Tıbbi atık işleme tesislerinde talep ve kapasite paylaşım kararları için dağıtık karar verme modeli
Distributed decision making model for demand and capacity sharing decisions in medical waste processing facilities
Yazar: AHMET ERAY BÜLTER
Danışman: DOÇ. DR. HAKAN ÇERÇİOĞLU
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering
Dizin: Dağıtık sistemler = Distributed systems ; Karar verme = Decision making

Özet:
Tıbbi atıklar, bulaşıcı hastalıkların yayılmasına, enfeksiyona dayalı hastalıklara, kimyasal ve fiziksel hasarlara yol açmakta ve böylece toplum ve çevre sağlığı açısından büyük tehlike oluşturmaktadır. Bu atıkların toplanması, taşınması ve bertaraf edilmesi belediyelerin sorumluluğundadır. Bu çalışma kapsamında tıbbi atık sterilizasyonunu yapan tesislere gelen atığın, tesisin arıza ve bakım durumlarında hangi tesise gönderileceği kararı, önerilen işbirlikçi ağ yapısı içinde Dağıtık Karar Verme (Distributed Decision Making-DDM) yöntemi ile modellenmiştir. Önerilen DKV modeli ile klasik karar verme yöntemlerinden farklı olarak, önerilen ağ modeli yapısındaki üyelerin her biri anlık arıza (duruş) durumları, anlık kapasite fazlası ve talebin karşılanamayan miktarı bilgilerini kullanarak ağ yapısı içindeki talebin en iyi seviyede karşılanması amaçlanmıştır. Bu sayede işlem görmesi gereken atıkların bertarafı sağlanarak, olumsuz sonuçlara yol açabilecek bu atıkların tümü ağ yapısı içinde daha az maliyet ve daha fazla verimlilik alternatifleri sağlayacak şekilde bertaraf edilebilecektir. İşbirlikçi ağ yapısı modeli ile kapasite ve talep paylaşımı modellenerek, ağ yapısındaki üyeler arasındaki karşılıklı faydanın en iyilenmesi hedeflenmiştir. Deneysel sonuçlara göre önerilen ağ modeli: 1) kapasite kullanım oranında ve talebin karşılanma düzeyinde artış, 2) stok fazlası, kayıp satış maliyeti, yatırımın ve işgücünün atıl kalması ve diğer katma değer yaratmayan çabalarda ise azalma sağlamaktadır. Bu çalışma ile tıbbi atık yönetimine değişik açılardan bakarak, belediyeler arası işbirlikçi ağ yapısı ile beraber ülke kaynaklarının daha etkin ve verimli kullanılmasını sağlayan bir matematiksel model önerilmiştir.

Abstract:
Medical wastes cause the infectious diseases and spread of them, chemical and physical damage, and thus pose a great danger to public and environmental health. The collection, transportation and disposal of these wastes are the responsibility of the municipalities, and the decision to send the waste to another facility in case of malfunctions and maintenance in the facilities that perform medical waste sterilization within the scope of the study is modeled with the Distributed Decision Making (DDM) method within a collaborative network structure. With the proposed DDM model, unlike the classical decision-making methods, it is aimed to meet the incoming demand with instant failure (stop) status, instant excess capacity and unmet amount of demand information for each of the members in a network model structure. In this way, wastes that need to be treated will be disposed of, and all of these wastes, which may lead to negative consequences, will be disposed of within the network structure in a way that provides less cost and various income alternatives. Capacity and demand sharing is optimized with the collaborative network structure model. According to the experimental results, there is an increase in the capacity utilization rate and the level of meeting the demand in the proposed network model, while there is a decrease in non-value-added efforts such as excess stock, lost sales cost and idleness of investment and workforce. In this study, a mathematical model has been proposed that provides a more effective and efficient use of the resources of country, together with the collaborative network structure between municipalities by looking at medical waste management from different perspectives.