Sistemik hastalıkların çene kemikleri üzerindeki etkilerinin panoramik radyograf ve konik ışınlı bilgisayarlı tomografi kullanılarak değerlendirilmesi
Evaluation of the effects of systemic diseases on jaw bones using panoramic radiography and cone beam computed tomography
Yazar: ERSEN BİLGİLİ
Danışman: PROF. DR. CEMİLE ÖZLEM ÜÇOK
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Bilgisayarlı tomografi = Computed tomography ; Kalsiyum metabolizma bozuklukları = Calcium metabolism disorders ; Kemik ve kemikler = Bone and bones ; Mandibula = Mandible ; Postmenopozal osteoporoz =   ; Radyografi-panoramik = Radiography-panoramic ; Tomografi-x ışınlı-bilgisayarlı = Tomography-x ray-computed ; Trabekülektomi = Trabeculectomy ; Çene = Jaw

Özet:
Bu çalışmanın amacı; kemik metabolizmasını en yoğun şekilde etkileyen sistemik hastalıklardan osteoporoz, diabet ve diyaliz tedavisi gerektiren kronik böbrek yetmezliğinin (KBY) çene ve boyun omurlarının kortikal ve trabeküler kısımları üzerindeki etkilerinin; panoramik radyograflar ve konik ışınlı bilgisayarlı tomografi (KIBT) görüntüleri kullanılarak makro ve mikromorfometrik olarak değerlendirilmesi ve ilgili hastalıklar için olası bir erken teşhis modeli oluşturulmasına olanak tanınmasıdır. 40-65 yaşlar arasında, daha önceden teşhisi konulmuş ve kliniğimize dental tedavileri için başvurup, çalışma ile ilgili onam formu imzalatılmış 18 osteoporoz, 18 diabetes mellitus, 18 diyaliz tedavisi alan ileri evre kronik böbrek yetmezliği hastası ile kontrol grubuna 27 sistemik hastalığı bulunmayan birey olmak üzere toplam 81 hasta dahil edilmiştir. Osteoporoz hasta grubunun tamamı kadın bireylerden oluşmakta iken, kontrol grubunda 18 kadın 9 erkek; diabetes mellitus ve ileri evre kronik böbrek yetmezliği gruplarında 9 kadın ve 9 erkek hasta bulunmaktadır. Hastaların kortikal ve trabeküler kemikleri panoramik radyograf ve KIBT görüntüleri üzerinde yapılan panoramik mandibular indeks (PMİ), mandibular kortikal indeks (MKİ) ve trabeküler mikromimari incelemelerinden trabeküler kalınlık (Tb.Th), trabeküler boşluk (Tb.Sp), yapısal model indeksi (SMI) ve hacimsel fraksiyon (BV/TV) parametreleriyle değerlendirilmiştir. Verilerin değerlendirilmesinde %95 güven aralığı esas alınmıştır (p<0,05). PMİ, osteoporoz grubunda kontrol grubuna göre KIBT görüntülerinde istatistiksel olarak anlamlı (p=0,004), panoramik radyograflarda istatistiksel olarak anlamlı olmayacak şekilde (p=0,085) düşük bulunmuştur. MKİ iki görüntüleme yönteminde de istatistiksel olarak anlamlı (p=0,000) şekilde osteoporoz grubunda kontrol grubuna göre yüksek bulunmuştur. Tb.Th, BV/TV ve SMI parametreleri kontrol grubunda daha yüksek iken, osteoporoz grubunda Tb.Sp parametresi daha yüksek bulunmuş; BV/TV parametresindeki farklılık istatistiksel olarak da anlamlı bulunmuştur (p=0,02). Diabet grubunda Tb.Th ve BV/TV parametreleri kontrol grubuna göre düşük, Tb.Sp parametresi ise istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek (p=0,001). İleri evre KBY hastalarında, kontrol grubundaki hastalara oranla Tb.Th ve BV/TV daha düşük, SMI ve Tb.Sp daha yüksek bulunmuştur. Tb.Sp parametresindeki farklılık istatistiksel olarak anlamlı düzeydedir (p=0,004). Sistemik hastalıklar kemik dokusunu çeşitli düzeylerde etkilemekte, bunun değerlendirilmesinde kortikal ve trabeküler kemikler ayrı ayrı incelenmeli ve hastalıklara ait klinik bulgularla birleştirilmelidir.

Abstract:
The aim of this study is to evaluate the effects of osteoporosis (OP), diabetes mellitus (DM), dialysis indicated advanced chronic kidney disease (CKD), which are most effective systemic diseases on the bone metabolism, on the cortical and trabecular parts of the jaws and cervical vertebrae using panoramic radiography and cone beam computed tomography (CBCT) and to make an early diagnosis model possible for these diseases.  81 patients who signed our informed consent form are involved in the study. 18 of them was diagnosed with osteoporosis, 18 of them with diabetes mellitus, 18 of the patients had dialysis indicated CKD and 27 of them was in the control group without any systemic diseases. 9 of patients in control group, patients with CKD and patients with DM were men and 9 were women. All patients with osteoporosis and 18 of patients in control group were women. Cortical and trabecular bone parts of the patients are evaluated with panoramic mandibular index (PMI), mandibular cortex index (MCI) and microarchitectural parameters of trabecular thickness (Tb.Th), trabecular spacing (Tb.Sp), structure model index (SMI) and volume fraction (BV/TV) using panoramic radiographs and CBCT images. All statistical evaluations performed in confidence interval of 95% (p<0,05). PMI values were lower in patients with osteoporosis than in control group significantly in CBCT images (p=0,004) and not significantly in panoramic images (p=0,085). In both imaging technics MCI values were significantly higher in osteoporosis group than control group (p=0,000). Tb.Th, BV/TV and SMI values were higher in control group while Tb.Sp was higher in osteoporosis group. Difference in BV/TV parameter was statistically significant (p=0,02). In DM group, Tb.Th and BV/TV values were lower and Tb.Sp values were significantly higher than the control group (p=0,001). In patients with advanced CKD, Tb.Th and BV/TV values were lower while SMI and Tb.Sp values were higher than control group. Differences in Tb.Sp parameter was statistically significant (0,004). Systemic diseases effect bone tissue in different levels and to evaluate these effects, cortical and trabecular bone parts must be investigated separately and finding must be combined with patients clinical symptoms.