Yenidoğan topuk kanı taramasında görev alan sağlık çalışanlarının konu ile ilgili bilgi düzeyleri
The knowledge level of the healthcare professionals responsible for newborns' heel prick tests
Yazar: RABİA BAYRAK
Danışman: PROF. DR. AYLA ÜNSAL ; DOÇ. DR. ALİ GÜNEŞ
Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Bebek-yenidoğmuş = Infant-newborn ; Bebekler = Infant ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Genetik = Genetics ; Genetik hastalıklar-doğuştan = Genetic diseases-inborn ; Kan alma = Bloodletting ; Sağlık personeli = Health personnel

Özet:
Yenidoğan topuk kanı taramaları; protein, karbonhidrat ve yağ asitlerinin sentezinde veya
katabolizmasında meydana gelen hatalar sonucunda ortaya çıkan, beyin hasarı, zeka geriliği
gibi geri dönüşümsüz kayıplara neden olan hatta ölümle sonuçlanabilen patolojik tablonun
erken tespit edilebilmesi amacıyla uygulanan koruyucu sağlık hizmetleridir. Topuk kanı
taraması, Ulusal Yenidoğan Tarama Programı (UYTP) kapsamında canlı doğan her bebeğe
uygulanmaktadır. Ülkemizde topuk kanından, Fenilketonüri (FKU), Konjenital Hipotiroidi
(KH), Biyotinidaz Eksikliği (BE), Kistik Fibrozis(KF) ve Konjenital Adrenal Hiperpilazi
(KAH) olmak üzere toplam beş Doğumsal Metabolik Hastalığın (DMH) taraması
yapılmaktadır. Bu araştırma yenidoğan topuk kanı taramalarında görev alan sağlık
çalışanlarının konu ile ilgili bilgi düzeylerini belirlemek amacıyla yapılmıştır.
xi
Araştırma Kırşehir ilinde ve ilçelerinde topuk kanı örneği alınan birinci ve ikinci basamak
sağlık kuruluşlarında, topuk kanı taramasında görevli, çalışmaya katılmaya gönüllü 147
sağlık çalışanıyla 10.02.2021-10.03.2021 tarihleri arasında yapılmıştır. Veri toplama aracı
olarak araştırmacı tarafından literatür doğrultusunda hazırlanan soru formu kullanılmıştır.
Toplanan verilere sayı, yüzde, ortalama ve standart sapma analizleri yapılmıştır.
Araştırmaya katılan sağlık çalışanlarının 59'unun hekim, 51'inin hemşire ve 37'sinin ebe
olduğu görülmüştür. Katılımcıların %55.1'i DMH'lar ile ilgili bir eğitim aldığını
belirtmiştir. Sağlık çalışanlarının çoğunluğu topuk kanının alınması, saklanması ve
transferine yönelik sorulara doğru cevap vermişlerdir. DMH' ların tanımı, bulguları ve
sonucu şüpheli çıkan hastaların nereye sevk edileceği ile ilişkili sorularda sağlık
çalışanlarının yeterli bilgiye sahip olmadıkları görülmüştür.
Sağlık çalışanlarının, erken teşhis edildiklerinde tedavi ve beslenme ile kontrol altına
alınabilen hastalıklar konusunda yeterli bilgiye sahip olmaları taramaların aksatılmadan
yapılabilmesi açısından önem arz etmektedir. Evlilik öncesinde genetik danışmanlıktan
başlayıp hastalık tanısı alan bebeğin bakımı ve ailenin eğitimine kadar birçok konuda sağlık
çalışanlarına önemli sorumluluklar düşmektedir.
Haziran 2021, 85 Sayfa
Anahtar Kelimeler: Yenidoğan, topuk kanı taraması, doğumsal metabolik hastalık, sağlık
çalışanı

Abstract:
Newborn heel prick tests are preventive health services applied for the early diagnosis of
the pathological picture that occurs due to errors in the synthesis or catabolism of protein,
carbohydrates and fatty acids, causing irreversible losses such as brain damage, mental
retardation, and even death. Heel prick tests are applied to every baby born alive within the
scope of the National Newborn Screening Program (NNSP). In our country, a total of five
Congenital Metabolic Diseases (CMD) including Phenylketonuria (PHU), Congenital
Hypothyroidism (CH), Biotinidase Deficiency (BD), Cystic Fibrosis (CF) and Congenital
Adrenal Hyperplasia (CAH) are tested from the heel prick. This study was conducted to
determine the level of knowledge of healthcare professionals involved in newborn heel prick
tests.
xiii
The research was carried out with 147 healthcare professionals who volunteered to
participate in the study and were assigned to heel prick tests in primary and secondary health
care institutions in the province and districts of Kırşehir, where heel prick samples were
taken. As a data collection tool, a questionnaire prepared by the researcher in line with the
literature was used. Number, percentage, mean and standard deviation analyses were
performed on the collected data.
It was observed that 59 of the healthcare professionals participating in the study were
physicians, 51 nurses and 37 midwives. 55.1% of the participants stated that they had
received training on Congenital Adrenal Hyperplasia. The majority of healthcare
professionals gave correct answers to the questions regarding the collection, storage and
transfer of heel prick. It has been observed that healthcare professionals do not have
sufficient information regarding the definition of CAHs, their findings and where to refer
patients whose results are suspicious.
It is of great importance for healthcare professionals to have sufficient information about
diseases that can be controlled with treatment and nutrition when they have early diagnosis
in order to carry out tests without interruption. Healthcare professionals have important
responsibilities in many issues from genetic counseling before marriage to the care of the
baby diagnosed with the disease and the education of the family.
June 2021, 85 Pages
Keywords: Newborn, heel prick test, congenital metabolic diseases, healthcare
professionals