IPARD programı kapsamındaki hibelerin etkinliğinin belirlenmesi üzerine bir çalışma: Erzurum, Kars ve Ağrı illeri örneği
The determination of the effectiveness of the grants disbursed under the IPARD program: Case study in Erzurum, Kars and Agri provinces
Yazar: AYŞE YILDIRIM
Danışman: DOÇ. DR. ADEM AKSOY
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Tarıma sağlanan desteklerin en önemli olanı kırsal kalkınma destekleridir. Doğrudan katma değer ve gelir artışı sağlayan, göçü önleyen, üretimde verimliliği ve kaliteyi artırarak sürdürebilirlikte en etkin ve somut desteklerdir. IPARD Programı ile Türkiye'nin ve tarım sektörünün kalkınması için büyük reformlar yapılarak projeler hayata geçirilerek, yeni istihdam alanları oluşmuş ve belki de en önemlisi Tarım-Sanayi entegrasyonu sağlanmıştır. Erzurum, Kars, Ağrı illerinde uygulanan IPARD hibeleri; hayvanların daha modern, hijyenik ve uygun koşullarda yetiştirilmesine, tarımsal üretimin ve gıdaların daha modern işletmelerde üretilmesine ve işlenmesine katkı sağlamaktadır.
Çalışma materyalini, Erzurum, Kars ve Ağrı illerinde TKDK'dan 2013 yılı sonuna kadar hibe alan işletmelere uygulanan 118 ve hiç hibe almamış olan işletmelere uygulanan 183 adet anket oluşturmaktadır. Bu çalışmasıyla ile Erzurum, Kars ve Ağrı illerinde IPARD programı kapsamındaki hibelerle işletmelerde hedeflenen özelliklere veya amaçlara ulaşılıp ulaşılamadığı yada hedeflerin ne ölçüde gerçekleştirildiği belirlenmeye çalışılmıştır. TKDK tarafından kullandırılan hibelerin işletme kârlılığını arttıracağı, azaltacağı veya değiştirmeyeceğinden yola çıkarak Treatment Effect (Muamele Etkileri) modeli geliştirilmiştir.
Araştırma sonuçlarına göre, Sığırcılık işletmeleri muamele etkileri model sonuçlarına göre hibelerden yararlanma durumu brüt kârı yararlanmadığı duruma göre 90 000 TL civarında artıracağı düşünülmektedir. Hibe alan arıcılık işletmelerinde bal üretimi 2 434 kg/yıl iken hibe almayan işletmelerde 1 572 kg/yıl olarak tahmin edilmektedir. Sığırcılık işletmelerinde ise süt üretimi he alanlarda 320 ton/yıl, hibe almayanlarda ise 37 ton/yıl olarak gerçekleşmektedir. Et ve süt ürünleri işleme tesis anket sonuçları hibe alan işletmelerin almayanlara göre brüt kârlarının oldukça yüksek olduğunu göstermiştir. Burada kullanılan hibelerin işletmelerin büyüyerek rekabet edebilir ve düşük maliyetli üretim yapabilen işletme haline gelmesine katkı sağlaması açısından büyük önem arz etmektedir. 
Araştırmanın kırsal alana verilen hibelerin kârlılık üzerine olan etkisini ölçmesi açısından literatüre önemli katkı sağlayacaktır. Araştırma sonuçlarının politika yapıcılarına ve Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı yetkililerine faydalı bilgiler vereceği düşünülmektedir.

Abstract:
The most significant support which is provided in agriculture is rural development. These supports provide direct added value and revenue growth, prevent migration, effectively increase the efficiency and quality of production. Through IPARD Programme projects are implemented in the agricultural sector and bring major reforms for the development of new areas of employment and perhaps the most important agro-industrial integration is provided. Implementation of the IPARD grants in the Erzurum, Kars and Ağrı provinces contributes to upbringing animals more modern, hygienic and appropriate circumstances and contributes to agricultural production and food production and processing is made in the more modern enterprises. 
In this study materials include surveys which have been applied 118 businesses that received grants from TKDK and 183 businesses that have not received any grants from TKDK in the Erzurum, Kars and Ağrı provinces. With this study we determine enterprises that have been reached or not reached their targeted purposes or goals with IPARD grants and what extent their purposes are realized in the Erzurum, Kars and Ağrı provinces. Treatment Effect Model was developed and used to determine the profitability of grants disbursed by TKDK. 
According to the survey results of the treatment effects of cattle enterprises, if the companies that received the grants their gross profit will increase around 90,000 TL in comparison when they do not receive such grants. Honey production in the field of beekeeping operators 2434 kg in a year when they receive grants, on the other hand it is estimated that if enterprises do not receive grants honey production will be 1572 kg in a year. Amount of milk production is realized 320 ton in a year while cattle businesses receive a grant but when they do not receive grant amount of milk production is estimated to be 37 ton in a year. The meat and dairy products processing plant survey results showed that if the company received grants they gain relatively high gross profit in compared with businesses that do not receive grants. It is great important for businesses which they received grants to grow and become a competitive company and these grants can contribute to business to make low cost production. 
This research will make an important contribution to the literature to measure the effects of grants on profitability of businesses. It is expected that the result of this research might give useful information to policy makers and the Ministry of Food, Agriculture and Livestock in Turkey.