Denizyolu taşımacılığı yapan işletmelerde kısıtlar teorisi ve katkı muhasebesi tekniklerinin uygulanabilirliğinin analizi
Analysis of the applicability of constraints theory and throughput accounting in maritime transport businesses
Yazar: TUĞBA ÖZER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLAY İRAK
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası Ticaret ve İşletmecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Denizcilik = Marine ; İşletme = Business Administration
Dizin: Deniz yolu = Seaway ; Deniz yolu taşımacılığı = Sea transportation ; Kısıt teorisi = Constraint theory ; Muhasebe = Accounting ; Taşımacılık = Transportation

Özet:
Küreselleşen dünyada ulusal ve uluslararası alanda ekonomik rekabetin artması sonucu işletmeler, rekabet edebilme gücüne ulaşabilmek için performanslarını arttırarak, karlarını maksimum seviyeye çıkarmaya çalışmaktadırlar. Kısıtlar Teorisi, 1980'li yılların başlarında Eliyahu M.Goldratt tarafından ortaya atılan bir teoridir. Teoriye göre işletmelerin en önemli amacı; mevcut performanslarını yükselterek şimdi ve gelecekte daima para kazanmaktır. Kısıtlar teorisi işletmeleri zincire benzetmekte ve işletme performansını etkileyen en zayıf halkayı da kısıt olarak kabul etmekle birlikte, işletmelerin gücünün en zayıf halkanın gücüne yani kısıta eşit olduğunu savunmaktadır. Bu nedenle işletme performansını etkileyen kısıt, tespit edilip ortadan kaldırılarak işletmenin para kazanma amacına ulaşılmaya çalışılmaktadır. Goldratt, katkı muhasebesini ise kısıtlar teorisine dayalı yönetim muhasebesi aracı olarak tanımlamaktadır. Katkı muhasebesi, kısıtlar teorisi performans ölçümleriyle birlikte kısıtı ortadan kaldırarak süreç katkısını arttırmaya odaklanmaktadır. Kısıtlar teorisi ve katkı muhasebesi, yönlendirici ve yol gösterici yöntemlerdir. Çalışmada, kısıtlar teorisi ve katkı muhasebesi yöntemleri birlikte ele alınarak, denizyolu taşımacılığı yapan işletmelerde bu yöntemlerin uygulanabilirliğinin araştırılması amaçlanmıştır. Bu kapsamda çalışmada, denizyolu taşımacılığı yapan örnek bir işletmede, Eylül 2021- Kasım 2021 arasındaki sefer süreci baz alınarak, işletmenin performansını olumsuz yönde etkileyen pazar kısıtı tespit edilmiştir. İşletme yöneticilerinin yeni pazar arayışına giderek ve hizmet çeşitliliklerini arttırarak kısıtı etkin bir şekilde yönetmeleri sonucunda karlılıklarının %14,67 oranında artacağı öngörülmüştür. Kısıtlar Teorisi ve Katkı muhasebesi yöntemlerinin birlikte uygulanması sonucunda işletme yöneticilerinin performanslarını arttırarak para kazanma amaçlarına ulaştıkları ve işletmelerin etkin bir şekilde yönetildiği görülmüştür. 
Anahtar Kelimeler: Kısıtlar Teorisi, Katkı Muhasebesi, Denizyolu Taşımacılığı

Abstract:
In the globalizing world, as a result of the increase in economic competition in the national and international arena, businesses try to maximize their profits by increasing their performance in order to reach competitive power. Theory of constraints was developed in the early 1980s. It's a theory put forward by Eliyahu M.Goldratt. According to the theory, the most important purpose; is to always earn Money by increasing their current performance. The theory of constraints compares businesses to chains and finds the weakest factor affecting business performance. Although accepting the ring as a constraint, the strength of the business to the strength of the weakest link that is he argues that it's equal to the constraint. Therefore the constraint affecting business performance is, it's tried to achieve the purpose of making money of the business by identifying and eliminating it. He defined throughput accounting as a management accounting tool based on the theory of constraints describes. Throughput, theory of constraints together with performance measures it focuses on increasing the throughput by eliminating. In the study; theory of constraints and throughput by considering the methods together, this is the case in maritime transport business. It was aimed to investigate the applicability of the methods. In this study, market constraint that adversely affects the performance of the enterprise has been determined based on the voyage period between September 2021 and November 2021 in an exemplary maritime transport company. It's predicted that the profitability of business managers'll increase %14,67 as a result of effectively managing the constraint by seeking new markets and increasing their service diversity. As a result of the application of the theory of constraints and throughput accounting methods, together, it has been seen that business managers achieve their goals of making money by increasing their performance and that operations are managed effectively.
Keywords: Theory of Constraints, Throughput Accounting, Maritime Transport