Psikoz şiddetini öngörmede kendini eleştirme  ve  diğer psikopatolojik süreçlerin etkilerinin sınanması
Investigating the roles of self-criticism and psychopathological processes in predicting the severity of psychosis
Yazar: ZÜLAL ÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. KAASIM FATİH YAVUZ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Has. Eğt. ve Arş. Hastanesi / Psikiyatri Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Benlik algısı = Self perception ; Eleştiri = Criticism ; Kusurluluk = Malformation ; Psikotik bozukluklar = Psychotic disorders ; Yaşantısal kaçınma = Experiential avoidance ; Öz eleştiri = Self-criticism

Özet:
Amaç: Psikoz gelişiminde psikolojik süreçlerin rollerini araştıran çalışmalar giderek artmaktadır. Bu araştırmada psikozun pozitif ve negatif semptomlarıyla, kendini eleştirme, yaşantısal kaçınma, depresyon, aidiyetsizlik, bağlamsal benlik algısı, düşük benlik saygısı, şemalar ve travmatik yaşantıların arasındaki ilişkilerin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmamızın ikinci amacı psikoz şiddeti üzerindeki hipotetik aracı değişkenlere dair bir modelin sınanmasıdır.
Yöntem: Araştırmaya Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi ayaktan tedavi ünitesine başvuran veya psikiyatri kliniklerinde yatarak tedavi gören psikotik bozukluk tanısı almış 150 hasta dahil edilmiştir. Katılımcılar aktif psikotik dönemde ya da remisyon döneminde olan çalışmaya dahil olma kriterlerini karşılayan hastalardan oluşmaktadır. Araştırmacı tarafından Pozitif ve Negatif Semptomları Değerlendirme Ölçeği (PANNS) ve Calgary Şizofrenide Depresyon Ölçeği (CŞDÖ) uygulanmış, katılımcılar tarafından  Sosyodemografik Veri Formu, Çok Boyutlu Yaşantısal Kaçınma Ölçeği (MEAQ-ÇBYKO), Çocukluk Çağı Travmaları Ölçeği (ÇTÖ), Young Şema Ölçeği-Kısa Form 3'ün (YŞO-KF3) 'iç içe geçme/bağımlılık' ve 'kusurluluk' alt ölçekleri, Kişilerarası İhtiyaçlar Ölçeği'nin (KİÖ) 'aidiyetsizlik' alt ölçeği, Rosenberg Benlik Saygısı ölçeği(RBSÖ), Bağlamsal Benlik Ölçeği (BBÖ), Kendini Eleştirme/Kendine Saldırma Formları & Kendine Güvence Verme Ölçeği  (KEFGÖ)  doldurulmuştur.
Bulgular: Yapılan çoklu regresyon analizinde katkı sırasına göre ÇBYKÖ ve ÇTÖ toplam puanlarının PANNS-P üzerinde pozitif yönde yordayıcı etkisi olduğu saptanmıştır. PANNS-N'nin bağımlı değişken, olarak belirlendiği regresyon analizinde ise; katkı sırasına göre PANNS-P ve YŞO-KF3-K puanlarının PANNS-N'yi anlamlı derecede yordadığı tespit edilmiştir. Hastalık şiddetini yordayan faktörleri değerlendirmek amacıyla PANNS-T bağımlı değişken, olarak belirlenmiş ve CŞDÖ puanları kontrol altına alınarak hiyerarşik regresyon analizi yapılmıştır. CŞDÖ tek başına PANNS toplam puanını istatistiksel olarak anlamlı derecede yordarken, diğer bağımsız değişkenlerin de eklendiği modelde katkı sırasına göre CŞDÖ ve ÇBYKÖ, PANNS-T'yi anlamlı olarak yordamaktadır. Yapılan aracılık analizinde ÇBYKÖ-e ve ÇTÖ'nün pozitif belirtileri ve kusurluluk şemasını doğrudan, negatif belirtileri ise dolaylı olarak yordadığı ayrıca negatif belirti şiddeti ile  ÇBYKÖ-e ve ÇTÖ ilişkisinde pozitif belirti şiddetinin ve kusurluluk şemasının aracı rol oynadığı saptanmıştır.
Sonuç: Araştırmamızın sonucunda; "Kendini yetersiz gören benlik" düzeylerinin pozitif belirtiler için yordayıcı olduğu ortaya konmuştur. Yine yaşantısal kaçınma ve travma psikozun pozitif belirtilerini öngörürken, pozitif belirtiler ve kusurluluk şeması negatif belirtileri öngörmektedir. Araştırmamızda öne sürülen modele göre; yaşantısal kaçınma-erteleme boyutu ve çocukluk çağı travma öyküsü pozitif belirtileri ve kusurluluk şemasını doğrudan, negatif belirtileri ise dolaylı olarak yordamaktadır. Ayrıca psikotik bozukluğu bulunan hastaların negatif belirti şiddeti ile, yaşantısal kaçınma ve çocukluk çağı travma öyküsü arasındaki ilişkide pozitif belirti şiddetinin ve kusurluluk şemasının aracı rol oynadığı ortaya konmuştur. Araştırmamızda psikoz şiddetine yönelik önerilen bu yeni model, psikoz riskini öngören faktörlerin  değerlendirilmesinde faydalı olabileceği gibi psikotik hastalara yönelik uygulanan psikoterapi tekniklerinin alanlarının özelleştirilmesi konusunda da yol gösterici olabilir.
Anahtar Kelimeler: Psikoz, Yaşantısal kaçınma, Travma, Kusurluluk, Bağlamsal benlik algısı, Kendini eleştirme
İletişim Adresi: drzulalcelik@gmail.com

Abstract:
Objective: A growing body of research has investigated associations between psychological processes and psychosis. This study aims to investigate the relationship between positive and negative symptoms of psychosis and experiential avoidance, depression, thwarted belongingness, self as context, low self-esteem, traumatic experiences, schemas, and self-criticism. The second aim of the study is to test a model of hypothetical mediator variables on the severity of psychosis.
Methods: This study was conducted with 150 inpatients or outpatients who were diagnosed psychosis at the Bakirkoy Research and Traning Hospital for Mental Health and Neurological Diseases. Patients were in the state of acute psychosis or remission. To measure psychotic symptoms, The Positive and Negative Syndrome Scale (PANNS) used. Also, Multidimensional Experiential Avoidance Questionnaire (MEAQ-30), The Calgary Depression Scale for Schizophrenia (CDSS), dependence and defectiveness subscales of The Young Schema Questionnaire-Short Form (YSQ-SF), thwarted belongingness subscale of Interpersonal Needs Questionnaire (INQ), The Rosenberg Self-Esteem Scale, The Self-as-Context Scale (SACS), The Forms of Self-Criticizing/attacking and Self-reassuring Scale (FSCRS) were applied.
Results: We found that the total scores of MEAQ and CTQ had a positive predictive effect on positive symptoms. Also, we found that "Inadequate self" predicted positive symptoms when we made separate regression for self-criticism. In addition to this, defectiveness schema and positive symptoms significantly predict negative symptoms. MEAQ was a significant predictor of PANNS total scores, after controlling for depression. Moreover, CTQ and procrastination subscale of MEAQ predicted positive symptoms and defectiveness schema directly and negative symptoms indirectly. Additionally, the relationship between negative symptom and MEAQ-procrastination and CTQ was mediated by positive symptom and defectiveness schema.
Conclusion: Firstly; self-criticism, trauma, depressive symptoms, dependence and defectiveness schemas were associated with both positive and negative symptoms. Additionally, experiential avoidance and self-esteem were associated with positive symptoms. Besides, a low degree of thwarted belongingness was associated with negative symptoms. Secondly; self-criticism was associated with the severity of psychosis, also 'inadequate self' predicted positive symptoms. Thirdly; experiential avoidance and trauma predicted positive symptoms; positive symptoms and defectiveness schema predicted negative symptoms. According to our model; procrastination (a type of experiential avoidance) and CTQ predicted positive symptoms and defectiveness schema directly, and negative symptoms indirectly. Additionally, positive symptoms and the defectiveness schema were found to mediate the relationship between procrastination, CTQ and negative symptoms. This model could be useful in the assessment of the factors predicting the risk of psychosis as well as guiding the areas that psychotherapy will be applied.
Key Words: Psychosis, Experiential Avoidance, Trauma, Defectiveness, Self as Context, Self-Criticism
Contact address: drzulalcelik@gmail.com