Kadın çevirmenlerin edebiyatımızdaki 'Dişil' izlerini sürmek: Çeviri tarihimizde Seniha (Rauf) Sami Moralı
Following the feminine traces of women translators in Turkish literature: Seniha (Rauf) Sami Morali in Turkish translation history
Yazar: SAFİYE GÜL AVCI SOLMAZ
Danışman: PROF. DR. AYŞE BANU KARADAĞ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Batı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Diller ve Kültürlerarası Çeviribilim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Batı Dilleri ve Edebiyatı = Western Linguistics and Literature ; Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation

Özet:
Bu tez, Türk kültür ve edebiyat dizgesinde önemli roller üstlenmiş, ancak çeviri tarihinde yeterince temsil edilmemiş kadın çevirmenlerden Seniha (Rauf) Sami Moralı'yı merkezine almaktadır. Çevirmeni, homojen bir topluluğun üyesi olarak değil, kendi (öz)yaşam öyküsü ve bireysel özelliklerinin temelinde ele alan ve çevirmenin içinde bulunduğu bağlam içerisindeki eyleyiciliğini vurgulayan çevirmen araştırmalarından hareketle (Kaindl, 2021, s. 10-2), tez çalışmasında arşive dayalı mikrotarih yönteminden (Atefmehr & Farahzad, 2022) yararlanılmakta ve kapsamlı bir araştırma sürecinin sonucunda elde edilen birincil ve ikincil kaynakların ışığında, Seniha Hanım'ın çevirmen kimliğinin, bulunduğu sosyokültürel ve politik bağlam içerisinde konumlandırılıp tanımlanması amaçlanmaktadır. 
Bu amaç doğrultusunda, tezde öncelikle Seniha Hanım'ın yaşamı ve ailesiyle ilgili ayrıntılara yer verilmektedir. Bir sonraki aşamada ise, Seniha Hanım'ın çevirmenlik, yazarlık, müzecilik ve Osmanlı-Türk kadın hareketi temsilciliği rollerinden oluşan "çoklu yaşamları" (Meylaerts, 2013) ayrı başlıklarda irdelenmekte ve böylelikle çevirmen rolü ile diğer rolleri arasındaki etkileşimler sorgulanmaktadır. Seniha Hanım'ın hem çeviri hem de kadın tarihlerinin kesişiminde faaliyetler yürütmüş olmasından hareketle, tez çalışmasında aynı zamanda disiplinlerarası bir bakış açısı benimsenmektedir. Benimsenen bu bakış açısıyla, hem Osmanlı-Türk kadın hareketinin tarihi, çeviribilimin "yeniden yazım" (Lefevere, 1992; 2014/1985) ve "öz-çeviri" (Grutman, 2009) kavramları ışığında (yeniden) okunmakta hem de Seniha Hanım'ın günümüze daha çok "ilk kadın müzeci/arkeolog" olarak taşınmış olmasının nedeni ilgili dönemin toplumsal cinsiyet politikaları bağlamında sorgulanmaktadır. Tezde ortaya konan tüm veriler ve değerlendirmelerin sonucunda, Seniha Hanım'ın yeni Türk kimliğinin inşa edildiği erken Cumhuriyet Dönemi'nde "çok yaşamlarının" tümünde 'milli romantik' bir duruş benimseyerek, geleceğinin temellerini geçmiş kökleri üzerine inşa eden bir Türk kimliği tasavvur ettiği ortaya konmaktadır.

Abstract:
This dissertation examines Seniha (Rauf) Sami Moralı, a notable yet underrepresented female translator in Turkish translation history. Drawing on translator studies' approach, which emphasizes the individuality of translators, rejecting the notion of a homogenous collective and recognizing translators as unique individuals with personal agency, embedded within social and cultural contexts (Kaindl, 2021, s. 10-2), the study aims to identify and describe Moralı's translator identity within the socio-cultural and political context in which she lived and acted. Employing archival methodology (Atefmehr & Farahzad, 2022), the study synthesizes primary and secondary sources obtained through a comprehensive research process to construct Moralı's identity. 
To this end, the thesis first provides details about Moralı's life and family. Next, examining Moralı's "multiple lives" (Meylaerts, 2013) as a translator, writer, museologist/archaeologist and a member of the Ottoman-Turkish women's movement, the study establishes connections between her translatorial role and other positions. As Moralı acted at the intersection of both translation and women's histories, the study also adopts an interdisciplinary perspective, (re)interpreting the historical background of the Ottoman-Turkish women's movement from the perspective of translation studies' concepts, specifically 'rewriting' (Lefevere, 1992; 2014/1985) and 'self-translation' (Grutman, 2009), and questions why Moralı has been primarily remembered as 'the first Turkish woman museologist/archaeologist' in the context of the gender politics of the relevant period. The thesis reveals that Moralı adopted a 'national romantic' stance as a translator and in her 'multiple lives' during the early Republican Period in the pursuit of shaping and preserving what she envisioned as a unique Turkish identity, which constructs its future by drawing upon its historical foundations.