Gülzar-ı Hayal'in transkripsiyonu ve tahlili /
Yazar: ZEYNEP BÜTÜN
Danışman: DOÇ. DR. BELKIS GÜRSOY
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1999
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Biyografi = Biography ; Gülzar-ı Hayal = Gülzar-ı Hayal ; Neyyir, Yusuf = Neyyir, Yusuf ; Yeni Türk edebiyatı = New Turkish literature ; Çeviri = Translation

Özet:
19. Yüzyılın ikinci yansında edebiyatımız Avrupai bir karakter kazanır. 18. Yüzyılda başlayan yenileşme hareketleri 1839'da ilan edilen Tanzimat Fermam ile esaslı bir temele bağlanır. I860' tan sonra da daha evvel cemiyet ve siyaset alanında başlayan Batılılaşma hareketi edebiyata yansır. Avrupai temalar ve tesirler tahkiye dünyamıza da girer. Türk edebiyatı Batı tahkiyesi ile önce tercümeler vasıtasıyla karşılaşır. İlk roman tercümesi Yusuf Kâmil Paşa tarafından yapılan Tercüme-i Telemak'ur. 1859'da Fransızcadan özetlenerek eski inşa tarzıyla Türkçeye aktarılan bu eser siyasî ve terbiyevî bir karakter taşır. Bunu Münif Paşa tarafından Victor Hugo'dan yapılan daha sonra Türkçede Sefiller adıyla meşhur olan romanı takip etmiş, daha sade bir dille özetlenerek çevrilmiş ve "Mağdurin Hikâyesi" başlığıyla tefrika edilmiştir. Çeviri faaliyetleri artarak devam etmiştir. Birbiri ardınca yapılan bu tercümelerden sonra Avrupai temalar taşıyan ilk telif hikâye ve romanlar yazılmaya başlanır. 18. Yüzyılın sonlarında yazdan Muhayyelât-ı Aziz Efendi bu vasıftaki eserlerin müjdecisi gibidir. Bunu sırayla Kıssadan Hisse, Letâif-i Rivâyât, Müsâmeretnâme ve Gülzâr-ı Hayâl takip eder. Türk edebiyatında modern anlamda hikâye 19. Yüzyılın son çeyreği içinde ortaya çıkmıştır. Bununla birlikte tarihi seyir göz önüne alındığında klasik hikâyeyle modern hikâye arasında bir geçiş sürecinin yaşandığı görülür. İstanbul'da 1288 (1872) yılında tefrika edilmeye başlanan Gülzâr-ı Hayâl de dönemindeki diğer hikâyeler gibi klasik hikâyeden modern hikâyeye geçişin ilk örnekleri arasında yer alır. Klasik hikâyenin özellikerini taşımakla beraber baza yönleriyle bu çizgiden ayrılır. İkinci ciltte yer yer sade bir dil kullanılması baza bölümlerinde mekânın gerçek mekânlar olması bazı kahramanlarının modern roman kahramanlardan farksız olması az da olsa İstanbul'a ait yerli çizgilerin işlenmesi Gülzâr-ı Hayâl'i modern hikâye ve romana yaklaştırır. Eserin birinci cildinde klasik, ikinci cildinde modern hikâyenin izleri belirgindir. Gülzâr-ı Hayâl' de hikâye içinde hikâye anlatma tekniği loıUanılmıştır. Yazarın Çamlıca sırtlarında karşılaştığı kişiyle sohbeti ve ona hikâye anlattırması çerçeve hikâyeyi oluşturur. Yaşlı zâtin anlattığı hikâyeler de asıl hikâyeyi oluşturur. Gülzâr-ı Hayâl 19. Yüzyıl Türk tahkiyesi içinde bir dönüm noktası teşkil eder. Eser klasik tahkiyeden modern tahkiyeye geçişte bir basamak vazifesi oluşturur.

Abstract:
a the second part of 19th century our literature is gained European character. Beginning in the 18th century, the novelty movements are supported properly by 'Tanzimat Fermanı" which was announced in 1839. The European movement which was begun in social and policy area previously reflects on literature after 1860. European themes and effects come in to our narration world. Turkish literature firstly meets with Western narration by means of translations. The first novel translation is "Tercüme-i Telemak" translated by Yusuf Kâmil Paşa. This work which was abstracted from French text and translated into Turkish by old literary composition method has political and educational character. This work is followed by "Sefiller" written by Victor Hugo and translated by Mûnif Paşa. This one was abstracted and translated with purer language and pressed serial by title of "Mağdûrîn Hikâyesi". Translation acts continued increasingly. After these serial translations the first written stories and novels reflecting Europeans themes are begun to write. Muhayyilât-ı Aziz Efendi which was written in the ends of 18th century is like a messenger of these works. Afterwards Kıssadan Hisse, Letâif-i Rivâyât, Mûsâmeretnâme and Gülzâr-ı Hayâl followed this work. The modern story in Turkish literature appears in the last quarter of 19th century. However when the historical process is kept in view, it is noticed that a transformation process exists between classical and modern story. Gülzâr-ı Hayâl also, like other stories in its time, is an example of transformation from classical story to modern story. Although it has classical properties, it differs from in some respects. At second volume, sometimes being used pure language and in some parts that the places consists of real places, that some characters are the same in that of modern novels and being used a little bit the local subjetcts belonging to Istanbul approach Gülzâr-ı Hayâl to modern story and novel. In the first volume of the work, the marks of classic story, in the second volume marks of modern story are conspicuous. Gülzâr-ı Hayâl forms a turning-point in Turkish narration of 19th century. This work has also very important place at transformation from classic narration to modern narration.