Nâsihuddîn Ebû Bekir Ahmed b. Muhammed el-Errecânî'nin hayatı ve divanının incelenmesi belâgat ve metinlerarasılık bağlamında bir inceleme
Arrajānī's life and divan analysis; A study in the framework of relation and intertextuality (An analysis within the framework of rhetoric and intertextuality)
Yazar: MÜFİDE AĞIRKAN
Danışman: PROF. DR. HALİM ÖZNURHAN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature

Özet:
Nâsıhuddîn Ebû Bekir el-Errecânî, klasik dönem Arap şiirinin ihtişamın doruk noktasına ulaştığı özellikle ve şiir nazmının altın çağı olarak anılan Abbasî döneminde yaşamıştır. Errecânî, hicrî beşinci ve altıncı asra tekabül eden bu altın çağda Arap edebiyatçıları arasında değer görmüş bir şairdir. Alim bir kişiliğe sahip olan Errecânî, fıkıh ve hadis gibi pek çok alanda âlim bir zat olup idarî teşkilatta kadılık görevini yapmıştır. Errecânîʼnin bu çalışmaya konu olarak seçilmesindeki asıl neden, dikkate değer olmasına rağmen divanı ve hayatı üzerine yapılmış kapsamlı bir çalışmanın bulunmamasıdır. Bu alışma, Errecânî ve divanı hakkında daha önce ele alınmamış özel yönlerinin ve sanat değeri hakkında detaylı bir inceleme ortaya koymayı amaçlamaktadır. Edebî eserlerin temelleri arasında yer edinen bu divanı, barındırdığı özgün sanatlar, metinlerini çevreleyen bağlam ve değerler beraberinde metinlerarası ilişkiler açısından tahlil etmek de çalışmanın amaçlarındandır. Belâgat alanında Arap edebiyatçıları arasında büyük bir değer gören Errecânî ve onun "Ahsenü'l-mesel" olarak nitelendirilen divanı, icra ediliş mükemmelliğiyle beraber edebî sanatlardaki zenginliğiyle de yüzyıllar boyunca şair ve ediplere ilham kaynağı olmuştur. Bu bağlamda şair Errecânî'nin kimliği, vizyonu ve şiirine damgasını vuran siyasi, sosyal, kültürel ve entelektüel koşulların neler olduğu, divanında yer edinen en belirgin temalar ve bu temaları nasıl serdettiği aynı zamanda şiirinde öne çıkan yeni/eski ölçüt ve özelliklerin neler olduğu gibi hususlar da ele alınmıştır. Divanda yer alan şiirlerin, yapı bakımından kalıplaşmış ve aktarıla gelen klasik biçimde oluşunun yanı sıra şairin geleneklere bağlılığı açık bir şekilde ortaya konulmuştur. Bu çalışmada Errecânî'nin hayatı ve divanı ilgili bilgiler temel kaynaklardan incelenmiş ve ulaşılan bilgiler tasnif edilerek deskriptif (tanımlayıcı/betimleyici/tasvirci) yöntemle kullanılarak belli bir düzen içerisinde aktarılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Arap Dili ve Belâgatı, Errecânî, Divan, Metinlerarasılık, Tazmin.

Abstract:
Nâsihuddîn Ebû Bekr el- Arrajānī lived in the Abbasid period, which is known as the golden age of Classical Arab poetry, especially in terms of poetry verse, when it reached its peak of magnificence. Arrajānī is a poet who was valued among Arab literati in this golden age corresponding to the fifth and sixth centuries of the Hijri. Arrajānī, who has a scholarly personality, is a scholar in many fields such as fiqh and hadith, and served as a judge in the administrative organization. The reasons why Arrajānī was chosen as the subject of the thesis is that there is no comprehensive study on his divan and life. This study aims to provide a detailed examination of the special aspects and artistic value of Arrajānī and his divan that have not been discussed before. One of the aims of the thesis is to analyze this divan, which is among the foundations of literary works, in terms of the original arts it contains, the context and values surrounding its texts, as well as intertextual relations. Arrajānī, who is highly valued among Arab literati in the field of rhetoric, and his divan, described as "Ahsenü'l-mesel", have been a source of inspiration for poets and scholars for centuries with their perfection in execution as well as their richness in literary arts. In this context, issues such as Poet Arrajānī's identity, visions and the political, social, cultural and intellectual conditions that left their mark on his poetry, the most prominent themes in his divan and how he expressed these themes, as well as what the new/old criteria and features that stand out in his poetry are. has also been discussed. In addition to the fact that the poems in the divan are in a stereotypical and classical form in terms of structure, the poet's commitment to traditions is clearly revealed. In this study, information about Arrajānī's life and divan was examined from basic sources and the information obtained was classified and conveyed in a certain order using the descriptive method.
Key Words: Arabic Language and Rhetoric, Al-Rrajānī, Dewan, Intertextuality, Tazmin.