Türkiye'de devletin yazılı basına ilan ve reklam dağıtım politikaları ve Basın İlan Kurumu örneği
The state's public notice and advertising distribution policies on written press in Turkey and the example of Basin İlan Kurumu
Yazar: HASAN ÜSTÜN
Danışman: PROF. DR. SUAT GEZGİN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Gazetecilik = Journalism ; Kamu Yönetimi = Public Administration ; Reklamcılık = Advertising
Dizin: Basın ilanı = Press advertisement ; Basın İlan  Kurumu = Press Agency Announced ; Devlet = State ; Devlet idaresi = State administration ; Kamu kuruluşları = Public institutions ; Reklamlar = Advertisements ; Türkiye = Türkiye ; Yazılı basın = Written press

Özet:
Bu çalışmada, Türkiye'de yazılı basına resmi ilân ve reklâmların dağıtım uygulamalarının kurumsallaşma tarihi betimlenmiştir. Bu amaçla, ilgili kurum ve şirketlerin birinci el belgeleri taranmış ve 1931?1979 yılları arasında resmi ilân ve reklâmların dağıtım uygulamaları tarihsel yöntem kullanılarak yorumlanmıştır. Bedeli devlet hazinesinden ödenen resmi ilân ve reklâmların gazete ve dergilerde yayımlanması işi, Osmanlı'nın son döneminde olduğu gibi, Cumhuriyetin ilk yıllarında da serbest piyasa kurallarına uygun olarak, ya bu ilân ve reklâmların sahipleri tarafından doğrudan ya da özel reklâm şirketleri aracılığı ile gerçekleştirilmiştir. 1931'den 1961'e kadar resmi ilânların dağıtım hakkı, bazı kurumlara imtiyaz tanınmasına rağmen, özel şirketler tarafından kullanılmıştır. 1961 yılında Basın İlan Kurumu (BİK) bu sorumluluğu almak üzere özel bir kanunla kurulmuştur. Araştırmaya konu olan dönemde, şirketlerle kurumlar arasındaki resmi ilân ve reklâm dağıtma rekabetinde, ikincisi her zaman diğerinden daha ağır basmıştır. Kurumsallaşma ise BİK'in kuruluşundan 18 yıl sonra tamamlanabilmiştir. Kurumlaşmadaki temel prensip ?milli? ve ?hür? basın işletmelerine ilân ve reklâmlar yolu ile yapılabilecek etkileri önlemek ve resmi ilân ve reklâmlar için hazineden ödenen paranın amacına uygun kullanılmasını sağlamak olmuştur. Ancak uygulamada 1961'den önce yapılan resmi ilân ve reklâmlar yolu ile ?besleme basın? yaratıldığı eleştirilerinin yerini 1961'den sonra ?naylon basın? yaratıldığı eleştirileri almıştır.Anahtar kelimeler: İlan, Reklâm, Basına devlet yardımı, Basının kontrolü, Basın İlan Kurumu

Abstract:
In this study the institutionalization history of distribution practice of public notices and ads to the printed media in Turkey was portrayed. The first hand documents of institutions and companies were scanned and the distribution practice of public notices and ads between 1931 and 1979 was depicted by using the historical method. The business of publishing the public notices and ads, whose prices were paid from the state treasure, in the newspapers and magazines was done either by the owner of these public notices and ads or by private advertisement agencies in the early years of the Republic as in the Ottoman time according to the free market rules. The right to distribute the public notices was used by the private companies although some institutions were given privileges from 1931 to 1961. In 1961, Basın İlan Kurumu (BİK) was founded by a special law to do the same business. In the period that was surveyed, in the rivalry between companies and institutions about the distribution of public notices and ads, the latter always dominated the other. Institutionalization was completed 18 years after the foundation of BIK. The main principles in the institutionalization were to prevent the possible influence on the `national? and `free? press companies by announcements and ads and to enable the financial support by the state treasure to be used accordingly with its aim. However, in practice, the criticism before 1961 which claims that `a fostered press? was created was replaced by the criticism which claims that `a fake press? was created after 1961.Keywords: Public Notices, Ads, Press subsidies, Press control