Senkretik bir oluşum olarak Teosofi Cemiyeti ve XX. yüzyıl kültürel yapıları üzerindeki etkisi
The Teosophical Society as a syncretic formation and its influence over the cultural constructions in the 20th century
Yazar: ALİ GÜL
Danışman: DOÇ. DR. HAKAN OLGUN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: 20. yüzyıl = 20. century ; Blavatsky, Helena Petrovna = Blavatsky, Helena Petrovna ; Kültür = Culture ; Kültürel yapı = Cultural structure ; Olcott, Henry Steel = Olcott, Henry Steel ; Senkretizm = Syncretism ; Spiritüalizm = Spiritualism ; Teosofi Cemiyeti = Theosophical Society

Özet:
Teosofi Cemiyeti 1875 yılında ABD'de Helena Petrovna Blavatsky ve Henry Steel Olcott önderliğinde spiritüalizme/ruhçuluğa ve okültizme eğilimli bir grup tarafından kuruldu. Cemiyet 1882 yılından itibaren Hindistan'ı merkez edindi. Blavatsky'nin doktrinel önderliğinde ve Teosofi Cemiyeti çatısı altında ortaya çıkan modern teosofi hareketinin geleneksel teosofi anlayışından çok belirgin farkları vardır. Her ne kadar Blavatsky ve taraftarları modern teosofi hareketini kadim ezoterik ve teosofik kültürün devamı olarak ifade etse de bu oluşum Blavatsky'nin fikirleri temelinde ortaya çıkan senkretik bir harekettir. Modern teosofinin en belirgin özelliği Batı ezoterik ve okült kültürü ile Doğu dini ve felsefi düşüncelerini uzlaştırma çabasıdır. Cemiyet "teosofi" adı altında dinlerin temelini teşkil eden kadim ve ezoterik bir bilgiyi insanlığa sunduğunu ileri sürmüştür. Monist ve devirsel bir varlık anlayışı taşıyan cemiyet fiziksel ve ruhsal evrimi benimsemiş, bu süreçte ruhsal olarak tekâmül etmiş mahatmaların/üstadların insanlığa rehberlik ettiğini savunmuştur. 
Teosofi Cemiyeti ortaya koyduğu öğretilerle 20. yüzyıl kültüründe önemli etkiler yarattı. Cemiyetin çalışmaları ve ürettiği literatür, dinlerin ortak kökenini vurguladı, Batı ezoterik ve okült geleneklerine canlılık sağladı, Doğu öğretilerinin Batı'ya transferinde önemli rol oynadı. Cemiyet Doğu dünyasında Hindu ve Budist yeniden canlanma hareketlerine destek verdi. Teosofi, kozmolojik ve antropolojik alana yönelik spekülatif iddialar ortaya koydu. Cemiyetin öğretileri siyaset, bilim, sanat, edebiyat alanlarında yankı buldu.



Anahtar Kavramlar: H. P. Blavatsky, teosofi, Teosofi Cemiyeti, okültizm, kültürel yapı.

Abstract:
In USA in 1875, The Theosophical Society was established by Helena Petrovna Blavatsky and Henry Steel Olcott who had a tendency on spiritualism and occultism. The society started to settle down in India in 1882. There were very obvious differences between the modern theosophy of Theosophical Society under the leadership of Blavatsky and traditional theosophical doctrine. Although Blavatsky and fans of modern means that Theosophical movement is the remedy of the ancient esoteric and theosophical culture, this foundation is a syncretic movement on the base of Blavatsky's thoughts. The main feature of the modern theosophy is an endeavour between Western and Eastern religious and philosophical teachings with esoteric occult culture. The Theosophical Society declared they had presented the an esoteric knowledge of humanity that had been in the basic knowledge of the religions. They advocate that monistic and cyclic existence with a sense of physical and spiritual communities have adopted the idea of evolution, spiritually evolved mahatmas / the masters who are the guides of mankind. 
Theosophical Society was created with the teachings revealed significant effects on the culture of the 20th century. Literature produced by the Society and its work pointed the common roots of religions. It gave vitality to the Western occult and esoteric tradition and played an important role in the transfer to the West of the Eastern teachings. The society in Eastern World supported a lively association with Hindu and Buddhist revival movements. Theosophy put some speculative and mythological claims on cosmologic and anthropologic fields. Society's teachings found an echo in politics, science, art, and the literature.


Key Words: H. P. Blavatsky, theosophy, TheosophicalSociety, occultism, culturalstructure.