Türkiye'de yayılış gösteren glis glis (Lınnaeus, 1766) (mammalia:rodentia) populasyonlarının morfolojik ve filogenetik analizi
Morphologic and phylogenetic analysis of Glis glis (Linnaeus, 1766)(mammalia: rodentia) populations distributed in Turkey
Yazar: SİBEL EYLEM EROĞLU
Danışman: PROF. DR. ERCÜMENT ÇOLAK
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Biyoloji = Biology ; Morfoloji = Morphology ; Zooloji = Zoology

Özet:
Glis glis Trakya'da, Batı Karadeniz'de İstanbul'dan Kastamonu'ya kadar ve Doğu
Karadeniz'de, Ordu'dan Ardahan'a kadar olan bölgede yayılış göstermektedir. Bu tez
çalışmasında G. glis'in yayılış alanından 28 lokaliteden toplanan 110 örnek morfolojik
olarak incelendi. Topalanan örnekler alltür dikkate alınarak Trakya, Batı Karadeniz ve
Doğu Karadeniz olmak üzere üç grup olarak incelendi. Yapılan morfolojik çalışmalar
sonrası bu üç grubun bazı morfolojik özellikler bakımından ayrıldığı, İstanbul Boğazı ve
Çanakkale Boğazı'nın da bazı morfolojik karakterler açısından ayrıma sebep olduğu
tespit edildi. Buna ek olarak morfolojik çalışmalar sonucunda en fazla fark gösteren
örnekler arasından seçilen 15 lokasyondan 18 örnek için filogenetik analizler yapıldı. Bu
analiz için çekirdek gen bölgesi olan IRBP (İnterfotoreseptör bağlayıcı protein) gen
bölgesi seçilmiş ve PZR ile çoğaltılan bölgelerin analizi yapıldı. Yapılan analizler
sonucunda haplotipler belirlenerek ML filogenetik ağacı oluşturuldu. Çalışmaya dahil
edilen 18 örneğe IRBP gen bölgesine göre tek haplotip verirken farklı lokasyonlardan iki
haplotip dahil edilerek oluşturulan filogenetik analizde buzul sığınağı olduğu kabul edilen
İtalya haplotipleri yakın bir dallanma verdiği tespit edildi. Bu sonuçlar literatürde olduğu
gibi türün yakın zamanda hızlı genişleme yaptığını ortaya koymuştur. Bunlara ek olarak
farklı lokasyonlardan Miyosen, Pliyosen ve Pleyistosen dönemlerine ait fosillerle güncel
G. glis diş karakekterleri karşılaştırıldı. Bazı diş karakterlerinin fosil diş karakterleriyle
uyumlu olduğu ortaya kondu.

Abstract:
Glis glis is distributed in Thrace, the Western Black Sea region from Istanbul to
Kastamonu, and the Eastern Black Sea region from Ordu to Ardahan. In this thesis, 110
specimens collected from 28 localities within the distribution range of G. glis were
examined morphologically. The collected specimens were grouped into three categories
based on subspecies: Thrace, Western Black Sea, and Eastern Black Sea. Morphological
studies revealed that these three groups differ in certain morphological characteristics,
with the Istanbul and Çanakkale Straits contributing to these distinctions. Additionally,
phylogenetic analyses were conducted on 18 specimens from 15 locations that showed
the most significant morphological differences. For this analysis, the nuclear gene region
IRBP (Interphotoreceptor Retinoid-Binding Protein) was selected, and the amplified
regions were analyzed using PCR. The analyses identified haplotypes, and a Maximum
Likelihood phylogenetic tree was constructed. While the 18 specimens included in the
study exhibited a single haplotype based on the IRBP gene region, the inclusion of two
haplotypes from different locations in the phylogenetic analysis showed a close branching
with Italian haplotypes, which are considered glacial refugia. These results support the
literature indicating a rapid recent expansion of the species. Furthermore, dental
characteristics of contemporary G. glis were compared with those of fossils from the
Miocene, Pliocene, and Pleistocene periods from various locations, revealing that some
dental traits of modern specimens are consistent with those of fossil specimens.