Muş'ta yaşanan Ermeni olayları(1885-1920)
Armenian events in Muş (1885-1920)
Yazar: SEMRA TOMBUL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA ÇABUK
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: Ermeni olayları = Armenian events ; Ermeni sorunu = Armenian question ; Ermeniler = Armenians ; Muş = Muş ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; İsyanlar = Rebellions

Özet:
Köklü bir tarihe sahip olan Muş bölgesi birçok farklı medeniyete ve ulusa ev sahipliği yapmıştır. Sultan Alparslan'ın 1071 Malazgirt zaferi ile kapıları Türklere ve Müslümanlara açılan bölgede Hristiyanlar ve Müslümanlar yüzlerce yıl beraber huzur ve barış içerisinde yaşamıştır. Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde içinde bulunduğu sıkıntılı durum, Balkan coğrafyasındaki Hristiyan azınlıkların devletten ayrılarak bağımsızlıklarını ilan etmeleri ve emperyalist Avrupa Devletlerinin Osmanlı Devleti'ni yıkmak için Anadolu coğrafyasında yaşayan Ermeni halkını kışkırtması sonrasında Anadolu'nun birçok bölgesinde isyanlar çıkmıştır. Bu isyan hareketleri Muş'taki huzur ortamını da bozmuştur.  Muş'ta Ermeni ihtilal örgütleri, XIX. yüzyılın ortalarından itibaren zaman zaman karışıklıklar çıkararak şehir merkezinde ve köylerinde Müslümanlara karşı katliamlara girişmiştiler.
 Ermeniler Muş'ta yaşanan 1894 isyanları öncesinde Rusya ve Amerika gibi ülkelere çalışma bahanesiyle gitmiş, askeri eğitim aldıktan sonra birçok mühimmatla Muş'a geri dönmüşlerdir. XIX. yüzyılın sonunda Amerika ve Avrupa'da Ermeniler yararına dernekler kurulmaya başlanmıştır.  Özellikle Avrupa ülkelerinde misyonerler vasıtasıyla toplanan paralar ve silahlar Muş bölgesine getirilerek Ermenilere yardım amacıyla dağıtılmıştır. Ekonomik olarak bölgedeki Müslümanlardan ileri bir seviyede olan Ermeniler, Osmanlı Devleti'ne karşı bağımsızlık hareketlerini başlatmışlardır.  Muş'ta 1885 yılından 1920 yılına kadar devam eden sürede sık sık isyanlar çıkaran Ermeni örgütler, bölgede Müslümanlara ve kendilerine destek vermeyen Hristiyan halka yönelik katliamlar yapmışlardır. 

Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Muş, Ermeniler, İsyan

Abstract:
Muş region, which has a history dating back to the first ages, has hosted many different civilizations and nations. Christians and Muslims lived in tranquility and peace for hundreds of years as neighbours in the region whose gates opened to Turks and Muslims with the 1071 Malazgirt victory of Sultan Alparslan. Rebellion movements started in many regions of Anatolia after the unsteady situation of the Ottoman Empire during its last period and the Christian minorities in the Balkan geography declared their independence by separating from the state and the imperialist European states instigated the Armenian people living in Anatolia to destroy the Ottoman Empire. In Anatolia and Muş, it was seen that Armenians had been involved in a formation against the State since the middle of the 19th century and that small-scale massacres were committed against Muslims in the villages and centres of Muş in order to create confusion in the region.  
The Armenians went to countries like Russia and the United States under the pretext of working before the 1894 uprisings in Muş and after receiving military training, they returned to Muş with much ammunition. At the end of the 19th century, associations started to be established for the benefit of Armenians in America and Europe.  Especially in European countries, the money collected through missionaries was brought to the Muş region and distributed to the Armenians for assistance. The Armenians, who were at an advanced level from the Muslims in the region economically, started to oppose the Ottoman state and institutions and started the independence movements and carried out massacres in Muş until 1920. In this study, the massacres carried out by the Armenians in the Mus region between 1885 and 1920 against the Muslims and the Christians who did not support separatist ideas were mostly explained by using first hand sources.

Key Words: Ottoman State, Muş, Armenians, Revolt