Adıyaman çevresinin jeodinamik evrimi ve bölgedeki yapıların petrol sistemine etkileri
Geodynamic evaluation of adiyaman vicinity and effects of the structures on petroleum system
Yazar: ÖZLEM KORUCU
Danışman: PROF. DR. VEYSEL IŞIK
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Genel Jeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Güneydoğu Anadolu bölgesi = Southeastern Anatolia region

Özet:
Adıyaman çevresi Türkiye'de petrol üretimi açısından özel öneme sahiptir. Güneydoğu Anadolu Bölgesi kuzeybatısında yer alan inceleme alanı, kuzeyde Nap bölgesi, güneyde Arap Platformu olmak üzere iki yapısal bölümü kapsamaktadır. Paleozoyik yaşlı (Ordovisiyen) birimler ile Kretase, Paleojen ve Neojen karbonat ve klastik kayaları otokton istifini, Koçali ofiyolit melanjı ve Karadut karmaşığı allokton istifini oluşturmaktadır. Bölgede petrol sistemi Geç Kretase yaşlı kaynak kayalarından ve rezervuar seviyelerinden oluşmaktadır. Bölge yersel ve bölgesel uyumsuzluklar ile farklı ölçeklerde kıvrım ve fay zonlarının gelişimlerini barındırır. İnceleme alanının yüzey ve yeraltı jeolojisi (sismik kesitler ve derin sondajlar) verileri ile yaklaşık K-G yönlü profil hatlarından elde edilen bulgular paleotektonik ve neotektonik rejim dönemlerini işaret eden beş deformasyon evresinin varlığını ortaya koymaktadır. Bu evreler yaşlıdan gence doğru; Geç Kampaniyen-Erken Maastrihtiyen, Geç Paleosen-Erken Eosen, Orta Eosen sonu, Erken Miyosen sonu ve Pliyosen-Kuvaterner evreleridir. Bulgular, Arap Platformu Zagros Havzasındaki dekolman yapı gelişiminin aksine, çalışma alanında bu tür faylanmanın geliştiği evaporit ve kalın şeyl seviyeleri bulunmadığından, kıvrım oluşumlarının yüksek açılı ters faylar ile ilişkili olduğunu göstermektedir. Bu da inceleme alanında yüzey kıvrımları ile rezervuar seviyedeki kıvrım geometrilerinin örtüşmesini açıklamaktadır. İnceleme alanını etkileyen genç yanal atımlı faylanmalar bölgede Kretase ve Orta Miyosen öncesi oluşan petrollü yapıların parçalanmasına neden olmuş, petrol birikimini olumsuz yönde etkilemiştir.

Abstract:
Adıyaman region has particular importance in terms of oil production. The study area, located northwest of the Southeast Anatolian Region, includes two structural parts, the Nap region in the north and the Arabian Platform in the south. While Cretaceous, Paleogene and Neogene carbonate and clastic rocks above Paleozoic-aged (Ordovician) units form the autochthonous succession in the region, Koçali ophiolite mélange and Karadut complex form allochthonous units. The oil system in the region consists of Upper Cretaceous source rocks and reservoir levels. The region includes local and regional scale unconformities and different sizes of folds and faults. The surface and subsurface geological data (seismic sections and deep wells) of the study area and findings obtained from the approximately N-S directional profile lines reveal the existence of five deformation phases that indicate the paleotectonic and neotectonic regime periods. These are the Late Campanian-Early Maastrichtian, Late Paleosen – Early Eosen, late Middle Eocene, late Early Miocene and Pliocene-Quaternary stages, from past to recent. Since there are no evaporite and thick shale levels to form detachment in the study area, contrary to Arabian Platform Zagros Basin detachment-based structural systems, high angle reverse faults have developed the fold systems. Therefore, the surface folds and the fold geometries at the reservoir level partially overlap in the study area. Young strike slip faulting caused the fragmentation of the oil bearing structures formed in the Late Cretaceous and before the Middle Miocene in the region and adversely affected the oil accumulation.