Aşı kararsızlığı inanç temelli yaklaşımlarla önlenebilir mi?
Can we prevent vaccine hesitancy with faith-based approaches?
Yazar: SERAP KURT YAVUZ
Danışman: PROF. DR. PERRAN BORAN
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Sosyal Pediatri Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Giriş: Dünya Sağlık Örgütü aşı kararsızlığını dünyayı tehdit eden ilk on küresel sağlık
sorunu arasında tanımlamaktadır. Sınırlı sayıda araştırma, bireylerin dini inançları ile
aşı kabulü arasında bir ilişki olduğunu göstermektedir. Diyanet İşleri Başkanlığı
müftülükler düzeyinde ailelere dini danışmanlık ve rehberlik hizmetleri sunmaktadır.
Bu bağlamda din görevlilerinin bu alanda öncü bir rol üstlenerek çözüme katkı
sağlamak açısından benzersiz bir konuma sahip oldukları düşünülmüştür. Bu
çalışmanın amacı, aşı kabulünün önündeki engellerin üstesinden gelmek amacıyla
ailelerde etkin sağlık davranışlarını kolaylaştırabilecek aşı elçileri olarak din
görevlilerinin rolünü incelemek ve aşı kararsızlığına yeni bir bakış açısı sağlamaktır.
Gereç ve Yöntem: Çalışma Haziran 2021- Eylül 2021 tarihleri arasında İstanbul'un
Pendik ilçesinde niteliksel olarak gerçekleştirildi. Pendik İlçe Müftülüğünde görevli
olup sahada aktif çalışan 26 kurum görevlisi çalışmaya dahil edildi. Katılımcıların
özellikle çocukların bakım verenleriyle etkileşimlerine odaklanılarak aşılamanın
önündeki engeller ve kolaylaştırıcı faktörler gibi araştırma sorumuz hakkında
deneyimlerini keşfetmek ve konuşmaya teşvik etmek için ikisi yüz yüze, ikisi çevrim
içi olacak şekilde 4 odak grup toplantısı gerçekleştirildi. Analizler 3C teorik çerçeve
yaklaşımı kullanılarak yapıldı. Nitel araştırmaların raporlanmasında kullanılan
Consolidated criteria for reporting qualitative studies kontrol listesi kullanıldı.
Bulgular: Katılımcılar görev ve sorumlulukları bağlamında hizmet sundukları
topluluklardan çocukluk çağı aşıları konusunda soru aldıklarını ve aşı kabulünü
artırmada önemli bir rol oynayabileceklerini belirttiler. Hastalıktan korunma
konusunda inanç temelli değerlerin aşılama ile örtüştüğünü, kanıta dayalı tıbba, bilgi
kaynağı olarak sağlık uzmanları ve otoritelerine güvendiklerini ifade ettiler.
Sonuç: Din görevlileri aşı elçiliği yapmanın kendi uygulamalarının kapsamına
girdiğine inanmaktadır. Sağlık çalışanlarında kullanılan mevcut eğitimsel müdahaleler
din görevlileri için uyarlanabilir. Gelecekteki araştırmalar çocukluk çağı aşıları
konusunda savunuculuk yapan din görevlileri tarafından sağlanan inanç temelli
müdahalelerin aşı kabulündeki etkinliğini incelemelidir.
Anahtar Kelimeler: aşı kararsızlığı, aşılama davranışı, inançlar, değerler, çocukluk
çağı aşıları

Abstract:
Introduction: Vaccine hesitancy has been defined by WHO as one of the top ten
threats to global health. Limited studies conducted to date suggest that there is a link
between individual's religious beliefs and vaccine uptake. The Presidency of Religious
Affairs (Diyanet) offers religious counselling and guidance services for the families at
the provincial offices. In this context, religious officials have a unique position in terms
of overcoming vaccine hesitancy by taking a leading role. The objective of this project
was to provide a new perspective in vaccine hesitancy by examining the role of
religious officials as the vaccine ambassadors who could facilitate effective health
behaviours in families to overcome barriers to vaccine uptake.
Materials and Method: The study was conducted between June 2021 and September
2021 in Pendik, Istanbul. For qualitative work, 26 institution officials working in the
Pendik District Mufti were included by purposive sampling for data collection
including men and women. Four focus group discussions (two face to face and two
online) were conducted to explore the experiences of participants and to encourage
them to talk about issues pertinent to the research question such as barriers and drivers
to vaccination with a particular focus on their interactions with caregivers and infants.
Analysis was done using the 3C theoretical framework approach. Consolidated criteria
for reporting qualitative studies (COREQ) were used for reporting.
Results: Religious officials reported they are well-positioned to increase vaccine
uptake in families who have vaccine hesitancy given the unique and long-term relation
with their communities. Participants suggested that belief-based values in disease
prevention overlap with vaccination, and that they rely on evidence-based medicine,
health professionals and authorities as a source of accurate information.
Conclusion: Religious officials believe that acting as vaccine ambassadors is within
their scope of practice. Existing educational interventions used in healthcare
professionals may be adapted for religious leaders. Future studies should examine the
effectiveness of belief-based interventions in vaccine uptake provided by religious
officals advocating for childhood vaccines.
Keywords: vaccine hesitancy, vaccination behavior, beliefs, values, childhood
vaccination