Ağız içi aygıt kullanan obstrüktif uyku apneli bireylerde farengeal hava yolu boyutlarında meydana gelen değişikliklerin dikey ve yatay pozisyonlarda incelenmesi
Investigation of pharyngeal airway dimension changes in upright and supine position in obstructive sleep apnea patients using intraoral appliances
Yazar: SULEYMAN KHALIL
Danışman: PROF. DR. HALUK İŞERİ
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ortodonti Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Farenks = Pharynx ; Polisomnografi = Polysomnography ; Solunum sistemi = Respiratory system ; Solunum yolları obstrüksiyonu = Airway obstruction ; Tıbbi araç-gereç ve donanımlar = Equipment and supplies ; Uyku = Sleep ; Uyku apne sendromları = Sleep apnea syndromes ; Uyku bozuklukları = Sleep disorders

Özet:
Bu araştırmanın amacı, OSAS'lı hastalarda dikey ve yatay pozisyonlarda ağız içi aygıtlı ve aygıtsız olarak kaydedilen sefalometrik filmler üzerinde iskelet yapılar, farengeal hava yolu, yumuşak damak ve hyoid kemik pozisyonunun incelenmesi ve aygıtlı-aygıtsız olarak elde edilen polisomnografik kayıtlara dayanılarak mandibuler ilerletme aygıtının OSAS üzerindeki tedavi etkinliğinin belirlenmesidir.Çalışmaya, 27?59 yaşları arasında, AHİ değerleri 5-20 arasında değişen 15 erkek OSAS hastası dâhil edilmiştir. Aygıt yapımı için elde edilen mumlu kapanış, hastanın alt çenesini maksimum protrüzyon miktarının % 75'i kadar ileriye alacak ve vertikal açılma miktarı ise 6 mm olacak şekilde ayarlanmıştır.PSG kayıtlarında elde edilen tedavi öncesi aygıtsız (PSG1) ve tedavi sırasında ağız içi aygıtlı (PSG2) parametreler ve lateral sefalometrik filmlerde, dikey aygıtsız (K1), dikey aygıtlı (K2), yatay aygıtsız (K3) ve yatay aygıtlı (K4) kayıtlara ait parametrelerin başlangıç tanımlayıcı istatistiksel değerleri hesaplanmıştır. Grup içi farklılıklar eşleştirilmiş t-testi ile analiz edilmiştir.Çalışmamızda, ağız içi aygıt uygulaması sonucunda arousal + uyanma sayısı 22.7 ± 31.0, total apne indeksi (Aİ) 3.1 ± 3.9, total hipopne indeksi (Hİ) 3.3 ± 5.2, total apne-hipopne indeksi (AHİ) 6.0 ± 5.2, supin pozisyonda apne-hipopne indeksi (SupinAHİ) 10.7 ± 13.9 düzeyinde anlamlı azalma, minimum oksijen satürasyonu ölçümünde ise (sa02 mean percent) 3.7 ± 3.5 düzeyinde anlamlı artış göstermiştir.Aygıtsız dikey ve yatay ölçümlerde, yatay pozisyonda alt çene rest pozisyonunda bulunduğundan, alt çene aşağıya doğru yer değiştirmekte ve bunun sonucunda tüm iskeletsel vertikal ölçümlerde anlamlı artış, overbite'da ise anlamlı azalma olduğu bulunmuştur.Aygıt etkisi sonucunda, yani alt çenenin öne ve aşağıya yer değiştirmesinden dolayı, aygıtlı ve aygıtsız filmleri karşılaştırdığımızda, hem dikey hem de yatay kayıtlarda s n sm, NSL/ML, n me, s go, sp me, spMe/nMe ölçümlerinde artış, ss n sm, overjet ve overbite değerlerinde ise azalma olduğu tespit edilmiştir.Çalışmamızda dikey pozisyonda K2 ile K1 grupları karşılaştırıldığında, K2'de velofarenks (af2-pf2) 0,90 ± 1,59 mm artışa karşılık, orofarenks'te (af3-pf3) 1,09 ± 1,76 mm azalma meydana gelmiştir.K3 ve K1 karşılaştırıldığında, yatay pozisyonda dikey pozisyona göre nazofarenkste (af1-pf1) 3,23 ± 2,85 mm azalma meydana gelmiştir. Orofarenkste ise (af3-pf3) yatay pozisyonda dikey pozisyona göre 2,13 ± 3,74 mm artış olduğu kaydedilmiştir.Çalışmamızdaki aygıtlı ölçümlerde yatay pozisyonda dikey pozisyona göre hava yolunun dikey boyutunda (eb-pm) 3,24 ± 2,61mm azalma saptanmıştır. Orofarenkste ise 3,84 ± 5,78 mm artış olduğu belirlenmiştir.K1 ölçümlerinde yumuşak damak uzunluğunda 1,38 ± 1,76 mm, yatay pozisyonda ise K4-K3 filmlerin değerlendirmesinde yumuşak damağın kalınlığında 1,32 ± 1,92 mm anlamlı azalma bulunmuştur. Ağız içi aygıtlı ve aygıtsız dikey ve yatay pozisyonunlarda çekilen filmlerde diğer yumuşak damak boyutu ölçümlerinde anlamlı değişiklikler saptanmamıştır.Çalışmamızda dikey pozisyonda ağız içi aygıtlı konumda, hyoid kemiğin mandibuler düzleme dik uzaklığının 5,06 ± 2,91 mm azalma gösterdiği görülmüştür. Hyoid kemiğinin, C3 ve rethrognathion noktalarını birleştiren düzleme dik uzaklığı belirleyen ölçümde 4,35 ± 2,90 mm azalma bulunmuştur.Aygıtlı yatay grupta aygıtsız gruba göre hyoid kemiğin horizontal mesafesinde 1,40 ± 2,39 mm azalma belirlenmiştir. Hyoid kemiğin mandibuler plana olan mesafesinde 5,61 ± 3,21 mm ve H-C3RGN değerinde 5,34 ± 3,85 mm azalma saptanmıştır. Çalışmamızda, aygıtsız dikey ve yatay pozisyonda hyoid kemiğin pozisyonunda anlamlı değişiklikler saptanamazken, K4-K2 ölçümlerde H-C3RGN ölçümünde 3,15 ± 5,07 mm lik azalma istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur.Ağız içi aygıt (AİA) etkisi ile havayolunda ve hyoid kemiğin pozisyonunda değişiklikler meydana gelmiş, bu değişiklikler de uyanma sayısını, total apne indeksini, total apne-hipopne indeksini, supin pozisyonda apne-hipopne indeksini ve lateral pozisyonda apne-hipopne indeksini azaltmıştır. Bu çalışmanın sonucunda AİA uygulamasının OSAS tedavisinde başarılı bir tedavi alternatifi olabileceği gösterilmiştir.Anahtar Sözcükler: Ağız İçi Aygıt, AHİ, Apne, OSAS, Polisomnografi.

Abstract:
The aim of this study was to investigate the skeletal structure, pharengeal airway, soft palate and hyoid bone position on cephalometric films taken from patients with OSAS in upright and supine position with and without the appliances and to determine the treatment efficacy of the mandibular advancement appliance in OSAS using  polysomnographic study taken with and without the appliances.15 male OSAS patients with a range of 27-59 ages and AHI values varying between 5-20 were included in the study. The construction wax bite used for making the appliance has been adjusted to forward the  mandible to the 75 % of the maximum protrusion amount of the patient while  vertical opening was adjusted as  6 mm.The beginning descritive statistical value were calculated for PSG record parameters; pre-treatment without appliances (PSG1) and during treatment with oral applinces (PSG2) and for lateral cephalometric film record parameters; in upright position without appliances (K1), with appliances (K2), in supine position without appliances (K3), and with appliances (K4). Differences between groups were analyzed by using Pairing t-Test.After application of oral appliance total arousal +awaking number 22.7 ± 31.0, total apnea index (AI)  3.1 ± 3.9, total hypopnea index (HI) 3.3 ± 5.2, total apnea-hypopnea index (AHI) 6.0 ± 5.2, apnea-hypopnea index in supine position(Supine AHI) 10.7 ± 13.9,  show significant decreases, but the SA02 mean percent 3.7 ± 3.5 show significant increases.Without appliances; mandible is in rest position sagitally and rotate downward direction in upright and supine position measurements so that signficant increases  found in all vertical measurements while significant decreases found in over-bite.  After comparision of the films with and witout the appliances  as a result of the appliance effect, in other words because of mandibular rotation in a downward and forward direction  increases found in s n sm, NSL/ML, n me, s go, sp me, spMe/nMe measurements and decreases found in ss n sm, overjet ve overbite measurements in both upright and supine records.When K2 and K1groups were compared in upright position; in K2 group 0,90 ± 1,59 mm  increases occured in velopharynx   (af2-pf2) while 1,09 ± 1,76 mm, reduction found in oropharynx (af3-pf3).When K3 and K1 groups were compared; 3,23 ± 2,85 mm reduction in nasopharynx (af1-pf1) occured in supine position with regard to upright posizition. In oropharynx 2,13 ± 3,74 mm increases occured in supine position with regard to upright position.With regard to upright position, 3,24 ± 2,61 mm reduction found in vertical dimension of airway in supine position mesurements with appliances while 3,84 ± 5,78 mm increases found in oropharynx.1,38 ± 1,76 mm significant reduction found in soft palate lenght in K1 measurements while 1,32 ± 1,92 mm significant reduction found in thicknes of soft palate at evaluation of K3-K4 films in supine position. Significant differeces were not found in other soft palate measurements in films taken with and without appliances in upright and supine position.With the appliances vertical distance of hyoid bone according to mandible show 5,06 ± 2,91 mm reduction in upright position. 4,35 ± 2,90 mm reduction found invertical distance of hyoid bone according to the plane which merge C3 and retrognathion.In the appliances group 1,40 ± 2,39 mm reduction determined in horizontal distance of hyoid bone with regard to without appliances group in supine position. 5,61 ± 3,21 mm reduction in hyoid bone distance according to the mandibular plane and 5,34 ± 3,85 mm reduction found in H-C3RGN measurement. Without appliances no significant differences was found in position of hyoid bone in upright and supine position while 5,07 mm reduction found stastically significant in H-C3RGN measurement in K4-K2 evaluations. Alterations was occured in air way and hyoid bone position with the effect of intra oral appliace (IOA). These changes eliceted decreases in the wake-up number, total apnea index, total apnea hypopnea index, apnea hypopnea index in upright and supine position.In conclusion, this study showed that using intra oral appliance is a successful treatment alternative to treat OSAS.  Key Words: Mandibular Advancement Device, AHI, Apnea, OSAS, Polysomnography.