Farklı organik gübre formlarının patates (Solanum tuberosum L.)'in verim, verim unsurları ve kalitesi üzerine etkisi
Effect of different organic sources of nutrients on yield, yield components and quality of potato (Solanum tuberosum L.)
Yazar: ESENGÜL ERİM BASTEM
Danışman: PROF. DR. ERDOĞAN ÖZTÜRK
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Endüstri Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Kalite = Quality ; Organik gübreler = Organic fertilizers ; Patates = Potato ; Solanum tuberosum = Solanum tuberosum ; Solucanlar = Earthworms ; Sığır gübresi = Cattle manure ; Tavuk gübresi = Poultry manure ; Verim = Yield ; Verim ögeleri = Yield components

Özet:
Amaç: Bu araştırma hayvansal kaynaklı atıklar olan farklı organik materyallerin gübre olarak (solucan, tavuk, sığır ve koyun gübresi) patatesin gelişmesine, verimine ve kalitesine etkisini belirlemek amacıyla 2020 ve 2021 yıllarında Erzurum'da yürütülmüştür.
Yöntem: Araştırmada Agria patates çeşidi kullanılmış olup, sığır, koyun, tavuk ve solucan gübrelerinin belirlenen sabit dozları tek olarak ve gübrelerin bu sabit dozları farklı oranlarda birbirleriyle kombinasyon halinde yer almıştır. Deneme "Tesadüf Blokları" deneme deseninde üç tekerrürlü olarak kurulmuştur.
Bulgular: Patatese farklı organik gübrelerin yalnız ve önerilen dozlarının birbirini tamamlayacak şekilde belirli oranlarda karıştırılarak uygulanmasının birinci yılda çıkış oranı, ana sap sayısı ve ıskarta yumru verimi, ikinci deneme yılında ocak başına yumru sayısı ve verimi ile dekara toplam ve orta yumru verimi haricinde diğer incelenen tüm karakterler üzerine etkileri önemli bulunmuştur. Deneme faktörlerinin ortalamasına göre karşılaştırıldığında çıkış oranı ve bitki boyu haricinde diğer karakterler açısından araştırmanın yürütüldüğü yıllar arasında önemlilik tespit edilmiştir. 
Sonuç: Sonuçlar, patatesin büyüme, gelişim ve verimi üzerine farklı organik gübrelerin önerilen dozlarının tamamının yalnız ve belirli oranlarda birbirleriyle kombinasyonlar halinde uygulanmasına göre farklı performanslar gösterdiğini ortaya koymuştur. Çalışmamızda patates bitkisine önerilen organik gübrelerin en azından birkaçının özelliklede tümünün (sığır, koyun, solucan ve tavuk gübreleri) birlikte uygulanmasının, yumruların büyümesini, verimini ve kalitesini önemli ölçüde iyileştirdiğini ortaya koymuştur. Yılların ortalamasına göre en fazla bitki boyu (54,8 cm), ocak başına yumru sayısı (13,4 adet), ocak başına yumru verimi (615,1 g), dekara toplam yumru verimi (2501,6 kg), özgül ağırlık (1,084 g/cm3 ), kuru madde (%22,1), nişasta (%14,4) ve protein (%10,4) oranları G1+G2+G3+G4 (sığır, koyun, solucan ve tavuk gübrelerinin önerilen dozlarının 25'i) uygulamasında tespit edilmiştir Ayrıca bu uygulama, dekara büyük yumru verimi açısından (sırasıyla 1429,4 ve 1348,0 kg) G1+G2+G4 (%33,3'lük oranlarda sığır, koyun ve tavuk gübresi) uygulamasıyla birlikte en yüksek değerlere sahip olmuştur. Organik gübrelerden sığır, koyun, solucan ve tavuk gübrelerinin önerilen dozlarının %25'inin birlikte karışık uygulanması ise, diğer organik gübre uygulamalarına göre büyüme, verim ve yumru kalitesini önemli ölçüde artırmıştır.  Bu nedenle Erzurum ve benzeri ekolojik koşullarda patates yetiştirciliğinde mevcut organik gübreler ve bu gübrelerin önerilen miktarlarının tamamlayıcı oranlarda birlikte karışık kullanılması önerilebilmektedir.

Abstract:
Purpose: This research was conducted in Erzurum in the years 2020 and 2021 to determine the effects of different organic materials derived from animal waste (vermicompost, chicken, cattle, and sheep manure) on the growth, yield, and quality of potatoes. 
Method: The Agria potato variety was used in the study, and fixed doses of cattle, sheep, chicken, and vermicompost were applied individually and in various combinations of these doses within each block. The experiment was set up in a randomized complete block design with three replications.
Findings: The application of different organic fertilizers to potatoes in the first year and the combination of their recommended doses in specific proportions significantly influenced all the examined characteristics except emergence rate, stem number per hill and  discard tuber yield in the first year and tuber number and yield per hill and total and medium tuber yield per decare in the second year.When the averages of experimental factors were compared, except for emergence rate and plant height, significant differences were observed between the years in terms of other characteristics studied. 
Results: The results revealed that the performance of potatoes in terms of growth, development, and yield varied depending on the application of recommended doses of different organic fertilizers, either individually or in specific combinations. The combined application of at least some of the recommended organic fertilizers, particularly all of them (cattle, sheep, vermicompost, and chicken manures), significantly improved tuber growth, yield, and quality. The highest averages across the years were obtained with the G1+G2+G3+G4 (25% of recommended doses of cattle, sheep, vermicompost, and chicken manures) application for plant height (54,8 cm), tuber yield (615,1 g) and number (13,4 number) per hill, per hectare tuber yield (2501,6 kg), specific gravity (1,084 g/cm3), dry matter (22,1%), starch (14,4%), and protein (10,4%). Additionally, this application resulted in the highest values for per hectare large tuber yield (1429,4 and 1348,0 kg, respectively) when combined with the G1+G2+G4 (33,3% each of cattle, sheep and chicken manures) application. Mixing the recommended doses of cattle, sheep, vermicompost, and chicken manures at a 25% rate significantly enhanced growth, yield, and tuber quality compared to other organic fertilizer applications. Therefore, for potato cultivation in Erzurum and similar ecological conditions, using existing organic fertilizers and their recommended doses in complementary proportions is recommended by mixing them together.