İslam sanatında 16.yüzyıla kadar Ulu Cami geleneği
The tradation of grand  mosque in islamic art up to 16th century
Yazar: GONCA PAPUCCU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜL KARPUZ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Türk İslam Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Camiler = Mosques ; Geleneksel Türk sanatı = Traditional Turkish art ; Geleneksel mimari = Traditional architecture ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; Türk-İslam sanatı = Turkish-Islamic art ; Ulu Cami = Ulu Mosque ; İslam sanatı = Islamic art

Özet:
İnsanlık tarihi boyunca din ve inanç sistemi hayatın önemli bir parçası olmuştur.
Dünya dinler tarihinde var olan politeist dinlerden monoteist dinlere kadar bütün
dinlerde bir kutsal mekân bulunmaktadır. İlahi dinlerin sonuncusu olan ve Hz.
Muhammed'in tebliğ ettiği İslam dininin farz kıldığı namaz ibadetini Müslümanlar en
kutsal mekânı olan Kâbe'ye yönelerek gerçekleştirmektedir. Bu ibadetin
gerçekleştirildiği ibadet merkezi olan camiler ilk olarak Hz. Muhammed'in evinin bir
parçası olarak inşa edilmiş aynı zamanda bir devlet kurumu vazifesi görmüştür. Allah'ın
evi olarak da bilinen bu camiler İslamiyetin yayılması ile birlikte anıtsal ölçülere
ulaşmıştır. Cuma namazının tek bir camide kılınması anlayışı bu camilerin
şekillenmesinde önemli rol oynamış ve şehirde bir ulu cami kimlğinin oluşmasını
sağlamıştır. Şehrin en büyük en eski camisi, ulu cami, mescid-i Cuma, cami kebir, orta
cami, merkez cami gibi isimlerle adlandırılmıştır. İktidarı ele geçiren ve İslamiyeti
kabul eden milletler tarafından Arap yarımadasında oluşmaya başlayan ulu cami
geleneği Kuzey Afrika'dan Endülüs'e, Irak ve İran'dan Hindistan'a, Orta Asya'dan
Anadolu'ya kadar uzanan geniş bir coğrafyada devam ettirilmiştir. Temelde ilk İslam
mescidi olan Mescidi Nebevi'nin kurulum şemasına sadık kalınarak İslam
coğrafyasında farklı tipte birçok anıtsal Ulu Cami inşa edilmiştir. Tüm İslam Devletleri
kendi mimari üslupları ile anıtsal nitelikte camilerini inşa etmişlerdir.
Anahtar Kelimeler: Kutsal, İbadet Mekânı, İslamiyet, Kâbe, Namaz, Cuma,
Mescit, Ulu Cami.

Abstract:
Throught the history of humanity, religion and belief system has been an
important part of life. There is a sacred place in all religions from the polytheist
religions that existed in the history of world religions to the monotheist religions. The
last of the divine religions and the prophet, the prayer worship which Muhammed
preached by the İslamic religionis carried out by the Muslims to the most sacred place,
the Kabaa. The mosque which is the center of worship where this worship was
performed, was firstly founded it was built as part of Muhammad's house and also
served as the state institution. These mosques, also known as the house of Allah, have
reached monumental dimensions with the spread of İslam. The conception of making
Friday prayer in a single mosque has played in a important role in a shaping these
mosques and has greated a great mosque identity in the city. The city'largest and oldest
mosque the grand mosque, Masjid-i Cuma, mosque kebir, middle mosque, the central
mosque is named by such names. Great mosque tradation that began the from in the
Arabian peninsula by nations that took powerand accepted İslam North Africa to
Andalusia, Irak and Iran to Indıa, Central Asia to Anatolia has continued in a wide
geography. In accordance with the founding scheme of Masjid Nebevi which is
basically the first Islamıc masjid many monumental grand mosques of different types
have been built in Islamic geography. All Islamic states built their own monumental
mosques with their unique architectural style.
Keywords: Sacred, Religion, Place of Worship, Islam, Kaaba, Masjid, Great
Mosgue