Diyarbakır'da yetiştirilen seçilmiş pamuk türlerinin lif ve iplik özelliklerinin incelenmesi
Examination of fiber and yarn properties of selected cotton species grown in Diyarbakir
Yazar: YUNUS EMRE AŞUK
Danışman: DOÇ. DR. İSMAİL TİYEK
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tekstil Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Tekstil Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering

Özet:
Dünya'da nüfusun artmasıyla beraber tekstil ürünlerine olan ihtiyaç daha çok ön plana çıkmış ve insanların tekstil ürünlerinden beklentileri artmıştır. Tam bu noktada hem konforu hem de insan sağlığı için önerilen pamuk lifinin karakteristik kalite parametreleri ön plana çıkmıştır. Bu çalışmada Diyarbakır'ın farklı ilçelerinde yetiştirilen pamuk türlerinin lif karakteristik parametreleri incelenmiştir. İncelenen karakteristik parametre değerlerinin hangi elyaf lif gruplarına girdikleri tespit edilmiştir. Elde edilen verilerde pamuklardaki yabancı madde, kirlilik ve çepel miktarları dışında kalan diğer kalite parametre değerlerinin iyi çıktığı belirlenmiştir. Ayrıca analizleri yapılan türlerin hammaddeleri kullanılarak her tür için Ne20/1, Ne30/1 ve Ne40/1 numaralı kompakt ring penye iplikler üretilerek ipliklerin fiziksel karakteristik özellikleri hammadde nezdinde değerlendirilip yorumlanmıştır. 
Çalışmada incelenen pamuk ve iplik türlerinin Uster 2023 Dünya İstatistikleri ile karşılaştırılarak dünyadaki konumları tespit edilmiştir. Elde edilen konumlarda pamukların Dünya pamuklarına kıyasla pekiyi sonuçlar elde edilmediği, ipliklerdeki kopma uzaması değerlerinin de Dünya ipliklerine göre kıyasla istenilen sonuçlar vermediği görülmüştür. Bunlarla birlikte lif ve iplik testlerinde elde edilen veriler SPSS istatistik programında yapılan ANOVA çoklu karşılaştırma yöntemlerinde incelenen pamuk türlerinin özellikle üniformite değerlerinin istatistiksel olarak birbirinden anlamlı olarak farklılaşmadıkları tespit edilmiştir. Yine aynı şekilde hammaddeleri farklı olan çalışmada incelenen pamuk türlerinden elde edilen aynı numaralardaki Ne20/1, Ne30/1 ve Ne40/ numaralı ipliklerin tüylülük ve neps değerlerinin istatistiksel olarak aralarında anlamlı farklılıkların oluşmadığı dikkat çekmiştir. 
Genellikle lif ve iplik karakteristik özellikleri incelenen Armada ve Ramses pamuk türlerinin ANOVA çoklu karşılaştırma verilerinde bu türlerin istatistiksel olarak diğer türlerden anlamlı olarak farklılaştığı görülmüştür. Bu türlerin ekim yerlerine bakıldığında her iki türün Diyarbakır'ın Bismil ilçesinde yetiştirildikleri de çalışmada ayrıca dikkat çekmiştir.

Abstract:
With the increase in the world, the need for textile products has become more prominent and people's expectations from textile products have increased. At this very location, the properties and quality values of the cotton fiber recommended for both comfort and human health came to the fore. This repair is based on the fiber properties of cotton types grown in different districts of Diyarbakır. It has been determined which fiber the examined characteristic parameter values belong to. In the data obtained, it was determined that the quality parameter values other than the amount of foreign matter, pollution and trash in cotton were good. In addition, compact ring yarns were produced by separating Ne20/1, Ne30/1 and Ne40/1 for each species using the raw materials of the analyzed species, and the physical characteristics of the yarns were evaluated and interpreted in terms of the raw material. 
The combined positions of the cotton and yarn types examined in the study were determined by comparing them with Uster 2023 World Statistics. It has been observed that in the obtained locations, good results were not obtained when comparing the cottons to the world cottons, and the breakage values of the yarns did not yield the desired results when compared to the world's yarns. In addition, permanent and significant differences were detected in the data obtained from fiber and yarn tests, especially in the uniform values of the cotton types examined in multiple versions of ANOVA conducted in the SPSS statistical program. Likewise, it was noted that there were no permanent differences in the brittleness and nep values of the Ne20/1, Ne30/1 and Ne40/disconnected yarns of the same counts obtained from the examined cotton types with different raw materials. ANOVA multiple comparisons of Armada and Ramses cotton types, whose fiber and yarn characteristics were examined, show that these types differ significantly from other types. No special attention was paid to planting these species in the cultivation areas and growing both species in Bismil district of Diyarbakır.