Eğitim ve araştırma hastanelerinin performansının değerlendirilmesi ve kalitenin performans üzerindeki etkisi
Evaluation of the performance of training and research hospitals and the effect of quality on performance
Yazar: FATİH DURUR
Danışman: PROF. DR. YASEMİN AKBULUT
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Kurumları Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sağlık Yönetimi = Healthcare Management

Özet:
Eğitim ve araştırma hastaneleri nitelikli sağlık hizmeti sunumunun yanında sağlık insan gücünün yetiştirilmesi ve bu alanda yapılacak bilimsel çalışmalara öncülük etmeleri nedeniyle sağlık sistemleri için stratejik kurumlardır. Bu nedenle eğitim ve araştırma hastanelerinin kalite ve performanslarının değerlendirilmesi, elde edilen sonuçlar üzerinden iyileştirici faaliyetlerin planlanması ve uygulanması gerekmektedir. Bu çalışmanın amacı Türkiye'de eğitim ve araştırma hastanelerinin performansının değerlendirilmesi, kalitenin performans üzerindeki etkisinin belirlenmesi ve performansın iyileştirilmesi konusunda hastane yöneticilerinin görüşlerinin ortaya konulmasıdır.

       Araştırma Türkiye'de verilerine ulaşılabilen 59 A1 grubu genel eğitim ve araştırma hastanesi üzerinde gerçekleştirilmiştir. İlk aşamada hastanelerinin performanslarını değerlendirmek amacıyla veri zarflama analizi yöntemi kullanılmıştır. Girdi yönelimli CCR ve BCC modelleri kullanılarak 2016-2020 yılları arasında tüm hastanelerin etkinlik değerleri belirlenmiş, etkin olmayan hastanelerin etkinlik sınırına ulaşabilmesi için yapması gereken iyileştirmeler hesaplanmıştır. Daha sonra etkin hastanelerin kendi aralarında sıralanması için süper etkinlik analizi, yıllar arasında meydana gelen değişimin incelenmesi için Malmquist analizi kullanılmıştır. İkinci aşamada eğitim ve araştırma hastanelerinde kalitenin performans üzerindeki etkisini belirlemek amacıyla panel veri analizinden yararlanılmıştır. Kalite göstergesi olarak hastanelerin SKS puanları ve hasta memnuniyeti puanları kullanılmış, performans göstergesi olarak çalışmanın ilk bölümünde hesaplanan CCR etkinlik skorları, BCC etkinlik skorları, süper etkinlik skorları ve Sağlık Bakanlığı'ndan elde edilen verimlilik karnesi puanları kullanılarak dört farklı model oluşturulmuştur. Son aşamada ise nicel analizler sonucunda gizli kalan noktaların belirlenmesi, eğitim ve araştırma hastanelerinde performans ve kalite iyileştirmeleri konusunda daha somut öneriler geliştirilmesi amacıyla hastane yöneticileri ile görüşmeler gerçekleştirilerek analiz edilmiştir.

       VZA sonuçlarına göre etkin olmayan hastane sayısının yüksek olduğu ve performans iyileştirici çalışmalara ihtiyaç duyulduğu belirlenmiştir. Eğitim ve araştırma hastanelerinin performanslarında yıllar içerisinde büyük değişimler olmadığı, ancak 2020 yılında Covid-19 pandemisinin etkisiyle %21'lik bir azalış olduğu saptanmıştır. Kalitenin performans üzerindeki etkisinin incelendiği panel veri analizi sonucunda hastanelerin SKS puanları ve hasta memnuniyeti puanlarının, CCR etkinlik skorları, BCC etkinlik skorları ve süper etkinlik skorları üzerinde etkisi olmadığı belirlenmiştir. Yalnızca hasta memnuniyeti puanlarının hastanelerin verimlilik karnesi puanları üzerinde negatif yönlü zayıf bir etkisi bulunmaktadır. Nitel araştırma sonucunda ise yöneticilerin eğitim ve araştırma hastanelerinde performans ve kalite çalışmalarını genel olarak faydalı ve gerekli bulduğu belirlenirken, Sağlık Bakanlığı tarafından gerçekleştirilen değerlendirmelerde çeşitli değişimler yapılabileceği ifade edilmiştir. Hastanelerde eğitim ve araştırma performansı, çalışan performansı, finansal performans ve operasyonel performansın iyileştirilmesi için önerilere yer verilmiştir. Elde edilen sonuçların eğitim ve araştırma hastanelerinde performans ve kalite çalışmalarının planlanmasında, ulusal çapta sağlık politikalarının oluşturulmasında kullanılabilir.

Abstract:
Teaching and research hospitals are strategic institutions for healthcare systems, as they not only provide quality healthcare services but also contribute to the education of healthcare professionals and lead scientific research in the field. Therefore, it is necessary to evaluate the performance and quality of teaching and research hospitals, plan and implement improvement activities based on the obtained results. The aim of this study is to evaluate the performance of teaching and research hospitals in Turkey, to determine the effect of quality on performance and to reveal the views of hospital managers on improving performance.

       The research was carried out on 59 A1 group general teaching and research hospitals in Turkey whose data can be accessed. In the first stage, data envelopment analysis method was used to evaluate the performance of the hospitals. Using input-oriented CCR and BCC models, the efficiency values of all hospitals between 2016-2020 were determined and the improvements that inefficient hospitals need to make in order to reach the efficiency frontier were calculated. Then, super efficiency analysis was used to rank the efficient hospitals among themselves, and Malmquist analysis was used to analyse the change between years. In the second stage, panel data analysis was used to determine the effect of quality on performance in teaching and research hospitals. As quality indicators, hospitals' SKS scores and patient satisfaction scores were used, while as performance indicators, four different models were created using the CCR efficiency scores, BCC efficiency scores, super-efficiency scores, and efficiency scorecards obtained from the Ministry of Health. In the last stage, interviews with hospital managers were conducted and analyzed in order to identify the hidden points as a result of quantitative analyses and to develop more concrete suggestions on performance and quality improvements in teaching and research hospitals.

       According to DEA results, it was determined that the number of inefficient hospitals is high and there is a need for performance improvement activities. It was determined that there were no major changes in the performance of teaching and research hospitals over the years, but there was a 21% decrease in 2020 due to the impact of the Covid-19 pandemic. As a result of the panel data analysis in which the effect of quality on performance is analysed, it is determined that hospitals' SKS scores and patient satisfaction scores have no effect on CCR efficiency scores, BCC efficiency scores and super efficiency scores. Only patient satisfaction scores have a weak negative effect on the efficiency scorecard scores of hospitals. As a result of the qualitative research, it was determined that the managers found performance and quality evaluations in teaching and research hospitals generally useful and necessary, while it was stated that various changes could be made in the evaluations carried out by the Ministry of Health. Suggestions were given for improving teaching and research performance, employee performance, financial performance and operational performance in hospitals. The results obtained can be used in the planning of performance and quality studies in teaching and research hospitals and in the formulation of national health policies.