Otizm spektrum bozukluğu tanısı almış çocukların annelerine uygulanan tidal model temelli psikiyatri hemşireliği yaklaşımının içselleştirilmiş damgalanma ve psikolojik iyi oluşa etkisi
The effect of tidal model based psychiatric nursing approach applied to mothers of children diagnosed with autism spectrum disorder on internalised stigma and psychological well-being
Yazar: ZAHİDE GÜL YAZGI DEMİR
Danışman: PROF. DR. MUALLA YILMAZ
Mersin Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Bu araştırma otizm spektrum bozukluğu tanısı almış çocukların annelerine uygulanan Tidal Model temelli psikiyatri hemşireliği yaklaşımının içselleştirilmiş damgalanma ve psikolojik iyi oluş üzerine etkisini incelemek amacıyla karma araştırma yöntemi kullanılarak yapılmıştır. Araştırmanın nicel kısmı ön test-son test randomize kontrollü deneysel araştırma deseninde; nitel kısmı ise fenomenolojik desende metafor analizi tekniği ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın ClinicalTrials.gov kaydı yapılmış olup NCT05871931 numarası alınmıştır. Araştırma Mayıs 2023- Aralık 2023 tarihleri arasında bir özel eğitim ve uygulama okulunda eğitim gören OSB tanısı almış çocuğu olan 34 anne (çalışma grubu=17, kontrol grubu=17) ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmada müdahale grubuna sekiz görüşmeden oluşan Tidal Model temelli psikiyatri hemşireliği yaklaşımı uygulanmıştır. Görüşmeler sekiz hafta boyunca haftada bir gün olacak şekilde yüz yüze yapılmıştır. Veri toplama araçları olarak Kişisel Bilgi Formu, Ebeveynlerin Ruhsal Hastalıklarda İçselleştirilmiş Damgalanma Ölçeği ve Psikolojik İyi Oluş Ölçeği kullanılmıştır. Kişisel bilgi formunda yer alan metafor sorusunun analizinde içerik analizi kullanılmıştır. Nicel verilerin analizinde frekans, yüzde değerleri, ortalama, standart sapma, Mann-Whitney U, Fisher-Exact ki-kare, Süreklilik Düzeltmesi, Likelihood Ratio ki-kare testi, bağımlı ve bağımsız gruplarda t-testi kullanılmıştır. Araştırma verilerine göre elde edilen metaforlar incelendiğinde, annelerin otizm spektrum bozukluğu olan çocuğuyla yaşam hikayesine ilişkin genel olarak olumsuz anlam içeren metaforik algılara sahip oldukları belirlenmiştir. Uygulama sonrası müdahale grubundaki annelerin içselleştirilmiş damgalanma düzeylerinin kontrol grubundakilere göre son test ölçümünde anlamlı olarak azaldığı; psikolojik iyi oluş düzeylerinin ise anlamlı olarak arttığı saptanmıştır (p<0.05). Sonuç olarak Tidal Model temelli psikiyatri hemşireliği yaklaşımının otizm spektrum bozukluğu tanısı almış çocuğu olan annelerin içselleştirilmiş damgalanma ve psikolojik iyi oluş düzeyleri üzerinde etkili olduğu ortaya koyulmuştur. Araştırma sonuçlarına göre ruh sağlığı ve psikiyatri hemşirelerinin otizm spektrum bozukluğu tanısı almış çocuğu olan anneleri güçlendirmek, psikolojik iyilik halini sürdürmek ve arttırmak amacıyla Tidal Model temelli müdahaleleri hemşirelik uygulamalarına dahil etmeleri önerilmektedir.

Abstract:
This study was conducted using mixed research methods to examine the effect of the Tidal Model-based psychiatric nursing approach applied to mothers of children diagnosed with autism spectrum disorder on internalized stigma and psychological well-being. The quantitative part of the research was carried out in pretest-posttest randomized controlled experimental research design; the qualitative part was carried out in phenomenological design with metaphor analysis technique. ClinicalTrials.gov registration of the research was made and NCT05871931 number was taken. The study was conducted between May 2023 and December 2023 with 34 mothers (study group=17, control group=17) with children diagnosed with ASD who were receiving education in a special education and practice school. In the study, a Tidal Model-based psychiatric nursing approach consisting of eight interviews was applied to the intervention group. The interviews were conducted face-to-face once a week for eight weeks. Personal Information Form, Parents' Internalized Stigma Scale in Mental Illness and Psychological Well-Being Scale were used as data collection tools. Content analysis was used to analysis the metaphor question in the personal information form. Frequency, percentage values, mean, standard deviation, Mann-Whitney U, Fisher-Exact chi-square, Continuity Correction, Likelihood Ratio chi-square test, t-test in dependent and independent groups were used in the analysis of the quantitative data. When the metaphors obtained according to the research data were analysis, it was determined that mothers generally had metaphorical perceptions with negative meanings about the life story with their child with autism spectrum disorder. After the intervention, it was found that the internalized stigma levels of the mothers in the intervention group decreased significantly in the post-test measurement compared to those in the control group, and their psychological well-being levels increased significantly (p<0.05). As a result, it was revealed that Tidal Model-based psychiatric nursing approach was effective on internalized stigma and psychological well-being levels of mothers with children diagnosed with autism spectrum disorder. According to the results of the study, it is recommended that mental health and psychiatric nurses include Tidal Model-based interventions in their nursing practices in order to empower mothers with children diagnosed with autism spectrum disorder, maintain and increase their psychological well-being.