60 oluklu asenkron motorlarda uzay harmoniklerinin etkilerinin azaltılması ve işletme başarımının artırılması
Reducing of the space harmonics effect for 60 slot induction motor and improving of the motor performance
Yazar: EVREN SOYDAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. DERYA AHMET KOCABAŞ
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Elektrik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Elektrik ve Elektronik Mühendisliği = Electrical and Electronics Engineering
Dizin: Üç fazlı asenkron motorlar = Three phase induction motors

Özet:
Son yıllarda enerji verimliliğin ön plana çıkması ve teknolojik gelişmeler neticesinde
motor uygulamalarındaki çeşitliğin artması asenkron motorların performansını
artırmaya yönelik çalışmaları beraberinde getirmiştir. Asenkron motorların elektriksel
ve mekanik performansını artırmaya yönelik hem sürüş hem de tasarım tarafında pek
çok iyileştirme çalışması yürütülmekledir. Elektronik teknolojisindeki gelişmelerle
birlikte asenkron motorlar saf sinüs dalga şekliyle sürüşe imkân verip zaman
harmoniklerinin genliklerini düşük seviyelere indirgemek mümkündür. Asenkron
makinalarda zaman harmoniklerinin yanı sıra hava aralığı amper sarım dağılımı saf
sinüs biçimli olmadığından dolayı uzay harmonikleri etkisini göstermektedir.
Uzay harmonikleri direkt olarak hava aralığı ampersarım (MMF) dağılımı ile ilişkilidir.
Ampersarım dağılımı makine uzayı boyunca stator oluk konumu ve ilgili oluk
içerisinden akan akımın bir fonksiyonu olarak ortaya çıkar. Makine uzayı içerisindeki
ampersarım dağılımını değiştirmek için yapısal değişiklikler gereklidir. Bu tez
çalışmasında stator oluk konumlarının değiştirerek hava aralığı ampersarım dağılımı
içerisindeki harmonikleri yok etmek amaçlanmıştır.
Tez kapsamında Arçelik A.Ş. tarafından üretilen 90kW 2 kutuplu 48 oluklu IE2 verim
sınıfı asenkron motor referans motor olarak incelenmiştir. Referans motorun analitik
ve sonlu elemanlar analizi yapıldıktan sonra test sonuçları ile karşılaştırılmıştır.
Tasarım çıktıları ile motor test sonuçlarının örtüştüğü ispatlanmıştır. Tasarımı ve
performansı doğrulanmış olan 48 oluklu motorun rotor geometrisi sabit tutularak stator
ve rotor akı yoğunlukları sabit kalmak kaydı ile q/2=5 60 oluklu 2 kutuplu klasik sargılı
asenkron motor tasarımı yapılmıştır.
60 oluklu klasik sargılı referans motorun tasarımı sonlu elemanlar analizinde
doğrulandıktan sonra referans motor parametrelerine göre 60oluklu 2 kutuplu uzay
harmonikleri azaltılmış motorun tasarımı yapılmıştır. Harmonikleri azaltılmış
makinenin tasarımı daha önce q/2=5 için ortaya konulan oluk konumları ve
ampersarım dağılımı referans alınarak yapılmıştır.
Kullanılan tasarım yönteminde belirtilen oluk konumları ve amper sarım dağılımına
göre q/2=5 için 29.harmoniğe kadar bütün harmoniklerin etkilerinin sıfırlandığı
bilinmektedir. Yapılan analizlerin sonuçları ve eşdeğer devre parametleri her üç 
makina için karşılaştırmalı olarak verilmiş olup analiz çıktılarına göre harmonikleri
azaltılmış makinede elde edilen sonuçlar tatmin edicidir.
Harmonik etkilerinin azaltılmasın neticesinde hava aralığında sinüse daha yakın bir
MMF dağılımı elde edilmekle beraber rotor akımları iyileştirilmiştir. Rotor
akımlarının azalması neticesiyle rotor iletken kayıplarında ciddi oranda iyileşme
görülmüştür. Yok edilen harmoniklerin bozucu momentlerinin iyileştirilmesi sonucu
yol alma karakteristiğinde iyileşme gözlemlenmiştir.
Yapılan yeni sargı tasarımıyla beraber bobin adımları kısalmış olmakla beraber daha
az bakır kullanımı neticeyle bakır kayıpları azalmış olup motor veriminde artış
görülmüştür. Kullanılan bakır miktarının azalmasından dolayı motor maliyetinde
iyileşme ve aynı zamanda verim artışı sayesinde anlık güç tüketimindeki azalma
sayesinde ülke ekonomisine katkıda bulunulmuştur.

Abstract:
In recent years, energy efficiency has come to the forefront and technological
developments have led to the development of improving the performance of
asynchronous motors. A lot of improvement on both the drive and design side is
carried out to improve the electrical and mechanical performance of asynchronous
motors. Along with improvements in electronics technology, it is possible to drive
asynchronous motors with a pure sine waveform and reduce the amplitudes of the time
harmonics to low levels.
In induction machine, space harmonics appear as well as the time harmonics .The mmf
distribution of the induction motor is not pure sinusoidal, so mmf distribution have
harmonic compounds. The space harmonics are directly related to the airgap MMF
distribution. The amperage distribution occurs along the machine space as a function
of the stator slot position and the current flowing through the respective slot. A
structural changes are necessary to change the MMF distribution in the machine space.
When the space harmonics are examined; the amplitude of the double harmonics is
zero due to the 3-phase current-voltage waveform. Harmonics of 3 and 3 times are
insignificant because they do not form a rotational field. Space harmonics appear in
every 6k ± 1. k is the level of the harmonics. The most effective space harmonics are
5th and 7th harmonics. The harmonics of level 6k-1 generate rotating field in the
negative direction and the harmonics of level 6k+1 have rotating field in the positive
direction.
Historical development of space harmonics has started with the definition of
mathematical equations for classical windings of harmonics and continue with various
calculation methods have been established for all motors respectively and methods
have been developed to reduce harmonics. Although there is no current method for all
rotating electric machines today, there are methods to reduce harmonics under certain
criteria. In this thesis study, it is aimed to eliminate the harmonics in the air gap MMF
distribution by changing the stator groove positions and ampere turn of the respective
slot.
The first important academic research of space harmonics was carried out by B. Hague
in 1917. The mathematical model of the harmonics in the MMF distribution is
presented with this research. Then the effect of the space harmonics on motor torque 
xxii
were investigated by K.L Hansen in 1922 (Torque Components Due to Space
Harmonics in Induction Motors). After the concept of space harmonics has been
defined, some studies have been done to calculate the harmonic components. One of
the most important works was carried out by J. Stepina in 1987 (Matrix analysis of
space harmonics of asymmetrical stator windings). The MMF expression is solved in
these matrices and the harmonic components are obtained by opening to the fourier
series. Since the position matrix is given as an input here, this method can be applied
for any symmetrical or asymmetric windings. It is very important because it is the basis
of the method of changing the slot locations used in this thesis study. MMF expressions
obtained for different q values in the work "Reducing the Effects of Space Harmonics
on Asynchronous Machines" made by Kocabaş D. A in 2004 were solved by the
Newton Raphson iteration method in terms of the slot position matrix. For each q value,
the stator slot locations that make the least harmonic components are calculated. In
this method it is possible to eliminate harmonics as much as 1 minus the q value
calculated. For example, q = 10 for the 60 poles and 2 poles used in this thesis. 9 pcs
harmonics can be eliminated and the first space harmonics available is 31st harmonic.
Within the scope of the thesis, 90kW 2-pole 48-Slot IE2 Efficiency class asynchronous
motor is examined as the reference motor. After that, it was compared with the test
results. The analytical and finite elements analysis of the reference motor were
compared with the test results after analysis. It has been proven that the design outputs
match the motor test results. The design of the 48 corrugated motors whose design and
performance have been verified .Then reference 60 pole motor will be designed
consider the same rotor geometry with 48 slot machine.
The design of the 60 slot reference motor with classical winding has been verified in
the analysis of the finite elements and then the design of the 60-pole 2-pole space
harmonics reduced motor according to the reference motor parameters. Slot location
and ampere turn distribution which is stated by D.A.Kocabaş for q/2=5 will be used
for design of reduced harmonics machine.
It is known that the effects of all harmonics up to 31. harmonics to be eleminated by
using this method. The results of analyzes made and the equivalent circuit parameters
are given comparatively for all three machines and the results obtained with the
machine with reduced harmonics according to the analysis outputs are satisfactory.
As a consequence of reducing the harmonic effects, the rotor currents are improved,
while a more similar sine wave MMF distribution is obtained in the air gap. s a result
of the reduction in rotor currents, there is a serious improvement in rotor conductor
losses. With the Improvement of the destructive torque has been observed to improve
the starting characteristic of the induction motor.
With the new winding design being made, the coil steps have been shortened and the
usage of less copper has resulted in a decrease in copper losses and an increase in
motor efficiency.