Yapıda döngüsellik
Circularity in building
Yazar: ZEYNEP MELİS OĞUZ
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER ŞÜKRÜ DENİZ
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Estetik, işlevsel, ekonomik, teknik ve benzeri nedenler ile meydana gelen eskime, mevcut yapıların onarılmasına, iyileştirilmesine, değiştirilmesine, yenilenmesine veya ortadan kaldırılmasına yol açabilmektedir. Yapılarda eskime nedeniyle yapılan bu tür müdahaleler sonucunda yapısal atıklar oluşmaktadır. Günümüzde büyük hacimlere ulaşan yapısal atıklar, ekolojik çevrenin gittikçe daha fazla bozulmasına, yüksek miktarda enerji ve doğal kaynak tüketimine neden olmaktadır. Bu doğrultuda, yapı sistemini oluşturan malzeme ve bileşenlerin, sökümü ve ayrıştırılması süreçlerinde daha yüksek nitelikte geri kazanılıp, doğal kaynaklara olan gereksinimleri azaltacak, ekolojik çevreyi bozmayacak çevreci çözümler üzerinde çalışılmasının gerekliliği ortaya çıkmıştır. Yapıda döngüsellik, atık oluşumunu ve kaynak tüketimini minimum seviyeye indirecek yapısal çözümlerle çevreye verilen zararın azaltılmasını amaçlayan, bu doğrultuda yapılmış birçok teorik ve uygulamalı çalışma ile ortaya çıkan ve sürdürülebilir mimarlık kapsamında önem kazanan bir yaklaşımdır. Bu çalışmada, mimari yapı kapsamında döngüsellik yaklaşımının yapılarda döngüselliğe yönelik literatür çalışması yapılarak açıklanması, incelenen yapı örneklerinin döngüsellik potansiyellerinin belirlenmesi ve değerlendirilmesi ile
yapıda döngüselliğin gerçekleştirilebilmesi için belirli kılavuz bilgilerin önerilmesi amaçlanmıştır. Yapıda döngüsellik çalışmasına ilişkin yapı sektöründe döngüsel ekonomi modeli ve ilişkili kavramlara ait teorik bilgiler sunulmuştur. Literatürde yer alan döngüsellik kavramları, mimari yapı kapsamında yeni bir yaklaşım olan döngüsel yapı tanımı,
tablo ile ayrıntılı olarak açıklanmış ve özellikleri hakkındaki bilgilere yer verilmiştir. Çalışmanın temelini oluşturan bölümde ise döngüselliğe uygun yapı tasarım yaklaşımı, döngüsel yapı tasarım stratejileri ve döngüsel yapı ürünleri konuları detaylı bir şekilde açıklanarak yapıda döngüselliğe uygun tasarım kavramının kapsamı belirlenmiştir. Literatür araştırmaları sonrasında çeşitli ülkelerde yapılan deneysel yapı örnekleri ve uygulanmış yapı örnekleri saptanmış, yapısal özellikleri sistematik olarak irdelenmiştir. Döngüselliği amaçlı yapı örneklerinin yapı elemanı düzeyinde döngüsellik açısından irdelenmesi çalışması, bu amaçla uygulanmış yapıların döngüsellik özelliklerinin saptanmasını ve uygulamaların döngüsel yapı ilkeleri açısından değerlendirilmesini içermektedir. Bu bölümde, incelenen beş farklı
uygulanmış yapı örneğinin döngüsellik açısından değerlendirilmesi amacıyla bir değerlendirme süreci izlenmiştir. Değerlendirme sürecinde, uygulanmış yapı örneklerinin pratikte ortaya çıkan döngüsellik performanslarının belirlenmesi ve bu performans sonuçlarından yeni çıkarımların elde edilmesi amaçlanmıştır. Döngüsellik performans değerleri, yapı örneklerine ait yapı sistemlerinin ve sistemleri oluşturan ürünlerin/parçaların, döngüsel yapı stratejileri ve ilkelerinden geliştirilen belirli kriterleri (döngüsellik kriterlerini) karşılama durumlarının, belirli bir derecelendirme (puanlama) ölçeğine göre hesaplanmasıyla belirlenmiştir. Değerlendirme sürecinde incelenen beş farklı yapı örneğine ait yapı sistemlerinin ve sistemleri oluşturan ürünlerin/parçaların, döngüsellik kriterlerini karşılama
değerlerini ölçmek için, karar vericilerin tutumlarının ölçülmesinde yaygın şekilde tercih edilen ve bir Sayısal Derecelendirme ölçeği olan, "Osgood Anlamsal Farklılık Ölçeği (Semantic Differential Scale)" kullanılmıştır. Tezde kullanılan değerlendirme ölçeğinin (Anlamsal Farklılık Ölçeğinin) karar vericileri (kullanıcıları) olarak, yapıda
sürdürülebilirlik konusunda uzman ve üniversitede öğretim üyesi olan iki akademisyen belirlenmiştir. Değerlendirme sürecinde bu karar vericilerin bilişsel tutumlarıyla ortaya koydukları yargılardan (puanlardan) yararlanılmıştır. Yapı
örneklerinin üç ana kriter grubunu (Dekonstrüksiyona Uygunluk Kriterleri, Uyarlanabilirliğe Uygunluk Kriterleri, Dayanıklılığa Uygunluk Kriterleri) karşılama puanları ayrı ayrı belirlendikten sonra, her yapı örneğinin döngüsellik potansiyeli hesaplanmıştır. Bunun için her örneğin dekonstrüksiyona uygunluk puanı, uyarlanabilirliğe uygunluk puanı ve dayanıklılığa uygunluk puanının ortalaması alınarak, incelenen uygulanmış tüm yapı örneklerinin döngüsellik açısından
değerlendirilmeleri sonucunda elde edilen döngüsellik potansiyelleri açıklanmıştır. Döngüsellik potansiyeli fazla olan yapı örneklerinin ortak özelliklerinin ülkedeki yasal düzenlemeler, çevreye duyarlı yapıların yapılması için fon oluşturulması, döngüselliği amaçlayan yapı tasarımlara teşvik sağlamak için vergi indirimi vb. uygulamalar gibi hükümet desteğiyle uygulanmış oldukları saptanmıştır. Henüz yeterli seviyeye ulaşmasa da yapıda döngüsellik yaklaşımının, kaynakların verimli kullanımı ve yapıda geri kazanım olanakları gibi sağladığı yarar göz önüne alınarak dünya çapında kabul gördüğü ve uygulanmaya başlandığı görülmektedir. Ülkemizde, yapı sektörü kapsamında bu yaklaşımın ygulanabilirliği ancak akademik çalışmaların yaygınlaşması, önündeki engellerin saptanması ve veri analizleri ile mümkün kılınabilir. Öncelikle yapıda döngüsellik kavramının iyice anlaşılması, ardından hükümet desteği ile yasal düzenlemelerin yapılması, teknik eksikliğin giderilmesi, gerekli eğitimin sağlanması için daha fazla teorik araştırıma yapılması ve bu doğrultuda rehber hazırlanmasına ihtiyaç duyulmaktadır.

Abstract:
Aging in buildings, repairing, renovating or disposing of existing structures leads to structural waste. Structural wastes, which reach large volumes today, cause the ecological environment to deteriorate more and more and consume a high amount of energy and natural resources. In this context, it has been determined that the materials and components that make up the building system should be recovered in a higher quality during the dismantling and separation processes, and environmental solutions which will reduce the requirements for natural resources and will not harm
the ecological environment should be studied. Circularity in building is an approach aiming to reduce the damage to the environment with structural solutions which will minimize waste generation and resource consumption, emerged with many
theoretical and applied studies conducted in this direction, and gaining importance within the scope of sustainable architecture. In this study, it is aimed to explain the circularity approach within the scope of architectural structure by making a literature study on circularity in buildings, to determine and evaluate the circularity potentials of the examined building samples, and to propose certain guidelines for realizing circularity in building. Theoretical information about the circular economy model in the building sector and related concepts related to the study of circularity in building is presented in the thesis. The definition of circular building, which is a new approach within the scope of architectural structure, are explained in detail with a table and information about its features is given. On the basis of the study, the scope of the study was determined by explaining the structural design approach, strategies and circular building products in detail. After the literature research, experimental building samples and
applied building samples in various countries were determined, and their structural features were systematically examined. The study of examining the building samples aiming at circularity in terms of circularity at the level of the building element includes the determination of the circularity characteristics of the structures and their evaluation in terms of the principles of circular structure. In this section, an evaluation process was followed in order to evaluate the five different building samples examined in terms of circularity. In the evaluation process, it was aimed to
determine the circularity performance of the building samples and to obtain new inferences from these performance results. The circularity performance values were determined by calculating the conditions of the building systems belonging to the building examples and the products/parts that make up the systems, meeting certain criteria (circularity criteria) developed from the circular building strategies and principles, according to a certain rating (scoring) scale. "Osgood Semantic Differential Scale", which is a Numerical Rating scale, which is widely preferred in measuring the attitudes of decision makers, was used in order to measure the fulfillment values of the circularity criteria of the building systems belonging to the five different building samples examined during the evaluation
process. As the decision makers (users) of the evaluation scale (Semantic Difference Scale) used in the thesis, two academicians, who are experts in sustainability in the building and are faculty members at the university, were determined. In the evaluation process, the judgments (scores) of these decision makers with their cognitive attitudes were used. After the three main criteria groups of the building samples (Conformity to Deconstruction Criteria, Conformity to Adaptability Criteria, and Conformity to Durability Criteria) were determined separately, the circularity
potential of each building sample was calculated. The circularity potentials obtained as a result of the evaluation of all the examined building samples in terms of circularity were explained by taking the average of the deconstruction suitability score, adaptability suitability score and durability suitability score of each sample. The common features of the building examples with high circularity potential are legal regulations in the country, creating funds for the construction of environmentally friendly structures, tax reductions to provide incentives for building designs aiming at circularity, etc. It has been determined that they have been implemented with government support, such as applications.
Although it has not reached a sufficient level yet, it is seen that the circularity approach in buildings has been accepted and started to be applied worldwide, considering the benefits it provides such as efficient use of resources and recycling opportunities in the building. In our country, the applicability of this approach within the scope of the building sector can only be made possible by the spread of academic studies, the detection of obstacles and data analysis. First of all, it is necessary to understand the concept of circularity in building, then to make legal regulations with the support of the government, to eliminate the technical deficiencies, to provide the necessary training, and to do more theoretical research and to prepare a guide in this direction.