Türkçe ders kitaplarının tema öğretimi açısından incelenmesi
Examination of Turkish textbooks in terms of theme teaching
Yazar: FERİDE UGAN
Danışman: DOÇ. DR. MURAT ATEŞ
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Ortaokullar = Secondary schools ; Tema = Theme ; Türkçe dersi = Turkish lesson ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Öğretim programları = Teaching curriculums

Özet:
Türkçe öğretiminde ders işleniş sürecinde öğrencilerde edinilmesi beklenen pek çok kazanım mevcuttur. Bunlardan birisi de tema öğretimidir. Temalar, Türkçe Öğretim Programı içerisinde zorunlu ve seçmeli temalar olarak belirlenmiştir. Tema öğretiminin ders işleniş süreçlerinde yer alabilmesi için öğrenme-öğretme süreçlerinde en çok ihtiyaç duyulan ve başvurulan ana gereç şüphesiz belli periyotlarla dönemin ilgi ve beklentilerine yönelik hazırlanan ders kitaplarıdır. Ders kitaplarının öğrenci ve öğretmenler tarafından uygulanma kolaylığı, ders süreçlerinde başvurulan ana gereç olması, metinler aracılığıyla belirlenen öğrenme kazanımlarını edindirme noktasında önemli bir kaynak olması gibi konular sebebiyle ders kitapları, öğrenme süreçlerinin başucu kaynaklarıdır. Ders kitaplarının hazırlanma süreçlerinde Türkçenin dört temel dil becerisine dengeli biçimde yer veriyor olması,  etkinliklerin hedefledikleri kazanımlar noktasında ders işleniş aşamalarının hepsini kapsıyor olması, etkinlik yönergelerinin anlaşılır olması, hedeflenen tema öğretimi bağlamında seçilen metinlerin ve metin altı etkinliklerinin işlevselliği önemlidir. Etkinlikler, tema öğretimi noktasında hedeflenen öğrenme kazanımlarının edindirilmesi anlamında önemli birer araçtır.
Bu çalışma, ortaokul Türkçe ders kitaplarının tema öğretimi açısından incelenmesine dayalıdır. Ders kitaplarındaki etkinliklerin tema öğretimi bakımından işlevsel olup olmadığı, etkinliklerin sınıf seviyesi ve dil becerileri bakımından dağılımı, etkinliklerin ders işleniş süreçlerinden hangi aşamaya dâhil edilebileceği, tema öğretimine ilişkin etkinlik yönergelerinin açık ve anlaşılırlığı, tema öğretimi kapsamında nitelendirilebilecek etkinliklerin genel çerçevedeki işlevsellik düzeyleri, tema bağlamında hazırlanan etkinliklerin Türkçe programında hangi konu önerisine-alt tema- işaret ettiği,  etkinliklerin Türkçe programında verilen kazanımlardan hangileri ile eşleştikleri konuları analiz edilmiştir. Ders kitapları, doküman analizi yöntemi kullanılarak incelenmiştir.
Yapılan incelemeler sonucunda incelenen ders kitaplarındaki tema öğretimine ilişkin etkinliklerin Türkçe programında belirlenen zorunlu ve seçmeli temalara uygun birer dağılım gösterdiği, programda belirlenen zorunlu ve seçmeli temalara her sınıf seviyesinde yer verildiği, etkinliklerin dil becerileri anlamında homojen bir dağılım göstermediği, dinleme becerisinin etkinliklerde ihmâl edilen bir beceri olduğu, temaya ilişkin doğrudan metne dayalı etkinliklerin daha çok okuma/anlama temel becerisine yönelik olduğu, konuşma ve yazma becerisine ilişkin etkinliklerin metinden bağımsız cevaplandırılmaya imkân sunmasına rağmen etkinliklerin birbirinin aynısı izlenimi verdiği, etkinliklerdeki yönergelerin genel anlamda açık ve anlaşılır olduğu, işlevsellik noktasında etkinliklerin bulgular ve önerilerde belirtilen bakımlardan geliştirilebileceği, tema bağlamında hazırlanan etkinliklerin her birinin ana tema etrafında gelişebilecek konu önerilerine uygunluk halinde olduğu, etkinliklerin Türkçe programındaki temel dil becerileri bakımından becerilerin işaret ettikleri kazanımlarla uygunluk içinde olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır.

Abstract:
There are many gains that are expected to be acquired by students in the course of teaching Turkish. One of them is theme teaching. Themes are determined as compulsory and optional themes in the Turkish Curriculum. In order for the theme teaching to be included in the teaching processes, the most needed and applied main material in the learning-teaching processes is undoubtedly the textbooks prepared periodically for the interests and expectations of the period. Textbooks were analysed using the document analysis method. Textbooks are the vertex sources of learning processes due to issues such as the ease of implementation of textbooks by students and teachers, being the main tool used in the course processes, being an important resource at the point of gaining learning attainments determined through texts. It is important that the Turkish language includes four basic language skills in a balanced way in the formation processes of the textbooks, that the activities cover all the stages of teaching at the point of the attainments they aim, that activity instructions are comprehensible that the functionality of selected texts and sub-text activities in the context of targeted theme teaching. Activities are important tools in terms of acquiring the targeted learning outcomes at the point of teaching the theme.
             This study is based on the examination of the identified secondary school Turkish textbooks from the point of view of theme teaching. The following topics were analyzed; Whether the activities in textbooks are functional in terms of theme teaching, distribution of activities in terms of grade level and language skills,  At which stage activities can be included in the course processing processes,  Clear and understandable activity guidelines for theme teaching, the levels of functionality of the activities that can be qualified within the scope of theme teaching in the general framework,   Which topic proposal-sub-theme- points of the activities prepared in the context of the theme in the Turkish program,  Which of the achievements of the events given in the Turkish program match with which. Textbooks have been studied using the document analysis method.
            As a result of the research carried out, the following were obtained; 'the activities related to the theme teaching in the textbooks examined are distributed in accordance with the compulsory and elective themes determined in the Turkish program', 'the compulsory and elective themes determined in the program are included at every grade level',  'Activities do not show a homogeneous distribution in terms of language skills', 'that listening skill is a neglected skill in activities', 'that the activities based directly on the text related to the theme are more oriented towards the basic skill of reading/comprehension',  'although the activities related to speaking and writing skills provide the opportunity to be answered independently of the text, the activities give the impression that they are identical to each other.' 'the guidelines in the activities are generally clear and understandable', 'activities at the point of functionality can be improved from the points of view specified in the findings and recommendations', 'each of the activities prepared in the context of the theme is in compliance with the topic suggestions that may develop around the main theme', 'in terms of basic language skills in the Turkish program of the activities, the skills are in accordance with the achievements they indicate.'