Molla Sadrâ felsefesinde kötülük problemi
The problem of evil in the philosophy of Molla Sadrâ
Yazar: SERHAT AKTAŞ
Danışman: PROF. DR. HAMDİ ONAY
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
Geçmişi insanlık tarihi kadar eski olan kötülük problemi Batı'da olduğu gibi İslam
dünyasında da tartışma konusu olmuştur. Farklı coğrafyalarda ve dönemlerde yaşayan
filozoflar eklektik bir çalışmayla bu probleme çeşitli yanıtlar vermişlerdir. Molla Sadrâ
da kendisinden önceki filozoflar gibi öne sürdüğü teodiselerin temelinde kötülüğün
yokluksallığını esas alarak tasavvur edilebilecek bütün kötülük türlerinin ya cevhedeki
yokluk ya da cevhere ait bir yetkinliğin yokluğu olarak tanımlamıştır. Bu yoklukların
ortaya çıkmasına neden olan varlığa ilintisel kötülük adını veren Sadrâ, kötülüğün
kaynağını fiziksel varlıkaların sahip oldukları mahiyet olarak belirlemiştir. Bu bağlamda
kötülüklerin yaratılmadığını aksine fiziki varlıkların yaratılmasından dolayı zorunlu
olarak ortaya çıktıklarını, bu yüzden İlahî adalet ile hiçbir çelişkisinin olmadığını
ispatlama yoluna gitmiştir.
Sadrâ'nın bu alanda ele aldığı teodise yötemleri; kötülüklerin yokluk oluşu, arızî olarak
ortaya çıktığı, mahiyetin yetersizliği, az kötülüklerden dolayı maddenin
yaratılmamasının daha büyük kötülüklere neden olacağını vurgulayarak, bazı
kötülüklerin aslında kötü olmadığı ve insanın bigisizliğinden ya da tikel bakışlarından
kaynaklandğını belirtmiştir.
Son olarak filozofumuz, belirlediği tanım karşısında idrakî kötülükler adı altında büyük
bir problemle karşılaşmıştır. Zira Sadrâ, bütün mevcutları zatî iyilik olarak kabul
ettiğinden hiçbir valığın kötü olamayacağını savunmaktadır. Fakat insan bedeninde
bulunan acı, dert, gam, keder gibi idrakî kötülükler varlık sınıfından olmalarına rağmen
kötü sayılmaları filozofun kötülüğün yokluksallığı alanında ileri sürdüğü savını ciddi bir
sorunla karşı karşıya getirmiştir. Buna cevap olarak Sadrâ; acılar bedendeki yoklukların
idrakıdır ve bu idrak "yoklukî meleke" olduğundan bir nebze varlık sahibidir. Şeklinde
yanıt vermiştir. Aynı doğrultuda nefs ve beden bütünlüğüne değinerek, ruhun bedende
olan bütün aktiviteleri idrak ettiği gibi yokluk ve eksilmeleri de idrak ettiğini ve acıların
o idrak sonucunda ortaya çıktığını savunmuştur.
Anahtar Kelimeler: Kötülük, Molla Sadrâ, Teodise, Hikmet-i Müteâliye.

Abstract:
The problem of evil, whose past is as old as the history of humanity, has been the
subject of discussion in the Islamic world as well as in the West. Philosophers living in
different geographies and periods gave various answers to this problem with an eclectic
study. Molla Sadrâ, like the philosophers before him, defined all kinds of evil that can
be conceived on the basis of the non-existence of evil on the basis of the theodicy he put
forward as either the absence in the substance or the absence of a perfection belonging
to the substance. Sadrâ, who gave the name of "correlated evil" to the existence that
caused these absences, determined the source of evil as the nature of physical beings. In
this context, he tried to prove that evils were not created, on the contrary, they emerged
necessarily due to the creation of physical beings, and therefore there was no
contradiction with divine justice. The theodicy methods that Sadrâ dealt with in this
field; Emphasizing that the absence of evils, their accidental occurrence, the inadequacy
of the essence, and the fact that matter is not created due to less evils, will cause greater
evils, he stated that some evils are not actually bad and arise from human ignorance or
particular views. Finally, our philosopher faced a big problem under the name of
cognitive evils in the face of the definition he determined. Because Sadrâ argues that no
existence can be bad because he accepts all beings as inherent goodness. However, the
fact that cognitive evils such as pain, trouble, sorrow, and grief in the human body are
considered as bad although they are from the asset class, brought the philosopher's
argument in the field of the absence of evil faced with a serious problem. In response to
this, Sadrâ; Pain is the perception of absences in the body, and since this understanding
is the "non-existence faculty", it has some existence. He replied in the form. In the same
direction, referring to the unity of the soul and body, he argued that the soul
comprehends all the activities in the body, as well as the absence and depletion, and that
the pains arise as a result of that realizatîon.
Keywords: Evil, Mullah Sadrâ, Theodicy, Wisdom Mutaaliy