Perakende zincir mağazaları yatırım kararlarında kümeleme ve VZA tabanlı bir bulanık karar modeli
A fuzzy decision model based on clustering and dea in retail chain store investment decisions
Yazar: ASLIHAN SAĞIROĞLU CIDA
Danışman: DOÇ. DR. YUSUF SAİT TÜRKAN
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Endüstri Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering
Dizin: Analitik hiyerarşi süreci = Analytical hierarchy process ; Etkinlik analizi = Efficiency analysis ; Karlılık = Profitability ; Kümeleme analizi = Cluster analysis ; Veri zarflama yöntemi = Data envelopment method ; Yatırım kararları = Investment decisions

Özet:
Günümüzde tüketim davranışının hızla artmasıyla perakende sektörü daha fazla önem kazanmıştır. Perakendeciler artan rekabet ortamında, kriz dönemlerinde veya genişleme dönemlerinde geleceğe dönük stratejik planlar yapmak ve işletmenin geleceği için doğru kararlar vermek durumundadır. Kriz dönemlerinde veya işletmenin kendi süreçlerinde girdiği darboğaz durumlarında verilen şube azaltma kararlarında kapanacak olan mağaza veya mağazaların seçimleri büyük önem taşımaktadır. Benzer bir şekilde yatırım yapılarak kârlılık durumu artırılmaya çalışılacak mağazaların da birçok farklı kriter göz önünde bulundurularak seçilmesi oldukça önemlidir. Bu çalışmada perakende sektöründe mağazalar zinciri olarak faaliyet gösteren bir firmanın, şubeleriyle ilgili geleceğe dönük vereceği kararlar için bir karar destek modeli öneriye sunulmuştur. Yatırım yapılacak mağaza seçimi ve kapama kararı verilecek mağaza seçimine yönelik karar süreçleri için iki farklı çalışma yürütülmüştür. Çalışmanın ilk adımında tüm mağazalar kümelenerek işlemler küme bazında ilerletilmiştir. Daha sonra mağazaların etkinlik değerleri küme bazında hesaplanarak bu veriyle birlikte şubelerin kârlılık-etkinlik verileri ortak paydada analiz edilmiştir. Son adımda çok kriterli karar yöntemi olan aralık tip-2 bulanık AHP yöntemi uygulanmış ve mağaza seçimleri gerçekleştirilmiştir.
Çalışma sonucunda elde edilen bulgular, kârlılık oranı kendi grubu içindeki diğer mağazalara göre yüksek olan mağazaların kapanma kararına daha uygun çıkabildiği veya kârlılık durumu diğer mağazalara göre düşük kalan mağazaların yatırım yapmaya daha elverişli mağazalar olabildiği şeklindedir.

Abstract:
In today's world, the retail sector has gained more importance by the increasing rate of consumption behavior. In an increasingly competitive environment, crisis periods or expansion periods retailers need(have) to make strategic plans and make the right decisions for the future of their business. The choice of the store or stores to be closed in the decisions, including branch reduction, made in times of crisis or in the bottleneck situations that the business enters in its own processes has great importance. In a similar way, while deciding on which stores that will try to increase their profitability by investing, taking into account many different criteria is very important. In this study, a decision support model is proposed for a company's future decisions about its branches, which operating as a chain of stores in the retail sector. Two different studies were conducted for the decision processes regarding the selection of the store to be invested in and the selection of the store to be closed. In the first step of the study, all stores were clustered and transactions were advanced on a cluster basis. Then, the efficiency values of the stores were calculated on a cluster basis, and together with this data, the profitability-efficiency data of the branches were analyzed on a common denominator. In the last step, the interval type-2 fuzzy AHP method, which is a multi-criteria decision method, was applied and store selections were made.
The findings obtained as a result of the study are that the stores with a higher profitability ratio in their group  may be more suitable for the decision to close, or the stores with a lower profitability compared to other stores may be more suitable for investment.