Çocuklarda deyimsel anlama becerisinin incelenmesi
Exploring children's idiomatic comprehension
Yazar: UMAY ACAR
Danışman: DOÇ. DR. NİHAT BAYAT
Akdeniz Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Anlama = Understanding ; Aşinalık = Familiarity ; Deyimler = Idioms ; Değişmece anlam = Figurative meaning ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Okul öncesi çocuklar = Preschool children ; Saydamlık = Transparency

Özet:
Bu çalışmanın amacı okulöncesi dönem çocuklarının figüratif bir dil türü olan deyimleri anlama başarılarını incelemektir. Tarama modelinde yürütülen araştırmanın katılımcıları 3 ayrı okulöncesi eğitim kurumunda öğrenim gören 60-72 aylık 108 çocuktan oluşmuştur. Araştırmada veri toplama aracı olarak Deyimleri Anlama Ölçeği çocuk kitaplarında geçen deyimlerden oluşan maddeleri içermektedir. Maddelerde yer alan deyimler saydamlık ve tanınırlık açısından derecelendirilmiş ve 18 deyim, içinde geçtiği bağlamlarla ölçeğe aktarılmıştır. Katılımcılara bir bağlam içinde verilen deyimlerin anlamları sorularak verdikleri yanıtlar yazılı olarak alınmıştır. Çocukların verdiği yanıtlara yönelik çözümlemeler iki uzman tarafından değerlendirilmiş ve istatistik programına aktarılmıştır. Araştırma sorularına bağlı olarak betimsel istatistik hesaplaması yapılmış, ayrıca Mann Whitney U teknikleri uygulanmıştır. Yapılan istatistiksel çözümlemeler sonucunda katılımcıların çok az bir bölümünün deyimleri anlayabildiği belirlenmiştir. Katılımcıların opak deyimleri, yarı saydam ve saydam deyimlere göre daha güç anlamlandırdığı ayrıca tanınırlık düzeyi yüksek olan deyimleri orta ve düşük olanlardan daha iyi anlamlandırdığı görülmüştür. Tanınırlık düzeyi düşük olan deyimler orta olan deyimlere göre daha iyi anlamlandırılmıştır. Öte yandan 66-72 aylık katılımcıların saydam deyimleri anlama düzeylerinin 60-65 aylık katılımcılardan daha yüksek olduğu bulgulanmıştır. Katılımcıların deyimleri anlama başarıları cinsiyetlerine ve eğitim alma sürelerine göre anlamlı farklılık göstermemesine karşın okul türüne göre farklılıklar gösterdiği bulgulanmıştır. Araştırmanın veri tabanından elde edilen bulgular doğrultusunda deyimlerin eğitimi-öğretimi sürecine dönük öneriler sunulmuştur. 
Anahtar Sözcükler: Deyim, değişmeceli/imgesel dil, tanınırlık, saydamlık, dil edinimi.

Abstract:
In this research, it was aimed determine to examine the comprehension
achievements of idioms by preschool children. Data was collected from 108
participants aged 60-72 months studying in various kindergartens and gathered
through an Idiom Comprehension Scale which contains items consisting of idioms
used in children's boks. The idioms in the scale consist of 18 idioms that are rated in
three different ways in terms of transparency and familiarity. The participants were
answered meaning of the idioms in given context. The responses of the participants
were received in writing. Analyzes were evaluated by two experts. The obtained
answers were encoded and transferred to the statistics program. Depending on the
research questions, descriptive statistics were calculated and Mann Whitney U
techniques were applied. As a result of the statistical analysis, it was determined that
very few of the participants could understand the idioms. It was found that the
participants understood opaque idioms difficult than the middle and transparent ones.
When considered in terms of familiarity, it was seen that the participants understood
the idioms with high familiarity better than the medium and low ones. Participants
were also understood idioms with low familiarity better than idioms with medium
and high ones and the understanding of transparent idioms of 66-72 months
participants was higher than those of 60-65 months. Although the participants'
success in understanding idioms did not differ significantly according to their gender
and duration of education, it was found that there were some differences according to
the type of school. In the process of acquisition and interpretation of idioms, it was
suggested to consider these findings obtained from the research.
Key Words: Idiom, figurative language, familiarity, transparency, language
acquisition