Günübirlik antimikrobiyal tedavi ünitelerinin klinik kullanımındaki yeri ve maliyet etkinliğinin araştırılması
Investigation of outpatient antimicrobial treatment units in clinical use and cost effectiveness
Yazar: BAHADIR ORKUN ÖZBAY
Danışman: DOÇ. DR. ALİYE BAŞTUĞ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Bilkent Şehir Hastanesi / Enfeksiyon Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Klinik Bakteriyoloji ve Enfeksiyon Hastalıkları = Clinical Microbiology and Infectious Diseases
Dizin: Antibiyotikler = Antibiotics ; Antienfektif ajanlar = Anti infective agents ; Enjeksiyonlar-intravenöz = Injections-intravenous ; Maliyet = Cost ; Maliyet analizi = Cost analysis ; Tedavi = Treatment

Özet:
Günübirlik antimikrobiyal tedavi ünitelerinde (GATÜ) ayaktan parenteral antibiyotik tedavisi (APAT), dünyada kırk yılı aşkın süredir uygulanmaktadır. Ülkemizde henüz yeterince yaygın olarak kullanılmamaktadır. Çalışmamızda, Türkiye perspektifinden günübirlik antimikrobiyal tedavi ünitesinin (GATÜ) direkt ve indirekt maliyet etkinlik analizinin yapılması amaçlanmıştır. Ek olarak, GATÜ'de tedavi edilen hastalarda bulunan enfeksiyonların ve kullanılan antibiyotiklerin belirlenmesi, ortalama tedavi sürelerinin ve tedavi başarısının saptanması amaçlanmıştır. Ayrıca hastalara GATÜ ile ilgili memnuniyet anketi uygulanarak hasta memnuniyetinin de tespit edilerek ülkemizde bu ünitelerin yaygınlığının artırılması yönünde farkındalık oluşturulması hedeflenmiştir.
Gereç ve Yöntem
Ocak 2019- Ocak 2021 tarihleri arasında GATÜ'ye yönlendirilen hastalardan, gönüllü olur formunu imzalayanlar çalışmaya dahil edildi. Çalışma, prospektif tek merkezli bir kohort çalışmasıdır. Hastanenin elektronik kayıtları kullanılarak, demografik veriler, klinik tanılar, enfeksiyon etkenleri ve antimikrobiyal direnç durumları, laboratuvar sonuçları kaydedildi. Maliyet analizi için kullanılan veriler (hastanın hastaneye gelirken kullandığı araç (otobüs, şahsi araç, metro vs), günlük yol masrafı, refakatçi durumu) hastalar ile yüz yüze görüşülerek elde edildi. Veriler IBM SPSSv22 istatistik paketi kullanılarak analiz edildi. p<0.05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.
Bulgular
Çalışmaya dahil edilen olguların 169'u (%55) erkek olup, ortanca yaş 58 (20-93) olarak saptandı. Olguların 175'i (%57) polikliniklerden GATÜ' ye yönlendirilen hastalardan oluşmakta idi. Olguların 237'sinde (%77.2) en az bir eşlik eden hastalık tespit edildi. En sık eşlik eden hastalık diabetes mellitus (%32.6) olarak saptandı. GATÜ'de tedavi edilen olgulardaki enfeksiyonların dağılım sıklığı
değerlendirildiğinde; en sık üriner sistem enfeksiyonu (%69.7, n= 214), sonrasında sırasıyla kronik osteomyelit ve kan dolaşım enfeksiyonu olduğu tespit edildi (Tablo 4.2). Olguların 123'ünün (%40.1) tedavisinin ampirik olarak başlandığı, %59.9'na ise kültür sonucuna göre tedavi verildiği saptandı. En sık kullanılan antibiyotikler sırasıyla ertapenem (%69.7, n= 248), teikoplanin (%11.4, n= 35) daptomisin (%5.5, n= 17) 17 (%5.5) idi. Enfeksiyon etkeni tespit edilen 212 olgudaki etken dağılımı incelendiğinde en sık tespit edilen ilk üç etken sırasıyla Escherichia coli (%45.3, n= 139), Klebsiella pneumoniae (%7.5, n= 23), Staphylococcus aureus (%6.2, n= 19) olarak saptandı. E. coli suşlarında genişlemiş spektrumlu beta laktamaz (GSBL) pozitiflik oranı %90.6 (n=126) olarak tespit edildi. Gram pozitif etkenlerdeki direnç durumu değerlendirildiğinde; Stafilokoklardaki metisilin direnci %58.3 (n= 14) olarak tespit edildi.
Olgularda tedavi ilişkili yan etki sıklığı %5.2 (n= 16) olup, en sık yan etki hepatotoksisite olarak saptandı. En sık yan etki görülen ilaç ertapenem idi. GATÜ'de tedavi uygulaması ile çalışmamız süresince toplamda 3040 yatak günü kurtarıldı. Yaklaşık 2 yıllık süreçte günlük mean 4.16±SD yatak kurtarıldı. Olguların 283'ünün (%92.2) planlanan tedavisi tamamlandı ve tedavi öncesi belirlenen tedavi amaçlarına ulaştıkları saptandı. Olguların 28 günlük takipleri sonucunda %10.4'ünün (n= 32) enfeksiyon sebebi ile tekrar başvurduğu tespit edildi. Tekrar başvuruyu etkileyebilecek olası faktörler analiz edildiğinde; en az bir komorbidite varlığı ve son bir yıl içerisinde immunsupresif tedavi almak istatistiksel anlamlı risk faktörleri olarak saptandı (p=0.001). Hasta memnuniyet anketine katılım oranı %91.2 idi. Ankette memnuniyet ölçeği sonucu 4.66 (±0.33) olarak tespit edildi. Maliyet analizi sonucunda toplamda 485.094,998 TL tasarruf edildiği tespit edildi. Hasta başına ise 1.580,114 TL tasarruf edildiği saptandı.

Sonuç

Türkiye'nin sağlık sistemindeki geri ödeme koşulları ve döviz kurları göz önüne alındığı zaman, diğer ülkelere göre maliyet kazanımının daha az olduğu görülse de maliyet analizi sonucunda GATÜ'de tedavi uygulamasının, yatan hastaya göre %50 daha az maliyetli olduğu ve hasta memnuniyetinin de oldukça yüksek olduğu saptandı. Sonuç olarak dünyada birçok ülkede olduğu gibi Türkiye'de de APAT uygulamaları güvenli ve etkin olup yaygınlaştırılması ülkemiz ve milletimiz adına yararlı olacaktır.

Abstract:
APAT has been used around the world for more than 40 years. It is not widely used in our country yet. In our study, outpatient antimicrobial therapy unit from the perspective of Turkey, treatment cost-effectiveness analysis is intended to be as direct and indirect. In addition, it was aimed to determine the infections, the antibiotics used, the average duration of treatment and the success of the treatments used in the patients treated in our APAT unit. In addition, it was aimed to apply a satisfaction questionnaire about APAT to the patients.
Materials and Methods
Patients who were referred to the APAT unit between January 2019- January 2021 and accepted to participate in the study were included in the study. Using the electronic records of the hospital, data such as demographic data, clinical diagnoses, infectious agents, antimicrobial resistance status, laboratory results were collected. The data used for cost analysis (arrival type, daily travel expenses, companion status) were collected by interviewing the patients face to face. The study is a prospective single-center cohort study. The data were analyzed using IBM SPSSv22 statistics package and p <0.05 value was considered statistically significant.
Results
In the study, 169 (55%) of the cases were male and the median age was 58 (20-93). 175 of the cases (57%) were referred from the polyclinics to the APAT unit. Diabetes mellitus (32.6%) was the most common comorbidity in patients. It was found that 214 (69.7%) of the cases were treated in APAT due to urinary tract infection. The treatment of 123 (40.1%) of the cases was started empirically. It was found that 248 (69.7%) of the cases were treated with ertapenem. When microorganisms were examined in detail in our study, Escherichia coli was found to be the most common agent, with 139 (45.3%) cases. The number of ESBL positive E. Coli strains was found to be 126 (90.6%). Sixteen side effects were reported in cases treated in APAT. The most common side effect was hepatotoxicity. In our
APAT unıt, a total of 3040 bed days were saved in a 25-month period. In about 2 years, an average of 4.16 beds were saved per day. The planned treatment of 283 (92.2%) of the cases was completed and it was found that they reached the treatment goals determined before the treatment. As a result of the 28-day follow-up of the cases, 32 (10.4%) of the patients were admitted to the hospital again due to infection. Presence of at least one comorbidity and receiving immusuppressive treatment within the last one year were found to be statistically significant at readmission (p= 0.001). Participation rate in the patient satisfaction questionnaire was 91.2%. The satisfaction scale result in the questionnaire was found to be 4.66 (± 0.33). As a result of the cost analysis, it was determined that a total of 485.094,998 Turkish liras (TL) was saved. It was determined that 1.580,114 TL was saved per patient.
Conclusion
In the cost analysis, APAT unit, although it provides 50% savings lying to the patient when Turkey's repayment conditions in the health care system and exchange rates taken into consideration, it is seen to be less than the cost savings compared to other countries. It was observed that the patient satisfaction of our APAT unit was also high. APAT, as in many countries of the world is in Turkey also used as a safe and effective treatment.