Coğrafi bilgi sistemleri tabanlı raylı sistem güzergah tasarımı: İstanbul örneği
Optimal urban rail transit corridor identification based on geographic information systems: A case study on İstanbul
Yazar: CEM KIRLANGIÇOĞLU
Danışman: PROF. DR. DENİZ EKİNCİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Güzergah = Route ; Raylı sistemler = Railway systems ; Tasarım = Design ; Ulaşım coğrafyası = Transportation geography ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making ; İstanbul = Istanbul

Özet:
İstanbul'da önemsenmesi ve çözülmesi gereken başlıca konulardan birisi de ulaşım sorunudur. Gelecek yıllarda inşa edilecek yeni konut alanları ve açılacak yeni istihdam sahaları, bu problemin daha da büyümesine neden olacaktır. Hızla artan yolculuk talebinin karşılanmasında, karayolu odaklı çözümlerden ziyade yüksek kapasiteli raylı toplu taşıma sistemlerinden yararlanılması bir zorunluluk haline gelmiştir. 
İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından planlanan yatırımlarda en büyük pay ulaşıma, ulaşımın içinde en büyük pay ise raylı sistemlere aittir. 2004 yılı öncesinde 45 km iken şu anda 141 km olan raylı sistem ağının 2019 yılında 420 km, 2019 sonrasında ise 776 km olması planlanmaktadır. Milyarlarca dolarlık bu yatırımların hem İstanbul'a hem de Türkiye'ye en yüksek faydayı sağlayacak şekilde hayata geçirilmeleri gerekmektedir. 
Coğrafi Bilgi Sistemleri Tabanlı Raylı Sistem Güzergâh Tasarımı: İstanbul Örneği başlıklı tez çalışmasının amacı; bu yatırımların fiziki ve beşeri coğrafya faktörleri de göz önünde bulundurularak en doğru şekilde yönlendirilmesine katkıda bulunmaktır. Çalışmada, raylı sistem güzergâh tasarımında kullanılan geleneksel yöntemlere alternatif olarak Coğrafi Bilgi Teknolojileri tabanlı yeni bir tasarım modeli geliştirilmiştir. Çok Kriterli Karar Verme yöntemlerinin kullanıldığı bu model sayesinde, tasarım sürecine etki eden tüm faktörler bir arada değerlendirilerek hem karar vericilere hem de teknik personele yönelik bir karar destek sistemi ortaya çıkarılmıştır. 
Çalışmanın sonucunda, önerilen tasarım modeli örnek çalışma alanı olarak seçilen İstanbul şehrine başarıyla uygulanmış ve raylı sistem yatırımları için en uygun bölgeler tespit edilmiştir. Başka şehirlere de uygulanabilecek olan bu model sayesinde iş gücü, zaman ve bütçeden tasarruf sağlanarak yatırımlar daha sağlıklı yönlendirilmiş olacaktır.


Anahtar Kelimeler: Coğrafi Bilgi Sistemleri, Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri, Raylı Sistemler, Coğrafya, İstanbul.

Abstract:
The issue of traffic congestion is one of the most important problems that has to be solved in near future of İstanbul. Due to the fast urbanization process, new urban areas and new employment zones will increase this problem in the coming years. Instead of highway projects that will be temporary solutions, high capacity rail-based transit systems must be constructed to overcome the rapidly increasing travel demand. 
Transportation is the major investment area of İstanbul Metropolitan Municipality and urban railway systems have the top priority among all other alternatives.  The total length of the current railway network, which was 45 km before the year of 2004, is 141 km. It is planned to firstly extend these lines to 420 km until 2019, then to 776 km after this year. These investments need huge budgets reaching to billions of US dollars and very significant for national economy. Therefore they have to be planned very carefully to gain maximum efficiency and profitability.
This study aims to direct railway investments in accordance with the physical and human geography. Within the scope of the study, a new point of view has been developed based on integrating the traditional railway route design processes with Geographic Information Systems and Multi Criteria Decision Making techniques. This new and accurate decision support system will be useful for both decision makers and the design engineers. 
As a result of the study, the proposed railway route design model has been succesfully applied on the case study area, İstanbul. In addition, some conceptual new railway routes have been proposed after interpreting the analysis results. The proposed model is universal and may be applied to other cities in the world. It dramatically increases time, budget and manpower efficiency by taking the traditional processes a step further.



Keywords: Geographic Information Systems, Multi Criteria Decision Making, Railway Systems, Geography, İstanbu