Demokrat parti siyasetinin Türk sinemasına yansıması
Reflecting democratic party politics on Turkish cinema
Yazar: ÜNAL ÜSTÜNDAĞ
Danışman: PROF. DR. VAHDETTİN ENGİN
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Demokrat Parti = Democrat Party ; Sinema = Cinema ; Siyaset = Politics ; Türk sineması = Turkish cinema

Özet:
Türkiye'de 1946'dan itibaren, çok partili hayata geçilmiş olsa da, 1950-1960
dönemi, demokratik hayatın başlangıcı kabul edilmektedir. Uzun süren tek partili
Cumhuriyet Halk Partisi iktidarının, Demokrat Parti'ye geçmesiyle, 1950'li yıllarda
başlayan çalkantılı politik süreç, yalnızca siyasi hayatla sınırlı kalmayıp, günlük yaşam
dinamiklerine, bilime, kültür-sanata da yayılmıştır. Osmanlı Devleti'nin son döneminde
yükselemeye başlayan sinema da bu dönemden etkilenmiştir. 1950'ye dek teknik ve
kısmen iktisadi problemlerini aşmış olan Türk sineması, Demokrat Parti iktidarında,
zaman zaman iç ve dış politikaya göre şekil almak zorunda kalmıştır. İktidarın bu
noktadaki en büyük dayanağı, geçmiş iktidarların da etkili silahı olan sansür
mekanizması olmuştur. Tabanı itibariyle, taşranın en ücra noktalarına kadar ulaşmayı
başarmış olan Demokrat Parti, zirai kalkınma, imar ve altyapıya öncelik veren
programlarıyla, dolaylı olarak sinema pazarını da genişletmiştir. Bu dönem kendi
olanaklarıyla tırmanışa geçen Yeşilçam sektörünün doğmasını sağlamış, seyirci beğenisi
ve gişe kaygısı ülke sinemasının belirleyici etkeni olmuştur.
Demokrat Parti siyaseti Türk sinemasında daha çok, 27 Mayıs 1960 askeri
darbesi sonrası, olumsuz eleştirilerle kendine yer bulmuştur. Demokrat Parti liderleri, 27
Mayıs ihtilali sonrasında, iktidarları döneminde kullanmayı hiç düşünmediği sinemanın
propaganda etkisinin, kendisine karşı kullandığını göreceklerdir. Demokrat Parti'nin on
yılı kapsayan etkili siyaseti, günümüzde hala Türk sineması üzerinden takip
edilebilmektedir.
Çalışmada ana hatlarının daha net ortaya konulabilmesi için, Türk sinemasının
Demokrat Parti iktidarı dönemine kadar gelişimine, geçmiş iktidarların ve kamuoyunun
sinemaya bakışına da yer verilmiş, tez kapsamında Demokrat Parti siyaseti ve bu
siyasete yön veren ana etkenler hakkında bilgi sunulmuştur. Türk sinemasında
Demokrat Parti siyaseti, yalnızca 1950-1960 aralığı olarak değerlendirilmemiş, 1960
sonrasından günümüze uzanan süreçte, alt metinlerinde bu siyasetin okunabileceği bir
çok film değerlendirme kapsamına alınmıştır.

Abstract:
Turkey Republic has been transitioned of a multi-party system in since 1946,
although the period from 1950 to 1960 is considered the beginning of the democratic
life. The turbulent political process that began in the 1950s, with the long-running
single-party CHP government passing on to the Democratic Party, was not only
confined to political life, but also spread into daily life dynamics, science, culture and
art. Cinema, which started to rise in the last period of the Ottoman State, was also
influenced by this period. Turkish cinematography, which has showed its technical and
economical problems partly until 1950, had to be shaped from time to time in regard to
inner and external politics in DP government. The greatest power of ruling party at this
point has been the censorship mechanism, which is also an effective weapon of the past
powers. Basically, the Democratic Party, which has succeeded to reaches to the farthest
points of the areas, has indirectly expanded its cinema market through programs that
prioritize agricultural development, development and infrastructure. This period
provided the birth of the Yeşilçam sector, which began with its own possibilities, and
audience anxiety and box office concern were the determining factors of the country
cinema.
Democratic Party politics, after the military coup of May 27, 1960, has found its
place in Turkish cinema with negative criticism. After the May 27 Revolution, the
propaganda of cinema was used against the Democratic Party. The Democratic Party
had not thought of using this effect before. The active politics of the Democratic Party
can still be seen in Turkish cinema.
Within the context of this study, Democratic Party politics not only is considered
as the period between 1950 and 1960, but also it is included in the evaluation of many
films in Turkish cinema. There are also elements that determine the politics of the
Democratic Party in the work. Democratic Party politics in Turkish cinema not only
took place during the period of 1950-1960 but also after 1960. These films also feature
films.