Şanlıurfa'da Rifâîlik ve Rifâî dergâhları
Rufais and Rufai lodges in Şanlıurfa
Yazar: FİRDEVS ALKIŞ KAYGIN
Danışman: DOÇ. DR. ALİ TENİK
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Rifai tarikatı = Rifai religious order ; Tarikatlar = Religious orders ; Tasavvuf = Mystic ; Tekke musikisi = Tekke music ; Tekkeler = Tekke ; Şanlıurfa = Şanlıurfa ; Şeyhler = Sheikhs

Özet:
Tasavvuf, müntesiplerine Allah'ın rızası dairesinde bir hayat yaşamayı hedefleyen bir ilimdir. Tasavvuf, bu gayesini gerçekleştirmek için ilâhî ilimle yetiştirdiği tahkik ehli âlim sûfîler ve kurduğu tarîkatlar aracılığıyla İslâm coğrafyasının farklı yerlerinde irşad hizmetlerini icra etmiştir. Bu irşad hizmetini yerine getiren tarîkatlardan birisi de Rifâiyye tarîkatıdır. Diğer tarîkatlarda olduğu gibi Rifâiyye tarîkatında da neşvünemâ bulan birçok kol ve şube insanlara hizmet etmeyi gaye edinmiştir.
Bu çalışmamızda Rifâiyye tarîkatının Urfa'ya gelişi ve yaptığı hizmetlerin yanı sıra Urfa'da faaliyet gösteren dergâhlarından bahsettik. Urfa'da Rifâiyye tarîkatı hizmetinde bulunan bazı önemli şahsiyetlerin hayatı ve tarîkat irşadları hakkında bilgiler verdik. Bunlar Mahmut Fehmi Baba, Basralı Ahmed Zeki Hâfız, Süleyman Zeki Baba ve Nuri Baba gibi zatlardır. Bunun yanında yapmış olduğumuz saha çalışmasında, Mustafa İnce, Abdulsamed Berşe, Ahmed Rifâî gibi müntesiplerle de Rifâiyye tarîkatının âdab, erkân, usulleri konusunda ve dergâhlarında icra ettikleri faaliyetler hakkında bilgi edinmeye çalıştık. Bu dergâhların halifelerini ya da mesul şahıslarını tanıtmaya çalıştık. Aynı zamanda yapmış oldukları ritüellerin Rifâiyye tarîkatının esaslarıyla kıyaslama imkânını bulduk ve halk üzerindeki etkisinden bahsettik.
Çalışmamız, giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, Urfa'nın tasavvuf ve tarîkatlar geçmişinin bir değerlendirmesini yaptık. Burada tasavvuf ve tarîkatların Urfa'nın sosyal, ekonomik ve kültürel hayatına tesirinin genel bir mülahazasını ele aldık. Birinci bölümde, genel olarak Ahmed er-Rifâî ve Rifâiyye tarîkatının tarihi ve kolları hakkında bilgi verdikten sonra Urfa'daki Rifâiyye tarîkatının önemli şahsiyetleri ve müntesipleri hakkında bilgi verdik. İkinci bölüm de ise, Urfa'da ki Rifâiyye tarîkatının tekke ve dergâhlarını ele aldık. Bu konuların yanı sıra günümüzde Rifâiyye tarîkatların kültürünü yaşatmak amacında olduklarını iddia eden derneklerde yaptığımız saha çalışmasında bazı kişilerle yapılan röportajların değerlendirmelerini yaptık.
Anahtar Kelimeler: Rifâiyye, Tarîkat, Şeyh, Mürîd, Sûfi, Zikir, Burhan.

Abstract:
Sufism is the learning which aims for its followers to lead a life for the sake of Allah. In order to realize its aim through Sufism and scholars who are trained with divine wisdom and cults which are founded by itself, Sufism has carried out a complete guidance service in different parts of Islamic geography. One of the cults, which have fulfilled such a guidance service, is the Rifaiyya cult.
In this study, we have mentioned the arrival of the Rifaiyya cult to Urfa and the services done by the cult as well as the dervish convents acting in Urfa. We've given information about the life of some eminent figures who served in the Rifaiyya cult and their guidance services in the cult. These are the figures such as Mahmut Fehmi Baba, Basralı Ahmet Zeki Hafız, Süleyman Zeki Baba and Nuri Baba. Besides in the fieldwork that we have worked on, We have attempted to get information about the morals, virtues and methods of the Rifaiyya cult and its activities which are performed in their dervish convents through the followers such as Mustafa İnce, Abdulsamed Berşe and Ahmet Rifai.
Our study consists of an introduction and two chapters. We have evaluated the past of Sufism and cults of Urfa in the introduction. We have widely discussed the effects of Sufism and cults on the social, economic and cultural life in Urfa. In the first chapter, after informing generally about Ahmed er Rifai and the past of the Rifaiyya cult and its branches, we have given information about the eminent figures and followers of Rifaiyya cult. As for the second chapter, we have addressed to the dervish convents and dervish lodges of the Rifaiyya cult. 
Keywords: Rifaiyya, Cult, Sheikh, Follower, Mystic, Dhikr, Proof.