Ortaokul sosyal bilgiler ders kitaplarında yer alan sorumluluk yardımseverlik vatanseverlik ve saygı değerlerinin incelenmesi
Investigation of responsibility philanthropy patriotism and respect in secondary school social studies textbooks
Yazar: AYŞE YILDIRIM
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET GÜNGÖR
Mersin Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Değerler = Values ; Değerler eğitimi = Values education ; Ortaokullar = Secondary schools ; Saygı = Respect ; Sorumluluk = Responsibility ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Vatanseverlik = Patriotic ; Yardımseverlik = Benevolence

Özet:
Bu tezin amacı ortaokullarda okutulan Sosyal Bilgiler ders kitaplarının görselleri ve metinlerinde yer alan sorumluluk, yardımseverlik, vatanseverlik ve saygı değerlerinin incelenmesidir. Çalışmanın kapsamını 2019-2020 eğitim-öğretim yılında Milli Eğitim Bakanlığınca ortaokullarda okutulmak üzere seçilen ve halen okutulmaya devam eden 5, 6 ve 7. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitaplarındaki görsel ögeler ve metinler oluşturmaktadır. Bu çalışmanın deseni, nitel araştırma yöntemi ile oluşturulmuştur. Nitel araştırma gözlem, görüşme ve doküman incelemesi gibi nitel veri toplama tekniklerinin kullanıldığı bir yöntemdir. Bu çalışma doküman incelemesi tekniği ile Sosyal Bilgiler ders kitaplarında yer alan görsel ögeler ve metinler üzerine yapılan içerik analizini kapsamaktadır. Araştırma çerçevesinde sınırlanan sorumluluk, yardımseverlik, vatanseverlik ve saygı değerlerine 5, 6 ve 7. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitaplarının metin ve görsellerinde ne kadar yer verildiği, nasıl yer verildiği ve aktarıldığı incelenmiştir. Her üç sınıf düzeyi SBDK karşılaştırıldığında metinlerde sorumluluk değerine en çok 6. sınıf ders kitabında (f=46) en az 7. sınıf ders kitabında (f=12) yer verilmiştir. Vatanseverlik değerine en çok 6. Sınıf ders kitabında (f=31) en az 5. sınıf ders kitabında (f=2) yer verilmiştir. Saygı değerine en çok 6. sınıf ders kitabında (f=17) en az 5. sınıf ders kitabında (f= 6) yer verilmiştir. Yardımseverlik değerine en çok 6. sınıf ders kitabında (f=29) en az 7. sınıf ders kitabında (f=12) yer verilmiştir. 5. Sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabında vatanseverlik ve saygı değerine ait birer adet görsel tespit edilmiştir. 7. Sınıf ders kitabı görsellerinde ise sorumluk, yardımseverlik ve vatanseverlik değerini aktaran görsele rastlanmamıştır. Araştırmada elde edilen bulgular sonucunda 5, 6 ve 7. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitaplarının görsel ögeleri ve metinlerinde yer alan sorumluluk, yardımseverlik, vatanseverlik ve saygı değerlerinin sınıf düzeyleri dağılımında orantısızlık olduğu, vatanseverlik ve saygı değerlerine yer verilme durumunda eksiklik olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca Sosyal Bilgiler ders kitaplarının görselleri ve metinlerinde yer alan bu değerlerin ağırlıklı olarak doğrudan aktarıldığı tespit edilmiştir. Son olarak elde edilen bulgulara dayalı önerilerde bulunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler, Ders Kitabı, Değer

Abstract:
The aim of this thesis is to examine the values of responsibility, benevolence, patriotism and respect in the images and texts of Social Studies textbooks taught in secondary schools. The scope of the study consists of visual elements and texts in the 5th, 6th and 7th grade Social Studies textbooks selected by the Ministry of National Education to be taught in secondary schools in the 2019-2020 academic year and still continue to be taught. The pattern of this study was created with the qualitative research method. Qualitative research is a method in which qualitative data collection techniques such as observation, interview and document review are used. This study covers the content analysis on the visual elements and texts in the Social Studies textbooks with the document analysis technique. Within the framework of the research, it has been examined how much space, how much is included in the text and visuals of the 5th, 6th and 7th grade Social Studies textbooks, and how it is conveyed. When all three grade levels of SBDK are compared, the value of responsibility in the texts is mostly included in the 6th grade textbook (f=46) and at least in the 7th grade textbook (f= 12 ). The value of patriotism is mostly included in the 6th grade textbook (f=31) and at least in the 5th grade textbook (f=2). The value of respect was included in the 6th grade textbook at most (f=17) and at least in the 5th grade textbook (f=6). The value of philanthropy was included in the 6th grade textbook at most (f=29) and at least in the 7th grade textbook (f=12).  In the 5th grade social studies textbook, one image pertaining to the values of patriotism and respect has been identified. On the other hand, no visuals conveying the values of responsibility, benevolence and patriotism were found in the 7th grade textbook visuals. As a result of the findings obtained in the research, it has been determined that there is a disproportionateness and deficiency in the distribution of the values of responsibility, benevolence, patriotism and respect in the visual elements and texts of the 5th, 6th and 7th grade Social Studies textbooks. In addition, it has been determined that these values in the visuals and texts of the Social Studies textbooks are mostly directly transferred. Finally, recommendations were made based on the findings.
Keywords: Social Studies, Textbook, Value