Sanatın yapısal sorunları
Structurel problems of art
Yazar: ÖMÜR KARSLI
Danışman: PROF. DR. AYHAN BIÇAK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Estetik = Aesthetics ; Evrensellik = Universality ; Köken bilim = Etymology ; Sanat = Art ; Sanat felsefesi = Art philosophy ; Yapısal sorunlar = Structural problems ; Yerellik = Locality

Özet:
Bu çalışmada sanatın anlamı ile sanatta yerellik ve evrenselliğin yeri sorunları ele alınmıştır. Altı çizilen sorunlar, bir araya geldikleri sanatın yapısı bağlamında irdelenmiştir. İnsanoğlunun evrensel ihtiyaçları doğrultusunda kültür ve unsurları, coğrafi, toplumsal ve tarihsel nedenlerle birlikte bulunan topluluklar tarafından çeşitli şekillerde üretilmiştir. Böylece evrensel kültür içinde yerel kültürel oluşumlar şekillenirken, insanın evrensel manevi ihtiyacı olan sanat da yerel sanatlar ve sanat anlayışlarınca karşılanmıştır. Bununla birlikte modern dönemden başlayarak geliştirilen, sanatın anlamına ve sanatta yerellik ve evrenselliğin rolüne dair görüşler sorunlar içermektedir. Sanat, sanat eserine indirgenerek açıklandığı için bütünlüğü parçalanmakta, toplumsal ve kültürel arka planı göz ardı edilmektedir. 18. yüzyılda gelişen modern sanatın ve sanat felsefesinin Batı sanatını evrensel diğer toplumların sanatını yerel görerek ötelemesi ve küresel çapta yayılması ise bir diğer sorundur. Bu sorunlar karşısında hem sanatın bütünlüğünü sağlamak hem de her sanatın yerellik ve evrensellikle kurulduğunu göstermek ve bütün sanat anlayışlarının değerli olduğunu temellendirmek için, sanatın yapısının tartışılması gerekmektedir. Söz konusu tartışma için problemin yeniden kurulması, yeni bir yaklaşım biçiminin kullanılması ve bir açıklama modelinin üretilmesi önem kazanmaktadır. Bu anlayışla sanatın yapısı antropolojik yaklaşım eşliğinde sırasıyla kökeni, yerelliği, evrenselliği ve geleceği bağlamında tartışılmıştır. İnceleme sonucunda sanatın yapısının, sanatçı-sanat eseri-alımlayıcı yapıtaşlarını içeren bütünsel bir eylem-olgu-değer olduğu ve yapı unsurlarını yerellik ile evrenselliğin oluşturduğu ortaya konmuş, yerellik yerine kültürellik, evrensellik yerine de insanşumûllük/insanlık kavramları önerilerek, sanatın kültürellik ve insanşumûllük temelinde meydana geldiğine ulaşılmıştır. Bu bağlamda bütün sanat anlayışlarının önemi vurgulanarak, sanat değerinin yaşaması için sanatın geleceğine dair öneriler sunulmuştur.

Abstract:
In this thesis, two problems, the meaning of art and the place of locality and universality in art, are examined. The underlined problems were examined in the context of the structure of art in which they came together.  In line with the universal needs of mankind, culture and its element have been produced in various ways by the communities that are together for geographical, social and historical reasons. Thus while local cultural formations were shaped within the universal culture, art which is the universal spirituel needs of man was also met by local arts and artistic understandings. However the views on the meaning of art and the role of locality and universality in art contain problems which have been developed starting from the modern period. Since art is explained by reducing it to a work of art, its integrity is fragmented and its social and cultural background is ignored. Another problem is that the modern art and philosophy of art which developed in 18th century saw Western art as universal, seeing the art of other societies as local, and spreading it globally. In the face of these problems it is necessary to discuss the structure of art to show that every art is established with locality and universality and to justify that all understandings of art are valuable. For the discussion in question, it is important to re-establish the problem to use a new approach and to produce an explanation model. With this understanding the structure of art is discussed in the context of its origin, locality, universality and future with an anthropological approach. As a result of the examination it has been revealed that the structure of art is a holistic action-fact-value that includes the artist-artwork-audience building blocks and that the structural elements are formed by locality and universality. In this context by emphasizing the importance of all understandings of art, suggestions for the future of art are presented so that the value of art can be lived.