Antik kentlerle bütünleşen kırsal yerleşimlerin sürdürülebilir koruma yaklaşımları bağlamında ekomüze olarak değerlendirilmesi
Evaluation of rural settlements integrated with ancient cities as an ecomuseum in the context of sustainable conservation approaches
Yazar: MERVE BEYZA GÜVEN
Danışman: PROF. DR. ESTER ETİ AKYÜZ LEVİ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Mimarlık = Architecture ; Müzecilik = Museology

Özet:
Türkiye'nin tarihsel süreçte pek çok farklı uygarlığa ev sahipliği yapması nedeniyle çok katmanlı yerleşimlerin sayıca fazla olduğunu söylemek olanaklıdır. Ulusal koruma mevzuatında kentsel arkeolojik sit kapsamında değerlendirilen arkeolojik ve kırsal miras birlikteliği görülen alanlar, kentlere göre farklı sosyal, kültürel ve ekonomik koşulları barındırmaktadır. Bu nedenle kırsal sit kavramının mevzuatta yer alması, bu alanlardaki koruma sorunlarının önüne geçilmesi için önemli görülmektedir.

     Antik kent ve kırsal miras birlikteliği görülen yerleşimlerde sürdürülebilir ve bütüncül bir yaklaşım ile alana ait bütün değerlerin korunması ve geleceğe aktarılması olanaklıdır. Bu kapsamda turizm, bütüncül koruma, arkeolojik miras, geleneksel mimari, somut olmayan kültürel miras ve sürdürülebilirlik ile ilişkili uluslararası tüzükler ve ulusal yasal mevzuat irdelenmiştir. Sürdürülebilir bir koruma yaklaşımı olarak ekomüze modeli, dünyada yaygınlaşmış; Türkiye'de gelişim gösterememiştir. Dünyanın farklı bölgelerinden ekomüze uygulamaları irdelenmiş; Batı Anadolu'da yer alan Attouda antik kenti üzerine kurulan Hisar yerleşimi için önerilmiştir. Geleneksel yaşamın sürdüğü miras alanlarında görülen koruma sorunları ve bunlara ilişkin çözüm önerileri söz konusu alan özelinde uluslararası tüzükler ile ilişkilendirilerek detaylandırılmıştır. Attouda Hisar yerleşimi için önerilen ekomüze modelinin benzer nitelikteki alanlara örnek bir koruma yöntemi oluşturması için model bir ekomüze şeması oluşturulmuştur.

Abstract:
Since Türkiye has hosted many different civilizations throughout history, it is possible to say that the number of multi-layered settlements is high. Areas with a combination of archaeological and rural heritage, considered within the scope of urban archaeological sites in national protection legislation, have different social, cultural and economic conditions compared to cities. For this reason, it is considered important to include concept of rural sites in the legislation to prevent conservation problems.

      It is possible to preserve all the values of the area and transfer them to the future with a sustainable and holistic approach in settlements where ancient city and rural heritage are seen together. International charters and national legal legislation related to tourism, holistic conservation, archaeological heritage, traditional architecture, intangible cultural heritage, and sustainability were examined in this context. The ecomuseum model, as a sustainable conservation approach, has become widespread around the world, however, it has not been able to develop in Türkiye. Ecomuseum practices from different parts of the world were examined and it is proposed for the Hisar settlement built on the ancient city of Attouda in Western Anatolia. The conservation issues seen in heritage areas where traditional life continues and their solution suggestions are detailed and associated with international regulations for Attouda Hisar settlement. A model ecomuseum scheme was created to ensure that the ecomuseum model proposed for the Attouda Hisar settlement constitutes an exemplary conservation method for similar areas.