Cam yüzeylerde macun lüsteri araştırmaları
Paste luster research on glass surfaces
Yazar: FATMA ÇİFTÇİ
Danışman: PROF. HALİL YOLERİ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Seramik ve Cam Tasarımı Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Macun Lüsteri; metal tuzları, renk verici oksitler ve taşıyıcı hammaddeler içeren,
macun kıvamına getirilmiş; fırça ile cam yüzeye uygulandıktan sonra camın dönüşüm sıcaklığında indirgen atmosfer oluşturularak iyon alışverişine tabi tutulan ve bunun sonucunda camın yüzeyinde sedefsi görüntüler elde edilen bir dekor tekniğidir. Cam yüzeyde oluşan bu ince metalik tabaka özellikle gün ışığında sedefsi yansımalar oluşturur ve "lüster" olarak tarif edilir.
Macun Lüsteri, cam ve seramik dekor tekniklerinin en eskilerinden biri olup cam ustaları tarafından 8. yüzyıldan itibaren bilinmekte ve kullanılmaktaydı. Sonraları seramik ustalarının sırlı seramik yüzeyler üzerinde uygulamalarına devam ettiği ve zamanla cam ürünlerin dekorlarında yok denecek kadar az kullanıldığı bilinmektedir. Cam yüzeylerde kullanımıyla ilgili araştırmalar daha çok
macun lüsterli cam buluntuların yüzey analizleri ve kimyasal içeriğinde gerçekten altın olup olmadığı konusundaki incelemeler yönündedir. Bu çaptaki araştırma sonuçları cam yüzeye uygulanmış macun lüsteri formüllerinin kimyasal içeriğini ortaya koymaktadır. Cam yüzeylerde macun lüsteri denemeleri konusunda makale düzeyinde yayımlanmış az sayıda uygulamalı araştırmaya rastlanır.
Bu çalışmada 8. yy'dan itibaren cam ürünlerin dekorlarında kullanılan ancak sistematik olarak incelenmemiş macun lüsteri formülleri, günümüzün hammadde olanaklarıyla, ölçülebilen değerler üzerinden deney ve gözleme dayalı toplanan veriler ışığında günümüze uyarlanmış bir metot önerisi haline getirilmiştir. Cam üzerine uygulanan macun lüsteri dekorlarının pişirimi LPG yakıtlı, 80 litre seramik fırınında indirgen ortamda yapılmıştır. Pişirim sırasında indirgenme sıcaklığı, süresi ve oksijen yoğunluğu kayıt altına alınarak sonuçlar detaylı şekilde gösterilmiştir. Bu çalışma ile
lüster tanımına uygun olduğuna karar verilen macun lüsteri formüllerinin, pişirim sıcaklıkları ile indirgeme yoğunlukları belirlenmiştir. Bu araştırma, gelecekte yapılması planlanan geleneksel macun lüsteri uygulama tekniklerinin, günümüz koşullarında uygulamalarının karşılaştırılmaları açısından bir ön çalışma niteliğindedir.

Abstract:
Paste Luster is a decor technique that contains metal salts, coloring oxides and carrier raw materials, brought to a paste consistency; after being applied to the glass surface with a brush,
it is subjected to ion exchange by creating a reducing atmosphere at the transformation temperature of the glass and as a result, pearlescent images are obtained on the surface of the glass. This thin metallic layer formed on the glass surface creates pearlescent reflections especially in daylight and is described as "luster".

Since the 8th century, glass masters have used paste luster, one of the oldest decor techniques. Subsequently, it has been established that ceramic artisans remained in adopting this technique on glazed ceramic surfaces, resulting in its decreasing application in the decoration of glass products over a period of time. The majority of research on the application of paste luster on glass surfaces has primarily concentrated on analyzing the surface properties of paste luster glass samples and determining the presence of gold in their chemical composition. The research discoveries clarify the chemical composition of paste luster formulas that are applied onto glass surfaces. There exists a limited number of empirical investigations conducted at the article level relating to paste luster experiments conducted on glass surfaces.

This study focuses on the adaptation of paste luster formulas, which have been utilized in the decoration of glass products since the 8th century but have not undergone systematic examination. The adaptation is based on data collected through experiments and observations, which are based on measurable values and the current availability of raw materials. The application of paste luster decorations on glass was conducted in a reducing environment using an 80 liter ceramic kiln fueled by LPG. The reduction temperature, duration, and oxygen concentration were recorded during the firing process, and the results were presented in a comprehensive manner. This study determined the firing temperatures and reduction densities of paste luster formulas suitable for defining luster. This research is an initial investigation that aims to compare the future implementation of traditional paste luster application techniques with their current applications.