Vadeli işlem piyasalarının makro ekonomik göstergeler üzerinde etkisi; Türkiye ile MENA ülkelerinin karşılaştırılması
Impact of futures markets on macroeconomic indicators: Comparison of Türkiye and MENA countries
Yazar: SOLEİMAN GHAREHGHOOL
Danışman: PROF. DR. SERVER DEMİRCİ
Marmara Üniversitesi / Bankacılık ve Sigortacılık Enstitüsü / Sermaye Piyasası ve Borsa Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Ekonomilerin serbestleşmesi ile birlikte finansal piyasaların gelişimi hızlanmıştır. Son yıllarda finansal piyasaların alt bölümü olan vadeli işlem piyasasının gelişimi önemli hale gelmiştir. MENA ülkeleri, yeni gelişen piyasalar olarak vadeli işlem piyasalarını ve bu piyasaların gelişiminde karşılaşabilecek olası sorunları ve ekonomiye katkı sağlama durumunu inceleyen çalışmalar oldukça azdır. Diğer önemli konu ise MENA vadeli işlem piyasasının henüz gelişmemiş bir piyasa olmasıdır. Türkiye ile MENA ülkeleri arasında çeşitli alanlarda süregelen işbirliği ve ilişkiler mevcuttur. Bu ilişkiler ekonomik, politik, kültürel ve güvenlik alanlarında daha yoğunlaşmış durumdadır. Tarihi, coğrafi, dini ve stratejik yakınlık da bu ilişkileri daha da güçlendiren faktörler arasında bulunmaktadır. MENA ülkelerinin entegrasyon süreçleri hız kazanırken, rekabet gücünü arttırmaya çalıştığı görülmüştür. Bu çalışmada, MENA ülkelerinin vadeli işlem piyasasının ekonomiye katkı sağlayıp sağlamadığı ve vadeli işlem piyasalarının gelişiminde karşılaşabileceği sorunlar incelenmiştir. Çalışma, genel bir değerlendirme yapmak amacıyla SWOT analizini kullanmayı hedeflenmiştir. Ayrıca, Türkiye'nin vadeli işlem piyasasının durumunu inceleyerek, MENA ülkelerinin bu alandaki konumunu belirlemeye çalışmıştır. Ancak bu ülkelerin yerel finansal piyasaları, genellikle düşük likiditeye sahip, zayıf yapıda ve yeterli BT altyapısından yoksun olmaları nedeniyle ciddi değişkenlikler göstermektedir. Bu piyasalarda iyileştirilmiş finansal aracılık ve uluslararası finansal entegrasyon süreçlerin hızlandırması, sermayenin daha etkin kullanılmasına ve yatırımların artmasına yardımcı olabilir. Küresel mali kriz döneminde, Mısır, Ürdün, Fas, Kuveyt ve BAE gibi ülkelerin sermaye piyasalarında ve gayrimenkul sektöründe oluşan balonlar, daha fazla küresel mali entegrasyon kırılganlıklarını arttırarak ve sistematik risklerin ortaya çıkmasına neden olmuştur. MENA ülkelerinde vadeli işlem piyasalarının gelişimi için; likidite artışının yanı sıra kredi ve finansal hizmet kurumlarının kurulması, bu sayede önemli sayıda yatırımcı, arbitrajcı, spekülatör ve hedger'lerin oluşturulması önemli rol oynayabilir. Ayrıca, yasal düzenlemelerin geliştirilmesi, takas hizmetlerin kalitesinin arttırılması, finansal okuryazarlık seviyesinin yükseltilmesi, reformların düzenlenmesi ve uygulanması, yatırım koruma haklarının geliştirilmesi ve teknoloji altyapısının iyileştirilmesi gibi adımlar da gelişimin desteklenmesine katkı sağlayabilir.

Abstract:
With the liberalization of economies, the development of financial markets has accelerated. In recent years, the development of the futures market, which is a subdivision of financial markets, has become important. There are very few studies examining the MENA countries, futures markets as emerging markets, possible problems that may be encountered in the development of these markets and their contribution to the economy. Another important issue is that the MENA futures market is an underdeveloped market. There are ongoing cooperation and relations in various fields between Turkey and MENA countries. These relations are more concentrated in the economic, political, cultural and security fields. Historical, geographical, religious and strategic proximity are among the factors that further strengthen these relations. It has been observed that MENA countries are trying to increase their competitiveness while their integration processes are accelerating. In this study, whether the futures market of MENA countries contributes to the economy and the problems that futures markets may encounter in the development are examined. The study aimed to use SWOT analysis to make a general assessment. In addition, by examining the situation of Turkey's futures market, it tried to determine the position of MENA countries in this area. However, the local financial markets of these countries are highly volatile, often with low liquidity, weak structure and lack of adequate IT infrastructure. Improved financial intermediation and accelerating international financial integration processes in these markets can help to use capital more effectively and increase investments. During the global financial crisis, the bubbles in the capital markets and real estate sectors of countries such as Egypt, Jordan, Morocco, Kuwait and the UAE increased the vulnerabilities of further global financial integration and led to the emergence of systematic risks. For the development of futures markets in MENA countries; In addition to the increase in liquidity, the establishment of credit and financial services institutions, thus creating a significant number of investors, arbitrageurs, speculators and hedgers can play an important role. In addition, steps such as improving legal regulations, increasing the quality of clearing services, raising the level of financial literacy, regulating and implementing reforms, improving investment protection rights and improving technology infrastructure can also contribute to supporting the development.