Ortaokul öğrencilerinin Türkçe ders kitaplarındaki metinlerde bulunan söz edimlerini anlama durumları
Secondary school students' comprehension of the pragmatics in the Turkish textbooks
Yazar: FEYZA AÇIKGÖZ YILDIRIM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEDİHA MANGIR
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Eğitim araçları = Educational tools ; Eğitim stratejileri = Training strategies ; Eğitim yöntemleri = Education methods ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Söz edimleri = Speech acts ; Türkçe dersi = Turkish lesson

Özet:
Literatür taraması yapıldığında Türkçe eğitiminde anlama-anlatma becerilerine yönelik araştırmalar artarken iletişim içindeki anlamı inceleyen bir bilim olan edimbilim-dil eğitimi ilişkisini temel alan çalışmaların yetersiz kaldığı gözlemlenmiştir. Alanyazındaki bu eksiklik, çalışmanın temel problemi olarak belirlenmiştir. Bu çalışma, Türkçe ders kitaplarında yer alan yazılı metinlerdeki söz edimlerinin yeterliğinin ve öğrencilerin söz edimlerini anlama düzeylerinin belirlenmesini amaçlar.
Çalışmada 2018-2019 eğitim öğretim yılı 5., 6., 7. ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarında yer alan metinler, edimbilim ölçütleri bakımından değerlendirilmiş, değerlendirme sonucunda elde edilen söz edimlerini öğrencilerin anlama durumları araştırılmıştır. Araştırmanın ilk aşamasında nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi, ikinci aşamasında nicel araştırma yöntemiyle araştırmacı tarafından geliştirilip uygulanan "Okuduğunu Anlama Testi" kullanılmıştır. Çalışmanın ilk aşamasında Türkçe ders kitapları tarama yöntemiyle incelenmiş, metinlerde geçen söz edimleri tespit edilip düzsöz, edimsöz ve etkisöz başlıklarında gruplandırılmıştır. Elde edilen sonuçlar yorumlanırken söz edimlerinin sınıf kademelerindeki sayısal verilerinden yararlanılmış, sınıf düzeyleri arasında niceliksel karşılaştırma yapılmıştır. Çalışmanın ikinci aşamasında Türkçe ders kitaplarında tespit edilen söz edimi cümlelerinden her kademe için yirmi soruluk "Okuduğunu Anlama Testi" hazırlanmış, yapılan uygulama ile öğrencilerin söz edimlerini anlama düzeyleri ölçülmüştür. Çoktan seçmeli testler, cevapların doğru-yanlış olma durumlarına göre yorumlanmıştır.
Araştırmanın bulgularına göre 5. ve 6. sınıf Türkçe ders kitaplarında öğrencilerin gelişim düzeylerinin üzerinde söz edimleri içeren metinlerin tercih, 7. ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki söz edimlerinin öğrencilerin gelişim düzeylerine daha uygun sayısal dağılımda olduğu tespit edilmiştir. Araştırmanın ilk aşamasında ulaşılan sonuç; söz edimlerinde kademeler arasında düzenli bir ivme olmadığı, ders kitaplarındaki metinlerin seçiminde söz edimlerinin göz önünde bulundurulmadığı yönündedir. Okuduğunu Anlama Testi uygulamasında ulaşılan sonuca göre Türkçe ders kitaplarındaki metinlerde geçen söz edimlerini anlama özelinde öğrencilerin gelişim dönemlerinden beklenen başarıyı gösteremedikleri belirlenmiştir.

Abstract:
When the literature is reviewed, while the research on comprehension-expression skills in Turkish education increases, it is observed that the studies based on the pragmatics-language education relationship, which is a science that examines the meaning in communication, are insufficient.
This deficiency in the literature has been identified as the main problem of our study. This study aims to determine the proficiency of the pragmatics in written texts in Turkish textbooks and the level of students' comprehension of the pragmatics. In the study, the texts in the 5th, 6th, 7th and 8th grade Turkish textbooks of the 2018-2019 academic year were analyzed in terms of pragmatics criteria. The students' comprehension of the pragmatics found at the end of the analysis is investigated. In the first stage of the research, document analysis, one of the qualitative research methods, and in the second stage, the "Reading Comprehension Test" developed by the researcher were used. In the first stage of the study, Turkish textbooks were examined with scanning method, each speech act in the texts was determined and grouped under the headings of locutionary, illocutionary and perlocutionary act. When the results were interpreted, numerical data of speech acts at grade levels were used, and quantitative comparisons were made among grade levels. In the second stage of the study, a "Reading Comprehension Test" consisting of twenty questions for each level was prepared from the speech act sentences determined in the Turkish textbooks, and the students' level of comprehension of the speech acts was measured with the practice. Multiple choice tests were evaluated according to true or false answers. 
According to the findings of the research, it has been determined that texts containing speech acts above the students' level of development are preferred in the 5th and 6th grade Turkish textbooks and that the students are expected to understand these texts, and that the speech acts in the 7th and 8th grade Turkish textbooks are in a numerical distribution more suitable for the developmental levels of the students. The result reached in the first stage of the research; there is no regular acceleration among the levels in speech acts, the speech acts are not taken into account in the selection of texts in textbooks, and appropriate speech acts for comprehensive education are not determined as a target. According to the result reached with the "Reading Comprehension Test" applied in the second stage of the research; the students could not show the expected success from the developmental periods of their grade levels in terms of comprehending the speech acts in the texts in the Turkish textbooks.