Topkapı Sarayı Anıtsal Kapıları'nın işlev ve sembolizm açısından değerlendirilmesi
To research as the function and the symbolism of Monumental the Gates (privileged) of the Palace of Topkapi
Yazar: HATİCE CANAN CİMİLLİ
Danışman: YRD. DOÇ. FULYA ERUZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
?Topkapı Sarayı Anıtsal Kapıları? konu başlıklı Doktora tezinde, geniş dünya mimarisi perspektifi dikkate alınarak ve Topkapı Sarayı'ndaki anıtsal kapı mimarisine bağlı olarak yapılan çalışmada yer alan konular birbiriyle bağlantılı olarak incelenmiş ve çalışmadaki Giriş ve Türk Mimarlığı'nda Kapıların gelişmesi, Kapıların üzerinde yer alan işlevsel-simgesel değerlerin incelendiği birinci bölümde ise kapılar ve kapıların mimarideki yeri araştırılmıştır. Bu bölümlerde Saray şemasının Türk-İslâm saraylarında Sultan ve hâkimiyet ile ilgili kavramları ön plâna çıkaran düzenlemelerle yapıldığı görülmektedir. Kapı kavramının araştırıldığı bölümde, Saltanat ve Kapı kavramı arasındaki bağlantının eski Türk devletlerine, Selçuklu devletlerine kadar uzandığı ve günümüze kadar devam eden mekân tasarımını etkilediği, süslemelerin kavramla ilgili olarak Sultanın hâkimiyet gücünü ifade ettiği anlaşılmaktadır. Bu mimari düzenlemelerinin günümüz Anıtkabir ve Cumhurbaşkanlığı Köşkü'ndeki ?devletin gücü ve iradesi? olarak ifade edilen yapılarında da eski geleneklerden gelen kapı düzenlemeleri olarak devam ettiği anlaşılmaktadır.Tezin Katalog bölümlerindeki düzenlemelerde ise Topkapı Sarayı'nın önünde tören yapılan önemli kapıları; Konumu, Tarihi, Mimarisi, Mimari Süslemesi, Kitabeleri, İşlevi törenler, Mimari Sembolizm sıralaması içinde değerlendirilmek üzere düzenlenen plân sıralamasına göre önem sırası gözetilerek ele alınmıştır. Karşılaştırma bölümünde yer alan ?Geleneksel Saray Şemasındaki Kapılar? ve ?Tanzimat Sarayları? ile yapılan karşılaştırma sonucu, Topkapı Sarayı anıtsal kapılarının, geleneksel şemadan ayrılmadığı, batılı görünüm kazanan Tanzimat saraylarında ise Topkapı Sarayı etkilerinin devam ettiği görülmüştür. Tören yapılan önemli kapıların mimarisinde, tören kapılarındaki geleneksel şemayı koruduğu, zaman zaman Bizans yapılarından da etkilendiği, Selçuklu geleneğini ise devam ettirdiği anlaşılmaktadır. Sonuçta Topkapı Sarayı Anıtsal Kapılarının kavramsal olarak ele alındığında, Sultanın ve hanedanlığın gücünü dünyaya gösterdiği bir mekân tasarımı ile yapıldığı anlaşılmıştır.

Abstract:
The Doctorate thesis which is called ?To Research As the Function and The Symbolism of ?Monumental The Gates (Privileged) of The Palace of Topkapı? has been to tried to constituted in a substructure; by being taken into consideration wide world arhitecture perspective and by being depented on the monumental entrance architecture into the Palace of Topkapı, In content the subjects which have been examined with connection to the each other and have been researched chapter ?Entrance and the Development of the Gates (Portals) into the Turkish Architecture? and ?Investigation about the Symbols and the Ceremonial Theme are on the Doors? and ?the place on the Architecture of the Doors?. Also the preparations chapters inside catalogue is made; the important doors which is has been performance of a ceremonial on the that.In this catalogue parts it is seen the scheme of the Palace of the Turkish-Islamic Palace arranged with the scheme showed with the power of the Sultan and sovereignty position. In the connection between Concept of the Gate and Dynasty could be understood with a old Turkish States, Seljuk Empire and until today influenced Power of the Sultan and Sultan?s effected place imagination plan which incloding orders; history, architecture, architecture decoration, inscription, ceremonial functional and architecture symbolism. Comparison is made between the doors in the traditional shematic plan and the doors which is the reforms in the Turkish Artchitecture. As a result the doors of traditional plan doesn?t leave custom, and the others are changed with decorations but maintain the same custom. And they influenced by Byzantium Architecture and Seljuk Architecture of doors with the towers. In the ceremonial doors of the Topkapı Palace have always the symbols which showed us the Power of the Sultan and his dnynasty.It is clear that in todays Anıtkabir and the Pavilion of the President which are Power of State and Will (Force) expressed these kind of architecture arrengenments that came from old tradition Gate design. In the architectecture of the Gates which are performanced the important dynasty ceremony in front of, effected by the gate of Byzantium however protected the tradition of the gate of Seljuk. As a result it seems that as conceptual ?Monumental The Gates (Privileged) of The Palace of Topkapı? had been built with a imagination of the residence that showed ?Power of the Sultan and the Power of Otoman Dynasty? to the all the world.