Baskil Ters Lalesi (Fritillaria baskilensis Behcet)'nin doku kültürüyle çoğaltılması
Micropropagation of Baskil Reverse Tulip ( Fritillaria baskilensis Behçet) via tissue culture
Yazar: TUBA SARİ
Danışman: PROF. DR. ÖMER MUNZUROĞLU
Fırat Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Moleküler Biyoloji ve Genetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Bitki dokuları = Plant tissues ; Biyoteknoloji = Biotechnology ; Mikroçoğaltma = Micropropagation

Özet:
Bu çalışmada ülkemiz için endemik olan ve türü tehlike altında olduğu bildirilen Baskil Ters Lalesi (Fritillaria baskilensis Behçet)'nin in vitro çoğaltımı amaçlandı. Eksplantlar bitkinin soğan, açmamış çiçek petalleri ve çiçek saplarından elde edildi. Deneylerde MS (vitaminli) temel besi ortamı, %3 ve %6 sükroz ile NAA, IAA ve BA gibi bitki büyüme düzenleyicileri (PGR) kullanıldı. Yüzey sterilizasyonu işlemleri etil alkol ve sodyum hipoklorit (NaOCl) kullanılarak yapıldı. Eksplantlar 20±1 oC'de gelişmeye bırakıldı. 8 saat karanlık ve 16 saat ışık fotoperiyot uygulandı.
İlk 30 günlük inkübasyon sonunda, canlı kalan (%85,94) soğan eksplantlarının %38.4'ünde kallus oluşumu, % 8.6 'sında soğancık oluşumu görüldü.120 günlük inkübasyon süresinin sonunda en iyi sonuç %3 sükroz içeren yüksek sitokininli ortam (1 BA + 0.6 NAA + 0.4 IAA)'da alındı. Bu ortamda soğan eksplantlarının % 96.42'sinde direkt veya endirekt organogenez, geriye kalan % 3.57'sinde sadece kallus oluşumu görüldü. PGR içermeyen temel besi ortamında sükroz bulunmadığı zaman %48.13 oranında kallus oluşumu görülmesine rağmen organogenez gerçekleşmedi. %3 sükroz oranı % 6 sükroza göre kallus + sürgün oluşumunda %147.2, kallus + soğancık oluşumunda %153.3 oranlarında daha fazla etkili oldu. %3 sükroz ve yüksek sitokinin (1 mg/L BA + 0.6 mg/L NAA + 0.4 mg/L IAA) birlikte bulunduğu zaman toplam organogenez arttı. Kallus + sürgün oluşum hızında %3 sükroz içeren yüksek sitokininli ortam, kallus + soğancık oluşum hızında % 3 sükroz içeren düşük sitokininli ortam (0,1 BA + 0.6 NAA + 0.4 IAA) daha etkili oldu. %3 sükroz içeren yüksek sitokinin oranı endirekt organogenezle meydana gelen sürgün sayısını %50 oranında arttırdı. Eksplant başına endirekt sürgün oluşumu ortalama 13.7 adet ile %3 sükroz içeren yüksek sitokininli ortamda, endirekt soğancık oluşumu 13.9 adet ile %3 sükroz içeren düşük sitokininli ortamda elde edildi. Sürgün ve soğancık oluşumu görülen eksplantlar ½ MS+ %0.6 agar+ %3 sükroz + 5mg/L NAA+0.5 mg/L BA içeren ortamda köklenmeye alındı. 329 eksplantın ilk 30 günlük inkübasyonu sonunda %48.32'sinde, 60 günlük inkübasyonu sonunda %77.50'sinde köklenme gerçekleşti. Soğan eksplantlarından in vitro şartlarda elde edilen tam bitkiciklerin dış ortama adaptasyonunda kayda değer bir sonuç elde edilemedi. Dış ortama (saksılara) aktarımın 40. gününde bitkiciklerin %98'i öldü. Ayrıca açmamış çiçek petalleri ile çiçek saplarının eksplant olarak kullanıldığı deneylerde kallus oluşumu dâhil direkt ve endirekt organogenez gerçekleşmedi.

Abstract:
The aim of this study is to provide in vitro micropropagation of Fritilla baskilensis Behçet which is an endemic plant of our country and has a risk of becoming extinct. Parts of bulb scales of Fritillaria baskilensis petals of not open flowers and flower stalks were used as the explant source. In experiments, MS (with vitamins) basic nutrition medium, %3 and %6 sucrose and plant growth regulators as NAA, IAA and BA were used. Ethyl alcohol and sodium hypochlorite (NaOCl) were used for surface sterilization. Explants were allowed to grow at 20 ±1 oC. A Photoperiod of 8 hours dark+16 hours light were applied.
At the end of first 30 days of incubation period, the formation of callus was observed on %38.4 and formation of bulblets was observed on %8.6 of survived bulb explants (survived bulb explants: %85.94). At the end of 120 days of incubation period, the best result was obtained from the medium (1 BA + 0.6 NAA + 0.4 IAA) suplemented with high cytokinin and %3 sucrose. In this medium, direct and indirect organogenesis was observed on %96.42 of bulb explants and callus formation was observed on the % 3.57. When PGR free basic medium does not contain sucrose, ratio of callus formation was be %48.13 but the organogenesis was not observed. As a comparison, medium containing %3 sucrose to medium containing %6 sucrose; at medium containing %3 sucrose is more effective on formation of callus + shoot (relatively %147.2 more effective) and on formation of bulblet (relatively %153.3 more effective). When %3 sucrose and high cytokinin (1 mg/BA + 0.6 mg/L NAA + 0.4 mg/L lAA) are used together, the probability of organogenesis is increased. Medium supplemented with high cytokinin and %3 sucrose is more effective on rate of formation of callus and shoot; medium supplemented with low cytokinin and %3 sucrose (0.1 BA + 0.6 NAA + 0.4 IAA) is more effective on rate of formation of callus and bulblet. Quantity of shoot formed by indirect organogenesis was increased %50 by medium supplemented with high cytokinin and %3 sucrose. Average 13.7 units of shoot formation per explant were obtained in medium supplemented with high cytokinin and %3 sucrose; average 13.9 units of bulblet formation per explant were obtained in medium supplemented with low-cytokinin and %3 sucrose. Explants which observed formation shoot and bulblet were allowed to take root in medium supplemented with ½ MS+ % 0,6 agar+ %3 sucrose + 5 mg/L NAA+0.5 mg/L BA. At the end of first 30 days of incubation period, rootings were observed on %48.32 of 329 units of explants and at the end of 60 days of incubation period, rootings were observed on %77.50 of 329 units of explants. Significant result regarding adaptation of little plants obtained from bulblet explants in vitro conditions to open field could not be obtained. %98 of little plants were died after transportation to external environment (flowerpots). In addition, callus formation and direct + indirect organogenesis was not observed in the experiments where cleistogamus and pedicles were used as explants.