Üreme sezonu dışında östrüsleri senkronize edilen ivesi ırkı koyunlarda selenyum, vitamin E ve β-karoten ilavesinin fertilite parametrelerine etkileri
Effects of selenium, vitamin E and β-carotene supplementation on fertility parameters in awassi sheeps synchronized oestrus in non-breeding season
Yazar: ENVER ÖZAR
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA KEMAL SARIBAY
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Doğum ve Reprodüksiyon Hastalıkları (Veterinerlik) Ana Bilim Dalı / Doğum ve jinekoloji Bilim Dalı (Veteriner Hekimlik)
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Beta karoten = Beta carotene ; Fertilite = Fertility ; Koyunlar = Sheep ; Selenyum = Selenium ; Vitamin E = Vitamin E ; Östrus senkronizasyonu = Estrus synchronization ; İvesi koyunları = Awassi sheeps

Özet:
Çalışma üreme mevsimi dışında progesteron içeren vaginal süngerlerle östrüs senkronizasyonu yapılan saha yetiştirme şartlarındaki İvesi koyunlarında, Se, β-karoten ve Vit E ilavelerinin fertilite parametreleri üzerindeki etkinliğinin belirlenmesi amacıyla düzenlendi. 
Çalışma, yaşları 2-6 aralığında, en az bir doğum yapmış 80 baş İvesi ırkı koyunda yürütüldü. Çalışmadaki koyunlara 20 mg kronolon (flugeston asetat) içeren süngerler (Chronogest CR®, Intervet, Türkiye) özel spekulum ile vaginaya yerleştirildi. Daha sonra koyunlar tesadüfi örnekleme yöntemi ile iki eşit gruba ayrıldı. Birinci gruptaki koyunlara (Grup I, n=40) 1 ml selenyum ve Vit E (1 mg/1 ml sodyum selenit ve 60 mg/ml Vit E, Yelvit®, Teknovet, Türkiye) ile 0.5 ml/10 kg CA  β-karoten ve Vit E (15 mg/ml β-karoten ve 18.22 mg/ml Vitamin E'ye eşdeğer 20 mg dl-α-tokoferol asetat, Dalmavital®, Vetaş, Türkiye) enjeksiyonu kas içi yolla uygulandı. İkinci gruptaki koyunlar (Grup II, n=40) kontrol grubu olarak bırakıldı ve herhangi bir uygulama yapılmadı. Her iki grupta da süngerler 9 gün süreyle vaginada tutuldu ve süngerlerin çıkartılması sırasında 500 IU PMSG (Chronogest/PMSG, 6000 IU, Intervet, İstanbul, Türkiye) ve 0.075 mg d-cloprostenol (Senkrodin®, Vetaş, Türkiye) kas içi yolla uygulandı. Süngerlerin çıkartıldığı gün Grup I'deki koyunlara Dalmavital'in ikinci enjeksiyonu yapıldı. Koçlar süngerlerin çıkartılmasından 24 saat sonra günde iki kez sabah-akşam 1 saat süreyle sürüye katıldı. Grup I'de aşımı gerçekleşen koyunlara aşım sonrası 18. günde Dalmavital'in üçüncü enjeksiyonu yapıldı. 
Grup I ve Grup II'de sırasıyla östrüs başlangıç zamanları 45.30±1.71, 43.94±1.72 saat, östrüs oranları %79.1, 86.6, konsepsiyon oranları %66.66, 72.41, gebelik oranları %54.05, 58.33, doğum oranları %100, 100, yavru verimleri ise %135, 138 olarak saptandı. Gruplar arasında östrüs başlangıç zamanları, östrüs oranları, gebelik oranları, doğum oranları ve yavru verimleri arasında farklılık önemli değildi (p>0.05).
Sonuç olarak, üreme mevsimi dışında östrüs senkronizasyonu yapılan İvesi koyunlarında Se, β-karoten ve Vit E ilavelerinin fertilite parametreleri üzerinde iyileştirici etkisinin olmadığı kanısına varıldı.

Abstract:
The aim of this study was to evaluate administration of selenium, β-caroten and Vit E on fertility parameters in the Awassi ewes synchronised by intravaginal sponges containing fluogeston acetate in the non-breeding season.
80 multiparous Awassi Sheep, aged 2-6 years old were chosen as animal materials. Intravaginal sponges containing flugeston acetate (20 mg cronolon) was inserted into vagina with special applicator and remained in vagina for nine days. Sheeps were divided into two groups randomly: Group I received 1 mg sodium selenite, 60 mg Vit E (1 mg/1 ml sodium selenite and 60 mg/ml Vit E, Yelvit®, Teknovet, Turkey), 75 mg β-caroten and 100 mg dl-α-tocoferol acetate (15 mg/ml β-caroten and 20 mg dl-α-tocoferol asetat equals to 18.22 mg/ml Vitamin E, Dalmavital®, Vetaş, Turkey) at sponge insertion, sponge removal and 18 days after ram introduction intramuscullary. Group II remained as control group and received no treatment. On the removal of the sponges, 500 IU eCG (Chronogest/PMSG, 6000 IU, Intervet, Istanbul, Turkey)   ve 0.075 mg d-cloprostenol (Senkrodin®, Vetaş, Turkey) were injected intramuscullary. Ram introduction was performed 24 hours after the sponge removal twice a day for one hour. Interval between sponge removal and estrus, estrus rates, conception rates, pregnancy rates, lambing rates and fecundity rates were  45.30±1.71, 43.94±1.72 hours; 79.1%, 86.6%; 66.66%, 72.41%; 54.05%, 58.33%; 100%, 100%;  135% , 138% respectively. There found to be no statistical differences between the treatment groups (p>0.05).
In conclusion, it was found that administration of Se, β-caroten and Vit E in estrus synchronisation protocols in the out-of-breeding season in the Awassi sheep had no positive effects on the fertility parameters.