Türkmenistan sahası kahramanlık destânlarında at kültü
Horse cult in the heroic epics of Turkmenistan field
Yazar: İLKNUR TÜFENKÇİ
Danışman: PROF. DR. İSA ÖZKAN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Atlar = Horses ; Destanlar = Epics ; Kült = Cult ; Türk destanları = Turkish legends ; Türkmen edebiyatı = Turkoman literature ; Türkmenistan = Turkmenistan ; Türkmenler = Turkomans

Özet:
Tarih boyunca birçok medeniyetin gelişmesinde önemli görev üstlenen atlar, M.Ö. 4000'li yıllarda Türkler tarafından evcilleştirilmiştir. O günden itibaren sosyal, kültürel, ekonomik ve askeri hayatın her alanında yer almıştır. Tarihte pek çok devlet kuran Türk milletinin başarısında, şüphesiz atların önemli rolü vardır. Bu bakımdan Türklerin at üstünde yaşayıp at üstünde öldüğünü söylemek yanlış olmayacaktır. Türkmenistan Türkleri, oldukça zengin bir sözlü kültüre sahiptir. Özellikle Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra belli ölçüde ifade serbestliği imkânı bulan sözlü edebiyat ürünlerden, Türk devlet ve topluluklarının kültürel geleneklerinin ortak olduğu açıkça anlaşılmıştır. Anlatım türleri içinde kahramanlık destânları, kurguları, kahraman tipleri ve içinde sakladıkları mitolojik ve tarihi motifler ile Türk boylarının müşterek maddi ve manevi kültürlerini geçmişten günümüze ulaştırma kudretine sahip ürünlerin başında gelmektedir. Çalışmamızda Türkmenistan sahasındaki kahramanlık destânlarında at unsurları ele alınmıştır. Türkmenistan kahramanlık destânlarında at hakkında yapılmış çok fazla çalışma olmaması bu konunun seçiminde etkili olmuştur. Türkmenistan sahası destân geleneği ile Türklerde ve destânlarda atı ayrıntılı şekilde ele almayı amaçlayan bu çalışmada, "Giriş" bölümü hariç beş bölüm bulunmaktadır. Birinci ve ikinci bölümde Türkmenistan sahası halk edebiyatı ve destân geleneği üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde ise "Atların Sınıfladırılması" başlığı altında atın menşei ve fiziki özellikleri incelenmiştir. Türklerde ve Türkmenistan sahasında at ve at ile ilgili unsurlar ise son iki bölümde incelenmiştir. "Türkmenistan Sahası Kahramanlık Destânlarında At Kültü" başlığı altında Türkmenistan kahramanlık destânlarında at ayrıntılı bir şekilde değerlendirilmiştir.

Abstract:
Horses that played a significant role in the development of many civilizations throughout history, was domesticated by the Turks in the 4000's BC. Since then, horses have a place in all areas of social, cultural, economic, and military life. Undoubtedly, it has played an important role in the success of the Turkish people who founded and destroyed countless governments. In this respect, it would not be wrong to say that the Turks lived and died on horseback. Turkmenistan region has a very rich oral culture repertoire. Especially the products (folk products) which emerged post the collapse of the Soviet Union show that there is a common tradition among the Turkic world. The epics which enlighten the past and the future by harboring the material and spiritual values of the people are one of the most important elements of this tradition. In this study, the horse elements in the heroic epics in the Turkmenistan region were discussed. There are no many studies available on heroic epics and in association with the horse, has made the selection of this topic effective. This thesis which aims to deal with the tradition of epic in the geography of Turkmenistan and the horse among Turks and their epics is covered in detail, has five sections excluding the "Introduction" part. In the first and second sections, folk literature and the epic tradition of the Turkmenistan region are explained. The third section examined the origin and physical characteristics of the horse under the title "Classification of the Horse". The elements about the horse and related to it among Turks and in Turkmenistan are given in the last two sections. Under the title "Horse Cult in the Heroic Epics of the Turkmenistan Region", the horse has been studied in detail in the heroic epics of Turkmenistan.