Diyaliz tedavisi maliyetinin yaşam kalitesine göre analizi: Ankara ili örneği
Analysis of the cost of dialysis treatment according to quality of life: The case of Ankara
Yazar: MUTLU BANKUR
Danışman: PROF. DR. İSMAİL AĞIRBAŞ
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Kurumları Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sağlık Yönetimi = Healtcare Management
Dizin: Sağlık hizmetleri maliyeti = Health care costs

Özet:
Sağlık insanlık için diğer bütün göstergelerden daha öncelikli öneme sahiptir. Hayatta olmaktan sonra yaşamın gereklerini yerine getirebilmek için öncelikli ve olmazsa olmaz olgu sağlıktır. Günümüzde insanların yitirmiş oldukları sağlıklarına kavuşabilmek için yaptıkları sağlık harcamaları sürekli bir artış göstermektedir. Kronik hastalıklar genellikle yavaş ilerleyen, düzenli ve sürekli tedavi, bakım ve izlem gerektiren uzun dönem sağlık sorunlarıdır.
Kronik Böbrek Hastalığı Türkiye'de ve dünyada sürekli artış gösteren önemli bir sağlık sorunudur. Hastalığın artan sıklığı, yaşam kalitesini önemli bir seviyede etkilemesi, farkındalığının toplum tarafından oldukça düşük olması ve tedavisinin son derece yüksek maliyetler içermesi nedeniyle toplumsal yükü büyük olan bir hastalıktır.
Bu çalışmada; Türkiye'de son dönem böbrek yetmezliğinde uygulanan renal replasman tedavisi yöntemlerinden merkez hemodiyalizi, ev hemodiyalizi ve periton diyalizinin doğrudan maliyetlerinin belirlenerek karşılaştırılması ve söz konusu tedaviyi alan hastaların yaşam kalitelerine göre tedavi maliyetlerinin değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Bu kapsamda geri ödeme kurumu perspektifi esas alınmış olup, Türkiye'de Sosyal Güvenlik Kurumunca diyaliz hastalarına yapılan tüm harcamalar ortaya konulmuş aynı zamanda Ankara ili örneği ile de diyaliz tedavi türlerine göre yaşam kalitelerinin karşılaştırması yapılmıştır. Yaşam kalitesi boyutu değerlendirilirken, hastalara KDQOL 36 Böbrek Hastalığı Yaşam Kalitesi ölçeği uygulanmıştır. Çalışma verilerinin belirli bir dönemi kapsaması nedeniyle bu çalışma kesitsel türde bir çalışmadır.
Verilerin analiz edilmesinde farklı istatistiksel yöntemlerden faydalanılmış olup, öncelikle maliyet boyutu ve yaşam kalitesine ilişkin tanımlayıcı bulgular frekans analizi ve çeşitli grafikler aracılığıyla sunulmuştur. Değişkenler arasındaki ilişki olup olmadığının test edilmesinde Pearson Ki-Kare istatistiği kullanılmıştır. Değişkenlerin normallik dağılımının test edilmesinde Kolmogorov-Smirnov metodu kullanılmıştır. Diyaliz türüne göre alt boyutun ortalama puanları arasında fark olup olmadığı Kruskal-Wallis testi ile değerlendirilmiş olup iki bağımsız grup arasındaki farkın anlamlılığını incelemek için Mann-Whitney U testi uygulanmıştır. İki yönlü varyans analizi iki veya ikiden fazla faktöre ait değişkenlerin ortalamalarını karşılaştırmak için kullanılmıştır. Çalışmada kullanılan istatistiksel testlerin değerlendirilmesinde anlamlılık düzeyi olan α değeri 0,05 olarak alınmıştır.
Son dönme böbrek yetmezliği tedavisinde kullanılan diyailz tedavilerinin birbirlerine üstünlükleri noktasında literatürdeki çalışmalarda bir kesinlik bulunmamaktadır. Ancak çalışmada ev hemodiyalizi kişi başı ortalama maliyetinin diğer diyaliz türlerine göre düşük olarak saptanması ve aynı zamanda düşük hastaneye yatış sayıları nedeniyle tercih edilmelidir. Yine çalışmada ev hemodiyalizinin ölçeğin tüm alt boyut puan ortalamalarında diğer diyaliz türlerine göre üstünlük sağladığı görüldüğünden bu diyaliz türünün yaygınlaştırılmasının uygun olacağı düşünülmektedir. Bu nedenle Sosyal Güvenlik Kurumunun bu uygulamanın yaygınlaştırılması için Sağlık Uygulama Tebliğinde teşvik edici düzenlemeler yapması uygun olabilir.

Abstract:
Health has a priority for humanity than any other indicator. After being alive, health is the primary and indispensable phenomenon in order to fulfill the necessities of life. Today, the health expenditures of people in order to regain their lost health are constantly increasing. Chronic diseases are long-term health problems that usually progress slowly and require regular and continuous treatment, care and monitoring.
Chronic Kidney Disease is an important health problem that is constantly increasing in Turkey and in the world. It is a disease with a great social burden due to the increasing frequency of the disease, its significant impact on the quality of life, the low awareness of the community, and the extremely high costs of its treatment.
In this study; It is aimed to determine and compare the direct costs of central hemodialysis, home hemodialysis and peritoneal dialysis, which are among the renal replacement therapy methods applied in end-stage renal disease in Turkey, and to evaluate the treatment costs according to the quality of life of the patients receiving the treatment. In this context, the perspective of the reimbursement institution was taken as a basis, and all the expenditures made by the Social Security Institution for dialysis patients in Turkey were revealed, and at the same time, the quality of life was compared with the example of Ankara province according to dialysis treatment types. While evaluating the quality of life dimension, the KDQOL 36 Kidney Disease Quality of Life scale was applied to the patients. This study is a cross-sectional study because the study data covers a certain period.
Different statistical methods were used in the analysis of the data, and first of all, descriptive findings related to cost dimension and quality of life were presented through frequency analysis and various graphics. Pearson Chi-Square statistics were used to test whether there is a relationship between the variables. The Kolmogorov-Smirnov method was used to test the normality distribution of the variables. The Kruskal-Wallis test was used to determine whether there was a difference between the mean scores of the sub-dimension according to the type of dialysis, and the Mann-Whitney U test was used to examine the significance of the difference between two independent groups. Two-way analysis of variance was used to compare the means of variables belonging to two or more factors. The α value, which is the level of significance in the evaluation of the statistical tests used in the study, was taken as 0.05. 
There is no certainty in the studies in the literature regarding the superiority of dialysis treatments used in the treatment of end-stage renal disease. However, home hemodialysis should be preferred because the average cost per person was found to be lower than other types of dialysis, and also because of the low number of hospitalizations in the study. Again, since it was seen in the study that home hemodialysis was superior to other dialysis types in all sub-dimension mean scores of the scale, it is thought that it would be appropriate to expand this type of dialysis. For this reason, it may be appropriate for the Social Security Institution to make encouraging regulations in the Health Implementation Communiqué for the dissemination of this practice.