Karaağaç'ın (Ulmus Glabra Huds.) yapısal bağlantılılığının farklı iklim değişikliği senaryolarına göre modellenmesi
Karaagac's (Ulmus Glabra Huds.) modeling structural interchange according to different climate change scenarios
Yazar: BUSE AR
Danışman: DOÇ. DR. DERYA GÜLÇİN
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Amaç: Küresel ölçekte, biyolojik çeşitlilik sağlama ve karbon tutma bakımından değerli
ekosistemler arasındaki ormanların, biyotik, abiyotik ve antropojenik etkenler nedeniyle
sürekli değişim içerisinde olduğu görülmektedir. Bu süreçte, iklimin belirleyici bir rolü
olduğu kabul edilmiştir ve iklim değişikliğine karşı biyolojik tepkilerin genel olarak habitat
parçalanmasına neden olduğu bilinmektedir. İklim değişikliğinin türler üzerindeki etkileri,
ekosistemlerdeki hassas dengeyi etkileyebilir. Bu nedenle, koruma planlamasının iklim
değişikliğine uyum çerçevesinde bağlanabilirliği ve bununla ilişkili ekolojik süreçleri
dikkate alması gerekmektedir. Bu çalışmada tüm Avrupa'da ve Batı Asya'da doğal yayılışa
sahip Karaağaç'ın (Ulmus glabra Huds.) ekolojik bağlantısındaki değişime odaklanılmıştır.
Bu çalışmada, şu sorulara yanıt aranmaktadır: 1. U. glabra'nın farklı iklim değişikliği
senaryolarına göre günümüz ve gelecekteki potansiyel coğrafi yayılışı nasıldır?, 2. Farklı
iklim senaryoları altında U. glabra'nın mevcut ve gelecekteki potansiyel habitatları
arasındaki ekolojik bağlantının değişimi nasıl olacaktır?. Bu çalışmanın bulguları ile
Türkiye'de doğal yayılışı olan U. glabra'nın gelecekte sürdürülebilmesi ve korunmasına
yönelik güçlü stratejilerin belirlenebilmesi için detaylı bilgiler paylaşılmıştır. Bu bilgilerin,
peyzaj ölçeğinde orman türlerinin yönetimi ve korunan alanların planlanması çerçevesinde
teorinin pratiğe aktarılmasında altlık olarak nasıl kullanılabileceği tartışılmıştır.
Materyal ve Yöntem: Çalışmanın ana materyalini ekonomik ve ekolojik açıdan değerli bir
orman ağacı olan Ulmus glabra Huds. oluşturmaktadır. Hazırlanan veriler, mekânsal
otokorelasyonunu önlemek ve biyoiklimsel değişkenlerle aynı ölçekte değerlendirilmesi
bakımından 5 km olarak inceltilmiştir. Modelleme aşamasında toplam 402 varlık verisi
kullanılmıştır. Çalışmanın amacı kapsamında, türün potansiyel ve gelecekteki
xii
dağılımlarında bağlantı sağlayan mekânsal birimlerdeki değişikliklerin; ekolojik niş
modelleme, morfolojik mekânsal patern analizi ve bağlanabilirlik olasılığı indeksi (PC
Index [Probability of Connectivity]) aracılığıyla değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Bulgular: Yapılan analizlerde U. glabra'nın yayılışında gelecek projeksiyonlarına göre,
çeşitli senaryolar altındaki farklı zaman dilimlerine bağlı olarak olumlu (kazanım), nötr ve
olumsuz (kayıp) değişiklikler olacağı beklenmektedir. Türe ait habitat bütünlüğünün ve
ekolojik bağlantıların sürekli bir şekilde azaldığı tahmin edilmektedir. Türün habitat
uygunluğunun ise farklı senaryolar altında, gelecekte azalacağı görülmektedir.
Sonuç: Bu çalışmada, Türkiye'de U. glabra'nın habitat uygunluğu, farklı iklim senaryoları
ile modellenmiş ve sonuç olarak türün iklim değişikliğine duyarlı olduğu belirlenmiştir.Tüm
iklim senaryolarında en önemli değişikliklerin 2061–2080 ve 2081–2100 yılları arasında
meydana gelmesi beklenmektedir. Bulgular, türün yayılışının Türkiye'nin kuzey kesiminde
özellikle Karadeniz kıyısı boyunca varlığını sürdüreceğine işaret etmektedir.

Abstract:
Objective: The aim of this study was to focus on the changes in the ecological connectivity
of the European and Western Asian native distribution of the wych elm (Ulmus glabra
Huds.), which is valuable in terms of providing biological diversity and carbon
sequestration among ecosystems due to biotic, abiotic, and anthropogenic factors. It has
been acknowledged that climate plays a decisive role in this process, and it is known that
biological responses to climate change generally lead to habitat fragmentation. The effects
of climate change on species can affect the delicate balance in ecosystems. Therefore,
conservation planning needs to consider the adaptability to climate change and associated
ecological processes. In this study, the following questions were addressed: 1. What is the
potential geographic distribution of U. glabra under different climate change scenarios in
the present and future? 2. How will the change in ecological connectivity between current
and future potential habitats of U. glabra occur under different climate scenarios? The
findings of this study provided detailed information for the sustainable future and
conservation of U. glabra in Türkiye and contributed to the identification of robust
strategies. The discussion also explored how this information could serve as a framework
for translating theory into practice in terms of managing forest species at the landscape scale
and planning protected areas.
Material and Methods: The main material of the study consisted of the wych elm (Ulmus
glabra Huds.), an economically and ecologically valuable forest tree species. The data were
refined to a resolution of 5 km to prevent spatial autocorrelation and to evaluate them at the
same scale as bioclimatic variables. A total of 402 occurrence records were used in the
xiv
modeling phase. As part of the study objective, changes in spatial units connecting the
potential and future distributions of the species were evaluated using ecological niche
modeling, morphological spatial pattern analysis, and the PC index (Probability of
Connectivity).
Results: According to future projections of U. glabra distribution, it is expected that there
will be positive (gain), neutral, and negative (loss) changes depending on different time
frames under various scenarios. It is estimated that habitat integrity and ecological
connectivity of the species will continuously decrease. Habitat suitability for the species is
expected to decrease in the future under different scenarios.
Conclusion: In this study, the habitat suitability of U. glabra in Turkey was modeled with
different climate scenarios, and it was determined that the species is sensitive to climate
change. The most significant changes are expected to occur between 2061 and 2100 under
all climate scenarios. The findings suggest that the distribution of the species will persist
particularly along the Black Sea coast in the northern part of Turkey.