Demokratik rejim inşasında siyasette aday belirleme süreçlerinin yeri: Türkiye özelinde bir gömülü kuram araştırması
The role of candidate selection processes in politics in the building of the democratic regime: A grounded theory research in the specific context of Turkey
Yazar: FATİH YAMAN
Danışman: PROF. DR. KIVANÇ ULUSOY
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Bu tez çalışması, siyasette aday belirleme süreçleri odağında Türkiye'deki demokrasi ve rejim tartışmalarını geniş bir perspektifle incelemektedir. Araştırmanın temel argümanı, demokratik bir rejim inşasının siyasette aday belirleme süreçlerinden geçtiği şeklindedir. Araştırma, "Demokratik rejim inşasında siyasette aday belirleme süreçlerinin yeri nedir ve Türkiye'de demokratik bir rejim nasıl inşa edilebilir?" ana sorusu üzerine tasarlanmış ve Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi üzerinden bir inceleme ve analiz yapılmıştır. 
Araştırmada nitel araştırma desenlerinden yapılandırmacı gömülü kuram deseni benimsenmiş ve araştırmaya kuramsal örnekleme yöntemiyle belirlenen 15 akademisyen ve 15 milletvekili olmak üzere toplam 30 katılımcı dahil edilmiştir. Araştırmanın verileri, katılımcılarla gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler yoluyla elde edilmiştir. Verilerin analizi sürecinde ise yapılandırmacı gömülü kuram deseninin öncüsü olan Kathy Charmaz'ın kodlama ve analiz mantığı takip edilmiş ve analizler bilgisayar destekli nitel veri analiz programı olan MAXQDA 22 kullanılarak gerçekleştirilmiştir. 
Verilerin analizi sonucunda katılımcıların argümanları temelinde beş tema ortaya çıkmıştır. Bu temalar 1- Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ne geçiş öncesi yaşanan süreç, 2- Rejim tartışmalarında siyasal kültür ve demokrasi, 3- Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nin değerlendirilmesi, 4- Demokratik rejim inşası ve siyasette aday belirleme süreçleri ve 5- Sahadan gelen öneriler şeklindedir. Yapılan analizler, Türkiye'de Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ne geçiş sürecinin ve rejim tartışmalarının uzlaşı ve toplumsal mutabakattan uzak gerçekleştiğini ve geçiş sürecine tarafgir ve ideolojik bir anlayışın hâkim olduğunu göstermektedir. 
Araştırma, siyasette aday belirleme süreçlerinin demokratikleştirilmesinin parti içi demokrasiye, katılıma, denge ve denetlemeye, rekabete, lider sultasının önlenmesine ve temsilde adalete katkı sağladığını göstermektedir. Türkiye'deki siyasette aday belirleme süreçlerinin demokratikleştirilmesinde ise liderin belirleyiciliği, seçim kanunu, siyasi partiler kanunu, delege sistemi, temsil sorunu, parti içi demokrasi ve rekabet eksikliği, katılımcılık kültürünün zayıf olması gibi engeller söz konusudur. 
Araştırmanın ortaya koyduğu kuramsal anlayış, Türkiye'de rejim tartışmaları içerisinde siyasi istikrar, hızlı karar alma ve etkili yönetim gibi unsurların oldukça etkili olduğunu ve bunun arka planında Türkiye'deki devletçi geleneğin ve geçmiş siyasal tecrübelerin yer aldığını göstermektedir. Bu nedenle Türkiye'de temsilde adalet, uzlaşı ve toplumsal mutabakat gibi demokratikleşmeye katkı sağlayacak önemli hususlar kolaylıkla göz ardı edilebilmektedir. Ancak bu araştırmanın da ortaya koyduğu üzere, Türkiye'de demokrasiye geçiş ve demokratik konsolidasyonun sağlanması, toplumun tüm kesimlerinin tartışma süreçlerine dahil edilmesiyle ve tartışmaların demokrasi merkezli yürütülmesiyle mümkün olabilir. Siyasette aday belirleme süreçleri, bu çerçevede, Türk siyasetinin gizli bahçesi ve Türkiye'de demokratikleşmeye katkı sağlayacak en temel dinamiktir.

Abstract:
This thesis examines the democracy and regime debates in Turkey with a broad perspective, focusing on the candidate selection processes in politics. The main argument of the research is that the construction of a democratic regime goes through the nomination processes in politics. The research is designed on this main question: "What is the place of the nomination processes in politics in the construction of a democratic regime and how can a democratic regime be established in Turkey?" and an examination and analysis were made on the Presidential Government System.
In the research, constructivist grounded theory design, one of the qualitative research designs, was adopted and a total of 30 participants, 15 academics and 15 deputies, were included in the research, determined by the theoretical sampling method. The data of the research were obtained through semi-structured in-depth interviews with the participants. In the data analysis process, the coding and analysis logic of Kathy Charmaz, the pioneer of the constructivist grounded theory design, was followed and the analyzes were carried out using MAXQDA 22, a computer-aided qualitative data analysis program.
As a result of the data analysis, five main themes emerged based on the participants' arguments. These themes are 1- The process before the transition to the Presidential Government System, 2- The political culture and democracy in regime debates, 3- Evaluation of the Presidential Government System, 4- Democratic regime building and candidate selection processes in politics 5- Recommendations from the field. The analyses show that the transition to the Presidential Government System and the regime debates in Turkey took place far from consensus and social agreement and that a partisan and ideological understanding dominated the transition process.
The research shows that democratizing the candidate selection processes in politics contributes to intra-party democracy, participation, check and balance, competition, prevention of leader domination and justice in representation. In the democratization of the nomination processes in politics in Turkey, there are obstacles such as the leader's determination, the law of election and political parties, the delegate system, the problem of representation, the lack of democracy and competition within the party, and the weak participation culture.
The theoretical understanding revealed by the research shows that elements such as political stability, quick decision-making, and effective management are very effective in the regime debates in Turkey, and the statist tradition and past political experiences in Turkey are the backgrounds of this. For this reason, essential issues that will contribute to democratization such as justice in representation, consensus, and social agreement can easily be ignored in Turkey. However, as this research reveals, the transition to democracy and democratic consolidation in Turkey can only be possible by including all segments of the society in the discussion processes and by conducting the discussions in a democracy-centered manner. In this context, candidate selection processes in politics are the secret garden of Turkish politics and the most fundamental dynamic that will contribute to democratization in Turkey.