Algılanan ana baba davranışları ile ergenin kimlik stili arasındaki ilişkide temel psikolojik ihtiyaç doyumunun aracı rolü
The mediator role of the basic psychological needs satisfaction in the relationship between perceived parenting behaviors and adolescents' identity style
Yazar: FATMA CEMRE YAVUZ
Danışman: PROF. DR. SELAHİDDİN ÖĞÜLMÜŞ
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Psikolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Algılanan ebeveynlik biçimleri = Perceived parenting styles ; Ana-baba-genç ilişkileri = Parents-adolescent relations ; Ebeveyn davranışı = Parenting behaviors ; Ergenler = Adolescents ; Eğitim psikolojisi = Education psychology ; Kendi kaderini tayin hakkı = Self-determination ; Kimlik = Identity ; Psikolojik ihtiyaçlar = Psychological needs ; Psikolojik kimlik = Psychological identity ; İhtiyaç doyumu = Need satisfaction

Özet:
Basit tanımı "Ben kimim?" sorusuna verilen yanıt olan kimlik kavramı (Hortaçsu, 2007), kimi önemli kuramcılar tarafından yaşamın asıl teması olarak ele alınmıştır (Erikson, 1968) Kimliğe ilişkin bilgilerin işlemlenmesinde ve problem çözmede bireysel farklılıkları açıklayan bir kavram olan kimlik stilleri (Berzonsky, 1989) üçe ayrılmaktadır: Kaçınma yönelimli, bilgi yönelimli ve norm yönelimli kimlik stilleri. Bu araştırmada, kimlik stilleri üzerinde belirleyici bir faktör olarak algılanan anababa davranışları ele alınmıştır. Alanyazında var olan anababalık ve kimlik stilleri arasındaki ilişkinin altında yatan mekanizmaların açıklanması için Öz-Belirleme Kuramında (Ryan ve Deci, 2000) tanımlanan üç temel psikolojik ihtiyacın (özerklik, ilişki ve yetkinlik) doyumu kavramından faydalanılmıştır ve kuram çerçevesinde bir model testi gerçekleştirilmiştir. Dolayısıyla bu çalışmanın amacı, algılanan anababa davranışları (özerklik desteği ve katılım) ile kimlik stili arasındaki ilişkide temel psikolojik ihtiyaç doyumunun aracı rolünün incelenmesidir. Bu amaç doğrultusunda, ilişkisel tarama deseninde bir araştırma gerçekleştirilmiştir. Araştırma grubunu Ankara, Başkent ve Gazi üniversitelerinde öğrenim görmekte olan 323 sayıda üniversite öğrencisi oluşturmaktadır (Yaş: X̄=19,37 ss=1,09). Katılımcılar Demografik Bilgi Formu, Anne-Baba Algısı Ölçeği, Psikolojik İhtiyaçların Doyumunda Denge Ölçeği ve Kimlik Stilleri Ölçeği-5'i içeren çevrimiçi bir formu doldurmuştur. Toplanan veriler, SPSS ve LISREL yazılımlarında çözümlenmiştir. Algılanan anababalık ve kimlik stillerinde sosyo-demografik farkları görmek için t testi ve ANOVA; model testi için yapısal eşitlik modellemesinden faydalanılmıştır. Analizler sonucunda algılanan anababalıkta cinsiyet farklılıkları; norm yönelimli kimlik stilinde ise kırsal-kentsel bölge arası farklılıklar bulunmuştur. Öz-Belirleme Kuramına dayalı model ise doğrulanmıştır. Anne davranışları, kimlik stillerinin üçünü de temel psikolojik ihtiyaç doyumu aracılığıyla yordamaktadır. Ancak, baba davranışlarının dolaylı etkileri anlamsız bulunmuştur. Model uyum iyiliği değerleri iyi ve mükemmele yakın sınırlar içerisindedir. Destekleyici anababalık uygulamaları (özerklik desteği ve katılım) ile kimlik stilleri (kaçınma, bilgi, norm) arasındaki ilişki Öz-Belirleme Kuramı çerçevesinde açıklanabilmektedir. Bulguların ardından sonuçlar tartışılmış ve araştırma çıktıları doğrultusunda sonraki çalışmalar için araştırmacılara ve uygulamalar için gençlerle çalışan uzmanlara önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Identity, which can be simply defined as the answer to the question "Who am I?" (Hortaçsu, 2007), is considered to be the main theme of life by some important theorists (Erikson, 1968).  Identity styles, the concept that explain the individual differences in information-processing and problem solving about identity, are divided into three categories: Diffuse-avoident, informaton, and norm oriented identity styles (Berzonsky, 1989). In the current study, perceived parenting behaviors are considered as an important factor on identity styles. To explain the underlying mechanisms in the relationship between parenting and identity styles, three basic psychological needs (autonomy, relatedness and competence) defined in Self-Determination Theory (Ryan & Deci, 2000) are taken into account and a Self-Determination Theory based model is tested. Thus, the main purpose of the present study is to examine the mediating role of basic psychological needs in the relationship between perceived parenting behaviors (autonomy-support and involvement) and identity styles. In accordance with this purpose, a correlational study is administered. Study sample is consisted of 323 college students from Ankara University, Başkent University, and Gazi University (Age: X̄=19,37 sd=1,09). Participants filled an online form including demographic informations, Perception of Parents Scale (POPS), Balanced Measure of Psychological Needs (BMPN) Scale, and Identity Styles Inventory-5. Data is analyzed using SPSS and LISREL softwares. T test and ANOVA are performed in order to examine the perceived parenting and identity styles in different socio-demographic groups. For the model test, Structural Equation Modeling is administered. The results revealed perceived parenting differences in gender groups and norm oriented identity style differences in urban and rural areas. The model based on Self-Determination Theory is largely supported by the data. Mothers' behaviors predicted all of the three identity styles with the mediation of basic psychological needs satisfaction. However, indirect effects of the fathers' behaviors found to be insignificant. Goodness of fit indices of the model are within perfect and good ranges. So, the relationship between supportive parenting practices (autonomy-support and involvement) and identity styles (diffuse-avoidant, informative, and norm orientation) can be explained within Self-Determination Theory perspective. After the findings, the results are discussed. And suggestions, based on the findings are made for the researchers and the practitioners who work with young people for their future work.