Fitokimyasal içerikler bakımından zengin mor renkli şeker mısır (Zea mays saccharata Sturt.) ıslahı
The breeding of purple colored sweet corn (Zea mays saccharata Sturt.) rich in phytochemical content
Yazar: AHMET ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. BÜLENT UZUN
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Antioksidanlar = Antioxidants ; Antosiyaninler = Anthocyanins ; Fenolik maddeler = Phenolic matters ; Fonksiyonel besinler = Functional foods ; Mısır = Maize ; Şeker mısırı = Sweetcorn

Özet:
Bu tez çalışması, (i) mor renkli şeker mısır hibrit çeşitleri ve bu çeşitlere ulaşabilecek yerli ebeveyn hatlarını geliştirmek, (ii) hatları morfolojik olarak karakterize etmek, (iii) mor renkli şeker mısır hatlarının genel kombinasyon kabiliyetlerini belirlemek, (iv) şeker mısır melezlerinin fitokimyasal ve bazı kalite içerikleri bakımından yüksek kaliteye sahip olanları belirlemek amacıyla 2020 ve 2021 yıllarında Antalya Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü (BATEM)'ünde yürütülmüştür. Tez süresince tarla çalışmalarının yanı sıra serada da yetiştirilmesi sayesinde bitkilerde yılda 2 generasyon ilerleme sağlanmıştır. Araştırmada mor şeker mısır (MŞM) hatlarının geliştirilmesi için pedigri ve istenilen allellerin aktarılması için geri melezleme yöntemleri kullanılmıştır. Geri melezleme ile Türkiye'de ilk yerli şeker mısır çeşidi olan BATEM TATLI mısır çeşidinin ebeveynlerinin mor versiyonu geliştirilmiştir. Tez süresi içinde geliştirilen mor renkli şeker mısır hatları yoklama melezine alınmış, genel kombinasyon kabiliyetleri (GKK) belirlenmiştir. Tezin gıda kalite ve besin içerik analizleri de aynı kurumda Tıbbi Aromatik Bitki Merkez Laboratuvarlarında yapılmıştır.
Araştırmada elde edilen sonuçlara göre; S5 kademede 118 adet mor renkli şeker mısır ıslah hattı elde edilmiştir. Elde edilen hatlar morfolojik olarak karakterize edilmiş farklı genetik tabana ait oldukları tespit edilmiştir. Yoklama melezi verim denemesi sonuçlarına göre 18 adet MŞM hattının GKK yüksek olduğu tespit edilmiştir. Denemeye alınan 18 MŞM melezinden de 3 adedi verim ve fitokimyasal içerikleri bakımından ümitvar çeşit adayı olarak tespit edilmiştir. Tez çalışması ülkemizdeki mor renkli tatlı mısır ıslah çalışmalarına öncülük yapmış hem üretici ve hem de tüketici için yeni, yerli ve sağlıklı fonksiyonel bir ürünü ülkemize kazandırmıştır.

ANAHTAR KELİMELER: Antioksidan, Antosiyanin, Fenolik madde, Fonksiyonel gıda, Mor mısır, Şeker mısır

Abstract:
The study was carried out in order to (i) develop hybrid varieties of purple sweet corn and native parent inbred lines that can reach these varieties, (ii) determine morphological traits of inbred purple sweet corn lines, (iii) determine the general combining abilities of purple sweet corn inbred lines, (iv) identfy purple sweet hybrids that have high quality content based on phytochemicals and quality content at Antalya Batı Akdeniz Agricultural Research Institute (BATEM) in 2020 and 2021. Thanks to the cultivation in the greenhouse as well as the field studies, two generations of improvement per year during the thesis were achieved. In the study, pedigree methods were used for the development of purple sweet corn lines and backcrossing method was used for introducing new alleles. Purple colored sweet corn lines developed during the thesis period were examined in the top-cross, and general combining abilities of these lines were determined. The laboratuary studies of this thesis were also carried out in the Medicinal Aromatic Plant Central Laboratories in the same institution.
According to the results obtained from the thesis; 118 purple colored sweet corn breeding lines were obtained at S5 stage. The lines obtained were morphologically characterized and determined their genetic backgrounds. According to the results of the topcross hybrid yield test, it was determined that 18 purple sweet lines had high general combining ability. Of the 18 purple sweet corn hybrids included in the experiment, 3 were identified as promising cultivar candidates in terms of yield and phytochemical contents. The thesis study pioneered the purple colored sweet corn breeding studies in our country and brought a new and domestic functional product to our country for both the producer and the consumer.

KEYWORDS: Antioxidant, Anthocyanin, Functional food, Phenolic content, Purple corn, Sweet corn