Lukaşenko dönemi Belarus iç siyaseti ve muhalif hareketler
Belarusian domestic politics during the Lukashenko's term and opposition movements
Yazar: NAİRA IRISKELDİEVA
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MURAT BÜRKAN SERBEST
Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Belarus, Avrupa'da son otoriter devlet olarak nitelendirilmektedir. 1991 yılında Sovyetler Birliği'nin dağılması ile bağımsızlığına kavuşan Belarus, diğer post-Sovyet devletler gibi demokratikleşme sürecine 1990'ların başında başlamıştır. Demokratikleşme sürecinin gerçekleşmesi için birtakım koşulların varlığı zorunludur. Ayrıca yapısal olarak siyasi, ekonomik ve sosyal gereklilikler mevcut olmalıdır. Geçiş dönemi sayılabilecek dönemde Belarus liderliği, demokratik koşulların geliştirilmesine dönük kararları hayata geçirmemiştir. Tersine alınan kararlar ülkede otoriter başkancı rejimi geliştirmiştir.
1994 yılında devlet başkanı olarak seçilen Aleksandr Lukaşenko iktidara geldiği zaman itibariyle gücünü pekiştirmek için birtakım faaliyetler gerçekleştirmiştir. 1996 yılında Lukaşenko'nun girişimi ile gerçekleştirilen referandumla Anayasa'ya değişiklikler getirilmiştir. Yapılan değişiklikler, devlet başkanının gücünü artırmış ve Belarus'un demokrasiden uzak rejim benimsemesine yol açmıştır. Bunun dışında, Lukaşenko, ülkede piyasa ekonomisine geçişi sağlamadan ekonomi üzerindeki kontrolü devletin elinde bırakmıştır. Demokratikleşme bağlamında gerçekleştirilmesi gereken reformlar yapılmamıştır. Bu da ilerleyen zamanda Belarus'un gelişmesinde belirleyici faktörlerden olmuştur.
1991 yılından itibaren günümüze kadar Belarus'ta belirli dönemlerde farklı muhalif hareketler faaliyette bulunmuş ve kısıtlı derecede olsa da ülkenin iç siyasetinde etkisini göstermiştir. Bununla birlikte, ülkede oluşan siyasi, ekonomik ve sosyal düzene bağlı olarak hiçbiri iktidara karşı yeterince güçlü olamamıştır. Muhalefetin başarısızlığı, birçok nedene bağlı olmaktadır. Bu bağlamda, piyasa ekonomisine geçişin gerçekleşmemesi ve ardından ülkede orta sınıfın oluşmaması yüksek derecede önem taşımaktadır. Ayrıca Belarus ulusal kimliğinin zayıflığı ve Sovyet yönelimli olması demokratikleşme bakımından belirleyici faktörlerden biri olarak ortaya çıkmaktadır.
vi
Çalışma, "Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra ülkenin siyasi, ekonomik ve sosyal durumunu göz önünde bulundurarak Belarus'un demokratikleşme sürecine hangi engeller bulunmaktadır?" sorusuna cevaplamayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, birinci bölümde demokrasi kavramı, demokrasinin unsurları ve faktörleri ve post-Sovyet ülkelerde gerçekleşen demokratikleşme süreci ele alınmıştır. Ardından Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra Belarus'ta yer alan gelişmeler, Luakşenko'nun iktidara gelişi ve ülkedeki demokratikleşme süreci incelenmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde Belarus'un demokratikleşmesine siyasi, ekonomik ve sosyal düzenin getirdiği engeller incelenmiş ve ortaya çıkan muhalif hareketlerin başarısızlığının nedenleri araştırılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Belarus, Sovyetler Birliği, Demokratikleşme Süreci, Aleksandr Lukaşenko, Muhalif Hareketler.

Abstract:
Belarus is characterized as the last authoritarian state in Europe. Having gained its independence with the dissolution of the Soviet Union in 1991, Belarus, like other post-Soviet states, began the democratization process in the early 1990s. The existence of several conditions is mandatory for the democratization process to take place. In addition, structurally, political, economic, and social requirements should be present. During the transition period, the Belarusian leadership did not implement decisions aimed at improving democratic conditions. The decisions taken on the contrary have developed an authoritarian presidential regime in the country.
Alexander Lukashenko, who was elected as the head of state in 1994, has carried out a number of activities to consolidate his power. Amendments were introduced to the Constitution by a referendum held on Lukashenko's initiative in 1996. The changes made increased the power of the head of state and led to the fact that Belarus adopted a regime far from democracy. Apart from that, Lukashenko left control over the economy in the hands of the state, without ensuring the transition to a market economy in the country. The reforms that should have been carried out in the context of democratization have not been realized. This, in turn, became the decisive factor in the development of Belarus in the following time.
Since 1991, different opposition movements have been active in Belarus for certain periods until today and have shown their influence on the internal politics of the country, albeit to a limited extent. However, due to the political, economic, and social order formed in the country, none of them could be strong enough against the government. The failure of the opposition depends on many reasons. In this context, it is of high importance that the transition to a market economy did not take place, and then the middle class did not emerge in the country. In addition, the weakness of the Belarusian national
x
identity and its Soviet orientation are emerging as one of the decisive factors in terms of democratization.
The study aims to answer the question "What obstacles exist to the democratization process of Belarus, taking into account the political, economic, and social situation of the country after the collapse of the Soviet Union?" In this context, the concept of democracy, the elements, and factors of democracy, and the democratization process taking place in post-Soviet countries are discussed in the first chapter. Then, the developments in Belarus after the collapse of the Soviet Union, Lukashenko's coming to power and the democratization process in the country were examined. In the third part of the study, the obstacles imposed by the political, economic, and social order on the democratization of Belarus were examined and the reasons for the failure of the emerging opposition movements were investigated.
Keywords: Belarus, the Soviet Union, the Democratization Process, Alexander Lukashenko, Opposition Movements.