Türkiye kışlık arpa genetik kaynaklarının bazı agronomik ve kalite özellikleri yönünden karakterizasyonu
Characterization of some agronomic and quality traits of Turkish winter barley genetic resources
Yazar: NECDET AKGÜN
Danışman: PROF. DR. ALİ TOPAL
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırma, Türkiye'nin değişik illerinden toplanan 238 adet yerel arpa populasyonunu kantitatif ve kalitatif özelliklere göre karakterize etmek ve verim ve bu populasyonlardan kalite özelliklerine göre saf hat seleksiyonu yapmak amacıyla Konya kuru şartlarında yürütülmüştür.Araştırmanın birinci (2007-2008) yılında 238 adet populasyon ve 3 adet kontrol çeşit (Tarm 92, Karatay 94 ve Tokak 157/37) Augmented Deneme Desenine göre tekerrürlü olarak ekilmiş ve populasyon, il ve bölge düzeyinde incelenen karakterlere ilişkin ortalama, değişim katsayısı, standart sapma değerleri bulunmuş, il ve bölge düzeyinde de frekans ve gözlem değerleri belirlenmiştir. En yüksek varyasyonlar tek bitki tane verimi (%39.33) ve fertil kardeş sayısında (%37.94) belirlenmiştir. En yüksek gözlem değerleri ise büyüme şekli yatık, soğuk zararı orta, gelişme dik, tek bitki tane verimi düşük ve bin tane ağırlığı orta düzeyde olan gruplarda tespit edilmiştirİkinci (2008-2009) araştırma yılında, birinci yılda seçilen 860 adet tek bitki (saf hat) ve aynı kontrol çeşitler bitki sıraları şeklinde Augmented Deneme Desenine göre tekerrürlü olarak ekilerek tane verimi, bazı verim ve kalite özellikleri incelenmiştir. En yüksek varyasyonlar tane verimi (%36.96), başakta tane ağırlığı (%20.46), protein oranı (%20.36) ve bin tane ağırlığında (%17.12) belirlenmiştir. En yüksek gözlem değerleri ise çok uzun boylu, kısa başaklı, başakta başakçık ve tane sayısı yüksek, başakta tane ağırlığı orta, tane verimi ve bin tane ağırlığı düşük, protein oranı da orta olanlarda tespit edilmiştirAraştırmanın üçüncü (2009-2010) yılında, ikinci yılda seçilen 226 adet saf hat ve 17 kontrol çeşit parseller halinde Augmented Deneme Desenine göre tekerrürlü olarak ekilerek genotiplerin tane verimi, tane protein oranı, bin tane ağırlığı, hektolitre ağırlığı, hasat indeksi ve elek üstü (>2.5 mm) değerleri ölçülmüştür. Bu karakterler yönünden saf hatlar kontrol çeşitlerle karşılaştırılarak kontrol çeşitlerden üstün olanlar belirlenmiştir. Araştırma sonucunda tane verimi ve kalite özellikleri yönüyle öne çıkan 19 adet iki sıralı ve 3 adet altı sıralı hattın yemlik ve maltlık arpa tüketicilerinin aradığı özelliklere sahip çeşit adayları olarak değerlendirilebileceği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
This study was conducted to characterize 238 barley accessions, collected from different provinces of Turkey by quantitative and qualitative traits and to develop pure lines by yield and quality traits. Experiments were carried out in Konya dry conditions.In the first year of the study (2007-2008) these accessions and 3 standart varieties (Tarm 92, Karatay 94 ve Tokak 157/37) were characterized by Augmented Design. The parameters of variation were determined by coefficient of variation, standard deviation and frequencies for each trait and regional level. The largest variations were estimated for single plant grain yield (39.33%) and fertile tiller number (37.94%). The largest observation rates were determined for plants with prostrate growth habit, medium label of frost-bite damage, erect growth, low label of single plant grain yield and medium label of thousand grain weight.In the second year (2008-2009), 860 plants selected in the first year and the same standard varieties were planted in plant rows by Augmented Design, and grain yield and some yield and quality components were measured and analyzed. The largest variations were estimated for grain yield (36.96%), kernel weight per spike (20.46%), protein ratio (20.36%) and thousand grain weight (17.12%). The largest observation rates were determined for very high plants and plants with short spikes, high labels of number of spikelet groups and kernels per spike, medium label of kernel weight per spike, low labels of grain yield and thousand grain weight and medium label of protein ratio.In the third year (2009-2010) 226 pure lines selected in the second year with 17 standard varieties were tested in Augmented Design. The characters measured included grain yield, protein ratio, thousand grain weigh, test weight, harvest index and grain size (>2.5mm). Compared with standard varieties, some pure lines showed superiority with respect to these characters. According to the research results, 19 two- and 3 six-rowed barley lines with the yield and qualitative features desired for consumers of feed and malt, can be offered for variety improvement.