Sibernetiğin görsel sanatlardaki etkisi ve bir uygulama projesi
The impact of cybernetics on visual arts and an application project
Yazar: YUSUF CAN KULAK
Danışman: DOÇ. ALİ TEMEL KÖSELER
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Sibernetik ''iletişim, kontrol ve geri besleme'' olmak üzere üç ana kavram üzerine kurulu bir bilimdir ve çağımız temel paradigmalarından biridir. Çok çeşitli dillerde ifade edilen sibernetik sözcüğü zengin ve güçlü etimolojiye sahiptir. Sibernetik, Yunanca "kubernētēs"; Latince "gubernator"; Türkçe "dümenci" anlamına gelen sözcükten kaynaklanır. Arketipsel olarak sibernetiğin kullanımı Antik Çağ'da Platon'a kadar uzanmaktadır. 20. Yüzyılda Amerikalı matematikçi Norbert Wiener ise kendi kurduğu bilimi ve kapsadığı doktrini ifade etmek için sibernetik kelimesini saptamış, ilgili terminolojiyi çok geniş çapta kullanıma açmış ve sibernetik günümüzdeki haline ulaşmıştır. Gelişim aşamasında sibernetik, toplumsal olarak kültürel dönüşüm süreçlerin önünü açmıştır. Özellikle bu aşamada bilgisayarın icadı, internetin ortaya çıkması gibi bilişim teknolojilerinde yaşanan çeşitli gelişmeler toplumsal olarak kültürel paradigma değişimlerin yaşanarak günümüz ''T5.O – süper akıllı toplumuna'' evirilen süreci oluşturmuştur. Sibernetik, bu türden gelişmeler doğrultusunda ölümsüz bir dünya tasarımı fikrini doğurmuş ve bu süreçlerin bir hayal olmaktan çıkıp gerçeğin ötesine doğru geçtiği trans hümanist ve post hümanist bir evreni ilan etmiştir. Bu yeni evren düşüncesi, aşamalı olarak robot, android, cyborg ve yapay zekâ gibi bedensiz varoluşa giden süreçlerin gelişmesi ile günümüzde mümkün hale gelmiştir. Sibernetik, birçok alan ile etkileşime girmiş ve bu alanlardan biri olan görsel sanatlar ile yakından ilişki kurmuştur. Sanat ve sibernetik ilişkisi fütürist duyarlılık ile edebiyattan heykele, fotoğraftan bilim kurguya, robotikten sinemaya kadar temaslar söz konusudur. ''Roy Ascott, Nicolas Schöffer, Nam June Paik, Stelarc'' gibi içerisinde avangart mirasa sahip çıkan ve sanat anlayışını temsil eden Neo Avangart sanatçılar kendi faaliyetleri çerçevesinde sibernetik prensipleri benimsemişler ve üretimlerine sibernetik organları dahil etmişlerdir. Sibernetiğin olanakları ile sanatın yaratıcı etkisi bu bağlamda güçlü bir sentez oluşturmuştur. Bu iki farklı alanın birleşimi ile sanat dünyasında yeni bir eşik atlanmasına ve paradigma değişmesine neden olmuştur. Bu tez çalışmasında, sözü edilen panoramayı sibernetik ve görsel sanatın ilişkisini sanatçı ve örnek çalışmalar üzerinden tartışmak ve çağımız sanat üretim biçimlerini irdelemek amaçlanmıştır.

Abstract:
Cybernetics is a science based on three main concepts: ''communication, control, and feedback'', and is one of the fundamental paradigms of our time. The term ''cybernetics'' has a rich and powerful etymology, expressed in various languages. It originates from the Greek word "kubernētēs", the Latin "gubernator", and the Turkish "dümenci", all meaning ''helmsman'' or ''steersman''. Archetypally, the use of cybernetics dates back to Ancient Greece, including Plato. In the 20th century, American mathematician Norbert Wiener coined the term ''cybernetics'' to describe the science and doctrine he developed, widely popularizing the relevant terminology and bringing cybernetics to its contemporary form. During its development, cybernetics has facilitated cultural transformation processes in society. Notably, advancements in information technologies such as the invention of computers and the emergence of the internet have led to societal and cultural paradigm shifts, evolving into the contemporary ''T5.O – super-intelligent society''. Cybernetics has given rise to the idea of an immortal world design and has declared a transhumanist and posthumanist universe where these processes have moved beyond mere fantasy to reality. This new concept of the universe has become possible with the development of processes leading to disembodied existence, such as robots, androids, cyborgs, and artificial intelligence. Cybernetics has interacted with many fields and has established a close relationship with one of them: visual arts. The relationship between art and cybernetics involves futuristic sensibilities and touches on literature, sculpture, photography, science fiction, robotics, and cinema. Neo-avant-garde artists such as Roy Ascott, Nicolas Schöffer, Nam June Paik, and Stelarc, who embrace avant-garde heritage and represent artistic understanding, have adopted cybernetic principles in their practices and incorporated cybernetic elements into their productions. The creative impact of art, in conjunction with the possibilities of cybernetics, has formed a powerful synthesis in this context. The combination of these two distinct fields has led to a new threshold and a paradigm shift in the art world. In this thesis, the aim is to discuss the relationship between cybernetics and visual arts through the perspective of artists and their works, as well as to examine contemporary modes of artistic production.