Türkiye'de kamu borçlanmasının enflasyon üzerindeki etkisi
The effect of public borrowing on inflation in Turkey
Yazar: MEHMET ENGİN BAZ
Danışman: PROF. DR. UĞUR SELÇUK AKALIN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Politikası Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Türkiye'de kronikleşmiş enflasyonun temel nedeni olarak; bütçe açıkları vebuna bağlı olarak özellikle 1980'li yıllardan sonra artan oranlardaki yüksek borçlulukdüzeyi görülmektedir. Bu çalışma ile kamu borçlarının enflasyon üzerindeki etkisianlatılmaya çalışılmıştır. Türkiye'de kamu borçlanması ve enflasyon arasındakietkileşimin anlaşılabilmesi için öncelikle ekonominin tarihsel gelişim sürecinin ortayakonulması gerektiği inancıyla Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminden başlayarakgünümüze değin ekonomik gelişmeler kamu borçlanması ve enflasyon ilişkisi açısındanincelenmiştir. Ayrıca borçlanmanın iktisadi anlamı, devletin borçlanma gereğinin ortayaçıkış nedenleri ve ekonomik etkileri, borçlanmanın sürdürülebilme imkanları ve çözümyolları ile devlet borçlarının gelir dağılımı, yatırımlar, sermaye piyasası, para-kredipolitikası ve konsolide bütçe üzerindeki etkileri bu çalışmada kısaca ortaya konulmayaçalışılmıştır. Bunun yanında bu çalışma ile kamu borçlanmasının finansman yolları daele alınmıştır. Son olarak devlet borçlarının gerek teorik yönden gerekse Türkiye'deenflasyonist etkileri açısından incelenmiş, gerçekleştirilen borçlanmaların iç ve dış borçayrımına gidilerek enflasyonist etkileri anlatılmaya çalışılmıştır.Türkiye'de, kamu iç borçlanması devletin iktisadi yaşama müdahalesinin enönemli arcına dönüşürken; devlet bütçesinin temel işlevi de iç borç faiz yönetimiişlevine dönüşmüştür. Türkiye'de kamu borçlanma faiz oranlarının çok yüksek olması,borçlanmanın kısa vadeli yapılması ve kamu açıklarının finansman yönteminin dahaçok iç borçlanma ile yapılması yılar itibariyle enflasyonist baskı meydana getirmiştir.Kamu bütçesi üzerindeki yüksek borç stoku nedeniyle devletin mevcut borçları; yeniborçlarla finanse etmek zorunda kalması ve bu nedenle ödünç verilebilir yurt içi fonlarayönelmesi nedeniyle uygulanan yüksek reel faizler hem kamu hem de özel sektör malve hizmet maliyetlerini artırdığından yatırım olanaklarını azaltmaktadır.Türkiye'de yapılan iç borçlanmanın büyük bir bölümünün bankalardanyapılması kaydi paranın doğumuna neden olmakta böylece para arzı artmaktadır. Buşekilde yapılan borçlanma ile harcamalarının kısılması mümkün olmadığı gibi paragenişlemesi enflasyonun artmasına neden olmaktadır. Türkiye'de, daha çok kısa vadeliborçlanmaya gidildiği görülmektedir. Bunun temel nedeni enflasyon oranlarının yüksekolması ve bu nedenle uzun vadeli borçlanma imkanının sınırlı olmasıdır. Türkiye'de,devletin kısa vadeli borçlanması, devlet borçlanma senetlerinin likit özelliğini içindebarındırmasına neden olmakta aynı zamanda uygulanan yüksek reel faizler nedeniylepara arzının sürekli genişlemesini sağlamakta ve bu da fiyatlar genel düzeyiniarttırmaktadır.

Abstract:
In Turkey, budget deficits and related high government indebtednesslevels, especially at growing rates after 1980?s are considered as the fundamentalreasons of chronic inflation. This works tries to explain the effect of public debts oninflation. Believing that in order to comprehend the interaction between publicborrowing and inflation in Turkey, first the historical development process of theeconomy should be set forth, the economic developments are examined in view of thepublic borrowing and inflation relationship beginning from the last period of theOttoman Empire until our days. Furthermore, in this work the economic meaning of theborrowing, the reasons of emergence of borrowing needs of the government and theireconomic effects, the possibility to continue the borrowing and solutions, besides theeffects of public debts on distribution of income, investments, capital market, monetaryand loans policy and consolidated budget are set forth in summary. In addition thefinancing facilities of the public borrowing are treated in this work. Finally, the publicdebts are examined both from theoretical aspect and their inflationist effects in Turkey;the borrowings realized are divided into foreign and internal debts, and their inflationisteffects are explained.In Turkey, while the internal public borrowing is converted into the principaltool of government intervention on economic life; the fundamental function of thegovernment budget has become the interest management of internal debt. In Turkey,the facts that public borrowing is realized at high interest rates and for short term,1financing of public deficits relies on internal borrowings have created an inflationistpressure within the years. The government is obliged to finance current debts with newdebts due to high debt stock on the public budget and high real interest rates applieddue to its tending towards lendable domestic funds, increase the costs of the goodsand services of both public and private sector and consequently decrease thepossibilities of investments.In Turkey, realization of the greater part of the domestic borrowing throughbanks generates bank money therefore increases the money supply. It is not possibleto restrict expenditures by the borrowing made in this manner, as well as the monetaryexpansion causes increases in the inflation. In Turkey, it is remarked that theborrowings are rather short-termed. The high inflation rates and restricted possibilitiesof long-term borrowing are the fundamental reasons of such fact. In Turkey, due toshort-term borrowing by the government, state notes incorporate liquidity featuremeanwhile high real interest rates enlarge continuously the money supply, whichincrease the general level of the prices.2