Tabersî, Âlûsî ve Sıddîk Hân tefsirlerinin Kur'ân ilimleri ve tefsir metodolojisi açısından mukayesesi
Tabersî, Siddik Khan and Alusî tafsir's comparison interms of Qur'anic sciences and tafsir methodology
Yazar: CENGİZ İDER
Danışman: PROF. DR. HAYATİ AYDIN
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Alusi = Alusi ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Sıddık Hasan Han = Sıddık Hasan Han ; Tabersi = Tabersi ; Tefsir = Commentary ; Tefsiru'l-Kur'an = Tefsiru'l-Kur'an ; İslam alimleri = Islamic scholars

Özet:
Bu çalışmada; Kur'ân'ın daha iyi anlaşılması, tefsir edilmesi ve
yorumlanması için yazılan tefsir külliyatının önemli eserlerinden sayılan et-
Tabersî'nin Mecmau'l-beyân'ı, Âlûsî'nin Rûhu'l-me'anî'si ve Sıddîk Hân'ın Fethu'lbeyân
adlı tefsirleri Kur'ân ilimleri ve tefsir metodolojisi açısından karşılaştırılmıştır.
Müfessirlerin bağlı bulundukları ideolojiyi yansıtma açısından bu çalışma önem arz
etmektedir. Ayrıca her bir tefsir bir taraftan müellifin içinde bulunduğu sosyokültürel
etkenlerle birlikte düşünce yapısının izlerini de taşımaktadır. Bu na göre et-Tabersî
Şîa düşünce yapısıyla, Âlûsî Ehl-i sünnet ve tasavvufî görüşlere yer vermesiyle öne
çıkmaktadır. Sıddîk Hân ise mezhebî görüşlere temkinli yaklaşımıyla dikkat
çekmektedir. Çalışmada Kur'ân ilimlerinden Huruf-ı Mukattaa, Yedi Harf Meselesi,
Esbâb-ı Nüzûl, Muhkem-Müteşâbih, Nesh, İ'cazü'l-Kur'ân, Müşkilü'l-Kur'ân,
Garibü'l-Kur'ân, Îcâz, Mecaz ve Kısasü'l-Kur'ân konularında karşılaştırma
yapılmıştır. Ayrıca rivayet ve dirayet yöntemlerinde de üç tefsirin karşılaştırılması
yapılmıştır. Bu bağlamda Kur'ân'ın Kur'ân'la ve sünnetle tefsirinin bazı türleri
üzerinden üç eserin karşılaştırılması yapılmıştır. Kur'ân'ın sahabe ve tabiîn sözüyle
tefsirinde de söz konusu tefsirlerin mukayesesi yapılmıştır. Dirayetin alt başlıkları
sayılan fıkhî, kelâmî, âhir zamanla ilişkilendirilen bazı olaylar ve kevnî âyetlerin
bazılarında da üç eser karşılaştırılmıştır. Sonuç kısmında da çalışmada ulaşılan
verilere yer verilmiştir. Bu bağlamda çalışmada âlimlerin ittifak ettikleri konularla
birlikte, ihtilaf ettikleri konuların da bulunduğu, 'Kur'ân ilimleri' konularında
ittifakın fazla olduğu, mezhebî görüşler ön planda tutulduğunda ihtilafın
yoğunlaştığı, Sıddîk Hân'ın da bunlara karşı çıktığı tespit edilmiştir. Çalışmada
ii
Kur'ân ilimleri, rivayet-dirayet yöntemleri ile bunların alt başlıkları bulunmakta, bir
giriş, üç bölüm ve bir sonuçtan oluşmaktadır.

Abstract:
In this study; Et-Tabersî's Mecmau'l-beyân, Lûsî's Rûhu'l-me'anî and Sıddîk
Han's books, which are considered as important works of tafsir corpus written for
a better understanding, interpretation and interpretation of the Qur'an. The tafsir
called Fethu'l-beyân was compared in terms of Qur'anic sciences and tafsir
methodology. This study is important in terms of reflecting the ideology of the
commentators. In addition, each tafsir bears the traces of the socio-cultural factors
of the author, as well as the mentality of the author. According to this, al-Tabersi
stands out with his Shia mentality, including lusi Ahl as-sunna and mystical views.
Sıddik Han, on the other hand, is not understood with a cautious understanding of
sectarian views. In this study, Huruf-ı Mukattaa, Yedi Harf Meselesi, Esbâb-ı
Nüzül, Muhkem-Müteşâbih, Nesh, İ'cazü'l-Kur'an, Müşkilü'l-Kur'an, Garibü'l-
Kur'an are among the Qur'anic sciences. Comparisons were made on the subjects
of , Îcâz, Mecaz and Kısasü'l-Qur'an. In addition, three tafsir interpretations were
compared in terms of tafsir methods based on narration and acumen. In this
context, a comparison of three works has been made on some types of
interpretation of the Qur'an with the Qur'an and the Sunnah. In the interpretation
of the Qur'an with the words of the Companions and the followers, the
aforementioned interpretations were compared. Three works were compared in
some of the legal, theological, and some events associated with the End Times,
and some of the kevnî verses, which are considered as the sub-headings of the
acumen. In the conclusion part, the data obtained in the study are included. In this
context, in the study, it has been determined that the scholars have disagreements
along with the issues they allied with, that there is a high level of agreement on the
subjects of 'Quranic sciences', that the conflict intensifies when sectarian views are
kept in the foreground, and that Sıddîk Han was also opposed to them. In the
study, there are Qur'anic sciences, narration-wisdom methods and their sub-titles,
it consists of an introduction, three chapters and a conclusion.