İnternette arama-anlama stratejilerinin öğretimi yoluyla ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin yeni okuryazarlık becerilerinin geliştirilmesi
Developing fourth grade students' new literacy skills through instruction of search-comprehension strategies on the internet
Yazar: ZEYNEP AYDEMİR
Danışman: PROF. DR. M. CİHANGİR DOĞAN ; DOÇ. DR. GÖNÜL SAKIZ
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Sınıf Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilgisayar destekli eğitim = Computer assisted education ; Eğitim = Education ; Eğitim stratejileri = Training strategies ; Okuma stratejileri = Reading strategies ; Okuma-anlama becerisi = Reading-comprehending skill ; Okuma-yazma = Reading-writing ; Yeni teknolojiler = New technologies ; Üst düzey zihinsel beceri = High level thinking ; İlkokul öğrencileri = Primary school students ; İnternet = Internet

Özet:
Bu araştırmanın amacı, internette arama-anlama stratejilerinin öğretimi yoluyla ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin yeni okuryazarlık becerilerinin geliştirilmesidir. Araştırmanın modeli, karma yöntem araştırma desenlerinden sıralı dönüşümsel tasarımdır. Nicel boyutunda deneysel; nitel boyutunda ise olgu bilim desen tercih edilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu, 2015-2016 eğitim öğretim yılı II. dönem İstanbul ili Kadıköy ilçesi Erenköy mahallesinde bulunan bir ilkokulun dördüncü sınıfında öğrenim  gören 28 öğrenci oluşturmuştur. 
Deneysel modelde yer alan bağımsız değişken internette arama-anlama stratejileri; bağımlı değişken ise yeni okuryazarlık becerileridir. Araştırmaya başlamadan önce, uygulamada karşılaşılacak olası hataları engellemek, kullanılacak veri toplama araçlarındaki maddelerin doğru anlaşılıp anlaşılmadığını kontrol etmek ve ölçme araçlarının güvenirlik düzeylerini test etmek için bir pilot çalışma yapılmıştır. Asıl uygulama toplam 10 hafta ve 24 saat süre ile tamamlanmıştır. Uygulamada yeni okuryazarlık becerilerini destekleyen internette arama-anlama stratejilerinin öğretimi yapılmıştır. Beceri ve stratejilerin öğretiminde kademeli sorumluluk aktarımı modeli temel alınmıştır. Öğrenciler her hafta verilen eğitimin ardından günlüklerinde yapılan uygulamaya ait etkinlikleri değerlendirmiş ve özdeğerlendirme formlarını doldurmuşlardır.
Araştırmanın nicel boyutunda öğrencilerin başarısını tespit etmek amacıyla "Yeni Okuryazarlık Becerileri Rubriği"nden; nitel boyutunda ise "Öğrenci Günlükleri"nden, "Özdeğerlendirme Formu" ndan ve öğrencilerin ölçme aracını nasıl yaptıklarını yönelik görüşlerini tespit etmek için "Yansıtıcı Düşünme Eylem Formu"ndan yararlanılmıştır. Öğrencilerin kademeli sorumluluk aktarımı modeli kullanılarak verilen internette arama-anlama stratejileri eğitimine yönelik ön-son test puanları incelendiğinde; son test lehine istatistiksel açıdan ortalamalarında bir artış gözlenmiştir. Yeni okuryazarlık becerilerinden bilgiye ulaşma, bilgiyi araştırma, eleştirel değerlendirme, doğrulama ve sentezleme becerisine ait ön test puanları ile son test puanları arasında da istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmuştur. Bu durum verilen eğitimin etkili olduğunu göstermektedir. Öğrencilerin yeni okuryazarlık becerileri; cinsiyete, bilgisayara sahip olma durumlarına, tablete sahip olma durumlarına, tablet-bilgisayar kullanma sıklığına, bilgisayar kullanma amacına ve internet ilgilerine göre istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık göstermemiştir. Bunun yanında, yeni okuryazarlık becerileri son-test puanları günlük bilgisayarda zaman geçirme durumlarına göre istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık göstermiştir.   Öğrencilerin türkçe dersi, matematik dersi ve fen bilimleri dersi başarı düzeyleri ile yeni okuryazarlık becerileri arasında anlamlı bir ilişki vardır. Temel derslerin yeni okuryazarlık becerileri üzerindeki önem sırası: Matematik, Türkçe  ve Fen bilimleri şeklindedir.
Eleştirel değerlendirme becerisi eğitim öncesi ve sonrasında da zor olarak algılanan bir beceridir. Bilgiye ulaşma becerisi eğitim öncesi öğrenciler tarafından zor olarak algılanırken, eğitim sonrası bu algı olumlu yönde değişime uğramıştır. Araştırma becerisi öğrencilerin eğitim öncesi ve sonrasında da kendilerini başarılı olarak gördükleri bir beceridir. Bilgiye ulaşma ve sentezleme becerisinde ise öğrenciler eğitim öncesinde kendilerini başarılı görmezken, eğitim sonrası bu algı olumlu yönde değişime uğramıştır. 
Odak grupta yer alan öğrencilerin verilen eğitime yönelik yansıtıcı düşünme eylemleri incelenmiştir. Alt grupta yer alan öğrencilerin rubriği cevaplarken kullandıkları stratejilerin araştırma, tahmin etme, soru sorma ve gezinme; orta gruptakilerin soru sorma, araştırma, gezinme, planlama, tahmin etme ve eleştirel değerlendirme; üst  gruptakilerin ön bilgileri harekete geçirme, soru sorma, araştırma, gezinme, planlama, tahmin etme, metin ile etkileşimler, izleme ve eleştirel değerlendirme olduğu görülmüştür. Elde edilen bulgular doğrultusunda araştırmacılara ve uygulayıcılara yönelik öneriler sunulmuştur.


Anahtar Kelimeler: yeni okuryazarlık becerileri, çoklu okuryazarlık, internette aramaanlama stratejileri, kademeli sorumluluk aktarımı modeli, karma model

Abstract:
The purpose of this research is developing fourth grade elementary students' new literacy skills by instructing search-comprehension strategies on the internet. The model of the research is sequential transformational of mixed methodology designs. Experimental design was chosen in quantative aspect while phenomenology design was used in qualitative aspect. The study group was consisted of 28 students at fourth grade level from an elementary school which is located in Istanbul Province Kadıköy District Erenköy Quarter during the school year of 2015-2016 spring term.
The independent variable in experimental model is search-comprehension strategies on the internet as the dependent variable is new literacy skills. A pilot study was conducted before starting the research in order to avoid possible mistakes in practice, to check whether the items to be used in data collection tools are understood correctly and to test the reliability levels of the assessment instruments. The actual study was completed in 10 weeks and 24 hours in total. During the practice, the instruction of search-comprehension strategies on the internet supporting new literacy skills was carried out. Gradual release of responsibility model was used as the baseline in the instruction of skills and strategies. The students evaluated the activities on their diaries after the instruction given weekly and filled out the self assessment forms. 
As the quantitative aspect of the study, to determine students' success, "New Literacy Skills Rubric" was used. For the qualititive aspect, "Students Diaries" and "Self Assessment Form" were used. Additionally, "Reflective Thinking Activity Form" was used for determining the views regarding how the students do the assessment instrument. It was observed that there was a statistically increase on the averages in favor of the post-test when the pre-test/post-test scores for search-comprehension strategies on the internet instruction by using gradual release of responsibility model was examined. There was a statistically significant difference as well between the pre-test and the post-test scores of new literacy's following skills; accessing information, research for information, critical evaluation, verification and synthesizing. This situation shows us the given instruction is effective.
The students' new literacy skills did not differ statistically significant according to gender, situations of having a computer, having a tablet, tablet-computer frequency of use, purpose of computer use and internet interests. However, new literacy skills post-test scores show statistically significant difference according to daily time spent at computer. There was a significant relation between students' achievement levels of Turkish, Math and Science lessons and new literacy skills. The core lessons' order of importance on new literacy skills are as follows: Math, Turkish and Science.
Critical evaluation skill was perceived as a difficult skill both before and after the instruction. The skill of accessing information was also perceived as difficult before the instruction while the perception changed positively after the instruction. The students found themselves successful at research skill in both before and after the instruction. Besides, the students did not find themselves successful at accessing information and synthesizing skills before the instruction. The perception changed positively after the instruction.
Focus group students' reflective thinking activities towards the given instruction were examined. It was observed that the strategies which were used by the students in the low group while answering the rubric were research, estimating, asking questions and navigating; in the medium group they were asking questions, research, navigating, planning, estimating and critical evaluation as those follows were in the high group; activating prior knowledge, asking question, research, navigating, interactions with text, monitoring and critical evaluation. Suggestions for researchers and practitioners were provided based on the research findings.


Key Words: new literacy skills, multiple literacy, search-comprehension strategies on internet, gradual release of responsibility model, mixed model