Matematiksel modelleme ile Türkçe dili için ergonomik klavye tasarımı
Ergonomic keyboard design for Turkish language with mathematical modeling
Yazar: ZELİHA CEYLAN
Danışman: DOÇ. DR. MUHAMMED EMRE KESKİN
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Endüstri Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering

Özet:
Klavyelerde bulunan tuşlara, dikkate alınan dildeki harflerin yerleştirilmesine klavye düzeni denir. Günümüzde yaygın olarak kullanılan klavye düzenlerine bağlı olarak özelikle el ve kol bölgesinde karpal tünel sendromu gibi kas iskelet sistemi rahatsızlıkları meydana gelmektedir. Klavye kullanıcıları ise söz konusu rahatsızlıklara bağlı olarak herhangi bir sağlık sorunu yaşamadan yüksek performanslı işler çıkarmak istemektedir.  Bu sebeple ergonomik açıdan optimal klavye tasarım araştırmaları  daktiloların kullanıldığı dönemlerden bu yana devam etmektedir. Bu bağlamda, Türkçe dili için ergonomik kriterleri de göz önünde bulunduran optimal klavye düzenine sahip iki klavye tasarımı önerilmiştir. Türkçe R ve Türkçe D klavye olarak isimlendirilen bu iki klavye için  üç amacı olan çok amaçlı bir model geliştirilmiştir. Bu amaçlardan ilki parmağa binen yükü dengelemeyi amaçlarken diğer ikisi digraf ve trigraf cezalarını minimize ederek hızlı yazmayı desteklemektedirler. Modelde yer alan amaç fonksiyon değerlerinin önem ağırlıklarını belirlemek için Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemlerinden CRITIC (Criteria Importance Through Intercriteria Correlation), SWARA (Step Wise Weight Assessment Ratio Analysis), FUCOM(Full Consistency Method) ve SOWIA (Subjective and Objective Weight Integrated Approach) yöntemleri kullanılmıştır. 
Çalışmada günlük gazetelerdeki metinlerin, Türkçe dilinde yazılmış güncel hikâye ve şiirlerin analizi, C# yazılımı kullanılarak oluşturulan Metin Analizi programında yapılmıştır. Analiz sonucunda elde edilen monograf, digraf ve trigraf oranları ve ÇKKV yöntemlerinden elde edilen önem ağırlığı değerleri geliştirilen metodoloji için girdi verisi olarak kullanılmıştır.

Abstract:
The placement of letters in the considered language on the keys on the keyboards is called the keyboard layout. Musculoskeletal disorders such as carpal tunnel syndrome occur, especially in the hand and arm region, depending on the keyboard layouts that are widely used today. Keyboard users, on the other hand, want to perform high-performance works without experiencing any health problems due to these ailments. For this reason, research on ergonomically optimal keyboard design has been going on since the era of typewriters. In this context, two keyboard designs with optimal keyboard layout for the Turkish language, which also take into account ergonomic criteria, are proposed. A multi-purpose model with three purposes has been developed for these two keyboards, called Turkish R and Turkish D keyboards. The first of these aims to balance the load on the finger, while the other two support fast typing by minimizing digraph and trigraph penalties. In order to determine the importance weights of the objective function values in the model, CRITIC (Criteria Importance Through Intercriteria Correlation), SWARA (Step Wise Weight Assessment Ratio Analysis), FUCOM (Full Consistency Method) and SOWIA (Subjective and Objective Weight) methods Integrated Approach) methods were used.
In the study, the analysis of the texts in the daily newspapers, the current stories and poems written in Turkish language was made in the Text Analysis program created using C# software. The monograph, digraph and trigraph ratios obtained as a result of the analysis and the importance weight values obtained from the MCDM methods were used as input data for the developed methodology.