Baraj yıkılması sonucu oluşan taşkının incelenmesi: Darlık barajı örneği
Investigation of flooding due to dam failure: A case study of Darlik dam
Yazar: EZGİ SELEN TİLAV
Danışman: DOÇ. DR. SEZAR GÜLBAZ
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / İnşaat Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: Darlık barajı = Darlık dam

Özet:
Barajlar su ve enerji ihtiyacının temin edilmesinde ve yerleşim alanlarının sel baskınlarına karşı korunmasında büyük öneme sahip mühendislik yapılarıdır. Sağladığı birçok fayda olmasına rağmen bu yapılarda oluşan hasarların barajın mansabında yer alan yerleşim alanları için ciddi oranda risk oluşturduğu ve taşkın dalgalarının felaketlere sebep olduğu bilinmektedir. Baraj yapılarının büyüklüğüyle orantılı olarak tuttukları su miktarının fazlalığı dikkate alındığında, bu riskin çok ciddi boyutta olduğu öngörülmektedir. Ayrıca ülkemizde her geçen gün artan barajlar, eskimekte olan mevcut barajlarımız ve barajların mansabında artan yerleşim alanları baraj yıkılmasına maruz kalma riskini de artırmaktadır. Bu tez çalışması kapsamında seçilen bir baraj mansabında baraj yıkılma simülasyonu yapılmış ve böylece taşkın dalgasının etkiyeceği alanlar belirlenmiştir. Böylece, yetkili kurumlar tarafından önlem alınması gereken alanların tespit edilmesine, baraj yıkılması sonucu oluşacak felaketlerin önlenmesine veya azaltılmasına katkı sağlanması amaçlanmıştır. Çalışma alanı olarak, İstanbul'da yer alan ve mansabında yoğun yerleşim alanı bulunan Darlık Barajı seçilmiştir. Darlık Barajına ait yıkılma analizleri HEC-RAS programı kullanılarak oluşturulmuştur. Baraj gediklenme senaryosuna uygun olarak gediklenme parametreleri HEC-RAS programına tanımlanmış ve baraj yıkılması taşkın (BYT) analizi 2 boyutlu(2D) olarak yapılmıştır. Çalışma kapsamında olası baraj yıkılması durumunda meydana gelecek taşkın debisi, su hızı ve su derinliği hesaplanmıştır. Taşkın yayılım, derinlik ve hız haritaları elde edilmiştir. Taşkın yayılım alanları incelenerek taşkın tehlike haritaları çıkarılmış ve oluşması muhtemel taşkın dalgasının tehlike boyutu belirlenmiştir. Son olarak ise taşkın yayılım alanında kalan binalarda zarar hesabı yapılmış, zarar yüzdesi ve risk haritaları elde edilmiştir.

Abstract:
Dams are engineering structures which have great importance in supplying water and electricity and protecting residential areas by decreasing flood effects. Although there are many benefits of dams, it is known that the damages in these structures causes serious flood risk for the residential areas located downstream of the dam and flood wave causes disasters. It is estimated that the level of flood risk is very critical considering excessive amount of water in relation to the size of the dams. Moreover, number of dams that are increasing day by day in our country, our existing dams that are getting old, and the residential areas increasing downstream of the dams increase the risk of being exposed to dam failure. Within the scope of this thesis, a dam failure simulation analysis is developed on the downstream area of the dam and thus the area that will be affected by the flood wave is determined. Thus, it is aimed to contribute to the determination of the area where measures should be taken by related authorities, to the prevention or reduction of disasters that will occur due to dam failure. The Darlık Dam, which is located in Istanbul and has a dense residential area on the downstream part of the area, is selected as a study area. The dam failure analysis for the Darlık Dam is developed by using the HEC-RAS program.In accordance with the dam breach scenario, the breach parameters are defined into the HEC-RAS program and the dam failure flood analysis is performed in two dimensions (2D). Within the scope of the study, the flood flow, water velocity and water depth that will occur in the event of a possible dam failure are calculated. Flood inundation, depth and velocity maps are obtained. By examining the flood inundation areas, flood hazard maps are generated and the danger dimension of the possible flood wave is determined. Finally, flood hazard is calculated for the buildings remaining in the flood inundation area, and the percentage of damage and risk maps are obtained.