Yemen bölgesiyle ilişkili Kur'ân kıssalarının tarihsel ve kültürel açıdan tahlili
Historically and culturally analysis of stories of Qur'an related to with Yemen region
Yazar: ELİF YAZICI
Danışman: DOÇ. DR. SAMİ KILINÇLI
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Dinler tarihi = History of religions ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Kıssalar = Narratives ; Yemen = Yemen ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu araştırma Yemen bölgesiyle ilgili Kur'ân kıssalarının tarihî ve kültürel tahlilini içermektedir. Araştırmanın amacı, söz konusu Kur'ân kıssalarının tarihî ve kültürel gerçekliğini ortaya koymaktır. Hedefi ise ilgili kıssalardaki müphemlikleri vuzuha kavuşturmaktır. İlgili kıssalar tarih-vâkıa uyumu yöntemiyle değerlendirilmiştir. Araştırma üç bölümden oluşmaktadır. Girişte araştırmanın konusu, kapsamı, amacı, önemi, metodu ve kaynakları hakkında bilgiler sunulmuştur. Araştırmaya dair literatür değerlendirmesine de yer verilmiştir. Birinci bölümde Kur'ân'da kıssa kavramı ve Kur'ân kıssalarına dair tartışmalı meseleler ele alınmıştır. İkinci bölümde İslâm öncesi dönemde Yemen tanıtılmış, Yemen kökenli Âd kavmi, Sebe' Melikesi ve Sebe' halkı kıssaları incelenmiştir. Üçüncü bölümde Yemen'le irtibatlı Lokman, Semûd kavmi, Medyen/Eyke halkı, Ashâbü'l-Uhdûd ve Ashâbü'l-Fil kıssası ele alınmıştır.
Araştırmamız neticesinde oryantalistlerin Kur'ân kıssalarının kaynağı meselesine ilmî değil ideolojik yaklaştıkları tespit edilmiştir. Nüzûl dönemi Araplarının araştırmamıza konu olan kıssaları sözlü kültür, ticaret ve göçler vesilesiyle bildikleri sonucuna ulaşılmıştır. Tarihte ikinci bir Âd kavmi olmadığı kanaati hasıl olmuştur. Sebe' Melikesi'nin varlığına dair deliller ağır basmaktadır. Ancak kimliği tespit edilememiştir. Lokman'ın Yemenli Lokman b. Âd olduğu kanaatine varılmıştır. Medyenlilerin ve Eykelilerin aynı kavim oldukları sonucuna ulaşılmıştır. Ashâbü'l-Uhdûd, kâfirlerdir. Söz konusu çukurlar Zûnüvâs ve maiyetindekiler tarafından Necran'da kazdırılmıştır. Ashâbü'l-Uhdûd ve Ashâbü'l-Fil kıssasının teşekkülünde politik ve ekonomik kaygıların ön planda olduğu görülmüştür. Sonuç olarak, araştırmamıza konu olan kıssaların tarihî ve kültürel gerçekliğe sahip olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
This research contains the historical and cultural analysis of the stories of Qur'an related with Yemen region. The aim of the research is to reveal the historical and cultural reality of the relevant stories of Qur'an. As to it's goal is to throw light on uncertainties in the relevant stories. Relevant stories were evaluted with date fact rapport method. The research consist of three chapters. In the introduction, informations about the subject, scope, aim, importance, method and sources of research were presented The literature review of research was also included. In the first chapter, story concept in Qur'an and problematic matters in regard to stories of Qur'an were handled. In the second chapter, Yemen in the pre-Islamic period was introduced, Yemeni origin stories that Âd tribe, Queen of Sheba and Sheba people were researched. In the third chapter, stories of Qur'an connected with Yemen that are Luqmân, Thamûd tribe, people of Midian/Ayka, Ashâb al-Ukhdûd (People of the Ditch) and Ashâb al-Fil (People of Elephant) were handled.
As a result of our research, it was determined that the orientalists approach to the issue of the source of Qur'anic stories not scientifically but ideologically. It was conclued that the Arabs of nuzûl period knew the stories that were the subject of our research through oral culture, trade and migrations. It is formed opinion that there is no second Âd tribe in history. Evidences predominate relative to existence of Queen of Sheba. However her identity couldn't be identified. It was concluded that Luqmân is Yemeni Luqmân b. Âd. It was concluded that people of Midian and Ayka were the same tribes. Ashâb al-Ukhdûd are unbelivers. The relevant pits were excavated in Najrân by dhû-Nuwâs and his retinues. It was seen that political and economic concerns were at the forefront in the formation stories of Ashâb al-Ukhdûd and Ashâb al-Fil. As a result, it was determined that the stories that were the subject of our research have historical and cultural reality.