Bazı kişisel, sosyo-ekonomik ve kültürel değişkenlerin lise öğrencilerinin uyum alanları ve uyum yöntemlerine etkisi /
Yazar: GÜZİN KURÇ
Danışman: DOÇ. DR. YADİGAR KILIÇCI
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1989
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Ekonomik değişme = Economic change ; Lise öğrencileri = High schools students ; Sosyal değişme = Social change ; Sosyoekonomik değişme = Socio-economic change ; Sosyoekonomik etki = Socio-economic impact ; Sosyoekonomik faktörler = Socio-economic factors ; Uyum = Adjustment ; Uyum düzeyi = Adjustment level

Özet:
Bu araştırmada, lise öğrencilerinin uyum alanları ve uyum yöntemlerini etkileme olasılığı bulunan bazı değişkenler ele alınmış; bu değişkenlerin uyum alanları ve uyum yöntemlerinden hangileri üze rinde etkili olduğunu belirlemek amacıyla yirmi sekiz denence test edilmiştir. Araştırmada öğrencilerin uyum alanları ve uyum yöntemleri, özoğlu" (1980) tarafından Türkçe'ye çevrilen, Minnesota Psikolojik Danışma Envanteri ile ölçülmüştür. Araştırmacı tarafından geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılan, Minnesota Psiko lojik Danışma Envanteri, uyum alanları olarak aile ilişkileri, sosyal ilişkiler ve çoşkusal dengelilik; uyum yöntemleri olarak da uyma, gerçeğe uyum, duygusal durum ve liderlik özellikleri belirlemeye yönelik 355 maddeden oluşmaktadır. Araştırma, 1986-1987 öğretim yılında Ankara il merkezindeki resmî liselerin birinci ve üçüncü sınıflarından alt, orta ve üst sosyo-ekonomik ayrımı yansıtacak şekilde seçilen 972 öğren ci üzerinde gerçekleştirilmiştir. Lise öğrencileri, araştırmada ele alınan bağımsız değişkenlere-cinsiyet, sınıf düzeyi, yaşamlarının çoğunu geçirdikleri yerleşim merkezi ve sosyo-ekonomik düzey- göre ayrılmış; her bir alt ölçekten elde edilen veriler "t" testi ve tek yönlü varyans analizi ile çözümlenmiştir. Tek yönlü varyans analizinde gözlenen farklar "t" testi ile test edilmiş ve en az.05 önem düzeyi benimsenmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgular, özetle aşağıda sıralanmıştır :1. Lise öğrencilerinin cinsiyete göre uyum alanları ve uyum yöntemleri incelendiğinde, erkek ve kız öğrenciler arasında aile ilişkileri, sosyal ilişkiler, gerçeğe uyum ve liderlik davranışları yönünden önemli fark bulunmamıştır. Erkek öğrenci lerin coşkusal denge ve duygusal durum yönünden kızlardan daha iyi oldukları, uyma davranışının (conformity) kızlarda daha fazla ol duğu gözlenmiştir. 2. Araştırmadan elde edilen bulgular, sınıf düzeyi yükseldikçe, öğrencilerin uyum alanları ve uyum yöntemlerinin-uyma davranışı hariç- olumlu etkilendiğini göstermiştir. 3. Lise öğrencilerinin yaşamlarının çoğunu geçirdikleri yerleşim merkezlerine göre uyum alanları ve uyum yöntemleri incelendiğinde, yaşamlarının çoğunu köy, kasaba, küçük şehir ve büyükşehirde geçiren öğrenciler arasında önemli fark bulunmamıştır. 4. Sosyo-ekonomik düzey ile öğrencilerin uyum alanları ve uyum yöntemleri arasındaki etkileşime bakıldığımda, aile ilişkileri ve uyma davranışının sosyo-ekonomik düzeyden etkilenmediği; sosyal ilişkiler, coşkusal denge, duygusal durum, gerçeğe uyum ve liderlik davranışı yönünden üst sosyo-ekonomik düzeyde bulunan öğrencilerin daha üstün olduğu ortaya çıkmıştır. Bu bulgular ışığında, öğrencilerin uyum alanları ve uyum yöntemlerinin cinsiyetten kısmen etkilendiği; alt sosyo-ekonomik düzeyin avantajsız bir durum yarattığı ve ergenliğin son döneminde zorlukların azaldığı vargısına varılmış; bu vargıya da yalı olarak aile ve eğitim ortamlarında alınabilecek önlemlere ilişkin çeşitli önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The objective of this study was to explore the areas of adjustment of high school students and the factors which may effect their methods of adjustment. Twenty eight hypotheses developed to this end were tested to determine which areas and methods of adjustment are effected by these factors. In this research, the areas and methods of adjustment were measured by the Minnesota Psychological Counseling Inventory which was translated by özoğlu (özoğlu, 1980) into Turkish. The Minnesota Psychological Counseling Inventory, the validity and reliability of which were investigated by this researcher in the context of this inquiry, consists of 355 items developed to top family relationships, Social relationships and Emotional Stability as the areas of adjustment^ Conformity, Adjustment to Reality, Mood and Leadership traits as the methods of adjustment. The research survey was conducted on a sample of 972 9th grade and 11th grade students choosen from the public high schools of the Ankara provincial center, representing the lower, middle and upper socio-economic classes of community in Ankara, during the 1986-1987 academic year. For the purpose for analysis of the data, first, the students were grouped according to the independent variables of the research-sex, grade level, residential location and level of socio-economic class, then, the data obtained from each sub-scale of the inventory were analyzed by means of "t" test and one-way analysis variance. The differences among groups discoveredas a result of the application of one-way analysis of variance were tested by means of !!t" test and.05 was choosen as the minimum limit of confidence for the criterion of level of significance. The findings of the research would be summarized as the followings: 1. The analysis of the areas and methods of adjust ment of high school students by their sex indicated that there did not exist any significant difference between male and female students in their family relationships, social relationships, Adjustment to Reality and Leadership behaviors. However, it was found that male students had a better behavioral adjustment than female students in emotional stability and mood while females had a higher degree of behavioral conformity. 2. The research findings pointed to the fact that an increase in the grade level had a positive effect on the areas and methods of the students' adjustment-except on conformity. 3. Examining the data in terms of the effect of the residential location in which the students have lived the longest part of their lives did not reveal any significant difference on the areas and methods of the adjustment of the students who have lived the longest part of their lives in village, town and small city or metropolitan city. 4. Examining the relationship between the socio-eco nomic level of the families of the students and the areas and methods of the students' adjustment indicated that the family IXrelationships and Conformity were not effected by the socio-economic levels and the students from the upper socio-economic^class had better adjustment than those from the middle and lower socio-eco nomic classes in social relationships, emotional stability, mood, adjustment to reality and leadership behavior. In the light of these findings of the inquiry, this study warrant us to conclude that the areas and methods of high school students' adjustment were effected by their gender to some extend,' the lower socio-economic status created a disadvantageous condition in the adjustment, and the difficulties in the adjust ment decreased in the last stage of adolescence. On the ground of our conclusions herein, we have suggested a set of major direc tions of applicable measures of improvements in the adjustment of adolescents in the family and educational miliues.