Öğretim elemanlarının örgütsel muhalefet davranışlarına ilişkin bir çözümleme: Nedenleri, biçimleri ve sonuçları
An analysis of organizational dissent behavior of academic staff: Causes, types and results
Yazar: ÖMÜR BİLSAY KUL
Danışman: DOÇ. DR. AYHAN URAL
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Örgütsel muhalefet = Organizational dissent

Özet:
Bu çalışmanın amacı, öğretim elemanlarının örgütsel muhalefet davranışlarını çözümlemektir. Araştırma tarama modeli esas alınarak nicel araştırma yöntemi ile yürütülmüştür. Araştırmanın evreni, 2020-2021 eğitim-öğretim yılında Ankara, Gazi, Hacettepe ve Ortadoğu Teknik Üniversitesi'nde görev yapan 13.084 öğretim elemanından oluşmuştur. Araştırmanın örneklemi, seçkisiz örnekleme yöntemlerinden basit seçkisiz örnekleme yöntemi ile belirlenen ilgili üniversitelerde görevli 620 öğretim elemanından oluşmuştur. Araştırmada veri toplamak için araştırmacı tarafından geliştirilen "Örgütsel Muhalefetin Nedenleri Ölçeği", "Örgütsel Muhalefet Biçimleri Ölçeği" ve "Örgütsel Muhalefetin Sonuçları Ölçeği" kullanılmıştır. Kullanılan form, üç ölçek ile örneklemin demografik yapısını belirlemeye yönelik soru formu olmak üzere dört temel bölümü içermektedir. İlgili form, çevrim içi (e-posta) olarak Ankara Üniversitesi, Gazi, Hacettepe ve Ortadoğu Teknik Üniversitesi'nde görevli öğretim elemanlarına ulaştırılmıştır. Veri toplama süreci altı ay boyunca devam etmiştir. Elde edilen veriler SPSS 21.0 istatistik paket programı aracılığı ile çözümlenmiştir. Öğretim elemanlarının örgütsel muhalefet nedenleri, örgütsel muhalefet biçimleri ve örgütsel muhalefetin sonuçlarına ilişkin görüşlerinin cinsiyet, yaş, eğitim durumu, kıdem ve idari görev değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık gösterip göstermediğinin anlaşılması amacıyla veriler kategorilere ayrılarak ilişkisiz örneklemler için t-testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) uygulanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, öğretim elemanlarının örgütsel muhalefetin nedenlerine ilişkin görüşlerinin yaş, eğitim durumu ve kıdeme göre; örgütsel muhalefet biçimlerine ilişkin görüşlerinin yaş, kıdem ve statüye göre ve örgütsel muhalefetin sonuçlarına ilişkin görüşlerinin cinsiyet, yaş, kıdem, idari görev ve statüye göre anlamlı şekilde farklılaştığı belirlenmiştir. Araştırmada, öğretim elemanlarının örgütsel muhalefet nedenlerinin genel olarak yönetimsel nedenlere dayalı olduğu ve öğretim elemanlarının yönetimsel nedenlere dayalı muhalefetlerinin, örgütsel nedenlere dayalı muhalefetlerinden daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, araştırmada öğretim elemanlarının örtük muhalefet davranışlarını, açık muhalefet ve yönlendirilmiş muhalefet davranışlarına göre daha çok tercih ettikleri belirlenmiştir. Son olarak, öğretim elemanlarının muhalefetin mesleki ve kişisel olumsuz sonuçlarına daha fazla katıldıkları, muhalefetin olumlu sonuçlarına ise daha az katıldıkları belirlenmiştir.

Abstract:
This study aims to analyze the organizational dissent behaviors of academic staff. The research was carried out with quantitative research methods based on the survey model. The universe of the research consisted of 13,084 academic staff working at Ankara University, Gazi University, Hacettepe University and Middle East Technical University in the 2020-2021 academic year. The sample of the study consisted of 620 academic staff working at the these universities, who were selected by the simple random sampling method. In the research, "The Causes of Organizational Dissent Scale", "Organizational Dissent Types Scale" and "The Results of Organizational Dissent Scale" have been developed by the researcher and used to collect data. The data collection tools include three scales and four primary sections, a questionnaire for determining the demographic features of the sample. The form was applied online (e-mail) over six months, and a sample of 620 participants has been reached. The obtained data were analyzed with the SPSS 21.0 statistical package program. In order to understand whether the views of academic staff on the causes of organizational dissent, organizational dissent types and the results of organizational dissent statistically significant differ according to the variables of gender, age, education level, seniority and administrative duty by t-Test and one-way analysis of variance (ANOVA) for unrelated samples. According to the results, it was seen that the views of the academic staff on the causes of organizational dissent statistically significant differ according to age, educational status and seniority. Also, it was seen that the views of the academic staff on the types of organizational dissent statistically significant differ according to age, seniority and status. At the end, it was seen that the views of the academic staff on the results of organizational dissent statistically significant differ according to gender, age, seniority, administrative duty and status. According to the results, it was seen that the causes of organizational dissent of academic staff were generally based on administrative reasons and the dissent of the academic staff based on administrative reasons was higher than the dissent based on organizational reasons. Also, it was seen that the academic staff preferred implicit dissent behaviors more than explicit dissent and directed dissent behaviors. At the end, it was seen that the academic staff were more likely to encounter the professional and personal negative consequences of the dissent and they encountered less positive results of the dissent.