Eğitim ve bilim tarihinde Nizamiye medreselerinin yeri ve önemi
Education and science place and importance of Nizamiye madrasahs
Yazar: AYSUN GÖKMEN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MEHMET FATİH DOĞRUCAN
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Bilim tarihi = History of science ; Eğitim kurumları = Education establishments ; Eğitim tarihi = Educational history ; Medreseler = Madrasahs ; Nizamiye medreseleri = Nizamiya madrasahs ; Selçuklular = Seljuks

Özet:
Bu çalışmada, Orta Çağda ortaya çıkan eğitim-öğretim anlayışı, özellikle felsefe, bilim ve kültür ile ilgili çalışmalar ve görüşler ele alınmıştır. Felsefenin İslâm eğitim dünyasında doğuşu ve yeri üzerine durulmuştur. Bu kapsamda Selçuklu devri (1038-1157) olarak bilinen dönemde, gerçek anlamda ilk medrese eğitiminin verildiği kurum olan Nizamiye Medreselerine kadar olan eğitim çabalarına bakılmıştır. Tarihsel süreçte ne gibi kurumlar ortaya çıktığı araştırılmıştır. İlkin, İslâmiyet öncesi süregelen eğitim faaliyetlerinin bilim ile birlikte nasıl paralel geliştiği gösterilmiştir. Bu noktada eğitimin informal bir yapıda geliştiği; küttâblar, mescîdler ve camîler; saray okulları, kitapçı dükkânları, bilginlerin evi, edebi salonlar, çölde ve göçebelerde eğitimin nasıl olduğu izah edilmiştir.
Abbasiler döneminde yapılan tercüme faaliyetleri sonucunda felsefe ve din bilimlerinin iki ayrı bilim olarak şekillenmesinde Beyt-el Hikme'nin rolü ve önemi üzerinde durulmuştur.
İnformal yapıdaki bu eğitim sürecinin ardından formal eğitime geçişin ilk basamağı medreseler olduğu görülmektedir. Tezimin temel referans noktası olarak Nizamiye Medreselerinin eğitim hayatında gerçekleştirdiği akıl mirası ve oluşturduğu entelektüel temel ve Sultan Alp Arslan ve veliahttı Melik Şah dönemi üzerinde durulmuştur. Her iki dönemin ünlü veziri Nizamü'l Mülk'ün yaşantısı, devlet yönetimi ve eğitim üzerindeki tesiri etraflıca açıklanmıştır.

Abstract:
The present thesis summarises recent researches that looked at philosophy, science and culture in the mediaeval ages. The origins of philosophy in Islamic education are emphasized. In this regard, the educational perception starting with Nizamiye Madrasahs, the institution in which the first madrasah education was given in the real sense, are studied in Seljuk period (1038, 1157). The institution types emerged during the historical process is summarised. The thesis starts with how education activities that started before Islamism has developed in parallel with science. In this point, how education has developed in an informal structure in müttabs, mescids and mosques; and how education was in palace schools, bookstore shops, the home of scholars, literary halls, deserts and in nomads' life is analyzed.
As a result of translation activities held during the Abbasids period, the role and importance of Beyt-el Hikme which considers philosophical and religious sciences as two separate issues are emphasized. 
The main point of my thesis is the intellectual heritage and intellectual foundation that the Nizamiye Madrasahs created in the education life, the period of Sultan Alp Arslan and his heir Melik Şah. The effect of Nizamü'l Mülk, the famous vizier of both periods, on the state administration and education is explained thoroughly.