Borçlar hukukunda ceza koşulunun türleri
Types of penalty clause in the law of obligations
Yazar: EMİNE YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. MEHMET MURAT İNCEOĞLU
İstanbul Bilgi Üniversitesi / Lisansüstü Programlar Enstitüsü / Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Borçlar hukuku = Law of obligations ; Ceza = Punishment ; Cezai şart = Penal clause ; Sözleşmeden dönme = Recovery of contract ; Sözleşmeler = Contracts ; İfaya eklenen ceza koşulu = Cumulative penalty

Özet:
Ceza koşulu borçlunun alacaklıya karşı mevcut bir borcu hiç ifa etmemesi, eksik ifa etmesi veya belirlenen yerde veya zamanda ifa edilmemesi halinde ödemeyi üstlendiği, hukuki işlem ile önceden belirlenmiş ekonomik değeri olan, sözleşmeden ayrı bir edimdir. Ceza koşulu Türk Borçlar Kanunu'nda "seçimlik ceza koşulu", "ifaya ekli ceza koşulu" ve "dönme cezası" olarak üç farklı türde olmak üzere 179. ve 182. maddeleri arasında özel olarak düzenlenmiştir. 

Taraflar bir hukuki ilişkiye girerken menfaatlerine uygun olarak sonuçlanmasını beklerler. Bu amaçla söz konusu menfaatlerini kuvvetlendirecek bir kuruma ihtiyaç duyarlar. Bu kurum ceza koşulu kurumudur. Özellikle sözleşmelerde ceza koşuluna sıkça yer verilmektedir. Ceza koşulunun her bir türünün amacı, koşulları ve sonuçları birbirinden farklılık göstermektedir. Kanun koyucu TBK m. 179'da ceza koşulunun üç türünü de düzenlemiş olmakla birlikte; bu düzenlemeler emredici nitelikte değildir. Dolayısıyla taraflar sözleşmede diledikleri ceza koşulunu veya koşullarını seçmekte serbesttir. 

Ne var ki; çoğu zaman sözleşmede kararlaştırılan ceza koşulunun türünü tespit etmek ve buna bağlı sonuçları belirleyebilmek karşımıza sorun olarak çıkmaktadır. Bu sorunu çözmek için somut olayda tarafların hangi tür veya türdeki ceza koşulunu seçtikleri TBK m. 179 hükümleri çerçevesinde incelenmelidir.

Anahtar Kelimeler: sözleşme, ceza koşulu, ceza koşulunun türleri, seçimlik ceza koşulu, ifaya ekli ceza koşulu, dönme cezası, Türk Borçlar Kanunu.

Abstract:
ABSTRACT

The penalty clause is an obligation apart from the contract, which has a predetermined economic value determined by a legal transaction, in which the debtor undertakes to pay the creditor in case of a non-performance, defective performance or failed performance at the designated place or time. The penaly clause is specifically regulated between articles 179 and 182 of the Turkish Code of Obligations under three types, which are "alternative penalty clause", "cumulative penalty clause", and "exclusive penalty clause". 

When entering into a legal relationship, the parties expect it to be concluded in accordance with their benefits. For this purpose, they need an institution to strengthen their benefits. This institution is penalty clause. Especially in the contracts, the penalty clause is frequently decided. The purpose, conditions and consequences of each type of penalty clause differ from each other. Although the lawmaker has regalated these three types under article 179 of Turkish Code of Obligations; these regulations are not mandatory. Therefore, in the contract the parties are free to choose the type or types of the penalty clause as they wish.

Nevertheless; often it is a problem to determine the type of penalty clause and its consequences attached. In order to solve this problem, in the concrete case, the type or types of penalty clause which the parties choose is to ve examined under under provisions of article 179 of Turkish Code of Obligations.

Key Words: contract, penalty clase, types of penalty clase, alternative penalty clause, cumulative penalty clause, exclusive penalty clause, Turkish Code of Obligations.