Arapgir tarihi ve kent dokusu
History of Arapgir and urban fabric
Yazar: GÜLBANU FİŞNE
Danışman: PROF. DR. ERDAL ESER
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Kent dokusu = Urban texture ; Kent tarihi = Urban history ; Kentsel gelişme = Urban development ; Malatya-Arapgir = Malatya-Arapgir ; Sivil mimari = Civilian architecture ; Tarihsel gelişim = Historical development

Özet:
Arapgir, Malatya İl sınırları içerisinde, Doğu Anadolu Bölgesi'nin yukarı Fırat havzasında yer almaktadır. Paleolitik dönemden itibaren yerleşmelerin olduğu Arapgir, birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Günümüzde ise ilçenin kent dokusunu oluşturan unsurlar Türk-İslam fetihleri sonrasında inşa edilen eserlerdir. Bunun yanı sıra Roma dönemine tarihlenen antik yol, kale, köprü ile Ermeni kiliseleri de bulunmaktadır. Arapgir'in mimari dokusunun gelişimi üç evrede oluşmuş, ilk evre XVIII. Yüzyıl'a kadar olan dönem; Eski Şehir vadisindeki kentin oluşumu ve gelişimidir. Daha sonrasında kent etrafında şekillenmiş mimari doku ve sosyal yapı, artan nüfusun ihtiyaçları doğrultusunda önce vadinin doğusundan batısına, ardından da güneye doğru dağılım göstermiş ve böylece 18-20. yüzyıllar arasındaki ikinci dönem olan, yeni şehir'e taşınma ardından gelişim süreci başlamıştır. Tarihi gelişimin son evresi 1950-1990 arasındaki dönemdir. Arapgir'in kent gelişimini oluşturan ana unsur dini yapı etrafında şekillenen ve arazi şartları nedeniyle dağınık kurulan mahallelerdir. Kentsel yerleşim düzeni nüfus yoğunluğunun sonucu olarak artan ihtiyaçlar nedeniyle daha önceleri bağlık olarak kullanılan, nispeten daha düzlük alana, günümüzdeki Arapgir merkezine taşınmış ve burada çarşı, meydan, kamu yapıları oluşturularak sistemli bir kent halini almıştır. Mimari gelişim ve kent dokusunda kısmen tahribat ve bozulmalar olsa da günümüzde halen kent dokusu izlenebilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Arapgir, Eski Şehir Vadisi, Kent Dokusu, Sivil Mimari.

Abstract:
Arapgir is located within the borders of Malatya Province, in the upper Euphrates basin of the Eastern Anatolia Region. Arapgir, which has been inhabited since the Paleolithic period, has hosted many civilizations. Today, the elements that make up the urban fabric of the district are the works built after the Turkish-Islamic conquests. In addition, there are ancient roads, castles, bridges, and Armenian churches dating to the Roman period. The development of the architectural texture of Arapgir was formed in three phases, the first phase is the period until the XVIII century; It is the formation and development of the city in the eski şehir valley. Afterward, the architectural texture and social structure shaped around the city spread first from east to west of the valley and then to the south in line with the needs of the increasing population, and thus the second period between the 18th and 20th century the development process started after moving to Yeni Şehir. The last phase of historical development is the period between 1950-1990. The main element that constitutes the urban development of Arapgir is the neighborhoods shaped around the religious structure and scattered due to the land conditions. Due to the increasing need as a result of the population density, the urban layout was moved to today's Arapgir center, which is a relatively flat area that was used as a vineyard before, and it became a systematic city by building bazaars, squares, and public buildings. Although there are partial destruction and deterioration in architectural development and urban fabric, the urban fabric can still be observed today.

Keywords: Arapgir, Eski Şehir Valley, Urban Fabric, Civil Architecture.