Tarihî Türk lehçelerinde klitikler (8-15. yüzyıl)
Clitics in historical Turkish dialects (8th-15th century)
Yazar: SELCEN KOCA
Danışman: PROF. DR. LEYLA KARAHAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Anlam bilim = Semantics ; Kelimeler = Words ; Klitik = Clitic ; Morfoloji = Morphology ; Ses bilim = Phonology ; Söz dizim = Syntax ; Türk lehçeleri = Turkish dialects ; İşlevsel dil bilgisi = Functional grammar

Özet:
Klitikler, tek başına belirli bir anlam ve işleve sahip olmayan; başka bir kelimeye bağlanarak kendine özgü çeşitli fonolojik, morfolojik, sentaktik ve semantik özellikler sergileyen morfemlerdir. Kelime ve eklerle ortaklaşan ve farklılaşan yönlerinin bulunması nedeniyle tipolojik özellikleri tam ve net bir şekilde belirlenemeyen klitikler, kendi içerisinde heterojen bir kategori oluşturmaktadır. Vurgu taşımamaları ve bu nedenle fonolojik olarak başka bir kelimeye bağlı olmaları gibi morfofonolojik özellikleriyle bağlı bir morfem görünümündeki klitikler sentaktik açıdan ise bağımsız bir morfem olarak değerlendirilebilir. Tüm dillerde dilin yapısına bağlı olarak ek ile kelime arasında özellikler sergileyen, genellikle edat, bağlaç, parçacık, tanımlık gibi işlevsel kelime kategorisinde yer alan veya leksikal bir unsurun ekleşme süreci olarak tanımlanabilecek gramatikalleşmenin ara aşamasını temsil eden klitikler bulunmaktadır. Bu çalışmanın konusunu tarihî Türk lehçelerindeki klitikler oluşturmaktadır. Klitik kavramının teorik ve kuramsal açıdan ele alındığı ilk iki bölümün ardından 8-15. yüzyıllar arasındaki tarihî Türk lehçelerinde belirlenen klitikler yapı ve işlevleriyle incelenmiştir. Tarihî Türk lehçelerinde klitikler yapı ve işlevleri bakımından parçacık özelliği taşıyan, gramatikalleşmenin ara aşamasını oluşturup ekleşme özelliği gösteren klitikler ve klitik benzeri özellikler sergileyen morfemler olmak üzere üç bölümde ele alınmıştır. Böylece özelde tarihî Türk lehçelerinde, genel olarak ise Türkçede klitik kavramı belirlenerek klitiklerin fonolojik, morfolojik, sentaktik ve semantik özellikleri ortaya koyulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Clitics are morphemes that do not have a specific meaning and function on their own and exhibit various distinctive phonological, morphological, syntactic and semantic properties by depending another word. Clitics have feautures which is both similar with words and affixes and different from them. For this reason, complete and certain definition of clitic and their typological features can not be made. Due to morphophonological features such as stress incoherence and phonologically depending to another word, clitics can be regarded as bound morpheme, but syntactically they acts like an independent morpheme. In all languages, there are clitics which exhibite characteristics between word and affix and usually found in functional word category such as prepositions, conjunctions, particles, definitions or representing the intermadiate stage of grammaticalization, which can be defined as a process of attachment a lexical item. In this study, clitics in the historical Turkish dialects were discussed. In the first two chapters clitic concept is evaluated. Following chapters clitics which is determined in the historical Turkish dialects between 8th-15th centuries have been examined with their stuctural and functional features. Clitics in the historical Turkish dialects treated in three parts: clitics which have features particles, clitics that show the intermadiate stage of grammaticalization and exhibit affix-like characteristics, and clitics which have clitic-like features. Thus, in particular, in historical Turkish dialect, in generally Turkish clitics was determined and tried to reveal phonological, morphologizal, syntactic and semantic features of clitics.