Anadolu sahası Türk halk masallarında fiziksel engellilik
Physical disability in Turkish folk tales of the Anatolian area
Yazar: ALİ ÖZTÜRK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEHRA HAMARAT YARDIMCI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Anadolu halk masalları = Anatolia folk tales

Özet:
Sözlü halk anlatılarının en yaygın olanlarından masal, kısaca dinleyenleri inandırma gayesi gütmeyen ve onların hoş vakit geçirmesi için anlatılan bir
tür olarak tanımlanabilir. Toplumun içinde tarih öncesi dönemlerden itibaren teşekkül eden masallarda dilin zenginlikleri ile birlikte toplumun bir yansıması
da görülmektedir. Dolayısıyla toplumun bir parçasını oluşturan kör, sağır, dilsiz gibi engellilerin masallarda da yer alabilmesi tabii bir olgudur. Bu
çalışmada Anadolu sahasındaki halk masallarında yer alan engelli tiplerin belirlenmesi, sınıflandırılması ve işlevlerinin ortaya konmasının yanı sıra engelli
araştırmalarının bir ayağını halk edebiyatına dayandırmak amaçlanmıştır. Son yıllarda sakatlık çalışmaları alanında yapılan araştırmalarda artış gözlemlenmekle
birlikte engelli tiplerin masallarda nasıl yer bulduğu göz ardı edilmiş, tezlerde ise herhangi bir çalışmaya tesadüf edilememiştir. Bu sebeple masallarda
engellilik konusunda önemli bir eksikliği gidereceğini düşündüğümüz çalışmamız hazırlanmıştır. Giriş dışında üç bölüm ve sonuçtan oluşan çalışmamızın giriş
bölümünde araştırmamızın amacı, yöntemi, kapsamı ve sınırlılıkları üzerinde durulmuştur. Birinci bölümde ise masal hakkında genel bilgiler verildikten
sonra masalın diğer halk anlatılarıyla olan ilişkisi ile masal sınıflandırmaları ve masallarda engellilik alanında yapılan çalışmalara değinilmiştir. Çalışmamızın
ikinci bölümünde engellilik tanımları ile engellilik modelleri üzerinde durulmuş, masal dışındaki fıkra, halk hikâyesi, efsane gibi halk anlatılarında
yer alan engelli tipler örneklendirilmiştir. Çalışmamızın üçüncü bölümünde Anadolu halk sahası masallarında tespit edilen engelli tipler kendi arasında
sınıflandırılarak detaylı bir şekilde incelenmiştir. Sonuç ve değerlendirme kısmında ise tespit edilen engelli tiplerin işlevlerinden hareketle toplumun engellilere olan bakış açısı
yorumlanmaya çalışılmıştır. Metin tahlil yönteminin kullanıldığı bu çalışmada sadece fiziksel engellilere (kör, sağır, dilsiz, topal, çolak, kambur, kel,
köse, cüce) yer verilmiş; zihinsel engelliler çalışmanın dışında bırakılmıştır. 
Anahtar Kelimeler: Anadolu halk masalları, engellilik, fiziksel engelliler, masalın özellikleri, engelli tiplerin sınıflandırılması.

Abstract:
Fairy tales, among the most common oral folk narratives, can be briefly defined as a genre that does not intend to convince the audience and is told so
they have a pleasant time. Having been formed in society since prehistoric times, a reflection of society is also seen in the fairy tales along with the
richness of language. Therefore, it is natural that disabled people, such as the blind, deaf, mute, who are a part of society, also take part in fairy
tales. In this study, it is aimed to identify, classify and reveal the functions of disabled types in folk tales in the Anatolian field, as well as to
base one of the pillars of disability research on folk literature. Although there has been an increase in research conducted in the field of disability
studies in recent years, the place of disabled people in fairy tales is ignored, and no study has been found in dissertations. For this reason, our study,
which we think will fill an important deficiency in disability in fairy tales, has been prepared. The aim, method, scope and limitations of the study are
emphasized in the introduction part of the study, which consists of three chapters and conclusion. In the first part, after giving general information
about fairy tales, the relationship of the fairy tales with other folk narratives, fairy tale classifications and studies on disability in fairy tales
were mentioned. In the second part of our study, the definitions of disability and disability models were emphasized, and disabled types in folk narratives
such as jokes, folk tales and legends other than fairy tales were exemplified. In the third part of our study, the disabled types identified in Anatolian
folk tales are classified among themselves and analyzed in detail. In the conclusion and evaluation section, the society's point of view on disabled people
based on the functions of the identified disabled types are interpreted. In this study, in which the text analysis method was used, only physically disabled people
(blind, deaf, mute, crippled, one-armed, hunchback, bald, beardless, dwarf) were included; mentally disabled people were excluded from the study. 
Key Words: Anatolian folk tales, disability, physically disabled people, characteristics of the tale, classification of disabled types.