Kraniyal cerrahi sonrasında asetazolamid kullanımının beyin omurilik sıvısı fistülünü engelleme üzerindeki etkisinin retrospektif olarak incelenmesi
A retrospective study of the effect of acetazolamide use on the prevention of cerebrospinal fluid fistula after cranial surgery
Yazar: EMİRCAN ORTAHİSAR
Danışman: PROF. DR. PULAT AKIN SABANCI
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Beyin ve Sinir Cerrahisi Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Nöroşirürji = Neurosurgery
Dizin: Asetazolamid = Acetazolamide ; Beyin omurilik sıvısı =   ; Beyin omurilik sıvısı rinoresi = Cerebrospinal fluid rhinorrhea ; Dura mater = Dura mater ; Fistül = Fistula ; Serebral ventriküller = Cerebral ventricles ; Serebrospinal sıvı = Cerebrospinal fluid ; Serebrospinal sıvı basıncı = Cerebrospinal fluid pressure

Özet:
AMAÇ: Beyin omurilik sıvısı (BOS) fistülü nöroşirürji ameliyatlarında sık karşılaşılan morbidite ve mortaliteyi artıran bir komplikasyondur. Asetazolamid, BOS üretimini azalttığı bilinen, karbonik anhidraz enzim inhibitörü bir ilaçtır. Bu konuda kesin bir fikir birliği olmamasına karşın bazı cerrahlar özellikle araknoid membranın açıldığı spinal cerrahilerden sonra BOS fistülü gelişimini azaltmak için erken dönemde asetazolamid kullanabilmektedir. Bu çalışmada elektif olarak intrakraniyal lezyonlar nedeniyle ameliyat edilen hastalarda ameliyat sonrası dönemde beyin omurilik sıvısı fistülü gelişimini engellemek için erken dönemde asetazolamid tedavisinin etkinliğini değerlendirmeyi amaçladık.

GEREÇ VE YÖNTEM: İstanbul Üniversitesi (İU) İstanbul Tıp Fakültesi (İTF) Nöroşirürji Kliniği'nde 1 Ocak 2021 – 1 Temmuz 2022 tarihleri arasında intrakraniyal lezyon nedeniyle elektif olarak transkraniyal veya transsfenoidal yolla, mikroskobik veya endoskobik olarak ameliyat edilmiş olan hastaların epikrizleri ve ameliyat sonrasındaki rutin poliklinik muayene notları geriye yönelik olarak incelendi. Ameliyat sonrası erken dönemde lomber drenaja alınan hastalar çalışma dışı bırakıldı. Çalışmaya, yarısı ameliyat sonrası erken dönemde astazolamid kullanan ve diğer yarısı da kullanmayan, toplam 100 hasta dahil edildi.

BULGULAR: Hastaların yaş ortalamasının 48,71±14,99 olduğu görüldü. Çalışmaya 54'ü erkek ve 46'sı kadın olmak üzere toplam 100 hasta dahil edildi. Yaş, cinsiyet, beden kitle indeksi (BKİ), cerrahinin yapıldığı taraf, kraniyotomi alanı (cm2), duraplasti için kullanılan yardımcı materyalin çeşidi, cerrahi sahaya dren bırakılması ve BOS fistülünün gelişim günü durumuna göre hastalarda BOS fistülü gelişim oranlarında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmadı (p>0,05). Supratentoryal bölge yerleşimli lezyonu olan hastalarda BOS fistülü gelişim oranının istatistiksel olarak anlamlı derecede daha düşük olduğu saptandı (supratentoryal, %4,8 ve infratentoryal/sellar, %21,6; p=0,017). Asetazolamid kullanan hasta grubunda sadece dört hastada BOS fistülü geliştiği ve bunlardan sadece bir tanesinin ikinci bir cerrahi girişime ihtiyacı olduğu görüldü.

SONUÇ: Asetazolamid, etki mekanizması ile BOS üretimini azaltan bir ajan olduğu için BOS fistülü tedavisinde kullanılabileceği düşünülmüştür. Profilaktik olarak ameliyat sonrası erken dönemde asetazolamid kullanımının etkisinin araştırıldığı çalışmamızda infratentoryal ve sellar bölge yerleşimli lezyonlarda supratentoryal yerleşimli lezyonlara göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha fazla BOS fistülü olduğu görüldü. Ameliyat sonrası erken dönemde asetazolamid kullanımının BOS fistülünün gelişmesi halinde hastanın tedavisinde ikinci bir cerrahi işlem ihtiyacını azalttığı görüldü.

Abstract:
AIM: Cerebrospinal fluid (CSF) fistula is a common complication in neurosurgical operations that increases morbidity and mortality. Acetazolamide is a carbonic anhydrase enzyme inhibitor known to decrease CSF production. Although there is no definite consensus on this issue, some surgeons may use acetazolamide in the early period to reduce the development of CSF fistula, especially after spinal surgeries in which the arachnoid membrane is opened. In this study, we aimed to evaluate the efficacy of early acetazolamide treatment to prevent the development of CSF fistula in the postoperative period in patients who underwent elective surgery for intracranial lesions.

MATERIALS and METHODS: The patient files who underwent elective transcranial and transsphenoidal operations either microscobic or endoscopic approaches for intracranial lesions in the Department of Neurosurgery, Istanbul University, Istanbul Faculty of Medicine, between 1 January 2021 and 1 July 2022 were retrospectively reviewed. Patients who underwent lumbar drainage in the early postoperative period were excluded from the study. A total of 100 patients, half of whom used astazolamide in the early postoperative period and the other half did not, were included in the study.

RESULTS: The mean age of the patients was 48.71±14.99. A total of 100 patients, 54 males and 46 females, were included in the study. Patients younger than 50 years of age had a statistically significantly higher rate of CSF fistula development compared to patients aged 50 years and older (<50, 18.8% and ≥50, 3.8%; p=0.017). There was no statistically significant difference in the rates of CSF fistula development according to gender, body mass index (BMI), side of surgery, craniotomy area (cm2), type of auxiliary material used for duraplasty, placement of a drain in the surgical field, and day of CSF fistula development (p>0.05). The rate of CSF fistula development was statistically significantly lower in patients with lesions located in the supratentorial region (4.8% for supratentorial and 21.6% for infratentorial/sellar, p=0.017). In the acetazolamide group, only four patients developed CSF fistula and only one of them needed a second surgical intervention.

CONCLUSION: Since acetazolamide is an agent that decreases CSF production with its mechanism of action, it is thought to be used in the treatment of CSF fistula. In our study in which the effect of prophylactic use of acetazolamide in the early postoperative period was investigated, it was observed that there were statistically significantly more CSF fistulas in infratentorial and sellar lesions than in supratentorial lesions. The use of acetazolamide in the early postoperative period decreased the need for a second surgical procedure in the treatment of the patient in case of development of CSF fistula.