Şevkânî'nin Kur'ân'ı yorumlama yöntemi
Şevkani's method of interpreting Quran
Yazar: YAKUP BIYIKOĞLU
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN YAŞAR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2012
Konu: Din = Religion
Dizin: Ayetler = Verses ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Mezhepler = Sects ; Sure = Sura ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam ; Şevkani = Shawkani

Özet:
Bu çalışmanın amacı, son dönem müfessirlerinden çok yönlü bir âlim olan Şevkânî'nin Kur'ân'ı yorumlama yöntemini, tefsir ilmine katkısını ve şayet varsa bu alana getirdiği yenilikleri araştırmaktır.Araştırmamızın temel konularını belirlemek için öncelikle Şevkânî'nin tefsirini baştan sona taradık. Araştırmamızı derinleştirmek için Şevkânî'ye ait diğer kaynaklara başvurduk. Tefsirinde ortaya koyduğu hususları örnekleme yolu ile açıkladık. Özellikle tefsir ve Kur'ân ilimlerine ait ele aldığı konuları, bu alanda önem arz eden diğer kaynaklarla mukayese ettik.Yemen'deki siyasî, sosyal, dinî ve kültürel hayatın tefsirine nasıl yansıdığını gördükten sonra birinci bölümde: Tefsirinin kaynaklarını, tefsirine has başlıca özelliklerini, tefsir ilmine yaklaşımını, âyet ve sûreleri yorumlama yöntemini ortaya koyduk. İkinci Bölümde: Şevkânî'nin ilâhî kelâm ve ibadet kaynağı olarak Kur'ân'a bakışını ve Kur'ân ilimlerine yaklaşımını açıkladık. Üçüncü Bölümde: Şevkânî'nin tefsirini, tefsir çeşitliliği bağlamında kelâm, fıkıh, dilbilim, mezhebî ve tasavvuf ilimleri açısından analiz ettik.Bu araştırmamızdan; Şevkânî'nin tefsirinde, pek çok alana ait zengin kaynak kullandığı, rivâyet ve dirâyet metotlarını güçlü bir şekilde tefsirine taşıdığı, itikadî konularda selefî yaklaşımlarda bulunduğu, fıkıh alanında ictihâdı teşvik ve taklitten uzaklaşmayı ilke edindiği, sonucu ortaya çıkmıştır. Bunlara paralel olarak Şevkânî, taklîde dayalı bütün yaklaşımları bid`at olarak görmüş ve bazı tasavvufî anlayışlara karşıt görüşlerde bulunmuştur.Sonuç olarak bu çalışma bize; Şevkânî'nin tefsirinin şekil olarak düzenli ve sistematik olduğunu, konuları dağıtmadan muhtasar bir çalışmada bulunduğunu ve Kur'ân ilmine ait konuları ustaca ele alarak, fıkıh anlayışlara yeni kapılar açtığını göstermiştir. Şevkânî, tefsirinde alanıyla ilgili pek çok hususlara değinmekle beraber, bazı yerlerde kaynak göstermediği, zayıf rivâyetleri tefsirine dâhil ettiği, Kur'ân'ın okunuş şekillerinden apokrif kırâatleri kullandığı ve mezhep taklitçiliği ile tasavvuf konusunda aşırı karşıt söylemlerde bulunduğu için ilim dünyasında bir takım eleştirilere maruz kalmıştır.Anahtar Kelimeler: Kur'ân, Tefsir, Âyet, Sûre, Tasavvuf, İctihâd, Dinî Mezhepler.

Abstract:
The purpose of this study is to search for Şevkani?s method of interpreting Quran, probable contributions and developments presented by Şevkanî on the field of Quran tafseer.To make the major issues of the study clear, we initially examined all parts of his tafseer of Quran in general. We applied to other sources belong to Şevkanî in order to make detailed search for the study. We used exemplification method to explain main ideas presented in his tafseer of Quran. Especially, the topics mentioned in his tafseer and in the Quran were compared with other sources in this field.After viewing the effects of Yemen?s political, social, religion and cultural life on his tafseer of Quran, at first chapter, we reveal his analyzing method of verse and sure of the Qoran. We evaluated his way of interpreting Quran by looking into the sources and major parts, which were used in the tafseer. At second chapter, we concentrate on Şevkanî?s view of the Quran as a source of supernal Islamic theology and pray. We also concentrate on his approach to Quran sciences. At third chapter, we analyzed his tafseer of Quran with the sciences of Islamic theology, Islamic law, linguistics, religious orders and mysticism.We revealed that Şevkanî used very different types of sources in preparing for his tafseer. He also used the methods of rumor (rivâya) and discernment strongly in his tafseer of Quran. He applied to the perspectives of predecessor while studying the issues of faith. He aimed to be far from advising and imitating case law on the field of Islamic theology. He viewed all approaches based on imitations as differentiation from the origin of Islamic religion (bid`at). Parallel to this, he presented so many ideas opposite to some mystic understandings.As a conclusion, this study showed us that Şevkanî?s tafseer is very regular and systematic as a form. He revealed a very qualified brief study. He dealt with Quran sciences skillfully and revealed new original views to the understandings of Islamic theology. He emphasized in many subjects on his tafseer of Quran, but he did not show the resources at some parts of the tafseer. In addition, he included some weak hear says in his tafseer. He also used apocrypha readings of Quran. He was extremely opposite to imitating sect and mysticism. Because of all these reasons; he was highly exposed to several criticisms by scientific environments.Keywords: Quran, Tafseer, Verse, Sure, Mysticism, Case Low, Religious Orders.