Çocuk parklarında tasarım ve güvenlik
Children's playground design and safety
Yazar: ESRA YÖNEZ
Danışman: DOÇ. DR. GÜRKAN EMRE GÜRCANLI
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Yapı İşletmesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Oyun oynamak her yaştan çocuk için vazgeçilmez bir ihtiyaçtır. Çocuk, gelişimi için
gerekli olan beceri, bilgi ve davranışları oyun içinde kendiliğinden öğrenir. Çocuk
parkları, çocukların hem fiziksel aktivitelerde bulunarak eğlendikleri hem de sosyalleşerek
yaratıcılıklarını artırdıkları, doğayı keşfettikleri oyun alanları olarak tanımlanabilir.
Çocukların çocuk parklarına birçok açıdan ihtiyacı vardır. Çocuk parklarına; çocukların
fizyolojik ihtiyaçları olan fazla enerjilerini harcaması, yeteneklerini keşfetmesi,
özgüven ve başarı duygularını gelişmesi, gücünü kontrol edebilmesi ve bilişsel,
bedensel, psikolojik vb. gelişimlerinin bir bütün olarak ilerlemesi açısından ihtiyaç
duyulmaktadır.
Hızlı kentleşme nedeniyle günümüzde kentlerde çocuklar doğa ile daha az birlikte olabilmekte,
betonlaşmanın hızla yaygınlaşması çocukların oyun oynayabileceği alanları
gün geçtikçe azaltmakta ve yok etmektedir. Çocuklar, dış ortamda doğayla iç içe oynamak
yerine evlerinde, kapalı mekânlarda veya birbiri ile aynı standart oyun alanlarında
oynamaya teşvik edilmektedirler. Bu durum, çocuklarda birçok sağlık problemine
davetiye çıkartmakta, çocukların fiziksel, psikolojik, zihinsel ve sosyal yeterlilikleri
uzun dönemde olumsuz yönde etkilenmektedir. Bu sebeple günümüzde çocuk
parklarının önemi bir kat daha artmaktadır.
Çocuk parkları tasarlanırken çocukların fiziksel, ruhsal ve zihinsel gelişimini etkileyebileceği
göz ardı edilmemelidir. Ülkemizde çocuk oyun alanı oluşturmak, boş kalan
yeşil alanlara standart oyun parkı ekipmanları yerleştirmek olarak anlaşılmaktadır. Çocuk
parkı tasarımında hali hazırda bulunan tip, gelenekselleşmiş oyun aletleri seçilmektedir.
Çocuk oyun alanlarında gelenekselleşmiş oyun parkı modüllerinin yanı sıra,
beklenti ve ihtiyaçlara cevap verebilecek nitelikte, çocukların fiziksel, zihinsel, bilişsel
ve duygusal becerilerini destekleyecek, yaratıcılıklarını arttırabilecek, çocuk pedagojisine
uygun, doğayla bütün, güvenli, basit, birbirlerini tamamlayıcı, çocukların hayal
gücünü besleyecek, üretmeye teşvik edecek çocuk parkı alanları, konusunda uzman
kişiler tarafından belediyelerce hazırlanmalı ve temel kriterler göz önüne alınarak bir
standarda bağlanmalıdır.
Yeşil alanlarda çocuk oyun alanları oluşturulurken "etkin tasarım" yöntemleri kullanılması
da önemlidir. Doğal arazi yapısı, parkı oluşturacak arazinin büyüklüğü, aletlerin
çeşitliği gibi parametreler, kentin ihtiyacı da göz önüne alınarak optimize edilmelidir.
Etkin tasarımla birlikte oluşturulacak çocuk oyun alanlarında işlevsellik göze
çarpmaktadır.
Çocukların yoğun zaman geçirdiği çocuk parklarında tasarımın yanı sıra, sağlanması
gereken güvenlik önlemleri ve bu önlemlerin denetlenmesi de değinilmesi gereken diğer
önemli bir konudur. Uluslararası birçok kuruluş yerel yönetimlere, çocukların emniyetli
olarak kullanabilecekleri oyun alanları oluşturmaları konusunda çağrıda bulunmaktadır. Ülkemizde çocuk parklarında güvenlik önlemlerinin alınması için ilgili
Türk Standartları kabul edilmiştir. Fakat yapılan araştırmalardan da görüleceği
üzere ilgili Türk Standartlarındaki güvenlik kriterleri çocuk parklarında sağlanamamakta
ve bu kriterlerin uygulanması denetlenmemektedir. Çocuk parklarıyla ilgili
standartlar, çocuk parkı oyun ekipmanları temin edilirken ihale sürecinde belge olarak
gözükmekte, oyun ekipmanın montajı ve bakımı sırasında denetlenmemektedir. Çocuk
parklarında var olan güvenlik sorunlarının bazılarının çözüm yöntemi, ilgili standartlarda
bulunmamaktadır. Buda bazı sorunların çözümsüz kalmasına neden olmaktadır.
Çocuklar ve kentler için büyük bir önem arz eden çocuk parkları, tasarım kriterleri ve
güvenlik sorunları açısından araştırılmaya ihtiyaç duymaktadır. Çocuk parklarında güvenlik
sorunları ve tasarım kriterleri araştırılırken kentsel planlama açısından parklara
değinilebilir. Çünkü bir kentin ihtiyaç duyduğu çocuk parkı miktarı, çocuk parkı tasarım
kriterlerinden biridir ve çocuk parklarında tasarım, parklardaki güvenliği doğrudan
etkiler.
Bu çalışmada; çocuk parkları tasarım kriterlerini incelemek ve çocuk parklarındaki
güvenlik sorunlarını tespit ederek, bu sorunların çözümlerini bulmak amaçlanmıştır.
Çalışmanın yöntemi olarak; literatür taraması ve saha araştırması kullanılmıştır. Literatür
taramasında, çocuk parkları tasarımının felsefesi, çocuk parklarının çocuk gelişimine
etkisi, çocuk parkı tasarımı ve standartları, parkı tasarımı ve standartları, çocuk
parkında güvenlik, kentsel planlama açısından parklar başlıkları incelenmiştir. Saha
çalışmasıyla ise; çocuk parklarında güvenlik, çocuk parkı tasarımı ve kentsel planlama
açısından parklar incelenmiştir.
Çalışma; beş ana bölümden oluşmaktadır. "Çocuk parkları tasarımının felsefesi" bölümünde
çocuk parkları tasarımı yaklaşımının nasıl olması gerektiği anlatılmıştır.
"Çocuk parkları tasarımı ve standartları" bölümünde, çocuk parkları tasarım kriterleri
incelenmiş ve inceleme sonucunda, çocuk parkı tasarım kriterleri alt başlıklar halinde
sıralanmıştır. Ayrıca aynı bölümde; ülkemizde ve gelişmiş ülkelerdeki çocuk parklarıyla
ilgili standart başlıkları anlatılmıştır.
"Çocuk parklarında güvenlik" bölümünde; ülkemizde çocuk oyun alanlarıyla ilgili
standartların amacı, kapsamı ve güvenlik ile ilgili maddeleri çizelge oluşturularak anlatılmıştır.
Yine bu bölümde gerek saha çalışması gerekse literatür araştırması sonucu
tespit edilen, çocuk parklarında güvenlik sorunları alt başlıklar halinde sıralanmıştır.
"Kentsel planlama açısından parklar" bölümünde, İstanbul Avrupa ve Anadolu Yakası
Park Bahçeler Müdürlüklerinden elde edilen verilere göre İstanbul'da kişi başına düşen
çocuk parkı alanı bulunmuş ve bu oran literatür araştırması sonucu tespit edilen
diğer ülke ve şehirlerdeki kişi başına düşen çocuk parkı alanı değerleri ile karşılaştırılmıştır.
"Saha çalışması: Maltepe İlçesi özelinde çocuk parklarının değerlendirmesi" bölümünde;
Maltepe İlçesi sınırlarında bulunan ve yerel belediye tarafından yapılan 102
adet çocuk parkı incelenmiştir. İncelemede; parkın toplam alanı, oyun ekipmanı alanı,
parkta bulunan yeşil alan miktarı, parkta bulunan sert zemin alanı miktarı, parkta bulunan
ağaç miktarı, parkta bank bulunup bulunmaması, parkta çöp kovası bulunup bulunmaması,
parkta aydınlatma bulunup bulunmaması, parktaki salıncak miktarı, parktaki
kaydırak miktarı, parktaki tahteravalli miktarı, parktaki diğer oyun aletleri miktarı, parktaki kum havuzu miktarı, parktaki basketbol sahası miktarı, parkta trafo bulunup
bulunmaması,, parkta spor aletleri bulunup bulunmaması ve parkın sınırlayıcılarla ayrılıp
ayrılmaması bilgileri araştırılmıştır. Maltepe İlçe Belediyesi tarafından yapılan 102
çocuk parkı ilk etapta fotoğraflanmıştır. Ardından bu parkların alan ölçüleri Netcad
programı üzerinden yaklaşık olarak hesaplanmıştır. Fotoğraftaki bilgiler ve alan bilgileri
bir çizelge üzerine işlenmiştir. Çizelge tamamlandıktan sonra kişi başına düşen
çocuk parkı miktarı, kişi başına düşen çocuk oyun alanlarındaki ağaç miktarı gibi sonuçlara
ulaşılmış ve çizelge verileri diyagramlarla desteklenerek sunulmuştur. Ayrıca
aynı bölümde Büyükşehir Belediyesi tarafından Maltepe İlçesinde yapılan çocuk parkı
bilgileri literatür araştırmasıyla bulunmuştur. Bu bilgiler İlçede yerel belediye tarafından
yapılan çocuk parkı bilgisiyle birleştirilerek İlçe genelinde kişi başına düşen çocuk
oyun alanı miktarı bulunmuştur.
Çalışmanın sonucunda ise; ülkemizde çocuk parklarıyla ilgili olan standartlarda bulunmayan
çocuk parklarında güvenlik ve tasarım kriterleriyle ilgili önerilerde bulunulmuştur.
Ayrıca; çocuk oyun alanlarında temel olarak karşılaşılan sorunlar maddeler
halinde sıralanmış, gerek saha çalışması gerekse literatür çalışması sırasında karşılaşılan
diğer sorunlar ve çözüm önerileri bir çizelge altında toplanmıştır.

Abstract:
Playing a game is an indispensable necessity for children of all ages. The child spontaneously
learns the skills, knowledge and behaviors necessary for his/her development
during playing game. Children's playgrounds can be defined as areas where
children discover nature, enjoy themselves by physical activities and increase their
creativity by socializing. Children need playgrounds from many aspects. They are necessary
to spend their excess energy, discover their abilities, develop their self-esteem
and success feelings, control their power and overall progress of their cognitive, physical
and psychological development.
Due to the rapid urbanization, children living in urban areas are less able to coexist
with nature, and the rapid spread of settlement areas causes a decrease in the amount
of areas in which children can play. Instead of playing in the outdoor environment,
children are urged to play in their home, indoors, or in the typically designed playgrounds.
This situation invites many health problems in children, and physical, psychological,
mental and social competences of children are affected negatively in the long
term. For this reason, the importance of children's playground is increasing a little
more nowadays.
During the design of children's playground, it should not be ignored that it may affect
the physical and mental development of children. In our country, children's playgrounds
are understood as green areas where standard playground modules are installed.
In the design of the children's playgrounds, typical equipment is chosen. Besides these
playground equipment, children play areas where the children will be able to support
their physical, mental, cognitive and emotional skills, to increase their creativity, to
adapt children's pedagogy, to be safe, simple and complementary, should be designed
by specialists working for local governments and the design process should be attached
to a standard by taking into consideration the basic criteria.
It is also important to use "effective design" methods when creating playgrounds in
green areas. The parameters such as the natural land formation, the land area, the variety
of equipments, etc., must be optimized by taking into account the needs of the
city. By effective design, functionality is striking in children's playgrounds that will
be created.
In addition to design criteria, supplying of safety precautions and supervision of them
are another important issue to be addressed for children's playground where children
spend a lot of time. Many international organizations call on local governments to
create playgrounds that children can use safely.
In Turkey, relevant Turkish Standards have been accepted for taking safety precautions
in children's playgrounds. However, as can be seen from the researches carried
out, the safety criteria in the relevant Turkish Standards cannot be provided in the
children's playgrounds and the application of these criteria is not audited. Standards for children's playgrounds are just documented in the procurement process of children's
playground equipment and are not inspected during the installation and maintenance
periods. The solution of some of the safety problems that exist in children's
playgrounds is not available at the relevant standards and this causes some problems
to remain unsolved.
Thus, children's playgrounds, which are really important for children and cities, need
to be searched in terms of design criteria and safety issues. Besides, playgrounds can
be touched in terms of urban planning while studying safety issues and design criteria
because the amount of children's play areas that a city needs is one of the design criteria
for playgrounds, and the design directly affects the safety in the playgrounds.
In this study; it is aimed to examine the design criteria of the children's playgrounds
and to identify the safety problems for them and to find solutions to these problems.
Literature survey and field research were used as a method of working for this study.
In the literature review, these are the main topics examined: the basic philosophy of
designing children playgrounds, the effect of playgrounds on child development, playground
design and standards, safety in playgrounds, playgrounds in terms of urban
planning. In the field study, playgrounds surveyed from these three perspectives:
safety in playgrounds, playground design and standards and playgrounds in terms of
urban planning.
This study consists of five main sections. The first section is about "The philosophy of
designing children's playgrounds" and in this section, it is explained that how design
approach should be.
In the next section, "Design criteria and standards of children's playgrounds" are examined.
As a result, the design criteria are listed in subheadings and also the main
headings at children playground standards in our country and some developed countries
are explained.
In the third section, the topic of "Safety in children's play areas" is inspected. The
purpose and scope of the standards related to children's playgrounds in our country
and the relevant parts of them from safety perspective are explained by creating a table
Also, the safety problems in the children's playgrounds obtained during both literature
review and the field work, are listed in subheadings.
The following section is about "Playgrounds in terms of urban planning". According
to the data obtained from the Anatolian and European branches of Parks and Gardens
Department of Istanbul Municipality, playground area per capita in Istanbul is calculated
and this ratio is compared to similar ratios at other countries and cities by the
data obtained by literature search.
The last section; "Fieldwork: Evaluation of children's playgrounds in Maltepe District";
consist of the examination of 102 children's playground located in the Maltepe
District and built by the local municipality. In this context; the playgrounds are evaluated
in terms of the characteristics like the amount of green space, the hard floor area,
the number of trees, the presence of a bench, the presence of a garbage, the presence
of lighting, the number of swing, the number of slide, the number of other game equipment,
the amount of sand pool, the area of ballpark, the presence of a transformer, the
availability of sports equipment and usage of seperators around the playground area.
At the beginning of this field study, 102 children's playgrounds are photographed as a
first step. Then the areas of these playgrounds are calculated approximately through
the Netcad program. The information on the photos and the area values of the playgrounds
are processed on a chart. After the table is completed, the results such as the
area of playground per capita, the amount of trees in children's play areas per capita
are calculated and presented with supporting chart diagrams. Also, the information
about the children's playgrounds made by the Istanbul Metropolitan Municipality in
the Maltepe District is obtained through a literature search and mentioned in this section.
This data is combined with the data of the children's playgrounds made by the
local municipality and the playground area per capita in the district is calculated.
As a result of the study; suggestions are made regarding safety and design criteria in
children's playgrounds, which are not mentioned in the standards in our country. Moreover;
the problems encountered basicly in the children's playgrounds are listed in the
form of items and the other problems encountered during the literature search and field
study and solution suggestions for these problems are collected and shown in a table.