Türkiye'de çipura-levrek ile gökkuşağı alabalığı yetiştiriciliği yapan firmaların pazar odaklılık düzeylerinin belirlenmesi
Investigating the market orientation level of aquaculture companies engaged in seabream/seabass and rainbow trout farming in Turkey
Yazar: İSA ŞEN
Danışman: PROF. DR. FERİT RAD
Mersin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products
Dizin: Gökkuşağı alabalığı = Rainbow trout ; Levrek balığı = Sea bass ; Pazar odaklılık = Market-oriented ; Su ürünleri = Aquatic products ; Çipura balığı = Seabream

Özet:
Geleneksel olarak eski, profesyonel olarak nispeten yeni bir tarım kolu olan su ürünleri yetiştiriciliği hızla gelişme göstermiş, özellikle son 30 yılda toplam su ürünleri üretimine önemli katkı sağlamaktadır. Üretimdeki artış sayesinde su ürünleri yetiştiriciliği ihracat ile ulusal ekonomilere katkı sağlayan, istihdam yaratan ve gıda güvenliği için stratejik bir sektör haline gelmiştir. Dünya ile paralel Ülkemizde de hızla gelişen su ürünleri yetiştiriciliği ulusal su ürünleri üretimimizin neredeyse yarısını karşılar hale gelmiştir. Ulusal üretimde çipura, levrek ve gökkuşağı alabalığı ön plana çıkmış, 2019 yılında toplam yetiştiricilik üretiminin %97'sini karşılamıştır. Ancak yetiştiricilik sektöründeki büyüme arz odaklı gerçekleştirilmiştir. Bu sebeple, küreselleşme ile artan rekabet, ekonomik krizler, ürün fiyatlarında oluşan ani dalgalanmalar, girdi maliyetlerindeki artışlarda pek çok firma iflas noktası gelebilmekte ya da el değiştirmelerin hızlandığı görülmektedir. Bu durum üretim anlamında oldukça başarılı olan sektörün pazarlama anlamında eksikleri olduğunu göstermektedir. Bu çalışmada Ülkemizde çipura-levrek ve gökkuşağı alabalığı üretimi yapan firmaların yapısal ve teknik özellikleri göz önünde bulundurularak pazar odaklılık yaklaşımları ve pazar odaklılığın firmaların genel ve finansal performanslarına etkisi irdelenmiştir. Çalışmanın ana kitlesini 70 adet firma oluşturmuş, 47 adet firmadan veri sağlanmıştır. Firmaların anket formundaki ifadelere katılım değerlerine göre, firmaların pazar odaklı oldukları ve genel ve finansal performanslarının başarılı olduğu belirlenmiştir. Firmaların, pazar odaklılık ve performans faktörleri arasında yapılan analizlerde ise, pazar odaklılığın 3 boyutundan yalnızca birimler arası koordinasyonun firmaların genel ve finansal performansına pozitif yönde etki ettiği tespit edilmiştir. Pazar odaklılığın diğer boyutları olan rakip odaklılığın işletme performansına etkisinin olmadığı, müşteri odaklılık yaklaşımlarının ise genel performansa negatif yönde etki ettiği belirlenmiştir.

Abstract:
Aquaculture; which is a traditional activity is now a professionally new branch of agricultural. Aquaculture industry has made a rapid progress in the past 30 years, emerging as a strategic sector contributing to food security, employment, trade and economic growth worldwide. Parallel to global trend, aquaculture in Turkey has also shown a rapid growth, comprising nearly half of the aquatic animal production in Turkey. Seabream, seabass and rainbow trout are the three main species farmed in Turkey, constituting 97% of farmed finfish production in 2019. Nevertheless; growth of aquaculture sector in Turkey has been supply-oriented. Consequently; increasing global competition, price fluctuations, increase in input costs and economic crises have threatened the viability of aquaculture companies and paving the way for bankruptcies or changes in ownerships. These developments indicate that the in terms of marketing the sector has been not been as in production side. This work covers investigating the level of market-orientation and the impact of market-orientation on general and financial performance of seabass, seabream and rainbow trout on-growing companies in Turkey.  Seventy companies constituted the research popoulation of the study. Data was provided by forty-seven of these companies.  Based on reponses received, compnaies were found to market- oriented and successful in terms of general and financial performance. The analyzes between market-orientation and performance factors of the firms reveal, out of the 3 dimensions of market orientation only the coordination between the units, had a positive effect on the general and financial performance. It has been further determined that competitor orientation, which is another dimension of market orientation, had no effect on business performance, while customer orientation approach had a negative effect on overall performance.