Lipozomların tekstil terbiyesinde kullanım olanaklarının incelenmesi
The investigation of the usage possibilities of liposomes in textile finishing processes
Yazar: GÜLŞAH EKİN KARTAL
Danışman: PROF. DR. AYŞE MERİH SARIIŞIK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tekstil Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering
Dizin: Lipozomlar = Liposomes

Özet:
Günümüzde, dünya ekonomisini etkisine alan globalleşme süreci ile işletmeler dünya pazarında yoğun bir rekabet içerisinde faaliyet göstermektedirler. Dış piyasalardaki pazar paylarının korunması ve artırılması, dünya ekonomisi ile bütünleşmenin sağlanarak rekabet edilebilirlik gücünün yükseltilmesi tüm ülkelerin temel hedefleri haline gelmiştir. Tekstil ürünlerindeki geleneksel model, renk, tuşe, malzeme farklılaşması gibi çeşitliliğin yanı sıra işlevsel özelliklerdeki yeniliklere bağlı olarak tüketiciye sunulan ürünlere her geçen gün yenileri eklenmektedir. Tekstil sektörünün rekabetçi olması, ancak sektörün teknoloji düzeyinin ve ilgili alanlardaki eğitimin ve inovasyon yeteneğinin yükseltilmesi, AR-GE faaliyetlerinin artırılması ve moda marka yaratılması ile mümkün görülmektedir. 
Tekstil üreticileri, tekstil materyaline çeşitli fonksiyonel özelliklerin kazandırılması ve hafif, dayanıklı akıllı kumaşların oluşturulmasında, nanopartiküllerin ve kapsüllerin tekstil içerisine entegre edilmesi çalışmalarına giderek artan bir ilgi göstermektedir. Lipozomlar, aktif maddenin kapsüllenerek, hücre zarının bir ucundan öbür ucuna taşınmasına olanak tanıyan taşıyıcı sistemlerdir. Son yıllarda, lipozomlar eczacılık, kozmetik, gıda, deterjan ve tekstil gibi pek çok uygulama alanında ilgi odağı haline gelmiştir. Lipozomların yeni uygulama alanlarından birisi de tekstil boyacılığıdır. Bu yeni, temiz ve etkili teknoloji başta yün boyamacılığı olmak üzere çeşitli lif ve lif karışımlarının boyanmasında boyarmadde alımını kolaylaştırmak,  boyama düzgünlüğünü artırmak ve daha düşük sıcaklıkta boyama yapabilmek gibi çok çeşitli amaçlarla kullanılabilmektedir. 
Boyama işleminde lipozomların kullanılması, boyama sıcaklığında belirgin bir düşüşe yol açmaktadır. Bu teknolojinin uygulanması sürenin kısaltılmasıyla ve diğer herhangi bir sentetik yardımcı maddenin kullanımından kaçınılarak konvansiyonel yün boyamada ihtiyaç duyulan sıcaklığın daha da düşürülmesiyle enerji tasarrufusağlamaktadır. Ayrıca; lipozom kullanılarak düşük boyama sıcaklığında boyama yaparak lifler korunmaktadır. Lipozomların, konvansiyonel yolla sentezlenmiş yardımcı maddelere göre biyolojik olarak daha kolay bir şekilde parçalanabildiği bilinmektedir. Bu nedenle; lipozomlar boya banyosunun atık su yükünde belirgin bir azalmaya yol açmaktadır. Boyama işleminde lipozomların kullanılması, düşük sıcaklık ve daha düşük çevresel etkilerle birlikte, liflere daha doğal bir tutum ve iyileştirilmiş kalite özellikleri kazandırmaktadır. Yün ağartmasında da lipozomlar son derece etkilidir. Ağartma banyosunda lipozomların varlığı, temel bileşen-hidrojen peroksit konsantrasyonunun önemli derecede azalmasını sağlayarak ağartılmış kumaşın kalitesini artırmaktadır. 
Tez çalışması kapsamında, değişik lipit:kolesterol oranlarında lipozomlar elde edilmiş ve bu lipozomlar yün, yün/PET karışımlarının boyama işleminin ve yün önterbiye işleminin optimizasyonunda kullanılmıştır. Lipozom üretim optimizasyon çalışmalarından sonra, kapsül verimi yüksek olanlarda karakterizasyon çalışmaları (SEM, TEM, AFM, FT-IR, DSC, XRD, partikül büyüklüğü ve dağılımı vb.) yapılmıştır.  Boyama sonrası numunelerin yıkama haslığı, ışık haslığı (yapay ve gün ışığına), sürtme haslığı ve ter haslığı incelenmiştir. Boyama sonrası yünde meydana gelen zarar alkali çözünürlüğü yöntemine göre tayin edilmiştir. Ön işlem sonrası ürünlerin alkali çözünürlüğü, hidrofillik özellikleri ve beyazlık derecesi de incelenmiştir. Ayrıca, ürünlerin mukavemet özelliklerindeki değişimler araştırılmıştır.

Abstract:
Today, firms face a very fierce competition as globalization profoundly influences the world economy. The protectionand enhancement oftheir market shares inforeign markets, increasing competitiveness-power by ensuringintegrationwith the world economyhas become themain goals ofall countries. The new products are added to thoseoffered to consumers day by day depending on innovations in functional characteristics as well as the diversity such as the differantiation of traditionalmodel, color, handle, material in textile products. Textileindustryto becompetitive can be only possible by enchancing the level of sector's technology and the education and capability of innovation in related fields, increasing R&Dactivities and creating of fashion brands. 
Textile manufacturers are increasingly interested in studies of integrating nanoparticles andcapsules into textiles on giving various functional properties to textiles and creating light, durable, intelligent fabrics. Liposomes are the carrier systems allowing transport of active agent to one end of cell membrane to the other one by encapsulation. Recently, liposomes have become a focus interest in many applications such as pharmaceutical, cosmetic, food, detergent and textile. One of the new application areas of liposomes is textile dyeing. This new, clean and efficient technology can be used in, particularly wool-dyeing, dyeing of various fiber and fiber blends for various purposes such as facilitating dye uptake, enchancing the level of dyeing and dyeing at the lower temperatures. 
Using liposomes in dyeing process leads to a distinct decrease in dyeing temperature. Application of this technology results in saving energy by reducing the time and reducing the temperature more than those needed in conventional wool-dyeing method, avoidingthe use ofany othersynthetic auxiliaries. In addition; the fibers are protected by dyeing at low dyeing temperatures by use of liposomes. Liposomes are known to be easily biodegradable than those conventionally synthesized auxiliaries. Therefore; liposomes cause a distinct decrease in the contamination of dyebath. Using liposomes in dyeing process gives a more natural handle and improved quality properties to fibers with a lower temperature and lower environmental impact. The liposomes are also highly effective in bleaching of wool. The presence of liposomes in bleaching bath increases the quality of bleached wool by reducing significantly the concentration of basic component-hydrogen peroxide. 
Within the study, liposomes will be used in optimization of dyeing process of wool and wool/pes and pretreatment of wool. After the optimization study of liposome production, characterization tests such as SEM, TEM, AFM, FT-IR, DSC, XRD, particule size and distribution analysis were applied to the those which demonstrate the highest capsulation efficiency. After the dyeing process washing fastness, light-fastness (artificial and day light), rubbing fastness and perspiration fastness of samples were studied. The damage occurred in wool after dyeing process were determined by alkali solubility method. After pretreatment process, alkali solubility, hydrophility properties and degree of whiteness of products were investigated. In addition, the changes of strength properties of products were studied.