Geleceğe Sağlıklı Adımlar Programı'nın çocukların temel hareket becerilerine ve beslenme alışkanlıklarına etkisinin incelenmesi
The effects of Healthy Steps to Future Program on eating habits and basic movement skills of children
Yazar: ELİF YILMAZ
Danışman: PROF. DR. KEZBAN TEPELİ
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çocuk Gelişimi ve Ev Yönetimi Eğitimi Ana Bilim Dalı / Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Spor = Sports
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme alışkanlıkları = Nutritional habits ; Ekran bağımlılığı = Screen addiction ; Eğitim programları = Education programs ; Hareket aktivitesi = Motion analysis ; Motor gelişim = Motor development ; Motor hareketler = Motoric motions ; Çocuk beslenmesi = Child nutrition ; Çocuk gelişimi = Child development

Özet:
Bu araştırma sekiz yaş grubu çocuklara ve ebeveynlerine yönelik uygulanan Geleceğe Sağlıklı Adımlar Programı'nın çocukların temel hareket becerilerine ve beslenme alışkanlıklarına etkisinin incelenmesi amacıyla tasarlanmıştır. Bu genel amaca ek olarak 8-10 yaş grubu çocuklara yönelik Kanada Çeviklik ve Hareket Becerileri Değerlendirme Ölçeği'nin (CAMSA) geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olarak Türkçe'ye uyarlanması amaçlanmıştır.
Karma araştırma modellerinden olan açımlayıcı sıralı desende tasarlanan araştırmada öncelikle Kanada Çeviklik ve Hareket Becerileri Değerlendirme Ölçeği'nin Türkçe uyarlaması ve geçerlik-güvenirlik çalışmaları için nicel araştırma desenlerinden betimsel araştırma/tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın ikinci bölümünde geliştirilen Geleceğe Sağlıklı Adımlar Programı'nın çocukların temel hareket becerilerine ve beslenme alışkanlıklarına etkisini incelemek amacıyla nicel araştırma yöntemlerinden olan ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Buna ek olarak deney ve kontrol grubundaki ebeveynler ile nitel araştırma desenlerinden biri olan durum çalışması yöntemi kullanılmıştır.
Araştırma üç faklı çalışma grubundan oluşmaktadır. Çalışma Grubu I, araştırma kapsamında Türkçeye uyarlanması ve geçerlik-güvenirlik çalışmalarının yapılması amacıyla 8-10 yaş grubu 305 çocuktan oluşmaktadır. Çalışma Grubu II, geliştirilen Geleceğe Sağlıklı Adımlar Programı'nın etkililiğinin incelendiği 21'i deney ve 20'si kontrol grubundaki 41 çocuktan oluşmaktadır. Çalışma Grubu III ise deney ve kontrol gruplarında yer alan çocukların ebeveynlerinden oluşmaktadır.
Araştırmada veri toplama araçları çocuklara ve ebeveynlere olmak üzere iki kategoriye ayrılmıştır. Buna göre; çocuklara yönelik olarak Antropometrik Ölçüm Formu, Kanada Çeviklik ve Hareket Becerileri Değerlendirme Ölçeği, Büyük Kas Becerilerini Ölçme Testi, Çocuklar İçin Sağlıklı Yeme Öz-Yeterlik Ölçeği kullanılmıştır. Ebeveynlere yönelik olarak ise Kişisel Bilgi Formu, Ebeveynlerde Sağlıklı Yaşam Eğitimi Bilinç Düzeyi Ölçeği, Beslenme ve Ekran Bağımlılığına İlişkin Görüşme Formu ve Ebeveyn Memnuniyet Anketi kullanılmıştır. 
Araştırma kapsamında geliştirilen Geleceğe Sağlıklı Adımlar Programı, temelde çocukların temel hareket becerilerini desteklemek, sağlıklı beslenme ve ekran bağımlılığını azaltmayı hedefleyen oyun temelli bir eğitim programı olarak tasarlanmıştır. Geleceğe Sağlıklı Adımlar Programı kapsamında çocuklara yönelik 24 oturumdan oluşan (ısınma ve soğuma egzersizleri, temel hareket becerilerini temel alan 16 oyun, 2 oturum teorik beslenme eğitimi, sağlıklı beslenme temalı 6 oyun) program uygulanmıştır. Geleceğe Sağlıklı Adımlar Programı'nın çocuklarla uygulanan oyun temelli etkinliklerinin yanı sıra, dört oturumdan oluşan Geleceğe Sağlıklı Adımlar-Aile Eğitim Programı ile ebeveynlerin sağlıklı beslenme, ekran bağımlılığı ve ev temelli hareket becerilerinin desteklenmesine ilişkin bilgilendirilmeleri amaçlanmıştır.
Araştırma sonucunda öncelikle Türkçe uyarlaması yapılan Kanada Çeviklik ve Hareket Becerileri Değerlendirme Ölçeği'nin 8-10 yaş grubu çocuklar için geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu saptanmıştır. 
Araştırmada deney grubundaki çocuklara yönelik uygulanan Geleceğe Sağlıklı Adımlar Programı sonrasında çocukların temel hareket becerilerinin gelişimini desteklediği ve deney grubundaki çocuklarla kontrol grubundaki çocuklar arasında anlamlı farklılık olduğu saptanmıştır. Araştırma sonucunda Geleceğe Sağlıklı Adımlar Programı çocukların beslenme öz-yeterlik düzeylerinde ve ebeveynlerin sağlıklı yaşam eğitimine ilişkin bilinç düzeylerinde anlamlı farklılık görülmemiştir. Yapılan izleme testleri sonucunda deney grubunda saptanan temel hareket becerilerindeki anlamlı farklılığın kalıcı olduğu belirlenmiştir. 
Araştırmanın nitel bulguları değerlendirildiğinde deney ve kontrol grubundaki ebeveynlerin çocuklarının beslenme alışkanlıklarına ilişkin olarak öncelikle beslenme rutinlerini (düzenli ve yeterli-dengeli) olumlu değerlendirdikleri görülmüştür. Çocukların çoğunlukla yemeyi tercih etmedikleri besinlerin sebzeler olduğunu, bu duruma karşın ebeveynlerin çoğunlukla "sunum şeklini değiştirme" ve "sağlığı için önemini/faydalarını anlatma" şeklinde stratejiler ürettikleri belirlenmiştir. Ayrıca çocuklarının günlük öğün sıklığını çoğunlukla "3 ana 2 ara öğün" şeklinde ifade etmişlerdir. 
Deney ve kontrol grubundaki ebeveynlerin hareket rutinlerine ilişkin verdikleri cevaplar incelendiğinde çocuklarının hareketli etkinliklerini en çok "Ev içi hareketli oyun (1-3 saat)" şeklinde gerçekleştirdikleri belirtilmişlerdir. Ailece birlikte zaman geçirdikleri hobi veya günlük rutinlerine ilişkin olarak ise en çok tercih ettikleri temalar sırasıyla "Kutu/zekâ oyunları oynama", "Ailece TV/film izleme gibi pasif/hareketsiz etkinliklerdir. 
Ebeveynlerin ekran bağımlılığına ilişkin olarak sorulan sorulara verdikleri cevaplar incelendiğinde çocuklarının günlük ortalama ekran süresini "1-2 saat" olarak tanımladıkları ve en sık kullanmayı tercih ettikleri teknolojik alete ilişkin olarak "Cep telefonu" ve "Televizyonu" tercih ettikleri görülmüştür. 
Araştırma kapsamında Geleceğe Sağlıklı Adımlar-Aile Eğitim Programı'na katılan deney grubundaki çocukların ebeveynlerine yönelik uygulanan Ebeveyn Memnuniyet Anketine verilen cevaplar incelendiğinde programın amacı, kapsam ve içeriği ile eğitmen açısından memnuniyet duyduklarını aynı zamanda çocukları açısından da programın faydalı olduğunu ifade etmişlerdir.

Abstract:
The present study is designed to investigate the effect of the Healthy Steps to the Future program applied to 8-year-old children and their parents on children's fundamental movement skills and nutritional habits. In addition to the overall goal of the research, it is aimed to adapt the Canada Agility and Movement Skill Assessment (CAMSA) for children aged 8- 10 into Turkish as a valid and reliable measurement tool.   
In the current study that employed explanatory sequential design, which is one of the mixed research models, the Turkish adaptation of Canadian Agility and Movement Skill Assessment was conducted and the descriptive research/ survey model, among quantitative research designs, was carried out for validity and reliability studies. In the second phase of the study, a semi- experimental design with pretest- posttest control group, which is one of the quantitative research methods, was used in order to examine the effect of the Healthy Steps to the Future program on children's fundamental movement skills and nutrition habits. In addition, case study method that is one of the qualitative research designs was used for the parents in the experimental and control groups.    
The study includes three groups of participants: Study Group I consists of 305 children aged 8- 10 years with the purpose of conducting Turkish adaptation of the Assessment and validity- reliability studies within the scope of the research. Study Group II consists of 41 children, 21 of whom were in the experimental group and 20 in the control group with the aim of examining the effectiveness of the Healthy Steps to the Future program. Finally, Study Group III consists of the parents of the children in the experimental and control groups.    
Data collection tools in the study were divided into two categories as children and parents. Accordingly, for children, the Anthropometric Measurement Form, Canada Agility and Movement Skill Assessment, Gross Muscle Ability Assessment Test and Healthy Eating Self- Efficacy Scale for Children were used. For parents, Personal Information Form, the Healthy Life Education Conscious Level Scale in Parents, Nutrition and Screen Addiction Interview Form and Parent Satisfaction Survey were used.     
Healthy Steps to the Future program, developed within the scope of the research, has been designed as a game- based education program that aims to support children's fundamental movement skills and healthy nutrition and reduce screen addiction. In this regard, a program consisting of 24 sessions (warm- up and cool down exercises, 16 games based on fundamental movement skills, 2 sessions of theoretical nutrition training and 6 games with the theme of healthy nutrition) were implemented for children. In addition to the game- based activities in the above- mentioned program, it was intended to inform parents regarding healthy nutrition, screen addiction and home- based movement skills through the Healthy Steps to the Future- Parent Training program that was made up of 4 sessions. 
The findings of the study have shown that Canada Agility and Movement Skill Assessment which was first adapted into Turkish is a valid and reliable measurement tool for children aged 8- 10 years. Moreover, it was found that Healthy Steps to the Future program applied to the children in the experimental group promoted children's fundamental movement skills and a significant difference was detected between the children in the experimental and control groups. However, there was no significant difference in the nutrition self- efficacy levels of the children and healthy life education conscious levels in parents. As a result of the monitoring tests, it was determined that the significant difference in the fundamental movement skills detected in the experimental group was permanent.     
When examined the qualitative findings of the research, it was seen that the parents both in the experimental and control groups considered the nutrition routines (regular and sufficient- balanced) positive concerning the nutritional habits of their children. It was revealed that vegetables were the food which children often preferred not to eat, and that parents frequently generated strategies such as "changing the way of presentation" and "explaining the importance/ benefits for their health". Besides, they reported that the frequency of their children's daily meal as "3 main courses and 2 refreshments".  
When examined the responses of the parents in the experimental and control groups concerning the movement routines, the parents stated that their children performed the most active activities in the form of "Indoor active games (1-3 hours)". Regarding their family hobbies and daily routines, their most preferred themes were determined as "playing board/ brain teaser games" and "passive/ sedentary activities such as watching TV/ movies as a family" respectively. As for the responses of the parents concerning screen addiction, it was found that they expressed the average daily screen time of their children as "1- 2 hours" and that "mobile phone" and "television" were the most preferred technological devices. Finally, when examining the responses of the parents of the children in the experimental group to the Parent Satisfaction Survey within the scope of the research, the parents who participated in the Healthy Steps to the Future- Parent Training program stated that they were pleased with the purpose, scope and content of the program and that the program was beneficial for their children.