Preoperatif cerrahi hastalarında hastalık algısı ve anksiyete düzeyinin saptanması
Preoperatif cerrahi hastalarinda hastalik algisi ve anksiyete düzeyinin saptanmasi
Yazar: AYŞEGÜL BAYAD
Danışman: DOÇ. DR. HALUK MERGEN ; UZMAN UMUT GÖK BALCI
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İzmir Tepecik Eğt. ve Arş. Hast. / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Algı = Perception ; Anksiyete = Anxiety ; Anksiyete bozuklukları = Anxiety disorders ; Cerrahi = Surgery ; Hastalık = Disease ; Preoperatif dönem = Preoperative period

Özet:
Amaç: Bu çalışmada; elektif operasyon planlanan preoperatif dönemdeki hastalarda Kısa Hastalık Algısı Ölçeği kullanılarak hastalık algısının ve STAI-I Durumluk Anksiyete Ölçeği kullanılarak anksiyete düzeylerinin tespit edilmesi, bunların sosyodemografik verilerle ve birbirleriyle olan ilişkisinin ortaya konulması amaçlanmaktadır. Bu çalışma, hastalık algısının preoperatif anksiyete düzeyi ile ilişkisini sosyodemografik veriler ve ölçekler eşliğinde belirlemeyi, hastaların hastalıkları ile ilgili farkındalıklarının ve kaygı düzeylerinin belirlenerek, ameliyat öncesi ve sonrası hastalık sürecinin yönetilmesine katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Materyal-Metod: Araştırmaya etik kurul onayı alındıktan sonra İzmir Tepecik Eğitim Araştırma Hastanesi cerrahi birimlerinde yatmakta olan elektif ameliyat planlanan 18 yaş üstü, psikiyatrik hastalığı olmayan, gönüllü onam vermiş olan preoperatif hastalardan 195 olgu rastgele seçilerek başlandı. Örneklem büyüklüğü, evren sayısı bilinen örneklem formülüne göre hesaplandı. Bu araştırma tanımlayıcı, kesitsel bir araştırma olup gönüllü katılımcılara sosyodemografik veriler, STAI Durumluk Anksiyete Ölçeği ve Kısa Hastalık Algısı Ölçeği'nden oluşan anket uygulandı. Veriler SPSS 15.0 programı kullanılarak, Kruskal Wallis testi, Mann-Whitney U testi, Student's t testi ve Pearson korelasyon testleri kullanılarak analiz edildi. 
Bulgular: Hastaların yaş ortalaması 18-85 (48±17,2) idi. STAI-I durumluk anksiyete ölçeği puan ortalaması 36,8±12,63 olarak bulundu. Kadın hastaların preoperatif STAI-I değerleri, erkeklerden yüksek bulundu (p<0,05). En yüksek STAI-I değeri 18-25 yaşları arasında olan genç hastalarda bulundu (42,64±11,25). Hastaların yaşı arttıkça anksiyete düzeyinin azaldığı görüldü (r=-0,239, p<0,05). Anksiyete düzeyleri eğitim durumuna göre istatistiksel olarak anlamlı fark göstermekteydi (p<0.05), en yüksek STAI-I değeri üniversite mezunu olan hasta grubunda bulundu (40,05±12,63). Anksiyete düzeyinin ameliyat nedenine göre istatistiksel olarak anlamlı fark gösterdiği saptandı (p<0.05), en yüksek anksiyete puanının servikal-lomber disk hernisi nedeni ile ameliyat planlanan grupta olduğu görüldü (53±13,2). Ek hastalığı olanların anksiyete puanları ek hastalığı olmayanlara göre daha yüksek bulundu ancak bu fark istatistiksel olarak anlamlı değildi (p>0,05). Geçirilmiş operasyon öyküsü olmayanların anksiyete puanları operasyon öyküsü olanlara göre daha yüksek bulundu ancak bu fark istatistiksel olarak anlamlı değildi (p>0,05). Hastalık nedenlerine göre hastaların ameliyat öncesi durumluk anksiyete düzeyleri istatistiksel olarak anlamlı derecede farklıydı (p<0.05), anksiyete puanının en yüksek çevre kirliliğinin hastalığına neden olduğunu düşünenlerde olduğu görüldü (49,33±8,02). Kısa hastalık algısı ölçeği (KHAÖ) toplam puan ortalaması 34,2±12,9 olarak bulundu. Kısa hastalık algısı ölçeği sorulara göre incelendiğinde; hastalıktan etkilenme düzeyi sorusunun ortalama puanı 6,16±2,69, hastalık süresi ile ilgili sorunun ortalama puanı 3,72±3,48, hastalık üzerinde kontrol ile ilgili sorunun ortalama puanı 2,24±2,45, tedavi inancı sorusunun ortalama puanı 8,65±1,88, şikayetlerin derecesi sorusunun ortalama puanı 6,22±2,99, endişe düzeyi sorusunun ortalama puanı 4,03±3,15, hastalığını anlama düzeyi sorusunun ortalama puanı 8,77±1,94, duygusal etkilenme sorusunun ortalama puanı ise 3,73±3,54 olarak bulundu. Kadın hastaların KHAÖ toplam puanı, erkeklerden yüksek bulundu (p<0,05). En yüksek KHAÖ toplam puanı 26-45 yaşları arasında olan erişkin hastalarda bulundu (37,59±13,33). Hastaların yaşı ile KHAÖ toplam puanı arasında anlamlı ilişki olmadığı görüldü (r=-0,06, p>0,05). KHAÖ toplam puanı eğitim durumuna göre anlamlı fark göstermemekteydi (p>0.05). KHAÖ toplam puanının, ameliyat nedenine göre istatistiksel olarak anlamlı fark gösterdiği saptandı (p<0.05). Ek hastalığı olanların KHAÖ toplam puanı ek hastalığı olmayanlara göre daha yüksek bulundu ve istatistiksel olarak anlamlıydı (p<0,05). 
　　　　Geçirilmiş operasyon öyküsü olanların KHAÖ toplam puanı operasyon öyküsü olmayanlara göre daha yüksek bulundu ve istatistiksel olarak anlamlıydı (p<0,05). Hastalık nedenlerine göre hastaların KHAÖ toplam puanı istatistiksel olarak anlamlı derecede farklıydı (p<0.05).
　　　　
　　　　Sonuç: Hastalık algısı ile preoperatif anksiyete düzeyi arasında pozitif yönde bir ilişki olduğu görüldü. Negatif hastalık algısı arttıkça, anksiyete düzeyinin arttığı görüldü.
　　　　
　　　　Anahtar Kelimeler: Anksiyete, preoperatif anksiyete, hastalık algısı

Abstract:
Objective: In this study; It is aimed to determine the level of anxiety using the STAI-I State Anxiety Inventory, sociodemographic data and their relation to each other by using the Brief Illness Perception Questionnare in the patients in the preoperative period planned for elective operation. This study aims to determine the relation of disease perception with preoperative anxiety level in relation to sociodemographic data and scales, to determine the level of anxiety and anxiety about patients' diseases and to contribute to the management of the disease process before and after the operation.
Material and Methods: 195 cases were randomly selected from voluntary preoperative patients who were over 18 years old with no psychiatric disease and undergoing elective surgery in İzmir Tepecik Educational and Research Hospital after the approval of the ethics committee. The sample size is calculated according to the sample formula known by the number of universes. This study was a descriptive, cross-sectional study, consisting of sociodemographic data from volunteer participants, STAI State Anxiety Inventory and Brief Illness Perception Questionnaire. Data were analyzed using the SPSS 15.0 program, Kruskal Wallis test, Mann-Whitney U test, Student's t test and Pearson correlation tests.
Findings: The mean age of the patients was 18-85 (48 ± 17,2). The mean STAI-I state anxiety inventory score was found as 36.8 ± 12.63. Preoperative STAI-I values ​​of female patients were higher than men (p <0,05). The highest STAI-I score was found in young patients aged 18-25 (42,64 ± 11,25). As the age of the patients increased, the level of anxiety decreased (r = -0.239, p <0.05). Anxiety levels showed statistically significant difference according to educational status (p <0.05), and the highest STAI-I value was found in the university graduate group (40.05 ± 12.63). The level of anxiety was found to be statistically significant (p <0.05), and the highest anxiety score was found to be in the planned group (53 ± 13,2) due to cervical-lomber disc herniation. The anxiety scores of those with addiction were higher than those without addiction, but this difference was not statistically significant (p> 0.05). Anxiety scores of those who had no history of previous operation were found to be higher than those of operation history, but this difference was not statistically significant (p> 0.05). Preoperative state anxiety levels of the patients were statistically significantly different (p <0.05), and the anxiety score was found to be the cause of the highest degree of environmental pollution (49,33 ± 8,02). The mean score of brief illness perception questionnare (BIPQ) was 34.2 ± 12.9. When the brief illness perception questionnare is examined according to the questions; the mean score of the level of the consequences was 6,16 ± 2,69, the mean score of the problem related to the timeline was 3,72 ± 3,48, the mean score of the problem related to the control on the disease 2,24 ± 2,45, the mean score of the treatment belief questionnaire was 8,65 ± 1,88, the average score of the questionnaire of the grade questionnaire was 6,22 ± 2,99, the mean score of the anxiety level questionnaire was 4.03 ± 3.15, the mean score of the level of understanding the disease was 8.77 ± 1.94, and the mean score of the emotional impact question was 3.73 ± 3.54. The total score of BIPQ in female patients was higher than that of men (p <0,05). The highest total BIPQ score was in adult patients aged 26-45 years (37.59 ± 13.33). There was no significant relationship between the age of the patients and the total score of BIPQ (r = -0,06, p> 0,05). There was no statistically significant difference in the total score of BIPQ according to the education level (p> 0.05). There was a statistically significant difference in the total score of BIPQ compared to the cause of the operation (p <0.05). BIPQ total score of those with addiction was higher than those without addiction and statistically significant (p <0.05).The total score of BIPQ for those with previous operative trauma was higher than those without operative trauma and statistically significant (p <0.05). According to the causes of disease, the total score of BIPQ in patients was statistically significantly different (p <0.05).
Conclusion: There was a positive correlation between illness perception and preoperative anxiety level. As the negative illness perception increased, the level of anxiety increased.
　　　　
　　　　Key words: Anxiety, preoperative anxiety, illness perception