Türkiye'de kuru üzüm piyasası
Raisins market in Turkey
Yazar: LERZAN ALTINTAS TAYYAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ UFUK GÜLTEKİN
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Türkiye, önemli geleneksel ihraç ürünleri arasında olan kuru üzümde, dünyada en büyük üretici ve ihracatçı ülke konumundadır. Dünya kuru üzüm üretimi son beş yılda (2016-2020) fazla değişmemekle birlikte ortalama 1,2–1,3 milyon ton civarındadır. Kuru üzüm üretimi yapan ülkelere bakıldığında en çok üretim yapan ülkelerin Türkiye, ABD ve İran olduğu görülmektedir. Ayrıca bu döneme ait dünyadaki ortalama kuru üzüm üretiminin %23'ünü Türkiye, %18'sini ABD, %13'ünü İran, %12'ini Çin karşılamaktadır. Türkiye, kuru üzüm üretimini büyük çoğunlukla ihracata yönelik yapmaktadır. Son 5 yılın ortalama ihracat miktarı 290 bin ton iken yurt içi tüketimi ise 50 bin ton civarındadır.  Son 5 yıla ait (2015-2019) ortalama kuru üzüm ihracat değerleri incelendiğinde ilk sırayı açık ara Türkiye (%33) alırken ikinci sırada ABD (%13) ve üçüncü sırada İran (%9)  bulunmaktadır. Türkiye 2018 yılında 267 bin ton ihracat karşılığında 490 milyon $ gelir elde etmiştir. İhracat açısından öneme sahip üzüm çeşidi ise Sultani Çekirdeksiz kuru üzümdür ve üretimi daha çok Manisa, İzmir ve Aydın bölgesinde yapılmaktadır. Türkiye kuru üzüm ihracatının yarısından fazlasını AB ülkelerine yapmaktadır. İngiltere, Almanya, Hollanda en büyük alıcılardır. Kuru üzüm üretiminde politika aracı olarak Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) taban fiyatı belirlemektedir. Genel tarımsal ürün üretim desteği dışında ihracat destekleri de uygulanmakta olup pazarlama organizasyonunda çoğunlukla borsa ve tüccarlar hâkim olmaktadır.

Abstract:
Turkey is the world's largest producer and exporter of raisins, which is one of the most important traditional export products. Although raisins production worldwide has not changed much between 2016 and 2020, it averages around 1.2-1.3 million tons. Turkey, the USA, and Iran are at the top of the list of countries that produce the most raisins in the world. When we look at the average raisins production of countries in the period of 2016-2020, 23% of production is met by Turkey, 18% by the USA, 13% by Iran, and 12% by China. Turkey produces mostly raisins for export. In the period given above, the average export amount is 290 thousand tons, while domestic consumption is around 50 thousand tons. When the average raisins export values are examined in another 5-year period (2015-2019), Turkey is in the first place with a rate of 33%. This ranking is followed by the USA with 13% and Iran with 9%. Turkey earned 490 million dollars in return for 267 thousand tons of exports in 2018. Sultani Seedless raisins is the most important kind of grape for export and its production is mostly done in the regions of Manisa, İzmir, and Aydın. Turkey exports more than half of its raisin to the EU countries. The UK, Germany, and Netherlands are the biggest purchasing countries. Turkish Grain Board (TMO) sets the base price as a policy tool in raisins production. Apart from general agricultural product production support, export supports are also applied. In the marketing organization, mostly the stock market and traders dominate.