Gaston Bachelard'da bilim felsefesi
Gaston Bachelard's philosophy of science
Yazar: ESRA CESUR
Danışman: DOÇ. DR. YÜCEL YÜKSEL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Bachelard, Gaston = Bachelard, Gaston ; Bilim felsefesi = Science philosophy ; Epistemoloji = Epistemology

Özet:
Esas olarak 19. yüzyılda filizlenmiş ve gerçek formuna 20. yüzyılda erişmiş 
olan pozitivist bilim anlayışı, dünyayı değiştirip dönüştürme konusunda bilim ve 
felsefeye büyük işler düştüğünü savunmuş, buna göre felsefeyi, salt doğa bilimleri, 
mantık ve matematiğe dayalı bir disiplin olmaya indirgemiştir. Bu anlayışa göre 
'evrensellik', 'nesnellik', 'akılsallık' gibi Batı kökenli kavramlar modern bilimin 
vazgeçilmez değerleri olarak yüceltilmiştir. Ne var ki, 1960'lardan bu yana bu 
pozitivist anlayış, ciddi eleştirilere maruz kalmıştır. Genel itibariyle post-pozitivist 
felsefe, pozitivistlerin hem akılsal, birikimci ve ilerlemeci bilim anlayışına hem de 
salt akılsal temellere dayanan "tarihsiz" bilim anlayışına karşı çıkarak, bilimin 
temelinde bilimdışı ve akıldışı öğelerin de olduğuna dikkat çekmiştir. Bilimsel 
etkinliği, insan düşüncesi (ya da akıl) gibi tek bir temele oturtmak yerine, onu farklı 
tarihsel dönemlerdeki değişkenliği ve devingenliği çerçevesinde ele alma eğiliminde 
olmuştur. Bu tez çalışmasındaki amacımız, işte bu eleştirilerin önemli bir figürü olan 
Gaston Bachelard'ın bilim felsefesi anlayışını incelemek, bu doğrultuda, onun 
bilimin tanımına dair genel kabul görmüş yargıları (bilimin nesnelliği, birikerek 
ilerleyen bir etkinlik olduğu vb.) ne bakımlardan eleştirdiğini göstermek ve bilim 
anlayışına kazandırdığı "epistemolojik kırılma" ve "epistemolojik engel" gibi 
kavramları analiz etmektir. Böylece bu tezde Bachelard'ın, post-pozitivist bilim 
anlayışı söz konusu olduğunda, Thomas Kuhn ve Feyerabend gibi, isimleri sıkça 
anılan düşünürler arasında nasıl bir yere sahip olduğu gösterilmeye çalışılmıştır.



Anahtar Kelimeler: Bilimsel Nesnellik, Evrensellik, Birikimci Bilim Anlayışı, 
Gaston Bachelard'ın Epistemolojisi, Epistemolojik Kırılma, Epistemolojik Engel, 
Gaston Bachelard'ın Thomas Kuhn ve Paul Feyerabend Arasındaki Yeri.

Abstract:
Positivist understanding of science which it was germinated substantially in 
nineteenth century and reached its real form in twentieth century, has defended that
science and philosophy have a lot of things to do about changing and transforming 
the world. Accordingly it has reduced to be a discipline to philosophy based on 
absolute natural sciences, logic and mathematics. According to this understanding, 
the concepts that are Western-origin as "universality", "objectivity" and "rationality" 
are aggrandized as indispensable values of modern science. However, this 
understanding has been exposed to serious criticisms since 1960. As a general, post-
positivist philosophy has taken attention that there are unscientific and unrational 
items in the basis of science as it has been against to both "without history" which 
was grounded to rational ground by positivism and also rational, cumulative and 
proggressive understanding of science.
He has been disposed to handle the scientific activity in terms of variability 
and mobility in different historical periods instead of embedding the human thought 
(or reason) in one base. In this thesis, it is aimed to examine Gaston Bachelard's 
understanding of philosophy of science, being an important figure of criticsms. 
Correspondingly it is aimed to demonstrate that Gaston Bachelard's philosophy of 
science has critized the judgments being well accepted and to analyse the concepts 
that it has brought in science as "epistemological break", "epistemological obstacle". 
Therefore it was studied to demonstrate how Bachelad took place in which Thomas 
Kuhn and Feyerabend being frequently mentioned philosophers have been in 
understanding of post-positivist science. 


Key Words: Scientific Objectivity, Universality, Cumulative Science, Epistemology 
of Gaston Bachelard, Epistemological Break, Epistemological Obstacle, The place of 
Gaston Bachelard in which Thomas Kuhn and Feyerabend have been.