Kazandırmanın hukuki sebebi
Cause of the acquisition
Yazar: EGE TÜREL EREN
Danışman: PROF. DR. BAKİ İLKAY ENGİN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı / Özel Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Aşırı ifa güçlüğü = Hardship ; Geçerli neden = Valid cause ; Haklı neden = Just cause ; Hukuki işlemler = Legal processes ; Hukuki sonuç = Judicial conclusion ; Kazançlar = Earnings ; Sebep = Causal ; Sebepsiz zenginleşme = Unjustifiable enrichment

Özet:
Çalışmamızda kazandırmanın hukuki sebebi incelenmiştir. Çalışmamızın amacı, genel bir hukuki sebep teorisi oluşturmak adına hukuki sebebin tüm kazandırmalar bakımından geçerli olacak tanımını vermek ve hukuki sebebin etki alanını bütünlüğüyle incelemektir. Çalışmamız üç ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde hukuki sebep kavramının tarihsel gelişimi üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde kazandırma kavramı açıklanmış ve hukuki sebep kavramının tanımı yapılmıştır. Üçüncü bölümde ise hukuki sebebin kazandırıcı işlemlere etkisi ele alınmıştır. Çalışmanın ilk bölümü Roma hukuku ve Orta Çağ hukuku olmak üzere iki kısımda incelenmiştir. Roma hukukunda hukuki sebep, temel olarak stipulatio ile isimsiz sözleşmeler bakımından etkili olmuştur. Hukuki sebebi bulunmayan veya gerçekleşmeyen stipulatio'dan doğan borç bir condicito ile ortadan kaldırılabilir veya verilen şey geri alınabilir. İsimsiz sözleşmelerde ise causa, sözleşmeler sisteminin genişlemesi için bir araç konumundadır. Sözleşmeler sistemine dâhil olmasa da, belirli bir amaç (causa) gözetilerek yapılan anlaşmalar hukuken tanınır, bunlara daha sonra isimsiz sözleşmeler denir. Orta Çağ hukukunda ise Roma hukukuna hâkim olan şekilcilik terk edilmek istenmiş, bu kapsamda herhangi bir şekle tabi olarak yapılmasa da, bir causa doğrultusunda yapılan anlaşmalar hukuken geçerli kabul edilir. İkinci bölümde kazandırmanın hukuki sebebinin tanımı yapılmış ve kazandırıcı işlemin tabi olduğu hukuki sebep rejimleri tanıtılmıştır. Hukuki sebep, kazandırmada bulunan ile kazandırma lehtarının üzerinde uzlaştıkları, kazandırmanın yapılış amacıdır. Bu amaç üzerine uzlaşma sebep anlaşması olarak değerlendirilir. Sebebe bağlı kazandırıcı işlemlerin geçerliliği, işlemin yapıldığı esnada kazandırmanın sebebinin bulunmasına (sebep anlaşması yapılmasına) bağlıdır. Sebepten soyut
işlemlerde ise kazandırıcı işlemin yapıldığı sırada bir sebep anlaşması bulunmasa bile kazandırıcı işlem geçerlidir. Sebepten eksik soyut işlemlerde sebebin bulunmaması halinde kazandırmada bulunanın sebepsiz zenginleşmeden doğan iade talebi söz konusudur. Sebepten tam soyut işlemlerde ise, sebep anlaşmasının yapılmaması sebepsiz zenginleşmeden doğan iade talebine yer vermez. Son bölümde hukuki sebebin kazandırıcı işleme etkileri ele alınmıştır. Bu kapsamda hukuki sebebin kanuna veya ahlaka aykırılık nedeniyle geçersiz olması halinde kazandırıcı işlem geçersiz olur. Hukuki sebebin olmaması halinde kazandırıcı işlemin geçerliliği hangi hukuki sebep rejimine tabi olduğuna bağlıdır. Kazandırmanın sebebinin sonradan ortadan kalkması halinde kazandırmada bulunan kazandırmayı sebepsiz zenginleşmeye dayanarak talep edilebilir. Kazandırmanın sebebinin gerçekleşmemesi halinde kazandırmada bulunan sebepsiz zenginleşme veya aşırı ifa güçlüğü kurumlarından faydalanabilir. Ek olarak sebebin gerçekleşmediği bazı özel haller Borçlar Kanununda ayrıca düzenlenmiştir. Bunlar ifa imkânsızlığı ve temerrüt halleridir.

Abstract:
Our study investigates the concept of cause of contract. The study's main purpose is to give an adequate definition for cause, valid for all acquisitive transactions (die Zuwendung) and analyze the impact of cause to those transactions. Our study consists of three parts. In the first part we examined the historical development of the cause. The second part goes into the definition of cause and also introduces the abstract and causal transaction systems. In the last part we discuss the impacts of cause to acquisitive transactions. The first part is divided into two sections: Roman law and medieval law. In Roman law, cause is mainly important for two types of contract: stipulatio and innominate contracts. If the cause of an obligation arising from a stipulatio doesn't exist or fails, the debtor can demand his liberation from the obligation, or recover what he had handed over for the payment of his debt by a personal action called condictio. For innominate contracts, cause is used as a means to expand the Ius Civile contracts system. Even though a pact doesn't fall under one of the Ius Civile contracts, it is considered as legally binding as long as it has a valid cause. In medieval law, the concept of cause is used to abandon the formalism. Thus, informal contracts made for a valid causa are legally binding. In the second part we defined cause as the purpose of the acquisition on which the parties of the acquisition agree. The agreement on the purpose is called the cause agreement. Causal transactions need a cause in order to be valid. The validity of abstract transactions doesn't depend on the existence of a cause. In imperfect abstract transactions, the absence of cause gives the debtor or transferor has a right of recovery due to unjust enrichment. However in perfect abstract transactions, the absence of cause doesn't grant a right to recover.
In the last part, we examined the impact of cause to acquisitive transactions. If the cause illegal or immoral, it is considered invalid. Thus the transaction made for this invalid cause will be void whether it is causal or abstract. If the cause doesn't exist the validity of the transaction depends on whether it is causal or abstract. If the cause of the transaction subsequently falls, the acquisition is considered as an unjust enrichment and can be recovered (condictio ob causam finitam). If the cause fails to materialize (causa non secuta), we can bring up unjust enrichment or frustration of contract. Also the Code of Obligations provides special provisions for some particular cases of non-materializing of the cause such as default and impossibility of performance.