Bazı geçiş metallerinin metil linoleat'ın yüzey oksidasyonu üzerine etkisi
Effect of some transition metals on the monolayer oxidation of metil linoleat
Yazar: YASEMİN KÖPRÜCÜOĞLU
Danışman: PROF. DR. AZİZ TEKİN
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Gıda Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Gıda Mühendisliği = Food Engineering

Özet:
Çalışmada farklı geçiş metallerinin metil linoleatın yüzey oksidasyonu üzerine etkileri araştırılmıştır. Bu amaçla, %5 oranında iç standart (metil palmitat) içeren metil linoleat; 200 ile 400 ppm demir, 2 ile 4 ppm bakır, 200 ile 400 ppm titanyum ve 20 ile 40 ppm vanadyum yüklenmiş silika jel-H'lara tek tabaka olarak yüklenmiş ve 25, 40 ve 60 oC'da oksidasyona bırakılmıştır. Her mineral madde ve bunların farklı miktarlardaki uygulamaları için; düşük sıcaklıklarda daha yüksek peroksit sayısı ölçülürken, sıcaklık arttıkça en yüksek peroksit sayısına daha kısa zamanda ulaşıldığı görülmüştür. Bunun nedeni; düşük sıcaklıklarda metil linoleatın daha yavaş bir şekilde parçalanması, hidroperoksitlerin düşük sıcaklıklara daha dayanıklı olması ve en yüksek peroksit sayısına ulaştıktan sonra hidroperoksitlerin parçalanma hızının daha yavaş bir şekilde gerçekleşmesi olarak düşünülmektedir. Tüm sıcaklık ve mineral uygulamalarında; okside olmadan ortamda kalan metil linoleatın doğal logaritmik değerlerine karşılık çizilen grafiklerden, oksidasyonun; diğer çalışmalarda belirtildiği gibi birinci dereceden kinetik kurallarına uyduğu görülmüştür. Elde edilen grafiklerden hesaplanan hız sabitlerine göre; sıcaklık ve silika jel-H'a ilave edilen mineral madde miktarı arttıkça genel olarak hız sabitlerinin de arttığı görülmüştür. Kloroform ekstraktından elde edilen metil linoleatın oksidasyon ürünleri gaz kromatografisinde incelenmiştir. Tanımlanan ürünler, gaz kromatografisindeki geliş sürelerine göre sırasıyla; epoksi (E-YAME), hidroksi (H-YAME), hidroksi-epoksi (HE-YAME) ve dihidroksi (DH-YAME) yağ asidi metil esterleridir. Farklı mineral madde ve sıcaklık uygulamalarına göre; peroksit sayısının yüksek olduğu noktalara yakın sürelerde toplam tanımlanan ürünlerin yüzdelerinde de yükselme gözlenmiştir. Ayrıca 25 oC'da yüksek peroksit sayısının görüldüğü noktalarda toplam tanımlanan ürünleri H-YAME ve HE-YAME'leri oluştururken, 60 oC'da ise bu ürünler E-YAME ve HE-YAME olarak belirlenmiştir. Genel olarak; sıcaklığın düşmesiyle, oluşan H-YAME'lerin yüzdelerinde artış saptanmış olup, her üç sıcaklıkta da en yüksek H-YAME yüzdelerine peroksit sayısının en yüksek olduğu noktalarda ulaşıldığı ve bu noktadan sonra da belirgin bir şekilde azaldığı görülmüştür.Anahtar Kelimeler: Yüzey oksidasyonu, geçiş metalleri, oksidasyon ürünleri

Abstract:
In this work, effects of various transition metals on surface oxidation of methyl linoleate. For his aim, methyl linoleat with 5% by weight of methyl palmitate as an internal standart was deposited as a monolayer on Silika jel-H that was charged with 200-400 ppm iron, 2-4 ppm copper, 20-40 ppm vanadium and 200-400 ppm titanium and oxidized at 25, 40 and 60 oC. For each minerals and their various quantites, the peroksit value (PV) reached their maximum values in shorter times as the temperature increased, but lower temperatures gave greater PV maxima. It was considered that methyl linoleat was decomposed slowly and the hydroperoxides survived better at the lower temperatures. Hydroperoxide decomposition after reaching the PV maxima was also slower at lower temperatures. For all the temperatures and minerals, oxidation of methyl linoleat followed first-order kinetics. Generally, rate constants increased as the temperature and mineral substances that added to silika jel-H increased. The oxidation products of metyhl linoleat recovered from the chloroform-acetic acid layer were analyzed by gas chromatografy. According to retention times, respectively, the chief non-scission products (NSP) of linoleat oxidation were hydroxy (H-FAME), hydroxy-epoxy (HE-FAME) and dihydroxy (DH-FAME) fatty acid methyl esters. At all temperatures and for each minerals, the largest NSP concentrations occured near the time of the greatest PV. The main components at the greatest PV at 25 oC, 60 oC were H-FAME, HE-FAME and E-FAME, HE-YAME, respectively. Generally, concentration of H-FAME was increased as the temperature was decreased. At all temperatures, the largest H-FAME concentration occurred near the time of the greatest PV and then it was clearly declined.March 2008, 77 pagesKey Words: Surface oxidation, transition metals, oxidation products