Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezine devam eden zihinsel ve/veya bedensel engelli çocukların annelerinin benlik saygısı, umutsuzluk ve stresle başa çıkma düzeylerinin karşılaştırılması
Comparison of self-esteem, level of hopelessness and level of coping with stress in the mothers of children with mental and/or physical disabilities who are being treated in a special education and rehabilitation center
Yazar: HATİCE HANDE DURUKAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SAMURAY ÖZDEMİR
Beykent Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Anneler = Mothers ; Bedensel engelli çocuklar = Physically handicapped children ; Benlik saygısı = Self esteem ; Rehabilitasyon merkezleri = Rehabilitation centers ; Stresle başetme = Coping with stress ; Umutsuzluk = Hopelessness ; Zihinsel engelli çocuklar = Mentally retarded children ; Özel eğitim = Special education ; Özel eğitim kurumları = Special education institutions ; Özel eğitime muhtaç çocuklar = Handicapped children who need special education

Özet:
Bu araştırmanın amacı, zihinsel ve/veya bedensel engelli çocuğu olan annelerin benlik saygısı, umutsuzluk ve stresle başa çıkma düzeylerinin incelenmesidir. Ek olarak, araştırmada annelerin yaşı, medeni durumu, ekonomik düzeyleri, çocuklarının engel türü gibi faktörlerin benlik saygısı, umutsuzluk ve stresle başa çıkma üzerindeki etkisi araştırılmıştır. 
Araştırma amacına uygun olarak İstanbul ilinde çocuğu özel eğitim ve rehabilitasyon merkezine devam eden 100 anne üzerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmada Kişisel Bilgi Formu, Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği, Beck Umutsuzluk Ölçeği ve Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen veriler SPSS 21.0 programı kullanılarak analiz edilmiştir. 
Araştırma sonucunda engelli annelerinin benlik saygısı düzeyinin yüksek ve umutsuzluk düzeylerinin düşük olduğu saptanmıştır. Annelerin eğitim seviyelerinin benlik saygısı, umutsuzluk düzeyi ve stresle başa çıkma tarzları üzerinde etkili olduğu belirlenmiştir. Eğitim düzeyi ilkokul mezunu ve altında olan annelerin benlik saygısı düzeylerinin diğer annelere oranla anlamlı şekilde daha düşük olduğu saptanmıştır (p<0.05). Ek olarak, eğitim düzeyi ilkokul mezunu düzeyinde olan annelerin umutsuzluk düzeylerinin diğer bireylere oranla anlamlı şekilde daha yüksek olduğu saptanmıştır (p<0.05). Ayrıca, sahip olunan çocuk sayısı ile stresle başa çıkma yaklaşımları arasında ilişki olduğu belirlenmiştir. Nitekim,  üç çocuk ve üstünde çocuğa sahip olan bireylerin iki çocuk sahibi olan bireylere oranla Boyun Eğici Yaklaşım alt ölçeğinden aldıkları puanların anlamlı şekilde daha yüksek olduğu saptanmıştır (p<0.05). Çalışmada annelerin umutsuzluk düzeylerinin de benlik saygısı üzerinde etkili olduğu gözlenmiştir. Annelerin Umutsuzluk Ölçeği'nden alınan puan artıkça Benlik Saygısı Ölçeği'nden alınan puanın anlamlı şekilde düştüğü belirlenmiştir (p<0.05).
Araştırma sonuçları, önceki bulgular ışığında benlik saygısı, umutsuzluk, stresle başa çıkma, engel türü, çocuk sayısı, eğitim düzeyi kapsamında farklı diğer araştırma ve gündelik uygulamalara da yol gösterecek şekilde tartışılmıştır.



Anahtar Kelimeler : Engellilik, Umutsuzluk, Benlik Saygısı, Stresle Başa Çıkma

Abstract:
The purpose of this study is to examine the self-esteem, hopelessness and coping with stress levels of mothers with physically and/or mentally disabled children. Additionally, the effects of such factors as the mothers' age, marital status, financial situation and the type of the disability on their self- esteem, hopelessness and coping with stress were studied. 
The study, in line with its purpose, was carried out with 100 mothers whose children attend a special education and rehabilitation center in the city of Istanbul. In this study, Personal Information Sheets, Rosenberg Self- Esteem Scale, Beck Hopelessness Scale and Stress Coping Styles Scale were utilized. The data collected in the study were analyzed by using SPSS 21.0 software. 
The findings of the study demonstrated that the mothers of disabled children have high levels of self-esteem and low levels of hopelessness. It was also determined that the mothers' level of education affects their level of self- esteem, hopelessness and their coping styles; that there is a correlation between the number of children the mothers have and their approach to stress management and that the level of hopelessness plays a role in self -esteem. The self-esteem levels of mothers whose education level was primary school or below were determined to be significantly lower in comparison to other mothers. (p<0.05) Additionally, the hopelessness levels of mothers with primary school degrees were determined to be significantly higher than the other individuals (p<0.05). Furthermore, a correlation between the number of children and coping strategies was detected. As a matter of fact, in comparison to individuals with two children, individuals with three and more children got significantly higher scores on Submissive Approach subscale (p<0.05). In this study, it was observed that the hopelessness levels of mothers are influential on their self-esteem. It was determined that as the mothers' scores on Hopelessness Scale increased, their scores on the Self-esteem Scale decreased significantly.  (p<0.05).
The results of the study are discussed within the framework of self-esteem, hopelessness, coping with stress, disability type, number of children, level of education and in the light of the previous findings in order to guide the further studies and daily practice.



Key Words : Disability, Hopelessness, Self-Esteem, Coping With Stress