Iğdır ili meyve bahçelerinde Akdeniz meyve sineği (Ceratitis capitata (Wiedemann, 1824) (Diptera: Tephritidae))'nin popülasyon gelişimi, yoğunluğu ve bulaşıklık oranının belirlenmesi
Determination of population development, density and infection rate of Mediterranean fruit fly (Ceratitis capitata (Wiedemann, 1824) (Diptera: Tephritidae)) in fruit gardens of Iğdır province
Yazar: ERDİNÇ TAMER
Danışman: PROF. DR. EROL YILDIRIM
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Akdeniz meyve sineği = Ceratitis capitata ; Iğdır = Iğdır ; Popülasyon gelişimi = Population development ; Popülasyon yoğunluğu = Population density

Özet:
Amaç: Bu çalışma, Akdeniz meyve sineği [Ceratitis capitata Wied. (Diptera: Tephritidae)]'nin ergin popülasyon gelişimi ve kültür bitkilerindeki zarar oranını belirlemek amacıyla 2021 yılında Iğdır ili Merkez ilçeye bağlı köylerde elma, armut, şeftali ve nektarin bahçelerinde yürütülmüştür. 
Yöntem: Zararlının popülasyonu bölgeyi temsilen Bayraktutan, Çalpala, Kuzugüden ve Küllük köylerinde birer meyve bahçesinde feromon ihtiva eden delta tuzak + McPhail tipi tuzaklar kullanılarak takip edilmiştir. Bahçelere yerleştirilen tuzaklar yerden 1.5 – 2 m yükseklikte ağaçların dışa bakan dallarına güney-güney doğu istikametine yerleştirilmiştir. Tuzaklara yakalanan erginlerin sayımı 5 Eylül 2021 ile 21 Kasım 2021 tarihleri arasında haftada bir kez yapılmıştır. Meyvelerdeki zarar oranı erginlerin tuzaklarda görülmeye başladığı tarihten itibaren 2 haftada bir bahçelerden rastgele seçilen 50 elma, şeftali veya nektarin meyveleri incelenerek belirlenmiştir. 
Bulgular: Akdeniz meyve sineği ergin popülasyonunun en yüksek seviyesi 24 Ekim 2021 tarihinde kayıt edilmiştir. İlk erginler 5 Eylül tarihinde görülmüştür. Zararlı popülasyonu 24 Ekim tarihinde tuzak başına en fazla yoğunluğa 200 ergin/hafta ile ulaşırken, 14 Kasım tarihinde 73 ergin/hafta ile ikinci en yüksek popülasyon yoğunluğuna ulaşıldığı tespit edilmiştir. Bayrakatutan lokasyonunda %17,6, Çalpala lokasyonunda %12, Kuzugüden lokasyonunda %8,4 ve Küllük lokasyonunda %18,4 oranında zarar tespit edilmiştir. 
Sonuç: Iğdır ilinde meyve bahçelerinin eylül-kasım ayları arasında Akdeniz meyve sineği tarafından bulaşık olduğu tespit edilmiştir. Bahçelerde zararlıya karşı Entegre mücadele programları dâhilinde mücadele yapılması, zararlının Iğdır ilinde biyolojisinin tespiti ve yeni alanlara yayılmasının engellenmesi, bölge üreticilerinin zararlıya karşı bilinçlendirilerek zararlı ile mücadele için yeni çalışmalara gereksinim olduğu değerlendirilmiştir. 

Anahtar Kelimeler: Akdeniz Mevye Sineği, Popülasyon Gelişimi, Yoğunluğu, Bulaşıklık Oranı, Iğdır

Abstract:
Purpose: This study was carried out by the Mediterranean fruit fly [Ceratitis capitata Wied. (Diptera: Tephritidae)] was carried out in apple, pear, peach and nectarine orchards in the villages of Iğdır Province Central district in 2021 in order to determine the population development and damage rate in cultivated plants.
Method: The population of the pest was followed by using delta trap + McPhail type (Decis Trap) traps containing pheromone in an orchard in Bayraktutan, Çalpala, Kuzugüden and Küllük villages, representing the region. Traps placed in the gardens are placed at a height of 1.5 – 2 m from the ground, on the outward facing branches of the trees, in the south-south east direction. Counting of adults caught in the traps was done once a week between 5 September 2021 and 21 November 2021. The damage rate on fruits was determined by examining 50 randomly selected apple, peach or nectarine fruits from the orchards every 2 weeks from the date the adults started to appear in the traps.
Findings: The highest level of Mediterranean fruit fly adult population was recorded on 24 October 2021. The first adults were seen on September 5th. While the highest density per trap was reached with 200 adults/week on October, it was determined that the second highest population density was reached with 73 adults/week on 14 November. Damage was determined at the rate of 17,6% in Bayrakatutan location, 12% in Çalpala location, 8,4% in Kuzugüden location, and 18,4% in Küllük location.
Results: It has been determined that orchards in Iğdır province are infested by the Mediterranean fruit fly between September and November. It is considered that there is a need for new studies to combat the pest within the scope of IPM programs in the gardens, to detect the wintering areas of the pest and to prevent its spread to new areas, and to raise the awareness of the producers in the region against the pest.

Keywords:  Mediterranean fruit fly, Population Development, Density, Infection Rate, Iğdır