Ahmed Midhat Efendi'nin eserlerinde Müslüman-Hıristiyan tartışma konuları
Argumentations on Muslims-Christians theological problematics in Ahmed Midhat Efendi
Yazar: BÜŞRA GÜREL GÜNENÇ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ALICI
Mardin Artuklu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Dinler Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Din anlayışı = Understanding of religion ; Din felsefesi = Religious philosophy

Özet:
Tanzimat sonrası Osmanlı kültür evreni, Müslümanlar ve Hıristiyanlar arasında aktif bir polemik ortamına sahne olmuştur. Islahat Fermanı ile birlikte gayrimüslimlere karşı yürütülen hoşgörü politikasını fırsat bilen misyonerler İslam aleyhine yayınlar yapmaya ve İncil tercümelerini halka açıktan dağıtmaya başlamışlardır. Bu durumdan rahatsız olan Ahmed Midhat Efendi, Hıristiyanların İslam aleyhinde yazdığı eserlere kapsamlı reddiyeler yazmıştır. Ahmed Midhat'ın polemik eserlerini geniş bir problem yelpazesi kuşatmaktadır. Hıristiyanlığın en köklü teolojik problemlerinden toplumsal meselelere kadar hemen her konuya yer vermeye çalışan müellif, misyon faaliyetlerine karşı Müslümanların tepkisiz kaldığını düşünmektedir. Bu alandaki yetersizliği görerek yazılarıyla tepkisini ortaya koyan Ahmed Midhat Efendi, amacının saldırı niyeti taşımadığını ve İslam'ı müdâfaa olduğunu belirtmektedir. Eserlerinde "Hıristiyanlık tarihi" başta olmak üzere "teslis, Hz. İsa'nın tabiatı, çarmıhın kökeni aslî günah ve kefâret, İncillerin durumu ve beşâir" konularına ağırlık vermektedir. Bu tez çalışmasında Ahmed Midhat Efendi'nin temas ettiği Müslüman-Hıristiyan tartışma konularından yukarıda zikredilen ağırlık verdiği problemler incelenerek yazarın Hıristiyanlık eleştirisi tartışılmaktır. Bununla beraber Midhat Efendi'ye mukabelede bulunan Hıristiyan din adamlarının verdiği cevaplar da yeri geldikçe bahse konu edilmektedir. Midhat Efendi'nin sunduğu deliller ve bu alandaki ilmi derinliğinin günümüz araştırmaları ve tarihi kaynaklarla uyumlu olup olmadığı da tezin muhtevası içerisindedir. Reddiye geleneğinde tartışılagelen Müslüman-Hıristiyan tartışma konularının Ahmed Midhat Efendi dönemine kadar değişip değişmediği ve müellifi bu bağlamda farklı kılan yönler tezin çerçevesi içerisinde yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler: Tanzimat, Dinler Tarihi, İslam, Hıristiyanlık, Ahmed Midhat.

Abstract:
After the Tanzimat, Ottoman cultural landscape experienced many theological polemics between Muslims and Christians. Missioners, taking advantage of the politics of toleration in the Ottoman Empire by the declaration of Islahat, began to produce Islamophobic publishing and also publicly distributed translations of the Holy Bible. Ahmed Midhat Efendi, who was worried and disturbed by these tensions against Islam, enthusiastically wrote refutational books against Christian campaigns in depth. Extensive varieties of theological problematics are embraced or encircled in Ahmed Midhat's refutational books. His debates covered many different scales of problems, ranging from Christians essential and historical-rooted problems to different social challenges, while he was complaining about Muslims ignorance about Christianity and missionary activities. Therefore, Ahmed Mithad manifested his motivations against missionaries through publications in order to cope with the aforementioned ignorance and lack of reaction. In his productions, he stated that the basic goal of his studies was to sincerely defend Islam, not to inhospitably attack Christianity. Ahmed Midhat mainly scrutinized these problems in his refutations: the history of Christianity, the Trinity, the nature of Jesus, the historical conditions of the Bible, prophecy, and the root of the crucifix: original sin and redemption. The main aim of this study is to discuss Ahmed Midhat's criticisms of Christianity by examining the mainly scrutinized problems mentioned above. The Christian clergy's responses to Ahmed Mithad are one of the arguments included in this thesis. The evidence suggested by Ahmed Mithad and the compatibility of his scientific base with current research and historical sources are in this research's content as well. Moreover, his differences and repetitions from previous refutations, compared with actual studies and historical records are included in the study.

Keywords: Tanzimat, History of Religions, Islam, Christianity, Ahmed Midhat.