Birim konut planlamasında koridor tipolojisine karşı yatay sirkülasyon ihtimalleri
Opportunities for horizontal circulation in place of corridor typology in unit housing planning
Yazar: PINAR KILIÇ ATASELİM
Danışman: PROF. DR. BELKIS ULUOĞLU ; DR. SEVGİ TÜRKKAN SROKA
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Birim konut, ekonomik, coğrafi veya kültürel anlamda bakıldığında, birbirinden çok farklı koşullara sahip bireyleri ağırlamakta, bu bireylerin yaşantısına ev sahipliği yapmaktadır. Birim konut planlaması hakkında düşünmek ve tartışmak bu açıdan önemli görülmektedir. Yaklaşık olarak son elli yıla bakıldığında, Türkiye coğrafyasında tekil veya toplu halde üretilen çok katlı konut bloklarındaki birim konutlarda, çeşitli aktörlerce kabullenilmiş, yoğun biçimde uygulanmakta olan, katı işlevselci anlayıştan süregelen baskın bir plan kurgusunun söz konusu olduğu söylenebilir. Çok çeşitli ve birbirinden farklı olası konut sakinlerinin barınması için, benzer plan şemalarının üretilmesi problemli olarak değerlendirilebilir. Böyle bir durumun sorgulanması ise kaçınılmazdır. 
Mimarlık pratiği içerisinde, birim konut planlaması özelinde yeteri kadar tartışılmadığı ve bahsi geçen baskın plan şemasının kilit mahallinin koridor olduğu görüşüyle, koridor mahalli, çalışmanın odağına alınmıştır. Tez çalışmasının temel söylemlerinden biri, birim konut iç mekân kurgusunda bir sirkülasyon mahalli olarak koridorun tartışılması ile farklı yatay sirkülasyon olasılıklarının değerlendirilmesinin, ikamet edene özgü biçimde farklılaşan ve çeşitlenen düzenlere erişmeyi mümkün kılabileceğidir. Dolayısıyla, birim konutun içerisindeki koridorun tartışılmasının, birim konut planlamasında farklı potansiyelleri ortaya çıkarabileceğine dair bir sorgulamayla hareket edilmektedir. Bu bağlamda, araştırma, yatay sirkülasyon ekseninde birim konut planlamasında meydana gelen dönüşümleri izlemeyi, çeşitli örneklendirmeler üzerinden plan kurgusu ile yatay sirkülasyon arasındaki ilişkileri anlamayı, çeşitli yatay sirkülasyon olasılıkları ile konuyu tartışmaya açmak için bir zemin hazırlamayı hedeflemektedir. Tüm bunların beraberinde çalışma için bir diğer motivasyon, baskın plan tipolojisinin altında kalan örtük potansiyelleri ortaya çıkarmak üzere bir katkı sunabilmektir. 
Birim konut planlaması üzerine güncel konut pratikleri ve tasarım düşüncesinin gelişimi açısından koridor mahallinin tartışılmaya değer olduğu savıyla yola çıkılan çalışmada, beraberinde yeni sorular üretmesi beklentisiyle, birtakım sorular araştırma sürecinde yönlendirici olmuştur: Koridor mahalli, birim konut iç mekân kurgusunu nasıl etkiler? Koridor mahallini tartışmak, birim konut planlaması için nasıl potansiyeller taşır? Koridor mahalline alternatif yatay sirkülasyon ihtimalleri neler olabilir ve bu ihtimaller nasıl imkanlar için alan açabilir? 
Çalışmada, katı işlevselci yaklaşım ile kurulan koridor tipolojisinin hâkimiyetindeki birim konut planlamasına karşı, olası yatay sirkülasyon ihtimalleri çalışma kapsamında seçilen örnekler üzerinden irdelenmiştir. Bu örnekler, düşeyde örgütlenen çok aileli konutlar ve yalnızca yatayda kurulan birim konutlar değerlendirilerek toplanmış olup, metrekare olarak birbiri ile alansal yakınlık kuran benzer oda sayılarına sahip olanlar seçilmiştir. Yatay sirkülasyon ihtimalleri üzerinden birim konut iç mekân kurgusu, plan temsilleri aracılığıyla incelemeye alınmıştır. Mekâna pek çok farklı açıdan, farklı disiplin ve kavram yoluyla yaklaşılabileceği aşikardır. Ancak çalışma kapsamında, plan temsilinden ileri gelen potansiyeller önemsenmektedir. Dolayısıyla konunun somutlaştırıldığı zemin, mevcut birim konut şemaları üzerinden, aynı grafik dilde ve aynı ölçekte yeniden üretilen plan temsilleri ile oluşturulmuştur.

Abstract:
The housing unit provides accommodation for and hosts the lives of individuals from diverse backgrounds, whether economic, geographical or cultural. Therefore, it is important to think about and discuss the planning of the housing unit. Considering the last fifty years or so, it can be said that in the multi-storey housing blocks produced individually or collectively in the geography of Turkey, there has been a dominant functionalist plan design that has been agreed upon by various actors and on which a general consensus has been achieved. In this case, it is problematic and inevitable to question the production of similar plan layouts for the accommodation of a wide variety of different possible inhabitants. Questioning such a situation is inevitable. The corridor space is the core of the study, as it has not been sufficiently discussed in the practice of architecture in terms of housing unit planning, and as the corridor is the key space of the above-mentioned dominant plan layout. Therefore, the discussion of circulation and the corridor as a circulation space can enable access to differentiated and diversified layouts in the interior space of the housing unit in a resident-specific manner. The study is motivated by an enquiry that discussing the corridor typology in unit housing planning can reveal various potentials in unit housing planning. In this context, the research aims to follow the transformations in unit housing planning on the axis of horizontal circulation, to understand the relations between plan layout and horizontal circulation through various exemplifications, and to prepare a ground for discussion with various horizontal circulation possibilities. Along with all these, a further motivation for the study is to make a contribution to reveal the hidden potentials under the dominant plan typology.
Some questions have been guiding the research process with the expectation of generating new questions in the study, which started with the argument that the corridor space is worth discussing in terms of the development of current housing practices and design thinking on unit housing planning: How does the corridor affect the interior layout of the unit housing? What are the potentials of discussing the corridor space for unit housing planning? What are the possibilities of alternative horizontal circulation possibilities to the corridor space and how can these possibilities provide new opportunities?
Against the unit housing planning dominated by the corridor typology established with the functionalist approach, possible horizontal circulation possibilities are examined through the examples selected within the scope of the study. These examples were collected by evaluating multi-family dwellings organised vertically and unit dwellings established only horizontally, and those with similar room numbers that establish spatial proximity with each other in square metres were selected. Through plan representations, the interior space of the unit housing was analysed through the possibilities of horizontal circulation. It is obvious that space can be approached from many different perspectives, through different disciplines and concepts. However, within the scope of the study, the potentials arising from the plan representation are emphasised. Therefore, the ground on which the subject is concretised is formed by plan representations reproduced in the same graphic language and at the same scale over the existing unit housing schemes.