Prostat kanserinde farklı ışınlama tekniklerinin hedef volüm ve riskli organ dozları üzerine etkilerinin araştırılması
The effects of the different radiation therapy techniques on the doses of the target volume and organs at risk
Yazar: EVREN ÜZÜMLÜ
Danışman: PROF. DR. GÖNÜL KEMİKLER
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Temel Onkoloji Ana Bilim Dalı / Sağlık Fiziği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Onkoloji = Oncology
Dizin: Neoplazmlar = Neoplasms ; Prostat hastalıkları = Prostatic diseases ; Prostat neoplazmları = Prostatic neoplasms ; Radyasyon dozajı = Radiation dosage ; Radyometri = Radiometry ; Radyoterapi = Radiotherapy

Özet:
Radyoterapide tedavi planlamasında uygulanan teknik, hedef volüm ve riskli organ dozları açısından çok önemli etkiye sahiptir. Bu çalışmada 10 prostat kanseri tanılı hastada üç boyutlu konformal radyoterapi (3D-CRT) ve yoğunluk ayarlı radyoterapi (IMRT) teknikleri ile farklı alan sayıları ve farklı foton enerjileri kullanılarak tedavi planları hazırlanmış ve tedavi planlama sistemi (TPS) üzerinden birbirlerine göre avantajları incelenmiştir.
On prostat hastasının tedavi planları aynı radyasyon onkoloğu tarafından konturlanmış volümler üzerinden Varian Eclipse tedavi planlama sistemi (TPS) kullanılarak hazırlandı. 3D-CRT planları 56 Gy üzerine 18 Gy boost olarak, IMRT planları ise simultane integrated boost (SIB) tekniğiyle aynı fazda toplam 74 Gy olarak yapıldı. Alanlar sayıları 5, 6, 7 ve 8 olarak belirlendi. Foton enerjisi olarak 6 ve 18 MV seçildi. 3D-CRT ve IMRT'nin target ve riskli organların dozlarının, alan ve enerji ile değişimi TPS tarafından hesaplanan doz-hacim histogramları (DVH) üzerinden karşılaştırıldı.
Prostat kanserinin 3D-CRT'de PTV kapsanması açısından alan sayısı ve enerji ile değişim gözlenmemiştir. Ancak 5 alanlı tedavilerde riskli organ dozları her iki enerji için de daha düşük bulunmuştur. IMRT ile 3D-CRT PTV dozları açısından değerlendirildiğinde, IMRT'nin PTV74 minimum, maksimum ve ortalama değerleri 3D-CRT'den yüksek bulunmuştur. Riskli organlarda rektum, mesane ve femur başlarının korunmasında IMRT'nin 3D-CRT'ye üstünlüğü açıkça görülmektedir. Bu sonuçlar istatistiksel olarak da incelenmiştir ve farklar anlamlı bulunmuştur (p<0,05).
Sonuç olarak, 3D-CRT'nin kullanımında 5 alan diğer alanlara göre üstün görünmektedir. IMRT'de 6 MV'nin kullanımı, daha az çok yapraklı kolimatör (MLC) geçirgenliği ve nötron dozları yönünden 18 MV'e karşı tercih edilmelidir.

Anahtar Kelimeler: IMRT, 3D-CRT, TPS, DVH, prostat

Abstract:
The technique which is applied in radiation therapy treatment planning has an important effect in terms of target volume and organ at risk doses. In this study 10 prostate cancer patients' treatments were planned by using three dimensional radiation therapy (3D-CRT) and intensity modulated radiation therapy (IMRT) techniques with different number of fields and different photon energies and their advantages against each other were examined over the treatment planning system (TPS).
Treatments of the ten prostate cancer patients were planned by using Varian Eclipse treatment planning system (TPS) over the volumes which had been contoured by the same radiation oncologist. 3D-CRT plans were mad efor 56 Gy and 18 Gy added as a boost, IMRT plans were made by using simultane integrated boost (SIB) technique for a total of 74 Gy. Number of fields were decided as 5,6,7 and 8. 6 and 18 MV were chosen as photon energies. The change of the target and organs at risk doses for 3D-CRT and IMRT according to number of fields and energy, have been compared over the dose-volume histograms (DVH) which had been calculated by TPS.
In the 3D-CRT of the prostate cancer, no change of PTV coverage has been noticed according to number of fields and energy. But the doses for the organs at risk of the 5 field treatments have been found less for both energies. When IMRT and 3D-CRT were evaluated in terms of PTV doses; the max, min and average values for PTV74 were found higher for IMRT against 3D-CRT. In organs at risk for the protection of the rectum, bladder and femoral heads, the superiority of IMRT against 3D-CRT has been seen clearly. These results were also investigated statistically and differences were found significant (p<0,05).
Consequently, the use of 5 fields in 3D-CRT seems superior against other fields. The use of 6 MV in IMRT has to be preferred against 18 MV because of the less multi leaf collimator (MLC) leakage and neutron doses.

Key Words: IMRT, 3D-CRT, TPS, DVH, prostate cancer