Ülkelerin gelir gruplarına göre sağlık harcamalarının belirleyicileri: Panel veri analizi
Determinants of health expenditures according to the income groups of the countries: Panel data analysis
Yazar: GÜLÇİN ÇALIŞKAN
Danışman: PROF. DR. SELİM YAVUZ SANİSOĞLU
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Gelir dağılımı = Income distribution ; Gelir yapısı = Revenue structure ; Panel veri modelleri = Panel data models ; Peşin ödeme = Prepayment ; Sağlık araştırmaları = Health surveys ; Sağlık harcamaları = Health expenditures

Özet:
Bu araştırmanın amacı, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde ülkelerin gelir gruplarına (düşük, düşük-orta, üst-orta ve yüksek gelir) göre sağlık harcamalarının be-lirleyicilerini ve zaman içerisindeki değişimini incelemektir.
Çalışmada kullanılan panel veri seti 164 ülkenin 2006-2015 yılları arasındaki 10 yıllık verisini kapsamaktadır. Toplam sağlık harcamalarının büyüme ve diğer fak-törlerle olan ilişkisini bulmak için sabit etkiler ve dinamik panel veri modelleri uygu-lanmış ve ayrıca kamu sağlık harcamaları ile cepten yapılan ödemeler için de aynı modeller oluşturulmuştur.
Yapılan analizler sonucunda sağlık harcamalarının GSYİH içindeki payının ül-keler arasında büyük bir farklılık gösterdiği ve bu oranın yaklaşık % 2 ile %12 arasında değiştiği tespit edilmiştir. Demografik yapı, beslenme yapısı ve hastalık yapısı gibi gelir dışındaki birçok faktörün bu değişikliği etkilediği gözlemlenmiştir.
Çalışmanın sonucunda araştırmaya katılan ülkelerin kişi başına düşen geliri arttığında kişi başı sağlık harcamalarının da bu artışa paralel olarak arttığı görülmek-tedir. Çalışma aynı zamanda, dış fonların yerel kaynaklardan sağlanan kamu sağlık harcamalarını azalttığını göstermektedir. Ayrıca elde edilen sonuçlar, kamu sağlık har-camalarının ve cepten yapılan ödemelerin farklı yollar izlediğini ve sağlık harcamala-rının büyüme hızının ülkelerin ekonomik kalkınma düzeylerine göre farklılık göster-diğini ortaya koymaktadır.
Anahtar kelimeler: Cepten yapılan ödemeler, kamu sağlık harcamaları, panel veri, sağlık harcamaları.

Abstract:
The aim of this study is to examine the determinants and trajectory of health expenditures in developed and developing countries according to the country's income groups (low, low-middle, upper-middle and high-income).
Panel data used for this study covers 164 countries 10 years, from 2006 to 2015. Fixed effects and dynamic panel data models were applied to find out the relationship between growth of total health expenditures and other factors, and the same models were applied to public health expenditures and out-of-pocket payments.
The analysis demostrate that health expenditure as a share of GDP shows a great variation among countries and it varies between about 2% and 12%. Many factors other than income such as demographic structure, nutritional structure and disease structure contribute to this change.
In the study, it is observed that per capita health expenditure increases in pa-rallel with the increase in the country's income per capita. The study also shows that utilizing external funds for health expenditures reduces government health expenditure from domestic sources. The study also concludes that government health expenditure and out-of-pocket payments follow different patterns and that the pace of health expen-diture growth is different for countries at different levels of economic development.
Keywords: Health expenditure, out-of- pocket payments, panel data, public health expenditure.