Vergi politikalarının uygulanmasında ekonomik çıkar gruplarının rolü -Türkiye örneği-
The Role of economic pressure groups on the application of tax policies -The sample of Turkey-
Yazar: HAKAN AY
Danışman: PROF.DR. AYTAÇ EKER
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1996
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Baskı grupları = Pressure groups ; Kamu ekonomisi = Public economy ; Lobicilik = Lobbying ; Vergi politikası = Taxation policy ; Vergi reformu = Tax reform ; Vergi sistemi = Tax system

Özet:
ÖZET Baskı grupları; ekonomik, sosyal, siyasal ve hatta kültürel konularda çıkarlarını korumak için bir araya gelip, siyasi iktidarı etkilemeye çalışan gruplardır. Bunları, siyasi iktidarı ele geçirmeden yasama organının kararlarını etkilemeye çalışan, organize olmuş çıkar gruplarıdır şeklinde de tanımlamak mümkündür. Baskı grupları ile çıkar grupları aynı anlamda kullanılabilmektedir. Ancak tanımdan da anlaşılacağı gibi baskı grupları ile çıkar grupları ayrı kavramlardır. Baskı gruplarının çıkar grupların dan ayrılan yönü etkileme faktörünü bünyesinde barındırmasıdır. Baskı gruplarının çok çeşitli türleri vardır. Baskı gruplarını; iç yapışma, kurumlaşmalarına, mesleki kökenlerine ve ideolojilerine göre ayırmak mümkündür. Baskı gruplarının çok çeşitli olması, bunların çıkarlarını da çeşitlendirmektedir. "Çıkar" kav ramında ekonomik bir anlam yüklü olmasına rağmen, baskı gruplarının çıkarları/amaçlan, türlerine göre; siyasi, ideolojik, kültürel, dini ve ahlaki olabilmektedir. Fakat bu çalışmada bunlar gözardı edilmiş, sadece ekonomik baskı grupları incelenmiştir. Baskı gruplarının etkinliğini belirleyen çeşitli faktörler vardır. Bu faktörlerin başında üye sayıları, mali kaynaklan, organizasyon yapıları, sosyal statüleri, siyasal ve sistemsel özellikleri saymamız mümkündür. Baskı grupları, özelliklerinin farklılığına göre çeşitli baskı metodları kullanmaktadırlar. Baskı grupları yanlızca; ikna, tehdit etme ve grev yollarını değil, aynı zamanda rüşvet, mali sabotaj ve kamuoyunu etkileme gibi metodlara da kullanabilmektedirler. Hükümetin ekonomi politikalarının başarısı ve etkinliği bu politikaların gerçekçi ve kararlı bir şekilde belirlenmesi ve uygulanması ile yakından ilişkilidir. Buna karşılık çıkarlarını maksimize etmeye çalışan baskı grupları, ülkedeki konjonktür ve belirlenen politikalar ne olursa olsun amaçlarına ulaşmak için, siyasal karar alma organlarını etkilemeye çalışacaklardır. Baskı gruplarının kamu mal ve hizmetlerine olan talepleri, politik karar alma sürecini dolayısıyla maliye politikalarını etkilemektedir. Baskı grupları, çıkarlarını dikkate alarak, kendilerini ilgilendiren kanun teklif veya tasarılarını etkilemeye veya değiştirmeye çalışırlar. Çalışmamızda Türkiye'de baskı gruplarının çıkarlarına uygun olarak yapılan yada bu çıkarları yansıtan kanuni düzenlemelerden seçilmiş örnekler mevcuttur. Bu tür örnekler; tarım kazançlarının vergilendirilmesi, götürü vergileme, servet beyanı, menkul değerlerin vergi dışı bırakılması, kurumlar vergisinde yer alan istisna ve muafiyetler gibi alanlarda görülebilmektedir. IV

Abstract:
ABSTRACT Pressure groups are groups organized for the purpose of affecting political power in order to secure their own interest in economic, social, political and even cultural matters. Presure groups may be also defined as organized interest groups trying to af fect the decisions of legislative body without getting hold of political power. As is un derstood from this definition, pressure groups and interest groups are diffirent con cepts, though they may be used sometimes in the same meaning. Pressure groups, as distinct from interest groups, cover the factor of affecting in their nature. There are several kinds of pressure groups. These groups may be classified ac cording to their internal structures, institutional characteristics, professional origins and ideological attitudes. Different pressure groups have different interests. Although the concept of "interest" normally reflects an economic meaning, pressure groups may have political, ideological, cultural, religous and ethical interests/ends as well. But, in this study, only economic pressure groups are examined, being ignored all other types. There are various factors determining the efficiency of pressure groups. Major factor of this kind are number of members, financial resources, organizational struc ture, social status, and political and systemic characteristics of the group. Pressure groups use different pressure methods according to their different characteristics. They may use not only the ways of persuasion, threat and strike, but also the methods like bribery, financial sabotage, and affecting the general public. The success and efficiency of the Goverment's economic policies are closely rela ted with the formulation and application of these policies realistically and decidedly. On the other hand, however, pressure groups aiming at maximizing their own interests will try to affect political decision-making bodies in order to reach their own ends, ir respective of the policies determined and the special conjuncture of the country. More specifically, the demand of pressure groups for public goods and services will affect political decision-making process and accordingly fiscal policy. Pressure groups try to affect or change law proposals or drafts relevant for themselves in the direction of their interests. In our study, there are selected examples of legislative arrangements in Turkey made in conformity with, or reflecting, the inte rests of the pressure groups. Examples of this kind may be found in the fields such as taxation of agricultural income, lump-sum taxation, wealth declaration, tax-free tran sactions in securities, and exceptions and exemptions in corporate taxes. V