Kanserli çocukların hastalık ve tedaviye ilişkin psikolojik tepkilerinin belirlenmesi /
Yazar: HİCRAN ÇAVUŞOĞLU
Danışman: PROF.DR. EREN KUM
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1989
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Neoplazmlar = Neoplasms

Özet:
- m - C. ÖZET.kanserli Araştırma, 9-14 yaş grubundaki çocukların ve ebeveynlerinin, hastalık ve tedaviye ilişkin bilgi gereksinimlerini ve duygusal durumlarım belirle mek amacıyla tanımlayıcı olarak planlanmıştır. Araştırma Hacettepe üniver sitesi Çocuk Hastanesi, Pediatrik Onkoloji ve Hematoloji Polikliniklerinde yapılmıştır. Bu polikliniklere başvuran, 9-14 yaş grubundaki kanserli çocuk lar ve ebeveynleri araştırmanın evrenini oluşturmuştur. Örnekleme alınacak hasta sayısını belirlemek için, bir yıl önceki poliklinik kayıtları incelen miş ve Onkoloji Polikliniğine 69, Hematoloji Polikliniğine 24 hasta olmak üzere toplam 93 hastanın başvurduğu belirlenmiştir. Bu veriler dikkate alı narak, araştırmanın her iki polikliniğine başvuran 9-14 yaş grubundaki 110 kanserli hasta ve ebeveynleri üzerinde yapılmasının, araştırmanın evrenini temsil edebileceği düşünülmüştür. Araştırmada veri toplama aracı olarak çocuklara ve ebeveynlere yöne lik iki ayrı form kullanılmıştır. Ebeveynlere ilişkin veri toplama formu; aileyi ve çocuğun durumunu tanımlayıcı soruların yanısıra, ebeveynlerin ço cuğun hastalık ve tedavisine yönelik bilgi ve kaygılarına ilişkin sorulan da içermektedir. Çocuklara ilişkin veri toplama formunda ise çocukların hastalıklarına ve tedavilerine yönelik tepkilerini etkileyeceği düşünülen faktörler ile ilgili (çocuğun hastalığa ve tedaviye ilişkin bilgisi ve hastalığa ilişkin kaygıları gibi) sorulara yer verilmiştir. Ayrıca, çocukla rın hastalık ve tedaviye ilişkin psikolojik tepkilerini belirlemek amacıyla üç ayrı psikolojik testten (cümle tamamlama testi, üç dilek testi, resim çizdirme testi) yararlanılmıştır. Araştırmada deneklere yönelik olarak dikkate alınan kriterlere uyan ve kontrol ya da tedavi amacıyla 1.3.1988 - 15.9.1988 tarihleri arasında- 112 Hematoloji ve Onkoloji Polikliniklerine gelen kanserli çocuklar ve ebeveyn leri, araştırmanın ö'rneklemini oluşturmuştur. Araştırmada psikolojik testler aracılığı ile elde edilen veriler, Ha cettepe üniversitesi Çocuk Psikiyatrisi ile işbirliği yapılarak, kendi için de grup! andın İmiş ve elde edilen veriler araştırmacı tarafından elde değer lendirilmiştir. Değerlendirmede yüzdelik hesapları, 4 gözlü düzende ve çok gözlü düzende Ki-kare testleri kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen sonuçlar şöyle özetlenebilir. "Örneğe alınan hastalarda sırasıyla en çok lösemi, Hodgkin lenfoma, Nonhodgkin lenfoma ve diğer malign hastalıkların görüldüğü saptanmıştır. Hastaların çoğunun Ankara dışından geldikleri, hastane masraflarının daha çok devlet tarafından karşı landığı, ödemeyi kendisi yapan ailelerin ise maddi güçlüklerinin olduğu ve bu konuda çeşitli fonlardan (Fak-Fuk-Fon) yararlanmaya çalıştıkları belirlen miştir. Ebeveynlerin çoğunun hastalık, tedavi ve prognoza ilişkin bilgi gerek sinimlerinin ve hastalığın prognozuna ilişkin kaygılarının olduğu ve eğitim düzeyleri arttıkça bilgi gereksinimlerinin ve kaygılarının azaldığı görül müştür. Ayrıca, ebeveynlerin çocuğun hastalığının prognozuna ilişkin kaygı larının remisyon ve özellikle rölaps döneminde daha yoğun olduğu saptanmıştır. Ebeveynlerin, çocuklarına hastalıklarını açıklamaları incelen diğinde ise onların sırasıyla, hastalığın ismin i /semptomları m söyleyip, niteliği konusunda konuşmadıkları, hastalıklarını farklı/yanlış şekilde a- çıkladıkları ya da çocukları ile hastalığın niteliği/ciddiyeti konusunda konuştukları belirlenmiştir. üte yandan, çocuklara daha önce uygulanan tedaviler incelendiğinde- 113 ise onların sırasıyla kemoterapi -radyoterapi ya da kemoterapi-cerrahi gibi ikili tedavi, sadece kemoterapi ve kemoterapi, radyoterapi ve cerrahiyi içe ren üçlü tedavi uygulandığı saptanmıştır. Ayrıca, kanserli çocukların büyük çoğunluğunun hastalık ve tedaviye bağlı nedenlerle farklı sürelerle okula ara verdikleri belirlenmiştir. Kanserli çocukların hastalıklarına ilişkin bilgilerinin, ebeveynle rin çocuklarına hastalıklarını açıklamalarına kısmen benzer nitelik te olduğu ve çocukların hastalıkları konusunda ebeveynlerin dışındaki çeşit li kaynaklardan bilgi edindikleri görülmüştür. Ayrıca, hastalık, tedavi ve prognoza ilişkin bilgi gereksinimlerinin ebeveynler tarafından çocuklara oranla daha yüksek oranda belirtildiği saptanmıştır. Bunların yanısıra, hastalığın prognozuna ilişkin kaygıları olduğunu belirten çocukların hastalığın tekrarlamasına ve ölüme ilişkin korkular ya şadıkları belirlenmiştir. Aynı zamanda, ebeveynlerin çocuklardan daha fazla oranda hastalığın prognozuna ilişkin kaygılardan söz ettikleri ve aradaki farkın önemli olduğu saptanmıştır. Diğer taraftan, kanserli çocukların araştırmada uygulanan psikolojik testlere verdikleri yanıtların farklı boyutlara (hastalık ve tedaviye iliş kin istek ve korkular, hastalığın prognozuna ve ölüme ilişkin korku ve kay gılar, hastalığın getirdiği kısıtlılıklar nedeniyle kendini akranlarından farklı algılama gibi) sahip olduğu belirlenmiştir. Kanserli çocukların psikolojik testlere verdikleri yanıtların, çocuk ların hastalıklarına ilişkin bilgileri, içinde bulundukları hastalık dönemi ve daha önce uygulanan tedavilere göre dağılımına bakıldığında; elde edilen sonuçlar çocukların bu konulara ilişkin (hastalığa ilişkin bilgileri, içinde- 114 bulundukları hastalık dönemi ve daha önce uygulanan tedaviler) genel dağılım özelliklerine benzerlik gösterdiği için, bu faktörlerin psikolojik testlere verilen yanıtları etkilemediği söylenebilir. Bu sonuca göre, psikolojik testlere verilen yanıtlar konusunda, bu etmenlerin dışında, hastalığın ni teliği, uygulanan tedavilerin yan etkileri, hastalığın ve tedavinin çocuğun sosyal yaşamına getirdiği kısıtlılıklar ve prognozun kötü oluşu gibi başka etmenlerin etkinliği düşünülmektedir. Araştırmada elde edilen bu sonuçlara yönelik olarak önerilerde bulu nulmuştur.

Abstract: