Toplu iş sözleşmelerinde ehliyet ve yetki
The capacity and the authority to collective agreements
Yazar: AYDIN KAYA
Danışman: PROF. DR. KADRİYE BAKIRCI
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Hukuk = Law ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Ehliyet = Capacity ; Sözleşmeler = Contracts ; Toplu iş hukuku = Turkish labor law ; Toplu iş sözleşmeleri = Collective labor agreements ; Yetki = Authority

Özet:
Ülkemizde 1961 Anayasası'nda sendika hakkıyla birlikte grevle desteklenmiş toplu iş sözleşmesi hakkına yer verilmesi ve 274 Sendikalar Kanunu ve 275 sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunu'nun kabulü ile birlikte işçilere toplu pazarlık hakkı tanınmıştır. 275 sayılı Yasayla toplu pazarlık hakkı yalnızca, toplu pazarlık biriminde salt çoğunluğu temsil eden sendika ve federasyonlara tanınmıştır. Bu dönemde toplu pazarlık hakkının kullanımını güçleştiren ve sürüncemede bırakılmasına yol açan husus işçilerin salt çoğunluğunu temsil eden sendika veya federasyonun belirlenmesi yöntemine ilişkin belirsizliklerle, yaşanan evrakta sahtecilik olayları olmuştur. 12 Eylül 1980 Darbesi ve sonrasında 1982 Anayasası ile 2821 sayılı Sendikalar Kanunu ve 2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanunu'nun kabulü ile toplu pazarlık hakkının kullanımı önceki döneme göre sınırlandırılmıştır. Bu dönemde federasyonların toplu iş sözleşmesi ehliyeti ortadan kaldırılmış, toplu pazarlık düzeyi işyeri düzeyi ile sınırlandırılmış, zorunlu işkolu sendikacılığı esası benimsenerek işyeri ve meslek sendikaları yasaklanmış ve yetkili sendikanın belirlenmesinde çifte baraj sistemi getirilmiştir. Buna göre bir sendikanın toplu iş sözleşmesine taraf olabilmesi için, işkolunda aranan belli bir çoğunlukla birlikte toplu pazarlık biriminde aranan çoğunluk şartını sağlaması gerekmektedir. 2821 ve 2822 sayılı Yasalar ile benimsenen ve toplu pazarlık hakkının kullanımını sınırlayan toplu iş sözleşmesi sistemi 18.10.2012 tarihli 6356 sayılı Yasa ile de sınırlı değişikliklerle sürdürülmektedir. Ancak güçlü sendikacılığı amaçladığı iddia edilen bu sistem, tam aksi şekilde sendikacılığın zayıflamasına yol açmış olup, uluslararası hukukta ve Anayasada kabul edilen toplu pazarlık hakkına aykırılık teşkil etmektedir. Çalışmamızda uluslararası hukuk alanında ve Anayasada temel insan hakkı olarak kabul edilen toplu pazarlık hakkının kapsamı ve niteliği ortaya konularak, ülkemizde uygulanan toplu iş sözleşmesi ehliyeti ve yetkisine ilişkin kuralların toplu pazarlık hakkı karşısındaki durumu incelenmiştir. Uluslararası hukukta toplu pazarlık hakkı belirli istisnalar dışında tüm çalışanlara tanınan bir hak olsa da, çalışmamızda konu 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu kapsamındaki işçiler ve işçi sayılan kişilerle sınırlı tutulmuştur.


Anahtar Sözcükler
Toplu pazarlık, toplu iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi ehliyeti, toplu iş
sözleşmesi yetkisi, referandum, tanıma, çifte baraj, toplu pazarlık birimi, işkolu

Abstract:
In Turkey, employees have granted the right to bargain collectively with the Constitution 1961 and Act No. 275.  Right to collective agreement and the right to strike have first set out together in the Constitution 1961. Only the trade unions and the federations which represent majority of the employees in the bargaining unit had enjoyed the right to bargain collectively under the Act No. 275. In this period, the uncertainty of the determination of the trade union or federation which represent the majority of the employees and forgery of documents had been the issues that hampered and frustrated the workers enjoying the right to collective bargaining. With the 1980 coup d'etat and the Acts No. 2821 and 2822 which entered into force in 1983, the right of workers to bargain collectively had been limited in comparison with the previous period. With the Acts No. 2821 and 2822, the capacity of the federations to collective agreements have been abolished and the bargaining level has been restricted to the workplace level. With introduction of legal obligation for the employees to associate at the industry level, the right to form and join craft unions and company unions has been forbidden. And the double threshold system has entered into force as the procedure for determination of the trade union which will be granted the authorisation to the collective agreement. The double threshold system, requires on the one hand a certain level of representation at the branch level and on the other hand majority representation at the workplace. The collective agreement system which set out by the Acts No. 2821 and 2822 has maintained with amendments on limited issues by the Act No. 6356 which entered into force in 18.10.2012. This collective agreement system which is said to aim establish powerfull trade union, has on the contrary weakened the trade unions, and is in conflict with the constitutional provisions and the standards of international law about the right to bargain collectively. In our work, it has been attempted to set forth the nature and the characteristics of the right to bargain collectively which is admitted in the scope of the human rights by the Constitution and the international law, and to discuss the rules about the capacity and the authorisation to collective agreements by comparison with the right to bargain collectively. Even though the right to collective bargaining is granted all the workers with limited exeptions, in our work the content is limited with the purview of the Act No. 6356.


Key Words
Collective bargaining, collective agreement, capacity to the collective
agreement, autorisation to the collective agreement, referandum, recognition,
double threshold, collective bargaining unit, industry