Ayasofya hatîbi Hamdullah Hayreddin'in hayatı, eserleri ve "Rusûhu'l-Lisân fî Hurûfi'l-Kur'an" adlı eseri'nin tahkiki
The research of the preacher of Hagia Sophia Hamdulla Hayrettin's life, works and book is named "Rusûhu'l-Lisân fî Hurûfi'l-Kur'an"
Yazar: HÜSEYİN KÜÇÜK
Danışman: PROF. DR. KERİM BULADI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Din = Religion
Dizin: Hamdullah bin Hayreddin Efendi = Hamdullah bin Hayreddin Efendi ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Kıraat = Reading ; Tahkik = Critical ; Tecvid = Tecvid ; İslamiyet = Islam

Özet:
Hatîb-i Ayasofya-Hamdullah b. Hayreddin (983/1575); Osmanlı Devleti Kanuni Sultan Süleyman döneminde Ayasofya Camii'nde kırk yıl süreyle Cuma Hatipliği yapmış ve "Hatîb-i Ayasofya" ünvanı ile meşhur olmuş bir ilim adamıdır. Hamdullah b. Hayreddin II. Beyazıt (918/1512), Yavuz Sultan Selim (926/1520) ve Kanuni Sultan Süleyman (974/1566) dönemlerinde, Osmanlı Devleti'nin yükselme ve yayılma döneminde yaşamıştır. Aynı zamanda Kanuni dönemi Reis'ül-Kurrâ'larından olan Hamdullah Efendi; Ayasofya Medresesi'nde uzun yıllar müderrislik yapmış kırâat ve tecvit ilmi alanında birçok eser vermiştir. Ayasofya hatipliği ve eserlerinin bir kısmını nazım uslubuyla yazması onun önemli bir adebiyatçı olduğunu da göstermektedir. Hamdullah Efendi, ilerleyen yaşlarda Edirne Selimiye Dârul-Kurrâsı'na ilk kurucu Şeyhu'l-Kurrâ olarak tayin edilmiş, burada iki yıl kadar görev yaptıktan sonra 983/1575 yılında, yetmiş yaşlarında vefat etmiştir.
Hamdullah b. Hayreddin tecvid ve kırâat ilmi ile ilgili önemli eserler te'lif etmiştir. Müellif; "Rusûhu'l-Lisân fî-Hurûfi'l-Kur'an, Vesîlatü'l-İtkân fî Şerhi Rusûhi'l-Lisân fî-Hurûfi'l-Kur'an, Umdetü'l-irfân fî Vasfi Hurûfi'l-Kur'an, Cevâhiru'l-İkyân fî Şerhi Umdeti'l-İrfân" isimli bu üç eserini tecvid ilmi, Kur'an'a özel yazı şekli, Kur'an okurken yapılan yaygın hatalar ve dikkat edilmesi gereken konulara ayırmıştır. "Fuyûzu'l-İtkân fi Vucûhi'l Kur'an" isimli eserinde Kur'an'ın Mütevatir On Kırâat'ını ele almıştır. Klasik mevlid uslubuyla kaleme aldığı "Mevlîdü'n-Nebî" isimli eserini ise Hz. Peygambere ithafen yazmıştır.

Anahtar Kelimeler: Hatîb-i Ayasofya, Tecvid, Tahkik, Kârî, Kırâat, Tarik, Vecih

Abstract:
The main purpose of this paper is the investigation and critical edition of the work "Rusuh'ul Lisan fi Hurufi'l-Kur'an" of Hamdullah b. Hayreddin who preached in Hagia Sophia and was a scientist in the field of recitation; he was also known as "the Preacher of Hagia Sophia". The paper also aims, in this context, to provide insights into the life and oeuvre of Master Hamdullah. He was a prominent person who authored important works especially in the field of the Science of Quran Recitation.  
The paper consists of three sections, i.e. introduction, three subsections. 
The first subsection deals with the essential terms such as Tajweed, Qira'at, Kurrâ, Rivayet, Ravi and Tariq. Since the work investigated is concerned with the Science of Recitation and Hamdullah b. Hayreddin, the author of the work, was a Recitation Scientist, this subsection especially deals with the definition and importance of the sciences of Tajweed and Qira'at.  
The second subsection handles the life, the period he lived in and the scientific personality of the author. Besides, this subsection also gives information about his works, being the one titled "Rusuhu'l-Lisan fi Hurufi'l-Kur'an" investigated in this paper. 
The third subsection includes the text based on the investigation of the work Hamdullah b. Hayreddin's "Rûsûhu'l-Lisân fî Hûrûfi'l-Kur'an", the main objective of this paper.  

Key Words: Preacher of Hagia Sophia, Tajweed, Tahkik, Kârî, Qirâ'at, Tariq, Vecih