Aile hekimliği polikliniğine başvuran 18-65 yaş arası bireylerin HIV/AIDS ile yaşayan bireylere karşı damgalama eğilimlerinin sağlık okuryazarlığı düzeyi ile ilişkisinin incelenmesi
Examining the relationship between health literacy level and stigmatizing tendencies of the individuals aged between 18-65 who apply to the family medicine clinic towards people living with HIV/AIDS
Yazar: ERSİN KAPLAN
Danışman: DOÇ. DR. HİLAL ÖZKAYA ; DR. BAŞAK KORKMAZER
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Hamidiye Uluslararası Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç
AIDS, 1981 yılında görülen olağandışı enfeksiyonlarla fark edilmiş ve daha sonra HIV-1 virüsünün bu hastalığın nedeni olduğu belirlenmiştir. Sağlık hizmetlerinin gelişmesi ile HIV, günümüzde kontrol edilebilir bir hastalık haline gelmiştir. Ancak, HIV ile yaşayan bireylere yönelik olumsuz tutum ve inançları ifade eden HIV damgası, HIV ile yaşayan kişilerin duygusal ve ruh sağlığını olumsuz etkilerken, test ve tedaviye erişimlerini de zorlaştırmaktadır. Damgalamayı azaltmak için farkındalık artırılmalı ve doğru bilgiye erişim sağlanmalıdır. Bu çalışmanın amacı, sağlık okuryazarlığı düzeyinin HIV/AIDS damgalaması üzerindeki etkisini incelemektir.
Gereç ve Yöntem
Çalışmamız, kesitsel tipte bir çalışma olup veriler uzman görüşü de alınarak oluşturulan anket aracılığıyla toplanmıştır. Gerekli etik kurul izni ve idari izinler alındıktan sonra çalışmamız, 01.04.2023 ile 01.05.2023 tarihleri arasında, Aile Hekimliği Polikliniğine başvuran ve çalışmaya katılmayı kabul eden 258 birey ile gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara uygulanan anket 3 bölümden oluşmakta olup ilk bölümde katılımcıların sosyodemografik bilgileri sorgulanmış olup HIV/AIDS hakkındaki bilgilerini kısaca ölçmek için uzman görüşü alınarak hazırlamış olduğumuz HIV/AIDS bilgi anketi soruları yöneltilmiştir. İkinci bölümde sağlık okuryazarlığı düzeylerini ölçmek için Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-Kısa Form (SOY-KF) ve üçüncü bölümde damgalama eğilimlerini ölçmek için HIV/AIDS ile İlgili Damgalama Ölçeği'nin (ADÖ) "Toplumun HIV/AIDS'e bakış açısı alt boyutu" kullanılmıştır. Veriler IBM SPSS sürüm 25.0 (SPSS Inc., Chicago, Illinois, ABD) kullanılarak analiz edilmiştir. p<0.05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. 
Bulgular
HIV/AIDS bilgi anketi sonuçları incelendiğinde ortalama toplam puan 5.10 puan ile katılımcıların genel olarak orta seviyede bir bilgiye sahip oldukları belirlenmiştir. SOY-KF sonuçlarına göre, katılımcıların ortalama puanı 34.42 olarak hesaplanmıştır. ADÖ sonuçlarına göre, ortalama puan 21.42'dir. Sağlık okuryazarlığı düzeyi yüksek olan katılımcıların, HIV/AIDS ile yaşayan bireylere karşı daha az damgalama eğilimi gösterdikleri saptanmıştır. Cinsiyet, eğitim durumu ve gelir düzeyine göre damgalama eğilimleri ve sağlık okuryazarlığı düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar bulunmuştur. HIV/AIDS Bilgi Anketi sorularına doğru yanıt verenlerin SOY-KF puanları daha yüksek bulunmuştur. Ayrıca, ADÖ ile SOY-KF ve HIV/AIDS Bilgi Anketi puanları arasında ve HIV/AIDS bilgi anketi ile SOY-KF ve ADÖ puanları arasında yapılan çok değişkenli lineer regresyon analizinde, sadece HIV/AIDS Bilgi Anketi puanlarının SOY-KF tarafından istatistiki olarak anlamlı bir şekilde yordandığı görülmüştür.
Sonuç
Çalışmamız, aile hekimliği polikliniğine başvuran bireylerin HIV/AIDS ile yaşayan bireylere karşı damgalama eğilimlerinin, sağlık okuryazarlığı düzeyi ile ilişkili olduğunu ortaya koymuştur. Sağlık okuryazarlığının artırılması, HIV/AIDS ile yaşayan bireylere yönelik damgalama ve ayrımcılığı azaltmada etkili olabilir. Sonuçlar, sağlık okuryazarlığı odaklı müdahalelere odaklanılması gerektiğini ortaya koymaktadır. Ancak, yapılan regresyon analizleri, HIV/AIDS ile ilgili damgalama eğiliminin tek başına sağlık okuryazarlığı düzeyi ve HIV/AIDS hakkındaki bilgi düzeyi ile açıklanamayacağını, sosyo-ekonomik ve kültürel faktörlerden de etkilenen çok yönlü bir kavram olabileceğini düşündürmektedir. Bu nedenle, HIV/AIDS ile ilgili damgalama eğiliminin azaltılması için yürütülen çalışmalarda, sadece bireylerin bilgi düzeylerinin ve okuryazarlığının artırılmasına yönelik hedeflere odaklanmaktan ziyade, konunun toplumsal normlar, sosyo-ekonomik ve kültürel durumlar, dini inanışlar gibi birçok değişkenle birlikte ele alınması gerektiği düşünülmektedir.

Abstract:
Aim:
AIDS was first identified in 1981 through unusual infections and later determined to be caused by the HIV-1 virus. With advancements in healthcare, nowadays, the HIV has become a controllable disease. However, the stigma associated with the HIV, which refers to the negative attitudes and beliefs towards individuals living with the HIV, adversely affects their emotional and mental health and hinders their access to testing and treatment. To reduce the stigma towards individuals who has been infected, an awareness must be raised and the access to accurate information must be ensured. The aim of this study is to examine the impact of health literacy levels on HIV/AIDS stigma.
Materials and Methods:
 Our study is a cross-sectional study, and data were collected through a survey created with expert opinion. It was conducted between April 1, 2023, and May 1, 2023, with 258 individuals who applied to the Family Medicine Clinic and agreed to participate in the study. The survey administered to the participants consists of three sections. In the first section, sociodemographic information of the participants was collected, and questions from the HIV/AIDS knowledge survey, prepared with expert opinion to briefly measure their knowledge about HIV/AIDS, were directed. In the second section, the Short-Form Health Literacy Scale (HLS-SF) was used to measure health literacy levels, and in the third section, the "community perspectives subscale" of the HIV/AIDS‐related Stigma Scale (ASS) was used to measure stigma tendencies. The data were analyzed using IBM SPSS version 25.0 (SPSS Inc., Chicago, Illinois, USA).
Results:
The results of the HIV/AIDS knowledge survey indicate that the average total score is 5.10 points, suggesting that participants generally have a moderate level of knowledge. According to the HLS-SF results, the average score of the participants is 34.42. The average score according to the ASS results is 21.42. It was found that participants with high health literacy levels tend to have less stigma towards individuals living with HIV/AIDS. Statistically significant differences were found between stigma tendencies and health literacy levels according to participants' sex, education level, and income level. The HLS-SF scores of those who correctly answered the HIV/AIDS Knowledge Survey questions were found to be higher. Additionally, in the multivariate linear regression analysis conducted between ASS and HLS-SF, HIV/AIDS Knowledge Survey scores, as well as between the HIV/AIDS Knowledge Survey and HLS-SF, ASS scores, it was found that only the HIV/AIDS Knowledge Survey scores were statistically significantly predicted by SOY-KF.
Conclusion:
 Our study revealed that the stigma tendencies towards individuals living with HIV/AIDS among those who apply to family medicine clinics are related to their health literacy levels. Increasing health literacy may be effective in reducing stigma and discrimination towards individuals living with HIV/AIDS. The results suggest that interventions focused on health literacy should be prioritized. However, regression analyses indicate that the tendency towards HIV/AIDS stigma cannot be explained solely by health literacy level and HIV/AIDS knowledge level, but may also be a multidimensional concept influenced by socio-economic and cultural factors. Therefore, it is suggested that efforts to reduce HIV/AIDS stigma should address not only increasing individuals' knowledge and literacy levels but also consider societal norms, socio-economic and cultural conditions, and religious beliefs.