İlköğretim 4.5. sınıf sosyal bilgiler dersinin insan hakları ve demokrasi eğitimindeki işlevselliği
The functions of prime schools 4.& 5.social sciences lessons athuman rights and democracy education
Yazar: DURİYE AYDENİZ
Danışman: PROF. DR. RECEP KAYMAKCAN
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Bölümü / Eğitim Programları ve Öğretimi Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Demokrasi = Democracy ; Demokrasi eğitimi = Education of democracy ; Demokratik değerler = Democratic values ; Eğitim = Education ; Eğitim programları = Education programs ; Sosyal bilgiler = Social studies ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; İlköğretim = Primary education ; İnsan hakları = Human rights ; İnsan hakları eğitimi = Human rights education

Özet:
Eğitim, öğrencinin toplumsal yaşama hazırlandığı ve aktif, etkin, duyarlı ve sorumlu bireyler olarak sosyal katılım becerileri ile donatıldığı bir süreçtir. Bu süreçte insan hakları ve demokrasi eğitimi çok önemli bir yer tutmaktadır. Eğitim programları içinde bu görev daha çok sosyal bilgiler dersine verilmiştir. Bu noktada eğitim programlarının içeriği de önem kazanmaktadır. Yapılandırmacı yaklaşım doğrultusunda yenilenen sosyal bilgiler programının vizyonu; demokratik değerleri benimsemiş, insan haklarına saygılı, sosyal katılım becerileri gelişmiş, duyarlı, düşünme becerileri gelişmiş, etkin ve üretken vatandaşlar yetiştirmektir. Bu bağlamda sosyal bilgiler dersinin, insan haklarına saygılı, demokratik değer ve tutumları benimsemiş bireyler yetiştirmedeki işlevselliğinin araştırılması gerekli olmuştur. Araştırma yoluyla elde edilen verilerin daha iyi bir insan hakları ve demokrasi eğitimi için yararlı olacağı düşünülmüştür.Bu araştırmada, betimsel araştırmalardan olan tarama modeli kullanılmıştır. Verilerin toplanması için de programının uygulayıcıları olmaları açısından, Sakarya örneği kapsamında Adapazarı, Erenler ve Serdivan ilçelerindeki ilköğretim okullarında görevli 4. ve 5. sınıf öğretmeni olan 300 kişinin katılımıyla anket çalışması yapılmıştır. Tez çalışması, ilköğretimdeki sosyal bilgiler programını, insan hakları ve demokrasi açısından ele aldığından, bu değerler kavramsal boyutu ile de tezin ilk bölümünde açıklanmıştır. Aynı bölümde insan hakları ve demokrasi eğitiminin önemi de irdelenmiştir. İkinci bölümde, sosyal bilgilerin hem genel olarak hem de program çerçevesinde amaçları ve özellikleri üzerinde durulmuştur. Bu bölümde yeni programa göre hazırlanan ders kitapları da insan hakları ve demokrasi eğitimi açısından değerlendirilmiştir. Ayrıca, programa yöneltilen eleştirilere de yer verilmiştir.3. bölümde; araştırmanın amacı, modeli, evreni, örneklemi, veri toplama araçları gibi konular üzerinde durulmuştur. ?Bulgular ve Değerlendirme? başlıklı 4. ve son bölümde, anket yöntemiyle elde edilen veriler SPSS programı aracılığıyla veri girişleri yapılarak değerlendirilmiştir. Verilerden elde edilen sonuçlar genel açıdan değerlendirildiğinde öğretmenlerin ortalama olarak %20' si sosyal bilgiler programının insan hakları ve demokrasi açısından değerlendirilmesine ilişkin sorulara ?kararsızım? şeklinde cevaplamışlardır. Bu durum öğretmenlerin bir kısmının insan hakları ve demokrasi eğitimine duyarlı olmadıkları sonucunu ortaya çıkarması açısından önemli görülmektedir. Yine başka bir veriye göre öğretmenlerin yarıya yakın bir kısmı sosyal bilgiler ders kitaplarını insan hakları ve demokrasi eğitimi konusunda ulaşılmak istenen hedeflerin kazandırılmasında yeterli görmemektedirler. Bu doğrultuda Milli Eğitim Bakanlığının, ders kitaplarını yeniden ele alarak yeni bir düzenlemeye gitmesinin gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Öğretmenlerin büyük çoğunluğu 4.-5. sınıf sosyal bilgiler programının insan hakları, vatandaşlık ve demokrasi eğitiminde önemli bir rolü olduğunu ifade etmişlerdir. Dünyadaki gelişmelerden haberdar olan, duyarlı, düşüncesini doğru ifade eden, farklı düşüncelere saygılı ve hoşgörülü, sorumluluk sahibi gençlerin yetiştirilmesinde sosyal bilgiler dersinin işlevsel olduğunu ifade etmişlerdir. Bu noktada öğretmenlerin, programın uygulanmasına yönelik olarak, insan hakları ve vatandaşlık ara disiplini ve diğer derslerle ilişkilendirmenin yapılmasında zorluklar yaşadıkları ortaya çıkmıştır. Bu konuda programda açıklamaların yapılması ve öğretmenlerin yardımcı materyallerle desteklenmesi, insan hakları ve demokrasi konularında ve etkinliklerin uygulanması konularında hizmet içi eğitim ihtiyaçları ortaya çıkmıştır.Anahtar kelimeler: Sosyal Bilgiler, İnsan Hakları, Demokrasi, Değerler, Eğitim

Abstract:
Education, the student?s social life has been prepared and active, effective, responsive and accountable as indivuduals were equipped with skills of social participations is a process. Human rights and democracy education have a very important place in that process. Training programs in this task has been given to more social sciences lessons. At this point, the content of training programs is important also. The vision of the social sciences programs, renewed in line with a constructivist approach, has adopted democratic values, respect for human rights, social participation skills improved sensitivity, enhanced thinking skills, active and productive citizens to train. İt had been required to investigate the functionality of social sciences lessons within a particular context to train the students adopted democratic values and attitudes, respecting human rights. The data obtained through research were thought to be beneficial for a better education of human rights and democracy.In this research, descriptive research was used for the screening model. To collect the datas of the research includes the example of Sakarya it had been took a pool with 300 teachers of 4.&5. classes, staff in primary school in Adapazarı, Erenler and Serdivan. Thesis study, social sciences programs in primary education, human rights and democracy is discussed in terms of these values with the conceptual dimension is described in the first part of the thesis. In the same section, the importance of education of human rights and democracy was also discussed. In the second section, the objectives and features of social sciences? programs are emphasized. In this part textbooks are also prepared according to new programs have been discussed in terms of Education of Human Rights and Democracy. This section also includes the critique of these programs.In the third section, some topics such as the model, the universe, the sampling, the method of the research had been clarified. "Results and Evaluations" chapter 4, the last chapter, survey methods, data obtained by the SPSS program was evaluated through the data entry done. The results obtained from the data was evaluated from the general perspective, 20% of the teachers, on average, social studies programs in terms of human rights and democracy to the evaluation questions concerning, filled the poll as undecided. This case a part of the teachers on human rights and democracy education are not sensitive to reveal the results are important in view. Yet another close to half of the teachers according to the another data social sciences textbooks on the subject of human rights and democracy education be reached on the desired objectives do not earn enough. In this regard the Ministry of National Education must re-consider social sciences textbooks in a new arrangement to the necessity arises. Almost teachers have expressed that Social Science Lesson for 4th and 5th Classes had an important role on the education of Human Rights and Democracy. They have expressed also that, Social Science Lesson is functional for the training of youths who followed the world, responsive, , respect for human rights, social participation skills improved sensitivity, enhanced thinking skills, active and productive. In this point it had happened difficulties about the relationship between the Human Rights and Citizenship and the other lessons for teachers. In this regard the Ministry of National Education must re-consider social sciences textbooks and activities and in-service tarining about Human Rights and Democracy in a new arrangement to the necessity arises.Keywords: Social Sciences, Human Rights, Democracy, Values, Education