Türkiye'ye özgü besinlerin bileşimlerinden bulut tabanlı yazılım oluşturma /
Yazar: CEM SÖNMEZ
Danışman: PROF. DR. AHMET ÖZTÜRK
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Biyoistatistik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Biyoistatistik = Biostatistics
Dizin: Besin bileşimi = Food composition ; Besinler = Foods ; Bilgisayar yazılımları = Computer softwares ; Gıdalar = Foods ; Java = Java ; Türkiye = Türkiye

Özet:
Güncel teknolojiler kullanılarak geliştirdiğimiz Türk Besin Ögeleri Yazılımı (TÜBÖY) bulut tabanlı bir sistemdir. İnternete erişimi olan farklı cihazlardan kurulum gerektirmeden bu yazılıma online olarak erişim sağlanabilmektedir. Kişiler bu sisteme kayıt olduktan sonra besin tüketim kayıtlarını hızlı ve kolay bir şekilde analiz edebilmektedir. Verilerin sisteme girilmesi kişiye, güne ve öğünlere göre yapılmaktadır. Bu yazılımı hem diyet uygulayanlar hem de diyetisyenler eş zamanlı kullanabilecektir. Verilerin girilmesi, analiz edilmesi ve analiz sonuçlarının elde edilmesi aşamalarında yazılımın sade ve basit bir arayüze sahip olması kullanıcılara kolaylık sağlamaktadır.
TÜBÖY yazılımının hem ön yüzünün hem de arka yüzünün geliştirilmesinde JavaScript programlama dili kullanıldı. Veri tabanı olarak ise NoSQL veri tabanı olan MongoDB kullanıldı. Ön yüzde JavaScript çerçevelerinden NuxtJS kullanıldı. Arka yüzde ise JavaScript kütüphanelerinden ExpressJS kullanıldı.
Literatürde ülkemize özgü besinlerin bileşimlerini analiz eden bir yazılım bulunmamaktadır. Yurt dışı kaynaklı yazılımlar Türkiye'ye özgü besinlerin bileşimlerini içermemektedir. Yapmış olduğumuz TÜBÖY yazılımı yerli bir ürün olup ülkemize özgü besinleri analiz etme imkanı sunmaktadır. Ülkemizde en sık kullanılan Beslenme Bilgi Sistemi (BEBİS) programı ile TÜBÖY yazılımının analiz sonuçları karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırmalar sonucunda enerji, protein, karbonhidrat, yağ, e vitamini, c vitamini, demir ve çinko için her iki yazılım genel itibariyle uyumlu bulunmuştur. Lif ve d vitamini için daha düşük uyum ve sistematik ve oransal hataların daha sık olduğu görülmüştür. Bu durum ülkemizde lif ve d vitamini ile ilgili yapılan araştırmalarda yanlılık olabileceğini göstermektedir. TÜBÖY yazılımı ülkemize özgü besin bileşenlerini dikkate alan, kullanıcı dostu, bulut tabanlı ilk yazılımdır. Gelecek çalışmalarda yapay zeka destekli porsiyon belirleme, kişiye özgü diyet tavsiyelerinde bulunma, diyet değişimlerini belirtme gibi gelişmiş özellikler de eklenebilir.
Anahtar Kelimeler: Besin bileşimi, Javascript, Nodejs, TÜBÖY, Türkiye'ye özgü besin bileşimi

Abstract:
The Turkish Food Component Software (TUBOY) developed using current technologies is a cloud-based system. Access to this software can be provided online without the need for installation on different devices with internet access. After registering on the system, individuals can quickly and easily analyze their food consumption records. Data entry is done according to the person, day, and meals. Both those who apply diet and dietitians can use this software simultaneously. The simple and easy-to-use interface of the software provides convenience to users during the data entry, analysis, and results obtaining stages.
JavaScript programming language was used for the development of both the front-end and back-end of TUBOY software. MongoDB, a NoSQL database, was used as the data base. NuxtJS was used for the front-end and ExpressJS was used for the back-end.
There is no software that analyzes the composition of foods specific to our country in the literature. Foreign software does not include the composition of foods specific to Turkey. TUBOY software, which we have developed, is a domestic product and offers the opportunity to analyze foods specific to our country. The results of TUBOY software were compared with the most commonly used Nutrition Information System (BEBIS) program in our country. As a result of these comparisons, it was found that the results of both software were generally compatible for energy, protein, carbohydrates, fats, vitamin E, vitamin C, iron and zinc. However, there was lower compatibility for fiber and vitamin D and more frequent systematic and proportional errors were observed. This indicates that there may be errors in the research on fiber and vitamin D in our country. TUBOY software is the first cloud-based, user-friendly software that takes into account food components specific to our country. In future studies, advanced features such as artificial intelligence-supported portion determination, providing personalized diet recommendations, and indicating diet changes can also be added.
Keywords: Food composition, Food composition specific to Türkiye, Javascript, Nodejs, TUBOY