Yalıncak Köyü (Hafik-Sivas) eski içme suyu kaynağındaki arseniğin kökeni
Origin of arsenic in the old drinking water source of the Yalıncak village (Hafik, Sivas)
Yazar: BİRSEN FERAY BİÇGEL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET ALİ KURT
Mersin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Yalıncak köyünün (Hafik, Sivas) içme suyu ihtiyacı, bölgede mevcut olan doğal su kaynaklarından karşılanmaktadır. Köye ait eski su kaynağından 2017 yılları Ağustos ayında alınan su örneğinin kimyasal analizi sonucunda 1512 µg/L arsenik (As) tespit edilmiştir. Tespit edilen bu miktar, içme suyu standartlarında As için belirtilen sınır değerin (10 µg/L) 151 katıdır. Bu çalışma, Yalıncak köyünün eski içme suyu kaynağındaki yüksek arseniğin kaynağının belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Bu kapsamda, Yalıncak köyü eski içme suyu kaynak alanını çevreleyen bölgede yüzeyleyen Bozbel formasyonundan Ağustos 2017'de toplam 55 kayaç örneği alınmıştır. Alınan bu kayaç örneklerinde, ince kesit, XRF ve SEM-EDX analizleri yapılmıştır. Polarizan mikroskop altında yapılan ince kesit analizlerine göre; kayaç örneklerinin, piroksen ve plajiyoklas mineralleriyle birlikte değişik köken ve boyutlarda kayaç ve volkanik cam parçaları içeren tüfit olduğu belirlenmiştir. Tüfitlerde, karbonatlaşma, kloritleşme ve serizitleşme türü alterasyonlar yaygın olarak görülmektedir. XRF analizi sonuçlarına göre; 55 kayaç örneğinin 10 tanesinde %0.01'den %0.14'e kadar değişen miktarlarda arsenik oksit (As2O3) tespit edilmiştir. Arsenik oksit içeren bu kayaç örneklerinde yapılan SEM-EDX analizleri ve bazı örnekler üzerinde yapılan noktasal ölçümlerde %14'e varan miktarlarda elementel arsenik mevcut olduğu görülmüştür. Yapılan tüm analizlere ait sonuçlar birlikte değerlendirildiğinde; Yalıncak köyü eski içme suyu kaynağındaki As kirliliğinin Eosen yaşlı tüfitlerdeki arsenopirit ve borarsenat minerallerinden kaynaklandığı belirlenmiştir.

Abstract:
Drinking water requirement of the Yalıncak village (Hafik, Sivas) is provided from the natural spring sources that are present in the close vicinity. Chemical analysis results of the water samples collected in August 2017 from the old water source of the village revealed arsenic (As) contents of 1512 µg/L. These quantity is 151 times the limit value specified for As in drinking water standards (10 µg/L). This study was carried out to determine the source of the high As contents in the old drinking water source of the village. In this context, a total of 55 rock samples were collected from the outcrops of the Bozbel formation in August 2017, which is located in the area surrounding the old drinking water source area of Yalıncak village. In these samples, thin section, XRF and SEM-EDX analyzes were performed. According to thin section analyzes made under polarizing microscope; the rock samples were identified as tuff, composed of pyroxene and plagioclase minerals together with rock and volcanic glass fragments of different origins and sizes. In tuffs, alterations such as carbonatization, chloritization and serizitization are common. According to the results of XRF analyzes, arsenic oxide (As2O3) was detected in 10 out of 55 rock samples in amounts ranging from 0.01% to 0.14%. SEM-EDX analyzes carried out on the rock samples containing arsenic oxide and point measurements made on some samples have shown the presence of up to 14% elemental arsenic. When the results of all analyzes are evaluated together; it is believed that As pollution in the source of old drinking water of the Yalıncak village is most likely related to tuffs of Eocene age.