İstanbul ili Maltepe ilçesindeki ilkokul çağı çocuklarında ekran bağımlılığı eğiliminin nicel olarak incelenmesi /
Yazar: HURİYE AKÇA
Danışman: PROF. DR. MELDA KARAVUŞ ; DOÇ. DR. SEYHAN HIDIROĞLU
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Aile = Family ; Bağımlılık = Dependency ; Bilgisayarlar = Computers ; Farkındalık = Awareness ; Okul sağlık servisleri = School health services ; Okullar-halk sağlığı = Schools-public health ; Televizyon = Television ; İlkokul öğrencileri = Primary school students ; İstanbul-Maltepe = İstanbul-Maltepe

Özet:
Teknolojinin gelişmesi ile birlikte, diğer tüm alanlarda olduğu gibi çocukların oyun alışkanlıkları da direkt olarak etkilenmekte, bilişim teknolojisinde ortaya çıkan gelişmeler sonucu bilgisayar oyunları, geleneksel çocuk oyunu oynama alışkanlıklarından uzaklaştırarak çocukları dijital oyunlar oynamaya, sanal ortamlara yönlendirmektedir. Bir başka deyişle geleneksel oyunların ve oyuncakların yerini bilgisayar oyunları almakta ve son zamanlarda yaşamımızın önemli bir bölümünü işgal eden dijital oyunlar en başta ilkokul çağındaki çocuklar olmak üzere tüm insanlığı etkilemektedir. Çalışmamızın amacı İstanbul ili Maltepe ilçesindeki ilkokul öğrencilerinde ekran bağımlılığına eğilim düzeyini saptamak, eğilim ile ilişkili faktörleri belirlemek ve ailelerin çocuklarının eğilimleri ile ilgili farkındalıklarını belirlemektir.
Kesitsel tipte planlanmış olan bu çalışmada tabakalı küme örneklem yöntemi kullanılmıştır. Ekran bağılımlısı olma sıklığı %20 olarak varsayıldığında , %95 güven düzeyi, 0,05'lik hata payı ve 1,5 desen etkisi için gerekli örneklem büyüklüğü 360 olarak hesaplanmıştır. Tabakalı örneklem yöntemi kullanılarak okullar sosyoekonomik seviyelerine göre 2 tabakaya ayrılmış, her tabakadan birer okul rastgele seçilerek araştırmaya dahil edilmiştir. Buna göre yüksek sosyoekonomik seviyeden Altayçeşme İlkokulu , düşük sosyoekonomik seviyeden de Zümrütevler İlkokulu araştırmaya dahil edilmiştir. Okulların kendi içinde sınıf seçimleri ise; 3. ve 4.sınıftaki şubelerin herbiri bir küme kabul edilerek Zümrütevler İlkokulundan 3tane 3.sınıf, 3 tane 4.sınıf şube,Altayçeşme İlkokulundan 4 tane 3.sınıf, 4tane 4.sınıf şube basit rastgele yöntemle belirlenerek yapılmıştır.Böylece Zümrütevler İlkokulundan 3.ve 4.sınıf olmak üzere toplam 6 şubeden 185 öğrenci, Altayçeşeme İlkokulundan 3.ve 4.sınıf olmak üzere toplam 8 şubeden 229 öğrenci olmak üzere toplam 414 öğrenci seçilmiş,Zümrütevler İlkokulundan %85 (n=159) Altayçeşme İlkokulundan %91 (n=210) oranında araştırmaya katılım sağlanmıştır.2018'de yapılan bu araştırmada; ailelerin sosyodemografik özelliklerini içeren sorular (yaş, öğrenim durumu, aile tipi,sağlık güvencesi varlığı vb.), Aile Çocuk İnternet Bağımlılık Ölçeği (AÇİBÖ) ve Bilgisayar Oyun Bağımlılığı Ölçeği'ni (BOBÖ) içeren 3 bölümden oluşan anket formu uygulanmıştır.
Araştırmaya katılan öğrencilerin, velilerce cevaplanan AÇİBÖ'ye verilen cevaplar analiz edildiğinde hiç bağımlı bulunmazken, %97,9'u semptom göstermeyen grupta, %2,1'i ise sınırlı semptom gösteren grupta hesaplanmış ve AÇİBÖ puan ortancası 10 (3-20) olarak bulunurken, araştırmaya katılan öğrencilerin kendilerini puanladığı BOBÖ'ye göre öğrencilerin ; %76,9'u riskli, % 21,1'i risk yok, % 2'si ise bağımlı olarak hesaplanmış, BOBÖ puan ortancası 35 (27-46) olarak bulunmuştur.Sosyo demografik özellikler ile araştırmaya katılan öğrencilerin velileri tarafından cevaplanan AÇİBÖ'ye göre internet bağımlılığı durumları karşılaştırıldığında; sadece baba yaşı ile öğrencideki internet bağımlılığı arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuş, yine aynı değişkenler ile öğrencilerin kendi oyun bağımlılığı durumlarını belirttiği BOBÖ'ye göre ise sadece bilgisayar sahibi olma durumu ile oyun bağımlılığı arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur.Buna göre 55 yaş ve üzeri babalar çocuklarındaki internet bağımlılığını daha iyi kestirebilirken, bilgisayar sahibi olan çocukların da olmayanlara göre daha fazla oyun bağımlılığı eğiliminde olduğunu söylemek mümkündür.Ayrıca araştırmaya katılan öğrencilerin velileri tarafından yanıtlanan AÇİBÖ'ye göre öğrencilerin aldığı AÇİBÖ ölçek puanları ve araştırmaya katılan öğrencilerce yanıtlanan BOBÖ'ye göre öğrencilerin aldığı BOBÖ ölçek puanları Bland-Altman analizi ile karşılaştırıldığında; öğrencilerin aldığı AÇİBÖ ve BOBÖ ölçek puanlarının birbirleri ile disagree olduğu (uyuşmadığı), yapılan korelasyon analizinde ise düşük-orta düzeyde korele oldukları bulunmuştur.
Bu araştırmadan elde edilen bulgular, çalışma grubunun özellikleri ile sınırlı olup, bu ve benzeri araştırmaların değişik okullarda okuyan farklı yaş grubundaki öğrencilerle de niteliksel araştırmaları da içeren çalışmalar yapılması önerilmektedir. Bu çalışmamız bile öğrenci velilerinde çocuklarının ekran bağımlılığı konusunda farkındalıklarını arttırmaya katkı sağlayabilir. Dolayısıyla bu tür araştırmaların arttırılması, eğitim fakülteleri ve okulların rehberlik birimlerince de yapılması sadece durum saptamak değil farkındalığı arttırmak amacını da karşılayabilir.

ANAHTAR KELİMELER: Ekran bağımlılığı,aile farkındalık, okul sağlığı

Abstract:
With the developing technology, the play habits of children are affected directly as in all other areas. As a result of the developments in information technology, computer games steer away from the traditional child play habits and direct the children to play virtual games and virtual environments. In other words, traditional games and toys are replaced by computer games, and digital games, which occupy a significant part of primary school students' lives recently. The aim of our study was to determine the level of tendency to screen dependence in primary school students in Maltepe district of Istanbul, to determine the factors associated with the trend and to determine the awareness of the families about the trends of their children. In this cross-sectional study, stratified cluster sampling method was used. When the frequency of screen dependence is assumed to be 20%, the sample size required for 95% confidence level, 0.05 error margin and 1.5 pattern effect was calculated as 360. Using stratified sampling method, schools were divided into 2 layers according to their socioeconomic levels and each school was randomly selected and included in the study. Accordingly, Altayçeşme Primary School from high socioeconomic level and Zümrütevler Primary School from low socioeconomic level were included in the study. Class choices within schools themselves; each of the classes of the 3rd and 4th grades was accepted as a group and 3 classes from 3rd grade and 3 calsses from 4th grade were selected from Zümrütevler Primary School, 4 classes from 3rd grade and 4 calsses from 4th grade were selected from Altayçeşme Primary School. Thus, a total of 414 students were chosen from Zümrütevler Primary School (185 students from 6 classes) and Altayçeşeme Primary School (229 students from 8 classes). % 85 (n = 159) of the participants from Zümrütevler Primary School and 91% (n = 210) of the participants from Altayçeşme Primary School were included in the research. A questionnaire including sociodemographic characteristics of family, the Family Child Internet Dependency Scale (FCIDS) and the Computer Gaming Addiction Scale (CGAS) was applied to participants. According to the FCIDS scoring answered by the parents, no children found as dependent group, 97.9% of them found as non-symptom group and 2.1% were found as limited-symptoms group and the median score of FCIDS was 10 (3-20).
According to the CGAS scoring answered by the students ; 76.9% of them were at risk, 21.1% of them were at no risk, 2% of them were at dependent group and the median score of CGAS was 35 (27-46). As sociodemographic characteristics of the students participating in the study and the internet dependency status of students were compared, there was no significant difference between the groups other than age of the father. Meanwhile, fathers aged 55 and above compared to fathers aged below 55 can better predict internet addiction in their children and students who have a computer compared to not have a computer tend to have more game addiction . In addition, FCIDS scores answered by the parents of the students who participated in the study and CGAS scores answered by the students were disagreed with eachothers according to the Bland-Altman analysis and showed low correlation according to Spearman Correlation Analysis. The findings obtained from this study are limited to the characteristics of the study group and it is recommended that studies such as qualitative researches should be conducted with students of different age groups in different schools. Even this study may contribute to raising awareness of children screen addiction in their parents. Therefore, the increase of such researchs performed by the faculties of education and units of the guidance in the schools is essantial to meet the purpose of raising awareness not only to determine the situation. KEYWORDS: Screen addiction, family awareness, school health