Otizm spektrum bozukluğu olan çocuk ebeveynlerinin algıladıkları aile işlevselliklerinin incelenmesi
Examination of family functionality perceived by the parents of children with autism spectrum disorder
Yazar: DUYGU ALKAŞI
Danışman: DOÇ. DR. VEYSEL AKSOY
Anadolu Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Erken Çocuklukta Özel Eğitim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aile işlevleri = Family functions ; Ana-baba algısı = Parents perception ; Ebeveynler = Parents ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder ; Özel eğitim = Special education ; Özel eğitime muhtaç çocuklar = Handicapped children who need special education

Özet:
Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB),  son dönemlerde yaygın olan ve doğumdan itibaren ilk üç yılda belirtilerinin gözlenmeye başladığı bir nörogelişimsel bozukluk olarak ifade edilmektedir. OSB olan çocukların değerlendirilmesi ve yapılacak müdahalelere karar verebilmek için başta çocuğun yaşadığı aile içerisindeki dinamikler olmak üzere çevresel koşulların titizlikle incelenmesi gerekmektedir. Bu araştırmada OSB olan 3-8 yaş arası çocukların ebeveynlerinin algıladıkları aile işlevselliği düzeyi çocukların OSB'ye ilişkin destek gereksinimi düzeyine göre incelenmiştir. Aynı zamanda çocuğun cinsiyetinin, yaşının, ebeveynin eğitim durumu, yaş ve gelir düzeyi gibi özelliklerinin de ebeveynlerin algıladıkları aile işlevselliği düzeyleri üzerinde fark yaratıp yaratmadığı araştırılmıştır. Araştırmaya, Türkiye'nin İstanbul ve Eskişehir illerinde özel eğitim merkezlerinde hizmet alan OSB tanısı almış çocuklar ve onların anne ve babaları katılmıştır. Çalışmaya toplam 68 ebeveyn katılmıştır. Çalışmaya dahil edilen katılımcıların 15'i (%22.1) kız çocuk ebeveyni, 53'ü (%77.9) erkek çocuk ebeveynidir. Araştırmada, veri toplama aracı olarak "Kişisel Bilgi Formu", çocukların OSB davranış derecesini ölçmek için "Uyarlanmış Otizm Davranış Kontrol Listesi (U-ODKL)" , ebeveynlerin aile işlevselliğini ölçmek için "Aile Değerlendirme Ölçeği (ADÖ)" kullanılmıştır. Verilerin analizi sonucunda Aile İşlevselliği (ADÖ puanları) düzeyindeki toplam değişim % 12,9 oranında OSB davranış derecesi tarafından açıklanmaktadır (R2=0,129). OSB'den etkilenme derecesindeki artış aile işlevselliğinin bozulma düzeyini arttırmaktadır. Başka bir deyişle OSB olan çocukların OSB'den etkilenme derecesinin aile işlevselliğini yordadığı belirlenmiştir. Bulguların literatürdeki daha önceden yapılan araştırmalar tarafından desteklendiği görülmektedir. Özellikle aile işlevselliği ile doğrudan ilişkili olan "stres, depresyon, kaygı vb." psikolojik değişkenlerin çalışıldığı araştırmaların sonuçları ile benzer sonuçlar göstermektedir.

Abstract:
Autism Spectrum Disorder (ASD) is expressed as a neurodevelopmental disorder that is common in recent years and its symptoms begin to be observed in the first three years from birth. In order to evaluate children with ASD and to decide on the interventions, environmental conditions, especially the dynamics in the family where the child lives, should be carefully examined. In this study, the perceived family functioning level of the parents of children aged 3-8 years with ASD was examined according to the level of support needs of the children for ASD. At the same time, it was investigated whether the characteristics of the child's gender, age, parent's educational status, age, income level make a difference on the level of family functionality perceived by the parents. Children diagnosed with ASD and their parents, who receive service in special education centers in the provinces of Istanbul and Eskişehir in Turkey, participated in the study. A total of 68 parents participated in the study. Of the participants included in the study, 15 (22,1%) were parents of girls and 53 (77,9%) were parents of boys. In the study, "Sociodemographic Information Form" was used as a data collection tool, "Modified Autism Behavior Checklist (M-ABC)" was used to measure children's ASD behavior level, and " Family Assessment Device" (FAD)" was used to measure family functionality of parents. As a result of the analysis of the data, the total change in the level of Family Functioning (FAD scores) is explained by the degree of autism behavior at a rate of 12.9% (R2=0,129). The increase in the degree of being affected by autism increases the level of deterioration of family functionality. In other words, it was determined that the severity of autism in children with ASD predicted family functionality. The findings seem to be supported by previous studies in the literature. Especially "stress, depression, anxiety, etc." which are directly related to family functionality. It shows similar results with the results of studies in which psychological variables are studied.