AB serbest ticaret anlaşmalarının Türkiye dış ticaret hacmine etkileri
The effects of EU free trade agreements on Turkey's foreign trade volume
Yazar: SENA VATANSEVER
Danışman: PROF. DR. NURAY TERZİ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / Uluslararası İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics ; Uluslararası Ticaret = International Trade ; Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
1980'li yıllarda tüm dünyayı bağlayan küreselleşme süreciyle birlikte ekonomilerin serbestleştirilmesi adına verilen mücadeleler, küresel ticaretin 
serbestleştirilmesini de beraberinde getirmiş, ticarette serbestleşme gelişmiş, gelişmemiş ülke ayırt etmeksizin tüm ülkelerin temel meselesi haline 
gelmiştir. Ülkeler ticaretin önündeki engellerin ve kısıtlamaların kaldırılması için başlarda GATT ve Dünya Ticaret Örgütü'nün Çok taraflı 
anlaşmalarından yararlanmışlar, fakat ilerleyen dönemlerde bu çok taraflı anlaşmaların ve müzakerelerin başarısızlıkla sonuçlanmaya başlaması, söz 
konusu bu anlaşmalardan istedikleri faydayı zaman içerisinde elde etmiş olan ABD, AB gibi gelişmiş ülkelerin anlaşmalara verdikleri desteğin ve 
ilginin azalması, ticaretin serbestleştirilmesi sürecinde bu anlaşmaların geri plana düşmesine, ülkeler tarafından tercih edilmemesine yol açmıştır. 
Dünya Ticaret Örgütü'nün çok taraflı anlaşmalarının önem kaybettiği bu süreçte, serbest ticaret anlaşmalarının ortaya çıkması ve bu anlaşmaların çok 
taraflı anlaşmalara karşı sahip olduğu avantajlar, ülkelerin bu anlaşmalara yönelmelerine neden olmuştur. Bu kapsamda ülkeler ticari faaliyetlerin 
serbestleştirilmesi, ticaretin önündeki engellerin kaldırılması adına çeşitli ülkelerle ikili serbest ticaret anlaşmaları geliştirmeye başlamıştır. Bu süreçte 
dünyanın en büyük ekonomik entegrasyonu olan Avrupa Birliği de zaman içinde değişen stratejisi doğrultusunda çok sayıda ülke ile serbest ticaret 
anlaşması imzalamıştır. Avrupa Birliği'nin çeşitli ülkelerle serbest ticaret anlaşmaları gerçekleştirdiği bu dönemlerde AB ile ekonomik ilişki içerisine 
girmeye başlayan Türkiye de AB'nin gerçekleştirdiği anlaşmalardan bizzat etkilenmiştir. 1996 yılında Avrupa Birliği ile Gümrük Birliği'ni oluşturan 
Türkiye, Gümrük Birliği'ni kuran Ortaklık Konseyi Kararı'nın 16.maddesi gereğince AB'nin tercihli ticaret rejimini kabul etmiş, böylece AB'nin 
üçüncü ülkelerle gerçekleştirdiği serbest ticaret anlaşmalarını üstlenmiştir. Bu kararın gereği olarak Türkiye'nin AB'nin serbest ticaret anlaşması 
gerçekleştirdiği ülkelerle belli bir zaman dilimi içerinde anlaşma imzalama yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu doğrultuda Türkiye bugüne kadar çok 
sayıda ülke ile serbest ticaret anlaşması imzalamıştır. İmzalanan ve yürürlüğe konan bu anlaşmalar ile Türkiye temel olarak yeni pazarlara ulaşmayı 
ve mevcut ihracat ürünlerinin çeşitlendirmeyi amaçlamıştır.
Bu çalışmanın esas hedefi; Avrupa Birliği'nin halihazırda yürürlükte olan ve tamamlanmış serbest ticaret anlaşmalarını, bu anlaşmaların özelliklerini 
ve Türkiye ekonomisi üzerindeki etkilerini derinlemesine incelemektir. Araştırma, AB'nin bu ticaret anlaşmalarını hangi koşullarda imzaladığını ve 
Türkiye'nin bu anlaşmalardan nasıl etkilendiğini detaylı bir biçimde ele almaktadır. Aynı zamanda, bu ticaret anlaşmalarının Türkiye'nin dış ticaret 
dengesi, ihracat ve ithalat rakamları ile genel ekonomik büyüme üzerindeki etkilerini de değerlendirmektedir. Bu analizler neticesinde, AB'nin serbest 
ticaret politikalarının Türkiye ekonomisine olan olumlu ve olumsuz etkileri detaylı bir şekilde açıklığa kavuşturulacaktır

Abstract:
With the globalization process that connected the whole world in the 1980s, the struggles for the liberalization of economies brought along the 
liberalization of global trade, and trade liberalization has become the main issue of all countries, regardless of whether they are developed or 
undeveloped countries. Countries initially benefited from the multilateral agreements of the GATT and the World Trade Organization in order to 
remove barriers and restrictions to trade, but the failure of these multilateral agreements and negotiations in the following periods, and the decline in 
the support and interest of developed countries such as the USA and the EU, which had achieved the desired benefits from these agreements over 
time, led to the decline of these agreements in the process of trade liberalization, and they were not preferred by countries.
In this process in which the multilateral agreements of the World Trade Organization lost importance, the emergence of free trade agreements and 
the advantages of these agreements over multilateral agreements caused countries to turn towards these agreements. In this context, countries have 
started to develop bilateral free trade agreements with various countries in order to liberalize trade activities and remove barriers to trade. In this 
process, the European Union, the world's largest economic integration, has signed free trade agreements with many countries in line with its changing 
strategy over time. Turkey, which started to enter into economic relations with the EU during these periods when the European Union concluded free
trade agreements with various countries, was also affected by the agreements concluded by the EU. In 1996, Turkey, which established the Customs 
Union with the European Union, accepted the EU's preferential trade regime in accordance with Article 16 of the Association Council Decision 
establishing the Customs Union, thus undertaking the EU's free trade agreements with third countries. As a requirement of this decision, Turkey has 
the obligation to sign agreements with the countries with which the EU has concluded free trade agreements within a certain timeframe. Accordingly, 
Turkey has signed free trade agreements with a large number of countries. With these agreements signed and put into force, Turkey has mainly aimed 
to reach new markets and diversify its existing export products.
The main objective of this study is to analyze in depth the current and completed free trade agreements of the European Union, their characteristics 
and their impact on the Turkish economy. The research examines in detail the conditions under which the EU signed these trade agreements and 
how Turkey has been affected by these agreements. It also evaluates the effects of these trade agreements on Turkey's balance of trade, export and 
import figures and overall economic growth. As a result of these analyses, the positive and negative effects of the EU's free trade policies on the 
Turkish economy will be clarified in detail.