Türkiye'de radyasyon onkolojisi anabilim dalında çalışmakta olan araştırma görevlisi hekimlerde tükenmişlik ve depresyon düzeyleri ve etki eden faktörlerin değerlendirilmesi
Burnout syndrome and depression levels and related factors in turkish radiation oncology residents
Yazar: NESRİN DAĞDELEN
Danışman: PROF. DR. AHMET MÜNİR KINAY
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Radyasyon Onkolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2012
Konu: Onkoloji = Oncology
Dizin: Depresyon = Depression ; Doktorlar = Physicians ; Radyasyon etkileri = Radiation effects ; Tükenmişlik = Burnout ; Tükenmişlik sendromu = Burnout syndrome ; Tıbbi onkoloji = Medical oncology ; Öğretim elemanları = Instructors

Özet:
Amaç: Tükenmişlik, sağlık sektörü gibi insanlarla yüz yüze iletişimin yoğun olduğu meslek dallarında daha çok görülen ve duygusal tükenme (DT), duyarsızlaşma (D), kişisel başarı eksikliği (KB) olmak üzere üç alt boyuttan oluşan bir sendromdur. Depresyonla benzer özellikler taşımakla birlikte en önemli ayrım, depresyonun her türlü yaşam olayından kaynaklanması, ancak tükenmişliğin sadece iş kaynaklı bir durum olmasıdır. Bu çalışmada Türkiye'de Radyasyon Onkolojisi kliniklerinde çalışan araştırma görevlisi hekimlerde depresyon ve tükenmişlik düzeyleri ile etki eden faktörlerin saptanması, daha kaliteli bir eğitim sistemi ve çalışma ortamı yaratmak üzere öneriler geliştirilmesi amaçlanmıştır.Gereç ve Yöntem: Ağustos-Eylül 2011'de Türkiye'deki Radyasyon Onkolojisi kliniklerinde çalışmakta olan 78 araştırma görevlisi hekime elektronik posta ile ölçek ve anketler gönderilmiştir. Depresyon düzeyini değerlendirmek için Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ), tükenmişlik düzeyi için Maslach Tükenmişlik Ölçeği (MTÖ) ve sosyodemografik, sağlık ve çalışma ortamı bilgileri, yaşamda güç gelen durumlar, hekimlik süresi, mesleki sorun yaşama, istekleri yönetime yansıtma, tükenmişlik ve çözümlenebilirliği hakkında bilgilerden oluşan 25 soruluk Sosyodemografik Veri Anketi (SVA)'nin katılımcılar tarafından doldurulması istenmiştir. Verilerin aritmetik ortalama ve standart sapma değerleri Ki-kare testi, Krusskal-Wallis ve Mann-Whitney U testleri, tükenmişlik ölçeği alt boyutlarının güvenilirliği Cronbach's Alpha sayıları ile SPSS 15.0 programında değerlendirilmiştir. Katılımcı sayısı yetersiz olduğu için SVA'dan elde edilen verilerden sadece ?hekim olarak çalışılan toplam yıl? ile tükenmişlik alt grupları arasında ve ast-üst ilişkilerini işaretleyenler ile sadece D alt boyutu arasında istatistiksel değerlendirme yapılabilmiş, diğerleri ile yapılamamıştır.Bulgular: Anketlerin geri dönme oranı %58 (45)'dir. Katılımcıların medyan yaşı 29 (25-39), kadın sayısı 32 (%71)'dir. Evli olanlar 24 (%53), çocuk sahibi olanlar ise 14 (%42) kişidir. Katılımcıların %78'i sigara içmiyor olmakla birlikte alkol alım oranı %53'tür. Otuz dört (%76) kişi üniversite, 9 (%20) kişi devlet hastanesi, 2 (%4) kişi özel hastanede çalışmakta, 27 (%60) kişi büyükşehirde yaşamaktadır. Katılımcıların 40 (%89)'ı 2-5 yıldır onkolojide çalışmaktadır. Hekim olarak ise 3 (%7) kişi 0-2 yıl, 27 (%60) kişi 2-5 yıl, 10 (%22) kişi 5-10 yıl, 5 (%11) kişi 10-15 yıldır çalışmaktadır. Hekimlerin %67'si ast-üst ilişkilerinden %22'si sağlık sorunları, %22'si geçim sıkıntısı, %22'si aile içi sorunlar, %17'si iş güvencesi sorunundan yakınmaktadır (Bazı katılımcılar birden fazla şık işaretlemiştir). Katılımcılardan 26 (%58)'sı radyasyon onkolojisini kendi isteği ile seçtiğini; 41 (%91)'i klasik hastane ortamında çalıştığını belirtmiştir. Hekimlerden %80 (36)'i TS hakkında bilgisi olduğunu, %73 (33)'ü bunun çözümlenebilecek bir sorun olduğunu düşündüğünü belirtmiştir. Hekimlerinin %31 (14)'i çeşitli düzeylerde duygudurum bozukluğu yaşamakta olup klinik düzeyde depresyon oranı %11(5)'dir. Tükenmişlik Sendromu açısından bakıldığında; katılımcıların %49 (22)'unun yüksek, %36 (16)'sının orta düzeyde DT yaşadığı tespit edilmiştir. Duyarsızlaşma açısından tükenmişlik; yüksek düzeyde 12 (%27), orta düzeyde 16 (%35) kişide saptanmıştır. Katılımcıların %69 (31)'u KB açısından yüksek, %18 (8)'i orta düzeyde tükenmişlik yaşamaktadır. SVA verilerinden aile sorunları yaşama-BDÖ arasında sınırda (p:0,049); hekimlik süresi-D arasında istatistiksel anlamlı ilişki saptanmış (p:0,014), yıllar geçtikçe D'nin azaldığı tespit edilmiştir. Ast-üst ilişkilerini sorun edenlerle D arasında ise anlamlı bir ilişki tespit edilmemiştir (p:0,31). Ayrıca yaş ve D arasında (-) yönde ve yüksek düzeyde (r:-0.29, p:0,046); BDÖ puanı ile DT ve D arasında (+) yönde ve yüksek düzeyde (r:0,40 , p:0,006; r:0,42 , p:0,004 ) korelasyon saptanmıştır.Sonuç: Tükenmişlik; bireyin fiziksel, psikolojik ve sosyal yaşamında sorunlara neden olmasının yanında hizmet kalitesinde ve hasta memnuniyetinde azalmaya, gelir kaybına da sebep olduğundan iş yerleri açısından da üzerinde önemle durulması gereken bir durumdur. Kesin yorumlar yapabilmek için daha geniş katılımlı çalışmalara ihtiyaç olmakla birlikte tüm grubun yarıdan fazlasını temsil eden sonuçlarımız ışığında, tükenmişliğin radyasyon onkolojisi asistanları arasında önemli bir sorun olduğu görülmüş; nedenlerinin giderilerek daha kaliteli eğitim ve çalışma ortamı sağlanması için bireysel, kurumsal ve ulusal sağlık politikalarında düzenlemeler ve değişiklikler yapılmasının gerekli olduğu düşünülmüştür.Anahtar Kelimeler: Tükenmişlik, depresyon, radyasyon onkolojisi, hekim

Abstract:
Purpose: Burnout is a syndrome which is seen more frequently in occupational groups, having intensive mutual face to face communication like health care professionals, consists of three sub-groups as depersonalization (DP), emotional exhaustion (EE), and a sense of low personal accomplishment. Although it has similar features with depression, the most important discrimination is while depression is caused by all kinds of life events, burnout syndrome (BS) is a condition that is only caused by work-related events. The purpose of this study is to determine the burnout syndrome and depression levels and related factors in Turkish Radiation Oncology (R.O) residents in order to make suggestions for developing a better quality of education and working conditions and environment.Materials and Methods: The inventories and the questionnaire were sent by electronic mail to 78 physicians who were still R.O residents during August-September 2011 in Turkey. The participants were asked to fill out Beck Depression Inventory (BDI) to assess the level of depression, Maslach Burnout Inventory (MBI) for the level of burnout, and 25-item questionnaire of sociodemographic data (SDQ) consisting of information about sociodemographic conditions, health and working environment, the difficult conditions of life, total working years as a physician, occupational problems, the situation of reflecting requests to the administration, having any information about burnout, and the opinion about whether BS could be solved or not. Arithmetic means and standard deviation values of the data, Chi-square test, Krusskal-Wallis and Mann-Whitney U tests were performed. İnternal consistency of MBI was estimated and evaluated by Cronbach?s coefficient alpha by using the SPSS 15.0 program. As the number of participants was not sufficient the statistical evaluation could only be performed between "total working years as a physician" and the subgroups of burnout syndrome and ?having junior-senior relationship problems? and DP subgroup of burnout, but not between the data of the other groups of SDQ.Results: The response rate of the questionnaires was 58%. The median age of the participants was 29 (25-39) and the female number was 32 (71%). Twenty-four (53%) of the participants were married and those who had children were 14 (42%) of the entire group. Seventy-eight percent of the group did not smoke and the rate of alcohol intake was 53%.Thirty-four (76%) residents were working in the University clinics, nine (20%) residents were working in the Government Hospitals and two (4%) residents were working in Private Hospitals. Twenty seven (60%) residents were living in big cities (metropolis). Forty (89%) of the residents were working in R.O departments for 2-5 years. Total years worked as a physician was 0-2 years for three (7%) people, 2-5 years for 27 (60%) people, 5-10 years for ten (22%) people and 10-15 years for five (11%) people. Sixty-seven percent of the physicians complained about junior-senior relations, 22% about health problems, 22% about insufficient salaries, 22% about family problems and 17% about problems of security in work and some residents crossed more than one choice. Twenty-six (58%) participants had stated that they had chosen Radiation Oncology by their own will and 41 (91%) residents had stated that they had been working in classical environmental conditions of hospitals. Eighty percent (36) of residents claimed that they had knowledge about BS, 73% (33) of them stated that this problem can be solved. Thirty-one % (14) of the residents were having various levels of mood disorder with 11% (5) of clinical depression levels, respectively. In terms of BS, 49% (22) of the residents had high levels of EE and 36% (16) had intermediate levels. High levels of BS were determined in 12 (27%) residents and intermediate levels in 16 (35%) residents of DP subgroup. Sixty-nine percent (31) of the respondents had high and 18% (8) had intermediate levels of burnout in terms of PA. According to the data of SDQ, the relation between family problems and BDI had showed borderline significance (p = 0.049); on the other hand relation between the working years of a physician and DP showed statistically significant corralation (p = 0.014), this ment that DP decreased as the years passed by. The relation between junior-senior relationship problems and DP did not show statistically significant relationship (p = 0.31). In addition, the relation between the age and DP was at high level and negative direction (r = -0.29, p = 0.046), and the correlation between EE and DP with BDI score showed high levels (r = 0.40, p = 0.006; r 0.42, p = 0.004).Conclusion: Burnout syndrome is a condition which causes problems in an individual?s physical, psychological, and social life and besides it causes decrease in service quality and patient satisfaction and also a loss of income, so it is important that BS should be given priority in terms of business. To make certain comments, more comprehensive studies are needed, but in light of our results, which in fact represents more than half of the entire group, burnout syndrome was found to be an important problem among radiation oncology residents; to overcome the causes and ensure a better quality of education and working environment, it is thought that regulations and changes should be made in individual, institutional and national health policies.Keywords: Burnout, depression, radiation oncology, physician