Üniversite öğrencilerinde sosyal jetlag ve kronotipin yeme davranışı, depresyon, akademik başarı ve beslenme durumu üzerine etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effects of social jetlag and chronotype on eating behavior, depression, academic success and nutritional status in university students
Yazar: NAZLICAN ERDOĞAN GÖVEZ
Danışman: PROF. DR. NİLÜFER TEK
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Akademik başarı = Academic achievement ; Beslenme davranışı = Feeding behavior ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Depresyon = Depression ; Kronotip = Chronotype ; Sosyal jetlag = Social jetlag ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Bu çalışma, sosyal jetlag ve kronotipin yeme davranışı, depresyon, akademik başarı ve beslenme durumu ile ilişkisinin değerlendirilmesi amacı ile 305 üniversite öğrencisinin gönüllü katılımı ile yürütülmüş kesitsel tipte bir çalışmadır. Katılımcılara, yüzyüze görüşme yöntemi ile anket formu uygulanmış; bu form bireylerin genel bilgileri, sağlık bilgileri ve beslenme alışkanlıklarına ilişkin soruları, Sabahçıl-Akşamcıl Testini, uyku alışkanlıklarına ilişkin soruları, genel akademik not ortalamasını, Üç Faktörlü Yeme Ölçeğini, CES- Depresyon Ölçeğini, Pittsburg Uyku Kalite İndeksini (PUKİ), 24 saatlik geriye dönük fiziksel aktivite ve besin tüketim kaydını içermektedir. Bireylerin vücut ağırlıkları ve vücut bileşimleri Inbody 720 vücut analiz cihazı ile diğer antropometrik ölçümler ise araştırıcı tarafından tekniğine uygun olarak ölçülmüştür. Akşamcıl tiplerin kontrolsüz yeme faktör puanının (21,27 ± 4,61) sabahçılların puanına (18,89 ± 4,79) göre istatistiksel olarak önemli derecede yüksek olduğu bulunmuştur (p<0,05). Akşamcılların bilişsel kısıtlama faktör puanı ortalamasının (12,40 ± 3,60), ara tiplerin ortalamasından (13,90 ± 4,09) istatistiksel olarak önemli derecede düşük olduğu saptanmıştır (p<0,05).  Duygusal yeme bakımından kronotipler arasında istatistiksel olarak önemli bir farklılık gözlenmemiştir (p>0,05). Akşamcılların CES-Depresyon puanının sabahçıl ve ara tiplere göre daha yüksek olduğu saptanmıştır (p<0,05). Akşamcıl tiplerin genel akademik not ortalamasının sabahçıl ve ara tiplerdem istatistiksel olarak önemli düzeyde düşük olduğu bulunmuştur (p<0,05). Akşamcıl tiplerin PUKİ skorunun sabahçıl tiplere göre daha yüksek olduğu saptanmıştır (p<0,05). Bireylerin sosyal jetlag saatleri ile kontrolsüz yeme, bilişsel kısıtlama, duygusal yeme faktör puanları; CES-Depresyon ölçeği skorları; genel akademik not ortalamaları ve PUKİ skorları arasında istatistiksel olarak önemli bir ilişki saptanmamıştır (p>0,05). Bireylerin kronotiplerine göre ortalama su ve enerji alım miktarları arasında önemli bir farklılık bulunmamıştır (p>0,05). Akşamcıl erkeklerin diyetlerinde proteinden gelen oran ve diyetle kolesterol alım miktarı istatistiksel olarak önemli derecede yüksek bulunmuştur (p<0,05). Sabahçıl kadınların diyetle A vitamini ve folatalım miktarının yüksek olduğu bulunmuştur (p<0,05). Kronotipe göre diğer makro ve mikro besin ögelerinin alım miktarları istatistiksel olarak önemli bir farklılık göstermemiştir (p>0,05). Sabahçıl bireylerin ara tip ve akşamcıl bireylere göre kurubaklagil ve yağlı tohum grubu alım miktarının yüksek olduğu bulunmuştur (p<0,05). Kronotip ile diğer besin gruplarının alım miktarı arasında önemli bir farklılık gözlenmemiştir (p>0,05). Bireylerin kronotipleri ve sosyal jetlag saatleri ile antropometrik ölçümleri arasında önemli bir farklılık bulunmamıştır (p>0,05). Sonuç olarak kronotip; yeme davranışı bozuklukları, depresyon, düşük akademik başarı ile ilişkili bulunmuştur. Sosyal jetlag ile bu parametreler arasında bir ilişki saptanmamış olup, bu ilişkinin incelenmesi için daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır.

Abstract:
This study is a cross-sectional study conducted with the voluntary participation of 305 university students in order to evaluate the relationship between social jetlag and chronotype with eating behavior, depression, academic success and nutritional status. A questionnaire was applied to the participants by face to face interview method. This form includes individuals' general information, health information and nutritional habit questions, Morningness-Eveningness Questionnaire, questions about sleeping habits, grade point average (GPA), Three Factor Eating Questionnaire, CES-Depression Scale, Pittsburg Sleep Quality Index (PUKI) and 24-hour physical activity and dietary recall. Body weight and body composition of individuals were measured with the Inbody 720 body analyzer and other anthropometric measurements was performed according to the technique by the researcher. The uncontrolled eating factor score (21.27 ± 4.61) of the evening types was found to be significantly higher than the morning types (18.89 ± 4.79) (p <0.05). It was found that the mean cognitive restraint factor score (12.40 ± 3.60) of the evening type was significantly lower than the intermediate types (13.90 ± 4.09) (p <0.05). There was no statistically significant difference with emotional eating between chronotypes (p> 0.05). It was determined that the CES-Depression (CES-D) score of the evening type was higher than the morning and intermediate types (p <0.05). GPA of the evening type was found to be significantly lower than the other types (p<0.05). The PUKI score of the evening types was found to be higher than the morning type (p <0.05). No statistically significant correlation was found between social jetlag and uncontrolled eating, cognitive restraint, emotional eating factor score; CES-D score; GPA and PUKI score (p>0.05). According to the chronotypes, no significant difference was found between mean water and energy intake (p>0.05). Dietary protein and cholesterol intake of evening type men was found to be higher (p<0.05). Dietary Vitamin A and folic acid intake of women was found to be higher in the morning type (p <0.05). Intake amounts of other micronutrients compared to chronotype in men and women did not show a statistically significant difference (p> 0.05). It has been found that the amount of legume and seed intake is higher in the morning group compared to the intermediate and evening type (p<0.05) and no significant difference was observed between chronotype and intake of other food groups (p>0.05). There was no significant difference between anthropometric measurements with chronotype and social jetlag (p>0.05). As a result, chronotype is associated with problematic eating behaviors, depression and low academic success. There is no relationship between social jetlag and these parameters and more studies are needed to examine this relationship.