60-72 ay otizm spektrum bozukluğu tanısı almış çocuğa sahip ebeveynlerin ilk belirtileri fark etme durumlarının, ebeveynlerin sosyo-demografik özellikleri ve diğer değişkenlere göre analizi
Analyzing early detection status of parents of 60-72 months age children with ASD, by their demographic characteristics and other variables
Yazar: KEVSER RUMEYSA ŞENSOY
Danışman: PROF. DR. NURPER ÜLKÜER
Üsküdar Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı / Çocuk Gelişimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ana-baba = Parents ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Erken teşhis = Early diagnosis ; Farkındalık = Awareness ; Otistik bozukluklar = Autistic disorder ; Otistik çocuklar = Autistic children ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder ; Çocuklar = Children

Özet:
Bu tez çalışmasının amacı 60-72 ay Otizm Spektrum Bozukluğu(OSB) tanısı almış çocuğa sahip ebeveynlerin ilk belirtileri fark etme durumlarını ebeveynlerin sosyo-demografik özellikleri ve diğer değişkenlere göre analizini yapmaktır. OSB tanılı çocuğa sahip ebeveynlerle yapılan literatürdeki çalışmalara baktığımızda ebeveynlerin OSB bulgularını ilk fark ettikleri dönem ve ilk fark etme dönemini etkileyen değişkenlerle ilgili sınırlı çalışmaya rastlanmıştır. Dolayısıyla bu tez çalışması literatüre katkı sağlayacağı ve ebeveynlerin ilk fark etme durumlarını etkileyen değişkenlerin belirlenmesiyle erken tanı ve erken müdahale hizmetlerine katkı sağlayacağı için önemlidir.
Araştırmanın örneklem grubunu İstanbul ili Avrupa yakası Beylikdüzü, Büyükçekmece, Avcılar ilçelerinde bulunan özel ve resmi rehabilitasyon merkezine devam eden 60-72 ay otizm spektrum tanısı almış çocuğa sahip 50 ebeveyn oluşturmaktadır. Ebeveynlerin katılımı gönüllülük esasına dayalı olarak gerçekleştirilmiştir. Bu tez çalışmasının analizini yapmak amacıyla kesitsel ilişkisel tarama yöntemi kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen ve uzman görüşü alınan 3 ayrı form kullanılmıştır. Bunlar; ebeveynlerin demografik özellikleri ve gelişimsel destek hakkındaki deneyimleri ile ilgili bilgi formu, ebeveynlerin tipik çocuk gelişimi hakkındaki bilgilerini değerlendirme formu, ebeveynlerin otizm spektrum bozukluğu hakkındaki bilgilerini değerlendirme formudur. Hazırlanan veri formları ebeveynlerle yüz yüze görüşme ile doldurulmuştur. Elde edilen veriler SPSS'de analiz edilmiştir.
Araştırmadan elde edilen bulgulara göre ebeveynlerin OSB belirtilerini ortalama ilk 24.ayda fark ettikleri, OSB tanısının ise ortalama 33. ayda konulduğu belirlenmiştir. Ebeveynlerin demografik özellikleri (yaş, cinsiyet, öğrenim düzeyi, ailenin toplam maddi geliri) ile OSB belirtilerini erken fark etme düzeyi arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Ebeveynlerin sahip olduğu çocuk sayısı ve OSB tanısı almış çocuğun doğum sırasına göre OSB'yi erken fark etme düzeyi arasında da anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Ebeveynlerin ilk OSB belirtilerini çocuğun "dil ve konuşma problemleri ve çevreye olan ilgi sınırlılığı" olarak fark ettikleri bulunmuştur. Ebeveynlerin tipik çocuk gelişimi ve OSB konularındaki bilgi düzeylerinin orta derecede olduğu bulunmuştur. Ebeveynlerin tipik çocuk gelişimi hakkında bilgilerini değerlendirme formunda üniversite mezunu annelerin lehine anlamlı fark olduğu bulunmuştur(P=0,041<0,05). EOSB hakkında bilgilerini değerlendirme formunda ise lisansüstü öğrenim düzeyine sahip babaların sıra ortalamasının daha yüksek olduğu, gruplar arasında anlamlı fark olduğu bulunmuştur(P=0,046<0,05). 
Ayrıca bu tez çalışmasında OSB hakkında ebeveynlerin en çok bilgi edindiği kaynak literatürle uyumlu şekilde "medya" olarak bulunmuştur.

Abstract:
This study aims to analyze the first symptoms awareness status of parents with children diagnosed with ASD for 60-72 months, according to the parents' socio-demographic characteristics and other variables. When we look at the studies in the literature with parents of children with ASD, there are limited studies on the period when parents first notice their ASD symptoms and the variables that affect the period of first noticing. Therefore, this thesis study is important as it will contribute to the literature and early diagnosis and intervention services by determining the variables that affect parents' first awareness.
The sample group of the study consists of 50 parents who have a child diagnosed with autism spectrum of 60-72 months who attend a private and official rehabilitation center located in Beylikdüzü, Büyükçekmece, Avcılar on the European side of Istanbul. Parents' participation was done voluntarily. To analyze this thesis, the cross-sectional relational scanning method was used. As a data collection tool, 3 different forms developed by the researcher and expert opinion were used. These; information forms with parents' demographic characteristics and experiences with developmental support, parents' evaluation forms about typical child development, and parents' information about autism spectrum disorder. The prepared data forms were filled in by face-to-face interviews with the parents. The obtained data were analyzed in SPSS.
According to the findings obtained from the study, it was determined that parents noticed the ASD symptoms in the first 24 months on average, and the diagnosis of ASD was made in the 33rd month on average. No significant relationship was found between the demographic characteristics of the parents (age, gender, education level, total financial income of the family) and the level of early recognition of ASD symptoms. No significant relationship was found between the number of children the parents had and the level of early recognition of ASD according to the birth order of the child diagnosed with ASD. It was found that parents noticed the first signs of ASD as "language and speech problems and limited interest in the environment" of the child. It was found that the knowledge level of the parents on typical child development and ASD subjects was moderate. It was found that there was a significant difference in favor of university graduate mothers in evaluating parents' knowledge about typical child development (P=0.041<0.05). In the form of evaluating their knowledge about EOSD, it was found that the mean rank of fathers with higher education was higher and there was a significant difference between the groups (P=0.046<0.05).
In addition, in this thesis study, the source from which parents learned the most about ASD was found to be "media" in line with the literature.