Ebu Nasr es-Serrac'da şatahat ve galatat
Shatahat and galatat in Abu Nasr al-Sarraj
Yazar: TUĞBA SAYGIN ARAZ
Danışman: PROF. DR. EKREM DEMİRLİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tasavvuf Tarihi Anabilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Ebu Nasr es-Serrac = Ebu Nasr es-Serrac ; El-Lüma = El-Lüma ; Galatat = Galatat ; Sufi = Sufi ; Tasavvuf = Mystic ; İslamiyet = Islam ; Şatahat = Shatahat

Özet:
Bu tezde şatahât meselesi, tasavvufun teşekkül sürecinde bir problem olması bakımından ele alınarak Serrâc'ın el-Lüma'sı özelinde incelenmiştir. Serrâc el-Lüma'da sûfîlerin hatalarını "galat" olarak değerlendirmiş; şatahâtı ise tevili söz konusu olan daha özel bir durum olarak ele almıştır. Buna göre sûfîler sekr ve vecd hâli gibi durumların etkisiyle şatahât olarak adlandırılan sözler sarf etmişlerdir. Bu sözler özellikle Allah hakkında iddia içerdikleri ve zahir anlamları itibariyle şeriat bilgisiyle uyumsuz oldukları için sûfîlerin itham edilmesine sebep olmuştur. Tasavvuf içerisinde pek çok soruna yol açan şatahât özellikle sûfîler ile ulema arasındaki ilişkinin düzenlenmesinde çözümlenmesi elzem olan konuların başında gelir. Ayrıca şatahât, Sünnî tasavvufun neticesi olan uzlaşı kavramlarından birisi olarak da değerlendirilmiştir. Bu yaklaşıma kaynaklık eden metin de hiç şüphesiz el-Lüma'dır. 
Tasavvuf ile diğer din bilimleri arasında hem sorunun kaynağı olan ibarelerin kendisi hem de uzlaşının ifadesi olarak şatahât her zaman çelişki ile maluldür. Bu ikircikli durumun yol açtığı bazı sorunlar da Serrâc'ın şatahât şarihçiliği üzerinden takip edilmiştir. Netice itibariyle şatahât, tasavvufun süreç içerisindeki kırılma noktalarını takip edebileceğimiz anahtar kavramlardan birisi niteliğindedir.

Abstract:
In this thesis, the issue of shatahat in Sarraj's book titled al-Luma is evaluated in terms of being a problem during the formation process of Ṣūfism. Sarraj evaluated in al-Luma the mistakes of the Sūfīs as galat; on the other hand, he tackled shatahat as a more special case where interpretation is possible. During the formation processes of Ṣūfism, Sūfīs uttered the words called shatahat (singular: shath) under the influence of certain states such as sakr and wajd. Since these words include claims specially about God and their apparent meanings are contradictory to the knowledge of sharia, this caused Sūfīs to be described with the discourse close to disbelief. Shatahat which gave rise to many problems in Ṣūfism is one of the most important issues to be resolved specially to regulate the relationship between the Sūfīs and the other scholars. Additionally shatahat has been evaluated as one of the concepts of reconciliation which is the result of Sunnī Ṣūfism. The source of this approach is undoubtedly al-Luma.
Shatahat has always been a contradictory concept since it has been the source of problem between Ṣūfism and other religious sciences and it has been the expression of reconciliation. Some problems caused by this ambivalent situation were followed through Sarraj's  historiography about shatahat. Therefore, shatahat has become one of the key concepts which we can follow the breaking points of Ṣūfism during its formation process.