Sosyalleştirme yaklaşımı çerçevesinde etkili ebeveynlik
Effective parenting within the framework of socialization approach
Yazar: CANSU ALSANCAK AKBULUT
Danışman: DOÇ. DR. DİLEK SARITAŞ ATALAR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Ebeveyn-çocuk ilişkisi = Parents-child relation ; Gelişim psikolojisi = Development psychology ; Klinik psikoloji = Clinical psychology

Özet:
Bu çalışmanın amacı etkili ebeveynliği alan özelinde sosyalleştirme yaklaşımı çerçevesinde incelemektir. Bu amaçla üç ayrı çalışma gerçekleştirilmiştir. İlk çalışmada farklı sosyalleştirme alanlarında ebeveynlik kalitesini ölçmek amacıyla Sosyalleştirme Alanı Özelinde Ebeveyn Görüşmesi (SAÖEG) geliştirilmiş ve psikometrik özellikleri incelenmiştir. İkinci çalışmada SAÖEG'nin tümdengelimli içerik analizi yürütülmüş ve alan özelinde sosyalleştirme yaklaşımının savlarının günlük yaşamda ebeveyn- çocuk etkileşimindeki yansımalarına dair bilgi edinilmiştir. Üçüncü çalışmada ise bu tez çalışmasının birinci çalışmasındaki bulguların tekrar edilip edilmediği incelenmiş, farklı sosyalleştirme alanları arasındaki etkileşimler nitel olarak incelenmiş ve annelerin etkili ebeveynlik bilgisi ile ebeveynlik davranışlarının kalitesinin gelişimsel çocuk çıktılarıyla ilişkileri incelenmiştir. Birinci çalışmanın katılımcılarını 35-76 ayları arasında çocuğu olan 82 anne, ikinci çalışmanın katılımcılarını birinci çalışmanın veri setinden seçkisiz olarak belirlenen 50 anne ve üçüncü çalışmanın katılımcılarını 47-72 ayları arasında çocuğu olan 72 anne ve baba oluşturmuştur. Birinci çalışmanın bulguları SAÖEG'nin geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğuna dair kanıtlar sunmuştur. İkinci çalışmanın nitel analiz bulguları alan özelinde sosyalleştirme yaklaşımı ile annelerin çocuklarıyla olan günlük yaşam etkileşimlerinin çoğunlukla tutarlı olduğunu göstermiştir. Üçüncü çalışmanın bulguları ise SAÖEG ile elde edilen bulguların gücünün ve güvenilirliğinin yüksek olduğunu göstermiştir. Farklı sosyalleştirme alanlarının birbiriyle sıklıkla etkileşim halinde olduğuna dair örnekler sunulmuştur. Ayrıca, annelerin etkili ebeveynlik bilgisi ile çocukların gelişimsel çıktıları (kızgınlık saldırganlık, uyum ve olumlu sosyal davranışlar) arasında annelerin ebeveynlik davranışlarının kalitesinin ve çocukların duygu düzenleme becerilerinin seri aracılık etkileri olduğu görülmüştür. Bulgular güncel alanyazın ışığında tartışılmıştır.

Abstract:
This study aims to examine effective parenting within the framework of the domains-of-socialization approach. Three separate studies were carried out. In the first study, Domain-Specific Parenting Interview (DSPI) was developed to measure parenting quality in different socialization domains and its psychometric properties were examined. The deductive content analysis of the DSPI was carried out in the second study. In the third study, the replicability of the first study was tested, the interactions between different socialization domains were examined qualitatively, and the relations of mothers' knowledge on effective parenting and the quality of their parenting behaviors with developmental child outcomes were examined. The participants of the first study consisted of 82 mothers with children between 35-76 months. The participants of the second study consisted of 50 mothers, which were randomly selected from the data set of the first study. The participants of the third study consisted of 72 mothers and fathers, who have children aged between 47-72 months. The findings of the first study provided evidence that DSPI is a valid and reliable measurement tool. The qualitative findings of the second study showed that the domains-of-socialization approach and the daily life interactions of mother-child dyads were mostly consistent. The third study showed that the findings of correlations between domains, mean differences, and interrater reliability in the first study is replicable. Examples were given regarding how different socialization domains often interact with each other. In addition, it was found that the quality of mothers' parenting behaviors and children's emotion regulation skills had serial mediating effects between mothers' effective parenting knowledge and children's developmental outcomes (anger-aggression, compliance, and prosocial behaviors). The findings are discussed in light of the current literature.