Yenidoğan kadavralarında karaciğer hacminin ve yüzey alanının stereolojik olarak hesaplanması
Estimation of liver volume and surface area of the newborns' cadaveric liver using stereological methods
Yazar: SEDA AVNİOĞLU
Danışman: PROF. DR. ERDOĞAN UNUR
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Anatomi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Anatomi = Anatomy
Dizin: Anatomi = Anatomy ; Bebek-yenidoğmuş = Infant-newborn ; Bebekler = Infant ; Kadavra = Cadaver ; Karaciğer = Liver ; Stereoloji = Stereology

Özet:
Karaciğer yaşam için mutlak gerekli bir organdır. Birçok sistemik hastalıkta karaciğerin boyut ve morfolojisinde değişiklikler olmaktadır. Bu değişikliklerin klinikte teşhis, takip ve tedavisi önemlidir. Karaciğer boyutu hakkında fiziksel muayene ile fikir edinmek mümkündür. Ancak bu yöntem yetersiz kalmaktadır. En iyi sonuç, görüntüleme metodlarıyla (Manyetik Rezonans Görüntüleme(MRG), Ultrasonografi (USG), Bilgisayarlı Tomografi (BT)) ortaya konulmaktadır. Literatürde bu görüntüleme teknikleri kullanılarak organ hacimlerinin hesaplandığı pek çok çalışma vardır. Bu çalışmada yenidoğan kadavralarına ait karaciğerler üzerinde, USG, MRG, Arşimet prensibi ve dilimleme yöntemleri kullanarak, bu yöntemler arasındaki farklılıkların ortaya çıkarılması amaçlanmıştır.
Bu çalışmada Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Anatomi Anabilim Dalı labaratuarında bulunan 5 yenidoğan kadavrasına ait karaciğerler kullanıldı. Bu kadavra karaciğerlerinde, USG ve kumpas yardımıyla boyut ölçümleri, karaciğerlerden çekilen MR görüntüleri ve dilimleme yapılan kesitleri üzerinde ise stereolojik ölçümler yapıldı. 
Yenidoğanların MR görüntüleri üzerinden karaciğerin hacmini hesaplamak için güvenilir bir yöntem olan Cavalieri prensibi kullanıldı. Arşimet prensibine göre hesaplanan hacim gerçek karaciğer hacmi olup, bu değer altın standart olarak kabul edildi. Altın standart olan bu ölçümle USG, MR görüntüleri ve dilimleme yönteminden elde ettiğimiz tahmin değerleri karşılaştırıldı. 
Çalışmamızda MRG, USG, dilimleme ve Arşimet prensibiyle hesaplanan karaciğer hacim ortalamaları sırasıyla 59.00±40.46 cm3, 115.86±102.51 cm3, 85.88±68.22 cm3, 70.00±49.96 cm3 olarak hesaplandı. Karaciğer yüzey alanları ise sikloid sonda kullanılarak; dilimleme, aksiyal, koronal ve sagittal planda olmak üzere 4 oryantasyonda hesaplandı; sonuçta hesaplanan karaciğer yüzey alanı ortalamaları sırasıyla 403.46±171.39 cm2, 266.81±113.83 cm2, 265.76±179.76 cm2, 186.82±76.77 cm2 olarak tespit edildi. 
Alınan MRG kesitlerinden elde edilen sonuçlara göre 1.6 mm kesit kalınlığında aksiyal planda hesaplanan hacim değerlerinin altın standarda en yakın değerler olduğu tespit edildi. Karaciğerin boyut ve morfolojisi ile ilgili ciddi birçok hastalığın klinik değerlendirilmesinde ve karaciğer transplantasyonlarının planlanması konusunda kliniğe katkıda bulunabileceğimizi düşünmekteyiz. 

Anahtar Kelimeler: Hepatometri, Karaciğer hacmi, Yüzey alanı, Stereoloji, Cavalieri prensibi

Abstract:
The liver is an essential organ for survival. Many changes are observed in size and morphology of many systemic diseases of the liver. The treatment follow up of these changes are important in clinical diagnosis. It is possible to get an idea about the size of liver by the physical examination. However, this method is insufficient. The best results can be presented with imaging methods (MRI, USG, CT). In the literature, there have been many studies conducted which deal with the organ volumes that are calculated using these imaging techniques. In the present study, we aimed to reveal the differences among the methods by using the USG, MRI, Archimedean principle and slicing methods on the newborns' cadaveric liver. In this study, dimensional measurements were made in five newborns' cadaveric livers in the laboratory of the Anatomy Department at Erciyes University, Medical Faculty with USG and calipers, and stereological measurements were also made on the images of MRI and the sliced livers. 
In this study, Cavalieri principle, a reliable method, was used to measure liver volume of the newborns with MR images. The volume which is calculated according to the principle of Archimedes is the actual volume of the liver and this value was accepted as the gold standard.  We compared the estimated values obtained from ultrasound, MR images and slicing method with this measurement accepted as the gold standard. 
We calculated the mean liver volumes obtained with MRI, USG, slicing method and the gold standard to be 59.00±40.46 cm3, 115.86±102.51 cm3, 85.88±68.22 cm3, 70.00±49.96 cm3, respectively. We calculated the mean liver surface areas in 4 orientations, using cycloid probe. The results were 403.46±171.39 cm2, 266.81±113.83 cm2, 265.76±179.76 cm2, 186.82±76.77 cm2 slicing method, axial, coronal and sagittal planes, respectively. 
It was found from the results obtained from MRI slices that the volume values calculated in aksial plane in 1.6 mm slice thickness were the closest values to the gold standard. In conclusion, we are of the opinion with the present study that, we can contribute to the clinic on the size and morphology of liver disease associated with many serious clinical evaluation and planning of liver transplantation in the clinic.

Key words: Hepatometry, Liver volume, Surface area, Stereology, Cavalieri Principle