Devletçiliğin doğum sancıları: Türkiye Cumhuriyeti ekonomi politiğinde 1932'deki dönüşüm
The birth pangs of statism: transformation in the political economy of the Republic of Turkey in 1932
Yazar: MEHMET ALCA
Danışman: PROF. DR. MEHMET MURAT BASKICI
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ekonomi = Economics ; Tarih = History
Dizin: Cumhuriyet tarihi = Republic history ; Devletçilik = Etatism ; Ekonomi politikaları = Economic policies ; Ekonomi tarihi = Economic history ; Planlı ekonomi = Planned economy ; Siyasal ekonomi = Political economics ; Türk ekonomisi = Turkish economy ; Türk siyasi tarihi = Turkish political history

Özet:
Bu tez çalışmasının amacı, Türkiye'de 1930'lu yıllarda uygulanmış devletçilik hakkındaki farklı tarihsel bakış açılarının geçerliliğini sınamaktır. Bu sınamayı yapmak adına çalışma, Türkiye'de devletçiliğin bir ilke olarak ortaya çıkışını belirleyen sürece odaklanmıştır.
          Büyük Buhran'ın yıkıcı etkisi altında kalmış ve sermaye birikimini sağlayamamış bir ekonomi için zorunluluğa dönüşen devletçi sanayileşme politikalarına geçiş süreci, dönemin hükümeti içindeki iki farklı grup arasında bir güç mücadelesine tanıklık etmiştir. Bu mücadelenin sonucu olarak, sanayileşme planlarının hazırlık evresinde, sermaye bloğunun zorlamaları ve Atatürk'ün iktisat bakanına karşı çıkması ile 1932 yılının eylül ayında İktisat Bakanlığı'nda kadro değişimi yaşanmıştır. Bu değişimin niçin gerçekleştiği sorusuna verilecek cevap, devletçiliğin uygulamada neyi, neden hedeflediğini de açığa çıkarma bakımından önemli bir işaret olmaktadır. Bu amaçla tezin araştırdığı problem, hükümet içindeki gruplar arasındaki mücadelenin dinamiğinin hangi unsura bağlı olduğunu belirlemektir.          
          Tezin araştırma sorusuna verdiği cevap; mücadelenin dinamiğinin, devletçi sanayileşme politikalarının dönemin ticari ve sanayi burjuvazisi üzerinde sebep olacağı potansiyel zarara bağlı olmasıdır. Bu zarar 1932 yılının yaz aylarında kesin olarak ortaya çıktığında, dönüşüm kaçınılmaz olarak gerçekleşmiştir. Bu dönüşümden sonra devletçi sanayileşme politikaları ve planlar, dönemin sermaye bloğunun gelişimini garanti edecek bir anlayışla tasarlanmıştır.           
          Tezin sonucu; 1932 yılındaki dönüşüm ile Türkiye'deki devletçilik döneminin toplumsal bir kalkınma modeli olmaktan öte, sermaye bloğunun gelişimini destekleyecek ilkel sermaye birikimini sağlamak adına dizayn edilmesidir. Bu nedenle, ulusal kalkınmacı tezlerin döneme atfettiği tarihsel perspektif geçerliliğini yitirmektedir. Türkiye'nin ekonomi-politik tarihi içindeki devletçilik dönemi, uzun dönemli kapitalist gelişim süreci içinde, kapitalist üretim ilişkilerinin hâkim olmasını sağlayacak zorunlu geçiş dönemi olarak yorumlanmalıdır.

Abstract:
The aim of this thesis study is to test the validity of different historical perspectives about statism implemented in Turkey in the 1930s. In order to make this test, the study focused on the process that determined the emergence of statism as a principle in Turkey.
          The transition to statist industrialization policies, which became mandatory for an economy that was under the destructive influence of the Great Depression and could not provide capital accumulation, witnessed a power struggle between two different groups within the then government. As a result of this struggle, in the preparation phase of the industrialization plans, there was a staff change in the Ministry of Economy in September 1932, with the pressures of the capitalist bloc and Atatürk's come out against economy minister. The answer to the question of why this change took place is an important sign in terms of revealing what and why statism aims in practice. For this purpose, the problem that the thesis explores is to determine which element depends on the dynamic of the struggle between groups within the government.          
          The answer to the research question of the thesis; The dynamic of the struggle depends on the potential damage that statist industrialization policies would cause on the then commercial and industrial bourgeoisie. When this damage was definitively revealed in the summer of 1932, the transformation inevitably occurred. After this transformation, statist industrialization policies and plans were designed with an understanding that would guarantee the development of the then capitalist bloc.           
          The result of the thesis; with the transformation in 1932, the statism period in Turkey was designed to provide primitive capital accumulation to support the development of the capitalist block, rather than being a social development model. For this reason, the historical perspective attributed to the period by national developmentist theses loses its validity. The period of statism in Turkey's economic-political history should be interpreted as a compulsory transition period that will ensure the dominance of capitalist production relations within the long-term capitalist development process.