İ.Kant'ın bilgi teorisinde öznenin kurucu rolü
The constructive role of the self in I.Kant's theory of knowledge
Yazar: EBRU PEHLİVAN KARATAŞ
Danışman: Y.DOÇ.DR. HÜSEYİN AYKUT
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
Kant Transsendental Felsefe'sinde, bilinen nesneden ziyade, öznenin nesneyi bilme kosullarınıinceler. Çünkü Kant'a göre nesne, öznenin sahip olduğu yetiler aracılığıyla kurulan bir tasarımdır.Özne bu yetiler sayesinde, hem nesneyi hem de nesnenin bilgisini kuran varlıktır. Bu nedenleKant, bilginin nesneye uyması gerektiği varsayımını bir kenara bırakarak; nesnenin, özneninbilme kosullarına tabi olduğuna dikkat çekmektedir. Kant, Kopernik Devrim'i olarak adlandırdığıbu hipotezini Saf Aklın Elestirisi'nde, doğrulamaya çalısır.Kant'ın bilgi teorisinde özne, Duyarlık, Hayalgücü ve Düsünme yetilerine sahip olan varlıktır.Özne, bu yetiler vasıtasıyla önce nesneyi sonra da nesnenin bilgisini kuran varlıktır. Duyarlıkyetisi, a priori formları olan mekan ve zaman vasıtasıyla nesnenin görüsel karsılığının yanideneyim nesnesinin elde edildiği yetidir. Mekan ve zaman, özneye ait a priori formlarolduğundan, nesne öncelikle bu formlar sayesinde kurulmaktadır. Bu nedenle nesnenin mekan vezamandan bağımsız varlığı bizim için her zaman bilinmez olarak kalmaktadır. Duyarlık yoluylaedinilen tasarımlar, hayalgücünün sentezleme faaliyeti tarafından kavranılır hale getirilir. Sentezbir diğer tasarımlama edimidir çünkü kendiliğinden birlik göstermeyen parçalara bir birlikkazandırılmaktadır. Sentezlenen bu tasarımlar, anlama yetisinin saf a priori kavramları olankategorilerin altına konulmasıyla düsünülür hale gelir. Düsünme, görüde verileni görmedenbirlestirme faaliyeti olduğundan yine bir tasarımlama, kurma faaliyetidir. Böylece, duyarlıkaracılığıyla nesne, öznenin sahip olduğu a priori formlarla biçimlenerek öznenin bir tasarımıolarak kurulur, hayal gücünün sentezleme faaliyeti ile kavranılır hale getirilir ve anlama yetisininfaaliyeti ile düsünülür. Anlama yetisinin düzenlediği ve kurduğu nesneler, ancak aklın kurulusunugerçeklestirebildiği bir bütünün içinde birbirleriyle bağıntıya girerek deneyimi mümkün kılar vedoğanın bilgisini sağlayabilirler.Kant'ın bilgi teorisinde özne, bu yetilerle önce fenomenler dünyasını, daha sonra bu dünyayailiskin bilgisini kurar. Ben'nin duyarlıktan gelen görü çoklusunu kategoriler altına getirmefaaliyeti sırasında ?bilinçli algılama? (apperception) gerçeklesir. Bilinçli algılama nesnekarsısında bu algılamayı yapan özne olduğunun farkına varmadır ve nesne asıl bu asamadakurularak özne için bir nesne haline gelir. Özne bu asamada hem bilgiyi kurmakta hem de bilgiyikuranın kendisi olduğunun bilincine varmaktadır.Böylece nesne, sırasıyla öznenin su eylemleri aracılığıyla kurulmaktadır:· Duyarlığın a priori formları olan mekan ve zaman sayesinde bizim için bir duyusal görühaline geldiğinde,· Hayal gücünün sentez eylemi sırasında,· Anlama yetisinin eylemi aracılıyla yargıda· Özne bütün bu eylemleri yapanın kendisi olduğunun bilincine vardığında· Aklın yargılar üzerindeki eylemi ile bir bütünlük içine sokulduğunda kurulmus ve özneiçin bir nesne haline gelmis olur.

Abstract:
In Transcendental Philosophy of his, Kant discusses the self?s conditions of knowing of theobject rather than the known object because according to Kant object is a design that constitutedby the faculties of the self. Self is the being that constitutes both object and the knowledge ofobject by means of these faculties. Therefore, putting aside the assumption that entails thatknowledge suits to object, Kant points out that object is subjected to the self?s conditions ofknowing the object. Kant tries to verify this hypothesis which he called Copernican Revolutionin the Critique of Pure Reason.In Kant?s theory of knowledge self is the being that possesses the faculties of Sensibility,Imagination, and Thinking. Self is the being that constitutes first the object and next theknowledge of the object via these faculties. Sensibility is the faculty that acquires thecorrespondent-in-intuition of the object that is the subject of the experience by means of it?s apriori forms namely space and time. As space and time are the a priori forms of the self objectprimarily constituted through these forms. Accordingly, the actuality of the object which isindependent of space and time is always an unknown to us. Envisions which are acquiredthrough sensibility are made graspable by the synthesis act of imagination. Synthesis itself isanother act of envisioning because it gives unity to parts that are not in unity in themselves.These synthesized envisions become thinkable by bringing them under the categories which arethe pure a priori concepts of understanding. As thinking is the act of synthesizing the given inintuition without seeing it is again an act of envisioning or constructing. Thus, object by meansof sensibility is constituted as an envisioning of the self through gaining form by the a prioriforms of the self; becomes graspable by means of the synthesizing act of imagination and isthought by the act of thinking. Objects embodied and constituted by understanding can makeexperience possible and provides the knowledge of the nature only by entering into a relationwith each other in a unity that can be realized only by the constitution of the reason.In Kant?s theory of knowledge, with these faculties self constitutes first the phenomenal worldand then the knowledge corresponding to this world. During Self?s act of bringing the manifoldof intuition under categories apperception takes place. Apperception is the awareness of beingthe self that perceives the object and in fact object is constituted at this point and becomes anobject for the self. At this point, self both constitutes the knowledge and becomes aware that theknowledge is constituted by ?self?. Consequently, object is constituted through the followingacts of the self respectively;· when it becomes a sensible intuition by means of the a priori forms of sensibilitynamely space and time,· during the synthesis act of imagination,· in judgment by means of the act of understanding, and· when self becomes aware of that all these are done by itself and· object is constituted when it is given a unity by the act of reason on judgments andbecomes an object for the self.