Ekmeklik buğday genotiplerinin orta anadolu sulu ve kuruşartlarında bazı verim ve kalite özelliklerinin belirlenmesi
Determination of some yield and quality properties ofbread wheat genotypes in central anatolian irrigated andrainfed conditions
Yazar: İBRAHİM ÇAKIR
Danışman: PROF. DR. ALİ TOPAL
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırma, Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü
deneme alanında, 2016-2017 yetiştirme periyodunda, tesadüf blokları deneme desenine
göre, 4 tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Yürütülen çalışma ile 13 adet ekmeklik buğday
genotipinin (4 çeşit ve 9 hat) Orta Anadolu sulu ve kuru şartlarında bazı verim ve kalite
özelliklerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada incelenen özellikler bakımından
yetiştirme ortamı, genotip, yetiştirme ortamı x genotip interaksiyonunda önemli
farklılıklar bulunmuştur. Elde edilen sonuçlara göre ortalama tane verimi kuru şartlarda
504.25 kg/da, sulu şartlarda 720.90 kg/da olarak belirlenirken, protein oranı kuru
şartlarda %14.59, sulu şartlarda %13.98 olarak belirlenmiştir. İncelenen diğer
özelliklerden kuru ve sulu şartlarda başaklanma süresi sırasıyla 187.01 ve 186.15 gün,
başaklanma erme süresi 45.11 ve 53.01 gün, bitki boyu 105.65 ve 109.41 cm, başak
uzunluğu 8.81 ve 8.90 cm, başakta tane sayısı 41.51 ve 45.59 adet, bin tane ağırlığı
41.57 ve 42.56 g, başakta tane ağırlığı 1.87 ve 2.19 g, hasat indeksi %35.46 ve %36.44,
üst boğum arası uzunluğu 50.93 ve 52.56 cm, başakta başakçık sayısı 18.32 ve 19.05
adet, metrekaredeki fertil başak sayısı 650.86 ve 677.59 adet olmuştur. Genotipler
arasında en yüksek tane verimi sulu şartlarda Ahmetağa (968.32 kg/da) çeşidinden
alınırken, kuru şartlarda ise Bayraktar 2000 (646.17 kg/da) çeşidinden alınmıştır.
Denemede en yüksek protein oranı hem sulu (%16.15), hem de kuru (%16.80) şartlarda
yerel bir çeşit olan Vanlı-1 den elde edilmiştir.
Bulgular genel olarak değerlendirildiğinde hem kuru hem de sulu şartlarda tane
verimi, 1000 tane ağırlığı ve protein oranı bakımından 051"C" hattının, yüksek proteinli
çeşit ıslahında da Vanlı-1'in genetik kaynak olarak kullanılabileceği görülmüştür.
Ayrıca yine sulu ve kuru şartlarda yüksek 1000 tane ağırlığına sahip olan 053"1" ve
052"2" hatlarının, iri taneli ekmeklik buğday çeşit ıslahı çalışmalarında gen kaynağı
olarak kullanılabileceği söylenebilir.

Abstract:
This study was carried out with 4 replications according to randomized block
design in the field of field study of Selcuk University Faculty of Agriculture,
Department of Field Crops. In this study, it was aimed to determine the yield and
quality characteristics of 13 bread wheat genotypes (4 varieties and 9 lines) in the
irrigated and dry conditions of Central Anatolia. In terms of the characteristics
examined in the study, significant differences were found in the cultivation
environment, genotype, cultivation environment x genotype interaction. According to
the obtained results, average grain yield was determined to be 504.25 kg / da in dry
conditions and 720.9 kg / da in irrigated conditions, while protein ratio was determined
as 14.59% in dry conditions and 13.98% in irrigated conditions. Other features
examined include irrigated and rainfed conditions respectively heading time is 187.01
and 186.15 days, spike dry-earning is 45.11 and 53.01 days, plant height 105.65 and
109.41 cm, spike length 8.81 and 8.90 cm, grain number per spike 41.51 and 45.59
pieces, thousand grain weight is 41.57 and 42.56 g, grain weight per spike 1.87 and 2.19
g, harvest index 35.46 and 36.44%, top peduncle length is 50.93 and 52.66 cm, spikelets
number pers pike is 18.32 and 19.05 pieces and the fertile spike number in the square
meter is 650.86 and 677.59 spike / m2 were determined. Among the genotypes, the
highest grain yield was taken from Ahmetağa (968.32 kg / da) cultivar in irrigated
conditions and in Bayraktar 2000 (646.17 kg / da) under rainfed conditions. In the
experiment, the highest protein content was obtained from Vanlı-1, which is a landrace
in both irrigated (16.15%) and rainfed (16.80%) conditions.
When the findings are evaluated in general, it was observed that can be used as a
genetic resource in breeding of varieties with high protein content of Vanlı-1 genotype,
in terms of grain yield, 1000 grain weight and protein content of 051"C" line, in the
conditions both dry and irrigated. In addition, it can be said that 053"1" and 052"2"
lines with high 1000 grain weight can be used as a gene source in the studies of
breeding of large grain bread wheat, in irrigated and dry conditions.