Osmanlı yargılama hukukunda şuhûdü'l hâl
Şuhûdü'l hâl in the Ottoman jurisdiction law
Yazar: MERVE NUR ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. AHMET KILINÇ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hukuk = Law ; Tarih = History
Dizin: Adil yargılama = Fair hearing ; Aleniyet = Publicity ; Denetim = Control ; Hukuk tarihi = Law history ; Osmanlı hukuku = Ottoman law ; Tanıklık = Testimony ; Tarafsızlık = Impartiality ; Şeriye sicilleri = Court registers ; Şuhudü'l hal = Şuhudü'l hal

Özet:
Çalışmada "şuhûdü'l hâl" müessesesinin Osmanlı yargılama hukukundaki yeri ele alınmıştır. Tarihte "şuhûdü'l hâl" ile benzer görevleri ifa eden heyetler mevcuttur. Bu heyetlerin teşekkülündeki nedenler müessesenin varlığını Osmanlı Devleti'nde de sürdürmesini sağlamıştır. Literatürde konuya ilişkin çalışmaların sınırlı sayıda olduğu görülmektedir. Araştırmada fıkıh, tefsir ve hadis kitaplarına, fetva ve sak mecmualarına, kanunnamelere müracaat edilmiştir. Öğretideki diğer çalışmalardan istifade edilmiş, başlıca veri kaynağı ise şer'iyye sicilleri olmuştur.
Çalışmada bütünden hareketle parçaya ulaşan bir bakış açısı benimsenmiştir. Müessesenin bir parçası olduğu Osmanlı yargı teşkilatına ve kadı mahkemesine temas edilmiştir. Önceki heyetlerin yerine getirdiği vazifelerin Osmanlı yargı teşkilatında çeşitli görevlilere paylaştırıldığı görülmektedir. Bu görevlilerin vazifeleri tespit edilerek "şuhûdül hâl"in üstlendiği fonksiyonların ayırt edilmesi amaçlanmıştır.
Osmanlı uygulamasında müessesenin en az iki kişiden meydana geldiği, bazı kimselerin isimlerinin kaydedilmesine öncelik verildiği gözlemlenmektedir. "Şuhûdü'l hâl"de toplumun farklı kesimlerinden kişiler bulunabilmektedir. Bu kişiler davanın konusu ve taraflarına bağlı olarak değişebilmiştir. Mahkemede hazır bulunarak yargılama faaliyetine ve diğer hukukî işlemlere şâhitlik eden "şuhûdü'l hâl" yargılamanın aleniyetini sağlamaktadır. Müessese aynı zamanda kadının bağımsız ve tarafsız hüküm vermesinde etkili olmuştur. Müessesenin fonksiyonlarının önceki uygulamalara kıyasla daha sınırlı ve spesifik bir hal aldığını söylemek mümkündür. Osmanlı pratiğinde "şuhûdü'l hâl"in üstlendiği fonksiyonların yargılamanın temel ilkelerine ilişkin olduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar kelimeler: "şuhûdü'l hâl", aleniyet, tarafsızlık, denetim, şâhitlik

Abstract:
In this study, the place of "şuhûdü'l hâl" in the Ottoman Jurisdiction Law have been discussed. There were delegations that had been performing similar tasks with "şuhûdü'l hâl" in the history. The reasons for the formation of these delegations ensured that the institution continued its existence in the Ottoman State. It is seen that studies on the subject are limited   in the literature. In the research, fiqh, tafsir and hadith books, fatwa collections and sakk magazines, legal regulations were applied. Other studies in the doctrine have been benefited from and the main source has been records of courts.
In the study, a perspective that reaches the part by reasoning from the whole is adopted. The Ottoman judicial organization and the kadı court, of which the institution was a part, were mentioned. It is seen that the duties belonging to previous delegations were share among different officials in the Ottoman judicial organization. It is aimed to distinguish the functions assumed by "şuhûdü'l hâl", through detecting the duties belonging to other officials.
In Ottoman practice, it is observed that the institute included in two people at least. In addition recording the names of some people had been given priority. People from different segments of society could attend "şuhûdü'l hâl". These individuals are probablity to vary depending on the subject and parties of the case. Being present at the court, "şuhûdü'l hâl" who testified judicial activities and other legal procedures, provided publicity in judgment. The institution had also been effective in for kadı to act independently and impartially while making judgments. It is possible to say that the functions of the institution became more limitend and specific compared to previous applications. It is concluded that the functions undertaken by "şuhûdü'l hâl" in Ottoman practice are related to the basic principles of judgment.

Keywords: "şuhûdü'l hâl", publicity, impartiality, supervision, testimony