Solunum yolu enfeksiyonlarının tanı ve tedavisinde balgam örneklerinin önemi: Prospektif analiz
The importance of sputum samples in the diagnosis and treatment of respiratory tract infections: A prospective analysis
Yazar: ÖZGENUR DEMİRKOL
Danışman: PROF. DR. AYŞEGÜL KARAHASAN
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Tıbbi Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Mikrobiyoloji = Microbiology

Özet:
Amaç: Solunum yolu enfeksiyonları, dünya çapında önemli bir morbidite ve mortalite 
nedenidir. Çalışmamızda, balgam kültürü ile makroskopi, mikroskopi, biyokimya sonuçları ve 
yakın zamanda antibiyotik kullanımının arasındaki ilişkiyi; ayrıca ampirik antibiyotik 
tedavisiyle antimikrobiyal duyarlılık sonuçlarının uyumunu irdelemeyi amaçladık. Böylece 
kültür ile ilişkili parametrelere göre bir değerlendirme yapıp, uygun olmayan balgam 
örneklerini reddederek gereksiz kültürleri azaltmayı amaçladık. 
Gereç ve Yöntem: Laboratuvarımıza balgam kültürü istemiyle gönderilen balgam 
örneklerinden makroskopik (tükürük, pürülan, kanlı) ve mikroskopik değerlendirme 
yapılmıştır. Balgam örneklerinin uygunluğu; Bartlett, Murray ve Washington, Geckler 
ölçütlerine göre değerlendirilmiştir. Hastaların biyokimya sonuçları (lökosit, prokalsitonin, C 
reaktif protein), demografik verileri ve antibiyotik tedavisi bilgileri de kaydedilmiştir. 
Bulgular: Çalışmaya 25 Ocak- 25 Haziran 2023 tarihleri arasında 755 farklı hastaya ait, toplam 
898 balgam örneği dahil edilmiştir. Hastaların 411 (%54.4)'i erkek; 130 (%17.2)'u çocuk (<18 
yaş), 625 (%82.8)'i erişkin (≥18 yaş) hastalardır. Ayaktan hasta sayısı 516 (%68.3), yatan hasta 
sayısı 239 (%31.7) olup, 309 (%40.9)'unda altta yatan kronik akciğer hastalığı (KAH) 
mevcuttur. En sık saptanan KAH; 87 (%28.2) hastada kronik obstrüktif akciğer hastalığı, 63 
(%20.4) hastada kistik fibrozis, 60 (%19.4) hastada ise astım olmuştur. Değerlendirilen 898 
balgam örneğinin 642 (%71.6)'sinde normal üst solunum yolu florası üremesi saptanırken, 256 
(%28.5) örnekte anlamlı üreme ile karşılaşılmıştır. Anlamlı üremesi olan balgam örneklerinde 
en sık saptanan etkenler; P.aeruginosa (%29.8), H. influenzae (%18.3) ve metisiline duyarlı S. 
aureus (%15.8) olmuştur. Örneklerin 286 (%31.8)'sı sadece tükürük içermekte olup, 40 
(%14)'ında kültürde anlamlı üreme saptanmış; 612 (%68.2)'si pürülan ya da kanlı kısım da 
içermekte olup, 216 (%35.3)'sında kültürde anlamlı üreme olmuştur (p<0,001). Direkt 
inceleme değerlendirme ölçütlerinden, Bartlett ve Geckler ölçütüyle kültür sonuçları arasında 
anlamlı bir ilişki saptanırken; Murray ve Washington ölçütüyle kültür sonucu arasında anlamlı 
bir ilişki saptanmamıştır. Duyarlılığı, özgüllüğü ve negatif prediktif değeri en yüksek olan 
Geckler ölçütü; pozitif prediktif değeri en yüksek olan ise Bartlett skorlama ölçütü olmuştur. 
Kültürde gram negatif üreme saptanan 213 balgam örneğinin 183 (%85.9)'ünde gram negatif; 
ii 
gram pozitif üreme saptanan 84 balgam örneğinin 82 (%97.6)'sinde gram pozitif 
mikroorganizma görülmüştür. Balgam kültürü istemi yapılan hastalardan eş zamanlı istenen 
CRP, prokalsitonin ve lökosit değerleri irdelendiğinde sadece prokalsitonin yüksekliği ile 
kültürde anlamlı üreme arasında anlamlı bir ilişki saptanmıştır. Balgam örneği gönderilen 
hastaların 173 (%22.9)'ü örnek alımından önce, son iki hafta içinde antibiyotik kullanmıştır. Bu 
173 hastanın 38 (%21.9)'inde; kullanmayan hastaların 149 (%25.6)'unda kültürde anlamlı 
üreme saptanmıştır (p=0.331). Kültürde anlamlı üreme saptanan hastaların sadece %7.4'üne 
antibiyogram sonucu ile uyumlu antibiyotikler verilirken, %36.7'sine uyumsuz antibiyotikler 
verilmiş; %55.9'una ise antibiyotik tedavisi verilmemiştir. Kültüründe anlamlı üreme 
saptanmayan 568 hastanın ise 272 (%47.9)'sine antibiyotik tedavisi verilmiştir (p=0.405).  
Sonuç: Laboratuvarımıza gönderilen tüm örnekler çalışıldığında, sadece %28.5'inde kültürde 
anlamlı üreme olmuş iken; balgam örnekleri, çalışmamızda anlamlı üreme ile en ilişkili bulunan 
Bartlett ölçütüne göre değerlendirilseydi, örneklerin 425 (%47.3)'inden ekim yapılacak ve 
bunların da 194 (%45.6)'ünde anlamlı üreme ile karşılaşılmış olacaktı. Laboratuvardaki iş 
yükünün, harcanan zamanın, maliyetin azaltılması açısından böyle bir ön eleme yapılmasının 
ve antibiyotik reçete edilirken balgam örneğinin klinik önemi üzerinde klinisyenlerle gerek 
örnek isteme gerek sonuç değerlendirme konusunda fikir birliğine varılmasının, akılcı 
antibiyotik kullanımı konusunda atılacak önemli bir adım olacağına inanıyoruz.

Abstract:
Objectives: Respiratory tract infections are a significant cause of morbidity and mortality 
worldwide. In our study, we examined the relationship between sputum culture and 
macroscopy, microscopy, biochemistry results and recent antibiotic use; We also aimed to 
examine the compatibility of antimicrobial susceptibility results with empirical antibiotic 
treatment. Thus, we aimed to reduce unnecessary cultures by making an evaluation according 
to culture-related parameters and rejecting inappropriate sputum samples. 
 
Materials/methods: Macroscopic (saliva, purulent, bloody) and microscopic evaluations were 
made from the sputum samples sent to our laboratory upon request for sputum culture. 
Suitability of sputum samples; Bartlett, Murray, and Washington were evaluated according to 
Geckler criteria. The patients' biochemistry results (leukocyte, procalcitonin, C reactive 
protein), demographic data and antibiotic treatment information were also recorded. 
 
Results: A total of 898 sputum samples from 755 different patients were included in the study 
between January 25 and June 25, 2023. 411 (54.4%) of the patients were men; 130 (17.2%) 
were children (<18 years old) and 625 (82.8%) were adult patients (≥18 years old). The number 
of outpatients is 516 (68.3%), the number of inpatients is 239 (31.7%), and 309 (40.9%) have 
underlying chronic lung disease (CAD). The most commonly detected CAD; 87 (28.2%) 
patients had chronic obstructive pulmonary disease, 63 (20.4%) patients had cystic fibrosis, and 
60 (19.4%) patients had asthma. While normal upper respiratory tract flora growth was detected 
in 642 (71.6%) of the 898 sputum samples evaluated, significant growth was encountered in 
256 (28.5%) samples. The most frequently detected factors in sputum samples with significant 
growth are; P.aeruginosa (29.8%), H. influenzae (18.3%) and methicillin-sensitive S. aureus 
(15.8%). 286 (31.8%) of the samples contained only saliva, and significant growth was detected 
in culture in 40 (14%); 612 (68.2%) also contained purulent or bloody parts, and 216 (35.3%) 
had significant growth in culture (p<0.001). While a significant relationship was detected 
between the Bartlett and Geckler criteria, one of the direct examination evaluation criteria, and 
the culture results; No significant relationship was found between the Murray and Washington 
criteria and the culture result. The Geckler criterion has the highest sensitivity, specificity and 
negative predictive value; The Bartlett scoring criterion had the highest positive predictive 
v 
 
value. Of the 213 sputum samples with gram-negative growth detected in culture, 183 (85.9%) 
were gram negative; Gram-positive microorganisms were observed in 82 (97.6%) of 84 sputum 
samples in which gram-positive growth was detected. When the simultaneously requested CRP, 
procalcitonin and leukocyte values of patients for whom sputum culture was requested were 
examined, a significant relationship was detected only between the elevation of procalcitonin 
and significant growth in culture. 173 (22.9%) of the patients to whom sputum samples were 
sent had used antibiotics in the last two weeks before the sample was taken. In 38 (21.9%) of 
these 173 patients; Significant growth was detected in culture in 149 (25.6%) of the patients 
who did not use it (p = 0.331). Only 7.4% of the patients with significant growth in culture were 
given antibiotics compatible with the antibiogram result, while 36.7% were given incompatible 
antibiotics; 55.9% were not given antibiotic treatment. Antibiotic treatment was given to 272 
(47.9%) of 568 patients in whom no significant growth was detected in their culture (p = 0.405). 
 
Conclusion: When all samples sent to our laboratory were studied, only 28.5% showed 
significant growth in culture; If the sputum samples had been evaluated according to the Bartlett 
criterion, which was found to be most associated with significant growth in our study, 425 
(47.3%) of the samples would have been cultured and 194 (45.6%) of them would have had 
significant growth. We believe that conducting such a preliminary screening in order to reduce 
the workload in the laboratory, the time spent and the cost, and reaching a consensus with the 
clinicians on the clinical importance of the sputum sample when prescribing antibiotics, both 
in requesting a sample and in evaluating the results, will be an important step towards rational 
antibiotic use.