Aydınlatılmamış bir ilişki: Hepatit B ve metabolik sendrom
An unilluminated association: Hepatitis B and metabolic syndrome
Yazar: MEHMET ALİ SAKAR
Danışman: DOÇ. DR. NEVİN AKÇAER ÖZTÜRK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Adana Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology

Özet:
Giriş ve Amaç: HBV enfeksiyonu dünya çapında hala önemli bir sağlık sorunu iken metabolik sendrom prevalansı da artmaya devam etmektedir. Hepatit B virüsü ile metabolik faktörler arasındaki ilişki belirsizliğini korumaktadır. Çok sayıda çalışma bir yanda kronik hepatit B ile diğer yanda metabolik sendrom, non-alkolik yağlı karaciğer hastalığı ve dislipidemi arasında oldukça değişken korelasyonlar tanımlamıştır. 
Bu çalışmada kronik hepatit B'li metabolik sendromu olan ve olmayan hastalarda yaş, cinsiyet, viral yük, VKİ, yağlı karaciğer, dislipidemi ve metabolik sendromun diğer parametreleri arasında ilişkiyi araştırmayı amaçladık. Kronik hepatit B enfeksiyonu ile metabolik faktörler arasındaki ilişkinin anlaşılması, hastalığın mümkün olan en uygun şekilde takip ve tedavi edilmesini kolaylaştıracaktır.  
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız tek merkezli, kesitsel ve ilişki arayıcı olarak tasarlanmıştır. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Adana Şehir Eğitim ve Araştırma Hastanesi İç hastalıkları ve Gastroenteroloji kliniklerine Ocak 2017 ile Ekim 2022 tarihleri arasında herhangi bir şikayet ile başvuran kronik hepatit B ile takipli, antiviral tedavi almayan, HBsAg pozitif 18 yaş üzeri olan 452 hasta değerlendirildi. Hastaların demografik ölçümlerine (arteryel kan basıncı, bel çevresi, boy uzunluğu, vücut ağırlığı), hepatit belirteçlerine, biyokimyasal testlerine, varsa karaciğer histopatolojisine ve FİB-4 skoruna bakıldı. Bunlar sonucunda metabolik sendromu olan hastalar Grup 1, metabolik sendromu olmayan hastalar Grup 2 olarak 2 ana gruba ayrıldı. Çalışmamıza metabolik sendrom kriterlerini karşılayan 269 (% 59,5) kişi Grup 1'de, metabolik sendrom kriterlerini karşılamayan 183 (% 40,5) kişi Grup 2'de olacak şekilde toplam 452 kişi dahil edildi. Gruplar kendi aralarında demografik ve biyokimyasal parametreler açısından karşılaştırıldı. Metabolik sendrom tanısı için, NCEP ( ATP 3)-2005  kriterleri kullanıldı. 
Bulgular: Çalışmaya alınan hastalardan metabolik sendromu olan 269 (% 59,5) kişi ve metabolik sendromu olmayan 183 (% 40,5) kişinin yaş ortalamaları 49,3±13,3 yıl idi. Hastaların  219 (% 48,5)'u kadın, 233 (% 51,5)'ü erkek idi. Hastaların VKİ ortalamaları 28,6±4,7 olduğu gözlendi. MS olan (Grup 1'de) grupta yer alan hastalarda kronik hastalık varlığı daha sık gözlendi (p<0,001). Grup 1'de olan hastalarda USG'de hepatosteatoz (Evre 1 ve 2) görülme sıklığı istatistiksel olarak daha yüksek idi (p<0,001). Siroz varlığı gruplar arasında benzer bulundu (p>0,05). Metabolik sendromu olan (Grup 1) gruptaki hastaların; Glukoz, Trigliserid, LDL, T.Kolesterol, WBC, ALP, GGT ve D.Bilirubin düzeylerinin, metabolik sendromu olmayan (Grup 2) gruptaki hastalara göre daha yüksek olduğu gözlendi (sırasıyla p<0,001; p<0,001; p<0,001; p<0,001; p<0,001; p=0,042; p=0,003; p=0,044). HDL-C değeri ise Grup 1'de olanlarda Grup 2'de olan hastalara göre daha düşük bulundu (p<0,001). HBV DNA düzeyi 2000 IU/ml  üstünde görülme oranı Grup 1'de daha yüksek idi (p=0,001). HBV DNA düzeyi 2000 IU/ml  üstünde olan hastalarda kronik hastalık bulgularının istatistiksel olarak daha az gözlendiği tespit edildi (p=0,001). Hastaların Yaş, INR ve ALP değerleri ile HBV DNA düzeyleri arasında istatiksiksel olarak negatif (ters) yönlü (sırasıyla r=-0,146; r=-0,100; r=-0,106); ALT değeri (r=0,113) ile ise istatistiksel olarak pozitif (doğrusal) yönlü bir ilişki olduğu saptandı (p<0,05). Grup 1'de olan hastalarda Grup 2'de olan hastalara göre açlık glukozu değerinin 100 üstü (IFG)  görülme sıklığı (IFG) anlamlı olarak daha yüksek saptandı (p<0,001). HBV DNA düzeyi grupları ( 2000 IU/ml  altı ve üstü ) ile USG'de hepatosteatoz görülme oranları arasında anlamlı bir bulguya rastlanılmadı (p>0,05). Grup 1'de yer alan hastaların FIB-4 skoru, Grup 2'deki hastalara göre daha yüksek saptandı (p=0,022).
Sonuç: Çalışmamızda, kronik hepatit B enfeksiyonu ile metabolik sendrom bileşenleri arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmamıştır. Ancak HBV DNA düzeyi yüksek olan hastalarda kronik hastalık bulgularının daha az gözlendiğini saptadık. Hem kronik hepatit B hem de metabolik sendrom karaciğeri önemli ölçüde etkileyen ve hepatik fibrozise ilerleyebilen yaygın iki hastalıktır. Bu birliktelik sinerjitik etki ile siroza gidişi hızlandırmaktadır. Çalışmamızda bu grupta FIB-4 skoru daha yüksek bulunmuştur. Metabolik sendromu olan kronik hepatit B hastalarında yaşam tarzı değişiklikleri ve gerekirse farmakolojik tedavilerle birlikte metabolik faktörlerin erken ve etkin kontrolünün sağlanmasının, hepatik fibrozise ilerleyişin ve kardiyovasküler risklerin azaltılması açısından faydalı olacağını düşünmekteyiz. Heterojen ve daha büyük ölçekli hasta gruplarını içeren geniş kapsamlı çalışmalar, bu önemli iki hastalık arasındaki ilişkiyi daha iyi anlamamıza ve etkili tedavi stratejileri geliştirmemize yardımcı olabilir.

Anahtar sözcükler: Kronik hepatit B, metabolik sendrom, fibrozis, NAFLD, MASLD

Abstract:
Background: Hepatitis B virus (HBV) infection persists as a significant global health concern, while the prevalence of metabolic syndrome continues to rise on a worldwide scale. The relationship between the Hepatitis B virus and metabolic factors remains elusive. Numerous studies have identified variable correlations between chronic hepatitis B and metabolic syndrome, non-alcoholic fatty liver disease, and dyslipidemia.
In this study, our objective was to investigate the relationship among age, gender, viral load, Body Mass Index (BMI), fatty liver, dyslipidemia, and other parameters of metabolic syndrome in patients with chronic hepatitis B, comparing those with and without metabolic syndrome. Understanding the intricate relationship between chronic hepatitis B infection and metabolic factors is crucial for facilitating optimal disease monitoring and treatment.
Material and Methods: This single-center, cross-sectional, and exploratory study included 452 patients aged 18 and above, positive for HBsAg, with chronic hepatitis B, not receiving antiviral treatment, and under follow-up at the Internal Medicine and Gastroenterology clinics of the Adana City Training and Research Hospital, Health Sciences University, between January 2017 and October 2022. Demographic measurements (blood pressure, waist circumference, height, body weight), hepatitis markers, biochemical tests, liver histopathology if available, and the FIB-4 score were assessed. Based on the presence or absence of metabolic syndrome criteria according to the NCEP (ATP 3)-2005 criteria, patients were divided into Group 1 (metabolic syndrome) and Group 2 (no metabolic syndrome).
Results: The mean age of the 269 (59.5%) patients with metabolic syndrome and 183 (40.5%) without metabolic syndrome was 49.3±13.3 years. Among the patients, 219 (48.5%) were female, and 233 (51.5%) were male. The average BMI of the patients was 28.6±4.7. The presence of chronic diseases was more frequent in the group with metabolic syndrome (Group 1) (p<0.001). The frequency of hepatosteatosis (Stage 1 and 2) on ultrasound was statistically higher in Group 1 (p<0.001). The presence of cirrhosis was similar between the groups (p>0.05). Patients in Group 1 had higher levels of Glucose, Triglycerides, LDL, Total Cholesterol, WBC, ALP, GGT, and Direct Bilirubin compared to those in Group 2 (p<0.001; p<0.001; p<0.001; p<0.001; p<0.001; p=0.042; p=0.003; p=0.044). HDL-C levels were lower in Group 1 compared to Group 2 (p<0.001). The rate of HBV DNA levels above 2000 IU/ml was higher in Group 1 (p=0.001). The presence of chronic disease symptoms was statistically less observed in patients with HBV DNA levels above 2000 IU/ml (p=0.001). There was a negative correlation between Age, INR, ALP values, and HBV DNA levels, while ALT value showed a positive correlation (p<0.05). The frequency of impaired fasting glucose (IFG) was significantly higher in Group 1 compared to Group 2 (p<0.001). No significant difference was found in the rates of hepatosteatosis on ultrasound between HBV DNA level groups (below and above 2000 IU/ml) (p>0.05). The FIB-4 score was higher in Group 1 compared to Group 2 (p=0.022).
Conclusions: In our study, a significant statistical association between chronic hepatitis B infection and components of metabolic syndrome was not observed. However, we found that chronic disease symptoms were less prevalent in patients with high HBV DNA levels. Both chronic hepatitis B and metabolic syndrome are common diseases that significantly affect the liver and can progress to hepatic fibrosis. This association accelerates the progression to cirrhosis with a synergistic effect. In our study, the FIB-4 score was found to be higher in this group. We believe that achieving early and effective control of metabolic factors, along with lifestyle changes and, if necessary, pharmacological treatments in patients with chronic hepatitis B and metabolic syndrome, could be beneficial in reducing the progression to hepatic fibrosis and cardiovascular risks. Comprehensive studies encompassing heterogeneous and larger-scale patient cohorts can aid in better understanding the relationship between these significant diseases and in developing effective treatment strategies.
 
Keywords:  Chronic hepatitis B, metabolic syndrome, fibrosis, NAFLD,MASLD