Târîh-i Üngürüs notlar-metin-Türkiye Türkçesine aktarım-tıpkıbasım (1b-106a)
Târîh-i Üngürüs notes-text-translating into Turkey Turkish-facsimile (1b-106a)
Yazar: LALE UŞAK BAŞ
Danışman: PROF. DR. YUNUS KAPLAN
Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Târîh-i Üngürüs, XVI. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde tercümanlık yaparken birçok tarihî olaya da tanıklık eden Tercüman Mahmud tarafından kaleme alınmış, Macar tarihine ışık tutan, dönemine göre sade bir Türkçeyle yazılmış önemli bir eserdir. Bu çalışmada, eserin 1b-106a varaklarının çeviri yazısı yapılmış, eser Türkiye Türkçesine aktarılmış, metinde Türk dili ve edebiyatı açısından dikkate değer hususlar notlar olarak sunulmuştur.
Çalışmanın amacı; Târîh-i Üngürüs'ün Türkiye Türkçesine bilimsel aktarımını yaparak eserin daha geniş okur kitlesine ulaşmasını sağlamak, eserdeki zengin Türk dili ve edebiyatı malzemesini ortaya çıkarmak ve eserin gerçek değerine ulaşmasına katkıda bulunmaktır. 
Bu çalışma, üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci Bölüm'de, çalışmaya giriş yapılmış akabinde çalışmanın amacı, yöntemi ve kapsamından bahsedilmiştir. Daha sonra Târîh-i Üngürüs, Târîh-i Üngürüs Hakkında Yapılan Çalışmalar, Tercümân Mahmûd ve bu eseri Türk dünyasına tanıtan György Hazai hakkında bilgi verilmiş ve yazma tavsifi yapılmıştır. İkinci Bölüm'de; eserin çeviri yazılı metni oluşturulmuş ve Türkiye Türkçesine aktarımı yapılmıştır. Üçüncü Bölüm'de notlar bölümü; Birden Fazla İmlası Olan Kelimeler, Okuma Farklılıkları, İmla, Arkaik Kelimeler, Anlam Değişmeleri olmak üzere beş başlık altında incelenmiştir. Son olarak araştırma ile ilgili bulgulara dayanılarak elde edilen genel sonuçlara ve çalışmada yararlanılan kaynakların bulunduğu kaynakçaya yer verilmiş ve tıpkıbasım da eklenerek çalışma tamamlanmıştır.
Anahtar kelimeler: Târîh-i Üngürüs, Çeviri yazılı metin, Türkiye Türkçesi, Notlar.

Abstract:
Târîh-i Üngürüs; written by Tercüman Mahmud, who witnessed many historical events while working as a translator in the Ottoman Empire in the 16th-century, it is an important work that sheds light on Hungarian history and was written in plain Turkish for its period. In this study, the translation of the 1b-106a chapters of the work was made, the work was translated into modern Turkish, and during this transfer, noteworthy issues were transferred as notes in order to reveal the richness of the Turkish language and to contribute to research in this context.
The study aims to provide the scientific translation of Târîh-i Üngürüs into Turkish language of Türkiye and to ensure that the work reaches a wider readership, to reveal the rich linguistic material in the work and to contribute to the achievement of the true value of the work.
This study consists of three main parts. In the First Chapter, the study was introduced and then information was given about the purpose, method and scope of the study. Information was given about Târîh-i Üngürüs, Studies on Târîh-i Üngürüs, Tercümân Mahmûd and György Hazai, who introduced this work to the Turkish world, and writing definition has been made. In the second Part, the translation of the written text of the work was created, transferred to modern Turkish, and then a facsimile edition was given. Notes section in Chapter there; It was examined under five headings: words with multiple spellings reading differences, spelling, archaic words, and meaning changes. Finally, the general conclusions obtained based on the findings of the research and the bibliography of the sources used in the study were included and the study was completed by adding the facsimile.
Keywords: Târîh-i Üngürüs, Written text translation, Türkiye Turkish, Notes.