Mu'tezile ve Ehl-i Sünnet'e göre ilâhî fillerde hikmet
Wisdom in divine actions, according to Mu'tazila and Ahl al-Sunnah
Yazar: ESRA TARHAN
Danışman: PROF. DR. ORHAN AKTEPE
Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Ehl-i sünnet = Ehl-i sunna ; Eş`ari = Eş`ari ; Fiil = Act ; Hikmet = Wisdom ; Maturidi = Maturidi ; Mezhepler = Sects ; Mutezile = Mutazila ; İslamiyet = Islam

Özet:
İlâhî fiillerde hikmetin bulunup bulunmaması konusu çeşitli hikmet anlayışlarını da ortaya çıkarmıştır. İlâhî fiillerin hikmete dayanması konusunda Mâtürîdîler ve Mu'tezilî âlimler arasında görüş yakınlığı bulunmaktadır. Eş'arî âlimlerin bir kısmı Allah'ın fiillerinde hikmetin varlığını kabul etmektedir. Diğer bir kısmı ise çeşitli nedenlerden dolayı onların bu görüşlerine katılmamaktadır. Eş'arîlerin bu görüş ayrılığına gitmesinin kendilerince birçok sebebi bulunmaktadır. Hikmet kavramının içeriği ve onun varlıktaki değişik tezahürlerine dair problemlerinin yanında, en büyük problemlerden birisi ilâhî fiillerde hikmetin zorunlu olup olmaması konusudur. Mu'tezile, fayda ile hikmet arasında yakın bir ilişki kurar. Bu bakımdan faydalı olan hikmettir. Eş'arîler ise, failin kastına göre ortaya çıkan şeye hikmet demişlerdir. İlâhî hikmetin ilâhî bilgiden bağımsız olamayacağını, çünkü Allah'ın fiillerinden habersiz olamayacağını savunurlar. Mâtürîdîler ise, hikmeti övgüye değer bir sonucu olan şey, işin en iyisi ve en sağlamı olarak tanımlamışlardır. Ve netice itibariyle güzel ve iyi olan iş olarak tarif etmişlerdir. Mu'tezile ve Ehl-i Sünnet âlimleri Allah'ın fiillerinde hikmet olduğunu kabul etmektedirler. Fakat bu fiillerin hikmet ve amaç ile birlikte ta'lîl edilmesi konusunda fikir ayrılığı yaşamışlardır. Mu'tezile kulların maslahatları içermesi açısından Allah'ın fiillerini hikmetli saymıştır. Eş'arîler ise Allah'ın fiillerini, O'nun bilgisine, iradesine ve kudretine makul bir şekilde ortaya çıkması yönünden hikmetli olarak kabul etmiştir. Mâtürîdîler ise, O'nun hakîm sıfatına uygunluğundan dolayı Allah'ın fiillerinin hikmetli olduğunu kabul etmiştir.

Abstract:
The question of whether or not there is wisdom in divine actions has also revealed various understandings of wisdom. There is a similarity between Maturidi and Mu'tazili scholars regarding divine actions and wisdom. Some Ash'ari scholars hold that Allah's actions are wise. Other Ash'arî scholars disagree with their Ashari fellows for various reasons. In addition to the problems concerning the content of wisdom and its different manifestations, the biggest issue is whether there is a necessary connection between divine actions and wisdom. The Mu'tazila establishes a close relationship between benefit and wisdom. In this regard, what is beneficial is wise. Moreover, they argue that divine wisdom cannot be independent of divine knowledge because God cannot be ignorant of His actions. Maturidi theologians, on the other hand, defined wisdom as the thing with a praiseworthy result, the best and the most solid work. The Mu'tazila and Ahl al-Sunnah scholars accept that there is wisdom in Allah's actions. However, they had a difference of opinion about whether wisdom is necessary for divine actions. Mu'tazila considered Allah's actions wise in terms of containing benefits for His servants. The Ash'arî scholars, nonetheless, accepted Allah's actions as wise as long as they are in conformity with His knowledge, will, and power, although we can say that Maturidi scholars regarded Allah's actions as wise because of their conformity with His attribute of wisdom.