Yabancı dil olarak Türkçe ders kitaplarında değişmece anlam
Figurative meaning in textbooks of Turkish as a foreign language
Yazar: NARGIZ RAHIMOVA
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET GÜRLEK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Değişmece anlam = Figurative meaning ; Türkçe = Turkish ; Türkçe dersi = Turkish lesson ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Yabancı dil eğitimi = Foreign language education ; Yabancı dil öğretimi = Foreign language teaching

Özet:
İletişim, duygu ve düşüncelerin insanlar arasında aktarılmasını sağlayan
bir olgudur. İletişimin gerçeklemesi için dil bir araç görevini üstlenir. Sağlıklı
bir iletişimin olması için kişi sahip olduğu söz varlığındaki kelimeleri doğru ve
yerinde kullanmalıdır. Bir çok dilde olduğu gibi, Türkçede de kelimeler birden
fazla anlam taşımaktadır. Yıllar içerisinde bu kelimeler ifade ettikleri temel
anlamdan çok uzak, farklı anlamlar üstlenmiştir. Kelimenin gerçek anlamı
dışında kullanılması sonucu kazandığı anlama değişmece anlam denilmektedir.
Değişmece anlam, Türkçe öğrenen yabancıların zorlandığı konuların
başında gelmektedir. Türkçe, değişmece anlam açısından zengin bir dildir. İster
günlük konuşma dilinde, isterse de kültürün bir parçası olan türkü, şiir ve
şarkılarda değişmece anlam çok fazla yer almaktadır. Anadili Türkçe olan
birisi iletişim sürecinde değişmeceli dili anlamakta zorluk yaşamazken,
yabancı dil olarak Türkçe öğrenenler karşısındakinin söylediklerini kavramakta
zorlanmaktadır. Bu çalışmada, yabancılara Türkçe öğretiminde kullanılan ders
kitaplarında yer alan değişmece türleri araştırılmıştır. Orta ve ileri düzey
"İstanbul Yabancılara Türkçe", "Yeni Hitit" ve "Yedi İklim Türkçe" öğretim
kitaplarında yer alan okuma metinlerinin incelenmesi sonucu değişmece
türlerinden en çok değişmeceye yer verildiği görülmüştür. Kullanım sıklığına
bakıldığında herhangi bir yöntemin uygulanmadığı, materyaller arasında büyük
farklılıkların olduğu tespit edilmiştir.
Anahtar kelimeler : değişmece anlam, yabancı dil olarak Türkçe,
değişmece ,dil öğretimi, iletişim.

Abstract:
Communication is a phenomenon that allows the transfer of feeling and
thoughts among people. Language acts as a tool for the realization of
communicaton. In order to have a healthy communication, person should use
the words in vocabulary correctly. As in many languages, words have more
than one meaning in Turkish. Over the years these words assumed different
meanings far from the literal meaning. The meaning gained as result of using
the word other than its literal meaning is called figurative meaning.
Turkish is a rich language in the term of figurative language. Figurative
meaning is one of the most important issues for Turkish learner foreigners.
Whether in everyday language or as a part of culture folk songs, poems and
songs have a lot of figurative meaning. One whose native language is Turkish
doesn't have difficulty in understanding figurative meaning in communication
process while those who learn Turkish as a foreign language have difficulty in
understanding what other person says. In this study, types of figurative
meaning in the coursebooks used in teaching Turkish for foreigners were
investigated. As a result, in reading texts in intermediate and advanced levels
of " İstanbul Yabancılara Türkçe", "Yeni Hitit", "Yedi İklim Türkçe", it has
been observed that metaphor is the most using type of figurative meaning.
Considering frequency of use, it is determined that no method is applied and
there are big differences between materials.
Key words : figurative meaning, Turkish as a foreign language,
metaphor, language teaching, communication.