Türkiye'de tüketicilerin evlerde uyguladıkları e-atık bertaraf davranışları üzerine bir araştırma: İstanbul örneği
The e-waste management behaviours ofhouseholdconsumers in Turkey: A case study in İstanbul
Yazar: BUKET KAŞKAYA
Danışman: PROF. DR. PERİHAN BİNNUR KURT KARAKUŞ
Bursa Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Anket tekniği = Questionnaire technique ; Atıklar = Wastes ; Geri dönüşüm =   ; Geri kazanma =   ; İstanbul = Istanbul

Özet:
1000 Volt'u alternatif akımla, 1500 Volt'u doğru akımla aşmayacak biçimde kullanımlar için oluşturulmuş, buna uygun çalışabilmesi adına elektrik akımına veya elektromanyetik alana gereksinim duyan nesnelerin yanında, akım ile alanların
oluşumu, aktarımı ve boyutlandırmasını sağlayan eşyalar, elektrikli ve elektronik eşya (EEE) olarak tanımlanmaktadır. E-atıkların bertarafı üzerine yapılan tez çalışması temel olarak anket yöntemi ile verilerin toplanarak bilimsel olarak
değerlendirilmesi esasına dayanmaktadır. Çalışmada İstanbul ilinde ikamet eden farklı sosyoekonomik düzeye sahip kişilerin e-atık konusundaki yaklaşımları ve bertaraf alışkanlıklarının ortaya konması ele alınmıştır. Çalışmanın amacına ulaşabilmesi için hedeflenen aşamalar sırasıyla şu şekilde olmuştur; Atıkların olası çevresel, sosyal ve ekonomik etkilerinin belirlenmesi; istanbul'da hanelerin E-atık bertarafı için kullanabileceği seçeneklerin (kaynaklar ve hizmetler) belirlenmesi; halihazırda hanelerde ortaya çıkan ve bertaraf edilmesi gereken E-atık türlerinin ve
büyüklüklerinin/hacimlerinin tanımlanması, hane halkı tarafından bertarafadek nasıl ve nerede muhafaza edildiği; istanbul hanelerindeki tüketicilerin e-atık bilgi ve davranışlarını etkileyen faktörlerin belirlenmesi; istanbul özelinde elde edilen veriler ışığında ülkemizdeki hane halkının e-atık konusunda davranışlarını ve bilgilerini geliştirebilecek ve e-atık politikasında yapılabilecek değişiklikler için araştırmaya dayalı önerilerde bulunulması. Bu bağlamda 32 sorudan oluşan bir anket çalışması 500 adet katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya İstanbul ilinin bütün ilçelerinden katılım sağlanmış ve veriler, geri dönüşüm ile ilgili alışkanlıklar, çevre konularına olan hassasiyet, e-atık bertarafı ile ilgili alışkanlıklar veya uygulamalar gibi konularda data elde edilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre; çoğunluğun e-atık bertarfını uygun şartlarda gerçekleştirmediği, genellikle atık birikimin olduğu, kazanç sağlanmadığı sürece elektronik eşyalarını kumbaralara bırakmadıkları, bilinçli tüketicilerin de olduğu ve atıklarını e-atık toplama noktalarına ulaştırdıkları veya bulundukları bölge belediyesiyle iletişime geçtikleri, evlerinde atıklarını ayrı konumlandırdıklarını veya sitede oturan tüketicilerin site görevlilerine vererek onların kazanç sağlamasına olanak verdikleri görülmüştür. Sorulara gelen yanıtlar tüketicilerin çoğunluğunun e-atık bertaraf yöntemlerini tercih etmedikleri veya bilmediklerini ancak kendilerine uygun ortam oluştırulması halinde e-atıklarının geri dönüşüm ve geri kazanımda değerlendirilmesini istemektedirler. Birbirinden değişken sonuçlar elde edilirken genel kanı, e-atık bertarafı konusunda daha çok çalışılması gerektiği ve toplumu daha da bilinçlendirmek adına adımlar atılması gerektiğidir.

Abstract:
Designed for use not exceeding 1000 Volts with alternating current and 1500 Volts with direct current, electrical and electronic equipment (EEE) is defined as the goods that are dependent on electric current or electromagnetic field in order to work properly and the goods that are used for the production, transfer and measurement of these currents and fields. Current thesis study on the disposal of e-waste is basically based on the scientific evaluation of the data which is collected by a survey. In the study, the approaches and disposal habits of people from different socioeconomic
levels residing in the province of Istanbul on e-waste are discussed. In order to achieve the aim of the study, the targeted stages were as follows; Identifying possible environmental, social and economic impacts of waste; identifying options (resources and services) available to households for E-waste disposal in Istanbul; identification of the types and sizes/volumes of E-waste that are currently generated in households and that need to be disposed of, how and where
they are stored by the household until they are disposed of; determining the factors affecting the e-waste information and behaviors of consumers in Istanbul households; Making research-based suggestions for changes that can be made in the
e-waste policy, which can improve the behavior and knowledge of households in our country on e-waste, in the light of the data obtained in Istanbul. In this context, 500 participants answered a survey consisting of 32 questions.
In the survey, demographic data, habits related to recycling, sensitivity to environmental issues, habits or practices related to e-waste disposal were obtained. Results of the survey revelaed that the majority of the participants do not dispose the e-waste under suitable conditions. Furhetmore, there is usually waste accumulation, they do not leave their electronic goods in collection containers unless there is a profit. On the other hand, there are also environment friendly/sensitive consumers and they deliver their waste to e-waste collection points or contact the municipality
of the region where they are located, they position their wastes separately in their homes or the consumers living in the neighbourhood. It is also noticed that they donate e-waste to people in need to lead a profit. The answers to the questions indicate that the majority of consumers do not prefer to apply or do not know e-waste disposal methods, but they want their e-waste to be used in recycling and recovery if suitable conditions are created for them. Although there exist varations, the general opinion is that more effort should be carried out on e-waste disposal and activities h
should be conducted to raise awareness of the society.