Zihin yetersizliği olan bireylerin istihdam edilebilirlik açısından değerlendirilmesi: Keşfedici karma yöntem araştırması
Assessment of individuals with intellectual disabilities in terms of employability:An exploratory mixed methods study
Yazar: MUSTAFA ULUYOL
Danışman: PROF. DR. ATİLLA CAVKAYTAR
Anadolu Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Zihin Engelliler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırma zihin yetersizliği olan bireylerin istihdam edilebilirlik açısından değerlendirilmesine olanak sağlayacak veri toplama araçlarının geliştirilmesini, zihin yetersizliği olan bireylerin istihdam edilebilirlik profillerinin incelenmesini ve bu profillere uygun iş alanlarının belirlenmesini amaçlayan bir karma yöntem araştırmasıdır. Keşfedici sıralı desenle yürütülen bu çalışmanın nitel aşamasının katılımcıları 10'u özel eğitim öğretmeni, 10'u meslek öğretmeni, 5'i rehber öğretmen, 10'u iş ve meslek danışmanı ve 8'i işveren/İK uzmanı toplam 43 kişi olmuştur. Araştırmanın nicel aşamasında paydaş görüşlerinin içerik analizi sonucunda elde edilen bulgular temel alınarak geliştirilen İstihdam Edilebilirlik ve Meslek Alanları Beceri Değerlendirme Aracı (İMED) ile özel eğitim meslek okulu son sınıf öğrencisi zihin yetersizliği olan 144 birey özel eğitim ve meslek öğretmenleriyle birlikte değerlendirilmiştir. Bulgular İMED'in geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu; zihin yetersizliği olan bireylerin yarıya yakınının vasıf gerektirmeyen beden işleri, yiyecek ve içecek hizmetleri, konaklama hizmetleri, büro yönetimi alanlarında istihdam edilebileceklerini göstermektedir. Ayrıca bulgular zihin yetersizliği olan bireylerin bir bölümünün destek sağlandığında istihdam edilebilir olduklarını ortaya koymaktadır. Sonuçlar diğer araştırma sonuçlarıyla tartışılarak ileri araştırmalara ve uygulamaya dönük öneriler sunulmuştur.

Abstract:
This research is mixed-methods research aiming to develop data collection tools that will enable individuals with intellectual disabilities to be evaluated in terms of employability, examine the employment profiles of individuals with intellectual disabilities, and identify suitable job fields for these profiles. The participants of the qualitative phase of this study, which was conducted with an exploratory sequential design, consisted of 43 people, including 10 special education teachers, 10 vocational teachers, 5 advisory teachers, 10 business and vocational counselors, and 8 employers/human resources specialists. In the quantitative phase of the study, 144 individuals with intellectual disabilities, who are senior students of special education vocational school, were assessed together with special education and vocational teachers, with the Employability and Job Fields Skills Assessment Tool (IMED), which was developed based on the findings obtained as a result of the content analysis of stakeholder views. Findings indicated that IMED is a valid and reliable tool; it shows that nearly half of the individuals with intellectual disabilities will be able to be employed in the fields of physical works, food and beverage services, accommodation services and office management. In addition, the findings reveal that some of the individuals with intellectual disabilities are employable when support is provided. The findings are discussed with other research results and suggestions for further research and practice are presented.