Hıristiyanlığın ilk 3 asrında şehitlik olgusu
Martyrdom in the first 3 centuries of Christianity
Yazar: ÖMER FARUK GÜNDÜZ
Danışman: PROF. DR. CENGİZ BATUK
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu çalışma Hıristiyanlığın ilk üç yüzyılında şehitlik olgusunu dini, teolojik ve sosyopolitik
bağlamda incelemeyi amaçlamaktadır. Şehitlik kavramı, inandığı değerler
uğruna baskı ve zorluklara göğüs gererek kendini feda etmeyi ifade eder ve hem İslam
hem de Hıristiyanlık gibi birçok dinde büyük bir öneme sahiptir. Şehitlik, dinlerde ve
seküler ideolojik hareketlerde bir intihar eylemi olarak nitelendirilmez; aksine yüce bir
erdem uğruna yapılmasıyla sıradan ölümden ayrılır. Tezde, şehit kelimesinin
etimolojik kökenleri ve farklı kültürlerdeki kullanımları ele alınmıştır. Türkçeye
Arapçadan geçen "şehit" kelimesinin yanı sıra, Batı dillerinde Grekçe "martir"
kelimesinden türeyen "martyr" teriminin Hıristiyanlıkta nasıl özel bir anlam kazandığı
incelenmiştir. Şehitliğin Hıristiyanlıkta II. yüzyıl sonlarından itibaren önemli bir yer
edindiği ve kilise babalarının eserlerinde geniş yer bulduğu vurgulanmıştır. Hıristiyan
şehitlik anlayışının muhtemel kökenleri tartışılarak, erken dönem Hıristiyan
şehitlerinin ve şehitlik anlatılarının Hıristiyan tarihindeki yeri, teolojik dayanakları ve
Hıristiyanlığın gelişimine olan etkileri analiz edilmiştir. Erken dönem Hıristiyan
metinleri ve kilise babalarının yazıları incelenerek, şehitliğin Hıristiyan düşüncesinde
merkezi bir konuma yükselmesindeki tarihsel ve teolojik süreçler ele alınmıştır.
Ayrıca şehitlik kavramının Roma geleneğindeki "soylu ölüm" ve Yahudi
geleneğindeki "kidduş ha-Şem" kavramlarıyla ilişkisi incelenmiş ve bu kavramların
Hıristiyan şehitlik anlayışına nasıl katkıda bulunduğu tartışılmıştır. Bu karşılaştırmalı
yaklaşım, dini gelişimin senkretik doğasını vurgulayarak, erken dönem Hıristiyan
düşüncesinin çevresindeki kültürel ortamla olan bağlantısını ortaya koymaktadır. Bu
çalışma, şehitlik olgusunun Hıristiyan teolojisi, ayini ve toplumsal kimliği üzerindeki
kalıcı etkisini anlamamıza önemli katkılar sağlamaktadır. Ayrıca, erken dönem
Hıristiyan geleneğinde inanç, uygulama ve tarihsel bağlam arasındaki karmaşık
etkileşime dair veriler sunarak, bu alandaki ileri çalışmalara da zemin hazırlamaktadır.

Abstract:
This study aims to examine the phenomenon of martyrdom in the first three
centuries of Christianity in a religious, theological and socio-political context. The
concept of martyrdom refers to self-sacrifice in the face of oppression and hardship for
the sake of the values one believes in and is of great importance in many religions,
both Islam and Christianity. Martyrdom is not characterised as an act of suicide in
religions and secular ideological movements; on the contrary, it is distinguished from
ordinary death by being done for the sake of a sublime virtue. In this thesis, the
etymological origins of the word "martyr" and its usage in different cultures are
discussed. In addition to the word "martyr", which has passed into Turkish from
Arabic, it is analysed how the term "martyr", derived from the Greek word "martır" in
Western languages, has gained a special meaning in Christianity. It is emphasised that
martyrdom has gained an important place in Christianity since the end of the second
century and has found a wide place in the works of the church fathers. By discussing
the possible origins of the Christian understanding of martyrdom, the place of early
Christian martyrs and martyrdom narratives in Christian history, their theological
foundations and their impact on the development of Christianity are analysed. By
examining early Christian texts and the writings of the church fathers, the historical
and theological processes in the rise of martyrdom to a central position in Christian
thought are discussed.
In addition, the relationship between the concept of martyrdom and the concepts
of "noble death" in the Roman tradition and "kiddush ha-Shem" in the Jewish tradition
is analysed and how these concepts contribute to the Christian understanding of
martyrdom is discussed. By emphasising the syncretic nature of religious
development, this comparative approach reveals the connection of early Christian
thought with the surrounding cultural milieu. This study contributes significantly to
our understanding of the enduring impact of martyrdom on Christian theology, liturgy
and social identity. It also provides insights into the complex interplay between belief,
practice, and historical context in the early Christian tradition, paving the way for
further work in this area.