Kireçli topraklarda K-humat uygulamalarının farklı formlardaki fosforun hareketliliği ve fosfor fraksiyonlarına etkileri
The effect of K-humate on mobility of different forms of phosphorus and phosphorus fractions in calcareous soils
Yazar: SENA ILDIRAR
Danışman: PROF. DR. SAİT GEZGİN
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bitkisel üretimde yaygın olarak kullanılan katı fosforlu kimyasal gübreler ile toprağa uygulanan fosforun toprak özelliklerine, gübre özelliklerine, gübrenin uygulama zamanı ve şekli gibi faktörlere bağlı olarak hareketinin kısıtlı olması ve yarayışlı olmayan fraksiyonlara dönüşümü gibi nedenlerle önemli düzeyde kayıpların olduğu bilinmektedir. Fosfor kaynaklarının sınırlı olduğu düşünüldüğünde fosforlu gübrelerin etkin bir şekilde kullanılması, meydana gelen kayıpların azaltılması ve bitkilerin alım etkinliğinin arttırılması oldukça önemlidir. Bu nedenle çalışmamızda kireçli ve bazik reaksiyonlu bir toprağa, farklı fosforlu gübre (birincil ortofosfat formda fosfor içeren katı ve sıvı MAP, ikincil ortofosfat formunda fosfor içeren katı ve sıvı DAP, polifosfat formunda fosfor içeren APP) ve K-Humat uygulamalarının fosforun toprakta hareketliliği, toprağın 0-5 cm, 5-10 cm, 10-15 cm ve 15-20 cm derinliklerindeki toprak çözelti P içeriği, uygulamaların toprağın farklı derinliklerindeki (0-5 cm ve 5-20 cm) fosfor fraksiyonlarına (labil-P, Fe bağlı-P, Ca bağlı-P, toplam-P ve organik-P) dönüşümü ve fosfor fraksiyonlarının dağılımlarına etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışma sonucunda, katı fosforlu gübre (katı MAP ve katı DAP) uygulamaları yerine sıvı fosforlu gübre (sıvı MAP, sıvı DAP ve APP) uygulamalarının toprakta fosforun hareketliliğini artırdığı belirlenmiştir. Ayrıca yarayışlı yapıdaki labil-P fraksiyon içeriği ve topraktaki fosforun hareketi en yüksek polifosfat formunda fosfor içeren APP uygulaması ile belirlenmiş olup, K-Humat uygulaması ile artmıştır. Sonuç olarak, bitkisel yetiştiricilikte verim ve kalitenin artırılması yanında fosfor fiksasyonun azaltılmasında, kireçli ve alkalin reaksiyonlu topraklarda öncelikle polifosfat ya da birincil ortofosfat (H2PO4-) iyonu şeklinde fosfor içeren sıvı gübrelerin kullanılmasını önerebiliriz.

Abstract:
It is known that there are significant losses due to the limited movement of the solid phosphorus chemical fertilizers, which are widely used in crop production, and the phosphorus applied to the soil, due to factors such as soil properties, fertilizer properties, application time and form of the fertilizer, and its conversion to unsuitable fractions. Considering that phosphorus resources are limited, it is very important to use phosphorus fertilizers effectively, to reduce losses and to increase the uptake efficiency of plants. Therefore, in our study, different phosphorus fertilizers (solid and liquid MAP containing phosphorus in primary orthophosphate form, solid and liquid DAP containing phosphorus in the form of secondary orthophosphate, APP containing phosphorus in the form of polyphosphate) and K-Humat applications on a calcareous and basic reaction soil, the mobility of phosphorus in the soil, the soil The soil solution P content at 0-5 cm, 5-10 cm, 10-15 cm and 15-20 cm depths depends on the phosphorus fractions (labile-P, Fe-dependent- P, Ca-bound-P, total-P and organic-P) conversion and the effects of phosphorus fractions on their distribution were aimed. As a result of the study, it was determined that liquid phosphorus fertilizer (liquid MAP, liquid DAP and APP) applications instead of solid phosphorus fertilizer (solid MAP and solid DAP) applications increased the mobility of phosphorus in the soil. In addition, the labile-P fraction content in the useful structure and the movement of phosphorus in the soil were determined by the application of APP containing phosphorus in the highest polyphosphate form, and increased with the application of K-Humat. As a result, we can recommend the use of liquid fertilizers containing phosphorus in the form of polyphosphate or primary orthophosphate (H2PO4-) ion in calcareous and alkaline reaction soils, in order to increase yield and quality as well as to reduce phosphorus fixation in plant cultivation.