Yeni annelik eğilimleri bağlamında çalışma yaşamında yer alan ve yer almayan kadınların geç annelik pratikleri
Late motherhood practices of working and non-working women in the context of new motherhood trends
Yazar: CANSU DURSUN ÇİRCİ
Danışman: PROF. DR. SEVİNÇ GÜÇLÜ
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Ebeveyn-çocuk ilişkisi = Parents-child relation ; Toplumsal cinsiyet = Gender ; Çalışan ebeveynler = Working parents

Özet:
"Yeni Annelik Eğilimleri Bağlamında Çalışma Yaşamında Yer Alan ve Yer Almayan Kadınların Geç Annelik Pratikleri" başlıklı tez çalışması aile, toplumsal cinsiyet, kadın ve toplumsal değişme kavramları çerçevesinde kurgulanmaktadır.  Kadın ve erkek olmanın biyolojik anlamının dışında sosyo-kültürel bir anlamının da olduğunu vurgulayan toplumsal cinsiyete ilişkin algılar toplumsal değişmeyle birlikte değişen kültürel bir olgudur. Bununla birlikte toplumsal cinsiyete ilişkin rol ve sorumluluklar toplumsallaşma sürecinde edinilmektedir. Bu bağlamda çalışmada değişen rol ve sorumluluklarla birlikte toplumsal değişme ve aile vurgusu yapılmakta, Türkiye'de ailenin dönüşümü, tarihsel süreçte kadının değişen konumu beraberinde çalışma yaşamında yer alan ve yer almayan kadının rolü vurgulanmaktadır. Bütün toplumlarda kadın ve erkeği birbirinden ayıran toplumsal rollerini oluşturan sosyo-kültürel değerler dizisi olarak tanımlanan toplumsal cinsiyet rolleri, özellikle kadın bağlamında düşünüldüğünde annelik olgusunu karşımıza çıkarmaktadır. Kadının eğitim sürecinin uzamasıyla birlikte ilk annelik yaşının yükselişi, "geç annelik" olgusu üzerine yoğunlaşılmasına neden olmaktadır. Toplumda anneliğin değişen yönünün tartışılması amaçlanırken nitel araştırma yöntemlerden biri olarak fenomenolojik yöntemden yararlanılmaktadır. Kadının eğitim sürecinin uzaması ve eğitim düzeyinin yükselmesi, çalışma yaşamına aktif katılımı, evliliğe bakış açısının değişimi, evliliğin ertelenmesi, ilk anne olma yaşının ötelenmesi, ebeveyn-çocuk ilişkisinin dönüşümü gibi pek çok konu katılımcıların deneyimlerinden yola çıkılarak bu deneyimlerin nasıl anlamlandırıldığı ve bu deneyimlerin onları nasıl etkilediği elde edilen bulgular doğrultusunda temellendirilmeye çalışılmaktadır. Günümüzün annelik eğilimlerinden biri olan "geç annelik" fenomeni tez kapsamında ele alınmış, "nasıl" sorusunun ışığında ilk doğumunu 35 ve üzeri yaşında yapan kadınlar ile derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilerek geç annelik olgusu bir fenomen olarak tanımlanmıştır. Çalışma yaşamında yer alan ve yer almayan annelerle görüşmeler sonucunda elde edilen bulguların, temalar kapsamında analiz edilmesi amaçlanmaktadır. Çalışma kapsamında ortaya çıkan temalar geç annelik tercihi, geç annelik mecburiyeti, iş arayışı ve eğitim sürecinin uzaması, toplumsal cinsiyet rolleri, ritüellerin sosyolojik görünümü, değişen annelik pratikleri ve kuşaklararası ilişkiler olarak belirlenmiştir. 
Belirlenen temalar çalışan ve çalışma yaşamında yer almayan kadınların annelik pratiklerinin kıyaslanması bu açıdan değişen annelik pratiklerinin değerlendirilmesi ile Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması TNSA verileri ışığında alan araştırmasının kıyaslanmasının yapılması hedeflenmektedir.

Anahtar Kelimeler: Aile, Toplumsal Cinsiyet, Kadın, Toplumsal Değişme, Annelik, Geç Annelik, Fenomenolojik Yöntem.

Abstract:
The thesis "Late Motherhood Practices of Working and Non-Working Women in the Context of New Motherhood Trends" is constructed around family, gender, women, and social change. Gender, which emphasizes that being a woman and a man has a socio-cultural meaning in addition to its biological meaning, is a cultural phenomenon that changes with social change. Moreover, gender roles and responsibilities are acquired during the socialization process. In this context, the study emphasizes social change and the family with changing roles and responsibilities, the transformation of the family in Turkey, the changing position of women in the historical process, and the role of women in and out of working life. Gender roles, defined as a set of socio-cultural values that form the social roles that distinguish men and women in all societies, reveal the phenomenon of motherhood, especially when considered in the context of women. The increase in the age of first motherhood with the prolongation of women's education process leads to a focus on the phenomenon of "late motherhood." While aiming to discuss the changing aspect of motherhood in society, the phenomenological method is utilized as one of the qualitative research methods. This study is based on the experiences of the participants on many issues, such as the prolongation of women's education process and increase in the level of education, active participation in working life, change in their perspective on marriage, postponement of marriage, postponement of the age of first motherhood, transformation of the parent-child relationship, and tries to justify how these experiences are made sense of and how these experiences affect them in line with the findings obtained. The phenomenon of "late motherhood," one of today's motherhood trends, was addressed within the scope of the thesis, and in the light of the "how" question, in-depth interviews were conducted with women who gave their first birth at the age of 35 and above. Late motherhood was defined as a phenomenon. The findings obtained from the interviews with working and non-working mothers will be analyzed within the scope of themes. The themes include the preference for late motherhood, the necessity of late motherhood, the search for work and the prolongation of the education process, gender roles, the sociological view of rituals, changing motherhood practices, and intergenerational relations. The objective is to compare the motherhood practices of working and non-working women, focusing on specific themes. This aims to assess the evolving trends in motherhood practices in this context and to juxtapose the findings of the field research with data from the Turkish Statistical Institute (TSI) and the Turkish Demographic and Health Survey (TDHS).

Keywords: Family, Gender, Women, Social Change, Motherhood, Late Motherhood, Phenomenological Method