Bazı bitki uçucu yağları ve ana bileşenlerinin mantar scatopsid sinekleri (Diptera: Scatopsidae) üzerine fümigant etkilerinin araştırılması
Investigation of fumigant activity of some plant essential oils and their main compenents against mushroom scatopsid flies (Diptera: Scatopsidae)
Yazar: GÜRKAN BAŞBAĞCI
Danışman: PROF. DR. FEDAİ ERLER
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Diptera = Diptera ; Kültür mantarları = Mushrooms ; Mantarlar = Fungi ; Uçucu yağlar = Essential oils

Özet:
Bu çalışmada, ülkemiz kültür mantarı üretiminde önemli bir yere sahip olan Antalya ili Korkuteli ilçesinde mantar yetiştiriciliği yapılan alanlarda son zamanlarda önemli bir kompost zararlısı haline gelen mantar scatopsid sinekleri (Diptera: Scatopsidae)'ne karşı alternatif mücadele olanakları araştırılmıştır. Bu amaçla yarpuz (Mentha pulegium L.), adaçayı (Salvia tomentosa Miller) ve kekikler (Thymbra spicata L. ve Satureja thymbra L.)'den elde edilen uçucu yağların ve ana bileşenlerinin (sırasıyla; pulegone, ? -pinene, carvacrol ve thymol) mantar scatopsid sineklerinin erginlerine karşı fümigant etkileri test edilmiştir.Bu çalışmada, kullanılan uçucu yağlar ve ana bileşenlerinin mantar scatopsid sineklerinin erginleri üzerindeki fümigant etkilerini belirlemek amacıyla farklı konsantrasyon (0.5, 1, 5 ve 10 µl/l hava) ve süreler (0.5, 1, 2 ve 4 saat) kullanılmıştır. Çalışmadan elde edilen sonuçlara göre, test edilen bitki uçucu yağlarının mantar scatopsid sineklerinin erginleri üzerindeki etkinliği sırasıyla Mentha pulegium > Satureja thymbra > Thymbra spicata > Salvia tomentosa şeklinde olmuştur. Test edilen ana bileşenlerin etkinlik sıra ise; pulegone > thymol > carvacrol > ß-pinene olarak belirlenmiştir.Mentha pulegium L. bitki uçucu yağının 1 µl/l hava konsantrasyonunun ve 2 saatlik maruz bırakma süresinin, Salvia tomentosa Miller bitki uçucu yağının 5 µl/l hava konsantrasyonunun ve 4 saatlik maruz bırakma süresinin, Thymbra spicata L. ve Satureja thymbra L bitki uçucu yağlarının ise 0.5 µl/l hava konsantrasyonunun ve 4 saatlik maruz bırakma süresinin mantar scatopsid sineklerinin erginleri ile mücadelede en uygulanabilir ve pratik parametreler olduğu sonucuna varılmıştır.Diğer yandan, pulegone uçucu yağ bileşeninin 1 µl/l hava konsantrasyonunun ve 2 saatlik maruz bırakma süresinin, carvacrol ve thymol uçucu yağ bileşenlerinin 0.5 µl/l hava konsantrasyonunun ve 4 saatlik maruz bırakma süresinin, test edilen mantar scatopsid sineklerinin erginleri ile mücadelede en uygulanabilir ve pratik parametreler olduğu sonucuna varılmıştır. ß-pinene uçucu yağ bileşeninin ise 10 µl/l hava konsantrasyonunun ve 4 saatlik maruz bırakma süresinin bile test edilen mantar scatopsid sineklerinin erginleri ile mücadelede uygulanabilir olmadığı sonucuna varılmıştır.Sonuç olarak, bu çalışma ile kültür mantarında son zamanlarda önemli kompost zararlısı haline gelen mantar scatopsid sineklerine karşı alternatif bir mücadele yöntemi ortaya konulmuştur. Yöntemin daha ekonomik ve çevreye çok daha az olumsuz etkisinin olmasından dolayı, yaygınlaştırılması ile mantar scatopsid sineklerine karşı mücadelede başarı oranı arttırılabilecektir.ANAHTAR KELİMELER: Kültür mantarı, mantar scatopsid sinekleri, uçucu yağ, ana bileşen

Abstract:
In this study, alternative control possibilities were investigated against the adults of mushroom scatopsid flies (Diptera: Scatopsidae), which are important pests on mushrooms recently in the mushroom growing areas of the Antalya-Korkuteli district, which has an important place in the mushroom production of Turkey. For this purpose, the fumigant activities of essential oils obtained from pennyroyal (Mentha pulegium L.), sage (Salvia tomentosa Miller) and thymes (Thymbra spicata L. and Satureja thymbra L.) and their main components (pulegon, ? -pinen, carvacrol and thymol, respectively) were tested against the adults of mushroom scatopsid flies.In this study, various concentrations (0.5, 1, 5 and 10 µl/l air) and exposure periods (0.5, 1, 2 and 4 hours) were used to determine the fumigant activity of the test essential oils and their main components against adults of mushroom scatopsid flies. According to the results from the study, the efficacy of the test essential oils against the adults of mushroom scatopsid flies was as follows; Mentha pulegium > Satureja thymbra > Thymbra spicata > Salvia tomentosa. As for he components tested in this study, the order of toxicity was determined as follows; pulegone > thymol > carvacrol > ß-pinene.It was concluded that the concentration of 1 µl/l air and the exposure period of 2 hours for Mentha pulegium, the concentration of 5 µl/l air and the exposure period of 4 hours for Salvia tomentosa, and the concentration of 0.5 µl/l air and the exposure period of 4 hours for Thymbra spicata L. and Satureja thymbra L. used in the study were the most applicable and practical parameters in the control of the adults of mushroom scatopsid flies.On the other hand, it was concluded that the concentration of 1 µl/l air and the exposure period of 2 hours for pulegone, the concentration of 0.5 µl/l air and the exposure period of 4 hours for carvacrol and thymol used in the study were the most applicable and practical parameters in the control of the adults of mushroom scatopsid flies. ß-pinene used in the study were not applicable in the control of the adults of mushroom scatopsid flies, even in the highest concentration (10 µl/l air) and the longest exposure period (4 hours) tested.In conclusion, with this study an alternative control method was developed against the mushroom scatopsid flies. Because of this method being more economic and less effect to the environment, the success rate in the control of the mushroom scatopsid flies will be enhanced by spreading of this method.KEY WORDS: Mushroom, mushroom scatopsid flies, essential oil, main component