AHP-TOPSIS entegrasyonuna dayalı tasarım süreci israf nedenleri ile yalın araç ve tekniklerin analizi
Analysis of design process waste causes and lean tools and techniques based on AHP-TOPSIS integration
Yazar: EMİNE DEMİRCİOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GİZEM CAN
İstanbul Medipol Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / İnşaat Yönetimi ve Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Yalın düşünce doğrultusunda gelişen yalın üretim anlayışının bir parçası olarak ortaya çıkan yalın inşaat, israfların yönetilmesi ve değerin artırılması yoluyla inşaat sektöründe yer alan firmaların bina üretim süreçlerinin süre, maliyet ve kalite değerlerini iyileştirebilmelerine bu doğrultuda, küresel rekabet ortamında insan odaklı pek çok avantaj elde edebilmelerine olanak tanıyan üretim ve yönetim yaklaşımlarından biridir.
Gerçekleştirilen tez çalışmasında yalın inşaat anlayışının odaklandığı temel konulardan biri olan israfların yönetilmesi konusu ele alınmıştır. Bu çalışmanın temel amacı; Türk inşaat sektöründe, bina üretim süreçlerinin süre, maliyet ve kalite değerlerinin iyileştirilmesi yoluyla; teslim sürelerinin kısaltılması, maliyetlerin azaltılması, kalitenin artırılması, yapım sürecinde israf oluşumuna yol açabilecek tasarım kararlarının önlenebilmesi ve müşteri için maksimum düzeyde değer ifade eden üretimlerin yapılabilmesi gibi hedeflere ulaşabilmek için bina üretiminin önemli bir süreci olan tasarım süreçlerinde süre, maliyet ve kalite değerlerini etkileyen israfların nedenlerinin minimize edilmesinde ve dolayısıyla tasarım süreci israflarının yönetilmesinde kullanılabilecek yalın araç ve tekniklerin analiz edilmesidir. Bu amaç doğrultusunda, bu çalışmada tasarım süreci israflarının yönetilmesinde ve israf oluşumuna yol açan israf nedenlerinin minimize edilmesinde kullanılabilecek yalın araç ve tekniklerin değerlendirilmesi çok kriterli karar verme problemi olarak ele alınmıştır. 
Belirlenen amaca ulaşabilmek için gerçekleştirilen tez çalışması literatür araştırması ve alan araştırması olmak üzere iki temel bölümden oluşmaktadır. Literatür araştırması bölümünde öncelikle ön literatür araştırması yapılarak araştırma problemi ortaya koyulmuştur. Sonrasında ise yalın düşünce, yalın üretim, yalın üretim sisteminde kullanılan yalın araç ve teknikler, yalın düşüncede israf anlayışı, yalın inşaat, inşaat sektöründe kullanılan yalın araç ve teknikler ve inşaat sektöründe israf anlayışı konuları ele alınarak literatür araştırması yapılmıştır. Alan araştırmasının ilk aşamasında bina üretim süreçlerinin süre, maliyet ve kalite değerlerini iyileştirebilmek için tasarım süreci israflarının yalın araç ve teknikler kullanılarak yönetilmesinin gerekliliğinin önem ve öncelik düzeyi uzman görüşleri doğrultusunda AHP (Analytic Hierarchy Process) (Analitik Hiyerarşi Süreci) yöntemi ile belirlenmiştir. Ardından, uzman görüşleri doğrultusunda, tasarım süreçlerindeki israf türlerinin yalın araç ve teknikler kullanılarak yönetilebilmesi için tasarım süreci israflarının oluşumuna yol açan israf nedenlerinin yalın araç ve teknikler kullanılarak minimize edilmesinin gerekliliğinin önem ve öncelik düzeyi tespit edilmiştir. Alan araştırmasının ikinci aşamasında ise AHP ile elde edilen öncelik değerleri doğrultusunda tasarım süreci israf nedenlerinin minimize edilmesinde ve dolayısıyla tasarım süreci israflarının yönetilmesinde yüksek etki düzeyine sahip olan yalın araç ve teknikler TOPSIS (Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution) (İdeal Çözüme Yakınlığa Göre Sıralama) yöntemi kullanılarak uzman görüşleri doğrultusunda sıralanmıştır.
Yapılan değerlendirmelerin sonuçları incelendiğinde; bina üretim süreçlerinin süre, maliyet ve kalite değerlerinin iyileştirilebilmesi için öncelikli olarak yönetilmesi gereken tasarım süreci israf türünün hatalı üretim israfı olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte, tasarım süreçlerindeki israfların yönetilebilmesi için öncelikli olarak teknik çizim ve detayların üretimindeki kusurların minimize edilmesi gereken israf nedeni olduğu tespit edilmiştir. Yapılan uzman görüşmeleri sonucunda tasarım süreci israf nedenlerinin minimize edilmesinde ve bu doğrultuda tasarım süreci israflarının yönetilmesinde en yüksek etki düzeyine sahip yalın araç ve tekniklerin ise Toplam Kalite Yönetimi (TQM), Son Planlayıcı Sistem (LPS) ve Bina Bilgi Modellemesi (BIM) olduğu tespit edilmiştir.
Bina üretim sürecinin tasarım sürecinde ortaya çıkan israfların nedenlerinin yalın araç ve teknikler kullanılarak minimize edilmesi ve bu doğrultuda tasarım süreci israflarının yönetilmesi, hem tasarım süreci hem de yapım süreci için birçok fayda sağlayarak firmalara, sektöre ve ulusal değerlere olumlu yönde katkı sağlayacaktır.

Abstract:
Lean construction, which emerged as a part of the lean production approach developed in line with lean thinking, it is one of the production and management approaches that allows companies in the construction industry to improve the time, cost and quality values of building production processes by managing waste and increasing value, and thus gain many people-oriented advantages in the global competitive environment.
In the thesis study, the issue of waste management, which is one of the main issues that the lean construction approach focuses on, was discussed. The main purpose of this study is to analyze the lean tools and techniques that can be used to minimize the causes of wastes that affect the time, cost and quality values in the design processes, which is an important process of building production, in order to achieve the goals such as shortening delivery times, reducing costs, improving quality, preventing design decisions that may lead to waste in the construction process, and making productions that express maximum value for the customer by improving the time, cost and quality values of building production processes in the Turkish construction sector. In accordance with this purpose, in this study, the evaluation of lean tools and techniques that can be used in managing design process waste and minimizing the causes of waste is considered as a multi-criteria decision-making problem.
The thesis study, which was carried out to achieve the determined purpose, consists of two main sections: literature research and field study. In the literature research section, the research problem was put forward by conducting a preliminary literature research. Afterwards, literature research was conducted on lean thinking, lean production, lean tools and techniques used in lean production system, waste understanding in lean thinking, lean construction, lean tools and techniques used in the construction sector and waste understanding in the construction sector. In the first stage of the field study, the importance and priority level of managing the design process wastes by using lean tools and techniques in order to improve the time, cost and quality values of the building production processes was determined by AHP (Analytic Hierarchy Process) method in line with expert opinions. Then, in line with the expert opinions, the importance and priority level of minimizing the causes of waste that lead to the formation of waste in the design process by using lean tools and techniques was determined to manage the types of waste in design processes using lean tools and techniques. In the second stage of the field study, lean tools and techniques that have a high level of impact on minimizing the causes of design process waste and thus managing design process waste in line with the priority values obtained with AHP were ranked in line with expert opinions using TOPSIS (Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution) method.
When the results of the evaluations were analyzed, it was determined that the type of design process waste that should be managed primarily in order to improve the time, cost and quality values in building production processes is defective production waste. In addition, to manage waste in design processes, it has been determined that defects in the production of technical drawings and details are the primary cause of waste that should be minimized. As a result of the expert opinions, it was determined that Total Quality Management (TQM), Last Planner System (LPS) and Building Information Modeling (BIM) are the lean tools and techniques that have the highest level of impact on minimizing the causes of design process waste and managing waste in this direction.
Minimizing the causes of wastes in the design process of the building production process by using lean tools and techniques and management of design process wastes in this direction will contribute positively to companies, the sector and national values by providing many benefits for both the design process and the construction process.