Şeyh Fethullah Verkânisi hayatı ve tasavvufî görüşleri
The life of Şeyh Fethullah Verkânis and sufism views
Yazar: HÜSEYİN BEYTEKİN
Danışman: DOÇ. DR. FERZENDE İDİZ
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion
Dizin: Biyografi = Biography ; Fethullah el-Verkanisi = Fethullah el-Verkanisi ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tasavvuf = Mystic ; İslamiyet = Islam

Özet:
Şeyh Fethullah Verkânisî Bitlis yöresinde yaşamış, Nakşibendiyye Tarîkatı'nın Halidiyye koluna mensup bir mutasavvıftır. Şeyh Fethullah küçük yaşlarda ilimle iştigal etmiş, yörenin tanınmış hocalarından ilmî eğitim almıştır. Verkânisî yaşadığı dönemde tarîkat lideri olarak kabul görmüş mutasavvıf bir zât olmasının yanında nahiv, akaid, özellikle de fıkıh alanında kendisinin görüşüne başvurulan âlim şahsiyetlerden de biridir. Tasavvuf alanında büyük bir lider olduğundan kendisine Şehbâzü't-Tarîkâ denilen Şeyh Fethullah şerîata olan bağlılığı ve fıkıh ilmindeki yetkinliği sayesinde de çağdaşları arasında Şeyhu'ş-Şeriâ olarak nam salmıştır. Şeyh Fethullah bu ilmî kapasitesine rağmen çok hacimli eserler kaleme almamış ama tasavvuf, akaid, nahiv ve fıkıh alanlarında risale mahiyetinde eserler yazmıştır. Ayrıca kendisine sorulan tasavvuf ve fıkıh ile ilgili soruları mektûb yazarak cevaplandırmış, bu mektûbları daha sonra oğlu Şeyh Alauddin derleyerek Mektûbât-ı eş-Şeyh Fethullah Verkânisî adıyla  bir eser haline getirmiştir. Tasavvufî düşüncesi şerîat üzerine kurulu olan Şeyh Fethullah, tarîkatta ilerleme kaydedebilmenin esaslarından birinin de şeriata bağlılık olduğunu belirtmiştir. Ona göre mürîd, Ehl-i Sünnet çizgisinde itikadî ve amelî mezhepleri öğrenip tatbik etmeli, şerîatın zahirine uymayan her türlü söz ve davranışın insanı küfre dahi götürebilceğini bilmeli ve uzak durmalıdır.
Anahtar Kelimeler 	:    	Verkânisî, Tasavvuf, Nakşibendiyye, Halidiyye, Mektûbât 
Sayfa Sayısı             	:	101
Tez Danışmanı	:	Doç. Dr. Ferzende İDİZ

Abstract:
Sheikh Fethullah Verkânisî is a Sufis who lived in the Bitlis region and belonged to the Khalidiyya branch of the Naqshbandiyya Order. Sheikh Fethullah engaged in science at an early age and received scientific education from prominent teachers of the region. Verkânisî was not only a sufi who was accepted as a religious leader in his time, but also a nahiv, aqaid, and especially one of the scholar figures who were consulted in the field of fiqh. Since he was a great leader in the field of Sufism, Sheikh Fethullah, who was called Şehbazu't-Tarika, was renovned as Shaykh al Shariah among his contemporaries because of his devotion to sharia and his combetence in the science of figh. Despite his scientific capacity, Sheikh Fethullah did not write many voluminous works but he also wrote works in the fields of sufism, akaid, nahiv and fiqh. He also answered the questions about sufism and fiqh, which he was asked by writing letters, and later compiled these letters into a work called Mektûbât by his son Şeyh Alauddin. Sheikh Fethullah, who is based on Sufi thought Sharia, stated that one of the principles of progress in tariqat is devotion to Sharia. According to him, murid, the Ahl al-Sunnah line, itikadî and operative sects should learn and apply, all kinds of words and behavior that do not comply with Sharia's poetry, even people should know and stay away from blasphemy.
Key Words	:	Verkanisi, Sufism, Naqshbandiyya, Khalidiyya, Mektubat, 
Quantity of Page	:	101

Supervisor	:	Doç. Dr. Ferzende İDİZ