Centranthus longiflorus Stev subsp. Longiflorus bitkisi üzerinde fitokimyasal araştırmalar
Phytochemical studies on Centranthus longiflorus stev. subsp longiflorus
Yazar: ZÜHAL GÜVENALP
Danışman: PROF. DR. MANSUR HARMANDAR ; DOÇ. DR. L. ÖMÜR DEMİREZER
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1999
Konu: Biyoloji = Biology ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Centranthus longiflorus = Centranthus longiflorus ; Farmakognozi = Pharmacognosy ; Kırmızı mahmuz çiçeği = French honeysuckle ; Uçucu yağlar = Essential oils

Özet:
Valerianaceae familyasından Centranthus cinsi Türkiye bitki örtüsünde 3 tür ile temsil edilmektedir. Kırmızı mahmuz çiçeği veya Kırmızı kantaron adı ile bilinen Centranthus türleri valepotriatlar, iridoitler, flavonoitler ve triterpenik yapıda maddeler taşımaktadır. Tedavi değerine sahip bu türler halk arasında yatıştırıcı ve uyutucu olarak kullanılmaktadır. Bu çalışmada Centranthus longiflorus Stev. subsp. longiflorus türü üzerinde fitokimyasal araştırmalar ile uçucu yağ ve sabit yağ çalışmaları yapılmıştır. Bitkinin gölgede kurutulmuş toprak üstü kısımları metanol ile ekstre edilmiştir. Metanol ekstraktı sırası ile petrol eteri, dietil eter, etil asetat ve n-butanol ile tüketilmiştir. Ayrıca bitkinin kloroform ile maserasyonu sonucu elde edilen ekstre de çalışmalarda kullanılmıştır. Yapılan kromatografik çalışmalar sonucunda doğada tarafımızdan ilk defa izole edilen ve adlandırılan Longifloron (CLI-1) ile Kanokozit A (CLI-2), Patrinozit (CLI-3), Valtrat hidrin B8 (CLV), p-Sitosterol (CLS), Oleanolik asit (CLT) ve Rutin (CLF) bileşikleri izole edilmiştir. Elde edilen bileşiklerin yapılan spektral metotlar (UV, İR, 'H-NMR, 13C-NMR, DEPT, 2D-NMR) kullanılarak aydınlatılmıştır. Bitkinin toprak üstü kısımlarında uçucu yağ bulunduğu tespit edildikten sonra, su distilasyonu metodu ile uçucu yağ elde edilmiştir (% 0.028). Uçucu yağ Gaz kromatografisi ve Gaz-Kütle spektrometrisi yöntemiyle analiz edilerek yağ örneğinde 44 bileşen saptanmıştır. Ana bileşen izovalerik asittir (% 9.5). Yine Gaz kromatografisi yardımı ile bitkinin toprak üstü kısımlarında sabit yağ çalışmaları yapılarak, yağ örneğinde; başlıcaları palmitik asit (% 72.0), stearik asit (% 6.4), miristik asit (% 4.3), araşidik asit (% 3.5) ve pentadekanoik asit (% 2.5) olmak üzere 17 yağ asidi tayin edilmiştir.

Abstract:
The genus Centranthus (Valerianaceae) is represented by 3 species in Turkish Flora. Centranthus species, known as "Kırmızı mahmuz çiçeği" or "Kırmızı kantaron", contain valepotriates, iridoids, flavonoids and triterpenic substances. These species are used as sedative and hipnotic. In this study phytochemical and essential oils as well as lipid investigations were realised on Centranthus longiflorus Stev. subsp. longiflorus. The air dried aerial parts of the title plant was extracted with methanol. The residue was extracted with petroleum ether, diethyl ether, ethyl acetate and n-butanol respectively. Additionally the air dried herbs were extracted with chloroform. As a result of the chromatographical studies [open column chromatography (silica gel, sephadex) and MPLC], p-Sitosterol (CLS), Oleanolic acid (CLT), Longifloron (CLI-1), Kanokozit A (CLI-2), Patrinozit (CLI-3), Valtrat hydrin B8 (CLV) ve Rutin (CLF) were isolated. Structure elucidation of the isolated compounds were performed by spectral methods (UV, IR, 'H-NMR, 13C-NMR, DEPT, 2D-NMR spectroscopy). In this study, we examined the composition of the volatile oil of aerial parts of Centranthus longiflorus Stev. subsp. longiflorus. The volatile oil contents of this plant was 0.028 %. The oil was analyzed by capillary GC and GC-MS. Fourty-four compounds were identified in the oil samples and characterized by the high content of isovaleric acid (9.5 %). We examined the composition of lipids of aerial parts of Centranthus longiflorus Stev. subsp. longiflorus too. Analysis was realized by capillary GC. 17 compounds were identified in the oil samples and characterized by the high content of palmitic acid (72 %).