"Köprüaltı Çocukları" ile "Sokaklardan Bir Ali" romanlarının söz varlığı ve iletiler bakımından karşılaştırılması
A comparison of novels with Köprüaltı Kids and An Ali from the Streets in terms and conditions
Yazar: GAMZE ARAS
Danışman: DOÇ. DR. YASİN KILIÇ
Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitsel iletiler = Educational messages ; Görsel okuma = Visual reading ; Roman = Novel ; Söz varlığı = Vocabulary ; Tan, Canan = Tan, Canan ; Türk romanı = Turkish novel ; Çocuk edebiyatı = Children’s literature ; Öniz, Huriye = Öniz, Huriye

Özet:
Dil, bir milleti var eden en önemli unsurdur. Dil sayesinde milletler varlığını
sürdürür ve toplumsal hayatlarına yön verirler. İnsanlar iletişim kuran sosyal varlıklardır. İletişimin temel unsuru olan dil, söz varlığı sayesinde varlığını devam ettirir.
Bu yüzden bir dilin söz varlığı ne kadar zenginse iletişim de bir o kadar güçlü olur.
Söz varlığı üzerine yapılan çalışmalar son dönemlerde artmıştır. Milli Eğitim Bakanlığı Türkçe derslerinde söz varlığının gelişimine temel amaç düzeyinde yer vermektedir. Bu bakımdan çocukların söz varlığının ufak yaşlardan itibaren geliştirilmesi
önem arz etmektedir.
"Köprü Altı Çocukları" (Huriye Öniz) İle "Sokaklardan Bir Ali" (Canan
Tan) Romanlarının Söz Varlığı ve İletiler Bakımından Karşılaştırılması" adlı bu çalışma ile çocuk edebiyatı alanında yer alan bu eserlerdeki söz varlığını ortaya çıkarmak, eserlerde verilen iletileri ortaya koyarak eserleri karşılaştırmak, eserlerin çocukların söz varlığına katkısını ve verdiği mesajlar yönünden çocuk üzerinde bırakabileceği etkiyi ortaya çıkararak literatüre katkı sağlamak amaçlanmıştır.
Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi ve model olarak betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Verilerin analizi içerik analizi ile yapılmıştır. Eserlerde yer alan söz varlığı ögeleri belirlenirken üç Türkçe öğretmeni ve
Türkçe alanında uzman bir öğretim üyesinin görüşlerine başvurulmuştur. Ayrıca ögelerin belirlenmesinde Türk Dil Kurumu sözlükleri dikkate alınmıştır. İlk olarak çocuk
edebiyatı, çocuk edebiyatında hikâye ve roman, hikâye ve romanın özellikleri hakkında bilgi verilmiştir. Söz varlığı, söz varlığı içerisinde yer alan ögeler, eğitsel ileti
tanıtılmış ve daha sonra Huriye Öniz ve eseri, Canan Tan ve eseri tanıtılmıştır.
Bulgu ve yorum kısmında eserlerde yer alan söz varlığı ögeleri (temel söz
varlığı, deyimler, atasözleri, ikilemeler, terimler, kalıp sözler) belirlenerek tablo ve
grafik şeklinde gösterilerek yorumlanmıştır. "Köprüaltı Çocukları" adlı eser ile "Sokaklardan Bir Ali" adlı eserlerin söz varlığı bakımından zengin olduğu görülmüş
fakat her iki eserde de atasözü kullanılmadığı gözlenmiştir. Yapılan grafik ve tablolar
incelendiğinde "Sokaklardan Bir Ali" adlı eserin söz varlığı bakımından "Köprüaltı
Çocukları" adlı eserden daha zengin olduğu görülmüştür.
Her iki eserde yer alan eğitsel iletiler cümleler şeklinde yorumlanmıştır. İletilere bakıldığında eserlerin yardımlaşma, dayanışma, hoşgörü, zararlı alışkanlıkların
doğurduğu kötü sonuçlar, iyilik, doğruluk, dürüstlük, adalet vb. birçok duruma dikkat
çektiği ve ileti bakımından çocukların duyuşsal dünyasına hitap edebilecek eserler
olduğu kanaatini doğurmuştur. Ayrıca eserlerde yer alan resimler de görsel okuma
bağlamında incelenmiş ve "Sokaklardan Bir Ali" adlı eserde resimlerin durumlar ile
uyumlu olduğu ve tamamlayıcı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bazı resimlerin ileti
bakımından metin ile uyumlu şekilde mesaj verdiği görülmüştür. "Köprüaltı Çocukları" adlı eserde ise resim kullanılmadığı görülmüştür. Bu bakımdan görsel ileti bakımından Canan Tan'ın eserinin daha zengin olduğu fakat her iki eserinde çocuk
edebiyatı ürünü olarak çocuk gelişimine katkı sağlayıcı nitelikte olduğu sonucuna
ulaşılmıştır.

Anahtar Sözcükler: Çocuk Edebiyatı, Söz Varlığı, Canan Tan, Huriye Öniz, Eğitsel İleti, Görsel Okuma

Abstract:
Language is the most important element that creates a nation. Thanks to language, nations continue their existence and direct their social lives. Humans are social beings who communicate. Language, which is the basic element of communication, continues its existence thanks to its vocabulary. Therefore, the richer the vocabulary of a language, the stronger the communication. Studies on vocabulary have
increased in recent years. The Ministry of National Education gives place to the development of vocabulary in Turkish lessons at the level of the main purpose. In this
respect, it is important to develop children's vocabulary from an early age.
To reveal the vocabulary in these works in the field of children's literature, to
compare the works by revealing the messages given in the works, with this study
titled "Comparison of the Vocabulary of the Works named "Köprüaltı Çocukları"
(Huriye Öniz) and "One Ali from the Streets" (Canan Tan), It is aimed to contribute
to the literature by revealing the contribution of the works to the children's vocabulary and the effect they can have on the child in terms of the messages they give.
Document analysis method and descriptive scanning model were used in the
study. First of all, information was given about children's literature, story and novel
in children's literature, characteristics of story and novel. Vocabulary, the elements in the vocabulary, educational message were introduced and then Huriye Öniz and her
work, Canan Tan and her work were introduced.
In the findings and interpretation section, the vocabulary items (basic vocabulary, idioms, proverbs, reduplications, terms, formulaic words) in the works were
determined and interpreted by showing them in the form of tables and graphics. It
has been observed that the works named "Köprüaltı Çocukları" and "A Ali from the
Streets" are rich in terms of vocabulary, but proverbs are not used in both works.
When the graphics and tables are examined, it is seen that the work named "A Ali
from the Streets" is richer in terms of vocabulary than the work named "Köprüaltı
Çocukları" .
The educational messages in both works were interpreted as sentences. When
we look at the messages, the works are about cooperation, solidarity, tolerance, bad
results caused by harmful habits, goodness, truthfulness, honesty, justice, etc. It has
led to the conclusion that it draws attention to many situations and that there are
works that can appeal to the affective world of children in terms of messages. In addition, the pictures in the works were also examined in the context of visual reading
and it was concluded that the pictures in the work named "Sokakanlar Bir Ali" were
compatible with the situations and were complementary. It has been seen that some
pictures give messages in harmony with the text in terms of message. In the work
called "Köprüaltı Çocukları" , it was seen that no painting was used. In this respect,
it has been concluded that Canan Tan's work is richer in terms of visual message, but
both of her works contribute to child development as a children's literature product.

Keywords: Children's Literature, Vocabulary, Canan Tan, Huriye Öniz, Educational Message, Visual Reading.