Modern metropole özgü bir toplu taşıma sisteminin mekânsallaşma koşulları: Metrobüs vakası
Spatialization conditions of a modern metropolitan public transportation system: Metrobus case
Yazar: YİĞİT ÇETİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ VELİ ŞAFAK UYSAL
İstanbul Bilgi Üniversitesi / Lisansüstü Programlar Enstitüsü / Mimarlık Tarihi, Teorisi ve Eleştirisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Mimarlık = Architecture ; Ulaşım = Transportation
Dizin: Büyükşehirler = Metropolitan ; Dönüşümsel modernite = Reflexive modernity ; Kentsel mekan = Urban space ; Metrobüs = Metrobus ; Mimari mekan = Architectural space ; Toplu taşıma araçları = Public transportation vehicles ; Zaman-mekan = Time-space ; Şehiriçi ulaşım = Urban transport

Özet:
Başlangıcından itibaren trafik yoğunluğu beraberindeki bir dizi ulaşım problemine hızlı ve
konforlu bir çözüm olarak çerçevelenen ve meşrulaştırılmaya çalışılan Metrobüs, kenti
boydan boya kateden uzunluğu ve sürekliliği itibarıyla İstanbul ölçeğinde pek çok değişime
yol açmış; kendisinin oluşum ve dönüşüm süreci sırasında çevresini de oluşturup
dönüştürmüştür. Bu karşılıklı etkileşimin en somut göstergelerinden birisi, Metrobüs'ün,
ulaşım sorununa verdiği cevap ölçüsünde, kendi niteliksel ve niceliksel ulaşım yoğunluğunu
da beraberinde getirmiş olmasıdır. Bu anlamda Metrobüs İstanbul'a özgü bir mekânsallık
kazanır.
Modern bir metropol olarak İstanbul'a ilişkin genel bir açıklama getirmek yerine modernliğe
ilişkin boyutlarıyla ele alınan Metrobüs bu konuda araçsallaştırılmıştır. Metropolün parçası
olarak Metrobüs'e ilişkin inceleme aynı zamanda kent mekânının araştırılması anlamına
gelmektedir. Bu anlamda Metrobüs'e ilişkin mekânsallaşma koşullarını ortaya koyabilmek
adına çeşitli analizler gerçekleştirilmiştir. İlk olarak Metrobüs'e ilişkin söylemler
incelenmiştir. Metrobüs, söylemlerin yöneltildiği bir nesne olmaktan ziyade, hakkında söz
söyleyenleri de dönüştüren bir kentsel aktör olarak ele alınmıştır. Metrobüs'e ilişkin diğer
analiz, Metrobüs'ün biçimsel yapısının, mimarlık alanından tartışmaya açılmasıyla
gerçekleştirilmiştir. Bu anlamda mimarlığın toplumsallıkla ilişkisi ortaya konmuş ve
mekânsallaşma koşullarının görünürlük kazanması sağlanmıştır. Son analizle Metrobüs'ün
bir görsel aygıt olarak yapısı incelenerek, Metrobüs'ten görülen metropol manzarasının
yolculuk deneyimiyle ilişkisi ortaya konmuştur. Nihayet, Metrobüs mekânının üretim
ilişkilerinin ortaya konmasıyla, Metrobüs'ün fonksiyonel yapısına ilişkin bir diyagram
denemesi gerçekleştirilmiş; bu diyagramdan yola çıkarak başka türlü Metrobüs'lerden
bahsetmenin olanaklılığı tartışmaya açılmıştır.

Abstract:
Conceptualized and legitimized as a rapid and comfortable solution to a range of
transportation problems related to traffic density, Metrobus has become the cause of a large
number of changes throughout the entirety of İstanbul metropolitan area due to its length
traversing the whole city and its continuity, at the same time establishing and transforming
its environment alongside its own establishment and transformation processes. One of the
most concrete indications of this reciprocal interaction is the fact that Metrobus has brought
along its own qualitative and quantitative intensification of transportation dynamics as much
as it can be said to respond to already existing transportation problems. In this sense,
Metrobus acquires a spatiality particular to İstanbul.
Instead of bringing to light yet another general definition of Istanbul as a modern metropolis,
Metrobus has been instrumentalized in the context of modernity and as an expression of the
modern metropolis. The investigation of Metrobus as part of the metropolis at the same time
means an investigation of urban space. In this sense, a variety of analyses has been conducted
in order to reveal the spatialization conditions regarding Metrobus. First of all, the discourses
related to Metrobus has been investigated. Metrobus has been approached as an urban agent
that constantly transforms those agents putting forward statements about itself, rather than
being merely a passive object that is addressed by these discourses. Another analysis
regarding Metrobus has been carried out by opening its formal structure up for discussion
from an architectural point of view. The relation between architecture and sociality has been
revealed so as to make visible the spatialization conditions of Metrobus. Throughout the
final analysis, the structure of Metrobus as a visual apparatus has been studied in order to
reveal the relationship between the travel experience and the metropolitan landscape that is
seen through the Metrobus windows. Finally, by observing the correlations of the functional
structure of Metrobus space, a diagram is proposed as a means of bringing forth the
possibility of speaking about different kinds of Metrobuses.