Acem'den Rum'a: İdris-i Bidlîsî'nin hayatı, tarihçiliği ve Heşt Behişt'in II. Bayezid kısmı (1481–1512)
From Ajam to Rūm: The intellectual life and historical writing of İdrīs-i Bidlīsī, with a focus on the reign of Bāyezīd II according to Hasht Behisht (1481–1512)
Yazar: VURAL GENÇ
Danışman: PROF. DR. FERİDUN M.EMECEN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Biyografi = Biography ; Tarih = History
Dizin: Bayezid II = Bayezid II ; Biyografi = Biography ; Heşt Bihişt = Heşt Bihişt ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Tarih araştırmacıları = History researcher ; Tarih araştırmaları = History research ; İdris-i Bitlisi = İdris-i Bitlisi

Özet:
İdris-i Bidlîsî, modern araştırmacıların üzerinde sıkça durduğu, günümüz tarih yazımında da hafızalarda canlı kalabilen, devam edegelen bazı tarihsel tartışmaların bugün dahi merkezinde bulunan 16. yüzyıl Osmanlı dünyasının nadir figürlerinden biridir. Şimdiye kadar müellif üzerine yapılmış çalışmaların odak noktasını genellikle eserleri oluşturmuştur. Sadece bir eserini ya da eserinin bir bölümünün çevirisi şeklinde olan bu çalışmalarda kaynakları derinlikli irdelememenin doğal bir sonucu olarak genellikle içinde bulunduğu zeminden ve zamanının dinamiklerden koparılmış, romantik bakışın hâkim olduğu bir Bidlîsî tablosu çizilmiştir. Bütün bu algıyı sorgulama saikiyle ortaya çıkan bu tezde, müellife ve patronaj ilişkilerine adapte ettiği değişken zihniyetinin bir ürünü olan Heşt Behişt'e daha farklı bir zaviyeden bakılarak, II. Bayezid dönemi tarih yazımı, Osmanlı ideolojisi ve imparatorluk tasavvuru tartışılmaya, büyük resme bakılacak olursa II. Bayezid ile Safeviler ve Memlükler gibi rekabet halindeki güçlü komşularının 16. yüzyılın başında bir Acem bürokratının değişken zihin dünyasında bıraktığı imaj algılanmaya çalışılmıştır.

Abstract:
A bureaucrat and historian of Iranian provenance, Idris-i Bidlīsī is undoubtedly one of the most original and important intellectual figures in the 16th-century Ottoman world. He and his work have been the focus of long-standing historical debates that have continued till the present day. Until now, the focus of most modern scholarly works on Bidlisi has usually been a single piece by him (or a part thereof), whereby modern authors would remain content with translating that piece without providing a proper, in-depth textual, historiographic, or historical analysis. As a result, such modern works have come to present a skewed, romanticized image of Bidlīsī, which has been largely detached from the nature and dynamics of the historical context in which Bidlīsī evolved as an intellectual and writer. This thesis arose from the ambition to correct these shortcomings in the modern historiography on Bidlīsī. By looking at Bidlīsī and his Hasht Behisht, and more specifically at the ways in which the latter was shaped by Bidlīsī's patronage relationships, this thesis takes up the task to open up a window into Bidlīsī's evolving mindset and worldview. On another plane, through an in-depth analysis of Hasht Behisht's section on the reign of Bayezid II (1481–1512), the thesis strives to provide a glimpse into the nature of Ottoman imperial ideology and self-image in the age of Bidlīsī. In addition, and looking at the larger historical context, I have likewise striven to analyze the interplay of the imperial images of the Ottomans and their contemporary imperial rivals – the Mamluks and the Safavids, as reflected in Bidlīsī's Hasht Behisht.