Amerika Birleşik Devletleri'nde ordunun dış politikadaki yeri (ABD dış politikasında karar verme süreci, bu süreç içinde ordu'nun yeri ve dış politika aracı olarak ordu'nun kullanılması) /
Yazar: ÜMİT METİN
Danışman: PROF. DR. OSMAN METİN ÖZTÜRK
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Amerika Birleşik Devletleri = United States of America ; Askerler = Soldiers ; Karar verme = Decision making ; Karar verme süreci = Decision making process ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
Amerikan dış politikasının yapımında ve uygulanmasında çok geniş bir yelpaze oluşturan örgütler, gruplar ve bireyler rol almaktadır: Başkan, Beyaz Saray'daki görevliler, Bakanlar Kurulu üyeleri, özellikle Dışişleri ve Savunma Bakanları ve onların bakanlıkları, Ulusal Güvenlik Konseyi (NSC), Genelkurmay Başkanı, ClA'nin (Merkezi Haber Alma Örgütü'nün) Başkanı, yönetim organının birçok başka bölümü, Kongre üyeleri ve Kongre'nin ilgili komiteleri, bazı durumlarda ABD'nin eyalet hükümetleri ve ABD'nin katıldığı hükümetler üstü ve uluslararası örgütler. Ulusal ve uluslararası şirketler, basın, baskı grupları, araştırma örgütleri, uzmanlar ve üniversitelerdeki öğretim üyeleri ve kamuoyu da bazı durumlarda Amerikan dış politika kararları üzerinde etkili olabilmektedir. Amerikan dış politika mekanizmasının en üstünde Başkan bulunmaktadır. Bütün dış politika sürecini kontrolü altında tutan, son kararlan alan ve güçlerin toplandığı merkez durumunda bulunan Başkandır. Amerikan Başkanı istediği taktirde dış politikaya tam olarak hakim olması için gerekli araç ve yetkilerle donatılmıştır. Kongre de dış politika alanında Başkanın gücünü kontrol edecek ve dengeleyecek derecede geniş yetkilerle donatılmıştır. İstediği taktirde Kongre, Başkanın dış politika kararlarını ve uygulamalarını engelleyebilir ve Amerikan dış politikasının genel çizgisini etkileyebilir. Kongrenin bu yetkilerine rağmen Amerikan geleneğinde genel eğilimin dış politikanın Başkan tarafından belirlenmesi olduğu belirtilmelidir. Genel olarak Kongre dış politikanın alt ve üst sınırlarını dolaylı şekilde kontrolü altında tutar ve Başkan'ın belli kararlarını değiştirebilir ya da engelleyebilir. Fakat Amerikan dış politikasının genel yönünde değişiklik yapması konusunda Başkan üzerinde çok az bir etkiye sahiptir. Dışişleri ve Savunma Bakanları Başkanın dış politika kararlarını oluşturmasında ve uygulamasında yakın danışmanları olarak vazife görmektedirler. Fakat onların dış politika oluşturma süreci üzerindeki etkileri, kendi kabiliyetlerine ve Başkanın dış politikayı şekillendirmede onların yardımından faydalanma konusundaki istekliliğine bağlıdır. Ulusal Güvenlik 130Konseyi, üyeleri Başkanın yakın danışmanları olduğu için dış politika üzerinde etkili olabilmektedir. Modern dünyada savunma ve dış politika arasında çok yakın ve kuvvetli bir ilişki olduğu ve ABD dünyanın lideri konumunu büyük oranda askeri gücü sayesinde elde ettiği için Amerikan ordusu dış politika kararlarını etkileme konusunda önemli bir potansiyele sahiptir. ABD'de ordunun dış politikada rolü, dış politikada karar verme sürecinde ve dış politikayı uygulama araçlarında etkisi değişik biçimlerde ortaya çıkmaktadır. Bir yandan Ulusal Güvenlik Konseyi'ne danışmanlık yapan Genelkurmay Başkanı, diğer yandan ise, raporlarını bağlı olduğu Savunma Bakanı'na değil doğrudan Başkan'a vermekle yükümlüdür. Türkiye'deki kadar etkili olmamakla birlikte; ABD'de Genelkurmay Başkanı karar verici olan Başkan'a Ulusal Güvenlik Konseyi'nde danışmanlık yapmaktadır. Diğer yandan Dışişleri Bakanlığı ve Savunma Bakanlığı'nda çalışan ordu mensupları dış politikanın şekillenmesine katkı sağlamaktadırlar. ABD için önemli bir makam olan Başkan'ın Ulusal Güvenlik İşleri Özel Yardımcısı bazı dönemlerde askerlerden seçilmiştir. Amerika Birleşik Devletleri bir dış politika aracı olarak ordudan belirli olarak iki şekilde istifa etmektedir. Bunlardan birincisi, yardım yaptığı veya silah sattığı ülkeler üzerinde nüfuz sağlayarak, bu yardım/satışları belirli koşullar altında sağlayarak, bu ülkeler üzerinde veya bu ülkelerin bulunduğu bölgeler üzerinde ulusal çıkarlarını temin etmek üzere; ikincisi ise dünyanın her yerinde donanma dolaştırarak, dünyanın en ücra köşesine ulaşabileceğini göstermek ve gerektiğinde bu gücü kullanıp, isteklerini zorla kabul ettirerek orduyu etkin bir dış politika aracı olarak kullanmaktadır. 131

Abstract:
Organizations, groups and, individuals that form a wide fan, take role in construction and carrying out of US foreign policy. The president, Officials in White House, Council of ministers, especially Foreign and Defense ministers and their ministries, National Security Council (NSC) General Staff, the director of CIA, the other divisions in Government, Congress members and concerned committees of congress in some conditions state government of USA, and international organizations which USA participated in. National and international companies, media, lobby groups, research centers, specialists, university professors and public opinion effect the decisions about foreign policy of USA under circumstances. The president is on top of the foreign policy mechanism of USA. The president is the one who controls all of the foreign policy process, makes the last decisions and he is the center where all power gathered. The president of USA is given all of the authority and implements to rule the foreign policy. Also Congress is given wide authority as much as it controls and balances the president's power in the foreign policy. Congress can prevent the president's decisions and applications and effect the main character of foreign policy of USA. It should be stated that main inclination in American tradition is that foreign policy is determined by the president though congress authority. Generally Congress takes upper and lower limits of foreign policy under control indirectly and can change or prevent some of the president's decisions. But it has a very little influence on the president about making changes in the main direction of US foreign policy. Foreign and Defense ministers are the president's close advisers in making and carrying out foreign policy decisions. But their effects on forming foreign policy process depend on their abilities and the president's request to utilize their help. The members of the National Security Council can influence the foreign policy as the president's close advisers. 132"As in the modern world there is a close and strong relation between Defense and foreign policy and USA secures her leadership in the world thanks to her military power. The military of USA has a very important potency to effect foreign policy decisions. The role of US Military in foreign policy decision process and its effects on implements of carrying out foreign policy emerge in different forms. Although the Chairman of the joint chief of staff(JCS) is a adviser in National Security Congress and connected to the Defense Minister, He obliges to give his reports to the president not to the Defense Minister. The Commander of General Staff is one of the president's adviser in National Security Council besides he isn't as influential as in Turkey. On the other hand the officials connected to the military who work at the Foreign and Defense Ministries, contribute to form the foreign policy. The President's National Security Affairs Special Assistant that is very important position in USA, is chosen from the officers at some terms. USA benefits particularly in two ways from the military as an implement of foreign policy. The first one is; by influencing the countries which she sells the weapons and donates, by these donations and sales are ensured under some conditions. USA ensures her national profits on these countries or on the regions where these countries are in. The second one is; to show that she can reach the most far place in the world by fleeting the navy and if it's needed, by using this power, to make the critical countries to accept her requests and to use the military efficiently as an implement of the foreign policy. 133