Sjögren sendromlu hastalarda sakız çiğneme ve dil-dudak-çene egzersizlerinin tükürük salgısı, kserostomi, disfaji ve ağız sağlığı ile ilişkili yaşam kalitesine etkisi
Effect of gum chewing and tongue-lip-jaw exercises on salivation, xerostomia, dysphagia and oral health related quality of life in patients with Sjögren's syndrome
Yazar: VİCDAN İTİŞGEN
Danışman: PROF. DR. FATMA İLKNUR ÇINAR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Amaç: Bu çalışma Sjögren sendromlu hastalarda sakız çiğneme ve dil-dudak-çene egzersizlerinin tükürük akış hızı, kserostomi, disfaji ve ağız sağlığı ile ilişkili yaşam kalitesine etkisini belirlemek amacıyla planlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Bu randomize kontrollü çalışma (ClinicalTrials.gov ID: NCT05680064), Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Romatoloji Bilim Dalı Polikliniği'nde 10 Ocak – 18 Temmuz 2023 tarihleri arasında yürütülmüştür. Araştırma kriterlerini karşılayan Sjögren sendromlu hastalar uyarılmamış tükürük akış hızı (0,1ml/dk ve ≥0,1ml/dk) açısından tabakalı blok randomize edilmiştir. Araştırma sakız çiğneme grubunda 29 hasta, dil-dudak-çene egzersiz grubunda 28 hasta ve kontrol grubunda 29 hasta olmak üzere toplam 86 hastayla tamamlanmıştır. 15 gün boyunca sakız çiğneme grubu ve dil-dudak-çene egzersiz grubu belirlenen protokolü uygulamıştır. Araştırma verileri; Veri Toplama Formu, tükürük akış hızı ölçümleri, Kserostomi Envanteri XI, Türkçe Yeme Değerlendirme Ölçeği, Ağız Sağlığı Etki Profili kullanılarak elde edilmiştir.
Bulgular: Sakız çiğneme, dil-dudak-çene egzersiz ve kontrol gruplarının ortanca yaşı sırasıyla 51,0 (48,0-61,0) yıl, 54,0 (40,0-60,7) yıl, 56,0 (46,5-60,0) yıl (p=0,919) ve ortanca hastalık süresi 48,0 (11,0-84,0) ay, 30,0 (8,5-81,0) ay, 36,0 (12,0-84,0) aydı (p=0,784). Uygulama sonrası uyarılmamış tükürük akış hızı değişimi ortanca değeri sakız çiğneme grubunda 0,14 (0,03-0,27) ml/dk, dil-dudak-çene egzersiz grubunda 0,12 (0,05-0,21) ml/dk ve kontrol grubunda 0,01 (-0,02-0,07) ml/dk olarak saptanmıştır (η2=0,200, p<0,001). Uyarılmış tükürük akış hızı değişimi ortanca değeri ise sakız çiğneme grubunda 0,10 (-0,04-0,53) ml/dk, dil-dudak-çene egzersiz grubunda 0,04 (-0,08-0,33) ml/dk ve kontrol grubunda -0,02 (-0,25-0,10) ml/dk olarak bulunmuştur (p=0,054). Ancak sakız çiğneme grubunda başlangıca göre uyarılmış tükürük akış hızında anlamlı artış olduğu saptanmıştır (r=0,460, p=0,013). Sakız çiğneme ve dil-dudak-çene egzersiz grubunda başlangıca göre kserostomi ve disfaji  
şiddetinde anlamlı azalma, ağız sağlığı ile ilişkili yaşam kalitesinde anlamlı artış olduğu belirlenmiştir (p<0,001). 
Sonuç: Araştırma sonuçları düzenli olarak sakız çiğneme ve dil-dudak-çene egzersizlerinin Sjögren sendromlu hastalarda uyarılmamış tükürük akış hızını arttırdığını, kserostomi ve disfaji şiddetini azalttığını ve ağız sağlığı ile ilişkili yaşam kalitesini arttırdığını göstermektedir.

Abstract:
Objective: This study was designed to determine the effect of gum chewing and tongue-lip-jaw exercises on salivary flow rate, xerostomia, dysphagia, and oral health related quality of life in patients with Sjögren's syndrome.
Materials and Methods: This randomized controlled trial (ClinicalTrials.gov ID: NCT05680064) was conducted between January 10 and July 18, 2023, at Gülhane Training and Research Hospital, Department of Rheumatology Outpatient Clinic. Patients with Sjögren's syndrome who met the study criteria were randomized into a stratified block regarding unstimulated salivary flow rate (<0.1ml/min and ≥0.1ml/min). The study was completed with a total of 86 patients, including 29 patients in the gum chewing group, 28 patients in the tongue-lip-jaw exercise group, and 29 patients in the control group. For 15 days, the gum chewing group and tongue-lip-jaw exercise group applied the determined protocol. Data were obtained using the Data Collection Form, salivary flow rate measurements, Xerostomia Inventory XI, Turkish Eating Assessment Scale, and Oral Health Impact Profile.
Results: The median age of the gum chewing, tongue-lip-jaw exercise and control groups was 51.0 (48.0-61.0) years, 54.0 (40.0-60.7) years, 56.0 (46.5-60.0) years, respectively (p=0.919) and the median duration of disease was 48.0 (11.0-84.0) months, 30.0 (8.5-81.0) months, 36.0 (12.0-84.0) months (p=0.784). The median value of unstimulated salivary flow rate change after the intervention was 0.14 (0.03-0.27) ml/min in the gum-chewing group, 0.12 (0.05-0.21) ml/min in the tongue-lip-jaw exercise group and 0.01 (-0.02-0.07) ml/min in the control group (η2=0.200, p<0.001). The median value of stimulated salivary flow rate change was 0.10 (-0.04-0.53) ml/min in the gum-chewing group, 0.04 (-0.08-0.33) ml/min in the tongue-lip-jaw exercise group, and -0.02 (-0.25-0.10) ml/min in the control group (p=0.054). However, there was a significant increase in the stimulated salivary flow rate in the gum chewing group compared to the baseline (r=0.460, p=0.013). There was a 
significant decrease in xerostomia and dysphagia severity and a significant increase in oral health related quality of life in the gum chewing and tongue-lip-jaw exercise group compared to baseline (p<0.001). 
Conclusion: The results of the study show that regular gum chewing and tongue-lip-jaw exercises increase the unstimulated salivary flow rate, decrease the severity of xerostomia and dysphagia, and improve oral health related quality of life in patients with Sjögren's syndrome.