İstanbul piyasası'nda satılan kurutulmuş meyve ile yağlı tohum örneklerinde total aflatoksin ve okratoksin A'nın HPLC ile analizi
Analysis of total aflatoxin and ochratoxin A by HPLC in dried fruit and nuts samples sold in İstanbul market
Yazar: HALİME UĞUR
Danışman: PROF. DR. GÜLDEN ZEHRA OMURTAG
İstanbul Medipol Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Aflatoksinler = Aflatoxins ; Fındık = Hazelnut ; Kuru incir = Dried fig ; Kuru meyve = Dry fruit ; Meyveler = Fruits ; Okratoksinler = Ochratoxins ; Yağlı tohumlar = Oilseeds ; Yer fıstığı = Peanut ; Çekirdeksiz kuru üzüm = Sultana ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Yağlı tohum ve kurutulmuş meyvelerde aflatoksin (AF) ve okratoksin A (OTA) mikotoksinleri, hasat öncesi ya da hasat sonrası dönemde gerekli önlemlerin alınmaması nedeniyle sıkça görülmektedir. Bu araştırma, İstanbul ilinde satışa sunulan 60 fındık, 40 yer fıstığı, 20 kuru incir ve 20 kuru üzüm olmak üzere toplam 140 örnekte AFB1, AFB2, AFG1, AFG2, total aflatoksin (TAF) ve OTA varlığının HPLC ile incelenmesi, varsa miktarlarının tespit edilmesi ve diyetsel maruziyet risklerinin hesaplanması amacıyla yapılmıştır. Araştırmada kullanılan örnekler dökme ve ambalajlı ürün olarak kuruyemişçilerden, pazar ve marketlerden temin edilmiştir. Ürünlerin AF ve OTA analizleri HPLC-FLD ile yapılmıştır. Numuneler arasındaki en yüksek TAF düzeyi, marketten alınan ambalajlı bir kavrulmuş fındık örneğinde bulunup miktarı 8,043 μg/kg olarak saptanmıştır. En yüksek OTA düzeyi ise dökme ürün olarak temin edilen bir kuru üzüm örneğinde tespit edilmiş olup miktarı 0,505 μg/kg olarak bulunmuştur. Analiz edilen ürünlerin farklı miktarlarda olmakla birlikte %93,6'sının AF ile, %10,0'ının ise OTA ile kontamine olduğu görülmüştür. Tahmini günlük alıma baktığımızda, yağlı tohum ve kurutulmuş meyve tüketimi ile TAF ve OTA'yı tahmini günlük alım miktarları sırasıyla 0,001-0,022 ng/kg v.a./gün ve 0,000-0,001 ng/kg v.a./gün olarak tespit edilmiştir. Maruziyet marjı açısından incelenen tüm ürün gruplarında her iki toksin için de değerler >10,000 olup bir sağlık riski oluşturmadığı görülmüştür. Sonuç olarak incelenen ürünlerde her iki toksin için de tespit edilen miktarlar, bir kavrulmuş fındık örneği hariç (AFB1 miktarı 7,645 μg/kg), belirlenen yasal limitlerin altında kalmıştır. Ayrıca maruziyet risklerinin de otoriteler tarafından belirlenen sınır değerlerin altında olduğu görülmüştür. Bununla birlikte, bulunan değerler riskli seviyelere çıkabileceğinden gerekli önlemler alınarak kontaminasyon riski en aza indirilmelidir.

Anahtar Kelimeler: Aflatoksin, diyetsel maruziyet, kuru meyve, okratoksin A, yağlı tohum

Abstract:
Aflatoxin (AF) and ochratoxin A (OTA) mycotoxins in nuts and dried fruits are frequently seen due to failure to take necessary precautions during pre-harvest or post-harvest periods. This research was carried out on a total of 140 samples, including 60 hazelnuts, 40 peanuts, 20 dried figs, and 20 raisins, which were sold in the province of Istanbul. The aim of the study is to examine the presence of AFB1, AFB2, AFG1, AFG2, total aflatoxin (TAF), and OTA by HPLC, determine their amounts and calculate the dietary exposure risks. The samples used in the research were obtained from nut sellers, bazaars, and markets as unpackaged and packaged products. Aflatoxin and OTA analyzes of the products were made by HPLC-FLD. The highest level of TAF among the samples was found in a packaged roasted hazelnut sample bought from the market, and the amount was determined as 8.043 μg/kg. The highest OTA level was detected in a raisin sample supplied as an unpackaged product, and the amount was found to be 0.505 μg/kg. Although in different amounts, 93.6% of the analyzed products were contaminated with AF and 10.0% with OTA. Estimated daily intakes of TAF and OTA due to nuts and dried fruit consumption were determined as 0.001-0.022 ng/kg bw/day and 0.000-0.001 ng/kg bw/day, respectively. Values for both toxins in all product groups examined in terms of MoE were >10.000, and it was seen that they did not pose a health risk. As a result, the amounts detected for both toxins in the products examined were below the legal limits, except for one hazelnut sample (AFB1 amount was 7.645 μg/kg). In addition, it was observed that the exposure risks remained below the limit values determined by the authorities. However, since it is possible for these values to rise to risky levels, the risk of contamination should be minimized by taking the necessary precautions.

Key Words: Aflatoxin, dietary exposure, dried fruit, nuts, ochratoxin A