İmmunmodulatuar tedavi alan ve almayan relapsing remitting multipl skleroz hastalarının depresyon, anksiyete ve yorgunluk ölçekleri ile değerlendirilmesi
Evaluation of relapsing remitting multiple sclerosis patients with or without immunomodulatory therapy with depression, anxiety and fatigue scales
Yazar: ABDULRAHİM BAĞMANCI
Danışman: PROF. DR. DÜRDANE AKSOY
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Nöroloji = Neurology
Dizin: Anksiyete = Anxiety ; Depresyon = Depression ; Multipl skleroz = Multiple sclerosis ; Yorgunluk = Fatigue ; Ölçekler = Scales ; İmmünomodülasyon = Immunomodulation

Özet:
Multiple skleroz (MS) santral sinir sisteminde ak madde daha fazla olmak üzere, derin gri maddeyi ve kortekside etkileyebilen demiyelinizan plaklarla ve akson hasarıyla karakterize kronik, otoimmün, demiyelinizan, inflamatuar ve nörodejeneratif  bir santral sinir sistemi hastalığıdır.
MS tanısı esas olarak klinik bir tanıdır, semptom ve bulgularla hastalığın klinik seyri dikkate alınarak tanı konulur.
 MS tedavisinde; atak tedavisi, koruyucu tedavi, semptomatik tedavi ve rehabilitasyon tedavisi uygulanmaktadır.
MS'li hastalarda en sık görülen şikayetlerden biri olan yorgunluk yaklaşık %78 oranında görülmektedir. Ayrıca MS'li bireylerin yaklaşık %80'inde başta anksiyete ve depresyon olmak üzere en az bir ruhsal belirti gözlenmektedir. Çeşitli çalışmalar MS'li hastalarda %34 oranında anksiyete görülme sıklığı rapor etmektedirler.
Bu çalışmadaki amaç; MS'de İmmunomodulatuar tedavi alan ve herhangi bir tedavi almayan Relapsing Remitting Multipl Skleroz (RRMS) tanılı hastaların depresyon, anksiyete ve yorgunluk oranlarının ilgili ölçeklerle değerlendirerek bu durumların birbiri ile ilişkisini belirlemek, arkasından MS'de tedavi için kullanılan ilaçların depresyon, anksiyeteyi ve yorgunluğu ne ölçüde etkilediğini araştırmaktır. Çalışmaya McDonald  kriterlerine göre MS tanısı konmuş 123 hasta dâhil edilmiştir. Çalışmaya RRMS tanısı konulmuş, son 1 yıldır immunmodulatuar (Finfolimod, Glatiramer Asetat, interferon beta 1a) tedavilerinden herhangi birini alan, EDSS skoru 5' in altında olan RRMS hastaları ile; en az 1 yıldır MS kliniği ve tanısı olup herhangi bir tedavi almayan hastalar dahil edildi. Fingolimod kullanan 30, Glatiramer Asetat kullanan 31, İnterferon-Beta 1-a kullananan 31 ve immunmodulatuar tedavi almayan 31 hasta olmak üzere toplam 123 hasta çalışmaya alındı. Depresyon tanısı için Beck Depresyon Envanteri (BDI) ve Montgomery Asberg Depresyon Değerlendirme Ölçeği (MADÖ-MADRS), anksiyete tanısı için Beck Anksiyete ölçeği, yorgunluk tanısı için ise Yorgunluk Şiddet Ölçeği (Fatigue Severity Scale-YŞÖ)  kullanıldı.
Çalışmaya alınan 123 hastanın 49'unda (%39,8) Beck depresyon ölçeği puanına göre depresyon varken, 74 hastada (%60,2) depresyon yoktu. Tedavi almayan hasta grubunda 20 hastada (%64,5) Beck depresyon ölçeği puanına göre depresyon saptanmamışken, 11 hastada (%35,5) depresyon saptandı. Tedavi alan grup ile herhangi bir tedavi almayan grup arasında Beck depresyon ölçeği skoruna göre istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunamadı (p>0,05). Beck depresyon ölçeği skorları ilaç türlerine göre farklılık göstermemekte idi (p=0,391). Anksiyete şiddeti ölçeği ortalama değerleri de ilaç kullanma durumuna göre istatisitksel olarak farksızdı (p>0,05). Anksiyete ortalama değerleri ilaç türlerine göre farklılık göstermemekteydi (p=0,672). Çalışmamızda ilaç tedavisi alan ve herhangi bir tedavi almayan hastalar arasında yorgunluk şiddeti ölçeği değerleri farklılık göstermedi (p>0,05). Yine Yorgunluk şiddet ölçeği skorlarında kullanılan ilaç türleri açısından istatistiksel olarak anlamlık bir  farklılık yoktu  (p=0,667).
Sonuç olarak farklı immunmodulatuar tedaviler alan ve almayan RRMS hastaları karşılaştırıldığında depresyon, yorgunluk, anksiyete semptomları açısından grupların birbirlerinden farklı olmadığı; bu semptomların daha ziyade MS hastalığının süresi ve şiddetiyle ilişkili olabileceğini düşündürmektedir. MS'de saptanan yorgunluk ve psikiyatrik semptomlar nörolojik semptomlar kadar önemlidir ve hastalığa bütüncül yaklaşmamızı gerektirmektedir.  

Anahtar kelimeler: Multiple Skleroz, depresyon,anksiyete,yorgunluk

Abstract:
Multiple sclerosis (MS) is a chronic, autoimmune, demyelinating, inflammatory and neurodegenerative central nervous system disease characterized by more of the white matter in the central nervous system, with demyelinating plaques that can affect the deep gray matter and cortex, and axon damage.
The diagnosis of MS is mainly a clinical diagnosis, with the symptoms and signs taking into account the clinical course of the disease.
In the treatment of MS; attack treatment, preventive treatment, symptomatic treatment and rehabilitation treatment are applied.
Fatigue, which is one of the most common complaints in patients with MS, is seen at approximately 78%. In addition, approximately 80% of individuals with MS have at least one mental symptom, primarily anxiety and depression. Various studies report a 34% incidence of anxiety in MS patients.
The purpose of this study; To determine the relationship between depression, anxiety and fatigue rates of patients diagnosed with Relapsing Remitting Multiple Sclerosis (RRMS) who received immunomodulatory treatment in MS and who did not receive any treatment. to the extent that it affects. 123 patients diagnosed with MS according to McDonald criteria were included in the study. RRMS patients with the diagnosis of RRMS, who have received any of the immunomodulatory (Finfolimod, Glatiramer Acetate, interferon beta 1a) treatments for the past 1 year and whose EDSS score is below 5; Patients who had been diagnosed with MS clinic and diagnosed for at least 1 year and did not receive any treatment were included. A total of 123 patients, including 30 using fingolimod, 31 using Glatiramer Acetate, 31 using Interferon-Beta 1-a and 31 without immunomodulatory therapy, were included in the study. Beck Depression Inventory (BDI) and Montgomery Asberg Depression Rating Scale (MADÖ-MADRS) were used for the diagnosis of depression, Beck Anxiety Scale for the diagnosis of anxiety and Fatigue Severity Scale-YŞÖ for the diagnosis of fatigue.
While 49 (39.8%) of 123 patients included in the study had depression according to Beck depression scale score, 74 patients (60.2%) did not have depression. While 20 patients (64.5%) did not receive any depression according to the Beck depression scale, no depression was detected in 11 patients (35.5%). No statistically significant difference was found between the treated group and the non-treated group according to the Beck depression scale score (p> 0.05). Beck depression scale scores did not differ according to drug types (p = 0.391). The mean values of the anxiety severity scale were also statistically different according to the drug use status (p> 0.05). The mean anxiety values did not differ according to drug types (p = 0.672). In our study, the values of fatigue severity scale did not differ between patients who received drug therapy and did not receive any treatment (p> 0.05). Again, there was no statistically significant difference in terms of drug types used in Fatigue severity scale scores (p = 0.667).
As a result, when comparing RRMS patients with and without different immunomodulatory treatments, the groups were not different in terms of depression, fatigue and anxiety symptoms; suggests that these symptoms may be related more to the duration and severity of MS disease. Fatigue and psychiatric symptoms detected in MS are as important as neurological symptoms and require us to take a holistic approach to the disease.

Keywords: Multiple Sclerosis, depression, anxiety, fatigue