Anadolu Selçuklu Devleti'nde dârüşşifâ ve hamam kültürü
Hospital and bath culture in the Anatolian Seljuk State
Yazar: ÇAĞLA NUR KAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KADİR TUĞ
Bingöl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sanat Tarihi = Art History ; Tarih = History
Dizin: Anadolu Selçukluları = Anatolian Seljuks ; Darüşşifa = Hospital ; Hamamlar = Baths ; Orta Çağ = Middle Ages ; Su yapıları = Water structures ; Tarihi eserler = Historic buildings ; Tarihi yapılar = Historic structures

Özet:
Anadolu bulunduğu konum itibariyle birçok devletin sahip olma isteği
olan bir bölge olmuştur. Anadolu'ya en çok sahip olmak isteyenlerden biri de
Türker'dir. Türklerin Anadolu'ya gelişi çok eski dönemlere dayandırılmıştır.
Lakin bu konuda en önemli adımlar Büyük Selçuklu Devleti döneminde
atılmıştır. Tuğrul- Çağrı beyler ile Anadolu'ya girmek için başlayan süreç
özelikle Malazgirt Zaferi ile amacına ulaşmıştır. Anadolu'da başta Büyük
Selçuklu Devletine bağlı daha sonra 1075'te İznik'te tam anlamıyla
bağımsızlığını kazanan Anadolu Selçuklu Devleti kurulmuştur.
Anadolu Selçuklu Devleti kurulduktan sonra bölgede önemli bir güç
haline gelmek için Bizans ve Ermeni Devleti gibi pek çok devlet ile mücadele
etmiştir. Önemli bölgelere sahip olmayı başarmıştır. Siyasi zaferler ile birlikte
kültür ve medeniyet açısından da gelişim sağlanmıştır.
Sağlık insanoğlunun varlığından beri her zaman önemini korumuştur.
Sağlığın korunması ve hastalıkların iyileştirilmesi amacıyla insanlar sağlık
kurumları meydana getirmek istemişlerdir. Bu kurumlar bazen bir tapınak,
bazen bir çadır veya bu amaç için yapılmış bir dârüşşifâ olmuştur. Anadolu
Selçuklu Devleti öncesinde dârüşşifâ kültürü Müslüman Türk devletlerinden
Tolunoğlu Devleti, Karahanlı Devleti ve Büyük Selçuklu Devleti gibi Türk
devletlerinde büyük gelişmeler göstermiştir. Anadolu Selçuklu Devleti'nde
dârüşşifâlar oldukça yaygındır. Özellikle darüşşifa olarak yapılanlar ( Gevher
Nesibe Darüşşifası, I. İzzeddin darüşşifası gibi) veya farklı bir görevi olupX
darüşşifa hizmeti verenler ( Karatay Medresesi, Miskinler-Sırçalı Tekkesi
gibi) pek çok yapıların varlığı bilinmektedir. Darüşifalarda ilaçlar, tedavi
yöntemleri (su, müzik ile tedavi gibi), hem eski öğrenilen tıp bilgileri ile hem
de yeni deneyimler kazanarak öğrenci yetiştiren teorik ve uygulamalı
özellikleri barındıran Anadolu Selçuklu tababeti teşekkül ettirilmiştir.
İnsanlar sağlığını korumak veya temizlenme ihtiyacından dolayı suya
her dönemde yakın olmak istemişlerdir. Yıkanma, temizlenme ihtiyacı
insanın vazgeçilmezi olunca bu ihtiyaç çerçevesinde banyo, hamam, kaplıca
gibi yapılar yapmışlardır. Türklerin geçmişten gelen temizlik özellikleri İslâm
ile birlikte sosyal devlet anlayışıyla bağdaştırılarak ücretsiz hamam ve
kaplıcalar inşa etme veya olan yapıları onarma yoluna gitmişlerdir. Anadolu
Selçuklu Devleti'nde hamam ve kaplıca kültürü gelişmiştir. Hamamlar
kervansaraylar içerisinde (Tuzluhisar Sultan Hanı Hamamı gibi), darüşşifanın
içerinde (Sultan Hamamı gibi ) veya kalenin içerinde (Alara Kalesi Hamamı,
İç Kale Hamamı gibi) ya da sadece hamam amacıyla kurulan (Külük
Hamamı) örneklere rastlanılmıştır. Kaplıcalarda Anadolu Selçuklu
Devleti'nde hem turistik açıdan hem de gelişme açısından önemli olup
Karakurt kaplıcası, Ilgın Kaplıcası en bilinenlerden olmuştur.
Anadolu Selçuklu devletinde hastalıkların tedavi yollarından en
önemlilerinden biri de su olmuştur. Su ile hamam ve kaplıcalarda yıkanmak
suretiyle bazen de su sesini dinletmek veya suyu izletmek suretiyle tedavi
yapmışlardır. Su ile tedavi hususunda başarılı oldukları görülmüştür

Abstract:
Due to its location, Anatolia has become a region that many states desire
to own. One of those who want to own Anatolia the most is Türker. The arrival
of the Turks in Anatolia dates back to ancient times. However, the most
important steps in this regard were taken during the Great Seljuk State. The
process that started with Tuğrul- Çağrı bey to enter Anatolia reached its goal
especially with the Manzikert Victory. In Anatolia, the Anatolian Seljuk State
was founded, which was initially affiliated to the Great Seljuk State and later
gained its full independence in Iznik in 1075.
After the Anatolian Seljuk State was established, it struggled with many
states such as Byzantium and Armenian State to become an important power in
the region. It has succeeded in owning important regions. Along with political
victories, development has also been achieved in terms of culture and
civilization.
Health has always maintained its importance since the existence of
human beings. In order to protect health and cure diseases, people wanted to
create health institutions. These institutions were sometimes a temple,
sometimes a tent or a hospital built for this purpose. Before the Anatolian
Seljuk State, the darüşşifa culture showed great developments in Turkish states
such as the Tolunoğlu State, the Karahanlı State and the Great Seljuk State,
which are among the Muslim Turkish states. Darüşşifas are quite common in
the Anatolian Seljuk State. It is known that there are many structures,
especially those built as darüşşifa (such as Gevher Nesibe Hospital, I. İzzeddin
hospital) or those who have a different mission and provide hospital (such as Karatay Madrasa, Miskinler-Sırçalı Lodge). The Anatolian Seljuk
medicine, which includes medicines, treatment methods (such as treatment with
water, music), both the old learned medical knowledge and the theoretical and
applied features that train students by gaining new experiences, was established
in hospitals.
People wanted to be close to water at all times due to the need to protect
their health or to be cleaned. When the need for washing and cleaning became
indispensable for people, they built structures such as baths, baths and spas
within the framework of this need. The cleaning features of the Turks from the
past were associated with the understanding of the social state together with
Islam, and they went to build free baths and spas or repair the existing
structures. The bath and spa culture developed in the Anatolian Seljuk State.
Examples have been found in the baths inside the caravanserais (such as
Tuzluhisar Sultan Hanı Bath), in the hospital (such as the Sultan Bath), or
inside the castle (such as Alara Castle Bath, İç Kale Bath) or only for bathing
purposes (Külük Bath). The thermal springs were important both in terms of
tourism and development in the Anatolian Seljuk State, and Karakurt and Ilgın
Thermal Springs were among the most well-known
In the Anatolian Seljuk state, one of the most important ways of treating
diseases was water. They performed treatment by bathing with water in baths
and hot springs, and sometimes by listening to the sound of water or by
watching the water. It has been observed that they are successful in treatment
with water