UV-B ışın uygulamalarının domates, hıyar ve patlıcan fidelerinde fide gelişimi ve kalitesi üzerine etkileri
The effects of UV-B irradiation on development and quality of tomato, cucumber and eggplant seedlings
Yazar: SERKAN CANBAY
Danışman: PROF. DR. ERSİN POLAT
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Çalışmanın amacı domates, hıyar ve patlıcan fidelerinde fide döneminde uygulanan UV-B ışınlarının fide gelişimi ve kalitesi üzerine olan etkilerinin araştırılmasıdır. Domates (Solanum lycopersicum L. cv. Alsancak-RN), hıyar (Cucumis sativus L. cv. Çakır) ve patlıcan (Solanum melongena L. cv. Anamur) fideleri kontrol (0 kJ/m2/gün ), 10.8 kJ/m2/gün ve 16.2 kJ/m2/gün doz UV-B ışın uygulamasına ilk gerçek yapraklı oldukları dönemden itibaren 10 gün (76.5 dk/gün-114.75 dk/gün) süre ile tabi tutulmuşlardır. Çalışmada yetiştirme ortamı olarak, hazır fide ortamları kullanılmıştır.
Uygulama sonrası fidelerde fide boyu, yaprak sayısı, yaprak alanı, kök boğazı çapı, kök uzunluğu, kök kuru madde miktarı, toprak üstü aksam kuru madde miktarı, H2O2 miktarı, kök ve toprak üstü aksamda protein, makro-mikro element miktarları tespit edilmiş, yaprakta toplam klorofil miktarı ve renk değerlerine ait ölçümler yapılmıştır.
Domates fidelerinde klorofil miktarı, kökte ve üst aksamda magnezyum içeriği 10.8 kJ/m2/gün UV-B ışın uygulamasında artarken 16.2 kJ/m2/gün UV-B uygulamasında azaldığı görülmüştür. Kök boğazı çapı UV-B ışın uygulamalarının dozuna bağlı olarak artmıştır. 16.2 kJ/m2/gün UV-B ışın uygulamasında kök kuru madde ve üst aksam demir içeriği artarken, 10.8 kJ/m2/gün UV-B uygulamasında H2O2 miktarı ve üst aksam kalsiyum içeriği azalmıştır. Domates fidelerinde mangan ve çinko içeriklerinin UV-B ışın uygulamalarında azaldığı, fosfor içeriğinin 10.8 kJ/m2/gün UV-B uygulamasında arttığı tespit edilmiştir.
Hıyar fidelerinde klorofil miktarı 10.8 kJ/m2/gün UV-B uygulamasında artmıştır. Yaprak sayısı ve yaprak alanı 10.8 kJ/m2/gün UV-B uygulamasında artarken, 16.2 kJ/m2/gün UV-B uygulamasında azaldığı görülmüştür. Kök boğazı çapı, kök uzunluğu, üst aksam kuru madde ve üst aksam mangan içeriğinin UV-B uygulamalarına bağlı olarak azaldığı saptanmıştır. Üst aksam azot, protein, kalsiyum; kök kalsiyum, demir, çinko ve H2O2 içerikleri UV-B uygulamasında artış göstermiştir. Üst aksam magnezyum ve potasyum içerikleri 16.2 kJ/m2/gün UV-B uygulamasında azalırken, üst aksam fosfor içeriğinin 10.8 kJ/m2/gün UV-B uygulamasına bağlı olarak arttığı tespit edilmiştir.
10.8 kJ/m2/gün UV-B uygulanan patlıcan fidelerinde choroma değeri ve üst aksam fosfor içeriğinin azaldığı tespit edilmiştir. L* renk değeri, kök boğazı çapı, yaprak alanı, üst aksam magnezyum ve potasyum içeriği UV-B uygulanan fidelerde azaldığı belirlenmiştir. Kök kuru madde, kalsiyum, magnezyum, mangan ve fosfor, üst aksam demir içeriklerinin 16.2 kJ/m2/gün UV-B ışın uygulamasında artarken, üst aksam azot ve protein miktarının 10.8 kJ/m2/gün uygulamasında arttığı tespit edilmiştir. Kök ve üst aksam çinko içeriği 10.8 kJ/m2/gün UV-B ışın uygulamasında artarken, 16.2 kJ/m2/gün UV-B ışın uygulamasında azalmıştır. 
UV-B uygulamaları doz miktarı ve türlere bağlı olarak fidelerde morfolojik ve fizyolojik değişikliklere yol açmıştır.

Abstract:
The aim of the study was to investigate the effects of UV-B irradiation on development and quality of tomato, cucumber and eggplant seedlings. Tomato (Solanum lycopersicum L. cv. Alsancak-RN), cucumber (Cucumis sativus L. cv) and eggplant (Solanum melongena L. cv.) seedlings were subjected to UV-B irradiation 0 kJ/m2/day, 10.8 kJ/m2/day and 16.2 kJ/m2/day for 10 days (76.5 min/day-114.75 min/day) when they reached to the first true leaves stage. After the treatment, seedling lengtht, number of leaves, leaf area, root diameter, root length, root dry matter content, dry matter content of plant above soil surface, H2O2 content, macro-micro elements were determined as well as measuring chlorophyll content of leaves and leaf colour. The content of chlorophyll in the tomato seedling was increased by UV-B irradiation at 10.8 kJ/m2 /day and in the root and upper plant part magnesium content decreased at 16.2 kJ/ m2/day UV-B irradiation. Root diameter increased with dose of UV-B irradiation. In the 16.2 kJ/m2/day UV-B irradiation, while the content of iron in the root dry matter and the upper plant part increased, H2O2 and the content of calcium in the upper plant part decreased in the 10.8 kJ/m2/day UV-B irradiation. It was determined that the manganese and zinc content of tomato seedlings decreased with UV-B irradiations and phosphor content increased with UV-B irradiation of 10.8 kJ/m2/day.
The content of chlorophyll in cucumber seedling increased by 10.8 kJ/m2/day UV-B irradiation. while leaf number and leaf area increased in UV-B irradiation of 10.8 kJ/m2/day, they decreased with UV-B irradiation of 16.2 kJ/m2/day. Decrease was observed on the root diameter, root length, upper plant part dry matter and manganese with UV-B irradiations. The nitrogen, protein, calcium; root calcium, iron, zinc and H2O2 contents of upper plant part increased with UV-B applications. Whereas the magnesium and potassium contents of the upper part plat decreased at 16.2 kJ/m2/day UV-B irradiation, the phosphor content at the upper plant part increased with 10.8 kJ/m2/day UV-B irradiation.
Chloroma value and phosphor content of the upper plant part in the eggplant seedlings decreased in 10.8 kJ/m2/day UV-B irradiation. L* color value, root collar diameter, leaf area, upper plant part magnesium and potassium content in seedlings decreased in UV-B irradiation. It was determined that the content of nitrogen and protein in the upper plant part increased with the application of 10.8 kJ/m2/day. The content of zinc in the root and upper plant part was increased by UV-B irradiation of 10.8 kJ/m2/day and decreased by 16.2 kJ/m2/day of UV-B irradiation.
UV-B irradiation caused morphological and physiological changes on the seedling depending on the dose and plant species.