Türkiye'de patates tohumluğu üretiminin ekonomik yönden değerlendirilmesi-Nevşehir örneği
The economic analysis of seed potatoes production in Turkey-The case of Nevşehir
Yazar: AHMET MÜFİT ENGİZ
Danışman: PROF. DR. AHMET ÖZÇELİK
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırmada, Nevşehir ilinde sertifikalı tohumluk patates üreten çiftçilerle sözleşmeli üretim yaptıranfirmalara doldurulan anketlerden elde edilen verilerin yanı sıra, yemeklik, sanayi ve tohumluk patatese aitTarım ve Köyişleri Bakanlığı, Dış Ticaret Müsteşarlığı, Türkiye İstatistik Kurumu, Birleşmiş MilletlerGıda ve Tarım Teşkilatı ve Avrupa Birliği kayıtlarından sağlanan veriler kullanılmıştır. Araştırma bölgesindesözleşmeli olarak tohumluk patates üretimi yapan tarım işletmelerinin ekonomik analizinin yapılmasıve patates tohumluğu üretiminin işletmeye katkılarının saptanması, tohumluk patates üretimininfonksiyonel analizinin yapılması ile Türkiye'de patates tohumluğu üretiminin ekonomik yönden değerlendirilmesi,çalışmanın amaçlarını oluşturmaktadır. Çalışmada tam sayım yapılarak 72 işletme ve 8 firmadananket yoluyla veri toplanmıştır. İşletmeler, tohumluk patates üretim alanlarına göre 3 gruba ayrılmıştır.İncelenen işletmelerde çiftlik sermayesi ile işletme sermayesi unsurları itibariyle ayrı ayrı hesaplanmıştır.Nevşehir ilinde, tohumluk, yemeklik ve sanayi patatesi üretiminin ekonometrik analizi, Cobb-Douglas üretim fonksiyonu kullanılarak yapılmıştır. Elde edilen veriler ışığında patates tohumluğundasözleşmeli üretim modelinin işletme ekonomisi üzerine yaptığı olumlu ve/veya olumsuz etkiler araştırılmıştır.Daha sonra, ülkesel düzeyde geleceğe yönelik senaryolar tasarlanarak Türkiye'nin tohumluk patatesüretim ve tedarikinde karşılaşacağı sorunlar ve çözüm önerileri tartışılmıştır. İncelenen işletmeler arazigenişliklerine göre genellikle küçük ölçek işletme büyüklüğündedir. İşletmeler ortalaması olarak 192,50dekar olan işletme arazisinin % 52,44'ü mülk, % 46,95'i kira ile tutulan arazidir. Kiracılık yörede yaygınbir uygulama şeklidir. İşletmeler ortalamasında işletme arazisinin % 96,44'ünü tarla arazisi oluşturmaktadır.Tarla arazisinin % 48,95'i sulanabilmektedir. İşletmelerde kullanılan toplam işgücünün % 62,06'sınıaile işgücü teşkil etmektedir. İşletmeler ortalamasında toplam aktif sermaye 294755,48 YTL'dir. Bu sermayenin% 56,73'ünü çiftlik sermayesi, % 43,27'sini işletme sermayesi oluşturmaktadır. İşletmeler ortalamasında149079,64 YTL olan gayrisafi üretim değerinin % 97,14'ü bitkisel, % 2,86'sı ise hayvansalüretim değerine aittir. Bitkisel üretim değerinin % 59,68'i tohumluk ve % 34,07'si yemeklik-sanayiliküretim olmak üzere toplam % 93,75 ile en önemli kısmını patates ürünü teşkil etmektedir. Türkiye, 2004yılı verilerine göre dünya patates üretiminin % 1,46'sını karşılarken, dünya patates ihracatındaki payı %1,49, toplam ihracat gelirinden aldığı pay ise % 0,76 civarındadır. Üreticilerin % 77,78'i yeterli sermayesininbulunması durumunda bu modeli sürdürme eğiliminde değildir. Diğer taraftan, % 41,67'si sözleşmeliçiftçilikten beklediği faydayı sağladığına inanmaktadır. Ancak, üreticilerin % 27,08'i için en önemlisorun uygun fiyat saptanmaması olmakla birlikte, üçte ikisi sözleşmeli tarımdan elde ettikleri gelirdenhoşnuttur. Araştırma verilerinden elde edilen Cobb-Douglas üretim fonksiyonuna göre, hem tohumlukhem de yemeklik ve sanayi patatesi üretiminde ekonomik optimumun sağlanması için işgücü, çeki gücüve gübre kullanımının artırılması gerekmektedir. Tasarlanan senaryoların sonuçlarına göre, ülkemiz nüfusununpatates ihtiyacının sürdürülebilir bir şekilde karşılanabilmesi için anaç, elit ve orijinal kademedeyerli tohumluk patates üretiminin geliştirilmesi gerekmektedir.Anahtar Kelimeler: Sertifikalı tohumluk patates, sözleşmeli tarım, Cobb-Douglas üretim fonksiyonu,patates senaryoları, Nevşehir'de patates üretimi

Abstract:
In this study, the data from the survey conducted on the farmers producing certified seed potato and companiessubcontracting production in the Nevşehir region as well as the Ministry of Agriculture and RuralAffairs, Undersecretariat for Foreign Trade, Turkish Statistical Institute, United Nations Food and AgricultureOrganization and the Statistical Office of the European Communities? figures related to seed, tableand processing potatoes were used. The objectives to accomplish this study were to conduct the economicanalysis of farms contractually growing seed potato in the research area, to identify the contribution of seedpotato production to the farms, to make functional analysis of this production and to economically evaluateseed potato production in Turkey. In the research, 72 seed potato farms and 8 companies were fully surveyedin the region. The farms were separated into three groups according to the sizes of seed potato productionlands. In the surveyed holdings, farm capital and operating capital were separately calculated consideringtheir components. Econometric analysis of seed, table and processing potatoes production in theNevşehir province was made by using Cobb-Douglas production function. In the light of the obtained data,the positive and/or negative impacts of contractual seed potato production model on business economicswere researched. By designing the scenarios for future at the domestic level, the problems related to theproduction and supply of seed potato Turkey would meet and solution recommendations were discussed.The researched holdings were usually small scale by their land size. The average land size was 19.25 ha,52,44 percent of which was owned and 46,95 percent was rented. Tenancy was a common system in theregion. Considering the average of all holdings, 96,44 percent of holding lands were farmland and 48,95percent of this field was irrigable. 62,06 percent of total labor force in the holdings belonged to household.Average total active capital of the holdings was 294755,48 YTL, of which 56,73 percent belonged to thefarm capital and 43,27 percent operating capital. As the average of holdings, gross production value perfarm was 149079,64 YTL, and 97,14 percent of this was crop production value, 2,86 percent livestock productionvalue. 93,75 percent of total crop production value (59,68 percent from seed and 34,07 percent fromtable and processing potatoes) was originated from potatoes. According to the data achieved in 2004, Turkey?sportion was 1,46 percent in world potato production, 1,49 percent in world potato exportation, and0,76 percent in the total income of potato export. Where adequate capital was provided, 77,78 percent of theproducers did not have a tendency of continuing to implement this model. On the other hand, 41,67 percentof the producers believed that the benefit expected from contract farming was provided. However, the mostimportant problem for 27,08 percent of the producers was that appropriate price could not be determined,but two third of producers were pleased with their income obtained by contractual farming. According to theCobb-Douglas production function acquired by the research data, increasing labor force, drawing power andfertilizer usage were required in order to reach the economical optimum for both seed and table and processingpotatoes production. The projected scenarios? results showed that local seed potato production should bedeveloped in the classes of pre-basic, basic, and certified in order to meet Turkey?s potato need in a sustainableway.Key Words: Certified seed potatoes, contract farming, Cobb-Douglas production function, potatoes scenarios,potatoes production in Nevşehir