Aile eğitiminin bebeklerdeki demir profilaksi uyumuna etkisinin araştırılması
Investigation of the effect of family education on iron prophylaxy adaptation in babies
Yazar: HİLAL GENİŞYÜREK
Danışman: PROF. DR. YELTEKİN DEMİREL ; DOÇ. DR. SANEM NEMMEZİ KARACA
Cumhuriyet Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Anemi-demir eksikliği = Anemia-iron deficiency ; Elementel demir = Elemental iron

Özet:
Demir eksikliği en sık karşılaşılan besin eksikliğidir. Demir desteğinin bebeklik dönemindeki önemli etkileri nedeniyle demir eksikliği olmasa bile demir desteği sağlanması önerilmektedir. Bu kapsamda ülkemizde "Demir gibi Türkiye" projesiyle aile sağlığı merkezlerinden demir içeren preparatlar ücretsiz temin edilebilmekte ve 4 aydan itibaren tüm bebeklere demir profilaksisi başlanmaktadır. Demir profilaksi programlarına uyum azlığının nedenlerinin başında ailelerin demir eksikliği ve yol açabileceği durumlar konusunda yeterli bilgi sahibi olmamaları olduğunu düşünmekteyiz. Demir profilaksi kullanmaya başlayan ailelerin bir kısmı yaşanılan yan etkiler sonucu direkt bırakma ya da düzensiz kullanıma geçmekte bu da profilaksi başarısını düşürmekte. Ülke genelinde de demir desteğine uyumun düşük seviyelerde olduğunu düşünmekteyiz. Ailelere sağlanacak detaylı bilgilendirme ve düzenli takibin profilaksi programına uyumu kolaylaştıracağı, düzenli ve yeterli kullanım sağlama durumunu artıracağını düşünmekteyiz. Çalışmamızda ülkemizde demir desteğine ailelerin uyumunu değerlendirmek, detaylı bilgilendirme ve düzenli takibin profilaksi uyumunu nasıl etkileyeceğini araştırmak, ilaç kullanımını azaltan etkileri ortaya koyarak literatüre katkıda bulunmayı amaçladık. 
Çalışmamızı, 2022-2023 yılları arasında Sivas ilinde doğmuş, çalışmamızın kriterlerine uyan 240 bebeğin aileleri ile görüşme sağlayarak yaptık. Çalışmamızdaki katılımcıları 3 grup olacak şekilde düzenledik. Her gruba 4.ayda demografik bilgiler ve demir eksikliği hakkındaki bilgi düzeylerini ölçmeye yönelik sorular yönelttik. 1. ve 2. gruptaki katılımcıları 4. ayda demir eksikliği ve profilaksi kullanımı hakkında detaylı bilgilendirdik. Bunun yanında 2. gruptaki katılımcılara her ay düzenli bilgilendirme ve demir profilaksi hatırlatması yaptık. 3. grubumuzdaki katılımcıları ise kontrol grubu olarak belirleyip tarafımızca müdahalede bulunmayıp 'Demir Gibi Türkiye' projesi kapsamında uygulanan profilaksi rutinine bıraktık. 9. ayda ailelere bebeklerin beslenmesi, demir kullanım durumları, yaşadıkları yan etkiler, ailelerin demir bilgi düzeyi gibi konulara ait sorular yönelttik. Kontrol grubuna 9.ayda uyguladığımız anketi yaptıktan sonra detaylı bilgilendirme sağlayarak 'Demir eksikliği ve profilaksisi ile ilgili bu detaylı bilgilere profilaksi başlangıcında sahip olsaydınız demir ilacını daha düzenli kullanır mıydınız ?' sorusunu yönelttik. Çalışmamızda kolaylık sağlaması amacıyla 1. gruba bilgi grubu, 2. gruba takip grubu ve 3. gruba kontrol grubu adlandırması kullandık. 
Demir kullanma durumu ile gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptandı (p<0,001). Detaylı bilgilendirme yapılan grubumuzda profilaksi kullanımı %90; detaylı bilgilendirme ve düzenli takip yapılan grubumuzda profilaksi kullanma oranı %96.3; kontrol grubumuzda %71.3 olarak bulunmuştur. Grupları demir profilaksisi ile ilgili konularda incelediğimizde takip grubunda kontrol grubuna göre yeterli ve düzenli demir kullanım durumu anlamlı olarak daha yüksek saptandı (p=0,005). Bilgi ve takip gruplarında ikinci görüşmede birinci görüşmeye göre demir eksikliğinde görülen belirtilerden en az bir tanesini bilenlerin sayısı istatistiksel olarak anlamlı şekilde arttığı saptandı (p<0,05). Kontrol grubunda ise demir eksikliği belirtilerinden en az bir tanesini bilme durumu birinci ve ikinci gelişte anlamlı farklılık göstermedi (p>0,05)
Demir profilaksi önerilme oranları çok yüksek ancak düzenli ve yeterli dozda kullanım oranları daha düşüktür. Ailelerin öncelikle demir eksikliğinde yaşanılabilecek bulgular ve sorunlar konusunda bilgilendirilmesinin demir profilaksi kullanım durumunu artıracağını düşünmekteyiz. Ayrıca ailelerin profilaksi, demir ilacı kullanırken yaşayabilecekleri yan etkiler ve yan etki durumunda neler yapılabileceği, profilaksi kullanım zamanı ve dozu gibi konular hakkında detaylı bilgilendirilmesinin profilaksinin düzenli ve yeterli dozda kullanımını artıracağını düşünmekteyiz. 

Anahtar Kelimeler: anemi, elementer demir, demir eksikliği, profilaksi, profilaksiye uyum

Abstract:
Iron deficiency is the most common nutrient deficiency. Due to the important effects of iron support in infancy, it is recommended to provide iron support even if there is no iron deficiency. In this context, iron-containing preparations can be obtained free of charge from family health centers with the "Demir gibi Türkiye" project in our country, and iron prophylaxis is started for all babies from 4 months of age. We think that the main reason for the lack of compliance with iron prophylaxis programs is that families do not have enough information about iron deficiency and the conditions it may cause. Some of the families who start using iron prophylaxis switch to direct discontinuation or irregular use as a result of the side effects experienced, which reduces the success of prophylaxis. We think that compliance with iron supplementation is at low levels across the country. We think that detailed information to be provided to families and regular follow-up will facilitate compliance with the prophylaxis program and increase the regular and adequate use of it. In our study, we aimed to evaluate the compliance of families with iron supplementation in our country, to investigate how detailed information and regular follow-up would affect compliance with prophylaxis, and to contribute to the literature by revealing the effects that reduce drug use.
We conducted our study by interviewing the families of 240 babies born in Sivas between 2022 and 2023, who met the criteria of our study. We organized the participants in our study into 3 groups. At the 4th month, we asked each group questions to measure their knowledge about demographic information and iron deficiency. We informed the participants in the 1st and 2nd groups in detail about the iron deficiency and the use of prophylaxis at the 4th month. In addition, we provided regular briefing and iron prophylaxis reminders to the participants in the 2nd group every month. We determined the participants in our 3rd group as the control group and left them to the prophylaxis routine applied within the scope of the 'Demir gibi Türkiye' project, without any intervention by us. In the 9th month, we asked the families questions about the feeding of the babies, iron usage status, side effects, and iron knowledge level of the families. After we made the questionnaire we applied to the control group in the 9th month, we provided information with our detailed information text and asked the question, 'If you had this detailed information about iron deficiency and prophylaxis at the beginning of prophylaxis, would you use iron medication more regularly?'. For convenience in our study, we used the naming of the 1st group as the information group, the 2nd group as the follow-up group and the 3rd group as the control group. 
There was a statistically significant difference between the iron use status and the groups (p<0.001). In our group, where detailed information was given, the use of prophylaxis was 90%; In our group, where detailed information and regular follow-up were made, the rate of using prophylaxis was 96.3%; It was found to be 71.3% in our control group. When we examined the groups regarding iron prophylaxis, the status of adequate and regular iron use was found to be significantly higher in the follow-up group compared to the control group (p=0.005). In the information and follow-up groups, it was determined that the number of those who knew at least one of the symptoms of iron deficiency in the second interview compared to the first interview increased statistically significantly (p<0.05). In the control group, knowing at least one of the symptoms of iron deficiency did not differ significantly at the first and second visits (p>0.05).
Iron prophylaxis recommendation rates are very high, but regular and adequate dose usage rates are lower. We think that informing families about the findings and problems that may be experienced in iron deficiency will increase the use of iron prophylaxis. In addition, we think that informing families in detail about prophylaxis, the side effects they may experience while using iron medication and what can be done in case of side effects, the time and dose of prophylaxis use will increase the regular and adequate dose of prophylaxis.
Keywords: anemia, elemental iron, iron deficiency, prophylaxis, compliance with prophylaxis