Türkiye'deki tarihi yapıların restorasyon ve koruma projelerinin yönetim sürecinin HBIM teknolojisiyle ilişkilendirilmesi: Bir vaka çalışması
Associating the management process of restoration and conservation projects of historic buildings in Turkey with HBİM technology: A case study
Yazar: DUA GARİP
Danışman: DOÇ. DR. NUR ATAKUL
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Yapı Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Yapım-Proje Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Tarihi miras yapılarının her biri doğası gereği benzersizdir. Bununla birlikte, tüm insanlık için tarihi değerleri ve kültürel miras öğelerini taşımalarından dolayı sadece fiziksel varlıklar olmaktan çok daha fazlasıdırlar. Globalleşen dünyada tarihi varlıkları korumak için restorasyon ve koruma çalışmaları titizlikle sürdürülmektedir. Geçmişten bugüne teknolojinin gelişim göstermesi, tasarım ve inşaat projelerinin bilgisayar ortamında çizimlerinin yapılması imkanını vermiştir. Gün geçtikçe gelişen teknolojiyle birlikte bu çalışma ortamı, araştırmacıları Yapı Bilgi Modellemesi (BIM) adında bir çalışma ortamını geliştirmeye yöneltmiştir. Ancak bu teknoloji yalnızca yeni yapıların inşası ve yönetimine odaklandığından, Yapı Bilgi Modellemesinin (BIM) tarihi yapılar için kullanımı henüz üzerinde yeni çalışılan bir konudur. 

Günümüz Türkiye'si tarihi değer taşıyan yapıların çokluğu açısından oldukça zengindir. Buna rağmen, yapılan araştırmalar tarihi yapılar için BIM kullanımının henüz yaygınlaşmamış olduğunu göstermektedir. Buna ek olarak, tarihi yapılar üzerindeki çalışmalar sırasında oluşan birtakım olumsuzluklar restorasyon ve koruma çalışmalarını yavaşlatmaktadır. Korumadan sorumlu kamu kuruluşlarının istenilen taleplere geç dönmeleri, tarihi yapılara ait bilgilerin tek bir arşivden ziyade dağınık halde ve sadece kağıt olarak saklanmaları, çoğu zaman çalışılacak yapı hakkında yeterli bilgiye ulaşılamaması ve de proje süresince çalışan kişiler arası yeterli iletişimin sağlanmaması sonucu uygulanan yanlış müdahaleler tarihi yapılara istenmeden de olsa zarar verilmesiyle sonuçlanmaktadır. Bu yüzden çalışma kapsamında, Türkiye'deki tarihi yapıların belgelendirilmeleri ve restorasyon projelerinin yönetimi için HBIM kullanımının faydaları araştırılmıştır. Bunun için, öncelikle alanında yetkin dört restorasyon firması ile görüşülmüş ve HBIM hakkında farkındalığın olmadığı anlaşılmıştır. Bunun üzerine, literatür çalışması yapılarak Türkiye'de HBIM üzerine çalışmaların çok kısıtlı olduğu görülmüş ve HBIM hakkında uluslarasın düzeyde yapılan çalışmalar incelenmiştir. İncelenen çalışmalar; HBIM teknolojisinin kullanımı için öncelikle lazer tarama yöntemi ile mevcut yapısal durumun analizi için nokta bulutlarının oluşturulduğunu, ardından verilerin temizlenerek HBIM ortamına atıldığını, daha sonrasında ise çalışmaların tarihi yapıya ait bilgilerin girilmesiyle tamamlandığı görülmüştür. Bunun sonucunda, çalışmalar yapının dijital ortamda belgelenebildiğini ve proje yönetiminin bu ortam üzerinden çalışanlar arasında bir iş birliğine dayandırılarak sağlıklı bir biçimde tamamlanabildiğini göstermiştir. Ancak günümüz Türkiye'sinde restorasyon ve koruma projeleri için her ne kadar lazer tarama işlemi ölçüm verilerinin sağlanabilmesi için kullanılıyor olsa da çoğu durumlarda yöntem maliyetli bulunduğu için ihalelerde bir iş kalemi olarak gösterilmemektedir. Ayrıca taramadan elde edilen verilerin yalnızca iki boyutlu bir ortamda çizilmesiyle çalışılan yapıya ait mimari, elektrik, mekanik vb. projelerin birbirinden kopuk olarak ilerlediği gözlemlenmiştir. Bunun üzerine HBIM'in; ekonomik ve kullanıcı dostu olması, hızlı çözümler üretmesi, hatasız üretim yapılabilmesi, tüm bilgilerin arşivlenebilmesi, profesyoneller arası ortak bir çalışma ortamı sağlaması gibi birçok faydalarından yola çıkarak Türkiye'de bulunan tarihi ahşap bir konak yapısına HBIM uygulanabilirliği sorgulanmıştır. İki boyutlu tamamlanan çalışmayla HBIM uygulanan çalışma arasındaki iki farklı durum karşılaştırılmıştır. Buna istinaden, çalışmanın Türkiye'de uygulanabilirliği ve faydalarının oraya konulmasıyla birlikte restorasyon ve koruma projelerinde teknolojinin kullanımının artırılarak projelerde kolaylık sağlaması açısından gelecekteki çalışmalara ışık tutacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Each historical heritage building is unique in nature. However, they are much more than just physical assets, as they carry historical values and cultural heritage items for all humanity. Restoration and conservation works are carried out meticulously in order to protect historical assets in the globalizing world. The development of technology from past to present has given the opportunity to draw design and construction projects in computer environment. This working environment, together with the developing technology day by day, has led researchers to develop a working environment called Building Information Modeling (BIM). However, the use of Building Information Modeling (BIM) for historical buildings is still a topic of study, as this technology only focuses on the construction and management of new structures.

Today's Turkey is very rich in terms of the abundance of historical buildings. Despite this, research shows that the use of BIM for historical buildings has not yet become widespread. In addition, some negativities that occur during the works on historical buildings slow down the restoration and conservation works. The wrong interventions applied to the historical structures as a result of the late response of the public institutions responsible for conservation to the requested requests, the fact that the information about the historical buildings are kept scattered and only on paper rather than in a single archive, often insufficient information can be reached about the building to be studied and adequate communication between the people working during the project is unintentional. Therefore, within the scope of the study, the benefits of using HBIM for the documentation of historical buildings in Turkey and the management of restoration projects were investigated. For this, first of all, four restoration companies were interviewed and it was understood that there was no awareness about HBIM. On top of that, a literature study was conducted and it was seen that the studies on HBIM in Turkey were very limited and the studies on HBIM at the international level were examined. Examined studies; For the use of HBIM technology, it has been seen that first of all, point clouds are created for the analysis of the existing structural situation with the laser scanning method, then the data is cleaned and transferred to the HBIM environment, and then the studies are completed by entering the information about the historical structure. As a result, studies have shown that the structure can be documented in a digital environment and project management can be completed in a healthy way based on a cooperation between employees through this environment. However, although laser scanning is used to provide measurement data for restoration and conservation projects in today's Turkey, it is not shown as a work item in tenders because the method is costly in most cases. In addition, by drawing the data obtained from the scan only in a two-dimensional environment, the architectural, electrical, mechanical, etc. of the structure studied. It was observed that the projects progressed in isolation from each other. On top of that, HBIM; based on its many benefits such as being economical and user-friendly, producing fast solutions, producing error-free, archiving all information, and providing a common working environment among professionals, the applicability of HBIM to a historical wooden mansion in Turkey was examined. Two different situations between the two-dimensional completed Project and the HBIM-applied project were compared. Based on this, it is thought that with the applicability and benefits of the study in Turkey, it will shed light on future studies in terms of facilitating the projects by increasing the use of technology in restoration and conservation projects.