Ciddi ruhsal bozukluğu olan bireylerde öz-ihmal süreci: Kavramsal bir model geliştirme
The self-neglect process in individuals with serious mental disorder: developing a conceptual model
Yazar: CANSU GÜLER
Danışman: PROF. DR. ESRA ENGİN
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Psikiyatri Hemşireliği Ana Bilim Dalı / Psikiyatri Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Psikiyatrik hemşirelik = Psychiatric nursing

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı, ruhsal bozukluğu olan ve kendini ihmal eden olguların analizi sürecinde kendini ihmal etmenin yapısını ortaya koyan kavramsal bir model geliştirilmesidir. 
Yöntem: Çalışma nitel araştırma yöntemlerinden gömülü (grounded) teori deseninde gerçekleştirilmiştir. Çalışmada katılımcıların belirlenebilmesi için ölçüt örnekleme yöntemi, katılımcı sayısının belirlenebilmesinde ise kuramsal (teorik) örnekleme yöntemi kullanılmış ve yaşları 28-62 arasındaki 24 ciddi ruhsal bozukluğu olan birey ile derinlemesine yüzyüze görüşmeler yapılmıştır. Verilerin toplanmasında yarı-yapılandırılmış görüşme yöntemi kullanılmış, veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından hazırlanan Bilgi Formu ve Birey Görüşme Formu kullanılmıştır. Verilerin çözümlenmesinde Kathy Charmaz'ın gömülü teori veri toplama ve çözümleme aşamaları takip edilmiş ve bu süreçte Maxqda 2022 Analiytics Pro analiz programından yararlanılmıştır. Veriler açık, odaklı ve seçici/teorik kodlamaya göre çözümlenmiş ve kategoriler oluşturulmuştur. 
Bulgular: Ruhsal bozukluğu olan bireylerin öz-ihmal sürecine ilişkin kavramsal yapı  "öz-ihmal süreci" çekirdek kategorisi etrafında olmak üzere "kendi kendine darbe yapmak: öz-ihmal "öz-ihmale sürükleyenler", "ruhsal ve bedensel sağlık tehditeri", öz-ihmalden çıkış: dengeleyici ve telafi edici etmenler" çerçevesinde açıklanmıştır. Bireylerin öz-bakım, evin bakımı, sağlıklı yaşam davranışları, ilaç ve tedavi, iyi gelen uygulamalar, sosyal ilişki ve yaşamın düzenlenmesindeki ihmalleri "kendi kendine darbe yapmak: öz-ihmal" teması kapsamında; derinde yatan incinmeler ve etkisiz başetme, hastalığın ağına takılmak, kişisel faktörler, psiko-sosyal faktörler ve tedavi ve iyileştirimdeki sorunlar öz-ihmale sürükleyenler teması kapsamında;  öz-ihmal ile ilişki, fiziksel sağlık sorunu, tedavileri aksayan sorunlar, konforda bozulma ise ruhsal ve bedensel sağlık tehditleri teması kapsamında; benim elimde, eyleme geçmek, öz-ihmale karşı büyük güç: aile, sosyal ve ekonomik güç ve sağlık ise öz-ihmalden çıkış dengeleyici ve telafi edici etmenler teması kapsamında açıklanmıştır. 
Sonuç: Çalışma sonucunda ciddi kronik ruhsal sağlık sorunları bulunan bireyler öz-bakım, evin bakımı, sağlıklı yaşam davranışları, ilaç ve tedavi, iyi gelen uygulamalar, sosyal ilişki gereksinimleri, yaşamın düzenlenmesi alanlarında kendilerini ihmal etmektedir. Ruhsal bozukluğu olan bireyler derinde yatan incinmeler ve etkisiz başetme, hastalığın ağına takılmak, kişisel faktörler, psiko-sosyal faktörler ve tedavi ve iyileştirimdeki sorunlar nedeni ile öz-ihmale sürüklenmektedir. Öz-ihmalden çıkmak bireylerin kendi ellerinde olup, eyleme geçme, aileden destek görme, sosyal ve ekonomik güç, sağlığa kavuşmak gibi dengeleyici ve telafi edici kaynaklara gereksinim duyulmaktadır. Dengeleyici ve telafi edici faktörlerin yokluğunda, öz-ihmale sürükleyen etkenlerin ihmal edilen konular üzerinde baskısı yoğunlaşırken, öz-ihmal derinleşmekte ve bireylerin ruhsal ve bedensel sağlığını da tehdit etmektedir.

Abstract:
Objective: The aim of this study is to develop a conceptual model that reveals the structure of self-neglect in the process of analyzing cases with mental disorders and self-neglect.
Method: The study was carried out in a grounded design, one of the qualitative research methods. In the study, the criterion sampling method was used to determine the participants, and the theoretical sampling method was used to determine the number of participants. In-depth face-to-face interviews were conducted with 24 individuals between the ages of 28-62 who were diagnosed with serious mental health disorders. Semi-structured interview method was used to collect data, and Information Form and Individual Interview Form prepared by the researcher were used as data collection tools. In the analysis of the data, Kathy Charmaz's grounded theory data collection and analysis stages were followed and the Maxqda 2022 Analytics Pro analysis program was used in this process. The data were analyzed according to open, focused and selective/theoretical coding and categories were created.
Results: The conceptual framework of the self-neglect process for individuals with mental disorders is explained around the core category of "self-infliction: self-neglect," including "to be drawn into self-neglect", "mental and physical health threats" and "exit from self-neglect: balancing and compensatory factors." The neglect of individuals in self-care, home care, healthy living behaviors, medication and treatment, good practices, social relations and arrangement of life are explained under the theme of "self-infliction: self-neglect"; deep-rooted hurts and ineffective coping, getting trapped in the web of mental disorder, personal factors, psycho-social factors, and problems in treatment and recovery are explained under the theme of dragings into self-neglect; physical health problem, problems that disrupt treatment, deterioration in comfort are explained under the theme of threats to mental and physical health; in my hands, taking action, great power against self-neglect: family, social and economic power, and health are explained under the theme of exit from self-neglect:balancing and compensatory factors.
Conclusion: As a result of the study, individuals with serious chronic mental health problems neglect themselves in the areas of self-care, home care, healthy living behaviors, medication and treatment, good practices, social relationship needs, and arrangement of life.  Individuals with mental disorders are drawn into self-neglect due to deep-rooted hurts and ineffective coping, getting trapped in the web of the mental disorder, personal factors, psychosocial factors, and difficulties in treatment and recovery. It is in the hands of individuals to get rid of self-neglect, and balancing and compensatory resources are needed such as taking action, getting support from family, social and economic power, and regaining health. In the absence of balancing and compensatory factors, self-neglect deepens and threatens the mental and physical health of individuals.