Tüketici hukukunda piramit satış sistemi
Pyramid sales system in consumer law
Yazar: İKLİMYA NUR ÜNAL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BAŞAK GÖRGEÇ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Dolandırıcılık = Fraud ; Hukuka aykırılık = Unlawful ; Network marketing sistem = Network marketing system ; Piramit satış sistemi = Pyramid sales system ; Ponzi şeması = Ponzi scheme ; Tüketici hukuku = Consumer law ; Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun = Consumer Protecting Law ; Tüketicinin korunması = Consumer protection

Özet:
Piramit satış sistemi, katılımcıların, herhangi bir mal veya hizmet almaksızın veya düşük maliyetli ürünleri yüksek fiyatlara almak suretiyle maddi bir bedel ödemesi karşılığında sisteme dahil olduğu ve sistem kurucuları tarafından kendilerine vaat edilen kazancı elde edebilmek için sisteme kendileri gibi davranacak yeni katılımcıları eklemek suretiyle bir silsileyi devam ettirdiği, yasal olmayan ve gerçekleşmesi imkânsız bir yatırım sistemidir. Ülkemizde piramit satış sistemine ilişkin ilk yasal düzenleme, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 80. maddesi ile yapılmıştır. Bu düzenleme ile piramit satış sisteminin kurulması, yayılması ve tavsiye edilmesi yasaklanmıştır. Bu yasağa aykırı hareket edenler hakkında ise Türk Ceza Kanunu'nun ilgili hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir. 
Piramit satış sistemi, herhangi bir fiziki çalışma veya emeğe dayanmaksızın kısa sürede yüksek oranlarda getiri vaat ettiği için tüm kanuni yasaklamalara rağmen tüketicilerin ilgisini çekmiştir ve çekmeye devam edecektir. Dolayısıyla ilerleyen yıllarda da çeşitli mağduriyetlerin yaşanması öngörülebilir bir durumdur. Bu nedenle piramit satış sisteminin tüm unsurlarıyla incelenmesi ve kendisine işleyiş olarak oldukça benzeyen ve yasal olarak faaliyet gösteren network marketing sisteminden ayırt edilebilmesi önem arz etmektedir. Bu doğrultuda, çalışmamızda piramit satış sistemine ilişkin hem ülkemizde hem de bazı yabancı ülkelerde öngörülen kanuni düzenlemelere yer verilmiştir. Piramit satış sisteminin unsurları, hukuki niteliği ve network marketing sisteminden ayrılan noktaları ayrıntılı şekilde ele alınmıştır. Sonrasında ise, piramit satış sisteminin hukuka aykırılığı sebebiyle sistem kurucularının veya işletenlerinin özel hukuk, ceza hukuku ve idare hukuku alanında karşılaşabilecekleri sonuçlar ve yaptırımlar incelenmiştir. Son olarak ise bu sistemin kurulması, işletilmesi ve yayılması sebebiyle zarar gören kişilerin başvurabileceği hukuki çarelere yer verilmiştir. 
 
Anahtar Kelimeler: Piramit satış sistemi, Ponzi şeması, saadet zinciri, network marketing sistemi, katılım sözleşmesi, hukuka aykırılık, kesin hükümsüzlük, dolandırıcılık suçu, tüketicinin korunması

Abstract:
Pyramid sales system is an illegal and impossible to achieve investment system that participants are included without purchasing any goods or services or by purchasing low-cost products at high prices, and recruit new participants who act like themselves to the system in return to gain the promised profit. This system is regulated in the Article 80 of Consumer Protection Law No. 6502 for the first time in Turkey. The establishment, dissemination, and recommendation of the pyramid sales system is prohibited by this law.  It is stipulated in this law that the relevant provisions of the Turkish Penal Code will be implemented to those who violate this prohibition . 
Pyramid sales system, attracts the attention of the consumers despite all legal prohibitions because it promises high rates of return in a short time without relying on any physical work or effort. Therefore, it is a predictable situation that various aggrievement will be experienced in the coming years because of such systems. For this reason, it is important to examine the pyramid sales system with all its elements and distinguish it from network marketing system which can be conducted legally and similar itself in operation. In this context, legal regulations relating to the pyramid sales system both in our country and in some foreign countries are indicated in our research. The elements of the pyramid sales system, its legal characteristic, and the different points compared to the network marketing system are examined in detail. Thereafter, the sanctions that may be imposed to the system builders and operators according to private law, criminal law, and administration law are examined. Finally, the legal procedures are specified that can be appealed by the participants who damaged by the establishment, operation, and dissemination of such system.
 
Keywords: Pyramid sales system, Ponzi scheme, network marketing system, participation agreement, contradiction to law, nullity, fraud, protection of the consumers