Osmanlı mimarlığında selatin camilerinde avlu
Courtyard in the sultan mosques in Ottoman architecture
Yazar: BÜŞRA NUR GÜLEÇ DEMİREL
Danışman: PROF. DR. NURAN PILEHVARIAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi ve Kuramı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Mimari = Architectural ; Mimarlık tarihi = Architectural history

Özet:
Camiler İslam toplumlarında yaşamın odağında, cuma, cenaze, bayram ve vakit namazlarının kılındığı ibadethanelerdir. Şam Emeviye Camii'nden itibaren (enine gelişme gösteren dikdörtgen planlı, çok ayaklı ordugah tipi, dört eyvanlı, tek kubbeli tek mekanlı, çok kubbeli çok ayaklı, çok işlevli zaviyeli ve merkezi kubbeli plan şemalı) hemen hemen tüm cami tiplerinde avlu bulunmaktadır. Osmanlı Dönemi'nde camilere iç avlunun yanı sıra kent ile kentin önemli kamu yapılarından olan cami arasında bir geçiş alanı oluşturan dış avlular/bahçeler ilave edilmiştir. Osmanlı Mimarlığı'nda Klasik Osmanlı Dönemi olarak adlandırılan 16.Yüzyıl'da inşa edilen tüm sultan camilerinde bu düzenlemenin var olduğu görülür. Dış avlu/bahçe, Osmanlı Mimarlığı'nın 20. Yüzyıl başına kadar inşa edilen sultan camilerinde varlığını devam ettirirken, iç avluların 18.Yüzyıl sonlarına doğru ortadan kalktığı görülmektedir. Osmanlı coğrafyasında, müslüman halkın yaşadığı şehirlerin temel belirleyicisi ve kentsel ölçekte yönlendiricisi olan, devlet meselelerinin görüşüldüğü, yönetim ile halkın bir araya geldiği cami avlularının irdelenmesi ve bu bağlamda ilk İslam medeniyetinden bugüne dek işlev ve biçim değiştirerek günümüze ulaşmış bu yapılanmaların incelenmesi bu araştırmanın temelini oluşturmaktadır. Tez kapsamında sayısız çalışmaya konu olmuş sultan camileri, avlu yapılanmaları ile birlikte ele alınmış, yüzyıllar boyunca camilerin tamamlayıcısı ve eşlikçisi konumunda olan avluların toplumsal ve sosyal hayattaki rolü irdelenmiştir.

Abstract:
The mosques are  place of worship in the center of İslamic societies life, Friday, funerals, eid and time honored prayers. Almost all types of mosques have a courtyard from the Şam Emeviye Mosque (a rectangular plan with a transverse development, multi column army type, four iwan, one  domed one space, multi domed multi column, multifunctional zaviyah and central dome plan). In the Ottoman period, besides the inner courtyard of the mosques, outer courtyards / gardens which constitute a transition area between the city and the mosque which is important public area of the city were added. It is seen that this arrangement exists in all the salatin mosques built in the Ottoman Architecture 16th century called as Classical Ottoman Period as architectural style. The outer courtyard / garden continued to exist on the salatin mosques built from the beginning of the 19th century, but the inner courts disappeared over time. In the Ottoman geography, the main determinant of the cities where the muslim people live and the guides of the urban scale, the state affairs are seen and the management and the people come together, the Ottoman Empire 's "always open all the way" the examination of these structured structures that have reached to daylight by changing functions and forms constitute the basis of this research. During the article, the sultan mosques, which have been subject to countless studies, were dealt together with the courtyard constructions and the role of these architectural elements, which are complementary and companions of the mosques throughout centuries, in social and social life has been examined.