İhracatta çeşitlenme mi, uzmanlaşma mı? Türkiye imalat sanayi örneği
Diversification or specialization in exports? Example of Turkish manufacturing industry
Yazar: NİDA AĞAOĞLU
Danışman: PROF. DR. SEMİHA AYTEMİZ
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Doğrusal olmayan zaman serileri = Non-linear time series ; Uzmanlaşma = Specialization ; Zaman serileri = Time series ; Çeşitlendirme = Diversification ; Üretim endüstrisi = Production industry ; İhracat = Export

Özet:
Uluslararası ticaretin doğuşundan bu yana uzmanlaşma önemli bir konumdadır. Ülkeler, 
ihracatta karşılaşmalı üstünlük teorisini takip edip uzmanlaşarak mı ticaret yapmalı yoksa ihracat 
sepetlerini çeşitlendirmeye giderek mi ticaret yapmalı sorusu literatürde tartışılan bir konu olmuştur. Her ülke aynı koşullara sahip olmadığından tüm ülkelerin aynı yolu izlemesi söz konusu olamaz. Adam Smith' den Heckscher-Ohlin Samuelson (HOS) modeline kadar uzmanlaşmanın uygulanması 
gerektiği savunulurken İkinci Dünya Savaşı sonrası ekonomik gelişim için ihracatın çeşitlendirilmesi 
gerektiği ön plana çıkmıştır. Bu tez çalışmasında, ihracatta uzmanlaşma ve çeşitlenme üzerine 
kavramsal çerçeve oluşturulup 1985-2020 yılları arasında Türkiye' nin ihracat yapısı incelenerek 
"Türkiye imalat sanayi ihracatında uzmanlaşma mı, çeşitlenme mi ön plandadır?" sorusu cevaplanmaya çalışılmıştır. Bu kapsamda, 1985-2020 örnekleminde imalat sanayi ihracat verileri (SITC Rev. 2) kullanılarak Balassa ve genel uzmanlaşma endeksleri hesaplanıp nonparametrik zaman serisi analizi yapılmıştır. Genel uzmanlaşma endeksi olarak OSrg ve OSth endeksleri kullanılmıştır. Analizde, OSrg ve kişi başına düşen GSYİH ile OSth ve kişi başına düşen GSYİH arasındaki ilişki 2 farklı doğrusal olmayan regresyon olarak Momentum Eşik Değerli Otoregresif Model (MTAR) 
kullanılarak incelenmiştir.

Abstract:
Since the birth of international trade, specialization has been in an important position. The question of whether countries should trade by following the theory of comparative advantage in exports and specializing or whether they should trade by diversifying their export baskets has been a topic discussed in the literature. Since not all countries have the same conditions, it is not possible for all countries to follow the same path. From Adam Smith to the Heckscher-Ohlin Samuelson (HOS) model, it was argued that specialization should be applied, while exports should be diversified for post-World War II economic development. In this thesis study, the conceptual framework on specialization and diversification in exports was created and the export structure of Turkey between 1985 and 2020 was examined and the question "Is specialization or diversification at the forefront of Turkey's manufacturing industry exports?" was tried to be answered. In this context, Balassa and general specialization indices were calculated by using manufacturing industry export data (SITC Rev. 2) in the sample of 1985-2020 and nonparametric time series analysis was performed. OSrg and OSth indices were used as general specialization indexes. In the analysis, the relationship between OSrg and GDP per capita and OSth and GDP per capita was examined using the Momentum Threshold Autoregressive Model (MTAR) with as 2 different nonlinear regressions.