Türkiye için coğrafi veri değişim modelinin geliştirilmesi
Developing geographic data exchange model for Turkey
Yazar: ARİF ÇAĞDAŞ AYDINOĞLU
Danışman: PROF. DR. TAHSİN YOMRALIOĞLU
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Harita Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry
Dizin: Coğrafi veri tabanları = Geographical databases

Özet:
Coğrafi veri, arazi yönetimi ve planlamadan, çevre ve tarıma kadar çeşitli uygulama alanlarında yaygın olarak kullanılmaktadır. Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) belirli kullanıcı grubuna güçlü karar destek sağlarken, bu sistemlerle ilişkili olarak birlikte çalışabilirliğine yönelik gereksinimler ortaya çıkmıştır. Türkiye'de farklı kamu kurumları ve yerel yönetimler tarafından çeşitli CBS projeleri üretilmesine rağmen, teknik, standart ve politika eksiklikleri coğrafi verinin yönetiminde zaman ve emek kaybına neden olmaktadır. Bu anlamda Coğrafi/Konumsal Veri Altyapısı (KVA) kurulması, farklı idari düzeylerdeki coğrafi verinin etkin olarak üretilmesi, kullanımı ve paylaşımını olanaklı hale getiren potansiyele sahiptir.Bu çalışmada, UVDM olarak ifade edilen, Türkiye'deki KVA girişimlerinde coğrafi veri yönetimine yönelik uygulanabilir ve birlikte çalışabilir Ulusal Coğrafi Veri Değişim Modeli (UVDM) geliştirilmiştir. Bu temel/ana model, nesneye yönelik-ilişkisel modeldir ve farklı sektörler için modeller üretmede başlangıç noktasıdır. Alan Çalışması ile coğrafi veri üreten/kullanan kurumlarda coğrafi veri yönetiminde mevcut durum irdelenmiş ve değerlendirilmiştir. Yerel, bölgesel ve ulusal düzeylerde karar verme sürecini desteklemek için, uygulama bazlı yaklaşımla coğrafi veri ihtiyaçları belirlenmiştir. Geliştirilen UVDM Kavramsal Model Bileşenleri, coğrafi verinin birbirine uyumlu yönetiminde ve veri standartları belirlemede kuralları tanımlamaktadır. UVDM kapsamında; İdari Birim (IB), Adres (AD), Mülkiyet/Bina (MB), Topografya (TO), Jeodezik Altyapı (JD), Ulaşım (UL) ve Arazi Örtüsü/Kullanımı (AR) veri grupları için Bütünleşik Modelleme Dili olan UML ile uygulama şemaları ve detay katalogları üretilmiştir. UML modelleri, anahtar kayıtların yönetimi, ekonomik ve demografik analizler, vb. yerel uygulamalarla test edilerek düzenlenmiştir. Böylelikle coğrafi verinin UVDM ile kullanımı, yerel yönetimler ve kamu kurumlarının coğrafi veri yönetiminde birlikte çalışabilirliğini sağlayacaktır. Bu temel model; vatandaşlara, kamu ve özel sektöre yönelik hizmetlerde önemli faydalar sağlayarak, kentsel ve kırsal alanların sürdürülebilir yönetimini desteklemesi öngörülmektedir.

Abstract:
Geographic Data are used commonly on various application areas from land administration and planning to environment and agriculture. While Geo-Information Systems (GIS) provides a powerful decision support for specific user communities, the focus is now increasingly shifting towards interoperability of these systems. In Turkey, although various GIS projects have been developed by different public institutions and local governments; technical, standard, and policy deficiencies result in time and effort losses on geographic data management. In this context, building Spatial Data Infrastructure (SDI) has the potential for the effective production, collection, and sharing of geographic data at different administrative levels.In this study, a harmonized geographic database model titled as National Geographic Data Exchange Model (UVDM) is developed that can be applicable on geographic data management and interoperability. This base model is an object-relational model and the starting point to create sector models. In the Field Work, state-of-play of public institutions that provide/use geographic data was examined and evaluated in view of geographic data sharing. Application-driven geographic data needs were determined to support decision making processes at local, regional, and national levels. Developed Generic Conceptual Model components define rules to harmonize geographic data and to produce data specifications. Application schemas and feature catalogues were produced for UVDM data themes such as Administrative Unit (IB), Address (AD), Cadastre/Building (MB), Topography (TO), Geodesy (JD), Transportation (UL), and Land Cover/Use (AR) with Unified Modeling Language (UML). The UML models were tested and revised with local applications such as management of key register, economic and demographic analysis, and like this. By this way, using geographic data with UVDM contributes local governments and public institutions to manage geographic information corporately. This base model provides noteworthy benefits for the services to citizens, business, and governments and support sustainable management of urban and rural areas.