Tüketim toplumunda tüketim türlerinin öznel iyi oluş üzerindeki etkisine ilişkin bir araştırma
A research on the effect of consumption types on subjective well-being in the consumer society
Yazar: CELİLE GÜRBÜZ
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM ÇETİNKAYA BOZKURT
Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Deneyimsel tüketim = Experiential consumption ; Gösterişçi tüketim = Conspicuous consumption ; Mutluluk = Happiness ; Sembolik tüketim = Symbolic consumption ; Tüketim = Consumption ; Tüketim kültürü = Consumption culture ; Tüketim toplumu = Consumption society ; Ölçekler = Scales ; Öznel iyi oluş = Subjective well-being

Özet:
Araştırmanın amacı; tüketim türlerinin öznel iyi oluş (mutluluk) üzerindeki etkisini incelemektir. Bu bağlamda tüketicilerin literatürde genel kabul gören gösterişçi tüketim, hedonik tüketim, faydacı tüketim, sembolik tüketim ve deneyimsel tüketimin öznel iyi oluş (mutluluk) üzerine etkisi araştırılmıştır. Araştırmada sayısal veriler kullanılarak genellenebilir sonuçlara ulaşmak hedeflendiğinden görgül nitelikli ve tümdengelim yaklaşımını benimseyen nicel yöntemler arasında yer alan betimleme yöntemi kullanılmıştır. Ayrıca araştırmada sosyal bilimlerde en fazla kullanılan araştırma türü olan tarama (survey) araştırma deseni kullanılmıştır. Çalışma kapsamında konuyla ilgili literatür incelendiğinde gösterişçi, deneyimsel ve sembolik tüketimle ilgili ölçeklerin geçerlilik ve güvenilirliklerinin test edilmedikleri görülmüştür. Bu nedenle öncelikle 400 kişilik bir örneklem grubu ile gösterişçi, deneyimsel ve sembolik tüketimle ilgili ölçeklerin Türkçe' ye uyarlama çalışması gerçekleştirilmiştir. Çalışma sonucunda geçerlilik ve güvenilirliği test edilmiş gösterişçi, deneyimsel ve sembolik tüketimle ilgili ölçme araçları elde edilmiştir. Daha sonra 'Batı Akdeniz Bölgesi' olarak bilinen Burdur, Isparta ve Antalya illerinde yaşayan 1042 kişilik tüketici örnekleminde anket tekniği kullanılarak nicel araştırma süreci gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler SPSS 25.0 ve AMOS 21.0 paket programları yardımıyla analiz edilmiştir. 
Araştırma sonucunda; tüketicilerin gösterişçi, faydacı, deneyimsel ve sembolik amaçlı tüketimin öznel iyi oluşları (mutluluk) üzerinde istatistiksel olarak pozitif anlamlı etkilerinin olduğu saptanmıştır. Tüketim türlerinin öznel iyi oluş (mutluluk) üzerindeki etkisine ilişkin yapılan çalışmaların Türkçe literatürde çok kısıtlı olması nedeniyle pazarlama alanına bir kaynak oluşturması açısından bu çalışma önem arz etmektedir. Araştırmanın önemli olan bir diğer boyutu; bireylerin gösterişçi tüketim, deneyimsel tüketim ve sembolik tüketim davranışlarını ölçme konusunda geçerlik ve güvenirliği ortaya konularak ölçeklerin Türkçe' ye uyarlanması ve bu ölçeklerden elde edilen verilerin yorumlanmasıdır.

Abstract:
The aim of the study is to examine the effect of consumption types on subjective well-being (happiness). In this context, the effects of conspicuous consumption, hedonic consumption, utilitarian consumption, symbolic consumption and experiential consumption, which are generally accepted in the literature, on subjective well-being (happiness) were investigated. Since it was aimed to reach generalizable results by using numerical data in the study, the descriptive method, which is among the quantitative methods that adopt the empirical and deductive approach, was used. In addition, survey research design, which is the most used type of research in social sciences, was used in the research. When the literature on the subject was examined within the scope of the study, it was seen that the validity and reliability of the scales about conspicuous, experiential and symbolic consumption were not tested. For this reason, first of all, a study was carried out with a sample group of 400 people to adapt scales related to conspicuous, experiential and symbolic consumption into Turkish. As a result of the study, measuring tools related to conspicuous, experiential and symbolic consumption, whose validity and reliability were tested, were obtained. Later, the quantitative research process was carried out by using the survey technique in a sample of 1042 consumers living in the provinces of Burdur, Isparta and Antalya, known as the "Western Mediterranean Region". The data obtained were analyzed with the help of SPSS 25.0 and AMOS 21.0 package programs.
As a result of the research; it has been determined that the conspicuous, utilitarian, experiential and symbolic consumption of consumers has statistically significant positive effects on their subjective well-being (happiness). Since studies on the effects of consumption types on subjective well-being (happiness) are very limited in Turkish literature, this study is important in terms of creating a source for marketing. Another important dimension of the research; it is the adaptation of the scales to Turkish by demonstrating their validity and reliability in measuring the conspicuous consumption, experiential consumption and symbolic consumption behaviors of individuals and the interpretation of the data obtained from these scales.