Tarihi çerçeve, nüzul ortamı, üslup ve konuları bakımından Şems, Leyl ve Duha Surelerinin karşılaştırmalı incelenmesi
Comperative of Surah al-Shams, al-Layl and al-Duha in respect of historical frame, revealing ambient and the style and subject
Yazar: ABDÜSSAMET ARSLAN
Danışman: PROF. DR. SADIK KILIÇ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Din = Religion
Dizin: Duhan suresi = Duhan sura ; Kozmoloji = Cosmology ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Leyl suresi = Leyl sura ; Nüzul = Nuzul ; Yemin = Oath ; İslamiyet = Islam ; Şems suresi = Şems sura

Özet:
Bu tezde; Kur'an'ın Mekki döneme ait surelerinden olan Şems, Leyl ve Duha surelerinin, bir bütünlük itibariyle taşımış oldukları Kur'ani ve tefsiri bilgilerin incelenmesi ve günümüze yansıyan ilke ve hakikatlerin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Bu amaçla çalışma; Mekki surelerin genel özellikleriyle beraber tarihi çerçeve içinde incelenmiş, sebeb-i nüzulden yola çıkarak nüzul ortamı ve iniş sebepleri belirtilmiş, surelerin üslubu ve özellikleri açıklanmış, daha sonra da bu üç surenin hangi konuları içerdiğine ve o konulardaki mesajlara yer verilmiştir. Her sureye, ilgili surenin metni ve meali ile giriş yapılmıştır. Ayrıca bu surelerde, yemin hususuna vurgu yapan ayetlerin çok olması nedeniyle; Duha Suresi'nden sonra kasem konusuna da değinilmiştir. 
Bütün bunlar yapılırken elde edilen bilgiler ışığında bu üç sure; tarihi çerçeve, nüzul ortamı, üslup ve konu bakımından mukayese yapılarak incelenmiştir. Bunu yaparken; gerek rivayet gerekse dirayet meşhur tefsir kitapları ve Ulumu'l-Kur'an'la ilgili eserlerden yararlanılırken; kaynakların taranması, bilgilerin çıkarılması, tasniflerin yapılması, elektronik ortamdan yararlanılması, karşılaştırma, telif ve sonuçların ortaya konulması gibi yöntemler takip edilmiştir.
Yapılan çalışma ve araştırmadaki sonuçlara göre; burada önemli kozmik varlıklara ve olaylara yapılan yemin doğrultusunda, insan tabiatında hem iyilik hem de kötülük eğilimleri mevcuttur. Yapılan yeminler ise evrendeki genel düzenle beraber, bunun insanlar için taşıdığı faydalara ve bu düzeni yaratıp yaşatan ilahi kudretin büyüklüğüne dikkat çekmeyi amaçlamıştır. Bu üç surede de Cenab-ı Hakk'ın verdiği mesajlar, kozmik olaylar ve örnekler, geçmişe, günümüze ve geleceğe yani her döneme ışık tutmuştur ve insanın ne yapması gerektiği bildirilmiştir.
Semud kavmi üzerinde temsili olarak anlatılan taşkınlık, farklı açılarda vuku bulmaktadır. Yüce Allah'ın Peygamber'e tavsiyesiyle beraber; yetim, fakir ve zorda kalana karşı davranış metodu ortaya çıkmıştır. Bütün bunlar incelendiğinde denilebilir ki bu üç sure; maddi ve manevi yönü göstermiş, kurtuluş isteyenlere gidilecek yolu öğretmiş ve o yola ışık tutmuştur.

Anahtar Kelimeler: 
Şems, Leyl, Duha, İnsan, Yemin, Kozmoloji, Mukayese

Abstract:
In this thesis, it is aimed to investigate informations obtained from parts of Quran named as al-Shams, al-Layl and al-Duha and their Tafsirs together and to reveal principles and truths reflected to present-day. These parts of Quran al-Shams, al- Layl and al-Duha belonged to the periods of Mekka. 
For this purpose, the general and historically properties of surah named as al-Shams, al-Layl and al- Duha belonged to the periods of Mekka were searched. It was indicated the sending environments and sending reasons. Morever, it was explained the wordings and the wording properties of the surah and then, which subjects and messages including these sures.
We prefaced in each surah with their Texts and their meanings. Besides, In these sures, ıt is told about the oath after the surah of Duha because of being abundance of verses emphasizing to the oath. In the light of obtained informations, these three surah                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 were examined by comparing historical frame, sending conditions, wording and the subjects of 
It was followed the methods such as searching the sources, obtaining the informations, ranking, utilizing electronic sets, comparation, exhibiting the results and compilation while utilizing the studies about Ulumu'l Kur'an and wellknown rumour and acumen books. 
According to the performed research and the results of this study, there are both tendencied of the kindness and the villainy due to the oath on the happenings and the cosmic existences.
The oaths aimed to point out the benefits for human beings and the enormity of the Creator with the general order of the universe. 
The messages of these three surah sent by Allah, cosmic happenings and the samples told the human being what to do and brightened every ages belonged to the past, these days and the future. Perservion told about peoples of Semud has taked place in different ways.
Behaviour Methods against orphans, poor people in trouble were told with the recommandations of Lofty Allah to the Prophet Muhammad.
When all these things were examined, it can be said that these three showed physical and sipiritual perspective and teached the getting way for the people and brightened the way.
 
Key Words: 
Al-Shams, Al-Layl, Al-Duha, Human, Oath, Cosmology, Comparison