Bütüncül planlamanın kentsel dönüşüm üzerindeki etkisi: Tuzla örneği
The effect of the holistic planning approach on the urban transformation: Tuzla case
Yazar: ALANUR YILDIZ
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM BAZ
İstanbul Ticaret Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Gayrimenkul Geliştirme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Kentsel dönüşüm = Urban transformation

Özet:
1950'li yıllarda gerçekleşen sanayi devrimi ile beraber kırsalda istihdamın azalması sonucu kentsel alanlara ani göç dalgaları yaşanmış ve kentler genellikle sanayi tesislerinin çevresinde plansız, sağlıksız ve kontrol edilemeyen bir hızda büyümeye başlamıştır. Ülkemizin planlama hiyerarşisi bölge planı, mekânsal strateji planı, çevre düzeni planı, nazım imar planı ve uygulama imar planı şeklinde kademelenmekteyken bu sağlıksız yapılaşan bölgelerin sıhhileştirilmesi için kentsel dönüşüm çalışmaları başlamış, ancak bu çalışmalar planlama hiyerarşisine entegre edilmek yerine bulundukları bölgelerden bağımsız yapılaşma şartlarıyla dönüştürülmüştür. Bu durumun bir sonucu olarak kentin bütünlüğü bozulmuş, planlar tadilatlar sebebiyle yamalı hale gelmiş ve üst ölçekli planlarda belirlenen insan ve yapı yoğunlukları her bir kentsel dönüşüm projesi ile beraber kademe kademe aşılmıştır. Kentsel dönüşüm uygulamalarının gerçekleşebilmesi için öncelikli olarak uygulama imar planlarında değişiklikler yapılmış, uygulama imar planı şartları yeterli gelmeyince nazım imar planlarında değişiklikler yapılmış ve İstanbul gibi doygunluğa ulaşmış metropoliten alanlarda öngörülenden daha fazla nüfusa ve yapıya izin verilerek içinden çıkılamaz altyapı ve üstyapı problemlerine yol açılmıştır. Üst ölçekli plan kararları dikkate alınmadan alt ölçekli plan kararlarında değişiklik yapılarak kent bütünü bozulmuş, kentlerde belirli bölgeler trafik, çevre kirliliği, insan yoğunluğu gibi sebeplerle yaşanamaz hale gelmiş, bu alanların yayılması ile de birlikte kent bütünü sürdürülebilirliğini kaybetmiştir. Bu durumda kentsel dönüşümü yalnızca bir kozmetik operasyon gibi düşünmeyip, kentsel dönüşüm alanının bulunduğu bölgeyi ne şekilde etkileyeceği de göz önünde bulundurularak uygulama yapılması gerekliliği ortaya çıkmıştır. Bu çalışma kapsamında, bütüncül planlama anlayışının tarihsel süreci ve bileşenleri, kentsel dönüşüm olgusunun günümüzdeki anlamına kavuşana kadar geçirdiği tarihsel süreç ve türleri, ülkemizde planlama ve kentsel dönüşüm uygulamalarının hukuki sınırları irdelenerek bütüncül planlama anlayışı doğrultusunda kent bütünlüğünü zedelemeden ve kentlerin sürdürülebilirliği yok edilmeden bütüncül planlama yaklaşımı ile kentsel dönüşümün başarılı olup olamayacağı üzerine bakış açıları geliştirilmiş ve bu bakış açıları seçilen örnek alan üzerinde test edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: bütüncül planlama, bütüncül yaklaşım, bütünlük, İstanbul, kentsel dönüşüm olgusu, metropoliten alanlar, sürdürülebilirlik, Tuzla

Abstract:
Within the industrial revolution that took place in the 1950s, as a result of the decrease in employment in rural areas, sudden waves of migration occurred in urban areas. Cities generally started to grow around the industrial facilities at an unplanned, unhealthy and uncontrollable rate. While the planning hierarchy of our country is gradually staging as the spatial strategy plan, the environmental plan, the master plan and the implementation plan, urban transformation studies have started for the sanitation of these unhealthy areas. However, these studies have been transformed into building conditions independent of their region, rather than being integrated into the planning hierarchy. As a result of this situation, the integrity of the city has been disrupted, the plans have become patchy due to renovations and the human and building densities determined in the upper scale plans have been gradually exceeded with each urban transformation project. In order to realize urban transformation applications, more structure and human density has been caused. As the planning decisions taken in the regional sense were not followed, the integrity of the city was impaired and its sustainability was lost. With the increase of this type of urban transformation practices, urban transformation problems spread throughout the city. In this case, it has become necessary to implement urban transformation considering not only a cosmetic operation but also how the urban transformation area will affect the region. In this study, it is examined that the historical process of the holistic planning approach, the historical process of urban transformation, the legal boundaries of planning and urban transformation practices in our country. In the light of this information, a study has been carried out in the chosen area on the possibility of urban transformation without disturbing the integrity and sustainability of the city from a holistic planning perspective.

Keywords: holistic planning, holistic approach, integrity, Istanbul, metropolitan areas, sustainability, Tuzla, urban transformation fact