Diyarbakır ili Hevsel bahçelerinin akar (acarina) faunasının belirlenmesi
Determination of the mite (acarina) fauna of the Hevsel gardens of Diyarbakir
Yazar: MEHMET SABRİ MİROĞLU
Danışman: PROF. DR. EMİNE ÇIKMAN
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, Diyarbakır ili Hevsel Bahçeleri'nin akar faunasını belirlemek amacıyla, 2018-2019 yıllarında yürütülmüştür. Sekiz bin yıldır tarım yapılan bahçelerde, tesadüfi örnekleme metodu ile mart ayından kasım ayına kadar 15 günde bir sürveyler yapılmıştır. Araştırmada meyve ağaçları, sebzeler, yabancıotlar ve alanda yoğun olarak bulunan çeşitli bitkilerden oluşan 65 farklı türden örnekleme yapılmıştır. Çalışmada; Prostigmata, Mesostigmata ve Astigmata takımlarına bağlı 11 familyadan 24 tür akar tespit edilmiştir. Bu türlerden 15'i faydalı, 7'si bitki zararlısı, 1'i nötr ve 1 tür de fungivor akarlardan oluşmaktadır. Prostigmata takımı, hem faydalı hem de zararlı tür sayısının en çok belirlendiği takım olmuştur. Tetranychidae 3 tür ile en fazla zararlı türün bulunduğu familya, Phytoseiidae ise 7 tür ile en fazla faydalı türü bulunan familya olarak kaydedilmiştir. En yaygın ve yoğun bulunan bitki zararlısı akar türü; % 60 oran ile Tetranychus urticae Koch (Prostigmata: Tetranychidae), faydalı tür ise; % 37.5 oran ile Phytoseius finitimus Ribaga (Mesostigmata: Phytoseiidae) belirlenmiştir. Tetranychus urticae en yoğun temmuz ve ağustos aylarında bulunmuş ve genel olarak bu türe yabancıotlarda az rastlanılmıştır. Hevsel Bahçeleri'nde tarımsal faaliyetlerin az yapıldığı alanlarda, faydalı akarlar daha çok tespit edilmiştir. Ekstrakte edilen akarlardan % 58.5'i faydalı, % 41.0'i zararlı, % 0.5'i ise nötr ve fungivor bireyler oluşturmuştur. Hevsel Bahçeleri'nin faydalı akar türleri (% 62.5) bakımından zengin olduğu ortaya konulmuş ve örnekleme yapılan bitkilerin % 85'nde akar bulunmuştur. Sürvey çalışmalarında, T. urticae hariç diğer zararlı akarların popülasyonunun düşük seyrettiği gözlemlenmiştir. Bu çalışma; konusu bakımından Hevsel bahçeleri için ilk olması, faydalı tür sayısının fazla ve yoğun bulunması, tespit edilen çoğu akar türünün Güneydoğu Anadolu Bölgesinde ilk kez rapor edilmesi açısından önemlidir.

Abstract:
This study was conducted in 2018-2019 in order to determine the mite fauna of Hevsel Gardens in Diyarbakır. Surveys were carried in a 15 days interval from march to november with the random sampling method in the gardens where agriculture has been carried out for eight thousand years. In the study, 65 different species of fruit trees, vegetables, weeds and various plants were sampled. In the study; 24 species of mites from 11 families belonging to Prostigmata, Mesostigmata and Astigmata orders have been identified. The 15 of these species were determined as beneficial (predators), while 7 species were pest (phytophagous), 1 species was neutral and 1 species was fungivorus. The Prostigmata order was determined as most abundant order in view of both beneficial and pest species. Tetranychidae was recorded as the family with the highest number of harmful species with 3 species, while Phytoseiidae was recorded as most beneficial containing family with 7 species. Tetranychus urticae Koch (Prostigmata: Tetranychidae) was recorded as the most common and intensive (60%) pest species, while Phytoseius finitimus Ribaga (Mesostigmata: Phytoseiidae) was the most common and intensive beneficial species (37.5%). Tetranychus urticae was found most intense in july and august, and in general, this species is less common in weeds. In Hevsel Gardens, beneficial mites have been found more in areas where agricultural activities are less done. Among the extracted mites, 58.5% were beneficial, 41.0% were harmful, and 0.5% were neutral and fungivorous individuals. In the survey studies, it was observed that the population of other harmful mites except T. urticae remained low. The was showed that 85% of sampled plants contaminated with mites and hevsel gardens area was rich in terms of beneficial mites (62.5%). This study is important in views of it is a preliminary study, intense and high numbers of beneficial mites in sampling area and the most of determined species were reported first time for Southeastern Anatolia Region.