Karagöz geleneğindeki değişim ve dönüşümün günümüz İstanbul'u ve YouTube örneği üzerinden incelenmesi
Analyzing the transformations and changes of the Karagoz tradition today's Istanbul and YouTube sample
Yazar: AYŞE HİLAL EZBER
Danışman: DOÇ. DR. MERİÇ HARMANCI
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore

Özet:
Bu çalışma, Türk temaşa sanatı içinde kadim bir geçmişe sahip olan Karagöz
geleneğindeki değişim ve dönüşümün izleri takip etmek amacıyla yapılmıştır. Bu
değişim ve dönüşümü takip etmek için yazılı kaynaklarda var olan bilgiler ve
metinlerle günümüzde bu sanatı icra eden İstanbul'daki Karagözcülerle yapılan
görüşmeler, onların oyunları ve dijital platformlarda YouTube'ta yer alan videolar
üzerinden bir çalışma yürütülmüştür.
Temelinde insanın bulunduğu bir yapı olan kültür ve kültürel yapının içinde yer alan
edebiyat, tiyatro, gelenek gibi pek çok alan; insanın geçirdiği her türlü değişim, gelişim
ve güncellemeden etkilenmiş; sözlü kültür ortamlarında başlayan edebi ürünlerin
yolculuğu, önce yazılı kültür ortamına, sonra da dijital kültüre aktarılmıştır.
Geleneksel Türk tiyatrosunun pek çok türünde olduğu gibi bu tür içinde önemli bir
yere sahip olan Karagöz geleneği de toplumsal ve kültürel yapıdaki değişikliğe
kayıtsız kalmamış, sözlü kültür ortamında başlayan yolculuğunu sanal ortama da
taşımıştır. Özellikle son yüzyılda teknolojinin gelişmesiyle birlikte hayatın büyük bir
bölümünü etkileyen/kapsayan dijitalleşme, yalnızca günlük hayattaki rutinleri değil,
sanatı yaşayış ve aktarış biçimlerini de etkilemiştir.
Bu çalışmada, öncelikle Karagöz geleneğin tarih içinde yaşadığı değişimlere
değinilmiş ve geleneğin somut olmayan kültürel miras listesine girişinden günümüze
kadar olan süreci incelenmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde, günümüzde Karagöz
geleneğinin İstanbul'da nasıl sürdürüldüğünü tespit etmek için hâlen bu sanatı
İstanbul'da icra eden beş Karagöz sanatçısı ile görüşmeler yapılmış; gözlem ve
yönlendirilmiş mülakat tekniği kullanılarak veriler toplanmış ve bu Karagöz
sanatçılarının oyunları analiz edilmiştir. Çalışmanın devamında dijital ortamlarda
Karagöz geleneğinin durumunu incelemek için dünyada ve Türkiye'de en çok
kullanılan video paylaşım sitesi olan YouTube'ta yer alan Karagöz'le ilgili videolar
izlenmiş ve bunlar arasında çalışmaya kaynaklık edebilecek on dört tane örnek video
veri analizi yöntemiyle incelenmiştir. Karagöz'ün dijital ortamlarda sunumu ele
alınmış, oyunun icra ortamlarında içerik ve teknik olarak değişime uğradığı, dijital
ortamda ise yapı ve tekniğinin farklılaşarak dönüşüme uğradığı tespit edilmiştir.

Abstract:
This study aim to analyze the changes and tranformations of the traditional Turkish
shadow play Karagoz, which has an ancient history. Mainly study use information and
texts from written sources, considering of interviews which made with Karagoz
puppeteers at Istanbul, games related to Karagoz, videos from the digital platforms
such as Youtube and shadow plays from Istanbul Karagoz puppeteers.
Perspectives of culture and cultural structure such as literature, theatre and tradition
which directly related to their connections with human. Culture and cultural structure
are affected by every changes, development and transformation of human. Adventure
of transmitted literary traditions in oral culture environment firstly effect on written
sources then changes applied to digital sources. Karagoz also hasn't been remained
indifferent to changes like other performing arts in traditional Turkish theatre.
Moreover, study covers relationship between digital platforms and Karagoz.
With the ongoing development of technology, digitalization especially is shaping
community life in last century, not just impact on routine lifes, that also has big impact
on way of living art and version of transferring art.
Study aims to primarily observe the changes of Karagoz in history from past to present.
Furthermore, this study secondly analyzes the changes in specific period, starting from
being accepted as ICH by UNESCO to until today. Second stage of study focus on
monitoring how to perform Karagoz in Istanbul. To observe its performance in
Istanbul, in-depth interviews were conducted with five Karagoz puppeteers who has
been actively doing their performing. During interviews and observation, guided
interview metholodogy is applied to collect datas. Moreover, fourteen of Karagoz
puppeteers plays are analyzed by monitoring their performing. Karagoz videos were
considered on Youtube and fifteen reliable videos selected. Result shows that content
and technique of Karagoz plays has undergone changes that lead to tranformation of
Karagoz in platforms.