Kültürel miras alan yönetimi kapsamında Doğu Sandal ve Eşek Deresi Vadileri'ndeki (Erdemli, Mersin) tarih öncesi mağara ve kaya oyuklarının değerlendirilmesi
Evaluation of prehistoric caves and rock cavities in the Doğu Sandal and Eşek Deresi Valleys (Erdemli, Mersin) within the scope of cultural heritage site management
Yazar: YUNUS ÇAĞRI SARIKAYA
Danışman: PROF. DR. ABDURRAHMAN NEJAT BİLGEN
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Protohistorya ve Önasya Arkeolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Alan yönetimi = Field management ; Arkeolojik miras = Archaeological heritage ; Kaya kabartmaları = Rock reliefs ; Kaya oyma mekan = Rock carved dwellings ; Kültürel miras = Cultural heritage ; Mağaralar = Caves ; Mersin-Erdemli = Mersin-Erdemli

Özet:
Mersin ilinde 2019 yılında başlatılan Orta Toroslar Tarihöncesi Araştırmaları projesiyle (OTTA) Kilikya'nın dağlık kesiminin tarihöncesi dönemleri ile ilgili kronolojik boşluğun doldurulması hedeflenmektedir. Bu bölgedeki tarihöncesi dönemlere ait çalışmaların seyrek olma sebebi, bölgenin topografik yapısı ve zor arazi koşullarının da etkisiyle araştırma eksikliğiden kaynaklanmaktadır. OTTA projesinde çalışma alanlarından biri bölgedeki Doğu Sandal ve Eşek Deresi Vadileri'nde bazı kaya oyuklarında saptanan tarihöncesi dönemlere ait kaya resimleridir. Bu resimlere yakın alanlarda tarihöncesi dönemlere ait materyal içeren mağaralar da tespit edilmiştir. Bu alandaki çalışmalar tarihöncesi araştırmaların yanı sıra, vadilerdeki kültürel miras kapsamındaki buluntuların tespiti, belgelenmesi, korunması, tarihlendirilmesi, alan yönetimi ve doğal çevresiyle beraber tanıtılmasıyla ilgilidir. Son yıllarda arkeolojik alanlarda yapılan kazı ve yüzey araştırmalarında İHA'lar vasıtasıyla elde edilen verilerin bir araya getirilmesiyle dijital belgeleme yöntemleri geliştirilmektedir. İHA'lar ile alınan görüntüler, bu tür vadilerde belgelemenin en tehlikesiz ve kolay olduğu yöntemdir. Arkeolojik materyal içeren vadilerde, ulaşılması zor alanların genelden özele, farklı perspektiflerden bakılarak detaylı görüntülerle kaydedilmesi, vadilerin bütünsel şekilde idrak edilmesine, elde edilen öğelerin bilime ve turizme yönelik amaçlarla kullanılmasına olanak sağlamaktadır. Bu tez kapsamında vadilerdeki doğal ve kültürel özelliklerinin önemi üzerinde durulmuştur. Bu bağlamda alandaki arkeolojik çalışmaların amacı, kapsamı ve yöntemleri ele alınarak, çalışma, belgeleme tekniklerinin geliştirilmesi ile çeşitli teknolojik cihazlar ve yazılımların kullanılması önerilmektedir. Tüm öneri ve yöntemlerin arkeolojik çalışmalar,  turizm ve kültürel miras açısından yapılacak diğer çalışmalara bir örnek oluşturması beklenmektedir. 
Anahtar Kelimeler: İnsansız Hava Aracı, Kaya/Mağara Sanatı, Kültürel Miras, Mağara, Tarihöncesi Dönem

Abstract:
With the Central Taurus Prehistoric Research Project (OTTA), launched in Mersin in 2019, it is aimed to fill the chronological gap regarding the prehistoric periods of the mountainous part of Cilicia. The reason why studies on prehistoric periods in this region are sparse is due to the lack of research due to the topographical structure of the region and the difficult terrain conditions. One of the study areas in the OTTA project is the prehistoric rock paintings found in some rock cavities in the Doğu Sandal and Eşek Deresi Valleys in the region. Caves containing materials from prehistoric periods have also been identified in the areas close to these paintings. Studies in this field are related to the identification, documentation, preservation, dating, management of the site and promotion of the finds within the scope of cultural heritage in the valleys, as well as prehistoric research. In recent years, digital documentation methods have been developed by combining the data obtained by UAVs in excavations and surface surveys in archaeological sites. Images taken with UAVs are the safest and easiest method to document in such valleys. Recording the hard-to-reach areas with detailed images from different perspectives, from general to specific, in valleys containing archaeological material, allows the valleys to be understood holistically, and the obtained items to be fof the natural and cultural features of the valleys is emphasized. In this context, it is suggested that the purpose, scope and methods of archaeological studies in the field are discussed, and the development of study and documentation techniques and the use of various technological devices and software. It is expected that all suggestions and methods will set an example for other studies in terms of archaeological studies, tourism and cultural heritage.
Keywords: Cave, Cultural Heritage, Prehistoric Period, Rock Art, Unmanned Aerial Vehicle