Sigara bağımlılığının davranışsal ekonomi perspektifi ile incelenmesi
Evaluation of smoking addiction with behavioral economics perspective
Yazar: ZEHRA KAŞKA ÜRETEN
Danışman: PROF. DR. ÖZGÜR ASLAN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı / Sağlık Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ekonomi = Economics ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sağlık Yönetimi = Healthcare Management
Dizin: Bağımlılık = Dependency ; Davranışsal ekonomi = Behavioral economics ; Sağlık ekonomisi = Health economics ; Sağlık yönetimi = Health management ; Sigara = Cigarette ; Sürü psikolojisi = Herding behaviour ; Tüketici psikolojisi = Consumer psychology ; Zararlı alışkanlıklar = Harmful habits ; İrrasyonel karar verme = Irrational decision making

Özet:
Sigaranın kullanıcılarına ciddi zararlar verdiği bilinmesine rağmen, toplumumuzda yaygın şekilde kullanılmaya devam edilmektedir. Sigara bağımlılığını önlemek amacı ile sigara karşıtı pek çok uygulama olmasına rağmen, sigara bağımlılığı ile mücadelede tam anlamıyla başarı sağlanamamaktadır. Mevcut sigara bağımlıları sigara içmeye devam etmekte, hatta sigara ağına yeni kurbanları düşürmektedir. Sigara ile ilgili yapılan çeşitli araştırmalar olmakla birlikte, davranışsal ekonomi alanında sigara konusu üzerinde ülkemizde yapılan doktora düzeyinde bir çalışma yer almamaktadır. Bu nedenle bu çalışmada sigara bağımlılığı davranışsal ekonomi perspektifi ile incelenmiştir. Davranışsal ekonomi alanı insanların irrasyonel kararlarının altında yatan psikolojik faktörleri anlamaya yönelik bir çalışma alanı olduğundan araştırma kapsamında nitel araştırma türlerinden "fenomenolojik araştırma yöntemi" kullanılmıştır. Çünkü nitel araştırmalar temel olarak bireylerin dünyayı nasıl anlamlandırdıklarıyla, olayları nasıl deneyimledikleriyle, fenomenlere ne anlam yükledikleriyle ilgilenmektedirler. Fenomenolojik yaklaşım bakış açısı ile sigara bağımlılarının sigaraya yükledikleri gizli anlamlar ile birlikte deneyimlerinin esaslarının anlaşılması amaçlanmıştır. Bu amaçla davranışsal ekonomi fenomenlerinden sigara bağımlılığına uyarlama ve sorgulanabilme açısından en uygun olanlar seçilerek yarı yapılandırılmış görüşme soruları oluşturulmuştur. Daha sonra nitel araştırmalarda sıklıkla kullanılan olasılıksız örnekleme metotlarından olan amaçlı örnekleme yöntemi kullanılarak sigara bırakma polikliniğine başvuran 40 hasta ile yarı yapılandırılmış görüşme soruları üzerinden görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen nitel veriler fenomenolojik bakış açısı ile sigara bağımlılarının sigaraya dair zihinsel anlamlandırma süreçlerini inceleme yolu ile analiz edilmiştir. Bulgulara göre hastaların sigara bağımlılığı kapsamında rasyonel davranmadığı, davranışsal ekonomik fenomenlere uygun olarak irrasyonel davrandığı, bilişsel ön yargılara kapıldığı tespit edilmiştir. Sigara bağımlılığını yenmek için farmakolojik tedavi yöntemleri etkili olabilmekle birlikte bireyin karar sürecinde etkili olan irrasyonel etkenlerin de farkında olunması gerekmektedir. Ayrıca sigaraya hiç başlamamış kişilerin de karar sürecindeki irrasyonel etkenlere dair farkındalığının sağlanması yolu ile sigaraya başlamadan sağlıklı bir hayat sürdürülmesi sağlanabilir.

Abstract:
Although it is known that smoking cigarettes cause serious harm to smokers, it continues to be widely used in our society. Although there are many anti-smoking practices to prevent cigarette addiction, complete success cannot be achieved in the struggle against cigarette addiction. Current smokers continue to smoke, the cigarettes even ensnare new victims. Although there are various studies on smoking, there is no doctorate-level study in our country on the subject of smoking from a behavioral economy perspective. Therefore, in this study, cigarette addiction was examined with a behavioral economy perspective. Since the field of behavioral economics is a field of study to understand the psychological factors underlying people's irrational decisions, the "phenomenological research method", one of the qualitative research types, was used in the study. Qualitative research is mainly concerned with how individuals make sense of the world, how they experience events, and what meaning they give to phenomena. With the phenomenological approach, it is aimed to understand the hidden meanings attributed to cigarettes by addicts and the basics of their experiences. For this purpose, semi-structured interview questions were formed by choosing the most appropriate behavioral economic phenomena in terms of questioning cigarette addiction. Then, using the purposive sampling method, which is one of the nonprobability sampling methods frequently used in qualitative research, interviews were conducted with 40 patients who applied to the smoking cessation outpatient clinic, using semi-structured interview questions. The qualitative data obtained were analyzed from a phenomenological point of view, by examining the mental interpretation processes of cigarette addicts about cigarettes. According to the findings, it was determined that the patients did not act rationally about cigarette addiction, acted irrationally in accordance with behavioral economic phenomena, and had cognitive biases. Although pharmacological treatment methods can be effective in overcoming cigarette addiction, it is necessary to be aware of the irrational factors that are effective in the decision process of the addict. In addition, it is possible to maintain a healthy life without starting to smoke by raising the awareness of people who have never started smoking about the irrational factors in the decision process.