Cyclamen persicum çeşitlerinde fiziksel mutagen (60Co ve 137Cs) etkilerinin araştırılması
Investigation of the effects of physical mutagen (60Co and 137Cs) on Cyclamen persicum varieties
Yazar: SENEM UĞUR
Danışman: PROF. DR. NESLİHAN YEŞİM YALÇIN MENDİ
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu tez çalışmasında, Cyclamen bitkisinde etkili mutasyon dozunun belirlenmesi amaçlanmıştır. Etkili mutasyon dozunu belirlemek için gama ışın kaynağını (Kobalt-60 ve Sezyum-137) kullanılarak 3 deneme kurulmuştur. Kobalt-60 kaynağı ile bitkilere 0, 2, 5, 10, 15, 20, 35 ve 45 Gy ve tohumlara 0, 2, 5, 10, 15, 20, 35, 45, 65, 85, 110 ve 130 Gy dozları uygulanmıştır. Sezyum-137 kaynağında ise tohumlara 0, 50, 100, 150, 200, 250 ve 300 Gy ile ışınlanmıştır. Kontrol ve farklı ışın dozlarında ışınlanan bitkilerde ve tohumlarda 30. ve 60. gün morfolojik veriler alınarak regresyon analizi yapılmıştır. M1 bitkilerinde morfolojik ve fizyolojik özellikler üzerine etkilerinin belirlenmesi, mutasyon ıslahı çalışmalarında kullanılabilecek en uygun gama ışını etkili mutasyon doz değerinin saptanması ve bitkinin morfolojik bakımından süs bitkisi sektör beklentilerini karşılayabilecek çeşit geliştirilmesi amaçlanmıştır. Etkili mutagen dozu, Kobalt-60 (60Co) kaynağında dozlar arası fark çıkmadığı için hesaplanamamıştır fakat Sezyum-137 (137Cs) ışın kaynağı dozları verilerinde hesaplanan değer 301.9 Gy'dir. Daha fazla çimlenme için 290 Gy olarak belirlenmiştir. Kontrol ve farklı ışın dozları uygulanmış tohum ve yumrulara ait çimlenme oranı, canlılık oranı, bitki boyu (mm), yaprak en-boy (mm) ve yaprak sayısı (adet/bitki) olarak hesaplanmıştır. Elde edilen sonuçlara göre Cyclamen bitkisine uygulanan mutasyon dozları neticesinde yeni bir çeşit ve farklı formda çiçek yapısı bakımından ümitvar genotiplerin olduğu kanaatine varılmıştır.

Abstract:
In this thesis study, it is aimed to determine the effective mutation dose in the Cyclamen plant. Three trials were set up using gamma beam sources to determine the effective mutation dose. With Cobalt-60 source, plants (0, 2, 5, 10, 15, 20, 35 and 45 Gy) and seeds (0, 2, 5, 10, 15, 20, 35, 45, 65, 85, 110 and 130 Gy) trial was established. In the Cesium-137 source, the seeds were irradiated (0, 50, 100, 150, 200, 250 and 300 Gy). Regression analysis was performed by taking 30th and 60th day morphological data on control and irradiated plants and seeds at different radiation doses. It was aimed to determine the effects on morphological and physiological characteristics of M1 plants, to determine the most appropriate gamma ray effective mutation dose value that can be used in mutation breeding studies, and to develop a variety that can meet the expectations of the ornamental plant sector in terms of the morphological features of the plant. The effective mutagen dose could not be calculated because there was no difference between the doses in the Cobalt-60 (60Co) source, but the calculated value in the Cesium-137 (137Cs) beam source dose data is 301.9 Gy. For greater germination it was determined as 290 Gy dose. The germination rate, viability rate, plant height (mm), leaf width (mm) and number of leaves (number/plants) of control and seeds and tubers treated with different radiation doses were calculated. According to the results obtained, it was concluded that as a result of the mutation doses applied to the Cyclamen plant, there were promising genotypes in terms of a new variety and different flower structure.