1917-1950 yılları arasında Kırgız hikâyelerinde kadın teması
The female theme in Kyrgyz stories between 1917-1950
Yazar: EYYÜP KARTAL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İSMAİL TURAN KALLİMCİ
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
1917-1950 yılları arasında Kırgız edebiyatındaki kadın temalı hikâyeleri Türkiye Türkçesine aktarmış bulunmaktayım. Söz konusu bu hikâyeler; Kasım Tınıstanoğlu'nun Mariyam Menen Köl Boyunda isimli eseri, Cusup Turusbekov'un Taza Cüröktör Sokkondo ve Bir Bolgon İş isimli eserleri, Raykan Şükürbekov'un 
Carkınay isimli eseri, Kasımalı Bayalinov'un Al Emi Cetim Emes isimli eseri ve Sıdık 
Karaçev'in Erik Tañında ile Erksiz Kündördö isimli eserlerinin Türkiye Türkçesine 
aktarımı yapılarak incelenmiştir. Aynı zamanda birçok dergi ve muhtelif akademik 
kaynaklarda aktarımı yapılan Acar hikâyesinin sadece tematik yönden incelemesi 
yapılmıştır. Söz konusu hikâyelerde yer alan kadın kahramanların toplum içindeki 
sosyokültürel konumları, içinde bulundukları psikolojik durumları ve yaşadıkları 
süreçleri ele alınmıştır. Yapılan bu inceme neticesinde hikâyelerdeki kadınların 
"Ürkün'de kadın, aşkta kadın, toplumun gelenek ve göreneklerine yenik düşen kadın, 
annelikte kadın, cephe gerisinde kadın, eğitimde kadın, sosyalizmde kadın" gibi 
başlıklar altında tematik yönden incelemesi yapılmıştır. Ayrıca mücbir sebeplerden 
dolayı bazı Kırgız hikâyelerine ulaşılması mümkün olmamıştır. Zira bu engellerin 
başında Sovyet rejiminin ve Stalin hürmetinin uygulamış olduğu politika (Repressiya)
ve sansür gelmektedir. Aynı şekilde zaman aşımı ekseninde beşerî ve doğal 
faktörlerden (dönemler arasındaki teknolojik imkanlar, coğrafi mesafe, akademik 
kaynak olanağı) kaynaklı bazı hikâyelerin temini mümkün olmamıştır.
Tezimizde kadının milletlerarası toplumlardaki ferdi ve içtimai konumu 
gösterilmek istenmiş, tarihi kaynaklar eşliğinde kadının toplum içindeki durumu 
belirtilmeye çalışılmıştır. Üçüncü bölümde Türkiye Türkçesine aktarılan eserlerin; dil, 
anlatım, şahıs kadrosu, zaman ve mekân yönleriyle incelemesi yapılmıştır. Aynı bölüm 
içerisinde hikâyelerdeki kadın teması; soyut ve somut açıdan dönemin siyasi, sosyal 
ve içtimai özelliklerine göre bireylerin içinde bulundukları psikolojik durumları ele 
alınarak incelemesi yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler: Kırgız Edebiyatı, Kadın, Türk Kadını, Hikâye, Tema

Abstract:
I have translated the women-themed stories in Kyrgyz literature between 1917 
and 1950 into Turkish. These stories in question are; Kasım Tınıstanoğlu's work named 
Mariyam Menen Köl Boyunda, Cusup Turusbekov's works named Taza Cüröktör 
Sokkondo and Bir Bolgon İş, Raykan Şükürbekov's work named Carkınay, Kasımalı 
Bayalinov's work titled Al Emi Cetim Emes and Sıdık Karachev's Erik Tañında and 
Erksiz Kündördö were examined by translating them into Turkey Turkish. At the same 
time, the story of Acar, which has been reported in many magazines and various 
academic sources, has been examined only thematically. The sociocultural positions 
of the female heroes in the society, their psychological states and the processes they 
went through were discussed. As a result of this analysis, the women in the stories 
were examined thematically under titles such as "Woman in Ürkün, woman in love, 
woman succumbing to the traditions and customs of society, woman in motherhood, 
woman behind the front, woman in education, woman in socialism". Additionally, due 
to force majeure, it was not possible to access some Kyrgyz stories. Because the main 
obstacles are the policy (Repressiya) and censorship implemented by the Soviet regime 
and Stalin's homage. Likewise, it was not possible to provide some stories due to 
human and natural factors (technological possibilities between periods, geographical 
distance, academic resource availability) on the axis of time.
In our thesis, we aimed to show the individual and social position of women in 
international societies, and tried to indicate the situation of women in society with the 
help of historical sources. In the third part, the works translated into Turkey Turkish; 
It was examined in terms of language, expression, cast of characters, time and place. 
In the same section, the theme of women in the stories; It includes examining the 
psychological states of individuals in abstract and concrete terms according to the 
political, social and social characteristics of the period.

Keywords: Kyrgyz Literature, Women, Turkish Women, Story, Theme