Hakikat sonrası çağda bilgi düzensizliği: Yerel medya çalışanlarının ve gazetecilik bölümü akademisyenlerinin dezenformasyona ilişkin algı ve deneyimleri
Information disorder in the post-truth era: The perceptions and experiences of local media workers and journalism department academics on disinformation
Yazar: MUTLUHAN ÇAMUR
Danışman: DOÇ. DR. İBRAHİM ETEM ZİNDEREN
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Gazetecilik = Journalism

Özet:
Hakikat sonrası dönemde, hakikatin önemini yitirmesi ve yeni medya teknolojilerinin gelişmesi, dezenformasyonun hızla yayılmasına ve medya ile gazetecilere yönelik toplumsal güvenin zedelenmesine yol açmaktadır. Özellikle sosyal medya platformlarının denetimden uzak yapısı, yanlış bilgilerin hızla yayılmasına katkıda bulunurken, gazetecilerin bu sürece karşı gerekli donanıma sahip olmamaları, mesleki etik ve güvenilirlik açısından önemli riskler doğurmaktadır. Bu doğrultuda araştırma, hakikat sonrası dönemde dezenformasyonun medya sektöründe nasıl kurumsallaştığını ve yerel medya çalışanları ile gazetecilik bölümü akademisyenlerinin bu olguyu nasıl algıladığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu kapsamda Erzurum'daki yerel medya kuruluşlarında çalışan meslek profesyonelleri ile gazetecilik bölümü akademisyenlerinin dezenformasyona ilişkin algı ve deneyimleri incelenmiştir. Araştırma aynı zamanda, dezenformasyon fenomeninin bu meslek gruplarının mesleki etik ve toplumsal sorumluluk algılarını nasıl şekillendirdiğini anlamaya çalışmaktadır. Bu bağlamda, yerel medya çalışanlarının dezenformasyonla mücadelede karşılaştıkları zorluklar, dezenformasyonun yerel demokrasi üzerindeki etkileri ve gazetecilik eğitiminde bu konunun nasıl ele alındığı gibi unsurlar incelenmektedir. Literatürde, dezenformasyonun yerel medya üzerindeki etkilerini ve bu konuda akademisyenlerin perspektiflerini ele alan çalışmaların sınırlı olması, bu araştırmanın önemini daha da artırmaktadır. Araştırmada, nitel bir yöntem olarak fenomenoloji desenini benimsemiş ve yarı yapılandırılmış mülakat tekniğiyle veri toplama süreci gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler, MAXQDA programı kullanılarak analiz edilerek temalara ayrılmıştır. Araştırmada, gazeteciler ve gazetecilik bölümü akademisyenlerinin dezenformasyon algıları, yorumlayıcı fenomenolojik analiz tekniğiyle derinlemesine incelenmiştir. Araştırma bulguları, yerel medya çalışanları ve gazetecilik bölümü akademisyenlerinin dezenformasyonu genellikle manipülasyon ve kasıtlı olarak yayılan yanlış bilgi şeklinde tanımladıklarını ortaya koymuştur. Yerel medya çalışanlarının dijital doğrulama becerilerindeki eksiklikler, ekonomik baskılar, tıklanma hedefleri ve hız gibi faktörlerin yanlış bilgilerin yayılma riskini artırdığı tespit edilmiştir. Gazetecilik bölümü akademisyenlerinin, dezenformasyon konusunu derslerde genellikle yüzeysel ve teorik bir düzeyde ele aldıkları gözlemlenmiştir. Araştırmaya katılan yerel medya çalışanları ve akademisyenler, dezenformasyonla mücadelede ilköğretimden itibaren medya okuryazarlığı derslerinin yaygınlaştırılmasını, yerel medyanın ekonomik ve teknik açıdan güçlendirilmesini ve kamu bilincini artırmak amacıyla toplumsal mutabakata dayalı yasaların çıkarılmasını önermektedir.

Abstract:
The diminishing value of truth and the rapid advancement of new media technologies have accelerated the spread of disinformation, eroding social trust in media outlets and journalists in the post-truth era. In particular, the uncontrolled nature of social media platforms contributes to the rapid spread of misinformation, while journalist's lack of necessary equipment against this process poses significant risks in terms of professional ethics and credibility. This study investigates how disinformation becomes institutionalized within the media sector during the post-truth era and aims to reveal how local media professionals and journalism faculty perceive this issue. The research explores the perceptions and experiences surrounding disinformation among professionals working in longstanding local media institutions in Erzurum. It also seeks to reveal how their views on professional ethics and social responsibility are shaped by the disinformation phenomenon. In this regard, the study examines the challenges those professionals face in fighting against disinformation, its effects on local democracy, and how the issue is addressed by journalism education. The scarcity of studies on disinformation's impacts on local media and the views of academics on this matter further underscores the significance of this study. The research adopted a phenomenological design as a qualitative method and the data collection process was conducted using the semi-structured interview technique. The data were analysed using MAXQDA software and categorized into themes. Interpretative Phenomenological analysis technique provided a deeper understanding of how journalists and journalism academics perceive disinformation.  The research findings revealed that local media professionals and journalism academics generally define disinformation as manipulation and deliberately disseminated misinformation. It found that factors such as lack of digital verification skills among local media workers, economic pressures, click targets and speed of action increase the risk of spreading misinformation. It has been observed that journalism academics tend to deal with disinformation in a superficial and theoretical manner in their curricula. In combating disinformation, both groups recommend expanding media literacy courses from primary education onwards, strengthening local media economically and technically and raising public awareness by enacting laws based on social consensus.