Türkiye'de ekonomik önemi olan bazı tıbbi kültür bitkileri üzerinde stabilite ve biyolojik aktivite çalışmaları
Stability and biological activity studies on some medicinal cultivated plants with economic priority in Turkey
Yazar: EKREM MURAT GÖNÜLALAN
Danışman: PROF. DR. LÜTFİYE ÖMÜR DEMİREZER
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Antioksidanlar = Antioxidants ; Güneşten koruyucu ilaçlar = Sunscreening agents ; Kalite kontrol = Quality control ; Kromatografi-yüksek basınçlı-sıvı = Chromatography-high pressure-liquid ; Matriks metalloproteinazlar = Matrix metalloproteinases ; Metabolitler = Metabolites ; Türkiye = Turkey ; Tıbbi bitkiler = Plants-medicinal

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Silybum marianum L.,  Achillea millefolium L., A. filipendulina L., Echinacea purpurea (L.) Moench, Mentha piperita L., Salvia officinalis L., Nigella sativa L., N. damascena L.'nın metanollü ekstrelerinin ve bitmiş ürünlerin kalite kontrollerini HPLC ile gerçekleştirmek, MMP-1, 8 ve 13 inhibitor etki, radikal süpürücü etki (DPPH, NO, ABTS), antioksidan kapasite (FRAP, CUPRAC ve total antioksidan kapasiteleri) ve güneşten koruyucu etki faktörünü (SPF) belirleme deneyleri ile Achillea millefolium L., Achillea flipendulina L., Mentha piperita L., Salvia officinalis L.,'ten hazırlanan 4 ekstrenin fitokozmetik etkilerini kanıtlamak; ayrıca GC-MS ile metabolomik analizini gerçekleştirmek ve aktivite ile ilişkisini yorumlamaktır. MMP 1,8,13 inhibitör etki, SPF tayini ve antioksidan potansiyel deneyleri eş zamanlı olarak ilk kez gerçekleştirilmiştir. Mentha piperita'nın metanollü ekstresi, SPF hariç tüm testlerde en iyi aktiviteyi göstermiştir. Aynı amaçla kullanılan fakat farklı otoriteler tarafından ruhsatlandırılan bitkisel ilaçlar ve gıda takviyelerinin fitoeşdeğerlikleri, HPLC kromatografik parmakizi profilleri karşılaştırılarak gerçekleştirilmiştir. Ürünlerin çoğunda kimyasal markörler istenilen düzeyde bulunmamıştır. Metabolomik düzeyleri biyolojik sistemlerin tepkisi olarak düşünülmektedir. A. millefolium, A. flipendulina, M. piperita, S. officinalis benzer metabolik profil göstermişlerdir. Tek metabolit yerine tüm metabolitlerin birlikte değerlendirilmesi, sinerjizm veya antagonizma hakkında bilgi sahibi olmamıza katkı sağlamıştır. Negatif veya pozitif aktiviteye sahip metabolitlerin bulunması için farklı türlerin ve MMP inhibitör aktivitenin tüm metabolomik profilleri karşılaştırılmıştır. Metabolit seviyeleri ve MMP inhibitör aktivite arasında 67'si pozitif yüksek korelasyon (r > 0.70) gösterirken, 94 metabolitin negatif korelasyon gösterdiği tespit edilmiştir. 
Anahtar Kelimeler: HPLC, Kalite kontrol, Metabolomik, MMP inhibitör, SPF, Antioksidan
Destekleyen Kuruluşlar: Hacettepe Üniversitesi Bilimsel Araştırmalar Birimi (Proje No:THD-2016-91711001)

Abstract:
The aim of this study is to perform quality control of Silybum marianum L.,  Achillea millefolium L., A. filipendulina L., Echinacea purpurea (L.) Moench, Mentha piperita L., Salvia officinalis L., Nigella sativa L., N. damascena L. and their finished products by HPLC, to prove the phytocosmetic effects of 4 extract prepared from  Achillea millefolium L., A. filipendulina L., Mentha piperita L., Salvia officinalis L., by means of the MMP-1, 8, 13 inhibitory effects, radical scavenging (DPPH, NO, ABTS), antioxidant (FRAP, CUPRAC and total antioxidant) capacities and sun protection factor (SPF) assays, in addition, to perform metabolomics analysis with GC-MS and to interpret the relationship with the activity. MMP 1,8,13 inhibitory effects, SPF determination and antioxidant potential assays were performed simultaneously for the first time. Methanolic extract of Mentha piperita showed the best activity in all tests except SPF. Phytoequivalence studies of herbal medicines and food supplements used for the same purpose but licensed by different authorities were performed by comparing HPLC-chromatographic fingerprint profiles. Many of products were found not to carry desired quantity of chemical markers. The levels of metabolites can be considered as the response of biological systems. A. millefolium, A. filipendulina, M. piperita, S. officinalis showed similar metabolic profiles. The evaluation of all metabolites instead of a single metabolite contributed to our knowledge of synergism or antagonism. Therefore, we compared the whole metabolomic profile of different species and MMP inhibitory activity in order to find metabolites that have negative or positive activity. 67 positive correlations were found between metabolit levels and MMP inhibitory activity (r > 0.70) however 94 metabolites were found to posess negative correlations. 
Keywords: HPLC, Quality control, Metabolomics, MMP inhibitor, SPF, Antioxidant
Supporter Foundations: Hacettepe University Scientific Researches Coordination Unit  (Project Nr: THD-2016-91711001).