Orta Asya'da radikal İslam-Tacikistan örneği
Radical Islam in Central Asia-The case of Tajikistan
Yazar: SALİH AKDOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. FAHRİ TÜRK
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Orta Asya = Central Asia ; Orta Asya ülkeleri = Central Asia countries ; Tacikistan = Tajikistan ; İslami hareketler = Islamic movements ; İslami radikalizm = Islamic radicalism

Özet:
Radikal İslam, 1990'lı yıllarda Orta Asya'da örgütlenmeye başlamıştır. Bu örgütler, genellikle etkinliğini totaliter rejimlerle yönetilen ülkelerde göstermiştir. Bu çalışma, Orta Asya ülkelerindeki radikal İslami hareketleri, ''Orta Asya'da Radikal İslam - Tacikistan Örneği'' başlığı altında inceleme amacı taşımaktadır. Söz konusu hareketler, ''Sufilik ve Vahabilik'' ile ilişkilendirilmektedir. İslam'ın gizemsel bir öğretisi olan sufilik, ruhani liderler ve tarikatlar aracılığıyla Müslümanlar arasında kendine özgü bir yer elde etmiştir. Sufiliğin karşısında yer alan Vahabilik ise silahlı radikal İslami örgütlerin ideolojisini oluşturmaktadır. ''İslami Yeniden Doğuş Partisi (İYDP), Özbekistan İslami Hareketi (ÖİH) ve Hizb-ut Tahrir (HT)'' Orta Asya'da ses getiren örgütlerdir. İYDP, 1990'da tüm Orta Asya Müslümanlarını temsil etmek amacıyla, bir İslami hareket olarak ortaya çıkmıştır. Tacik iç savaşında muhalif kanadı temsil eden İYDP, zamanla radikal çizgisinden ayrılmıştır. Cuma Namangani ve Tahir Yoldaş'ın kurduğu ÖİH'nin hedefi, Özbek hükümetini devirmek ve bütün Orta Asya'yı kapsayan bir İslam devleti meydana getirebilmektir. Bu noktada, Tacikistan coğrafi özellikleri açısından ÖİH için önem arz etmektedir. ÖİH, Tacikistan'ın Fergana ve Raşt bölgelerinde güvenlik güçleriyle birçok defa silahlı çatışmaya girmiştir. HT, sahip olduğu özellikleriyle diğer iki örgüte göre farklılıklar taşımaktadır. Barışçıl yollarla tüm dünyayı kapsayacak bir hilafet devleti kurma amacında olan HT'nin etkileri, Orta Asya sınırlarını aşmaktadır.

Abstract:
In the 1990s, radical Islam had been begun to organize in Central Asia. These organizations generally had shown activities in totalitarian regimes. This study, has intended to research for radical Islamic movements in the countries of Central Asia considering of the Radical Islam in Central Asia-the Case of Tajikistan. This kind of movements are associated to Sufism and Wahhabism. Sufism which is a mystical discipline of Islam has achieved a distinctive situation among Muslims through its spiritual leaders and sects. But Wahhabism which opposes Sufism is the ideology of armed radical Islamic organizations. Islamic Renaissance Party (IRP), Islamic Movement of Uzbekistan (IMU) and Hizb-ut Tahrir (HT) are influential organizations in Central Asia. In 1990, IRP which was an opposition party during Tajik civil war has departured from radical line. The aim of IMU which was established by Juma Namangani and Tahir Yoldash was to overthrow Uzbek government and generate an Islamic state in the whole Central Asia. So, Tajikistan's geolopolitical position has a great importance for IMU. It had conflicted with security guards in Ferghana and Rasht valleys of Tajikistan so many times. HT is more different than other two organizations because its charachteristics whose aim is to create a caliphate state by a peaceful ways is not limited only to Central Asia.