Paul H. Hırst ve Israel Scheffler'in eğitim anlayışlarında eleştirel düşünme ve özerklik
Critical thinking and autonomy in the education model of Paul H. Hirst and Israel Scheffler
Yazar: BAYRAM KAYA
Danışman: PROF. DR. HASAN HALUK ERDEM
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitimin Felsefi, Sosyal ve Tarihi Temelleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Analitik felsefe 19. yüzyıl sonları ve 20. yüzyıl başlarında geleneksel felsefe anlayışına tepki olarak ortaya çıkan bir akımdır. Analitik eğitim felsefesi ise kısmen geleneksel eğitim felsefesine reaksiyon olarak ve kısmen de felsefenin diğer alanlarına baskın olan analitik yaklaşımı eğitim alanına uygulama arzusu ile ortaya çıkmıştır. Amerikalı Israel SCHEFFLER ve İngiliz Paul HEYWOOD HIRST 1950'lerden itibaren bu alanda birçok eser üretmiştir ve bu felsefe anlayışının önde gelen düşünürleri arasında kabul edilmektedirler. Bu çalışmada bu iki düşünürün eserlerindeki ve genel eğitim teorilerindeki eleştirel/rasyonel düşünme ve özerklik kavramları incelenmiştir. Analitik bir yaklaşım benimsenerek önce farklı eğitim konularındaki görüşleri tasnif ve analiz edilmiştir. Sonrasında ise bu kavramları nasıl yorumladıkları, kendi eğitim modeli önerilerinde nasıl bir önem atfettikleri ve bu kavramların eğitimde nasıl kullanılabileceği konusundaki görüşleri incelenmiştir. Çalışma sonucunda, özellikle Israel Scheffler'de daha baskın olmak üzere; eleştirel düşünme, eğitimin hem en nihai amacı hem de bu amaca götürecek olan en önemli yöntem olarak ortaya çıkmaktadır. Bazen rasyonel düşünme, eleştirel düşünme ve entelektüellik gibi farklı kavramlar kullandıkları görülmektedir. Bununla birlikte her iki düşünür de tüm eğitimsel süreçleri bir şekilde eleştirel/rasyonel düşünme kavramları ile ilişkilendirmektedir. Özerklik kavramı açısından ele alındığında ise her iki düşünür de bireyin doğuştan değerli ve itibar sahibi bir varlık olduğunu ve rasyonel düşünme yoluyla özgür seçimler yapabilme hakkına sahip olmasını ve rasyonel düşünme becerisine sahip olmanın bireysel özerkliğin ön koşulu olduğunu savunmaktadır.
Anahtar Sözcükler: Israel Scheffler, Paul H. Hirst, eleştirel düşünme, rasyonel düşünme, özerklik

Abstract:
Analytic philosophy is a movement which emerged as a reaction to traditional philosophy around the end of the 19th century and the beginning of the 20th century. Analytic Philosophy of Education emerged partly as a reaction to traditional philosophy of education and partly with the desire to apply the general principles of analytic tradition in education. American Israel Scheffler and English Paul H. Hirst have produced many works since 1950s and so they are considered among the eminent philosophers of this field. In this study, the concepts of "critical/rational thinking" and "autonomy" have been studied and analyzed in the works of these two important figures. By adopting an analytic approach, firstly their arguments and propositions as regards different educational topics have been classified and analyzed. Then their opinions as to how they interpret these concepts, how importance they attribute to them and how these concepts can be used in education have been analyzed extensively. It has been found that critical/rational thinking can be seen as both the ultimate aim of education and the best means to reach this target for both philosophers, particularly for Scheffler. It has also been realized that Scheffler and Hirst sometimes use different concepts such as rational thinking, critical thinking and intellectual thinking. However, it is clear that both thinkers associate critical/rational thinking with all educational processes.  When it comes to the concept of autonomy, both philosophers think that every individual has an innate value and human dignity and so every person must have the right of free choice through rational thinking and being rational is a precondition for individual autonomy.
Key Words: Israel Scheffler, Paul H. Hirst, critical thinking, rational thinking, autonomy