Orta Çağda aristokrat bir eğlence: Çevgan oyunu ve pratikleri
An aristocratic entertainment in the Middle Ages: Çevgan game and its practices
Yazar: ROZELİN ELİBOL
Danışman: DOÇ. DR. AHMET SELÇUKOĞLU
Mardin Artuklu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Orta çağın sosyal hayatında eğlence çok önemli bir yer edinmiştir. Birçok alanda farklı türlerde eğlenceler düzenlenmiştir. Bu çalışmanın ana teması olan çevgan oyunu bu türler içerisinde yer alan ve günümüz dünyasında polo olarak adlandırılan eğlence türüdür. Coğrafi olarak Doğu kültürünün bir parçası olduğu göze çarpmaktadır. Oyunun çıkış noktasının Orta Asya olduğu düşüncesi ağırlık kazanırken, kurumsallaşmasının ise İran olduğu yüksek bir ihtimaldir. Kadim bir geçmişe sahip olan bu oyunun Cebrail ve Mikail meleklerine dayandırıldığı söylenir. Farklı toplumlarda çeşitli isimlerle oynanan bu oyun genelde at üzerinde ucu eğri bir değnekle topa vurularak oynanmıştır. Bu oyunun atsız oynandığını söyleyen kaynaklarda mevcuttur. Seçkin sınıfa ait olan bir oyun olduğu bilgisi kaynaklarda sık rastlanan bir bilgidir. Özellikle padişahların zevk ve spor amacıyla bu oyunu oynadıkları anlatılmıştır. Düz ve geniş bir alanda dörder veya altışar kişiden oluşan iki takım arasında oynanır. Topun rakip takımın kalesine atılması ile sayı elde edilirdi. Oyun yedişer dakika olmak üzere sekiz devre üzerinden oynanmakta ve 56 dakika sürmekteydi. Göze çarpan önemli detaylardan biri de çevgan oynarken yaşanan talihsizlikler olmuştur. Tehlikeli bir oyun olan Çevgan oyunu büyük yaralanmalara yol açarken ölümlere de sebebiyet verdiği aşikârdır. Bu tür durumlara rağmen sosyal hayatın vazgeçilmez bir parçası olan bu oyun sağlık açısından oynanmaya devam etmiştir.

Abstract:
Entertainment had a very important place in the social life of the middle ages. Different types of entertainment were organized in many areas. The main theme of this study, the chavgan game, is a type of entertainment that is among these genres and is called polo in today's world. Geographically, it stands out that it is a part of Eastern culture. While the idea that the game's origin is Central Asia is gaining ground, it is highly likely that its institutionalization is Iran. It is said that this game, which has an ancient history, is based on the angels Gabriel and Michael. This game, played under various names in different societies, is generally played by hitting the ball on a horse with a crooked stick. There are sources that say this game is played without a horse. The information that it is a game belonging to the elite class is common information in the sources. It is said that especially the sultans played this game for pleasure and sports. It is played between two teams of four or six people on a flat and wide field. A point was scored by throwing the ball into the opponent's goal. The game was played over eight halves of seven minutes each and lasted 56 minutes. One of the important details that stood out was the misfortunes experienced while playing chevgan. It is obvious that the Çevgan game, which is a dangerous game, causes great injuries and also death. Despite such situations, this game, which is an indispensable part of social life, continued to be played for health reasons.