Acil servise başağrısı ile başvuran hastaların analizi
Analysis of patients presented to emergency department with headache
Yazar: ERKAN ABDULLAH GÜLDESTE
Danışman: PROF. DR. POLAT DURUKAN ; PROF. DR. FÜSUN FERDA ERDOĞAN
Erciyes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Acil Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: İlk ve Acil Yardım = Emergency and First Aid
Dizin: Acil servis-hastane = Emergency service-hospital ; Acil tıp = Emergency medicine ; Acil tıp servisleri = Emergency medical services ; Baş ağrısı = Headache ; Migren hastalıkları = Migraine disorders ; Sınıflandırma = Classification

Özet:
Amaç: Başağrısı acil servislerde sık rastlanılan bir şikayettir. Bu çalışmada Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Servisi‟ne travmatik olmayan başağrısı nedeniyle başvuran hastaların demografik özellikleri, tanıları, uygulanan tedavi yöntemleri, yatış ve taburculuk oranları tespit edilerek, 3. Uluslararası Başağrısı Sınıflama kriterlerine göre, başağrısının sınıflamasının yapılması amaçlanmıştır. 
Materyal ve metod: Bu çalışmada prospektif olarak acil servisimize Ağustos 2014- Nisan 2015 tarihleri arasında başağrısı nedeniyle başvuran hastalar değerlendirildi. Çalışmaya 18 yaş ve üzeri tüm erişkin, erkek ve kadın, travmatik olmayan başağrılı hastalar dahil edildi. Hastalar için oluşturulan standart formlar, acil tıp asistan hekimleri tarafından dolduruldu. Hastalar yaş, cinsiyet, meslek, medeni durum, eğitim düzeyleri, gebelik ve laktasyon durumları, ağrının süresi, yeri, şiddeti, eşlik eden semptom ve hastalıkların varlığı, hastanın ağrıyla mücadele şekli açısından sorgulandı. Eğer istenmişse laboratuar parametreleri, görüntüleme yöntemleri, konsültasyonlar, acil servisteki tanı ve tedavileri, yatış-taburculuk ve mortalite bilgileri kayıt altına alındı. Tüm veriler incelenerek, istatistiksel analizleri yapıldı. 
Bulgular: Başağrısı nedeniyle değerlendirmeye alınan 510 hastanın verileri toplandı. Hastaların çoğunluğu kadın (%62), yaş ortalaması 36.4 idi. Başağrısının en sık genç yaş grubunda (%52.2), evlilerde (%67.1), eğitim düzeyi düşüklerde (%38.6 ilköğretim), ev hanımları (%36.7) ve işçilerde (%17.6) olduğu görüldü. Hastaların %30.4‟ünde özgeçmişlerinde başağrısı bulunduğu, %83.8‟inin daha önce birden fazla kez acil servise başağrısı nedeniyle başvurduğu görüldü. Başağrısına en sık eşlik eden semptom bulantı (%59.4) ve kusma (%25.7) idi. Başağrısını tetikleyen en sık neden stres (%68.6) ve ses (%56.1) olarak kaydedildi. Hastaların Vizüel Anolog Skalası ile değerlendirilen ağrı şiddeti ortalaması 7.01 olarak tespit edildi. Hastaların %60.6‟sının başvuru öncesi, çoğunluğunu nonnarkotik analjezik (%87.4) olan ilaç aldığı görüldü. Hastalarda en sık primer başağrısı (% 66.3), bunlar içinde de en sık migren (% 38.8) görüldü. Sekonder nedenler içinde ise en sık üst solunum yolu enfeksiyonlarına (%9.2) ve hipertansiyona (%8.7)  bağlı başağrısı görüldü. Altmışbeş yaş üzeri hastalarda sekonder başağrıları daha sık (%63) izlendi. Görüntüleme yöntemi olarak en sık bilgisayarlı tomografi ve manyetik rezonans görüntüleme yapıldı. Hastaların %4.7‟sinde ciddi klinik patoloji izlendi. Medikal tedavide en sık nonnarkotik analjezik (%85.5) ve antiemetik ilaçlar (%25.7) kullanıldı. En sık konsültasyon nöroloji (%39.1) ve beyin cerrahi (%37) idi ve en sık yatış yine bu servislere yapıldı. Yatış oranı %3.7 olarak tespit edildi. Ölüm vakası görülmedi. 
Sonuç: Etkileyen parametrelerin çokluğu nedeniyle acil serviste başağrılarının değerlendirilmesi ve sınıflaması zordur. Doğru tanıyı koyma ve etkili bir tedavi için, iyi bir anamnez, detaylı fizik ve nörolojik muayene, gerekirse ileri tetkik yöntemleri kullanılmalıdır. 
Anahtar kelimeler: Başağrısı, acil servis, sınıflama

Abstract:
Objective: Headache is a frequently encountered complaint in emergency department. In this study, it was aimed to classify headache according to International Classification of Headache Disorders 3rd Edition by analyzing demographic characteristics, diagnoses, treatment methods used and admission and discharge rates of the patients who presented to Emergency Department of Erciyes University, Medicine School with non-traumatic headache.  
Material and method: The patients, who presented to emergency department with headache between August, 2014 and April, 2015, were prospectively evaluated in this study. The study included all adult patients aged ≥18 years who presented with non-traumatic headache. A standard data sheet was completed by emergency medicine residences. Age, gender, occupation, marital status, education level, pregnancy and lactation status, duration and location of pain, presence of comorbid symptoms and disorders and coping methods for pain were questioned in all patients. Laboratory parameters, imaging studies and consultations, if ordered, diagnosis and treatment in emergency department and data regarding discharge, admission and mortality were recorded.  All data were analyzed by statistical methods.  
Results: Data from 510 patients who evaluated for headaches were collected. Majority of subjects (62%) were women and mean age was 36.4 years. Headache was most commonly observed in younger age group (52.2%), married patients (67.1%), those with lower educational level (38.6%, primary school), housewives (36.7%) and workers (17.6%). It was found that there was history of headache in 
xii 
30.4% of the patients and that 83.8% of patients previously visited emergency department for headache more than once. The most common comorbid symptoms were nausea (59.4%) and vomiting (25.7%). The most common triggers of headache were stress (68.6%) and noise (56.1%). Mean headache severity score as rated by visual analog scale was found to be 7.01. It was found that 60.6% of the patients used analgesic drugs before arrival to emergency department as non-narcotic analgesics being most frequently used agents (87.4%). The most common type was primary headache (66.3%) as migraine headache being most common primary headache (38.8%). Secondary causes of headache included upper respiratory tract infection (9.2%) and hypertension (8.7%). In patients aged ≥65 years, secondary headaches were observed more frequently (63.0%). The most commonly employed imaging modalities were computerized tomography and magnetic resonance imaging. Severe clinical pathology was observed in 4.7% of the patients. Non-narcotic analgesics (85.5%) and anti-emetics (25.7%) were most frequently used agents in the treatment. Neurology and neurosurgery consultations were most commonly ordered consultations and the patients were most frequently admitted to these departments. The admission rate was found to be 3.7%. No mortality was observed.   
Conclusion: It is difficult to assess and classify headaches in emergency department due to abundant confounders. A comprehensive anamnesis, detailed physical and neurological examination and further evaluations, if needed, should be employed for accurate diagnosis and effective treatment.  
Keywords: Headache, emergency department, classification