F. M. Dostoyevski'nin uzun öykü sanatı
F. M. dDostoyevsky's art of the novella
Yazar: JALE KARTAL
Danışman: DOÇ. DR. MÜRÜVVET ÖZLEM PARER
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Rus Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Rus Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Batı Dilleri ve Edebiyatı = Western Linguistics and Literature
Dizin: Dostoyevski, Fiodor Mihayloviç = Dostoyevski, Fiodor Mihayloviç ; Edebiyat = Literature ; Hikaye = Story ; Rus edebiyatı = Russian literature

Özet:
Dostoyevski'nin erken ve olgunluk dönemi uzun öyküleri, yazarın büyük yapıtlarının oluşmasında büyük bir öneme sahiptir. Yazarın Öteki, Bir Yufka Yürekli, Ev Sahibesi, Beyaz Geceler, Netoçka Nezvanova, Stepançikovo Köyü ve Sakinleri, Amcanın Rüyası, Yeraltından Notlar, Ebedi Koca ve Uysal Bir Ruh gibi uzun öyküleri özellikle insan psikolojisini yansıtması açısından incelemeye değerdir. İnsan psikolojisi üzerine çıkarımda bulunan Dostoyevski, gözlemlerini yazın alanına gerçekçi bir bakış açısıyla yansıtmıştır. Yaşadığı toplumu dışlamaması ve döneminin gerçeklerine ışık tutması yazarın bu gerçekçi yönünü güçlendirmektedir. Edebiyat alanında bir anda parlayan ve tez çalışmamızda ele aldığımız uzun öykülerinin pek çoğu için ağır eleştirilere maruz kalan Dostoyevski'nin yaşamı eserlerinin zeminini oluşturmaktadır. Özellikle bütün yaşamı boyunca "kalmak ya da terk etmek" ikileminde kaldığı Petersburg şehrini eserlerinde konu edinmiştir. Petersburg'un kasvetli doğasına vurgu yaparak bireyin geçirdiği değişimi, bu şehrin penceresinden yansıtmıştır. Dostoyevski, Petersburg insanının "hayalperest", "yeraltı insanı", "tanrıtanımaz", "öteki ben" gibi olumsuz özelliklere sahip oluşunu vurgulayarak, ileri dönem sanatının en önemli temalarının ipuçlarını vermiştir. Özellikle Yeraltından Notlar adlı eserinde değindiği tanrıtanımaz bireyle, yaşamının son yıllarında kendisine büyük ün getiren Karamazov Kardeşler'in zeminini oluşturmuştur. Ayrıca Budala adlı eserinde ele aldığı "ideal insan" temasının ipuçlarına, "insancıklar" başlığı altında değindiğimiz taşra öykülerinde yer vermiştir. Dostoyevski, geçmişe dönüş ve kendi yaşamının analizi olarak nitelendirebileceğimiz sürgün yıllarıyla (1849–1859) sanatında yeni bir döneme başlamıştır. Bu yıllarda sansür korkusuyla ele aldığı eserlerinin satır aralarında gerçekçi yönünü yansıtmıştır. Eserlerinde yaşamından olduğu kadar toplumsal ve tarihi olayları da aktaran yazar, bu dönemde insan psikolojisi üzerine çıkarımlarda bulunmaya devam etmiştir. Buradaki tek fark, şehirli insanları değil, taşralı tipleri ele almasıdır.

Anahtar Kelimeler : Dostoyevski, Uzun öykü, Petersburg, Bahtin, Karnaval, Menippos yergisi

Abstract:
Dostoyevsky's novellas in his early and later career have crucial importance in the development of his greater works. His major novellas such as The Double, A Weak Heart, The Landlady, White Nights, Netochka Nezvanova, The Village of Stepanchikovo, Uncle's Dream, Notes from Underground, The Eternal Husband and A Gentle Creature are all worth analyzing in terms of their reflection of human psychology. Dostoyevsky, having made inferences on human psychology, reflects his observations to his writing from a realistic viewpoint. The fact that he does not exclude the society he lived in, as well as shedding light on the realities of the period, strengthens his realistic sense of literature. Dostoyevsky, who gained an instant success and whose severely criticized novellas are handled in this study, leads a life which constitutes the background of his works. Petersburg, which always forced him to be torn between staying or leaving all his life, is the subject of his works. Emphasizing the gloomy nature of Petersburg, he reflects the change and development of the individuals through his observations in the city. In his novellas, he gives hints of the most important themes employed in his succeeding greater works by alluding to the people of Petersburg in negative terms such as "dreamer", "underground people", "atheistic", and "alter-ego". He especially gives voice to an atheist person in his Notes from Underground and this constitutes the base of The Brothers Karamazov which brings him great fame in his last years. Furthermore, he gives hints of the theme of "the ideal man", which he handles later on in his The Idiot, in the rural stories that are analyzed under the title of 'poor folk'. Dostoyevsky starts a new period in his art with the years of exile (1849–1859), which can be described as returning to the past and analysis of his past days. He reflects his realistic point of view in-between the lines of his works for fear of censorship. He narrates not only his life but also the social and historical events in his works; and continues to make inferences on human psychology in this period. The only difference here is that, he handles the rural characterss in these works, not city dwellers.

Key Words : Dostoyevsky, novella, Petersburg, Bakhtin, Carnival, Menippean satire.