Çömlekçi çarkında üretilen çanak formunun sanat nesnesi olarak kullanılması
The use of bowl forms produced on the potter's wheel as an art objects
Yazar: ENES AKSOY
Danışman: PROF. KAAN CANDURAN
Hacettepe Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Seramik Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Geçmişten günümüze uygarlıkları vazgeçilmez bir parçası olan, geleneksel ve sanatsal seramik, ilk buluşundan bu yana birçok üretim tekniği kullanılarak gelişim göstermiştir. Toplulukların gelişmesi ve ihtiyaçların artmasıyla birlikte üretilen seramiklerin yetersiz kalması, yeni üretim yöntemlerinin keşfedilmesini zorunlu hale getirmiştir. Bu bağlamda, hızlı ve kolay üretim sağlayan çömlekçi tornasının keşfedilmesi ve kullanılması, seramik üretiminde büyük bir dönüm noktası olmuştur. Çömlekçi tornası, yatay eksende dönen tabla üzerinde simetrik kap kacak elde etmek için kullanın bir düzlemdir. Çoğunlukla ilkel dönemlerde ihtiyaca yönelik kap, kacak, çömlek üretiminde kullanılmış, günümüze geldiğinde ise çoğunlukla çömlekçi ustalarının aktif olarak kullandığı çömlekçi tornası, geleneksel seramik üretimi dışında sanatsal nesne üretiminde de kullanılmaya başlamıştır. 
İlkel dönemlerde, çömlekçi tornasında üretilen ve beslenme ihtiyaçlarının karşılanmasındaki önemli konulardan biri, pişirme ve depolama gibi işlevleri olan "çanak" formunun üretimi ve geliştirilmesi olmuştur. Neolitik Çağ'dan başlayıp günümüze kadar olan süreçte çanak formu genel olarak yeme içme kültüründe kullanımı ile karşımıza çıkmaktadır. Her bir dönemde seramik çamurunun kullanım ve gelişimiyle sadece bir yemek yeme kabı olarak değil, bulunduğu coğrafyanın özellikleri yansıtan bezemeleri ve karakteriyle günümüze ulaşmıştır. Yeme içme kabı olmaktan çıkıp ülkemizde Cumhuriyetin İlanıyla birlikte sanata verilen değerin artmasıyla dönem sanatçıları "çanak" formunu bir sanat nesnesi olarak kullanmaya başlamıştır. 
"Çömlekçi Çarkında Üretilen Çanak Formunun Sanat Nesnesi Olarak Kullanılması" tez başlığı altında, ilkel dönemden bugüne kadar gelmiş torna türleri ve çeşitleri, çömlekçi tornasını sanat nesnesi üretiminde kullanan sanatçıları, çanak formunun günümüze kadar gelen kronolojik gelişimini, çanak formu kullanan sanatçıların eserleri incelenip araştırılmıştır. Bu incelemeler doğrultusunda çömlekçi tornasında üretilen çanak formlarının "gölge" kavramıyla birleştirerek kişisel sanat nesneleri ortaya çıkartılmıştır.

Abstract:
Ceramics, an indispensable part of civilizations from ancient times to the present, has evolved using various production techniques since its inception. The development of societies and the increasing needs have made it necessary to discover new production methods due to the inadequacy of the ceramics produced. In this context, the discovery and use of the potter's wheel, which enables fast and easy production, has been a major turning point in ceramic production. The potter's wheel is a flat plane used to obtain symmetrical vessels such as pots and bowls by rotating horizontally. Mostly used for the production of functional items like pots, jars, and pottery in primitive times, the potter's wheel is now actively used by ceramic artists, not only for traditional ceramic production but also for creating artistic objects.
In primitive times, one of the important aspects of pottery wheel-produced ceramics was the production and development of the "bowl" form, which had functions such as cooking and storage to meet the needs of nutrition. Throughout the process from the Neolithic Age to the present day, the bowl form has generally been used in dining culture. With each period, thanks to the use and development of ceramic clay, it has reached the present day not only as a vessel for eating but also with decorations and character reflecting the characteristics of the geography. Transitioning from being just a utensil for eating to being considered an art object began with the proclamation of the Republic, as artists of the period started using the "bowl" form as an art object.
Under the title "Evaluation of the Bowl Form Produced on the Potter's Wheel as an Art Object," various types and varieties of potter's wheels from primitive times to the present, artists using the potter's wheel in art object production, the chronological development of the bowl form, and the works of artists using the bowl form have been examined and researched. Based on these investigations, personal art objects have been created by combining bowl forms produced on the potter's wheel with the concept of "shadow."