Ön Asya dünyasında Kimmer ve İskitler
Kimmerians and Skythians in anterior Asia
Yazar: YELDA DEMİRAĞ
Danışman: DOÇ. DR. İLHAMİ DURMUŞ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eskiçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2003
Konu: Tarih = History
Dizin: Eski Çağ = Old Age ; Kimmerler = Kimmerians ; Orta Asya = Central Asia ; Türk kültürü = Turkish culture ; Önasya = Anterior Asia ; İskitler = Skythians

Özet:
153 ÖZET M.Ö. VIII. yüzyılda tarih sahnesine çıkmış olan Atlı Göçebe kavimler, Kafkaslar üzerinden Ön Asya dünyasına yayılarak burada bulunan kavimlerin siyasi ve kültürel hayatlarında önemli değişikliklere neden olmuşlardır. Doğudan gelen İskit baskısı neticesinde, güneye ve batıya doğru yayılan Kimmerler, göçleri sırasında Urartu, Asur, Frig ve Lidyalılarla gerek savaş, gerekse anlaşmalar yolu ile ilişki içerisinde bulunmuş ve bu kavimlerin yaşantılarında büyük değişikliklere neden olmuşlardır. Aynı etkileri, Kimmerleri takip ederek Urartu Asur ve yakın çevresinde Perslerle iritbatta bulunan İskitlerinde bıraktıklarını anlamaktayız. Atlı kavimlerin tarih ve kültürlerini öğrenmek için en değerli kaynaklar, arkeolojik kazılarda bulunan mezarlar, kaya resimleri ve eşyalardır. Tüm bu maddi buluntularda göçebelere özgü sanat biçimi olan "hayvan üslubu" nun en güzel örnekleri görülmektedir. Özellikle kurganlar ve tümülüsler karşılaştırılacak olursa işlevleri ve mimari özellikleri açısından büyük benzerlikler içerdikleri anlaşılmaktadır. Çalışmanın içerisinde ayrıntılı şekilde işlenen kurgan ve tümülüsler arasındaki benzerlikler ve bu tümülüslerden çıkarılan kolye, koşum takımları, levhalar v.b. nesneler incelendiğinde motiflerin üslubunda ve kompozisyonlarda ki benzerlikler dikkat çekicidir. Hepsinde ortak olan özellik "hayvan üslubunu" en güzel şekilde yansıtmalarıdır. Pazırık Kurganları ve Yedi Kardeş Tümülüsleri, Altay ve Gordion tümülüsleri yapılış tarzı, fonksiyonları ve buluntuları ile bu benzerliklere en güzel örnekleri temsil ederler. Kurgan ve tümülüslerin dışında İskit ve Kimmerlerin yayıldıkları bölgelerde ve ilişki içerisinde bulundukları kavimlere ait yerlerde yapılan ve filolojik kaynaklarda verilen bilgilerle karşılaştırıldığında bu bilgileri de doğrulayan önemli sanat eserleri ve savaş aletleri incelendiğinde atlı kavimlerin kültürel ve siyasi izleri ve Ön Asya dünyasında yaratmış oldukları154 etkiler daha iyi anlaşılmaktadır. Bunlar daha çok yağmaladıkları kentlerde ortaya çıkarılan bulgulardan oluşmaktadır. Örneğin, Kuzeybatı'da Agrap- Tepe'de, batı'da Zendan-ı Süleyman ve Kuzey İran'da Turgeng Tepe'de bulunan ve Demir Çağı yerleşmelerinde ele geçmiş olan İskit tipi ok uçları, İskitlerin söz konusu bu bölgelerde ne kadar etkili olduklarını açıkça ortaya koyan arkeolojik buluntulardır. Aynı şekilde Ziwiye yöresinde, Urmiye Gölü civarında Hasanlu yerleşmesinde ortaya çıkarılan at iskeletleri, İskit savaşçısı bezemeli tunç kap parçaları, at koşum takımları da aynı varlığı işaret etmektedir. Karmir-Blur ve Çavuştepe kazıları sonucunda ortaya çıkarılan materyaller bu Urartu şehirlerindeki İskit ve Kimmer varlıklarını doğrular niteliktedir. Norşuntepe'de, Sardes'de, İmirler köyünde, Gordion'da, Zile ilçesi yakınlarında bulunan Masat Höyük'te, Alaca Höyük'te, Pazarlı'da, Karaman ilçesinde Kamankale Höyük'te, Ankara'nın Haymana ilçesi yakınlarında Gavur Kalesinde, Kayseri yakınlarındaki Sultanhan'da bulunan çok sayıda İskit tipi ok uçları, savaş baltaları, kovanlı kabzalar ve benzeri savaş aletleri diğer bölgelerde bulunan koşutları ile karşılaştırılmak suretiyle ayrıntılı bir biçimde incelendiğinde ve bu bilgiler yazılı kaynaklarda verilen bilgilerle de karşılaştırıldığında İskit ve Kimmerlerin Ön Asya dünyasındaki kavimlerin kültürel ve siyasi hayatları üzerinde önemli etkileri olduğu anlaşılmıştır.

Abstract:
155 ABSTRACT The mounted Migratory tribes who have appeared on the stage of history in VIIth century B.C. by spreading into the world of Anterior Asia over Caucasus, have caused substantial changes in political and cultural lives of the tribes existing here. The Kimmerians who spreaded towards south and east as a result of the press of Skythians coming from the east have been in relation with Urartu, Frigians, Lydians and Assyrians during migrations, either via wars or by means of agreements and have caused a great deal of changes in the life styles of these nations. Followed by the Kimmerians we understand that Skythians had also left the same impacts by having communicated with Urartu, Assyrians and Persians in its proximity. The most valuable sources to learn the history and cultures of the mounted tribes are the graves, rock images and domestics found in archeological diggings.The prettiest samples of the " animal style" being a form of art pecular to the migrators are being seen in all material findings. Should particularly the tombs and false hills be compared, it is observed that they contain great similarities in respect to their functions and architectural properties. The similarities amongst the tombs and false hills discussed and compositions of the motives, when the necklaces, the harness equipments, the plates etc. Taken out of these false hills are common in all is that they reflect "animal style" in the best manner. Pazırık Tombs and Yedi Kardeş False Hills, Altay and Gordion false hills represent the prettiest examples of their construction methods, functions, findings and these similarities.156 Outside the tombs and false hills, when the studies performed in the regions where Skythians and Kimmerians have spread into and in the places belonging to the tribes with whom they had relations and the data given in the philological sources are compared and when the important work of arts and war tools which also verify these informations are investigated, the cultural and political traces of the mounted nations and the influences they had created in the world of Anterior Asia is being better perceived. These consist of the findings discovered mostly in the cities they had plundered. For instance, Skythian type of arrow points found on Agraptepe in Northwest on Zendan-ı Süleymen in the west and Turgeng Hill in Northern Iran and acquired in Iron Age settlements are the archeological findings which clearly bring out how much Skythians had been effective within these regions in question. Similarly, the horse skeletons discovered in Ziwiye region, Hasanlu settlement around Urmiye Lakebronze dish pieces with Skythian warrior embellishment and the horse harness equipments also point out the same existence. The materials brought out as a result of the Karmir-Blur and Çavuştepe diggings are in the quality of verifying the existences of Skythians and Kimmerians. When Skythian type arrow points, war axes, socket hills and similar fighting tools found in many numbers nearby Haymana town of Ankara, at Gavur Castle, at Sultanhan in the proximity of Kayseri are examined in details by being compared with their paraleles discovered in other regions and these knowledges are compared with the data given in written sources, it has been concluded that Skythians and Kimmerians had substantial effects over the cultural and political mlives of the nations in the world of the Anterior Asia.