Ortaokul matematik öğretmenlerinin istatistiği öğretme bilgilerinin karakterizasyonu
Characterization of middle school mathematics teachers' statistical knowledge for teaching
Yazar: ASLIHAN BATUR
Danışman: PROF. DR. ADNAN BAKİ
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Matematik Eğitimi Ana Bilim Dalı / Matematik Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Branş öğretmenleri = Branch teachers ; Matematik eğitimi = Mathematics education ; Matematik öğretimi = Mathematics teaching ; Mesleki yeterlilik = Professional competence ; Ortaokul öğretmenleri = Secondary school teachers ; Ortaokullar = Secondary schools ; Öğretmen yeterliliği = Teacher proficiency ; İstatistik = Statistics ; İstatistik öğretimi = Statistics instruction ; İstatistiksel okuryazarlık = Statistical literacy

Özet:
İstatistik okuryazarlığının okul matematiğinin odağına yerleştiği günümüzde matematik eğitimi araştırmaları öğretmenler ve öğretmenlerin sahip olduğu yeterlikleri gündemine almıştır.  Öğretmenlerin istatistiği öğretmeye yönelik bilgileri, öğrencilerin istatistik alanındaki öğrenmelerini doğrudan etkilemekte ve şekillendirmektedir. Bu çalışmada istatistiği öğretme bilgisini derinlemesine ölçüp değerlendiren bir model esas alınarak ortaokul matematik öğretmenlerinin istatistiği öğretme bilgilerinin resmedilmesi amaçlanmıştır. 
Betimsel bir yapıya sahip olan araştırmanın çalışma grubunu, ortaokullarda görev yapan 10 deneyimli matematik öğretmeni oluşturmaktadır. Öğretmenlerin istatistiği öğretme bilgilerini kuramsal bir çerçevede incelemek amacıyla alan yazından yola çıkılarak istatistiği öğretme bilgisi bileşenleri; temel gelişimsel anlamalar, öğretim programı, öğrenciyi tanıma, dersin organizasyonu ve sunumu, güçlü pedagojik fikirler olarak belirlenmiştir. Bu bileşenlere anlamsal derinlik kazandırmada istatistik okuryazarlığı bileşenleri; istatistiksel süreç, temel kavramların bilinmesi, muhakeme ve bağlam olarak ele alınmıştır. İstatistiği öğretme bilgisi açısından yetkinlik derecesinin belirlenmesine yardımcı olan fark eden, gelişen, yetkin ve usta seviyelerini de içeren yeni bir model oluşturulmuştur. Pilot uygulama sonucunda, her bir istatistiği öğretme bilgisi bileşeninin sunulan seviyeler açısından göstergeleri tanımlanarak bu modele son şekli verilmiştir. Böylece öğretmenlerin istatistiği öğretme bilgilerine odaklanan özgün bir model ile bu modelin uygulanmasında kullanılmak üzere istatistiği öğretme bilgisi ölçeği geliştirilmiştir. Ölçeğin geçerlik-güvenirliği ve ölçeğe verilen öğretmen cevaplarının analizi için Rasch modelinden yararlanılmıştır. İstatistiği öğretme bilgisi ölçeğinden elde edilen cevapları derinleştirmek amacıyla araştırmanın asıl çalışmasında öğretmenlerle mülakatlar yürütülmüş, elde edilen veriler nitel ve nicel yaklaşımlar kullanılarak analiz edilmiştir. 
Araştırmaya ait bulgular, ortaokul matematik öğretmenlerinin istatistiği öğretme bilgilerinin gelişen seviyesinde yoğunlaştığı yani istenen seviyede olmadığını göstermiştir. Öğretmenler istatistik konularının öğretimine yönelmelerine rağmen öğretme bilgilerini konu alanına özgü olarak kullanmada zorluk yaşamışlardır. Bununla birlikte, öğretmenlerin istatistiği öğretme bilgisi bileşenlerine verdikleri cevaplar incelendiğinde, temel gelişimsel anlamalar bileşeninde çoğunluğunun yetkin seviyesinde, öğretim programı, öğrenciyi tanıma ve güçlü pedagojik fikirler bileşenlerinde gelişen seviyesinde ve dersin organizasyonu ve sunumu bileşeninde fark eden seviyesinde cevaplar verdikleri belirlenmiştir. Mülakatlardan elde edilen veriler, öğretmenlerin belirlenen seviyelerdeki performanslarını destekleyen açıklamalar yaptıklarını ortaya çıkarmıştır. Bu sonuçlara bağlı olarak, öğretmenlerin istatistiği öğretme bilgilerinin gelişimini sağlayan uygulamalara ağırlık verilmesi önerilmektedir. Bu uygulamalara ilişkin değerlendirmeler yapılırken araştırma kapsamında geliştirilen istatistiği öğretme bilgisi modeli temel alınabilir.

Abstract:
When statistical literacy is at the center of school mathematics in today, mathematics education research has put teachers and their competencies on the agenda. Teachers' statistical knowledge for teaching directly affects and shapes students' learning in the field of statistics. The purpose of this study is to examine the middle school mathematics teachers' statistical knowledge for teaching based on a model that measures and evaluates the statistical knowledge for teaching in depth.
The study group of the research, which has a descriptive structure, consists of 10 experienced mathematics teachers working in middle schools. Based on the literature to examine the teachers' statistical knowledge for teaching, components of statistical knowledge for teaching determined that as key developmental understandings, curriculum knowledge, knowledge of students, knowledge of lesson organization and presentation, pedagogically powerful ideas. The components of statistical literacy in gaining semantic depth to these components taken as statistical process, understanding basic concepts, reasoning, and context. A new model has been created that helps to determine the level of competence in terms of statistical knowledge for teaching, including aware, emerging, competent and accomplished levels. The model was finalized by defining the indicators of each component of statistical knowledge for teaching in terms of the levels as a result of the pilot application. Thus, a unique model that focuses on teachers' statistical knowledge for teaching and statistical knowledge for teaching instrument was developed to be used in the application of this model. The Rasch model was used to analyze the validity and reliability of the instrument and the teachers' responses to the instrument. Interviews were conducted with teachers in order to deepen the responses obtained from the statistical knowledge for teaching instrument in the main study of the research, and the data obtained were analyzed using qualitative and quantitative approaches.
The findings of the study showed that middle school mathematics teachers' statistical knowledge for teaching concentrated on their emerging level, that is, they were not at the desired level. Although teachers tended towards the teaching of statistical subjects, they had difficulties in using knowledge for teaching specific to the subject. In addition, when the responses of the teachers towards components of statistical knowledge for teaching were examined, it was determined that most of them gave responses at the competent level in the key developmental understanding component, the level of emerging in the components of curriculum knowledge, knowledge of students, pedagogically powerful ideas, and the level of aware in the knowledge of lesson organization and presentation. Data obtained from interviews revealed that teachers' made statements supporting their performance at the specified levels. Based on these results, it is recommended to concentrate on practices that improve teachers' statistical knowledge for teaching. While evaluating these practices, the model of statistical knowledge for teaching developed within the scope of the research can be taken as a basis.