Hemodiyaliz tedavisi alan ve renal transplantasyon yapılan hastaların spiritüel iyi oluş düzeylerinin karşılaştırılması
Comparison of spiritual well-being levels of patients receiving hemodialysis treatment and renal transplantation
Yazar: BARIŞ ÇETİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HATİCE GÜZEL
Sanko Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Bu araştırma, hemodiyaliz tedavisi alan ve renal transplantasyon yapılan hastaların spiritüel iyi oluş düzeylerinin karşılaştırılması amacıyla, tanımlayıcı tipte, çok merkezli olarak yapıldı. Çalışmaya bir kamu ve bir özel hastaneye Ocak 2024-Haziran 2024 tarihleri arasında başvuran hastalardan dahil edilme kriterlerine uyan, örneklem sayısı güç analizi ile belirlenen 114 hasta alındı ve çalışma 120 hasta ile tamamlandı. Veriler soru formu ve Üç Faktörlü Spiritüel İyi Oluş Ölçeği kullanılarak, yüz yüze görüşme yöntemi ile toplandı. Üç Faktörlü Spiritüel İyi Oluş Ölçeği 29 madde ve üç alt boyuttan oluşmaktadır ve beşli likert tipinde bir ölçektir. Ölçekten alınacak puan 29-145 arasında değişmektedir ve puan arttıkça spiritüel iyi oluş düzeyi artmaktadır. Çalışmaya başlamadan önce çalışmanın yapılacağı kurumlardan, hastalardan ve etik kuruldan gerekli izinler alındı. Elde edilen verilerin değerlendirilmesinde Kolmogorov-Smirnov ve t testi ile Varyans Analizi kullanıldı ve p<0,05 anlamlı olarak kabul edildi. Hemodiyaliz tedavisi alan hastaların spiritüel iyi oluş ölçeği toplam puan ortalamalarının 131,95±8,48, renal transplantasyon yapılan hastaların ise 130,35±10,62 olduğu saptandı. Hemodiyaliz hastalarının spiritüel iyi oluş ölçeği aşkınlık alt boyutunun eğitim durumu ve bakım veren birinin varlığı değişkenlerine göre, doğayla uyum alt boyutunun maneviyatın başetmeye yardım ettiğini düşünme durumu ve maneviyat açısından yapılan uygulama değişkenlerine göre, anomi alt boyutu puan ortalamasının sadece maneviyatın başetmeye yardım ettiğini düşünme durumu değişkenine göre ve spiritüel iyi oluş ölçeği toplam puan ortalamasının son dönem böbrek yetmezliği tanı süresi ve maneviyat açısından yapılan uygulama değişkenine göre istatistiksel olarak anlamlı olduğu belirlendi. Renal transplantasyon yapılan hastaların ise yaş değişkeninin anomi alt boyutu hariç tüm alt boyutlar ve toplam puan ortalamaları arasında, doğayla uyum alt boyutu puan ortalamasının sadece cinsiyet, anomi alt boyutu puan ortalamasının ise çalışma durumu, maneviyatın başetmeye yardım ettiğini düşünme durumu ve bakım veren birinin varlığı değişkenlerine göre istatistiksel olarak anlamlı olduğu tespit edildi. Sonuç olarak hemodiyaliz tedavisi alan ve renal transplantasyon yapılan hastaların spiritüel iyi oluş ölçeği puan ortalamalarının yüksek olduğu ve hemodiyaliz hastalarının, renal transplantasyon yapılan hastalardan daha yüksek puan ortalamasına sahip olduğu saptandı. Bu sonuçlar doğrultusunda; hemşirelerin hemodiyaliz tedavisi alan ve renal transplantasyon yapılan hastaların spiritüel gereksinimlerini saptaması ve maneviyat açısından yapılan uygulamaların desteklenmesi önerilebilir.

Abstract:
This descriptive, multi-center study aimed to compare the spiritual well-being levels of patients undergoing hemodialysis treatment and those who had undergone renal transplantation. The study included 114 patients who met the inclusion criteria from a sample size determined by power analysis, recruited from both a public and a private hospital between January 2024 and June 2024, and was completed with a total of 120 patients. Data were collected through face-to-face interviews using a questionnaire and the Three-Factor Spiritual Well-Being Scale. The scale consists of 29 items and three sub-dimensions, and is rated on a five-point Likert scale. The total score of the scale ranges from 29 to 145, with higher scores indicating greater spiritual well-being. Prior to the study, necessary permissions were obtained from the institutions where the research was conducted, the patients, and the ethics committee. Kolmogorov-Smirnov, t-tests, and Analysis of Variance (ANOVA) were used for data analysis, with a significance level set at p<0.05. The average total score of the Spiritual Well-Being Scale was found to be 131.95±8.48 for patients undergoing hemodialysis treatment, and 130.35±10.62 for those who had undergone renal transplantation. Among the hemodialysis patients, it was determined that the transcendence subscale score was significantly associated with educational level and the presence of a caregiver, while the nature harmony subscale score was significantly associated with the belief that spirituality helps with coping and spiritual practices. The anomie subscale score was significantly associated only with the belief that spirituality helps with coping, and the total score was significantly associated with the duration of end-stage renal disease diagnosis and spiritual practices. For patients who had undergone renal transplantation, significant associations were found between age (except for the anomie subscale), gender and the nature harmony subscale score, and employment status, belief in spirituality as a coping aid, and the presence of a caregiver for the anomie subscale score. In conclusion, both groups of patients exhibited high spiritual well-being scale scores, with hemodialysis patients showing higher mean scores than renal transplant patients. Based on these findings, it is recommended that nurses assess the spiritual needs of both hemodialysis and renal transplant patients and support spiritual practices as part of care.