İbn Sînâ'nın sezgi teorisi
Avicenna's theory of intuition
Yazar: ADNAN GÜRSOY
Danışman: DOÇ. DR. GÜRBÜZ DENİZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Akıl = Reason ; Bilim felsefesi = Science philosophy ; Felsefe = Philosophy ; Sezgi = Intuition ; İbn Sina = Ibn Sina ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
Sezgi (hads), İbn Sînâ'nın bilgi felsefesinin ve nübüvvet teorisinin merkezî kavramlarından biridir. Kavramın bilgi felsefesindeki önemi, aklî bilgiye ulaşmak konusundaki işlevine; nübüvvet teorisi bakımından önemi, nebevî bilginin imkânını ve aklîliğini felsefî bir perspektiften temellendirmede istihdam edilmesine dayanır. Sezgi teorisinin kaynakları, İslam dininin temel metinleri, İbn Sînâ'nın tevarüs ettiği felsefî mirasın sağladığı kavramsal ve kuramsal zemin ve filozofun kendi felsefî tecrübesidir. Sezgi teorisinin temelleri filozofun, Metafizik, Mantık ve nefis teorisi kapsamında ortaya koyduğu bazı ilkeler ve kavramlardır. Bu temelde sezgi kavramının, fikir mukabili bir akletme yolu, akleden öznenin mizâcı ve ahlakî arınmışlığına bağlı olarak derecesi belirlenen bir meleke; aklî bir ittisal, ilâhî bir feyz olarak tanımlandığı görülmektedir. 
İbn Sînâ, orta terimin elde edilmesini yani sebebin bilinmesini içermesi nedeniyle aklî karakterini vurguladığı sezgisel bilginin, tüm bilgi alanlarını kapsayabileceğine işaret etmiştir. Sezgisel bilginin değeri, felsefî faaliyetin asıl gayesi olan yetkinliğe katkısından kaynaklanır. Bu bakımdan, nazarî bir erdem olan sezgi, insanın yetkinleşme yolculuğunda hazırlığının tamlığını ifade eder. Sezgisel bilginin kesinliği, ilkesi olan sezgi yetisinin gücünden kaynaklanır. Filozofun önermeler tasnifinde "sezgiseller", "kabul edilmesi zorunlu olan kesin bilgiler" içinde yer alır. Sezgi teorisinin zirvesi, nebevî gücün aklî yönünü oluşturan ve sezginin en yüksek derecesi olarak tanımlanan kutsî akıl kavramıdır. İbn Sînâ bu kavrama yüklediği anlam ile İslam düşüncesinde bir çığır açmıştır.

Abstract:
Intuition (hads) is one of the central concepts in Avicenna's theory of epistemology and prophecy. The importance of the concept for epistemology derives from its function in the process of acquiring the intellectual knowledge. It is also significant in the theory of prophecy as its is utilized as the base of the possibility and rationality of the prophetic knowledge from a philosophical perspective. The sources of Avicenna's theory of intuition include Islam as a religion, the conceptual and theoretical tradition that Avicenna inherited, and his own philosophical experience. The foundations of the intuitive knowledge are the principles and concepts that he presented within the scope of Metaphysics, Logic, and his theory on soul. In this context, the intuition concept has been defined as (i) a way of acquiring knowledge as an equavalent of reflection, (ii) a faculty whose degree is determined by the humor and moral purity of one who intellects, (iii) an intellective conjunction and divine emanation. 
Avicenna has pointed out that the intuitional knowledge can cover all knowledge areas, since it -due to its rational character- provides the inference of middle term, namely, the knowledge of causes. The value of the intuitional knowledge comes from its contribution to the course of perfection, which is the ultimate aim of philosophical activity. In this respect, intuition as a theoretical virtue signifies the completeness of the human being's preparation in his course of perfection. The certainty of the intuitional knowledge relies on the power of intuitive faculty as its basis. The "intuitions" are included under "the most definite knowledge that must be accepted" in Avicenna's classification of propositions. The peak of intuition theory is the concept of sacred intellect, which forms the intellectual aspect of the prophetic power and is defined as the highest degree of intuition. Avicenna has pioneered in the tradition of Islamic thought by his definition to this concept.
Key Words: Intuition, Reflection, Middle Term, Humor, Conjuction, Active Intellect, Rational Soul, Prophecy, Sacred Intellect.