Havaalanı çevre yönetim performansının çok kriterli karar verme yöntemleriyle değerlendirilmesi: Türkiye'deki beş büyük havaalanında bir uygulama
Evaluation of airport environmental management performance with multi criteria decision making methods: An application at five major airports in Türkiye
Yazar: MUSTAFA UZGÖR
Danışman: DOÇ. DR. SAVAŞ SELAHATTİN ATEŞ
Anadolu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sivil Havacılık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation ; İşletme = Business Administration
Dizin: Sivil havacılık = Civil aviation ; Sivil havacılık işletmeleri = Civil aviation companies ; Yeşil havalimanı = Green airports ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making

Özet:
Hava taşımacılığının çevresel etkileri konusunda odak noktası her ne kadar havayolu endüstrisi olsa da havaalanları, yer operasyonlarından salınan emisyonlar, gürültü etkileri ve terminal binasındaki enerji kullanımı gibi pek çok açıdan çevresel etkiler barındırmaktadır. Bu araştırmada havaalanlarının çevresel etkileri daha iyi yönetmesine katkı sağlanması bakımından havaalanlarının çevre yönetim performansını yansıtan kriterleri belirlemek, bu kriterlerin önem derecelerini tespit etmek ve Türkiye'deki en büyük beş havaalanının çevre yönetim performanslarını değerlendirmek amaçlanmıştır. Bu amaçla yarı-yapılandırılmış görüşmeler ve çok kriterli karar verme yöntemleri kullanılmıştır. Kriterlerin ağırlıklandırılmasında SWARA yöntemi, alternatiflerin değerlendirilmesinde ise COCOSO, MARCOS, TOPSIS, VIKOR ve Borda yöntemleri kullanılmıştır. Analizler neticesinde en önemli ana kriterin karbon emisyonu ve enerji yönetimi kriteri olduğu, en az önemli ana kriterin ise biyoçeşitlilik yönetimi kriteri olduğu bulunmuştur. Genel çevre yönetim performansı en yüksek havaalanının İstanbul Havaalanı olduğu görülmüştür. Onu sırasıyla Antalya Havaalanı, Sabiha Gökçen Havaalanı, Ankara Esenboğa Havaalanı ve İzmir Adnan Menderes Havaalanı izlemiştir. Burada daha yoğun havaalanlarının performansının daha yüksek çıktığı görülmüştür. Buna karşın gürültü yönetimi ana kriteri özelinde ise daha az yoğun havaalanlarının performansının daha yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Su ve atık yönetimi konusunda ise görece daha sıcak iklimde bulunan havaalanlarının performansının daha düşük olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Although the focus on the environmental impacts of air transportation is on the airline industry, airports have environmental impacts in many aspects such as emissions from ground operations, noise impacts and energy use in the terminal building. This study aims to identify the criteria that reflect the environmental management performance of airports, to determine the importance of these criteria and to evaluate the environmental management performance of the five major airports in Türkiye in order to contribute to better management of environmental impacts of airports. For this purpose, semi-structured interviews and multi criteria decision making methods were used. SWARA method was used to weight the criteria and COCOSO, MARCOS, TOPSIS, VIKOR and Borda methods were used to evaluate the alternatives. As a result of the analysis, it was found that the most important main criterion is carbon emission and energy management criterion, while the least important main criterion is biodiversity management criterion. Istanbul Airport has the highest overall environmental management performance. It was followed by Antalya Airport, Sabiha Gökçen Airport, Ankara Esenboğa Airport and Izmir Adnan Menderes Airport. It is observed that busier airports have higher performance. On the other hand, for the main criterion of noise management, it is concluded that the performance of less busy airports is higher. In terms of water and waste management, airports located in relatively warmer climates are found to have lower performance.