Sosyo-ekonomik düzeyi düşük olan ailelerde ev yönetim etkinliklerine ilşkin davranışların yaşam dönemlerine göre incelenmesi "Kayseri ili örneği"
On home management activities of the families which have low socioeconomical conditions according to the cife periods
Yazar: HAKAN SOYSAL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ŞADAN TOKYÜREK
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Aile Ekonomisi ve Beslenme Eğitimi Ana Bilim Dalı / Aile Ekonomisi ve Beslenme Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Bu araştırma Kayseri ilinde sosyo-ekonomik düzeyi düşük olan ailelerde yaşayan bireylerin ev yönetim etkiliklerine katılma durumlarının saptanması, amacı ile yapılmıştır. Ailelerin içinde bulundukları yaşam dönemlerine göre ev yönetim etkinliklerine olan katılımların farklı olup olmadığının ve aynı zamanda her bir yaşam döneminde ailelerin ortak özelliklerinin neler olduğunun belirlenmesi amacı ile yapılmıştır. Aile kaynaklarının daha iyi kullanımı ve yaşam düzeylerinin yükseltilmesi açısından ev yönetim etkinliklerinin paylaşılması ile ilgili öneriler geliştirilmesi ve bu konudaki eğitim ihtiyacının belirlenmesi amacı ile planlanmıştır. Araştırmada ailelerdeki çocukların yaş ve öğrenim durumları aile yaşam dönemlerinin belirlenmesi için esas kabul edilmiştir. Buna göre I. dönem: Başlangıç yılları (Yeni evli çocuksuz aileler), II. dönem Genişleme yılları (0-6 yaş arası henüz ilkokula başlamamış çocuğu olan aileler), III. dönem Etkin yıllar (7-19 yaş arası ilköğretim ve ortaöğretime devam eden çocuğu olan aileler, IV. dönem Etkin yıllar (19 ve üstü yaşlarda ve üniversite çağında çocuğu olan aileler), V. dönem son yıllar (meslek sahibi evli ve evden ayrılmış çocukları olan aileler) olarak belirlenmiştir. Ailelere iki bölümden oluşan anket formu uygulanmıştır. Birinci bölümde kişisel bilgiler, ikinci bölümde ise ailelerin ev yönetim etkinlikleri ve sorumluluklarına ilişkin görüşlerini ve davranışlarını ölçen sorular yer almaktadır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre anne ve babaların eğitim düzeylerinin oldukça düşük olduğu belirlenmiştir. Okuma yazma bilmeyen annelerin oranı % 70.9, babaların oranı ise % 64.4'tür. İlkokulu mezunu olan anneler aştırmada çoğunluktadır (% 17.3). Araştırmaya katılan babaların ise çoğunlukla lise ve dengi okul mezunu olduğu belirlenmiştir (% 17.3). Yaşam dönemlerine göre; IV. yaşam dönemindeki ilkokul mezunu annelerin oranı % 32.6 ile en fazladır. II. ve III. yaşam dönemindeki lise ve dengi okul mezunu babaların oranı % 20.32 ve % 20.8 ile en fazladır. Ailedeki birey sayıları incelendiğinde % 97.5 'inin 4-5 kişiden oluştuğu, %34. 3 'ininde 6-7 kişiden, oluştuğu belirlenmiştir. Araştırmaya katılan ailelerde annelerin%97.5'inin ev hanımı olduğu belirlenmiştir. Ailelerin % 60.5'inin 251-400milyon arasında gelirlerinin olduğu belirlenmiştir. Konu yaşam dönemlerine göre incelendiğinde ise II. yaşam dönemindekiler % 64.9'u, III. yaşam dönemindekiler % 62.0, IV. yaşam dönemindekilerin 251-400 milyon arasında gelirleri olduğunu belirtmişlerdir. II. yaşam dönemindeki ailelerin %57.3'ü, II. yaşam dönemindeki ailelerin % 66.2'si, III dönemdeki ailelerin % 54.3'ü IV.dönemdeki ailelerin %58.1'i gelirlerinin yetersiz olduğunu belirtmişlerdir. Aile gelirinin harcanmasına % 45.2 anne baba birlikte karar vermektedirler. Çocukların eğitimi ile ilgili konularda daha çok eşler birlikte karar vermektedir. Yiyecek maddelerinin satın alınmasına II. ve III. dönemlerde eşler birlikte karar verirken,IV.dönemde annenin karar verdiği belirlenmiştir. Giyim eşyalarının satın alınmasına II. dönemde %35.1 ile anne baba karar verirken, III. dönemde %29.4 ile anne baba karar vermektedir.IV. dönemde ise %31.4 ile anne baba ve çocuklar birlikte karar vermektedir. Aile tasarruflarının değerlendirilmesine tüm yaşam dönemlerinde anne baba birlikte karar vermektedir. Evin bakımı ve onarımı ile ilgili konularda: günlük toz alma, lavabo temizliği, yer süpürme ve silme, duvarların tozunu alma ve silme, cam,kapı çerçeve silme, mobilyaların temizliği, halı silme ve yıkama gibi faaliyetleri tüm yaşam dönemlerinde çoğunlukla anne yapmaktadır. Yalnızca boya ve badana yapımında babanın etkinliğinin arttığı görülmektedir. Ev yönetimi faaliyetlerinden menü planlama,yemek pişirme,ütü yapma,sofra kurma ve kaldırma, bulaşık yıkama genellikle tüm dönemlerde anneler tarafından yapılmaktadır. Ailelerde günlük yiyecek alışverişini genellikle anne yaparken, haftalık ve aylık yiyecek alışverişini daha çok baba yapmaktadır. Ev eşyası alışverişini ise II. dönemde %43.2 baba yapmaktadır. III. ve IV. dönemlerde ise anne babanın birlikte yaptığı görülmektedir.Ailelerin en fazla ihtiyaç duydukları kaynaklar arasında %81.7 ile para başta gelmekte bunu %13.1 ile zaman,%5.2 ile de enerji izlemektedir. Paraya duyulan ihtiyaç III. dönemde % 84. 1 ile diğer dönemlere göre daha fazladır. Ailelerin ev yönetimi konusunda ihtiyaç duydukları bilgi ve beceri kaynaklarının her üç dönemde de (II. III. ve IV. dönemler) aynı olduğu anne baba ve yakınlarım diyenlerin çoğunlukta olduğu belirlenmiştir. Aileler tüm yaşam dönemlerinde mevcut gelirlerini en fazla yiyeceğe (% 94.9) harcamaktadır. Ailede konuşma (sohbet), ziyaret, çeşitli el işleri gibi boş zaman etkinliklerini daha çok annelerin yaptığı, okuma ve tiyatro, sinema gibi etkinlikleri çocukların yaptığı, tv izleme ve radyo dinleme etkinliğini ise babaların yaptığı saptanmıştır. Aile yaşam dönemlerinde en fazla zaman alan faaliyetlerin başında her üç dönemde de evin temizliği ve bakımı gelmektedir. Bunu ikinci sırada yemek pişirme faaliyeti izlemektedir. Ailelerin büyük bir kısmı (%78.8'i) aileye giren paranın yetmemesinden ve sıkıntı çektiklerinden bahsetmişlerdir. Bunu ikinci sırada %22.7 ile ev işlerinin yorucu olması ve yorgunluktan şikayet edenlerin izlediği görülmektedir. Ailelerin %99.3' ü ev yönetim etkinliklerinin paylaşılması gerektiğini belirtmişlerdir. Farklı yaşam dönemlerinde ise II. ve III. dönemlerde ailelerin tamamı, IV. dönemde ise %99.8' i ev yönetim etkinliklerinin paylaşılması gerektiğini belirtmişlerdir. m

Abstract:
This research has been planned and carried out in order to determine whether family members who have how socio-economical conditions participation levels home management and whether their participation levels vary according to the family life periods. In addition, this research has been carried out in order to find out common features of families in each life period another objective of this research is suggesting new ideas about sharing home management activities according to better use of family sources, improvement of life standards. Also, it is aimed to determine the education need about home management. In this research, the age and education levels of the children in the families are basic for tetermining family life periods. In other words, the period I is defined as "beginning years (new married couples without children)". The Periods II is "extension years (families with children between the ages 0 (zero) and 6 (six) who have not started to primary school)" The period III is "active years (families with children between the age of 7 (seven) and 19 (nineteen), who are going to primary or secondary school)". The period IV is "active years (families with children who are 19 (nineteen) or older and are going to university)". The period V is "last (final) years (families which have married children or children who have left home)" A questionnaire which has two parts was applied to families. There were questions about personal information in the first part of the questionnaire, and in the second part, there were questions in order to find out about the ideas and attitudes about home management activities and responsibilities. It has been found out that the education levels of the parents are very low. 70, 9 % of the mothers are illiterate while 64, 4 % of fathers are illiterate. The rate of the mothers who have graduated form primary school is more than the rate of the fathers; it 173, %. However, the rate of the fathers graduated from high school, which is 17, 3 %, is higher than the mothers. When the life periods are taken info consideration, education levels of the parents vary. During the period IV, 32, 6 % of the mothers have graduated IVform primary school and during the period II and III, the rates of the fathers who have graduated from high school are 20, 3 % and 20, 8 %, which are more than the mothers. When the numbers of the family members are examined, 97, 5 % of the mothers in the families which have been examined during this research are house wives. It has also been found out that 60, 5 % of the families earn about 251-400 million TL in a month. When family in come is examined according to the family life periods, the result is that 64, 9 % of the families during the period II earn about 251-400 million TL in a month while 62, 0 % of the families during the period III and 52, 3 % of the ones during the period IV have and in come of 251-400 million TL a month, 66, 2 % of the families during the period II, 54, 3 % of the families during the period III and 58, 1 % of the families during the period IV think that their in come is not suffient for them. 45, 2 % of the parents decide on spending the family in com together. In addition, most of the parents make decisions about children education together. While the couples decide on buying food together during the period II and III, it has been found out that the mothers decide on the same subject during the period IV. When it comes to buying clothes, 35, 1 % of the parents during the period II and 29, 4 % of the parents during the period III make decisions together. However, during the period IV, the children participate in the decision-making process about buying clothes. As a result of this research, the parents decide on spending the family in come together during all of the family life periods. It has been found out that mostly the mothers do the daily cleaning of the houses (dusting, cleaning of bathrooms and toilets, sweeping and wiping floors, cleaning walls, windows, doors, furniture, carpets, etc.) the fathers are more active in painting the houses that the mothers during all of the life periods, home management activities like planning menu, cooking, ironing, setting and clearing the tables and washing the dishes are mostly done by the mothers. While the mothers do the daily shopping of the families most of the time, the weekly and monthly shopping's are mostly done by the father. 43, 2 % of the fathersduring the period II buy furniture by them selves. However, the parents buy them together during the period II and III. The source which the families need most is money, with the rote of 81, 7 %. secondly needed source is time, which has got a rate of 13, 1 %. Energy need follows this, with the rote of 5, 2 %, the need for money is more during the period III, with the rote of 84, 1 % than other periods. It was also determined that the couples need the same kind of knowledge and capability sources about home management, which are their parents and relatives. The families spend 94, 9 % of their in come on food ring all of the life periods. It has been found out that most of the activities regarding to leisure time activities, such as talking (chatting), visiting people, making various handicrafts are done by the mothers; the activities like reading and going to the cinema and the theater are done by the children and the activities, such as watching TV and listening to the radio are done by the fathers. During all of the family life periods, the most time-consuming activities are house cleaning and care. Cooking follows them. 78, 8 % of the families have complained about the fact that their in come is not enough for them and that they have economical problems. 27, 7 % of the families have complained about the tiring house works and tiredness 99, 3 % of the families have expressed that home management activities should be shared among the family members. Especially all of the families in the period II and III and 99, 8 % of the families in the period IV. VI