Ankara kentsel hava kalitesinin iki farklı istasyonda eş zamanlı yapılan ölçümler ile değerlendirilmesi
Assessment of ankara urban air quality by concurrent measurements at two different stations
Yazar: BEKİR TAŞPINAR
Danışman: PROF. DR. FATMA ÖZTÜRK
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Çevre Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Ankara = Ankara ; Atmosferik kirleticiler = Atmospheric pollution ; Hava kirleticiler = Air pollutants ; Hava kirliliği = Air pollution ; Metaller = Metals ; Organik karbon = Organic carbon ; İyon = Ion

Özet:
Bu çalışma, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından Ankara Siteler ve Sıhhiye'de işletilen hava kalitesi izleme istasyonlarında gerçekleştirilmiştir. Çalışma kapsamında, bu istasyonlardan 2021 yılı için elde edilen gerçek zamanlı gaz ölçüm sonuçları değerlendirilmiştir. Ayrıca bu istasyonlarda kış ve yaz döneminde Thermo marka dikot örnekleyici ile toplanan PM2.5 ve PM10-2.5 örneklerinin kimyasal kompozisyonları elementel karbon, organik karbon, iyonlar ve elementler açısından analiz edilmiştir. Her iki istasyonda NO2 ve NOx ortalama değerlerinin ülkemizde geçerli olan hava kalitesinin değerlendirilmesi ve yönetimi yönetmeliğinde verilen limit değerleri aştığı bulunmuştur. Siteler'de belirlenen CO ve SO2 değerlerinin Sıhhiye'de ölçülen ortalama değerlerin üstünde olduğu belirlenirken, Sıhhiye'de ölçülen ortalama NOx konsantrasyonunun Siteler'de belirlenen değerden yüksek olduğu bulunmuştur. Siteler istasyonunda ince PM fraksiyonunda belirlenen OC, EC, TC, NH4+, K+, Ca2+ ve Cl- değerlerinin oldukça yüksek olduğu görülmüştür. Kirletici kaynakları hakkında kabaca bilgi edinmek amacıyla Siteler istasyonunda üretilen element verisi için zenginleştirme faktörü hesaplanmıştır. Cu, Ni, As, Hg, Cr, Pb, Mo, Se, Cd, Sb ve Ag elementleri için hesaplanan zenginleştirme faktörü değerinin >10 olduğu belirlenmiştir. Elde edilen bu sonuç, söz konusu bu elementlerin Siteler istasyonunda topraktan farklı kaynaklardan atmosfere salındığını göstermektedir. Her iki istasyonda toplanan PM örneklerinin kimyasal kompozisyonunu etkileyen kirletici kaynaklarını belirlemek amacıyla üretilen veri setine faktör analizi uygulanmıştır. Siteler istasyonunda toplanan PM örneklerinin kimyasal kompozisyonunu etkileyen sekiz farklı kirletici kaynağın (sanayi, kömür yanması, ikincil inorganik aerosol, yol tozu, metal işleme, biyo-kütle yanması, metal sanayi ve başka bir yanma kaynağı) olduğu saptanırken Sıhhiye istasyonunu etkileyen kaynakların yol tozu, bölgesel kirlilik, trafik ve biyo-kütle yakılması emisyonu olduğu bulunmuştur.

Abstract:
This study was conducted at the two air quality monitoring stations operated by the Turkish Ministry of Environment, Urbanization and Climate Change in Ankara, Türkiye. The real time data for gaseous pollutants at these stations in 2021 was evaluated. In addition, Thermo Dichotomous sampler was used to collect daily fine (PM2.5) and coarse (PM10-2.5) PM at these stations during winter and summer of 2021. Average levels of both NO2 and NOx at both stations exceeded the limit values in the regulation. Once Siteler and Sıhhiye stations were compared in terms of gaseous parameters, it has been found that NOx levels at Sıhhiye station is higher than one measured for Siteler station. In contrast to this, SO2 and CO levels measured at Siteler station exceeded the levels reported for Sıhhiye station. The PM2.5 data for Siteler station revealed that OC, EC, TC, NH4+, K+, Ca2+ and Cl- levels were significantly higher than ones found for the Sıhhiye station. The soil enrichment factor was estimated using PM element data for Siteler station. The calculated enrichment factor values were >10 for Cu, Ni, As, Hg, Cr, Pb, Mo, Se, Cd, Sb and Ag, implying that these elements have sources other than soil. Factor analyses was applied to PM chemical composition data at both stations. While eight factors (industry, coal combustion, secondary inorganic aerosol, road dust, metal processing, biomass combustion, another metal industry, and another combustion source) were resolved for Siteler station, four factors including road dust, regional pollution, traffic and biomass combustions were identified for the Sıhhiye station.