Meslek liselerinde okul terkinin nedenleri, sonuçları ve önlemeye yönelik çözüm önerileri
Reasons for dropout in vocational high schools results and suggestions for prevention
Yazar: YELİZ ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. SELDA POLAT HÜSREVŞAHİ ; DR. ÖĞR. ÜYESİ BİRSEN ŞAHAN
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Lise öğrencileri = High schools students ; Meslek liseleri = Vocational high schools ; Okul terki = Drop out of school ; Teknik liseler = Technical high schools ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu araştırmanın amacı, meslekî ve teknik liselerde görev yapmakta olan yönetici ve öğretmenler ile meslek lisesini terk eden katılımcıların görüşleri çerçevesinde okul terkinin nedenleri, sonuçları ve okul terkinin önlemesine yönelik önerilerin ortaya konulmasıdır. Araştırmada, eş zamanlı olarak okul terkine ilişkin yönetici ve öğretmenlere ölçeklerin uygulandığı, öğrencilerin ise görüşlerinin alındığı karma yöntem deseni kullanılmıştır. Araştırmanın nicel çalışma grubunu, 2020-2021 eğitim öğretim yılında Zonguldak il ve ilçelerindeki meslekî ve teknik liselerde görev yapmakta olan 57 eğitim yöneticisi ve 305 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmanın nitel boyutunda ise son üç yıl içinde öğrenim gördüğü meslek lisesini terk etmiş olan 20 katılımcı yer almaktadır. 
Araştırmanın nicel verileri, Küçükarslan (2019) tarafından geliştirilmiş olan "Meslek Liselerinde Öğrencilerin Okul Terki Üzerinde Rol Oynayan Faktörler Ölçeği" ve "Meslek Liselerinde Öğrencilerin Okul Terkini Önlemeye Yönelik Stratejiler Ölçeği" olmak üzere iki ölçek kullanılarak toplanmıştır. Nitel veriler ise araştırmacı tarafından geliştirilmiş olan tam yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Araştırmada nicel veriler, SPSS 20.0 paket programı kullanılarak, öğretmen ve yöneticilerin ortalama puanları Bağımsız Gruplar için t Testi ile karşılaştırılmıştır. Okulu terk etmiş katılımcılardan elde edilen nitel veriler ise, NVivo10 Nitel Analiz Programı kullanılarak içerik analizi ile analiz edilmiştir. 
Araştırmanın nicel verilerinden elde edilen sonuçlara göre; yönetici ve öğretmenler öğrencilerin ders çalışma alışkanlığının olmaması, okul terki sürecinde ailelerin yeterli çaba göstermemesi, okul devamsızlığının yüksek olması, aile içi şiddet ve geçimsizlik, meslek liselerine yönelik toplumsal algının düşük olması, aile ile okul arasındaki iletişim eksikliği ve ailenin ekonomik durumunun düşük olması, meslekî eğitim veren liseleri tanıtıcı yeterli bilgi olmaması nedenleri ile okulu terk ettiğini belirtmişlerdir. Ayrıca öğretmen ve yöneticiler, meslek liselerini cazip hâle getirecek hem okul içi hem de okul dışı eğitim stratejilerinin geliştirilmesi ile okul terkinin önüne geçileceğini belirtmişlerdir. Araştırmanın nitel verilerinden elde edilen bulgular, okulu terk eden katılımcıların okul terk nedenlerini kendileri ile ilgili durumlarla ilişkilendirdiğini göstermektedir. Araştırmanın nitel verileri; öğrenci, okul, öğretmen ve aile kaynaklı okul terk nedenleri olmak üzere dört tema altında değerlendirilmiştir. Nitel araştırma sonuçlarına göre okul terki bireylerde pişmanlık, üzüntü, kızgınlık, çökkünlük hissedilmesine yol açmaktadır. Okul terki sadece okulu terk eden bireyi değil, ebeveynleri de etkilemektedir. Okulu terk eden katılımcıların önemli bir kısmı okulu kendi istekleri ile terk ettikleri için okul terkinin önlenmesi konusunda herhangi bir öneri sunamayacağını belirtmektedir. Bazıları ise okul kurallarının düzenlenmesi, devamsızlık süresinin esnetilmesi, okuldaki rehberlik hizmetlerinin artırılması gibi yollarla okul terkinin azaltılmasının mümkün olacağını ifade etmektedir. 
Okul terki yalnızca bireyin yaşamını etkileyen bir durum olarak değil, tüm toplumu etkileyen bir durum olarak ele alınmalıdır. Okul terkinin önüne geçilecek çeşitli stratejilerin uygulanması uzun vadeli eğitim politikaları ile mümkündür. Özellikle okul, aile, toplum bağının güçlendirilmesi ve erken yaşlardan itibaren meslekî rehberlik hizmetlerinin bu bağlamda ele alınması sorunun ortaya çıkmadan önce önlenmesine olanak sağlayabilecektir.

Abstract:
The aim of this research is to present the reasons and results of school dropout and suggestions for the prevention of dropouts within the framework of the opinions of the administrators and teachers working in vocational and technical high schools and the participants who left the vocational high school. In the research, a mixed method design was used in which scales were applied to the administrators and teachers about school dropout and the opinions of the students were taken simultaneously. The quantitative study group of the research consists of 57 education administrators and 305 teachers working in vocational and technical high schools in Zonguldak province and districts in the 2020-2021 academic years. In the qualitative dimension of the research, there are 20 participants who have left the vocational high school in the last three years.
Quantitative data of the study were collected using two scales, "The Scale of Factors Playing a Role on Students Dropping Out in Vocational High Schools" developed by Küçükarslan (2019) and "Scale of Strategies for the Prevention of Dropping Out of Students in Vocational High Schools". Qualitative data were collected with a fully structured interview form developed by the researcher. Quantitative data in the study, the average scores of teachers and administrators were compared with the t-Test for Independent Groups, using the SPSS 20.0 package program. Qualitative data obtained from the dropout participants were analyzed by content analysis using the NVivo10 Qualitative Analysis Program.
According to the results obtained from the quantitative data of the research; administrators and teachers indicated that students left school because of the reasons that they do not have the habit of studying, families do not make enough effort during the school leaving process, high school absenteeism, domestic violence and incompatibility, low social perception towards vocational high schools, lack of communication between family and school, and low economic status of the family, lack of sufficient information to introduce the high schools that provide vocational education. In addition, teachers and administrators stated that school dropout will be prevented by developing both in-school and out-of-school education strategies that will make vocational high schools attractive. The findings obtained from the qualitative data of the study show that the participants who dropped out of school associate the reasons for dropping out with their own situations. Qualitative data of the research was evaluated under four themes including student, school, teacher and family-related school dropout reasons. According to qualitative research results, school dropouts cause individuals to feel regret, sadness, anger, and depression. School dropout affects not only the dropout individual, but also the parents. As a significant part of the school dropout participants left the school voluntarily, they state that they cannot offer any suggestions for the prevention of early leaving. Others state that it will be possible to reduce school dropouts by some methods like regulating school rules, stretching absenteeism time, and increasing guidance services at school.
School dropout should be considered not only as a situation that affects the life of the individual, but also as a situation that affects the whole society. The implementation of various strategies to prevent early leaving is possible with long-term education policies. In particular, strengthening the ties of school, family and society and handling vocational guidance services from an early age in this context will enable to prevent the problem before it occurs.