Bedensel engelliler için mimari mekan tasarımı
Architectural place design for physically handicapped people
Yazar: ALİ MÜLAYİM
Danışman: PROF. DR. VEYİS ÖZEK
Trakya Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Bölümü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Özürlü; doğuştan veya sonradan herhangi bir hastalık veya kaza sonucu bedensel, zihinsel, ruhsal, duygusal ve sosyal yeteneklerini çeşitli derecelerde kaybetmesi nedeniyle normal yaşamın gereklerine uyamama durumunda olup; korunma, bakım, rehabilitasyon, danışmanlık ve destek hizmetlerine ihtiyacı olan kişi olarak tanımlanmaktadır.Özürlüler için mimari tasarım, kişilerin hareket kabiliyetlerindeki kısıtlılıktan kaynaklanan sorunları en alt düzeye indirerek, alanları ve mekânları yaratma sürecidir. Özrün durumuna göre yapılması gereken eylemler farklılık gösterir. Özürlüleri; Zihinsel Özürlüler, İşitme Özürlüler, Konuşma Özürlüler, Görme Özürlüler, Ortopedik (Bedensel) Özürlüler ve Diğer Özürlüler olarak sınıflandırabiliriz. Türkiye'de son yapılan nüfus sayımına göre 8.431.937 kişi özürlüdür. Bu rakamın % 1.25'i ortopedik (fiziksel) özürlüdür.Çalışmanın amacı ortopedik (fiziksel) özürlülerin ulaşım ve mekân içinde yaşadıkları sorunların analizini yaparak çözüm önerileri sunmaktır. Özürlülerin sosyal yaşama katılmasındaki zorluklar iki açıdan incelenebilir. Ulaşımda yaşanan zorluklar genellikle çağdışı belediyecilik anlayışından kaynaklanırken, mekân içinde yaşanan zorluklar ise kültür ve düşük maliyet olarak ortaya çıkmaktadır.Yaşanılan sosyal çevre insanın hayata bakışını etkiler. Oysa özürlülerin 80 metrekarelik bir konutun içinde sağlıklı ve topluma faydalı bireyler olması imkânsızdır. İnsanlar için gezmek, eğlenmek, çalışmak sosyal bir gereksinimdir. Bu bağlamda insanları hareket kabiliyetlerindeki kısıtlılıktan dolayı evlerine mahkûm etmek, onları sosyal çevreden dışlamak yerine yaşam şartlarını iyileştirmek adına çözümler sunmak gereklidir.Tezin birinci bölümünde kullanıcıların fiziksel ve psikolojik özellikleri incelenmiş, ergonomi, antropometri kavramları ile standartların oluşturulmasında etkili olan faktörler ve özürlüler ile ilgili standartlar da belirtilmiştir.İkinci bölümde kullanıcı ile mimari mekân arasındaki ilişki irdelenmiş, kullanıcıların fiziksel ve psikolojik gereksinimleri açıklanmıştır.Üçüncü bölümde özürlülüğün farklı ülkelerde nasıl tanımlandığı, özrün ortaya çıkış nedenleri ve sınıflandırılması ile özürlülüğün tanımında etkili olan faktörler ele alınmıştır.Dördüncü bölümde dünya genelinde özürlülerin sosyal hayata katılımlarının sağlanması ve hayat şartlarının iyileştirilmesi için düzenlenen yasa ve hizmetler ele alınmıştır.Beşinci bölümde Devlet İstatistik Enstitüsünün özürlülük araştırması sonuçları açıklanmıştır.Altıncı bölümde mekan içerisinde (temizlik ortamları, yatay ve dikey sirkülasyon, yaşama alanları, dinlenme alanları) özürlülere yönelik düzenlemelerin nasıl olması gerektiği ve uyulması gereken standartlar incelenmiştir. Mekân içerisinde özürlülerin hareketleri kısıtlanmadan yaşayabilmeleri için çözüm önerileri sunulmuştur.Yedinci Bölümde tekerlekli sandalyelerin yapısı, manevra alanları, ölçüleri, çeşitleri ve özellikleri ile ilgili bilgiler verilmiştir.

Abstract:
Handicapped people are defined as people who have lost their physical, intellectual, sensational and social abilities because of a disease or an accident, inherently or afterwards. They need protection, nursing, rehabilitation, consultancy and support services.Architectural design for handicapped people is a place and area creation process for minimizing the problems which are derived from the restriction of people?s moving ability. The actions which should be done according to the disablement may be diverse. If we classify the handicapped people;?Mentally defective people?Hearing impaired people?Inarticulated people?Blind people?Physically handicapped people?The other handicapped peopleAccording to the recent census in Turkey, there are 8.431.937 handicapped people. From these, %1.25 people are physically handicapped.The aim of this study is to present solution suggestions, analyzing the handicapped people?s problems which live in the transportation and inside of the places. The difficulties which handicapped people have to participate the social life can be analyzed in two ways. When the transportation difficulties are generally derived from the outdated municipality understanding, the difficulties which people live inside of the places appear because of the culture and low cost.The social area which people live in, affect people?s view of life. Generally people don?t think about the bad things which the other people live. They don?t think that they can live the same things. On the other hand, it is impossible that handicapped people can be healthy and beneficial to society in an 80 m2 house. For people, to wander, to have fun and to work is social need. In this aspect, instead of constraining people to their houses because of their moving restriction, excluding them from the social environment, we should propose solutions to make their social conditions better.In the first part of the thesis, the physical and psychological properties of users are analyzed and with the ergonomy and anthropometry conceptions, the factors which shape the standards and standards for handicapped people are defined.In the second part, the connection between the user and architectural place are examined and the physical and psychological needs of users are explained.In the third part, how the disablement is defined in other countries, the reasons of disablements? arise and classification and the factors which affect the definition of disablement are analyzed.In the fourth part, the laws and services which are organized for handicapped people?s participation to social life and making better their life conditions are explained.In the fifth part, the results of Government Statistic Institue of disablement research are explained.In the sixth part, how the arrangements for handicapped people (the cleaning environments, horizontal and vertical circulation, the living places, the relaxation spaces) The solution suggestions are presented to make handicapped people live inside of the places without any restriction. In the seventh part, the information is given about the structure of wheelchairs, the movement spaces, their measurements, their kinds and their characteristics.