Giresun ilindeki 20-69 yaş arası kadınların meme kanseri tarama yöntemleri hakkında bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi
Investigating information, attitudes and behaviors about breast cancer screening methods of women aged 20-69 in giresun
Yazar: BUSEGÜL ÖZTÜRK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ARZU AYRALER ; DOÇ. DR. TUĞRUL KESİCİOĞLU
Sağlık Bakanlığı / Giresun Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Erken teşhis = Early diagnosis ; Giresun = Giresun ; Kadınlar = Women ; Koruyucu hekimlik = Preventive medicine ; Meme hastalıkları = Breast diseases ; Meme neoplazmları = Breast neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Teşhis teknikleri ve prosedürleri = Diagnostic techniques and procedures ; Tutumlar = Attitudes

Özet:
Amaç: Kadınlarda meme kanserinin erken teşhisinin mümkün olup olmadığının ve erken teşhis edilmesinin olumlu sonuçlarının bilinmesinin sağlanması, ayrıca tarama yöntemlerini bilme, doğru zaman ve sıklıkta uygulama durumları gibi konularda bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi.
Gereç ve Yöntem: Araştırmaya Temmuz 2022- Şubat 2023 tarihleri Giresun Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği ve Genel Cerrahi polikliniğine başvuran 20-69 yaş aralığında olan toplam 206 kadın katıldı. Katılımcılara sosyodemografik özelliklerini, meme kanseri tarama yöntemleri hakkında bilgi, tutum ve davranışlarını sorgulan ve meme kanseri risk düzeyini değerlendiren Sağlık Bakanlığı tarafından kabul edilen 'Meme Kanseri Risk Değerlendirme Formu'nu da içine alan 59 soruluk anket yüz yüze uygulanmıştır. SPSS 22.0 istatistik programı kullanılmıştır. Kategorik değişkenlerin dağılımlarının karşılaştırılması için ki-kare (gereken durumlarda Fisher's Exact test), parametrik koşulların sağlandığı 2 grup arasındaki ortalamaların karşılaştırılması amacıyla student t testi, 2 den fazla grubun karşılaştırılması için One Way ANOVA analizi, parametrik koşulların sağlanmadığı durumlarda 2 grup arasındaki ortancaların karşılaştırılması için Mann Whitney U testi, 2 den fazla grup arasındaki sürekli değişkenlerin karşılaştırılması amacıyla Kruskall Wallis analizi kullanıldı. İstatistiksel olarak anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak alındı.
Bulgular: Katılımcıların yaşları ortalaması 40,57±14,25 olup ortanca değer 38'dir. Katılımcıların %69'4(n=143)'ü evliyken %30,6(n=63)'sı bekardı. Araştırmaya katılanların %51,5 (n=106)'i  üniversite mezunu olup, %35,9(n=74)'u sağlık çalışanı ve %35,0(n=72)'i ev hanımıydı. Ailede herhangi birinde meme kanseri öyküsü olanların oranı %12,7(n=26)'idi. Katılımcılarda meme kanseri olanların oranı ise %4,4(n=9)'tü. Katılımcıların meme kanseri risk değerlendirme formuna göre risk düzeylerine bakıldığında ise %81,1(n=167)'i düşük risk grubunda, %13,6(n=28)'sı orta risk grubunda, %1,5(n=3)'i yüksek risk grubunda ve %3,9(n=8)'u da en yüksek risk grubundaydı. Meme kanseri risk puanı ortalamaları; 60 yaşından büyük olanlarda, birinci derece akrabasında ve kişisel meme kanseri öyküsü olanlarda, ilk çocuk doğurma yaşı 30 yaş ve altı olanlarda, 11 yaş ve altında adet görenlerde ve beden yapısı kilolu olanlarda yüksek bulundu. Medeni durumu evli olanların, eğitim düzeyi düşük olanların ve emeklilerin risk düzeyleri istatiksel olarak anlamlı şekilde yüksekti (p<0.05). Katılımcıların %54,6(n=112)'sı KKMM yaşını, %45,9(n=94)'u ayda bir yapılması gerektiğini ve %35(n=72)'i adet dönemi sonunda yapılması gerektiğini biliyordu. Ayrıca katılımcıların %46,1(n=95)'i KMM yaptırılma sıklığını ve %22,3(n=46)'ü mamografi çektirme yaşını ve sıklığını biliyordu. Her ay düzenli KKMM yapanların sıklığı %28,3(n=51)'tü. KKMM yapma sıklığı; 20-30 yaş grubunda, medeni durumu evli olanlarda, lise ve üstü eğitim düzeyinde ve sağlık çalışanlarında istatiksel olarak anlamlı şekilde yüksekti(p<0,05). Katılımcılar KKMM yapmayı %68(n=119)'i sağlık çalışanlarından öğrenmişlerdi. KMM yaptıranların sıklığı %43,2(n=89), mamografi çektirenlerin sıklığı ise 34,5(n=71)'idi.

Sonuç: Çalışmamıza katılan kadınların meme kanseri tarama yöntemleri hakkında bilgi sahibi olmalarına rağmen bu yöntemleri uygulama oranlarının düşük olduğu görülmüştür. En sık bilgi kaynağı sağlık çalışanları olmasıyla da hastalara meme kanserinde erken tanının mortalite ve morbiditeyi azalttığı, taramaların erken tanıdaki rolü ve gerekliliği anlatılmalıdır. Katılımcıların %68(n=119)'i bilgi kaynağı sağlık çalışanlarıdır. Bu nedenle sağlık çalışanlarının özelliklede aile hekimlerinin meme kanseri riski yüksek hastaların tespit edilmesi, muayenesi, tarama yöntemi uygulamaları ve gerekli yerlere yönlendirilmelerinde rolü oldukça önemlidir. Özellikle değiştirilebilir risk faktörleri önlenmeli bu sayede toplumsal risk düzeyinin azaltılması amaçlanmalıdır. En önemli değişmeyen risk faktörü olan yaşa göre kadınlara uygun taramaların yapılması gerekmektedir.

Anahtar kelimeler: meme kanseri taraması, meme kanseri riski, meme kanseri farkındalığı

Abstract:
Purpose: Ensuring that early diagnosis of breast cancer is possible in women and the positive results of early diagnosis, as well as evaluation of knowledge, attitudes and behaviors on issues such as knowing screening methods and applying them at the right time and frequency.

Materials and methods: A total of 206 women, aged 20-69 years, who applied to the Giresun Education and Research Hospital Family Medicine and General Surgery outpatient clinic between July 2022 and February 2023, participated in the study. A 59-question questionnaire, including the "Breast Cancer Risk Assessment Form" accepted by the Ministry of Health, which questioned the participants' sociodemographic characteristics, their knowledge, attitudes and behaviors about breast cancer screening methods and evaluated the breast cancer risk level, was applied face to face. SPSS 22.0 statistical program was used. Mean, standard deviation, percentage, Kolmogorov-Smirnov test, Chi-square analysis, Fisher's Exact test, Student's t test, One Way ANOVA analysis, Mann Whitney U test, Kruskall Wallis analysis were used to analyze the data. Statistically significant level was taken as <0.05.

Results:  The mean age of the participants was 40.57±14.25, and the median value was 38. While 69.4% of the participants were married, 30.6% were single. The majority of the participants (51.5%) were university graduates, and the majority of them were health workers (35.9%) or housewives (35.0%). The rate of those with a family history of breast cancer was 12.7%. The rate of those with breast cancer among the participants was 4.4%. Considering the risk levels of the participants according to the breast cancer risk assessment form, 81.1% were in the low-risk group, 13.6% in the medium-risk group, 1.5% in the high-risk group and 3.9% in the highest risk group. Breast cancer risk score average was found to be higher in those older than 60 years of age, those with a first-degree relative and a personal history of breast cancer, those whose first childbearing age was 30 years or younger, those who had menstruation under 11 years of age, and those who were overweight. The risk levels are also found higher in those who were married, those with a low level of education and those who were retired. 54.6% of the participants knew the age of BSE, 45.9% knew that it should be done once a month and 35% knew that it should be done at the end of the menstrual period. In addition, 46.1% of the participants knew the frequency of CBE and 22.3% knew the age and frequency of mammography. The frequency of regular BSE every month was 28.3%. Frequency of BSE; It was statistically significantly higher in the 20-30 age group, in those who were married, in high school and above education level, and in health workers. Participants learned BSE most frequently from healthcare professionals. The frequency of those who had CMM was 43.2%, and the frequency of those who had mammography was 34.5%.

Conclusion: Although the women participating in our study were knowledgeable about breast cancer screening methods, the rate of application of these methods was low. The most common source of information for the participants is health workers For this reason, the role of healthcare professionals, especially family physicians, in identifying patients with high risk of breast cancer, examination, screening methods and directing them to the necessary places is very important. In particular, modifiable risk factors should be prevented, thus reducing the social risk level should be aimed. According to age, which is the most important constant risk factor, appropriate screening should be done for women.

Keywords: breast cancer scaning, breast cancer risks, breast cancer awareness