Din- devlet ilişkileri ekseninde 13. ve 16. yüzyılda bogomilizm ve tasavvuf örneği üzerinden Osmanlı'daki Heterodoks hareketler
Heterodox actions in Ottoman's in religion- government relationship axis, example of 13th and 16th century bogomilism and sufism
Yazar: ESRA ATEŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ VALERIY MORKVA
Kapadokya Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim, Öğretim ve Araştırma Enstitüsü  / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion ; Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History
Dizin: Balkanlar = Balkans ; Bogomilizm = Bogomilism ; Din-devlet ilişkileri = Religion-state relationship ; Heterodoksi = Heterodox ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Tasavvuf = Mystic

Özet:
Bogomilizm 10. yüzyılda Balkanlarda görülen Hıristiyan heterodoks, düalist, heretik, gnostik inanç sistemidir. Tasavvuf ise, İslam dini içinde ortaya çıkmış olan, İslami heterodoks ve gnostik öğeler barındıran bir inançtır. Çalışmada başvurulan kaynaklarda, Bogomilizm ile tasavvuf inancının, belli coğrafyalarda birlikte yaşadıkları ve etkileştikleri gözlemlenmiştir. Özellikle bazı mutasavvıflar etrafında, mistik Müslümanların yanı sıra, Bogomillerin de toplandıkları görülmüştür. Araştırmamızda, Bogomilizm ile tasavvuf anlayışının, teolojik yönden dinler üstü bağdaştırmacı bir inanç sistemi oluşturduğu, dini olarak oluşan bu birlikte yaşam formunun, belli noktalarda siyasi zeminde nasıl ortaya çıktıkları incelenmiştir.

Bogomillerin Müslüman olmasıyla birlikte, Balkan coğrafyasında Osmanlı'nın yayılımını kolaylaştırdığı saptanmıştır. Bunun yanı sıra, tasavvufi İslamı kabul eden Bogomillerin 15. ve 16. yüzyılda Osmanlı siyasal hayatını ve toplumsal hayatını menfi yönden etkileyen, Şeyh Bedreddin isyanına, Börklüce Mustafa isyanına, Hamza Bâli Boşnak'ın iddia edilen isyan hazırlıklarına olan desteklerinin izleri aranmaya çalışılmıştır. Osmanlı Devleti'nin Fetret döneminde saltanat mücadelesi verdiği ve yükselme döneminde yeni topraklar fethetme politikalarının sürdüğü süreçte, ülke içinde yaşanan bu ihtilal hareketlerini bastırmaya yöneldiklerinden dolayı, Osmanlı Devleti'nin genişlemesini sekteye uğrattığı tespit edilmiştir.

Abstract:
Bogomilism is a Christian heteroxist, dualist, heretic, gnostic belief system that arose in 10th century. Sûfizm is an Islamic heterodoxist, heretic and gnostic belief system. In the researches, that was observed Bogomilism and Mysticism lived together and interacted in some geographies. Especially some of sûfis has gathered mystic Muslims in addition to Bogomils. In this research,  the religious life form Bogomilism and Sûfizm teologically formed a mediating over-religion belief system and how this form was existed in political ground was investigated. 
That was stated, as well the Bogomils accepted Islam, they eased the expansion of Ottomans. In addition, that traces of support of the Bogomils those accepted mystic Islam, was supported Sheikh Bedrettin Riot, Börklüce Mustafa Riot, Hamza Bali Boşnak's claimed riot preparations those effected Ottomans political and social life negatively in 15th and 16th century. During the sultanate fights in Ottomans interregnum period and in policy of conquesting in rising period of Ottoman, due to quelling of this riots  that was determined expansion of Ottomans was interrupted.