Yükseköğretimde canlı çevrimiçi derslerde öğrenci dikkatini etkileyen unsurların göz izleme cihazı ile incelenmesi
Investigation of elements affecting student attention in live online courses in higher education with eye tracking device
Yazar: ERDOĞAN İNCESU
Danışman: PROF. DR. YÜKSEL GÖKTAŞ
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilgisayar destekli eğitim = Computer assisted education ; Canlı ders = Live classes ; Dikkat = Attention ; Dikkat toplama = Concentration ; Görsel dikkat = Visual attention ; Göz izleme = Eye tracking ; Çevrimiçi = Online ; Çevrimiçi eğitim = Online education ; Üniversiteler = Universities ; İşitsel dikkat = Auditory attention

Özet:
Bu tez çalışması, yükseköğretim öğrencilerinin canlı derslerde dikkatini etkileyen unsurların ve bu unsurların öğretme-öğrenme süreçlerine olan etkisinin göz izleme cihazları ile belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Bu bağlamda çalışma karma araştırma yöntemi ile yürütülmüştür. Çalışmanın nitel veri toplama-analiz süreci, öğrenimine devam etmekte olan veya son bir yıl içerisinde mezun olmuş ancak herhangi bir uzaktan eğitim dersi/kursu almakta olan 13 yükseköğretim öğrencisiyle yürütülmüştür. Bu öğrencilerden göz izleme cihazları ile ikişer ders saati boyunca göz izleme verileri alındıktan sonra ayrı ayrı görüşmeler yapılmıştır. Uzaktan eğitimde öğrenci başarı ve memnuniyetini etkileyen faktörlerin belirlenmesine yönelik bir ölçek kullanılarak çalışmanın nicel verilerinin bir kısmı elde edilmiştir. Çalışmanın nicel veri toplama süreci için göz izleme cihazlarıyla verileri alınan öğrencilerin öğrenim düzeyleri göz önünde bulundurulmuştur. Bu bağlamda aynı düzeyde bir katılımcı grubuna online anket yoluyla ulaşılarak veri toplama süreci tamamlanmıştır. 
Bir ders süresince öğrenciler sırasıyla sunum-ders materyali, öğretmen, sohbet bölümü, arayüz, akran isimleri ve çevresel ortama odaklanmaktadır. Öğretmen açısından özellikle öğretmen kamerasının aktif olma durumu, varsa yaşadığı teknik problemler, ses tonu, jest-mimikleri, ders anlatım tarzı ve ders süresince kullandığı iletişim becerileri açısından öğrenci dikkatini etkilemekte olan unsurlar arasında yer almaktadır. Akranlar açısından akran kameralarının aktif olma durumu, yaşadıkları teknik problemleri derse yansıtmaları, sohbeti gereksiz işgal etmeleri, soru-cevaplara katılma durumları gibi unsurlar öğrenci dikkatini etkileyen unsurlar arasında yer almaktadır. Materyal açısından materyalin çeşitliliği, tasarım unsurları, renk-şekil-vurguların uyumluluğu, içeriği yansıtma durumu ve gereksiz bilgilerden arındırılmış olma durumu öğrenci dikkatini etkileyen unsurlar arasında yer almaktadır. Arayüz açısından, arayüzün kullanılabilirliği, kişiselleştirilebilirliği, kolaylığı, sadeliği öğrenci dikkatini etkileyen unsurlar arasında yer almaktadır. Bunlara ek olarak öğrenciler bir canlı ders saati içerisinde dikkatlerinin en yoğun olduğu süreyi 30 dakika şeklinde ifade etmiştir. Son olarak göz izleme cihazlarını kullanan öğrenciler pilot bir çalışmadan veya ilk beş dakikadan sonra yenilik etkisinin giderildiğini ve doğal davranışlarını ders boyunca sürdürebildiklerini ifade etmektedir. Gözlüklerin ağırlığı, burna baskı yapması, ısınma durumu, pahalı cihazlar olmasından dolayı yere düşürme kaygısı gibi bazı unsurlarında dikkati zaman zaman olumsuz yönde etkileyebilecek unsurlar olduğu ifade edilmektedir.
Sonuçlar: Elde edilen sonuçlara göre sunum-ders materyali, öğretmen kamerası, sohbet alanı, canlı derse katılan diğer öğrencilerin isimleri, arayüz, zaman sayacı, saat ve son olarak çevredeki nesne ya da farklı kişiler öğrenci dikkatini en çok etkileyen unsurlar olarak ortaya çıkmıştır. Bunlara ek olarak öğrenci dikkatini olumsuz yönde etkileyen veya dikkati farklı noktalara yöneltecek unsurların ders sürecinde bulunması durumu öğrencinin derse olan ilgisini, motivasyon ve memnuniyet düzeyini de olumsuz yönde etkilemektedir.

Anahtar Kelimeler: uzaktan eğitim, göz izleme, canlı ders, dikkat, öğrenci dikkati, öğrenci dikkatini etkileyen unsurlar

Abstract:
This thesis study was carried out to determine the factors that affect the attention of higher education students in live courses and the effects of these factors on the teaching-learning processes with eye tracking devices. In this context, the study was carried out with mixed research method. The qualitative data collection-analysis process of the study was carried out with 13 higher education students who were continuing their education or graduated within the last year but were taking any distance education lesson/course. After collecting eye tracking data from these students for two lesson hours with eye tracking devices, separate interviews were conducted. Some of the quantitative data of the study were obtained by using a scale to determine the factors affecting student success and satisfaction in distance education. For the quantitative data collection process of the study, the education levels of the students were taken into consideration. In this context, the data collection process was completed by reaching a group of participants at the same level via an online survey.
During a lesson, students focus on presentation-lesson material, teacher, chat section, interface, peer names, and environmental environment, respectively. In terms of the teacher, especially the active status of the teacher's camera, the technical problems, if any; the tone of voice, gestures, lecture style and communication skills used during the lesson are among the factors that affect the student's attention. In terms of peers, factors such as being active of peer cameras, reflecting their technical problems to the lesson, occupying the conversation unnecessarily, participating in question-answers are among the factors that affect student attention. In terms of material, the diversity of the material, the design elements, the compatibility of color-shape-emphasis, the state of reflecting the content and the situation of decontamination from unnecessary information are among the factors affecting student attention. In terms of interface, the usability, customizability, ease and simplicity of the interface are among the factors that affect student attention. In addition to these, the students expressed the most intense time of their attention as 30 minutes in a live lesson hour. Finally, students who use eye tracking devices state that after a pilot study or the first five minutes, the novelty effect is eliminated and they can maintain their natural behavior throughout the lesson. It is stated that some factors such as the weight of the glasses, the pressure on the nose, the heating situation, the worry of dropping them on the ground due to expensive devices are factors that can affect attention negatively from time to time.
Results: According to the results obtained, presentation-lesson material, teacher camera, chat area, names of other students participating in the live lesson, interface, time counter, clock, and finally the object or different people in the environment have emerged as the factors that most affect student attention. In addition to these, the presence of elements that negatively affect student attention or direct attention to different points in the lesson process also negatively affects the student's interest in the lesson, motivation and satisfaction level.

Keywords: Distance Education, Eye Tracking, Live Lesson, Attention, Student Attention, Factors Affecting Student Attention