Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi obsidyenleri ve obsidyen merkezleri
Obsidian and obsidian centers  of the Norteast Anatolia Region
Yazar: SEVAL AKÇELİK
Danışman: PROF. DR. YAVUZ GÜNAŞDI
Atatürk Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Eskiçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Medeniyetlerin varlıklarını ve gelişimlerini destekleyen koşullar incelenirken ilk olarak üzerinde var olunan mekân ele alınmalıdır; çünkü mekânın sahip olduğu özellikler insanın ekonomik, sosyal ve kültürel faaliyetlerinin türünü ve sınırlarını belirlemektedir. Anadolu da insan yaşamına son derece uygun coğrafyasıyla her zaman iskân edilmiştir. İnsanlar da hayatlarını idam ettirebilmek için ekonomik yönden gelişmiş mekanları tercih etmiştir. Kuşkusuz Anadolu'nun ekonomisini güçlendiren yeraltı zenginlikleri tercih edilmesinde önemli bir faktör olmuştur. 
Anadolu'nun I. Jeolojik Zamandan itibaren var olması tüm jeolojik dönemlerde volkanik etkenlere maruz kalmasına neden olmuştur. Volkanik faaliyetler değerli ve yarı değerli madenlerin oluşumuna olanak sağlamıştır. İnsanlar bu madenleri işleyip kendi gereksinimlerini karşılamış ilerleyen dönemlerde de farklı merkezlere taşıyıp ticaretini yapmışlardır. 
Dış püskürük kayaçlarından olan obsidyen, magmanın yeryüzüne çıkıp hemen soğumasıyla oluşmuştur. Farklı renk ve özelliklerdeki obsidyenler, eskiçağda şekillendirici yöntemler kullanılarak  aletler yapılmış; ihtiyaç fazlası olduğunda da önemli bir ticaret metası olarak algılanıp ticareti yapılmıştır. Anadolu da jeopolitik konumundan dolayı bu ticaretin önemli kavşak noktalarından biri olmuştur. 
Anadolu'da volkanizmanın etkisiyle önemli obsidyen arazileri meydana gelmiştir. Bunlardan ilki İç Anadolu Bölgesi diğeri de Doğu Anadolu Bölgesi'dir. Bu tezde, Doğu Anadolu'nun bir kısmını kapsayan Kuzeydoğu Anadolu Bölgesinin obsidyen merkezlerini yüzey araştırmalar ışığında ele alınıp bilim dünyasına yeni veriler sunmak amaçlanmıştır.

Abstract:
During the examination of the conditions that support the existence and development of civilizations, primarily, the place of existence should be taken into consideration; because the features of the place determine the type and boundaries of human economic, social and cultural activities. Anatolia with its geography that is extremely suitable for human life has always been inhabited . Economically developed places were chosen by people in order to maintain their lives. Undoubtedly, underground resources that strengthen the economy of Anatolia have been an important factor in the preference. Anatolia's existence since the 1st Geological Time caused it to be exposed to volcanic factors in all geological periods. Volcanic activities have enabled the formation of precious and semi-precious metals. People processed these mines and met their own needs, and in the following periods, they carried them to different places for trade. Obsidian which is one of the external igneous rocks, was formed when the magma reached to the earth and cooled immediately. In ancient times ,Obsidians with different colors and features were used to make tools by using shaping methods, and when they were surplus, they were perceived as an important commodity and traded.Because of its geopolitical importance in Anatolia, it has been one of the important crossroads of this trade. Important obsidian fields have been formed in Anatolia with the effect of volcanism. The first of these is the Central Anatolia Region and the other is the Eastern Anatolia Region. In this thesis, it is aimed to present new data to the world of science by examining the obsidian centers of the Northeastern Anatolia Region, which covers a part of Eastern Anatolia, in the light of surface researches.