Cicer reticulatum Ladizinsky ve C. echinospermum P. H. Davis'in tarımsal ve morfolojik özelliklerinin karşılaştırılması
Comparison of Cicer reticulatum Ladizinsky and C. echinospermum P. H. Davis for agronomical and morphological traits
Yazar: MIRLAN TALIP
Danışman: PROF. DR. CENGİZ TOKER
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
C. reticulatum Ladiz. ve C. echinospermum P.H. Davis türleri, yalnızca kültürü
yapılan nohut (Cicer arietinum L.) ile melezlenmez, fakat aynı zamanda bu türlerin bazı
soyları canlı ve cansız streslere dayanıklıdırlar. Ayrıca, bu iki tür nohut ıslah programları
için çekici tarımsal-morfolojik özelliklere sahiptirler. C. reticulatum ve C.
echinospermum türlerinin gen kaynakları yol, maden, baraj yapımı, aşırı otlatma,
meraların sürülmesi ve şehirleşme nedenlerinden dolayı doğal çevrelerinde bazı
tehditlerle karşı karşıyadır. Bu türlerin gen kaynakları diğer önemli baklagillerle
karşılaştırılınca çok azdır ve gen bankalarında sırasıyla 18 ve 10 orijinal soy ile temsil
edilmektedirler. Türkiye'nin Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerinden son zamanlarda
önemli miktarda C. reticulatum ve C. echinospermum yeni gen kaynakları toplanmış
ancak bu gen kaynakları tarımsal-morfolojik özellikler bakımından henüz
değerlendirilmemiştir. Bu yüzden bu çalışma, C. reticulatum ve C. echinospermum'un
yeni gen kaynaklarının tarımsal-morfolojik özelliklerini ortaya koymayı ve canlı ve
cansız streslere dayanıklılık açısından incelemeyi amaçlamıştır.
Bu çalışma Akdeniz Üniversitesi, Antalya, Türkiye'de serada yürütülmüştür. 163
soy C. reticulatum ve 58 soy C. echinospermum'dan olmak üzere toplam 221 soy ayrı
sıralarda 2015 ve 2016 yıllarında yetiştirilmiştir. Sıra arası ve sırada bitki arası mesafe
sırasıyla 50 cm ve 20 cm'dir. Gen kaynakları damlama sulama ile sulanmış ve hektara 20
kg azot ve 20 kg fosfor şeklinde gübrelenmişlerdir. Yabancı otlar elle temizlenmiştir.
Bitki boyu (cm), taç genişliği (cm), bitkide ana dal sayısı, bitkide bakla yasısı, yaprakçık
sayısı, tek bitki biyolojik verimi (g), tek bitki dane verimi (g), 100-dane ağırlığı (g), hasat
indeksi (%) ve % 50 çiçeklenme gün sayısı verim ve verim kriteri olarak kaydedilmiştir.
Verim ve verim kriterleri arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkiler korelasyon, path ve
faktör analizleriyle çalışılmıştır. Bitkide ana dal sayısı, bitkide bakla sayısı ve biyolojik
verim en çekici tarımsal-morfolojik özellikler olarak dikkat çekmiştir. C. reticulatum ve
C. echinospermum'un çekici tarımsal-morfolojik özelliklere sahip olmasından ve canlı ve
cansız streslere dayanıklı olduğu tespit edildiği için nohut ıslah programlarında
kullanılabileceği önerilmiştir.

Abstract:
The species Cicer reticulatum Ladiz. and C. echinospermum P.H. Davis are not
only cross-compatible with cultivated chickpea (Cicer arietinum L.) also some accessions
of these species are resistant to biotic and abiotic stresses. Moreover, these two species
have attractive agro-morphological traits for chickpea breeding programs. Germplasm
accession of these species faces some threats in their natural habitats due to road, mine
and dam constructions, over rangeland tilling and urbanization. Germplasm resources of
C. reticulatum and C. echinospermum are too less when compared to other important
legumes and represented 18 and 10 original accessions in genebanks, respectively.
Considerable new accessions of C. reticulatum and C. echinospermum have recently been
collected in east and south-east Anatolia of Turkey but agro- morphological traits of the
new germplasm have not been evaluated yet. Therefore, the current study was aimed to
elucidate agro-morphological traits of new germplasm sources of C. reticulatum and C.
echinospermum and review for resistance to biotic and abiotic stresses.
This study was carried out at greenhouse of Akdeniz University, Antalya, Turkey.
A total of 221 germplasm including 163 accessions of C. reticulatum and 58 accessions
of C. echinospermum was grown in separate rows in 2015 and 2016 years. The distances
for row to row and plant to plant in rows were 50 and 20 cm, respectively. The germplasm
were irrigated with drip irrigation and fertilized at a rate of 20 kg nitrogen and 20 kg
Phosphorus pentoxide per ha. Weeds were removed two times with hand. Plant height
(cm), canopy width (cm), the first pod height (cm), number of main stems per plant,
number of pods per plant, number of leaflets, biological yield per plant (g), seed yield per
plant (g), 100-seed weight (g), harvest index (%) and 50% days to flowering were
recorded as yield and yield criteria. Direct and indirect relationships between yield and
yield criteria were studied using correlation, path and factor analyses. The most attractive
agro-morphological traits were noticed as number of stems, pods and seeds per plant and
biological yield. It was suggested that C. reticulatum and C. echinospermum could be
used in chickpea breeding programs since most of accessions were found to be had
desirable agro-morphological traits and resistant to some biotic and abiotic stresses.