Ana okul ve ilkokul düzeyinde yabancı dil eğitimi üzerine sosyolojik bir araştırma: Kaşgar örneği
A sociological research on foreign language education at kindergarten and primary school: Kashgar case study
Yazar: HUERXIDA ABUDUREYIMU HUERXIDA ABUDUREYIMU
Danışman: PROF. DR. MAHMUT ATAY
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Anaokulları = Kindergartens ; Sincan Uygur Özerk Bölgesi = Xinjiang Uyghur Autonomous Region ; Sosyolojik analiz = Sociological analysis ; Uygurca = Uighur language ; Yabancı dil eğitimi = Foreign language education ; Yabancı dil öğretimi = Foreign language teaching ; Çince = Chinese ; İki dilli = Bilungualism ; İlkokullar = Primary schools

Özet:
Çok kültürlü devlet ve toplumlarda yönetici sınıfın toplum inşası sürecinde verdiği bazı karar ve uygulamalarında, ülkede bulunan azınlıkların bazı özelliklerini göz ardı edilmektedir. Toplumların değer ve kültüründe önemli yere sahip olan faktörlerin belli hedefler çerçevesinde işlevini kaybetmesi sonucu toplumlarda yaşatış olan kimlik kaygıları, toplumsal değişim sürecinde beklenmeyen çatışmaların çıkmasına neden olmaktadır. Bilindiği üzere dil bir toplum kültürünün en temel ögesidir ve aktarıcısıdır. Milletlerinin gelenek, yaşam durumlarının kısacası tarihinin taşıyıcısıdır. Bu yüzden milletler kendi dillerinin sağlam tutulması, korunması ve daima kılınmasına önem vermektedir. Çin Halk Cumhuriyetinin kuruşundan 2016 yılına kadar olan 70 senelik Çin tarzı sosyalist devlet inşasında, Han kültürü merkezli çok kültürlü Çin ulusu (Zhong hua min zu/ 中华民族) planlamasında, azınlıklar eğitimi her zaman eğitim politikası, yönetim sistemi, öğretim planı, sosyal medya propagandası ve yayın organizasyonu desteği ile tek merkezli sosyalist düşünce sistemini oturtmaya çalıştırılmıştır. ÇHC yönetiminde olan azınlık kimliğindeki toplumların 1949'dan sonraki tarihine bakıldığında, çoğunun sadece isim olarak milli kimliğini taşıdığını, genellikle Han kültürüne asimile olduğunu görebiliriz. 
Bu araştırmada, öncelikle çok kültürlü çok uluslu devletlerin moderin okul eğitiminde sıkça tartışılan temel eğitim aşamasındaki çift dilli eğitim hakkında kavramsal ve kuramsal açıklama verilmiştir. Daha sonra ÇHC Sincan Uygur Özerk Bölgesi azınlıklar okul eğitimindeki Çince öğretiminin 1949'dan 2016'ya kadar olan tarihi açıklanmaya çalışılmıştır. Kaşgar K kasabasında gerçekleşen saha araştırması verileriyle Uygurların mevcut ÇDE'e olan anlayışı ve tepkisi analize edilmiştir. 
Çalışmanın birinci ve ikinci bölümünde araştırmada geçen belli başlıklı kavramların tanımları verilerek sonraki bölümlerin daha iyi anlaşılması sağlanmıştır. Bundan başka, güçlü ÇDE için Kanada, zayıf ÇDE için Amerika öğreneğine değinilmiştir. 
Üçüncü bölümde, Çin Halk Cumhuriyetindeki toplumsal yapısı en çok karışık olan azınlıklar bölgesi —Sincan Uygur Özerik Bölgesi ÇDE'inin 1949 yılından 2016'a kadar olan tarihi üç dönem ayrılığıyla ÇDE politikası, öğretmenler kadrosu, ders kitap derlemesi ve eğitim değerlendirmesi açısından açıklanmaya çalışılmıştır. 
Dördüncü bölümde ise, Kaşgar vilayeti K kasabası ÇDE'in mevcut durumu üzerinde yapılan saha araştırma verileriyle, Uygurların bu eğitime olan anlayışı, eğitim durumları hakkında değerlendirmesi ve düşünceleri analize edilmiştir. 
Yapılan literatür araştırması ve saha araştırması bulgularına bakıldığında, şu an ÇHC'nin SUÖZ'ndeki Uygurlar başta gelmek üzere diğer azınlıklara uygulamakta olduğu ÇDE'in, azınlıkların milli değer ve kimliklerini taşımak, korumak ve tamamlamak konusunda risk yarattığını öğrenmiş bulunmaktayız. Ayrıca, bu eğitimin toplumu sosyal gelişme ve değişimlere zamanında tepki göstere bilen ve kendini ona göre hazırlamasına yardımcı olan, özgür düşünce ve seçme hakkına sahip toplum üyeleri yetiştirme görevinden daha çok devletin azınlıklar üzerindeki siyasi hedeflerini gerçekleştirmek için hizmet etmekte olduğu ön görülmüştür. Aynı zamanda, yapılan tespitler doğrultusunda bir takım öneriler sunulmuştur. Araştırma Uygurların milli eğitiminin ÇDE nedeniyle son zamanlar öğretim kalitesi konusunda sürekli düşüş yaşamakta olduğunu, toplumun bu durumdan çok endişelenerek yönetimden eğitim kalitesinin yükseltilmesi konusunda acil tedbirler almasını beklediği sonucuna ulaşmıştır.

Abstract:
In some decisions and practices of the ruling class in multicultural states and societies during the society building process, some characteristics of the minorities in the country are ignored. Identity concerns in societies as a result of the loss of function of the factors that have an important place in the value and culture of societies within the framework of certain goals cause unexpected conflicts in the process of social change. As it is known, language is the most basic element and transmitter of a social culture. It is the bearer of the traditions and life situations of their nations, in short, their history. Therefore, nations attach importance to keeping their languages sound, protecting and always making them. During the 70-year Chinese-style socialist state building from the foundation of the people's republic of China to 2016, in the construction of so-called multicultural Chinese nation based on Han culture, minority education has always been to establish a single-center socialist thought system with education policy, management system, education plan, social media propaganda and publishing organization. When we look at the history of minority societies that are under the rule of PRC after 1949, we know that most of them carry their national identity only as a name and generally assimilate to Han culture. 
 This research, based on the concept of bilingual education, which is frequently discussed in the modern education of multicultural societies, by giving an explanation based on foreign sources, try to examine the history of Chinese teaching in minorities in the Xinjiang Uyghur Autonomous Region of the People's Republic of China from 1949 to 2016.  It is a complementary study that aims to examine the understanding and reaction of the society to the current bilingual education through the field research carried out in the K town of Kaşgar. 
 In the first and second parts of the study, primarily by giving the definitions of the main concepts in the research. An explanation will be made to better understand for the concept and models of Bilingual Education and Bilingual Education. Then refered on Canadian for strong Bilingual education and the American sample for weak Bilingual Education.
In the third part, has been study the history of Xinjiang Uygur Autonomous region bilingual education from 1949 to 2016. İt is divided into three stage in terms of bilingual education policy, teacher's staff, textbook compilation and education evaluation.  
In the fourth part, with the field research data on the current situation of Bilingual Education in Kashgar province, the understanding of Uyghurs on this education, their evaluation and opinions about their educational status are analyzed. 
Considering the findings of the literature research and field research, we have learned that Bilingual Education, which is currently being applied to other minorities, especially the Uyghurs in the Xinjiang Uyghur Autonomous Region of the People's Republic of China, creates a risk in carrying, protecting and completing the national values and identities of minorities. In addition, it has been predicted that this education serves the society to achieve the political goals of the state on minorities rather than the task of raising members of the society who have free thought and the right to choose, who can react to social developments and changes on time and help prepare itself accordingly. At the same time, some suggestions were made in line with the findings made. The research concluded that the national education of Uyghurs has been experiencing a continuous decrease in the quality of education recently due to Bilingual Education, and the society is very worried about this situation and expects urgent measures from the administration to increase the quality of education.