Irak Devleti'nin yeniden yapılandırılma sürecinde çatışma ve güven sorunu (2003-2012)
Conflict and confidence problem during restructuring of Iraqi state (2003-2013)
Yazar: EMİN SALİHİ
Danışman: PROF. DR. CENGİZ ÇAĞLA
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Arap devletleri = Arabian countries ; Devlet inşaası = State building ; Etnik çatışmalar = Ethnic conflicts ; Güven = Confidence ; Irak = Iraq ; Ortadoğu = Middle East ; Yeniden yapılanma = Restructuring ; Çatışma = Conflict

Özet:
Soğuk Savaş sonrası özellikle post-kolonyal veya zayıf devlet (weak state) olarak adlandıracağımız devletlere uluslararası normlara uygun hale getirmek için dış müdahaleler gerçekleşmiştir. Ancak genel olarak bu ülkelerde yeniden yapılandırılma süreçlerinin sağlıklı olmadığı ve iç çatışmaların arttığı gözlenmiştir. Irak bu ülkelerden biridir. Müdahale öncesi Irak'ın yoksul bir diktatörlük yapıdan refah, çok kültürlü liberal bir demokrasiye, istikrarlı bir ekonomiye ve bölgede model bir ülkeye dönüşeceği beklentisi ve söylemi hâkimdi. Ancak günümüzde Irak bölgede model bir ülke olarak gösterilmekten çok devlet yapısında değişiklik olması beklenen ülkeler için (örneğin Suriye) olumsuz bir örnek olarak gösterilmektedir. Bu çalışmada Irak Devleti'nin neden başarılı bir şekilde yeniden yapılandırılamadığı sorgulanacaktır. Irak siyasetinde 2003 sonrası yaşanan çatışmalar incelenerek çatışma kaynaklarının tespit edilmesi, yapılan hatalardan dersler çıkarılması ve Orta Doğu bölgesinin dönüşüm sürecine bu açıdan katkı sağlanması amaçlanmaktadır.
Irak Devleti, yapısal özellikleri bağlamında zayıf devlet olarak kavramlaştırılan devlet modeline uygun bir devlettir. Aynı zamanda yine yapısal özellikleri bağlamında tipik bir Orta Doğu ülkesidir. Zayıf devlet kavramı çerçevesinde çalışmanın temel argümanı ise; kapasitesi zayıf devletlerde rejimin yıkılmasından sonra ani anarşi oluşması durumunda, devletin yeniden yapılandırılması sürecinde aktörler arasında iş birliği yerine çatışmanın ortaya çıkmasının daha kuvvetli bir ihtimal olduğudur. Çünkü zayıf devletlerde devlet çökmesinin ardından ilksel kimliklere dayalı milliyetçi örgütlenmelerin güç kazandığı ve bu tür örgütlerin iş birliği yerine çatışmaya daha eğilimli oldukları varsayılmaktadır. Bu çalışmada yukarıda sözü edilen argüman ve varsayımlar, kavramsal çerçeve ve 2003 sonrası Irak siyasetindeki gelişmeler bağlamında incelenecektir.
Irak'ta 2003 sonrası istikrarlı bir yapı ve düzenin sağlanmadan demokrasinin pekiştirilmeye çalışılması çatışmaların artmasına yol açtığı görülmüştür. Bu bağlamda çalışmada Irak örneği üzerinden elde edilen bulgular sonucunda şu çıkarmasa elde edilmiştir; demokratik geçiş (transition) ile demokrasinin pekiştirilmesi (consolidation) aynı zamanda birbirlerine paralel bir şekilde yapılmamalıdır. Çünkü devlet ve düzen oluşturulmadan devlette demokratik konsolidasyonun (seçimler vs…) geçiş sürecinde yapılmaya çalışılması ancak yerel milliyetçiliklerin yarıştırılmasına ve çatışmaların artmasına yol açmaktadır.

Abstract:
After the Cold War, foreign interventions took place especially in the post-colonial states or the states that can be referred as "weak states" for the purpose of complying with them in terms of international standards. Nevertheless, it has been observed that generally the restructuring process is not sound and there has been an increase in the internal conflicts in these states such as Iraq. Before the intervention, there was a general belief that Iraq was going to transform from an impoverished dictatorship to a multicultural, liberal democracy as well as a welfare state that might be seen as a model state in the Middle East. However, today Iraq is not considered as a model and it is rather seen as a negative example in the matters of state restructuring such as Syria. Thus, this study aims at conducting an analysis to observe the reasons for the unsuccessful Iraqi example with respect to state restructuring. Given this aim, the conflicts that took place after the intervention in 2003 in Iraq are examined and the sources of these conflicts are determined in order to provide contribution to the transformation process in the Middle East by taking lessons from the mistakes made in Iraq.
The state of Iraq is an appropriate example for the "weak state" conceptualization due to its structural features. At the same time, it represents itself as a typical Middle East state due to its structural features. By taking into consideration the conceptual framework of "weak state", the essential argument of this thesis is that there can be more likely internal conflicts rather than cooperation between the actors in weak states after the fall of the regime, especially in the emergence of sudden anarchy during the state restructuring process. The reason is related to the assumption that in the weak states after the fall of the government, the primordial identity based nationalist organizations gain much more ground and this kind of organizations has much more tendency for conflict rather than cooperation. In this work, the arguments and assumptions are examined in a conceptual framework within the developments in the Iraqi politics after 2003.
It has been observed that the attempt to consolidate democracy without a stable structure and order, has led to more conflicts in Iraq after 2003. In this context, as a result of the findings observed through the Iraqi example, we have reached such a conclusion: democratic transition and democracy consolidation should not be processed at the same time. The reason is that without the state and order, democratic consolidation (elections, etc.) causes rivalry as well as the race of the local nationalisms, and an increase in the conflicts.