Lise öğrencilerinde ultra işlenmiş besin tüketiminin, diyet kalitesi ve beslenme okuryazarlığı ile ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between ultra-processed food consumption and diet quality and nutrition literacy in high school students
Yazar: BEYZA NUR GÜRGEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ECEM ŞAZİYE ÖRKÜ
Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Bu çalışmada lise öğrencilerinde ultra işlenmiş besin (UİB) tüketiminin antropometrik ölçümler, diyet kalitesi ve beslenme okuryazarlığı ile ilişkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışma 12-14 Ekim 2022 tarihleri arasında Millî Eğitim Bakanlığına bağlı bir lisede öğrenim gören 13-17 yaş arası 338 lise öğrencisi ile tamamlanmıştır. Araştırmaya katılan tüm öğrenciler tarafından sosyo-demografik özellikleri, beslenme alışkanlıkları, fiziksel aktivite düzeyi, besin tüketim sıklığı formu ve adölesan beslenme okuryazarlığı ölçeğinin bulunduğu anket formu doldurulmuş ve eş zamanlı olarak sırayla antropometrik ölçümleri alınmıştır. Öğrencilerin günlük enerji alımlarına UİB'nin katkısının ortalama %26,98 olduğu bulunmuştur. Cinsiyete göre bakıldığında, erkek öğrencilerin günlük aldıkları enerjinin %25,87'si, kız öğrencilerin günlük aldıkları enerjinin %26,98'i UİB'den gelmektedir. Fakat öğrencilerin cinsiyete göre UİB tüketimleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmadığı bulunmuştur (p>0,05). Çalışmaya katılan kız öğrencilerin UİB'den gelen enerji değerleri ile yaşa göre BKİ Z skorları arasında anlamlı negatif çok zayıf korelasyon (s=-0,197; p<0,05) ve bel çevresi değerleri arasında anlamlı negatif zayıf (s=-0,217; p<0,01) korelasyon olduğu bulunmuştur. Öğrencilerin UİB'den gelen enerjinin çeyreklik dilimleri ile toplam enerji ve 1000 kcal başına düşen makro ve mikro besin ögesi değerleri arasındaki ilişkiye göre, öğrencilerin UİB alımları arttıkça toplam yağ, doymuş yağ, toplam şeker, B12 vitamini ve kalsiyum alımlarının arttığı saptanmıştır (p<0,05). UİB tüketimleri ile diyet kalitesi ve beslenme okuryazarlığı arasında anlamlı fark olmadığı bulunmuştur (p>0,05). Sonuç olarak, yalnızca kız öğrencilerde UİB tüketimleri ile antropometrik ölçümleri arasında zayıf bir ilişki bulunmuş fakat UİB tüketimi ile diyet kalitesi ve beslenme okuryazarlığı arasında bir ilişkinin olmadığı belirlenmiştir.

Abstract:
The aim of this study was to investigate the connection between ultra-processed food (UPF) consumption and various factors such as anthropometric measurements, diet quality, and nutritional literacy in high school students. The study was conducted from October 12th to 14th in 2022 and involved 338 high school students aged between 13-17 years, studying in a high school affiliated with the Ministry of National Education. A survey form containing socio-demographic characteristics, nutritional habits, physical activity level, food frequency questionnaire and adolescent nutrition literacy scale was filled out by all students participating in the study. It was found that the average contribution of UPF to students' daily energy intake was 26.98%. According to gender, 25.87% of the daily energy intake of male students comes from UPF, while 26.98% of the daily energy intake of female students comes from UPF. However, there was no statistically significant difference in UPF consumption according to gender (p>0.05). It was found that there was a significant negative very weak correlation between the energy values came from the UPF and the BMI Z scores of the female students participating in the study, and a significant negative weak correlation between their waist circumference values. According to the relationship between energy values coming from UIB and total energy and macro and micro nutrient values per 1000 kcal, as student's UPF intake increases, It was determined that total fat, saturated fat, total sugar, vitamin B12 and calcium intakes increased (p<0,05). It was found that there was no significant difference between UPF consumption and diet quality and nutrition literacy (p>0.05). As a result, a weak relationship was found between UPF consumption and anthropometric measurements only in female students, but it was determined that there was no relationship between UIB consumption and diet quality and nutrition literacy.