Kadınların diyetle demir, folat ve B12 vitamini alım durumlarının değerlendirilmesine yönelik besin tüketim sıklığı anketinin geliştirilmesi
Developing a food frequency questionnaire to evaluate women's dietary iron, folate, and vitamin B12 intake status
Yazar: AYŞEGÜL KARTAL
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP GÖKTAŞ
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Toplum Beslenmesi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Bu çalışmanın amacı, kadınların diyetle demir, folat ve B12 vitamini alım durumlarını değerlendirebilecek bir besin tüketim sıklığı anketi geliştirmektir. Geliştirilen bu anketin 24 saatlik geriye dönük besin tüketim kaydı ve biyokimyasal parametreleri kullanılarak geçerliği, tekrar eden uygulamaları kullanılarak güvenirliği değerlendirilmiştir. Araştırmaya başlangıçta 19-50 yaş aralığında üreme çağındaki gebe olmayan 445 gönüllü katılımcı dahil edilmiştir. Ancak, beslenmeyi etkileyebilecek bir hastalığa sahip oldukları, özel bir diyet uyguladıkları (glutensiz diyet, vejetaryen diyet, zayıflama diyeti vb.) anket uygulaması sırasında fark edilen veya anketi tamamlamayan 25 katılımcı çalışmadan çıkarılmıştır. Sonuç olarak araştırma 420 gönüllü katılımcı ile sonlandırılmıştır. Bireylerin genel bilgilerini, sağlık durumunu, 24 saatlik geriye dönük besin tüketim kaydını ve diyetin demir, folat ve B12 vitamini içeriğini saptamak için geliştirilen besin tüketim sıklığı anketini içeren anket yüz yüze olarak uygulanmıştır. Bu aşamada Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı Poliklinikleri'ne başvuran biyokimyasal parametreleri halihazırda alınmış olan 100 bireyin biyokimyasal parametreleri de kaydedilmiştir. Besin tüketim sıklığı anketi ile 24 saatlik geriye dönük besin tüketim kaydı arasındaki korelasyonlar geçerlik değerlendirmesi için kullanılmıştır. Bu hesaplama sonucunda demir (mg) (r=0,210; p<0,001) ve folat (µg) (r=0.208; p<0,001) için ilişkinin istatistiksel açıdan anlamlı olduğu; B12 vitamini (µg) (r=0,092; p=0,058) için ise istatistiksel açıdan anlamlı olmadığı saptanmıştır. Bireylerin besin tüketim sıklığı anketi ile hesaplanan diyetle demir alımı (mg) ile serum ferritin (µg/L) arasındaki korelasyon (r=0,052; p=0,607) ve diyetle folat alımı (µg) ile saptanan serum folat (µg/L) arasındaki korelasyon (r=0,107; p=0,292) istatistiksel açıdan anlamlı bulunmazken; diyetle B12 vitamini alımı (µg) ile serum B12 vitamini (ng/L) arasındaki korelasyonun (r=0,341; p=0,001) istatistiksel açıdan anlamlı olduğu görülmektedir. Bland-Altman iki metot arasındaki tutarlılık değerlendirmesi B12vitamini için istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (<0,001). Bland-Altman katsayısı 0,318 olup bu bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki etkisinin rastgele bir varyasyondan kaynaklanmadığını göstermektedir. Ankette bulunan bütün besin ve besin gruplarının tekrar elde edilebilirlikleri arasındaki ilişkinin istatistiksel açıdan anlamlı olduğu görülmektedir (p<0,001). Tekrar eden besin tüketim sıklığı anketleri arasında demir (r=0,846;p<0,001), folat (r=0,871;p<0,001) ve B12 vitamini (r=0,762;p<0,001) değerleri için istatistiksel açıdan anlamlı ve güçlü bir ilişki olduğu görülmektedir. Geliştirilen besin tüketim sıklığı anketinin demir ve folat için geçerliği, 24 saatlik geriye dönük besin tüketim kaydı ile yapılan korelasyon analizleri sonucunda gösterilmiştir. Ayrıca, bu anketin B12 vitamini için geçerliği biyokimyasal parametrelerle olan korelasyonları ve Bland-Altman grafiği ile desteklenmiştir. Tekrar eden besin tüketim sıklığı anketlerinin korelasyonları ise anketin güvenirliğini ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler: Demir, Folat, B12 Vitamini, Üreme Çağındaki Kadınlar

Abstract:
The aim of this study is to develop a food frequency questionnaire that can assess women's intake of iron, folate, and vitamin B12 through diet. The developed questionnaire's validity is assessed using 24-hour dietary recall and biochemical parameters, and its reliability is evaluated using repeated applications. Initially, 445 non-pregnant volunteers aged 19-50 were included in the study. However, 25 participants were excluded from the study due to having a disease that could affect nutrition, on a special diet (gluten-free diet, vegetarian diet, weight loss diet, etc.), being noticed during the questionnaire application, or not completing the questionnaire. As a result, the research was concluded with 420 volunteer participants. The questionnaire, which includes individuals' general information, health status, 24-hour dietary recall, and the food frequency questionnaire developed to evaluate the iron, folate, and vitamin B12 content of the diet, was applied face-to-face. At this stage, the biochemical parameters of 100 individuals whose biochemical parameters had already been taken at the Hacettepe University Faculty of Medicine Department of Family Medicine Clinics were also taken and recorded. The correlation between the food frequency questionnaire and the 24-hour dietary recall was used for the validity assessment. As a result of this calculation, the relationship was found to be statistically significant for iron (mg) (r=0.210; p<0.001) and folate (µg) (r=0.208; p<0.001) but not for vitamin B12 (µg) (r=0.092; p=0.058). While the correlations between the dietary frequency questionnaire-calculated iron intake (mg) and serum ferritin (µg/L) (r=0.052; p=0.607) and between the dietary folate intake (µg) and serum folate (µg/L) (r=0.107; p=0.292) were not statistically significant, the correlation between the dietary vitamin B12 intake (µg) and serum vitamin B12 (ng/L) was found to be statistically significant (r=0.341; p=0.001). The Bland-Altman method showed statistical significance for consistency between the two methods for vitamin B12 (<0.001). The Bland-Altman coefficient was 0.318, indicating that the effect of this independent variable on the dependent variable was not due to random variation. The repeatability of all nutrients and food groups in the questionnaire was statistically significant (p<0.001). There is a statistically significant and strong relationship between the values of iron (r=0.846; p<0.001), folate (r=0.871; p<0.001), and vitamin B12 (r=0.762; p<0.001) in repeated dietary frequency questionnaires. The validity of the developed dietary frequency questionnaire for iron and folate was demonstrated through correlation analyses with 24-hour dietary recall. Additionally, the validity of this questionnaire for vitamin B12 was supported by correlations with biochemical parameters and the Bland-Altman graph. The correlations of repeated dietary frequency questionnaires demonstrate the reliability of the questionnaire.
Keywords: Iron, Folate, Vitamin B12, Reproductive Age Women