Epilepsi tedavisinde kullanılan valproatın hematolojik yan etkileri /
Yazar: NİMET PINAR YILMAZBAŞ
Danışman: PROF. DR. NESRİN ŞENBİL
Sağlık Bakanlığı / Ankara Dr. Sami Ulus Çocuk Sağl. ve Has. Eğt. ve Arş. Hast. / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2005
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Valproat yaygın olarak kullanılan, tedavi dozlarında hematolojik ve hematolojik
olmayan yan etkilere sahip antiepileptik bir ilaçtır. Bu çalışmada; tedavi dozunda kullanılan
valproatın bilinen hematolojik yan etkilerinin (trombositopeni, lökopeni, anemi, makrositoz)
ilaç kullanım süresi, dozu ve serum seviyesi ile ilişkisinin araştırılması amaçlanmıştır.
Çocuk Nöroloji Polikliniği tarafından epilepsi tanısı takip edilen ve en az 3 aydır valproat
kullanmakta olan hastalar çalışma evrenini oluşturmuştur. Hastaların tedavi alma süreleri,
kullandıkları valproat dozları, hemogram ve serum valproat düzeyleri dosyalarından
kaydedilmiştir. Valproat dışında ilaç kullanan, başka bir sistemik ve/veya hematolojik
hastalığı olan hastalar çalışmaya dahil edilmemiştir.
Çalışmaya kriterlerini karşılayan 112 hastadan 80'inin serum valproat düzeyi ve
hemogram sonuçlarına ulaşılabildi. Hastaların 30'u(%37.5) kız idi. Yaş ortalamaları 8.2 ± 4.8
yıl(1-16 yıl), tedavi süreleri ortalaması 19.93±16.4 ay (3ay-10yıl) idi. Valproat kullanım dozu
20-60 mg/kg/gün arasında değişmekte idi. Hastaların 34(%42)'ünde en az bir hematolojik
yan etki geliştiği saptandı. Bu yan etkiler makrositoz (%18,7), trombositopeni (%17,5),
lökopeni (%12,5) ve anemi (%7,5) idi. Trombositopeni ile valproat kullanım süresi arasında
ilişki yok iken, ilaç kullanım dozu ve serum seviyesi ile anlamlı ilişki saptandı. Makrositoz
ile sadece serum valproat seviyesi arasında ilişki saptandı. Lökopeni ve anemi ile valproat
kullanım süresi, dozu ve serum seviyesi arasında ilişki saptanmadı.
Epilepsi tedavisinde kullanılan valproatın hematolojik yan etkilerinin nadir olmadığı,
bu yan etkilerin önceden tahmin edilemeyeceği görülmektedir. Bu nedenle hastaların
takibinde tam kan sayımı değerlendirilmesinin yeterli olacağı ve yan etkiler açısından
ailelerin bilgilendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Valproat, Epilepsi, Trombositopeni, Anemi

Abstract:
Valproate is a commonly used antiepileptic drug with hematologic and nonhematologic
side effects at therapeutic doses. The aim of this study was to investigate the relationship
between the known hematological side effects of valproate and duration, dose and serum
levels of this drug.
The study population consisted of patients with epilepsy followed by Pediatric Neurology
Polyclinic who had been using valproate for at least 3 months. Duration of treatment,
valproate doses, hemogram and serum valproate levels of patients were recorded from their
files. Patients with other systemic and /or hematological diseases and who were taking drugs
other than valproate were not included in the study. Serum valproate levels and hemogram
results were obtained in 80 of 112 patients who met the criteria. Thirty of them (37,5%) were
female. The mean age was 8.2 ± 4.8 years (1-16 years) and the mean duration of treatment
was 19.93 ± 16.4 months (3 months-10 years). Valproate use dose ranged from 20 to 60
mg/kg day. At least one hematologic side effect was detected in 34 (42%) patients. These
side effects were macrocytosis (18.7%), thrombocytopenia (17.5%), leukopenia (12.5%) and
anemia (7.5%). There was no correlation between thrombocytopenia and valproate using
time, but a significant correlation was found between dose and serum levels. There was
a relationship between macrocytosis and serum valproate level only. No correlation was
found between leukopenia and anemia and valproate usage time, dose and serum levels.
It is seen that the hematological side effects of valproate used in the treatment of epilepsy
are not uncommon, and these side effects are unpredictable. Therefore, it was concluded
that complete blood counts should be sufficient in the follow-up of the patients and families
should be informed about the side effects.
Keywords: Vaproate, Epilepsia, Trombositopenia, Anemia