Uluslararası denizcilik sözleşmeleri kapsamında gemi kaynaklı hava kirliliğinin incelenmesi
Investigation of air pollution from ships within the scope of international maritime conventions
Yazar: TAYFUN CEYHUN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SALİH KALAYCI
Bursa Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası Ekonomi Politikası Ana Bilim Dalı / Uluslararası Ekonomi Politikası Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Denizcilik = Marine
Dizin: Hava kirliliği = Air pollution ; Kirlilik = Pollution ; Sözleşmeler = Contracts ; Uluslararası deniz taşımacılığı = International maritime transport ; Uluslararası sözleşmeler = International conventions

Özet:
Globalleşen dünyada artan ticaret hacmi dolayısıyla bir malın tedarikçisinden çıkıp
alıcısına teslim edilmesinde geçen süre, harcanan enerji, ekonomik olarak gelir gider
dengesinde sağlanan verimlilik ön plana çıkmaktadır. Bütün bunlar göz önünde
bulundurulduğunda, uluslararası ticarette ulaştırma faaliyetlerinin büyük bölümü
deniz yoluyla yapılmaktadır. Dünya üzerinde büyük hacim ve miktarlardaki yüklerin
diğer taşımacılık türlerine göre daha düşük maliyetle taşınıyor olması, deniz
taşımacılığının her geçen gün en çok tercih edilen ulaştırma yöntemi olmasını
beraberinde getirmiştir. Diğer taraftan adı bile az duyulmuş, tek bir iskele ile yüklemeboşaltma imkânlarına sahip olan bir liman ile gelişmiş yükleme boşaltma imkânlarına
sahip çok çeşitli iskeleleri ile büyük hacimli kapasitelerde çalışan limanlara
yapılabilecek gemi seferleri yüklerin en zor lokasyonlara dahi erişimini olanaklı
kılmaktadır. Tüm bu önemli yönlerinden dolayı uluslararası ticaretin merkezinde yer
alan deniz taşımacılığının, artan lojistik ihtiyacına paralel olarak gelişim göstermesi,
gemi sayılarının büyüklüklerinin artışı ile daha da büyük bir ivme kazanmaktadır.
Deniz ticaretinin yükselişi ve devasa gemileri hareket ettiren büyük makinelerin bu
hızlı artışı, doğayı tehdit etmekte ve gemi kaynaklı çevre kirliliğinin yoğun ölçüde
artışına neden olmaktadır. Çünkü gemilerin hareket etmelerini sağlayan yüksek güçlü
ana makineleri ile birlikte yardımcı dizel makineler, çevre ve hatta insan sağlığını
tehdit eden zararlı egzoz emisyonları oluşturmaktadır. Ağırlıklı olarak karbon dioksit
(CO2), karbon monoksit (CO), sülfür oksit (SOx) olarak ön plana çıkan ve hava
kirleticiler olarak bilinen gemi egzoz emisyonları ve sera gazları, bir yandan havanın
yaşam kalitesini düşürürken diğer yandan da küresel ısınmayı tetikleyici etkilerde
bulunmaktadır. Gemi kaynaklı oluşan kirliliğin bir bölümü baca gazları ile havanın
kirletilmesi şeklindedir.
Gemi kaynaklı çevre kirliliğini önlemek ve minimum oranlara düşürmek için Dünya
çapında yürütülen pek çok çalışma mevcuttur. Özellikle gemilerden ve diğer deniz
araçlarından kaynaklanan çevre kirliliği, uluslararası sözleşmeler ve kurallar ile
önlenmeye çalışılmaktadır.
Bu alanda alınan tedbirlerin uygulanmasına yönelik olarak çalışmalar yapan ve bu
anlamda yaptırım gücü en yüksek olan organ IMO (International Maritime
Organization) olarak bilinen Dünya Denizcilik Örgütüdür. IMO, gemilerin
hizmetlerini güvenli bir şekilde yapmasını sağlayarak denizciliğin yönetimini sağlayan
bir Birleşmiş Milletler (BM) ajansıdır. IMO, yapmış olduğu birçok düzenleme ile
gemilerin emniyetli seyri ve gemi kaynaklı kirliliğin önüne geçmek konularında büyük
bir özenle çalışmaktadır ve IMO'nun kararlarına çok büyük oranda uyulmaktadır. Bu
kapsamda, IMO tarafından 1973 yılında düzenlenerek 1978 yılındaki değişikler ile
karara bağlanan MARPOL (Marine Pollution) Deniz Kirliliği Uluslararası Sözleşmesi,xii
gemi kaynaklı kirliliğin önüne geçilmesi konusunda en fazla ön plana çıkan
uygulamadır. Özellikle, MARPOL EK-VI ile gemi kaynaklı hava kirliliğini önlenme
hususunda gereken kararlar alınmış olup uygulamaya konulmuştur.
Bu çalışma kapsamında gerek doğayı gerekse insan sağlığını tehdit eden gemi kaynaklı
çevre ve hava kirliliği, CO2 ve SOx salınımları ve bu salınımları azaltıcı tedbirler
incelenmiştir. Çalışmanın amacı, deniz taşımacılığı, ticaret liberalizasyonu, metal ve
cevher ihracatının ekolojik dengeye ne düzeyde zararlar verip vermediğini
göstermektir. Bu bağlamda, çoklu regresyon ve panel veri analizi kullanılmıştır. İleriye
yönelik alınacak tedbirler değerlendirip görüş ve öneriler sunularak çalışma
sonuçlandırılmıştır.

Abstract:
Due to the increasing trade volume in the globalizing world, the energy spent in the
process of delivering a good from its supplier to its buyer, and the efficiency achieved
in the economic income-expenditure balance come to the fore. Considering all these,
most of the transportation activities in international trade are carried out by sea. The
fact that large volumes and quantities of cargo are transported around the world at a
lower cost than other modes of transportation has brought maritime transportation to
be the most preferred transportation method day by day. On the other hand, ship
voyages that can be made to ports operating in large volumes with a port that is not
even heard of, with a single pier with loading-unloading facilities and a wide variety
of piers with advanced loading and unloading facilities make it possible for cargoes to
access even the most difficult locations. Due to all these important aspects, the
development of maritime transport, which is at the center of international trade, in
parallel with the increasing logistics need, gains even greater momentum with the
increase in the size of the number of ships.
The rise of maritime trade and this rapid increase of the big machines that move huge
ships threaten nature and cause an intense increase in environmental pollution from
ships. Because the high-powered main engines that enable the ships to move, together
with the auxiliary diesel engines, create harmful exhaust emissions that threaten the
environment and even human health. Ship exhaust emissions and greenhouse gases,
which are known as air pollutants and are predominantly carbon dioxide (CO2), carbon
monoxide (CO), sulfur oxide (SOx), reduce the quality of life of the air on the one
hand, and trigger global warming on the other. Some of the pollution caused by ships
is in the form of air pollution by flue gases.
There are many studies carried out around the world to prevent and reduce ship-borne
environmental pollution to minimum levels. Environmental pollution, especially
caused by ships and other marine vehicles, is tried to be prevented by international
conventions and rules.
The World Maritime Organization, known as IMO (International Maritime
Organization), is the body that works towards the implementation of the measures
taken in this area and has the highest sanction power in this sense. IMO is a United
Nations (UN) agency that provides maritime management by ensuring that ships
perform their services safely. IMO is working diligently on the safe navigation of ships
and preventing ship-borne pollution, with many regulations it has made, and its
decisions are largely complied with. In this context, the MARPOL International
Convention on Marine Pollution, which was regulated by IMO in 1973 and agreed
with its amendments in 1978, is the most prominent practice in preventing ship-bornexiv
pollution. In particular, with MARPOL ANNEX-VI, necessary decisions have been
taken to prevent air pollution from ships and have been put into practice.
Within the scope of this study, ship-borne environmental and air pollution, Co2 and
SOx emissions and measures to reduce these emissions, which threaten both nature and
human health, were examined. The aim of the study is to show whether maritime
transport, trade liberalization and metal and ore exports harm the ecological balance.
In this context, multivariate regression, and panel data analysis were used. The study
was concluded by evaluating the measures to be taken for the future and presenting
opinions and suggestions.