Geleneksel ve modern mahallelerde sürdürülebilir kentsel yaşam kalitesi: Edirne örneği
Sustainable urban quality of life in traditional and modern neighborhoods : The case of Edirne
Yazar: MERVE ERDOĞAN SÜLEYMANOĞLU
Danışman: PROF. DR. HANDAN TÜRKOĞLU
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kentsel Tasarım Ana Bilim Dalı / Kentsel Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Edirne = Edirne ; Kentsel kalite = Urban quality ; Kentsel tasarım = Urban design ; Kentsel yaşam = Urban life ; Sosyal sürdürülebilirlik = Social sustainability

Özet:
Kentsel yaşam kalitesi, kentsel mekanda iyi bir yaşam sürebilmek için gerekli koşulların varlığı ile birlikte talep edilen yaşam deneyiminin karşılanmasıdır. En genel anlamıyla refah düzeyi olarak ifade edilen kavram, nesnel koşullar, kullanıcının beklentileri ve nesnel koşullarla kullanıcının etkileşimi ile ilgilidir. Kentsel mekanın kullanıcının beklentilerini ne ölçüde karşıladığı kentsel yaşam kalitesinin parametrelerini belirlemektedir.  Yaşam kalitesinin çok boyutlu yaklaşımlarla beraber üç noktayı esas alır.  Bunlar sürdürülebilirlik, yaşanabilirlik ve yaşayabilirlik verileridir.  Yaşanabilirlik evrensel bir tanımı olmayan, sosyal alanlarla ilgili bir kavram olarak ortaya çıkmaktadır. Toplumların yaşam performansı kriteri olan kavram, ulusal kaliteyi veya iyi toplumu karakterize etmek için grupladığı istikrar, verimlilik, özgürlük, adalet ve eşitlik değerlerinden biridir. Ayrıca hayattan keyif alabilmek, toplumdaki her bireyin ihtiyaçlarını karşılayan koşulların bir sonucu olmakla birlikte, yaşanabilirliğin en önemli göstergesidir. Yaşayabilirlik ise ekonomik koşulların ve çevresel verimliliğin bir değerlendirmesidir. Bunların yanında çevrenin sürdürülebilirliği yaşam kalitesini hem fiziksel hem sosyal açıdan etkilemektedir. Literatürde yaşam kalitesi ve sürdürülebilirlik kavramları arasındaki bağlantının sebebi çevre kalitesi yaşanabilirlik yaşam kalitesi ve sürdürülebilirlik konuları arasındaki benzer ilişki ve gerektiğinde tanımlama yapabilmek için birbirlerinin yerine kullanılabilecek benzer tanımsal konseptlere sahip olmalarıdır. Doğal çevre ve kontrolsüzce büyüyen yapılı çevre sürdürülebilir bir kent ve kentteki kalite standartları için oldukça kritiktir. Kaliteli bir yaşam sürdürebilmek için çevrenin ve kaynakların devamlılığının sağlanabilmesi temel konulardandır. 
Yaşam kalitesinin fiziksel, ekonomik, sosyal bileşenleri ve aralarındaki ilişkiler dinamik bir parametre olan sürdürülebilirliği yakından etkilemektedir . Güncel koşulları ve talepleri gelecek nesillerin ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak karşılanması ile ifade edilebilecek olan sürdürülebilirlik kavramı ile yaşam kalitesi arasında kuramsal bir ilişki vardır. Sürdürülebilirlik ve yaşam kalitesi ilişkisi, sosyal, politik ve ekonomik olarak insanların mevcut yaşayışlarını gelecek nesillerin koşullarını bozmadan ve çevreye zarar vermeden maksimize etme hedefine dayanmaktadır. Constanza sürdürülebilirliğin biyolojik olarak hayatta kalmak, varlığı devam ettirebilmek, devamlılığı sağlayabilmek ve bunun için yaşamak olduğunu vurgulamıştır. Sürdürülebilirlik devamlılığı sağlayabilmek ve adaptasyon süreci olarak ele alınabilir. Yaşam alanlarında fiziksel sosyo-ekonomik ve kültürel farklılıklar yaşam koşullarını ve sürdürülebilirliği doğrudan etkilemektedir. 
Bu çalışmada geleneksel ve modern kent dokusuna sahip iki farklı mahallede kentsel yaşam kalitesinin algılanması ve değerlendirmesi mekan ve toplum özellikleri ile ilişkilendirilerek gerçekleştirilmektedir. Edirne kent merkezinin ilk yerleşim yeri olan Kaleiçi, geleneksel mahalle özelliği gösteren ve çalışma kapsamında ele alınan mahallelerden biridir. Özellikle 2000'li yıllardan sonra gelişen ve günümüzde artan nüfusu ve beraberinde yoğunlaşan toplu konut ihtiyacı ile sınırlarını genişleten bir yerleşim bölgesi olan Şükrüpaşa Mahallesi ise modern mahalle örneği olarak değerlendirilmektedir. Geleneksel ve modern özellik gösteren iki farklı mahalle de yapılan değerlendirmeler için bir çalışma modeli oluşturulmuştur. Mahallelerdeki fiziksel ve sosyal özellikler kişilerin algısal özelliklerini etkilemekte ve yerleşim özelliklerini içeren parametreler arasında dinamik bir ilişki görülmektedir. Çalışma alanında kentsel yaşam kalitesi makro ve mikro çevre ölçeğinde ele alınmıştır. Çalışma modelinde mikro çevre: konut ve konut sağlığı, ulaşım ve erişilebilirlik, komşuluk, yeşil alan ve rekreasyon, güvenlik, makro çevre sosyal hizmetler, belediye hizmetleri, boş zaman değerlendirme olanakları, ulaşım ve erişilebilirlik, sağlıklı çevre ve yürünebilirlik, güvenlik ve kentsel hafıza konuları çerçevesinde incelenmekte, kentsel yaşam kalitesini etkileyen parametreler dinamik bir kurgu oluşturmaktadır. Geleneksel ve modern mahalle örneklerinde yapılan kullanıcı anketleri faktör analizinde oluşturulan alt gruplar çerçevesinde ele alınmaktadır: sosyal hizmetler, çevre ve belediye hizmetleri, güvenlik ve komşuluk. Sosyal hizmetler, sağlık ve eğitim tesisleri, mahalle ve konut çevresindeki yeşil alanlar ve rekreasyon olanakları, çevre ve belediye hizmetleri hava ve su kalitesi, doğal afet önlemleri, ulaşım ve erişilebilirlik olarak belirlenirken, güvenlik ve komşuluk, güncel koşullar ve göç koşulları ve komşuluk düzeyini içermektedir. Kişisel özellikler; yaş, hanedeki kişi sayısı, gelir düzeyi, eğitim durumu, meslek ve aidiyet hissi gibi koşullar kentsel yaşam kalitesini doğrudan etkilemekte, sosyal hizmetler ve belediye hizmetlerinin modern yerleşim alanlarında memnuniyetsizlik yarattığı, kent merkezinde tarihi bir yerleşim alanı olan Kaleiçi'nde gürültü sorunu olduğu rapor edilmiştir Hava kalitesi, su kalitesi, elektrik kesintileri ve su kesintileri iki alanda da yaşam kalitesini negatif yönde etkileyen çevresel konulardır. Kentsel kimlik bilincinin kaybolması da kent merkezinde bir sorun olarak ortaya çıkmaktadır. Yaşanılan mahalle tipine göre bir karşılaştırma yapıldığında güvenlik ve komşuluk arasında anlamlı farklılıklar saptanmıştır. Güvenlik ve komşuluk açısından Şükrüpaşa Mahallesi'nde ortalama Kaleiçi yerleşimine göre yüksektir. Güvenlik düzeyinin azalması komşuluk ilişkilerini etkilemektedir. 
Kaleiçi'ndeki güvenlik problemleri sebebiyle, geleneksel mahalle için önemli bir nitelik olan komşuluk olgusu kaybolmaktadır. Güvenlik problemlerinin temel sebebinin ise sınır kenti olan Kaleiçinde yaşanılan göç sebebiyle toplumsal dokunun değişikliğe uğraması olduğu söylenebilir. Geleneksel karakterdeki Kaleiçi Mahallesinde komşuluk olgusunun azalması, mahallenin kentsel yaşam kalitesini ve geleneksel mahalledeki karakteristik komşuluk değerinin sürdürülebilirliğini negatif etkilemektedir. Kentsel yaşam kalitesi ve sürdürülebilirlik ile ilişki kurulan çalışmada geleneksel mahallenin bazı niteliklerini kaybetmesi gelişen düzen ve değişen koşullara karşı geleneksel değerlerle kentsel yaşam kalitesinin sürdürülemediğini kanıtlar niteliktedir. Yaşam kalitesi koşullarına mahalledeki karakteristik değerleriyle adapte olabilen kentler sürdürülebilir özellikleriyle kimliğini nesilden nesile aktarabilirken, engellenemeyen ve saptanamayan çevresel koşullardan ötürü genel niteliklerinin zarar görmesi ile sürdürülebilirlik olgusunu kaybetmektedirler. Kaleiçi mahallesindeki güvenlik problemlerinin komşuluk olgusunu kaybettirmesi, kentlinin modern yerleşim alanlarına doğru yönelmesine ve şehrin genel kimliğinin kentsel yaşam kalitesine olumsuz yansımasına sebep olmaktadır.

Abstract:
Urban quality of life is the existence of the necessary conditions to live a good life in urban space and the meeting of the demanded life experience. The concept, which is expressed as the level of well-being in its most general sense, is related to objective conditions, the user's expectations, and the user's interaction with the objective conditions. The extent to which the urban space meets the expectations of the user determines the parameters of the quality of urban life. Quality of life is based on three points with multi-dimensional approaches. These are sustainability, livability and viability data. Livability emerges as a concept related to social areas that does not have a universal definition. The concept, which is the life performance criterion of societies, is one of the values of stability, efficiency, freedom, justice and equality grouped to characterize national quality or a good society. Moreover, being able to enjoy life is the result of conditions that meet the needs of every individual in society and is the most important indicator of livability. Viability is an evaluation of economic conditions and environmental efficiency. In addition, the sustainability of the environment affects the quality of life both physically and socially. The reason for the connection between the concepts of quality of life and sustainability in the literature is the similar relationship between environmental quality, livability, quality of life and sustainability, and the fact that they have similar definitional concepts that can be used interchangeably to make definitions when necessary. 

The natural environment and the uncontrollably growing built environment are very critical for a sustainable city and its quality standards. Ensuring the continuity of the environment and resources is one of the basic issues in order to maintain a quality life. The physical, economic and social components of quality of life and the relationships between them closely affect sustainability, which is a dynamic parameter. There is a theoretical relationship between the concept of sustainability and quality of life, which can be expressed by meeting current conditions and demands by taking into account the needs of future generations. The relationship between sustainability and quality of life is based on the goal of maximizing people's current lives socially, politically and economically, without disrupting the conditions of future generations and without harming the environment. Constanza emphasized that sustainability means biological survival, being able to continue existence, ensuring continuity and living for it. Sustainability can be considered as a process of ensuring continuity and adaptation. Physical, socio-economic and cultural differences in living spaces directly affect living conditions and sustainability.

In this study, the perception and evaluation of urban life quality in two different neighborhoods with traditional and modern urban texture is carried out by associating it with space and community characteristics. Kaleiçi, the first settlement of Edirne city center, is one of the neighborhoods that have traditional neighborhood characteristics and are considered within the scope of the study. Şükrüpaşa District, which is a residential area that developed especially after the 2000s and expanded its borders with its increasing population and the increasing need for public housing, is considered as an example of a modern neighborhood. A working model was created for the evaluations made in two different neighborhoods with traditional and modern characteristics. The physical and social characteristics of neighborhoods affect people's perceptual characteristics, and a dynamic relationship is observed between the parameters including settlement characteristics. In the study area, urban quality of life was discussed at the macro and micro environmental scale. Micro environment in the study model: housing and housing health, transportation and accessibility, neighbourhood, green space and recreation, security, macro environment social services, municipal services, leisure opportunities, transportation and accessibility, healthy environment and walkability, security and urban memory issues. The parameters affecting the quality of urban life are examined within the framework of a dynamic structure. User surveys conducted in traditional and modern neighborhood examples are handled within the framework of subgroups created in factor analysis: social services, environmental and municipal services, security and neighborhood. While social services, health and education facilities, green areas and recreation opportunities around the neighborhood and housing, environmental and municipal services are determined as air and water quality, natural disaster measures, transportation and accessibility, security and neighborhood include current conditions and immigration conditions and neighborhood level. Personal characteristics; Conditions such as age, number of people in the household, income level, education level, profession and sense of belonging directly affect the quality of urban life. It has been reported that social services and municipal services create dissatisfaction in modern residential areas, and that there is a noise problem in Kaleiçi, a historical residential area in the city center. Air quality, water quality, power outages and water outages are environmental issues that negatively affect the quality of life in both areas.
Loss of urban identity awareness also emerges as a problem in the city center. When a comparison was made according to the type of neighborhood lived in, significant differences were found between security and neighborhood. In terms of security and neighborhood, it is higher in Şükrüpaşa District than the average Kaleiçi settlement.  The decrease in security level affects neighborly relations. Due to security problems in Kaleiçi, the concept of neighbourliness, which is an important quality for the traditional neighborhood, is disappearing. It can be said that the main reason for the security problems is the change in the social fabric due to migration in the border city Kaleiçi. The decrease in the concept of neighborhood in the traditional Kaleiçi Neighborhood negatively affects the quality of urban life of the neighborhood and the sustainability of the characteristic neighborhood value in the traditional neighborhood. In the study relating urban quality of life and sustainability, the fact that the traditional neighborhood loses some of its qualities proves that the quality of urban life cannot be sustained with traditional values against the developing order and changing conditions. While cities that can adapt to the quality of life conditions with their characteristic values in the neighborhood can transfer their identity from generation to generation with their sustainable features, they lose the phenomenon of sustainability as their general qualities are damaged due to unpreventable and undetectable environmental conditions. The security problems in the Kaleiçi neighborhood cause the neighborhood to lose its sense of neighborhood, causing residents to gravitate towards modern residential areas and negatively reflecting the general identity of the city on the quality of urban life. The main goal of the study is to determine how the relationship between urban quality of life and sustainability differs in two different traditional and modern neighborhoods. When all research parameters were examined in this study conducted in Edirne city center, the most remarkable issue is the relationship between security and neighborhood. Neighborhood value is low in the traditional neighborhood. In the Şükrüpaşa District, interaction of neighborhood is high. The main reason for this can be attributed to the result of security values. The neighborhood level in Kaleiçi, where the security level is low, is also low. Security is more satisfactory in Şükrüpaşa District, which has a high neighborliness level. These parameters closely affect the quality of urban life and sustainability of both neighborhoods. An issue that is thought to be related to this situation as a result of research and on-site interviews is the immigration problem, which closely affects security. Migration poses a current problem for the field of research. This situation is especially remarkable in Kaleiçi, the historical settlement area of the border city Edirne. It can be interpreted that Kaleiçi, whose housing prices are lower than the city center, is preferred by immigrants and the local population is changing.