Resim-iş öğretmenliği özgün baskıresim dersinin postmodern sanat eğitimi bağlamında uygulanabilirliği: Bir eylem araştırması
Applicability of printmaking course in the context of postmodern art education: An action research
Yazar: AYBEN KAYNAR TANIR
Danışman: PROF. DR. AYŞE İLHAN ; DOÇ. DR. ABDULLAH KUZU
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitimin Kültürel Temelleri Ana Bilim Dalı / Güzel Sanatlar Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Mesleki yeterlilik = Professional competence ; Postmodernizm = Postmodernism ; Resim iş eğitimi = Paint education ; Sanat eğitimi = Art education ; Özgün baskı resim = Original print art ; Öğretmen yeterliliği = Teacher proficiency ; Öğretmenlik = Teaching ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
RESİM-İŞ ÖĞRETMENLİĞİ ÖZGÜN BASKIRESİM DERSİNİN POSTMODERN SANAT EĞİTİMİ BAĞLAMINDA UYGULANABİLİRLİĞİ: BİR EYLEM ARAŞTIRMASI

KAYNAR TANIR, Ayben
Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü
Eğitimin Kültürel Temelleri Anabilim Dalı
Güzel Sanatlar Eğitimi Bilim Dalı
Danışmanlar: Prof. Dr. Ayşe ÇAKIR İLHAN, Doç. Dr. Abdullah KUZU
Haziran 2014, xxv + 462

Sanat eğitimi, özgün ve özgür düşünen bireylerin yetiştirilmesinde yaşamsal bir önem taşımaktadır. Bu anlamda, geleceğin bireylerini yetiştirecek öğretmen adaylarının, çağın gereksinimlerine göre sanat eğitimi almaları sağlanmalıdır. 
Bu araştırmada, Resim-İş Öğretmenliği Programı'ndaki Özgün Baskıresim Dersi'nin postmodern sanat eğitimi bağlamında uygulanabilirliği ortaya konulmaya çalışılmıştır. Özgün baskıresim dersinin uygulama yaklaşımlarının betimlenmesi, çağın sanat eğitimi doğrultusunda ders içeriğinin oluşturulması, bu içeriğin uygulama ve değerlendirilmesi çalışmanın genel amacını oluşturmaktadır.
Araştırmanın uygulaması, 2011-2012 eğitim öğretim yılı bahar döneminde Gazi Üniversitesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Resim-İş Öğretmenliği Programı 3. Sınıf Grafik Anasanat Dalı öğrencileri ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın öğretim boyutu on yedi öğretmen adayı üzerinde uygulanmış; ancak, bu öğretmen adaylarından dokuzu odak olarak seçilmiş ve araştırmanın katılımcıları olmuşlardır. Çalışmanın uygulama öncesi araştırmaları 13.12.2010-03.01.2011 tarihleri arasında, çalışmanın öğretimine ilişkin uygulamalar ise 10.02.2012-25.05.2012 tarihleri arasında Seçmeli Sanat Atölye Özgün Baskıresim (SSAÖB) dersinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın verileri kişisel bilgi formu, video kayıtları, yarı-yapılandırılmış görüşmeler, gözlem, doküman incelemesi, araştırmacı günlüğü, öğrenci günlüğü, görsel kültür soru formu, ara-bul, sergi ve müze çalışma kağıtları, öz değerlendirme formu, akran değerlendirme formları, grup içi değerlendirme formu, SSAÖB dersi değerlendirme formları, öğretim elemanını değerlendirme formu ve rubrikler olmak üzere farklı veri toplama araçlarıyla toplanmıştır. Araştırmanın verileri betimsel ve içerik analizi yoluyla çözümlenmiş, elde edilen bulgular araştırma sorularına bağlı kalınarak yorumlanmıştır.
Araştırmanın öğretim boyutu öncesinde, Resim-İş Öğretmenliği Lisans Programına göre, SSAÖB dersinin, içeriği ve uygulamadaki durumu saptanmış, bu dersi alan öğretmen adaylarının sanatsal gelişim süreçlerini değerlendirme konusunda var olan ölçütlerin neler olduğu bulgulanmıştır. Bu anlamda, SSAÖB dersinde tek bir öğrenme ortamının (atölye) kullanıldığı, belirlenen konuların daha çok gözleme dayanan ve desen ağırlıklı tasarımlar olduğu, hangi baskıresim tekniklerinin öğretileceğini derslerde kullanılan atölyenin fiziki şartlarının, öğrenci sayısının ve öğretim elemanının yeterliliklerinin belirlediği, kullanılan teknik ve araç-gereçlerin salt anlatma ve gösterme yöntemiyle öğretildiği, SSAÖB dersi programda her ne kadar iki saat kuram iki saat uygulama olarak görünse de, dersin uygulama ağırlıklı olarak işlendiği bulgulanmıştır. Bu dersi alan öğretmen adaylarının sanatsal gelişim süreçlerini değerlendirme konusunda, öğrenci ürün dosyası (portfolio), öğrencinin ders sürecindeki performansı ve atölye kullanımı gibi öğretim elemanının gözlemine dayalı ölçütlere yer verildiği sonucuna varılmıştır.
Araştırmanın öğretim boyutunda ise, postmodern sanat eğitimi öğelerini -görsel kültür, eleştirel çalışmalar, disiplinlerarası çalışmalar, görsel okur-yazarlık, çok kültürlülük, bireyin öznel yorumu, tematik çalışmalar, kronolojik çalışmalar, sosyal öğrenme ortamları- içeren etkinlikler düzenlenmiş, etkinliklerde postmodern sanat eğitiminin öncelediği görsel kültür çalışmalarına yoğunluklu olarak yer verilmiştir. Bu çalışmalarda öğretmen adaylarına 24.02.2012 tarihinde görsel kültür araçlarından biri olan, bir film izletilmiş ve filmden çıkarılan üç ana tema -Kadın, Özgürlük ve İktidar- gerçekleştirilen Müze, Sanat Tarihi, Görsel Kültür Çalışmaları, Özgün Baskıresim Tekniklerinin Öğretimi ve Yaratıcı Drama Etkinlikleri'nde  kullanılmıştır. Görsel kültür araçlarının en etkililerinden biri medya görselleridir. Medya görselleri, öğretmen adayları tarafından Kadın, Özgürlük ve İktidar temalı olarak seçilerek görsel kültür çalışmaları yapılmıştır. Etkinlikler çerçevesinde, postmodern sanat eğitimi yaklaşımına göre, özgün baskıresim ders sürecinin nasıl gerçekleştirildiği ve öğretmen adaylarının, özgün baskıresim dersinde edindikleri kazanımları sanatsal bir ürüne dönüştürmede bu yaklaşımı ne ölçüde yansıttıkları ile ilgili bulgular ortaya konmuştur. Ayrıca, öğretmen adaylarının, postmodern sanat eğitimi yaklaşımıyla işlenen özgün baskıresim dersine ilişkin görüşlerinin neler olduğu açıklanmıştır. Bu anlamda, nitel araştırma desenlerinden eylem araştırmasıyla gerçekleştirilen çalışmada, kuram ve uygulama birlikteliğiyle özgün baskıresim ders içeriği oluşturulmuş, bu içeriğin uygulama ve değerlendirilmesi sağlanmıştır. 
Araştırmadan elde edilen bulgular, postmodern sanat eğitimi kapsamındaki görsel kültürün özgün baskıresim dersi için uygulanabilir olduğunu, öğretmen adaylarının bu yaklaşımla görsellere ve yaptıkları sanatsal çalışmalara daha eleştirel bakabildiklerini ve öznel yorumlarını özgürce dile getirdiklerini göstermiştir. Bu anlamda, öğretmen adayları kendi düşüncelerinin öneminin farkına vararak, karşıt düşüncelerin karşısında kendi düşüncelerini savunabilmişlerdir. Öğrenme ortamında yapılan kültürel sorgulamalar ve tartışmalar sonucunda, öğretmen adaylarının yaptıkları sanatsal ürünler daha da eleştirel ve yaratıcı bulunmuştur. Ayrıca öğretmen adaylarının, özgün baskıresim özelinde estetik, eleştiri ve sanat tarihi açısından yeterli düzeyde bilgilenerek, baskıresim tekniklerinin oluşum, olanak ve gelişim süreçleriyle birlikte dönem, yapıt, sanatçı ilişkisini tartışabilme yeterliğine geldikleri sonucuna varılmıştır.

Abstract:
ABSTRACT

APPLICABILITY OF PRINTMAKING COURSE IN THE CONTEXT OF POSTMODERN ART EDUCATION: AN ACTION RESEARCH

KAYNAR TANIR, Ayben
Ankara University Institute of Education Sciences,
Department of Cultural Foundations of Education
Department of Fine Arts Education
Advisors: Prof. Dr. Ayşe ÇAKIR İLHAN, Assoc. Prof. Dr. Abdullah KUZU
June 2014, xxv + 462

Art education is of vital importance in the upbringing of unique individuals who are independent thinkers. In this context, art education should be provided to pre-service teachers who will be responsible for educating our future generations.  
The goal of this study was to provide a Printmaking Course following a postmodernist art education approach within an already existing Art Education Program. In general, the purpose of this study was to determine the appropriate approach of implementing the printmaking course, to create course content in accordance with current art education standards, and to implement and evaluate course content. 
This study was conducted in the spring semester of the 2011-12 academic year at Gazi University, Department of Fine Arts Education, Art Education Program with Junior level college students registered at Graphic Art Department. Seventeen pre-service teachers participated in the teaching dimension of the study; however nine were determined as the focus group participants. Research before implementing the study was conducted between December 13, 2010 and January 03, 2011. Teaching practices of the study were applied between February 10, 2012 and May 25, 2012 during an elective course called Art Workshop Printmaking. Data of the study was collected through diverse sources including personal information form, video records, semi-structured interviews, observation, document analyses, researcher's diary, students' diaries, visual cultural question form, search-find, exhibition and museum worksheets, self-assessment form, peer assessment forms, in group assessment form, activity assessment form, printmaking course assessment form, instructor assessment form and rubrics. Data of the study was decoded through descriptive and content analysis. Obtained results were interpreted based on the research questions of the study. 
Before the teaching dimension of the study, printmaking course's content and its situation in practice were identified according to the undergraduate level Art Education Program and the criteria of assessing pre-service teachers' development process regarding this course was detected. In this course, it was found that a single learning medium (atelier) was used and that the predefined subjects were mostly dependent on observation and design oriented. The printmaking techniques that would be taught in these courses were dependent on the physical conditions of the atelier used as well as the number of the students and the capability of the teachers. The techniques and the tools used during this course, was taught only through explanation and displaying their usage. Hence although this course is noted as two hours theory and two hours of practical work in the curriculum, it was found that the course was mainly conducted through practical applications. It was found that the progress of the pre-service teachers' development process in this course was evaluated by observational criteria of the course teacher such as the students performance during the course, their usage of the atelier.

 In the teaching dimension of the study activities about elements of postmodern art education, visual culture, critical studies, interdisciplinary studies, visual literacy, multiculturalism, individual's subjective interpretation, thematic studies, chronological studies and social learning environments were organized. During these activities postmodern art education gained priority and visual culture studies were intensely implemented. In this study, a movie was watched as one of the visual culture tools by the pre-service teachers on February 24, 2012. Three main themes of the movie (Woman, Freedom and Power) were used in Museum, Art History, Visual Culture Studies, Teaching Printmaking Techniques and Creative Drama activities. One of the most effective visual cultural tools is media visuals. Pre-service teachers chose Women, Freedom and Power as media visuals and participated in visual culture studies. Through the activities, according to postmodern art education approach, the way the process of printmaking course was implemented and in which level the pre-service teachers used their skills gained from this course, when creating an art product were detected. Additionally, pre-service teachers' opinions on printmaking course, which was taught, based on postmodern art education approach were determined. 
In this context, through this action research as one of qualitative research methods, the content of printmaking course was created with both theory and practice and the implementation and the evaluation of this content were assessed. 
The data gained from this study displayed that the visual culture in postmodern art education is applicable to printmaking course and that the future teacher applicants could approach the visuals and their artwork in a more critical manner while expressing their subjective interpretation more freely.  In this way, the applicant teachers have the realized and the importance of their ideas and accomplished their defense against opposing thoughts. The artwork created after these cultural discussions during the learning process lead them to produce more creative and critical work. Also, it was noted that the teacher applicants gained a notable capability in discussing the relation between artwork, artist and era along with the development of printmaking techniques when informed on esthetics, criticism and art history with regards to printmaking.