Türkiye'de çalışma yaşamında yaşa dayalı ayrımcılık: Sosyal psikolojik bir inceleme
Age discrimination at work in Türkiye: A social psychological investigation
Yazar: ASİYE KAMBER KIVCI
Danışman: PROF. DR. SİBEL GÖK
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı / Çalışma Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Ayrımcılık = Discrimination ; Konaklama işletmeleri = Occommodation enterprises ; Konaklama sektörü = Accommadation sector ; Sosyal psikoloji = Social psychology ; Yaşa dayalı ayrımcılık = Ageism ; İş hayatı = Work life

Özet:
Nüfusun yaşlanması demografik değişimi içeren bir süreç olduğu kadar aynı zamanda sosyal değişimi de içeren bir sürece işaret etmektedir. Yaşlanma sürecine ilişkin demografik eğilimlere paralel olarak çalışma yaşamında 50-65 yaş arasındaki bireylerin sayısının da giderek artması beklenmektedir. Buna rağmen, yaşlı çalışanların işgücüne katılımı aynı oranda artmamaktadır. Bununla birlikte, günümüzde ekonomik veya sosyal nedenlerle daha fazla yaşlı çalışanın emekliliği erteleyerek işgücünde kalmayı tercih ettiği görülmektedir. Yaşanan demografik ve sosyal dönüşümlerin etkisiyle yaşlanan işgücünü çalışma yaşamında daha uzun süre tutma yönündeki politikaların etkisi özellikle gelişmiş ülkelerde giderek artmaya başlamıştır. Yaşlılık döneminde çalışma yaşamından dışlanma, yaşçılık, erken emeklilik ve köprü istihdamı olarak adlandırılan emeklilik sonrası çalışmaya ilişkin sorunların Türkiye açısından da giderek önem kazanacağını söylemek yanlış olmayacaktır. Bunun yanı sıra çalışma yaşamında yaş ayrımcılığı olgusunun belirli bir iş için çok yaşlı algılanmak kadar genç algılanmakla da ilişkili olduğu bilinmektedir. Dolayısıyla farklı kronolojik yaşlardan bireyler yaş ayrımcılığının öznesi haline gelebilmektedir. Çalışma yaşamında yaşa dayalı ayrımcılığı –konaklama endüstrisi özelinde- konu edinen bu çalışma, söz konusu olgunun bireysel ve örgütsel bağlamda ortaya çıkış nedenlerini ve dinamiklerini açığa çıkarmayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, iş yaşamında "yaş" ve "yaş ayrımcılığı" fenomenlerine yüklenen anlam ve deneyimleri keşfetmek amacıyla, otel işletmelerinde çeşitli işlerde istihdam edilen çalışanlar ve insan kaynakları uzmanlarından oluşan toplam 45 kişi ile derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Fenomenolojik nitel araştırma deseninde tasarlanan bu araştırmada veriler, derinlemesine görüşmeler ve yansıtmalı araştırmacı günlüğü aracılığıyla toplanmıştır. Araştırma bulgularından elde edilen sonuçlara göre, otel işletmelerindeki bazı işlerin genç veya ileri yaşta çalışanlara uygun olduğuna yönelik yaş normlarının varlığı gözlenmiş ve bu durumun örgütsel ayrımcılığa zemin hazırlayarak çalışma ortamındaki ilişkilerine yansıdığı anlaşılmıştır.

Abstract:
Population aging refers to a process that includes demographic and social change. Parallel to the demographic trends regarding the aging process, the number of individuals aged 50-65 in working life is expected to increase gradually. Despite this, the labor force participation of older workers is not increasing at the same rate. However, it is seen that more and more elderly workers prefer to stay in working life by postponing their retirement due to economic or social reasons. The effects of demographic, social transformations and policies to keep the aging workforce in working life time have begun to increase, especially in developed countries. It would not be wrong to say that the problems related to post-retirement work, which is called exclusion from working life in old age, ageism, early retirement and bridge employment, will become increasingly important for Turkey. This study, in which research work on age-based discrimination in working life – specifically in the hotel industry – aims to reveal the reasons and dynamics of the emergence of this phenomenon in an individual and organizational context. In this context, in-depth interviews were conducted with 45 people, including employees in various jobs in the hotel industry and human resources experts, to find out the meanings and experiences attributed to the phenomena of 'age' and 'age discrimination' in business life. This research was designed in a phenomenological qualitative research design. The data were collected using interviews and a reflective researcher's diary. The findings obtained in this study suggest that age norms in some jobs in the hotel sector are suitable for young or older workers, which was reflected in the relations in the working environment by laying the groundwork for organizational discrimination.