Sporcuların enerji içeceği tüketim davranışları ve risk alma tutumlarının incelenmesi
Investigation of energy drink consumption behaviors and risk-taking attitudes of athletes
Yazar: YASEMİN GÜMÜŞKAYA
Danışman: DOÇ. DR. SERKAN DÜZ
İnönü Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Spor = Sports

Özet:
Amaç: Bu araştırmanın amacı Malatya ilindeki amatör sporcuların enerji içeceği (Eİ) tüketim davranışları ve risk alma tutumlarının incelenmesidir.
Materyal ve metot: Kesitsel tipteki betimsel araştırmanın evrenini Malatya Gençlik ve Spor İl Müdürlüğüne bağlı spor tesislerinde eğitim alan 873 amatör sporcu oluştururken, örneklemi aynı tesislerde eğitim alan ve araştırmaya katılmaya gönüllü olan 18-23 yaş arasındaki amatör sporculardan rastgele yöntemle seçilmiş toplam 399 katılımcı oluşturdu. Katılımcıların Eİ tüketim davranışları standart ve önceden test edilmiş bir anketle, risk alma tutumları ise Gullone ve Arkadaşları tarafından geliştirilen ve Kıran tarafından Türkçeye uyarlanan Ergenlerde Risk Alma Ölçeği ile değerlendirildi. Normallik dağılımları Shapiro Wilk's ve Levene testleri ile sınanan verilerin analizinde Mann Whitney-U ve Kruskal Wallis-H testleri kullanıldı.
Bulgular: Araştırma sonucunda katılımcıların %69.9'unun Eİ kullandığı, araştırmaya katılan katılımcıların %39.8'inin kadın olduğu, %42.4'ünün kutu üzerindeki yazıları okumadığı, %53.4'nün Eİ'yi ilk kez ortaokulda denediği, %30.5'inin enerjik hissettirdiğ ve %25'inin de egzersiz performansını artırdığı için Eİ kullandığı, %53'ünün de yorgunken kullandığı anlaşıldı. Katılımcıların %53.4'ünün bakanlık onayını kontrol etmediği ve Eİ kullanmayan katılımcıların da %45.8'inin sağlıksız olmasından dolayı Eİ kullanmadıkları ortaya çıktı. Ayrıca, katılımcıların cinsiyeti, uyku düzeni, bağımlılık durumu, kronik hastalık durumu, antrenman sıklığı, Eİ ile sporcu içeceği arasındaki farkı bilme, Eİ tüketim zamanı, Eİ hakkındaki düşünce, Eİ'nin en çok tüketildiği yer ve sağlık üzerindeki olumsuz etkilerini bilme durumları ile risk alma düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu tespit edilmiştir.
Sonuç: Araştırma sonucunda sporcuların büyük bir çoğunluğunun Eİ tükettiği, Eİ ve sporcu içeceği arasındaki farkı bilmediği, Eİ bilgi düzeylerinin yetersiz olduğu ve bilinçsiz Eİ kullanıldıkları görülmüştür.

Abstract:
Aim: The aim of this research is to examine the energy drink (ED) consumption behaviors and risk-taking attitudes of amateur athletes in Malatya.
Material and Method: The population of the cross-sectional descriptive research consisted of 873 amateur athletes trained in the sports facilities affiliated to the Malatya Provincial Directorate of Youth and Sports, while the sample consisted of 399 participants, randomly selected from amateur athletes between the ages of 18-23 who were trained in the same facilities and volunteered to participate in the study. ED consumption behaviors of the participants were evaluated with a standard and pre-tested questionnaire, and their risk-taking attitudes were evaluated with the Adolescent Risk Taking Scale developed by Gullone et al. and adapted into Turkish by Kıran. Mann Whitney-U and Kruskal Wallis-H tests were used in the analysis of the data whose normality distributions were tested with Shapiro Wilk's and Levene tests.
Results: As a result of the research, it was found that 69.9% of the participants used ED, 39.8% of the participants were women, 42.4% did not read the texts on the can, 53.4% tried ED for the first time in secondary school, 30.5% used them feel energetic, 25% used to improve exercise performance. It was understood that 53% of them used ED when they were tired, 53.4% did not check the ministry's approval, and 45.8% of the participants who did not use ED did not use it because they were unhealthy. Moreover, it was determined that tere was a statistically significant difference between the gender of participants, sleep patterns, addiction status, chronic disease status, training frequency, knowing the difference between ED and sports drink, time of consumption of ED, thoughts about ED, the place where ED is consumed the most, knowing their negative effects on health and risk taking levels.
Conclusion: When the findings obtained from the study were examined, it was seen that the majority of the athletes consumed ED, did not know the difference between ED and sports drink, had insufficient knowledge of ED and unconscious ED was used.