Erzurum İl merkezi 9-16 yaş grubu çocuklarda jinekomasti prevalansı
The prevalence of gynecomastia among children aged 9-16 in erzurum
Yazar: SALİH DAVUTOĞLU
Danışman: PROF. DR. ZERRİN ORBAK
Atatürk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2013
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Androjenler = Androgens ; Cinsiyet hormonları = Sex hormones ; Cinsiyet hormonu bağlayıcı globülin = Sex hormone binding globulin ; Dihidroepiandrostenedion = Dihidroepiandrostenedion ; Erzurum = Erzurum ; Jinekomasti = Gynecomastia ; Prevalans = Prevalence ; Çocuklar = Children

Özet:
Amaç: Bu çalışma ile, Erzurum il merkezindeki ilköğretim okulları ve liselerde
eğitim alan 9-16 yaş arası çocuklarda jinekomasti sıklığını belirleyip, jinekomasti tespit
edilen olgularda nedeninin araştırılması amaçlandı.
Gereç ve Yöntemler: Bu çalışmada, Eylül 2011- Mart 2012 tarihleri arasında
Erzurum İl Merkezindeki ilköğretim okullarında ve liselerde eğitim alan 9-16 yaş
arasında değişen 1710 erkek öğrencinin jinekomasti açısından taranması yapıldı. Basit
rastgele örnekleme yöntemiyle seçilen il merkezinde bulunan 11 ilköğretim okulu ve
lisede çalışma gerçekleştirildi. Her okuldan örnekleme alınacak öğrenciler, yaşa göre
tabakalı örneklem yöntemiyle belirlendi. Jinekomasti saptanan 106 gönüllü hastaneye
davet edildi. Hastaneye başvuran 50 pubertal jinekomastili adolesan grubu çocuk ile
jinekomasti saptanmayan, takvim yaşı ve puberte evresi bakımından çalışma grubuna
benzer 40 sağlıklı erkek adolesanda seks steroidleri, luteinize edici hormon, folikül
stimülize edici hormon, seks hormon bağlayıcı hormon, dihidroepiandrosteron sülfat,
prolaktin düzeylerine bakıldı. Estradiolün testosterone oranı ve serbest androjen indeksi
hesaplandı. Bunların birbirleri ile olan ve boy, takvim yaşı, vücut ağırlığı, vücut kitle
indeksi, meme disk çapları, testis volümü, cinsel gelişim evreleri ile olan ilişkileri
incelendi.
Bulgular: Çalışmamızda jinekomasti sıklığı %6.2 idi ve olguların yaş ortalaması
13.4 ± 1.3 yıl olarak saptandı. Olguların tamamı pubertal jinekomasti idi. Jinekomastisi
olan olguların pubik kıllanma evrelerine göre dağılımları değerlendirildiğinde evre III?te
42 (%39.6) olgu ve evre IV?te 30 (%38.3) olgu ile en fazlaydı. Meme gelişimi 61?inde
(%57.5) bilateral, 45?inde (%42.5) unilateraldi. Jinekomastili olguların %44.3?ünde
emosyonel rahatsızlık bulunurken, %76.4?ünde jinekomastisi bulunan memesinde ağrı
şikayeti vardı.
Jinekomastili olgularda; total testosteron, vucüt kitle indeksi,
estradiol/testosteron oranı, free androjen indeksi ve estradiol düzeyleri daha yüksek
bulundu. Prolaktin düzeyleri arasında fark saptanmadı. Jinekomasti etiyopatogenezinde,
VKİ?nin artışı riski arttıran bir faktör olarak bulundu. Jinekomastinin pik yaptığı Evre
III ve Evre IV?de DHEA-SO4 düzeyi düşük, Evre II?den evre III?e geçişte LH
düzeyinde kontrol grubuna göre artışın az, testosteron seviyesinin kontrol grubunda
VI
daha fazla artış saptandı (p<0.05). Ayrıca jinekomastili olgularda, evreler arası geçişte
SHBG düzeyleri arasında anlamlı azalma olmaması, pubertal jinekomasti
etiyopatogenezindeki önemini vurguladı.
Sonuç: Jinekomastili olgularda serum testosteron düzeyi kontrol grubuna göre
belirgin derecede yüksek bulunduğundan jinekomasti gelişiminde tek başına serum
testosteron düzeyinin belirleyici olmadığı, jinekomasti etiyopatogenezinde başka
faktörlerin rol aldığı söylenebilir. Jinekomastili olgularda estradiol/testosteron oranının
ve estradiol düzeylerinin kontrol grubuna göre belirgin yüksek olması ve jinekomastinin
pik yaptığı Evre III ve Evre IV?de DHEA-SO4 düzeylerinin kontrol grubu ile
karşılaştırıldığında DHEA-SO4 düzeyinin azaldığı veya östrojene dönüşümünün artması
jinekomasti gelişimine katkıda bulunabilir. Sonuçlar jinekomasti etyopatogenezinde
serum estradiol düzeyi kadar DHEA-SO4 düzeyi ve estradiol/testosteron oranının da
önemli olduğunu düşündürmektedir. Yine jinekomastili olgularda ilerleyen pubertal
evreye rağmen serum SHBG düzeylerinde anlamlı derecede azalma olmaması,
jinekomasti etiyopatogenezinde anahtar nokta olabilir. Yüksek FAI, jinekomasti riskini
azaltan bir faktör olabilir.
Anahtar kelimeler: Pubertal jinekomasti, serbest androjen indeksi, seks
steroidleri, seks hormon bağlayıcı globulin, dihidroepiandrosteron/sülfat.

Abstract:
Objectives: It was aimed in the study to determine the frequency of
gynecomastia among the children between 9 and 16 attending at first grade education
and high school in Erzurum city centre and find the reasons for gynecomastia in the
cases.
Material and Methods: In the study, totally 1710 male students between 9 and
16 attending at first grade education and high school in Erzurum city centre were
scanned from September 2011 to March 2012 for gynecomastia. The study was
conducted over 11 first grade and high schools sampled randomly. Subject students
were also chosen from each school using stratified sampling method and depending on
age. The number of children who were diagnosed to have gynecomastia and invited to
the clinic was 106. Totally 50 pubertal adolescent children with gynecomastia who
admitted to clinic and 40 healthy adolescent children who were diagnosed not to have
gynecomastia and at similar age with the study group were scanned for the levels of sex
steroids, luteinizing hormone, follicle stimulating hormone, sex hormone binding
hormone, dehydroepiandrosterone sulphate and prolactin. Estradiol testosterone rate and
free androgen index were also calculated and relationship between these indicators and
height, age, body weight, body mass index, breast disc diameter, volume of testis and
sexual development stage.
Findings: Frequency of gynecomastia was found to be 6.2% and mean age of
cases was 13.4 ± 1.3 years. All of the patients were pubertal gynecomastia. When
gynecomastia was evaluated according to the distribution of cases for pubic hairing
stages, 42 children were at Stage III (39.6%) and 30 were at Stage IV (%38.3). Breast
development was determined to be bilateral and unilateral in 61 (57.5%) and 45 (42.5%)
of the subjects, respectively. The children with gynecomastia had emotional problems in
the rate of 44.3 %while 76.4% of them had breast pain.It was found that in gynecomastia cases, total testosterone, VKI,estradiol/testosterone rates, FAI and estradiol levels were higher. There was no significant difference between prolactine levels. In the etiopathogenesis of gynecomastia was found to be a factor increasing risk. In the Stage III and IV where gynecomastia peaked DHEA-SO4 level was low, from Stage II to III LH level showed VIII lower increase compared to control while the increase in testosterone level in control was found to be higher (p<0.05). Since no significant decrease was found in SHGB
levels in gynocomastia cases between stages pubertal gynecomastia was significant in
etiopathogenesis.