Bulgaristan Milli Kütüphanesinde bulunan 22 no'lu Sofya şeriyye sicilinin tahlili ve metni (1765-1766)
The tex and analysis of the 22nd Sofia qadi register kept in the Bulgarian National Library (1765-1766)
Yazar: ALİ ASRAV
Danışman: PROF. DR. ÖMER İŞBİLİR
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: Bulgaristan-Sofya = Bulgaria-Sofia ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Yeni Çağ = New Age ; Şeriye sicilleri = Court registers

Özet:
Çalışmamızda Osmanlı İmparatorluğunun Balkanlardaki en önemli şehirlerinden birisi kabul edilen ve Rumeli Eyaletinin merkezi konumundaki Sofya şehrine ait 1765-1766 tarihli şeriyye sicili ele alınmaktadır. Defter; Bulgaristan Kiril ve Metodî Milli kütüphanesinin Oryantal bölümünde S:22 numara ile kayıtlıdır. Seyyid Mehmet Maber İsmail Efendi-zade'nin kadılık yaptığı dönemde tutulmuştur.
Defterde ilam, hüccet, tereke kayıtları, ferman, emir, buyruldu, tezkire ve berat cinsinden birçok belge mevcuttur. Çalışmamızda belgelerin transkripsiyonu yapılmış, özetleri çıkarılmış ve belgelerde bahsedilen konuların değerlendirilmesi ele alınmaya çalışılmıştır.
Şehir; Osmanlı ordusunun sefere çıktığı ana yolların en önemlisi konumunda olan orta kol üzerinde bulunur ve Osmanlı Ordusu için önemli bir lojistik merkezdir. Yaklaşık onbeş civarında sancağın bağlı olduğu Rumeli Beylerbeyiliğinin merkezi Sofya'dır. Ayrıca XVI. Yüzyılda Rumeli beylerbeyi de Sofya sancağında ikamet etmektedir. Bu özelliği ile şehir "Paşa Livası" olarak anılmaktadır.
Sofya'da Müslümanlar, Hıristiyanlar ve Yahudiler beraberce yaşamaktadır. Yani şehrin sosyal yapısını anlamak bütün bir Osmanlı Balkan coğrafyasını anlamak için bize güvenilir bilgiler sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler: Şeriye Sicili, Sofya, Liva-i Paşa, İlam, Buyruldu, Ferman, Berat

Abstract:
In this study I have worked on the 1765-66 dated court register of Sofia, the central and the most significant city of Rumelia. The register was found in the Oriental collections held in the Bulgarian National Library, bearing the number S:22. It was kept during the post of Sayyid Mehmed Maber, Ismail Efendizada serving as a qadi in the region.
There are various types of registers found in; such as warrants, registers of legacies, firmans, decrees, etc. All have been transcribed and a short summary of each has been given above the register. And the topics dealt within the registers are tried to be treated in a broader perspective.
Sofia was located just along the middle flank serving as the rightward and the most important one during wartimes and surely was a significant logistic center for the Turkish armed forces. And it was the center of Beglerbeglig of Rumelia, comprising almost fifteen sanjaks. Moreover, Sofia was the residential center for the Beglerbeg during the 16th century. That's why Sofia was once known to be "A pasha's liva/county".
In Sofia Muslims, Jews and Christians were living together. So it is very crucial to be able to understand the social structure of the city as that will serve for a better understanding of the Ottoman Balkans as a whole.
Key Words: Court Records, Sofia, Rumelia, Beglerbeg, Firman, Decree