Eskiçağda Çoruh Havzası
Coruh Basin in anciet history
Yazar: VELİ ÜNSAL
Danışman: DOÇ.DR. ALPASLAN CEYLAN
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Tarih = History

Özet:
Jüri: Doç. Dr. Alpaslan CEYLANProf. Dr. Enver KONUKÇUProf. Dr. İlhami DURMUŞYrd. Doç. Dr. Nurettin KOÇHANYrd. Doç. Dr. Cemil KUTLUÇoruh Havzası'nın tarih öncesi ve tarihi çağları ile ilgili olan bu çalışma,bölgenin sahip olduğu coğrafi konumundan dolayı ayrı bir önem kazanmaktadır.Bölge coğrafyası, tarih öncesi çağlarda insanların yaşaması için gerekli olan tarımalanları, su kaynakları ve bunların oluşturduğu doğal geçitleri bünyesindebarındırmaktadır. Bunun sonucu olarak da çalışma sahası (Yukarı ve Orta ÇoruhHavzası/Bayburt, İspir ve Yusufeli) tarih öncesi devirlerde sürekli yerleşmeyesahne olmuştur. Özellikle Son Kalkolitik ve Tunç çağı boyunca varlığını sürdürenKaraz kültürünün etkileri, havzanın yukarı kısmında kendini göstermektedir.Havza, tarihi çağlara Hayaşa Krallığı döneminde (M.Ö. II. binin ortası) geçmiştir.Hayaşalılar'dan bahseden Hitit kayıtları Kuzeydoğu Anadolu ile ilgili en eskibelgelerdir. Ayrıca bölgedeki zengin maden kaynakları, Urartu Devleti'nindikkatini çekmekte gecikmemiştir. Urartu Devleti kuruluş evresini tamamlartamamlamaz sınırlarını, Çoruh Nehri'nin kaynağında yer alan Diauehi ülkesinekadar genişletmiştir. Tarihi çağlarda bölgede görülen tüm bu siyasi yapılanmalarçalışmada ayrıntılı olarak ele alınmıştır.Ayrıca Çoruh Havzasında yapımına başlanan barajların tamamlanması ilesu altında kalacak tarihi ve arkeolojik veriler bu çalışma ile literatürekazandırılacaktır.Anahtar Kelimeler: Çoruh Havzası, Bayburt, İspir, Yusufeli, Karaz,Hayaşa, Urartu ve Diauehi.

Abstract:
Jury: Assoc. Prof. Dr. Alpaslan CEYLANProf. Dr. Enver KONUKÇUProf. Dr. İlhami DURMUŞAssist. Prof. Dr. Nurettin KOÇHANAssist. Prof. Dr. Cemil KUTLUThis study related to prehistoric and historical ages of the Coruh Basin hasa significant importance because of the geographical position of the region. Thatgeography includes agricultural areas, water sources and natural passages whichwere necessary for the maintenance of life in the prehistoric ages. Therefore, therelated region became a place of settlement during almost all of the prehistoricages. Especially, the effects of the Karaz culture effective in Chalcolithic andBronze ages are visible in the upper parts of the river basin. The river basinentered the historical ages in the middle of the 2nd millennium BC in region ofthe Haiasa Kingdom. The Hittite records about the Haiasa are the oldestdocuments relating North-East Anatolia. In addition, the rich metal sources weresoon noticed by the Urartian state, which expanded its boundaries towards theDiauehi territory, which was near the Coruh River, as soon as it completed itsestablishment. The present study examines all these political foundations in theregion in a detailed manner.In addition, the historical and archaeological data that will flood after thedams on the Coruh Basin have been finished will take their place in the literaturewith this study.Key Words: Coruh Basin, Bayburt, İspir, Yusufeli, Karaz, Haiasa,Urartian and Diauehi.