Kadınların hafızasındaki harp: Müslüman-Türk kadınların otobiyografik eserlerinde Birinci Dünya Savaşı
War in women's memory: The First World War in the autobiographic works of Muslim-Turkish women
Yazar: NURCAN DEMİRKIRAN GÖKHAN
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET BEŞİKÇİ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Türk kadını = Turkish women

Özet:
Birinci Dünya Savaşı Osmanlı İmparatorluğu'nda cephe gerisindeki (yurt cephesindeki) insanların da en az cephedekiler kadar etkilendiği bir savaş olmuştur. Birinci Dünya Savaşı'nın getirdiği değişimi sadece silah altına alınan erkeklerin yaşamlarının farklılaşması olarak algılamak harbin sosyal tarihini anlamak açısından yetersiz kalacaktır. Toplumsal ve ekonomik hayatta erkeklerden boşalan yerleri kadınların doldurması ve ailelerinin sorumluluğunu da kadınların omuzlarına alması gerekmiştir. Birinci Dünya Savaşı dönemi, yokluk ve sefaletten dolayı Müslüman kadınlar arasında fuhşun artmasına, ahlak normlarının değişmesine ve sınırlı da olsa kadınların özgürleşmesine de yol açmıştır. Bu çalışma Osmanlı Devleti'ndeki Müslüman-Türk kadınların otobiyografik eserlerinden yola çıkarak Birinci Dünya Savaşı yıllarında kadınların yaşadığı sıkıntılara ve değişimlere odaklanmaktadır. Kıtlığın korkutucu boyutlara ulaştığı bu yıllarda, özellikle gıda sıkıntısı kadınların otobiyografik eserlerinde yer verdiği önemli konulardan biri olmuş, bu sorun bilhassa orta ve alt sınıf ailelere mensup kadınların en önemli problemlerinden biri haline gelmiştir. Gıda sıkıntısı savaş yıllarında karaborsacılığın artmasına ve "savaş zenginleri" diye anılan bir zümrenin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Ayrıca, temizlik malzemelerine ulaşamama zamanla salgın hastalıkların ortaya çıkmasına neden olmuş ve bu durum da kadınların hayatını derinden etkilemiştir. Tezde, otobiyografilerden yola çıkarak savaş yıllarında eğitim alanındaki değişimlere ve kadınların eğitim faaliyetlerindeki yerine de değinilmiştir. Müslüman kadınların otobiyografik eserlerinde hayatlarının hangi yönünü kamuoyuna açtıkları da incelenmeye çalışılmıştır.

Abstract:
The First World War was a war that affected not only the soldiers on the front lines but also the people behind the front (home front) of the Ottoman Empire. It would be insufficient to perceive the changes brought by the First World War solely as the change of the lives of men who were enlisted. It was necessary for women to fill the gaps left by men in social and economic life and to take on the responsibilities of their families. The First World War period led up to an increase in prostitution among Muslim women due to poverty and misery, caused a change in moral norms and allowed for a limited emancipation of women. This study focuses on the hardships and changes experienced by women during the First World War, based on autobiographical works of Muslim-Turkish women in the Ottoman Empire. In these years when the famine reached alarming levels, especially food storage became one of the important subjects addressed in the autobiographical works of women. This problem particularly became one of the most significant issues for women from middle and lower-class families. Food shortage led to the rise of the black market during the war years and the emergence of a class called "war profiteers." Additionally, the inability to access hygiene materials eventually led to the outbreak of infectious diseases, deeply affecting women's lives. On the basis of the authobiographies, the study also touches upon the changes in the field of education during the war years and the role of women in educational activities. It also examines which aspects of their lives Muslim women revealed to the public in their autobiographical works.