Bazı yerel buğday hatlarında Fusarium culmorum ve kuraklık stresi toleransı üzerine uçucu yağların etkisi
Effect of essential oils on Fusarium culmorum and drought stress tolerance in some local wheat lines
Yazar: MUHAMMET ÇAĞRI OĞUZ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA GÜLER
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology ; Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırmada yerel buğday hatlarının kuraklık ve Fusarium culmorum stres toleransı üzerine uçucu yağ türlerinin ve dozlarının etkisi araştırılmıştır. Araştırma laboratuvar denemeleri ve tarla denemesi olarak gerçekleştirilmiştir. 
Araştırmada Kavılca, Köse, Sorgül ve Tir buğday hatları kullanılmıştır. Laboratuvar denemelerinde adaçayı, biberiye ve lavanta olmak üzere üç farklı uçucu yağ türü ve dört farklı uygulama dozu kullanılmıştır. Kuraklık stresi denemelerinde PEG (6000) kullanılarak -0.25 MPa, -0.50 MPa, -1 MPa ve -1.5 MPa olmak üzere dört farklı osmotik stres seviyesi oluşturulmuştur. F.culmorum stresi için, biyotik stres etmeni ile 1×106 konidiospor/ml yoğunluğunda hazırlanan sıvı inokulum kullanılarak buğday tohumları inoküle edilmiştir. Laboratuvar deneyleri sonucunda tüm uçucu yağ türlerinde en iyi sonucun elde edildiği %0.05 uçucu yağ uygulama dozu ile tarla denemeleri için tohum uygulamaları gerçekleştirilmiştir.
Çalışma sonucunda düşük doz uçucu yağ uygulamalarının incelenen özellikler üzerinde olumlu etkisi olduğu belirlenmiştir. Düşük doz uçucu yağ uygulamaları kuraklık stresi altında pozitif etki gösterirken, yüksek seviyeli uçucu yağ uygulamaları baskılayıcı ve engelleyici etki göstermiştir. Benzer şekilde, düşük seviyelerde uçucu yağ uygulamaları, F.culmorum stresi altındaki buğday hatlarının araştırılan özellikleri üzerinde önemli bir etkiye sahiptir. Öte yandan hastalık oranı üzerine en iyi etki yüksek doz uçucu yağ uygulamalarında belirlenmiştir. Tarla koşulunda yürütülen çalışmada %0.05 oranında uçucu yağ uygulamaları incelenen özellikler üzerine önemli etki etmiştir. Sonuç olarak uçucu yağ uygulamalarının etkisi buğday hatlarına, uçucu yağ türüne ve dozlarına göre değişiklik gösterdiği belirlenmiştir. Özellikle organik buğday tarımında ihtiyaç duyulan biyolojik temelli uygulamalara katkı sağlayacak sonuçlar elde edilmiştir.

Abstract:
In this study, the effects of essential oil types and doses on drought and Fusarium culmorum stress tolerance of local wheat lines were investigated. The research was carried out as a laboratory and field experiment.
 
Kavılca, Köse, Sorgül and Tir wheat lines were used in the experiment. In the laboratory experiment, three different essential oil types (sage, rosemary and lavender) and four application doses were used. In drought stress trials, four different osmotic stress levels, -0.25 MPa, -0.50 MPa, -1 MPa and -1.5 MPa, were created by using PEG (6000). Wheat seeds were inoculated using liquid inoculum prepared at a density of 1×106 conidiospores/ml with the biotic stress factor for F.culmorum stress experiments. As a result of laboratory experiments, seed applications were carried out for field trials with an essential oil application dose of 0.05%, where the best results were obtained in all essential oil types. While low-dose essential oil treatments had a positive effect under drought stress, high-level essential oil treatments showed a suppressive and inhibitory effect. Similarly, low levels of essential oil treatments have a significant effect on the investigated properties of wheat lines under F.culmorum stress. On the other hand, the best effect on disease rate was determined in high-dose essential oil treatments. In the study carried out in the field condition, essential oil treatments at the rate of 0.05% had a significant effect on the properties examined. As a result, it has been determined that the effect of essential oil applications varies according to wheat lines, essential oil types and doses. The findings will contribute to the biological-based applications needed especially in organic wheat farming.