Istranca masifindeki mesozoyik intrüziflerinin tektonomagmatik evrimi, kuzey batı Türkiye
Tectonomagmatic evolution of mesozoic intrusives of strandja massif, north west Turkey
Yazar: EZGİ ULUSOY
Danışman: PROF. DR. YUSUF KAĞAN KADIOĞLU
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Petroloji = Petrology ; İntrüzif kütle = Intrusive rock

Özet:
KB Türkiye'de D-B uzanımlı olarak yüzeylenen Geç Kretase intrüzifleri Istranca Masifi' ne ait
düşük dereceli metamorfik birimleri sıcak dokanakla kesmektedir. Geç Kretase yaşlı intrüzifler
felsik ve mafik olmak üzere iki ana gruba ayrılmaktadır. Felsik intruzifler; granit, granodiyorit,
kuvars monzonit ve siyenitten oluşmaktadır. Mafik intruzifler; diyorit ve gabro bileşimli olup
felsik intruzifleri kesmektedir. Felsik intruziflerin büyük bölümü subalkalen karakterli ve
kalkalkalenden toleyitiğe geçişli ve metaluminali karakter sergilemektedir. Siyenit ve kuvars
monzonit, mafik intrüziflerinin bir bölümü ise alkali-subalkali geçişinde ve alkalen alana düştüğü
gözlenmektedir. SiO2'e karşı element değişim diyagramlarına göre kaya grupları fraksiyonel
kristalizasyon sürecine bağlı artma ve azalma göstermektedir. İz element jeokimyası ve
radyojenik izotop verileri yitim ilişkili oluşan kaya gruplarının oluşumunda fraksiyonel
kristalizasyon yanında kabuk manto etkileşimine bağlı AFC ve kabuksal kirlenmeninde etkili
olduğunu göstermektedir. Jeotermobarometre uygulamalarına göre manto bileşenine sahip
kayalarda ilk kristalleşen, yüksek sıcaklık, sussuz silikat minerali olan piroksenlerin 1206-1181oC
sıcaklık, 8.27-6.71 kbar basınç ve 25.63-20.80 km derinlikte kristallendiği belirlenmiştir. Kabuk
ürünü olan granit ve granodiyoritlerin ise ilk kristalleşen fazı temsil eden amfibollerin 779.7-
810oC sıcaklık, 0.8-1 kbar arası basınç ve 2.48-3.03 km derinlikte kristallendiği belirlenmiştir.
Felsik intrüziflerden elde edilen 85.±0.8-79.03±0.6 My U-Pb zirkon yaşı intrüzyonun yaklaşık
doğudan batıya gençleştiğini göstermektedir. Bimodal gelişen mafik intrüziflerde 82.50±0.90 ile
81.80±0.42 My arası U-Pb zirkon yaşı 84.00±1.70 My ve 84.40±1.80 My 40Ar/39Ar pseudoplato
yaşları belirlenmiştir. Istranca İntrüzifleri Geç Kretase döneminde Afrika ve Avrasya arasındaki
sıkışmalı ilişkiye bağlı olarak Neotetisin kuzey kolu olan Vardar Okyanusu'nun kuzeybatı yönlü
yitimi sonucu oluşan sıkışma, gerilme ve genişleme ürünlerini temsil ettiği belirlenmiştir

Abstract:
Late Cretaceous-aged intrusives, outcropped along E-W trending, intruded into low-grade
metamorphic rocks of Strandja Massif in NW Turkey. Late Cretaceous intrusives are divided into
two main groups as felsic and mafic rocks. Felsic intrusives consist of granite, granodiorite, quartz monzonite and syenite. Mafic intrusives with diorite and gabbro composition cut the felsic ones. Most of the felsic intrusives are subalkaline, transition from calc-alkaline to the tholeiitic, and metaluminous in character. Syenite, quartz monzonite, and some of the mafic intrusives are plotted on the alkaline-subalkaline transition and alkaline area. SiO2 variation diagrams show an increase and decrease depending on the fractional crystallization process of the rock groups. Trace element geochemistry and radiogenic isotope data indicate that besides fractional crystallization, crust-mantle interaction-related AFC and crustal contamination are effective subduction-related rock formation. Based on the geothermobarometer applications, it has been determined that pyroxenes, which are the first crystallizing high temperature, anhydrous silicate mineral in mantle component rocks, crystallized at 1206-1181oC, 8.27-6.71 kbar and 25.63-20.80 km in depth. In granite and granodiorites, which are the crust products, amphiboles, which represent the first crystallization phase, are crystallized at 779.7-810oC, 0.8-1 kbar and 2.48-3.03 km depth. The UPb zircon age of 85±0.8-79.03±0.6 Ma obtained from felsic intrusives indicates that the intrusives
might get younger from east toward the west part of the region. From the bimodal-type mafic intrusives, 82.50±0.90 Ma and 81.80±0.42 Ma U-Pb zircon ages and 84.00±1.70 Ma and 84.40±1.80 Ma 40Ar/39Ar pseudoplato ages are determined. It is determined that the Strandja Intrusives are products of compression, tension and extension which formed as result of the northwestern subduction of the Vardar Ocean, the northern branch of the Neotethys, due to the compression relationship between Africa and Eurasia during the Late Cretaceous period.