Postpartum depresyon ile emzirme özyeterliliği ilişkisinde annelerin bebek bakımına yönelik obsesif ve kompulsif davranışlarının aracı rolü
The mediator role of mothers' obsessive and compulsive behaviors towrds baby care in the relationship between postpartum depression and breastfeeding self-efficacy
Yazar: RUKİYE DUMAN
Danışman: DOÇ. DR. HÜSNİYE DİNÇ KAYA
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Ebelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ebelik = Midwifery

Özet:
Bu çalışma primipar annelerde postpartum depresyon ile emzirme özyeterliliği ilişkisinde annelerin bebek bakımına yönelik obsesif ve kompulsif davranışlarının aracı rolünü belirlemek amacıyla ilişkisel tarama modeli kullanılarak yapıldı. Çalışmanın örneklemini doğum sonu 2-8. haftalar arasında olan ve Avcılar İlçe Sağlık Müdürlüğü'ne bağlı aile sağlığı merkezlerinde doğum sonu takibi yapılan 256 primipar anneler oluşturdu. Çalışma verileri "Tanıtıcı Bilgi Formu", "Edinburgh Doğum Sonu Depresyon Ölçeği (EPDÖ)", "Emzirme Özyeterlilik Ölçeği- Kısa Formu (EÖYÖ-KF)" ve "Doğum Sonrası Dönemde Annelerin Bebek Bakımına Yönelik Obsesif ve Kompulsif Davranışları Ölçeği (OKDÖ)" ile toplandı. Çalışma sonucunda annelerin EPDÖ puan ortalaması 10,16±5,75, EÖYÖ-KF puan ortalaması 53,04±8,26 ve OKDÖ puan ortalaması 24,39±7,53 olarak hesaplandı. Çalışmaya katılan annelerin %34'ü postpartum depresyon açısından riskli grupta yer aldı. EPDÖ ile EÖYÖ-KF arasında negatif yönde korelasyon görüldü (r=-0,400; p<0,001). Annelerin depresif belirtileri arttıkça emzirme özyeterlilikleri azalmıştır. EPDÖ ile OKDÖ arasında ise pozitif yönde korelasyon görüldü (r=0,361; p<0,001). Annelerin depresif belirtileri arttıkça bebek bakımına yönelik obsesif kompulsif davranışları artmıştır. EÖYÖ-KF ile OKDÖ arasında ise negatif yönde korelasyon görüldü (r=-0,134; p<0,001). Annelerin emzirme özyeterlilikleri arttıkça bebek bakımına yönelik obsesif kompulsif davranışları azalmıştır. Çalışmada yapılan aracı rol analizine postpartum depresyon ile emzirme özyeterliliği ilişkisinde annelerin bebek bakımına yönelik obsesif ve kompulsif davranışların aracı rolü olmadığı, annelerin bebek bakımına yönelik obsesif ve kompulsif davranışlar ile emzirme özyeterliliği ilişkisinde postpartum depresyonun tam aracılık rolü olduğu bulundu (ß=0,013, p=0,846; ß=0,580 p=0,000). Sonuç olarak, annelerin bebek bakımına yönelik obsesif kompulsif davranışları ile emzirme özyeterliliği arasındaki ilişki postpartum depresyon ile açıklanabilir. Annelerin bebek bakımına yönelik obsesif kompulsif davranışlarının artması postpartum depresyonu arttıracak ve emzirme özyeterliliğini olumsuz etkileyecektir. Annelerin bebek bakımına yönelik obsesif kompulsif davranışlarının emzirme özyeterliliği üzerindeki etkisini azaltmak için primipar anneler doğum sonu dönemde postpartum depresyon belirtileri açısından yakın takip edilmelidir. Ayrıca gebelik döneminde annelere bebek bakımı ile ilgili eğitimler verilmesi annelerin bebek bakımı ile ilgili endişelerinin azalmasını sağlayabilir.

Abstract:
This study was conducted using a relational screening model to determine the mediating role of mothers' obsessive and compulsive behaviors related to infant care in the relationship between postpartum depression and breastfeeding self-efficacy in primiparous mothers. The study sample consisted of 256 primiparous mothers who were in the 2nd to 8th weeks after childbirth and were monitored postpartum at family health centers affiliated with the Avcılar District Health Directorate. Data were collected through a "Demographic Information Form," the "Edinburgh Postnatal Depression Scale (EPDS)," the "Breastfeeding Self-Efficacy Scale-Short Form (BSES-SF)," and the ""Obsessive and Compulsive Behaviors Scale of Mothers in Postpartum Period Regarding Baby Care (OCBSMPPRBC)." The study revealed that the mean EPDS score for mothers was 10.16±5.75, the BSES-SF score was 53.04±8.26, and the OCBSMPPRBC score was 24.39±7.53. Approximately 34% of the participating mothers were in the high-risk group for postpartum depression. A negative correlation was observed between EPDS and BSES-SF (r=-0.400; p<0.001), indicating that as depressive symptoms in mothers increased, breastfeeding self-efficacy decreased. A positive correlation was found between EPDS and OCBSMPPRBC (r=0.361; p<0.001), indicating that as depressive symptoms increased, obsessive-compulsive behaviors related to infant care also increased. A negative correlation was observed between BSES-SF and OCBSMPPRBC (r=-0.134; p<0.001), suggesting that as breastfeeding self-efficacy increased, obsessive-compulsive behaviors related to infant care decreased. The mediating role analysis indicated that obsessive and compulsive behaviors related to infant care did not have a mediating role in the relationship between postpartum depression and breastfeeding self-efficacy. Instead, postpartum depression played a fully mediating role in the relationship between obsessive and compulsive behaviors related to infant care and breastfeeding self-efficacy (ß=0.013, p=0.846; ß=0.580, p=0.000). In conclusion, the relationship between mothers' obsessive-compulsive behaviors related to infant care and breastfeeding self-efficacy can be explained by postpartum depression. An increase in obsessive-compulsive behaviors related to infant care will contribute to an increase in postpartum depression and negatively impact breastfeeding self-efficacy. To mitigate the impact of obsessive-compulsive behaviors related to infant care on breastfeeding self-efficacy, primiparous mothers should be closely monitored for postpartum depression symptoms in the postpartum period. Additionally, providing mothers with education on infant care during pregnancy may reduce their concerns about babycare.