Coğrafya eğitiminde yer adları
Place names in geography education
Yazar: MURAT GÜLBETEKİN
Danışman: PROF. DR. SERVET KARABAĞ ; DOÇ. DR. MUSTAFA ÖZTÜRK
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Ortaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Bellek = Memory ; Branş öğretmenleri = Branch teachers ; Coğrafya eğitimi = Geography education ; Hafıza =   ; Kültürel coğrafya = Cultural geography ; Mekan = Space ; Yer adları = Place names

Özet:
Bu araştırma taşıdığı derin arka plan ve kültürel anlam ile coğrafya eğitimi için büyük önem
taşıyan yer adları konusunda öğretim programlarının uygulayıcıları durumunda olan coğrafya
öğretmenlerinin düşüncelerini ortaya koymak amacıyla yapılmıştır. Kültürel, tarihi ve siyasi
coğrafya açısından çok önemli ipuçları içeren ve ait oldukları toplumların mekânla kurdukları
ilişkinin hafıza kayıtları olarak tanımlanabilecek olan yer adları bu içeriği ile öğrencilerde
doğru mekân algısının oluşturulabilmesinde ve beceri ile değer eğitiminde aktif olarak
kullanılabilecek unsurlar arasındadır. Araştırmanın nicel bölümü ile katılımcıların yer adları
ve yer adları coğrafya eğitimi ilişkisi hakkındaki düşünceleri ortaya konulmaya çalışılmış
nitel bölümde ise katılımcıların bu düşünceleri derinlemesine analiz edilmeye çalışılmıştır.
Araştırmada nicel ve nitel araştırma yöntemlerinin birlikte kullanıldığı karma araştırma
modeli kullanılmıştır. Araştırma evrenini Türkiye genelindeki ortaöğretim kurumlarında
görev yapan coğrafya öğretmenleri oluşturmuştur. Araştırmanın nicel bölümünde yer alan
örneklem grubu basit tesadüfî örneklem ile seçilmiştir. Araştırmanın nicel kısmı için çalışma
grubunu Türkiye genelinden seçilen 378 coğrafya öğretmeni oluşturmuştur. Araştırmanın
nitel boyutunda amaçlı örnekleme yöntemlerinden olan ölçüt örnekleme kullanılmıştır. Bu
yöntemle belirlenen toplam 15 coğrafya öğretmeni araştırmanın nitel bölümünün örneklemini
oluşturmuştur. Araştırmada veri toplama aracı olarak; nicel bölümü için araştırmacı tarafından
hazırlanan ve 30 maddeden oluşan anket, nitel bölümü için ise yine araştırmacı tarafından
hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen
bulgulara göre; coğrafyanın yer adlarının verilmesindeki etkisi konusunda, lisansüstü eğitimi
almış katılımcıların lisans mezunu olan katılımcılara göre, kıdemi daha az olan –nispeten
genç öğretmenlerin- kıdemce daha yaşlı olan öğretmenle oranla, yaşadıkları çevredeki yer
adlarını bilmeleri açısından erkek katılımcıların kadın katılımcılara göre daha olumlu olduğu
belirlenmiştir. Araştırmanın nitel bulgularının ortaya koyduğu sonuçlar göstermektedir ki yer
adları arka planında barındırdığı kültürel ve siyasi içeriği sebebiyle ideolojik bakış açısına
sahip katılımcıların diğer katılımcılara oranla daha fazla dikkatini çekmektedir. Ayrıca farklı
dillerde verilen yer adları konusunda da daha katı bir tutum sergiledikleri belirlenmiştir.
Araştırmaya katılan öğretmenlerin –farklı sendikal aidiyetleri ve ideolojik altyapılarına
karşın- yer adlarını birer aidiyet sembolü olarak gördükleri, yer adlarının ait oldukları
kültürlere dair ögelerle dolu olduklarına inandıkları bu sebeple de yer adlarını bir kültürel
mücadele alanı olarak gördükleri belirlenmiştir. Araştırmaya katılan coğrafya öğretmenlerinin
önemli bir bölümünün yer adlarını coğrafya eğitiminin bir parçası olarak gördükleri ve yer
adlarını çeşitli derecelerde derslerinde kullandıkları, öğrencilerine yer adları ile coğrafya
ilişkisini öğrettikleri buna karşılık kendilerini bu konuda yeterli bulmadıkları ve yer adlarını
beceri ve değer eğitiminde kullanılabileceğine inandıkları belirlenmiştir.


Anahtar Kelimeler : Yer Adları, Mekân, Hafıza, Kültürel Coğrafya, Coğrafya Eğitimi.

Abstract:
geography curriculum in terms of teaching place names. Place names are of great importance
for geography education, with its deep cultural meanings and background . Place names
provides us with very important clues regarding to cultural, historical and political geography
of a place and can be described as memory records of a society's relationship with the place
that they belong to. For these reasons, place names could be used actively in teaching values
and skills and could be utilised in construction of spatial perception in students. A mixed
research design is used in the research. Mixed research includes both quantitative and
qualitative research approaches. Population consist of the geography teachers who work in
secondary schools in Turkey. The sample group in the quantitative phase consists of 378
randomly selected geography teachersIn the qualitative phase, a purposive sampling
approach, namelycriterion-based sampling, is used. 15 geography teachers are participated in
the qualitative section. While In the quantitative phase of the research, the opinions of the
participants about the relation of the place names with geography education is examined in
depth, in the qualitative phase an overall Picture is tried to be depicted based on the the
opinions of the participants.Data collected in tho phases. A questionnaire with 30 items is
used in the first phase. In the second phase, a semi-structured interview is carried out by the
teachers. According to the finding there are differences between those with Masters degree
and those without as well as betweenrelatively young and experienced in terms of the effect
of geography in naming places. Men compared to women tend to know more place names in
their locality. Araştırmanın nitel bulgularının ortaya koyduğu sonuçlar göstermektedir ki yer
adları arka planında barındırdığı kültürel ve siyasi içeriği sebebiyle ideolojik bakış açısına
sahip katılımcıların diğer katılımcılara oranla daha fazla dikkatini çekmektedir. Ayrıca farklı
dillerde verilen yer adları konusunda da daha katı bir tutum sergiledikleri belirlenmiştir.The
qualitative findings of the research show that, place names catch attention of the participants
who have ideological orientation more because of cultural and the political content. Besides
they have a more strict attitude about the place names in other languanges.Although coming
from different ideological backgrounds and having ties with different teacher unions, the
teachers in the research see the place names as a symbol of belonging. They believe that place
names reflects many elements of the culture they belong to so considering place names as a
cultural battle field. As far as the education of places names is concerned, t a significant part
of geography teachers in the research see the place names as a part of geography teaching, use
the place names in their lessons to some degree, teach the relation between the place names
and geography but they don't feel themselves efficent in this area and belive that place names
can be used in t skilla and values education.




Key Words : Place Names, Space, Memory, Cultural Geography, Geography education.