Azerbaycan yükseköğretim sistemi üzerine bir araştırma
A research on Azerbaijan higher education system
Yazar: FIDAN SARIBAYLI
Danışman: DOÇ. DR. HÜSEYİN SERİN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Yükseköğretim Yönetimi Ana Bilim Dalı  / Yükseköğretimin Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Eğitim sistemi = Education system ; Eğitim tarihi = Educational history ; Eğitim yönetimi = Educational administration ; Yükseköğretim = Higher education ; Yükseköğretim sistemi = Higher education system ; Üniversiteler = Universities

Özet:
Bir ulusun kültürel yaşamının gelecek nesillere aktarılması, sosyal ve ekonomik açılardan refah içinde yaşayabilmesi, o ülkedeki eğitim sisteminin niteliğiyle doğrudan ilişkilidir. Bu nedenle eğitim sisteminin sürekli güncellenmesi, yeni durumlara uygun planlamaların yapılması çok önemlidir. Azerbaycan yükseköğretim sisteminin gelişimi, ülkenin tarihsel dönüşümünü de yansıtmaktadır. Azerbaycan'da ilk yükseköğretim kurumu Sovyetler Birliği'nden önce kurulmuş, Sovyetler döneminde genişlemiş ve bağımsızlıktan bu yana 51 yükseköğretim kurumundan oluşan büyük bir yapıya dönüşmüştür. Azerbaycan'da ilk üniversite, ülkenin Sovyetler Birliği'ne entegrasyonundan önce kurulmuş olmasına rağmen ekonomik planlama, sanayinin ortaya çıkan ihtiyaçları, sistemin ideolojik öncelikleri ile şekillenen yükseköğretim sistemi Sovyet döneminde de gelişmiş ve genişlemiştir. Sovyet döneminde kurulan üniversitelerin, Sovyet ideolojisine göre şekillendiği görülmektedir. Bu durumun değiştirilmesi adına yeni bir yapılanmaya ihtiyaç duyulmuş ve bu yönde önemli kararlar alınmıştır. Alınan bu önemli kararlar ve Azerbaycan'da genel eğitim veren okulların  hızlı gelişim göstermesi, pedagoji eğitimi veren yükseköğretim kurumlarının açılmasını sağlamıştır. Bu süreçte Azerbaycan üniversitelerine ve araştırma yapan ilgili kurumlara Rus bilim insanları gönderilmiştir. Böylece Azerbaycan yükseköğretim sisteminin temelleri Rus bilim insanları tarafından atılmaya başlamıştır. Eğitimin, yükseköğretim kurumlarında Rus bilim insanları tarafından ve Rusça verilmesi, milli kimliğin oluşmasını olumsuz yönde etkilemiştir. 1920'li yıllarda  mezun olmaya başlayan Azerbaycanlı bilim insanları, Rus bilim insanlarının yerini almaya başlamışlardır. Bundan sonraki süreç, milli eğitim ve kültürün yaygınlaşabilmesi adına önemli adımların atılmaya başlandığı bir dönem olarak görülebilir. Zaman içerisinde Azerbaycan'daki üniversitelerin sayısının arttış göstermesiyle birlikte yükseköğretim kurumlarının niceliğinin önemli ölçüde değişmeye başladığı görülmektedir. Araştırmanın bulgularında belirtilen gelişim ve değişimlere rağmen Azerbaycan yükseköğretim sisteminde, Sovyet dönemi eğitim sisteminin etkilerinin ve izlerinin hala güçlü bir şekilde devam ettiği söylenebilir.

Abstract:
The transfer of a nation's cultural life to future generations and its social and economic welfare are directly related to the quality of the education system in that country. For this reason, it is very important to constantly update the education system and to make appropriate plans for new situations. The development of the Azerbaijan higher education system also reflects the historical transformation of the country. The first higher education institution was established before the Soviet Union, expanded in the subsequent Soviet era and has grown into a large structure consisting of 51 higher education institutions since independence. Although the first university in Azerbaijan was established before the integration of the country with the Soviet Union, the higher education system shaped by economic planning, emerging needs of industry and ideological priorities of the system developed and expanded during the Soviet period. Universities established during the Soviet period were naturally shaped according to the Soviet ideology. In order to change this situation, a new structure was needed. Very positive steps were taken in this direction and important decisions were made. The decisions and the rapid development of general education schools in Azerbaijan enabled the establishment of higher education institutions providing pedagogical education. At the end of this process, Russian scientists were sent to Azerbaijani universities and institutions conducting research on these subjects. Thus, the foundation of higher education in Azerbaijan was laid by Russian scientists. However, this situation, namely the fact that education is given in Russian and by Russian scientists, started to play a difficult role in the formation of national identity in higher education institutions after a while. The first Azerbaijani scientists who graduated in the 1920s began to replace Russian scientists. The next period can be seen as a period in which important steps have been taken in order to spread national education and culture. Over the years, the number of universities in Azerbaijan has increased and accordingly, the quantity and especially the quality of higher education institutions has begun to change. Despite the above-mentioned processes and serious developments, the effects and traces of the Soviet period education system still continue strongly.