Mondros Mütarekesi'nden Cumhuriyet'e Anadolu basınında Türk-Sovyet ilişkileri (1918-1923)
Turkish-Soviet relations in the Anatolian press from the Mondros Agreement to the Republic (1918-1923)
Yazar: ALİ AKYILDIZ
Danışman: DOÇ. DR. CENGİZ ŞAVKILI
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Basın = Press ; Komünizm = Communism

Özet:
Modern zamanlardaki tarih araştırmaları için Millî Mücadele dönemi gazete ve mecmuaları önemli kaynaklardır. Çalışmada 1918-1923 yılları arasındaki Türk-Rus ilişkilerinin basındaki yansımaları ele alınmıştır. Tam koleksiyona ulaşabilen, bölgelerinde önemli yeri olan gazeteler çalışmaya dâhil edilmiştir. Köşe yazıları üzerinden gazetelerin değişen yayın politikaları irdelenmiştir. Araştırma Millî Mücadele Dönemindeki Anadolu basınının gelişimine de ışık tutmuştur. Çalışmanın ilk bölümünde sosyalizm fikrinin ortaya çıkışı, basının Türkiye'de gelişimi ve I. Dünya Savaşı'nın basına etkisi değerlendirilmiştir. İncelenen dönemde Türk-Rus ilişkilerinin basında en yoğun olduğu dönem 1920 yılıdır. Söz konusu yılda cephe savaşlarındaki belirsizlik, Bolşevik Rusya'dan askeri yardım beklentisi ve rejim ihracı gibi konular gündemin önemli başlıklarıdır. Bolşevik Rusya yönetimi, Anadolu'ya rejim ihracı amacıyla farklı grup ve partileri kullanmaya çalışmıştır. Ankara Hükümeti bu faaliyetlere karşılık Çerkez Ethem isyanı sonrası basın alanında ilk yaptırım sürecini başlatmış. Aynı zamanda Resmi Türkiye Komünist Fırkası kurularak komünist örgütlenmeler kontrol altına alınmaya çalışılmıştır. Ankara Hükümeti'nin cephe savaşlarını kazanmaya başlamasıyla 1921 yılı içerisinde ise Moskova (16 Mart 1921) ve Kars (13 Ekim 1921) Antlaşmaları gibi önemli adımlar atılmıştır. Böylelikle 1920 yılı basınındaki analizlerin yerini antlaşmalarla beraber siyasilerin nezaket içeren mesajları almaya başlamıştır. Türk-Rus ilişkilerinde Ali Fuat Paşa'nın Moskova'dan ayrılması gibi belli başlı sorunlar ortaya çıksa da bu durumlar basına yansıtılmamıştır. Büyük Taarruz'dan sonra ise basın yeni bir yaptırım dönemine girmiştir. Bu dönemde sol basının yanı sıra muhalif neşriyat üzerinde kovuşturmalar yapılmıştır. Zira Ankara Hükümeti Lozan Barış Antlaşması öncesi batı yanlısı politika çizmek istemiştir. Söz konusu dönemde Sovyet Rusya destekli sol basına karşı yapılan kovuşturmalara Bolşevikler açık tepki koymasa da Moskova basının Anadolu aleyhinde haberler yaptığı anlaşılmaktadır. Anadolu basınına yansıyan bu durumun çok uzun süreli olmadığını da belirtmek gerekir. Sovyet Rusya konsoloslukları Anadolu'da kültürel ve sosyal konularda aktif bir görüntü çizmiştir. Çalışmada elde edilen sonuçlar Anadolu'daki neşriyatın kontrollü bir basın olduğuna işaret etmektedir. Araştırma neticesinde elde edilen bulgular yeni çalışmalara kapı açacak niteliktedir.

Abstract:
Newspapers and magazines of the War of Independence period are important sources for historical research in modern times. This study focuses on the reflections of Turkish-Russian relations between 1918 and 1923 in the press. Newspapers that had access to a complete collection and had an important place in their region were included in the study. The changing editorial policies of the newspapers were analyzed through columns. The research also shed light on the development of the Anatolian press during the War of Independence. In the first part of the study, the emergence of the idea of socialism, the development of the press in Turkey and the impact of World War I on the press were evaluated. In the period analyzed, the most intense period of Turkish-Russian relations in the press was 1920. In the year in question, issues such as the uncertainty in the frontline wars, the expectation of military aid from Bolshevik Russia and the exportation of the regime were important topics on the agenda. The Bolshevik Russian administration tried to use different groups and parties to export a regime to Anatolia. In response to these activities, the Ankara Government initiated the first sanction process in the field of press after the rebellion of Circassian Ethem. At the same time, communist organizations were tried to be taken under control by establishing the Official Communist Party of Turkey. In response to these activities, the Ankara Government initiated the first sanction process in the field of press after the rebellion of Çerkez Ethem. At the same time, the official Communist Party of Turkey was established and communist organizations were tried to be taken under control. As the Ankara Government started to win the frontline wars, important steps such as the Treaties of Moscow (March 16, 1921) and Kars (October 13, 1921) were taken in 1921. Thus, the analyses in the press of 1920 were replaced by politicians' messages of politeness with the treaties. Although certain problems emerged in Turkish-Russian relations, such as Ali Fuat Pasha's departure from Moscow, these were not reflected in the press. After the Great Offensive, the press entered a new period of sanctions. In this period, in addition to the leftist press, opposition publications were prosecuted. This was because the Ankara Government wanted to draw a pro-Western policy before the Lausanne Peace Treaty. Although the Bolsheviks did not openly react to the prosecutions against the leftist press supported by Soviet Russia in this period, it is understood that the Moscow press made news against Anatolia. It should be noted that this situation reflected in the Anatolian press did not last very long. Soviet Russian consulates were active in cultural and social issues in Anatolia. The results obtained in the study indicate that the press in Anatolia was a controlled press. The findings obtained as a result of the research will open the door to new studies.