Şirketlerde finansal sıkıntıya neden olan işletme içi ve işletme dışı faktörlerin belirlenmesine yönelik Borsa İstanbul'da bir uygulama
Determination of financial distress causing internal and external factors in companies on Borsa Istanbul
Yazar: ERHAN ERGİN
Danışman: PROF. DR. MEHMET CİHANGİR
Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Ticari şirketlerin temel amacı piyasa değerini maksimum düzeye çıkarmak ve sürdürülebilir olmaktır. Şirketler bu amaçlarını ekonomik sistem içerisinde yer alan aktörlerle uyumlu bir şekilde gerçekleştirmeye çalışırlar. Şirketler faaliyetlerini yürütürken işletme içi veya işletme dışı aktörlerin sebep olduğu birtakım sorunlarla karşılaşabilmektedirler. Şirketlerin maruz kaldığı en önemli sorunlardan birisi ise finansal sorunlardır. Şirketlerin yaşadığı finansal sorunlar veya zorluklar uzun zamandan beri araştırmacıların ilgisini çekmektedir. Konuyla ilgili literatürde oldukça fazla sayıda çalışma mevcuttur. Finans bilimi çevresinde bu konu farklı kavramlarla anlatılmaktadır. Kavramların birçoğu birbirlerini desteklemekte ve aynı anlama gelmektedir. Çalışmada da bu kavrama finansal sıkıntı adıyla yer verilmiştir. Finansal sıkıntı; şirketlerin vadesi gelen yükümlülüklerini karşılayamaması olarak ifade edilmektedir. Şirketlerin finansal sıkıntı yaşamasında ise birden fazla faktör etkili olabilmektedir. Finansal sıkıntıya neden olan bu unsurları ortadan kaldıramayan şirketler faaliyetlerini sonlandırmak zorunda kalabilmektedir. Şirketlerin varlıklarının devam edememesi sonucunda da ilgili taraflara birtakım maliyetler yüklenmektedir. Finansal sıkıntının bu bağlamda ele alındığında oldukça önemli bir konu olduğu görülmektedir. Finansal sıkıntının araştırılmasına katkı sağlamak amacıyla; finansal sıkıntının tespit edilmesi, finansal sıkıntının önceden tahmin edilmesi, finansal sıkıntının belirleyicilerinin ortaya çıkarılması ve finansal sıkıntının ölçülmesi için sayısal modellerin geliştirilmesini içeren çok sayıda çalışma gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmaların amacı, şirketlerin varlıklarını devam ettirebilmelerini ve finansal sıkıntı konusunda ihtiyaç duyulan önlemlerin alınmasını sağlamaktır. Bu çalışmada, işletme içi finansal sıkıntı faktörlerinden olan finansal oranlar ve işletme dışı finansal sıkıntı faktörlerinden olan makroekonomik değişkenlerin finansal sıkıntıyla ilişkisi incelenmiştir. Çalışmanın örneklemi Borsa İstanbul imalat sektöründe yer alan şirketlerden oluşmaktadır. Bu kapsamda Borsa İstanbul'da 2006-2022 yılları arasında kesintisiz olarak işlem gören 109 şirket tespit edilmiştir. Çalışmada, şirketlerin finansal oran verileri ile Türkiye ekonomisini temsil eden makroekonomik değişkenlere ait veriler kullanılmıştır. Finansal sıkıntıyı temsil etmesi amacıyla sekiz farklı finansal sıkıntı tahmin modeline yer verilmiştir. Panel veri analizi yönteminin kullanıldığı çalışmada toplam 24 farklı tahmin modeli oluşturulmuştur. Analiz sonuçları genel anlamda değerlendirildiğinde oluşturulan modellerin çoğunda, bağımsız değişken olarak finansal oranların, makroekonomik faktörlerden daha fazla açıklayıcı olduğu görülmektedir. Bu sonuç, şirketlerin finansal sıkıntılı olma durumunu, işletme içi finansal sıkıntı faktörlerinden olan finansal oranların daha fazla etkilediğini göstermektedir.

Abstract:
The main purpose of commercial companies is to maximize market value and be sustainable. Companies try to realize these objectives in harmony with the actors in the economic system. While carrying out their activities, companies may face a number of problems caused by internal or external actors. One of the most important problems that companies are exposed to is financial problems. Financial problems or difficulties experienced by companies have long attracted the attention of researchers. There are quite a number of studies on the subject in the literature. In finance, this issue is described with different concepts. Many of the concepts support each other and have the same meaning. In this study, this concept is referred to as financial distress. Financial distress is defined as the inability of companies to meet their due obligations. More than one factor can be effective in the financial distress of companies. Companies that can not eliminate these factors that cause financial distress may have to terminate their activities. As a result of the inability of companies to continue their existence, certain costs are imposed on the related parties. When financial distress is considered in this context, it is seen to be a very important issue. In order to contribute to the study of financial distress, many studies have been conducted to identify financial distress, to predict financial distress, to reveal the determinants of financial distress and to develop quantitative models to measure financial distress. The aim of these studies is to ensure that companies can continue their existence and to take the necessary precautions against financial distress. This study examines the relationship between financial ratios, which are internal financial distress factors, and macroeconomic variables, which are external financial distress factors, and financial distress. The sample of the study consists of companies in the manufacturing sector of Borsa Istanbul. In this context, 109 companies that are continuously traded on Borsa Istanbul between 2006 and 2022 are identified. In the study, financial ratio data of the companies and data on macroeconomic variables representing the Türkiye economy are used. Eight different financial distress prediction models are included to represent financial distress. A total of 24 different forecasting models are created in the study using the panel data analysis method. When the results of the analysis are evaluated, it is seen that in most of the models, financial ratios as independent variables are more explanatory than macroeconomic factors. This result indicates that financial ratios, which are among the internal financial distress factors, affect the financial distress of companies more.