Kanserli adölesanlara orem'in öz bakım modeline göre verilen eğitimin semptom yönetimi, yaşam kalitesi, bakım vericilerin yükü ve anksiyete düzeyine etkisi
The effect of education given to adolescents with cancer according to the orem self-care model on symptom management, quality of life, caregivers burden and anxiety level
Yazar: NURAY ER
Danışman: PROF. DR. MELAHAT AKGÜN KOSTAK
Trakya Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Bu araştırma; 10-18 yaş kanser tedavisi alan adölesanların Örem Öz bakım modeline
göre verilen eğitimin semptom yönetimine, yaşam kalitesine, bakım vericilerin yükü ve
anksiyete düzeyine etkisini belirlemek amacı ile randomize kontrollü olarak yürütüldü.
Araştırma Ocak 2019- Ocak 2023 tarihleri arasında yapıldı. Araştırmanın örneklemini,
kanser tanılı 10-18 yaş 31 adölesan (16= kontrol; 15= müdahale) oluşturdu. Araştırma
verileri; Adölesan ve Bakım Verici Bilgi Formu, Memorial Semptom Değerlendirme Ölçeği,
Çocuklar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği (Çocuk, Ergen Formu), Zarit Bakım Verme Yükü
Ölçeği, Beck Anskiyete Envanteri kullanılarak toplandı. Veriler tanımlayıcı analizler, ki-kare,
Yates düzeltilmesi, Fisher's exact testi, bağımsız iki örnek t testi ve genelleştirilmiş lineer
modeller kullanılarak değerlendirildi. İstatistiksel anlamlılık sınır değeri p<0,05 olarak kabul
edildi.
Orem'in öz bakım modeline göre eğitim verilen müdahale grubundaki adölesanların
kontrol grubundaki adölesanlara göre çocuklar için yaşam kalitesi ölçek puan ortalamaları
yüksek bulundu (p<0,001). Müdahale grubundaki adölesanların Memorial Semptom
Değerlendirme Ölçeği puan ortalamaları kontrol grubundaki adölesanlara göre düşük bulundu
(p<0,001). Müdahale grubundaki bakım vericilerin Zarit Bakım verme Yükü Ölçeği puan
ortalamaları ve Beck Anksiyete Envanteri puan ortalamaları kontrol grubundaki bakım
vericilere göre düşük bulundu (p=0,002).
Sonuç olarak, adölesanlara öz bakım modeline göre geliştirilen "Kontrol Bende'' adlı
kitapçık doğrultusunda verilen eğitimin, adölesanların semptom yönetimine, yaşam
kalitelerine, bakım vericilerin bakım yükü ve anksiyete düzeyine olumlu etkisinin olduğu
belirlendi. "Kontrol Bende" adlı kitapçığın kanserli adölesanların eğitiminde kullanılması
önerilmektedir.
Anahtar kelimeler: Öz bakım, eğitim, semptom yönetimi, yaşam kalitesi, bakım
yükü, anksiyete düzeyi

Abstract:
This study was carried out in a randomized controlled manner to determine the effect
of the education given according to the Orem Self-care model, on symptom management,
quality of life, burden of caregivers and anxiety level of adolescents aged 10-18 years
receiving cancer treatment.
The research was carried out between January 2019 and January 2023. The sample of
the study consisted of 31 adolescents (16= control; 15= intervention) diagnosed with cancer.
Research data; It was collected using Adolescent and Caregiver Information Form, Memorial
Symptom Assessment Scale, Children's Quality of Life Scale (Child, Adolescent Form), Zarit
Caregiver Burden Scale, Beck Anxiety Inventory. Data were evaluated using descriptive
analyses, Chi-square, Yates correction, Fisher's exact test, Independent two-sample t-test, and
Generalized linear models. The cut-off value of statistical significance was accepted as
p<0.05.
According to Orem's self-care model, the adolescents in the intervention group had
higher quality of life scale scores for children compared to the adolescents in the control
group (p<0.001). The mean scores of the Memorial Symptom Assessment Scale of the
adolescents in the intervention group were found to be lower than the adolescents in the
control group (p<0.001). Zarit Caregiver Burden Scale mean scores and Beck Anxiety
Inventory mean scores of caregivers in the intervention group were lower than the caregivers
in the control group (p=0.002).
As a result, it was determined that the education given to the adolescents in line with
the booklet named "I'm in Control" developed according to the self-care model had a positive
effect on the symptom management, quality of life of the adolescents, and the caregivers'
burden of care and anxiety level. It is recommended that the booklet named "I'm in Control"
be used in the education of adolescents with cancer.
Keywords: Self-care, education, symptom management, quality of life, care burden,
anxiety level