Fas aile hukukunda arabuluculuk ekseninde alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleri
Alternative dispute resolution methods in Moroccan family law with a focus on mediation
Yazar: ELİF KÜBRA TÜRKMEN
Danışman: DOÇ. DR. MERVE ÖZAYKAL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu tez, Fas'ta alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleri olarak aile içi uyuşmazlıklarda uygulanan aile arabuluculuğu ve sulh yöntemlerini kapsamlı bir şekilde incelemektedir. Araştırmanın amacı, bu yöntemlerin Fas'taki uygulamalarını olumlu ve olumsuz yönleriyle detaylı bir biçimde inceleyerek Türkiye başta olmak üzere diğer ülkelerde uygulanacak aile arabuluculuğu ve tahkim uygulamaları açısından sağlayabileceği katkıları kritik etmektir. Bu bağlamda, literatür taraması, saha araştırması ve mülakat tekniği kullanılarak gerçekleştirilen araştırmada, Fas'taki aile mahkemeleri ve sivil toplum kuruluşları ziyaret edilerek, aile içi uyuşmazlıkların çözümünde kullanılan yöntemler detaylı olarak analiz edilmiştir. 
	Elde edilen bulgular, Fas'ta mahkeme merkezli ve mahkeme dışı alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinin uygulandığını göstermiştir. Mahkeme merkezli olarak hâkimin bizzat yönettiği yahut yönlendirdiği hakemeyn, aile meclisi, sosyal yardımcı süreçlerinin tümü sulh prosedürü altında işlemekte ve her ne kadar adında tahkim geçse de esasında hâkimin odakta olduğu bir arabuluculuk faaliyeti gerçekleştirilmektedir. Vasâta denilen aile arabuluculuğu ise mahkeme dışı ve sivil toplum kuruluşları tarafından yürütülen süreçleri ifade eder. Çalışmanın bulguları Fas Aile Kanunu'nda yer alan sulh ve tahkim prosedürlerinin pratikte uygulanmasında çeşitli zorluklarla karşılaşıldığını ortaya koymaktadır. Özellikle, mahkemelerdeki sulh oturumlarının beklenen başarıyı göstermemesi, sosyal yardımcıların ve hakemlerin yeterli donanıma sahip olmamaları gibi sorunlar tespit edilmiştir. Buna karşılık, sivil toplum kuruluşları tarafından yürütülen aile arabuluculuğu faaliyetlerinin daha etkili olmakla birlikte yerleşik bir prosedürünün olmaması, kanunen desteklenmemesi ve faaliyeti yürüten kuruluşların mali sorunları nedeniyle profesyonelleşmekte güçlük çektiği tespit edilmiştir.
	Tez, İslam hukukunun aile içi uyuşmazlıkların çözümünde sunduğu etkili yöntemlerin Fas özelinde tespit edilen eksiklerini gidermek için çeşitli öneriler sunmakta ve Fas'taki uygulamaların diğer Müslüman ülkeler için hangi açılardan model olup olmayacağını tartışmaktadır.

Abstract:
This doctor althesis comprehen sively examines family mediation and reconciliation methods applied in domestic disputes as alternative disputere solution methods in Morocco. The primary aim of this study is tocritically assessthe contribution sthatthese methods can offer for the implementation of family mediation and arbitration practices in other countries, particularly Turkey, by detailing the positive and negative aspects of their applications in Morocco. In this context, there search was conductedusing a literature review, fieldstudies, and interview methods. Visits were made to family courts and civil society organizations in Moroccoto analyze in detail the methods used in resolving domestic disputes.
	The study's findings indicate that both court-centered and out-of-court alternative dispute resolution methods are implemented in Morocco. Court-centered methods, such as procedures managed or directed by the judge, including the Hakemeyn, family council, and social assistance processes, operate as forms of reconciliation procedures. Despite being named arbitration, these are essentially mediation activities with the judge at the center. Family mediation, or Wasata, denotes the processes conducted outside the court by civil society organizations. The study's findings reveal various challenges in the practical application of reconciliation and arbitration procedures specified in the Moroccan Family Law. Notably, issues such as the failure of reconciliation sessions in courts to achieve the expected success and the insufficient qualifications of social assistants and arbitrators have been identified. Conversely, it has been found that family mediation activities conducted by civil society organizations are more effective, though they lack an established procedure and legal support, and face difficulties in professionalization due to financial problems. Also, the thesis offers various suggestions to address the deficiencies identified in the effective methods provided by Islamic law for resolving domestic disputes, specifically in the Moroccan context, and discusses in what ways the practices in Morocco could serve as a model for other Muslim countries.