Günümüz Umman İbadiliğinde dini tolerans söylemi
Religious tolerance discourse in contemporary Oman Ibadism
Yazar: İLKNUR BAHADIR
Danışman: PROF. DR. HALİL İBRAHİM BULUT
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Dini tolerans = Religious tolerance ; Dinsel hoşgörüsüzlük = Religious intolerance ; Haricilik = Kahawarij ; Hoşgörü = Tolerance ; Mezhepler = Sects ; Umman = Oman ; İbadiye = İbadiye ; İmamet = Imamet ; İslamiyet = Islam

Özet:
İslam mezhepleri tarihi klasik dönemden itibaren firak literatürü adı altında disiplinin farklı yönlerini ele alan eserlerin incelenmesiyle bugün müstakil bir disiplin haline gelmiştir. Bu eserler genel olarak eseri ele alan müellifin mensup olduğu mezhebi ön plana çıkararak diğer mezheplerin anlayışlarını kötü gösterecek bir seyirde ilerlemiştir. İbadilik, Haricilikle olan tarihsel köken birliğinin verdiği aynılıktan ötürü yakın döneme kadar Hariciliğin yaşayan tek kolu olarak değerlendirilmiştir. Umman, İbadiliğin çoğunlukta olduğu tek ülke olarak kendi içerisinde yaşadığı imamet-saltanat karışıklıklarını hallettikten sonra bu değerlendirmeyi yanlışlamak amacıyla kendi kaynaklarına yönelik çalışmaları artırmış, İbadilik'le ilgilenen çalışmacıları bu noktada teşvik etmiştir.
Söz konusu teşviğin bir parçası olarak devlet düzeyinde üretilen dini tolerans söylemi, alanda çalışan araştırmacılar tarafından benimsenmiş, ve bugün Umman'ı birçok düzeyde tanıtan faaliyetlerin içeriğini oluşturan başlıca slogan haline gelmiştir. Umman'ın benimsediği dini tolerans söyleminin oluşma şartlarını ve bugünkü karşılığını inceleyen bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde, İbadilik'in mezhepleşme sürecinde önemli bir yer teşkil eden ve diğer mezheplerden müstakil bir yapı olarak varlığını meydana getiren imamet kurumu, tarihsel dönüşümü üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde imamet-saltanat mücadelesinin dini motivasyonların yanısıra bir iktidar mücadelesine dönüşmesi ve ülke dışında meydana gelen hareketlenmelerin bu mücadeleyi etkileme kapasitesi ve yarattığı sonuçlara değinilmiştir. Üçüncü bölümde ise, Sultan Kabus döneminin başlamasıyla birlikte dolaşıma sokulan dini tolerans söylemi ve bu söylemin somut sonuçları değerlendirilmiştir.

Abstract:
The history of Islamic sects has become an independent discipline today, with the examination of works dealing with different aspects of the discipline under the name of firaq literature since the classical period. These works, in general, have progressed in a course that will make the understanding of other sects examining unfairly by highlighting the sect of the author who deals with the work. Ibadism has been considered as the only living branch of Kharijite until recently due to the sameness of its historical origin with the Kharijite. Oman, as the only country where Ibadism is in the majority, has increased the studies on its own resources in order to falsify this assessment, after resolving the imamate-regency confusions in itself, and encouraged the researchers interested in Ibadism at this point.
The discourse of religious tolerance produced at the state level as a part of this incentive has been adopted by researchers working in the field and has become the main slogan that constitutes the content of activities promoting Oman at many levels today. This study, which examines the conditions for the formation of the religious tolerance discourse adopted by Oman and its current counterpart, consists of three parts. In the first part, the historical transformation of the imamate institution, which has an important place in the sectarianization process of Ibadi and which has created its existence as an independent structure from other sects, is emphasized. In the second part, the transformation of the struggle between imamate and sultanate into a power struggle as well as religious motivations and the capacity of the movements that took place outside the country to affect this struggle and its consequences are mentioned. In the third part, the discourse of religious tolerance, which was put into circulation with the beginning of the Sultan Qaboos period, and the concrete results of this discourse were evaluated.