AR-GE harcamaları ve temel makro ekonomik değişkenler arasındaki ilişkinin Türkiye ekonomisi üzerine etkilerinin incelenmesi
Examining the effects of the relationship between R&D expenditures and basic macroeconomic variables on the Turkish economy
Yazar: SEZER GİRDİ
Danışman: DOÇ. DR. ESMA GÜLTEKİN TARLA
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Küreselleşen dünya, artan rekabet, hızla büyüyen ekonomiler Araştırma ve Geliştirme (Ar-Ge) 
faaliyetlerini daha önemli hale getirmektedir. Özellikle teknolojide meydana gelen artışlar karşısında evrilen 
dünya düzeni Ar-Ge yatırımlarını ön plana çıkarmaktadır. AR-GE yatırımlarının reel Gayri Safi Yurtiçi 
Hasıla (GSYH)'ya doğrudan etkisi olmadığı gözükse de aslında verimlilik düzeyinde artışa neden oluşu 
bunun yanında üretkenlik seviyelerini yükselterek sektörleri ve dolaylı yoldan da olsa ekonomik büyümeyi 
etkilediği bilinmektedir. Bunun yanında küresel ticarette sağlayacağı avantajlar göz önüne alındığında 
ülkelerin en çok üzerinde durduğu konu AR-GE yatırımlarıdır. Yarattığı istihdam alanı ise, en önemli 
dinamiklerden birini oluşturmaktadır. Türkiye için ise AR-GE yatırımlarının dinamiklerinin belirlenmesi 
oldukça elzemdir. Çalışma bu kapsamdan yola çıkarak 1996-2021 yılı aralığında Türkiye ekonomisine ait 
AR-GE yatırımlarının makro ekonomik değişkenler aracılığıyla belirleyenlerini Hatemi-J (2012) asimetrik 
nedensellik testi aracılığıyla incelemiştir. Bu kapsamda kullanılan bağımlı değişken AR-GE yatırımları iken 
modele bağımsız değişken olarak ekonomik büyüme, ticaret haddi ve istihdam eklenmiştir. Elde edilen 
sonuçlar ilgili dönem için yalnızca istihdamın negatif bileşeninin, AR-GE yatırımlarını negatif etkilediğini 
ortaya koyarken, diğer değişkenler ile aralarında herhangi bir ilişki tespit edilmemiştir. Bu sonuçların Türkiye 
ekonomisi için oldukça dikkat çeken bir noktayı da göstermektedir AR-GE harcamaları istenilen düzeyde 
değildir. Öncelikle AR-GE yatırımlarının büyümeyi etkileme kanalına sahip olması için vergi teşvikleri 
uygulanarak firmaların bu alanda yatırım yapması teşviki arttırılabilir. Ayrıca ilgili kişilerin eğitimlerinin 
arttırılması gerekmektedir. Ayrıca özellikle günümüzde hızla artan bir trende sahip olan çevreci politikalar 
ile yenilenebilir enerji kaynaklarına yatırım yapılması desteklenebilir.

Anahtar Kelimeler: AR-GE yatırımları, büyüme, istihdam, ticaret, nedensellik

Abstract:
The globalizing world, increasing competition, and rapidly growing economies make Research and 
Development (R&D) activities more important. The evolving world order, especially in the face of increases 
in technology, brings R&D investments to the forefront. Although it seems that R&D investments do not 
directly affect real Gross Domestic Product (GDP), it is known that they actually cause an increase in 
productivity levels and, in addition, affect sectors and indirectly economic growth by increasing productivity 
levels. In addition, considering the advantages they will provide in global trade, R&D investments are the 
most important issue that countries focus on. The employment area they create constitutes one of the most 
important dynamics. For Turkey, it is very essential to determine the dynamics of R&D investments. Based 
on this scope, the study examined the determinants of R&D investments in the Turkish economy in the period 
1996-2021 through macroeconomic variables using the Hatemi-J (2012) asymmetric causality test. In this 
context, the dependent variable used was R&D investments, while economic growth, terms of trade and 
employment were added to the model as independent variables. The results obtained show that only the 
negative component of employment negatively affected R&D investments for the relevant period, while no 
relationship was found between them and other variables. These results also show a very striking point for 
the Turkish economy; R&D expenditures are not at the desired level. First of all, in order for R&D 
investments to have a channel to affect growth, tax incentives can be applied to increase the incentive for 
companies to invest in this area. In addition, the training of relevant people should be increased. In addition, 
investment in renewable energy sources can be supported with environmental policies, which have a rapidly 
increasing trend today.

Keywords: R&D investments, growth, employment, trade, causality