Makroergonomik açıdan sistem mühendisliği ve sistemde kazalara yol açabilecek kritik ergonomik sorunların incelenmesi
System engineering with regards to macroergonomics and investigation of the critical ergonomic problems that may lead to accidents
Yazar: YİĞİT ÇAĞLAR
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA KURT
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering ; Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences

Özet:
Globalleşen dünyada, işlerin niteliği ve niceliği günden güne artmakta ve insan faktörünün değeri önem kazanmaktadır. Organizasyonlar, tüm alt sistemlerinde mükemmel bir uyum sağlamak ve insan faktörünü gözeterek yüksek verimlilikte çıktılar üretmek gayretindedir. Kompleks yapılarda yaşanan kazalar, örgütsel performansı düşürmekte ve örgütlerin en önemli unsuru olan insan faktörüne zarar vermektedir. Birer açık sistem olarak değerlendirilen işletmelerde, zorunlu risk değerlendirme faaliyetlerine ek olarak bütünsel ve sosyoteknik yaklaşım sergileyen değerlendirme yöntemlerine ihtiyaç duyulmaktadır. Tez çalışması kapsamında, işletmeyi uçtan uca değerlendirerek makroergonomik yeterlilik düzeyini ölçen Macro-L Yöntemi geliştirilmiştir. Tesis tasarımı, organizasyonel yeterlilik, kurumsal etki, iş sağlığı ve güvenliği, çevre, bilişsel ergonomi, süreç, insan hareketleri ana başlıklarının detaylandırılmasıyla otuz beş alt kapsam oluşturulmuştur. Sistematik ve matematiksel hesaplamalar sonucu işletmenin yeterlilik düzeyini tespit eden Macro-L Yöntemi, makine sanayiinde faaliyet gösteren köklü bir işletmede uygulanarak işletmeye ait ana bulgular tez kapsamında ifade edilmiştir. Alt sistemlerin detaylı olarak incelendiği saha uygulamasında; ana başlıkların ağırlık oranı, yöneticilerin değerlendirmeleriyle uygulanan Analitik Hiyerarşi Prosesi Modeli'yle hesaplanmıştır. İşletmeye ait Macro-L Skoru'nun hesaplanması, sistemin makroergonomik yeterlilik düzeyinin değerlendirilmesini mümkün kılmıştır. Macro-L Yöntemi sayesinde; kurumsal dönüşüm sürecini ve organizasyonel gelişim faaliyetlerini sürdüren işletmelerde yaşanması muhtemel kritik ergonomik sorunların önlenmesi hedeflenmiştir. Alt sistemlere ait performansın tespitini mümkün kılan Macro-L Yöntemi'yle, düşük skor değerleri için kısa ve orta vadeli eylem planlarına dikkat çekilmiştir. Sistem mühendisliği yaklaşımından hareketle gerçekleştirilen saha uygulamalarının milli sanayimizdeki önemi dikkate alınarak tamamlanan çalışmanın, hem işletme performansına hem de ülke ekonomisine katkı sunacağı değerlendirilmiştir. İşletmelerin proaktif önlemler alarak katma değer yaratmasını mümkün kılan Macro-L Yöntemi'nin sistem mühendisliği, makroergonomi, iş sağlığı ve güvenliği gibi bilimleri dikkate alarak gerçekleştirilecek disiplinler arası çalışmalar için katkı sunacağı öngörülmektedir.

Abstract:
In a globalizing world, the quality and quantity of jobs increase day by day and the value of the human factor gains importance. Organizations endeavor to provide a perfect fit in all subsystems and produce high efficiency outputs by considering human factor. Accidents in complex structures reduce organizational performance and harm the human factor, the most important element of organizations. In addition to the mandatory risk assessment activities, evaluation methods that offer holistic and sociotechnical approach are needed in the businesses which are considered as open systems. Within the scope of the thesis study, the Macro-L Method, which measures the level of macroergonomic competence by evaluating the company from end to end, has been developed. Thirty-five sub-scopes have been created by elaborating the main topics of facility design, organizational competence, corporate impact, occupational health and safety, environment, cognitive ergonomics, process and human motions. Macro-L Method, which determines the level of competence of the company as a result of systematic and mathematical calculations, is applied in a white shoe firm operating in the machine industry and the key findings of the company are stated in the thesis. In the field application that sub-systems are examined in detail; The weight ratio of the main headings was calculated by the analytical hierarchy process model applied by the managers' evaluations. The calculation of the Macro-L Score of the company made it possible to evaluate the macro-economic competence level of the system.. It is aimed to prevent the critical ergonomic problems in the companies which continues the organizational transformation process and organizational development activities by the virtue of Macro-L Method. The Macro-L Method, which enables the determination of the performance of sub-systems, emphasizes the short-range and medium-range action plans for low score values. Considering the importance of field applications in the national industry, it is evaluated that this study will contribute to both the business performance and the economy of the country. It is foreseen that the Macro-L Method, which enables companies to create added value by taking proactive precautions, will contribute to multidisciplinary studies by taking into account the sciences such as system engineering, macroergonomics, occupational health and safety.