Ortaçağ seyahatnamelerinde güney kafkasya
The south caucasus in medieval travelogues
Yazar: ALİ GÜNDÜZ
Danışman: DOÇ. DR. BAYRAM ARİF KÖSE
Artvin Çoruh Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Ortaçağ'da, hareketli ve yoğun siyasi rekabetlerin yaşandığı coğrafyalardan biriside Güney Kafkasya'dır. Eski çağlardan beri rekabetin eksik olmadığı bu coğrafya, içerisinde bulundurduğu birçok zenginlik ile egemen devletlerin rekabet alanlarından birisi olmuştur. Roma ve Sasaniler arasında, sınırları belirleyen bir alan olurken, bazen de kanlı savaşlara ev sahipliği yapan bir coğrafya haline gelmiştir. Doğu ile Batı'nın Kuzey ile Güney'in geçiş bölgesi olan Güney Kafkasya, jeopolitik konumu itibariyle,  her devirde önemini korumuştur. İslam fetihleriyle bölgenin isimlendirilmesi ve idari yapısında değişiklikler yaşanmıştır. Halifeliğin Güney Kafkasya'da idare tesis etmesiyle bölge, Hazarlar ile Halifelik arasında,  mücadele sahası haline gelmiştir. Selçukluların akınları ve fetihleri ile Güney Kafkasya'nın Türkleşme süreci başlamıştır. Bu dönemlerde Azerbaycan'a yığılan Türkmen nüfusu, Anadolu'ya geçiş öncesi Azerbaycan'ı Türkmenlerin buluştuğu bir bölge haline getirmiştir. İlhanlılar döneminde idari bir kalkınma dönemi yaşamış ve uzun yıllar Tebriz'den idare edilmiştir. Akkoyunlu ve Karakoyunlu Türkmenlerinin idaresinde, bugün ki Azerbaycan Türklüğünün yükseliş zamanı olmuştur. Müslüman seyyahlar yeni fethedilen İslam beldelerini görmek ve ilmi meraklarını gidermek maksadıyla, Güney Kafkasya'ya uğramışlardır. Ortaçağda, Batılı seyyahların bölgeye geliş amaçları ya ticaret maksatlı, ya da elçilik ve misyonerlik gibi faaliyetler sonucu olmuştur. Moğolların Orta Avrupa'ya girmesiyle Batılı seyyahların ve misyonerlerin bu bölgeye gelişleri sıklık göstermiştir. Bu seyahatler, geç ortaçağ dönemlerinde de birçok Venedikli elçinin Akkoyunlu saraylarında, Osmanlıya karşı ittifak teşebbüsleri ile devam etmiştir.

Abstract:
In the Middle Ages, one of the geographies where there were lively and intense political rivalries was the South Caucasus. This geography, where competition has not been lacking since ancient times, has become one of the competitive areas of sovereign states with the many riches it contains. Between Rome and the Sassanids, it has become an area that Decrees borders, while sometimes it has become a geography that hosts bloody wars. The South Caucasus, which is the transition region of East and West, North and South, has maintained its importance in every period due to its geopolitical position. With the Islamic conquests, there have been changes in the naming and administrative structure of the region. With the establishment of the Caliphate's administration in the South Caucasus, the region has become a Deconfliction zone between the Khazars and the Caliphate. With the raids and conquests of the Seljuks, the Turkification process of the South Caucasus began. The Turkmen population that has accumulated in Azerbaijan has become a region where Turkmens met before the transition to Anatolia. It experienced a period of administrative development during the Ilkhanate period and was administered from Tabriz for many years. Under the administration of Akkoyunlu and Karakoyunlu Turkmens, today's Azerbaijani Turkishness has become the time of rise. Muslim travelers have visited the South Caucasus in order to see the newly conquered Islamic towns and satisfy their scientific curiosity. In the Middle Ages, the purposes of Western travelers coming to the region were either for trade purposes, or as a result of activities such as embassies and missionaries. With the entry of the Mongols into Central Europe, the arrival of Western travelers and missionaries to this region has shown frequency. These travels continued in the late medieval periods with the alliance attempts against the Ottomans in the Akkoyunlu palaces of many Venetian ambassadors.