İran İslam Cumhuriyeti'nde uluslararası hukuk anlayışı: Rehine krizi, Salman Rüşdi krizi ve çocuk idamları örnekleri
The concept of international law in the Islamic Republic of Iran: Hostage crisis, Salman Rushdie crisis and children's executions
Yazar: FERZAT SAMETLİ
Danışman: PROF. DR. SERTAÇ HAMİ BAŞEREN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Hukuk = Law ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Birleşmiş Milletler = United Nations ; Hukuk = Law ; Hukuk sistemi = Law system ; Rehin = Pledge ; Rushdie, Salman = Rushdie, Salman ; Uluslararası Hukuk = International Law ; Çocuk hakları = Children's rights ; Ölüm cezası = Death penalty ; İran = Iran ; İslamiyet = Islam

Özet:
İran İslam Cumhuriyeti'nin İtikâdî doktrinini, Velayet-i Mutlakay-i Fakik üzerinde dayanmaktadır. Bu doktrin Şii klasik ve çağdaş fıkhında ender görüşlerden birisidir. İran İslam Cumhuriyeti Anayasası da önce bu doktrin ve sonra Şii fıkhı temelleri üzerinde, teokratik ve demokratik unsurları içinde barındırarak kurulmuştur. Bu karma anayasa karma bir siyasi yapının kurulmasına yol açmış ve İran İslam Cumhuriyeti'ni uluslararası camiada ve evrensel hukuk ilkeleri açısından, uluslararası hukuku ihlal eden bir devlet konumunda oturtmuştur. Bu araştırmada Velayet-i Fakih doktrini, Şii siyasi fıkhı ve Ayetullah Ruhullah Humeyni'nin düşüncelerinde, enine boyuna incelenmiştir. Ayrıca İran İslam Cumhuriyeti'nin 1979 ve 1989 anayasaları analiz edilerek, devletin siyasi yapısı, temel ilkeleri ve iç hukukun dış hukuka karşı tutumu irdelenmiştir. Son olarak İran İslam Cumhuriyeti ve uluslararası hukuk ölçütleri açısından, yabancı temsilcilikler ve diplomatların dokunulmazlığı ve bu doğrultuda Amerika Birleşik Devletleri Diplomatları Rehine Krizi olayı ve Türkiye, İngiltere ve Suudi Arabistan temsilciliklerine saldırı vakaları, diğer bölümde de ise Salman Rüşdi Krizi ve Ayetullah Humeyni'nin Şeytan Ayetleri yazarına karşı yayınladığı ölüm fetvası ve nihayet İran'da 18 yaş altı çocukların infazı, İslam ve Şii fıkhı ve uluslararası hukuk açısından irdelenmiştir. Bu tezin sonunda da "İran İslam Cumhuriyeti'nin Birleşmiş Milletlerin üyesi ve birçok uluslararası hukuk anlaşmalara tabi olmasına rağmen, karşılaştığı birtakım uluslararası konularda, uluslararası hukuk ve İslam öğretilerine uymayarak kendi rejim yararları, radikal görüşleri ve ulusal çıkarları doğrultusunda ihlallere neden olduğu" sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The Islamic doctrine of the Islamic Republic of Iran is based on Absolute Clerical Rule. This doctrine is one of the rare views of the Shiite jurisprudence. The Constitution of the Islamic Republic of Iran was founded on the basis of Islam and this doctrine. This mixed constitution has led to the establishment of a mixed political structure. The Islamic Republic of Iran appears to be a state that violates international law. In this study, the doctrine of Velayet-e Faqih was examined in the Shia political jurisprudence and in the thoughts of Ayatollah Ruhollah Khomeini. In addition, the Islamic Republic of Iran's 1979 and 1989 constitutions were analyzed, and the political structure of the state, its basic principles and the attitude of the domestic law to the foreign law were examined. In this study attitude and behavior of the Islamic Republic of Iran were examined in three aspects: the immunity of foreign representatives (United States diplomats hostage crisis incident and Turkey, England and Saudi Arabia representations attack cases), death fatwa against Salman Rushdie issued by Ayatollah Khomeini and the execution of criminal children under 18 years old. At the end of this thesis, this conclusion is reached: The Islamic Republic of Iran is a member of the United Nations, and it has adopted many international agreements. However, the Islamic Republic of Iran does not comply with international law and the teachings of Islam in some of the international issues it faces, and in fact looks after Regime's benefits, fanatic views, and national interests.