Mevlânâ'da temel ahlâkî değerler ve günümüz açısından değerlendirilmesi
Basic moral values in Mevlana and their contemporary relevancy
Yazar: BEYTULLAH ÇALIŞIR
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM EMİROĞLU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Felsefe = Philosophy

Özet:
İnsanlık tarihi boyunca, toplumları ve bireyleri ayakta tutacak değerler belirlenmiş ve bunlar toplumdan topluma, bireyden bireye farklı özellikler gösterse de hep önemsenmiştir. Bilhassa 'hız çağı' olarak niteleyebileceğimiz çağımızda, hızla küreselleşen dünya, hızla kapitalistleşen ekonomi, hızla dünyevileşen dinî hayat, hızla gelişen bilim ve teknoloji, hızla artan şiddet ve iç savaşlar, ahlâk ve değerlere duyulan ihtiyacı daha da önemli kılmıştır. Özellikle değişimin hızlı olduğu modernleşme odaklı toplumlarda ahlâkî krizler daha çok gün yüzüne çıkmıştır.
Günümüzde toplumları ayakta tutan değerlerin içinin boşalması, buharlaşması, ahlâkî yozlaşma ve çöküntülerin baş göstermesi, şiddet eylemlerinin küreselleşmesi, toplumsal değerlerin çözülmesi; adâletsizliğin, kötülüğün, sevgisizliğin, iffetsizliğin, merhametsizliğin, sabırsızlığın, hoşgörüsüzlüğün ve vefasızlığın öne çıkması ahlâk ve değer kavramlarının gündeme getirilmesinin gerekçelerini oluşturur. Yine bilim ve teknolojinin hızla gelişmesi birey ve toplum hayatında birçok ahlâkî sorunu ortaya çıkarmıştır. 
Bu amaçla çalışmamız, Mevlânâ'da evrensel olarak kabul görmüş temel ahlâkî değerlerin tespit edilmesini, belirlenen sorular çerçevesinde Mesnevî, Dîvân-ı Kebîr ve Fîhî mâ Fîh isimli eserlerde işlenen temel ahlâkî değerlerin belirlenmesini ve bunların günümüzde taşıdığı önemin ortaya konulmasını konu edinmektedir. Çalışma, amacına göre keşfedici, yöntemine göre nitel bir araştırmadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak doküman incelemesi ve içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmamız Mevlânâ'nın eserlerinde en çok işlediği temel ahlâkî değerlerle ilgili kavramları ve bunların olumsuzlarını/zıtlarını tespit ve değerlendirmeyi kapsamaktadır. 
Bu çalışma günümüz koşulları ve imkânları bakımından ahlâkî kusurlardaki artışlar, aile yapılarındaki bozulmalar ve bilgi iletişim teknolojilerinin aşındırıcı işlevlerini gidermek için Mevlânâ'da temel ahlâkî değerlerden yararlanma imkânını ortaya koymuştur. 

Anahtar Kelimeler: Mevlânâ, Ahlâk, Değer, Ahlâkî Değerler, Güzel Ahlâk, Temel Değerler, Değerler Eğitimi

Abstract:
Throughout the history of humanity, the values that will keep societies and individuals alive have been determined and they have always been given importance even though they show different characteristics from society to society and from individual to individual. Especially in our age that we can describe as the 'age of speed', the rapidly globalizing world, the rapidly capitalist economy, the rapidly secularizing religious life, the rapidly developing science and technology, the rapidly increasing violence and civil wars, the need for morality and values has made the need for morals and values even more important. Especially in modernization-oriented societies where change is rapid, moral crises have come to the fore.
Today, the values that sustain societies are emptied and evaporated, moral corruption and collapses appear, globalization of acts of violence, the dissolution of social values; The prominence of injustice, evil, lovelessness, unchastity, ruthlessness, impatience, intolerance and disloyalty constitute the reasons for bringing the concepts of morality and value to the agenda. Again, the rapid development of science and technology has revealed many moral problems in individual and social life.
For this purpose, our study focuses on the determination of the universally accepted basic moral values in Mevlana, the determination of the basic moral values in the works named Mesnevî, Dîvân-ı Kebîr and Fîhî mâ Fîh within the framework of the determined questions and revealing the importance of these today. The study is an exploratory research according to its purpose and a qualitative research according to its method. In the research, document review and content analysis method were used as data collection tools. Our research covers the determination and evaluation of the concepts related to the basic moral values that Mevlana used most in his works and their negatives/opposites.
This study has revealed the possibility of benefiting from the basic moral values in Mevlana in order to eliminate the increases in moral flaws, deteriorations in family structures and the corrosive functions of information and communication technologies in line with today's conditions and opportunities.

Keywords: Mevlânâ, Ethics, Value, Moral Values, Good Morals, Basic Values, Values Education