Dozimetre kullanan sağlık çalışanlarında iyonize radyasyon güvenliği yeterlilik algısına yönelik ölçek geliştirme
Developing a scale for ionizing radiation safety competence perception among healthcare workers using dosimeters
Yazar: HALİL SOYAL
Danışman: PROF. DR. TÜLAY ORTABAĞ
İstanbul Gedik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Ana Bilim Dalı / İş Sağlığı ve Güvenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine

Özet:
Bu çalışmanın amacı dozimetre kullanan sağlık çalışanların iyonize
radyasyon güvenliği yeterlilik algısına yönelik ölçek geliştirmektir. Metodolojik
tipteki bu çalışmada araştırma, Nisan 2023 ile Ekim 2023 tarihleri arasında İstanbul
Okan Üniversitesi Hastanesi, Altunizade Acıbadem Hastanesi, Ataşehir Medicana
Hastanesi ve Kocaeli ilinde Gebze Anadolu Sağlık Merkezi hastanelerinde dozimetre
kullanan 507 sağlık çalışanı katılımıyla gerçekleşti. Madde havuzundaki 81 madde,
uzman görüşlerinden geçirildikten sonra 40 maddeye indirgenmiştir. Bu 40
maddenin Kapsam Geçerliği Oranı (KGO) 0,778 ve Kapsam Geçerliği İndeksi (KGI)
0,961 olarak belirlenmiştir. Araştırmamızda ölçeğin taslağı için Kaiser Meyer Olkin
(KMO) değeri 0,869 olarak tespit edilmiştir. Belirlenen KMO değeri, faktör analizi
uygulaması için örneklem büyüklüğünün yeterli olduğunu göstermektedir. Faktör
analizi sonuçlarına göre, ölçeğin toplamda 32 maddeden oluştuğu tespit edilmiştir.
Ayrıca, bu maddelerin 5 faktörlü bir yapıda düzenlendiği ve toplam varyansın
%82'sini açıkladığı belirlendi. Bu durum, ölçeğin çok yönlü bir şekilde radyasyon
güvenliği yeterlilik algısını ölçtüğünü göstermektedir. Doğrulayıcı faktör analiz
sonuçları, ölçeğin uyum iyiliği indeksi değerlerinin kabul edilebilir seviyelerde
olduğunu göstermektedir. Güvenirlik analizi kapsamında, madde-toplam puan
korelasyon değerlerinin 0,356 ile 0,925 arasında olduğu saptandı. Ölçek için
belirlenen Cronbach Alpha katsayısı 0,97'dur. Test-tekrar test yöntemine göre
yapılan Spearman korelasyon analizi sonucunda ve Paired Sample t testi ile testler
arasında iç tutarlılığın olduğu hesaplandı ve ölçeğin iç tutarlılığının yüksek olduğunu
ve ölçeğin güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak,
geliştirilen iyonize radyasyon güvenliği yeterlilik algısı ölçeği, dozimetre kullanan
sağlık çalışanlarının radyasyonla ilgili bilgi düzeylerini belirleme, eğitim ihtiyaçlarını
tespit etme ve güvenlik standartlarına uyumu değerlendirme konularında etkili bir
araç olarak öne çıkmaktadır. Bu ölçek, radyasyonla çalışan sağlık profesyonellerinin
mesleki gelişimine katkıda bulunarak, güvenli çalışma ortamlarının sürdürülmesine
yönelik stratejik planlamalara dayanak sağlamaktadır.

Abstract:
The aim of this study is to develop a scale for the ionizing radiation safety
competence perception of healthcare professionals using dosimeters. In this
methodological type study, the research was conducted between April 2023 and
October 2023 with the participation of 507 healthcare workers using dosimeters in
Istanbul Okan University Hospital, Altunizade Acıbadem Hospital, Ataşehir
Medicana Hospital and Gebze Anadolu Health Center hospitals in Kocaeli province.
81 items in the item pool were reduced to 40 items after being reviewed by experts.
The Content Validity Rate (KVR) of these 40 items was determined as 0.778 and the
Content Validity Index (CGI) was determined as 0.961. In our research, the Kaiser
Meyer Olkin (KMO) value for the draft of the scale was determined to be 0.869. The
determined KMO value shows that the sample size is sufficient for factor analysis
application. According to the factor analysis results, it was determined that the scale
consists of 32 items in total. Additionally, it was determined that these items were
organized in a 5-factor structure and explained 82% of the total variance. This shows
that the scale measures the perception of radiation safety adequacy in a versatile way.
Confirmatory factor analysis results show that the goodness of fit index values of the
scale are at acceptable levels. Within the scope of reliability analysis, item-total score
correlation values were found to be between 0.356 and 0.925. The Cronbach Alpha
coefficient determined for the scale is 0.97. As a result of the Spearman correlation
analysis conducted according to the test-retest method and the Paired Sample t test,
internal consistency was calculated between the tests, showing that the internal
consistency of the scale is high and the scale is a reliable measurement tool. As a
result, the developed ionizing radiation safety competence perception scale stands
out as an effective tool in determining the radiation-related knowledge levels of
healthcare professionals using dosimeters, identifying training needs and evaluating
compliance with safety standards. This scale contributes to the professional
development of healthcare professionals working with radiation and provides the
basis for strategic planning to maintain safe working environments.