Bir eğitim ve araştırma hastanesinde çalışan hemşirelerin afetlere hazır oluşluklarında temel yeterliliklerinin değerlendirilmesi
Evaluation of the basic competencies in disaster preparedness of nurses working in a training  and research hospital
Yazar: AHMET TOKTAŞ
Danışman: PROF. DR. AYFER TEZEL
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Afet tıbbı = Disaster medicine

Özet:
Hemşireler, mesleki eğitimleri ve rolleri ile afet durumlarında aktif olarak görev alan sağlık 
personelleri arasında önemli bir yere sahiptir. Bütün hemşireler afet yönetiminin tüm aşamalarında bilgi  ve becerilerini kullanmak için temel yetkinliklere sahip olmalıdır. Bu çalışma bir eğitim ve araştırma  hastanesinde çalışan hemşirelerin afetlere hazır oluşluklarında temel yeterliliklerinin değerlendirilmesi  amacıyla tanımlayıcı-kesitsel tipte yapılmıştır. 

Araştırma verileri, 15 Eylül-15 Kasım 2023 tarihleri arasında bir eğitim ve araştırma  hastanesinde görev yapan hemşirelerden toplanmıştır. Araştırmanın örneklemini 295 hemşire  oluşturmuştur. Araştırma verileri, araştırmacı tarafından oluşturulan Kişisel Bilgi Formu ve  Hemşirelerin Afetlere Hazır Oluşluklarında Temel Yeterlilikler Ölçeği kullanılarak toplanmıştır.  Araştırmada elde edilen veriler bilgisayar ortamında tanımlayıcı istatistikler (sayı, yüzde, ortalama,  standart sapma, minimum ve maximum değer), Independent Samples t test, One Way ANOVA testi,  Kruskal Wallis testi, Ki kare testi kullanılarak analiz edilmiştir.

Araştırma sonucunda; hemşirelerin yaş ortalamalarının 30,38±7,15, %72,2'sinin kadın,  %75,3'ünün eğitiminin lisans düzeyinde olduğu ve %60,7'sinin 1-5 yıldır hemşire olarak çalıştığı  saptanmıştır. Hemşirelerin %31,5'nin herhangi bir ders kapsamında afet hemşireliği eğitimi aldığı  saptanmıştır. Hemşirelerin %80,0'ının acil durum ve afetlere yönelik eğitim aldığı, %46,1'nin afet  tatbikatına katıldığı, %34,9'unun daha önce afet deneyimi yaşadığı, %21,4'ünün afet ve/veya olağan  dışı durumlarda görev aldığı, %48,8'inin hastane afet planından haberdar olduğu ve %55,3'ünün  kendini afetlere karşı hazır hissetmediği saptanmıştır. Erkeklerin, lisansüstü eğitim düzeyine sahip 
olanların, meslekte 11 yıl ve üzeri çalışanların, afet hemşireliği eğitimi alanların, acil durum ve afetlere  yönelik eğitim alanların, afet tatbikatına katılanların, daha önce afet veya olağandışı durumda görev alanların ve hastane afet planından haberdar olan hemşirelerin afetlere hazırlıklı olma durumu oranlarının daha yüksek olduğu saptanmıştır. Hemşirelerin Afetlere Hazır Oluşluklarında Temel Yeterlilikler Ölçeği'inin toplam puan ortalamasının 146,28±34,50 (min-max 45-225) olduğu saptanmıştır. Hemşirelerin genel olarak afetlere hazıroluşlukta temel yeterliliklerde kendilerini 
"Yapabilirim" ile "Bunu kolaylıkla yapabilirim" arasında bir yerde tanımladıkları belirlenmiştir.

Hemşirelerin temel yeterlilikleri alt boyutlara göre değerlendirildiğinde Genel Tanılama Becerileri ve Teknik Beceriler alt boyut ortalamalarının "Yapabilirim" ile "Bunu kolaylıkla yapabilirim" arasında olduğu; Kritik Düşünme Becerileri, Özel Tanılama Becerileri ve İletişim Becerileri alt boyut puan ortalamalarının "Bunu yardımla yapabilirim" ile "Yapabilirim" arasında olduğu saptanmıştır.

Araştırma bulguları sonucunda hemşirelik eğitimi müfredatlarında afet hemşireliği konularının 
yeterince işlenmesi, sürekli mesleki gelişim programları ile hemşirelerin afet bilgi düzeylerinin 
arttırılması, afet yönetimine yönelik uygulamalı eğitim ve simülasyonlara yer verilmesi ve sıklığının  artırılması ve afet hemşireliği alanındaki araştırmaların teşvik edilmesi önerilmektedir.

Abstract:
Nurses have an important place among healthcare personnel who are actively involved in disaster situations with their professional training and roles. All nurses should have the basic competencies to use their knowledge and skills in all phases of disaster management. This study was conducted in a descriptive-cross-sectional type in order to evaluate the basic competencies of nurses working in a training and research hospital in their preparedness for disasters.

The research data were collected from nurses working in a training and research hospital between September 15 and November 15, 2023. The sample of the study consisted of 295 nurses. The research data were collected using the Personal Information Form created by the researcher and the Basic Competencies Scale in Nurses' Preparedness for Disasters. The data obtained in the study were analyzed using descriptive statistics (number, percentage, mean, standard deviation, minimum and maximum value), Independent Samples t test, One Way ANOVA test, Kruskal Wallis test, Chi-square 
test. 

As a result of the study, it was found that the mean age of the nurses was 30.38±7.15 years, 72.2% were female, 75.3% had undergraduate education and 60.7% had been working as a nurse for 1-5 years. It was found that 31.5% of the nurses received disaster nursing education in any course. It was found that 80.0% of the nurses received training on emergencies and disasters, 46.1% participated in disaster drills, 34.9% had previous disaster experience, 21.4% were involved in disasters and/or extraordinary situations, 48.8% were aware of the hospital disaster plan and 55.3% did not feel ready for disasters. It was found that the rates of preparedness for disasters were higher in males, those with postgraduate education, those who worked 11 years or more in the profession, those who received disaster nursing training, those who received training on emergencies and disasters, those who participated in disaster drills, those who had previously taken part in disasters or extraordinary situations, and nurses who were aware of the hospital disaster plan. It was found that the mean total score of the Basic Competencies Scale in Disaster Preparedness of Nurses' was 146.28±34.50 (min-max 45-225). It has been determined that nurses generally define themselves somewhere between "I can" and "I can do this easily" in basic competencies in disaster preparedness. When the basic competencies of the nurses were evaluated according to the sub-dimensions, it was found that the averages of the General Diagnostic Skills and Technical Skills sub-dimensions were between "I can do it" and "I can do this easily"; Critical Thinking Skills, Special Diagnostic Skills and Communication Skills subdimension mean scores were found to be between "I can do this with help" and "I can do it".

As a result of the findings of the study, it is recommended that disaster nursing topics should be 
adequately covered in nursing education curricula, disaster knowledge levels of nurses should be 
increased through continuous professional development programmes, applied training and simulations 
for disaster management should be included and their frequency should be increased, and research in 
the field of disaster nursing should be encouraged.