Ticari yeme içme alanlarının kullanım süreleri bağlamında mekansal etkilerinin irdelenmesi
Spatial effects analysis of commercial food beverage consuming places in the context of occupancy
Yazar: HİLAY ERKİN
Danışman: PROF. DR. AYFER AYTUĞ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Yeme-içme mekanı = Eating place ; Zaman-mekan = Time-space ; İç mekan = Interior space

Özet:
İnsan; barınma, korunma, yemek yeme ve eğlenme gibi temel gereksinimlerini karşılamak için; farklı mekânlara ihtiyaç duymuştur. Yemek yeme eylemi, insanoğlunun varlığını sürdürebilmesi için en önemli gereksinimlerden biridir.İnsanoğlu, varoluşundan bu yana söz konusu gereksinimleri karşılayabilmek adına çeGitli çözümler bulunmuş, gelişen ve değişen yaşam standartları doğrultusunda bu çözümlerin sayısını her geçen gün arttırmıştır. Ticari yeme içme alanları, tarihsel süreç boyunca fizyolojik gereksinimlerin yanı sıra toplum içinde sosyalleşme, diğer insanlarla iletişim kurma, yoğun hayat temposunun oluşturduğu stresi azaltma vb. pek çok ihtiyaca da cevap verecek nitelikte tasarlanmıştır. Farklı fiziksel ve psiko-sosyal özelliklere sahip kullanıcıların, yeme içme mekânlarından beklentileri zamanla farklılaşmaktadır. Bu nedenle ticari yeme içme mekânları, kullanıcıların beklentileri doğrultusunda her geçen gün çeşitlenmektedir. Bu çalışma kapsamında, günümüzde sayıları gün geçtikçe artan ticari yeme içme alanlarının eylem tipi ve kullanım süresi bağlamında sınıflandırılması, farklı mekân tiplerinin oluşumunda etkili faktörlerin belirlenmesi ve kullanıcıda bıraktığı mekânsal etkilerinin araştırılması hedeflenmektedir. Bu çalışma, birbiri ile ilişkilendirilmiş altı farklı bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm, giriş niteliğinde olup çalışmanın amacı, kapsamı ve yöntemi hakkında bilgi vermektedir.Çalışmanın ikinci bölümünde ise ticari yeme içme alanlarının genel tanımı ve tarihsel gelişim sürecine değinilmiş, bu alanların geçmişten günümüze kadar kullanıcıların hayatındaki yeri irdelenmiştir. Üçüncü bölümde, yapılan literatür araştırmalarında edinilen bilimsel metotlar doğrultusunda, ticari yeme içme alanları; mekânda gerçekleştirilen eylem tipi ve kullanım süresi bağlamında sınıflandırılmıştır. Sınıflandırma dahilinde belirlenen mekân tipleri ayrı ayrı genel özellikleri bağlamında değerlendirilmiştir. Dördüncü bölümde, mekâna ilişkin çeşitli kavramlara değinilmiştir. Ticari yeme içme alanlarının oluşumunda etkili faktörler ise mekâna ilişkin faktörler ve kullanıcı tipi ve/veya profiline ilişkin faktörler olmak üzere iki ana başlık altında incelemeye alınmıştır. Kullanım süreleri ve gerçekleştirilen eylem tipleri bağlamında farklılık gösteren beş adet ticari yeme içme mekânı üzerinden saha çalışması yapılmıştır. Yapılan saha çalışması kapsamında, mekânların kullanıcı üzerinde bıraktığı etkilerinin irdelenmesi bunun yanı sıra yapılan literatür çalışmalarında edinilen bulguların ve ortaya konulan hipotezlerin günümüz yeme içme mekânlarındaki geçerliliğinin sorgulanması hedeflenmiştir. Çalışmanın beşinci bölümünde ise yapılan saha çalışmasında ortaya çıkan sonuçlar üzerinden nitelik ve nicelik esasına dayalı değerlendirmeler yapılmış ve çeşitli tespitlere yer verilmiştir. Yapılan literatür araştırması sonucunda edinilen bilgiler ve saha çalışmasında ortaya konan tespitler dikkate alınarak çalışmanın son bölümünde; ticari yeme içme alanlarının kullanım süreleri bağlamında mekânsal etkileri üzerine çeşitli tespitlere yer verilmiş, yapılacak akademik çalışmalara ve tasarımcılara yön verebilecek bazı değerlendirme ve sonuçlar ortaya konmuştur.



Anahtar Kelimeler: Ticari yeme içme alanı, mekânsal bütünlük, mekânsal etki, mekân bileşen ve öğeleri, mekân kullanım sür

Abstract:
Human beings need different places to meet their basic requirements such as sheltering, protection, eating and having fun. Act of eating is one of the most important requirements for the survival of mankind. In order to meet those requirements, human beings have found various solutions since the existence. In line with the changing and developing standards of living, the number of these solutions have increased more. Throughout history, as well as the physiological requirements, commercial eating and drinking areas have been designed to meet many other needs such as socialisation within the community, communication with other people, reduction the stress created by the intense pace of life etc. Different physical and psycho-social featured users‟ expectations from eating and drinking places are differentiated over time. Therefore, commercial eating and drinking places, in line with the expectations of users- diverse day by day. In this work, classification of increasing number of commercial eating and drinking areas in the context of action type and duration of use,  determination of important factors in the formation of different space types and investigation of the spatial effects on people are aimed to research. This study consists of six different sections associated with each other. The first chapter is the introduction part that provides information about the purpose, scope and methodology of this study. In the second part of the study, general definition and historical development of commercial catering areas have been explained, importance of these areas for mankind have been examined from past to present. In the third part, using the scientific methods that are learnt from literature survey, commercial eating and drinking areas have been classified according to the actions performed in that space and duration of usage. Classified spaces are evaluated separately in the context of their overall features. The fourth chapter is a discussion of various concepts related to space. The influential factors in the development of commercial eating and drinking areas examined into two main headings as space related factors and user type and/or profile related factors. A field work was conducted on the five commercial eating and drinking areas which are differentiated from each other according to duration of usage and performed action types. Given the scope of the field work, evaluation of these spaces" effects on people is targeted as well as questioning the validity of the literature survey hypothesis and diagnosis on eating and drinking areas today. In the fifth part of the study, according to the results of the field work, quality and quantity based assessments and various determinations are made. According to the results of the literature survey and the field study, in the last part, spatial effect of commercial eating and drinking areas in the context of occupancy is analysed and some results and assessments that will give direction to academic studies and designers are presented. Key Words: Commercial eating and drinking areas, Spatial Integrity, Spatial Effect, Space components and elements, Concept of „time" in space