Sıdki'nin Hikaye-i Ucube vü Mahcube adlı eseri ve eserdeki eğitimle ilgili unsurların tespiti
Decoding educated related components in Sıdki's Hikaye-i Ucube vu Mahcube
Yazar: EFLAK MALGACA
Danışman: PROF.DR. İLHAN GENÇ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ortaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Eski Türk Edebiyatında şiir geleneği gibi nesir geleneği de yüzyıllar içindegelişim göstermiştir. Mensur eserler içinde hikâye türü, bu gelişim çizgisinin önemlibir yerindedir. Gelenek dâhilinde birçok hikâye külliyatı oluşturulmuş, çeşitlitekniklerle mensur hikâyeler yazılmıştır. Üzerinde çalışma yaptığımız bu eser, Sıdkûmahlaslı Seyyid Ahmet bin Hasan Bâlû tarafından ?Hikâye-i UcÃ»be vü MahcÃ»be?adıyla XVI. yüzyılda Farsçadan Türkçeye çevrilmiştir. Çerçeve hikâye tekniği ileyazılan eser dokuz günlük zaman dilimini kapsamaktadır. Her gün bir bölüm açılmış,her bölümde iki hikâye anlatılmıştır. Yazar hikâyeleri adlandırmakla okuyucununisteğine göre bir hikâye seçip okumasını da hedeflemiştir.Eserin Türkiye'deki kütüphanelerde dört, yurtdışındaki kütüphanelerde birolmak üzere toplam beş yazma nüshası tespit edilmiştir. Bu çalışmanın amaçlarındanbiri de eserin tenkitli metnini ortaya koyabilmektir. Matbu nüshası 1965'te Tahran'dabasılan eser, bugün de okunan ve bilinen bir eser niteliğindedir. Hikâyeleri Farsçadançeviren Sıdkû, eserin orijinaline çoğu yerde sadık kalmasına rağmen son bölümdekiiki hikâyeyi çevirmemiştir. Eserde adalet, dürüstlük, cömertlik, yiğitlik, ağırbaşlılıkvb. adı altında başlıklar açılmış; bu vasıflara sahip kişiler özendirilmiştir.Sıdkû, eseri oluşturma sebebini insanlığa bir katkıda bulunmak olarak niteler.Hikâyelerde ideal bir insan modeli sunmaya çalışan yazar, ahlaki bir eğitim amacıgütmektedir. Bu amaç için sıkıcı bir nasihat dili kullanmaz. Seçtiği sıfatlarlaokuyucuyu kendiliğinden iyiye yönlendirir. Hikâyelerin bütününde ortak bir yapıkurgulayan yazar, tüm hikâyelerde hile yapan kötü karakteri cezalandırırken övdüğüvasıflardaki iyi karakteri ödüllendirir. Yer yer dinû ve manzum alıntılar yaparakhikâyeleri temellendirir, okuyucu üzerinde etkisini arttırır. Ayrıca hikâyelerde,günlük hayatta karşılaşılan tipler ve meslek gurupları rol almaktadır. Günlükhayattan kopuk olmayan bu hikâyelerin yöneticilere de ders verici nitelik taşımasıeseri bir nevi siyaset-nâme olarak düşündürmektedir.Hikâye-i UcÃ»be ve MahcÃ»be, Eski Türk Edebiyatında hikâye anlatmageleneğinin bir parçası olarak önemli bir yere sahiptir.

Abstract:
In classical Turkish literature prose as well as poetry tradition has progressedover centuries. Story writing holds an important place in the progression of at proseworks. Traditionally a lot of anthologies of complete works are compiled and prosestories are written by adopting various techniques. The work studied in thisdissertation was translated from Persian into Turkish in 16th century by SeyyidAhmet bin Hasan Bâlû with the pseudonym ?Sıdkû?. The story written with theframing technique covers a slice of time of nine days. Everyday a section opens upand two stories are told. By giving the stories individual titles the writer offers thereader a chance to chose from the compilation.There are already five manuscripts, four in the libraries in Turkey and one inthe Vatican. One of the objectives of this study is to produce with a comparison ofthe two existing manuscripts. The edition printed in Tahran in 1965 is well-knownand widely read today. Sıdkû is faithful to the original texts in translating the storiesfrom Persian to Turkish but has failed to translate the two stories in the last chapter.In the work the titles are such as justice, trustworthiness, generousity, bravery,dignity etc. They are used so that the reader could present a model and influencepeople with such virtues.Sıdkû declares his rationale in forming this work as a contribution tohumanity. The writer tries to present ideal characters in the stories, in the idea offorming a moral education for readers. However, he does not tend to use a boring,didactic language in them. Instead with the ideal adjectives he picks up, he creates anatural ground to guide the reader to the modelled virtues. The writer uses a commonstructure in all his stories and he punishes the villain while rewarding the good. Fromtime to time he uses religious references as well as well-known verses to enrich thestories in order to help increase the influential impact on the reader. His charactersare ordinary people in the street from various occupations. The way these stories areorganised makes one think that the work is also a diplomacy guide book foradministrators in power.Hikâye-i UcÃ»be ve MahcÃ»be, holds a considerable place in story tellingtradition of classical Turkish literature.