Yüksek frekanslı verilerde uzun hafızanın belirlenmesi: Teori ve uygulama
Determining long memory in high frequency data: Theory and practice
Yazar: ÖZGE ÖZBEK
Danışman: PROF. DR. ATİLLA GÖKÇE
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonometri = Econometrics
Dizin: ARMA modeli = ARMA model ; Borsa İstanbul = İstanbul Stock Exchange ; Enflasyon = Inflation ; Oynaklık = Volatility ; Uzun hafıza = Long memory ; Yüksek frekanslı veri = High frequency data

Özet:
Finansal piyasalarda meydana gelen istikrarsızlıklar ekonomi için olumsuz bir etkiye sahiptir. Anlık bilgi şoklarından ya da geçmişe bağlı bilgi şoklarından kaynaklanan olumsuz etkiler yatırım yapan kurum, birey ya da bir ülkeyi etkileyebilmektedir. Geçmişe bağlı bilgi şoklarının kalıcılığını tespit etmek amacıyla uzun hafıza kavramı literatüre kazandırılmıştır. Tezde yüksek frekansa sahip finansal verilerin uzun hafıza özelliği sergileyip sergilemediği aynı zamanda ekonomi için önemli bir etkiye sahip olan Tüketici Fiyat Endeksi serisinin uzun hafızaya sahip olup olmadığı incelenmektedir. İncelenen finansal değişkenler, USD/TRY döviz kuru, BIST 100 ve WTI ham petrol serisinden oluşmaktadır. Ele alınan finansal değişkenler 03 Ocak 2005 ile 14 Eylül 2022 dönemi arasında günlük verilerden oluşurken, makro değişken ise 2000 Ocak ayı ile 2022 Eylül dönemi arasında aylık verilerden oluşmaktadır. Uzun hafıza özelliğini tespit etmek amacıyla Lo-R/S ve GPH testlerinden ve ARFIMA, FIGARCH, FIAPARCH modellerinden faydalanılmıştır. Ortalama ve oynaklıkta birlikte uzun hafıza durumunu tespit eden ikili uzun hafıza modelleri olan ARFIMA-FIGARCH ve ARFIMA-FIAPARACH modellerinden de faydalanılmaktadır. Uygulama sonucu, USD/TRY, BIST 100 ve WTI ham petrol getiri serisi oynaklığında uzun hafıza özelliğinin mevcut olduğu, TÜFE getiri serisinin ise oynaklığında uzun hafıza özelliğinin mevcut olmadığı yönündedir. Finansal varlıkların oynaklığında uzun hafızanın tespit edilmesi serilerin zayıf formda etkin yapıya sahip olmadıklarını ifade etmektedir. Finansal değişkenlerin uzun hafızaya sahip olması geçmiş fiyatlara bakarak gelecek fiyatların tahmin edilebilir bir yapıda olduğunu göstermekte ve bu durum da karar vericiler, yatırımcılar, portföy yöneticilerinin kar elde etmelerine olanak sağlamaktadır. TÜFE getiri oynaklığının uzun hafızaya sahip olmaması ise zayıf formda etkin bir yapıya sahip olduğu ve bu durumda serinin geçmiş fiyatlara bakarak gelecek fiyatların tahmin edilemez bir yapıda olduğunu ifade etmektedir. Böylece TCMB'nin uyguladığı açık enflasyon hedeflemesinin kısmen başarılı olduğunu söylemek mümkündür.

Abstract:
Instability in financial markets has a negative impact on the economy. Negative effects arising from instant information shocks or historical information shocks may affect the investing institution, individual or a country. The concept of long memory has been introduced to the literature in order to determine the permanence of information shocks related to the past. In the thesis, it is examined whether high-frequency financial data exhibit long memory properties, and whether the Consumer Price Index series, which has an important effect on the economy, has long memory. The analyzed financial variables consist of USD/TRY exchange rate, BIST 100 and WTI crude oil series. While the financial variables in question consist of daily data between 03 January 2005 and 14 September 2022, the macro variable consists of monthly data between January 2000 and September 2022. In order to determine the long memory feature, Lo-R/S and GPH tests and ARFIMA, FIGARCH, FIAPARCH models were used. ARFIMA-FIGARCH and ARFIMA-FIAPARACH models, which are dual long memory models that determine long memory status together in average and volatility, are also used. The result of the application is that there is a long memory feature in the volatility of USD/TRY, BIST 100 and WTI crude oil return series, while there is no long memory feature in the volatility of the CPI return series. The determination of long memory in the volatility of financial assets indicates that the series do not have a weak form efficient structure. Having a long memory of financial variables shows that future prices are predictable by looking at past prices, and this allows decision makers, investors and portfolio managers to make profits. The fact that the CPI yield volatility does not have a long memory indicates that it has a weak-form efficient structure and in this case, the future prices of the series cannot be predicted by looking at the past prices. Thus, it is possible to say that the explicit inflation targeting implemented by the CBRT was partially successful.