Türkiye orijinli yabani gernik buğday (Triticum turgidum subsp. dicoccoides) popülasyonlarının agro-morfolojik ve moleküler karakterizasyonu
Agro-morphological and molecular characterization of the wild emmer populations from Turkey
Yazar: ESRA ÇAKIR
Danışman: PROF. DR. HAKAN ÖZKAN
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Genetik varyasyon = Genetic variation ; Moleküler özellikler = Molecular properties ; Yabani buğday = Wild emmer

Özet:
Bu çalışmada, Türkiye'nin Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndeki üç alt bölgeden (Doğu-1, Batı-1, Batı2) toplanmış 38 adet yabani gernik buğday popülasyonundan seçilen 176 genotipte popülasyon içi ve popülasyonlar arası genetik çeşitliliğini belirlemek için morfolojik özellikler incelenmiş ve SSR markörleri ile moleküler karakterizasyon yapılmıştır. İncelenen T.dicoccoides popülasyonlarının; bitki boyu, üst boğum uzunluğu, bayrak yaprak uzunluğu ve alanı, en üst kılçık uzunluğu, başakçıktaki 4. çiçekte kılçık uzunluğu, en alt kılçık uzunluğu, başakçık uzunluğu ve genişliği, kavuz uzunluğu, kavuz kalınlığı ve yüksekliği, lemma uzunluğu ve genişliği, kapçık uzunluğu ve genişliği, anter uzunluğu ve genişliği ve bin dane ağırlığı bakımından geniş bir varyasyon gösterdiği ve ortaya çıkan varyasyonun direk amaca uygun ıslah çalışmalarında kullanılmasının yararlı olacağı sonucuna varılmıştır. T.dicoccoides genotiplerinde 16 adet SSR primer çiftinin allelik varyasyonu incelenmiştir. Moleküler analizlerde yabani gernik buğday  popülasyonları birbiriyle karşılaştırıldığında; en uzak Doğu-1 ve Batı-2 popülasyonları (0.727), en yakın Batı-1 ve Batı-2 populasyonları (0.800) arasında olduğu saptanmıştır. AMOVA (moleküler varyans analizi) sonuçlarına göre tüm genotipler arasında %85 ve üç coğrafik bölgeye ayrılan (Doğu-1, Batı-1ve Batı-2) populasyonların arasındaki genotiplerde varyasyonun %15 olduğu saptanmıştır. SSR verileri kullanılarak UPGMA metoduna göre yapılan dendrogramda iki ana grup oluştuğu, Doğu-1 bölgesindeki populasyonların Batı-1 ve Batı-2 bölgesinden toplanan populasyonlara genetik olarak uzak bulunduğu tespit edilmiştir. Batı-1 ve Batı-2 bölgesinden toplanan populasyonların genetik olarak ta yakın bulunduğu saptanmıştır.

Abstract:
In this study, Morphological characteristics of 176 genotypes of Triticum dicoccoides selected from the 38 populations collected from the three subregions (East-1, West-1 and West-2) of  Southeastern Anatolia Region of Turkey were studied, and they were molecularly characterized by using SSR markers. The aim of the study was to determine genetics diversity among the populations as well as in the populations. 
The populations studied showed great variations in plant height, peduncle length, flag leaf length and area, length of the uppermost awn in the spiklet , awn length in the forth flower of the spikelet, length of the lowermost awn in the spikelet, length and width of the spikelet, length,   width and heigth of the glume, length and width of the lemma, length and width of the palea, length and width of the anther and 1000 seeds weight. From the results related to the morphological data, it was concluded that the great variations determined among the populations could be used in the breeding programms. Allelic variations of 16 SSR primer pairs in the 176 genotypes of   T. dicoccoides were examined.  According to the results of the molecular data, the populations collected from the subregions East-1 and West-2 were genetically most distant  (0.727) populations while the populations collected from the subregions West-1 and West-2 were genetically most similar (0.800) populations. According to the results AMOVA, there were a variation of 85 % among the all genotypes studied while the variation among the populations of the three subregions was 15 %.  In the dendrogram obtained by using SSR data, the populations formed two main groups. Populations from the subregion of East-1 were in the first group, and the populations from the subregions of West-1 and West-2 were in the second group. From the dendrogram, it was appeared that the populations from the subregion of East-1 were genetically distant from the populations from the subregions of West1 and West-2. The populations from the subregions of West-1 and West-2 were genetically similar with each others.