Cilicia bölgesi köprüleri
The bridges of Cilicia region
Yazar: İLKAY GÖÇMEN
Danışman: PROF. DR. MURAT DURUKAN
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Kilikya = Cilicia ; Köprüler = Bridges ; Mimari = Architectural ; Roma Dönemi = Roman Period ; Roma İmparatorluğu = Roman Empire ; Yollar = Roads

Özet:
Bu çalışma Roma İmparatorluğu'nun askeri dehasının yanı sıra, insanlığa en büyük armağanlarından biri olan köprü mimarisinin anlaşılmasını amaçlamaktadır. Roma dönemi öncesinde köprü inşası bilinmesine rağmen, Roma tarafından mimarlık ve mühendisliğin yaygınlaştırılması, köprülerin inşasını belli bir sistematiğe kavuşturmuştur. Köprü inşası Roma'nın ele geçirdiği ve hüküm sürdüğü tüm coğrafyalarda yerel malzeme bağlamında farklılıklar içerse de, genel mantık anlamında önemli ölçüde benzerlik göstermektedir. 
Roma, Asia Minor olarak adlandırılan Anadolu topraklarında MÖ 129'dan itibaren Ephesos merkezli Asia Eyaletini kurmuş ve bu tarihten itibaren söz konusu coğrafyada giderek etkisini arttırmaya başlamıştır. Bu çalışmanın da başlığını oluşturan 'Cilicia Bölgesi' ise MÖ 102 yılında 'Provincia Cilicia' yani askeri bölge ilan edilse de, Roma bölgede uzunca bir süre hâkimiyet sağlamakta yetersiz kalmıştır. MÖ 67 yılında Pompeius'un bölgedeki korsanlık faaliyetlerini dizginlemesinin ardından tam anlamıyla Roma kontrolüne girmiştir. MS 72 yılında Vespasianus'un Cilicia'yı bir eyalet olarak doğrudan Roma'ya bağlamasının ardından bölgede Roma gücü ve etkisi kendini göstermeye başlamıştır. Bir başka ifadeyle MS 72 yılı Cilicia Bölgesi için bir dönüm noktası niteliği taşımaktadır.  
Vespasianus'un Cilicia'da yaptığı düzenlemelerin ardından bölgede imar etkinlikleri artmış ve bu düzenlemenin bir uzantısı olarak askeri amaçlı yollar ve köprüler inşa edilmiştir. Bu bağlamda medenileşmemiş bir toplumun kontrolünde yol ve köprünün rolü oldukça önemlidir. Yol ve köprü gibi unsurlar, medeniyet ile eş anlamlıdır. Osmanlı'nın son döneminin önemli devlet adamlarından biri olan Halil Rıfat Paşa'nın da vurguladığı gibi "gidemediğin yer senin değildir" ifadesi, yollar ve köprülerin önemini en iyi biçimde ortaya koymaktadır.  
'Cilicia Bölgesi Köprüleri' adlı bu çalışma, bölgenin ilhak edilmesi ve ıslahı konusunda büyük bir önem taşıyan yol yapımı ve bununla doğrudan bağlantılı olan köprü inşasını ele almayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda özellikle doğu sınırındaki karışıklıklara müdahale etme konusunda Cilicia Bölgesi, Roma için önemli bir üs görevi görmüştür. Günümüzde Gülek Geçidi olarak bilinen Cilicia Pylai yani Cilicia Kapıları, öncesi ve sonrasında olduğu gibi Roma döneminde de mecburi güzergâh olarak kullanılmıştır. Dolayısıyla bölge, gerek Roma gerekse diğer toplumlar için stratejik bir öneme sahiptir ve bu anlamda bölgenin imar edilmesi kaçınılmaz bir olgudur.

Abstract:
This study aims at understanding the bridge architecture which is one of the greatest gifts of mankind as well as the military prodigy of the Roman Empire. Even though the construction of bridges is known much earlier, generalized such as arches and vaults, which have revolutionized the architecture and engineering in Rome, have brought bridge construction to a certain system. The construction of the bridges shows considerable similarity in the sense of general logic, with differences in the context of local material in all the geographies where Rome seized or reigned.
In Anatolia known as Asia Minor, Rome founded the Ephesos-based Asia State in 129 BC, and from that date onwards it has begun to increase its influence in the geography. The Cilicia Region, which formed the head of this work, was proclaimed "Provincia Cilicia" in 102 BC, but Rome was ineffective in ensuring dominance in the region for a long time. After the restriction of Pompeius's piracy activities in the region in 67 BC, the region was fully controlled by Rome. In AD 72, after Vespasianus connected Cilicia as a province directly to Rome, Roman power and influence began to show up in the region. In other words, 72 AD means a turning point for the region of Cilicia.
After Vespasian's regulations in Cilicia, public works in the region have increased and military roads and bridges have been built in Cilicia as an extension of this regulation. In this context, the role of the roads and the bridges in controlling of an uncivilised society is very important. Elements such as roads and bridges are synonymous with civilization. As Halil Rıfat Pasha, one of the most important statesmen of the Ottoman Empire, emphasizes, the express "you don't own the place, where you can not go" reveals the best way the significance of the road and the bridge.
The study titled "Cilicia Region Bridges", which forms the head of this work, aims at dealing with the construction of the road which means a great importance in the annexation and rehabilitation of the region and the construction of the bridge directly connected with this. In this context, the Cilicia Region is an important base for Rome, especially in interfering with the confusion in the east. The Cilicia Pylai in other words Cilicia Gates, now known as the Gülek Passage, is used as a compulsory route in the Roman period, as it was before and after Rome. Therefore, the region has a strategic importance for both Rome and other societies, and it is inevitable to be rebuilt for the region in this sense.