Yarı kurak iklim koşullarında ikinci ürün susamda (Sesamum indicum L.) farklı ekim zamanı ve bitki sıklıklarının verim ve verim unsurları üzerine etkilerinin belirlenmesi
Determination the effects of different planting times and plant densities on yield and yield components of second crop sesame (Sesamum indicum L.) under semi arid climate conditions
Yazar: SERVET ABRAK
Danışman: PROF. DR. AHMET YILMAZ
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Endüstri Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Verim ögeleri = Yield components ; Yağ oranı = Oil ratio

Özet:
Araştırma, 2015 ve 2016 yıllarında, Şanlıurfa İli yarı kurak iklim koşullarında yer alan Harran Ovası, GAP Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, Talat Demirören Araştırma İstasyonunda, ikinci ürün susamda (Sesamum indicum L.) farklı ekim zamanı ve bitki sıklıklarının, verim ve verim unsurlarına etkilerinin belirlenmesi amacıyla planlanmış ve yürütülmüştür. Denemelerde GAP bölgesi için ıslah edilen Arslanbey susam çeşidi kullanılmış olup, deneme tesadüf bloklarında bölünen bölünmüş parseller deneme desenine göre, 3 tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Denemede ana parselleri ekim zamanı (1 Haziran, 15 Haziran ve 1 Temmuz), alt parselleri 2 farklı sıra arası mesafe (35 ve 70 cm), alt alt parselleri ise 4 farklı sıra üzeri mesafesi (5, 10, 15 ve 20 cm) oluşturmuştur. İki yıllık çalışma sonucunda; 2015 yılında, bitki boyu, bitki başına kapsül sayısı, kapsül başına tane sayısı, tohum verimi, yağ oranı ve yağ veriminin ekim zamanı x sıra arası x sıra üzeri interaksiyonundan istatistiksel önem seviyesinde etkilendiği, bitki başına dal sayısı, ilk kapsül yüksekliği, bin tane ağırlığı ve protein oranının ise istatistiksel önem seviyesinde etkilenmediği saptanmıştır. 2016 yılında ise bitki boyu, bitki başına kapsül sayısı, kapsül başına tane sayısı, bitki başına dal sayısı, ilk kapsül yüksekliği, bin tane ağırlığı, tohum verimi, protein oranı, yağ oranı ve yağ veriminin ekim zamanı x sıra arası x sıra üzeri interaksiyonundan istatistiksel önem seviyesinde etkilendiği tespit edilmiştir. Denemenin birinci ve ikinci yıllarında; en fazla çiçeklenme gün sayısı ve fizyolojik olgunlaşma gün sayısı 1 Haziran ekilişlerinden saptanmış olup, yıllara göre sırasıyla 37 ve 42; 117 ve 115 gün olarak elde edilmiştir. İki yıllık ortalamaya göre; en yüksek tohum verimi, 143.42 kg/da ile 15 Haziran tarihindeki 35x5 cm ekim sıklığından, en düşük tohum verimi 72.50 kg/da ile 1 Temmuz tarihindeki 70x20 cm ekim sıklığından elde edilmiştir. Çalışmalarımızdan elde edilen sonuçlara göre; yarı kurak iklim koşullarında yer alan Harran Ovasında, ikinci ürün olarak, orta dallanan Arslanbey susam çeşidi yetiştiriciliğinde, en uygun ekim zamanının 1-15 Haziran tarihleri arası, en uygun bitki sıklığının ise 35x5 ve 35x10 cm olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
The research was planned and carried out in order to determine the effects of different planting times and plant densities on yield and yield components of second crop sesame (Sesamum indicum L.) under semi-arid climate conditions in Harran Plain at the Talat Demirören Research Station, which affiliated to GAP Agricultural Research Institute in Şanlıurfa province in 2015 and 2016 years. Arslanbey sesame variety which was bred for GAP Region used and the trial was carried out according to randomized blocks split split plots experimental design with 3 replications. In the trial, the main parcels were consisted of planting times (1 June, 15 June and 1 July), sub-parcels were divided into 2 different inter-row spaces (35 and 70 cm), and sub-sub plots were divided into 4 different intra-row spaces (5, 10, 15 and 20 cm). According to the results of two years of studies; although sowing time x inter-row x intra-row interaction were found statistically to be effective on the plant height, number of capsules per plant, number of seeds per capsule, oil ratio, oil yield and seed yield, and were not found to be statistically effective on the number branches per plant, first capsule height, 1000 seed weight and protein ratio in 2015. Sowing time x inter-row x intra-row interactions were found statistically to be effective on the plant height, number of capsules per plant, number of seeds per capsule, number of branches per plant, first capsule height, 1000 seed weight, seed yield, protein ratio, oil ratio and oil yield in 2016. During the first and second years of the trial (2015 and 2016); the maximum number of days of flowering and number of days of physiological maturation were determined on June 1, as 37 and 42 days; 117 and 115 days respectively. According to the results of two years, the highest seed yield was obtained from the 35x5 cm plant density on June 15 with 143.42 kg da-1, and the lowest seed yield was obtained from the 70x20 cm plant density on July 1 with 72.50 kg da-1. It has been determined that the best planting time for middle branched Arslanbey sesame cultivation as second crop in Harran Plain which is located in the semi-arid climatic conditions is between the dates of 1-15 June, and the plant densities are 35x5 and 35x10 cm.