Okul yöneticilerinin "Liderlik stilleri" ile "enneagram kişilik tipleri" arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigating the relationship between school principals' "leadership styles" and "enneagram personality types"
Yazar: ABDURRAHMAN SUBAŞ
Danışman: PROF. DR. MÜNEVVER ÇETİN
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; İşletme = Business Administration
Dizin: Enneagram = Enneagram ; Eğitim yönetimi = Educational administration ; Faktör analizi = Factor analysis ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Liderlik = Leadership ; Liderlik modelleri = Leadership models ; Okul yöneticileri = School administrators ; Regresyon analizi = Regression analysis ; Yöneticiler = Managers ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation

Özet:
Profesyonel bir meslek olarak okul yöneticiliği, doğası gereği sosyal olguların birçoğundan etkilenmeye açık bir alandır. Okul yöneticilerinin etkililik ve başarıları onların liderlik becerileriyle ilgili olduğu gibi, liderlik becerileri de kişisel potansiyelleri ile ilgilidir. Kişisel potansiyelin alt değişkenlerinden olan kişilik ve mizaç yapısının, okul yöneticilerinin liderlik tutumlarına etkisi araştırma konusunu oluşturmaktadır. 
Araştırmanın amacı, okul yöneticilerinin liderlik stilleri ile enneagram kişilik tipleri arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Araştırma, ilişkisel tarama modelinde yapılmış bir çalışmadır. Araştırmanın evreni İstanbul'da görev yapan okul yöneticileri olup, örneklem bu yöneticiler arasından random yöntemi ile belirlenmiş 478 yöneticiden oluşmaktadır. Araştırmada yöneticilerden liderlik stilleri ve enneagram kişilik tipleri için veri toplama aracı geliştirilmesi ihtiyacı ortaya çıkmış, bu bağlamda Enneagram Kişilik Ölçeği (EKÖ) ve Dokuz Liderlik Stili Ölçeği (DLSÖ) geliştirilmiştir. 
Enneagram Kişilik Ölçeği (EKÖ)'nin geliştirilmesi için taslak soru form oluşturulması, uzman görüşü alınması ve pilot uygulama yapılmasından sonra, ölçek taslağının geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır. Dörtlü likert tipi ölçeğin 27 maddesinin C.Alpha değeri 0,901 tespit edilmiştir. Yapı geçerliliğini sınamak için yapılan AFA sonucunda, 27 maddenin 9 faktörde aldığı toplam 19,952 faktör yükü ile toplam varyansın % 73,899'unu açıkladığı tespit edilmiştir. Ölçek modeli DFA ile de sınanmış ve sınanan modelin uyum göstergelerinin yeterli referans aralıklarına sahip olduğu tespit edilmiştir. Güvenirlik, AFA ve DFA analizlerinde yeterli referans değerlerine sahip olan EKÖ'nün kişilik tipleri araştırmaları için uygun bir ölçek olduğu söylenebilir. 
Dokuz Liderlik Stili Ölçeği (DLSÖ)'nin geliştirilmesi için taslak soru form oluşturulması, uzman görüşü alınması ve pilot uygulama yapılmasından sonra, ölçek taslağının geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır. Dörtlü likert tipi ölçeğin 27 maddesinin C.Alpha değeri 0,897 tespit edilmiştir. Yapı geçerliliğini sınamak için yapılan AFA sonucunda, 27 maddenin 9 faktörde aldığı toplam 20,164 faktör yükü ile toplam varyansın % 74,679'unu açıladığı tespit edilmiştir. Ölçek modeli DFA ile de sınanmış ve sınanan modelin uyum göstergelerinin yeterli referans aralıklarına sahip olduğu tespit edilmiştir. Güvenirlik, AFA ve DFA analizlerinde yeterli referans değerlerine sahip olan DLSÖ'nün, liderlik stili araştırmaları için uygun bir ölçek olduğu söylenebilir. 
Okul yöneticilerinin enneagram kişilik tipleri ile liderlik stilleri arasındaki ilişkiyi sınamak için yapılan Pearson çarpım korelasyon analizi sonucunda kişilik tipleri ile liderlik stilleri arasında en az p<0,05 düzeyinde anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. Okul yöneticilerinin kişilik tiplerinin liderlik stillerini yordama gücünü sınamak için çoklu doğrusal regresyon analizleri yapılmıştır. Regresyon analizi sonucunda okul yöneticilerinin Prensipli Liderlik stili puanlarının %73'ünün Mükemmeliyetçi kişilik tipi puanı ile Hizmetkar Liderlik stili puanlarının %68'inin Yardımcı kişilik tipi puanı ile Girişimsel Liderlik stili puanlarının %55'inin Başaran kişilik tipi puanı ile Dönüşümsel Liderlik stili puanlarının %62'sinin Özgün kişilik tipi puanı ile Stratejik Liderlik stili puanlarının %61'inin Gözlemci kişilik tipi puanı ile Etkileşimsel Liderlik stili puanlarının %  64'ünün Sorgulayan kişilik tipi puanı ile Vizyoner Liderlik stili puanlarının %65'inin Maceracı kişilik tipi puanı ile Otoriter Liderlik stili puanlarının %74'ünün Reis kişilik tipi puanı ile Güçlendirici Liderlik stili puanlarının %65'inin Uzlaşmacı kişilik tipi puanı ile açıklanabildiği tespit edilmiştir. 
Buna göre, okul yöneticilerinin liderlik stillerinde, enneagram kişilik tiplerinin belirleyici etkiye sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır.


Anahtar Kelimeler: Kişilik, Mizaç, Enneagram, Liderlik, Okul Yöneticiliği,Regresyon, Faktör Analizi

Abstract:
School management as a profession is an area inclined to be affected from many social incidents by its nature. The effectiveness and success of school principals are correlated with their leadership skills while these skills are also related to their personal potentials. This research focuses on the effect of the character and personality types, which are sub-variables of personality potentials, on school principals' leadership attitudes.    
The purpose of the research is to investigate the relationship between the school principals' leadership styles and Enneagram personality types. This research is a study carried out with relational screening model. The universe of the study is the school principals who work in Istanbul, and the sample group is composed of randomly selected 478 principals. During the research, it was required to develop a data collection tool for the leadership styles and Enneagram personality types of school principals, and in this scope, Enneagram Personality Scale (EPS) and the Scale for Nine Leadership Styles (SNLS) were developed. 
In order to develop the Enneagram Personality Scale (EPS), a study of validity and reliability for the draft scale was conducted after draft questionnaire was formed, expert opinion was asked and pilot scheme was performed. C-alpha value of 27 items of 4-point likert-type scale was determined 0.901. As a result of the EFA performed in order to test the construct validity, the factor loading of 19,952 in total that 27 items obtained from 9 factors explains 73.899% of the total variance. The scaling model was tested through CFA and it was determined that the indicators of conformance in the test model were within suitable reference ranges. This concludes that reliability is a suitable scale for the personality type researches of the Enneagram Personality Test, which has adequate reference values in the EFA and CFA analyses. 
In order to develop the Scale for Nine Leadership Styles (SNLS), a study of validity and reliability for the draft scale was conducted after draft questionnaire was formed, expert opinion was asked and pilot scheme was performed. C-alpha value of 27 items of 4-point likert-type scale was determined 0.897. As a result of the EFA performed in order to test the construct validity, the factor loading of 20,164 in total that 27 items obtained from 9 factors explains 74.679% of the total variance. The scaling model was tested through CFA and it was determined that the indicators of conformance in the test model were within suitable reference ranges. This concludes that reliability is an appropriate scale for the leadership styles studies of the Scale for Nine Leadership Styles, which has adequate reference values in the EFA and CFA analyses. 
As a result of the Pearson product-moment correlation analysis carried out in order to test the relationship between the Enneagram personality test and leadership styles of school principals, significant relationships with minimum level of p<0,05 were explored between personality types and leadership styles. Multi-linear regression analyses were run in order to test the predictive power of the school principals' personality types for leadership styles. In the consequence of the regression analysis, it was observed that 73% of the Principled Leadership Style scores of the school principals were explained with the Reformer personality type scores, 68% of the Servant Leadership Style scores with The Helper personality type scores, 55% of Entrepreneurial Leadership Style scores with the Achiever personality type scores, 62% of the Transformational Leadership Style scores with The Individualist personality type scores, 61% of the Strategic Leadership Style scores with The Investigator personality type scores, 64% of the Transactional Leadership Style scores with The Loyalist personality type scores, 65% of the Visionary Leadership Style scores with The Enthusiast personality type scores, 74% of the Authoritarian Leadership Style scores with The Challenger personality type scores, and 65% of the Empowering Leadership Style scores with The Peace-Maker personality type scores.
Accordingly, it is concluded that the Enneagram personality types play a determinant role in the school principals' leadership styles.


Key Words: Personality, Character, Enneagram, Leadership, School Management,Regression, Factor Analysis