Kültürel unsurların aktarımı bağlamında Ahmet Ümit'in "İstanbul Hatırası" adlı romanının Almanca tercümesiyle karşılaştırılması
Comparison of Ahmet Ümit's novel "İstanbul Hatırası" with German translation in the context of the transfer of cultural elements
Yazar: EDANUR ÇAĞLAR
Danışman: DOÇ. DR. HASAN KAZIM KALKAN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Alman Dili Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Alman Dili ve Edebiyatı = German Linguistics and Literature ; Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Almanca = German ; Kültür = Culture ; Roman = Novel ; Türk romanı = Turkish novel ; Yabancılaştırma = Foreignization ; Yerlileştirme = Domestication ; Çeviri = Translation ; Çeviri = Translation ; Çevirmen = Translator ; Ümit, Ahmet = Ümit, Ahmet

Özet:
Toplumların, dilsel ve kültürel özelliklerinin bir yansıması olarak nitelendirilen edebi metinler, içerisinde çok sayıda kültüre özgü terimi barındıran metin türlerinin başında gelmektedir. Kültüre özgü terimler, ait oldukları topluma has olmalarıyla, biricik ve benzersiz olmalarıyla bilinen terimlerdir. Sahip oldukları bu karakteristik özellikleri, bilhassa edebi metin çevirmenlerinin çeviri sürecinde söz konusu terimleri başka dillere aktarma noktasında ciddi sıkıntılar yaşamasına neden olmaktadır. Bu tez çalışmasında, karşılaştırmalı çeviri analizi gerçekleştirilmek üzere Ahmet Ümit'in İstanbul Hatırası adlı romanı ve ilgili romanın Sabine Adatepe tarafından "Die Gärten von İstanbul" (2017) adıyla çevrilen eseri örneklem olarak seçilmiştir. Bu çalışmanın amacı, örneklem olarak seçilen eserleri karşılaştırarak çevirmenin, kültürel unsurların çevirisi sürecinde aldığı çeviri kararlarına ilişkin eleştirel bir bakış açısı sunmaktır. Bunun yanı sıra, erek kültürün
özelliklerini, erek kültür okurunun ihtiyaç ve beklentilerini göz önünde bulundurarak çevirmenin tercümelerinin erek okur açısından anlaşılabilirliğine yönelik değerlendirmelerde bulunmaktır. Bu amaç doğrultusunda, örneklem olarak seçilen İstanbul Hatırası adlı roman içerdiği kültürel terimler açısından incelendikten sonra, ilgili eserin içerisinden belirli sayıda kültüre özgü terim seçilmiştir. Seçilen bu terimler, Newmark'ın kültüre özgü terimlerin sınıflandırılmasına ilişkin önerdiği model temel alınarak kategorize edilmiştir. Bir sonraki aşamada ise çevirmenin, söz konusu terimlerin tercümesinde Vinay & Darbelnet ve Peter Newmark tarafından önerilen çeviri yöntemlerinden hangilerini kullanmayı tercih ettiği tespit edilmiştir. Buradan yola çıkılarak da çevirmenin, kaynak metnin erek dile aktarımında, Venuti'nin hangi çeviri stratejisini baskın olarak benimsediği saptanmıştır. Kültüre özgü terimlere yönelik gerçekleştirilen detaylı çeviri analizlerinin neticesinde, çevirmenin erek kültür odaklı bir yaklaşımı benimsediği görülmüştür. Buna ek olarak, çevirmenin, kültüre özgü terimlerin erek dile aktarımında ağırlıklı olarak "Kültürel Eşdeğerlik, "İşlevsel Eşdeğerlik ve "Aktarma" yöntemlerini kullanmayı tercih ettiği ve baskın olarak Venuti'nin "Yerlileştirme" stratejisini benimsediği tespit edilmiştir.

Abstract:
Literary texts, which are considered as a reflection of the linguistic and cultural characteristics of societies, are one of the types of texts that contain many cultural terms. Cultural terms are known for being unique and peculiar to the society to which they belong. These characteristic features, cause serious difficulties especially for literary text translators, in transferring these terms to other languages during the translation process. For this thesis, Ahmet Ümit's novel "İstanbul Hatırası" and the work translated by Sabine Adatepe as "Die Gärten von Istanbul" (2017) were selected as examples for comparative translation analysis. The aim of this study is to provide a critical perspective on the translation decisions taken by the translator in the process of translation of cultural elements by comparing the works selected as examples. In addition to this, to evaluate the comprehension of the translations of the translator in terms of the target readership, by considering the characteristics of target culture and the needs and expectations of the target culture reader. For this purpose, after examining the novel "İstanbul Hatırası" which was
chosen as an example in terms of the cultural terms it contains, a certain number of cultural terms were selected from this work. These selected terms are categorized based on Newmark's proposed model for classifying culture-specific terms. In the next stage, it has been determined which translation methods the translator prefers to use in the translation of these terms proposed by Vinay & Darbelnet and Peter Newmark. Based on this, it has been established which translation strategy of Venuti has predominantly adopted by the
translator in the transfer of the source text to the target language. As a result of detailed translation analyses of cultural terms, it was seen that the translator adopted a culture- oriented approach. Add to this, it was established that the translator preferred to use the methods of "Cultural Equivalence, 
Functional Equivalence and "Transference" predominantly in the transfer of cultural terms to the target language, and predominantly adopted Venuti's "Domestication" strategy.