İstenmeyen öğrenci davranışlarının görülme sıklığı ile öğretmenlerin tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişki
The relationship between the undesired student behavior in the classroom and teachers' level of burnout
Yazar: TALİP ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. ESERGÜL BALCI BUCAK
Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim yönetimi = Educational administration ; Tükenmişlik = Burnout ; Tükenmişlik düzeyi = Burnout level ; Öğrenci davranışı = Behavior of student ; Öğretmenler = Teachers ; İstenmeyen öğrenci davranışı = Unwanted student behavior

Özet:
Bu araştırmanın amacı, sınıf içinde görülen istenmeyen öğrenci davranışları ile öğretmenlerin tükenmişlik düzeyleri arasında ilişki olup olmadığını, tükenmişlik düzeylerinin kişisel ve mesleki değişkenler açısından farklılık gösterip göstermediğini ortaya koymak ve istenmeyen öğrenci davranışlarından hangilerinin tükenmişlik üzerinde anlamlı bir etkiye sahip olduğunu belirlemektir. Bu amaçla, 2007-2008 eğitim-öğretim yılında, Şanlıurfa ili Merkez ilçe ilköğretim okullarında görevli 500 öğretmene anket uygulanmış, anketlerden 405 tanesi değerlendirmeye alınmıştır. Araştırma ilişkisel tarama modelli olup nicel yaklaşım kullanılmıştır. Araştırma, kişisel ve mesleki bilgileri içeren ölçek, sınıf içi istenmeyen öğrenci davranışlarının görülme sıklığı anketi ve Maslach Tükenmişlik Envanteri ile toplanan veriler üzerinden yürütülmüştür.Araştırmada, öğretmenlerin kişisel ve mesleki özellikleri ile sınıf içi istenmeyen öğrenci davranışlarının görülme sıklığı ve öğretmenlerin tükenmişlik düzeylerini belirlemek için uygulamadan elde edilen verilerin frekans, yüzde, standart sapma ve ortalamaları hesaplanmış, bununla ilgili tablolar oluşturularak yorumlanmıştır. Bağımsız değişkenler açısından yapılan değerlendirmede ise cinsiyet ve branş için t-testi yapılmış, fark için ortalamalar karşılaştırılarak yorumlanmıştır. Mesleki kıdem değişkeni için tek yönlü varyans analizi (ANOVA) yapılmış fark için Tukey HSD testi yapılarak farkın hangi gruplardan kaynaklandığı 0.05 düzeyinde test edilmiştir. Sınıf içi istenmeyen öğrenci davranışlarının görülme sıklığı ile öğretmenlerin tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişkinin düzeyini belirlemek için, korelasyon analizi, öğretmenlerin tükenmişliklerinde hangi sınıf içi istenmeyen öğrenci davranışlarının daha etkili olduğunu belirlemek için ise çoklu doğrusal regresyon analizi yapılmıştır.Araştırmada aşağıdaki sonuçlara ulaşılmıştır.1. Öğretmenlerin en sık karşılaştıkları istenmeyen öğrenci davranışı ?arkadaşlarını sürekli şikayet etme?, en az karşılaştıkları davranış ise ?derste uyuma? davranışıdır.2. Sınıf içi istenmeyen öğrenci davranışlarının görülme sıklığına ilişkin öğretmenlerin görüşleri;Cinsiyete göre, sadece ?arkadaşlarının, sınıfın, öğretmeninin eşyalarına zarar verme? davranışında istatistiksel bakımdan anlamlı bir farklılık göstermekte diğer davranışlarda anlamlı bir farklılık göstermemektedir.Branşa göre, beş tane davranışta istatistiksel bakımdan anlamlı farklılık göstermekte, diğer davranışlarda göstermemektedir. İstatistiksel bakımdan anlamlı farklılık görülen davranışlarda sınıf öğretmenliği dışındaki branş öğretmenlerinin sınıflarında istenmeyen öğrenci davranışları daha fazla görülmektedir.Mesleki kıdem değişkenine göre, istatistiksel bakımdan anlamlı farklılık göstermekte, mesleğe yeni başlayan öğretmenlerle mesleğin sonuna yaklaşmış öğretmenlerin sınıflarında istenmeyen öğrenci davranışları daha fazla görülmektedir.3. Öğretmenler;Duygusal tükenmeyi çoğu zaman,Duyarsızlaşmayı orta düzeyde,Kişisel başarısızlığı az düzeyde yaşamaktadırlar.4. Öğretmenlerin kişisel özelliklerine göre (cinsiyet, branş, mesleki kıdem) tükenmişlik düzeyleri karşılaştırıldığında,Duygusal tükenme, duyarsızlaşma ve kişisel başarısızlık puanları cinsiyete göre istatistiksel bakımdan anlamlı farklılık göstermemekte,Duygusal tükenme ve duyarsızlaşma puanları branşa göre istatistiksel bakımdan anlamlı farklılık göstermemekte, ancak kişisel başarısızlık puanları branşa göre istatistiksel bakımdan anlamlı farklılık göstermekte, sınıf öğretmenliği dışındaki branş öğretmenlerinde kişisel başarısızlık daha fazla görülmektedir.Duygusal tükenme, duyarsızlaşma ve kişisel başarısızlık puanları mesleki kıdeme göre istatistiksel bakımdan anlamlı farklılık göstermektedir. Duygusal tükenmeyi en fazla yaşayan mesleki kıdem grubu 18-23 yıl en az yaşayan mesleki kıdem grubu ise 12-17 yıl, Duyarsızlaşmayı en fazla yaşayan kıdem grubu 18-23 yıl ile 24 ve daha fazla yıl, en az yaşayan mesleki kıdem grubu ise 6-11 yıl, kişisel başarısızlığı en fazla yaşayan mesleki kıdem grubu 6-11 yıl, en az yaşayan kıdem grubu ise 18-23 yıldır.5. Sınıf içi istenmeyen öğrenci davranışlarıyla, duygusal tükenme, duyarsızlaşma ve kişisel başarısızlık arasında genel olarak zayıf, pozitif yönlü ve anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Sınıf içi istenmeyen öğrenci davranışlarının görülme sıklığı arttıkça, öğretmenlerde görülen duygusal tükenme, duyarsızlaşma ve kişisel başarısızlık da bir miktar artmaktadır.6. Sınıf içi istenmeyen öğrenci davranışlarının görülme sıklığının öğretmenlerin tükenmişlikleri üzerindeki etkilerine bakıldığında;Duygusal tükenme üzerinde, ?Arkadaşlarını sürekli şikayet etme, ders sırasında ders dışı şeyler ile ilgilenme, verilen görevleri yapmama, ilgisiz yorumlarda bulunma, sürekli nesnelerle oynama, sınıfa gürültüyle girme ve çıkma? davranışlarının,Duyarsızlaşma üzerinde, ?İlgisiz yorumlarda bulunma, ders akışını bozacak davranışlarda bulunma, ders sırasında ders dışı şeyler ile ilgilenme, verilen görevleri yapmama, söz almadan konuşma? davranışlarının,Kişisel başarısızlık üzerinde, ?Arkadaşlarının eşyalarını izin almadan kullanma, arkadaşlarını sürekli şikayet etme, sınıfını ve çevresini temiz tutmama, arkadaşlarının, sınıfın, öğretmeninin eşyalarına zarar verme? davranışlarının istatistiksel bakımdan anlamlı bir etkiye sahip olduğu görülmektedir.

Abstract:
The purpose of this study is to analyze the relationship between the in-class undesired student behavior and the teachers? level of burnout; to reveal how the level of burnout varies depending on the personal and professional variables and to determine which of the undesired student behavior have a significant influence on teachers? level of burnout. For this purpose, 500 primary school teachers in the centre of Şanlıurfa have been given a questionnaire between 2007 and 2008. Of all the questionnaires, 405 have been evaluated. This study is a descriptive one to describe the current situation. A qualitative approach has been followed for the study. This research is based on the data collected through a scale including personal and professional information questionnaire of the frequency of the undesired student conduct in classroom and the Maslach Inventory of burnout.In this research, the frequencies, percentages, standard deviation and the mean of the data collected about teachers? personal and professional characteristics and the in-class undesired student behavior as well as the level of teachers? burnout has been calculated and interpreted by means of related tables. In terms of the analysis of the independent variables, gender and the branches have been applied to t-test and the difference has been interpreted by comparing the means. For the independent variable, professional seniority, a one-way variance analysis (ANOVA) has been conducted and the groups causing the difference has been found 0, 05 by means of the Tukey HSD test. In order to determine the level of the relationship between the in-class undesired student behavior and the teachers? level of burnout, a correlation analysis has been applied. On the other hand, a multiple linear regression analysis has been used to determine which undesired behavior in the classroom is more influential on the teachers? burnout.Below are the results of the current study:1. The undesired in-class student behavior that teachers mostly come across is ?complaining about his/her friends? and the least common one is ?sleeping? in the classroom.2. Teachers? views on the frequency of the undesired student behavior in the classroom are as follows:A statistically significant difference in terms of the gender is only seen in harming friends?, classroom?s and teachers? belongings. However, there isno significant difference in other behaviors.As for the branch, five behaviors show significant difference while no significant is seen for other behaviors. Among the significantly different behaviors, the undesired student behavior is encountered more commonly by branch teachers other than classroom teachers..A significant difference is also seen about the professional seniority. The undesired student behavior is more common in the classrooms of teachers, who have recently started teaching and the ones moving towards their teaching career,3. Teachers often experience ?emotional burnout?, sometimes experience ?desensitization? and rarely experience ?personal failure?.4. When teachers? level of burnout is compared in terms of gender, branch and seniority,Emotional burnout, desensitization and personal failure do not show significant difference in terms of gender.Points of emotional burnout and desensitization do not reveal significant differences in terms of branch but personal failure points show significant differences in terms of branch. Branch teachers experience much more personal failure than the classroom teachers.Points of emotional burnout, desensitization and personal failure yield significant differences in terms of seniority. Teachers working for 18-23 years experience emotional burnout the most and those working for 12-17 years experience it the least. The group experiencing the desensitization the most has been working for 18-23 and more than 24 years and teacher working for 6-11 years experience it the least. Personal failure has been mostly experienced by teachers with an experience of 6-11 years while the ones who experience it the least have been working for 18-23 years.5. A reasonably weak, positive and meaningful relationship has been found between in-class undesired student behavior and teachers? emotional burnout, desensitization and personal failure. The more frequent these undesired student behavior appears, the more teachers? emotional burnout, desensitization and personal failure are seen.6. As for the effects of the frequency of the in-class undesired student behavior on teachers? complaining about his/her friends, being interested in other things than the lesson, not doing the assigned work, making irrelevant comments, playing with objects all the time, entering and leaving the classroom noisily have a meaningful effect on the emotional burnout.Making irrelevant comments, interrupting the flow of the lesson, being interested in other things than the lesson, not doing the assigned work and speaking out without permission have a meaningful influence on desensitization.Using his/her friends? commodities without asking for a permission, complaining about friends, not keeping the class environment clean and harming his/her friends?, classroom?s and teacher?s commodities have a meaningful influence on personal failure.