Bazı Bombus (Hymenoptera: Apidae) türleri üzerinde mitokondriyal genom çalışmaları
Mitochondrial genome studies on some Bombus (Hymenoptera: Apidae) species
Yazar: SERCAN TÜRKMEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATİH DİKMEN
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Zooloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Biyoloji = Biology ; Genetik = Genetics ; Zooloji = Zoology

Özet:
Dünyanın birçok yerinde yapılan çalışmalar, son yıllarda tozlaştırıcı arılarda (Hymenoptera: Apoidea) önemli düşüşler yaşandığını kaydetmektedir. Tozlaştırıcı arılar içinde en çok bilinenleri bal arıları (Apis mellifera) ve Bombus (Hymenoptera: Apidae) arılarıdır. Bombus türleri arasından B. terrestris L. ülkemizde tarımsal faaliyetlerde, özellikle de örtü altı yetiştiriciliğinde tozlaştırıcı olarak kullanılan yegâne tür olarak bilinmektedir. Ancak bu arı dışında Türkiye'de toplam 48 Bombus türünün yaşadığı ve bu yönüyle ülkemizin dünyada bu konuda önemli bir biyoçeşitlilik merkezi olduğu söylenebilir.
Bu tez çalışması İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Sistematik Entomoloji Laboratuvarındaki türlerden iki tür bombus arısı (Bombus lapidarius L. ve Bombus niveatus Kriechbaumer) üzerinde mitogenom analizleri ve filogenetik çalışmalar üzerine kurgulanmıştır. Bu tez çalışması esnasında bahsi geçen türlerin DNA ve RNA sekanslamaları yapılmış buradan elde edilen verilerin biyoenformatik analizi ile mtDNA'ları dizilenmiştir. Yapılan çalışmalar sırasında Bombus lapidarius ve Bombus niveatus'un total mitokondriyal genomlarının annotasyonları, nükleotid kompozisyonu analizleri ve kodon analizleri gibi bulgular literatüre sunulmuştur. Aynı zamanda seçilen mitokondriyal genler ile yapılan moleküler çalışmalar sonucunda elde edilen filogenetik bulgular güncel literatür verileri ile kıyaslanmıştır.

Abstract:
Studies conducted in many parts of the world record that there have been significant declines in pollinator bees (Hymenoptera: Apoidea) in recent years. The most well-known pollinator bees are honey bees (Apis mellifera) and Bombus (Hymenoptera: Apidae) bees. Among the Bombus species, B. terrestris L. is known to be the only species used as pollinator in agricultural activities, especially in greenhouse cultivation, in our country. However, apart from this bee, it can be said that a total of 48 Bombus species live in Turkey and in this respect, our country is an important biodiversity center in the world in this regard.
This thesis study is based on mitogenome analysis and phylogenetic studies on two species of bumblebees (Bombus lapidarius L. and Bombus niveatus Kriechbaumer) among the existing species in the Systematic Entomology Laboratory of the Department of Biology, Faculty of Science, Istanbul University. During this thesis study DNA and RNA sequencing of the mentioned species was performed. Thus, the total mitochondrial genomes of these species were sequenced through bioinformatics analysis of these findings. During the studies, findings such as annotations, nucleotide composition analyzes and codon analyzes of the total mitochondrial genomes of Bombus lapidarius and Bombus niveatus were presented to the literature. At the same time, the phylogenetic findings obtained as a result of molecular studies with selected mitochondrial genes were compared with current literature data.