Ceza hukuku alanında çalışan hakim, savcı ve avukatların karar verme süreçlerini etkileyen sosyo-ekonomik faktörler
Socio-economic factors affecting decision-making processes of judges, prosecutors and lawyers working in criminal law
Yazar: GÜLÇİN CEBECİOĞLU
Danışman: PROF. DR. PINAR ENNELİ GÜÇLÜER
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hukuk = Law ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
Ceza adaleti konusunda yapılan çalışmalarda karar verme eylemi kişinin kendi özellikleri başta olmak üzere pek çok faktörün etkisine açık bir yapıya sahip olduğundan kanun uygulayıcılarının yalnızca kanunlar ve bunların yaptırımlarına odaklanmalarının mümkün olmadığı ortaya konulmaktadır. Bu durum ceza adaleti sisteminde suç ve suçlulara verilen tepkilerde farklılaşmalara ve adaletsizliklere sebep olmaktadır. Öyle ki aynı suçtan yargılanan iki sanığın bütün özelliklerinin aynı olması durumunda dahi aynı cezaya çarptırılmaları mümkün görülmemektedir. Bu anlamda bu tez çalışmasında kanun uygulayıcıları hakim, savcı ve avukatların kendi sosyo-ekonomik özellikleri ile sanıkların sosyo-ekonomik özelliklerinin ceza adaletini sağlamadaki, bir diğer deyişle verilen cezalardaki farklılaşmalardaki rolünün ele alınması amaçlanmıştır. 
Çalışmada ülkemizde yaygın bir şekilde teorik ve deskriptif açıklamaların yapıldığı çalışmaların aksine ceza adaletinin uygulamalı bir şekilde anlaşılıp tartışılmaya; ayrıca hem kanun uygulayıcılarının hem de sanıkların sosyo-demografik özelliklerinin kesişimselliği odağında da verilen kararlardaki etkisinin anlaşılmaya çalışılmasıyla literatüre katkıda bulunulması hedeflenmektedir. Bu bağlamda çalışmanın kuramsal dayanağını ceza adaleti sisteminin suç ve suçlulara verdiği tepkinin bireyin sahip olduğu kimlik özelliklerine göre şekillendiğini savunan Kesişimsel Kuram oluşturmaktadır. Çalışmanın olgusal dayanağını ise Eylül 2017, Nisan 2018 tarihleri arasında İstanbul'da çalışan 62 hakim, savcı ve avukatla yapılan derinlemesine mülakat ve katılımlı gözlem yöntemleriyle gerçekleştirilen saha araştırmasından elde edilen veriler oluşturmaktadır. Çalışmada öncelikle hakim, savcı ve avukatların kendileri ile birlikte ailelerinin sosyo- demografik özelliklerine odaklanılmıştır. Sonrasında ise katılımcıların sosyo- ekonomik özelliklerinin sanıkların sosyo- demografik özelliklerinin kesişimselliği odağında verilen kararlardaki rolü ele alınmıştır. Elde edilen verilerde kanun uygulayıcılarının verdikleri kararlarda kendilerini tanımlarken kullandıkları ince nüanslarla ayrılan özeliklerinin, sanıkların sosyo-ekonomik karakterlerine yaklaşımlarında daha ana fay hatlarıyla ayrıştıkları görülmüştür. Ceza adaleti sistemimizin sanık ve kanun uygulayıcıların farklı sosyo-kültürel özellikleri arakesitlerinin kesişiminden etkilenen karmaşık ve girift bir yapıya sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
In the researches on criminal justice, it is revealed that it is not possible for law enforcement officers to focus solely on the laws and their sanctions, since the decision-making process is open to the influence of so many factors as the individual's own characteristics. This situation causes differentiations and injustices in the reactions given to crimes and criminals in the criminal justice system. So much so that even if all the characteristics of two defendants who are tried for the same crime are the same, it is not possible for them to be sentenced to the same punishment. In this sense, in this thesis, it is aimed to analyze the socio-economic characteristics of law enforcement officers, judges, prosecutors and lawyers and the role of the socio-economic characteristics of the defendants in securing criminal justice, in other words, in the differences in the sentences given.
Contrary to the researches in our country, in which theoretical and descriptive explanations are widely made, this study aims to understand and discuss criminal justice in an applied way. In addition, it is aimed to contribute to the literature by trying to understand the effects of the intersection of both law enforcement officers' and defendants' socio-demographic characteristics on the decisions. In this context, the theoretical frame of the study is based on the Intersectional Theory, which argues that the reaction of the criminal justice system to crime and criminals is shaped by the individual's identitical characteristics. The factual basis of the study consists of the data obtained from the field research conducted with in-depth interviews with 62 judges, prosecutors and lawyers working in Istanbul and participatory observation methods between September 2017 and April 2018. The study primarily focused on the socio-demographic characteristics of the judges, prosecutors and lawyers themselves, as well as their families. Afterwards, the role of the intersection of the participants' and the defendants' the socio-economic characteristics on the decisions is discussed. According to the data obtained, it has been found out that the features of law enforcement officers, which are distinguished by subtle nuances that they use when defining themselves in their decisions, differ in more main fault lines in their approaches to the socio-economic characteristics of the defendants. Our criminal justice system has a complicated and intricate feature that affected by thhe intersection of the different socio-cultural characteristics of defendants and law enforcement officers.