Türkiye'de çalışma hayatının denetimi ve kayıt dışı istihdamla mücadele yöntemleri
Inspection of labour life and methods of fight against informal employment in Türkiye
Yazar: ENGİN ARVAS
Danışman: DOÇ. DR. TAHSİN GÜLER
Balıkesir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations

Özet:
Denetim, suistimallerin önlenmesinde uygulanan en etkili yöntemdir. Bu
bağlamda, çalışma hayatının denetimi ile çalışanların, işverenlerin ve devletin
menfaatleri korunmaktadır.
Türkiye' de çalışma hayatının denetim yapısı, iş ve sosyal güvenlik hukuku
temelli olarak üç denetim biriminden oluşmaktadır. Bu açıdan, çalışma hayatının
denetimi yetkisi, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına (ÇSGB) verilmiştir. İş
mevzuatına ilişkin bu yetki, Bakanlık bünyesinde görev yapan İş Müfettişlerine aittir.
Bakanlığın ilgili kuruluşu olan Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ise çalışma hayatının
sosyal güvenlik alanına ilişkin denetimleri, merkez teşkilatında görevli Sosyal
Güvenlik (SG) Müfettişleri ve taşra teşkilatında görevli SG Denetmenleri eli ile
yürütmektedir. Dolayısıyla İş Müfettişleri, SG Müfettişleri ve SG Denetmenlerinden
oluşan bu üçlü denetim yapısı, denetimin etkinliğini olumsuz etkilemektedir. Söz
konusu olumsuzluk, kayıt dışı istihdamla mücadeleyi de zorlaştırmaktadır.
Türkiye' de çalışma hayatının denetimi konusu, bütüncül bir yaklaşımla ele
alınmalı, iş mevzuatı ile sosyal güvenlik mevzuatının birlikte değerlendirilmesi
gerekmektedir. Bu iki alana ilişkin denetim faaliyetleri, tek bir birim ve aynı denetim
elemanı tarafından yürütülmelidir. Böylece bir yandan kamu harcamaları azalacak ve
denetimde etkinlik sağlanacak bir yandan da işverenler üzerindeki üçlü denetim
baskısı sona erecektir.
Bu çerçevede, çalışma hayatının denetimi, tarihsel süreç ve mevcut durum göz
önünde bulundurularak ilgili mevzuat kapsamında denetim odaklı olarak analiz
edilmiş ve kayıt dışı istihdamla mücadele konusu bağlamında, denetim yapısında var
olan aksaklıklar ortaya konulmuştur. Araştırmanın problemi, istatistiksel veriler
kullanılarak desteklenmiştir.
Araştırmanın sonucunda elde edilen bulgular, bir bütün olarak
değerlendirilerek çalışma hayatının denetim yapısının, yeniden yapılanması
gerektiğine ilişkin öneriler sunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Denetim, Kayıt Dışı İstihdam, Müfettiş, Denetmen.

Abstract:
Inspection is the most effective method to prevent abuses. In this context, the
inspection of labour life protects the interests of employees, employers and the state.
The inspection structure of labour life in Türkiye consists of three inspection
units based on labor and social security law. In this respect, the authority to supervise
labour life has been given to the Ministry of Labor and Social Security (MLSS). This
authority regarding labor law belongs to the Labor Inspectors working within the
Ministry. The Social Security Institution (SSI), the relevant institution of the Ministry,
conducts audits in the field of social security law by Social Security (SS) Inspectors in
the central organization and SS Auditors in the provincial organization. Therefore, this
tripartite inspection structure consisting of Labor Inspectors, SS Inspectors and SS
Auditors negatively affects the effectiveness of the inspection. This negativity also
complicates the fight against informal employment.
The inspection of labour life in Türkiye should be handled with a holistic
approach and labor legislation and social security legislation should be evaluated
together. Inspection activities in these two areas should be carried out by a single unit
and the same inspectorate. This will reduce public expenditures and ensure efficiency
in supervision, while ending the pressure on employers to carry out triple inspections.
In this context, the inspection of labour life has been analyzed with a focus on
inspection within the scope of the relevant legislation, taking into account the historical
process and the current situation, and the shortcomings in the inspection structure in
the context of combating informal employment have been revealed. The problem of
the research was supported using statistics.
The findings obtained as a result of the research as a whole were evaluated and
suggestions were made regarding the need to restructure the control structure of labour
life.
Keywords: Inspection, Informal Employment, Inspector, Auditor.