Osmanlı Devleti'nde Ayasofya Külliyesi'nin dini, ilmi ve sosyokültürel yeri
The religious, scientific and sociocultural place of Hagia Sophia in the Ottoman Empire
Yazar: KÜBRA MANKAL
Danışman: DOÇ. DR. HALİDE ASLAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Sanat Tarihi = Art History ; Tarih = History
Dizin: Ayasofya = Ayasofya ; Dini eserler = Religious objects ; Dini hayat = Religious life ; Dini yapı = Religious structure ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Sosyokültür = Socio-culture ; Sosyokültürel yapı = Socio-cultural structure ; Sosyokültürel özellikler = Socio-cultural characteristies ; İslam tarihi = Islamic history

Özet:
Bu tezde, inşa edildiği tarihten itibaren sadece Hıristiyanların ve Müslümanların değil her kesimin ilgi odağı haline gelen Ayasofya'nın Osmanlı dinî, ilmî ve sosyokültürel hayatındaki yeri incelenmiştir.

Bizans döneminde sahip olduğu merkezi mabed statüsünü Osmanlı Devleti'nde sürdüren Ayasofya, tek bir yapı ile sınırlı kalmamış, ilerleyen dönemde yapılan ilaveler ile bir külliye haline gelmiş ve bu şekliyle Osmanlı ilmî ve sosyokültürel hayatında da çok önemli bir yer edinmiştir.

Ayasofya'nın mimari ve estetik unsurları, Osmanlı döneminde yaşadığı değişimler, eklenen yapılar birçok araştırma ve incelemenin konusu olmuştur. Bu çalışmada, Ayasofya'nın Osmanlı dinî, ilmî ve sosyokültürel hayatındaki yeri incelenerek Ayasofya'ya farklı bir açıdan bakılmaya çalışılmıştır.

Bu çalışma, giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın konusu, amacı, önemi ve yöntemine değinildikten sonra Ayasofya'nın imarı ile Bizans dönemindeki önemi genel hatlarıyla ifade edilmiştir. Birinci bölümde İstanbul'un fethinden sonra Ayasofya'nın durumu, Ayasofya'ya yapılan ekler, onarımlar, gelişmeler ve Osmanlı'nın son döneminde Ayasofya incelenmeye çalışılmıştır. İkinci bölümde ise Osmanlı dinî, ilmî ve sosyokültürel hayatında Ayasofya'nın yeri, kaynaklarımızın sağladığı veriler çerçevesinde tespit edilmeye gayret edilmiştir. Ayrıca tespit edilen bazı arşiv belgelerinden örneklere de yer verilmiştir.

Abstract:
In this thesis, the importance of Hagia Sophia, which has become the center of attention not only for Christians and Muslims but also for all religious groups since it's construction, in Ottoman religious, scientific and socio-cultural life has been examined.

Hagia Sophia, continued its central sanctuary status in the Ottoman Empire, was not limited to a single structure but became a complex with the additions made in the following period, and in this way, it gained a very important place in the Ottoman scientific and socio-cultural life.

The architectural and aesthetic elements of Hagia Sophia, the changes it experienced during the Ottoman period, and the added structures have been the subject of many researches and examinations. In this study, the place of Hagia Sophia in Ottoman religious, scientific and socio-cultural life has been examined and it has been tried to look at Hagia Sophia from a different perspective.

This study consists of introduction and two chapter. In the introduction, after mentioning the subject, purpose, importance and method of the research, Hagia Sophia's construction and importance in the Byzantine period was given. In the first chapter, after the conquest of Istanbul, the status of Hagia Sophia, its repairs, developments and the situation in the last period of the Ottoman Empire were tried to be examined. In the second chapter, the place and importance of Hagia Sophia in Ottoman religious, scientific and sociocultural life has been tried to be determined within the frame of the data provided by our sources in addition to appendices consisting of archive documents