Genç ve erişkin gökkuşağı alabalıklarında geometrik morfometrik metotla cinsiyet tayini
Sexuel dimorphism in young and adult rainbow trout determinatined BY geometric morphometric methods
Yazar: NİMET TURGUT
Danışman: PROF. DR. SAADETTİN TIPIRDAMAZ
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Anatomi (Veterinerlik) Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Anatomi = Anatomy
Dizin: Alabalıklar = Trouts ; Anatomi = Anatomy ; Cinsiyet = Gender ; Cinsiyet analizi = Gender analysis ; Gökkuşağı alabalığı = Rainbow trout ; Morfometri = Morphometry ; Morfometrik analiz = Morphometric analysis

Özet:
Bu çalışma; hem genç ve hem de erişkin gökkuşağı alabalıklarında; ayrı ayrı geometrik morfometrik metot ile erkek ve dişi alabalıklar arasında muhtemel morfolojik farklılıklarının olup olmadığını araştırmak için yapılmıştır.
Bu amaçla; Konya-Sarayönü bölgesindeki özel alabalık üretim çiftliğinden temin edilen toplam 80 adet gökkuşağı alabalığı (Oncorhynchus mykiss) kullanıldı. Bunların 40 tanesi genç (1-2 yaş & 20 ♀, 20 ♂) grup; diğer 40 tanesi ise erişkin (2-4 yaş & 20 ♀, 20 ♂) grup olarak seçildi ve tüm balıkların sol lateral yönlü dijital fotoğrafları alındı. Çalışmada erkek ve dişi alabalıklar arasında morfometrik ayrımların yapılabilmesi için geometrik morfometrik prosedürler ve istatistik analizler uygulandı. Tüm balıkların imaj örnekleri üzerinde 16 adet homolog landmark kullanıldı.
Morfolojik analiz sonuçlarına göre; genç erkek gökkuşağı alabalıklarının dişilere göre yanal çizgi boyunca daha parlak bir şerit taşıdıkları; erişkin erkek alabalıklarda ise, alt çenenin uzayarak kanca şeklini aldığı belirlendi. Geometrik morfometrik analiz sonuçlarında ise; genç alabalık örneklerinde; en belirgin farklılığın, pelvik yüzgecin orijin noktasının erkeklerde, dişilerin tam tersi olarak daha posterio-ventral yönlü olduğu gözlendi. Ayrıca erkeklerde, burnun uç noktasının dişilerin tam zıttı anterio-dorsal yönelim gösterdiği belirlendi. Erişkin alabalık örneklerinde ise; burnun uç noktasının, erkeklerde dişilerin tersine anterio-dorsal yönelim gösterdiği gözlendi. Benzer şekilde erkeklerde, dorsal yüzgecin anterio-dorsal köşe noktasının, dişilerin tam tersine, dorsal yönlü olduğu ve operculum'un posterior köşesinin dişilere göre posterior yönelim gösterdiği tespit edildi. Bunun yanında genç dişi ve erkek gökkuşağı alabalıklarında PCA1 % 45.98; PCA2 % 15.51 bulundu. Diğer yandan erişkin dişi ve erkek PCA1 % 29.79; PCA2 % 13.69 olarak bulundu.
Modern, yeni ve etkili bir yöntem olan geometrik morfometrik metotla, gökkuşağı alabalıklarının erken ve geç dönemde özellikle gençlerde, kısmen de erişkinlerde cinsiyetlerinin ayırt edilebilmesiyle, alabalık yetiştiriciliği yapan işletmelerin kısa sürede kolay, sürdürülebilir, ekonomik ve katma değeri yüksek balık yetiştiriciliği yapabilmesi mümkün olabilecektir.
Anahtar Sözcükler: Anatomi; Cinsiyet tayini; Genç ve erişkin; Geometrik morfometri; Gökkuşağı alabalığı

Abstract:
MASTER THESIS/KONYA-2016
This study was done to research if both young and adult rainbow trout have possible morphologic differences between male and female trouts by separately geometric morphometcis method.
For this aim, totally 80 rainbow trouts (Oncorhynchus mykiss), provided from a special trout production farm in Konya-Sarayönü. Among them 40 ones are chosen as a young group (1-2 age and 20♀, 20♂); the other 40 were adults (2-4 age and 20 ♀, 20 ♂) was chosen as the group  and all trouts left lateral oriented digital photos are taken. In this study, to be able to done morphometric differenced between male and female trouts, geometric morphometrics procedures and statistic analyzes are carried out. 16 homolog landmarks are used on the all trouts image samples.
According to morphologic analysis results, it was determined that young and male rainbow trouts have brighter tenia along the lateral line than the fameles have also as for adult male, it was determined that jawbone took hook shape by stretching. As for geometric morphometrics analysis results; in samples of young trout, it was m onitored, as being the most noticeable difference, origin point of pelvic fin was posterio-ventral oriented in males unlike females. Also in males, it was defined that the end of nose showed anterio-dorsal orientation rather females. As for samples of adult male trouts,  it was monitored the end point of nose showed anterio-dorsal orientation unlike females. In a similar way, in males unlike females, it was determined that anterio-dorsal corner point of dorsal fin was being dorsal oriented and posterior corner of operculum posterior corner showed posterior orientation. Besides that, PCA1 45.98 %; PCA2 15.51 % were found in both young female and male rainbow trout. On the other hand, adult female and male werw found as PCA1 29.79 %; PCA2 13.69 %.
By the means of geometric morphometrics method being a modern, new and effective method, by being able to sex distinguish of rainbow trout in early of late period especially young people, partly in adults it will possible that managements making trout aquaculture can have easy, sustainable, economic and with high added value aquaculture in a short time.
Key words: Anatomy; Sex determination; Young and adult; Geometric morphometric; Rainbow trout