Sağlık ve diyabet okuryazarlığı: Hacettepe Üniversitesi hastaneleri örneği
Health and diabetes literacy: The case of Hacettepe University hospitals
Yazar: LEILA HASHEMPOUR
Danışman: PROF. DR. HATİCE İNCİ ÖNAL
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management
Dizin: Bilgi hizmetleri = Information services ; Demografik özellikler = Demographic characteristics ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Hastaneler = Hospitals ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Üniversite hastaneleri = University hospitals

Özet:
Günümüzde sağlık okuryazarlığı ve diyabet hastalığına özgü diyabet okuryazarlığı ilgili hizmetlere ve kararlara yönelik temel bilgilere erişim, anlama, değerlendirme ve uygulama yeteneklerine sahip olma anlamına gelmektedir. Bu alanda, yeterli sağlık ve diyabet okuryazarlığı düzeyleri kişiler için bireysel ve toplumsal sorunların çözümünde ve önlenmesinde yardımcı olacaktır. 
Dünya genelinde bu konuda çok sayıda araştırmaya rastlarken Türkiye'de bu tür çalışmaların yetersiz olduğu görülmektedir. Bu çalışmada diyabet hastalarının demografik özellikleri, sağlık okuryazarlığı düzeyleri, sağlıkla ilgili bilgi kaynağı tercihleri, sağlıkla ilgili bilgileri ararken dikkat ettikleri özellikler, sağlık ile ilgili bilgiye erişimde karşılaşılan sorunlar saptanmıştır. Ayrıca, hastaların diyabetle ilgili tıbbi bilgiye erişim konusunda eğitim gereksinimleri, diyabet okuryazarlığı düzeyleri, bilgi sağlayan ortamlara yönelik tutumları, sağlık okuryazarlığı ve diyabet okuryazarlığı arasındaki ilişkiler ortaya çıkarılmıştır.
Araştırmaya Hacettepe Üniversitesi Erişkin Hastanesi Endokrinoloji bölümüne kayıt yaptıran bir sene ve üzeri tedavi görmekte olan 40 yaş ve üzeri toplam 105 tip 2 diyabet hastası katılmıştır. Bu çalışmada betimleme yöntemi kullanılmış, veri toplama tekniği olarak anketten yararlanılmıştır.   
Araştırma sonucunda katılımcıların sağlık ve diyabet okuryazarlığı düzeyleri yeterli ve mükemmel olarak görünmektedir. Araştırmaya katılan diyabet hastaları arasında sağlıkla ilgili bilgi kaynağı tercihi açısından ilk sırada "uzman kişiler (doktorlar, eczacılar, hemşireler vb.)", ikinci sırada "görsel-işitsel bilgi kaynakları" ve üçüncü sırada "internet-web ortamı" yer almaktadır. 
Diyabet hastaları için sağlıkla ilgili bilgi ararken dikkat edilen özellikler arasında ilk sırada bilginin "erişilebilir olması", ikinci sırada bilginin "güncelliği", üçüncü sırada ise bilginin "doğruluğu" önemlidir.
Araştırmaya katılanların bilgiye erişimde karşılaştıkları en önemli üç sorun "elektronik ortam kullanımında yetersiz olma", "mevcut bilgiler içinden uygun olanı seçme zorluğu" ve "bilgi sunan kaynaklar hakkındaki bilgisizlik" olarak saptanmıştır. 
Diyabete dayalı tıbbi bilgiye erişim konusunda diyabet hastalarının büyük bir çoğunluğunun sürekli eğitim ihtiyacının varlığı ortaya çıkarılmıştır. 
Ayrıca katılımcıların sağlık veya hastalık ile ilgili "yüz yüze olan hizmetleri" ve "gereksinim anında birebir eğitim hizmetlerini" tercih ettikleri saptanmıştır. Araştırmamızda bu gereksinimi anında karşılayacak "sağlık ve diyabet okuryazarlığına yönelik model" önerilmiştir. Model kapsamında "Diyabetle Yaşam" portalı geliştirilmiştir. Bu portal içinde ana sayfa, konular, bilgilendirme ve duyuru, videolar, hakkımızda ve iletişim bölümleri yer almaktadır. Geliştirdiğimiz portalın sağlık ve diyabet okuryazarlığı çerçevesinde aktif bilgi hizmetleri vermesi hedeflenmektedir.

Abstract:
Health literacy and diabetes literacy which is related to diabetes mellitus mean the ability to have access, understand, evaluate and use basic information related to services and decisions. Adequate levels of health and diabetes literacy will help people in the resolution and prevention of individual and social problems. 
While there are several researches in this respect in the world, it is seen that such researches are inadequate in Turkey. In this study, demographic characteristics of diabetic patients, levels of health literacy, health information source preferences, features related to health information, problems with access to health information, educational needs for access to medical information about diabetes, diabetes literacy levels, attitudes, and the relationship between health literacy and diabetes literacy were determined. 
A total of 105 type 2 diabetics aged 40 years and over who are being treated for one year and over in Hacettepe University Adult Hospital Department of Endocrinology have participated in the research. The descriptive method was used in this study and the printed questionnaire was used as the data collection technique. 
As a result of the study participants' health and diabetes literacy levels seem to be adequate and excellent. Among the participants, "Specialists (doctors, pharmacists, nurses, etc.)", "audiovisual information sources" and "internet-web" are in the order of preference for the health information source.
The most preferred health information sources' features among participants are accessibility, up-to-dateness and correctness.
The three most important problems faced by research participants in access to information are "inadequate skill in order to use electronic media", "Difficulty in selecting the right information" and "inadequate information about the sources".
A large majority of diabetic patients are in need of training in diabetic medical information access.
It was also determined that participants preferred "face to face services" and "one-on-one training services". A "model for health and diabetes literacy" was proposed in our research. After describing the model, the "Diyabetle Yaşam" portal was developed. Main sections of the portal are home page, topics, information and announcements, videos, about us and contact us. The portal we developed aim to provide active information services within the framework of health and diabetes literacy.