Hititçe askerî ritüel metinleri
Hittite military ritual texts
Yazar: SİNAN ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. ESMA ÖZ KİRİŞ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Eskiçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Askeri hayat = Military life ; Askeri teşkilat = Military organization ; Eski Çağ = Old Age ; Eski Çağ tarihi = Old Age history ; Hitit Devleti = Hittite Government ; Hitit Dönemi = Hittite Period ; Hititler = Hittites ; Ritüel = Ritual ; Törenler = Ceremonies

Özet:
Başrahip ve başkomutan unvanlarına sahip Büyük Kral tarafından yönetilen Hitit toplumu başlarına gelen kötülükleri, kirlilikleri, uğursuzlukları hatta hastalıkları tanrıların öfkesine bağlar ve bu öfkeyi tersine çevirebilmek amacıyla da davet ettikleri tanrılara çeşitli ikramlar ve kurbanlar sunardı. Hitit inancı gereği tanrılar bu ikramları yerler, içerler ve ar-dından Hitit Ülkesi'ne iyilikle bakarlardı. Rahipler ve kâhinler gibi dini görevliler ritüel ey-lemlerine dönüştürdükleri bu karşılıklı ilahi ilişkiyi yazıcılar vasıtasıyla kil tabletlere aktar-mışlar ve yeri geldiğinde bu kutsal metinler rehberliğinde ritüeller icra etmişlerdir. Nesiller boyunca kullanılabilmesi için de bu kutsal belgeleri, modern ismiyle Boğazkale olarak bili-nen Hitit başkenti Hattuša merkezli kraliyet arşivlerinde saklamışlardır. 

Özenli koruma sayesinde günümüze kadar ulaşabilen bu ritüel pratikleri arasında, Anadolu içinde ve dışında düşmanca tutum sergileyen krallıklara karşı ordunun, Hitit dev-letini koruma görevini yerine getirirken karşılaştığı olumsuz durumlarla başa çıkabilmek amacıyla başvurduğu askerî konular da önemli bir yer tutmaktadır. Bu askerî konular kap-samında ortaya koyduğumuz çalışmamızın amacı, Hitit dini ritüelleri arasında geçen askerî konuların araştırılması, tespit edilen askerî konulu ritüellerin tek tek analiz edilmesi ve elde edilen bilgilerin ortaya konmasıdır. Bu amaç doğrultusunda ulaşabildiğimiz Hitit askerî ri-tüelleri, disiplin ve beden terbiyesi yanında arınma ve düşmana beddua amacıyla da gerçekleştirilen askerî ritüeller, savaştan önce gerçekleştirilen askerî ritüeller, savaştan sonra gerçekleştirilen askerî ritüeller ve salgın hastalıklara karşı gerçekleştirilen askerî ritüeller olmak üzere dört ana konu başlığı altında değerlendirilmiştir. 

Bu konu başlıkları altında incelediğimiz her askerî ritüelin öncelikle transkripsiyon ve tercümesi verilmiştir. Ardından her ritüelin kapsamlı bir şekilde analiz edilebilmesi için ritüel metnin bibliyografik bilgisi, zamansal ve mekânsal içeriği, katılımcıları ve en önemlisi de amacı ortaya konulmuştur. Daha sonra ritüelde kullanılan objeler ve majik  işlemler tespit edilmiştir. Her dini ritüelin yapısında mutlaka bulunan büyü metodları ve son olarak ritüelde öne çıkan terimler tartışılmıştır.  

Anahtar Kelimeler: 1. Hitit Ordusu 2. Büyü 3. Ritüel

Abstract:
The Hittite society, ruled by the Great King who had the titles of both high priest and commander-in-chief, attributed the evils, impurities, bad luck, and even diseases to the anger of the gods. In order to reverse this anger, they offered various caterings and sacri-fices to the gods they invited. In accordance with the Hittite belief, the gods ate and drank these caterings and then looked after the Hittite country with kindness. Religious officials such as priests and seers transferred this mutual divine relationship, which they transformed into ritual acts, to clay tablets by means of scribes, and when necessary, they performed rituals under the guidance of these sacred texts. They kept these sacred documents in the royal archives based in Hattuša, the Hittite capital known as Boğazkale, in order to be used by future generations.

Among these ritual practices that have survived to the present day thanks to meticu-lous protection, military issues that the army resorted to in order to cope with the negative situations it faced while fulfilling its duty to protect the Hittite state against the kingdoms exhibiting hostile attitudes in and out of Anatolia also have an important place. The aim of our study, which we put forward within the scope of these military subjects, is to search the military issues among the Hittite religious rituals, to analyze the determined military-themed rituals one by one and to reveal the information obtained. The Hittite military ritu-als that we could reach for this purpose were evaluated under four main headings as mili-tary rituals performed for the purpose of purification and curse of the enemy as well as dis-cipline and physical training, military rituals performed before the war, military rituals per-formed after the war and military rituals against epidemics.

First of all, transcription and translation of every military ritual that we have exam-ined under these topics are given. Then, the bibliographic information of the ritual text, its temporal and spatial content, its participants and most importantly its purpose were re-vealed so that each ritual could be analyzed comprehensively. Next, the objects and magi-cal processes used in the ritual were determined. The magic methods that are necessarily found in the structure of every religious ritual and finally the prominent terms in the ritual are discussed.

Keywords: 1. Hittite Army 2. Magic 3. Ritual