Türkiye'de askeri vesayetin başlamasında 27 Mayıs Askeri Müdahalesi ve Ondörtler'in etkileri
May 27 Military Intervention on the beginning of military tutorial in Turkey and the effects of the Fourteen
Yazar: FATİH EKİCİ
Danışman: DOÇ. DR. TURGAY MURAT
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution

Özet:
Atatürk döneminde iki kez denenmesine rağmen geçilemeyen çok partili yaşama 1945'te geçilmiş
ve 46'da ilk çok partili seçim yapılmıştır. Tam da bu tarihlerde CHP'nin izlediği politikalardan rahatsızlık
duyan bir kısım asker tarafından örgütlenmeler hatta yönetime müdahale düşünceleri başlamıştır. 1950
seçimleri ile beraber DP iktidarı başlamıştır. İlk başlarda ordunun neredeyse tamamı tarafından
memnuniyetle karşılanan DP'nin iktidar oluşu, çok geçmeden partinin, laikliği zedeleyen uygulamaları.
Dini, siyasetin bir aracı olarak kullanması, başlarda iyi gibi görünen ancak ilerleyen yıllarda gittikçe
kötüleşen ekonomi politikaları. Bağımsızlığı zedeleyecek derecede ABD'ye verilen tavizler, halkı
kutuplaştırıcı faaliyetleri vb. durumlardan dolayı, ülkenin çeşitli kesimlerinden tepkiler gösterilmesine
sebebiyet vermiştir. Bu süre zarfında ordu içinde birçok örgütlenmeler ortaya çıkmıştır. Kendisine karşı
gösterilen olumsuz tepkilere karşı, DP'nin 1954 teki seçimlerde aldığı oy oranına güvenerek izlediği
baskıcı ve ayrıştırıcı politikaları, ülkedeki sıkıntılı gelişmeleri beraberinde getirmiştir. Siyasi alanda
yaşanan çatışmalar, zaman içinde sokağa, üniversitelere, liselere ve basına olmak üzere hayatın her alanına
sirayet etmiştir. Neticede her alanda yaşanan olumsuzlukların çıkmaza girdiği bir dönemde ordu içindeki
Orta ve alt rütbeli subayların öncülüğünde bir askeri müdahale gerçekleştirilmiştir.
Müdahalenin hemen sonrasında, üst düzey komutanların tepkisini almamak için, askeri müdahaleye
tam olarak inanmayan Cemal GÜRSEL, liderliğe getirilmiş ve tartışmalar içinde MBK oluşturulmuştur.
Ancak daha oluşum aşamasından itibaren kendi içinde uyum sağlayamayan MBK'da çok geçmeden
çatışmalar şiddetlenmiş ve çeşitli gruplar ortaya çıkmıştır. 13 Kasım'a gelindiğinde ise MBK kendi kendine
bir iç darbe yapmış ve Ondörtler olarak isimlendirilen grup ortaya çıkmıştır. On dört kişi yurt dışına
sürgüne gönderilirken, MBK'da ve ülkenin genelinde beklenen huzur sağlanamadığı gibi çatışma ve kaos
ortamı gün geçtikçe artmıştır. Ordu, siyasetten uzaklaştırılmaya çalışılırken, tam aksi ordu, siyasetin tam da
merkezinde yer almaya başlamıştır. MBK lideri Gürsel ve Demokratlar olarak nitelendirilen grup,
sıkıntılardan kurtulma yolu olarak yönetimi biran evvel sivillere bırakma düşüncesiyle hareket etmiş ve
yapılan seçimler sonrası Türkiye'de ilk kez koalisyon hükümetleri dönemi başlamıştır. Ancak beklenen
olmamış siyasiler, ülke menfaatleri yerine kendi iç hesaplaşmalarının derdine düşünce kaos ve istikrarsızlık
ortamı daha da artmıştır. Bu durum beraberinde askerin yönetime bir şekilde müdahaleleri ve yeni darbe
girişimlerini beraberinde getirmiştir. Sonraki süreçte hazırlanan ve halk oylamasına sunulan ilk anayasa
olan, 1961 Anayasası ve bu anayasayla gelen yeni kurumlarla Türkiye'de askeri ve en az onun kadar etkili,
bürokratik vesayetin oluşmasına zemin hazırlanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Darbe, İhtilal, Askeri Müdahale, Cunta, Vesayet, Ondörtler

Abstract:
Although it was tried twice during Atatürk's period, the multi-party life, which could not be passed,
was started in 1945 and the first multi-party election was held in 46. Just at this time, some soldiers, who
were uncomfortable with the policies followed by the CHP, started to organize and even to intervene in the
administration. With the 1950 elections, the DP government started The DP's coming to power, which was
welcomed by almost all of the army at first, soon became the party's practices that undermined secularism.
The use of religion as a tool of politics, economic policies that seemed good at first but worsened in the
following years, concessions made to the USA to the extent that it undermines independence, activities that
polarize the public, etc. Due to the circumstances, it caused reactions from various parts of the country.
During this time, many organizations emerged within the army. Against the negative reactions against her,
the oppressive and divisive policies followed by the DP, relying on the votes it received in the 1954
elections, brought along the troublesome developments in the country. Conflicts in the political field have
spread over time to all areas of life, including the streets, universities, high schools and the press. As a
result, a military intervention was carried out under the leadership of middle and lower-ranking officers in
the army at a time when the negativities in every field were deadlocked. Immediately after the intervention,
Cemal GÜRSEL, who did not fully believe in the military intervention, was brought to the leadership in
order not to get the reaction of the senior commanders, and the MBK was formed within the discussions.
However, in the MBK, which could not adapt itself from its formation stage, conflicts soon intensified and
various groups emerged. By November 13, MBK made an internal coup and the group called Ondörtler
emerged. While fourteen people were exiled abroad, the expected peace could not be achieved in the MBK
and throughout the country, and the environment of conflict and chaos increased day by day. While the
army was trying to be removed from politics, on the contrary, the army began to take place in the very
center of politics. The group, described as MBK leader Gürsel and Democrats, acted with the idea of
leaving the administration to civilians as soon as possible as a way of getting rid of the troubles, and the
period of coalition governments started for the first time in Turkey after the elections. However, the
atmosphere of chaos and instability increased even more when the politicians, who were not expected, were
worried about their own internal conflicts instead of the interests of the country. This situation has brought
with it the intervention of the military in the administration and new coup attempts. With the 1961
Constitution, which was the first constitution prepared in the following period and presented to the public,
and the new institutions that came with this constitution, the groundwork was prepared for the formation of
military and bureaucratic tutelage, which is at least as effective as it.

Keywords: Coup, Revolution, Military Intervention, Junta, Guardianship, Fourteen