Aile hekimlerinin merhamet yorgunluğu düzeyi ile çalışma yaşam kalitesi arasındaki ilişkinin araştırılması
The relationship between compassion fatigue level and quality of working life of family physicians
Yazar: FEYZANUR YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. HİLAL ÖZKAYA
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Aile hekimlerinin hastaya bütüncül yaklaşması, hastanın sağlık sorunlarıyla birebir ilgilenmesi ve hastanın güvenini kazanması hekim için yoğun bir çaba gerektirir. Hekim bu çabayı verirken isteğinin ve özverisinin korunabilmesi için çalışılan ortamda aile hekiminin bedensel ve psikolojik ihtiyaçlarının bütünüyle karşılanıp korunması gerekmektedir. Gerekli koşullar sağlanmadığında aile hekiminde merhamet yorgunluğu(MY) oluşur ve bunun sonucu olarak da iş motivasyonu ve performansta düşme yaşanır. Çalışmanın amacı İstanbul ilindeki aile hekimlerinin MY düzeyi ile çalışma yaşam kaliteleri(ÇYK) arasındaki ilişkiyi araştırmaktır. 
Gereç ve Yöntem: Kesitsel tipteki araştırmamıza İstanbul ilindeki 355 aile hekimi katılmıştır. Anketimizde katılımcıların sosyodemografik özellikleri, çalıştıkları aile sağlığı merkezinin(ASM) birim özellikleri sorgulanmıştır. MY'nin bileşenleri olan sekonder travma ve mesleki tükenmişliği değerlendirmek için Merhamet Yorgunluğu Kısa Ölçeği(MY-KÖ); ÇYK'nın bileşenleri olan mesleki tatmin, tükenmişlik ve eş duyum yorgunluğunu değerlendirmek için Çalışanlar için Yaşam Kalitesi Ölçeği(ÇYKÖ) kullanılmıştır. Veriler istatistiksel analiz ile değerlendirildi. p<0,05 anlamlı kabul edildi.
Bulgular: Katılımcı hekimlerin yaş ortalaması 32,73±6,57, 57,75'i kadın, %22,6'sı aile hekimliği uzmanı, %77,4'ü aile hekimiydi. Hekimlerin %84,51'inin meslekte 1-10 yıl arasında olduğu belirlendi. Katılımcıların %69,01'inin ASM birimlerine kayıtlı nüfus 2500-4000 kişiydi. ASM birimine kayıtlı 65 yaş üstü kişi sayısı 500 üzerinde, gebe sayısı 50 üzerinde ve çocuk sayısı 600 kişi üzerinde olan; iş dışında kendine zaman ayırmayan ve uyku-yeme düzeni kötü olan aile hekimlerinin MY-KÖ toplam puanı istatistiksel anlamlı yüksek bulundu(p<0,05). Aile hekimlerinin MY-KÖ toplam puanı ile ÇYKÖ Mesleki Tatmin puanı arasında negatif düşük/orta korelasyon saptandı (r:-0,289, p<0,001). MY-KÖ toplam puanı ile ÇYKÖ Tükenmişlik(r:0,622, p<0,001), Eş Duyum Yorgunluğu (r:0,618, p<0,001) puanları arasında pozitif önemli/güçlü korelasyon saptandı.
Sonuç: İş yükü fazla, takip gerektiren hasta sayısı yüksek, sosyal hayatında uyku, yeme, aktivite problemleri olan aile hekimleri, MY geliştirme riski altındadır. Çalışma koşullarıyla ilişkili olarak MY'nin sistematik bir şekilde incelenmesi, önleyici tedbirlerin geliştirilmesi için başlangıç noktası olabilir.
Anahtar Kelimeler: Aile hekimliği, merhamet yorgunluğu, çalışma yaşam kalitesi

Abstract:
Aim: Family physicians' holistic approach to the patient, dealing closely with the patient's health problems one-to-one and gaining the patient's trust requires an intensive effort for the physician. While the physician is making this effort, the physical and psychological needs of the family physician must be fully met and protected in the working environment in order to maintain his/her willingness and devotion. When the necessary conditions are not provided, compassion fatigue(CF) occurs in family physicians and as a result, work motivation and performance decrease. The aim of this study was to investigate the relationship between the level of CF and the professional quality of life(ProQOL) of family physicians in Istanbul. 
Materials and Methods: In our cross-sectional study, 355 family physicians in Istanbul province participated. In our questionnaire, sociodemographic characteristics of the participants and the unit characteristics of the family health centre where they work were questioned. The Compassion Fatigue Short Scale(CF-SS) was used to assess secondary trauma and occupational burnout, which are components of CF. The Professional Quality of Life Scale(ProQOL-5) was used to assess occupational satisfaction, burnout and co-sensation fatigue, which are components of ProQOL. Data were evaluated by statistical analysis. p<0.05 was considered significant.
Results: The mean age of the participating physicians was 32.73±6.57 years, 57.75% were female, 22.6% were family medicine specialists, and 77.4% were family physicians. It was determined that 84.51% of the physicians had been in the profession for 1-10 years. The population registered in the family health centre(FHC) units of 69.01% of the participants was 2500-4000 people. The total score of CF-SS was found to be significantly higher (p<0.05) in family physicians who had more than 500 people over the age of 65, more than 50 pregnant women and more than 600 children enrolled in the FHC unit, who did not spare time for themselves outside of work and who had poor sleep-eating patterns. A negative low/medium correlation was found between the total score of CF and the Professional Satisfaction score of the ProQOL (r:-0.289, p<0.001). A positive significant/strong correlation was found between the total score of the FM and the scores of the  Burnout (r:0,622, p<0,001) and Co-sensation Fatigue (r:0,618, p<0,001).
Conclusion: Family physicians with high daily workload, high number of patients requiring follow-up, and sleep, eating and activity problems in their social life are at risk of developing CF. A systematic examination of CF in relation to working conditions can be a starting point for the development of preventive measures.
Keywords: Family medicine, compassion fatigue, quality of working life