Bursa ili topraklarının alınabilir demir durumu ve bu topraklarda alınabilir demir miktarının belirlenmesinde kullanılabilecek yöntemler
The plant available iron status of the soils of Bursa province and suitable extraction methods for determination of available iron contents of the soils
Yazar: HAKAN ÇELİK
Danışman: PROF.DR. VAHAP KATKAT
Uludağ Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
ÖZETBURSA İLİ TOPRAKLARININ ALINABİLİR DEMİR DURUMUVE BU TOPRAKLARDA ALINABİLİR DEMİR MİKTARININ BELİRLENMESİNDEKULLANILABİLECEK YÖNTEMLERHakan ÇELİKBursa ili topraklarının alınabilir demir durumu ve bu topraklarda alınabilir demirmiktarının belirlenmesinde kullanılabilecek uygun yöntemleri seçebilmek amacıyla Bursa ilisınırları içinde yoğun olarak yetiştiricilik yapılan 40 bahçeden 0-30 cm derinlikten toprakörnekleri alınmıştır. Toprakların alınabilir demir içerikleri 10 farklı ekstraksiyon yöntemi (0.005M DTPA + 0.01 M CaCl2 + 0.1 M TEA (pH 7.3); 1 M NH4HCO3 + 0.005M DTPA (pH 7.6);0.05 N HCl + 0.025 N H2SO4, 0.01 M EDTA + 1N (NH4)2CO3 (pH 8.6); 1 N NH4OAc (pH 4.8);0.1 N HCl; ?Aktif Fe? Amonyum oksalat (COONH4)2.H2O + Oksalik asit (COOH)2.2H2O (pH3.0); 0.2M CH3COOH + 0.25 M NH4Cl + 0.005 M Sitrik asit (C6H8O7) + 0.05 M HCl (pH 1.3);0.05 M EDTA (pH 7); 0.43 M HNO3 kullanılarak belirlenmiştir.Serada her bir deneme toprağına artan düzeylerde FeEDDHA (0, 2.5, 5.0 ve 10 mg Fe-1kg ) uygulanarak demir sarılığına hassas mısır çeşidi yetiştirilmiş, biyolojik indeks değerleriolarak; demir uygulanmayan topraklardan elde edilen kuru madde miktarı (g saksı-1), bitkinintoplam ve aktif demir içeriği (mg Fe kg-1), bitkinin topraktan kaldırdığı toplam ve aktif demirmiktarı (mg saksı-1) ve bu değerlerin yüzde nispi miktarları (Fe0/Fe3x100) kullanılmıştır.Artan düzeylerde uygulanan demirin etkisiyle mısır bitkisinin kuru madde miktarı, aktifdemir içeriği, topraktan kaldırdığı aktif demir miktarı, toplam demir içeriği ve topraktankaldırılan toplam demir miktarının istatistiki olarak önemli düzeylerde arttığı belirlenmiştir.Araştırma topraklarının alınabilir demir içerikleri, uygulanan kimyasal ekstraksiyonyöntemlerine göre farklılıklar göstermiş, 0.05 M EDTA (pH 7); 0.005 M DTPA + 0.01 M CaCl2+ 0.1 M TEA (pH 7)ve Aktif Fe (COONH4)2.H2O + (COOH)2.2H2O; yöntemlerinin biyolojikindekslerle yüksek korelasyonlar vermesi nedeniyle Bursa ili topraklarında alınabilir demirmiktarını belirlemek amacıyla kullanılabilir olduğu görülmüştür. Ancak 0.05 M EDTA (pH 7)yöntemi biyolojik indekslerle en fazla korelasyon vermesi nedeniyle en uygun yöntem olarakönerilmektedir.Anahtar Kelimeler: Bursa, Ekstraksiyon yöntemleri, Kloroz, Toprak, Yarayışlı Demir.

Abstract:
ABSTRACTTHE PLANT AVAILABLE IRON STATUS OF THE SOILS OF BURSA PROVINCEAND SUITABLE EXTRACTION METHODS FOR DETERMINATION OFAVAILABLE IRON CONTENTS OF THE SOILSHakan ÇELİKForty soil samples were taken at 0-30 cm depth from intensive cultivated areas of theBursa province. The soils? plant available iron contents were determined by using ten differentextraction methods (0.005 M DTPA + 0.01 M CaCl2 + 0.1 M TEA (pH 7.3); 1 M NH4HCO3 +0.005M DTPA (pH 7.6); 0.05 N HCl + 0.025 N H2SO4, 0.01 M EDTA + 1N (NH4)2CO3 (pH8.6); 1 N NH4OAc (pH 4.8); 0.1 N HCl; ?Active Fe? Ammonium oxalate (COONH4)2.H2O +Oxalic acid (COOH)2.2H2O (pH 3.0); 0.2M CH3COOH + 0.25 M NH4Cl + 0.005 M Citric acid(C6H8O7) + 0.05 M HCl (pH 1.3); 0.05 M EDTA (pH 7); 0.43 M HNO3.In greenhouse increasing amounts of FeEDDHA (0, 2.5, 5.0 and 10 mg Fe kg-1) wasapplied and corn plant which is sensitive to iron chlorosis was grown. Dry matter yields(g pot-1), total and active iron contents of the plants (mg Fe kg-1), total and active iron amountstaken from the soils (mg pot-1) of non applied iron pots and their relative amounts (Fe0/Fe3x100)were used as biological indices.Dry matter yield, total and active iron content, total and active iron uptake of cornincreased statistically significant with the increasing amount of iron added to the soils.The available iron amounts of the soils found different according to the chemicalextraction methods. 0.05 M EDTA (pH 7), 0.005 M DTPA + 0.01 M CaCl2 + 0.1 M TEA (pH 7)and Active Fe (COONH4)2.H2O + (COOH)2.2H2O methods used for predicting available ironcontent of the soils gave a high degree of correlation with the biological indices. In addition,these methods could be useful to determine the plant available iron content of the soils in Bursaprovince. However, because of giving much more correlations with the biological indices, 0.05M EDTA (pH 7) method suggested as the best determination method for assessing availabilityof iron in these soils.Key Words: Bursa, Extraction Methods, Chlorosis, Soil, Available Iron,