Porselen ve çini fabrikalarının yeniden işlevlendirilme olasılıkları: Yıldız Çini ve Porselen Fabrikası örneği
Adaptive re-use potentials of tile and porcelain factories: Yıldız Tile and Porcelain Factory
Yazar: AYŞE ELÇİN BARIŞ
Danışman: DOÇ. DR. KUNTER MANİSA
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Araştırma ve Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Endüstri arkeolojisi = Industry archaeology ; Endüstri mirası = Industrial heritage ; Kültürel kimlik = Cultural identity ; Kültürel miras = Cultural heritage ; Türk çini sanatı = Turkish tile art

Özet:
Toplumda oluşan tarih bilincinin sonucu olarak ortaya çıkan koruma kavramı, mirasın tanımlanması ve korunması amacıyla yasal yönetmeliklerin oluşturulmasıyla şekillenmiştir (Kök [1]) (Ceylan [2]).
İlk olarak Venedik Tüzüğü'nde vurgulanan "kültür varlığı" terimi, 2013 ICOMOS Bildirgesi'nde belirlenen değerlerin biri ile birlikte özgünlük barındıran varlıklar olarak tanımlanmıştır (Tuzocak [11]).
Neill (1997) ve Geijerstam (2006)'a göre; kültürel değerler toplumsal belleğin oluşumuna katkıda bulunduğundan dolayı miras korunmalı ve yaşatılmalıdır (Neill [13]) (Geijerstam [14]).
Bulunduğu çevrenin değişmesi, teknolojik gelişmeler, üretimin niceliği ve niteliğinin geliştirilmesi vb. nedenler, mirasın; mekansal, fiziksel ve bağlamsal kimliğine uygun işlevlerle yüklenerek dönüşümünü zorunlu kılmaktadır. Bu dönüşüm, söz konusu yapıların içerik, zaman ve bağlam olarak kentsel belleğe; geçmişte, şimdi ve gelecekte sağlayacağı katkıları tartışmayı zorunlu kılar ki bu araştırma Yıldız Çini ve Porselen Fabrikası özelinde bunu amaçlamaktadır.
Dünyada Sanayi Devrimi'nde ortaya çıkan endüstri yapılarının bir kısmı korunabilmiş/dönüştürülmüş, birçoğu ise kentsel ve teknolojik nedenlerle atıl durumda kalmıştır. İşlevini sürdürürken toplumsal/kültürel değerleri, özgün kimlikleri nedeniyle miras kapsamında olup koruma altına alınmış az sayıda endüstriyel miras yapısı vardır ve Yıldız Çini ve Porselen Fabrikası bunlardan biridir. 
D'Aronco tarafından imparatorluk porselen ve çini fabrikası olarak inşa edilen yapı, Yıldız Sarayı/Parkı içinde bulunan önemli bir kentsel imgedir. Günümüzde dönem ekleri ve bazı donanımları ile halen ayakta olup endüstriyel miras niteliğiyle üretime devam etmektedir.
Porselen ve çini üretimi açısından ülkemizin en eski ve önemli markalarından biri olan Yıldız Çini ve Porselen Fabrikası'nın gerek konumu gerekse de donanımsal eskime ve yetersizlikler nedeniyle nitelik ve niceliksel özgünlüğünü koruyarak üretim işlevini sürdürmesi olası değildir. Yapılan donanımsal modernizasyon çalışmaları ve yapı bütünlüğü ile uyuşmayan Sümerbank ekleri de bu yetersizliğin en önemli kanıtıdır.
Yıldız Çini ve Porselen Fabrikası'nın değişim sürecinin seramik üretimine bağlı mekan organizasyonu üzerinden okunması, kentsel bir imge olarak varlığının sürdürülmesi ve geleceğe taşınması amacıyla koruma/dönüşüm olasılıklarının tartışılması bu tezin kapsamını oluşturmaktadır.

Abstract:
The concept of conservation, which emerged as a result of the historical awareness in society, was shaped by the creation of legal regulations for the definition and protection of heritage (Kök [1]) (Ceylan [2]).
The term "cultural heritage" is defined in the 2013 ICOMOS as assets that contain authenticity along with one of the values identified (Tuzocak [11]).
According to Neill (1997) and Geijerstam (2006), cultural values contribute to the formation of social memory and therefore heritage should be preserved and maintained (Neill [13]) (Geijerstam [14]).
Changes in the environment and technology demand that heritage sites adapt to fulfill functions aligned with their identity. This research explores how the Yıldız Tile and Porcelain Factory contributes to urban memory across time.
Some Industrial Revolution-era buildings have been preserved, including the Yıldız Tile and Porcelain Factory, valued for their cultural significance and unique identity.
Originally built by D'Aronco as an imperial porcelain and tile factory, this building stands as a vital urban landmark within Yıldız Palace/Park. Today, it still operates as an industrial heritage site, retaining its historical features and equipment.
It is not possible for Yıldız Tile and Porcelain Factory, one of the oldest and most important brands of our country in terms of porcelain and tile production, to continue its production function by preserving its qualitative and quantitative originality due to its location and hardware aging and inadequacies. The most important evidence of this inadequacy is the hardware modernization works and the Sümerbank annexes that are incompatible with the integrity of the building.
This thesis explores how the spatial organization of the Yıldız Tile and Porcelain Factory has evolved in ceramic production and discusses conservation/adaptive re-use possibilities to preserve its urban legacy and ensure its future existence.