İktisadi gerçeklik, açık sistemler ve belirlenemezlik
Economic reality, open systems and indeterminism
Yazar: FATMA ESRA GÖRMEZ
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN ÖZEL
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Açık sistemler = Open systems ; Belirlenemezlik = Indeterminism ; Ekonomi tarihi = Economic history ; Ekonomik durum = Economic situation ; Epistemoloji = Epistemology ; Gerçeklik = Reality

Özet:
Bu tezin amacı, iktisadi sistemlerin davranışındaki öngörülemezliğin nedenlerini tartışmaya açmaktır. Bu amaç doğrultusunda, iktisadi düşünce tarihinde yer alan belirlenemezci yaklaşımların karşılaştırmalı bir analizi, tezin kapsamını oluşturmaktadır. Tezde yer alan bir kapsam sınırlaması da, yalnızca, öngörülemezliğin kaynağı olarak, iktisadi sistemlerin "açık"lığına vurgu yapan analizlerin yer almasıdır. Bu doğrultuda, iktisadi düzlemde Friedrich Hayek, George Shackle, Paul Davidson, Tony Lawson ve Joseph Schumpeter'in analizleri incelenmiştir. Bununla birlikte felsefi düzlemde iki önemli isim olan ve iktisadi düşüncede önemli etkileri olduğu kabul edilen, Karl Popper ve Roy Bhaskar'ın fikirleri de, tezin amacı doğrultusunda önemli uğraklar olduğu için kapsamı içerisindedir. Tezin temel izleğini oluşturan belirlenemezci yaklaşımların sınıflandırılmasında kullanılan kriter ise, epistemoloji/ontoloji eksenidir. İktisadi ve felsefi düzlemde, belirlenemezlik meselesini, geleceğin belirsizliği, zamansallık ve bilgideki eksiklik ve değişim gibi unsurlara dayanarak açıklayan Popper, Hayek, Shackle ve Davidson'ın fikirleri epistemolojik belirlenemezlik tarafını oluştururken, ontolojik belirlenemezlik tarafında, iktisadi ve sosyal sistemlerin doğasından kaynaklanan bir öngörülemezlik tanımlayan Bhaskar, Lawson ve Schumpeter yer almaktadır. Tezde ulaşılan sonuç, epistemolojik belirlenemezlik yaklaşımlarının, iktisadi ve de sosyal süreçlerdeki dinamikliği göz ardı etmeleri sebebiyle, açık sistemler fikrine, yalnızca kapı aralamakla kaldıkları ve analizlerinin bu sebeple statik çerçeveyi yıkamadığıdır. Açık sistemler, gerçekliğin, tabakalı ve katmanlı olduğu, görünen düzeyde yer alan olguları yöneten yapıların ve mekanizmaların bu gerçekliğin derin tabakalarında yer aldığı ve bu yapıların ve mekanizmaların da birbiriyle hem doğrusal, hem de doğrusal olmayan biçimde etkileşimde olabildiği ve bu sebeple sistemin gelecekte izleyeceği yolun öngörülemeyebileceği sistemlerdir. Açık bir sistem olan iktisadi gerçeklik, içsel olarak ilişkili, sürekli dönüşen, farklılaşan, üretilen ve yeniden üretilen, dinamik ve karmaşık bir bütünlüktür. Bu nedenle, iktisadi sistemlerin davranışının öngörülemezliği meselesi, epistemolojik olarak değil, ontolojik olarak ele alınmalıdır, yani görüngüler düzeyinden gerçeklik düzeyine geçilmelidir. Başka bir deyişle, iktisadi süreçlerdeki dinamikliğin ve süreksizliğin kaynağı, bu sistemlerin varoluş biçimlerinde aranmalıdır.

Abstract:
The purpose of this dissertation is opening a discussion on unpredictability of behavior of economic systems. In accordance with this purpose, the scope of it is made up of comparative analysis of indeterminist approaches in the history of economic thought. Another constraint in the scope of the dissertation is; it constitutes only of the analyses which emphasize "open"ness in economic systems as the source of their unpredictability. Correspondingly, the analyses of Friedrich Hayek, George Shackle, Paul Davidson, Tony Lawson and Joseph Schumpeter on economic level has been investigated. In addition to these, views of Karl Popper and Roy Bhaskar, who are two important names on philosophical level and who are thought to be influential on the economic thought have been included as crucial standpoints in accordance with the purpose of this dissertation. The criteria that sets the theme to classify the indeterminist approaches is the axis of epistemology / ontology. On the economic and philosophical level, the views of Popper, Hayek, Shackle and Davidson accounts the issue of indeterminism to uncertainty of future, temporality, absence of information and change constituting the epistemological indeterminist side, while the ontological side constitutes of Bhaskar, Lawson and Schumpeter accounting the issue to the inherent unpredictable nature of economic and social systems. The conclusion of this dissertation is, because the epistemological indeterminist approaches ignore the dynamism in economic and social processes, they only get a foot in the door on the idea of open systems but they cannot break the static framework. Open systems are such that, the course of the system cannot be predicted because the reality is stratified and differentiated, the mechanisms and structures that govern the phenomena are deep within those strata and are at interplay both directly and indirectly. Economic reality, being an open system is a dynamic and complex integrity of inherent interactions, constant change, diversification, production and reproduction. Because of that, the matter of unpredictability of behavior of economic systems has to be taken ontologically and not epistemologically, meaning leaving phenomena and advancing to reality. In other words, the source of dynamism and discontinuity in economic processes must be looked for within these systems means of existence.