Coğrafi bilgi sistemleri ve uzaktan algılama teknikleri kullanılarak Hatay ilinde çizgiselliklerin belirlenmesi ve tektonizma ile ilişkilendirilmesi
Determination of lineaments in Hatay province by using geographic information systems and remote sensing techniques and their relation with tectonism
Yazar: DUYGU AYTEMUR
Danışman: DOÇ. DR. REŞAT GEÇEN
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Hatay = Hatay ; Yüzey drenaj sistemleri = Surface drainage systems

Özet:
Topografyayı şekillendirmede büyük etkiye sahip olan faktörlerden biri tektonik faaliyetlerdir. Bu sebeple tektonik aktivitenin yoğun olduğu bölgelerde yerbilimine yönelik yapılan çalışmalar önem arz etmektedir. Bu alanda yapılan çalışmalardan biri de çizgisellik analizidir. Çizgisel özelliklerin saptanması üzerine kurulu olan bu analiz yöntemi, arazideki çeşitli bozukluklara işaret eder. Bunlar, ani yükselti farkları, drenaj sistemlerindeki kaymalar veya kopmalar, beşerî yapılar üzerindeki problemler olarak karşımıza çıkabilmektedir.
Çalışmanın amacı, doğal topografik detaylara dayalı olarak üretilen çizgiselliklerin yeryüzünde jeolojik yapısal detayları (oluşum kökeni ve nicelikleri) yansıtıp yansıtmadığını incelemektir. Bununla birlikte çizgiselliklerin neotektonik dönemdeki izlerini açıklamak amaçlanmıştır. Bu amaçla elde edilen çizgisel özellikler tektoniğin gözetiminde değerlendirilmiştir.
Çalışma, iki farklı veri seti kullanılarak yürütülmüştür. Landsat uydu görüntülerine Principal Component Analysis (PCA) uygulanmıştır. Landsat uydu görüntüsünün 8.bandına ait 2 görüntü ve PCA uygulanmış 2 görüntüye PCI Geomatica programının LINE Modülü kullanılarak çizgisellik analizi uygulanmıştır. ASTER DEM verisinin, 10m, 30m ve 90m olmak üzere farklı çözünürlükteki üç verisine PCI Geomatica programının LINE Modülü kullanılarak çizgisellik analizi uygulanmıştır. Yerleşim yerleri, yollar, tarla sınırları gibi faktörler elde edilen çizgisel özelliklerden çıkarılmıştır. Kalan çizgiler fay haritası ile çakıştırılmıştır. Neotektoniğin etkisini ortaya koymak amacıyla drenaj ağı ile çakışan faylar ve güncel yüzey kırıkları da değerlendirilmiştir.
Çalışma sınırını oluşturan Hatay iline uygulanan çizgisellik analizi sonucunda elde edilen değerlere göre fayların, çizgiselliklerle çakışma oranlarının en yüksek olduğu veriler, PCA uygulanmış Landsat uydu görüntüleridir. Drenaj verisi ile çakışan fay toplam uzunluğu 527,7 km'dir ve bu bütün fayların %52,5'ine karşılık gelmektedir.

Abstract:
Tectonic activities are one of the factors that have a great impact on shaping the topography. For this reason, geoscientific studies are important in regions where tectonic activity is intense. One of the studies conducted in this field is linearity analysis. This analysis method, which is based on the determination of linear features, points out various disturbances in the terrain. These can appear as sudden elevation differences, shifts or breaks in drainage systems, problems on human structures.
The aim of the study is to examine whether the lineaments produced based on natural topographic details reflect the geological structural details (formation origin and quantities) on the earth's surface. In addition, it is aimed to explain the traces of the lineaments in the neotectonic period. The linear features obtained for this purpose were evaluated under the supervision of tectonics.
The study was conducted using two different data sets. Principal Component Analysis (PCA) was applied to Landsat satellite images. Linearity analysis was applied to 2 images belonging to the 8th band of Landsat satellite image and 2 images to which PCA was applied using the LINE Module of PCI Geomatica program. Linearity analysis was applied to three ASTER DEM data with different resolutions of 10m, 30m and 90m using the LINE Module of PCI Geomatica program. Factors such as settlements, roads and field boundaries were removed from the linear features. The remaining lines were overlaid with the fault map. Faults coinciding with the drainage network and current surface fractures were also evaluated to reveal the effect of neotectonics.
According to the values obtained as a result of the lineament analysis applied to Hatay province, which constitutes the study boundary, the data with the highest coincidence rates of faults with lineaments are Landsat satellite images with PCA applied. The total length of faults coincident with drainage data is 527,7 km, which corresponds to 52,5% of all faults.