Çukurova yöresi tarihi coğrafyasında yollar
Roads in the historical geography of Çukurova region
Yazar: NADİR GÖRÜR
Danışman: DOÇ. DR. EMİN TOROĞLU
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Coğrafya = Geography ; Tarih = History
Dizin: Deniz ticareti = Sea trade ; Limanlar = Ports ; Tarihi coğrafya = Historical geography ; Tarihi yollar = Historical roads ; Ulaşım = Transportation ; Yollar = Roads ; Çukurova = Çukurova ; Çukurova bölgesi = Çukurova region

Özet:
Genel anlamda yol; insanlar arasında çeşitli saha ilişkilerini sağlayan, ihtiyaç maddelerinin bir yerden başka bir yere taşınmasına imkân veren, nakil için kullanılan araçların hareketine müsaade eden arazi şerididir. Farklı coğrafi özelliklere sahip olan bölgeler arasındaki münasebetlerde, tarih boyunca belirli güzergâhlar takip edilmiştir. Tüm bu güzergahlar doğrudan yada dolaylı olarak coğrafi şartların etkisi altında gelişmiş ve değişmiştir.

Tarihi coğrafya geçmiş zamanların coğrafyasını yeniden inşa etmektir. Bu çalışmada Çukurova yöresinde tarih boyunca kullanılan ulaşım yollarının tarihi coğrafya bakımından bir değerlendirmesi yapılmıştır. Tarih boyunca birçok devlet ve topluluk tarafından yerleşme yeri olarak kullanılmış olan Çukurova, kendi içerisinde kapalı bir havza görünümde olsa da dışarıyla bağlantısını devamlı olarak sağlamıştır. Ayrıca, Anadolu'nun güneyine yapılan birçok seferde köprü konumunda olması sebebiyle orduların geçiş güzergâhları yöre üzerinde yer almıştır. Bu özelliklerinden dolayı Çukurova yöresinde farklı amaçlar için kullanılmış tarihi yollar meydana gelmiş ve bu yollara paralel olarak da han ve kervansaray gibi yapılar yaygınlık göstermiştir.

Bu çalışmada, Çukurova yöresinde tarih boyunca kullanılmış olan askeri ve ticari yollar incelenmiştir. Tarihi coğrafya çalışması olan bu araştırmada kapsamlı bir literatür çalışması yapılmış, Çukurova yöresi ile alakalı arşiv araştırması yapılmış, tarihi ve güncel haritalar derlenerek güzergah tespiti yapılmıştır. Ayrıca, tarihi yol çalışmalarının en önemli aşaması olan arazi çalışması yapılarak sonuç haritaları üretilmiştir. Elde edilen yol güzergâhlarının bir kısmı, modern yollar ile paralellik gösterirken, bir kısmı ise kullanılmayarak yok olmuştur.

Anahtar Kelimeler: Ulaşım, Tarihi yol, Çukurova, Kilikya

Abstract:
In general, the road is a strip of land that allows the movement of vehicles used for transport, allowing the transportation of need items from one place to another, providing various field relations between people. Certain routes have been followed throughout the history in relations between regions with different geographical features. All these routes have been developed and changed directly or indirectly under the influence of geographical conditions.

Historical geography is to reconstruct the geography of past times. in this study, an evaluation of the transportation routes used throughout the history in Çukurova region has been made in terms of historical geography. Çukurova, which has been used as a settlement place by many states and communuties throughout the history, has maintained its connection with the outside even though it has a closed basin in itself. In addition, in many expeditions to the south of Anatolia, the transit routes of the armies have developed due to its bridge position. Due to these features, historical roads that have been used for different purposes have occurred in the Çukurova region, and structures such as inns and caravanserais have become common in parallel with these roads.

In this study, military and commercial roads that have been used in Çukurova region throughout history have been examined. In this research, which is a historical geography study, a comprehensive literature study was conducted. An archive research was carried out about Çukurova region, historical and current maps were compiled and route determination was made. In addition, result maps were produced by making field study, which is the most important stage of historical road works. Some of the road routes obtained were similar to modern roads. however, some of them disappeared because they were not used.

Keywords: Transportation, Historical road, Çukurova, Cilicia