Muhammed Mustafa el-A'zamî ve hadis ilmindeki yeri
Muhammad Mustafa al-Azamī and his place in the science of hadith
Yazar: MEHMET ALİ DAĞLI
Danışman: PROF. DR. MUHAMMET YILMAZ
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Doğunun geleneksel ilim usulleri ile Batının seküler araştırma, inceleme ve yöntemlerini şahsında birleştiren Mustafa el-A'zamî, Batı sömürgeciliğine paralel olarak yükselişe geçen oryantalist fikir akımlarının Müslüman Doğuyu sardığı bir zaman diliminde, oryantalizmin merkezi olan Batıda ilmî bir mücadeleye girişmiş, Kur'an ve Sünnet üzerinde yapılmaya çalışılan itibarsızlaştırma operasyonlarına karşı bizzat oryantalistlerin kendi dillerinde ve kendi argümanlarıyla ilmî reddiyeler yaparak haklı bir şöhretin sahibi olmuştur.
el-A'zamî aksiyoner bir ilim adamıdır. Ancak bu faaliyetleri tamamen ilim ve fikir düzeyindedir. Taassup ve fikri savrulmalardan uzak bir inanışa sahiptir. el-A'zamî'yi bazen yetiştiği medreseyi ve medresenin ders müfredatını eleştirirken görürüz bazen de batılı kaynakları eleştirirken. el-A'zamî her zaman gerçeğin peşine düşmüştür. el-A'zamî için hadisin ve sünnetin kendisi amaç değil araç olmuştur.
Çalışmaları daha çok Sünnet ve Hadis üzerine olan el-A'zamî, ömrünün sonlarına doğru Kur'an eksenli çalışmalar yapmıştır. Kur'an ve Sünnet hususunda çok ayrıntılı araştırmalar yapmış ve bu alanda birçok katkıda bulunarak Kur'an ve Hadis literatürüne çok önemli eserler kazandırmıştır.
İlk akademik çalışması olan İlk Devir Hadis Edebiyatı isimli doktora tezi özellikle batılı ilim çevrelerinde çok büyük ses getirmiştir. Hadislerin henüz Hz. Peygamber hayattayken yazıldığını, yazım faaliyetinin ilk asırdan itibaren başladığını ispat etmek üzere yapılan bu çalışma ile tüm dikkatleri üzerine çekmiştir. Zira el-A'zamî'nin bu çalışmasından önce bu konuda yazılan eserler gerek içerik olarak gerek üslup olarak yeterli etkiyi gösterememiştir. el-A'zamî yaptığı tahkik çalışmalarıyla ibn Huzeyme'nin Sahih isimli eserinin kaybolan kısımlarını gün yüzüne çıkarmış, Muhaddislerin Hadis Tenkit Yöntemi isimli eseri ile Muhaddislerin kriter ve ölçülerinin net ve objektif formüller üzerine bina edildiğini ortaya koymuş ve Hz. Peygamber'in kâtip sayısını 65'e çıkararak otantik çalışmalar yapmıştır. Böylece İslâm dünyasında da hak ettiği değeri görmüştür.

Anahtar Kelimeler: Kur'an, Hadis-Sünnet, Mustafa el-A'zamî, Oryantalizm.

Abstract:
al-A'zamī, who combined the traditional scientific methods of the East with the secular research, analysis and methods of the West, embarked on a scholarly struggle in the West, the center of orientalism, at a time when the orientalist intellectual currents that rose in parallel with Western colonialism surrounded the Muslim East, and became the owner of a deserved reputation by making scholarly refutations in the orientalists' own languages and with their own arguments against the discrediting operations on the Qur'an and Sunnah.
A'zamī is an activist scholar. However, these activities are purely at the level of knowledge and ideas. Sometimes we see A'zamī criticizing the madrasa and its curriculum, and sometimes we see him criticizing Western sources. A'zamī was always in pursuit of the truth. For A'zamī, hadith and sunnah themselves are not the end but the means.
A'zamī's works are mostly on Sunnah and Hadith, but towards the end of his life he did Qur'an-centered studies. He conducted very detailed research on the Qur'an and Sunnah and contributed many important works to the Qur'anic and Hadith literature.
His first academic work, a doctoral dissertation titled Studies in Early Hadith Literature, made a great impression, especially in Western scholarly circles. He attracted all the attention with this study in order to prove that the Hadiths were written while the Prophet was still alive and that the writing activity started in the first century. Because the works written on this subject before A'zamī's work did not have sufficient impact both in terms of content and style. al-A'zamī unearthed the lost parts of İbn Khuzaymah Sahih through his critical studies, demonstrated that the criteria and measures of the Muhaddiths were based on clear and objective formulas in his Hadith Criticism Method of the Muhaddiths, and made authentic studies by increasing the number of the Prophet's scribes to 65. Thus, he received the recognition he deserved in the Islamic world.

Keywords: Qur'an, Hadith-Sunnah, Mustafa al-A'zamī, Orientalism.