Tersakan Çayı yukarı havzasının beşeri ve iktisadi coğrafyası
Human and economic geography of Tersakan stream upper basin
Yazar: COŞKUN POLAT
Danışman: PROF. DR. HASBİ SOYLU
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Coğrafya = Geography

Özet:
Araştırma sahası olan Tersakan çayı yukarı havzası Karadeniz bölgesinin Orta Karadeniz bölümünde yer almaktadır. Araştırma sahası Havza ve Ladik ilçe merkezlerini de içine alan Havza ve Ladik depresyon tabanlarını ve çevresini kapsamaktadır. Sahanın yükselti değerleri 710m-ile 1924m arasında değerler göstermektedir. Sahanın yüz ölçümü 628 km2dir.

     Araştırma sahasının iklim özellikleri incelendiğinde Havza ilçe sınırları içinde kalan bölümde ağırlıkla ılıman deniz ikliminden karasal iklime geçiş bölgesi özellikleri gözlemlenmektedir. Bu nedenle Havza da kış ayları kuru ve soğuk geçerken sis, kar yağışı ve buzlanma olayları görülmekte, yaz ayları ise, sıcak ve kurak geçmektedir.  Sahanın Ladik ilçe sınırları içinde kalan bölümünde ise Havza ile paralel olarak karasal iklim özellikleri görülmekte bölgede kışlar kuru ve soğuk, yazlar ise kurak ve sıcak geçmektedir. 

Araştırma sahasının bitki örtüsü olarak Avrupa Sibirya Fitocoğrafya bölgesinde yer alırken bölgenin kuzey kesimlerinde oksin sektörün nemcil yayvan yapraklı ve karışık ormanları hakimken, sahanın güney kesimlerinde Alt Oksin sektörün nemcil yayvan yapraklı ve karışık ormanları hakimdir. Bitki örtüsünün hakim olduğu yerlerde ağırlıklı zonal toprak grubunda bulunan kahverengi topraklar, kestane renkli topraklar, gri kahverengi podzolik topraklar ve kahverengi orman toprakları, hakimken akarsu boylarında ise yer yer azonal topraklar grubunda olan alüvyal topraklar ve kolüvyal topraklar hakimdir.

Havza ilçesindeki nüfus hareketleri incelendiğinde Adrese dayalı nüfus kayıt sisteminin verilerine göre ilçede ki İlk nüfus sayımının yapıldığı 1927 yılından, son sayım yılı olan 2023 yılına kadar geçen 96 yıllık süreç içerisinde nüfus miktarı belirli dönemlerde artış gösterse de son sayım yılı olan 2023 yılında 1927 yılı nüfus sayımı ile yaklaşık aynı seviyelere gerilemiştir. 1927 yılında 38010 olan nüfus sayımı, son sayım yılı olan 2023'de 38824 olarak ölçülmüştür.
 Ladik ilçesindeki nüfus hareketleri incelendiğinde ise adrese dayalı nüfus kayıt sisteminin verilerine göre ilçede ki İlk nüfus sayımının yapıldığı 1935 yılından, son sayım yılı olan 2023 yılına kadar geçen 88 yıllık süreç içerisinde nüfus miktarı belirli dönemlerde artış gösterse de son sayım yılı olan 2023 yılında Havza ilçesinde ki nüfus hareketleri ile aynı doğrultuda 1935 yılı nüfus sayımı ile yaklaşık aynı seviyelere gerilemiştir. 1935 yılında 19617 olan nüfus sayımı, son sayım yılı olan 2023'de 16907 olarak ölçülmüştür.
    Tersakan Çayı Yukarı Havzasında temel geçim kaynağı ve en önemli ekonomik faaliyet alanı tarım ve hayvancılıktır. Bölgede yaşayan nüfusun büyük bir çoğunluğu geçimini tarımsal faaliyetler ile sağlamaktadır. Çalışma sahasında bulunan Havza ve Ladik İlçe merkezinde zirai faaliyetler ile geçinenlerin yanı sıra hizmet sektöründe çalışanların sayısı daha fazladır. Tarımsal faaliyetler denilince ekip biçme faaliyetleri akla gelmektedir. Sahada tarımdan ayrı değerlendiremeyeceğimiz bir diğer ekonomik faaliyet ise hayvancılıktır. Tarım ve hayvancılık faaliyetleri birbirini destekler nitelikte olup ilçede çoğu zaman bir arada sürdürülmektedir.

Abstract:
The upper basin of Tersakan stream, which is the research area, is located in the Central Black Sea part of the Black Sea region. The research area covers the Havza and Ladik depression bases and their surroundings, including Havza and Ladik district centers. The elevation values of the field range between 710m and 1924m. The surface area of the field is 628 km2.
When the climate characteristics of the research area are examined, the transition zone characteristics from temperate maritime climate to continental climate are observed in the section within the borders of Havza district. For this reason, the winter months in the Havza are dry and cold, with fog, snowfall and icing occurring, while the summer months are hot and dry.  In the part of the field within the borders of Ladik district, continental climate characteristics are observed in parallel with the Havza. Winters in the region are dry and cold, and summers are dry and hot. 
While the vegetation of the research area is located in the European Siberian Phytogeographic region, the moist broad-leaved and mixed forests of the Auxine sector are dominant in the northern parts of the region, while the moist broad-leaved and mixed forests of the Lower Auxine sector are dominant in the southern parts of the field. In places where vegetation is dominant, brown soils, chestnut colored soils, gray brown podzolic soils and brown forest soils, which are in the zonal soil group, are dominant, while alluvial soils and colluvial soils, which are in the azonal soil group, are dominant along streams.
When the population movements in the Havza district are examined, according to the data of the address-based population registration system, although the population amount increased in certain periods during the 96-year period from 1927, when the first census was held in the district, to 2023, the last census year, the 1927 census was completed in 2023, the last census year. decreased to approximately the same levels. The population census, which was 38010 in 1927, was measured as 38824 in 2023, the last census year.
When the population movements in Ladik district are examined, according to the data of the address-based population registration system, although the population amount increased in certain periods during the 88-year period from 1935, when the first census was held in the district, until 2023, the last census year, the number of population in Havza district increased in 2023, the last census year. In line with population movements, it decreased to approximately the same levels as the 1935 census. The census, which was 19617 in 1935, was measured as 16907 in 2023, the last census year.
The main source of income and the most important economic activity in the Tersakan Stream Upper Basin is agriculture and animal husbandry. The majority of the population living in the region makes their living through agricultural activities. In Havza and Ladik District centers in the study area, the number of people working in the service sector as well as those who earn their living from agricultural activities is higher. When agricultural activities are mentioned, sowing and harvesting activities come to mind. Another economic activity that we cannot evaluate separately from agriculture in the field is animal husbandry. Agriculture and livestock activities support each other and are often carried out together in the district.