The moral teaching of Mevlana Celaleddin Rumi
Mevlânâ Celâleddîn Rûmî'nin ahlâk öğretisi
Yazar: MUZAFFER AYVAZ
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM EMİROĞLU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Ahlak = Morality ; Ahlak felsefesi = Moral philosophy ; Allah = God ; Din felsefesi = Religious philosophy ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Mevlana Celaleddin-i Rumi = Mevlana Celaleddin-i Rumi ; İslamiyet = Islam

Özet:
Mevlânâ'nın ahlâk öğretisi, temelde "Allah", "insan" ve "evren" arasında ontolojik bir ilişki kuran ve bu ilişkiyi daha çok "aşk", "teslimiyet" ve "tevhit" kavramlarıyla tanımlamaya çalışan dinamik bir ahlâk öğretisidir. Zira Mevlânâ'ya göre insan, Allah'tan sonra varlık piramidinin en üstünde yer alan ahlâkî ve manevi açıdan büyük bir potansiyeldir. Zaten insanın en temel sorumluluğu da bu potansiyeli ortaya çıkarmak ve ideal bir insana dönüşmektir. Bu yetkin/olgun/kâmil insan, bedenli nefsin esaretinden kurtulmuş, Allah tarafından kendine bahşedilen ruhu ve gönlü takip ederek kendini gerçekleştirmiş ve bu bilinçle davranma faziletine ulaşmış dinamik bir ahlâkî öznedir. O, Bezm-i Elest'teki ahit doğrultusunda aslına rücû ederek ahlâkî ve manevî gelişimini tamamlamış ve "Hz. İnsan" pâyesini hak etmiştir. O, Allah ile kurduğu birlik/tevhit bilinci içerisinde nefsine üstün gelmiş ve ebedî mutluluğu yakalamış bir "Tanrı merdi"dir. O, gönlünü ilahî aşkla bütün kötü duygu, düşünce ve rezîletlerden arındırıp güzel huy ve faziletlerle donatarak sükûn bulmuştur. Dolayısıyla bu ahlâk öğretisi, "haz", "fayda", "ödev"e dayalı ahlâk sistemlerinden de "akıl" ve "irade"ye dayalı geleneksel "erdem ahlâkı"ndan da farklıdır. Onu "aşk", "teslimiyet" ve "tevhit" bilinci üzerine inşa edilen bir "gönül veya aşk ahlâkı" olarak isimlendirmek daha doğrudur.
Anahtar Kelimeler: Mevlânâ, Ahlâk, İnsan, Ruh, Nefs, Akıl, Aşk, Gönül.

Abstract:
Mevlana's teaching of morality is a dynamic moral teaching that basically establishes an ontological relationship between "God", "human" and "universe", and defines this relation more by the concepts of "love", "surrender" and "unity".  According to Mevlana man has a great potential in terms of morality and spirituality which places the human being at the top of the pyramid of existence after Allah. As a matter of fact, Allah's creation of the human being is to expose this given potentiality in order to become an expected ideal person. This capable/grown/mature person has fulled all moral values to free himself from negative side of the physical self so that he can be pure in front of the God. By doing that, he empowers his spirit and heart to act consciously to become a dynamic moral person. Moreover, he reached the Bezm-i Elest level by committing the moral and spiritual development and finally respected as "human". Allah awarded human with eternal life and happiness because of human's concentration of Allah by eliminating physical self to gain superiority over his soul. Thus, he managed to calm his spirit by loving Allah and getting rid of negative thoughts and replaced those thoughts with good feelings to expose beautiful qualities and virtues. Hence, this moral teaching is completely different from the traditional "virtue ethics" which focuses on "reason" and "will" rather than  "morality" that focuses  on "pleasure" and "benefit". It is pertinent to name it as "heart or love morality" generated on "love", "submission" and "unity of Allah" consciousness.
Keywords: Mevlana, Moral, Human, Soul, Self,  Mind, Love, Heart