Er Töştük Destanı: İnceleme - metin
Er Töştük Epic: Research - text
Yazar: ÜNSAL YILMAZ YEŞİLDAL
Danışman: PROF. DR. PAKİZE  AYTAÇ ; PROF. DR. ZEKERİYA KARADAVUT
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Destanlar = Epics ; Edebiyat = Literature ; Er Töştük Destanı = Er Töştük Epic ; Halk bilimi = Folklore ; Kırgız edebiyatı = Kyrgyz literature ; Türk destanları = Turkish legends ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Türk halk edebiyatı = Turkish public literature ; Türk mitolojisi = Turkish mythology

Özet:
Destanlar, milletlerin geçmişlerinde yaşamış oldukları savaş ve göç gibi unutulması zor hadiselerin anlatıldığı halk anlatması ürünlerdir.  Türk milleti, bugün bilinen ilk vatanı olan Orta Asya coğrafyasının jeopolitik konumu ve siyasi ortamı nedeniyle sıkça bu hadiseleri yaşamış ve bunun sonucunda bu hadiseleri konu edinen çok sayıda destana sahip olmuştur. Bu destanların bazıları tek bir boya aitken bazıları da (Köroğlu ve Alpamış gibi) varyant ve versiyonlaşma hadiselerini tamamlayarak birden çok boy arasında anlatıla gelmiştir. Bu çalışmaya konu olan Er Töştük Destanı da birden çok Türk boyu arasında anlatılan önemli destanlardandır. Çalışmada Er Töştük Destanı'nın en hacimli metni olan 16445 mısralık Sayakbay Karalayev anlatması esas alınmış olup bu anlatma, Er Töştük'ün Kırgız, Kazak, Tatar, Altay Tuva ve Uygur sahalarına ait toplam on beş varyant ve versiyonu ile mukayeseli olarak değerlendirilmiştir. Bu mukayese ve değerlendirmeler öncesinde anlatmanın varyant ve versiyonları hakkında bilgi verilmiş, çalışmaya esas teşkil eden metnin anlatıcısı Sayakbay Karalayev'in hayatı ve eserleri bağlamında edebî üslubu hakkında değerlendirmeler yapılmıştır. Son bölümde ise metnin transkribi ve aktarımı yapılmış olup bu bölüm Türkiye sahasında ilk olması yönüyle ayrı bir önem arz etmektedir. Çalışmanın genelinde, bütün bu yapılan çalışmalar ışığında, içerisinde pek çok mitik motif ve kahramanı barındıran Töştük anlatmalarının Türk halk anlatmaları arasındaki yeri belirlenerek bilim insanlarının bilgisine sunulmuştur.

Abstract:
Epics are folk narrative products that are told for unforgettable events like war and migration which has happened in the past of nations. The Turkish nation has faced these events constantly because of the geopolitical place and political surroundings of Middle east geography known as the first homeland and as a result of these events has gained a lot of related epics. As some of these epics belong to one clan some of them (as Köroğlu ve Alpamış) has been told between a lot of clans with its variations and versions. The Er Töştük Epic which is the focus of this study is an important epic which is told among a lot of Turkish clans. In this study the broadest text of the Sayakbay Karalayev recital with its 16445 verses of the Er Töştük Epic is taken as the base and it was comparatively evaluated with its 15 variations and versions in the fields of Kyrgyz, Kazakhstan, Tatar, Altai Tuva and Uyghur. Before the comparisons and evaluations information on variations and versions were given, the life and works of Sayakbay Karalayev whose work is taken as the base for this study was evaluated within the context of his literary style. In the last chapter the transcription and translation of the text is given which has an importance of being the first in Turkey. In general of the study, in light of the research, the place of the Töştük narrative within the Turkish nations which has a lot of mythic motives and heroes was identified and presented to scientists.