Döviz kuru belirleme modelleri: Türkiye örneği
Exchange rate determination models: The example of Turkey
Yazar: ENGİN DURSUN
Danışman: PROF. DR. SALİH BARIŞIK
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Serbest döviz kuru = Free exchange rate

Özet:
Ülkelerarası mal ve hizmet ticareti, sermaye akımları ve bunların yanısıra birçok makroekonomik değişken ulusal ve uluslararası piyasalarda işlem gören döviz kurlarının belirlenmesinde büyük bir öneme sahiptir. Makroekonomik değişkenlerden ulusal ve uluslararası piyasalarda bulunan para miktarının, merkez bankaları tarafından belirlenen faiz oranlarının, büyüme ve enflasyon oranlarının döviz kurlarını etkilediği görülmektedir. Literatürde döviz kurunun belirlenmesi ile ilgili geliştirilmiş birçok model bulunmaktadır. Çalışmanın amacı, döviz kurunun belirlenmesi ile ilgili geliştirilmiş modellerden hangisinin Türkiye için geçerli olduğunun araştırılmasıdır. Çalışmada Türkiye ekonomisi için döviz kuru belirleme modellerinden satınalma gücü paritesi modeli 2003:01 – 2021:10 dönemi, Mundell – Flemming modeli 2006:01 – 2021:09 dönemi, esnek fiyat varsayımı ile parasalcı modeli 2005:09 – 2021:05 dönemi, parasalcı hibrit model de 2006:01 – 2021:05 dönemi için analiz edilmiştir. Verilerin analizinde Fourier ARDL ve ARDL eşbütünleşme testleri kullanılmıştır.
Analizler sonucunda reel değişkenlerin döviz kurunu çok etkilemediği, etkinliğin daha çok finansal sistemden kaynaklandığı, para arzındaki değişimin ve faiz oranının döviz kurunu etkilediği bulgusu elde edilmiştir. Döviz kurlarının geçmiş döneme ait döviz kuru değerlerinden etkilendiği görülmektedir. Parasalcı yaklaşımların döviz kuru değişimlerinin açıklanmasında daha açıklayıcı olduğu, hatta parasalcı  hibrit modelin ise Türkiye için en yüksek açıklayıcılığa sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Çalışma sonucunda döviz kurunun yapışkan olduğu bulgusu elde edilmiştir. Buradan hareketle, döviz kuru politikalarının belirlenmesi ve yürütülmesi esnasında şeffaflığın gözetilmesi ve Merkez Bankasına olan güvenin artırılması önerilebilir.

Anahtar Kelimeler: Döviz Kuru, SGP, Para Teorisi, ARDL, Fourier ARDL

Abstract:
Trade in goods and services between countries, capital flows as well as many macroeconomic variables are of great importance in determining the exchange rates traded in national and international markets. It is seen that the amount of money in national and international markets, interest rates determined by central banks, growth and inflation rates affect exchange rates. There are many models developed in the literature regarding the determination of the exchange rate. The aim of the study is to investigate which of the developed models related to the determination of the exchange rate is valid for Turkey. In the study, purchasing power parity model 2003:01 – 2021:10 period, Mundell – Flemming model 2006:01 – 2021:09 period, monetary model with flexible price assumption 2005:09 – 2021:05 period, and monetary hybrid model 2006:01 – 2021:05 period were analyzed for the period of 2006:01 – 2021:05. Fourier ARDL and ARDL cointegration tests were used in the analysis of the data.
As a result of the analyzes, it was found that real variables did not affect the exchange rate much, that the activity was mostly due to the financial system, and that the change in the money supply and the interest rate affected the exchange rate. It is seen that exchange rates are affected by the exchange rate values of the past period. It has been concluded that monetarist approaches are more explanatory in explaining exchange rate changes, and even that the monetarist hybrid model has the highest explanatory power for Turkey. As a result of the study, it was found that the exchange rate is sticky. From this point of view, it can be suggested to observe transparency during the determination and execution of exchange rate policies and to increase confidence in the Central Bank.

Key Words: Exchange Rate, PPP, Monetary Theory, ARDL, Fourier ARDL