Ulusal tütün kontrol programı örneği üzerinden İstanbul'da sağlıkta sektörler arası işbirliğinin değerlendirilmesi
Evaluation of the intersectoral collaboration in health in İstanbul through the national tobacco control
Yazar: CİHAT ADIN
Danışman: PROF. DR. SELMA KARABEY
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Halk sağlığı = Public health ; Sağlık = Health ; Sağlık kuruluşları = Health institutions ; Sağlık politikası = Health policy ; Sağlık sektörü = Health sector ; Tütün = Tobacco ; İş birliği = Cooperation

Özet:
Bu çalışmanın temel amacı, İstanbul ilinde yürütülen tütün ve tütün ürünleriyle mücadele çalışmaları üzerinden, sağlık sektörü ve diğer sektörler arasında gerçekleşmekte olan işbirliği süreçlerini değerlendirmektir. 
Araştırmada nicel ve nitel yöntemlerin bir arada kullanıldığı karma araştırma deseni uygulanmıştır. Bu bağlamda, yönetim ve denetim etkinlikleri adı altında, İstanbul'da gerçekleştirilen il ve ilçe tütün kurullarının faaliyetleri ve dumansız hava sahası denetim çalışmaları, nicel ve nitel yöntemlerle incelenmiştir. Araştırmanın nicel bileşeni tam sayım metodu kullanılarak yönetim düzeyinde 30, denetim düzeyinde 70 katılımcıyla; araştırmanın nitel bileşeni ise amaçlı örneklem metodu kullanılarak seçilen yönetim düzeyinde 8, denetim düzeyinde 9 katılımcıyla yürütülmüştür. Nicel araştırma verileri örneklem gruplarına yönelik hazırlanan yönetim ve denetim anketleri uygulanarak toplanmış, nitel araştırma verileri de örneklem gruplarına yönelik tasarlanan görüşme kılavuzları eşliğinde derinlemesine görüşme tekniği ile toplanmıştır. Ek olarak, il tütün kurulunda da, toplantılara katılmak suretiyle, hazırlanan gözlem formu eşliğinde nitel gözlem tekniği ile veri toplanmıştır. 
Tütün kontrol programının sektörler arası düzeyde bir işbirliği gerektirdiği; oysa salt denetim etkinliklerine odaklanan bir yaklaşımın yeterli olmadığı; rollerin ve işbirliğinin geliştirilmesi ve güçlendirilmesi gerektiği araştırmanın katılımcıları tarafından vurgulanmıştır. Denetim etkinlikleri düzeyinde ön plana çıkan lojistik ve personel eksikliğine ilişkin sorunların da, ancak paydaş kurumların gerekli rol ve sorumluluklarını yerine getirmeleriyle çözülebileceği ifade edilmiştir. Bu bağlamda, İl ve İlçe Tütün Kontrol Kurullarının yeterince işlevsel ve etkin olmadığı; tütün kontrol çalışmalarının daha çok sağlık sektörü tarafından yürütüldüğü; diğer sektörlerin ise yeterli düzeyde katkı sağlayamadığı gibi temel bulgulara ulaşılmıştır. 
Araştırmada, sektörler arası işbirliği konusunda atılan adımların doğru ve değerli olduğu vurgulanmakla birlikte, işbirliğini etkileyen dinamiklerde çeşitli sorunlar olduğu; temelde bu sorunların liderlik, işbirliği mekanizmaları, mevzuat, kaynaklar ve değerlendirme ile ilişkili olduğu sonucuna ulaşılmış, bu sorunlara yönelik öneriler sunulmuştur. 

Anahtar Kelimeler: Sektörler Arası İşbirliği, Tütün Kontrolü, Sağlıklı Toplum Politikaları, Sağlığı Geliştirme, Çok Paydaşlı Sağlık Sorumluluğu, Sağlık Politikaları.

Abstract:
The main purpose of this study is to evaluate the collaboration processes between health sector and other sectors, through tobacco control activities being conducted in Istanbul province. 
A mixed research design was used in the study that using a combination of qualitative and quantitative methods. In this context, management and control implementations at the provincial and district levels on tobacco control were examined by quantitative and qualitative methods. The quantitative component of the study was carried out with 30 participants for the management level and 70 participants for the audit level; and the qualitative component of the study was carried out with 8 participants for the management level and 9 participants for the audit level as well. Quantitative data collected by applying the management and audit questionnaires those prepared by the researcher; qualitative data was collected through in-depth interviews accompanied with interview guides those designed for each sample group by the researcher. In addition, by participating in the management meetings at the provincial level, qualitative data were collected through qualitative observation technique accompanied with an observation guide that prepared by the researcher. 
It was emphasized that, the tobacco control program requires an intersectoral collaboration; whereas an approach that focuses on solely audit activities is not enough; and it is important to develop and strenghten the roles and collaboration between stakeholders. It was also expressed that the problems in the audit activities which related to the lack of logistics and staff can be resolved by fulfilling the necessary roles and responsibilities of stakeholders. In this regard, we have reached some findings such as, the Provincial and District Tobacco Control Committees are not adequately functional and effective; and tobacco control activities are mostly conducted by the the health sector, while other sectors can not provide an adequate contribution. 
In conclusion, although we emphasize that the steps taken in intersectoral collaboration to be accurate and valuable, we found several problems affecting the dynamics of collaboration; basically these problems were related with leadership, collaboration mechanisms, legislation, resources and evaluation issues; recommendations for these problems are presented. 

Keywords: Intersectoral Collaboration, Multi-sectoral Collaboration, Tobacco Control, Healthy Public Policy, Health Promotion, Multi-sectoral Health Responsibility.