Bulgaristan'daki Ermeni komitelerinin Osmanlı Devleti aleyhine faaliyetleri (1890?1918)
The activities of Armenian committees in Bulgaria against the Ottoman State (1890-1918)
Yazar: BÜLENT YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. CEZMİ ERASLAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Bölümü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Tarih = History
Dizin: Bulgaristan = Bulgaria ; Ermeni ayaklanmaları = Armenian rebellions ; Ermeni olayları = Armenian events ; Ermeni sorunu = Armenian question ; Ermeniler = Armenians ; Komitacılık hareketleri = Organizational actions ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Türk-Ermeni ilişkileri = Turkish-Armenian relations

Özet:
1877?1878 Osmanlı Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması, Osmanlı Devleti'nin karşısına büyük devletlerin müdahalelerine açık iki önemli sorun çıkarmıştır. Bunlardan ilki Osmanlı Devleti'nin Rumeli'de kalan topraklarında yaşayan Hıristiyanlara reformlar yapılması yani Makedonya Meselesi, ikincisi ise Doğu Anadolu'da Ermenilerin yoğun olarak yaşadığı vilayetlerde yeni düzenlemeler yapılması, Ermeni Meselesidir. Oluşan bu yeni siyasî süreçten cesaret alan Ermeni ve Makedon-Bulgar Milliyetçileri, kısa sürede silahlı komiteler kurarak aslında nüfus olarak çoğunluğu oluşturmadıkları topraklarda bağımsızlık mücadelesine kalkışmışlardır. 1890'lı yılların ikinci yarısından itibaren Ermeni komiteleri ile Makedon-Bulgar komiteleri işbirliği de yapmışlar ve Osmanlı Devleti'ne karşı birlikte ya da ayrı olarak çok sayıda isyan, suikast ve silahlı eylem gerçekleştirmişlerdir. Makedonya'nın Bulgaristan'a ilhakını milli dava olarak benimseyen Bulgar yönetimi, gerek Emaret döneminde gerekse Krallık döneminde Makedon-Bulgar komiteleri ile Ermeni komitelerini el altından desteklemiştir. Ermeni komiteleri 1880'lerin ikinci yarısından itibaren Bulgaristan'da teşkilatlanmaya ve şubelerini oluşturmaya başlamıştır. Bu komiteler Bulgaristan'da önemli yollar üzerinde bulunan Sofya ve Filibe gibi büyük şehirlerde teşkilat oluşturdukları gibi Varna, Burgaz ve Rusçuk gibi liman kentlerinde de şubelerini kurmuşlardır. Ermeni komiteleri için Bulgaristan kısa sürede patlayıcı madde ve silahların imal veya temin edildiği, depolandığı bir ülke haline gelmiştir. Bulgaristan'ın coğrafi konumu sayesinde kara veya deniz yoluyla silah, mühimmat ve komitecilerin Osmanlı topraklarının pek çok noktasına nakli ve girişleri mümkün olmuştur. Ayrıca Bulgaristan, Ermeni komitecilerin askerî eğitim aldıkları ve talim yaptıkları bir bölge olmuştur. Dolayısıyla komitelerin İstanbul ve Anadolu'daki faaliyet ve eylemleri için Bulgaristan en önemli lojistik merkez olmuştur.

Abstract:
The Berlin Congress which was signed after the Ottoman-Russian War of 1877-1878, raised two main problems and these caused the Great Powers to intervene the Ottoman domestic policies. One of the problems was the Macedonia Problem namely to reform for Christians who were living in the Ottoman territory of Europe. The second was Armenian Problem namely to reform for Armenians who were living in the Ottoman territory of Asia. Although they had never population superiority, these new conditions encouraged the Armenian and Macedonian-Bulgarian nationalists in order to become independent by establishing armed committees. After the second half of 1890?s the Armenian and Macedonian-Bulgarian committees cooperated and acted together or independent against the Ottoman Empire by rebellion, assassination and armed activity. Bulgarian Government which accepted the annexation of Macedonia to Bulgaria, both in the period of Emaret and period of Kingdom secretly supported the Macedonian-Bulgarian and the Armenian committees. The Armenian committees began to organize and to form branches in Bulgaria in the second half of 1880?s. These committees organized in the big cities like Sofia and Plovdiv which are on the important ways and formed branches such as harbour cities of Varna, Burgas and Russe. For the Armenian committees, Bulgaria became a country for producing, obtaining or storing explosives and arms. Thanks to the advantage of geography of Bulgaria, arms, ammunitions and Armenian militants were transferred and entered to the different points of Ottoman territory by land and sea. Moreover, Bulgaria had become a region for Armenian militants for military training. Thus, Bulgaria was the most important logistic center of Armenian committees for the activities in Istanbul and Anatolia.