Uşak ili ve çevresi için meteorolojik kuraklık ve hidrolojik kuraklık arasındaki ilişki
The relationship between meteorological drought and hydrological drought for uşak province and its surroundings
Yazar: FATİH TOKER
Danışman: DOÇ. DR. EMİNE DİLEK TAYLAN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Bu tez çalışmasında, Uşak ili ve çevresinde bulunan meteoroloji ve akım gözlem istasyonlarından alınan aylık toplam yağış, aylık ortalama sıcaklık ve aylık ortalama akım verileri kullanılarak meteorolojik ve hidrolojik kuraklık analizi yapılmıştır. Analizlerde kullanılan istasyon verileri 1986-2015 yılları arasına ait verilerdir. Meteorolojik kuraklık analizi için Standartlaştırılmış Yağış İndisi (SYİ) ile Keşif Kuraklık İndisi (KKİ) yöntemleri kullanılırken hidrolojik kuraklığın analizi için Akım Kuraklık İndisi (AKİ) yöntemi kullanılmıştır. Kuraklık indis yöntemlerinde zaman periyodu olarak 3-, 6- ve 12- aylık periyotlar tercih edilmiştir. DrinC yazılım programı kullanılarak kuraklık indislerinin analizi için gerekli hesaplamalar yapılmıştır. Bu hesaplamalar sonucunda bulunan değerlerin analizi için lineer regresyon ve Pearson korelasyon katsayıları kullanılmıştır. Meteorolojik ve hidrolojik kuraklık arasındaki ilişki karşılaştırmalar yapılarak incelenmiştir. Ayrıca istasyonların indis değerlerine göre en kurak süreçler belirlenmiş olup istasyonların Uşak iline olan yakınlıkları ve uzaklıklarına göre etkilerini gösteren haritalar ArcGİS programı kullanılarak hazırlanmış ve değerlendirilmiştir.

Analizler sonucunda meteorolojik kuraklık indislerinin yakın sonuçlar ortaya çıkardığı görülmüştür. Meteorolojik kuraklık ve hidrolojik kuraklık arasındaki ilişkiye bakıldığı zaman Uşak meteoroloji gözlem istasyonu ile Gediz Havzası'nda bulunan akım gözlem istasyonlarının Büyük Menderes Havzası'nda bulunan akım gözlem istasyonlarına göre daha yüksek ilişki içerisinde olduğu görülmüştür. Uşak ili ile Gediz Havzası'nda SYİ-AKİ ve KKİ-AKİ ilişkilerinde sonbahar aylarından başlayan dönemlerin ilişkileri daha yüksekken Büyük Menderes Havzası'nda kış aylarından başlayan dönemlerde daha yüksek olduğu görülmüştür. En kurak süreçler incelendiğinde, gecikme sürelerinin ortalama 5-6 ay süre ile gerçekleştiği E05A014 numaralı istasyonda 3- ve 6- aylık zaman periyotlarında gecikme olmadığı görülmüştür. E07A012 numaralı akım gözlem istasyon ile Uşak meteoroloji gözlem istasyonu arasındaki gecikmenin 9 ay olduğu ve istasyonlardaki en yüksek gecikme süresinin bu istasyonda yaşandığı görülmüştür. Büyük Menderes Havzası'nda bulunan istasyonlarda gecikme süreleri daha yüksek çıkmıştır. En kurak süreçlerin Uşak iline olan etkisinin sonuçlarında, SYİ ile KKİ yakın sonuçlar ortaya çıkarmıştır. Kuraklık indislerini karşılaştırmada kullanılan lineer regresyon ve Pearson korelasyon katsayıları kuraklık indislerinin karşılıklı analizlerinde kolaylık sağlamıştır. 


Anahtar Kelimeler: Uşak, kuraklık, standartlaştırılmış yağış indisi, keşif kuraklık indisi, akım kuraklık indisi, 

2023, 91 sayfa

Abstract:
In this thesis, meteorological and hydrological drought analysis was carried out using monthly total precipitation, monthly average temperature and monthly average flow data from meteorology and flow observation stations in and around Uşak. The station data used in the analyzes are between 1986 and 2015. While the Standardized Precipitation Index (SPI) and Reconnaissance Drought Index (RDI) methods were used for meteorological drought analysis, the Streamflow Drought Index (SDI) method was used for the analysis of hydrological drought. 3-, 6- and 12-month periods are preferred as time periods in drought index methods. Necessary calculations were made for the analysis of drought indices using the DrinC software program. Linear regression and Pearson correlation coefficients were used for the analysis of the values found as a result of these calculations.As a result of the analysis, the relationship between meteorological and hydrological drought was examined by making comparisons. In addition, the driest processes were determined according to the index values of the stations, and the heat maps showing the effects of the stations according to their proximity and distance to Uşak were prepared and evaluated using the ArcGIS program.

As a result of the analyzes, it was seen that the meteorological drought indices produced close results. When the relationship between meteorological drought and hydrological drought is examined, it is seen that the Uşak meteorological observation station and the flow observation stations in the Gediz Basin have a higher relationship than the flow observation stations in the Büyük Menderes Basin. In Uşak province and Gediz Basin, SPI-SDI and RDI-SDI relations were higher for the periods starting from the autumn months, while it was higher for the periods starting from the winter months in the Büyük Menderes Basin. When the driest periods are examined, it is seen that there is no delay in the 3- and 6-month time periods at station E05A014, where the delay times take place for an average of 5-6 months. It was observed that the delay between the flow observation station E07A012 and the Uşak meteorological observation station was 9 months and the highest delay time was experienced at this station. The delay times were higher at the stations located in the Büyük Menderes Basin. In the results of the effects of the driest processes on the province of Uşak, SPI and RDI have produced similar results. Linear regression and Pearson correlation coefficients used to compare drought indices facilitated the mutual analysis of drought indices.

Keywords: Uşak, drought, standardized precipitation index, reconnaissance drought index, streamflow drought index,

2023, 91 pages