Türkülerimizde dinî motifler: TRT Repertuarı kapsamında
Religious themes in our folk songs: Within the scope of TRT Repertoire
Yazar: ŞERİFE NİHAL ZEYBEK
Danışman: PROF. DR. ALİ YILMAZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / Türk İslam Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Din = Religion ; Müzik = Music ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dini motifler = Religious motifs ; Halk müziği = Folk music ; Halk türküleri = Folk songs ; Sözlü edebiyat = Oral literature ; Türk halk edebiyatı = Turkish public literature ; Türk halk müziği = Turkish folk music ; Türküler = Folk songs

Özet:
Sözlü halk edebiyatı ürünlerinden olan türkülerin çoğu anonim eserlerdir. Anadolu insanının duygu ve düşüncelerini doğrudan yansıtan türküler, halkın değer yargılarını, dinî hassâsiyetlerini gözler önüne serer. Hayatın her anına şahitlik eden türkülerde insanın iç âleminde önemli yere sahip olan 'din' teması da sıkça yer almaktadır. TRT Halk Müziği Repertuarı'ndaki türküler üzerine yapılan bu çalışma ile Anadolu insanının dine ve dinî öğelere karşı duygu ve tutumu ortaya konulmaya çalışılmıştır. Öncelikle halk edebiyatı, kültür, müzik ve İslâm dinine göre müzik konuları işlenmiştir. Devamında türkü ve türküyle ilgili diğer kavramlar açıklandıktan sonra türkülerin meydana gelişi, yayılışı, değişimi ve diğer türlerle ilişkileri hakkında bilgi verilmiştir. Türküyle ilgili teknik bilgilere de değinilmiştir. TRT Repertuarı'ndaki 5254 türkü taranarak, tesbît edilen İslâm dininin inanç ve ibadet esasları, tasavvufî kavramlar ve diğer dinî motifler ele alınmıştır. Türkülerde yer alan bu motiflerin bazen tamâmen dinî kaygılarla ve İslâmî bilinçle zikredildiği, bazen de günlük hayatın içinde sıradan bir öge gibi yer aldığı görülmüştür. Bu çalışmada Anadolu insanının hayatın her alanında İslâmî öğreti ve kavramlara yer verdiği türkü örnekleriyle ortaya konulmuştur.

Abstract:
Most of the folk songs, which are products of oral literature, are anonymous works. Folk songs are reflections of Anatolian people's feelings and thoughts by displaying the people's beliefs, values and religious sensitivies. The theme of 'religion', which has an importance in ones' iner self, appears frequently in the folk songs by portraying various instances in ones' life. With this work, which is on the folk songs in TRT Folk Music Repertoire, it was tried to put forward the feeling and attitude of Anatolian people towards religion and religious components. First, the topics of folk literature, culture, music and music according to Islam were presented. Then, the concept of folk song and other concepts related to it were explained and followed by additional information about folk songs' emergence, enlargement, change and their connections with other genres. Furthermore, the technical information about folk songs was also provided. In this study, the principles of Islamic belief and prayer, mystic concepts and the other religious themes are extracted and identified by scanning 5254 folk songs in TRT Repertoire. It was seen that these themes in folk songs are sometimes mentioned with completely religious concerns and Islamic consciousness, and sometimes they take place in daily life as ordinary elements. With this study, the importance given to Islamic doctrines and concepts in the lives of Anatolian people is shown through the examples of folk songs.