İstanbul'da bir üniversite çevresindeki gıda çöllerinin coğrafi bilgi sistemleri ile haritalandırılması ve yoğunluğunun tespiti
Mapping food deserts with geographical information systems and determining the density of A University in İstanbul
Yazar: REYHAN KARAGÖZ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET AKMAN
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Gıda güvenliği = Food safety ; Marketler = Markets ; Süpermarketler = Supermarkets ; Üniversiteler = Universities ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Çalışma, T.C. İstanbul Aydın Üniversitesi Florya yerleşkesi, İstanbul Aydın Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi, Beşyol İmam Hatip Lisesi, Gültepe İlköğretim Okulu ve Kuleli Ortaokulu çevresindeki 0,4 kilometrelik tampon bellekteki sağlıklı gıda varlığını ve tampon belleğin yoğunluğunu (sağlıklı veya sağlıksız) tespit etmek üzere gerçekleştirilmiştir. Çalışmada üniversite alanı olarak, Florya semtinde bulunan Akasya Sokağı ve Karadeniz Sokağı arasında bulunan Halit Aydın Kampüsü belirlenmiştir. Bulunduğumuz alanından 5 dakika yol almak hemen hemen 0,4 kilometreye denk gelmektedir. Bu sebeple tampon bellek 400 metre olarak seçilmiştir.  Seçilen tampon belleğin içerisinde bulunan yiyecek ve içecek satış yerleri İnternet veri kaynağı ve alan araştırmasıyla doğrulanmıştır. Yiyecek satış yerlerinin sınıflandırılması (sağlıklı, sağlıksız ve bilinmeyen) Jackson Heart Stud Perakende Mağazaları sınıflandırma metodolojisi ile gerçekleştirilmiştir. Süpermarketler, fırın, manav, şarküteri, kuruyemiş ve semt pazarları gibi gıda satış ortamları sağlıklı olarak değerlendirilirken fast-food, tütün işletmeleri, tekel bayi ve pastane gibi gıda satış ortamları sağlıksız olarak değerlendirilmektedir. Bilinmeyen grubunda ise kafe ve lokantalar bulunmaktadır. Arabelleklerdeki süpermarket veya pazar varlığının tespitiyle "Gıda Çölü" nitelendirilmesi ve Perakende Gıda Çevre Endeksine göre "Gıda Bataklığı" adlandırılması sağlanmıştır. Quantum GIS (QGİS 3.28.1) aracılığı ile tampon bellekteki gıda ortamı haritalandırılıp görselleştirilmiştir. Üniversite, hastane, lise, ortaokul ve ilkokulun arabelleğinde süpermarket mevcudiyetinden dolayı ortamlar "Gıda Çölü" olarak nitelendirilmemiştir. 
Elde edilen verilere göre sağlıklı yiyecek yerlerinin sağlıklı olmayan yiyecek yerlerine oranı arabelleklerin hepsinde düşük bulunmuştur. Bu nedenle araştırma alanı "Gıda Bataklığı" olarak nitelendirilmemiştir. Tampon bellekte semt pazarı tespit edilmemiştir. Çalışmadan elde edilen veriler doğrultusunda çalışma alanında sağlıksız satış noktalarının sağlıklı satış noktalarından oldukça fazla olduğu gözlemlenmiştir. Bu durum bireylerin tercihlerini dolayısıyla sağlıklarını etkilemede risk olarak değerlendirilebilir. Okul çevrelerindeki sağlıklı gıda perakende satış noktalarının yakınlığı, öğrenciler arasında sağlıklı beslenme davranışlarını destekleyen gıda ortamlarının geliştirilmesinde önemli bir faktördür. Okulların sağlıklı iç gıda ortamını teşvik etme çabalarını detaylandıran değerli araştırmalara rağmen üniversiteleri çevreleyen kampüs dışı araştırmalar fazla değildir. Bu çalışmaların arttırılması öğrenci davranışlarını etkileyen önemli politikalar geliştirilmesinde faydalı olabilir.

Abstract:
The study was conducted to determine the presence of healthy food and the density of the buffer (healthy or unhealthy) in the 0.4 kilometer buffer memory around the Turkish Republic Istanbul Aydın University Florya campus, Istanbul Aydın University Faculty of Medicine Hospital, Beşyol Imam Hatip High School, Gültepe Primary School and Kuleli Secondary School. has been carried out. In the study, Halit Aydın Campus, located between Akasya Street and Karadeniz Street in Florya district, was determined as the university area. Traveling from the area we are in for 5 minutes corresponds to almost 0.4 kilometers. For this reason, the buffer memory was chosen as 400 meters. Food and beverage outlets in the selected buffer have been verified by Internet data source and field research. Classification of food outlets (healthy, unhealthy, and unknown) was performed using the Jackson Heart Stud Retail Stores classification methodology. While food sales environments such as supermarkets, bakeries, greengrocers, delicatessens, nuts and neighborhood markets are considered healthy, food sales environments such as fast-food, tobacco businesses, monopoly dealers and patisseries are considered unhealthy. In the unknown group, there are cafes and restaurants. By detecting the presence of a supermarket or market in the buffers, it was defined as "Food Desert" and named as "Food Swamp" according to the Retail Food Environment Index. The food environment in the buffer memory was mapped and visualized via Quantum GIS (QGIS 3.28.1). The environments were not qualified as "Food Desert" due to the presence of supermarket in the buffer of university, hospital, high school, middle school and primary school. 
According to the data obtained, the ratio of healthy food places to unhealthy food places was found to be low in all buffers. For this reason, the research area was not described as "Food Swamp". Neighborhood market was not detected in the buffer memory. In line with the data obtained from the study, it was observed that the unhealthy sales points in the study area were much more than the healthy sales points. This situation can be considered as a risk in affecting the preferences of individuals and therefore their health. The proximity of health food retail outlets around school districts is an important factor in developing food environments that promote healthy eating behaviors among students. Despite valuable research detailing schools' efforts to promote a healthy indoor food environment, there is not much off-campus research surrounding universities. Increasing these studies may be one of the important policies that affect student behaviors.