İnşaat projeleri sözleşme türü seçiminde çok kriterli karar verme uygulaması
Application of multi-criteria decision-making method in contract type selection of construction projects
Yazar: ÖMER ÇİMEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALPER CAMCI
Bahçeşehir Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mühendislik Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences ; İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering ; İşletme = Business Administration

Özet:
İnşaat projesi içerisinde yer alan tüm paydaşlar, başlangıcından bitişine kadar projenin her safhasında çok farklı tür ve etki derecesinde bir dizi seçim yapmaktadırlar.  Yapılan bu seçimlerin bir kısmı, projenin nihai başarısı üzerinde son derece önemli etkilere sahip olabilmektedir. Bir inşaat projesinin sahibi (İşveren) ile uygulayıcısı (Yüklenici) arasındaki en önemli teknik ve hukuki ilişkileri düzenleyen en temel belge olan inşaat sözleşmesinin seçimi; tarafların beklentilerine, yetkinlik, tecrübe ve amaçlarına uygun bir proje ortamı oluşturması açısından ciddi bir rol oynamaktadır.
İnşaat projesinin karakteristiğine, paydaşların özelliklerine ve çevresel faktörlere en uygun seçilen sözleşme türü, proje başarısını (maliyet, kalite, süre, kapsam vb. yönlerden) pozitif yönde etkilemektedir. Bu tez çalışmasındaki sözleşme seçim modeli; sözleşme seçimini etkileyen kriterler, seçim kriterlerinin proje performansı üzerindeki etkisi ve çevresel faktörlerle birlikte değerlendirilerek oluşturulmuştur. Ayrıca, inşaat projelerinde kullanılan sözleşme türleri incelenerek uygun sözleşme seçiminin bilimsel bir yöntem ile yapılması ve böylece doğru sözleşme türü seçiminin yapılması hedeflenmiştir.
Çok Kriterli Karar Verme metotlarından biri olan Analitik Hiyerarşi Yöntemi ile seçimi yapılan, en uygun türdeki inşaat sözleşmesinin kullanılmasıyla, hatalı sözleşme türü kullanımının sebebiyet verebileceği zaman kaybı, verimsiz proje yönetimi, işveren zararı ve sözleşmesel ihtilaflar gibi negatif risklerin azaltılmasına katkı sağlanması amaçlanmıştır.
Bu bağlamda inşaat projelerinde yaygın olarak kullanılan altı tip sözleşme alternatifi; beş temel kriter ve on sekiz alt kriter ağırlıklandırması esas alınarak incelenmiştir. Temel kriter ağırlıkları uzman görüşüne dayanan modelde, Kati Sabit Fiyat türündeki sözleşme, sıralamada en önemli sözleşme türü olarak öne çıkmıştır. Sıralamada en düşük önem derecesine sahip sözleşme türü ise Zaman ve Malzeme Sözleşme türü olmuştur. Bununla birlikte, temel kriterlerin farklılık gösterdiği farklı vakalarda ise alternatif sözleşme türleri kullanımı öne çıkmıştır.

Abstract:
From a construction project's beginning to end, all stakeholders involved make a series of choices that are different in type and impact to the project.  Some of these selections may have an extremely important impact on the final success of the project. In this regard, selection of a construction contract regulating the most important technical and legal matters between the employer and the contractor plays an important role in terms of creating a project environment suitable to meet the expectations of the parties, competence, experience, and objectives. 
The type of contract chosen best suited to the characteristics of the project, stakeholders and environmental factors, has a serious impact on the overall success of the project (in terms of cost, quality, duration, scope, etc.) in a positive way. The contract selection model of this master's thesis is created with the evaluation of the criteria affecting the choice of contracts, the impact of these criteria on project performance and environmental factors. In addition, the contract types used in construction projects are examined and the appropriate contract selection is done by a scientific method hence enabling to choose the most suitable contract type.
By selecting the most suitable type of contract via performing an objective evaluation with the help of the analytical hierarchy process method, it is aimed to minimize the negative risks such as waste of time, inefficient project management, various damages, and contractual disputes, all of which may result from improper contract type usage.
In this regard, the six most commonly used types of construction contracts are examined based on five main-criteria and the weighting of eighteen sub-criteria. With the main selection model which is based on the expert views on the weighing of the five main criteria, the Firm Fixed Price contract obtained the highest importance degree whilst the type of contract with the lowest importance in the rankings is the Time and Material contract. However, different study cases which have different weightings of the five main criteria suggested a different type of construction contracts to be selected.