İlkokul ders kitaplarının afet eğitimi açısından incelenmesi
Examination of primary school textbooks in terms of disaster education
Yazar: TOLUNAY DELEN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA CİN
Giresun Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Türkiye'nin fiziki coğrafya özelliklerinden dolayı her yıl deprem, sel, çığ ve
heyelan gibi doğal afetler Türkiye‟de sıklıkla görülmektedir. Doğal afetlerden
korunmak için daha ilkokul döneminden başlayarak eğitimler verilmektedir.
Okullarda en çok başvurulan ders araç gereci olan ders kitapları bu doğrultuda
önemli bir yere sahiptir. Bu çalışmada da ilkokul ders kitaplarının afet eğitimi
açısından incelenmesi amaçlanmaktadır. Çalışmada 2022-2023 eğitim öğretim
yılında Bitlis Adilcevaz ilçesinde ilkokullarda okutulan ders kitapları incelenmiştir.
Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi kullanılmıştır. Ölçekler
ve formlar eşliğinde elde edilen veriler, içerik analizine tabi tutularak
tablolaştırılmıştır.
Çalışmada elde edilen bulgulara göre ders kitaplarında afet eğitiminin her
sınıf düzeyinde aynı yoğunlukta verilmediği, sadece belirli derslerde verildiği, hiçbir
derste ünite/tema olarak yer almadığı, afet türlerinden en çok depreme değinildiği,
1.ve 3.sınıfta afet eğitimine çok az yer verildiği, afet aşamalarından müdahale ve
iyileştirme aşamasına sınırlı düzeyde yer verildiği, görsellerin çeşitlilik içermediği ve
ölçme değerlendirme sorularında alternatif değerlendirme sorularına fazla yer
verilmediği tespit edilmiştir. Bu eksiklikler neticesinde ilkokul ders kitaplarında
konu, afet türü, görsel ve ölçme değerlendirme olarak afet eğitimine daha fazla yer
verilmesi gerektiği çıkarımına varılmıştır. Çalışmada, afet eğitimi ile ilgili çeşitli
önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Sözcükler: Afetler, Afet Eğitimi, Ders Kitapları

Abstract:
Due to Turkey's physical geography characteristics, natural disasters such as
earthquakes, floods, avalanches and landslides are frequently seen in Turkey every
year. In order to be protected from natural disasters, trainings are given starting from
the primary school period. Textbooks, which are the most used teaching materials in
schools, have an important place in this direction. In this study, it is aimed to
examine primary school textbooks in terms of disaster education. In the study, the
textbooks used in primary schools in Bitlis Adilcevaz district in the 2022-2023
academic year were examined. Document analysis, one of the qualitative research
methods, was used in the research. The data obtained with scales and forms were
subjected to content analysis and tabulated.
According to the findings obtained in the study, disaster education is not
given in the same intensity at every grade level in the textbooks, it is given only in
certain courses, it is not included as a unit/theme in any course, earthquake disaster is
mentioned the most in the textbooks, disaster education is given very little place in
the 1st and 3rd grades. It has been determined that the intervention and recovery
phase, which is one of the disaster stages, is given limited space, the visuals do not
contain diversity, and alternative evaluation questions are not included in the
measurement and evaluation questions. As a result of these deficiencies, it was
concluded that disaster education should be given more place in primary school
textbooks as subject, disaster type, visual and measurement and evaluation. In the
study, various suggestions were made about disaster education.

Keywords: Disasters, Disaster Education, Textbooks