Araştırma verilerinin paylaşımı ve yeniden kullanımına yönelik akademisyen tutumlarının incelenmesi: Ölçek geliştirme çalışması
Examination of academician attitudes towards sharing and reuse of research data: A scale development study
Yazar: MERVE HİVDA KOTAN
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER KOÇAK
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management

Özet:
Araştırma verilerinin paylaşımı ve yeniden kullanımı; araştırmacılara, fon sağlayan kuruluşlara ve bilimsel süreçlere çeşitli katkılar sunma potansiyeline sahiptir. Araştırmacıların ilgilendikleri konulardaki hazır verilere erişimini kolaylaştırarak yenilikçi çalışmaların önünü açmakta ve kaynakların daha verimli kullanılmasına katkıda bulunmaktadır. Bu araştırmanın amacı; Türkiye'deki akademisyenlerin araştırma verilerinin paylaşımı ve yeniden kullanımına yönelik tutumlarını ortaya koymaktır.  Bu araştırma ile cinsiyet, yaş, unvan, disiplin gibi çeşitli değişkenlerin akademisyenlerin veri paylaşımı ve yeniden kullanımı davranışlarının farklılık gösterip göstermediği incelenmiştir. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden tarama deseni kullanılmıştır. İki aşamalı olarak yürütülen bu çalışmada; ilk aşamada ölçek geliştirilmiş ve ikinci aşamada akademisyenlerin tutum düzeyleri elde edilmiştir. Birinci aşamada 63 soruluk taslak ölçekle Türkiye'de devlet ve vakıf üniversitelerinde görev yapan 321 akademisyenden veri toplanmış ve Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) yapılarak ölçek boyutları belirlenmiştir. AFA neticesinde 5 boyut ve 52 maddeden oluşan açıklanan varyansı %74,45 olan "Akademisyenlerin Araştırma Verilerinin Paylaşımı ve Yeniden Kullanımına Yönelik Tutumları" ölçeği elde edilmiştir.  İkinci aşamada ise birinci aşama neticesinde elde edilen ölçek ve 21 sorudan oluşan demografik bilgi formu kullanılarak veri toplanmıştır. İkinci aşamada toplanan verilerle Doğrulayıcı Faktör Analizi yapılmış ve ölçeğin geçerli ve güvenilir bir araç olduğu tespit edilmiştir. Akademisyenlerin araştırma verilerinin paylaşımı ve yeniden kullanımına yönelik tutum düzeylerinin demografik değişkenlere göre farklılık gösterip göstermediğinin incelenmesinde Bağımsız Örneklem T testi ve Tek Yönlü ANOVA testinden yararlanılmıştır. Elde edilen bulgular incelendiğinde akademisyenlerin cinsiyetlerine ve disiplinlerine göre araştırma verilerinin paylaşımı ve yeniden kullanımına yönelik tutumlarının anlamlı düzeyde farklılaşmadığı tespit edilmiştir. Yaşı 34'ten küçük, araştırma deneyim 5 yıldan az olan veya unvanı araştırma görevlisi veya öğretim görevlisi olan akademisyenlerin araştırma verilerinin paylaşımı ve yeniden kullanımına yönelik tutum düzeylerinin anlamlı düzeyde düşük olduğu belirlenmiştir. Akademisyenlerin verilerini en çok e-posta yolu ile paylaştığı ve verilerin yönetimi, depolanması ve yedeklenmesiyle ilgili kurumsal bir desteğe veya hizmete ihtiyaç duyduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Sharing and reusing research data has the potential to provide various contributions to researchers, funding institutions and scientific processes. It facilitates researchers' access to ready data on the subjects they are interested in, paves the way for innovative studies and contributes to more efficient use of resources. The aim of this research is to reveal the attitudes of academicians in Turkey towards sharing and reusing research data. This research examines whether academicians' data sharing and reusing behaviors differ according to variables such as gender, age, title and discipline. The survey design, which is one of the quantitative research methods, was used in the research. In this study, which was conducted in two stages, a scale was developed in the first stage and the attitude levels of academicians were obtained in the second stage. In the first stage, data were collected from 321 academicians working in state and foundation universities in Turkey with a 63-question draft scale and the scale dimensions were determined by conducting Exploratory Factor Analysis (EFA). As a result of EFA, the "Attitudes of Academicians Towards Sharing and Reuse of Research Data" scale consisting of 5 dimensions and 52 items with an explained variance of 74.45% was obtained. In the second stage, data were collected using the scale obtained as a result of the first stage and the demographic information form consisting of 21 questions. Confirmatory Factor Analysis was performed with the data collected in the second stage and it was determined that the scale was a valid and reliable tool. Independent Sample T test and One-Way ANOVA test were used to examine whether the attitude levels of academicians towards sharing and reuse of research data differed according to demographic variables. When the obtained findings were examined, it was determined that the attitudes of academicians towards sharing and reuse of research data did not differ significantly according to their gender and discipline. It was determined that the attitude levels of academicians who were younger than 34, had less than 5 years of research experience or whose title was research assistant or lecturer towards sharing and reuse of research data were significantly low. It has been concluded that academics mostly share their data via e-mail and that they need institutional support or service regarding the management, storage and backup of data.