Ahmet Hamdi Tanpınar'ın eserlerinde delilik: Foucault'cu bir yaklaşım
Madnes in the works of Ahmet Hamdi Tanpinar: A Foucauldian approach
Yazar: KADİR SÖNMEZ
Danışman: DOÇ. DR. SEYİT BATTAL UĞURLU
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Delilik = Madness ; Foucault, Michel = Foucault, Michel ; Roman = Novel ; Tanpınar, Ahmet Hamdi = Tanpınar, Ahmet Hamdi ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Yeni Türk edebiyatı = New Turkish literature

Özet:
Ahmet Hamdi Tanpınar; yazmış olduğu hikâye ve romanlarla, sonraki kuşaklara nitelikli eserler bırakmış; üzerinde tartışılacak fikirler inşa etmiştir. Tanpınar'ın hikâye ve romanlarında yoğun olarak işlediği meselelerden biri deliliktir. Fakat bu güne kadar Tanpınar'ın hikâye ve romanlarında aklın sınırlarını ihlal eden, deli ya da yarı deli denebilecek kişiler üzerine ayrıntılı bir çalışma yapılmamıştır. Bu nedenle bu tezde Tanpınar'ın hikâye ve romanlarında delilik konusu ele alınmıştır. Tezde Tanpınar'ın yaşadığı döneme kadarki deliliğin algılanış biçimleri tarihsel bir bakış açısıyla incelenmiş ve giriş bölümü buna ayrılmıştır. Birinci bölümde sanatın, Foucault'nun ve Tanpınar'ın delilikle ilişkisi hakkında bilgiler yer almıştır. İkinci bölümde ise Tanpınar'ın hikâye ve romanlarında ortaya koyduğu delilik algısının arkeolojisi yapılmıştır. İkinci bölümün teorik ve teknik alt yapısı Michel Foucault'nun Akıl Hastalığı ve Psikoloji (1954), Deliliğin Tarihi (1961), Kliniğin Doğuşu (1963),  Cinselliğin Tarihi (1966), Kelimeler ve Şeyler (1966), Bilginin Arkeolojisi (1969) ve Hapishanenin Doğuşu (1975) adlı eserlerine dayandırılmış ve bu bağlamda eleştirel, yakın metin okumaları yapılmıştır. Foucault ve Tanpınar'ın çalışmaları hakkında yazılmış tez, kitap ve makaleler bu bölümlerin ikinci materyal kategorisini oluşturmuştur. Dolayısıyla bu çalışmada Foucault'nun Deliliğin Tarihi adlı doktora tezinde yaptığı gibi Tanpınar'ın eserlerinde deliliğin bir arkeolojisi yapılmıştır. Sonuç olarak Tanpınar'ın eserlerinde deliliği kimi zaman şahsi ikbalini koruma, kimi zaman aklı anlatmakta bir araç olarak kullanma, çoğunlukla da kahramanlarının dilediğince şekillendirebileceği bir dünya kurabilme amacıyla kullandığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Ahmet Hamdi Tanpınar, Delilik, Michel Foucault, Tanpınar'ın Hikâyeciliği, Tanpınar'ın Romancılığı.

Abstract:
Ahmet Hamdi Tanpinar left quality works to the next generations with the stories and novels he wrote and built ideas to be discussed. One of the issues that Tanpınar extensively deals with in his stories and novels is madness. However, until today, no detailed study has been conducted on people who violate the limits of the mind, who can be called mad or semi-mad, in Tanpınar's stories and novels. Therefore, in this thesis, the subject of madness in Tanpınar's stories and novels is discussed. In the thesis, the perceptions of madness up to the period of Tanpınar's life are examined from a historical perspective and the introduction is devoted to this. In the first part, there is information about the relationship between art, Foucault, and Tanpınar with madness. In the second part, the archeology of the perception of madness revealed by Tanpınar in his stories and novels has been made. The theoretical and technical background of the second part has been based on Michel Foucault's works titled Akıl Hastalığı ve Psikoloji (1954), Deliliğin Tarihi (1961), Kliniğin Doğuşu (1963),  Cinselliğin Tarihi (1966), Kelimeler ve Şeyler (1966), Bil ginin Arkeolojisi (1969) and Hapishanenin Doğuşu (1975), and in this context, critical close text readings have been made. Thesis, books, and articles written about the works of Foucault and Tanpınar have formed the second material category of these sections. Therefore, in this study, archeology of madness has been made in Tanpınar's works, as Foucault did in his doctoral thesis called History of Madness. As a result, it has been determined that Tanpınar uses madness in his works sometimes to protect his personal fortune, sometimes to use it as a tool to explain the mind, and mostly to establish a world that his heroes can shape as they wish.

Keywords: Ahmet Hamdi Tanpınar, Madness, Michel Foucault, Tanpınar's Storytelling, Tanpınar's Novelism.