Devlet hava meydanları için etkinlik ve performans değerlendirme çalışması
Performance and efficiency evaluation study of turkish state airports
Yazar: ARDA KIRANKABEŞ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. FEYZAN ARIKAN
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering
Dizin: Veri zarflama analizi = Data envelopment analysis ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making

Özet:
İlk olarak askeri alanda gelişme gösteren havacılık sektörü, günümüzde ağırlıklı olarak sivil havacılık alanında gelişme kaydetmektedir. Dünya hava taşımacılığında sürekli artan global yolcu talebi, sivil hava taşımacılığı sektörü ile hava meydanları işletmeciliği sektörünü doğrudan etkilemektedir. Türkiye 2002 yılından itibaren hava taşımacılığı alanındaki tekelin kaldırılmasına müteakip bu alanda çok hızlı bir büyüme yakalamıştır. Bu büyümeden Türk hava meydanları işletmeciliği sektörü de etkilenmektedir. Hâlihazırda Türk hava meydanlarının %91'i Ulaştırma Bakanlığının ilgili kuruluşu olan Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü (DHMİ) tarafından işletilmektedir.27.09.2009-01.11.2009 tarihleri arasında İstanbul'da gerçekleştirilen, ulusal ve uluslararası katılımcılara ev sahipliği yapan 10. Ulaştırma Şurasında DHMİ'nin yeniden yapılandırılması kararı alınmıştır. Yapılan çalışmanın amacı, olası özelleştirme/yeniden yapılandırma uygulamaları için özel sektöre ve DHMİ üst yönetimine ışık tutacak bir etkinlik ve performans değerlendirme çalışması ortaya koymaktır. Çalışmanın hedefleri; hızla gelişen hava işletmeciliği sektöründe yer alan hava meydanlarının performansının çok ölçütlü karar verme metodolojisi kullanılarak belirlenmesi , etkinliklerinin ise veri zarflama analizi kullanılarak tespit edilmesidir. Değerlendirme aşamaları sonucunda etkinsizlik kaynaklarının belirlenmesiyle, ileride yapılacak yatırım programlarında kullanılacak mali kaynağın daha verimli yatırımlar için harcanmasına vesile olacağı düşünülmektedir.Çalışma kapsamında çok ölçütlü karar verme metodolojisi, mevcut hava meydanlarının değerlendirilmesinde tek ölçütlü değerlendirmelerin yetersiz kalacağı ve daha gerçekçi değerlendirmelerin çok ölçütlü yapı kullanılarak elde edilebileceği görüldüğü için tercih edilmiştir. Aynı işletici tarafından işletilen hava meydanlarının birbirlerine göre etkinliklerinin hesaplanmasının veri zarflama analizi yöntemi kullanılarak mümkün olacağı saptandığı için etkinlik hesaplamalarında veri zarflama analizi (VZA) yöntemi kullanılmıştır. Çalışmada DHMİ Genel Müdürlüğünün portföyünde bulunan 33 hava meydanının TOPSIS ve Veri Zarflama Analizi Metodlarıyla etkinlikleri ve performansları 2007-2009 periyodunda çok boyutlu değerlendirilmiştir. TOPSIS yöntemi için gerekli kriter ağırlıkları Analitik Şebeke Prosesi (AŞP) ile belirlenmiştir. TOPSIS sonuçlarına göre hava meydanları performansına göre sıralanmıştır. VZA'dan elde edilen sonuçlar dikkate alınarak iyileştirme önerileri yapılmıştır.

Abstract:
Aviation sector operates mostly in civil aviation area in today?s world; whereas in the very beginning the development is in the military area. Continually increasing global passenger demand affects air transport and airport management sectors.Turkey witnessed huge growth in aviation area after the monopoly in air transport sector dissolved in 2002.Turkish airport management business is affected by this growth. At present , %91 of Turkish civil airports are operated by a public institution named State Airports Authority (DHMİ) which is associated with Turkish Ministry of Transport.In the 10. Transportation forum, which is realised in İstanbul, and hosted national and international participants between 27.09.2009-01.11.2009, it is decided to reorganize DHMİ. The aim of this study is prepearing a handbook for private sector and DHMİ top management for the probable privatisation/reorganisation study. Targets of this study are to determine the performances of DHMİ airports? via Multi Attirbute Decision Making methodology, determining airports? efficiencies by means of Data Envelopment Analysis . By means of determining the causes of inefficiencies it is thought that the financial sources would be spent on more efficient investments in future investment programs.In the study context Multi Attribute Decision Making methodology is prefered beause the one dimensional evaulations is inadequte and more realistic evaluations can be realised by multi attribute structure. Data Envelopment Analysis is used in efficiency determination, because it is found that the same decision making units? (the airports?) efficiencies can be calculated by Data Envelopment Analysis. In this study, 33 airports? performances and efficiencies which are in the portfolio of State Airport?s Authority are evaluted by means of TOPSIS and Data Envelopment Analysis methods in 2007-2009 period. Airports are ranked according to TOPSIS results. Improvement offers are declared from Data Envelopment Analysis results.