Denim sektöründe yaşam döngü analizi yaklaşımı ile bütünsel sürdürülebilirlik değerlendirmesi
Holistic sustainability assessment with the life cycle analysis approach in the denim sector
Yazar: FATMA ŞENER FİDAN
Danışman: PROF. DR. EMEL KIZILKAYA AYDOĞAN
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Endüstri Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering
Dizin: Sürdürülebilir kalkınma = Sustainable development ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making

Özet:
Bu çalışmada denim endüstrisinde bütünsel bir yaklaşımla sürdürülebilirlik
değerlendirmesi amacıyla denim sektöründe sürdürülebilir üretim için hammadde ve
uygulanan prosesler bazında alternatifler belirlenmiştir. Alternatifler; hammadde
kullanımı açısından geri dönüştürülmüş ve organik pamuk, enerji açısından
kojenerasyon, İHB için daha çevreci kimyasal ve boyaların hammadde olarak kullanımı
ve nihayetinde arıtma tesisinde gerçekleştirilen nötralizasyonu işleminde kullanılan
kimyasalın değiştirilmesidir. Yaşam Döngü Analizi (YDA) kullanılarak çevresel, sosyal
ve ekonomik etkiler ortaya konulmuş ve ürünlerin pazarın beklentilerini karşılayıp
karşılamadığını göz önüne almak içinde son ürünün kalite değerlendirmesi de bu
bütünsel analiz yaklaşımına dahil edilmiştir. Belirlenen tüm sürdürülebilirlik
boyutlarının karar sürecine katılımının sağlanması ve denim endüstrisi için önemlerinin
belirlenmesi için ÇKKV yöntemlerinden TODIM (Etkileşimli ve ÇKKV için Portekizce
bir kısaltma) ve Tereddütlü Bulanık Analitik Hiyerarşi Prosesi (Hesitant Fuzzy
Analytical Hierarchy Process-HF-AHP) kullanılmıştır. Geri dönüştürülmüş ve organik
pamuk kullanımı ile kojenerasyonun, bütünsel sürdürülebilirlik değerlendirmesine göre
denim üretimine önemli katkıları olduğu ortaya koyulmuştur. Yeşil kimyasalların ve
boyarmaddelerin, İHB reçetesinde kullanılması birden çok boyutta avantajlara sahiptir.
Nötralizasyon prosesinde karbondioksit kullanılması ise daha olumlu sonuçlara sahiptir.
Bazı alternatifler her ne kadar çevresel açıdan daha sürdürülebilir olsa da ekonomik
açıdan daha kötü sonuçlara sahiptirler. Sonuç olarak bütünsel bakış acısı ile incelenen
alternatif metotların hepsi konvansiyonel denim kumaş üretimine göre daha
sürdürülebilirlik oldukları YDA ile ortaya koyulmuştur.

Abstract:
The aim of this study is to create a framework process for sustainability assessment with
a holistic approach in the denim industry. For this purpose, alternatives were determined
on the basis of raw materials and applied processes for sustainable production in the
denim sector. The alternatives evaluated with the aim of increasing sustainability in
denim production are the use of recycled and organic cotton in terms of raw material,
the use of cogeneration in terms of energy, the use of more environmentally friendly
chemicals and dyes as raw materials for indigo rope dyeing, and finally the substitution
of the chemical used in the neutralization process in the wastewater treatment plant. For
the sustainability assessment of alternatives, environmental, social, and economic
impacts were analyzed by using the Life Cycle Analysis (LCA) method, and the quality
assessment of the final product was included in this holistic analysis approach to ensure
the products meet the expectations of the market. In order to ensure the participation of
all sustainability dimensions in the decision process and to determine their importance
for the denim industry, TODIM, and HF-AHP, which are among the Multi-Criteria
Decision-Making methods were used. The use of recycled cotton and cogeneration
contributed significantly to the holistic sustainability of denim production. The
environmental impacts of denim fabric were reduced with the use of organic cotton, and
carbon dioxide in the neutralization process. Moreover, the new indigo rope dyeing
recipe obtained by substitution chemicals and dyestuffs with green alternatives was
more preferable according to the holistic sustainability assessment. Consequently, more
sustainable alternatives to conventional denim production were contributed by multidimensional evaluation of alternatives with a holistic approach.