Dijital para sistemlerinin kayıtdışı ekonominin önlenmesi kapsamındaki etkinliği: Türkiye örneği
The effectiveness of digital money systems in prevention of the informal economy: The case of Turkey
Yazar: ARZU NEŞ E BAKKALOĞLU
Danışman: PROF. DR. SELMAN YILMAZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Elektronik para = Electronic money ; Kayıt dışı ekonomi = Informal economy ; Kripto para birimi = Crypto currency ; Para = Money ; Sanal para = Virtual money ; Sayısal para = Digital money

Özet:
Para ve para sistemleri tarihin ilk çağlarından beri gelişimini sürdürmektedir. En ilkel toplumlarda bile çeşitli araçların para olarak değişim amacı ile kullanıldığı görülmekledir. Günümüzde geçirdiği büyük evrim ile beraber elektronik ortama taşınan ve hatta dijitalleşen paranın gelişimi sürmektedir. İlk defa merkezi olmayan dijital paralar ile dijitalleşme yönünde büyük bir evrim geçiren paranın merkezi dijital paralar ile gelişimi devam etmektedir. Elbette paranın dijitalleşmesinin pek çok olumlu yanı olmak ile beraber merkezi olmayan dijital paraların kayıtdışı ekonomi bakımından risk yaratması muhtemeldir. Geçmişten bugüne devletlerin mücadele ettiği önemli bir ekonomik sorun olan kayıtdışı ekonomi ve çeşitlerinin merkezi ve merkezi olamayan dijital paralar alanındaki gelişmeler kapsamında nasıl bir değişim izleyeceği henüz net olarak bilinmemektedir. Çalışma kapsamında, dijital para sistemlerindeki gelişmelerin kayıtdışı ekonominin önlenmesi kapsamındaki etkinliği değerlendirilmekte olup, Türkiye ülke örneği kullanılmaktadır. Bu amaç ile Türkiye için dijital para, kayıtdışı ekonomi ve merkezi ile merkezi olmayan dijital para algılarını ölçen bir çalışma yapılmıştır. Edinilen sonuçlar Türkiye'de kayıtdışı ekonomi algısının toplumun her kesimine yaygın olduğunu gösterir iken dijital para algısının henüz belli bir kesim ile kısıtlı olduğunu ortaya koymaktadır. Merkezi ve merkezi olmayan dijital para algısının ise dijital paraların yaygınlaşması ile berber artacağı tespit edilmiştir. Bu kapsamda iktisadi olarak orta vadede dijital para sistemlerindeki gelişmelerin Türkiye'deki kayıtdışı ekonominin önlenmesinde etkin bir rol alacağı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Money and monetary system have been developing since the first ages of history. Even in the most primitive societies, it is seen that various tools are used as money for the purpose of exchange. Today, with the great evolution it has undergone, the development of money, which has been transferred to the electronic environment and even digitalized, continues. The development of money, which has undergone a major evolution towards digitalization with decentralized digital currencies for the first time, continues with centralized digital currencies. Of course, although the digitalization of money has many positive aspects, decentralized digital currencies are likely to pose risks in terms of the informal economy. It is not yet clear how the informal economy and its types will change within the scope of developments in the field of centralized and decentralized digital currencies. Within the scope of the study, the effectiveness of the developments in digital currency systems within the scope of preventing the informal economy is evaluated and the country example of Turkey is used. For this purpose, a study was conducted to measure the perceptions of digital money, informal economy and central and decentralized digital money for Turkey. The results show that while the perception of informal economy is widespread in all segments of the society in Turkey, the perception of digital money is still limited to a certain segment. It has been determined that the perception of centralized and decentralized digital money will increase with the spread of digital currencies. In this context, it has been concluded that the developments in digital money systems will play an active role in the prevention of the informal economy in Turkey in the medium term.