Sosyalizmde kimlik siyaseti ve etnik sınırlar: Türkiye Komünist Partisi Örneği (1920-1940)
Identity politics and ethnic boundaries in socialism: The case of the Communist Party of Turkey (1920-1940)
Yazar: OZAN DOĞAN
Danışman: PROF. DR. ŞÜKRÜ ASLAN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Genel Sosyoloji ve Metadoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Etnik kimlik = Ethnic identity ; Etnisite = Ethnicity ; Komünizm = Communism ; Milliyetçilik = Nationalism ; Sosyalizm = Socialism ; Sovyetler Birliği = Soviet Union ; Türkiye Komünist Partisi = Turkish Communist Party ; İskan = Settlement

Özet:
Türkiye Komünist Partisi'nin (TKP) erken Cumhuriyet dönemindeki etnisite
politikalarını konu edinen bu çalışma, partinin görüşlerini esasta Şeyh Said, Ağrı,
Trakya ve Dersim Olayları bağlamında tartışmaya çalışmıştır. TKP'nin ilgili döneme
ait dokümanları incelendiğinde belirginleşen söylemlerin Sovyet Sosyalist
Cumhuriyetler Birliği'nin (SSCB) etnisite politikalarıyla tam bir uyum içerisinde
olduğu görülmektedir. Nitekim bu yıllarda hem TKP hem de SSCB belgelerinde
bilhassa Kürt coğrafyasında cisimleşen olaylar gerici, dinci isyanlar olarak
değerlendirilmiş; Yahudi toplumunun maruz kaldığı şiddet sükûnetle karşılanmış ve
Kemalist iktidarın Türkleştirme politikaları desteklenmiştir. Sosyalizme içkin kimi
sorunların da gün yüzüne çıktığı bu dönemde, TKP'nin farklı etnik topluluklara dair
siyaseti ve söylemi, SSCB ve Üçüncü Enternasyonal'in etkisi altında şekillenmiştir.
Bu ortam TKP'nin genç ve tecrübesiz oluşuyla, sosyalizm teorisinin Türkiye
şartlarına uyarlanamayışıyla ve TKP üzerindeki Türkçü etkiyle birleşince hakim
etniye ait imtiyazların olumlanması kaçınılmaz hale gelmiştir.
Bu çalışma, SSCB'de yeniden üretilen devlet mekanizmasının TKP'nin etnisite
politikalarını da tayin ettiğini ileri sürmektedir. Zira SSCB'nin 1917-1940 yılları
arasında ulusal ve uluslararası düzeydeki etnisite politikaları, "ulusların kendi
kaderlerini tayin hakkı" ve "tam hak eşitliği" söylemleriyle başlamış fakat siyasal
gelişmelere paralel olarak temel gayesinden uzaklaşmıştır. SSCB'ye hakim olan
güvenlikçi söylem, kapitalist ülkelerle gelişen diplomasi trafiği ve SSCB'de
ekonomik ilerlemeye koşut olarak şekillenen "büyük güç" olgusu, sosyalist ve
kapitalist ideolojinin iç içe geçmesine yol açmıştır. Sosyalist biçim altında süren bu
ikilik devlet aygıtının yeniden üretimiyle sonuçlanmıştır. SSCB'de yeniden üretimin
gölgesi bilhassa etnilerin, hukukun, eğitimin, ailenin, nüfusun üzerine düşmüş; dahil
etme ve dışlama politikaları, rıza üretim mekanizmaları ve devasa yok etme pratikleri
sosyalist jargonla harmanlanmıştır.

Abstract:
This study examining ethnicity policy of the Communist Party of Turkey (TKP) in
the early Republican era, seeks to discuss the views of the Party in the context of the
events of Sheikh Said, Ağrı, Trakya and Dersim. When the documents of the
relevant period of the TKP are analyzed, one may observe that its main discourses
are in full harmony with the ethnicity policies of the USSR. Hence, in the documents
of both the TKP and the USSR, the events that took place especially in the Kurdish
geography were considered as reactionary, religious revolts; the violence suffered by
the Jewish community was calmly treated and the Turkification policies of the
Kemalist regime were supported. During this period, when some problems related to
socialism appeared, the politics and discourse of the TKP regarding different
ethnicities were shaped under the influence of the USSR and the Third International.
When this environment was combined with the TKP's lack of experience, nonachievement
of the application of the theory of socialism to the conditions of Turkey
and Turkic influence on the TKP, the affirmation of the dominant ethnicity's
concessions became inevitable.
This study argues that the state mechanism, reproduced in the USSR, also
determined the ethnicity policies of the TKP. Hence, the national and international
ethnicity policies of the USSR between 1917 and 1940 started with the discourses of
"the right of nations to self-determination" and "equality of full rights", but diverged
from its main purpose in parallel with political developments. The security discourse
that dominated the USSR, the diplomatic traffic developing among capitalist
countries, and the phenomenon of "great power" shaped in parallel with economic
progress in the USSR led to the intertwining of socialist and capitalist ideologies.
This duality, which continued under the socialist form, resulted in the reproduction
of the state apparatus. In the USSR, the shadow of reproduction fell particularly on
ethnicities, law, education, family, and population; inclusion and exclusion policies,
the mechanisms of the manufacture of consent and enormous destruction practices
are blended with socialist jargon.