Ortaokul matematik öğretmenlerinin beceri temelli soruları matematiksel yetkinlikler yönünden değerlendirmelerinin incelenmesi
An investigation of middle school mathematics teachers' evaluations of skill-based questions in terms of mathematical competencies
Yazar: ÇİĞDEM BOZKUŞ
Danışman: DOÇ. DR. MERİÇ ÖZGELDİ
Mersin Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Matematik Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmada, ortaokul matematik öğretmenlerinin beceri temelli matematik sorularının çözümleri ve görüşmelerde yapılan değerlendirmeleri matematiksel yetkinlikler yönünden incelenmiştir. Matematiksel yetkinlik talepleri İletişim, Strateji, Matematikleştirme, Temsil, Sembolleri, işlemleri ve resmi dili kullanma, Akıl yürütme ve argüman geliştirme olarak ele alınmakta olup matematik öğretiminin amacı matematiksel yetkinliklerin geliştirilmesi yoluyla bilgi ve beceriyi gerektiğinde işe koşabilme olarak ele alınır. Çalışmanın katılımcıları Millî Eğitim Bakanlığına bağlı devlet ve özel ortaokullarda çalışan 13 matematik öğretmeni olup katılımcılar kartopu örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Veri toplama süreci 2021-2022 eğitim öğretim yılı ikinci döneminde gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın yöntemi nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması olup derinlemesine bir inceleme yapmak için çeşitli veri toplama araçları kullanılması önem taşımaktadır. Bu doğrultuda matematik öğretmenlerinin araştırmacılar tarafından belirlenen Lise Geçiş Sistemi sayısal bölüm kitapçığı matematik testinde yer alan 12 soruyu çözmelerinin ardından her katılımcı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Yarı yapılandırılmış görüşmelerde öğretmenlerin çözümlerini yaptıkları LGS soruları için altı matematiksel yetkinliğe yönelik sorular ile matematiksel yetkinlikleri nasıl ortaya çıkardıklarını belirlemek hedeflenmektedir. Matematik öğretmenlerinin soru çözümleri ve görüşme protokolleri matematiksel yetkinlikler çerçevesinde analiz edilmiştir. Matematik öğretmenlerinin sorulara uyguladıkları çözümler analiz edildiğinde farklı çözüm yöntemlerinin matematiksel yetkinlikler bağlamında farklı düzeylere işaret ettiği görülmüştür.  Strateji geliştirme, temsil ve akıl yürütme ve argüman geliştirme yetkinliklerinin yüksek düzeylerde etkinleştirildiği çözüm yöntemlerinde matematikleştirme ve sembolleri, işlemleri ve resmi dili kullanma yetkinliğinin daha düşük düzeylerde etkinleştirildiği görülmüştür. Bununla beraber bazı çözüm yöntemlerinde matematik öğretim programında yer alamayan kazanımları içeren işlemler yapılarak sembolleri, işlemleri ve resmi dili kullanma yetkinliğinin ön planda tutulduğu görülmüştür. Görüşmelerde öğretmenlerin matematiksel yetkinlikler bağlamında yaptığı değerlendirmeler analiz edildiğinde matematiksel yetkinliklerin etkinleştirilen düzeyden daha düşük düzeyde değerlendirildiği durumlar ortaya konmuştur. Öğretmenlerin çözüm sürecinde gerçekleştirdiği eylemleri değerlendirmede güçlük yaşadıkları ve buna bağlı olarak iletişim başta olmak üzere strateji geliştirme, matematikleştirme, temsil ve akıl yürütme ve argüman geliştirme yetkinliklerinin etkinleştirilen düzeyden daha düşük düzeylerde değerlendirildiği görülmüştür. Araştırmanın sonuçları doğrultusunda matematik öğretmenleri için matematiksel yetkinlikler konusunda hizmetiçi eğitimler düzenlenerek matematiksel görevleri matematiksel yetkinlikler bağlamında analiz etme becerilerinin geliştirilmesi önerilmektedir.

Abstract:
In this study, middle school mathematics teachers' solutions to skill-based mathematics questions and their evaluations in interviews were examined in terms of mathematical competencies. Mathematical competence demands are considered as communication, strategy development, mathematization, representation, use of symbols, operations and formal language, and reasoning and argument development, and the aim of mathematics teaching is to put knowledge and skills to work when necessary through the development of mathematical competencies. The participants of the study were 13 mathematics teachers working in public and private secondary schools affiliated to the Ministry of National Education and the participants were determined by snowball sampling method. The data collection process was carried out in the second semester of the 2021-2022 academic year. The method of the study is a case study from qualitative research methods and it is important to use various data collection tools to make an in-depth examination. In this direction, semi-structured interviews were conducted with each participant after the mathematics teachers solved 12 questions in the mathematics test of the High School Transition System numerical section booklet determined by the researchers. In the semi-structured interviews, it is aimed to determine how the teachers reveal their mathematical competencies with questions about six mathematical competencies for the LGS questions they solved. Mathematics teachers' question solutions and interview protocols were analyzed within the framework of mathematical competencies. When the mathematics teachers' solutions to the questions were analyzed, it was seen that different solution methods indicated different levels in terms of mathematical competencies.  In the solution methods in which strategy development, representation and reasoning, and argument development competencies were activated at high levels, mathematization and using symbols, operations, and formal language competencies were activated at lower levels. However, in some solution methods, it was seen that the competence of using symbols, operations and formal language was prioritized by performing operations that included outcomes that were not included in the mathematics curriculum. When the evaluations made by the teachers in the interviews in the context of mathematical competencies were analyzed, it was revealed that mathematical competencies were evaluated at a lower level than the activated level. It was observed that teachers had difficulty in evaluating the actions they performed during the solution process and accordingly, the competencies of strategy development, mathematization, representation and reasoning, and argument development, especially communication, were evaluated at lower levels than the activated level. In line with the results of the study, it is recommended that in-service trainings on mathematical competencies be organized for mathematics teachers to improve their ability to analyze mathematical tasks in the context of mathematical competencies.