Nizamülmülk'ün yönetim anlayışı
Management understanding of Nizamülümülk
Yazar: SELAHATTİN AVUNAN
Danışman: PROF. DR. MEHMET SALİH ARI
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Tarih = History
Dizin: Büyük Selçuklular = Great Seljuks ; Devlet idaresi = State administration ; Nizamü`l-Mülk = Nizamül-Mulk ; Selçuklular = Seljuks ; Selçuklular Dönemi = Seljuks Period ; Vezirlik = Vizierata ; Yönetim = Management

Özet:
Bu çalışmada Büyük Selçuklu Devleti'nin ünlü veziri olan Nizamülmülk'ün yönetim anlayışı araştırılmıştır. Nizamülmülk, Alparslan ve Melikşah dönemlerinde vezirlik yapmıştır.Nizamülmülk, Sultandan sonra tek söz sahibi kişiydi. Devlet yönetiminde çok etkili bir vezirdi. Özellikle Melikşah döneminde(1072-1092) Melikşah'ın kendisine verdiği yetki nedeniyle bu dönemde yönetim alanında çok etkili olmuştur. Nizamülmülk'e verilen bu sınırsız yetkiberaberinde birçok problem de meydana getirmiştir.Nizamülmülk'ün vezirlik süresinin uzaması ve yönetimde gittikçe nüfuzu artmasından Melikşah bile kendisiyle neredeyse baş edemiyecek duruma gelmiştir.
Nizamülmük'ün kendisi İranlı olması nedeniyle Büyük Selçuklu Devleti'ninsaray hayatı, idare ve ordu sisteminde deİran gelenekleri büyük ölçüde egemen olmuştur.
Nizamülmülk, Siyasetname adında yazdığı eserde devlet yönetimi alanındaki görüşlerini dile getirmiştir. Bu sebeple Siyasetnameçalışmamız için temel kaynak olarak ele alınmıştır. Nizamülmülk,Siyasetname'de hükümdar, ordu, saray hayatı, devlet memurları, halk, ilim adamları, yöneticiler, din ve mezhep gibi pek çok konudan bahsetmiştir. Ancak Nizamülmülk, Siyasetname'de özellikle devletin başında bulunan hükümdar üzerinde çok dikkatli bir şekilde durmuştur. Ona göre, devlet yönetiminin etkili ya da pasif olması hükümdara bağlıdır. Bunun yanında hükümdar, ahlâki açıdan ve göreviyle ilgili pekçok özelliklere sahip olması gerekir. Özellikle hükümdarın adil olması konusu üzerinde titizlikle durmuştur.
Nizamülmülk,işinde tedbiri, devlet yönetiminde de ciddiyeti bir an olsun elden bırakmamıştır. Gerek yönetim alanında ve gerekse diğer konularda hükümdara tavsiyelerde bulunmuştur. Pek çok konuda da hükümdarın kararını etkilemiştir. Onun devlet yönetimi ve devletin yöneticilerine yönelik ortaya koyduğu kurallar Selçuklu devlet yönetiminde önemli yeniliklere yol açmıştır.


Anahtar kelimeler: Selçuklular, Hükümdar,Vezir,  Nizamülmülk, Siyasetname, Yönetim.

Abstract:
In this study, the famous vizier of the Seljuk Empire Nizamülmülk management approach is investigated. Nizamülmülk was vezier during the periods of Alparslan and Melikşah. Nizamülmülk, was the sole arbiter after the sultan. He was very efficient in administration of the state. Especially because of the authority given to him during the period of Melikşah he has been very effective in the management field. Many of the problems occurred because of that unlimited authority given to Nizamülmülk. Even Melikşah has not able to cope with him because ofthe prolonged vezier of Nizamülmülk, and to be increasingly effectiveness of him in management.
As Nizamülmülk was from Iranian, Iran traditions has been largely dominated in the palace life of the Great Seljuk Empire, the administration and the military system. 
In his work that is named Siyasetname Nizamülmülk expressed his views about the administration of the state. For this reason, Siyasetname has been the main source for our study.In Siyasetname Nizamülmülk, has talked about monarch, the army, the palace life, civil servants, public, scientists, managers, and many other subjects like religion and sect. However in Siyasetname Nizamülmülk, has especially focused very carefully on the ruling monarch who monarched the state. According to him, the effectiveness or the pasiveness of the government depends on the ruler. In addition to this, Monarch, must have many features like moral and mission. He was especially focused on the fairness of the ruler.
Nizamülmülk, has never left the seriousness in the administration of the state and take measures for his business from hands for a moment. He has advised the monach both in management fields and in other issues. He has influenced the Monarch in many fields. Rules laid down by him for the managers of the state administration and the government have led to significant innovations in the management of the Seljuk state.


Key words: Seljuk, monarch, Queen, Nizamülmülk, Siyasetname, Administration.