Türkiye-Azerbaycan ekonomik ilişkileri: 1995-2022 dönemi analizi /
Yazar: MEHRAJ SARIKHANLI
Danışman: PROF. DR. MELİH ÖZÇALIK
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Türkiye ile Azerbaycan arasındaki dış ticaret, işsizlik ve ekonomik büyüme
arasındaki ilişkinin anlaşılması, her iki ülkenin ekonomik performansının ve bölgesel iş
birliğinin değerlendirilmesi açısından önemlidir. Yapılan çalışmanın amacı iki ülke
arasındaki uluslararası ilişkilerin gelişimi ve analiz etmektir. Bu kapsamda,
Azerbaycan'ın ekonomik büyümesi ile Türkiye arasındaki dış ticaret ilişkisi ve
Azerbaycan'daki işsizlik oranı arasındaki nedensellik ve etkileşimleri incelenmiştir.
Çalışmanın veri kaynağı, Azerbaycan'a ait kişi başına düşen reel GSYİH
ekonomik büyümeyi temsil ederken, Türkiye ile yapılan ihracat ve ithalat, dış ticareti
yansıtmakta ve Azerbaycan'ın işsizlik oranları(IO) da dikkate alınmıştır. 1995-2022
yılları arasındaki yıllık verileri kullanılarak değerlendirmeler yapılmıştır. Analiz
sonuçları, Türkiye'ye yapılan ihracat geliri (LIHC) ile Azerbaycan'ın ekonomik
büyümesi (LGDP) arasında Granger nedensellik etkisi olmadığını göstermiştir. Ayrıca
LGDP ile LIHC arasında Granger nedenselliğin olmadığı sonucuna varılmıştır. Ancak
LGDP ile Türkiye ithalat geliri (LITX) arasında Granger nedensellik vardır. Bu sonuç,
Azerbaycan'ın ekonomik büyümesinin Türkiye'den yapılan ithalatla ilişkili olabilir.
Johansen eşbütünleşme testi sonuçları, veri setinde en azından bir uzun vadeli
eşbütünleşme ilişkisi olduğunu göstermektedir. LIHC'nin LGDP'ye olan etkisi negatif
yönde ve istatistiksel olarak anlamlıdır. Bu sonuç, Türkiye'den Azerbaycan'a yapılan
ihracatın Azerbaycan'ın ekonomik büyümesini olumsuz etkilediğini göstermektedir.
LITX'in LGDP'ye olan etkisi pozitif yönde ve son derece güçlüdür. Bu, Türkiye'den
Azerbaycan'a yapılan ithalatın Azerbaycan'ın ekonomik büyümesini olumlu yönde
etkilediği bulgusuna varılmıştır. IO'nun LGDP'ye olan etkisi istatistiksel olarak anlamlı
değildir. Bu sonuçlardan yararlanarak Türkiye ve Azerbaycan, daha fazla ekonomik
büyümeyi destekleyecek, iş birliğini derinleştirecek ve sürdürülebilir kalkınmaya
katkıda bulunacak adımlar atabilir.
Anahtar Kelimeler: Dış ticaret, İşsizlik, Ekonomik büyüme, Makroekonomik
değişkenler, İstihdam

Abstract:
Understanding the relationship between foreign trade, unemployment and
economic growth between Turkey and Azerbaijan is important for evaluating the
economic performance of both countries and regional cooperation. The aim of this study
is to analyse the development of international relations between the two countries. In
this context, the causality and interactions between the economic growth of Azerbaijan
and the foreign trade relationship between Turkey and the unemployment rate in
Azerbaijan are analysed.
The data source of the study, Azerbaijan's real GDP per capita represents
economic growth, while exports and imports with Turkey reflect foreign trade and
Azerbaijan's unemployment rate (IO) is also taken into account. The annual data for the
period 1995-2022 were used for the analyses. The results of the analyses show that there
is no Granger causality effect between export income to Turkey (LIHC) and
Azerbaijan's economic growth (LGDP). It is also concluded that there is no Granger
causality between LGDP and LIHC. However, there is Granger causality between
LGDP and Turkey's import income (LITX). This result suggests that Azerbaijan's
economic growth may be related to imports from Turkey. The Johansen cointegration
test results show that there is at least one long-run cointegration relationship in the data
set. The effect of LIHC on LGDP is negative and statistically significant. This result
indicates that exports from Turkey to Azerbaijan have a negative impact on Azerbaijan's
economic growth.
The effect of LITX on LGDP is positive and highly significant. This implies that
imports from Turkey to Azerbaijan positively affect Azerbaijan's economic growth. The
effect of IO on LGDP is not statistically significant. Taking advantage of these results,
Turkey and Azerbaijan can take steps to promote further economic growth, deepen
cooperation and contribute to sustainable development.
Keywords: Foreign trade, Unemployment, Economic growth, Macroeconomic
variables, Employment