Yürünebilir kentsel tasarım özelliklerinin yaya tercihlerine etkisi: Erzurum cumhuriyet caddesi örneği
The effect of walkable urban design features on pedestrian preferences: Case of Erzurum cumhuriyet street
Yazar: YELİZ DUYGU ERÇEK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. DEFNE DURSUN
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kentsel Tasarım Ana Bilim Dalı / Kentsel Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Amaç: Yürünebilirlik, kamusal mekânların tercih edilebilirliğini artırarak yayaların kamusal
yaşama dahil olmasını ve kentli deneyimini yaşayabilmesini sağlarken; aynı zamanda canlı
kamusal mekânların ve yaşanabilir kentlerin oluşmasına zemin oluşturmaktadır. Bu çalışmada,
Erzurum kentinin ana omurgası olan Cumhuriyet Caddesi üzerinden yürünebilir fiziksel çevre
özelliklerinin tercih edilebilirliğe etkisini araştırmak amaçlanmıştır.
Yöntem: Yürünebilirlik ile ilgili ülkemizde hazırlanan tez çalışmaları incelendiğinde kapsam
bakımından oldukça sınırlı kaldıkları gözlenmiştir. Bu çalışmada yaya sayımlarına gözlem,
mekânsal analizler ve anket çalışmaları da eklenerek daha bütüncül bir yaklaşım sunulmaya
çalışılmıştır. Bu amaçla 3 farklı araştırma yöntemi bir arada kullanılmıştır. İlk yöntem, çalışma
alanının arazi kullanımı, işlevsel dağılım ve fiziksel özelliklerinin yürünebilir tasarım
özelliklerine uygunluğunu anlamak amacıyla gözlem ve fotoğraflama tekniğiyle yapılan
mekânsal analizlerdir. İkinci yöntem kamusal mekânların kullanım yoğunluklarını, kullanıcı
profilini ve yaya hareket/yönelimlerini belirlemek amacıyla yapılan yaya sayımı ve gözlem
analizleridir. Üçüncü yöntemse yaya tercihlerini ve kamusal mekânların kullanım amaç, sıklık
gibi özelliklerini anlamak için yapılan anket çalışmasıdır. Bu çalışmalar Cumhuriyet Caddesi
ve üzerinde bulunan 4 meydan için ayrı ayrı yürütülmüştür.
Bulgular: Cumhuriyet Caddesi'nin fiziksel özelliklerinin yürünebilir tasarım kriterlerine
uymadığı; cadde üzerindeki işlevsel yoğunluk ve çeşitlilik ile bağlantılı meydanların çalışma
alanının tercih edilebilirliğine ve yürünebilirliğine olumlu katkı sağladığı anlaşılmıştır.
Sonuç: Yürünebilir çevrenin fiziksel özellikleri, yaya tercihlerini ve yürünebilirliği
belirlemekte tek başına yeterli değildir. Kentsel işlevlerin özellikleri ve caddelerle bağlantılı
olan meydanların ilişkisi de yaya tercihlerini etkilemektedir. Kentsel tasarım özellikleri
açısından yürünebilir olmayan Cumhuriyet Caddesi bu unsurlar sayesinde yayalar tarafından
tercih edilmekte; ancak yaya yoğunlukları işlevlerin yoğunlaştığı, çeşitlendiği ve meydanlarla
ilişkinin geliştiği bölgelerde artmaktadır.
Anahtar Kelimeler: cadde, meydan, yürünebilirlik, yaya tercihleri, fiziksel ve işlevsel
özellikler, kentsel tasarım özellikleri

Abstract:
Purpose: Walkability increases the preferability of public spaces and enables pedestrians to
participate in public life and experience urban life; at the same time, it forms the basis for the
formation of vibrant public spaces and livable cities. In this study, it was aimed to investigate
the effect of walkable physical environmental features on preferability on Cumhuriyet Street,
which is the main backbone of Erzurum city.
Method: When the thesis studies on walkability prepared in our country were examined, it was
observed that they were quite limited in terms of scope. In this study, a more holistic approach
was tried to be presented by adding observation, spatial analysis and survey studies to
pedestrian counts. For this purpose, 3 different research methods were used together. The first
method is spatial analysis with observation and photography technique in order to understand
the suitability of the land use, functional distribution and physical properties of the study area
to the walkable design qualities. The second method is pedestrian counting and observation
analyzes to determine the usage intensities, user profile and pedestrianmovements/orientations
of public spaces. The third method is the survey study conducted to understand pedestrian
preferences and the characteristics of public spaces such as purpose and frequency. These
studies were carried out separately for Cumhuriyet Street and 4 squares on it.
Findings: The physical features of Cumhuriyet Street do not meet the walkable design criteria;
ıt has been understood that the squares associated with the functional density and diversity in
the street contribute positively to the preferability and walkability of the study area.
Results: The physical characteristics of the walkable environment alone are not sufficient to
determine pedestrian preferences and walkability. The characteristics of urban functions and
the relationship of squares connected with streets also affect pedestrian preferences.
Cumhuriyet Street, which is not walkable in terms of urban design features, is preferred by
pedestrians thanks to these elements; however, pedestrian densities increase in regions where
functions are concentrated, diversified and relations with squares are developed.
Keywords: street, square, walkability, pedestrian preferences, physical and functional features,
urban design features