Türkiye sarımsak yetiştiriciliği alanlarında sorun olan Fusarium bazal kök çürüklüğü ve yaprak yanıklığı fungal hastalık etmenlerinin tanısı
Diagnosis of fungal pathogens causing Fusarium basal root rot and leaf blight diseases in garlic cultivation areas in Turkiye
Yazar: OLCAY DEDECAN
Danışman: PROF. DR. CANAN CAN
Gaziantep Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Biyoloji = Biology ; Ziraat = Agriculture
Dizin: Bitki hastalıkları = Plant diseases ; Bitki patolojisi = Phytopathology ; Kök çürümesi = Root rot ; Sarımsak = Garlic ; Yaprak yanıklığı = Leaf blight

Özet:
Sarımsak (Allium sativum L.), Amarylliaceae familyasının önemli bir türüdür ve dünya genelinde yaygın olarak yetiştirilir. Sarımsak üretiminde zararlılar ve fungal etmenler nedeniyle verim ve kalite düşmektedir. Bu tez kapsamında, Türkiye'nin Gaziantep, Adıyaman, Şanlıurfa, Kahramanmaraş ve Hatay illerinde 2020, 2022 ve 2023 yıllarında yapılan surveylerde Fusarium spp. ve yaprak yanıklığı etmenlerinin patojenik, morfolojik ve moleküler karakterizasyonu yapılmıştır. Kahramanmaraş ve Gaziantep'te yaprak yanıklığına neden olan fungal etmenler Stemphylium eturminium ve Alternaria sp. olarak tanımlanmıştır. Fusarium spp. için 5 ilde ortalama hastalık yaygınlığı, insidansı ve şiddeti sırasıyla %76,32, %37,07 ve %12,58 olarak saptanmıştır. En yüksek hastalık şiddeti Kahramanmaraş'tan elde edilen izolatlarda saptanmıştır. EF- RPB gen bölgesiyle yapılan moleküler tanı sonucunda 26 izolatın 12'si Fusarium proliferatum, 7'si F. acuminatum, 6'sı F. oxysporum ve 1'i Neocosmospora solani olarak belirlenmiştir. F. oxysporum izolatları soğan ve pırasa bitkisinde patojenisite testleriyle Fusarium oxysporum f. sp. garlic olarak tanımlanmıştır. Bu tez çalışmasında sarımsakta hastalık etmeni olan, Fusarium oxysporum f. sp. garlic, Fusarium acuminatum ve Stemphylium eturminium Türkiye'den ilk kez rapor edilmiştir.

Abstract:
Garlic (Allium sativum L.) is an important species of the Amarylliaceae family and is widely cultivated worldwide. The yield and quality in garlic production decrease due to pests and fungal agents. In this thesis, the pathogenic, morphological, and molecular characterization of Fusarium spp. and leaf blight agents were carried out in surveys conducted in 2020, 2022, and 2023 in the provinces of Gaziantep, Adıyaman, Şanlıurfa, Kahramanmaraş, and Hatay in Turkey. The fungal agents causing leaf blight in Kahramanmaraş and Gaziantep were identified as Stemphylium eturminium and Alternaria sp. For Fusarium spp., the average disease prevalence, incidence, and severity in the five provinces were determined as 76.32%, 37.07%, and 12.58%, respectively. The highest disease severity was found in isolates obtained from Kahramanmaraş. Molecular diagnosis using the EF- RPB gene region identified 12 out of 26 isolates as Fusarium proliferatum, 7 as F. acuminatum, 6 as F. oxysporum, and 1 as Neocosmospora solani, F. oxysporum isolates were identified as Fusarium oxysporum f. sp. garlic through pathogenicity tests on onion and leek plants. This thesis reports Fusarium oxysporum f. sp. garlic, Fusarium acuminatum, and Stemphylium eturminium from Turkiye for the first time.