Okulların örgüt kültürü profili ile örgütsel öğrenmeleri arasındaki ilişkinin analizi
Analysis of the relationship between the organizational culture profile of schools and their organizational learning
Yazar: MEHMET ALİ ERDEMOĞLU
Danışman: PROF. DR. MEHMET KORKMAZ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ortaokul öğretmenleri = Secondary school teachers ; Ortaokullar = Secondary schools ; Rekabetçi Değerler Modeli = Competing Values Framework ; Ölçekler = Scales ; Örgüt kültürü = Organizational culture ; Öğrenen okullar = Learning schools ; Öğrenen organizasyonlar = Learning organizations ; Öğretmen algısı = Teacher perception

Özet:
Bu araştırma, nicel bir araştırma olarak ilişkisel tarama modelinde yapılandırılmış olup, okullarda baskın olan örgüt kültürünü betimlemeyi ve örgüt kültürü tiplerinin örgütsel öğrenme ile ilişkisini belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın evrenini, Ankara merkez ilçelerdeki devlet ortaokullarında görev yapan 16061 öğretmen oluşturmaktadır.  Evrenden örneklemi belirlemek amacıyla seçkisiz örnekleme yöntemlerinden Tabakalı Örnekleme yöntemi kullanılmış, tabaka olarak Ankara'nın merkez ilçeleri belirlenmiş ve merkez ilçelerdeki okul ve öğretmen sayısına göre 437 öğretmene ulaşılmıştır. Okullardaki baskın örgüt kültürünü belirlemek üzere Cameron ve Quinn (2017) tarafından geliştirilen Örgüt Kültürü Değerlendirme Ölçeği'nin Türkçeye uyarlanmış formu kullanılmıştır. Örgütsel öğrenmeye yönelik öğretmenlerin algı düzeylerini belirlemek için ise Silins, Mulford ve Zarins (1999) tarafından 1997 ile 2001 yılları arasında geliştirilen, "Örgütsel Öğrenme ve Öğrenci Çıktıları için Liderlik" (LOLSO) isimli projede uyguladıkları araştırma ölçeğinin Türk eğitim sistemine ve kültürüne uyarlanmış formu kullanılmıştır. Ölçeklerin güvenirlik ve geçerlik analizleri için asıl uygulamadan önce 202 öğretmene ulaşılmış, toplanan verilerle Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı hesabı ve Doğrulayıcı Faktör Analizi yapılmıştır. Analizler sonucunda ölçeklerin asıl formlarını koruyarak Ankara örnekleminde güvenilir ve geçerli sonuçlar verdiği tespit edilmiştir. Veri çözümlemelerinde betimsel istatistik yöntemlerinden minimum, maksimum, ortalama ve standart sapma değerleri hesaplanmış, yorumlamalar için ortalamalar 1-5 ranjında ölçeklendirilmiştir. Değişkenler arası farklılıkların incelenmesi amacıyla gruplar bazında dağılımların incelenmesinin ardından ilişkisiz ölçümlerde t-testi ve homojenlik varsayımını karşılama durumuna göre One-Way ANOVA veya Kruskal Wallis testi kullanılmış, çoklu karşılaştırmalar için LSD testi veya düzeltilmiş Mann Whitney U testi hesaplaması yapılmıştır. Örgüt kültürü ile örgütsel öğrenme arasındaki ilişkinin tespit edilmesi amacıyla Pearson korelasyon katsayısı hesaplaması; örgüt kültürü tiplerinin örgütsel öğrenme üzerindeki etkisinin incelenmesi amacıyla da aşamalı regresyon analizi yapılmıştır. Araştırmadaki betimsel istatistik ve anlamlı farklılık testleri sonuçlarına göre, Ankara merkez ilçelerdeki ortaokullar genelinde klan kültürü ve hiyerarşi kültürünün ön plana çıktığı, ilçeler bazında baskın örgüt kültürlerinin farklılık gösterdiği, örgüt kültürü bazında ilçelerin farklılaştığı ve öğretmenlerin örgütsel algı düzeylerinin ortalama bir değerde olduğu görülmüştür. Örgüt kültürü tipleri ile örgütsel öğrenme arasındaki ilişkinin incelendiği analizlerde ise örgütsel öğrenmenin klan kültürü ile pozitif yönde yüksek düzeyde; adokrasi kültürü ile pozitif yönde orta düzeyde; pazar kültürü ile pozitif yönde düşük düzeyde; hiyerarşi kültürü ile negatif yönde düşük düzeyde ilişkili olduğu belirlenmiştir. Ayrıca aşamalı çoklu regresyon analizi sonuçlarına göre, sadece klan kültüründen oluşan bir model örgütsel öğrenmenin %57'sini, klan kültürü ve adokrasi kültüründen oluşan ayrı bir modelin ise örgütsel öğrenmenin %58'ini açıkladığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına dayalı olarak, örgüt kültürünün örgütsel öğrenmeyle ilişkisi ve örgütsel öğrenmeyi nasıl etkilediği tartışılmış; uygulayıcılar, araştırmacılar ve politika yapıcılar için önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
This research designed in relational survey model as a quantitative research aims to describe the prominent organizational culture in schools and to determine their relationship with organizational learning. The population of the study consists of 16061 teachers working in public secondary schools in Ankara central districts. Stratified Sampling method, one of the random sampling methods, was used to determine the sample from the population; central districts of Ankara were determined as stratum, and 437 teachers were reached according to the number of schools and teachers in central districts. So as to determine the prominent organizational culture in schools, the Turkish adapted form of the Organizational Culture Assessment Instrument developed by Cameron and Quinn (2017) was used. On the other hand, in order to determine the perception levels of teachers towards organizational learning, the adapted form to the Turkish education system and culture of the research scale developed by Silins, Mulford and Zarins (1999) between 1997 and 2001 and used in the project named "Leadership for Organizational Learning and Student Outcomes" (LOLSO) was used. For the reliability and validity analysis of the scales, 202 teachers were reached before the main application; with the collected data, Cronbach's Alpha reliability coefficient calculation and Confirmatory Factor Analysis were performed. As a result of the analysis, it was determined that the scales preserved their original forms and gave reliable and valid results in the Ankara sample. In data analysis, the minimum, maximum, mean and standard deviation values -descriptive statistics methods- were calculated, and for more accurate interpretation, the means were scaled in the range of 1-5. In order to examine the differences between variables, after examining the distributions on the basis of groups, independent samples t-test and One-Way ANOVA or Kruskal Wallis test were used according to the condition of meeting the assumption of homogeneity; LSD test or corrected Mann Whitney U test was calculated for multiple comparisons. Pearson correlation coefficient calculation was performed to determine the relationship between organizational culture and organizational learning; a stepwise regression analysis was conducted to examine the effects of organizational culture types on organizational learning. According to the results of the descriptive statistics and the tests of significance, it was observed that clan culture and hierarchy culture became prominent in the secondary schools in central districts of Ankara; prominent organizational cultures differ on the basis of districts; districts differ on the basis of organizational culture, and teachers' organizational learning perception levels were at an average value. In the analyzes examining the relationship between organizational culture types and organizational learning, it has been determined that organizational learning has a high level of positive correlation with clan culture; a medium level of positive correlation with adhocracy culture; a low level of positive correlation with market culture; and a low level of negative correlation with hierarchy culture. In addition, it was concluded from the results of the stepwise regression analysis that a model consisting only of clan culture explains % 58 of organizational learning, and another model consisting of clan culture and adhocracy culture explains % 58 of organizational learning. Based on the results of the research, the relationship of organizational culture with organizational learning and how it affects organizational learning is discussed; recommendations have been made for practitioners, researchers and policy makers.