Alternatif kavramlara sahip fen ve teknoloji öğretmen adaylarında fen metinlerini okurlarken aktif hale gelen bilişsel ve üstbilişsel stratejiler
Cognitive and metacognitive strategies activated while the science texts being read by science and technology pre-service teachers having alternative concepts
Yazar: GÖKHAN KUMLU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. NEJLA YÜRÜK
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Alternatif düşünme stratejileri = Alternative thinking strategies ; Bilişsel strateji öğretimi = Cognitive strategy instruction ; Bilişsel tarzlar = Cognitive styles ; Eğitim stratejileri = Training strategies ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Fen ve teknoloji dersi = Science and technology course ; Fotosentez = Photosynthesis ; Kavramsal değişim = Conceptual change ; Kavramsal yetenek = Conceptual skill ; Kavramsal öğrenme = Conceptual learning ; Metin okuma = Text reading ; Solunum = Respiration ; Öğretmenler = Teachers ; Üstbiliş = Metacognitive

Özet:
Bu çalışmanın amacı, fotosentez ve solunum ile kuvvet ve hareket konularıyla ilgili alternatif kavramlara sahip olan öğretmen adaylarının, bu konularla ilgili hazırlanmış düz metinleri okumadan önceki ve sonraki kavramsal anlamalarını, ilgili düz metin kesitlerini okurlarken zihinlerinde aktif hale gelen bilişsel ve üstbilişsel stratejileri ve bu stratejileri kullanma sıklıklarını incelemektir. Bu kapsamda a. düz metin okuma öncesinde ve sonrasında bilimsel doğru, b. düz metin okuma öncesinde bilimsel doğru ve düz metin okuma sonrasında bilimsel doğrunun genişletilmiş hali, c. düz metin okuma öncesinde bilimsel doğru ve düz metin okuma sonrasında alternatif kavram, d. düz metin okuma öncesinde ve sonrasında alternatif kavram, e. düz metin okuma öncesinde alternatif kavram ve düz metin okuma sonrasında farklı bir alternatif kavram, f. düz metin okuma öncesinde alternatif kavram ve düz metin okuma sonrasında bilimsel doğru şeklinde kavramsal anlamalarındaki değişimin niteliği ile her bir kavramsal anlama türleri için ilgili düz metin kesitlerini okuma sürecinde kullanılan bilişsel ve üstbilişsel stratejilerin kullanılma sıklıkları incelenmiştir. Bu amaç doğrultusunda araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden biri olan örnek olay (durum) çalışması kullanılmıştır.Araştırmaya 2011-2012 akademik yılında Ankara ilinde bulunan bir üniversitenin eğitim fakültesinin Fen Bilgisi Eğitimi Anabilim Dalı 4. sınıfta öğrenim görmekte olan iki şubeden, 1'i erkek ve 5'i kız olmak üzere toplam 6 öğretmen adayı katılmıştır. Araştırmanın yürütüldüğü öğretmen adayları, 45 öğretmen adayına fotosentez ve solunum ile kuvvet ve hareket konularıyla ilgili çoktan seçmeli kavramsal anlama testleri uygulandıktan sonra, alternatif kavram çokluğu ve çeşitliliği fazla olmasına göre seçilmiştir. Seçilen altı öğretmen adayının fotosentez ve solunum ile kuvvet ve hareket konularıyla ilgili kavramsal anlamalarını, derinlemesine betimlemek için her öğretmen adayı ile düz metin okuma öncesinde ve sonrasında ayrı ayrı yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Araştırmada örnek olay incelemesi yoluyla seçilen altı Fen ve Teknoloji Öğretmen'i adayına fotosentez ve solunum ile kuvvet ve hareket konularıyla ilgili düz metinler okutulmuştur. Bu okuma sürecinde öğretmen adaylarının okurken kullandıkları bilişsel ve üstbilişsel stratejilerinin belirlenmesi için öğretmen adaylarından sesli okuma ve sesli düşünme yapmaları istenmiştir. Ayrıca öğretmen adayları araştırmacı tarafından gözlemlenmiştir. Öğretmen adaylarının düz metni okuma sürecinde kullandıkları stratejilerin bilişsel ya da üstbilişsel olup olmadığını belirlemek amacıyla, okumalarından hemen sonra kullanma amaçlarını belirlemeye yönelik yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler ve düz metinleri okuma süreci video kaydına alınmıştır.Araştırma sonuçlarına göre hem her bir bireyde, hem de konu genelinde, düz metinleri okuma öncesindeki kavramsal anlamaları, düz metin okuma sonrasında bilimsel doğru şeklinde devam ettirme ve genişletmenin yanında, özellikle alternatif kavramları bilimsel doğru olarak değiştirmede daha yüksek oranda strateji kullanıldığı tespit edilmiştir. Ayrıca kullanılan bu stratejiler arasından düz metin okuma sonrası bilimsel doğruya ulaşmada bilişsel stratejilere göre daha yüksek oranda üstbilişsel strateji kullanıldığı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The aim of this study is to determine a. the conceptual understandings of pre-service teachers having alternative conception related to photosynthesis ? respiration and force ? motion subjects before and after reading expository texts, b. the cognitive and metacognitive strategies activated while the pre-service teachers read related expository texts, and c. the frequencies of those strategies. Within this scope, first the nature of pre-service teachers conceptual understanding, namely, a. the scientific conception before and after reading the expository text, b. the scientific conception before reading the expository text and the expanded scientific conception after reading the expository text, c. the scientific conception before reading the expository text and the alternative conception after reading the expository text, d. the alternative conception before and after reading the expository text, e. the alternative conception before reading the expository text and a different alternative conception after reading the expository text, f. the alternative conception before reading the expository text and the scientific conception after reading the expository text was identifies and the frequencies of cognitive and metacognitive strategies within each type of conceptual understanding were calculated. Case study ? one of the qualitative research methods ? was used in this study.Totally 6 senior pre-service teachers, during 2011-2012 academic year, studying at two different sections of Science Teaching Program of a university located in Ankara, participated in this study. After the administration of multiple choice conceptual understanding tests about photosynthesis ? respiration and force ? motion concepts totally 6 pre-service teachers, 1 male and 5 females, were selected for case study considering the number and variety of pre-service teachers? alternative conception. In order to examine chosen pre-service teachers? conceptual understandings regarding to photosynthesis ? respiration and force ? motion subjects in detail, before and after reading the expository texts, semi-structured interviews were conducted for each teacher. The expository texts related to photosynthesis ? respiration and force ? motion subjects were read by six Science and Technology pre-service teachers chosen for the case study. During this reading process, to be able to identify cognitive and metacognitive strategies, they were requested to do both reading and thinking aloud, and they have been observed by the researcher. For the purpose of determining whether the strategies that the pre-service teachers used were metacognitive or cognitive, semi-structural interviews were conducted right after their readings in order to clarify their using purposes. The interviews and the process of expository texts? reading have been recorded.The results show that, for each participant and for both of content areas, after reading the expository texts; pre-service teachers who maintained or enhanced their scientifically correct conceptual understanding, and or who changed their alternative conceptions with scientifically correct conceptions used more cognitive and metacognitive strategies. Moreover, among those who used strategies, in order to reach the scientific conception after reading the expository text, the number of the metacognitive strategies used was greater than the number of cognitive strategies.