Finansal risklerin karlılık üzerine etkisi: TCMB sektör bilançoları örneği
The impact of financial risks on profitability: The case of CBRT sector balance sheets
Yazar: ZEKERİYYA AYDIN
Danışman: PROF. DR. AHMET KURTARAN
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Firmalar faaliyetleri boyunca birçok riske maruz kalmaktadır. Bu riskler içerisinde finansal risklerin önemi gün geçtikçe artmaktadır. Finansal risk olarak değerlendirilen kur riski, faiz riski, likidite riski, kredi riski ve sermaye riski ile ilgili çalışmalar literatürde önemli yer tutmaktadır. Çalışma ile Türkiye'de finansal risklerin reel sektör firmaları üzerindeki etkilerinin ampirik olarak ortaya konulması amaçlanmıştır.
Bu çalışmanın amacı reel sektör firmalarının karşılaştığı finansal risklerin performans göstergesi olarak ele alınan karlılığa etkilerini incelemektir. Çalışmada Türkiye'deki en geniş veri seti olan Sektör Bilançoları çalışması verileri kullanılmıştır.
TCMB ve TÜİK tarafından ortak yayımlanan Sektör Bilançoları çalışması 1990 yılından itibaren yayınlanmakta olup 2009 yılı itibariyle daha geniş veri setini kapsamaktadır. İdari kayıtların da dahil edilmesiyle önemli bir veri seti oluşturulmuştur. Raporda sektörlere ait ayrıntılı verilerin bulunması sektörel bazda analiz yapılmasına da olanak tanımaktadır.
Çalışmada 2009-2021 dönemi verileri incelenmiştir. Analiz yöntemi olarak zaman serisi ve yatay kesit verilerinin birlikte ele alındığı panel veri analizi uygulanmıştır. Çalışmada kur, faiz, likidite, kredi ve sermaye risklerinin aktif karlılığı, öz kaynak karlılığı ve net kar marjı üzerindeki etkileri analiz edilmiştir.
Analiz kısmında makroekonomik faktörler yerine firma bazlı veriler kullanılmış, finansal riskler bilanço verilerinden oluşturulmuştur. Ayrıca tekil riskler yerine finansal riskler topluca ele alınarak karlılığa etkileri kapsamlı bir şekilde analiz edilmiştir. Bu hususlar çalışmayı önceki araştırmalardan farklılaştırmakta ve literatüre bu bağlamda katkı sunması amaçlanmaktadır.
Çalışma sonucunda kur, likidite ve kredi riskinin aktif karlılığını negatif etkilediği tespit edilmiştir. Sermaye risk göstergesi olarak ele alınan kaldıraç oranının ise sektörel bazda negatif ve pozitif etkileri saptanmıştır. Bu durum borç seviyesindeki değişime göre karlılığın farklı yönde etkilendiği sonucunu vermektedir.

Abstract:
Firms are exposed to many risks throughout their activities. Among these risks, the importance of financial risks is increasing day by day. Studies on currency risk, interest risk, liquidity risk, credit risk and capital risk, which are considered as financial risks, have an important place in the literature. It is aimed to reveal the effects of financial risks on real sector firms in Turkey empirically by the study.
The aim of the study is to search the effects of financial risks faced by real sector firm's on profitability, which is considered as a performance indicator. In the study, the data of Company Accounts, which is the largest data set in Turkey, was used.
The Company Accounts study, jointly published by the CBRT and TURKSTAT, has been published since 1990 and covers a wider data set as of 2009. An important data set was created with the inclusion of administrative records. The detailed data of the sectors in the report also allows analysis on a sectoral basis.
In the study, the data for the period of 2009-2021 were examined. Panel data analysis, in which time series and cross-sectional data are considered together, was applied as the analysis method. In the study, the effects of exchange rate, interest, liquidity, credit and capital risks on return on assets, return on equity and net profit margin were analyzed.
In the analysis part company-based data was used instead of macroeconomic factors, financial risks are created from balance sheet data. In addition, instead of individual risks, financial risks were considered collectively and their effects on profitability were analyzed comprehensively. These issues differentiate the study from previous research and it is aimed to contribute to the literature in this context.
As a result of the study, it was determined that exchange rate, liquidity and credit risk negatively affect the return on assets. The leverage ratio, which is considered as a capital risk indicator, has negative and positive effects on sectoral basis. This situation gives the result that profitability is affected differently according to the change in debt level.