Normoglisemik obez olgularda hipofiz-adrenal aks hiperaktivasyonu ve insülin direnci, beta hücre indeksi, serum leptin düzeyleri ile ilişkisi
The relationship between pituitary-adrenal axis activation, and insulin resistance, beta-cell index, serum leptin levels in normoglysemic obese patients
Yazar: MURAT HAKAN TEREKECİ
Danışman: DOÇ.DR. M. EMİN ÖNDE
GATA / Haydarpaşa Eğitim Hastanesi  / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2002
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases

Özet:
ÖZET Obezite, sıklıkla artmış kortizol üretimi ve hızlanmış yıkım hıza ile birliktedir. Obezitede aynı zamanda hipofîz-adrenal aks hiperaktivasyonu da mevcuttur. Pek çok çalışma, insulin direncinin tip 2 diyabetin güçlü bir belirleyicisi olduğunu göstermiştir. Yalan zamanda insülin direncinin yaygın aterosklerozla birlikteliği gösterilmiştir. Bu nedenledir ki, insülin direncinin gösterilmesi, tip 2 diyabet ve/veya kardiyovasküler hastalık riskinin yüksek olduğu olguları tanımlamak açısından klinik önem taşımaktadır. Bu çalışmanın amacı, normoglisemik obez hastalarda hipofîz-adrenal aks aktivitesini değerlendirmek ve insülin direnci, P-hücre indeksi, serum leptin düzeyleri ile ilişkisini araştırmaktır. Bu çalışmada, hastalık aktiviteleri değişik derecelerde olan 57 olgu (ortalama yaş 46.4±9.7 (23-60)(VKİ =35.9+3,0 kg/m2 ) ve 20 sağlıklı kontrol değerlendirilmiştir. 12 saat açlığı takiben, tüm olgulara serum insülin düzeyi HOMA ile saptanmış insülin duyarlılığı, serum leptin, kortizol, ACTH, üriner kortizol düzeyleri ölçümünden oluşan tanısal protokol uygulandı. Normoglisemik obez hastalarda kontrollere oranla açlık serum insülin, HOMA-IR, HOMA-p-hücre indeksi, serum leptin düzeyleri (27.8±10.6 vs. 11.5+2.7 uIU/ml pO.001, 7.0±2.9 vs. 2.9±0.8 pO.001, 281.8±120.5 vs. 103.0+31.2 pO.001, 12.6+3.8 vs. 5.2±1.4 ng/ml p<0.001 sırasıyla) anlamlı derecede yüksekti. Normoglisemik obez hastalarda kontrollere oranla serum ACTH, kortizol, üriner kortizol düzeyleri (46.5±20.5 vs. 47.5±14.3 pg/ml p>0.05, 10.0+3.8 vs. 10.5+4.6 ng/ml p>0.05, 53.5+20 vs. 49.7İİ9.3 ug/24h p>0.05 sırasıyla) yönünden farklılık yoktu. Çalışma grubu olgularında insülin duyarlılığının azaldığı (HOMA-IR=7.0±2.9), fakat hipofiz-adrenal aks ile ilgili bulguların normal şuurlarda olduğu saptandı. Korelasyon analizi, HOMA-IR ile serum kortizol, ACTH, üriner kortizol düzeyleri arasında herhangi bir bağlantı bulunmadığını gösterdi. P-hücre indeksi ile hipofiz-adrenal aks aktivitesi arasında da herhangi bir bağlantı yoktu. Normoglisemik obez olgularda insülin direnci gelişiminde, hipofiz-adrenal aks hiperaktivasyonunun merkezi rol oynadığını düşünüyoruz. Ancak hızlanmış kortizol yıkımı nedeniyle adrenal steroid seviyelerinde yükseklik saptamadık. 39

Abstract:
YABANCI DİLDE ÖZET (İNGİLİZCE) THE RELATIONSHIP BETWEEN PITUITARY-ADRENAL AXIS ACTIVATION, AND INSULIN RESISTANCE, £-CELL INDEX, SERUM LEPTIN LEVELS IN NORMOGLYSEMIC OBESE PATBENTS Obesity is often associated with an increased Cortisol production and accelerated degradation rate. It is also associated with hyperactivation of the pituitary-adrenal axis. Several studies demonstrated that insulin resistance is a strong predictor of type 2 diabetes. More recently, insulin resistance has been shown to be associated with prevalent atherosclerosis. Thus, the recognition of insulin resistance seems to have clinical relevance in identifying subjects at high risk of type 2 diabetes and/or cardiovascular disease. The purpose of this study was to evaluate the activity of pituitary-adrenal axis in normoglysemic obese patients in relation to insulin resistance, p-cell index, serum leptin levels. In this study, 57 subjects (aged 46.4 ±9.7 years (range 23-60), BMI 35.9±3.0 kg/m2) with varying degrees of obesity and 20 healthy controls were studied. After a 12-h overnight fast, all subjects underwent a diagnostic protocol including serum insulin level, HOMA-IR estimated insulin sensitivity, serum insulin, C-peptide, leptin, Cortisol, ACTH, urinary Cortisol levels measurements. The fasting insulin levels, HOMA scores, HOMA P-cell index and serum leptin levels were significantly higher in all normoglycemic obese patients than in control subjects (27.8+10.6 vs. 11.5±2.7 ulU/ml, pO.001 and 7.0+2.9 vs. 2.9+0.8, pO.001 and 281.8+120.5 vs. 103.0+31.2, p<0.001 and 12.6±3.8 vs. 5.2±1.4 ng/ml, p<0.001 respectively). Serum ACTH, Cortisol, urinary Cortisol were significantly different in all normoglycemic obese patients than in control subjects (46.5±20.5 vs. 47.5±14.3 pg/ml, p>0.05 and 10.0+3.8 vs. 10.5±4.6 ug/ml, p>0.05 and 53.5+20 vs. 49.7+19.3 ug/24h, p>0.05 respectively). The study group had a lower insulin sensitivity index (HOMA-IR=7.0±2.9), but normal pituitary-adrenal axis activity findings. The correlation analysis showed that there was no correlation between HOMA-IR and serum Cortisol, ACTH, urinary Cortisol levels. Also there was no correlation between HOMA {5-cell index and pituitary-adrenal axis activity. We thought that pituitary-adrenal axis hyperactivation played a central role for insulin resistance in nondiabetic obese patients. However we couldn't find high levels of adrenal steroids because of accelerated Cortisol degradation. 40