Çevresel güvenlik ve NATO: Kosova ve Libya müdahaleleri
Environmental security and NATO: Kosovo and Libya interventions
Yazar: CEMİLCAN ÖZKAYA
Danışman: DOÇ. DR. SEZİN İBA GÜRSOY
Kırklareli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Çevresel güvenlik uluslararası ilişkiler literatüründe Soğuk Savaş sonrası
değişen güvenlik yelpazesinde kendine yer bulan bir kavramdır. Aşırı hava
koşulları, deniz seviyesinin yükselmesi, sel riski, doğal kaynakların
tükenmesi, gıda güvensizliği, jeolojik tehlikeler ve kirlilik gibi küresel
çevresel sorunlar insani felaketlere, bölgesel gerginliklere ve ülkeler arası
şiddete yol açmaktadır. Dünyanın hızla değişen güvenlik tehditleri
NATO'nun çevre güvenliği ve çevreyi koruma çabalarını hızlandırmasına
neden olmuştur. Bu tezin ana amacı NATO'nun çevre koruma politikalarının
etkinliğini değerlendirmektir. Nitel araştırma teknikleri kullanılarak yapılan
araştırmada NATO'nun yürüttüğü iki askeri operasyon (Kosova-1999 ve
Libya-2011) vaka olarak seçilmiştir. Bu tez iki askeri operasyonun çevre
üzerindeki etkilerini ortaya koymaktadır. Bu iki vakanın seçilmesinin sebebi
2003 ve 2011 yıllarında NATO tarafından yayınlanan stratejik konseptlerdir.
Bu iki vakadan biri 2003 yılında benimsenen stratejik konseptten önce biri de
2011 stratejik konseptinden sonra olması açısından oldukça önemlidir.
Yapılan araştırma sonucunda NATO'nun çevresel güvenliğe atfettiği önemin
2000'li yıllardan bu yana önemli arttığı gözlenmiştir. Ne var ki Soğuk
savaştan sonraki süreçte NATO çevre konusunda üstüne düşen görevi yerine
getiriyor gibi görünse de gerçekte önceliği askeri harekâtlardır. Zaten çevreyi
korumak sadece çevre sorunu oluştuktan sonra müdahalelerde bulunmak
değil en başta çevreye zarar vermemektir. Bu noktada ihtiyatlılık ilkesi
oldukça önem kazanmaktadır. Gerçekten de savaşların çevre üzerindeki
yıkıcı etkileri, barışı koruma misyonlarının özel aşamasında bile oldukça
fazladır. İki operasyonda da NATO'nun uluslararası bir güç olarak barışı
getirip karışıklığı gidermek ve düzeni sağlamak gibi temel amaçlarına karşın
çevreye verdiği zararlar ortaya çıkmıştır. Bu zararları 'ikincil' olarak
değerlendiren NATO çevresel güvenlik kapsamında her ne kadar ilerici
yönergeler ve araçlar geliştirdiyse de bu iki operasyonda çevreye verdiği
zararı önleyememiştir.

Abstract:
Environmental security is a concept that finds its place in the international
relations literature in the changing security spectrum after the Cold War.
Global environmental problems such as extreme weather conditions, sea level
rise, flood risk, depletion of natural resources, food insecurity, geological
hazards and pollution lead to humanitarian disasters, regional tensions and
violence. The world's rapidly changing security threats have caused NATO
to accelerate its environmental security and environmental protection efforts.
The main purpose of this thesis is to maintain NATO's environmental
protection policies. In the research conducted using qualitative research
techniques, two military operations carried out by NATO (Kosovo-1999 and
Libya-2011) were selected as cases. This thesis reveals the effects of two
military operations on the environment. The reason for choosing these two
cases is the strategic concepts published by NATO in 2003 and 2011. These
two cases are very important as one of them occurred before the strategic
concept adopted in 2003 and the other occurred after the 2011 strategic
concept. As a result of the research, it was observed that the importance
NATO attaches to environmental security has increased significantly since
the 2000s.However, although NATO seems to be fulfilling its duty regarding
the environment in the post-Cold War period, protecting the environment is
not only about intervening after an environmental problem occurs, but also
about not harming the environment in the first place. At this point, the
principle of precaution becomes very important. Indeed, the destructive
effects of wars on the environment are quite high even in the special phase of
peacekeeping missions. In both operations, the environmental damage caused
by NATO, despite its main aims as an international power to bring peace,
eliminate chaos and maintain order, was revealed. Considering these damages
as 'secondary', NATO could not prevent the damage caused to the
environment in these two operations, even though it developed progressive
directives and tools within the scope of environmental security.