Azerbaycan'da vergi sistemi, vergi kaçakçılığı ve vergi denetimi: Uygulamalı araştırma
Tax system, tax evasion and tax audit in Azerbaijan: Applied research
Yazar: ELTAJ KARIMOV
Danışman: PROF. DR. DUYGU ANIL KESKİN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Ülkenin kamu hizmetlerin ve sorumluluklarını yapabilmesi için en önemli gelir kaynaklarından biri vergidir. Mükellefler vergileri karşılıksız ve cebren ödemektedirler. Mükellefler tarafından vergi oranlarının fazla olması, yeterli vergi bilincinin olmaması, gelir dağılımındaki adaletsizlik gibi çeşitli sebeplerden vergi kaçakçılığı yapılmaktatır. Devlet ve vergi kurumları tarafından ise mükelleflerin vergi kaçakçılık eğilimlerinin önüne geçmek için kanunlar çerçevesinde vergi denetim uygulamaları yapılmaktadır. Bu tezin amacı Azerbaycan vergi sistemini, vergi kaçakçılık eğilimlerini, vergi denetim yöntemlerini ve vergi kaçakçılığının suç olarak algılanıp algılanmadığını incelemektir.  Bu amaçla Azerbaycan vergi sistemi, vergi kaçakçılık eğilimleri ve suçları, vergi denetim yöntemleri, vergi kaçakçılığının önlenmesi için devlet tarafından uygulanan mekanizmalarla ilgili tez çalışmasında detaylı bilgiler verilmiştir. Ayrıca, konu ile ilgili literatür taraması yapılmış ve daha önce bu konu ile ilgili araştırma yapılmadığı tespit edilmiştir. Vergi kaçakçılığının suç olarak algılanıp algılanmadığını tespit etmek için ise Ayşe  Gül Şahin (2016) tarafından geliştirilmiş "Vergi Kaçakçılığı" ölçeğinden yararlanarak, işletmeciler ve bireysel girişimcilerden veri toplanmıştır. Analiz sürecinde tanımlayıcı istatistiklere yönelik analizler, faktör analizi, güvenilirlik  analizleri, T-testi, Anova ve Post-hoc analizlerinden yararlanılmıştır. Yapılan analiz sonuçlarına göre işletmecilerin vergi kaçakçılığı suç algıları onların cinsiyetleri, medeni durumları, eğitim durumları, çalıştıkları pozisyon ve sektör, aylık gelir durumları gibi demografik özelliklerine göre farklılık göstermektedir. İşletmecilerin vergi kaçakçılığı suç algılarının yaşlarına, bulundukları kurumdaki deneyim sürecine ve genel olarak çalışma sürelerine göre farklılık göstermediği yapılan analizler sonucunda tespit edilmiştir.

Abstract:
One of the most important sources of income for the country to perform its public services and responsibilities is taxation. Taxpayers pay taxes freely and by force. Tax evasion is made by taxpayers for various reasons such as high tax rates, lack of sufficient tax awareness, and injustice in income distribution. On the other hand, tax audit practices are carried out by the state and tax institutions within the framework of the law to counter the tax evasion tendencies of the taxpayers. The aim of this thesis is to examine the Azerbaijani tax system, tax evasion trends, tax audit methods and whether tax evasion is perceived as a crime. For this purpose, a detailed description is given in the thesis study of the Azerbaijan tax system, tax evasion tendencies and crimes, tax audit methods, and mechanisms implemented by the state for the prevention of tax evasion. In addition, a literature review on the subject has been made and it has been determined that there has been no research on this subject before. To determine whether tax evasion is perceived as a crime, data were collected from the operators and individual entrepreneurs by using the "Tax Evasion" scale developed by Ayşe Gül Şahin (2016). In the analysis process, analyses for descriptive statistics, factor analysis, reliability analysis, T-test, Anova and Post-hoc analyses were used. According to the results of the analysis, the tax evasion crime perceptions of the operators differ according to demographic characteristics such as their gender, marital status, education level, position and sector, and monthly income. It has been determined as a result of the analyses that the tax evasion crime perceptions of the operators do not differ according to the age, experience process in the institution they are in and the working time in general.