IRP-1 ve IRP-2 gen polimorfizminin talasemi hastalarının kan metal düzeyleri üzerine etkisi
Effect of İRP-1 and İRP-2 gene polymorphism on blood metal levels of patients with thalassemia
Yazar: YASEMİN KARTAL
Danışman: DOÇ. DR. ZELİHA KAYAALTI
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Disiplinlerarası Adli Bilimler Ana Bilim Dalı / Adli Kimya ve Adli Toksikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Genetik = Genetics ; Halk Sağlığı = Public Health ; Hematoloji = Hematology
Dizin: Adli tıp = Forensic medicine ; Kan = Blood ; Kan testleri = Hematologic tests ; Metaller = Metals ; Polimorfizm-genetik = Polymorphism-genetic ; Talasemi = Thalassemia

Özet:
Bu çalışma ile organizmada metal homeostazının önemli ölçüde değiştiği bir hastalık olan talasemide, demir toksikokinetiğinde rol oynayan IRP-1 (rs867469 G/A) ve IRP-2 (rs17483548 G/A) gen polimorfizmlerinin kan demir, kurşun ve kadmiyum düzeylerine olan etkisinin aydınlatılması amaçlanmıştır. 
Çalışmamızda talasemi dışında başka bir hematolojik hastalığı ve metal maruziyeti olmayan, en az bir yıldır eritrosit süspansiyonu transfüzyonu yapılmakta olan 100 hasta bireyden elde edilen kan örnekleri kullanılmıştır. Kan örneklerinde demir iz elementi konsantrasyonları Alevli Atomik Absorpsiyon Spektrometre (Varian AA240FS) cihazı ile, kurşun ve kadmiyum konsantrasyonları ise Grafit Fırın Atomik Absorpsiyon Spektrometresi (Varian AA240Z) ile belirlenmiştir. Genetik araştırmalar için izole edilen DNA'larda IRP-1 G/A (rs867469) tek nükleotid polimorfizmini belirlemek amacıyla Alel Spesifik Oligonükleotid- Polimeraz Zincir Reaksiyonu (ASO-PCR) yöntemi, IRP-2 G/A (rs17483548) tek nükleotid polimorfizmini belirlemek amacıyla Polimeraz Zincir Reaksiyonu-Restriksiyon Fragman Uzunluk Polimorfizmi (PCR-RFLP) yöntemi kullanılmıştır. 
Çalışmanın sonucunda talasemili hastalarda IRP-1 ve IRP-2 gen polimorfizmlerinin kan demir, kurşun ve kadmiyum düzeylerine etkisi istatistiksel olarak değerlendirildiğinde, IRP-1 gen polimorfizmi genotip frekansları; %54 homozigot tipik (GG), %34 heterozigot (GA), %12 homozigot atipik (AA) olarak belirlenmiştir. Demir düzeyi GG genotipine sahip bireylerde (300,42±61,06 ppm) GA (284,44±47,73 ppm) ve AA genotipli bireylere (280,49±63,76 ppm) göre daha yüksek olduğu tespit edilmiştir ancak bu sonuç istatistiksel olarak anlamlı değildir (p>0,05). 
IRP-2 gen polimorfizmi genotip frekansları; %42 homozigot tipik (GG), %46 heterozigot (GA) ve %12 homozigot atipik (AA) olarak belirlenmiştir. Demir düzeyi GG genotipine sahip bireylerde (298,35±42,29 ppm) GA (289,47±64,83 ppm) ve AA genotipli bireylere (284,44±73,69 ppm) göre daha yüksek olduğu tespit edilmiştir ancak bu sonuç istatistiksel olarak anlamlı değildir (p>0,05). 
Çalışmamızda demir ve kurşun arasında istatistiksel olarak anlamlı negatif bir korelasyon tespit edilmiştir (r= -0,362; p<0,01). Demir ve kadmiyum arasında ise korelasyon olmadığı gözlenmiştir (p>0,05).

Anahtar Kelimeler: Gen polimorfizmi, IRP-1, IRP-2, Metal, Talasemi.

Abstract:
In this study, the aim was to enlighten the effect of IRP-1 (rs867469 G/A) and IRP-2 (rs17483548 G/A), play an important role in iron toxicokinetics, gene polymorphisms on blood iron, lead and cadmium levels in thalassemia which metal homeostasis is significantly changed.
In this study, blood samples obtained from 100 patients who do not have any haematological disease other than thalassemia, do not have exposure to metal and have received the transfusion of erythrocyte suspension for at least one year were used. Iron concentrations in blood samples were measured by Flame Atomic Absorption Spectroscopy (Varian AA240FS). Lead and cadmium concentrations were measured by Graphite Furnace Atomic  Absorption Spectroscopy (Varian AA240Z). For genetic research, IRP-1 G/A (rs867469) single nucleotide polymorphism was investigated using Allele-Specific Oligonucleotide-Polymerase Chain Reaction and IRP-2 G/A (rs17483548) single nucleotide polymorphism was investigated by Polymerase Chain Reaction-Restriction Fragment Lenght Polymorphism (PCR-RFLP) method from the isolated DNA.
As a result of the study, the effect of IRP-1 and IRP-2 gene polymorphisms on blood iron, lead and cadmium levels were statistically evaluated in patients with thalassemia. According to results, the genotype frequencies of the IRP-1 gene polymorphism were determined as follows; 54% homozygote typical (GG), 34% heterozygote (GA) and 12% homozygote atypical (AA) genotype. Iron levels in individuals with GG genotype (300.42±61.06 ppm)  were higher than individuals with GA (284.44±47.73 ppm) and AA genotypes (280.49±63.76 ppm) but the results were not statistically significant (p>0.05). 
The genotype frequencies of the IRP-2 gene polymorphism were determined as follows; 42% homozygote typical (GG), 46% heterozygote (GA) and 12% homozygote atypical (AA) genotype. Iron levels in individuals with GG genotype (298.35±42.29 ppm) were higher than individuals with GA (289.47±64.83 ppm)  and AA genotypes (284.44±73.69 ppm) but the results were not statistically significant (p>0.05). 
In this study, it was shown that a statistically significant negative correlation between iron and lead was present (r= -0.362; p<0.01). However, there was no correlation was found between iron and cadmium (p>0.05).

Key Words: Gene polymorphism, IRP-1, IRP-2, Metal, Thalassemia.