Dini siyasi ve sosyal etkisi açısından Muhammed B. Hanefiyye ve hayatı (16/637-81/700)
Muhammad ibn al-Hanafiya and his life in terms of its religious, political and social effects (16/637-81/700)
Yazar: HÜSEYİN GÜNEŞ
Danışman: DOÇ. DR. M. BAHAÜDDİN VAROL
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Biyografi = Biography ; Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Biyografi = Biography ; Ehl-i beyt = Ahl al-Bayt ; Ehl-i sünnet = Ehl-i sunna ; Emeviler Dönemi = Omayyads Period ; Kerbela = Kerbela ; Muhammed bin el-Hanefiye = Muhammed bin al-Hanefiye ; İslam tarihi = Islamic history ; Şia = Şia

Özet:
Muhammed b. Hanefiyye (16-81/637-700), Ali b. Ebî Tâlib'in, Benî Hanîfe kabilesine mensup eşi Havle bnt. Cafer el-Hanefiyye'den oğludur. Etkisi gönümüze kadar devam eden olayların meydana geldiği bir dönemde yaşamıştır. Bu nedenle gelişen olaylar karşısında onun nasıl hareket ettiğinin tespiti, söz konusu dönemin daha iyi anlaşılmasında belirleyici olacaktır. Cemel, Sıffin ve Nehrevân savaşlarında aktif olarak yer almış olmakla birlikte daha sonraki dönemlerde yaşananlardan ders almış gibi bir profil çizmiştir. Nitekim Emevi halifeleriyle gayet iyi geçinmiş ve onlara yönelik isyanlara iltifat etmemiştir. Bu çerçevede, Kerbela Vakasıyla sonuçlanan kardeşi Hüseyin b. Ali'nin çıkışını tasvip etmediği gibi, daha sonra Harre Vakasıyla sonuçlanan isyanın karşısında durmuştur. Aynı şekilde Abdullah b. Zübeyr ve onun adını kullanarak hareket eden Muhtar b. Ebî Ubeyd es-Sekafî hareketlerine destek vermemiştir. Hatta onun takındığı tutum, bunların akâmete uğramasında etkili olmuştur. Diğer yandan, toplumdaki siyasî kırılmanın etkisiyle baş gösteren dinî farklılaşmanın önüne geçmeye çalışmış ve gelişmeler karşısında muhafazakar bir tutum takınmıştır. Bu nedenle gâlî görüşlere cephe almış ve bu konuda halkı uyarmıştır. Kısacası; O, güçlü kişiliği ile, toplumun birliğini tehdit eden siyasî, dinî ve soysal kırılma ve farklılaşmaların karşısında durmuş ve toplumun en az hasarla bu değişim sürecini atlatması yönünde gayret göstermiştir.

Abstract:
Muhammad ibn al-Hanafiya (16-81/637-700) was the son of Ali b. Abi Tâlib and Khawlah bnt. Ja?far al-Hanafiya, who was a member of Banu Hanifa tribe. He lived in an era whose events have been effective till today. For that reason, determining how he acted to the events occurred should be significant for a better understanding of the aforementioned era. He participated in Battles of Jamal, Siffin and Nahrawan actively, and developed a profile that he took lessons from the subsequent eras of these battles. He got along with the Umayyad Caliphs and did not show interest to participate in rebellions against them. Accordingly, he did not approve the reaction of his brother, Hussein b. Ali, that resulted in Karbala event and he stood against the subsequent rebellion that resulted in the Battle of Harra. Likewise, he did not support the movements of Abdullah b. Zubayr and Mukhtar b. Abi Ubeyd es-Sakafi. In fact, his attitude was effective on the failure of these movements. On the other hand, he strived to prevent the religious differentiation occurred due to the political fracture in public and presented a conservative attitude against the incidents. He opposed the aggressive movements and warned the public about them. In brief, with his strong personality, he stood against the political, religious and social fractures threatening the unity of the public and endeavoured to get over that period of change with the least ravage.