Renal replasman tedavisi almayan geriatrik kronik böbrek hastalarında vasküler kalsifikasyon bulguları ile endotel disfonksiyonu belirteçlerinin belirlenmesi
Evaluation of endothelial dysfunction markers and vascular calcification signs in geriatric chronic kidney patients not receiving renal replacement therapy
Yazar: IRMAK TAŞKIRAN UYAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALPER ALP
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Nefroloji = Nephrology ; İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Kronik böbrek hastalığı, ülkemizde ve dünyada yaygın olarak görülen irreversibl, progresif azalmış glomerüler filtrasyon hızıyla ilişkili durumdur. Geriatrik populasyonda daha yüksek oranda görülmektedir. Bu hastaların çoğu son dönem böbrek yetmezliği gelişmeden önce kardiyovasküler hastalıklar nedeniyle kaybedilmektedir. Son dönem böbrek hastalığı gelişen hastaların da en sık mortalite sebebi yine kardiyovasküler hastalıklardır. Dolayısıyla geriatrik kronik böbrek hastalarında endotelyal disfonksiyon ve kardiyak risk faktörlerini tanımlamak ve bu belirteçleri klinik pratikte kullanmak rasyonel bir yaklaşımdır. Endotel disfonksiyonu; anjiogenez defekti, vasküler inflamasyon ile birlikte vasküler dirençte artışa ve doku perfüzyonunda azalmaya yol açarak organ disfonksiyonuna neden olmaktadır. Böbreklerde mikrovasküler disfonksiyon glomerüler endotelyal hücrelerde; kapiller dansitede azalma, endotel hücre kaybı gibi progresif renal fonksiyon kaybına ilerleyebilecek büyük değişikliklere yol açar. Bu nedenle, endotel disfonksiyonu geriatrik kronik böbrek hastalığında kardiyovasküler olay gelişmesinde önemli bir prediktördür. Kronik böbrek hastalığı dahil birçok hasta grubunda yapılan çalışmalarda inflamasyon ve endotel hücre hasarında serum Fibroblast Büyüme Faktörü 23 (FGF23) düzeyinin yüksek olduğu belirlenmiştir. Kardiyovasküler mortalite için prediktör olmasının yanında kronik böbrek hastalığı progresyonuyla da ilişkili olduğu gösterilmiştir. Serum solübl Vasküler Endoteliyal- cadherin (sVE-cadherin)  düzeyi ile endotel disfonksiyonu arasındaki ilişki kısıtlı sayıda farklı hasta gruplarında çalışılmış, geriatrik kronik böbrek hastalarındaki düzeyi araştırılmamıştır. Karotid intima media kalınlığı (CIMT), ateroskleroz varlığı ve progresyonu için yol göstericidir. Akım aracılı dilatasyon (FMD) da endotel disfonksiyonunu gösteren non-invaziv, valide yöntemlerden birisidir. Arter çapında akım aracılı değişiklikler, endotelde stres kaynaklı salgılanan vazoaktif mediatörler nedeniyle olmaktadır. Nailfold video-kapilleroskopi geçerli, non-invaziv, hem yapısal hem de işlevsel kapiller dansite azalmasının doğrudan değerlendirilmesini sağlayan dinamik bir yöntemdir. Böbrek düzeyinde kapiller dansite azalması, vasküler direnç ve hipoksiyi artırarak renal hastalıkta progresyona neden olmaktadır. Kronik böbrek hastalarında CIMT ve FMD ölçümü daha önce birçok çalışmada araştırılmış, ancak kapiller dansite ölçümü ve endotel disfonksiyonu belirteçleriyle birlikte incelenmemiştir.
	Çalışmamıza 101 KBH tanılı hasta dahil edilmiştir. Hastaların biyokimyasal, ultrasonografik ve kapilleroskopik ölçümleri değerlendirildi. Serum örneklerinden ELISA kiti ile sVE-cadherin ve FGF23 düzeyleri çalışıldı, istatistiksel analizleri yapıldı.
Serum sVE-cadherin düzeyiyle GFH arasında anlamlı negatif korelasyon saptanmıştır (p<0,05). Yine serum sVE-cadherin düzeyiyle serum üre konsantrasyonu arasında anlamlı pozitif korelasyon saptanmıştır (p<0,05). Serum sVE-cadherin düzeyiyle sağ CIMT ölçümü arasında anlamlı negatif korelasyon saptanmıştır (p<0,05). Serum sVE-cadherin düzeyi HT olanlarda ve kalsiyum kanal blokörü kullananlarda anlamlı yüksek, sodyum- glukoz transport protein2 (SGLT2) inhibitörü kullananlarda anlamlı olarak daha düşük saptanmıştır (sırasıyla; p<0,05;  p<0,001;  p<0,05).
Serum FGF23 düzeyi ile serum ferritin düzeyi, nötrofil sayısı, sağ el kapiller çap ve ortalama çap arasında anlamlı pozitif korelasyon saptanmıştır (sırasıyla; p<0,001; p<0,05;  p<0,05;  p<0,05). Serum FGF23 düzeyi HT olanlarda, kalsiyum kanal blokörü ve beta blokör kullananlarda anlamlı olarak daha yüksek saptanmıştır (sırasıyla; p<0,05;  p<0,05;  p<0,05).
Sol CIMT ölçümü ile ve ortalama CIMT değeri ile MPV anlamlı pozitif korelasyon saptanmıştır (sırasıyla; p<0,05; p<0,05). 
Sağ el, sol el ve ortalama el kapiller sayısı ile GFH arasında anlamlı negatif korelasyon saptanmıştır (sırasıyla; p<0,05; p<0,05; p<0,05). 
Sağ el, sol el ve ortalama el kapiller çap ile GFH arasında anlamlı pozitif korelasyon saptanmıştır (sırasıyla; p<0,05; p<0,05; p<0,05).

Abstract:
Chronic kidney disease is a condition commonly observed in Turkey and worldwide, characterized by irreversible, progressive decline in glomerular filtration rate. It is more prevalent among the geriatric population. Most of these patients are lost due to cardiovascular diseases before developing end-stage renal failure. In patients with end-stage kidney disease, cardiovascular diseases remain the most common cause of mortality. Therefore, identifying endothelial dysfunction and cardiac risk factors in geriatric chronic kidney disease patients and using these markers in clinical practice is a rational approach. Endothelial dysfunction leads to organ dysfunction by causing angiogenesis defects, increased vascular resistance, vascular inflammation, and decreased tissue perfusion. Microvascular dysfunction in the kidneys, particularly in glomerular endothelial cells, leads to significant changes such as decreased capillary density and endothelial cell loss, which can progress to progressive renal function loss. Therefore, endothelial dysfunction serves as a predictor for the development of cardiovascular events in geriatric chronic kidney disease. Studies conducted in various patient groups, including chronic kidney disease patients, have shown that serum Fibroblast Growth Factor 23 (FGF23) levels are elevated in cases of inflammation and endothelial cell damage. It has been shown to be a predictor for cardiovascular mortality as well as being associated with the progression of chronic kidney disease. The relationship between serum solubl Vascular Endothelial cadherin (sVE-cadherin) levels and endothelial dysfunction has been studied in a limited number of different patient groups, but its levels have not been investigated in geriatric chronic kidney disease patients. Carotid intima-media thickness (CIMT) serves as an indicator for the presence and progression of atherosclerosis. Flow-mediated dilation (FMD) is a non-invasive and valid method that demonstrates endothelial dysfunction. Changes in arterial diameter occur due to vasoactive mediators secreted by the stressed endothelium. The nailfold video-capillaroscopy is a valid, non-invasive, dynamic method that allows for the direct assessment of both structural and functional capillary density reduction. Reduced capillary density in the kidneys increases vascular resistance and hypoxia, leading to the progression of renal disease. CIMT and FMD measurements have been investigated in previous studies involving chronic kidney disease patients, but they have not been associated with capillary density measurements and endothelial dysfunction markers.
	We included 101 patients diagnosed with KBH in our study. The biochemical, ultrasonographic and capillaroscopic measurements of the patients were evaluated. sVE-cadherin and FGF23 levels were studied from serum samples using an ELISA kit and statistical analyses were performed.
An inverse relationship was observed between serum sVE-cadherin levels and GFH (p<0,05). Conversely, a direct correlation was identified between serum sVE-cadherin and serum urea concentration (p<0,05). Notably, right CIMT measurements displayed a negative correlation with serum sVE-cadherin levels (p<0,05). Patients with hypertension and those taking calcium channel blockers exhibited significantly higher serum sVE-cadherin levels, while a marked decrease was observed in individuals on sodium-glucose transport protein2 (SGLT2) inhibitors (p<0,05; p<0,001; p<0,05, respectively).
Serum FGF23 levels exhibited a positive association with parameters such as serum ferritin, neutrophil count, right hand capillary diameter, and average diameter (p<0,001; p<0,05; p<0,05; p<0,05, respectively). Additionally, significantly elevated serum FGF23 levels were identified in patients with hypertension, calcium channel blocker users, and beta-blocker users (p<0,05; p<0,05;  p<0,05 respectively).
Both left CIMT measurements and average CIMT values demonstrated a positive correlation with MPV (p<0,05 for both).
A negative correlation was established between GFH and the capillary count in the right, left, and average hand measurements (p<0,05 for all). Conversely, a positive association was revealed between GFH and capillary diameter in the right, left, and average hand measurements (p<0,05; p<0,05; p<0,05; p<0,05 respectively).