Sosyal bilgiler ders kitaplarının değerler bağlamında analizi
Analysis of social studies textbooks in context of values
Yazar: BURCU IRMAK
Danışman: DOÇ. DR. EROL KOÇOĞLU
İnönü Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilgiler Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Değerler = Values ; Değerler eğitimi = Values education ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; İlköğretim okulları = Primary education schools

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Sosyal Bilgiler öğretim programında yer alan değerlerin 4. 5. 6. ve 7. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitapları bağlamında analiz edilmesidir. Bu amaçla nitel araştırmaya dayalı doküman analizi yapılmıştır. Araştırmanın evrenini MEBBİS'de (Millî Eğitim Bakanlığı Bilişim Sistemleri) yer alan Sosyal Bilgiler ders kitapları oluşturmaktadır. Örneklemini ise Millî Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulunun kararı ile 2019-2020 öğretim yılından itibaren 5 (beş) yıl ders kitabı olarak kabul edilen ve 2020-2021 eğitim öğretim yılında kullanılan 4-7 sınıf sosyal bilgiler ders kitapları oluşturmaktadır. Çalışma kapsamında kullanılan veri toplama araçları da Sosyal Bilgiler öğretim programı ve ders kitaplarıdır. Toplanan veriler içerik analizi ile metinler, görseller/şekiller, haberler, sorular ve ölçme-değerlendirme temaları altında sınıflandırılmıştır. Yapılan analiz sonucunda 4-7 sınıf kitaplarında kazanımlarda yer alan kök değerlerden sorumluluk, temel değerlerden kültürel mirasa duyarlılık en çok, kök değerlerden vatanseverlik ve dürüstlük ile temel değerden aile birliğine önem verme en az yansıtılan değerler olduğuna dostluk, öz denetim sabır, sevgi ve adalet değerlerinin ise kazanımlarda ulaşılmadığı söylenebilir. 5. sınıftaki dürüstlük ve çalışkanlık değeri 6. sınıftaki vatanseverlik ve kültür ve miras öğrenme alanında kültürel mirasa duyarlılık, 7. sınıftaki dürüstlük, saygı, barış ve çalışkanlık değerleri hem kazanımlarda hemde kitaplarda net ifadelerle yansıtılmadığı tespit edilmiştir.

Abstract:
The aim of this study is to analyze the values in the Social Studies curriculum in the context of the 4th, 5th, 6th and 7th grade Social Studies textbooks. For this purpose, document analysis based on qualitative research was conducted. The universe of the research consists of Social Studies textbooks in MEBBİS (Ministry of National Education Information Systems). The sample consists of 4-7 class social studies textbooks, which are accepted as 5 (five) years textbooks starting from the 2019-2020 academic year with the decision of the Ministry of  National Education Board of Education and Discipline and used in the 2020-2021 academic year. The data collection tools used within the scope of the study are the Social Studies curriculum and textbooks. The collected data were classified under the themes of content analysis, texts, images/figures, news, questions and measurement-evaluation. As a result of the analysis, the values of friendship, self-control, patience, love and justice are the values that are reflected the most in the 4-7 grade books, responsibility for the core values, sensitivity to cultural heritage among the core values, patriotism and honesty among the root values, and giving importance to the family unity among the basic values. It can be said that the gains were not reached. It has been determined that the values of honesty and industriousness in the 5th grade, patriotism in the 6th grade and sensitivity to cultural heritage in the field of culture and heritage learning, and the values of honesty, respect, peace and diligence in the 7th grade are not clearly reflected both in the achievements and in the books.