Cumhuriyet dönemi şiirlerinde mimari kavramların söylem analizi üzerinden incelenmesi
Examination of architectural concepts in the poems of the republican period through discourse analysis
Yazar: MÜGE DEVELİER
Danışman: PROF. DR. AYŞE SAĞSÖZ
Antalya Bilim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Cumhuriyet Dönemi = Republican Period ; Mimarlık = Architecture ; Söylem analizi = Discourse analysis ; Şiir = Poem

Özet:
İnsan, duygularla beslenen, düşüncelerle hareket edebilen, hayal ve imgeyle yaşadıklarını soyut olarak, biçime dönüştürerek ve mekânsallaştırarak gelecek nesillere aktarmaya çalışan bir varlıktır. Bu aktarımlar sanat dallarından edebiyat, şiir, resim, müzik ve mimarlık aracılığıyla toplumlarda iz bırakabilmektedir. Mimarlık alanında ortaya çıkan fiziksel yapılar, sokak, meydan, hatta kentsel mekânlar edebiyatta yerini almış ve aralarında güçlü bir ilişki oluşmuştur.

Çalışmada mimarlık çerçevesinde yer alan insan yaşantısını kolaylaştıran, barınma, eğlenme, dinlenme gibi faaliyetlerin sürdürüldüğü mekânlara ait mimari kavramlar ile duyguların, düşüncelerin, hayallerin ve olayların içine nüfuz ettiği şiirler arasındaki ilişkinin incelenmesi ve analiz edilmesi hedeflenmiştir. Bu nedenle, çalışmada edebiyatın bir kolu olan şiir içinde mimarlığın yeri Cumhuriyet Dönemi şair ve şiirleri üzerinden incelenmiştir. Şiirlerde saptanan mimari kavramlar aracılığıyla dönemin şairlerinin deneyimlediği veya şiirlerine aktardığı mimari kavramlar ortaya konmaktadır. Şiirlerde yer verilen bu kavramların okuyucunun hafızasında bıraktığı izlerin etkisi şiirin ve anlatılmak istenen mekân ya da mekân bileşenlerinin ve dolayısıyla da mimari mekânların daha net kavranması ile doğru orantılıdır. Şiirlerin biçimsel, dizimsel vb. gibi özelliklerinin ötesinde kavramsal ve anlamsal olarak ele alınıp, mimari kavramların araştırılması ve anlamsal boyut açısından ortaya konması önemli olduğu kadar, şiirlerin yazıldığı dönemlerin mimarisini, sosyo-kültürel, estetik, çevresel vb. izlerini de yansıtmalarının son derece önemli olduğu düşünülmektedir. Bu bağlamda çalışma Cumhuriyet Dönemi şiirlerinde tanımlanan mimari kavramların Söylem Analizi yöntemi ile analiz edilmesi ve değerlendirilmesi üzerine kurgulanmıştır. Çalışma altı bölümden oluşmaktadır: birinci bölümde problemin tanımlanması, çalışmanın amacı ve önemi, araştırmanın varsayımları ve sınırlılıkları hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde, literatür taraması yapılıp araştırmanın kuramsal çerçevesi, mimarlık ve mekân kavramları, şiir ve mimarlık ile ilgili bilgi verilip literatür taramasının sonucundan bahsedilmiştir. Üçüncü bölümde, çalışmanın sonuçlarına ulaşabilmek için çalışmanın yöntemi açıklanıp ele alınan şiirlerin analizleri seçilen yöntem üzerinden yapılmıştır. Dördüncü bölümde, Bulgular başlığı altında incelenen şiirlerin anlamsal analizlerine ilişkin elde edilen mimari kavramlar ve bileşenleri verilmiştir. Beşinci bölümde ise Tartışma başlığı altında şiirlerin analizinden elde edilen başlıklar ve kavramlar üzerinden değerlendirmeler yapılmıştır. Altıncı, son bölümde de çalışmaya dair sonuç ve önerilere yer verilmiştir.

Abstract:
Human is an entity that feeds on emotions, can act with thoughts and tries to transfer and express his experiences with dreams and images to future generations, by turning them into abstract form, by spatializing them. These transfers can leave traces in societies through literature, poetry, painting, music, and architecture. Physical structures, streets, squares and even urban spaces that emerged in architecture have taken their place in literature and a strong relationship has been formed between them. While architectural spaces lose their functional meanings without users, poems too are deprived of the expression and existence of the emotions and thoughts felt without the reader.

In the study, it is aimed to examine and question the relationship between the spaces that facilitate human life within the framework of architecture, where activities such as shelter, entertainment and rest are carried out, and in the field of literature, where the emotions, thoughts, dreams and events that exist in human life are permeated. For this reason, the place of architecture in poetry, which is a branch of literature, has been examined through the poets and poems of the Republican Period. Through the architectural concepts determined in the poems, the architectural concepts that the poets of the period experienced or transferred to their poems are revealed. The effect of the traces left in the memory of the reader by these concepts included in the poems is directly proportional to the clearer understanding of the poem and the space or space components to be described, and therefore the architectural spaces. It is thought that it is essential that the poems reflect the architecture, socio-cultural, aesthetic and environmental traces of the periods in which the poems were written, as well as examine the architectural concepts in terms of conceptual and semantics beyond their formal and syntactic features. In this context, the study is based on the analysis and evaluation of the architectural concepts defined in the poems of the Republican Period with the Discourse Analysis method. The study consists of six parts: in the first part, the definition of the problem, the purpose and importance of the study, the assumptions and limitations of the study are given. In the second part, the literature review is done, the theoretical framework of the research, the concepts of architecture and space, poetry and architecture are given and the result of the literature review is mentioned. In the third chapter, in order to reach the results of the study, the method of the study was explained and the analyses of the poems were made through the selected method. In the fourth chapter, the architectural concepts and their components related to the semantic analysis of the poems examined under the title of "Findings" are given. In the fifth chapter, under the title of "Discussion", evaluations were made on the titles and concepts obtained from the analysis of the poems. In the sixth and last chapter, the conclusions and recommendations of the study are given.