Nahiv âlimlerinden İbnü'l-Haşşâb el-Bağdâdî ve el-Mürtecel fî Şerhi'l-Cümel adlı eseri
His work titled İbnü'l-Hasşâb al-Bağdâdî and al-Mürtecel fi Şerhi'l-Jümel, one of the nahiv scholars
Yazar: HALİL DENİZ
Danışman: DOÇ. DR. HAMİT SALİHOĞLU
Mardin Artuklu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
Bu çalışmada, İbnu'l-Haşşâb'ın (ö.567/1171) yaşadığı dönem, hayatı, ilmî ve edebî kişiliği ile alakalı bilgilere yer verilmiştir. Ayrıca onun, 'Abdulkâhir el-Cürcânî'nin (ö.471/1078) el-Cumel adlı eseri üzerine yazdığı el-Murtecel fî Şerhi'l-Cumel adlı şerhi ele alınıp incelenmiştir. İbnu'l-Haşşâb, döneminin önemli dilcilerindendir. Âlimler ondan övgüyle bahsetmişlerdir. İbnu'l-Haşşâb'ın kaleme aldığı el-Murtecel fî Şerhi'l-Cumel adlı eser, belâğat ilminin kurucusu olarak kabul edilen 'Abdulkâhir el-Cürcânî'nin el-Cumel adlı eserinin bir şerhi niteliğinde olması, önemini daha da arttırmıştır. Bu çalışmada bilimsel yöntemler kullanılarak ilk önce ana kaynaklardan istifâde edilmiştir. Yeni çalışmalar da göz ardı edilmemiştir. Arapça metinler, tercümeleriyle birlikte verilmiştir. Ayrıca İbnu'l-Haşşâb'ın eserleri tanıtılarak ne hakkında yazıldıklarına kısaca değinilmiştir. İbnu'l-Haşşâb ve eserinin tanıtılması ilim dünyasına büyük katkılarının olduğu ve "irticâl" kavramından hareketle herhangi bir ilim dalında bir melekeye sahip olmanın gerekliliği çalışmanın vardığı sonuçlardandır. Bu çalışma, giriş dışında iki bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında araştırmanın amacı, önemi, yöntemi ve kaynakları ile birlikte, İbnu'l-Haşşâb'ın yaşadığı dönemdeki siyasî, sosyal, ilmî ve kültürel durum ve şerh geleneği ele alınmıştır. Birinci bölümde; İbnu'l-Haşşâb'ın, hayatı, ilmî ve edebî kişiliği, hocaları, öğrencileri, eserleri, 'Abdulkâhir el-Cürcânî, eserleri ve el-Cümel adlı eseri ele alınmıştır. İkinci bölümde ise İbnu'l-Haşşâb'ın el-Murtecel fî Şerhi'l-Cumel adlı eserinin genel özellikleri ele alınıp incelenmiştir.

Abstract:
In this study, information about the period in which İbnu'l-Haşşâb (d.567/1171) lived, his life, and his scientific and literary personality are included. His commentary titled el-Mürtecel fî Şerhi'l-Cümel, which he wrote on the work titled el-Cümel by 'Abdulkâhir el-Cürcânî (d.471/1078), was discussed and examined. İbnu'l-Hashşâb is one of the important linguists of his period. Scholars have praised him. The work called el-Mürtecel fî Şerhi'l-Cümel, written by İbnu'l-Haşşâb, is more important as it is a commentary on the work called el-Cümel by 'Abdulkâhir el-Cürcânî, who is considered the founder of the science of rhetoric. Has also increased. In this study, main sources were first used using scientific methods. New studies have not been ignored either. Arabic texts are given with their translations. In addition, the works of İbnu'l-Haşşâb were introduced and what they were written about was briefly mentioned. Introducing Ibnu'l-Hashshāb and his work, his great contributions to the world of science, and the necessity of having a faculty in any branch of science, based on the concept of reaction, are among the conclusions of the study. This study consists of two parts, apart from the introduction. In the introduction, the purpose, importance, method and sources of the research, as well as the political, social, scientific and cultural situation and tradition of commentary in the period in which Ibnu'l-Hashshāb lived, were discussed. In the first part; İbnu'l-Haşşâb's life, his scientific and literary personality, his teachers, his students, his works, 'Abdulkâhir el-Cürcânî, his works and his work called el-Cümel were discussed. In the second part, the general features of İbnu'l-Haşşâb's work named el-Mürtecel fî Şerhi'l-Cümel are discussed and examined.