Epilepsi hastalarında rastlanılan uyku bozuklukları: Anketle vaka-kontrol çalışması
Sleeping disorders in epileptic patients: Case control study with questionnaire
Yazar: VEFA İSMAYİLOVA
Danışman: DOÇ. DR. FADİME İRSEL TEZER FİLİK
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2014
Konu: Nöroloji = Neurology
Dizin: Anketler = Questionnaires ; Epilepsi = Epilepsy ; Uyku = Sleep ; Uyku bozuklukları = Sleep disorders

Özet:
Epilepsi ile uyku arasında karşılıklı etkileşim olduğu ve epilepsi hastalarında uyku bozukluklarının görülme olasılığının sağlıklı kişilere göre daha yüksek olduğu bilinmektedir. Ancak ülkemizde, hatta literatürde günlük pratiğimizde karşılaştığımız epilepsi hastalarında, uyku bozukluğunun sıklığı tam olarak bilinmemektedir. Bunun için çok sayıda hastanın değerlendirildiği ve sağlıklı kontrollerle karşılaştırıldığı, objektif sonuçların elde edildiği çok az sayıda çalışma mevcuttur. Biz de bu çalışmada merkezimizde karşılaşabileceğimiz epilepsi hastalarında uyku bozukluğu sıklığını araştırmayı amaçladık. Çalışmaya polikliniğimize başvuran, altta yatan uyku bozukluğuna neden olabilecek herhangi nörolojik veya sistemik hastalığı olmayan 208 hasta ve bunlarla uyumlu 212 sağlıklı kontrol grubu alındı. Hastalara ve kontrollere TUTD yönetim kurulu tarafından belirenmiş, Epworth Uykulukluk Ölçeği, Berlin Uyku Anketi, Birinci Basmak İçin Beck Depresyon Ölçeği (BDI-PC) ve Pitsburg Uyku kalitesi Ölçeği gibi uluslararası çalışmalarda kullanılan, objektif bilgi verebilecek testleri de içeren 132 soruluk anket formu verildi. Ayrıca hastalar epilepsi sendrom tipine göre nöbet tipi belirlenemeyen (n=67), jeneralize epilepsi (n=33) ve fokal epilepsi (n=108) olarak üç gruba ayrıldı. Hastalarda uykuya başlama zorluğu (p<0.01), uyku bölünmeleri (p=0.01), uyandıktan sonra tekrar uykuya dalma zorluğu (p=0.04) ve kronik insomni belirtileri (p<0.01) kontrollere göre daha sık saptandı. Berlin Uyku Anketi'ne göre hastalarda hipersomni riski (p<0.01) ve uyku apnesi riski (p=0.07) daha yüksek idi. Kontrollere göre hastaların uyku kalitesi daha kötü idi (p<0.01) ve major depresyon bulguları hastalarda daha sıktı (p<0.01). Ancak, bilinenin aksine Epworth Uykululuk Ölçeği'ne göre Aşırı Gündüz Uykululuk her iki grupta benzer sıklıkta saptandı. Ayrıca hastalar epilepsi sendrom tiplerine göre ayrıldığında uyku apnesi riskinin fokal epilepsililerde daha yüksek olduğu görüldü (p=0.03). Epilepsi hastalığının uyku bozukluğu üzerine etkisi incelendiğinde en az iki yıl nöbetsizlik, gece nöbetlerinin varlığı, elektroensefalografide (EEG) epileptiform aktivitenin varlığı, kullanılan antiepileptik ilaç (AEİ) sayısının uyku bozukluğu gelişiminde etkili olduğu görülmüştür. Sonuçta epilepsi hastalarının uyku kalitesinin kötü olduğu, özellikle kronik insomni ve uyku apnesi riskinin yüksek olduğu dikkati çekmiştir. Bunu etkileyebilecek faktörler içerisinde nöbetsizlik süresinin, EEG'de epileptiform aktivite varlığının ve çok sayıda AEİ kullanımının olduğu saptanmıştır. Epilepsi hastalarında bu veriler ışığında, etkin epilepsi tedavisi, yani uzun süre nöbetsizlik sağlanması ve EEG'de epileptiform aktivitenin azaltılması ile uyku bozukluklarının gelişimi önlenebilir. Bu da hastaların esas hastalıklarının tedavisi ile birlikte hayat kalitelerini artıracaktır. İleride benzer çalışmalarla epilepsi hastalarında her iki hastalığın ilişkisi ayrıntılı incelenerek, tedavi seçenekleri artırılabilir.

Abstract:
Interaction of epilepsy and sleep and increased frequency of sleeping disorders in epileptic patients with respect to healthy people are well known issues. However, in our country and in literature real frequency of sleeping disorders that we see in epileptic patients of our daily clinical practice is not known exactly. There are few studies with objective results investigating large number of patients compared with healthy controls. We decided to study frequency of sleeping disorders in epileptic patients admitted to our centre. 208 epileptic patients admitted to our clinic without any systemic or neurologic disorder that may cause sleeping abnormality and 212 matched healthy controls are included in our study. A questionnaire form with 132 questions composed of tests that are used in international studies and can give objective results like Epworth Sleepiness Scale, Berlin Sleep Questionnaire, Beck Depression Index for Primary Care (BDI-PC) and Pittsburgh Sleep Quality İndex determined by Turkish Sleep Medical Association are applied to patients and controls. Patients are divided into three groups according to their type of epileptic syndrome as undetermined type (n=67), generalized epilepsy (n=33) and focal epilepsy (n=108). Difficulty in falling asleep (p<0.01), interruptions of sleeps (p=0.01), difficulty in falling asleep after awakening (p=0.04) and symptoms of chronic insomnia (p<0.01) were more frequent in patients. Risks of hypersomnia (p<0.01) and sleep apnea (p=0.07) were higher in patients according to Berlin Sleep Questionnaire. The sleep quality was worse in patients (p<0.01) and major depression findings were more frequent (p<0.01). But contrast to previously reported knowledge, frequency of Excessive Daytime Sleepiness (EDS) according to Epworth Sleepiness Scale were same in patients and controls. Furthermore sleep apnea risk was more frequent in focal epilepsy while comparing the type of epilepsies (p=0.03). The history of at least two-year seizure free period, presence of nocturnal seizures and epileptiform abnormality on EEG and the number of antiepileptic drug (AED) affect the appearance of sleep disorder. Finally, bad sleep quality and high risk of chronic insomnia and sleep apnea were noticed in epileptic patients.The duration of seizure free period, presence of epileptiform activity on EEG and usage of polytherapy were found as significative factors. According to these findings, appearance of sleep disorders can be prevented by effective epilepsy treatment, having a long seizure free period and decreasing of epileptiform activity on EEG. All these will improve the quality of life besides treatment of primary disease in epilepsy patients. İn future, the treatment choices can be increased by lightening of the similar studies related to investigation of interaction of both disorders in epilepsy patients.