11 eylül sonrası Afganistan basınının 20 yıllık serüveni (2001-2021)
The ups and downs of mass media of Afghanistan since  september11 (2001-2021)
Yazar: KHALMERZA MUBAREZ
Danışman: PROF. DR. BESİM YILDIRIM
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Gazetecilik = Journalism

Özet:
Afganistan'da basının doğuşu, ülkedeki reform hareketleri ile aynı döneme denk
gelmektedir. Afganistan Padişah'ı Amir Şir Ali Han döneminde (1863) reform hareketleri
başlamıştır. Bu dönemde Afganistan tarihindeki ilk resmi yayın olan Şems-ün Nehar
1873'te yayımlanmıştır. Afganistan basınının tarihi bununla birlikte başlamıştır.
Tarihçiler tarafından bu yayın Afganistan'da gazetecilik tarihinin başlangıç noktası olarak
kabul edilir. Afganistan'da 1992-1996 yılları arasında yaşanan iç savaş birçok gazetenin
kapanmasına sebep olmuş, akabinde gazeteciler ve yazarlar ülkeyi terk etmiştir. Bu
dönemde ülkedeki birçok aktif basın kuruluşu da feshedilmiştir. İç savaş sonucunda
Taliban'ın Afganistan'ın kontrolünü ele geçirmesiyle Afgan medyası eşi benzeri
görülmemiş bir durgunluk yaşamıştır. Taliban'ın baskıcı politikaları, medya sektörünün
çalışma politikalarıyla çeliştiğinden medya alanına ciddi yasaklamalar getirilmiştir.
2001'de Taliban'ın düşüşünden bu yana, Afganistan hükümetinin en büyük başarısı
ülkedeki "basın özgürlüğü ve medya alanındaki gelişmeler" olmuştur. Afganistan basını
1996 yılında olduğu gibi Taliban'ın 2021 yılında tekrar başa gelmesiyle can çekişmeye
başlamıştır. Bu çalışmanın temel amacı 11 Eylül olaylarından sonra Afganistan
basınındaki gelişmeleri incelemektir. Bu kapsamda Afganistan'da aktif görev yapan
gazeteciler ve akademisyenlerle 2001 yılında ABD ve NATO güçlerinin gelişiyle
Afganistan basınındaki gelişmeler hakkında görüşülmüştür. Ayrıca 11 Eylül sonrası
Afganistan basınının gelişmesi konusunda yazılı kaynaklar ve gazeteler incelenmiştir.
Araştırma sürecinde betimsel analiz ve mülakat yöntemlerinden yararlanmıştır.
Afganistan basın tarihine ilişkin çalışmalar olmasına rağmen 11 Eylül 2001'den
günümüze kadar 20 yıllık süreçteki gelişmeleri içeren herhangi bir araştırmaya
rastlanmamıştır. Çalışma, Afganistan basın tarihinin yakın dönemine ışık tutması
açısından yüksek bir özgün değere sahiptir.
Anahtar Kelimeler: Afganistan Basını, 11 Eylül Olayları, Taliban, ABD ve NATO

Abstract:
The birth of the press in Afghanistan coincides with the reform movements in the
country. Reform movements started during the reign of Afghanistan Sultan Amir Shir Ali
Khan (1863). During this period, Shams-un-Nahar, the first official publication in the
history of Afghanistan, was published in 1873. The history of the Afghan press began
with this. This publication is considered by historians to be the starting point in the history
of journalism in Afghanistan. The civil war in Afghanistan between 1992-1996 caused
the closure of many newspapers, and then journalists and writers left the country. During
this period, many active media organizations in the country were dissolved. Afghan media
experienced an unprecedented recession as the Taliban took control of Afghanistan as a
result of the civil war. Since the oppressive policies of the Taliban contradicted the
working policies of the media sector, serious bans were imposed on the media. Since the
fall of the Taliban in 2001, the Afghan government's greatest achievement has been
"developments in freedom of the press and the media" in the country. As in 1996, the
Afghan press began to suffer with the re-election of the Taliban in 2021. The main
purpose of this study is to examine the developments in the Afghanistan press after the
September 11 events. In this context, journalists and academics working in Afghanistan
were interviewed about the developments in the Afghan press with the arrival of the US
and NATO forces in 2001. In addition, written sources about the development of the
Afghanistan press after September 11 were examined. In the research process, descriptive
analysis and interview methods were used. Although there are studies on the history of
the press in Afghanistan, no research has been found covering the developments in the
20-year period from September 11, 2001 to the present. The study has a high original
value in that it sheds light on the recent period of the Afghanistan press history.
Keywords: Afghanistan Press, September11 Events, Taliban, USA and NATO