Yunanistan Başbakanı Venizelos'un Pontus politikası (1914-1920)
Pontus policy of the Greek Prime Minister Venizelos (1914-1920)
Yazar: PINAR SELÇUK ÖZGÜR
Danışman: DOÇ. DR. ÇAĞLA DERYA TAĞMAT
Ankara Üniversitesi / Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Megali İdea = Megali Idea ; Pontus = Pontus ; Rumlar = Rums ; Venizelos, Eleftherios = Venizelos, Eleftherios

Özet:
Türkçe literatürde Pontus sorunu ya da meselesi olarak adlandırılan konu 19. yüzyılın
ortalarında Doğu Karadeniz kıyılarında bağımsız bir Pontus Devleti kurmak amacıyla Rumlar 
tarafından gerçekleştirilen bir bağımsızlık hareketi olarak ortaya çıkmıştır. Pontus Rumlarının 
bağımsızlık düşüncesi Meşrutiyet döneminde doğmuş, Balkan Savaşları ile ivme kazanmış, 
Birinci Dünya Savaşı sırasında gelişmiş ve Trabzon'un Rus işgali sırasında siyasi arayışlar ve 
çete faaliyetleri ile silahlı bir isyana dönüşmüştür. Birinci Dünya Savaşı'nda Bolşevik 
Devriminin gerçekleşmesi Karadeniz Rumlarının da genel gidişatında ciddi kırılmalara neden 
olmuştur ve Kafkaslara Rum göçü başlamıştır. Diğer yandan Mondros Mütarekesinin 
imzalanmasıyla cesaret bulan Karadeniz Rumları bağımsızlık konusunda farklı ihtimaller 
üzerine yoğunlaşmışlardır.
Mütareke döneminde ise Karadeniz Rumları bağımsızlıklarını kazanmak ve özerk bir 
devlet kurma amacıyla örgütlenmiştir. Esasen tek başına özerk bir devlet kurulmasını isteyen 
Karadeniz Rumları, Yunan Devleti'ne uzak olan coğrafi konumu başta olmak üzere bazı
etkenler nedeniyle böyle bir devletin kurulma ihtimalinin düşük olduğunun farkına varmıştır. 
Bu nedenle başka bir devletin mandası ya da konfederasyon düşüncesine sıcak bakmıştır. Çok 
kısa süreliğine de olsa Amerikan mandası, "ana vatan" Yunanistan'a bağlanma, Ermenilerle 
konfederasyon ya da Osmanlı Devleti ile iş birliği gibi düşüncelerine yanaşmıştır. Bu 
ihtimallerin içinde Ermeni Devleti ile iş birliği ile bir devlet oluşturulması gerçekleşmeye en 
yakın ihtimal olarak görünmüştür. Diğer yandan dönemin Yunanistan Başbakanı Eleftherios 
Venizelos da bu düşünceyi savunmuştur.
Yunan Başbakanı Venizelos bir Pontus devletinin kurulmasını düşük bir ihtimal olarak
değerlendirmiştir. Yunanistan'ın Pontus Rumlarının bu talebini kabul etmesi halinde, Yunan 
Devleti'nin Büyük Devletlerden destek beklediği taleplerini (Batı Anadolu, Ege Adaları gibi) 
zayıflatacağına hükmetmiştir. Bu sebeple Venizelos, zaten coğrafi konumunu dikkate alarak
"Pontus Rum Devletinin" Ermeni Devleti'nin desteğiyle kurulmasını tercih etmiştir. Ancak bu 
esnada Karadeniz Rumları Batum ve Tiflis'te çeşitli kongreler organize ederek kendi 
gelecekleri konusunda bizzat çalışmaya başlamışlardır.
Sevr Antlaşması'nın imzalanması ile Büyük Yunanistan hayaline kavuştuğunu düşünen 
Venizelos 1920 Kasım seçimleri sonunda beklemediği bir seçim yenilgisi yaşamış ve Fransa'ya 
gitmiştir. Konstantinos'un Yunanistan tahtına geri dönmesi, Yunan cephesinin Küçük Asya'da 
genişlemesi ve 1922 yılında Yunan Ordusunu bozguna uğraması gibi gelişmeler Pontus Devleti 
kurulması düşüncesinin terk edilmesine yol açmıştır. 1923 yılında Lozan Antlaşması
imzalanması ile bölgede yeni bir düzen oluşturulmuştur.

Abstract:
The issue, which is called the Pontus problem or issue in Turkish literature, emerged as 
an independence movement carried out by the Greeks in the middle of the 19th century in order 
to establish an independent Pontus State on the shores of the Eastern Black Sea. The idea of 
independence of the Pontus Greeks began in the Constitutional Monarchy period, gained 
momentum with the Balkan Wars, developed during the First World War, and turned into an 
armed rebellion with political pursuits and gang activities during the Russian occupation of 
Trabzon. The realization of the Bolshevik Revolution in the First World War caused serious 
breaks in the general course of the Black Sea Greeks and the Greek migration to the Caucasus 
began. On the other hand, the Black Sea Greeks, who were encouraged by the signing of the 
Armistice of Mondros, focused on different possibilities for independence.
During the armistice period, the Black Sea Greeks were organized with the aim of gaining 
their independence and establishing an autonomous state. In fact, the Black Sea Greeks, who 
wanted to establish an autonomous state on their own, realized that the possibility of 
establishing such a state was low due to some factors, especially its geographical location far 
from the Greek State. For this reason, the community looked warmly to the idea of a mandate 
or confederation of another state. Even for a very short time, the American mandate, the ideas 
of unite to the "motherland" Greece, confederation with the Armenians or cooperation with the 
Ottoman State were considered by the Blacksea Greeks. Among these possibilities, the creation 
of a state in cooperation with the Armenian State seemed to be the closest possibility. On the 
other hand, the Greek Prime Minister of the period, Eleftherios Venizelos, also defended this 
idea.
Greek Prime Minister Venizelos considered the establishment of a Pontic state as a low 
probability. He ruled that if Greece accepted this demand of the Pontic Greeks, it would weaken 
the demands of the Greek State for which it expected support from the Great Powers (Western 
Anatolia, Aegean Islands, etc.). For this reason, Venizelos preferred the establishment of the 
"Pontus Greek State" with the support of the Armenian State, already taking into account its 
geographical location. However, in the meantime, the Black Sea Greeks started to work on their 
own future by organizing various congresses in Batumi and Tbilisi.
Thinking that he had achieved his dream of Greater Greece with the signing of the Treaty 
of Sevres, Venizelos suffered an unexpected electoral defeat at the end of the 1920 November 
elections and went to France. Developments such as the return of Constantine to the throne of Greece, the expansion of the Greek front in Asia Minor and the defeat of the Greek Army in 
1922 led to the abandonment of the idea of establishing the Pontus State. With the signing of 
the Treaty of Lausanne in 1923, a new order was established in the region.