Manevi içerikli grup rehberliğinin özel gereksinimli çocuk sahibi annelerin dini başa çıkma, psikolojik iyi oluş ve kaygı düzeylerine etkisinin incelenmesi
A study concerning the role of spiritually integrated group counselling among mothers who have special needs children religious coping, psychological well-being and anxiety levels
Yazar: SEMA KARAGÖZ
Danışman: PROF. DR. ALİ AYTEN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Psikolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Din = Religion ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Ana-çocuk etkileşimi = Mother-child interaction ; Anneler = Mothers ; Dini başa çıkma = Religious coping ; Durumluk kaygı = State anxiety ; Grup rehberliği = Group guidance ; Kaygı = Anxiety ; Maneviyat = Spirituality ; Psikolojik iyi oluş = Psychological well being ; Sürekli kaygı = Trait anxiety ; Özel gereksinimli çocuklar = Children with special needs

Özet:
Bu araştırmanın amacı, özel gereksinimli çocuk sahibi annelere yönelik uygulanan manevi içerikli grup rehberliği programının dini başa çıkma, psikolojik iyi oluş ve durumluk-sürekli kaygı düzeyleri üzerindeki etkisini incelemektir. Araştırma, açıklayıcı sıralı karma desene göre tasarlanmıştır; bu kapsamda önce nicel veriler sonra da nitel veriler çözümlenmektedir. Araştırmada 66 özel gereksinimli çocuk sahibi anneye ulaşılmış, gerçekleştirilen taramalar neticesinde dâhil etme kriterlerine göre 24 anne deney ve kontrol gruplarına atanmıştır. Katılımcılara Sosyo-Demografik Bilgi Formu, Dini Başa Çıkma Ölçeği, Psikolojik İyi Oluş Ölçeği ve Durumluk-Sürekli Kaygı Ölçeği uygulanmıştır. Kontrol grubu katılımcılarıyla herhangi bir işlem gerçekleştirilmezken; deney grubu katılımcılarıyla 10 oturumdan oluşan manevi içerikli grup rehberliği programı gerçekleştirilmiştir. Oturumların bitiminden 1 ve 3 ay sonra programın etkisini ölçmek amacıyla ölçekler, izleme çalışmaları kapsamında her iki gruba tekrar uygulanmıştır. Nicel verilerin analizinde parametrik olmayan Mann-Whitney U testi ve Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi kullanılmıştır. Nitel veriler ise program tamamlandıktan sonra deney grubu üyeleriyle yapılan 45 dakikalık bireysel görüşmeler neticesinde elde edilmiş ve betimsel analizle çözümlenmiştir.
Araştırmanın nicel bulgularına göre deney grubu katılımcılarının olumlu dini başa çıkma düzeylerinde anlamlı düzeyde artma olmuş ve bu artma izleme ölçümlerinde de kalıcılığını korumuştur. Olumsuz dini başa çıkma düzeylerinde uygulama sonrasında anlamlı düzeyde farklılık meydana gelmiş ve azalma şeklindeki bu farklılık izleme ölçümlerinde de kalıcılığını devam ettirmiştir. Psikolojik iyi oluş düzeylerinde de anlamlı düzeyde artma olduğu görülmüş ve bu artış izleme ölçümlerinde de devamlılık sağlamıştır. Sürekli ve durumluk kaygı puanlarında uygulama öncesi ile sonrası ve izleme I arasında anlamlı düzeyde azalma olmuş; ancak bu anlamlılık izleme II ölçümünde devamlılık göstermemiştir.
Araştırmanın nitel bulgularına göre deney grubu katılımcıları hem süreç içerisinde hem de bireysel görüşmelerde manevi içerikli grup rehberliği programına ilişkin memnuniyet duyduklarını tekraren dile getirmişlerdir. Katılımcılar kendilerini daha iyi ifade etmeye başladıklarını, kişiler arası ilişkilerde iyileşme yaşadıklarını, endişelerini daha iyi yönetebildiklerini, yeni deneyimler için adım attıklarını, diğer grup üyeleri tarafından kabul gördüklerini ve önemsendiklerini, manevi çatışmalarını çözümleyebilme fırsatı elde ettiklerini ifade etmişlerdir. Uygulanan programda manevi unsurların olmasıyla daha iyi anlaşıldıklarını ve bütüncül bir perspektifle kendilerine destek olunmaya çalışıldığını söylemişlerdir.

Abstract:
The aim of this study is to examine the effects of a group guidance program with spiritual content applied to mothers of children with special needs on their religious coping, psychological well-being and state-trait anxiety levels. The study was designed according to the explanatory, sequential, mixed design, in which quantitative data and then qualitative data are analysed. In the study, 66 mothers of children with special needs were reached and 24 mothers were assigned to experimental and control groups according to inclusion criteria. Socio-Demographic Information Form, Religious Coping Scale, Psychological Well-Being Scale and State-Trait Anxiety Scale were applied to the participants. While no action was taken with the control group participants, a group guidance program with a spiritual content of 10 sessions was held with the participants of the experimental group. In order to measure the effect of the program 1 and 3 months after the end of the sessions, the scales were reapplied to both groups as follow-up. For the quantitative data, the Mann-Whitney U test and the Wilcoxon Signed Ranks Test were used. Qualitative data were obtained as a result of 45 minutes of individual interviews with members of the experimental group after the program was completed, and they were analysed by descriptive analysis.
According to the quantitative findings of the research, there was a significant increase in the positive religious coping levels of the experimental group participants and this increase was preserved in follow-up measurements. There was a significant difference in the levels of negative religious coping after the application and this decremental difference continued in follow-up measurements. There was a significant increase in the psychological well-being levels and this increase also showed continuity in follow-up measurements. A significant decrease occurred in the trait anxiety scores between pre- and post-application and the first follow-up; however, this significance did not continue in the second follow-up measurement.
According to the qualitative findings of the study, the experimental group participants repeatedly expressed their satisfaction regarding the group guidance program with spiritual content both in the process and in individual interviews. The participants stated that they began to express themselves better, improved interpersonal relations, managed their concerns better, took steps for new experiences, were accepted and cared for by other group members, and had the opportunity to resolve their spiritual conflicts. They said that they were better understood thanks to the existence of spiritual elements in the applied program and that the people in the program tried to support them with a holistic perspective.