Nazofarenks karsinomu nedeniyle radyoterapi alan hastalarda panoramik radyografide mandibulanın fraktal analiz yöntemiyle incelenmesi
Investigation of the mandible in panoramic radiography by fractal analysis in patients who received radiotherapy due to nasopharynx carcinoma
Yazar: RABİA DUMAN TEPE
Danışman: DOÇ. DR. HÜLYA ÇAKIR KARABAŞ
İstanbul Üniversitesi / Diş Hekimliği Fakültesi / Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Diş Hekimliği Uzmanlık, 2023
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry ; Radyasyon Onkolojisi = Radiation Oncology ; Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine
Dizin: Nazofarengeal hastalıklar = Nasopharyngeal diseases ; Nazofarengeal neoplazmlar = Nasopharyngeal neoplasms ; Nazofarenks = Nasopharynx ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Radyoterapi = Radiotherapy

Özet:
Nazofarenks karsinomu (NFK) nazofarenks mukozasından kaynaklanan epitelyal malign bir tümördür. Nazofarenks karsinomu tedavisinde radyoterapi en sık kullanılan tedavi yöntemidir. Radyoterapi sonucu intraosseöz vaskülarizasyonun azalmasıyla kemik dokularda değişiklikler, ilerleyici fibroz ve lokal nekroz meydana gelebilmektedir. Radyasyona maruz kalan kemiğin beslenmesinin bozulması sonucu
oluşan nekroz tablosu osteoradyonekroz (ORN) olarak tanımlanmaktadır. 
Fraktal analiz (FA) ise, düzensiz ve karmaşık yapıların değerlendirilebildiği matematiksel bir yöntemdir. Son yıllarda tıp ve diş hekimliğinde kullanım alanı artmaktadır.
Bu çalışmada, nazofarenks karsinomu nedeniyle radyoterapi alan hastaların radyoterapi öncesi ve sonrası elde edilen panoramik radyografileri değerlendirildi. Radyografinin radyoterapiden sonra alınma sürelerine göre, 0-6 ay, 6-12 ay, 12-24 ay ve 24-36 ay olmak üzere dört grup oluşturuldu. Toplam 61 olgu ve 122 radyografi değerlendirildi. Her radyografide, trabeküler ve kortikal kemikten seçilen bilateral dört bölge (ROI) üzerinde fraktal analiz (FA) yapıldı. Ek olarak, inferior  lveolar kanal genişliği (İAKG) ve mandibular kortikal genişlik (MKG) ölçümleri de yapıldı. Ayrıca, radyoterapi sonucu mandibulanın maruz kaldığı ortalama ve maksimum doz değerleri ölçüldü ve bu doz değerlerinin fraktal boyut (FB), İAKG ve MKG değerlerindeki değişim ile ilişkisi değerlendirildi. İstatistiksel analizler IBM SPSS Statistics 22 programı kullanılarak yapılmıştır.
Trabeküler kemik üzerinden seçilen ROI-1, ROI-2, ve ROI-3'e ait FB değerleri tüm gruplarda istatistiksel olarak anlamlı düzeyde azalmıştır. Ancak dört grup arasında istatistiksel olarak anlamlı fark yoktur. Kortikal kemikten seçilen ROI-4'te ise 0-6 ay grubu hariç, FB değerlerinde istatistiksel olarak anlamlı azalma görülmüştür. 12-24 ve 24-36 ay grubunda, 0-6 ay grubuna göre FB düşüş miktarı daha fazladır. MKG ve İAKG değerleri tüm gruplarda radyoterapi sonrasında statistiksel olarak anlamlı daha düşük bulunmuştur ve bu düşüş gruplar arasında benzerdir.
Sonuç olarak radyoterapi sonucu trabeküler ve kortikal kemik yapısının iç karmaşıklığı azalmaktadır. ORN riski radyoterapi sonrası üçüncü yılda dahi devam etmektedir. ORN risk değerlendirmesinde fraktal analiz metodu invaziv olmayan, uygulaması kolay ve düşük maliyetli bir yöntemdir.

Abstract:
Nasopharyngeal carcinoma (NFC) is an epithelial malignant tumor arising from the nasopharyngeal mucosa. Radiotherapy is the most commonly used treatment method in the treatment of nasopharyngeal carcinoma. With the reduction of intraosseous vascularization as a result of radiotherapy, changes in bone tissues, progressive fibrosis, and local necrosis may occur. The picture of necrosis that occurs as a result of the deterioration of the nutrition of the irradiated bone is defined as osteoradionecrosis (ORN). 
Fractal analysis (FA) is a mathematical method in which irregular and complex structures can be evaluated. In recent years, its use in medicine and dentistry has been increasing. 
In this study, panoramic radiographs obtained before and after radiotherapy of patients who received radiotherapy for nasopharyngeal carcinoma were evaluated. According to the duration of the radiography after radiotherapy, four groups were formed 0-6 months, 6-12 months, 12-24 months, and 24-36 months. A total of 61 cases and 122 radiographs were evaluated. On each radiograph, fractal analysis (FA) was performed on four bilateral regions (ROIs) selected from trabecular and cortical bone. In addition, inferior alveolar canal width (IACW) and mandibular cortical width (MCW) measurements were also performed. In addition, the mean and maximum dose values that the mandible was exposed to as a result of radiotherapy were measured and the relationship of these dose values with the changes in fractal dimension (FD), IACW, and MCW values was evaluated. Statistical analyzes were performed using the IBM SPSS Statistics 22 program.
FD values of ROI-1, ROI-2, and ROI-3 selected over trabecular bone were statistically significantly decreased in all groups. However, there was no statistically significant difference between the four groups. In ROI-4 selected from cortical bone, a statistically significant decrease was observed in FD values, except for the 0-6 month group. The amount of FD decrease was higher in the 12-24 and 24-36 months group compared to the 0-6 month group. MCW and IACW values were found to be statistically
significantly lower in all groups after radiotherapy, and this decrease was similar between the 
groups. 
As a result, the internal complexity of trabecular and cortical bone structure decreases as a result of radiotherapy. The risk of ORN continues even in the third year after radiotherapy. The fractal analysis method is a non-invasive, easy-to-apply, and low-cost method in ORN risk assessment.