Sporcular ve antrenörlerin görsel dikkatlerinin nesnel değerlendirilmesinde olaya ilişkin beyin potansiyelleri (OİP)
Event related brain potantials (ERPs) in objective evaluation of visual attention of sportsmen coaches
Yazar: İLKER YÜCESİR
Danışman: PROF.DR. TAMER DEMİRALP
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Fizyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1999
Konu: Fizyoloji = Physiology
Dizin: Basketbol = Basketball ; Dikkat = Attention ; Spor = Sports ; Uyarılmış potansiyeller-görsel = Evoked potentials-visual

Özet:
Zihinsel bir ödevin gerçekleştirilmesi sırasında kaydedilen EEG değişimleri olan Olaya ilişkin Beyin Potansiyalleri (OİP), insan beyninin bilişsel fonksiyonlarının nesnel değerlendirilmesinde yaygın olarak kullanılırlar. OİP dalgalarının üzerinde en çok çalışılanlarından biri olan P300, yönlendirilmiş dikkatle güçlü bir ilişki gösterir. Basketbol gibi kimi performans sporları atletik performansın yanısıra görsel dikkat de gerektirir. Katılımcıların (oyuncular, hakemler, antrenörler) topun oyuncuya(-lara), oyuncunun(-lann) oyuncuya(- lara), topun sahaya, oyuncunun(-ların) sahaya göre pozisyonlarındaki v.b. ani uzaysal değişimleri değerlendirmeleri ve karar vermeleri gerekir. Bu yüzden; meslekleri görsel antrenmana dönüşür ve bu kişilerin ilave görsel çalışmaları sebebiyle sedanterlerle kıyaslandıklarında farklı OİP karakteristiği göstermeleri beklenebilir. Bu çalışma; basketbol oyuncularının, hakemlerinin, antrenörlerinin ve sedanter kişilerin görsel dikkat süreçlerindeki olası farklılıklarını araştırmak amacıyla dizayn edilmiştir. Deneyler dokuz elit erkek oyuncu (ulusal lig), on elit erkek hakem (uluslar arası ve A klasmanı), altı elit erkek antrenör (birinci lig) ve on normal erkek sedanter denek üzerinde yürütüldü. P300 yanıtını oluşturmak için bilgisayar ekranında beyaz bir dikdörtgenin ortadaki fiksasyon noktasının sağına veya soluna lokalize edildiği bir oddball örüntüsü kullanıldı. Deneklerden fiksasyon noktasının belli bir tarafında beliren hedef uyaranları akıllarından saymaları istendi. İki kayıt seansında, hedefler, diğer seansda aynı görsel alanda beliren hedef olmayan uyaranlarla kıyaslanabilecek şekilde birkez sağ ve birkez de sol taraftaydılar. Eldeki sonuçlar gruplar arasında P300 ve N170 dalgalarının latans ve genliklerinde belirgin farklar olduğunu ortaya koymaktadır. Genel olarak, basketbolcular diğer guruplarla kıyaslandığında daha kısa latanslı daha büyük P300 dalgaları oluşturuyorlardı. Hakemler diğer gruplara kıyasla daha uzun N170 ve P300 latansları, sedanterlere kıyasla daha büyük P300 genlikleri ve antrenörlere kıyasla daha büyük N170 genlikleri sergilediler. Sonuç olarak görsel dikkat süreçleri ile antrene olmanın OİP'lerle ortaya konduğunu ve bu yüzden OİP'lerin sporcuların görsel dikkatlerini değerlendirme de güvenli ve objektif bir metod olarak kullanılabileceği kararına vardık.

Abstract:
Event Related Brain Potentials (ERPs), which are EEG changes recorded during the execution of a menatl task, are widely used for the objective evaluation of cognitive functions of the human brain. P300, one of the most studied ERP waves, is a strong correlate of the directed attention. Some of the performance sports like basketball require visual attention beside the athletic performance. The participants (players, referees, trainers) have to evaluate and judge abrupt spatial changes in the relative positions of the ball to the player(s), player(s) to the player(s), ball to the court, player(s) to the court etc. Therefore, their profession becomes a visual training session, and it can be expected that they show different ERP characteristics in comparison to sedentary person due this extra visual workout. The present study was designed to investigate the possible differences between visual attention processes of basketball players, referees, trainers and sedentary person. The experiments were carried out on nine male elite (national league) players, ten male elite (international and level A) referees, six male elite (first division) trainers and ten normal male sedentary subjects. An oddball paradigm, where a white bar on a computer screen was located either on the right or left of a fixation point, was used to obtain the P300 response. Subjects were asked to count mentally the target stimuli appearing on a certain side of the fixation point. In two recording sessions the targets were once on the right and once on the left to be comparable with the non-targets appearing on the same visual field in the other session. The present results show that there are clear differences in the latencies and amplitudes of both the P300 and N170 waves between groups. In general, basketball players were producing bigger P300 waves with shorter latencies in comparison to other groups. Referees showed longer N170 and P300 latencies in comparison to other groups, bigger P300 amplitudes in comparison to sedanters and bigger N170 amplitudes in comparison to coaches. We conclude that the training of visual attention processes are reflected in ERPs, and hence ERPs can be used as a reliable and objective evaluation method of visual attention of sportsmen.