Şile Balibey Mahallesi sit koruma projesi
Urban conservation project in Balibey District/Sile
Yazar: BETÜL AYDIN CURA
Danışman: PROF. DR. KEMAL KUTGÜN EYÜPGİLLER
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
İstanbul İli'nin merkezine ve boğaza yakınlığı, doğal bir limana, ılıman bir iklime ve
kendine özgü floraya sahip olması Şile'nin sosyo-ekonomik ve coğrafi bakımdan
stratejik bir konumda olduğunu göstermektedir. Bu konumundan dolayı ilçe,
kurulduğu tarihten itibaren günümüze kadar birçok farklı uygarlığa ve halk
topluluklarına ev sahipliği yapmıştır. İlçede uzun bir dönem yaşam sürmüş Rumlar
1923 yılında bölgeyi terk etmiş, Şile, yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk
belediyelerinden biri olma unvanına sahip olmuştur.
Geçmişte küçük bir yerleşim alanına fakat kozmopolit bir kültüre sahip olan Şile'nin
Kentsel Sit Alanı içerisinde yer alan Balibey Mahallesi'nde yapılan alan çalışmasıyla,
mevcut durumun belgelenmesi, sorunların tespit edilmesi ve potansiyellerin
belirlenerek sentezlenmesi amacıyla, alanın gereksinim gördüğü kentsel mekân
analizleri yapılmış ve bu potansiyelleri açığa çıkarmaya yönelik öneriler
geliştirilmiştir.
Tez kapsamında çalışılan Balibey Mahallesi, günümüzde ayakta kalmış önemli
mahallerden biridir. Yapı stoğunda ahşap karkas evlerin bulunduğu mahallede, deniz
feneri yapısı dikkati çekmektedir. Plan şemaları, malzeme ve yapım teknikleri, geniş
ve güzel sebze bahçeleriyle önem taşıyan Balibey Mahallesi, II Numaralı İstanbul
Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından 28.01.1992 tarih ve 2796
sayılı karar ile Şile Merkezi Kentsel Sit ve I. ve II. derece doğal sit alanı olarak ilan
edilmiştir. Alanda 50 adet tescilli parsel yer alırken, bunlardan 3 âdeti günümüze
ulaşamamıştır. Şile'de halen 1992 yılında hazırlanan 12.04.2001 tarih ve 6001 sayılı
karar ile revize edilen koruma amaçlı imar planı hükümleri uygulanmaktadır.
Alanda yürütülen belgeleme çalışmasıyla, kentsel sit alanının Balibey Mahallesi
yerleşiminde bulunan tüm yapılar üzerinde incelemeler yapılarak 1/1000 ölçekli
hazırlanan analiz paftaları sentezlenerek, öneri paftaları oluşturulmuştur. Bölgenin en
korunmuş aksı olan Camii Sokağı'nda yürütülen 1/200 ölçekli plan ve siluet
çalışmasıyla mevcut durum belgelenmiş ve öneriler sunulmuştur. Özgünlüğünü
koruyan yapılarda tek yapı ölçeğine inilerek plan, cephe ve yapı elemanları
tipolojilerine göre sınıflandırılarak incelenmiştir. Koruma amaçlı imar planı ile
kentsel imar planının bütünleşmediği Şile'de, uygulama sürecinde kent bütünüyle
çalışma alanının etkileşiminden doğan sorunların giderilmesine, yasal sürece de
değinilerek öneriler belirlenmiştir. Bu kararlar sonucunda çalışmada, Şile Balibey
Mahallesi Kentsel Sit Alanı'nın sıhhileştirilerek kent ile bütünleşip, niteliğini
kaybetmeden, özgün kullanıcısıyla yaşayan bir alan olarak gelecek nesillere
aktarılması sürecinde izlenecek yolun belirlenmesi amaçlanmıştır.

Abstract:
Şile has a strategic socioeconomic and geographical location due to its equable climate, distinctive flora and closeness to central Istanbul and straits. Owing to its geographical location, this town played host to several civilizations and societies since its establishment. Şile, which remained under Turkish administration after Romans left the town in 1923 following a long settlement, has the honor of being one of the first municipalities of the newly-established Turkish Republic. 
Necessary urban space analyses were made in order to report the present situation, identify the problems and assess the potentials by field survey which was conducted in Balibey district of urban site of Şile which had a small settlement but a cosmopolitan culture in the past. The suggestions were developed to reveal these potentials.
Balibey district, which was analyzed in the scope of this thesis, is one of the important surviving districts. The lighthouse draws attention in the district, which has frame houses in the structural stock. The Second Council for the Conservation of Cultural and Natural Heritage of Istanbul approved Balibey district, which has an importance with plans, building materials, construction techniques and beautiful large gardens, as Şile urban conservation site as well as primary and secondary natural conservation site in 01.28.1992 dated and 2796 numbered resolution. 50 registered parcels take place in the field. 3 of them could not remain so far. Decrees of the conservative reconstruction plan, which was prepared in 1992 and revised with 04.12.2001 dated and 6001 numbered resolution, is still in force.
By land study and investigations of all buildings as well as assessing of analysis maps in 1/1000 scale in Balibey district of urban conservation site, proposal maps were prepared. The present situation is documented and suggestions are presented by plans in 1/200 scale and silhouettes in the most preserved axis named "Camii Sokağı". In buildings, which preserved its originality, plans, facades and building materials were investigated according to their typologies in building scope. By mentioning the legal process, suggestions were developed in order to resolve the problems which arise from interaction between the whole district and the work field in Şile, where conservation plan and reconstruction plan do not coalesce. In conclusion, during the field is handed down next generations, it is aimed to define the path, which is to be followed to integrate Balibey urban conservation site into the district by gentrifying and preserving its originality as a land with inhabitants.