Görünenin ötesinde: 17. yüzyıl Hollanda resminde görsel zekâ ve oyunlar
Beyond the visible: Pictorial wit and visual tricks in 17th century dutch painting
Yazar: FİKRİYE TÜLAY KAZANCI
Danışman: PROF. DR. UŞUN TÜKEL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: 17. yüzyıl = 17. century ; Altın Çağ = Golden Age ; Görsel oyunlar = Visual tricks ; Görsel yanılsama = Visual illusion ; Hollanda = Netherlands ; Resim sanatı = Painting art ; Resimler = Pictures ; Yanılsama = Illusion

Özet:
17. yüzyıl Hollanda resmi, genellikle, barındırdığı 'derin' ve 'saklı' anlamlar üzerinden alegoriler, semboller ve edebi metinler aracılığıyla okunmuş ve araştırmalara konu olmuştur. Hollanda resminin didaktik ve eğlendirici yanının vurgulandığı bu çalışmalar uzun zaman temel alınmışlarsa da, 1980'lerden itibaren bu durum değişim göstermiş ve zengin bir anlamsal alt yapısı olan dönem yapıtları, biçimsel olarak ele alınmaya başlanmıştır. İki ana bölümden oluşan bu tez, Hollanda Altın Çağı resminin şaşırtarak eğlendiren ve sanatçının teknik ustalığını gözler önüne seren yönlerini ele almaktadır.
Çalışma için bir tablo hazırlanmış ve metin de bu tablo doğrultusunda şekillenmiştir. Buna göre tezin birinci bölümü, Hollanda Cumhuriyeti'nin dokuz kentinde çalışmış ressamların üretimlerini ve birbirleriyle olan etkileşimlerini ele almaktadır. Kentlerdeki ekonomik ve sosyal ortamın; sanatsal ve bilimsel üretimin ve buradaki ressamların usta-çırak ilişkisinin, onların yapıtlarında kullandıkları görsel oyunların seçimindeki etkileri incelenmiştir. Antik Çağ'dan beri resimlerdeki yanılsamaların ve oyunların sağladığı görsel olanaklar ressamları heyecanlandırmıştır. Ressamlar, temsil ve gerçeklik arasında bulanıklaşan sınır ile izleyicileri de kendi heyecanlarına ortak etmek istemişlerdir. İkinci bölümde, Perde; Ayna; Derinlik ve Doorkijkje; Çerçeve ve Niş; Işık ve Gölge, Doku ve Materyal; Perspektif Kutusu ve Camera Obscura ve Yüzeyde Oyunlar gibi çeşitli başlıklar altında, yüzeye ve mekâna ilişkin çeşitli oyunlar ve olanaklar, seçilen örneklerle açıklanmıştır. Bağlam açısından gerek görüldükçe, yapıtların didaktik göndermelerine ve 'derin' anlamlarına değinilmiştir. 
Ressam ve yazar Philips Angel'in 1641 yılında Aziz Luka Günü'nde Leidenlı meslektaşlarına yaptığı konuşmanın, çalışmayı ilgilendiren kısmı çevrilmiş ve tezin Ekler kısmında bu çeviriye yer verilmiştir. Hollanda sanat tarihi literatüründe önemli bir yere sahip olan Resim Sanatına Övgü (Lof der Schilder-konst) başlıklı konuşma, özellikle ressamların teknik ustalıklarına yaptığı vurgu açısından bu tezi destekler niteliktedir.

Abstract:
17th century Dutch painting has generally been read and subjected to scientific scrutiny by means of allegories, symbols and literary works on the basis of the "deep" and "veiled" meanings it contains. Such works which accentuate the didactic and the entertaining aspects of Dutch painting have been given priority for a long time; nevertheless, this state has changed since the 1980s when works with rich meaning potential began to be explored from a formal perspective. Consisting of two main parts, this dissertation deals with Dutch Golden Age painting, with its ability to entertain by surprising and to disclose the technical skill of the artist.
A table has been prepared for the study and the text has been shaped in line with this table. Thus, the first chapter of the dissertation focuses on the artistic production of painters who worked in nine towns of the Dutch Republic as well as on their interactions. It explores how the social and economic climate of the towns, how the artistic and scientific production and the master-apprentice relationship among the painters in these towns has influenced the choice of the visual tricks used in their works. The visual possibilities provided by the illusions and tricks of paintings have been exciting artists since Antiquity. By blurring the boundary between representation and reality, painters have tried to share their excitement with the spectators too. 
The second chapter explains different visual possibilities and tricks related to surface and space through selected examples under various titles such as Curtain; Mirror; Depth and Doorkijkje; Frame and Niche; Light and Shadow; Texture and Material; Perspective Box and Camera Obscura and Surface Tricks. The didactic aspects and the "deep" meaning of works have been referred to in case it was found necessary from a contextual point of view. 
Part of painter and artist Philips Angel's St. Luke's Day speech which is relevant to the dissertation was translated for this study and included in its Appendix section. Uttered in 1641 to Philips Angel's colleagues from Leiden, this speech titled Praise of Painting (Lof der Schilder-konst) is one of the major documents in Dutch art history and it supports this dissertation especially from the point of view of its accent on the technical skill of the painter.