Yıkılan tarihi kentlerin yeniden inşası, Diyarbakır-Suriçi örneği
Reconstruction of demolished historical cities, Diyarbakır-Suriçi case study area
Yazar: BURAK İPEK
Danışman: DOÇ. DR. BURAK BELGE
Mersin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
YIKILAN TARİHİ KENTLERİN YENİDEN İNŞASI, DİYARBAKIR-SURİÇİ ÖRNEĞİ

Yeniden inşa uygulamaları kentlerin doğa ya da insan kaynaklı sebeplerle ağır şekilde
tahribata uğramasının veya yıkılmasının ardından, eski durumuna döndürülmesine yönelik
çalışmalardır. Söz konusu çalışmalar tarihi bir kent için gerçekleştirildiğinde ise kentsel koruma
disiplininin çalışma alanı içerisine girmektedir. Zira Kentsel Koruma Disiplini, tarihi kentlerin
özgünlüğünün ve kırılganlığının bilincinde olarak; alanın özgünlüğünü koruyarak yeniden inşa
etmektedir ve bu amaçla disiplince belli yaklaşımlar benimsenmiştir. Bu yaklaşımlar belgeleme,
fiziksel mekanda değer atfı ve mekansal karakter analizi olup; ulusal ve uluslararası yasal ve
yönetsel çerçevece de tanımlanarak desteklenmektedir.
Bu çalışmada da yıkılan tarihi kentlerin yeniden inşa sürecine yönelik bir çalışma
yapılmış olup; kentsel koruma disiplininin yaklaşımları ile yasal ve yönetsel çerçeve dikkate
alınmıştır. Öncelikle tarihi bir kentin belgelenmişlik durumu ilgili verilerle incelenerek alanın
tarihsel gelişim süreci ve korunmuşluk durumu algılanmaktadır. Sonrasında ise tarihi kentin
fiziksel mekanın hangi ilgi gruplarınca, ne açıdan değerli olarak kabul edilerek korunduğu tespit
edilmektedir. En son aşamada da belgeleme ve değer atfına dayalı olarak bu mekansal karakter
analizi ile hangi fiziksel bileşenlerin korunarak yeniden inşa edilmesi gerektiği belirlenecektir.
Böylelikle tarihi bir kentin fiziksel mekanı; alanın özgünlüğü bir bütün korunarak yeniden inşa
edilmektedir. Kentsel koruma disiplininin bu yaklaşımı tez çalışmasında da benimsenmiş olup,
ilaveten kentsel ölçekte yeniden inşa edilen Hamburg, Varşova, Verona, Beyrut ve Mostar
kentleri örnek olarak incelenerek, çalışmanın kapsamı genişletilmiştir. Literatürden elde edilen
bilgiler, yasal ve yönetsel çerçevenin araştırılması ve örnek kentlerin incelenmesine dayalı
olarak çalışmanın yöntemi belirlenmiştir. Türkiye özelinde yeniden inşa uygulamaları

incelendiğinde, kentsel ölçekte bir çalışmanın daha öncesinde yapılmadığı ve Diyarbakır-
Suriçi'nin bu anlamda bir öncül olduğu tespit edilmiş, bu nedenle çalışmanın örnek alanı olarak

incelemesine karar verilmiştir. Alan tüm bu bilgiler ışığında incelenmiş ve yeniden inşa
çalışmaları Diyarbakır-Suriçi'nin özgünlüğü çerçevesinde değerlendirilmiştir. Böylelikle çalışma
gerek Türkiye gerekse Suriçi ölçeğinde kentsel koruma ve yeniden inşa literatürüne katkı
sağlamıştır. Ayrıca, çalışma 21. Yüzyılda, tek yapılar yerine büyük ölçekli yıkılmış bir tarihi
dokunun yeniden inşası açısından öncü bir çalışmadır.

Anahtar Kelimeler: Yeniden İnşa, Belgeleme, Değer Atfı, Fiziksel Karakter, Kentsel Koruma.

Danışman: Doç. Dr. Burak BELGE, Mersin Üniversitesi, Şehir ve Bölge Planlama Bölümü,
Mersin.

Abstract:
RECONSTURCTION OF DEMOLISHED HISTORIC CITIES, DİYARBAKIR-SURİÇİ CASE STUDY AREA

Reconstruction practices are the studies which to restore the cities to their original state
after being heavily destroyed or detoriated by nature or human causes. When these studies are
carried out for a historic city, it is scoop of the field of study area of the Urban Conservation.
Because Urban Conservation acknowledges certain approaches; being aware of the authenticity
and fragility of historic cities; when reconstructing the area by preserving its originality. These
approaches are documentation, value attribution in physical space, and spatial character
analysis; they are defined and supported by national and international legal and administrative
framework.
In this study, a study was carried out for the reconstruction process of demolished
historic city; the approaches of the urban conservation and the legal and administrative
framework are taken into account. First of all, the documentation of historic city is examined
with the relevant data; the historical development process and the state of conservation are
perceived. Afterwards, it is determined which physical space of the historic city are protected by
what interest groups and in what sense they are protected. At the last stage, based on
documentation and value assessment the spatial character analysis would determine which
physical components need to be retained and reconstruct. Thus, the physical space of a historic
city's originality preserving while can be reconstructed the whole. This approach of urban
conservation is also adopted in the thesis study and the cities of Hamburg, Warsaw, Verona,
Beirut and Mostar, which were reconstructed on an urban scale, were examined examples and
the scope of the study was expanded. The method of the study is determined based on the
information obtained from the literature, the research of the legal and administrative framework
and the examination of the other cases. Considering reconstruction applications Turkey in
particular; there is not a study on an urban scale in earlier and Diyarbakır Suriçi has been
identified as a precursor in this sense the Urban Conservation Area. Therefore it was decided to
analyze case study area. The case study has been examined in the light of aforementioned
information and the reconstruction works have been evaluated within the framework of the
authenticity of Suriçi. Consequently, the study contributes literature on reconstruction in Urban
Conservation Site Areas in Turkey. Furthermore, the study is a pionneer work in terms of
reconstruction of such a demolished historic area rather than single structures in 21th Century.

Keywords: Reconstruction, Documentation, Value Assessment, Spatial Character, Urban
Conservation.

Advisor: Assoc. Prof. Dr. Burak BELGE, Department of City and Regional Planning, University of
Mersin, Mersin.