Kapadokya volkanik provensinde yer alan Eğrem Tepe hidrovolkanik çökellerinin petrolojik incelemesi
Petrologic investigation of Egrem Hill hydrovolcanic deposits, Cappadocia volcanic province
Yazar: VOLKAN ERKUT
Danışman: DOÇ. DR. HÜSEYİN EVREN ÇUBUKÇU
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Kapadokya Volkanik Provensi'nde (Orta Anadolu) Orta Miyosen – Kuvaterner zaman aralığında başlıca ignimbirit akıntıları olmak üzere, gölsel ve flüviyal çökellerle birlikte kesintisiz bir volkanik istif ile temsil olunan bölgede, sürekli yenilenen göl ortamlarının varlığı bilinmektedir. Jeolojik zaman içerisinde, geniş göl / akarsu ortamlarının geliştiği bölgede, su – bazik / ortaç magma etkileşimi sonucunda meydana gelmiş hidrovolkanik patlama ürünlerine daha önceki çalışmalarda rastlanılmamıştır. Zengin volkanik çeşitliliğe sahip Kapadokya'da, ilk defa bu çalışma sayesinde, Ürgüp ilçesi güneydoğusu civarında, kısıtlı alanlarda depolanmış hyaloklastitler tespit edilmiştir. Bölgede yine aynı göl ortamında oluştuğu sanılan, yeniden çökelmiş ürünler ve volkaniklastikler de tanımlanmıştır. Volkaniklastik ürünler içerisindeki volkanik kayaç parçalarının, bölgedeki diğer magmatik ürünlerle jenetik ilişkilerinin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Araziden alınmış örnekler üzerinde mineralojik, petrografik incelemeler yapıldıktan sonra Enerji Dağılım Spektrometresi (EDS) kullanılarak mineral kimyaları belirlenmiştir. Ayrıca mikro X-ışını tomografi cihazında, modern petrolojik analiz yöntemleri de kullanılmıştır. Son olarak ürünlerin ana oksit element, iz element ve nadir toprak elementi jeokimyaları belirlenmiştir. Ayırtlanan üç üründen biri olan Ürgüp doğusundaki yeniden çökelmiş gölsel ürünler, Geç Miyosen yaşında, turuncu-kahverengi, az pekişmiş, kötü boylanmış, tane destekli, yaklaşık 10-50 cm çaplarında yabancı kayaç parçası içeren tabakalı ürünlerdir ve ürünler arasında en geniş yayılımlı olanıdır. Eğrem Tepe hyaloklastitleri ve Karain volkaniklastiklerinin Pliyosen yaşlı olduğu düşünülmektedir. Bu iki ürün, birbirine 4 km uzaklıkta iki lokasyonda yüzlek vermelerine karşın mineralojik, dokusal ve jeokimyasal olarak birbirine benzemektedir. İkisi de gri renklerde, orta pekişmiş, kötü boylanmış görülür ve matriksleri karbonatlıdır. Ayrıca Karain volkaniklastikleri içerisindeki gözenekli andezitik kayaç parçaları, büyük ölçüde Eğrem Tepe juvenilleriyle benzer özellikler göstermektedir. Ürgüp doğusundaki yeniden çökelmiş ürünler, hem stratigrafideki yeri hem de kayaç parçalarının iz elementçe zengin bir magmadan türemiş olmasıyla diğer ürünlerden ayrılmıştır. Eğrem Tepe ve Karain ürünleri, jeokimyasal olarak benzer köken magmadan türemişlerdir. Ürünleri oluşturan volkanik aktivitelerden büyük ölçüde bölgede bulunan çok sayıda fay sistemleri sorumludur. Ayrıca Geç Miyosen'de, başta Topuzdağ lavlarından bloklar ve bölgedeki diğer lav akıntılarından parçalar, göl tabanında çeşitli süreçlerle yeniden taşınarak, oluştukları alandan uzaklara yerleşmişlerdir. Pliyosen'de fay sistemleri boyunca ilerleyen magma, göl suyu ile etkileşime girerek, Eğrem Tepe'de hyaloklastitleri oluşturmuştur. Aynı yaş aralığında Karain volkaniklastikleri de çökelmiştir.

Abstract:
The existence of continually renewed lacustrine environments in the region represented by a continuous volcanic sequence together with lacustrine and fluvial sediments and mainly ignimbrite deposits is known in the Middle Miocene - Quaternary time interval in Cappadocia Volcanic Province (Central Anatolia). Hydrovolcanic eruptions and products that have occurred during geological time as a result of water – basic / intermediate magma interaction in the region where large lake / river environments develop, have not been encountered in previous studies. With this study, for the first time in Ürgüp region, hyaloclastites which occurs with the magma-water interaction were identified in confined areas. Resedimented deposits and volcaniclastites, which are thought to have formed in the same lake environment, are also identified in the region. Mineralogical and petrographic studies were carried out on the samples taken from the field, and mineral chemistries were determined by using Energy Dispersive Spectrometer (EDS). In addition, modern petrological analysis methods have been used with micro X-ray tomography device. Finally, the major oxides, trace elements and rare earth elements geochemicals of the products have been determined. One of the three distinguished units, Late Miocene aged, Ürgüp lacustrine resedimented deposits are in orange-brown colour, poor welded, poor sorted, grain supported, and contains 10-50 cm in diameter volcanic blocks. Also resedimented deposits are the most widespread units among the products that studied units. It is thought that Eğrem Hill hyaloclastites and Karain volcaniclastics are Pliocene aged. These two products are similar to each other in mineralogical, textural and geochemical aspects, although they can be seen at two locations 4 km apart. They are both gray in color, medium welded, poorly sorted and their matrix is carbonated. Also, vesicular rock fragments in the Karain volcaniclastics shows similar features to the Eğrem Hill juveniles. The resedimented deposits in the eastern part of Ürgüp are separated from other products, both in the stratigraphic location and in the rock fragments derived from a magma rich of incompatible trace elements. Eğrem Hill and Karain products are derived from geochemically similar magma origin. It is thought that large number of fault systems are responsible for the volcanic activities that generate this products. In Late Miocene,  blocks from the Topuzdağ lavas and other lava flows from the region were transported to the lake floor by various processes. In Pliocene, the magma that went through fault systems interacted with the lake water and formed hyaloclastites at Eğrem Tepe. At the same period, Karain volcaniclastics are deposited.