Sosyoekonomik düzeyi düşük kadınlara uygulanan yapılandırılmış girişimlerin meme kanseri tarama davranışlarına ve sağlık algılarına etkisi
The effect of tailored interventions on breast cancer screening behaviors and health perceptions applied to women with low socioeconomic level
Yazar: AYSUN PERİM KETENCİLER
Danışman: DOÇ. DR. SELDA SEÇGİNLİ
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Fizik muayene = Physical examination ; Kadercilik = Fatalism ; Kadınlar = Women ; Mamografi = Mammography ; Meme hastalıkları = Breast diseases ; Meme muayenesi-kendi kendine = Breast self-examination ; Meme neoplazmları = Breast neoplasms ; Sosyoekonomik özellikler = Socio-economic characteristies

Özet:
Araştırmanın amacı, sosyoekonomik düzeyi düşük kadınlara uygulanan yapılandırılmış girişimlerin (grup eğitimi, telefon danışmanlığı) meme kanseri tarama davranışlarına ve sağlık algılarına etkisini incelemektir. Araştırmada, ön test-son test kontrol gruplu tasarım kullanılmış, girişim öncesi ve girişim sonrası 3. ve 6. ayda sonuç değişkenleri değerlendirilmiştir. Çalışmada iki deney bir kontrol grubu oluşturulmuştur. Araştırmanın örneklemeni, sosyo-ekonomik düzeyi düşük, 40-69 yaş arasında, kanser öyküsü bulunmayan, düzenli mamografi çektirmemiş, düzenli klinik meme muayenesi yaptırmamış ve düzenli kendi kendine meme muayenesi yapmayan kadınlar (Deney grubu 1 (n=41), Deney grubu 2 (n=41) ve Kontrol grubu (n=41) oluşturmuştur.  Veriler, sosyo ekonomik durum skalası, sosyo-demografik özellikler bilgi formu, meme kanseri sağlık inanç modeli ölçeği, mamografi yeterlik ölçeği, meme kanseri korku ölçeği ve meme kanseri kadercilik ölçeği ile toplanmıştır. Çalışmada birinci deney grubuna sağlık inanç modeline temelli yapılandırılmış grup eğitimi yapılmıştır. İkinci deney grubundaki kadınlara yapılandırılmış telefon danışmanlığı yapılmıştır. Çalışmada kontrol grubundaki kadınlar standart bakım almıştır. Çalışma bulguları, yapılandırılmış grup eğitimi ve telefon danışmanlığının, kadınlarda KKMM yapma, KMM yaptırma ve mamografi çektirme oranlarını arttırdığını göstermiştir. Ayrıca girişimlerin her iki deney grubunda yer alan kadınlarda KKMM yarar, mamografi yarar, güven, sağlık motivasyonu algılarını arttırdığı, KKMM ve mamografi engel algılarını azalttığı, yatkınlık algısını ise değiştirmediği belirlenmiştir. Benzer şekilde, her iki deney grubundaki kadınların, mamografi yeterlilik algıları yükselirken, korku ve kadercilik algılarında anlamlı azalma belirlenmiştir.

Anahtar kelimeler: Kendi kendine meme muayenesi, klinik meme muayenesi mamografi, sağlık inanç modeli, yapılandırılmış girişimler

Abstract:
The aim of this study was to investigate the effects of tailored interventions (group training, telephone counseling) to breast cancer screening behaviors and health beliefs among women with low socioeconomic levels. In the study, pre-test and post-test control group design was used and the result variables evaluated in the third and the sixth month after the intervention. In the study, two experimental and one-control groups have been formed. The sample was women (Experimental group 1 (n= 41), Experimental group 2 (n= 41) and Control group (n= 41) with low socio-economic levels, ages of 40-69, having no cancer history, having not regular mammography, not regular clinical breast examination (CBE) and not regular breast self examination (BSE). Data was collected with socio-economic status scale, socio-demographic characteristics information form, the breast cancer health belief model scale, the mammography self-efficacy scale, the breast cancer fear scale and the breast cancer fatalism scale. In the study, tailored group education was based on health belief model and given to the first experimental group. A tailored telephone counseling was given to the second experimental group. In the study, the control group has been received standard care. The results of the study have showed that the tailored group training and the telephone counseling have increased the rates of CBE, BSE, and mammography. Also, in both experimental groups benefits-BSE and mammography, confidence, health motivation beliefs have increased, BSE and mammography barriers beliefs have decreased. In the study, perceived susceptibility score didn't change significantly. Similarly, in both experimental groups while the mammography self-efficacy beliefs have increased, a significant decrease on the breast cancer fear and fatalism have been determined.

Key Words: Breast self-examination, Clinical breast examination, Health belief model, Mammography, Tailored interventions