Ailevi akdeniz ateşi hastalarında tedaviye uyumu etkileyen faktörler
Factors affecting adherence to treatment in patients with familial mediterranean fever
Yazar: BURAK DEMİR
Danışman: PROF. DR. DİDEM ARSLAN
Çukurova Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Giriş-Amaç: Ailevi Akdeniz Ateşi(FMF) tekrarlayan ateş ve serözit ataklarıyla karakterize, otozomal resesif kalıtım gösteren otoinflamatuvar bir hastalıktır. Hastalık antiinflamatuvar özellik gösteren pyrin adlı proteini kodlayan ve 16. kromozomun kısa kolunda bulunan MEFV geninin mutasyonu sonucu ortaya çıkar. Hastalarda tekrarlayan inflamatuvar süreçlere bağlı olarak başta böbrekler olmak üzere birçok doku ve organda komplikasyonlar ortaya çıkabilmektedir. Hastaların tedaviye uyumu atak sayısının azalmasında, yaşam kalitesinin artmasında ve hastalığa bağlı komplikasyonların önlenmesinde önemli rol oynamaktadır. Bu çalışmada hastaların tedavi alışkanlıkları ve tedaviye uyumlarını etkileyen faktörler araştırılarak literatüre katkıda bulunulması amaçlanmıştır.

	Gereç-Yöntem: Çalışmamıza Ocak 2014-Ağustos 2024 tarihleri arasında Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Romatoloji kliniğine başvurusu olan, en az altı aydır düzenli kolşisin tedavisi almakta olan,16 yaş ve üzerindeki 94 FMF hastası dahil edilmiştir. Bazı hastalarla poliklinik başvurusu sırasında yüz yüze olarak, bazı hastalarla ise hastane bilgi işlem birimi üzerinden temin edilen telefon numaraları ile iletişim kurulmuş ve aydınlatılmış onam formu doldurularak anket çalışması yapılmıştır.

	Bulgular: Hastaların erkek/kadın oranı 1,29/1,yaş ortalaması 35,6±14,9 (Med: 30) yıldı. Hastaların %61,7'sinde ek bir kronik hastalık,%56,4'ünde düzenli ek ilaç kullanımı, %41,5'inde ise FMF ilişkili doku veya organ komplikasyonu tespit edildi. İlk FMF şikayet başlangıç yaşı 14,2±12,3 (Med: 9,5) yıl; tanı yaşı 21,9±15,1 (Med: 19) yıl;tanı gecikme (yıl) ortalaması 8,83±10,4 (Med:5) idi. Tedavide hastaların %95,7'sinde yurt içi kolşisin,%23,7'sinde yurt dışı kolşisin,%7,4'ünde anakinra,%12,8'inde kanakinumab kullanımı mevcuttu. Morisky Tedavi Uyum Ölçeği puan ortalamasının 4,59±2,3(Med:4) olduğu tespit edilirken; hastaların 13 (% 13,8)'ünde yüksek uyum,26 (% 27,7)'sında orta uyum,55 (% 58,5)'inde düşük uyuma rastlanıldı. PRAS Hastalık Ağırlık Ölçeği puan ortalamasının 7,54±2,4 (Med:7,5) olduğu saptanırken hastaların 23 (% 24,5)'ünde hafif hastalık,61 (%64,9)'inde orta şiddette hastalık,10 (% 10,6)'unda ise ağır hastalık skoru olarak hesaplandı. Orta ve yüksek uyum sağlayan hastaların tanı yaşı ve tedavi başlanma yaş ortalamalarının, düşük uyum sağlayan hastalara göre daha yüksek olduğu görüldü (sırasıyla p=0,044;p=0,024).Orta ve yüksek uyum sağlayan hastaların, düşük uyum sağlayan hastalara göre miyalji oranının daha düşük olduğu tespit edildi (p=0,046).Orta ve yüksek uyum sağlayan hastalarda, düşük uyum sağlayan hastalara göre yurt içi kolşisinin yan etki sıklığı ve herhangi bir sebeple ilaç kesilme sıklığı oranlarının düşük olduğu gözlendi (sırasıyla p=0,045;p=0,007). Orta ve yüksek uyum sağlayan hastaların, düşük uyum sağlayan hastalara göre ilaç unutma oranlarının düşük (p<0,001); hastaneye yatış sayısı ve poliklinik takiplerinde takipsizlik oranlarının daha yüksek olduğu tespit edildi (sırasıyla p=0,028; p=0,026).

	Sonuç: Çalışmamızda yaş dışında uyum gruplarında istatiksel anlamlı farklık yoktu. Tedavi uyumunda en önemli faktörler olarak hastalık yaşı ve tedaviye başlama yaşı olarak saptandı. Hekime ulaşılabilirlik durumu, psikolojik durum, ekonomik faktörler, ailevi sorunlar gibi nedenlerinin tedaviye uyum üzerinde etkisi olmadığını tespit ettik.

Anahtar kelimeler: Ailevi Akdeniz Ateşi, tedavi uyumu, kolşisin

Abstract:
Introduction-Aim: Familial Mediterranean Fever(FMF) is an autosomal recessive autoinflammatory disease characterized by recurrent episodes of fever and serositis. The disease is caused by mutation of the Mediterranean Fever gene(MEFV) on the short arm of chromosome 16, which encodes the anti-inflammatory protein pyrin. Complications may occur in many tissues and organs; especially the kidneys, due to recurrent inflammatory processes in patients. Treatment compliance of patients plays an important role in reducing the number of attacks, improving quality of life and preventing disease-related complications. In this study, we aimed to contribute to the literature by investigating the treatment habits of patients and the factors affecting their compliance to treatment.

	Material-Method: In our study,94 FMF patients aged 16 years and older who were admitted to Çukurova University Faculty of Medicine, Rheumatology Clinic between January 2014 and August 2024 and who had been receiving regular colchicine treatment for at least six months were included. Some patients were contacted face-to-face during outpatient clinic application and some patients were contacted via telephone numbers obtained from the hospital data processing unit and a questionnaire study was conducted by filling out an informed consent form.

	Results: The male/female ratio was 1,29/1 and the mean age was 35,6±14,9 (Med: 30) years. 61.7% of the patients had an additional chronic disease, 56,4% used regular additional medication and 41,5% had FMF-related tissue or organ complications. The mean age at the onset of the first FMF complaint was 14,2±12,3 (Med: 9,5) years; the mean age at diagnosis was 21,9±15,1 (Med: 19) years;and the mean delay in diagnosis (years) was 8,83±10,4 (Med: 5). 95,7% of the patients were on domestic colchicine, 23,7% on international colchicine, 7,4% on anakinra and 12,8% on canakinumab. The mean score of the Morisky Treatment Compliance Scale was 4,59±2,3 (Med:4); 13 (13,8%) patients had high compliance, 26 (27,7%) had moderate compliance and 55 (58,5%) had low compliance. The mean score of PRAS Disease Severity Scale was 7,54±2,4 (Med: 7.5); 23 (24,5%) of the patients had mild disease, 61 (64,9%) had moderate disease and 10 (10,6%) had severe disease. The mean age at diagnosis and age at treatment initiation were higher in patients with moderate and high compliance than in patients with low compliance (p=0,044; p=0,024, respectively). Patients with moderate and high adherence had a lower rate of myalgia than patients with low adherence (p=0,046). Patients with moderate and high adherence had lower rates of side effects of colchicine and discontinuation of colchicine for any reason (p=0,045; p=0,007, respectively). Patients with moderate and high adherence had lower rates of forgetting medication (p<0,001) and higher rates of hospitalization and non-compliance in outpatient follow-up (p=0,028; p=0,026, respectively) compared to patients with low adherence.

	Discussion: In our study, there was no statistically significant difference in the compliance groups except for age. The most important factors in treatment adherence were found to be the age of the disease and the age of initiation of treatment. We found that factors such as accessibility to the physician, psychological status, economic factors and family problems had no effect on treatment adherence.

Keywords: Familial Mediterranean Fever, treatment adherence, colchicine