Hekimlerin bakış açısından aile hekimliği uzmanlığı pratiği ve uygulamaları
The practice and practices of family medicine specialization from the point of view of physicians
Yazar: NURAY KURT KARTOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. UMUT GÖK BALCI
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İzmir Tepecik Eğt. ve Arş. Hast. / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Doktorlar = Physicians ; Doktorlar-aile = Physicians-family ; İntörnlük ve asistanlık = Internship and residency ; İş doyumu = Job satisfaction

Özet:
AMAÇ: Aile hekimliği disiplininde uzmanlık eğitimi ülkemizde 1985 yılından beri verilmeye başlanmıştır. Birinci basamak sağlık hizmetleri, sağlık sisteminin olmazsa olmazı konumundadır. Dünyada artan klinik araştırma eğilimi ile uzmanlaşma ivme kazanmıştır. Hekimlerin uzmanlık tercihleri mesleki doyum ile ilişkisinden etkilendiği varsayılmaktadır. Ülkemizde aile hekimliği dalı yeni ve genç bir disiplin olduğundan akademik potansiyele sahiptir. Aile hekimliği uzmanlığının giderek daha çok tercih edilme nedeni yıllar içerisinde branşta uzmanlaşmanın artması ve kapsamlı bakım türünü yansıtan klinik faaliyetler göstermesidir. Aile hekimliği uzmanlık eğitiminde 18 ay zorunlu rotasyonlar olmasına rağmen, diğer branş hekimleri ve hatta rotasyon yapılan branş hekimleri bile aile hekimliği uzmanlığı pratiği ve uygulamaları hakkında farkındalığı ve pek bilgi sahibi olmadıkları öngürülmüştür. Aile hekimliği uzmanlığı ve uygulama pratiğini daha iyi anlatmak ve eğer varsa olumsuz yönde etkileyebilecek sonuçları ortadan kaldırmak amaçlı mesleki doyum ölçeğini kullanarak diğer branş hekimlerinin bakış açısından aile hekimliği uzmanlığı pratiği ve uygulamaları hakkında bilgi düzeylerinin araştırılması hedeflenmektedir.
MATERYAL METOD: Kesitsel tanımlayıcı nitelikteki araştırma Sağlık Bilimleri Üniversitesi İzmir Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde görev yapan hekimler ile yürütülmüştür. Araştırmanın evrenini 2022 yılı Mart ve Mayıs aylarında görev yapan aile hekimliği kliniğinde çalışan hekimler hariç 1010 hekim oluşturmaktadır. Araştırma, basit tabakalı örnekleme yoluyla seçilen 295 katılımcı ile yürütülmüştür. Çalışmaya katılmayı kabul eden kişilere elektronik posta veya mobil telefon ile anket formu iletilmiştir. Anketin ilk kısmı sosyodemografik özellikleri ve bireyin aile hekimliği uzmanlığı ve pratiği hakkında bilgisi ile ilgili soruları, ikinci kısmı mesleki doyum ölçeğini içermektedir. Elde edilen veriler istatistik paket programında Ki-kare testi ve Fisher'in Exact testi ile analiz edilmiştir. Sayısal bağımlı değişkenler Mann Whitney U testi ve Kruskal Wallis ile analiz edilmiştir. Korelasyon ilişkilerinde Pearson ve Spearman korelasyonları uygulanarak; %95 güven aralığında değerlendirilmiştir. 
BULGULAR: Araştırmaya katılan 295 hekimin yaş ortalamaları 36,44±8,77 yıl olup %44,07'si kadındır. Hekimlerin mesleki doyum ölçeğine verdiği yanıtlara göre toplam puan ortalaması 53,21±12,49'dir. Hekimlerin 223'ü (%75,59) 3 yıl olan aile hekimliği asistanlık süresini doğru olarak bildiği saptanmış ve 208'i (%70,51) aile hekimliği rotasyonlarının yeterli olduğunu belirtmiştir. Hekimlerin 90'nının (%30,51) tekrar TUS kazanma imkanı olsa aile hekimliği uzmanlığını tercih edebileceğini belirttiği ve sadece 74'ü (%25,08) aile hekimliği uzmanlığının yeterince saygın olduğunu düşündüğü saptanmıştır. Ancak katılımcıların büyük çoğunluğu 292'si (%98,98) sağlık hizmeti sunumunda ilk başvuru yeri aile hekimi olmalıdır demiştir. Hekimlerin 280'ninin (%84,92) daha önce aile hekimine muayene olduğu, 83'ünün (%28,14) aile hekiminin uzman aile hekimi olduğu, 256'sının (%86,78) aile ve yakınlarını aile hekimine yönlendirdiği, 223'ünün (%75,59) hastalarını aile hekimlerine yönlendirdiği saptanmıştır. Hekimlerin mesleki doyum ölçeği puanı ile mesleki ünvan arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmıştır (p=0,028). Yapılan post hoc testinde doçent/profesör hekimler ile 15 yıl ve üstü hekimlerin puanı daha düşük saptanmıştır. Hekimlerin mesleki doyum ölçeği niteliklere uygunluk alt ölçek puanı ile meslekteki yıl arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmıştır (p<0,001). Yapılan post hoc testinde 5-10 yıl arası ve 20 yaş üstü meslekteki yılı olan hekimlerin puanı daha düşük saptanmıştır.
SONUÇ: Nitelikli, etkin maliyetli, erişilebilir sağlığın ve güçlü birinci basamak sağlık hizmetlerinin anahtarı aile hekimliği uzmanlığıdır. Birinci basamak sağlık hizmetlerinin etkin şekilde sunulması, sevk sisteminin düzenlenmesi, aile hekimliği uzmanları tarafından sağlanan yetkinlik çerçevelerinin öğretilebileceği ve değerlendirilebileceği bağlamları tanımlamak, klinik alanlarda daha çok kullanmak branşlar arası ilişkileri güçlendirerek bilgi düzeylerinin artmasını sağlayacaktır. Aile hekimliği ve yeterlilikleri, uzman aile hekimlerinin klinik alanlarını daha iyi kullanma fırsatları sunmaktadır. Yaptığımız çalışmalarla aile hekimliği uzmanlığını yaygınlaştırarak önemini vurgulamamız gerekmektedir. Aile hekimliği uzmanlığının kapsamı geniş olduğundan, kapsamlı bakım türünü yansıtan klinik faaliyetler çoğaltılarak birinci basamak sağlık hizmetlerini güçlendirecektir ve aile hekimliği uzmanlığının bilinirliğini arttıracaktır. Aile hekimliği uzmanlığına bakış açısı olumlu yönde etkileyecek pek çok adım atılmalı ve aile hekimliğinin önemi hekimler arasında yeniden değerlendirilmelidir. Aile hekimliği uzmanlığının geleceği şu anki sağlık sistemi modelinin durumu hakkında yol gösterici bulunabilir. 
Anahtar sözcükler: Aile hekimliği, mesleki doyum, birinci basamak, uzmanlık

Abstract:
OBJECTIVE: Specialization training in the discipline of family medicine has been given in our country since 1985. Primary health care services are an indispensable part of the health system. Specialization has gained momentum with the increasing trend of clinical research in the world. It is assumed that physicians' preferences for specialization are affected by their relationship with professional satisfaction. Since family medicine is a new and young discipline in our country, it has academic potential. The reason why family medicine specialization is increasingly preferred is the increase in specialization in the branch over the years and the clinical activities that reflect the comprehensive care type. Although there are compulsory rotations for 18 months in family medicine specialty training, it is predicted that physicians from other branches and even the physicians of the rotated branch do not have awareness and knowledge about the practice and practices of family medicine specialization. It is aimed to investigate the level of knowledge about family medicine specialty practice and practices from the point of view of other branch physicians by using the occupational satisfaction scale in order to better explain the family medicine specialty and its practice and to eliminate the results that may adversely affect, if any.
MATERIAL METHOD: This paper has been conducted among doctors who work at the University of Health Sciences, İzmir Tepecik Training, and Research Hospital. The population of the research consists of 1010 physicians, excluding the physicians working in the family medicine clinic working in March and May 2022. The research was carried out with 295 participants selected by simple stratified sampling. A questionnaire form was sent to the people who agreed to participate in the study by e-mail or mobile phone. The first section of the questionnaire included questions about the sociodemographic characteristics and, questions about the individual's knowledge of family medicine specialty and practice, the second section includes the occupational satisfaction scale. The obtained data were analyzed with the Chi-square test and Fisher's Exact test. Numerical dependent variables were analyzed with the Mann  Whitney U test and Kruskal Wallis. Pearson and Spearman's correlations have been applied to obtain correlation relations. The result was evaluated within 95% of the confidence interval. 
RESULTS: The mean age of 295 physicians participating in the study was 36.44±8.77 years, and 44.07% of them were female. According to the answers given by the physicians to the occupational satisfaction scale, the total mean score was 53.21±12.49. It was determined that 223 (75.59%) of the physicians correctly knew the 3 years family medicine residency period, and 208 (70.51%) stated that family medicine rotations were sufficient. It was determined that 90 of the physicians (30.51%) stated that they would prefer family medicine specialization if they had the opportunity to gain TUS again, and only 74 (25.08%) thought that family medicine specialty was sufficiently respected. However, the majority of the participants, 292 (98.98%) said that the first place of application in the provision of health services should be the family physician. 280 (84.92%) of the physicians had been examined by the family physician before, 83 (28.14%) of the physicians were specialist family physicians, 256 (86.78%) referred their families and relatives to the family physician, 223 It was determined that 75.59% of the patients referred their patients to family physicians. A statistically significant relationship was found between physicians' occupational satisfaction scale score and their professional title (p=0.028). In the post hoc test, the scores of associate professor physicians and physicians of 15 years and over were found to be lower. A statistically significant relationship was found between physicians' professional satisfaction scale eligibility subscale score and years in the profession (p<0.001). In the post hoc test, the scores of physicians between 5-10 years and over 20 years of age in the profession were found to be lower.
CONCLUSION: The key to quality, cost-effective, accessible health and strong primary health care is family medicine expertise. Effective delivery of primary health care services, arranging the referral system, defining the contexts in which competence frameworks provided by family medicine specialists can be taught and evaluated, and using them more in clinical areas will strengthen inter-branch relations and increase their level of knowledge. Family medicine and qualifications offer opportunities for specialist family physicians to better use their clinical fields. We need to emphasize the importance of expanding family medicine specialization with our studies. Since the scope of family medicine specialization is wide, clinical activities reflecting the comprehensive care type will be multiplied, which will strengthen primary health care services and increase the awareness of family medicine specialization. Many steps should be taken that will positively affect the perspective on family medicine specialization, and the importance of family medicine should be re-evaluated among physicians. The future of family medicine specialization can guide the state of the current health system model.
Keywords: Family medicine, professional satisfaction, primary care, specialty