Toplumsal cinsiyetin sanal ortamda yeniden inşası:İtiraf.com
Reconstruction of gender in cyberspace: İtiraf.com
Yazar: AYŞE ŞİMŞEK
Danışman: PROF. DR. AYLİN GÖRGÜN BARAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Ataerkil = Patriarchal ; Cinsel kimlik = Gender identity ; Erkekler = Men ; Hegemonya = Hegemony ; Kadınlar = Women ; Sanal ortamlar = Virtual environments ; Sosyal ağlar = Social networks ; Sosyolojik analiz = Sociological analysis ; Yeniden oluşturma = Reconstruction ; İtiraf = Confession

Özet:
Bu tezde, sanal ortamda toplumsal cinsiyetin yeniden inşa süreci ve bu süreçte yaşanan kırılmaların ortaya konması amaçlanmıştır. Bunun için sanal ortamda, kadın ve erkeklerin, toplumsal cinsiyet konusuyla ilgili düşüncelerini ifade ettikleri itiraf.com isimli site seçilmiştir.Toplumsal cinsiyetin, sanal ortamda ortaya çıkardığı dinamiklerin anlaşılabilmesi için ataerkillik, toplumsal cinsiyet ve hegemonik erkeklik kavramlarından hareket edilmiştir. Bu kavramların, tarihsel süreç içerisinde nasıl şekillendiği ve toplumdaki kadın-erkek ilişkilerini belirlemedeki gücü kavramsal ve kuramsal çerçevede tartışılmıştır. Bu kavramlar tartışılırken, kültürel feminist perspektif ve Chadorow'un, anneliliğin yeniden üretimi kuramı kullanılmıştır.Toplumsal cinsiyetin yeniden inşasında, toplumda güç ilişkileri bağlamında hakim söylemin önemli rol oynadığı görülmüştür. Toplumsal cinsiyet konusundaki kalıp yargıları ve geleneksel değerleri aktaran hakim söylemin gücünün ortaya konması için, sitedeki itiraflar eleştirel söylem analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Öte yandan itiraf.com sitesinde hakim söylemin, kadın erkek ilişkilerini belirlemede mutlak bir iktidar olmadığı, bu iktidarda muhalif söylem aracılığıyla bir gedik açılmaya çalışıldığı gözlemlenmiştir. Analiz edilen muhalif söylemi teslim eden itiraflar ise toplumsal cinsiyetin yeniden inşasında bir kırılmaya işaret etmektedir.Bu araştırma sonucundan şu bulgular elde edilmiştir. Bu sitede, ataerkilik, toplumsal cinsiyet ve hegemonik erkeklik konusunda hakim söylem gücünü korumaktadır. Ataerkillik konusunun analiz edildiği bölüme göre evlilik, bekarlığa göre tercih edilen ve statü göstergesi olan bir durumdur. Ataerkillik konusunda hakim söylemin en çok eleştirilen yanı kadın ve erkeğe uygulanan farklı namus anlayışıdır. Buna göre namus konusunda tüm yaptırımların kadına uygulanması, erkeklerin ise sürekli aklanması daha çok kadınlar tarafından eleştirilmekle birlikte bu konuda muhalif söylem geliştirmiş erkek itirafçılar da bulunmaktadır. Bu da hakim söylemde bir kırılmaya işaret etmektedir.Toplumsal cinsiyet konusunda halen kadın özel alana, erkek kamusal alana ait kabul edilmektedir. Kamusal alanda kadına, özellikle erkekler büyük direnç göstermekte, kadının yerinin hala evi olduğu kabul edilmektedir. Bu konuda muhalif söylem geliştirmiş itiraflar daha çok kadınlara aittir. Toplumsal cinsiyet alanında görülen muhalif itiraflar da yine daha çok kadınlara aittir ve kadınlar tarafından bu konudaki görevlerin sorgulandığı, dolayısıyla bu konuda bir kırılmanın başladığını göstermektedir.Hegemonik erkekliğin tartışıldığı son bölümde erkekler üzerinde baskının hakim söylem aracılığıyla sürdüğü görülmektedir. Erkeklerin evin geçimini sağlaması gerektiği inancı erkekler üzerinde baskı yaratmaktadır. Sonuç olarak bu tezin ana problemi olan, toplumsal cinsiyetin yeniden inşası noktasında, sanal ortamdaki itiraf.com sitesinin, hakim söylemin etkisini büyük ölçüde koruduğu görülmekle birlikte, bu sitede daha az sayıda olan muhalif söylem geliştiren itiraflar sayesinde, toplumsal cinsiyetin yeniden inşası sürecinde bir kırılma yaşandığı görülmektedir .Anahtar Sözcükler: Toplumsal cinsiyet, ataerkillik, hegemonik erkeklik, Chadarow'un anneliğin yeniden üretimi kuramı, kültürel feminizm, eleştirel söylem analizi, sanal ortam, itiraf.com

Abstract:
It is aimed in this thesis to demonstrate the reconstruction process of gender in cyberspace and the ruptures occurring in this process. With this aim, the web site 'itiraf.com' (meaning 'confession'), in which women and men express their opinions about gender, has been chosen.Patriarchy, gender and hegemonic masculinity are taken as the conceptual basis, in order to understand the dynamics that gender creates in cyberspace. The discussions on how those concepts have been shaped throughout the history and on their power in determining the relationship between women and men are explained in the conceptual and theoretical framework chapters. Cultural feminist perspective and Chadorow's concept of reproduction of motherhood are utilised within this discussion.It is seen that the dominant discourse on power relations in the society plays an important role in the reconstruction of gender. In order to demonstrate the power of the dominant discourse which maintains stereotypes and traditional values related to gender, the confessions made by the users on the web site have been analysed using the methodology of critical discourse analysis. Additionally, it is also observed from the confessions that the dominant discourse does not have an absolute power in determining gender relations; but that a hole in this discourse is tried to be created by an opposing discourse. The confessions that acknowledge the opposing discourse point out to a rupture in the reconstruction of gender.The research findings are the followings: In this web site, the dominant discourse on patriarchy, gender and hegemonic masculinity continues to preserve its power. The analysis on patriarchy shows that being married is preferred over being singe and that marriage is seen as an indicator of social prestige. The most criticised point of the dominant discourse about patriarchy is that the perceptions about 'honour' are imposed differently on women and men. All social sanctions related to honour are executed to women; whereas men are constantly being justified and exempt from this sanctions. This is mostly criticized by women; but there are also some men who reflect an opposing discourse on this issue. The presence of those men indicates a rupture in the dominant discourse about honour.In terms of gendered segregation of space, women are still considered as belonging into the private space, whereas men are seen as belonging into the public space. The presence of women in public spaces is resisted, especially by men. The idea that 'a women's place is in the home' still prevails. The confessions which reflect opposing discourses on this issue are again expressed mostly by women. That women are questioning the gendered understanding of those duties shows that the dominant discourse on gender is also started to be broken up.In the last part, in which hegemonic masculinity is discussed, it is concluded that the pressure on men also prevails due to the dominant discourse. The belief that it is the man who should 'bring home the bacon' put pressure on men. In conclusion, in terms of the reconstruction of gender in the cyberspace, which is the main problematic of this thesis, the analysis of the confessions in this web site shows that the dominant discourse substantially retains its influence on maintaining and reconstructing gendered power relations. On the other hand, the confessions that reflects the construction of an opposing discourse, while limited in number, demonstrate that there are interruptions in the process of reconstruction of gender.Keywords: Gender, patriarchy, hegemonic masculinity, Chadarow's theory on reproduction of motherhood, cultural feminism, critical discourse analysis, cyberspace, 'itiraf.com'