Köyceğiz gölü dalyan lagün sisteminde toksik metal ve ötrofikasyon risklerinin belirlenmesi
Determination of toxic metal and eutrophication risks in Köyceğiz lake dalyan lagoon system
Yazar: FEYYAZ KESKİN
Danışman: DOÇ. DR. AHMET DEMİRAK
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Kimya = Chemistry
Dizin: Ağır metaller = Heavy metals

Özet:
Köyceğiz-Dalyan Bölgesi özel ve önemli bir ekosisteme sahip olmasından dolayı 12.06.1988 tarihli Bakanlar Kurulu kararı ile Özel Çevre Koruma Bölgesi (ÖÇKB) ilan edilmiştir. Ancak bu bölge, yoğun turizm ve tarımsal faaliyetlerden dolayı hızla kirlenmektedir. Bu doktora tez çalışmasında  Köyceğiz Gölü'nde seçilen 6 noktadan 2017-2018 dönemi arasında mevsimsel periyotlarla dört kez su ve sediment karot örnekleri alındı. Sediment örneklerinde Hg, Pb ve Cd metallerinin ve fosforun kimyasal fraksiyonlarının dikey dağılımları tespit edildi. Bununla birlikte yörede ekonomik değeri olan kefal balığı (Mugil cephalus) ve yılan balığı (Anguilla anguilla) örnekleri çalışma dönemi boyunca iki kez alınarak kas, karaciğer, solungaç ve deri dokularında Hg, Pb ve Cd konsantrasyonları tespit edildi. 
Elde edilen sonuçlara göre göl suyunun ötrofik sınıfta olduğu tespit edildi. Fosfor fraksiyonları çalışmasına göre, sedimentte fosforun birikiminde kalsiyum bağlı ve organik bağlı fosforun etkin olduğu tespit edildi. Bu sebeple sedimentten göle fosfor salınımının çok düşük olduğu ve göldeki ötrofik duruma bir katkısı olmadığı, dış kaynaklı yüklerin kontrol altına alınması gerektiği tespit edildi. Ağır metallerin kimyasal fraksiyonları çalışmalarından elde edilen sonuçlara göre risk sıralaması; Hg>Cd>Pb olarak tespit edildi. Igeo'ya göre kirlilik  seviyesi; Hg>Cd>Pb olarak tespit edildi. Balık dokularındaki sonuçlara göre Hg konsantrasyonlarının  Cd ve Pb'ye göre daha yüksek olduğu tespit edildi. Ancak kas dokusundaki konsantrasyonların limit değerleri aşmadığı tespit edildi. Bu sonuç metallerin risk seviyeleri ile biyobirikimleri arasında bir ilişki olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak gölün,  başlıca tarımsal ve turizm faaliyetlerinden kaynaklanan kirleticilerden olumsuz etkilendiği söylenebilir. Ancak Hg'nin fosil yakıtların kullanımından ve termik santrallerden kaynaklanan emisyonların atmosferik birikim yoluyla göle taşındığı düşünülmektedir.

Abstract:
The Koycegiz-Dalyan region was declared as a specially protected area by the Council of Ministry on 12.08.1988 because of its has a special and important ecosystem. However, this region is rapidly polluted due to the extensive tourism and agricultural activities. In this doctoral dissertation, water and sediment core samples were taken selected six stations from Koycegiz Lake four times in seasonal periods between June 2017 and March 2018. In the sediment samples, vertical distributions of Hg, Pb, Cd metals and chemical fractions of phosphorus were determined. In addition, Hg, Pb and Cd concentrations were determined in muscle, liver, gill and skin tissues of mullet (Mugil cephalus) and eel (Anguilla anguilla) which have economic value in the region twice during the study period.
Based on  the analysis results, it was determined that lake is in eutrophic class. Based on the phosphorus fractions study, it was determined that calcium bound and organic bound phosphorus were effective in the accumulation of phosphorus in sediment. For this reason, it was determined that the phosphorus release from the sediment to the lake was very low and did not contribute to the eutrophic situation in the lake and that external loads should be controlled. Risk ranking based on the results obtained from the study of chemical fractions of heavy metals; Hg> Cd> Pb. Pollution level according to Igeo; Hg> Cd> Pb. According to the results of fish tissues, Hg concentrations were higher than Cd and Pb. However, it was determined that the concentrations in muscle tissue did not exceed the limit values. This result shows that there is a relationship between risk levels and bioaccumulation of metals.  As a result, it can be said that the lake is adversely affected by the pollutants arising from the main agricultural and tourism activities. However, it is believed that emissions from Hg's fossil fuels and thermal power plants are transported to the lake through atmospheric accumulation.