Sporcularda tükenmişlik: Bir model testi
Burnout in athletes: A model test
Yazar: SELEN KELECEK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZİYA KORUÇ
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Spor Bilimleri ve Teknolojisi Ana Bilim Dalı / Spor Bilimleri ve Teknolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Spor = Sports
Dizin: Anksiyete = Anxiety ; Bağlılık = Commitment ; Spor = Sports ; Sporcular = Sportsmen ; Stres = Stress ; Stres yönetimi = Stress management ; Stresle başetme = Coping with stress ; Tükenmişlik = Burnout ; Zihinsel dayanıklılık = Mental toughness

Özet:
Bu araştırma, voleybolcularda sporcu tükenmişliği, spora özgü kaygı, sporda başa çıkma, spora olan bağlılık ve sporda zihinsel dayanıklılık değişkenlerinden hareketle, boylamsal araştırma deseni ile bu değişkenlerdeki değişim ve etkileşim çerçevesinde bir model oluşturulması amacı ile yapılmıştır. Araştırmaya spor deneyimi en az 3 yıl olan 156 kadın, 147 erkek olmak üzere toplam 303 voleybolcu gönüllü olarak katılmıştır. Veriler, boylamsal araştırma deseni kapsamında sporculardan sezon başı, sezon ortası ve sezon sonu olmak üzere 3 farklı dönemde araştırmacı eşliğinde toplanmıştır. Verilerin toplanmasında Sporcu Tükenmişlik Ölçeği, Sporcu Bağlılık Ölçeği, Sporda Stresle Başa Çıkma Envanteri, Sporda Zihinsel Dayanıklılık Envanteri ve Sporda Yarışma Kaygısı Testi kullanılmış ve ölçek paketinin yanıtlanması ortalama 15 dakika sürmüştür. Araştırma kapsamında ele alınan değişkenler arasındaki ilişkiyi belirlemek amacı ile Pearson Çarpım Moment Korelasyon Analizi yapılmıştır. Sporcuların spora özgü kaygı, zihinsel dayanıklılık, spora olan bağlılık ve başa çıkma düzeylerinin tükenmişlik düzeylerini belirleyip belirlemediğini incelemek amacı ile Çoklu Adımsal Regresyon Analizi yapılmıştır. Çalışmaya katılan sporcuların sporcu tükenmişliği, yarışma kaygısı, sporcu bağlılığı, sporda stresle başa çıkma ve sporda zihinsel dayanıklılık düzeylerinde cinsiyet, deneyim ve ölçümler arası farkı test etmek için ise Tekrarlı Ölçümlerde Varyans Analizi kullanılmıştır. Bunun yanında, spora özgü tükenmişlik, sporcu bağlılığı, zihinsel dayanıklılık, sporda stresle başa çıkma ve yarışma kaygısı kavramları arasındaki ilişkiyi modellemek amacıyla Aracı (Mediator) Değişken Analizi kullanılmıştır. Araştırmada hata payı .05 olarak alınmıştır. Analiz sonucu elde edilen bulgular, sezon ortası ve sezon sonu ölçümlerinde sporda stresle başa çıkma dışında (p>0,05) tüm değişkenlerin sporcu tükenmişliği ile ilişkili olduğunu göstermiştir (p<0,01). Sporcu tükenmişliğinin belirlenmesinde ise sezon başında bağlılık, zihinsel dayanıklılık ve stresle başa çıkma etkili olurken (p<0,01); sezon ortası ve sezon sonunda yalnızca bağlılık ve zihinsel dayanıklılığın belirleyici etkiye sahip olduğu görülmüştür (p<0,01). Aracılık analizinde ise, aracı değişkenler göz ardı edildiğinde, üç ölçümde de (sezon başı, ortası ve sonu) yarışma kaygısının tükenmişlik üzerindeki etkisinin istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptanmıştır (p<0,01). Sezon boyunca yarışma kaygısının tükenmişliğe etkisinde zihinsel dayanıklılık ve bağlılığın (p<0,01) negatif yönde kısmi aracılık etkisi olduğu; başa çıkma becerisinin ise aracılık etkisi olmadığı (p>0,05) görülmüştür. Elde edilen bulgular sporcularda tükenmişlik, yarışma kaygısı, spora bağlılık ve sporda stresle başa çıkmanın sezon boyunca değişim gösterdiğini (p<0,01); buna ek olarak tükenmişliğin deneyime göre de farklılaştığını (p<0,05) göstermiştir.

Abstract:
This research was carried out with the aim of creating a model within the framework of the change and interaction in these variables with a longitudinal research design, based on the variables of athlete burnout, sports-specific anxiety, coping with sports, commitment to sports and mental endurance in sports in volleyball players. A total of 303 volleyball players, 156 women and 147 men, with at least 3 years of sports experience, participated in the research voluntarily. The data were collected from the athletes within the scope of the longitudinal research design in 3 different periods, namely at the beginning of the season, in the middle of the season and at the end of the season, with the presence of the researcher. The Athlete Burnout Scale, the Athlete Engagement Scale, the Coping with Stress in Sports Inventory, the Mental Toughness Inventory in Sports, and the Competition Anxiety in Sports Test were used to collect the data, and it took an average of 15 minutes to answer the scale package. Pearson Moment Correlation Analysis was performed in order to determine the relationship between the variables considered within the scope of the research. Multiple Stepwise Regression Analysis was conducted to examine whether the sports-specific anxiety, mental toughness, commitment to sports and coping levels of the athletes determine their burnout levels. The Analysis of Variance in Repeated Measurements was used to test the difference between gender, experience, and measurements in the levels of athlete burnout, competition anxiety, athlete commitment, coping with stress in sports and mental toughness in sports. In addition, Mediator Variable Analysis was used to model the relationship between sports-specific burnout, athlete commitment, mental toughness, coping with stress in sports, and competition anxiety. The margin of error in the study was taken as .05. Findings obtained as a result of the analysis showed that all variables except coping with stress in sports (p>0.05) were associated with athlete burnout in mid-season and end-of-season measurements (p<0.01). At the beginning of the season, commitment, mental toughness and coping with stress were effective in determining athlete burnout (p<0.01); it was seen that only commitment and mental toughness had a decisive effect in the middle of the season and at the end of the season (p<0.01). In the mediation analysis, when the mediating variables were ignored, the effect of competition anxiety on burnout was found to be statistically significant in all three measurements (beginning, middle and end of the season) (p<0.01). During the season, mental toughness, and commitment (p<0.01) had a partial mediating effect in the negative direction in the effect of competition anxiety on burnout; it was seen that coping skills did not have a mediating effect (p>0.05). The findings obtained showed that burnout, competition anxiety, commitment to sports and coping with stress in sports changed throughout the season (p<0.01); In addition, it showed that burnout differed according to experience (p<0.05).