Vardiyalı ve vardiyasız çalışan hastane personellerinde hedonik açlık ile diyet kalitesi, yeme farkındalığı, uyku kalitesi ve iş stresi arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between hedonic hunger and diet quality, eating awareness, sleep quality and work stress in hospital personel working with or without shift
Yazar: SÜMEYRA AK
Danışman: DOÇ. DR. HÜLYA KAMARLI ALTUN
Akdeniz Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Amaç: Bu araştırmada, farklı çalışma düzenine sahip hastane personellerinde hedonik açlık ile diyet kalitesi, yeme farkındalığı, uyku kalitesi ve iş stresi arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışma Dinar Devlet Hastanesi'nde Mart-Haziran 2023 tarihlerinde dahil etme ve dışlama kriterlerine uyan, 110 vardiyalı ve 110 vardiyasız çalışan 220 hastane personeli üzerinde yürütülmüştür. Katılımcıların sosyo-demografik özellikleri, beslenme alışkanlıkları, hedonik açlık durumları, diyet kaliteleri, yeme farkındalıkları, uyku kaliteleri ve iş stresleri değerlendirilmiş ve antropometrik ölçümleri alınmıştır. Bulgular: Bireylerin %59,5'i kadın ve %40,5'i erkektir ve vardiyalı çalışanların yaş ortalaması 35,9±6,5 iken vardiyasız çalışanların 38,0±9,0 yıldır. Vardiyalı çalışanların ortalama BKİ değerleri 25,9±3,3 ve vardiyasız çalışanların 26,0±3,8'dir (p>0,05). Vardiyalı çalışanlarda (2,9±0,6) hedonik açlık durumu vardiyasız çalışanlara göre (2,7±0,8) anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur (p=0,013). Vardiyalı çalışanların diyet kalite puan ortalaması 50,4±8,7 ve vardiyasız çalışanların 51,6±9,2'dir (p>0,05). Vardiyasız çalışanlarda (3,3±0,6) yeme farkındalığının vardiyalı çalışanlara (2,9±0,5) göre anlamlı derecede yüksek olduğu görülmüştür (p<0,001). Vardiyalı çalışanlarda uyku kalitesi puanı ortalaması 4,2±2,4 iken vardiyasız çalışanlarda 4,4±2,8'dir ve uyku kalitesinde farklılık saptanmamıştır (p=0,976). Vardiyalı çalışanlarda (52,4±15,1) vardiyasız çalışanlara (44,2±12,3) kıyasla iş stresi anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (p<0,001). Bireylerin hedonik açlık durumu ile diyet kaliteleri arasında anlamlı bir ilişki saptanmazken (p>0,05); hedonik açlık ile yeme farkındalığı arasında negatif yönde zayıf düzeyde (r=-0,115; p=0,045) ve iş stresi ile de pozitif yönde orta düzeyde anlamlı bir ilişki saptanmıştır (r=0,333; p=0,001). Sonuç: Vardiyalı çalışanlarda hedonik açlık durumu anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur. Bu durum vardiyalı çalışanlarda yeme farkındalığının anlamlı derecede düşük, iş stresinin anlamlı derecede yüksek olmasından kaynaklanabilmektedir. Özellikle vardiyalı çalışanlarda hedonik açlık, yeme farkındalığı ve iş stresini iyileştirmeye yönelik eğitimlerin ve düzenlemelerin yapılmasının öneminin vurgulanması hedeflenmelidir. Anahtar Kelimeler: vardiyalı çalışma, hedonik açlık, diyet kalitesi, yeme farkındalığı, uyku kalitesi

Abstract:
Objective: This research aims to evaluate the relationship between hedonic hunger, diet quality, eating awareness, sleep quality, and job stress among hospital staff with different work schedules. Method: The study was conducted on 220 hospital personnel, including 110 shift workers and 110 non-shift workers who met the inclusion and exclusion criteria, at Dinar State Hospital between March and June 2023. Participants' socio-demographic characteristics, dietary habits, hedonic hunger status, eating awareness, sleep quality, and job stress were assessed, and anthropometric measurements were taken. In addition, dietary quality was calculated based on 3-day food consumption records. Result: 59,5% of participants were female, and 40,5% were male. The average age was 35,9±6,5 for shift workers and 38,0±9,0 year for non-shift workers. The average BMI values of shift workers are 25,9±3,3, and for non-shift workers 26,0±3,8 (p>0,05). Hedonic hunger was found to be significantly higher in shift workers (2,9±0,6) than in non-shift workers (2,7±0,8) (p=0,013). The average diet quality score of shift workers is 50,4±8,7 and non-shift workers is 51,6±9,2 (p>0,05). It was observed that eating awareness was significantly higher in individuals working non-shift (3,3±0,6) than in individuals working in shifts (2,9±0,5) (p<0,001). The average sleep quality score in individuals working in shifts was 4,2±2,4, while it was 4,4±2,8 in those working non-shift, and no difference in sleep quality was detected between the groups (p = 0,976). Job stress was found to be significantly higher in individuals working shifts (52,4±15,1) compared to those working non-shift (44,2±12,3) (p<0,001). While no significant relationship was found between individuals' hedonic hunger status and diet quality (p>0,05); a weak negative correlation was found between hedonic hunger and eating awareness (r=-0,115; p=0,045), and a moderate positive correlation with job stress. (r=0,333; p=0,001). Conclusion: Hedonic hunger status was significantly higher in shift workers. This may be due to lower eating awareness and higher job stress in shift workers. It is emphasized that education and interventions aimed at improving hedonic hunger, eating awareness, job stress, and sleep quality, especially for shift workers, should be prioritized. Keywords: shift work, hedonic hunger, diet quality, eating awareness, sleep quality