Kent yaban hayatı ve sokak hayvanları arasındaki ilişkilerin araştırılması İstanbul-Kadıköy örneği
Investigation of relationships between urban wildlife and stray animals the case of Istanbul-Kadiköy
Yazar: UMUT YÜKSEL
Danışman: PROF. DR. ZEYNEL ARSLANGÜNDOĞDU ; DOÇ. DR. VEDAT BEŞKARDEŞ ; DOÇ. DR. CEM DALYAN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Orman Entomolojisi ve Koruma Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Kadıköy Konsili = Kadıköy Konsili ; Kediler = Cats ; Kuşlar = Birds ; Köpekler = Dogs ; Sokak hayvanları = Street animals ; Yaban hayatı = Wildlife

Özet:
Günümüzde artan kentleşmeyle birlikte sosyokültürel ve teknolojik gelişmeler, kent insanının sokak hayvanlarıyla olan sosyal ilişkisi, doğaya dönme dürtüsü, hayvanlarla bir şekilde bağ kurma isteği hayvan beslemesinin artmasına neden olmuştur. Bunun sonucu olarak, sokak hayvanı sayısı artmış, kent yaban hayatı tehdit altında kalmış ve mevcut denge bozulmuştur. 

Bu çalışma sokak hayvanlarının kent yaban hayatı ile ilişkilerini tespit etmeyi amaçlamıştır. Bu kapsamda, araştırma alanı olarak; sosyoekonomik yapı, eğitim düzeyi, yaşam standartları ve hayata bakış açısı bakımından gelişmiş ülkelere daha yakın bir demografik yapıya sahip olan ve sokakta yaşayan hayvanların yoğun olarak beslendiği Kadıköy İlçesi (İstanbul) tercih edilmiştir. İlçenin kuzeyinden güneyine doğru sosyoekonomik ve sosyokültürel yapı değişkenliği nedeniyle araştırma alanı, denize paralel olarak 3 bölgeye ayrılmıştır. Kadıköy İlçesi 1 km2'lik karelere bölünmüş ve her bölgede 2 kare seçilmiştir. Bölge 1'de Koşuyolu ve Sahrayıcedid, Bölge 2'de Özgürlük Parkı ve Tütüncü Mehmet Efendi ve Bölge 3'de Caddebostan - Bostancı ile Fenerbahçe-Kalamış olmak üzere toplam 6 alanda gözlemler gerçekleştirilmiştir.  

Çalışma alanlarında mevsimlere bağlı belirlenen periyotlarda (Şubat, Nisan, Temmuz, Ekim) gözlem yapılmıştır. Tür tespitinde, sokak hayvanı ve yaban hayvanı sayımında, yem çeşidi belirlemede doğrudan gözlem ve sayım yöntemi olan hat boyu gözlem ve sayım yöntemi kullanılmıştır.

Hat boyunca yapılan gözlem ve sayımda daha detaylı izlenmesi gereken davranışlar ve ilişkiler daha yüzeysel kalmış, sayım ve yoğunluk daha detaylı olarak saptanmıştır. Dolayısıyla sokak hayvanları ile yaban hayvanlarının ilişkilerinin tespitinde farklı yöntemlerin kullanılmasının daha faydalı olabileceği sonucunu ortaya çıkarmıştır. Bu araştırmanın kurgusunun temelinde sokak hayvanı ve yaban hayvanı ilişkisi ortaya konulması hedeflendiğinden, bu yöntemin tek başına yeterli olmadığı görülmüştür. Bundan sonraki çalışmalarda daha detaylı bilgiler elde etmek istenilirse, doğrudan besleme noktalarındaki sokak hayvanlarının yaban hayvanlarıyla ilişkilerinin ortaya konulmasında alanın sürekli bir şekilde kameralar vasıtasıyla izlenilerek veri oluşturulmasının daha yararlı olacağı düşünülmektedir. Ayrıca bu çalışmaların; dışkı analizleri, noktada gözlem yöntemleri, kamera tuzakları, sokak hayvanı kameraları kullanımı ve sokak hayvanı sahipleri, hayvan severlerle ve yerel vatandaşlarla anket yapılarak desteklenmesi gerektiği açıktır. 

Sokak hayvanları sorununa çözüm olarak bu konuda kanuni düzenleme ve yaptırımlar düzenleyici ve çözüm odaklı olmalıdır. Sahipli hayvanların terk edilmesinin önüne geçilmeli, vatandaşlar bilinçlendirilmelidir. Bu çalışmanın bir sonucu olarak sokak hayvanları ile yaban hayvanları arasındaki ilişkileri düzenlemeye yardımcı olacak öneriler aşağıda sunulmuştur.

1- Özellikle parklar başta olmak üzere, ilçe içindeki peyzaj ve bina çevresindeki çalılıkların, şimşirlerin altına kedi yuvalarının yerleştirilmesinin ve buralarda besleme yapılmasının yasaklanması gerekmektedir. Çünkü birçok kuş türü burayı barınma, saklanma ve beslenme alanı olarak kullanabilmektedir. Buralara yuva konulduğunda kuşlar kendilerini güvende hissetmedikleri için bu alanlara gelmemektedirler ya da gelseler bile av olma yüzdeleri artmaktadır.

2- Kedi ve köpeklerin gelişigüzel (Vahşi besleme) her yerde beslenmesi ve her yere yuva konması hem karşıt görüşlü insanlar arasında bazı çatışmalara neden olmakta hem de yaban hayatının da rahatça kullanabileceği alanları daraltmaktadır. Bunun yerine belediyeler tarafından ilçe genelinde yeterli sayıda belirlenmiş alanlara yuva konması, bu alanların basitçe haritalandırılması ve sokak hayvanlarının bu alanlarda beslenmesi kuralı getirilmelidir ve uyulması için gerekli yaptırımların yapılması gerekmektedir. 

Bu şekilde bir düzenleme hem kamu hizmetinin kontrolünü kolaylaştırır, hem vatandaşlar arasında bir uzlaşı zemini yaratır hem de doğanın düzeni için elzem olan diğer tür hayvanların daha geniş alanlarda var olmasını sağlayabilir.

3- Mümkünse bazı yeşil alanların insanlar tarafından daha az kullanılan bölgelerinde çim yetiştirilmeden direkt doğal bitki örtüsünün hiç dokunulmadan bırakılması yine birçok hayvana yaşam alanı olacaktır.

4- Park ve bahçe peyzajı yaparken Türkiye'nin doğal türleri olan ve İstanbul fundalıkları olarak da geçen türler kullanılırsa hem yaban hayatı için üreme, beslenme ve barınma potansiyeli arttırılmış olur, hem de bu bitki türleri maliyeti az olan çok yıllık bitkiler olduğundan dolayı ekonomik açıdan da yerel yönetimlere avantaj sağlayacaktır. Ayrıca bu bitki türleri ile yoğun kuraklığa da dayanıklılık sağlayabilmek mümkün olacaktır.

5- Her il ve ilçe belediyesi kendi sınırları içindeki yaban hayvanları için gönüllü kişilerden oluşturulan yaban hayvanı ve ekoloji komisyonları veya bu komisyonlara denk gelecek yapılar kurmaya çaba gösterirlerse yaban hayvanları için kamuoyu oluşturma sürecini hızlandıracaklardır.

6- Doğal alanlar yaratmak için Belediyelerin kaynaklar yaratması hatta yaban hayvanı ve ekoloji fonu oluşturması yararlı olacaktır. Bu fonlar sayesinde gönüllü kişilerle ortak çalışılarak yaban hayvanlarının korunmalarını sağlayacak projeler geliştirilebilir.

7- Hayvanseverler veya Sokak Hayvanları koruyucularının aslında potansiyel yaban hayvanı savunucusu olduğu varsayımıyla bu kişilere yaban hayatı ve ekoloji hakkında eğitimler verilebilir, organizasyonlar yapılabilir. 
Hayvanseverleri bilgilendirme ve bilinçlendirme çalışmalarıyla sokak hayvanları için kendi bütçelerinden ayırdıkları paranın bir kısmını, yine emek ve zamanın bir kısmını dolaylı yoldan ya da direkt yaban hayvanları ve ekoloji için kullanmaları sağlanabilir.

8-Halihazırda Kanun ve Yönetmeliklerle de uygulanan, Veteriner Hekimlerinin görev ve bilgi sahasına giren kısırlaştırma, mikroçipleme ve işaretleme gibi çalışmalar daha da geliştirilebilir.

9- Bütün sokak canlılarına özellikle aktif av yaşında olanlara yurtdışında da örneklerinden esinlenerek zil takılarak av olacak canlıların avlanmasının azaltılması sağlanabilir.

Sokak hayvanları ile kent yaban hayvanlarının ilişkileri konusunda literatürde yeterli sayıda çalışmaya rastlanmamıştır, ülkemizde ise hiç olmadığı görülmektedir. Dolayısıyla, bu çalışmanın sokak hayvanları ile yaban hayvanlarının ilişkilerinin tespiti üzerine yapılmış ülkemizdeki ilk çalışma olduğu ve gelecekteki çalışmalara bir kaynak niteliği taşıdığı söylenebilir.

Abstract:
Today, the excessively increasing rate of urbanization, socioeconomic, sociocultural and technological developments have caused an increase in the social relationship of urban people with stray animals, and animal nutrition. This situation increases number of stray animals that threaten urban wildlife and, results in the deterioration of the ecological balance.

Within the scope of the thesis, it is aimed to determine the relations of urban wildlife with stray animals consisting of cats and dogs. For this purpose, as a research area; Kadıköy District of Istanbul Province, which has a demographic structure closer to developed countries in terms of socioeconomics, education and life style, and where animals are fed intensively on the street, was chosen. Due to the socioeconomic and sociocultural structure variability from the north to the south of the district, the research area is divided into 3 zones parallel to the sea. Kadıköy District was divided into 1 km2 grids and 2 grids were selected from each zone. The study was conducted in a total of 6 sample areas, namely Koşuyolu and Sahrayıcedid as zone 1, Özgürlük Parkı and Tütüncü Mehmet Efendi as zone 2, Caddebostan - Bostancı and Fenerbahçe - Kalamış as zone 3. The sample areas were visited in four seasons of the year, in the any months (February, April, July, October) of the seasons. Transects method which is the direct observation and counting method, was used in the species identification, stray and wild animal counting, and feed type determination.

Behaviors and relationships that need to be followed in more detail in the observation and counting along the line remained more superficial, and counting and density were determined in more detail. Therefore, it has been concluded that it may be more beneficial to use different methods in determining the relationships between stray animals and wild animals. Since the aim of this research is to reveal the relationship between stray animals and wild animals, it has been seen that this method alone is not sufficient. If it is desired to obtain more detailed information in future studies, it is thought that it will be more useful to create data by constantly monitoring the area by cameras in order to reveal the relationship of stray animals with wild animals at feeding points. In addition, it is clear that these studies should be supported by fecal analysis, point observation methods, camera traps, the use of kittycams and stray animal cameras, and surveys with stray pet owners, animal lovers and local citizens.

While there is not enough study in the world literature on the relationship between stray animals and urban wild animals, no such study has been found in our country, and this study will be a source for future studies.