Tıpta uzmanlık öğrencilerinin hekim hakları ile ilgili bilgi düzeylerinin değerlendirilmesi
Evaluation of the knowledge level of the medical residents on physician rights
Yazar: SELEN CAN TEMÜRKOL
Danışman: DOÇ. DR. AHSEN KAYA
Ege Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Adli Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine
Dizin: Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Hekim hakları = Physician rights ; Sağlık hukuku = Health law ; Tıp eğitimi = Education-medical ; İntörnlük ve asistanlık = Internship and residency

Özet:
Amaç: Bu çalışma ile; Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi tıpta uzmanlık programlarında eğitim alan uzmanlık öğrencilerinin hekim hakları konusundaki bilgi düzeylerinin ilişkili faktörlerle birlikte belirlenmesi, mezuniyet öncesi veya sonrası dönemde hekim hakları eğitimine yönelik önerilerde bulunulması amaçlandı.

Gereç ve Yöntem: Ekim 2020-Ekim 2021 tarihleri arasında Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'nde görevli 278 uzmanlık öğrencisine yüz yüze ve online ortamda anket uygulandı. Güncel yasal mevzuat, etik düzenlemeler ve hekim sorunları incelenerek oluşturulmuş anket formu ile; hekimlerin sosyodemografik özellikleri, mesleki özellikleri, hasta hakları ile hekim hakları konusundaki eğitim ve bilgi düzeyleri, hekim-hasta ilişkisi, uzmanlık eğitimi konulu haklarına ve özlük haklarına ilişkin görüşleri, hak ihlali deneyimleri, hekimlerin güncel sorunları değerlendirildi. 276 anket değerlendirmeye alındı. Veriler, IBM SPSS 24.0 Statistics Programı ile analiz edildi. Tanımlayıcı analizler; frekans, ortalama, standart sapma, min-max değerleri ile belirtildi. Çözümleyici analizlerde Ki-kare testi uygulandı. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak belirlendi.

Bulgular: Araştırma grubunun %51,8'i erkek ve yaş ortalaması 28,24±2,76'ydı. Katılımcıların %88'i (n=243) 2015-2021 yılları arasında tıp fakültesi eğitimlerini tamamladıklarını bildirdi. Mesleki deneyim süresi ortalaması 3,32±2,37 yıldı. Tıp fakültesinde hekim hakları eğitimi alma oranı (%72,1), uzmanlık eğitimi dönemine göre (%29,7) daha fazlaydı. Tıp fakültesinde ve uzmanlık eğitimleri sırasında hekim hakları konusunda eğitim alan katılımcıların yaklaşık 4/5'i aldıkları eğitimin yetersiz olduğunu düşünüyordu. Uzmanlık öğrencilerinin %87'si hekim hakları konusundaki bilgisini "az" ve "orta" düzey olarak değerlendirdi. Hekim hakları konusunda bilgi düzeylerini "az" olarak değerlendirenler daha çok mesleki deneyim süresi ≤3 yıl olanlardı (p=0,021). Hekim hakları bilgi düzeyi "orta/yeterli" olan uzmanlık öğrencileri; daha çok hekim hakları veya hasta hakları eğitimi almış olanlardı (p<0,05). Katılımcıların %95,2'si sözel/fiziksel şiddete uğraması durumunda hizmetten çekilme hakkı olduğunu biliyordu. Mesleki etik kapsamındaki soruların doğru yanıtlanma oranı düşüktü. Katılımcıların %44,7'sinin "tanıklıktan çekinme hakkı"nı, %28,3'ünün "kelepçesiz muayene yapmayı isteme hakkı"nı, %60,7'sinin "reklam yapma yasağı"nı, %55,3'ünün "hediye alma yasağı"nı bilmediği tespit edildi. Tıbbi kötü uygulamaya ilişkin mali sorumluluk sigortası yaptırmanın zorunlu olduğunu bilmeyenlerin oranı %58,6 olarak saptanırken, uzmanlık alanı risk grubu düzeyi arttıkça bilme oranının azaldığı görüldü (p<0,001). Katılımcıların %69,2'si hekim hakkı ihlaline tanık olduğunu belirtti. Mesleki deneyim süresinin, günlük hasta sayısının, günlük çalışma saatinin daha fazla olması ve nöbet tutma durumu; hekim hakkı ihlali tanıklığı ile ilişkilendirildi (p<0,05). Uzmanlık öğrencileri; en sık çalışma koşulları (%90,5), maaş (%89,5), hasta-hekim ilişkileri (%86,9) konusundaki hekim haklarında sorun olduğunu düşünmekteydi. Yabancı uyruklu kadrosunda görev yapan katılımcıların sosyal güvenlik haklarında sorun olduğunu düşünme oranı daha yüksekti (p=0,025).

Sonuç: Tıpta uzmanlık öğrencilerinin, hekim hakları konusundaki bilgi düzeyleri üzerine öz değerlendirmeleri; bu konuda kendilerini eksik bulduklarını ve eğitime ihtiyaç duyduklarını göstermektedir. Bu nedenle hem tıp fakültesi hem de uzmanlık eğitim programlarında hekim hakları konusuna daha fazla zaman ve kaynak ayrılması gerekmektedir. Hekim haklarının teorik ve pratik yönünü; hukuk, tıp etiği, sağlık yönetimi gibi farklı disiplinler açısından ilişkilendiren ve bütünleştiren eğitim modelleri geliştirilmelidir. Uzmanlık öğrencilerinin, çalışma koşulları başta olmak üzere tanımladıkları güncel hekim sorunları; ülkemizde, hekim haklarının korunması ve geliştirilmesi konusunda uygulanabilir yasal düzenlemelere ihtiyaç olduğuna işaret etmektedir.

Anahtar Sözcükler: Hekim hakları; tıp eğitimi; tıpta uzmanlık; sağlık hukuku.

Abstract:
Aim: With this study, it was aimed to determine the knowledge level of the residents studying in the medical residency programs of Ege University Faculty of Medicine on physician rights together with related factors, and to make suggestions for physician rights education in the pre or post graduate period.

Materials and Methods: Between October 2020 and October 2021, 278 residents working at Ege University Medical Faculty Hospital were surveyed face to face and online. Sociodemographic characteristics, professional characteristics, education and knowledge level on patient rights and physician rights; opinions on physician-patient relationship, rights on residency training and personal rights; experiences of violation of rights and current problems of physicians were evaluated with a questionnaire formed by examining current legal regulations, ethical regulations and physician problems. 276 questionnaires were evaluated. Data were analyzed with the IBM SPSS 24.0 Statistics Program. Descriptive analyzes were reported with frequency, mean, standard deviation, and min-max values. Chi-square test was used in analytical analyses. Statistical significance level was determined as p<0.05.

Results: 51.8% of the study group was male and the mean age was 28.24±2.76. 88% (n=243) of the participants reported that they completed their medical education between 2015-2021. The mean period of professional experience was 3.32±2.37 years. The rate of receiving physician rights education in the medical faculty (72.1%) was higher than in the residency program period (29.7%). Approximately 4/5 of the participants who received training on physician rights in medical school and during their residency program thought that the training was insufficient. 87% of the residents rated their knowledge of physician rights as "low" and "moderate". Those who evaluated their level of knowledge about physician rights as "low" were mostly those with ≤3 years of professional experience (p=0.021). Residents with "moderate/adequate" knowledge of physician rights were mostly those who had received physician rights or patient rights education (p<0.05). 95.2% of the participants knew that they had the right to withdraw from the service in case of verbal/physical violence. The rate of correct answers to questions within the scope of professional ethics was low. It was determined that 44.7% of the participants did not know about the "right to abstain from testifying", 28.3% did not know about the "right to request an examination without handcuffs", 60.7% did not know about the "prohibition of advertising", 55.3% did not know about the "prohibition of receiving gifts". While the rate of those who did not know that it was compulsory to have liability insurance for medical malpractice was determined as 58.6%, it was observed that the rate of knowing decreased as the level of medical specialty risk group increased (p<0.001). 69.2% of the participants stated that they had witnessed a violation of physician right. Longer professional experience, higher number of patients per day, longer working hours and being on night shift were associated with witnessing a violation of physician rights (p<0.05). Residents mostly thought that there were problems with physician rights in terms of working conditions (90.5%), salary (89.5%), patient-physician relations (86.9%). The rate of thinking that there is a problem with their social security rights was higher among the foreign national staff (p=0.025).

Conclusion: Self assessment of medical residents on the level of knowledge about physician rights shows that they find themselves lacking in this subject and need training. For this reason, more time and resources should be allocated to the teaching of physician rights in both medical faculties and medical residency programs. Educational models that relate and integrate the theoretical and practical aspects of physician rights in terms of different disciplines such as law, medical ethics and health management should be developed. Current physician problems defined by residents, especially working conditions, indicate that there is a need for applicable legal regulations in our country for the protection and development of physician rights.

Keywords: Physician rights; medical education; medical residency; health law.