Atölye ve laboratuvar öğretmenleri için performans değerlendirme model önerisi
Performance evaluation model proposal for workshop and laboratory teachers
Yazar: İBRAHİM OKAN ERDEN
Danışman: PROF. DR. İNAYET AYDIN
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Performans = Performance

Özet:
Bu araştırmanın amacı, Ankara ilinde bulunan kamu Mesleki ve Teknik Anadolu Liselerinde (MTAL) görev yapan okul müdürleri ile atölye ve laboratuvar öğretmenlerinin görüşlerinden hareket ile; somut, taraflarca kabul edilebilir, objektif ve kanıtlara dayanan bir performans değerlendirme modeli ortaya koymaktır. Araştırma karma araştırma yöntemlerinden açıklayıcı sıralı desen ile yürütülmüştür. İlk olarak araştırmanın nicel aşaması gerçekleştirilmiştir. Bu aşamada araştırmacı tarafından geliştirilen ölçek aracılığıyla MTAL'de görev yapan okul müdürleri ile atölye ve laboratuvar öğretmenlerinin performans değerlendirmesine yönelik nicel veriler toplanmıştır. Açıklayıcı sıralı desenin ikinci aşaması olan nitel boyutta, araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak okul müdürleri ile atölye ve laboratuvar öğretmenlerinin performans değerlendirmesine ilişkin görüşlerine dair nitel veriler toplanmıştır.
Araştırmanın nicel bölümünde ele alınan örneklemi, 2020 – 2021 eğitim öğretim yılında, Ankara iline bağlı dokuz merkez ilçede (Altındağ, Çankaya, Mamak, Yenimahalle, Etimesgut, Sincan, Gölbaşı, Keçiören, Pursaklar) yer alan, kamuya ait MTAL'lerde görev yapan 100 okul müdürü ve 374 atölye ve laboratuvar öğretmeni oluşturmaktadır. Örneklemin seçiminde tabakalı örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Katılımcıların ölçek maddelerine verdikleri yanıtların değerlendirilmesinde aritmetik ortalama ve standart sapma kullanılmış; her ölçek maddesinin ağırlığını belirlemek içinde frekans ve yüzde (%) oranlarına bakılmıştır. Araştırmaya katılan okul müdürleri ile atölye ve laboratuvar öğretmenlerinin görüşleri arasında anlamlı bir fark olup olmadığına bakmak için t testi kullanılırken, kıdem bakımından fark olup olmadığına bakmak için ANOVA kullanılmıştır.
 Araştırmanın nitel boyutu, Ankara iline bağlı dokuz merkez ilçede (Altındağ, Çankaya, Mamak, Yenimahalle, Etimesgut, Sincan, Gölbaşı, Keçiören, Pursaklar) yer alan, kamuya ait MTAL'lerde görev yapan 10 atölye ve 10 laboratuvar öğretmeninden oluşan çalışma grubuyla gerçekleştirilmiştir. Çalışma grubunun belirlenmesinde amaçlı örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada toplanan nitel verilerin analizinde betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır.
Araştırmanın nicel bulgularına göre; okul müdürleri ile atölye ve laboratuvar öğretmenleri, performans değerlendirmesini desteklemektedirler. Okul müdürlerinin yarısından fazlası performans değerlendirmesinin, kendileri tarafından yapılması gerektiği şeklinde görüş bildirirken; öğretmenler, bu değerlendirmenin zümre öğretmenlerince veya oluşturulacak bir komisyon tarafından yapılması gerektiğini belirtmektedirler. Hem okul müdürleri hem de öğretmenlere göre performans değerlendirmesi, öğretmenin üzerindeki ataleti kaldıracak; mesleki açıdan güncel kalmalarını ve öğrenci haklarına azami düzeyde saygı göstermelerini sağlayacak bir uyaran olacaktır. Katılımcılar, performans değerlendirmenin, öğretmenlerin uyum ve iş birliğini geliştirerek okul ikliminin iyileşmesine katkı sağlayacağı, sorumluluk ve öz değerlendirme becerisi kazanmalarında etkili olacağı; öğrenciler ve eğitimciler açısından atölyelerin eğitsel ve iş sağlığı anlamında daha güvenli çalışacakları ortamlara dönüşmesinde önemli rol oynayacağı görüşündedirler. 
Araştırmanın nitel bulgularına göre okul müdürleri ve öğretmenler, performans değerlendirmesinde hataya yol açabilecek; yanlılık, adam kayırma, hemşericilik, objektif olmayan ve somut verilere dayanmayan değerlendirme soruları gibi olumsuz yanlarını dile getirmişlerdir. Bununla beraber performans değerlendirmeyi uygulayacak kişi veya komisyonun yetkinliği ve bu konu ile ilgili eğitim almış olup olmamaları da sorun teşkil etmektedir. Katılımcı okul müdürleri ve öğretmenler, performans değerlendirmesinde süreç ve sonuç değerlendirmesinin bir arada yapılmasını istemektedirler. 
Okul müdürleri ile atölye ve laboratuvar öğretmenlerince bildirilen görüşler temel alınarak bir model geliştirilmiş ve geliştirilen bu model ile atölye ve laboratuvar öğretmenlerinin pedagojik ve mesleki gelişimlerinin en üst seviyeye çıkarılması, öğretmenlerin niteliğinin arttırılarak, öğrencilere nitelikli bir mesleki eğitim fırsatı sunulması hedeflenmektedir.

Abstract:
The aim of this study is to put forward a concrete, objective, evidence-based performance evaluation model that is acceptable to the parties, which is based on evidence according to the opinions of school principals working in public Vocational and Technical Anatolian High Schools in Ankara province and workshop and laboratory teachers working in these schools.The research was conducted with an explanatory sequential design from mixed research methods. First, the quantitative phase of the research was conducted. At this stage, quantitative data for the performance evaluation of school principals working in Vocational and Technical Anatolian High Schools and workshop and laboratory teachers working in these schools were collected through the scale developed by the researcher.  Qualitative data on the performance evaluation of school principals and workshop and laboratory teachers were collected by  using a semi-structured interview form prepared by the researcher in the qualitative dimension, which is the second stage of the explanatory sequential design. 
The sample of the quantitative part of the research consists of 102 school principals working in public Vocational and Technical Anatolian High Schools in nine districts of Ankara province (Altındağ, Çankaya, Mamak, Yenimahalle, Etimesgut, Sincan, Gölbaşı, Keçiören, Pursaklar) and 374 workshop and laboratory teachers working in these schools in the 2020-2021 academic year. Stratified sampling method was used to select the sample. Arithmetic mean and standard deviation were used to evaluate the participants' responses to the scale items; frequency and percentage (%) ratios were used to determine the weight of each scale item. While t-test was used to see whether there was a significant difference between the opinions of school principals,workshop and laboratory teachers participating in the study, ANOVA was used to see whether there was a difference in terms of seniority.
The qualitative dimension of the research was carried out with the study group consisting of 10 workshop and 10 laboratory teachers working in public MTALs located in nine central districts (Altındağ, Çankaya, Mamak, Yenimahalle, Etimesgut, Sincan, Gölbaşı, Keçiören, Pursaklar) of Ankara province. Purposive sampling method was used to determine the study group. Descriptive analysis method was used to analyse the qualitative data collected in the study.
According to the quantitative findings of the study, school principals and teachers support performance appraisal. While more than half of the school principals stated that performance evaluation should be carried out by the school principals themselves, the teachers stated that this evaluation should be carried out by the teachers whom working in the same department or by a commission to be formed. According to both school principals and teachers, performance appraisal is a stimulus that will remove the inertia on teachers, keep them professionally up-to-date and ensure that they respect students' rights at the maximum level. The participants are of the opinion that performance appraisal will contribute to the improvement of the school climate by improving teachers' cohesion and cooperation,  effective in helping them gain responsibility and self-evaluation skills, and  play an important role in transforming workshops into safer environments for students and educators in terms of educational and occupational health.
According to the qualitative findings of the study, school principals and teachers expressed negative aspects of performance evaluation such as bias, favouritism, nepotism, non-objective evaluation questions that are not based on concrete data. In addition, the competence of the person or commission who will implement performance appraisal and whether they have received training on this subject also pose a problem. Participant school principals and teachers want process and result evaluation to be carried out together in performance evaluation.
It is aimed to maximise the pedagogical and professional development of workshop and laboratory teachers, to increase the quality of teachers and to provide students with a qualified vocational education opportunity by the model which has beem developed based on the opinions of school principals workshop and laboratory teachers.