Okul eğitimi yoluyla Avrupa Birliği vatandaşlığı
European Union citizenship through school education
Yazar: FARUK TÜRK
Danışman: DOÇ. DR. MUHARREM GÜRKAYNAK
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Avrupa Çalışmaları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Avrupa vatandaşlığı = European citizenship ; Vatandaşlık = Citizenship ; Vatandaşlık eğitimi = Citizenship education

Özet:
Vatandaşlık kısaca devlet benzeri siyasi kurum veya kuruluşların üyesi olmak şeklinde tanımlanabilir. Tarihte ilk bulgularına eski Yunan şehir devletlerinde rastlanan vatandaşlık, anayasal olarak ilk defa Roma Devletinde karşımıza çıkmaktadır. Ulus devletlerin önem kazanmasıyla daha önemli hale gelen ulusal vatandaşlık, Fransız İhtilali sonrası İnsan Hakları kavramı ile desteklenmiştir. Reform, Sanayileşme, Demokrasi, Küreselleşme, Dijitalleşme, Uluslararası Ticaret ve Göç gibi olay ve olgular vatandaşlık kavramına farklı boyutlar kazandırmıştır. Günümüzde tüm devletler bireylerin vatandaşlıktan kaynaklanan hak ve görevlerini anayasalarında belirlemiş ve mutlaka okul eğitiminde vatandaşlık hak ve sorumluluklarını öğrencilere aktarmaktadır. Hak ve sorumluluklarını bilen iyi vatandaşlardan oluşan toplumların her alanda daha çok gelişeceği ve kalkınacağı düşünülmektedir. 
II. Dünya Savaşı sonrası Avrupa'da olası savaşları engellemek üzere savaşın en kuvvetli nedeni olacak kömür ve çeliğin üretim ve ticaretinin kontrol edilmesi amacıyla başlatılan Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT), II. Dünya Savaşına kadar yaşanan tahribatın sonraki dönemde tekrar yaşanmasını engellemiş ve Soğuk Savaş'ın ardından ortaya çıkan fiili durum nedeniyle yapılan Maastricht Antlaşması ile Avrupa Birliği (AB) adını almıştır. Bu antlaşma ile Avrupa Birliği üyesi ülke vatandaşları aynı zamanda Birlik vatandaşlığı statüsüne sahip olmuşlardır. Birlik vatandaşlığı ulusal vatandaşlık yerine geçen bir kavram olmayıp, ulusal vatandaşlığa ek olarak bireylere bazı bireysel, sosyal, siyasi ve ekonomik haklar kazandırmaktadır. Avrupa Birliği'nin ulusüstü bir yapı olarak başarısı ve gelişmesi Birlik vatandaşlarının hak ve sorumluluklarını tam olarak kavramaları ve bu ulusüstü vatandaşlığı benimsemeleri ile mümkün olacaktır. Kavramsal olarak ilk defa Maastricht Antlaşmasında yer alan AB vatandaşlığı esasen bu antlaşmadan önce yapılan diğer antlaşmalarda da Topluluk vatandaşlarına bazı haklar tanımaktaydı. Maastricht Antlaşması sonrası Birlik vatandaşlığı ve vatandaşların sahip oldukları haklar daha sonra yapılan zirve ve antlaşmalarla daha da geliştirilmiştir. 
Avrupa Birliği, kurum ve komisyonlarının faaliyetlerini değerlendirmek üzere düzenli olarak raporlar düzenlemekte ve anketler yapmaktadır. Avrupa Birliği vatandaşlığının Birlik vatandaşlarınca öğrenilmesi ve farkındalığı konusu da bu raporlara ve anketlere konu olmaktadır. Birlik vatandaşlığının tesisinden sonra yapılan anket ve yayınlanan raporlarda istenilen algı düzeyinin yakalanamaması nedeniyle, AB Komisyonu farklı uygulamalarla AB vatandaşlığı farkındalığı ve bilinç düzeyini arttırmaya çalışmaktadır. En son Mart 2016'da yayınlanan Flash Eurobarometer anketine göre AB vatandaşlığının tesisinin üzerinden geçen yirmi beş yıla rağmen AB vatandaşlığı farkındalık düzeyi hala istenilen seviyede değildir. Bu anketler genel olarak incelendiğinde AB vatandaşlığı farkındalığı konusunda en düşük seviyeye sahip yaş grubu 15-24 yaş grubu gençlerdir. Yine Komisyon ve diğer organlarca başlatılan AB vatandaşlığı farkındalığı çalışmaları daha çok yetişkinlere yöneliktir. Avrupa Birliği kurumlarının okul eğitimi döneminde çağdaş vatandaşlık ve demokratik vatandaşlığın benimsetilmesi ile alakalı teşvikleri söz konusudur. Ancak özel olarak AB kurumsal yapısı, tarihçesi, vatandaşlığı, hak ve sorumluluklarının okul eğitimine yansıtılması ile ilgili herhangi bir çalışması yoktur. Üye devletlerden bazıları kendi inisiyatifleri ile AB vatandaşlığına özel konulara okul eğitiminde yer vermektedir.   
Bu çalışma ulusüstü tesis edilen Avrupa vatandaşlığı bilincinin yaygınlaştırılması sürecinde eğitimin çok önemli olduğu ve bu eğitim konusunda en fazla önem verilmesi gereken konunun okul eğitimi olması gerektiğine ilişkindir. Bunun için öncelikle vatandaşlık kavramının evrimi, türleri ve özellikle ulusüstü AB vatandaşlığı kavramının gelişimi incelenmiştir. Daha sonra vatandaşlığın okul eğitimi yoluyla bilgilendirilmesi ile alakalı uygulamaların farklı ülkelerde başarı düzeyi incelenmiştir. AB vatandaşlığı farkındalığının yaygınlaştırılmaması durumunda AB ve vatandaşlığına karşı tehditler nedeniyle AB düzeyinde yaşanacak olumsuzluklar tespit edilmiştir. AB vatandaşlığı farkınadılığının arttırılması için yapılması gerekenler değerlendirilmiştir.

Abstract:
Citizenship can be defined simply as being a member of political institutions. Citizenship, first evidence of which is encountered in ancient Greek city states in history, is found in the Roman state constitutionally for the first time. National citizenship, which became more important with the importance of nation states, was supported by the concept of human rights after the French Revolution. Events and phenomena such as Reform, Industrialization, Democracy, Globalization, Digitalization, International Trade and Migration have given different dimensions to the concept of citizenship. Today, all states have determined the rights and duties of individuals as their citizens in their constitutions and absolutely convey the rights and responsibilities of citizenship to the students in school education. Societies with good citizens who know their rights and responsibilities are thought to develop and advance more in any area.
The European Coal and Steel Community (ECSC), which was launched to prevent possible wars in Europe by controlling the production and trade of coal and steel which will likely be the strongest cause of war after the World War II, luckily prevented the destruction of wars until and after the World War II happen again in European continent and named as the European Union (EU) with The Maastricht Treaty, which was made due to the actual situation that ensued after the Cold War. With this agreement citizens of the member states of the European Union became citizens of the Union at the same time. Union citizenship is not a substitute for national citizenship, but it also gives individuals some personal, social, political and economic rights in addition to national citizenship. The success and development of the European Union as a supranational structure will be fully conceived of the rights and responsibilities of the citizens of the Union and will be possible through the adoption of this supranational citizenship. Conceptually, the EU citizenship, which took place in the Maastricht Treaty for the first time, was actually granting some rights to Community citizens in previous agreements made before this agreement. The Union citizenship after the Maastricht Treaty and the rights of the citizens are further developed by the summits and agreements issued later.
The European Union organizes reports and surveys on a regular basis to evaluate the activities of its institutions and commissions. The awareness and acquisition of European Union citizenship by citizens of the Union is also subject to these reports and questionnaires. The EU Commission is trying to increase acquisition and awareness of EU citizenship through different practices, since the level of perception after the establishment of the citizenship of the Union; yet the desired level of perception in the published reports are not caught. In the latest Eurobarometer survey published in March 2016, the EU citizenship awareness level is still not at the desired level, despite the fact that twenty five years have passed after the establishment of EU citizenship. When these surveys are examined in general, the age group with the lowest level of EU citizenship awareness is the 15-24 age group. The EU citizenship awareness initiatives launched by the Commission and the other bodies of EU are mostly directed at adults. There are incentives for European Union institutions to relate to the adoption of contemporary and democratic citizenship during the school education. However, there is no specific study of the institutional structure, history, citizenship, rights and responsibilities of the EU in school education. Some of the Member States provide their own initiatives and special education for EU citizenship in school education.
This study is related to the fact that education is very important in the process of raising awareness on supranational European citizenship and that the most important consideration for this education should be formal education. Accordingly, the evolution of the concept of citizenship, its types and especially the development of the concept of supranational EU citizenship have been examined. Later, the success level of practices in different countries to raise awareness on citizenship throughout school education was examined. In case the EU citizenship awareness is not disseminated, negativities due to threats against the EU and its citizenship at the EU level have been identified. The measures to be taken to increase the awareness of the EU citizenship have been evaluated.