Bosna Hersek'in son durumu ve Dayton Barış Antlaşması
The latest condition of Bosnia and Herzegovina and the Dayton Peace Agreement
Yazar: GÜLTER VAROL
Danışman: PROF. DR. CEMALETTİN TAŞKIRAN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İktisadi ve İdari Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Balkanlar = Balkans ; Bosna-Hersek = Bosnia-Herzegovina ; Bosna-Hersek sorunu = Bosnia-Herzegovina problem ; Dayton Barış Anlaşması = Dayton Peace Agreement ; Uluslararası anlaşmalar = International agreements ; Yugoslavya = Yugoslavia

Özet:
Bosna'da yaşanılan kanlı savaş ve soykırım sonrası uluslararası toplumun da nihayetinde devreye girebilmesiyle bu savaşa bir son vermek ve uzlaşıya varmak adına taraflar Dayton Barış Antlaşması'nı imzalamış ya da imzalamak zorunda kalmıştır. Bu antlaşma ile Bosna-Hersek adıyla yeni bir devlet ve o devlet için dünyanın en karmaşık sistemlerinden biri olan yeni bir düzen kurulmuştur. 2 entite, 1 özerk bölge ve 10 kantondan oluşan devlette savaş sonrasında bile hâlâ yaşayabilmek çok kolay olmamıştır. Bu çalışma ile temelde Dayton Barış Antlaşması ve ekleri, özellikleri, amaçları, sonuçları, şekillendirdiği sistem, çizdiği sınırlar, yol açtığı sorunlar, anayasa değişiklik gündemleri, antlaşmanın 25. yılı gibi hususlar ve sonrasında Bosna-Hersek'in bugünkü durumu ve yaşanan gelişmeler ele alınmıştır. Fakat bugünü anlayabilmek için dününden başlamak adına Balkanlar ve Yugoslavya'ya dair bilgilerle Bosna-Hersek'in kısa tarihi, Yugoslavya'nın dağılışı ve bu dönemde Bosna-Hersek, antlaşma şartlarına zemin hazırlayan savaş dönemi söylemler ve yaşanılan vahşet de gündeme alınarak kapsamlı bir çalışma yürütülmüştür. Zira (özellikle Boşnaklar açısından) bu antlaşmayı reddetmek kadar kabul etmek de oldukça zor olmuştur. Ancak bu derece vahim bir savaşa bir son verebilmek için bu karmaşık yapı kabul edilmek durumunda kalınmıştır. DBA ile birlikte ülkenin anayasası da kabul edilmiştir. Bir barış antlaşması olarak savaşı durdurması hasebiyle başarılı görülebilecek DBA, kurduğu hantal sistem ve entititelere verdiği geniş yetkiler, veto hakkı gibi hususlar başta olmak üzere çeşitli sorunlarla ülkenin en basit kararları almasını bile güçleştirmekteyken, çözümsüz kalan birtakım sorunlar yanında, AB ve NATO üyeliği gibi ülkenin kaderini etkileyecek büyük kararlar da tartışmalarla gündemde yerini almaktadır. Geçmişte anayasa değişikliği denemeleri de yaşayan ülke genelinde kimi çevreler ve uluslararası arası aktörler de aradan geçen 25 yıl sonunda antlaşmada değişikliklere gidilmesi gerektiği görüşündedir. Bu gerekli değişiklikler için gereksiz şiddet olayları yaşanmadan, barış ortamında ve tüm çevrelerce üzerinde uzlaşılarak, günümüz şartlarına uygun revizyonlar yapılması sağduyu ve iyi niyet sahibi kesimlerce dile getirilmektedir.

Abstract:
After the bloody war and genocide in Bosnia, the international community's finally being able to step in, the parties signed or had to sign the Dayton Peace Agreement with the aim of ending this war and reaching a consensus. With this agreement, a new state called Bosnia-Herzegovina was established and a new regulation which is one of the most complex systems in the world was made for it. Even after the war, it was not easy to live in a state comprising 2 entities, 1 autonomous region and 10 cantons. In this study, the issues such as the Dayton Peace Agreement and its annexes, features, aims, results and the system it shaped, the borders it drew, the problems it caused, the constitutional amendment agenda, the 25th anniversary of the treaty and the current situation of Bosnia and Herzegovina and the developments were discussed. Also, to be able to understand the present day well enough, a comprehensive study, with the information about the Balkans and Yugoslavia available, has been carried out about the brief history of Bosnia-Herzegovina, the breakup of Yugoslavia and Bosnia-Herzegovina in this period, the wartime discourses that laid the groundwork for the terms of the agreement, and the savagery of that time. It (especially for Bosnians) was very difficult to accept this treaty as well as to reject it. However, this complex structure of the agreement had to be accepted in order to put an end to such a fatal war. Along with the Dayton Peace Agreement, the country's constitution was also recognized. The agreement, which could be seen as successful because it stopped the war as a peace treaty, made it difficult for the country to take even the simplest decisions because of the inefficient system the agreement established and the wide powers it gave to the entities, and the right of veto. Today, in addition to some unresolved issues, major decisions that will affect the fate of the country such as EU and NATO membership are also still on the agenda with discussions. Some people and international actors across the country who also tried constitutional amendments in the past have now the opinion that some changes should be made in the agreement after 25 years. People with good sense and good will express the necessity of making revisions in the agreement in accordance with today's conditions, in an environment of peace and without unnecessary violent incidents.