ABD İLE Çin arasındaki yapay zekâ teknolojisi rekabeti: Çin'in yapay zekâ teknolojisinde dünya lideri olma hedefinin arkasındaki nedenlerin incelenmesi
Artificial intelligence technology competition between the USA and China: An assessment of the reasons behind China's goal to be the world leader in the technology of AI
Yazar: ÇİĞDEM MAHNAOĞLU
Danışman: PROF. DR. YAŞAR ONAY
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: 5G = Five-Generation Wireless Telephone Technology ; Amerika Birleşik Devletleri = United States of America ; Realizm = Realism ; Rekabet = Competition ; Uluslararası rekabet = International competition ; Yapay zeka = Artificial intelligence ; Yapısal realizm = Structural realism ; Çin = China ; İpek Yolu = Silk Road

Özet:
Yapay Zekâ (YZ), ekonomik büyüme ile ulusal güvenliği etkileme ve
yönlendirme kabiliyetine sahip kilit bir teknoloji olarak tanımlanmaktadır. Amerika
Birleşik Devletleri (ABD) ile Çin arasındaki büyük güç rekabetinin en kritik kısmı
olan YZ teknolojsi rekabeti, iki ülkenin geliştirdiği YZ stratejileri doğrultusunda,
gerçekleştirilen yatırımlar ve yaptırımlar ile günden güne hararetini artırmaktadır. Çin,
2017 yılında yayımlanan Yeni Nesil Yapay Zekâ Geliştirme Planı'nda, teknolojik
kapasitesini özellikle YZ alanında geliştirmeye odaklanarak 2030 yılında YZ
teknolojisinde dünya lideri olma hedefini ortaya koymuştur. Çin bu doğrultuda, yarı
iletken teknolojisi, YZ ile 5G teknolojisinin pazarlanması ve YZ ile 5G teknolojsine
dayanan Dijital İpek Yolu Projesine ilişkin küresel ölçekli hamleler gerçekleştirmekte
ve büyük kazanımlar elde etmektedir. ABD halihazırda YZ teknolojisindeki lider
pozisyonunu korumak için araştırma-geliştirme faaliyetlerine hız verirken, Çin'in
anılan hedefini gerçekleştirmek maksadıyla attığı küresel çaptaki adımların önüne
geçmeye yönelik bir dizi tedbir ve yaptırımı hayata geçirmektedir.
Bu araştırmanın temel amacı, ABD ve Çin arasındaki YZ teknolojisi rekabetinin
iki ülkenin YZ teknolojisi stratejileri üzerinden değerlendirilmesi ve Çin'in YZ
teknolojisinde dünya lideri olma hedefinin arkasındaki nedenleri ele almak suretiyle
ana nedenin, yapısalcı realizm kuramı çatısı altındaki savunmacı ve saldırgan
realizmin kuramsal çerçevelerinden faydalanılarak incelenmesidir. Çalışmanın
iddiasına göre, Çin'in YZ teknolojisinde dünya lideri olma hedefinin arkasındaki ana
neden, ulusal güvenliği korumak değil, gücünü maksimize etmektir.
Anahtar Kelimeler: Yapay Zekâ Teknolojisi, Rekabet, 5G Teknolojisi, Dijital
İpek Yolu, Yarı İletken Teknolojisi, Savunmacı Realizm, Saldırgan Realizm.

Abstract:
Artificial Intelligence (AI) is defined as a key technology to influencing and
directing economic growth and national security. AI technology competition, which
constitutes the most critical part of the great power competition between the United
States (USA) and China, is intensifying daily with the investments and counter-
sanctions under the strategies developed by the two countries. In the Next Generation
Artificial Intelligence Development Plan published in 2017, China aims to become the
world leader in AI technology by 2030, focusing on developing its technological
capacity, especially in AI. In this direction, China has been making global-scale moves
in semiconductor technology, marketing AI and 5G technology, and Digital Silk Road
Project based on AI and 5G technology, with significant gains. While the USA
accelerates its research and development activities to maintain its leading position in
AI technology, it has been implementing a series of measures and sanctions to prevent
the global steps taken by China to achieve its goal mentioned above.
The main aim of this research is to evaluate the AI technology competition
between the USA and China through the AI technology strategies of the two countries
and by addressing the reasons behind China's goal of being the world leader in AI
technology to examine the main reason behind China's goal to be the world leader in
AI technology by making use of the theoretical frameworks of Defensive and
Offensive Realism under the umbrella of Structuralist Realism theory. The study
argues that the main reason behind China's goal to be the world leader in AI
technology is not to protect national security but to maximize its power.
Keywords: Artificial Intelligence Technology, Competition, 5G Technology, Digital
Silk Road, Semiconductor Technology, Defensive Realism, Offensive Realism.