Döviz kuru rejimleri ve ekonomik etkileri bakımından Türkiye`de uygulanan döviz kuru politikalarının analizi
Exchange rate regimes and analysis of the exchange rate policies in Turkey from the view of their economic effects
Yazar: ERŞAN SEVER
Danışman: DOÇ. DR. ZEKAİ ÖZDEMİR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Borçlar = Debts ; Döviz kuru = Exchange rate ; Döviz kuru politikaları = Exchange rate policies ; Döviz kuru rejimi = Exchange rate regime ; Ekonomik büyüme = Economic growth ; Ekonomik etki = Economic effect ; Enflasyon = Inflation ; Faiz = Interest ; İhracat = Export ; İthalat = Import

Özet:
öz Ulusal paranın yabancı para cinsinden değeri şeklinde tanımlanan döviz kurları, başlangıçta uluslararası mal ve hizmet alım-satımlarına göre belirlenirken, iletişim teknolojisinin gelişmesi sonucunda para piyasaları kurların belirlenmesinde daha etkin hale gelmiştir. Bu değişimin doğal sonucu döviz kurlarındaki dalgalanmaların da giderek arttığı görülmüştür. Döviz kurlarının değişim oranlan ile bu değişmelerin ekonomik birimler üzerinde meydana getirmiş olduğu etkiler her ülke için aynı seviyede olmamaktadır. Gelişmekte olan ekonomilerin yapısal farklılarından dolayı döviz kurlarında meydana gelen değişimlerden daha yüksek oranda etkilendikleri gözlemlenmektedir. Özellikle sermaye hareketliliğinin giderek serbestleşmesinin ardından meydana gelen ekonomik krizler ile birlikte döviz kuru rejimleri şoklardan etkilenme şiddeti, ekonomik sorunların giderilmesine yönelik uygulamalara sağladığı esneklik ve istikrarlı bir makro ekonomik performansın elde edilmesi noktasında daha çok inceleme konusu olmuştur. Bu çalışmada Türkiye'de döviz kurlarındaki değişmelerin enflasyon, faiz, ihracat, ithalat, büyüme ve borçluluk durumu ile ilişkileri ele alınmıştır. Türkiye'de döviz kurlarında meydana gelen değişmelerin ekonomik etkilerinin analiz edildiği modelde VAR yöntemi kullanılarak nominal döviz kurlarında meydana gelen değişmelerin, enflasyon ve faiz oranı üzerindeki etkileri birinci modelde analiz edilmiştir, ikinci modelde ise döviz kurlarındaki değişmenin ihracat, ithalat ve büyüme üzerinde yaptığı etkiler incelenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre, Döviz kurlarında meydana gelen bir değişme en fazla TEFE oranlarını etkilemekte ve bu etkinin şiddeti 4 dönem devam etmektedir. Enflasyon üzerinde döviz kurları ile birlikte beklentilerin etkisinin de önemli olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Kurlarda meydana gelen bir şok faiz oranlarını da etkilemektedir. Ancak faiz oranlarının kendi gecikmeli değerleri daha büyük etki yapmaktadır. İhracat, ithalat ve büyüme oranlan da döviz kurlarındaki değişmelerden etkilenmektedir. Döviz kurlarında meydana gelen artış karşısında ithalat ve büyüme negatif ihracat ise pozitif tepki vermektedir. Genel olarak döviz kurlarındaki yükselmenin ardından ihracat artışları ithalattaki azalıştan daha yüksek olurken, ulusal paranın değerlenmesi sonucunda ithalat artış oranlan ihracat azalış oranlarından daha yüksek olmaktadır. III

Abstract:
ABSTRACT Exchange rate was defined as the value of national money in terms of foreign currency. At first, exchange rate was defined by international goods & service trade, however with the development of communication technology, money markets became more effective in determination of exchange rate. As a natural conclusion of this change, the floating in the exchange rate gradually increased. Exchange rate can vary according to countries as well as the effects of these changes in these countries. It has been observed that, developing countries, because of their structural differences, affected more from the change in the exchange rate. Especially after the crises caused by liberation of market; exchange rate became the focus of investigation to prevent shocking effects or to conclude economic problems and to follow stable macro economic aims. In this investigation, effects of exchange rate on inflation, interest, export, import, growth and debt conditions are studied in Turkey. In first model, changes in the exchange rate are analyzed, (by VAR method) in terms of their effects on inflation and interest rates. In the second model, effects of changes in the exchange rate on export, import and growth are studied in Turkey. According to result of study, change in the exchange rate affects the CPI in the first place, and the strength of this effect continues during four periods. It is also found that, besides the exchange rate, expectations are important. Any shock occurred in the exchange rate affects interest rates. However, self delayed values of interest rates have more important effects. Import, export and growth rates are affected by the change in the exchange rate. An increase in the foreign exchange rates affects import and growth in a negative way and export in a positive way. In general, after the increase in foreign exchange rate, increase in export ratio exceeds decrease in import ratio and, as a result of increasing value of national money; the rise in import ratio surpasses the decrease in the export ratio. IV