Sigara içen ve içmeyen erkeklerde kemik mineral yoğunluğunun karşılaştırılması
The comparison of bone mineral density between male smokers and non-smokers
Yazar: RAHİME MERVE UÇAR
Danışman: PROF. KAMİLE MARAKOĞLU
Selçuk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2013
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
89 
8. ÖZET 
SİGARA İÇEN VE İÇMEYEN ERKEKLERDE KEMİL MİNERAL 
YOĞUNLUĞUNUN KARŞILAŞTIRILMASI 
 
Hazırlayan: Rahime Merve UÇAR 
Aile Hekimliği Anabilim Dalı 
TIPTA UZMANLIK TEZİ / Konya, 2013 
Amaç:  Sigara  içen  ve  içmeyen  erkeklerde  kemik  mineral  yoğunluğunun  karşılaştırılması 
amaçlanmaktadır. 
            Gereç  ve  Yöntem:  Bu  çalışmaya  15.09.2012  ile  15.04.2013  tarihleri  arasında  Selçuk 
Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı Sigara Bıraktırma polikliğine başvuran 30-
60  yaş  aralığında  aralığındaki  144  sigara  içen  erkek  hasta  ve  Periyodik  Muayene  polikiniğine 
başvuran 30-60 yaş aralığındaki 100 hiç sigara içmemiş erkek hasta alındı. Kişilere DXA  yöntemi 
kullanarak KMY ölçümü ve serumda Ca, P, PTH, ALP, total vitamin D ölçümü yapıldı. Katılanların 
sosyodemografik özelliklerini ve osteoporoz risk faktörlerini içeren 37 sorudan oluşan anket formu 
yüz  yüze  görüşme  yöntemi  ile  dolduruldu.  Tüm  veriler  SPSS  16.0  istatistik  paket  programı 
kullanılarak  değerlendirildi.  Verilerin  değerlendirilmesinde  sayı,  yüzde,  ortalama,  standart  sapma 
kullanıldı. Chi-square testi, Student-t testi, Pearson korelasyon analizi ve kovaryans analizi kullanıldı. 
Bulgular: Yapılan DXA ölçümlerine göre vaka grubundaki L1-L4 vertebra kemik mineral 
yoğunluğu ortalaması 1,146 ± 0,142 (g/cm³), kontrol grubunun ortalaması 1,192 ± 0,156 (g/cm³) idi. 
Vaka grubunda L1-L4 vertebra KMYdeğerleri kontrol grubuna göre istatiksel açıdan anlamlı derecede 
düşük bulundu (p=0,017). Vaka grubundaki femur boyun kemik mineral yoğunluğu ortalaması 1,032 
± 0,116 (g/cm³), kontrol grubundaki femur boyun kemik mineral yoğunluğu ortalaması 1,064 ± 0,135 
(g/cm³)  idi.  Vaka  grubunda  femur  boyun  KMY  değerleri  kontrol  grubuna  göre  istatiksel  açıdan 
anlamlı  derecede  düşük  bulundu  (p=0,047).  Vaka  grubundaki  femur  torakenter  kemik  mineral 
yoğunluğu  ortalaması  0,869  ±  0,106  (g/cm³),  kontrol  grubundaki  femur  torakenter  kemik  mineral 
yoğunluğu  ortalaması  0,910  ±  0,121  (g/cm³)  idi.  Vaka  grubunda  femur  torakenter  KMY  değerleri 
kontrol grubuna göre istatiksel açıdan anlamlı derecede düşük bulundu (p=0,005). Vaka grubundaki 
femur toplam kemik mineral yoğunluğu ortalaması 1,051 ± 0,119 (g/cm³), kontrol grubundaki femur 
toplam kemik mineral yoğunluğu ortalaması 1,095 ± 0,137 idi. Vaka grubunda femur toplam KMY 
değerleri kontrol grubuna göre istatiksel açıdan anlamlı derecede düşük bulundu  (p=0,090). KMY'u 
etkileyebilecek  diğer  değişkenlerin  (kalsiyum  alımı,  kahve  tüketimi  gibi)  etkisini  yok  etmek  için 
kovaryans analizi kullanıldı. Etkili başka bir faktör bulunmadı.  
Gün boyu içilen sigara miktarıyla femur torakenter KMY arasında negatif yönde istatiksel 
açıdan  anlamlı  zayıf  ilişki  bulundu  (r:-0,153,  p=0,017).  İçilen  paket/yıl  sayısıyla  femur  torakenter 
KMY arasında negatif yöndeyönde istatiksel açıdan anlamlı zayıf ilişki bulundu (r:-0,142, p=0,027). 
Fageström bağımlılık puanı ile L1-L4 KMY, femur torakenter KMY ve femur toplam KMY arasında 
arasında  negatif  yönde  yönde  istatiksel  açıdan  anlamlı  zayıf  ilişki  bulundu  (r:-0,130,  p=0,042,  r:-
0,175,  p=0,006,  r:-0,158,  p=0,013).  Sigara  içtiği  süreyle  L1-L4  KMY,  femur  boyun  KMY,  femur 
torakenter  KMY  ve  femur  toplam  KMY  arasında  arasında  negatif  yönde  istatiksel  açıdan  anlamlı 
ilişki bulundu (r:-0,139, p=0,030, r:-0,161, p=0,012, r: -0,174, p=0,007, r:-0,184, p=0,004).  Sigarayı  hiç  içmeyenlerle,  sigara  içenler  paket/yıl  olarak  (15-29,  30  paket/yıl  ve  üzeri) 
gruplara ayrılıp karşılaştırıldığında; 30 paket/yıl ve üzeri sigara içenlerde hiç içmeyenlere göre femur 
torakenter  KMY,  femur  toplam    KMY  değerleri  istatiksel  açıdan  anlamlı  derecede  düşük  bulundu 
(sırasıyla p=0,021, p=0,020).  
Çalışmamıza katılan vaka grubunun (n=144) serum kalsiyum düzeyleri ortalama 9,56±0,47 
mg/dl, kontrol grubunun (n=100) serum kalsiyum düzeyleri ortalama 9,33±1,01 ve iki grup arasındaki 
fark istatiksel açıdan anlamlı idi (p=0,018). Vaka grubunun (n=144) serum fosfor düzeyleri ortalama 
3,42 ± 0,63 mg/dl, kontrol grubunun (n=100) serum fosfor düzeyleri ortalama 3,56 ± 0,95 mg/dl idi. 
Ve istatiksel açıdan iki grup arasında anlamlı fark yoktu (p=0,174). Vaka grubunun (n=144) serum 
PTH düzeyi ortalama 38,95 ± 17,05 pg/ml kontrol grubunun (n=100) PTH düzeyi ortalama 43,92 ± 
23,57  pg/ml  ve  iki  grup  arasında  istatiksel  açıdan  anlamlı  fark  yoktu  (p=0,057).  Vaka  grubunun 
(n=144)  serum  ALP  düzeyi  ortalama  78,34  ±  20,77  u/L,  kontrol  grubunun  (n=100)  ALP  düzeyi 
ortalama 78,55 ± 61,10 u/L ve iki grup arasında istatiksel açıdan anlamlı fark yoktu (p=0,341). Vaka 
grubunun (n=144) vitamin D düzeyi ortalama 19,12 ± 11,21 ng/ml, kontrol grubunun (n=100) vitamin 
D  düzeyi  ortalama  17,15  ±  7,40  ng/ml  ve  iki  grup  arasında  istatiksel  açıdan  anlamlı  fark  yoktu 
(p=0,100).  
Sonuç:  Osteoporoz  hem  erkeklerde  hemde  kadınlarda  ciddi  morbidite  ve  mortalite 
sonuçlarına  yol  açabilen  bir  rahatsızlıktır.  Dünya  nüfusunun  giderek  yaşlanmasıyla  osteoporoz 
prevalansı da artmaktadır. Çalışmamız sonucunda sigara içen erkelerde içmeyen erkelere göre hem 
lumbar  vertebralarda  hemde  kalçada  daha  düşük  KMY  değerlerinin  olduğunu  tespit  ettik.  Sigara 
içmenin, orta yaştaki erkeklerde de osteoporozun önemli bir nedeni olduğu akılda tutulmalı ve sigara 
bırakma konusunda gerekli destek verilmelidir. 
Anahtar kelimeler: Sigara, Osteoporoz, Kemik mineral yoğunluğu.

Abstract:
91 
9. ABSTRACT 
THE COMPARASİON OF BONE MİNERAL DENSİTY BETWEEN  MALE 
SMOKERS AND NON-SMOKERS 
Objective:  The aim of this study is the comparasion of bone mineral density between male 
smokers and non-smokers. 
Materials and Methods: We conducted a cross-sectional case control chort study between 
15.09.2012 and 15.04.2013 at Selçuk University, Selcuk Medical Faculty, and Department of Family 
Medicine 
The  data  of  total  244  male  patients  in  the  age  range  of  30-60  years  are  collected  and 
documented in our smoking cessation outpatient clinic. 244 of whom 144 were smokers and included 
in case group and 100 were non-smokers included in control group. Among these the bone mineral 
density are compared. 
The bone mineral density (BMD) was measured by dual energy X-ray absorptiometry (DXA) 
technique.  The  serum  levels  of  calcium,  albumin,  phosphorus,  total  alkaline  phosphatase  (ALP), 
parathyroid hormone (PTH), and total vitamin D were measured.  The questionnaire, structured 37 
questions like as predisposing factors of osteoporosis and sociodemographic characteristics of patients 
were interviewed face to face. All statistical analyses were performed with SPSS statistical Software 
package (version 16.0, SPSS) Numerical data was expressed as mean ± standard deviation. Chi-square 
test, Student's t-test, Analysis of covariance and Pearson correlation was used. 
Results: Mean BMD measurements at the spine (L1-L4) was 1,146 ± 0,142 (g/cm³) in the 
case  group,    1,192  ±  0,156  (g/cm³)  in  control  group.  Spine  (L1-L4)  bone  mineral  density 
measurements  is  statistically  significantly  lower  in  case  group  when  compared  with  controls 
(p=0,017). Mean femoral neck BMD in case and control group were 1,032 ± 0,116 (g/cm³), 1,064 ± 
0,135  (g/cm³)  respectively.  Femoral  neck  bone  mineral  density  measurements  was  statistically 
significantly  lower  in  case  group  (p=0,047). The  mean  femoral trochanter  bone  mineral  density  in 
case group was 0,869 ± 0,106 (g/cm³), and 0,910 ± 0,121 (g/cm³) in controls. Femoral trochanter bone 
mineral density measurements is statistically significantly lower in case group (p=0,005). The mean 
total femoral BMD in case group and control group was 1,051 ± 0,119 (g/cm³), 1,095 ± 0,137(g/cm³)  
respectively.  It  was  statistically  significantly  lower  in  case  group  for  total  femoral  neck  BMD 
measurements  (p=0,090).  In  order  to  eliminate  the  effect  of  other  variables  that  may  affect  BMD 
(calcium intake, consumption of  coffee, etc.) analysis  of  covariance was used. There is no another 
factor to effect the results.   
There is statistically significant weakly inverse correlation was present between the amount 
of cigarettes smoked during the day and femoral trochanter bone mineral density. (r:-0,153, p=0,017). 
Negatively weak correlation was found between pack-years of smoking and femoral trochanter bone 
mineral  density  (r:-0,142,  p=0,027).  We  found  statistically  significantly  weak  inverse  realeted 
correlation  between  a  Fageström test  for  nicotine  dependence  score  and  spine  (L1-L4),  femoral 
trochanter,  total  femoral  neck  BMD  (respectively  r:-0,130,  p=0,042,  r:-0,175,  p=0,006,  r:-0,158, 
p=0,013).  Statistically  significant  weak  inverse  realeted  correlation  was  present  between  smoking 
period and L1-L4 BMD, femoral neck, femoral torakenter, and total femoral BMD (respectively r:-
0,139, p=0,030, r:-0,161, p=0,012, r: -0,174, p=0,007, r:-0,184, p=0,004).  
Never smokers compared with groups of smoking periods (15-29 pack-years of smoking and 
>30  pack-years  of  smoking).  There  was  significantly  lower  femoral  torakenter,  and  total  femoral 
BMD  was  observed  in  30  pack  /  years  and  above  smokers  group  when  compared  never  smokers 
(respectively p=0,021, p=0,020).  
The mean serum calcium levels participating in the case study group (n=144) was 9,56 ± 0,47 
mg/dl, and 9,33 ± 1,01 in control group (100). The difference between the two groups was statistically 
significant (p=0,018). The mean serum levels of phosphorus in case groups and control groups are 
3,42 ± 0,63 mg/dl and 3,56 ± 0,95 mg/dl respectively. No statistically significant difference between 
two groups with respect to serum levels of phosphorus (p=0,174). The mean serum levels of PTH in case group 38,95 ± 17,05 pg/ml and 43,92 ± 23,57 pg/ml in control groups. The difference between 
the two groups was not statistically significant (p=0,057). The mean levels of serum ALP in case and 
control groups  are 78,34 ± 20,77 u/L, 78,55 ± 61,10 u/L respectively. Vitamin D levels are 19,12 ± 
11,21  ng/ml  in  case  group  and  17,15  ±  7,40  ng/ml  in  control  groups.  There  was  no  statistically 
significant correlation was present between case and control grups with regards to the serum levels of 
ALP (p=0,341)  and vitamin D (p=0,100).  
Conclusion: In both women and men osteoporosis is a  chronic condition that can lead to 
serious morbidity and mortality. The prevalence of osteoporosis is increasing gradually due to aging 
of the world's population. Our study revealed that male smokers have lower BMD in both lumbar 
spine and hips. Smoking which may be the extensive causes of osteoporosis should be kept in mind in 
young age with osteoporosis. It is essential to give necessary support in quitting smoking. 
Key words: Smoking, osteoporosis, bone mineral density.