İnfodemi okuryazarlığının salgın iletişimi yönetimindeki rolü: İnfodemi okuryazarlığı ölçek geliştirme çalışması
The role of infodemic literacy in outbreak communication management: Development of infodemic literacy scale
Yazar: SEMA ÇAĞLAYAN
Danışman: DOÇ. DR. NİHAL PAŞALI TAŞOĞLU
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Halkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı / Halkla İlişkiler ve Tanıtım Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Halkla İlişkiler = Public Relations

Özet:
Salgın sürecinde çok sayıda bilginin hızlı ve kontrolsüz bir şekilde yayılmasını ifade eden infodemi, insan sağlığını ve salgın yönetimini olumsuz yönde etkilemektedir. Yol açtığı sorunlar nedeniyle kontrol altına alınması gereken bir halk sağlığı sorunu olarak tanımlanan infodemi ile bireysel boyutta mücadele edebilmek için infodemi okuryazarlığı yeterliliğine sahip olmak önemlidir. Ancak literatürde infodemi okuryazarlığına dair bir tanım bulunmamaktadır. Mevcut literatür boşluğundan hareketle bu çalışmada infodemi okuryazarlığı kavramının tanımlanması, öneminin açıklanması ve bireylerin infodemi okuryazarlığı yeterliliğini ölçen özgün, geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirilmesi amaçlanmıştır. Gerçekleştirilen bu çalışma, infodemi okuryazarlığını ele alan ilk araştırmadır. Çalışmada öncelikle infodemi okuryazarlığı kavramı, temelleri ve kapsamı ile birlikte açıklanmış; önemine değinilerek salgın iletişimi sürecindeki rolü tartışılmıştır. Devamında ölçek geliştirme sürecine başlanmıştır. Bu aşamada ilk olarak, oluşturulan taslak ölçeğin yüzey ve kapsam geçerliliği sağlanmış, pilot uygulama ile güvenilirliği tespit edildikten sonra esas örneklem grubuna uygulanmıştır. Elde edilen veriler IBM SPSS V23 ve IBM AMOS V24 ile analiz edilmiştir. Gerçekleştirilen AFA analizi sonucunda ölçeğe dair keşfedilen yapı, DFA analizi ile doğrulanmıştır. Model uyum indeksleri CMIN/DF (1515,580/582) =2,604, GFI=0,868, AGFI=0,849, IFI=0,920, TLI=0,913, CFI=0,920, RMSEA=0,054, SRMR=0,044 olarak elde edilmiştir. DFA uyum indeksleri, model uyumunun iyi olduğunu göstermiştir. Maddelere ait tüm yol katsayıları istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Elde edilen ölçeğin Cronbah's Alpha katsayısı ,955; test-tekrar test için Pearson korelasyon katsayısı r=0,996, p<0,01 olarak bulunmuştur. Geçerlilik ve güvenilirlik analizleri sonucunda 5 faktör ve 36 maddeden oluşan İnfodemi Okuryazarlığı Ölçeği kabul edilmiş ve infodemi ile mücadele için kullanıma sunulmuştur.

Abstract:
In order to combat infodemic, it is important to have infodemic literacy proficiency. However, there is no definition of infodemic literacy in the literature. Based on the existing literature gap, this study aims to define the concept of infodemic literacy, explain its importance, and develop an original, valid and reliable scale that measures individuals' infodemic literacy proficiency. This study is the first to address infodemic literacy. In the study, first of all, the concept of infodemic literacy, its foundations and scope were explained, its importance was mentioned and its role in the epidemic communication process was discussed. Subsequently, the scale development process was started. At this stage, firstly, the face and content validity of the draft scale was ensured, and after its reliability was determined through pilot application, it was applied to the main sample group. The IBM SPSS software version 23 and IBM AMOS software version 24 were used for data analysis. The structure discovered as a result of the EFA analysis was confirmed by CFA analysis. Model fit indices are CMIN/DF (1515,580/582) =2.604, GFI=0.868, AGFI=0.849, IFI=0.920, TLI=0.913, CFI=0.920, RMSEA=0.054, SRMR=0.044. The fitness indices for the CFA indicated that the model fit was good. All path coefficients of the items are statistically significant. The scale displayed good internal reliability (Cronbach's α = 0,955) and good test–retest reliability (r=0,996, p<0,01). As a result of validity and reliability analyses, the Infodemic Literacy Scale, consisting of 5 factors and 36 items, was accepted, and was introduced to combat the infodemic.