De Anima ve de Intellectu bağlamında Aristoteles ve Afrodisiaslı İskender'de akıl
Intellect in Aristotle and Alexander of Aphrodisias in terms of de Anima and de Intellectu
Yazar: BAHAR ÖZDEMİR
Danışman: YRD. DOÇ. DR. EYÜP ŞAHİN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Akıl = Reason ; Aristoteles = Aristotle ; Felsefe = Philosophy ; İskender Afrodisi = Alexander of Aphrodisias

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Aristoteles'in De Anima isimli eseri ve Afrodisiaslı İskender'in De Anima ile De Intellectu isimli eserleri bağlamında akıl kavramına dair görüşlerini karşılaştırmalı olarak ele almaktır. Aristoteles'in aklın neliğine dair De Anima'nın III. Kitabının IV ve V. bölümlerinde ele aldığı nitelikler, Afrodisiaslı İskender'de kavramsal bir karşılığa denk düşmektedir. Örneğin, Aristoteles'in akıla etkin ve edilgin şeklinde nitelikler yüklemesi, onun bu konuda aklı ayırıma tabi tuttuğu izlenimini uyandırsa da gerçekte böyle bir ayırım yapmamakta (veya eserinde bu konu müphem kalmaktadır). Aslında o, akıl konusunda doğa felsefesi çerçevesinde yaptığı bir yorumla insanın bilişsel öğrenme sürecinin basamaklarını değerlendirmektedir. Diğer taraftan, Afrodisiaslı İskender'in, aklı Aristoteles'e atfederek üçlü bir tasnif yapmaktadır. İskender'in bu tasnifinin aslında kendisinin tesis ettiği bir sınıflandırma olduğu ileri sürülebilir. İslam felsefesinde ise akıl konusunu derinliğine ele alan İbn Sînâ'nın ve özellikle de İbn Ruşd'ün Afrodisiaslı İskender'e yaptıkları atıflar dikkate alınırsa, İslam felsefesinde aklın mahiyetinin anlaşılması açısından her iki kadim filozofun bu konudaki görüşlerinin çalışılması önem arz etmektedir. Nitekim kökleri daha da eskide bulunabilen nousun kavramsal gelişim sürecini takip etmek, İslam felsefesinde akıl teorilerinin anlaşılması açısından elzemdir.

Abstract:
This study aims to compare and contrast Aristotle's and Alexander of Aphrodisias' conceptions of intellect (nous) that are advanced in the De Anima of the former and the De Anima and De Intellectu of the latter. The characteristics that Aristotle attributes to the intellect in his work De Anima Book 3 sections 4 and 5 correspond to conceptual contents in Alexander of Aphrodisias' works. For instance, although the intellect to which Aristotle attributes the qualities of being active and passive appears to leave the impression that he makes a differentiation between certain types of intellect, he doesn't make such a division in actuality, leaving the matter in vagueness. Rather, he in fact evaluates the stages of cognitive learning by way of explaining it in terms of philosophy of nature. It can thus be claimed that the tripartite classification of the intellect that Alexander of Aphrodisias makes in reference to Aristotle can in fact be said to be Alexander's own making. So considering philosophical literature by Ibn Sînâ and especially Ibn Rushd on intellect within Islamic philosophy and their references to Aristotle and Alexander of Aphrodisias, it proves to be significant to investigate the views of the ancient philosophers on the subject in terms of better understanding the nature of intellect in Islamic philosophical thought. Therefore, observing the conceptual development of nous, which is traced even further back in the past is essential to comprehend the theories of intellect in Islamic philosophy.