Lozan'dan Irak Cumhuriyeti'ne Türkmenler
Turkman, Lozan to Iraq republic
Yazar: YUNUS KAYA
Danışman: Y.DOÇ. MEHMET SALİH MERCAN
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Tarih = History

Özet:
Bulunduğu konum itibariyle ilk çağlardan itibaren tarımsal temellere dayanangelişmiş uygarlıkların yerleşim bölgesi olan Mezopotamya, bugünkü Türkmenler'inyerleşim yeri olan Musul ve çevresini de içine almaktadır. M.S. 650'li yıllardanitibaren Emevi ve daha sonra Abbasiler zamanında dikkat çekmeye başlayanTürkmenler, bölgede kazandıkları saygınlık ile yönetim kademesinde söz sahibiolmaya başlamış, Osmanlı Devlet yönetimi de dahil olmak üzere birbirini takip edenzamanlarda devam eden göçlerle yerleşimlerini tamamlamışlardır.I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nin yenilmesi ile birlikte bu topraklardayapay bir Irak Devleti kurulmuştur. Bu dönem Irak Türkleri'nin bitmeyen çilesininbaşlangıcı olmuştur. Kerkük, Erbil ve Süleymaniye illerinin bağlı olduğu OsmanlıDevleti'nin bir eyaleti olan Musul, dönemin süper gücü İngiltere'nin petrol vesömürgesi Hindistan'a giden yolun geçiş noktası olması nedeniyle kazandığıjeostratejik öneme binaen savaş sonrasının en önemli meselesi olmuştur. Musul;Misâk-ı Milî sınırları içerisinde olmasına rağmen İngiltere'nin hile ve entrikalarınedeniyle Lozan ve Haliç Konferansı'nda çözüme kavuşturulmayarak Türkiye'ninüyesi dahi olmadığı Cemiyeti Akvam'a gönderilmiş ve 5 Haziran 1926 AnkaraAntlaşması ile İngiliz mandası altındaki Irak'a bırakılmıştır.Irak Krallığı, 1932 yılında İngiliz mandasından kurtulmuş fakat İngiliznüfuzu devam etmiştir. Bağımsız bir devlet olarak Milletler Cemiyeti'ne üyeliğininkabulü için 30 Mayıs 1932 tarihinde bir deklarasyon yayınlamıştır. Bu deklarasyonla;Irak Türkleri'nin haklarını ve varlıklarını tanımakla kalmamış ve Birleşmiş Milletlergarantisi altında olduğunu da taahhüt etmiştir. Fakat uygulama hiçbir zaman buşekilde olmamıştır.Kuruluşundan 1958 yılındaki cumhuriyetin ilanına kadar olan süredeTürkmenler'e uygulamada herhangi bir hak tanınmamış, her türlü baskı, sürgün,hapis, imha, inkar ve katliama maruz bırakılmıştır. Türkmenler'in haklarınısavunmak adına çok önemli bir dayanak oluşturan Krallık Deklarasyonu, maalesefgünümüze kadar dikkatlerden uzak kalmıştır.Günümüze kadar Irak vatandaşları olarak yaşamaya devam eden Türkmenler;bütün bu haksızlıklara rağmen, devlete karşı isyan etmemişler, silaha sarılarakayrılıkçı bir harekette bulunmamışlardır. Üstelik Irak'ın en sadık vatandaşları olarak,devletin her kademesinde hizmet vermişlerdir. Buna karşılık Irak Yönetimi, süreklibiçimde kuşku ile baktığı Türk toplumunun siyasi ve kültürel haklarını zaman içindeçiğnemiş hatta en basit vatandaşlık haklarını bile Türkmenlerden esirgemiştir.

Abstract:
Mezopotamya that is the location of advanced civilization with its positionfrom early eras to be based on agricultural background also includes Musul and itssurroundings which is Turkman?s habitat. Fom A.C. 650?s, Turkman?s becoming topay attention at first Emevi?s Later Abbasi?s time, took part in management withtheir honor and prestige, including Otoman Empire era comleted their residance withcontinous immigrations.An artificial Iraq Government was built at his habitat with the OttoanEmpire?s defeat at First World War. This period has been the beginning of IraqTurk?s endless torture. Musul which is one of the province of Otoman Empire likeKerkük, Erbil and Süeymaniye became the significant problem of after warnegotiaitions since its being on the way of India which is the colony of England thesuper power of that era.Musul problem, though its in the border of Misâk-ı Milî, sent to CemiyetiAkvam that is not a membership of Ottoman?s with England?s intrigue and guile notbeing solved Lozan and Haliç Conference and was left to Iraq which is mandate ofEngland with 5 June 1926 treaty.Iraq Kingdom was gotten rid of England mandate but England influencecontinued. A declaration was announced for acceptance as an independent country toMilletler Cemiyeti membership at 30 May 1932. With this declaration; it acceptednot only Iraq Turk?s rights and living but also United Nation?s guarantee. But it wasnever executed in practice.None of rights was given to Turkman?s from its foundation to republic at1958 in practice, every way of duress, immigration, jail, extermination, rejection andgenocide was exposed to Turkman?s. Unfortunately Kingdom Declaration which isClick here to buyABBYY PDF Transformer 2.0www.ABBYY.comClick here to buyABBYY PDF Transformer 2.0www.ABBYY.com119the most important institution to defence their rights has been away of publicattention up to now.Turkman?s living up to now as a Iraq citizen, didn?t revolt to governmentdespite this injustice and not a part of armed seperated group. In addition to this theytook part in every service of government was unfair to Turkman?s to whom they looksuspicious continuously, violet violeted their political and cutural rights and even grudged