Buğday ekiliş alanlarında kullanılan yeni bazı Sulphonylurea grubu herbisitlerin topraktaki kalıntılarının ayçiçeğine etkileri üzerinde araştırmalar
Investigations on residual effects of some Sulphonylurea herbicides on sunflower, used in wheat growing areas
Yazar: AHMET TANSEL SERİM
Danışman: PROF. DR. SALİH MADEN
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ayçiçeği = Sunflower ; Buğday = Wheat

Özet:
Buğday ekim alanlarında yabancı ot mücadelesi amacıyla kullanılan sulfonylurea grubundan 3 yeni herbisitin (sulfosulfuron %75, tritosulfuron %25 + dicamba %50, Mesosulfuron methyl %3 + iodosulfuron methyl sodium %0.6) topraktaki kalıntısının laboratuvar şartlarında tespiti için uygun deneme metodunun belirlenmesi çalışmanın ilk aşaması olmuştur. Kök uzunluğunun herbisitlerin topraktaki kalıntısını belirlemede, sürgün uzunluğu ile kök ve sürgün yaş-kuru ağırlıklarından daha hassas bir biyolojik parametre olduğu belirlenmiştir. Ülkemizde tescil edilmiş 17 standart çeşit, tescile aday 6 standart çeşit ve tescilli 3 imi?tolerant çeşidin laboratuvar şartlarında (16 saat ışık (24 ± 1oC ve 100 µE m2s?1), 8 saat karanlık (15 ± 1oC)) üç herbisitin topraktaki kalıntısına tolerans düzeyleri ve tolerans düzeyleri arası farkları log?logistic model ve seçicilik indeksi kullanılarak belirlenmiştir. Sulfosulfuron (%75) için tescilli standart çeşitlerden en hassası NX5009 olarak belirlenmiş ve C70165, SANBRO ve TUNCA da NX5009 ile aynı hassasiyet düzeyinde olduğu görülmüş, tescile aday standart çeşitlerden en hassasının PR63A75, imi-tolerant çeşitlerde ise TEKNASOL olduğu bulunmuştur. Tritosulfuron (%25) + dicamba (%50) için tescilli standart çeşitlerden en hassası TORCAZ olarak belirlenmiş ve PR64A71, PR63A76, TUNCA, NX35607 ve LEILA'nın da TORCAZ ile aynı hassasiyet düzeyinde olduğu görülmüş, tescile aday standart çeşitlerden en hassasının ES CAMILA, imi-tolerant çeşitlerde ise TEKNASOL olduğu bulunmuştur. Mesosulfuron methyl (%3) + iodosulfuron methyl sodium (%0.6) için ise tescilli standart çeşitlerden en hassası LEILA olarak belirlenmiş ve PR64A71, AITANA, MH4326, TUNCA, ES AMIRA, MH5225, NX5009 ve PR63A76'nın da LEILA ile aynı hassasiyet düzeyinde olduğu görülmüş, tescile aday standart çeşitlerde en hassasının ES CAMILA, imi-tolerant çeşitlerde ise ARMADA bulunmuştur. Buğdayda çıkış sonrası uygulanan üç herbisitin, 12 ay sonra ekilen ve herbisitlerin topraktaki kalıntısına toleransları farklı seviyelerde olan 2 standart ayçiçeği çeşidine etkileri arazi şartlarında belirlenmiştir. Çalışma kapsamında kalıntının bitki çıkışından 30 gün sonraki bitki boyuna, hasat zamanındaki bitki boyuna, hasat zamanındaki tabla çapına, bin dane ağırlığına ve verime etkileri belirlenmiştir. Herbisitlerin topraktaki kalıntısından en az bin dane ağırlığı, en fazla ise verim değerleri etkilenmiştir. Zadoks ıskalasına göre 20 ? 22 ile 30 ? 33. dönemlerde yapılan herbisit uygulamaları arasında verim bakımından önemli farklar saptanmıştır. Sulfosulfuron (%75) ve mesosulfuron methyl (%3) + iodosulfuron methyl sodium (%0.6) uygulanan parsellerde önemli oranda ürün kayıpları olmuş ve bu ürün kayıplarının herbisit dozunun artmasına bağlı olarak yükseldiği görülmüştür. Uygulama alanları bakımından ise aynı bölgedeki 2 farklı alanda bile herbisitlerin kalıntısı yönünden önemli farklar gözlenmiştir. Herbisitlerin toprakta kalma süresi bakımından ise sulfosulfuron (%75) ve Mesosulfuron methyl (%3) + iodosulfuron methyl sodium (%0.6)'un ayçiçeği hasat edildikten sonra bile deneme parsellerinde bulunduğu, buna karşın Tritosulfuron (%25) + dicamba (%50)'nın ise ayçiçeği ekim zamanında toprakta çok düşük miktarlarda kalıntısının olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
Determination of the residual effects, in growth chamber, of the three new sulphonylurea herbicides (sulfosulfuron 75%, tritosulfuron 25% + dicamba 50%, mesosulfuron methyl 3% + iodosulfuron methyl sodium 0.6%) used for control to weed in wheat growing areas were the first stage of this investigation. Root length was the most sensitive biological parameter among parameters such as shoot length, dry weight, root fresh weight and root dry weight, fresh weight on account of determination of the herbicides soil residue. Tolerance levels and differences of tolerance levels of 17 registered standart varieties, 6 candidate standard varieties and 3 imi-tolerant varieties were determined in a growth chamber (16 h of light (24 ± 1oC and illumination 100 µE m-2 s?1), 8 h of darkness (15 ± 1oC)) for soil residue of these herbicides. I50 values and differences of tolerance levels were calculated according to log-logistic model and selectivity index, respectively. NX5009 was the most sensitive standard sunflower variety for sulfosulfuron soil residue and C70165, SANBRO and TUNCA were the same tolerance level with NX5009. PR63A75 and TEKNASOL were the other most sensitive sunflower varieties in postulant standard varieties and imi-tolerant varieties, respectively. TORCAZ, ES CAMILA and TEKNASOL are the most sensitive sunflower varieties for tritosulfuron (25%) + dicamba (50%) soil residue in standard, postulant Standard and imi-tolerant groups, respectively. Torcaz was in the same statistical group with PR64A71, PR63A76, TUNCA, NX35607 and LEILA in respect to tritosulfuron (25%) + dicamba (50%) soil residue. LEILA is susceptible variety and the same tolerance level with PR64A71, AITANA, MH4326, TUNCA, ES AMIRA, MH5225, NX5009 and PR63A76 for mesosulfuron methyl (3%) + iodosulfuron methyl sodium (0.6%) soil residues. ES CAMILA and ARMADA were the other most sensitive sunflower varieties in postulant standard varieties and imi-tolerant varieties, respectively for the same herbicide. Effects of three post emergence wheat herbicides on two standard sunflower varieties, seeded 12 months after treatment of wheatand had at the different tolerance levels on the herbicide soil residue, were conducted in the field. Effects of herbicide soil residues on the shoot length, after 30 days from emercence and harvesting time, flower head?s diameter, 1000-seed weight and grain yield were determined with the assay. Grain yield was most sensitive biological parameter against residue of herbicides in the soil, while 1000-seed weight was the least. Sunflower yields in some plots, treated by sulfosulfuron (%75) and mesosulfuron methyl (3%) + iodosulfuron methyl sodium (0.6%), were significantly reduced. Yield decreased according as increasing herbicide rates. There were important differences between herbicide application time?1 (Zadoks scale: 20?22) and herbicide application time?2 (Zadoks scale: 30?33) in terms of grain yield. Differences of the areas were significant in accordance with sunflower yields. Soil residue of sulfosulfuron (75%) and mesosulfuron methyl (3%) + iodosulfuron methyl sodium (0.6%) were present at considerable level at harvesting time of the following crop (sunflower), while soil residue of tritosulfuron (25%) + dicamba (50%) was in very low level at the same time.