Ankara bölgesindeki hastane ve bakımevlerindeki hastalarda bası yaraları ve uygulanan tedavilerin araştırılması
Investigation of pressure ulcers and their treatments of patients at hospitals and nursing homes in Ankara province
Yazar: TESLİME ERDOĞAN
Danışman: PROF. DR. HALİS UĞUZ
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakoloji ve Toksikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Ankara = Ankara ; Basınç ülserleri = Pressure ulcer ; Basınç ülserleri = Pressure ulcer ; Hasta yatakları = Patient beds ; Hastalar = Patients ; Hastaneler = Hospitals ; Koruyucu sağlık hizmetleri = Preventive health services ; Kronik hastalık = Chronic disease ; Tedavi = Treatment ; Yaralar ve yaralanmalar = Wounds and injuries

Özet:
Bası yarası, vücudun herhangi bir bölgesinde, aralıksız ve uzun süreli basınç sonucu meydana gelen iskemi, yırtılma, hücre ölümü ve doku nekrozudur. Yatağa ve sandalyeye bağımlı hastalarda daha çok sakrum, gluteal bölge, kuyruk sokumu, topuk, dirsek, skapula kemikleri ve bazen kafa bölgesinde görülmektedir. Bu araştırmada, Ankara ilindeki hastane ve bakımevlerinde bası yarası bulunan 60 yaş üstü hastalardan 100 adet hastane (50 erkek ve 50 kadın) ve 100 adet bakımevi (50 erkek ve 50 kadın) olmak üzere 4 grup toplam 200 hastadan veriler toplandı ve karşılaştırıldı. Hastalara ait özelliklerden yaş dağılımları, ilave kronik hastalık, yatış süreleri, bilinç, yatağa bağımlılık, inkontinans ve beslenme durumları ile yaraya ait özelliklerden vücuttaki yara adedi ve skorları ile doku tipleri tedavi süreçleri incelendi. Ayrıca yara tedavisinde kullanılan ilaçlar, koruyucu bariyer kremler, özel yara örtüleri ile havalı yatak, negatif basınç tedavisi ile cerrahi girişim gibi paramedikal uygulamalar da araştırıldı.
Hastaların yaş ortalamaları değerlendirildiğinde hastane erkek (HE) grubu (70.16) diğer gruplara göre düşük, bakımevi kadın (BK) grubu (79.38) ise HE grubuna göre yüksek bulundu (p<0.05). Hastaların ilave kronik hastalık oranlarında Diabetes Mellitus hastane kadın (HK) grubunda diğer gruplardan oldukça yüksek (%46) bulundu (p<0.05). Alhzeimer-Demans durumları incelendiğinde ise gruplar içinde en yüksek bakımevi kadın (BK) grubunda (%42) tespit edildi ve bakımevi erkek (BE) grubuna göre yüksekti (p<0.05). Yine bakımevi grupları hastane gruplarına göre yüksek bulundu (p<0.05). Hipertansiyon-Kronik Kalp Yetmezliği HK grubunda bakımevi gruplarına göre yüksek (%74) tespit edildi (p<0.05). Pnomoni-KOAH durumları hastane grupları (HE ve HK) bakımevi gruplarına (%10-14) göre önemli düzeyde yüksek (%40-42) bulundu (p<0.05). İlave bir operasyon geçirmiş olma oranları %26-36 arasında bulundu (p>0.05). Tüm gruplarda yatağa bağımlılık tespit edildi (p>0.05). Sigara ve alkol kullanımına göre HE grubu HK grubuna göre sigara lehine daha yüksek bulundu (p<0.05). Diğer gruplarda kullanım düşüktü (p>0.05). Bilincin açık olup olmadığına göre fark görünmemekle (p>0.05) birlikte ortanca değer açısından BK (bilinç açık) dışındaki gruplarda daha çok bilinç kapalı olarak tespit edildi. Beslenme durumlarında BK grubu daha çok oral diğer gruplarda ise nazogastrik sonda ile besleme daha yaygındı (p>0.05). İnkontinansta ise tüm gruplarda anal ve üriner inkontinans en çok görülen tip olarak belirlendi (p>0.05). Bakımevi gruplarında yatış süreleri hastane gruplarına göre yüksek bulundu (p<0.05). Yine BK grubu BE grubuna göre daha yüksek (uzun süre) olarak belirlendi (p<0.05). Yaraların hastane gruplarında daha çok evde, bakımevi gruplarında ise bakımevinde oluştuğu görüldü (p<0.05). Yara tedavi süresi bakımevi gruplarında hastane gruplarına göre yüksek bulundu (p<0.05).
Hastane gruplarında yaralar vücutta en çok sakrum (%96), gluteal (%14-22) ve kuyruk sokumu (%14-20) ve bunları torakanter ve topuk bölgesi izledi. Bakımevi gruplarında ise en çok sakrum (%52), gluteal (%42), topuk (%22-34), kuyruk sokumu (%20), skapula (%12-14), diz (%14-20) ve nadiren de dirsek, kafa ve kosta bölgelerinde tespit edildi. Vücuttaki ortalama yara adedine göre bakımevi grupları (1.72-1.78) hastane gruplarına (1.60-1.76) göre oransal olarak daha yüksek bulundu (p>0.05). Yara evreleri dikkate alındığında HE grubu evre 1 (%24), BE grubu evre 2 (%38), HK grubu evre 3 (%48) ve BK grubu evre 4 (%26) yönünden daha yüksekti. Medyan değerler açısından ise kadın gruplarında yüksek (3), erkek gruplarında düşük (2) HE grubunda ise en düşük bulundu (p<0.05). Hastane gruplarında yara prognozu "değişiklik yok", bakımevi gruplarında ise "iyiye gidiyor" şeklinde bulundu (p>0.05).
vii
Hastalarda kullanılan ilaçlar incelendiğinde hastane gruplarında (HE ve HK) en sık reçete edilen ilacın Hidroksipropil Nişasta Fosfat + Betain + Zn + Fe + Poliaminopropil biguanid kombinasyonu (%48) olduğu; bunu Sülfadiazin Ag (%30-34), Rifamisin Na (%26-30) ile Rifamisin Na'nın Sülfadiazin Ag veya Centella asiatica bitki ekstresi ile kombinasyonlarınin izlediği (%6-14) görüldü. Bakımevi gruplarında ise en çok Rifamisin Na (%42-60), Nitrofurazon (%30-50), Rifamisin Na + Nitrofurazon kombinasyonu (%28-36) Rifamisin Na'nın Sülfadiazin Ag veya Centella asaitica ekstresi ile kombinasyonlarının (%10) kullanıldığı tespit edildi. Yine bunların dışında tüm gruplarda diğer antibakteriyel maddeler (Oksitetrasiklin + Polimiksin B, Basitrasin + Neomisin, Borik asit, Fusidik asit, Povidon iyot), epitelizan-skatrizan-yara iyileşmesini hızlandırıcı (Hamamelis virginiana ekstresi), yaranın nem oranını düzenleyen, kollagen yıkılmamasını artıran/azaltan, yangı giderici, kurutucu ve aşırı granülasyon oluşumunu kontrol altında tutan ilaçların da kullanıldığı tespit edildi. Toplam ilaç etken maddesi ve vaka başına düşen etken madde adedi incelendiğinde BK grubuna diğer gruplara göre daha fazla ilaç kullandığı belirlendi (p<0.05).
Koruyucu amaçla yara örtüsü kullanımında hastane gruplarında daha çok gümüş (%22) ve silikon (%6) örtülerin tercih edildiği; bakımevi gruplarında ise daha çok klorhekzidin (%10-24) ve hidrokolloid (%2-10) yara örtülerinin kullanıldığı belirlendi. Toplam yara örtüsü kullanım oranı BK grubunda diğer gruplara göre daha düşük bulundu (p<0.05). Havalı yatak kullanımı tüm gruplarda yüksek (%88-94) tespit edildi (p>0.05). Yaralara negatif basınç tedavisi uygulamasında HK grubunda bakımevi gruplarına göre düşük bulundu (p<0.05); diğer gruplarda ise %6-12 düzeyindeydi. Bası yaralarına cerrahi girişim (debridman) incelendiğinde BK grubu BE grubuna (%10) göre yüksek (%26) bulundu (p<0.05). Hastane gruplarında ise %14 düzeyindeydi (p>0.05). Toplam paramedikal girişimler dikkate alındığında ise BK grubu (%38) HK grubuna göre (%20) önemli düzeyde yüksek bulundu (p<0.05).
Sonuç olarak, kadın gruplarındaki kronik hastalıklar ve yatış süreleri erkek gruplarına göre daha yüksek olduğu; vücuttaki yara sayıları, yara evreleri ve kullanılan ilaçların bakımevi hastalarında ve özellikle kadınlarda nispeten sayıca daha fazla olduğu belirlenmiştir. Bu çalışma ile araştırılan bölgedeki bası yaraları, hazırlayıcı faktörler, yaraların oluşum süreçleri ve evreleri, yaralara uygulanan tedavi protokolleri ve yaraların önlenmesine yönelik güncel uygulamalarla ilgili önemli veriler elde edildi; sebep - sonuç - prognoz açısından tartışıldı.

Abstract:
Pressure ulcer is an ischemia, tearing, cell death, and tissue necrosis in any area of the body occurred by continuous and long pressure. In bedridden and wheel chair-dependent patients, it is mostly seen in the sacrum, gluteal region, coxic, heel, elbow, scapula and rarely in the head regions. In this study, a total of 200 patients were investigated and collected the parameters of 4 groups of 100 from hospitals (50 males and 50 females) and 100 from nursing homes (50 males and 50 females) from patients over 60 years old who suffering from pressure ulcer in hospitals and nursing homes in Ankara and compared. The patient characteristics such as age distributions, additional chronic diseases, hospitalization period, consciousness, bed dependency, incontinence and nutritional circumstances; and wound characteristics such as wound numbers and stages and tissue types and treatment process were evaluated. Additionally, medications used in wound healing and paramedical applications such as protective barrier creams, special wound covers and air bed, negative pressure therapy and surgical intervention were also investigated.
When evaluated the mean age of the patient, hospital male (HE) group (70.16) was lower than the other groups; and nursing female (BK) group (79.38) was higher than HE group (p<0.05). Diabetes mellitus was found to be significantly higher (46%) in the hospital women (HK) group than the other groups in terms of additional chronic disease rates of the patients (p<0.05). When Alzheimer-Dementia circumstances was examined, the highest group was BK group (42%) among the groups and it was higher than that of nursing male (BE) group (p<0.05). Also nursing home groups were found higher than hospital groups (p<0.05). Hypertension-chronic heart failure were found to be high (74%) in HK group compared to nursing home groups (p <0.05). In pneumonia-COPD cases, hospital groups (HE and HK) were significantly higher (40-42%) than nursing home groups (10-14%) (p<0.05). Additional surgery rates were between 26 and 36% (p>0.05). All groups were found to be bedridden (p>0.05). According to cigarette and alcohol usage, HE group was found to be higher in favor of cigarette than HK group while usage was low in the other groups (p>0.05). There was no significant difference in consciousness between groups (p>0.05); however BK was open-conscious group in terms of median value. Nutritional status was more prevalent orally in the BK group; and nasogastric tube in the other groups (p>0.05). Incontinence was the most common type of anal and urinary incontinence in all groups (p>0.05). The hospitalization period in the nursing home groups were higher than the hospital groups (p<0.05). Again, the BK group was higher (longer) than the BE group (p<0.05). It was seen that the ulcers were occurred mostly at home in the hospital groups and at nursing home in the nursing home groups (p<0.05). The duration of wound treatment was higher in nursing home groups than in hospital groups (p<0.05).
In the hospital groups, the most frequent ulcers in the body were at sacrum (96%), gluteal (14-22%) and coccyx (14-20%) and thoracic and heel regions. In the nursing home groups, ulcers were at sacrum (52%), gluteal (42%), heel (22-34%), sputum (20%), scapula (12-14% 20), and occasionally in elbow, head and costa regions. According to the average wound in the body, the nursing home groups (1.72-1.78) were found to be higher than the hospital (1.60-1.76) groups (p>0.05). When the wound stage were considered, the HE group was higher in stage 1 (24%), BE group stage 2 (38%), HK group stage 3 (48%) and BK group stage 4 (26%). It was also found to be high (3) in female groups, low in male group (2); and lowest in HE while highest in HK group (p<0.05) in terms of median values. Wound prognosis was "no change" in hospital groups and "going well" in nursing home groups (p>0.05).
ix
When the drugs used in the patients were examined, the combination of Hydroxypropyl Starch Phosphate + Betain + Zn + Fe + Polyaminopropyl biguanide (48%) was the most commonly prescribed drug in the hospital groups (HE and HK); and it was observed that the combination of Sulfadiazine Ag (30-34%), Rifamycin Na (26-30%) and Rifamycin Na with Sulfadiazine Ag or Centella asiatica plant extract (6-14%). Rifamisin Na (42-60%), Nitrofurazone (30-50%), Rifamycin Na+Nitrofurazon combination (28-36%); and combination of Rifamycin Na + Sulfadiazine Ag or Centella asiatica extract (10%) were the most used drugs in the nursing home groups. In addition to these, other antibacterials (Oxytetracyclin + Polimixin B, Bacitracin + Neomycin, Boric acid, Fusidic acide, Povidone iodine), epithelialis-scatrisan-wound healing accelerator (Hamamelis virginiana extract), regulating moisture, increasing/reducing collagen breakdown, antiinflmatuary, siccative and drugs controling the formation of granulation were also found to be used in all groups. When total drug substance and active substance per case were examined, it was found more drugs usage in the BK group than other groups (p<0.05).
Silver (22%) and silicone (6%) coverings were preferred for wound dressing purposes in the hospital groups while chlorhexidine (10-24%) and hydrocolloid (2-10%) wound dressings were used in the nursing home groups. The overall rate of wound dressing was lower in the BK group than in the other groups (p<0.05). The use of air beds was high (88-94%) in all groups (p>0.05). In the application of negative pressure therapy on the wounds, the HK group was found to be lower than the nursing home groups (p<0.05); and approximately 6-12% in the other groups. When evaluated the surgical intervention (debridement) performed, the BK group was higher (26%) than the BE group (10%) (p<0.05). It was about 14% in hospital groups (p>0.05). When the total paramedical interventions were considered, the BK group (38%) was significantly higher than the HK group (20%) (p<0.05).
As a result, it was determined that the chronic diseases and hospitalization period in the female groups were higher than the male groups; and the ulcer numbers and stages in the body and the drugs numbers used were relatively higher in nursing home patients especially in women. In this study, important data were obtained about the pressure ulcer such as preparatory factors, wounding processes and stages, treatment protocols applied and routine applications and discussed in terms of reason - result - prognosis in the studied province.