İtfaiye istasyonlarının konumlarının belirlenmesinde CBS tabanlı çok kriterli karar verme uygulaması
GIS-based multi-criteria decision-making application in determining the locations of fire stations
Yazar: NİLAY YILDIZ
Danışman: PROF. DR. AZİZ ŞİŞMAN
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Harita Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry
Dizin: Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Yer seçimi problemi = Site selection problem ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making

Özet:
İtfaiyeler acil durumlara müdahalede son derece önemli olan kurumlardan biridir. Yangın, kaza gibi herhangi bir acil durum anında itfaiye araçlarının olay yerine hızla ulaşabilmesi ve müdahale etmesi gerekmektedir. Bu durum hem can kayıplarını hem de mal kayıplarını büyük ölçüde azaltmaktadır. Bu nedenle itfaiye istasyonları için en uygun konumların belirlenmesi önemli problemlerden biri haline gelmektedir.
Bu çalışmada, Ordu İli, Altınordu ilçesinde Coğrafi Bilgi Sistemler (CBS) tabanlı Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemi kullanılarak itfaiye istasyonları için en uygun konumların belirlenmesi amaçlanmıştır. İtfaiye istasyonlarının yer seçiminde etkili olan kriterler gerekli literatür araştırmaları ve çalışma alanının özellikleri dikkate alınarak belirlenmiştir. Eğim, anayollara yakınlık, akaryakıt istasyonlarına yakınlık, eğitim ve idari kurumlara yakınlık, sağlık kurumlarına yakınlık, sanayi merkezlerine yakınlık, alışveriş merkezlerine yakınlık, nüfus yoğunluğu, geçmiş yıllardaki yangın sayısı ve arsa maliyeti olmak üzere 10 kriter kullanılmıştır. Kriterlerin ağırlıklarının belirlenmesi aşamasında ÇKKV yöntemlerinden biri olan SWARA kullanılmıştır. Kriterlere ilişkin CBS ortamında oluşturulan katmanlar normalize edilmiş ve belirlenen kriter ağırlıkları ile çakıştırılmıştır. Elde edilen sonuç haritasında 0,0361-0,173 aralığı dikkate alınarak 5 sınıfa ayrılmıştır. Çalışma sonucunda Altınordu ilçesinde itfaiye istasyonları için üç alternatif konumlar belirlenmiştir. Belirlenen konumların kapsama alanını gözlemek için ağ analizi gerçekleştirilmiştir. Belirlenen istasyonlar Karadeniz tipi dağınık bir yerleşim özelliğine sahip Altınordu ilçesi toplam nüfusun %66'sını kapsadığı gözlemlenmiştir.

Abstract:
Fire brigades are one of the institutions that are extremely important in responding to emergencies. In case of an emergency such as fire or accident, fire trucks must be able to reach the scene quickly and intervene. This greatly reduces both the loss of life and the loss of property. For this reason, determining the most suitable locations for fire stations becomes one of the important problems.
In this study, it is aimed to determine the most suitable locations for fire stations using a Geographical Information System (GIS) based Multi-Criteria Decision Making (MCDM) method in Ordu Province, Altınordu District. The criteria that are effective in choosing the location of fire stations were determined by considering the necessary literature research and the characteristics of the study area. Ten criteria were used: slope, proximity to main roads, proximity to gas stations, close to educational and administrative institutions, close to health institutions, proximity to industrial centers, proximity to shopping centers, population density, number of fires in the past years, and land cost. The SWARA method, which is one of the MCDM methods, was used in determining the weights of the criteria. The criteria maps produced in GIS and they were normalized and superimposed using the Weighted Sum tool with the specified criteria weights. The result map was divided into 5 classes, taking into account the range of 0,0361-0,173. As a result of the study, three alternative locations were determined for fire stations in Altınordu district. Network analysis was performed to observe the coverage area of the determined locations. It has been observed that the determined stations cover 66% of the total population Altınordu district, which has a separated type settlement as other of Karadeniz region.