Kronik migren, epizodik migren ve ilaç aşırı kullanım baş ağrısı tanılı hastalarda hipokampal volüm ölçümlerinin değişimi
Chronic migraine, episodic migraine and medication overusage in patients diagnosed with headachechange of hipocampal volume measurements
Yazar: MAHMUT NEDİM AYBAKAN
Danışman: DR. GİZEM GÜRSOY ; DOÇ. DR. NEVİN PAZARCI
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Nöroloji = Neurology
Dizin: Baş ağrısı = Headache ; Baş ağrısı bozuklukları = Headache disorders ; Hipokampus = Hippocampus ; Manyetik rezonans görüntüleme = Magnetic resonance imaging ; Migren hastalıkları = Migraine disorders ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaç kullanımını değerlendirme = Drug utilization review

Özet:
AMAÇ
Hipokampüs her iki temporal bölgenin medial derinliklerinde yer alan ve başlıca
hafıza, yön bulma ve duygulanımdan sorumlu yapı olup ağrı işleme ve nosiseptif
uyaranların modifikasyonu sırasında aktive edilmektedir. Kronik ağrının hipokampal
nörogenez üzerinde stres benzeri zararlı modülatör etkilere sahip olduğu
düşünülmektedir ve kronik ağrısı olan yetişkinlerde hipokampüsün daha düşük
volüme sahip olduğu gösterilmiştir. Çalışmamızda Epizodik Migren (EM), Kronik
Migren (KM) ve İlaç Aşırı Kullanım Baş Ağrısı (İAKB) hastaları ve sağlıklı kontrol
grubunun sağ, sol ve total hipokampüs volümlerinin Manyetik Rezonans
Görüntüleme (MRG) ile karşılaştırılarak, ayrıca ağrılı gün ve atak sayısı ile mevcut
hipokampal hacimlerin korelasyonuna bakılarak baş ağrısı ve hipokampüs volümü
arasındaki ilişkiyi göstermek amaçlanmıştır.
MATERYAL VE METOD
Şubat 2022 – Mayıs 2022 tarihleri arasında 18-45 yaş aralığında, nöroloji kliniği
tarafından migren tanısı almış ve takipte olan 10 EM, 10 KM,10 İAKB tanılı toplam
30 hasta ile yaş ve cinsiyeti hasta grubu ile benzer olan 30 sağlıklı gönüllü alınmıştır.
Depresyon tanısı ve malignitesi olan, MRG çekimini tolere edemeyen veya MRG
incelemesi artefaktlar nedeniyle suboptimal olan kişilere ek olarak hasta grupta
migren dışında nörolojik hastalığı olan, kontrol grubunda ise nörolojik hastalık tanısı
olan kişiler çalışma dışı bırakılmıştır. Çalışmaya katılan tüm olguların rutin kranial
MRG protokollerine ek olarak hipokampüs koronal düzlemine göre ayarlanan ve tüm
beyni içine alan 3D T1A FSPGR sekansı eklenerek kranial görüntüleme yapılmıştır.
Hipokampal volümler manuel olarak ölçülmüştür.
BULGULAR
Hasta grup 27 kadın ve 3 erkekten, kontrol grubu ise 28 kadın, 2 erkekten
oluşmuştur. Yaş ortalamaları sağlıklı grupta 30,27±5,98 ve hasta grubunda
33,47±7,75 olarak hesaplanmış ve gruplar arasında cinsiyet ve yaş bakımından
istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmadığı tespit edilmiştir. EM grubunun ağrılı gün
ortalaması 3,3±2,21; KM grubunun ağrılı gün ortalaması 16,3±1,77; İAKB grubunun ağrılı gün ortalaması 18±2,31 olarak hesaplanmıştır. Çalışmaya dahil edilen tüm
hastaların sağ hipokampal volüm ortalaması 2,51±0,33; Sol hipokampal volüm
ortalaması 2,43±0,38 ve toplam hipokampal volüm 4,93±0,67 olarak tespit
edilmiştir. Bu volümler kontrol grubunda sırasıyla 2,59±0,36; 2,51±0,36 ve 5,1±0,67
olarak ölçülmüştür. Hastaların atak sayıları ile volümler arasında korelasyon
saptanmamış, ağrılı gün sayısı ile sağ hipokampal ve toplam hipokampal volüm
ölçüm değerleri arasında negatif yönde bir grafik bulunmuş ancak mevcut değerler
istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Kontrol grubunun tüm hasta gruplarındaki
bireylere göre sağ, sol ve toplam hipokampal volüm ortalamasının daha yüksek
olduğu görülmüş ancak sadece toplam hipokampal volümünün gruplar arasında
istatistiksel olarak anlamlı olduğu tespit edilmiştir. Alt grup analizinde ise sadece
İAKB grubu ile sağlıklı grup arasında toplam hipokampal volümünün istatistiksel
olarak anlamlı olduğu tespit edilmiştir.
SONUÇ
Migrende hipokampüs volüm değişikliğinin hastalığın ağrı özellikleri ve ilaç
kullanım miktarıyla ilişkili olabileceği düşünülmüştür.

Anahtar Kelimeler: epizodik migren, kronik migren, ilaç aşırı kullanım baş ağrısı,
manyetik rezonans görüntüleme, hipokampüs

Abstract:
AIM
The hippocampus is the structure located in the medial part of both temporal lobes
and is primarily responsible for memory, navigation and emotion, and is activated
during pain processing and modification of nociceptive stimuli. Chronic pain is
thought to have detrimental stress-like modulatory effects on hippocampal
neurogenesis, and adults with chronic pain have been shown to have a lower volume
of the hippocampus. In our study, it was aimed to show the relationship between
headache and hippocampal volume by comparing the right, left and total
hippocampus volumes of Episodic Migraine (EM), Chronic Migraine (CM) and
Medication Overuse Headache (MOH) patients and healthy control group with
Magnetic Resonance Imaging (MRI), and also by looking at the correlation between
the number of painful days and attacks and the hippocampal volumes.
MATERIALS AND METHODS
Between February 2022 and May 2022, a total of 30 patients, aged 18-45, diagnosed
with migraine by the neurology clinic, 10 EM, 10 CM, 10 MOH patients with similar
age and gender 30 healthy volunteers were recruited. In addition to people with a
diagnosis of depression and malignancy, who could not tolerate MRI scans, or whose
MRI examination was suboptimal due to artifacts, people with neurological disease
other than migraine in the patient group and those with a neurological disease
diagnosis in the control group were excluded from the study. In addition to the
routine cranial MRI protocols of all subjects participating in the study, cranial
imaging was performed by adding the 3D T1W FSPGR sequence adjusted according
to the coronal plane of the hippocampus and covering the whole brain. Hippocampal
volumes were measured manually.
RESULTS
The patient group consisted of 27 women and 3 men, and the control group consisted
of 28 women and 2 men. The mean age was calculated as 30.27±5.98 in the healthy
group and 33.47±7.75 in the patient group, and it was determined that there was no
statistically significant difference between the groups in terms of gender and age.
The mean of painful days in the EM group was 3.3±2.21; The mean of painful days
in the CM group was 16.3±1.77; The mean of painful days in MOH group was
calculated as 18±2.31. The mean right hippocampal volume of all patients included
in the study was 2.51±0.33; The mean left hippocampal volume was 2.43±0.38 and
the total hippocampal volume was 4.93±0.67. These volumes were respectively
measured as 2.59±0.36, 2.51±0.36 and 5.1±0.67 in the control group. There was no
correlation between the number of attacks and the volumes of the patients, a negative
correlation was found between the number of days with pain and the measurement
values of the right hippocampal and total hippocampal volumes, but the present
values were not statistically significant. It was observed that the right, left and total
hippocampal volume averages of the control group were higher than the individuals
in all patient groups, but only the total hippocampal volume was found to be
statistically significant between the groups. In the subgroup analysis, only the total
hippocampal volume was found to be statistically significant between the MOH
group and the healthy group.
CONCLUSION
It was thought that hippocampus volume changes in migraine may be related to the
pain characteristics of the disease and the amount of drug use.

Keywords: episodic migraine, chronic migraine, medication overuse
headache,magnetic resonance imaging, hippocampus