Kidduş ha-Şem ve Hillul ha-Şem bağlamında Tanah'ın çıkış anlatısında yer isimleri sorunu
The question of toponyms in the exodus narrative of Tanakh within the context of Kiddush ha-Shem and Hillul ha-Shem
Yazar: SERDAR CİHAN GÜLEÇ
Danışman: DOÇ. DR. MAHMUT SALİHOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İlahiyat Ana Bilim Dalı / Dinler Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Dil bilim = Linguistics ; Dinler tarihi = History of religions ; Kutsal kitaplar = Holy books ; Mısır = Egypt ; Tanah = Tanach ; Tarih dil bilim = Historical linguistics ; Toponomiya = Toponymy ; Yer adları = Place names

Özet:
Bu çalışma Tanah'ta Mısır'dan Çıkış yolculuğunda yer alan bir takım Çıkış yer isimlerini, disiplinler arası bir bakış açısıyla Tarihsel Dilbilim verileri ve Yahudi sözlü kaynaklarıyla ele almaktadır. Çalışmada yer isimlerinin seçimi araştırma kapsamında belirtilen bir takım kriterlere göre yapılmıştır. Bu tercihin kapsamında Çıkış toponomileri Kızıl Denize kadar olanlarla sınırlandırılmıştır. Ayrıca kökensel olarak Mısırca ve Semitik diller arasında ihtilaflı olanlar seçilmiştir. Son olarak dini gelenek içinde dil oyunlarına konu olmayanlar elenmiştir. Araştırmanın birinci bölümü iki ana kısımdan oluşmaktadır. Birinci kısım Kutsal Kitap araştırmaları açısından toponominin tarihsel gelişimini Orta Çağ'dan, günümüze kadar olan evrelerini ortaya koyarak tarih içindeki gelişimini analiz etmektedir. İkinci kısım ise Tanah toponomilerinin tarihi ve arkeolojik kaynaklarda yer alan literatür ve akademik problemlerini ele alarak linguistik, tarihsel sorunlarını tartışmaktadır. İkinci bölüm seçili Çıkış toponomilerinin isim ve lokasyon sorunları üzerinde durmaktadır. Bu bölümde Greko-Romen, Mısırca kaynaklarda yer alan literatür ve teorik münakaşalara dair geniş bir yer ayrılmıştır. Üçüncü bölüm münhasıran Kidduş ha-Şem ve Hillul ha-Şem kavramlarını, mahiyet, tarihsel gelişim ve Yahudi geleneğindeki algısıyla Şem ha-Meforaş'ı ihtiva edecek şekilde ele almaktadır. Bu çalışmada Kidduş ha-Şem ve Hillul ha-Şem'in Çıkış toponomisinde dini söylem ve ikonik kullanımların açıklamasında seçili Çıkış toponomisiyle ilgili olarak Midraş ve Aggada'da etkin yorumsal rolleri olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
This study examines certain Exodus toponyms in the Hebrew Bible from an interdisciplinary perspective and by using the historical linguistic data and Jewish oral sources. The selection of the toponyms was made on the basis of several criteria deliniated in the scope of the research. The selection was limited to the ones until the Red Sea. Also, the disputed etyma between Egyptian and Semitic were selected. Finally, the ones that are not subject to the word puns in the religious tradition were eliminated. The first part of the research comprises two main sections. The first section outlines the historical development of biblical toponymy from the medieval ages to the present time and analyzes its development in history. The second section examining the problems of the literature and scholarship within the historical and archeological sources of the biblical toponyms discusses their related linguistic, historical issues. The second part is focused on the toponymic and topographical issues of the selected Exodus toponyms. A large discussion is devoted to the literature and the controversies of the related theories in the Greco-Roman, and Egyptian sources. The third part exclusively deals with the concept of Kiddush ha-Shem and Hillul ha-Shem, their nature, historical development and reception in the Jewish tradition, as inclusive to Shem ha-Meforash (the Ineffable name) as a component. The conclusion in this study is that Kiddush ha-Shem and Hillul ha-Shem have an active interpretive role in Midrash, Aggada for explaining the religious discourse and iconic usage of the selected Exodus toponyms.