Türkiye'nin bağlı bulunduğu entegrasyonlarla dış ticaret potansiyeli: ECO ve KEİ örneği
Turkey's foreign trade potential with the integrations it is connected to: ECO and BSEC example
Yazar: BAHAR MATUR
Danışman: PROF. DR. C. ERDEM HEPAKTAN
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İkt. Gelişme ve Uluslararası İkt. Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Araştırmanın Amacı:

Bu çalışmada, Türkiye'nin üyesi olduğu ekonomik entegrasyonlardan ECO ve KEİ ülkelerine yönelik ihracatını etkileyen faktörlerin belirlenmesi ve bu ihracatın çekim modeli ile ne ölçüde açıklanabildiğinin analiz edilmesi amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda, Türkiye'nin ECO ülkelerine yönelik ihracatını açıklamak için 2013-2022 yıllarını kapsayan yıllık veriler kullanılarak çekim modeli uygulanmış; KEİ ülkeleri için ise 2013-2023 yıllarını kapsayan verilerle model tahmin edilmiştir. Dış ticaret analizlerinde sıklıkla kullanılan çekim modeli, bu çalışmada da ECO ve KEİ ülkelerine yapılan ihracatın belirleyicilerini ortaya koymak amacıyla tercih edilmiştir.
Araştırmanın Yöntemi:
Bu çalışmada, Türkiye'nin ECO (Ekonomik İşbirliği Teşkilatı) ve KEİ (Karadeniz Ekonomik İşbirliği) üyesi ülkelere yönelik ihracatını etkileyen ekonomik, coğrafi ve kültürel faktörleri belirlemek amacıyla panel veri analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın temelinde, dış ticaret akımlarını açıklamak için sıkça kullanılan çekim modeli (Gravity Model) yer almaktadır.

Çalışmada, 2013-2022 yılları arasında ECO ülkeleri ve 2013-2023 yılları arasında KEİ ülkeleri ile Türkiye arasındaki ticaret verileri analiz edilmiştir. Verilerin doğasına uygun olarak sabit etkiler modeli (Fixed Effects Model, FEM) ve rastgele etkiler modeli (Random Effects Model, REM) tahmin edilmiştir. Modeller arasında seçim yapmak için Hausman testi uygulanmıştır.

Ayrıca, modelde heteroskedastisite kontrolü için Breusch-Pagan / Cook-Weisberg testi gerçekleştirilmiş ve heteroskedastisite tespit edilmesi durumunda robust standart hatalar ile düzeltilmiş modeller kullanılmıştır. Verilerin analizinde Stata 14.0 ve 17.0 istatistik programı kullanılmıştır.

Kullanılan Veriler:

Bağımlı Değişken: Türkiye'nin ECO ve KEİ üyesi ülkelere yönelik ihracat hacmi (log_ihracat).
Bağımsız Değişkenler:
Partner ülkelerin ekonomik büyüklüğü (log_gsyih),
Nüfus (log_nufus),
Türkiye'ye olan coğrafi mesafe (log_mesafe),
Ortak sınır durumu (ortak_sinir),
Ortak dil faktörü (ortak_dil).
Bu yöntemle, bağımsız değişkenlerin ihracat üzerindeki etkileri değerlendirilmiş ve sonuçlara dayalı politika önerileri geliştirilmiştir.

Abstract:
Purpose of the research:

This study aims to determine the factors affecting Turkey's exports to ECO and BSEC countries, among the economic integrations of which it is a member, and to analyze to what extent these exports can be explained by the gravity model. In this regard, a gravity model was applied using annual data covering the years 2013-2022 to explain Turkey's exports to ECO countries; For BSEC countries, the model was estimated with data covering the years 2013-2023. The gravity model, which is frequently used in foreign trade analyses, was preferred in this study to reveal the determinants of exports to ECO and BSEC countries.

Importance of research:

In this study, panel data analysis method was used to determine the economic, geographical and cultural factors affecting Turkey's exports to ECO (Economic Cooperation Organization) and BSEC (Black Sea Economic Cooperation) member countries.The basis of the research is the gravity model, which is frequently used to explain foreign trade flows.

In the study, trade data between ECO countries between 2013-2022 and between BSEC countries and Türkiye between 2013-2023 were analyzed. In accordance with the nature of the data, fixed effects model (FEM) and random effects model (REM) were estimated. Hausman test was applied to choose between models.

Additionally, the Breusch-Pagan / Cook-Weisberg test was performed to control heteroscedasticity in the model, and if heteroscedasticity was detected, models corrected with robust standard errors were used. Stata 14.0 and 17.0 statistical programs were used to analyze the data.
Data Used:

Dependent Variable: Turkey's export volume to ECO and BSEC member countries (log_export).
Independent Variables:
Economic size of partner countries (log_gsyih),
Population (log_population),
Geographic distance to Turkey (log_distance),
Common boundary state (common_nerve),
Common language factor (common_language).
With this method, the effects of independent variables on exports were evaluated and policy recommendations were developed based on the results.