Yaşlı bireyler arasında dijital eşitsizlikler: Ankara mikro örneği
Digital inequalities among elderly: Micro case of Ankara
Yazar: ERTAN AĞAOĞLU
Danışman: PROF. DR. FERRUH MUTLU BİNARK
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sosyoloji = Sociology ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Ankara = Ankara ; Sayısal bölünme = Digital divide ; Sayısal eşitsizlik = Digital inequality ; Yaşam döngüsü = Life cycle ; Yaşlılar = Aged

Özet:
Günümüzde Bilgi ve İletişim Teknolojilerine (BİT) erişim ve kullanım bir lüksten çok zorunluluğa dönüşürken, bu teknolojileri kullanma noktasında bireyler ve gruplar arasında önemli farklılıklar gözlemlenmektedir. Bu farklılıklara işaret eden dijital eşitsizlikler; BİT erişimi ve kullanım motivasyonu (birinci seviye), kullanımı ve kullanım becerisi (ikinci seviye) ve sağlanan fayda (üçüncü seviye) noktasında ortaya çıkmaktadır. Halihazırda toplumsal eşitsizliklerin öznesi olan yaşlı bireyler de dijital eşitsizliklerden olumsuz etkilenmekte bu durum ise yaşlıların dezavantajlı durumlarını pekiştirmektedir. 
Araştırmacı yaşlılığın homojen ve geçmiş hayatın dinamiklerinden azade bir deneyim olmadığını göz önünde bulundurarak yola çıkmıştır. Bu doğrultuda tez çalışması yaşlı bireyler arasında, dijital eşitsizliklerin (her üç seviyede) doğasını ve geleneksel toplumsal eşitsizlik türleri ile ilişkisini, yaşlıların BİT kullanım deneyimlerinden yola çıkarak anlamlandırmayı hedeflemektedir. Tez çalışması yaşam döngüsü yaklaşımından (YDY) beslenerek yaşlılığı hayatın başka bir dönemi olarak ele almakta, yaşlılığı geçmiş yaşam deneyimleriyle ilişkilendirmektedir. Ayrıca yaşlılıkta dijital eşitsizlikleri anlamlandırabilmek için eşitsizlikleri, yaşam boyunca biriktirilen dezavantajların bir tezahürü olarak okuyan birikimli eşitsizlik kuramından (BEK) faydalanmıştır. 
Bu amaçla 25 yaşlıyla derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular yaşlılar arasında dijital eşitsizliklerin bireylerin yaşamları boyunca biriktirdikleri (dez)avantajlarının bir tezahürü olarak ortaya çıktığını göstermiştir. Bu doğrultuda yaşlıların eğitim seviyesi ve ilişkili olarak geçmiş meslekleri bireylerin kullanım motivasyonu, çeşitliliği ve dijital becerilerini şekillendirmektedir. Saha bulguları yaş ayrımcılığının kendini gerçekleştiren bir kehanete dönüştüğünü, bireylerin yaşlı hissettikleri için teknolojileri öğrenmekten ve kullanmaktan çekindiklerini ortaya koymuştur. Diğer bir taraftan ise yaşlıların sıklıkla dijital uzama yönelik şüphe ve korku besledikleri gözlemlenmiştir. Beceri eksikliği, yaşlı hissetme ve korkunun bir sonucu olarak yaşlıların BİT öğrenme ve kullanma süreçlerinde sıklıkla sosyal destek ağlarına başvurdukları görülmüştür. Bu durumun ise yaşlı bireylerin kendi başlarına BİT öğrenme ve kullanma konusunda özgüvensizliklerini ve dijital beceri eksikliklerini devam ettiren kısır bir döngüye dönüştüğü ve dijital ortamlardan sağladıkları faydayı olumsuz etkilediği gözlemlenmiştir.

Abstract:
Today, access to and use of Information and Communication Technologies (ICT) are not privileges but necessities for social inclusion. However, digital inequalities are still prevalent among individuals and groups. Digital inequality is a multifaceted phenomenon referring to the differences in access to and motivation to use of ICTs (first level), differences in online activities and digital skills (second level), and differences in the benefits obtained from the digital sphere (third level). Being already prone to social inequalities, elderly are particularly affected negatively by digital inequalities which in turn, reproduces their disadvantaged position.
This master's thesis approaches old age as a heterogeneous experience that is strongly connected to individuals' life course dynamics. The researcher aimed to understand the nature of digital inequalities among the elderly at all three levels and their relationship to traditional inequalities by interpreting the ICT practices of the elderly. The research approaches old age as another period of life course and links it to the previous experiences of individuals drawing from the life-course approach. Additionally, to understand the digital inequalities in old age, the researcher uses the cumulative inequality theory.
The researcher conducted in-depth interviews with 25 elderly individuals. The findings show that digital inequalities in old age reflect the (dis)advantages that accumulated throughout individuals' life courses. Education and previous work experience seem to be important differentiators in the elderly's motivation to use ICTs, online activities as well as digital skills. Additionally, during the interviews, it is observed that individuals abstained from learning and using ICTs due to feeling "too old" due to ageist stereotypes. The elderly people seem to feel suspicion and fear toward the digital sphere. As a result of lack of digital skills, feeling too old, and the fear of technology, they often seek help in using and learning ICTs from social support networks. This, in turn, creates a vicious cycle that reproduces their negative attitudes towards technologies and prevents them from developing their digital skills.