Domates ıslahında nitelikli saf hatlarda morfolojik karakterizasyon ve heterotik etkilerin belirlenmesi
Determination of the morphological characterization and heterotic effects in qualified pure lines in tomato breeding
Yazar: MEHMET AYYILDIZ
Danışman: PROF. DR. PROF DR ÖNDER TÜRKMEN
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Domates ıslahında rekabetçi tavır sergilenebilmesi için zengin ve nitelikli gen kaynaklarına ihtiyaç vardır. Gen havuzundaki materyallerin özelliklerinin bilinmesi gerçekçi ıslah programları için zorunluluktur. Çalışmamızda farklı ülke kaynaklarından temin edilen ve F1 çeşitlerin açılması ile elde edilen ve S6 kademesindeki 36 adet genotipin morfolojik özelliklerinin belirlenmesi bu çalışmanın amacını oluşturmuştur.
Araştırmada kullanılan genotiplerin fide döneminde gövdede antosiyanin oluşumunda varyasyon gözlenmemiştir. Gövde tüylülüğünde 24 genotip için az, 3 genotip için orta, 9 genotip için ise yok olarak tespit edilmiştir. Genotiplerin hepsi sırık olarak tespit edilmiştir. Gövde boğum arası uzunluğu 9 genotip için (%25) kısa, 20 genotip için (%55.5) orta, 7 genotip için (%19.4) uzun olarak tespit edilmiştir. Yaprak duruşunda 24 genotip  (%66.6) yatay, 10 genotip (%27.7) eğik, 2 genotip (%5.5) yarı dik gözlenmiştir. Yaprak uzunluğu 26 genotipte (%72.2) uzun, 6 genotipte (%19.4) orta, 4 genotipte (%8.3) kısa olarak ölçülmüştür. Yaprak genişliğinde 21 genotip (%58.33) orta, 10 genotip (%27.77) geniş, 5 genotip (%5) dar yapraklı olarak tespit edilmiştir. Yaprak tipi açısından 32 genotip (%88.88) tip 1, tip 2, tip 3, tip 4, 3 genotip (%8.33) tip 3, 1 genotip (%1) tip 2 olarak tespit edilmiştir. Yaprak rengi 28 genotipte (%77.77) orta yeşil, 8 genotipte koyu yeşil (%22.22) olarak ölçümlenmiştir. Çiçek tipinde 34 genotip (%94.44) genelde tek basit, 2 genotip (%5.55) genelde çift-karışık olarak tespit edilmiştir. Meyve iriliklerinde 17 genotip 30-100 gr (%47.22), 8 genotip 100-200 gr (%22) , 11 genotip 200-350 g (%30.55) olarak tespit edilmiştir. Meyve büyüklüğü 12 genotipte (%33.33) büyük, 15 genotipte (%41.66) orta, 3 genotipte (%8.3) çok küçük, 1 genotip (%2.77) çok büyük tespit edilmiştir. Meyve enine kesit 34 genotip (%80.55)  yuvarlak, 7 genotipte ise (%19.44) köşeli, olarak tespit edilmiştir. Meyve çiçek sapı değerlerinde 24 genotip  (%66.66) kısa, 12 genotip  (%33.33) uzun olarak tespit edilmiştir. Meyve dişi organ izinin şekli açısından 30 genotip (%83.33) nokta-benekli, 6 genotip (%16.66) düzensiz olarak tespit edilmiştir. Yeşil yaka oluşumu olumdan önce %1 lik bir varyasyon göstermiştir. Meyve renginin olum esnasındaki renk değişimlerinde 28 genotip (%77.77) için parlak kırmızı, 1 genotip için (%2.77) sarı, 7 genotip (%19.44) için portakal renginde tespit edilmiştir. Et rengi meyve olum aşamasında 33 genotipte (%91.66) kırmızı, 2 genotipte  (%5.55) koyu kırmızı, 1 genotipte (%2.77) sarı olarak tespit edilmiştir. Olgunluk zamanlarında ebeveynlerin 13 tanesi (%36.11) geççi, 12 tanesi (%33.33) orta, 11 tanesi (%30.55) erkenci olarak gözlemlenmiştir. SNP (Single Nüklotit Polimorfizm) tabanlı Mı-1,2 geni için yapılan testleme de nematod Mi geni homozigot dayanım (RR) olan 7 genotip tespit edilirken, nematod Mi dayanımı homozigot hassas 29 (rr) genotip tespit edilmiştir. Domates meyve brix değerleri, 25 genotip (%69.44)  4≤  brix için,  11 genotipte (%30.55)   ≥4 brix olarak tespit edilmiştir.
Çalışma sonucunda bu genotiplerin farklı pazar koşulları için ebeveyn hat olarak kullanılabilecekleri düşünülmektedir. Ayrıca olası ebeveyn hatların kök ur nematod dayanımlarının  (Mi) belirlenmiş olup, 7 adet genotip söz konusu patojene dayanıklılık göstermiştir.

Abstract:
In order to perform a competitive attitude in tomato breeding, rich and qualified germplasm are needed. It is obligatory to  know the features of the materials in gene pool for  realistic improvement programmes. Determining the morphologic features of 36 genotypes in S6 level, which have been acquired by the expansion of F1 sorts and from different countries' sources is forming the aim of the research.
Variation has been observed  at stem anthocyanin  formation in the seedling period of the genotypes which have been used in research. It has been determined   for 24 genotypes as low, 3 genotypes a medium, 9 genotypes as not at the stem vestiture. All the genotypes (%100) have been detected a stick. It has ben determined for 9 genotypes (%25) as short, 20 genotypes (%55,5) a  middle, 7 genotypes (%19,4) as tall at the distance between the stem and joint. The position of the leaves has been observed that 24 genotypes (%66,6)  as horizontal, 10 genotypes (%27,7) as oblique, 2 Genotypes (%5,5)  as semi-upright. Leaf length has been measured  for 26 genotypes (%72,2) as long, 6 genotypes (%19,4) as oblique, 4 genotypes (%8,3) as short  Leaf Width has been detected for 21 genotypes (%58,33) as middle, 10 genotypes (%27,77) as wide, 5 genotypes (%5) as narrow. Leaf  Types  (Type 1, Type 2, Type 3, Type 4) have been determined for 32 genotypes (%88,88) as Type 1, 3 genotypes (%8,33) as type 3, 1 genotype (%1) as type 2. Leaf Colour has been detected for 28 genotypes (%77,77) as medium green, 8 genotypes (%22,22) as dark green. Flower Type has been determined for 34 genotypes (%94,44) as mostly single simple, 2 genotypes (%5,55) as double-mixed. At the colour of genotypes, 1 yellow has been detected in 36 genotypes.  Fruit Massiveness has been determined for 17 genotypes (%47,22) as 30-100gr, 8 genotypes (%22) as 100-200gr, 11 genotypes (%30,55) as 200-350g. Fruit Size has been determined for 12 genotypes  (%33,33) as big, 15 genotypes (%41,66) as medium, 3 genotypes (%8,3) as too small, 1 genotype (%2,77) as very big. Fruit Horizontal Section has been determined for 34 genotypes (%80,55) as round, 7 genotypes (%19,44) as cornered. Fruit Peduncle has been determined for 24 genotypes (%66,66) as short, 12 genotypes (%33,33) as long. Fruitt Female Organ Trace has been determined for 30 genotypes (%83,33) as point-spotted, 6 genotypes (%16,66) as irregular. %1 variation has been observed before  the formation of green edding. At the colour changing during fruit colur formation, It has been determined that 28 genotypes (%77,77) as shiny red, 1 genotype (%2,77) yellow, 7 genotypes (%19,44) as orange.  At the fruit tender forming, It has been determined that 33 genotypes (91,66) as red, 2 genotypes (%5,55) as dark red, 1genotype (2,77) as yellow  It has been observed that 13 genotypes (36,11) as late, 12 genotypes (%33,33) as shot term, 11 genotypes (%30,55) as early during the maturity period. 7 genotypes have been detected, of which  homozygous resistance (RR) Nematode Mi gene, has been detected at the testing for SNP (Single Nucleotide Polymorphismbased) Mı-1,2 gene and nematode Mi resistance sensitive 29(rr) genotypes have been deteceted. Tomato Fruit Brix Value has been detected 25 genotypes (%69,44) for 4≤   brix, 11 genotypes (%30,55) for 4≤  .
At this research, these genotypes have been evaluated as parents line for the different market conditions. Moreover, possible parents lines' root ur nematode resistance (Mi) have been determined and 7 genotypes have shown endurance the related pathogen.