Sağlık hizmetlerinde önceliklerin belirlenmesi: Öncelik belirleme sürecinde rol alan tarafların görüşleri ve sağlık politikalarına ilişkin değerlendirmeleri
Priority setting in health care services : The views of actors in priority setting process and their assessments in relation to health policies
Yazar: MEHMET TOP
Danışman: PROF. DR. MEHTAP TATAR
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Kurumları Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management

Özet:
Sağlık Hizmetlerinde Önceliklerin Belirlenmesi: Öncelik Belirleme Sürecinde Rol Alan Tarafların Görüşleri ve Sağlık Politikalarına İlişkin Değerlendirmeleri. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Sağlık Kurumlan Yönetimi Programı Doktora Tezi, Ankara, 2005. Bu çalışmada sağlık hizmetlerinde önceliklerin belirlenmesi ve öncelik belirleme sürecinde özellikle makro düzeyde rol alan tarafların sağlık hizmetleri öncelikleri, önceliklendirmenin nasıl yapılması gerektiği, önceliklendirmede kullanılacak kriterler ve öncelik belirleme sürecinde rol alması gereken taraflar gibi konulardaki görüşlerini elde etmek, bunlar arasındaki farklılıkları belirlemek ve bunların sağlık politikasına yansımalarını incelemek amaçlanmaktadır. Ayrıca araştırma kapsamında Türkiye sağlık politikası ve hizmetleri ile ilgili olarak kamu kurum ve kuruluşlarının dokümanları, raporları ve istatistik verileri incelenerek, ülkemiz için öncelik arz eden sağlık hizmetlerim belirlenmek de amaçlanmıştır. Araştırmada amaçlı örneklem (purposeful sampling) yöntemi kullanılmıştır. Araştırma kapsamında 6 milletvekili, 24 bürokrat ve üst düzey yönetici ile 9 sivil toplum örgütü yöneticilerine ulaşılmıştır. Araştırmaya katılanların görüşleri kalitatif araştırma teknikleri kullanılarak analiz edilmiştir. Doküman analizi ve yan yapılandırılmış görüşmeler katılımcılar ve ilgili taraflardan veri toplamak için kullanılmıştır. Doküman analizinde sağlık hizmetlerinde öncelik belirleme ile ilgili olan önemli dokümanlar, raporlar ve istatistikler (morbidite ve mortalite) toplanmış ve analiz edilmiştir. Oniki soru içeren yan yapılandırılmış görüşmeler katılımcılara uygulanmıştır. Görüşme aracından ayrı olarak bireylere 17 hizmet grubu verilerek, bunları birden başlayarak onyediye kadar önceliklendirmeleri istenmiştir. Görüşmelerden elde edilen veriler kalitatif araştırmalarda sıklıkla kullanılan içerik analizi (content analysis) yöntemi ile değerlendirilmiştir. Araştırmada doküman analizi ve yan yapılandırılmış görüşmeler sonucunda Türkiye için koruyucu sağlık hizmetleri, temel sağlık hizmetleri, ana-çocuk sağlığı ve aile planlaması hizmetleri, bulaşıcı hastalıklarla mücadele, bağışıklama programlan (aşılama programlan), sağlık eğitimi, kronik hastalıkların erken teşhis çevre sağlığı, geriatrik hizmetler gibi alanların öncelikli olması gerektiği anlaşılmıştır. Enfeksiyon hastalıkları (bulaşıcı hastalıklar), kalp-damar hastalıkları, kanser, trafik kazaları ve doğal afetlerlerden kaynaklanan ölüm ve sakatlanmalar, sıtma, verem, şeker hastalığı, konjenital rahatsızlıklar, ishalli hastalıklar, hepatit, doğum travmaları ve perinatal rahatsızlıklar gibi sağlık sorunları veya hastalıkların koruma, teşhis ve tedavilerinin öncelikli olması gerektiği anlaşılmıştır. Araştırmaya katılanların öncelikli sağlık hizmetleri hakkındaki görüşleri arasında farklılık bulunmamıştır. Ancak, bazı hastalıklar ve hizmet grupları açısından katılımcıların görüşleri arasında farklılıkların olduğu bulunmuştur. Ayrıca araştırmaya katılanların sağlık hizmetleri öncelikleri ile Türkiye'de mevcut sağlık hizmetleri sunum şekli ve politikaları arasında büyük uyuşmazlıkların olduğu anlaşılmıştır. Bu noktada katılımcılar özellikle temel sağlık hizmetleri, koruyucu sağlık hizmetleri, birinci basamak sağlık hizmetleri, ana-çocuk sağlığı ve aile planlaması hizmetlerine gereken önemin verilmeyip, tedavi edici dolayısı ile ikinci ve üçüncü basamak sağlık hizmetlerine daha çok önem verilmesini ve kaynak aktarılmasını eleştirmişlerdir. Anahtar Kelimeler: Sağlık hizmetleri, sağlık hizmetlerinde önceliklendirme, sağlık planlaması, sağlık politikası belirleyicileri, sağlık kaynaklan, sağlık hizmetleri yönetimi. Destekleyen Kurumlar: HÜAF 04. T10. 102. 002

Abstract:
The Views of Actors in Priority Setting Process and Their Assessments in Relation to Health Policies. The Institute of Health Sciences, PhD Thesis in Management of Health Institutions Program, Ankara, 2005. This study aims at explosine the views of the actors who have a role at the macro level priority setting process in health care in Turkey. The study focussed on the views of actors about the priorities in the health sector, prioritization process, criteria for priorizitaion and parties that should be involved in this process. Alongside with this aim, this study also attempted to explore the health services priorities in Turkey through an in depth analysis of the documents, reports and statistics published by public institutions in the field. Purposeful sampling was used in the research and members of parliament, 24 bureaucrats and executive mangers and 9 non-governmental organization managers were interviewed. The views of the participants were analyzed by qualitative research techniques. Document analysis and semi-structured interviews were used to collect data in the survey. In the document analysis, documents, reports and statistics related to prioritization of health services were compiled and analyzed. For the semi-structured interviews a questionnaire with 12 questions was used. Apart from this questiommaire, the respondents were asked to prioritize 17 selected sevice groups. All the data were analyzed by content analysis technique. This study concluded that, in Turkey, preventive health care services, primary health care, maternal health and family planning, child health, combatting with infectious diseases, immunization programs, health education, early diagnosis and treatment of chronic diseeses, environmental health and geriatric services should get prioritized services. Infectious diseases, cardiovascular diseases, cancer, traffic accidents, deaths and injuries from natural disasters, malaria, tuberculosis, diabetes, congenital diseases, diarrehea, hepatits, bith traumas and perinatal diseases should receive prioritized services. No difference was found among the views of participants of the study. However, it was also found that the views of participants were different for some diseases and service groups. It was also found that, therevın was great inconsistencies between the views of the respondents and current policies and health services. At this level the participants criticized the current emphasis on curative and secondary and tertiary level of care in Turkey in contrast to the need to focuss on preventive and primary health care services, family planning and maternal health. Key Words: Health services, priority setting in health services, health planning, health policy, health inputs, health services management.