Sporcuların diyetlerine bağlı karbon ve su ayak izlerinin değerlendirilmesi
Evaluation of carbon and water footprints associated with athletes' diets
Yazar: DUYGU İPEKÇİ ARIÇ
Danışman: DOÇ. DR. NEŞE TOKTAŞ
Akdeniz Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sporcu Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Spor = Sports

Özet:
Amaç: Sporcuların diyetlerine bağlı karbon ve su ayak izlerini değerlendirmek ve farklı branşlardaki sporcuların değişen beslenme ihtiyaçlarının karbon ve su ayak izlerine olan etkisini incelemektir. 
Yöntem: Beceriye dayalı sporlar, güç sporları, karışık ve dayanıklılık spor dalları olmak üzere, erkek ve kadın, her bir gruptan 30, toplamda 120 sporcu çalışmaya katılmıştır. Bireylerin besin tüketim kayıtları alınmış, literatürdeki karbon ve su ayak izi faktörleri kullanılarak, sporcuların diyetlerine bağlı karbon ve su ayak izleri değerlendirilmiştir. Ayrıca sporcuların sürdürülebilir beslenme konusundaki bilgi düzeyleri ve sürdürülebilir besin tüketim davranış durumları saptanmıştır.
Bulgular: Sporcuların sürdürülebilir beslenme konusundaki bilgi düzeyleri ve sürdürülebilir besin tüketim davranışları puanı sırasıyla 72,36±8,78 ve 3,40 ±0,92'dir. Spor grupları arasında anket ve ölçek puanları açısından fark yoktur (p>0,05). Antrenman günü karbon ve su ayak izi değerleri sırasıyla 4,24 ±2,51 CO2 eq/kg ve 3,94 ±1,79 m3/ton, dinlenme günü ise 2,43 ±1,42 CO2 eq/kg ve 2,44 ±1,19 m3/ton'dur. Güç sporcularının ve dayanıklılık sporcularının antrenman günü karbon ve su ayak izi değerleri beceriye dayalı spor dalları sporcularının değerlerinden daha yüksektir. Ayrıca karışık spor dalları sporcularının antrenman günü karbon ve su ayak izi değerleri güç sporları ve dayanıklılık sporları sporcularının değerlerinden daha düşüktür. Beceriye dayalı spor dalları sporcularının dinlenme günü karbon ayak izi değerleri dayanıklılık sporcuları ve güç sporcularının değerlerinden daha düşüktür. Dayanıklılık sporcularının dinlenme günü karbon ayak izi değerleri karışık spor dalları sporcularının değerlerinden daha yüksektir. Spor gruplarına göre dinlenme günü su ayak izi değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fark yoktur (p>0,05).
Sonuç: Antrenman günü sporcuların karbon ve su ayak izleri sırası ile 4,24 ±2,51 CO2 eq/kg, 3,94 ±1,79 m3/ton, dinlenme günü 2,43 ±1,42 CO2 eq/kg, 2,44 ±1,19 m3/ton'dur. Güç ve dayanıklılık sporcularının antrenman günü karbon ve su ayak izi ve dinlenme günü karbon ayak izi değerleri diğer spor dallarından daha yüksektir. Spor gruplarına göre dinlenme günü su ayak izi değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fark yoktur.
Anahtar Kelimeler: sürdürülebilirlik; sera gazı emisyonu; su ayak izi; sporcu

Abstract:
Objective: The aim of this study is to assess the carbon and water footprints associated with athletes' diets and investigate the influence of changing nutritional needs in different sports disciplines.
Method: A total of 120 athletes, comprising 30 individuals from each of the skill-based sports, power sports, mixed sports, and endurance sports categories, participated in the study. Dietary records were collected from the participants, and carbon and water footprints associated with athletes' diets were evaluated using factors from the literature. Additionally, athletes' knowledge levels on sustainable nutrition and their sustainable food consumption behaviors were determined.
Results: The knowledge scores for sustainable nutrition and sustainable food consumption behaviors of athletes were 72.36±8.78 and 3.40±0.92, respectively. There were no significant differences in survey and scale scores among sports groups (p>0.05). On training days, the carbon and water footprint values were 4.24±2.51 CO2 eq/kg and 3.94±1.79 m3/ton, respectively, while on rest days, they were 2.43±1.42 CO2 eq/kg and 2.44±1.19 m3/ton. Power athletes and endurance athletes had higher carbon and water footprint values on training days compared to skill-based sports athletes. Furthermore, on training days, mixed sports athletes had lower carbon and water footprint values compared to power sports and endurance sports athletes. On rest days, skill-based sports athletes had lower carbon footprint values than endurance athletes and power athletes. The water footprint values on rest days did not show a statistically significant difference among sports groups (p>0.05). 
Conclusion: On training days, athletes' carbon and water footprints were 4.24±2.51 CO2 eq/kg, 3.94±1.79 m3/ton, and on rest days, they were 2.43±1.42 CO2 eq/kg, 2.44±1.19 m3/ton, respectively. Power and endurance athletes had higher carbon and water footprint values on training and rest days compared to athletes in other sports disciplines. There was no statistically significant difference in water footprint values on rest days among sports groups.
Keywords: sustainability; greenhouse gas emissions; water footprint; athlete