Poetik metinlerden hareketle modern Türk şiirinde yenilik sorunsalı: "1923-1970"
The problematic of innovation in modern Turkish poetry based on poetic texsts: "1923-1970"
Yazar: MELİHA ÖZHAN
Danışman: PROF. DR. MUHARREM DAYANÇ
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Türk edebiyatında poetika, (1923-1970) ağırlıklı olarak, şiir sanatına dair düşüncelerin, bu doğrultuda hedeflenen birtakım ilkelerin çeşitli üsluplarla ifade edildiği bir yazın türüdür. Şiire ilişkin metinler söz konusu olduğunda "poetika"yla ilintili olan poetik metin, poetik çalışma, poetik şiir gibi ifadelerin varlığı çeşitli perspektiflere sahip bir türle karşı karşıya olduğumuzu gösterir. Konuları daha anlaşılır kılmak için poetik metinleri temelde iki şekilde ele alabiliriz: birincil poetik metinler ve ikincil poetik metinler. Filozoflar ya da sanatçılar tarafından yazılan birincil metinlerde, şiirle ilişkili türler ya da şiir sanatına ilişkin düşünceler ve estetik kavramlar, sistemli şekilde incelenir. Böylelikle, bilgi düzeyinde inşa edilen şiir estetiği, ilmi bir düzen içerisinde varlığını ispatlar. Sanatçılar -ya da filozoflar- metinlerinde hem kendi sanat anlayışlarına hem de diğer sanat türlerine ve eserlerine atıfta bulunarak genellikle kendi poetik tespit ve değerlendirmelerine yer verirler. Bu eserler mektup, şiir, deneme gibi türlerle iç içe gelişim gösterir. İkincil poetik metinler (özellikle Türk edebiyatında) ise şiir sanatına dair meselelerin akademik araştırmacılar tarafından tutarlı yaklaşımlarla incelendiği, şiir estetiğinin çeşitli kuram ve yöntemlerle kritik edildiği metinlerdir. Bu çalışma; poetika anlayışına ve poetik metinlere belli ölçüde açıklık getirmeye çalıştıktan sonra "yenilik" kavramını esas alarak Türk edebiyatının poetik metinlerinden hareketle; yenilikçi olmanın nelere karşılık geldiğini, bu bağlamda şekillenmeye devam eden metinlerin niteliğini ve yenilikten hareketle nasıl kurgulandıklarını, ne gibi sonuçların açığa çıktığını inceleyecektir.

Abstract:
In Turkish literature, poetics (1923-1970) primarily refers to a genre of writing where ideas about the art of poetry, and the principles aimed in this direction, are articulated through various literary styles. When it comes to texts related to poetry, terms like "poetic text," "poetic work," and "poetic poetry," which are associated with "poetics," indicate that we are dealing with a genre encompassing diverse perspectives. To make these subjects more comprehensible, poetic texts can be fundamentally examined in two ways: primary poetic texts and secondary poetic texts. In primary poetic texts, written by philosophers or artists, genres related to poetry, as well as thoughts and aesthetic concepts concerning the art of poetry, are systematically discussed. In this way, the aesthetics of poetry, constructed on a theoretical level, prove their existence within a scholarly framework. In these texts, the artists—or philosophers—refer to their own understanding of art, as well as to other artistic forms and works, often using these examples to make their own poetic evaluations. These works have sometimes evolved in conjunction with genres such as letters, poetry, and essays. Secondary poetic texts (especially in Turkish literature), on the other hand, are works where matters concerning the art of poetry are examined by academic researchers with consistent approaches, and where the aesthetics of poetry are critiqued through various theories and methods. After attempting to clarify the concept of poetics and poetic texts to a certain extent, this study will, based on the concept of "innovation," investigate what it means to be innovative by drawing on poetic texts from Turkish literature. It will examine the qualities of poetic texts that continue to shape around this notion of innovation, how these texts are constructed through innovation, and what kinds of outcomes emerge from this process.