Farklı bitkisel ekstraktların mısırda tespit edilen zararlı ve faydalı böcekler üzerinde cezbedici ve uzaklaştırıcı etki potansiyellerinin araştırılması
Investigation of the potentials for the attractive and removing effect of different herbal extracts on pest and beneficial insects detected in corn
Yazar: SULTAN ÇOBAN
Danışman: PROF. DR. EMİNE ÇIKMAN
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, açık alanda doğal olarak çeşitli herbivor böceklerle indüklenen mısır çeşitlerinin, bazı çevre dostu-bitkisel ekstraktlarla, farklı şekillerde (tohum, yaprak veya tuzak uygulaması) muamele edilmeleri aracılığıyla, bu bitkide çeşitli yollarla (tuzaklar, gözle kontrol ve atrap yardımıyla) tespit edilen zararlı böcek ve doğal düşmanlar üzerindeki cezbedici ve uzaklaştırıcı etkilerinin araştırılması amacıyla, 2017 ve 2018 yılları arasında, Şanlıurfa'da Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Osmanbey Kampüsü alanında yürütülmüştür. Arazi çalışması sonucunda kontrole göre daha fazla yararlı böcek ile daha az zararlı böcek familyaları çekiminde, daha fazla sayıda uygulamanın başarılı olduğu çeşidin (Dekalp); Benzo (1,2,3) Thiadiazole-7-Carbothioic Acid-S-Methyl Ester (BTH) bitki güçlendiricisi, B12 vitamini ve Metil salisilat (MeSA) uçucu bileşiği içerikli ekstraktlar ile tohum veya yaprak uygulaması şeklinde muamele edilip, ekin yaprak biti, Rhopalosiphum padi (L) (Hemiptera: Aphididae) ile belirli sürelerde indüklendikten sonra elde edilen farklı koku kaynaklarının, Anthocoris minki Dohrn (Hemiptera: Anthocoridae) ve Orius laevigatus Fieber (Hemiptera: Anthocoridae) predatörlerine ait farklı kombinasyonlar üzerindeki cezbedici etkilerinin araştırılması amacıyla, 2019 yılında, Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü Laboratuvarı'nda, olfaktometre aracılığıyla, laboratuvar çalışması şeklinde yürütülmüştür. Çalışmada ayrıca, hem tarla hem de laboratuvar koşullarında, belirli ekstraktlı-herbivor böcek (ler) ile indüklü yaprak örneklerinin içeriğinde bulunan uçucu-aromatik maddeler ve bu maddelerin % olarak belirlenmesi ile belirli doğal düşman ve zararlı böcekler üzerindeki cezbedici-kaçırıcı etki mekanizmalarının anlaşılmaya çalışılması amacıyla, 2019-2020 yıllarında, GC-MS cihazı aracılı olarak yaprak analizleri gerçekleştirilmiştir. Arazi çalışması, 4 farklı deneme alanında, 1 Temmuz-1 Ekim ayları arasında yapılmış olup, familyalara-takıma ait bireyler tuzaklar, gözle kontrol ve atrap yardımıyla tespit edilmiştir. Çalışmada, tespit edilen Braconidae, Chrysopidae, Phoridae, Pteromalidae, Carabidae, Figitidae, Coccinellidae, Vespidae ve Anthocoridae doğal düşman familyaları-Araneae takımı ile Chloropidae, Aphididae, Cicadellidae, Thripidae, Muscidae, Miridae, Elateridae, Culicidae ve Crambidae zararlı böcek familyalarından, sekiz haftalık toplam ortalama sayı (adet) açısından, kontrole göre daha fazla yararlı böcek familyası-takımının çekiminde, Dekalp çeşidinde en çok H (B12 vitamini içerikli ekstrakt) uygulaması; Pioneer çeşidinde ise en çok F (MeSA içerikli ekstrakt ile tohum uygulaması) uygulaması başarılı olmuştur. Ayrıca, yine sekiz haftalık toplam ortalama sayı (adet) açısından, kontrole göre daha az zararlı böcek familyasının çekiminde ise, Dekalp çeşidinde en çok D (GNA içerikli bitkisel kardelen ekstraktı) uygulaması; Pioneer çeşidinde ise en çok D (GNA içerikli bitkisel kardelen ekstraktı) ve E (MeSA salan sarı yapışkan tuzak) uygulamaları başarılı olmuştur. Çalışmada, olfaktometre ile yapılan aşamada ise, genel bir sonuç olarak; BTH kokusu her iki predatör bireyleri tarafından tercih edilen ortak bir koku olup; A. minki predatörünün MeSA kokusunu tercih etmeyip spesifik olarak B12 kokusuna yöneldiği, bunun tersi olarak O. laevigatus predatörünün ise B12 kokusunu tercih etmeyip spesifik olarak MeSA kokusuna yöneldiği tespit edilmiştir. Çalışmada, belirli böcek türlerine ait bireyler üzerinde cezbedici-uzaklaştırıcı etki mekanizmasında rol alabilecek bazı önemli uçucu-aromatik maddeler tespit edilmiştir.

Abstract:
This study was carried out, in the field of Harran University Faculty of Agriculture Osmanbey Campus in Sanliurfa between 2017 and 2018 in order to investigate the atractant-repellent effects on the natural enemies and pest insects detected in various ways (with the help of traps, visual control and sweep net) in this plant, by treating in different ways (seed, leaf or trap applications) with some eco-friendly-plantal extracts of corn varieties, which are naturally induced by various herbivorous insects in the open field. It was carried out, in the form of laboratory study, through an olfactometer in Uludag University Faculty of Agriculture, Laboratory of Department of Plant Protection, in 2019 in order to investigate the atractant effects on the different combinations of Anthocoris minki Dohrn (Hemiptera: Anthocoridae) and Orius laevigatus Fieber (Hemiptera: Anthocoridae) predators of different odour sources obtained after being induced with bird crop aphid, Rhopalosiphum padi (L) (Hemiptera: Aphididae) for a certain period of time, by treating as a seed or foliar application with the extracts containing Benzo (1,2,3) Thiadiazole-7-Carbothioic Acid-S-Methyl Ester (BTH) plant activator, vitamin B12 and Methyl salicylate (MeSA) volatile compound of the variety (Dekalp) in which more applications were successful in attracting more beneficial insect families-order with fewer pest insect families than the control as a result of the field study. In the study, also, in both field and laboratory conditions, leaf analyzes were carried out through the GC-MS device in 2019-2020 in order to understand the mechanism of the atractant-repellent action on certain natural enemies and pest insects by determining as % of these substances and volatile-aromatic substances are contained in the content of the leaf samples induced with certain extracted-herbivor insect (s). The field study was carried out in 4 different trial areas between July 1 and October 1 and individuals belonging to families-order were identified with the help of traps, visual control and sweep net. In the study, in attracting more beneficial insect families-order than the control, in terms of the eight-week total average number (piece) of Chloropidae, Aphididae, Cicadellidae, Thripidae, Muscidae, Miridae, Elateridae, Culicidae and Crambidae pest insect families with Braconidae, Chrysopidae, Phoridae, Pteromalidae, Carabidae, Figitidae, Coccinellidae, Vespidae and Anthocoridae natural enemy families-Araneae class detected, the most H (extract containing vitamin B12) application in Dekalp variety and the most F (seed application with MeSA-containing extract) application in Pioneer variety were successful. In addition, again in terms of the eight-week total average number (piece), in attracting less pest insect family than the control, the most D (GNA-containing plantal snowdrop extract) application in Dekalp variety, the most D (GNA-containing herbal snow extract) and E (MeSA releasing yellow sticky trap) applications in Pioneer variety, were successful. In the study, at the stage made with the olfactometer, as a general result; BTH odour is a common odour preferred by both predator individuals; it was determined that the A. minki predator did not prefer the MeSA odour but specifically directed towards the B12 odour, and on the contrary, the O. laevigatus predator did not prefer the B12 odour and specifically directed towards the MeSA odour. In the study, some important volatile-aromatic substances that may play a role in the mechanism of atractant-repellent effect have been determined on individuals belonging to certain insect species.