Kerbela mersiyeleri
Kerbela dirges
Yazar: BÜNYAMİN ÇAĞLAYAN
Danışman: PROF.DR. MUSTAFA İSEN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1997
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Ağıtlar = Dirges ; Ağıtlar = Dirges ; Kerbela = Kerbela ; İslam tarihi = Islamic history ; Şiir = Poem

Özet:
I ÖZET Ölen bir kimsenin ardından söylenen ağıtlara en ilkel topluluklardan en gelişmiş cemiyetlere kadar her yerde rastlanır. Divan edebiyatında mersiye olarak adladırıları bu tür, terim olarak ölen bir kimsenin iyiliklerini sayıp dökmek için yazılan şiir manasında kullanılır. Edebiyatımızda yazılmış mersiyeler içinde Kerbelâ mersiyeleri büyük bir yekûn tutar ve adından da anlaşılacağı gibi 10 Muharrem H. 61'de Hz. Hüseyin'in Kerbelâ'da şehit edilmesini konu alır. Kerbelâ olayı İslam tarihinde önemli ve elim bir olaydır. Hürmet edilmesi gereken bir soydan gelmesine rağmen saltanat hesaplan yüzünden şehit edilmesi ve hakarete maruz kalması Hz. Hüseyin'e duyulan acının asırlarca devam etmesine yol açtı. Olayın tarihî ve sosyal etkileri hâlâ sürüp gitmektedir. Bu tarihî olay çeşitli alanlardaki sanatkârlar için de ilham kaynağı olmuş ve yeni türlerin ortaya çıkmasına sebep teşkil etmiştir. Hüseyniye olarak adlandırılan mimarî eserler, taziye denilen bir çeşit tiyatro, konu ile ilgili resimler, minyatürler ve besteler bu çerçevede sayılabilir. Edebiyatta ise Maktel-i Hüseyn denilen bir tür, hacimli bir şekilde kaleme alman ve konuyu destanî özellikler katarak işleyen eserlerdir. Yine bu konuyu ele alan mersiyeler ise başta divanlar olmak üzere değişik eserler içinde yer alabilen şiirlerdir. Olayın hemen akabinde söylenmeye başlanan Kerbelâ Mersiyeleri, başta Arap Edebiyatı olmak üzere bütün İslam dünyasının ortak bir konusu halinde işlenegelmiştir. Kerbelâ Mersiyeleri ile diğer şahıslar için yazılan mersiyeler karşılaştırıldığında bazı ortak yanlar olduğu gibi farklılıklar da görülür. Diğer mersiyeler ölümü takip eden kısa bir zaman dilimi içinde yazıldıkları halde Kerbelâ Mersiyeleri hâlâ yazılmaya devam edilmektedir. Nazım şekli veII kullanılan vezinler açısından bu şiirlerde belli bir tercihin yapılmadığı ortaya çıkar. Kafiye ve rediflerde konuya uygun bir seçim yapılır. Uzun ünlü ve tekrarlar ile hüzün verici bir ahenk oluşturulur. Muhteva yönünden Kerbelâ Mersiyeleri de dünyanın geçiciliği ve feleğe sitem, yas, övgü, olayın tasviri ve dua olmak üzere beş bölümden meydana gelir. Olayın tasvirine diğer bölümlerden daha fazla yer verilir. Diğer mersiyelerde daha çok ölen ve yakınları için dua, Kerbelâ mersiyelerinde çoğunlukla şâirin kendisi İçindir. Ayrıca bu şiirlerde, olaya sebep olan Yezîd ve adamları için beddua bulunur. Divan edebiyatında ilk örnekleri 15. yüzyılda görülen Kerbelâ Mersiyeleri, sonraki yüzyıllarda artarak devam etmiştir. 10 Muharrem'in matem günü olarak anılması sebebi ile bilhassa 19. yüzyılda yetişen şairler içinde mersiyelerden oluşan eserler hazırlayanlar bulunur. Konu, halk, divan ve tekke edebiyatının ortak konsu olarak ele alınır. Bilhassa mutasavvıf şairlerin ilgisi Ehl-i Beyt sevgisi yanında, tasavvufun Hz. Ali'den intişar ettiğine inanılması sebebiyledir. Konunun çok değişik kesimlerce ele alınması yüzyıllarca önceki acı bir olaya karşı ortak yasın bir sonucudur ve bu yas ayırıcı değil birleştirici olmalıdır.

Abstract:
III ABSTRACT Elegy (ağıt) called after a dead person can be met everywhere from the most primitive societies to the best developed ones. This şort named as dirge (mersiye) in literary school ör works (of the old Turkish lyric poets) (divan edebiyatı), is used as a term written to mention ali the good deeds of a dead person. in our literatüre Kerbela dirges among the dirges written cover a big total amount and as understood from he name they take Prophet Hossein's (Hz. Hüseyn) martyrdom in the city of Kerbela in the tenth of Muharrem H.61 (61 Years After The Migration Of Mohammed 683 AÇ. Tenth of Muharrem is the tenth day of a special month of this Islamic calendar). Kerbela event takes an important place in Moslem history. Even though the descended from a family to be respected his martyrdom because of some calculations of soverenignity and his insultation paved the way for the pity and sorrow felt for him by the people to continue since centuries long. The historical and social effects of the events are stili continuing. This historical event has been a source of inspiration for the arstists in various fields and formed a reason for new kinds and sorts of art to occur. The architectural works named as Hosseinia (Hüseyniye), a kind of theatre play called condolance (taziye), pictures and miniatures and the compositions may be regarded in this frame of works. in literatüre a kind called Maktel-i Hüseyn are the works written in great volume and working the subject by adding legendery characteristics. Again he dirges which take this subject in hand are he poems which can take place in divans and in various works. The Kerbela dirges which immediately after the event have begun to be said have been worked as a ommon subject of the Moslem world and before ali the Arabic Literatüre.IV When Kerbela dirges and the dirges written for other persons are compared as some common sides exist also some differences are seen. Despite the other dirges are written following a short dration of time after death Kerbela dirges stili continue to be written. From the poetry way of view and the rhytms used it can be seen that there are no certain preferences in these poems. in rhymes and redif a selection suitable for the subject is made, a sorrowful harmony is formed through long sounds and repetitions. Regarding to the content the Kerbela Dirges too are formed from five parts such as the tempororiness of the world (temprorary life) and reproach to the world, life ör God (Allah), mourning, praise, the description of the vent and pray. The description of the event corvers more space than the other section. in the other dirges the pray is for the öne who dies and for his relatives but in Kerbela Dirges it is generally for the poet, himself. Besides in these poems for the Yezhid and his men causing this event there are curses. Kerbela Dirges which the first samples were seen in 15th century in Divan literatüre continued through increasing in centuries after. Because of the reason of recalling tenth of Muharrem as a day of mourning especially amoung the poets reaching in the 19th century there are ones who prepare works made from dirges. The subject is taken in had as a common subject of popular, divan and convent of dervishes (tekke) literatures. Especially the interest of surfist poets besides the love for the Prophet's Family (Ehl-i Beyt) is because of the belief than the sufism is origined from Prophet Ali (Hz. Ali). The reason for the interest tothe subject by many different sections of the people is because of the resultof a common mourning against an event which happened centuries ago andthis elegy must be unifying rather than dividing.