Kırıkkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi çocuk hematoloji ve onkoloji bölümüne başvuran demir eksikliği saptanan hastalarda demir eksikliğinin kan hücre hacimleri üzerine etkisi
Iron deficiency's effect on blood cell volume in  iron deficiency-diagnosed patients  who applied to the pediatric hematology and oncology department in Kirikkale University Hospital
Yazar: MUSTAFA ÇAĞLAR YÖRGÜÇ
Danışman: DOÇ. DR. MERYEM ALBAYRAK
Kırıkkale Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Hematoloji = Hematology
Dizin: Anemi-demir eksikliği = Anemia-iron deficiency ; Eozinofiller = Eosinophils ; Eritrosit sayısı = Erythrocyte count ; Eritrositler = Erythrocytes ; Hematoloji = Hematology ; Kan hücreleri = Blood cells ; Lenfositler = Lymphocytes ; Monositler = Monocytes ; Nötrofiller = Neutrophils ; Retikülositler = Reticulocytes

Özet:
Demir, DNA, RNA sentezinde rol oynayan ve antioksidan özellik gösteren enzimlerin sentez
ve fonksiyonlarında gerekli en önemli elementlerden biridir. Demir eksikliğinde hücre
proliferasyon ve farklılaşmasında aksaklıklar meydana gelmektedir. Demirin, DNA
yapımından sorumlu ribonükleotid redüktaz gibi enzimlerin yapımında rol oynaması, DNA
dizisinin devamlılığını sağlayan telomeraz düzeylerinin demir eksikliğinde azalması, demir
eksikliği ile beraber antioksidan özelliklik gösteren katalaz, süperoksit dismutaz gibi
enzimlerin üretim ve fonksiyonlarının azalması ile beraber DNA hasarının artması nedeni ile
hematopoez sırasında hücre proliferasyonu ve farklılaşması etkilenmektedir. Demir eksikliği
anemisi ile ortalama eritrosit hacmi(MCV), ortalama retikülosit hacmi(MRV) ve ortalama
trombosit hacmi(MPV) düzeyleri arasındaki ilişkiyi gösteren çalışmalar bulunmakta iken
diğer kan hücrelerinin ortalama hacimlerini ile ilgili çalışma bulunmamaktadır. Demir
eksikliği ile beraber MCV, MRV ve MPV gibi diğer kan hücrelerinin ortalama hacimlerinde
değişiklik olabileceği düşünülmektedir. Çalışmamızda demir eksikliğinin ortalama eritrosit
hacmine etkisi ile beraber, ortalama retikülosit hacmi(MRV), ortalama lenfosit hacmi(MLV),
ortalama monosit hacmi(MMV), ortalama nötrofil hacmi(MNV), ortalama eozinofil
hacmi(MEV) ve ortalama trombosit hacmine(MPV) etkisini araştırdık. Kırıkkale
Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Çocuk Hematoloji ve
Onkoloji Polikliniği'ne Haziran 2015 ile Aralık 2015 tarihleri arasında halsizlik, efor
kapasitesinde düşme, unutkanlık, solukluk, kilo alamama gibi anemi kliniği ile başvuran 2 ile
18 yaş arası, son 6 aydır demir tedavisi almayan, kronik hastalığı ve aktif enfeksiyonu
olmayan çocuklar çalışmaya alındı. Çalışmaya alınan tüm olgulardan 22 parametreli tam kan
sayımı, retikülosit, serum demir, demir bağlama kapasitesi, ferritin ve transferrin
satürasyonu, C-Reaktif Protein(CRP) ve/veya prokalsitonin çalışıldı. Ferritin değeri 12 ng/ml
altında olanlar demir eksikliği olarak kabul edildi. Demir eksikliği saptanan 96 çocuk ile
demir eksikliği saptanmayan 76 çocuk çalışmaya dahil edildi. İki grubun ortalama kan hücre
hacimleri karşılaştırıldı. Vücut demir düzeyi ile ortalama kan hücre hacimleri arasındaki
ilişki araştırıldı. Grupların dermatografik özellikleri açısından fark saptanmadı. Tüm yaş 
IV
gruplarında demir eksikliği grubunda, kontrol grubuna göre MCV, MRV istatistiksel olarak
anlamlı düşük bulundu. MLV, demir eksikliği grubunda, kontrol grubuna göre tüm yaş
gruplarında yüksek saptanıp, bu yükseklik 6-11,9 yaş grubunda istatistiksel olarak anlamlı
saptandı. MNV, demir eksikliği grubunda, kontrol grubuna göre tüm yaş gruplarında düşük
olarak saptanıp, bu düşüklük 12-18 yaş grubunda istatistiksel olarak anlamlı saptandı. MPV,
demir eksikliği grubunda, kontrol grubuna göre tüm yaş gruplarında yüksek olarak saptanıp,
bu yükseklik istatistiksel olarak anlamlı saptandı. Tüm yaş gruplarında demir ve ferritinin
azalması ile beraber MCV ve MRV'de istatistiksel olarak anlamlı azalma, MPV'de
istatistiksel olarak anlamlı artış saptandı.Tüm yaş gruplarında demirin azalması ile beraber
MLV'de artış saptandı. Bu artış 2-5,9 yaş grubu ve 6-11,9 yaş grubu arasında istatistiksel
olarak anlamlı saptanıp, 12-18 yaş grubunda istatistiksel olarak anlamlı saptanmadı. Tüm yaş
gruplarında demir ve ferritinin azalması ile beraber MMV'de istatistiksel olarak anlamlı artış
saptandı. Tüm yaş gruplarında demirin azalması ile beraber MNV 'de istatistiksel olarak
azalma saptandı. Oniki-18 yaş grubunda demirin azalması ile beraber MEV'de azalma
istatistiksel olarak anlamlı saptandı.
Sonuç olarak demir eksikliği kan hücrelerinde nitelik ve nicelik olarak değişikliklere
yol açmaktadır. Çalışmamızda demir eksikliğinde MCV, MRV, MNV ve MEV de
azalma, MLV, MMV ve MPV'de artış dikkat çekiciydi. Hematopoez fizyolojik
büyüme ile farklılaşma göstermektedir. Demir eksikliğinin yaş arttıkça hematopoez
üzerine etkisi değişmektedir. Demir düzeyi ile değişim gösteren kan hücreleri
hacimleri, 22 parametreli hemogram cihazında tam kan sayımı ile kolay ve ucuz
çalışılabilmektedir. Bu parametrelerin klinik kullanıma girmesinin, tanıya yönelik
tetkiklerin ve sağlık harcamalarının azalmasına olanak sağlıyacağını, klinisyenlere
izlemde destek olacağını düşünüyoruz. Literatürdeki diğer çalışmalara göre olgu
sayısımızın daha fazla olması ve çocukluk yaş grubunda yapılmış olması nedeni ile
çalışmamız farklılık göstermektedir.

Anahtar kelimeler: Demir eksikliği, Ortalama Eritrosit Hacmi, Ortalama Retikülosit
Hacmi, Ortalama nötrofil hacmi, Ortalama Eozinofil Hacmi, Ortalama Lenfosit Hacmi,
Ortalama Monosit Hacmi

Abstract:
Iron is the one of the most important elements that has a role in DNA and RNA synthesis
and also is essential for both synthesis and function in antioxidant enzymes. Defect in both
cell proliferation and differentiation occur in iron deficiency. Cell proliferation and
differantion are affected during hematopoiesis just because iron has a role in production of
enzymes, like ribonucleotide reductase, which play a part in forming DNA, iron deficiency
affects telomerase enzymes that maintain continuity of DNA sequence and decreased levels
of antioxidant enzymes such as catalase, superoxide dismutase are observed in iron
deficiency. Increase in DNA damage is also seen in iron deficiency. There are studies in the
literature which investigate the relationship between iron deficiency and mean corpuscular
volume (MCV), mean reticulocyte volume (MRV) and mean platelet volume (MPV);
however, there are any study that observes the relationship with mean volumes of other
blood cells. It is thought that other mean blood cell volumes may change in iron deficiency
just like MCV, MRV and MPV. In our study, we observed the effect of iron deficiency in
mean corpuscular volume, mean reticulocyte volume (MRV), mean lymphocyte volume
(MLV), mean monocyte volume (MMV), mean neutrophil volume (MNV), mean eosinophil
volume (MEV) and mean platelet volume (MPV). Patient who are 2-18 years old, have no
signs of active infection and chronic disease; no history of iron treatment for last six months;
and applied to the Kırıkkale University Faculty of Medicine Pediatric Department Pediatric
Hematology and Oncology Policlinic with the anemia, symptoms of fatigue, decrease in
effort capacity are taken into the study. 22-parameter complete blood count, reticulocyte,
serum iron, iron binding capacity, ferritin and transferrin saturation, C-Reactive Protein
(CRP) and/or procalcitonin are performed in all cases. Patients with <12 ng/ml ferritin value
are accepted as iron deficiency patients. 96 children with iron deficiency and 76 children
who had not iron deficiency are included in the study. Mean blood cell volumes of two
groups are compared. Relationship between mean blood cell volumes and body iron level are
observed. There was no difference in demographic features of groups. Comparing the control
group, iron deficiency group had significantly lower MCV and MRV in all age groups. MLV
values were higher in iron deficiency group in all age groups, significantly higher in 6-11.9 
VI
age group. MNV values were lower in iron deficiency group in all age groups, significantly
lower in 12-18 age group. Comparing the control group, iron deficiency group had
significantly lower MPV in all age groups. Along with the decrease of iron and ferritin
values; significant decrease in MCV and MRV, significant increase in MPV are observed. In
conjunction with the decrease of iron values, increase in MLV values are observed in all age
groups. This increments were statistically significant in the age groups of 1-5.9 and 6-11.9;
however no statistically significant increment is stated in 12-18 age group. Along with the
decrease of iron and ferritin values; significant increase in MMV and decrease in MNV
values are observed in all age groups. Statistically significant decrease in MEV values in 12-
18 age group with the decrease of iron values.
Consequently, iron deficiency results in both quantitative and qualitative changes in
blood cells. It is interesting that decrease in MCV,MRV,MNV and MEV and
increase in MLV,MMV and MPV are stated in our study. Hematopoiesis
demonstrates differantiation with physiologic growth. Effect on iron deficiency into
hematopoiesis changes with the increase of age. Blood cell volumes that change with
iron levels could evaluate in 22-parametres automatyzed complete blood count
analyzers in cheaply and easily. We think that take into consideration of These
parametres into clinical usage could decrease both investigation and health expenses
for diagnose. Our study has different from other studies just because our study has
more number of cases and evaluated in childhood.
Key Words: Iron deficiency, mean corpuscular volume, mean reticulocyte volume , mean
neutrophil volume, mean eosinophil volume, mean lymphocyte volume , mean monocyte
volume