Selüloz esaslı tekstil materyalleri için çevre dostu terbiye proseslerinin oluşturulması: Yeşil fabrika
Environmentally friendly treatment processes for cellulose based textile materials: Green factory
Yazar: HÜSEYİN BENLİ
Danışman: DOÇ. DR. MUHAMMED İBRAHİM BAHTİYARİ
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tekstil Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering

Özet:
Selüloz esaslı tekstil lifleri en popüler liflerden biridir ve Dünyada büyük bir ekonomik öneme sahiptir. Haşıl sökme, hidrofilleştirme, ağartma ve merserizasyon gibi pamuklu kumaşların geleneksel ön terbiye proseslerinde yoğun miktarda enerji, su ve kimyasal madde tüketimi söz konusudur.  Bu nedenle, geleneksel ön terbiye proseslerinin yerine, alternatif çevre dostu metotların geliştirilmesi çok büyük önem arz etmektedir. 
Bu çalışmanın temel amacı, selülozik elyaflar içinde büyük bir paya sahip olan pamuk elyafı için alternatif terbiye proseslerini tespit edebilmektir. Bu amaçla, terbiye prosesleri için enzimler, ultrasonik enerji, ozon gazı ve doğal boyalar kullanılarak "yeşil fabrika" olarak adlandırılacak olan yeşil bir terbiye hattı sunarak, kumaşın tek bir banyo içerisinde ön terbiye işlemlerinin tamamının yapılabilmesi hedeflenmiştir.
Çalışmada; pamuklu kumaşların terbiyesinde çeşitli enzimler kullanılarak ön terbiye işlemleri yapılmış, sonra ultrasonik enerjinin etkileri incelenmiş, optimize edilen enzim-ultrason kombinasyonlu bitim işlemleri sonrasında kumaşlar aynı banyo içerisinde ayrı ayrı nar kabuğu, fındıkkabuğu, portakal ağacı yaprağı ve havacıva bitkisi kullanılarak boyanmıştır. Yoğun bir şekilde enerji ve kimyasal madde kullanılarak yapılan geleneksel ön terbiye işlemlerinin yerine, ozon-ultrason kombinasyonu ile ön terbiye işlemlerinin deneme çalışmaları da yapılmış, sonra bu kumaşlar ilgili bitkisel esaslı doğal boyalar ile renklendirilmiştir. Aynı zamanda farklı kimyasal ve sistemlerin kombinasyonları da bu çalışmalar kapsamında analiz edilmiştir. Sonuç olarak, pamuklu kumaşların geleneksel terbiye metotları yerine alternatif ekolojik metotların başarılı bir şekilde kullanılabileceği tespit edilmiştir.

Abstract:
The cellulose based textile fibers is the most popular fibers and have a great economic importance in the world. Conventional pretreatment processes such as desizing, scouring, bleaching and mercerization consume enormous amounts of energy, water and chemicals. In this respect, instead of conventional pretreatment processes, studies on environmentally friendly methods are of great importance.
The aim of this study is to obtain an alternative finishing process for cotton fibers which has a great portion in cellulosic fibers consumption. For this purpose, enzymes, ultrasonic energy, ozone gas and natural dyes were used for treatment processes to introduce a green process line and to shape a "green factory". This study was also aimed to carry out the whole fabric pretreatment process in a single bath.
Ultrasonic cavitation was tested to show its effect on enzyme-based finishing of cotton fabrics. After optimization of the enzyme-based ultrasound-aided finishing, the fabrics were also colored in the same bath using natural dyes of pomegranate peel, nutshells, orange tree leaf, and alkanet root. The fabrics were pretreated with ozone and ultrasound combination instead of conventional energy intensive and chemical based finishing processes and the coloration of the pretreated fabrics were conducted by the use of plant based natural dyes. Addition to these applications different combinations of tested chemicals and systems were also analyzed too. Finally, it was found that instead of conventional finishing of cotton fabrics, alternative ecologic methods can be used successfully.