Kinoa (Chenopodium quinoa Willd.)' da kimyasal mutagen uygulanması ile herbisite dayanıklı hatların geliştirilmesi
Development of herbicide-resistant lines by the applying of chemical mutagen in quinoa (Chenopodium quinoa Willd.
Yazar: ÖMER EĞRİTAŞ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA TAN
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Çayır Mera ve Yem Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Chenopodium = Chenopodium ; Kinoa = Quinoa ; Sodyum azid = Sodium azide

Özet:
DOKTORA TEZİ
KİNOA (Chenopodium quinoa Willd.)'DA KİMYASAL MUTAGEN UYGULAMASI İLE HERBİSİTE DAYANIKLI HATLARIN GELİŞTİRİLMESİ
Ömer EĞRİTAŞ
Danışman: Prof. Dr. Mustafa TAN
Amaç: Bu çalışmanın temel amacı, klasik ıslah yöntemleri kullanarak çeşit geliştirmede gen kaynağı olarak kullanılabilecek İmidazolinon (İMİ) grubu herbisitlere toleranslı kinoa hatlarının elde edilmesidir.
Yöntem: Araştırma, 2019-2020 yılları arasında Atatürk Üniversitesi Tarla Bitkileri Bölümünde Laboratuvar, sera ve tarla denemeleri şeklinde gerçekleştirilmiştir. Çalışmada "Titicaca" çeşidi kullanılmıştır. Kinoa tohumlarına 1,5 mM sodyum azid uygulanmıştır. Bitkilere üç yapraklı dönemde İMİ herbisiti uygulanmak suretiyle dayanıklı hatlar elde edilmeye çalışılmıştır. Mutant hatlar ve kontrol çeşidinden alınan yaprak örneklerinden DNA ektrasyonu ve sonrasında dizi analizi yapılmıştır.
 Bulgular: İlk yıl kontrol ve mutant bitkilerinin yaprak sayısındaki farklılık istatistiksel olarak önemli bulunmuştur. Ikinci yılda kontrol ve ET-6, ET-7, OT-11 ve T-103 hatları arasındaki farklılık bitki boyu, kök uzunluğu ve kök ağırlığı, fide ağırlığı, sap kalınlığı bakımından istatistiksel olarak önemli farklar bulunmuştur. ET-6, OT-11 ve T-103 hatlarının ALS geninde transversiyon veya  transisyon tipi mutasyon gerçekleşmiştir. Fakat ET-7 hattında mutasyon tespit edilmemiştir. 
Sonuç:  Elde edilen sonuçlara göre kimyasal mutasyonla bitkilerde genetik varyasyon sağlanarak, herbisite dayanıklı bitki elde etmede kullanılabilecek hatlar elde edilmiştir. Bu çalışmamız kinoa bitkisinde kimyasal mutasyon uygulamalarının geniş genetik varyasyon oluşturduğunu ve amaca uygun bitkilerin etkin bir şekilde seçilebildiğini göstermiştir. Araştırmadan elde edilen bu sonuçlara göre ET-6, OT-11 ve T-103 nolu hatlarda herbisite dayanıklılık çalışmaları devam etmelidir.

Abstract:
ABSTRACT
DOCTORAL DISSERTATION
DEVELOPMENT OF HERBICIDE-RESISTANT LINES BY THE APPLYING OF CHEMICAL MUTAGEN IN KINOA (Chenopodium quinoa Willd.)
Ömer EGRITAŞ
Advisor: Prof. Dr. Mustafa TAN
Purpose: The main purpose of this study is to obtain quinoa lines tolerant to IMI group herbicides that can be used as a genetic source in cultivar development by using classical breeding methods.
Method: The research was carried out in the form of laboratory, greenhouse, and field trials at Atatürk University Field Crops Department between 2019-2020. The cultivar "Titicaca" was used in the study. 1,5 mM sodium azide was applied to quinoa seeds. It was tried to obtain resistant lines by applying IMI herbicide to the plants in the three-leaf period. DNA extraction and subsequent sequence analysis were performed from leaf samples taken from mutant lines and control cultivars.
Results: Difference in the number of leaves between the control and mutant plants was significant in the first year. Differences among control and ET-5, ET-6, ET-7, OT-11 and T-103 lines were significant in terms of plant height, root length and root weight, seedling weight and stem thickness in the second year. Transversion or transition type of mutations were  occurred in plants of OT-11, ET-6 T-103 lines in ALS gene. However, no mutation was detected in the ET-7 mutant line.
Conclusion: Our results indicated that herbicide-resistant plants could be obtained by providing genetic variation in plants with chemical mutation. Mutation can create genetic variation which can be used for selection of traits of interest. According to these results obtained from the research, herbicide-resistant studies should continue on lines ET-6, OT-11 and T-103.