Baskil (Elazığ) dolaylarındaki tütün tepeleri Fe-oksit cevherleşmesinin jeokimyası ve oluşum koşullarının incelenmesi
The geochemistry and the formation condition of the tütün hills Fe-oxide mineralization around Baskil (Elaziğ)
Yazar: BURCU KARATAŞ
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA AKYILDIZ
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
İnceleme alanı Doğu Toroslarda, Malatya-Elazığ arasında yer alan Baskil bölgesindeki Tütün Tepelerinde bulunmaktadır. Cevherleşme, Geç Kretase yaşlı Bilaser Tepe magmatitlerince kesilen Baskil magmatitleri ile ilişkilidir. Çalışma alanında sodik-kalsik alterasyon, potasik ve serizitik alterasyonlar belirlenmiştir. Sodik-kalsik alterasyon zonunun ilk kez bu çalışma ile belirlenmesiyle cevherleşmeler Fe-Oksit-Cu-Au (IOCG) yatakları açısından değerlendirilmiştir. Bölgedeki cevherleşme, Koniasiyen-Santoniyen yaşlı (82-86 My), kalkalkalen karakterde ve I-tipinde Baskil Magmatitleri ile sonrasında gelişen daha genç (73-74 My) ve okyanusal yay ile Toros platformunun çarpışması sonrası genişlemeli bir ortamı temsil eden Kampaniyen yaşlı Bilaser Tepe Magmatitleri ile ilişkilidir. Bu cevherleşmeler diyoritlerde gelişmiş sodik-kalsik alterasyon içerisinde yoğun manyetit saçınımları ile ender olarak manyetit damarları şeklindedir.
Mineral parajenezinde manyetit, molibdenit, pirit, arsenopirit, kalkopirit, sfalerit, galen, hematit, malakit ve azurit saptanmıştır. Manyetitlerde Ti içeriği % 0,13-0,64 olarak belirlenmiştir. Fe ort. % 20,13 şeklindedir. Kuvarslarda ölçülen sıvı kapanımlarda oluşum sıcaklıkları ortalama 320,3 0C ve tuzluluk ortalama olarak % 11.32 NaCl eşdeğeridir. Bu cevherleşmelere ait izotop analiz sonuçları δ34Spirit= 6-8,9; δ34Sk.pirit= 3,8-5,5; δ18Okuvars=10,8-13,2 ve δD= -37- -53 aralığında belirlenmiştir. Tütün Tepeleri cevherleşmelerinde belirlenen alterasyon tipleri, litolojik özellikleri, mineral birlikteliği,  manyetitlerdeki düşük Ti içeriği, cevher ve yan kayaçların ana-iz element içerikleri, oluşum sıcaklıkları, tuzluluk, δ34S, δ18O ve δD izotop değerleri birlikte değerlendirildiğinde Fe-Oksit-Cu-Au (IOCG) yatakları ile büyük benzerlikler sunduğu saptanmıştır.

Abstract:
The study area is located at Tütün Tepeleri in the Baskil region between Malatya and Elazığ, in the Eastern Tauride Mountains. Mineralization is related to Baskil magmatites intruded by the Late Cretaceous Bilaser Tepe magmatites. In the study area, sodic-calcic alteration, potasic and sericitic alterations were determined. The mineralization was evaluated in terms of Fe-Oxide-Cu-Au (IOCG) deposits by determining the sodic-calcic alteration zone for the first time in this study. The mineralizations in the region are related to the Campanian aged Bilaser Tepe Magmatics, representing divergent environment formed in a post-collisional setting that occured between the calcalkalen in character and I-type, Coniasian-Santonian aged Baskil Granitoid together with laterely formed younger oceanic arc and Taurid platform. These mineralizations are dominant magnetite scatters within the sodic-calsic alterations formed in the diorites with rare magnetite veins. 
In mineral paragenesis; magnetite, molybdenite, pyrite, arsenopyrite, chalcopyrite, sphalerite, galena, hematite, malachite and azurite were determined. Ti content in magnetites was measured as 0.13-0.64%. Average Fe is 20.13%. Average formation temperatures as well as salinity of liquid inclusions in quartz minerals are of 320.3oC and 11.32% NaCl. The isotope analysis results of these mineralizations were determined in the range of δ34Spirit = 6-8.9; δ34Sk.pirit = 3.8-5.5; δ18Oquartz= 10.8-13.2 and δD = -37 / -53. When alteration types determined, lithological properties, mineral association, low Ti content in magnetites, main-trace element contents of ore and side rocks, formation temperatures, salinity, δ34S, δ18O and δD isotope values are evaluated together for Tütün Tepeleri mineralizations, it can be concluded that it has a great similarities to Fe-Oxide-Cu-Au (IOCG) deposits in general.