Resmi ve özel liselerde çalışan öğretmenlerin iş tatmini ve iş streslerinin karşılaştırmalı analizi /
Yazar: NURHAYAT ÖZDAYI
Danışman: PROF. DR. EROL EREN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1990
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; İşletme = Business Administration
Dizin: Liseler = High schools ; Stres = Stress ; Öğretmenler = Teachers ; İş doyumu = Job satisfaction

Özet:
ÖZ Eğitimde ana öge öğretmenlerdir. Eğitim sistemlerinde sorunların bilimsel yaklaşımla çözülebilmesi ve yenileşme çabalarının başarıyla sonuçlanabilmesi, ancak öğretmenlere iyi bir eğitim ve mesleki formasyonun verilmesiyle mümkün olacaktır. Çağdaş yönetim anlayışında işgörenin başarısı ve verimliliği için insan öğesinin üzerinde dikkatle durulmakta- dır. Çünkü, örgütlerde çalışan kişiler, zaman zaman kendilerinden ve çevrelerinden kaynaklanan çeşitli sebeplerle stres altına girmektedirler. Bu yüzden işgörenler örgütle de bütünleşememektedir. Bu nedenle eğitimde de, öğretmen, öğrenci etkileşimini sağlamak için yapılacak pek çok araştırmaya ihtiyaç vardır. Bu araştırmada Resmi ve özel liselerde çalışan öğretmenlerin iş tatmini ve iş stresi faktörleri karşılaştır- malı olarak ele alınmış ve en fazla, en az tatmin ve stres duyulan değişkenler belirlenmiştir. Araştırmaya İstanbul îli içinden Resmi Liselerde çalışan 804, özel Liselerde çalışan 330 kişi katılmıştır. Araştırmada Minnesota îş Tatmini ölçeği'nin Kısa Formu ile Kyriacou ve Sutcliffe'nin geliştirdikleri îş Stresi Anketi, tarafımızdan ülkemizdeki öğretmenlerin sorunlarına yönelik olması açısından bazı değişiklikler yapılarak uygulanmıştır. Değerlendirmede hipotezimize uygun olarak seçtiğimiz faktör analizi, ki-kare, t testi ile korelasyon katsayısı kullanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre-, öğretmenlerin tatmin faktörlerinin aynı, stres faktörlerinin ise, okulların ken- IIIdi yapısal durumundan doğan bazı sorunları nedeniyle farkılıkların bulunduğu görülmüştür. Genelde tatmin duyulan faktörler iki grupta da mesleğin içsel yapısı ile ilgili olan "otorite, sorumluluk, serbestlik ve yaratıcılık" ile ilgilidir. Tatminsizlik ve stres yaratan faktörler de, mesleğin dışsal yapısından kaynaklanan "maaş, terfi, mesleki güvence ve mesleki gelişme imkânlarının azlığı, öğrencilerin verim- siz çalışma alışkanlıkları" ile ilgilidir. Her iki grupta da, zaman sorunları, günlük sorunlar, velilerle ve öğrenci disiplini ile ilgili sorunlar, öğret- menin kendi yetersizliği ile ilgili sorunlar bir stres nedeni değildir. Yine araştırma sonuçlarına göre, Resmi Liselerde iş tatmini düzeyi düşük, stres düzeyi yüksek, Özel Liselerde de iş tatmini düzeyi yüksek, stres düzeyi düşüktür. iki grubun cinsiyet, medeni durum, yaş, eğitim duru- mu, branş, mesleki deneyim, meslek seçimi ve gelir düzeyleri karşılaştırıldığında, aralarında tatmin ve stres yönün- den anlamlı farklılıkların olduğu görülmüştür. Aynı iş stresi ve iş tatmini arasındaki korelasyon araştırıldığında diğer araştırmalarda da olduğu gibi ters orantılı bir durum ortaya çıkmıştır. Yani Resmi Liselerde stres arttığında tatmin azalmakta (r«.3!5), özel Liselerde ise tatmin arttığında stres.azalmaktadır (r«.-53). Elde edilen bu sonuçlar doğrultusunda 2000'li yılların Türkiye'sinde eğitim sistemi ve teknolojisinde, öğret- men yetiştirme politikasında tümüyle yeniden yapılaşmaya ihtiyaç vardır. Ancak bu araştırmalar doğrultusunda, yeni ve köklü tedbirlerin alınması gerekecektir. Eğitimdeki bu atılımlar sayesinde, Türkiye, çağdaş ülkeler arasında yerini almış olacaktır. IV

Abstract: