Kentsel mekânın yeniden organizasyonunun ekonomi politiği ve mülkiyete müdahale - 2000 sonrası dönemde İstanbul TOKİ örneği
The political economy of reorganization of urban space and interventions on the urban land tenure - the case of Istanbul-MHA in post?2000 era
Yazar: EMRAH ALTINOK
Danışman: PROF. DR. ZEYNEP ENLİL
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir Planlama Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Mülkiyet = Property ; Toplu Konut İdaresi Başkanlığı = Housing Development Administration

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de 2000 sonrası dönemde yaşanan neoliberal dönüşümlerin mekânsal yansımalarını, kentsel ekonomi politik perspektifinde açıklamaya çalışmaktır. Buna göre, David Harvey'in Mekânsal-Zamansal Sabiteler kuramı ile El Koyarak / Mülksüzleştirerek Birikim yaklaşımı, bu açıklama sürecinde temel alınmıştır.2001 krizi sonrasında sermaye grupları, `büyük projeler' için yeni kârlı yatırım bölgelerine ihtiyaç duymaktadır. Ancak bu tür yatırımlara uygun olan büyük-parçalanmamış mülkiyetlerin görece daha fazla bulunduğu kent çeperlerinde, kullanım değeri açısından kârlı yatırımlara açık olmayan ham toprağın, yüksek yapılaşma haklarıyla donatılarak geliştirilmesi ve sermayenin kullanımına açılması gerekmektedir. Dolayısıyla bu işlevleri gerçekleştirebilecek özelliklere ve müdahale gücüne sahip, düzenleyici bir `aygıt'a ihtiyaç duyulmaktadır.2000 sonrası dönemde bu özelliklere sahip olacak şekilde yeniden işlevlendirilen Toplu Konut İdaresi'nin (TOKİ) İstanbul'da gerçekleştirdiği projeler, bu kapsamda değerlendirilmiştir. 2002 ? 2011 kesitlerine ait mülkiyet verileri, TOKİ yatırımlarının yığıldığı bir örnek alanda incelenmiştir.Elde edilen sonuçlar, yatırımların karma bir mülkiyet yapısı üzerinde gerçekleştirildiğini göstermiştir. Öte yandan mülkiyet yapısı ve ilişkilerinin incelenmesi sayesinde, TOKİ'nin gerçekleştirdiği projelerde aslen mülkiyet yapısına müdahale ederek, kamunun ve güçsüz olan aktörlerin `mülksüzleştiği', güçlü olan aktörlerinse `mülklüleştiği', eşitsiz bir zenginlik dağıtımına sebep olduğu görülmüştür.

Abstract:
This thesis intends to explain the spatial reflections of the neoliberal transformation Turkey has undergone in the post-2000 period, with an urban political economy perspective. Accordingly, David Harvey's theory of Spatio-Temporal Fixes and Accumulation by Dispossession approach were taken as the primary reference point for this explanation.The course of the process after 2000-2001 economic crisis causes the capital holders require new profitable investment locations for `large scale projects?. Large - unfragmented lands suited for such scale of investments are relatively easy to find at the urban periphery, however, these raw lands are not fit for profitable investments, which as results necessitates these lands to be developed with increased height limits and made available to the investors through a zoning process.Consequently, a regulatory instrument equipped with qualifications and intervention power to perform these functions is needed.The projects completed in Istanbul by the Mass Housing Administration (MHA), which was restructured to posses these necessities in the post-2000 period were evaluated in this context. 2002 ? 2011 period have been examined in a typical location, where MHA investments are concentrated.The results obtained, indicate that the outlook of the investments demonstrate a composite land ownership structure. However, a closer look at the land ownership structure and property relations reveals, in contrast, that the projects implemented by MHA are in fact mere interventions to the land ownership structure, causing the state and less powerful players `lose? property in effect while the powerful players `acquire? them, which yields an inequitable distribution of wealth.