Türk idare hukukunda kamu görevlisine rücu /
Yazar: MÜGE GÜN DAĞDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. SEYDİ ÇELİK
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / İdare Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Rücu kelimesi, hukuk terminolojisinde genellikle borç ilişkileri bağlamında ele alınmakta ve bu terim, bir işten vazgeçme, bir sözden cayma ya da dönme gibi anlamlara gelmektedir. Rücu kavramının hukuk düzeninde iki temel kullanım alanı bulunmaktadır: Birincisi sözleşmeden vazgeçme anlamına gelirken ikincisi ise bir borcun ödemesini yapan kişinin, ödediği miktarı asıl borçludan talep etme hakkını ifade eder. Bu hakkın kullanılması, borcu ödeyen kişinin zarara uğramasını önlemeye ve asıl borçlunun sebepsiz zenginleşmesini engellemeye yöneliktir. Bu bağlamda rücu hakkının dengeleyici ve düzeltici bir işlevi olduğu söylenebilir.
Özel hukukta, rücu ilişkisi çeşitli sebeplerle, örneğin sözleşme ya da haksız fiil sonucu ortaya çıkabilir ve bu ilişki genellikle tazminat sorumluluğunu da içermektedir. Kamu hukukunda ise rücu, daha çok idarenin kamu görevlisi tarafından başkalarına verilen zararlar için ödediği tazminatı, sorumlu kamu görevlisinden kusuru oranında geri talep etme durumuyla ilgilidir. Kamu hukukunda rücu, idarenin kamu görevlisine, kamu hizmetlerini yürütme sürecinde ortaya çıkan zararlar için yapılan ödemeleri geri alma yetkisini ifade eder ve bu yetki, kamu hizmetlerinin sağlıklı işleyişi için elzemdir.  İdarenin, zararın ortaya çıkmasına neden olan kamu görevlisine rücu etmesi, Anayasa'nın 129. maddesi ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun  13. maddesi hükümleri çerçevesinde gerçekleşir. Bu durum, özel hukukun rücu anlayışından farklıdır. Zira idare, kamu görevlisinin kusurlu davranışları sonucunda ortaya çıkan zararları tazmin ettikten sonra, zarar veren görevliye kusuru nispetinde rücu etme yetkisine sahiptir. İdarenin kamu görevlisine rücu işleminde kamu görevlisinin kusuru "kişisel kusur", idarenin kamu görevlisine rücu işlemi ise bağlı yetki niteliğindedir.
Bu kapsamda, Anayasa'nın 129. maddesinde de belirtildiği üzere, kamu görevlileri tarafından yapılan haksız işlemler sonucu bireylerin uğradığı zararlar, kanun hükümleri uyarınca, ilgili kamu görevlisine rücu edilmek kaydıyla, idare tarafından tazmin edilir. Bu düzenlemeler, kamu hukuku içinde güvence sistemi olarak adlandırılan bir yapıyı oluşturur ve bu sistem, zarar gören bireyleri ve kamu görevlisini koruma amacı güder. Özetle, kamu hukukunda rücu müessesesi, idarenin ekonomik kaynaklarını koruma, kamu yararını gözetme ve hukuk düzeninin gerekliliklerini yerine getirme çerçevesinde işler. Kamu görevlisine karşı rücu yetkisinin kullanılması, sadece mali bir önlem olmanın ötesinde, idareye duyulan güveni ve adalet anlayışını pekiştiren önemli bir yön taşır.  Bu çalışmanın amacı, mevcut yasal düzenlemeler ve yargı kararları ışığında idare hukukunda kamu görevlisine rücu meselesinin incelenmesidir. Bu bağlamda, çalışma, rücu kurumunun  idari yargı içindeki yerini ve önemini vurgulayarak kamu hukuk doktrinine katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Abstract:
The term "recourse" in legal terminology is often considered within the context of debt relationships, referring to renunciation of a transaction, revocation of a promise, or reversal. In the legal order, recourse has two primary uses: first, it signifies the abrogation of a contract, and second, it denotes the right of a person who has made a payment to demand the amount from the principal debtor. The exercise of this right is aimed at preventing the loss to the payer and avoiding unjust enrichment of the principal debtor. In this context, it can be said that the right of recourse serves a balancing and corrective function.
In private law, the recourse relationship can arise for various reasons, such as a contract or tort, and often involves liability for compensation. In public law, however, recourse more frequently relates to the situation where the administration seeks reimbursement from a responsible public official for damages paid to others. Public law recourse expresses the right of the administration to reclaim payments made for damages incurred during the conduct of public services, which is essential for the proper functioning of these services. The administration's recourse against a public official responsible for damages occurs within the framework of Article 129 of the Constitution and Article 13 of the Civil Servants Law No. 657. This scenario differs from the concept of recourse in private law, as the administration has the right to recourse proportionate to the fault of the official after compensating for damages caused by negligent actions.
As stated in Article 129 of the Constitution, damages incurred by individuals due to wrongful acts by official duties are compensated by the State according to legal provisions, and the State reserves the right of recourse against the relevant official. These regulations create a system referred to as a security system within public law, aimed at protecting both the injured individuals and the public official. In summary, the institution of recourse in public law operates within the framework of protecting the administration's economic resources, considering the public interest, and fulfilling the necessities of the legal order. The use of the right of recourse against a public official not only serves as a financial measure but also reinforces trust in the administration and a sense of justice. The purpose of this study is to examine the issue of recourse against public officials in administrative law in light of current legal regulations and judicial decisions. In this context, the study emphasizes the place and importance of recourse within administrative judiciary, aiming to contribute to the doctrine of public law.