Düstûr I. Tertip II. Cilt (s.1-219) bağlamında hukuk dili: Giriş, inceleme, metin, sözlük-dizin
The language of law in the context of I. Order II. Volume in Düstur  (pp. 1-219): Introduction, review, text, dictionary-index
Yazar: HAMZA HAVUZ
Danışman: PROF. DR. HAKAN ÖZDEMİR
Giresun Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dil bilim = Linguistics ; Hukuk dili = Law language ; Osmanlıca = Ottoman

Özet:
Hukuk dilinin, dil bilim özelinde bugünkü modern yapısının bütün boyutlarıyla  incelenebilmesi ve geliştirilebilmesine ilişkin alan yazınında çeşitli yaklaşımlar ileri sürülmüştür. Görüşlerin büyük bir kısmı, bazı noktalarda birbirlerinden ayrılmakla birlikte temel bir noktada birleşir. Ortak kanaat, köklü bir geçmişe sahip olan Türk hukuk dilinin, önemli bir geçiş dönemi olarak işaretlenebilecek Tanzimat Dönemi'ni de içine alacak şekilde, bütüncül bir yaklaşımla ele alınması yönündedir.
Tanzimat'la birlikte bugünkü modern yapısına benzer şekilde gelişim göstermeye başlayan Türk hukuk diline ilişkin ilk verilere, içinde çeşitli hukuki kayıtlar taşıyan Düstûr'lar vasıtasıyla erişilebilmektedir. Bu bağlamda çalışmanın kapsamı, Arap harfleriyle neşredilmiş olan 1-219 sayfa aralıklarının çeviri yazı işaretlerine aktarılarak sözlüksel dizininin oluşturulması ve dil bilimsel incelemesinin yapılmasına dayanmaktadır.
Çalışmada, araştırma ve inceleme konularına bağlı olarak değişkenlik gösteren farklı ekol ve uzmanlarca daha önce sistemli hâle getirilmiş olan dil bilimsel araştırma ve inceleme yöntemleri kullanılmıştır. Elde edilen verilerden hareketle, bugünkü modern Türk hukuk dilinin dayandığı temeller anlaşılmış, bazı noktalarda Tanzimat Dönemi'nin hukuki yapısıyla benzerlikler taşıdığı görülmüştür. Gerçekleştirilen resepsiyonlara bağlı olarak terim üretme ve sözcük ödünçleme yollarında Batı dillerinin aksine Arapça ve Farsçanın "başvuru dili" olarak kullanıldığı anlaşılmış, metnin genel yapısına ilişkin dil bilimsel tespit ve değerlendirmelerde bulunulmuştur.
Anahtar Sözcükler: Dil Bilimi, Hukuk Dili, Düstûr, Osmanlı Türkçesi.

Abstract:
Various approaches have been put forward in the literature in order to analyze and develop the modern structure of the language of law in all its dimensions. Although most of the opinions differ from each other on some points, they converge on a fundamental point. The common opinion is that the Turkish legal language, which has a deep-rooted history, should be handled with a holistic approach, including the Tanzimat Period, which can be marked as an important transition period.
The first data on the Turkish legal language, which started to develop in a similar way to its modern structure with the Tanzimat period, can be accessed through the Düstûrs, which contain various legal records. In this context, the scope of the study is based on the creation of a lexical index and linguistic analysis of the pages 1-219, which were published in Arabic script, by transferring them to transliteration marks.
In the study, linguistic research and analysis methods that have been previously systematized by different schools and experts, which vary depending on the subjects of research and analysis, were used. Based on the data obtained, the foundations on which today's modern Turkish legal language is based have been understood, and it has been seen that it bears similarities with the legal structure of the Tanzimat Period in some points. It was understood that Arabic and Persian were used as the "language of reference" as opposed to Western languages in the ways of term production and word borrowing due to the receptions realized, and linguistic determinations and evaluations were made regarding the general structure of the text.
Keywords: Linguistics, The  Language of law, Dustûr, Ottoman Turkish.