Mugani ve morkaraman koyunlarının halı sanayiinde kullanırlık yönünden yapağı özellikleri ve mukayeseleri /
Yazar: ABDULREZZAK HERIS NEZERİ
Danışman: PROF. DR. SAİP TELLİOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Zootekni Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1986
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Halı endüstrisi = Carpet industry ; Koyunlar = Sheep ; Yapağı = Fleece

Özet:
Bu çalışma ile İran - Azerbeyoan Mugani Devlet Üretme Çiftliğine ait Mugan ve Atatürk Üniversitesi Ziruut fakültesi İşletmesinde yetiştirilen Morkaraman koyunlarının bazı yapağı özellikleri tesbit edilmiştir. Elde edi len bulgulara göre; Morkaraman vu Mugan i yapağıları ideal halı yapağısı stan dartlarına uygun oldukları anlaşılır. Azerbeycan bölgesinde dokunan el dokusu halıların ipliklerinde Mugan i yapağısı kullanılır. Hugani koyunu 'na dış görünüm bakımından benzerlik gös teren ve Doğu Anadolu koyun varlığı oluşturan Morkarakandır* Morkaramanın yapağısı da bölgede dokunan Naturel renk halıların yapımında kullanılır* Araştırma neticesi, bu ırkların yapağı özelliklerine ait bulgular mukayese edilerek el dokusu halı için üstün kaliteli olanı belirtilmeye çalışıldı» Araştırma materyali yapağılar analizlero yetecek miktarda, her iki çiftlik koyunlarının omuz, kaburga ve but bölgelerinden örnek alma usulüne uy gun metoala alınmıştırlar. Yapağı örnekleri, İlk kırkımları yapılan ikiz eşle ri ve gebe olmayan koyunlara aittirler. Bu koyunlar sürülerden şansa bağlı olarak 30 ar adet seçilmiştirler. Alınan yapağı örneklerinde sırasıyla lüle uzun lugu randıman, incelik, sortiman değerleri kıl tipleri ile oranları reziliyan» Mutlak Mukavemet ve Elastikiyet değerleri tesbit edilmiştir* Bunlara ilaveten örneklerdeki yağlıtı miktarı da bulunmuştur. Bide edilen bulgular istatistik yöntemlerle değerlendirilmiş ve neti celer özet olarak verildiler. L - Lüle Uzunluğu Genotiplere ait lüle uzunlukları Mugani koyunlarında lû.96 - O.38 cm + buna karşın Mor karamanlarda bu değer 10.09 - 0.35 cra* olarak bulunmuştur. Mugani koyunlarının yapağılarına ait lüle uzunluğu Morkaramankine nazaran daha fazladır* İki koyun arasında tesbit edilen lüle uzunluk fazla istatistiki ola rak çok önemli (P \0.0l) olarak bulunmuştur. 2 - Randıman Ctonotip gruplarına ait yapağı randıman yüzde nisbetleri Muganilerinkinde 62.8i tesbit edilmesine karşın bu değer Morkaraman için 62.1 olarak bulunmuştur* İki ırka ait yapağı randımanları arasında bir fark bulunmuştur. Bulunan bu far-- 56 - > kın, istatistik! olarak önemsiz olduğu tesbit edilmiştir. Ayrıca, koyunla rın değişik vüout bölgelerine (omuz, kaburga ve but) ait yapağı randımanla rı arasında 'da bulunan farkların istatistiki olarak önemsiz olduğu da saptanıl* mıştır. 3 İncelik İncelik Mikro- Projeksiyon yöntemiyle saptanılan kıl incelik ortalama değer Mugani koyun yapağıları için 39*28 - 0.79 mikron olmasına karşın Mor- karamanlarınkinde bu miktar 39*4 - 1.02 mikrondur. Mugani ve Morkararnan ya pağı incelik ortalamaları arasında bu fark olmasına karşın bulunan bu farkın istatistiki olarak önemsiz (P > 0.05) olduğu saptanılmıştır. Buna karşın vüout kısımları arasında saptanılan incelik farkı önemli olarak bulunmuştur. (P ^0.01) Mikro-Projeksiyon ile kıllarda incelik tayini süresinde saptanılan me dul lalı kıl miktarları Mugani lerinkinde fo 1.40 ve Morkaramanlar için bu değer İ» 0.24 alarak bulunmuştur. 4 - Sort i mani ar Kıl inoelik ortalama değerletti dikkate alınarak ASTM (1969) standart larına göre sortiman değerleri her iki genotip için 36' S olarak saptanıl mışfi tır. Bu sortiman yapağılar, gerçek halı tipi yapı sınıfına sokulurlar. 5 - Elyaf Tipleri. Mugani ve Morkararnan' a ait yapağılarda Mikro-Pro jeksiyon yöntemi ile saptanılan elyaf tip ve oranları 31 nolu cetvel ila gösterilmiştir. Mugani koyun yapağılarında tesbit edilen me dul lalı ve kemp elyaf miktar ları Morkaramanlarınkine nazaran fazladır. Cetvel 31 Mugani ve Morkararnan Yapağılarında Elyaf Tip ve Oranları Elyaf Tipi Mugani Morkararnan hakiki elyaf 913-74 99«51 Re dul lalı I.4O 0.24 Kempkıl 2.86 0.25- 57 - 6 - Mutlak Mukavemet Elyaf mutfak mukavemet değeri, Mugani koyunları için 11.89 gr. tes- bit edilmesine karşın Morkaramanlarınkinde bu değer 10.0 gr olarak bulun muştur. Her iki ırka ait değerler arasında bir fark tesbit edilmiştir. Tesbit edilen bu farkın istatistiki olarak önemsiz ( P > 0.0Ş ) olduğu saptanıl mıştır. 7 - Elastikiyet Değerleri» Her iki genotipe ait yapağıların elastikiyet değerleri Mugani ler için $ 34*92 ve Morkaraman'da $ 30.77 olarak saptanılmıştır. Irklar arası elastiki yet değerleri arasında bulunan farklılık istatistik elarak çok Önemli (P "Cû.Ol) olduğu bulunmuştur. Ayrıca vücut bölgelerine ait yapağılar arası elastikiyet farl 1 arıda istatistiki olarak çok önemlidir. (P O.05 ) olduğu da saptanılmıştır» \

Abstract:
In this study, some wool qualities of Mor karaman sheep from the farm managed by the Paoulty of Agrioulture, Atatürk University and Mugani sheep raised in Azarbaijan Mugan Devlet üretme Farm have been determined» It has been found that the wool belonging to the both sheep breeds is ideal by the carpet wool standarts. The Mugani wool is used in handmade carpet manufacturing in the provinoe of Azarbaijan, Iran The Mugan breed resensles very much to Korkaraman Sheep in appearance, which is in the first taw in number in Turkey. The comparison of the findings, the wool qualities' in rela tion to hand-made wool carpet hove been proved to be superior to others* The wool used' as a research material in this study has been ta ken from the shoulder, rib and thing areas of the two breeds. The sheep whose wool taken for samples are yearling, non-twin, and non-pregnant ewes» 30 ewes were chosen at ranolom from each flock The samples were studied for staple longth, yield, wool fineness, sortiman (quality of wool) fibre types and percentage amouent; resiliency, resistance and straight. The results obtained have been evaluated btatistically,' 1 - Staple Length The staple length belonging to the genotypes was found to be 10,96 İ 0,38 for Mugan and 10. 09 - 0,35 fer Korkaraman The staple lenght of Mugani sheep wool is longer than that of Morkaraman The difference between The Staple length is ( P <0,01 ) very important Statistically. 2 - Yield The wool yield percentage for the two sheep breeds appeared to be 62,81 in Mugan sheep and 62*1 in Morkaraman There is a difference between the wool yield of the two sheep breeds, but the difference is not very important. I n addition, the yield difference between the different ports of the. body (shaulder, rib, tight) Was proved to be loss important statistically»- 59 - 4 3 - Fineness The average wool fineness values determined by Micro - Projeoti" on method İb 39, 28 - 0,79 for Mugani and 39f4 - 1,02 mioron for Morka- remen* There is a difference between the average wool fineness values of M or kar aman and Mugani sheep, but the difference was proved, statis- tioaly ( P ^ 0,05 ) un important. But the difference betvean the seve ral parts of the body was found to be important (P (0.01 ). The quan tity of medulla fibres determined by mioro-projektion method is /£ 40 for Mugan and 2,4 $ for Mor karaman. 4 - Sortiman The sortiman values aocording to the ASTM ( 1^69 ) standart s was 36,5 fer both genotypes of sheep breeds by taking into consideration the average wool fineness* 5 - Fibre types The fibre types and their percentages of Mugan and Merkararaan sheep determined by raicro-projektion method are shown in Table 44* Fibre type Real fibre Medulla Kemp wool The amount of medulla and kemp fibre belonging to the Mugan sheep wool is much more than that of Morkaraman sheep*u. 6o - 6 *. Resistance The fibre real resistance volue was found to be lit 89 &T' *"or Mu gan and 10,1 gr. for Morkaraman. The differanoe between the values of the two sheep breeds was of no iraportanoe ( P )> 0.05 ). 7 - Stretoh Values The stretoh values of the two sheep breeds appeared to be $ 34|92 for Mugan and $ 30,77 for Morkaraman. The difference between the stretch values was statistically important, ( P -^OjOl ). 8 - Resiliency The resiliency values between Mugani sheep and Morkaraman within one and five minutes are very different. The resiliency measured in one minute for Mugan is 86,99 and $ 82,63 for Morkaraman. After waiting for fiwe minutes, these values were measured as $ 90»93 and $ 80,4* At the and of the period of waiting for one and five minutes, the values rela ting to the resiliency qualities of the different parts of the body were found to be ( P^0.05 ) very important statistically while there was not oon&idenable difference between the genotypes ( P ^ 0.0Ş) 9 - Wool Wax The determination of the wool wax of the wool samples weighing about 5 S2"* and taken from the sholder, rib, Tahigh sections of the sheep body was made in accordance with the other qualities. The amount of the wool wax of both sheep breeds was found to be $ 26 for Mugan and fo 3*78 for Morkaraman. There is a difference between wool wax of these sheep breeds» The difference proved to be statistically important (P^>,0,05)«