Sentetik birim hidrograf metodlarının karşılaştırılması ve Trabzon Değirmendere Havzası örnek bir uygulama
Comparison of synthetic unit hydrograph methods and sample a Trabzon Degırmendere Basın
Yazar: ONUR TANRIVERDİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATİH SAKA
Karabük Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Su yapıları projelerinde en önemli değerlerden olan taşkınların belirlenmesinde yağış ile akış arasındaki ilişkinin modellenmesine dayanan birim hidrograf yöntemleri sıklıkla kullanılmaktadır. Birim hidrografın elde edilebilmesi için havzaya ait aynı zaman aralığında yağış ve akış değerlerinin kayıt altına alınması gerekmektedir. Aynı havzaya ait akım ve yağış verilerinin saatlik olarak temin edilmesi hem oldukça zor hem de maliyetli olduğundan sentetik birim hidrograf yöntemleri kullanılarak taşkın tahmini yapılmaktadır. Birbirine göre farklı sonuçlar verebilen sentetik birim hidrograf yöntemlerinden hangisinin havza özelliklerine göre daha doğru sonuç vereceği de göz önüne alınmalıdır.
   
Bu çalışma kapsamında; 729,34 km² drenaj alanına sahip D22A086 Trabzon Değirmendere akım gözlem istasyonu (AGİ) saatlik akim verileri ile Trabzon Bölge (17037), Maçka/Altındere Sümela (17714), Düzköy (18229), Zigana Kayak Merkezi (17696) ve Tonya/Kalınçam (18230) olmak üzere 5 adet otomatik meteoroloji gözlem istasyonu (OMGİ) saatlik yağış verileri kullanılmıştır. Thiessen çokgenleri metodu kullanılarak çalışmanın yapıldığı 729,34 km2 alanda 5 adet OMGİ istasyonunun her birinin etkilemiş oldukları yağış alanı hesaplanmıştır. Değirmendere havzası verileri ile DSİ sentetik, Mockus ve Snyder sentetik birim hidrograf yöntemleri kullanılarak birim hidrograf değerleri bulunmuştur. 2013 yılında ölçülmüş akım ve yağış verileri yardımıyla ölçülmüş birim hidrograf değeri elde edilmiştir. Yine aynı yılda ölçülmüş değerler ile dolaysız akış yüksekliği, gecikme süresi, dolaysız akış süresi hesaplanmıştır. Çalışmanın sonucunda ölçülmüş veriler ile sentetik yöntemlerle hesaplanan birim hidrograf değerleri karşılaştırılmış ve çalışmanın sonucunda 729,34 km² alana sahip olan havzada en uygun sentetik birim hidrograf yönteminin "Sneyder" olduğu belirlenmiştir.

Ardından, Trabzon Değirmendere havzasının ölçülmüş değerleri ile hesaplanan birim hidrograf verileri kullanılarak, Değirmendere havzasına ait sentetik yöntem katsayıları belirlenmiştir. Hesaplamalarla, Sneyder yöntemi Ct ve Cp ile Mockus yöntemi K ve H katsayıları elde edilmiştir.

Abstract:
Unit hydrography methods based on modelling regarding the relationship between precipitation and flow, which is one of the most important figures in "water constructions", have been frequently used. In order to get unit hydrograph, precipitation and flow observation stations for the same river basin and hourly precipitation and flow figures between the same hours must be recorded. Since getting the data for precipitation and flow figures for the same river basin is rather difficult and costly, flood estimates are done using synthetic unit hydrography methods. What synthetic unit hydrography method, which can give different results compared with others, gives better results based on river basin characteristics must be taken into account.

In this study, hourly flow data of D22A086 Trabzon Değirmendere flow observation station with 729,34 km2 drainage area and hourly rain data of 5 automatic  
meteorology observation stations called Trabzon Bölge (17037), Maçka/Altındere Sümela (17714), Düzköy (18229), Zigana Kayak Merkezi (17696) and Tonya/Kalınçam (18230) are used. Using Thiessen polygonal method, in the area of 729.34 km2 where the study was carried out, the rain coverage area of 5 automatic meteorology observation stations were calculated. With Değirmendere Basin data, using DSİ synthetic, Mockus and Snyder synthetic parameter hydrograph methods, hydrograph parameters were determined. With the help of the current and rain data measured in 2013, hydrograph parameters were obtained. With the same data measured in 2013, "dolaysız akış yüksekliği", "gecikme süresi" and "dolaysız akış süresi" were calculated. At the end of the study, measured data and hydrograph parameters obtained by synthetic methods were compared and the best synthetic hydrograph method to be carried out was determined as Snyder in the basin with an area of 729,34 km2.

Then, using the hydrograph unit data calculated with the measured values of Trabzon Değirmendere Basin, the synthetic method parameters are determined. With the calculations, Sneyder Method Ct and Cp and Mockus Method K and H parameters are obtained.