Aristoteles ve İbn Sînâ'da canlıların oluşumu üzerine
On the generation of animals in Aristotle and Avicenna
Yazar: AHMET GÖKSU
Danışman: PROF. DR. İHSAN FAZLIOĞLU
İstanbul Medeniyet Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Aristoteles = Aristotle ; Biyoloji = Biology ; Canlılar = Living things ; Embriyoloji = Embryology ; Üreme = Reproduction ; İbn Sina = Ibn Sina

Özet:
Aristoteles canlıları felsefi araştırmanın konusu kılarak ve canlılar üzerine çalışmalar
yaparak biyoloji bilimini teorik ve pratik olarak başlatmıştır. Canlıları farklı
boyutlarda incelediği çalışmaları ondan bize intikal eden mirasın dörtte birini
oluşturmasına rağmen biyolojik eserlerinin takipçileri tarafından çok çalışılmadığı
görülmektedir. Aristoteles'in canlılar üzerine yaptığı çalışmaların üçü, Canlılar
Üzerine Araştırmalar, Canlıların Parçaları Üzerine ve Canlıların Oluşumu Üzerine,
Arapçaya tek bir başlık altında ve tek bir kitap şeklinde Kitâbü'l-Ḥayevân olarak
çevrilmiştir. Aristoteles'in Kitâbü'l-Ḥayevân'ı Arapça literatürde bilinmesine ve
özellikle bazı kısımlarının sıkça kullanılmasına rağmen İbn Sînâ'nın onun tamamını
şerh etmesine kadar kapsamlı bir şerhi mevcut değildir. İbn Sînâ, Kitâbü'ş-Şifâ'nın
et-Tabîʻiyyât bölümünün sekizinci fenninde Kitâbü'l-Ḥayevân'ı ele alır. Fakat bu ele
alış salt bir özetlemenin ötesinde, Aristoteles'i zamanının tıbbi, biyolojik bilgisi ile
güncelleyen bir mahiyettedir. Bahsi geçen güncelleme Kitâbü'l-Ḥayevân'ın 15-19
makaleleri arasında özellikle Canlıların Oluşumu Üzerine kısmında yoğunlaşmıştır.
Tarihî ve felsefi önemine binaen seçilen bu metin mevcut edisyonu üzerinden
Türkçeye çevrilmiş, Aristoteles ile mukayeseli bir biçimde felsefi-bilimsel
incelemesi yapılmıştır. Görülmüştür ki İbn Sînâ bu güncelleştirme işlemi sırasında,
Aristotelesçi doğa felsefesinin temel tezlerini büyük ölçüde devam ettirmiştir.
Bununla beraber Aristoteles'in metninde sıkça karşılaşılan metafiziksel tartışmalar
İbn Sînâ tarafından metnin gündemine alınmamıştır.
Anahtar Kelimeler: Aristoteles, İbn Sînâ, Kitâbü'l-Ḥayevân, Canlıların Oluşumu
Üzerine, Biyoloji, Embriyoloji, Üreme, Biyoloji Tarihi, Biyoloji Felsefesi.

Abstract:
Aristotle established the science of biology theoretically and practically by making
living things the subject of philosophical research and by working on living things. It
is seen that his biological works were not studied much by his followers, although his
studies in which he examined living things in different dimensions constitute onefourth of the heritage passed down to us from him. Three of Aristotle's studies on
living things, Inquiries on Animals, On the Parts of Animals and On the Generation
of Animals, have been translated into Arabic under a single title and in a single book
as Kitâbü'l-Ḥayevân. Although Aristotle's Kitâbü'l-Ḥayevân is known in Arabic
literature and especially some parts of it are frequently used, there is no
comprehensive commentary until Avicenna's annotation of it in its entirety. Ibn Sînâ
deals with Kitâbü'l-Ḥayevân in the eighth science of the et-Tabîʻiyyât section of
Kitâbü'ş-Şifâ. However, this approach is beyond a mere summary and updates
Aristotle with the medical and biological knowledge of his time. The aforementioned
update focused especially on the On the Generation of Animals, among the articles
15-19 of Kitâbü'l-Ḥayevân. This text, which was chosen due to its historical and
philosophical importance, was translated into Turkish through its current edition, and
a philosophical-scientific analysis was made in comparison with Aristotle. It has
been seen that Avicenna largely continued the basic theses of Aristotelian natural
philosophy during this update process. However, metaphysical discussions
frequently encountered in Aristotle's text were not included in the agenda of the text
by Avicenna.
Key Words: Aristotle, Avicenna, Kitâbü'l-Ḥayevân, On the Generation of Animals,
Biology, Embryology, Reproduction, History of Biology, Philosophy of Biology.