Ebeveynliğin dönüşümü ve paronoyak ebeveynliğin sosyo-kültürel temelleri
The transformation of parenthood and socio-cultural origins of the paranoid parenting
Yazar: ŞEYDA KANKURDAN
Danışman: PROF. DR. KAYHAN DELİBAŞ
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Aile içi roller = Family roles ; Ebeveyn-çocuk ilişkisi = Parents-child relation ; Ebeveynler = Parents ; Ebeveynlik rolleri = Parental roles ; Güven = Confidence ; Güvenmek = Trust ; Paranoya = Paranoia ; Risk = Risk ; Risk altındaki çocuklar = Children under risk ; Çocuk yetiştirme = Child rearing

Özet:
Tarihsel süreçte aile, ebeveynlik ve çocukluğun tanımı, çocuğa yüklenen anlamlar değişiklikler göstermiştir. Yerleşik yaşama geçişle birlikte toplumların temel kurumlarından birisi halini almış olan aile kurumu hem evrensel bir nitelik kazanmış hem de binlerce yıldır varlığını sürdürmeyi başarmıştır. Aile ve ebeveyn toplumsallaşma sürecinde ilk basamak olması ve kültürel değerlerin kuşaklar arası aktarımını sağlaması nedeniyle oldukça önemli bir araştırma konusudur (Nomaguchi K., ve Milkie M.A., 2017; Chan, T. W ve Koo, A., 2011 ). Toplumsal alandaki yapısal değişim ve dönüşümler bireylerin düşünme biçimini tutum ve davranışlarını doğrudan ya da dolaylı olarak etkilemektedir. Bu süreç aile içi ilişkilerde sadece ebeveynler arası ilişkileri değil, çocuğun aile içindeki ve toplumdaki konumlarını da dönüştürmektedir. 1990'lı yılların sonlarından bu yana Batı Avrupa'da ortaya çıkan ve artarak devam eden 'paranoyak ebeveynlik' yeni bir ebeveynlik sitili olarak 2000'li yılların ortalarından itibaren ülkemizde de görünürlük kazanmıştır. Yaygın olarak karşımıza çıkan bu ebeveynlik sitili, çocukların nasıl yetiştirilmesi gerektiği, çocuğun psikolojik, bilişsel ve fiziksel gelişimlerinin nasıl olmasına dair hemen her şeyi ebeveynlerin temel sorumluluğu olarak tanımlamıştır. Ebeveynliği yeni baştan öğrenilmesi gereken bir göreve dönüştürmesi beklenebileceği gibi, ebeveynliğin anksiyete, kaygı, güvenlik endişesi ve paranoyaklığın gelişmesine zemin hazırlamıştır.
Araştırmanın amacı paranoyak ebeveynliği ortaya çıkaran sosyo-kültürel nedenlerinin ortaya konularak ebeveynlerin düşünme biçimlerine, tutum ve davranışlarına, gündelik yaşam pratiklerine yansımalarının incelenmesi olarak belirlenmiştir. Araştırmada nicel araştırma tekniği üzerinden kotalı anket uygulaması yapılmıştır. Araştırmada nicel araştırma yöntemi, kotalı örneklemle dayalı olarak seçilmiş olan 341 ebeveyne anket uygulanmıştır. 18 yaş ve üzeri, evli, 25 yaş altı çocuk sahibi olan Aydın ilinde ikamet eden ebeveynlerle görüşülmüştür.
Araştırma sorunsalı üç bağlam üzerinden incelenmiştir. Birinci bağlam ailenin tanımı, tarihçesi, çocuğun tanımı, tarihçesi ve çocukluğa yüklenen anlamlar olarak ele alınmıştır. Ailenin ve çocuğun tanımı ve tarihçesini anlamak araştırmada ebeveynlik süreçlerinden bahsetmeden önce anlaşılması gereken önemli bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır. İkinci bağlam bireylerin yaşamlarını risklere yüklenen olumsuz anlamlar üzerinden değerlendirerek düşünme biçimlerini ve gündelik yaşam pratiklerini risk toplumu perspektifinden değerlendirmeleri üzerine kurulmuştur. Araştırmanın üçüncü ekseni geçmişten günümüze ebeveynlik tutumları ve tanımlamaları, uzmanlığın toplumsal yaşam üzerindeki etkisi paranoyak ebeveynliğin ortaya çıkışında etkili olan diğer süreçler üzerinde durulmuştur.

ANAHTAR SÖZCÜKLER: Aile, Çocuk, Ebeveynlik, Paranoya, Risk, Güven.

Abstract:
In the historical process, the definition of family, parenting and childhood has changed. The meanings attributed to the child and childhood have changed as well. As an main social institution the family emerged with the transition to settled life which has gained a universal character and has been able to survive for thousands of years.  Because of their primary role in the process of the providing and transferring of the cultural values between generations, the family and parenthood have been a very important research subject (Nomaguchi K., ve Milkie M.A., 2017; Chan, T. W ve Koo, A., 2011 ). Structural changes and transformations in the social field directly or indirectly affect the way people think, their attitudes and behaviours. This process transforms not only the relationships between parents, but also the position of the child in the family and in the community. As a new parenting style the 'paranoid parenting' has emerged in the western Europe during the late 1990s. It has gained increasing visibility in Turkey since the mid-2000s as well. As can be expected, this development has turned parenting into a task that needs to be learned from the beginning, as well as paving the way for widespread fear, anxiety and paranoiac parenting.
The aim of the research is to reveal the sociocultural causes of the paranoid parenting and to investigate how this process reflected on to the parents' ways of thinking, attitudes, behaviours and in their everyday practices.
The purpose of the study is to reveal the sociocultural causes of the so-called paranoid parenting, and to determine what this reflects on the parents' ways of thinking, attitudes and behaviours, and daily life practices. In the study, a questionnaire was applied to 341 parents who were selected based on quantitative research method and quota sampling. Interviews with parents residing in Aydın province, who are 18 years old and over, married and have children under 25 years old, were interviewed.
The research problematic has been examined in three contexts. The first context is considered as the definition and the history of family, child and childhood as well as changing meanings which has been attributed to childhood. Understanding the definition and history of the family and the child is an important issue that must be understood before talking about parenting processes in the research. The second context is to evaluate individuals' lives through the negative meanings attributed to the risks, and to evaluate their ways of thinking and daily life practices from the perspective of the risk society. The third axis of the research is focused on, in the historical context, parenting attitudes and definitions from past to present, the effect of expertise on social life and other processes that are effective in the emergence of paranoid parenting.

KEY WORDS: Family, Child, Parenthood, Paranoia, Risk, Trust.