Ortaokul fen bilimleri ders kitaplarında bilimin tarihsel içeriğinin incelenmesi
Examination of history of science content in the middle school science textbooks
Yazar: NURHAN ÖNDER TÜYSÜZ
Danışman: PROF. DR. SEVGİ AYDIN GÜNBATAR
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilim tarihi = History of science ; Ders kitapları = Textbooks ; Doküman analizi = Document analysis ; Fen bilgisi dersi = Science lesson ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Fen bilgisi öğretimi = Science teaching ; Ortaokullar = Secondary schools

Özet:
Bilimsel ve teknolojik gelişmelere kaynaklık eden derslerin başında gelen Fen Bilimlerin dersinin önemi gerek ülkemizde gerek diğer dünya ülkelerinde her geçen gün artmaktadır. Bu doğrultuda ülkemizde 2018 yılında güncellenen Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı araştıran, sorgulayan, girişimci ve yenilikçi düşünme becerilerini kazanmış bireyler yetiştirmek gibi birçok amacın gerçekleştirilmesine yönelik hedefler içermektedir.  Bu amaçların hizmet ettiği özellik en genel tanımıyla bilim okur yazarlığına işaret etmektedir. Bilim okur yazarlığı bilimsel bilgiye sahip, bilim insanlarının çalışma prosedürlerine aşina, bilimsel yöntemi kullanmaya meyilli daha genel tanımıyla bilimin doğasını anlayabilen ve bunları günlük yaşamına entegre edebilen bireyler yetiştirilmesi adına önemli bir çerçeve kavramdır. Bu çerçevenin en önemli boyutlarından biri olan bilimin doğası da birçok bileşenden oluşmakla birlikte bu bileşenler bilimin doğasının öğretilmesi hususunda da kaynaklık etmektedir. Bu bileşenlerden birisi de bilim tarihidir. Fen eğitiminde kullanılan öğretim materyallerinin başında gelen ders kitaplarının bilim tarihi içeriklerine sahip olmasının öğrencilerde hedeflenen bilim okur yazarlığına ulaşmada katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Bu amaçla bu çalışmada 2021-2022 eğitim öğretim yılında Milli Eğitim Bakanlığı tarafından ortaokullarda okutulmakta olan sekiz adet fen bilimleri kitabı bilimin tarihsel içeriği açısından farklı temel ve alt boyutlarda incelenmiştir. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman analiziyle yürütülen çalışmadan elde edilen bulgulara göre; kitaplarda bilim insanı sayısının yetersiz olduğu, adı geçen bilim insanlarının öğrencilerde kalıplaşmış bilim insanı imajını destekleyecek nitelikte veri sunduğu, kitaplarda bilimsel içeriğin çoğunlukla bir bilim keşfini içerecek şekilde verildiği, tarihsel içeriklerin sunumunda benzer materyallerden faydalanıldığı gibi sonuçlara ulaşılmıştır. Bu noktada ders kitaplarında bilimsel içeriğin bilim tarihi vurgusu dikkate alınacak şekilde yapılandırılması önerilmektedir.

Abstract:
The importance of science course, which is at the forefront of the courses and are the source of scientific and technological developments, is increasing daily in our country and other countries. In this direction, our country's science curriculum, updated in 2018, includes objectives for realizing many purposes, such as raising individuals who research, question, and gain entrepreneurial and innovative thinking skills. The feature served by these purposes refers to scientific literacy in its most general definition. Scientific literacy is a crucial framework concept for educating individuals who have scientific knowledge, are familiar with the working procedures of scientists, are inclined to use the scientific method, can understand the nature of science and integrate it into daily life. The nature of science, which is one of the most critical aspects of this framework, consists of many components, and these components are also a source for teaching the nature of science. One of these components is the history of science. The science textbooks, which are one of the mostly utilized teaching materials in science education, will contribute to the achievement of the targeted science literacy in the students if they have the contents of the history of science. For this purpose, in this study, eight science books utilized in middle schools by the Ministry of National Education in the 2021-2022 academic year were examined in different primary and sub-dimensions regarding the historical content of science. According to the findings obtained from the study conducted with document analysis, one of the qualitative research methods, it has been concluded that the number of scientists in the books was low. The mentioned scientists provide data to support the stereotypical scientist image in students, the scientific content in the books is mainly given to include a scientific discovery, and similar materials are used to present historical content. At this point, the scientific content in the textbooks should be structured in such a way that the emphasis on the history of science is taken into account.