Radyoterapiye bağlı tükürük bezi hasarlarının azaltılmasında hiperbarik oksijenin etkilerinin deneysel araştırılması
Experimental investigation of the effects of hyperbaric oxygen on reduction of radiotherapy-based successful gun damages
Yazar: MUSTAFA YAVUZ DİZDAR
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET EMİN DARENDELİLER
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Radyasyon Onkolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 1996
Konu: Onkoloji = Oncology

Özet:
Tıptaki ve teknolojideki bütün ilerlemelere karşın kanser tedavisinde son 10 yıl içerisinde önemli gelişmeler kaydedilememiştir. Buna karşın komplikasyonların minimuma indirilmesi ve hastaların yaşam kalitelerinin yükseltilmesine yönelik çalışmalar büyük hız kazanmıştır. Baş-boyun bölgesi malign tümörlerinin büyük bir bölümünde radyoterapi ana tedavi modalitesidir. Ne var ki radyoterapinin tükürük bezleri, oral mukoza, kas dokusu, alveoler kemik ve gelişmekte olan dişlere olan toksik etkileri nedeniyle reversibl veya irreversibl oral komplikasyonlar da kaçınılmaz olarak ortaya çıkmaktadır. Radyoterapinin geç toksisiteleri arasında tükürük salgısının azalmasına bağlı ortaya çıkan ağız kuruluğu (kserostomi) özel bir önem taşımaktadır. Kserostomi hastanın çiğneme, sindirim ve konuşma fonksiyonlarının bozmakla kalmamakta, diş çürüklerine ve sekonder infeksiyonlara eğilimi de artırmaktadır. Bu çalışmanın amacı radyasyona bağlı tükürük bezi hasarının giderilmesinde yine radyasyona bağlı pek çok komplikasyonun tedavisinde başarıyla kullanılan hiperbarik oksijen (HBO) uygulamasının etkinliğini histopatolojik bulgular çerçevesinde araştırmak ve bu yolla tükürük bezi hasarında rol oynayan patofizyolojik mekanizmalara ve olası terapötik yaklaşımlara açıklık getirmektir.
Çalışmada 250-300 g ağırlığında 28 erkek Wistar albino sıçan kullanıldı. Hayvanların baş-boyun bölgelerineortovoltaj radyoterapi cihazı ile total 20 Gy'lik radyasyon dozu beş fraksiyonda uygulandı. İrradyasyondan 60 gün sonra hayvanlar kontrol (12 hayvan) ve deney (11 hayvan) grubu olmak üzere ikiye ayrıldı. Kontrol grubuna ek bir uygulama yapılmazken deney grubuna her gün Patterson-Kelly marka basınç odasında 2,6 ATA'lık basınçla 2 saat süreyle %100 oksijen solutulması şeklinde HBO uygulandı. HBO uygulaması günde bir kez olmak üzere 30 gün sürdürüldü.
Kontrol grubundan 60., 75. ve 90. günlerde dörder hayvan; deney grubundan ise 75. günde dört hayvan ve 90. günde yedi hayvan alınarak derin eter anestezisi altında sakrifiye edildi. Mandibüler gland konvansiyonel histokimyasal yöntemler ile incelendi ve iltihabi hücre infiltrasyonu, bazal membran kalınlaşması, fibrozis, rejenerasyon, nekroz ve damarlanma bulguların şiddetine göre 0-3 arasında derecelendirildi. İstatistiksel değerlendirmede HBO uygulamasının kontrol grubuna göre iltihabi hücre infiltrasyonunu, bazal membran kalınlaşmasını ve fibroz gelişimini anlamlı olarak azalttığı bulundu. HBO uygulaması olasılıkla inflamatuar prosesi baskılamakta ve böylelikle inflamasyonun doku üzerindeki etkilerini önlemektedir. Öte yandan HBO uygulaması ardından gelişen göreceli hipoksi de olasılıkla yeni kan damarı yapımını indükleyerek doku rejenerasyonunu artırmaktadır.

Abstract:
Despite all the advances in medicine and technology, there has been no significant progress in the treatment of cancer in the last 10 years. On the other hand, efforts to minimize the complications and improve the quality of life of the patients have gained great speed. Radiotherapy is the main treatment modality in the majority of malignant tumors of the head and neck. However, reversible or irreversible oral complications are also inevitable due to the toxic effects of radiotherapy on salivary glands, oral mucosa, muscle tissue, alveolar bone and developing teeth. Among the late toxicities of radiotherapy, dry mouth (xerostomia) due to decreased salivary secretion is of particular importance. Xerostomy does not only disrupt the chewing, digestive and speech functions of the patient, but also increases the tendency for dental caries and secondary infections. The aim of this study is to investigate the efficacy of hyperbaric oxygen (HBO) which is used successfully in the treatment of radiation-related salivary gland damage, and to explain the pathophysiological mechanisms that play a role in salivary gland damage and to explain possible therapeutic approaches.
In this study, 28 male Wistar albino rats weighing 250-300 g were used. A total of 20 Gy radiation dose was applied to the head and neck regions of the animals by means of the orthovoltage radiotherapy device in five fractions. 60 days after irradiation, the animals were divided into two groups: control (12 animals) and experiment (11 animals). While no additional application was applied to the control group, HBO was applied to the experimental group every day in 100% oxygen inhalation for 2 hours at a pressure of 2.6 ATA in a Patterson-Kelly branded pressure chamber. HBO application was continued for 30 days, once a day.
On the 60th, 75th and 90th days of the control group, four animals; and on the 75th day four animals and on the 90th day seven animals were sacrificed under deep ether anesthesia. Mandibular gland was examined by conventional histochemical methods and inflammatory cell infiltration, basal membrane thickening, fibrosis, regeneration, necrosis and vascularity were graded from 0-3 according to the severity of the findings. Statistical analysis revealed that HBO significantly decreased inflammatory cell infiltration, basal membrane thickening and fibrosis development compared to the control group. HBO administration probably suppresses the inflammatory process and hence prevents the effects of inflammation on the tissue. On the other hand, relative hypoxia following HBO administration also induces new blood vessel production and increases tissue regeneration.