Eski Anadolu coğrafyasında dağ kültü
Mountain cult in Ancient Anatolian geography
Yazar: TAHA ÖZGÜR
Danışman: DOÇ. DR. MUAMMER ULUTÜRK
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Anadolu = Anatolia ; Anadolu uygarlıkları = Anatolian civilizations ; Dağ kültü = Mountain cult ; Dağlar = Mountains ; Eski Anadolu medeniyetleri = Old Anatolian civilizations ; Kült = Cult ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Dağlar oldukça büyük kütleleri, heybetli görüntüleri, yaşam alanı olmaları, barınma, korunma ve avlanma olanağı sağlamaları gibi birçok hayati özellikleri nedeniyle ilk insandan günümüze önem arz etmiş, dünya mitolojilerinde kutsal olarak görülmüş ve kültleştirilmiş yeryüzü oluşumlarıdır. Dağlar neredeyse tüm inanışlarda farklı nedenlerle önemli yer işgal eden bir öge olmuştur. Zaman zaman tanrısal bir mekân, zaman zaman vahyin geldiği yer ve tanrılara götüren bir yol, zaman zaman da evrenin kozmik merkezi olarak algılanmıştır. Kendilerine verilen değer nedeniyle, ayinlerin yüksek dağ başlarında gerçekleştirilmesi ve insanların dağ başlarına gömülmesi normal kabul edilmiştir. Gizemli konumu, göğe doğru yüksekliği ile dikkatleri üzerine çeken dağların sahip olduğu bu özellik, onları tarihi çağların tamamında cazibeli kılmıştır.
Eski Anadolu'nun coğrafi olarak özel bir konumu bulunmaktadır. Ayrıca aşılması güç ancak belirli noktalarından geçitler ile geçilebilen paralel doğrultuda uzanan dağlar silsilesine sahip olduğu da bilinmektedir. Anadolu'da yaşayan muhtelif toplumlar da diğer toplumlar gibi, dağlara çeşitli anlamlar yüklemişler ve zamanla bu dağların kült olmasını sağlamışlardır. Bu nedenle dağ kültü açısından Eski Anadolu coğrafyası oldukça zengin bir birikime sahiptir. Eski Çağ Anadolu coğrafyasında yaşanan tarihi olaylara ve inançsal davranışlara tanıklık yapan bu dağlar sayesinde bölgenin zengin bir kültür ve inanç birikimine sahip olduğu değerlendirilmektedir. 
Bu çalışmanın amacı, dağ kültünün Eski Anadolu coğrafyasında yaşayan toplumların hayatındaki yerini, önemini ve işlevini incelemektir. Araştırma kapsamında Eski Çağ Anadolu kavimlerinin dağ ile olan ilişkileri inanç başta olmak üzere sosyal, tarihi ve kültürel boyutlarda çok yönlü olarak ele alınmış ve dağ kültü üzerine değerlendirmeler yapılarak ilgili alana katkı sağlanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Kült, Dağ Kültü, Dağ-Tanrı, Eski Anadolu İnançları, Eski Anadolu Dağları.

Abstract:
Mountains are earth formations that are seen as sacred and cult in world mythologies from the first human to the present day due to their huge masses, magnificent appearance, being a living space, and providing shelter, protection and hunting opportunities. Mountains have been an important element in almost all faiths for different reasons. Sometimes it was perceived as a divine place, a place of revelation, and sometimes as the cosmic center of the universe. Because of the value placed on them, it was considered normal to perform rituals on high mountain peaks and bury important people on mountain peaks. This feature of the mountains, which attract attention with their mysterious location and height towards the sky, made them attractive in all historical ages.
Ancient Anatolia has a special geographical position. It is also known that it has a mountain range extending in parallel direction, which is difficult to overcome but can be passed through passes from certain points. Various societies living in Anatolia, like other societies, ascribed various meanings to the mountains and over time, they made these mountains become cults. For this reason, Ancient Anatolian geography has a very rich accumulation in terms of mountain cult. Thanks to these mountains, which witness the historical events and religious behaviors in the ancient Anatolian geography, it is evaluated that the region has a rich culture and belief accumulation.
The aim of this study is to examine the place, importance and function of the mountain cult in the life of the societies living in the Ancient Anatolian geography. Within the scope of the research, the relations of the ancient Anatolian tribes with the mountain were handled in a multifaceted way in social, historical and cultural dimensions, especially in faith, and by making evaluations on the mountain cult, a contribution was made to the related field.

Keywords: Cult, Mountain Cult, Mountain-God, Ancient Anatolian Beliefs, Ancient Anatolian Mountains.