Bipolar bozukluk tanılı hastaların yüksek riskli çocuklarında karşılaştırmalı nörobilişsel özellikler, dürtüsellik ve psikolojik sağlamlık ilişkisinin araştırılması
Investigation of comparative neurocognitive features, impulsivity and resilience relationship in high risk offspring of bipolar parents
Yazar: GÖZDE ULAŞ
Danışman: PROF. DR. FATMA NESLİHAN EMİROĞLU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Biliş = Cognition ; Biliş bozuklukları = Cognition disorders ; Bipolar bozukluk = Bipolar disorder ; Dürtüsel davranış = Impulsive behavior ; Psikolojik dayanıklılık = Hardiness on psychological ; Risk faktörleri = Risk factors ; Çocuklar = Children

Özet:
Amaç: Bipolar bozukluğun (BB) erken dönemde saptanabilmesi ve biyolojik risk etkenlerinin belirlenmesi amacıyla farklı yüksek risk gruplarında klinik, genetik, nörobiliş ve nörogörüntüleme alanlarında çeşitli araştırmalar yapılmaktadır. Hastalığın genetik temellerinin yanı sıra BB'un erken başlamasında ve epizodik rekürrens oluşumunda stres de önemli rol oynayabilmektedir. Çalışmamızın amacı; BB tanılı hastaların yüksek riskli çocuklarında erken dönemde nörobilişsel özellikler,  psikolojik sağlamlık ve dürtüselliğin birbirleriyle olan ilişkisinin ve BB'u erken dönemde tanımaya yönelik endofenotiplerin saptanmasıdır. Yöntem: Çalışmaya DSM-IV'e göre BB tip I ya da II bozukluk tanılı hastaların 12-18 yaş arasındaki çocukları ve Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesi Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi ile Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesi Psikiyatri Polikliniğine herhangi bir yakınma ile başvuran ve ebeveynlerinden en az birinde BB (tip I veya II) tanısı olup 12-18 yaş arasında olan 30 çocuk ve ergen yapılandırılmış klinik görüşmeler ile psikiyatrik belirtiler açısından etkilenmiş ve etkilenmemiş olarak ayrılarak çok yüksek riskli etkilenmiş grupla (n=20), etkilenmemiş yüksek riskli grup (n=10) ve bu olgularla yaş, cinsiyet ve eğitim düzeyleri bakımından eşleştirilmiş, ebeveynlerinde ve kendisinde psikiyatrik bir hastalık bulunmayan 33 çocuk ve ergen kontrol grubu olarak alınmıştır. Çalışmaya katılan çocuk ve ergenlere tanısal bir psikiyatrik görüşme olan Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi-Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli (ÇDŞG-ŞY) uygulanmıştır. Etkilenmiş gruba, etkilenmemiş gruba ve kontrol grubuna Wisconsin Kart Eşleme Testi (WKET), Stroop Testi, Rey İşitsel Sözel Öğrenme Testi (AVLT), Sayı dizisi öğrenme testi (SDÖT), İz sürme testi, Stop Sinyal Testi (SST), Young Mani ölçeği(YMÖ), STAI (Durumluluk ve sürekli kaygı envanteri), Çocuklar için Genel Değerlendirme Ölçeği (CGAS), Çocuklar İçin Depresyon Değerlendirme Ölçeği- Gözden Geçirilmiş Formu (ÇDDÖ)  uygulanmış, sosyodemografik ve klinik veri formu, Barratt Dürtüsellik Ölçeği-10 (BDÖ), Çocuk ve Genç Psikolojik Sağlamlık Ölçeği (ÇGPSÖ) verilmiştir. Çalışmanın verileri SPSS 22.0 paket programında değerlendirilmiştir. Kategorik olan verilerin karşılaştırılmasında Pearson Ki-Kare testi, kategorik olmayan verilerin karşılaştırılmasında bağımsız örneklem t-testi, normal dağılıma uygun olanlara ANOVA testi, normal dağılım göstermeyen verilerde Mann-Whitney U testi ve Kruskal Wallis testi kullanılmıştır. 0,05' ten küçük p değerleri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: Olgu grubunda CGAS puanları kontrol grubuna göre daha düşük saptanmıştır. ÇGPSÖ puanları etkilenmiş grupta etkilenmemiş gruba ve kontrol grubuna göre daha düşük bulunmuştur. BDÖ-10 puanları ve SST'nde gruplar arası fark bulunamamıştır. AVLT'nin anlık bellek ölçen alt test puanlarının olgu grubunda azaldığı saptanmıştır. WKET, SDÖT ve Stroop testinde gruplar arası farklılık bulunamamıştır. İz sürme testinde olgu grubunda bozulma olduğu saptanmıştır. Sonuç: Etkilenmiş ve etkilenmemiş gruplar arasında nörobilişsel işlevlerde ve dürtüsellikte fark saptanmazken, tüm olgular ile kontroller arasında nöropsikolojik testlerin bir kısmında, işlevsellikte ve psikolojik sağlamlıkta anlamlı farklılıklar saptanmıştır. Saptanan bu bulgular bipolar prodromal dönemi için öngörücülerden olmaya adaydır. Bu durumun genellenebilmesi için daha büyük örneklemli, uzunlamasına araştırmalara gereksinim vardır. Anahtar Kelimeler: Bipolar bozukluk, bilişsel işlev, dürtüsellik, psikolojik sağlamlık, yüksek risk.

Abstract:
Background: Various investigations have been carried out in the fields of clinical, genetic, neurocognitive and neuroimaging in different high risk groups in order to diagnose bipolar disorder (BD) early and to determine biological risk factors. In addition to the genetic basis of the disease, stress can also play an important role in the early onset of the BD and in the episodic recurrence. The aim of this study; early neurocognitive features, resilience, and impulsivity and the relationship with each other in the high-risk children of BD-diagnosed patients and the detection of endophenotypes for the early diagnosis of BD are identified. Method: This study included 30 children aged 12-18 years, whose parent previously applied to Psychiatry Clinic of Dokuz Eylul University and diagnosed BD type I or II according to DSM-VI-TR scale; and children aged 12-18 years whose parent is diagnosed BD according to DSM-IV-TR scale, applied to Child and Adolescents Psychiatry Clinic of Dokuz Eylul University with any complaint. Children were classified as unaffected high risk group (n=10) and affected high risk group (n=20) by symptoms in terms of structured clinical interviews. 33 healthy children included same age, gender and education levels with the high risk group without any psychiatric disorder in their parents and themselves. Psychiatric diagnostic interview (Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia for School Age Children Lifetime Version-K-SADS-PL) were applied to all children and adolescents who admitted to the study. Sociodemographic Data Form, Children Depression Rating Scale-Revised, Young Mania Rating Scale, State-Trait Anxiety Inventory, Barratt Impulsiveness Scale-10 (BIS-10), Child and Youth Resilience Measure (CYRM), Wisconsin Card Sorting Test, Stroop Test, Auditory Verbal Learning Test, Serial Digit Learning Test, Trail Making Test, Stop Signal Test and Children Global Assesment Scale were applied to both case and control groups. In the analysis of continuous data, t-test and one way ANOVA were applied to the normal distribution groups, and Mann-Whitney U test and Kruskal Wallis test was applied to the groups where the distribution was not normal. Chi-square test was applied in the analysis of the cut-off data. P <0.05 was considered statistically significant. Results: In the case group CGAS scores was found lower than control group. The scores of CYRM were significantly lower in the affected high risk group than unaffected high risk group and control group. There was no difference between groups in the BIS-10 scores and SST. Immediate memory tests and trail making tests were worser in the case group. There were no difference in the Wisconsin Card Sorting Test, Serial Digit learning test and Stroop test between groups. Conclusion: Significant differences were found in functionality, resilience and in some of the neurocognitive tests between the cases and controls, while there were no difference between affected and unaffected groups in neurocognitive functions and impulsivity. These findings can be candidate of the bipolar predictor for the prodromal period. In order to be able to generalize this situation, there is a need for longitudinal research with larger sampling. Key words: Bipolar disorder, cognitive function, impulsivity, resilience, high risk.