Türk halk kültüründe mizah ekolojisi
Humor ecology in Turkish culture
Yazar: AZEM SEVİNDİK
Danışman: PROF. DR. ÖZKUL ÇOBANOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı / Türk Halk Bilimi (Folklor) Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ekoloji = Ecology ; Ekolojik etki = Ecological effect ; Gülme = Laughter ; Halk bilimi = Folklore ; Mizah = Humour

Özet:
Yazılı kaynaklar itibariyle Eski Yunan'dan günümüze değin çeşitli yönleriyle hem insan merkezli hem de toplumsal anlamda ele alınmaya çalışılan mizahın, özellikle de yakın dönem araştırmalarında, toplumsal bağlamının ihmal edilip yazılı kaynaklar üzerinden araştırıldığı ve anlaşılmaya çalışıldığı görülmektedir. Bu çalışmada mizaha, şimdiye kadarki yazılı mizah kültürü ürünleri üzerinden yaklaşan mizah çalışmalarının aksine, dil, üretim, tüketim, sözlü, yazılı ve elektronik kültür ortamı, ekonomi, oyun, yemek ilişkileri bağlamında bütüncül bir bakış açısıyla yaklaşılmıştır. Bu anlamda, toplumsal grupların oyunlarında, yemek kültürlerinde, dillerinde, kültürel ortamlarında anlamlanan bir yapıda olan mizah, kültürel üretimler ve tüketimler bileşkesi olmasından hareketle ve işlev sahibi olan yapısıyla, belirli bir ekolojiye sahiptir. 
Bir giriş ve üç bölümden oluşan bu çalışmanın "Mizah" adlı ilk bölümünde, gülme ve mizah ana başlıkları altında mizahın, Batıdaki ve bizdeki ilişki içerisinde olduğu alanlar üzerinden günümüze kadarki tarihi seyri; "Mizah Ekolojisi" adlı ikinci bölümde, Türkiye'deki güncel mizahın ilişkili olduğu hemen tüm alanlar ve sözlü, yazılı, elektronik kültür ortamı üzerinden, ulusal ve yerel ekolojik durumu; "Yeni Bir Tür Denemesi:Uydurma Halk Hikâyeleri" adlı son bölümde ise, yeni bir tür denemesi, ayrıca daha önce ulusal veriler ışığında tarihsel seyri ve güncel durumu verilen Türk mizah ekolojisinin geleceğe yönelik yeni biçimlerinin yerel boyutu, köy odaları ve mizah ustaları üzerinden, araştırması yapılmıştır. Bu anlamda, "araştırma alanı" şeklinde kodlanan son bölüm, mizahi geleneklerle ilgili özel kodlar taşıyan, içerisinde çeşitli halk gruplarının olduğu yerel bir mizah ekolojisinin araştırması olmuştur. 
Türk mizahın, geçmişinin, bu gününün ve geleceğinin incelemesinin yapıldığı bu çalışmada, mizahın, sosyokültürel hayatın ve kültür ortamlarının hemen her alanına sızdığı tespit edilmiş, "üstünlük çağı" olan yaşadığımız yüzyıla uygun olarak yeni mizah yapma biçiminde üstünlüğün ve grup kimliğinin önemli olduğu saptanmıştır. 

 
Anahtar Sözcükler
Mizah, gülme, ekoloji, kültür, uydurma

Abstract:
Humor, which has been approached from either human-centered or society-centered diverse aspects since the old Greek period according to the written resources, is attempted to be studied and understood through the written resources especially in the recent studies by ignoring its social context. In contrast to the humor studies approaching it through the written cultural humor products, this study approached it with a holistic perspective including language, production, consumption, oral, written, and electronic cultural environments, economics, game, and food relationships. In this regard, humor, which has a nature having meaning in games, food cultures, languages, and cultural environments of the social groups, has a specific ecology due to the fact that it is a combination of cultural productions and consumptions with a functioning structure. This study consists of one introduction and three parts. In the first part entitled "Humor", the historical progress of the humor is presented from the fields where humor is interrelated with the west and Turkey to these days under the headings of laughing and humor. In the second part entitled "Humor Ecology", almost all fields that is related with the current humor in Turkey and the current national and local ecological status were reported through the oral, written, and electronic cultural environments. In the last part entitled "An Essay of A New Type: Fictive Folk Stories", an essay on a new type was presented in addition to the local dimensions of the new formats of the Turkish humor ecology, whose historical progress and current status were presented before, through village chambers and humor scholars. Therefore, the last part coded as the "Research Field" is a study of a local humor ecology, which have special codes related with the humor traditions and includes various folk groups. 
In the present study, in which Turkish humor and its past, today, and future were investigated, it was found out that humor has emanated in almost every field of the sociocultural life and cultural environments. Additionally, it is also revealed that superiority in new humor-making style and group identity have importance in accordance with the century we live in, which is the century of "superiority age". 


Keywords 
Humor, Laughing, Ecology, Culture, Fiction