Yüksek mukavemetli çift fazlı ve martenzit çeliklerin delik genişletme oranına zımba konik açısının ve ilk delik çapının etkisi
Effect of punch taper angle and first hole diameter on hole expansion ratio of high strength dual phase and martenzite steels
Yazar: NECATİ BEKTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. NURİ ŞEN
Düzce Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Makine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Makine Mühendisliği = Mechanical Engineering
Dizin: Delik genişletme oranı = Hole expansion ratio ; Martenzit = Martenzit ; Sac kesme = Sheet cutting ; Çift fazlı çelik = Dual phase steel

Özet:
Gelişmiş yüksek mukavemetli çelikler (AHSS), imal edilen araçların yüksek mukavemetlerinden dolayı hem güvenliğini arttırırken hem de daha düşük kalınlıklarda üretilebilmesine olanak sağlamıştır. Kalınlıktaki düşüş aracın ağırlıklarının azalmasına buda yakıt ekonomisinin iyileşmesinde önemli bir rol oynamıştır. Yüksek mukavemet-ağırlık oranları nedeniyle son yılda otomotiv endüstrisinde çok fazla ilgi çekmiştir. Fakat bu sacların yüksek mukavemetleri çeşitli şekillendirme problemlerini ortaya çıkarmıştır.  Özellikle DP ve MART tipi AHSS çeliklerinin şekillendirme işlemleri sırasında kenar çatlama hatalarına ciddi bir eğilimi olduğu bilinmektedir. Sac malzemelerin kenar çatlama davranışları sıklıkla ISO 16630 standardında belirtildiği üzere 10 mm'lik sabit bir iç delik çapının 60°'lik bir konik zımba ile genişletilmesi ile test edilir. Fakat, bu çalışmada DP ve MART çeliklerinin kenar çatlama davranışlarını gözlemlemek amacıyla üç farklı başlangıç delik çapına sahip olan (14, 16, 18 mm) DP ve MART sac malzemeler üç farklı açıdaki (30°, 60° ve 90°) konik zımbalar ile delik genişletme testleri (DGT) yapılmıştır. DP ve MART saclarının konik zımba açısının ve ilk başlangıç delik çapındaki değişimlerin delik genişletme oranlarına olan etkisi araştırılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre DP ve MART çeliklerinin delik genişletme oranlarının (DGO), konik zımba açısı ve başlangıç delik çapları ile önemli bir seviyede değişmediği gözlemlenmiştir. Bu durum DP ve MART çeliklerinin sahip oldukları düşük kırılma geriniminden kaynaklanmış olabileceği düşünülmüştür. DP ve MART çeliklerin kenar çatlama davranışlarındaki önemli faktörün konik zımba açıları ve ilk delik çapından ziyade mikroyapı bileşiminin daha etkili olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Advanced high-strength steels (AHSS) both increase the safety of the manufactured vehicles due to their high strength and allow them to be produced in lower thicknesses. The decrease in thickness played an important role in the reduction of the vehicle's weight and thus the improvement of fuel economy. Due to its high strength-to-weight ratios, it has attracted a lot of attention in the automotive industry in recent years. However, the high strength of these sheets has revealed various forming problems. It is known that especially DP and MART type AHSS steels have a serious tendency to edge cracking errors during forming processes. The edge cracking behavior of sheet materials is often tested by expanding a fixed inner hole diameter of 10 mm with a 60° conical punch as specified in the ISO 16630 standard. However, in this study, in order to observe the edge cracking behavior of DP and MART steels, DP and MART sheet materials with three different initial hole diameters (14, 16, 18 mm) were drilled with conical punches at three different angles (30°, 60° and 90°) hole expansion tests (HET) were performed. The effects of conical punch angle and initial hole diameter changes on hole expansion rates of DP and MART sheets were investigated. According to the results obtained, it was observed that the hole expansion ratios (HER) of DP and MART steels did not change significantly with the conical punch angle and initial hole diameters. This situation was thought to be due to the low fracture strain of DP and MART steels. It was concluded that the most important factor in the edge cracking behavior of DP and MART steels is the microstructure composition rather than the cone punch angles and the initial hole diameter.