Yabancı dil olarak Türkçe öğretenlerin konuşma becerisini ölçme sürecine yönelik uygulamaları
Implementation of Turkish teachers as a foreign language in the process of testing speaking skill
Yazar: DİLEK KOCAYANAK
Danışman: DOÇ. DR. NAZMİYE TOPÇU TECELLİ
Hacettepe Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı / Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Avrupa Diller İçin Ortak Başvuru Çerçevesi = Common European Framework of Reference for Langugage ; Konuşma becerisi = Speaking skills ; Türkçe = Turkish ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Yabancı dil eğitimi = Foreign language education ; Yabancı dil öğretimi = Foreign language teaching ; Ölçekler = Scales ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation

Özet:
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde konuşma becerisinin yaygın olarak öğretmenler tarafından yapılması öznel olarak verilen notların geçerlik ve güvenilirlik düzeylerinin sorgulanmasına sebep olmaktadır. Kendine özgü karmaşık ve çok öğeli bir yapı barındıran ölçme değerlendirmenin geçerlik, güvenilirlik ve kullanışlık gibi temel ölçütler bağlamında düzenlenmesi kuşkusuz eğitsel bir zorunluluktur. Bu bağlamda Türkçeyi yabancı dil olarak öğretenlerin konuşma becerisini ölçmeye yönelik uygulama süreçlerini, bu konudaki ölçme yeterliklerini sağlam bir zemine oturtarak oluşturmaları konuşma becerisinde yaşanan nesnellik sorunun üstesinden gelinmesini de sağlayacaktır.
Bu çalışmada yabancı dil olarak Türkçe öğretenlerin konuşma becerisinin ölçme ve değerlendirme konusundaki yeterlikleri ve uygulama süreçlerine ilişkin bilgi edinilmiş, var olan durum betimlenmiştir. Araştırmada, nicel yöntemlerden ilişkisel tarama modeli ve teknik olarak da sormaca tekniği kullanılmıştır. Çalışma kapsamında yabancı dil olarak Türkçe öğretenlerin konuşma becerisini ölçme sürecinde dikkat ettikleri hususlar (KSDEH), konuşma becerisini ölçme sürecine yönelik uygulamaları (ÖSYU) ve konuşma becerisini ölçme sürecinde kullandıkları tekniklere (ÖSKT) ilişkin bir sormaca hazırlanmıştır. Öncelikle alanla ilgili literatür taraması yapılmış, daha sonra ise hazırlanan maddelerden meydana gelen madde havuzu oluşturulmuştur. Bu işlem tamamlandıktan sonra 8 alan uzmanı ile maddeler hakkında görüşülerek, yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde ölçme değerlendirme ile ilgili karşılaştıkları sorunlar, dikkat ettikleri hususlar ve kullanılan yöntem ve tekniklerle ilgili bilgiler toplanmış, bu bilgiler maddeleştirilerek geliştirilmesi düşünülen 3 ölçeğe ölçtükleri özellikler dikkate alınarak dağıtılmıştır. Bunun ardından maddeler sade ve anlaşılır olma durumları ile bir maddenin birden fazla yargı ve düşünce ifadesine sahip olma durumu bakımından tekrar gözden geçirilmiş, maddelerin kapsam geçerliliği için uzman görüşüne başvurulmuş, her ölçek ölçme değerlendirme alanında uzman 2 akademisyen, yabancılara Türkçe öğretiminde deneyimli 8 alan uzmanı tarafından incelenmiştir. Gerekli izinler alındıktan sonra verilerin sağlıklı toplanabilmesi için kişisel bilgi formu; KSDEH, ÖSYU ve ÖSKT ölçekleri internet sitesine yüklenmiştir. Örneklem grubunda yer alan yabancı dil olarak Türkçe öğretenlere e-posta yoluyla ulaşılarak sormacayı doldurmaları istenmiştir. Öğretmenlerden gönüllü olanlar çalışmaya katılmışlardır. Sistem üzerinden veri toplama süreci 2020 – 2021 eğitim öğretim yılında yaklaşık olarak 3 ay sürmüştür. Verilerin doğruluğunu teyit etmek ve mükerrer dolumları tespit etmek için formu dolduran katılımcıların ip adresleri ve zaman damgaları sistemden alınmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, Türkiye genelinde ve Yunus Emre Enstitüsünün yurtdışındaki merkezlerinde yabancılara Türkçe öğretimi konusunda 29 farklı kurum ve kuruluşta görev yapan toplam 218 öğretmen oluşturmaktadır. Sormacada yer alan sorulara ait frekans ve yüzde değerleri ile ortalama ve standart değerleri tablo halinde verilmiş, ayrıca sormacada yer alan her bir maddeye ait frekans tablosu hazırlanmış, frekans değerleri bar grafiği şeklinde sunulmuştur. Öğretmenlerden toplanan nicel veriler SPSS programı kullanılarak analiz edilmiştir. Bu araştırmada cinsiyet, yaş, çalışma süresi, mezun olunan fakülte, eğitim durumu, ölçme dersi alma ve konuşma becerilerinin nasıl ölçüleceğine dair eğitim alma gibi değişkenlerin öğretmenlerin konuşma becerisini değerlendirmede etkili olup olmadığı da araştırılmıştır.
Çalışma sonucunda öğretmenlerin konuşma becerisi ölçme sürecinde CEFR kazanımlarına göre soru hazırladıkları, geçerli notlar verebilme ve nesnelliği, güvenirliği arttırdığı için ölçek kullanımını tercih ettikleri ortaya çıkmıştır. Ancak öğretmenlerin konuşma becerisini değerlendirirken öğrencilerin diğer becerilerdeki başarı ve başarısızlık durumlarını göz önünde bulundurdukları kısacası okuma, dinleme ve yazma becerilerinden alınan diğer notların öğrencinin konuşma sınavından geçer not alıp almama durumunu belirleyen bir kıstas olduğu tespit edilmiştir.  Ayrıca öğretmenlerin dilin içerik boyutunda ele alınan temel ölçütleri göz önünde bulundurma oranlarında farklılık olduğu, anlatım boyutunda ele alınan ölçütleri dikkate alma oranlarında ise benzerlik olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Meslekteki hizmet süresi arttıkça alternatif ölçme değerlendirme tekniklerini (görsel üzerinden öykü anlatımı, grafik veya tabloyu tümcelere dönüştürme, bir ses dinlettikten veya bir video izlettikten sonra öğrencinin konuşma yapması vb.) kullanma veya tercih etme oranının da azaldığı belirlenmiştir. Aynı zamanda öğretmenlerin uygulanabilirlik ve güvenirlik ölçütleri gözetilerek doğrudan bilgiyi ölçen teknikleri kullanmayı tercih ettikleri ancak en az etkileşim öğesi üzerinde yoğunlaştıkları da ortaya çıkmıştır.

Abstract:
In teaching Turkish as a foreign language, the widely used evaluation of speaking skill by teachers causes questioning the validity and reliability levels of the subjectively given grades. It is undoubtedly an educational necessity to organize assessment and testing, which has a unique complex and multi-element structure, in the context of basic criteria such as validity, reliability and usability. The Implementation processes for testing the speaking skills of those who teach Turkish as a foreign language if they put their testing competencies on a solid ground, the problem of objectivity in speaking skills may also be solved.
In this study, information about the competencies of those who teach Turkish as a foreign language in testing and assessment of speaking skills and their implementation processes were obtained and the current situation was described. In the study, relational scanning model and the questionnaire technique were used. Within the scope of the study: three different questions were prepared for those who teach Turkish as a foreign language: the situations that they pay attention in the process of testing their speaking skills (KSDEH), implemantation for the process of testing speaking skill (OSYU) and the techniques they use in the process of testing speaking skills (ÖSKT). First, the literature on the field was searched, and then an item pool consisting of the prepared items was created. After this process was completed, 8 domain experts were interviewed about the items, the problems they encountered in Turkish teaching as a foreign language, the points they paid attention to, and the methods and techniques used were collected, and this information was materialized and distributed to the 3 scales that were considered to be developed, taking into account the features they tested. Subsequently, the items were revised in terms of their simplicity and comprehensibility and the fact that an items has more than one judgment and opinion expression,
For the content validity of the items, expert opinion was consulted, and each scale was examined by 2 academicians who are experts in assessment and evaluation, and 8 domain experts experienced in teaching Turkish to foreigners. Personal information form for the proper collection of data after necessary permissions are obtained; KSDEH, ÖSYU and ÖSKT scales have been uploaded to the website. Those who teach Turkish as a foreign language in the sample group were reached via e-mail and were asked to fill in the questionnaire. Volunteers among the teachers participated in the study. The data collection process through the system took approximately 3 months in the 2020-2021 academic year. IP addresses and time stamps of the participants who filled the form were taken from the system in order to verify the accuracy of the data and to detect repeated filling. The working group of the research consists of 218 teachers working in 29 different institutions and organizations in Turkey and abroad in Yunus Emre Institute centers on teaching Turkish to foreigners. The frequency and percentage values of the questions in the questionnaire, as well as the average and standard values, were given in a table, and also the frequency table of each item in the questionnaire was prepared, and the frequency values were presented in the form of a bar graph. The quantitative data collected from the teachers were analyzed using the SPSS program. In this study, it was also investigated whether variables such as gender, age, working time, the faculty of graduation, educational status, taking assessment lessons and getting training on how to test speaking skills are effective in assessing teachers' speaking skills.
As a result of the study, it was revealed that teachers prepared questions according to CEFR achievement in the process of measuring speaking skills, and preferred the use of scales because they were able to give valid grades and increase objectivity and reliability. However, while testing the speaking skill of teachers, it was determined that students' success and failure in other skills were taken into account, in short, other grades from reading, listening and writing skills were found to be a criterion that determines whether the student has a passing grade in the speaking exam. In addition, it has been concluded that there is a difference in the rates of teachers considering the basic criteria in the content dimension of the language, and there is a similarity in the rates of considering the criteria in the expression dimension. It has been determined that as the length of service in the profession increases, the rate of using or choosing alternative assessment and evaluation techniques such as Picture-cued Story Telling,  converting graphics or tables into sentences, making a speech by the student after listening to an audio or watching a video, etc. decreases. At the same time, it was revealed that teachers preferred to use techniques that measure knowledge directly, considering applicability and reliability criteria, but focused on the least interaction.