Fars edebiyatında Şem' u Pervâne
Candle and moths in Persian literature
Yazar: FATMA KOPUZ ÇETİNKAYA
Danışman: PROF. DR. VEYİS DEĞİRMENÇAY
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Fars Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Fars edebiyatı = Persion  literature ; Gazeller = Ghazals ; Hikaye = Story ; Kaside = Eagle ; Manzumeler = Poems ; Mesnevi = Mathnawi ; Tasavvuf = Mystic ; Şem ü Pervane = Şem ü Pervane ; Şiir = Poem

Özet:
Bu çalışmada Fars edebiyatında şem' ve pervânenin, başlangıçtan günümüze kadar kullanım şekli, hangi manaları içerdiği ve hangi şairler tarafından kaleme alın-dığı, mazmun olarak nasıl değerlendirildiği incelenmiştir. Çalışma giriş ve dört bö-lümden oluşmaktadır. Üç ana başlık halinde tertip edilen giriş bölümünde hikâye türü tanımlanıp çeşitli aşk hikâyeleri ve temsilî bir aşk hikâyesi olan Şem' u Pervâne hak-kında bilgi verilmiştir.
Birinci bölümde önce mazmun olarak şem' ve pervâne ayrı ayrı ele alınmış, şem'in ve pervânenin çeşitli terkiplerle birlikte hangi anlamlarda kullanıldığı ince-lenmiş; şem' u pervâne mesnevilerinde şem' ve pervânenin üstlendiği roller mâşuk olarak şem', âşık olarak pervâne başlıkları altında değerlendirilmiş; şem' u pervâne hikâyesi tasavvufî ve temsilî açıdan incelenmiştir.
İkinci bölümde Fars edebiyatının gazel türündeki seçkin şairleri; Sa'dî-i Şîrâzî, Hâcû-yi Kirmânî ve Hâfız-ı Şîrâzî'nin şiirlerinde; üçüncü bölümde Fars edebiyatının seçkin sufî şairleri; Senâî-yi Gaznevî, Attâr-i Nişâbûrî ve Mevlânâ Celâleddîn'in eserlerinde şem' ve pervâne incelenmiştir.
Son bölümde ise manzume olarak gazel, kaside ve mesnevi türünde tespit edi-len şem' ve pervâne şiirleri; Ehlî-yi Şîrâzî'nin Şem' u Pervâne mesnevisi Türkçeye çevrilmiş, mesnevideki kahramanlar ve olay örgüsü değerledirilmiştir.


Anahtar Sözcükler: Fars edebiyatı, Ģem„ ve pervâne, âĢık, mâĢuk, tasavvuf,temsil, Ehlî-yi ġîrâzî.

Abstract:
In this study, from beginning until today usage of candle and moth, the mea-ning that candle and moth includes and from which poets indited, how interpreted as a metaphor was examined. This study consist of entry and four sections. In the entry section which is arrenged in three main titles, story type was defined, about various love stories and candle and moth which is a allegorical love story was informed.
In the first section firstly, candle and moth apart from each other was under de-bated, usage of candle and moth with some subortinatives was investigated; in the mathnawi of candle and moth the role of candle and the role of moth under the title of candle as a lover, moth as a beloved was interpreted; story of candle and moth from mystical and allegorical perspective was analyzed.
In the second section in the poems of important poets of Persian literatüre like Saadi-e Shirazi, Hajo-e Kermani, Hafez-e Shirazi; in the third section in the Works of important mystic poets of  Persian Literature like Senayi-e Gaznavi, Attar-e Nis-hapuri, Mawlana, candle and moth was studied.
In the last section, in the poem type like ghazal, ode and mathnawi, candle and moth poems which were identified; Mathnawi of  Candle and Moth from Ahli-e Shi-razi translated into Turkish and heroes and plot were evaluated.


Keywords: Persian literature, candle and moth, lover, beloved, mysticism, allegory, Ahli-e Shirazi.