Ortaokul matematik öğretmenlerinin geometrik düşünmelerinin geliştirilmesi: Bir ders imecesi
Development of geometric thinking of elementary school mathematics teachers: A lesson study
Yazar: DENİZ ÖZEN
Danışman: DOÇ. DR. NİLÜFER YAVUZSOY KÖSE
Anadolu Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik Eğitimi Ana Bilim Dalı / Matematik Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Düşünme stilleri = Thinking styles ; Geometri = Geometry ; Geometrik düşünme = Gemetric thinking ; Matematik = Mathematics ; Matematik dersi = Mathematics lesson ; Matematik eğitimi = Mathematics education ; Matematiksel düşünme = Mathematical thinking ; Mesleki gelişme = Professional development ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu araştırmanın genel amacı ortaokul matematik öğretmenlerinin geometrik düşünmelerindeki gelişimi incelemektir. Bu amaçla araştırmanın modeli ders imecesi (lesson study) olarak belirlenmiştir.
Araştırmanın uygulama süreci, 2013-2014 öğretim yılında Aydın il merkezindeki bir ortaokulda, çeşitli okullarda görev yapan beş matematik öğretmeni ile gerçekleştirilmiştir. Bu süreçte öncelikle öğretmenlerle beş hafta süren bir seminer süreci gerçekleştirilmiştir. Bu seminerde öğretmenlere Zihnin geometrik alışkanlıkları (Geometric Habits of Mind) teorik çerçevesi ile ders imecesi modeli açıklanmış ve ZGA temelli geometrik düşünmeyi geliştirici uygulamalar yapılmıştır. Ardından yaklaşık 3 ay süren ders imecesi çalışması gerçekleştirilmiştir. Ders imecesi sürecinden yaklaşık 2 ay sonra öğretmenlerin kendi okullarında gerçekleştirdikleri bireysel dersleri 2 hafta boyunca gözlemlenmiş ve geometrik alışkanlıkları kazanıp kazanmadıkları incelenmiştir. Araştırmanın verileri "video kayıtları", "öğretmen gözlem notları", "araştırmacı alan notları" ve "görüşme kayıtları" olmak üzere çeşitli veri toplama araçları ile toplanmıştır. Verilerin analizi veri toplama sürecinde ve veri toplandıktan sonra olmak üzere iki aşamada gerçekleştirilmiştir. Video verilerinin analizinde Powell, Francisco ve Maher (2003) tarafından geliştirilmiş video analizi modeli kullanılmıştır. 
Bu araştırma sonucunda öğretmenlerin geometrik düşünmelerinin ders imecesi aracılığıyla gelişme göstermiştir. İlk ders imecesinden yedinci ders imecesine kadar olan süreçte öğretmenlerin kullandıkları matematik dili, temsiller, ders içi öğrenci sorgulamalarının geliştiği, ilgili kavramlara yönelik zihnin geometrik alışkanlıklarına dayalı etkinlik ve problemler ürettikleri, üretilen bu problemleri ve öğretim süreçlerini bu bileşenleri dikkate alarak değerlendirdikleri ve kendi geometri derslerini bu alışkanlıklar çerçevesinde planlayıp uyguladıkları saptanmıştır. Ayrıca öğretmenlerin ders imeceleri sonrasında kendi okul ortamlarında öğrencileriyle gerçekleştirdikleri bireysel derslerinde geometrik alışkanlıkları dikkate aldıkları ve öğretim sürecine hazırladıkları etkinlik ve problemler aracılığıyla yansıttıkları saptanmıştır.




Anahtar sözcükler: Zihnin geometrik alıĢkanlıkları, geometrik düĢünme, ders imecesi,öğretmen mesleki geliĢimi

Abstract:
The general purpose of this study is to investigate the development of geometric thinking of elementary school mathematics teachers.  For this purpose model of research is defined as lesson study. 
The implementation process of the study, in the academic year of 2013-2014 and at elementary school in the city center of Aydın was carried out with five mathematics teachers from different schools. Firstly, a five-week seminar process was carried out with teachers within this process. In this seminar, lesson study was explained with Geometric Habits of Mind theoretical framework and practices about development of Geometric Habits of Mind were implemented. Then lesson study takes about 3-monts was performed. Two months after period of lesson study, individual lessons of teachers performed in their schools has been observed for 2 weeks and investigated whether they gain geometric habits or not. Data was collected by using multiple data collection tools, such as "video recordings", "teacher observation notes", "researcher field notes" and "interview records". Data analysis was carried out in two stages as in the data collection process and after data collection process. In the analysis of the video data, video analysis model developed by Powell, Francisco and Maher (2003) was used. 
As a result of this study, geometric thinking of teachers has improved through lesson study. In the process from first lesson study to seventh lesson study, that improvement of mathematical language used by teachers, representations, student inquires in class, activities and problems based on geometric habits of mind for the relevant concepts produced by teachers, produced these problems and instructional processes by considering these components assessed by teacher and their own geometry lessons in this framework planned and implemented by teachers was determined. After lesson studies, also that teachers considered geometric habits in their own school settings and they reflected on instructional process through prepared activities and problems was determined.


Key words: Geometric habits of mind, geometric thinking, lesson study, teacher
professional development