Kuru fasulyenin (Phaseolus vulgaris L.) farklı ekim sıklığı ve su stresi koşullarında verim ve kalite kriterlerinin belirlenmesi
Determinaton of dry bean (Phaseolus vulgaris L.) yield and quality characteristics under different sowing density and water stress conditions
Yazar: ÖMER AKSU
Danışman: DOÇ. DR. ALİ ÜNLÜKARA
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyosistem Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Farklı ekim sıklıklarında ekilen kuru fasulyenin farklı su stresine karşı tepkisinin belirlenmesi amacıyla Kayseri şartlarında 1 yıllık bir arazi denemesi yürütülmüştür. Sıra arası 30 cm, 40 cm, 50 cm ve her 50 cm'de çift sıra ekilen fasulyeye toprakta tüketilen suyun %100'ü (S100), %75'i (S75), %50'si (S50) ve %25'i (S25) damla sulama sistemiyle uygulanmıştır. Bitki boyu, dal sayısı, boğum sayısı ve protein oranı farklı su stresi ve ekim uygulamalarından önemli düzeyde etkilenmemiştir. Orta ve yüksek düzeyde su stresi nedeniyle bitki bakla sayısı ve tane sayısı azalmıştır. Su stresi sonucu en düşük S25 konusundan 108.4 kg/da ve en yüksek S100 konusundan 289 kg/da verim alınmıştır. Ekim sıklığına göre ise en yüksek 30 cm konusundan 254.8 kg/da verim alınmıştır. Bitki su tüketimi 273-461 mm arasında değişmiş ve en yüksek su tüketimi S100 konusunda meydana gelmiştir. Su stresine karşı ky= 1.69 değeri ile duyarlılık gösteren fasulyede bu duyarlılık artan sıra arası mesafe ile birlikte artmıştır. Sıra arası 30 cm için ky= 1.22 ve 50 cm için ise ky= 1.68 değeri belirlenmiştir. Eksik su uygulamaları sonucunda sulama suyu etkinliği artmış ancak toplam tüketilen su dikkate alındığında S25 konusu en düşük su kullanım etkinliğini (0.40 kg/m3) vermiştir. Çift sıra ekim ve 30 cm ekim konularında fasulye suyu en etkili şekilde kullanmış ve bu konularda su kullanım etkinliği (WUE) sırasıyla 0.43 ve 0.68 kg/m3 olarak belirlenmiştir. Artan su stresi 100 tane ağırlığını S100 için 29.1 g'dan S25 için 23.0 g değerine %21 oranında düşürmüştür. Orta Anadolu'da Alberto kuru fasulye çeşidi gibi bodur kuru fasulye çeşitleri için sıra arası ekim mesafesinin 30 cm alınması ve sulamaların kesinti uygulanmadan zamanında yapılmasıyla yüksek verim ve su kullanım etkinliği sağlanacaktır.

Anahtar Kelimeler: Kuru fasulye, sulama rejimi, ekim sıklığı, su kullanım etkinliği.

Abstract:
A field study was conducted to determine the response of dry bean, sowed different intra-row spacing, to different water stress levels for a year in Kayseri. A bush type dry bean cultivar Alberto originated from Canada was used in the experiment. 100% (S100), 75% (S75), 50% (S50) and 25% (S25) of depleted water from soil were applied by a trickle irrigation system to the dry bean sown at 30 cm, 40 cm, 50 cm spaces and double rows at 50 cm space. Plant height, number of nodes and seed protein ratio were not affected from the different water stress and the sowing density treatments. Pod and seed numbers per plant decreased due to moderate and higher water stresses. Due to water stress the lowest seed yield from S25 treatment was 1084 kg/ha and the highest seed yield from S100 treatment was 2890 kg/ha. The highest seed yield from 30 cm treatment was obtained as 2548 kg/ha. Plant water consumption varied between 273 and 461 mm and the highest water consumption was observed from S100 treatment. The dry bean with a 1.69 yield response factor (ky) respond to water stress sensitively and the sensitivity increased by increasing intra row space.  The yield response factors were ky= 1.22 and ky= 1.68 for 30 cm and 50 cm intra row spaces, respectively. Water use efficiency (WUE) was improved by deficit irrigations but the least water use efficiency was obtained from S25 treatment exposed the highest water stress. Double row and 30 cm intra row space sowing treatments efficiently used water and water use efficiencies of these treatments were determined as 0.43 and 0.68 kg/m3, respectively. Water stress caused 21% decreases in 100 seed weight from 29.1 g for S100 to 23.0 g for S25. Sowing bush type dry bean like Alberto at 30 cm row space and supplying water requirements in time without deficiency in Middle Anatolian Region will provide high dry bean yield with efficient water use.

Key words: Dry bean, irrigation regimes, sowing density, water use efficiency