Tip 2 diyabetli obez hastaların tedavisinde bariyatrik cerrahi ve farmakolojik tedavi yöntemlerinin maliyet etkililik analizi
Cost-effectiveness analysis of bariatric surgery and pharmacological treatment methods in the treatment of obese patients with Type 2 diabetes
Yazar: DOLUNAY ÖZLEM ZEYBEK
Danışman: PROF. DR. VAHİT YİĞİT
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı / Sağlık Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sağlık Yönetimi = Healthcare Management
Dizin: Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Maliyet-etkinlik analizi = Cost-effectiveness analysis ; Sağlık ekonomisi = Health economics

Özet:
Diyabet ve obezite, dünya çapında halk sağlığı ve sağlık sistemlerine giderek artan zorluklar getiren devasa bir küresel sağlık tehdidir.  Bu araştırmanın amacı, Tip 2 Diyabetes Mellitus (T2DM)'lu obez hastalarda Bariyatrik Cerrahi (BC) türlerinden biri olan Sleeve Gastrektomi (SG) ile Farmakolojik Tedavi (FT) yöntemlerinin geri ödeme kurumu perspektifinden maliyet etkililiğini tespit etmek ve bu tedavilerin bütçe etki analizini gerçekleştirmektir. Araştırmanın evrenini Balıkesir Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Hastanesi'nde SG tedavisi gören T2DM'li obez 44 hasta ile Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Hastanesi'nde FT gören 55 hasta oluşturmaktadır. Araştırmada örneklem seçilmemiş olup evrenin tamamı araştırmaya dahil edilmiştir.
T2DM'li obez hastalarda FT ve SG tedavilerinin maliyetleri geri ödeme kurumu perspektifinden ve sağlık turizmi kapsamında başvuracak hastaların maliyetlerini belirlemek amacıyla Kamu Sağlık Hizmeti Fiyat Tarifesine (KSHFT) göre hesaplanmıştır. Maliyet verileri hastanelerin hasta tedavi faturalarından, etkililik değerleri sistematik derleme ile literatürden alınmıştır. Araştırmada alternatif tedavi seçeneklerinin maliyet etkililiği belirlemek amacıyla Markov modeli kullanılmıştır. Modelde döngü uzunluğu 1 yıl, zaman dilimi ise ömür boyu (60 yıl) olarak belirlenmiştir. Araştırmada Markov modeli geçiş olasılıklarında yer alan ölüm oranları Türkiye'ye özgü yaşa bağlı ölüm oranları kullanılmış ve model Türkiye'ye özgü revize edilmiştir. Araştırmada T2DM'li obez hastaların alternatif tedavi seçeneklerinin maliyeti ve kaliteye ayarlanmış yaşam yılı (QALY) hesaplanmış ve %3 indirgeme oranı uygulanmıştır. Araştırmada sonuç ölçütü olarak ilave maliyet etkililik oranı (İMEO) ve ilave net parasal fayda (NMB) kullanılmıştır. Maliyet etkililik analizi sonucunda tek yönlü ve olasılıksal duyarlılık analizi yapılmıştır.
Araştırmada Sağlık Uygulama Tebliğine (SUT) göre remisyon durumu FT maliyetleri birinci ve ikinci yıl için yıllık 19.551,25 ₺; üçüncü yıl ve sonrası için hesaplanan yıllık maliyet ise 1.368,12 ₺ olarak tespit edilmiştir. SG maliyetleri ise birinci yıl 38.980,51 ₺; ikinci yıl ve sonrası için 1.551,12 ₺'dir. T2DM durumunda ise FT maliyetleri birinci ve ikinci yıl için remisyon durumu ile aynı iken üçüncü yıl ve sonrası için 3.596,15 ₺'dir. SG'nin birinci yıl için hesaplanan yıllık maliyeti de remisyon durumu ile aynıdır. SG'nin ikinci yıl ve sonrası için yıllık maliyeti ise 3.738,63 ₺ olarak hesaplanmıştır. Araştırmada markov modeli sonucu ömür boyu FT ve SG'nin toplam maliyetleri sırasıyla 95.578,974 ₺ ve 113.245,46 ₺ olarak saptanmıştır. FT ve SG'nin ömür boyu klinik etkililik değerleri ise sırasıyla 11,33 ve 12,68 olarak tespit edilmiştir. T2DM'li obez hastalarda alternatif tedavi yöntemleri arasında yapılan maliyet etkililik analizi sonucunda SG, FT'ye göre 1,34 ilave etkililik ve 17.666,481 ₺ ilave maliyet getirmektedir. Eşik değer (WTP) 923.856 ₺ hesaplanmıştır. Araştırma sonucunda T2DM'li obez hastaların tedavisinde SG, FT'ye göre maliyet tasarrufu sağlayan maliyet etkili tedavi yöntemi olarak bulunmuştur. Bütçe etki analizinde ise geri ödeme kuruluşu perspektifinden T2DM'li obez hastaların FT ve SG yöntemleri ile tedavileri için 2023 yılı toplam sağlık harcamalarının %0,78'inin harcandığı tahmin edilmiştir. Sonuç olarak T2DM'li yüksek obezli hastalarda bariatrik cerrahi, 60 yıllık bir zaman diliminde maliyet etkili bir tedavi seçeneği olarak tespit edilmiştir.  Ancak obezite tedavi yöntemlerinin her biri hayat kurtarıcı birer müdahaledir. Bu nedenle hastalar için farklı obezite tedavi yöntemlerinin bileşiminden oluşan tedavi programları planlanmalı ve uygulanmalıdır. Obezite tedavisinde kullanılan yöntemler sağlık hizmeti sunumunda rekabetçi olmaktan ziyade tamamlayıcı tedavi yöntemleri olarak düşünülmelidir. Hastalığı önleyebilmek amacıyla gereken teşhis ve tedavi yöntemlerinin uygulanarak obezite ve diyabetin kontrol altına alınması için yatırım yapılması ve erken ölüm oranlarını azaltmaya yönelik sağlık politiklarının geliştirilmesi önerilmektedir.

Abstract:
ABSTRACT
Diabetes and obesity are a huge global health threat that poses increasing challenges to public health and health systems worldwide. The aim of this study is to determine the cost-effectiveness of Sleeve Gastrectomy (SG) and Pharmacological Therapy (PT) methods, which are among the types of Bariatric Surgery (BC) in obese patients with Type 2 Diabetes Mellitus (T2DM), from the perspective of the reimbursement institution and to perform budget impact analysis of these treatments. The population of the study consisted of 44 obese patients with T2DM receiving SG treatment at Balıkesir University Health Practice and Research Hospital and 55 patients receiving FT treatment at Süleyman Demirel University Health Practice and Research Hospital. No sample was selected in the study and the entire population was included in the study.
The costs of FT and SG treatments in obese patients with T2DM were calculated from the perspective of the reimbursement institution and according to the Public Health Service Price Tariff (PHSPT) in order to determine the costs of patients who will apply within the scope of health tourism. Cost data were obtained from the patient treatment invoices of hospitals and effectiveness values were obtained from the literature through systematic review. In the study, Markov model was used to determine the cost-effectiveness of alternative treatment options. In the model, the cycle length was determined as 1 year and the time period as lifetime (60 years). In the study, the mortality rates included in the transition probabilities of the Markov model were used as Turkey-specific age-related mortality rates and the model was revised for Turkey. In the study, the cost of alternative treatment options and quality-adjusted life years (QALY) of obese patients with T2DM were calculated and 3% was applied as a reduction rate. Additional cost-effectiveness ratio (ICER) and additional net monetary benefit (NMB) were used as outcome measures. As a result of the cost-effectiveness analysis, one-way and probabilistic sensitivity analyses were performed.
In the study, according to Health Practices Communique (HPC), PT costs for remission status were determined as 19,551.25 ₺ for the first and second year and 1,368.12 ₺ for the third year and beyond. SG costs are 38,980.51 ₺ for the first year and 1,551.12 ₺ for the second year and beyond.In the case of T2DM, PT costs are the same with the remission status for the first and second years, while it is 3,596.15 ₺ for the third year and beyond. The annual cost of SG calculated for the first year is the same with the remission status. The annual cost of SG for the second year and beyond was calculated as 3,738.63 ₺. As a result of the Markov model, the total lifetime costs of PT and SG were determined as 95,578.974 ₺ and 113,245.46 ₺, respectively.Lifetime clinical effectiveness values of PT and SG were determined as 11.33 and 12.68, respectively. As a result of the cost-effectiveness analysis performed among alternative treatment methods in obese patients with T2DM, SG brings 1.34 additional effectiveness and 17.666,481 ₺ additional cost compared to PT. The threshold value (WTP) was calculated as 923,856 ₺. As a result of the study, SG was found to be a cost-effective treatment method that provides cost savings compared to PT in the treatment of obese patients with T2DM.In the budget impact analysis, it was estimated that 0.78% of the total health expenditure in 2023 was spent for the treatment of obese patients with T2DM with PT and SG methods from the perspective of the reimbursement institution. As a result, bariatric surgery was found to be a cost-effective treatment option in highly obese patients with T2DM over a 60-year period. However, each obesity treatment method is a life-saving intervention. Therefore, treatment programmes consisting of a combination of different obesity treatment methods should be planned and implemented for patients. The methods used in the treatment of obesity should be considered as complementary treatment methods rather than competitive in health service provision. In order to prevent the disease, it is recommended to invest in the control of obesity and diabetes by applying the necessary diagnosis and treatment methods and to develop health policies to reduce early mortality rates.