Konvansiyonel askeri patlayıcılar: Çevresel problemler ve biyoremediasyon stratejileri
Conventional military explosives: Environmental problems and bioremediation strategies
Yazar: BENGİSU DEMİRCAN
Danışman: DOÇ. DR. NİLGÜN ŞEN
Polis Akademisi / Adli Bilimler Enstitüsü / Delil Bilimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Geçmişten günümüze madencilik, inşaat sektörü, uzay sanayi ve askeriye gibi alanlarda yoğun bir şekilde kullanılan patlayıcılar çeşitli yollarla doğaya karışarak dünya çapında çevresel kirlilik yaratmıştır. İnsanlar üzerinde bildirilen vakalar ve model organizmalar ile yapılan toksisite çalışmaları, patlayıcı bileşiklerin organizmalar için toksik ksenobiyotikler olduğunu ortaya koymuştur. Doğada bozunmaya karşı dirençli moleküler yapısı nedeniyle genellikle birikme eğiliminde olan patlayıcılar çeşitli kanallarla çevresel alıcı organizmalara ulaşabileceği, biyolojik birikime yol açabileceği ve besin zincirine katılabileceği için çevre güvenliğini tehdit etmektedir. Bu doğrultuda patlayıcıların doğadan temizlenmesi için fiziksel, kimyasal ve biyolojik yaklaşımları içeren çeşitli bertaraf yöntemleri geliştirilmiştir. Fakat zaman içinde fiziksel ve kimyasal bertaraf yöntemlerinin maliyetli olduğu görülmüştür ve ikincil kirlilik yaratması nedeniyle çevresel açıdan güvenli olmadığı anlaşılmıştır. Bu çalışmada konvansiyonel askeri patlayıcılardan en yaygın çevresel kirliliğe sebep olan 2,4,6-trinitrotoluen (TNT), heksahidro-1,3,5-trinitro-1,3,5-triazin (RDX) ve oktahidro-1,3,5,7-tetranitro-1,3,5,7-tetrazosin (HMX)'in yarattığı çevresel problemin kapsamı ve boyutu açıklanmıştır ve bu patlayıcıların doğadan temizlenmesi için sürdürülebilir çözümler sağlayabilecek biyoremediasyon yöntemleri ve gelecek potansiyelleri literatürde bulunan çalışmalar üzerinden değerlendirilmiştir.

Abstract:
From the past to the present, explosives, which have been used extensively in fields such as mining, construction work, the space industry, and the military, have been released to the environment in various ways and created environmental pollution throughout the world. Documented human cases and toxicity studies conducted on model organisms have shown that explosive compounds are xenobiotics toxic to many organisms. Due to their molecular structure which is resistant to degradation, explosives tend to accumulate in the environment and pose a significant threat to environmental safety as they can reach environmental receptor organisms through various channels, lead to bioaccumulation, and enter the food chain. Consequently, various treatment processes, including physical, chemical, and biological approaches, have been developed to clean up explosives from the environment. However over time, physical and chemical treatment processes have been found to be quite expensive and environmentally unsafe due to creating secondary pollution. This dissertation explains the scope and the extent of the environmental problem caused by the conventional military explosives; 2,4,6-trinitrotoluene (TNT), hexahydro-1,3,5-trinitro-1,3,5-triazine (RDX), and octahydro-1,3,5,7-tetranitro-1,3,5,7-tetrazocine (HMX) and evaluates bioremediation methods that can provide sustainable solutions for the removal of these explosives from the environment and their future potential based on studies found in the literature.