Aspir (Carthamus tinctorius L.) tohumlarının ham yağ ekstraksiyonunda klasik sokselet ekstraksiyonuna alternatif hızlı bir metodun optimizasyonu: Ultrason destekli ekstraksiyonun
Optimization an alternative method of rapid techique for extraction of crude oil from safflower (Carthamus tinctorius L.) seeds: Ultrasound assısted extractıon
Yazar: NİHAL KIRICI ŞİMŞEKLİ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. GÜLGÜN YILDIZ TİRYAKİ
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Gıda Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Gıda Mühendisliği = Food Engineering

Özet:
Bu tez kapsamında, aspir (Carthamus tinctorius L.) tohumlarının ham yağ ekstraksiyonunda klasik sokselet ve yarı otomatik sokstek cihazı ekstraksiyonuna alternatif bir metot olarak ultrason destekli ekstraksiyonun optimizasyonu çalışılmıştır.Klasik sokselet metodu ve enstrümental metot olarak yarı otomatik yağ tayin cihazı ile sabit sıcaklıkta belirli çözgen oranları denenerek optimum % ham yağ (kurumaddede) eldesine bakılıp alternatif metot olan ultrason destekli ekstraksiyon ile yine sabit sıcaklık ve belirli çözgen oranında farklı ekstraksiyon sürelerinde ve farklı % genlik uygulamalarında optimizasyon incelenmiştir.Klasik Sokselet ile 90 ºC 'da 2-12 saat sürelerde, yarı otomatik yağ tayin cihazı ile 155 ºC'da 30-120 dakika sürelerde ekstraksiyon yapılmış, ultrason destekli ekstraksiyonda ise 25 ºC 'da 10 ila 50 dakika ekstraksiyon sürelerinde farklı % genlik değerleri uygulanmıştır. Yarı otomatik yağ tayin cihazı ile ham yağ ekstraksiyonu için çözgen oranları örnek:çözgen (kütle:hacim) 1:3, 1:5 ve 1:10 şeklinde uygulanmış ve optimum örnek:çözgen (kütle: hacim) oranı 1:10 bulunmuştur. Bulunan optimum çözgen oranı değeri ultrason için de uygulanmıştır.Uygulanan parametrelere göre elde edilen % ham yağ (KM de) ortalama değerlerinin; klasik sokselet için 6 saat ekstraksiyon süresi, enstrümental metot için 1:10 örnek:çözgen (kütle: hacim) oranında 40 dakika ekstraksiyon süresi ve ultrason destekli ekstraksiyon için 1:10 örnek:çözgen (kütle:hacim) oranında 30 dakika ekstraksiyon süresi ve %40 genlik değeri koşulları optimum şartlar olarak bulunmuştur.Optimum koşullarda üç farklı metot kullanılarak elde edilen ham aspir yağlarının Gaz Kramotografisi/Kütle Spektrometresi (GC/MS) ile toplam yağ asitlerinin yüzdesi cinsinden yağ asitleri kompozisyonu incelenmiştir. Bu yağların yağ asitleri kompozisyonunda farklılık gözlenmemiştir. Elde edilen GC/MS sonuçlarına göre en yüksek oranda bulunan yağ asitleri sırasıyla linoleik asit (C18:2), oleik asit (C18:1) ve palmitik asit (C16:0) iken bunun yanında en az bulunan yağ asidinin ise margarik asit (C17:0) olduğu gözlenmiştir.Anahtar Kelimeler: Aspir (Carthamus tinctorius L.), Ekstraksiyon, Enstrümental Analiz, GC/MS, Ham Yağ Tayini, Klasik Sokselet, Optimizasyon, Sokstek, Ultrason, Yağ Asidi Kompozisyonu.

Abstract:
In this thesis, optimization an alternative method of rapid technique as ultrasonic versus soxhlet and soxhtec extractions for the extraction of crude oil from safflower (Carthamus tinctorius L.) seeds is studied.Conventional soxhelet and soxhtec and as an instrumental method by the semi-automated oil analysis instrument, spesific ratios of solvent were tested at fixed temperature, according to synthesis of optimum crude oil % (on dried weight basis = DW), with alternative method ultrasound assisted extraction and with spesific ratios of solvent at fixed temperature at various extraction times were studied as well.Crude oil from safflower seeds have been extracted using three different methods; by conventional soxhelet at 90 ºC and between 2 and 12 hour extraction times, by semi-automated oil determination instrument at 155 ºC and between 30 and 120 minutes extraction times and by ultrasound assisted extraction at 25 ºC and between 10 and 50 minutes extraction times applied different amplitude values %. Semi-automated oil determination instrument ratios of solvent have been performed as sample:solvent (mass:volume) 1:3, 1:5 ve 1:10 for crude oil extraction and optimum solvent ratio has been found as 1:10 sample:solvent (mass:volume). Same optimum solvent ratio has been applied for ultrasound assisted extraction.Due to performed parameters, ratios of get crude oil % (on DW); to conventional soxhelet 6 hour extraction times, to instrumental method soxhtec in 1:10 sample:solvent (mass:volume) ratio and 40 minutes extraction times and to ultrasound in 1:10 sample:solvent (mass:volume) 30 minutes extraction times 40 % power amplitude amount condition have been found as optimum condition.Fatty acid composition (as % of total fatty acids) of safflower cruide oil extracted using three different methods at optimal conditions were investigated by GC/MS. There was no difference in fatty acid composition (as % of total fatty acids) of these oils. According to the results of GC/MS, the most common fatty acids, respectively, linoleic acid (C18:2), oleic acid (C18:1) and palmitic acid (C16:0) and the lowest percentage of fatty acid, margaric acid (C17:0), have been found.Key Words: Safflower (Carthamus tinctorius L.), Extraction, Instrumental Analysis, GC/MS, Crude Oil Determination, Conventional Soxhelet, Optimization, Soxhtec, Ultrasound, Fatty Acid Composition.