İhtiyari tahakkukların faaliyet raporu okunabilirliği üzerine etkisi: BİST üzerine uygulamalı bir çalışma
The effect of discretionary accruals on annual report readability: An empirical study on BIST
Yazar: MUHAMMET EMRE DİRİ
Danışman: PROF. DR. TURGUT ÇÜRÜK
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
İhtiyari tahakkuklar, doğaları gereği esnek bir karakteristiğe sahiptir. Bu
esneklik, ihtiyari tahakkukların firma yönetimlerince kâr manipülasyonunda
kullanılmalarına imkân vermektedir. Kâr yönetimi ise, uygulandığı takdirde yönetimin
gizlemeyi tercih edeceği bir davranıştır. Nitekim yönetimler, firmayla ilgili olumlu
haberleri duyurmayı ön plana koyarken olumsuz haberleri daha karmaşık biçimde
aktararak gizleyebilirler (Moffitt ve Burns, 2009, s. 400). Bu bağlamda, kâr yönetimi
uygulamalarının finansal sunum ve açıklamalarda okunabilirlik düzeyini etkilemesi
rasyonel bir beklentidir. Finansal sunum ve açıklamalar arasında en önemli
dokümanlardan birisi ise faaliyet raporlarıdır.
Literatürde, ihtiyari tahakkukların faaliyet raporu okunabilirliği üzerine etkisini
araştıran çeşitli çalışmalar bulunmaktadır. Ajina, Laouiti ve Msolli (2016), Lo, Ramos
ve Rogo (2017) ve Cheng, Zhao, Xu ve Gong (2018), çalışmalarında kârını yöneten
firmaların faaliyet raporlarında okunabilirliğin daha az olduğunu tespit etmişlerdir.
Sırasıyla Fransa, ABD ve Çin'de yürütülmüş olan bu çalışmalara karşın Türkiye
örnekleminde söz konusu ilişkiyi araştıran herhangi bir çalışma tespit edilememiştir. Bu
çalışmanın amacı, ihtiyari tahakkukların faaliyet raporu okunabilirliği üzerine etkisini
Türkiye örnekleminde araştırmaktır.
Çalışmada, BIST'te işlem gören 54 firmanın 2012-2021 faaliyet dönemleri
firma-yıl verileri kullanılmıştır. İhtiyari tahakkuklar, Düzeltilmiş Jones (1995) modeli
ve Jones (1991) modeli ile tahmin edilmiştir. Faaliyet raporu okunabilirliği ise Fog
(1952) endeksi ve Flesch-Kincaid (1975) endeksi ile ölçülmüştür. Yürütülen panel
regresyon analizi neticesinde, ihtiyari tahakkuklar ile faaliyet raporu okunabilirliği
arasında anlamlı ve pozitif yönlü bir ilişki tespit edilmiştir. Literatür ile tutarlı olarak
elde edilen bu sonuca göre, faaliyet raporu okunabilirliği kâr yönetiminin bir göstergesi
olarak değerlendirilebilir.

Abstract:
Discretionary accruals inherently have flexible characteristic. This flexibility
enables discretionary accruals to be used for earnings manipulation by firm
managements. However, earnings management is such behaviour that managers would
prefer to obfuscate. In fact, managements may obfuscate bad news by narrating them
more complex style while they put forward to disclose good news (Moffitt and Burns,
2009, p. 400). Thus, it can be expected that earnings management may affect readability
of financial disclosures. Annual reports are among the most important documents where
financial information is disclosed.
There are several studies that examine the effect of discretionary accruals on
annual report readability. The results of studies by Ajina et al. (2016), Lo et al. (2017)
and Cheng et al. (2018) suggest that firms that have managed their earnings have less
readable annual reports. However, these studies are conducted in France, USA and
China respectively and any study that examines such relationship in Turkey could not
be reached. The aim of this study is to examine the effect of discretionary accruals on
annual report readability in Turkey.
In this study, sample used in the analysis consists of 54 BIST firms' firm-year
observations between 2012-2021 periods. Discretionary accruals are estimated both
Modified Jones (1995) model and Jones (1991) model. Fog (1952) index and FleschKincaid (1975) index are used for readability measurement. In consequence of panel
regression analysis, it is found a significant and positive relationship between
discretionary accruals and annual report readability. Consistent with existing literature,
annual report readability can be considered as an indicator of earnings management.