Okul öncesinden ilkokula aile okuryazarlığı programının ebeveyn ve çocukları üzerindeki etkisi
The effect of the family literacy program on parents and their children from preschool to primary school
Yazar: AYLİN YILMAZ HİĞDE
Danışman: DOÇ. DR. MUHAMMET BAŞTUĞ
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aile okuryazarlığı = Family literacy ; Erken okuryazarlık becerileri = Early literacy skills ; Karma yöntemler = Mixed methods ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Okul öncesi çocuklar = Preschool childrens ; Okuma-yazma etkinliği = Reading-writing activity ; Ölçekler = Scales ; İlkokul öğrencileri = Primary school students ; İlkokullar = Primary schools

Özet:
Bu araştırmanın genel amacı, okul öncesi dönemden itibaren uygulanan ve birinci sınıfı da kapsayan Aile Okuryazarlığı Programı'nın ebeveyn ve çocukları üzerindeki etkilerini araştırmaktır. Karma yöntemdeki bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden etnografi modeli, nicel araştırma yöntemlerinden yarı deneysel desen kullanılmıştır. Araştırmanın nitel kısmı Ege Bölgesi'nde yer alan bir ilin köy okulunda gerçekleştirilmiştir. Okul öncesi dönemde çocuğu olan 12 ebeveynin katılımıyla gerçekleşen uygulama sürecine, çocuklar birinci sınıfa geçtiğinde devam edilmiştir. Uygulamanın ikinci aşamasına, çocuğu okul öncesi eğitim almamış olan veya başka bir okulda bu eğitimi alan dört ebeveyn daha katılım sağlamıştır.  İkinci uygulama dönemi için katılımcı grubu 16 ebeveyn olmuştur. Bu ebeveynlere bir önceki dönem için telafi programı uygulanmıştır. 12 kişilik ebeveyn grubu, aynı zamanda nicel kısım için araştırmanın deney grubudur. Kontrol grubu ise aynı ilde deney grubu ile benzer ön-test puanlarına sahip başka bir köy okuludur. Boylamsal olarak yürütülen bu araştırmanın nitel kısmı için veriler; gözlem, birebir ve odak grup görüşmeleri, ev ziyaretleri aracılığıyla toplanmıştır. Nicel kısımda ebeveynlere Ev İçi Okuryazarlık Ortamı Ölçeği, Aile Okuryazarlığı Ölçeği, Okuma-Yazmaya Hazırlık Anketi ölçek uygulama izinleri alınarak uygulanmıştır. Çocuklara ise Fonolojik Farkındalık Ölçeği, Erken Okuryazarlık Becerilerini Değerlendirme Aracı ve Kelime Okuma Bilgisi Testi ölçek uygulama izinleri alınarak uygulanmıştır. Araştırmanın nitel kısmı için tümevarımsal analiz kullanılmıştır. Nicel kısmın analizlerinde, ön test- son test karşılaştırmalarında Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi; gruplar arası karşılaştırmalarda Mann-Whitney U Testi kullanılmıştır. Kelime Okuma Bilgisi Testi aralıklı ölçüm puanlarında Friedman Testi de yapılmıştır. Analiz sonucunda, ebeveynlerin Ev İçi Okuryazarlık Ortamı Ölçeği ve Okuma Yazmaya Hazırlık Anketi ön test-son test puanları arasında deney grubu açısından anlamlı fark bulunmuştur. Aile Okuryazarlığı Ölçeği'nin anne-baba okuryazarlığı alt boyutunda deney ve kontrol grubu için anlamlı bir fark bulunamamışken çocuk okuryazarlığı ve erken okuryazarlık puanları arasında ise deney grubu lehine anlamlı bir fark tespit edilmiştir. Çocuklara uygulanan Fonolojik Farkındalık Ölçeği, Erken Okuryazarlık Becerileri Değerlendirme Aracı'nın ön test- son test puanları arasında deney ve kontrol grubu için deney grubu lehine anlamlı fark bulunmuştur. Kelime Okuma Bilgisi Testi'nin aralıklı ölçüm puanları arasında deney grubu lehine anlamlı fark bulunmuştur. Nitel verilerin analizinden elde edilen bulgulardan hareketle ise Aile Okuryazarlığı Programı'nın programa katılan ebeveynler ve çocukları üzerinde etkili olduğu, ebeveynlerin ev ortamlarını düzenleyerek aile okuryazarlığı uygulamalarına yer verdikleri gözlenmiştir.

Abstract:
The general purpose of this research is to investigate the effects of the Family Literacy Program, which has been implemented since the pre-school period and includes the first grade, on the parents and their children. In this study, mixed method has been used. Ethnography from qualitative research methods and quasi-experimental design from quantitative research methods has been used. The qualitative part of the research was conducted in a village school in the Aegean Region. The implementation process, which took place with the participation of 12 parents who had children in the pre-school period, continued when the children entered the first grade. Four more parents participated in the second phase of the application, whose child did not receive pre-school education or who received this education in another school. For the second application period, the participant group consisted of 16 parents. Compensation program was applied to these parents for the previous period. The parent group of 12 people is also the experimental group of the research for the quantitative part. The control group is another village school in the same province with similar pre-test scores as the experimental group. Data for the qualitative part of this longitudinal research; observation, one-on-one and focus group interviews, and home visits. In the quantitative part, Domestic Literacy Environment Scale, Family Literacy Scale and Literacy Readiness Questionnaire were applied to the parents. Phonological Awareness Scale, Early Literacy Skills Assessment Tool and Vocabulary Reading Knowledge Test were applied to the children. Permission to apply the scale was obtained from the participants. Inductive analysis was used for the qualitative part of the study. Wilcoxon Signed Rank Test in the analysis of the quantitative part, pretest-posttest comparisons; Mann-Whitney U Test was used for intergroup comparisons. The Friedman Test was also used in the Vocabulary Reading Knowledge Test intermittent measurement scores. As a result of the analysis, a significant difference was found between the pretest-posttest scores of the parents in the Domestic Literacy Environment Scale and the Literacy Readiness Questionnaire for the experimental group. While no significant difference was found for the experimental and control groups in the parent literacy sub-dimension of the Family Literacy Scale, a significant difference was found between the child literacy and early literacy scores in favor of the experimental group. There was a significant difference between the pretest-posttest scores of the Phonological Awareness Scale and Early Literacy Skills Assessment Tool for the experimental and control groups in favor of the experimental group. A significant difference was found between the intermittent measurement scores of the Vocabulary Reading Knowledge Test in favor of the experimental group. Based on the findings obtained from the analysis of the qualitative data, it was observed that the Family Literacy Program was effective on the parents and their children participating in the program, and that the parents included family literacy practices by organizing their home environment.