Yapay zeka ile desteklenmiş bilgilendirilmiş onamda etik kodların belirlenmesi
Determining the ethical codes of artificial intelligence-assisted informed consent
Yazar: FATİH AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. NİLÜFER DEMİRSOY
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıp Tarihi ve Etik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Bilim ve Teknoloji = Science and Technology ; Deontoloji ve Tıp Tarihi = Medical History and Ethics ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Aydınlatılmış onam = Informed consent ; Biyoetik = Bioethics ; Tıbbi özerklik = Clinical autonomy ; Yapay zeka = Artificial intelligence

Özet:
Başlık: Yapay Zekâ ile Desteklenmiş Bilgilendirilmiş Onamda Etik Kodlarının Belirlenmesi
Amaç: Bu doktora tezi, yapay zekâ (YZ) destekli bilgilendirilmiş onam sistemlerinin uygulanmasında ortaya çıkabilecek etik sorunları analiz ederek, bu sistemlerin etik kodlarını belirlemeyi amaçlamaktadır.
Yöntem: Çalışma, ulusal ve uluslararası bilgilendirilmiş onam ve YZ etiği kılavuzlarının kapsamlı bir incelemesini içermektedir. Ayrıca, GPT-4 tabanlı ChatGPT gibi gelişmiş YZ programlarına bilgilendirilmiş onam senaryoları sunularak etik davranışları değerlendirilmiş ve elde edilen veriler geleneksel etik ilkeleri ve YZ etik kılavuzları ışığında analiz edilmiştir.
Bulgular: Geleneksel etik ilkelerin YZ çağında önemini koruduğu ancak şeffaflık, hesap verebilirlik ve denetlenebilirlik gibi yeni ilkelerin ön plana çıktığı görülmüştür. YZ sistemleri, dil ve kültür farklılıklarından kaynaklanan sorunları azaltma, daha ayrıntılı bilgi sağlama ve yönlendirmeleri en aza indirme potansiyeline sahipken, empati, şefkat ve yas gibi insani unsurların eksikliği dikkat çekmektedir.
Sonuç: Çalışma, YZ destekli bilgilendirilmiş onam sistemlerinin uygulanmasında dikkat edilmesi gereken 21 etik kod önermektedir. Bu kodlar, hastanın özerkliğini, mahremiyetini ve güvenliğini korurken, YZ sistemlerinin şeffaf, hesap verebilir ve adil olmasını sağlamayı hedeflemektedir. Ayrıca, insan kontrolünün önemine vurgu yapılarak, "metadeontik" adı verilen yeni bir etik yaklaşım önerilmektedir. Bu yaklaşım, evrensel ve değişmez etik ilkelerin, YZ marifetiyle bireysel ihtiyaçlara ve kültürel farklılıklara göre uyarlanmasını öngörmektedir.

Abstract:
Title: Determining the Ethical Codes of Artificial Intelligence-Assisted Informed Consent
Aim: This doctoral thesis aims to determine the ethical codes for Artificial Intelligence (AI)-assisted informed consent systems by analyzing the ethical issues that may arise in their implementation.
Method: The study involves a comprehensive review of national and international guidelines and regulations concerning informed consent and AI ethics. Additionally, advanced AI programs like GPT-4 based ChatGPT were presented with informed consent scenarios to assess their ethical behavior, and the obtained data was analyzed in light of traditional ethical principles and AI ethics guidelines.
Results: While traditional ethical principles retain their importance in the age of AI, new principles such as explainability, accountability, and auditability emerge as central. AI systems hold the potential to mitigate issues arising from language and cultural differences, provide more detailed information, and minimize potential biases, yet the lack of human elements like empathy, compassion, and mourning remains a concern.
Conclusion: The study proposes 21 ethical codes to be considered in the implementation of AI-assisted informed consent systems. These codes aim to ensure that AI systems are transparent, accountable, and just while protecting patient autonomy, privacy, and safety. Furthermore, highlighting the importance of human oversight, a novel ethical approach termed "metadeontic" is proposed. This approach envisions the adaptation of universal and immutable ethical principles to individual needs and cultural differences through AI, effectively individualizing them within the bounds of universality.