Nöbet tutan hekimler ile nöbet tutmayan hekimlerin tükenmişlik ve depresyon derecelerinin karşılaştırılması
Comparison of burnout and depression degrees between physicians have shift and physicians have not shift
Yazar: MERVE MACİT ALAKAYA
Danışman: DOÇ. DR. TİJEN ACAR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Atatürk Sanatoryum Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Depresyon = Depression ; Doktorlar = Physicians ; Tükenmişlik = Burnout ; Tükenmişlik sendromu = Burnout syndrome ; Tükenmişlik-mesleki = Burnout-professional ; Vardiya sistemi = Shiftwork system

Özet:
Giriş 
Duyarsızlaşma, duygusal yorgunluk ve kişisel başarıda azalma hissi ile karakterize iş ile ilgili bir sendrom olan tükenmişlik dünya genelinde hekimlerde yaygın izlenmektedir. Hekimlerin yarısından fazlasında izlenen tükenmişlik semptomları hem hekimleri hem de hastaları etkilemekte, sağlık gücü ve sağlık maliyetleri üzerinde olumsuz etkiler meydana getirmektedir. Tükenmişliğe benzer şekilde hekimlerde depresyon da sık izlenir. Ayrıca hekimlerde tükenmişlik depresyonla yakından ilişkilidir. Tükenmişliğin önlenmesi için tükenmişliğe etkisi olan faktörlerin belirlenmesi önemlidir. İş ile ilişkili faktörler, organizasyonel faktörler ve bireysel faktörler daha önce tükenmişlikle ilişkilendirilmiştir ancak nöbet tutmanın tükenmişlikle ilişkisi tam olarak bilinmemektedir. Bu çalışma ile nöbet tutan hekimlerle nöbet tutmayan hekimlerin tükenmişlik ve depresyon düzeylerinin karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi amaçlanmıştır.  

Gereç ve yöntem
Bu kesitsel çalışma üçüncü basamak bir hastanede çalışan 235 hekim ile gerçekleştirildi. Sosyodemografik forma hekimlerin yaşı, cinsiyeti, görevleri (asistan/uzman), medeni durumu, mesleki kıdem yılı, nöbet tutma durumu, nöbet sayıları kaydedildi. Tükenmişlik seviyesi Maslach Tükenmişlik Envanteri ile, depresyon düzeyi ise Beck Depresyon Envanteri ile değerlendirildi. Maslach Tükenmişlik Envanteri'nin duygusal tükenme, duyarsızlaşma ve kişisel başarıda tükenmişlik alt ölçekleri bulunmaktadır. 

Bulgular
Cinsiyet dağılımı %45,5'i erkek, %54,5'i kadın şeklindeydi. Hekimlerin %45,1'i (21-30) yaş, %34,9'u (31-40) yaş, %12,8'i (41-50) yaş, %7,2'si 51 yaş ve üzerindeydi. Çalışma grubunun %58,3'ü asistan hekimlerden, %41,7'si uzman hekimlerden oluşmaktaydı. Hekimlerin %49,8'i nöbet tutarken, %50,2'si nöbet tutmamaktaydı. Beck Depresyon Envanteri skorlarına göre depresyon oranı %50,6 idi. Depresyon şiddeti %16,2'sinde hafif, %22,6'sında orta, %11,9'unda ise şiddetli idi. Nöbet tutan hekimlerde duygusal tükenmişlik (p<0,001), duyarsızlaşma (p<0,001), kişisel başarıda tükenmişlik (p<0,001) ve Beck Depresyon Envanteri skorları anlamlı derecede daha yüksekti. Fazla nöbet tutan (6-10 nöbet/ay) hekimlerde duygusal tükenmişlik (p=0,003) ve Beck Depresyon Envanteri (p=0,037) skorları az nöbet tutan hekimlere göre (≤5 nöbet/ay) daha yüksekti. Asistan hekimlerin duygusal tükenmişlik (p<0,001), duyarsızlaşma (p<0,001), kişisel başarıda tükenmişlik (p=0,001) ve Beck Depresyon Envanteri skorları (p=0,019) uzman hekimlerden daha yüksekti. Erkek hekimlerde duyarsızlaşma skoru (p=0,002) kadın hekimlerden daha yüksekti. Duygusal tükenmişlik (p<0,001), duyarsızlaşma (p<0,001), kişisel başarıda tükenmişlik (p<0,001) skorları Beck Depresyon Envanteri skorlarıyla pozitif yönde koreleydi. 

Sonuç
Nöbet tutmak hekimlerde depresyon ve tükenmişliği artırdığı düşünülen bir faktördür. Hekimlerde depresyon ve tükenmişliğin azaltılması veya önlenmesi için nöbetlerin değerlendirilmesi ve tekrar düzenlenmesi gerekmektedir. 

Anahtar kelimler: Tükenmişlik, Nöbet, Hekim, Depresyon

Abstract:
Introduction
Burnout syndrome, a work-related syndrome including depersonalization, emotional depletion, and a sense of decreased personal accomplishment, is common in physicians, globally. Rates of burnout symptoms that have been associated with adverse effects on both physicians and patients, the healthcare workforce, costs and physician health exceed 50%. Similar to burnout, depression is frequently observed in physicians. Moreover, burnout in physicians is closely related to depression. The determining the contributors to burnout in physicians is important for preventing it. Certain work-related, individual, and organizational factors are associated with burnout. However, the effect of having shift on burnout is not known exactly. In this study, it was aimed to compare the burnout and depression levels of the physicians who have shift and have not shift. 

Material and methods
This cross-sectional study was conducted with 235 physicians working in a tertiary hospital. Age, gender, marital status, professional seniority, number of shifts and duties of the physicians were recorded in the sociodemographic form. The level of burnout was evaluated with the Maslach Burnout Inventory, and the level of depression was evaluated with the Beck Depression Inventory. Maslach Burnout Inventory has subscales of emotional exhaustion, depersonalization and burnout in personal achievement. 

Results
Gender distribution was 45.5% male and 54.5% female. 45.1% of the physicians were 21-30 years old, 34.9% were 31-40 years old, 12.8% were 41-50 years old, 7.2% were 51 years old and over. 58.3% of the participants were residents and 41.7% were specialists. 49.8% of physicians had shift while 50.2% had not shift.  According to the Beck Depression Inventory score, 50.6% had depression. The severity of depression was mild in 16.2%, moderate in 22.6%, and severe in 11.9% of the physicians. Emotional exhaustion (p<0.001), depersonalization (p<0.001), burnout in personal achievement (p<0.001) and Beck Depression Inventory (p<0.001) scores were significantly higher among physicians who have shift. Emotional exhaustion (p=0.003) and Beck Depression Inventory (p=0.037) scores of physicians have more shift (6-10 shift per months) were higher than those with fewer shift (≤5 shift per month). Emotional exhaustion (p<0.001), depersonalization (p<0.001), burnout in personal achievement (p=0.003) and Beck Depression Inventory (p=0.019) scores of residents were significantly higher than those of specialists. Male physicians had a higher depersonalization score than female physicians (p=0.002). Emotional exhaustion (p<0.001), depersonalization (p<0.001), and burnout in personal achievement (p<0.001) scores were positively correlated with Beck Depression Inventory scores. 
 
Conclusion
The shift work is a factor thought to increase to physician burnout and depression. The effect of shift work should be evaluated and shifts should be re-arranged in a way that does not cause burnout in order to reduce or prevent burnout in physicians. 

Key words: Burnout, Shift work, Physician, Depression