Sağlık çalışanlarında huzursuz bacak sendromu sıklığı ve uyku kalitesinin değerlendirilmesi /
Yazar: NAZLI ÇELİK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEMET TAŞKIN EGİCİ ; PROF. DR. DİLEK TOPRAK
Sağlık Bakanlığı / İstanbul Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Sağlık personeli, normal çalışma saatleri ve günleri dışında çalışmak durumunda kalan, yoğun stres altında çalışan bir gruptur.  Yapılan çalışmalarda vardiyalı çalışmanın birçok sağlık problemiyle ilişkili olduğu gösterilmiştir. Gece çalışanlarda sıklıkla görülen uyku uyanıklık döngüsündeki sapma dikkat ve kognitif işlevlerde azalmaya neden olmaktadır. Bu durum kazalara, yaralanmalara ve yanlış uygulamalara sebep olmaktadır.
Huzursuz bacak sendromu (HBS) bacaklarda oluşan ürperme, karıncalanma, kaşıntı, huzursuzluk hissi sonucunda karşı konulamayan bacakları hareket ettirme hissi ile karakterize kronik bir hastalıktır. Çalışmamızda sağlık çalışanlarının uyku kalitelerini, huzursuz bacak sendromu görülme sıklığını, özelliklerini araştırmak ve sosyodemografik özellikleri ile birlikte değerlendirmeyi amaçladık.   
Çalışmamıza 1 Temmuz 2015-1 Kasım 2015 tarihleri arasında Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde ankete katılmayı kabul eden toplam 198 kişi dâhil edildi. Tüm olgulara HBS tanı anketi, HBS şiddet değerlendirme ölçeği ve Pittsburgh uyku kalitesi indeksi anketi uygulandı. Verilerin tanımlayıcı istatistiklerinde ortalama, standart sapma, medyan, en düşük, en yüksek, frekans ve oran değerleri kullanıldı. Değişkenlerin dağılımı Kolmogorov Simirnov test ile ölçüldü. Nicel verilerin analizinde Kruskal-Wallis ve Mann-Whitney U test kullanıldı. Nitel verilerin analizinde Ki-Kare test, korelasyon analizinde Pearson korelasyon analizi kullanıldı. Veriler SPSS 22.0 programı ile analiz edildi.
Katılımcıların 110'u doktor (%55,8), 66'sı hemşire (%33,5), 21'i yardımcı sağlık personeli (%10,7) idi. Kadın katılımcıların sayısı 121 (%61,4), erkek katılımcıların sayısı ise 76 (%38,6) idi. Katılımcıların yaş ortalaması 33,6 + 9,7 olarak bulundu. Toplam 57 kişide (%28,9) HBS pozitif saptanırken, ailede HBS öyküsü olan katılımcı sayısı 21 (%10,7) olarak saptandı. Meslek dağılımına (p=0,412) ve nöbet tutma durumuna (p=0,788) göre HBS olan ve olmayan grupta anlamlı fark saptanmadı. HBS olan grupta aile öyküsü oranı HBS olmayan gruptan anlamlı (p=0,000) olarak daha yüksekti. Pittsburg uyku kalitesi skoru HBS olan grupta olmayan gruba göre anlamlı olarak daha yüksek bulundu (p=0,001). HBS saptanan olgularda subjektif uyku kalitesi daha kötü (p=0,002), uykuya dalma süresi daha uzun (p=0,030), uyku bozukluğu sıklığı da daha fazla (p=0,005) idi. 
PUKİ skoru ile yaş arasında anlamlı (p<0,05) negatif korelasyon mevcuttu. Cerrahi branşlarda çalışanların uyku kalitesi dahili branşlarda çalışanlara göre anlamlı olarak daha kötüydü (p=0,005). Nöbet tutan grupta uyku kalite skoru tutmayanlara göre anlamlı olarak daha yüksekti (p=0,002).
Sonuç olarak huzursuz bacak sendromu düşük uyku kalitesi ile ilişkilidir. Bu nedenle özellikle uyku bozukluğu tarifleyen sağlık çalışanlarında HBS semptomları da özenle sorgulanmalıdır. Vardiyalı çalışma uyku bozukluklarının önemli bir nedenidir. Bu bağlamda sağlık personelinin çalışma saatleri düzenlenerek vardiya sürelerinin kısaltılmasına yönelik çalışmalar yapılmalıdır.

Abstract:
AIM: Healthcare workers is a group who work under stress out of normal working hours and days. Many studies show that shift working is related to many health problems. Inconsistency of sleeping-being awake circle is frequently seen in night work and related with decrease in cognitive functions and carefulness which can cause injuries, accidents and malpractises.
Restless leg syndrome (RLS) is a chronic disorder and occurs with impetus acting legs characterized by horripilation, tingling, itching and restlessness. 
In our study we aim to evaluate sleep quality and prevelance of RLS  and its realtion with sociodemographic features in healthcare workers.
METHOD: The study was performed at Şişli Hamidiye Etfal Training and Research Hospital in 1 July-1 November 2015. Totally 198 health staff, who were at the same establishment ,were taken into this study. All cases were applied minimal diagnosis criteria composed of 4 questions, determined by International Restless Legs Syndrome Study Group and all cases with diagnosis of restless legs syndrome were applied Restless Legs Syndrome-Severity Evaluating Scale. To determine the sleep disorder all cases were applied the survey of Pittsburgh Sleep Quality Index. Data is evaluated with Kolmogorov Simirnov, Kruskal-Wallis, Mann-Whitney U and chi-square test by SPSS 22.0 program. P-value in all analysis is accepted <0.05. 

RESULTS: 110 doctors (55,8%), 66 nurses (33,5%) and 21 auxiliary health personel (10,7%) are attended in our study. 121 participants (61,4%) were female and 76 (38,6%) were male. Average age of the study group was found 33,6+9,7. Totally 57 of them (28,9%) had RLS and 21 (10,7%) had family history of RLS. There were no statistically significance between branches (p=0,412) and working on shift (p=0,788). The rate of having family history is significantly higher (p=0,000) in cases with RLS than cases without RLS. It was found that subjective sleeping qualitie (p=0,002) and duration of falling asleep (p=0,030) of cases at restless legs syndrome were affected more and total pittsburgh sleep quality index point (p=0,001) and prevelance of sleeping disorders was higher (p=0,005). 
There was a negative correlation between PUKİ and age (p<0,005). Workers at surgery departmant has worse sleep quality than workers at internal departmant (p=0,005). Sleep quality score was higher in cases on shift (p=0,002). 
CONCLUSION: There was a relation between RLS and sleep quality disorders. Healthcare workers, who has a sleep disorder, must be asked for RLS symptoms. Working with shift system is a major cause of circadian sleep disorder.  In this respect, the working hours of medical staff  must be orginized and the duration of the shift must be shortened.