Bilgisayar destekli terihi çevre koruma bilgi sistemi oluşturulması ve Gaziantep kentsel sit alanında örneklenmesi
The Development of a computer aided historical environment protection information system. A Case study at Gaziantep urban historic site
Yazar: Z. GÜL ÜNAL
Danışman: PROF. DR. İSMET AĞARYILMAZ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1998
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Bilgi sistemleri = Information systems ; Bilgisayar destekli denetim = Computer aided control ; Gaziantep = Gaziantep ; Tarihi koruma = Historic preservation ; Tarihi çevre = Historical environment

Özet:
Bu tez çalışmasında, "Bütünleşmiş Koruma-Integrated Conservation" yaklaşımı doğrultusunda;. Ortak koruma terminolojisi oluşturacak,. Koruma alanında çalışan uzmanlar arasında koordinasyonu ve bilgi akışını kolaylaştıracak,. Daha önceden koruma alanında yapılmış çalışmalarla bağlantı kurulmasını sağlayacak, "Bilgisayar Destekli Tarihi Çevre Koruma Bilgi Sistemi" geliştirilmiş ve bu sistemin uygulanabilirliği ve başarımı (system performance) Gaziantep kentsel sit alanında yer alan tarihi yapılara ait veriler kullanılarak değerlendirilmiştir. Beş bölümden oluşan bu tez çalışmasının birinci bölümünde; klasik koruma sistemleri incelenmiş ve bu sistemlerde sıkça karşılaşılan veri paylaşımı eksikliği, verilerin işlenmesinin ve değerlendirilmesinin uzun sürmesi gibi darboğazlar tesbit edilmiş, bu ve buna benzer sorunların giderilmesine yönelik çözümlere temel olacak metodoloji oluşturulmuştur. İkinci bölümde, metodolojisi ortaya konan koruma sisteminin hem korumaya yönelik çalışmalarda ihtiyaç duyulan bilgilerin saklanması ve değerlendirilebilmesi için gerekli unsurları içermesi hem de kullanımı kolay bir grafik ortam sağlaması için bilgisayar mühendisleri ile ortak çalışma yapılmış ve birinci bölümde mimari bakış açısı ile teorik temeli oluşturulan sistem, bilgisayar ortamında pratik uygulamaya aktarılmıştır. Üçüncü bölümde, geliştirilen bu yeni sistemin başarımını ve uygulanabilirliğini test etmek için örnekleme bölgesi olarak seçilen Gaziantep kentinin, coğrafyası ve tarihine ilişkin bilgiler, kentin fiziki oluşumu ve gelişimi üzerindeki etkileri doğrultusunda verilmiştir. Dördüncü bölümde, Gaziantep kentsel sit alanında yer alan tarihi yapılara ilişkin tüm veriler ele alınmış ve "Gaziantep Geleneksel Kent Dokusunu Oluşturan Mimari Değerler ve Örgütlenme İlkelerinin Çözümlenmesi" amacına yönelik olarak değerlendirilmiştir. Değerlendirme, Anadolu Osmanlı Kenti ve İslam Kenti Modeli'ne göre; kale, ticaret dokusu, dini ve sosyal amaçlı yapılar, mahalleler ve sokaklar, konut alanları ve konutlar ana başlıkları altında ele alınmıştır. Her konu için sistem dışından sağlanan ve Bilgisayar Destekli Tarihi Çevre Koruma Bilgi Sistemi'nden elde edilen bilgiler analiz edilmiş, analiz sonuçlarına göre yorumlar yapılmıştır. Sonuç olarak, geliştirilen "Bilgisayar Destekli Tarihi Çevre Koruma Bilgi Sistemi'nin", tek yapı ölçeğinden, tarihi ve arkeolojik sit alanjâ&iaakadar çok geniş bir kapsamda uygulanabilirliği gösterilmiş ve ge^^eğ^^^Şllik uygulamalar için önerilerde bulunulmuştur. vııı

Abstract:
This thesis work consists of the presentation and application of an information system based on "Integrated Conservation" approach for the conservation of historical environment with the following criteria:. suggest a common conservation terminology,. ease the coordination and information flow within experts in the conservation area,. include and reuse results of prior work In the first section it has been shown that the traditional conservation systems are not well-suited anymore for the growing demands of todays conservation systems because of their bottlenecks inherent to their design and/or methodolgy such as the lack of data sharing or long manual processing times of huge data blocks. Keeping all of these disadvantages in mind the underlying methodology for a new information system for architectural conservation has been suggested superior to nowadays existing classification systems but yet simple in the design. Second section is the result of a cooperative work with computer engineers to obtain the implementation specifics of this methodology from both an architects and a computer engineers points of view so the resulting application system has all the necessary data structures pertaining to the storage and retrieval of architectural structures as required in an conservational information system and as well as an easy to use "Graphical User Interface" for the end-user. To test the applicability of the new-proposed system the architectural values and organization principles of the traditional urban pattern of Gaziantep has been evaluated using the "Anatolian Ottoman Settlement- Islamic Settlement" model. The required input like castles, trading patterns, religous and public buildings, mahalla and streets etc. are obtained from the information system using interactive queries. The results of these queries combined with the historical and geographical data of Gaziantep with respect to the cities physical establishment and evolution are presented at the end of this section. As a conclusion it has been shown that the "Computer Aided Historical Environment Protection Information System" is very well applicable to a wide range from the basic building elements to historical and archeological sites. Also some suggestions for future enhancement of the proposed information system is included at the end of the convolution section. IX