Görme engelli öğrencilerin uzamsal stratejilerinin belirlenmesi
Identifying the spatial strategies used by visually impaired students
Yazar: AYŞENUR ARSLAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MESTURE KAYHAN ALTAY
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Görme engelliler = Visually impaired ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Ortaokullar = Secondary schools ; Strateji = Strategy ; Uzamsal yetenek = Spatial ability

Özet:
Bu çalışmanın amacı, görme engelli ortaokul 8. sınıf öğrencilerinin uzamsal yeteneklerini, uzamsal yeteneğin alt bileşenleri olarak alınan uzamsal görselleştirme ve uzamsal yönelim bağlamında incelemektir. Ayrıca, bu öğrencilerin uzamsal yetenek gerektiren soruları çözerken kullandıkları stratejileri, farklı soru türleri bağlamında incelemek araştırmanın diğer amacıdır. Çalışmada, nitel araştırma desenlerinden, fenomenografik araştırma kullanılmıştır.  Katılımcılar, 2017-2018 öğretim yılında, Ankara'da, görme engellilere eğitim veren bir ortaokulunun 8. sınıfına devam eden 8 görme engelli öğrencidir.  Araştırmada, uzamsal yeteneğin alt bileşenleri olarak, McGee (1979)'nin sınıflandırması olan uzamsal görselleştirme ve uzamsal yönelim alınmıştır. Araştırmada, veri toplama yöntemi olarak görüşme yöntemi tercih edilmiştir. Sonuçta, görme engelli öğrencilerin uzamsal yetenek gerektiren soruları çözerken kullandıkları stratejiler; uzamsal görselleştirme alt alanı kapsamında zihinde döndürme, zihinsel manipülasyon ve anahtar özellik stratejisi olurken, uzamsal yönelim kapsamında sayma ve anahtar özellik stratejisi olmuştur. Ayrıca, görme engelli öğrencilerin 2B döndürme gerektiren soru tipinde, zihinde döndürme ve anahtar özellik stratejisini, 3B döndürme gerektiren soru tipinde anahtar özellik stratejisini, küp oluşturma ve kâğıt katlama soru tipinde zihinsel manipülasyon stratejisini, izometrik görünüm soru tipinde zihinsel manipülasyon ve sayma stratejisini, ortografik görünüm soru tipinde anahtar özellik ve sayma stratejisini kullandıkları görülmüştür. Görme engelli öğrencilerin genellikle, 3B hali verilen yapıları algılamada zorluklar yaşadıkları, yapıda hiçbir yüzü görünmeyen küpleri hayal edemedikleri, yapıdaki küpler yerine yüz sayısını saydıkları, 2B döndürme ve 3B döndürme soru tiplerinde şeklin benzerini seçeneklerde aradıkları araştırmanın diğer bir sonucudur. 

Anahtar sözcükler: Uzamsal beceri, uzamsal strateji, geometri, görme engelli öğrenciler

Abstract:
The aim of this study is to examine the spatial ability of 8th grade students with visual impairments in the context of spatial visualization and spatial orientation, which are considered as subcomponents of spatial ability. In addition, it is another purpose of the research to examine the strategies that these students use when solving the questions requiring spatial ability in the context of different types of questions. A phenomenological pattern, which is a qualitative research pattern, has been used. Participants of the study consist of 8 visually impaired students who are educated in the 8th grade of a secondary school for the visually impaired. As subcomponents of spatial ability, spatial visualization and spatial orientation, which are the classification of McGee (1979) have been taken. In the research, interview was preferred as data collection method. As a result, while the strategies that the visually impaired students used when solving the types of questions requiring spatial ability were the strategy of mental rotation, manipulation and key property in the spatial visualization subfield, and it was the strategy of counting, key property in the spatial orientation subfield. Question type requiring 2D rotation, it was seen that mental rotation and key property strategy were used; 3D rotation, key property strategy was used; mental manipulation strategy was used in the question type of cube making and paper folding; mental manipulation and counting strategy were used in the isometric view question type; key property and counting strategy were used in the orthographic view question type. Also, visually impaired students had difficulties in perceiving 3D structures and could not imagine cube with no visible face, and they counted the number of faces instead of cubes, and in the 2D rotation and 3D rotation question types, it was seen that the students were looking for similar figures in the options rather than rotating them. 

Keywords: Spatial ability, spatial strategy, geometry, visually impaired students