Mı̇raçnameler ve mı̇nyatürlenme sürecı̇
Mirajnamas and miniaturization process
Yazar: NESLİHAN YİĞİT
Danışman: PROF. DR. ABDULKADİR DÜNDAR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / Türk İslam Sanatları Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Bir gece Hz. Muhammed'in (sav) Mekke'den Kudüs'e Burak üzerinde Cebrail'in (as) 
eşliği ile gece yürüyüşü (isra), Kudüs'ten de gök katlarını geçerek arş-ı âlâya urucu ve 
cennet cehennem ziyaretinden sonra geri Mekke'ye dönüşünün hepsi zamanla miraç 
kavramı ile anlatılmıştır. Bu hadise mahiyeti, zamanı, mekânı, gerçekliği ve farklı 
rivayetleri ile ilk devirlerde sahâbilerle başlayarak günümüze kadar çeşitli tartışmalara 
konu olmuştur. Ancak hadise tartışmalardan ziyade Hz. Muhammed'in üstünlüğünü ve 
ona karşı olan sevgiyi göstermede bir araç olmuş, hat, musiki, resim, edebiyat ve minyatür 
gibi farklı sanat dalları bu hadiseyi kendi perspektifleriyle yorumlamışlardır. 
İlk olarak edebiyata konu olan miraç, bilhassa Türk ve İran coğrafyalarında yoğun olarak 
kaleme alınmıştır. Türk dünyasında 12. yüzyılda Ahmed Yesevi ile başlayan miraciye 
geleneği 20. yüzyıl Anadolu'suna kadar devam ettirilmiştir. Müstakil miraçname eserler 
kaleme alındığı gibi mesnevilerde yer verilen miraciyeler de vardır. Bunlar yazara göre 
miracın dini, tasavvufi, felsefi, edebi ya da namazın önemi gibi farklı yönünü 
vurgulamışlardır. Bu yazmalardan bazısı tasvirlenmiştir. Müstakil miraçnamelerden 
İlhanlılar döneminde bir, Timurlulular döneminde iki ve Kaçar döneminde bir olmak 
üzere toplam dört adet minyatürlü yazma günümüze ulaşmıştır. Çalışmamızda bu eserler 
içerdikleri çeşitli tasvirlerle incelenmişlerdir. Müstakil miraçnameler dışında pek çok 
eserde miraç minyatürü bulmak mümkündür. Tezimizde müstakil miraçnameler dışında 
39 yazmanın miraç minyatürleri de çalışılmıştır. 
Anahtar kelimeler: miraç, miraçname, miraciye, minyatür, miraç minyatürü

Abstract:
One night, Muhammad (pbuh) took a night walk (isrā) from Mecca to Jerusalem on Burak 
with the accompaniment of Gabriel, and from Jerusalem he ascended to the heavens, 
visited paradise-hell and saw the throne of God then, returned to Mecca. This whole event 
is explained with the concept of miraj in time. This event, with its nature, time, place, 
reality and different narrations, has been the subject of various debates, starting with the 
Companions in the early ages until today. However, rather than being a focal point of 
discussions the event became a tool to show the superiority of Muhammad and the love 
for him, and different branches of art such as calligraphy, music, painting, literature and 
miniature interpreted this event from their own perspectives.
Miraj, which was the subject of literature first, was written extensively, especially in 
Turkish and Iranian geographies. The tradition of mirajiya, which started with Ahmed 
Yesevi in the 12th century in the Turkish world, was continued until the 20th century in 
Anatolia. There are mirajiyas included in masnawīs as well as individual mirajnamas. 
According to the author of the work, different aspects of Miraj such as religious, mystical, 
philosophical, literary or the importance of prayer is emphasized. Some of these 
manuscripts include miniatures. A total of four miniature manuscripts, one in the Ilkhanid 
period, two in the Timurid period and one in the Qajar period, have survived to the present 
day. In our study, these works were examined with various depictions they contain. Also, 
it is possible to find ascension miniatures in many works, apart from the individual 
mirajnamas. In our thesis, besides the individual mirajnamas, 39 manuscripts that contain 
the miniature of miraj have also been studied.
Key words: miraj, mirajnama, mirajiya, miniature, miraj miniature, Islamic art