Çocuklar ve ebeveynlerı içın kullanılacak 'ilaç tedavisine uyunç' ve 'ilaca ilişkin hasta/hasta yakını yaklaşımı' ölçeklerinin geliştirilmesi ve değerlendirilmesi
Development and evaluation of 'the medication adherence scale' and 'patient/parent approach to medication' TO BE used for children and THEİR parents
Yazar: İZGİ BAYRAKTAR
Danışman: PROF. SALİH KUTAY DEMİRKAN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Eczacılık Ana Bilim Dalı / Klinik Eczacılık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Ana-baba = Parents ; Ergen psikiyatrisi = Adolescent psychiatry ; Psikotrop ilaçlar = Psychotropic drugs ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance ; Tutum ölçekleri = Attitude scales ; Çocuklar = Children ; Ölçek geliştirme = Scale development ; Ölçekler = Scales ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaç kullanımını değerlendirme = Drug utilization review

Özet:
Psikotrop ilaçların ergenlerde reçetelenme oranlarının artış gösterdiği ve ilaç tedavisine uyuncun çocuklar ve ergenlerde yetişkinlere kıyasla daha düşük olduğu bilinmektedir. Psikotrop ilaçların etkinliği bu hastaların sağlığının ve hayat kalitesinin sürdürülmesi açısından çok önemli olduğundan ilaç tedavisine uyuncun devamlı olmasına dikkat edilmelidir. Uyuncu etkileyebilecek parametreler arasında ilaç tedavisine olan inançlar ve tedavi konusundaki düşünceler yer almaktadır. Pediatrik popülasyonda tedaviye uyunç, yalnızca çocuğu değil, tüm aileyi de etkilemektedir. Bu nedenle uyunç değerlendirilmesinde her iki taraftan da bildirim alınması gerekir. Hastanın tedaviye olan uyuncunu ölçmek için 'İlaç Tedavisine Uyunç' ölçeği geliştirmek, hastaların tedaviye olan uyuncunu/uyunç göstermeme davranışını daha iyi anlamak için ise 'İlaca İlişkin Hasta/ Ebeveyn Yaklaşımı' ölçeklerinin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Bu tez çalışması Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Polikliniğinde Aralık 2021- Nisan 2022 tarih aralıklarında gerçekleştirilmiştir. Psikiyatrik tanı ile takip edilen ve en az 2 aydır psikotrop ilaç kullanan 288 adolesana ve 255 adet ebeveyne ölçekler uygulanmıştır. Ölçeklerin geçerlilik analizlerinde, uzman görüşü alınarak kapsam geçerliliği ve açıklayıcı faktör analizi ile yapı geçerliliği hesaplanmıştır. Güvenirlilik analizlerinde ise Cronbach alfa iç tutarlılık katsayısı hesaplanmış ve test-retest uygulaması sonrasında sınıf içi korelasyon katsayısı değerlendirilmiştir. Analizler sonucunda tek boyutlu yapıya sahip, hasta için 9, ebeveyn için 6 sorudan oluşan ''Pediatrik İlaç Tedavisine Uyunç-PİTU'' ölçeği, gereklilik ve endişe boyutlarına sahip, hasta için 18, ebeveyn için 20 sorudan oluşan 'Pediatrik İlaç Tedavisine olan Yaklaşım-PİTY'' ölçeği geliştirilmiştir.Ölçeklerin geçerli ve güvenilir (Cronbach alfa >0,70) bir ölçüm aracı olduğu gösterilmiştir. Hastanın endişe skorları, ilaç tedavisine olan yaklaşımını gereklilik skorlarına göre daha anlamlı düzeyde etkilediği, ebeveynin uyunç skorları ile hastanın uyunç skorlarının benzerlik gösterdiği, ebeveynin tedaviye olan negatif tutumu ile hastanın uyuncunun ilişkide olduğu, ebeveyn ve hastanın ilaç tedavisine olan negatif yaklaşımlarının benzerlik gösterdiği saptanmıştır. Klinisyenlerin özellikle endişe algı seviyesini, yan etki profili ve polifarmasinin tedaviye olan uyuncu ve yaklaşımını etkileyebileceği göz önünde bulundurması önem taşımaktadır.

Abstract:
It is known that the prescription rate of psychotropic drugs in adolescents is increasing, and medication adherence is lower in children and adolescents compared to adults. The effectiveness of psychotropic drugs is very important in terms of maintaining the health and quality of life of the pediatric patients, therefore, continuity of medication adherence should be considered. Among the parameters that may affect adherence are beliefs and thoughts about medications. Medication adherence in the pediatric population affects not only the children but also the whole family. Therefore, both parties should be notified in the evaluation of the adherence. It was aimed to develop the 'Medication Adherence' scale to measure the patient's adherence, and to develop the 'Patient/Parent Attitudes Toward Medication' scales to better understand the patients' adherence/non-adherence to treatment. This study was carried out in Hacettepe University Faculty of Medicine, Child and Adolescent Psychiatry Outpatient Clinic, between December 2021 and April 2022. The scales were administered to 288 adolescents who were followed up with a psychiatric diagnosis and had been using psychotropic drugs for at least 2 months and 255 parents. In the validity analyzes of the scales, the content validity determined by taking expert opinion; construct validity was evaluated with explanatory factor analysis. In the reliability analysis, the Cronbach alpha internal consistency coefficient was calculated and the intraclass correlation coefficient was evaluated after the test-retest application. As a result of the analyses, the "Pediatric Medication Adherence" scale, which has a one-dimensional structure and consists of 9 questions for the patient and 6 questions for the parents, and the "Pediatric Attitudes to Medication" scale, consisting of 18 questions for the patient and 20 questions for the parent with the dimensions of necessity and anxiety have been developed. It has been shown that the scales are a valid and reliable (Cronbach's alpha >0.70). It was found that the patient's anxiety scores affected the attitudes towards the medication more significantly than the necessity scores, the parent's adherence scores and the patient's adherence scores were similar, the parent's negative attitude towards medication and the patient's adherence were correlated, and the parent and patient's negative attitudes toward medication were similar. It is important for clinicians to consider that the level of anxiety, side-effect profile, and polypharmacy will affect patients' adherence and attitudes toward medication.