59. Hükümet döneminde Avrupa Birliği'ne uyum sürecinde gerçekleştirilen kamu yönetimi reformlarının doğrudan yabancı yatırımlarına etkileri
During the 59th government period the effects of public administration reforms realized in the process of harmonization with the European Union on foreign direct investments
Yazar: LEVENT IŞIK
Danışman: PROF. DR. RASİM AKPINAR
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Doğrudan yabancı sermaye yatırımları = Foreign direct investments

Özet:
Türkiye'nin Avrupa Birliği (AB) ile olan ilişkileri, özellikle 3 Kasım 2022 tarihinde gerçekleştirilen genel seçimler sonrası, %34,28 oy oranıyla Adalet ve Kalkınma Partisi'nin (AK Parti) iktidara gelmesiyle hareketlenmiş, üyelik ilişkileri ise 59. Hükümet döneminde önemli ilerlemeler kaydetmiştir.
Bu süreçte üyelik konulu, siyasal, sosyal ve iktisadi alanda yasalaştırılan çok sayıda reform nitelikli kanun ilişkileri derinleştirmiş, kısa sürede şeffaflık, hesap verilebilirlik, hukukun üstünlüğü ve siyasal haklar gibi alanlarda AB kamu yönetimi standartlarının çerçevesinde başarılı adımlar atılmıştır.
AB uyum süreci, Türkiye'nin yasal ve kurumsal çerçevesini yadsınamaz derecede güçlendirmiştir. Bu süreçte gerçekleştirilen kamu yönetimi reformları sayesinde ekonomide, maliyede ve yönetimde şeffaflığın, hesap verebilirliğin, verimliliğin ve rekabetçiliğin artırılması amaçlanmış ve Doğrudan Yabancı Yatırımların (DYY) Türkiye'ye çekilmesi hedeflenmiştir. AB standartlarına uygun bir hukuki alt yapının oluşması için başta kamu yönetimi alanında olmak üzere birçok alanda reform nitelikli kanunlar çıkarılmış ve Türkiye, yabancı yatırımcıların dikkatini çekmeyi başarmıştır.
Türkiye'nin AB ile uyum sürecindeki kamu yönetimi reformları, ekonomik istikrarın sağlanmasında, rekabet gücünün artırılmasında ve yüksek kaliteli iş gücü piyasasının oluşmasında önemli roller oynamıştır. Bu değişiklikler, Türkiye ekonomisinin modernizasyonuna katkı sağlamış, AB'ye tam üyelik yolunda önemli adımların atılmasını ön ayak olmuştur. Oluşturulmaya başlanan demokratik hukuk devleti kimliği sayesinde başta AB ülkeleri olmak üzere dünyanın çeşitli coğrafyalarından Cumhuriyet tarihinin en büyük doğrudan yabancı yatırım yekününün girişi başarılmıştır (Gür, Ünay ve Dilek, 2017). Söz konusu başarının sağlanmasında AB uyum sürecine ilişkin kamu yönetiminde gerçekleştirilen reformlar en önemli aktör olarak görev almış olup işbu tezde, gerçekleştirilen reformların süreçteki rolü detaylıca incelenmiş ve ulaşılan DYY sonuçlarıyla reformların tarihsel seyri arasındaki korelasyon ortaya koyulmuştur.
Tez dört ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde, 2002 yılında iktidara gelen AK Parti'nin kuruluşu ve iktidarına gelişine ilişkin tarihsel süreç ile bu süreçte Türkiye'nin siyasi ve iktisadi durumu ele alınmıştır.
İkinci bölümde öncelikle AB'nin oluşumu, kurumları, tarihçesi ele alınmıştır. Ardından 59. Hükümet öncesi ve 59. Hükümet dönemindeki ilişkiler incelenmiş; son olarak AB'nin kamu yönetimi anlayışının temel değer ve ilkeleri değerlendirilmiştir.
Üçüncü bölümde ilk olarak 14 Mart 2023 tarihinde kurulan ve 59. Hükümet döneminde gerçekleştirilen kamu yönetimi reformları ele alınmıştır. Hemen ardından kamu yönetimi reformlarının mütemmim cüzü durumundaki sosyal, siyasal, iktisadi ve anayasal hakları düzenleyen, özgürlükleri yeniden tanımlayan, uyum paketleri olarak yasalaştırılan önemli kanunlara dair gelişmeler incelenmiştir. Son olarak da doğrudan yabancı yatırım kavramı, kanunu ve reformlarla beraber 59. Hükümet döneminde Türkiye'ye gelen DYY'ler detaylıca değerlendirilmiştir.
Dördüncü bölümde ise Ak Parti'nin kuruluş değerleri olan demokratikleşme, hukukun üstünlüğü, yerel yönetimlerin güçlendirilmesi, tarafsız yargı ve sivilleşme gibi kavramlardan tarihsel seyir içerisinde uzaklaşması, dolayısıyla 59. Hükümet dönemindeki kamu yönetimi reformları ve uyum paketlerinin devam ettirilemediği gibi etkinliğini kaybetmeleri, hükümetlerin sınıflandırıldığı, siyasal ve iktisadi dönemleri kapsayan başlıklar altında incelenmiştir. Uzaklaşmanın DYY'ler üzerindeki negatif etkileri açıkça gösterilmiş, özellikle 2018 yılında devreye giren Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ile 59. Hükümet döneminde gerçekleştiren reformları dışlayan bir yönetim sisteminin attığı adımlarla ülkeye giren DYY'leri ne denli kötü yönde etkilediği detaylıca anlatılmıştır.
Sonuç bölümünde ise 59. Hükümet döneminde, partinin kurucu değerleri çerçevesinde gerçekleştirilen kamu yönetimi reformlarının, AB uyum sürecinde son derece önemli olan şeffaflık, hesap verilebilirlik, demokratiklik gibi kriterler açısından ciddi ilerlemeler kaydettiği belirtilmiş; bunun da ülkemize Cumhuriyet tarihinin en büyük DYY girişini sağladığı hususu ifade edilmiştir. Bu çerçevede, gelişmekte olan ülkelerin ekonomisi açısından son derece önemli olan bu yatırımların 59. Hükümet dönemindeki ivme ve seviyeyi yeniden yakalamaları için Türkiye'nin en büyük DYY yatırımcısı olan AB üyesi ülkelerin beklentileri çerçevesinde gelişmiş AB kamu yönetimi anlayışı esas alınarak reforma tabi tutulmasının gerekliliği ifade edilmiştir.

Abstract:
Turkey's relations with the European Union (EU) were revived especially after the general elections held on 3 November 2022, when the Justice and Development Party (AK Party) came to power with 34.28% of the vote, and membership relations made significant progress during the 59th government.
In this process, a large number of reform laws enacted in the political, social and economic fields with the membership theme have deepened the relations and successful steps have been taken in a short period of time within the framework of EU public administration standards in areas such as transparency, accountability, rule of law and political rights.
The EU harmonisation process has undeniably strengthened Turkey's legal and institutional framework. The public administration reforms implemented during this process aimed to increase transparency, accountability, efficiency and competitiveness in the economy, finance and administration and to attract Foreign Direct Investment (FDI) to Turkey. In order to create a legal infrastructure in line with EU standards, reform laws were enacted in many areas, particularly in the field of public administration, and Turkey succeeded in attracting the attention of foreign investors.
Public administration reforms in Turkey's EU harmonisation process have played an important role in ensuring economic stability, increasing competitiveness and creating a high quality labour market. These changes have contributed to the modernisation of the Turkish economy and paved the way for taking important steps towards full EU membership. Thanks to the democratic rule of law identity that started to be established, the largest foreign direct investment inflow in the history of the Republic was achieved from various geographies of the world, especially from EU countries (Gür, Ünay and Dilek, 2017). In this thesis, the role of the reforms in the process has been analysed in detail and the correlation between the FDI results and the historical course of reforms has been revealed.
The thesis consists of four main chapters. In the first chapter, the historical process of the establishment of the Justice and Development Party, which came to power in 2002, and the political and economic situation of Turkey in this process are discussed.
In the second part, firstly the formation, institutions and history of the EU are analysed. Then, the relations before and during the 59th Government are analysed; finally, the basic values and principles of the EU's public administration approach are evaluated.
In the third chapter, firstly, the public administration reforms implemented during the 59th Government, which was established on 14 March 2003, are discussed. Immediately afterwards, the developments regarding the important laws that regulate social, political, economic and constitutional rights, redefine freedoms and enacted as harmonisation packages, which are an integral part of the public administration reforms, are examined. Finally, the concept of foreign direct investment, the law and the FDI inflows to Turkey during the 59th Government Period together with the reforms are analysed in detail.
In the fourth section, the Ak Parti's historical move away from its founding values of democratisation, rule of law, empowerment of local governments, impartial judiciary and civilianisation, and therefore, the public administration reforms and harmonisation packages of the 59th Government Period could not be continued and lost their effectiveness are examined under the headings covering the political and economic periods in which the governments are classified. The negative effects of the divergence on FDIs have been clearly shown, and it has been explained in detail how badly the steps taken by a management system that excludes the reforms carried out during the 59th Government period, especially with the Presidential Government System that came into effect in 2018, have adversely affected the FDIs entering the country.
In the conclusion section, it is stated that the public administration reforms carried out during the 59th Government period within the framework of the founding values of the party have made significant progress in terms of criteria such as transparency, accountability and democracy, which are extremely important in the EU harmonisation process, and this has led to the largest FDI inflow to Turkey in the history of the Republic. In this framework, it has been stated that in order for these investments, which are extremely important for the economy of developing countries, to regain the momentum and level of the 59th Government Period, Turkey should be reformed in line with the expectations of the EU member states, which are the largest FDI investors of Turkey, based on the advanced EU public administration approach.