Gelişimsel dil bozukluğu olan çocuklarda etkileşimli kitap okumanın üst biliş ve çalışma belleğine etkisinin incelenmesi
An investigation of the effect of reading the interactive book on the cognition and working memory of children with developmental language disorder
Yazar: TUĞÇE KARAHAN TIĞRAK
Danışman: PROF. DR. ESRA ÖZCEBE
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Dil ve Konuşma Terapisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Kulak Burun ve Boğaz = Otorhinolaryngology (Ear-Nose-Throat)
Dizin: Alıcı dil becerileri = Receptive language abilities ; Bellek = Memory ; Birlikte kitap okuma = Shared book reading ; Dil bozuklukları = Language disorders ; Etkileşimli kitap okuma = interactive book reading ; Çocuk dili = Child language ; Öz düzenleme becerisi = Self-regulation skill ; Özgül dil bozukluğu = Childhood language impairment ; Üstbiliş = Metacognitive ; İfade edici dil = Expressive language

Özet:
Gelişimsel dil bozukluğu (GDB) olan çocuklar, dil becerilerinin yanı sıra dikkat, davranış gibi alanlarda da sorunlar yaşayabilirler. Bu çalışmada, GDB'ye eşlik eden sorunlara dair daha fazla bilgi edinmek için etkileşimli kitap okumanın (EKO) GDB olan çocukların öz düzenleme, duygu düzenleme ve çalışma belleği üzerindeki etkisini incelemek amaçlanmıştır. Bunun için; ilk olarak GDB olan çocukların öz düzenleme, duygu düzenleme ve çalışma belleği becerilerinde -normal gelişim gösteren çocuklara göre- farklılık olup olmadığı ve daha sonra bu çocuklara EKO uygulanması sonucunda bahsedilen üç alandaki becerilerinde değişiklik olup olmadığı incelenmiştir. Çalışmaya 30 tipik dil gelişimine sahip ve 30 GDB olan toplam 60 çocuk dâhil edilmiştir. Tipik dil gelişimine sahip çocuklardan iki kontrol, GDB olan çocuklardan ise iki çalışma grubu olmak üzere toplam dört grup oluşturulmuştur. Kontrol grubu olan, tipik gelişen çocuklara herhangi bir uygulama yapılmamış; ikinci grupta bulunan çocuklara EKO uygulanmıştır.  Çalışma grubu olarak belirlenen, GDB olan çocuklara sadece Etkileşim Temelli Erken Çocuklukta Müdahale Programı (ETEÇOM) uygulanmış; dördüncü grup çocuklarına ise ETEÇOM ve EKO uygulanmıştır. Araştırma sonucunda GDB olan çocukların dil, öz düzenleme, duygu düzenleme ve çalışma belleği becerileri tipik gelişen çocuklardan anlamlı düzeyde düşük bulunmuştur. EKO uygulamasının, GDB olan çocukların alıcı dil becerilerini olumlu etkilemesinin yanında öz düzenleme, duygu düzenleme ve çalışma belleği becerilerini de anlamlı olarak pozitif yönde etkilediği görülmüştür. Ek olarak bilişsel süreçlere dair zorlukları da görülen GDB olan çocuklara, EKO gibi bilişsel becerileri destekleyen uygulamalar yapılmasının bu çocuklar için faydalı olacağı sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler: gelişimsel dil bozukluğu, etkileşimli kitap okuma, üst biliş, öz düzenleme, çalışma belleği

Abstract:
Children with developmental language disorder (DLD) may have attentional and behavioral problems in addition to language problems. The main aim of this study is to investigate the effects of dialogic reading (DR) on self-regulation, emotion regulation, and working memory to gain more knowledge on those additional problems. Therefore, differences in self-regulation, emotion regulation, and working memory between children with DLD and their typically developing peers (TDP) were examined. Then, a dialogic reading program was conducted with children with DLD to reveal possible gains in those skills. 30 TDP and 30 children with DLD were participated in the study. Both TDP and children with DLD were divided into two groups with 15 participants in each. First group was a control group. They didn't get any treatment. Second one was also a control group. However, DR program was used. Third group was a children with DLD group. Responsive teaching, a standard therapy method, was used in this group. Results showed that children with DLD had lower scores in self-regulation, emotion regulation and working memory than their typically developing counterparts. DR had positive effects on receptive language, self-regulation, emotion regulation and working memory in children with DLD. It was concluded that use of interventions which support both language and cognitive skills of children, such as dialogic reading, could be more helpful for children with DLD than standard therapy methods.

Key words: developmental language disorder, dialogic reading, metacognition, self regulation, working memory