Yıkanmış balgam örneklerinin direkt inceleme ve kantitatif kültürünün alt solunum yolu enfeksiyonlarının tanısındaki değerinin incelenmesi
Investigation of the value of direct inspection and quantitative culture of washed sputum samples for diagnosis of lower respiratory tract infections
Yazar: NİHAN ZİYADE
Danışman: PROF. DR. AYŞEGÜL YAĞCI
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2007
Konu: Mikrobiyoloji = Microbiology

Özet:
Solunum sistemi enfeksiyonları tüm dünyada önemli mortalite ve morbidite
nedeni olarak karşımıza çıkmakta ve her yaştan insanı etkilemektedir. Çok
sayıda mikroorganizma solunum yolu enfeksiyonlarına yol açabilmekte ancak
tüm gelişen tekniklere ve laboratuvar yöntemlerine rağmen olguların yarısına
yakın kısmında etken tanımlanamamaktadır. Balgam örneği invaziv
yöntemlere gerek kalmaksızın elde edilebilmekte ve gram boyalı preparatının
hazırlanması ucuz ve basit olup, dikkatli ve ayrıntılı incelemelerle hekimi
doğru tanıya yönlendirebilmektedir.
Çalışmamızda Marmara Üniversitesi Hastanesi Merkez Laboratuvarı'
na alt solunum yolu enfeksiyonu ön tanısı ile gelen 489 hastadan alınan 620
balgam örneği ile çalışılmıştır. Preparatlar iki farklı araştırıcı tarafından
incelenmiş ve kültür yapılması uygun örnekler yıkanarak kalitatif ve kantitatif
olarak ekilmiş; direkt inceleme ve kültür sonuçları karşılaştırılmıştır.
Balgam örneklerinden hazırlanan preparatların Gram boyama ile
değerlendirilmesinde 343 örnekte (%55.3) 10'dan fazla yassı epitel hücresi
görüldüğünden bu örnekler uygun olmayan örnek olarak kabul edilmiş ve
kültür açısından değerlendirmeye alınmamıştır. Örnekler hızlı strip test
(Combur test) ile değerlendirildiğinde testin duyarlılığı %70, özgüllüğü %74
olarak bulunmuştur. Combur testi ile spesifik gravite üzerinden balgam
kalitesinin değerlendirilmesi hızlı ve pratik olmakla beraber, düşük özgüllük
ve duyarlılık nedeniyle direkt incelemeye alternatif olamamıştır.
Örneklerin Gram boyama ile direkt incelemesinde 10'dan az yassı
epitel hücresi, 25'den fazla lökosit saptanan grupta direkt inceleme ve kültür
sonuçlarının korelasyonu en iyi bulunmuştur. Lökosit sayısının azalmasıyla
birlikte solunum yoluna özgü patojen bakterilerin saptanma olasılığı da
azalmaktadır.Kültür yapılmasına uygun bulunan 277 örneğin 176'sında (%63.5)
kantitatif yöntem ile etken patojen saptanmış iken kalitatif yöntemle etken
üretme oranımız %52'de kalmıştır (p<0.05). Etken dağılımında ilk sırayı
Haemophilus influenzae alırken, bunu Pseudomonas aeruginosa, ve
Streptococcus pneumoniae izlemiştir.
Balgam örneklerinin yıkanmamış ve yıkanmış preparatlarının Gram
boyama ile değerlendirilmesinde istatistiksel açıdan anlamlı bir fark
bulunmamakla birlikte, yıkanmış örneklerde gram negatif bakterilerin
görülmesi çok kolaylaşmıştır. Deneyimli olmayan kişilerin yıkanmış örnekleri
değerlendirmesi doğru ön tanı koymayı kolaylaştıracaktır.
Genel olarak Gram boyamanın duyarlılığı %78.6, özgüllüğü %82 iken,
özgüllük Haemophilus influenzae ve Streptococcus pneumoniae için %100' e
ulaşmıştır.
Sonuç olarak, kantitatif kültür yönteminin rutin mikrobiyoloji
laboratuvarları için kalitatif yöntemden üstün olduğu söylenebilir. Literatürde
Gram boyalı balgam preparatlarının incelenmesinin tanıdaki rolüyle ilgili
veriler çelişkili olsa da, deneyimli kişilerce yorumlanan preparatların klinisyeni
yönlendirmede önemli rolü olduğuna inanıyoruz.

Abstract:
Respiratory system infections cause important mortality and morbidity
worldwide and influence all age groups. Many microorganisms cause
respiratory system infections but despite the advanced use of technical and
laboratory procedures approximately in half of the cases etiologic agent
cannot be determined. Sputum samples can be easily obtained without
invasive methods. It is easy and cheap to prepare Gram stained smear which
may conduct clinicians for proper diagnosis.
We evaluated 620 sputum samples from 489 patients with a possible
lower respiratory tract infection that send to Marmara University Hospital
Clinical Laboratory. Smears were interpreted by two researchers and
samples which are accepted for cultivation were inoculated by qualitative and
quantitative methods, after washing them in order to compare advantages of
either methods.
Gram examinations of samples revealed that 343 (55.3%) of them
contain more than 10 squamous epithelial cells per lower microscope field,
therefore we rejected those samples without further processing for culture.
"Combur" test which was used for interpretation of sputum quality by using
spesific gravity had 70% sensitivity and 74% specifity, therefore was not a
good alternative to direct examination.
Sputum samples examined with the Gram stain the presence of 25 or
more polymorphonclear leukocytes and less than 10 squamous epithelial
cells per low-power field which suggest that good correlation between direct
examination and culture results.
We detected an etiological agent in 176 of 277 samples (63.5%) that
are acceptable for cultivation by quantitative method, whereas this rate was
52% by qualitative method (p<0.05). Haemophilus influenzae was the most
v
common agent and Pseudomonas aeruginosa and Streptococcus
pneumoniae followed it.
Although there was not a statistically significant difference for Gram
stain evaluation of washed and non-washed specimens, gram negative
bacteria became easily visible in washed specimens. This may facilitate
interpretation of smears when examined by a inexperienced personnel.
The overall sensitivity and specificity of Gram staining was 78.6% and
82%, whereas specificity was reached to 100% for Haemophilus influenzae
and Streptococcus pneumoniae.
As conclusion, we believe that quantitative culture method is superior
to qualitative method and advisable for routine microbiology laboratories.
Although there are contradictory results about the Gram examination of
sputum smears, we believe that clinicians will have great benefit by using
these data which created by experienced personnel.