Sabahattin Ali'nin eserlerinin Gestalt kavramlarıyla incelenmesi
Analyzing works of Sabahattin Ali from the perspective of Gestalt principles
Yazar: ZEYNEP CANDIR
Danışman: PROF. DR. YAKUP ÇELİK
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Psikoloji = Psychology ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Edebi eleştiri = Literary criticism ; Gestalt yaklaşımı = Gestalt approach ; Sabahattin Ali = Sabahattin Ali ; Türk edebiyatı = Turkish literature

Özet:
Fritz Perls'ün 1950'li yıllarda geliştirdiği bir psikoterapi yöntemi olan Gestalt bakış açısı; psikanaliz, Gestalt psikolojisi, fenomenoloji, varoluşçu felsefe, hümanizm, Taoizm, Zen-Budizm gibi pek çok alandan beslenmiş bütünlükçü bir yaklaşımdır.
  
Bu çalışmanın iki amacı vardır. İlk amaç doğrultusunda, Gestalt bakış açısının edebiyat incelemesi bağlamında kullanıldığında ortaya ne gibi sonuçlar çıkacağı araştırılmıştır. Böylelikle edebiyat eleştirisi alanına yepyeni ve farklı bir bakış açısı getirilmesi umulmaktadır. İkinci amaç ise Türk edebiyatının önemli isimlerinden Sabahattin Ali'nin eserlerinin bireysel - psikolojik alt yapısını incelemek ve böylece yazarın daha önce ele alınmamış yönlerini yakından tanımaktır.

İlk bölümde Gestalt bakış açısı temel kavramlarıyla birlikte tanıtılmış, ikinci bölümde Sabahattin Ali'nin hayatı, romanları, hikâyeleri, tiyatro oyunu ve şiirleri bu yaklaşımla değerlendirilmiştir. Eserlerde göze çarpan bazı ortak noktalara dikkat çekilmiştir. Ortaya çıkan kuramsal sonuç; bu yöntemin edebiyat eleştirisinde kullanılabileceği; burada yazara odaklanılmış olmasına rağmen, displinlerarası bir çalışmayla okura ya da topluma da odaklanabileceği ve böylece metnin anlamının bütünlenebileceğidir.

Yazarın hayatı hakkında ulaşılan sonuçların özü onun daha çok farklılaşmada konumlandığı ve ihtiyacının, kutuplarını kapsamak, varlığının tüm yönleriyle bütünleşmek olduğudur. Ancak Sabahattin Ali'nin yazmak başta olmak üzere pek çok ikame tatmin yoluyla esas ihtiyacını fark etmeye direnç gösterdiği; dolayısıyla yaşam döngüsünün farkındalık basamağında takıldığı sonucuna varılmıştır. Nitekim bu durum onun tüm eserlerinde kendini farklı şekillerle göstermektedir.

Anahtar Kelimeler: Gestalt bakış açısı, Sabahattin Ali, edebiyat eleştirisi

Abstract:
Gestalt perspective which was developed by Fritz Perls in 1950's as a psychotherapy method is a holistic approach that adopts ideas from various fields as psychoanalysis, Gestalt psychology, fenomenology, existentialist philosophy, humanism, Taoism, Zen-Buddhism etc.

This study has two objectives. In accordance with the first one the results have been investigated when Gestalt approach applied to literature. Thus it is expected to offer a new and different point of view to literary criticism. The second objective is to analyze individual psychological basis of works of Sabahattin Ali and to be closely acquainted with the unknown sides of his character.

In the first chapter Gestalt perspective has been introduced with its basic concepts and in the second chapter the life of Sabahattin Ali and his novels, short stories, his play and poems have been evaluated with this approach. And also some common points of them have been indicated.

The theoretic result is that this method can be applied to literary criticism, and although this study has been focused on the author; the reader and the society can be put under the scope by the help of other disciplines and thus the meaning of the text can be integrated.

The core of the results about the life of the author which have been achieved can be stated as following:

He positioned himself mostly at the differentiation pole and his need was to embrace his opposite poles and accomodate all aspects of his existence. But it has been discovered that Sabahattin Ali resisted to be aware of his need by replacing it with many satisfaction methods particularly with writing. Accordingly he stuck on the awareness level of the cycle of experience. Hence this situation manifests itself in all his works by various figures.

Key Words: Gestalt approach, Sabahattin Ali, literary criticism