Okul öncesi dönem çocuklarına yönelik e-kitaplardaki çocukluk anlayışının incelenmesi
The conception of childhood in e-books for preschool children
Yazar: GÜZİN DURMAZ
Danışman: DOÇ. DR. MELİKE TÜRKAN BAĞLI
Maltepe Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmada okul öncesi dönem çocuklarına yönelik hazırlanmış e-kitaplardaki çocukluk anlayışının incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma nitel araştırma yaklaşımına göre tasarlanmış tematik analiz tekniği kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu, Hiperkitap e-kitap platformunda yer alan okul öncesi dönem çocuklarına yönelik 54 e-kitap oluşturmaktadır. 2022 Eylül- 2023 Ocak ayları arasında toplanan veriler araştırmacı tarafından belirlenen "çocukların nitelendirildiği sıfatlar, çocukların katıldıkları aktiviteler/eylemler, çocukların aktivitelerinin yönlendirilme durumu, çocukların bulunduğu mekânlar ve çocukların etkileşimde bulunduğu nesneler" kategorilere göre incelenerek e-kitaplarda hâkim olan çocukluk anlayışı ortaya konulmuştur. Araştırma bulgularından hareketle e-kitaplarda "yetişkinliğe hazırlık olarak çocukluk" ve "katılımcı çocuk" anlayışının hâkim olduğu görülmüştür. Çocukluğun "yetişkinliğe ulaşmak üzere bir basamak" olarak konumlandırıldığı ve bu anlayışa paralel olarak "öğrenen çocuk karakterleri" çoğu e-kitapta görülmüş olup "sosyal ilişkiler içerisindeki çocuk karakterler" sınırlı e-kitapta temsil edilmektedir bununla birlikte e-kitapların az bir kısmında çocuk oyunlarına yer verildiği tespit edilmiştir. Çocuk karakterlerin en çok bulunduğu mekân "ev" olarak tespit edilmiştir. Çocuk karakterlerin en çok etkileşimde bulunduğu nesneler ise "öz bakım nesneleri" olarak görülmektedir.  İncelenen e-kitaplarda çocuklarla ilgili sık sık olumlu/ sevimli özelliklere yer verildiği görülmüştür.

Abstract:
The aim of this research is to examine the understanding of childhood in e-books prepared for preschool children. The study was conducted using thematic analysis technique, designed according to the qualitative research approach. The study group of the research consists of 54 e-books for preschool children  on the Hiperkitap e-book platform. The data collected between September 2022 and January 2023 were analyzed based on categories defined by the researcher, including "adjectives describing children, activities/actions children participate in, the direction of children's activities, the places where children are located, and objects with which children interact and the dominant understanding of childhood in e-books was revealed. Based on the research findings, it was observed that the dominant concepts in e-books are "the adult in training" and the "the agentic child". Childhood is positioned as a "step toward reaching adulthood," and in line with this perspective, "learning child characters" are found in most e-books, while "child characters in social relationships" are limited in representation, however, it has been determined that children's games are included in a small number of e-books. The most common setting for child characters in the examined e-books is the "home." The objects with which child characters most interact are identified as "self-care objects." In the analyzed e-books, positive/adorable qualities related to children are frequently emphasized.