Okul öncesi çocukların ahlaki yargı düzeyleriyle kişilerarası problem çözme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examination of the relationship between the levels of moral judgment and interpersonal problem solving skills of preschool children
Yazar: MUKADDER DİLBER
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ÖZLEM ERSOY
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ahlaki yargı = Moral judgment ; Kişiler arası ilişkiler = Interpersonal relations ; Kişiler arası çatışma = Interpersonal conflict ; Okul öncesi dönem = Preschool period ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Okul öncesi çocuklar = Preschool childrens ; Problem çözme becerisi = Problem solving ability ; Çocuk gelişimi = Child development

Özet:
Bu araştırma, okul öncesi dönemdeki çocukların ahlaki yargı düzeyleri ve kişilerarası
problem çözme davranışları arasındaki ilişkiyi saptamak amacıyla yapılmıştır.
Araştırmanın evrenini, 2014-2015 eğitim öğretim yılında Ankara il merkezinde bünyesinde
en az 5 bağımsız anaokulu bulunduran ilçelerdeki bağımsız anaokullarına devam eden 4-5
yaş grubu 9048 çocuk oluşturmuştur. Araştırma problemlerine en uygun örneklemin
seçilmesi için tabakalı örnekleme tekniği kullanılmıştır. Toplam örnek hacmi tabakalara
ağırlıkları oranında dağıtılmıştır. Buna göre Altındağ'dan 36, Mamak'tan 19, Çankaya'dan
36, Etimesgut'tan 69, Keçiören'den 37, Sincan'dan 27, Yenimahalle'den 41 olmak üzere
toplam 265 çocuk örnekleme dahil edilmiştir. İlçelerde uygulama yapılacak okullar ise
rastgele olarak belirlenmiş olup, her ilçeden 3 okul olmak üzere toplam 21 okul ile çalışma
yürütülmüştür. Araştırmada veri toplamak amacıyla araştırmacı tarafından geliştirilen
"Kişisel Bilgi Formu", Shure (1974) tarafından geliştirilen Dinçer (1995) tarafından
Türkçe'ye uyarlaması yapılan 'Okul öncesi Kişilerarası Problem Çözme Testi' ve Çapan
(2005) tarafından geliştirilen "Ahlaki Yargı Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırmanın alt
problemlerine göre verilerin normal dağılıp dağılmadığı test edilmiş ve Okul öncesi
Kişilerarası Problem Çözme Testi'nden elde edilen verilerin normal dağılım gösterdiği
saptanmıştır. Bu nedenle iki gruplu karşılaştırmalarda bağımsız örneklemler t testi üç ve
daha fazla gruplu karşılaştırmalarda ise tek faktörlü varyans analizi testi kullanılmıştır.
Varyansların homojenliğini test etmek amacıyla Levine testine bakılmıştır. Ahlaki Yargı
Ölçeği'nden elde edilen normal dağılmayan verilerde ise iki gruplu karşılaştırmalarda
Mann-Whitney U testi, üç ve daha fazla gruplu karşılaştırmalarda Kruskall-Wallis H testi
kullanılmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkiyi belirlemek amacıyla ise Pearson korelasyon
analizi yapılmıştır. Araştırma sonucunda, çocukların ahlaki yargı ölçeğinin alt boyutları ve
toplamından aldıkları puanları ile kişilerarası problem çözme testi anne çözüm ve toplam çözüm puanları arasında düşük düzeyde pozitif yönde bir ilişki olduğu görülürken, akran
zorlayıcı çözüm puanları ile aile kuralı ve sosyal yardımlaşma puanları arasında negatif
yönde bir ilişki olduğu saptanmıştır (p<.05). Çocukların akran zorlayıcı olan çözüm
puanları ile ahlaki yargı toplam, ikilem, kültürel paylaşım ve kasti kaza puanları arasında
ise anlamlı bir ilişki olmadığı bulunmuştur (p>.05). Çocukların kişilerarası problem çözme
testi alt boyutlarından ve toplamından aldıkları puan ortalamaları yaşları, okul öncesi
eğitime devam etme süreleri, anne ve babalarının yaşları eğitim durumları, babaların
meslekleri göre istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermiştir (p<.05). 5 yaşındaki
çocukların 4 yaşındakilere göre, 2 yıl ve daha uzun süre okul öncesi eğitime devam eden
çocukların 2 yıldan daha az süre okul öncesi eğitime devam edenlere göre, anneleri ve
babaları 31-35 yaşında olan çocukların anne ve babaları 30 yaş ve altında olanlara göre,
anneleri ve babaları üniversite ve daha üstü bir eğitim kurumundan mezun olan çocukların
anneleri ve babaları ilköğretim mezunu olanlara göre, babaları eğitim alanında çalışanların
diğer alanlarda çalışanlara göre, akran problem durumlarından aldıkları puanların daha
yüksek olduğu görülmüştür. Bunun yanı sıra çocukların cinsiyetlerinin, kardeş sayılarının,
televizyon izleme sürelerinin, anne mesleklerinin, evde yaşayan büyüğün ve ikamet edilen
ilçenin ise anne/akran problem durumlarından alınan puan ortalamaları üzerinde
istatistiksel olarak anlamlı bir fark yaratmadığı saptanmıştır (p>.05). Çocukların ahlaki
yargı düzeyleri yaşlarına, annelerinin yaş ve mesleklerine, anne ve babalarının eğitim
durumlarına göre istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermiştir (p<.05). 5 yaş
çocuklarının 4 yaşındakilere göre, anneleri 31-35 yaş grubunda olan çocukların anneleri 30
yaş ve altında olanlara göre, anneleri eğitim ve sağlık alanında çalışan çocukların anneleri
ev hanımı olanlara göre, anneleri ve babaları üniversite ve daha üstü bir eğitim
kurumundan mezun olan çocukların anneleri ve babaları ilköğretim mezunu olanlara göre
ahlaki yargı ölçeğinden aldıkları toplam puan ortalamalarının daha yüksek olduğu
bulunmuştur. Bunun yanı sıra çocukların cinsiyetlerinin, okul öncesi eğitime devam etme
sürelerinin, kardeş sayılarının, televizyon izleme sürelerinin, babalarının yaş ve
mesleklerinin, evde yaşayan büyüğün ise ahlaki yargı ölçeği toplam puanları üzerinde
istatistiksel olarak anlamlı bir fark yaratmadığı saptanmıştır (p>.05).

Abstract:
This study was performed in order to examine the relationship between the levels of moral
judgment and interpersonal problem solving skills of preschool children. The population of
the study was composed of 9048 4-5 years old preschool children who continued public
pre-schools between the 2014 and 2015 in districts of the Ankara province where there
were at least five public pre-schools. Stratified sampling technique was used in order to
choose the most suitable samples. The total sample volume was distributed to the layers in
proportion to their weight. Thus, totally 265 children were included in the study (36
children in Altındağ, 19 children in Mamak, 36 children in Çankaya, 69 children in
Etimesgut, 37 children in Keçiören, 27 children in Sincan, 41 children in Yenimahalle).
The schools in the districts were determined randomly and totally 21 pre-schools (3
schools in each district) were included in the study. In the study, the 'Personal Information
Form', 'Preschool Interpersonal Problem Solving Test' which was developed by Shure
(1974) and adapted to Turkish by Dinçer (1995) and 'Moral Judgment Scale' which was
developed by Çapan (2005) were used. Whether or not the data were distributed normally
was examined and it was detected that the data obtained from the Preschool Interpersonal
Problem Solving Test was distributed normally. Therefore, the independent samples
Student-t test was used to compare the two groups to each other and the single factor
analysis of variance test was used to compare the differences between multiple groups.
Levine test was used in order to test the homogeneity of the variances. Mann-Whitney U
test was used to compare the two groups in data which were not normally distributed.
Besides, Kruskall-Wallis H test was used to compare the three or more groups. Pearson
correlation test was used to determine the association between the variables. According to
the results of the study, there was a positive and low level association between the total
scores obtained from the sub dimensions of children's moral judgment scale and the mother
and total solution scores of the interpersonal problem-solving test (p<.05). However, there was a negative relationship between the peer compelling solution scores and family rule
and social welfare scores. There was no significant difference between peer compelling
solution scores of children and their total moral judgment, duality, cultural exchange and
deliberate crash scores (p>.05). Mean scores of children obtained from the total and the sub
dimensions of the interpersonal problem solving test changed significantly according to
their ages, duration of the preschool education, ages and the education status of their
parents and the occupation of their fathers (p<.05). Peers problem situation scores of 5
years old children were higher compared to 4 years old children. Children who continued
the pre-school school more than 2 years had higher peers problem situation scores
compared to the ones who continues pre-school school less than 2 years. The children
whose parents were between the age of 31-35 had higher peers problem situation scores
compared to the children whose parents were 30 years old or younger. Besides, the
children whose parents were graduated from university or higher educational institutions
had also higher peers problem situation scores compared to the children whose parents
were graduated from primary school. The peers problem situation scores of children whose
fathers were working in the education field were higher compared to the scores of children
whose fathers were working in other fields. Furthermore, the genders, number of siblings
of children, duration of watching the TV, the occupation of their mothers, the grandparents
living at home and county of residence did not have significant effects on the mean scores
obtained from mother/peer problems cases (p>.05). The moral judgment levels of children
changed significantly according to the age and the occupation of their mothers as well as
the education status of their mothers and fathers (p<.05). It was found that the total moral
judgment scale scores of 5 years old children were higher compared to the children who
were 4 years old. The children whose mothers were between the age of 31-35 had higher
total moral judgment scale scores compared to the children whose mothers were 30 years
old or younger. Besides, the children whose mothers were working in the education and
health sector had also higher total moral judgment scale scores compared to the children
whose mothers were housewives. Furthermore, the total moral judgment scale scores of
children whose parents were graduated from the university or higher educational
institutions compared to the children whose parents were graduated from primary school.
However, the total moral judgment scale scores were not significantly influenced by the
gender of children, duration of the preschool education, number of siblings, duration of
watching the TV, age and occupation of their fathers, the grandparents living at home
(p>.05).