Özel eğitim öğretmenlerinin psikolojik dayanıklılık ile mesleki sosyal destek düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between psychological resilience and professional social support levels of special education teachers
Yazar: SENA KARAKUŞ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SERKAN ÜNSAL
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Eğitim psikolojisi = Education psychology ; Mesleki beklenti = Occupational expectations ; Mesleki değer = Occupational value ; Mesleki yardım = Vocational aid ; Psikolojik dayanıklılık = Hardiness on psychological ; Sosyal destek = Social support ; Özel eğitim = Special education ; Özel eğitim öğretmenleri = Special education teachers ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu araştırmada özel eğitim öğretmenlerinin psikolojik dayanıklılıkları ile mesleki sosyal destek düzeylerinin ne düzeyde olduğu, aralarında anlamlı bir ilişki olup olmadığı; mesleki sosyal desteğin psikolojik dayanıklılığı yordayıp yordamadığının incelenmesi amaçlanmıştır.  Bu genel amaç kapsamında özel eğitim öğretmenlerinin psikolojik dayanıklılık ve mesleki sosyal destek düzeylerinde cinsiyete, yaşa, meslekteki çalışma süresine, mezun olunan branş ve kurum türüne göre anlamlı bir farklılık olup olmadığı incelenmiştir. Araştırma, ilişkisel tarama (survey) modeli niteliğindedir. Bu araştırmanın evrenini 2015-2016 eğitim-öğretim yılında Kahramanmaraş ili Dulkadiroğlu ve Onikişubat merkez ilçelerinde bulunan ve farklı engel gruplarından öğrencilere hizmet veren özel eğitim öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmada evren içerisinde yer alan 102 öğretmeninin tamamına ulaşılmıştır.  Araştırmada veri toplama araçları olarak "Kişisel Bilgi Formu", "Yetişkinler İçin Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği ve "Öğretmen Mesleki Sosyal Destek Ölçeği" kullanılmıştır. Veriler ise SPSS 20.0 istatistik paket programıyla analiz edilmiştir. Araştırmada özel eğitim öğretmenlerinin psikolojik dayanıklılık ve mesleki sosyal destek düzeylerinin belirlenmesi amacıyla frekans, aritmetik ortalama ve standart sapma değerleri kullanılmıştır. Özel eğitim öğretmenlerinin psikolojik dayanıklılık ve sosyal destek puanlarının cinsiyet ve çalışılan kurum türü değişkenine göre farklılık gösterip göstermediğini belirlemek amacıyla, bağımsız örneklem t-testi kullanılmıştır. Yaş, mezun olunan branş ve meslekte çalışma süresi değişkenlerine göre farklılığı belirlemek için Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Özel eğitim öğretmenlerinin psikolojik dayanıklılık ve mesleki sosyal destek düzeyleri arasında anlamlı bir ilişki olup olmadığı Pearson-Moment Çarpımı Korelasyonu yöntemiyle analiz edilmiştir. Mesleki sosyal desteğin psikolojik dayanıklılığı yordayıp yordamadığına ilişkin ise regresyon analizi yapılmıştır. Çalışmadan elde edilen bulgulara göre; özel eğitim öğretmenlerinin psikolojik dayanıklılık ve mesleki sosyal destek düzeylerinin "yüksek" düzeyde olduğu belirlenmiştir. Özel eğitim öğretmenlerinin psikolojik dayanıklılık düzeylerinde yaş ve kurum türü değişkenlerine göre ortalamalar arasındaki fark anlamlı bulunmuştur. Özel eğitim öğretmenlerinin mesleki sosyal destek düzeylerinde cinsiyet, yaş, çalışma süresi, mezun olunan branş ve kurum türü değişkenlerine göre anlamlı farklılık bulunmamıştır. Psikolojik dayanıklılık ile mesleki sosyal destek düzeyleri arasında düşük düzeyde pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Mesleki sosyal destek, psikolojik dayanıklılığı anlamlı bir şekilde yordayıp, toplam varyansın %13'ünü açıkladığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuca göre deneyimli öğretmenler ile yeni göreve başlamış öğretmenler ve özel eğitim kurumlarında çalışan ile normal eğitim kurumlarında çalışan öğretmenler arasında Milli Eğitim Bakanlığının düzenlediği resmi küçük grup toplantıları yapılarak deneyim paylaşımı sağlanması önerilebilir.


Anahtar Kelimeler: özel eğitim, psikolojik dayanıklılık, sosyal destek

Abstract:
The aim of the present study is to determine psychological resilience and occupational social support levels of special education teachers, to identify the relationship between two variables and to examine whether professional social support has predicted psychological resilience. In line with this general purpose, psychological durability and occupational social support levels of special education teachers have been examined by considering whether there is a meaningful difference or not according to gender, age, the length of working, the area of graduation and institution types. The research is based on survey method. The sample of this study includes 102 special education teachers who work in Kahramanmaras/Dulkadiroglu/Onikisubat provinces during 2015-2016 academic year and who teach for different disabled children. As the data collection tools, "Personal Information Form", "The Psychological Durability Scale for Adults" and "Teacher Occupational Social Support Scale" have been used. The research data have been analyzed via SPSS 20.0. In order to identify psychological durability and occupational social support of special education teachers, frequency, average and standard deviation values have been used. To find out whether there is a meaningful relationship between psychological durability and occupational social support levels, Independent Samples t-test has been used. To grasp the difference according to age, the area of graduation and the length of working variables, One Way ANOVA has been used. Furthermore, whether there is a meaningful relationship between psychological durability and occupational social support, the data have been analyzed via Pearson Moment Correlation Coefficient. In order to highlight whether occupational social support predicts psychological durability or not, regression analysis has been conducted. According to the findings of the study, it has been found out that there is a high level of psychological durability and occupational social support among special education teachers. On the other hand, there is a meaningful difference in psychological durability levels of special education teachers regarding the averages of age and institution. When the occupational social support levels of special education teachers are examined in line with scale points, it has been revealed that there is not a meaningful difference among the averages. In addition, it has been revealed that there is a positive meaningful relationship between occupational social support and psychological durability. The occupational social support levels predict psychological durability meaningfully, and it explains 13% of total variance.


Keywords: special education, psychological resilience, social support