Mehmed Haşim Efendi'nin Manzûm Ferâizi (İnceleme-çeviri yazılı metin)
The poem of Faraiz by Mehmed Hashim Efendi (Analysis-translated text)
Yazar: SÜLEYMAN ARSLAN
Danışman: PROF. DR. KAPLAN ÜSTÜNER
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bu çalışma, Mehmed Hâşim Efendi'nin Manzûm Ferâizi adlı eserin metin ve 
içerik yönünden incelenmesi sonucu ortaya çıkmıştır. Eser, İslam fıkhının alt 
dallarından biri olan ve İslam'ın miras paylaşımında koyduğu kuralları ele alan ferâiz 
ilmine dair yazılmış bir manzumedir. Mehmed Hâşim Efendi'nin Manzûm Ferâizi 
(İnceleme – Çeviri Yazılı Metin) adını verdiğimiz bu çalışmayla, klasik Türk 
edebiyatında öğretici maksatla kaleme alınmış türlerin az bilinenlerinden biri olan 
ferâiz manzumeleri grubuna eklenecek yeni bir eserin edebiyat dünyasına tanıtılması 
amaçlanmıştır. 
Mehmed Hâşim Efendi'nin Manzûm Ferâizi adlı eser, Diyanet İşleri Başkanlığı 
Kütüphanesinin Yazma Eserler bölümünde 5344-II demirbaş numarasıyla kayıtlıdır. 
41 varaktan oluşan eserde 1214 beyit yer almaktadır. Eser, XVII. yüzyılın sonu ile 
XVIII. yüzyılın başlarında yaşadığı tespit edilen ancak biyografik kaynaklarda 
hakkında çok fazla bilgi bulunmayan Seyyid Mehmed Haşim Efendi tarafından 
yazılmıştır. Yazılış yılı 1708'dir. Didaktik tarzda ve mesnevi nazım şekliyle kaleme 
alınmış bu eserde ferâiz ilmi ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır. Eser, Hanefî mezhebi 
fıkıh âlimlerinden Muhammed es-Secâvendî'ye ait olan ve İslam hukuku alanında en 
çok tanınan, en çok kabul gören el-Ferâizü's-Sirâciyye adlı eser esas alınarak 
yazılmıştır.
Çalışmamız giriş bölümü ve onu takip eden iki ana bölümden oluşmaktadır. 
Giriş bölümünde konuya hazırlık bağlamında klasik Türk edebiyatı hakkında genel 
bilgiler verilmiştir. Ayrıca ferâiz ilmi ve kaynakları hakkında bilgiler verilmiş, ferâiz 
manzûmelerinin ortaya çıkış süreçlerinin yanında şimdiye kadar tespit edilen Türkçe 
ferâiz manzûmelerine değinilmiştir. Birinci bölümde Seyyid Mehmed Haşim  Efendi'nin hayatı ve edebî kişiliği, başvurulan kaynaklar ışığında ele alınmıştır. İkinci
bölümde eser şekil özellikleri ve ele aldığı içerik yönünden incelenmiştir. Devamında
eserin çeviri yazılı metni verilmiştir. Son bölümde ise ek başlığı altında eserin orijinal 
metnine yer verilmiştir.

Abstract:
This study emerged as the result of examining the text and contents of work 
titled Poem of Faraiz by Mehmed Hashim Efendi. The work, written in poetic form, is 
about the science of Faraiz, which is one of the sub-branches of Islamic jurisprudence 
that deals with the rules set by Islam regarding inheritance. With this study that we 
named The Poem of Faraiz by Mehmed Hashim Efendi (Analysis – Translated Text), 
we aim to introduce a new work to the world of literature that will be added to the 
group of poetic works on Faraiz, one of the lesser-known genres written for instructive 
purposes in classical Turkish literature.
The work titled Poem of Faraiz by Mehmed Hashim Efendi is registered in the 
Manuscripts section of the Presidency of Religious Affairs Library with the inventory 
number 5344-II. The work consists of 41 folios and contains 1214 couplets. It was 
authored by Seyyid Mehmed Hashim Efendi, who lived in the late 17th century and 
early 18th century, but little information is available about him in biographical sources. 
The work was written in 1708. In this didactic style and in the form of masnawi poetry, 
the science of Faraiz is extensively discussed. The work is based on el-FerâizusSiraciyye, a renowned and widely accepted work in the field of Islamic law, written 
by a Hanafi jurist, Muhammad as-Sajawandi.
Our study consists of an introduction followed by two main sections. The 
introduction provides general information about calassical Turkish literature in 
preparation for the main topic. Also included are information about the science of 
Faraiz and its sources, together with an overview of Turkish Faraiz poems that have been identified until now, along with the process of their emergence. In the first 
section, the life and literary personality of Seyyid Mehmed Hashim Efendi is discussed 
based on the referenced sources. In the second section, the work is examined in terms 
of its characteristics and the content it addresses. In the continuation has the translated 
text of the work. In the last part, there is the original text of the work under the 
appendix title.