İlhanlılar ile Altın Ordu Devleti'nin siyasi ve sosyal ilişkileri
Political and social relations between the Ilkhanids and the Golden Horde
Yazar: AHMAD HESAMİPOUR KHELEJANİ
Danışman: PROF. DR. MEHMET ERSAN
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Tarih = History

Özet:
XIII. yüzyılın başlarında Moğol kabilelerini birleştirip Asya'nın büyük bir kısmını ele geçirerek Moğol İmparatorluğunu kuran Cengiz Han, daha hayattayken İmparatorluğu kendi oğulları arasında taksim etmiştir. Mengü Kağan, Büyük Moğol Hanı sıfatıyla tahta oturduktan sonra İran ve Şam ülkelerinin fethini tamamlamak üzere Hülagu'yu görevlendirmiş; Hülagu da Şam'a kadar ilerlemiştir. Mengü'nün ölümü, Moğol hanedanı arasında taht mücadelesinin başlaması, Moğol uluslarının birbiriyle savaşlarına yol açmıştır. Bütün bu gelişmeler, Hülagu'nun İran'da İlhanlı Devletini kurmasına fırsat vermiştir.
İlhanlı Devleti'nin daha kuruluşunun ilk yıllarından itibaren, Cuci Ulusu ile aralarında anlaşmazlıklar ortaya çıkmış ve bu durum Moğolların batıdaki iki kolunu uzun yıllar sürecek savaşa sürüklemiştir. Savaşın asıl nedenini, iki devletin de Kafkasya ve Azerbaycan toprakları üzerinde hak iddiaları teşkil etmiştir. Dini neden savaşın başlaması gösterilmişse de daha sonra bunun bir savaş bahanesi olduğu görülecektir.
Her iki devlet de amaçlarına ulaşabilmek için bölgede müttefik devletler aramaya girişmiş, bu yaklaşım Yakın Doğu'da yeni bloklaşmalara yol açmıştır. Altın Orda, İlhanlılarla ortak düşmanı olan Memlûklere yaklaşırken İlhanlılar da Büyük Moğol Hanı ve Hıristiyan dünyasının desteğini almaya çalışmış, ancak güçlü bir yardım görememiştir.
Altın Orda, Memlûk ve Çağatay saldırılarına maruz kalan İlhanlılar, üç cephede mücadeleye mecbur kalmış ve bu da İlhanlıları yıkılış sürecine itmiştir. İlhanlıların yıkılışından sonra Altın Ordu devleti, her ne kadar Cani Bek ve Toktamış Han zamanında Azerbaycan'a sefer düzenleyip Tebriz'i ele geçirmişse de buradaki hâkimiyetlerini devamlı kılamamışlardır. 
Kesin galibiyetle sonuçlanmayan bu savaşlar, Moğol İmparatorluğunun batı cephesinde güç kaybetmesine neden olmuş ilerlemelerini durdurmuştur. Yaklaşık bir asra yakın devam eden bu savaşlar, Kafkasya ve Azerbaycan üzerinde tahribatlara neden olmuş ticareti olumsuz etkilemiştir.

Abstract:
13rd century, The Mongol Empire founded Mongol tribes combine who captured a large part of Asia Genghis Khan more alive was divided the Empire between his sons. Mengu Khan, appointed to complete conquest of the countries of Iran and Damascus to Hulagu after sitting on throne with the title of Great Khan of the Mongol; Hulagu also moved to Damascus. The death of Mengu, start of the struggle for the throne between the Mongol dynasty, the Mongolian Nations (Ulus) has led to battles with each other. All these developments has the opportunity to Hulagu establish the State of Ilkhanids at Iran.
From the first years of the establishment of Ilkhanids State disputes between occurred of Jochid Ulus and this situation will continue for many years into war two branches of the western Mongols. The main cause of the war has constituted of the two states, claims on the territory of Caucasus and Azerbaijan. The outbreak of the war has been shown to reason of religious war, then it will be seen as an excuse of war.
Both states in the region look for allies embarked the states In order to achieve goals, this approach has led to the new to form blocs at the Near East. Golden Horde, which is the common enemy of the Ilkhanids when approach to the Mamluks, Ilkhanids tried to get the support the Great Mongol Khan and of the Christian world, but could not see a strong relief.
When Ilkhanids exposed to the attacks of Golden Horde, Mamluk and Chagatai, was obliged to fight on three fronts, and this forced the process of the collapse of the Ilkhanids. After the fall of the Ilkhans state of the Golden Horde, although in time of Jani Beg and Tokhtamysh Khan's reign, had captured Tabriz in Azerbaijan, where they failed to control attendance. 
Exact not result in win these wars, caused by ceased to lose power, stopped their progress the Mongol Empire in the west frontline. Approximately this continued near one century of these wars of damages on the Caucasus and Azerbaijan had a negative impact trading caused.