İnşaat sektöründe iş zekasının potansiyel faydalarının değerlendirilmesi: Farkındalığı artırmak için bir Q metodolojisi yaklaşımı
Evaluating the potential benefits of business intelligence in the construction sector: A Q methodology approach to enhancing awareness
Yazar: MERVE ÇAKIR
Danışman: DOÇ. DR. FATMA PINAR ÇAKMAK
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Proje ve Yapım Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Günümüzde organizasyonlar açısından teknolojik gelişmeler; süreçleri optimize etmeleri, kaynakları verimli bir şekilde yönetmeleri ve rekabet avantajı elde etmeleri gibi kritik konularda kolaylaştırıcı bir rol oynamaktadır. Organizasyonlar büyük ölçekte veri üretmekte ve toplamakta, bu veriler ise organizasyonların doğru ve hızlı kararlar verebilmeleri için önemli fırsatlar sunmaktadır. Teknolojinin sunduğu analitik araçlar ve veri yönetimi sistemleri sayesinde organizasyonlar, büyük miktarda veri kümelerini işlemekte, veriler arasındaki ilişkileri keşfetmekte ve iş stratejilerini bu verilere dayanarak şekillendirebilmektedir. Bu doğrultuda İş Zekası (Business Intelligence), organizasyonlar açısından veri analitiği süreçlerini geliştiren ve stratejik karar alma kapasitesini artıran önemli bir araç olarak karşımıza çıkmaktadır.

İş zekası, organizasyon verilerini analiz ederek anlamlı bilgilere dönüştüren ve karar verme süreçlerini kolaylaştıran kapsamlı bir araçtır. Kullandığı birçok teknik ve araçlarla organizasyon verilerini derinlemesine incelemekte, gizli trendleri ve ilişkileri keşfetmekte ve gelecekteki eğilimleri tahmin edebilmektedir. İş zekası ayrıca farklı veri kaynaklarını bir araya getirerek bütünsel bir bakış açısı sağlamakta ve işletmelerin stratejik karar alma süreçlerini desteklemektedir. Özellikle proje yönetimi alanında değerlendirildiğinde iş zekasının sağladığı faydalar büyük önem taşımaktadır. Proje yöneticileri, iş zekası sayesinde proje süreçlerini daha etkili bir şekilde takip etmekte, kaynakları daha verimli bir şekilde yönetmekte ve riskleri önceden tespit ederek önlem alabilmektedir. Ayrıca, iş zekası sayesinde proje performansı sürekli olarak izlenebilmekte ve gerektiğinde revize edilmekte, organizasyon süreçleri ve paydaşlar entegre edilmekte, maliyet tahminleri yapılmakta ve hem tedarik hem de paydaş yönetim sürecinin etkili bir şekilde yönetilmesi sağlanmaktadır. Bu da proje başarısını artırarak, rekabet avantajı elde eden organizasyonları ön plana çıkarmaktadır. 

İnşaat sektöründeki karmaşık ve sürekli değişen projeler, büyük miktarda veri üretme eğiliminde olmaları ve bu verilerin etkin bir şekilde yönetilme ihtiyacıyla birlikte, farklı disiplinler arası işbirliği gerekliliği proje yönetimi alanında yenilikçi ve sürdürülebilir uygulamaların zorunluluğunu ortaya koymaktadır. Bu sebeple çeşitli alanlarda birçok faydası bulunan inşaat sektöründe iş zekası kullanımı kaçınılmazdır. İş zekası, inşaat sektöründe proje maliyetleri, zaman çizelgeleri, tedarik zinciri yönetimi ve risk analizi gibi birçok alanda değerli içgörüler sunarak projelerin başarılı bir şekilde yönetilmesine yardımcı olmaktadır. Bu sayede, inşaat sektörü daha verimli ve sürdürülebilir projeler gerçekleştirmektedir. 

İş zekasının inşaat sektöründeki potansiyel faydalarına rağmen, sektörde iş zekası kullanımı ile ilgili mesafeli bir tutum yer almaktadır. İnşaat sektörünün geleneksel metodları benimsemesi, yenilikçi ve sürdürülebilir uygulamalar konusunda mesafeli davranması ve teknoloji ile arasına sınır koyması, sektörün teknoloji tabanlı, nispeten yeni bir uygulama olan iş zekasına yönelimini sınırlamaktadır. İnşaat sektörü ve sektörde çalışan çoğu proje yöneticisi, iş zekasının potansiyel faydalarını benimsememiş ve bu konuda gerekli farkındalığı kazanmamıştır. Bu tezin amacı, inşaat sektöründe iş zekasının potansiyelini ve faydalarını vurgulamak, sektörde iş zekası farkındalığı oluşturmak ve yine iş zekasının inşaat sektöründe yer edinmesi konusunda katkı sağlamaktır.

Tez kapsamında ilk olarak iş zekası ile ilgili kapsamlı bir literatür çalışması yapılmıştır. Literatür çalışması ile, iş zekasının tanımı ve faydaları belirtilmiş, iş zekasının inşaat sektöründeki yeri açıklanmış, ardından PMBOK (2021)'e göre proje yönetimindeki 10 bilgi alanının (Entegrasyon yönetimi, kapsam yönetimi, süre yönetimi, maliyet yönetimi, kalite yönetimi, kaynak yönetimi, iletişim yönetimi, risk yönetimi, tedarik yönetimi ve paydaş yönetimi) her biri için iş zekasının önemi ve faydaları hem genel hem de inşaat sektörü özelinde detaylı bir şekilde açıklanmıştır.

Tez kapsamında iki aşamalı bir metodoloji uygulanmıştır. İlk aşama olarak, literatür araştırması kısmında sıklıkla vurgulanan iş zekasının inşaat sektöründe oldukça az kullanıldığını kanıtlamak amacıyla bibliyometrik analiz çalışması yapılmıştır. Konu ile ilgili tespit edilen 25 adet yayın için, "VOSviewer" yazılımında yayınların eğilimi, alıntı analizi, öne çıkan ülkelerin ve kurumların analizi ile anahtar kelime eşzamanlılığı analizi yapılmıştır. Bu analizler sonucunda iş zekasının inşaat sektöründeki kullanım azlığı, literatür bazında kanıtlanmıştır. Ardından inşaat sektöründe iş zekasının potansiyel faydalarını değerlendirmek ve sektörde iş zekası farkındalığı oluşturmak amacıyla Q Metodolojisi uygulanmıştır. 

Q metodolojisi çalışması, 28'i iş zekasının proje yönetimi bilgi alanlarındaki faydalarından oluşan, 8'i ise iş zekasının organizasyonlar açısından kısıtlamalarını içeren 36 adet Q ifadesinden oluşmaktadır. 13 adet proje yönetimi alanında deneyimli sektör profesyoneli ile "Q Method Software" yazılımı kullanılarak, online bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Çalışma sonucunda 3 adet perspektif elde edilmiş, 13 katılımcıdan 3'ü 1. Perspektife, 4'ü 2. Perspektife ve 3'ü de 3. Perspektife yerleşmiştir. Bakış açıları sebebiyle 2 kişinin hiçbir perspektife yerleşmediği çalışmada, perspektiflerin her biri detaylı olarak açıklanarak katılımcıların bakış açıları ortaya koyulmuştur. 

Perspektiflerin her biri için, yüksek derecede önem verdikleri ifadeler ve bu ifadelerin yer aldığı ifade grupları ile ifade gruplarının her birinin aldığı toplam puanlar incelenmiştir. Sonuçlara göre Perspektif 1 katılımcıları entegrasyon ve iletişim yönetimi bilgi alanına ait ifadeleri önceliklendirmişler, iş zekasını aktif olarak bu alanda kullandıklarını belirtmişlerdir. Bu sebeple Perspektif 1 katılımcılarına "Entegrasyon ve İletişim Yöneticileri" takma adı verilmiştir. Perspektif 2 katılımcıları ise oluşturdukları Q-sort tablolarında süre yönetimi bilgi alanına ait olan ifadeleri yüksek önem derecesine atamışlardır. Sektörde süre yönetimi alanında iş zekasından aktif olarak yararlanan katılımcılara "Süre Yöneticileri" takma adı verilmiştir. Perspektif 3 katılımcıları ise, maliyet ve kapsam yönetimi bilgi alanlarını önceliklendirdiklerinden bu gruba "Maliyet ve Kapsam Yöneticileri" takma adı verilmiştir. Tüm perspektifler farklı bilgi alanları kapsamında olsa da iş zekasının inşaat sektöründe çeşitli faydalarının bulunduğu ile ilgili görüş bildirmişler, ayrıca iş zekasının inşaat sektöründe sebep olduğu kısıtlama ifadeleri ile ilgili en düşük katılma derecesinde görüş bildirmişlerdir. 

Tez kapsamında elde edilen sonuçlar, her perspektif grubunun farklı proje yönetimi bilgi alanlarında iş zekası desteği gördüğünü kanıtlamaktadır. Bu durum, inşaat sektöründe henüz farkındalığı olmayan iş zekasının potansiyel faydalarının bilinmesi ve organizasyon içerisinde aktif olarak kullanılmasının teşvik edilmesi gerekliliğine dair bir öneridir. Tez, her ölçekte inşaat sektörü organizasyonları ve profesyonellerinin iş zekasının potansiyel faydaları hakkında farkındalık kazanmasını amaçlamıştır. Böylece, geleneksel yöntemler kullanan ve teknolojiyle arasında mesafe koyan inşaat sektöründe iş zekası ile, proje yöneticilerinin karar verme süreçleri kolaylaşacak ve yenilikçi bakış açısına sahip yöneticiler organizasyonlarını rekabete karşı daha güçlü hale getirecektir.

Abstract:
Nowadays, technological developments in organizations play a facilitating role in critical areas such as optimizing processes, managing resources efficiently, and enabling organizations to gain a competitive advantage. Organizations generate and collect large amounts of data, which presents significant opportunities for organizations to make accurate and timely decisions. Through analytical tools and data management systems provided by technology, organizations can process large datasets, discover relationships between data, and shape their business strategies based on this information. In this context, Business Intelligence (BI) emerges as a crucial tool for organizations, enhancing their data analytics processes and increasing their strategic decision-making capacity.
Business intelligence is a comprehensive tool that analyzes organizational data, transforms it into meaningful information and facilitates decision-making processes. With t its many techniques and tools , it can deeply examine organizational data, discover hidden trends and relationships, and predict future trends. Business intelligence also provides a holistic perspective by bringing together different data sources and supports businesses' strategic decision-making processes. The benefits provided by business intelligence are of great importance, primarily when evaluated in project management. Thanks to business intelligence, project managers can monitor project processes more effectively, manage resources more efficiently, and take precautions by detecting risks in advance. In addition, thanks to business intelligence, project performance can be constantly monitored and revised when necessary, organizational processes and stakeholders are integrated, cost estimates are made, and procurement and stakeholder management processes are managed effectively. This brings to the fore organizations that gain competitive advantage by increasing project success.
The construction industry's complex and constantly changing projects, coupled with the need to generate and manage large amounts of data effectively, necessitate innovative and sustainable practices in project management. Therefore, using Business Intelligence in the construction sector, which has numerous benefits in various fields, is inevitable. Business Intelligence provides valuable insights in areas such as project costs, scheduling, supply chain management, and risk analysis, assisting in successfully managing projects in the construction sector. As a result, the construction industry can undertake more efficient and sustainable projects.
Despite the potential benefits of Business Intelligence in the construction sector, there is a reserved attitude towards its use. The construction sector's adherence to traditional methods, reluctance towards innovative and sustainable practices, and reluctance to embrace technology limit the sector's inclination towards Business Intelligence, a relatively new technology-based application. Most project managers in the construction sector have not embraced the potential benefits of Business Intelligence and have not gained the necessary awareness. This thesis aims to evaluate the potential benefits of Business Intelligence and  create awareness of Business Intelligence in the construction sector.
The thesis initially conducted a comprehensive literature review on Business Intelligence. The definition and benefits of Business Intelligence were stated, the place of Business Intelligence in the construction sector was explained, and then the importance and benefits of Business Intelligence for each of the ten knowledge areas in project management according to PMBOK (2021) were detailed both generally and specifically for the construction sector.
A two-stage methodology was applied within the scope of the thesis. In the first stage, a bibliometric analysis study was conducted to prove that Business Intelligence is rarely used in the construction sector, as frequently emphasized in the literature research section. Using "VOSviewer" software, trends of publications and leading journals in the field, citation analysis, prominent countries and institutions and keyword co-occurrence analysis were performed for 25 publications identified on the subject. As a result of these analyzes, it was proved in the literature that Business Intelligence is rarely used in the construction sector. Then, the Q Methodology was applied to evaluate the potential benefits of Business Intelligence and create awareness of Business Intelligence in the construction sector.
The Q methodology study consists of 36 Q statements, 28 of which include the benefits of Business Intelligence in project management knowledge areas and 8 of which include the limitations of Business Intelligence for organizations. An online study was conducted using the "Q Method Software" with 13 sector professionals experienced in project management. As a result of the study, three perspectives were obtained; 3 of the 13 participants settled in the 1st Perspective, 4 in the 2nd Perspective, and 3 in the 3rd Perspective. In the study, where two people did not settle on any perspective due to their perspectives, each perspective was explained in detail, and the participants' perspectives were revealed.
For each perspective, the expressions they attach high importance to, the expression groups containing these expressions, and the total scores received by each expression group were examined. According to the results, in the composite Q-Sort table created by Perspective 1 participants, the biggest benefit of business intelligence was shown as "enabling correct decisions in critical situations through the integration of data". This coincides with the positive impact of business intelligence on decision-making in the literature. After integration management, the information field that received the highest score was communication management, and the communication management information field also contains two statements with a high degree of importance. Perspective 1 participants stated that business intelligence is frequently used in communication management and improves communication between organizational departments. For this reason, Perspective 1 participants were nicknamed "Integration and Communication Managers."
The knowledge area that Perspective 2 participants rated highest is time management, including three statements with a high degree of importance. According to participants, business intelligence saves time by providing fast and accurate information and reduces database search times, thus preventing delays. The high scores that Perspective 2 participants gave to time management indicate that they highlight their business acumen in this area. Therefore, these participants were nicknamed "Schedule Managers".
According to Perspective 3 participants, the most significant benefit of business intelligence is "processing, storing, parsing and reporting data in accordance with organizational goals". This statement belongs to the scope management knowledge area, and this area ranks second in terms of total scores. Scope management is just 1 point behind top-ranked cost management, with a total score of +8. Participants set organizational goals and monitor progress using business intelligence tools. These results show that Perspective 3 participants use business intelligence with various benefits in scope management. According to Perspective 3 participants, one of the most significant benefits of business intelligence is the cost management knowledge area; this knowledge area has the highest total score and two high-importance expressions. Looking at the results, Perspective 3 participants attach more importance to cost and scope management. That's why Perspective 3 participants are nicknamed "Cost and Scope Managers."
The results obtained within the scope of the thesis prove that each perspective group sees business intelligence support in different project management knowledge areas. This is a suggestion that the potential benefits of business intelligence, which are not yet recognized in the construction industry, should be recognized and actively encouraged to be used within the organization. The thesis aimed to raise awareness of the potential benefits of business intelligence among construction industry organizations and professionals of all sizes. Thus, with business intelligence in the construction industry, which uses traditional methods and distances itself from technology, the decision-making processes of project managers will become easier and managers with an innovative perspective will make their organizations stronger against the competition.