Fatih Sultan Mehmet Dönemi kültür ve edebiyatı
The Culture and literature in the era of Fatih Sultan Mehmet
Yazar: İBRAHİM AKYOL
Danışman: PROF. DR. MUHİTTİN ELİAÇIK
Kırıkkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Edebiyat = Literature ; Fetihler = Conquest ; Kültür = Culture ; Mehmed II = Mehmed II ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; İlim = Science ; İstanbul = Istanbul

Özet:
"Fatih Sultan Mehmet Dönemi Kültür ve Edebiyatı" adını taşıyan bu çalışmada Osmanlı Devleti'nin Beylikten İmparatorluğa geçiş sürecinde önemli bir nokta olan İstanbul'un fethinin, Osmanlının ilim, kültür ve edebiyat hayatına etkileri incelenmiştir. Özellikle ilim ve kültür hayatı, edebiyatı besleyen birer kaynak olarak ele alınmıştır. 
Fatih Sultan Mehmet dönemi ile II. Bayezid dönemi, Türk edebiyatının kuruluşu ile klasik devir arasındaki geçiş dönemini oluşturmaktadır. Fatih Sultan Mehmet, büyük bir devlet adamlığı yanısıra alimleri ve şairleri himâye eden bir kişidir. Etrafında geniş bir ilim adamı ve şairler bulunmaktadır.  Onun bilime, sanata, kültüre ve edebiyata önem vermesiyle İstanbul, XV. asrın II. yarısından itibaren Doğu ve Batı'nın önemli kültür ve sanat merkezi olmuştur. 
Bu çalışmada Fatih'in ilme ve ilim adamlarına verdiği önem incelenmiş, dönemin ilim adamları araştırılmıştır. Ayrıca eğitim ve eğitim kurumları, kütüphaneler ve Fatih'in özel kütüphanesi incelenmiş, zengin bir kütüphane ve bilgi birikiminin olduğu ortaya konmuştur. Fatih Sultan Mehmet dönemindeki de ilmî ve edebî hayatın zenginliği  Osmanlı Türkçesinin klasikleşmesini hızlandırmıştır.
 İstanbul'un fethinde mutasavvıfların önemli katkıları olmuş, bu mutasavvıfları da Fatih himâye etmiştir. Ayrıca fetihden sonra tarikatlar, İstanbul'da kurumsallaşmaya başlamışlardır. 
Fatih döneminde Orta Asya ile kültürel ve edebî ilişkiler geliştirilmiş, ilim adamları ve şairler İstanbul'a davet edilmiştir. Bu dönemde, edebî hayatın gelişmesini ve zenginleşmesini sağlayan en önemli yapı edebî çevrelerdir. İstanbul'da Fatih Sultan Mehmet, Vezir-i Azam Mahmut Paşa, Amasya'da Şehzade Bayezid, Karaman'da Cem Sultan ve Bursa'da Ahmet Paşa'nın etrafında şairlerin toplanması edebî hayatı hareketlendirmiş ve zenginleştirmiştir. Fatih döneminde yaşayan 80'in üzerinde şair tespit edilmiştir. 
Ayrıca bu dönemde ilmî, fikrî, dinî, edebî, tasavvufî vb. eserlerin telifinde ve tercümesinde daha önceki dönemlere göre büyük artışlar olmuştur.  
Bütün bu atılımlar Osmanlı-Türk kültür ve edebiyatının 16. yüzyıldaki büyük gelişimini hazırlayan bir devre olarak dikkat çekmektedir. 

ANAHTAR KELİMELER: 
Osmanlı, Fatih Sultan Mehmet, İstanbul, kültür, edebiyat, şair, eser.

Abstract:
In this study titled "The Culture and Literature in the era of Fatih Sultan Mehmet",  the influences of the conquest of Istanbul, which was a milestone for the Ottoman State in the transition period from Beylic to Empire, to the intellectual, cultural and the literary life of the Ottomans were studied.The scientific and cultural life was especially taken into consideration as a source feeding literature.
The periods of Fatih Sultan Mehmet and Bayezid II constituted the transition period between the establishment of the Turkish literature and the classical era. As well as being a great statesman, Fatih Sultan Mehmet was a person protecting scholars and poets. There were a lot of scholars and poets around him. Istanbul became a significant culture and art center of East and West in the XV century as a result of his interest to science, art, culture and literature.
In this study the importance given to science and scholars by Fatih Sultan Mehmet was discussed while the scholars of the period were being researched. Furthermore, education and educational institutions, libraries and Fatih Sultan Mehmet's private library were all examined and so the richness of his library and his profound knowledge were introduced. The richness of Fatih Sultan Mehmet's scientific and literary life accelerated the process of becoming classic of the Ottoman Turkish language.
The Sufis, who made significant contributions to the Conquest of Istanbul, were under protection of Fatih Sultan Mehmet. In addition, they initialized to be institutionalized after the Conquest.
During this period the cultural and literary relations with the Central Asia were developed, and scholars and poets were invited to Istanbul. In this period, the most important element making the literary life developed and enriched was literary surroundings. The gatherings of poets  aroundFatih Sultan Mehmet and the Grand Vizier Mahmut Pasha in Istanbul, ŞehzadeBayezid in Amasya, Cem Sultan in Karaman and Ahmet Pasha in Bursa  made the literary life active and enriched. More than 80 poets living in this period have been identified.
Moreover, compared to the previous periods there were significant increases in the translation and the compilation of scientific, intellectual, religious, literary, mystical works etc.  
All these great advances have been regarded as the preparatory phase of the great development of  the Ottoman-Turkish culture and literature  in the 16th century.

Keywords: 
Ottoman, Fatih Sultan Mehmet, Istanbul, culture, literature, poet, work.