Centaurea mucronifera dc bitkisinin fitokimyasal ve biyolojik aktivite özelliklerinin araştırılması
Investigation of centaurea mucronifera dc chemical composition and biological activity
Yazar: EMİNE HATUN SOYLU
Danışman: PROF. DR. GÜLMİRA ÖZEK
Anadolu Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Alifatik esterler = Aliphatic esters ; Antioksidanlar = Antioxidants ; Asteraceae = Asteraceae ; Centaurea mucronifera = Centaurea mucronifera ; Farmakognozi = Pharmacognosy ; Fitokimya = Phytochemical ; Kafeoilkuinik asit = Cafeoylquinic acids ; Papatyagiller = Daisy family ; Sivas = Sivas ; Tıbbi bitkiler = Plants-medicinal

Özet:
Çalışmada, Sivas civarında yetişen Centaurea mucronifera DC bitkisinin üzerinde kapsamlı fitokimyasal ve biyolojik aktivite araştırmaları gerçekleştirilmiştir. Bitkinin toprak üstü kısmından hidrodistilasyonla uçucu yağı (CMUY), mikroekstraksiyonla sabit yağ asitleri (CMSY), ve maserasyonla n-hegzanlı, metanollü ve sulu ekstreleri (CMHE, CMME, CMSE) elde edilmiştir. CMUY ve CMSY kimyasal kompozisyonları gaz kromatografisi teknikleri (GC-FID ve GC/MS) ile incelenmiştir. Major uçucu bileşikler olarak 1-izobutil 4-izopropil 3-izopropil-2,2-dimetil suksinat, hekzadekanoik asit, 2-metil-2,2-dimetil-1-(2-hidroksi-1-metiletil)propil propanoat, karyofillen oksit, ve 1,5-epoksi-salvial-4(14)-en tespit edilmiştir. Çiçeklerin sabit yağ profilinde majör bileşikler olarak doymuş asitlerden hekzadekanoik, nonadekanoik ve stearik, doymamışlardan ise linolenik ve linoleik asitleri tespit edilmiştir. Polar çözücüler ile elde edilen ekstreler LC-MS/MS tekniği ile incelenmiştir. Majör bileşikler olarak kaffeoyilquinik asit, ferulik, 5-kafeoyilquinik ve feruloyilquinik asitleri tespit edilmiştir. Flavonoitler grubundan ekstrelerde metil kersetin glukozit ve metil apigenin glukozit tespit edilmiştir. Uçucu yağ ve ekstrelerin antioksidan aktiviteleri DPPH, TEAC, CUPRAC testleri ile değerlendirilmiştir. Biyootografik HPTLC tekniği uygulanarak polar ekstrelerin antioksidan aktivitesinden fenolik bileşiklerin sorumlu olduğu tespit edilmiştir. Mikrotitre plaka tekniği kullanarak numunelerin zayıf -amilaz enzimi inhibisyonu etkisi (<%50) saptanmıştır. Bunula birlikte, CMUY için en yüksek inhibisyon değeri (%34) tespit edilmiştir. Numuneler 2,0-0,001 mg/mL konsantrasyon aralıklarında asetilkolinesteraz enzimine karşı inhibisyon göstermemiştir. Tez kapsamında C. mucronifera apolar ve polar ekstrelerinin ve sabit yağının kimyasal kompozisyonları ilk kez aydınlatılmıştır. Uçucu yağ ve ekstrelerinin antioksidan, antidiyabetik ve antiasetilkolinesteraz etkileri ilk kez araştırılmıştır.

Abstract:
In this study, comprehensive phytochemical studies and screening of biological activities of Centaurea mucronifera DC have been carried out. The essential oil (CMUY) and fatty acids (CMSY) were obtained from the aerial parts by hydrodistillation and microextraction, resp. The extracts were obtained by maceration with n-hexane (CMHE), methanol (CMME) and water (CMSE). The chemical compositions of CMUY and CMSY were investigated by gas chromatographic techniques (GC-FID and GC/MS). The major volatiles compounds have been found to be as 1-isobutyl 4-isopropyl 3-isopropyl-2,2-dimethyl succinate, hexadecanoic acid, 2-methyl-2,2-dimethyl-1-(2-hidroxy-1-methylethyl)propyl propanoate, caryophyllene oxide, and 1,5-epoxi-salvial-4(14)-ene. Hexadecanoic, nonadecanoic, stearic, linolenic and linoleic acids were found in the fatty acids profile. The polar extracts chemical composition have been investigated with LC-MS/MS technique. Caffeoylquinic, ferullic, 5-caffeoylquinic, and ferulloylquinic acids have been found as main phenolic acids. The flavonoids in the extracts were presented by methyl quercetine glucoside and methyl apigenine glucoside. Antioxidant activities of the essential oils and the extracts were evaluated with DPPH, TEAC, and CUPRAC tests. Bioautographic HPTLC investigation of the polar extracts revealed the phenolic compound to be responsible for their antioxidant potential. Using the microtide plate technique, the weak -amylase enzyme inhibition effect (<50%) of the samples was determined. Although, CMUY demonstrated the highest inhibition value (34%) among other extracts. Samples did not show inhibition against acetylcholinesterase enzyme at 2.0-0,001 mg/ml concentration intervals. Within the scope of the thesis, the chemical profiles of C. mucronifera apolar and polar extracts and fatty acids were investigated for the first time. Antioxidant, antidiabetic and antiacetilcholinesterase effects of essential oil and extracts were evaluated for the first time.