Eskişehir çevresinde yetişen bazı Delphinium L. (Ranunculaceae) taksonlarının morfolojik ve anatomik özellikleri
Morphological and anatomical properties of some Delphinium L.(Ranunculaceae) taxa grown in Eskişehir and its environs
Yazar: ZELİHA ÇEPE
Danışman: DOÇ. DR. İLHAM ERÖZ POYRAZ
Anadolu Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Botanik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Botanik = Botany ; Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Anatomi = Anatomy ; Delphinium L. = Delphinium L. ; Düğün çiçeğigiller = Buttercup family ; Eskişehir = Eskişehir ; Morfoloji = Morphology ; Ranunculaceae = Ranunculaceae ; Taksonlar = Taxa

Özet:
Delphinium Tourn.ex L. (Ranunculaceae) cinsi halk arasında kök, yumru, herba, yaprak, çiçek, tohum gibi kısımları astım, soğuk algınlığı, zatürre, ağır ishal, mide ağrısı gibi rahatsızlıklarda ve haricen saç toniği ve parazit öldürücü olarak kullanılır. Delphinium türleri bu iyileştirici etkilerinin yanında, özellikle içerdikleri kompleks diterpenoit alkaloitler nedeni ile zehirli etkiye sahiptir. Bu çalışmada, Eskişehir ili ve çevresinde doğal olarak yetişen Delphinium fissum Waldst.&Kit. subsp.anatolicum Chowdhuri&Davis, D.peregrinum L. ve D.venulosum Boiss., morfolojik ve anatomik olarak incelenmiştir. Taksonların morfolojik ayırt edici karakterleri, kök tipi, gövde rengi, indumentumu, çiçek durumunun gevşek ya da yoğun olması, yaprak sap ve segment şekilleri, yan sepal ve petallerin renk, şekil ve indumentumu, anter rengi, meyve şekil ve indumentumudur. D.fissum subsp.anatolicum'un tuberlerinde gözlenen nişasta taneleri diğer iki türde gözlenmemiştir. Aynı taksonun gövde anatomisinde tüy bulunmazken, D.peregrinum ve D.venulosum'un gövdelerinde tek hücreli örtü tüyleri bulunur. Yaprak anatomisinde D.fissum subsp.anatolicum hipostomatik yapraklara sahipken, diğer türlerin yaprakları amfistomatiktir. D.fissum subsp.anatolicum yaprak üst ve alt yüzeyinde gözlenen kutikula kırışıklıkları diğer iki türde gözlenmemiştir. D.fissum subsp.anatolicum'un yaprak üst ve alt, D.peregrinum'un alt epiderma hücreleri dalgalıdır. İlgili organların primer metabolizma ürünleri olan kalsiyum oksalat, lignin, süberin, nişasta ile sekonder metabolizma ürünleri olan alkaloit ve fenolik bileşiklerin varlığı gösterilmiştir. Belirtilen kapsamda anatomik çalışmalar ilk kez gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Sözcükler: Delphinium L., Morfoloji, Anatomi.

Abstract:
Delphinium Tourn.ex L. (Ranunculaceae) genus is popularly used as a root, tuber, herba, leaf, flower, seed, etc., in diseases such as asthma, cold, pneumonia, severe diarrhea, stomachache, and externally as a hair tonic and parasite killer. Besides these curative effects, Delphinium species have toxic effects especially due to the complex diterpenoid alkaloids they contain. In this study, Delphinium fissum Waldst.&Kit. subsp. anatolicum Chowdhuri&Davis , D. peregrinum L. and D. venulosum Boiss. were examined morphologically and anatomically. Morphological distinguishing characters of taxa are root type, stem color, indumentum, loose or dense inflorescence, petiole and segment shapes, color, shape and indumentum of lateral sepals and petals, anther color, fruit shape and indumentum. Starch grains observed in the tubers of D.fissum subsp.anatolicum were not observed in the other two species. While there are glabrous in the stem anatomy of the same taxon, D. peregrinum and D. venulosum have single-celled cover hairs on their stems. In leaf anatomy, D.fissum subsp.anatolicum has hypostomatic leaves, while leaves of other species are amphistomatic. Cuticle wrinkles observed on the upper and lower leaf surfaces of D.fissum subsp.anatolicum were not observed in the other two species. The upper and lower leaf epidermis of D.fissum subsp.anatolicum and the lower epidermis of D.peregrinum are wavy. The presence of calcium oxalate, lignin, suberin, starch, which are primary metabolism products of the relevant organs, and alkaloids and phenolic compounds, which are secondary metabolism products, have been shown. Anatomical studies carried out within these specified scopes were carried out for the first time.

Keywords: Delphinium L., Morphology, Anatomy.