Basın özgürlüğü kavramı: Özbekistan'da SSCB ve İslam Kerimov dönemi basın rejimlerinin karşılaştırılması /
Yazar: MUHIDDIN ABDURASULOV
Danışman: DOÇ. DR. NURCAN TÖRENLİ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Gazetecilik = Journalism ; Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Basın özgürlüğü = Press freedom ; Kerimov, İslam = Kerimov, İslam ; Siyasi yönetim = Political administrative ; Sovyetler Birliği = Soviet Union ; Türk Cumhuriyetleri = Turkish Republics ; Özbekistan = Uzbekistan ; Özgürlük = Freedom

Özet:
Özbekistan 1924 yılından 1991 yılına kadar Sovyet Sosyalist CumhuriyetlerBirliği (SSCB) yönetimi altında kalmıştır. Bu uzun süreli dönem boyuncaÖzbekistan'da basın ve kitle iletişim araçları devletin sıkı kontrolü altındatutulmuştur. Sansür, en katı haliyle diğer SSCB ülkeleri gibi Özbekistan SSC'sindede görülmekteydi. Ancak 1985'den 1991'e kadar Sovyetler Birliği'ni yönetenGorbaçov'un perestroyka (yeniden yapılanma) ve glasnost (açıklık) adını verdiğireform çalışmaları Özbekistan'da da basını, deyim yerindeyse canlandırdı. Basındaeleştirel makaleler, köşe yazıları yer almaya; siyasal ve ekonomik yaşamıdeğerlendirmeye dönük canlı tartışmalar yapılmaya başladı.31 Ağustos 1991'de Özbekistan bağımsızlığını ilan etti. Devlet başkanıseçilen İslam Kerimov'un ilk icraatlarından birisi basını denetim altına almak vebağımsızlık öncesi basına hâkim olmaya başlayan özgürlük ortamını kısıtlamak oldu.Perestroyka döneminde var olmaya başlayan özgür basından İ. Kerimov döneminegeçilince eser kalmadı.Bu tezde SSCB dönemi, Perestroyka dönemi ve İ. Kerimov dönemlerindesiyasal rejimdeki farklılaşmalara bağlı olarak basın rejimindeki faklılaşma yine basınüzerinden irdelenecektir. Özbekistan'da basın rejiminin ele alınacak bu üç dönemdegeçirdiği dönüşüm büyük ölçüde siyasal rejimdeki dönüşümle koşutluk içindedir.Basın özgürlüğü kavramının nasıl anlaşıldığı, siyasal rejim ve basın özgürlüğükonusunun nasıl değerlendirildiği dönemin siyasal rejiminden ve onun basına dönüktutumundan etkilenmiştir.

Abstract:
From 1924-1991, Uzbekistan was under the control of the Union of SovietSocialist Republics (USSR). The press and mass media were strictly controlled bythe government during this long period in Uzbekistan. Censorship was practicedseverely in Uzbekistan as well as in other countries of the USSR. However, theperestroika and glasnost reforms initiated by Michael Gorbachev, the head of theUSSR from 1985-1991, played a vital role in changing the press of Uzbekistan.Critical articles, editorial columns, and debates on current political and economicaffairs started to appear during this time in the Uzbek press.On August 31, 1991, Uzbekistan declared its independence. One of the firstpractices of President-elect Islam Karimov was controlling the press and restrictingthe liberal atmosphere of the Uzbek press which had developed prior toindependence. The liberalized Uzbek press of the perestroika reform period has lostits freedom during Islam Karimov?s rule.In this thesis differences in press regimes will be studied by examining thepress in accordance with differences in political regimes during the Soviet,perestroika and Islam Karimov eras. The transformation of the press regime inUzbekistan during these three eras is connected with the transformation of politicalregimes. The concept of freedom of the press, as well as the relationship between thepolitical regime and freedom of the press, has been influenced by the attitudes ofpolitical regimes of specific periods.