Fen bilgisi öğretmen adaylarının bazı kimya konularındaki höristik kullanımlarının incelenmesi
Investigation of the pre-service science teachers' use of heuristic in some chemistry topics
Yazar: GÜLEN ÖNAL KARAKOYUN
Danışman: PROF. DR. EROL ASİLTÜRK
Fırat Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Akıl yürütme = Reasoning ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Fen bilgisi öğretimi = Science teaching ; Hidrojen bağları = Hydrogen bonds ; Höristik model = Heuristic model

Özet:
Öğrenciler tarafından sıklıkla kullanılan ve öğrencilerdeki bilişsel yolu azaltan kestirme yollu stratejilerin (höristikler) belirlenmesi ve bu höristiklerin sezgisel yargılama ve karar verme proseslerinde önyargılara nasıl sebep olduklarının tespit edilmesi, analitik düşünme yollarını daha fazla geliştirebilecek eğitim stratejileri oluşturmaları hususunda eğitimcilere yardımcı olacaktır. Bu araştırmanın amacı fen bilgisi öğretmen adaylarının "hidrojen bağı", "bileşiklerin bağıl asitlik/bazlık kuvvetleri", "bileşiklerin erime/kaynama noktalarına göre sıralanması" ve "bileşiklerin çözünürlüklerinin kıyaslanması" konuları ile ilgili akıl yürütme süreçlerinde etkili olan höristikleri belirlemek ve bu höristiklerin çalışma mekanizmalarını Talanquer tarafından önerilen on höristik modelini esas alarak kimya alanına özgü bir şekilde açıklamaktır. Bu araştırmada nitel araştırma metotlarından biri olan fenomenografik araştırma metodu kullanılmıştır. Araştırma 2018-2019 eğitim öğretim yılı bahar döneminde Fırat Üniversitesi Eğitim Fakültesinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmada, Fen Bilgisi Öğretmenliği programına kayıtlı 30 öğretmen adayı ile yukarda bahsedilen her bir kimya konusu için ayrı ayrı mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Mülakatlar sürecinde katılımcılardan yukarda bahsedilen kimya konuları ile ilgili olarak hazırlanmış mülakat protokollerinde yer alan soruları cevaplamaları istenmiştir. Araştırma sonucunda Talanquer tarafından önerilen on höristiğin katılımcıların bahsedilen kimya konuları ilgili yorumlarını etkilediği tespit edilmiştir. Araştırmada ayrıca bu etkiler sonucu öğrencilerin çoğunlukla etkili analitik akıl yürütmeler yerine kestirme yollu stratejileri kullandığı ve böylelikle de sorularda kastedilen hedef nitelikleri değerlendirmedikleri tespit edilmiştir. Katılımcıların kendilerine sorulan her bir farklı kimya sorusuna vermiş oldukları cevaplardan farklı cevap desenleri elde edilmiştir. Bu desenlerden doğru cevabı ihtiva edenlerin oranlarının genel olarak oldukça düşük olduğu tespit edilmiştir. Araştırma ile ayrıca öğrencilerin kendilerine sorulan her bir kimya sorusunu çözme süreçlerinde etkili olan höristiklerin kullanım sıklıkları da belirlenmiştir. Yukarda bahsedilen kimya konularında etkili olan höristiklerin çalışma mekanizmaları da bu tez kapsamında yapılan araştırmalar ile kimya alanına özgü bir biçimde açıklanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Fen Eğitimi, Hidrojen Bağı, Höristik, Kimya Eğitimi, Akıl Yürütme

Abstract:
Identifying short-cut strategies (heuristics), which are frequently used by students and reduce the cognitive path in students, and how these heuristics cause bias in intuitive judgment and decision-making processes will help educators to create educational strategies that can further develop analytical ways of thinking. The aim of this research is to determine the heuristics that are effective in the reasoning processes of science teacher candidates on the topics of "hydrogen bonding", "relative acidity / basicity strength of compounds", "ranking compounds according to their melting / boiling points", and "comparing the solubility of compounds " and is to explain the working mechanisms of these heuristics in a way specific to the field of chemistry based on the ten heuristic models proposed by Talanquer. The phenomenographic research method, which is one of the qualitative research methods, was used in this study. The research was carried out at Fırat University Faculty of Education in the spring semester of the 2018-2019 academic year. In the study, separate interviews were conducted with 30 pre-service teachers enrolled in the Science Education Program for each chemistry subject mentioned above. During the interviews, the participants were asked to answer the questions in the interview protocols prepared on the above-mentioned chemistry subjects. As a result of the research, it was determined that the ten heuristics proposed by Talanquer affected the participants' comments on the mentioned chemistry topics. In addition, as a result of these effects, it was found that students mostly used short-cut strategies instead of effective analytical reasoning and thus did not evaluate the target attributes meant in the questions. Different answer patterns were obtained from the answers given by the participants to each different chemistry question they were asked. It has been determined that the proportions of those containing the correct answer among these designs are generally quite low. In addition, the frequency of use of the heuristics, which are effective in the process of solving each chemistry question asked by the students, was also determined. The working mechanisms of heuristics, which are effective in the above-mentioned chemistry subjects, are also explained in a way specific to the field of chemistry with the researches made within the scope of this thesis.

Key words: Science Education, Hydrogen Bond, Heuristics, Chemistry Education, Reasoning