Adli sosyoloji bağlamında mala zarar verme suçu ile ilgili mekan olgusunun analizi
Analysis of place factor related to damaging factor in the context of forensic sociology
Yazar: AYKUT ÇALIŞKAN
Danışman: DOÇ. DR. TUĞÇA POYRAZ TACOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Adli Bilimler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Yapılan araştırma; malvarlığına karşı işlenen suçlar arasında yer alan mala zarar verme suçunun işlendiği mekâna dair sosyolojik değişkenler vasıtasıyla bulgular üreterek adli sosyoloji alanında kontrol özelliği teşkil edebilen sosyolojik temelli ispat araçlarını belirleme amacını taşımaktadır. Mağdurla yapılan görüşmelerde ana tema; mağdurların faile hangi fırsatları sunduğunu tespit ederek elde edilen bulgularla failin sosyolojik temelli davranış örüntülerini öngörebilme gayesi olmuştur. Mekâna özgü tedbirlerin ve sosyal değişken kalıplarının yer aldığı sınıflandırmada fenomenolojik araştıma yöntemi ile korunaklı, sabit, erişilebilir ve hareketli olmak üzere 4 mekân sınıflandırılması yapılmıştır. Mağdurlar ile yapılan görüşmelerde faillerin toplumsal yaşamda gördükleri boşlukları değerlendirme yoluna gittikleri, bu yönü ile mağdurların Rutin Aktiviteler Teorisi'nde (RAT) belirtilen hususlar ile benzer yönde hareket ettikleri somut örnekler üzerinden anlaşılmıştır. Teorinin genel yaklaşımının suça ilişkin tüm sonuçları karşılamaktan ziyade kasten işlenen fiiller ile örtüştüğü yorumunu yapmak yapılan değerlendirmeyi daha doğru kılacaktır. Mala zarar verme suçunu işleyen tutuklu ve mahkûmların yanıtladığı cevaplar doğrultusunda %72,9 oranında doğru yapılan sınıflandırma sonucu elde edilen lojistik resresyon analiz sonuçlarına göre; çevrede insan bulunması durumunda suçun işlenme riski 2,89 kat azalmaktadır. Diğer taraftan; hedefin tutuklu ve mahkûm tarafından müsait ve erişilebilir olarak değerlendirilmesi durumunda suçun işlenme riski 3,12 kat artmaktadır. Mekânda yer alan insan unsuru hem suçu engelleme özelliği taşımakta hem de suçun oluşması durumunda görgü tanığı delilleri vasıtasıyla olayın aydınlatılmasında önem teşkil etmektedir. Çalışmanın mala zarar verme suçu ile ilgili sosyal değişkenler boyutuyla fail profillemesinde öngörü yapabilme imkânı tanıması açısından literatüre katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Bunun yanısıra suçun şüpheden ve delilden hareketle çözüleceği kabulüyle olayların aydınlatılmasında soruşturma birimleri ile yapılan mülakat süreci ile toplanan bilgilere ek olarak karar ağacı modeli kurulması suretiyle elde edilen bulgular sebebiyle ilk olma özelliği taşıyan bu çalışmanın mekânın suç özelinde anlaşılabilmesine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
The aim of this study is to determine the sociological base proof tools which can constitute a control feature in the field of Forensic Sociology by producting findings through sociological variables of the place where the crime of damaging the property is located amog the crimes committed against property. The main theme in the interviews with the victim was considered by identifying the opportunities that the victims offer to the suspects and the aim of predicting the sociological based behavioral patterns of suspect with findings obtained. In the categorization of the place- specific measures and social variable patterns, the classification of four places was carried out by the phenomenological research method, which was sheltered, fixed, accessible and mobile. In the interviews with the victims, it was understood through the perceptible examples that the suspects have gone to evaluate the gaps that they saw in the social life, and that they act in the same direction as those mentioned in the Routine Activities Theory. The interpretation of the general approach of the theory is that it coincides with the deliberate acts rather than satisfying all the consequences of the crime. According to the results of the logistic regression analysis, it was obtained 72.9% correct classification based on the answers taken by the prisoners or detainees who committed the crime of damaging the property, If there are people in the crime scene, the risk of the crime is reduced by 2.89 times. On the other hand, in case the target is considered as suitable and accessible by the prisoner and detainees, the risk of commit a crime increased by 3.12 times. The human factor in the scene enables both blocking of the crime and in the event of occurrence of the crime. It is important to clarify the event through the evidence of eyewitnesses.This study that was the first one, can be predicted in terms of the social profiling of the crime of property damage by producing the results of the decision tree model in addition to collecting information by the law enforcement units. This study contributed to the understanding of the place of crime in the light of the fact that crime can be solved by suspicion and evidence.