Kistik fibrozis dışı bronşektazi hastalarında serum vitamin d düzeyinin ve eksikliğinin hastalık şiddeti ve bronşektazi fenotipi ile olan ilişkisi /
Yazar: FARUK BOLU
Danışman: DOÇ. DR. İBRAHİM HİKMET FIRAT
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim Ve Araştırma Hastanesi / Göğüs Hastalıkları ve Tüberküloz Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Göğüs Hastalıkları = Chest Diseases

Özet:
GİRİŞ: Bronşektazi; bronşların anormal ve kalıcı olarak genişlemesi olup kronik balgamlı öksürük, hava yolu obstrüksiyonu ve tekrarlayan enfeksiyon atakları ile seyreden bir hastalıktır. İnsan vücudunda sentezlenebilen tek vitamin olan D vitamini, enfeksiyonlara karşı hem doğal hem de kazanılmış bağışıklık cevabının uyarılmasında rol oynayan güçlü bir immün düzenleyicidir. Ayrıca vitamin D' nin kemik metabolizması dışında diğer dokuların fonksiyonlarında da önemli rolü olduğunu ve pek çok hastalıkla ilişkili olabileceğini gösteren çalışmalar vardır. Vitamin D eksikliği ve bununla ilişkili sağlık sorunları, başta kuzey Avrupa ülkeleri olmak üzere tüm dünyada kentsel yaşam koşulları ve sanayileşmeye paralel olarak ortaya çıkmış, yıllar içinde artış göstermiştir. Günümüzde de vitamin D eksikliği küresel bir salgın olarak kabul edilmektedir. Bu çalışmada amacımız serum vitamin D düzeyinin ve eksikliğinin kistik fibrozis dışı bronşektazi hastalarında sıklığını, hastalık şiddeti ve bronşektazi fenotipi ile olan ilişkisini, klinik önemini ve hastaların profilini tanımlamayı amaçladık.

GEREÇ VE YÖNTEMLER: Sağlık Bilimleri Üniversitesi Dışkapı Yıldırım Beyazıt Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezi (SUAM) hastanesi Göğüs Hastalıkları polikliniklerine Mayıs 2016 ve Ağustos 2018 tarihleri arasında müracaat eden, klinik ve PA akciğer grafisi ile bronşektazi' den şüphelenilip toraks BT / YÇBT çekilen ve bronşektazi tanısı konulan, ayrıca tanı tarihine yakın zamanda (4 hafta içerisinde) çeşitli sebeplerle (miyalji, kemik ağrısı, uykusuzluk, artralji, kırgınlık ve yorgunluk, proksimal kas güçsüzlüğü, baş ağrısı ve saç dökülmesi gibi) 25(OH)D düzeyi bakılan 83 hasta çalışma grubu olarak alındı. Kontrol grubunda ise çalışma grubundaki hariç tutma ve dahil etme kriterlerine ek olarak herhangi bir bilinen kronik akciğer hastalığı olanlar çalışma dışı bırakıldı, kalan 99 hasta kontrol grubu olarak çalışmaya dahil edildi. Her iki grupta retrospektif olarak incelendi. Çalışmaya alınan tüm katılımcıların başvuru anında sosyodemografik özellikleri, semptomları ve tıbbi öyküleri ayrıntılı takip formu ile kayıt altına alındı.  

BULGULAR: Çalışmamızdaki hasta ve kontrol grupları serum ortalama vitamin D eksikliği açısından değerlendirildiğinde bronşektazili hastalarda % 55.4,  kontrol grubunda % 50.4 yaygınlığa sahipti (p=0.063). Serum ortalama vitamin D düzeyi, bronşektazili hastalarda (12,39 5,67) kontrol grubunda ise (14,83   7,98) olarak hesaplanmıştır (p=0.059). Bronşektazili hastalar solunum fonksiyonları açısından vitamin D eksikliğine göre karşılaştırıldığında, serum ortalama vitamin D düzeyi eksik olan hastaların ortalama FEV1(45,9418,48) ve FVC(54,8817,68) değerlerinin daha düşük olduğu görülmüştür (p<0.05) (Tablo 26). Ayrıca bronşektazili hastalarda vitamin D düzeyini etkileyen bağımsız değişkenleri saptamak için yapılan çoklu doğrusal regresyon analiz sonuçlarına göre FEV1 ile vitamin D düzeyi arasında anlamlı bir ilişki olduğu bulunmuştur (p=0.001) (Tablo 36). Balgamda pseudomonas veya herhangi bir mikroorganizma ile kolonizasyonu ve kistik-silindirik bronşektazisi olan hastaların kendi aralarında, ciddi vitamin D eksikliği açısından karşılaştırıldığı alt grup analiz sonuçlarına göre; FACED skorunun, kolonizasyonu ve ciddi vitamin D eksikliği olanlar ile kistik-silindirik bronşektazisi ve ciddi vitamin D eksikliği olanlarda anlamlı derecede daha yüksek olduğu saptanmıştır (sırasıyla p=0.011, p=0.013) (Tablo 29-33). Hastalık şiddetinin ciddi vitamin D eksikliği ile ilşkisini etkileyen durumları saptamak için yapılan regresyon analiz sonuçlarına göre FACED skorunda 1 birimlik artışın ciddi vitamin D eksikliği olasılığını 1,676 (1,226 – 2,290) kat arttırdığı bulunmuştur (p=0.001) (Tablo 37).

SONUÇ: Kistik fibrozis dışı bronşektazi önemli morbidite ve mortaliteye neden olan kronik, enfeksiyöz ve inflamatuar bir solunum sistemi hastalığıdır. Vitamin D' nin doğal ve edinsel  bağışıklık sistemi üzerindeki olumlu etkisi ile bronşektaziye yol açan inflamatuar süreçleri, akut alevlenmelerin sıklığını ve şiddetini engelleyebileceği düşünülmektedir.

Anahtar kelimeler: Kistik fibrozis dışı bronşektazi, vitamin D

Abstract:
INTRODUCTION: Bronchiectasis is an abnormal and persistent enlargement of the bronchi and chronic sputum cough, airway obstruction and recurrent episodes of infection. Vitamin D, the only vitamin that can be synthesized in the human body, is a powerful immune regulator that plays a role in stimulating both natural and acquired immune responses to infections. There are also studies showing that vitamin D plays an important role in the functions of other tissues other than bone metabolism and may be associated with many diseases. Vitamin D deficiency and related health problems have emerged in parallel with urban living conditions and industrialization all over the world, especially in northern Europe, and have been increasing over the years. Nowadays, vitamin D deficiency is accepted as a global epidemic. In this study, we aimed to define the prevalence, severity of disease and the relationship with the phenotype of bronchiectasis in patients with non-cystic fibrosis in patients with serum vitamin D levels and deficiency, and the clinical significance and profile of patients.

MATERIAL AND METHODS: Dışkapı Yıldırım Beyazıt Health Research and Education Center, University of Health Sciences, departmant of Chest Diseases between May 2016 and August 2018, 83 Patients who had been diagnosed with bronchiectasis by thorax BT/YÇBT (performed due to clinical doubt  and PA lung imaging) and had a vitamin D results within four weeks (requested due to myalgia, sleeplessness, arthralgıa, proximal muscle weakness, headache, loss of hair and malaise fatigue) were accepted as the study group. Control group consisted of the remaining 99 patients who did not have any known lung diseases and had fulfilled inclusion and exclusion criteria. Both group were evaluated retrospectively. Demographic information, symptoms and medical background of the participants were recorded in a detailed follow up form.    

RESULTS: When the patient and control groups in our study were evaluated in terms of serum mean vitamin D deficiency, the prevalence was 55.4 % in the patients with bronchiectasis and 50.4 % in the control group (p = 0.063). The mean serum vitamin D level was calculated as 12.395.67 in patients with bronchiectasis and 14.837.98 in the control group (p = 0.059). When patients with bronchiectasis were compared with respect to vitamin D deficiency in terms of pulmonary function, mean FEV1 (45.9418.48) and FVC (54.8817.68) values were lower in patients with serum mean vitamin D deficiency (p <0.05). In addition, according to the results of multiple linear regression analysis to determine independent variables affecting vitamin D level in patients with bronchiectasis, a significant relationship was found between FEV1 and vitamin D levels (p = 0.001) (Table 36). According to the results of the subgroup analysis in which patients with sputum colonization with pseudomonas or any microorganism and cystic-cylindrical bronchiectasis were compared in terms of severe vitamin D deficiency; The FACED score was significantly higher in patients with colonization and severe vitamin D deficiency, and in patients with cystic-cylindrical bronchiectasis and severe vitamin D deficiency (p = 0.011, p = 0.013, respectively) (Table 29-33). According to the results of the regression analysis to determine the severity of disease and the relationship between serious vitamin D deficiency, one unit increase in FACED score increased the probability of serious vitamin D deficiency by 1,676 (1,226 - 2,290) fold (p = 0.001) (Table 37).

CONCLUSION: Non-cystic fibrosis bronchiectasis is a chronic, infectious and inflammatory respiratory disease that causes significant morbidity and mortality. It is thought that vitamin D may prevent the inflammatory processes leading to bronchiectasis and the frequency and severity of acute exacerbations with its positive effect on the natural and acquired immune system.

Keywords: Non-cystic fibrosis bronchiectasis, vitamin D.