Sater (Satureja hortensis L.) genotiplerinin farklı lokasyonlarda agronomik ve kalite özelliklerinin belirlenmesi
Determination of agronomik and quality characteristics on summer savory (Satureja hortensis L.) genotypes in different locations
Yazar: NİMET KATAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEHRA AYTAÇ
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırma, iki farklı lokasyonda (Merkez/Eskişehir ve Sarıcakaya/Eskişehir), altı farklı sater (Satureja hortensis L.) genotiplerinin (Samsun, Kahramanmaraş, Saturn, Savory, Diyarbakır ve Hatay) performanslarının belirlenmesi için Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümünü deneme alanlarında yürütülmüştür. Denemeler 2016 ve 2017 yıllarında Tesadüf Bloklarında Bölünmüş Parseller Deneme Desenine göre 3 tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Ancak Tesadüf Bloklarında Bölünen Bölünmüş Parseller Deneme Desenine göre analiz edilmiştir. Bu çalışmada, iki farklı lokasyonda altı farklı sater genotiplerinin bitki boyu (cm), bitki çapı (cm), bitkide yan dal sayısı (adet/bitki), çiçeklenme süresi (gün), yaş herba verimi (kg/da), drog herba verimi (kg/da), drog yaprak verimi (kg/da), drog yaprak oranı (%), uçucu yağ oranı (%), uçucu yağ verimi (l/da) ve uçucu yağ bileşenleri belirlenmiştir. İki yıllık birleştirilmiş verilere göre bu değerler sırasıyla 29,25 - 68,83 cm, 22,65 - 38,37 cm, 20,69 - 25,43 (adet/bitki), 74 - 86 (gün), 1286,80 - 3765,33 (kg/da), 378,93 - 943,97 (kg/da), 215,33 - 461,73 (kg/da), 42,37 - 64,77 (%), 2,90 - 4,48 (%) ve 6,54 - 20,65 (l/da) arasında değişmiştir. En yüksek uçucu yağ (20,65 l/da)  ve drog yaprak verimi (461,73 kg/da) her iki lokasyonda da Savory genotipinden elde edilmiştir. En yüksek uçucu yağ oranı (% 4,48) Sarıcakaya lokasyonunda Kahramanmaraş genotitipinde belirlenmiştir. Uçucu yağlar bitkinin drog yaprak örneklerinden clevenger cihazı kullanılarak su distilasyonu yöntemiyle izole edilmiştir. Uçucu yağın bileşenleri gaz kromotografisi – kütle spektrometre cihazı (GC-MS) ile analiz edilmiştir. Farklı sater genotiplerinin uçucu yağlarında toplamda 27 farklı bileşen tespit edilmiştir. Uçucu yağların ana bileşenleri karvakrol (% 49,65-57,64) ve γ-terpinen (% 28,25-34,88) dir. En yüksek karvakrol oranı (%57,64)  Eskişehir lokasyonunda Samsun genotipinde bulunmuştur.

Sonuç olarak, araştırmadan elde edilen bulgular değerlendirildiğinde Eskişehir İli'nin her iki lokasyonunda da hem baharat hem de uçucu yağ üretimi amaçlı olarak sater tarımının başarılı bir şekilde yapılabileceği görülmüştür.

Abstract:
This study was conducted at the experimental farms at two different locations (Central/Eskişehir and Sarıcakaya/Eskişehir) of the department of field crops, Faculty of Agriculture, University of Eskişehir Osmangazi, to determine the performance of the six differrent summer savory (Satureja hortensis L.) genotypes (Samsun, Kahramanmaraş, Saturn, Savory, Diyarbakır ve Hatay). Experiments were conducted in split plots in randomised blocks design with three replications in 2016 and 2017. The values of plant height (cm), plant diameter (cm), branch number (number/plant), flowering time (days), fresh herb yield (kg/da), drug herb yield (kg/da), drug leaf yield (kg/da), drug leaf ratio (%), essential oil content (%), essential oil yield (l/da) and essential oil components of six different summer savory genotypes at two different locations were determined in this study. According to two years combined these values ranged from 29.25 to 68.83 cm, 22.65 to 38.37 cm, 20.69 to 25.43 (number/plant), 74 to 86 (days), 1286.80 to 3765.33 (kg/da), 378.93 to 943.97 (kg/da), 215.33 to 461.73 (kg/da), 42.37 to 64.77 (%), 2.90 to 4.48 (%) and 6.54 to 20.65 (l/da), respectively. The highest essential oil (20.65 l/da) and drug leaf yields (461.73 kg/da) were obtained from the Savory genotype at both locations. The highest essential oil content (4.48%)  was determined in Kahramanmaraş genotype at Sarıcakaya location. The essential oils were isolated from the drug leaf samples of the plant by hydrodistillation in a Clevenger type apparatus. Essential oil components were analyzed by gas chromatography - mass spectrometry (GC-MS). In total, 27 different components were identified in the essential oil of the different summer savory genotypes. The major components of the essential oils were carvacrol (49.65-57.64%) and γ-terpinene (28.25-34.88%). The highest rate of carvacrol (57.64%) was found in Samsun genotype at the Eskişehir location.
As a result, when the findings obtained from the research were evaluated, it was seen that the cultivation of summer savory (Satureja hortensis L.) could be successfully performed for both spice and essential oil production in both locations of Eskişehir province.