A, E ve K vitaminlerinin farmasötik preparatlarda, insan plazmasında ve tavşan plazmasında farklı analitik yöntemlerle miktar analizi
Quantitative analysis of Vitamin A, E and K in pharmaceutical preparations, human and rabbit plasma samples with different analytical methods
Yazar: FATMA DEMİRKAYA
Danışman: PROF. DR. YÜCEK KADIOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Analitik Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
Vücudumuzda çeşitli görevleri olan vitaminler, küçük miktarlarda alınması gereken temel besinlerdir. ß-karoten (ß-K), provitamin A olması yanında serbest oksijen radikallerini söndüren antioksidanlardan biridir. ?-tokoferol (?-T) zincir kırıcı özelliği ile serbest radikalleri söndürür ve biyolojik sistemlerde en önemli antioksidanlardan biri olarak bilinir. Kanın pıhtılaşma proteinlerinin (faktör 2, 7, 9 ve 10) karboksilasyonunda kofaktör olarak görev alan K vitaminin ise son zamanlardaki çalışmalarda antikanser aktivite gösterdiği belirtilmektedir.Çalışmamızda, farmasötik preparatlarda, insan ve tavşan plazmasında A (ß-K ve retinol), E (?-T) ve K3 (menadion sodium bisulfit (MBS) ve menadion (MN)) vitaminlerinin belirlenmesi için farklı kromatografik ve spektrofotometrik yöntemler geliştirildi ve valide edildi (UV-Görünür Bölge, Birinci ve İkinci Türev Spektrofotometri ve HPLC-DAD yöntemleri). ß-K, ?-T ve MBS için geliştirilen ve valide edilen yöntemler, her bir vitamini ayrı ayrı içeren farmasötik preparatlara başarı ile uygulandı. Bu vitaminler için geliştirilen yöntemlerden elde edilen sonuçlar ayrı ayrı F-testi ile karşılaştırıldı ve istatiksel olarak bir fark belirlenemedi. Ayrıca, önerilen kromatografik yöntemler ile, tavşanlara ayrı ayrı tek doz olarak ß-K (100 mg), ?-T (400 IU) ve MBS (100 mg) verilen ve verildikten sonra belirlenen zamanlarda toplanan plazma örneklerinde, ß-K, retinol, ?-T ve MN analizleri yapıldı ve Retinol, ?-T ve MN'nin plazma derişim-zaman grafikleri ve farmakokinetik parametreleri elde edildi. Tavşan çalışmasından sonra, geliştirilen ve geçerlilik testleri yapılan kromatografik yöntemler, tek doz olacak şekilde ayrı ayrı ß-K (Carovit® yumuşak jelatin kapsül; 20 mg), ?-T (Evicap® yumuşak jelatin kapsül; 400 IU) ve MBS'nin (Libavit K® ampul; 40 mg) uygulandığı altı sağlıklı gönüllüden (1. grup) ve altı mesane kanserli hastadan (2.grup) belirlenen zamanlarda toplanan insan plazma örneklerinde ß-K, retinol, ?-T ve MN'nin belirlenmesinde başarı ile uygulandı. Her biri altı kişiden oluşan bağımsız iki grubun karşılaştırılmasında Student-t (%95 güven seviyesinde) testi kullanıldı. Bu istatiksel analiz yönteminden elde edilen sonuçlara göre belirtilen zamanlarda ( ß-K ve retinol için 0. ve 2,5. saat, ?-T için 0.,12.,24.,48. saat ve MN için 3. ve 5. dakika) 1. ve 2. grubun plazma ß-K, retinol, ?-T ve MN derişimleri arasında önemli bir fark bulunamazken, 0, ve 10. dakikalarda 1. ve 2. grubun plazma MN derişimleri arasında istatiksel olarak önemli bir fark bulundu. (sırasıyla, p=0.007 ve 0.049).

Abstract:
Quantitative analysis of Vitamin A, E and K in pharmaceutical preparations, human and rabbit plasma samples with different analytical methods.Vitamins are essential nutrients your body needs in small amounts for various roles in the human body. ß-carotene (ß-K) is one of antioxidant acting as a potent free radical singlet oxygen scavenger, rather than as pro-vitamin A. ?-tocopherol (?-T) has been recognized as a classic free radical scavenger with chain-braking properties and as one of the most important fat-soluble antioxidant in biological systems. Vitamin K served as a cofactor in carboxylation of blood clotting proteins (factors 2, 7, 9 and 10) has been determined to be shown anticancer activite in recent resarch.Our study, For determination of ß-K and retinol (vitamin A), ?-T (vitamin E) and menadione sodium bisulphite (MBS) and menadione (MN) (vitamins K3) in pharmaceutical preparations, human and rabbit plasma were developed and validated with spectrophotometric and chromatographic methods (Zero-, first- and second- order derivative spectrophotometry and HPLC-DAD methods).The developed and validated methods for ß-K, ?-T and MBS could be successfully applied to pharmaceutical preparations containing separately each vitamin. The results obtained from developed methods for these vitamins were separately compared (F-test) and no significant difference were found statistically. Furthermore, with proposed chromatographic methods, retinol, ?-T, MN analyzed in plasma samples collected at designated time point after single dose separately administration of ß-K (100 mg), ?-T (400 IU) and MBS (100 mg) to rabbits and the plasma concentration-time profiles and the major pharmacokinetic parameters of retinol, ?-T, MN were obtained. After in rabbit studys, the developed and validated chromatographic methods could be successfully applied to the in-vivo determination of ß-K, retinol, ?-T and MN in human plasma samples collected at designated time point from six healthy volunteers (group 1) and six bladder cancer patients (group 2) following separately administration of single dose of ß-K (Carovit® capsule; 20 mg), ?-T (Evicap® capsule; 400 IU) and MBS (Libavit K® ampul; 40 mg). Student-t test (at 95 % coeffidence level) was used to compare two independent group (1 and 2) each consisting of six subjects. According to data obtained from this statistically analysis, while there was no a significant difference between plasma ß-K, ?-T, retinol and MN concentrations in group 1 and 2 at the time ( 0 and 2,5th h for ß-K and retinol, 0, 12 th, 24 th, 48 th h for ?-T and 3 th and 5 th min for MN) the difference between plasma MN concentrations in inter-group at 0 and 10th min was statistically significant (p=0.007 and 0.049, respectively).