Çoruh vadisi kırsal-köy yerleşim örnekleri ve sanat yapıları
Examples of rural-village settlement and art buildings at Çoruh valley
Yazar: İLKNUR KARABULUT
Danışman: Y.DOÇ.DR. OSMAN AYTEKİN
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Mimarlık = Architecture ; Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Doğu Karadeniz Bölgesi kırsal mimarisi, hem bölgesel açıdan hem de iklimsel olarak,sürekli diğer bölgelerden ayrılmıştır. Bu bölgenin kendilerine has bir kimliği vardır.Araştırmanın konusunu oluşturan; Artvin iline bağlı köyler de, bölgesinde iyi korunarakgünümüze kadar ulaşan, yaşamış olduğu dönemin izlerini, mimari ve malzeme özelliklerini,çevre şartlarını ve insanların hayatı algılayışlarını hala aynı güzellikle yansıtan yerler olarakönemini devam ettirmektedir.Araştırmamızın konusunu oluşturan bölge de, yapılan ve yapılması düşünülen barajlarnedeniyle sular altında kalacağından, araştırmamız büyük bir önem arz etmektedir. Zira bubarajlar yapılıp bittikten ve su tutulmaya başladıktan sonra elimizde bu yerleşmelerle ilgilibugüne kadar yapılan çalışmalardan başka hiçbir belge ve kaynak kalmayacak, tüm yapılarmimari, süsleme ve yerleşme özellikleriyle birlikte sular altında kalacaktır.Tez kapsamında incelenen Artvin ili Merkez ilçeye bağlı Zeytinlik Köy'ünde toplam14 tane yapı, Oruçlu Köy'ünde 4 yapı ve Yusufeli ilçesine bağlı nanlı Köy'ünde de yapıdetaylı olarak incelenip katalog bölümünde anlatılmıştır. Çalışmamızı yaptığımız üç köydenikisi (Zeytinlik-Oruçlu) birbirine çok yakın, diğeri ise daha uzak ve yüksektedir. Bu iki nedenevlerin konumlanışından, plan tipine kadar birçok şeyi etkilemiştir.Zeytinlik ve Oruçlu köylerinde ahır-merekler yapıdan ayrı iken, nanlı'da ahır evinaltında merek ise evin uzak bir köşesindedir. ki köyde en alt katlar yaşama ya da depolamamekanına ayrılmışken, diğer köyde ahır için ayrılmıştır. Orta katların plan tipi iki köyde açıkbir sofa ve buraya açılan üç mekan iken, diğerinde kapalı bir salon ve salona açılan iki odaşeklindedir. Son katlar ise iki köyde, plan tekrarı ya da tek ambarlı iken, nanlı'da açık birçardak ve köşesine oturtulmuş ambar şeklindedir.Araştırma kapsamında çok az dört katlı ev varken, evlerin geneli iki ya da üç katlıolarak karşımıza çıkmıştır. Sonradan eklenenler hariç tuvaletler hep konuttan dışarıdadır.Evlerin sofa dediğimiz kısımları özgün yapılarında açık iken, bazıları günümüzdekapatılmıştır.Tablosunu oluşturduğumuz, fotoğraflarla ve çizimlerle desteklediğimiz köylerdekikonutların çoğu, göçten terkedilmiş durumdadır ve kendi hallerine bırakılmışlardır. Buyüzden ahşapları, pencereleri ve sıvaları çürüyen yapılar, ne kadar direnseler de belki şimdibelki de barajlarla birlikte yıkılmaya mecbur kalacaklardır.

Abstract:
Both regionally and climatically, the rural architecture of the East Black Sea iscontinuously separated from other regions. This region has its own identity. In villagesconnected to Artvin that forming the issue of the exploration; there are some places thatreflect the conditions of the environment and the people?s perception of life, the quality ofarchitecture and material, the trace of area which the region is belonged.Our exploration has a big importance as the regions that we studied will go under thewater because of the barrages that were built or planned to build. After these barrages werebuilt up and the water was started to release, we will have no other document or materialexcept the studies about this places were done up to now. All the buildings will go under thewater with the feature of architecture, decoration and placement.Two villages out of the three(Zeytinlik, Oruçlu) are very close to each other, but theother village( nanlı) is further and higher. These two reason affected many things from thelocation of the houses to the type of plan.In nanlı village the stable is under the house and the hayloft is far from the house,while the stables and haylofts were apart in Zeytinlik and Oruçlu. In two villages the lowerstories were used to live or to store but in other village, they were used for stable. In twovillages, the type of plan of the middle parts is an open hall and three places which open tothis part while in the other it is like a closed sitting room and two rooms open to this room. Intwo villages; the upper stories were like the repetition of the plan or one granary while innanlı it is like an open arbour and a granary that placed to its corner.Generally we see the houses as two or three storied but in the extent of the explorationfew four storied houses were found. Except of the buildings that were added later all toiletsare out of the houses. The part of the houses that we called as ?sofa? is open in their ownstructures, while some of them are closed in our time.Most of the houses in the villages that we supported with photos and drawings areabandoned and let on their own self. For this reason the buildings that their timbers, windowsand plasters were decayed will be bound to collapse perhaps now or with the building of thebarrages.