Sismik yansıma veri-işlem çalışmalarıyla sismik kalite faktörünün belirlenmesi
Estimation of seismic quality factor by seismic reflection data-process works
Yazar: HABİP DENLİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜNAY BEYHAN
Sakarya Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeofizik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Jeofizik Mühendisliği = Geophysics Engineering

Özet:
Anahtar kelimeler: Sismik yansıma yöntemi, sismik kalite faktörü, sönümleme,
sismik veri-işlem
Sismik dalgaların seyahatleri sırasındaki enerji kayıplarının ölçülmesi, verinin
kalitesinin artırılması açısından çok önemlidir. Bu nedende sismik yansıma
çalışmalarında sönümleme (Q-Sismik Kalite Faktörü) değerinin tahmin edilmesine
yönelik t-x ve tau-p ortamlarında yapılan yaklaşımlar konunun önemini oldukça
artırmaktadır. Öte yandan yer yüzeyinden veya laboratuvar ortamında yapılan
çalışmalardan, soğurmanın yer içindeki davranışı ve mekanizması hakkında önemli
ipuçları elde edilmektedir.
Sismik yansıma veri-işlem çalışması ile elde edilen hız modeli sonrası ışın izleme
metodu ile belirlenen ofset çiftinden, spektral-oran yöntemi kullanılarak"Q"
ölçülebilmektedir. Birden fazla hız modeli olduğunda, bu modellerin ofset çifti
seçimi üzerindeki etkisine karar vermek için Fresnel Zon hesaplanabilir. Ölçülen Q
değerinin negatif çıkması durumunda bunun tuning etkisinden olabileceği
söylenebilir. Çünkü ince tabakalar böyle bir etkiye neden olacağından genellikle
yüksek frekanslı kaynakların kullanılması gerektiği anlaşılmaktadır. Sismik kalite
faktörünün çok küçük çıkması da sönümlenmenin fazla olduğunu gösterir. Bunun
nedeni de tabakanın çatlaklı ya da çok yumuşak oluşu ile izah edilebilmektedir. Öte
yandan Q değerinin büyük olması durumunda ise, tabakadaki sönümlenmenin az
olduğu anlaşılmaktadır. Bu çalışmada, t-x ve τ − ρ ortamlarında yapılan Q ölçümleri
arasındaki farklar teorik olarak incelenmiştir. Buna göre Q değeri ölçümünün t-x
ortamında yapılması durumunda hız modeline ihtiyaç olduğundan, ofset çifti
belirlenirken açıya bağlı bir metot olan ışın izleme metodu kullanılmaktadır.
Oysa,τ − ρdönüşümü yapılırsa, bu açısal etkinin ortadan kalktığı ve sismik kesitte
görülen direkt hız değerlerinden Q' yu ölçmek için gerekli olan ofset çiftinin bu
ortamda alt alta yer aldığı görülmektedir. Bu bağlamda Q parametresinin tespit
edilmesine yönelik teorik bir yaklaşım sergileyen tez çalışmamızın bundan sonraki
hedefi gerçek veri üzerinde uygulamasını yaparak Q değerinin alan etkilerini
değerlendirmek ve sağlıklı yorumlamalar yapılmasına yardımcı olmaktır.

Abstract:
Keywords: Seismic reflection method, seismic quality factor, attenuation, seismic
data processing
Measurement of energy decays during spreading of the seismic wavelet is very
important in terms of improving the quality of data. Therefore, the approaches make
in t-x and τ − ρdomains for estimating the attenuation (Q- Seismic Quality Factor)
value in seismic reflection surveys increase the significance of the study area. On the
other hand, substantial clues about the behaviour and mechanism of absorption in the
ground are obtained from the studies conducted on the surface or in the laboratory.
After the velocity model obtained by the processing of seismic reflection data, Q can
be estimated from offset-pair determined by the ray-tracing method using the
spectral-ratio method. When there are several velocity models, the Fresnel zone can
be calculated to determine the effect of these models on offset-pair selection. If the
measurement of Q value is negative, it can be revealed that this might be due to the
tuning effect. Because thin layers cause such an effect, it is understood that highfrequency
sources should usually be used. The fact that the seismic quality factor
value is too small indicates that the attenuation is too high. This can be explained by
the fact that the layer is more fractured or too soft. On the other hand, if the Q value
is big, it is understood that the attenuation value in a layer is low. In this study, the
differences between Q measurements in the t-x and τ − ρdomains are examined
theoretically. Accordingly, in the case of the Q measurement in the t-x domain, the
velocity model is needed, and the ray-tracing method, which is angle-dependent, to
determine offset-pair. However, if the τ − ρtransformation is performed, it is seen
that this angular effect is eliminated, and offset-pair required to measure Q from the
velocity values directly seen in the τ − ρdomain of seismic image are located one
under the other. In this regard, the next objective of the dissertation, which exhibits a
theoretical approach to the determination of the Q parameter, is to evaluate the field
effect of the Q value by applying it on real data and to assist accurate interpretations.