Otizm Spektrum Bozukluğu olan bireylere kişisel bakım becerileri kazandırmada Baba Eğitim Programının etkililiği
Individuals with Autism Spectrum Disorders the effectiveness of the Father Education Program in providing personal care skills
Yazar: YASİN GÜNLÜ
Danışman: DOÇ. DR. SALİH ÇAKMAK
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Özel Eğitim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Baba eğitimi = Father education ; Eğitim = Education ; Eğitim programları = Education programs ; Kişisel bakım = Personal care ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder ; Öz düzenleme becerisi = Self-regulation skill ; Özbakım = Self-care ; Özel eğitim = Special education ; Özel eğitime muhtaç çocuklar = Handicapped children who need special education

Özet:
Bu çalışmada, Baba Eğitim Programının, araştırmaya katılan babaların, kişisel bakım becerilerini öğretme basamaklarını uygulama düzeylerinde etkili olup olmadığı araştırılmış, otizm spektrum bozukluğu olan bireylerin, babaları tarafından kendilerine öğretilen kişisel bakım becerilerini gerçekleştirme düzeylerini ve gerçekleştirdikleri becerileri sürdürme düzeylerindeki etkisi incelenmiş ve programa katılan otizm spektrum bozukluğu olan bireylerin anne ve babalarının araştırma sürecine ve etkililiğine ilişkin görüşleri belirlenmiştir. Bu amaç doğrultusunda araştırmanın iki bağımlı değişkeni bulunmaktadır. Birinci bağımlı değişken, "araştırmaya katılan babaların kişisel bakım becerilerini öğretme basamaklarını uygulama düzeyleri", ikinci bağımlı değişken ise "otizm spektrum bozukluğu olan çocukların, babaları tarafından kendilerine öğretilen kişisel bakım becerilerini gerçekleştirme düzeyleri ve gerçekleştirdikleri becerileri sürdürme düzeyleridir". Araştırmanın bağımsız değişkeni ise Baba Eğitim Programıdır. Dolayısıyla çalışma iki deney sürecinde gerçekleştirilmiştir. İlk deney sürecine otizm spektrum bozukluğu olan çocuğa sahip üç baba katılırken, ikinci deney sürecine aynı babaların çocukları katılmıştır. Çalışmanın birinci deney süreci, denekler arası yoklama evreli çoklu yoklama desenine göre ikinci deney süreci beceriler arası çoklu yoklama desenine göre planlanmıştır. Araştırmada, babalara otizm spektrum bozukluğu olan çocuklarına kişisel bakım becerilerini öğretme basamaklarını uygulayabilmeleri amacıyla video film destekli "Baba Eğitim Programı" geliştirilmiştir. Geliştirilen program beş oturumda babalara uygulanmış ve babalar ölçütü karşıladıktan sonra, çocuklarına "tıraş makinesi kullanarak sakal tıraşı olma, banyo jileti kullanarak koltuk altı temizliği yapma ve tüy dökücü krem kullanarak genital bölge temizliği yapma" kişisel bakım becerilerini öğretmişlerdir. Çalışma sonucunda, baba eğitim programının, çalışmaya katılan babaların, çocuklarına kişisel bakım becerilerini öğretme basamaklarını uygulamalarında etkili olduğu, otizm spektrum bozukluğu olan bireylerin, babaları tarafından kendilerine öğretilen kişisel bakım becerilerini gerçekleştirebildikleri ve sürdürebildikleri görülmüştür. Bununla birlikte programa katılan otizm spektrum bozukluğu olan bireylerin anne ve babalarının araştırma sürecine ve etkililiğine ilişkin görüşlerinin olumlu olduğu belirlenmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda veriler, alan yazın ile ilişkilendirilerek tartışılmış ve bazı önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The present study explored whether the "Father Education Program" was effective on the level of implementing the steps of teaching personal care skills by the fathers participating in the study, on the level of performing the self-care skills taught to individuals with autism spectrum disorder (AASD) by their fathers, and the level of maintaining the skills they perform. Furthermore, the views of the parents of participant individuals with ASD regarding the research process and its effectiveness were determined. There were two dependent variables. The first dependent variable was "the level of implementation of the steps of teaching personal care skills by the fathers participating in the research", and the second dependent variable is "the level of children with ASD performing the personal care skills taught to them by their fathers and the level of maintaining the skills they have performed". The ındependent varible of this research was the "Father Education Program". Therefore, the study was carried out in two experimental processes. While three fathers with a child with ASD participated in the first experiment, the children of the same fathers participated in the second experiment. The first experimental period of the study was designed according to the multiple probe design across subjects whilst the second experimental period was designed according to multiple probe design across skills. In the study, a video-based "Father Education Program" was developed so that fathers could implement the steps of teaching personal care skills to their children with ASD. The developed program was implemented to fathers in five sessions, and after fathers met the criteria, they taught their children personal care skills such as "shaving a beard using a razor, cleaning underarms using a bath razor, and cleaning the genital area using depilatory cream". Study results revealed that the father education program was effective in terms of participant fathers' implementing of the steps of teaching personal care skills to their children. Additionally, individuals with ASD were able to perform and maintain the personal care skills taught to them by their fathers. Lastly, the parents of participant individuals with ASD had positive views on the research process and its effectiveness. In line with the findings obtained, the data were discussed in relation to the literature, and relative suggestions were presented.