Dondurulmuş insan ceninlerinde hak paradigması
The legal characteristics of contracts for ecto-uterine embryo keeping
Yazar: ERTUNÇ MEGA
Danışman: PROF. DR. FULYA İLÇİN GÖNENÇ
İstanbul Medipol Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Cenin = Unborn ; Embriyo = Embryo ; Sözleşmeler = Contracts ; Yardımcı üreme teknolojileri = Assisted reproduction technologies

Özet:
Tez çalışmamızda üremeye yardımcı tedavi uygulamalarında yer bulan
yardımla üreme teknolojilerine yönelik dondurularak saklanan bedendışı embriyolar
konusu incelenmiştir. Çalışmamızda, öncelikle, bedendışı embriyoların biyolojik ve
hukuki statüsü incelenmiştir. İnceleme, bedendışı embriyoların biyolojik statüsünün
değerlendirilmesi vasıtası ile hücre, doku ya da başka bir biyolojik yapı olup olmadığı
hususunda başlamıştır. Biyolojik statünün tanımlanması aşamasından sonra, bahse
konu biyolojik yapıların evrensel ve yerel hukukî düzenlemelerdeki durumları
incelenmiştir. Hukukî statü tanımlanması hususunda evrensel genel bir kabulün söz
konusu olmadığı saptanmıştır. Kişi ya da eşya olarak nitelendirmelerin gerek hukuk
düzeni temelinde gerekse hukukun uygulandığı bölge temelinde zaman zaman ortaya
çıktığı saptanmıştır. Ancak, bu biyolojik yapıların dünya genelinde genel yaklaşımda,
özel bir statü ile nitelendirildiği, bu nitelendirmenin ise insan onurunun korunması
temelinden köken aldığı saptanmıştır. Bedendışı embriyoların dondurularak
saklanması aşamasında üreme hücreleri sahipleri ile bahse konu biyolojik yapıyı
saklayan tıbbi hizmet sunucusu arasında, tıbbi tedavi sözleşmesinden farklı, yeni bir
sözleşme kurulduğu saptanmıştır. Tez çalışmamızın son bölümünde, bedendışı
embriyoların dondurularak saklanması aşamasında kurulan sözleşmenin hukuki
niteliği değerlendirilmiştir. Her ne kadar bu sözleşme muhafaza amacı güden bir
sözleşme tipi olsa da saklanan biyolojik yapıların taşınır eşya statüsünde kabul
edilemeyeceği gerçeğinden yola çıkarak, kurulan sözleşmenin TBK'da tanımlanan
saklama sözleşmesi kapsamında değerlendirilemeyeceği saptanmıştır. Bedendışı
embriyoların saklanması aşamasında saklayan ve saklatan taraf arasında kurulan
sözleşme ilişkisinin, vekâlet sözleşmesi hükümleri ölçütlerinde değerlendirilebileceği
ortaya konmuştur. Muhafaza edilen biyolojik yapının nicelik açısından sınırlı nitelik
açısından ise insan onuru kapsamında değerlendirilir olması, saklama aşamasında
standartları belirlenmiş saklama koşullarını talep ettiği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
In our thesis, the subject of cryopreserved ecto-uterine embryos was assessed,
which is among assisted reproductive technology (ART) procedures within the scope
of medically assisted reproduction techniques. Firstly, the biological and legal status
of ecto-uterine embryos were examined. The initial assessment was conducted by way
of evaluating the biological status of ecto-uterine embryos, on whether a cytological,
histological, or some other biological structure is present. After the biological status
was determined, the position of the relevant biological structures in global and
domestic legislation was assessed. It was found that no global consensus existed on
the definition of the legal status. It was determined that certain descriptions such as
person or property have occasionally emerged, based on both legal systems and the
regions in which they are practiced. However, it was also found that descriptions of
these biological structures bear a special status across the globe, rooted in the general
understanding of the protection of human dignity. At the stage of the cryopreservation
of ecto-uterine embryos, it was determined that a new contract, which is distinct from
medical service contracts, is formed between the gamete owners and the medical
service provider that is to store the aforesaid biological structure. In the final chapter
of our thesis, the legal characteristics of the contract that is formed at the stage of
cryopreservation of ecto-uterine embryos were evaluated. Even though this contract
has storage as its essential purpose, it was determined that it cannot be regarded as a
safekeeping contract as defined in the Turkish Code of Obligations, based on the fact
that the biological structures to be stored cannot be regarded as movable goods. It was
propounded that the contractual relationship formed between the depositor and the
depository at the stage of ecto-uterine embryo storage can be considered with regard
to the provisions of mandate contracts. It was concluded that the biological structure
to be stored is limited in terms of quantity but is nonetheless within the scope of human
dignity in terms of quality, thus warranting storage conditions that comply with certain
standards.