Türkiye deniz alanlarının ekosistem tabanlı deniz alanları planlaması açısından değerlendirilmesi
Evaluating marine areas of Turkey through the perspective of ecosystem based marine spatial planning
Yazar: SENCER BALTAOĞLU
Danışman: PROF. DR. CEM GAZİOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü / Denizel Çevre Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Deniz Bilimleri = Marine Science

Özet:
Günümüzde denizler, teknolojik ilerlemeler ve sanayileşmeyle denizel çevrede yoğunlaşan beşeri faaliyetler nedeniyle beşeri kaynaklı yoğun bir baskı altındadır. Deniz ekosistemlerinin sağlığı, çevre koşullarının iyileştirilmesi için uluslararası boyutta desteklenen birçok inisiyatife rağmen dünya genelinde bozulmaya devam etmektedir zira diğer taraftan doğal kaynaklara olan ihtiyaç da giderek artmaktadır. Deniz Alanları Planlaması (DAP), günümüzde denizel çevre üzerinde artan baskıların önlenmesi amacıyla, ekonomik, ekolojik ve sosyal hedefler doğrultusunda beşeri faaliyetlerin zamansal ve mekânsal paylaşımının yapılarak ekosistem çapında yönetildiği bir yönetim yaklaşımı olarak giderek yaygınlaşmaktadır. Bir yarım ada ülkesi olan Türkiye, yürütülen ekonomik faaliyetlerin çeşitliliği ve yoğunluğu, ekolojik özellikler ve kırılganlık, yetki alanlarının belirlenmesindeki sorunlar gibi birbirinden farklı özelliklerde deniz alanlarına sahiptir. Uzman görüşleri yardımıyla yapılan inceleme sonrasında bu deniz alanlarındaki faaliyetlerin, yoğunlukları, sosyo-ekonomik önemleri ve birbirleriyle olan etkileşimleri açısından Batı Karadeniz, Marmara Denizi ve Ege Denizi'nde DAP açısından öneme sahip oldukları bölgeler olarak tespit edilmiştir. Bu deniz alanları arasından Ege Denizi'nin; (a) kullanım türlerinin ekosistem üzerindeki baskısı, (b) kullanım türlerinin ekosistemin sağlığına olan bağımlılığı, (c) çok çeşitli faaliyet imkânı olması yanında deniz alanının oldukça kısıtlı olması, (d) bölgede mevcut, gelişmekte ve potansiyele sahip çeşitli kullanım türlerinin arasındaki önemli uyumsuzluk ve sinerji imkânları, (e) yenilenebilir enerji alanında sahip olduğu önemli potansiyel gibi bir çok nedenden ötürü ulusal ve bölgesel sosyo-ekonomik ve çevresel hedefler doğrultusunda DAP için önemli bir uygulama alanına sahip olduğu değerlendirilmiştir. 


Anahtar kelimeler: Deniz Alanları Planlaması, Ekosistem tabanlı yönetim, Sürdürülebilirlik, Doğal kaynak yönetimi, Çevre yönetimi.

Abstract:
Marine environment today is globally under grave pressure originating from human activities. Marine ecosystems' health continues to decline due to increasing human activities fuelled by technological progress and industrialization at sea despite the efforts to improve environmental conditions and adopted international initiatives to protect it. Nevertheless, demand for natural resources rises alongside the global population growth. Marine Spatial Planning (MSP) as an ecosystem-based integrated management approach in which human activities are analyzed and allocated spatially and temporally to achieve ecological, economic and social objectives were adopted in order to manage the increasing pressures on marine environment and achieve socio-economic objectives. Turkey is a peninsular country that has access to significant marine areas. These have different features in terms of diversity and intensity of economic activities; vulnerability of ecosystems; natural resources and political situation with regard to maritime jurisdiction. After analyzing the scale, intensity, socio-economic significance and interactions within these activities conducted in the waters under Turkish national jurisdiction with the help of views of the experts on marine sciences, the West Black Sea, Marmara Sea and Aegean Sea regions revealed potential benefits in terms of integrated management. Among these regions, Aegean Sea stands out in terms of (a) impacts of diverse sea uses on ecosystem health, (b) dependency of the sea uses on the ecosystem's health, (c) scarcity of sea area which holds important potential for a wide array of activities, (d) potentials of important conflicts and synergies among actual and potential activities in the marine area and (e) significant wind energy potential, thus making it very suitable for MSP in line with national and regional environment and socio-economic objectives.

Keywords: Marine spatial planning, Ecosystem-based management, Sustainability, Natural resources management, Environment management.