İzmir, Aydın ve Muğla yörelerindeki sığırlarda görülen ektoparazitlerin ve yaygınlık oranlarının belirlenmesi üzerine çalışmalar
Studies on the determination of ectoparasites and their prevalence rates in cattle in İzmir, Aydin and Muğla regions
Yazar: ÖZGE ÖKTEM
Danışman: PROF. DR. BİLAL DİK
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Parazitoloji (Veterinerlik) Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Parazitoloji = Parasitology
Dizin: Aydın = Aydın ; Dış parazitler = Ectoparasites ; Muğla = Muğla ; Parazit hastalıkları-hayvan = Parasitic diseases-animal ; Parazitler = Parasites ; Parazitoloji = Parasitology ; Sığır hastalıkları = Cattle diseases ; Sığırlar = Cattles ; İzmir = Izmir

Özet:
Bu çalışma Muğla, Aydın ve İzmir yörelerindeki sığırlarda görülen ektoparazitlerin ve yaygınlık oranlarının belirlenmesi amacıyla planlanmış ve Haziran 2020 – Haziran 2021 tarihleri arasında Muğla, Aydın ve İzmir illerine bağlı 12 ilçede yürütülmüştür. Çalışma süresince incelenen 1353 sığırın 191'i %14,12 ektoparazitler ile enfeste bulunmuştur. Buna göre enfeste 191 sığırın 138'inin %72,25 kene, 24'ünün %12,57 bit,  beşinin %2,62 akar, yedisinin %3,66 pire, sekizinin %4,19 hippoboscid, dokuzunun %4,71 tabanid türleri ile enfeste olduğu tespit edilmiştir. 
              Muğla yöresindeki 447 sığırın 68'nin %15,21, Aydın yöresindeki 429 sığırın 84'ünün % 19,58, İzmir yöresindeki 477 sığırın 39'unun %8,18 ektoparazitlerle enfeste olduğu saptanmıştır.  
              Muğla yöresinde enfeste bulunan 68 sığırın 46'sında %67,64 kene, 13'ünde %19,11 bit, beşinde %7,36 tabanid, dördünde %5,89 hippoboscid sinek türlerine rastlanmış, pire ve akar örneklerine rastlanmamıştır. 
               Aydın yöresinde enfeste 84 sığırın 71'inde %84,52 kene, dördünde %4,76 bit, ikisinde %2,38 tabanid, ikisinde %2,38 hippoboscid sinek, beşinde %5,96 akar türlerine rastlanmış, pire örneklerine rastlanmamıştır.
               İzmir yöresinde enfeste 39 sığırın 21'inde %53,84 kene, yedisinde %17,95 bit, ikisinde %5,13 tabanid, ikisinde %5,13 hippoboscid sinek, yedisinde %17,95 pire türlerine rastlanmış, akar örneklerine rastlanmamıştır.
               Enfeste sığırlardan 254 erişkin Ixodid kene toplanmış, dört kene türü (Hyalomma marginatum, Hyalomma excavatum, Hyalomma detritum, Rhipicephalus turanicus) saptanmıştır. Kenelerden 68'i %26,78 Muğla'da, 124'ü %48,82 Aydın'da, 62'si %24,40 İzmir yöresinde bulunmuştur. Argasid kene örneğine rastlanmamıştır.
               Enfeste sığırlardan 76 erişkin bit toplanmış, dört bit türü (Bovicola bovis, Linognathus vituli, Solenopotes capillatus, Haematopinus quadripertusus) saptanmıştır. Bitlerden 30'u %39,48 Muğla'da, 28'i %36,84 Aydın'da, 18'i %23,68 İzmir yöresinde tespit edilmiştir. 
              Akar enfestasyonuna Aydın yöresi sığırlarında Ekim ayında rastlanmış, sadece Chorioptes bovis türü bulunmuştur Muğla ve İzmir yöresinde C. bovis veya başka akar tespit edilememiştir.
              Pire enfestasyonuna sadece İzmir yöresi sığırlarında Haziran, Temmuz ve Ağustos aylarında rastlanmış, iki pire türüne (Ctenocephalides canis, Ctenocephalides felis) tesadüf edilmiştir. Enfeste sığırlardan 27 pire toplanmış, 20'si Ct. canis %74,07, yedisi Ct. felis %25,92 olarak teşhis edilmiştir.
              Enfeste sığırlardan 16 hippoboscid örneği toplanmış, örneklerin tamamı Hippobosca equina, olarak teşhis edilmiştir. Toplanan 16 örneğin altısı %37,50 Muğla'da, altısı % 37,50 Aydın'da, dördü %25 İzmir yöresinde tespit edilmiştir.
              Enfeste sığırlarda üç tabanid türü (Tabanus bromius, Tabanus exclusus, Philipomyia aprica) tespit edilmiştir. Sığırlardan dokuz tabanid sinek toplanmış, beşi % 55,56 Muğla'da, ikisi %22,22 Aydın'da, ikisi %22,22 İzmir'de tespit edilmiştir. Buna göre; Muğla yöresinde iki T. bromius % 40, iki T.exclusus %40, bir P. aprica %20, Aydın yöresinde bir T. exclusus %50, bir T. bromius %50, İzmir yöresinde iki P. aprica %100 tespit edilmiştir.

Abstract:
This study was planned to determine the ectoparasites and their prevalance in cattle in Muğla, Aydın and İzmir regions and was carried out in 12 districts of Muğla, Aydın and İzmir provinces between June 2020 and June 2021. 
              One hundered ninety one 14,12% of 1353 cattle examined during the study were infested with ectoparasites. Accordingly, out of 191 infested cattle, 138  (72,25%) ticks, 24 (12,57% ) lice, five ( 2,62 %) mites, seven  (3,66% ) fleas, eight  (4,19%) hippoboscid, nine ( 4,71%)  infested with tabanid species.  
              Ectoparasites were found in 68 (15,21%) of 447 cattle in Muğla province, 84 out of 429 cattle (19,58%) in Aydın province, and 39 (8,18%) of 477 cattle in İzmir province.
              In the Muğla province, of 68 cattle infested, 46 (67,64%) ticks, 13 (19,11%) lice, five (7,36%) tabanid, four (5,89%) hippoboscid species were found, and flea mite species were not encountered.
              In Aydın province, 71 (84,52%) of 84 cattle infested ticks, four (4,76%) lice, two (2,38%) tabanid, two %2,38 hippoboscid fly, and five 5,96% mite species were encountered, flea samples were not found.
              In the İzmir province, 21 (53,84%) of 39 cattle infested with ticks, seven 17,95% lice, two 5,13% tabanid, two 5,13% hippoboscid fly, seven 17,95% flea species were encountered, no mite samples were found.  
               Four tick species (Hyalomma marginatum, Hyalomma excavatum, Hyalomma detritum, Rhipicephalus turanicus) were determined. 254 adult ixodid ticks were collected from infested cattle, and of the ticks, 68 (26,78%) were found in Muğla, 124 (48,82%) in Aydın, 62 (24,40%) in İzmir provinces. No argasid tick sample was found.  
              Four lice species (Bovicola bovis, Linognathus vituli, Solenopotes capillatus, Haematopinus quadripertusus) were determined from 76 adult lice collected from infested cattle. 30 (39,48%) of the lice were detected in Muğla, 28 (36,84%) in Aydın, 18 (23,68%) in İzmir province. 
              Mite infestation was found in cattle of Aydın province in October, only Chorioptes bovis species were found. No C. bovis or other mites were detected in Muğla and İzmir provinces.    
              Flea infestation was found only in İzmir province cattle in June, July and August, and two flea species (Ctenocephalides canis, Ctenocephalides felis) were encountered. 27 fleas were collected from infested cattle, 20 of which were found on Ct. canis 74,07%, seven on Ct. felis 25,92%.
              Sixteen hippoboscid specimens were collected from infested cattle, and all specimens were identified as Hippobosca equina. Six 37,50% of the 16 collected samples were found in Muğla, six 37,50% in Aydın, and four 25% in İzmir province.
               Three tabanid species (Tabanus bromius, Tabanus exclusus, Philipomyia aprica) were detected in infested cattle. Nine tabanid flies were collected from cattle, five 55,56% in Muğla, two 22,22% in Aydın, and two 22,22% in İzmir. According to this; two T. bromius 40%, two T.exclusus 40%, one P. aprica 20% in Muğla province, one T. exclusus 50%, one T. bromius 50% in Aydın region, İzmir two P. aprica 100% were detected in the province.