Mardin masallarının işlevsel açıdan değerlendirilmesi
Functional evaluation of Mardin tales
Yazar: HAYRİYE SEMA MUNGAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HATİCE KÜBRA UYGUR
Mardin Artuklu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Anadolu halk masalları = Anatolia folk tales ; Mardin = Mardin ; Masallar = Tales ; Mezopotamya = Mesopotamia ; Sözlü kültür = Verbal culture ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Türk halk edebiyatı = Turkish public literature ; İşlevsellik = Functionality

Özet:
Mezopotamya'nın kuzeyinde bulunan Mardin, tarihte birçok uygarlık ve kavme ev
sahipliği yapmış, zengin bir halk kültürüne sahiptir. Bünyesinde barındırmış olduğu çeşitlilik,
Mardin'in sözlü kültürüne, gelenek ve göreneklerine yansımıştır. Sözlü kültürün en önemli
türlerinden biri olan masallar da kozmopolit bir yapıya sahip Mardin ilinde geçmişten bugüne
farklı dillerde anlatılarak sürdürülmektedir. Kişilere müşterek bir kültürel şuur sunan masallar,
evrensel olmakla kalmayıp bir toplumun yaşayışı, inancı, düşüncesi ve yaşam felsefesini
yansıtmaktadır.
Mardin, son zamanlarda masalla ilişki kurularak "masal şehir, bir masalın ilk cümlesi"
şeklinde ifadelerle anılmaktadır. "Peki, masal şehrin masalları nerede?" araştırma sorusuyla
başlayan çalışmada, Mardin masalları derlenerek kayıt altına alınmıştır. Analiz edilen elli
masalla birlikte çalışmanın kuramsal çerçevesini "İşlevsel Halkbilim Kuramı" oluşturmaktadır.
Mardin'den derlenen Süryanice, Kürtçe ve Arapça masallar, Türkiye Türkçesine aktarılmıştır.
Aktarılan masallar, "Hoş Vakit Geçirme, Eğlenme ve Eğlendirme İşlevi, Değerlere, Toplum
Kurumlarına ve Törelere Destek Verme İşlevi, Eğitim veya Kültürün Gelecek Kuşaklara
Aktarılması İşlevi, Toplumsal ve Kişisel Baskılardan Kurtulma İşlevi" olarak bilinen William
Bascom'un "folklorun dört işlevi"nin yanı sıra tespit edilen "Halkbilimsel Unsurları Aktarma
İşlevi, Dili Koruma ve Dilsel Öğeleri Aktarma İşlevi, Yöre Tanıtımına Katkı Sağlama İşlevi, Bir
Araya Gelme İşlevi, Sanala Yaklaşma-Sanaldan Uzaklaşma İşlevi, Bağlam Hakkında Bilgi
Verme İşlevi, Anlatıcı Hakkında Bilgi Verme İşlevi, Süreklilik Sağlama İşlevi, Estetik İşlev ve Örtük İşlev" olmak üzere on ayrı işlev açısından incelenmiş ve değerlendirilmiştir. Kültürel
anlamda toplumları ve bireyleri yansıtan masalın birden fazla işleve sahip olması, artık geri
plana atılmış, unutulmaya yüz tutmuş bu türün sürdürülmesinin önemini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler: Masal, Mardin, işlev, bağlam.

Abstract:
Mardin, located in the north of Mesopotamia, has hosted many civilizations and tribes in
history and has a rich folk culture. The diversity it contains is reflected in the oral culture,
traditions and customs of Mardin. Tales, one of the most important types of oral culture, have
been continued by being told in different languages from past to present in Mardin, which has a
cosmopolitan structure. Tales, which present a common cultural consciousness to people, are not
only universal, but also reflect the life, belief, thought and philosophy of life of a society.
Mardin has recently been associated with fairy tales and has been referred to with
expressions such as "tale city, the first sentence of a fairy tale." "Well, where are the fairy tales
of the fairy-tale city?" In the study, which started with a research question, Mardin tales were
compiled and recorded. The "Functional Folklore Theory" constitutes the theoretical framework
of the study together with the fifty tales analyzed. The Syriac, Kurdish and Arabic tales
compiled from Mardin were translated into Turkey Turkish. The tales quoted are the four
functions of folklore, known as "The Function of Enjoying, Entertaining and Entertaining,
Supporting Values, Social Institutions and Customs, Function of Transferring Education or
Culture to Future Generations, and Escape from Social and Personal Pressures." as well as "The
Function of Transferring Folkloric Elements, the Function of Preserving the Language and
Transferring Linguistic Elements, the Function of Contributing to the Promotion of the Region,
the Function of Gathering, the Function of Approaching the Virtual and Moving away from the
Virtual, the Function of Giving Information about the Context, the Function of Providing
Information about the Narrator, the Function of Providing Continuity, the Literary Function It
has been examined and evaluated in terms of ten different functions, namely "Implicit Function
and Implicit Function". The fact that the fairy tale, which reflects societies and individuals in a
cultural sense, has more than one function, shows the importance of maintaining this genre,
which is now on the verge of being forgotten.

Keywords: Tale, Mardin, function, context.