Tenofovir disoproksil fumarat tedavisi alan kronik hepatit bhastalarında renal toksisitenin değerlendirilmesi
Evaluation of renal toxicity in patients with chronic hepatitis b using tenofovir disoproxil fumarate
Yazar: SERTAÇ VURĞUN
Danışman: PROF. DR. İNCİ SÜLEYMANLAR
Akdeniz Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology
Dizin: Böbrek = Kidney ; Fosfor = Phosphorus ; Glomerüler filtrasyon hızı = Glomerular filtration rate ; Hepatit B = Hepatitis B ; Kalsiyum = Calcium ; Kreatin = Creatine ; Tenofovir = Tenofovir

Özet:
HBV enfeksiyonu küresel bir halk sağlığı sorunudur. Türkiye'deki HbsAg
seroprevalansı %2 ile %7 arasında değişmektedir. Kronik HBV enfeksiyonununda
klinik endikasyonları mevcut hastalara antiviral tedavi başlanır. Tenofovir HBV
enfeksiyonu tedavisinde kullanılabilen bir asiklik nükleotid analoğudur. Tenofovir
disoproksil fumaratın (TDF) kullanımı, böbrek fonksiyonları üzerinde bazı yan
etkilerle ilişkilendirilmiştir. TDF'nin renal toksisite etkisinin gerçek yaşam
verilerini değerlendirebilmek amacıyla planlanmış bu retrospektif çalışmanın
sonuçları ile hastaların takiplerinin stratejisinin belirlenmesine katkıda bulunmayı
amaçladık.

Çalışmaya 128 hasta dahil edildi ve verileri retrospektif olarak incelendi. Bu
hastalarda HBV DNA düzeylerinin seyri ve tedavisi kesilen veya değiştirilen
hastalarda tedavi kesilmesinin veya değişikliğinin nedenleri değerlendirildi.
Serum kreatinin düzeyleri, tahmini eGFR (CKD-EPI) düzeyleri, BUN düzeyleri,
serum kalsiyum düzeyleri ve serum fosfor düzeylerinin zamana bağlı
değişimlerinin incelenebilmesi için 128 hasta içerisinden 36 aylık takip süresini
tamamlamış 58 hastadan oluşan ikinci bir kohort grubu oluşturuldu. Zamana bağlı
değişkenlerin analizinde Repeated Measures ANOVA kullanıldı. 0,05'den küçük p
değerleri istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.

Başlangıç HBV DNA düzeyleri yüksek olan hasta gruplarında, HBV DNA
negatifleşmesi daha az oranda izlendi ve bu hastalarda HBV DNA negatifleşmesi
için geçen süre görece daha uzundu. Serum kreatinin ve hesaplanmış GFR (CKDEPI)
düzeylerinde anlamlı düzeyde değişiklik izlenmedi (sırasıyla; p=0,20 ve
p=0,07). 1. ayda ölçülen hesaplanmış GFR (CKD-EPI) düzeylerinde başlangıç
düzeyleri ile karşılaştırıldığında anlamlı düzeyde azalma vardı (p=0,045). BUN
düzeylerinde anlamlı düzeyde artış izlendi (p<0,01). Hipertansif hastalarda BUN
düzeyindeki artış, olmayanlara göre anlamlı düzeyde yüksekti (p=0,020). Serum
kalsiyum düzeylerinde anlamlı düzeyde değişiklik izlenmedi (p=0,40). Serum
fosfor düzeylerinde anlamlı düzeyde azalma olduğu görüldü (p<0,01).

TDF, HBV enfeksiyonu tedavisinde kullanılan genellikle güvenli ve iyi
tolere edilen bir ajandır. Hastanemizde takip edilen hastaların gerçek yaşam
verilerini gözden geçirme amacı ile sınırlı sayıda hasta ile yaptığımız bu
retrospektif çalışmanın sonuçları TDF'nin HBV enfeksiyonu tedavisinde etkin bir
ajan olduğunu desteklemekteydi. Bununla birlikte, TDF ile tedavi edilen HBV
pozitif bireylerde kreatinin, GFR ve fosfor düzeylerinin periyodik olarak
izlenmesi, KBH risk faktörleri ve hipofosfatemi riski yüksek olan bireylerde izlem
aralıklarının daha kısa süreler ile yapılmasının olası yan etkilerin erken
farkedilmesi açısından önemli olduğunu destekleyen sonuçlar sunmuştur.

Anahtar Kelimeler: Kronik Hepatit B, Tenofovir, Böbrek Hasarı, Kreatinin, GFR, Glomeruler Filtrasyon Hızı, Kalsiyum, Fosfor

Abstract:
HBV infection is a global public health problem. HBsAg seroprevalence
ranges from 2 percent to 7 percent in Turkey. Antiviral treatment should be
initiated for patients with clinical indications for chronic HBV. Tenofovir is an
acyclic nucleotide analog that can be used to treat HBV infection. The use of
tenofovir disoproxil fumarate (TDF) has been associated with some side effects
on renal function. The aim of this retrospective study was to evaluate the real-life
data of the effect of TDF on renal toxicity and to contribute to the strategy of
follow-up.

One hundred and twenty eight patients were included into the study and
their data were analyzed retrospectively. We evaluated the reasons for
discontinuing or changing the medication and the course of HBV DNA levels
throughout the therapy. Of the 128 patients a second cohort of 58 patients who
completed a 36 month follow up period were examined in terms of levels of timedependent
changes in creatinine, estimated GFR (CKD-EPI), BUN, calcium and
phosphorus. Repeated Measurements ANOVA was used for the analysis of time
dependent variables. P values less than 0.05 were considered statistically
significant.

HBV DNA negativity was observed to a lesser extent in patients with high
initial HBV DNA levels and HBV DNA negativity was relatively late in these
patients. No significant changes were observed in serum creatinine and estimated
GFR (CKD-EPI) levels (p= 0.20 and p= 0.07, respectively). There was a
significant decrease in the estimated GFR (CKD-EPI) levels measured in the first
month compared with baseline levels (p=0,045). BUN levels were significantly
increased (p<0,01). The increase in BUN levels in hypertensive patients was
significantly higher than non-hypertensive patients (p=0,02). No significant
changes were observed in serum calcium levels (p=0,40). Serum phosphorus
levels decreased significantly during the follow-up period (p<0,01).

TDF is a generally safe and well tolerated agent used in the treatment of
chronic HBV infection. The results of this retrospective study even with a limited
number of patients with the aim of reviewing the real-life data of the patients
followed up in our hospital support that TDF is an effective agent in the treatment
of chronic HBV infection. However, the results of this study revealed that
periodic monitoring of creatinine, GFR and phosphorus levels of patients using
TDF is required. In addition, especially in patients at high risk for CKD and
hypophosphatemia, shorter periods for follow-up intervals are important for the
early detection of possible side effects.

Key Words: Chronic Hepatitis B, Tenofovir, Kidney Injury, Creatinine, GFR, Glomerular Filtration Rate, Calcium, Phosphorus