Mezhep unsurlarının son dönem Irak tarihindeki etkisi: Haşdi Şabi örneği
The impact of sectarian elements on recent Iraqi history: The example of Hashd al-Shaabi
Yazar: RAMAZAN DOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. FEVZİ RENÇBER
Şırnak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Irak, birçok farklı kültüre ev sahipliği yapmış, tarih boyunca farklı din ve mezheplerin beraber yaşadığı bir yer olmuştur. İslam dininin bu bölgede yayılması, kadim Irak topraklarının günümüze kadar İslam kültür ve medeniyetinin önemli bir merkezi haline getirmiştir. Irak coğrafyası; barındırdığı dini mekânlar sayesinde İslam dininin önemli iki mezhebi olan Sünnilik ve Şiilik için merkez halini almıştır. Bu iki mezhep ortaya çıktığı günden günümüze kadar Irak'ta birçok çekişme ve savaşların yaşanmasına sebep olmuştur. İslam dininin iki farklı yorumu olan Sünnilik ve Şiilik arasındaki çekişmelerden dolayı dünyanın herhangi bir yerinde gerçekleşen olaylar, bir şekilde Irak coğrafyasında yaşayan halka yansımıştır. 
Irak'ın modern döneminde meydana gelen mezhep savaşları ve çekişmelerini anlamak için Klasik Mezhepler Tarihi metoduyla beraber Medern Mezhepler Tarihi metodundan ağır-lıklı olarak faydalanılmıştır. Klasik Mezhepler Tarihi tezlerinin metodolojisi  bir grubun teşekkül sürecini, isimlendirmesini, temel görüşlerini, hangi dönemde telaffuz edildiği nereden geldiği gibi gerekli bilgileri (konunun sınırları kabaca belli olduğundan) sunabilmektedir. Ancak güncel konularda Modern Mezhepler Tarihi metodolojisine ihtiyaç duyulmaktadır. Modern Mezhepler Tarihi; tabiatıyla din-devlet ilişkileri ve siyasetin mezheplerle kurduğu ilişkilere bakılmasını gerekli kılmaktadır. Benzer şekilde dini gruplar, mezhep çatışmaları, harici güçlerin bölgeye müdahaleleri, mezheplerin kamusal alanda varolma-yayılma çabaları, mezheplerin bulundukları yerlerde; güç, nüfus, iktidar mücadeleleri gibi konulara müdahil oldukları bir gerçektir. Bu gerçeklik karşısında Ortadoğu ülkelerinin tamamı açık veya gizli bir mezhep ajandası bulundurmaktadır. Bu durum interdisipliner bir çalışmayı zorunlu kılmaktadır. 
Bu tezde amacımız komşumuz olan Irak'ın yakın tarihînde etkili olan olaylar üzerin-deki mezhep unsurlarını anlamaktır. Mezhep unsuruyla şekillenen Irak'ı anlamak başka bir disiplinin Modern Mezhepler tarihi disiplini olmadan sağlıklı bilgiler vermede eksik kalacaktır. Tezimiz bu yönüyle İslam Mezhepler Tarihî'nin birikimi; Uluslararası İlişkilerin ortaya koyduğu üstün emek ve çalışmalar, Siyaset Bilimi, Sosyoloji, Psikoloji gibi disiplinlerin yakın dönemde Irak'ta gerçekleşen olaylar üzerindeki çalışmalarından faydalanarak bölge ile ilgilisağlıklı bilgilerin ülkemize ve coğrafyamıza sağlanmasını kolaylaştırmaktır.  Tezimiz Mezhepler Tarihî'nin sahip olduğu tarihî birikim ve metodolojiyi kullanarak Irak'ta yıllarca var olan mezhep çekişmelerinin sonunda 2014 yılı sonrasında somut bir aktöre dönüşen Haşdi Şabi'nin anlaşılmasına katkı sağlayacaktır. 
İslam Mezhepler Tarihî alanın Haşdi Şabi üzerine yapılan ilk çalışmasının tezimiz ol-duğunu belirterek birçok konuda eksiklikler barındırabileceğini belirtmekte fayda vardır. Ancak bu çalışmanın ileride yapılacak çalışmalara bir nebze katkı sağlayacağını umut ediyoruz. 
Irak'ın bu günü ve yarınında teolojik ve politik yönde çok önemli bir konuma gelen Haşdi Şabi birliklerini anlamak ve akademik bir tahlile tabi tutmak, Ortadoğu ve Ortado-ğu'nun bir prototipi olan Irak için önemlidir. Örgütün ülkedeki mezhepsel tutumları yüzünden Irak'ta ve komşu bölgeler üzerinde önemli olumsuz etkiler bıraktığı görülmektedir. Bizlerin bu olumsuzlukları bilmemiz, komşumuz olan coğrafya ile ilişkilerimize huzur ve güven konusunda katkı sağlayacaktır.
Tezimiz üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm 1920 öncesi Irak'ın; isimlendirmesini, Irak coğrafyasını, ekonomisini, ülkede dominant olan unsurların Irak tarihîndeki serüvenlerini ve oranlarını, Irak'ın dini ve mezhebi yapısını konu etmektedir. Ayrıca İslam öncesi ve İslamlaşma sürecinde gerçekleşen siyasi ve sosyal hareketlerin mezhepler ışığında verdiği tepkileri kısaca ele almaktadır. 
Tezin ikinci bölümü İngiliz işgalinden 2003 yılındaki ABD işgaline kadar geçen süreç içinde Irak halkının dahili ve harici olaylardan kaynaklı yaşadıkları önemli olayların mezhepsel etkileri ve bağlantıları ortaya konulmuştur. Bu bölümde özellikle İran Devrimi'nin Irak Şiileri ve Kürtler üzerinde bıraktığı etki sonucu Sünni rejiminin mezhepsel kaygılardan dolayı ülkeyi içinden çıkılamaz bir kâosa nasıl sürüklediğiyle ilgili olaylar analiz edilmiştir.
 Tezin üçüncü bölümünde Haşdi Şabi birliğinin oluşmasına sebep olan faktörler ele alınmakla beraber Haşdi Şabi birliğinin oluşumu, içindeki çatı örgütleri, Irak'a etkileri, ülke üzerinde etkili olan aktörlerin Haşdi Şabi'ye yaklaşımını konu edip Irak'ın geleceğinde çatı görevi gören yapının rolünden bahsedilmiştir. 

Anahtar Kelimeler: Irak, Müslümanlar, Mezhep, Şiilik, Sünnilik, Haşdi Şabi, Işid, İran, ABD.

Abstract:
Iraq has hosted many different cultures and has been a place where different religions and sects have lived together throughout history. The spread of Islam in this region has made the ancient lands of Iraq an important center of Islamic culture and civilization until today. Iraq geography; Thanks to the religious places it hosts, it has become a center for Sunnism and Shiism, two important sects of Islam. These two sects have caused many conflicts and wars in Iraq from the day they emerged until today. Events that take place anywhere in the world due to the conflicts between Sunnism and Shiism, two different interpretations of the religion of Islam, are somehow reflected in the people living in the Iraqi geography.
In order to understand the sectarian wars and conflicts that occurred in the modern period of Iraq, the History of Modern Sects method along with the Classical History of Sects method were heavily used. The methodology of the History of Classical Sects theses can present the necessary information such as the formation process of a group, its naming, its basic views, in which period it was pronounced and where it came from (since the boundaries of the subject are roughly clear). However, in current issues, the History of Modern Sects methodology is needed. History of Modern Sects; Naturally, it requires looking at religion-state relations and the relations between politics and sects. Similarly, religious groups, sectarian conflicts, interventions of external powers in the region, efforts of sects to exist and spread in the public sphere, where sects are located; It is a fact that they are involved in issues such as power, population and power struggles. In the face of this reality, all Middle Eastern countries have an open or secret sectarian agenda. This situation necessitates an interdisciplinary study. 
Our aim in this thesis is to understand the recent history of our neighbor Iraq and the sectarian elements on the events affecting the country. Understanding Iraq, which is shaped by sectarian elements, is not a burden that the discipline of international relations can undertake alone, but is something that goes beyond itself. The scientific accumulation of the History of Islamic Sects is supported by the superior efforts and studies of International Relations, and the necessary benefits are distributed to the country and geography. Will facilitate its provision. Islamic Sects The historical accumulation of the historical area; It will contribute to our understanding of the conflicts that have existed in Iraq for years and Hashd al-Shaabi, which turned into a concrete actor after 2014. It is worth noting that this is the first study of the Department of History of Islamic Sects on Hashd al-Shaabi and that it may contain deficiencies in many areas. 
However, we hope that this study will contribute to future studies to some extent. Understanding Hashd al-Shaabi units, which have a very important theological and political position in Iraq today and tomorrow, and subjecting them to an academic analysis is important for the Middle East and Iraq, which is a prototype of the Middle East. 
It is certain that the organization will leave a significant impact on Iraq and neighboring regions. Knowing these effects will contribute to peace and prosperity in our relations with our neighboring geography. 
Our thesis consists of three parts. The first part deals with the naming of Iraq before 1920, Iraq's geography and economy, the adventures and proportions of the dominant ele-ments in the country in Iraq's history, the Iraqi religion and sect structure, and the reactions of political and social movements in the light of sects in the pre-Islamic period and during the Islamization process. 
In the second part of the thesis, the sectarian effects and connections of the important events experienced by the Iraqi people due to internal and external events in the period from the British occupation to the US occupation in 2003 are revealed. In this section, especially the Iraqi Shiites of the Iranian Revolution and how the Sunni regime dragged the country into an inextricable chaos due to sectarian concerns as a result of its impact on the Kurds, were analyzed. 
In the third part of the thesis, the factors that led to the formation of the Hashd al-Shaabi union are discussed, as well as the formation of the Hashd al-Shaabi union, its umbrella organizations, its effects on Iraq, the approach of the actors influential in the country to Hashd al-Shaabi, and the role of the structure that serves as an umbrella in the future of Iraq is mentioned. 

Keywords: Iraq, Muslims, Sect, Shiism, Sunnism, Hashdi Shabi, Ishid, Iran, USA