Çölyak hastalarında FGF-21 düzeylerinin büyüme ile ilişkisi
The relationship of FGF-21 levels with growth in celiac patients
Yazar: MAHİR TAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DENİZ ÖKDEMİR
Fırat Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme bozuklukları = Nutrition disorders ; Boy kısalığı = Short stature ; Büyüme hormonu = Growth hormone ; Fibroblast büyüme faktörü = Fibroblast growth factor ; Malnütrisyon = Malnutrition ; Çölyak hastalığı = Celiac disease ; İnsülin benzeri büyüme faktörü I = Insulin like growth factor I

Özet:
Fibroblast büyüme faktör-21 (FGF-21) malabsorbsiyon veya uzun dönem açlıkta büyüme hormonu direnci yaparak büyümeyi etkiler. Çölyak hastalığı (ÇH) malabsorbsiyon yaparak boy kısalığına neden olmaktadır. Bu çalışma ile FGF-21 düzeylerini ölçüp boy, vücut ağırlığı, İnsüline benzer büyüme faktör-1 (IGF-1), bazal büyüme hormonu (BH) düzeyleri ile ilişkisini araştırmayı planladık. 
Çalışmaya Fırat Üniversitesi Hastahanesinde yeni tanı alan toplam 30 çölyak hastası dâhil edildi. Diyet programından önce boy, kilo ölçümleri ve sistemik muayeneleri yapılıp kayıt edildi. Kronik hastalığı ve çölyak diyet uyumsuzluğu olan hastalar çalışma dışı bırakıldı. Bu hastalardan diyet öncesinde ve sonrasında FGF-21, BH, IGF-1 düzeyleri için 2 cc kan örneği alınıp 3500 devirde santrifüj edilip -80°C de saklanıp ELİSA yöntemi ile mikrobiyoloji laboratuvarında çalıştırıldı.
Çalışmaya dâhil edilen 30 hastanın 16'sı (%53,3) kız 14'ü (%46,7) erkek, yaş ortalaması 9,3±3,8 (min=2-maks=16) saptandı. Çölyak diyeti sonrası FGF-21 değeri (p<0,001), BH değeri (p=0,022) anlamlı şekilde düşerken, boy değeri (p=0,02) ve BMI SDS (p=0,041) değeri anlamlı artış tespit edildi. Boy SDS değerlerinde anlamlı bir değişiklik saptanmadı. FGF-21 düzeyindeki değişim ile IGF-1 (p<0,001, r= -0,673) değişim arasında negatif ve trigliserit (p=0,38, r=0,381) düzeylerinde değişim arasında pozitif yönlü anlamlı ilişki tespit edildi. FGF-21 düzeyi ile BMI, BMI SDS değeri, insülin, kolesterol ve BH düzeyleri arasında anlamlı bir ilişki tespit edilmedi.
Çölyak hastalarında FGF-21 ve bazal BH düzeylerinin yüksek oluşu, çölyak diyeti sonrası FGF-21'in düşüşü ile beraber bazal BH değerlerinin azalışı BH direnci lehine değerlendirildi. Her ne kadar FGF-21 düzeyleri ile BH düzeyleri arasında anlamlı bir ilişki olmasa da FGF-21 düzeyleri ile IGF-1 düzeyleri arasında güçlü negatif korelasyon FGF-21'in BH direnci etiyopatogenezinde rol almış olabileceğini düşündürüyor. Çölyak hastalığına bağlı gelişen boy kısalığı etiyolojisinde FGF-21'in rol üzerine çalışmalar yok denilecek kadar azdır. Bu konuda daha fazla hasta sayıları ile uzun dönemli ve daha ayrıntılı çalışmalara ihtiyaç vardır.

Abstract:
Fibroblast growth factor-21 (FGF-21) affects growth by malabsorption or growth hormone resistance in long-term fasting. Celiac disease (CD) causes short stature by malabsorption. In this study, we planned to measure FGF-21 levels and investigate their relationship with height, body weight, Insulin-like growth factor-1 (IGF-1), basal growth hormone (GH) levels.
A total of 30 celiac patients newly diagnosed in Fırat University Hospital were included in the study. Before the diet program, height, weight measurements and systemic examinations were made and recorded. Patients with chronic disease and celiac diet incompatibility were excluded from the study. Before and after the diet, 2 cc blood samples were taken from these patients for FGF-21, GH, IGF-1 levels, centrifuged at 3500 rpm, stored at -80°C, and studied in the microbiology laboratory by ELISA method.
Of the 30 patients included in the study, 16 (53.3%) were girls and 14 (46.7%) were boys, mean age was 9.3±3.8 (min=2-max=16). After celiac diet, FGF-21 value (p<0.001) and GH value (p=0.022) decreased significantly, while height value (p=0.02) and BMI SDS (p=0.041) values significantly increased. There was no significant change in height SDS values. There was a negative correlation between the change in FGF-21 level and the change in IGF-1 (p<0.001, r= -0.673) and a positive correlation between the change in triglyceride (p=0.38, r=0.381) levels. There was no significant relationship between FGF-21 level and BMI, BMI SDS value, insulin, cholesterol and GH levels.
High FGF-21 and basal GH levels in celiac patients, decrease in FGF-21 after celiac diet and decrease in basal GH values were evaluated in favor of GH resistance. Although there is no significant relationship between FGF-21 levels and GH levels, a strong negative correlation between FGF-21 levels and IGF-1 levels suggests that FGF-21 may have a role in the etiopathogenesis of GH resistance. Studies on the role of FGF-21 in the etiology of short stature due to celiac disease are scarce. Long-term and more detailed studies with larger number of patients are needed on this subject.