Eş'arilikte iman amel ilişkisi
The relationship of faith and deed Asharism
Yazar: FETHİ DEMİR
Danışman: PROF. DR. VECHİ SÖNMEZ
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Amel = Practice ; Eş`ari = Eş`ari ; Kelam = Islamic theology ; Mezhepler = Sects ; İman = Faith ; İslamiyet = Islam

Özet:
İtikadî mezheplerin oluşum sürecine etki eden olaylar ve düşünce farklılıkları
gerek İslam tarihini konu edinen kitaplarda gerekse mezhep ve kelam tarihi
kitaplarında çokça ele alınarak işlenmiştir. Bunun yanında spesifik anlamda sadece bir
tek mezhebin bir görüşü üzerinde yoğunlaşan çalışmalar da vardır. Bu çalışma bu
bağlamda Eş'arîliğin iman-amel yaklaşımı üzerinde durmaktadır.
Hz. Peygamber hayattayken ortaya çıkan ihtilaflar ona sorularak çözüme
kavuşturuluyordu. Onun vefatından sonra meydana gelen ihtilaflar naslara dayanan
değişik görüşlerin oluşmasına zemin hazırlamıştır. Bu tartışmalardan biri de imanamel ilişkisidir. Farklı mezhepler açısından değerlendirmeye tabi tutulmuş olan bu
meselenin ortaya çıkışı Sıffîn savaşında Haricilerin, savaşa katılan herkesi 'kafir' ilan
etmesiyle ortaya çıkmıştır. Burada amel imanla aynileştirilirken bunlara karşı ortaya
çıkan Mürcie, aksi bir kanaatle, küfürle beraber taatın faydası olmadığı gibi imanla
beraber mâsiyetin imana zarar vermeyeceğini ileri sürerek ameli, imandan sonra ikinci
planda değerlendirmişlerdir. Amel meselesinin kişiyi ne kafir ne de mü'min yaptığını
beyan eden Mu'tezile ise büyük günah kabul edilen ameli işleyenlerin iman ile küfür
arasında bir mertebede olduklarını dile getirmiştir.
Bu uç yaklaşımlar yerine daha orta bir yol tutan Eş'arîler ise iman mefhumunu
kalbin tasdiki olarak ele alarak imanın, doğası gereği inanılması gerekli olan hususlar
noktasında artma ve eksilmeyi kabul etmediğini savunmuşlardır. Çünkü iman,
mahiyeti itibariyle tasdikten ibarettir. Buna karşın Eş'arîlerin bir çok alimine göre
iman keyfiyet yönüyle artıp eksilebilir.

Abstract:
The events and differences of thought that affected the formation process of
the religious sects were discussed in both books on the history of Islam and on the
history of sects and Islamic theology. There are also studies that specifically focus on
one view of a single sect. In this context, this study focuses on the belief-deed approach
of Ash'arism.
Conflicts that arose when the holy Prophet was alive were resolved by asking
him. The disputes that occurred after his death paved the way for the formation of
different opinions. One of these discussions is the relationship between faith and deeds.
The emergence of this issue, which has been evaluated in terms of different sects,
emerged in the Battle of Siffin, when the Kharijites declared everyone who
participated in the war as 'infidel'. Here, while deeds are identified with faith, Murcie,
who came up against them, argued that obedience together with blasphemy is not
beneficial and that civilization does not harm belief together with belief and evaluated
deeds in the second place after belief. Mu'tazile, who declared that the issue of deed is
neither an unbeliever nor a believer, stated that those who do deeds that are considered
major sins are at a level between belief and unbelief.
The Ash'ari, who are among the Ahl al-Sunnah sects and who take a more
middle way instead of these extreme approaches, take the notion of belief as a
confirmation of the heart and do not accept the increase and decrease in terms of the
matters that must be believed by the nature of belief. Because belief consists of
confirmation by its nature. On the other hand, according to many scholars of the
Ash'ari, belief may increase or decrease in terms of arbitrariness