Çocuklarda vitamin B12 eksikliğinin nörogelişimsel sonuçlarının Denver II gelişimsel tarama testi ve erken gelişim envanteri ile değerlendirilmesi
Evaluation of neurodevelopmental consequences of vitamin B12 deficiency in children using the Denver II developlental screening test and early development inventory
Yazar: KÜBRA ALKAN
Danışman: DR. ERDAL SARI
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / ​Zeynep Kamil Kadın ve Çocuk Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Amaç: Vitamin B12 eksikliği hematolojik ve nörolojik sistemlerin etkilendiği ağır klinik tablolar oluşturabileceği gibi, fark edilebilir şikâyet veya bulguların olmadığı nörogelişimsel etkilenmelere de yol açabilir. Tanı ve tedavisinin gecikmesi halinde bu nörogelişimsel etkilenmeler artarak hastada kalıcı nörolojik sekellere sebep olabilir. Vitamin B12 eksikliği nörogelişimsel geriliğin tedavi edilebilir sebeplerinden biridir. Ülkemiz gibi eksikliğin sık görüldüğü bölgelerde klinik pratikte akılda tutulması gereken bir durumdur. Araştırmamızda ilk aşamada B12 eksikliği bulunan ve bulunmayan çocukların gelişim testlerini ikinci aşamada B12 eksikliği tespit edilen çocukların tedavi öncesi ve tedavi sonrası gelişim testlerini karşılaştırdık. Vitamin B12 eksikliğinin ve tedavisinin nörogelişim üzerindeki etkisini göstermeyi amaçladık.  Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza, SBÜ Zeynep Kâmil Eğitim ve Araştırma Hastanesi çocuk sağlığı ve hastalıkları polikliniğine şikâyeti olmaksızın rutin kontrol amaçlı 01.09.2022-01.09.2023 tarihleri arasında başvuran çocuklardan B12 eksikliği tespit edilen 40 çocuk (çalışma grubu) ve B12 değeri normal olan 40 çocuk (kontrol grubu) olmak üzere toplam 80 çocuk dahil edildi. Çalışmaya katılan çocukların doğum haftaları ve kiloları, anne baba eğitim durumları, kardeş sayıları, aylık gelir düzeyleri, beslenme alışkanlıkları ile hemogram, T4, TSH, folat, ferritin, D vitamini ve B12 değerleri not edildi. Boy kilo ölçümü yapılarak persantilleri kaydedildi. Çalışmaya alınan hastalara Denver II Gelişimsel Tarama Testi (DGTTII) ve Erken Gelişim Envanteri (EGE) uygulanarak çalışma ve kontrol gruplarının sonuçları karşılaştırıldı. Vitamin B12 eksikliği saptanan 40 hasta tedavi sonrası 6. ayda çağrılarak B12 düzeyleri, hemogram parametreleri, boy ağırlık persantilleri kaydedilip hastalara tekrar DGTTII ve EGE uygulanarak sonuçlar tedavi öncesi ile karşılaştırıldı. Bulgular: Çalışma ve kontrol gruplarının DGTTII sonuçları karşılaştırıldığında toplam sonuçta anlamlı fark bulunmamakla birlikte gelişim alanları ayrı ayrı değerlendirildiğinde çalışma grubunda kaba motor gecikme oranı %10 
x 
bulunurken kontrol grubunda gecikme saptanmadı ve bu fark istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p=0,007). Erken Gelişim Envanteri ile yapılan değerlendirmede ise test sonucunda gecikme oranı çalışma ve kontrol gruplarında sırasıyla %27,5 ve %3,8 olup fark istatistiksel olarak anlamlıydı (p=0,014). Gelişim alanları (kaba motor, ince motor, problem çözme, kişisel sosyal beceriler ve iletişim becerileri) ayrı ayrı incelendiğinde anlamlı fark bulunmadı. Çalışma grubu tedavi başlandıktan 6 ay sonra yeniden değerlendirildiğinde DGTTII ve EGE sonuçlarında 6 ay öncesine göre anlamlı değişiklik gözlenmedi. Hematolojik bulguların karşılaştırılmasında çalışma grubu ve kontrol grubu arasında hemoglobin, hematokrit, beyaz küre, trombosit sayıları ve anemi sıklığı açısından anlamlı fark yoktu.  Sonuç: Vitamin B12 eksikliği tespit edilen çocuklarda nörogelişimsel gecikme olabileceği akılda bulundurulup gecikme saptanan hastaların erkenden tespit edilerek tedavi edilmesi önemlidir. Nörogelişimsel düzelme tedavi ile başlamakla birlikte tam düzelme için bu çocukları uzun soluklu izlemek gerekmektedir.

Abstract:
Objective: Vitamin B12 deficiency can lead to severe clinical manifestations affecting hematological and neurological systems, as well as neurodevelopmental impairments without noticeable symptoms or signs. Delay in diagnosis and treatment can result in worsening neurodevelopmental impairments leading to permanent neurological sequelae in patients. Vitamin B12 deficiency is one of the treatable causes of neurodevelopmental retardation. It should be considered in clinical practice, especially in regions like our country where deficiency is common. In our study, we aimed to demonstrate the effect of vitamin B12 deficiency and its treatment on neurodevelopment.    Materials and Methods: A total of 80 children, consisting of 40 children with vitamin B12 deficiency (study group) and 40 children with normal B12 levels (control group), were included in the study between 01.09.2022 and 01.09.2023, who presented to the pediatric outpatient clinic of SBÜ Zeynep Kamil Training and Research Hospital as part of routine well-child follow-up without complaints. Birth weeks and weights of the participating children, parental education levels, number of siblings, monthly income levels, dietary habits, as well as hemogram, T4, TSH, folate, ferritin, vitamin D, and B12 values were noted. Height-weight measurements were recorded as percentiles. Denver II Developmental Screening Test and Ages and Stages Questionnaires: Social Emotional (ASQ-SE) were administered to the study and control groups, and the results were compared. Forty patients with vitamin B12 deficiency were recalled 6 months after treatment, to record their B12 levels, hemogram parameters, height-weight percentiles. Denver II Developmental Screening Test and ASQ-SE were administered again to compare the results with pre-treatment. Results: When the Denver II Developmental test results of the study and control groups were compared, although there was no significant difference in the total results, when evaluated separately, the rate of gross motor delay was 10% in the study 
xii 
group while no delay was detected in the control group, and this difference was found statistically significant (p=0.007). In the evaluation with the ASQ-SE, the delay rate in the study and control groups was 27.5% and 3.8% respectively, which was statistically significant (p=0.014). There was no significant difference when developmental areas (gross motor, fine motor, problem-solving, personal-social skills, and communication skills) were examined separately. When the study group was re-evaluated 6 months after starting the treatment, no significant changes were observed in the results of DGTTII and ASQ-SE compared to 6 months ago. There was no significant difference between the study group and the control group in terms of hematological findings, including hemoglobin, hematocrit, white blood cell, platelet counts, and anemia frequency. Conclusion: Detecting and treating vitamin B12 deficiency in children is crucial due to the possibility of neurodevelopment delay. Treatment can lead to neurodevelopmental improvement, but long-term follow-up is necessary for complete recovery.