Katılım finans enstrümanı olarak tedarikçi finansmanı uygulaması
Supply chain financing as an instrument in participation banks
Yazar: MUHAMMED EREN KARADAĞ
Danışman: PROF. DR. NECMETTİN KIZILKAYA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Ekonomi = Economics ; Maliye = Finance
Dizin: Alacağın temliki = Transfer of the credits ; Dış finansman = International financing ; KOBİ = Small and Medium Sized Firms ; Ticari alacaklar = Trade receivables ; İhracat finansmanı = Export financing ; İslam ekonomisi = Islamic economy ; İslam hukuku = Islamic law

Özet:
Hizmet ve mallara ucuz ve hızlı şekilde ulaşmak, sanayi devrimi sonrası toplumun en temel hedeflerinden birisi haline gelmiştir. Küreselleşme, ulaşım olanaklarının artması ve iletişim kanallarının gelişmesiyle birlikte yerel bazdaki işletmeler denizaşırı ticarete başlamışlardır. Müşteri memnuniyeti olgusuna önem verme hususu da bu denkleme eklenince tedarik zinciri sistemi kurmak zorunlu hale gelmiştir. Dolayısıyla tedarikçiden nihai müşteriye kadarki malzeme, bilgi ve finansal akışın hepsini ifade eden tedarik zincirinin, başarılı bir şekilde işleyebilmesi için sürecin etkin biçimde finanse edilmesi gerekmektedir. Özellikle 2008 krizi sonrası klasik "faktoring, forfaiting," gibi yöntemlerin bu amacı gerçekleştirme noktasında yetersiz kaldığı gözlemlenmiş, finansal yapıları zayıf olan KOBİ'ler için yeni yöntem arayışları gündeme gelmiştir. Bu arayışlar neticesinde ilk etapta Türkiye'de konvansiyonel finans kurumları bünyesinde, 2020 yılından itibaren ise faizsiz finans sistemi kapsamında tedarik zinciri finansmanı veya diğer adıyla tedarikçi finansmanı yöntemi uygulanmaya başlamıştır. Yeni bir finansal enstrüman olması sebebiyle bu çalışma literatürdeki eksikliği doldurmak amacıyla katılım bankaları tarafından uygulanan tedarikçi finansmanı yöntemini İslam hukuku açısından analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda katılım bankaların halka açık dokümanlarından ulaşılan verilerden hareketle işlem adımları, tarafların hak ve sorumlulukları, kurulan ilişkilerin hukuki niteliği ve fıkhi hükmü hakkında değerlendirmelerde bulunulmuştur. Son olarak tedarikçi finansmanı alacağın satışı çerçevesinde incelenmiş ve murâbaha işlemine olan benzerliği ortaya koyulmuştur.

Abstract:
Access to services and goods in the most affordable and efficient manner has become one of society's primary goals since the Industrial Revolution. With globalization, improved transportation options, and the advancement of communication channels, local businesses have begun engaging in international trade. Additionally, when considering customer satisfaction, the establishment of supply chain systems becomes crucial. Therefore, in order for the supply chain to function successfully, which refers to the material, information, and financial flow from the supplier to the final customer, the whole process must be effectively financed. Following the 2008 crisis, conventional methods such as "factoring" and "forfeiting" proved to be inadequate. As a result, there was a growing need to explore new financial strategies tailored for medium-sized enterprises (SMEs) that have fragile financial structures. Due to these efforts, supply chain financing was initially implemented within traditional financial institutions in Turkey. And later, starting in 2019, the interest-free finance system, i.e., participation banks, adopted it. Since supply chain finance in participation banks is a new financial instrument, this study aims to analyze it in terms of Islamic law and fill the literature gap. In this context, evaluations will be made regarding the procedural steps, the rights and responsibilities of the parties, the legal nature of the established relationships, and their Islamic jurisprudential rulings. Finally, the new instrument will be analyzed within the framework of the sale of receivables, and its resemblance to the Murabaha transaction will be ascribed.