Serviks kanseri farkındalığına yönelik geliştirilen mobil sağlık uygulamasının etkinliğinin değerlendirilmesi
Evalution of the effectiveness of the mobil health application developed for cervical cancer awareness
Yazar: SEÇİL GÜNEYSU TUNAMAN
Danışman: PROF. DR. ŞENGÜL YAMAN SÖZBİR
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Bilimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology

Özet:
Bu araştırma kadınlarda serviks kanseri farkındalığına yönelik geliştirilen mobil sağlık uygulamasının etkinliğinin değerlendirilmesi amacıyla tek merkezli, paralel gruplu, tabakalı blok randomize kontrollü deneysel olarak yapılmıştır. Araştırma Bursa ili Yıldırım ilçesinde bulunan Sağlıklı Hayat Merkezinde Nisan-Temmuz 2022 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir.  Araştırmanın örneklemini 24'ü müdahale grubu, 24'ü kontrol grubunda olmak üzere toplam 48 kadın oluşturmuştur. Araştırma kapsamında serviks kanserine yönelik bilgi ve videolar içeren, uzmana soru sorma özelliği bulunan "Serviks Kanseri Bilgilendirme Rehberi" isimli bir mobil uygulama geliştirilmiştir. Kontrol grubundaki kadınlara herhangi bir girişim uygulanmazken, müdahale grubundaki kadınlar dört hafta boyunca mobil sağlık uygulamasını kullanmışlardır. Veriler, uygulama öncesinde, uygulama tamamlandıktan sonra bir hafta içinde ve bir ay sonrasında toplanmıştır. Verilerin toplanmasında; Tanıtıcı Bilgi Formu, Rahim Ağzı Kanseri ve Pap Smear Testi Sağlık İnanç Modeli Ölçeği ve Human Papilloma Virüsü Bilgi Ölçeği kullanılmıştır. Veriler ortalama ± standart sapma, sayı, yüzde, Student t testi, Pearson Ki-kare testi, Independent Sample-t test, Mann-Whitney U test, Tek Yönlü Varyans Analizi, Friedman testi, Bonferroni düzeltmesi, kısmi eta kare, Cohen's d katsayısı, Cronbach alfa iç tutarlılık katsayısı kullanılarak analiz edilmiştir.  Çalışmada Rahim Ağzı Kanseri ve Pap Smear Testi Sağlık İnanç Modeli Ölçeği'nin alt ölçeklerinden olan serviks kanserine karşı duyarlılık, önemseme/ciddiyet, pap smear yarar ve motivasyon, sağlık motivasyonu puan ortalamaları uygulama öncesine göre uygulama sonrası bir hafta içinde ve bir ay sonra yapılan ölçümlerde müdahale grubunda kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde yüksek (p<0.05), pap smear engeller alt boyutu puan ortalamaları ise anlamlı düzeyde düşük bulunmuştur (p<0.05). Human Papilloma Virüsü Bilgi Ölçeği'nin alt ölçeklerinden olan genel HPV bilgisi, HPV tarama testi bilgisi, genel HPV aşı bilgisi ve mevcut HPV aşılama programına yönelik bilgi puan ortalamaları, uygulama öncesine göre uygulama sonrası bir hafta içinde ve bir ay sonra yapılan ölçümlerde, müdahale grubunda kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p<0.05). Sonuç olarak, geliştirilen mobil sağlık uygulaması kullanımının kadınlarda serviks kanserine yönelik farkındalığı artırdığı ve girişimden bir ay sonra da etkisinin devam ettiği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
This study was conducted as a single-center, parallel group, stratified block randomized controlled experimental study to evaluate the effectiveness of the mobile health application developed for cervical cancer awareness in women. The research was carried out between April and July 2022 at the Healthy Life Center in Yıldırım district of Bursa province. The sample of the study consisted of a total of 48 women, 24 in the experimental group and 24 in the control group. Within the scope of the research, a mobile application called "Cervical Cancer Information Guide" was developed, which contains information and videos about cervical cancer and has the ability to ask questions to the expert. While no intervention was applied to the women in the control group, women in the experimental group used the mobile health application for four weeks. Data were collected before the application, within a week after the application was completed, and one month later. In collecting data; Introductory Information Form, Cervical Cancer and Pap Smear Test Health Belief Model Scale and Human Papilloma Virus Knowledge Scale were used. Data were analyzed using mean ± standard deviation, number, percentage, Student's t-test, Pearson Chi-square test, Independent Sample-t test, Mann-Whitney U test, One-Way Analysis of Variance, Friedman test, Bonferroni correction, partial eta squared, Cohen's d coefficient, and Cronbach's alpha internal consistency coefficient. In the study, the mean scores of sensitivity to cervical cancer, importance/seriousness, pap smear benefit and motivation, and health motivation, which are among the subscales of the Cervical Cancer and Pap Smear Test Health Belief Model Scale, were compared before the application, in the measurements made within a week and one month after the application. It was found to be significantly higher in the experimental group than the control group (p<0.05), and the pap smear obstacles subdimension mean scores were significantly lower (p<0.05). The mean score averages of general HPV knowledge, HPV screening test knowledge, general HPV vaccine knowledge and knowledge of the current HPV vaccination program, which are subscales of the Human Papilloma Virus Knowledge Scale, were lower in the experimental group in the measurements made within one week and one month after the application compared to before the application. It was found to be significantly higher than the control group (p<0.05). As a result, it was concluded that the use of the developed mobile health application increased awareness of cervical cancer in women and its effect continued one month after the intervention.