Sigara kullanımının apikal periodontitis ve sinüs membran kalınlığına etkisinin farklı görüntüleme teknikleriyle retrospektif olarak incelenmesi
Retrospective investigation of the effect of smoking on apical periodontitis and sinus membrane thickness with different imaging techniques
Yazar: GÜLŞEN ERMİŞ
Danışman: PROF. DR. ALİ ERDEMİR
Kırıkkale Üniversitesi / Diş Hekimliği Fakültesi / Endodonti Ana Bilim Dalı
Derece: Diş Hekimliği Uzmanlık, 2022
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Konik ışınlı bilgisayarlı tomografi = Cone-beam computed tomography ; Membrafon = Membrafon ; Periapikal hastalıklar = Periapical diseases ; Periodontal hastalıklar = Periodontal diseases ; Periodontitis = Periodontitis ; Radyografi-dental = Radiography-dental ; Retrospektif çalışmalar = Retrospective studies ; Sigara içme = Smoking

Özet:
Periapikal lezyonlar; kök apeksi çevresinde yer alan enflamatuar bir süreci 
temsil eder, tanı ve tedavisinde dikkatli bir anamnez, klinik ve radyolojik muayene 
gerekmektedir. Günümüzde; periapikal lezyonların değerlendirilmesinde panoramik 
ve periapikal radyografilerin sıklıkla kullanılmasına rağmen, geleneksel radyografi 
tekniklerine göre daha yüksek oranda doğru tanı koymayı sağladığı bilinmekte olan 
Konik Işınlı Bilgisayarlı Tomografi (KIBT) kullanımı yaygınlaşmıştır.
Bu çalışmanın amacı, panoramik radyografinin KIBT'e göre periapikal 
lezyonları saptamadaki duyarlılığı ve sigara kullanımı, periapikal lezyonlar ve sinüs 
membran kalınlığı ilişkisini değerlendirmektir.
Bu çalışmada 2015-2020 yılları arasında Kırıkkale Üniversitesi Diş Hekimliği 
Fakültesi'ne başvuran 271 bireyden alınan KIBT ve dijital panoramik radyografi 
görüntülerinin oluşturduğu arşiv kullanılmıştır. Toplam 1732 maksiller premolar ve 
molar dişlerin periapikal lezyonları PAİ skorlaması yapılarak KIBT ve panoramik 
radyografi üzerinden değerlendirilmiştir. KIBT üzerinden periapikal lezyonların 3 
düzlemde lezyonun en geniş olduğu alanda ölçümler gerçekleştirilmiştir. Ayrıca 271 
bireye ait 542 maksiller sinüs membran kalınlıkları KIBT görüntülerinde sagital 
kesitte vertikal olarak ölçülmüştür. Kategorik grupların karşılaştırılmasında Mann 
Whitney U testi ve ki-kare testi kullanılmıştır. Normal dağılımdan gelmeyen 
değişkenler arasındaki ilişkiler değerlendirilirken Spearman's Korelasyon 
katsayısından yararlanılmıştır.
271 bireyin 184'ünde (%67,89) en az 1 dişinde periapikal lezyon saptanmıştır. 
İncelenen dişlerin 324'ünde (%18,7) periapikal lezyon tespit edilmiştir. Cinsiyet ve 
yaş ile periapikal lezyon arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık görülmemiştir 
xii
(p>0,05). 271 bireyin 207'sinde (%76,38) en az bir dişinde ve incelenen 1732 dişin 
445'inde (%25,7) kök kanal tedavisi gözlenmiştir. 445 kök kanal tedavili dişin 
109'unda (%24,5) periapikal lezyon saptanmıştır. Sigara kullanan bireylerde 
periapikal lezyon bulunma oranı sigara kullanmayanlara kıyasla yüksek bulunmuştur 
(p<0,05). Tüm düzlemlerde 324 dişin 192'sinde (%59,31) KIBT üzerinden lezyon 
tespit edildiği halde panoramik radyografide periapikal lezyon izlenmemiştir. Ayrıca 
periapikal lezyonlu dişlerde panoramik-PAİ değerleri ve tüm düzlemlerde KIBT-PAİ 
değerleri arasındaki ilişkinin orta ve güçlü düzeyli ve aynı yönlü olduğu tespit 
edilmiştir (p<0,05). Sinüs membran kalınlığının erkeklerde kadınlara kıyasla arttığı; 
45-64 yaş grubunda diğer yaş gruplarına kıyasla ve sigara kullanan bireylerde
kullanmayanlara kıyasla daha yüksek olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). Periapikal 
lezyon tespit edilen dişlere komşu sinüs membran kalınlığının periapikal lezyon 
bulunmayan dişlere komşu sinüse kıyasla daha fazla oranda arttığı gözlenmiştir 
(p<0,05). Periapikal lezyonlu dişlerde KIBT-PAİ skoru ile bu dişlere komşu sinüs 
membran kalınlığı arasındaki ilişkinin zayıf-orta düzeyli ve aynı yönlü olduğu 
görülmüştür (p<0,05). Tek taraflı periapikal lezyonu olan bireylerde periapikal 
lezyona komşu sinüs membranı kalınlığının, aynı bireylerde periapikal lezyon 
olmayan bölgedeki sinüs membran kalınlığına göre daha yüksek oranda arttığı tespit 
edilmiştir (p<0,05). Bu çalışmanın sonucunda, KIBT'nin panoramik radyografiye 
kıyasla periapikal lezyonları saptamada daha başarılı olduğu, sigara kullanan 
bireylerde kullanmayanlara kıyasla daha yüksek oranda periapikal lezyon izlendiği
bulunmuştur. Sinüs membran kalınlığının yaş ile birlikte, erkek bireylerde kadın 
bireylere oranla ve sigara kullanan bireylerde sigara kullanmayan bireylere oranla 
arttığı ve periapikal lezyon ile sinüs membran kalınlığı arasında aynı yönlü ilişki 
olduğu saptanmıştır. 
Anahtar Kelimeler: Periapikal Lezyonlar, Panoramik Radyografi, KIBT, Sigara 
Kullanımı, Sinüs Membran Kalınlığı

Abstract:
Periapical lesions; It represents an inflammatory process around the root apex, 
and its diagnosis and treatment requires a careful anamnesis, clinical and radiological 
examination. Today; although panoramic and periapical radiographs are frequently 
used in the evaluation of periapical lesions, the use of Cone Beam Computed 
Tomography (CBCT), which is known to provide a higher rate of accurate diagnosis 
than traditional radiography techniques, has become widespread.
The aim of this study was to evaluate the sensitivity of panoramic radiography 
in detecting periapical lesions compared to CBCT and the relationship between 
smoking, periapical lesions and sinus membrane thickness.
In this study, the archive consisting of CBCT and digital panoramic 
radiography images taken from 271 individuals who applied to Kırıkkale University 
Faculty of Dentistry between 2015-2020 was used. Periapical lesions of a total of 1732 
maxillary premolars and molars were evaluated using PAI scoring, on CBCT and 
panoramic radiography. The measurements were made in the area where the lesion 
was the widest in 3 planes of the periapical lesions on CBCT. In addition, 542 
maxillary sinus membrane thicknesses of 271 individuals were measured vertically in 
sagittal section on CBCT images. Mann Whitney U test and chi-square test were used 
to compare categorical groups. Spearman's correlation coefficient was used when 
evaluating the relationships between variables that did not come from the normal 
distribution.
Periapical lesion was detected in at least 1 tooth in 184 (67.89%) of 271 
individuals. Periapical lesions were detected in 324 (18.7%) of the examined teeth. 
There was no statistically significant difference between gender and age and periapical 
xiv
lesion (p>0.05). The root canal treatment was observed in at least one tooth in 207 
(76.38%) of 271 individuals and 445 (25.7%) of the 1732 teeth examined, 445 
(25.7%). Periapical lesions were detected in 109 (24.5%) of 445 root canal treated 
teeth. Periapical lesions were found to be higher in smokers compared to non-smokers 
(p<0.05). Although lesions were detected on CBCT in 192 (59.31%) of 324 teeth in 
all planes, no periapical lesion was observed on panoramic radiographs. In addition, it 
was determined that the correlation between panoramic-PAI values and CBCT-PAI 
values in all planes in teeth with periapical lesions was moderate and strong and the 
same direction (p<0.05). The sinus membrane thickness was increased in men 
compared to women; It was determined that it was higher in the 45-64 age group and 
smokers compared to other age groups and non-smokers (p<0.05). It was observed that 
the sinus membrane thickness adjacent to teeth with periapical lesions increased more 
than the sinus membrane thickness adjacent to teeth without periapical lesions 
(p<0.05). In teeth with periapical lesions, the relationship between the CBCT-PAI 
score and the sinus membrane thickness adjacent to these teeth was weak-moderate 
and the same direction (p<0.05). It was determined that the sinus membrane thickness 
adjacent to the periapical lesion in individuals with unilateral periapical lesion 
increased at a higher rate than the sinus membrane thickness in the same individuals 
without periapical lesion (p<0.05).
As a result of this study, it was found that CBCT was more successful in 
detecting periapical lesions compared to panoramic radiography, and a higher rate of 
periapical lesions was observed in smokers compared to non-smokers. It has been 
determined that the sinus membrane thickness increases with age, in male individuals 
compared to female individuals, and in smokers compared to non-smokers, and there 
is a same-sided relationship between periapical lesion and sinus membrane thickness.
Keywords: Periapical Lesions, Panoramic Radiography, CBCT, Smoking, Sinus 
Membrane Thickness