Yeni ekonomi, dinamikleri, etkileri, araçları bu çerçevede Türkiye örneği
New economy, its dynamics and tools, and in this cope, Turkey
Yazar: GENCAY COŞKUN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SUAT YAVUZ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Özet e-beyanname henüz tam anlamıyla oturmasa da bir çok yönden mükelleflere ve maliye bakanlığına yarar sağlamıştır. Mükellefler mesai saati sınırlaması ve beyanname bulma derdinden kurtulmuşlardır. Beyannameler dijital ortamda aktarıldığından dolayı Devlet Malzeme Ofisi daha fazla basılı evrak üretmek zorunda kalmayacaktı. Ayrıca maliye bakanlığı beyannameleri bir içinde birkaç kez değiştirmesi bile çok büyük maliyetlere yol açmaktaydı. Artık değişiklikler net ortamından olduğundan maliyetlerde çok yüksek olmayacaktır. Sistemin eksikleri giderildiğinde çok daha fazla verim alınacağı açıkça görülüyor. Diğer Kurumlar Diğer kamu kurum ve kuruluşlarının e-devlet uygulamalarını detaylı incelenmeyip sadece belirgin özelikleri anlatılacaktır. Ülkemizdeki sistemler denge sistemlere geçiş sürecinde olduğundan dolayı bazı kuruluşlarımız hala geçiş aşamasındadır. Ama yakın bir zamanda bu geçiş tamamlandığında e-devlet uygulamaları ağ ortamında bilgilerin paylaşılıp işlemlerin anından yapıldığı bir yer olacaktır. Yüksek Öğretim ve Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Kurumu, Açık İlköğretim, Açık lise, Açık Öğretim Fakültesi gibi kurumlar yüz binlerce öğrenciye net ortamında hizmet vermektedir. Yüksek Öğretim ve Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Kurumu yıllardır yüksek öğretime öğrenci almak için sınavlar düzenlemiştir. Bu sınav kağıtlarının değerlenip sonuçlandırılmasında ve yayınlanmasında çok yüksek bilgi teknolojileri kullanılmaktadır, http://www.osym.gov.tr adresinde geçmiş yıl sınavlarına anında ulaşabilme imkanı bulunmaktadır. T.C. Anadolu Ünivesitesi Açık Öğretim Programlarıyla binlerce insanımızı uzaktan eğitim sisteminden faydalandırmıştır. Ayrıca öğrenci hizmetlerini sınav bilgilerini ve sonuçlarım harç durumlarım öğrenmek deneme sınavlarına girmek ders görüntülerine ulaşmak tamamen net üzerinden takip etmek mümkündür. Emniyet müdürlüğüne bağlı sitelerde anında ihbar mesajı göndermek mümkündür. Devlet kurumlarının büyük bir çoğunluğu kendi iç haberleşmesini net ortamında mail 194portallan oluşturup rahatlıkla haberleşebiliyorlar. Kurum içi bildiriler ve yada işlemler ilgili siteden rahatlıkla yapılabiliyor. Yeni Ekonomi Özel Sektör Türkiye'de 1997 yıllardan sonra E-ticaret uygulamalarında yoğun bir artış başlamıştır. Yeni Ekonomi araçlarım kullanan ilk firmalar zaten teknolojik yatırımlarını rahatlıkla yapabilen bankalar ve finans kurumlarıydı. Dünyada hızla gelişmeye başlayan net ortamı büyük firmaların geleceği gören yöneticileri tarafından hemen fark edilerek hemen nette isim alma yarışı başlamıştır. Daha sonra ülke kodlarının belirlenmesi ve yaygm olarak kullanılmasıyla net omurgası üzerinde sayısız şirket gezinmeye başlamıştır. Bankalardan sonra sigorta şirketleri ve büyük holdingler Elektronik Ticaret için projeler destek vermeye başladılar. Elektronik ticaretin geliştirilmesi e-avrupa yer almak için Başbakanlık Dış ticaret Müsteşarlığı e-ticaret genel koordinatörlüğü kurulmuştur. Bugün Türkiye de hemen her sektörden firmalar net üzerinde yerini almış ve ticari hayata başlamıştır. e-TİCARET ÇALIŞMA GRUBU e-Ticaret Çalışma Grubu, Türkiye'nin nihayetinde ulaşacağı bilgi toplumuna yönelik olarak başlatılan e-Türkiye kapsamındaki 13 adet çalışma grubundan biridir. Dış Ticaret Müsteşarlığının koordinasyonunda 1998 yılından beri faaliyette bulunan e- Ticaret Koordinasyon Kurulunun (ETKK) misyonunu tamamlamış olduğu düşünülerek, Başbakanlığın e-Türkiye, Avrupa Birliği'nin "e-Avrupa+" girişimi esas alınarak Kurul çalışmalarında yeniden yapılanmaya gidilmiştir. e-Türkiye altındaki e- Ticaret Çalışma Grubunun faaliyetlerini eş zamanlı olarak yürütecek olan yeniden oluşturulan e-Ticaret Kurulu (ETİK) altında Hukuk Grubuna ilaveten 8 adet Uygulama Grubu oluşturulmuştu. 2003 yılı Mart ayından itibaren DPT Bilgi Toplumu Dairesi tarafından başlatılan e-Dönüşüm Türkiye çalışmalarında gözlenen gelişmeler kapsamında, e-Ticaret Çalışma Grubu da kendi çalışmalarını yeniden gözden geçirmiş ve e-Ticaret Uygulama Gruplarının yeniden şekillenmesi zarureti doğmuştur. Bu çerçevede, 9 Nisan 2003 tarihinde Dış Ticaret Müsteşarlığınca koordine edilen e- Ticaret Çalışma Grubu ile DPT Bilgi Toplumu Dairesi Başkanının da katıldığı bir toplantıda, e-ticaret uygulama grup koordinatörlerinin görüşleri almıştır. Anılan toplantı sonucunda, KOBİ'ler ve Diğer İşletmeler (koordinatör kuruluş: KOSGEB), 195Dış Ticarette e-Belge (koordinatör kuruluş: Gümrük Müsterşarlığı) ile e-Finansal Hizmetler (koordinatör kuruluş: Bankalar Birliği) olmak üzere 3 adet uygulama grubu ile çalışmaların sürdürülmesi karan alınmıştır. 41 Şekil 6.3 e-dönüşüm Türkiye Elektronik Ticaret Çalışma Grubu Avrupa Birliği ülkeleri 1998 yılında başladıkları e-Avrupa girişimini 2000 yılında tamamlamıştır. "e-Avrupa" kavramı, bilgi toplumunun yapı taşlan olan ucuz haberleşmenin sağlanması ve gerekli düzenlemenin yapılması, daha ucuz, daha hızlı ve daha güvenli internet (e-ticaret ve e-imza vb.) hizmetlerinin sunulması, bilgiye dayalı ekonomi için gerekli insan gücünün temini amacıyla eğitim verilmesi, internet kullanımının yaygınlaştınlması (tüm servislerin elektronik ortamda verilmesi yani e- devlet, e-ticaret, e-sağlık, e-çevre vb.) şeklinde özetlenebilir.42 Bu girişim örnek alınarak aday ülkeler için "e-Avrupa+" girişiminin yürütülmesi öngörülmüştür. Bu çerçevede Avrupa Birliğine aday ülkelerin 2003 yılı sonuna kadar üye ülkelerin ulaştıklan aynı hederleri gerçekleştirmesi gerekmektedir. Aday ülkeler tarafından 15-16 Haziran 2001 tarihli Gotenborg zirvesinde verilen taahhütler de bu yönde olmuştur. 43 41 http://www.e-ticaret.gov.tr/ETK/etk.htm 42 http://www.e-ticaret.gov.tr/eTR_eAVR/calismalar.htm 43 http://www.e-ticaret.gov.tr/eTR_eAVR/calismalar.htm 196Başbakanlık tarafından Kasım 2001 tarihinde başlatılan e-Türkiye çalışmaları ise, "e- Avrupa+"daki taahhütlerle birlikte bilgi toplumu olmak için çeşitli platformlarda gündeme getirilen faaliyetlerin bir bütün olarak, kamu kadar; vatandaş, sivil toplum kuruluşları ve özel sektörü de yalandan ilgilendiren ve birlikte çalışmayı gerektiren bir proje olarak görülmektedir. 44 Bu çalışma gruplar hem e-ticareti geliştirmek hem de e- avrupa'ya entegre olmak için çalışan gruplardır. Elektronik ticaretin gelişmesi yeni ekonomiye adaptasyon açısından önemlidir. Yeni Ekonomide özel sektör incelememize aşağıda sektör bazmda devam ediyoruz. Bankacılık İlk e-ticaret ortamına geçen sektörlerden birisidir. Bankacılık sektörleri çok önceden beri teknoloji yatırımı yapan kurumlardır. Özellikle ülkemizde kriz yönetimine alışan bankalar devamlı atak içinde yenilik peşindedirler. Bankalar yeni sistemlere geçtiklerinden birçok maliyet kurtulduklarım keşfeden ilk firmalardır. Devamlı şube açmak yerine her masada şube açarak hem işlerliklerini artırdılar hem de maliyetleri düşürdüler. Zaman kavramından bağımsız yapılan işlemlerde bankaların mesai saatleri dışmda da çalışmalarına imkan verdi. Bir çok banka diğer kurumlarla anlaşıp bu siteler üzerinden mal veya hizmet satışı da yaptılar. Ülkemizde neredeyse bütün bankalar İnternet Bankacılığına geçişi tamamlamış bulunmaktadırlar. Finans dünyasının en önemli araçlarından birisi olan bankalar dijital ortamın olmazsa olmazlarıdır. Elektronik ticaret yapılabilmenin yolu bankalardan ve onların ürünlerinden geçiyor. Bankacılık işlemlerinin net üzerinden istenildiği saatte ve şubeye gitmeden yapılması müşteri için memnuniyetini artıran bir faktördür. http://www.akbank.com/. http://www.ziraat.com.tr/. http://www.isbank.com.tr/. http://www.garanti.com.tr/ http://www.oyakbank.com.tr/ 44 http://www.e-ticaret.gov.tr/eTR_eAVR/calismaIar.htm 197Ülkemizde internet bankacılığı hizmeti veren bankalara birkaç örnektir. Ancak ülkemizde son yıllarda bankalara yönelik saldırılar tüm dünyada olduğu gibi bizde olmaya başladı. Bankalar çeşitli yöntemlerle dijital soygunları önlemeye çalışıyorlar. Kanunlarımızda gerekli cezai ve caydırıcı müeyyideler düzenlenmediğinden dolayı bilişim belki en ağır suçlan tanımsızlıktan yada kısıtlı tanımdan dolayı kapsam dışı kalabiliyor. Bu suçlarla mücadelede için banka net güvenliğinin artırılması ve ulusal bir protokolünde oluşturulması gerekmektedir. Türkiye İş bankası güvenlik sistemleri kullanıcıya seçenekler sunarak koruma yöntemi yapmaktadır. Normal SSL sistemlerinle şifrelenen güvenlik giriş şifrelerinin çalınmasına karşın bazı alternatif modeller sunuyor. Örneğin sadece net işlemlerini belirli bir telefon hattı üzerinden veya belirli bir makineden yapabiliyorsunuz. Bu çok önemli bir yenilik ve seçenektir. Sanal Mağaza Net üzerinden online satış yapabilen mağazalardır. Son yıllarda sayılarında önemli bir artış gözlenmiştir. Bu sanal mağazalara aşağıdaki siteleri örnek verebiliriz. http://www.garantialisveris.com/ Bir çok yeni ürünün tanıtılıp pazarlandığı ve garanti bankasının desteğinde bir alış veriş sitesidir. http://www.hepsiburada.com/ Çok çeşitli emtianın bulunduğu diğer popüler bir sitediri. http://www.ideefixe.com Kitap, cd, dvd gibi materyallerin pazarlandığı sanal mağazadır. Kitap konusunda geniş ürün yelpazesi vardır. http://www.gima.com.tr Türkiye'ni önde gelen gıda kuruluşlarından Gima'nın resmi sanal mağazadır. http://www.kangumm.com.tr Migros'un sanal mağazası olup oldukça popülerdir. 198Sanal mağazaların avantajları istenilen ürünün tüm detaylı açıklamalarım ve fiyatlarım mağaza gitmeden görebilme değerlendirme imkânına olanak verirler. Kampanyalar hakkında bilgi edinmek için mail gruplarına üye olmanız yeterlidir. Sanal marketlerde müşteri bazı mallan görmeden almak istemez. Nedeni ise güvenmediği firmaların malı sitesindekinden farklı olarak verme korkusundan kaynaklanmaktadır. Ama güvenilir firmalardan kapıya teslim sipariş verme güzel bir seçenektir. Sanal mağazalarda en çok işlem gören bilgisayar ve bunu gibi ürünler veya hizmetlerdir. Bir çok bilgisayar hizmeti görülemediğinden dolayı net üzerinden alımı yapılır. Firmanın nerede olduğunun bile önemi yoktur. Sadece istenilen hizmeti versin yeter. İnternet özellikle Dünya Ticaretindeki ".com" değişimini yakalayan firmalar, sanal dünyada showroom veya mağaza açarak yeni müşterilere ulaşmaya çalışmaktadır. Günde 24 saat / haftada 7 gün açık ve dünyanın her yerinde şubesi olan mağaza açma/işletme maliyetleri, İnternet ile karşılayabileceği seviyeye inmiştir. 45 İnternette açılan mağazanın genel giderlerinin çok düşük olması, doğrudan satış fiyatlarına da yansımaktadır. İnternet müşterilerin firmalara, sürekli geri bildirimde bulunma imkanı da sunmaktadır. 46 Gartner Group tarafından 1999 yılında 25 Milyar $ olan Firma-Müşteri E-Ticaret işlem hacminin, 2004 yılında 1 Trilyon $ rakamını aşması öngörülmektedir. Aynı çalışmada, Firma-Müşteri E-Ticaret kategorisindeki internet üzerinden gerçekleştirilen satışların; %37'sini kitap, %21'ini bilgisayar/donanım/yazılım, %20'sini CD/DVD/kaset, % 17' sini ise giyim eşyasının oluşturduğuna değinilmektedir. 47 Türkiyede kitap, kaset, CD, çiçek, elektronik, giyim, bilgisayar, gıda, vb. ürünlerin İnternette doğrudan müşteriye satışını yapan sanal mağaza sayısı 250' yi aşmıştır.48 Özet Türk toplumunun Internetle tanışması kısa sayılabilecek bir zamana dayanmasına rağmen, Internet kullanımı için gerekli olan teknolojik altyapının sürekli gelişmesiyle, Internet kullanımı ülkemizde de her alanda büyük bir hızla yaygınlaşmaktadır. 45 http://www.taob.com.au/generalinfo/e-tic-nedir.html 46 http://www.taob.com.au/generalinfo/e-tic-nedir.html 47 http://www.taob.com.au/generalinfo/e-tic-nedir.html 48 http://www.taob.com.au/generalinfo/e-tic-nedir.html 199Özellikle 1999 yılından itibaren Internet kullanıcılarının sayısındaki hızlı artış, Türkiyedeki şirketleri de Internet ortamına girmeye zorlamıştır. Şu anda Türkiye'deki elektronik ticaret uygulamaları işletmeden son kullanıcılara (Business to Consumer, B2C) satış biçimiyle gerçekleşmektedir. Ancak dünyadaki mevcut uygulamalardan da anlaşılabileceği gibi işletmeden işletmeye satış elektronik ticaret hacminin büyük kısmını oluşturmaktadır. Kısa bir süre sonra Türkiye'de de büyük firmalardan başlamak üzere bir çok şirketin tedarikçileri ve bayileri arasındaki işlemleri internete taşımalarına ve işletmeler arası elektronik ticaretin patlamasına tanıklık edeceğiz. 49 Elektronik ticaretin büyüme trendini gören ve bu yeni pazarda yerini almak isteyen çok sayıda şirket rekabette geri kalmamak için Internet üzerinde site açmaya başladı. Bir çok ünlü marka sanal mağaza açarken, Internet servis sağlayıcıları oluşturdukları alışveriş merkezlerinde sanal mağaza kiralamaya başladılar. Bu gelişmeler elektronik ticaret konusunda danışmanlık veren şirket sayısında artmasına yol açtı. 50 Reklamcılar Derneği 1998 yılında Internet reklamlarına Kristal Elma Ödülü vermeye başladı. Elektronik ticaret konusunda çeşitli ürün ve hizmetler sunan IBM, Microsoft gibi teknoloji firmaları da, tüm dünya ile aynı anda Türkiye'de elektronik ticaretle ilgili çalışmalarına hız verdiler, işletmeden işletmeye (Business to Business, B2B) satış modelin ilk örneğini Arçelik bayilerinden siparişlerini Internet üzerinden almaya başlayarak gösterdi. Türkiye'de elektronik ticaret yasal altyapısını oluşturmak amacıyla Internet Üst Kurulu ile Elektronik Ticaret Koordinasyon Kurulu oluşturulmuştur. 51 Bankalar da Internet üzerinden verdikleri hizmetleri her geçen gün geliştirerek bu konuda öncülük yapmaktadırlar. Garanti Bankası, Türkiyede elektronik ticaret yapmak 49 http://www.yenisayfa.com/pgs/ys/warranty.asp 50 http://www.yenisayfa.com/pgs/ys/warranty.asp 51 http://www.yenisayfa.com/pgs/ys/warranty.asp 200isteyen sanal mağazalara en yeni ve etkin ödeme sistemlerini sıman tek banka konumundadır ve konudaki çalışmalarım sürdürmektedir.52 Türkiye'de oyun net tabanlı oyun ve eğlence hizmetleri, sanal mağaza özelikle kitap ve benzeri malların satıldığı, bilgisayar hizmetleri, turizm ve konaklama hizmetleri, hediyelik eşya, antika eşyalar, sahaflar, ikinci el mallar, reklam sektörleri e-ticaretin başım çekmektedirler. Büyük mallarda satış tüm dünyada olduğu gibi net ortamından müşteri tarafından yapılmak istemiyor. Ülkemizde giderek artan bu sektörde tüm orta ve büyük ölçekteki sektörler bu sistemin içine gireceklerdir. Web sayfası olmayan müşteri bilgilerini anından geri dönüşünü almayan firmalar ileride sıkıntılı günler beklemektedir. 52 http://www.yenisayfa.com/pgs/ys/warranty.asp 201

Abstract: