Sortkin Cayı hHvzasının (Çatak-Van) jeomorfolojik analizi
Geomorphometric analyses of Sortkin River Basin (Çatak Van)
Yazar: ZEYDİN URAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HURŞİT YETMEN
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Jeomorfometrik analiz = Geomorphometric analysis ; Morfometri = Morphometry ; Sortkin Çayı Havzası = Sortkin River Basin ; Uzaktan algılama = Remote sensing ; Van-Çatak = Van-Çatak

Özet:
Yeryüzünün sayısal olarak ifade edilmesi şeklinde tanımlanan morfometri;
çalışılan sahanın başta akarsu ve tektonizma olmak üzere; vejetasyon, jeoloji ve iklim
arasındaki ilişkiler bütününü ifade eder. Morfometrik analizin amacı bir bölgenin
morfolojik şekillenmesinde etkili olan aşınma ve tektonik düzenlenmenin etki
derecesini sayısal olarak ortaya koymaktır.
Sortkin Çayı Havzasının (Çatak-Van) Jeomorfometrik Analizi adlı bu
çalışmada havzanın CBS ve uzaktan algılama yöntemlerinden yararlanılarak
morfometrik analizler yapılmıştır. Son zamanlarda, morfometrik analizler havza
çalışmalarında çok sık kullanılmaya başlanmıştır. Konunun daha iyi anlaşılabilmesi
açısından, başta sahanın genel fiziki coğrafyası araştırılmış. Çalışma alanı Bitlis masifi
üzerinde yer alır. Kavuşşahap Dağlarında son buzul çağına ait, buzul vadilerin ve
sirklerin izine rastlanmış. Karasal iklime sahip çalışma alanında en yağışlı mevsim
ilkbahar. İran- Turan flora bölgesinde yer alan çalışma sahası otlar bakımından çok
zengindir. Diğer yandan ağaç formasyonu ise yoğun tahrip altındadır. Asıl konu olan
morfometrik analizler; alansal, relief, çizgisel ile eğim ve bakı analizleri olmak üzere
dörde ayrılır. Hesaplanan her bir parametre bu başlıklara göre sınıflara ayrılmıştır.
Sortkin Çayı Havzası doğal afetlerin sık yaşandığı bir bölgedir. Bu afetler
sonucu ise can ve mal kayıpları yaşanmaktadır. Morfometrik analizlerin doğal afet risk
analizlerinde kullanılması bu kayıpların azaltılması açısından önemlidir. Çalışma alanı
642 km² olarak ölçülmüş. Çevre uzunluğu ise 138 km'dir. Yapılan analizler sonucu
havza dairesel bir görünümde olduğu saptanmıştır. Akarsu yoğunluğu 5,39 akarsu
sıklığı ise 0,98 olarak hesaplanmıştır. Çıkan bu değerlere göre havzada erozyon
yüksektir. Yükseklik alan dağılımı için hesaplanan Hipsomettrik Eğri indisinde; en çok 
V
alan kaplayan yükseklik grubu ise 2400-3000 m arasındaki yükseklik değerleridir.
Sortkin Çayı'nın kanal morfolojisi incelendiğinde ise 20. km'de bir değişimin olduğu
görülecektir.

Abstract:
Morphometry, defined as the numerical expression of the earth, streams, and
tectonism, mainly in the studied area, expresses the totality of relationships among
vegetation, geology, and climate. The purpose of morphometric analysis is to
numerically reveal the effect degree of erosion and tectonic arrangement that are
effective in the morphological formation of a region.
In this study, called the Geomorphometric Analyses of Sortkin Basin (ÇatakVan), morphometric analyses were conducted using GIS and remote sensing methods.
Recently, morphometric analysis has come to be used frequently in basin studies. In
order to better understand the subject, the general physical geography of the field has
been researched. The study area is located on the Bitlis massif. In the Kavuşşahap
Mountains, traces of glacial valleys and circuses of the last ice age have been found.
The rainiest season in the study area with a continental climate is spring. Work site
which is located in Iran-Turan flora region is quite rich in terms of grass formation.
Tree formation, on the other hand, is under heavy destruction. The main subject is
morphometric analysis. The main topic of morphometric analysis is divided into four
as areal, relief, linear, slope, and aspect analyses. Each calculated parameter was
classified according to these titles.
Sortkin River Basin is a region where natural disasters occur frequently. As a
result of these disasters, life and property losses are experienced. The use of
morphometric analyses in natural disaster risk analyses are important in terms of
reducing these losses. The study area has been measured as 642 km² and the perimeter
length is 138 km. As a result of the analysis, it was determined that the basin has a
circular appearance. The stream density has been calculated as 5.39 and the frequency 
VII
of the strem has been 0.98. According to these values, it is seen that erosion is high in
the basin. In the hypsometric curve index calculated for altitude area distribution, the
height group that covers the most area is the elevation values between 2400-3000
meters. On the other hand, when the canal morphology of the Sortkin Stream is
examined, it is seen that there is a change at 20 km.