COVID-19 pandemi stresi ve obsesif kompulsif semptomlar arası ilişkide duygu düzenleme güçlüğü, obsesif inançlar ve tiksinmenin aracılık rollerinin incelenmesi: Yapısal eşitlik modellemesi örneği
Examining the mediating roles of difficulty in emotion regulation, obsessive beliefs and disgust in the relationship between COVID-19 pandemic stress and obsessive compulsive symptoms: A structural equation modeling example
Yazar: ALPEREN GÜÇLÜ
Danışman: PROF. DR. ÖZDEN YALÇINKAYA ALKAR
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Duygu düzenleme güçlüğü = Emotion dysregulation ; Obsesif inanışlar = Obsessive beliefs ; Obsessif kompülsif bozukluk = Obsessive compulsive disorder ; Pandemiler = Pandemics ; Stres = Stress ; Tiksinme = Disgust ; Yapısal Eşitlik Modeli = Structural Equation Model ; Ölçekler = Scales

Özet:
Mevcut çalışmada, COVID-19 pandemi döneminde genel popülâsyonun stres düzeyinin değerlendirilmesi, pandemiye ilişkin stres ile obsesif kompulsif semptomoloji (OKB) arası ilişkilerin incelenmesi ve bu ilişkide duygu düzenleme güçlüğü, obsesif inançlar ve tiksinmenin aracı rollerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Ayrıca pandemi döneminde semptomların gelişim mekanizmasına ilişkin önerilen yapısal model de test edilmiştir. Çalışmanın hedefleri doğrultusunda ilk olarak pandemik stresi, çok boyutlu bir biçimde değerlendirebilmek adına, COVID-19 Stres Ölçeği Türkçeye çevrilerek psikometrik özellikleri incelenmiştir. Analiz sonuçlarına göre 6 faktör ve 33 maddeden oluşan ölçeğin Türkçe formu, COVID-19'a ilişkin pandemik stresi değerlendirmede geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracıdır. Çalışmanın ikinci kısmında, değişkenler arasındaki ilişkilere yönelik olarak korelasyonel analiz yürütülmüştür. Ayrıca obsesif kompulsif semptomların yordayıcılarını belirleyebilmek adına hiyerarşik regresyon analizi ve aracı modellerin test edilmesi amacıyla aracılık analizleri gerçekleştirilmiştir. Son olarak yapısal eşitlik modellemesi yöntemi kullanılarak önerilen yapısal model test edilmiştir. Analizler sonucu katılımcıların pandemiye ilişkin streslerinin yüksek düzeyde seyrettiği belirlenmiştir. Ayrıca pandemi stresinin, obsesif kompulsif semptomlarla ilişkili olduğu tespit edilmiştir. Yine pandemi stresinin obsesif kompulsif semptomlar üzerindeki doğrudan etkisi de anlamlıdır. Aracılık analizlerine göre ise bu ilişkide duygu düzenleme güçlüğü, obsesif inançlar ve tiksinme kısmi aracılık rolü üstlenmektedir. Son olarak önerilen yapısal modelin iyi uyum gösterdiği ve obsesif kompulsif semptomlara ilişkin varyansın büyük bir kısmını açıklayabildiği belirlenmiştir. COVID-19'a ilişkin stresin obsesif kompulsif semptomlar açısından bir risk faktörü olarak rol oynayabildiği ve ilişkiye etki eden bilişsel ve duygusal birçok faktör olduğu görülmektedir. Son olarak ulaşılan bu sonuçlar, ilgili alanyazın temelinde tartışılarak ele alınmış ve gelecekteki çalışmalar için önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
In the current study, it was aimed to evaluate the stress level of the general population during COVID-19 pandemic, to examine the relationships between pandemic stress and obsessive-compulsive symptomology, and to evaluate mediating roles of emotion regulation difficulties, obsessive beliefs and disgust in this relationship. In addition, the proposed structural model for the development mechanism of symptoms during pandemic was also tested. In line with the objectives of the study, firstly, in order to evaluate pandemic stress in a multidimensional way, COVID-19 Stress Scale was translated into Turkish and its psychometric properties were examined. According to anaylzes, Turkish form of scale, which consists of 6 factors and 33 items, is a valid and reliable measurement tool for evaluating COVID-19 pandemic stres. In the second part of the study, correlational analysis was conducted for the relationships between the variables. In addition, hierarchical regression analysis to identify predictors of obsessive compulsive symptoms and mediation analysis to test mediation models were performed. Finally, the proposed structural model was tested using structural equation modeling method. As a result of the analyzes, it was determined that the participants pandemic stress was at a high level. It has also been found that pandemic stress is associated with obsessive-compulsive symptoms. Again, the direct effect of pandemic stress on obsessive-compulsive symptoms is also significant. According to mediation analysis, difficulty in emotion regulation, obsessive beliefs and disgust play a partial mediating role in this relationship. Finally, it was determined that proposed structural model fits well and can explain most of the variance in obsessive-compulsive symptoms. It seems that stress related to COVID-19 may play a role as a risk factor for obsessive compulsive symptoms and there are many cognitive and emotional factors affecting the relationship. Finally, these results were discussed on basis of the relevant literature, and suggestions were made for future studies.