Mali disiplin ve mali alan kavramlarının bütçe dışı kamu harcamaları açısından değerlendirilmesi: Türkiye örneği
The evaluation of fiscal discipline and fiscal space in terms of off-budget public expenditures: The case of Turkey
Yazar: HÜLYA AKTAŞ
Danışman: PROF. DR. ÇİĞDEM BERNA KOCAMAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye (Kamu Ekonomisi) Ana Bilim Dalı / Kamu Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Maliye = Finance

Özet:
Son yıllarda maliye politikalarının diğer ekonomi politikalarına göre öneminin daha 
fazla artmasıyla birlikte, mali disiplin ve mali alan gibi kavramlar ön plana çıkmaya 
başlamıştır. Bir ülkenin bütçe dengesinin seyri ve bu dengenin ne şekilde finanse 
edilmesi gerektiğini gösteren mali disiplin kavramı ve bunun yalnızca belirli bir 
dönemde değil, orta ve uzun vadede sürdürülebilir olması için de mali alan/mali olanak 
kavramı ekonomi gündeminde sıklıkla yer almaktadır. Ancak, bütçe kapsamı 
çerçevesinde mali disiplin ve mali alan kavramları oluşturulurken ve bu bağlamda 
ülkelere politika önerileri tavsiye edilirken, bütçe kapsamı içerisinde yer almayan bütçe 
dışı kamusal harcamaların varlığı da göz önünde bulundurulmalıdır. Bu anlamda, 
oluşturulmaya çalışılan mali alanın büyüklüğü ile bütçe dışı harcamaların boyutunun 
belirlenmesi ve karşılaştırılması ihtiyacı doğmaktadır. Bu çalışmada, kamunun 
finansman kaleminden yola çıkılarak tahmin edilmeye çalışılan bütçe dışı harcamalar ile 
geçmiş döneme ilişkin varsayımsal mali alan tahmini rakamları birbirleri ile 
karşılaştırılmıştır. Yapılan bu karşılaştırma sonucunda, oluşturulduğu varsayılan mali 
alan büyüklüğünün üzerinde bütçe dışı harcamalar yapıldığı ortaya konulmuştur. 
Bu çalışma, önemi giderek artan maliye politikasına ait mali kavramların yeniden 
kurgulanması gerektiğini ortaya koymaktadır. Mali disiplin yalnızca bütçe çerçevesinde 
değil, bütçe dışı kamusal faaliyetler açısından da yeniden tanımlanmalıdır. Mali alan 
kapsamında oluşturulan ilave kaynakların nerede kullanılacağı önemli bir konudur. Bu 
anlamda, bir yandan mali disiplin kavramı bütçe dışını da ihtiva edecek şekilde formüle 
edilirken, diğer yandan bütçe dışı harcamaların da bütçe içerisine dahil edilme 
politikaları devreye alınmalıdır.

Abstract:
In recent years, the concepts of fiscal discipline and fiscal space have come to the fore 
with the increasing importance of fiscal policies compared to other economic policies. 
The concept of the fiscal discipline, which shows the course of a country's budget 
balance and how this balance should be financed, and the concept of fiscal space, which 
is required for the fiscal discipline to be sustainable not only in a certain period of time, 
but also in the medium and long term, are frequently included in the economic agenda. 
However, while creating the concepts of fiscal discipline and fiscal space within the 
framework of the budget and recommending policies to the countries in this context, the 
existence of off-budget public expenditures that are not within the scope of the budget 
should also be considered. In this sense, there is a need to determine and compare the 
size of the fiscal space and the size of off-budget expenditures. In this study, off-budget 
expenditures, which are tried to be estimated from the public financing item, and the 
hypothetical fiscal space estimates for the past period are compared with each other. As 
a result of this comparison, it was revealed that off-budget expenditures were above the 
size of the fiscal space which is assumed to be created.
This study reveals that the fiscal concepts of fiscal policy, which is becoming 
increasingly important, need to be redefined. Fiscal discipline should be redefined not 
only within the framework of the budget, but also in terms of off-budget public 
activities. It is an important issue where the additional resources created within the 
scope of the fiscal space will be used. In this sense, while the concept of fiscal 
discipline should be reformulated to include off-budget expenditures, the policies to 
include off-budget expenditures in the framework of the budget should also be put into 
effect.