Ege güvenlik ikilemi bağlamında Türk ve Yunan hava kuvvetlerinin mukayeseli analizi (1990-2022)
Comparative analysis of Turkish and Hellenic air forces in the context of the Aegean security dilemma (1990-2022)
Yazar: ŞÜKRÜ DOĞAN
Danışman: PROF. DR. TEMUÇİN FAİK ERTAN
Ankara Üniversitesi / Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü / Balkan Çalışmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Askeri havacılık = Military aviation ; Ege Denizi = Aegean Sea ; Ege adaları = Aegean islands ; Ege hava sahası = Aegean air space ; Ontolojik güvenlik = Ontological security ; Uluslararası güvenlik = International security

Özet:
Uluslararası İlişkiler'in en temel aktörü olan devlet, yapısı gereği anarşik bir görünüm arz eden devletlerarası ortamda kendi güvenliğini kendisi sağlamak zorundadır. Bu zorunluluk hâli devletleri güç artırımına iterken, denetleyici ya da düzenleyici bir otoritenin bulunmayışı ve karşı tarafın niyetinden emin olamama hâli, diğer devletlerin bu güç artırımını tehdit olarak algılamasına ve harekete geçmesine yol açmaktadır. Birbirini tetikleyen reaksiyonlar şeklinde karşılıklı güç maksimizasyonu hâlinin ortaya çıktığı böylesi durumlar devletler arasında bir güvenlik ikilemi yaratmaktadır.
Türkiye ve Yunanistan'ın Ege Denizi bağlamında yaşadığı ihtilaflar, tarihî arka planla beslendikçe somut bir güvenlik ikilemi vakası olarak Uluslararası İlişkiler'de çalışılmayı hak etmektedir. Özel olarak "Ege Güvenlik İkilemi" şeklinde tanımladığımız alan, Türkiye ve Yunanistan arasındaki sorunların askerî güç kapasitelerini ne yönde şekillendirdiğini de anlamak adına önemlidir.
Ege Güvenlik İkilemi'nin bir deniz üzerinde şekillenmesi, Ege Denizi'nde meydana gelebilecek bir çatışmada kara ve deniz kuvvetlerinin etkinliğini ancak hava hâkimiyetinin ya da hava üstünlüğünün sağlanmasına bağlı kılmaktadır. Dolayısıyla Ege Güvenlik İkilemi'nin gözlemlenmesi açısından Türk ve Yunan Hava Kuvvetleri'nin mukayese edilmesi önemli bir çalışma sahası olarak değerlendirilmektedir.
Türk ve Yunan Hava Kuvvetleri tarihî açıdan oldukça benzer süreçlerden geçmiş, NATO üyeliği sebebiyle büyük oranda benzer teşkilât yapılarına ve silah sistemlerine sahip olmuşlardır. Ege'nin ötesinde Balkanlar ve Doğu Akdeniz coğrafyası da dikkate alındığında hem Türk Hava Kuvvetleri'nin hem de Yunan Hava Kuvvetleri'nin önemli birer güç oldukları aşikârdır. Türkiye'nin, özelikle çatışma bölgelerine komşu ve teröristle mücadele eden bir güç olarak coğrafyanın dayattığı zorunluluk neticesinde güçlü bir hava kuvveti başta olmak üzere gelişmiş bir orduya sahip olması anlaşılabilir bir durumdur. Yunanistan ise tüm komşuları NATO üyesi olan, doğrudan tehdit altında bulunmayan bir ülkedir. Buna mukabil zaman zaman ekonomisini zorlamak pahasına başta hava kuvvetleri olmak üzere silahlanmaya önemli bir kaynak ayırmaktadır. İki ülke açısından ortaya çıkan bu örüntü tarihsel arka plan ve coğrafyanın dayattığı kader açısından bir güvenlik ikilemine delalet etmekte; Ege Güvenlik İkilemi ise hava kuvvetleri üzerinden varlığını sürdürmektedir.

Abstract:
The state, as the fundamental actor in International Relations, is inherently required to ensure its own security within an anarchic inter-state environment. This necessity drives states towards power accumulation, as the absence of a controlling or regulating authority and the uncertainty regarding the intentions of other states lead them to perceive such power accumulation as a threat and prompts them to take action. These reciprocal reactions, characterized by a mutual maximization of power, create a phenomenon known as the "Security Dilemma" among states.
The disputes between Türkiye and Greece in the context of the Aegean Sea, fueled by historical backgrounds, deserve to be studied as a case of security dilemma in International Relations. Specifically, the area we refer to as "the Aegean Security Dilemma" is important for understanding how the conflicts between Türkiye and Greece have shaped their military capabilities.
The manifestation of the Aegean Security Dilemma on a maritime domain highlights that the effectiveness of land and naval forces in a potential conflict in the Aegean Sea depends on the establishment of air dominance or at least superiority. Therefore, the comparison of the Turkish and Hellenic Air Forces is crucial for observing the Aegean Security Dilemma.
Historically, the Turkish and Hellenic Air Forces have undergone similar processes and possess largely similar organizational structures and weapon systems due to their NATO membership. Beyond the Aegean, both the Turkish and Hellenic Air Forces are significant powers, especially considering the Balkans and the Eastern Mediterranean. Türkiye's need for a strong air force and a well-equipped armed forces, particularly due to its proximity to conflict zones and its struggle against terrorism, is understandable. On the other hand, Greece, surrounded by NATO members and not under direct threat, allocates significant resources to armament, including its air force, sometimes at the expense of its economy. The patterns observed in both countries indicate a security dilemma stemming from historical context and geographical imperatives, with the Aegean Security Dilemma being sustained through the prism of air forces.