Endemik achillea türlerinden achillea sipikorensis hausskn. & bornm, ve achillea lycaonica boiss. & heldr. üzerinde farmakognozik araştırmalar
Pharmacognostical studies on endemic achillea species achilleasipikorensis hausskn. & bornm, ve achillea lycaonica boiss. & heldr.
Yazar: BEYZA YILMAZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ CEYLAN DÖNMEZ
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
Doğal kaynaklar hastalıklardan korunmada veya hastalıkların önlenmesinde ve tedavisinde, bunun
yanısıra diyette yüzyıllardır kullanılmaktadır. Kullanılan doğal kaynaklara bakıldığında çeşitli bitki familyalarından örneklere rastlanmaktadır. En önemli ve en büyük bitki familyalarından biri olan Asteraceae yıllardır çeşitli hastalıkların önlenmesinde ve tedavisinde birçok toplum tarafından kullanılmıştır. Günümüzde de en çok kullanılan bitkilere bu familyadan çok sayıda örnek verilebilmektedir. Asteraceae ailesi dünya çapında 1600'den fazla cins ve 25.000 türle en büyük çiçekli bitki ailelerinden biridir. Antioksidan, antienflamatuvar, yara iyileştirici, diüretik vb. etkileri içeriğindeki flavonoit, terpen, fenolik asitler, polifenoller gibi bileşenlerine atfedilebilmektedir. Achillea cinsi dünyanın çeşitli bölgelerinde yetişen Asteraceae familyasına ait en önemli ve en çok kullanılan cinslerden biridir. Halk arasında karın ağrısı, soğuk algınlığı gibi rahatsızlıkların tedavisinde uzun yıllardır kullanılan bitkinin, bilimsel platformda yapılan çalışmalarla etkilerinin içerdiği fenolik bileşiklerden kaynaklandığı rapor edilmiştir. Achillea, endemik türler açısından oldukça zengin bir cinstir. Achillea türlerinden Achillea sipikorensis Hausskn. & Bornm. ve Achillea lycaonica Boiss. & Heldr. de bunlardan ikisi olup, üzerinde kısıtlı çalışmalar olan türlerdir. Bu çalışmada iki tür bazı farmakognozik yöntemler açısından değerlendirilmiş olup sonuçlar kendi aralarında ve farmakopede yer alan Achillea millefolium türü ile de kıyaslanmıştır. Farmakope spesifikasyonları kıyaslanan droga göre büyük oranda benzerlik göstermiştir. Kromatografik yöntemlerden ince tabaka kromatografisi ile ön çalışma niteliğindeki kimyasal profil sonuçlarıyla da flavonoitlerin varlığı kanıtlanmıştır. Radikal süpürücü aktivite ile antioksidan kapasite potansiyelinin olup olmadığı incelenmiş, her iki bitkinin de standart maddelere göre yüksek antioksidan kapasite potansiyeline sahip olduğu tespit edilmiştir. Yapılan çalışma ile türler arasındaki farklılıkları ve bileşenlerini ortaya koyulmuş, endemik bitkilerin potansiyel kullanım alanlarının bulunmasına ve ileriki süreçte geliştirilmesine avantaj sağlamıştır.

Abstract:
Natural resources have been used for centuries in the prevention and treatment of diseases, as well as in diet. When we look at the natural resources used, we come across examples from various plant families. One of the most important and largest plant families, Asteraceae, has been used by many societies for years in the prevention and treatment of various diseases. Today, many examples can be given from this family for the most commonly used plants. The Asteraceae family is one of the largest flowering plant families with more than 1600 genera and 25,000 species worldwide. Its antioxidant, anti-inflammatory, wound healing, diuretic, etc. effects can be attributed to its components such as flavonoids, terpenes, phenolic acids, and polyphenols. The Achillea genus is one of the most important and widely used genera of the Asteraceae family, which grows in various regions of the world. The plant, which has been used for many years among the public in the treatment of ailments such as stomachache and cold, has been reported in scientific studies to be due to the phenolic compounds it contains. Achillea is a genus rich in terms of endemic species. Achillea sipikorensis Hausskn. & Bornm. and Achillea lycaonica Boiss. & Heldr. are two of the Achillea species, and they have limited studies on them. In this study, two species were evaluated in terms of some pharmacognostical methods, and the results were compared with each other and with the Achillea millefolium species in the pharmacopoeia. Pharmacopoeia specifications were largely similar to the compared drug. The presence of flavonoids was proven with the results of the chemical
profiles, which were preliminary studies with thin layer chromatography from chromatographic methods. It was examined whether there was radical scavenging activity and antioxidant capacity potential, and it was determined that both plants had high antioxidant capacity potential compared to standard substances. The study revealed the differences and components between the species, and provided an advantage in finding potential areas of use of endemic plants and developing them in the future.