Öğretmenlik meslek etiği algısı ile örgütsel vatandaşlık davranışı arasındaki ilişki
The relationship between perception of teaching professional ethics and organizational citizenship behavior
Yazar: BEGÜM YÜCESAN
Danışman: DOÇ. DR. MUHAMMED ZİNCİRLİ
Fırat Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Meslek ahlakı = Professional ethics ; Örgütsel vatandaşlık = Organizational citizenship ; Örgütsel vatandaşlık davranışı = Organizational citizenship behavior ; Öğretmenler = Teachers ; Öğretmenlik = Teaching ; İş ahlakı = Business ethic

Özet:
Bu çalışmanın genel amacı, öğretmenlerin öğretmenlik meslek etiği (ÖME) algıları ile örgütsel vatandaşlık davranışları (ÖVD) arasındaki ilişkiyi incelemektir. Araştırmanın evrenini 2020-2021 eğitim öğretim yılında Tunceli il merkezindeki okullarda görev yapan öğretmenler oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemi kota örnekleme yöntemiyle belirlenmiş olup, araştırma çeşitli kademelerde görev yapan 311 öğretmenden alınan veriler analiz edilerek gerçekleştirilmiştir.
Çalışmada genel tarama modeli türlerinden, korelasyonel (ilişkisel) tarama modeli kullanılmıştır. Araştırma kapsamında veriler, Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Ölçeği (ÖVDÖ), Öğretmenlik Meslek Etik İlkeleri Ölçeği (ÖMEİÖ) ve araştırmacı tarafından hazırlanan kişisel bilgi formu ile toplanmıştır. 
Araştırmada verilerin analizinde SPSS paket programı kullanılmıştır. Elde edilen veriler normal dağılım varsayımlarını sağladığı için; t-testi, Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA), Pearson Korelasyon analizi ve Çoklu Regresyon Analizi yapılarak incelenmiştir. 
Araştırmadan elde edilen bulgulara göre, ÖME algıları ve ÖVD'nin nezaket alt boyutu puanlarının "çok yüksek" olduğu görülmüştür. ÖVD toplam puanı, diğergamlık, vicdanlılık, centilmenlik ve sivil erdem alt boyutlarının puanlarının ise "yüksek" olduğu belirlenmiştir. ÖME algılarının cinsiyet, branş ve eğitim kademesine göre anlamlı düzeyde farklılık gösterdiği, ancak medeni durum, kıdem ve yaşlarına göre anlamlı bir farklılık göstermediği tespit edilmiştir. Cinsiyet değişkenine göre, evli öğretmenlerin bekar öğretmenlerden; branş değişkenine göre, sosyal bilimler ve güzel sanatlar/beden eğitimi/konservatuvar branşlarındaki öğretmenlerin fen bilimleri branşlarındaki öğretmenlerden; eğitim kademesi değişkenine göre, okul öncesinde çalışan öğretmenlerin ortaokul ve lisede çalışan öğretmenlerden daha fazla ÖME algısına sahip olduğu saptanmıştır. ÖVD ve alt boyutlarının cinsiyet ve kıdem değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık göstermediği tespit edilmiştir. Medeni durum değişkeninde, evli öğretmenlerin bekar öğretmenlerden daha fazla centilmenlik davranışı gösterdiği saptanmıştır. Eğitim kademesi değişkeninde, okul öncesi ve ilkokul öğretmenlerinin ortaokul öğretmenlerinden daha fazla diğergamlık davranışı gösterdiği; okul öncesi öğretmenlerinin ortaokul öğretmenlerinden daha fazla nezaket davranışı gösterdiği; okul öncesi öğretmenlerinin lise öğretmenlerinden daha fazla centilmenlik ve sivil erdem davranışı gösterdiği tespit edilmiştir. Branş değişkeninde, güzel sanatlar/beden eğitimi/konservatuvar branşlarındaki öğretmenlerin fen bilimleri branşlarındaki öğretmenlerden daha fazla sivil erdem davranışı gösterdiği saptanmıştır. Yaş değişkeninde, 31-40 ve 41-50 yaş aralığındaki öğretmenlerin 30 yaş ve altındaki öğretmenlerden daha fazla diğergamlık davranışı gösterdiği bulgusuna ulaşılmıştır. Pearson korelasyon analizi sonucuna göre, ÖME algıları ile ÖVD toplam puanı ve tüm alt boyutları arasında pozitif yönde anlamlı ilişkiler vardır. Çoklu regresyon analizi sonucunda öğretmenlerin ÖVD (diğergamlık, centilmenlik nezaket ve sivil erdem alt boyutları) meslek etiği algılarını anlamlı şekilde yordadığı söylenebilir. Ayrıca ÖVD düzeyinin ÖME algısındaki toplam değişimin yaklaşık %35'ini açıkladığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuçlara bakılarak öğretmenlerin ÖME algılarında ÖVD'nin rolü olduğu yorumu yapılabilir.

Abstract:
This thesis aims to examine the relationship between teachers' perceptions of teaching professional ethics (TPE) and organizational citizenship behaviors (OCB). The universe of the research consists of teachers working in schools in the city center of Tunceli in the 2020-2021 academic year. The sample of the research was determined by the quota sampling method, and the research was carried out by analyzing the data obtained from 311 teachers working at various levels.
 In the study, the correlational survey model, one of the general survey model types, was used. Within the scope of the research, the data were collected with the Organizational Citizenship Behavior Scale (OCBS), the Teaching Professional Ethical Principles Scale (TPEPS) and the personal information form prepared by the researcher.
SPSS package program was used in the analysis of the data in the research. Since the obtained data provide the normal distribution assumptions; t-test, One-Way Analysis of Variance (ANOVA), Pearson Correlation analysis and Multiple Regression Analysis were performed.
According to the findings obtained from the study, it was seen that the perceptions of SME and the kindness sub-dimension scores of OCB were "very high". It was determined that the total score of OCB, altruism, conscientiousness, sportsmanship and civic virtue sub-dimensions scores were "high". It was determined that the perceptions of SME differed significantly according to gender, branch and education level, but did not show a significant difference according to marital status, seniority and age. According to the gender variable, married teachers compared to single teachers; According to the branch variable, the teachers in the social sciences and fine arts/physical education/conservatory branches are among the teachers in the science branches; According to the variable of education level, it has been determined that teachers working in pre-school have a higher perception of TPE than teachers working in secondary and high schools. It was determined that OCB and its sub-dimensions did not show a significant difference according to gender and seniority variables. In the marital status variable, it was determined that married teachers showed more gentlemanly behavior than single teachers. In the education level variable, preschool and primary school teachers showed more altruistic behavior than secondary school teachers; preschool teachers showed more courtesy behavior than secondary school teachers; It has been determined that preschool teachers show more gentlemanly and civic virtue behaviors than high school teachers. In the branch variable, it was determined that teachers in fine arts/physical education/conservatory branches showed more civic virtue behaviors than teachers in science branches. In the age variable, it was found that teachers between the ages of 31-40 and 41-50 showed more altruistic behavior than teachers aged 30 and younger. According to the results of Pearson Correlation Analysis, there are positive significant relationships between perceptions of TPE and OCB total score and all sub-dimensions. As a result of multiple regression analysis, it can be said that teachers' OCB (altruism, gentlemanly courtesy and civic virtue sub-dimensions) significantly predict their professional ethics perceptions. In addition, it was concluded that the OCB level explained approximately 35% of the total change in the perception of TPE. Looking at these results, it can be interpreted that OCB has a role in teachers' perceptions of TPE.