Dünya'da geri dönüşüm ekonomisi üzerine bir model çalışması
A model study on recycling economy in the world
Yazar: HAŞİM PARLAKDEMİR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE ESRA PEKER
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Tarihsel süreçte toplumlar, yaşamlarını sürdürebilmek için uygun yaşam alanlarına ihtiyaç duymuş, beslenme ve barınma gibi temel ihtiyaçları göz önünde bulundurarak toplu ve yeni yaşam alanları oluşturmuşlardır. Bu ihtiyaçlar ve arayışlar, insanlık var olduğu sürece devam etmiş ve uygun bölgelerde geniş yaşam alanları kurulmuştur. Yeni yerleşim mekanlarının genişlemesi nüfusun hızla artması, sanayi devrimi ve sonrasında teknolojinin hızla gelişmesi atık üretimini de artırmıştır. Artan atık miktarı sadece doğal kaynaklar üzerinde olumsuz etkiler yaratmamış insan ve çevre sağlığı için risk oluşturmaya başlamıştır. Dünya genelinde yaşanan iklimsel değişimler ve hızla artan nüfus, doğal kaynakların tükenmesine yol açmış, atık yönetiminin daha verimli yönetimini gözler önüne sermiştir. Bu durum, hükümetlerin çevre bilincini arttırma çabalarıyla birlikte geri dönüşümün yaygınlaşmasına neden olmuştur. Sınırlı kaynaklardan üretilen ürünlerin tam ve etkin kullanımıyla birlikte, kimyasal ve fiziksel işlemlerle yeniden kullanılması veya farklı amaçlar için kullanılması konusuna olan ilgi de artmıştır. Üreticilerin maliyetleri düşürme ve daha kaliteli ürünler sunma istekleri, tüketicilerin ise daha düşük fiyata daha kaliteli ürünlere sahip olma arzuları geri dönüşüm uygulamalarının ön plana çıkmasına neden olmuştur. Geri dönüşüm uzun vadede verimli bir ekonomik yatırım olarak kabul edilmektedir. Dünyada hammadde miktarının azalması ve doğal kaynakların hızla tükenmesi sonucunda ekonomik problemler ortaya çıkabilmektedir. Bu bağlamda geri dönüşümün ekonomi üzerinde birçok olumlu etkisi söz konusudur. Geri dönüşüm faaliyetleri ile enerji ve doğal kaynakların tüketiminin azaltılması ülke ekonomilerinin öncelikleri arasında büyük önem arz etmektedir. Bu çalışmada beş farklı ambalaj atığının sosyo ekonomik belirleyiciler ile olan ilişkisi incelenmiştir. Kullanılan beş farklı modelde 23 AB ülkesinin 2005-2021 dönem arasındaki yılları arasındaki verileri panel veri analiz yöntemi ile incelenmiştir.  Elde edilen sonuçların Türkiye içim oluşturulan geri dönüşüm politikalarının geliştirilmesine katkı sunması hedeflenmektedir.

Abstract:
Throughout history, societies have needed suitable living spaces to survive and have created collective and new living spaces, taking into account basic needs such as nutrition and shelter. These needs and searches have continued as long as humanity has existed, and large living spaces have been established in suitable regions. The expansion of new settlements, the rapid increase in the population, the industrial revolution and the subsequent rapid development of technology have also increased waste production. The increasing amount of waste has not only had negative effects on natural resources, but has also begun to pose a risk to human and environmental health. Climatic changes and rapidly increasing population around the world have led to the depletion of natural resources and revealed more efficient waste management. This situation, along with governments' efforts to increase environmental awareness, has caused recycling to become widespread. With the full and effective use of products produced from limited resources, interest in reusing them through chemical and physical processes or using them for different purposes has also increased. Manufacturers' desire to reduce costs and offer better quality products, and consumers' desire to have better quality products at lower prices, have brought recycling practices to the fore. Recycling is considered a productive economic investment in the long term. Economic problems may arise as a result of the decrease in the amount of raw materials in the world and the rapid depletion of natural resources. In this context, recycling has many positive effects on the economy. Reducing the consumption of energy and natural resources through recycling activities is of great importance among the priorities of the country's economy. In this study, the socio-economic determinants of five different packaging wastes were examined. In five different models used, the data of 23 EU countries between the years 2005 and 2021 were examined with the panel data analysis method. It is aimed that the results obtained will contribute to the development of recycling policies for Türkiye.