Davranışsal maliye yaklaşımları ile vergi uyumunun artırılması
Increasing tax compliance by behavioural public finance approaches
Yazar: MELTEM ERGÜN GÜRCAN
Danışman: PROF. DR. NACİ TOLGA SARUÇ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Maliye = Finance ; İşletme = Business Administration
Dizin: Davranışsal ekonomi = Behavioral economics ; Davranışsal tedbirler = Behaviorall remedy ; Davranışsal tutum = Behavioural attitude ; Maliye politikaları = Fiscal policies ; Vergi uyumu = Tax compliance

Özet:
Yerleşik iktisat teorisine göre; insanların kararlarında rasyonel ve akılcı
olduğu kabul edilmektedir. Ancak gerçek hayatta sosyal bir varlık olan insan, karar
verirken ya da seçim yaparken bu varsayım geçerliliğini yitirmektedir. Seçeneklerin
kısıtlı olması, duygusal, bilişsel ve sezgisel farklılıklar ya da yeterli bilginin
olmaması gibi durumlar, insanların ekonomik kararlarının sosyolojik ve psikolojik
açıdan irdelenmesini gerekli kılmıştır.
Bilindiği üzere, kamu hizmetlerinin sürdürülebilirliği için en önemli gelir
kaynağı vergilerdir. Mükelleflerin vergi uyumunu artırmak için yürütülen
çalışmalarda klasik ekonomik modellerin yanında psikolojik ve davranışsal
faktörlerden de faydalanılmaya başlanmıştır. Davranışsal maliye yaklaşımları ile
oluşturulacak yeni kamu politikaları sayesinde, vergi kaçırma ve vergiden kaçınma
davranışlarının önüne geçilerek vergi gelirlerinde artış sağlanabilmektedir.
Mükellefler üzerinde herhangi bir baskı veya zorlama olmadan düşük
maliyetli ve basit yöntemler kullanan davranışsal maliye yaklaşımlarından dünya
genelinde pek çok ülkede kamu politikası tasarımında faydalanılmaktadır. Bu tezde
dünya genelinden seçilmiş 17 ülkedeki davranışsal yaklaşımları içeren vergi uyumu
konulu çalışmalar derlenmiş ve bu çalışmalarda hangi davranışsal maliye
yaklaşımlarından faydalanıldığı incelenmiştir. Çalışmalarda uygulanan bu basit ve
düşük maliyetli yöntemler incelendiğinde vergi uyumunda artış sağlandığı
görülmüştür. İncelenen çalışmalar referans alındığında bu tip uygulamaların
Türkiye'de kullanılması için gerekli birimlerin kurulmasının ve çalışmaların
yapılmasının vergiye gönüllü uyumu artıracağı bulgusuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Vergi, Vergi Uyumu, Davranışsal Maliye, Davranışsal Kamu
Politikaları, Davranışsal Ekonomi, Davranışsal İktisat

Abstract:
According to the mainstream economic theory, it is accepted that people are
rational and reasonable in their decisions. But this assumption loses its validity when
a human who is a social being makes a decision or choice in real life. Situations such
as limited options, emotional, cognitive and intuitive differences, or lack of sufficient
information; have made it necessary to examine people's economic decisions
sociologically and psychologically.
As is known, taxes are the most important source of income for the
sustainability of public services. In the studies carried out to increase tax compliance
of taxpayers, psychological and behavioural factors have been started to be used in
addition to classical economic models. Thanks to the new public policies to be
created with behavioural public finance approaches, tax evasion and tax avoidance
behaviours can be prevented and an increase in tax revenues can be achieved.
Behavioral public finance approaches are tools that use low-cost and simple
methods without any strain on taxpayers. These approaches are used in many public
policy designs around the world. In this thesis, studies on tax compliance including
behavioral approaches in 17 selected countries from around the world have been
compiled. In these studies, it was determined which behavioral finance approaches
were used. Then, which behavioral public finance approaches are used in these
studies are examined. When the studies examined are taken as reference, it has been
determined that establishing the necessary units and carrying out studies for the use
of such applications in Turkey will increase voluntary tax compliance.
Keywords: Tax, Tax Compliance, Behavioural Public Finance, Behavioural
Public Policies, Behavioural Economics