Eğitim kurumlarında öğretmenlerin örgütsel bağlılıkları ile okul müdürünün güçlendirici liderlik davranışları arasındaki ilişki: Öz yeterlik ve mesleki iş birliğinin aracı rolü
The relationship between teachers' organizational commitment and school principal's empowering leadership behaviors in educational institutions: The mediating role of self-efficacy and teacher collaboration
Yazar: AYŞE AKDENİZ
Danışman: PROF. DR. MEHMET KORKMAZ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Güçlendirici liderlik = Empowering leadership

Özet:
Bu araştırmada öğretmenlerin örgütsel bağlılıkları ile okul müdürünün güçlendirici liderlik 
davranışları arasındaki ilişki ve bu ilişkide öz yeterlik ve mesleki iş birliğinin aracı 
(mediatör) rolünün açıklanması amaçlanmıştır. Ayrıca araştırmada bazı demografik 
değişkenlere (cinsiyet, öğrenim durumu, mesleki kıdem ve eğitim kademesi) göre 
öğretmenlerin görüşlerinin farklılaşma durumu da incelenmiştir. Araştırma ilişkisel tarama
türlerinden model testi ile yürütülmüştür. Araştırmanın evrenini, 2021-2022 eğitim-öğretim 
yılında Ankara ili merkez ilçelerinde (Altındağ, Çankaya, Etimesgut, Gölbaşı, Keçiören, 
Mamak, Pursaklar, Sincan, Yenimahalle) yer alan ilkokul, ortaokul ve lise kademesinde 
görev yapan 36.257 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini tabakalı 
örnekleme yönetimine göre belirlenen 657 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmanın 
örneklemine alınan okullar eğitim kademesine (ilkokul, ortaokul ve lise) göre tabakalara 
ayrılmıştır. Araştırma verilerinin toplanmasında "Okul Müdürü Güçlendirici Liderlik 
Ölçeği", "Öğretmen Öz Yeterlik Ölçeği", "Örgütsel Bağlılık Ölçeği" ve "Mesleki İş Birliği 
Ölçeği" kullanılmıştır. Verilerin istatistik analizleri SPSS 26, Lisrel, 8.8 ve Jamovi 20.1 programları ile yapılmıştır. Ölçeklerin faktör yapılarını doğrulamak amacıyla DFA 
tekniğinden yararlanılmıştır. Araştırma verilerinin normal dağılım göstermesi sebebiyle 
parametrik testler (t testi ve ANOVA testi) kullanılmıştır. Ayrıca değişkenler arasındaki 
ilişkilerin yorumlanmasında Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayısından (r), 
çoklu doğrusal regresyon analizinden ve yol analizinden yararlanılmıştır. Araştırmanın 
sonuçları öğretmenlerin güçlendirici liderlik, öz yeterlik ve mesleki iş birliği algılarının 
yüksek düzeyde olduğunu ve örgütsel bağlılık algılarının orta düzeyde olduğunu 
göstermektedir. Öğretmenlerin görüşlerine göre, en yüksek ortalamaya sahip güçlendirici 
liderlik davranışı yetki verme alt boyutunda gözlenirken en düşük ortalama destekleme alt 
boyutunda gözlenmiştir. Bununla birlikte örgütsel bağlılığın alt boyutlarında en yüksek 
ortalama duygusal bağlılık boyutunda, en düşük ortalama ise devam bağlılığı boyutundadır. 
Araştırmanın bulguları demografik değişkenler açısından incelendiğinde öğretmenlerin 
görüşlerinde cinsiyete ve öğrenim durumuna göre anlamlı farklılığın olmadığı, mesleki 
kıdem ve eğitim kademesi değişkenlerinde anlamlı farklılaşmanın olduğu görülmektedir. 
Araştırmanın diğer bir bulgusuna göre güçlendirici liderlik, mesleki iş birliği ve örgütsel
bağlılık arasında orta düzeyde pozitif yönde ve anlamlı ilişki bulunurken öz yeterlik ile 
örgütsel bağlılık arasında düşük düzeyde pozitif yönde ve anlamlı ilişki bulunmaktadır. 
Güçlendirici liderlik, mesleki iş birliği ve öz yeterlik örgütsel bağlılığın anlamlı bir 
yordayıcısıdır ve bu değişkenler birlikte örgütsel bağlılıktaki toplam varyansın yaklaşık % 
37'sini açıklamaktadır. Bağımsız (yordayıcı) değişkenlerin örgütsel bağlılık üzerindeki 
yordayıcı etkisine ilişkin göreli önem sırası; güçlendirici liderlik, mesleki iş birliği ve öz 
yeterlik şeklindedir. Araştırmada mesleki iş birliğinin ve öz yeterliğin aracı rolü tespit etmek 
için SPSS process makrosuyla 5000 örneklem büyüklüğünde %95 güven aralığında 
bootstrapping analizi gerçekleştirilmiştir. Analiz sonuçlarına göre güçlendirici liderlik ve 
örgütsel bağlılık arasındaki ilişkide öz yeterliğin ve mesleki iş birliğinin ayrı ayrı düşük 
düzeyde aracı rolü bulunmaktadır. Ayrıca aracı etki modeline göre güçlendirici liderlik, öz 
yeterlik ve mesleki iş birliği, örgütsel bağlılıktaki toplam varyansın yaklaşık %46'sını açıklamaktadır.

Abstract:
This study aims to investigate how teachers perceive school principals' empowering 
leadership, the level of teacher collaboration in schools, and teachers' levels of self-efficacy 
and organizational commitment. The study also analyzes how gender, educational 
background, professional experience, and educational level affect these perceptions and their 
relationships. Additionally, the research examines the mediating effects of teacher 
collaboration and self-efficacy on the connection between empowering leadership and 
organizational commitment. The study employed a correlational survey model and targeted 
36,257 teachers working in primary, middle, and high schools located in the central districts 
of Ankara (Altndağ, Çankaya, Etimesgut, Gölbaşı, Keçiören, Mamak, Pursaklar, Sincan, and 
Yenimahalle) during the 2021–2022 academic year. A sample of 657 teachers was chosen 
according to the proportional-stratified sampling procedure. This research aims to determine 
teachers' perceptions of empowering leadership by school principals, their status of teacher 
collaboration in their schools, and their perceptions of self-efficacy and organizational 
commitment. The research aims to examine these perceptions based on specific demographic variables (gender, educational background, professional experience, and educational level) 
and identify their relationships. The study also investigates the mediating effects of teacher 
collaboration and self-efficacy on the relationship between empowering leadership and 
organizational commitment. The research was conducted using a correlational survey model. 
The population of the study consisted of 36,257 teachers working at elementary schools, 
middle schools, and high schools in the central districts (Altndağ, Çankaya, Etimesgut, 
Gölbaşı, Keçiören, Mamak, Pursaklar, Sincan, and Yenimahalle) of Ankara during the 
2021–2022 academic year. According to the proportional-stratified sampling procedure, the 
research sample consisted of 657 teachers. The schools were divided into strata based on the 
educational levels (elementary, middle, and high). The data collection instruments used in 
the research were the "School Principal Empowering Leadership Scale," "Teacher SelfEfficacy Scale," "Organizational Commitment Scale," and "Teacher Collaboration Scale." 
The statistical analyses of the data were performed using SPSS 26, Lisrel 8.8, and Jamovi 
20.1 software. A path analysis technique was employed to confirm the factor structures of 
the scales. Parametric tests (t-test and ANOVA) were used due to the normal distribution of 
the data. Furthermore, the Pearson product-moment correlation coefficient (r), multiple 
linear regression analysis, and path analysis were utilized to interpret the relationships 
between variables. Based on the research, the teachers' opinions suggest no significant 
differences between males and females or among different educational backgrounds. 
However, the research found significant differences in professional experience and 
educational level. The study also revealed a moderately positive and significant correlation 
between empowering leadership, professional collaboration, self-efficacy, and 
organizational commitment. Empowering leadership, teacher collaboration, and selfefficacy are all significant predictors of organizational commitment, accounting for 37% of 
the total variance in organizational commitment. The most critical independent (predictor) 
variable on organizational commitment, ranked in descending order, is empowering 
leadership, followed by professional collaboration and self-efficacy. Additionally, 
professional collaboration and self-efficacy have a low mediating effect on the relationship 
between empowering leadership and organizational commitment. Moreover, according to 
the mediating effect model, empowering leadership, self-efficacy, and professional 
collaboration explain approximately 46% of the total variance in organizational commitment.