Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Balcalı Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Polikliniği'ne başvuran diyabet hastalarının pandemi dönemindeki diyabet özyönetimlerinin yaşam kalitesi üzerine etkileri
Effect of diabetes self-management on quality of life during the COVID-19 pandemic in patients with diabetes mellitus admitting Cukurova University Faculty of Medicine Balcali Hospital Endocrinology and Metabolism Outpatient Clinic
Yazar: MERVENUR GÜL
Danışman: PROF. DR. ESRA SAATÇI
Çukurova Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Adana = Adana ; Aile hekimliği = Family practice ; COVID 19 = COVID 19 ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Kendini yönetme = Self management ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Korona virüsler = Coronaviridae ; Pandemiler = Pandemics ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Amaç: COVID-19 Pandemisi süresince olağan yaşantıdaki majör değişiklikler, kısıtlamalar, kapanma dönemleri, karantinalar ve alınan diğer önlemleri Diabetes Mellitus hastalarının hastalık yönetimlerini olumsuz yönde etkilemiştir. Bu çalışmamızda, Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Balcalı Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Polikliniği'ne başvuran Diabetes Mellitus hastalarının COVID-19 pandemi dönemindeki hastalık özyönetimleri ile yaşam kaliteleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. 
Gereç ve Yöntem: Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Balcalı Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Polikliniği'ne 04.12.2021 ile 20.07.2022 tarihleri arasında başvuran, en az altı aylık tip 2 diyabet tanısı olan ve bilgilendirilmiş onam vermiş olan 186 hasta çalışmaya alınmıştır. Çalışmamız kesitsel tanımlayıcı niteliktedir. Çalışmaya katılmayı kabul eden hastalara tarafımızdan geliştirilen Sosyodemografik Veri Toplama Anketi (24 soru),  Diyabet Özyönetim Ölçeği (DSMQ) (16 soru), Genel Yaşam Kalitesi Ölçeği (EQ-5D) (5 soru) ve Visual Analog Scale (VAS)  uygulanmıştır. Veriler, SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) 25.0 paket programı ile analiz edilmiştir.
Bulgular: Tip 2 diyabet hastalarının 186'sından 100'ü (% 53,8) kadın, 86'sı (% 46,2) erkek idi. Hastaların yaş ortalamaları 56,3±8,8 yıl (min: 35, max: 80), boy ortalamaları 166,4±11,4 cm (min: 88, max:192), vücut ağırlığı ortalamaları 84,4±16,2 kg (min:42, max:160), Beden Kitle İndeksi (BKİ) ortalamaları 30,2±5,6 (min:16,9, max:53,3), bel çevresi ortalamaları ise 92,2±20,8 cm (min:50, max:140) olarak saptandı. Hastaların Diyabet Özyönetim Ölçeği puan ortalaması 5,67±1,47, Genel Yaşam Kalitesi Ölçeği puan ortalaması 0,27±0,23, VAS puan ortalaması 63,98±20 (min:0, max:100) olarak bulundu. Diyabet Özyönetim Ölçeği alt ölçekleri ele alındığında; Glikoz yönetimi puanı 5,68±1,88, Diyet kontrolü puanı 5,03±1,96, Fiziksel aktivite puanı 5,40±2,75, Sağlık hizmetlerini kullanma puanı 6,55 ±2,01 olarak bulundu. Diyabet Özyönetim Ölçeği ile diyabet hastalığı kontrolü için 3-6 ayda bir polikliniğe kontrole gitme arasında anlamlı ilişki bulundu (p<0,001). Genel Yaşam Kalitesi Ölçeği ile yaş, eğitim ve ekonomik düzey, diyabet süresi ve düzenli fiziksel aktivite alışkanlıkları arasında anlamlı ilişki bulundu (sırasıyla, p<0,001, p<0,001, p:0,03, p<0,001, p<0,001). Genel Yaşam Kalitesi Ölçeği (EQ-5D) yaşam indeks puanı ile Sağlık hizmetlerini kullanma ve DSMQ ölçek puanları arasında negatif yönlü zayıf (sırasıyla; r=-0,247; r=-0,240); Fiziksel aktivite ve VAS (sırasıyla r=-0,305; r=-0,541) ölçek puanı ile ise negatif yönlü orta düzeyde anlamlı bir korelasyon olduğu tespit edildi (sırasıyla, p:0,001, p:0,001, p<0,001, p<0,001). Hastaların VAS ölçek puanı ile Diyet kontrolü, Sağlık hizmetlerini kullanma ve DSMQ ölçek puanları arasında pozitif yönlü zayıf (sırasıyla r=0,157; r=0,185; r=0,298); Fiziksel aktivite ölçek puanı ile ise pozitif yönlü orta düzeyde anlamlı bir korelasyon olduğu saptandı (r=0,336). (sırasıyla, p:0,032, p:0,011, p<0,011, p<0,001).
Sonuç: COVID-19 pandemisi sırasında, diyabetik hastaların rutin kontrol muayeneleri aksamış ve sürekli kullanılan raporlu ilaçların reçetesiz temin edilmesine imkân tanınması sonucunda poliklinik başvurusu zorunlu olmaktan çıkmıştır; hastalar gerek pandemi kısıtlamaları gerekse COVID'e yakalanma kaygısı ve korkusu ile takipsiz ve kontrolsüz kalmıştır. Pandemi kısıtlamaları; diyet alışkanlıklarını, fiziksel aktivite ve sağlık hizmeti kullanma davranışlarını değiştirmiş ve dolayısıyla diyabetik hastaların kendi kendilerine diyabet yönetimlerini de etkilemiştir. Diyabet bütüncül bakım gerektiren çok önemli bir hastalık olup hastanın aile hekimleri tarafından biyopsikososyal, kültürel ve varoluşsal ele alınmasını gerektirir. Bu yaklaşım, her hastada farklılık gösterir ve yeni planlamalarla dinamik bir süreç içinde hasta eğitimi, danışmanlık ve tıbbi tedavi ile birlikte hastanın özyönetim becerilerinin geliştirilmesini kapsar. Çalışmamızda saptamış olduğumuz özyönetim yetersizliği, gelişebilecek komplikasyonlar ve düşük yaşam kalitesi ile ilişkili olabilir. Optimal kontrol edilemeyen diyabet hastalığı ise komplikasyonlara neden olarak ve hastaların yaşam kalitesini olumsuz yönde etkileyerek ilerleyen dönemlerde sağlık hizmeti sunum sistemlerinde yüksek maliyetlere neden olabilir. Aile Hekimliği uzmanları, sahip oldukları çekirdek yeterlilikleri kullanarak bu sorunun aşılmasına ciddi katkıda bulunabilirler.

Abstract:
Aim: The major changes in usual life, restrictions, lockdowns, quarantines and other measures taken during the COVID-19 Pandemic adversely affected the self-management in patients with diabetes mellitus. The aim of this study was to assess the relationship between diabetes self-management and quality of life during the COVID-19 pandemic period in patients with diabetes mellitus admitting to Cukurova University Faculty of Medicine Balcali Hospital Endocrinology and Metabolism Outpatient Clinic.
Materials and Methods: One hundred and eighty six patients with type 2 diabetes mellitus diagnosis for at least six months admitting to Cukurova University Faculty of Medicine Balcali Hospital Endocrinology and Metabolism Outpatient Clinic between 04.12.2021 and 20.07.2022 and the ones who had given informed consent were included in the study. Our study is a cross-sectional descriptive study. Sociodemographic Data Collection Questionnaire (24 questions), Diabetes Self-Management Questionnaire (DSMQ) (16 questions), General Quality of Life Scale (EQ-5D) (5 questions) and Visual Analog Scale (VAS) were used. Data was analyzed using SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) 25.0 pocket program.
Results: Of 186 patients, 100 (53,8%) were female and 86 (46,2%) were male. Mean age was 56,3±8,8 years (min: 35, max: 80), mean height was 166,4±11,4 cm (min: 88, max:192), mean body weight was 84,4±16,2 kg (min:42, max:160), mean Body Mass Index (BMI) was 30,2±5,6 (min:16,9, max:53,3), and mean waist circumference was 92,2±20,8 cm (min:50, max:140). The mean score for Diabetes Self-Management Questionnaire was 5,67±1,47, mean score for the General Quality of Life Scale was 0,27±0,23, and mean VAS score was 63,98±20 (min:0, max:100). The mean scores for the Diabetes Self-Management Questionnaire subscales were as follows: The glucose management score was 5,68±1,88, the diet control score was 5,03±1,96, the physical activity score was 5,40±2,75, the health care utilization score was 6,55±2,01. There was a significant relationship between the Diabetes Self-Management Scale score and admitting to the outpatient clinic every 3-6 months for diabetes control (p<0.001). There was significant relationship between the General Quality of Life Scale scores and age, educational and economical status, duration of diabetes, and performing regular physical activity (p<0.001, p<0.001, p=0.03, p<0.001, p<0.001, respectively). There was a negative weak correlation between the General Quality of Life Scale (EQ-5D) life index score and the use of health care services and DSMQ scale scores (r=-0,247; r=-0,240, respectively); a negative moderately significant correlation between  physical activity and VAS score (r=-0,305; r=-0,541, respectively) (p=0.001, p=0.001, p<0.001, p<0.001, respectively). There was a positive weak correlation between VAS score and Diet control, the use of health care services and Diabetes Self-Management Questionnaire scale scores (r=0,157; r=0,185; r=0,298, respectively). It was found that there was a positive moderately significant correlation with the physical activity scale score (r=0,336) (p=0.032, p=0.011, p<0.011, p<0.001, respectively).
Conclusion: During the COVID-19 pandemic, routine examinations of diabetic patients were disrupted and due to the regulation about obtaining regularly used drugs without a prescription outpatient clinic admissions were no longer obligatory leading to diabetic patients being unfollowed and uncontrolled due to both the pandemic restrictions and the anxiety and fear of catching COVID. Pandemic restrictions caused changes in the dietary and physical activity behaviors and health care service use in these patients and therefore affected self-management of diabetic patients. Diabetes is a very important clinical condition requiring holistic care and biopsychosocial, cultural and existential approach by family physicians. This approach differs for each patient and includes patient education, counseling and medical treatment as well as the improving self-management skills in patients with diabetes by dynamic process including new plans. However, studies showed that outpatient follow-ups and self-management in patients with diabetes were adversely affected during the pandemic. The impaired self-management in our study may be associated with future complications and low quality of life. Uncontrolled diabetes mellitus may cause complications and adversely affect the quality of life in patients with diabetes resulting in high health care costs. Family medicine specialists can make a significant contribution to overcoming this problem by using their core competencies.