Kantçı ve Hegelci kaynakları ile Alois Riegl'ın Kunstwollen kuramı: estetiğin bir sanat bilimi ve sanat tarihinin felsefi bir bilim olarak temellendirilmesi
Alois Riegl's Kunstwollen Theory with Kantian and Hegelian Sources: The foundation of aesthetics as a science of arts and art history as a philosophical science
Yazar: GAMZA AYDEMİR
Danışman: PROF. DR. DOĞAN GÖÇMEN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Felsefe Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
Bu tez, Alois Riegl'ın Kunstwollen kuramını, alımlanma tarihindeki çelişkili yorumların neden olduğu felsefi kaynakları problemi ile birlikte tartışmaya açarak, tinbilimleri alanındaki çok sayıda yaklaşıma, çok çeşitli bakımlardan etki etmiş olan bu sanat ve sanat tarihi kuramının, felsefi konumunu, estetik tarihindeki anlamını ve sanat tarihi bilimindeki kurucu işlevini belirlemeyi amaç edinmektedir. Riegl'ın alımlanma tarihini, büyük ölçüde, Kunstwollen kuramının bir yanda Kantçı, diğer yanda Hegelci bir kuram olarak anlaşıldığı ve sıklıkla tek bir felsefi yanlılığa indirgenmeye çalışıldığı erken yorumları domine eder. Riegl'ın nihai hedefi, sanat tarihini özerk bir bilim olarak temellendirerek, tüm sanatsal yaratımların ve bir disiplin olarak sanat tarihinin saygınlığını sağlamak ve bunu gerçekleştirmek için de öncelikle estetiği sıkı bir sanat bilimi olarak yeniden tesis etmektir. Söz konusu amaçlar doğrultusunda geliştirilen bir sanat kuramının köklerinin, Kant ve Hegel'in felsefelerinde bulunması, Riegl'ın yöntemine, sanat ve sanat-tarihsel gelişim anlayışına ve özgün terminolojisine yönelik titiz bir araştırmanın ortaya koyacağı üzere, hiç de şaşırtıcı değildir. Öte yandan böyle bir çalışma, aynı zamanda söz konusu amaçların gerçekleştirilebilmesi için, Riegl'ın tam da bazı Kantçı ve Hegelci kabulleri aşma çabasını da ortaya koyacaktır. Ne var ki Riegl'ın öğretisinin özü, onun çalışmalarındaki sanat eserlerine ve stil çağlarına ilişkin detaylı analizlerle perdelendiğinden, Kunstwollen kuramı ile ilgili hemen her yorum, Riegl'ın kendisinden ziyade, daha anlaşılır gibi görünen önceki yorumları referans almıştır. Bu durum, Kunstwollen kuramının anlamı ve felsefi konumu ile ilgili anlaşmazlıkların giderek artmasına neden olur. Bu sebeple bu çalışmayla, doğrudan Riegl'ın metinlerine odaklanan ve bilhassa onun Kunstwollen kuramını geliştirmesine neden olan motivasyonlarını dikkate alan ve böylece mevcut tartışmanın eleştirisini olanaklı kılan, kuramın yeni ve titiz bir okumasının ortaya konarak, Riegl'ın ve Kunstwollen kuramının felsefi konumun, estetik tarihindeki anlamının ve sanat tarihi bilimindeki kurucu işlevinin belirlenmesi görevi üstlenilmiştir.

Abstract:
This dissertation aims to open Alois Riegl's Kunstwollen-theory up for discussion along with the problem of its philosophical sources caused by contradictory interpretations in the history of reception, thereby determining the philosophical position, the meaning in the history of aesthetics, and the founding function in the science of art history, of this theory of art and art history, which has influenced many approaches in the field of Geisteswissenschaften in many ways. Riegl's reception history is largely dominated by early interpretations in which Kunstwollen-theory is understood as a Kantian on the one hand and a Hegelian on the other, and is often tried to be reduced to a single philosophical tendency. Riegl's ambition is to make respectable all artistic creations and the history of art as a discipline by founding art history as an autonomous science and to do this, first of all, to re-establish aesthetics as a rigorous science of arts. It is not surprising that the roots of an art theory developed in line with these aims are found in the philosophies of Kant and Hegel, as a rigorous research on Riegl's methodology, understanding of art and art-historical development and original terminology reveals. On the other hand, such a study will also reveal Riegl's effort to transcend precisely some Kantian and Hegelian assumptions to achieve these aims. However, since the essence of Riegl's theory is concealed by the detailed analysis of the artworks and style ages in his work, nearly every interpretation of Kunstwollen-theory has referenced earlier interpretations that seem more understandable than Riegl himself. This has led to gradually increasing disagreements about the meaning and philosophical position of the Kunstwollen-theory. For this reason, this study has undertaken the task of determining the philosophical position, the meaning in the history of aesthetics, and the founding function in the science of art history, of Riegl and Kunstwollen-theory, by introducing a new reading of the theory that takes into account Riegl's motivations to develop the Kunstwollen-theory in particular, and focuses directly on Riegl's works, thus enabling a critique of the current debate.