Mobil ölçümler kullanılarak, fizyolojik eşdeğer sıcaklıkların (FES) kentsel morfoloji ile ilişkilerinin incelenmesi: Akdeniz Üniversitesi Kampüsü örneği
Investigating the relationship between physiological equivalent temperature (FES) and urban morphology using mobile measurements: The case of Akdeniz University Campus
Yazar: MUSTAFA KALAYCI
Danışman: DOÇ. DR. ÇAĞDAŞ KUŞÇU ŞİMŞEK
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Uzay Bilimleri ve Teknolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Astronomi ve Uzay Bilimleri = Astronomy and Space Sciences

Özet:
İklim değişiminin artan etkileri özellikle kentsel alanlarda daha fazla hissedilmekte, buna bağlı olarak da yaşayanlar üzerindeki fiziksel, sosyal ve psikolojik etkiler giderek artmaktadır. Yapılan bilimsel araştırmalar incelendiğinde, konunun planlamadan, halk sağlığı, çevresel etki, sosyal etki, ekonomiye kadar birçok açıdan ele alındığı; önemsenmesi, dikkate alınması ve hazırlık yapılması konusunda vurguların giderek arttığı görülmektedir. Makro ölçekte meydana gelen iklim değişimi, kentsel alanın antropojenik etkilerine bağlı olarak daha fazla hissedilmektedir. Dolayısıyla, bu etkilerin minimize edilmesi, kentin iklim değişimi karşısındaki direncinin artmasına da olanak tanımaktadır. Küresel iklim değişiminin, kentsel alanda yarattığı ve ölümcül sonuçlar doğurabilen en önemli etkisi artan sıcak hava dalgalarıdır. Bilindiği gibi kentsel alanlar, antropojenik etkilere bağlı olarak kırsal alanlara göre daha fazla ısınmaktadır ve sıcak hava dalgalarında daha da artan sıcaklıklar ölümcül sonuçlar doğurabilmektedir. Bu noktada kentsel alanların iklim direncinin artırılması, iklim konforunun yönetilmesi büyük önem taşımaktadır.
Kentsel alanın iklimsel konforunun sağlanabilmesi, kentsel iklimi ölçme-izleme-değerlendirme-planlama aşamalarıyla ele almayı gerekli kılmaktadır. Bu nedenle kentin mezo ölçekten, mikro ölçeğe izlenmesi ve değerlendirilmesi gerekmektedir. Kentin iklimsel yapısının ortaya konmasında farklı ölçme teknikleri kullanılmaktadır. Bunlardan başlıcaları meteorolojik istasyonlar ile yersel ölçme, uzaktan algılama ile yüzey sıcaklıklarını ölçme, mobil istasyonlar ile yersel ölçme teknikleridir. Bu veriler üzerinden elde edilecek bulgular üzerinden kentsel alanın iklimsel konfor haritalarının üretilmesi ve bu haritaların kentin morfolojik yapısı ile ilişkilendirilmesi, kentsel alanın iklimsel direncinin artırılmasına yönelik stratejilerin geliştirilmesi için de önemli bir altlık olacaktır.
Yapılan bu tez çalışmasında, bisikletli mobil ölçümler yapılarak Akdeniz üniversitesinin FES (Fizyolojik Eşdeğer Sıcaklık) konfor haritaları elde edilmiş, kampüs alanının morfolojik yapısı ile ilişkilendirilerek, konforu etkileyen faktörler ortaya konulmuştur. Ölçümler kış ve ilkbahar dönemi aralığını içeren 17.02.2024 ile 14.04.2024 tarihleri arasında yapılmıştır. Kampüs alanın morfolojik özelliklerini belirlemek için NDVI (bitki örtüsü indeksi), gökyüzü görünüş faktörü (sky view factor), sokak genişliği, sokak yönü verileri kullanılmış. Bu faktörlerin iklimsel konfor üzerindeki etkilerini değerlendirebilmek için de hava sıcaklığı, rüzgâr ve nem meteorolojik verileri kullanılmıştır.
Tez çalışması sonucunda elde edilen bulgular, ilkbahar döneminde Akdeniz Üniversitesi Kampüsü'nün iklimsel konforunun ağırlıklı olarak hafif soğuk termal stres ile stressiz ortam arasında değiştiği tespit edilmiştir. Her konfor derecesinin kendi içerisindeki dağılımları analiz edildiğinde, üniversite kampüsünün iklimsel yapısını en fazla etkileyen meteorolojik durumun rüzgâr olduğu; okulun morfolojik yapısı ile iklimsel konfor arasındaki ilişkiler incelendiğinde ise, en fazla etki eden morfolojik özelliğin yol yönleri olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
The increasing effects of climate change are felt more especially in urban areas, and accordingly, the physical, social and psychological effects on the inhabitants are gradually increasing. When the scientific researches are analysed, it is seen that the issue is handled in many aspects such as planning, public health, environmental impact, social impact, economy; and the emphasis on importance, consideration and preparation is gradually increasing. Climate change occurring on a macro scale is felt more due to the anthropogenic effects of the urban area. Therefore, minimising these impacts also enables the city to increase its resilience against climate change. The most important effect of global climate change in urban areas, which can have fatal consequences, is increasing heat waves. As it is known, urban areas heat up more than rural areas due to anthropogenic effects, and temperatures that increase even more during heat waves can have fatal consequences. At this point, increasing the climate resilience of urban areas and managing climate comfort is of great importance.
Ensuring the climatic comfort of the urban area makes it necessary to address the urban climate with measurement-monitoring-evaluation-planning stages. For this reason, the city needs to be monitored and evaluated from meso scale to micro scale. Different measurement techniques are used to reveal the climatic structure of the city. The main ones are local measurement with meteorological stations, measuring surface temperatures with remote sensing, and local measurement techniques with mobile stations. The production of climatic comfort maps of the urban area based on the findings to be obtained through these data and the association of these maps with the morphological structure of the city will be an important basis for the development of strategies to increase the climatic resistance of the urban area.
In this thesis study, PET (Physiological Equivalent Temperature) comfort maps of Akdeniz University were obtained by making bicycle mobile measurements and the factors affecting comfort were revealed by associating with the morphological structure of the campus area. The measurements were made between 17.02.2024 and 14.04.2024, which includes the winter and spring periods. NDVI (Normalized Difference Vegetation Index), sky view factor, street width, street direction data were used to determine the morphological characteristics of the campus area. Meteorological data on air temperature, wind and humidity were used to evaluate the effects of these factors on climatic comfort.
As a result of the findings of the thesis study, it was determined that the climatic comfort of Akdeniz University Campus in the spring period mainly varies between mild cold thermal stress and stress-free environment. When the distributions of each degree of comfort are analysed, it is found that the meteorological condition that affects the climatic structure of the university campus the most is wind; when the relationships between the morphological structure of the school and climatic comfort are examined, it is determined that the most influential morphological feature is the road directions.