Troas granit ocaklarında üretilen sütunların Batı Anadolu'daki dağılımı: Arkeometrik bir yaklaşım
Distribution of the granite columns from the troadic quarries in Western Anatolia: An archaeometric approach
Yazar: MURAT AY
Danışman: YRD. DOÇ. DR. VEYSEL TOLUN
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Arkeometri = Archaeometry
Dizin: Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Arkeometri = Archaeometry ; Batı Anadolu = West Anatolia ; Granit = Granite ; Maden ocakları = Mine ; Madenler = Mines ; Roma Dönemi = Roman Period ; Sütun üretme = Column generation ; Sütunlar = Columns ; Troas bölgesi = Troas region

Özet:
Bu yüksek lisans tezi, Troas'ın yerel granit ocaklarında üretilen antik granit sütunların üretim şekillerini inceler. Bu çalışma granit sütunların antik üretim yöntemlerini incelemekle birlikte, Batı Anadolu'da Troas'daki yerel granit ocaklarından gelen granit sütunların dağılımı üzerine özel bir vurgu yapılmaktadır. Bunu yapmak için, Troas ve Batı Anadolu'nun seçilen bölgelerinde tespit edilen granit sütunlardan alınan arkeolojik ve antik ocaklardan alınan jeolojik numunelerin analizlerini içeren arkeometrik bir çalışma da bu çalışmanın bir parçası olarak yapıldı. Çalışmanın odak noktası, Roma dönemi'nde granit sütunların ihracında açıkça önemli bir rol oynayan liman kenti Aleksandria Troas'tır.
Troas ve Batı Anadolu'daki granit sütunların dağılımını göstermek için; Troas bölgesi'ndeki Akçakeçili ve Koçali ocaklarından ve Orta - Batı Anadolu'nun ünlü antik kenti Pergamon yakınlarındaki Kozak ocağından granitlerin jeolojik numuneleri alınmıştır. Diğer yandan, Apollon Smintheus Kutsal Alanı (Smintheion), Bergama'daki Serapeion ("Kızıl Avlu"), Smyrna Agorası, önemli Likya şehri Tlos ve ünlü Pamfilya şehri Side'deki parçalanmış granit sütunlardan kaynak araştırması için kullanılacak arkeolojik örnekler alınmıştır. Bu hammadde kaynağı tespit araştırması kapsamında; İnce Kesit Analizi, Kalitatif Mineralojik - Petrografik ve Jeokimyasal Analiz gibi teknikler kullanılmıştır. İlk olarak, Troas bölgesi'ndeki Koçali ve Akçakeçili ile Kozak ocakları arasındaki benzerlik ve farklılıklar belirlenmiştir. Daha sonra analizlerinden elde edilen arkeolojik örneklerin değerleri jeolojik örnekler ile karşılaştırılmıştır.
Analiz sonuçları; Smintheion 1, Smintheion 2, Smyrna Agorası 2, Tlos Stadyum ve Side Tiyatro sütunlarına ait örneklerin Troas; Smyrna Agorası 1, Pergamon / Kızıl Avlu ve Tlos Tiyatro örneklerinin ise Kozak kökenli olabileceğini göstermiştir.

Abstract:
This Master's thesis examines the patterns of production ancient granite columns produced in the local quarries of the Troad. Although this study examines the ancient methods of production of granite columns, a special emphasis is placed upon the distribution of granite columns in Western Anatolia. To do so, an archaeometric study involved the analyses of geologic samples taken from the ancient quarries and archaeological samples taken from granite columns taken from several in selected sites of the Troad and Western Anatolia was also conducted in this study. The focus of this research is the harbor city of Alexandreia Troas, which evidently played a major role in the export of the granite columns in the Roman era. 
In order to demonstrate the distribution of granite columns within the Troad and Western Anatolia, geologic samples of granites were taken from the Akçakeçili and Koçali quarries located in the Troad and the Kozak quarry near the famous ancient city of Pergamon in Central-West Anatolia. The archaeological samples to be used for sourcing study, on the other hand, were taken from fragmentary granite columns from the Sanctuary Apollo Smintheus (Smintheion), the Serapeion ("Red Hall") in Pergamon, the agora of Smyrna, the major Lycian city of Tlos and the famous Pamphylian city of Side. Techniques such as the Thin Section Analysis, Qualitative Mineralogical/Petrographic Analysis and Geochemical Analysis have been used as part of this sourcing determination study. First, the differences and similarities between the Akçakeçili and Koçali quarries located in the Troad and the Kozak have been determined. Then, the values of archaeological samples derived from the analyses have been compared to those of geological ones. 
The results of this analyses demonstrate that the granite columns from Smintheion 1, Smintheion 2, Agora of Smyrna 2, Tlos Stadium and Side Theater could have been originated in the Troadic quarries, while certain samples from Agora of Smyrna 2, Pergamon/Red Hall and Tlos Theater could have originated in the Kozak quarry.