İlköğretim din kültürü ve ahlak bilgisi dersi öğretmenlerinin yeterlikleri: İzmir ili örneğinde bir alan araştırması
The elementary education religion knowledge and moral teaching lesson teachers qualifications: The case sample of İzmir
Yazar: MÜCAHİT ARPACI
Danışman: DOÇ. DR. RECAİ DOĞAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bil. Öğretmenliği Ana Bilim Dalı / Din Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Din = Religion ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmada, İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi öğretmenlerinin yeterlik düzeyleri tesbit edilmiş ve bu yeterlik düzeylerinin, cinsiyet, medeni durum, görev süresi, öğrenim durumu, mezun olunan fakülte, mezun olunan lise türü, görev yapılan okulun bulunduğu yerleşim merkezi, haftalık girdiği ders saati, daha önce hizmet içi eğitim kursuna katılma durumu, katıldığı hizmet içi eğitim kursu sayısı, öğretmenlik dışında üstlendiği idari görevler, alanla ilgili dergi takibi, kitap okuma sıklığı, ikamet ettiği binanın mülkiyeti, eşin çalışma durumu, aylık gelir faktörlerine göre farklılık gösterip göstermediği araştırümıştır. ilköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi öğretmenlerinin sahip olmaları gereken yeterliklerin belirlenmesinde, Doğan ve Altaş tarafından geliştirilen "İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin Yeterlilik Ölçeği" adh ölçek kullanılmıştır. İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi öğretmenlerinin yeterlik boyutları olarak tespit edilen altı boyut: 1.Öğretmen rolünü benimseme, yansıtma ve geliştirme boyutu, 2. Eğitim-öğretim sürecinde aktiflik ve etkili kullanma boyutu, 3. Etkili iletişim bilgi ve tekniklerini kullanma boyutu, 4. Amaca ulaştıracak bilgi ve beceriler boyutu, 5. Öğretim teknolojileri boyutu, 6. Çocuk merkezli yaklaşım boyutlarıdır. Araştırmanın çalışma evreni, İzmir İlinde ilköğretim okullarında görev yapan İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi öğretmenlerinden oluşmaktadır, örneklem ise evrene dahil olan bütün ilköğretim okullarmda görev yapan İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi öğretmenlerinden oluşmaktadır. Buna göre İzmir ilinde, ilköğretim okullarmda görev yapan 420 İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi öğretmenlerine ulaşılmıştır. Bu öğretmenlerden il merkezinde görev yapanlara araştırmacının kendisi ulaşmış, ilçe merkezindekilere posta yoluyla ulaşılmıştır. Buna göre 251 veri toplama aracı geri dönmüştür. İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi öğretmenlerinin sahip olması gereken temel yeterlikler 6 yeterlik boyutunda 122 yeterlik maddesinden oluşmaktadır. Araştırma verilerininçözümlenmesinde, SPSS tekniği ile varyans analizi, aritmetik ortalama, t testi, Mann Whitney U Testi, Kruskal Wallis Testi ve LSD çoklu karşılaştırma testi kullanılmıştır. 2. Sonuçlar : Araştırmanın bulgularına dayalı olarak ulaşılan sonuçlar aşağıda verilmiştir: ilköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi öğretmenleri, öğretmenlik rolünü benimseme ve yansıtma boyutundaki yeterliklere yeterince sahiptirler. Bu alanda en düşük düzeyde sahip olunan veya yeterince sahip olunmayan yeterlik, "Mesleği ile ilgili yayınları izleme" en yüksek düzeyde sahip olunan yeterlik ise, "Çocuk sevgisi" dir. Öğretmenlerin mesleğini benimsemeleri için öncelikle, mesleğini benimsemesi, öğretmenlik mesleğini isteyerek yapması gerekmektedir. Ayrıca öğretmenlerin öğretim sürecinde muhatabı olan öğrencileri sevmesi, onları dinleyerek, kendilerini ifade etmelerine imkan tanıması gerekmektedir. İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi öğretmenleri, mesleği ile ilgili yayınları izleme konusunda daha düşük düzeye sahiptir. Ancak öğretmenlerin kendi alanlarında yapılan yeni araştırmaları takip ederek kendilerini geliştirmeleri, yaşam boyu öğrenmeyi kendilerini ilke edinmeleri gerekmektedir. Öğretmenlerin mesleği ile ilgili yayınlan izleme konusundaki yeterlik düzeylerinin düşük düzeyde olması, öğretmenlerin alanla ilgili akademik dergi takiplerin az olması, aylık kitap okuma sıklıklanmn düşük olmasıyla orantılıdır. Öğretmenlerin mesleği ile ilgili yayınları takip etmemelerinin sebebi, alanlarıyla ilgili dergileri ve kitapları takip etmemeleri veya bu dergi ve kitapları almak için alım güçlerindeki olumsuzluklar olabilir. Öğretmenlerin bu yeterliklere sahip olma düzeylerinde, öğretmenlerin öğrenim durumları ve aylık kitap okuma sıklıklan(Recode) boyutlarında anlamlı farklılık bulunmuştur. Belirtilen yeterliklere lisans mezunu öğretmenleri, lisansüstü mezunlarına göre daha yüksek düzeyde yeterliğe sahiptir. Lisansüstü mezunu öğretmenlerin, lisansüstü eğitimleri boyunca sürekli çalıştıkları alanla ilgilenmeleri, mesailerinin büyük bir kısmım araştırmalarıyla geçirmeleri, bu yönde kendilerini geliştirmeye çalışmaları sebebiyle, lisans mezunlarına göre yeterlik düzeyleri daha düşüktür. Öğretmenlerin aylık kitap okuma sıklıklarına(Recode) göre, ayda bir kitap ve daha az sayıda kitap okuyan öğretmenlerle, ayda 2-3 kitap okuyan öğretmenler arasında anlamlı fark vardır. Ayda 2-3 kitap okuyan öğretmenlerle ayda 4 ve üzeri kitap okuyan öğretmenler arasında anlamlı bir fark vardır. Öğretmenlerin kitap okuma durumları, onların mesleği ile ilgili gelişmeleri takip edebilmelerine, genel kültürlerinin artınlmasında önemli bir etkendir.

Abstract:
In this research, the Elementary education Religion Knowledge and Moral Teaching Lesson teachers' sex, marital status, working process, education status, the faculty gratuation of type of high school, the place of school being worked, the hour of lesson weekly given, the state of attending the in-service training curses, the number of in-service training courses been attended, thw managerial tasks been under taken expect teaching, reading magazine about the field, the frequency of reading boks, the ownership of the building been stayed, the working state of husband/wife, whether the difference occurs depending on mounthly income factors or not are being searced. While determining the qualigications that Elementary education Religion Knowledge and Moral Teaching Lesson teachers should have, the criterion " The Elementary education Religion Knowledge and Moral Teaching Lesson Teachers Qualification Criterion" which is developed by Doğan and Atlas is used. There are six dimensions determined as the qualification dimension of the Elementary education Religion Knowledge and Moral Teaching Lesson teachers ; 1. The dimension of apropriation, reflecting and developing the role of being teacher, 2. Being active and effective using, the educating-teachig process, 3. The*dimension of using effective communication, knowledge and tecniques, 4. The dimension of knowledge and skill for reaching the target 5. The dimension of teaching Technologies, 6. The dimension of children centered approach. The study field of the search consist of the Elementary education Religion Knowledge and Moral Teaching Lesson teachers, working in the elementary schools in İzmir. îllusrating consist of the Elementary education Religion Knowledge and Moral Teaching Lesson teachers who are working in all elementary schools including the field. According this, in İzmir, 420 Elementary education Religion Knowledge and Moral Teaching Lesson teachers working in the elementary schools are been reached. Among these teachers, the reseacher reached himself, ones working in the city center. The ones working in the disrict were been reached by mail. According to this, 251 data transmission turned back. The qualifications that Elementary education Religion Knowledge and Moral Teaching Lesson teachers should have, consist of 6 qualification dimensions 122 qualification. While analys in the search datas, varyans analyze whit SPSS tecniques, arithmetic average, test-t, Mann Whitney U test, Kruskal Wallis test and LSD multi comparison test were used.