Eleştiri kuramları ve Türk romanı
Critical literary theories and Turkish novel
Yazar: MUAZZEZ ESER
Danışman: PROF. DR. MUHAMMET GÜR
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bu çalışma Türk edebiyatında bilhassa roman türü merkezinde eleştiri kuramlarının nasıl algılandığını irdelemek ve bunun düşünsel açıdan sebep ve sonuçlarını tartışmak amacı ile kaleme alınmıştır. Uzun yıllar boyunca çoğunlukla farklı bir bakış açısı gerektiren şiir ile edebî gelenek oluşturmuş Türk Edebiyatı, önce çeviriler daha sonra özgün eserler aracılığı ile yöneldiği medeniyet dairesinde iyi tanınan bir edebî türde eserler vermiştir. Hem yenileşme sürecinin doğru anlaşılabilmesi hem de modern eleştirinin nasıl algılandığının tespit edilebilmesi için eleştiri kuramlarını bu tür çerçevesinde ele almak faydalı olacaktır. 
Yirminci yüzyılda eleştiri, yalnızca sınırlı bir zümreyi ilgilendiren değil; ideolojik, tarihî ve sosyal bakımdan tartışılan çok yönlü ve kapsamlı bir araştırma alanı olarak dikkat çeker. Eleştiri kuramları, edebiyata farklı perspektiflerden bakmaya olanak tanırken çeşitli kültürlerin entelektüel mirasını ve estetik kavrayışını anlamaya katkı sağlamaktadır.
Türk düşüncesinin yeni bir kavrayışa yöneldiği; tarihi, siyasi ve sosyal açıdan tartışmalı bir dönemin iki önemli edebi yeniliği olarak roman ve modern eleştiri, değişimin hem toplumsal hem de sanatsal ve entelektüel açıdan takip edilmesi noktasında önemli unsurlardır. Cumhuriyet döneminde bilginin kuramlaşması ve bunun estetik bir sahadaki gelişimini anlamak üzere bu unsurların birlikte irdelenmesi çeşitli problemlerin ayrıntılı biçimde tespitine olanak sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler: Eleştiri Kuramı, Edebi Tür, Roman, Yorum, Modernite, Estetik, Ekol, Kanon, Anlatı

Abstract:
This study was written with the aim of examining how theories of criticism are perceived in Turkish literature, especially in the novel genre, and discussing the intellectual reasons and consequences of this. Turkish literature, which has created a literary tradition with poetry, which requires a different perspective for many years, has produced works in a literary genre that is well-known in the civilization it is directed to, first through translations and then through original works. It would be useful to examine theories of criticism within the framework of this genre in order to understand the process of innovation correctly and to determine how modern criticism is perceived.
In the twentieth century, criticism attracts attention not only as a limited group of people but also as a multifaceted and comprehensive field of research that is discussed ideologically, historically and socially. Critical theories allow us to look at literature from different perspectives and contribute to understanding the intellectual heritage and aesthetic perception of various cultures.
As two important literary innovations of a historically, politically and socially controversial period in which Turkish thought is heading towards a new understanding, the novel and modern criticism are important elements in terms of following the change both socially and artistically and intellectually. Examining these elements together in order to understand the theorization of knowledge in the Republican period and its development in an aesthetic field will allow for the detailed identification of various problems.

Key Words: Critical Theory, Literary Genre, Novel, Interpretation, Modernity, Aesthetics, Canon, Narrative.