STEM tutumu ve kariyerini etkileyen değişkenlerin veri madenciliği yöntemleri ile belirlenmesi, STEM alanlarına ait fenomenlerin gömülü teori deseni ile değerlendirilmesi
Determining variables affecting STEM attitude and career by data mining methods, evaluation of STEM field phenomenes by grounded theory pattern
Yazar: ÜLKE BALCI YEŞİLKAYA
Danışman: PROF. DR. SALİH ÇEPNİ ; DR. SALİH TUTUN
Bursa Uludağ Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Öğrencileri STEM kariyerine yönlendirmek küresel refahı geliştirmede kritik önem
arz etmekte, bu durum STEM kariyerini etkileyen faktörlerin bilinmesini gerekli kılmaktadır.
Karma yöntem araştırması olan bu çalışmanın nicel bölümünde STEM tutumu ve kariyerine
etkileyen değişkenler sosyal ağ analizi gibi veri madenciliği yöntemleri ile zenginleştirilmiş
ve yeni değişkenlerin diziliminde ortaya çıkan fenomenler belirlenmiştir. Bu fenomenleri
barındıran öğrenciler nitel analiz amacı ile seçilmiş, yapılan bir gömülü teori çalışması
sonucunda fenomenlerin altında yatan kök sebepler belirlenmiştir. Ortaokul 5,6,7 ve
8.sınıflarından 535 öğrencinin katılımı ile gerçekleştirilen bu araştırmada Holland teorisine
dayanan Kısa Küre Envanteri ve STEM'e Karşı Tutum envanterinin yanı sıra, öğrencilerin
deneme sınavı puanları ile O*Net veri tabanı STEM meslekleri endeksi veri toplama aracı
olarak kullanılmıştır. Araştırma nicel analiz boyutunda geniş örneklemlerde sosyal
fenomenlerin belirlenmesine yönelik olarak denetimli öğrenme temelli olasılıksal Bayesyan
bir ağ modelinin oluşturulabileceğini göstermenin yanı sıra, fenomene bağlı seçilen
örneklemde yürütülen bir gömülü teori çalışmasında bu fenomenleri açıklayabilmiştir.
Araştırma sonucunda STEM kariyer kararına etki eden değişkenler kariyer algısı, öz
düzenleme, çevresel etki ve STEM meslekleri hakkında bilgi olmak üzere dört tema şeklinde
ortaya çıkmıştır. Araştırmamızın bulguları özellikle 'öz yeterlik' ve 'öz düzenleme' faktörleri
ve 'çevresel etki' bağlamında Holland tipolojisine göre mesleki eğilimleri Bandura'nın sosyal
öğrenme kuramına dayanan sosyal bilişsel kariyer teorisine bağlayarak bir köprü
oluşturmaktadır. Araştırma sonunda ortaya konulan "STEM Kariyer Karar Modeli" ile STEM
meslekleri açısından yaşanan iş gücü sorunun çözümünde bir karar destek sistemi olarak
kullanılabileceği düşünülmektedir.

Abstract:
Guiding students towards STEM careers is critical in improving global prosperity,
which makes it necessary to know the factors affecting STEM careers. In the quantitative part
of this study, which is a mixed method research, the variables affecting STEM attitudes and
careers were enriched with data mining methods such as social network analysis and
phenomena emerging in the sequence of new variables were identified. The students who
harbor these phenomena were selected for qualitative analysis, and the root causes underlying
the phenomena were determined as a result of a grounded theory study. In this study, which
was conducted with the participation of 535 students from the 5th, 6th, 7th and 8th grades of
middle school, the Short Sphere Inventory and Attitude Towards STEM inventory based on
Holland theory, as well as the students mock exam scores and the O*Net database STEM
professions index were used as data collection tools. In addition to showing that a supervised
learning-based probabilistic Bayesian network model can be created to identify social
phenomena in large samples in the quantitative analysis dimension, the research was able to
explain these phenomena in a grounded theory study conducted in the selected sample
depending on the phenomenon. As a result of the research, four themes emerged: career
perception, self-regulation, environmental impact and knowledge about STEM professions.
The findings of our research, especially in the context of self-efficacy and self-regulation factors and environmental impact, form a bridge by linking vocational tendencies according
to Holland typology to social cognitive career theory based on Banduras social learning
theory. The 'STEM Career Decision Model' proposed at the end of the research can be used
as a decision-support system to solve the workforce problem in STEM professions.