Eş kanalda açısal ekstrüzyon (EKAE) yöntemi uygulanmış Al20Zn-2Cu alaşımının yorulma davranışının incelenmesi
Investigation of fatigue behavior of Al20Zn-2Cu alloy processed by equal channel angular extrusion (ECAE)
Yazar: YAKUP HEYAL
Danışman: PROF. DR. MURAT AYDIN
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Makine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Makine Mühendisliği = Mechanical Engineering

Özet:
Bu çalışmada, Al20Zn-(%1-5)Cu alaşımları kokil döküm yöntemiyle üretildi. Mekanik özellikler bakımından en iyi performansı %2 Cu içeren alaşım sergilediğinden, optimum bakır oranı %2 olarak belirlendi. Al20Zn-2Cu alaşımına aşırı plastik deformasyon yöntemlerinden biri olan eş kanalda açısal ekstrüzyon (EKAE) yöntemi uygulandı. Alaşımın farklı rota ve paso sayılarında EKAE işlemi uygulanmış durumdaki yapı ve mekanik özellikleri ile yorulma davranışları ayrıntılı bir biçimde incelendi. EKAE işlemiyle ortaya çıkan yapısal değişimlere, deformasyon sertleşmesi mekanizmasının etkinliğine ve döküm boşluklarının (porozite) büyük oranda giderilmesine bağlı olarak söz konusu alaşımın mekanik özellikleriyle yorulma performansında önemli iyileşmeler görüldü. Şöyle ki; 3 paso EKAE sonrası yorulma dayanım sınırında yaklaşık olarak %59, darbe dayanımında ise %62'lik yüksek oranda artışlar elde edildi. Ayrıca, paso sayısı ve proses rotası gibi EKAE parametrelerinin bu alaşımın başta yorulma olmak üzere yapı ve mekanik özellikleri üzerindeki etkileri araştırıldı. Yapılan incelemeler sonucunda, (EKAE) işleminin alaşımın porozite içeren tipik dendritik döküm yapısını tamamen ortadan kaldırdığı, bunun yerine rota-A'da ince ve şerit gibi uzamış, rota-BC'de ise daha iri taneli ve birbiri içerisine geçmiş bileşenlerden oluşan bir yapının ortaya çıktığı belirlendi. Bu yapısal değişimlere bağlı olarak alaşımın yorulma dayanımı ve yorulma ömrü değerlerinin artan paso sayısıyla arttığı ve rota-BC'de rota-A'ya göre daha yüksek değerlere ulaşıldığı görüldü.  Ayrıca, alaşımın yapı ve mekanik özellikleri ile yorulma davranışları arasındaki ilişkiler detaylı bir şekilde incelendi. Bu incelemeler sonucunda yorulma özelliklerinin en çok da darbe dayanımıyla ilişkili olduğu belirlendi.

Abstract:
In this study, Al20Zn-(1-5)%Cu alloys were produced by permanent mold casting. Since the alloy containing 2% Cu exhibited the best mechanical performance, the optimal copper ratio was determined to be 2%. The equal channel angular extrusion (ECAE) method, which is one of the severe plastic deformation techniques, was applied to the Al20Zn-2Cu alloy. The microstructure and mechanical properties of the alloy, as well as its fatigue behavior under various routes and number of passes of the ECAE process, were investigated in detail. Significant improvements in the mechanical properties and fatigue performance of the alloy were observed, attributed to the structural changes arising from the ECAE process, the effectiveness of the strain hardening mechanism, and the substantial reduction of casting defects (porosity). Specifically, after three passes of ECAE, an approximate increase of 59% in fatigue strength limit and 62% in impact toughness was achieved. Furthermore, the effects of ECAE parameters such as the number of passes and process routes on the structural and mechanical properties, especially fatigue behaviour of the alloy were investigated. The examinations revealed that the ECAE process completely eliminated the typical dendritic casting structure containing porosity and resulted in a microstructure consisting of fine and ribbon-like elongated grains in route-A, whereas route-BC exhibited a coarser and more intermingled structure. It was observed that the fatigue strength and fatigue life of the alloy increased with the number of passes due to the structural changes, and the values were higher in route-BC compared to route-A. In addition, the relationships between the structure and mechanical properties of the alloy and its fatigue behavior were studied in detail. As a result of these investigations, it was determined that the fatigue properties are most closely related to impact toughness.