Tüketicilerin değer yapılarının, demografik ve psikografik özelliklerinin çevreye duyarlı tüketim davranışı üzerindeki etkilerinin incelenmesi
The analysis of the effects of consumers value structures, demographic and psychographic attributes on environmentally sensitive consumption behavior
Yazar: ASİYE AYBEN ÇELİK
Danışman: PROF. DR. İKBAL AKSULU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Demografik özellikler = Demographic characteristics ; Değerler = Values ; Psikografik profil = Psychographic profile ; Tüketici davranışı = Consumer behavior ; Tüketiciler = Consumers ; Tüketim = Consumption ; Tüketim davranışları = Consumption behaviours ; Yeşil pazarlama = Green marketing ; Çevre duyarlılığı = Environmental sensitivity ; Çevreci pazarlama = Environmental marketing

Özet:
Çalışmanın temel amacı, tüketicilerin değer yapılarının, demografik ve psikografik özelliklerinin çevreye duyarlı tüketim davranışı üzerindeki etkilerinin incelenmesidir. Bu doğrultuda prososyal bir davranış olarak kabul edilen çevreye duyarlı tüketim davranışının ortaya çıkmasına neden olan faktörler yakından analiz edilmiştir. Yeşil pazarlama faaliyetlerinde bulunan işletmeler açısından bu davranışı etkileyen faktörleri anlamak son derece önem taşımaktadır. Böylece bazı kişilerin neden çevreye duyarlı davranışlar sergilediklerini anlamak ve bireylerin davranışlarında bu yönde istenilen değişimleri yaratılabilmek mümkün olabilecektir.Çalışmada öncelikle alan yazın araştırması yapılmış, buradan hareketle ikincil verilerin analizi gerçekleştirilmiştir. Tüketim ve satın alma olmak üzere iki boyutlu olarak ele aldığımız çevreye duyarlı tüketim davranışını açıklamak üzere Değer-İnanç-Norm Kuramından yararlanılarak bir model önerilmiştir. Model ve geliştirilen hipotezler, Manisa Merkez ilçesinde, yapılandırılmış anket tekniği ile elde edilen veriler kullanılarak, t testi ve ANOVA testi ile çok değişkenli istatistik yöntemlerinden Yapısal Eşitlik Modeli kullanılarak test edilmiştir.Elde edilen bulgulara göre, satın alma ve tüketim olmak üzere iki boyutlu olarak ele aldığımız çevreye duyarlı tüketim davranışının oluşmasında demografik faktörlerin (cinsiyet, medeni hal, yaş), psikografik özelliklerin (değer yapıları, çevresel tutum, eylemlerinin sonuçlarının farkında olma ve kişisel normlar) etkili olduğu ortaya çıkmıştır. Çevreye duyarlı tüketim davranışının en güçlü ve olumlu açıklayıcısı kişisel normlardır. Değerler, çevresel tutumlar ve eylemlerinin sonuçlarının farkındalığıyla harekete geçirilen kişisel normlar ile birey içinde davranışı gerçekleştirmeye yönelik kişisel ve ahlaki bir zorunluluk duygusu hissetmekte ve bunu eyleme dönüştürmektedir. Buna göre gerek işletmeler, gerekse merkezi ve yerel yönetimler çevresel duyarlılığın gelişmesini ve bunun tüketim davranışına yansıyabilmesi için oluşturacakları stratejilerde, ?çevreye duyarlılığın bir seçim değil, kişisel ve ahlaki bir zorunluluk olduğu?nu vurgulamalıdırlar.Anahtar Kelimeler: Çevreye DuyarlÕ Tüketim DavranÕúÕ, De÷er YapÕlarÕ, Demografikler, Psikografik Özellikler, Yeúil Pazarlama, Tüketici DavranÕúÕ.

Abstract:
The main purpose of this study is to analyze the effects of consumers? value structures, demographic and pshycographic attributes on environmentally sensitive consumption behavior. In this manner the factors causing environmentally sensitive consumption behavior, which is accepted as a prosocial behavior, can be examined closely. To understand the factors affecting this behavior is very important to the businesses engaged in green marketing activities. Thus it will be possbile to understand why some people exhibit environmentally sensitive behavior and may allow to originate some intended alterations on other peoples? behaviors.Firstly literature survey has been made initially which provides secondary data to be analyzed. To explain the environmentally sensitive consumption behavior which has two dimensions ? consumption and purchase-, a model has been proposed based on Value- Belief-Norm Theory. To test the model and hypotheses, data gathered through structured questionnaire in Manisa Center district and were analyzed by t test, ANOVA test and multivariate statistical tests like SEM (Structural Equation Modeling).Based on the findings, demographic factors (gender, marital status, age) and psychographic attributes (value structures, environmental attitudes, awareness of the actions? consequences, personal norms) have influence on environmentally sensitive consumption and purchase behavior. Personal norms are the main and strongest determinants of environmentally sensitive consumption and purchase behavior. Personal norms are activated by values, environmental attitudes and awareness of the actions? consequences. So the individual feels personal and ethical obligation to act and he/she turns it into action. According to this fact, both the businesses and central and local authority should express ?environmental sensitivity is not a choice but a personal and ethical obligation? in the strategies that aim to develop environmental sensitivity and to reflect it to consumption behavior.Keywords: Environmentally Sensitive Consumption Behavior, Value Structures, Demographics, Psychographics, Green Marketing, Consumer Behavior.