Çözüm Odaklı Aile Danışmanlığı'na dayalı ailelerle sosyal hizmet uygulamasının evli bireylerin psikolojik iyi oluş düzeyi ve aile yaşam doyumuna etkisi
The effect of Solution-Focused Family Counseling based social work practices with families on psychological well-being level and family life satisfaction of married individuals
Yazar: TANER ALGAN
Danışman: PROF. DR. EMİNE ÖZMETE
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı / Sosyal Hizmet Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology ; Sosyal Hizmet = Social Work
Dizin: Aile danışmanlığı = Family counseling ; Aile içi iletişim = Family communicatin ; Aile içi ilişkiler = Family relations ; Aile içi roller = Family roles ; Aile sorunları = Family problems ; Aile tedavisi = Family therapy ; Evlilik doyumu = Marital satisfaction ; Psikolojik iyi oluş = Psychological well being ; Yaşam doyumu = Life satisfaction ; Çözüm odaklı psikolojik danışma = Solution focused counseling

Özet:
Bu araştırmanın amacı, "Çözüm Odaklı Aile Danışmanlığı'na Dayalı Ailelerle Sosyal Hizmet Uygulaması"nın (ÇOAD-ASHU), evli bireylerin (çift olarak) psikolojik iyi oluş düzeyi ve aile yaşam doyumuna etkisini ve bu etkinin kalıcılığını nicel ve nitel bulgularla incelemektir. Karma yöntem araştırmaları içinde "İç İçe Gömülü Deneysel (Müdahale) Karma Yöntem Deseni" seçilerek tasarlanan bu araştırmada deney ve kontrol grubunu yapılandırmak için "ön test-son test ve izleme testi ölçümlü eşitlenmemiş deney ve kontrol gruplu yarı deneysel desen" kullanılmıştır. Buna göre araştırma, Elazığ Sosyal Hizmet Merkezi'ne ve Elazığ Belediyesi Aile Danışmanlık ve Eğitim Merkezi'ne başvuran ve araştırmaya gönüllü katılmak isteyen evli çiftler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu 8 evli çift (16 kişi) deney grubu, 8 evli çift (16 kişi) kontrol grubu olmak üzere toplam 16 çift (32 kişi) oluşturmaktadır. Araştırmada evli çiftlerin psikolojik iyi oluş düzeylerini ölçmek için "Evli Kadınlar ve Erkekler İçin Psikolojik İyi Oluş Ölçeği" ve aile yaşam doyumunu belirlemek amacıyla "Aile Yaşam Doyumu Ölçeği" kullanılmıştır. Deney grubuna (uygulama bittikten bir ay sonra yapılan) izleme seansı dahil toplam 7 hafta süreyle, her bir evli çift ile ayrı ayrı haftada bir seans olmak üzere ÇOAD-ASHU gerçekleştirilmiştir. Deney grubu ile toplam 54 seans gerçekleştirilmiş ve bu seanslar toplamda yaklaşık 90 saat (5400 dakika) sürmüştür. Deney grubu ile gerçekleştirilen izleme (kalıcılık) seansı hem nicel hem de nitel verilerin toplanabilmesi şeklinde yapılandırılmıştır. Buna göre önce evli çiftlere izleme testleri uygulanmış sonrasında ise çiftlerin deneysel uygulama ve danışmanlık süreci hakkında değerlendirme ve yorumlarını almak amacıyla evli çiftler ile yarı yapılandırılmış nitel görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Kontrol grubuna ön test, son test ve izleme testi dışında herhangi işlem yapılmamıştır.
Veri analizi süreci, nicel bulguların analizi ve nitel bulguların analizi olmak üzere iki bölümde gerçekleştirilmiştir. Nicel veri analizinde, veri setinin parametrik olduğu durumlarda ön analizler için "Bağımsız Örneklem t Testi", temel analizler için "Karışık/Tekrarlı Ölçümler için İki Yönlü ANOVA"; veri setinin non-parametrik olduğu durumlarda ise ön analizler için "Mann Whitney U Testi" ve temel analizler için "Friedman's ANOVA (F) testi" kullanılmıştır. Nicel analizler sonucunda, araştırmanın bağımlı değişkenlerini ölçmek için uygulanan tüm ölçekler ve bu ölçeklerin alt boyutlarının (biri hariç) tümünde ÇOAD-ASHU'nun evli çiftlerin psikolojik iyi oluş ve aile yaşam doyumu düzeylerini artırmada yüksek düzeyde etkili olduğu ve bu etkinin izleme testinde de devam ettiği tespit edilmiştir (Psikolojik iyi oluş-Ev dışı etkinlikleri sürdürebilme alt boyutu orta düzeyde etkili olmuştur). Nitel veri analizi aşamasında ise; deneysel uygulama sürecinde çiftlerin aktardıkları, geribildirimleri ve izleme seansında çiftlerle yapılan nitel görüşmelerden yola çıkarak elde edilen nitel bulgular MAXQDA 2020 Analytics Pro nitel veri analizi aracılığıyla "tema bazlı kodlama" ve "katılımcı (çift) bazlı kodlama" olmak üzere 2 aşamalı kodlama sistemi kullanılarak analiz edilmiş ve içerik analizi sonucu, 6 ana ve bir destekleyici (yardımcı) tema olmak üzere toplam 7 tema ortaya çıkmış ve nitel bulgular bu 7 tema üzerinden değerlendirilmiştir. Deney grubuna katılan evli çiftler tarafından ÇOAD-ASHU'nun oldukça işlevsel ve yararlı olduğu vurgulanmış ve nitel görüşmelerden elde edilen bulguların nicel veriler ile örtüştüğü görülmüştür. En sonunda, nicel ve nitel analizlerden elde edilen sonuçlar literatür çerçevesinde tartışılmış ve yorumlanmıştır. Yapılan tartışma ve yorumlar sonucu ilerleyen dönemlerde gerçekleştirilecek araştırmalara ve uygulamalara yönelik yararlı olacağı düşünülen çeşitli başlıklarda öneriler sunulmuştur. Sonuç olarak, "Çözüm Odaklı Aile Danışmanlığı'na dayalı Ailelerle Sosyal Hizmet Uygulaması"nın evli çiftlerin psikolojik iyi oluş ve aile yaşam doyumu düzeyleri artırmada ve çözüm odaklı düşünebilme becerisi kazanmalarında etkili ve işlevsel olduğu saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Çözüm Odaklı Aile Danışmanlığı, Ailelerle Sosyal Hizmet, Psikolojik İyi Oluş, Aile Yaşam Doyumu, Evli Çiftler

Abstract:
This study aimed to examine the effect of "Solution-Focused Family Counseling Based Social Work Practices with Families" (SFFC-SWPF) on the psychological well-being and family life satisfaction of married individuals (as a couple) and the permanence of this effect with quantitative and qualitative findings. In this study designed with the "Embedded Experimental (Intervention) Mixed Method Design," one of the mixed research methods, the "pre-test, post-test and follow-up test measurements with non-equivalent experimental and control groups" were used to structure the experimental and control groups. Accordingly, the study was carried out on married couples who applied to Elazığ Social Work Center and Elazığ Municipality Family Counseling and Training Center and agreed to participate voluntarily in the study. The study group consists of a total of 16 couples (32 people), including 8 married couples (16 people) experimental group and 8 married couples (16 people) control group. In the study, the "Psychological Well-Being Scale for Married Men and Women" was used to measure the psychological well-being levels of married couples, and the "Satisfaction with Family Life Scale" was used to determine family life satisfaction. The experimental group received SFFC-SWPF for a total of 7 weeks (including a follow-up session one month after the intervention) with individual sessions for each married couple held once a week. A total of 54 sessions were performed with the experimental group and these sessions lasted approximately 90 hours (5400 minutes). The follow-up (persistence) session conducted with the experimental group was structured in a way that allowed both quantitative and qualitative data to be collected. Accordingly, married couples were first given follow-up tests, and then semi-structured qualitative interviews were conducted to obtain their evaluations and comments about the experimental intervention and counseling process. For the control group, no other procedures were conducted apart from the pre-test, post-test and follow-up tests. 
The data analysis process was carried out in two parts: analysis of quantitative findings and analysis of qualitative findings. In the analysis of quantitative data, in cases where the data set was parametric, an "Independent Samples t-test" was used in preliminary analyses, and "Two-Way ANOVA for Mixed/Repeated Measures" was used in the fundamental analyses. In cases where the data set was non-parametric, "Mann Whitney U Test" was used in preliminary analyses, and "Friedman's ANOVA (F) test" was used in the fundamental analyses. According to the results of quantitative analysis, it was determined that SFFC-SWPF was highly effective in increasing marital couples' psychological well-being and family life satisfaction levels in all the scales and their sub-dimensions (except for one) used to measure the dependent variables, and this effectiveness was also observed to continue in the follow-up test (Engagement in activities outside the home sub-dimension of the Psychological Well-Being Scale had a low level of effectiveness). Qualitative data were obtained from couples' reports, their feedback, and the qualitative interviews conducted with the couples during the follow-up session in the experimental intervention process. The qualitative findings were analyzed using a 2-stage coding system, which included "theme-based coding" and "participant (couple)-based coding," through the MAXQDA 2020 Analytics Pro qualitative data analysis software. As a result of content analysis, a total of 7 themes emerged, including 6 main themes and one supporting (auxiliary) theme. The qualitative findings were evaluated based on these 7 themes. The experimental group emphasized that the SFFC-SWPF was quite functional and useful, and it was observed that the qualitative findings aligned with the quantitative data obtained from the interviews. Finally, the results obtained from quantitative and qualitative analyzes were discussed and interpreted within the framework of the literature. As a result of the discussions and interpretations, recommendations were presented in various titles that are considered to be useful for the studies and practices to be carried out in the future. In conclusion, it was determined that the "Solution-Focused Family Counseling based Social Work Practices with Families" is effective and functional in increasing the psychological well-being and family life satisfaction levels of married couples, as well as helping them acquire solution-focused thinking skills.

Key Words: Solution-Focused Family Counseling, Social Work with Families, Psychological Well-being, Family Life Satisfaction, Married Couples