Atapark ve Tabakhane Köprüsü arasındaki tarihi aksın kent kimlik bileşenleri açısından değerlendirilmesi
The evaluation of the historical district between Atapark and Tabakhane Bridge in terms of the elements of urban identity
Yazar: GÜLAY KODAL
Danışman: PROF. DR. ÖNER DEMİREL
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Kent kimliği, geçmişten günümüze dek yaşayan, sürekli gelişen, etkilediği kent imajı ile beş duyumuza seslenen, kenti tanımlayan doğal, yapay, kültürel ve ekonomik özellikleri ile şekillenen, kentin belirgin, etkileyici ve kendine has öğelerinden oluşmaktadır. Hızlı nüfus artışıyla birlikte modern çağın getirdiği ekonomik, teknolojik ve politik nedenlere bağlı olarak plansız kentleşmenin giderek artması kentlerde birçok sorunu da beraberinde getirmekte ve böylece kentlerin kimlik sorunu ortaya çıkmaktadır. İnsanlar yaşadığı alan ile her anlamda anlamsal bağlantılar kurabildikleri, anlamsal değerler yükleyebildikleri ve bu değerler için aidiyet hissederek duyarlı hale geldiklerinde o alan, bir anlam kazanmakta ve bir kimliğe sahip olmaktadır.
Bu çalışmanın amacı, Trabzon kent kimliğinin gösterge elemanları ve bileşenleri açısından önemli bir yere sahip olan Atapark ve Tabakhane Köprüsü arasındaki tarihi aksın doğal ve yapay (yerleşim, donatı ve işaretler) çevre ölçeğinde bir kimlik elemanı olarak tanımlanarak belirlenmesidir. Çalışma alanı olarak bu aksın belirlenmesinin temel nedeni, Trabzon kentinin geleneksel dokusunun yoğun olarak bulunduğu ve kentin ilk yerleşim bölgesi olması ile kentin geçmişten günümüze dek kimliğini en iyi şekilde yansıtmasıdır. Yapılan alan çalışması ile şehrin kimliğini anlaşılır kılmak, imaja dönüştürmek ve bu imajın yayılması amaçlanmaktadır.
Çalışmanın yöntemi, dört aşamada kurgulanmış olup, birinci aşamada Trabzon kentinde kültürel bileşenleri açısından önemli olan doğal ve kültürel verilerin saptanmasına yönelik yapılan literatür araştırması, ikinci aşamada araştırma alanı ile ilgili yapılan alanın bileşenleri açısından mevcut durumunun saptanmasına yönelik envanter çalışması, üçüncü aşamada ise saptanan bu bileşenlerin bir kimlik elemanı olarak öneminin ortaya konmasına yönelik uzman ve halk gruplara yapılan anket çalışmaları (her iki denek gurubuna uygulanan ortak soruları da içeren) ve bunların değerlendirilmesinden oluşmaktadır. Anket sonuçları, SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik tekniklerinden güvenilirlik analizi, frekans analizi ve crosstabs analizleri (çapraz sorgulama) kullanılarak değerlendirilmiştir. Son aşamada ise literatür araştırması, bileşenlerin tespit edilmesine yönelik alan çalışması, ve anket sonuçlarından elde edilen verilerin değerlendirilmesinden oluşmaktadır. Çalışma sonucunda, araştırma aksı üzerinde ve yakın çevresinde kenti tanımlayıcı birçok yapay çevre kimlik bileşenlerinin bulunduğu ve bu bileşenlerin tanınırlığının, algılanabilirliğinin ve imgesel etkisinin yeteri kadar değerlendirilmediği ortaya çıkmaktadır. Tarihi aksın bulunduğu çalışma alanında çevre kimlik öğelerinin tanınırlığının, algılanabilirliliğinin ve imgesel etkisinin arttırılması ve korunması için çözüm önerisi getirilmiştir.

Abstract:
Urban identity is comprised of the salient, attractive and specific elements of a city which have survived from the past until today, constantly developing, appealing to our five senses with the urban image it has influenced and shaped by its natural, man-made, cultural and economic characteristics. With the rapid increase in population and due to the economic, technological and political factors brought about by the modern age, the rise of unplanned urbanization had caused many problems and thus the urban identity problem has emerged. When people can connect to their environment in all aspects, attribute values to it and when they come sensitive to these values and feel a sense of belonging, then the environment gains a meaning at it possesses an identity. 
The purpose of this study is to determine the historical district between Atapark and Tabakhane Bridge which has an important place in terms of indicator elements and as an element of identity at the level of natural and man-made environment, settlement, structures and signs. The basic reasons for selecting this district as the study area are that the traditional texture of Trabzon city can be observed here intensively, that it is the first settlement area of the city and that it reflects the identity of the city from the past to present in the best way. İt is aimed with the site study to make the identity of the city comprehensible, to convert it into an image and to make this image widespread. 
The method of the study is comprised of four stages, first of which is literature study toeards determining the natural and cultural values having importance im regards to cultural elements in Trabzon followed by the second stage which includes the inventory study for determining the current state of the study site in terms of its elements concerning the study, at the third stage is comprised of the administration of a questionnaire with experts and the local people in order to put forward the importance of the determined elements as identity factors (including the common questions asked to both experimental groups) and their evaluation. The results of the questionnaire were evaluated by using SPSS multivariate statistical techniques; namely reliability analysis, frequency analysis and crosstabs analysis. The final stage consists of literature search, case study towards determining the components and the evaluation of the data obtained from questionnaires. As a result of the study, it was observed that at and around the study district there are many man-made environment components of identity which define the city; however, that the recognition, perceptibility and imaginary effect of these components has not been evaluated at the desired level.  A solution has been offered to increase the recognition, perceptibility and imaginary effect of the environment identity components at the study site.