Bursa (Merkez) tarihi çarşıları
Historical bazaars in center of Bursa
Yazar: ŞEVVAL TÜRKYILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. SEVİNÇ EREN
Ordu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Türk İslam Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Bursa = Bursa ; Çarşı = Bazaar ; Şehirleşme =

Özet:
Bursa şehri, Osmanlı döneminin, şehircilik anlayışını yansıtan önemli bir şehirdir. Osmanlı döneminde çarşılar; ekonomik, sosyal, kültürel ve mekânsal açılardan şehrin merkezinde yer alan önemli yapılardır. Bursa'nın Osmanlı'ya başkentlik yapması ve önemli ticaret yollarının kesiştiği bir noktada bulunması Bursa çarşısının gelişiminde önemli rol oynamıştır. Ayrıca, Osmanlı şehirciliğinin temelinde Türkmenistan- İran, Anadolu- Bizans ve İslam şehircilik anlayışları vardır. Bu etkileşim, Bursa çarşısının şekillenmesinde rol oynamış, İslam çarşılarında görülen ticari düzen ve çarşı çevresinde konumlanan mimari yapılar, Bursa çarşısında uygulanan düzene katkı sağlamıştır. Bursa'nın fethi ile şehircilik faaliyetlerine başlayan Osmanlı Devleti, 1400 yılında bedestenin inşasıyla birlikte çarşının merkezini belirlenmiş ve kendinden sonraki Osmanlı şehirleşmesine referans sağlamıştır. Bu tez çalışmasında; Bursa merkez bölgesinde yer alan üstü örtülü çarşılar ve yine aynı bölgede bulunan özgün işlevini kaybedip, çarşı olarak işlevlendirilmiş olan yapılar, Osmanlı Dönemi hâkimiyetine giren Bursa'nın ilk şehirleşmeye başladığı tarihten günümüze kadar olan süreçte çarşı alanının gelişimi, şehir düzenindeki konumu ve önemi ele alınmıştır. Sanat Tarihi disiplininde ele alınan bu tez çalışması; mimarlık, tarih ve sosyoloji gibi diğer bilimi dallarına kaynaklık edeceği düşünülmektedir.

Abstract:
The city of Bursa is an important city that reflects the urbanism approach of the Ottoman period. Bazaars during the Ottoman period; They are important buildings located in the center of the city in terms of economic, social, cultural and spatial aspects. The fact that Bursa was the capital of the Ottoman Empire and located at the intersection of important trade routes played an important role in the development of the Bursa bazaar. In addition, the basis of Ottoman urbanism is Turkmenistan-Iran, Anatolia-Byzantine and Islamic urbanism. This interaction played a role in shaping the Bursa bazaar, and the commercial order seen in the Islamic bazaars and the architectural structures located around the bazaar contributed to the order applied in the Bursa bazaar. The Ottoman Empire, which started urban planning activities with the conquest of Bursa, determined the center of the bazaar with the construction of the bazaar in 1400 and provided a reference for the subsequent Ottoman urbanization. In this thesis study; The covered bazaars located in the central region of Bursa and the buildings in the same region that lost their original function and were used as bazaars, the development of the bazaar area, its position and importance in the city order from the date when Bursa came under Ottoman rule to the first urbanization until today are discussed. This thesis study, which is handled in the discipline of Art History; It is thought that it will be a source for other branches of science such as architecture, history and sociology.