Farklı dozlarda uygulanan azotlu gübre formları ve bakteri aşılamasının nohutta (Cicer arietinum L.) nodül oluşumu ve bitki gelişimi üzerine etkisi
The effects of nitrogen fertilizer forms applied at different doses and bacterial inoculation on nodulation and plant growth of chickpea (Cicer arietinum L.)
Yazar: MUSTAFA GÖZÜTOK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ OĞUZHAN UZUN
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Araştırma, Kayseri (Türkiye) ekolojik koşullarında farklı dozlarda uygulanan azotlu gübre formları ve bakteri aşılamasının nohutta nodül oluşumu ve bitki gelişimi üzerine etkisinin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Deneme materyali olarak Azkan nohut çeşidi kullanılmıştır. Denemede 3 farklı azotlu gübre formu (Amonyum nitrat, Amonyum sülfat ve Üre), 4 farklı doz (Kontrol, 50, 100 ve 250 mg N/kg), bakteri aşılı (Rhizobium leguminosarum subsp. ciceri) ve aşısız olarak saksı denemesi yürütülmüştür. Araştırma sonuçlarına göre nohut bitkisinin en yüksek nodül sayısı, nodül çapı ve yaş ağırlıkları sırasıyla 60.67 adet, 7.08 mm ve 1.44 g ile azot uygulanmayan saksılarda bakteri aşılamasından elde edilmiştir. Yüksek azot dozları ise (100 ve 250 mg N/kg) nohut bitkisinde nodül gelişimini olumsuz yönde etkilemiştir. Bakteri aşılamalarında amonyum sülfat, bakterisiz uygulamarda ise amonyum nitrat daha etkin bulunmasına rağmen, azotlu gübre formları ve dozlarının nodül sayısı üzerine olumsuz yönde etkilediği belirlenmiştir. Bakteri aşılamaları, çiçeklenme başlangıcına kadar olan dönemde toprak üstü aksamından ziyade kök gelişimine pozitif etkide bulunurken, azot uygulamaları ise özellikle bakteri aşılanmayan bitkilerde hem kök hem de bitki gelişimini teşvik etmiştir. Deneme sonuçlarına göre, nohut bitkisinin iyi nodül oluşturması ve biyolojik azot fiksasyonun teşvik edilmesi için tek başına bakteri aşılamasının yapılması yeterli gelmektedir. Bakteri aşılamanın olmadığı durumlarda ise bitki büyüme ve gelişimi azotlu gübre ilavesi ile desteklenebilir.

Anahtar kelimeler: Cicer arietinum L., Nohut, Azotlu Gübre, Nodülasyon, Rhizobium

Abstract:
The present thesis was carried out to determine the effects of nitrogen fertilizer forms applied in different doses and bacteria inoculation on the nodulation and plant growth of chickpeas under ecological conditions of Kayseri province (Turkey). Azkan chickpea cultivar was used as the plant material. The experiment was carried out in 60 pots with 3 different nitrogen fertilizer forms (Ammonium nitrate, Ammonium sulphate, Urea), 4 different doses (Control, 50, 100 and 250 mg N/kg), with or without bacteria (Rhizobium leguminosarum subsp. ciceri) inoculation and 3 replicates. The highest number, diameter and weight of nodules was obtained from bacteria inoculated treatments without nitrogen application respectively with 60.67, 7.08 mm and 1.44 g. Greater nitrogen doses (100 ve 250 mg N/kg) negatively affected the development of nodules. Although ammonium sulfate was found to be more effective in bacteria inoculation and ammonium nitrate in non-inoculation, it was determined that nitrogen fertilizer forms and doses had a negative effect on the number of nodules. While bacteria inoculation had a positive effect on root development rather than above ground part in the period up to the beginning of flowering, nitrogen applications stimulated both root and shoot growth especially in non-inoculated plants. According to present finding, bacteria inoculations alone was found to be sufficient for better nodulation of chickpea plans and improved biological nitrogen fixation. In cases where bacteria inoculation is not possible, nitrogen fertilizers could be suplemented for plant growth and development.

Keywords: Cicer arietinum L., Nitrogen Fertilizer, Nodulation, Rhizobium