Kanserde geleneksel halk ilacı olarak kullanılan bazı bitkilerdeki aktif fenolik bileşiklerin fitokimyasal ve kemoterapötik aktivitelerinin meta analizi
Phytochemical analysis of active phenolic compounds in some plants used as traditional folk drugs in cancer and meta-analysis of their chemotherapeutic activities
Yazar: İBRAHİM HAKKI ARSLAN
Danışman: PROF. DR. ÖMER FARUK KAYA
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Biyoloji = Biology ; Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
Bu çalışmanın amacı, dünya çapında prevalansı günden güne artan ve çok yüksek bir mortalite oranına sahip olan kansere karşı kemoterapötik ajan tespiti yapmaktır. Bitkilerde aktif bileşiklerin önemli bir grubunu meydana getiren fenolik bileşikler, en aktif antioksidan türevleri olarak yer alırlar ve antikanser ajan olarak da farklı kanser hücreleri üzerinde antikanser etkilere sahiptirler. Bu çalışmaya dahil edilen bitkilerin belirlenmesinde etnobotanik çalışmalardan yararlanılmıştır. Buna göre, kanserde geleneksel halk ilacı olarak kullanıldığı kayıt altına alınmış bazı bitkiler (Malva neglecta, Nerium oleander, Quercus brantii, Rosa canina, Rubus sanctus, Urtica dioica subsp. dioica, Urtica pilulifera ve Vitis vinifera), 24 fenolik bileşik açısından fitokimyasal olarak araştırılmıştır. Veriler, SPSS 27 ve R 4.3.1 istatistik programlarında analiz edilmiştir. İstatistiksel olarak, 15 fenolik bileşiğin bitkilerin kimyasal kompozisyonu içerisinde çok önemli (p<0.01) derecede yer tuttuğu görülmüş ve bu bileşiklerin etki büyüklüğü (η2) belirlenmiştir. Bitkilerin, large etki büyüklüğünde (0.14≤η2) potansiyel aktiviteye sahip 9 başlıca fenolik bileşik içerdiği tespit edilmiştir. Bu bileşiklerin kemoterapötik aktiviteleri, meta analiz ile belirlenmiştir. Bitkilerin, 13 kanser türü üzerinde antikanser aktivite potansiyeline sahip olduğu saptanmıştır. Kanser türleri üzerinde en yüksek düzeyde antikanser aktivite potansiyeli gösteren bitkiler şu şekildedir: Akciğer kanseri; Q. brantii, U. pilulifera ve V. vinifera, Cilt kanseri; U. pilulifera, Endometriyal kanser; U. pilulifera, Glioblastoma Multiforme; Q. brantii, Karaciğer kanseri; M. neglecta, U. pilulifera ve V. vinifera, Kolorektal kanser; Q. brantii, R. canina, U. pilulifera ve V. vinifera, Kronik Myeloid Lösemi; N. oleander, Meme kanseri; N. oleander, Q. brantii, R. canina ve V. vinifera, Mesane kanseri; R. canina, Mezotelyoma; Q. brantii, Prostat kanseri; Q. brantii ve U. pilulifera, Rahim ağzı kanseri; Q. brantii ve R. canina, Yumurtalık kanseri; V. vinifera. Ayrıca kanser türleri üzerinde başlıca fenolik bileşik seviyesinde 6 farklı kemoterapötik ajan içeriği ile R. canina'nın ve U. pilulifera'nın fitokimyasal açıdan en zengin bitkiler olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
This study aims to identify chemotherapeutic agents against cancer, which is increasing in prevalence worldwide and has a very high mortality rate. Phenolic compounds, which constitute an important group of active compounds in plants, are the most active antioxidant derivatives and have anticancer effects on different cancer cells as anticancer agents.. Ethnobotanical studies were used to identify the plants included in this study. Accordingly, some plants (Malva neglecta, Nerium oleander, Quercus brantii, Rosa canina, Rubus sanctus, Urtica dioica subsp. dioica, Urtica pilulifera and Vitis vinifera), which were recorded to be used as traditional folk medicine for cancer, were phytochemically analyzed for 24 phenolic compounds.  The data were analyzed by using SPSS 27 and R 4.3.1 statistical programs. Statistically, 15 phenolic compounds were found to be very significant (p<0.01) in the chemical composition of the plants and the effect size (η2) of these compounds was determined. The plants were found to contain 9 major phenolic compounds with potential activity of large effect size (0.14≤η2). The chemotherapeutic activities of these compounds were determined by meta-analysis.  The plants were found to have anticancer activity potential on 13 cancer types. The plants showing the highest level of anticancer activity potential on cancer types are as follows: Lung cancer; Q. brantii, U. pilulifera and V. vinifera, Skin cancer; U. pilulifera, Endometrial cancer; U. pilulifera, Glioblastoma Multiforme; Q. brantii, Liver cancer; M. neglecta, U. pilulifera and V. vinifera, Colorectal cancer; Q. brantii, R. canina, U. pilulifera and V. vinifera, Chronic Myeloid Leukemia; N. oleander, Breast cancer; N. oleander, Q. brantii, R. canina and V. vinifera, Bladder cancer; R. canina, Mesothelioma; Q. brantii, Prostate cancer; Q. brantii and U. pilulifera, Cervical cancer; Q. brantii and R. canina, Ovarian cancer; V. vinifera. In addition, R. canina and U. pilulifera were found to be the most phytochemically rich plants with the content of 6 different chemotherapeutic agents at the level of the major phenolic compound on cancer types.