IKBY bağımsızlık referandumu'nun bölgesel yönetim, Irak ve bölge ilişkilerine etkisi
The impact of the KRG's independence referendum on regional government, Iraq and regional relations
Yazar: FRAİDOON HAMA
Danışman: PROF. DR. AHMET UYSAL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Bu tez, 25 Eylül 2017'de Irak'ın Kürdistan Bölgesi'nde yapılan Kürt bağımsızlık referandumunu incelemektedir. Olayı, Kürtlerin Irak'a ilhak edilmesinden başlayarak ve 2005'te federal bir bölge olarak tanınmalarına kadar uzanan haklar ve özerklik mücadelelerinin daha geniş tarihsel bağlamına yerleştiriyor. IKBY'nin Irak hükümeti ile ilişkileri, tartışmalı bölgeler, petrol ve doğal gaz, bütçe ve Peşmerge gibi konularla 2014'ten bu yana kötüleşmiştir. IKBY'nin eski başkanı, ekonomik ve siyasi krizlere, yaygın halk protestolarına ve yerel, ulusal, bölgesel ve dünya çapındaki protestolara rağmen bağımsızlık referandumu düzenledi. Çalışma, referandumun ardındaki temel motivasyonları ve bunun ardından iç politika üzerindeki etkilerinin yanı sıra IKBY'nin Irak, Türkiye ve İran ile olan ilişkilerini anlamayı amaçlamaktadır. Nitel bir metodoloji kullanan tez, Türkiye ve İran'ın referanduma yönelik tutum ve tepkilerini incelemek için birincil ve ikincil kaynakların bir karışımını analiz etmekte ve IKBY ile referandum öncesi ve sonrası ilişkilerini karşılaştırmaktadır. Referandumun Mesut Barzani'nin bir Kürt ulusal kahramanı olarak mirasını pekiştirme girişimi ve IKBY'nin Irak hükümetiyle pazarlık pozisyonunu güçlendirmek ve muhtemelen iç krizlerden uzaklaşmak için stratejik bir hamle olduğunu savunuyor. Bulgular, Kürdistan bölgesinin referandumdan bu yana önemli ölçüde zarar gördüğünü ve zayıfladığını vurgulamaktadır. Dahası, bağımsızlığa ulaşma ihtimalini de son derece imkânsız hale getirmiştir. Dahası, bu tez Türkiye'nin referandum sonrasında Kürdistan Bölgesi ile daha güçlü ve avantajlı ekonomik, siyasi ve güvenlik bağlarına sahip olduğunu tespit etmiştir. Ancak, siyasi ve ekonomik ilişkilerdeki gelişmelere rağmen, İran ve Kürdistan Bölgesi arasındaki güvenlik bağlantıları kırılgan olmaya devam etmektedir.

Abstract:
This thesis examines the Kurdish independence referendum held on September 25, 2017, in the Kurdistan Region of Iraq. It situates the event within the broader historical context of Kurdish struggles for rights and autonomy, beginning with their annexation to Iraq and leading up to their recognition as a federal region in 2005. The KRG's relations with the Iraqi government have deteriorated since 2014, with issues such as disputed territories, oil and gas, budget, and Peshmerga. The former president of the KRG convened an independence referendum, despite economic and political crises, widespread popular protests, and domestic, national, regional, and worldwide protests. The study aims to comprehend the underlying motivations behind the referendum and its subsequent impacts on domestic politics, as well as the KRG's relationships with Iraq, Türkiye, and Iran. Utilizing a qualitative methodology, the thesis analyses a blend of primary and secondary sources to scrutinize the attitudes and responses of Türkiye and Iran to the referendum, comparing their pre- and post-referendum relations with the KRG. It argues that the referendum was an attempt by Masoud Barzani to cement his legacy as a Kurdish national hero and a strategic move to strengthen the KRG's bargaining position with the Iraqi government and possibly distract from internal crises. The findings highlight that the Kurdistan region has suffered considerable damage and has become weaker since the referendum. Furthermore, it rendered the prospect of achieving independence highly improbable. Moreover, this thesis has determined that Türkiye has stronger and more advantageous economic, political, and security connections with the Kurdistan Region following the vote. However, despite improvements in their political and economic relations, the security connections between Iran and the Kurdistan Region remain fragile.