Kronik yorgunluk sendromuna fizyopatolojik yaklaşım: Sağlıklı kontrollere kıyasla kronik yorgunluk sendromlu hastalarda egzersiz kapasitesi, kas gücü ve otonom sinir sistemindeki değişiklikler ile kan adropin düzeylerindeki farklılıkların araştırılması
A pathophysiological approach to chronic fatigue syndrome: Investigation of changes in exercise capacity, muscle strength and autonomic nervous system, and differences in blood adropin levels in patients with chronic fatigue syndrome compared to healthy controls
Yazar: TİJEN ACARKAN
Danışman: PROF. DR. MEHTAP KAÇAR
Yeditepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Fizyopatoloji Ana Bilim Dalı / Fizyopatoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Fizyopatoloji = Physiopathology

Özet:
Amaç: Kronik yorgunluk sendromu (KYS), en az altı ay süren, nedeni açıklanamayan, yorgunluk, kas iskelet ağrısı, kognitif sorunlar, uyku problemleri, otonomik disfonksiyon ve egzersiz sonrası halsizlik gibi belirtilerle kendini gösteren karmaşık bir sendromdur. Bu tez çalışmasında KYS'nda rol oynayabilecek ve birbirleri ile yakın fizyolojik bağlantıları olan tüm bu sistemlerin fizyopatolojik bakış açısı ile değerlendirilmesi ve bunun ışığında KYS tanı kriterlerinin geliştirilmesi ve standartize edilebilmesinin önünü açacak verilerin elde edilmesi hedeflenmiştir. 
Gereç ve Yöntemler: Bu amaçla öncelikle gönüllülerin KYS olup olmadığını değerlendirip grupları oluşturmak için Chalder Yorgunluk Ölçeği ve Yorgunluk Şiddeti Ölçeği uygulanmıştır. Anamnez, fizik muayene ve anket sonuçlarına göre 30'ar gönüllüden oluşan KYS ve kontrol grupları oluşturulmuştur. Her iki gruba Fiziksel Aktivite Anketi, Besin Tüketim Kaydı, Mc Gill Melzack Ağrı Anketi, Pitsburg Uyku Ölçeği (PUKİ), Beck Depresyon Testi, Genel Sağlık Durumu Anketi ve Sağlıklı Yaşam Biçimi Anketi uygulanmıştır. Gönüllülerin egzersiz kapasitelerini değerlendirmek için kardiyopulmoner egzersiz testi (KPET), kas gücü, denge ve sıçrama testi; otonom sinir sistemini değerlendirmek için kalp hızı değişkenliği (KHD), vücut sıcaklığı ve solunum frekansı, galvanize deri tepkisi ile birlikte vücut kompozisyonu analizi, kol bacak çevre ölçümleri, venöz kan gazı analizi ve serum adropin düzeyleri ölçüldü. Veriler IBM Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) for Windows 25.0 paket programı ile analiz edildi.
Bulgular: Chalder Yorgunluk Ölçeği (p<0,001), Yorgunluk Şiddeti Ölçeği (p<0,001), McGill Ağrı Anketi (p=0,037), PUKİ (p=0,028), Beck Depresyon Ölçeği (p<0,001), Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği (p=0,026) ve SF36 (p=0,001) sonuçları gruplar arasında farklılık göstermiştir. Tüm anket sonuçları KYS grubunda yorgunluk, eklem ağrıları, uyku kalite bozukluğu, depresif ruh hali ve yaşam kalitesi düşüklüğü olduğunu desteklemektedir. Tek bacak denge testi süresi KYS grubunda daha kısa (p=0,01), ortalama kalp atım hızı (meanHR) KYS grubunda yavaş (p= 0,011), ortalama RR aralığı ise (mean RR) daha kısa bulunmuştur (p=0,021). KPET sonuçlarına göre KYS grubunda end-tidal oksijen konsantrasyonu (FETO2) KYS grubunda düşük (p=0,029), end-tidal karbondioksit konsantrasyonu (FETCO2) ise yüksek bulunmuştur (p=0,040). KYS grubunda 17 gönüllü (%56,7), kontrol grubunda 5 gönüllü (%16,7) yorgunluk ve benzeri sebeplerle testi tamamlayamamıştır. Solunum fonksiyon testinde FEV1 (p=0,03), FEV1/FVC (p=0,03), PEF (p=0,04) değerleri KYS grubunda obstrüktif paterni düşündürecek şekilde düşük bulunmuştur. Venöz kan gazı analizinde laktat (p=0,009) ve kalsiyum (p=0,025) değerleri KYS grubunda kontrol gruba göre daha düşük bulunmuştur. GDT, kas gücü, sıçrama testi, solunum frekansı ve adropin değerlerinde her iki grup arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmamıştır. 
Sonuç: KYS tanısında ve takibinde Chalder Yorgunluk Ölçeği ve Yorgunluk Şiddeti Ölçeği yanı sıra SYBD, Beck Depresyon, Pittsburgh Uyku, McGill Ağrı, SF-36 anketlerinin kullanılması yararlı olabilir. KYS tanı ve takibinde KPET ve SFT kullanılmasının yararlı olabileceği düşünülmektedir. KYS tanısına spesifik bir KPET protokolü geliştirilmesi ile KPET tanı ve takipte bir altın standart yöntem olabilir. KYS tanı ve takibinde venöz kan laktat ve kalsiyum değerleri önemli bir biyokimyasal belirteç olabilir. Detaylı mekanizmaların ortaya konması için daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır.

Abstract:
Objective: Chronic Fatigue Syndrome (CFS) is a complex syndrome characterized by fatigue lasting at least six months, with no explainable cause, accompanied by symptoms such as musculoskeletal pain, cognitive issues, sleep problems, autonomic dysfunction, and post-exertional malaise. This thesis aims to evaluate all these systems, which may play a role in CFS and have close physiological connections with each other, from a pathophysiological perspective. In light of this evaluation, it aims to obtain data that will pave the way for the development and standartization of CFS diagnostic criteria.
Material and Methods: For this purpose, the Chalder Fatigue Scale and the Fatigue Severity Scale were applied to initially evaluate whether the volunteers had CFS and to form the groups. Based on anamnesis, physical examination, and questionnaire results, CFS and control groups, each consisting of 30 volunteers, were formed. Both groups were administered the Physical Activity Questionnaire, Food Consumption Record, McGill Melzack Pain Questionnaire, Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI), Beck Depression Inventory, General Health Status Questionnaire, and Healthy Lifestyle Questionnaire.To evaluate the exercise capacities of the volunteers, cardiopulmonary exercise testing (CPET), muscle strength, balance, and jump tests were conducted. To assess the autonomic nervous system, heart rate variability (HRV), body temperature, respiratory rate, and galvanic skin response were measured along with body composition analysis, limb circumference measurements, venous blood gas analysis, and serum adropin levels. The data were analyzed using IBM Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) for Windows version 25.0.
Findings: Chalder fatigue scale, fatigue severity scale, pain questionnaire, PSQI, and Beck Depression Inventory results were significantly higher in the CFS group, while healthy lifestyle behaviors scale and SF-36 values were significantly lower in the CFS group. The balance test (p=0.01) and mean HR in HRV measurements (p=0.011) were lower, while mean RR (p=0.021) was higher in the CFS group. According to CPET results, FETO2 was significantly lower (p=0.029) and FETCO2 was significantly higher (p=0.040) in the CFS group. The percentage of CFS participants who could not complete the test due to fatigue and similar reasons was 56.7%. Spirometry results showed that FEV1, FEV1/FVC, and PEF values were significantly lower in the CFS group, while there was no significant difference in GDT, muscle strength, jump test, respiratory rate, and adropin levels. In blood gas analysis, lactate (p=0.009) and calcium (p=0.025) levels were found to be lower in the CFS group compared to the control group.
Conclusion: In the diagnosis and monitoring of CFS, using the Chalder Fatigue Scale and the Fatigue Severity Scale alongside the Healthy Lifestyle Questionnaire, Beck Depression Inventory, Pittsburgh Sleep Quality Index, McGill Pain Questionnaire, and SF-36 could be beneficial. It is believed that the use of CPET and muscle strength testing (SFT) could also be advantageous in the diagnosis and monitoring of CFS. Developing a specific CPET protocol for CFS diagnosis could make CPET a gold standart method for diagnosis and monitoring. Venous blood lactate and calcium levels could be important biochemical markers in the diagnosis and monitoring of CFS. More research is needed to elucidate the detailed mechanisms.