Delice ırmağı (Kızılırmak) ihtiyofaunası ve bazı su kalite parametrelerinin araştırılması
The investigation of ichthyofauna of Delice river and some water quality parameters
Yazar: GÖKTUĞ GÜL
Danışman: PROF. DR. SİBEL ATASAĞUN
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Hidrobiyoloji = Hydrobiology

Özet:
Bu çalışmada, Kızılırmak Nehri'nin önemli kollarından Delice Irmağı'ndaki balık türlerinin ve bazı su kalite parametrelerinin saptanması amaçlanmıştır. Araştırma Mart 2019-Şubat 2020 tarihleri arasında 22 istasyonda gerçekleştirilmiştir. Balık ve su örnekleri mevsimsel olarak alınmıştır. Balıklar elektrofisher cihazı ile avlanmıştır. Örneklerin toplam, çatal ve standart boyları ve ağırlıkları arazide ölçülmüş, vücut özelliklerinin tespiti için her türden uygun sayıda örnek alınmış, diğer bireyler suya geri bırakılmıştır. Balıkların tür tayinleri yapılarak sistematik kategorileri belirlenmiştir. Tür sayısı ve populasyon yoğunluklarına göre bazı biyoçeşitlilik indeksleri hesaplanmıştır. Bireylerin morfometrik ve meristik özelliklerinin temel istatistikleri ve varyasyon katsayıları belirlenmiştir. Morfometrik özelliklere ilişkin değerlerin bazı vücut ölçümleri ile standart boydaki oranları saptanmıştır. Ölçülen boy ve ağırlık değerlerine göre her türün boy-ağırlık ilişkisi ve kondisyon faktörü hesaplanmıştır. İstasyonların sıcaklık, pH, DO, EC, TDS ve Tuzluluk değerleri oksijenmetre ile arazide, diğer parametreler fotometre cihazı ile laboratuvarda ölçülmüştür. Bu değerler ulusal ve uluslararası yüzeysel su kalite standartları ile karşılaştırılmıştır. Delice Irmağı'nda 6 familyaya ait 16 tür belirlenmiş olup; Cyprinidae (9) Alburnoides freyhofi, Alburnus escherichii, Barbus tauricus, Capoeta sieboldii, Capoeta tinca, Chondrostoma angorense, Pseudorasbora parva, Rhodeus amarus ve Squalius cephalus; Cobitidae (1) Cobitis simplicispina; Nemacheilidae (3) Oxynoemachelius angorae, Oxynoemachelius brandtii ve Seminemacheilus lendlii; Cyprinodontidae (1) Aphanius marassantensis; Poeciliidae (1) Gambussia holbrooki ve Salmonidae familyasından 1 tür Onchorhynchus mykiss tespit edilmiştir. Delice Irmağı'nda 14 türün doğal olarak bulunduğu, P. parva ve O. mykiss'in belli olmayan yollardan geldiği belirlenmiştir. Endemizm oranı 9 tür ile %56,25'dir. Cyprinidae familyası %56 ile en fazla türe sahiptir. S. cephalus %18,58 ile en baskın türdür. Biyoçeşitlilik indekslerinden Shannon-Wiener Çeşitlilik (2,40), Simpson Çeşitlilik (0,89), Simpson Dominantlık (0,11), Simpson Zıtlık (9,12), Pielou Düzenlilik (0,87) ve Margalef Tür Zenginliği indeksi (4,67) olarak hesaplanmıştır. İhtiyofauna çeşitliliğinin yüksek olduğu anlaşılmıştır. Boy-ağırlık ilişkisi parametreleri; A. freyhofi b=3,3325, KF=1,4196; A. escherichii b=2,7853, KF=0,9719; B. tauricus b=2,9681, KF=1,1556; C. sieboldii b=3,0754, KF=1,1144; C. tinca b=2,9957, KF=1,2570; C. angorense b=3,1353, KF=0,98; P. parva b=3,1873, KF=1,1174; R. amarus b=3,3358, KF=1,4071; S. cephalus b=3,244, KF=1,3644; C. simplicispina b=2,8712, KF=0,7161; O. angorae b=3,214, KF=0,9641; O. brandtii b=2,9182, KF=0,9126; S. lendlii b=3,4807, KF=1,1346; A. marassantensis b=3,214, KF=1,3804; G. holbrooki b=3,247, KF=1,2753 ve O. mykiss'de b=2,856, KF=1,4527 olarak belirlenmiştir. Su kalitesi yıllık ortalama değerleri; sıcaklık 14,7 oC, pH 8,61, DO 9,21 mg/L, EC 2135,46 µS/cm, TDS 1038,03 mg/L, Tuzluluk 1,19 mg/L, toplam sertlik 461,04 mg/L, bulanıklık 110,71 NTU, renk 16,04 Pt-Co, BOD 13,67 mg/L, COD 39,07 mg/L, PO4 17,48 mg/L, SO4 371,67 mg/L, NH3 2,18 mg/L, NO2 0,24 mg/L, NO3 12,52 mg/L, Cl 416,35 mg/L, Ca 113,61 mg/L, Mg 48,11 mg/L, Na 370,81 mg/L, B 0,37 mg/L, Br 302,06 mg/L, Zn 0,013 mg/L, Fe 0,031 mg/L, As 11,15 mg/L ve Ni 6,98 mg/L olarak tespit edilmiştir. Ulusal ve uluslararası yüzeysel su kalite kriterlerine göre Delice Irmağı'nda kısmen bozulma olduğu ve önemli tedbirler alınmadığı takdirde ihtiyofauna üzerindeki tehditlerin artarak devam edeceği değerlendirilmiştir

Abstract:
In this study, it is intended to determine the fish species and some water quality parameters in Delice River is one of the important branches of Kızılırmak River. The research was carried out at 22 stations between March 2019 and February 2020. Fish and water samples were taken seasonally. Fish samples were caught by electro-fisher instrument. The total, fork and standard lengths and weights of the samples were measured in the field, a sufficient number of samples of all species were taken to determine the body characteristics, and the other fishes were released back into the water. The systematic categories of species were determined. Some indexes of biodiversity were calculated by according to the number of species and population densities. Basic statistical analyzes and variation factor of the morphometric and meristic characteristics of fish samples were calculated. Some body measurements and standard lengths proportions of values related to morphometric properties were determined. According to the measured length and weight values, length-weight relationship and condition factor of each species were calculated. The temperature, pH, DO, EC, TDS and salinity values of the stations were measured in the field by an oxygen meter, and the other parameters were measured by photometer device in the laboratory. These values have been compared with national and international surface water quality standards. In Delice River, 16 species belonging to 6 families have been determined; Cyprinidae (9) Alburnoides freyhofi, Alburnus escherichii, Barbus tauricus, Capoeta sieboldii, Capoeta tinca, Chondrostoma angorense, Pseudorasbora parva, Rhodeus amarus and Squalius cephalus; Cobitidae (1) Cobitis simplicispina; Nemacheilidae (3) Oxynoemachelius angorae, Oxynoemachelius brandtii and Seminemacheilus lendlii; Cyprinodontidae (1) Aphanius marassantensis; Poeciliidae (1) Gambussia holbrooki and 1 species of Onchorhynchus mykiss from Salmonidae family were identified. It has been determined that 14 species are found naturally in Delice River and P. parva and O. mykiss come from undetectably. Endemism rate is 56.25% with 9 species. The Cyprinidae family has the most species with 56%. S. cephalus is the most dominant species with 18.58%. Among the biodiversity indices, Shannon-Wiener Diversity (2.40), Simpson Diversity (0.89), Simpson Dominance (0.11), Simpson Reciprocal (9.12), Pielou Regularity (0.87) and Margalef Index (4,67). It has been understood that the variety of ichthyofauna is high. The length-weight relationships were determined as A. freyhofi b=3,3325, KF=1,4196; A. escherichii b=2,7853, KF=0,9719; B. tauricus b=2,9681, KF=1,1556; C. sieboldii b=3,0754, KF=1,1144; C. tinca b=2,9957, KF=1,2570; C. angorense b=3,1353, KF=0,98; P. parva b=3,1873, KF=1,1174; R. amarus b=3,3358, KF=1,4071; S. cephalus b=3,244, KF=1,3644; C. simplicispina b=2,8712, KF=0,7161; O. angorae b=3,214, KF=0,9641; O. brandtii b=2,9182, KF=0,9126; S. lendlii b=3,4807, KF=1,1346; A. marassantensis b=3,214, KF=1,3804; G. holbrooki b=3,247, KF=1,2753 and O. mykiss b=2,856, KF=1,4527. Water quality annual average values were determined as; temperature 14,7 oC, pH 8,61, DO 9,21 mg/L, EC 2135,46 µS/cm, TDS 1038,03 mg/L, salinity 1,19 mg/L, total hardness 461,04 mg/L, turbidity 110,71 NTU, color 16,04 Pt-Co, BOD 13,67 mg/L, COD 39,07 mg/L, PO4 17,48 mg/L, SO4 371,67 mg/L, NH3 2,18 mg/L, NO2 0,24 mg/L, NO3 12,52 mg/L, Cl 416,35 mg/L, Ca 113,61 mg/L, Mg 48,11 mg/L, Na 370,81 mg/L, B 0,37 mg/L, Br 302,06 mg/L, Zn 0,013 mg/L, Fe 0,031 mg/L, As 11,15 mg/L and Ni 6,98 mg/L. According to the national and international surface water quality criterias, it has been evaluated that there is a partial deterioration in the Delice River and the threats on ichthyofauna will be continue to increase if harsh precautions are not taken.