Türkiye'de iç kontrolün performansı: Bir model önerisi
Internal control performance in Turkey: A model proposal
Yazar: ALİ TAYYAR ERAY
Danışman: PROF. DR. M. ABDÜLKADİR VAROĞLU
Başkent Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Kurumsal kuram = Institutional theory ; Performans = Performance ; İç denetim ve iç kontrol = Internal control and internal audit

Özet:
Birçok faktörün etkisiyle giderek karmaşıklaşan işletme faaliyetleri, yönetim mekanizmalarının kontrol kapasitesini zorlamaktadır. Bu kapsamda iç ve dış çevredeki gelişmelere bağlı olarak işletmelerde iç kontrol sistemlerinin performansının önemi ve niteliği artmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de iç kontrol performansını çok boyutlu bir yaklaşımla araştırmak ve iç kontrol performansının ölçülmesine çerçeve oluşturacak bir model oluşturmaktır. Örnek olay deseninde yapılan araştırmada, Türkiye'deki iç kontrolün performansı yeni kurumsal kuram paradigmasıyla incelenmiştir. Bu doğrultuda, iç kontrol bağlamında oluşan kurumlar ve kurumsallaşma süreci ile kurumsal çevre tanımlanmıştır. Araştırma soruları doğrultusunda geniş kapsamlı bir doküman analizi yapılmış, ayrıca zorlayıcı, taklit edici ve normatif mekanizmaların hâkim olduğu sektörlerde iç kontrol konusunda yetkin olan on kişi ile görüşme gerçekleştirilmiştir. Veriler, içerik analizi kapsamında ve QDA Miner 5 Nitel Veri Analizi Yazılımı ile analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda, Türkiye'de iç kontrol bağlamında güçlü bir kurumsal alanın oluştuğu görülmüştür. Makro seviyede daha çok zorlayıcı mekanizmaların taşıdığı bir eşbiçimliliğin meydana geldiği belirlenmiştir. Ayrıca, iç kontrole ilişkin genel seviyede olumlu bir eğilimin bulunduğu, bununla birlikte daha çok iç kontrolün doğru algılanması ve benimsenmesini kapsayan sorunların devam ettiği değerlendirilmiştir. Çalışmada, iç kontrol düzenlemelerinde ağırlıklı olarak nitelik ve uygulama boyutlarında geliştirilmeye açık alanlar olduğu, iç kontrol performanslarının ölçülmesine ilişkin yöntemlerin geliştirilmesi gerektiği belirlenmiştir. Son olarak, iç kontrol performanslarının ölçümü konusunda esnek bir model önerilmiştir.  

Anahtar Kelimeler: İç kontrol, güvence, yeni kurumsal kuram, performans

Abstract:
Business activities, which are getting more and more complicated by the influence of many factors, challenge the control capacity of management mechanisms. In this context, depending on the developments in the internal and external environment, the importance and quality of the performance of the internal control systems in the organizations increase. The aim of this study is to research the internal control performance in Turkey with a multi-dimensional approach and to provide a model to form a framework for measuring the internal control performance. In a study conducted at case study, performance of internal control in Turkey was analyzed by the paradigm of the new institutional theory. In this regard, the institutional environment was defined through the institutions and institutionalization process that occurred within the context of internal control. In line with the research questions, a comprehensive document analysis was made, and interviews were held with ten people who are competent in internal control in sectors where coercive, mimetic, and normative mechanisms are dominant. The data were analyzed within the scope of content analysis and with QDA Miner 5 Qualitative Data Analysis Software. In conclusion, in the context of internal control in Turkey is seen as a strong institutional environment occurs. It is determined that uniformity occurs at the macro level, comparatively carried by coercive mechanisms. In addition, it is found that there is a positive trend regarding the internal control at a general level, however, the problems meanly including the perception and adoption of the internal control continue. In the study, it is determined that there are areas which are open to be improved in terms of quality and implementation dimensions in internal control regulations and methods for measuring internal control performance should be developed. Finally, a flexible model for the measurement of internal control performance is proposed.

Keywords: Internal control, assurance, new institutional theory, performance