Tip 2 diyabetli bireylerde diyetin fitokimyasal içeriğinin ve total antioksidan kapasitesinin serum FGF21 seviyesi üzerine etkisi
Effects of phytochemical content and total antioxidant capacity of diet on serum FGF21 levels in type 2 diabetes mellitus patients
Yazar: İLKNUR GÖKÇE YILDIRIM
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP GÖKTAŞ
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme tedavisi = Nutrition therapy ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Diyet = Diet ; Fitokimya = Phytochemical

Özet:
Diyet fitokimyasallarının ve total
antioksidan kapasitenin oksidatif stresin aracılık ettiği tip 2 diyabette olumlu etkileri
olduğu düşünülmektedir. Fibroblast büyüme faktörü 21 (FGF21)'in ise diyabet için bir
gösterge olabileceği son dönemlerde tartışılmaktadır. Bu çalışma Tip 2 diyabetli
bireylerde diyet fitokimyasalları ve diyetin total antioksidan kapasitesinin (dTAC)
glisemik parametreler ve FGF21'le olan ilişkisini incelemek amacıyla planlanmıştır.
Çalışmaya 19-64 yaş arası beden kütle indeksi (BKİ) ≥25 kg/m2
olan hafif şişman ve
obez 38 tip 2 diyabetli birey ve BKİ'si 18,5-35 kg/m2
olan 38 sağlıklı birey katılmıştır.
Diyabetli bireyler 12 hafta süreyle diyabetik tıbbi beslenme tedavisiyle (TBT) takip
edilmiştir. Her iki grupta yer alan bireylerin 24 saatlik besin tüketim kaydı, 24 saatlik
fiziksel aktivite kaydı ve antropometrik ölçümleri (Biyoelektrik impedans analizi,
ağırlık, boy uzunluğu, bel çevresi, kalça çevresi) alınmış; bireylerin 24 saatlik besin
tüketim kayıtlarından besinlerin demir iyonu indirgeyici aktivitesi (FRAP), trolox
eşdeğer antioksidan kapasitesi (TEAC), oksijen radikalini absorbe etme kapasitesi
(LORAC, HORAC, TORAC) ve total radikal yakalama antioksidan potansiyelini
(TRAP) yöntemleriyle dTAC ve fitokimyasal indeksi değerlendirilmiştir. Diyabetli
bireyler çalışmanın başlangıcında, 4. haftada ve 12. haftada olmak üzere üç kez,
sağlıklı bireyler ise çalışmanın başlangıcında ve 12. haftada olmak üzere iki kez
değerlendirilmiştir. Her iki grupta da biyokimyasal parametreler (açlık kan glikozu,
HbA1c, total kolesterol, HDL kolesterol, LDL kolesterol, trigliserit) başlangıçta ve 12.
haftada olmak üzere iki kez değerlendirilmiş, her iki grupta da serum örnekleri
başlangıçta ve 12. haftada olmak üzere iki kez alınmış ve serum örneklerinde FGF21
analizi yapılmıştır. Araştırmanın sonunda diyabetli kadınların vücut ağırlığı, BKİ, bel
çevresi, kalça çevresi, bel/kalça oranı ve yağsız vücut kütlesi 12 hafta sonunda
azalmıştır (p<0,05). Diyabetli bireylerin ortalama açlık kan glikozu, total kolesterol,
trigliserit ve LDL kolesterol düzeyleri 12 hafta sonunda azalmıştır (p<0,05). Diyabetli
grupta bireylerin ortalama HORAC ve TORAC değerlerinde 12 hafta sonra artış
görülmüştür (p<0,05). Her iki grupta da 12. haftada HbA1c düzeyi ve dTAC değerleri
arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki gözlenmemiştir (p>0,05). Her iki grupta
da 12. haftada dTAC değerleri ile FGF21 düzeyi arasında istatistiksel olarak anlamlı
ilişki görülmemiştir (p>0,05). Diyabetli grupta 12. hafta sonra antropometrik ölçümler
ile FGF21 arasında anlamlı ilişki gözlenmezken (p>0,05), sağlıklı bireylerin yağsız
vücut kütlesi ile FGF21 arasında pozitif düşük-orta düzeyde ilişki gözlenmiştir
(r=0,346, p=0,033). Sonuç olarak, TBT ile diyabetli bireylerin antropometrik
ölçümlerinde, glisemik ve lipit parametrelerinde iyileşmeler gözlenmiştir. TBT'nin ve
TBT'ye uyumun değerlendirilebilmesi amacıyla bireyler düzenli kontrole gelmeleri
yönünde bilinçlendirilmelidir. Ayrıca dTAC, FGF21 ve diyabet arasındaki ilişkinin
netleştirilebilmesi için daha kapsamlı çalışmalara ihtiyaç vardır.
Anahtar Kelimeler: Tip 2 Diyabet, Fitokimyasallar, Total Antioksidan Kapasite,
FGF21, Tıbbi Beslenme Tedavisi

Abstract:
Dietary phytochemicals and total antioxidant capacity of diet are
thought to have positive effects in type 2 diabetes mediated by oxidative stress and it
has been discussed recently that fibroblast growth factor 21 (FGF21) may be an
indicator for diabetes.This study was planned to examine the relationship between
dietary phytochemicals and total antioxidant capacity of diet (dTAC) with glycemic
parameters and FGF21 in individuals with Type 2 diabetes. This study was conducted
38 overweight and obese individuals with body mass index (BMI) ≥25 kg/m2
between
ages 19-64 and 38 healthy individuals with a BMI of 18,5-35 kg/m2
. Individuals with
diabetes were followed up with diabetic medical nutrition therapy (MNT) for 12
weeks. 24-hour food consumption record, 24-hour physical activity record and
anthropometric measurements (Bioelectrical impedance analysis, weight, height, waist
circumference, hip circumference) of individuals in both groups were taken; dTAC
were evaluated by Ferric Reducing Antioxidant Potential (FRAP), Oxygen Radical
Absorbans Capacity (ORAC), Total Radical-trapping Antioxidant Parameters
(TRAP), Trolox Equivalent Antioxidant Capacity (TEAC) methods and
phytochemical index of diet were evaluated from 24-hour food consumption records
of individuals. Diabetic individuals were evaluated three times at baseline, 4th week
and 12th week. Healthy individuals were evaluated twice, at baseline and 12th week.
In both groups, biochemical parameters (fasting blood glucose, HbA1c, total
cholesterol, high density lipoprotein-HDL cholesterol, Low density lipoprotein-LDL
cholesterol, trigliceride) were evaluated twice, at baseline and 12th week. In both
groups serum samples were taken at baseline and 12th week, serum samples were
analyzed for FGF21. At the end of the study, body weight, BMI, waist circumference,
hip circumference, waist/hip ratio and lean body mass decreased at 12th week in
diabetic women (p>0,05). Mean fasting glucose, total cholesterol, triglyceride, and
LDL cholesterol levels of diabetic individuals decreased at 12th week. There was an
increase in the HORAC and TORAC values of individuals with diabetes after 12
weeks (p<0,05). No statistically significant correlation was observed between HbA1c
level and dTAC values at 12th week in both groups (p>0,05). There was no significant
relationship between dTAC values and FGF21 levels at 12th week in both group
(p>0,05). While no significant correlation was observed between anthropometric
measurements and FGF21 after 12 weeks in the diabetic group (p>0,05), a positive
low-moderate correlation was observed between lean body mass and FGF21 in healthy
individuals (r=0,346, p=0,033). As a result, improvements were observed in
anthropometric measurements, glycemic and lipid parameters of diabetic individuals
with MNT. In order to evaluate MNT and adherence with MNT, individuals should be
made aware of regular controls. In addition, more comprehensive studies are needed
to clarify the relationship between dTAC, FGF21 and diabetes.