Çalışma yaşamındaki güncel gelişmeler çerçevesinde iş dizaynı ve iş özelliklerinin proaktif iş davranışına etkisi üzerine bir araştırma
Job design within the scope of contemporary developments in the working life and a research on the effects of job characteristics on proactive work behaviour
Yazar: BEYNAZ UYSAL
Danışman: PROF. DR. CAVİDE BEDİA UYARGİL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İnsan Kaynakları Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Proaktif işyeri davranışı = Proactive work behavior ; İş dizaynı = Work design ; İş hayatı = Work life ; İş karmaşıklığı = Job complexity ; İş özellikleri = Job charecteristic

Özet:
Çalışma yaşamında son kırk yılda önemli değişiklikler yaşanmıştır. Yaşanan bu değişimler sonucunda çalışma yaşamının en belirgin özellikleri belirsizliğin ve karşılıklı bağımlılığın artmasıdır. Örgütler, değişen çalışma şartlarında rekabet üstünlüğünü çalışanları aracılığıyla elde etmektedir. Örgütlerin çalışanlardan beklediği performansın niteliği geçmişe göre farklılaşmıştır. Günümüzde çalışanlardan beklenen proaktif iş davranışıdır. Çalışanların işlerini düzenleyen en önemli araçlardan biri, iş dizaynıdır. İş dizaynı alanında yıllarca en önemli model olarak İş Özellikleri Modeli kabul edilmiştir. Çalışma yaşamında yaşanan gelişmeler ise, İş Özellikleri Modeli'nin günümüzün çalışma şartları için yetersiz kalmasına sebep olmuştur. Güncel iş dizaynı yaklaşımlarının cevap aradığı önemli konulardan biri işlerin değişen özelliklerine uygun modellerin oluşturulmasıdır. Güncel çalışma yaşamının temel özellikleri ve çalışanlardan beklenen proaktif iş davranışı, iki önemli iş özelliği olan iş özerkliğine ve işin karmaşıklığına dikkatleri çekmektedir. Güncel iş dizaynı yaklaşımlarının üzerinde durduğu konulardan bir diğeri, iş özelliklerinin iş sonuçlarına etkisindeki farklı aracı değişkenlerin rolüdür. Bu kapsamda günümüzün çalışma yaşamında ihtiyaç duyulan proaktif iş davranışının öncülü olduğu savunulan aracı değişkenlerden biri rol ötesi özyeterliliktir. Bu bağlamda araştırmada öncelikle iş özerkliği ve işin karmaşıklığının proaktif iş davranışına etkisi, daha sonra bu ilişkide rol ötesi özyeterliliğin aracı rolü tespit edilmeye çalışılmıştır. Araştırma hipotezlerini test etmek için korelasyon ve regresyon analizleri ile Baron ve Kenny'nin önerdiği aracı etki analiz yöntemi kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre; iş özerkliği ve işin karmaşıklığı, proaktif iş davranışını pozitif yönde etkilemektedir. Ayrıca rol ötesi özyeterlilik, hem iş özerkliğinin hem de işin karmaşıklığının proaktif iş davranışı üzerindeki etkisinde aracı rolü üstlenmektedir.

Abstract:
There have been considerable changes in the working life over the last forty years. As a result of these changes, uncertainty and interdependence have become the most distinctive features of the working life. Organizations obtain competitive advantage by means of their employees in the unstable challenging work environment. Understanding of the expected employee performance has changed, comparing to the past. Today, employees are expected to display proactive work behaviour. One of the most important tools to arrange work of employee is job design. The Job Characteristics Model has been accepted as a unique and important model in the field of job design. However, as the model hasn't been able to keep up with the recent developments in the working life, it is considered inadequate today. One of the most significant issues of contemporary job design approaches is to create appropriate models for the changing nature of working life. The basic qualities of working life and expected proactive work behaviour attract a great deal of attention to the two crucial job characteristics; namely job autonomy and job complexity. Another field of interest for contemporary job design approaches is the role of different mediators in the effect of job characteristics on job outcomes. Within this scope, role breadth self-efficacy is proposed as one of the most important mediators which predicts proactive work behaviour. In accordance with the literature, this research is designed to analyse the effect of job autonomy and job complexity on proactive work behaviour and the mediating role of role breadth self-efficacy in this relationship. Pearson correlation analysis, regression analyses and Baron and Kenny's framework for mediation were used to test the hypotheses. The results of our study indicate that job autonomy and job complexity affect proactive work behaviour positively. In addition, role breadth self-efficacy acts as a mediator on the effect of both job autonomy and job complexity on proactive work behaviour.