Sağlık-kültür ilişkisi ekseninde Ocak kültürü ve halk hekimliği: Eskil-Aksaray örneği
'Ocak' culture and folk medicine in the axis of the health and culture relationship: Sample the Eskil-Aksaray
Yazar: BAHAR AKPINAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ OYA ERYİĞİT GÜNLER
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Aksaray-Eskil = Aksaray-Eskil ; Halk hekimliği = Folk medicine ; Halk kültürü = Folk culture ; Kültür = Culture ; Ocaklar = Ocaks ; Sağlık = Health

Özet:
Kültür, tarihi hafıza içerisinde toplumların inanç, örf, adet, gelenek ve göreneklerinin yaşayış tarzına yansıması olarak yazılı ve sözlü kaynaklar ışığında günümüze kadar ulaşan maddi ve manevi değerler bütünüdür. Bu hafıza içerisinde yer alan ögelerden bir tanesi ise toplumların hastalıklarını tedavi etme yöntemlerini oluşturan halk hekimliği ve ocak kültürüdür. Türklerin İslamiyet'i kabul etmesinden sonra Şamanların tedavi edici özelliklerini ocaklılar olarak adlandırılan toplumda geleneksel tedavi elçileri almıştır. Türk toplumlarında sağaltım gücüne ve kutsallığına inanılan ocaklar, her ne kadar değişime maruz kalmış olsa da tarihin her döneminde tedavi noktasında işlevselliğini korumuştur. Anadolu'nun her bir köşesinde etkinlikleri ve izleri bulunan halk hekimliği ve ocak kültürü, kendini Aksaray(Eskil) bölgesinde de göstermektedir. Halk hekimliği, toplumların sahip olduğu kültürde var olan ve sözlü bir şekilde devamlılığını sağlayarak günümüze kadar gelen bir yapıdır. Yapılan çalışmada Aksaray(Eskil)'de etkinliğini sürdüren ocaklar ve halkında alternatif olarak uyguladığı kültürel tedaviler (halk hekimliği) sosyoloji disiplini perspektifinde toplumsaldaki tezahürünü konu edinmektedir. Halkın hastalıklarla karşı kaşıya kaldığı noktada ya modern tıbbın yetersiz kaldığı durumlarda ya da modern tıbba alternatif olarak geleneksel tedavideki sağaltımları uyguladıkları görülmektedir. Ocaklar işlevsel olarak devam ediyor olsa da gerek okuma-yazma oranının artış göstermesi, gerekse de modernleşme halk hekimliğine olan talep ve inancı zedelediği sonucuna varılmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Kültür, Sağlık, Halk hekimliği, Ocak, Aksaray (Eskil)

Abstract:
Culture is a set of material and spiritual values that have reached today in the light of written and oral sources as a reflection of the beliefs, customs, traditions and customs of societies in historical memory. One of the items in this memory is folk medicine and hearth culture, which form the methods of treating the diseases of societies. After the Turks accepted Islam, the healing properties of shamans were taken by traditional healing ambassadors in the society called Ocaklılar. The hearths, which are believed to have healing power and sanctity in Turkish societies, have maintained their functionality in every period of history, even though they have undergone changes. Folk medicine and hearth culture, which have activities and traces in every corner of Anatolia, also show itself in Aksaray (Eskil) region. Folk medicine is a structure that exists in the culture of societies and has survived to the present day by providing its oral continuity. The study focuses on the cultural treatments (folk medicine) applied as an alternative to the people and the hearths that are active in Aksaray (Eskil) in the perspective of the sociology discipline. At the point where the people are faced with diseases, it is seen that they apply the treatments in traditional treatment either in cases where modern medicine is inadequate or as an alternative to modern medicine. Although the hearths continue functionally, it is concluded that both the increase in the rate of literacy and the modernization have damaged the demand and belief in folk medicine.

Key Words: Health, Folk Medicine, Hearth, Aksaray (Eskil)