XVIII. ve XIX. yüzyılda İngiltere ve Fransa'nın Mısır'da egemenlk mücadelesi
The struggle between France and Britain for Egypt in XVIII. and XIX. centuries
Yazar: ZEYNEP NİHAN AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. FATİH BAYRAM
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: 18. yüzyıl = 18. century ; Egemenlik = Sovereignty ; Fransa = France ; Güç dengesi = Power balance ; Mısır = Egypt ; Mısır sorunu = Egyption question ; Napolyon Bonapart = Napolyon Bonapart ; Oryantalizm = Orientalism ; İngiltere = England ; İşgal = Occupation

Özet:
Roma'nın yıkılışından sonra doğu ve batı arasındaki bağlantıyı tekrar kuran İslam
uygarlığı Akdeniz'de, Avrupa ile aynı uygarlık çevresinde, yaşamış olmasına
rağmen Mısır'ın işgali ile birlikte doğu-batı veya Hıristiyanlık ve Müslümanlık
arasındaki ilişkiler 18. ve 19. yüzyıl oryantalizm düşüncesinin öngördüğü karşıtlık
bağlamında ele alınmaya başlanmıştır.
15. yüzyılın sınırlı imkânları içerisinde devam ettirilen ekonomik ilişkilerin
mahiyeti, deniz aşırı coğrafyalara yeni ulaşım imkânlarının keşfi ile son derece
değişmiştir. 17. yüzyılın ortalarına doğru din savaşlarını ardında bırakan Avrupa
siyaseti, tek bir hegemonik gücün kendisinden görece daha küçük olan devletlere
hükmettiği hiyerarşik yapılı görünümünden tek bir başat gücün sistemde dengenin
dengeleyicisi rolünü üstlendiği bir yapıya doğru evrilmiştir. 1648 Westphalia'dan
1815'e Waterloo Savaşı'nda Napolyon'un ordularının yenilmesine kadar devam
eden Fransa'nın bir dünya hegemonyası kurma yönündeki girişimleri, İngiltere
başta olmak üzere diğer güçlerin karşı direncini beraberinde getirmiştir. İngiltere ve
Fransa arasında Avrupa Kıtasının hâkimiyetini ele geçirme ve sömürge elde etme
yarışı, bu iki büyük Avrupa gücünün birbirine rakip olma durumunu ortaya
çıkarmıştır.
Yedi Yıl Savaşları'nda (1756-1763) Fransa'nın Kuzey Amerika ve Hindistan'daki
sömürgelerini İngiltere karşısında kaybetmesi, Osmanlı yönetimi altında stratejik
öneme sahip olan Mısır'ı ve dolayısıyla Osmanlı İmparatorluğu'nun Akdeniz'deki
hâkimiyetini tehdit eden önemli bir gelişme ve dönüm noktası olmuştur. Mısır'ın
işgali, Fransa tarafından 1648'den 1763'e kadar elinde tutmaya çalıştığı küresel
üstünlüğü yeniden ele geçirme ve devam ettirmenin yollarından biri olarak
görülmüş ve bu doğrultuda İngiltere'nin Doğu Akdeniz'deki çıkarlarına darbe
vurulması ve Hindistan ticareti ile bağlantısının kesilmesi hedeflenerek Mısır
1798'de Fransa tarafından işgal edilmiştir. Antik dönemlerden bu yana Doğu ve
Batı medeniyetleri arasındaki etkileşim sürecinin daima merkezinde yer alan
Akdeniz, coğrafi keşifler çağında görece önemini kaybetse de Napolyon'un 1798'de
Mısır'ı işgal etmesiyle dönemin küresel güçleri arasında süregelen rekabette tekrar
stratejik açıdan önem kazanmıştır.

Abstract:
Although Islamic civilization, which re-established the connection between east and
west after the fall of Rome, existed together in the Mediterranean, in the same
civilization environment with Europe, after the invasion of Egypt, the relations
between East and West or Christianity and Islam, began to be addressed in the
context of the opposition envisaged by 18th and 19th century orientalist thought.
The structure of economic relations in the 15th century changed extremely after
new routes of transportation to overseas territories were discovered. After European
politics left religious conflicts behind in the mid-17th century, it changed into a
structure, called the balance of power which only one power was the balancer of the
balance from the hierarchical configuration which only one hegemonic power ruled
over states relatively smaller than itself. The efforts of maintaining France's
supremacy in world politics led to resistance from the other powers, especially The
Great Britain, from Westphalia (1648) to the Battle of Waterloo in 1815, in which
the Napoleonic armies were defeated by the coalition powers. The struggle between
The Great Britain and France for supremacy in Europe and the acqusition of
colonies throughout the world led to the confrontation of the two great European
powers.
The loss of its colonies in North America and India to Britain in the Seven Years'
War was a significant development and a turning point that challenged both Egypt,
which had strategic importance under Ottoman rule, and the Ottoman Empire's
dominance in the Mediterranean. The invasion of Egypt was seen as one of the
ways to maintain and acquire the global dominance that France sought from 1648 to
1763. In this regard, Egypt was invaded by France to undermine Britain's interests
in the Mediterranean and to cut off the connection with Indian trade in 1798.
Although the Mediterranean which had always been at the center of interaction
between the civizilations of East and West since the ancient times, it lost its
importance in the Age of Discoveries, its stragetic importance was again recognized
by the world after Napoleon's invasion of Egypt in 1798.