Yurt dışı eğitim ve Türk modernleşmesi
The study abroad and the Turkish modernization
Yazar: AYNUR ERDOĞAN
Danışman: PROF. DR. İSMAİL COŞKUN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Sosyoloji = Sociology ; Tarih = History
Dizin: Eğitim politikaları = Educational policies ; Eğitim tarihi = Educational history ; Modern eğitim = Modern education ; Modernleşme = Modernization ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Yurt dışı = Abroad

Özet:
Bu çalışmada, Osmanlı Devleti?nin modernleşme politikalarına bağlı olarak ortaya çıkan modern bilgi ve beceriyle mücehhez insan gücü ihtiyacını karşılamak için başvurduğu, önemli ve günümüze kadar süreklilik gösteren bir strateji olarak yurt dışı eğitim olgusu ele alınmaktadır. Yurt dışı eğitimin modernleşme politikalarındaki merkezi konumundan hareketle bu uygulamanın evreleri, öğrencilerin tahsil alanları, gönderildikleri merkezler, devlet yöneticilerinin uygulamaya dair tepki ve yorumları vb. etkenler tahlil edilerek Osmanlı modernleşmesinin evreleri ve yönelimleri tespit edilmeye çalışılmaktadır. Nedensel analitik tarihsel sosyolojik yöntemle yurt dışı eğitim parametresi üzerinden Osmanlı modernleşme süreci dönemlendirilmekte ve modernleşme anlayışlarına dayanarak kavramlaştırmalara gidilmekte ve modernleşme tipolojileri çıkarılmaktadır. Tanzimat dönemi, modern ürün/sonuçların transferi; II. Abdülhamit dönemi, özgül modernleşme denemesi; II. Meşrutiyet dönemi, paradigmatik modernleşme tipolojileriyle incelenmektedir. Çalışmada, bu modernleşme tipolojilerine paralel olarak yurt dışı eğitim olgusunun aldığı biçimler tespit edilmektedir. Bu bağlamda Tanzimat döneminde, modern bilgi ve tekniğin aktarılması hedefiyle Avrupa?ya teknik alanlarda öğrenci gönderildiği; II. Abdülhamit döneminde, modernleşmenin imparatorluğun iç dinamikleriyle üretilmesi amacıyla öğrenci gönderme uygulamasına kısıtlamalar getirildiği; II. Meşrutiyet döneminde ise, paradigmatik modernleşmenin sonucu olarak öğrenci gönderme uygulamasında niceliksel ve niteliksel değişim gerçekleştiği görülmüştür. Ayrıca çalışmada yurt dışı eğitimli öğrenci tipolojisinin çıkarılması amacıyla Avrupa?daki etki kanalları, Osmanlı toplumundaki algıları, Osmanlı modern okullarında eğitim gören öğrencilerden farkları vb. konular tahlil edilmiştir.

Abstract:
This study examines ?study abroad? phenomenon which was caused by modernization policies of the Ottoman Empire, that was attempted to meet the needs of human resources equipped with modern knowledge and skills, and functioned as an important and continuing strategy up to the present day. Due to the central position of studying abroad in modernization policies, I tried to identify the phases and tendencies of the Ottoman modernization by analyzing the phases of this practice, the study fields of the students, the cities they were sent, and the governor?s responses and comments on this practice etc. By using causative analytical historical sociological method, Ottoman modernization process has been periodized in terms of ?study abroad? parameter and modernization tendencies have been conceptualized as typologies. Tanzimat period has been examined under the typology of the transfer of modern product/result, and Abdülhamit II period under the typology of specific modernization attempt, and Meşrutiyet II period under the typology of paradigmatic modernization. The study also identifies the changing forms of ?study abroad? phenomenon in line with these modernization typologies. In this context, it has been seen that in Tanzimat period students were sent to be trained in technical fields with the aim of transferring modern knowledge and technique, and in Abdülhamit II period, the practice of sending students abroad was restricted in order to generate modernization with internal dynamics of the state, and in Meşrutiyet II period quantitative and qualitative changes were occurred in the practice of study abroad as a result of paradigmatic modernization. In addition, to get the typology of the students educated abroad some subjects were included to the analysis such as the channels of influence in Europe, perceptions of Ottoman society about these students, and their differences from Ottoman modern school pupils etc.