Muharrem Hilmi Sırrî'nin hayatı, eserleri ve tasavvufî görüşleri
Muharrem Hilmi Sırrî's life, works and sufi views
Yazar: ÖMER FARUK YILMAZ
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN KURT
Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu çalışma, Osmanlı Devleti'nin son dönemi ile Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yılları arasında yaşamış, ilim ve irşad faaliyetleri yürüten Muharrem Hilmi Efendi'nin hayatı, eserleri ve tasavvufî görüşleri hakkındadır. Anadolu'da yetişen son dönem şairlerimizden olan mutasavvıfımız, başta Nakşibendiyye olmak üzere Kâdiriyye, Rifâiyye, Ekberiyye, Kübrevîyye ve Şâzeliyye gibi birçok tarikattan icazet almıştır.
Muharrem Hilmi Efendi, çocukluk yıllarından itibaren Arapça, Hadis, Tefsir, Mantık ve Tasavvuf gibi birçok alanda dönemin tanınmış hocalarından eğitim almıştır. O, sadece ilmî ve tasavvufî hizmetleriyle değil, çeşitli cephelerde ifa ettiği askeri görevleri, edebî yönü ve şair kimliğiyle de tanınmış, sosyal ve kültürel tarihimizde temayüz etmiştir. Bu çalışma, Muharrem Hilmi Efendi'nin hayatı, eserleri ve tasavvufî görüşlerini ortaya koyma amacıyla hazırlanmıştır. 
Çalışmamız; giriş, iki bölüm ve sonuç kısımlarından oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmanın konusu, amacı, önemi, kapsamı ve kaynakları hakkında bilgiler verilmiştir. Bununla beraber Muharrem Hilmi Efendi'nin yaşadığını dönemin siyasî, sosyal, kültürel, dinî ve tasavvufî durumları genel olarak incelenmiştir. Birinci bölümünde, Muharrem Hilmi Efendi'nin hayatı ve eserleri ayrıntılı şekilde ele alınmıştır. Çalışmamızın ikinci bölümde ise mutasavvıfımızın eserlerinden hareketle onun tasavvufî görüşleri ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Muharrem Hilmi Efendi eserlerinde tevbe, ihlas, zikir, aşk ve muhabbet gibi pek çok tasavvufî konuyu kendine has üslubuyla açıklamıştır. Özellikle aşk kavramı hakkında yaptığı tanım ve yorumlarla kendi anlayışını ortaya koymuş ve aşkı; cihanı gösteren bir ayna, saliki Hakk'a vasıl eden ve beşeri sıfatları eriten duygu, kalbe hayat veren can suyu ve kibir putunu kıran bir çekiç şeklinde tarif etmiş ve böylece kavramın anlam dünyasının zenginleşmesine ve ilgili literatürün çeşitlilik kazanmasına katkı sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler: Tasavvuf, Muharrem Hilmi Efendi, Şiir, Dîvân-ı Sırrî, Aşk.

Abstract:
This study explores the life, works, and Sufi perspectives of Muharrem Hilmi Efendi, one of the last period Sufi poets who lived between the late Ottoman Empire and the early years of the Republic of Turkey, engaging in scholarly and guidance activities. He received authorization from various Sufi orders, notably the Naqshbandiyya, Qadiriyya, Rifaiyya, Akbariyya, Kubrawiyya, and Shadhiliyya, and one of the last poets to emerge in Anatolia.
From his childhood, Muharrem Hilmi Efendi received education from renowned scholars of his time in various fields such as Arabic, Hadith, Tafsir, Logic, and Sufism. He was recognized not only for his scholarly and Sufi services but also for his military duties on various fronts, literary contributions, and poetic identity, which distinguished him in our social and cultural history. This study aims to elucidate Muharrem Hilmi Efendi's life, works, and Sufi perspectives.
The structure of the paper consists of an introduction, two main sections, and a conclusion. The introduction provides an overview of the subject, purpose, significance, scope, and sources of this essay. Additionally, it explores the political, social, cultural, religious, and Sufi generally contexts of Muharrem Hilmi Efendi's era. In the first section, Muharrem Hilmi Efendi's life and works are examined in detail. The second section attempts to delineate his Sufi perspectives through an analysis of his writings. Muharrem Hilmi Efendi expounded upon various Sufi concepts such as repentance, sincerity, remembrance of God, love, and affection in his works, employing his distinctive style. Particularly noteworthy are his definitions and interpretations of the concept of love, portraying it as a mirror reflecting the universe, a sentiment that leads one to God, the life-giving water to the heart, and a hammer shattering the idol of arrogance. Thus, he enriched the conceptual landscape of love and contributed to the diversification of relevant literature.

Keywords: Sufism, Muharrem Hilmi Efendi, Poetry, Dîvân-ı Sırrî, Love.