Kemik mineral yoğunluğu istenen bireylerin osteoporoz sağlık inancı, bilgi düzeyi ve risk faktörlerinin belirlenmesi
Osteoporosis health belief of the individuals desired of bone mineral density and knowledge level and risk faktors
Yazar: GÜLPINAR GÖKSUGÜZEL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. DİLEK KILIÇ
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing ; Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine
Dizin: Bilgi = Knowledge ; Bilgi gereksinimleri = Information requirements ; Kemik dansitesi = Bone density ; Osteoporoz = Osteoporosis ; Risk faktörleri = Risk factors

Özet:
Bu araştırma, kemik mineral yoğunluğu istenen bireylerin osteoporoz sağlık inancı, bilgi düzeyi ve risk faktörlerini belirlemek amacı ile tanımlayıcı ? ilişkisel bir araştırma olarak yapılmıştır.Araştırmanın evrenini, Atatürk Üniversitesi Aziziye ? Yakutiye Araştırma Hastanesi Nükleer Tıp Merkezi Kemik Dansitometre Ünitesi'ne Ocak 2010 ? Ekim 2010 tarihleri arasında başvuran, 35 yaş ve üzeri 110 erkek, 126 kadın oluşturmuştur. Evrenin tümü araştırma kapsamına alındığı için örnekleme yöntemine başvurulmamıştır.Verilerin toplanmasında; bireylerin sosyo-demografi özelliklerini içeren bilgi formu, osteoporoz sağlık inanç ölçeği, osteoporoz öz-etkililik-yeterlik ölçeği ve osteoporoz bilgi testi kullanılmıştır. Veriler, bilgisayar ortamında frekans, yüzdelik, standart sapma, t-testi, varyans analizi (ANOVA), Ki-kare analizi, Spearman Brown korelasyon analizi, Binary Lojistik Regresyon analizi ve Hosmer-Lemeshow analizi yöntemleri kullanılarak değerlendirilmiştir.Çalışma kapsamına alınan katılımcıların yaş ortalamasının 53.1±12.9 olduğu, %53.4'ünün kadın, %46.6'sının ise erkek olduğu ve %34.7'sinin okur-yazar olduğu belirlenmiştir. Katılımcıların osteoporoz sağlık inanç puanı 139.99±14.79, osteoporoz bilgi puanı 10.06±4.30 ve osteoporoz öz-etkililik-yeterlik puanı 742.00±213.44 olarak saptanmıştır.Katılımcıların %10.6'sının ailesinde osteoporoz öyküsü olduğu, %58.9'unun osteoporoza neden olabilecek ilaç kullandığı, %20.3'ünün uzun süreli kortizon kullandığı, %60.2'sinin yeterli kalsiyum almadığı ve %67.8'inin fiziksel aktivitede bulunmadığı saptanmıştır.Kadınların osteoporoz sağlık inançlarından, duyarlılık, önemseme, egzersiz engelleri ve kalsiyum engelleri puan ortalamaları erkeklerin puan ortalamalarına göre daha yüksek bulunmuştur (p<0.001). Erkeklerin de osteoporoz öz-etkililik-yeterlik ölçeği ve alt boyutları puan ortalamaları kadınlara göre daha yüksek bulunmuştur (p<0.001).Yapılan DEXA analizi sonucunda kadınların %57.1'inin, erkeklerin ise %27.3'ünün osteoporoz tanısı aldığı belirlenmiştir. Osteoporozdan koruyucu davranışlarından; kalsiyum alımı yönünden kadın ve erkek katılımcılarda fark olmadığı (p>0.05) ancak osteoporozdan koruyucu davranış olarak egzersiz yapımı, erkeklerde kadınlara göre daha yüksek oranda ve istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0.05).Osteoporoz tanısı almada etkisi olan risk faktörlerini saptamak için yapılan lojistik regresyon analizinde cinsiyet, yaş ve ilaç kullanımı etkili faktörler olarak saptanmıştır. Kadınlar için yapılan lojistik regresyon analizinde ise eğitim durumunun okur-yazar olmaması, ilaç kullanımı, ailede osteoporoz öyküsü ve doğum sayısının dört ve üzerinde olması risk faktörü olarak bulunmuştur.Anahtar Kelimeler: Osteoporoz sağlık inançları, osteoporoz bilgi testi, osteoporoz öz-etkililik, osteoporoz risk faktörü

Abstract:
This study was carried out as descriptive ?relational with the aim of determining risk factors and knowledge level and osteoporosis health belief of individuals desired of bone-mineral density.The context consisted of 110 males and 126 females, at the age of 35 years and over, applying for Bone Densitometer Unit of Nuclear Medicine Center of Aziziye- Yakutiye Hospital of Ataturk University between the dates January 2010 and October 2010. As the whole context was taken to the contend of the study, the method of sampling wasn?t applied.In the collection of the data, personal information form, the scale of osteoporosis health belief, osteoporosis self-efficacy-proficiency scale and osteoporosis information test were used. The data were evaluated by using freguency, percentage, standart deviation, t-test, variance analysis (ANOVA), chi-square analysis, sperman brown correlation analysis, binary logistic regression analysis and hosmer-lemeshow analysis method in computer media.It was detected that average age of the participants of the study was 53.1±12.9, and that %53.4 of them was female and that %46.6 of them was male and that %34.7 of them was literate. Health belief score of the participants was 139.99±79 and osteoporosis information score was 10.06±4.30 and the score of osteoporosis self-efficacy proficiency was 742.00±213.44.It was found out that score averages of calcium barriers and exercise barriers , giving importance, sensitivity from osteoporosis health beliefs of the women were higher than those of the men (p<0.001).It was also found out that score averages of subdimension and osteoporosis self-efficacy proficiency scale of the men were higher than those of the women (p<0.001). In the result of DEXA analysis carried out, ıt was determined that %57.1 of the women and %27.3 of the men had the diagnosis of osteoporosis. Of the protective behaviours from the osteoporosis; ıt was found out that there was no distinction between men and women as regards calcium intake (p>0.05) but as regards exercise, ıt was higher in men than women (p<0.05).In logistic regression analysis carried out determine risk factors affecting on having osteoporosis diagnosis, it was determined that sex, age and the use of drug became effective factors. In logistic regression analysis carried out for the women, ıt was found out that the stuation of education level and the use of drug, the history of osteoporosis in the family and having four or over birth were risk factors.Key Words: Osteoporosis health beliefs, knowledge of osteoporosis, osteoporosis self-efficacy, osteoporosis risk factors.