Kolon ve rektum kanseri tedavisinde yukarıdan aşağı ve aşağıdan yukarı maliyet yaklaşımlarının karşılaştırılması
Comparison of top down and bottom up cost approaches in colon and rectal cancer treatment
Yazar: RUKİYE NUMANOĞLU TEKİN
Danışman: PROF. DR. BAYRAM ŞAHİN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Hastaneler = Hospitals ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; İşletme = Business Administration
Dizin: Giderler = Outlays ; Kolon hastalıkları = Colonic diseases ; Maliyet = Cost ; Maliyet analizi = Cost analysis ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Rektal hastalıklar = Rectal diseases ; Tedavi = Treatment ; Tedavi giderleri = Treatment expenses ; İşlem maliyeti = Transaction cost

Özet:
Kolon ve rektum sindirim sisteminin birer parçasıdır ve bu organlardan her hangi birinde oluşan kanser genellikle kolorektal kanser (KRK) olarak adlandırılmaktadır. KRK dünya genelinde yıllık 1 milyonun üzerinde yeni vaka ile en yaygın olarak görülen üçüncü kanser türüdür ve yaşlanan nüfus ile KRK vakalarının da artması beklenmektedir. Türkiye'de 2010 yılı verileri itibariyle KRK insidansı erkeklerde 20,7/100.000, kadınlarda 13,1/100.000'dir. Cinsiyete göre sahip olunan bu oranlar ile KRK erkeklerde dördüncü sırada, kadınlarda ise üçüncü sırada en yaygın görülen kanser türleri olarak belirlenmiştir. Son yıllarda dünya genelinde ve Türkiye'de sağlık harcamalarında ciddi artışlar meydana gelmiştir. Sağlık harcamalarında meydana gelen bu artış tıbbi teşhis ve tedavi maliyetinin yanı sıra hastalıklar nedeniyle oluşan iş gücü kaybı ve yaşam kalitesinin düşmesi gibi birçok faktörden kaynaklanmaktadır. Sağlığa ayrılan kaynakların sınırlı olması nedeniyle ülkeler için yüksek düzeyde hastalık yüküne neden olan özellikle KRK gibi hastalıkların maliyetleri konusunda çalışmalar yapılması birçok ülke için oldukça önemlidir. Çalışmanın amacı kolon ve rektum kanseri maliyetinin yukarıdan aşağı ve aşağıdan yukarı iki farklı maliyet yaklaşımı ile SGK perspektifinden hesaplanması ve yapılan bu hesaplamalarda kullanılan metodolojilerin karşılaştırılmasıdır. Yukarıdan aşağı maliyet yaklaşımı ile kolon ve rektum kanseri hastalarının SGK perspektifinden tedavi maliyetini belirlemeye yönelik olarak T.C. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) MEDULA Sistemi'nden Türkiye genelinde faaliyet gösteren SGK ile anlaşması olan tüm hastanelerde Ocak – Aralık 2014 dönemi arasında kolon ve rektum kanseri tanısı alan hastaların verileri elde edilmiştir ve toplam 62.970 hasta verisi üzerinden gerekli hesaplamalar yapılmıştır. Aynı zamanda bir vakıf üniversite hastanesinden Ocak-Aralık 2014 döneminde kolon ve rektum kanseri tanısı alan 448 hastanın verisine ulaşılmış ve gerekli hesaplamalar yapılmıştır. Aşağıdan yukarı maliyet yaklaşımı için ise uzman görüşlerine başvurulmuş ve 5 tıbbi onkoloji ve 6 genel cerrahi uzmanı tarafından doldurulan formlar doğrultusunda hesaplamalar gerçekleştirilmiştir. Yapılan hesaplamalar sonucunda, yukarıdan aşağı ve aşağıdan yukarı maliyet yaklaşımı ile elde edilen kolon ve rektum kanseri tedavi maliyetleri arasında büyük farklılıklar olduğu ortaya konulmuştur. Aşağıdan yukarı maliyet yaklaşımında kolon ve rektum kanseri tedavi maliyeti daha yüksek olarak hesaplanmıştır. SGK MEDULA sisteminden elde edilen veri doğrultusunda yukarıdan aşağı maliyet yaklaşımı ile yapılan hesaplamada ortalama hasta başı tedavi maliyeti kolon kanseri hastalarının 3.055,5TL, rektum kanseri hastalarının 4.126,2TL olarak hesaplanmıştır. Vakıf üniversite hastanesinden elde edilen veri doğrultusunda ortalama hasta başı tedavi maliyeti kolon kanseri hastalarının 5.875,3TL, rektum kanseri hastalarının 4.885,6TL olarak hesaplanmıştır. Aşağıdan yukarı maliyet yaklaşımı ile ortalama hasta başı tedavi maliyeti kolon kanseri hastalarının 14.920,4TL, rektum kanseri hastalarının 17.904,6TL olarak hesaplanmıştır. Çalışmadan elde edilen sonuçlar doğrultusunda, hastalık maliyeti çalışmalarında her iki maliyet yaklaşımının bir arada kullanılması önerilmektedir.



Anahtar Kelimeler
Hastalık maliyeti, kolon kanseri, rektum kanseri, yukarıdan aşağı hastalık maliyeti,
aşağıdan yukarı hastalık maliyeti

Abstract:
Colon and rectum are part of the digestive system and the cancer that occurs in any of these organs is often called colorectal cancer (CRC). Colorectal cancer (CRC) is the third most commonly occuring cancer worldwide with over 1 million people diagnosed annualy and with aging population it is expected that CRC cases will increase. In Turkey, the incidence of CRC in 2010 is 20,7/100.000 for men and 13,1/100.000 for women. With these rates based on sex, CRC was ranked as the fourth most common type of cancer in men and the third most common type of cancer in women in Turkey. In recent years, there have been significant increases in health expenditures all around the world and also in Turkey. This increase in health expenditures is due to many factors such as the cost of medical diagnosis and treatment, as well as the loss of work force and quality of life caused by illnesses. Due to the limited resources allocated for healthcare services, it is important to study the costs of diseases such as CRC, which cause a high burden of disease for countries. The aim of the study is to determine the cost of colon and rectal cancer with top down and bottom up cost approaches with the third-party payer (SSI) perspective and compare the methodogies used in the study. A total of 62.970 patients admitted to hospitals which have an agreement with Social Security Institution (SSI) in Turkey, from January 1, 2014, until the December 31, 2014, was examined  for the cost analysis from top down cost approach and patient's data were taken from MEDULA (National Electronic Invoice System). At the same time, the data of 448 patients diagnosed with colon and rectal cancer from January 1, 2014, until the December 31, 2014 were obtained from a private university hospital for the cost analysis from top down cost approach. Expert opinions were used for the cost analysis from bottom up cost approach. The forms prepared for the determination of expert opinions of colon and rectal cancer treatment were filled by 5 medical oncologists and 6 general surgeons and calculations were made through these forms. Large differences arise between the top-down and the bottom-up cost approach for colon and rectal cancer treatment in this study. The cost of colon and rectal cancer treatments were higher according to the bottom-up cost approach. According to the data obtained from SSI MEDULA system, average cost per patient are 3.055,5TL for colon cancer, 4.126,2TL for rectal cancer and according to the data obtained from private university hospital, average cost per patient are 5.875,3TL for colon cancer, 4.885,6TL for rectal cancer with top-down cost approach, and with 14.920,4TL for colon cancer and 17.904,6TL for rectal cancer with bottom-up cost approach. In conclusion, we recommend to assess cost of illness in a combined design.


Key Words
Cost of illness, colon cancer, rectal cancer, top down cost of illness, bottom up cost of
illness