Hastaların hekim seçme kriterleri ve sosyodemografik özellikler ve sağlık okuryazarlık seviyeleri ile ilişkisi
Criteria for physician selection by patients and sociodemographic characteristics and its relationship with health literacy levels
Yazar: RÜŞTÜCAN ZANGUR
Danışman: DOÇ. DR. İSMAİL KASIM ; DR. ÖĞR. ÜYESİ ERHAN ŞİMŞEK
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Giriş ve Amaç: Hekim tercihi, hastaların hastalıkları ile alakalı uzmanlık dalları arasında ihtisas yapmış doktorlar arasından kendi kriterlerine göre en uygun olanı seçmesidir. Dünya Sağlık Örgütü sağlık okuryazarlığını "sağlıkta iyilik halini korumak ve geliştirmek için kişilerin sağlık bilgisine ulaşım, bilgiyi idrak etme ve kullanma yetenekleri ile istekleri konusundaki bilişsel ve sosyal beceriler'' şeklinde tanımlamıştır. Çalışmamız hastaların hekim seçimi ile sosyodemografik ve sağlık okuryazarlıkları arasındaki ilişkiyi belirlemeyi amaçlamaktadır. Buradan yola çıkarak iyi bir hasta-hekim ilişkisi kurulması ve bunun sonucunda ise daha kaliteli birinci basamak sağlık hizmetleri sunulması çalışmanın asıl amacıydı.
Gereç ve Yöntem: Araştırma gözlemsel tipte kesitsel bir anket çalışmasıdır. Hazırlanan anket formları Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Aile Hekimliği, Genel Cerrahi, Üroloji, Dahiliye polikliniklerine 01/12/2023-20/03/2024 tarihleri arasında başvuran ve sıra bekleyen hastalar üzerine uygulanmıştır. Çalışmada sağlık okuryazarlık ölçeği olan TSOY-32 kullanılmıştır. Ayrıca hekim seçimine yönelik kendi hazırladığımız anket soruları ve sosyodemografik bilgilerin sorgulandığı bölüm de bulunmaktadır. İstatistiksel analizler ve hesaplamalar için IBM SPSS Statistics 27.0 (IBM Corp. Released 2012. IBM SPSS Statistics for Windows, Version 21.0. Armonk, NY: IBM Corp.) ve MS-Excel 2007 programları kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya katılan bireylerin %25.0'i (n=100) aile hekimliği, %25.0'i (n=100) dahiliye, %25.0'i (n=100) genel cerrahi, %25.0'i (n=100) üroloji polikliniğindedir. Bireylerin yaş ortalaması 35.34 ± 11.71 yıl olduğu belirlenmiştir. Bireylerin %41.3'ü (n=165) erkektir. Gelir durumlarında ise bireylerin %25.5'nin (n=102) geliri giderinden az, %42.5'nin (n=170) geliri giderine eşit, %32.0'sinin (n=128) geliri giderinden fazladır. Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (TSOY-32) toplam puan ortalaması 33.07±8.60 olduğu tespit edilmiştir. Erkeklerin TSOY-32 toplam puan ortalaması 32.01±7.89, kadınların TSOY-32 toplam puan ortalaması 33.81±9.01'dir. Çalışmaya katılan bireylerin TSOY-32 toplam ölçek puanlarına göre; %16.0'sı (n=264) yetersiz, %37.3'ü (n=149) sorunlu-sınırlı, %29.7'si (n=119) yeterli, %17.0'si (n=68) mükemmel olduğu belirlenmiştir. En çok "katılıyorum" yanıtı alınan iki ifade "Üroloji, kadın hastalıkları ve doğum gibi branşlarda cinsiyetinden ziyade mesleki başarısı daha iyi olan hekimi tercih ederim" (%76.3) ile "Kendi branşı ile alakası olmayan konularda diğer branş hekimlerinden fikir alan hekim daha iyidir" (%76.5) oldu. En çok "katılmıyorum" yanıtı alınan iki ifade "Çok ilaç yazan hekim daha iyidir" (%95.5) ile "Sizin her talep ettiğiniz ilacı yazmayan hekim kötü hekimdir" (%93.8) oldu.
Sonuç: Çalışmamızda hiç kuşkusuz hekim seçiminde en önemli kriterin hekimin mesleki bilgi ve tecrübesi olduğu tespit edildi. Hekimin yaşının, cinsiyetinin, kılık kıyafetinin, mezun olduğu üniversitenin, hekimin özelde çalışıp muayene ücretinin yüksek olmasının, televizyon veya sosyal medyada ünlü olmasının hekim seçiminde önemli kriterler olmadığı sonucuna varıldı. Benzer şekilde çalışmamızda sağlık okuryazarlığının ve bireylerin sosyodemografik özelliklerinin özellikle bazı kriterler açısından hekim tercihini etkileyebileceği görüldü.
 
Anahtar kelimeler: Hekim seçimi, hekim tercihi, sağlık okuryazarlığı, aile hekimliği

Abstract:
Introduction and Purpose: Physician choice is the process through which patients select the most suitable doctor from among those who have specialized in relevant medical fields according to their own criteria. The World Health Organization defines health literacy as "the cognitive and social skills that determine the motivation and ability of individuals to gain access to, understand, and use information in ways that promote and maintain good health." Our study aims to determine the relationship between patients' physician selection and their sociodemographic factors and health literacy. The main goal of the study was to establish a good patient-physician relationship, and consequently, to provide higher-quality primary healthcare services.
Materials and Methods: The study is an observational cross-sectional survey. The prepared questionnaire forms were applied to patients waiting in line at the Family Medicine, General Surgery, Urology, and Internal Medicine outpatient clinics of Ankara Bilkent City Hospital between 01/12/2023 and 20/03/2024. The study utilized the health literacy scale TSOY-32. Additionally, there is a section with questions we prepared regarding physician selection and a section querying sociodemographic information. Statistical analyses and calculations were performed using IBM SPSS Statistics 27.0 (IBM Corp. Released 2012. IBM SPSS Statistics for Windows, Version 21.0. Armonk, NY: IBM Corp.) and MS-Excel 2007. A p-value of <0.05 was considered statistically significant.
Results: Among the participants, 25.0% (n=100) were in the Family Medicine clinic, 25.0% (n=100) were in the Internal Medicine clinic, 25.0% (n=100) were in the General Surgery clinic, and 25.0% (n=100) were in the Urology clinic. The average age of the participants was 35.34 ± 11.71 years. Of the participants, 41.3% (n=165) were male. Regarding income, 25.5% (n=102) of individuals had an income less than their expenses, 42.5% (n=170) had an income equal to their expenses, and 32.0% (n=128) had an income greater than their expenses. The average total score on the Turkish Health Literacy Scale (TSOY-32) was found to be 33.07 ± 8.60. The average total TSOY-32 score for men was 32.01 ± 7.89, while for women it was 33.81 ± 9.01. According to the TSOY-32 total scale scores of the participants, 16.0% (n=264) had inadequate health literacy, 37.3% (n=149) had problematic-limited health literacy, 29.7% (n=119) had sufficient health literacy, and 17.0% (n=68) had excellent health literacy. The two statements with the highest agreement were "I prefer a physician with better professional success rather than gender in specialties such as Urology, Obstetrics and Gynecology" (76.3%) and "A physician who seeks opinions from doctors in other specialties on issues unrelated to their own field is better" (76.5%). The two statements with the highest disagreement were "A physician who prescribes many medications is better" (95.5%) and "A physician who does not prescribe every medication you request is a bad physician" (93.8%).
Conclusion: Our study found that, without a doubt, the most important criterion in physician selection is the physician's professional knowledge and experience. Factors such as the physician's age, gender, attire, the university they graduated from, whether they work in private practice with high consultation fees, or their fame on television or social media were not found to be significant criteria in physician selection. Similarly, our study indicated that health literacy and the sociodemographic characteristics of individuals can influence physician preference, particularly concerning certain criteria.

Keywords: Physician selection, physician preference, health literacy, family medicine