İbn Kayyım'ın el-Cevziyye'nin İ'lâmü'l-Muvakîn eserinde hiyel kavramı
The concept of hial in the Ilamul Muvakkin of Ibn Qayyimîn al Cevziyye
Yazar: CEBRAİL YAVUZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALPASLAN ALKIŞ
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Hile = Fraud ; Kitab-ı Hiyel = Kitab-ı Hiyel ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; İbn Kayyım el-Cevziyye = İbn Kayyım el-Cevziyye ; İslam Hukuku = Islamic Law ; İslamiyet = Islam

Özet:
Hiyel, yasaklanmış bir sonucu elde etmek maksadıyla şekil itibariyle hukuka uygun bir işlemi vasıta kılarak yapılan muamele anlamında olan bir fıkıh terimidir. Hiyel kavramı yerine çıkış ve kurtuluş yolları anlamına gelen meharic kavramı de kullanılmıştır. Literatürde dört tasarruf türü hiyel kapsamı içinde mütalaa edilmiştir. Birincisi, nikâh, alışveriş ve ruhsatlar gibi meşrû vasıtaları kullanarak meşrû sonuçlara ulaşmak. İkincisi, namaz kılmamak için içki içip namaz vaktinde sarhoş bulunmak gibi gayri meşrû vasıtalarla gayri meşrû sonuçlara ulaşmak. Üçüncüsü, başkasının bıçağını çalmak veya gasbetmek suretiyle kendi hayvanını kesmek gibi gayri meşrû vasıtalarla meşrû sonuçlara ulaşmak. Dördüncüsü ise bey'u'l-îne ve hülle gibi meşrû vasıtaları kullanarak gayri meşrû sonuçlara ulaşmaktır. Bahsi geçen bu muamelelerden birincisinin caiz olduğu; ikinci ve üçüncüsünün ise caiz olmadığı hususunda İslam hukukçuları tarafından ittifak edilmişken dördüncüsü hakkında ise ihtilaf edilmiş ve farklı görüşler ileri sürülmüştür. Hiyelin bütünüyle câiz olmadığını ileri sürenler, cumartesi günündeki avlanma yasağını ihlâl edip taşkınlık göstermeleri sebebiyle Yahudilerin maymuna çevrildiğini anlatan ayetleri delil getirmişlerdir. Başta Hanefî âlimler olmak üzere hiyeli caiz görenler ise bütün hîle çeşitlerini caiz görmemiş, alışveriş, nikâh, talâk ve ruhsatlar gibi meşrû yollarla meşrû neticelere ve helâl olana ulaştırmanın yanı sıra günaha düşmekten kurtaran hîlelerin câiz olduğunu; bir hakkı veya şer'î bir hükmü iptal eden hîlelerin ise câiz olmadığını belirtmişlerdir. İslam hukuk literatüründe genellikle, abdest, namaz, oruç, zekât talak, nikâh, yemin, alım satım, kira ve cezalar konularında örnekler verilmektedir.

Abstract:
Hiyel, banned by means of legal process is treated in order to achieve a result which is a term of jurisprudence means. The Meharic concept, which means the way out and salvation, was also used instead of the concept of Hiyel. In the literature, four types of savings were studied within the scope of Hiyel. First, to achieve legitimate results using legitimate means, such as marriage, shopping and licensing. Secondly, to achieve illegitimate results by means of illegitimate means such as drinking and getting drunk at the time of the prayer in order not to perform the prayers. Third, to achieve legitimate results through illegitimate means, such as stealing someone else's knife or cutting off their own animal by extortion. The fourth is to reach illegitimate results by using legitimate means such as Bey'u'l-ine and Hülle.It was agreed by Islamic jurists that the first of these acts was permissible and that the second and third were not permissible, whîle the fourth was disputed and different views were suggested.Those who claim that the Hiyel is not entirely permissible have brought evidence to the verses of the Jews that they were turned into monkeys because they violated the hunting ban on Saturday and showed outrage. Hanafi scholars and who accept Hiyel, all kinds of cheating did not accept the permissible.They have accepted that it is permissible for cheating to save them from sin as well as to bring them to lawful ends through legitimate means such as shopping, weddings, Talaq and licenses also they have stated that the tricks that cancel a right or a provision are not permissible. In the Islamic legal literature, there are examples of ablution, prayer, fasting, zakat, talaq, marriage, vows, buying, selling, rent and punishments.