Sosyal fayda odaklı tasarım yaklaşımı: Önemsiyoruz sosyal girişimi örneği
Social benefit oriented design approach: Example of social enterprise "Önemsiyoruz"
Yazar: MELİKE ÇITAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SELDA KOZBEKÇİ AYRANPINAR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Tekstil ve Moda Tasarımı Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Tasarım disiplininin; değişen sosyal, ekonomik ve çevresel koşullar sonucunda; biçim, işlev ve kullanılabilirliğin yanı sıra "anlam" olgusuna odaklandığı görülmektedir. Tasarımın, çok boyutlu ve karmaşık sosyal sorunların çözümünde bir araç olarak kullanılması, tasarım disiplininin sosyal fayda odaklı pratiklere olan katkısını tartışmaya açmaktadır. Tasarımın değişen anlamı ile birlikte; tasarımcıların rol ve sorumlulukları yeniden tanımlanmakta; tasarımcılar, sosyal ve çevresel sorunların çözümünde sorumluluk almaya çağrılmaktadır. Bu karmaşık sosyal sorunlara yönelik nitelikli çözüm geliştirilebilmesi ise; farklı disiplinlerin tasarım sürecine katılımını ve farklı katmanlardaki tasarım kısıtlarına ortak çözüm geliştirmesini gerektirmektedir. Bu çalışmanın amacı, "sosyal fayda odaklı tasarım" yaklaşımlarının teorik ve pratik bağlamda irdelenmesi ve uygulanabilirliğinin değerlendirilmesi için Bir Kucak Oyuncak projesi kapsamında örneklenmesidir. Önemsiyoruz tarafından yürütülen Bir Kucak Oyuncak projesi kapsamında, Türkiye'de bulunan ceza infaz kurumlarında annesi ile birlikte yaşayan 0-6 yaş aralığındaki çocukların, birey olarak algılanmasını ve çevresi ile bağ kurmasını destekleyecek bir oyun kiti geliştirilmiştir. Oyun kitinin tasarım süreci; endüstriyel tasarım, tekstil ve moda tasarımı, mimarlık, grafik tasarım, pazarlama yönetimi ve ruh sağlığı alanında çalışan 8 uzmanın katılımı ile gerçekleşmiştir. Farklı disiplinlerin katılımı ile yürütülen bu işbirlikçi tasarım sürecinde; verinin toplanması ve toplanan verinin problemlerle ilişkilendirilmesi için literatür taraması ve saha çalışmaları gibi yöntemlerden yararlanılmıştır. Çalışma sonucunda; tasarımın toplumda görünür olmayan bir ihtiyaca yönelik geliştirebilecek çözümler bakımından önemli bir girdi sağladığı anlaşılmıştır. Sosyal sorunların çözümüne odaklanan tasarım pratiklerine, uzmanların yanı sıra; kamu, özel sektör ve sivil toplum alanlarının dâhil edilmesi gerektiği saptanmıştır. Çalışmanın, farklı disiplinlerden gelen profesyoneller ve kamusal alanda gerçekleştirilmesi hedeflenen sosyal fayda odaklı tasarım pratikleri için örnek teşkil edeceği düşünülmektedir.

Abstract:
Social, economical and environmental alterations in the society resulted in the field of design to focus on "meaning" phenomenon in addition to form, function and utility. The use of design as a tool in obtaining solutions to multidimensional and complex issues brings out the discussion of design's contribution to social benefit practices. With the change of design's meaning; roles and duties of designers are also re-defined; the designers are invited to take responsibilities in the process of obtaining solutions for social and environmental problems. Well-established solutions to complex problems require different disciplines' involvement and contributions in the process of obtaining a joint solution for the design's constraints. The aim of the current study is to evaluate the theoretical and practical applications of "Bir Kucak Oyuncak" Project as an example of "social benefit oriented design". Bir Kucak Oyuncak Project, created and carried out by Onemsiyoruz, aimed to develop a play-kit contributing to the "social interaction need" and "to be counted as an individual need" of 0-6 aged children who live with their imprisoned mothers in Turkey. 8 professionals including industrial designers, textile and fashion designers, architects, graphic designers, marketing managers and mental health professionals participated in the process of designing the kit. With the collaboration of different disciplines in the process of design; gathering data, literature review for the association of data with the problems as well as field study were performed. The result of the study indicates the significant contribution of design in terms of developing solutions for unsatisfied needs of the society. It was found that in the practices of design that focus on resolving social problems; in addition to the professionals from different disciplines, the involvement of public institutions, private sector and non-governmental organizations are essential. Current study is considered to represent an example for future social benefit based design practices including professionals from different disciplines and public institutions.