Tarih felsefesinin tarih yazımı açısından önemi Prof. Dr. Doğan Özlem ve hermeneutik
The importance of the philosophy of history in terms of historical writing Prof. Dr. Doğan Özlem and hermeneutic
Yazar: BÜŞRA DİLARA ÇİMEN
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM ŞİRİN
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Felsefe = Philosophy ; Tarih = History

Özet:
Bu çalışmada: Tarihin yorumlanmasının en az tarihsel kanıtların varlığı kadar önemli 
olduğu ve tarih biliminin özü itibariyle yoruma ihtiyaç duyan bir bilim olduğuna dikkat 
çekilerek, açıklama ve anlam arasındaki farklar ele alınmış olup; tarih yazımına yönelik 
metodolojilerin ancak tarih felsefesi aracılığıyla sağlıklı bir sorgulamadan geçirilmesi 
gerekliliği ve tarihsel bilginin en doğru şekilde nasıl yorumlanabileceği üzerine kuramlar 
geliştiren hermenötiğin, hem tarihçinin öznelliğine saygı noktasında nasıl bir işlevsellik
kazandırabileceğinden bahsedilerek, tarih felsefesinin, hermenötik gibi felsefi kuramlar
geliştiren ve bu kuramları felsefi bir biçimde tartışarak, tarih biliminin yorumsamacılığı 
üzerine denetim ölçütlerini geliştirebilen bir yöntem olduğu anlatılmıştır. Tarih biliminin 
yalnızca geçmiş için değil, gelecekte de bize nasıl hizmet edebileceği noktasında 
interdisipliner bir çerçevede yeni önermeler sunularak, hermenötiğin tarihçi açısından 
sağladığı fonksiyonlar çok yönlü olarak değerlendirilmiştir. Tezin ana başlığı içinde yer alan 
Prof. Dr. Doğan Özlem'in, tarihselci hermenötik anlayışı üzerinden, tarih felsefesini ele alışı 
ve Türk akademisindeki tarih felsefesi noktasındaki eksiklikleri görerek hem Türk felsefesi 
içinde hem de tarih bölümlerinde, tarih felsefesine alan açma süreci aktarılmıştır. Türkiye'de 
ve dünyada tarih bölümlerinde, tarih yazımının; 'metodolojide klasik usul' ile bibliyografcılık 
anlayışı ve salt belge okumacılığın dışında ele alınması gerektiği, tarih yazımını tam bir bilim 
olarak ele alabilmenin önkoşulunun da ortaklıklar bularak değil, yanlışlanabilir bir 
sorgulamayla tarih felsefesi içinde değerlendirilmesinin önemi anlatılmıştır. 
 Çalışmanın amacı: Tarih yazımında felsefi sorgulamanın önemini ön plana çıkartarak, 
tarih bölümlerinde, tarih felsefesinin gerekliliğinin bilincine varılmasıdır. Her tarihçi adayının 
hermenötikle tanışması sağlanarak, yaptığı işin klasik ezber ve olay aktarıcılığından çok daha 
fazlası olduğunun, tarihin sunduğu ve yakın gelecekte tarihe sunulacak imkanların 
mümkünatının farkındalığını gösterebilmektir. Bu amaçla, yakın geçmişte ve Türkiye'deki 
tarih felsefesinin gelişimi ve durağanlığı değerlendirilmiş, post modernizmden yola çıkılarak,
post truth anlayışın, imajinasyonlar üzerinden, simulacra içinde paradigma kırıcılığa neden 
olan değişim ve sabitelerin anlatılmasıyla bunlar üzerine inşa edilen fikirleri düşündürerek, 
post yapısal bir dil inşasıyla, tarihçilikte arada ve arkada kalanlar üzerinden tarihe bakışın 
sorgulanması amaçlanmıştır. 
 Bu çalışma için kullanılan araştırma metotları: Betimsel, ilişkisel ve yorumlayıcıdır. Esas 
fikrimizi daha verimli sunabilmek adına yararlanılan derlemeler, karşılaştırma amaçlı ele 
alınarak anlatıma zenginlik kazandırılmak için geniş bir vizyon içinde yer verilse de tutarlı bir 
bağlamda odak oluşturabilmek için 'yorumlayıcılık' bir araştırma yöntemi kullanılmıştır. Bu 
noktada çalışmanın konusu gereği bulunan çıkarım: Yorumlayıcı bir araştırmanın sonucu bir 
yazarı söylememiş olduğu ama ona sorulmadıkça da söylemeyeceği bir şeyi açıkça söylemeye 
götürmektir. Bu nedenle çeşitli sapmaları karşılaştırmaya tabi tutarak, üzerinde çalışılan (tarih 
felsefesi ve hermenötiğin) düşüncenin terimleri ile o yanıtın nasıl ortaya çıkarılması 
gerektiğini göstermek amacıyla birkaç araştırma metodu bir arada kullanılmıştır.
 Anahtar Kelimeler: Tarih Felsefesi, Hermenötik, Doğan Özlem, Tarih Yazımı

Abstract:
In this study: The interpretation of history is at least as important as the existence of 
historical evidence and the science of history is essentially a science in need of interpretation, 
and the differences between explanation and meaning are discussed; The differences between 
explanation and meaning have been discussed, noting that methodologies for historiography 
should only be subjected to a healthy questioning through the philosophy of history and that
hermeneutics, which develops theories on how historical knowledge can be interpreted in the 
most accurate way, can provide a functionality in terms of respecting the subjectivity of the 
historian, and that the philosophy of history is a method that develops philosophical theories 
such as hermeneutics and can develop control criteria on the interpretivism of historical 
science by discussing these theories in a philosophical way. By presenting new propositions 
in an interdisciplinary framework on how historical science can serve us not only for the past 
but also for the future, the functions of hermeneutics for the historian have been evaluated in a 
multifaceted way. The main title of the thesis, Prof. Dr. Doğan Özlem's approach to the 
philosophy of history through his understanding of historicist hermeneutics, and the process 
of opening a space for the philosophy of history both in Turkish philosophy and in history 
departments by seeing the deficiencies in the philosophy of history in Turkish academia are 
presented. In history departments in Turkey and in the world, it is explained that 
historiography should be handled outside of the 'classical methodology in methodology', 
bibliography and mere document reading, and the importance of evaluating historiography 
within the philosophy of history with a falsifiable questioning as a prerequisite for treating 
historiography as a complete science. 
 The aim of the study: To emphasize the importance of philosophical inquiry in 
historiography and to raise awareness of the necessity of philosophy of history in history 
departments. By introducing hermeneutics to every prospective historian, it is aimed to show 
that his/her work is much more than classical memorization and narration of events, and to 
show the awareness of the possibilities offered by history and the possibilities that will be 
offered to history in the near future. For this purpose, the development and stagnation of the 
philosophy of history in the recent past and in Turkey has been evaluated, and based on post 
modernism, it is aimed to question the view of history through post truth understanding, 
through imaginations, through the narration of changes and constants that cause paradigm 
breaking in simulacra, through the construction of a post structural language, through the inbetween and the left behind in historiography. 
 Research methods used for this study is Descriptive, relational and interpretive. Although 
the compilations utilized in order to present our main idea more efficiently are included in a 
broad vision in order to enrich the narrative by considering them for comparative purposes, an 
interpretive research method has been used in order to create a focus in a coherent context. At 
this point, the inference found due to the subject of the study: The result of an interpretive 
research is to lead an author to openly say something that he/she has not said but would not 
say unless asked. For this reason, several research methods were used together in order to 
show how that answer should be elicited by comparing various deviations in the terms of the 
thought under study (philosophy of history and hermeneutics).
 Keywords: Philosophy of History, Hermeneutics, Doğan Özlem, Historiography.