Anadolu Medeniyetleri Müzesinde bulunan Eski Tunç Çağı ağırşak ve ağırlıkları
Early Bronze Age spindle whorls and loom weights in Anatolian Civilizations Museum
Yazar: AYNUR TALAAKAR
Danışman: DOÇ. DR. HALİL TEKİN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Ağırlık = Weight ; Ağırşaklar = Spindle whorls ; Dokuma tezgahları = Weaving looms ; El sanatları = Handicrafts ; Erken Tunç Çağı = Early Bronze Age ; Tekstil = Textile

Özet:
Bir tür el sanatı olarak tanımlanan "Tekstilcilik" en eski teknolojik sistemlerden birini oluşturmaktadır. Bu çalışmanın ilk bölümde tekstilciliğin kökenine değinilmekte olup, tekstillerin üretiminde kullanılan hammaddeler ve işleme yöntemleri incelenmiştir. İkinci bölümde tekstilcilikte kullanılan en eski aletler olan iğ ve ağırşaklar ile birlikte dokuma tezgâhları ve tezgâh ağırlıkları değerlendirilmiştir. Yine aynı bölümde ilk tekstil örnekleri ile insanın sosyal varlık olarak toplumsal etkileşimlerinde elbisenin önemine değinilmiştir.
Eski Tunç Çağına tarihlenen yerleşim yerlerinde Anadolu'nun diğer bölgelerinde olduğu gibi Ankara ve çevresinde yapılan kazılarda da çok sayıda dokuma aleti ele geçmiştir. Bu çalışmanın devam eden bölümünde dokuma aletleri olan ağırşak ve tezgâh ağırlıklarının Ankara ve çevresinde ele geçtiği kazılar olan Ahlatlıbel, Eti Yokuşu, Karaoğlan, Bitik, Polatlı Höyük, Ilıca Höyük, Karayavşan, Çayyolu Höyük ve Çömlek Tepe buluntu yerleri ele alınmakta ve çevre yerleşimlerle ilişkileri karşılaştırmalı olarak sunulmaktadır.
Son bölümde ise Ankara Bölgesine özgü ağırşaklar ve tezgâh ağırlıkları tip, yapım tekniği ve bezemeleri açısından değerlendirilmiştir.  Ankara il sınırları içinde geçmişte yürütülen 9 merkezin Eski Tunç Çağı tabakalarına ait toplam 331 adet ağırşak değerlendirilmiştir.  9 ana grup 21 alt grup belirlenmiştir. Az sayıda taş ve çoğunlukla pişmiş toprak örneklerin oluşturduğu ağırşakların 134 adedi bezemesiz ve 197 adedi bezemelidir. Geometrik ve bitkisel motiflerden oluşan 70 farklı bezeme çeşidi tespit edilmiştir.
5 ana grupta incelenen az sayıda taş ve çoğunlukla pişmiş toprak örneklerin oluşturduğu tezgâh ağırlıklarından ise 35 buluntu değerlendirilmiştir.
Anahtar Sözcükler
Tekstil, Ağırşak, Dokuma Tezgâhı, Tezgâh Ağırlığı, Eski Tunç Çağı.

Abstract:
"Textile", which is defined as a kind of hand craft, is considered as one of the oldest technological systems. In the first part of this study, the focus is given on the origin of textile and raw materials and processing methods used in the production of textiles have been examined. In the second part, looms and loom weights together with spindles and spindle whorls, the oldest tools used in textile industry, have been evaluated. In the same chapter, first textile examples and the importance of dressing in the social interactions of the human being as a social entity have been assessed.
In the settlements dated to the Early Bronze Age, as in other parts of Anatolia, also around Ankara, many weaving tools in the excavations were found. In the following parts of this study, the findings of the excavations carried out around Ankara such as Ahlatlıbel, Karaoğlan, Ilıca, Karayavşan, Eti Yokuşu, Bitik, Polatlı Höyük, Çayyolu Höyük ve Çömlek Tepe have been examined where weaving tools spindle whorls and loom weights have been discovered and their interactions with near settlements are given comparatively.
In the last part, spindle whorls and loom weights unique to Ankara region were evaluated in terms of type, construction technique and decoration. Within the borders of Ankara province, total number of 331 spindle whorls dated to Early Bronze Age in 9 different centers have been examined. 9 main groups and 21 subgroups were identified. Most of the spindle whorls were composed of earth ware while only few of them were composed of stone and 134 of them were without decoration while 197 of them had been decorated. 70 different types of figures composed of geometric and plant motifs were identified.
Among loom weights, most of which are made of terracotta and few are made of stone which have been examined under 5 main  groups, total of 35  findings  were  examined within the scope of study.
Keywords
Textile, Spindle Whorl, Loom, Loom Weight, Early Bronze Age.