Kırsal miras alanlarında soylulaşma: Cumalıkızık köyü
Generation in rural heritage areas: Cumalıkızık village
Yazar: İZEL MERAL
Danışman: DOÇ. DR. YASEMİN ERKAN YAZICI
İstanbul Kültür Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Bursa-Yıldırım-Cumalıkızık = Bursa-Yıldırım-Cumalıkızık ; Fiziksel değişmeler = Physical change ; Kırsal miras = Rural heritage ; Sosyal değişme = Social change ; Soylulaştırma = Gentrification

Özet:
Tarih boyunca kentler sürekli bir değişim ve dönüşüm içerisindedir. Kentlerin bazı
bölümleri eskiyip bozulurken bazı bölümleri de yenilenmeye ve gelişmeye devam
eder. Bu yenilenme ve gelişmeler aynı zamanda sosyal ve fiziksel bazı değişikliklere
sebep olabilir. Soylulaşma, kent merkezlerindeki konut stokunun zamanla eskiyip
çöküntü hâle gelmesiyle yapılan yenileme ve iyileştirme çalışmaları sonucunda
yerleşimdeki mülkiyetlerin ve sosyal sınıfın değişmesi durumudur. Genellikle kenti
ve kentsel dinamikleri ilgilendiren bu kavramın günümüzde kırsal mekânlardaki
karşılığı ve yansımaları da önemli bir araştırma konusu olmuştur. Literatürde kırsal
soylulaşma olarak adlandırılan bu olgu kentlerin kalabalık ve yoğun temposundan
kaçmak ve doğa ile iç içe bir hayat sürdürmek için kentli yüksek gelir grubu
insanların kırsal mekânlara göç etmesi ile başlar. Kentlerden gelen bu yeni gruplar
kentli yaşam tarzını ve alışkanlıklarını kırsal mekânlara taşırlar. Böylece değişen
insan profili, sosyal yapıyı, fiziksel çevreyi ve sosyo-ekonomik düzeni kendi yaşam
şekli ve ihtiyaçlarına göre yeniden şekillendirerek kırsal soylulaşmaya neden olur.
Bu tez çalışmasında son yıllarda çeşitli nedenlerle etkisini daha belirgin hissettiren
soylulaşma kavramı kırsal bir mekân olan Cumalıkızık köyü özelinde oluşum-süreç-
sonuç eksenli bir bakış açısıyla değerlendirilmiştir. Tezin asıl amacı kırsal
soylulaşmanın sosyal yapıyı ve fiziksel çevreyi nasıl değiştirip farklılaştırdığını
irdelemektir. Çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinde yer alan yarı yapılandırılmış
görüşme tekniği sosyal yapıdaki değişiklikleri ifade etmek için, alan incelemesi ve
gözlem de fiziksel çevredeki değişiklikleri ifade etmek için kullanılmıştır. Bu tez
çalışmasında Türkiye kırsallarında kırsal soylulaşmanın görüldüğü kırsal alanlar

11

mercek altına alınmıştır. Tez kapsamında, bu kırsallardan doğal ve kentsel sit alanı
ilan edildiği için kırsal mimari değeri yüksek olan, geleneksel kırsal dokusu özgün
olan, UNESCO tarafından Dünya Miras Listesi'ne alınan, tarihi ve kültürel çekiciliği
yüksek olduğu için turizm potansiyeli de yüksek olan Cumalıkızık köyü seçilerek
tezin kapsamı daraltılmıştır. Seçilen bu örneklem, kırsal soylulaşmanın mekânlara,
kıra özgü yaşam şekline ve değişen insan profiline etkilerini çok yönlü
değerlendirmeyi mümkün kılmıştır. Böylece sınırlı sayıda örneklerine rastladığımız
kırsal soylulaşma literatürüne katkı sağlamak hedeflenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Kırsal Soylulaşma, Sosyal ve Fiziksel Değişiklikler, Kırsal
Miras

Abstract:
Throughout history, cities are in constant change and transformation. While some
parts of the cities get old and deteriorate, some parts continue to be renewed and
developed. These renewals and developments can also cause some social and
physical changes. Gentrification is the situation in which the property and social
class in the settlements change as a result of the renovation and improvement works
carried out as the housing stock in the city centers becomes old and collapsed over
time. The equivalent and reflections of this concept, which generally concerns the
city and urban dynamics, in rural areas have also been an important research topic.
This phenomenon, which is called rural gentrification in the literature, begins with
the migration of high-income urban people to rural areas to escape from the crowded
and intense tempo of cities and to live a life intertwined with nature. These new
groups coming from the cities carry the urban lifestyle and habits to the rural areas.
Thus, changing human profile causes rural gentrification by reshaping the social
structure, physical environment, and socio-economic order according to their own
lifestyle and needs.
In this thesis study, the concept of gentrification, which has become more prominent
for various reasons in recent years, has been evaluated from a formation-process-
result-oriented perspective in the rural area of ​​Cumalıkızık village. The main purpose
of the thesis is to examine how rural gentrification changes and differentiates the
social structure and physical environment. In the study, the semi-structured interview
technique in qualitative research methods was used to express the changes in the
social structure, and field study and observation were used to express the changes in

13

the physical environment. In this thesis study, rural areas where rural gentrification is
seen in rural areas of Turkey are examined. Within the scope of the thesis,
Cumalıkızık village, which has a high rural architectural value because it has been
declared a natural and urban protected area, has a unique traditional rural texture,
was included in the World Heritage List by UNESCO, and has a high tourism
potential due to its high historical and cultural attractiveness, was chosen for the
thesis. The scope has been narrowed. This selected sample made it possible to
evaluate the effects of rural gentrification on places, rural lifestyles and changing
human profiles in many ways. Thus, it is aimed to contribute to the rural
gentrification literature, which we have encountered in a limited number of
examples.

Keywords: Rural Gentrification, Social And Physical Changes, Rural Heritage