Çocuk ve ergenlerde DISABKIDS astım modülünün geçerlilik ve güvenilirliği, astım yönetiminde video eğitiminin yaşam kalitesi üzerine etkisi
Validity and reliability of the DISABKIDS asthma module in children and adolescents, the effect of video education on quality of life in ASTHMA management
Yazar: PINAR ÖZDEMİR DENİZ
Danışman: PROF. DR. FİLİZ ABACIGİL
Adnan Menderes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Astım = Asthma ; Ergenler = Adolescents ; Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Hasta eğitimi = Patient education ; Hasta eğitimi = Patient education ; Koruyucu sağlık hizmetleri = Preventive health services ; Türkçe uyarlama = Turkish adaptation ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Çocuklar = Children ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç ve hipotez: Çalışmanın amaçları, astımlı çocuklarda yaşam kalitesini ölçen "DISABKIDS astım modülü"nü Türkçe'ye uyarlamak, yaşam kalitesini etkileyen faktörleri önlemeye yönelik müdahale çalışması planlamak, video eğitimin çocukların yaşam kalitesi üzerine etkisini değerlendirmektir.
Yöntem: Çalışmanın ilk aşaması metodolojik olup, ikinci aşaması yarı deneysel müdahale çalışmasıdır. Ağustos 2019-Ocak 2021 tarihlerinde Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Uygulama ve Araştırma Hastanesi Pediatrik Allerji ve İmmünoloji Polikliniği'ne başvuran 8-16 yaşında, son bir yılda astım tanısı alan, ek kronik hastalığı olmayan çocuklar ve ebeveynleriyle (n=110) görüşülerek yürütülmüştür. DISABKIDS Astım modülü, etki (altı soru) ve endişe (beş soru) olmak üzere iki alt boyuttan oluşmaktadır. Çocuk ve ebeveynler için iki ayrı form olarak tasarlanmıştır. Analizlerde çocuk formu esas alınmıştır. Geçerlilik analizlerinde yapısal geçerlilik (AFA ve DFA), eş zaman geçerliliği, birleşim ve ayrışım geçerliliği; güvenilirlik analizlerinde iç tutarlılık (Cronbach alfa değeri), eşdeğer formlar analizi (AÇYKÖ) ve yarıya bölme analizi yapılmıştır. Bu analizlere ek olarak Rasch analizi uygulanmıştır. Müdahale aşamasında katılımcılar (n=52) ön test-son test ile değerlendirilmiştir. Analizlerde SPSS 21, AMOS 21, Winsteps paket programları kullanılmıştır. Çalışmaya tüm gerekli izinler alınarak başlanmıştır. Tip 1 hata 0,05 alınmıştır.
Bulgular: Çocukların %56,4'ü erkek (n=62), yaş ortancası 10 (25-75p, 9-13)'dur. Ebeveynlerin %78,2'si kadın (n=86), yaş ortancası 38 (25-75p, 34,0-42,7), %50,9'unun geliri giderine eşit, %70,8'inin iki çocuğu vardır. Ölçeğin iki boyutunda taban ve tavan etkileri <%10'dur. AFA için KMO 0,76, Barlett küresellik testi p<0,001'dir; özdeğeri>1, kümülatif varyansı %62,8 olan iki faktörlü yapı saptanmıştır. Ölçeğin orjinalinden farklı olarak iki madde endişe boyutuna aktarılmıştır (Etki 4, Endişe 7 soru). DFA uyum göstergeleri kabul edilebilir sınırlar içinde değildir (Χ2/sd =4,33, RMSEA=0,17; GFI=0,81; CFI=0,79; SRMR=0,09). Model düzeltme önerileri doğrultusunda etki boyutundan iki madde çıkarılmıştır (Etki boyutu üç, Endişe boyutu altı soru). Çıkarılan maddelerden ilki etki boyutunda olup, endişe boyutundaki bir soruya çapraz yüklenmekte; ikincisi endişe boyutunda olmasına rağmen etki boyutuna yük vermektedir. Düzeltme işlemleri sonucunda uyum göstergeleri (Χ2 =2,05, RMSEA=0,09; GFI=0,90; CFI=0,93; SRMR=0,06) kabul edilebilir sınırlardadır. DFA ile belirlenen faktörler birleşim ve ayrışım geçerliliği kriterlerini sağlamaktadır (CR>0,70, AVE>0,5 ve AVE>MSV, AVE>ASV). DFA sonrası Cronbach alfa değeri etki boyutunda 0,84, endişe boyutunda 0,85, toplamda 0,86'dır. DISABKIDS astım modülü ile eş zamanlı uygulanan AÇYKÖ puanları arasında olumlu yönde, güçlü düzeyde, anlamlı korelasyon vardır (r=0,545, p<0,001). Spearman-Brown değeri 0,82, Guttman Split-half değeri 0,80 bulunmuştur. Çocuk formu INFIT/OUTFIT değerleri etki ve endişe boyutunda, ayrı ayrı madde bazında ve ortalama olarak ideal sınırlar içerisindedir (0,5-1,5). Eğitim videosu sonrası ölçeğin tüm boyutlarında ve semptom formunda puan artışı olmuştur. 
Sonuç: DISABKIDS astım modülü Türkçe versiyonunun psikometrik özellikleri, iyi ve kabul edilebilir düzeydedir. Ölçeğin kısa olması avantaj olup; mevcut astım ölçeklerine göre poliklinik şartlarında daha uygulanabilirdir. Ölçek, astımı çocuğun kendi ve ebeveyninin gözünden ayrı ayrı değerlendirmek, izlemek ve yaşam kalitesini arttırmak için umut vericidir. Video eğitimi, çocukların endişelerini azaltarak yaşam kalitesi puanlarını arttırmıştır.
Anahtar kelimeler: Astım, DISABKIDS, Güvenilirlilik ve Geçerlilik, Yaşam Kalitesi, Eğitim, Sağlık

Abstract:
Aim and hypothesis: The aims of the study are to adapt the "DISABKIDS asthma module", which measures the quality of life in children with asthma, into Turkish, to plan an intervention study to prevent the factors affecting the quality of life and to evaluate the effect of video education on children's quality of life.
Methods: The first stage of the study is methodological and the second stage is a quasi-experimental intervention study. It was conducted by interviewing children aged 8-16 years old, diagnosed with asthma in the last year, without any additional chronic disease and their parents (n = 110), who applied to Aydın Adnan Menderes University Application and Research Hospital Pediatric Allergy and Immunology Outpatient Clinic between August 2019-January 2021. The DISABKIDS Asthma module consists of two sub-dimensions: impact (six questions) and anxiety (five questions). It is designed as two separate forms for children and parents. The child form was used in the analyzes. Structural validity (EFA and cFA), simultaneous validity, union and decomposition validity in validity analysis; In reliability analysis, internal consistency (Cronbach's alpha value), equivalent forms analysis (PAQLQ) and split-half analysis were performed. In addition to these analyzes, Rasch analysis was applied. During the intervention phase, the participants (n = 52) were evaluated by pre-test and post-test. SPSS 21, AMOS 21, Winsteps package programs were used in the analyzes. The work started with all necessary permissions. Type-1 error was accepted 0.05%.
Results: 56.4% of the children are male (n = 62), the median age is 10 (25-75p, 9-13). 78.2% of the parents are female (n = 86), the median age is 38 (25-75p, 34.0-42.7), 50.9% is equal to their income and expense, 70.8% have two children. In two dimensions of the scale, floor and ceiling effects are <10%. KMO for AFA is 0.76, Barlett sphericity test is p <0.001; A two-factor structure with eigenvalue> 1 and cumulative variance of 62.8% was determined. Unlike the original scale of the scale, two items were transferred to the worry dimension (Impact 4, Worry 7 questions). CFA fit indicators are not within acceptable limits (Χ2 / df = 4.33, RMSEA = 0.17; GFI = 0.81; CFI = 0.79; SRMR = 0.09). Two items were removed from the effect dimension in line with the model correction suggestions (Impact dimension three, worry dimension six questions). The first of the extracted items is in effect size and cross-loaded to a question of concern; Although the second one is of anxiety, it places a burden on the effect dimension. As a result of the corrections, the compliance indicators (Χ2 = 2.05, RMSEA = 0.09; GFI = 0.90; CFI = 0.93; SRMR = 0.06) are within acceptable limits. Factors determined by CFA meet the combination and separation validity criteria (CR> 0.70, AVE> 0.5 and AVE> MSV, AVE> ASV). The Cronbach alpha value after CFA is 0.84 in the impact dimension, 0.85 in the worry dimension, and 0.86 in total. There is a strong, positive and significant correlation between the DISABKIDS asthma module and the PAQLQ scores simultaneously applied (r = 0.545, p <0.001). Spearman-Brown value was 0.82, Guttman Split-half value was 0.80. Child form INFIT / OUTFIT values are within ideal limits in terms of impact and anxiety, on the basis of individual items and on average (0.5-1.5). After the training video, there was an increase in points in all dimensions of the scale and in the symptom form.
Conclusion: The psychometric properties of the DISABKIDS asthma module Turkish version are good and acceptable. The shortness of the scale is an advantage; it is more applicable in outpatient clinic conditions than existing asthma scales. The scale is promising to evaluate and monitor asthma from the child's own and the parent's perspective separately and to improve the quality of life. Video education increased children's quality of life scores by reducing their anxiety.
Keywords: Asthma, DISABKIDS, Reliability and Validity, Quality of Life, Education, Health