Rus ve Türk edebiyatlarında beden politikaları (1900-1940)
Body politics in Russian and Turkish literatures (1900-1940)
Yazar: DUYGU ÖZAKIN
Danışman: PROF. DR. HÜLYA ARGUNŞAH
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Rus Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Rus Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Batı Dilleri ve Edebiyatı = Western Linguistics and Literature ; Karşılaştırmalı Edebiyat = Comparative Literature ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Beden sosyolojisi = Body sociology ; Cinsel kimlik = Gender identity ; Edebiyat sosyolojisi = Literature sociology ; Karşılaştırmalı edebiyat = Comparative literature ; Kimlik oluşumu = Identity construction ; Rus edebiyatı = Russian literature ; Sosyoekonomik dönüşüm = Socio-economic transformation ; Türk edebiyatı = Turkish literature

Özet:
Rus ve Türk Edebiyatlarında Beden Politikaları adlı bu tezin konusu, 1900-1940 yılları arasındaki toplumsal dönüşümlerin, kimlik inşasıyla eş zamanlı olarak beden politikalarına etkisi ve bu durumun dönem edebiyatına yansımasıdır. Tez çalışması, iktidarların bedenler üzerinde tahakküm kurmak yoluyla, kitlelerin fiziksel gücünden faydalanmaya ve onları tektipleştirerek itaatkâr kılmaya yönelik uygulamalarını ifade eden beden politikalarını, Rus ve Türk edebiyatından seçilen eserler yoluyla incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, edebiyat sosyolojisi ve karşılaştırmalı edebiyatın çözümleme yöntemlerinden faydalanılmıştır.
Çalışma, üç ana bölümden oluşmaktadır. 'Tarih Boyunca Beden Kavramına Bakış' başlığını taşıyan ilk bölümde, insan bedenine müdahalenin politik dayanaklarını anlayabilmek için, bedeni kontrol altına alarak toplumu dönüştürme fikrini besleyen tarihi olaylardan yola çıkılmıştır. Bu bölümde, tarih boyunca beden kavramına bakışın nasıl şekillendiğini açıklamak üzere, süreç 'Antikçağ: Güçlü ve Estetik Beden, Ortaçağ: Günahkâr Beden, Aydınlanma ve Sanayi Devriminden Modernizme: Makine Beden ve Postmodernizm: Tüketici Beden' başlıkları altında dört döneme bölünerek incelenmiştir. 
Çalışmanın 'Edebiyatta Beden Politikalarına İlişkin Temalar' başlığını taşıyan ikinci bölümünde, Rus ve Türk edebiyatlarında, 1900-1940 yılları arasında, 20. yüzyıl başından İkinci Dünya Savaşı'na dek geçen kırk yıllık süreçte verilen sekiz eser çözümlenmiştir. Rus ve Türk edebiyatlarından seçilen sekiz ana eser, basım yıllarına göre İvan Bunin'in Köy (1910), Yevgeni Zamyatin'in Biz (1911), Fyodor Gladkov'un Çimento (1924), Mihail Bulgakov'un Köpek Kalbi (1925), Halide Edib Adıvar'ın Sinekli Bakkal (1935) ve Tatarcık (1939), Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun Yaban (1932) ve Ankara (1934) adlı eserleridir.
Çalışmanın 'Bedeni Okumak: Karşılaştırma ve Metinlerarası İlişkiler' başlığını taşıyan son bölümünde, Rus ve Türk edebiyatlarında beden algısının, karşılaştırmalı bir tarihini ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu bölümde, çözümlemede ana eser olarak yer almayan eserlere de değinilmiş ve metinlerarası ilişkiler kurulmuştur. Ayrıca son bölümde, incelenen eserlerden yola çıkılarak, beden politikalarının güncel uygulama alanlarına uzanılmıştır.

 
Anahtar sözcükler: beden politikaları, toplumsal cinsiyet, kimlik inşası, karşılaştırmalı edebiyat, 20. yüzyıl Rus edebiyatı, 20. yüzyıl Türk edebiyatı.

Abstract:
The subject of the thesis entitled 'Body Politics in Russian and Turkish Literatures' is influence on body politics of the social transformations between 1900-1940 simultaneously with the identity construction and its reflection to literature. The thesis aims to examine body politics that means the applications of the powers to dominate the bodies, to utilize the physical power of the masses and to make them obedient by stereotyping through texts selected from Russian and Turkish literatures. In the study, analysis methods of sociology of literature and comparative literature are used.
The study consists of three main parts. In the first chapter, entitled 'Looking at the Concept of Body Throughout History', in order to understand the political bases of intervention in the human body, historical events that feed the idea of transforming society by controlling the body are examined. In order to explain how the view of body concept has been shaped throughout history, the process is divided into four periods: 'Antiquity: Strong and Aesthetic Body, Medieval Ages: Sinful Body, From Enlightenment and Industrial Revolution to Modernism: Body-Machine and Postmodernism: Consumer Body'
In the second part of the study entitled 'Themes on Body Politics in Literature' eight works from Russian and Turkish literature, from 1900 to 1940, from the beginning of the 20th century to the Second World War were analyzed. Eight main literary texts selected from Russian and Turkish literatures, according to the years of publishing are: Ivan Bunin's The Village (1910), Yevgeni Zamyatin's We (1911), Fyodor Gladkov's Cement (1924), Mihail Bulgakov's Heart of a Dog (1925), Halide Edib Adıvar's The Clown and His Daughter (1935) and Tatarcık (1939), Yakup Kadri Karaosmanoğlu's The Stranger (1932) and Ankara (1934).
In the last part of the study, entitled 'Reading Body: Comparison and Intertextual Relations', it was aimed to reveal a comparative history of body perception in Russian and Turkish literatures. In this chapter, the texts which are not included as main works in the analysis are mentioned and intercultural relations are established. Moreover, in the last chapter, arguments were extended to the current application areas of body politics.


Key words: body politics, gender, identitiy construction, comparative literature, 20th century Russian literature, 20th century Turkish literature.