Osmanlı fenni romanlarında mekan analizi
Analysis of space in Ottoman science novels
Yazar: MERVE BAYRAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYSUN AYDIN SANCAROĞLU
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Anlatı = Narrative ; Bilim-kurgu = Science-fiction ; Düşsel anlatı = Imaginary narrative ; Kurgusal mekan = Fictional place ; Mekansal analiz = Spatial analysis ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Ütopya = Utopia

Özet:
Batı dünyası ile ilişkiler birçok yenilik gibi ütopya ve bilim kurgu edebi türlerini de Osmanlı Edebiyatına kazandırmıştır. Ütopyalar ve bir başka düş ürünü ve gelecek tahayyülü olan bilim kurgu eserleriyle taşıdıkları benzerlik sebebiyle iç içe geçerler. Bu sebeple bilimsel içerikli ve fenne dayalı anlatıları içeren bu yazın türleri 'Fenni Edebiyat' başlığı altında toplanmıştır. Ütopyalar 'yok yer' 'olmayan yer' 'olması düşlenen yer' 'hayali ülke' gibi kavramlar kullanılarak tanımlanan, 'mekân' üzerinden yola çıkılarak aktarılan düşünceler ya da aktarılmak istenen siyasal ve toplumsal düşünce ve idealin bir mekânda varlık bulduğu anlatılardır. Ütopya örneklerine bakıldığında yeniden ele alınıp değerlendirilen toplum yapısı, öncelikle kent tasvirleriyle, yeni yaşam koşulları ve mekân algılarıyla başlar. Mekânın söz konusu olduğu her ürün mimarlık ile de ilişkili olmaktadır. Çalışma kapsamında ütopya ve bilim kurgu türlerinin ortaya çıkışı, gelişimleri, doğu kültürüne yansımaları ve Osmanlı Edebiyatında varlık bulma süreci irdelenmiştir. Ardından, Fenni Bir Roman Yahut Amerika Doktorları, Rüyada Terakki ve Medeniyet-i İslamiyeyi Rüyet ve Başka Dünyalarda Canlı Mahlûkat Var Mıdır? Adlı eserler incelemek için seçilerek mekânsal anlatımları üzerine nitel ve nicel araştırma yöntemleriyle analizi yapılmıştır.

Abstract:
Like many other innovations, relations with the Western world brought the literary genres of utopia and science fiction to Ottoman literature. Utopias and science fiction, which is another work of fiction and imagination of the future, are intertwined due to their similarities. For this reason, these literary genres, which include narratives with scientific content and science-based narratives, are grouped under the title of "Fenni Edebiyat". Utopias are narratives that are defined by using concepts such as "no place", "non-existent place", "imaginary place", "imaginary country", where the ideas conveyed through "space" or the political and social thought and ideal to be conveyed find existence in a space. If we look at examples of utopias, the social structure that is reconsidered and evaluated begins with representations of the city, new living conditions and perceptions of space. Any product that deals with space is also related to architecture. The study examines the emergence of the utopian and science fiction genres, their development, their reflections on Eastern culture, and the process of their existence in Ottoman literature. Then, the works entitled Fenni Bir Roman Yahut Amerika Doktorları, Rüyada Terakki ve Medeniyet-i İslamiyeyi Rüyet and Başka Dünyalarda Canlı Mahlûkat Varıdır? are analyzed. These works were selected for analysis and their spatial narratives were analyzed using qualitative and quantitative research methods.