Eski Mezopotamya toplumlarının hukuk metinlerini kullanarak arkeososyolojik modellemesi /
Yazar: CEYDA GÖZÜDOK
Danışman: PROF. DR. ŞENGÜL AYDINGÜN
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Arkeoloji = Archeology

Özet:
Bu tez, arkeoloji, sosyoloji ve hukuk olmak üzere üç temel başlıktan oluşmaktadır. Her bir başlığın bütüncül bir amaca hizmet eden tek tek ayrı hedefleri vardır. 
Arkeoloji başlığı altında kronolojik bir sırayla incelenen dönemler en güncel literatür verilerinden yararlanılarak ortaya konulmuş ve panoraması sunulmuştur. Burada, üzerine Mezopotamya hukuk metinlerinin ve sosyolojisinin üzerine işleneceği bir arkeoloji tuvali oluşturmak hedeflenmiştir. İlk kentler dönemi, kentlerden imparatorluklara geçiş dönemi, imparatorluk sonrası krallıklar dönemi ve Geç Tunç Çağı krallıkları olmak üzere dört dönem ayırt edilmiştir. Maddi kültür kalıntıları ve mimari başta olmak üzere en önemli noktalara kısaca değinilmiştir. 
Hukuk başlığı altında, Mezopotamya çivi yazılı kanun metinlerinden günümüze ulaşmayı başarmış kendi içerisinde tutarlı olan, toplam sekiz adet çivi yazılı kanun metni, transkripsiyonları ve tam Türkçe çevirileri ile birlikte verilmiştir. Bunlar kronolojik sırayla; Urukagina Adaletnamesi, Ur-Nammu Kanunları, Ana-İttişu Kanunları, Lipit-İştar Kanunları, Esnunna Kanunları, Hammurabi Kanunları, Orta Assur Kanunları ve Ammi-Şaduqa Fermanı'dır. Türkçe güncel literatürün, çivi yazılı kanun metinlerinin çevirileri bakımından son derece noksan olduğu görülmüştür. Bu çalışma Mezopotamya çivi yazılı kanun metinlerinin literatürde var olan en kapsamlı çeviri ve analizini içermektedir. Çivi yazılı kanun maddeleri; Kişiler hukuku, aile hukuku, miras hukuku, mülkiyet-eşya hukuku, borçlar hukuku, ticaret hukuku, idare hukuku, ceza hukuku, yargılama hukuku ve toprak hukuku olmak üzere toplamda on ayrı hukuk dallarına göre kümelere ayrılmıştır. Sonuçlardan çeşitli sütun diyagram grafikleri oluşturulmuş ve yorumlanmıştır. 
Tezin üçüncü bölümünü ise sosyoloji başlığı oluşturmaktadır. Sosyoloji bilimi, bir toplumu incelemek için çeşitli alt disiplinlerinden yararlanabilir. Bu tez kapsamında, Eski Mezopotamya toplumlarının yorumlanması için enstrüman olarak kanun metinleri, hukuk irdelenmiştir. Bu sebeple hukuk sosyolojisi ve onun kanunla, hukukçuyla, ekoloji ve çevreyle, ekonomiyle, din ve ahlak ile kurduğu ilişkiler açıklanmaya çalışılmıştır.

Abstract:
This thesis is organised under three main headings: archaeology, sociology and law. Each of these strands has its own separate objectives that serve a holistic purpose.
Under the heading of archaeology, the periods examined in chronological order are presented in the most up-to-date literature and a panorama is presented. Here, an archaeological canvas on which ancient Mesopotamian legal texts and sociology will be embroidered to create a new urbanisation era. In this context, four periods have been distinguished as the period of the first cities, the period of transition from cities to empires, period of post-imperial kingdoms and kingdoms of the Late Bronze Age. The most important points, especially the remains of material culture and architecture, are briefly mentioned.
	Under the heading of Law, a total of eight self-consistent cuneiform law texts that have survived from the cuneiform law texts of Ancient Mesopotamia are given together with their transcriptions and full Turkish translations. These are in chronological order; Urukagina Code of Justice, Ur-Nammu Code, Ana-Ittishu Code, Lipit-Ishtar Code, Esnunna Code, Hammurabi Code, Middle Assyrian Code and Ammi-Shaduqa Edict. Turkish contemporary literature is extremely deficient in terms of translations of cuneiform law texts of the ancient Mesopotamia. This study contains the most comprehensive translation and analysis of ancient Mesopotamian cuneiform law texts available in the literature. The ancient legal texts are divided into ten different branches of law: personal law, family law, inheritance law, property law, law of obligations, commercial law, administrative law, criminal law, judicial law and land law. Various column diagram graphics were created and interpreted from the results. 
The third part of the thesis is the title of sociology. The science of sociology can make use of various sub-disciplines to analyse a society. Within the scope of this thesis,  we used law texts and law as instruments for the interpretation of ancient societies were examined. For this reason, the sociology of law and its relations with law, jurist, ecology and environment, economy, religion and morality, and finally collective psychology have been tried to be explained.