Ebû Ca'fer Et-Tahâvî'nin ibâdetler ile ilgili konularda Hanefî imamlarına muhâlif görüşleri
Ebu Ca'fer At-Tahâwî's opposing views to the Hanafi imams on issues related to worship
Yazar: İSA ATCI
Danışman: PROF. DR. ŞAMİL DAĞCI
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Din = Religion
Dizin: Hanefiler = Hanifies ; Mezhepler = Sects ; Tahavi = Tahavi ; İbadet = Worship ; İslamiyet = Islam ; Şafiler = Shafis

Özet:
Ebû Ca'fer et-Tahâvî, (v. 321/933), erken dönem Hanefî fakîhlerindendir. Mezhepte müçtehit seviyesine ulaşmış olan Tahâvî, sadece fıkıh alanında değil aynı zamanda akide ve hadis alanında da kıymetli eserler telif etmiştir. Gençlik yıllarına kadar Şâfiî mezhebine müntesip olmuş, İmam Şâfiî'nin (v. 204/820) de talebelerinden olan, dayısı Müzenî'den (v. 264/877) Şâfiî fıkhını öğrenmiştir. Tahâvî, Mısır'a atanan Hanefî kadıların da ders halkalarına katılmıştır. Böylece iki mezhebi kıyaslama imkânı bulmuş ve bir süre sonra Hanefî mezhebine geçme kararı almıştır. Hanefî mezhep imamlarına da, bazı fıkhî meselelerin hükmünde muhalefet ederek farklı kanaatler ortaya koymuştur.
Çalışmamızın konusu, İmam Tahâvî'nin (v. 321/933) Hanefî mezhebinin kurucu imamı Ebû Hanife (v. 150/767) ile öğrencileri ve aynı zamanda mezhebin ilk nâkilleri olan İmam Ebû Yusuf (v. 182/798) ve İmam Muhamed'e (v. 189/804) muhalefet ettiği fıkhî görüşlerini tespit etmektir. 
Çalışmamız iki bölüme ayrılmıştır. Birinci bölümde Tahâvî'nin hayatı, ilmi kişiliği ve eserleri ile yaşadığı dönemde Mısır'ın siyasî, sosyal ve ilmî durumu hakkında bilgiler sunulmuştur. Tahâvî'nin Şâfiî mezhebinden ayrılma sebepleri ve Hanefî mezhep imamlarına muhalefet nedenleri ilk bölümde incelemeye çalıştığımız diğer hususlar olmuştur.
İkinci bölümde ise; farz, vacip, sünnet, mekrûh ve haram kavramlarının ilk dönem kullanımları ile ilgili kısa bilgi ve örneklerden sonra fıkıh kitaplarının tertibine uygun olarak, Tahâvî'nin Hanefî imamlardan farklı bir kanaate vardığı ihtilaflı meseleler, maddeler halinde ele alınmıştır.
ANAHTAR KELİMELER: Tahâvî, Hanefî mezhep imamları, Hanefî fakîhler, Şâfiî, ihtilaf, farz, vacip, sünnet, mekruh.

Abstract:
Ebû Ca'fer et-Tahâwî (d. 321/933) is one of the early Hanafi jurists. Tahâwî who reached the level of the interpreter of İslamic law (Muctahid) in the doctrine (madhab) not only in the field of jurisprudence (fiqh) but also in the field of faith and the sayings of the Prophet (aqidah and the hadith) valuable works compiled. Until his youth times he followed the Shafii sect and learned the Shafii fikh from his uncle Muzani (d. 264/877) who was the one of the students of Imam Shafii (d. 204/820). Tahâwî also participated in the circle of lessons of Hanafi judges (Qadi) who were appointed to Egypt. Thus, he had the opportunity to compare two sects. After a while he decided to move to the Hanafi sect.
He had some different opinions by opposing the Hanafi sect imams on the judgements of some fiqh questions. Therefore the subject of our study is to identify this kind of wievs of fiqh by that he was opposing Ebû Hanifa (d. 150/767) who was the founder and leader of the Hanafi sect and İmam Ebû Yusuf (d. 182/798) and İmam Muhammad (d. 189/805) who were the students of İmam Ebû Hanifa and the first conveyers of the sect of Hanafi. 
Our work is divided into two parts. In the first chapter, the informations were provided about the political, social and scientific situation of Egypt in the period of Tahâwî's life and his biography, scientific personality and his works. The reasons for his leaving Shafii sect and for the opposition to the Hanafi sect imams are the other things we tried to examine in the first chapter. 
In the second part; after giving a brief information and examples about the early uses of the concepts of fard, wajip, sunnah, mekruh and haram the disputed articles which Tahâwî considers differently from the Hanafi imams in accordance with the composition of the fiqh books were discussed.
KEY WORDS: Tahâwî, the imams of Hanafi sect, Hanafi jurists, Shafii, dispute, fard, wajip, sunnah, makruh.