Ortaokul matematik öğretmenlerinin grafikler konusuna ilişkin öğretimlerinin grafik okuryazarlığı bağlamında değerlendirilmesi
Evaluation of middle school mathematics teachers' teaching of the topic of graphs in terms of graph literacy
Yazar: SEFA UYANIK
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP MEDİNE ÖZMEN
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Matematik Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Verilerin hayatımızın her aşamasında karşımıza çıkmasıyla birlikte istatistik eğitimine yönelik yapılan çalışmalar yönünü grafik okuryazarlığına çevirmiştir. Bununla birlikte grafiklerin iyi bir okuyucusu olma konusunda öğretmenlerin grafik öğretimlerinin nasıl olduğu ön plana çıkmaktadır. Bu çalışmada ortaokul matematik öğretmenlerinin grafikler konusuna ilişkin öğretimlerinin grafik okuryazarlığı bağlamında değerlendirilmesi amaçlanmıştır. 
Öğretmenlerin grafik öğretimleri ders içerisinde kullandıkları öğretimsel açıklamalar, sorular ve diğer sınıf içi uygulamaları kapsamında incelenmiştir. Betimsel yöntemler arasında yer alan durum çalışması ile gerçekleştirilen mevcut çalışma 2021-2022 eğitim öğretim yılının bahar döneminde yürütülmüştür. Bu araştırmanın çalışma grubunu Edirne ilinde görev yapan 6 ortaokul matematik öğretmeni oluşturmuştur. Ortaokul matematik öğretmenlerinin grafik öğretimlerini grafik okuryazarlığı bağlamında resmetmek amacıyla, grafik okuryazarlığı uygulamalarına ilişkin 18 göstergeden oluşan ve geçerlik, güvenirlik çalışmalarının yapıldığı bir gözlem formu geliştirilmiştir. Çalışmanın veri toplama araçlarını ders içi gözlemler, alan notları ve yarı yapılandırılmış mülakatlar oluşturmuştur. Öğretmenlerin sınıf içi uygulamalarından elde edilen veriler, literatürde yer alan grafik okuryazarlığı model ve yapıları doğrultusunda analiz edilmiştir. Öğretmenlerin ders içi gözlem verileri ise yapılandırılmış gözlem formu kapsamında kodlanmış ve nitel olarak analiz edilmiştir. Ders içi gözlemlerini derinleştirmek amacıyla yürütülen yarı yapılandırılmış mülakat verileri de nitel yaklaşımla analiz edilerek yorumlanmıştır. 
Araştırmanın sonucunda ortaya çıkan bulgular, öğretmenlerin ders içinde kullandıkları soruların çıkarım, eleştirel değerlendirme gibi üst düzey becerilerden ziyade, daha az bilişsel talep gerektiren veri arası okuma düzeyi ve grafik yorumlama boyutunda yoğunluk gösterdiğini ortaya koymuştur. Öğretmenlerin sınıf içi uygulamalarının ise ağırlıklı olarak veri arası okumaları bağlamla ilişkilendirme ve soru sorma, bir veri setinin en uygun grafik türü ile temsil edilmesine dikkat çeken öğretimsel açıklamalarda bulunma göstergelerine yönelik olduğu görülmüştür. Ortaokul matematik öğretmenlerinin verilerde değişim yaparak grafik çizimlerini yaptırma ve bunları yorumlama göstergesine yönelik uygulamalara en az yer verdikleri ortaya çıkmıştır. Öğretmenlerin grafikte değişime dikkat çekme göstergesine ilişkin hiçbir öğretim etkinliğine yer vermediği sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenlerin gözlem formunda yer alan farklı göstergelere karşılık gelecek farklı uygulamalar yapmadığı ortaya çıkmıştır. Öğretmenlerle gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış mülakatlarda da öğretmenlerin grafik okuryazarlığı becerilerinde eksiklikler olduğu görülmüştür. Bu sonuçlar kapsamında, öğretmenlerin grafik öğretim süreçlerine katkı sağlayacak ve grafik okuryazarlığı becerilerinin gelişimine yön verecek hizmet içi eğitimler verilmesi önerilmektedir.

Abstract:
With the emergence of data in every stage of our lives, studies on statistics education have turned their direction to graph literacy. On the other hand, how teachers teach graphs in terms of being a good reader of graphs comes to the fore. This study, it is aimed to evaluate the teaching of middle school mathematics teachers about graphics in the context of graphic literacy.
The graph teachings of the teachers were examined within the scope of the instructional explanations, questions they used in the lesson and other classroom practices. The current study, which was carried out with the case study, which is among the descriptive methods, was carried out in the spring semester of the 2021-2022 academic year. The study group of this research consisted of 6 middle school mathematics teachers working in Edirne. To depict the graph teaching of middle school mathematics teachers in the context of graph literacy, an observation form consisting of 18 indicators related to graph literacy practices and validity and reliability studies were developed. In-class observations, field notes and semi-structured interviews were the data collection tools. The questions that the teachers included in the lesson, obtained from the field notes, were analyzed in line with the graph literacy models and structures in the literature. Teachers' in-class observation data were coded within the structured observation form and analyzed qualitatively. The semi-structured interview data carried in order to deepen the in-class observations were also analyzed and interpreted with a qualitative approach.
The findings of the study revealed that the questions used by the teachers in the lesson were more intense in the dimensions of inter-data reading and graph interpretation, which require less cognitive demand, rather than high-level skills such as inference and critical evaluation. It has been observed that the classroom practices of the teachers are mainly related to the indicators of relating the readings between data with the context and asking questions, making instructional explanations that draw attention to the representation of a data set with the most appropriate graph type. It has been revealed that middle school mathematics teachers give the slightest place to the practices for making graph drawings by making changes in the data and interpreting them. It was concluded that the teachers did not include any teaching activities related to the indicator of drawing attention to the change in the graph. It was revealed that the teachers did not make different practices that would correspond to the different indicators in the observation form. In the semi-structured interviews with the teachers, it was seen that there were deficiencies in the graph literacy skills of the teachers. Within the scope of these results, it is recommended to provide in-service pieces of training that will contribute to the graph teaching processes of teachers and guide the development of graph literacy skills.