Türkiye'de döviz, motorin ve çiğ süt fiyatları ile süt ürünleri fiyatları arasındaki geçirgenliklerin analizi
An analysis on price transmissions of exchange rate, diesel and raw milk prices with dairy product prices in Turkey
Yazar: NUR ERTEK
Danışman: PROF. DR. ATİLLA KESKİN
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı / Tarım Politikası ve Yayım Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Son yıllarda gıda fiyatlarında görülen artışlar, gelişmiş ülkeler dâhil bütün dünya ülkelerinde gıda güvencesini ve ekonomik istikrarı tehdit eden bir unsur olarak ortaya çıkmaktadır. Süt ürünlerindeki fiyat artışları da benzer şekilde hala güncelliğini korumaktadır. Süt ürünlerinde asimetrik fiyat geçirgenliğinin bilinmesi fiyat artışlarının daha sağlıklı değerlendirilmesine imkân sağlayacaktır. Çünkü herhangi bir piyasada yaşanan fiyat dalgalanmaları farklı piyasalarda, farklı boyutlarda ve etkide oluşmaktadır. Bu çalışmada, sütçülük sektörünün önemli değişkenleri olan döviz kuru, çiğ süt ve motorin fiyatlarında uzun ve kısa dönemde yaşanan dalgalanmaların,  süt ürünleri fiyatları üzerine olan asimetrik etkileri incelenmiştir. Türkiye'de 1994-2017 yılları arasında döviz, motorin ve çiğ süt fiyatları ile süt ürünleri fiyatları arasındaki fiyat geçirgenlikleri NARDL modeli kullanılarak analiz edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre içme sütü, beyaz peynir, tereyağı ve yoğurt fiyatları ve bu fiyatları etkileyen faktörler arasında asimetrik fiyat geçirgenliği tespit edilmiştir. Bu durum fiyat serilerinin kısa ve uzun dönemde birlikte hareket ettiklerini göstermektedir. Uzun dönemde içme sütü, beyaz peynir, tereyağı ve yoğurt fiyatları üzerinde; döviz kuru, çiğ süt ve motorin fiyatlarındaki dalgalanmalar önemli etkiye sahipken, kısa dönemde söz konusu değişkenlerin gecikmeli değerleri etkilidir.
Süt ürünlerine yönelik kısa ve uzun dönem politikalar belirlenirken döviz kuru, çiğ süt ve motorin fiyatları ve bunlar arasındaki fiyat geçirgenlikleri dikkate alınmalıdır. Ayrıca hükümet politikaları ve piyasa gücü gibi faktörlerin etkisini açıkça test eden yapısal model spesifikasyonlarına dayanan çalışmaların geliştirilmesi faydalı olacaktır.

Abstract:
Increases in food prices in recent years have emerged as a threat to food security and economic stability in all countries of the world, including developed countries. However, the price increases in dairy products are still up to date. Estimating the asymmetric price transmission of dairy products will allow a healthier assessment of price increases. Because price fluctuations in any market occur in different markets, at different levels and effects. In this study, asymmetric effects of long and short term fluctuations in exchange rates, raw milk and diesel prices on dairy products prices are examined. Price transmission between exchange rates, diesel and raw milk prices and the prices of dairy products in the years of 1994-2017 in Turkey were analyzed using NARDL model. According to the results of the analysis, asymmetric price transmission was determined among fluid milk, feta cheese, butter and yogurt prices and the factors affecting these prices. This shows that price series move together in short and long term. In the long run, fluctuations in exchange rates, raw milk and diesel prices have a significant effect on fluid milk, feta cheese, butter and yoghurt prices, while lagged values of these variables are effective in the short term. In determining short and long term policies for dairy products, exchange rate, raw milk and diesel prices and the price transmission between them should be taken into consideration. It will also be useful to develop studies based on structural model specifications that clearly test the impact of factors such as government programs and market power.