Abşeron Bölgesi formasyonlarının (Azerbaycan) olgunlaşma analizi
The analyses of maturation in the Absheron Region (Azerbaijan) formations
Yazar: GÜNEL AZIZOVA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İBRAHİM BUZKAN ; DOÇ. DR. AHMET KARAKAŞ
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Bu çalışmada, Azerbaycan doğusunda yer alan Abşeron yarımadasını oluşturan, Alt ve Orta
Eosen yaşlı kayaçlarda olgunlaşma analizlerinin yapılması amaçlanmaktadır.
Azerbaycan arazisi, jeolojik olarak Alp orojenik kuşağına dahildir. Azerbeycanda, organik
madde içeren, Paleojen-Neojen birimleri ile Üst Kretase sedimen birimleri bulunmaktadır. Bu
birimler, Abşeron bölgesinde yerel olarak Üretken Kat Formasyonları adı altında
gruplanmakta olup litolojisi kireçtaşı, kiltaşı ve kumtaşından oluşmaktadır. Çalışmada,
sahadaki Üretken Kat Formasyonlarında, organik madde (kerojen) içeriği yüksek olan
kayaçlardan örnekleme yapılmıştır (Lökbatan ve Gobustan bölgelerinde). Gobustan ve
Lökbatan Formasyonlarından alınan örneklerin, laboratuvarda hazırlanan parlatma blokları
üzerinde, mikroskobta ölçülen reflektans/yansıtma değerleri (%Rmax - %Ro - %Rmin)
belirlenmiştir. Bu parlatma blokları örnekleme yapılan birimlerin kerojen reflaktanslarını
verdiğinden, bunlar yorumlanmıştır. Yansıtma değerleri ölçümlerine göre; reflektans değerleri (%Ro) 0.47-0.68 arasında değişmektedir. Lökbatan bölgesinde (Üretken Kat Formasyonu)
reflektans değerleri (%Ro) 0.56-0.68 aralığında, Gobustan bölgesinde (Üretken Kat
Formasyonu) ise reflektans değerleri (%Ro) 0.47-0.55 aralığındadır. Lökbatan ve Gobustan
çamur volkanlarından (Üretken Kat Formasyonları) alınan örnekler, örnekleme yapılan
yerlere göre sınıflandırıldığında, İpresiyen-Lütesiyen-Bartoniyen (Alt ve Orta Eosen) yaşlı,
çamurtaşı ağırlıklı birimlerin olgunlaşma seviyelerinde oldukları belirlenmiştir. İpresiyenLütesiyen-Bartoniyen (Eosen) yaşlı Lökbatan ve Gobustan Çamur volkanlarının (Üretken Kat
Formasyonu) yaşlarına oranla olgunlaşma seviyeleri, birimlerin geçirdiği diyajenez/metajenez
aşaması ile ilgilidir. Bunun sonucunda, bölgede sık görülen heyelanların, olgunlaşma
analizinde belirlenen kil minerallerinin etkenlerinden olan basıncın etkisi ile ilgili olduğu
düşünülmektedir.
Bu çalışmada, Lökbatan ve Gobustan Çamur volkanlarında hesaplanan olgunlaşma
seviyelerine göre; yüksek poroziteli, çamurtaşı ağırlıklı birimlerin petrol migrasyonuna
uygunluğu, kuru gaz (metan) ve doğal gaz potansiyelinin yüksek olduğu görülmektedir.
Ayrıca örnekleme yapılan mevkilerin korele edilebilecek uygunluğu gösterdiği fark edilmiştir.
Derin sondajlar ile bu korelasyon çalışmalarının yapılmasının petrol-doğal gaz rezervuar
kayası olabilecek bölgelerin tespitini sağlayacağı düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Azerbaycan, Abşeron, Petrol, Doğal gaz, Olgunlaşma

Abstract:
In this study, it is aimed to investigate maturation analyzes of Lower and Middle Eocene
rocks which form the Absheron peninsula in the east of Azerbaijan.
Azerbaijan land is geologically included in the Alpine orogenic belt. In Azerbaijan, there are
Paleogene-Neogene units and Upper Cretaceous sedimentary units containing organic matter.
These units are grouped locally under the name of Productive Formations in the Absheron
region and consist of limestone, sandstone and claystone. The productive formations in the
study area were sampled from rocks with high organic matter content (in Lokbatan and
Gobustan regions). The reflectance / reflectance values (Rmax-Ro-Rmin) of the samples
taken from the Gobustan and Lokbatan Formations were determined on the polishing blocks
prepared in the laboratory under the microscope. From these polishing blocks give the
kerogen reflectances of the sampled units, they were interpreted. According to the
measurements of the reflectance values; %Ro values range from 0.47 to 0.68. In the Lokbatan region (Productive Formation) reflectance (%Ro) 0.56-0.68; in the Gobustan region
(Productive Formation) %Ro; 0.47-0.55. When the samples taken from Lokbatan and
Gobustan mud volcanoes were classified according to the sampling places, it was determined
that the mudstone-weighted units of Ipresian-Lutetian-Bartonian (Lower and Middle Eocene)
age are at the maturation levels. Maturation levels of Lokbatan and Gobustan mud volcanoes
of the Ipresian-Lutetian-Bartonian (Eocene) age are related to the diagenesis / metagenesis
phase of the units. As a result, it is thought that common landslides in the region are related to
the effect of pressure which is one of the factors of clay minerals determined in the maturation
analyses.
In this study, according to the maturation levels calculated in Lökbatan and Gobustan Mud
volcanoes; high porosity, mudstone weighted units are suitable for oil migration, dry gas
(methane) and natural gas potential is high. In addition, it has been noticed that the sampling
sites indicate the suitability that can be correlated. It is thought that conducting these
correlation studies with deep drillings will determine the areas that may be oil-natural gas
reservoir rock.
Keywords: Azerbaijan, Absheron, Oil, Natural gas, Maturation