Balkan Savaşı'na ait hatıratların muhteva analizi
The Content analysis of the memoris of the Balkan War
Yazar: HAKAN BACANLI
Danışman: DOÇ. DR. RAMAZAN ACUN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2003
Konu: Tarih = History
Dizin: Balkan savaşları = Balkans wars ; Hatırat = Memoirs ; Türk tarihi = Turkish history ; İçerik analizi = Content analysis

Özet:
Birinci Dünya Savaşı'nın gölgesinde kaldığı için Balkan Savaşı bugün az hatırlanan bir olay olmakla birlikte, tarihimizde de hak ettiği ve gerektiği önemi maalesef bulamamıştır. Halbuki bu savaş Türk tarihinin en büyük birkaç felaketinden biridir.. Birinci Balkan Savaşı, 1912 Ekiminde Karadağ'ın Osmanlı Devleti'ne savaş açması ile başlamış ve Osmanlı ordularının Balkan devletleri karşısında hemen her cephede yenilgisi ile sonuçlanmıştır. Taraflar arasında savaşı bitiren barış antlaşması, 1913 Mayısında Londra'da imzalanmıştır. Osmanlı Devleti Balkanlarda büyük miktarda toprak kaybetmiş, Trakya sınırı, Edirne'yi dışarıda bırakacak biçimde, Midye-Enez hattı olmuştur. Ancak Balkan Savaşı bu noktada son bulmamıştır. Balkan devletleri Osmanlı Devleti'nden kalan miras konusunda anlaşamamışlar ve kendi aralarında savaşmışlardır. Bulgaristan'ın 1913 yılında Sırbistan ve Yunanistan'a saldırması ile başlayan II. Balkan Savaşı'na Romanya da katılmıştır. Osmanlı Devleti bu fırsattan yararlanarak eski başkenti Edirne'yi geri almıştır. II. Balkan Savaşı Bulgaristan' m yenilgisiyle sonuçlanmıştır. Balkan Savaşı'nın yarattığı ortam sadece siyasi ve askeri değil, aynı zamanda edebi hayatımızı da etkilemiştir. Bizde özellikle II. Meşrutiyetten sonra önem kazanmaya başlayan "Hatırat" türünden eserlerin Balkan Savaşlarıyla birlikte önemli bir artış kazandığı görülür. Bu durumun nedenleri arasında yaşanan sıkıntıları, uğranılan büyük hezimeti, kaçışı, vahşeti, bozgunu sonraki nesillere aktarma düşüncesini veya savaşı yönetenlerin kendilerini savaşın sorumluluklarından kurtarmak için hatıraları bir savunma aracı olarak görmelerini sayabiliriz. Yazılış nedeni ne olursa olsun bu dönemle ilgili hatıralar, bundan sonraki dönemlerde hatıralarım yazacaklara birer örnek oluşturmuştur. Ayrıca bu dönemle ilgili çalışma11 yapan tarihçiler için sadece resmi vesikalardan yaralanmak dışında daha canlı kaynaklar sağlaması açısından önemlidirler. Balkan Savaşı'yla ilgili askeri personelin yazmış olduğu hatıratların çoğunlukta olmasına rağmen sivillerin yazmış olduğu hatıratlar da vardır. Ayrıca savaşı yabancı devletler adına izleyen gazetecilerin veya yabancı ordu subaylarının yazmış oldukları hatıratlar da bulunmaktadır. Bu çalışmada Balkan Savaşı'na ait olan hatıratlardan bazıları "Muhteva Analizi" yöntemi kullanılarak bir analize tabi tutulmuştur. Muhteva analizi, bir veya bir dizi metin içerisinde belli kavramların varlığını, sıklığım ve aralarındaki ilişkileri belirlemeyi, ortaya çıkan sonuçlardan geçerli çıkarsamalar yapmayı amaçlayan bir araştırma metodudur. Bu metotla araştırmacılar, belli kavramların varlığını sayıya dökebilir, bunların aralarındaki ilişkileri tahlil edebilirler. Bu yolla hem metnin yazarının vermek istediği mesajlar hem de metnin oluştuğu dönem ve kültür hakkında çıkarımlar yapılabilir. Sosyal bilimlerde, metinleri analiz etmek amacıyla çeşitli yöntemler kullanılmaktadır. Bu çalışmanın hedefi ise metinleri değerlendirmek amacıyla, özellikle bilgisayardan faydalanılarak yeni birtakım yöntemler denenebileceğini ve bu yöntemlerle farklı verilere ulaşılabileceğini ortaya koymaktır. Metinleri analiz etmek için ilgili bilgisayar programlarından faydalanılarak yeni bir metot denenmeye çalışılmıştır. Çalışmada öncelikle seçilen metinler bilgisayara aktarılmış; ardından "Concordance" isimli muhteva analizi programı kullanılarak taramalar yapılmıştır. Ortaya çıkan kavramlar, sıklık ve azlık durumuna göre veya geçtikleri yere göre değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmede, Balkan Savaşı'nda Osmanlı Ordusu'nun profili ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Ordunun komuta, iaşe, teçhizat, ve manevi durumu gibi konular hakkında, bilgisayar programı vasıtasıyla tespit edilen kavramlar kullanılarak çeşitli çıkarımlar yapılmaya çalışılmıştır. Savaş esnasında halkın yaşayışım ilgilendiren, sivil hayatla ilgili kavramların da taraması yapılarak halkın içinde bulunduğu durum da ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
The Balkan War is not unfortunately given the due respect it deserves because World War I received more attention. However, this war is one of the greatest catastrophes of the Turkish history. Balkan War I broke out when Montenegro declared war against the Ottoman Empire in October 1912 and it resulted in the defeat of the Ottoman Army by the Balkan states on almost every front. The peace treaty that ceased the war was signed in London in May 1913. The Ottoman State lost a great deal of its territory in the Balkans. The Thracean border was re-determined leaving Edirne out, forming the Midye-Enez line. However, the Balkan War did not end at that point. The Balkan States did not agree on the Ottoman legacy and they warred with each other. Balkan War II broke out due to the attack of Bulgaria against Serbia and Greece. Later Romania participated in the war. The Ottoman State reconquered Edirne, its old capital, taking the advantage of the situation. The war resulted in the defeat of Bulgaria. The climate created by the Balkan War influenced not only political and military but also literary life. The books of memoirs, which gained importance after the second Meşrutiyet, abounded with the Balkan Wars. The reasons for writing them were the idea of passing the hardships of the wars, the great defeat, escape and brutality on to the coming generations, or that the ruling people saw them as defense mechanisms to avoid the burden of the war. No matter what the reasons are, these memoirs set an example to those who would write similar work. Besides, they were significant in that the historians studying the Balkan wars period used them as living sources other than the related official documents.IV Although the majority of the memoirs were written by the military personnel, there are some by the civilians. In addition, the foreign correspondents and officers produced memoirs. In this study some of the memoirs of the Balkan War were analyzed through the method of content analysis. The content analysis is a search method which aims to determine the existence, frequency and correlations of certain concepts in a text or series of texts, and also come up with valid deductions out of the results obtained. Researchers can have the existence of certain concepts in numerical terms and analyze the correlations among them through this method. In this way the deductions about both the messages the text writer wants to give and the period and culture of the text can be made. Various methods are used in social sciences to analyze the texts. The aim of this study is to put forth the possibilities that in order to evaluate the texts, a set of novel methods can be tried using computers and that through these methods different findings can be obtained. A new method has been employed making use of the related computer programs so as to analyze the texts. In this study, first of all, the chosen texts were loaded to the computer. Next, scanning was in progress through "Concordance", the contents analysis program. The concepts obtained were sorted out on the basis of their frequencies and context. In this assessment obtaining the profile of the Ottoman Army in the Balkan War was the primary aim. Using the computer program, the results about the army chain of command, supply system, equipment and morale were gotten. The situation of the civilian people during the war was also obtained scanning the related concepts about the civilian life.