Pandemi sürecinde sağlık çalışanlarının maddi olmayan emeği üzerine sosyolojik bir araştırma
A sociological research on the immaterial labor of healthcare professionals during the pandemic process
Yazar: EREN TUNÇ
Danışman: PROF. DR. MEHMET ZEKİ DUMAN
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Duygusal emek = Emetional labor ; Maddi olmayan emek = Intangible labor ; Pandemiler = Pandemics ; Sağlık personeli = Health personnel ; Sosyolojik analiz = Sociological analysis

Özet:
Tarihsel olarak kapitalist sistemde yaşanan dönüşümler, üretim ilişkilerini dönüştürmektedir. Üretim ilişkilerinin dönüşümü ile emeğin içeriği, biçimi ve üretim alanlarında ki konumu da değişmektedir. Özellikle 1970'lerden bu yana gerçekleşen ekonomik, kültürel, siyasal ve teknoloji gibi alanlarda yaşanan gelişmeler hizmet sektörünün başat bir konuma gelmesine neden olmuştur. Hizmet sektörünün büyümesi, üretim ilişkilerinde yeni bir emek türü olan maddi olmayan emeğin hegemonik ve belirleyici bir rol üstlenmesini sağlamıştır. Maddi olmayan emek, üretim ilişkilerinde zaman-mekân mefhumunu aşarak; fikir, sembol, imaj, iletişim, duygu ve duygulanım gibi kavramları üretim sürecine dâhil ederek "yeni üretim ilişkileri" inşa etmektedir. Maddi olmayan emek çalışanın özel alanlarına ait olgu ve kavramlar üzerinden, çalışanın tüm yaşamsal alanlarını üretim alanlarına dönüştürmektedir. Maddi olmayan emek duygu ve duygulanımı üretim sürecine alarak yeni bir işçi tipolojisi ve yeni bir yaşam biçimi inşa etmektedir. Üretim ilişkilerine enformasyon, iletişim, inanç, duygu ve duygulanım gibi kavramların girmesi iş ve iş dışı yaşamın iç içe geçmesine neden olmaktadır.
Bu bağlamda 2020 yılından bu yana devam eden covid-19 küresel salgını sürecinde, sağlık çalışanlarında maddi olmayan emek biçiminin nasıl ve ne şekilde ortaya çıktığı anlaşılmaya çalışılmıştır. Bu tez çalışmasında maddi olmayan emek ile ilgili literatürde yapılmış çalışmalar baz alınarak pandemi sürecinde sağlık çalışanlarının maddi olmayan emek pratikleri tartışılmıştır. Bu amaçla, Maddi olmayan emeğin elde ettiği hegemonik rol, sağlık sektörü ve sağlık çalışanlarında nasıl ve ne şekilde ortaya çıkmaktadır? İş/Meslek, yaşam biçimini nasıl ve ne şekilde belirlemektedir? Duygu ve duygulanım kavramlarının çalışma yaşamındaki yeri ve önemi nedir? Pandemi, sağlık çalışanlarının çalışma ve sosyal yaşamlarını nasıl etkilemektedir? Sorularına yanıt bulunmaya çalışılmıştır.
Bu çalışmada nitel yöntem kullanılmış olup ve saha araştırmasında Van kent merkezinde bulunan SBÜ. Van Eğitim ve Araştırma Hastanesi ve Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Dursun Odabaş Tıp Merkezi'nde görev yapan 20 sağlık çalışanı ile derinlemesine mülakatlar yapılmıştır. Sağlık çalışanlarının maddi olmayan emek pratikleri, pandeminin yarattığı özgül koşullar çerçevesinde ele alınmıştır.

Abstract:
Historically, the transformations in the capitalist system have transformed the relations of production. With the transformation of production relations, the content, form and position of labor in production areas have been also changing. Especially since the 1970s, developments in areas such as economic, cultural, political and technology have caused the service sector to come to a dominant position. The growth of the service sector has enabled immaterial labor, a new type of labor, to assume a hegemonic and decisive role in production relations. Immaterial labor has built "new relations of production" by transcending the concept of time-space in production relations and by incorporating concepts such as ideas, symbols, images, communication, emotions and feelings into the production process.Immaterial labor has transformed all the vital areas of the employee into production areas through the facts and concepts of the employee's private areas. Immaterial labor builds a new typology of workers and a new way of life by taking emotion and affection into the production process. The introduction of concepts such as information, communication, belief, emotion and affect into production relations have caused work and non-work life to be intertwined.
In this context, in the process of the covid-19 global epidemic that has been going on since 2020, it has been tried to understand how and in what way the form of non-material labor has emerged in healthcare workers. In this thesis, the immaterial labor practices of health workers during the pandemic process heve been discussed based on the studies in the literature on immaterial labor. For this purpose, how and in what way does the hegemonic role of immaterial labor emerge in the health sector and health workers? How and in what way does work/occupation determine the way of life? What is the place and importance of the concepts of emotion and affect in working life? How does the pandemic affect the working and social lives of healthcare professionals? An attempt was made to find answers to their questions. The specific dynamics of immaterial labor during the pandemic process, how it emerges in health workers and how it affects health workers has been tested.
In this study, qualitative method has been used and in-depth interviews has been conducted with 20 healthcare professionals working at SBU Van Training and Research Hospital and Van Yüzüncü Yıl University Dursun Odabaş Medical Center in the city center of Van. The immaterial labor practices of health workers have been discussed within the framework of the specific conditions created by the pandemic