Şamanizmden Anadolu Aleviliğine müzik ve kozmoloji ilişkisi
The relationship between Shamanism, Anatolian Alevi music and cosmology
Yazar: NAZAN MUTLU ORHAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FULYA SOYLU BAĞÇECİ
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Müzikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Müzik = Music
Dizin: Aleviler = Alawis ; Alevilik = Alawiism ; Aşıklar(Aşıklık geleneği) = Minstrel tradition ; Halk ozanları = Troubadours ; Kozmoloji = Cosmology ; Müzik = Music ; Müzik kültürü = Music culture ; Müzikoloji = Musicology ; İnançlar = Beliefs ; Şamanizm = Shamanism

Özet:
Şamanizm ve Anadolu Aleviliğine dair en belirgin özelliklerden birisi evren, 
insan ve tanrı anlayışı arasında güçlü bir bağ kuruluşunun olmasıdır. Burada en dikkat 
çekici noktalardan birisi evrenin varlığıyla insan arasındaki ilişkide insanın, evrenin bir 
parçası olması ve evrene dair bütün bilginin insanda da vücut bulması, evren ve insan 
arasında ki güçlü bir dengeyi oluşturmuştur. Bu bağlamda müzik, evreni anlama ve 
açıklamada noktasında her iki inancada aracılık etmiştir. Çalışmamızda Şamanizm ve 
Anadolu Aleviliği inançları çerçevesinde tanrı, insan ve evren ilişkisinde müziğin rolü 
nedir? ana probleminden yola çıkarak, her iki inancında birbiriyle örtüşen ve ayrışan 
yönlerinin müzik ve kozmoloji ilişkisi açısından nasıl ön plana çıktığının ortaya 
konulması amaçlanmıştır. Çalışmada betimsel tarama modeline dayalı bir literatür 
tarama süreci yürütülmüştür. Ele alınan Şamanizm ve Anadolu Aleviliğinde müzik ve 
kozmololiji ilişkisinde şu sonuçlara ulaşılmıştır. Hem Şamanizm hem de Anadolu 
Aleviliği inancında, var olduğu andan itibaren içinde bulunduğu kozmosun farkında 
olan ve evrenin içerisinde kendine konumlandıran insan, kozmik çevrenin odak 
noktasını oluşturmuştur. Bir bütün olan kozmosu ve onun bir parçası olan tabiatı,
doğayı, müzik vasıtasıyla anlamaya çalışmıştır. Müziği, ruhani yolculuğunda en yüksek 
nokta olan göğün sonsuzluğu ve aşkınlığına ulaşmak için kullanmıştır. Bu bağlamda 
tanrı, evren ve insan ilişkisinde müzik, Tanrı'ya ulaşmanın en güçlü ve kutsal 
yollarından birisini oluşturmuştur.

Anahtar Kelimeler: Şamanizm, Anadolu Aleviliği, Kozmoloji, Ritüel, Âşık, Ozan, Şaman, Zakir, İnanç ve Müzik

Abstract:
One of the most prominent features of both Shamanism and Anatolian Alevism
is that there is a strong connection between the universe, people, and their 
understanding of God/deity. One striking points here is that within the relationship 
between the existence of the universe and man, human beings are part of the universe, 
and that all information about the universe is embodied in man – therefore creating 
strong balance between the two. In that context, within both faith systems, music has 
mediated how people understand and explain the universe. Our study will address the 
question, "What is the role of music in the relationship between deity, man, and the 
universe within the framework Shamanism and Anatolian Alevism?" and attempt to 
reveal how both faith systems overlap and diverge (from) one another as far as the 
relationship between music and cosmology are concerned. As such, we reviewed the 
literature using a model known as descriptive screening. We arrived at the following 
conclusions regarding the relationship between music and cosmology in Shamanism 
and Anatolian Alevism: According to both faiths, man is aware of the cosmos from the 
moment they come into being, and positions themselves in the universe, thereby 
creating the focal point of cosmic milieu. Man uses music to understand the cosmos as 
a whole, and the nature as a part of that whole. He also uses music to reach the sky's 
infinity and transcendence – the highest point of their spiritual journey. In that context 
of the relationship between deity, the universe, and man, music is one of the most 
powerful and most sacred ways in which man can each God.

Keywords: Shamanism, Alevism, Cosmology, Ritual, Minstrel, Bard, Shaman, Dhikr, Faith & Music