Tarımsal desteklemelerin çiftçi kararlarına etkisi: Mersin ili örneği
Impact of agricultural supports on farmers decisions: The example of Mersin province
Yazar: ŞİFA ÖZKAN
Danışman: PROF. DR. SEVGİ TÜZÜN RAD
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Türkiye'de tarım sektörü gıda ve sanayi için gerekli hammaddeleri üretmesi, istihdam yaratması, ihracattaki payı ve ulusal gelire katkısı nedeniyle son derece önemlidir. Bu bağlamda ekonomik, sosyal ve ekolojik yönleriyle bütün kesimleri yakından ilgilendirmektedir. Tarım sektörü, diğer sektörleri de etkilemekte olup tarımsal üretimdeki artışlar diğer sektörlerdeki büyümeyi de kolaylaştırmakta ve bu durum tarımı, stratejik sektör haline getirmektedir. Tarım sektöründe verimliliğin ve rekabet gücünün artırılması, gıda güvencesi ve güvenilirliğinin sağlanması, doğal kaynakların ve tarımsal faaliyetin sürdürülebilirliği ve tarımsal kalkınmanın sağlanmasında çiftçinin kararlarını belirleyen/etkileyen faktörlerin bilinmesi büyük önem taşımaktadır. Çiftçiler kişisel ve psikolojik özelliklerinin yanında üretim karar sürecinde amaçlarına ve finansal kaynaklarına bağlı olarak farklı davranış ve tepki göstermektedirler. Kişisel tutum ve davranış farklılıkları, tarım politikalarından her zaman beklenen sonuçlar alınamamasına neden olmakta ve bu farklılıklar tarım sektörünün geleceği açısından büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda; bu çalışmada Türkiye'deki tarımsal üretimde çiftçi kararlarını etkileyen faktörlerin belirlenerek çiftçilerin sosyo-ekonomik özellikleri de dikkate alınarak tarımsal üretimin çiftçi karar ve davranışlarından nasıl etkilediğinin ortaya konulması, Mersin ilinin ve ilçelerinin tarımsal potansiyelini ve buradaki çiftçilerin kararlarında özellikle destekleme politikalarının önemi ve destek araçlarının üretici davranışlarını olumlu yönde etkilemesi için öneriler getirmek amaçlanmıştır. Araştırmanın çalışma evrenini 2020 yılında Mersin il sınırları içinde tarımsal üretim faaliyetinde bulunan çiftçiler oluşturmuştur. 297 çiftçi ile görüşülmüş ve elde edilen veriler çalışmanın materyalini oluşturmuştur.  Verilerin Khi-Kare analizi ve model geliştirilerek Ordinal Lojistik Regresyon analizi yapılmıştır. Çalışmada, çiftçiler sosyo-ekonomik açıdan incelendiğinde; çiftçilerin yaklaşık yarısının (%50,8) ilkokul mezunu olduğu, sahip olunan tarım işletmelerinin %94,6'sının küçük ölçekli işletmelerden oluştuğu, çiftçilerin yaklaşık yarısının (%48,2) sosyal güvenceye sahip olduğu belirlenmiştir. Çiftçilerin üretim kararlarını etkileyen en önemli faktörlerin ise; girdi ve ürün destekleri (%38,7) ve doğal koşullar (%37,6) olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Tarımsal desteklemelerin çiftçi kararlarında önemli bir yeri olsa da bütçedeki payının ise yıllar itibariyle değişmediği görülmüştür.

Abstract:
The agricultural sector in Turkey is of utmost importance due to its role in producing essential
raw materials for food and industry, generating employment, and contributing to the national income
and export share. In this context, it closely concerns all sectors in terms of its economic, social, and
ecological dimensions. The agricultural sector not only influences other sectors but also facilitates
growth in those sectors through increased agricultural production, making agriculture a strategic sector.
Understanding the factors influencing farmer decisions is crucial for enhancing productivity and
competitiveness in the agricultural sector, ensuring food security and reliability, and promoting the
sustainability of natural resources and agricultural activities.in this context, this study aims to identify
the factors influencing farmer decisions in agricultural production in Turkey, taking into account the
socio-economic characteristics of farmers. The study also aims to highlight the importance of support
policies, especially in the Mersin province and its districts, and provide recommendations for support
tools to positively influence producer behaviors. The research population consists of farmers engaged
in agricultural production within the borders of Mersin province in the year 2020. A total of 297 farmers
were interviewed, and the collected data formed the material for the study. A chi-square analysis of the
data was performed, and an ordinal logistic regression analysis was developed. Regarding the socio-
economic aspect of farmers, the study found that approximately half of the farmers (50.8%) had
completed primary education, 94.6% of the owned agricultural enterprises were small-scale, and about
half of the farmers (48.2%) had social security. According to the findings of this research, the most
important factors affecting farmers' production decisions are input and product supports (38.7%) and
natural conditions (37.6%). Although agricultural support plays a crucial role in farmer decisions, its
budgetary share has remained unchanged over the years.
Keywords: Agricultural policy, Production, farmer.