Bilişim teknolojileri öğretmen adayları arasında çevrimiçi sosyal ağların öğretim amaçlı kullanımı
Use of social networks for educational purposes among pre-service it teachers
Yazar: ELİF BUĞRA KUZU
Danışman: DOÇ. DR. YAVUZ AKBULUT
Anadolu Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Bilgisayar destekli öğretim = Computer assisted instruction ; Bilişim teknolojileri dersi = Information technology course ; Eğitim teknolojisi = Education technology ; Sosyal ağlar = Social networks ; Teknoloji destekli öğretim = Technology based instruction ; Teknoloji kullanımı = Technology utilization ; Yeni teknolojiler = New technologies ; Çevrimiçi = Online

Özet:
Bu çalışmanın temel amacı, bilişim teknolojileri (BT) öğretmen adaylarının yoğunlukla kullandıkları çevrimiçi sosyal ağların (ÇSA'ların) öğretim amaçlı kullanımını bir yenilik olarak kabul etme süreçlerinin değerlendirilmesidir. Bu genel amaç doğrultusunda, katılımcıların ÇSA sitelerinin öğretim amaçlı kullanımına ilişkin gereksinimlerinin belirlenmesi; bu gereksinimler paralelinde ÇSA'lar ile harmanlanmış bir öğrenme ortamının hazırlanması; uygulama deneyimlerine ve ilgili alanyazına uygun bir ölçek geliştirilmesi; geliştirilen ölçek yardımıyla bilişim teknolojileri öğretmen adaylarının var olan durumlarının belirlenmesi ve uç değerlere sahip durumların derinlemesine incelenmesi hedeflenmiştir. 
Çalışmada, karma desenli yöntemler  arasından eşzamanlı çoklu desen yaklaşımı kullanılmıştır. Genel amaca yanıt verebilmek için çalışma, dört aşamadan oluşmaktadır. Çalışmanın ilk aşamasında öğrencilerden ayrıntılı bilgi elde edebilmek ve bu bilgiler doğrultusunda ölçek maddeleri geliştirebilmek için Anadolu Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi (BÖTE) Bölümü öğrencilerinden 2011-2012 öğretim yılı bahar döneminde açılan BTÖ426 Proje Geliştirme ve Yönetimi II dersini alan 53 öğretmen adayından veri toplanmıştır. İkinci aşamada öğretmen adaylarının belirttiği gereksinimler doğrultusunda, yüz yüze derslerin ÇSA'lar üzerindeki etkinliklerle desteklendiği harmanlanmış bir öğrenme ortamı sunulmuştur. Harmanlanmış öğrenme ortamında yapılan etkinlikler 2011-2012 öğretim yılı bahar dönemi boyunca (14 hafta) sürdürülmüştür. Çalışmanın üçüncü aşamasında, bir önceki aşamadan elde edilen veriler ışığında "Çevrimiçi Sosyal Ağların Öğretim Amaçlı Kabulü ve Kullanımı" ölçeği geliştirilmiştir. Ölçek geliştirme ve faktör analizi için Anadolu Üniversitesi ve Eskişehir Osmangazi Üniversitesi BÖTE öğrencilerinden veri toplanmıştır. Bir sonraki aşamada ölçek, Türkiye genelinde var olan durumun belirlenmesi amacıyla, seçilen yedi devlet üniversitesinin BÖTE bölümlerinde okuyan birinci ve dördüncü sınıf öğrencilerine gönderilmiştir. Örneklem seçiminde, "2012 Sosyal Bilimler Alanında Üniversitelerin Sıralaması Raporu"nda yer alan sıralamadan her alt kümeyi temsil edecek seçkisiz örneklemler alınması süreci izlenmiştir. Gönderilen ölçek, 567 birinci ve dördüncü sınıf öğrencisi tarafından yanıtlanmış ve %66,36 geri dönüş oranı sağlanmıştır. Bu aşamanın bir uzantısı olarak uç değerlere sahip üniversitelerin öğrencilerinden çok düşük ya da çok yüksek kabul etme ve kullanım düzeyine yol açan etmenler hakkındaki görüşleri alınmıştır. Bu aşamadaki nitel veriler, uç değerlere sahip üniversitelerde seçkisiz olarak belirlenen ikisi birinci sınıf ikisi de dördüncü sınıf olmak üzere toplam dört BÖTE bölümü öğrencisinden toplanmıştır. Çalışmanın nicel verileri anketler ve ölçek yardımıyla, nitel verileri ise gözlem, yarı-yapılandırılmış görüşme, odak grup görüşmesi ve ÇSA etkinlik kayıtları yardımıyla toplanmıştır. 
Çalışmadan elde edilen nicel verilerin analizinde SPSS 20 yardımıyla betimsel istatistikler, açımlayıcı faktör analizi ve parametrik testler gerçekleştirilmiştir. Araştırmada istatistiksel anlamlılık düzeyi 0.05 olarak kabul edilmiştir. Ayrıca LISREL 8.0 yardımı ile ölçek verileri üzerinde doğrulayıcı faktör analizi yapılmıştır. Araştırmadan elde edilen nitel veriler ise, içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. 
Gerek sınıf içi uygulamalardan gerekse ölçekten elde edilen bulgular eşliğinde BT öğretmen adaylarının ÇSA'ları öğretim amaçlı olarak kabul ve kullanım durumlarının performans beklentisi, çaba beklentisi, sosyal etki ve kullanma niyetlerinden etkilendiği sonucuna ulaşılmıştır.  Geliştirilen ölçekte bu faktörlerin varyansın  %64,37'sini açıkladığı belirlenmiştir. Elde edilen bulgular eşliğinde, BÖTE öğrencilerinin ÇSA'ları öğretim amaçlı olarak kullanmaya ilişkin olumlu yaklaşım sergiledikleri gözlemlenmiştir. 
Araştırmaya katılan BOT öğretmen adaylarının ÇSA'ların öğretim amaçlı kabul ve kullanımına ilişkin ortalama puanlarının cinsiyet ve üniversite bağlamında farklılaştığı görülmüştür.  Araştırmada irdelenen bir diğer değişken sınıf düzeyidir. Gerçekleştirilen çözümlemeler sonucunda, sınıf düzeyi değişkeninin kabul ve kullanım üzerinde anlamlı bir fark yaratmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Üniversite ve sınıf düzeyi değişkeninden elde edilen bulgular, var olan BÖTE bölümü öğretim programlarının öğrencilerin benimseme düzeylerini etkileyip etkilemediği sorusunu akla getirmiştir. Farklılığın doğasını belirlemek amacıyla uç değerlere sahip üniversitelerdeki öğrencilerle yarı-yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler sonucunda, var olan BÖTE bölümü programlarının ÇSA'ların öğretim amaçlı kabul ve kullanımı üzerinde herhangi bir etkisinin olmadığı sonucuna varılmıştır. Ancak, var olan farklılığın, üniversitelerde görev yapmakta olan öğretim elemanlarının kendi derslerinde ÇSA'ları öğretim amaçlı kullanma düzeyleriyle açıklanabildiği görülmüştür.

Abstract:
The purpose of the current study was to investigate the acceptance processes pertaining to instructional use of social networking sites among pre-service information technology teachers. 
A sequential mixed method was implemented where both qualitative and quantitative methods were used together to expand the findings of the study. To answer the research questions, the application was realized in four phases. In the first phase, 53 pre-service IT education teachers at Anadolu University provided data, which helped the researcher to gain detailed information and develop scale items. According to the needs reported by the participants, a blended learning environment was created, which consisted of both social networking site and face-to-face activities. The activities in the environment lasted 14 weeks. 
In the second phase of the study, a scale was developed regarding the use and acceptance of social networking sites for educational purposes. To conduct the pilot implementations and factor analyses, the data were gathered from IT pre-service teachers at Anadolu University and Eskişehir Osmangazi University. In the next phase of the study, a general implementation of the scale was realized with participants who were determined through the combination of hierarchical cluster and random sampling. This sample represented all subsets in the "2012 Ranking of Turkish Universities in Social Sciences" published by URAP (University Ranking by Academic Performance). A total of 567 freshman and senior IT education students from seven state universities responded to the scale, which had a response rate of 66,36 percent. In the last phase, the aim was to investigate the factors influencing the use and acceptance of social networking sites for educational purposes.  In this regard, semi-structured interviews were conducted with four students (2 freshmen and 2 seniors) from outlier universities. While the quantitative data were gathered through the questionnaires and the scale, the qualitative data were gathered through observations, interviews and the logs of the social networking sites. The quantitative data were analyzed with SPSS 20 which facilitated calculation of descriptive statistics, exploratory factor analysis and parametric tests. The significance level was set as 0.05. In addition, LISREL 8.0 was used to conduct confirmatory factor analysis on the scale. The qualitative data were analyzed through content analysis and inductive coding.
According to the findings of both in-class observations and scale, IT pre-service teachers' use and acceptance of social networking sites was influenced by performance expectancy, effort expectancy, social influence and behavioral intention which explained 64,37% of the variance.  Accompanied by these findings, the study revealed that students at the departments of CEIT had positive intentions to use social networking sites for educational purposes. 
Findings further showed that the level of use and acceptance of social networking sites among CEIT students varied with regard to gender and university, but not with regard to the class level. As a result of these findings, a question whether the students' adoption levels were influenced by the current curriculum of CEIT departments emerged. Along with the findings of semi-structure interviews, it was found that the curriculum of the CEIT departments had no effect on the students' use and acceptance of social networking sites for educational purposes. On the other hand, it was observed that the nature of the difference could be explained by the actual in-class use of the instructors in different universities.