İslâm hat sanatı ile modern hat kavramı arasındaki ilişki
The relationship between Islamic calligraphy and modern calligraphy
Yazar: ZEKİYE MARAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FETTAH AYKAÇ
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi ve Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: El Sanatları = Crafts

Özet:
Hat sanatının eylemleri kadar söylem ve kavramları da içinden çıktığı medeniyetin 
kavramları ile eş ve uyumlu olmuştur. Son yüz yılda iletişimin yoğun olması, kavram 
çeşitliliğini artırmıştır. Bazı kavramlara çıkış içeriğinden farklı zıt anlamlar yüklendiği 
görülmüştür. Modern kavramı bu kullanıma örnektir. Hat sanatında farklı medeniyete 
ait modern kavramının kullanılması hat sanatı ile modern kavramı arasındaki ilişkinin 
araştırılmasını gerekli kılmıştır. Bu çalışmada medeniyet tasavvuru çerçevesinde yeni
tarz çalışmaların hat sanatında bir üslûp olup olmadığı ve yapılan bu çalışmalara 
''modern'' kavramıyla karşılık verilip verilemeyeceği konusu araştırılmıştır. 
Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden doküman inceleme ve yarı yapılandırılmış 
mülakat yöntemi kullanılmak suretiyle yapılmıştır. Nitel yöntemle yapılan çalışmada 
söyleşi, mülakat, soru cevap ile geleneğe bağlı hattatlar ile yeni yorumcu hattatların 
görüşleri, tavırları ve karşılıklı yaklaşımları veri olarak kullanılmıştır. 
Tezin birinci bölümünde tezin amacı, önemi, yöntemi; ikinci bölümde sanat, hat, yazı 
ve Arap yazısı, hat sanatının çıkışı, gelişimine bağlı tarihsel süreci, kullanılan 
malzemeler, üslûp sahipleri, resim-hat, kaligrafi-hat ilişkisi, tipografi-hat ilişkisi 
modern kavramı, medeniyet tasavvuru konuları, yaşanılan süreçlerin hat sanatına 
kattığı yenilikler ve gelişmeler; üçüncü bölümde tezde kullanılan yöntem, araştırmada 
sanatçılar, akademisyenler ve eleştirmenlere sorulan dokuz soru; dördüncü bölümde 
görüşme yapılan kişilerin görüş ve sorulara verdiği cevaplara yer verilmiş gerekli 
çıkarımlar yapılmıştır. Beşinci bölümde çalışmanın neticesi ortaya konulmuştur.
Hattat, hattat-akademisyen ve yorumculardan oluşan toplam 14 kişi ile yapılan 
röportajların neticesinde hat sanatında, sanat kritiğinin ve eleştirisinin olmamasının 
kavram adlandırılması sorununu ortaya çıkarttığı, ''Modern Hat'' kavramının ne 
maksatlarla kullanıldığı ve bu kavram ile ne kastedilmediği, hatta modern kavramı 
yerine başka bir kavramın kullanılmasına da açık oldukları gibi bulgulara ulaşılmıştır.
Bu vesile ile Hat Sanatına dair üst çatı oluşturulması durumunda tartışma konusu olan 
meselelerin çözümleneceği ve ortak yaklaşımın olacağı görülmüştür.
Anahtar Kelimeler: Yazı, Hat, Hüsnü Hat, İslâm Medeniyeti, Modern.

Abstract:
Not only the art of calligraphy itself but the discourse and concepts of it have also been 
compatible with the concepts of the civilization that it originated. Due to the dramatic 
increase in communication technologies during the last century, concepts varied much 
more, resulting in overmeaning more than what it had already been in its original form, 
just like the concept of "modern." The use of "modern" along with calligraphy, a 
product of another civilization, therefore requires examination to reveal the 
relationship between two. In the qualitative study, interviews, interviews, questions 
and answers, and the views, attitudes and mutual approaches of traditional 
calligraphers and new interpreter calligraphers were used as data.
In this study, it is investigated that whether recent studies produced in new styles mean 
a "style" in the art of calligraphy and whether these studies can be called "modern." 
Qualitative research methods of examination of document and semi-structured 
interview are used during research. Opinions and approaches of the traditional and new 
stylistic calligraphers are collected through interviews.
The first chapter of the thesis deals with the aim, significance and method of the thesis 
whereas the second chapter narrates the main characteristics of the calligraphy, 
emergence of the Arabic script and calligraphy and its history as well as used materials, 
the founders of styles, conceptual matters and contributions of newly developments. 
In the third chapter, the method used in the thesis, questions posed to artists, 
academicians and critics are written. The answers and opinions of the interviewees as 
well as interpretations out of them are given in the fourth chapter. The final chapter 
provides the conclusion of the study.
It is concluded through the interviews conducted with 14 interviewees that the lack of 
art critique brings about the conceptual problems, for which purposes the concept of 
modern calligraphy is used and what is not aimed with it and even it is possible to 
replace another concept instead of modern. It is seen on this occasion that constituting 
a wider frame in calligraphy would solve the problems and creates a common 
approach.
Keywords: Script, Calligraphy, İslâmic Calligraphy, İslâmic Civilization, Modern