COVİD-19'un böbrek fonksiyon prognozuna etkisi
Effect of the COVID-19 on kidney function prognosis
Yazar: ÖZKAN ONUR
Danışman: PROF. GÜLİZAR ŞAHİN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Sultan Abdülhamid Eğt. ve Arş. Hast. / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Nefroloji = Nephrology
Dizin: Akut böbrek hasarı = Acute kidney injury ; Böbrek fonksiyon testleri = Kidney function tests ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; COVID 19 = COVID 19 ; Pandemiler = Pandemics ; Prognoz = Prognosis ; SARS virüsü = SARS virus

Özet:
AMAÇ: Yeni tip coronavirus hastalığı (Covid-19), Dünya Sağlık Örgütü tarafindan pandemi olarak kabul edilmiş olup tüm dünyada ölümcül sonuçlar doğurmaktadır. Hastalıktaki mortalitenin önemli nedenlerinden birisinin de böbrek fonksiyonlardaki bozulma olduğu düşünülmektedir. Türkiye'de de yeni tip coronavirus salgını etkisini göstermekte olup, hastanemizde yatırılarak takip edilen hastalarda böbrek fonksiyonlarında bozulma görülmektedir. Bu çalışmada akut böbrek hasarı veya kronik böbrek hastalığı tanısı ile hastanede yatan Covid-19 vakalarının mortalitelerine ve böbrek fonksiyon kayıplarına etki eden sebepleri bulmayı, aşılamanın mortaliteye etkisini ve renal iyileşme üzerine etkili olan faktörleri değerlendirmeyi hedefledik. 
GEREÇ VE YÖNTEM: Sağlık Bilimleri Üniversitesi (SBÜ) Sultan 2. Abdülhamid Han Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi (SUAM) Hastanesinde polimeraz zincir reaksiyon (PCR) pozitif Covid-19 nedeni ile yatarak tedavi gören, yatışı öncesinde bilinen evre 3 ve üzeri kronik böbrek hastalığı olan veya hastane başvurusu sırasında akut böbrek hasarı gelişmiş 513 hastanın verileri retrospektif olarak incelendi. 
Çalışmadaki hastaların 172'si kadın 341'i erkektir. 186 erkek ve 94 kadın hastadan oluşan birinci grup Mart 2020-Haziran 2020 arasında Covid-19'a yönelik toplumsal aşılamanın başlamadığı dönemdeki hastalardır. İkinci grupta yer alan 155 erkek 78 kadın hasta ise Türkiye'de toplumsal aşılamanın başladığı 14 Ocak 2021-Şubat 2022 arasındaki hastalardır. Hastalar: yaş, cinsiyet, yatış süresi(gün), komorbid hastalıklar, aşılanma durumları, renal replasman tedavi ihtiyaçları, ACE inhibitörü /ARB kullanım durumları, yoğun bakım ünitesi yatış gereklilikleri; ilk başvurularındaki: kreatinin(mg/dL),Glomerüler filtrasyon hızı(e-GFRml/dk/1.73m²), c-reaktif protein(CRP-mg/dL),alanin aminotransferaz (ALT u/L) laktat dehidrogenaz (LDH u/L), Ferritin (ug/L),D-Dimer(ng/mL), lökosit sayısı (WBC U/lt), lenfosit sayısı(LYM u/l), hemoglobin seviyesi (Hb g/dL), trombosit sayısı (PLT u/L), nötrofil/lenfosit oranı(NLR) , ortalama trombosit hacimleri (MPV fL)  taburculuk veya exitus öncesi son laboratuar tetkiklerindeki: kreatinin(mg/dL), e-GFR(ml/dk/1.73m²), nötrofil/lenfosit oranı, ortalama trombosit hacimleri(MPV fL) incelendi. 
Tüm analizler için anlamlılık seviyesi p<0.05 olarak belirlenerek analizler IBM SPSS22.0 programı ile yapıldı.  
BULGULAR: Grup 1 hastalarda 1.64 kat yüksek mortalite ve daha yüksek böbrek fonksiyon kaybı olduğu tespit edildi. Mortaliteyi erkek cinsiyetin 1.507 kat, yaşın 1.024 kat, tip 2 diyabet tanısına sahip olmanın 1.32kat arttırdığı tespit edildi. 
Böbrek fonksiyon kaybını ise tip 2 diyabet tanısının 1.774 kat, geçmiş malignite öyküsünün 5.26 kat arttırdığı tespit edildi. Grup 1 hastalarda yüksek mortalite ile birlikte ortalama AST, LDH, CRP, ferritin seviyelerinin daha yüksek olduğu görüldü. WBC, LYM, HB, PLT seviyelerinin ise daha düşük olduğu görüldü.
SONUÇ: Covid-19'a bağlı takip edilen böbrek hasarı gelişmiş hastalarda mortaliteyi erkek cinsiyetin, tip 2 DM tanısının ve yaş artışının arttırdığı görüldü. 
Böbrek fonksiyonlarının prognozunda ise tip 2 DM, malignite ve demans tanısı olanların daha kötü renal iyileşmeye sahip olduğu görüldü. 2.grup hastaların renal iyileşmelerinin 1.grup hastalara kıyasla daha yüksek orana sahip olduğu tespit edildi.  
Aşılı ve aşısız hastalar arasında ise mortalite ve renal iyileşme açsından istatistiksel anlamlı bir fark ortaya konulamadı. Hipertansiyonun ve hipertansiyon tedavisinde kullanılan ACE-inhibitörü/ ARB kullanımının mortalite üzerine anlamlı etkisi olmadığı tespit edildi. Grup 2 de yer alan hastaların başlangıç başvurularındaki böbrek fonksiyon bozukluğunun daha ileri seviyede olduğu tespit edildi. 
Grup 1de yer alan hastanemizde yatarak tedavi görmüş hastalarda yüksek mortalite oranı olduğu görüldü.

Abstract:
OBJECTIVE: The World Health Organization has declared Covid-19 a pandemic.
The new type of Coronavirus epidemic is also having an impact in Turkey. Despite advances in treatment, Covid-19 remains a significant cause of death. Renal failure is one of the leading causes of death. The purpose of this study was to discover the factors that influence the mortality and kidney function loss of Covid-19 patients admitted to the hospital with acute or chronic kidney injury.
MATERIALS AND METHODS: In this study, we analyzed data from 513 patients who had known stage 3 or higher chronic kidney disease or developed acute kidney injury during hospitalization. This study included all patients who had a positive Covid-19 polymerase chain reaction (PCR). There are 177 female patients and 383 male patients in this study. The patients were divided into two groups.
The first group included 186 male and 94 female patients. The patients in the first group will be hospitalized between March 2020 and June 2020, when public vaccination against Covid-19 has not yet begun in Turkey.
The second group included 155 male and 78 female patients. Patients in the second group were admitted to the hospital between January 14th, 2021 and February 2022.
Turkey's public vaccination program began on January 14th. 
All patients were monitored in intensive care units or inpatient facilities.
Patients' age, gender, length of stay, comorbid diseases, vaccination status, Ace-i/Arb use, intensive care admission requirements, and mortality rate were all assessed.
We measured their serum creatinine level (mg/dL), e-GFR (ml/min/1.73m2), crp (mg/dL), ast (u/L), ldh, serum, d-dimer, wbc, lym,hemoglobin level, platellet count, neu/lym ratio, mpv levels, and the last laboratory tests before discharge or death: serum creatinine, e-GFR. For all analyses, the significance level was set at p0.05, and the analyses were carried out using the IBM SPSS22.0 program.
RESULTS: Group 1 patients had a 1.64-fold higher mortality rate and a greater loss of renal function. Male gender increased mortality 1.507 times, older patients had 1.024 times, and those with type 2 diabetes had 1.32 times. Loss of kidney function increased 1.774 times in patients with type 2 diabetes and 5.26 times in patients with a history of previous malignancy. Mean serum AST, LDH, CRP, and ferritin levels were higher and WBC, LYM, HB, and PLT levels were lower in group 1 patients, who had a higher mortality ratio.
CONCLUSION: Male gender, type 2 diabetes diagnosis, and age all increased mortality in patients with kidney damage who were followed up on because of Covid-19. Patients with type 2 diabetes, a history of or current cancer, or demantia had poorer renal recovery. Group 1 patients who are hospitalized prior to the start of public vaccination have a higher mortality rate.