Bazı xanthoparmelia cinsine ait likenlerin farmakognozik açıdan incelenmesi
Pharmacognosical investigation of some xanthoparmeliagenus lichens
Yazar: KÜBRA NUR ÇOBAN
Danışman: DOÇ. DR. GÖKÇE ŞEKER KARATOPRAK ; DR. ÖĞR. ÜYESİ SELEN İLGÜN
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
Xanthoparmelia cinsi Dünya çapında 800'den fazla türle temsil edilmektedir. Xanthoparmelia türlerinin geleneksel olarak yara iyileştirici, antienflamatuvar, antiromatizmal ve afrodizyak olarak kullanımı bulunmaktadır. Geleneksel olarak enflamasyon tedavisinde kullanılmaları sebebiyle çalışma kapsamında ülkemizde yetişen üç liken türünün antienflamatuvar aktivitesinin belirlenmesi hedeflenmiştir. Antienflamatuvar aktivite Xanthoparmelia verrucilifera, X. delisei ve X. loxodes türlerinden hazırlanan metanol ekstrelerinin lipopolisakkarit ile uyarılmış makrofajlardan salınan nitrik oksit, TNF-α ve prostaglandin E2 (PGE 2) düzeylerinin belirlenmesi ile değerlendirilmiştir. X. verrucilifera ekstresinin diğer ekstrelere göre hem nitrik oksit miktarına olan etkisi ile hem de enflamatuvar sitokinler üzerine olan etkisiyle daha güçlü aktiviteye sahip olduğu belirlenmiştir. Kronik enflamasyonun kanser gelişimine ve ilerlemesine neden olması sebebiyle likenlerden elde edilen ekstrelerin iki farklı meme kanseri hücre hattında sitotoksik etkinlikleri de incelenmiştir. MCF-7 hücre hattında X.delisei ekstresi daha etkili bunurken MDA-MB-231 hücre hattında X.verrucilifera ekstresi daha aktif bulunmuştur. Ekstrelerin antioksidan aktiviteleri de in vitro yöntemlerle değerlendirilmiştir. Yüksek Basınçlı Sıvı Kromatografisi (YBSK) ile yapılan analiz sonucu usnik asit, giroforik asit, psoromik asit, fumarprotosetrarik asit, protosetrarik asit, stistik asit, norstistik asit ve salazinik asit tayin edilmiştir.

Anahtar kelimeler: Antioksidan; Antienflamatuvar; Delisei; Xanthoparmelia verrucilifera; X. X. loxodes, sitotoksik,

Abstract:
The genus Xanthoparmelia is represented worldwide by more than 800 species. Xanthoparmelia species have traditionally been used for wound healing, anti-inflammatory, anti-rheumatic, and aphrodisiac purposes. Due to their traditional use in the treatment of inflammation, this study aimed to determine the anti-inflammatory activities of three lichen species native to our country. The anti-inflammatory activity was assessed by measuring nitric oxide, TNF-α, and prostaglandin E2 (PGE2) levels released from lipopolysaccharide-stimulated macrophages treated with methanol extracts prepared from Xanthoparmelia verrucilifera, X. delisei, and X. loxodes.
The extract of X. verrucilifera demonstrated stronger activity compared to the other extracts, both in its effect on nitric oxide levels and its impact on inflammatory cytokines. Since chronic inflammation can lead to the development and progression of cancer, the cytotoxic activities of the lichen extracts were also investigated in two different breast cancer cell lines. The X. delisei extract was found to be more effective in the MCF-7 cell line, whereas the X. verrucilifera extract exhibited greater activity in the MDA-MB-231 cell line. Additionally, the antioxidant activities of the extracts were evaluated using in vitro methods. High-Performance Liquid Chromatography (HPLC) analysis identified the presence of usnic acid, gyrophoric acid, psoromic acid, fumarprotocetraric acid, protocetraric acid, stictic acid, norstictic acid, and salazinic acid.
Key words: Antioxidant; Anti-inflammatory; Cytotoxic; Xanthoparmelia verrucilifera, X. delisei, X. loxodes,