Kireçli topraklara uygun kuru fasulye (Phaseolus vulgaris L.) genotiplerinin bazı tarımsal özelliklerinin kalıtımlarının diallel analiz metoduyla belirlenmesi
Determination of the items of some agricultural characteristics of dry bean genotypes suitable for lime soils by diallel analysis method
Yazar: NUR BANU TEKİN
Danışman: PROF. DR. ERCAN CEYHAN
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Diallel analiz = Diallel analysis ; Diallel melezleme = Diallel crossing ; Fasulye = Bean ; Genetik = Genetics ; Kireçli toprak = Calcareous soils ; Sürdürülebilir tarım = Sustainable agriculture

Özet:
Araştırma 2019-2021 yılları arasında yürütüldü. 2019 yılında Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tam Kontrollü Bitki Islahı Serasına beş adet kuru fasulye çeşidinin (Kınalı, Alberto, Great, Göynük, Özmen) ekimi yapıldı. Diallel melezleme yöntemi uygulandı (5 x 5 ile 20 kombinasyon elde edildi). Elde edilen melezler 2020 yılında Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi deneme tarlasına ekildi. Elde edilen F1 tohumları ikinci yıl (2021) tekrar Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Deneme Tarlasına ekildi. Araştırmada bitki boyu, bakla boyu, bakla eni, bakla sayısı, bitkide tane sayısı, baklada tane sayısı, bitkide tane verimi, yüz tane ağırlığı, protein oranı, bitkide protein verimine ilişkin ölçüm, sayım, tartım ve analizler yapıldı. F1 generasyonunda melezlere ait bitkide tane verimi değerleri 13,72 g/bitki G Northern 59 x Göynük ile 32,38 g/bitki Alberto x Kınalı, F2 generasyonunda 23,63 g/bitki Kınalı x Özmen ile 97,45 g/bitki Alberto x Kınalı arasındadır. Bakla eni özelliği için F2 generasyonunda, bakla boyu özelliği için F1 generasyonunda, bitki boyu özelliği için F2 generasyonunda, bitkide tane sayısı özelliği için her iki generasyonda da eklemeli gen etkileri görüldü. Diğer özelliklerde eklemeli olmayan gen etkisi tespit edildi. F1 generasyonunda melezlerin protein oranına ait değerler, % 22,55 (Alberto x G Northern 59) ile % 29,35 (Özmen x Alberto) F2 generasyonunda % 23,05 (Alberto x G Northern 59) ile % 29,12 (Özmen x Alberto) arasındadır. F1 ve F2 generasyonunda tane verimi için melezlerin çoğunluğunun pozitif heterosis ve heterobeltiosis değer göstermesi, heterosis ortalamasının yüksek olması eklemeli genlerin önemsiz olduğunu göstermektedir. F1 ve F2 generasyonlarında protein oranı için, heterosis ve heterobeltiosis ortalamalarının negatif çıkması eklemeli olmayan gen etkisini göstermektedir.

Abstract:
The research was conducted between 2019-2021. In 2019, five dry bean varieties (Kınalı, Alberto, Great, Göynük, Özmen) were planted in the Fully Controlled Plant Breeding Greenhouse of the Faculty of Agriculture of Selçuk University. Diallel hybridization method was applied (5 x 5 with was obtained 20 combinations). The obtained hybrids were planted in the Selcuk University Faculty of Agriculture experimental field in 2020. Obtained F1 seeds were sown again in the second year (2021) in the experiment field of Selçuk University Faculty of Agriculture. In the research, measurement, counting, weighing and analysis of plant height, pod height, pod width, number of pods, number of seeds per plant, number of seeds per pod, grain yield per plant, hundred-seed weight, protein ratio, protein yield in the plant were made. Grain yield values per plant of hybrids in F1 generation 13.72 g/plant G Northern 59 x Göynük with 32.38 g/plant Alberto x Kinali, in F2 generation 23.63 g/plant Henna x Özmen with 97.45 g/plant Alberto x Henna is among them. Additive gene effects were observed for the pod width trait in the F2 generation, for the pod length trait in the F1 generation, and for the plant height trait in the F2 generation, in both generations for the grain number trait in the plant. Non-additive gene effects were detected in other traits. The values of the protein ratio of the crosses in the F1 generation were 22.55% (Alberto x G Northern 59) and 29.35% (Özmen x Alberto), in the F2 generation 23.05% (Alberto x G Northern 59) and 29.12% (Özmen x G Northern 59). The majority of the crosses showed positive heterosis and heterobeltiosis values for grain yield in the F1 and F2 generation, the high mean of heterosis indicates that the additive genes are insignificant. The negative results of heterosis and heterobeltiosis mean for protein ratio in F1 and F2 generations indicate non-additive gene effect.