Yüksek sıcaklık ve yarı kurak koşullara uygun geliştirilen ekmeklik buğday genotiplerinin erken dönem kuraklığına tepkileri
Responses of bread wheat genotypes developed for high temperature and semiarid conditions to early drought
Yazar: EMİNE SINIR
Danışman: DOÇ. DR. FERHAT KIZILGEÇİ
Mardin Artuklu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarım Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Biplot analizi = Biplot analysis ; Ekmeklik buğday = Bread wheat ; Korelasyon analizi = Correlation analysis

Özet:
Buğday dünya genelinde güçlü adaptasyon özelliği sayesinde eski tarihlerden beri geniş
coğrafyalarda farklı iklim ve bölgelerde yetiştirilen, insanlar için besin kaynağı olmasıyla
birlikte samanı ve tanesi ile de hayvan yemi olarak kullanılan serin iklim tahıllarından
biridir. Bu araştırmada, CIMMYT tarafından yüksek sıcaklık ve yarı kurak koşullar için
geliştirilen ekmeklik buğday genotiplerinin erken kurak koşularında verim, verim
unsurları ve kalite özellikleri ile başaklanma döneminde ölçülen Greenseeker, SPAD ve
CM-1000 spekteral yansıma aletleri ile ilişkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır.
Çalışmada 3 adet ticari ekmeklik buğday çeşidi ve 20 adet ileri kademe ekmeklik buğday
genotipi olmak üzere 23 adet ekmeklik buğday genotipi tesadüf blokları deneme desenine
göre 4 tekrarlamalı olarak 2022-2023 yetiştirme sezonunda Diyarbakır ilinde
yürütülmüştür. Araştırma sonuçlarına göre incelenen özelliklerden başakta dane sayısı,
NDVI (Normalize Edilmiş Vejetasyon İndeksi) ve CM-1000 hariç diğer özellikler için
genotipler arası farklılıklar istatistiksel olarak önemli bulunmuştur. Genotipler arasında
yüksek sıcaklığa karşı geliştirilen G6 genotipi incelenen birçok özellik yönünden ön plana
çıkmıştır. Korelasyon ve Biplot analizi sonucuna göre başaklanma döneminde spektral
yansıma aletleriyle yapılan ölçümler ile tane verimi arasında olumlu ve önemli ilişkinin
bulunması özellikle erken kuraklık döneminde tane veriminin belirlenmesinde bu
aletlerin kullanılabilir olduğunu göstermiştir. Ayrıca, erken kuraklık koşullarında yüksek
sıcaklık ve yarı kurak koşullar için geliştirilen ekmeklik buğday genotiplerinin incelenen
özelliklere benzer tepki verdiği görülmüştür

Abstract:
Bread wheat is one of the crucial cereals, cultivated in different climates and regions in
wide geographies since ancient times thanks to its strong adaptability worldwide. It is
used as a food source for humans and animal feed with its straw and grain. In this study,
it was aimed to investigate the relationship between yield, yield components and quality
traits and Greenseeker, SPAD and CM-1000 spectral reflectance instruments measured
at spike stage of bread wheat genotypes developed by CIMMYT for high temperature and
semi-arid conditions In the study, 23 bread wheat genotypes, including 3 commercial
bread wheat varieties and 20 advanced bread wheat genotypes, were carried out in
Diyarbakır province in the 2022-2023 growing season with 4 replications according to
the randomized completely blocks design. According to the results of the research, the
differences between the genotypes were found statistically significant for all traits except
number of grains per spike, NDVI (Normalised Vegetation Differences Index) and CM1000. 
Among the genotypes, G6 genotype, which was developed against high
temperatures, came to the forefront in terms of many traits examined. According to the
results of correlation and biplot analyses, the positive and significant correlation between
grain yield and spectral reflectance measurements made with spectral reflectance devices
during the spike period showed that these devices can be used to determine grain yield,
especially in the early drought period. In addition, it was observed that bread wheat
genotypes developed for high temperature and semi-arid conditions reacted similarly to
the studied traits in early drought conditions.