Sosyal bilgiler ders kitaplarındaki görsellerin coğrafi beceriler açısından incelenmesi
Examination of social studies textbooks in terms of geographical skills
Yazar: SEVİLAY YOLCU
Danışman: PROF. DR. SERKAN DOĞANAY
Giresun Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmada, 5., 6. ve 7. sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarındaki görsellerin coğrafi becerileri yansıtma durumları incelenerek, söz konusu beceriler hakkında öğretmen görüşlerinin alınması amaçlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman inceleme kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunda, Giresun Merkez'de Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlı ortaokullarda görev yapan, 12 sosyal bilgiler öğretmeni yer almıştır. Çalışmada kullanılan veriler, araştırmacı tarafından hazırlanan ders kitabı inceleme formu ve yarı yapılandırılmış görüşme formları ile toplanmış ve elde edilen verilerin analizinde içerik ve betimsel analiz kullanılmıştır. Öğretmen görüşlerinden elde edilen veriler, NVİVO 11 nitel analiz programı ile çözümlenmiştir. Ders kitaplarından elde edilen bulgulara göre, coğrafi becerilerin görsellere ve öğrenme alanlarına düzenli dağılım göstermediği; 5., 6. ve 7. sınıf   düzeylerinde görsellere en fazla yansıtılan becerinin harita okuryazarlığı olduğu ve gözlem becerisinin ise hiçbir sınıf düzeyindeki görsellere yansıtılmadığı ortaya çıkmıştır. Diğer yandan coğrafi becerilerin ele alınan tüm sınıf düzeylerinde İnsanlar, Yerler ve Çevreler öğrenme alanındaki görsellerde daha yoğun olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bulgulara göre öğretmenlerin, ders kitaplarında coğrafi becerileri yansıtan görsellerin yeterli olmaması, coğrafi becerilerin özelliklerinin görsellere yansıtılmaması ve güncel olmaması, coğrafi becerilerin öğretiminde öğrencilerin ele alınan 6 coğrafi becerinin hepsinde zorlanmaları, öğretmenlerin zaman yetersizliği, materyal eksikliği, kavramların soyut olması, gezi gözlem eksikliği ve öğrencilerden kaynaklı sorunlar gibi nedenlerle güçlükler yaşadıkları tespit edilmiştir. Coğrafi becerilerin mümkün olabildiğince tüm öğrenme alanlarıyla ilişkilendirilerek görsellere yansıtılması, görsellerin güncellenmesi ve coğrafi becerilerin anlatımında uygulamalara yer verilmesi şeklinde önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
In this study, it was aimed to examine the geographical skills of the visuals in the 5th, 6th and 7th grade social studies textbooks and to get teacher's opinions about these skills. Document analysis, one of the qualitative research methods, was used in the research. In the study group of the research, 12 social studies teachers working in secondary schools affiliated to the Ministry of National Education in Giresun Center took part. The data used in the study were collected with the textbook review form and semi-structured interview forms prepared by the researcher, and content and descriptive analysis were used in the analysis of the data obtained. The data obtained from the teachers' opinions were analyzed with the NVIVO 11 qualitative analysis program. According to the findings obtained from the textbooks, geographical skills are not regularly distributed to visuals and learning areas; It has been revealed that the skill that is most reflected in the visuals at the 5th, 6th and 7th grade levels is map literacy and the observation skill is not reflected in the visuals at any grade level. On the other hand, it was concluded that geographical skills were more intense in the visuals in the People, Places and Environments learning area at all grade levels. According to the findings, it was determined that teachers had difficulties due to reasons such as insufficient visuals reflecting geographical skills in textbooks, not reflecting the characteristics of geographical skills on visuals and not being up-to-date, students having difficulties in all 6 geographical skills discussed in teaching geographical skills, lack of time of teachers, lack of materials, abstract concepts, lack of trip observation and problems arising from students. Suggestions were made in the form of associating geographical skills with all learning areas as much as possible, reflecting them on visuals, updating visuals and including applications in the expression of geographical skills.