Akaryakıt dağıtımında araç rotalama problemi
Vehicle routing problem in fuel distribution
Yazar: ONUR ÇETİN
Danışman: PROF. DR. NECDET ÖZÇAKAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Üretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Akaryakıt dağıtımı = Fuel distribution ; Araç yönlendirme problemi = Vehicle routing problem ; Lojistik = Logistics ; Metasezgiseller = Metaheuristics ; Yönlendirme = Routing ; Yönlendirme problemleri = Routing problems

Özet:
Araç Rotalama Problemi (ARP) dağıtım alanındaki en bilinen problemlerden birisidir. Problemde bir merkez depodan turlarına başlayan araçlar, müşterileri ziyaret edip tekrar depoya dönmektedirler. Araç Rotalama Probleminin pek çok çeşidi bulunmaktadır. Mevcut çalışmada ARP?nin bir çeşidi olan Kompartmanlı Araç Rotalama Problemi (KARP) incelenmiştir. Kompartmanlı Araç Rotalama Probleminde araçlarda kompartmanlar bulunmaktadır. Müşterilerin birbirine karışmaması gereken farklı akaryakıt türleri gibi siparişleri, aynı aracın farklı kompartmanlarında taşınabilmektedir.
Mevcut tezde KARP?nin uygulaması olarak bir akaryakıt dağıtım uygulaması incelenmiştir. Öncelikle mevcut durum incelemiş ve mevcut dağıtım maliyeti belirlenmiştir. Dağıtım maliyetlerini düşürmek için mevcut akaryakıt dağıtım sistemini yansıtan KARP?yi etkin bir şekilde çözmek gerekmektedir. Probleme başlangıç çözümü oluşturabilmek için Tasarruf Algoritması temelli bir sezgisel geliştirilmiştir. Başlangıç çözümü mevcut duruma göre iyileştirme sağlamıştır. Bunun yanında, bu başlangıç sezgiselinden elde edilen çözümü iyileştirmek için yerel arama ile güçlendirilmiş bir Tabu Arama Algoritması (TAA) geliştirilmiştir. Tabu Arama Algoritmasında birisi Genetik Algoritma (GA) temelli, iki farklı çeşitlendirme yöntemi kullanılmıştır.Kullanılan yöntemin geçerliliği test problemleri üzerinde test edilmiştir ve kabul edilebilir sonuçlar vermiştir. Sonuç olarak TAA kullanılarak, maliyetlerde önemli bir iyileştirme sağlanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Lojistik, akaryakıt dağıtımı, araç rotalama problemi, metasezgisel yöntemler, tabu arama algoritması.

Abstract:
One of the well konown problems in distribution is the Vehicle Routing Problem (VRP). In this problem, vehicles start their tours from a depot, they visit the customers and finish their tours in the depot again. There are several variants of VRP. In this thesis Multi-Compartment Vehicle Routing Problem (MC-VRP) wihich is a variant of VRP is analyzed. In MC-VRP vehicles have compartments. Orders such as different types of fuels, which must not be loaded to same sections, can be transported in different compartments of a vehicle.In this study, a fuel distribution application as a practice of MC-VRP is analyzed. Firstly, current distribution system is analyzed and distribution cost is determined. In order to decrease the distribution cost, there is a necessity to solve the MC-VRP effectively. With the intent of creating an initial solution, Savings Algorithm based heuristic approach was developed. The initial solution compared to the existing situation is improved. Besides that, in order to develop the solution obtained from the initial solution, Tabu Search Algorithm (TSA) strenghten with local search is improved. During the Tabu Search Algorithm process, two diversification methods, which one of these methods based on Genetic Algorithm (GA), are used.The validity of the used method is tested by using test problems and at the end of the processes, acceptable results were obtained for this study. As a result, significant cost improvements were provided by using TSA.

Keywords: Logistics, fuel distribution, vehicle routing problem, meta-heuristic methods, tabu search algorithm.