Gaziantep'in trafik kaynaklı hava kirliliğinin belirlenmesi üzerine bir çalışma
Determination of traffic emissions of gaziantep with the inventory and passive sampling
Yazar: ESRA ERGÜN POLAT
Danışman: YRD. DOÇ. DR. YAKUP CUCİ
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Havadaki katı, sıvı ve gaz şeklindeki yabancı maddelerin insan sağlığına, canlı hayatına ve ekolojik dengeye zarar verecek miktar, yoğunluk ve sürede atmosferde bulunması hava kirliliği olarak ifade edilmektedir. Hava kirliliği; insan sağlığına ve çevreye zararlı etkileri olan, küresel iklim değişikliğine yol açan önemli çevresel sorunlardan biridir. Bu sebeple etkili bir şekilde yönetimi ve kontrolü gereklidir.
	Bu çalışmada, Gaziantep'in hava kalitesinin bilimsel olarak tespit edilmesi ve değerlendirilmesi amacıyla il merkezinde meydana gelen trafik kaynaklı emisyonlar belirlenmiştir. İl haritası, tüm emisyon kaynakları için 1x1 km şeklinde cad tabanlı program kullanılarak gridlenmiştir. Trafik kaynaklı emisyonların belirlenmesi için aktivite verisi ve emisyon faktörleri kullanılarak hesaplamalar yapılmıştır. Aktive verileri için; ilde tip başına toplam araç sayıları, tip başına kullanılan toplam yakıt miktarları, her bir grid için yol uzunluğu, araç sayımlarını içeren bir veri tabanı oluşturulmuştur. Çalışma sonucunda trafik kaynaklı emisyon miktarları belirlenerek; Gaziantep İlinin trafik kaynaklı kirlilik haritasının oluşturulmuştur. Harita doğrultusunda; Gaziantep İlinde kirliliğin yoğun olduğu yerlerin şehir merkezi ve şehrin kuzeyinde yer alan OSB bölgelerinde olduğu gözlemlenmiştir. Aynı zamanda, şehrin araç trafik akışı en yoğun olan 30 noktasında pasif örnekleme metodu ile NOx emisyonu belirleme çalışmaları da yürütülmüştür.  Belirlenen kavşaklarda elde edilen NOx emisyonları yönetmeliklerde verilen sınır değerler kapsamında değerlendirilmiş ve aşım gözlemlenmemiştir. Bu çalışma kapsamında elde edilen emisyon verileri arasındaki ilişki incelenmiş; hem Gaziantep ili için oluşturulacak eylem planına altlık oluşturması hem de halkın bu konuda bilinçlenmesi hedeflenerek; uygulanabilir çözüm önerileri sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Hava Kirliliği, Trafik Kaynaklı Emisyonlar, Kirletici Emisyonlar (NOX, PM10 ve SO2)

Abstract:
Air pollution is defined as hanging of harmful amount, density and period of solid, liquid and gas based impurities, in the atmosphere. Air pollution is an important environmental problem which could cause global climate change, could harmful effects to human health and environment. Therefore should be managed and controlled effectively.
This study, includes traffic based emission values of city center in order to determine and evaluate air quality of Gaziantep scientifically. City map was gridded by using 1x1 km cad based programmer for all emission sources. In order to specify traffic based emission values; activity data and emission factors were used for calculation. For the activity data; total numbers of cars for each type, total amount of used oil for each type, length of path for each grid were all used by data base including number of vehicles. In consequence of study the amount of traffic based emission was determined and used for making traffic based pollution map of Gaziantep. In the city of Gaziantep the pollurion is high at Organized Industry Zone (OSB), central of the city and north of city.
Concurrently, NOx emissions determination studies were realized at 30 high traffic flow density points via passive sampling method. The NOx emissions of determined junctions were evaluated according to the limit values in regulations. It is aimed; the emission values getting from this study will be a substructure to the Gaziantep Action Plan and also will raise awareness of citizens. It is offered applicable solution suggestion.

Key words: Hava Kirliliği, Trafik Kaynaklı Emisyonlar, Kirletici Emisyonlar (NOX, PM10 ve SO2)