İbadet ve aile hukuku özelinde İmâmeyn'in Ebû Hanîfe'ye muhalefeti (Muhtasar, Hidâye, Muhtâr ve Mülteka örneği)
Imameyn's opposition to Abu Hanifa in the matter of worship and family law (the example of Muhtasar, Hidâye, Muhtâr and Mülteka)
Yazar: EMEL KAHRİMAN
Danışman: DOÇ. DR. MUHAMMET RAŞİT AKPINAR
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law

Özet:
Mezhepte İmâmeyn olarak adlandırılan Ebû Yûsuf ve Muhammed eş-Şeybânî'nin Hanefî mezhebinin teşekkülünde yadsınamaz katkıları olmuştur. Fakat bazen İmâmeyn'in hocaları Ebû Hanîfe ile ihtilafa düştükleri fıkhî meseleler olmuştur. Meydana gelen ihtilafların bir arka planı olduğuna dikkat çekerek ve mezhep içerisinde fetvaya esas olacak görüş belirlenirken belli bir usûl takip edildiğine de işaret ederek bu çalışmayı ele aldık.
Hanefî fakihler, mezhebin görüşlerini nakletmek suretiyle bazı eserler kaleme almışlardır. Telif edilen bu eserler "metin" olarak adlandırılmış, mezhebin temel görüşlerini ihtiva eden ve mezhepte itimat edilen kaynaklar olarak değerlendirilmiştir. Biz de klasik döneme ait Muhtasar ve Hidâye, mütûn-i erbaa'dan (dört temel metin) sayılan Muhtâr ve Osmanlı'da 14. yüzyılın temel metinlerinden kabul edilen Mülteka adlı eser bağlamında İmâmeyn'in ibadet ve aile hukuku alanında Ebû Hanîfe'ye muhalif olduğu görüşlerin incelemesini yaptık.
Araştırmamızın ilk kısımda imamların biyografilerine ve telif ettikleri eserlere özetle yer verdikten sonra mezhep içerisinde ictihad/taklit ehl-i fukaha açısından müftâ-bih re'yi belirleme usûlü hakkında birtakım kaidelere ve mezhepte fetva verirken başvurulacak eserlere değindik. Çalışmanın ikinci bölümünde ise İmâmeyn'in görüş birliğinde olup Ebû Hanîfe'ye muhalefet ettikleri ibâdet ve âile hukuku alanındaki 53 meseleyi gerekçeleriyle birlikte incelemeye çalıştık. Çalışmanın sonunda ek olarak, mezhep içerisinde ihtilaf edilen meselelerin net bir biçimde görülebilmesi için bir tablo hazırlanmış, bu tabloda Kudûrî, Mergînânî, Mevsılî ve Halebî'nin tercih ettiği görüşler, mezhepte tercih edilen görüş ve Din İşleri Yüksek Kurulu'nun yayımladığı fetvalarda tercih edilen görüşler bir arada gösterilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Ebû Hanîfe, İmâmeyn, Fetva, Muhtasar, Hidâye, Muhtâr, Mülteka, Müftâ-bih, Hanefi Mezhebi, Tercih.

Abstract:
Abu Yûsuf and Muhammad al-Şeybânî, who are called Imameyn in the sect, made undeniable contributions to the formation of the Hanafi sect. However, there were times when Imameyn disagreed with his teacher Abu Hanifa on fiqh issues. We discussed this study by pointing out that there is a background to these disputes and pointing out that a certain procedure is followed when determining the opinion that will be the basis for the fatwa within the sect.
Hanafi jurists have written some works conveying the views of the sect. These copyrighted works were called "texts" and were considered as sources containing the basic views of the sect and trusted in the sect. In the context of the works Muhtasar and Hidâye of the classical period, Muhtâr, which is considered one of the four basic texts (four basic texts), and Mülteka, which is considered one of the basic texts of the 14th century in the Ottoman Empire, we consider Imameyn's opposition to Abu Hanifa in the field of worship and family law. We examined the opinions.
In the first part of our research, after briefly including the biographies of the imams and the works they wrote, we touched upon some rules about the method of determining the muftabih re'i in terms of ijtihad/taqlid scholars within the sect and the works to be consulted when giving fatwas in the sect. In the second part of the study, we tried to examine 53 issues in the field of worship and family law, which Imameyn agreed with and opposed to Abu Hanifa, together with their reasons. At the end of the study, a table was prepared in order to clearly see the issues in dispute within the sect. In this table, the opinions preferred by Kudûrî, Mergînânî, Mevsılî and Halebî, the opinion preferred in the sect and the opinions preferred in the fatwas published by the Supreme Council of Religious Affairs. shown together.
Keywords: Abu Hanifa, Imamayn, Fatwa, Muhtasar, Hidâye, Muhtâr, Mülteka, Müfta-bih, Hanafî Sect, Preference.