Türk tarihi ve kültürü açısından Türkiye'de bulunan Kırım dernek ve vakıflarının önemi.
The importance of crimean foundations and associations located in Turkey with regard to Turkish history and culture.
Yazar: HACI MURAT ARABACI
Danışman: PROF.DR. ABDÜLKADİR DONUK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Tarih = History

Özet:
Kırım Yarımadası, Karadeniz'e hakim bir noktada bulunması ve Asya'dan gelen ticaret yollarının bittiği yer olması nedeniyle ilkçağlardan itibaren birçok kavmin hakimiyetine girmiştir. Kırım, Türk Tarihi açısından en verimli dönemlerinden birini Kırım Hanlığı döneminde yaşamış ancak, 1783 yılından sonra Kırım Türkleri Rus hakimiyetine girmiştir. Bu tarihten itibaren Kırım Türkleri Anadolu'ya göç etmeye başlamışlar, bu göçler II. Dünya savaşı sonrasına kadar sürmüştür. 1944 yılında Kırım Türkleri Stalin tarafından Kırım'dan sürgün edilmişler ve uzun yıllar Kırım'a tekrar geri dönme mücadelesi vermişlerdir. SSCB'de yaşanan gelişmeler sonrasında, 1989 yılından itibaren de Kırım'a dönme hakkı kazanmışlardır.Anadolu'ya göç eden Kırım Türkleri burada çeşitli sivil toplum kuruluşları etrafında bir diaspora kimliği oluşturmuşlar ve siyasi, kültürel, folklorik vs. sahalarda `Kırım Türk Kültürü'nü yaşatmaya çalışmışlardır. XX. Yüzyılın başlarından itibaren Türkiye'de Kırım Türklerinin oluşturdukları sivil toplum örgütlerine rastlanmaktadır. Ancak, ciddi manada dernekleşme 1950'li yıllardan sonra meydana gelmiştir. İlk dönem kurulan dernekler daha çok tiyatro, halk oyunları vs. faaliyetler ile kültürel ve folklorik olarak `Kırım Türk Kültürü'nü yaşatma çabası içerisindedir. Ancak 1990'lı yıllardan itibaren SSCB'nin dağılması ile, Kırım'a geri dönüş imkanının ortaya çıkması, bir anda Türkiye'deki Kırım diasporasında bir canlanma meydana getirmiştir. Bunun sonucu olarak Türkiye'deki Kırım dernek ve vakıflarının sayısı artmış, yapılan faaliyetler de kültürel ve folklorik olmaktan çıkmıştır.Günümüzde Kırım diasporası, kurdukları dernek ve vakıflar kanalıyla özellikle Kırım'a geri dönmek isteyen sürgündeki Kırım Türklerine siyasi, kültürel, maddi ve moral yardımlarda bulunmakta ve bilhassa Türkiye Cumhuriyeti devletinin Ukrayna ve Rusya devletleri ile olan dış ilişkilerinde, Kırım Türkleri ve onların taleplerinin dikkate alınması için mücadele etmektedir.

Abstract:
Crimea peninsula, as it is at a dominant place over the black sea and is an ending point of the trade roads coming from Asia, has been governed by many tribes since primitive ages. Crimea lived one of its golden ages during Crimea Khanate period with regard to Turkish history, but after 1783, Crimea Turks were governed by Russians. Since then, Crimea Turks had begun to move to Anatolia which is till the end of the Second World War. In 1994, Crimean Turks had been deported from Crimea by Stalin and they had struggled to return for long years. After the developments in Union of Soviet Socialist Republics, they had gained the right to return Crimea.Crimean Turks, who had moved to Anatolia, formed a Diaspora identity around various civil society institutions, and tried to keep alive ?Turkish Crimean Culture? in political, cultural and folkloric ...etc. fields. Since the turn of 20th Century, civil society institutions organized by Crimean Turks have been seen in Turkey. But the actual socialization occurred after 1950s. Early clubs were in a struggle to keep alive Turkish Crimean culture folkloric and culturally rather by activities of theatre, cultural dancing. However, beginning from 1990s, the chance to return Crimea, with the dispersal of U.S.S.R., has momentarily made an enlivenment within the Diaspora of Crimean in Turkey. As a result, the number of Crimean clubs and associations in Turkey increased, and the activities got rid of being cultural and folkloric.Today, the Diaspora of Crimean, through clubs and associations, helps politically, culturally, financially and morally, especially the deported Crimean Turks who want to return Crimea, and also struggle draw attention to Crimean Turks and their demands in the foreign affairs of Turkish Republic with Ukraine and Russia.