Palas ovasında yeraltı suyu seviye ve kalitesinin izlemesi ve değerlendirilmesi
Monitoring and evaluation of groundwater level and quality in the Palas basin
Yazar: ÖMER KARADENİZ
Danışman: PROF. DR. FİLİZ DADAŞER ÇELİK
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Bu tez çalışmasında Kayseri'nin doğusunda bulunan ve tarımın yaygın olarak yapıldığı Palas Ovası'nda yeraltı suyu seviye ve kalite değişimleri değerlendirilmiştir. Yeraltı suyu dünyanın birçok yerinde tatlı su kaynağı olarak kullanılmaktadır. Kuraklığın ve nüfusun artması yeraltı suyu kaynaklarına yönelimi arttırmıştır. Kapalı bir havza olan Palas Ovası'ndaki yeraltı suyu kaynakları ile ilgili kapsamlı bir değerlendirme henüz yapılmamıştır. Bu çalışma kapsamında ovada seçilen kuyularda 12 ay boyunca su seviyeleri ve kalitesi izlenmiştir. Seçilen kuyulardan aylık olarak alınan numunelerde fiziksel ve kimyasal su kalitesi parametreleri için analizler yapılmıştır. Su kalitesi Dünya Sağlık Örgütü, Avrupa Birliği ve İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik'te belirtilen standartlar dikkate alınarak değerlendirilmiştir. Ayrıca, yeraltı suyu kalitesini etkileyen unsurları belirlemek için temel bileşenler analizi ve hiyerarşik kümeleme analizi gibi istatistiksel analizler kullanılmıştır. Su kalitesi analizleri sonucunda bölgedeki su kimyasını kontrol eden ana unsurun kayaç minerallerin ayrışması olduğu görülmüştür. Bunun yanında tarımın ve hayvancılığın yaygın olarak yapıldığı bölgelerde nitrat değerleri 65 mg/L'ye kadar çıkmaktadır. Havzada yer alan bazı kuyularda antropojenik kaynaklı olma ihtimali yüksek kirleticiler tespit edilmiştir. Temel bileşenler analizi ile varyansın %85.4'ini açıklayan dört temel bileşen elde edilmiştir. Kümeleme analizi sonucunda su kalitesi açısından bölgede üç farklı küme olduğu görülmüştür. Bölgede tarımın artması su ihtiyacını arttırmıştır ve açılan kuyulardaki su seviyesinde belirli bir düşüş olduğu gözlemlenmiştir. Sonuçlar tarımsal faaliyetlerin Palas Ovası'nda yeraltı miktar ve kalitesini etkileme potansiyeli olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Yeraltı Suyu, Su Seviyesi, Su Kalitesi, Palas Ovası

Abstract:
In this thesis, groundwater level and quality changes were evaluated in the Palas Basin, which is located to the east of Kayseri. Agriculture is widely practiced in the basin. Groundwater is used as a source of fresh water in many parts of the world. Drought and increase in population have increased the orientation to groundwater resources. A comprehensive assessment of the groundwater resources in the Palas Basin, has not yet been conducted. In this study, water levels and quality were monitored for 12 months in selected wells in the basin. Physical and chemical water quality parameters were analyzed on monthly samples. Water quality has been evaluated by taking into account the standards specified in the World Health Organization, European Union, and the Regulation on Water Intended for Human Consumption. In addition, statistical analyses such as principal component analysis and hierarchical cluster analysis were conducted to identify factors affecting groundwater quality. Water quality analysis showed that the main factor controlling water chemistry in the region is the weathering of rock minerals. Nitrate values were measured as much as 65 mg/L in regions where agriculture and animal husbandry are common. Possible anthropogenic pollution was detected in some sampling sites. With principal component analysis, four principal components explaining 85.4% of the variance were obtained. With cluster analysis, three clusters in terms of water quality were identified. The intensification of irrigated agriculture in the region has increased the water demand and caused decreases in the groundwater level. Results showed that agriculture can cause negative impacts on groundwater quality and levels. 

Keywords: Groundwater, Water level, Water quality, Palas Basin