Buğdayda erkek kısırlığın elde edilme yöntemleri üzerinde araştırmalar /
Yazar: MELAHAT AVCI BİRSİN
Danışman: PROF.DR. EKREM KÜN
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1995
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Buğday = Wheat ; Kısırlık = Infertility ; Tarla bitkileri = Field crops

Özet:
i ÖZET Doktora Tezi BU?DAYDA ERKEK KISIRLI?IN ELDE EDİLME YÖNTEMLERİ ÜZERİNDE ARAŞTIRMALAR Melahat AVCI BİRSİN Ankara üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarla Bitkileri Anabil im Dalı Danışman: Prof.Dr. Ekrem KüN 1995, Sayfa: 154 Jüri: Prof. Dr. Ekrem KÜN Prof. Dr. Günal AKBAY Prof. Dr. Süer YÜCE Araştırma Mara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü denete tarlalarında yapılmıştır. Buğdayın erselik olan çiçeklerinde erkek kısırlığı sağlamak için gamet öldürücü olarak ethephon ve maleik hidrazitin be; farklı dozu, iki makarnalık ve iki ekmeklik dört buğday çeşidinde bölünen bölüntü; parseller deneme deseninde üç değişik zaıanda uygulanmıştır. Veriler izole edilen ve edilmeyen başaklardan elde edilmiştir. Ethephonun; 0, 500, 1000, 2000 ve 3000 ve maleik hidrazitin 0, 600, 1200, 1800 ve 2400 ppm'lik dozları kullanılmıştır. Uygulamalar, çeneleşme öncesi, gebeleşme ve başaklanma döneminde yapılmıştır. Çakmak-79, Kunduru-1149 makarnalık; Serek-79, Bezostaja-I ekmeklik çeşitleri kullanılmıştır. Samet öldürücü olarak kullanılan ethephon ve maleik hidrazitin; erkek kısırlık, dişi kısırlık ve kendine döllenme oranlarına, başakta başakçık, kısır ve fertii başakçık sayılarına, başakta dane sayısına, bin dane ağırlığına, başak boyuna, bitki boyuna ve parsel verimine etkileri araştırılarak; aşağıdaki sonuçlara varılmıştır: Sametositlerle sağlanacak erkek kısırlık oranına; kullanılacak gametositin türü, dozu ve uygulama zamanları ile çevre koşulları etkilidir. Bu değişkenlerin belli kombinasyonlarını uygulayarak buğday çeşitlerinde ethephonla $50, maleik hidrazid ile $100 oranlarına varan erkek kısırlığı sağlanabilmiştir. Gamet öldürücülerin yüksek dozları, ortalama $10-15 oranında dişi kısırlığa da yol açmıştır, Başaktaki başakçık sayısı ve başak uzunluğu tüm çeşitlerde, uygulanan farklı gametosit tür ve dozlarından etkilenmiştir. Kısır başakçık sayısı; kullanılan gametositin tür ve uygulama zamanına bağlı olarak doz artışı karşısında artmış; fertii başakçık sayısı, başakta dane sayısı, bin dane ağırlığı, bitki boyu ve parsel verimi ise azalmıştır. AHAHÎÂR SÖZCÜKLER: Hibrid buğday, erkek kısırlığı, melezi eme, gamet öldürücüler, dişi kısırlığı, dane bağlama oranı, başaklanma.

Abstract:
ii ABSTRACT Ph.D. Thesis STUDIES ON INDUCTION OF MALE STERILITY IN WHEAT Melahat AVCI BtRSîN Ankara University Graduate School of Natural and Applied Science Department of Field Crops Supervisor: Prof.Dr. Ekrem KÜN 1995, Page: 154 Jury: Prof. Dr. Ekrem KÜN Prof. Dr. Günal AKBAY Prof. Dr. Süer YÜCE Research »as conducted in experimental field of Field Crops Department, Faculty of Agriculture, Mara University. Five doses of ethephon and maieic hydrazide «ere sprayed at three dates to induce tale steri Ity in spike of four wheat (2-bread and 2- durua wheat) varieties. Randoaized split-split Mock design was used in field experiments of two years. Data were obtained from bagged and untagged heads, 0, 500, 1000, 2000, 3000 and 0, 600, 1200, 1800, 2400 ppo dose of ethephon and aaleic hydrazide respectively »ere used. Tiaes of application were immediately before booting, boot stage and heading. Cakaak-79, Iunduru-1149 and Serek-79, Bezostaja-I bread and durua varieties respectively were used. The effects of these applications on tale sterility, number of seed per spike, 1000 seed weight, plant and spike length and plot yields »ere studied. Depending on this research, results and conclusions could be summarized as follow: The rate of aale sterility induced by gaaetocides is effected by kind, doses of the cheaical agent, spraying tiae and environmental conditions. By using the certain combination of these variables 50% and 100% aale sterility rates could be obtained in cases of ethephon and aaleic hydrazide, respectively. Gaaetocides have also caused to 10-15$ rates of female sterility. In all 4 »heat varieties, number of spikelet per spike, and lenght of spike were not affected. Depending on the application tiae and kind of cheaical agent, number of steril spikelet was increased by the increasing dose of gaaetocides, while number of fertile spikelet, seed per spike, 1000 seed weight, plant height and plot yields were decreased. KEY ifOSBS: Hybrid wheat, aale sterility, crossing, gametocide, female sterility, rate of seed set, heading.