İlköğretim okul müdürlerinin yeterlikleri ile eğitim-öğretim süreci arasındaki ilişki
The relationship between competencies of elementary school principals and teaching and learning process
Yazar: ŞAHİN AKSOY
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ASIM ÖZDEMİR
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim = Education ; Eğitim hizmetleri = Education services ; Eğitim yönetimi = Educational administration ; Müdürler = Directors ; Yeterlilik = Sufficiency ; Yöneticiler = Managers ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation ; Öğretim süreçleri = Teaching processes ; İlköğretim = Primary education

Özet:
Araştırmanın amacı, öğretmenlerin görüşlerine göre ilköğretim okulu müdürlerinin yeterlik düzeyleri ile eğitim-öğretim işlerinin gerçekleşme düzeyleri arasındaki ilişkiyi belirlemektir.Araştırma, mevcut durumu açıklamaya yönelik olarak tarama modelinde betimsel bir araştırmadır. Araştırmanın evreni, TÜİK'in belirlediği Düzey-1 İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırmasına göre Türkiye'nin 12 bölgesinde, 2011-2012 eğitim yılında, ilköğretim okullarında görev yapan öğretmenlerdir. Araştırmanın örneklemini 12 bölgede, 34 ilde, 328 okulda, 1064 öğretmen oluşturmaktadır.Araştırmada veri toplamak amacıyla iki ölçek geliştirilmiştir. 1) Okul Müdürleri Yeterlikleri Ölçeği (OMYÖ), 2) Eğitim-Öğretim İşleri Ölçeği (EÖİÖ). Verilerin analizinde, değişkenlerin anlamlılığı konusunda ikili grupların karşılaştırılması için Mann Whitney U testi, çoklu gruplarda Kruskal Wallis testinden (parametrik olmayan çoklu gruplar için) yararlanılmıştır. Gruplarda farkın kaynağı için Man Whitney U testinden yararlanılmıştır. İlköğretim okul müdürlerinin yeterliklerinin (kavramsal, teknik, insancıl) okulun eğitim öğretim işlerini yordamasına ilişkin regresyon analizi, yeterlikler ile eğitim-öğretim işlerinin aralarındaki ilişkinin düzeyi Pearson Momentler Çarpımı Korelasyonu yapılarak belirlenmiştir.Araştırmacı tarafından geliştirilen ve araştırmada veri toplama aracı olarak kullanılan ölçeklerin belirlenen faktörler ile her bir faktöre ait maddeler arasındaki ilişkinin yeterli düzeyde olup olmadığını ve belirlenen faktörlerin orijinal yapıyı açıklamakta ne derece yeterli olduğunu belirlemek amacıyla yapılan doğrulayıcı faktör analizi sonucunda Okul Müdürlerinin Yeterlikleri Ölçeği (OMYÖ) ve Eğitim Öğretim İşleri Ölçeğinde (EÖİÖ) her faktör kendisini oluşturan ifadeleri doğru bir biçimde temsil etmektedir.Öğretmen görüşleri açısından ilköğretim okul müdürlerinin teknik yeterliklerinin diğer yeterliklere göre daha yüksek olduğu görülmektedir. Öğretmenlerin görüşleri arasında cinsiyet değişkeni açısından okul müdürlerinin yeterlikleri konusunda anlamlı fark görülmemektedir Kadın öğretmenler erkek öğretmenlere göre kavramsal ve teknik yeterlikler boyutunda daha olumlu düşünürlerken, insancıl yeterlikler boyutunda erkek öğretmenler kadın öğretmenlere göre daha olumlu düşünmektedirler.11-20 yıllık kıdeme sahip öğretmenler, okul müdürlerinin yeterliklerini ve okulda gerçekleştirilen eğitim-öğretim işlerini 1-10 yıllık ve 21 yıl ve üzeri kıdeme sahip öğretmenlere göre daha yüksek görmektedirler. Akdeniz bölgesi ve Orta Anadolu Bölgesi'ndeki öğretmenler, ilköğretim okul müdürlerinin yeterliklerini diğer bölgelerdeki öğretmenlere göre daha yüksek görmektedirler. Batı Karadeniz Bölgesi'nde bulunan öğretmenler ile Güney Doğu Anadolu Bölgesi'nde bulunan öğretmenler ise, ilköğretim okul müdürlerinin yeterliklerini ve okulda gerçekleştirilen eğitim-öğretim işlerini diğer bölgelerde bulunan öğretmenlere göre daha düşük görmektedirler.Öğretmen görüşleri açısından eğitim-öğretim işlerine ilişkin bulgular incelendiğinde; Eğitim-öğretim işlerine ilişkin öğretmen görüşlerinin ?çok katılıyorum? düzeyinde olduğu görülmektedir. Eğitim-öğretim işlerine genel bakıldığında erkek öğretmenler kadın öğretmenlere göre daha olumlu düşünmektedirler.Okul Müdürlerinin Yeterliklerinin okuldaki eğitim öğretim işlerini yordayıp yordamadığına ilişkin yapılan regresyon analizi sonuçları anlamlı ilişki vermektedir. Standardize edilmiş regresyon katsayısına göre (ß) yordayıcı değişkenlerin eğitim öğretim süreci üzerindeki göreli önem sırası; teknik yeterlik, kavramsal yeterlik ve insancıl yeterliktir. Öğretmenlerin okul yöneticilerini araştırma kapsamında değerlendirilen yeterlikler itibariyle yeterli görme düzeyleri yükseldikçe okullarındaki eğitim-öğretim sürecini etkin olarak algılama düzeyleri de yükselmektedir.Okul müdürlerinin yeterliklerinin birbirini tamamladığı sonucundan hareketle, yapılan veya yapılacak hizmet-içi yetiştirme programlarının içeriği okul müdürlerinin kavramsal, teknik, insancıl yeterlik alanları dikkate alınarak düzenlenebilir. Araştırmacı tarafından geliştirilen ve araştırmada kullanılan Okul Müdürlerinin Yeterlikleri Ölçeği (OMYÖ) ve Eğitim Öğretim İşleri Ölçeği (EÖİÖ) başka araştırmalarda kullanılabilir.

Abstract:
The purpose of this research is to determine the relationship between school principals' competency levels and materialization level of teaching and learning activities according to the views of teachers.The research is a descriptive study aimed at explaining the current situation and it follows the survey model. Population of the research is all teachers appointed at elementary schools in the 2011-2012 academic year in 12 regions of Turkey with respect to the TurkStat's Level-1 Statistical Regional Units Classification. The sample of the research consists of 1,064 teachers working in 328 schools in 34 cities located in 12 regions.Two scales were developed to collect data in the research. 1) School Principals' Competency Scale (SPCS), 2) Teaching and Learning Activities Scale (TLAS). In the data analysis, Mann Whitney U test was used for two samples comparisons whereas Kruskal Wallis test (non-parametric method for testing three or more groups) was used for multiple groups. Mann Whitney U test was used for determining the origin of the difference in groups. Regression analysis was used to explain the variance in teaching and learning activities of the school with elementary school principals' competencies (conceptual, technical, and human-relations) and the level of the relationship between competencies and teaching and learning activities was determined by Pearson product-moment correlation coefficient.Confirmatory factor analysis was conducted to test whether the relationship between the indicator variables used in the scales and their underlying factors and how good the underlying factors were in explaining the original structure. The result of confirmatory factor analysis revealed that each factor represents the statements that construct the factor correctly both in School Principals' Competency Scale (SPCS) and Teaching and Learning Activities Scale (TLAS).With respect to views of teachers, it is observed that elementary school principals' technical competencies are higher than other competencies. There is no significant difference between teachers' views in terms of gender; however, female teachers have more positive views than male teachers in terms of conceptual and technical competencies whereas male teachers have more positive views than female teachers in terms of human-relations competencies.Teachers with 11-20 years of experience consider teaching and learning activities performed at school to be higher than considered by teachers with 21 years or more teaching experience. Teachers from Mediterranean Region and Central Anatolia Region perceive elementary school principals' competencies to be higher than as perceived by teachers in other regions. Teachers in Western Blacksea Region and Southeastern Anatolia Region regard teaching and learning activities performed at school to be lower than what teachers in other regions perceive.When the findings on teaching and learning activities in terms of teachers' views are analyzed, it is observed that teachers' views concentrate on "strongly agree" level regarding the teaching and learning activities. When teaching and learning activities are examined in general, male teachers think more positively than female teachers.Regression analysis results suggest significant relationship between school principals' competencies and teaching and learning activities at school. According to the standardized regression coefficient (ß), relative importance of regressor variable for teaching and learning process is ordered as technical competency, conceptual competency, and human-relations competency. The higher the teachers consider school principals to be qualified in terms of the competencies assessed in the research, the more efficient they perceive the teaching and learning process at their schools.Drawing upon the result that school principals' competencies complement each other, the contents of in-service training programs to be conducted in the future can be organized by considering school principals' conceptual, technical and human-relations competencies. School Principals' Competency Scale (SPCS) and Teaching and Learning Activities Scale (TLAS) developed by the researcher can be used in other research studies.