Aerobik egzersizlerin multiple sklerozlu hastalarda fiziksel aktivite, günlük yaşam aktiviteleri, disabilite, denge, yorgunluk ve yaşam kaliteleri üzerine etkisi
The effect of aerobic exercise on physical activity, daily life activities, di̇sabi̇li̇ty, balance, fatigue and quality of life
Yazar: ZEYNEP AYKIN YIĞMAN
Danışman: DOÇ. DR. ÖZGÜR ZELİHA KARAAHMET
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim Ve Araştırma Hastanesi / Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation
Dizin: Aerobik güç = Aerobic power ; Denge = Equilibrium ; Egzersiz = Exercise ; Engellilik = Disability ; Fiziksel aktivite = Physical activity ; Günlük yaşam aktiviteleri = Activities of daily living ; Multipl skleroz = Multiple sclerosis ; Rehabilitasyon = Rehabilitation ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Yorgunluk = Fatigue

Özet:
Amaç: Multiple Skleroz (MS), 30-50 yaşlarındaki erişkinleri, çoğunlukla da kadınları etkileyen, merkezi sinir sisteminin kronik demyelinizan sıklıkla ilerleyici bir hastalığıdır. MS ile yaşayan insanlar hastalığın neden olduğu semptomlar nedeniyle düşük yaşam kalitesine (YK) sahiptir ve ilaç tedavisinden başka, belirtileri yönetmek için çeşitli tedavilere ihtiyaç duyarlar. Son zamanlarda yapılan çalışmalarda; rehabilitasyon uygulamaları ve aerobik egzersizlerin MS hastalarının fiziksel, zihinsel ve sosyal işlevselliklerinde memnuniyetini artırdığını ve MS tedavisinde rutin tedavi uygulaması olarak dâhil edilebileceğini bildirmektedir. Bu çalışmanın amacı, MS'li hastalarda yatarak gözlem altında yapılan aerobik egzersiz programlarıyla ev egzersiz programlarının fiziksel aktivite, disabilite, denge, yorgunluk, aerobik kapasite ve yaşam kalitesine etkisini incelemektir.
Gereç ve yöntem: Çalışmaya Ocak 2019 ile Haziran 2019 tarihleri arasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon polikliniğine başvurmuş, multiple skleroz tanısı ile takipli, çalışmaya alınma ve dışlama kriterlerini karşılayan 53 hasta ve 27 sağlıklı kontrol olmak üzere toplam 80 kişi dahil edildi. Hastalar ayaktan-ev programı, yatarak tedavi alanlar ve sağlıklı kontrol olmak üzere 3 gruba ayrıldı. Hastalara 6 haftalık aerobik egzersiz programı verildi. Çalışmaya alınan hastaların yaş, cinsiyet, vücut kitle indeksi, hastalık süresi, hastalığın klinik tipi, ek hastalıkları, kullandıkları ilaçlar, eğitim yılı, dominant el tercihi kayıt edildi. 6 haftalık egzersiz programı öncesinde ve sonrasında hastaların fizik muayeneleri yapıldı, şikayetleri sorgulandı, Genişletilmiş Özürlülük Ölçeği (EDSS), yorgunluk şiddeti skalası (YŞÖ), Fiziksel Engelli Bireyler İçin Fiziksel Aktivite Ölçeği (PASIPD), Berg Denge Ölçeği (BDÖ), MS Yaşam Kalitesi Ölçeği (Multiple Sclerosis Quality of Life-54" (MSQoL)-54), Fiziksel Bagımsızlık Ölçeği (FBÖ), 6 dakika yürüme testi (6DYT) sonuçları kaydedildi. Hastaların egzersiz kapasitesini belirlemek için Care Fusion Type Master Screen-CPX cihazı ile treatmillde modifiye Bruce protokolü kullanıldı. Obezite ve kas-iskelet sistemi hastalıkları kaynaklı yürüme bozukluğu olan hastalarda egzersiz testi olarak bisiklet ergometrisi tercih edildi. Maksimum süre, maksimum VO2 (max VO2), maksimum kalp hızı (HRmax), metabolik eşlenik (MET), test sırasında ulaşılan maksimum yük (WRpeak) değerleri kayıt edildi ve 6 haftalık program sonrasında egzersiz tolerans testi tekrar yapıldı. 
Bulgular: Hastaların 19'u (%23,8) yatan hasta grubunu, 34'ü (%42,5) ayaktan hasta grubunu, 27'si (%33,8) sağlıklı kontrol grubunu oluşturdu. Katılımcıların demografik verileri incelendiğinde hasta ve kontrol grubunun eğitim süresi dışında verileri homojen dağılmaktaydı. VO2max kapasitesi; ayaktan hastalarda 12.90 (min6.00 -max 35.60), yatan hastalarda 9.10 (min5.50 -max16.80), tüm hastalarda 11.40 (min5.50 -max 35.60), kontrol grubunda 22.90 (min 1.60-max 31.90) ml/kg/dk olarak ölçüldü. Yatan hastalarda ağrı şikâyetinde; ayaktan hastalarda yorgunluk, denge, kas güçsüzlüğü, barsak problemi, hafıza, ağrı ve tremor şikâyetlerinde hafifleme olup anlamlı değişim saptandı. Yatan hastalarda 6DYT, MAS düzeyi, FBÖ motor, BDÖ ve YŞÖ verilerinde; ayaktan hasta grubunda 6DYT, FBÖ motor, EDSS, BDÖ, PASİPD, YŞÖ verilerinde olumlu değişim olup, tedavi sonrasında anlamlı fark saptandı (p<0.05). MSYK-54 alt grupları değerlendirildiğinde; yatan hastalarda fiziksel sağlık, ağrı, duygusal esenlik, sağlık algıları, genel yaşam kalitesi sonuçlarında; ayaktan hasta grubunda fiziksel sağlık, fiziksel problemlerden dolayı rol kısıtlamaları, ağrı, sosyal fonksiyon, sağlık sıkıntısı sonuçlarında anlamlı artış saptandı(p<0.05). CPET verileri değerlendirildiğinde, yatan hasta grubunda maxVO2, MET, süre ve WRpeak sonuçlarında; ayaktan hasta grubunda maxVO2, HRmax, MET, süre, WR peak sonuçları arasında anlamlı iyileşme saptandı (p<0.05). Ayaktan ve yatan hasta gruplarının tedaviden faydalanma düzeyleri değerlendirildiğinde; MAS, FBÖ motor, BDÖ sonuçlarında yatan hastalar lehine gruplar arası anlamlı fark saptandı (p<0.05). Hasta ve kontrol grupları arası sonuçlar değerlendirildiğinde; 6DYT, maxVO2, HRmax, MET, CPET süre, WRpeak sonuçları arasında tedavi öncesi ve sonrasında her iki grupta anlamlı gelişme vardı (p<0.05). Hasta ve kontrol grubunda egzersize bağlı herhangi bir yan etki görülmedi. 
Sonuç: Aerobik egzersiz MS hastalarında iyi tolere edilmiştir. Aerobik kapasiteyi artırmanın yanı sıra MS ile ilişkili semptomları iyileştirdiği, fonksiyonelliği artırdığı ve yaşam kalitesine olumlu etkileri olduğu gözlenmiştir. Yatarak gözetim altında yapılan aerobik egzersizlerin ev programına göre daha etkin olduğu görülmüştür.
Anahtar sözcükler: aerobik egzersiz, denge bozukluğu, multiple skleroz, rehabilitasyon,  yorgunluk

Abstract:
Objectives: Multiple sclerosis (MS) is a chronic demyelinating, often progressive disease of the central nervous system that usually affects adults aged 30-50 years and mostly women. Patients living with MS have poor quality of life (QOL) due to symptoms caused by the disease and besides medication; various treatments are needed to manage symptoms. In recent studies; rehabilitation practices and aerobic exercises increase the satisfaction of MS patients in physical, mental and social functioning and it may be included as routine treatment in MS treatment. The aim of this study was to investigate the effect of aerobic exercise programs in inpatients and home exercise programs in home program patients regarding physical activity, disability, balance, fatigue, aerobic capacity and quality of life in MS patients.
Materials and methods: A total of 80 patients, consisting of 53 MS patients meeting the in- and exclusion criteria and 27 healthy controls, who were admitted to the Physical Therapy and Rehabilitation Outpatient Clinic of Dışkapı Yıldırım Beyazıt Training and Research Hospital between January 2019 and June 2019, were included in the study. Patients were divided into three groups as outpatient -home program, inpatients and healthy controls. The patients were given a 6-week aerobic exercise program. Age, sex, body mass index, duration of disease, clinical type of disease, comorbidities, drugs used, education year, and dominant hand preference of all patients were recorded. Before and after the 6-week exercise program, physical examinations of the patients were made, complaints were questioned, Extended Disability Scale (EDSS), Fatigue Severity Scale (FSS), Physical Activity Scale for Physical Disabled Persons (PASIPD), Berg Balance Scale (BBS), MS Quality of Life Scale (Multiple Sclerosis Quality of Life-54 -5 (MSQoL) -54), Functional Independence Measures (FIM), 6-minute Walking Test (6MWT) scores were recorded. In order to determine the exercise capacity of the patients on the treadmill, the modified Bruce protocol was used on the Care Fusion Type Master Screen-CPX device. Cycling ergometry was preferred as exercise test in patients with walking instability, due to obesity or musculoskeletal system disorders. Maximum time, maximum VO2 (max VO2), maximum heart rate (HRmax), metabolic equivalents (MET), peak work rate reached during the test (WRpeak) were recorded and the exercise tolerance test was performed again after 6 weeks of program.
Results: Nineteen (23.8%) of the patients were inpatients, 34 (42.5%) were home program patients, 27 (33.8%) were healthy controls. When the demographic data of the participants were examined, the data of the patient and control group were homogeneous apart from the training period. VO2max capacity was measured as 12.90 (min 6.00 -max 35.60) in home program patients, 9.10 (min5.50 -max16.80) in inpatients, 11.40 (min5.50 -max 35.60) in all patients, 22.90 (min 1.60-max 31.90) ml / kg in the control group / min. Pain complains of inpatients; fatigue, balance, muscle weakness, bowel problem, memory, pain and tremor of home program patients were alleviated and significant changes were obtained. There was a positive change in 6MWT, MAS level, FIM motor, BBS and FSS data of inpatients; also in 6MWT, FIM motor, EDSS, BBS, PASİPD, FSS data of the outpatient group and a significant difference was found after treatment (p <0.05). When the MSQoL subgroups were evaluated; physical health, pain, emotional well-being, health perceptions and general quality of life results in inpatients; In the outpatient group; physical health, role limitations due to physical problems, pain, social function, health problems results were significantly increased (p<0.05). When CPET data were evaluated, maxVO2, MET, duration and WRpeak results in the inpatient group; MaxVO2, HRmax, MET, duration, WR peak results in the outpatient group were significantly improved (p <0.05). Comparing the outpatient and inpatient treatment benefits; MAS, FIM motor and BBS results were significantly different between the groups in favor of inpatients (p <0.05). When the results between the patient and control groups were evaluated; 6MWT, maxVO2, HRmax, MET, CPET time, WRpeak results were significantly improved in both groups before and after treatment (p <0.05). No side effects were observed in the patient and control groups.
Conclusion: Aerobic exercise was well tolerated in MS patients. In addition to increasing aerobic capacity, it has been observed to improve symptoms associated with MS, increase functionality and have positive effects on quality of life. Inpatient and aerobic exercise was more effective than home program.

Key words: aerobic exercise, balance disorder, multiple sclerosis, rehabilitation, fatigue