Ebeveynlerin çocuklarının kullandıkları ağız ve diş sağlığı bakım ürünlerini seçme kriterleri ve ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi
Evaluation of parents' selection criteria and related factors of oral and dental HEALTH care products' used by their children
Yazar: HİLAL ŞENOCAK
Danışman: PROF. DR. TAMER TÜZÜNER
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Diş Hekimliği Fakültesi / Çocuk Diş Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Diş Hekimliği Uzmanlık, 2023
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Ana-baba = Parents ; Ağız sağlığı = Oral health ; Ağız sağlığı ürünleri = Oral hygiene products ; Marka tercihi = Brand preference ; Oral hijyen = Oral hygiene ; Seçim kriterleri = Selection criteria ; Çocuklar = Children

Özet:
Piyasada ağız ve diş bakımına yönelik çok sayıda ve çeşitte bulunan ürünleri satın alma sürecinde ebeveynlerin tercihlerini etkileyen pek çok faktör bulunmaktadır. Bu çalışmada, ebeveynlerin çocuklarının kullandıkları ağız ve diş sağlığı bakım ürünlerini seçme kriterlerini belirlemek ve kullanım tercihleri ile ilgili olabilecek etkili faktörleri incelemek amaçlanmıştır.
Çalışma amacı doğrultusunda istenilen verilere ulaşmak için Haziran 2022- Eylül 2022 tarihleri arasında Karadeniz Teknik Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Pedodonti Anabilim Dalı'na başvuran 0-14 yaş aralığındaki çocukların ebeveynlerine (n=270), ebeveynlerin ve çocukların sosyodemografik verileri ile ağız hijyeni alışkanlıkları ve ebeveynlerin çocuklarının kullandıkları ağız ve diş bakımı ürünlerinin seçimini etkileyen faktörleri değerlendiren sorulardan oluşan üç bölümlük anket uygulaması yapıldı. İstatistiksel analizler sırasında tanımlayıcı istatistikler ve ki-kare testi kullanıldı. Tüm analizlerde p<0.05 düzeyi anlamlı olarak kabul edildi.
Anket sonuçlarına göre, ebeveynlerin çocukları için en çok temin ettikleri ağız ve diş bakım ürünlerinin kombine olarak diş fırçası ve diş macunu (%84.1) olduğu ve kombine olarak diş fırçası ve macunla beraber diş ipi (%6.7) veya ağız bakım suyu (%6.3) gibi yardımcı temizlik ürünleri temininin oldukça az olduğu tespit edildi. Ebeveyn seçimlerinde en etkili faktörün diş hekimi tavsiyesi (%85.9) olduğu; ebeveyn eğitim durumu ve yaşı, aile gelir düzeyi, ebeveyn ve çocuk diş hekimi ziyareti sıklığı, bitkisel ve doğal içerikli ürün, geçmiş deneyim, eczacı önerisi, marka, ürünün kolay ulaşılabilir olması, tat ve kokunun da etkili olduğu saptandı. Ebeveyn eğitim durumunun "bitkisel içerikli ürün tercih ederim" önermesine, "çocuklarınızın kullanımı için aşağıdaki ürünlerden hangisi/hangilerini temin ediyorsunuz" ve "çocuklarınızın ağız ve diş sağlığı ürünleri seçerken kime danışırsınız?" sorularına, anlamlı bir etkisi olduğu tespit edildi. (sırasıyla p=0.014, p=0.005 ve p=0.005). Ailenin yaklaşık aylık geliri ile "çocuklarınızın kullanımı için aşağıdaki ürünlerden hangisi/hangilerini temin ediyorsunuz" sorusu, "bitkisel içerikli ürün tercih ederim" ve "kalite konusunda markaya güvenme" önermeleri arasında istatiksel olarak anlamlı ilişki varlığı bulgulandı (sırasıyla p<0.001, p=0.021 ve p=0.018). "Ağız ve diş sağlığı bakımı için diş fırçası ve diş macunu dışında hangi ürünleri kullanırsınız?" sorusu ile çocukların kullanımı için temin edilen ürünlerin sorgulandığı soru arasında istatiksel olarak anlamlı ilişki saptandı (p<0.001).
 "Bitkisel içerikli olması" öncülüne ebeveynlerin çoğunun (%41.9) oldukça önemli ve "içeriğinin sadece doğal ürünlerden oluşuyor olması" öncülüne de çoğunluğun (%40.4) çok önemli yanıtını verdiği tespit edildi. Ayrıca ebeveynlerin %51.1'inin bitkisel içerikli diş macunlarının daha güvenilir olduğunu düşündüğü görüldü. "Çocuklarınızın ağız ve diş sağlığı ürünleri seçerken kime danışırsınız?" sorusuna çocukların diş hekimi ziyareti sıklığının anlamlı bir şekilde etki ettiği saptandı (p<0.001). Ebeveynlerin çocukları için ürün temin ettikleri yerin çoğunlukla (%55.9) market olduğu ve çocukların günlük diş fırçalama sıklığıyla ürün temin edilme yeri arasındaki ilişkinin anlamlı olduğu tespit edildi (p=0.006). Bunlarla birlikte ürün fiyatı, öğretmen önerisi, arkadaş tavsiyesi, reklam, tanıtıcı broşür ve sosyal medyanın ebeveyn ürün seçiminde etkili olmayabileceği ortaya konuldu. 
 Sonuç olarak; diş hekimlerinin ve üreticilerin ebeveynlerin çocukları için ürün seçimindeki kriterlerinin farkında olarak toplum ağız diş sağlığını iyileştirmeye yönelik adımlar atması gerektiği düşünülebilir.

Abstract:
There are many factors that affect the preferences of parents in the process of purchasing a large number and variety of products for oral and dental care in the market. In this study, it is aimed to determine parents' choice criteria of oral and dental care products for their children and to examine the effective factors that may be related to their preferences.
In order to reach the desired data in line with the purpose of the study, a 3-part questionnaire consisting of questions evaluating the factors affecting the choice of oral and between 0-14 years of age, who applied to Karadeniz Technical University Faculty of Dentistry, Department of Pedodontics between June 2022 and September 2022, considering  the sociodemographics. Descriptive statistics and chi-square test were used during statistical analysis. A p<0.05 level was considered significant in all analyzes.
According to the results of the survey, it was determined that the most purchased oral and dental care products for their children were toothbrush and toothpaste combined (%84.1), and the supply of auxiliary cleaning products such as dental floss (%6.7) or mouthwash (%6.3) in combination with toothbrush and paste was found to be very low. Although the most effective factor is the dentists' advice (%85.9) in parental choices, parents' education status and age, family income level, parent and child's dentist visit frequency, the amount of herbal ingredients in a product, past experiences, pharmacist recommendations, brand, product availability, taste and smell were also found to be effective in decision making. It was determined that the education level of the parents had a significant effect on the answers to questions "Which of the following products do you supply for your children's use?" and "With whom do you consult when choosing oral and dental health products for your children?" as well as the tendency of choosing the premise "I prefer products with herbal ingredients" (p=0.014, p=0.005 ve p=0.005 respectively). A statistically significant relationship between the approximate monthly income of the family and the question "Which of the following products do you supply for your children?" and also the premises "I prefer products with herbal ingredients" and "trust the brand for quality" (p<0.001, p=0.021, p=0.018 respectively). A statistically significant relationship was found between the question of "Which products do you use other than toothbrush and toothpaste for oral and dental health care?" and the question of the products provided for the use of children (p<0.001) 
It was determined that most of the parents (%41.9) answered "very important" to the premise "inclusion of herbal ingredients" and that the majority of the parents (%40.4) also answered "very important" to the premise "containment of natural products only". Furthermore, it was concluded that parents (%51.1) tend to find herbal toothpastes more reliable. It was determined that the frequency of dental visits of children significantly affected the answers to the question "with whom do you consult when choosing oral and dental health products for your children?" (p<0.001). It was determined that parents mostly supply dental care products for their children from supermarkets (%55.9) and the relation between the daily toothbrushing frequency of the children and where the product was supplied from was significant (p=0.006). Nonetheless, it has been revealed that criterias such as product price, teacher recommendation, friend recommendation, advertisement, promotional brochure and social media may not be effective in parents' product selection.
 In conclusion; It can be considered that dentists and manufacturers should take steps for improvement of public oral and dental health with full awareness of parents' decision making criterias for their children.