Yardımcı üreme tekniklerine başvuran çiftlerin danışmanlık gereksinimlerinin belirlenmesi ve hemşirenin danışmanlık hizmetinin etkinliğinin incelenmesi
Determination of counselling need of couples who participated to the assisted reproductive techniques and the evaluation of the effectiveness of the nurse's counselling services
Yazar: FÜSUN TERZİOĞLU KOÇAK
Danışman: DOÇ. DR. LALE TAŞKIN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1998
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Dölleme-yapay = Insemination-artificial ; Embriyo nakli = Embryo transfer ; Fertilizasyon-in vitro = Fertilization-in vitro ; Hemşireler = Nurses

Özet:
Araştırma, yardımcı üreme tekniklerine katılan çiftlerin, danışmanlık gereksinimlerinin belirlenmesi ve araştırmacı tarafından geliştirilip uygulanan danışmanlık hizmet modelinin, yardımcı üreme yöntemlerinin basan şansı ile çiftlerin anksiyete, depresyon ve yaşam doyumu düzeyleri üzerine etkisini incelemek amacı ile tanımlayıcı ve deneysel olarak yapılmıştır. Araştırmanın örneklemini, Hacettepe Üniversitesi Erişkin Hastanesi, Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalma bağlı, yardıma üreme teknikleri merkezinde yönteme katılan 30 deney ve 30 kontrol grubu olmak üzere toplam 60 çift oluşturmuştur. Deney grubunda yer alan çiftlere yönteme başlarken, tanımlayıcı anket formu (Ek I), pre test olarak, Spielberger'in Durumluk ve Sürekli Kaygı Envanteri (Ek ü), Beck'in Depresyon Envanteri (Ek III), Yaşam Doyumu Envanteri (Ek IV) uygulanmıştır. Yöntem süresince ise, hasta takip çizelgesi (Ek VI), çiftler için yönteme ilişkin eğitim rehberi (Ek VII), danışmanlık hizmet modeli için eğitim materyali ve rehber form (Ek VIII A-B); yöntem sonrası ise, embriyo transferi sonrası anket formu (Ek V) ile post test olarak Ek II, III, IV uygulanmıştır. Böylece, pre test ve post test ölçümleri yapılarak deney grubuna danışmanlık hizmet modeli uygulanmıştır. Deney grubunda yönteme başlayan çiftler ile, beş görüşme yapılmış ve istediklerinde danışman ile telefon bağlantısı kurma imkanı sağlanmıştır. Bu görüşmelerde çiftler, yardımcı üreme tekniklerinin her aşamasına ilişkin yapılacak işlemler hakkında bilgilendirilmiş, soru sormaya cesaretlendirilmiş ve desteklenmişlerdir. Kontrol grubundaki çiftler ise, normal sürece bırakılmış, yönteme başlarken Ek I, II, III, IV, yöntem sonuçlandıktan yani embriyo transferinden sonra Ek II, III, IV ve V uygulanmıştır. Araştırmada, deney ve kontrol grubunda yer alan çiftlerin, pre test ve post test psikolojik özelliklerini gösteren envanterlerin, ölçüm sonuçlarına ve gebelik sonuçlarına bakılarak iki grup karşılaştırılmıştır. Karşılaştırma sonucunda elde edilen değerlere göre, uygulanan danışmanlık hizmet modelinin etkinliği değerlendirilmiştir. Verilerin değerlendirilmesinde, yüzdelik, ki-kare, Fisher'in kesin ki-kare, iki ortalama arasındaki farkın önemlilik testi, iki eş arasındaki farkın önemlilik testi, Wilcoxon işaret testi ve Tukey HSD testi kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre, deney ve kontrol grubunda yer alan çiftlerin pre test psikolojik özelliklerim gösteren envanterlerin (Ek II, IU, IV) puan ortalamaları arasında önemli bir fark bulunmamasına karşın, pre ve post test puan ortalamaları arasındaki fark istatistiksel olarak önemli bulunmuştur (p<0.05). Oluşan bu farkın, deney grubundaki çiftlere verilen danışmanlık hizmet modelinden kaynaklandığı düşünülmektedir. Kadınların yöntem sonucunda gebelik oranına bakıldığında, deney grubundaki kadınların %43.3, kontrol grubunda ise sadece %16.7 oranında olduğu belirlenmiştir. Yapılan istatistiksel değerlendirmede, iki grup arasındaki fark önemli bulunmuştur (p<0.05). Elde edilen sonuçlar doğrultusunda, yardımcı üreme tekniklerine katılan çiftlerin, durumluk anksiyete, depresyon düzeyini düşürüp ve yaşam doyumu düzeyini yükseltecek ve yöntemin basan şansını artıracak, hemşirenin danışmanlık rolüne ve bu rolün geliştirilmesi ve yardımcı üreme teknikleri merkezlerinde yerleştirilmesine ilişkin önerilerde bulunulmuştur. Anahtar kelimeler : Yardımcı üreme tekniklerinde danışmanlık, infertilite, hemşirenin danışmanlık rolü, anksiyete, depresyon, yaşam doyumu iv

Abstract:
This study has been conducted descriptively and experimentally to specify the problems experienced by couples who have participate of assisted reproductive techniques and these couples' counselling needs and also to define the effects of the counselling services model developed and implemented by the researcher on the success rate of the assisted reproductive techniques, and the couples' anxiety, depression and life satisfaction levels. The sample of the study consists of 30 control and 30 experiment couples who have made use of the technique in the Assisted Reproductive Techniques Center in the Hacettepe University Hospital Obstetrics Clinic. The couples in the experiment group were given the descriptive questionnaire (Appendix I) when starting to the application of the assisted reproductive method, then they were given the Spielberger State-Trait Anxiety Inventory (Appendix II), Beck's Depression Inventory (Appendix III),and Life Satisfaction Inventory (Appendix IV). For the duration of the application patient follow-up chart (Appendix VI), the guide to the method (Appendix VII), guide to the counselling education material and services model (Appendix VIII A-B); after the application the post-embryo transfer questionnaire (Appendix V) and Appendices II, III, and IV have been given. Thus, the experiment group has been given pre and post tests as well as the counselling services modelled for this study. The couples in the experiment group have been interviewed five times and could contact the counsellor whenever they needed. In these interviews, the couples were given information on each phase of the assisted reproductive technique and were encouraged to ask questions. The couples in the control group were only given the pre-tests Appendices L IL HI and IV, and post-tests Appendices H, III, IV and V after the embryo transfer. In this study, the pre and post test psychological inventory results and the pregnancy results of the experiment and control groups have been compared. The comparison results have been used to determine the efficiency of the counselling service model. Data has been evaluated using frequency counts percentages, chi-square, fisher chi square, difference means test, pairs of means test, sign test Wilcoxon's test, analysis of variance (F). The results of the study show that, although the pre-test (Appendices II, IIL IV) results of experiment and control groups do not differ significantly, the difference between their pre and post test results average is statistically significant (p<0.05). This difference is considered to be the result of the counselling services provided to the couples in the experiment group. The rate of pregnancy in the experiment group has been 43.3% and the control group has been 16.7% ; and this has been found to be statistically significant (p<0.05). This study has also made several suggestions as to the counselling role of the nurse and the development and application of this role in the assisted reproductive techniques centers in order to ensure the success of the technique made use of and to lower the anxiety and depression levels of the couples. Key Words: Counselling at the Assisted Reproduction Clinics, Infertility, Counselling Role of the Nurse, Anxiety, Depression, Life Satisfaction