Bazı piridazin türevlerinin sentezi, asetilkolinesteraz ve butirilkolinesteraz inhibitör etkilerinin in vitro olarak incelenmesi
Synthesis of some pyridazine derivatives, investigation of their in-vitro acetylcholinesterase and butyrylcholinesterase inhibitory activities
Yazar: BURCU KILIÇ
Danışman: PROF. DR. DENİZ SONGÜL DOĞRUER
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Alzheimer hastalığı = Alzheimer disease ; Amiloid = Amyloid ; Asetilkolinesteraz = Acetylcholinesterase ; Butirilkolinesteraz = Butyrylcholinesterase ; Farmasötik kimya = Chemistry-pharmaceutical ; Farmasötik teknoloji = Technology-pharmaceutical ; Kimyasal bileşikler = Chemical compounds ; Moleküler yapı = Molecular structure ; Piridazinler = Pyridazines ; İn vitro = In vitro

Özet:
Tez çalışmamızda, 6-(sübstitüefenil)piridazin-3-karboksamit ve 6-(sübstitüefenil)piridazin-3-il propanamit yapısında 21 yeni bileşik sentezlendi. Bunlara ek olarak piridazin halkasının fenil halkası ile değiştirildiği 5'i yeni 7 bileşik hazırlandı. Sentez edilen bileşiklerin yapıları 1H-NMR, 13C-NMR, HRMS ve elementel analiz verileri ile kanıtlandı. Daha sonra, bileşiklerin 10µM konsantrasyonda asetilkolinesteraz (AKE) ve butirilkolinesteraz (BKE) inhibitör aktiviteleri in vitro Ellman yöntemiyle değerlendirildi ve %50'nin üzerinde inhibisyon oluşturan bileşiklerin IC50 değerleri hesaplandı. En yüksek AKE inhibitör aktiviteye sahip bileşik 8 (IC50=0,11 µM)  ve en yüksek BKE inhibitör aktiviteye sahip bileşik 16 (IC50=0,59 µM) enzim ihibisyon tipinin belirlenmesi amacıyla kinetik çalışmalar için seçildi. Ayrıca yüksek AKE inhibitör aktivite gösteren bileşikler seçilerek, asetilkolinesteraz bulunmayan (AKE-) ve bulunan (AKE+) koşullarda Aβ agregasyonuna etkileri Tiyoflavin T testi ile incelendi. Test edilen bileşiklerden, bileşik 2 ve 10, donepezil seviyesinde AKE ile uyarılmış Aβ agregasyon inhibisyonu göstermiştir. Bu çalışmalara ilave olarak bağlanma modlarının belirlenmesi ve yapı-etki ilişkilerinin daha iyi yorumlanması amacıyla moleküler kenetlenme (docking) çalışması da yapılmıştır. Seçilen bileşiklerin hem AKE (1EVE) hem de BKE (1P0I) kristal yapıları ile docking çalışmaları MOE programı kullanılarak gerçekleştirilmiş. En yüksek AKE inhibitör aktiviteye sahip bileşik 8'in karışık tipte enzim inhibisyonu oluşturması ve moleküler kenetlenme sonuçları enzimin hem katalitik hem de periferal bölgeleri ile etkileşebildiğini göstermiştir.

Abstract:
In this thesis,  21 original 6-(substitutedphenyl)pyridazine-3-carboxamide and 
6-(substitutedphenyl)pyridazine-3-il propionamide derivatives were synthesized. Additionally, 7 compounds that pyridazine ring was replaced by a phenyl ring were prepared, 5 of which are original. Chemical structures of synthesized compounds were confirmed by 1H-NMR, 13C-NMR, HRMS and elemental analysis. Subsequently, acetylcholinesterase (AChE) and butyrylcholinesterase (BChE) inhibitory activities of compounds at 10 µM concentrations were evaluated by in vitro Ellman's method and IC50 value of compounds which showed cholinesterase inhibition more than %50 was determined. The most potent AChE inhibitor compound 8 (IC50=0,11 µM) and the most potent BChE inhibitor compound 16 (IC50=0,59 µM) were chosen for kinetic studies. Besides, selected compounds tested for amyloid-β (Aβ) aggregation inhibition at absence (AChE-) and presence (AChE+) of AChE by Thioflavin-T test. Among the tested compounds, compound 2 and 10, exhibited AChE-induced Aβ aggregation inhibition equal to that of donepezil. In addition, molecular docking studies were conducted to determine binding modes and explain structure-activity relationships. Docking of the selected compounds with AChE (1EVE) as well as BChE (1P0I) was performed by using MOE. The most potent AChE inhibitor compound 8 showed mixed type inhibition that's why it is possibly able to interact catalytic and peripheral sites of the enzyme. Likewise, molecular docking study indicated that compound 8 could bind to the both sites of the AChE.