandula officinalis), and laurustinus (Viburnum tinus) 
were the most visited plant species by pollinators. The flower colors preferred by 
pollinators were predominantly white and purple. The tendency of specific 
pollinator species to exhibit a preference for particular plant species has been 
associated with the factor of flower color. In line with these findings, the importance 
of pollinators in the biodiversity and ecosystem health of urban parks is 
emphasized. Considering the preferences and behaviors of pollinators, a strategic 
approach should be adopted in landscape planning and design, particularly 
concerning plant diversity and visual characteristics such as flower colors. 
Recommendations have been developed to conserve and increase pollinator 
populations in urban areas.