Goffman'ın Damgalama Kuramı bağlamında Türkiye'de COVID-19 süreci ve yaşlılar üzerine bir söylem analizi: Twitter örneği
A discourse analysis on the COVID-19 process and the older adults in Turkey in the context of Goffman's Stigma Theory: The Twitter example
Yazar: BANU DEMİRBAŞ
Danışman: DOÇ. DR. ŞERİF ESENDEMİR
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İnsan ve Toplum Bilimleri Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Damgalama = Stigmatization ; Goffman, Erving = Goffman, Erving ; Sosyal medya = Social media ; Söylem analizi = Discourse analysis ; Twitter = Twitter ; Yaşlılar = Aged

Özet:
Dünya üzerinde ilk COVID-19 vakasının görüldüğü 31 Aralık 2019'dan itibaren Türkiye, COVID-19 ile mücadele kapsamında birtakım önlemler almaya başlamıştır. Bu önlemler ile salgının etkilerini en aza indirmek ve artan vaka sayılarının önüne geçerek sağlık sisteminin yükünü hafifletmek amaçlanmıştır. Türkiye'de 11 Mart 2020'de ilk vakanın görülmesiyle birlikte Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından pandemi olarak ilan edilen COVID-19'un en çok 65 yaş ve üzeri yaşlı bireyler ile kronik rahatsızlığı olan bireyleri etkilediği sürekli olarak medyada geniş yer bulmuştur. Bunun yanında, özellikle hükümet yetkilileri tarafından riskli grup olmaları sebebiyle vaka ve ölüm sayıları yaşlılar üzerinden açıklanmış ve "evde kal" çağrısı yapılmıştır.  Bu çağrılara ana akım medyada ve sosyal medyada her geçen gün artan, yaşlıların uyarıları dikkate almadığı, anlayışsız davrandığı ve vaka sayılarını artırdığı yönünde haberler de eklenince, yaşlılar "günah keçisi" ilan edilmiştir. Bu bağlamda yaşlılara karşı ayrıştırıcı, damgalayıcı ve ötekileştirici söylem ve davranışların oluştuğu görülmüştür.  
Bu çalışmada, COVID-19 sürecinde 65 yaş ve üzeri bireyler hakkında gençler tarafından Twitter üzerinden paylaşılan ayrıştırıcı, ötekileştirici ve damgalayıcı tweet'leri betimlemek, anlamak ve kültürel değerler bağlamında değişen yaşlılık algısına yorum getirmek amaçlanmıştır. Çalışmanın amacına bağlı olarak nitel araştırma yöntemi benimsenmiştir. Çalışmada temellendirilmiş kuram deseni kullanılarak, Mart 2020 ile Ocak 2021 arasında geçen sürede paylaşılan tweet'ler derlenmiş, üç ana temaya ulaşılmıştır. Temalar; yaşlıların vürüsü yaydıklarını düşünme söylemi, yaşlılarla alay etme ve yaşlıları küçümseme söylemi, yaşlılara karşı nefret söylemi olarak belirlenmiştir. Temalar altında 10 tweet'e yer verilmiş ve tweet'ler Erving Goffman'ın damgalama kuramı bağlamında, Teun A. van Dijk'ın eleştirel söylem analizi modeli çerçevesinde analiz edilmiştir. Analizler sonucunda, Türk kültüründe geçmişten günümüze var olan yaşlılara yönelik olumlu söylem ve davranışların, olumsuza doğru evrildiği anlaşılmıştır. Özellikle COVID-19 döneminde bu durumun artış gösterdiği üzerine yorum getirilmiştir. Çalışma, yaşlılara yönelik olumsuz söylem ve davranışları ortadan kaldırmaya yönelik önerilerde bulunularak sonlandırılmıştır.

Abstract:
As of December 31, 2019, when the first case of COVID-19 was seen in the world, Turkey started to take some measures within the scope of combating COVID-19. With these measures, it is aimed to minimize the effects of the epidemic and to alleviate the burden of the health system by preventing the increasing number of cases. With the first case seen in Turkey on March 11, 2020, COVID-19, which was declared a pandemic by the World Health Organization (WHO), has always been widely covered in the media, affecting mostly older adults aged 65 and over and individuals with chronic diseases. In addition, due to the fact that they are a risky group, especially by government officials, the number of cases and deaths was announced on the basis of the older adults and a call to "stay at home" was made. When the news that the older adults ignore the warnings, act unsympathetic and increase the number of cases, increasing day by day in the mainstream media and social media, the older adults were declared as "scapegoats". In this context, it has been observed that discriminatory, stigmatizing and marginalizing discourses and behaviors have occurred against the older adults. In this study, it is aimed to describe and understand the separating, marginalizing and stigmatizing tweets shared by young people on Twitter about individuals aged 65 and over during the COVID-19 process, and to comment on the changing perception of aging in the context of cultural values. Depending on the purpose of the study, qualitative research method had been adopted. The tweets shared between March 2020 and January 2021 were compiled using the grounded theory pattern in the study, and three main themes were reached. Themes; The discourse of the older adults spreading the vigil, the discourse of mocking and belittling the older adults has been determined as hate speech against the older adults. Ten tweets were included under themes and the tweets were analyzed within the context of Erving Goffman's stigma theory, within the framework of Teun A. van Dijk's critical discourse analysis model. As a result of the analyzes, it has been understood that the positive discourse and behaviors towards the elderly, which have existed in Turkish culture from the past to the present, have evolved towards negative It has been commented that this situation has increased especially during the COVID-19 period. The study was concluded by making suggestions to eliminate negative discourse and behaviors towards the older adults.