Halide Edib Adıvar'ın siyasete ilişkin görüşleri üzerine bir değerlendirme
An evaluation on Halide Edib Adıvar's views on politics
Yazar: MEHTAP TANAR GÜL
Danışman: PROF. DR. AYŞEGÜL KOMSUOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Adıvar, Halide Edip = Adıvar, Halide Edip ; Cumhuriyet tarihi = Republic history ; Kadın politikaları = Women policies ; Kurtuluş Savaşı = Independence War ; Meşrutiyet II = Constitutional Monarcy II ; İttihat ve Terakki = Union and Progress Society

Özet:
Halide Edib, yazın hayatında kendisini göstermeye başladığı 1908 yılından 1964 yılındaki ölümüne kadarki sürede Türk siyasal hayatının en önemli figürlerinden biri olmuştur. Halide Edib, Osmanlı- Türk Siyasal hayatının yakın dönemine tanıklık etmekle kalmamış, her bir önemli dönüm noktasında farklı şekillerde etkili olmuş bir entelektüeldir. Sürecin aktif bir parçası oluşu aynı zamanda yakın dönem Türk siyasal hayatına da Halide Edib'in gözünden bakabilmeye olanak sağlamaktadır. Karmaşık düşünce dünyası ve süregelen muhalif kimliği politik yönünün arkaplanda kalmasına ve ağırlıklı olarak edebiyatçı kimliği ile tanınır olmasını getirmiştir. İlk olarak II. Meşrutiyet sonrası iktidarda gitgide otoriterleşen İttihad ve Terakki'ye karşı, daha sonra ise keskin değişimlerden yana olan Kemalist rejime karşı eleştireldir. II. Dünya Savaşının da etkisiyle iyiden iyiye otoriterleşen İnönü yönetimine ve demokratikleşme sloganıyla gelip zamanla otoriter eğilim sergilemeye başlayan Demokrat Parti yönetimine ve son olarak da 1960 Darbe yönetimine karşı eleştirilerini belirtmekten geri durmamış ve tüm bu muhalif duruşu kendisini resmi anlatının dışına itmiştir. Diğer taraftan bu durum yakın dönem Türk siyasal hayatına eleştirel bir gözün penceresinden bakabilme olanağını da beraberinde getirmektedir.

Abstract:
Halide Edib emerged as one of the most significant figures in Turkish political life from the onset of her literary career in 1908 until her death in 1964. Halide Edib not only witnessed the recent history of Ottoman-Turkish political life but also played diverse roles at each crucial turning point, making her an influential intellectual. Her active involvement in the processes allows for a perspective on modern Turkish political life through Halide Edib's eyes. Despite her complex intellectual world and persistent oppositional identity, her political dimension often took a back seat, and she became predominantly known as a literary figure.Initially critical of the increasingly authoritarian rule of the Committee of Union and Progress after the Second Constitutional Period, she later became critical of the Kemalist regime, which advocated sharp changes. Influenced by the Second World War, she openly criticized the progressively authoritarian Inönü administration and the Democratic Party leadership, which initially came with democratic slogans but later exhibited authoritarian tendencies. Lastly, she did not refrain from expressing her criticisms against the 1960 coup government, further distancing herself from the official narrative. On the other hand, this stance provided her with the ability to observe modern Turkish political life critically through the window of opposition.