Yağışların askıdaki sediment miktarı değişimine etkisinin rusle yöntemi ile incelenmesi; Kavaklıdere havzası örneği
Investigation of the effect of precipitation on the change ofsuspended sediment amount in Kavaklidere basinusing rusle model
Yazar: FURKAN ŞİMŞEK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖNDER KOÇYİĞİT ; DR. ERHAN DEMİR
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Toprak oluşumu ve toprak kayıpları doğal şartlarda ideal bir denge içerisindedir. Doğada toprak oluşumu hızının daima toprak kayıpları hızından fazla olduğu bilinmektedir. Ancak insan etkisiyle toprak döngüsündeki doğal denge hızla bozularak; ekolojik, psikolojik, sosyal ve ekonomik alanlarda ciddi sorunları da beraberinde getirmektedir. Bu sebeple toprak kayıplarının izlenmesi ve önlenmesi günümüzde oldukça önemli hale gelmiştir. 2012 ve 2018 yıllarına ait DSİ askıda sediment gözlem verilerine göre toprak kayıpları miktarında değişim gözlenen Kavaklıdere havzası bu çalışma kapsamında incelenmiştir. Kavaklıdere havzasının askıdaki (süspanse) sediment miktarında zamanla meydana gelen değişimin sebepleri; RUSLE (Revised Universal Soil Loss Equation), UA (Uzaktan algılama), CBS (Coğrafi Bilgi Sistemleri) yöntemleri ve ArcGIS yazılımı kullanılarak yapılan modelleme çalışmaları ile araştırılmıştır. RUSLE eşitliğinde yer alan havza özellikleri ile ilgili veriler incelendiğinde, R (yağışın aşındırma gücü faktörü) dışındaki tüm parametrelerin inceleme yapılan yıllar içerisinde sabit kaldığını görülmüştür. Bu sebeple iki farklı zaman aralığı için hazırlanan modeller ile yağışların toprak kaybı miktarına etkisi incelenmiştir. Analiz sonucunda, hesaplanan sediment miktarları ile ölçülen sediment miktarları karşılaştırılmış, hesaplanan ve ölçülen sediment verimindeki değişim oransal olarak incelenmiştir. Modelden ve ölçümlerden elde edilen sediment miktarları arasında ciddi bir fark olsa da, model sonuçlarının değişim oranı ile ölçüm verilerinin değişim oranı birbiri ile uyumlu bulunmuştur. Hesaplanan ve gözlenen sediment miktarlarına ait oransal değişimlerin yakın olması, değişimin yağış etkisi ile meydana geldiğini doğrulamaktadır. Ayrıca tez sonuçları hesaplanan sediment miktarı ile ölçülen sediment miktarı arasındaki büyük farkın oluşmasında en önemli etkenin SİO (Sediment İletim Oranı) olduğunu göstermiştir.

Abstract:
Soil formation and soil losses are in an ideal balance under natural conditions. It is known that the rate of soil formation in nature is always higher than the rate of soil losses. However, the natural balance in the soil cycle can be rapidly deteriorated by human action. It also brings serious problems in ecological, psychological, social and economic fields. For this reason, monitoring and prevention of soil losses have become very important today. The Kavaklıdere basin, in which a change was observed in the amount of soil losses according to the DSI (State Hydraulic Works, responsible government body for water related issues in Turkey) suspended sediment observation data of 2012 and 2018, was examined within the scope of this study. The reasons for changes of suspended sediment amount in the Kavaklıdere basin has been studied with RUSLE (Revised Universal Soil Loss Equation), RS (Remote sensing), GIS (Geographic Information Systems) methods and modeling studies using ArcGIS software. As a result of the basin characteristics included in the RUSLE equation were examined, it was determined that all parameters except R (the erosional power factor of precipitation) remained constant throughout period observed. For this reason, the effect of precipitation on the amount of soil loss was determined with the model prepared for two different time intervals. Calculated and measured sediment amounts were compared, and the changes between two sediment yields were examined proportionally. Although there is a significant difference in the amount of sediment obtained from the model and the measurements, the rate of change of the model results and the measurement data were found to be compatible with each other. The fact that the proportional changes of the calculated and observed sediment amounts are close confirms that the change occurred with the effect of precipitation. In addition, it has been determined that the most important factor in the formation of the large difference between calculated and the measured sediment amount in this study is the SDR (Sediment Delivery Ratio).