Kıraatlerde tevkîfîlik ve ictihadîlik olgusu
The phenomenon of tewqifi (Base on base divine authority) and Islamic jurispredence in Qur'an recitations
Yazar: HAFİZE DİNÇOĞLU
Danışman: PROF. DR. MEHMET DAĞ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion
Dizin: Tevkifilik = Tevkifilik

Özet:
Bu çalışmanın amacı, kıraatlerin ne kadar tevkîfî olup olmadığını tespit etmektir. Bu bağlamda tevkîfî teriminin semantik tahlili yapılmış, kavramlaşma süreci, "tevkîfî olmanın ölçütleri, bu kavramın kıraat ilmine girişi ve kullanımı tespit edilmiştir. Tevkîfî kavramının zıddı ictihadî terimidir. Kıraat kavramının tercih ve tahyîr ile de ilişkisi tespit edilmiştir. Tevkîfî olmanın temel ölçütü, konunun vahiy, mütevatir sünnet veya sahih sünnet ile tespit edilmiş olması ve aklen belirlenememesidir. Buna göre bütün gaybî ve taabbudî konular tevkîfîdir. Sahih ve makbul görülen kıraatlerin tevkîfîliği, Hz. Peygambere dayanan sahih bir isnat ile Mushaflardan birine uygun olmasına bağlıdır. 
Kıraatlerin tevkîfî olup olmadığı, kıraatlerin vahiy, Kur'an ve mütevatir kavramlarıyla ne kadar özdeş kabul edilip edilmemesiyle doğrudan ilişkilidir. Sahih kıraatlerin tamamının Kur'an ile aynı ve mütevatir kabul edilmesi, beraberinde cevaplanması imkânsız teolojik ve ilmi soru(n)lar getirecektir. Bu nedenle kıraatlerin kısmen tevkîfî kısmen ictihadî olduğunu kabul etmek, daha tutarlı olacaktır. Bu tutarlılık kıraat ilminde olduğu gibi, islamî ilimler arasında da bir uyum olacaktır. Bu çalışmada lehçesel olan kıraat farklılıklarından çoğunun ictihadî, lehçesel olmayanların ise tevkifi olduğu görülmüştür. Taabbudî konuların delillerinin mütevatir olup olmaması, ibadetlerin tevkîfîliğine engel olmadığı gibi, kıraatlerin ve hüccetlerinin mütevatir olup olmaması da kıraatlerin tevkîfîliğine engel değildir. Kur'an ve kıraatlerin kısmen ayrı kısmen de aynı şeyler olduğundan, kıraatlerin mütevatir olmaması, Kur'an'ın mütevatirliğine engel değildir. İbadet edilmesi uygun olan kıraatler, sahih ve tevkîfi olanlardır.
Anahtar Kelimeler: Kıraat, Tevkîfî, İctihadî, Tercih, Tahyîr

Abstract:
The purpose of the study is to determine how tewqîfî the Qur'an recitations are. In this context, the semantic analysis of the term tewqîfî was made, the conceptualization process, the criteria of being tewqîfî, the entry of this concept into the science of Qur'an Recitation and its use were determined. The opposite of the concept of tewqîfî is the Islamic jurispredence. The relationship of the concept of qıraat with preference and choose has also been determined. The basic criterion for being tewqîfî is that the issue is determined by revelation, mutawatir Sunnah or authentic Sunnah and not determined by reason. Accordingly, all metaphysical and devotional (taabbudî) matters are tewqîfî. The tewqîfî of the qıraats that are considered authentic and acceptable depends on whether it suits one of the Mushafs reproduced with an authentic attribution based on the Prophet.
Whether the Qur'an recitations are tewqîfî or not is directly related to how identical the Qur'an recitations are to the concepts of revelation, the Quran and mutawatir. Accepting authentic qıraats as the same as the Quran and as mutawatir will bring about theological and scientific questions that are impossible to answer. For this reason, it would be more consistent to accept that the qıraats are partly tewqîfî and partly Islamic jurispredence. This consistency will be a harmony between Islamic sciences, as it is in the science of Qur'an recitation. In this study, it has been seen that most of the dialectal Qur'an recitation differences are Islamic jurispredence, while non-dialectal ones are tewqîfî. Just as whether or not the evidence of devotional issues is mutawatir does not prevent the worships from being tewqîfî, whether or not the qıraats and their proofs are mutawatir does not prevent the Qur'an recitations from being tewqîfî. Since the Quran and the Qur'an recitations are different things, the fact that the Qur'an recitations are not mutawatir does not prevent the Quran from being mutawatir. The Qur'an recitations that are appropriate to worship are those that are authentic and tewqîfî.
Keywords: Qur'an recitations, Tewqîfî, Islamic jurispredence, Preference, Choose