Madde kullanım bozukluğu olan ergenler ve madde kullanım bozukluğu olan ergenlerin sağlıklı kardeşlerinin çocukluk çağı travması, psikolojik dayanıklılık ve beyin görüntüleme açısından değerlendirilmesi
Childhood injury, psychological resistance and brainimaging evaluation of adolescents with substance use disorderand healthy siblings of adolescents with substance use disorder
Yazar: HAKAN KAYIŞ
Danışman: PROF. DR. ZEKİ YÜNCÜ
Ege Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Psikiyatri = Psychiatry ; Uyuşturucu Alışkanlığı ve Alkolizm = Drug Addiction and Alcoholism
Dizin: Beyin = Brain ; Ergenler = Adolescents ; Kardeşler = Brothers ; Madde kullanım bozuklukları = Substance-related sdisorders ; Manyetik rezonans görüntüleme = Magnetic resonance imaging ; Psikolojik dayanıklılık = Hardiness on psychological ; Stres bozuklukları-post travmatik = Stress disorders-post traumatic

Özet:
Giriş: Madde kullanım bozukluğunda (MKB) genetik etkenlerin yanında çevresel faktörlerin
de etkili olduğu bilinmektedir. Çevresel faktörler travma benzeri stres etkenleri ya da aile, okul,
akran desteği gibi olumlu etkenlerdir. Genetik etkenler arasında ise beyin yapısal özellikleri
sayılabilir. Beynin yapısal özelliklerinin kalıtımsallığı göz önünde bulundurulduğunda, MKB'
de kardeşler ile yapılacak beyin görüntüleme çalışmaları oldukça değerlidir. MKB olan ergenler
ile onların sağlıklı kardeşlerinin karşılaştırılması, madde kullanım bozukluğuna yatkınlık ve
dayanıklılıkla ilgili beyin yapısal özelliklerinin değerlendirilmesini sağlayacaktır. MKB'de
erişkin kardeşler ile yapılan beyin görüntüleme çalışmaları oldukça sınırlıyken, literatürde
şimdiye kadar ergen kardeşler ile yapılmış bir beyin görüntüleme çalışması bulunmamaktadır.
Amaç: Çalışmamızda 13-19 yaş arasında MKB tanısı alan ergenler ile MKB tanılı ergenlerin
sağlıklı kardeşleri beyin görüntüleme bulguları, psikolojik dayanıklılık, çocukluk çağı travması
açısından karşılaştırılmıştır. Aynı zamanda gruplar, Difüzyon Tensör Görüntüleme (DTG)
yöntemi ile beyaz cevher bütünlüğü açısından karşılaştırılmıştır.
Yöntem: Araştırmamızın örneklemi Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Alkol ve
Madde Bağımlılığı Araştırma ve Uygulama Merkezine (EÜTF EGEBAM) başvuran,13-19 yaş
arası MKB olguları ve bu olguların madde kullanımı öyküsü olmayan sağlıklı kardeşleri ile
madde kullanımı öyküsü olmayan sağlıklı kontrol grubu ile oluşturulmuştur. Kontrol grubu,
kardeşler grubu ile yaş, cinsiyet, sigara kullanımı açısından eşleştirilmiştir. Çalışmaya alınan
tüm olgulara sosyodemografik veri formu (SDVF) uygulanmıştır. Tüm olguların psikiyatrik
değerlendirmesi Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme
Çizelgesi- Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli-Türkçe Uyarlaması (ÇDŞG-ŞY-T) kullanılarak
yapılmıştır. Tüm olgulara ergen psikolojik dayanıklılık ölçeği (EPDÖ) ve çocukluk çağı
travmaları ölçeği (ÇÇTÖ) verilmiş, olguların ebeveynlerine de çocuğun davranışlarını
değerlendirmeleri amacıyla Conners Ebeveyn Ölçeği-Yenilenmiş Formu uygulanmıştır.
Olguların beyin yapıları Difüzyon Tensor Görüntüleme (DTG) ile değerlendirilmiştir.
Bulgular: Çalışmamıza 20 MKB olgusu, 20 MKB olgularının sağlıklı kardeşleri ve 19 kontrol
olgusu alınmıştır. Yaş ortalamaları MKB grubunda 17, kardeşler grubunda ve kontrol grubunda
15 olarak saptanmıştır. Örneklemimizdeki tüm olgular erkektir. Gruplar arasında psikiyatrik ek
hastalık, okul devam durumu ve sınıf tekrarı açısından anlamlı farklılık vardır. (p<0,05)
Conners ölçeğinin "Karşı gelme", "Bilişsel problemler-Dikkatsizlik", "Hiperaktivite", "DEHB
(Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu) indeksi", "Sosyal problemler", "Psikosomatik",
"Huzursuzluk-impulsivite", "Duygusal değişkenlik", "Globalindeks-toplam", "DSM4
dikkatsizlik", "DSM4HiperaktiviteDürtüsellik", "DSM4Toplam" alt ölçeklerinin puan
ortalamaları arasındaki farklar istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,05). MKB
grubunda ÇÇTÖ'nün "Fiziksel istismar", "Fiziksel ihmal", "Duygusal istismar" alt ölçekleri
puanı ve "Toplam travma puanı" diğer iki gruba göre anlamlı düzeyde daha fazla gözlenmiştir
(p<0,05). Psikolojik dayanıklılık ölçeğinde MKB grubu, kardeşler grubuna ve kontrol grubuna
göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha düşük puanlar almıştır (p<0,05). Çalışmamızda
MKB grubunun, sağ superior paryetal bölge ve sağ superior longitudinal fasikülüs
bölgelerindeki fraksiyonel anizotropi (FA) değerleri, kardeşler ve kontrol grubuna göre düşük
bulunmuştur (p<0,05). FA değerleri açısından farklılık gözlenen bir diğer bölge olan sağ orta
frontal bölgede ise kontrol grubu, MKB grubu ve kardeşler grubuna göre daha yüksek FA
değerlerine sahiptir (p=0,01). Sağ superior frontal bölge ve forseps minör fasikülünde FA
değerleri kardeşler grubunda, kontrol grubuna ve MKB grubuna göre daha yüksek bulunmuştur
(p<0,01).
Sonuç: Çalışma sonuçların göre MKB grubundaki olguların kardeşlerine ve kontrol grubuna
göre daha fazla fiziksel ve duygusal istismara uğradığı, fiziksel olarak ihmal edildiği ve
toplamda daha fazla travmaya maruz kaldığı gözlenmiştir. Madde kullanım bozukluğu
olanların akran, aile ve okul desteklerinin daha az olduğu; psikolojik dayanıklılığın diğer alt
ölçekleri olan uyum boyutu, mücadele azmi ve empati ölçeklerinden de daha düşük puanlar
aldıkları gözlenmiştir. Difüzyon tensor görüntüleme yöntemi sonuçlarında, MKB grubunda sağ
superior paryetal bölge, sağ superior longitudinal fasikül, sağ orta frontal bölge, sağ superior
frontal bölge ve sağ forceps minör yolağında FA değerlerinde düşüklük saptanmıştır.
Anahtar kelimeler: Madde Kullanım Bozukluğu; Beyin Görüntüleme; Psikolojik
Dayanıklılık; Çocukluk Çağı Travması

Abstract:
Introduction: It's known that in substance use disorder (SUD)the environmental factors are
effective as well as the genetic factors.Environmental factors are trauma-like stressors or
positive ones like family,school, peer support.The genetic ones can be called the brain
structural properties.When the inheritance of structural features of the brain is considered the
brain imaging studies with the healthy siblings are quite valuable.The comprasion between
adolescents with SUD and their healthy siblings provides the evaluation of the brain structural
properties about the predisposition and resistance for SUD.In the litarature the brain imaging
studies which are made with the adolescents with SUD are limited while there is none which
is made with the healthy siblings.
Objective: In our study the 13-19 year old adolescents with SUD diagnosed and their healthy
siblings compared in terms of the results of brain imaging, psychological resistance and
childhood traumas.At the same time these groups compared in terms of white matter integrity
with Diffusion Tensor Imaging (DTG) method.
Methodology: The sampling of our research is selected from the 13-19 year old adolescents
with SUD diagnosed who have been applied to Ege Univercity Faculty of Medicine Child and
Adoslescent Alcohol and Substance Abuse Research and Application center before and their
healthy siblings who have no SUD diagnosed and the healthy control group who has no SUD
diagnosed.The control group was matched with the healthy siblings by age, gender and
smoking habits.The sociodemographic data form was filled up for each case.The psychiatric
examinations of all the cases were done by using Affective Disorders and Schizophrenia
Interview Schedule for School Age Children - Now and Lifelong Version-Turkish
Adaptation.The Adolescent Psychological Endurance Scale (K-SADS-PL) and Childhood
Trauma Scale (CTRS) were applied to each case and The Conners Parent Scale-Refurbished
Form was applied to the parents to analyze the behavior of the child.The brain structures of
the cases are evaluated with Diffusion Tensor Imaging (DTG).
Results: 20 SUD diagnosed cases and 20 healthy siblings and 19 control cases have been
incuded to our research.The average age is found 17 at the SUD diagnosed group and 15 at
the healthy siblings and control group. All cases in our sample were male.There was a
significant difference between the groups in terms of psychiatric comorbidity, school
attendance and grade retention (p<0,05). The differences between the mean scores of the
subscales of the Conners Scale as "Confrontation", "Cognitive problemsCarelessness","Hyperactivity "," ADHD (Attention Deficit and Hyperactivity Disorder) index
"," Social problems "," Psychosomatic "," Unrest-impulsivity "," Emotional variability eks,
top total "," DSM4 carelessness "," DSM4 Hyperactivity Impulsivity "," DSM4Total " ,was
found statistically significant (p<0,05). The score of the "Physical abuse", "Physical neglect",
"Emotional abuse" subscales of Childhood Trauma Scale (CTRS) and "Total trauma Score"
were found significantly higher at the SUD diagnosed group than the other two groups
(p<0,05). The SUD diagnosed group got significantly lower scores at the Psychological
endurance scale than the other two groups (p<0,05).According to our research the SUD
diagnosed group had lower fractional anisotropy (FA) values in right superior parietal and
right superior longitudinal fascicullary regions than the other two groups (p<0,05). In the right
middle frontal region, another region with different FA values, the control group had higher
FA values than the SUD diagnosed group and siblings group (p=0,01). FA values in right
superior frontal region and forceps minor fascicule were higher in siblings group than control
group and SUD diagnosed group (p<0,01).
Conslusion: According to the results of the study it is observed that the SUD group cases are
more likely to emotionally and phsically abused, physcially ignored and exposured the
traumas than the siblings and the control groups.It is shown that the SUD group cases have
less support from their famiies, schools and peers and they got lower scores on the scales of
emphaty, fitting size and determination to strugle which are the sub scales of the
psychological resistance.According to the results Diffusion Tensor Imaging (DTG) method, at
the SUD groups the right superior parietal cortex,right superior longitudinal fasciculus,right
medial frontal cortex,right superior frontal cortex and right forceps minor pathway have lower
FA rates.
Key Words: Substance Use Disorders; Brain İmaging; Pscyhological Resilience; Childhood
Trauma