Diyabetlilerde fiziksel aktivite davranışları ve ilişkili faktörler
Physical activity behaviors in diabetics and related factors
Yazar: EMİNE SARI
Danışman: PROF. DR. SEMRA ERDOĞAN
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Egzersiz = Exercise ; Fiziksel aktivite = Physical activity ; Hasta eğitimi = Patient education ; Motivasyon = Motivation

Özet:
Bu araştırma diyabetlilerde fiziksel aktivite/egzersiz davranışlarını ve fiziksel aktivite/egzersiz davranışları ile ilişkili faktörleri belirlemek , ilişkilerini ortaya koyarak diyabet eğitimine katkı sağlamak amacıyla tanımlayıcı-ilişki arayıcı tipte planlanmıştır.Araştırmanın örneklemini Selçuk Üniversitesi Selçuklu Tıp Fakültesi Hastanesi Endokrinoloji Polikliniği tarafından izlenen 270 erişkin diyabetli oluşturmuştur.Araştırma verileri görüşme formu, Godin ve Shephard (1985) tarafından geliştirilen Egzersiz Davranışları Anketi- EDA (Godin Leisure-Time Exercises Questionnaire-LTEQ- 1985) ve egzersiz davranışlarını destekleyen ve engelleyen motivasyon faktörlerini tanımlayan literatür bilgilerinden yararlanılarak geliştirilen Egzersiz Motivasyon Anketi- EMA kullanılarak toplanmıştır. EDA'nın Türk diline uyarlaması için dil ve kapsam geçerliği, EMA'nın ise geçerliği ve güvenirliği yapılmıştır. EDA toplam puan ortalaması 53,70±4,02'dir. EMA'dan diyabetlilerin aldıkları puanlar ise min:12 puan, max:60 olarak bulunmuştur. Verilerin değerlendirilmesinde SPSS 17.0 paket programı kullanılmış; verilerin analizinde yüzdelik, ortalama, standart sapma, frekans, chi-square (?2), t-testi ve korelasyon analizi kullanılmıştır.Çalışmaya katılanların çoğunluğu kadın (%59,6) ve tip 2 diyabetlidir (%96,6). Diyabetlilerin %42,6'sının çeşitli düzeylerde fiziksel aktivite/egzersiz yaptığı, kadınların daha çok hafif (%44,7) ve orta derecedeki fiziksel aktivitelere/egzersizlere (%41,6) erkeklerin ise daha ağır (%21) derecedeki egzersizlere yöneldikleri bulunmuştur. En sık yapılan üç aktivite hafif derece fiziksel aktivitelerden/egzersizlerden ?hafif tempoda yürüyüş (% 37,3)?, orta derecedekilerden ?hızlı tempoda yürüyüş (% 30,6)? ve ?merdiven çıkma (% 25,3)? aktiviteleridir. Fiziksel aktivite/egzersiz yapma davranışı ile yaş, eğitim düzeyi, gelir durumu, tedavi protokolü, kan şekeri ölçüm sıklığı, diyabet eğitimi alma durumu, egzersiz eğitimi alma ve antropometrik ve metabolik göstergeler (A1c, AKŞ, TKŞ, BKİ) arasında anlamlı ilişki bulunmuştur (p<0,05). Fiziksel aktivite/egzersiz davranışlarını destekleyen ve engelleyen motivasyon faktörlerinden; destek madde puan ortalaması yüksek ilk üç seçenek (1. madde 3,79±0,04; 5. madde 3,23±0,06; 6. Madde 2,54±0,06) ve engel madde puan ortalaması yüksek ilk üç seçenek ( 1. Madde 4,08±0,06; 4. Madde 3,48±0,05; 6. Madde 3,46±0,05) olarak bulundu.Fiziksel aktiviteyi/egzersizi destekleyen motivasyon faktörleri olumlu yönde arttıkça, fiziksel aktivite/egzersiz davranışlarının da arttığı, engelleyen faktörler arttıkça davranışların azaldığı bulunmuştur.Bu sonuçlara göre diyabetlilerin fiziksel aktivite/egzersiz davranışları, destek faktörleri doğrultusunda cesaretlendirilmelidir. Cesaretlendirmek için engel algıları ile başetmeleri sağlanmalıdır. Diyabet eğitimleri de bunun için yegane fırsatlardan biridir.Anahtar Kelimeler: Erişkin Diyabet, Fiziksel Aktivite ve Egzersiz, Motivasyon, Diyabet Eğitimi.

Abstract:
This research was designed in descriptive-correlational in order to determine the physical activity / exercise behavior of the diabetes and to determine the factors associated with physical activity / exercise behavior and to contribute to diabetes education.The sample population was composed of 270 adult diabetics monitored by Selcuk University, Medical Faculty Hospital, Polyclinics of EndocrinologyThe interview form for the research data was gathered by using Exercise Behavior Questionnaire-EBQ (Godin Leisure-Time Exercises Questionnaire)-LTEQ- 1985 developed by Godin and Shephard (1985) and Exercise Motivation Questionnaire developed by benefitting from the literature information defining the motivation factors supporting and barriers the exercise behaviors. So as to adjust into Turkish language, the language and concept validity was made for EBQ and both validity and security was made for EMQ. Total mean score of EBQ 53,70±4,02. Scores of people with diabetes min: 12 points max: 60 points from the EMQIn the evaluation of the data, SPSS 17.0 package program was used and the percentage, average, standard deviation, frequency, chi-square (?2), t-test and correlation analysis were used.Among the attendants of the study, 59,6% were female and 40,4 were male, 3,4% were type 1 and 96,6% were type 2 diabetics. It was found out that 42,6% of the diabetics physical activity/exercise in various levels, that women tend to do very light level (44,7%) and medium level of (41,6%) and men tend to do heavy level (21%) of physical activity/exercise. The three most frequent light physical activity/exercise are "light walking (37,3%)" in terms of light physical activity/exercise, "fast walking (30,6%)" and "climbing stairs (25,3%)" in terms of medium physical activity/exercise. There is a meaningful relation found between the physical activity/exercise behavior and age, educational status, income status, treatment protocol, blood glucose measuring frequency, diabetes education status, exercise education status and anthropometric and metabolic indicators (A1c, AKŞ, TKŞ, BKI) (p<0,05). Among the motivation factors supporting and barriers the physical activity/exercise behaviors, it was found that the first three options whose supporting ıtem score average is high (1st ıtem3,79±0,04; 5th ıtem3,23±0,06; 6th ıtem 2,54±0,06) and the first three options whose barriers ıtem score is high ( 1st Item 4,08±0,06; 4th ITEM 3,48±0,05; 6th Item 3,46±0,05)It was found out that the physical activity/exercise behaviors increase as the motivation factors supporting the physical activity/exercise increases in a positive way and as the barriers factors the exercise increases, physical activity/exercise behaviors also increase.In accordance with these results, the physical activity/exercise behaviours of the diabetics should be encouraged as per the supporting factors. In order to encourage the exercise behaviours of diabetics, it is necessary to make them cope with hampering perceptions. The education of diabetes could be the only chance to do this.Key Words: Adult Diabetes, Physical Activity and Exercise, Motivation, and Diabetes Education.