Biga (Çanakkale) doğusunun mesozoyik-tersiyer magmatizması ve metamorfizmasının petrolojisi
Petrology of the mesozoic-tertiary magmatism and metamorphism in northern Biga (Çanakkale)
Yazar: NAMIK AYSAL
Danışman: PROF.DR. SİNAN ÖNGEN
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Mineraloji Petrografi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
ÖZETBİGA (ÇANAKKALE) DOĞUSUNUN MESOZOYİK-TERSİYERMAGMATİZMASI VE METAMORFİZMASININ PETROLOJİSİBiga doğusundan başlayıp Yenice ilçesi kuzeyine kadar olan bölgede yapılan detaylıjeolojik araştırmalar ışığında bölgenin jeolojik evrimine ışık tutacak veriler belirli birdüzen içerisinde verilmiştir1. Söz konusu alanda temeli Yolindi metagraniti olarakadlandırılan biyotit ve amfibollü granitin oluşturduğu görülmüştür. Yolindi metagranitioldukça altere ve belirgin yönlenmeli bir granittir. Üst düzeylerine doğru oldukça sıkaplit ve pegmatit damarlarıyla kesilmiştir. Birimin diğer birimlerle olan tümdokanaklarının tektonik olması, birimde yaş analizi bulunmaması birimin stratigrafikkonumunun tam olarak açıklanmasını güçleştirmektedir. Deneştirme yoluyla granitinSakarya zonu içerisindeki Üst Paleozoyik yaşlı granitlerle benzer yaşlı olduğudüşünülmektedir.Yolindi metagraniti üzerinde tektonik dokanaklı olarak Karakaya kompleksine aitbirimler yer alır. Karakaya kompeksinin en alt tektonostratigrafik birimi olan Nilüferbirimi ağırlıklı olarak metabazit kayaçlardan oluşmaktadır. Nilüfer birimi üzerindearkozik kumtaşlarının hakim olduğu Hodul birimi tektonik olarak yer alır. Nilüferbirimi ve Hodul birimi düşük yeşilşist fasiyesinde metamorfizmadan etkilenmişlerdir.Karakaya kompleksinin en üst yapısal dilimini oluşturan ve diğer birimlere oranla dahaaz metamorfizmadan etkilenen Çal birimi ise çoğunlukla toleyitik bazaltlardan vePermiyen yaşlı kireçtaşı bloklarından oluşur. Yer yer yoğun moloz akmaları birim içinkarakteristik bir özellik olarak göze çarpar.1Bu çalışma, İstanbul Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Yürütücü Sekreterliğitarafından T026/23072002 sayılı proje ile desteklenmiştir.xviiiKarakaya Kompleksine ait birimleri Oligosen yaşlı Karadoru granitoyidi ve Sarıçayırgraniti kesmektedir. Karadoru granitoyidi kenar fasiyesi görünümdedir. Asıl granitoyitkütlesi aşınmanın yeterince gelişmemiş olmasından dolayı yüzeylenmemiştir. Karadorugranitoyidi ile Karakaya kompleksine ait Nilüfer ve Hodul birimleri arasında kontakmetamorfizma ve skarn zonları gelişmiştir. Kontak metamorfizmanın albit-epidothornfels ve hornblend hornfels fasiyesine kadar ilerlediği görülmektedir. Skarn zonununise tipik granat-epidot skarn türünde geliştiği görülür. Karadoru granitoyidinin sonevresinde Sarıçayır graniti yerleşmiştir. Sarıçayır graniti granofirik dokulu ve aplitikgörünümlü bir granittir.Karadoru granitoyidi ve Sarıçayır granitlerinin yüzeye kadar ulaşmış volkanikeşlenikleri olan Oligosen yaşlı Çan volkanitleri inceleme alanı güneyinde yer alır.Andezitik piroklastikler ve andezit lavlarının egemen olduğu birim inceleme alanındaandezitik piroklastiklerle temsil edilir.Çan volkanitleri üzerinde Alt-Orta Miyosen yaşlı Biga volkanitleri yer alır. Bigavolkanitleri altta riyolitik, riyodasidik lav, tüf, ignimbirit ve perlitlerle üst düzeylerindeandezitik lavlardan oluşur. Lavların detaylı jeokimyasal analizlerinde iki ayrı seriyiişaret ettikleri ve muhtemelen iki ayrı mağma odasında evrimleştikleri görülür.Abdiağa Formasyonu Pliyosen yaşlı alüvyal yelpaze çökellerinden oluşmaktadır. Havzakenarlarına doğru blok ve çakıltaşlarıyla başlayan birim havza içerisine doğrukumtaşlarına geçiş gösterir. Abdiağa formasyonu Taştepe bazaltları tarafındankesilmektedir. Bazaltlar manto kökenli alkali bazalt karakterindedir.Günümüzde alüvyon ve yamaç molozu çökelleri gelişimi devam etmektedir. Bölgeyietkileyen en önemli tektonik olay Kuzey Anadolu fayıdır. Kuzey Anadolu fayı bölgeningünümüzdeki mevcut şeklini kazanmasında önemli rol oynamış ve oynamaktadır.xix

Abstract:
SUMMARYPETROLOGY OF THE MESOZOIC-TERTIARY MAGMATISM ANDMETAMORPHISM IN NORTHERN BIGA (ÇANAKKALE)The results that were obtained as a result of a detailed geological research carried out inthe area stretching between the east of Biga and the north of Yenice District are given ina systematical order in this research1. Yolindi metagranite, containing biotite andamphibole, is the basement of the study area. The Yolindi metagranite is highly alteredand foliated granite. Towards the upper levels, it is cut with aplite and pegmatite veins.The fact that the unit's contact with all other units is tectonic and that no age analysis isavailable, complicates the process of explanation of the stratigraphic position of theunit. As a result of it?s comparison with other granites of Sakarya zone, Yolindimetagranite is accepted as upper-Paleozoic aged.The second oldest unit of the study area is the Karakaya complex. The Karaya complexis a structurally assemled tectonic unit. Structural base of the karakaya Complex isrepresented by the Nilüfer unit that mostly consists of metabasite rocks. Above theNilufer unit there is the Hodul unit which is dominated by arkozic sandstones. Niluferand Hodul units are metamorphosed to green schist facies. The Çal unit, which is anupper structural unit of the Karakaya complex and which is less affected frommetamorphism compared to other units, is mostly composed of toleiitic basalts and oldPermian limestone blocs. Occasional debris flows attracts attention as a characteristicfeature.The units of the Karakaya complex are cut by Oligocene aged Karadoru granitoid andSarıçayır alcali granites. The Karadoru granitoid is composed of two different structures1This study was supported by Istanbul University Scientific Research Project Center with theProject number T026/23072002.xxas outer facies and alkali granite. The main granitoid block has not exhumed due toinsufficient erosion. Contact metamorphism and skarn zones have developed betweenthe Karadoru granitoid and the Karakaya Complex's Nilüfer and Hodul units. Contactmetamorphism appears to have extended from albit-epidot hornfels to hornblendhornfels facies. Skarn zone, on the other hand, appears to have developed in the type ofgarnet-epidot skarn.Karadoru granitoid is covered unconformably by Oligocene aged Çan volcanics. Theunit is dominated by andesitic pyroclastics and lavas in the study area.Biga volcanics, which are Early-Middle Miocene aged, overlies the Çan volcanics. Bigavolcanics are composed of rhyolite, rhyodacite lava, tuff, ignimbrit and perlits at thebase and andesitic lavas above. Detailed geochemical analysis of lavas points topresence of two different series and it seems that they evolved in two different magmachambers.Abdiaga formation, which is Pliocene aged, is formed of alluvial fan deposits. While theside of the basin is made up of gravelstones, the inner part is made up of sandstones.Abdiaga formation is bordered by the Taştepe bazalts. Bazalts are in the character ofalkali basalts.The most effective tectonic lineament affecting the region is the North Anatolian FaultZone. This fault has played an important role on morphology of the region.xxi