Türkiye'de hastalık değeri olgusu ve belirleyicileri: Nitel bir araştırma
Disease value phenomenon and its determinants in Turkey: A qualitative research
Yazar: SÜMEYYE GÜNGÖR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ELİF KAYA
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sağlık Yönetimi = Healthcare Management

Özet:
Hastalıklar tıbbi bir olgu olmanın yanı sıra kültürel de bir olgudur. Bu açıdan hastalıklara verilen değer, kültürel sistem içerisinde değişmektedir. Her hastalığın kendine has değeri, toplumda hastalığa atfedilen değerlerle kimi zaman örtüşmemektedir. Toplumda bazı hastalıklara değer verilirken bazı hastalıkların değer niteliği taşımadığı görülmektedir. Hastalıklara aile, kamu politikacıları, ekonomist ve hekimler gibi toplumun farklı kesimlerince değer atfedilmesi, hastalıkların değerinin farklılaştırdığını düşündürmektedir. Bu düşünce doğrultusunda hastalık değerinin kapsamının ortaya konulması amaçlanmıştır. 
Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden fenomenoloji deseni kullanılmıştır. Araştırmanın katılımcıları amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örneklemeye göre seçilmiştir. Bu çerçevede 1'i gazeteci, 1'i yazar, 1'i hekim, 17'si akademisyen, 3'ü doktora öğrencisi, 1'i yüksek lisans öğrencisi olmak üzere toplam 24 kişi ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden biri olan derinlemesine görüşme tekniğinden yararlanılarak, yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Görüşme formunda hastalık değeri denilince akla gelenlerin, hastalığın değerinin belirleyicilerinin, hastalığın değerinin yüksek/düşük olmasının sonuçlarının, hastalığın değerini belirleyen aktörlerin ve hastalık değerinin değişiminin sorgulandığı sorulara yer verilmiştir. Araştırmanın analiz sürecinde NVivo 14 Plus nitel araştırma programından yararlanılmıştır. Araştırmada yorumlayıcı fenomenolojik analiz kullanılmıştır.
Araştırma neticesinde hastalık değerinin, hasta, toplum, politika, ekonomi ve tıbbi birçok boyutun hastalığı değerlemesiyle oluşan bir kavram olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Hastalar açısından hastalığın türü, hastalığın vücutta ortaya çıktığı yer, hekimin hastaya yaklaşım tarzı, hastalık şiddeti ve hastalığı algılama ve açıklama da hastalara göre değerin artmasında ve azalmasında önemli role sahiptir. Ekonomi açısından neoliberal paradigmanın ve sağlık endüstrisinin hastalığın değerini belirlediği sonucuna ulaşılmıştır. Politik açıdan hastalık değerinde popülist politikalar ve politika yapıcılarının öncelik belirlemeleri etkilidir. Tıbbi açıdan, hekimlerin uzmanlık düzeyi, sağlık sisteminin yaklaşımı da hastalığın değerinin artıp azalmasında önemlidir. Hastalık değerinin belirlenmesinde sağlık sektörü, uluslararası örgütler, çevrimiçi aktörler, çıkar grupları ve sosyal yapılar rol oynamaktadır. Hastalık değeri zamanla değişime uğramaktadır. Bu değişimde bilinç ve farkındalığın, sağlık hizmetlerinin gelişmesinin, sosyo-kültürel unsurların ve görülme sıklığının değişmesinin etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Hastalık, Kültür, Değer, Hastalık Algısı, Toplum

Abstract:
Diseases are not only a medical phenomenon, but also a cultural phenomenon. In this respect, the value given to diseases varies within the cultural system. The unique value of each disease sometimes does not coincide with the values attributed to the disease in society. While some diseases are valued in society, it is seen that some diseases do not have value. The fact that different values are attributed to diseases on the basis of family, public policies, economists and physicians suggests that the value of diseases differs. In line with this idea, it is aimed to reveal the scope of the disease value.
Phenomenology design, one of the qualitative research methods, was used in the research. The participants of the study were selected according to criterion sampling, one of the purposive sampling methods. In this context, interviews were conducted with a total of 24 people, including 1 journalist, 1 writer, 1 physician, 17 academicians, 3 doctoral students and 1 graduate student. In the research, semi-structured interview form was used by making use of in-depth interview technique, which is one of the qualitative research methods. In the interview form, the questions that come to mind when the value of the disease is mentioned, the determinants of the value of the disease, the consequences of the high / low value of the disease, the actors that determine the value of the disease and the change in the value of the disease are included. In the analysis process of the research, NVivo 14 Plus qualitative research program was used. Interpretive phenomenological analysis was used in the study.
As a result of the research, it has been concluded that the disease value is a concept formed by the evaluation of the disease by many dimensions of the patient, society, politics, economy and medical. In terms of patients, the type of disease, the place where the disease occurs in the body, the approach of the physician to the patient, the severity of the disease and the perception and explanation of the disease also play an important role in increasing and decreasing the value compared to the patients. In terms of economy, it was concluded that the neoliberal paradigm and the health industry determine the value of the disease. Populist policies and policy makers' priorities are effective. From a medical point of view, the level of expertise of physicians and the approach of the health system are also important in increasing or decreasing the value of the disease. The health sector, international organizations, online actors, interest groups and social structures play a role in determining the disease value. The disease value does not change over time. It has been concluded that consciousness and awareness, the development of health services, socio-cultural factors and the change in the incidence are effective in this change.

Keywords: Illness, Culture, Value, Perception of Illness, Society