Domateste hasat sonrası kitosan ve kekik yağı uygulamalarının soğukta muhafaza süresince kalite kriterleri üzerindeki etkisi
The effect of postharvest chitosan and thyme oil applications on tomatoes on quality criteria during the cold storage period
Yazar: SELDA SAÇIKARA
Danışman: PROF. DR. FERHAN KÜÇÜKBASMACI SABIR
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Domates ülkemizde üretimi ve tüketimi en fazla olan sebzedir. Özellikle besleyici özelliği yanında anti kanserojen olması bu ürüne olan ilginin artmasına neden olmaktadır. Üretim değeri ile birlikte ihracat rakamlarının da artması, araştırıcıları bu ürünün taşıma ve depolama özeliklerinin daha iyi koşullarda gerçekleştirilmesi üzerine çalışmalara yoğunlaşmaya yöneltmiştir. Dünya'da ve ülkemizde domates ile yapılan çalışmalarda muhafaza süresinin uzatılabilmesi ve bu sürede kalitenin korunmasına yönelik çalışmalarda artışlar kaydedilmiştir. Klimakterik özellik göstermesi nedeniyle domateste derim sonrası etilen üretimi yüksek olmakta, bu da meyvelerin daha çabuk olgunlaşmasına ve buna bağlı olarak hızla yaşlanmasına neden olmaktadır. 
Hasattan sonra meydana gelen patojen kaynaklı bozulmalar bahçe ürünlerinin raf ömrünü kısaltan en önemli faktörlerden birisidir. Hasat sonrası çürümeye bağlı kayıplarının azaltılmasında kullanılan kimyasal fungisitlerin birçoğunun insan sağlığı ve çevreye olumsuz etkilerinden dolayı kullanımı yasaklanmış veya sınırlı bir kullanım alanına sahip olmuştur. Son yıllarda insan sağlığına zararsız hem ürün kalitesini koruyan hem de doğal fungisit olarak değerlendirilen yenilebilir film kaplamalar ve bitki esansiyel yağları uygulandıkları ürünlerde bozulmayı azaltarak hasat sonrası ömrünü arttırdığı belirtilmektedir. 
Bu çalışmada 'Kuzeyköy' domates çeşidinde farklı dozlarda kekik yağı uygulamasının (%0.1 ve %0.5) tek başına ve %1 kitosan ile birlikte kullanımının soğukta depolama süresince meyve kalitesindeki değişimlere etkisi incelenmiştir.   
Yapılan değerlendirmeler sonucu kekik yağı ve kitosan uygulamalarının soğukta depolama koşulları altında kontrol grubu meyvelerine kıyasla meyve kalite özelliklerini daha iyi koruduğu belirlenmiştir. Ağırlık kaybının azaltılması, meyve sertliği, titre edilebilir asit miktarı, toplam fenolik madde miktarı, toplam antioksidan aktivite, askorbik asit miktarı gibi değerlerin korunmasında kitosan ve kekik yağının birlikte kullanılması olumlu sonuçlar vermiştir. Kekik yağı uygulamasının görsel kalite özelliklerini korumasının yanı sıra poligalaktronaz enzim aktivitesi ve suda çözünebilir kuru madde miktarı değerlerindeki değişimin yavaşlatılmasında kekik yağı ve kitosan uygulamalarının beraber kullanılması etkili olmuştur. Sonuç olarak uygulamaların meyve kalitesine etkisi kalite özelliklerine göre farklılık gösterirken en etkili uygulama %0.1 Kekik Yağı+Kitosan olarak belirlenmiştir.

Abstract:
Tomato is the vegetable with the highest production and consumption in our country. In addition to its nutritional properties, its anti-carcinogenic properties cause increased interest in this product. The increase in export figures along with production value has led researchers to focus on studies on improving the transportation and storage features of this product under better conditions. In studies conducted with tomatoes in the world and in our country, there has been an increase in studies aimed at extending the storage period and maintaining quality during this period. Due to its climacteric feature, post-harvest ethylene production in tomatoes is high, which causes the fruits to ripen more quickly and therefore accelerate aging.
Pathogen-induced spoilage occurring after harvest is one of the most important factors that shorten the shelf life of horticultural products. Many of the chemical fungicides used to reduce losses due to post-harvest decay have been banned or have limited use due to their negative effects on human health and the environment. In recent years, it has been stated that edible film coatings and plant essential oils, which are harmless to human health, protect product quality and are considered natural fungicides, increase the post-harvest life of the products they are applied to by reducing deterioration.
In this study, the effect of applying different doses of thyme oil (0.1% and 0.5%) alone and together with 1% chitosan on the changes in fruit quality during cold storage in 'Kuzeyköy' tomato variety was examined.
As a result of the evaluations, it was determined that thyme oil and chitosan applications preserved the fruit quality characteristics better compared to the control group fruits under cold storage conditions. The combined use of chitosan and thyme oil gave positive results in reducing weight loss, preserving fruit firmness, titratable acid amount, total phenolic substance amount, total antioxidant activity, and ascorbic acid amount. In addition to preserving the visual quality properties of thyme oil application, the combination of thyme oil and chitosan applications was effective in slowing down the change in polygalactronase enzyme activity and SSC values. As a result, the effect of the applications on fruit quality varies according to the quality characteristics, and the most effective application was determined as 0.1% KY+Chitosan.