Hatâyî Dîvânı'nda inançla ilgili unsurlar
Fundemental factor of related to faith in Hatâyî's Dîvân
Yazar: ANIL DURDU
Danışman: PROF. DR. NAZMİ ÖZEROL
İnönü Üniversitesi / Alevilik Araştırmaları Enstitüsü / Alevilik-Bektaşilik Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion ; Tarih = History ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Alevilik = Alawiism ; Divan edebiyatı = Divan literature ; Divan şiiri = Court poem ; Divanlar = Divans ; Hatayi = Hatayi ; İnançlar = Beliefs ; Şiir = Poem

Özet:
Bu çalışmada, on altıncı yüzyılın önemli şairlerinden biri olan Hatâyî'nin şiirlerindeki inançla ilgili unsurlar ele alınmıştır. Girişte şairin hayatı, edebî kişiliği ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir.  İnançla ilgili unsurların ele alındığı bölümde "Allah, kitaplar, melekler, peygamberler, Ehlibeyt, Oniki İmâm, sûreler, ayetler ve inançla ilgili sözler, tasavvuf, kutsal mekânlar, sayılarla ilgili unsurlar, canlı ve cansız nesneler, tarihi şahsiyetler ve inançla ilgili diğer unsurlar," ele alınmıştır. Dîvândaki şiirlerin hepsi taranarak inançla ilgili unsurlar tespit edilmiş ve elde edilen veriler tablolar halinde gösterilmiştir. Şiirde çoğu zaman çeşitli edebi sanatlar aracılığıyla kullanılan bu unsurların, şiirin hem anlamsal derinliğini hem de ahengini artırdığı görülmüştür.
     Bu çalışmanın amacı, Hatâyî Divanı'nda inançla, özellikle de Alevilik inancıyla, ilgili bütün kavramların ortaya çıkarılması ve bunların şairin, duygu ve düşünce dünyasındaki yerinin tespit edilmesine yöneliktir. Şiir, içerik ve sunuluş açısından etkilemeye ve duygulandırmaya yönelik bir söz sanatı olduğu için Hâtâyî gibi hükümdar bir şairin inançla ilgili unsurları kendine özgü sembol ve tasarımlarla okuyucuya aktarım tarzı ortaya konmaya çalışılmıştır.  Şairin, inançla ilgili duygu ve düşüncelerini söze dönüştürürken "telmih, teşbih, istiare, iktibas vb." sanatlardan sıkça yararlandığı görülmüştür.

Abstract:
In this study, the factors related to faith in the poems of Hatâyî, one of the important poets of the sixteenth century, are discussed. In the introduction, information is given about the poet's life, literary personality and works. In the section where factors related to belief are discussed, "Allah, books, angels, prophets, Ahl al-Bayt, Twelve Imams, surahs, verses and sayings about belief, mysticism, holy places, factors related to numbers, living and inanimate objects, historical figures and other factors related to belief,"  is discussed. All of the poems in the dîvân were scanned and the factors related to faith were determined and the data obtained were shown in tables. It has been seen that these factors, which are often used in poetry through various literary arts, increase both the semantic depth and harmony of the poem.
      The aim of this study is to reveal all the concepts related to faith, especially Alevism, in the Hatâyî Dîvân and to determine the place of the poet in the world of emotions and thoughts. Since poetry is a rhetoric aimed at influencing and touching in terms of content and presentation, it has been tried to reveal the style of transferring the factors of faith of a ruler poet like Hatayi to the reader with his own symbols and designs. While transforming the poet's feelings and thoughts about faith into words, "recommendation, simile, metaphor, quotation, etc." has been observed that the arts are frequently used.