21 numaralı Kalebend Defterine göre h.1196-1199
m.1782-1784 yılları arasında Osmanlı Devleti'nde suçlar, suçlular ve cezalar (Değerlendirme ve  metin) / According to Kalebend Notebook numbered 21; crimes, criminals and punishments in Ottoman Empire during the years between h.1196-1199 (Islamic calender) / m.1782-1784 (Gregorian calender)  (Analysis and text)
Yazar: HALE SEZGİN
Danışman: PROF. DR. ÖMER İŞBİLİR
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Ceza = Punishment ; Defterler = Registers ; Kalebent Defteri = Kale-bend Register ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Suçlular = Criminals ; Yeni Çağ = New Age

Özet:
Osmanlı coğrafyasında işlenen suçlarla ilgili olarak bilgi edinilmesini sağlayan ana
kaynaklardan birisi Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi'ndeki Kalebend Defterleridir.
Bu defterler sayesinde suçu işleyen kişiler, bu kişilerin sosyal statüleri, toplumda
sebep oldukları sorunlar ve aldıkları cezalar hakkında detaylı verilere ulaşmak
mümkün olmaktadır.
Çalışmaya konu olan 21 Numaralı Kalebend Defteri de bunlardan biri olup, H.1196-
1199 / M.1782-1784 yılları arasındaki yaklaşık 33 aylık dönemde Osmanlı
İmparatorluğu sınırları dahilinde müslim ve/veya gayrimüslim kişilerin, müslim
ve/veya gayrimüslim kişilere yönelik olarak bireysel ya da organize bir grupla
gerçekleştirdikleri suçları konu edinmektedir. İncelenen kalebend defteri, bahsedilen
suçların kimler tarafından, nerede, ne zaman, nasıl ve neden işlendiğini ve
sorumlulara ne tür cezaların verildiğini; cezalarını çeken kişilerin kimlerin isteğiyle,
neden ve hangi şartlarla ıtlak olunduklarını (salıverildiklerini) konu alan Dîvân-ı
humâyûnda verilen ceza hükümlerinin kayıtlarını içermekte ve dîvânî hatla yazılmış
292 sayfadan oluşmaktadır. Söz konusu defterde hükümlülere kalebendlik (kale
içinde yaşama ve dışarı çıkamama), cezirebendlik (adada yaşama zorunluluğu), nefy
(sürgün), cezirede kalebendlik (adada bir kale içinde yaşama), manastırbendlik
(manastır içinde yaşama ve dışarı çıkamama) gibi 18 farklı cezanın verildiği tespit
edilmiştir.
Bu çalışmada diğer kalebend tezlerinden farklı olarak, daha önceden yüksek lisans
tezi olarak çalışılmış olan 18 Numaralı Kalebend Defterinin yarısı ile 20 Numaralı
Kalebend Defteri de incelemeye tâbi tutulmuş, 21 Numaralı Kalebend Defteri'nde
yer alan kişi ve konu ile alakalı olan hükümler, adı geçen defterlerde de araştırılarak
bahsedilen kişiler, olaylar, suçlar, cezalar ve tüm bunların halka ne şekilde yansıdığı
hakkında çok daha ayrıntılı doneler elde etmek mümkün olmuştur. Bu sayede elde
edilen bilgilerin hangi defterde hangi sayfa ve hüküm numarasıyla yer aldığı dipnot
ile belirtilerek, konu ile ilgili araştırma yapmak isteyenlerin bu bilgilere kolayca
ulaşabilmeleri amaçlanmıştır.
İncelemeye konu olan defterin tamamının transkribe edildiği çalışmada, hüküm
sayısının ve elde edilen verilerin çok olması nedeniyle, hükümlülere verilen cezaların
herbiri müstakil başlıklar altında değerlendirilmiş, hükümlülerin gönderildikleri
yerler dikkate alınarak tablo ve grafikler hazırlanmıştır. Böylece hükümlülerin
 i
i
ii
gönderildikleri her bir ceza mahalline bakıldığında, oraya kimlerin gönderildiği, kaç
kişi oldukları, dinleri, cinsiyetleri, toplumsal statüleri ile Osmanlı coğrafyasının
hangi bölgesinde ne tür suç işledikleri hakkındaki bilgilere ulaşmak hedeflenmiştir.
ANAHTAR KELİMELER: Osmanlı İmparatorluğu, Arşivler, suç, ceza, kalebendlik,
nefy, ıtlak

Abstract:
One of the main sources that provide information about the crimes committed in the
Ottoman geography is the Kalebend Notebooks in the Ottoman State Archives.
Thanks to those books, it is possible to acquire detailed information about criminals,
their social status, the problems they caused in the society and the punishments they
received.
The Kalebend Notebook No. 21, which is the subject of this study, is one of them,
and it talks about individual and organized crimes committed by Muslim and/or nonMuslim persons within the borders of the Ottoman Empire during the 33-month
period between 1196-1199 AH/1782-1784 AD. It includes information about by
whom, where, when, how and why the crimes were committed, and what kind of
punishments were given to those responsible. It consists of 292 pages written in
dîvanî calligraphy (a style of large handwriting used in the imperial chancery) and
contains the records of the punishment provisions given in the Dîvân-ı Humâyûn
(Imperial Chancery of State), which deals with the issues of on whose demand, why
and under what conditions inmates were released.
In the Kalebend Notebook No. 21, it has been detected that 18 different punishments
were given to the convicts such as living in a castle and not being allowed to go out
(kalebendlik), compulsory residency in an island (cezirebendlik), being exiled
(nefy), living in a castle on an island (cezirede kalebendlik), living in a monastery
and not being allowed to go out (manastırbendlik).
In this study, unlike the other theses on Kalebend notebooks, half of the Kalebend
Notebook No. 18 and the Kalebend Notebook No. 20, which were previously studied
as master's theses, have been also examined. By looking for more information in
those notebooks about the people and convictions included in the Kalebend
Notebook No. 21, it became possible to obtain much more detailed data on the
people mentioned, events, crimes, punishments and how all these were reflected on
the public. The information obtained from the analysis of the other notebooks is
easily accessible to those who want to do research on the subject, as it is specified in
footnotes including the book, page, and conviction number.
In this study, in which the entire notebook subject to the examination was
transcribed, each of the sentences given to the convicts was evaluated under a
separate heading due to the large number of verdicts and to the volume of the data
obtained, and tables and graphics were prepared taking into consideration the places
iv
where the convicts were sent to. What has been aimed with this is that by looking at
each penal place where the convicts were sent to, it becomes possible to obtain
information about who was sent there, how many people there were, their religion,
gender, social status and what kind of crime they committed in which region of the
Ottoman geography.
KEYWORDS: Ottoman Empire, archives, crime, punishment, kalebendlik, exile,
release