Kırik buğday çeşidi (Triticum aestivum var. delfii) ile yapay mutant genotiplerinin verim ve verim özellikleri yönünden karşılaştırılması
Comparison between kiri̇k wheat cultivar (Triticum aestivum var. delfii) and its artificial mutant genotypes in terms of yield and yield components
Yazar: MEHMET REŞİT KARDAŞ
Danışman: PROF. DR. BİLAL DENİZ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırma, Erzurum ekolojik koşullarında sulu taban arazide yazlık olarak 2015 yılında yürütülmüştür. Araştırmada, alternatif Kırik buğday çeşidi ile bundan Gama ışını uygulanarak elde edilen 34 mutant genotipin M4 generasyonunda bazı fenolojik özellikler ile verim ve verim öğeleri incelenmiştir.
Kırik çeşidinde ekim-olgunlaşma dönemi 100,3 gün iken mutant genotiplerde bu dönem 99,3-102,3 arasında değişmiştir. Kırik çeşidinde bitki boyu 85,3 cm ve mutant genotiplerde ise 76,3–96,7 cm arasında değişmiş ve çok sayıda kısa boylu mutant genotip ile arasındaki fark önemli bulunmuştur. Kırik çeşidinde tane verimi 282,5 kg/da iken yüksek verimli mutant genotiplerin verimi 302,8-381,6 kg/da arasında değişmiş ve bunlardan 23 mutant genotip ile arasındaki fark önemli olmuştur. Kırik çeşidinde bin tane ağırlığı 40,9 g ve ham protein oranı %12,5 iken bu iki özellik mutant genotiplerde 41,0-45,5 g ve %12,5-13,8 arasında değişmiş ve bir çok mutant genotip ile arasındaki fark önemli bulunmuştur.
Sonuç olarak birçok mutant genotip tane verimi ve ham protein oranı yönünden standart Kırik çeşidinden üstün bulunmuştur. Özellikle 29, 11, 15, 30 ve 1 nolu mutant genotipler Erzurum ekolojik koşullarında tane verimi ve ham protein oranı daha yüksek yeni mutant buğday çeşitlerinin geliştirilmesi yönünden ümitvar bulunmuştur.

Abstract:
This research was carried out on irrigated flat land under ecological conditions of Erzurum as sprin or heat in 2015. In the research, some phenological properties and yield and yield componentes of alternative Kırik wheat cultivar and its 34 M4 mutant genotypes obtained by gamma rays were compared.
Sowing-maturity period in Kırik cultivar was 100,3 days while it ranged from 99,3 to 102,3 days in mutant genotypes. While plant height in Kırik cultivar was 85,3 cm, it ranged from 76,3 to 96,7 cm in mutant genotypes and the differences between Kırik cultivar and some short mutant genotypes were significant. While grain yield in Kırik cultivar was 2825,0 kg/ha, the mutant genotypes with high yield had grain yield ranging from 3816,0 to 3028,0 kg/ha and the difference between Kırik cultivar and its 23 mutant genotypes was significant. While the one thousand kernel weight in Kırik cultivar was 40,9 g and crude protein rate was 12,5%, these two properties ranged from 41,0 to 45,5 g and from 12,5 to 13,8% in mutant genotypes and the differences between the Kırik cultivar and many mutant genotypes were significant. 
As a result, many mutant genotypes were better than standart Kırik cultivar in terms of grain yield and crude protein rate. Especially mutant genotypes 29, 11, 15, 30 and 1 were found to be promising in the development of new wheat cultivars with higher grain yield and crude protein rate for the ecological conditions of Erzurum.