İşitme kaybı olan öğrencilerin Türk İşaret Dili ile eğitimleri sürecinin incelenmesi
An investigation of the education process of students with hearing impairment in Turkish Sign Language
Yazar: TÜNCAY TUTUK
Danışman: PROF. DR. HASAN GÜRGÜR
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Özel Eğitim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Türk İşaret Dili = Turkish Sign Language ; Özel eğitim = Special education ; Öğretim süreçleri = Teaching processes ; İlkokul öğrencileri = Primary school students ; İşaret dili = Sign language ; İşitme engelli çocuklar = Hearing impaired children ; İşitme engelliler = Hearing impaired ; İşitme kaybı = Hearing loss

Özet:
Amaç: Bu araştırmada işitme kayıplı ilkokul öğrencilerinin devam ettikleri eğitim ortamlarından biri olan işitme engelliler ilkokullarının ilk üç sınıfındaki Türk İşaret Dili (TİD) dersi kapsamında TİD öğretimi ve kullanımı sürecinin bütüncül olarak incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın amacı doğrultusunda üç ana araştırma sorusu olan; (1) bir iletişim modu olarak TİD'e ilişkin görüş ve tutumlar nasıldır?, (2) işitme engelliler okulunda TİD'in öğretimi süreci nasıl gerçekleşmektedir? ve (3) TİD Öğretim Programı ve materyallerine ilişkin görüş ve öneriler nelerdir? sorularına yanıt aranmıştır.
Yöntem: İşitme engelliler ilkokullarında uygulanan TİD çalışmalarının farklı boyutlarıyla ele alındığı bu araştırmada, nitel araştırma yöntemi desenlerinden betimleyici bütüncül çoklu durum deseni kullanılmıştır. Araştırmada iki durum ele alınmış olup, durum 1 kapsamında veriler bir ilde bulunan işitme engelliler okulundan, gözlemler, yarı yapılandırılmış görüşmeler, dokümanlar, demografik bilgi formu ve araştırmacı günlüğü yoluyla toplanmıştır.  Durum 2 bağlamında ise Türkiye genelinde TİD derslerini yürüten öğretmenlerden, yarı yapılandırılmış görüşmeler ve demografik bilgi formu ile veriler elde edilmiştir. Verilerin analizinde nitel tümevarımsal analiz kullanılmıştır.
Bulgular: Araştırma sonucunda elde edilen verilerin analiziyle TİD kullanımı ve öğretim sürecine ilişkin durum 1 biriminde yedi tema ve 13 alt tema, durum 2 biriminde ise yedi tema ve 27 alt tema olmak üzere toplamda 14 tema ve 40 alt temaya ulaşılmıştır. Durum 1 bağlamında ulaşılan temalar; katılımcıların TİD'e ilişkin görüşleri, öğrencilerin TİD öğrenimi üzerinde etkili olan faktörler, TİD derslerinin planlanması, TİD öğretim süreci, derslerde kullanılan materyal ve etkinlikler, derslerin değerlendirme süreci ve TİD Eğitim Programı'nın geliştirilmesine ilişkin öneriler şeklindedir. Durum 2 bağlamında ulaşılan temalar ise; TİD'in iletişim aracı olarak yeterliliğine ilişkin görüşler, TİD'e ilişkin tutumlar, TİD derslerinin yürütülmesi, TİD çalışmalarının ev ortamında desteklenmesi, TİD kitaplarına ilişkin görüşler, TİD Öğretim Programı'nın yeterliliğine ilişkin görüşler ve TİD eğitiminin geliştirilmesine ilişkin öneriler şeklindedir. Her iki durum bağlamında elde edilen tema ve alt temalara ilişkin bulgular ilgili bölümde ayrıntılı olarak sunulmuş-tur.   
Sonuç ve Öneriler: İşitme kayıplı öğrencilerin yaşamlarında önemli bir yeri olan TİD'in öğretimi yönünde çeşitli çabaların olduğu görülmektedir. Bu çabalar sonucunda ortaya çıkan program ve materyallerinse işitme engelliler okulundaki TİD dersleri süre-cinde işlevsel olarak kullanılabildiği ve öğretmenlere çeşitli kolaylıklar sağladığı görülmüştür. Bununla birlikte öğretim programının ve materyallerin geliştirilmesi, TİD öğreti-minin çocuğun yakın çevresi ve eğitim sürecinde görev alan öğretmenleri başta olmak üzere daha geniş kitlelere yaygınlaştırılması, erken çocukluk döneminde TİD eğitiminin sağlanması ve işitme kayıplı çocukların bireysel özelliklerine göre uygun eğitim ortamlarına yerleştirilmesi gibi farklı gereksinimler olduğu ortaya konulmuştur. Bu anlamda hem ileriki araştırmalara hem de uygulamaya yönelik bazı öneriler getirilmiştir.

Abstract:
Purpose: This study, it was aimed to examine the process of teaching and using Turkish Sign Language (TSL) as part of the TSL course in the first three classes of primary schools for the hearing impaired, which is one of the educational environments in which primary school students with hearing loss attend. In line with the purpose of the research, there are three main research questions; (1) What are the views and attitudes towards TSL as a mode of communication?, (2) How is the teaching process of TSL in a school for the students with hearing impaired? and (3) What are the opinions and recommendations regarding the TSL Curriculum and materials?
Method: In this study, in which TSL studies applied in primary schools for the students with hearing impaired were handled with different dimensions, descriptive holistic multicase design, one of the qualitative research method designs, was used. Two cases were discussed in the study, and within the scope of Case 1, data were collected from a school for the hearing impaired in a province through observations, semi-structured interviews, documents, demographic information form and researcher's diary. In the context of Case 2, data were obtained from the teachers who conduct TSL courses throughout Turkey, through semi-structured interviews and demographic information form. Qualitative inductive analysis was used in the analysis of the data.
Results: With the analysis of the data obtained as a result of the research, a total of 14 themes and 40 sub-themes were reached (in the Case 1 unit seven themes and 13 sub-themes and in the Case 2 unit seven themes and 27 sub-themes) related to the use of TSL and the teaching process. The themes reached in the context of Case 1; The participants' views on TSL, the factors affecting students' learning about TSL, the planning of TSL lessons, the TSL teaching process, the materials and activities used in the lessons, the evaluation process of the lessons, and the suggestions for the development of the TSL Training Program. The themes reached in the context of Case 2 are; opinions on the adequacy of TSL as a communication tool, attitudes towards TSL, conducting TSL courses, supporting TSL studies in the home environment, opinions on TSL books, opinions on the adequacy of TSL Curriculum, and suggestions on improving TSL education. The findings regarding the themes and sub-themes obtained in the context of both cases are presented in detail in the relevant section.
Conclusion and Suggestions: It is seen that there are various efforts to teach TSL, which has an important place in the lives of the students with hearing impaired. It has been seen that the programs and materials that emerged as a result of these efforts can be used functionally during the TSL lessons in the school for the students with hearing impaired and provide various conveniences to the teachers. In addition, it has been revealed that there are different needs such as the development of the curriculum and materials, the dissemination of TSL education, especially the close environment of the child and the teachers who take part in the education process, the provision of TSL edu-cation in early childhood and the placement of children with hearing impaired in appro-priate educational environments according to their individual characteristics. In this sense, some suggestions have been made for both future research and practice.