Türkiye'de halk sağlığı sosyal hizmetinin uygulayıcıların gözünden incelenmesi
Examination of public health social work in the perspective of practitioners in Turkey
Yazar: TAHİR GÜNEŞ
Danışman: DOÇ. DR. TARIK TUNCAY
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sosyal Hizmetler = Social Services
Dizin: Halk sağlığı = Public health ; Sağlık = Health ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık personeli = Health personnel ; Sosyal hizmet uzmanları = Social workers ; Sosyal hizmetler = Social services ; Uzmanlar = Specialists

Özet:
Türkiye'de halk sağlığı sosyal hizmetinin bu günkü durumu herhangi bir araştırma ile ortaya konmuş değildir. Bu gerekçe ile bu çalışmada amaç, Türkiye'de halk sağlığı sosyal hizmetinin mevcut işlevselliğini halk sağlığı kurumlarında çalışan sosyal hizmet uzmanlarının uygulamaları ve görüşleri çerçevesinde saptamaktır. 
Çalışma, niceliksel metodolojiye dayalı genel tarama modelinin kullanıldığı tanıtsal bir niteliğe sahiptir. Çalışmada, örnekleme yöntemi kullanılmayarak tam sayım hedeflenmiştir. Bu kapsamda, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu merkez ve taşra teşkilatlarında çalışan 267 sosyal hizmet uzmanından 167'sine ulaşılmıştır. 
Araştırmaya katılan ve yaş ortalamaları 28.74 olan halk sağlığı sosyal hizmet uzmanlarının (HSSHU) %51,5'i erkek, %48,5'i kadındır. Sadece %17,'si yüksek lisans mezunudur. Tamamına yakını (%98,8) uygulayıcı pozisyonunda çalışmaktadır. Yarıdan biraz fazlası lisans eğitiminde halk sağlığı alanında çalışmayı düşünmüştür. Yarısına yakını (%46,7) halk sağlığı (HS) alanında 1 yıldan az; yarısına yakını (%44,9) ise 1-5 yıldır çalışmaktadır. %39,5'i HS alanında çalışmaya devam etmek isterken, %37,1'i kararsızdır. %59,9'u sosyal hizmet genel eğitimini "iyi" şeklinde ifade etmektedir. Fakat %41,3'ü sosyal hizmet eğitiminin halk sağlığı sosyal hizmet (HSSH) uygulamalarını karşılama düzeyini "ne iyi ne kötü" şeklinde belirtmektedir. %25,7'si lisans eğitiminde HS ve HSSH ile ilgili ders almış, %10,8'i ise HS alanında staj yapmıştır. HSSHU'ların HS ilkeleri görüşü puan ortalamaları 65 üzerinden 56.13; sağlığın sosyal belirleyicilerini göz önünde bulundurma puan ortalamaları ise 70 üzerinden 40.07'dir. HSSHU'lar tarafından HS görüşüyle en dezavantajlı grup "engelliler ve kronik hastalığı olanlar" şeklinde bulunmuştur.  Halk sağlığı sosyal hizmet alanında çalışanların büyük çoğunluğu (%83,2) rolünü "eğitimci" olarak görmektedir. Rol ve görevlerin yerine getirilmesini engelleyen en büyük sıkıntı %76,6 ile "iş tanımının olmaması" şeklinde tespit edilmiştir. Katılımcıların halk sağlığı alanında ekip çalışma sıklıklarının yüksek olduğu saptanmıştır. %88,6'sı psikologlarla iş birliği yapmaktadır. Üniversiteden alınan bilgi (%79), internet (%77,8) ve yasal düzenlemeler (%74,9) HSSHU'ların en sık başvurdukları bilgi kaynaklarıdır. Büyük çoğunluğu ruh sağlığı şube ya da birimlerinde uygulama gerçekleştirmektedir. Yine en sık hizmet verilen hedef kitle ruh sağlığı sorunu olanlardır. 
Sosyal hizmet uzmanlarının halk sağlığı temel standartlarını yerine getirme puan ortalamaları 70 üzerinden 44.74'tür. HSSHU'ların HSSH temel standart puanları ile HSSH alanı ile ilgili ders alma ve HS/HSSH ile ilgili kaynaklardan yararlanma, alınan sosyal hizmet eğitiminin HSSH uygulamalarını karşılama düzeyi, sosyal hizmet eğitimine yönelik genel değerlendirme, çalışılan HS kurumunda yerleşmiş HSSH uygulamasının olması, HS'de çalışmaya başlamadan önce HSSH'ye ilişkin rol ve görevleri bilme durumu, HS'de çalışmaya başlayınca rol ve görevlerle ilgili bilgi verilme durumu, HSSH rol ve görevlerini yerine getirebilme durumu, HSSH rol ve görevleri yerine getirme sıklığı, rol/görev ve uygulamalara yönelik süpervizyon alma durumu, mesleki bilgi yeterliliği ve mesleki beceri yeterliliği arasında istatistiksel olarak anlamlı (p<0,05) ilişkiler tespit edilmiştir. HSSHU'lar tarafından tütün-alkol-madde bağımlılığı %89,2 oranında günümüzün en ciddi HS sorunu olarak görülmektedir. HSSHU'ların tespit ve önerilerinden HSSH alanının tanım, kapsam ve amacının belirlenmesi, HSSHU'ların rol ve görevlerinin yasal düzenlemelerle belirlenmesi, HSSH uygulaması için uygun koşulların sağlanması, sosyal hizmet bölümlerinde ders müfredatına HSSH alanının dahil edilmesi ve HSSH alanı ile ilgili bilimsel çalışmaların yapılması öncelikli ihtiyaç, tespit ve öneriler olarak saptanmıştır.
Araştırma sonucunda "halk sağlığı sosyal hizmet alanının" Türkiye'de henüz gelişmekte olduğu ve buna bağlı olarak halk sağlığı kurumlarında tam olarak yerleşmiş bir halk sağlığı sosyal hizmet uygulamasının olmadığı gözlenmiştir. Türkiye'deki halk sağlığı sosyal hizmeti ile ilgili acil olarak yapılması gereken bu alana ilişkin net tanımın yapılarak; bu alanda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının rol ve görevlerinin yasal düzenlemelerle belirlenmesi ve HSSH alanının sosyal hizmet bölümlerinde ders müfredatına dahil edilmesidir.



Anahtar Sözcükler
Sağlık alanında sosyal hizmet, halk sağlığı, halk sağlığı sosyal hizmeti, halk sağlığı
sosyal hizmet uzmanı

Abstract:
The present situation of public health social work in Turkey is not revealed by any research. With this justification, the aim of this study is to determine the current functioning of public health social works in Turkey within the framework of the practices and opinions of social workers working in public health institutions.
The study has a diagnostic character in which the general screening model based on quantitative methodology is used. In the study; sampling method is not used; full counting was aimed. In this context, 167 of the 267 social workers working in the central and provincial organizations of the Public Health Institution of Turkey were reached.
%51.5 of the public health social workers who participated in the survey are male and %48.5 are female and the average age is 28.74. Only 17% are graduate students. Almost all (98.8%) are in the practitioner position. A little more than half thought about working in the field of public health in undergraduate education. Nearly half of the participants (46.7%) were less than 1 year in the field of public health; (44.9%) are working for 1-5 years. 39.5% wanted to continue to work in the field of public health, while 37.1% were undecided. 59,9% express social work general education as "good". However, 41.3% of them point out that "neither good nor bad" is the level of social work education that fulfillment of public health social work practices. 25,7% of them took lessons from public health and public health social works in their undergraduate education, and 10,8% had internship in public health field. The average score of the public health principles of public health social workers is 56.13 out of 65 points and the average score of the social determinants of health is 40.07 out of 70 points. The most disadvantaged group identified by public health social workers was found to be "people with disabilities and chronic illnesses". The majority (83.2%) of the people working in the field of public health social work are referred to as "educators". The greatest obstacle preventing the fulfillment of roles and duties was determined as "no job description" with 76.6%. It was determined that social workers participating in the survey had higher frequency of team work in the field of public health. 88.6% of them are working together with psychologists. Information received from universities (79%), internet (77.8%) and legal regulations (74.9%) are the most frequent sources of information for public health social workers. The vast majority are implementing in the mental health branch or units. Again, the most frequently served target group are those who have mental health problems.
The average score of social workers' basic standards of public health is 44.74 out of 70. Statistically significant (p <0,05) associations were found between the basic standard scores of the public health social worker of the public health social workers and the utilization of the resources related to the course taking and the public health / public health social work related to the public health social work field, The level of social health education received by public health services, the general evaluation of social work education, the application of public health social work in the working public health institution, the role of public health social work before starting to work in public health, the role and duties of public health social service, the frequency of fulfillment of roles and duties related to public health social service, the status of receiving supervision for roles / tasks and applications, professional knowledge competence and professional skill competence. Tobacco-alcohol-substance addiction is seen as the most serious public health problem of our time by 89.2% of the public health social workers. The following needs, determinations and suggestions were determined by using the findings and recommendations of the public health social workers: determination of the definition, scope and purpose of the public health social service field, determination of the roles and duties of the public health social workers by legal regulations, provision of appropriate conditions for the implementation of public health social services, inclusion of the public health social service field in the course curriculum in the social service departments, and scientific studies on the public health social service field.
As a result of the research, it has been observed that "the field of public health social services" is still developing in Turkey and accordingly there is no fully implemented social health service in public health institutions. The urgent need for public health social services in Turkey is to make a clear definition of this area, to define the roles and duties of social workers working on this area in legal arrangements and to include them in the curriculum of the social services departments of the public health social service area.


Keywords
Health social work, public health, public health social work, public health social
worker