Kültürel mirasın korunması amaçlı yer radarı araştırmaları ve bir uygulama örneği: Edirne evi
Ground radar research for the protection of cultural heritage and an application example: Edirne house
Yazar: ASIM FİRİK
Danışman: PROF. DR. MEHMET ALİ KAYA
Trakya Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Uygulamalı Bilimler ve Teknoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Geçmişten günümüze kadar disiplinler arası çalışma konusu olan kültür, kapsamlı bir kavram olarak tanımlanmaktadır. Kültür kelimesi Latince "Colere" veya "Cultura" kelimelerinden gelmekte ve bakmak-yetiştirmek gibi anlamları içerisinde barındırmaktadır. Colere; kelime anlamlarında yetiştirmek, onarmak, ekip-biçmek, bakmak, eğitmek gibi anlamları içerdiği için çok zengindir.
Kültürel miras bir topluluğun geçmişten gelen gelenekleri, sanat eserleri, dil ve diğer kültürel öğelerini kapsayan mirası ifade eder. Bu miras, toplumların kimliğini geçmişini ve değerlerini yansıttığından korunması gerekmektedir.
Anıtsal (/anıtsal olmayan) yapılardan oluşan kültürel mirasa dair yapıların korunması için Yer radarı çalışmaları, modern teknolojinin kültürel mirasın araştırılması, belgelenmesi ve korunmasındaki rolünü vurgular. Yer radarı, arkeolojik kazı tasarımında yeraltındaki yapı kalıntılarını tahribatsız bir şekilde görüntüleyerek arkeologlara ve uzmanlara tarihi kalıntıları daha iyi anlama ve koruma stratejilerini geliştirme imkanı tanır. Bu teknik, arkeoloji sitelerin haritalanması, mezar alanlarının belirlenmesi ve tarihi yapıların durumunun değerlendirilmesi gibi alanlarda kullanılabilir. Bu bağlamda, yer radarı çalışmaları, kültürel mirasın hassas ve detaylı olarak incelenmesine katkıda bulunarak koruma çabalarını desteklemektedir.
Bu tez kapsamında incelenen Osmanlı döneminden bugüne ulaşan Babademirtaş Mahallesi, Karanfiloğlu sokağında, 272. ada 18 numaralı parsel üzerinde yer alan Miralay Fethi Bey (Ayten AKBAL) evinin bir duvarı GRP (Yer radarı) ile görüntülenerek gözle görünmeyen taşıyıcı sistem geometrisi, duvar kalınlığı duvar iç yapısı hakkındaki bilgileri tahribatsız şekilde elde etmek ve röleve çalışmalarına, restorasyon projelerine fayda sağlar nitelikte veriler elde edilmesini amaçlamıştır. Yer radarı tarihi miras korumasında ve inşaat mühendisliğinde önemli bir araçtır. İşbirliği içinde kullanıldığında bu tür teknolojiler birçok avantaj sağlar bunlar kısaca gizli detayların tespiti, yapısal bozulmaların incelenmesi (duvar çatlakları, nem ve gizli yapısal sorunlar), temel analizi, restorasyon planlama gibi işleri oluşturur.
Bu çalışmada Osmanlı dönemine ait geleneksel Edirne evinin bir duvarında GPR (Yer Radarı) ölçümleri yapılmıştır. Röleve, restorasyon, güçlendirme ve bakım-onarım projelerine altlık olabilecek duvar kalınlığı, sıva kalınlığı ve duvarın iç yapısına ait bilgiler hasar vermeden elde edilmiştir. Tarihsel sürece ilişkin araştırmalardan bölgede daha önce hazırlanan tez çalışmaları, literatür araştırmaları yapılmıştır. Tahribatsız jeofizik yöntemlerin (Yer radarı) tarihi (Geleneksel Edirne Evi) yapı araştırmalarında kullanılması ile elde edilen sonuçlar; mimarlık, inşaat mühendisliği ve sanat tarihçileri gibi kültürel mirasın korunması aşamasında veri toplamaya çalışan tüm meslek gruplarına önemli katkı sağladığı görülmektedir.

Abstract:
Culture, which has been the subject of interdisciplinary studies from past to present, is defined as a comprehensive concept. The word culture comes from the Latin words "Colere" or "Cultura" and includes meanings such as caring and nurturing. Colere is very rich as it includes meanings such as cultivating, repairing, planting, cultivating, caring, educating.
Cultural heritage refers to the heritage of a community, including its traditions, artworks, language and other cultural elements from the past. This heritage should be protected as it reflects the identity, history and values of societies.
Ground penetrating radar studies for the preservation of cultural heritage buildings, including monumental (and non-monumental) structures, emphasize the role of modern technology in the survey, documentation and preservation of cultural heritage. Ground penetrating radar allows archaeologists and specialists to better understand historical remains and develop conservation strategies by non-destructively imaging the remains of underground structures in the design of archaeological excavations. This technique can be used for mapping archaeological sites, identifying burial sites and assessing the condition of historic structures. In this context, ground penetrating radar studies support conservation efforts by contributing to the precise and detailed study of cultural heritage.
Within the scope of this thesis, one wall of the Miralay Fethi Bey (Ayten AKBAL) house, which is located on the parcel numbered 272, block 18, on Karanfiloğlu Street, Babademirtaş Neighborhood, which has survived from the Ottoman period, was imaged with GRP (Ground penetrating radar) and it was aimed to obtain information about the invisible carrier system geometry, wall thickness, wall internal structure in a non-destructive way and to obtain data that will benefit the survey studies and restoration projects. Ground penetrating radar is an important tool in heritage conservation and civil engineering. When used in collaboration, such technologies provide many advantages, such as detection of hidden details, investigation of structural deterioration (wall cracks, moisture and hidden structural problems), foundation analysis, restoration planning.
In this study, GPR (Ground Penetrating Radar) measurements were made on a wall of a traditional Edirne house belonging to the Ottoman period. Information about the wall thickness, plaster thickness and internal structure of the wall, which can be the basis for the relief, restoration, strengthening and maintenance-repair projects, were obtained without damage. Previous thesis studies and literature researches were carried out in the region from the researches related to the historical process. The results obtained by using non-destructive geophysical methods (Ground Penetrating Radar) in historical (Traditional Edirne House) building investigations; It is seen that it provides an important contribution to all professional groups such as architecture, civil engineering and art historians who are trying to collect data during the protection of cultural heritage.