Sporda hakem değerlendirmelerinde algılanan halo etkisi: Bir ölçek geliştirme çalışması
Perceived halo effect in referee evaluations in sports: A scale development study
Yazar: YUSUF ÇAĞRI İPİN
Danışman: DOÇ. DR. HAKAN ÜNAL
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Spor Yöneticiliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology ; Spor = Sports
Dizin: Halo etkisi = Halo effect ; Spor psikolojisi = Sport psychology

Özet:
Bu araştırmanın amacı, hakemlerin sporcu performansları hakkında yaptıkları değerlendirmelerde Halo etkisi ilişkisini ölçebilecek bir ölçek geliştirmektir. Bu amaç dâhilinde "Sporda Hakem Değerlendirmelerinde Algılanan Halo Etkisi Ölçeği" ni geliştirmek hedeflenmiştir.
Araştırmada 2023 yılı vizeli hakemler evreni oluşturmaktadır. Örneklem hesaplamasında evreni bilinmeyen örneklem hesaplaması yapılmış ve 247 hakeme ulaşılmıştır. Ölçek maddeleri literatür destekli olarak araştırmacı tarafından üretilmiş ve kapsam geçerliliğine ilişkin 7 uzmana başvurulmuştur. Kapsam geçerlilik indeksi KGİ=0,925 olarak, kapsam geçerlilik oranları 0,714-1 arasında bulunmuştur. Uzman görüşleri sonucu gerekli düzeltmeler yapılarak ön deneme formu oluşturulmuştur.
46 maddeden oluşan ön deneme formu ile yapılan pilot çalışma sonrası ölçeğe ilişkin güvenirlik analizi uygulanmış ve Alpha katsayısı 0,970 olarak bulunmuştur. Pilot çalışma sonrası elde edilen nihai form ile saha araştırmasına geçilmiştir. Saha araştırması verilerine güvenirlik ve madde analizi uygulanmış ve Alpha katsayısı 0,972 olarak bulunmuştur.
Ölçeğin yapı geçerliliğini ortaya koymak için açımlayıcı faktör analizi yöntemi uygulanmıştır. Yapılan Barlett küresellik testi sonucunda (p=0.000<0.05) faktör analizine alınan değişkenler arasında ilişkinin olduğu tespit edilmiştir. Yapılan Kaiser-Meyer-Olkin testi sonucunda örnek büyüklüğünün faktör analizi uygulanması için yeterli olduğu tespit edilmiştir (KMO=0.908>0,60). 18 madde eş yükleme ve faktör yükü 0,4'ün altında kaldığından çıkartılmıştır. Kalan 27 maddeye güvenirlik ve madde analizi uygulanmış ve Alpha katsayısı =0 .972 olarak çok yüksek bulunmuştur. Daha sonra faktör yapısının daha anlamlı olması için verilere doğrulayıcı faktör analizi uygulanmıştır. Analiz sonuçlarında, faktör yüklerinin yüksek, standart hata değerlerinin düşük, t değerlerinin anlamlı olduğu belirlenmiştir. Bu sonuçlar önceden belirlenen faktör yapısına ilişkin yapı geçerliliğini doğrulamaktadır.
Ölçeğin Alt %27 ile Üst % 27 grupları arasında anlamlı farklılık gösterdiği saptanmıştır (p<0,05). Bu sonuçlara göre ölçeğin ayırt edecek hassas ölçüm yaptığı anlaşılmıştır. Ölçüm modelinde yer alan değişkenlerin yapı geçerliliğini test edebilmek için yapı güvenilirliği (CR) ve Ortalama Açıklanan Varyans (AVE) değerleri incelenmiştir. CR değerlerinin AVE değerlerinden büyük olduğu ve AVE değerlerinin 0,5'ten büyük olduğu saptanmış ve ölçeğe ilişkin yakınsak geçerlilik sağlanmıştır. Her bir faktörün AVE değerinin karekökü söz konusu faktörün diğer faktörlerle olan korelasyon değerlerinden büyük çıkmış ve buna göre ayrımsal geçerlilik sağlanmıştır.
Ayrıca araştırmada zamana bağlı ölçüm değişmezliğini ortaya koymak üzere 40 kişi üzerinden test-tekrar test analizi yapılmıştır. Test-tekrar test ölçümleri arasındaki uyuma ilişkin Intraclass Correlation Coefficient değerlerinin yüksek bulunduğu, test-tekrar test korelasyon değerleri arasında ise fark olmadığı saptanmıştır (p<0,05). Bu bulguya göre ölçeğin kısa zamana bağlı olarak güvenilir ölçüm yaptığı söylenebilir.
Araştırma sonucunda elde edilen bulgulara dayanarak; genel izlenim etkisi, belirgin boyut etkisi ve yetersiz ayrım etkisi olmak üzere 3 boyutlu sporda hakem değerlendirmelerinde algılanan halo etkisi ölçeğinin geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The aim of this research is to develop a scale that can measure the Halo effect relationship in the evaluations of the referees about the athlete's performance. For this purpose, it is aimed to develop the "Perceived Halo Effect Scale in Referee Evaluations in Sports".
The universe of the research consisted of referees with visa in 2023. In the sample calculation, the sample of unknown universe was calculated and 247 referees were reached. The scale items were produced by the researcher with the support of the literature and 7 experts were consulted regarding content validity. The content validity index was found to be CGI=0.925, and the content validity ratios were found to be between 0.714-1. As a result of expert opinions, necessary corrections were made and a preliminary trial form was created.
After the pilot study with the pre-test form consisting of 46 items, the reliability analysis of the scale was applied and the Alpha coefficient was found to be 0.970. With the final form obtained after the pilot study, field research was started. Reliability and item analysis were applied to the field research data and the Alpha coefficient was found to be 0.972.
Exploratory factor analysis method was applied to reveal the construct validity of the scale. As a result of the Barlett sphericity test (p=0.000<0.05), it was determined that there was a relationship between the variables included in the factor analysis. As a result of the Kaiser-Meyer-Olkin test, it was determined that the sample size was sufficient for factor analysis (KMO=0.908>0.60). Eighteen items were excluded because the co-loading and factor loading were below 0.4. Reliability and item analysis were applied to the remaining 27 items and the Alpha coefficient was found to be very high as =0.972. Then, confirmatory factor analysis was applied to the data to make the factor structure more meaningful. In the analysis results, it was determined that factor loads were high, standard error values were low, and t values were significant. These results confirm the construct validity of the predetermined factor structure.
It was determined that the scale differed significantly between the Lower 27% and Upper 27% groups (p<0.05). According to these results, it was understood that the scale made sensitive measurements to distinguish. In order to test the construct validity of the variables in the measurement model, construct reliability (CR) and Mean Explained Variance (AVE) values were examined. It was determined that the CR values were greater than the AVE values and the AVE values were greater than 0.5, and convergent validity of the scale was achieved. The square root of the AVE value of each factor was greater than the correlation values of the factor with other factors, and discriminant validity was provided accordingly.
In addition, test-retest analysis was conducted on 40 people in order to reveal the time-dependent measurement invariance in the study. It was found that the Intraclass Correlation Coefficient values for the fit between test-retest measurements were high, and there was no difference between the test-retest correlation values (p<0.05). According to this finding, it can be said that the scale makes a reliable measurement depending on the short time.
Based on the findings obtained as a result of the research; It has been concluded that the perceived halo effect scale in referee evaluations in sports is a valid and reliable measurement tool in 3-dimensional including general impression effect, salient dimension effect, inadequate discrimination effect.