Yol geometrik standartlarının karayolu işletme maliyetleri üzerindeki etkisinin incelenmesi
Evaluation of highway geometrical standard on operational cost of highway
Yazar: SONER CANVER
Danışman: DOÇ. DR. HALİT ÖZEN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Ulaştırma Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ulaşım = Transportation

Özet:
Ulaştırmanın üç temel bileşeni; insan, taşıt ve yol şeklindedir. İnsan ve taşıt karakteristikleri yol geometrisinin tanımlanması veya tasarımında önemli rol oynamaktadır. Ulaştırma sistemlerinde, projesi tamalanmış bir yolda maliyet yapım, bakım ve işletme maliyetleri olmak üzere üç ana başlık halinde ele alınmaktadır. Yapım maliyetleri projenin uygulanması esnasında yapılacak tüm toprak işlerinin ve tünel, köprü menfez gibi bir çok sanat yapısı imalat giderlerini, bakım maliyetleri yol imalatlarının tamamlanıp proje hayata geçirilmesinden sonra yolda oluşan problemlerin giderilmesi için ortaya çıkan yeni imalat giderlerini ve işletme maliyetleri ise yolun karakteristik özelliklerine ve kullanıcı davranışlarına göre yolun işletimi sırasında seyahat edenlerin gerek kendilerine gerek çevreye yansıttıkları maliyetleri kapsamaktadır. Ulaştırma sistemlerinin yapılabilirlik analizleri veya alaternatiflerin değerlendirilmesi aşamasında bu üç maliyet dikkate alınmaktadır. Yol geometrisi maliyet üzerinde önemli etkiye sahip olup, yol geometrisindeki iyileştirmelerde yapım maliyeti aratarken işletme maliyeti azalmakta, aynı şekilde yapım maliyeti azalırken işletme maliyeti artabilmektedir. Bu nedenle yol geometrisindeki değişimlerin yol maliyeti üzerine etkisinin araştırılması büyük öenm arz etmektedir. Karayolu işletme maliyetleri; taşıt işletme, emisyon, zaman kaybı ve yol güvenliği maliyeti olmak üzere 4 ana başlıkta toplanmaktadır. Bunlar arasında taşıt işletme maliyeti, en büyük maliyet oranına sahip olup, yakıt tüketimi, bakım-onarım gibi doğrudan kullanıcıya yansıyan maliyetleri azaltmada yolun geometrik özellikleri de büyük önem arz etmektedir.

Bu çalışmada, yatay kurp yarıçapı, sayısı, yol eğimi, kaplama tabakası yüzey pürüzlüğü gibi özelliklerin karayolu işletme maliyeti üzerindeki etkisi incelnemiştir. Bu kapsamda,  karayolu işletme maliyetleri tanımlanmakta ve hesaplanmasına yönelik detaylı literatür araştırması verilmekte, yol geometrik ve işletme özelliklerinin maliyet üzerindeki etkisi, Çanakkale-Eceabat-Abide güzergahı yol projeleri üzerinden belirlenmektedir. Çalışmada, Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından ve dünyada yaygın olarak kullanılmakta olan Dünya Bankası tarafından yol proje maliyetlerinin hesaplanması için geliştirilmiş HDM-4 (Highway Developement and Management) yazılımı kullanılmıştır. Sonuç olarak; taşıt işletme, çevresel etkiler ve yol geometrik özelliklerine ilişkin kullanılan parametrelerin yol işletme maliyetine olan etkisi Çanakkale-Eceabat-Abide güzergahı özelinde ortaya konulmuştur.

Abstract:
The three main components of transportation are human, vehicle, and infrastructure. During the operation of the transportation system, the problems of these components both in themselves and in their relations with each other are defined as "cost". In the planning stage of the transportation system, the costs to be encountered during operation must be identified and analyzed. In this context, it is very important to determine the operating costs separately and to evaluate their effects on the highway transportation that is heavily used in our country. Operating costs in the highway transportation are divided into four main categories; vehicle operation cost, emission cost, time loss cost, and road safety cost. Among them, the vehicle operation cost has the greatest cost value. Characteristic features of the highway are of great importance to reduce these costs that directly affect the user, such as fuel consumption, maintenance, and repair.


In this study, highway operating costs and methods for calculating costs sre examined in detail. The effect of the change in software parameters on the project cost is analyzed by using the HDM-4 software developed by the World Bank to calculate highway operating costs. In this study, the effect of the change in software parameters is determined for a specific highway. Consequently, effects of the parameters that are used for vehicle operation, environmental effects and the geometric properties of the highway are exposed.