Genç yetişkinler için yönetici işlevlere odaklanan bilişsel davranışçı bir program geliştirme ön çalışması
A preliminary research to develop a cognitive behavioral program focused on executive functions for young adults
Yazar: BELİZ BİCİL TOKAY
Danışman: PROF. DR. EMİNE OYA SORİAS
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Bilişsel davranış terapileri = Cognitive behaviour therapy ; Bilişsel davranışlar = Cognitive behaviours ; Gençler = Youngs ; Program geliştirme = Program development ; Umutsuzluk = Hopelessness ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Yetişkinler = Adults ; Yönetici işlevler = Executive functions ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation

Özet:
Bu tez çalışmasının ilk amacı, yönetici işlevlerde sorun yaşayan genç yetişkinlere yönelik Bilişsel Davranışçı bir grup terapisi programı geliştirmek ve bunu bir ön çalışmayla deneyerek programa son şeklini vermektir. İkinci amacı ise geliştirilen bu program yardımıyla, yönetici işlevlerde sorun yaşayan genç yetişkinlerin yaşam kalitelerini arttırmak ve umutsuzluk düzeylerini azaltmaktır.
DEHB tanısı almış, 18-30 yaş aralığında, duygu düzenleme, zaman yönetimi, planlama, düzenleme, problem çözme gibi konulardan en az birinde sorun yaşayan, 5'i kadın 5'i erkek toplam 10 genç yetişkin, katılımcı olarak tercih edilmiştir. Ancak Mental Retardasyon/Anlıksal Yetersizlik, Öğrenme Bozukluğu, Majör Depresyon, Bipolar Bozukluk ya da Madde ile İlişkili Bozukluklara dair ek tanısı olan genç yetişkinler bu çalışmanın dışında tutulmuştur.
Tek grup ön test-son test desenine sahip bu çalışmada veri toplama araçları olarak, Brown Dikkat Eksikliği Bozukluğu Ölçeği-Yetişkin Formu (Brown DEBÖ-Y Formu), Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu'nda Algılanan Yaşam Kalitesi Ölçeği-Yetişkin Formu (DEHB-AYKÖ-Y Formu), Beck Umutsuzluk Ölçeği (BUÖ) ve Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. Veri analizinde, eşleştirilmiş örneklemler t testi (paired sample t test) kullanılmıştır. Toplanan veriler SPSS 20.0 (Statistical Package for the Social Sciences) paket programı ile analiz edilmiştir.
Analizler sonucunda, katılımcıların DEHB-AYKÖ-Y Formu'nun Psikososyal Uyum Alt Ölçeği puanları ile Brown DEBÖ-Y Formu'nun Düzenleme ve Harekete Geçme Alt Ölçeği puanları hariç diğer bütün ölçek ve alt ölçeklerden aldıkları öntest ve sontest puanları arasında araştırmanın lehine anlamlı farklılıklar bulunmuştur. Bulgular literatür ışığında tartışılmıştır.

Abstract:
The primary aim of this study was to develop a Cognitive Behavioural Program focused on executive functions for young adults and to finalize it through a preliminary research. Moreover, it was aimed to improve participants' level of quality of life and to decrease participants' level of hopelessness through the program.
Ten young adults (5 women and 5 men) between the ages of 18 and 30 years old, with a diagnosis of ADHD, and who have problems with emotion regulation, time management, planning, organisation, problem solving were the participants. The exclusion criteria for this study was the comorbidity such as Mental Retardation, Learning Disorder, Major Depressive Disorder, Bipolar Disorder and Substance Use Disorders.
The design of this study is the one group pretest-posttest design. Brown Attention Deficit Disorder Scale for Adults (BADDS for Adults), Percieved Quality of Life Scale in Attention Deficit Hyperactivity Disorder for Adults (PQoLS-ADHD for Adults), Beck Hopelessness Scale (BHS) and Personal Information Form were used for the assessment of the participants. The data were analysed by paired sample t test and SPSS 20.0 (Statistical Package for the Social Sciences) was used for the analysis.
According to the findings, there are significant differences between all of the pre-test and post-test scores except the scores of Psychosocial Adaptation Subscale of PQoLS-ADHD and Organizing and Activating for Work Subscale of BADDS for Adults. The findings were discussed in consideration of the literature.