Otomotiv sektöründe faaliyet gösteren bir işyerinde vardiya sistemi ile yapılan çalışmanın sağlık ve güvenlik üzerine etkileri
Safety and health effects of shift work being executed in an automotive plant
Yazar: FATMA GÜLAY GEDİKLİ
Danışman: DOÇ. DR. ALİ NACİ YILDIZ
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Çalışma = Work

Özet:
Günümüzde hizmette sürekliliğin sağlanması ve üretim artışı amacıyla birçok işkolunda sıklıkla uygulanmakta olan vardiyalı çalışma, çalışanların sağlık ve iş güvenliği ile ilgili birtakım sorunları da beraberinde getirmektedir.Kesitsel tipte olan bu araştırma, vardiyalı çalışmanın, çalışanların sağlığı, iş güvenliği, uykululuk durumu ile uyku kalitesi üzerindeki etkilerini saptamak ve bu özellikler açısından ikili vardiya sisteminde çalışanlar ile üçlü vardiya sisteminde çalışanları karşılaştırmak amacıyla yapılmıştır. Araştırmanın sürdürüldüğü otomotiv sektöründe faaliyet gösteren işyerinde toplam 281 işçi vardiyalı çalışmaktadır, bunlardan 245'i (%87.2) araştırma kapsamındadır. Bunlardan 188 kişi ikili, 127 kişi üçlü vardiya sisteminde çalışmaktadır. Araştırmanın verileri, sosyodemografik ve çalışma hayatına ilişkin bilgileri kapsayan anket formu, Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi ve Epworth Uykululuk Ölçeği ile toplanmıştır.Araştırma kapsamındaki işçilerin yaş ortalaması 32.8±0.45 yıldır, %51.8'i halen sigara kullanmaktadır. İşçilerin %4.1'i son bir yıl içerisinde bir iş kazası geçirmiştir. İşçilerin %83.7'si vardiyalar halinde çalışma nedeniyle beslenme düzenlerinin bozulduğunu belirtmiştir. Son bir hafta içerisindeki bazı şikayetler incelendiğinde, sık sık ve sürekli yorgunluk ilk sırada gelmektedir (%69.0). Son bir hafta içerisindeki mevcut şikayetlerinin vardiyalı çalışma nedeniyle arttığını düşünenlerden sürekli gündüzleri çalışmayı tercih edenler, şikayetleri değişmeyenlere göre 11.9 kat daha fazladır (%95GA=5.93-24.32), (p<0.001). Vardiyalı çalışmanın sosyal yaşantı üzerine etkilerinde ise ilk sırada sık sık ve sürekli uyku düzeninin bozulması gelmektedir (%69.8).Ortalama günlük uyku süresi, gündüz vardiyasında çalışılan dönemde 6.7±0.08 saat, akşam vardiyasında çalışılan dönemde 7.1±0.07 saat, gece vardiyasında çalışılan dönemde 5.9±0.09 saattir. Vardiyalı çalışma nedeniyle uyku düzeninin bozulması, üçlü vardiya çalışanlarında ikili vardiya çalışanlarına göre istatistiksel olarak önemli bulunmuş olup (p=0.009), 2.1 kat fazladır (%95GA=1.16-3.83). PUKİ skoru 5 ve üzerinde olan 179 kişi (%73.1), Epworth skoru 10 ve 10'un üzerinde olan 104 kişi (%42.4) vardır. PUKİ skoru ortalaması, araştırma grubunda 7.16±3.48, ikili vardiya çalışanlarında 7.66±3.68, üçlü vardiya çalışanlarında ise 6.69±3.22'dir (p=0.049). Epworth skoru ortalaması, araştırma grubunda 8.83±5.44, ikili vardiya çalışanlarında 9.17±5.52, üçlü vardiya çalışanlarında ise 8.51±5.37'dir (p=0.294).Çalışmanın sürdürüldüğü işyerinde vardiyalı çalışmanın olumsuz sağlık ve iş güvenliği etkilerini azaltmaya yönelik düzenlemeler yapılmalıdır.Anahtar kelimeler: vardiya, iş sağlığı, iş güvenliği, Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi ve Epworth Uykululuk Ölçeği.

Abstract:
With the rapid increase in technological advances and the need for ensuring continuity of services, shiftwork is being executed in a wide selection of sectors. Besides that, it brings so many problems in terms of workers? health and occupational safety.This cross-sectional research is planned to state the adverse health and occupational safety affects of shiftwork, the affects of shiftwork on daytime sleepiness, the sleep quality of shiftworking employees and to make a comparison between workers of two rotating shifts and three rotating shifts with respect to these characteristics. In the automotive plant where the research is conducted, totally 281 workers are working in shifts and 245 of them (%87.2) are included in the research: 188 of 245 workers are working in two rotating shifts and 127 are working in three rotating shifts. Data were collected using the Pittsburgh Sleep Quality Index, Epworth Sleepiness Scale and a questionnaire which includes information on sociodemographic properties and working lives of the workers.Mean age of the workers who accept to participate in the study is 32.8±0.45 years; 51.8% of participants are still smokers; 4.1% of workers were injured in a work related accident at workplace in the last year. 83.7% of workers state the presence eating disorders due to shiftwork. Frequent and permanent fatigue in the last week is heading the list of complaints with 69.0%. Prefering to work at daytimes are found statistically significant for workers whose existing complaints in the last week are increasing (p<0.001) and found 11.9 times higher (95%GA=5.93-24.32). For the affect of shiftwork on social life, sleep disorders are on the top (69.8%).The mean sleep duration of workers at daytime shift, evening shift and night shift are 6.7±0.08, 7.1±0.07, and 5.9±0.09 hours, respectively. Sleep disorders are found statistically significant in workers of three rotating shifts compared to workers in two rotating shifts (p=0.009), [OR=2.1, (95%GA=1.16-3.83)]. PUKİ scores of 179 workers (73.1%) are equal to 5 and greater and Epworth scores are equal to 10 and greater in 104 workers (42.4%). The mean PUKI scores for the whole group, workers in two rotating shifts and workers in three rotating shifts are 7.16±3.48, 7.66±3.68, and 6.69±3.22, respectively (p=0.049). The mean Epworth scores for the whole group, workers in two rotating shifts and workers in three rotating shifts are 8.83±5.44, 9.17±5.52, and 8.51±5.37, respectively (p=0.294).At the automotive plant where the research is conducted, improvements must be carried out in order to reduce adverse health events and occupational safety affects of the shiftwork.Key words: shift, occupational health, occupational safety, Pittsburgh Sleep Quality Index and Epworth Sleepiness Scale.