Kastamonu Ferhat Paşa Camisi haziresi mezar taşları
The gravestones of Ferhat Paşa Mosque in Kastamonu City
Yazar: BENGÜ GÜNDOĞAN
Danışman: PROF.DR. HALİT ÇAL
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Kastamonu Ferhat Paşa Camisi Haziresi Mezar Taşları adlı yükseklisans tez çalışmamızda adı geçen hazireyi incelediğimizde 106 tane mezartespit edilmiştir. Bu mezarlardaki taş sayılarını baş ve ayak taşı olarak ayırıp,tipolojisini yaptığımızda 197 tane mezar taşı ortaya çıkmıştır. Bunlardan 49tanesi erkek, 37 tanesi kadın baş taşı ve 61 tanesi de ayak taşıdır. Bu 197mezar taşından 17 tanesi yakın dönemde yapılmış baş taşı, 27 tanesi yineyakın dönemde yapılmış ayak taşı olup, 6 tanesinin de kimliğibelirlenememiştir. Biz de bu durumu göz önüne alarak daha sağlıklı birinceleme yapmak adına mezar taşlarını kadın baş taşları, erkek baş taşlarıve ayak taşları olmak üzere üç gruba ayırdık. Hazirede yer alan bu mezartaşları daha çok 19.yy'a aittir.Tipolojisi yapılan bu mezar taşlarının ayrıca form özelliklerine göre detipolojisi yapılmıştır. Erkek mezar taşları, form tiplerine göre dört grubaayrılmıştır. Kendi içinde kitabesine göre de iki gruba ayrılmıştır. Erkek mezartaşlarında başlık kısımlarını ayrı bir başlık altında değerlendirmek dahauygun bulunmuştur. Buna göre yapılan tipoloji de beş ayrı tip başlıkkullanıldığı görülmüştür. 6 tane kavuk, 14 tane sarık, 18 tane fes, 1 taneuzun silindirik başlık ve 2 tane de taç, erkek mezar taşlarında başlık olarakkullanılmıştır. Kadın mezar taşlarının tipolojisi yapılırken, erkek mezartaşlarından farklı olarak başlıkları esas alınarak bir ayrım yapılmıştır. Bunagöre de üç ayrı tip tespit edilmiştir. Ayak taşlarına baktığımızda da üç grubaayrıldığı görülmüştür.Tüm bu mezar taşlarına baktığımızda süslemenin en çok görüldüğüayak taşlarıdır. Bitkisel, geometrik ve nesneli süslemeler görülmektedir.34811 örnekte gül, 6 örnekte lale, 7 örnekte mine, 15 örnekte kır çiçeği, 4örnekte gonca, 1 örnekte küpe çiçeği, 2 örnekte hurma, 8 örnekte servi, 2örnekte asma, 16 örnekte kıvrık dal, 10 örnekte akantus yaprakları,3 örnektegül dalı, 1 örnekte haşhaş, 10 örnekte soyut yapraklar, 2 örnekte yıldızçiçeği ve 1 örnekte de palmet ve rumi motifi bitkisel süsleme olarakkullanılmıştır. Geometrik süsleme olarak 9 örnekte baklava motifi, 12 örnektedikdörtgenler, kare ve daire motifi, 1 örnekte çarkıfelek ve 1 örnekte dezigzag motifi kullanılmıştır. Nesneli motif olarak 4 örnekte vazo, 7 örnekte ayve yıldız motifi ve 28 örnekte ışınsal çubuk motifi kullanılmıştır. 1 örnekte demimari süsleme olarak sütunce kullanılmıştır.Hazirede yer alan 197 tane mezar taşından 13 örnekte mermerkullanımı görülürken diğer örnekler de taş kullanılmıştır. Bu malzemelerdışında 3 örnekte mozaik beton kullanımı dikkat çekmektedir. Mezartaşlarında oyma tekniği kullanılmıştır.İncelediğimiz Ferhat Paşa Camisi Haziresi'nde talik, sülüs, celi sülüs veTürkçe olmak üzere dört farklı yazı tipi görülmüştür. 10 örnekte sülüs, 4örnekte celi sülüs, 3 örnekte Türkçe ve bunların dışında kalan 60 örnektetalik hatla kitabeler yazılmıştır.İncelediğimiz Kastamonu Şehri Ferhat Paşa Camisi Haziresi'nde yeralan mezar taşları'nda sonuç olarak kullanılan malzemeden mezartaşlarında görülen süsleme proğramına kadar İstanbulda aynı dönemözellikleriyle karşılaştırdığımızda, burada görülen mezar taşları İstanbuldakiörnekler esas alınarak yapılmaya çalışılmış ancak çoğu daha basit işçilikörnekleri olarak kalmıştır. Geneline oranla bazı örneklerde birebir aynıözellikler taşıyan elemanlarla karşılaşmak mümkün olsada yöresel özelliklerkazandığı da görülmektedir. Osmanlı döneminde görülen batılılaşmahareketlerinden etkilenen Türk sanatı, buna bağlı olarak ta süslemekompozisyonları İstanbuldaki kadar olmasa da Kastamonu'yu da etkilemiştir.

Abstract:
İn our master thesis study, named ? Kastamonu Şehri Ferhat PaşaCamisi Haziresinde Yer Alan Mezar Taşları? the gravestones were analysed.İn the tomb that we have analysed, 106 gravestones have been found.When we seperate the numbers of stones in the tomb as head and footstone, when we make the typology, 197 gravestones have arisen 49 ofthese are male head stones and 37 of these are female stones and 61 ofthem are foot stones 17 of these 197 grave stones are newly built headstones, also 27 of these were newly built foot stones and 6 of them have notbeen identified . By considering this situation in order to make more healthyresearch, we have grouped the grave stones in to 3 groups as female headstones, male head stones and foot stones. The grave stones in the tombmostly belong to the 19th century.The grave stones whose the typology has been done, also have beenmade the typology according to the form characteristics. The male gravestones are grouped in to 4 according to form types. İn itself, it is grouped into 2 according to the epigraph. We deemed more suitable to mention thehead sections on male head a stoneds in another heading. According totypology that has been made of five different headings have been observed.Six kavuk, fourteen sarık, eighteen fes, one long cylindiric heading and twocorollas, were used as heading on male headings. When the typology offemale grave stones were made, differently from the male grave stonesthere is a differentiation based on headings. When look at the foot stones,we face with 3 typed seperarted.351When we analyse these grave stones, most of the decorations are onfoot stones. Plantal, geometric and object drawn decorations are seen.İn 11 examples rose, in 6 examples tulip, in 7 examples mine, in 15examples wild flower, in 4 examples bud, in 16 examples conuolutedbranch, in 10 examples acantus leaves, in 3 examples rose branch, in 1examples hashish, in 10 examples abstract leaves, in 2 examples star flowerand in one example palmet and rumi motive were used as plantaldecoration. As a geometrical decoration in 9 examples baklava motives, intwelve examples rectangles, square and circle motive, in one exampleçarkıfelek and in one example zigzag motive was used. As a motive withobjects in four examples vase in 7 examples moon and star motive and intwenty-eight examples radial rod motives were used. Also, in one examplesmall column was used as an architectural decoration.From 197 total grave stones, thirteen of them were made of marbles andthe others were from stone. Out of these materials in three examples theusage of mosaic concrete can be analysed. On grave stones the oymatechnique was used.İn the Ferhat Paşa Camisi Haziresi, we face with four different types ofwriting as talik, sülüs, celi sülüs and Turkish. İn ten examples sülüs, in fourexamples celi sülüs, in three examples Turkish and out of these, in sixtyexamples the epigraph with talik hat were used.As a result, on the grave stones that are in Kastamonu Şehri FerhatPaşa Camisi Haziresi, we see more localised version from the workmanshipand style that can be seen in İstanbul. We can evalmate these grave stonesas more simple workmanship Works. The decoration compositions andalterations with western effect from eighteenth century on wards, though notas much as in İstanbul, also shows itself in Kastamonu.