Filistin'de lise öğrencileri arasındaki akran zorbalığının incelenmesi
Investigation of peer bullying among secondary schoolstudents in Palestine
Yazar: AHMAD A.K. HANANI
Danışman: PROF. DR. METİN PİŞKİN
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitimde Psikolojik Hizmetler Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Akran zorbalığı = Peer victimization ; Filistin = Palestine ; Lise öğrencileri = High schools students ; Zorbalık = Bullying

Özet:
Okul zorbalığı sorunu dünyadaki tüm ülkeleri ilgilendiren bir durumdur. Tüm
dünyadan araştırmacılar; zorbalığın öğrenciler üzerinde çok sayıda olumsuz etkisi
bulunduğuna dikkat çekmektedir ve öğrenciler arasındaki zorbalık olaylarının
çözülebilmesi için yetişkinlerin bu durumu dikkatle ele alması ve özenle ilgilenmesi
gerektiğini ifade etmektedir. Filistin'deki lise 11. ve 12. sınıf öğrencileri üzerinde yapılan
bu çalışma Filistin liselerinde akran zorbalığının yaygınlığını belirlemeyi, ayrıca hem
öğrencilerin hem de yönetici, öğretmen ve okul psikolojik danışmanlarının zorbalığa dair
bakış açılarını ve algılarını belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırma nicel ve nitel
yaklaşımın bir arada kullanıldığı karma araştırma deseninde yürütülmüştür. Araştırmanın
nicel bölümü için çok aşamalı rastlantısal küme örnekleme yöntemi kulanılarak Nablus
bölgesinde öğrenim gören lise öğrencilerine ulaşılmıştır. Örneklem sayısı 388 erkek ve 439
kadın olmak üzere toplam 827 öğrencidir. Araştırmanın nitel kısmında ise çalışma grubu 5,
okul yöneticisi, 5 Psikolojik danışman, 10 öğretmen olmak üzere toplam 20 kişidir. Nicel
veriler Akran Zorbalığı Belirleme Ölçeği Ergen Formu'nun (Pişkin ve Ayas, 2007) Filistin
kültürüne uyarlamış versiyonu kullanılarak toplanmıştır. Uyarlanan ölçekle birlikte
iv
v
hazırlanan demografik bilgi formu öğrencilere sınıf ortamında araştırmacının kendisi
tarafından dağıtılmış ve veriler toplanmıştır. Ayrıca nitel veriler ise okullardaki psikolojik
danışmanlar, öğretmenler ve idareciler ile yapılan yüzyüze görüşmeler yoluyla elde
edilmiştir. Nicel verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler ve parametrik olmayan Mann
Whitney U ve Kruskal Wallis H testleri kullanılmıştır. Nitel veriler ise içerik analizi
yöntemi ile çözümlenmiştir.
Araştırma bulgularına göre erkeklerin kadınlara göre zorbaca davranışları daha sık
yaptıkları ve zorbalığa daha sık maruz kaldıkları görülmüştür. Sınıf düzeyine göre 12. sınıf
öğrencilerinin 11. sınıf öğrencilerine göre zorbalık ve mağdurluk puan ortalamalarının
daha yüksek olduğu; yaşanılan yere göre köyde yaşayanların zorbalık puanlarının şehirde
yaşayanlara göre daha yüksek olduğu, yine şehirlerde yaşayanların köy ve kamplarda
yaşayanlara göre mağdur olma puanlarının daha düşük olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Lisede öğrencilerin okuduğu alana bakıldığında ise zorbalık ve mağdur olma puanları en
yüksek olanların fen alanındaki öğrenciler olduğu en düşük olanların ise ticaret alanındaki
öğrenciler olduğu bulunmuştur. Zorbalık puan ortalaması en yüksek olan öğrencilerin aynı
zamanda akademik başarı düzeyi "geçer" olan öğrenciler olduğu, en düşük zorbalık puanı
olan öğrencilerin ise başarı düzeyi "çok iyi" olan öğrenciler olduğu saptanmıştır. Benzer
şekilde, mağduriyet puan ortalaması en yüksek olanlar başarı düzeyi "geçer" olan
öğrenciler, en düşük olanlar ise başarı düzeyi "çok iyi" olan öğrencilerdir. Lise öğrencileri
arasında en yaygın zorbalık davranışlarının el-kol şakası yapma, itip kakma gibi fiziksel
zorbalık türüne ait eylemler olduğu, öğrencilerin en sık zorbalığa uğradıkları yerlerin
sırasıyla okul bahçesi, sınıf, tuvaletler, spor alanı olduğu, zorbalığın en fazla ders
başlamadan önce, okula gidip gelirken ve dersler bittikten sonra gerçekleştiği, öğrencilerin
zorbalığa uğradıklarında ise genelde zorbayı görmezden geldikleri ve karşılık verdikleri
sonucuna ulaşılmıştır. Görüşmelerden elde edilen bulgulara göre zorbalığın ve mağdur
olmanın zayıf sosyal ilişkiler, lise öğrencileri arasındaki zayıf etkileşim, otoriter bir eğitim
tarzı, evde öğrenilmiş şiddet ve saldırganlık gibi pek çok nedenle açıklandığı görülmüştür.
Bulgular alanyazın bağlamında tartışılmış ve çeşitli öneriler sıralanmıştır.

Abstract:
The problem of bullying in schools is an issue of every nation around the globe.
Researchers around the globe pointed out abundance of negative impacts on students
involved in bullying and require the focus and attention of adults to address and resolve
bullying incidents among students. This study, giving credence to the voices of 11th and
12th graders in secondary schools of Palestine, sought to uncover not only student
perspectives about bullying but also to determine what these perceptions regarding
bullying. The study was conducted in a mixed research design where both quantitative and
qualitative approaches were used together. For the quantitative part of the study, multistaged
random sampling method was used and the study sample was selected from high
school students from the Nablus governorate. The sample consisted of total number of 827
students (n=827, where male was 388 and females was 439). In the qualitative part of the
study, the study group consists of 5 school administrators, 5 psychological counselors and
10 teachers, with the total number. Quantitative data were collected by using the Peer
Bullying Determining Scale - Adolescents Form (Pişkin and Ayas, 2007), and the scale
was adapted to the Palestinian culture. The demographic information form prepared with
the adapted scale was distributed to the students by the researcher himself in the classroom
environment and the data were collected. Qualitative data were also obtained through facevii
to-face interviews with school counselors, teachers and administrators. Descriptive
statistics and nonparametric Mann Whitney U and Kruskal Wallis H tests were used in the
analysis of quantitative data. Qualitative data were analyzed by content analysis method.
Research findings indicate that male students are more likely to commit bullying
behaviors than females and are exposed to bullying more often. According to the class
level, 12th grade students had higher bullying and victimization scores than 11th grade
students; the bullying scores of the people living in the village are higher than those living
in the city and the people living in the cities have lower victimization scores than the
people living in the villages and the camps. In terms of the field of the study at high school,
it is found that the students with the highest bullying and victimization scores are the
students of the field of science and the ones with the lowest scores are those from the field
of trade. According to academic success, the students with the highest average bullying
points are those whose achievement level is passing grade, the students with the lowest
level of bullying scores are those whose achievement level is very good. Similarly, the
students with the highest average victimization score are students with passing grade level
of achievement, and students with the lowest average of victimization score are those with
high level of achievement.
It was found that the most common bullying behaviors among high school students
were physical bullying behaviors such as hand-arm joke, pushing and inhaling and that the
places where students were most frequently bullied were school gardens, classrooms,
toilets, sports fields respectively. It was also found that they are being bullied when going
to school and after the lessons have been completed. Besides, it was also have been
reached that the students have often ignored and or give respond when exposed to bullying.
According to findings from interviews, bullying and victimization are explained by many
reasons such as weak social relations between students, weak interactions between high
school students, authoritarian education style, different methods taught to combat this
concept, and violence and aggression learned at home. The findings are discussed in the
context of the literature and various suggestions are listed.