İstanbul'un kuzeyı̇nde gelı̇şen mega projelerı̇n kentsel mekana yansıması
Reflection of mega projects developing in north of Istanbul on urban space
Yazar: EBRU CILIZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERCAN KOÇ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Dönüşüm ve Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Sürdürülebilirlik = Sustainability ; Yaşanabilirlik = Livability

Özet:
Demokrasi, insan hakları, yargı bağımsızlığı, basın özgürlüğü, sosyal devlet tanımları; planlamanın gelişmişlik düzeyi ile eşdeğerdir ve birbirine bağımlı bu kavramlar birlikte gelişim göstermektedir. Katılımcı, bütüncül karar alma sistemleri ve uygulanabilirlik gerektiren planlama; yerelden uzak, bireysel, ayrıcalıklı müdahalelerle planlama hedeflerinden uzaklaşılması durumunda, etkinliğinin anlamını yitirmesine, müdahale süreçleri hedeflerinin sapmasına, yaşanabilirliğin kısıtlanmasına, kamusal alanların kaybına, ortak yaşam kaynaklarının zarar görmesine ve hatta yitirilmesine sebep olabilmektedir.
Kentin gelişimine yön veren, kent makroformunu şekillendiren temel etkenlerden biri; ulaşımı da içeren büyük ölçekli yatırım kararlarıdır. Planlamanın bütünlüğünden bağımsız oluşturulan yatırım kararları; bütüncül arazi kullanım kararları ile birlikte değil, parçacıl planlar ile İstanbul da dâhil kentlerin makroformunun şekillenmesinde etkili olmuştur. Resmi rakamlara göre 16 milyon kişiye ulaşan nüfus gelişimi, İstanbul'da; bozulan siluet değerleri, yasadışı yapılaşma, afet risklerine açık, yoğun ve sosyal donatı ölçütleri düşük kentsel doku
sorunlarına neden olmakla birlikte sürdürülebilir kent kimliği olgusundan ve hedefinden uzaklaştırmaktadır.
İstanbul; bir plan dahilinde gelişmekten daha çok proje odaklı olarak büyümeye başlamış, bu süreçte birçok mega proje gündeme gelmiştir. Özellikle son 10 yılda İstanbul'da uygulanan mega projeler, kentin kuzeyinde yer alan sınırlı oranda kalmış tarım alanlarının, su kaynaklarının ve orman alanlarının tahribatına sebebiyet vermektedir. Bu doğrultuda mega projeler ile oluşacak ekolojik tahribata ilaveten çevresinde meydana gelebilecek olası kontrolsüz büyümenin yaratacağı geri dönülmez etkilerin de göz önünde bulundurulması, Dünya'nın hiçbir kentine benzemeyen tarihi, kültürel ve doğal kaynaklara sahip İstanbul'un en azından geride kalan değerleri ile geleceğe taşınması hayati bir önem arz etmektedir.
Bu çalışmanın amacı, İstanbul'un kuzeyinde yapılan 3. Boğaz Köprüsü, İstanbul Havalimanı, Kuzey Marmara Otoyolu ve yapılması planlanan; Kanal İstanbul projelerinin; karar alma süreçleri, teknik raporlar, geçmiş deneyimler ve meslek odalarının görüşleri incelenerek; kentsel arazi değerlerine, kent makroformuna, arazi kullanımına ve ekolojiye olası etkileri ortaya koymak ve bu etkilerin İstanbul'un geleceğinin teminatı olan kıyı alanları, tarım alanları, su kaynakları ve kuzey ormanları ile çevresinde nasıl bir değişim süreci oluşturduğunu, gelecekte ne gibi tehditlerin meydana çıkabileceğini belirlemektir. Çalışma sonucunda ortaya çıkan bu değişimlerin, İstanbul'un sürdürülebilir ve yaşanabilir bir kent olma hedefini ne yönde etkilediği irdelenmiştir.

Abstract:
Definitions of democracy, human rights, independence of the judiciary, freedom of the press, social state; It is equivalent to the level of development of planning, and these interdependent concepts develop together. Experience shows that any other concept cannot develop before one has developed. Participatory, holistic decision-making systems and planning that requires applicability; In case of distancing from planning goals with far from local, individual, privileged interventions, it may cause loss of meaning of effectiveness, deviation of intervention processes goals, restriction of livability, loss of public spaces, damage and even loss of common life resources and natural resources.
One of the main factors that shape the development of the city and shape the urban macroform; They are large-scale investment decisions including transportation. Investment decisions made independent of the integrity of planning; It has been effective in shaping the macroform of cities, including Istanbul, not with holistic land use decisions, but with fragmentary plans. Population development reaching 16 million people according to official figures,in Istanbul; The deteriorating silhouette values, illegal housing, open to disaster risks, dense and low social reinforcement criteria cause urban fabric problems but keep them away from the phenomenon and target of sustainable urban identity.
Istanbul; It started to grow more project-oriented rather than developing within a plan, and many mega projects came to the fore in this process. Especially in the last 10 years, the mega projects implemented in Istanbul cause the destruction of the limited agricultural areas, water resources and forest areas located in the north of the city. In this direction, in addition to the ecological damage that may occur with mega projects, taking into account the irreversible effects of the possible uncontrolled growth that may occur in its environment, it is vital to carry Istanbul, which has historical, cultural and natural resources unlike any other city in the world, to the future, at least with its remaining values. is important.
The purpose of this study is the 3rd Bosphorus Bridge, Istanbul Airport, Northern Marmara Highway and planned to be built in the north of Istanbul; Channel Istanbul projects; by examining decision-making processes, technical reports, past experiences and opinions of professional chambers; to reveal the possible effects on urban land values, urban macroform, land use and ecology, and to determine what kind of a change process these impacts create in the coastal areas, agricultural areas, water resources and northern forests and surroundings, which are the guarantees of the future of Istanbul, and what threats may occur in the future. How these changes, which emerged as a result of the study, affect Istanbul's goal of becoming a sustainable and livable city was examined.