Okullarda sergilenen atasözleri ve özdeyişlerin Hofstede'in kültür sınıflamasına ve katılımcı görüşlerine göre incelenmesi
An analysis of proverbs and alphorisms displayed in schools according to Hofstede's culture classfication and the views of participants
Yazar: ŞEVKET GÜVEN EKEN
Danışman: PROF. DR. YILMAZ TONBUL
Ege Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Toplumlar geliştikçe işlerin daha iyi yapılması ve insanları organize etmek kurumlar meydana gelmiş ve bu da kurum kültürü kavramının ortaya çıkmasına neden olmuştur. Kurum kültürünün önemli ve görünür olduğu yerlerden biri de eğitimdir. Okul kültürü olarak da ifade edilebilecek kavramın birçok bileşeni vardır. Artifakt denilebilecek okul kültürünün somut yansımaları okul kültürü için önemli faydalar ve fırsatlar barındırmaktadır. Okullarda kurum kültürünü yansıtacak artifakttan bazıları atasözleri ve özdeyişlerdir. Bu ifadelerin kullanımı, faydaları konusunda hem ilgili idarecilerin ilgisinin ve bilgisinin olmaması hem de bunların kullanımına ilişkinin belgenin dar kapsamlı ve uygulanmasına yönelik detaylara ait herhangi bir metnin olmayışı bu ifadelerin sağlayabileceği birçok faydanın okullarda gerçekleşmemesine ve başta okul kültürü olmak üzere bu konu ilgili çalışmalara sınırlılık oluşturulmasına neden olmaktadır. Hofstede'in geliştirdiği kültür sınıflaması toplumları karşılaştırıp toplumlar arasındaki benzerliği ele almaya çalışırken bunları sadece kendi oluşturduğu sorulara göre yapmış ve kendi soruları dışında materyal kullanmamıştır. Bu durum kültürü oluşturan birçok yapının görmezden gelinerek konunun tek bir yönden ve derinlemesine incelenmesine engel olmuştur. Bu kapsamda, mevcut çalışmanın amacı, okullarda yer alan atasözleri ve özdeyişlerin Hofstede'in kültür sınıflamasına göre çözümlenmesi ve bu ifadelerin okulların kültür aktarımı ve okul kültürü gibi kavramlara olan etkilerinin ve bu süreçte karşılaşılan sorunlara yönelik katılımcı görüşlerinin alınmasıdır.
Bu araştırma kültür çalışması deseninde betimsel bir çalışmadır. Bu çalışmanın evrenini Bursa ili içinde yer alan 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Bursa ilinin Nilüfer, Osmangazi ve Yıldırım ilçelerinde bulunan 575 resmi ilkokul, ortaokul ve lise oluşturmaktadır. Çalışmanın örneklemi Bursa ili içinde yer alan 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Bursa ilinin Nilüfer, Osmangazi ve Yıldırım ilçelerinde bulunan 9 ilkokul, 9 ortaokul ve 18 lise (MTAL- Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi, Fen, Anadolu, İmam hatip) olmak üzere toplam 36 adet okul oluşturmaktadır. Araştırmaya konu olan çalışma materyali ise örneklemdeki okulların fiziksel çevre ve okulun iç kısmında yer alan atasözleri ve özdeyişlerdir. Okulların belirlenmesinde kolay ulaşılabilir örnekleme kullanılmıştır. Uygulama sonucunda elde edilen bulguların yorumlanması ve araştırma problemlerine göre soruların cevaplandırılması için iki ilkokul idare ve öğretmen, iki ortaokul idare ve öğretmen , bir mesleki ve teknik anadolu lisesi  öğretmen ve idare, bir anadolu lisesi idare ve öğremtmen ve bir imam hatip lisesi idare ve öğretmen olmak üzere toplam 14 katılımcıya ulaşılmıştır. Bu çalışmada veri toplama aracı olarak doküman incelemesi bağlamında okullarda yer alan atasözleri ve özdeyişleri kayıt altına almak için defter ve telefon, fotoğraf makinesi gibi araçlardan yararlanılmış ve ayrıca öğretmenlerden bulguların yorumlanması ve araştırma problemlerine göre soruların cevaplandırılması için görüşme formu ve öğretmenlere ait demografik bilgileri elde etmek amacıyla kişisel bilgi formu hazırlanmıştır. Toplanan verilerin analizi sırasında nitel analiz programı MAXQDA kullanılarak kod ve değişkenler görselleştirilmiştir. Katılımcı görüşleri alındıktan sonra elde edilen verilerin analizinde tematik analiz kullanılmış olup kod, kategori ve temalaştırma Excel programı aracılığıyla yapılmıştır.
Araştırma sonucunda elde edilen bulgulara göre okullarda yer alan atasözleri ve özdeyişlerin Hofstede'in boyutlarına göre (1)  güç mesafesinde yüksek ve düşük güç mesafesine yönelik atasözleri ve özdeyiş sayıları eşit çıkmıştır. (2) Erillik-dişillik boyutunda erillik boyutuna ilişkin atasözleri ve özdeyişler daha fazla okullarda yer almaktadır. (3) Bireysellik ve toplulukçuluk boyutunda toplulukçuluk boyutuna ilişkin atasözleri ve özdeyişler daha fazla okullarda yer almaktadır. (4) Belirsizlikten kaçınma boyutunda düşük belirsizlikten kaçınma boyutuna ilişkin atasözleri ve özdeyişler daha fazla okullarda yer almaktadır. (5) Uzun dönem-kısa dönem oryantasyon boyutunda uzun dönem oryantasyona ilişkin atasözleri ve özdeyişler daha fazla okullarda yer almaktadır. (6) Hevesliliğe karşı kısıtlılık boyutunda heveslilik boyutuna ilişkin atasözleri ve özdeyişler daha fazla okullarda yer almaktadır. (7) Okullarda yer alan atasözleri ve özdeyişlerin faydalarına yönelik psikolojik sonrasında ise kurumsal temaya yönelik ifadelere ön plana çıkmıştır. (8) Okullarda yer alan atasözleri ve özdeyişlerin kullanımında karşılan sorunların en yaygın olanı söz konu ifadelerin toplumun değerlerine uygun olmama ve yanlış anlaşılma korkusu olarak ifade edilmiştir. Bu kapsamda politika yapıcılarına atasözleri ve özdeyişler başta olmak üzere artifaktların okul üzerindeki etkisi, Hofstede'in kültür sınıflaması ve değişen şartlar göz önünde bulundurarak okullarda ve eğitimde gerekli adımları atmaları önerilmektedir.

Abstract:
As societies have developed, institutions have emerged to do things better and to organize people, and this has led to the emergence of the concept of corporate culture. One of the places where corporate culture is important and visible is education. The concept, which can also be expressed as school culture, has many components. The concrete reflections of school culture, which can be called artifacts, contain important benefits and opportunities for school culture. Some of the artifacts that reflect the organizational culture in schools are proverbs and aphorism. The lack of interest and knowledge of the relevant administrators about the use and benefits of these expressions, as well as the narrow scope of the document related to their use and the lack of any text on the details of their implementation, cause many benefits that these expressions can provide not to be realized in schools and limit the studies on this subject, especially school culture. While Hofstede's cultural classification developed by Hofstede compares societies and tries to address the similarities between societies, he did this only according to the questions he created and did not use other materials. This situation has prevented the examination of the subject from a single aspect and in depth by ignoring many structures that make up the culture. In this context, the aim of the present study is to analyze the proverbs and sayings in schools according to Hofstede's classification of culture and to obtain participants' views on the effects of these expressions on concepts such as culture transfer and school culture and the problems encountered in this process.
This research is a descriptive study in culture study design. The population of this study consists of 575 official primary, secondary and high schools in Nilüfer, Osmangazi and Yıldırım districts of Bursa province in the 2023-2024 academic year. The sample of the study consists of a total of 36 schools (9 primary schools, 9 secondary schools and 18 high schools (MTAL- vocational and technical anatolian high school, Science, Anatolian, Imam Hatip) in Nilüfer, Osmangazi and Yıldırım districts of Bursa province in the 2023-2024 academic year. The study material subject to the research is the proverbs and aphorism in the physical environment of the schools in the sample and in the interior of the school. Convenience sampling was used to determine the schools. A total of 14 participants, including two primary school administrators and teachers, two secondary school administrators and teachers, one vocational and technical anatolian high school teacher and administrator, one Anatolian high school administrator and teacher, and one imam hatip high school administrator and teacher, were reached in order to interpret the findings obtained as a result of the application and to answer the questions according to the research problems. In this study, tools such as notebooks, telephones and cameras were used to record the proverbs and aphorism in schools in the context of document analysis as data collection tools, and an interview form was prepared to interpret the findings and answer the questions according to the research problems, and a personal information form was prepared to obtain demographic information about the teachers. During the analysis of the collected data, codes and variables were visualized using the qualitative analysis program MAXQDA. Thematic analysis was used in the analysis of the data obtained after the participant opinions were taken, and codes, categories and thematization were made through Excel program.
According to the findings obtained as a result of the research, according to Hofstede's dimensions of proverbs and aphorism in schools (1) the number of proverbs and aphorism for high and low power distance in power distance was equal. (2) In the masculinity-femininity dimension, proverbs and aphorism related to the masculinity dimension are more common in schools. (3) In the individualism and collectivism, proverbs and aphorism related to the collectivism dimension are more common in schools. (4) In the uncertainty avoidance, proverbs and aphorism related to the low uncertainty avoidance dimension are more common in schools. (5) In the long-term-short-term orientation dimension, proverbs and sayings related to long-term orientation are more common in schools. (6) In the enthusiasm versus restraint, proverbs and sayings related to the enthusiasm dimension are more common in schools. (7) After psychological statements about the benefits of proverbs and aphorism in schools, statements about the institutional theme came to the fore. (8) The most common problems encountered in the use of proverbs and aphorism in schools were expressed as the fear of being misunderstood and not being appropriate to the values of the society. In this context, policy makers to take necessary steps in schools and education by taking into account the impact of artifacts, especially proverbs and aphorism, on schools, Hofstede's cultural classification, changing conditions.