Kariyer yapılandırma kuramına göre geliştirilen kariyer müdahale programının etkililiğinin incelenmesi
Investigation of the effectiveness of career intervention program based on career construction theory
Yazar: OZAN KORKMAZ
Danışman: DOÇ. DR. OĞUZHAN KIRDÖK
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Kariyer = Career ; Kariyer uyumu = Career adaptability ; Lise öğrencileri = High schools students ; Müdahale programları = Intervention programs

Özet:
Bu araştırmanın amacı, Kariyer Yapılandırma Kuramı (KYK) temelli geliştirilen kariyer müdahale programının lise öğrencilerinin kariyer uyum yetenekleri ve kariyer uyum tepkilerine etkisini incelemektir. Lise öğrencilerinde kariyer uyum yeteneklerini geliştirmeye yönelik hazırlanan KYK temelli kariyer müdahale çalışmasının etkililiğini inceleyen bu araştırma, yarı deneysel bir çalışmadır. Yarı deneysel modellerden "öntest-sontest kontrol gruplu yarı deneysel model" kullanılmıştır. Çalışma grubu Karaman ili merkezindeki benzer özellik taşıyan iki farklı Anadolu Lisesinde 2020-2021 eğitim-öğretim yılında dokuzuncu ve onuncu sınıfa devam eden öğrencilerden oluşmaktadır. Çalışma grubunun katılımcıları, araştırmaya gönüllü olarak katılmak isteyen 54 öğrencidir (27 deney grubu, 27 kontrol grubu). Deney grubundaki öğrencilerin yaşları 13-16 arasında değişmektedir. Yaş ortalamaları 14.89'dur (Ss = .85). Kontrol grubundaki öğrencilerin yaşları ise 13-17 arasında değişmektedir. Öğrencilerin yaş ortalamaları 14.93'tür (Ss = .87).
Araştırmada öğrencilerin kariyer uyum yeteneklerini ölçmek amacıyla araştırma kapsamında geliştirilen Kariyer Uyum Yetenekleri Ölçeği-Yeni Form, kariyer uyum tepkilerini ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlanan Öğrenci Kariyer Yapılandırma Envanteri ve grup süreci ile ilgili öğrencilerin görüşlerini elde etmek amacıyla çalışma kapsamında uyarlanan Grup Sürecinin Genel Değerlendirilmesi Formu kullanılmıştır.
Araştırmada deney grubu öğrencilerine yedi oturumluk bir kariyer müdahale programı uygulaması yapılmıştır. Kontrol grubuna herhangi bir müdahalede bulunulmamıştır. Deney grubu ile kontrol grubunun kariyer uyum yetenekleri ve kariyer uyum tepkileri toplam ve alt boyut puanlarının öntest-sontest puan ortalamaları arasındaki farkın anlamlılığını incelemek amacıyla bağımsız örneklemler için t-testi yapılmıştır. Deneysel müdahalenin kalıcılığını test etmek amacıyla uygulamadan dört hafta sonra deney grubundaki öğrencilerin kariyer uyum yetenekleri ile kariyer uyum tepkilerini tekrar ölçülmüştür. Sontest ile izleme testi puan ortalamaları arasındaki farkın anlamlılığı bağımlı örneklemler t-testi ile analiz edilmiştir. Katılımcıların grup süreci ile ilgili görüşlerini ortaya koymak amacıyla toplanan nitel veriler ise içerik analizi ile incelenmiştir.
Araştırma sonucunda KYK temelli geliştirilen kariyer müdahale programının, lise dokuzuncu ve onuncu sınıf öğrencilerinin kariyer uyum yeteneklerini geliştirdiği ve kariyer uyum tepkilerini arttırdığı ortaya konulmuştur.

Abstract:
The main purpose of this study is to examine the effect of career intervention program based on Career Construction Theory (CCT) on career adapt-abilities and career adapting responses. This research is a quasi-experimental study examining the effectiveness of CCT-based career intervention study for developing high school students' career adapt-abilities. A quasi-experimental model with pretest-posttest control group, one of the quasi-experimental models, was used. The study group consists of students attending the ninth and tenth grade in two different Anatolian High Schools with similar characteristics in the city center of Karaman in the 2020-2021 academic year. Participants of the study group consist of 54 students (27 students experimental group, 27 students control group) who want to participate in the research voluntarily. The ages of the students in the experimental group range between 13-16. Their average age is 14.89 (Sd = .85). The ages of the students in the control group range between 13-16. Their average age is 14.93 (Sd = .87).
The Career Adaptabilities Scale-New Form, which was developed within the scope of the research to measure the career adaptabilities, The Student Career Construction Inventory, which was adapted to Turkish to measure career adapting responses and Evaluation at the End of The Group By Members, which was adapted within the scope of the study in order to obtain the students' views about the group process was used in the research.
In the study, a seven-session career intervention program was applied to the experimental group students. There was no intervention in the control group. Independent samples t-test was conducted in order to analyze the significance of the difference between experimental and control groups in terms of career adapt-abilities and career adapting responses, and the pretest-posttest average scores of the subscales. In order to test the permanence of the experimental intervention, the career adaptabilities and career adapting responses of the students in the experimental group were measured again four weeks after the intervention. The significance of the difference between the posttest and follow-up test mean scores was analyzed with the dependent samples t-test. The qualitative data collected in order to reveal the opinions of the participants about the group process was analyzed with content analysis.
As a result of the research, it has been revealed that the career intervention program developed based on CCT improves the career adapt-abilities and career adapting responses of the ninth and tenth grade high school students.