Tüketici hakları farkındalığı ve tasarruflar
Consumer rights awareness and savings
Yazar: GÜLDEN GÖK
Danışman: PROF. DR. ERGÜL HAN
Maltepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Tasarruf = Saving ; Tüketici davranışı = Consumer behavior ; Tüketici hakları = Consumer rights ; Tüketiciler = Consumers ; Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun = Consumer Protecting Law ; Tüketicinin korunması = Consumer protection

Özet:
Günümüzde teknoloji ve  iletişim olanaklarında yaşanan gelişmeler üretimin artmasına, tüketim kültürü ve tüketim alışkanlıklarının  değişmesine neden olmaktadır. Önceden sadece  fiziksel ihtiyaçların giderilmesi amacıyla yapılan tüketim, giderek fiziksel ihtiyaçların yanında psikolojik, sosyal, moda, statü gibi nedenlerle  yapılmaktadır. Bu süreçte rasyonel karar vermeden uzak satın alınan ürünler ile ilgili sonradan  yaşanan sorunlar, tüketicilerin  giderek daha fazla mağdur olmalarına  ve gelir kaybına uğramalarına neden olmaktadır. 
 Çalışma, ülkemizde halen yürürlükte olan "6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun" ile tüketici hakları farkındalığının tasarruflarla ilişkilendirilmesi ve bu ilişkinin yönünün belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilmiş olup tüketici hakları farkındalığı yüksek bireylerin daha yüksek oranda tasarrufa yöneldikleri varsayılmıştır. Bu amaçla çalışma, Konya merkezde bulunan, Selçuklu, Karatay ve Meram ilçeleri ile merkez dışında bulunan, Akşehir, Çumra, Ereğli, Kadınhanı, Karapınar, Sarayönü ilçelerinde yaşayan, market ve süpermarketlere gelen 18 yaş üstü  katılımcılar ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamında veriler, 755 katılımcı ile  yapılan tüketici anketi aracılığıyla toplanmıştır. 
Çalışmada tüketici hakları farkındalık düzeyi (THFD) incelenirken  parametrik yöntemler kullanılmış, iki grubun THFD'nin karşılaştırılmasında bağımsız örneklem t-testi (Independent Sample t-test),  ikiden fazla grubun karşılaştırılmasında tek yönlü varyans analizi (ANOVA) uygulanmıştır. İki kategorik değişken arasındaki ilişkinin belirlenmesinde çapraz tablo ki-kare analizi ve iki sürekli değişken arasındaki ilişkinin belirlenmesi için Speraman korelasyon analizi yöntemi  kullanılmıştır.
Çalışmada tüketici hakları farkındalık düzeyinin  tasarrufla  ilişkisi arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık tespit edilmemiştir. Tasarrufların  daha çok gelir düzeyine bağlı olduğu, gelir arttıkça tasarruf düzeyinin arttığı ve gelir tasarruf arasında doğrusal bir ilişkinin olduğu sonucuna varılmıştır. Tüketici hakları farkındalık düzeyi ile tasarruf alanı arasında da istatistikî açıdan anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Katılımcıların en çok tercih ettikleri tasarruf alanı olarak; kadınlarda  daha çok  döviz ve altın, erkeklerde  gayrimenkul olmuştur. Çalışmada, tüketici farkındalığı ve  hanehalkı tasarruf düzeyinin düşük olduğu, tasarrufların daha çok dövize, altına ve gayri menkule yatırıldığı, tasarrufları  mevduatta tutan katılımcıların oranının da  düşük olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Today, advances in communication and technology have resulted in increased production and changed consumption culture and habits. In the past, consumption was usually done to meet physical needs. In recent years, this attitude has altered and consumers have begun to consume not only for physical needs but also psychological, social, fashion, status. In this process, problems related to products purchased without making rational decision created increased grievances and waste of money gradually.
 This study was performed with the aim of determining the awareness of the rights provided to consumers by the "Act on the Protection of the Consumer Numbered 6502" currently in force in our country, the relation of the consumer rights awareness with the savings and determination of the strength and direction of this relationship. It is assumed that individuals with higher consumer awareness tend to save money at a higher rate.
The study was conducted with the shopping mall consumers in the districts of Selçuklu, Karatay and Meram which are in the center of Konya and the shopping mall consumers in Akşehir, Çumra, Ereğli, Kadınhanı, Karapınar, Sarayönü which are out of center of Konya. Within the scope of the survey, data were collected through a consumer survey conducted with 755 participants. 
In the study, Consumer Rights Awareness Level (CRAL) was examined with parametric methods. Independent sample t-test was used to compare (CRAL)  of two groups, and one-way ANOVA was used to compare two groups. Cross-tabulation chi-square analysis was used to determine the relationship between two categorical variables and Speraman correlation analysis method was used to determine the relationship between two continuous variables.
There was no statistically significant difference between the level of awareness of consumer rights of the participants and saving habits. It is found that there is a linear relationship between savings and income. In addition, there was no statistically significant relationship between consumer awareness level and saving area. Most preferred saving areas of participants are : foreign currency and gold in women, real estate in men. The study revealed that the level of consumer awareness and household savings is low. It is concluded that savings depend on the level of income, saving rises as income increases. It also turned out that consumers are more likely to invest in gold and real estate, and the proportion of depositors who invest their savings in the bank is the least.

Key Words: Consumer, Consumer Protection, Consumer Behavior, Consumer Rights Awareness and Savings.