Abdülkâhir el-Bağdâdî ve Fahreddin er-Râzî' nin İslam mezheplerini tasnif yöntemleri
Abdulkahir al-Baghdadi and Fahreddin er-Razi's methods of classifying Islamic sects
Yazar: BUŞRA DALGIN
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET KESKİN
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Abdülkahir el-Bağdadi = Abdülkahir el-Bağdadi ; Fırka = Sect ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Mezhepler = Sects ; Razi = Razi ; İslamiyet = Islam

Özet:
Mezhep veya fırka gibi oluşumlar, Hz. Peygamber' in vefatının ardından karşılaşılan yeni durum ve bir takım sorunlar üzerine ana bünyeden ayrılarak yeni fikirlerle meydana çıkmıştır. İslâm Mezhepler Tarihi Bilimi bu oluşumları günümüzde bilimsel bir yöntemle inceliyor olsa da ilk dönemlerden itibaren kaleme alınan eserlerde fırkalar, çeşitli ve genellikle taraflı şekilde incelemeye tabi tutulmuştur. Genel görüşün aksini düşünerek farklılaşan kişiler kendi fikirlerini temellendirmek ve savunmak maksadıyla makaleler yazmışlardır. Zamanla "İlmu'l-Makâlât ve'l- Fırak" adıyla bir literatür oluşmuştur. Bu tür eserler amaç itibariyle müelliflerinin kendi fikirlerini ispat ve muhaliflerini eleştirme gibi tarafgir bir bakış taşır. Ancak buna rağmen subjektif bile olsa ilk dönem mezheplerinin kendi ifadeleriyle yazılmış olmaları ve tarihe ışık tutmaları açısından büyük önem arz etmektedirler. 

Bu tezde klasik dönem mezhepler tarihi alanında söz sahibi olmuş Eş'arî mezhebine mensup iki mezhepler tarihi müellifi ve eserleri ele alınacaktır. Bu eserlerin ortak yönü aynı itikâdî ekole mensup müellifler tarafından yazılmış olmalarıdır. Ancak farklı zaman dilimlerinde yaşamışlardır. Kendi dönemlerinde öneme haiz eserler bırakan bu müelliflerin İslam mezhepleri yazıcılığı alanında ortak ve farklı yönlerini ortaya koymaktır. Eserlerin değerlendirilmesi, karşılaştırılması ve eldeki malumatları derlemek bu sahadaki birikime katkı sağlayacaktır. 

Bu çalışmada el-Bağdâdî' ye ait olan el-Fark Beyne'l Fırak eseri ile Fahreddin er- Râzî' nin İtikâdâtu'l-Fıraki'l Müslimin ve'l-Müşrikin eserleri merkeze alınmıştır. İki müellifin mezhepleri tasnif yöntemleri bu eserler bağlamında karşılıklı olarak değerlendirilmiştir. Böylece müelliflerin mezhepleri tasnif yöntemleri, fırkaları ele alış metotları ve bunun yanında muhalif fikir ve mezheplere karşı yaklaşımları karşılaştırmalı bir metotla incelenmiştir.

Abstract:
The groups known as denomination or sect have been emerged among the Muslim's leaving from the main structure with new opinions on a number of problems that arose and new situations that encountered after the death of Hz. Prophet. Even though the History of Islamic Sect is today being examined these formations with scientific method, in the works written since the first time the sects have been subjected to scrutiny generally in various and biased way. The people who differentiated by thinking contrary of general opinion have written some writings called 'Maqala' to based and defend their own ideas. Over time these works which will form the name of a tradition as "Ilmu al-Maqalat ve al-Firaq", have a biased view in writing as of purpose such as proving authors' own ideas and criticizing their dissidents. 

In this thesis, the History of Islamic Sects' two authors who belonging to Ash'ari' sect that had a say in field of classical history of the sects and their works will be discussed. The common way of these works is that they were written by authors belonging to the same theological school. But they have lived in different time zones. It is important to reveal the common and different aspects of these authors who left works of equal importance in their own time in the field of writing of Islamic Sects; to be evaluated, be compared their works and to compile available informations in terms of contribute to the know-how in this field.

In this study, Baghdadi's work al-Farq Bayn al-Fıraq and Fahreddin er-Râzi's work Itiqadat al-Firaq al-Muslimin ve'l-Mushrikin are taken into the center. The methods of classifying the denominations of these two authors were evaluated reciprocatively in the context of these works. Thus, the methods of classifying the denominations of authors, their handling methods the sects and besides their approaches towards denominations have been studied with comparative method.