Dörtlü sistemde alkali ve toprak alkali oksitlerin sır özelliklerine etkisinin araştırılması
Investigation of the effects of alkaline and rare earth alkaline oxides and glaze properties in quadro system
Yazar: MÜKERREM DERYA ORHAN
Danışman: DOÇ. DR. KERİMAN PEKKAN
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bileşik Sanatlar Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Alkali toprak = Alkali soil ; Alkalilik = Alkalinity ; Seramik sanatı = Ceramic art ; Seramik sırları = Ceramic glazes ; Seramikler = Ceramics ; Sır = Glaze ; Toprak = Soil ; Toprak eserler = Soil works

Özet:
Sır; çeşitli alkali metal ve toprak alkali metal oksitlerin bir araya gelmesiyle oluşan karışımların, ısısal tepkimeye girmesi sonucu uygulandıkları seramik bünye üzerinde eriyerek yüzeyleri kir, sıcaklık, nem vb. çevresel etkenlerden koruyan, özgün farklı dokular ve renkler oluşturabilen camsı bir tabakadır. Sır reçetelerinin içerisinde kompozisyonel bileşime bağlı olarak kolaylıkla eriyebilen alkali ve toprak alkali metal oksitler, bu özellikleri sayesinde karışımdaki diğer bileşenleri de eritebilen temel oksitlerdir. Seramik bünyelerin yüzeylerini kaplayan sırların ve uygulandıkları bünyelerin pişirim sıcaklıkları kimyasal kompozisyondaki alkali ve toprak alkali metal oksitler oranlarına göre farklılık göstermektedir.

Bu çalışmanın amacı sır reçetelerinin temel bir bileşeni olan alkali ve toprak alkali oksitlerin, dörtlü sistemde sır özelliklerine olan etkilerinin araştırılmasıdır. Bu doğrultuda alkali firit, potasyum nitrat (KNO3), kalsit (CaCO3), kolemanit (2CaO.3B2O3.16H2O), kuvars (SiO2), sodyum nitrat (NaNO3) ve magnezyum karbonat (MgCO3) kullanılarak dört farklı sır sistemi geliştirilmiş ve A, B, C, D şeklinde kodlanmıştır. Bu sistemlerden hazırlanan sırlar beyaz seramik çamurundan üretilen bisküvi plakalar üzerine akıtma yöntemiyle sırlanmış ve 1000oC' de laboratuvar tipi fırında pişirilmiştir. Yüzey görünümlerine göre incelenen sırlardan seçilenler, ağırlıkça % 0.05 kobalt oksit (CoO) ile renklendirilmiş ve tabak formu üzerinde uygulanmıştır. Nihai ürünler ve geliştirilen sırlar, bünye ile olan etkileşimlerine göre incelenerek alkali ve toprak alkali oksitlerin dörtlü sır sistemine olan etkileri belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Alkali oksit, toprak alkali oksit, dörtlü sır sistemi

Abstract:
Various alkaline and earth alkaline oxides mix together and melt due to the thermal reaction on the ceramic body to form glaze. It is a glassy layer that protects the surface from the contamination, heat, humidity etc. and has different original textures and colors. Alkaline metal and alkaline earth metal oxides are the basic oxides that can melt in the glaze recipes according to the chemical formulations and with this property they make the other contents melt in the system. The firing temperatures of the glazes and bodies vary according to the ratio of alkaline and alkaline earth metal oxides in the chemical composition.

The aim of this study is to investigate the effects of the alkaline and alkaline earth oxides which are an essential components of glaze recipes in a quadro glaze system. Accordingly, alkaline frit, potassium nitrate (KNO3), calcite (CaCO3), colemanite (2CaO.3B2O3.16H2O), quartz (SiO2), sodium nitrate (NaNO3) and magnesium carbonate (MgCO3) used to develop four different glaze systems and coded as A, B, C, D. The glazes produced from these systems were applied onto the white ceramic bodies by pouring method and fired in a laboratory type furnace at 1000oC. Glazes that selected according to their surface properties are colored with 0.05 % cobalt oxide (CoO) and applied onto the plate forms. The final products and developed glazes are investigated according to their relationship with the bodies and effects of alkaline and alkaline earth oxides are determined in the quadro glaze system.

Keywords: Alkaline oxide, alkaline earth oxide, quadro glaze system