İhracat kontrol ve lisanslarının küresel savunma sanayii endüstrisine etkileri
Effects of export controls and licenses on the global defense industry
Yazar: MUHAMMED İLKAY UZUNER
Danışman: PROF. DR. HALİL SARIASLAN
Başkent Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası Ticaret Ve Finansman Ana Bilim Dalı / Uluslararası Ticaret ve Pazarlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonomi = Economics ; Savunma ve Savunma Teknolojileri = Defense and Defense Technologies ; İşletme = Business Administration
Dizin: Denetim = Control ; Ekonomik yaptırımlar = Economic sanctions ; Küreselleşme = Globalization ; Lisans = Licence ; Savunma endüstrisi = Defence industry ; Uluslararası ticaret = International trade ; Yaptırımlar = Sanctions ; İhracat = Export

Özet:
Soğuk Savaş ile başlayan savunma sanayi ürün ve teknolojilerinin transfer sürecine yönelik denetim ihtiyacı küreselleşmenin etkisiyle ortadan kalkan fiziki sınırlar sebebiyle günümüz dünyasında bu kontrollerin etkin bir şekilde uygulanmasını tehdit etmektedir. Rekabetçi piyasa ve arz kaynakları çeşitliliğinin bir sonucu olarak, ihracat kontrolleri geçmişte yıkıcı etkilere sahipken, günümüzde bu etkiler görece azalmıştır. İhracat kontrollerinin çıkış amacı olan konvansiyonel silahların, yüksek teknolojinin, enformasyon, gizli belge, akademik araştırma ve projelerin ülke dışına çıkışının kontrolü ve olası ihlallere yönelik hapis ve para cezası ilkesi günümüzde gelişmiş ülkeler tarafından dış politika aracı olarak kullanılmaktadır. 
Özellikle Amerika Birleşik Devletleri, uygulamakta olduğu Silahların Uluslararası Trafiği (ITAR), İhracat İdaresi Yönetmelikleri (EAR) ve Dış Kaynaklı Varlıkları Denetleme Ofisi (OFAC) birimleri ile bu kapsamda geçmişte Türkiye'ye yönelik CAATSA yaptırımlarını uygulamıştır. Bu yaptırımlara benzer uygulamalar Rusya, Çin ve Hindistan gibi ülkelere Amerikan dış politikası doğrultusunda uygulanmıştır. Özellikle savunma sanayii ürünlerinde kullandıkları ABD menşeili ürünleri tedarik etmelerini engelleyerek bu sektördeki egemenliğini sürdürmeyi amaçlamaktadır. Bu çalışmada, ihracat kontrolleri kavramı detaylı bir şekilde anlatılmış, ülke bazında kontrol hedefleri, araçları ve yetki alanları tanımlanmakta ve ihracat kontrollerinin Savunma Sanayi sektöründeki önemi, ihracat kontrollerinin mali boyutu, büyüklüğü ve pazar özellikleri değerlendirilmektedir.
Bu araştırma tezi kapsamında, ihracat kontrolleri aracılığıyla başta ABD tarafından uygulanan ambargo ve yaptırımlar olmak üzere tüm bu kapsamdaki uygulamaların küresel ticaret sistemi boyutu, mali, ticari ve rekabet alanlarındaki etkileri değerlendirilmiş ve ülkelerin savunma sanayi yatırımları ve tedarik kaynakları örneklerle ele alınmıştır.

Abstract:
The need for inspections for the transfer process of defense products and technologies, which began with the Cold War, and the physical borders that have disappeared with globalization threaten the effective implementation of these controls in today's world. As a consequence of the competitive market and the diversity of supply sources, Export Controls had devastating effects in the past, while today these effects have relatively decreased. The practice of controlling the removal of Conventional weapons which is conducive to the emergence of export controls, high technology, information, documents, and academic research projects outside the borders of the country, and punishing possible violations through imprisonment and fines is used as a foreign policy tool by developed countries today. 
In particular, within the scope of the export control strategies carried out by the United States through the International Traffic of Arms (ITAR), Export Administration Regulations (EAR), and the Office of Supervision of Outsourced Assets (OFAC) units, countries such as Russia, China, and India are prevented from supplying US origin products used in the defense industry to maintain its dominance in this sector and to gain this advantage over the sanctioned countries are among the methods followed by USA, as in the case of the CAATSA sanctions against Turkey in the past. In this study, the concept of export controls is explained in detail, country-based control objectives, tools, and jurisdictions are defined, and then, the importance of export controls in this industry is mentioned by processing the expenditures, size, and market characteristics of the defense industry. 
Within the scope of this research thesis, the effects of the US embargo and sanctions through export controls on financial, commercial, and competitive areas, especially the global trade system, defense industry investments, and supply resources of many countries, especially Turkey, are discussed with historical examples.