Çocuğu otizm spektrum bozukluğu tanısı almış ebeveynlerde ebeveyn yeterlilik ölçeğinin uyarlaması ve ebeveyn özyeterliğini yordayan faktörler
Adaptation of the parental self-efficacy scale for parents of children diagnosed with autism spectrum disorder and investigation of factors predicting parental self-efficacy
Yazar: BİRGÜL VURAL
Danışman: PROF. DR. MERAL BAYAT
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Ana-baba = Parents ; Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Otistik bozukluklar = Autistic disorder ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder ; Yeterlilik = Sufficiency ; Ölçekler = Scales ; Öz yeterlilik = Self-efficacy

Özet:
Bu çalışma, çocuğu otizm spektrum bozukluğu olan ebeveynlerde "Otizm Spektrum Bozukluğu Çocuğu Olan Ebeveynlerde Ebeveyn Yeterlilik Ölçeğinin (EYÖ)" Türkçe formunun geçerlik-güvenirliğini belirlemek ve ebeveynlerin yeterlilik düzeyini yordayan (psikolojik sağlamlık- mutluluk- kendini toparlama gücü-iyimserlik) faktörlerin rolünü incelemek amacıyla yapılmıştır.
Araştırmanın örneklemini çocuğu otizm spektrum bozukluğu tanısı almış 742 ebeveyn oluşturmuştur. Etik kurul ve kurum izni alınan çalışmada veriler; Çocuk ve Ebeveyn Tanıtıcı Özellikler Formu, EYÖ, Oxford Mutluluk Ölçeği-Kısa Formu (OMÖ-KF), Kendini Toparlama Gücü Ölçeği-Kısa Formu (KTGÖ-KF), Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği (KPSÖ), İyimserlik Ölçeği (İÖ) ve Öz-Denetim Ölçeği (ÖDÖ) ile toplanmıştır. Veriler, Kapsam Geçerlik İndeksi (KGİ), Kaiser-Meyer-Olkin testi (KMO), Bartlett Küresellik Testi (BTS), faktör analizleri, Cronbach alfa katsayısı, sınıf içi korelasyon katsayıları, eşleştirilmiş örneklerde t testi, Mann-Whitney U testi, Kruskal-Wallis H testi, Dunn-Bonforreni testi, Spearman korelasyon analizi ve Çoklu Doğrusal Regresyon Analizi testleri kullanılarak değerlendirilmiştir.
EYÖ'nün Türk diline uygun, KGİ değerinin ≥0.84762, KMO katsayısının 0.914 ve BTS'nin istatistiksel olarak önemli olduğu bulunmuştur (p<0.001). EYÖ'nün tüm faktör yüklerinin 0.560-0.821 arasında olduğu saptanmıştır. Cronbach Alpha katsayısı 0.70 olarak hesaplanmıştır. Ayrıca, EYÖ toplam, EYÖ Mevcut Duruma Uyum Sağlama ve EYÖ Bakımda Mükemmellik puanları ile OMÖ-KF, KTGÖ-KF, KPSÖ ve İÖ toplam puanları arasında pozitif yönlü ilişki bulunmuştur (p<0.05). KTGÖ-KF, İÖ ve OMÖ-KF puanlarının artması EYÖ toplam puanlarını istatistiksel olarak arttırmaktadır. 
Bu sonuçlara göre, EYÖ'nün Türk kültürü için geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu belirlenmiştir. Ayrıca kendini toparlama gücü, iyimserlik ve oxford mutluluk puanlarının artması ebeveyn yeterliliğini arttırmaktadır. Ebeveyn yeterliliği üzerinde en etkili faktörün kendini toparlama gücü olduğu belirlenmiştir. EYÖ'nün otizm spektrum bozukluğu çocuğu olan ebeveynlerde ebeveyn yeterliliğini belirlemek için yapılacak yeni çalışmalarda değerlendirme aracı olarak kullanılabileceği belirlenmiştir. 
Anahtar kelimeler: Ebeveyn; Geçerlilik-güvenirlik; Otizm spektrum bozukluğu olan çocuk;  Özyeterlik

Abstract:
This study was conducted to determine the validity-reliability of the Turkish version of the "Parental Self-efficacy Scale for Parents of Children with Autism" (PSES) in parents with a child with autism spectrum disorder (ASD) and to examine the role of factors that predict parents' level of self-efficacy (resilience-happiness-optimism).
The study sample consisted of 742 parents whose children were diagnosed with ASD. At the outset, ethics committee approval and institutional permission were obtained for the study. Data were collected by using a Child and Parent Descriptive Characteristics Form, the PSES, the Oxford Happiness Questionnaire -Short Form (OHQ-SF), the Resilience Scale-Short Form (RS-SF), the Brief Resilience Scale (BRS), the Optimism Scale (OS), and the Self-Control Scale (SCS). Content Validity Index (CVI), Kaiser-Meyer-Olkin test (KMO), Bartlett's Test of Sphericity (BTS), factor analysis, Cronbach's alpha coefficient, intraclass correlation coefficients (ICC), paired-samples t-test, Mann-Whitney U test, Kruskal-Wallis H test, Dunn-Bonforreni test, Spearman correlation analysis, and Multiple Linear Regression Analysis were used to analyze the data.
 It was found that the PSES was appropriate for the Turkish language, the CVI value was ≥0.84762, the KMO coefficient was 0.914, and the BTS result was statistically significant (p<0.001). All factor loads of the PSES were found to range between 0.560 and 0.821. Cronbach's alpha coefficient was calculated as 0.70. Besides, a positive correlation was found between the PSES total, PSES MDUS, and BM scores and the total scores obtained from the OHQ-SF, the RS-SF, the BRS, and the OS (p<0.05). The increase in scores on the RS-SF, the OS, and OHQ-SF increased the total PSES scores statistically.
In conclusion, it was determined that the PSES was a valid and reliable measurement tool for Turkish culture. In addition, the increase in resilience, optimism, and Oxford happiness scores increased parental efficacy. It was determined that the most effective factor on parental efficacy was resilience. According to our results, the PSES can be used as an assessment tool in new studies to identify parental self-efficacy of parents of children with ASD.
 Keywords:  Child with autism spectrum disorder; Efficacy; Parent;  Self-efficacy;  Validity-reliability