Yunus Emre'nin şiirlerinin geleneksel edebiyat teorisine göre çözümlenmesi
Analysing Yunus Emre's poems according to the traditional literary theory
Yazar: SUZAN ORÇAN
Danışman: PROF. DR. MUAMMER METE TAŞLIOVA ; PROF. DR. ÖZKUL ÇOBANOĞLU
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Edebiyat kuramları = Literary theories ; Gelenekselci ekol = Traditionalist school ; Mistik semboller = Mystical sembols ; Sanat kuramları = Art theories ; Türk halk edebiyatı = Turkish public literature ; Türk halk şiiri = Turkish folk poetry ; Türk tasavvuf edebiyatı = Turkish mysticism literature ; Yunus Emre = Yunus Emre ; Şiir Sanatı = Şiir Sanatı

Özet:
Yunus Emre'nin Divan'ını Geleneksel Edebiyat Teorisi perspektifinden çözümleyen bu çalışma; gelenek, sanat, sanatçı ve toplum kavramlarını birbirleriyle bağlantısı içerisinde ele alan, her bir kavramın sahip olduğu derin anlamlar yüklenen katmanlı yapısını izhar eden bir yön ortaya koymaktadır. Bu itibarla, söz konusu olan her bir kavram kendi içinde bilinen anlamından farklılaşan derinlikli yapısıyla ele alınmıştır. Açığa çıkan anlam örgüsünün sağladığı bütünlük, aynı zamanda da her bir bağlantıda görülen "ezeli hikmet" (sophia perennis), Yunus Emre'nin sanatının sunduğu derinlikte keşfedilerek çözümlenmeye çalışılmıştır. Yunus Emre'nin geleneksel sanatçı vasıflarına sahip olduğu, eserinin de bu ilke ve kaidelere uygunluk neticesinde önemli bir örnek teşkil ettiği anlaşılmaktadır. Yunus Emre'nin şiirlerini ihtiva eden Divan'ı, geleneksel sanatın ilke ve kaideleri doğrultusunda ayrıntılı bir tetkike tabi tutulmuştur. Bu amaçla, kültürel doku içerisinde muhafaza edilen hakikatlerin aktarımında vasıta teşkil eden somut ifadeler tetkik edilmeye çalışılmıştır. Geniş bir anlamsal açılımla tespit edilen ilke ve kriterler, Yunus Emre'nin sanatındaki bütünlük içinde değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Yunus Emre, Geleneksel Edebiyat Teorisi, Gelenek, Geleneksel Sanat, Şiir.

Abstract:
This study, which analyzes Yunus Emre's Divan according to the Traditional Literary Theory, reveals a direction that deals with the concepts of tradition, art, artist and society in connection with each other and also reveals its layered structure, which is loaded with deep meanings that each concept has. In this respect, each concept involved in has been handled with its in-depth structure that differs from its known meaning. The unity provided by the revealed pattern of meaning, as well as the "sophia perennis" revealed in each connection, attempted to be analysed in depth offered by Yunus Emre's art. It is understood that Yunus Emre has the qualifications of being a traditional artist and that his work sets an important example as a result of compliance with the principles and rules it has. Yunus Emre's Divan, which is a voluminous source containing his poems, has been subjected to a detailed examination in line with the principles and rules of traditional art. It has been tried to examine the concrete expressions of the power and energy emerging from the work, which include the penetration of deep-rooted transcendent truths, and which also constitute a vehicle for the transmission of truths preserved in the cultural texture. By removing the form cover of the principles and criteria, which are revealed with a wide semantic expansion, in the poems, the source of this dynamism of Yunus Emre, whose influence on society has continued for centuries, and the art he presents, has been tried to be discovered.

Key Words: Yunus Emre, Traditional Literary Theory, Tradition, Traditional Art, Poetry