Dağıstan'da ziyaret fenomeni üzerine bir dinler tarihi araştırması
A research on reading to history religion on vissting phenomen in Daghestan
Yazar: ABDUL ALİ ALİYEV
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ÜNAL
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Dinler Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Din = Religion ; Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Tarih = History
Dizin: Dağıstan = Dagestan ; Dinler tarihi = History of religions ; Halk bilimi = Folklore ; Halk inançları = Public beliefs ; Kutsal yerler = Sacred places ; Mezarlar = Graves ; Türbeler = Tombs ; Ziyaret = Visit ; Ziyaret yerleri = Visiting places

Özet:
Ziyaret hem sözcük itibariyle, hem de yapılan eylem bakımından aynı manayı ifade etmektedir. Dağıstan toplulukları arasında dünyada birçok toplumlarda olduğu gibi, dini, tarihi, efsane ve menkıbevi kişilere ait türbe ve buna bağlı ritüel ve uygulamalar görülmektedir. Günümüzde Dağıstan topluluklarının kutsal mekânlar ziyaret etmeleri, onların dine olan bağlılıklarının bir göstergesidir. Dağıstan bölgesinde tarihi seyri içerisinde Paganizm, Zerdüştlük, Hıristiyanlık ve İslamiyet gibi dinler yaşamıştır ki, eski dinlere ait bir takım ritüel ve uygulamalar nispeten günümüze kadar canlılığını koruyabilmiştir. Dolayısıyla, Dağıstan toplumları arasında yaygın olan bazı dini uygulamalar, geçmişte yaşanmış dinler ile ilişkilidir. Dağıstan toplulukları arasında, atalar, ölüler kültü, ocak kültü, animistik tezahürleri, büyü, dağ, taş, ağaç gibi tabiat nesnelerine ve özellikle de güneş, ay ve yıldızlar kutsal birer nesne sayılmaktaydı. Dağıstan bölgesinde bu güne kadar ayakta kalan ve bölge halkı tarafından yoğun olarak ziyaret edilen çok sayıda ziyaret mekânı tanrılar panteonunun varlığına işret etmektedir. Ziyaret yerlerine verilen değer, toplumdan topluma farlılık gösterse de, topluma önder olmuş kişilerin menkıbe veya efsanelerde yaşatılmaya devam ettiği görülmektedir. Ziyaret fenomeninin temelinde yatan asıl gaye, kutsala ulaşmak ve onu yaşamaktır. Ayrıca ziyaret fenomeni toplumun dini, sosyal ve kültürel yapısıyla bir bütünlük arz etmektedir. Kutsalın bir yaşanış ve tezahür biçimi olarak ortaya çıkan ziyaret fenomeni insanlık tarihi boyunca değişik formlar altında tezahür etmiş ve yaşanmıştır. "Dağıstan'da Ziyaret Fenomeni Üzerine Bir Dinler Tarihi Araştırması" adlı bu çalışma halk dindarlığının önemli bir veçhesi olan ziyaret fenomenine açıklık getirmektedir. Bu düşünceden hareketle yapılan bu çalışmada dini hayatın önemli bir boyutunu oluşturan ziyaret fenomeni, fenomenolojik yöntem esas alınarak din bilimlerinin diğer bilimsel yöntemlerinden de faydalanılarak incelenmeye çalışılmıştır.

Abstract:
The visiting expresses the same meaning either as an vocabulary or as an activity. Religious, historical and mythtological persons mouseloms and related to these rituals and practises are seen in Daghestan associations as other associations in the world. In our times, Daghestan associations"s visiting holly places are the indication of their devotion of religion. In Daghestan region, some religions such as Islam, Christianity, Paganism, Zoroastrianism lived and their some features has been living in this region and has been alive today. So in Daghestan region some religious parctices are related to the religious items lived in the past. Among the Daghestan societies "Horses", "Death Cult", "Household Cult", "Mystical Appearings", "witchcraft" Natural Objects such as "Mountain and Stone", "Tree" and especially "Sun", "Moon" and "Stars" are accepted as an holly objects. In Daghestan, many veneration places which are alive up till now and visited mostly by the Daghestan publics are the indication of the exsisting of pantheon. The importance given to the visitation places, related legends and myhts are lived on our todays. The main goal lays under the visitation pre-Islamic facts is to reach and live the holly one. In addition to these, visitation pheonomen has a unity with public's religious, socials and cuturel statutes. Emerging an holly living style end realisation – visitotion phenomen- has changed and lived under different forms. This survey called "A Research On Readıng To Hıstory Relıgıon On Vısstıng Phenomen In Daghestan" brings clearness to the visiting phenomen becoming an important step of public's faith. From this point of view, in the survey, the visiting phenomen forming important part of religious life, tries to explain this religious form by taking helps from other sciences.