Zimmîlere ait mâbedlerin hukukî statüsü
The legal status of the houses of worship belonging to the Dhimmis
Yazar: ABDUL KADİR TURAN
Danışman: DOÇ. DR. İLYAS YILDIRIM
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Gayrimüslimler = Non muslem ; Hukuki statü = Legal status ; Tapınaklar = Temples ; Vatan = Homeland ; Vatandaşlık = Citizenship ; Zimmiler = Zimmis ; İslam hukuku = Islamic law

Özet:
Bu çalışmada, zimmîlere ait mâbedlere yönelik serbestlik ve kısıtlamaların hukukî alt yapısı ve söz konusu hükümlerin usûlî dayanakları tespit edilerek zimmîlere ait mâbedlerin hukukî statüsünün ortaya konması amaçlanmıştır. Tez iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde konu ile doğrudan irtibatlı olması sebebiyle İslâm hukukunda ülke ve vatandaşlık kavramları ele alınmıştır. İkinci bölümde öncelikle konuyla ilgili kavramlara ve söz konusu hukukun oluşumunda etkili olan delillere, ardından da mezheplerin görüşlerine yer verilmiştir. Mezheplerin görüşlerine yer verilirken mezhep içi ve mezhepler arası ihtilaf ve ittifak noktaları, farklı görüşler hakkındaki tercihlerin zaman içindeki seyri ve fakihler tarafından nasslar dışında ortaya konulan ve usûlî dayanakları gösteren aklî deliller incelenmiştir. Çalışma neticesinde, İslâm hukuku tarafından diğer dinlere ait mâbedlerin birer dinî sembol ve hâkimiyet alameti olarak değerlendirilmekte olduğu tespit edilmiştir. Bu bakımdan gayrimüslimlere ait mâbedler diğer bazı dinî semboller ile birlikte dinî propaganda aracı olacağı ve İslâmın hâkimiyetine şeklen rekabet ve muhalefet anlamı taşıyacağı yerlerde kısıtlanması gerektiği neticesine ulaşılmıştır. Müslümanların savaşarak kazandığı ve bizzat Müslümanların kurduğu şehirlerde arazi mülkiyetinin Müslümanlara ait olmasının da İslâm hukukçuları tarafından zimmet ehlinin mâbedleri hakkında bir diğer kısıtlama sebebi olarak değerlendirildiği görülmüştür. Zimmîlere dinen ihtiyaç duymaları sebebiyle, dinî propaganda aracı sayılmayan ve İslâm'a muaraza anlamı taşımayan yerlerde kendilerine ait mâbedler hususunda serbestlik tanınacağı sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The aim of this study is to determine the legal status of the houses of worship belonging to the dhimmis by identifying the legal framework of freedoms and restrictions related to them and the procedural bases of these provisions. The thesis consists of two parts. In the first part, the concepts of country and citizenship in Islamic law are discussed due to their direct relevance to the subject. In the second part, the concepts related to the subject and the evidence that influenced the formation of the relevant law are discussed, followed by the views of the Islamic sects. While presenting the views of the Islamic sects, intra-school and inter-school conflicts and agreements, the evolution of preferences for different views over time, and rational evidence presented by scholars outside of scriptural sources are examined. As a result of the study, it was determined that the houses of worship belonging to other religions are evaluated by Islamic law as religious symbols and symbols of domination. Therefore, it was concluded that in places where they could serve as religious propaganda tools and compete with Islam, the houses of worship belonging to non-Muslims should be restricted, together with other religious symbols. It was also observed that the fact that land ownership in cities conquered by Muslims through war belongs to Muslims was considered by Islamic jurists as another reason for the restriction of the houses of worship of the dhimmis. It was concluded that in places where the houses of worship of the dhimmis are not considered as religious propaganda tools and do not pose a challenge to Islam, the dhimmis should be granted freedom regarding their own houses of worship because of their religious needs.