Orta Çağ İslam kültüründe kadın algısı: "Kitabu'n-Nisa literatürü" örneği
The perception of woman in Medieval Islamic culture: The example of "Kitabü'n–Nisa [The book of women] literature"
Yazar: RÜVEYDA ÇINAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ARİF KORKMAZ
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion
Dizin: Din sosyolojisi = Religious sociology ; Dini eserler = Religious objects ; Kadınlar = Women ; Orta Çağ = Middle Ages ; İslam kültürü = Islamic culture ; İslam toplumu = Islamic society

Özet:
Orta Çağ İslam Kültüründe Kadın Algısı: "Kitabü'n–Nisa Literatürü" Örneği isimli araştırmanın amacı Orta Çağ İslam toplumlarının kadın algısını ortaya koymaya çalışmaktır. Bunun için miladi 9., 10. ve 14. yüzyıllarda Müslüman tarihçi ve bilginler tarafından kaleme alınmış şu 6 klasik eserdeki kadın konulu verilerin tespit ve analizi hedeflenmektedir: İbnü's–Sikkit, Kitabü'l–Elfaz; İbn Habib es–Sülemi, Kitabü Edebi'n–Nisa; el–İbşihi, el–Müstatref; İbn Kuteybe, Uyunu'l–Ahbar; İbn Abdirabbih, el–Ikdü'l–Ferid ve İbn Kayyim el–Cevziyye, Ahbaru'n–Nisa. Ampirik araştırmalarda daha çok deney, gözlem, anket, mülakat gibi araştırma teknikleri kullanılmakta; buna karşın geçmişte yaşamış toplumların sosyolojik etüdü yapılırken en çok yazılı–görsel kaynaklardan yani belgelerden yararlanılmaktadır. Bu bağlamda, bir tür tarihsel sosyoloji çalışması olan bu araştırmada Orta Çağ İslam toplumlarının kadın algısına ulaşabilmek için yazılı belgeler üzerinde çalışılmış yani belge tarama, metin ve içerik analizi yöntemlerine başvurulmuştur. Orta Çağ'da Müslümanlar tarafından yazılmış eserlerin tümünü incelemek mümkün olmadığı için, evreni temsil edebileceği düşünülen bir örneklem çerçevesi belirlenmiş; kültür ansiklopedisi niteliği taşıyan eserler dönemin kadın algısını yansıtmak amacıyla konu bazında çeşitli sınıflandırmalara tabi tutulmuştur. Çalışma kapsamında özellikle tarih biliminin yöntemlerine sadık kalınarak sırasıyla tarama, tasnif, tahlil, tenkit ve terkib (sentez) safhaları takip edilmiştir. Özellikle tenkit aşamasında örneklem kapsamında ele alınan klasik eserlerin öncelikle dış tenkidi yapılarak kaynak güvenilirliği sağlanmış; iç tenkit kriterleri de aynı literatürdeki eserlerle desteklenmiştir. Sentez safhasında elde edilen veriler objektif bir bakış açısıyla değerlendirilerek araştırma çıktılarına ulaşılmış; Orta Çağ İslam kültürü etrafında şekillenen kadın algısına açıklık getirilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
The Perception of Woman in Medieval Islamic Culture: "Kitabu–Nisa Literature" the aim of the study named as the example is to try to reveal the perception of woman of the medieval Islamic societies. For this purpose, it is aimed to identify and analyze the data on women in the 6 classical works written by Muslim historians and scholars in the 9th, 10th and 14th centuries: İbnü's–Sikkit, Kitabü'l–Elfaz; İbn Habib es–Sülemi, Kitabü Edebi'n–Nisa; el–İbşihi, el–Müstatref; İbn Kuteybe, Uyunu'l–Ahbar; İbn Abdirabbih, el–Ikdü'l–Ferid ve İbn Kayyim el–Cevziyye, Ahbaru'n–Nisa. In empirical research, mostly research techniques are experiments, observations, surveys and interviews ways used; on the other hand, while making a sociological study of the communities that lived in the past, mostly written-visual sources, i.e. documents are used. Therefore, in this research, which is a kind of historical sociology study, written documents were studied to reach the perception of woman of the medieval Islamic societies, and literature review, text and content analysis methods were used. Since it is not possible to examine all the works written by Muslims in the Middle Ages, a sampling frame that is thought to represent the universe was determined; thus, the works which are cultural encyclopaedia, were subjected to various classifications on the subject basis in order to reflect woman's perception of the period. With in the scope of the study, especially the methods of history science were followed, followed by combing, classification, analysis, criticism and composition (synthesis) phases, respectively. Particularly, in the criticism stage, the classical works that were handled within the scope of the sample were firstly criticized and the source reliability was provided; internal criticism criteria are also supported by works in the same literature. The data obtained during the synthesis phase were evaluated from an objective perspective and research outcomes were reached; it has been tried