Tarih ve olay: Tarihsel bir olay olarak Osmanlı sanayileşmesi üzerine tarihyazımsal bir soruşturma
History and event: A historiographic investigation on Ottoman industrialization as a historical event
Yazar: EMRE ELMAS
Danışman: DOÇ. DR. NURTEN ÇETİN
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Endüstrileşme = Industrialization ; Epistemoloji = Epistemology ; Ontoloji = Ontology ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Tarihi olaylar = Historical events ; Tarihçilik = Historiography ; Yeni tarihselcilik = New historicist

Özet:
Bu çalışma, sanayileşme gibi tarihsel bir olaydan hareketle geçmişte gerçekleşmiş herhangi bir olay üzerine değildir. Bu çalışma, daha çok geçmiş bağlamında özellikle geleneksel tarihyazımı adına geçmiş ile tarih arasında bir kenara koyulan farkı sorunsallaştırarak, geçmiş içinde gerçekleşen bir olay olmanın anlamı üzerinedir. Tarihyazımı bakımından geçmişte olmanın, geçmişte gerçekleşmenin mahiyetini ve kapsamını ele alarak, bu çalışma; tarihyazımsal bir yerde durmaktadır. Bu çalışma bağlamında tarihsel bir olayın kendisi değil, tarihsel bir olay olmanın koşullarının neler olduğu ve bu koşulların tarih adına bizlere neler söyledikleri temel araştırma izleklerini oluşturmaktadır. Böylelikle bu çalışma bağlamında bir disiplin olarak tarihin ontolojik ve epistemolojik boyutları sorgulanmakta, tarihsel ontolojiyle tarihin epistemolojisi arasındaki ilintiyetin niteliği tartışılmaktadır. 
Tarih disiplini içerisinde işlenen, göndermede bulunulan ve en sonunda ele geçirildikleri varsayılan geçmiş olayların kendi başlarına bir anlamı olmadığının, tüm anlamın bizatihi tarihin içinde oluştuğunun altını çizerek amacımız; tarihyazımı bağlamında geleneksel tarihçiliğin dikey okumasına karşı çıkmaktır. Bu nedenle çalışmada bir diğer amacımız, ele aldığımız metinlere yönelik "yeni tarih" adı verilen bir anlayıştan hareketle dikey bir okumanın yerine, yatay bir okuma yaparak tarihyazımsal birtakım sonuçlara varmaktır. Tarih namına şimdi ile geçmiş arasında mutlak bir ayrımı koşullayan dikey bir okumayla bu ayrımı silen ve tarihi "geçmiş olarak tarih" olarak kayda alan geleneksel tarih pratiğinin aksine, göstermek istediğimiz şey, ister geleneksel ister yeni olsun tarihin metinsel bir niteliğinin olmasıdır. Dolayısıyla tam da bu nedenle söz konusu olan şey, ister doğrudan geçmişe yönelik olsun ister tarih üzerine olsun tarih içinde yapılan her okumanın dikey değil, yatay olmak zorunda olmasıdır.

Anahtar Kelimeler: Tarihyazımı, Yeni Tarih, Ontoloji, Epistemoloji, Tarihsel Olay

Abstract:
This study is not about any event that took place in the past, based on a historical event such as industrialization. This study is mostly about the meaning of being an event in the past by problematizing the difference between the past and history in the context of the past, especially in the name of traditional historiography. By addressing the nature and scope of being in the past, realizing in the past in terms of historiography, this study stands in a historiographic place. In the context of this study, what are the conditions of being a historical event, not a historical event itself, and what these conditions tell us about history constitute the basic research paths. Thus, in the context of this study, the ontological and epistemological dimensions of history as a discipline are questioned and the nature of the relationship between historical ontology and the epistemology of history is discussed.
In the context of historiography by underlining that the past events that are processed, referred to, and assumed to be captured in the end, our aim is to oppose the vertical reading of traditional historiography do not have a meaning on their own, and that all meaning is formed within history itself. For this reason, another aim of our study is to reach some historiographic conclusions by making a horizontal reading instead of a vertical reading, based on an understanding called "new history" for the texts we deal with. Contrary to the traditional practice of history, which erases this distinction with a vertical reading that conditions an absolute distinction between the present and the past in the name of history and records history as "history as the past", what we want to show is that history has a textual character, regardless of whether it is traditional or new. Therefore, precisely for this reason, what is at issue is that every reading in history, whether it is directly retrospective or on history, must be horizontal rather than vertical.

Keywords: Historiography, New History, Ontology, Epistemology, Historical Event