Mimaride biçimin görsel etkisi: Tasarımcı hedefi ve kullanıcı üzerinden bir araştırma
Visual effects of form in architecture: A research about designer goals and users perception
Yazar: MUKADDES ÇIRAK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. DİCLE AYDIN
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Bu çalışma, estetik ve görsel değerlendirme için mimari tasarımda rol oynayan görsel özelliklerin belirlenmesi, bu özellikler arasında yer alan ?biçim?in kullanıcı (Görsel) üzerinde bıraktığı etkinin tasarımcının hedefi ile karşılaştırılarak ortaya konulması hedeflenmiştir. Alan çalışmasında Antalya ilindeki mimari yapılar üzerinden sahip oldukları biçimsel farklılıkları nedeniyle en çok bilindiği ve dikkat çektiği düşünülen, ayrıca yakın çevresinden yapı iki cephesinin algılanabilir olması kriteriyle 5 yapı belirlenmiştir. Bu doğrultuda seçilen yapılar; Antalya Sabancı Kongre ve Ticaret Merkezi, 112 Acil Çağrı Merkezi, Antalya Mimarlar Odası Antalya Şubesi Binası, Erciyes Yapı Market, ASAT Genel Müdürlüğü yapılarıdır. Çalışma, seçilen beş binanın tasarımcı(sı/ları)nı, 50 mimar, 50 diğer meslek gruplarından oluşan kullanıcıyı kapsamaktadır. Alan çalışmasında üç aşamadan oluşan bir süreç benimsenmiştir. İlk aşamada binanın tasarımcı veya tasarımcılarıyla mail aracılığıyla ya da sözlü olarak görüşülmüş, mimar ve diğer meslek gruplarına yöneltilen sorular görüşme yoluyla aktarılmıştır. Tasarımcıların tasarladıkları binalarla kullanıcılarda bırakmak istedikleri görsel etki belirlenmiş, ikinci aşamada ise mimarlara ve ardından diğer meslek gruplarına anket sorularını cevaplandırmaları istenmiştir. Son aşama ise değerlendirme aşaması olmuştur. Araştırma sonucunda elde edilen sonuçlar aşağıda sıralanmıştır.?Asal biçimler diğer biçimsel kompozisyonlara göre daha kolay algılanmakta ve güçlü etki oluşturduğu görüşünü desteklemektedir. Cam piramit örneğinde piramit formun yalın ve dengeli kullanımı bu yönde yapılan çalışmaları destekler mahiyettedir.?Araştırma kapsamında seçilen yapılar geometrik biçimselliğe sahip yapılardır. Bu anlamda kare, üçgen ve daireden türeyen biçimselliğe sahip geometrik formlardır. Elde edilen etki sonuçları kare, üçgen ve daire kullanımının getirdiği etkisel görüş çalışmalarını desteklemektedir. Dolayısıyla bina biçiminin kullanıcı üzerinde bıraktığı görsel etki seçilen biçim ve biçimsel düzen açısından değerlendirilmekte ve bu yönde etki tanımlamaları oluşturulmak istenmektedir.?Tasarımcının biçimsel olarak kullanıcı üzerinde bırakmak istediği görsel etki ile kullanıcı algısı arasında çok belirgin farklılıklar olmamakla birlikte tasarımcının istediği yönde etkiler oluşturulduğu söylenebilmektedir.?Binayı görsel olarak algılayan mimar kullanıcılar ile diğer meslek grupları arasında algısal farklar olduğu gözlenmiştir. Bu durum tasarım konusunda eğitim almış olan mimar kullanıcıların tasarımı çok boyutlu olarak ele almasından kaynaklandığı söylenebilmektedir.?Binayı görsel olarak algılayan kullanıcılar arasında cinsiyete bağlı algısal farklılık olduğu gözlenmemiştir.

Abstract:
Aims of this researches are to define the visual properties which has a role in architectural design for esthetics and visual evaluation and to put forth the properties of ?form? effects on users (visual) by comparing with designers goals. In execution part of this research five building selected in Antalya because thinking of visual effectiveness with their different form and also they can be perceive easily by near spaces with two views. So they are; Sabancı Congress and Trade Center of Antalya, 112 Emergency Call Center, Chamber of Architecture in Antalya, Erciyes Structure Market, ASAT General Center buildings. So that researches contains of users that they are designers of this five buildings, 50 architects and also 50 other sector workers. In execution part there is a process which has three stages. In the first stage there was a face to face or mail meeting with designer or designers of this five buildings and mentioned the questions that they asked in inquiry to architects and other sector workers. In the second stage after the defining visual effects of these buildings by means of designers goals on users, there were a polling on architects and other sector workers. So last stage became evaluation stage. After all these researches and execution general results have been summarized as like this;?Basic forms have been perceived more easily than other form compositions so it supports the opinions about basic forms have strong visual effects. This opinion is experienced in Sabancı congress and trade center form research by means of using simple and well balanced.?All selected buildings have a geometric form. So they are in a form of square, circle and triangle and their reproduced forms. The inquiry results have been supported the opinions about these formal effects results by means of visual effect researches before. So visual effects of form of buildings have been defined according to the selected form and form configurations and also their effects.?Even ıf the inquiry has not got same results with designers goals, there are no big differences between designer goals and user perception by means of forms, the results have been showed that they are in the way of the desingners goals.?According to the inquiry results there were big perceptional differences between architects and other sector workers. It makes us to think that it can be probably because of the design and art educations which architects have.?The inquiry have been showed that there are no big differences between male and female perception.