Kazakistan toplumunun dini hayatında hadis ve sünnetin rolü
The role of hadith and sunnah in religion life of Kazakhstan
Yazar: ŞAMŞAT ADİLBAYEVA
Danışman: PROF. DR. İSMAİL HAKKI ÜNAL
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2002
Konu: Din = Religion
Dizin: Dini hayat = Religious life ; Hadis = Hadith ; Kazakistan = Kazakhstan ; Sünnet = Sunna

Özet:
Özet İslam'ın Kur' an' dan sonra ikinci temel kaynağı durumunda olan hadis ve sünnetin İslam Dini'ni kabul etmiş toplumların üzerinde büyük etkisi olmuştur. Bunun en güzel örneğini ilk Müslüman toplumunda görmekteyiz. Bir kız çocuk dünyaya getirmenin yüz karası olarak telakki edildiği, meşru aile bağlarının koparılıp atıldığı, içki, kumar ve faizin bütün benliğini kemirip bitirdiği bir cemiyet İslam Dini'ni kabul ettikten sonra Hz. Peygamber'in rehberliğinde kısa bir zaman içerisinde dünyaya örnek olabilecek bir toplum haline gelmiştir. Bunun gibi İslam Dini'ni kabul ettikten sonra Kazakistan toplumunun sosyal ve dinî hayatında hadis ve sünnetin olumlu etkisi olduğu muhakkaktır. Kazakistan toplumunun dinî hayatında meydana gelen değişikliklerde hadis ve sünnetin rolünün ne olduğunu tesbit etmek amacıyla ele alınan bu araştırma giriş ve dört bölümden meydana gelmektedir. Giriş'te hadis ve sünnetin sözlük ve ıstılah anlamları üzerinde durulmuş ve hadis ve sünnetin İslam Dini'ndeki önemi ve yeri tanıtılmıştır. Birinci Bölüm' de, hadis ve sünnetin öneminin daha iyi anlaşılması için ilk Müslüman toplumunda Hz. Peygamber'in gerçekleştirdiği inkılablardan bahsedilmiş ve bu inkılablar Beşerî İlişkiler Düzeyinde, Kabile Toplumundan Din Toplumuna Geçiş, Eğitimdeki İnkılab, Yönetimdeki İnkılab, Sosyal Adalet Düzeni ve Ekonomik Düzen başlıkları altında incelenmiştir. İkinci Bölüm' de İslam Öncesi ve Sonrası Kazak toplumu başlığı altında Kazakların İslam öncesi hayatından ve İslam sonrası meydana gelen değişikliklerden bahsedilmiştir. Üçüncü Bölüm' de ise Kazakların Dinî Hayatında Hadis ve Sünnetin Rolü başlığı altında Kazakların dinî hayatı safhalara bölünerek bu dönemlerde Kazakların 224dinî ve kültürel hayatlarında hadis ve sünnetin rolü, onların hadis ve sünnet anlayışları incelenmiştir. Bu bölümde önce Kazak kültüründeki hadis ve sünnet anlayışının oluşumuna tesir eden Maveraünnehir, Kazan ve Rusya' daki hadis çalışmaları tanıtılmıştır. Sonra Kazakların dinî hayatı İlk Devir, Kazak Hanlığı Dönemi, Sovyet Dönemi ve Günümüz Kazakistan Toplumu şeklinde dönemlere ayrılarak, bu dönemlerdeki dinî edebiyatlar ile düşünür ve şairlerin eserlerindeki hadis ve sünnetler incelenmiştir. Bunun yanı sıra Kazak sözlü kültürü ile adet ve inançlarındaki hadis ve sünnetin etkisi üzerinde durulmuştur. Dördüncü Bölümde ise Hadis ve Sünnetin Günümüz Kazakistan Toplumuna Ulaştırılması başlığı altında günümüz Kazakistan toplumunun sağlıklı bir din anlayışına sahip olabilmesi için hadis ve sünnetin nasıl tanıtılması gerektiği ve bu konuda dikkat edilmesi gereken hususlar üzerinde durulmuştur. Bu araştırmanın sonucunda Kazakların İslam'ı kabul edişinden itibaren hadis ve sünnetin onların dinî ve kültürel anlayışlarım şekillendirdiği, toplum yapısının oluşumuna katkıda bulunduğu görülmüştür. Bunun göstergesi ise Kazakların hem dinî edebiyatlarında, hem edebî eserlerinde hadis ve sünneti kullanmaları, bazı adet ve inançlarının hadis ve sünnete göre şekil kazanmasıdır. 225

Abstract:
ABSTRACT ADİLBAYEVA, Şamşat; "The Role Of Hadith And Sunnah İn Religious Life Of Kazakstan Society." (Advisor: Prof. Dr. İ. Hakkı Ünal) Hadith and Sunnah, which are the second main source of İslam coming right after the Holy Qur'an, have had a great effect on İslam accepted societies. The most straightforward example of it can be seen in the first muslim society, where before İslam, giving birth to daughter was disgrace, where lawful family relations were upset and where alcoholic beveages, gambling and interest have totally choked the whole society. However, after acceptance of İslam, the society under the guidance of Prophet Muhammed, has became as good as it could be stated as the example society for the whole world. Consequently, like the first muslim society, Kazakstan that accepted İslam undoubtedly has experienced its positive effects. Therefore, this work, consisting of introduction and four different parts, was carried out in order to investigate the role of hadith and sunnah on changes in the religious life of Kazakstan society. In introduction part, in addition to consideration of dictionary and technical meanings of hadith and sunnah, the place and the importance of both in İslam were presented. In the first part, in the sake of better understanding of hadith and sunnah importance, the revolutions performed by Prophet Muhammed in the first muslim society were discussed. These revolutions were carefully studied under such topics as: Social relations, transition from tribal to religious society, revolution in Education, Revolution in Administration, Social justice and Economic orders. In the second part, pre-İslamic life and changes occured in postislamic period were discussed under two topics, pre-İslamic kazak society postislamic kazak society. In the third part, under the title of Role of Hadith and Sunnah in kazak religious life, the role of hadith and sunnah in religious and cultural life and thehadith and sunnah understanding of kazak nation were discussed. Firstly, the works on hadith of Transoxiana, Kazan and Russia which have affcted the. foundation of hadith understandingin kazak culture were presented. Secondly, the religious life of kazak nation was divided into time periods such as Beginnig, Kazak khanate, Soviet and Present Kazak society. Thirdly hadith and sunnah in religious literare and in the works of thinkers and poets belonging to each of the above time periods were carefully studied dastly, the effects of hadith and sunnah on kazak oral culture, customs and beliefs were considered. In the forth part, under the title of The Convey of Hadith and Sunnah to Present Kazakstan Society, the ways of presenting hadith and sunnah so that Kazakstan society has a sound religious understanding and its points to be considered were discussed. The result of this study showed that, since the acceptance of İsla, hadith and sunnah have formed religious and cultural understanding of kazak nation and that they have taken a part in the formation of kazak society foundation. The signs of this can be seen in the frequent use of hadith and sunnah in both kazak reigious literature and literary works, and in the formation of some customs and belifs according to hadith and sunnah. 227