Seyyahların gözüyle Osmanlı döneminde faaliyet gösteren Kervansaraylar
Travelers' point of view on the caravanserais that keep functioning in the Ottoman period
Yazar: MURAT ÖZER
Danışman: DOÇ. DR. İLKNUR KOLAY
İstanbul Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
ÖZET Bu çalışmada, Osmanlı döneminde faaliyet gösteren, bir konaklama yapısı olarak kervansaray incelenmektedir. Kervansarayların işleyişi, yolculara yapılan muamele, konaklama usulleri ikram edilen yemekler gibi sosyal hayatı ilgilendiren pek çok konu, çalışmanın ilgi alanına girmektedir. Osmanlı Devleti'nin kurulduğu 13. yüzyılın başından 20. yüzyılın başına kadar geçen uzun bir sürede faaliyet gösteren, ancak bugün işlevini yitirmiş olan kervansaraylardaki işleyiş, seyyahların gözünden aktarılmaya çalışılmıştır. Çalışma içinde değerlendirilen kervansaraylar, hem Osmanlı, hem de Osmanlı öncesi dönemde inşa edilmiş; ancak, Osmanlı'nın varlık gösterdiği yüzyıllarda kullanılmış yapılardır. Çalışma, kervansaray, ribat, han terimlerinin açıklandığı ve çalışmada kullanılan seyahatname yazarlarıyla eserlerinin tanıtıldığı giriş; seyyahların gözüyle kervansarayların anlatıldığı ve sekiz bölümden oluşan metin kısmı; bu metinde aktarılanların bilimsel çalışmalar ışığında tartışıldığı değerlendirme bölümü ve sonuç kısmından oluşmaktadır. Seyyah, tüccar ve elçilerin gözlemlerine dayanarak oluşturulan metin kısmının ilk bölümünde, kervansaray ve diğer konaklama yapılan tanımlanmıştır. İkinci bölümde; kervansarayların mimari yapılan, sayısı ve unsurlan; üçüncü bölümde konaklama başlığı altında, seyyah, elçi ve en genel anlamda yolculann karşılaştıklan muamele, konaklama usulleri, kervansaray dışındaki konaklama yapılan ve kervansaraylara konforu üzerinde durulmuştur. Dördüncü bölümde, yolculara ikram edilen yemekler, ikram edilen yerlerle birlikte anlatılmaktadır. Beşinci bölümde, yolcularla birlikte kervanda hareket eden hayvanların banndınldığı ahırlar; altıncı bölümde, kervansaraylarda ücret konusu incelenmektedir. Yedinci bölümde, kervansaraylara ticari işlevleri dışındaki kullanım alanlan başlığı altoda, ibadet, eğitim ve esir pazarlan gibi konular anlatılırken son bölümde, kervanlarda seyahat konusu üzerinde durulmuştur. Değerlendirme bölümünde, seyahatname yazarlarının aktardıktan, bilimsel çalışmalar, süreli yayınlarda yayınlanmış makalelerle karşılaştınlmış ve bir sonuca ulaşılmaya çalışılmıştır. VI

Abstract:
SUMMARY Ottoman caravanserais functioning as a structure of accommodations for the travelers are searched in this study. Several subjects related with social life, such as the way the caravanserais had functioned, the visitors were treated, the accommodation conditions, and food services were the topics studied in this survey. The system of the caravanserais, that functioned from the beginning of 13 th century, when the Ottoman Empire founded, to the beginning of the 20th century, and lost their functions now, are told from the travelers' sight. The caravanserais, which were surveyed, were either built before or during the Ottoman period; however, they were all in use in the Ottoman era. This study consists of an introduction chapter where the terms of caravanserai, ribat and khan are discussed and the travelers and the travel books used in the research are presented, the second chapter where the information on the caravanserais given by the travelers are surveyed under eight subtitles, the third chapter in which the information given by the travelers are discussed and evaluated with the other studies on caravanserais and the conclusion chapter. In the second chapter in which the observations of the traveler's, merchants' and ambassadors' are given, the caravanserais and other buildings that were used to spend the night are defined under the first subtitle. Under the second subtitle, the architecture of the caravanserais and the quantity of the caravanserais are mentioned. The third subtitle "accommodations", quotes the treatment of the travelers, accommodation system, other accommodation structures besides caravanserais and comfort in caravanserais, from travelers', ambassadors' and passengers' experiences. Under the fourth subtitle, food offerings are given with places they were offered. The bams, where animals of passengers, were kept are introduced under the fifth, and the fees are mentioned under the sixth subtitles. Under the seventh subtitle "usages of caravanserais outside commercial functions", worshiping, education, and slave bazaars functions that took place in the caravanserais are described, and journey in caravans is mentioned under the eighth subtitle. In the evaluation chapter, travelers' quotes are put side by side with scientific studies; articles issued in periodicals on the similar theme, and tried to reach a conclusion. vn