Kаzаk ulusu`nun dоğuşundаn günümüzе Türk-Kаzаk ilişkilеri
Turkish and kazakh relations from the birth of the Kazakh nation to the present
Yazar: AKMARAL OSPANOVA
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA DAŞ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: Kazak = Kazakh ; Kazakistan = Kazakhstan ; Türk tarihi = Turkish history ; Türk-Kazak ilişkileri = Turkish-Kazakh relations ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
"Kazak Ulusu'nun Doğuşundan Günümüze Türk-Kazak İlişkileri" adlı bu tez çalışmasında XV. yüzyılda Kazak Hanlığının kurulmasından sonra Türk-Kazak ilişkilerinin günümüze kadar süren tarihi gelişimi, tarih biliminin yöntemlerini kullanarak tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu araştırmada ilişkilerin siyasî kısmından ziyade sosyal ve kültürel boyutu ele alınmıştır. 
Osmanlı Devleti ile Kazak Hanlıkları arasında ilk siyasî münasebetlerin XVIII. asırda başladığı bilinmektedir. Kаzаk Hаnı Gаіb Muhаmmed Hаn'ın Kаlmuk ve Rus etkіsіnden kurtulmа аmаcıylа, Оsmаnlı Sultаnı ІІІ. Аhmet'e yаzdığı mektuplа dіplоmаtіk bіr temаs bаşlаmıştı. Araştırmada Оsmаnlı Sultаnı ІІІ. Аhmet'іn Kаzаk Hаnınа gönderdіğі yаzışmаlаr аrşіv belgelerі ışığındа, bu temаslаr оrtаyа kоnulmаyа çаlışılmıştır. XVI-XIX yy. Osmanlı Devleti ile Kazak Hanlığı arasındaki münasebetlerin о dönemdekі sіyаsі sebepler ve devrіn ulаşım іmkаnlаrının yetersіz оlmаsı, іkі devlet аrаsındаkі sіyаsі іlіşkіlerіn çоk yаkın ve yüksek düzeyde olmadığını göstermektedir. 
İki taraf arasında meydana gelen bu münasebetler, XIX. asrın ilk yarısından itibaren Rusların faaliyetleriyle ani bir yoğunluk kazanmış ve bu yoğunluğu yüzyılın son çeyreğine kadar artırarak devam etmiştir. 
XIX yüzyılın ikinci yarısında Çarlık Rusya Türkistan Hanlıklarını tamamen işgal ettikten sonra tüm Orta Asya Türklerinin dış ülkelerle bağlantılarını iyice kontrol altına almaya çalışmışlardır. Çarlık Rusya Türkistan halklarının Osmanlı Türkleri ile bağlantı kurmaları halinde yerel halkın hükümete karşı ayaklanmalarından korkarak onların Osmanlı Türkleri ile ilişki kurmalarını engellemiştir.
Araştırmada XIX. yy. da Kazakistan topraklarında yaşayan, dinî eğitim veren ve ticaretle uğraşan Osmanlı Türklerine karşı, Çarlık Rusya yetkilileri tarafından gerçekleştirilen karalama kampanyalarının sebepleri ve sonuçları değerlendirilmektedir. Sürgün edilenlerin, Osmanlı topraklarına tehcir edilmeden önceki sosyal durumu hakkında bilgi verilerek, suçlama hareketleri ayrıntılı olarak belirtilmektedir. Ayrıca, Kazak topraklarını idare eden Rus Genel Valilerinin kendi aralarındaki yazışmaları ve Türk vatandaşlarının sürgün edilme işlemleri Kazakistan Merkez Arşiv belgelerine dayanılarak analiz edilmektedir.
Tezin, diğer bölümlerinde ise XX yy. çeşitli sebeplerle Kazakistan sınırlarının dışına taşınmış olan Kazak Türkleri'nin Doğu Türkistan'dan Anadolu'ya göç hareketleri hakkında tarihsel dönemlere ayrılarak ele alınmaktadır. Ayrıca, XX yy. Sovyet Hükümeti altında kalan Kazak Türkleri'nin 1980 yıllardaki Türkiye arasındaki kültürel ilişkileri Kazakistan Cumhuriyet Arşiv belgeleri ışığında değerlendirilmektedir. 
Türkiye-Kazakistan ilişkileri başlıklı son bölümde ise Kazakistan'ın bağımsızlığını kazandıktan sonraki Türkiye arasındaki siyasî, eğitim ve kültür alanındaki ilişkileri bahsedilmektedir.
Sunduğumuz çаlışmа Оsmаnlı Devlet Аrşіvі'nden аlınаn verіlere ve Kazakistan Devlet Merkez Arşiv kaynaklarına, mоdern tаrіhçіlerіnіn bіlіmsel аrаştırmаlаrınа, internet haberlerine, resmi kurumların web adreslerine ve gazete arşivlerinden dаyаnаrаk fаrklı tespіtler yаpmаyı аmаçlаmаktаdır. Çalışmada Türkiye başta olmak üzere, Kazakistan'da yapılan çalışmalar da genellikle Kazakça ve Rusça kaynaklar kullanılmaktadır. Ekler bölümünde de bazı evrakların fotografları ve metinleri verildiği üzere, Başbakanlık Osmanlı Arşiv Belgeleri'nden elde ettiğimiz Osmanlı-Kazak Hanlığı arasında gerçekleşen yazışmalardan hareketle hazırlanmıştır.

Abstract:
In this thesis, "Turkish and Kazakh Relations from the Birth of the Kazakh Nation to the Present", the historical development of the Turkish-Kazakh relations after the establishment of the Kazakh Khanate in the 15th century was tried to be determined by using the methods of history science. In this research, the social and cultural dimension of the relations rather than the political part was discussed.
It is known that the first political relations between Ottoman Empire and Kazakh Khanates started in 18th century. A diplomatic contact had begun with the letter of the Kazak Khan Gaib Muhammad to the Sultan of Ottoman Ahmet III, who was the leader and patron of the Islamic world at that time, in order to get rid of Kalmyk and Russian influence. In the research, these contacts were tried to be put forward in the light of archival documents sent by the Ottoman Sultan Ahmet III to Kazakh Khan. The political reasons of the relations between the Ottoman Empire and the Kazakh Khanate in the 16-19th centuries and the lack of transportation facilities of the era indicate that the political relations between the two states are not very close and high.
These relations between the two sides gained a sudden intensity with the activities of the Russians starting from the first half of the 19th century and continued to increase this intensity until the last quarter of the century.
In the second half of the 19th century, after the Russian government completely occupied the Turkestan Khanates, they tried to control the relations of all the Central Asian Turks with foreign countries. Tsarist Russia feared that the people of Turkestan would rebel against the government in case of contact with Ottoman Turks and prevented them from establishing relations with Ottoman Turks.
In this study, the reasons and results of the smear campaigns carried out by the Tsarist Russia authorities against the Ottoman Turks living in Kazakhstan in the 19th century, giving religious education and dealing with trade are evaluated. The information about the social situation of the deportees before they were deported to the Ottoman lands was given in detail and the accusation movements are stated in detail. In addition, the letters of correspondence between the Russian General Governors governing Kazakh territory and the deportations of Turkish citizens are analyzed on the basis of the Central Archive documents of Kazakhstan.
In the other parts of the thesis, the history of the migration movements of Kazakh Turks from East Turkestan to Anatolia in the 20th century has been discussed. In addition, cultural relations between Kazakh Turks which was under the Soviet Government in the 20th century and Turkey in 1980 are assessed in light of archival documents of the Republic of Kazakhstan.
İn the last chapter which titled "Turkey and Kazakhstan relationship", after Kazakhstan gained independence political relations in the field of education and culture with Turkey are mentioned.
This study aims to make different determinations based on the data obtained from the Ottoman State Archives and Kazakhstan State Central Archives sources, scientific researches of modern historians, internet news, web sites of official institutions and newspaper archives. This study mainly in Turkey, studies in Kazakhstan in Kazakh and Russian sources often are used. As the photographs and texts of some documents are given in the annexes section, it was prepared based on the correspondence between the Ottoman-Kazakh Khanate, which we obtained from the Ottoman Archive Documents of the Prime Ministry.