Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan çocuk ve ergenlerde metilfenidat tedavisinin iştah ve leptin, ghrelin, nöropeptit Y, beyin kaynaklı nörotrofik faktör, nesfatin 1 düzeylerine etkisi
Effects of methylphenidate treatment on appetite and liptin, chrelin, neuropepti̇de y, brain derived neurotrophic factor, nesfatin-1 levels in children with attention deficit hyperactivity disorder
Yazar: ZEJNEB SHAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ESRA DEMİRCİ ; YRD. DOÇ. DR. SEVGİ ÖZMEN
Erciyes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Ghrelin = Ghrelin ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Leptin = Leptin ; Metilfenidat = Methylphenidate ; Nesfatin 1 = Nesfatin 1 ; Nöropeptidler = Neuropeptides ; Sinir büyüme faktörleri = Nerve growth factors ; İştah = Appetite

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olan çocuk ve ergenlerde iştah ve beslenmeyi düzenleyen biyomoleküllerden leptin, ghrelin, nesfatin-1, nöropeptit Y(NPY) ve beyin kaynaklı nörotrofik faktör(BDNF) seviyelerini tespit ederek tedavide kullanılan uzun salınımlı metilfenidatın kullanımına bağlı olarak gelişen iştahsızlık, kilo kaybı ve/veya kilo alımında yavaşlamanın yan etkilerinin altında yatan nörobiyolojik mekanizmaları araştırmaktır.
Materyal ve Metod: Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Polikliniği'ne başvuran DSM-5 tanı ölçütlerine göre DEHB tanısı almış olan, 6-14 yaş aralığındaki 35 çocuk ve ergen çalışmaya dahil edilmiştir. Kontrol grubu olarak yaş açısından hasta grubuyla eşleştirilmiş, 21 sağlıklı, gönüllü çocuk ve ergen alındı. Çalışmaya alınan tüm olgulara Okul Çağı Çocukları İçin Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi-Şimdi ve Yaşamboyu Şekli (ÇDŞG-ŞY) uygulandı. Araştırma kapsamında alınan tüm çocukların ebeveynlerinden çocukları hakkında sosyodemografik veri formu doldurmaları istendi. Hasta grubuna Conners Anababa Değerlendirme Ölçeği, Conners Öğretmen Değerlendirme Ölçeği verildi. DEHB'li olgular iki ay boyunca uzun salınımlı metilfenidat tedavisi aldıktan sonra Barkley Stimulan Yan Etki Değerlendirme Formu ile değerlendirildi. Sağlıklı kontrollerden alınan kan örneklerinden ve DEHB'li olguların uzun salınımlı metilfenidat tedavisi öncesi ve sonrası (iki aylık tedavi sonrası) alınan kan örneklerinden plazma leptin, ghrelin,, nesfatin-1, NPY ve BDNF düzeyleri ölçüldü ve biyokimya laboratuvarında Enzyme-liked immune-sorbent assay (ELISA) kitleriyle çalışıldı. Elde edilen veriler uygun istatistiksel yöntemle değerlendirildi.
Bulgular: Çalışmamızda sağlıklı kontrol grubu ve yeni tanı almış tedavisiz DEHB'li olgu grubu arasında, dolaşımlarındaki leptin, ghrelin, nesfatin-1, BDNF ve NPY karşılaştırıldığında; nesfatin-1 ve NPY hariç tüm parametreler açısından gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmamıştır. DEHB'li olguların metilfenidat tedavisi sonrasındaki ölçümler ile sağlıklı kotrol grubunun ölçümleri arasında benzer bir sonuç elde edilmiş olup sadece leptin düzeyinin BKİ farklılığından etkilendiği ve BKİ'nin etkisi kontrol edilerek değerlendirildiğinde gruplar arası farklılık olduğu tespit edilmiştir. DEHB'li olguların metilfenidat tedavisi sonrasındaki yapılan ölçümler ile tedavi öncesi yapılan ölçümler sonucunda ise; BDNF ve NPY değerlerinin istatistiksel olarak anlamlı olmasa da tedavi öncesine göre tedavi sonrası değerlerinin yüksek olduğu gözlenmiş olup, diğer hormon değerlerinin ise istatistiksel olarak anlamlı olmasa da tedavi öncesine göre tedavi sonrasında daha düşük olduğu tespit edilmiştir.
Sonuç: Çalışmamızda hormon düzeylerinde tedavi öncesine göre istatistiksel olarak farklılık saptanmamasının, tedavi öncesi ve sonrası vücut ağırlığında istatistiksel olarak farklılık olmamasına bağlı olabileceği düşünülmekle birlikte; bu durumun tedavi süresinin 2 ay gibi kısıtlı bir süre olmasından kaynaklanıyor olabileceği düşünülmüştür. Tüm hormon değerlerinde her ne kadar istatistiksel olarak anlamlı olmasa da tedavi öncesi-sonrası değerler arasında farklılıkların bulunması, tedavi süresi uzadığında bu değişikliklerin daha anlamlı olup olmayacağına dair daha geniş örneklem grupları ile daha uzun süreli tedavi sonrasında yapılacak çalışmalar ile metilfenidat tedavisine bağlı gelişen iştahsızlık ve/veya kilo kaybının altında yatan nörobiyolojik düzenekler hakkında yeni bilgiler elde edilmesini sağlayacaktır.

Abstract:
Aim: This study aims to evaluate the serum levels of leptin, ghrelin, nesfatin-1, neuropeptide Y(NPY) and brain derived neurotrophic factor(BDNF) in children and adolescents with attention deficit hyperactivity disorder(ADHD) treated with methylphenydate and investigate the neurobiological mechanisms beneath side effects of methylphenydate such as lack of appetite, weight loss and/or decrease in weight gain.
Material and Method: A total of 35 children and adolescents(aged 6-14), diagnosed as ADHD with DSM-5 diagnosis criteria, from Erciyes University Medical Faculty Child and Adolescent Psychiatry Clinic are enrolled in the study. Control group is consisted of 21 healthy children and adolescents similar to study group with age and gender. All subjects are evaluated with Kiddie Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia-Present and Lifetime Version (K-SADS-PL). All parents or caregivers are asked to fill a, sociodemographic data form about their children. In the scope of the study, Conners' Parent Rating Scale, Conners' Teacher Rating Scale were requested from the parents of the children taken to the patient group. Children with ADHD evaluated with Barkley Stimulant Side Effect Evaluation Form after 2 months of extended release methylphenydate therapy. Plasma leptin, ghrelin, nesfatin-1, NPY and BDNF levels are evaluated in control group as well as patients with ADHD, before and 2 months after the treatment with methylphenydate and studied in the biochemistry laboratory using enzyme-like immune-sorbent assay (ELISA) kits. The obtained data were evaluated by appropriate statistical method.
Results: There was no statistically significant difference between healthy control group and newly diagnosed ADHD group, in terms of plasma levels of all parameters except BDNF and NPY. There are also similar results in comparison of control group and patient group after treatment, though plasma leptin levels is affected from BMI differences and there were difference between these groups when effect of BMI is controlled. Though not statistically significant, plasma BDNF and NPY levels are higher and other hormonal parameters had lower values after the treatment with extended release methylphenydate compared to values before the treatment in the study group.
Conclusion: We think there may be two reasons behind not finding any significantly difference in hormone levels before and after treatment. The first reason is there were no statistical difference in body weight with treatment and the second one is duration of treatment was limited to 2 months. There were plasma level differences between before and after treatment values, though not significantly different. Thus, studies with larger study groups with extended treatment duration may reveal neurobiological mechanisms beneath loss of appetite and/or weight loss associated with methylphenydate treatment.