Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocuk ve ergenlerde zorbalığın yaşam kalitelerine etkisi
The relationship between bullying and quality of life in children and adolescents with attention deficit hyperactivity disorder
Yazar: SELENGE BALJİNNYAM
Danışman: DOÇ. DR. ABDURRAHMAN CAHİD ÖRENGÜL
Bezm-i Alem Vakıf Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Akran zorbalığı = Peer victimization ; Biliş = Cognition ; Duygu düzenleme = Emotion regulation ; Ergenler = Adolescents ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Zorbalık = Bullying ; Çocuklar = Children

Özet:
Amaç: Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), çocukluk çağının en sık görülen nörogelişimsel bozukluğudur ve bireyin gelişim düzeyine uygun olmayan dikkatsizlik, hiperaktivite ve dürtüsellik belirtileri ile kendini gösterir. DEHB tanısı alan çocuk ve ergenlerin hem zorbalığa uğrama ve hem de zorbalık yapma açısından  risk taşıdığı bilinmektedir, ancak DEHB'li çocuklarda akran zorbalığının yaşam kalitesi, duygu düzenleme stili ve yürütücü işlevler ile ilişkisi araştırılmamıştır. Bu çalışmada DEHB'li çocuk ve ergenlerde akran zorbalığının yaşam kalitesi, yürütücü işlevler ve duygu düzenleme yöntemleri ile ilişkisinin araştırılması hedeflenmiştir. 
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Bezmialem Vakıf Üniversitesi Hastanesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları polikliniğinden DEHB tanısıyla takipte olan 10-18 yaşlar arasında olan 75 çocuk ve ergen dâhil edilmiştir. Katılımcılar DEHB ve eştanılarının belirlenmesi için Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi- Şimdi ve Yaşam Boyu Versiyonu- Türkçe Uyarlaması (ÇDŞG-ŞY-T) ile değerlendirildiler. Sosyodemografik özellikler için ebeveyn tarafından doldurulan sosyodemografik veri toplama formu, DEHB şiddeti için Conners Anababa Derecelendirme Ölçeği-Kısa Form, zorbalığın değerlendirilmesi için Olweus Öğrenciler için Akran Zorbalığı Anketi, duygu düzenleme yönteminin değerlendirilmesi için Ergenler İçin Duygu Düzenleme Ölçeği (EİDDÖ), yaşam kalitesinin değerlendirilmisi için Çocuklar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği (ÇİYKÖ) Çocuk formu ve yürütücü işlevlerin değerlendirilmesi için Yönetici İşlevlere Yönelik Davranış Değerlendirme Envanteri (YİYDDE) formu kullanılmıştır.
Bulgular: 
Bulgular: Değerlendirmeler sonucunda özbildirim ölçeklerinde katılımcıların %24'ünün kurban, %12'sinin zorba ve %5,3'ünün zorba/kurban olduğu saptanmıştır. Kurban olanların fiziksel işlevsellik(t=2,060, p=0,046), duygusal işlevsellik(t=3,498, p=0,01), sosyal işlevsellik(t=4,647, p<0,001) ve toplam yaşam kalitesi(t=3,762, p<0,001) puanlarının kurban olmayanlarınkinden daha düşük olduğu tespit edilmiştir. Zorba olanların fiziksel işlevsellik(z=-2,228, p=0.022), sosyal işlevsellik(z=-4,474, p<0,001) ve yaşam kalitesi(z=-3,838, p<0,001)puanlarının zorba olmayanlarınkinden daha düşük olduğu tespit edilmiştir. Zorba olanların zorba olmayanlara göre duygusal işlevsellik puanları anlamlı yüksek tespit edilmiştir(z=-3,334, p=0.001). Okul işlevselliğinde zorbalığa dâhil olup olmamasına göre anlamlı bir fark saptanmamıştır. Yürütücü işlevler ve duygu düzenleme ölçeklerinde kurban olanlar ile kurban olmayanlar arasında anlamlı bir fark saptanmadı. Zorba olan çocuk ve ergenlerin daha çok dışsal işlevsel olmayan duygu düzenleme yöntemi kullandığı saptanmıştır(z=-3,751, p<0,001). Zorba olanların yürütücü işlevlerinin bastırma(z=-2,066, p=0.039) ve duygusal kontrol(z=-1970, p=0.049) boyutlarında zorba olmayanlara göre anlamlı farklılık saptanmıştır. 
Sonuç: DEHB tanısı olan çocuk ve ergenlerden akran zorbalığına dâhil olanlarının yaşam kalitesinin dâhil olmayanlara göre daha kötü olduğu tespit edilmesi, DEHB'li çocukların değerlendirmesinde psikososyal sorunların da ele alınması gerektiğini göstermektedir. Aynı zamanda akran zorbalığına dahil olan  DEHB'li çocuklara yönelik müdahale programlarının oluşturulurken duygu düzenleme yöntemleri ve yürütücü işlevlerin de göz önünde bulundurulmasının faydalı olabileceği görülmektedir. 


Anahtar kelimeler: Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, Akran Zorbalığı, Yaşam kalitesi, Duygu Düzenleme Yöntemi, Yürütücü İşlevler

Abstract:
Objective: Attention Deficit and Hyperactivity Disorder (ADHD) is the most common neurodevelopmental disorder of childhood and is manifested by symptoms of attention deficit, hyperactivity and impulsivity that are not suitable for the individual's level of development. Children and adolescents diagnosed with ADHD are known to be at high risk for victimisation and bullying, but the relationship between peer bullying and quality of life, emotion regulation style and executive functions in children with ADHD has not been investigated. In this study, it was aimed to investigate the relationship between bullying and quality of life, executive functions and emotion regulation style in children and adolescents with ADHD.
Material and Method: In the present study, 75 children and adolescents with ADHD (10-18 years), who were treated from Bezmialem Foundation University Hospital Child and Adolescent Psychiatry outpatient clinic, were included. They were evaluated with the Affective Disorders and Schizophrenia for School-Age Children-Present and Lifetime Version, DSM-5-Turkish Adaptation (K-SADS-PL-DSM-5-T) to detect ADHD and comorbid diagnoses. Sociodemographic form filled out by the parent for socio-demographic features. Conners' Parent Rating Scale – Short Form(CPRS - 48) was used to detect ADHD severity. Olweus Bully Victim Questionnaire was used for the detect of bullying. Regulation of Emotions Questionnaire for Adolescent (REQ)  was used to detect emotion regulation style. Pediatric Quality Of Life Inventory child form (PedsQL) was used to evaluate the quality of life and Behavioral Rating Inventory for Executive Function (BRIEF) was used to evaluate executive functions.
Results: Results of the study showed that 24% of the participants were victims, 5.3% were bully/victims and 12% were bullies according to the self-report scales. In the victims group, physical functioning(t = 2.060, p = 0.046), emotional functioning(t = 3.498, p = 0.01), social functioning(t = 4.647, p<0,001) and total quality of life(t = 3.762, p<0,001) scores were significantly lower than non-victims. The physical functioning(z = -2,228, p = 0.022), social functioning(z = -4,474, p<0,001) and the total quality of life(z = -3,838, p<0,001) scores of bullies were lower than non-bullies. Emotional functioning scores of bullies were found higher (z = -3,334, p = 0.001) than non-bullies. There was no significant difference in the BRIEF and REQ scores between the victim group and non-victims group. The bully group showed more external dysfunctional emotional regulation style(z = -3,751, p<0,001) and lower executive functions in suppression(z = -2.066, p = 0.039)  and emotional control(z = -1970, p = 0.049)  dimensions than non-bullies.

Conclusion: The results of the present study indicates that psychosocial problems should also be addressed in the psychiatric evaluation of children with ADHD. Programs for decreasing bullying in children with ADHD should involve interventions for emotion regulation styles and executive functions

Keywords: Attention Deficit and Hyperactivity Disorder, Peer Bullying, Quality of Life, Emotion Regulation Style, Executive Functions