Eyüpsultan Alibeyköy Mahallesi kentsel dönüşüm projesi üzerine sosyolojik bir alan araştırması
A sociological field research on Eyüpsultan Alibeyköy urban transformation project
Yazar: UĞUR ZEKİ İŞLEK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA NUR ŞENGÜL
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Günümüzde kırsal toplumsal yapıların sayısının azaldığı ve kentsel yapıların sayılarının her geçen gün daha da arttığı bilinmektedir. Kentler ise zamanla çeşitli sebeplerden ötürü yenilenmeye ihtiyaç duymaktadır. Şehirlerin tarih sahnesinde çöküntüye maruz kalmış eski şehir içi bölgelerinin yıkılıp yeniden inşa edilmesi veya yenilenmesi yeni bir olgu değildir. Farklı zamanlarda ve farklı sebeplerle uygulanan kentsel yeniden yapılanmalar şehirlerin mekânsal ve sosyal gelişimine etki eden ekonomik, siyasi ve kültürel nedenlerle oldukça fazla değişkenler neticesinde gerçekleşmiştir. Yalnızca sosyal ihtiyaçlar için değil, savaşlar ve doğal afetler gibi olağan olmayan gelişmeler nedeniyle gerçekleşen dönüşümler, çok faktörlü uygulamaların izlerini içermiştir. Kentsel dönüşüm, en temel anlamıyla kentsel alanların mevcut durumlarından başka bir şekle girmesi, başka bir durum haline geçmesidir. Bu çalışmada kentsel dönüşümün topluma olan etkileri İstanbul'un Eyüpsultan İlçesinde gerçekleşen kentsel dönüşüm projesi üzerinden ele alınmaktadır. Çalışmanın amacı kentsel dönüşüm alanlarındaki sosyolojik değişimlerin incelenmesi, bu ve benzeri alanlardaki ortaya çıkan toplumsal problemlerin tespit edilmesi, kentsel dönüşüm öncesi ve sonrasına ilişkin yaşanan değişmeler ve İstanbul'da gerçekleşen kentsel dönüşüm projelerine toplumun nasıl bir tavır aldığını tespit etmektir.  Çalışma kapsamında nitel araştırma yöntemine ait derinlemesine mülakat tekniğine başvurulmuştur. İstanbul, Eyüpsultan ilçesi, Alibeyköy Kentsel Dönüşüm Projesi'ne katılan 18 yaş ve üzeri, kentsel dönüşümden birinci derecede etkilenmiş 14 erkek 11 kadın olmak üzere toplam 25 katılımcı ile derinlemesine mülakat gerçekleştirilmiştir. Araştırmada kartopu örnekleme tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın sonucunda, çalışmaya katılan katılımcıların kentsel dönüşümü hem olumlu hem de olumsuz olarak değerlendirildiği, kentsel dönüşümün sosyal, fiziki imkanlara olanak sağladığı ancak zaman zaman rant kaynağı olduğuna dikkat çektikleri görülmüştür. Katılımcılar kentsel dönüşüm sonrası mahalle ve komşuluk ilişkilerinin önemli ölçüde azaldığını, ekonomik anlamda kentsel dönüşüm sürecinde zorluklar yaşadığını, kentsel dönüşümle ulaşım imkânlarının arttığını ancak kalabalık sitede yaşamanın aile ilişkilerini zayıflattığını belirtmiştir. Genel anlamda kentsel dönüşümün fiziki dayanıklılığı sağladığı ancak kalabalık yapıların sosyal, aile ve komşuluk ilişkilerine zarar verdiği tespit edilmiştir. 
Anahtar Kelimeler: Kent, Kentleşme, Kent Sosyolojisi, Kentsel Dönüşüm, İstanbul'da Kentsel Dönüşüm.

Abstract:
It is known that the number of rural social structures is decreasing nowadays while urban structures are increasing day by day. Cities, over time, require renewal due to various reasons. The demolition and reconstruction or renewal of old urban areas that have fallen into decline in the historical scene of cities is not a new phenomenon. Urban redevelopment, which has been applied at different times and for different reasons, has occurred as a result of various variables affecting the spatial and social development of cities due to economic, political, and cultural reasons. Transformations that occur not only for social needs but also due to unusual developments such as wars and natural disasters contain traces of multifactorial practices. Urban transformation, in its most basic sense, is the transformation of urban areas from their current states into another form, into another situation. This study examines the effects of urban transformation on society through the urban transformation project in the Eyüpsultan District of Istanbul. The aim of the study is to examine the sociological changes in urban transformation areas, to identify social problems emerging in these and similar areas, to determine the changes experienced before and after urban transformation, and to determine how the society reacts to urban transformation projects in Istanbul. In the scope of the study, in-depth interviews were conducted using the qualitative research method. In Istanbul, in the Eyüpsultan district, in the Alibeyköy Urban Transformation Project, in-depth interviews were conducted with a total of 25 participants, including 14 men and 11 women aged 18 and over, who were primarily affected by urban transformation. Snowball sampling technique was used in the research. As a result of the research, it was observed that the participants evaluated urban transformation both positively and negatively, highlighting that urban transformation provides social and physical opportunities but also emphasizing that it is sometimes a source of rent. Participants stated that after urban transformation, neighborhood and neighborly relations significantly decreased, they faced difficulties economically during the urban transformation process, transportation opportunities increased with urban transformation, but living in crowded complexes weakened family relationships. In general, it was determined that urban transformation provides physical resilience but crowded structures harm social, family, and neighborly relations.
Keywords: City, Urbanization, Urban Sociology, Urban Transformation, Urban Transformation in Istanbul.