Türk dünyası sinemalarındabir anlatım aracı olarak Etnospor
The use of Ethnosports as a cinematographic narrative instrument in the Turkic world cinemas
Yazar: MARAT ERGEŞOV
Danışman: PROF. DR. MEHMET SEZAİ TÜRK
Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
Batı kültürünün egemenliği söz konusu olan küreselleşmiş bir dünyada milli kültürleri korumak, genç nesil arasında yaygınlaştırarak yaşanmasını sağlamak önemli meziyet haline gelmiştir. Kültürün önemli bir parçası olan etnosporlar eskiden beri dünyanın her yerinde kullanıla gelmektedir. Günümüzde etnosporların hem Türk Dünyasında, hem de diğer ülkelerde aktif hale gelmesi insanlığın kendi doğasında olan değerlerin tekrar canlanmasını beraberinde getirecektir. Türüne göre hem bireysel, hem de kolektif kimliğe sahip olma imkanı sağlayan etnosporlar, bireylere ulusal kimliğe sahip olma imkanı vererek ulus ruhunu güçlendirmektedir. Ayrıca, sporun varoluşundan beri taşıdığı genel işlevi olarak insanların hem bedensel, hem de ruhsal açıdan güçlenmesi toplumda barış, dayanışma ve saygının hakim olmasına neden olur. Bu doğrultuda milli kültürün taşıyıcısı olarak sinema, günümüzde etnosporları da etkili bir şekilde öne çıkarmaktadır. Sinemanın icadından beri spor konusu gerek bir tür olarak gerekse içerik sağlayıcı bir tema olarak kullanıla gelmiştir. Dolayısıyla, milli kültürün gelecek nesillere aktarılması açısından özellikle etnosporun sinemada kullanılması son derece önemlidir. Bu çalışmada Türk Dünyası Sinemalarında etnospor türlerinin sinematografik anlatım aracı olarak işlevi analiz edilmiştir. Türk Dünyasında Etnospor ve Sinematografik Anlatıda Etnosporların İşlevleri, Türk Dünyası Sinemaları olarak Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkiye, Türkmenistan ve Yakutistan sinemaları gibi konular bağlamında bir kavramsal çerçeve oluşturan çalışmada bu konuların kapsamlı olarak anlaşılması amacıyla öncelikle literatür taraması yapılmıştır. Amaçlı Örnekleme tekniği ile Azerbaycan sinemasından 4, Kazak sinemasından 20, Kırgız Sinemasından 18, Özbek sinemasından 14, Türk sinemasından 8, Türkmen sinemasından 10, Yakut sinemasından 1 film olmak üzere toplam 75 film araştırmanın örneklemi olarak seçilmiştir. Ele alınan filmlerin çözümlemesinde ise İçerik Analizi yöntemi uygulanmıştır. Filmlerde kullanılmış olan 15 etnospor türü tespit edilerek, bu etnospor türlerin sinematografik anlatıdaki işlevi tespit edilerek, oluşturulan kategoriler üzerinden bulgulara ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Etnospor, milli kültür, sinematografik anlatım, Türk Dünyası sinemaları, Türk halkları geleneksel spor ve oyunları.

Abstract:
In today's world of globalization, where due to the dominance of Western culture, one of the important missions has become the preservation and promotion of national cultures by popularizing them among the younger generation. Ethnosports, which are an important part of national culture, have been used throughout the world since ancient times. Today, the activation of ethnosport both in the Turkic world and in other countries will lead to the revival of the values inherent in humanity since ancient times. Ethnosport, which provides the opportunity to have both personal and collective identity depending on its type, strengthens the spirit of the nation, providing individuals with the opportunity to have a national identity. In addition, the overall function of sport since its existence is to strengthen youth both physically and spiritually, and will restore peace, solidarity and respect for each other in society. As we know, cinema, as a carrier of national culture, has the ability to effectively promote ethnic sports. Since its birth, cinema has interacted with sports; in addition, the sports genre in cinema is one of the most in demand. Therefore, the use of ethnic sports in cinema is extremely important from the point of view of transmitting national culture to future generations. This study analyzed the use of ethnosport in cinematography of the Turkic world, as a means of self-expression and as an element of film language. In the first part of this work, with the help of a literature review, the cinematography of the Turkic world, such as Azerbaijani, Kazakh, Kyrgyz, Uzbek, Turkish, Turkmen and Yakut cinema, was studied, the types of ethnic sports of the Turkic peoples used in cinema were determined, as well as their contribution to both the language of cinema, and into the dramaturgy of a separate film. The study sample included 4 Azerbaijani, 20 Kazakh, 18 Kyrgyz, 14 Uzbek, 8 Turkish, 10 Turkmen and 1 Yakut films, which makes 75 films in total. When analyzing the films, the Content Analysis method was applied and 15 types of ethnosports used in the films were identified, and the duration of these scenes was calculated. In addition, the functions of ethnosports in films are determined in order to understand their contribution to film dramaturgy.
Key Words: ethnosport, film narrative, national culture, traditional games and sport of Turkic people, Turkic World cinemas.