Sağlık harcaması, enerji tüketimi ve çevre kirliliği ilişkisi: Ampirik bir analiz
The relationship between health expenditure, energy consumption and environmental pollution: An empirical analysis
Yazar: ÖZGE YÜCEL
Danışman: PROF. DR. EYYUP ECEVİT
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Küreselleşen dünyada enerji, sağlık, çevre gibi makroekonomik değişkenler birbirleriyle oldukça sıkı bir ilişkiye sahiptir. Bu değişkenler arasındaki ilişkilerin anlaşılması doğru ve zamanında politika üretebilmek için büyük önem arz etmektedir. Bu çalışmada sağlık harcamaları, enerji tüketimi ve çevre kirliliğinin Kırgızistan, Türkiye, Kazakistan, Azerbaycan, Özbekistan ve Kazakistan'dan oluşan Türki Cumhuriyetlerinde ortalama yaşam süresi üzerindeki etkisi Havuzlanmış En Küçük Kareler, Sabit Etkiler Modeli ve Tesadüfi Etkiler Modeli kullanılarak 2000-2020 dönemi için araştırılmıştır. Çalışma bulgularına göre, Türki Cumhuriyetlerinde kişi başı sağlık harcamaları ve ekonomik büyüme ortalama yaşam süresini anlamlı bir şekilde artırırken, karbon emisyonları ise ortalama yaşam beklentisini azaltmaktadır. Kişi başı enerji tüketimi ise ortalama yaşam beklentisi üzerinde azaltıcı bir etkiye sahip olmakla birlikte, bu etki oldukça düşük düzeydedir.  
Çalışma sonuçlarından hareketle, sağlık hizmetlerine yapılan yatırımların, bireylerin daha uzun ve sağlıklı bir yaşam sürmelerine katkı sağlamakta olduğu ve bu nedenle sağlık harcamalarının, yalnızca maliyet artışı olarak değil, aynı zamanda toplum sağlığı açısından önemli bir yatırım olarak söylenebilir Ayrıca, fosil yakıtlardan yenilenebilir enerji kaynaklarına geçişin teşvik edilmesi ekonomik büyümeyi sağlarken çevre kirliliğinin de önüne geçecektir. Bu bağlamda, Türk Cumhuriyetlerinde yenilenebilir enerji kullanımının artırılması, hem çevresel kirliliği azaltacak hem de insan sağlığına olumlu katkılar sağlayacaktır. Karbon emisyonlarının ortalama yaşam süresini azaltıcı etkisi, çevre politikalarının sağlık politikaları ile entegre edilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Abstract:
In a globalizing world, macroeconomic variables such as energy, health, and environment are closely connected. Understanding these relationships is crucial for formulating accurate and timely policies. This study investigates the impact of health expenditures, energy consumption, and environmental pollution on average life expectancy in the Turkic Republics, specifically Kyrgyzstan, Turkey, Kazakhstan, Azerbaijan, Uzbekistan, and Kazakhstan, over the period 2000-2020. The analysis employs Pooled Least Squares, Fixed Effects Model, and Random Effects Model. The findings indicate that while per capita health expenditures and economic growth significantly increase average life expectancy in the Turkic Republics, carbon emissions have a detrimental effect. Although per capita energy consumption also reduces average life expectancy, its impact is relatively minor.
Based on the results of the study, it can be said that investments in health services contribute to individuals living longer and healthier lives, and therefore health expenditures are not only an increase in costs, but also an important investment in terms of public health. In addition, encouraging the transition from fossil fuels to renewable energy sources will provide economic growth and prevent environmental pollution. In this context, increasing the use of renewable energy in the Turkic Republics will both reduce environmental pollution and make positive contributions to human health. The effect of carbon emissions in reducing average life expectancy reveals that environmental policies should be integrated with health policies.