Halfeti ve yakın çevresinde kullanılan tıbbi ve aromatik bitkilerin araştırılması
Investigation of medicinal and aromatic plants used in hallet and its close environment
Yazar: İBRAHİM HALİL CANPOLAT
Danışman: PROF. DR. HALİL ÇAKAN
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Bu çalışmayla Şanlıurfanın Halfeti ilçesi ve çevresindeki köylerde yetişen tıbbi ve aromatik bitkiler ile, insan sağlığı açısından ve ekonomik olarak değerli, bilinen veya bilinmeyen, halk tarafından kullanılan bitkiler tesbit edilmiştir.
Çalışmamızda Şanlıurfa iline bağlı Halfeti İlçesi ve ilçeye bağlı köyler olmak üzere toplam  40 yerleşim bölgesinde yerel halk ile gönüllülük usulüne göre yüz yüze anket çalışması yapılmıştır. Ankete %34 kadın ve %67 erkek olmak üzere toplam 101 kişi katılmıştır. Ankete katılanlara yörelerinde bulunan tıbbi aromatik bitki türlerini ve hangi amaçla kullanıldığı konusunda sorular sorulmuştur.
Yapılan çalışmalarda 39 familyaya ait toplam 75 tür tespit edilmiştir. Bu bitkilerin çalışmamızın yöre halkının hangi amaçla kullanıldığı, bitkinin kısımları, kullanım şekli (doğrudan, tek veya karışım) ve sıklığının araştırılması yapılmıştır. Hem gıda hem de tıbbi amaçlı kullanılan bitkiler:40 tür (A. sativum, P. vera, R. coriaria vb.) Tıbbi ve yem amaçlı kullanılan bitkiler:11 tür(S. cerinthifolia, E. orientalis vb.) Sadece tıbbi amaçlı kullanılan bitkiler: 30 tür(A. arabica, A. hyalina  vb.) Süs veya nazarlık olarak kullanılan bitkiler: 10 tür (O. Basilicum, R.  Officinalis, P. harmala vb.), insan sağlığında doğrudan kullanımı olmayan bitkiler: 2 tür (S. Halepense vb.), en sık kullanılan bitki: T. polium olup 26 ankette,: C. insulare 11 ankette, T. terrestris ise 10 annkette kullanımı tesbit edilmiştir. Ticari amaçlı tarımı yapılan bitkiler ise P. vera, A. sativum, R. Coriaria, V. vinifera, O. europaea vb. türlerdir. Bölgede Yetişmeyip Kullanılan tıbbi amaçlı kullanılan tek tür ise: C. limon dur. Familyaların bulunma oranına göre en sık rastlanan Lamiaceae familyası olup %16 oranında 12 tür ile temsil edilmektedir. Hastalık çeşidine göre iç hastalıklarda: A. Sativum vb, KBB ve Solunum hastalıklarında: S. Libanotica vb. Bazı bitkilerin ise Halfeti yöresine özgü kullanımları olduğu (P. Vera, S. Colorata, A. Striata vb.) tesbit edilmiştir

Abstract:
In this study, medicinal and aromatic plants grown in and around the Halfeti district of Şanlıurfa, and endemic plants belonging to that region, valuable in terms of human health and economy, known or unknown, used by the public were determined.
In our study, a face-to-face survey was conducted with the local people on a voluntary basis in 40 settlements in the province of Şanlıurfa. A total of 101 people, 34% female and 67% male, participated in the survey. The respondents were asked questions about the medicinal aromatic plant species found in their region and for what purpose they are used.
A total of 75 species belonging to 39 families were identified in the studies. The purpose of the use of these plants by the local people, the parts of the plant, the way of use (direct, single or mixture) and the frequency were investigated.
Plants used for both food and medicinal purposes: 40 types (A. sativum, P. vera, R. coriaria, etc.) Plants used for medicinal and fodder purposes: 11 species (S. cerinthifolia, E. orientalis, etc.) Used only for medicinal purposes Plants: 30 species (A. arabica, A. hyalina, etc.) Plants used as ornamental or amulet: 10 species (O. Basilicum, R. Officinalis, P. harmala etc.), plants not directly used in human health: 2 species ( S. Halepense etc.), , the most frequently used plant: T. polium, and its use was determined in 26 questionnaires, C. insulare in 11 questionnaires, and T. terrestris in 10 questionnaires. Commercially cultivated plants are P. vera, A. sativum, R. Coriaria, V. vinifera, O. Europaea  etc. . The only species that does not grow in the region and is used for medicinal purposes: C. Lemon. According to the rate of presence of families, the most common family is Lamiaceae, which is represented by 12 species at a rate of 16%.. According to the types of diseases, in internal diseases: A. Sativum etc. plants, in ENT and Respiratory diseases: S. Libanotica etc.plants  have  been determined as used plants. It has been determined that some plants have uses specific to the Halfeti region (P. Vera, S. Colorata, A. Striata etc.).