Yurt kavramının Yörük kültüründe yere dönüşmesi: Serik Yörükleri örneği
Transformation of the hometown concept into dwelling place in Yoruk culture: The sample of Serik Yoruks
Yazar: ALPEREN AK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İBRAHİM BAKIR
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Yer = Place ; Yörükler = Yuruks

Özet:
Sınırsız boşluk, mimarlığın varlığı ile birlikte insanlar için elverişli hale gelmiştir. Bu durum boşluğun mimarlık aracılığı ile insanlar için fiziksel olarak tanımlanmasıyla mümkündür. Tanımlanan mekân, insanların sürekli olarak etkileşime girebilecekleri ve varlıkları ile bütünleşebilecek bir hacmi açığa çıkarmaktadır. Bütünleşen yapısı ile mekân, insanlar için fiziksel bir alanı belirtirken bu alanın sınırları insanlar tarafından duyular aracılığı ile algılanan değişken bir yapıyı tanımlamaktadır. Algılanan çevre üzerindeki yaşam ve deneyimlerin ifadesi olan mekân, yer kavramının tanımını başlatmaktadır. Yer, karşılık olarak fiziksel bir lokasyonu belirtmekle birlikte yapılı bir çevrenin ötesinde farklı bir şekilde zihindeki soyut bir tanımı da içermektedir. Yer olma, mekânın fiziksel bir çevre oluşturmasından farklı olarak insanın deviniminde duyular yardımıyla algılanarak anlam ifade etmektedir. Mekânın algısal boyutu insan için bulunduğu yer ile bağını kuvvetlendirmektedir. Bağ, mekân ve insan etkileşiminde kültürel yapı ile kimlikli bir yeri oluşturmaktadır. Modernleşmenin getirmiş olduğu yok-yer kavramı, yapılı bir çevrede gelip geçilen ve anlam ifade etmeyen alanları temsil ederken inşa edilen bir mekânın yer olması için fiziksel çevrenin yeterli olmadığının göstergesidir. Bu çerçevede mekân, iskân edilmek üzere insan yaşamı ile bütünleşerek yer tanımını kuvvetlendirmektedir.
Yörüklerin tuttukları yurtlarının yere yaklaşımı dikkat çekmektedir. Günümüzde sosyokültürel faaliyetleri çerçevesinde konargöçer yaşam sürmekte olan Yörüklerin yurt yerleşimlerinin mekân kurgusu değerlendirme açısından zengin bir altyapıya sahiptir. Yurt, Yörükler için farklı ölçeklerde mekânları sınırlandırması yanında fiziksel alanın ötesinde soyut olarak zihinde ait olunan bir yeri temsil etmektedir. Konargöçerler yurtlarında kalıcı bir yapıda olmamalarına rağmen yerin ifade edilmesi ve yorumlanması için farklı temeller içermektedir. Çalışmada "Yörüklerin göç ettikleri yerlerin yurdu tanımlaması mı yoksa yaşam ile bütünleşen yurdun bir yer mi olması?" tartışma için önemli bir başlangıçtır. Yer kavramının görüşlere bağlı tanımlanmasının yanında Serik Yörüklerinin yurt yerleşimlerinin yaşam biçimleri, kültürleri ve doğal çevre ile bütününün incelenmesi çalışmanın genel kapsamını oluşturmaktadır. Kültürün dışa vurumu olarak kaşımıza çıkan yurdun kalıcı bir temeli olmamasına rağmen yere bağlılığının insan ve mekân etkileşiminde incelenmesiyle birlikte literatüre dayalı yer kavramı ile ilişkilendirilerek yere olan bakış açısının tanımlanması ve kaybolmaya yüz tutan Yörük kültürünün bilimsel ortama aktarılması hedeflenmektedir.

Abstract:
Borderless space has become sufficient for people with the presence of architecture. This is possible by placing the space physically for people through architecture. The defined space reveals a place where people can interact continuously and mutually integrate with its existence. Space, together with its integrated structure, the boundaries of this area defines a variable structure perceived by humans through the senses, while describing a physical area for humans. Space, which is the expression of life and experiences on the perceived environment, leads to an initiation on the definition of the concept of place. Place, in turn, while referring to a physical location also includes an abstract definition in the mind beyond a built environment. Being a dwelling place makes sense by being perceived with the help of the senses in the movements of human, more than the space forming a physical environment, around human. The perceptual dimension of the space consolidates the tie with the place for people. The tie creates a dwelling place identified in the cultural structure in the interaction of space and human. The concept of non-places brought up with the modernization is an indication that the physical environment is not enough for a built space to be a dwelling place, while representing the spaces that are passed through and labelled as no-sense in a built environment. In this framework, space while integrating with human life to be inhabited, strengthens the definition of the dwelling place.
The close relationship for the land where the Yoruks have settled to the dwelling place takes attention. The space-setup of the land settlements of the Yoruks, who are living a Yoruk life within the framework of their socio-cultural activities, has a rich infrastructure in terms of evaluation. For the Yoruks, the land does not only limit the spaces at different scales, but also represents a place where one feels himself belonging to in his mind, beyond the physical space. Although these seasonally settling and leaving people do not have a permanent structure in their homes, they contain different foundations for the expression and interpretation of the dwelling place. In the present study, it is an important start for discussion; "whether the dwelling places where the Yoruks migrated define the land, or is the land integrating with their life is the dwelling place?" Besides defining the concept of dwelling place based on opinions, examining the lifestyles, cultures and natural environment of the land settlements of Serik Yoruks constitute the general scope of the present study. Although the homeland coming in front of us as an outer expression of culture, does not have a permanent foundation, it is aimed to reveal the point of view to the dwelling place and transfer the disappearing Yoruk culture to the scientific environment while studying the tie to a dwelling place in human and space interaction and associating this with the concept of place based on the architectural literature.