Bireylerin sağlık hizmeti alma davranışlarını etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi
Assessment of the factors affecting the healthcare seeking behavior of individuals
Yazar: FAZİLET MERVE KÜTÜKOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. MEMET TAŞKIN EGİCİ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haydarpaşa Numune Eğt. ve Arş. Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Sağlık hizmetinin hasta tarafından kabulü = Patient acceptance of health care ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık hizmetleri araştırmaları = Health services research ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Sağlık sistemleri = Health systems

Özet:
GİRİŞ ve AMAÇ: Sağlık kaynaklarının etkin ve verimli kullanımı, sağlık politikalarının geliştirilmesi, toplumdaki bireylerin bilinçlendirilmesi ve aile hekimliğinin kişilerin sağlık hizmet basamaklarında ilk giriş noktası olabilmesi için bireylerin sağlık hizmeti alma davranışlarını yönlendiren sebepleri öğrenmek gerekmektedir. Sağlık hizmeti tercih aşamasında kişileri yönlendiren faktörlerin biri de sağlık okuryazarlığıdır. Bu çalışma ile bireylerin sağlık hizmeti alma davranışlarını öğrenmek ve sağlık okuryazarlığı ile bu davranışların ilişkisini saptamak, böylece kişilerin sağlık sisteminden daha verimli ve amaca yönelik yararlanabilmeleri için yapılabilecek değişikliklere ışık tutulması amaçlanmıştır. GEREÇ VE YÖNTEM: Tanımlayıcı kesitsel tipte olan araştırma; Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi polikliniklerine ve Haydarpaşa Numune Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'ne 30.01.2020-30.04.2020 tarihleri arasında başvuran, 18 yaş ve üstü 422 gönüllü birey ile yapılmıştır. Katılımcılara; sosyodemografik verilerini içeren bilgi toplama formu, kişilerin sağlık hizmet basamaklarını tercih etme davranışlarını araştıran ilgili uzmanların görüşü alınarak hazırlanan 20 soruluk anket formu ve sağlık okuryazarlık düzeyi ölçümü için Türkiye Sağlık Okuryazarlık Ölçeği-32 (TSOY-32) yüz yüze görüşme yöntemi ile uygulandı. İstatistiksel analizler ve hesaplamalar için IBM SPSS Statistics 21.0 programı kullanıldı. Anlamlılık p< 0,05 olarak kabul edildi. BULGULAR: Katılımcıların %55,7'si kadın, %44,3'ü erkek, %67,1'i evli, %32,9' u bekar olup %49,3'ü yüksekokul ve üstü eğitim almıştır. %32,7'sinin kronik bir hastalığı bulunmaktadır. Katılımcıların sağlık okuryazarlığı düzeyi ortalama puanları 29.80±10.66'ydı. Katılımcıların sağlık sorununda ilk tercih ettikleri sağlık kurumunun %42,8'i oranında aile sağlığı merkezi olduğu ortaya çıkmıştır. İlk tercih edilen kurumun aile sağlığı merkezi olması ile kadın cinsiyet arasında anlamlı farklılık bulunmuş; medeni durum, eğitim durumu, gelir düzeyi, kronik hastalığının olması ve sağlık okuryazarlığı düzeyi arasında anlamlı ilişki saptanmamıştır. Kişilerin sağlık hizmeti alma davranışı ile sağlık okuryazarlığı düzeyi arasında anlamlı ilişki saptanmıştır. SONUÇ: Sağlık hizmetine kolay erişim ve hekimle iletişiminin yeterli oluşu kişilerin aile sağlığı merkezi tercihinde önemli rol oynamaktadır. Sağlık hizmetlerinin etkin kullanılabilmesi ve kişilerin birinci basamak sağlık hizmetlerine daha fazla yönelmesini sağlamak için aile sağlığı merkezlerinin laboratuvar imkanlarının artırılması, sevk sisteminin hayata geçirilmesi, aile hekimlerinin rapor ve reçete hususunda kısıtlanmasının kaldırılması etkili olacaktır. Ayrıca sağlık okuryazarlığı düzeyinin eğitim durumundan bağımsız olarak yükseltilmesi için toplumun her kesimine gerekli bilgilendirmeler sağlanması sağlık hizmetlerinin verimli kullanılmasına yarar sağlayacaktır. Anahtar kelimeler: Sağlık sistemleri, birinci basamak sağlık hizmeti, hastane hizmetleri, aile hekimliği, sağlık hizmeti arama davranışı, sağlık okuryazarlığı.

Abstract:
AIM: In order for effective and efficient use of health resources, development of health policies, awareness of individuals in society, and family medicine to be the first entry point of people into health services, it is necessary to learn the reasons that guide individuals behavior to receive healthcare.Health literacy is one of the factors that guide people in the health service selection stage. With this study, it was aimed to learn the behaviors of individuals in receiving health services and to determine the relationship between health literacy and these behaviors, thus shedding light on the changes that can be made in order for individuals to benefit from the health system more efficiently and purposefully. MATERIALS AND METHODS: Descriptive cross-sectional research was conducted with 422 volunteers aged 18 and over, who applied to Haydarpaşa Numune Education and Research Hospital polyclinics and Haydarpaşa Numune Education Family Health Center between 30th January 2020 and 30th April 2020. Information collection form containing sociodemographic data, for individuals prepared in consultation with the relevant experts investigating the behavior to choose their health care 20-item questionnaire and health literacy level measurement Turkey Health Literacy Scale-32 (Tsoy-32) was performed by the method of face to face meetings to the participants. IBM SPSS Statistics 21.0 program was used for statistical analysis and calculations. Significance was accepted as p <0.05. RESULTS: 55.7% of the participants were female, 44.3% were male, 67.1% were married, 32.9% were single and 49.3% college degree or higher education. 32.7% of them have a chronic disease. The average health literacy score of the participants was 29.80 ± 10.66. It was revealed that the first health institution preferred by the 
participants for health problems is a family health center with a ratio of 42.8%. A significant difference was found between being the first preferred institution as a family health center and female gender but there was no significant relationship between marital status, educational status, income level, chronic illness and health literacy level. A significant relationship was found between people's health service behavior and their level of health literacy. CONCLUSION: Easy access to healthcare services and adequate communication with physicians play an important role in people's choice of family health center. It will be effective to increase the laboratory facilities of family health centers, to implement the referral system, to remove the restriction of family physicians on reports and prescriptions in order to use health services effectively and direct people to primary health care services more. In addition, providing necessary information to every segment of the society in order to raise the level of health literacy regardless of the educational status will benefit the efficient use of health services. Keywords: Health care systems, primer health care, hospital services, family medicine, health care seeking behavior, health literacy.