Amasyalı Özbakır ailesinin Türk mûsikî kültüründeki yeri
The place of the Özbakir family of Amasya in the Turkish musical culture
Yazar: AHMET BİLEN
Danışman: PROF. DR. İSMAİL HAKKI GÖKSOY
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Müzik = Music ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Amasya = Amasya ; Bestekarlar = Composers ; Besteler = Compositions ; Müzik = Music ; Müzik eserleri = Music works ; Türk müziği = Turkish music ; Özbakır ailesi = Özbakır familiy ; Özbakır, Halil İrfan = Özbakır, Halil İrfan

Özet:
Amasya'daki mûsîki geleneğinin başlangıcı, akıl hastalarının müzikle tedavi edildiği Anadolu'nun ilk hastanelerinden birisi olan (1308 ) ve İlhanlılar döneminde inşa edilen Amasya Darüşşifası'na dayanır. Osmanlılar döneminde ise Amasya, şehzadeler şehri olmuş ve on üç şehzade yetiştirmiştir. Bunlardan yedi tanesi devleti idare etmek üzere tahta çıkmışlardır. Küçük yaşta gelen şehzadeler tüm eğitimlerini burada alıp, saray tarafından gönderilen birbirinden kıymetli sanatkârlarla ders yapma imkânı bulmuşlardır. İşte bu sanatkârların varlığı Amasya'ya kültür anlamında çok şeyler katmış ve bu sayede gelişen en önemli kültürlerden birisi de mûsikî kültürü olmuştur. Yine Osmanlı döneminde Amasya'da yoğun bir şekilde faaliyet gösteren tekkeleriyle mûsikîye değer katan diğer bir unsur da "Halvetiye" tarikatının varlığı olmuştur. Ayrıca, Amasya'da oluşan mûsikî kültürüne katkı yapanlardan birisi de, XX. yüzyılın başlangıcında Amasya'ya sürgün olarak gelen ve İstanbul'da birçok mûsikîşinas hocadan dersler aldıktan sonra bu birikimlerini Amasya'daki mûsikî severlerle meşk eden Giriftzen Asım Bey'dir. Onun Amasya'ya gelmesiyle birlikte burada yapılan mûsikî çalışmalarının içerisinde Baba Ziya Özbakır da yer almış ve Özbakır ailesinin mûsikîye dair ilgi ve alakaları birkaç nesil devam ederek günümüze kadar gelmiştir. İşte bu tezin konusu ve amacı da, mûsikîyle her zaman iç içe olmuş Özbakır ailesinin XX. Yüzyıl başlarından itibaren Amasya'daki mûsikî kültürüne nasıl bir katkı sağladığını ve bu kültürdeki yeri ve önemini araştırmak olmuştur. "Amasyalı Özbakır Ailesi'nin Mûsikî Kültüründeki Yeri" konulu bu tez çalışması, üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Amasya'nın coğrafi yapısı, tarihi ve mûsîki geleneği, Selçuklu, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerinde Amasya'daki mûsikî çalışmaları hakkında kısa bilgiler verilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde Halil İrfan Özbakır'ın hayatı, mûsikî kişiliği, beste çalışmaları, TRT repertuarına girmiş eserleri, eserlerinin kimler tarafından icra edildiği, kendi sesinden yapılan kayıt çalışmaları, eserlerin ayrıntılı tasnifi ve almış olduğu ödüller ele alınmıştır. Ayrıca, oğlu emekli müzik öğretmeni Ziya Ümit Özbakır'ın mûsikî çalışmaları ve onun besteleri, eserlerinin tasnifi, çeşitli beste yarışmalarında dereceye giren eserleri değerlendirilmiştir. İkinci bölümde emekli müezzin Orhan Özbakır'ın hayatı, cami mûsikîsine dair icraları yer almaktadır. Çalışmanın son ve üçüncü bölümde ise Burhan Özbakır'ın hayatı, farklı formlarda yapmış olduğu besteleri, bazı bestelerin yaşanmış hikâyeleri, geçmişte Amasya'da okunan birçok eserin derlemesi, eserlerin tasnifi ve Burhan Özbakır'ın oğlu müzik öğretmeni Hüsamettin Özbakır'ın hayatı ve mûsikî çalışmalarıyla ilgili bilgiler verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Amasya, Mûsikî, Amasyalı Özbakır Ailesi, Özbakır Ailesi.

Abstract:
The beginning of music tradition of Amasya dates back to Amasya Daruşşifa, which was one of the first hospitals of Anatolia (1308) treating mental disorders with music therapy and was built in İlhanids period. Amasya became the center for Ottoman crown princes during Ottomans and thirteen crown princes were educated in Amasya and seven of them were sent to the palace to govern the country. Crown princes got their education here and had the opportunity to get classes from various artists who were sent from Ottoman palaces. These artists contributed very much to the culture of Amasya and so that music culture was one of the most important developed elements. The existence of "Khalwatiyya Tariqah" was another factor deeply contributing music culture in Amasya in Ottoman era. Moreover, Giriftzen Asım Bey, who was exiled to Amasya in the beginning of the 20th century from Istanbul, had lessons with many music masters in Istanbul and afterwards practised with the locals of Amasya, is one of those who contributed to the music culture of Amasya. Upon arrival of Giriftzen Asım Bey, Father Ziya Özbakır joined him to take part in many music practices in Amasya and the interest of Özbakır family to music has reached up to now. This dissertation's topic and purpose is to show how Özbakır family, who have always been into music, contributed to music culture of Amasya, and to investigate their place and significance in music culture in Amasya from the beginning of 20th century. This thesis is named "The Place of the Özbakır Family of Amasya in the Turkish Musical Culture" and it consists of three parts. The information about the topography of Amasya, its history, music tradition and music studies in Amasya from Seljukians, Ottomans and Republic periods were provided in introduction section. In the first section, Halil İrfan Özbakır's life, his identity in music, his composition studies, his compositions in TRT, his compositions' performers, records of his own voice, detailed classification of his works, received awards were provided and moreover his son retired music teacher Ziya Ümit Özbakır's music studies, his compositions, classification of his compositions, ranking compositions from various composition contests were scrutinized. In the second section, retired muezzin (the call to prayer reader) Orhan Özbakır's life was given and his mosque music performances were included. Finally, in the third section, Burhan Özbakır's life, his compositions in various forms, some of his compositions' real life stories, compilation of many performances read in Amasya, classification of the performances and his son music teacher Husamettin Özbakır's life and his music studies were explained. Key words: Amasya, Music, Özbakır family from Amasya, Özbakır Family