Afrika Birliği ve insan hakları koruma sistemi
African Union and human rights protection system
Yazar: MUHAMAD OCEAN HAMPANDE
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖMER GEDİK
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Afrika Birliği Örgütü = Organization of African Unity ; Hak = Right ; Özgürlük = Freedom ; İnsan hakları = Human rights

Özet:
İnsan hakları, tüm insanların hak ve saygınlık bakımından eşit ve özgür olarak
doğdukları anlamına gelir. Afrika'da insan hakları anlayışı sömürgecilik sonrasında
ortaya çıkmış ve gelişmiştir. Afrika insan hakları sistemi tüm dünyada üçüncü bölgesel
rejimdir. Afrika İnsan ve Halklar Hakları Şartı teoride üç kuşak hakkı bir arada güvence
altına alarak insan haklarının korunmasını Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin de
ilerisine taşımıştır. Afrika İnsan ve Halklar Hakları Şartı'nın uygulanması maksadıyla
önce Komisyon ve daha sonrada Mahkeme kurulmuştur. Mahkemenin kurulması,
komisyonun varlığını ortadan kaldırmamıştır. Komisyon ve Mahkeme birbirini
tamamlar nitelikte bir koruma mekanizması öngörmüştür. Afrika Birliği Örgütü'nün
Afrika Birliğine dönüşmesiyle, Birliğin yargı organı olarak Afrika Adalet Divanı'nı
kurulmuştur. Dolayısıyla Komisyon, Mahkeme ve Divandan oluşan üçlü bir sistem
ortaya çıkmıştır. Afrika'daki yargı organlarının çoğalması eleştirilere neden olmuştur.
Daha sonra Divan ve Mahkemenin birleştirilmesine karar verilmiştir. Afrika Adalet ve
İnsan Hakları Mahkemesi Protokolü'nün kabul edilmesiyle bu iki organ birleştirilmiştir.
Protokol henüz yürürlüğe girmemiştir. Protokol yürürlüğe girene kadar Afrika İnsan ve
Halkların Hakları Mahkemesi görevini sürdürmeye devam edecektir.
Çalışmada ilk bölümde insan haklarına ilişkin temel kavramlar ve insan haklarının
tarihsel gelişimi ele alınacaktır. İkinci bölümde sömürgecilik faaliyetlerinin Afrika
Kıtasında insan haklarının gelişimine etkisi tespit edilecektir. Son bölümde Afrika İnsan
ve Halklar Hakları Şartı ve onun uygulama organları incelenecektir.

Anahtar Kelimeler: Afrika Birliği, İnsan Hakları, Özgürlük, Hak, Afrika Birliği
Örgütü, Afrika İnsan ve Halklar Hakları Şartı

Abstract:
Human rights indicate that all humans are born free and equal in terms of their
rights and dignities. The human rights approach in Africa has showed up and developed
after colonialism. African human rights system is the third regional regime in the world.
The African Charter on Human and Peoples' Rights has carried the protection of human
rights one step further, in theory, when compared to European Human Rights
Convention considering that the Charter assures all three categories of rights. In order
for the implementation of the African Charter on Human and Peoples' Rights, the
establishment of a Commission is followed by a Court. The establishment of the Court
does not substitute the Commission. Instead, both the Court and the Commission
envisage a complementary protection mechanism. As the Organization of African Unity
transforms into African Union, the Court of Justice of the African Union is founded as
the judicial organ of the Union. Accordingly, a triple system comes forth consisting of
the Commission, the Court and the Court of Justice. The augmentation of such judicial
institutions in Africa voiced criticism. As a result, it has been decided that the Court of
Justice of the African Union should be merged with the African Court on Human and
Peoples' Rights. With the adoption of Protocol on the Statute of the African Court of
Justice and Human Rights these two bodies are merged. The Protocol has not yet
entered into force. Therefore, the African Court on Human and Peoples' Rights will
continue to work until the Protocol's entry into force.
In this study, first, the basic concepts of human rights and their historical
developments will be addressed. In the second part, the effects of the colonist acts to the
human rights developments in Africa will be ascertained. Finally, the African Charter
on Human and Peoples' Rights and its organs will be scrutinized.

Keywords: African Union, human rights, freedom, right, the Organization of
African Unity, the African Charter on Human and Peoples' Rights