Tanrı algısı, dini yönelim biçimleri ve psikolojik iyi oluş arasındaki ilişkiler (Lise ve üniversite örneklemi üzerinde karşılaştırmalı bir alan araştırması)
Relationships between perception of God, religious orientation and psychological well-being (A comparative field study on high school and university sample)
Yazar: EMİNE ZEHRA BİLGE
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA NACİ KULA
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Algı = Perception ; Dini yönelim =   ; Psikolojik iyi oluş = Psychological well being ; Tanrı = God ; Yapısal eşitlik modeli = Structural equation model

Özet:
Bu çalışmada lise ve üniversite öğrencilerinin Tanrı algısı, dini yönelim biçimleri ve psikolojik iyi oluş düzeyleri arasındaki ilişki ve etkileşim incelenmiştir. Bu üç değişkenin bazı sosyo-demografik değişkenlerle olan ilişkisi belirlenmiştir.
Çalışma kuramsal çerçeve, alan çalışması ve bulguların yorumlanması olmak üzere üç ana bölümden meydana gelmektedir. Kuramsal bölümde dokümantasyon, alan çalışmasında ise anket tekniği uygulanmıştır. Örneklem, 658 lise ve 997 üniversite öğrencisi olmak üzere 1655 öğrenciden oluşmaktadır. Uygulamada "Tanrı Algısı Ölçeği" (TA), "Yeniden Yapılandırılmış Müslüman Dini Yönelim Ölçeği" (MROS-R) ve "Psikolojik İyi Olma Ölçekleri" (PİOÖ/42) kullanılmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkiler korelasyon analizi, etkileşim yapısal eşitlik modeli (YEM) temelinde gerçekleştirilen istatistiki analizle belirlenmiştir. 
Çalışmada Tanrı algısı, dini yönelim biçimleri ve psikolojik iyi oluş ile bazı sosyo-demografik değişkenler arasında anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Olumlu Tanrı algısı ile içsel, dışsal ve katı kuralcı dini yönelim arasında pozitif; sorgulayıcı dini yönelim arasında negatif ilişki tespit edilmiştir. Tanrı algısı ile psikolojik iyi oluş arasında ve dini yönelim biçimleri ile psikolojik iyi oluş arasında pozitif yönlü anlamlı ilişkiler olduğu görülmüştür. YEM analizinde önerilen sekiz hipotetik modelden sadece üniversite örneklemine ait Tanrı algısı, dışsal dini yönelim, psikolojik iyi oluş modeli bütünüyle geçerli ve anlamlı bulunmuştur. Önerilen diğer yedi modelde Tanrı algısından dini yönelim biçimlerine giden ve anlamlı olan yollar olduğu tespit edilmiştir. Ancak bu yedi modelin bir bütün olarak geçerli ve anlamlı olmadığı görülmüştür. Lise ve üniversite örneklemlerinden elde edilen bulgular karşılaştırılmış ve bazı anlamlı farklılıkların olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
In this study, the relationship and interaction between high school and university students' perception of God, religious orientation forms and psychological well-being levels were examined. The relationship of these three variables with some socio-demographic variables was determined.
The study consists of three main parts: theoretical framework, field study and interpretation of findings. Documentation technique was used in the theoretical part, and survey technique was used in the field study. The sample consists of 1655 students, 658 high school and 997 university students. In practice, "God Perception Scale" (GPS), "Revised Muslim Religious Orientation Scale" (MROS-R) and "Scales of Psychological Well-Being" (SPWB42) were used. Relationships between variables were determined by statistical analysis based on correlation analysis and interaction structural equation model (SEM).
In the study, significant relationships were found between perception of God, religious orientation forms, psychological well-being and some socio-demographic variables. There is a positive correlation between positive perception of God and intrinsic, extrinsic and fundamental religious orientation; A negative relationship was found between questioning religious orientation. It has been observed that there are positive and significant relationships between the perception of God and psychological well-being and between religious orientation forms and psychological well-being. Of the eight hypothetical models proposed in the SEM analysis, only the God perception, intrinsic religious orientation, and psychological well-being model of the university sample were found to be completely valid and significant. In the other seven proposed models, it was determined that there were meaningful paths from God perception to religious orientation forms. However, it was observed that these seven models as a whole were not valid and meaningful. The findings obtained from high school and university samples were compared and it was determined that there were some significant differences.