İstanbul atmosferinde poliklorlu bifenil (PCB) konsantrasyonlarının belirlenmesi
Determination of polychlorinated biphenlys concentrations in the atmosphere of Istanbul
Yazar: HAKAN ÇELİKTEN
Danışman: DOÇ. DR. ARSLAN SARAL
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Hava kirleticiler = Air pollutants ; Hava kirliliği = Air pollution

Özet:
Poliklorlu Bifeniller (PCBler); özellikle 1930?lardan 1970?lere kadar kompleks karışımlar olarak üretilmiş, fiziksel ve kimyasal özellikleri dolayısıyla endüstriyel uygulamalarda geniş yelpazede kullanılmıştır. Günümüzde de PCBlerin, genellikle PCB içeren materyallerin kullanılması, evsel ve endüstriyel yakma, su/hava, toprak/hava arakesitlerinde meydana gelen kütle transferi, atık depolanmış alanlardan, çamur kurutma yataklarından, çöp depolama sahalarından meydana gelen buharlaşmalardan atmosfere salınımı gerçekleşmektedir. Atmosferde PCB kirliliği, PCBlerin küresel olarak hava şartlarında uzun süreler boyunca taşınımından kaynaklanmaktadır. Doğada hiç bulunmayan dolayısıyla çevrimi olamayan ya da çok yavaş olan yapay maddelerinüretilmesi, kullanılması ve atık olarak doğaya verilmesi sonucunda, bu maddeler bırakılan bölgede sürekli olarak birikmektedir. Diğer maddelere kolayca bağlanıp atmosfer yoluyla veya suyla taşınabilmekte ve değişik ekosistemlerietkileyebilmektedirler.PCBler; çevre ve insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkileri ve kalıcı olmaları nedeniyle geçmişten günümüze geniş bir araştırma konusu olmuştur. Bazı araştırmacılar bunların kaynaklarını tespit etmeye çalışırlarken bazıları atmosferik konsantrasyon seviyelerini, gaz/partikül dağılımlarını ve meteorolojik parametrelerle olan ilişkilerini tespit etmeye çalışmışlardır. Bütün bu çalışmalara rağmen ülkemizde PCBlerle ilgili sınırlı sayıda çalışma olup İstanbul atmosferinde daha önce böyle bir çalışma gerçekleştirilmemiştir.Bu çalışmada Yıldız Teknik Üniversitesi (YTÜ) Davutpaşa ve Beşiktaş Kampüsü ile Fenertepe?de PCB türlerinin atmosferik konsantrasyonları ölçülmüş, gaz/partikül xivdağılımları ve baskın olan homolog gruplar belirlenmiştir. Elde edilen konsantrasyonlar meteorolojik parametrelerle ilişkilendirilerek örnekleme noktalarında PCB kirliliğine sebep olacak muhtemel kaynaklar belirlenmeye çalışılmıştır.Davutpaşa örnekleme noktasında PCB türlerinin toplamının (?PCB?lerin) ortalama partikül faz konsantrasyonu 84,05±5,16 pg/m3 olarak ölçülmüş olup gaz faz için bu değer 889,1±112,25 pg/m3?tür. Beşiktaş örnekleme noktasında ise PCB türlerinin toplamının (?PCB?lerin) ortalama partikül faz konsantrasyonu 74,81±4,96 pg/m3gazfaz konsantrasyonu için bu değer 559,83±53,62 pg/m3olarak belirlenmiştir. Yarı kırsal alan olan Fenertepe?de de PCB türlerinin toplamının (?PCB?lerin) ortalama partikül faz konsantrasyonu 15,20±1,68 pg/m3gaz faz konsantrasyonu ise 57,48±5,72 pg/m3ölçülmüştür.Elde edilen konsantrasyon sonuçlarına göre İkitelli Organize Sanayi Bölgesindeki döküm ve metal tesislerinin Davutpaşa hava kalitesini etkilediği ve PCB kirliliğine katkıda bulunduğu söylenebilir. Ayrıca 2012 Nisan ayında Zeytinburnu ilçesinde meydana gelen tekstil fabrikası yangını sonucunda hava hareketinin Davutpaşa örnekleme noktasına doğru gerçekleşmesi PCB konsantrasyonun aşırı derecede artmasına neden olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: PCB?ler, gaz/partikül faz, konsantrasyon, Davutpaşa, Beşiktaş, Fenertepe

Abstract:
Polichlorinated Biphenils (PCB?s) produced as complex materials and have been widely used in industrial applications from 1930?s to 1970?s for their physical and chemical properties. Nowadays, PCB?s have been particularly emitted to the atmosphere; with the use of PCB containing materials, domestic and industrial burning, mass transfer between soil/air and water/air layers, from mixed or municipal solid waste landfills and sludge dewatering beds. Atmospheric PCB pollution substantially arises from the transport of PCB?s emitted long before the detection. These PCB?s, that is not found in nature and therefore is not cycled, are perpetually accumulated in the emitted region as a result of their production, use and wasting to the nature. Also, they easily bond to the other molecules in the atmosphere transported by air or water affecting other ecosystems.PCB?s, because of its adverse effects and long lasting, have been a popular research topic in the last century. Some researchers searched about their sources, while some others studied their concentration levels, gas/particulate distribution and their relationship between meteorological parameters. All these studies conducted in some cities of the world except the one of the biggest city, İstanbul, Turkey.In this study, atmospheric concentrations of PCB?s were measured, gas/particulate fractions and dominant homolog groups were determined in three regions of İstanbul, Davutpaşa and Beşiktaş Campus of Yıldız Technical University, and Fenertepe. Measured concentrations were analyzed with meteorological parameters to find the possible sources related to PCB pollution. All PCB congeners in Davutpaşa Campus had an average particulate phase concentration of 84,05±5,16 pg/m3 and gas phase concentration of 889,1±112,25 pg/m3Beşiktaş Campus had an average particulate phase concentration of 74,81±4,96 pg/m3and average gas phase concentration of 559,83±53,62 pg/m3for total concentrations of all PCB congeners. Fenertepe station, as a semi-rural area, had an average particulate and gas phase concentrations of 15,20±1,68 pg/m3and 57,48±5,72 pg/m3, respectively.According to the concentrations measured; it can be stated that; casting and metal plants in İkitelli Organized Industrial Zone influenced the air quality and contributed the PCB pollution. Also, in April 2012 the fire in a textile industry in Zeytinburnu, near Davutpaşa area, made PCB concentrations increase enormously, as a result of transportation to the measuring station.Keywords: Polychlorinated Biphenyls, gas/particulate phase, concentration. Davutpaşa, Beşiktaş, Fenertepe