Ekmeklik (Tiriticum aestivum L.) ve makarnalık buğday (Triticum durum Defs.) ile yulaf (Avena sativa L.) çeşitlerinde kimyasal mutasyon çalışmaları
Chemical mutation trials on bread wheat (Triticum aestivum L.) and durum wheat (Triticum durum Defs.) with oat (Avena sativa L.) varieties
Yazar: SEVGİ HEREK
Danışman: PROF. DR. TEVRİCAN DOKUYUCU
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada sodyum azidin farklı dozlarının iki farklı pH düzeyinde uygulanması sonucu ekmeklik buğday çeşidi Seri-82 (Triticum aestivum L.) ve makarnalık buğday çeşidi Kunduru-1149 (Triticum durum Defs.) ile yulaf yerel çeşidi A68 (Avena sativa L.) üzerinde mutasyon etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu nedenle sodyum azidin üç farklı dozu (10-15 ve 20 mM) iki farklı pH düzeyinde (3 ve 4,5) tohumlara uygulanmıştır. Kimyasal mutajen uygulanan tohumlar (M1) 2013-2014 ürün yetiştirme sezonunda ekilerek M2 kademesinde tohumlar elde edilmiştir. Deneme, 2014-2015 ürün yetiştirme sezonunda Doğu Akdeniz Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma İstasyonu Deneme alanında ebeveynlerle birlikte Augmented deneme desenine göre üç tekrarlamalı olarak kurulmuştur.
Araştırmada incelenen farklı cinslere ait M2 kademesindeki bitkilerde; çıkış oranı (ÇO), albino bitki sayısı (ABS), bitki boyu (BB), yatma (Y), bayrak yaprak eni (BYE), bayrak yaprak uzunluğu (BYU), salkım / başak uzunluğu (S/BU), sap kalınlığı (SK), klorofil içeriği (Kİ), vejetatif periyod (VP), tane dolum periyodu (TDP), ekim olgunlaşma süresi (EOS), bin tane ağırlığı (BinTA), salkımdaki/başaktaki tane sayısı (S/BTS) salkımdaki / başaktaki tane ağırlığı (S/BTA) ve sarı pasa dayanıklılık (SP) gibi özellikler incelenmiştir.
Araştırma sonuçlarına göre incelenen bütün özellikler yönünden kontrol gruplarına göre önemli farklılıklar meydana gelmiştir. pH seviyeleri bakımından önemli değişiklikler tespit edilmezken, kimyasal dozlar arttıkça mutajen etkilerin arttığı belirlenmiştir. Bitki boyu bakımından Seri-82 pH 3 15 mM ve pH 4.5 20 mM dozları hariç bütün bitkilerde doz arttıkça bitki boyu bakımından bir azalma söz konusu olmuştur.
Anahtar Kelimeler: Buğday, Yulaf ve Sodyum azid, Mutasyon.

Abstract:
In this study, it was aimed to determine the results of induced mutation of different sodium azide doses at different pH levels on bread wheat variety Seri-82 (Triticum aestivum L.), durum wheat variety Kunduru-1149 (Triticum durum Defs.) and oat genotypes A68 (Avena sativa L.) Therefore, the seeds of the genotypes were treated with three different sodium azide doses (10, 15 and 20 mM) at two different pH levels (3 and 4.5). The seeds treated with chemical mutagen (M1) were planted in 2013-2014 cropping season and M2 seeds were obtained. In the study, 2014-2015 cropping season at the trial station of the East Mediterranean Transitional Zone Agricultural Research of Institute and the research was arranged in Augmented experimental design with three replications. 
In the research,  germination ratio (GR), albinos (A), plant height (PH), lodging (L) flag leaf width (FLW), flag leaf length (FLL), panicle / spike length (P / SL), stem diameter (ST), chlorophyll content (CC), vegetative period (VP), grain filling period (GFP), days to maturity (DM), thousand grain weight (1000-GW), grain number per spike / panicle  (GNP/S), grain weight per spike / panicle (GWP/S), and yellow rust resistance (YR)  traits were investigated at M2 plants. 
According to the results of the research, significant differences were found for all investigated traits compared to control groups. There were not significant differences for pH levels, while an increase in mutagen effects was determined with increased doses. Plant heights of all plant genotypes were decreased by rising doses except Seri-82 genotype with pH 3 and pH 4.5 doses (15 and 20 mM respectively).
Key Words: Wheat, Oat and Sodium azide, Mutation.