Van-Hakkari dağlık bölgesi kaya resimleri
Rock art highland of the Van-Hakkari
Yazar: HALE TÜMER
Danışman: DOÇ. DR. ERKAN KONYAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Eskiçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Tarih = History
Dizin: Arkeoloji = Archaeology ; Dağlar = Mountains ; Dağlık alan = Mountain area ; Doğu Anadolu bölgesi = Eastern Anatolia region ; Eski Çağ tarihi = Old Age history ; Hakkari = Hakkari ; Kaya resimleri = Petroglyphs ; Prehistorya = Prehistory ; Resimler = Pictures ; Van = Van

Özet:
Günümüzde birçok tartışmanın da odağı olan kaya resimleri, insanın fizyolojik durumu, sosyal bağlamı, bilişsel yeterliliği, doğal çevre ile olan ilişkisi gibi çok katmanlı bir yapıya sahip olan bir kültür ürünü olarak karşımıza çıkmakta; kaya resimleri, nedir, neden, ne zaman ve nasıl yapılmışlardır soruları, birey ve topluluk bağlamlarında çözümlenmeye çalışılmaktadır. Ortaya çıkan ürününün taşıdığı anlam ve sembolizma, Prehistorik dönemlerden günümüze birey ve toplulukların kültür ve bilinç evriminin yorumlanmasında önemli bir veri kaynağıdır. Yanı sıra, kaya resimlerinin yapım teknikleri ve tarihlendirilmesi gibi sorunsallar, farklı yaklaşımlar ve bilimsel analizler ile yeni sonuçlar ortaya çıkarmaktadır. "Van-Hakkari Dağlık Bölgesi Kaya Resimleri" başlıklı bu çalışmada, insanın kültürel ve bilişsel sürecinin bir paydası olarak kabul edilen resmetme faaliyeti, söz konusu bölgede yer alan kaya resimlerinden yola çıkılarak kavram, tanım ve anlam bağlamında değerlendirilmiştir.
Uzun bir dönemden beri araştırılmamış olan bu bölgede kaya resimlerinin yoğunluğu, dağılımı ve durumlarının anlaşılmasıyla birlikte bölgenin kültür ürünlerine ve Doğu Anadolu coğrafyasının tarihsel perspektifine katkı sağlanması amaçlanmıştır. Bu kapsamda, daha önce yapılmış az sayıdaki araştırmalar da göz önünde tutularak, bölgede yer alan kaya resimleri üzerinde üç lokasyonda arazi çalışması ve belgeleme yapılmıştır. Arazi çalışması yapılan Tırşin Yaylası, Put Mağarası ve bu süreçte envantere kazandırılan Baltutan Köyü kaya resimleriyle birlikte bölgedeki diğer araştırılan ve yayınlanan kaya resimleri tez kapsamında ele alınmıştır. Çalışma alanımızı oluşturan kaya resimleri, kaya sanatına dair yapılan çalışmalar, yapılma sebeplerine bağlı olarak ortaya atılan teoriler ve yapım teknikleri bağlamında değerlendirilmiştir. Komşu kültür bölgelerindeki kaya resimlerinin önemli örneklerinin ele alınmasıyla birlikte ise, Van-Hakkari Dağlık Bölgesi kaya resimlerinin tarihsel dizilimi ve biçimsel durumları anlaşılmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelime: Kaya Sanatı, Petroglif, Boyalı Kaya Resimleri, Doğu Anadolu, Van-Hakkari Dağlık Bölgesi.

Abstract:
Rock art, as a part of various debates in today's archaeological practice and theory, is evaluated as a multi-layered cultural product of humankinds' physiology, psychology, cognition, social identities and relations with the nature. Therefore, researchers tend to understand rock art in the context of both the individual and the society, through questions of what, why, when and how. The meaning and the symbolism behind this cultural production gives important revelations in interpreting the cultural and cognitive evolution of individuals and societies from prehistoric times to the present day. Furthermore, new approaches and scientific analyses produce new results regarding the techniques employed and the dating of the rock art. In this thesis titled "Rock Art Highland of the Van-Hakkari", the act of depicting as an important theme within the cultural and cognitive process of humankind, is evaluated through the rock art examples found in the Van-Hakkari Region regarding concept, description and meaning.
Through an examination of the intensity, spatial distribution and the condition of the rock art located in this region, which had not been researched for a long period, it is aimed to contribute to the understanding of the cultural aspects and also to the historical perspective of Eastern Anatolia. In this regard, following the few research projects that were previously conducted in the region, surveys and documentation had been made in three locations. The rock art located at previously documented and published Tırşin Yaylası, Put Cave and the Baltutan Village, which had been documented for the first time within this thesis project, and also other previously documented and published rock art examples of the region could be found within this thesis. These examples had been evaluated in the context of theories regarding their purpose, meaning and techniques. 

Furthermore, the chronological context of the rock art of the Van-Hakkari Region and their descriptive aspects had been attempted to understood and interpreted within the framework of a comparison between the rock art  examples from the neighbouring regions. 
Keywords: Rock Art, Petroglyphs, Rock Painting, Eastern Anatolia, Van-Hakkari  Region.