Kültepe, Girnavaz Höyük ve Seyitömer toplulukları erişkin bireylerinin paleopatolojik analizi
Paleopathological analysis of adults from Kültepe, Girnavaz Höyük and Seyitömer populations
Yazar: TOLGA KÖROĞLU
Danışman: PROF. DR. AYLA SEVİM EROL
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Antropoloji Ana Bilim Dalı / Paleoantropoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Antropoloji = Anthropology ; Arkeoloji = Archeology ; Patoloji = Pathology
Dizin: Etnoarkeoloji = Ethnoarchaeology ; Paleoantropoloji = Paleoanthropology ; Paleopatoloji = Paleopathology

Özet:
Paleopatoloji çalışmaları, geçmiş dönem toplumlarının yaşam tarzlarının ve sağlık yapılarının anlaşılmasında önemli katkılar sağlar. Bu çalışmanın amacı antik çağ Anadolu toplumlarında görülen patolojik bulguların yaşa bağlı değişimlerinin saptanmasıdır. Çalışmanın materyallerini Girnavaz Höyük Eski Tunç Çağı ve Geç Roma-Erken İslam dönemi, Kültepe Orta Tunç Çağı, Seyitömer Orta Tunç Çağı toplumlarından 262 erişkin birey oluşturmaktadır. İncelenen toplumlarda porotic hyperostosis ve cribra orbitalia oranlarında Eski Tunç Çağı toplumu ile Orta Tunç Çağı toplumları arasında belirgin bir artış saptanmıştır. Yaşın artmasıyla birlikte bu lezyonların da artış gösterdiği ortaya konmuştur. Button osteoma ve litik reaksiyon oranlarının toplumun genelinde düşük olduğu periostal reaksiyonların ise toplumların genelinde yüksek oranlara sahip olduğu ancak Girnavaz Höyük Geç Roma – Erken İslam Dönemi hariç diğer toplumlarda yaşa bağlı artış oranları incelendiğinde anlamlı bir farka rastlanılmamıştır. Entesisyal değişiklikler ve kortikal deformasyonlar incelendiğinde entesisyal değişikliklerin erkek bireylerde yoğun olduğu ve bu değişikliklerin genellikle alt apendiküler kemikler üzerinde geliştiği, kortikal deformasyonların kadın bireyler arasında yoğun olarak görüldüğü ancak her iki patolojinin de yaşlanmayla ilgili bir bağlantısının olmadığı saptanmıştır. Toplumlar arasında saptanan schmorl nodülü ve osteoartritlerin bireyler arasında görülme sıklığının yaşla beraber arttığı gözlemlenmiştir.
Sonuç olarak, cribra orbitalia, porotic hyperostosis, schmorl nodülü ve osteoartrit gibi patolojik lezyonların incelenen toplumlarda yaşlanmayla birlikte artış gösterdiği saptanmıştır. Yaşam tarzının etkilediği entesisyal değişimler ve kortikal deformasyonların cinsiyetler arasında farklılık gösterdiği ancak yaş ile ilgili bir bağlantısının olmadığı gözlemlenmiştir.

Abstract:
Paleopathological studies provide important contributions to the understanding of the lifestyles and health structures of past people. The aim of this study is to determine the age-related changes and pathological findings seen in ancient Anatolian populations. The materials of the study consist of 262 adult individuals from Girnavaz Höyük Early Bronze Age and Late Roman – Early Islamic Period, Kültepe Middle Bronze Age and Seyitömer Middle Bronze Age populations. The prevalence of porotic hyperostosis and cribra orbitalia among populations Show a marked increase between the Early Bronze Age and the Middle Bronze Age societies. It has been shown that these lesions also increase with aging. Button osteoma and lytic reaction rates are low in the general populations, and periosteal reactions have high rates in the general, but no significant difference is found when the age related increase rates are examined in other populations except Girnavaz Höyük Late Roman – Early Islamic Period. It has been determined that the entheseal changes are high in males and these changes generally seen on the lower appendicular bones. Also it has been revealed that cortical deformations are more common among females, but both pathologies are not related to aging. However, it has been understood that the incidence of schmorl's nodes and osteoarthritis among populations increases with the aging. 
In conclusion, pathological lesions such cribra orbitalia, porotic hyperostosis, schmorl's nodes and osteoarthritis have been found to increase with the aging in the populations studied. Also it has been understood that the entheseal changes and cortical deformations affected by the lifestyle differ between the sexes, but there is no relation with age.