İslam Borçlar Hukukunda risk teorisi ve rizikolu akitler
Risk theory on İslam Debts Law and risk contracts
Yazar: MEHMET ONUR
Danışman: PROF. DR. ALİ İHSAN PALA
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Borçlar Kanunu = Code of Obligations ; Borçlar hukuku = Law of obligations ; Risk = Risk ; Risk teorisi = Risk theory ; Riskli davranışlar = Risk behaviours ; Riskten korunma = Protection from risk ; Sözleşmeler = Contracts ; İslam Hukuku = Islamic Law ; İslam borçlar hukuku = Islamıc law of debts

Özet:
Bu tezin amacı, klasik ve modern dönemde rizikolu akitler ile ilgili olarak ileri sürülen yaklaşımları delilleriyle birlikte ortaya koyarak değerlendirmeye tabi tutmaktır. Bu bağlamda klasik dönemde rizikolu akitler başlığı altında gararlı akitler, kefalet, kumar ve bahis, umrâ ve rukbâ akitleri ele alınmış ayrıca bunların nassa bağlı olarak değerlendirmeleri ve mezheplerdeki yansımaları ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Yine modern dönemde risk ve rizikolu akitlerle ilgili yaklaşımlar ele alınmış ve bunların gerekçeleri zikredilmeye çalışılmıştır. Hz. Peygamber'in (sav) döneminde ve klasik fıkıh ekolleri devrinde rizikolu akitlerin mevcut olup olmadığı incelenmiş ve risk kavramı üzerinde durulmuştur. Ayrıca risk kavramı İslam iktisadı ve finansı açısından incelenmeye çalışılmış sukûk ve foreks konuları ele alınmış ayrıcabu akitlerle ilgili temel ilke ve kavramlar tespit edilmiştir. Metodolojik açıdan da risk kavramının garar ve daman ile olan ilişkisi ele alınmıştır. Daha sonra günümüzde rizikolu akitler başlığı altında sigorta, ölünceye kadar bakma akdi, kaydı hayat ile irat ve teminat mektubu akitleri incelenmiş;  bunların modern hukuk açısından değerlendirmeleri yapılmış İslam hukuku açısından yansımaları ortaya konulmuştur.
Ulaştığımız sonuç ise, bütün rizikolu akitlerin özelliklerinin ve rizikolu yönlerinin teker teker ortaya konularak incelenmesi gerektiği yönündedir. Naslarda net olarak tespiti yapılmış olan bir kısım rizikolu akitlerin cevazı için illetlendirme yoluna gidildiğinde makasıdü'ş-şeria bağlamında yeni çıkan akitlerin kıyas yoluyla değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu nedenle bütün rizikolu akitlerin aynı kefeye konulmak suretiyle değerlendirilmemesi gerektiği, her birinin ayrı ayrı değerlendirilerek, İslam'ın koymuş olduğu teşri ve gayeler göz önünde bulundurularak bir netice elde edilmesi gerektiği kanaatindeyiz.

Abstract:
The purpose of this thesis is to subject the alleged approaches relat ed to hazardous contracts in classical and modern periods to evaluation by revealing it with their evidence. In this sense, under the title of hazardous contracts in the classical period it was dealt with decided contracts, bail, gambling and betting, umrâ and rukbâ contracts; also, it was tried to present their evaluations related to nas and reflections in the communions. 
It was dealt with the approaches about hazard and hazardous contracts in modern period and tried to mentioned their causes. It was investigated whether there were hazardous contracts during Muhammed's period and the era of classical fiqh schools, and the concept of hazard was elaborated. Morover, the concept of hazard was examined in terms of Islamic ecomony and finance; the subjects of sukûk and foreks were dealt with, and also, essential principles and concepts about these contracts were detected. Methodologically, the relation of hazardous contracts with garar and daman was studied. Further, today under the title of hazardous contracts, insurance, lifelong support agreement and life annuity contract were analysed; they were evaluated in terms of modern law; their reflections through Islamic law were demonstrated.   
As a result, all the hazardous contracts need to be examined by presenting their features and hazardous aspects. To authorize some hazardous contracts which were detected in verses and hadiths, novel contracts need to be evaluated through comparison in the context of makasıdü'ş-şeria. Therefore, all the hazardous contracts need to be not evaluated in the same way; we consider that it needs to get a conclusion by taking Islam's legislation and goals into consideration and evaluating them individually.