Farklı mantar türlerine ait atık mantar kompost/substratlarının fiziksel, kimyasal ve biyolojik özellikleri
Physical, chemical and biological properties of spent mushroom compost/substrates of different mushroom species
Yazar: SAVAŞ ÇATAL
Danışman: PROF. DR. AYSUN PEKŞEN
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Dünyada ve Türkiye'de farklı mantar türlerinin üretimleri ve dolayısıyla bu mantar türlerinin üretimleri sonucunda geriye kalan atık kompost/substrat miktarları yıldan yıla artmaktadır. Büyük miktarlarda açığa çıkan atık mantar substratları işletmelerden yakılarak, çöpe atılarak ya da tarımsal alanlarda toprağa karıştırılarak uzaklaştırılmaktadır. Bu uygulamalar işletmeler için ekonomik olmamakta ve ciddi bir çevre kirliliği sorununa neden olmaktadır. Bununla birlikte atık mantar substratı birçok farklı alanda kullanılarak ekonomiye kazandırılabilecek bir materyaldir. Atık mantar substratının bileşimi, üretilen mantar türüne ve kompostun hazırlanmasında kullanılan materyale bağlı olarak değişebilmektedir. Bu nedenle atık mantar substratlarının özelliklerinin belirlenmesi büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada, Türkiye'de son yıllarda yetiştiriciliği yapılan farklı mantar türlerinin (Agaricus bisporus, Ganoderma lucidum, Hericium erinaceus, Lentinula edodes ve Pleurotus ostreatus) üretiminden elde edilen atık mantar substratlarının bazı fiziksel, kimyasal ve biyolojik özellikleri tespit edilmiş ve bu özellikler bakımından torf ve harç materyalleri ile karşılaştırılmıştır. Atık mantar substratları ile torf ve harç arasında incelenen tüm özellikler bakımından istatistiksel olarak önemli farklılıklar belirlenmiştir. Atık mantar substratlarının EC, organik madde miktarı, C, C:N oranı, su tutma kapasitesi, mikrobiyal biyomass karbon, arilsülfataz aktivitesi torf ve harç ile karşılaştırıldığında önemli derecede yüksek bulunmuştur. EC, pH, C:N oranı ve fitotoksite deneme sonuçları mantar üretimi sürecinden hemen sonra alınan taze atık mantar substratlarının olgun kompost özelliklerini taşımadıklarını göstermiştir.

Anahtar Kelimeler: Atık mantar kompostu, Enzim aktivitesi, Organik madde, Mineral madde, Mikrobiyal biyomass

Abstract:
The production of different mushroom species in the world and Turkey, and the amount of spent mushroom compost/substrate remaining after mushroom production process increase year by year. Mushroom substrates released in large quantities are removed from the enterprises by burning, discarding, or incorporating into the soil in agricultural areas. These practices are not economical for the enterprises and cause serious environmental pollution problems. However, the spent mushroom substrate is a material that can be included the economy by using in many different fields. The composition of the spent mushroom substrate can be varies depending on produced mushroom species and the materials used in compost preparation. Therefore, determining the properties of spent mushroom substrates is of great importance. In this study, some physical, chemical and biological properties of spent mushroom substrates obtained from the production of different mushroom species (Agaricus bisporus, Ganoderma lucidum, Hericium erinaceus, Lentinula edodes and Pleurotus ostreatus) cultivated in Turkey in recent years have been determined and compared with peat and standart media in terms of these properties. Statistically significant differences were determined between spent mushroom substrates and peat and standart media in terms of all the properties examined. EC, organic matter, C, C:N rate, water holding capacity, microbial biomass carbon, arylsulphatase activity of spent mushroom substrate had been found significantly higher than that of peat and standart media. Results of EC, pH, C:N rate and phytotoxicity experiment had shown that fresh spent mushroom substrates taken after mushroom production process haven't got similar properties to a matured compost.

Key Words: Spent mushroom compost, Enzyme activity, Organic matter, Minerals, Microbial biomass