Buğday-arpa iki yönlü melezlerinde melez tohum bağlama /
Yazar: ABDURRAHİM ÖZKEBABCI
Danışman: DOÇ. DR. A. MURAT ÖZGEN
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1993
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Arpa = Barley ; Buğday = Wheat ; Diploid = Diploid ; Melezleme = Hybridization ; Tarla bitkileri = Field crops ; Tetraploid = Tetraploid

Özet:
Bu araştırma, buğday-arpa çeşit ya da hatları arasında yapılan melezlemelerde, melez tohum oluşturma oranının, bu iki cinsin ana ya da baba olarak kullanılmasına bağlı olup olmadığının belirlenmesi amacıyla 1991-1992 döneminde Ankara Üniversitesi Ziraat Fa kültesi Tarla Bitkileri Bölümü deneme tarlaları ve laboratuvarlarında yürütülmüştür.IV Tümüyle tarla koşullarında yürütülen araştırmada; materyal olarak kullanılan tetraploid (T. durum) ve hekzaploid ( T. aestivum) düzeydeki buğday türleri ile diploid düzeydeki arpa türlerine ilişkin çe şit ya da hatlar (H. vulgare ev. distichon ve H. vulgare ev. hexastichon) 8 kombinasyon halinde iki yönlü (resiprokal) olarak melezlenmiş, elde edilen taneler sitolojik ve istatistik açıdan değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda, diploid arpa-tetraploid buğday arasında yapılan melezlemelerde, diploid arpaların ana olarak kullanılması ile elde edilen melez tane oranının (% 4,74) tetraploid buğdayların ana olarak kulanılmasına oranla (% 0,64) daha yüksek olduğu ve bunun istatistik açıdan da önemli (P<0,01) düzeyde bulunduğu belirlenmiştir. Diploid arpa-hekzaploid buğday çeşit ya da hatları arasında yapılan melezlemelerde diploid arpaların ana olarak kullanılması ile elde edilen melez tane oranının (% 4,27), hekzaploid buğdayların ana olarak kullanılması ile elde edilen melez tane oranından (% 0,39) daha yüksek olduğu ve bunun istatistik açıdan da önemli (P<0,01) düzeyde olduğu saptanmıştır. Arpa ve buğday cinsleri arasında yapılan karşılıklı melezlemelerin tümü ele alındığında ise, arpanın ana olarak kullanılmasıyla elde edilen melez tane oranının (% 4,51), buğdayın ana olarak kullanılmasıyla elde edilen melez tane oranından (% 0,53) daha yüksek olduğu ve aradaki farkın da istatistik açıdan önemli olduğu (P<0,01) belirlenmiştir. Bu bulgulara göre; diploid arpa-tetraploid buğday ve diploid arpa-hekzaploid buğday çeşit ya da hatları arasında yapılan melezle melerde, diploid arpaların ana olarak kullanılmasıyla melez tane oluşumunun önemli düzeyde artabileceği sonucuna varılmıştır. ANAHTAR KELİMELER: Buğday-arpa melezleri, diploid arpa, tetraploid buğday, hekzaploid buğday, cinslerarası melezleme, resiprokal (melezleme) melezlemede tane bağlama.

Abstract:
This study was conducted at the experimental fields and la boratories of the Department of Field Crops, Faculty of Agriculture, U- niversity of Ankara in the academic year of 1991-1992 to determine the effects on seed set of wheat-barley varieties or lines which were recip rocally user as cross parents.VI Tetraploid and hexaploid wheat (T. durum Desf. and T. aes- tivum L.) and diploid barley (H. vulgare cv. distichon and-ff. vulgare cv. hexastichon) varieties or lines used as the research material, were re ciprocally crossed under the field conditions as eight combinations, and seed set thus obtained were cytologically and statistically evaluated. As a result of research, it was determined that, in cross- breedings between diploid barley and tetraploid wheat, percentage of seed set by using diploid barley as the female parent (4.74 %) was sig nificantly higher than that obtained by using tetraploid wheat as the female parent (0.64 % ), and the difference was statistically significant (P<0.01) On the other hand, it was determined that, in crosses between diploid barley and hexaploid wheat, the percentage of seed set obtained by using diploid barley as the female parent (4.27 %), was significantly higher than that obtained by using hexaploid weat as the female parent (0.39 %), difference was statistically significant (P<0.01). In reciprocal crosses between barley and wheat, it was determined that the seed set obtained by using barley as the female parent (4.51 %), was higher than that obtained by using weat species as the female parent (0.53 %), and the difference was statistically significant (P<0.01). In wiev of these findings; the following conclusions have been arrived at; in crosses between diploid barley and tetraploid wheat, and diploid barley and hexaploid wheat varieties or lines, seed setting per centage can be considerably increased by using diploid barley as the fe male parent used was found. KEY WORDS: Wheat-barley hybrids, diploid barley, tetraploid wheat, hexaploid wheat, intergeneric hybridization, reciprocal hybridization, seed set in crosses.