İllerin işsizlik durumunun çok değişkenle ve çok kriterle değerlendirilmesi
Multivariate and multicriteria evaluation of unemployment situation of the provinces
Yazar: BARIŞ ÖZGÜRLÜK
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN TATLIDİL
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İstatistik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: İstatistik = Statistics
Dizin: Analitik hiyerarşi süreci = Analytical hierarchy process ; Çok değişkenli istatistik = Multivariate statistic ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making ; İstihdam = Employment ; İş gücü piyasası = Labour market ; İşsizlik = Unemployment

Özet:
Bu çalışmada Çok Değişkenli İstatistiksel Yöntemler arasında yer alan FaktörAnalizi ve Çok Kriterle Karar Verme (ÇKKV) konuları ele alınmıştır. Faktör Analiziyaygın kullanıma sahip bir yöntem iken ÇKKV son dönemlerde uygulaması artanbir yöntem olarak kullanılmaya başlanmıştır.Çalışmada ilk olarak Faktör Analizi, ardından Çok Kriterle Karar Vermeincelenmiştir. Faktör Analizine genel bir bakış yapılmış ve karar vermeyöntemlerinin neleri içerdiği, bir probleme nasıl yaklaşımda bulunulacağı ve hangiaşamaların uygulanması gerektiği detaylı olarak ele alınmıştır. ÇKKV kuralları,Çok Özellikli Karar Kuralları (ÇÖKK) ve Çok Amaçlı Karar Kuralları (ÇAKK) olarakiki başlık altında incelenmiştir.Çalışmada özellikle ÇÖKK arasında yer alan Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS)detaylı olarak incelenmiştir. AHS'nin ülkemizdeki uygulamalarına değinerek benzerbir uygulama da işgücü piyasası verileri için yapılmıştır. İşsizlik verilerini yaş grubu,eğitim düzeyi ve bekleme sürelerine göre analiz edilerek istatistiksel modele dahiledilmiştir.Uygulama ile elde edilen Analitik Hiyerarşi Süreci sonuçları ile Faktör Analizisonuçları karşılaştırılmış ve yöntemlerin avantajları ve dezavantajları sıralanmıştır.AHS ile bir başka ÇKKV yöntemi olan Basit Eklemeli Ağırlıklandırmanın dakullanılması ile 81 il için işsizlik risk değerleri elde edilmiş ve bu değerlerkullanılarak Türkiye haritası üzerinde illerin işsizlik risk durumları farklı renklerleifade edilmiştir.

Abstract:
Factor Analysis and Multicriteria Decision Making (MCDM) which are the methodsof Multivariate Statistical Methods were taken into account in this study. AlthoughFactor Analysis is well known and generally used method, MCDM has started tobe used frequently in recent years.In this study at first Factor Analysis, then the Multicriteria Decision Making(MCDM) were examined. Factor Analysis has been made a general overview andwhat decision making methods include, how the problem will be approached, whatstage has to be applied were examined in detail. MCDM rules were investigatedunder the two headings as Multiattribute Decision Rules (MADR) andMultiobjective Decision Rules (MODR).In this study, especially Analytical Hierarchy Process (AHP) which takes placeamong MADR was examined in detail. Similar application was made for labourmarket data, touching on applications of AHP in our country too. Unemploymentdatas analysed according to age group, education level and waiting period addedthis statistical model.Factor Analysis results obtained with application were compared with theAnalytical Hierarchy Process and advantages and disadvantages of methods werelisted. Unemployment Risk values were obtained for 81 provinces using AHP andSimple Additive Weighting which is another MCDM method and unemploymentrisk status of provinces were expressed with different color using these values onthe Turkey?s map.