Yerellik ve evrensellik bağlamında resimde otomatizmin etkileri
Automatism effects on painting in the context of locality and universality
Yazar: TUBA KINAY GÖR
Danışman: PROF. DR. MEHMED KAVUKCU
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Resim Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2013
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Arketip = Archetype ; Türk hat sanatı = Turkish handwriting art ; İslam sanatı = Islamic art

Özet:
Bu çalışmanın amacı 20. yüzyıl sanat alanında köklü değişikliklerle başlayan gelenekselleşmeden bireyselleşmeye ve öznelleşmeye dönüşün safhalarını ortaya koymaktır. Bu dönemde duyusal algı da kökünden değiştiği için, Rönesans'tan beri geçerli olan geleneksel kurallar da alt üst olmuştur. Özellikle 1890-1914 arası, tarihte benzerine rastlanmayacak kadar özgün resim anlayışlarının ortaya çıktığı bir dönemdir. 20. yüzyıl sanat akımlarının ilk ve en etkin olanı Ekspresyonizm hareketi olmuştur. 19. yüzyıl ortasında başlayan ve resmi yenilemeyi amaçlayan hareketler, 1920'deki Dada ile alışılmış ve yerleşmiş sanat kavrayışları üzerinde şok edici amaçlara yöneldiği söylenebilir.1939 ve 1945 yılları arasında tüm Avrupa'yı kasıp kavuran İkinci Dünya Savaşının ardından insanlarda her şeye yeniden başlama arzusu vardı. Bu dönemden sonra sanatın neyi nasıl yapması konusunda genel geçer kurallar görülmez. Böylelikle Ekspresyonizmle beraber ortaya çıkan sanatçının öznelliği, sanatın sanat sayılması için yeterli sayılmaktadır. Jung'a göre bu bireyleşme süreci, bilinç ve bilinçaltı arasındaki bir bütünleşme sürecidir. Bu bütünleşme sürecinde ise, 'kendilik' Arketip'i temsil etmektedir. İbnü'l-Arabî, bunu yüzyıllar öncesi â'yân-ı sâbite 'Sabit Hakikat' diye nitelendirmiştir. Arabî bu kavramla, kendisinde eşyanın hakikati ya da zihnî mahiyetlerin bulunduğu makul âlemi kasteder. Kökenleri ilk mağara resimlerine dayanan resim sanatındaki şans faktörü ve hesaplamalarla elde edilemeyen özellik, otomatizmin çok eskilere dayandığı göstermektedir. Sanatta otomatizm olgusu, her sanatçı açısından farklı uygulanmıştır. Çağdaş sanatta otomatizm, kimi zaman, canlılardaki içgüdüsel devinimin mekanikliğinde görülürken, kimi zaman da, rüyasal imgesellikte ortaya çıkmaktadır. Otomatizm'in sanattaki anlamı, sanatçının oluşum sürecinde beklenmedik etkilere güvenmesi ve benzer şekillerle beliren tesadüfî imgeleri düzene uyup uymayacağına karar vererek karakteristik bir grup oluşturarak şans unsurunu resme dâhil etmesidir.
Günümüzde Otomatizm tekniği Arap Kaligrafisinde de görülmektedir. Arap kaligrafisi yani Hat sanatı, İslam sanatının kalbidir. Yazı olmanın ötesinde apayrı bir yerdedir. Arap harfleri işlev, anlam ve estetiğin iç içe oluşu bakımından diğer yazılardan farklıdır. Okumayı bilmeyenler tarafından bile bir manzara gibi seyredilen hat, aynı zamanda manevi bir sanattır. Modern zamanlarda da uygulanan bu sanat dalı sadece İslam ülkelerinde değil aynı zamanda Avrupa ve ABD'de de görülmektedir. Geleneksel Arap kaligrafisine bir tepki olarak, modernizmle birlikte kaligrafinin yeni bir arayış içerisine girerek estetik öğeleri sorgulanmaya başladığı görülmektedir. Hat sanatı, konusunu resim ve tezhipte olduğu gibi, tabiattan değil, insan ruhundan almaktadır. Önce zihinde şekillenen imge, daha sonra el, göz ve irade aracılığıyla meydana gelmektedir. Bu çalışmada günümüz sanatında da otomatizm tekniğinin hat sanatına nasıl yansıdığı incelenmiştir. 
Bu çalışmada günümüz sanatının 20.yüzyılda başlayan sanatın gelenekten kurtularak bireyselleşme ve öznelleşmeye dönüşüm sürecinde etkin rol alan otomatizm tekniğinin hat sanatına yansıyış biçimleri başarılı isim ve özgün örnekleriyle sunulmuştur. 

Anahtar Kelimeler: 20.Yüzyıl Resmi, İslam Sanatı, Manevi Yaklaşım, Arketip, Â'yân-ı Sâbite, Hat ve Kaligrafi, Otomatizm.

Abstract:
The aim of the study is to present the stages of the art evolution from conventionalism to individualism and subjectivism, starting with fundamental shifts in the field of fine arts in the 20th century. As emotional perception changed radically at this period, traditional rules were also abandoned. Especially in the period of 1890-1914, unique approaches to painting appeared. The first and the most efficient art movement in the 20th century was expressionism.The movements aiming at regenerating painting, which started in the middle of 19th century,leaded to shocking ideals on fixed set of art perceptions in 1920 with Dada.After the Second World War between the years1939 - 1945, people felt the need to restart everything. After this period, there were not any universal rules about how and what art should practice. Therefore,after the appearance of expressionism,the subjectivity of an artistwas enough to consider pieces of works as forms of art.According to Jung, this period of individualism is the integration of consciousness and sub-consciousness.In this process of integration, self-worth symbolizes Archetype.İbnü'l-Arabî called this as"â'yân-ısâbite", which means "Ultimate Reality". With this term, Arabîrefers to the rational world, which includes the reality of objects with inner mental features. The characteristics of painting art, which date back to first cave drawings, show that automatism relies back in time. The concept of automatism in art has been applied differently by each artist's point of view. Automatism in modern art sometimes appears in the dynamics of instinctive motion, it is also sometimes seen as visionary images.The meaning of automatism in art is that an artist relies on unexpected effects in the process of creating, and that he decides on whether these incidental images are appropriate for the overall composition, and that he finally includes the factor of luck into the painting, forming characteristicgroups.
At present, automatism technique is also found in Arabic calligraphy. Arabic calligraphy is the heart of Islamic art. It stands beyond a written work of art. Arabic letters are different in the sense of co-existence of functions, meanings and aesthetics.Islamic Calligraphy is a spiritual form of art casted like a scene even by those who do not know how to read them. It is not only practicedin Islamic countries, but it is also seen in Europe and the U.S.A. at these modern times.It is observed that the art of calligraphy has started to question the aesthetic features in pursuit of a new movement in harmony with modernism as a reaction totraditional Arabic calligraphy. Calligraphy puts human spirit in its central concept unlike painting and illumination, which deal mainly with nature. The image, which firstly appears in mind, comes into existence with the help of hand, eye and willpower. In this study, how automatism technique reflects upon calligraphy in modern art today is analyzed. 
In this study, the reflections of the automatism techniqueon the art of calligraphy, which was very influential in the period of the 20th century art movementfrom traditional approaches to more individual and subjective ones, were presentedwith the examples of successful artists and unique works.

Key Words: The 20th Century Painting, Islamic Art, Spiritual Approach, Archetype, Ultimate Reality, Calligraphy, Automatism.