Disk frenlerin tasarım ve tribolojik açıdan incelenmesi
The investigation of disc brakes from the point of design characteristics and tribological properties
Yazar: GÖKÇE SEVİM SARIYERLİ DOMAÇ
Danışman: PROF. DR. ATİLLA BOZACI
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Makine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Makine Mühendisliği = Mechanical Engineering

Özet:
Disk frenlerde, klasik frenleme momenti hesaplama yöntemlerinin tümünde sabit basınç vedüzgün aşınma varsayımları kullanılmaktadır. Buna rağmen disk frenlerde dönen disk yüzeyiile balata yüzeyi arasında basınç dağılımının düzgün olmaması gerektiği de genelde kabuledilmektedir. Ancak basınç dağılımını ölçme konusunda deneysel bir yöntemgeliştirilemediğinden bu değişimin nasıl olduğu tam olarak bilinememektedir.Bu çalışmanın teorik kısmında, balata ve disk yüzeyleri arasında değişken basınç esas alınarakbir analiz yöntemi geliştirilmiştir. Frenleme başlangıcında dönme yönüne bağlı olarak ortayaçıkan devrilme etkisinden dolayı, disk-balata oturma alanı boyunca öncü ve artçı bölgeleroluşmaktadır. Öncü bölgede basınç artarken, artçı bölgede düşmektedir. Basınç dağılımınınmatematiksel denklemlerle ifade edilebilen doğrusal ve eğrisel değişimler şeklinde olduğuvarsayılarak her değişim için frenleme momenti kuramsal olarak belirlenmeye çalışılmıştır.Deneysel çalışma için, bir taşıtın dört tekerleğinden birine karşılık gelecek şekildetasarlanarak imal edilmiş olan deney düzeneğinden yararlanılmıştır. Bu taşıt modeline monteedilen fren sistemi Tofaş Şahin ön disk freninden oluşmaktadır. Taşıtın fren sisteminibelirlenen şartlarda simule edebilen bu deney düzeneğinde farklı frenleme basıncı ve hızkoşullarında çeşitli deneyler yapılmıştır. Diskin dönme yönü değiştirilerek aynı testlertekrarlanmıştır. Elde edilen deneysel verilerin açıklanabilir, tekrarlanabilir ve güveniliroldukları görülmüştür. Daha sonra deneysel olarak belirlenen frenleme momenti değerleriteorik olarak hesaplanan değerlerle karşılaştırılarak tartışılmıştır.Yapılan sıcaklık ölçmeleri sonucunda, her iki dönme yönünde de öncü bölgenin başlangıcındaartçı bölgenin sonuna nazaran sıcaklığın daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Bu durum balata-disk arasında basınç dağılımının düzgün olmadığı tezini doğrulamıştır.Anahtar kelimeler: Disk fren, balata, öncü-artçı bölge, basınç dağılımı

Abstract:
In traditional brake moment calculation methods, the uniform interface pressure and theuniform pad wear are validated. In disc brakes, it?s generally accepted that the pressuredistribution between rotor and pads interface is uneven. The pressure changes can?t bedetermined certainly because there is no experimental method available for directly measuringdisc brake pad pressure while it?s operating.In this study, it has been represented a new method to predict the brake moment by usinguneven pressure distribution at the rotor and pads interface. At the beginning of brake process,the leading and the trailing edge have been occured at the rotor and pads interface dependingon rotating direction of disc. There?s higher pressure between the rotor and the pad on theleading side than the trailing side. In order to calculate the brake moment under variouspressure distributions, the pressure changes have been determined by using mathematicalequations in linear and non linear forms.A test rig, which is modeling one axle of a vehicle was designed and manufactured for theexperimental study. The disc brake of Tofaş Şahin car has been used as test brake system. Theexperiments were carried out by using various parameters due to the experimental set up wascapable of simulating brake system under specified conditions. All the experiments wereverified again and again by changing the rotating direction of disc. It was seen that theexperimental results were reliable and clear. The theoretical analysing method has beendiscussed by comparing the theoretical and repetable experimantal results.The result of the measurement of temperature showed that the temperature at the beginning ofleading edge was higher than the temperature at the end of trailing edge for both rotationdirection. This should be a strong evidence of the uneven pressure distribution between discand pad.Keywords: Disc brake, brake lining, leading-trailing side, pressure distribution