Abdülmecîd-i Sivâsî Dîvânı'nda tasavvuf terminolojisinin işlevsel sözlüğü
A functional dictionary of the sufi terminology in the Divan of Abdulmecid Sivasi
Yazar: TUBA YAZICIOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ OMNEYA NABIL MUHAMMAD AYAD IBRAHIM
Üsküdar Üniversitesi / Tasavvuf Araştırmaları Enstitüsü / Tasavvuf Kültürü ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion ; Tarih = History ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Abdulmecid-i Sivasi = Abdulmecid-i Sivasi ; Divan edebiyatı = Divan literature ; Divan şiiri = Court poem ; Divanlar = Divans ; Halvetiyye = Halvetiyye ; Tasavvuf = Mystic ; Türk tasavvuf edebiyatı = Turkish mysticism literature ; Şiir = Poem

Özet:
Bu çalışma, Türk tasavvuf tarihine dinî ve fikrî olarak tesir etmiş önemli
şahsiyetlerden biri olan Abdülmecîd-i Sivâsî'nin Dîvân'ının tasavvuf terminolojisi
merkezinde incelenmesi üzerinedir. Abdülmecîd-i Sivâsî, yaşadığı dönem olan
XVI. yüzyılın sonu ve XVII. yüzyılın ilk yarısında hem verdiği eserler hem de
devrinde gerçekleşen tekke-medrese tartışmalarına doğrudan katılımı yönüyle
kayda değer tarihî bir kimliğe sahiptir. Bu sözlük ile tasavvuf tarihi, kültürü ve
sanatı açısından önemli addedilen bir çalışmanın sunulması amaçlanmıştır. Bu
doğrultuda öncelikle Abdülmecîd-i Sivâsî'nin hayatı ve eserleri ile ilgili tezler,
makaleler ve kitaplar tespit edilip notlar alınmış, İslam Araştırmaları Merkezi
(İSAM)'nde bu konu üzerinde araştırmalar yapılmıştır. Daha sonra Abdülmecîd-i
Sivâsî'nin söz konusu eserindeki dinî ve tasavvufî kavramlar, Alper Ay tarafından
hazırlanmış olan yüksek lisans tezinde yer alan metin esas alınarak tespit edilmiş,
bunlar alfabetik sıraya göre taksim edilerek sözlük ve tasavvufî anlamları verilmiş,
hangi dile âit oldukları ve sıklık sayıları belirtilmiş, ilgili beyitler sıralanmıştır.
Çalışmadaki amacımız sûfi şairlere dair bir sözlük oluşturarak tasavvuf literatürüne
katkıda bulunmaktır. Dîvân'da tespit ettiğimiz 491 kelime ağırlıklı olarak Arapça
diline aittir. Âyet, hadîs ve dua örnekleri ile beraber bu örneklere yakın sayıda
peygamber ve sûfî isimleri tespit edilmiş ve bunların tümü tablolaştırılmıştır.

Abstract:
This thesis focuses on the glossary of sufi terms in the divan of Abdülmecîd-i
Sivâsî, who is one of the most significant figures in the history of Turkish sufism
with his profound influence both theologically and intellectually. Abdülmecîd-i
Sivâsî is a remarkable historical character with regards to both his works and his
direct contribution to the arguments on dervish lodge-madrasah that took place in
his time which is between the final half of the 16th century and the first half of the
17th century. With this glossary, it is aimed to present an important study regarding
the history, art and culture of sufism. For that purpose, the dissertations, articles and
books related to Abdülmecîd-i Sivâsî's life and his works were determined, notes
were taken and broader research was made in the library of the Centre of Islamic
Studies (ISAM). The religious and sufi terms in Abdülmecîd-i Sivâsî's work were
determined based on the text of Alper Ay's postgraduate dissertations, then they
were listed in alphabetical order. Lexical and sufi meanings of the terms were given
along with the information on what language they belong to, and also the frequency
of the words is presented together with related verses. Some verses, hadiths and
prayers in the divan text were added to our dissertation through tables.
Consequently, this study aims to prepare a sufi dictionary for making a contribution
to the sufi literature in general terms.
Most of the 491 words selected from divan for the glossary comes from Arabic.
Verses, hadiths, prayers and almost the same amount of prophets' and sufis' names
were determined and presented through tables.