Erişkin hematolojik hastalıklarda terapötik aferez ilişkili yan etkiler
Adverse events associated with therapeutic apheresis procedures carried out on adult hematological disorders
Yazar: SÜMEYYA EKEN
Danışman: PROF. DR. BİROL GÜVENÇ
Çukurova Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Hematoloji = Hematology
Dizin: Eritrositler = Erythrocytes ; Hematoloji = Hematology ; Kan bileşenlerini ayırma = Blood component removal ; Komplikasyonlar = Complications ; Plazma değişimi = Plasma exchange ; Plazmaferez = Plasmapheresis ; Yetişkinler = Adults

Özet:
Amaç: Aferez; hedef hücre veya kan bileşenlerinin bir hücre ayrıştırma cihazı yardımıyla kandan ayrıştırılması, kanın kalan kısmının kişiye geri verilmesi işlemidir. Aferez uygulamaları oldukça güvenli olarak kabul edilmesine rağmen, kullanılan tekniğe, yapılan işleme, endikasyona veya işlem sırasında kullanılan antikoagülan solüsyona ve vasküler giriş yoluna bağlı olarak bazı yan etkiler ortaya çıkabilmektedir. Bu çalışmada, Çukurova Üniversitesi Hemaferez Ünitesi'nde erişkin hasta grubunda hematolojik hastalık endikasyonları ile uygulanan terapötik aferez işlemlerinde gözlenen komplikasyonların sıklığını ve şiddetini belirleyerek bu yan etkilerin detaylı irdelenmesi, bunlara karşı gerekli önlemlerin alınması ve yan etki gözlendiğinde hızlı ve etkin müdahale edilmesine yardımcı olacak bilgilerin sunulması amaçlanmıştır. 
Materyal ve Metod: Bu çalışmaya 2005-2014 yılları arasında Çukurova Üniversitesi Hemaferez ünitesinde erişkin hematolojik hastalık endikasyonlarıyla uygulanan 1783 terapötik aferez işlemi dahil edildi. Bu işlemlere ait veriler hasta dosyaları ve komplikasyon bildirim formlarından toplanarak retrospektif olarak değerlendirildi.
Bulgular: Bu işlemler, 189'u (% 42,3) kadın, 288'i (% 56,8) erkek cinsiyette olmak üzere 447 hastaya (yaş ortalaması 42,1±17,6 yıl) uygulandı. Toplam 1239 TPD (% 69,5), 428 OED (% 24), 60 lökositaferezi (% 3,4), 56 plazma filtrasyonu (% 3,1) işlemi gerçekleştirildi. Terapötik aferez işlemlerinde görülen yan etkilerin büyük bir kısmı TPD işlemlerinde olmak üzere, toplam komplikasyon sayısı 836; en az bir komplikasyon görülen işlem sayısı 642 (% 36) olarak belirlendi. 142 (% 8) işlemde birden fazla (min: 2, maks: 7) komplikasyon gözlendi. Ayrıca, sadece hafif şiddette komplikasyon saptanan işlem sayısı 348 (% 19,5), orta şiddette yan etkilerin gözlendiği işlem sayısı 243 (% 13,6) olarak saptandı. Şiddetli yan etki nedeniyle sonlandırılan işlem sayısı 51 (% 2,9) idi. Çalışmamızda, fatal komplikasyon hiç izlenmedi. Hasta ile ilişkili komplikasyonlar 1783 terapötik aferez işleminin 490'ında (% 27,5) gözlendi. Damar yolu ile ilişkili komplikasyonlar 151 (% 8,5) işlemde izlenirken teknik nedenlerle gelişen yan etkiler 62 (% 3,5) işlemde saptandı. En sık terapötik aferez işlemi uygulanan ve komplikasyon gözlenen üç hematolojik endikasyon; TTP (% 33,8), OHA (% 33) ile monoklonal gamopati ve hiperviskozite sendromu (% 38,8) olarak bulundu. Çalışmamızda en sık gözlenen üç hasta ile ilişkili semptom ve bulgu, hipotansiyon         (% 14,3), baş dönmesi (% 5,6) ve allerjik cilt reaksiyonu (% 3,3) olarak saptandı. 
Sonuç: Komplikasyonların önemli bir kısmının hafif ve orta şiddette olması ve mortalitenin son derece düşük oranda görülmesi nedeniyle, bu işlemler genel olarak güvenli olarak kabul edilebilir. İşlemlerin, talebi yapan klinik ile Hemaferez Ünitesi ile koordineli planlanması, hastaların işlemlerden önce kapsamlı olarak değerlendirilmesi, işlem hazırlıklarının olası yan etkiler dikkate alınarak gerçekleştirilmesi, hastaların işlem sırasında ve sonrasında yakın takibi gibi faktörler, toplam komplikasyon oranını, özellikle işlem iptaline neden olabilen şiddetli yan etkilerin sıklığını önemli ölçüde azaltabilir.

Anahtar Kelimeler: Terapötik Aferez, yan etkiler, plazma değişimi, plazma filtrasyonu, lökositaferezi, otomatize eritrosit değişimi

Abstract:
Aim: Apheresis is a procedure in which target cell or component is separated from the blood through a cell separator while rest of the blood is given back to the person. Although apheresis procedures are considered to be quite safe, some adverse reactions may occur due to the technique, the procedure itself, indication or anticoagulant solution and vascular access used during the treatment. In this study, we aimed to determine the frequency and severity of apheresis complications in procedures performed on adult patients with hematological indications in Cukurova University Hemapheresis Unit. Detailed analysis of these side effects may help taking necessary precautions and provide information about rapid and effective interventions when side effects are observed. 
Material and Methods: This study includes totally 1783 therapeutic apheresis procedures carried out in Cukurova University hemapheresis unit on adult patients with hematological disorders between 2005-2014. We retrospectively analysed the data related to the apheresis procedures and collected from patient files and complications reporting forms. 
Findings: Procedures were performed in 447 patients (mean age 42.1 ± 17.6); 193 (42.3%) were women and 254 (56.8%) were men. Totally 1,239 TPE (69.5%), 428 RBCX (24%), 60 leukocytapheresis (3.4%), 56 plasma filtration (3.1%) were done. Total number of adverse events related to therapeutic apheresis was 836 and majority of complications was seen in TPE procedures. At least one adverse reaction occurred in 642 (36%) and more than one complication (min: 2, max: 7) was observed in 142 (8%) of procedures. In addition, only mild complications were detected in 348 (19.5%) procedures, while moderate adverse effects were identified in 243 (13.6%). Termination of the procedure due to severe complications was observed in 51 procedures (2.9%). No fatal complications were detected in our study. Patient-related adverse events were observed in 490 procedures (27.5%). The complications associated with vascular access and technical malfunctions were reported in 151 (8.5%) and in 62 (3.5%) procedures respectively. TTP, SCD and Hyperviscosity syndrome were the most common indications encountered. And the majority of complications was seen in the same disorders at the same time. In our study, the top three signs and symptoms of adverse events were hypotension (14.3%), dizziness (5.6%), and allergic skin reactions (3.3%). 
Conclusion: Considering that significant number of complications was mild or moderate and mortality rate was extremely low, apheresis procedures can be generally recognized as safe. Planning the procedure in coordination with Hemapheresis Unit, a detailed examination of the patient before apheresis treatment, taking into account possible adverse effects before the procedure and close monitoring of the patients during and after the procedure may significantly reduce the overall rate of complications, especially in the case of severe adverse reactions which led to termination of the procedures.

Key words: Therapeutic apheresis, adverse events, plasma exchange, plasma filtration, leukapheresis, red blood cell exchange.