2017 Anayasa değişiklikleri bağlamında yürütmenin denetlenmesi
The audit of executive within the context of Constitutional amendments of 2017
Yazar: MERVE ÜNAL AÇIKGÖZ
Danışman: PROF. DR. HASAN TAHSİN FENDOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Anayasa = Constitution ; Anayasa değişiklikleri = Constitutional amendments ; Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi = Presidential government system ; Denetim = Control ; Hukuk devleti = State of law ; Kuvvetler ayrılığı = Divivsion of powers ; Yargısal denetim = Judical rewiew ; Yasama denetimi = Legislative control ; Yürütme = Executive

Özet:
2017 yılında yapılan Anayasa değişiklikleri, Türkiye'de yürütmenin güçlendirilmesi eğiliminin son noktasını teşkil etmektedir. Türkiye'nin anayasal sisteminde köklü değişiklikler yapılmış, uzun yıllardır uygulanan parlamenter sistemden kuvvetlerin sert ayrılığına dayanan Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçilmiştir. Getirilen sistem Amerika'da ve diğer ülkelerde uygulanan başkanlık sistemlerinden farklılık arz etmektedir. Güçlü yürütme ve siyasi istikrar arayışının bir sonucu olan bu sistemde, yeni bir yürütme algoritması meydana getirilmiş, düalist yürütme yapısından monist yürütme yapısına geçiş sağlanmıştır. 2017 Anayasa değişiklikleri neticesinde yürütmenin sorumluluğu ve bu sorumluluğu denetleyen mekanizmalar değişikliğe uğramıştır. Hesap verebilir, şeffaf ve sorumlu bir yürütme gücünün oluşturulması bakımından bu denetim mekanizmalarının nasıl uygulanacağı önem arz etmektedir. Denetim mekanizmalarının etkinliği hem kuvvetler ayrılığı ilkesi hem de demokrasi bakımından gereklilik taşımaktadır.
Yürütmenin sorumluluğu esası üzerine inşa edilen yeni hükümet sisteminde yürütmenin yetkilerinin genişletilmesine paralel olarak sorumluluk alanı da genişlemektedir. Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde denge-denetim araçlarının yeniden şekillendirildiği ve yürütmenin yasama ve yargı tarafından denetimi hususunda önemli farklılıkların olduğu görülmektedir. Meclisin, yürütmeyi denetleme araçlarındaki değişim diğer başkanlık sistemlerine kıyasla çeşitlilik arz etmektedir. Yeni sistemle beraber yürütmenin yargı tarafından denetlenmesi konusuna da ağırlık verilmekte ve yargısal denetimin kapsamı genişletilmektedir.
Bu çalışma, 2017 Anayasa değişikliği sonrasında oluşturulan yeni yürütme yapısının denetimini irdelemektedir. 2017 Anayasa değişikliğinin yürütmenin denetlenmesinde neleri değiştirdiği ve bu denetimin nasıl yapıldığı sorusuyla yola çıkılmıştır. Çalışmada öncelikle Türkiye'deki yürütmenin değişimi ortaya konulduktan sonra Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemindeki yürütmenin işleyişi ele alınmaktadır. Bu noktada ayrıca yasama ve yürütme organları arasındaki denge denetim üzerinde de durulmaktadır. Yapılan anayasa değişikliği sonrasında yürütmenin yasama ve yargı tarafından hangi vasıtalarla denetlenebildiği araştırılmıştır. Bu noktada cevaplandırılması gereken sorulardan birisi Cumhurbaşkanın hangi işlem ve eylemlerinin yasama ve yargı denetimi dışında bırakılabileceğidir. Bu alandaki mevcut anayasal düzenlemelerin bir takım eksiklikler taşıdığı düşünülebilir. Anayasa Mahkemesi ve Danıştay'ın yürütmenin işlemlerini denetlemesi neticesinde vereceği kararların hukuk devleti ilkesi, hesap verebilir ve şeffaf yönetim anlayışının gelişmesi açısından yol gösterici olabilecektir.

Abstract:
The Constitutional amendments of 2017 is considered as the last point of the trend of strengthening the executive branch in Turkey. There have been great changes in Turkey's constitutional system. The parliamentary system, which has been implemented for many years, has been terminated. The presidential government system which based on rigid seperation of powers, introduced differs from the presidential systems implemented in America and other countries. A new execution algorithm has been created. As a result of the constitutional amendments of 2017, the responsibility of the executive and the mechanisms that give rise to this responsibility have been changed. How these audit mechanisms will be implemented is important in terms of creating an accountable, transparent and responsible executive power. The effectiveness of audit mechanisms is essential both in terms of the principle of separation of powers and in terms of democracy.
In parallel with the expansion of executive powers in the new government system, the responsibility is also expanding. The checks and balances mechanisms have been restated and there are significant differences in the control of the executive by the legislature and the judiciary. The change in the Legislature's means of overseeing the executive is varied compared to other presidential systems. Along with the new system, the issue of judicial review of the executive is also regarded and the scope of judicial review is also expanded.
This study examines the audit of the new executive created after the constitutional amendments of 2017. The study primarily focuses on the functioning of the executive in the presidential government system.The study is based on the question of what the constitutional amendments of 2017 changed in the audit of the executive and how this audit was conducted. It has been investigated by what means the executive can be controlled by the legislature and the judiciary. One of the questions that must be answered at this point is which operations of the president can be excluded from legislative and judicial control. It can be considered that the current constitutional regulations in this area carry a number of shortcomings. The decisions of the Constitutional Court and the Turkish Council of State as a result of supervising the operations of the executive will be able to guide the development of rule of law, accountable and transparent management.