Temporomandibular düzensizliklerde hipotalamo-pituiter-adrenal aks fonksiyonlarının değerlendirilmesi
Assesment of hypothalamic-pituitary-adrenal axis in patients with temporomandibular disorders
Yazar: SÜREYYA CURA
Danışman: PROF. DR. MEHMET KIRNAP
Erciyes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2010
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation
Dizin: Adrenal bezler = Adrenal glands ; Bedenselleştirme = Somatization ; Dehidroepiandrosterone sülfat = Dehydroepiandrosterone sulfate ; Depresyon = Depression ; Hidrokortizon = Hydrocortisone ; Hipofiz bezi = Pituitary gland ; Hipotalamus = Hypothalamus ; Temporomandibular eklem = Temporomandibular joint ; Temporomandibular eklem hastalıkları = Temporomandibular joint disorders ; İnsülin benzeri büyüme faktörü I = Insulin like growth factor I

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı temporomandibular düzensizliği olan hastalarda bazal hormon düzeylerinin ve hipotalamo-pituiter-adrenal (HPA) aks fonksiyonlarının değerlendirilmesi; temporomandibular düzensizlik (TMD) semptomlarının, depresyon ve somatizasyon düzeyine etkilerinin ölçülmesidir.Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Ocak 2009-Aralık 2009 tarihleri arasında, Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon polikliniğine başvuran, temporomandibular düzensizlikler için araştırma teşhis kriterleri (TMD/ATK)'ne göre TMD tanısı almış 17 hasta ve kontrol grubu olarak 15 sağlıklı gönüllü dahil edildi. Temporomandibular bölge muayeneleri, ağrı durumu, ağrı nedeniyle oluşan sosyal ve fiziksel yetersizlik seviyesi ile depresyon ve somatizasyon durumunun değerlendirilmesi için, TMD/ATK eksen I ve II formları kullanıldı. Hasta ve kontrol grubunun bazal östradiol (kadınların), testesteron (erkeklerin), serbest T3 hormonu (sT3), serbest tiroksin (sT4) hormonu, tiroid stimülan hormon (TSH), prolaktin (PRL), folikül stimülan hormon (FSH), luteinizan hormon (LH), insülin benzeri büyüme faktörü (İGF-1) seviyeleri ölçüldü. Ayrıca bazal kortizol ve DHEAS için kan örnekleri alındı. Bazal hormon ölçümleri yapıldıktan sonra, HPA aks fonksiyonlarının değerlendirilmesi amacıyla katılımcılara, dinamik testlerden; 1 mg'lık (bir gecelik) deksametazon supresyon testi ve 1 ?g adrenokortikotrop hormon (ACTH) stimülasyon testi yapıldı. 1 ?g ACTH stimülasyon testinde; 0, 30, 60, 90 ve 120. dakikalarda kortizol ve dehidroepiandrosteron-sülfat (DHEAS) ölçümü için kan örneği alındı.Bulgular: Bazal hormonlardan serbest T3 ve T4, TSH, LH, FSH, PRL, östradiol (E2) seviyeleri iki grupta benzer bulundu. İki grubun İGF-1 düzeyleri karşılaştırıldığında ise, hasta grubunun İGF-1 düzeyi ortalaması, kontrol grubununkinden istatiksel açıdan anlamlı olarak daha düşük bulundu. Erkek hastaların testesteron (T) seviyeleri, kontrol grubundaki erkeklerden daha düşüktü. Temporomandibular düzensizliği olan hastalar ve kontrol grubunun bazal kortizol ve DHEAS seviyeleri benzer bulundu. TMD'li hastalardan depresyonu olanların DHEAS seviyeleri ve DHEAS/Kortizol oranları, depresyonu olmayanlardan ve kontrol grubundan düşük bulundu. HPA aksın değerlendirilmesi için yapılan 1?g ACTH stimülasyon testi sonucunda; hasta grubunda yeterli ve kontrol grubundaki ile benzer kortizol ve DHEAS yanıtları bulundu. 1 mg deksametazon supresyon testi ile TMD'li hastalarda kontrol grubundakine benzer kortizol supresyonu tespit edildi. Hasta grupta deksametazon supresyon testine verilen DHEAS yanıtları da kontrol grubu ile benzer bulundu. TMD'li hastalarda depresyon ve somatizasyon skorları yüksek bulundu.Sonuç: Bu çalışma TMD'li hastalarda HPA aks fonksiyonlarının sağlıklı kontrollerden farklı olmadığını ancak bu hastalarda İGF-1 düzeylerinin düşük olması nedeniyle growth hormon (GH) ? İGF-1 akslarında bozukluk olabileceğini gösterdi. TMD'li hastalarda GH ? İGF-1 aksındaki bozukluğun, bu hastalarda görülen çeşitli semptomların sebebi olabileceği düşünüldü. Ancak TMD'li hastalarda GH ? İGF-1 aksının dinamik testlerle değerlendirildiği çalışmalara ihtiyaç vardır. TMD'li erkek hastalarda T düzeylerinin sağlıklı erkeklere göre düşük bulunması, bu hastalarda T düşüklüğünün, TMD ağrısı için risk oluşturmuş olabileceğini düşündürmekle birlikte bu hipotezin desteklemesi için daha ileri çalışmalar gerekmektedir. Depresyonla TMD birlikteliği olan hastalarda, DHEAS ve DHEAS/Kortizol oranlarının düşüklüğü, bu hastalara ait semptomların biyolojik bir göstergesi olarak değerlendirildi. TMD'li hastalarda depresyon ve somatizasyonun oldukça sık olması, bu hastalarda multidisipliner tedavi yaklaşımlarını gerektirmektedir.Anahtar Kelimeler: DHEAS, depresyon, hipotalamik-pitüiter-adrenal aks, İGF-1, kortizol, somatizasyon, temporomandibular düzensizlikler

Abstract:
Objective: The aims of present study are assessing the baseline hormone levels and hypothalamic-pituitary-adrenal (HPA) axis functions and measuring the effect of symptoms on depression and somatization levels in patients with temporomandibular disorders (TMD).Patients and Methods: 17 patients who were presented in Physical Medicine and Rehabilitation Outpatient Clinic of Erciyes University Medical School and fulfilled the research diagnostic criteria for temporomandibular disorders (RDC/TMD) and 15 healthy controls were enrolled to the study between January 2009 - December 2009. In both groups, RDC/TMD axis I and axis II were used to design a standardized test for examination and measure pain characteristics, pain-related disability, depression and somatization levels. Basal hormones including free T3 (fT3), free T4 (fT4), thyrotropin (TSH), luteinizing hormone (LH), follicle-stimulating hormone (FSH), insulin-like growth factor 1 (IGF-1), prolactin (PRL), estradiol (for women), testesterone (for men) assays were performed. Blood samples were also taken for measurements of basal cortisol and DHEAS. After the baseline hormone assays, dynamic tests were used to investigate the hypothalamic-pituitary-adrenal (HPA) axis and adrenal activity. 1 mg (overnight) dexamethasone suppression test and 1 ?g adrenocorticotropic hormone (ACTH) stimulation test was performed both in patient and control groups. For 1 ?g adrenocorticotropic hormone (ACTH) stimulation test blood samples were taken on minutes 0, 30, 60, 90 and 120 for plasma cortisol and DHEAS levels.Results: Basal levels of fT3, fT4, TSH, LH, FSH, PRL, estradiol (E2) showed no difference between TMD and healthy groups but IGF-1 levels were significantly lower in TMD group than the healthy controls. Testesterone (T) levels of men with TMD were significantly lower than the T levels of healthy men. In 1 ?g ACTH stimulation test, which were done for assessing hypothalamic-pituitary axis, cortisol and DHEAS responses of patients were sufficient and similar to responses of control group. In patient group, cortisol suppression was similar to the control group which was detected by 1 mg dexamethasone suppression test. Baseline DHEAS levels did not differ between groups. But DHEAS levels and DHEAS to cortisol ratios of TMD patients with depression were significantly lower than those without depression and healthy controls. DHEAS levels of TMD patients after 1 mg dexamethasone suppression test were also similar to the healthy controls. Depresion and somatisation levels were high in TMD patients.Conclusions: Present study showed that function of hypothalamic-pituitary-adrenal (HPA) axis did not differ in patients with TMD from normal individuals. But significantly lower IGF-1 levels were seen in TMD patients which may show a disfunction of GH ? IGF-1 axis and be an explanation of many symptoms of these patients. Further studies are necessary to evaluate this axis with dynamic tests. T levels of men with TMD were lower than that of healthy men. The lower T levels of male patients may be a risk factor for TMD. But further studies must be done to confirm this hypothesis. The lower DHEAS levels and DHEAS to cortisol ratios of depressive TMD patients, can show a byological evidence for some symptoms which were seen in these patients. Because of the high ratios of depression and somatization in patients with TMD, a multidisciplinary approach is necessary for the management of TMD.Keywords: Cortisol, DHEAS, depression, HPA axis, IGF-1, somatization, temporomandibular disorders