Uzundere, Tortum ve Oltu ilçelerinde doğal olarak yetişen kızılcıkların (Cornus mas L.) seleksiyon yoluyla ıslahı üzerinde bir araştırma /
Yazar: LÜTFİ PIRLAK
Danışman: PROF.DR. MUHARREM GÜLERYÜZ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1993
Konu: Botanik = Botany ; Ziraat = Agriculture
Dizin: Bahçe bitkileri = Horticultural crops ; Bitki ıslahı = Plant breeding ; Cornus mas = Cornus mas ; Cornus mas = Cornus mas ; Erzurum-Oltu = Erzurum-Oltu ; Erzurum-Tortum = Erzurum-Tortum ; Erzurum-Uzundere = Erzurum-Uzundere ; Kızılcık = Cornelian cherry ; Seleksiyon = Selection

Özet:
ÖZET 1991-1993 yılları arasında Erzurum ilinin Uzundere, Tortun ve 01+.U ilçelerinde yapılan bu araştırmayla» yörede doğal olarak yetişen kızılcıklar arasından üstün özelliklere sahip olanla rın seçilmesine çalışılmıştır. Çalışmanın ilk yılında (1991) ilçeler taranarak iri meyveli ve verimli olarak görülen 184 kızılcık tipi işaretlenmiştir. Bu tiplerden tartılı derecelendirme sonucu sofralık ve sana yiye uygun olarak 41'i üstün özellikli olarak seçilmiştir, ikinci yılda (1992) bunlara 12 yeni tip daha eklenerek incelemeler 53 tip üzerinde yürütülmüştür. 1992 yılında yapılan gözlem ve analizlere göre ve belli seleksiyon kriterleri esas alınarak tipler ikinci bir tartılı derecelendirmeye daha tabi tutulmuşlardır. Sofralık ve sanayiye uygun olarak yapılan bu tartılı derecelendirmede de 800 ve üzerinde puan alan toplam 16 tip (9Ju sofralık, 2!si sanayiye uygun, 5;i hem sofralık, hem de sanayiye uygun) yetiştirmeye değer olarak seçilmiştir. 1992 yılında ve 1993 yılının ilkbaharında seçilen tipler üze rinde pomolojik özellikler ayrıntılı olarak incelenmiş ve bu tiplerin tanıtımı yapılmıştır. Çalışma sonucu seçilen tipler üz-20, üz-33, üz-34, üz-61, üz-69, üz-97, üz-119, üz-133, üz-140 (sofralık); Uz-3, Uz-39 (sanayiye uygun) ;üz-11, üz-43, üz-53, üz139, To- 35 (hem sofralık, hem sanayiye uygun) 'dir. Ayrıca, yapılan taramalar sırasında bir adet sarı meyveli kızılcık tipine de rastlanmış (üz-122) ve bu tipin de özellikleri incelenmiştir. Çalışmanın ilk yılında örnek alman 184 kızılcık tipinin bazı önemli özellikleri aşağıda kısaca özetlenmiştir. İncelenen tiplerde meyve ağırlığı 2.198 g (To-16) ile 5.506 g (üz-53) arasında bulunmuştur. Tiplerde et/çekirdek oranı 3.499 (üz-13) ile 9.759 (üz-11) arasındadır.XX Meyvelerde C vitamini miktarı 36. 40 mg/100 g (To- 14) ile 126.90 mg/100 g (Uz-2) arasında değişmektedir. Heyve suyunda suda çözünebilir kuru madde içeriği % 11.80 (üz-82) ile % 23.05 (üz-13) arasında tespit edilmiştir. incelenen tiplerde malik asit cinsinden toplam asit içeriği 0.637 g/100 rai (üz-6) ile 2.927 g/100 mi (To-4l); meyve suyu randımanları da % 6.62 (üz-37) ile % 31.96 (To-35) arasında bu l unmuş tur. Çalışma sonucu seçilen 16 kızılcık tipinin bazı önemli özellikleri de şöyledir; Seçilen tiplerde meyve ağırlığı 3.185 g (üz-33) ile 4.942 g (üz-53) arasında bulunmuştur. Tiplerde et/çekirdek oranı 6.432 (To-35) ile 9.759 (üz-11) arasındadır. Meyvelerde C vitamini miktarı 34.16 mg/100 g (üz-43) ile 99.52 mg/100 g (üz-33) arasında değişmektedir. Meyve suyunda suda çözünebilir kuru madde içeriği % 13.10 (üz-61) ile % 18.27 (üz-20) arasında bulunmuştur. Seçilen kızılcık tiplerinde malik asit cinsinden toplam asit miktarı 1.343 g/100 mi (üz-39) ile 2.675 g/100 mi (üz-43) arasındadır. Tiplerde meyve suyu randımanı % 9.70 (üz-140) ile % 30.36 (üz-139) değerleri arasında bulunmuştur. Yapılan analizlere göre seçilen kızılcık tiplerinde toplam şeker miktarları % 8.289-13.883 (üz-139 ve üz-20), indirgen şeker miktarları da % 7.350-10.617 (üz-53 ve üz-3) arasında tespit edilmiştir. Tiplerde meyve suyunda tanen miktarları daXXX 366.9 mg/l (üz-3,üz-61) ite 2263.0 mg/l (üz-20) arasındadır. Bu çalışma ile yörede kızılcık seleksiyonu açısından önemli sayılacak bir materyal zenginliği olduğu sonucuna varılmış tır.

Abstract:
SUMMARY A Study Ön Selection, öf Cornelian Cherry (Comas mas i..) Grown In Uzuadere, Tortum and Oltu Districts This study was initiated with the aim of selecting cornelian cherry types in the population exist around the Uzundere, Tortum and Oltu districts at Erzurum, in the course of 1991- 1993. In the first year of this selection study (1991) 184 cornelian cherry types with large fruit and high productivity have been determined by surveying- In the first selection, the weighed ranging method was applied and 41 types of cornelian cherry having superior characteristics as flesh and industrial were determined- In the second year (1992) new 12 types of cornelian cherry were added to the selection, thus the study was carried out on total 53 types. A second weighed ranging method was applied to the types based on the observations of 1992 and the results of the determinations and certain grading criters. As a result of the weighed ranging 16 types (9 flesh, 2 industrial, 5 both flesh and industrial) were found worth of to cultivate which have been scored of 600 or higher. In 1992, and spring of 1993 pomological properties of 16 cornelian cherry types were examined in detail and the description of these types were done. At the end of the study, the types selected are üz-20, üz-33, üz-34, üz-61, üz-69, üz-97, üz-119, üz-133, üz-140 (flesh); üz-3, üz-39 (industrial); Us-11, üz-43, üz-53, üz- 139, To-35 (both fesh and industrial). In addition, a cornelian cherry type yellow fruited was observed during the survey, and the properties of this type was also studied. Some important characteristics of the 184 cornelian cherry types sampled in the first year of the study were summarized as below;Mean fruit weight was found betvreen 2.198 g (To-16) and 5. 506 g (üz-53). The flesh/seed ratio is 3-499 with Uz-13 and 9.420 with üz-14. Ascorbic acid content values are between 36.40 mg/100 g (To-4) and 126.90 mg/100 g (üz-2). It was found that the dry matter content of the fruit juice soluble in water changes between 11.60 % (üz-82) and 23.05 % (üz-13). Total acid content as malic acid was found between 0.63*7 g/100 ml (Uz-6) and 2.927 g/'löö ml (To-41); and fruit juice yield between 6.62 % (üz-37) and 31.96 % (To-35). Some other important properties of the 16 cornelian cherry types selected at the end of the study are as follows; Mean fruit weight was found between 3.165 g (üz-33) and 4.942 g (üz-53). Flesh/seed ratio are between 6.432 (To-35) and 9.759 (üz-il). Ascorbic acid content in the fruits are between 34.16 mg/lGOg (üz-43) and 99.52 mg/100 g (üz-33). It was found that the dry matter content of the fruit juice soluble in water changes between 13.10 % (üz-61) and 16.27 % (üz-20). Total acid content as malic acid was found between 1.343 g/100 ml (üz-39) and 2.675 g/100 mi (üz-43). Fruit juice yield of selected types are between 9.70 % (üz-140) and 30.36 % (üz-139).Total sugar content is between 8.289 % (üz-139) and 13-883 % (üz-20) and reducing sugar content between 7.350 % (üz-53) and 10.617 % (üz-3). Tannin content of the fruit juices are between 366.9 rog/1 (üz-3, üz-61) and 2263.0 mg/l (üz-20). It was concluded that this districts are rich in plant material for the selection of cornelian cherry.