İbn Âşûr tefsirinde belâgat uygulamaları
The applications of rhetoric in Qur'anic exegesis of Ibn Ashur
Yazar: OSMAN ERTUĞRUL
Danışman: DOÇ. DR. EMRAH DİNDİ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Din = Religion ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arap dili =   ; Arap edebiyatı = Arabian literature ; Arapça = Arabic ; Belagat = Eloquence ; Din = Religion ; Dini edebiyat = Religious literature ; Et-Tahrir ve`t-Tenvir = Et-Tahrir ve`t-Tenvir ; Tahir bin Aşur = Tahir bin Aşur

Özet:
Bu çalışmada dil analizleri ve edebî nüktelerle ön plana çıkan İbn Âşûr tefsirindeki belâgat uygulamaları incelemeye tabi tutulmuştur. Müellifimizin iddia ettiği gibi bu eseri okuyanların, daha önce kaleme alınan tefsir kitaplarında bulunan yorumların en iyisini, hatta daha da güzelini bulup bulamayacakları belâgat ilmi çerçevesinde araştırılmıştır. 
Bu çalışma dört bölümden meydana gelmiştir. İlk bölümde İbn Âşûr tefsiri ve belâgat anlayışı ele alındıktan sonra müellifimizin Zemahşerî'ye yaptığı edebî tenkitler incelenmiş ve kendi özgün yorumları tespit edilmiştir. İkinci bölümde İbn Âşûr tefsiri meânî ilmi konularına göre, incelenmiştir. Kelâmın fesâhati ve belâgat gayeleri üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde beyân ilmi konuları kapsamında hakikat, mecâz, teşbih, istiâre ve kinâye uygulamaları tespit edilmiştir. Dördüncü bölümde ise, bedîʻ ilmi konularına yer verilmiştir. 
Araştırma neticesinde, bu eserin şimdiye kadar kaleme alınan en önemli dilbilim tefsirlerinden biri olduğu, filoloji bakımından çok kapsamlı ve özgün olduğu, müellifimizin ileri sürdüğü lengüistik iddiaların doğru olduğu, belâgat ilminin Kur'ân'ın edebî mucize yönlerinin tespit edilmesine ve doğru anlaşılmasına katkı sağladığı sonucuna varılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Kur'ân, Tefsir, İbn Âşûr, et-Tahrîr ve't-Tenvîr, Dilbilimi, Belâgat, Meânî, Beyân, Bedîʻ.

Abstract:
In this study, the rhetorical applications in the commentary of Ibn Ashur were examined, which stands out with linguistic analysis and literary nuances. As the author claims, whether the reader of this work can, within the framework of the science of rhetoric, find the best, or even the most beautiful, of what can be found in commentary books hitherto written.
This study consists of four main chapters. Following the discussion of the methodology of the commentary of Ibn Ashur and his rhetoric understanding, the first chapter examines the author's literary criticism of Zamakhshari, and addresses his own original interpretations. The second chapter contains the examination of the commentary of Ibn Ashur through the essential meanings (ma'ani). The third chapter identifies the practices of truth, metaphor, simile, allegory, and euphemism in the realm of lucidity (bayān). The fourth chapter deals with the rhetorical embellishment (badī).
This study led to the conclusion that this work must be considered one of the most significant linguistic commentaries of all time, it is very complete and original from a linguistic point of view, the author's claim is correct, and it contributes to the determination and correct understanding of miraculous aspects of the Qur'an due to the applied rhetoric. 
Key words: Qur'an, Tafsir, Ibn Ashur, al-Tahrir wa al-Tanwir, Linguistics, Balaghah, Ma'ani, Bayan, Badī.