Giresun, Ordu ve Samsun illerinde fındık bahçelerinde zarar yapan yazıcıböcek (Coleoptera: Scolytidae) türlerinin tespiti ve kitlesel yakalama yöntemi üzerine araştırmalar
Investigations on the determination of bark beetle (Coleoptera: Scolytidae) species which are harmful in hazelnut orchards of Giresun, Ordu and Samsun province of Turkey and the mass trapping method in their control
Yazar: KİBAR AK
Danışman: DOÇ. DR. MERYEM UYSAL
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
2002 ve 2003 yıllarında Samsun, Ordu ve Giresun illerinde findik bahçelerinde yürütülen bu çalışmada, yörede son yıllarda giderek önemi artan yazıcıböcek (Col.: Scolytidae) türlerinin tespiti, zarar şekilleri, önemli türlerin kısa biyolojileri ve illerdeki zarar durumunun belirlenmesi ele alınmıştır. Ayrıca findik bahçelerinde alkollü kırmızı kanatlı yapışkan tuzağın bu böcek grubuna karşı kitlesel yakalama yönteminde kullanılıp kullanılmayacağı test edilmiştir. Sonuçta, survey sahasında Andıklarda zararlı dört scolytid türü {Xyleborus dispar (Fabricius), Lymantor coryli (Perris), Xyleborus xylographus (Say) ve Hypothenemus eruditus Westwood) belirlenmiştir. Bu türlerden H. eruditus Türkiye'de fındıkta ilk kayıt niteliğindedir. L. coryli ve X dispar en yaygın ve önemli türler olarak belirlenmiş, survey sahasındaki scolytid populasyonunun % 90'ını L. coryli, % 10'unu ise X. dispar oluşturmuştur. X. dispar* m Türkiye'de fındıklarda sorun olduğu literatürlerde kayıtlıdır. Ancak L. coryWmn findik ivsahalarında önemli bir zararlı olduğu bu çalışma ile ortaya konmuş, biyolojisi ile ilgili orijinal bulgular da elde edilmiştir. Buna göre her iki tür de kışı ergin olarak geçirmekte, ilk kışlamış ergin çıkışı da mart-nisan aylarında görülmektedir. Ancak asıl yoğun çıkış haziran sonu ağustos ortası arasındaki 6 haftalık sürede olmaktadır. X. dispar senede bir döl verirken, L. coryli galerilerinde ise yaz ortasında tekrar yumurta bulunmuştur. Bu durum L. corylfmn iki döl vermesine işaret olabileceği gibi erginlerin iki farklı ritmde çıkışı ile de ilgili olabilir. Scolytid populasyonunun en yüksek olduğu yerler iki yılda da Ordu ilinin farklı lokasyonlan olmuştur (2002: 5.1 delikli dal/ocak, 2003: 9.5 delikli dal/ocak). Kitlesel yakalama metodu olarak dekara 4, 8, 12, 16 tuzak sayısının denendiği tuzak çalışmaları sonucunda ise dekara 8 tuzağın tavsiye edilebileceği sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Xyleborus dispar, Lymantor coryli, Xyleborus xylographus, Hypothenemus eruditus, findik, populasyon yoğunluğu, Kitlesel yakalama.

Abstract:
The research was carried out in Giresun, Ordu and Samsun Province of Turkey to determine bark beetle species (Col.: Scolytidae) which their damage has been increasing in recent years in hazelnut orchards. Their damage, injury level in the provinces and short biology of the important species were also observed. In addition, the availability of the sticky trap with red wing and alcohol as a mass trapping method was tested against these pests. As a result, four scolitid species [Xyleborus dispar (Fabricius), Lymantor coryli (Perris), Xyleborus xylographus (Say) and Hypothenemus eruditus Westwood] were determined. Of these species, H. eruditus was the first record for hazelnut in Turkey. The most common species were L. coryli and X. dispar with 90% and 10% occurrence rate, respectively. X. dispar is already recorded in the literature as a problem of hazelnut in Turkey. But, L. coryli was newly considered as a serious pest of hazelnut orchard and orginaly data regarding it's biology was also determined in the present study. viThe hibernation stage was adult in both species. Although first apperance of adults have taken place in March and April, the beetles have intensely occurred in the six weeks period between late- June and in the mid-August. X dispar was univoltine whereas eggs were found again in the middle of summer in the L. coryli galleries. That probably means that, either L. coryli may be bivoltine or adults may outbreak in two different rhythm. The highest injury level was seen in the different locations of Ordu Province in both years (2002: 5.1 damaged branch/ocak, 2003: 9.5 damaged hranch/ocak). As a mass trapping method; 4, 8, 12, 16 trap number per decare were examined. 8 traps were considered as the most advisable trap number for practice.

Key words: Xyleborus dispar, Lymantor coryli, Xyleborus xylographus, Hypothenemus eruditus, hazelnut, population density, mass trapping. vu