Eser düzeyde bazı analitlerin ayırma ve zenginleştirmesi için yeni yaklaşımlar
NEW approaches to separation and preconcentration for some analytes at trace level
Yazar: SEDA DUMAN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA SOYLAK
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Analitik Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Kimya = Chemistry
Dizin: Alevli atomik soğurma spektrometresi = Flame atomic absorption spectrometry ; Gıda boyaları = Food colourants ; Kızılötesi spektrometre = Infrared spectrometry ; Spektrometri = Spectrometry

Özet:
Bu tez çalışması kapsamında bazı çevresel, biyolojik, gıda ve farmokolojik örneklerde eser düzeyde bulunan patent blue V ve tartrazin boyar maddeleri ile bakır ve kurşun iyonlarının ayırma ve zenginleştirme çalışmaları yapılmıştır. Bu amaçla katı faz ve sıvı faz mikroekstraksiyon yöntemleri geliştirilmiştir. 
Tezin ilk çalışmasında; eser düzeydeki patent blue V boyar maddesinin farklı örneklerden ayrılması ve zenginleştirilmesi ve ardından da UV-Vis spektrofotometresi ile tayin edilmesi için ultrason temelli katı faz mikroekstraksiyon yöntemi geliştirilmiştir. 
Tezin ikinci çalışmasında ise; yine farklı örneklerde bulunan tartrazinin ayrılması ve zenginleştirilmesi için UV-Vis spektrofotometre ile kombine edilmiş amin temelli vorteks destekli sıvı fazlı mikroekstraksiyon tayin yöntemi geliştirilmiştir. 
Üçüncü çalışmada; çeşitli örneklerde bulunan bakır elementinin kompleks matriks ortamından ayrılması-zenginleştirilmesi için katı faz mikroekstraksiyon yöntemi geliştirilmiş ve bakırın tayini alevli atomik absorpsiyon spektrometresi ile gerçekleştirilmiştir. 
Tezin son çalışmasında ise; eser düzeydeki kurşun elementinin farklı örneklerden ayrılması ve zenginleştirilmesi için katı faz mikroekstraksiyon yöntemi geliştirilmiştir. 
Tez kapsamında geliştirilen yöntemler üzerinde etkili olan analitik parametreler optimize edilmiştir. Bakır ve kurşun elementinin ayrılması ve zenginleştirilmesi için geliştirilen yöntemlerin doğruluğu standart referans madde analizleri ile gösterilmiştir. Ayrıca çevre, biyolojik, gıda ve farmokolojik örneklerde ekleme-geri kazanma çalışmaları yapılmıştır. Yöntemler gerçek örneklerde eser düzeyde bulunan ilgili analitlerin ayrılması, zenginleştirilmesi ve tayininde başarı ile uygulanmıştır. 

Anahtar Kelimeler: Alevli atomik absorpsiyon spektrometri; UV-Vis spektrofotometri; Eser türler; Mikroekstraksiyon; Zenginleştirme.

Abstract:
Within the scope of the present thesis separation and preconcentration studies patent blue V and tartrazine dyestuff with copper and lead ions which are found at trace levels in some environmental, biological, food and pharmacological samples were carried out. For this purpose, environmentally friendly solid phase and liquid phase microextraction methods have been developed.
In the first study of the thesis; An ultrasound-based solid-phase microextraction method was developed for the separation and enrichment of trace-level patent blue V dyestuff from different samples and then its determination by UV-Vis spectrophotometer. 
In the second study of the thesis; an amine-based vortex assisted liquid phase determination microextraction method combined with UV-Vis spectrophotometer was developed for the separation and enrichment of tartrazine in different samples. 
In the third study; Solid-phase microextraction method was developed for the separation-enrichment from the complex matrix media of the copper element found in various samples and determination of copper were carried out by flame atomic absorption spectrometry. 
In the last study of the thesis; solid phase microextraction method has been developed for the separation and enrichment from different samples of trace levels lead element.
The analytical parameters effective on the developed methods within the scope of the thesis were optimized. The accuracy of the developed methods for the separation and preconcentration of copper and lead has been demonstrated by standard reference material analyses. In addition, addition-recovery studies were carried out in environmental, biological, food and pharmacological samples. The presented methods have been successfully applied to the separation, enrichment and determination of the related analytes found in trace levels in real samples.

Keywords: Flame atomic absorption spectrometer; Microextraction; Preconcentration; UV-Vis spectrofotometer; Trace species.