Uygulama öğretmenliği eğitiminin, uygulama öğretmenliğine ilişkin yeterliliğe ve tutuma etkisi
The effect of mentor training program on competence and attitude regarding mentorship
Yazar: MELTEM YALIN UÇAR
Danışman: PROF. DR. ÖZCAN DEMİREL
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Eğitim programları = Education programs ; Mentoring programı = Mentoring program ; Mentorluk = Mentoring ; Mesleki yeterlilik = Professional competence ; Sınıf öğretmenleri = Class teachers ; Uygulamalı eğitim = Applied education ; Yeterlilik = Sufficiency ; Öğretmenler = Teachers ; Öğretmenlik = Teaching

Özet:
Araştırma, öğretmenlik uygulamaları sürecinde uygulama öğretmeni olarakgörevlendirilen sınıf öğretmenlerine, uygulama öğretmenliğine ilişkin yeterlilik veolumlu tutum kazandırmak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Böylece, öğretmen adayları ileuygulama öğretmenleri arasında destekleyici ve güven verici bir meslektaş ilişkisikurulması sağlanarak, öğretmenlik uygulamaları sürecinin amacına ulaşmasısağlanmaya çalışılmıştır.Araştırmada, geliştirilen Uygulama Öğretmeni Eğitim Programı'nın, uygulamaöğretmenleri'nin, uygulama öğretmenliğine ilişkin yeterlilikleri, tutum ve görüşlerineolan etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada, 15 kişiden oluşan ve uygulamaöğretmeni olarak atanan sınıf öğretmenlerine, ?öğretmenlik uygulamalarına hazırlık?,?mesleki rehberlik?, ?değerlendirme?, ?gözlem?, ?yetişkin eğitimi?, ?sınıf yönetimi?,?iletişim?, ?geribildirim? ve ?kişisel özellikler? öğrenme modüllerini içeren UygulamaÖğretmeni Eğitim Programı uygulanmıştır. Kontrol grubu olarak atanan uygulamaöğretmenlerine, öğretmenlik uygulamaları süreci ile ilgili geleneksel olarak yürütülenbir günlük bilgilendirme semineri verilmiştir. Ayrıca deney ve kontrol gruplarıuygulama öğretmenlerinin rehberliğini alan öğretmen adayları da deney ve kontrolgrupları olarak atanmışlardır.Araştırmada, deneysel desenlerden ön test- son test kontrol gruplu model kullanılmıştır.Deneysel süreçte, nicel veri elde etmek amacıyla uygulama öğretmeni yeterlilik ölçeğive uygulama öğretmenliğine ilişkin tutum ölçeği, ön test- son test olarak kullanılmıştır.Eğitim sürecine ve sonrasına ilişkin olmak üzere, deney grubundan iki aşamada eldeedilen nitel veriler; günlük geribildirim kartları, uygulama öğretmeni günlükleri, açık vekapalı uçlu sorulardan oluşan görüşme formları yoluyla elde edilmiştir.Çalışmanın sonunda, Uygulama Öğretmeni Eğitim Programı'nın uygulandığı deneygrubu uygulama öğretmenlerinin, uygulama öğretmenliğine ilişkin yeterliliklerinin ve tutumlarının arttığı görülmektedir. Yine deney grubunun rehberliğinde olan öğretmenadayları, deney grubu uygulama öğretmenlerinin mentörlüğe ilişkin yeterliliklerini,kontrol grubuna göre daha yeterli algılamışlardır.Deney grubu, eğitim sonrasında Uyulama Öğretmeni Yeterlilik Ölçeği'nin altboyutlarına ilişkin yeterlilik algılarındaki değişimi, ?öğretmenlik uygulamalarınahazırlık, gözlem, sınıf yönetimi, yetişkin eğitimi ve kişisel özellikler?inde olduğunubelirtirken; deney grubu öğretmen adayları uygulama öğretmenlerini, ?değerlendirme vegözlem? dışındaki tüm alt boyutlarda daha yeterli algılamışlardır.Deney grubundan elde edilen sonuçlara göre, öğretmenler kendilerindeki değişimleri;mesleki gelişim, kendini yenileme, katılımcı olma, etkili iletişim, etkili fiziksel ortam vedeğer verilme temaları ile dile getirmişlerdir. Öğretmen adayının gelişimini sağlamayayönelik elde edilen temalar ise; geribildirimin önemi, değerlendirmenin önemi,öğretmen adayı ile olan iletişimin önemi ve gözlemin önemi olarak ifade edilmiştir.Ayrıca uygulama öğretmenleri, ?öğretmen adayı ile nasıl bir ilişki kurulması gerektiğinianladım, ?farklı öğrenme yaklaşımları hakkında bilgi edindim?, ?uygulama öğretmeniolarak hazırlanmış oldum?, ?bugün daha iyi bir öğretmenim? gibi eğitim programı vekendileri ile ilgili değerlendirmeler yapmışlardır. Eğitimin sonunda, uygulamaöğretmenlerinin genellikle yansıtıcı (reflektif) bir yaklaşım kazandıkları veöğrendiklerini özel yaşamlarında da kullandıkları görülmektedir. Deney grubu öğretmenadayları, kontrol grubuna göre, süreçte uygulama öğretmenleri tarafından daha niteliklibir destek gördüklerini belirtmişlerdir.Araştırma sonuçlarına göre, geliştirilen eğitim programı, uygulama öğretmenlerininmentörlüğe ilişkin yeterliliklerini artırmakta, olumlu tutum geliştirmelerini sağlamaktave görüşleri üzerinde olumlu etkiler yaratmaktadır.Anahtar Sözcükler: Uygulama öğretmeni (Mentör), Öğretmen adayı, UygulamaÖğretmeni Eğitim Programı, Öğretmenlik uygulaması

Abstract:
The research has been conducted in order to make the primary school teachers who areresponsible for the process of teaching practice gain competence and positive attitudesconcerning mentorship. Thus, it is aimed that the process of teaching practice will beeffective by making a supporting and trustworthy relationship set up between mentorsand candidate teachers.In the research, it is intended to determine the effect of newly developed mentor trainingprogram on competence, attitudes and opinions of mentors regarding mentorship. In thestudy, including nine learning module newly developed ?Mentor Training Program? isimplemented to 15 primary school teachers who are assigned as mentors. The mentorswho are assigned as the control group are given a daily informative seminar which istraditionally used for the process of teaching practice. The mentees who are guided bythe mentors of experimental and control groups are also assigned as experimental andcontrol groups. In the research, the model with control group pretest ? posttest from theexperimental patterns is used. During the process of experiment, the scale of mentorcompetence and the attitude scale regarding mentorship are used as pretest and posttestin order to acquire quantitative data. The quantitative data collected in two stages(during the training process and after the training process) from experimental group areacquired via daily feedback cards, the diaries of the mentors, the interwiev formscomposing of open-ended and close-ended questions.At the end of the study, the competence level and attitudes of the mentors in theexperimental group (to which the Mentor Training Program is implemented) are seen toincrease. In addition to this, the mentees who are guided by the teachers in theexperimental group appreciated better the competence of mentors regarding mentorshipcompared to the one in control group. While the experimental group state the change intheir perceptions about their own competence after the training process as the subdimensionof mentors competence scale ?preparation for the teaching practice, observation, classroom management, adults training and personal characteristics?, thementees in the experiment group find their mentors more adequate in all of the subdimensionsexcept of the scale of mentor competence ?observation and evaluation?.According to the results obtained from the experimental group, the mentors explainedthe change in themselves with the subjects such as professional development, refreshingyourself, taking in part (being participant), effective communication, effective physicalenvironment and giving importance. They listed the subjects which is required for thedevelopment of the mentees as the importance of feedback, the importance ofevaluation, the importance of the communication between the mentor and the menteeand the importance of observation. Furthermore, the mentors make evaluations aboutthe training program and themselves such as ?I understand what kind of relation Ishould have with a mentee?, ?Now, I have some information about different teachingapproaches?, ?As a mentor, I am ready now?, ?Today, I am a better teacher??etc. Atthe end of the training, it is clear that the mentors put into practice what they havelearned during the training in their private life by gaining a generally reflective in theirway of thinking.The mentees of experiment group state the fact that they are provided with a morequalified support by their mentors during the practice compared to the mentees ofcontrol group.According to the results of the research, the newly developed mentor training programincreases the competence of the mentors regarding mentorship; it enables the mentors tohave positive attitude and it has positive effects on their opinions.Key words: Mentor, Mentee, Mentor Training Program, Teaching Practice