Geleneksel bitlis evlerinin sürdürülebilirliği için yapısalanalizler ve öneriler
Structural analysis and recommendations for the sustainability of traditional bitlis houses
Yazar: CAHİT ÜSTÜNDAĞ
Danışman: DOÇ. DR. RENGİN BEÇEREN ÖZTÜRK
Bursa Uludağ Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Dünyanın en eski yerleşim birimi olan geleneksel yerleşim alanları, insanların tarihi ve
kültürü hakkında çoğu zaman belirleyici rol olmuştur. Bu tür yerleşim alanlarının insan
ölçekli olması ve doğaya saygın tavır sergilemesi gün geçtikçe kendi cazibesini
artırmaktadır. Şehirlerin gittikçe kalabalıklaşması, insanı değersizleştirmesi ve mimari
üsluplarının kaybolması insanları tarihine doğru mimari yaşam tarzında sorguya sevk
etmiştir. Geleneksel yerleşim alanlarının sürdürülebilirlik bağlamında incelendiğinde
günümüze kadar ulaşmaları tarih hakkında birçok bilgi vermektedir. Özellikle yerel
malzeme kullanımı kendisini samimi ve mütevazi kılmıştır. Ancak ne var ki en büyük
sorunlardan biri de günümüzde bu tür yerleşim alanlarının çok fazla tahrip edilmesidir.
Bu tür yerleşim alanlarının doğru dönüşümü ve kullanımı çok önemlidir. Bu tez
kapsamında incelenen Bursa Cumalıkızık köyü ve İtalya Matera kenti gibi yerleşim
alanlarının Bitlis ile topoğrafik ve işlevsel olarak benzerlik göstermesi örnek bir dönüşüm
projesi olarak bu incelenmiştir.

Geleneksel yerleşim alanlarının önemi ve örnek dönüşüm projeleri incelendikten sonra
tezin asıl amacı olan Bitlis kenti incelenmiştir. Bitlis kentinde bulunan geleneksel sivil
mimari olan evler mimari kimlik açısından incelenmiştir. Mimari kimlik incelenirken
mevcut tescilli olan yapıların durumu son derece tahribat içinde oldukları saptanmıştır.
Geleneksel Bitlis evlerinin mimari kimlik bağlamında yapısal analizi yapıldıktan sonra
bu yapıların tahribatına neden olan mevcut yapısal sorunları sahadaki incelemelerle tespit
edilip ele alınmıştır.

Geleneksel Bitlis evleri ile ilgili mimari kimlik ve yapısal sorunlar tespit edildikten sonra
bu yapıların dönüşümü için en önemli nokta olan mimari çözüm önerileri maddeler
halinde sunulmuştur. Böylece Bitlis kent merkezinde bulunan sivil mimari yapılar için
yapı ölçeğinde yapılacak yenileme ve restorasyon çalışmaları için basit düzeyde yapısal
bir rehber oluşturulmuştur.

Abstract:
Traditional settlements, the oldest settlement in the world, have often played a decisive
role in the history and culture of people. The fact that such residential areas are humansized and have a respectable attitude to nature increases their attractiveness day by day.
The increasing crowding of cities, the depreciation of people and the loss of their
architectural styles have led people to question the architectural lifestyle towards its
history. The fact that traditional residential areas have survived to the present day when
examined in the context of sustainability provides a lot of information about history. In
particular, the use of local materials has made him sincere and humble. However, one of
the biggest problems today is the destruction of too many such residential areas. The
correct transformation and use of such residential areas is very important. The fact that
residential areas such as the village of Cumalikizik in Bursa and the city of Matera in
Italy, which are examined within the scope of this thesis, are topographically and
functionally similar to Bitlis, this has been examined as an exemplary transformation
project.

After examining the importance of traditional residential areas and sample transformation
projects, the main purpose of the thesis, the city of Bitlis, was examined. Houses with
traditional civil architecture located in the city of Bitlis are examined from the point of
view of architectural identity. When examining the architectural identity, it was found
that the state of the existing registered structures is extremely destructive. After the
structural analysis of traditional Bitlis houses in the context of architectural identity, the
existing structural problems that caused the destruction of these structures were identified
and addressed by field studies.

After the architectural identity and structural problems related to traditional Bitlis houses
were identified, architectural solution proposals, which are the most important point for
the transformation of these structures, were presented in articles. Thus, a simple structural
guide has been created for renovation and restoration works to be carried out on a building
scale for civil architectural structures located in the city center of Bitlis.