Ortaokul fen bilimleri dersinde görsel okuryazarlık destekli öğretimin öğrencilerin akademik başarısına etkisi
The effect of visual literacy supported instruction on students' academic success in secondary school science class
Yazar: ÖZLEM ALTINKAYNAK YAYLACI
Danışman: PROF. DR. ALEV ÇETİN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Akademik başarı = Academic achievement ; Fen başarısı = Science achievement ; Fen bilgisi dersi = Science lesson ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Fen bilgisi öğretimi = Science teaching ; Görsel okuryazarlık = Visual literacy ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Ortaokullar = Secondary schools

Özet:
Görsel okuryazarlık, öğrencilerin görüntüleri daha iyi anlayabilmelerini, eleştirebilmelerini,
düşünmelerini sağlayacak bir dizi yeterliliktir. Görsel okuryazarlık fen bilimleri dersinin
öğrenme sürecinde önemli bir yere sahiptir. Fen bilimleri dersinde, soyut kavramlar sıklıkla
kullandığından, anlamlı öğrenmelerin olabilmesi için görseller sıklıkla kullanılmaktadır. Bu
araştırma ile görsel okuryazarlık uygulamalarının 8. sınıfta öğrenim gören öğrencilerin fen
bilimleri dersi başarısına etkisinin olup olmadığı sorusuna yanıt aranmıştır. Araştırmada
öntest sontest kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Araştırmada verilerin
toplanması amacıyla başarı testleri ve çalışma yaprakları kullanılmıştır. Başarı testleri deney
ve kontrol gruplarına çalışmadan önce ön-test, çalışmadan sonra ise son-test olarak
uygulanmıştır. Görsel okuryazarlık uygulamaları kapsamında fen bilimleri dersinde
görsellerin çokça kullanıldığı "Hücre Bölünmesi ve Kalıtım", "Basınç ve Basit makineler",
"Maddenin Yapısı ve Özellikleri" ve "Maddenin Isı ile Etkileşimi" konuları seçilerek bu
konulara yönelik başarı testleri hazırlanmıştır. Başarı testleri grafik, resim, kavram haritası,
fotoğraf ve şema okuma yorumlama becerisini ölçmeye yönelik 20 sorudan oluşturulmuştur.
Başarı testlerinin Cronbach-Alpha iç tutarlık katsayısı "Hücre Bölünmesi ve Kalıtım" testi
için ,769; "Basınç ve Basit makineler" testi için ,764; "Maddenin Yapısı ve Özellikleri" testi için ,806; "Maddenin Isı ile Etkileşimi" testi için ,751 olarak hesaplanmıştır. Araştırma
2020-2021 eğitim-öğretim yılında, Ankara-Türkiye'deki ortaokulların sekizinci sınıflarında
öğrenim görmekte olan 31 deney (16 kız, 15 erkek) ve 33 (17 kız, 16 erkek) kontrol grubu
olmak üzere toplam 64 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamındaki görsel
okuryazarlık uygulamaları bilim uygulamaları dersinde 6 hafta 11 ders saati süresince
gerçekleştirilmiş sonrasında fen bilimleri dersinde görsel okuryazarlık destekli çalışma
yaprakları ile öğretim yapılmıştır. Uygulama kapsamında seçilen ünitelerden, "Hücre
Bölünmesi ve Kalıtım" ünitesinde 7 hafta "Basınç ve Basit makineler" ünitesinde 5 hafta,
"Maddenin Yapısı ve Özellikleri" ünitesinde 5 hafta ve "Maddenin Isı ile Etkileşimi"
ünitesinde 3 hafta süren öğretim uygulanmıştır. Kontrol grubuyla programda öngörülen
öğretim yöntemleri kullanılarak dersler yürütülmüş, deney grubunda ise görsel okuryazarlık
uygulamaları ve çalışma yaprakları desteğiyle dersler gerçekleştirilmiştir. Deney grubu ile
sınav sonuçlarını iyileştirmeye yönelik yapılan çalışmalar sonucunda, her iki gruba da sontest
uygulanmıştır. Bulgular değerlendirilirken, niceliksel verilerin karşılaştırılmasında öntest
ve son-test olmak üzere yapılan iki uygulamanın karşılaştırmalarında bağımsız gruplar
t-testi kullanılmıştır. Araştırma sonucu elde edilen bulgulardan görsel okuryazarlık
eğitiminin fen dersi akademik başarısını olumlu yönde etkilediği söylenebilir.

Abstract:
Visual literacy is a set of competencies that will enable students to better understand, criticize
and think. Visual literacy has an important place in the learning process of the science course.
Since abstract concepts are frequently used in science lessons, visuals are frequently used
for meaningful learning. An answer has been sought to the question of whether visual
literacy practices affect the success of the 8th-grade students in the science course in this
research. Achievement tests and worksheets have been used to collect data in the research.
An experimental method has been used in the research. Achievement tests have been applied
to the experimental and control groups as a pre-test before the study and as a post-test after
the study. Within the scope of visual literacy practices, the subjects of "Cell Division and
Inheritance", "Pressure and Simple Machines", "Structure and Properties of Matter" and
"Interaction of Matter with Heat" have been selected and achievement tests have been
prepared for these subjects. Achievement tests consisted of 20 questions to measure the
ability to read and interpret graphics, pictures, concept maps, photographs, and diagrams.
The Cronbach-Alpha internal consistency coefficient of achievement tests has been
calculated as ,769 for the "Cell Division and Heredity Test" ,764 for the "Pressure and
Simple Machines Test" ,806 for the "Structure and Properties of Matter Test" ,751 for the
"Interaction of Matter with Heat Test". The research has been carried out with a total of 64
students, 31 of them in the experimental (16 girls, 15 boys) and 33 (17 girls, 16 boys) control
groups, studying in the eighth grade of secondary schools in Ankara-Turkey in the 2020-
2021 academic year. Visual literacy practices within the scope of the research were carried
out in the science practices course for 6 weeks and 11 course hours, and then the science
course was taught with worksheets based on visual literacy. Among the units selected within
the scope of the application, 7 weeks of instruction in the "Cell Division and Heredity" unit,
5 weeks in the "Pressure and Simple Machines" unit, 5 weeks in the "Structure and Properties
of Matter" unit, and 3 weeks in the "Interaction of Matter with Heat" unit were applied.
Lessons have been conducted with the control group using the teaching methods prescribed in the program, while lessons have been held with the support of visual literacy practices
and worksheets in the experimental group. As a result of the studies carried out with the
experimental group to improve the exam results, a post-test has been applied to both groups.
While evaluating the findings, the independent groups' t-test has been used in the
comparison of the two applications conducted as the pre-test and post-test to compare the
quantitative data. From the findings obtained as a result of the research, it can be said that
visual literacy education has a positive effect on the academic success of the science course.