Çocuk dergilerinde söz varlığının incelenmesi
Examination of vocabulary in children's magazines
Yazar: NESİBE DENİZ TEKİN
Danışman: DOÇ. DR. PINAR BULUT
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dergiler = Magazines ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilim = Linguistics ; Söz varlığı = Vocabulary ; TRT Çocuk dergisi = TRT Çocuk magazine ; Türkçe = Turkish ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Çocuk dergileri = Child magazines ; Çocuk edebiyatı = Children’s literature

Özet:
İnsanlar duygularını, düşüncelerini, istek ve ihtiyaçlarını dil aracılığıyla ifade ederler. Dilin en temel birimi kelimedir. Bir dilde bulunan kelimelerin bütünü ise söz varlığını oluşturur. Birey kullandığı dilin tüm söz varlığına sahip olamaz. Ancak çocukluktan itibaren aile, okul, sosyal çevre, kitle iletişim araçları ve çocuk edebiyatı ürünleri aracılığıyla söz varlığı geliştirilebilir. Bu bağlamda okul, aile ve çevrede kullanılan dilde, özellikle çocuk edebiyatı ürünlerinde söz varlığının zengin olması oldukça önemlidir. Bu ürünler sayesinde çocuk, kelime hazinesini geliştirir. Kolay ulaşılabilir olan çocuk dergileri çocuk edebiyatı yazınında önemli bir yere sahiptir. Bu çalışmada ilkokul öğrencilerinin görüşlerine dayalı olarak belirlenen çocuk dergilerinde yer alan söz varlığı unsurlarını, kelime kullanım sıklığına göre tespit etmek amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda sosyo - ekonomik düzeyi yüksek, orta ve düşük olan üç farklı ilkokulda 3. ve 4. sınıf öğrencilerine okudukları, beğendikleri, abone oldukları dergiler sorularak araştırmanın çalışma grubu oluşturulmuştur. Araştırmanın çalışma grubu ölçüt örnekleme yöntemiyle belirlenmiştir. TRT Çocuk, Bilim Çocuk, Minika Go, Minika Çocuk ve Meraklı Minik dergilerinin güncel üçer sayısı araştırmanın çalışma grubunu oluşturmuştur. Çalışma nitel araştırma yöntemlerinden tarama modelinde desenlenmiştir. Veriler doküman incelemesi yöntemiyle elde edilmiştir. Verilerin analizinde, betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Çalışmada söz varlığı unsurları atasözleri, deyimler, ikilemeler, kalıp sözler, terimler ve özel adlar kategorilerinde incelenmiştir. Çalışmanın sonucunda en fazla söz varlığı unsurunun Bilim Çocuk dergisinde (f: 7078), en az söz varlığı unsurunun Meraklı Minik dergisinde (f: 786) kullanıldığı tespit edilmiştir. İncelenen dergilerde en az kullanılan söz varlığı unsurunun atasözleri olduğu görülmüştür. TRT Çocuk dergisinin ve Bilim Çocuk dergisinin birer sayısında yalnızca birer tane atasözü kullanılmıştır. En fazla deyim Bilim Çocuk dergisinde (f: 327), en az deyim Minika Çocuk dergisinde (f: 25) kullanılmıştır. En fazla ikileme Bilim Çocuk dergisinde (f: 77), en az ikileme Minika Çocuk dergisinde (f: 10) kullanılmıştır. En fazla kalıp söz TRT Çocuk (f: 48) dergisinde, en az kalıp söz Meraklı Minik (f: 10) dergisinde bulunmaktadır. İncelenen dergilerde en fazla kullanılan söz varlığı unsurunun terimler olduğu tespit edilmiştir. En fazla terim Bilim Çocuk dergisinde (f: 5568), en az terim Meraklı Minik dergisinde (f: 688) kullanılmıştır. Çocuk dergilerinde terimlerden sonra en fazla kullanılan söz varlığı unsuru özel adlardır. En fazla özel ad Bilim Çocuk (f: 1077) dergisinde, en az özel ad Meraklı Minik (f: 43) dergisinde bulunmaktadır. Araştırma kapsamında incelenen çocuk dergilerinde atasözleri, deyimler ve kalıp sözlerin diğer söz varlığı unsurlarına göre daha az kullanıldığı görülmüştür.

Abstract:
People express their feelings, thoughts, wants and needs through language. The most basic unit of language is the word. All of the words in a language form the vocabulary. An individual cannot have the entire vocabulary of the language child uses. However, from childhood, vocabulary can be developed through family, school, social environment, mass media, children's literature products. In this context, it is very important that the vocabulary is rich in the language used in school, family and environment, especially in children's literature products. Thanks to these products, the child develops her/his vocabulary. Easily accessible children's magazines have an important place in children's literature. In this study, it is aimed to determine the vocabulary elements in children's magazines, which are determined based on the opinions of primary school students, according to the frequency of word use. For this purpose, the study group of the research was formed by asking the 3rd and 4th grade students in three different primary schools with high, middle and low socio-economic levels about the magazines they read, liked and subscribed to. The study group of the research was determined by criterion sampling method. Three current issues of TRT Çocuk, Bilim Çocuk, Minika Go, Minika Çocuk and Meraklı Minik magazines formed the study group of the research. The study was designed in the scanning model, which is one of the qualitative research methods. The data were obtained by document analysis method. In the analysis of the data, descriptive analysis method was used. In the study, vocabulary elements were examined in the categories of proverbs, idioms, reduplications,formulaic words, terms and proper nouns. As a result of the study, it was determined that the vocabulary element was used the most in Bilim Çocuk magazine (f: 7078), and the least vocabulary element was used in the magazine Meraklı Minik (f: 786). It has been seen that the least used vocabulary element in the examined journals is proverbs. Only one proverb is used in each issue of TRT Çocuk magazine and Bilim Çocuk magazine. The most expressions were used in Bilim Çocuk magazine (f: 327), and the least expression was used in Minika Çocuk magazine (f: 25). The most reduplication was used in Bilim Çocuk magazine (f: 77), the least reduplication was used in Minika Çocuk magazine (f: 10). The most common words are found in TRT Çocuk (f: 48) magazine, and the fewest phrases are found in Meraklı Minik (f: 10). It has been determined that the most used vocabulary element in the examined journals is terms. The most terms were used in Bilim Çocuk magazine (f: 5568), the least term was used in the magazine Meraklı Minik (f: 688). Proper names are the most used vocabulary item after terms in children's magazines. The most proper names were found in Bilim Çocuk (f: 1077), and the least proper names were found in the journal Meraklı Minik (f: 43). It has been observed that proverbs, idioms and formulaic words are used less than other vocabulary elements in children's magazines examined within the scope of the research.