İzmir Orman Bölge Müdürlüğünde böceklere karşı feromonların kullanılması üzerine araştırmalar
Untersuchungen über die vervendung von pheromonen für die bekampfung von insekten in der forstdirektion İzmir
Yazar: ZEYNEL ARSLANGÜNDOĞDU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ALİ KÜÇÜKOSMANOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Orman Entomolojisi ve Koruma Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1999
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Biyolojik mücadele = Biological control ; Feromonlar = Pheromones ; Orman işletmeleri = Forest enterprises ; Ormanlar = Forests ; Orthotomicus erosus = Orthotomicus erosus ; Orthotomicus erosus = Orthotomicus erosus ; Thaumetopoea pityocampa = Thaumetopoea pityocampa ; Thaumetopoea pityocampa = Thaumetopoea pityocampa ; Zararlı böcekler = Insect pests ; Çam keseböceği = Pine processionary moth

Özet:
ÖZET İzmir Orman Bölge Müdürlüğünde Böceklere Karşı Feromonların Kullanılması Üzerine Araştırmalar Günümüzde böceklerle yapılan savaşta çevre kirliliğine ve ekolojik dengenin bozulmasına neden olmayacak mücadele yöntemlerinin geliştirilip kullanılmasına önem verilmektedir. Bu amacı gerçekleştirecek biyoteknik savaş yöntemlerinde de genellikle feromonlar kullanılmaktadır. Araştırma alanım oluşturan îzmir Orman Bölge Müdürlüğünde biyoteknik savaş çalışmaları 14 yıl öncesine dayanmaktadır. Son 5 yıldır savaş yöntemi olarak benimsenen bu yöntem özellikle Orthotomicus erosus (Woll.)'a karşı yoğun olarak uygulanmaktadır. 1984 yılında 42 tuzakla başlayan araştırmalar günümüzde bünyesindeki 7 İşletme Müdürlüğünde mevcut 1304 adet tuzakla gerçekleşen biyoteknik savaş yöntemine dönüşmüştür. Bölge Müdürlüğünde 1997 yılına kadar yapılmış tüm biyoteknik savaş ile ilgili çalışmalar gözden geçirilmiştir. Araştırma alanında tuzakların %60'ı tarafımızdan incelenmiş ve denemeler yapılmıştır. Ayrıca laboratuvarda böcek sayımı, cinsiyet oranı ve boy ölçümleri yapılmıştır. Araştırmamızda; Bölge Müdürlüğünde hangi böceğe karşı biyoteknik savaş yapıldığı, tuzaklarda yakalanan O.erosus populasyonu, tuzaklara gelen diğer böcekler, tuzaklarda böcek çekimi üzerine etki eden faktörler ve biyoteknik savaşın değerlendirilmesi ortaya konulmaya çalışılmıştır. Feromon tuzakları başta O.erosus olmak üzere Ips sexdentatus (Boern.), Blastophagus piniperda (L.), B.minor (Hart.) ve Thaumetopoea pityocampa (Schiff.) türlerine karşı uygulanmaktadır. Bölge Müdürlüğünde feromon kullanımı O.erosus' a. karşı savaş yöntemi olarak yoğun, diğer böceklere karşı ise genellikle deneme amaçlı olarak yapılmaktadır. Biyoteknik savaş çalışmaları şubat ayı ile kasım ayı içerisinde gerçekleşmektedir. Yapılan sayımlarda 987821.5 hektarlık Bölge Müdürlüğü ormanlık alanında 1996 yılında 135 milyon adet ve 1997 yılında 83 milyon adet O.erosus tuzaklarla toplanmıştır. Tuzaklara gelen O. erosus' lann 2/3 'ü dişilerden oluşmaktadır. Tuzaklara en fazla yabancı böcek olarak Temnochila coerulea Oliv. gelmektedir. Bu böcek O. erosus 'un yırtıcısıdır. Gerek sıklık bakımı çalışmaları, gerekse aralamalar tekniğine uygun yapılmalıdır. Arahasılat ya orman dışına hemen çıkarılmalı yada ilaçlanarak bekletilmelidir. Kesimler tekniğine uygun, orman içi yollarında bekletilmeden orman dışına çıkarılıp değerlendirilmelidir. Eğer bu işlem yapılamıyorsa odun üretiminin kışınyapılması gerekmektedir. Yangın sonrası çalışmaların titizlikle yapılarak sekonder böceklerin üremesine olanak tanınmamalıdır. Sonuç olarak kabuk böceklerine karşı biyoteknik savaş başlı başına bir mücadele yöntemi olmayıp, mekaniksel savaş ile birlikte uygulanmasıyla başarılı neticeler vermektedir. Öncelikle kabuk böceği tahribatı olan alanlarda, kuru ve sararmakta olan ağaçlan sahadan çıkarıp mekaniksel mücadele yapıldıktan sonra feromon uygulaması yapılmalıdır. TCYÛKSEZni VI

Abstract:
ZUSAMMENFASSUNG Untersuchungen über die Verwendung von Pheromonen fur die Bekampfung von Insekten in der Forstdirektion Izmir. Bei der Bekampfung von Insekten wird gegenwartig mehr Riicksicht auf die Umwelt genommen. Umweltschonende Methoden werden entwickelt, da dem ökologischen Gleichgewicht immer mehr Gewicht beigemessen wird. Die biotechnischen Untersuchungen und Arbeiten beziehen sich auf die Daten von 14 Jahren in der Forstdirektion Izmir. Die seit fünf Jahren als Bekâmpfungsmaflnahme angewandte Methode mit Pheromonanwendung dient der Kontrolle von Orthotomicus erosus (Woll). Die im Jahre 1984 mit 42 Kaferfallen gestarteten Anwendungen werden nun in den 7 Forstrevieren der Direktion mit 1304 Fallen als biologische Bekampfungsmethode erfogreich fortgesetzt. Die Ergebnisse der biotechnischen Bekâmpfungsmethoden wurden bis 1997 in der Forstdirektion gesammelt und ausgewertet. Im Untersuchungsgebiet wurden 1997 60 % der Fallen kontrolliert. An Probeflâchen wurden Versuche vorgenommen. Fur jedes Gebiet wurden im Labor das Geschlechtsverhâltnis und die Gröfie der Kâfer untersucht. Mit den Untersuchungen sollte geklârt werden, für welche Insektenarten die biotechnische Bekampfungsmethode geeignet ist. Als weitere Aufgabe galt es, die Menge an gefangenen insekten von O. erosus und der Beifange zu bestimmen. Aus der gefangenen Menge an O. erosus wurden Rückschlüsse auf die Höhe der Gesamtpopulation gezogen. Mit der vorliegenden Arbeit soil auch eine Bewertung der Anlockung von Insekten im Hinblick auf die Wirksamkeit der BekâmpfungsmaBnahmen gemacht werden. Die Pheromonfallen wurden in erster Linie zur Kontrolle und Uberwachung von O. erosus und in zweiter Linie fur Ips sexdentatus (Boern.), Blastophagus piniperda (L.), B.minor (Hart.) und Thaumetopoea pityocampa (Schiff.) eingesetzt. Gegen O. erosus wurde die Bekampfung intensiv durchgeführt, bei den anderen Arten erfolgte sie in einer geringeren Intensitat. Die biotechnische Methode wurde im Zeitraum von Februar bis November angewendet. In der 987.821,5 ha grofien Forstdirektion wurden 1996, 135 Millionen und 1997, 83 Millionen Exemplare von O. erosus gefangen. Zweidrittel der gefangenen Kâfer waren Weibchen. Unter den Beifangen war Temnochila coerulea Oliv. die hâufıgste gefangene Art. Dieses Insekt ist als Prâdator von O. erosus bekannt. Bei waldbaulichen MaBnahmen wie Dickungspflege und Durchforstung muB auf Schadinsekten geachtet werden. Das geerntete Holz ist chemisch zu behandeln, wenn es nicht aus dem Bestand entfernt wird, ansonsten sollte fur eine rasche Abfuhr gesorgt VIIwarden. 1st beides nicht möglich, sollten Holzerntemalînahmen im Winter getroffen werden. Bei Waldbranden mulî aber auf Sekundârschâdlinge geachtet werden und Waldarbeiten sind dann jederzeit durchzufiihren. Biotechnische Methoden eignen sich nicht als alleinige Mafinahme fur Bekâmpfung von Borkenkafern. In Kombination mit mechanischen Methoden ist die Bekâmpfung aber erfolgreich. Dabei müssen die befallenen Baurne entfernt und dann die Pheromonfallen aufgestellt werden. Vffl