2 No'lu Hadariye Defteri (s.52-100) transkripsiyon, değerlendirme ve metin(h.1081-1097/m.1670-1686)
Book of Hadariye No. 2 (p.52-100) transcription, evaluation and text (h.1081-1097/m.1670-1686)
Yazar: HANİFE DURSUN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ CİHAN YEMİŞÇİ
Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Osmanlı Arşivi'nde bulunan 2 No'lu Hadariye Defteri'nin s. 52-100 arasında yer alan ve 1670-1686 yılları arasındaki olayları kapsayan hükümleri tezin konusunu oluşturmaktadır. Asıl olarak düvel-i ecnebiyye defteri niteliğinde olan bu defterin arşiv tasnifi esnasında hadariye defterleri arasına karıştığı anlaşılmaktadır. Bu bakımdan sözü geçen defter kronolojik sıralama olarak düvel-i ecnebiyye defterleri serisinden 15/3 numaralı defterin ardından gelen defter olmalıdır. Osmanlı-Dubrovnik ilişkilerinin siyasî, hukukî, diplomatik, sosyo-ekonomik ve dinî meseleleriyle alakalı çok geniş bir konu yelpazesinde ferman, berat ve ahidnâme türünde belgeler içeren defter toplamda 358 sayfa olup h. 1062 / m. 1651 ile h. 1193 / m. 1780 yılları arasındaki 129 yıllık çok geniş bir zaman dilimini bünyesinde barındırmaktadır.
Tezin konu aldığı tarih aralığı ise Osmanlı İmparatorluğu'nda tahtta IV. Mehmed'in ve sadarette Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'nın bulunduğu dönemi içine almaktadır. İlaveten Osmanlı ordusunun 1683'te II. Viyana Kuşatması'nda bozguna uğramasından sonraki üç seneyi de kapsamaktadır. Bu zaman çerçevesinde Osmanlı İmparatorluğu ile Dubrovnik Cumhuriyeti arasındaki makro ve mikro düzeydeki ilişkiler dâhilinde meydana gelmiş pek çok gelişme vardır. Osmanlı dış ilişkilerinde darü'l-ahd / darü's-sulh kategorisinde bulunan ve haraçgüzar statüdeki Dubrovnik Cumhuriyeti, Osmanlı İmparatorluğu'ndan ahidnâmelerle aldığı imtiyazlar sayesinde son derece ayrıcalıklı bir konumdaydı. Cumhuriyetin vatandaşları bu imtiyazlardan faydalanarak Osmanlı Balkanları'nda serbestçe ticaret yapmaktaydılar. Fakat bu ticaret her zaman sorunsuz bir şekilde işlememekteydi. Gerek Osmanlı taşra idarecileri ve görevlileri gerekse yerli ahaliden kaynaklanan problemler birçok defa Dubrovniklilerin başını ağrıtmakta ve bunlara dair şikâyetler Dubrovnik elçileri tarafından Osmanlı başkentine arz edilmekteydi. Neticede Osmanlı hükümetinden ehl-i örf taifesine sorunların çözümü için fermanlar gönderilmekteydi. 
Tez, bahsi geçen defterde 1670-1686 yılları arasında bu gibi konuların ağırlıkta olduğu hükümler üzerine inşa edilmiştir. "Giriş" bölümünde Osmanlı-Dubrovnik ilişkileri hakkında Türkiye'de yayınlanmış çalışmalar tanıtılmıştır. Bunun yanı sıra üç bölüm olarak hazırlanan tezin ilk bölümünde Osmanlı-Dubrovnik ilişkilerinin tarihine değinilmiştir. İkinci bölümde dönemin siyasî, sosyal ve ekonomik gelişmeleri ışığında ilgili hükümlerin değerlendirilmesi yapılmıştır. Üçüncü bölümde hükümlerin özetleri ve transkripsiyonları yer almaktadır. Ekler bölümünde ise hükümlerin orijinal görüntüleri paylaşılmıştır.

Abstract:
In the Hadariye Book No. 2 in the Ottoman Archives, p. the provisions between 52-100 and covering the events between 1670-1686 constitute the subject of the thesis. It is understood that this book, which was originally a duvel-i ecnebiyye book, was mixed with the hadariye books during the archive classification. In this regard, the aforementioned book should be the one that comes after the book numbered 15/3 from the series of duvel-i ecnebiyye books in chronological order. This book, which contains documents such as edicts, berats and ahidnâme on a wide range of issues related to the political, legal, diplomatic, socio-economic and religious issues of Ottoman-Dubrovnik relations, is 358 pages in total. h. 1062 / m. 1651 with h. 1193 / m. it contains a very wide time period of 129 years between  1780.
The date range covered by the thesis is about is the IV Mehmed on the throne in the Ottoman Empire, and Merzifonlu Kara Mustafa Pasha were in sadarette. In addition, the Ottoman army in 1683 II. It also covers the three years after its defeat at the Siege of Vienna. In this time frame, there are many developments that took place within the macro and micro level relations between the Ottoman Empire and the Dubrovnik Republic. The Republic of Dubrovnik, which was in the category of darü'l-ahd / darü's-sulh in Ottoman foreign relations and had a tributary status, was in an extremely privileged position thanks to the privileges it received from the Ottoman Empire through ahidnames. The citizens of the republic were trading freely in the Ottoman Balkans by taking advantage of these privileges. But this trade has not always operated smoothly. Problems caused by both Ottoman provincial administrators and officials, as well as local residents, were causing Dubrovnik residents headaches many times, and complaints about them were submitted to the Ottoman capital by Dubrovnik ambassadors. As a result, edicts were sent from the Ottoman government to the ahl-i örf taifa for the solution of problems.
The thesis is built on the provisions in the mentioned book between the years 1670-1686, in which such subjects are predominant. In the "Introduction" section, studies published in Turkey about Ottoman-Dubrovnik relations are introduced. In addition, in the first part of the thesis, which was prepared in three parts, the history of Ottoman-Dubrovnik relations was mentioned. In the second part, the relevant provisions were evaluated in the light of the political, social and economic developments of the period. The third section contains summaries and transcriptions of the provisions. In the annexes section, the original images of the provisions are shared.