Biyoklimatik konfor düzeyleri ile SO2 ve PM10 'a dayalı hava kalitesi düzeyleri arasındaki ilişkinin iklim değişikliği kapsamında değerlendirilmesi: Şanlıurfa iliörneği
Evaluation of the relationship between bioclimatic comfort levels and air quality levels based on SO2 and PM10 in the scope of climate change: A case of Şanlıurfa province
Yazar: İBRAHİM ETEM AKSOY
Danışman: DOÇ. DR. TUBA RASTGELDİ DOĞAN ; DOÇ. DR. CAN BÜLENT KARAKUŞ
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Bu çalışmanın amacı; (i) Şanlıurfa ilinde Rahatsızlık İndeksi'ne (DI) bağlı biyoklimatik konfor alanlarını Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) yardımıyla ortaya koymak, (ii) Şanlıurfa merkez ilçesinde ise biyoklimatik konfor düzeyleri (DI) ile hava kalitesi düzeyleri (AQI) arasındaki ilişkiyi belirlemektir. Çalışmada yapılmış olan tüm analizler için 2006-2021 yılları arasındaki meteorolojik (sıcaklık, bağıl nem, rüzgar hızı) ve hava kirletici parametrelerine (PM10 ve SO2 için) ait yıllık ve aylık ortalama değerler kullanılmıştır. Bu kapsamda; meteorolojik parametreler, hava kirletici parametreleri, DI ve AQI (PM10 ve SO2 için) parametrelerinin zamansal değişimleri Mann-Kendal trend analizi ile ve tüm bu parametreler arasındaki ilişkiler Pearson korelasyon analizi ile belirlenmiştir. Çalışma sonucunda Şanlıurfa ilinde biyoklimatik konfor açısından en uygun (21≤ DI≤ 24) aylar Haziran ve Eylül ayları olarak belirlenmiştir. Şanlıurfa merkez ilçesinde yıllık ve aylık ortalama AQIPM10 değerleri genel olarak "iyi" ve "orta" sınıfında iken AQISO2 değerleri ise tüm yıllarda ve tüm aylarda "iyi" sınıfında yer almıştır. Yıllık ortalama sıcaklık değerleri istatistiksel olarak anlamlı artış gösterirken yıllık ortalama rüzgar hızı, PM10 ve AQIPM10 değerleri istatistiksel olarak anlamlı azalış göstermiştir. DI ile AQIPM10 arasında negatif yönde "zayıf" korelasyon (r = -0.028), DI ile AQISO2 arasında pozitif yönde "orta" korelasyon (r = 0.449; p<0.05) bulunmaktadır. Ayrıca DI ile PM10 ve SO2 arasındaki korelasyonlar da p<0.05 düzeyinde anlamlılık göstermiştir.

Abstract:
The aim of this study is to (i) reveal the bioclimatic comfort areas related to the Discomfort Index (DI) in the province of Şanlıurfa with the help of the Geographical Information System (GIS), and (ii) Determine the relationship between bioclimatic comfort levels (DI) and air quality levels (AQI) in the central district of Şanlıurfa Dec. Annual and monthly average values of meteorological (temperature, relative humidity, wind Deceleration) and air pollutant parameters (for PM10 and SO2) between 2006 and 2021 were used for all analyses conducted in the study. In this context; meteorological parameters, air pollutant parameters, temporal changes of Dec and AQI parameters (for PM10 and SO2) were determined by Mann-Kendal trend analysis and the relationships between all these parameters were determined by Pearson correlation analysis. June September is the most suiÇizelge (21≤ DI≤ 24) months in terms of bioclimatic comfort in Şanlıurfa province. In Sanliurfa central district, annual and monthly average AQIPM10 values were generally in the "good" and "medium" class, while AQISO2 values were in the "good" class in all years and all months. While the annual average temperature values showed a statistically significant increase, the annual average wind speed, PM10 and AQIPM10 values showed a statistically significant decrease. There is a "weak" correlation between Dec and AQIPM10 in the negative direction (r = -0.028), and a "moderate" correlation between Dec and AQISO2 in the positive direction (r = 0.449; p<0.05). In addition, the correlations between Dec and PM10 and SO2 also showed significance at the level of p<0.05.