Müfessirlerin Nur Suresinin yorumları ve karşılaştırılması
Interpretations and exepetes on Surah al-Nur and its comparisons
Yazar: ALI MURADASILOV
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET AKIN ; PROF. DR. AHMET NEDİM SERİNSU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Tefsir = Commentary

Özet:
Hamd Allah‟a aittir. O‟na hamd eder, O‟ndan yardım ister ve yine O'ndan bağıĢlanma
dileriz. Nefislerimizin Ģerrinden ve kötü amellerimizinden O'na sığınırız. Allah‟ım, Hz.
Muhammed‟e (s.a.v.) ve eĢlerine, ailesinin beytine, onun yolunu takip edenlere selam ve
salavat olsun. Hiç Ģüphe yok ki Allahu Teâlâ'nın bu ümmete verdiği nimetlerin en büyüğü,
Kitapların en hayırlısını onlara indirmiĢ olması; yarattıklarının en hayırlısını onlara
Peygamber olarak göndermesi; onları insanlar için çıkarılmıĢ en hayırlı ümmet yapması ve
yüce Kitabı ile Peygamberleri (s.a.v.)‟in sünnetini onlar için korumasıdır. Sahâbîlerin,
tabiilerin ve hak yolda onlara uyanların, basiretli, hakkı hidâyeti ayakta tutan, arzularına
uymaktan ve kötülüklerden uzak duran kimselerin amaçları Kitap ve sünnetin naslarını
anlamak, onlara tutunmak ve onların hidâyetine sarılmak olmuĢtur. Nur suresinin siyak ve
sibağı, ana konuları ve içerdiği fıkhi meseleleri, bütün âyetlerinin tefsirini, surenin nüzul
sebebini, önceki sure ile iliĢkisini, surenin faziletini, âyetlerden çıkan hüküm ve hikmetleri
araĢtırdım, incelenen müfessirlerin görüĢleri tasviri yaklaĢımla inceledim ve gerektiğinde
karĢılaĢtırdım. Elde edilen bu ilmi malzeme dört müfessirin; et-Taberî, el-Mâturîdî, Kurtubî,
Ibn ÂĢûr kendi tarih dönemlerinde yaĢadıkları çevreyi yorumlarında nasıl ele aldıklarını
açıklayarak ve deskriptif (tasviri) yaklaĢımla takdim etmeye çalıĢtım. Bu ilmi tasvir ve
tespitlerin ardından yorum-tefsir ilim zihni üzerine tahlil ve terkip (analiz-sentez) ile bir
sonuca ulaĢmaya çalıĢtım. Nur suresinin anlaĢılması noktasında 3.cü asırda yazılan etTaberî‟nin "Câmiu‟l-beyan " isimli büyük eserinden, 3.- 4. asırda yaĢayan el-Mâturîdî
"Tevilat‟ul-Kur‟an" tefsirinden, 7. asırda yaĢayan Kurtubî‟nin "el-Câmiu li Ahkami‟l-Kur‟an"
tefsirinden, 20. asırda yazılan Ġbn ÂĢûr‟unun "et-Tehrir ve‟t-Tenvir" adlı eserinden istifade
ettim ve yorumun daha kolay, net ve kapsamlı anlaĢılması için diğer tefsirleri kullandım.
Bu çalıĢmanın neticesinde özetle Ģu sonuçlara ulaĢtım: A. et-Taberî "Câmiu‟l
Beyan"da Nur suresini tefsir ettiği zaman pek çok ayrıntıya girmemektedir. Onun önde gelen
amacı hicrî ilk üç asırda yaĢayan insanların Kur‟an karĢısındaki duruĢlarının fotoğrafını
çekmektir. Bu fotoğraf, bazen Ġslam'ın genel yapısına ve akla uygun bir karakter taĢısa da
bazen mitolojik, akıl ve mantık dıĢı yaklaĢımların varlığını da yansıtmaktadır. Nur suresi
tefsirinin örneği "Câmiu‟l Beyan Fi Tefsir‟il-Kur'an"ın rivâyet ağırlıklı tefsir olmanın yanında
bir dirâyet tefsiri olma özelliğine sahip olduğu da görülmektedir. B. el-Mâturîdî‟nin yaĢadığı
bölge, Mu'tezile'nin entelektüel düzeyde son derece güçlü olduğu ve gücünü sonraki birkaç
asırda sürdürebildiği bir bölgedir. Bu durum, tefsirinin en önemli yönü olan rasyonalitenin
(akla dayalı olanın niteliği), aslında güçlü bir akılcı hareket olarak ortaya çıkan Mu'tezile'ye
cevaplar içermesinden kaynaklandığını gösterir. Mâturîdî'nin tefsire bakıĢı, onun usûl
kitaplarında tefsir ve te'vil ayrımıyla belirlenmiĢtir. Buna göre tefsir, âyetlerden murat olunan
mânânın ne olduğuna dair kesin bir kanaatle konuĢmakta ve Allahu Teâlâ‟yı o mânânın
kastedildiğine Ģahit tutmaktadır. Te'vil ise bundan bir parça farklıdır. Kesin bir kanaat
belirtmeksizin ve Allahu Teâlâ‟yı da o te'vilin doğruluğuna Ģahit tutmaksızın muhtemel
anlamlardan birisini benimseyip öne sürmektedir. Bir anlamda bu yaklaĢım, tefsiri rivâyet,
te'vili de dirâyet çerçevesine oturtur. C. Genel coğrafya göz önüne alındığında ise Kurtubî‟nin
dönemi, Ġslam tarihinin en çalkantılı ve en sıkıntılı dönemlerindendir. O dönemde Ġslam
Âleminin batısında yani Endülüs‟te Hristiyanlar, doğusunda da Moğollar Müslümanlara çok
ağır zayiatlar verdiriyorlardı. Bu kıskacın gittikçe daralması ve bilhassa Kurtuba ve Bağdat
gibi ilim açısından da çok önemli büyük baĢkentlerin düĢmesi gibi etkenler, ilginç bir Ģekilde
çok ciddi bir beyin göçü sonucunu da doğurmuĢtu. Doğudaki ilim adamları batıya, batıdaki
ilim adamları ise doğuya hicret etmek zorunda kalıyordu. Müfessir Kurtubî, bunun
örneklerinden sadece biridir. Abbasi halifesi bile Mısır‟a gelmiĢ Mısır Sultanının himayesine
sığınmıĢtı. Dolayısıyla o dönemde Mısır hem siyasi hem de ilmi açıdan tarihindeki en yoğun
dönemini yaĢıyordu. Elimizdeki ahkâm tefsirlerinin en büyüğü olan Kurtubî‟nin Tefsiri, bir
yönüyle böylesine yoğun bir ilmî ve siyasî ortamın da eseridir. Tefsir, hadis, kıraat, fıkıh gibi
alanlarda çok iyi yetiĢmiĢ olduğunu eserleriyle ortaya koyan "el-Câmiu li-Ahkami‟l-Kur‟an"ı,
Nur suresi tefsiri örneği ile bu tefsirin bilgi bütünlüğüyle oluĢmuĢ ahkâm tefsirlerinin en
büyüğüdür. D. Ġbn ÂĢûr‟un yaĢadığı zamanda Müslümanların Ġslam anlayıĢı, Ġslam ruhundan
uzaklaĢtırılarak tahrif edilmiĢti. Ġslam ülkelerindeki ilmî hayat ise yeni Ģeyler ortaya
koymaktan uzaktı. Akıllar tutulmuĢ, zihinler tembelleĢmiĢti. Vehim ve hurafeler
yaygınlaĢmıĢtı. Bu asrın eserleri, akide, ibadet, davranıĢ, siyaset ve iktisat gibi hayatın birçok
yanlarını kapsayan durgunluk ve çökme aĢaması olarak ifade edilen Ģeyleri kapsamaktaydı.
Ġbn ÂĢûr‟un dönemi, ıslahat hareketleriyle dalgalanmıĢtı. Buna iç ve dıĢ kaynaklı faktörler de
yardımcı olmuĢtu. Bunlar Ġbn ÂĢûr‟un yetiĢmesinde ve ilmî oluĢumunu tamamlamasında
doğrudan etkisi olan Ģeylerdir. Tefsiri "et-Tahrîr ve‟t-Tenvîr", ve özellikle Nur suresinin
tefsiri hem dil açısından hem ilimleri içerdiği yorumlar açısından çok değerlidir. E. Genel
olarak bu müfessirler kendi tefsirlerinde ve burada konu olan Nur suresinin yorumunda
yaĢamıĢ oldukları çevreyle bağlantılı olarak bilginin bütünlüğü ilkesini göz önünde
bulundurarak böyle büyük eserler meydana getirmiĢlerdir. Yüce Allah bu surede kullarına
edep öğretmektedir. Müfessirler de okuyuculara bu edepleri açıklayarak aktarmaya
çalıĢmaktadırlar. Müfessirlerin ravilere ve hadis ilmine hürmetini göstermektedir.
Gerektiğinde müfessirler âyetle âyeti tefsir ederek âyetlerden benzer yorumları çıkartmıĢlar.
Farklı tefsirler âyetlerin açıklamasında birbirini tamamlaktadır.

 Anahtar kelimeler: Kur'ân, Ġlim, Tefsir, Nur Suresi, Te‟vil.

Abstract:
All praise belongs to Allah. We praise Him, seek His help, and again seek His
forgiveness. We seek refuge in Him from the evil of our selves and from our bad deeds. My
God, Peace and blessings be upon Muhammad (pbuh) and his wives, his family's couplet, and
those who follow his path. There is no doubt that the greatest of Allah's blessings to this
ummah is that He has sent down the best of the Books to them; sending the best of His
creations as a Prophet to them; to make them the best nation ever brought forth for mankind,
and to preserve for them the great Book and the Sunnah of their Prophet (pbuh). The aims of
the Companions, the followers of the righteous, those who follow them on the right path,
those who are prudent, who keep the truth alive, and stay away from evil and follow their
desires, have been to understand the verses of the Book and the Sunnah, to hold on to them
and to cling to their guidance. I researched the black and white of the Surah Nur, its main
subjects and the fiqh issues it contains, the interpretation of all its verses, the reason for the
revelation of the surah, its relation with the previous sura, the virtue of the surah, the rulings
and wisdoms derived from the verses, I examined the views of the tafsir studied with a
descriptive approach and compared them when necessary. This scientific material obtained
from four commentators; I tried to present it with a descriptive approach, explaining how etTaberi, al-Mâturîdî, Kurtubî, Ibn ÂĢûr approached the environment they lived in in their
interpretations. After these scientific descriptions and determinations, I tried to reach a
conclusion with analysis and composition (analysis-synthesis) on the interpretationinterpretation science mind. At the point of understanding the Surah of Nur, from the great
work of et-Taberî named "Câmiu'l-beyan", which was written in the 3rd century, from the
interpretation of "Tevilat'ul-Qur'an" by al-Mâturîdî, who lived in the 3rd-4th century, from the
7th century I have benefited from Kurtubî's interpretation of "al-Câmiu li Ahkami'l-Qur'an"
and Ibn ÂĢûr's work "et-Tehrir ve't-Tenvir" written in the 20th century and for an easier,
clearer and comprehensive understanding of the interpretation. I used other translations. As a
result of this study, I have reached the following conclusions: A. et-Taberî does not go into
much detail when he interprets the Surah Nur in "Jamiu'l Beyan". His foremost aim is to
photograph the stance of people living in the first three centuries of the Hijri before the
Qur'an. This photograph sometimes reflects the existence of mythological, irrational and
irrational approaches, although it has a logical character and the general structure of Islam. It
is also seen that it has the feature of being a dirâyat interpretation. The region where B. alMaturidi lived is a region where the Mu'tazila was extremely strong intellectually and could
maintain their power in the next few centuries. This shows that rationality (the quality of what
is based on reason), the most important aspect of his tafsir, actually stems from the fact that it
contains answers to the Mu'tazila, which emerged as a strong rational movement. Mâturîdî's
view of tafsir has been determined by the distinction between tafsir and ta'wil in his books of
methodology. Accordingly, tafsir speaks with a definite conviction about what the meaning
intended from the verses is and holds Allahu ta'ala as a witness that that meaning is meant.
Ta'wil is slightly different from this. It adopts and suggests one of the possible meanings
without expressing a definite opinion and without holding Allahu ta'ala as a witness to the
correctness of that interpretation. In a sense, this approach puts tafsir in the framework of
narration and ta'wil in the framework of insight. C. Considering the general geography,
Qurtubi's period is one of the most turbulent and troubled periods in the history of Islam. At
that time, the Christians in the west of the Islamic world, in Andalusia, and the Mongols in the
east, inflicted heavy casualties on the Muslims. Interestingly, factors such as the narrowing of
this clamp and the fall of major capital cities, especially Cordoba and Baghdad, which are
very important in terms of science, also led to a very serious brain drain. The scholars in the
east had to migrate to the west, and the scholars in the west had to migrate to the east.
Mufassir Qurtubi is just one example of this. Even the Abbasid caliph came to Egypt and took
refuge in the protection of the Egyptian Sultan. Therefore, at that time, Egypt was
experiencing the most intense period in its history, both politically and scientifically.
Qurtubi's Tafsir, which is the greatest of the juristic commentaries we have, is also the work
of such an intense scientific and political environment. His "el-Câmiu li-Ahkami'l-Kur'an",
which shows that he is very well educated in fields such as tafsir, hadith, recitation, and fiqh,
is the greatest of the juristic tafsirs formed with the information integrity of this tafsir, with
the example of tafsir Surah Nur. In the time of D. Ibn Ashur, Muslims' understanding of Islam
was distorted by being removed from the spirit of Islam. The scientific life in Islamic
countries was far from revealing new things. Minds were occupied, minds were lazy.
Delusions and superstitions were widespread. The works of this century covered what is
expressed as the phase of stagnation and collapse, which encompassed many aspects of life
such as creed, worship, behavior, politics and economics. Ibn ÂĢûr's period was rife with
reform movements. This was also helped by internal and external factors. These are the things
that had a direct impact on Ibn Ashur's upbringing and completing his scientific formation. Its
commentary "et-Tahrîr ve't-Tanwîr", and especially the commentary of Surah Nur, is very
valuable both in terms of language and in terms of the interpretations it contains on sciences.
E. In general, these commentators have created such great works in their own interpretations
and in the interpretation of Surah Nur, which is the subject here, considering the principle of
the integrity of knowledge in connection with the environment they lived in. Almighty Allah
teaches his servants adab in this surah. Commentators also try to convey these adabs to the
readers by explaining them. It shows the respect of the commentators to the narrators and the
science of hadith. When necessary, commentators interpreted verse by verse and removed
similar interpretations from the verses. Different interpretations complement each other in the
explanation of the verses.

 Key words: Qur'an, Science, Tafsir, Surah Nur, Ta'vil.