Bangladeş'te tasavvufun ve tarikatların değerlendirilmesi, sosyal gelişimleri ve oynadıkları rol: Yirmi birinci yüzyılda bir vak'a incelemesi
Evaluation of islamic mysticism in bangladesh perspective: Role and social development, a case study on the twenty-first century
Yazar: SAEYD RASHED HASAN CHOWDURY
Danışman: PROF. DR. PROF.DR. VAHIT GÖKTAŞ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Bangladeş = Bangladesh ; Sufilik = Sufilik ; Tarikatlar = Religious orders ; Tasavvuf = Mystic ; Tasavvufi yaşam = Mystical life ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bangladeş'te farklı dini topluluklar barış içinde birarada yaşamaktadırlar ve bu kültür eski zamanlardan beri bu şekilde devam edegelmektedir. Nüfusunun yaklaşık %90'dan fazlasını Müslümanların oluşturduğu Bangladeş'te ayrıca %9,5 oranında Hindu, %0,6 oranında Budist, %0,3 oranında Hristiyan nüfus yaşamaktadır. Öte yandan bunların yanında az sayıda da Kadıyani ve Şii gruplar bulunmaktadır.  Her dini grubun farklı dini günleri ve kutlamaları vardır ve hepsi özel günlerini özgür bir şekilde kutlamaktadırlar. Bangladeş'teki her dinin mensuplarının kendi dini etkinlik ve bayramlarına olan yoğun katılımı, dini plüralizmin ve dini hoşgörü kültürünün dünya çapındaki istisnai bir örneğini oluşturmaktadır. Bangladeş'teki farklı dini toplulukların barışçıl bir şekilde birarada yaşaması ve varolan dini hoşgörü, Tasavvuf'un toplumdaki etkisinin bir sonucudur. Öte yandan, Bangladeş'teki Tasavvuf, doğrudan Bangladeşli Müslümanların inançlarına, tarihine ve kültürüne bağlıdır. Çünkü Tasavvuf Bangladeş'te 1000 yıldan fazla bir geçmişe sahiptir. Tasavvuf, Bangladeş halkı arasında her türlü dini nefreti, fanatizmi ve köktendinciliği azaltmaya katkıda bulunmuştur. Halk üzerinde de sosyal ve ekonomik etkileri vardır. Aynı zamanda Bangladeş'te tasavvufun gelişimiyle ve orada yaşayanlar arasında barışçıl ilişkilerin kurulmasıyla ilgilenen ünlü Sufiler'in tarihine odaklanmaktadır. Bu çalışma, Bangladeş'te farklı dine ve görüşe mensup kişilerin birleşmesi için yol bulmaya yönelik bir girişimdir. Tasavvufun çeşitli tarikat liderleri, bölgelerde tasavvuf aracılığıyla İslam'ı tanıtmak için ilk organize faaliyetleri yürütmüştür. Bununla Birlikte, Aziz figürler ve efsanevi öyküler, Bangladeş'in kırsal köylerinde Hindu kast topluluklarına ilham kaynağı olmuştur. Günümüzde ilahi maneviyat ve kozmik uyum kavramlarının algılanışı ve bugün sufi adıyla ortaya çıkan bazı grupların faaliyetleri halkla çatışmaya başlamıştır ve bu durum hala devam etmektedir. Bu tez Tasavvufun ve İslam'ın mistik bir anlayışa kavuşmasına yardımcı olan, Bangladeş'i bugün Sufi kültürü için çağdaş bir merkez üssü haline getiren sayısız etkiyi tartışmak için tematik bir yaklaşımı benimsiyor. Bu anlamda, çalışmamın sonucu, Tasavvufun kitleler arasında statü eşitliği, sevgi ve kardeşlik sağladığını ve insanlara Bangladeş'te birbirlerinin dinine, duygularına ve uygulamalarına saygı duymalarını öğrettiğini gösteriyor.  Araştırmamda, 11. yüzyıldan 21. yüzyıla kadar Bangladeş'te dini uyumun ve hoşgörünün sağlanmasında Tasavvuf'un etkisinin ortaya konulması amaçlanmaktadır.

Abstract:
The common religious believe in Bangladesh is; different religious communities live together in peace and it continues from time immemorial. Having a majority Muslim population more than 90 percent, Bangladesh also has 9.5 percent Hindu, 0.6 percent Buddhist, and 0.3 percent Christian populations and a few of Ahmadi Muslims and Shi'ite as well. In every religion, they have different Religious celebration and it is observed that all religious groups celebrate their festivals together. Mass participation in every religious celebration is considered as religious pluralism and become an exceptional religious culture in the world. Thus Bangladesh successfully illustrated religious tolerance and peaceful coexistence of religious communities in Bangladesh which is the result of the great influence of Islamic Mysticism. On the other hand, Islamic Mysticism in Bangladesh depends directly on the beliefs, history, and culture of Bangladeshi Muslims. Because Sufism has a history of more than 1000 years in Bangladesh.  Islamic Mysticism contributed to reducing the religious hatred, fanaticism, and fundamentalism among the people of Bangladesh. There are social and economic effects on people. It also focuses on the history of the famous Sufis who are interested in the development of Islamic Mysticism and the establishment of peaceful relations between the inhabitants of Bangladesh. This study is an attempt to find a way to unite people from different religions and viewpoints in Bangladesh. Prominent Sufis have carried out the organized activities to promote Islam through Islamic mysticism in the regions as well as Sufis legendary stories have inspired the Hindu caste communities in the rural villages of Bangladesh to accept Islam. However, at the present perspective, the perception of the concepts of divine spirituality and cosmic harmony and the activities of some groups that emerged under the name of Sufi have started to conflict with the public and proclaiming Bid'ah and this situation is continuing. This thesis adopts a thematic approach to discuss the numerous implications that help Sufi Islam attain a mystical understanding, making Bangladesh a contemporary Center for Sufi culture today. Therefore, the result of my study shows that how the Islamic Mysticism is establishing equality, love, and brotherhood among the masses, and teach people to respect each other's religion, emotions, and practices in Bangladesh. In my research, it is aimed to reveal the influence of Islamic Mysticism in providing religious harmony and tolerance in Bangladesh from 11th to 21st century.