El-Câmiu'Sahîh'in tevhîd bölümü çerçevesinde Buhârî'nin kelâmî problemlere yaklaşımı
Bukhari's approach to the theal problems in the framework of the tawhid chapter of al-Câmiu's-Sahîh
Yazar: İBRAHİM TARHAN
Danışman: DOÇ. DR. AHMET ÖZDEMİR
Şırnak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
El-Câmiu's-Sahîh'in Tevhîd Bölümü Çerçevesinde Buhârî'nin Kelâmî Problemlere Yaklaşımı, isimli bu tezde el-Câmi'us-sahîh'in "Kitâbü't-tevhîd" bölümünde yer alan, Buhârî'nin kendinden önce başlayan ve yaşadığı asra da damga vuran kelâmî problemleri inceleme yöntemi ele alınacaktır. Ayrıca müellifin bu problemlere yaklaşımı tespit edilmeye çalışılacaktır. Girişte genel hatlarıyla Buhârî'nin hayatına, öne çıkan eserlerine ve döneminde ortaya çıkan bazı itikâdi problemlere karşı tutumuna değinilecektir.
Birinci bölümde, el-Câmi'us-sahîh'in "Kitâbü't-tevhîd" bölümünde görüşlerine reddiyede bulunulan Cehmiyye ve Mu'tezile mezheplerinin genel olarak tarihi geçmişlerine ve görüşlerine değinilecektir. Ardından Buhârî'nin "Kitâbü't-tevhîd" bölümünün bâb başlıklarında delillendirmeye çalıştığı kelâmî meseleleri inceleme yöntemi tespit edilmeye çalışılacaktır.
İkinci bölümde "Kitâbü't-tevhîd" özelinde, Buhârî'nin yaşadığı dönemde öne çıkan kelâmî tartışmalar ele alınacaktır. Bu minvalde, bâb başlıklarında ve nakledilen hadislerde tespit edilen, ma'rifetullah, esmâü'l- hüsnâ, haberî sıfatlar, zât-sıfat, isim-müsemmâ ilişkisi, meşîet-irade, rü'yetullah ve kelamullah konularına değinilecektir. Ayrıca Allah'ın zâtına ve fiillerine yönelik müteşâbih lafızlara da yer verilecektir. Bu konular işlenirken öncelikle Cehmiyye, Mu'tezile ve Ehl-i sünnet kelâmcılarının görüşleri aktarılacak, ardından bâb başlıkları ve şârihlerin açıklamalarından yola çıkılarak Buhârî'nin bu meselelere yaklaşımı ortaya konulmaya gayret edilecektir.
"Kitâbü't-tevhîd", el-Câmi'us-sahîh'in son bölümünü oluşturmaktadır. Buhârî bu bölümde bâb başlıları ve altında aktardığı rivayetler ile ma'rifetullah, esmâü'l- hüsnâ, haberî sıfatlar, zât-sıfat, isim-müsemmâ ilişkisi, meşîet-irade, rü'yetullah ve kelamullah meslelerine kendi penceresinden bakarak yaklaşımını ortaya koymuştur.

Abstract:
Bukhari's Approach to Theological Problems in the Framework of the Tawhid Chapter of Al-Jamiu's-Sahih, this thesis examines the theological problems of al-Camiu's-sahîh, which started before him and left his mark on the century he lived in. method will be discussed. In addition, the author's approach to these problems will be tried to be determined. In the introduction, Bukhari's life, prominent works and his attitude towards some theological problems that arose in his period will be discussed in general terms.
In the first chapter, the historical background and views of the Cahmiyya and Mu'tazila sects, whose views were rejected in the kitâbü't-tawhid section of al-Camiu's-sahîh, will be discussed. Then, it will be tried to determine the method of examining the theological issues that Bukhari tried to prove in the chapter titles of the kitâbü't-tawhîd section.
In the second chapter, the theological debates that came to the fore in Bukhari's life, in particular kitâbü't-tawhid, were discussed. In this way, the subjects of ma'rifatullah, esmâü'l-husnâ, khabari attributes, personality-attribute, name-confirmation relation, ma'shiet-will, rü'yetullah and kalamullah, which are determined in the chapter titles and the narrated hadiths, are mentioned. In addition, mutashabih words about Allah's personality and actions are also included. While these subjects were being studied, first of all, the views of Cehmiyya, Mu'tazila and Ahl as-sunnat theologians were conveyed, and then Bukhari's approach to these issues was tried to be revealed based on the chapter titles and the explanations of the commentators.
"Kitâbü't-tawhîd" constitutes the last part of al-Câmi'us-sahih. In this section, Bukhari revealed his approach by looking at the chapters and the narrations he conveyed under them, and the issues of ma'rifatullah, esmâü'l-husnâ, khabari attributes, personality-attribute, name-reputation relationship, mashîet-irada, rü'yetullah and kalamullah from his own perspective.