Dönüşümsel öğrenme kuramına dayalı oluşturulan mobil sağlık uygulamasının meme kanseri tanılı kadınlarda yas tepkisi ve travma sonrası gelişime etkisi
The effect of mobile health application based on transformational learning theory on grief rection and posttraumatic development in women diagnosed with breast cancer
Yazar: SERAP ALKAŞ
Danışman: PROF. DR. ŞENGÜL YAMAN SÖZBİR
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Bu araştırma Mezirow'un Dönüşümsel Öğrenme Kuramına dayalı oluşturulan mobil sağlık uygulaması aracılığıyla verilen danışmanlığın meme kanseri tanılı kadınlarda yas tepkisi ve travma sonrası gelişime etkisinin değerlendirilmesi amacıyla randomize kontrollü olarak yapılmıştır. Araştırma Ankara ilinde bulunan Gazi Üniversitesi Sağlık Araşırma ve Uygulama Merkezi'nde Şubat 2024-Haziran 2024 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın örneklemini 28'i müdahale, 28'i kontrol grubu olmak üzere toplam 56 kadın oluşturmuştur. Araştırma kapsamında "Meme Kanseri Desteği (MKD)" isimli bir mobil uygulama geliştirilmiştir. Müdahale grubundaki kadınlar sekiz hafta boyunca mobil sağlık uygulamasını kullanmışlardır. Mobil uygulama Dönüşümsel Öğrenme Kuramının başmaklarına göre oluşturulmuştur. Mobil uygulama ''Bilgilendirme Paneli, Sağlıklı Yaşam Uygulamaları, Kendi Hikayenizi Paylaşın, Kanser Geçiren Kadınların Deneyimleri ve Uzmana Sor'' bölümlerinden oluşmaktadır. Kontrol grubundaki kadınlara da mobil sağlık uygulamasının bilgilendirme panelindeki içerik eğitim kitapçığı olarak verilmiştir. Veriler; uygulama öncesi, sonrası ve son testten dört hafta sonra toplanmıştır. Verilerin toplanmasında; Tanıtıcı Bilgi Formu, Sağlığın Kaybına Karşı Gelişen Yasa Psikolojik Tepkiler Ölçeği ve Kanser Hastalarında Travma Sonrası Gelişim Ölçeği (TSGÖ) kullanılmıştır. Araştırmada yas tepksi olarak; inkar, depresyon ve hastalığa karşı olumsuz duygu tepkisi alt boyularından alınan puan ortalamalarının müdahale grubunda kontrol grubuna göre anlamlı ölçüde azaldığı; inanç/umut, kabullenme ve hastalığa karşı olumlu tutum alt boyut puan ortalamalarının ise müdahale grubunda kontrol grubuna göre anlamlı ölçüde arttığı belirlenmiştir (p<0,05). TSGÖ alt boyut ve toplam puan ortalamaları bakımından müdahale ve kontrol grubu arasında anlamlı farklılık bulunmadığı (p>0,05); her iki grupta grup-zaman etkileşimi açısından ölçümler arasında TSGÖ alt boyut ve toplam puan ortalamalarının istatistiksel olarak anlamlı farklılık olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Çalışma bulgularımız dönüşümsel öğrenme kuramına dayalı mobil sağlık uygulamasını kullanan kadınlarda yas tepkilerini olumlu yönde geliştirdiği; travma sonrası gelişim bakımından etkisinin sınırlı olduğu göstermektedir.

Abstract:
This study was conducted as a randomized controlled trial to evaluate the effect of counseling provided through a mobile health application based on Mezirow's Transformational Learning Theory on grief response and posttraumatic development in women diagnosed with breast cancer. The study was conducted at Gazi University Health Research and Application Center in Ankara between February 2024 and June 2024. The sample of the study consisted of 56 women, 28 in the intervention group and 28 in the control group. Within the scope of the research, a mobile application called "Breast Cancer Support (BCS)" was developed. Women in the intervention group used the mobile health application for eight weeks. The mobile application was created according to the phases of Transformational Learning Theory. The mobile application consists of "Information Panel, Healthy Life Practices, Share Your Story, Experiences of Women with Cancer and Ask the Expert" sections. The content in the information panel of the mobile health application was given to the women in the control group as a training booklet. Data were collected before and after the application and four weeks after the post-test. Introductory Information Form, Grief Psychological Responses to Loss of Health Scale and Posttraumatic Growth in Cancer Patients Inventory (PTGI) were used to collect the data. In the study, it was determined that the mean scores obtained from the denial, depression and negative emotional reaction to the disease sub-dimensions of the as grief responses decreased significantly in the intervention group compared to the control group, while the mean scores of the belief/hope, acceptance and positive attitude towards the disease sub-dimensions increased significantly in the intervention group compared to the control group (p<0.05). It was determined that there was no significant difference between the intervention and control groups in terms of PTGI sub-dimension and total mean scores (p>0.05); there was a statistically significant difference between the measurements in terms of group-time interaction in both groups in terms of PTGI sub-dimension and total mean scores (p<0.05). Our study findings show that the mobile health application based on transformational learning theory positively improves grief reactions in women who use it; its effect in terms of posttraumatic development is limited.