Türkiye'de 1960-2002 yılları arasında meydana gelen gıda kaynaklı olabilecek hastalıklar: Devlet İstatistik Enstitüsü kayıtları
Occurance of foodborne related diseases in Turkiye between 1960-2002: Turkish Statistical Institute records
Yazar: ESMEHAN DURGAÇ
Danışman: DOÇ.DR. GÜLSÜN AKDEMİR EVRENDİLEK
Mustafa Kemal Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Gıda Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Gıda Mühendisliği = Food Engineering ; Halk Sağlığı = Public Health ; Mikrobiyoloji = Microbiology

Özet:
TÜRKİYE'DE 1960-2002 YILLARI ARASINDA MEYDANA GELENGIDA KAYNAKLI OLABİLECEK HASTALIKLAR: DEVLETİSTATİSTİK ENSTİTÜSÜ KAYITLARIEsmehan DURGAÇGı kaynaklı hastalıda klar/salgı nlar ölümlere ve ekonomik kayı plara yol açmasınedeniyle önemli bir toplum sorunu haline gelmiÃ¾tir. Bu nedenle özellikle geliÃ¾miÃ¾ ülkelerdegı kaynaklı hastalıda kları oranı ve yol açtı kayın Ã°ı plar titizlikle incelenmektedir. Ülkemizdegı kaynaklı hastalıda klar, bu hastalıklara ait hasta raporları ve ölüm vakaları ile ilgili olaraktutulan kayı mevcuttur, fakat bu kayı sadece yı bazıtlar tlar l nda tutulmaktadı Bu nedenle sözr.konusu kayı n her 10 veya 25 yı k sürelerde eÃ°ilimleri belirlemediÃ°i ve saÃ°lı envantertları llı klıçalıÃ¾maları yapı lmadı için uzun dönemde gı kaynaklı olabilecek hastalıÃ°ı da kları eÃ°ilimininnne olduÃ°u, artı azalmadı , veya risk oluÃ¾turan yeni mikroorganizmaları tespiti konusundap Ã°ı nveriler mevcut deÃ°ildir. Bu nedenle bu çalı Ã¾ma kapsamı nda Türkiye'de gı kaynaklıdaolabilecek hastalı klardan kolera, tifo, paratifo ve diÃ°er Salmonella enfeksiyonları basilli ,dizanteri, menenjlerin ve merkezi sinir sisteminin tüberkilozu (MMST), Ã¾arbon, difteri, diÃ°ervirüs hastalı kları enterit ve diyare, veba, brusella, streptokoklu anjin ve kı l, meningokoksik, zıenfeksiyonu, diÃ°er bakteri hastalı kları enfeksiyöz hepatit, bütün diÃ°er enfeksiyon ve parazit,hastalıkları, menenjit ve vitaminsizlikler ve diÃ°er beslenme yetersizliÃ°i, gibi hastalı kların1960-2002 yı lları arası ndaki kayı nı nüfus artı na baÃ°lı olarak incelenmesitları n Ã¾ıamaçlanmaktadı Söz konusu hastalır. klar cinsiyet (kadı erkek ve toplam) ve yaÃ¾ (<1 (0n,yaÃ¾), 1-4, 5-14, 25-34, 35-44, 45-54, 55-64, 65-74 ve 75< (75 yaÃ¾ üzeri)) olarak kategorizeedilmiÃ¾tir. Elde edilen veriler hastalı kları görülme oranların nda meningokoksik enfeksiyon,tifo, MMST, diÃ°er bakteri hastalı kları brusella, streptokoklu anjin ve kı l, diÃ°er virüs, zıhastalıkları paratifo ve diÃ°er salmonella enfeksiyonları kolera, vitaminsizlikler ve beslenme, ,yetersizliÃ°i, veba, ve Ã¾arbonda kadı ve erkeklerde fark olmadı nı (P>0.05); basilli dizanteri,n Ã°ımeningokoksik enfeksiyon, diÃ°er bakteri hastalı kları diÃ°er virüs hastalı, kları diÃ°er bütün,enfeksiyon ve parazit hastalı klarında kadı nlarda ve erkeklerde; streptokoklu anjin ve kı lda zıise sadece kadı nlarda sı r yaÃ¾ grubunda genel olarak hastalıfı kları görülme oranı diÃ°er yaÃ¾n ngrupları göre daha fazla olduÃ°unu göstermiÃ¾tir (P? 0.05). Zaman serisi verilerine görenadizanteri, enterit diyare, difteri, streptokoklu anjin ve kı l, diÃ°er bakteri hastalızı kları diÃ°er,bütün enfeksiyon ve parazit hastalı kları menenjit, ve vitaminsizlikler ve diÃ°er beslenme,yetersizliklerinde genel olarak bir azalma gözlenirken tifo, paratifo, Ã¾arbon, brusella,menengoksit enfeksiyon, enfeksiyöz hepatit, ve diÃ°er virüs hastalı klarında genel olarak birartı gözlenmiÃ¾tir. Kolera, MMST ve veba hastalıÃ¾ kları nda genel olarak bir artı veya azalmaÃ¾söz konusu deÃ°ildir.Anahtar sözcükler: gıda kaynaklı olabilecek hastalıklar, ölüm oranı, hastalanma oranı,Türkiye

Abstract:
OCCURANCE OF FOODBORNE RELATED DISEASES IN TURKIYEBETWEEN 1960-2002: TURKISH STATISTICAL INSTITUTERECORDSEsmehan DURGAÇFoodborne related diseases/outbreaks are important public health problem causingmorbidity and economical loss in many countries. Therefore, especially in developedcountries, occurance of foodborne related disease incidents are carefully inspected andreported. In Turkey, these incidents, their mortality and morbidity rates are recorded only asannual reports. Due to lack of long term evaluations of the foodborne related diseases, theiroccurrence rate in 10 or 25-year period to determine their trends, whether numbers ofoutbreaks are increased or decreased and emerging foodborne diseases are not determined.Therefore the aim of the study is to determine the occurance of the foodborne related diseasessuch as cholera, typhoid, paratyphoid and other Salmonellae infections, dysenteries caused byBacillus spp, meneng and the central nervous system tuberculosis (tuberculosis meningitis,CNS), anthrax, diphtheria, other virus infections, enteritidis diarrhea, plague, brucellosis,streptococcal angina and scarlatina, meningitis infections, other bacterial infections, infectioushepatitis, all other infections and parasite diseases, menengitis, and vitamin and other nutritiondeficiencies between 1960 and 2002 to determine the trends of the each disease in parallel toincrease in population in Turkey. Occurance of the diseases were categorized as gender (male,female and total) and age (<1 (0 age), 1-4, 5-14, 25-34, 35-44, 45-54, 55-64, 65-74 ve 75<(over 75)). No significant difference was detected between male and female subjects in theoccurance of meningitis infections, typhoid, CNS, other bacterial infections, brucellosis,streptococcal angina and scarlatina, other virus infections, paratyphoid and other Salmonellaeinfections, cholera, vitamin and other nutrition deficiencies, plague, and anthrax (P>0.05).Disease occurance rate in zero age group for both male and female subjects for dysenteriescaused by Bacillus spp and amebiasis, meningitis infection, other bacterial infections, othervirus infections, all other infections and parasite diseases and just for female subjects forstreptococcal angina and scarlatina were higher than that of other age groups (P?0.05).According to time series analyses there was a decrease in the occurance rate of dysenteriescaused by Bacillus spp, enteritidis diarrhea, dipteria, streptococcal angina and scarlatina, otherbacterial infections, all other infections and parasite diseases, meningitis, vitamin and othernutrition deficiencies. However, the occurance rate of typhoid, paratyphoid, anthrax,brucellosis, meningitis infection, infectious hepatitis, virus caused infections were increased.No increase or decrease were detected for cholera, CNS and plogue.Key words: foodborne related diseases, mortality rate, morbidity rate, Türkiye