Mene`a kavramının İslam ceza hukukuna yansıması
Reflection of the concept of Mene`a in Islamic criminal law
Yazar: ENES YAKIN
Danışman: PROF. DR. HALİT ÇALIŞ
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Fiziksel güç, insan hayatında kullanıldığı yerlere göre farklı sınırlamalar içerir. Devlet erkinin, vatandaşları nezdinde ve diğer devletler arasında egemenliğini kazandıran güç, etki alanı bakımından daha geniş çaplı bir gücü ifade eder. Bir suç failinde bulunması gereken güç ise yerine göre bu denli büyük bir gücü gerektirmez.
Yerine göre içeriği değişen bu güç, İslam hukuk literatüründe ele alınırken mene'a kavramıyla ifade edilmiştir. Müellifler, bu kavram hakkında net olarak herhangi bir tasnif ya da sınırlama faaliyetine gitmemiş, ilgili bölümlerde değinmekle yetinmiştir. Bu sebeple bu çalışmada normal bir fiziksel gücün aksine caydırıcı, hükmedici ve tehdit ettiği şeyi yerine getirebilen bir gücü temsil eden mene'a kavramının kullanım yerleri genel hatlarıyla belirlenmiş; İslam hukukçularının koyduğu genel ilkeler çerçevesinde mene'anın yansıma şekli ve yerlerine netlik kazandırılmaya çalışılmıştır. Bu gücün, yerine göre suç faillerinde bazen devletin tüm güvenlik güçlerini organize olarak harekete geçirmeye sebep olduğu; bazen de kişinin mağdur tarafın çekindiği bir kişi dahi olmasının yeterli olduğu tespit edilmiştir. Mene'anın, maddi unsur olarak bulunduğu suçları, açıktan işlenen ve toplum güvenliğini tehdit eden suçlar kategorisinde değerlendirilmesine sebep olduğu sonucuna ulaşıldı. Bu değişimler ışığında cana ve mala yönelik işlenen suçlar itibara alındığında mene'anın hırâbe suçunu bu suçlardan  ayırt eden maddi unsur olduğu kanısına varıldı. Klasik fıkıh literatüründe ikrah gibi konular içerisinde fetva değişimine sebep olduğu kanısından hareketle günümüzde teknolojik imkânların gelişmesi ve suç şekillerinin artmasıyla suç faillerinde aranan caydırıcı gücün teknolojik araçlarla daha kolay elde edilebildiği düşüncesine varıldı. 

Anahtar Kelimeler: mene'a, otorite, fiili kontrol, kuvvet, engelleme, caydırma, aleniyet, egemenlik, tehdit,

Abstract:
In human life, physical force has different limitations depending on where it is used. While the power that gives the sovereignty of the state power over its citizens and among other states represents a broader power in terms of its sphere of influence; The power required for a perpetrator of a crime does not require such a great power depending on the situation. This power, whose content varies depending on its location, is expressed with the concept of mene'a when discussed in Islamic legal literature. The authors did not make any clear classification or limitation about this concept, but mentioned it in the relevant sections. For this reason, the study tried to clarify the way and place of reflection of the concept within the framework of the general principles set by Islamic jurists by determining in general terms the usage areas of the concept, which represents the power that is deterrent, commanding and capable of fulfilling what it threatens, unlike a normal physical force. Depending on the situation, this power sometimes causes the perpetrators of crimes to mobilize all the security forces of the state in an organized manner, and sometimes it has been determined that it is enough for the person to be even a person whom the victim party fears. It was concluded that Mene'a caused the crimes in which he was a material element to be evaluated in the category of crimes committed openly and threatening public security.  Considering the crimes committed against life and property in the light of these changes, it was concluded that mene'a is the material element that distinguishes the crime of hiraba from these crimes. Based on the opinion that it has caused a change in fatwas in subjects such as aversion in the classical fiqh literature, it has been concluded that today, with the development of technological opportunities and the increase in the types of crime, the deterrent power sought in the perpetrators of crimes can be obtained more easily with technological tools.

Key Words: mene'a, authority, actual control, force, obstruction, deterrence, publicity, sovereignty, threat