Türk Rehin Hukukunda sabit derece sistemi ve istisnaları
The system of fixed rating and exemptions in Turkish Law
Yazar: EBRU KÖROĞLU
Danışman: PROF. DR. HASAN İŞGÜZAR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk (Medeni Hukuk) Ana Bilim Dalı / Özel Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Rehin = Pledge ; Rehin hakkı = Hypotheca ; Sabit dereceler sistemi = Principle of fixed degrees ; Türk Medeni Kanunu = Turkish Civil Code ; Türk medeni hukuku = Turkish civil law ; İpotek = Mortgage ; İstisna = Exception ; İstisna hali = State of exception

Özet:
Tüm ayni haklar arasında bir sıra düzeni mevcuttur. Taşınmaz rehninde de, taşınmazın paraya çevrilmesi ile, elde edilen bedelin tüm alacaklılara yetmemesi halinde, alacaklılar arasında menfaat çatışması meydana gelir. Her bir alacaklı, elde edilen bedelden alacağını tatmin etmek ister. Bu halde alacaklılar arasında bir sıra belirlenmelidir.

Sıranın belirlenmesi noktasında hukuk düzenlerince iki sistem öngörülmüştür. Bunlardan ilki ilerleme sistemidir. İlerleme sistemine göre, ön sırada bulunan alacaklı tatmin edildikten sonra arkadaki ipotekler otomatik olarak boş dereceye ilerler. Bu sistem ipoteğin, teminat amacını öne çıkarmaktadır. Ancak malikin boş derecede yeniden rehin tesis etmesini engellemektedir. Dolayısıyla ipoteğin tedavül işlevi geri planda kalmaktadır. Hukuk düzenlerince öngörülen diğer bir sistem ise sabit dereceler sistemidir. Kanun koyucu da hukukumuzda rehinli alacaklılar arasında sabit dereceler sistemini benimsemiştir. Bu sisteme göre, taşınmaz, her biri değer ifade eden birden çok farazî değere bölünmüştür. Taşınmaz üzerindeki her bir derece bağımsızdır. Bu sistem ile ön sırada bulunan alacaklılardan biri tatmin edildiğinde, sıradaki alacaklı kendiliğinden boş dereceye ilerleyemez. Malik boş dereceyi yeniden tedavüle koyabilir.

Sabit dereceler sisteminin katı bir şekilde uygulanması özellikle alacaklılar yönünden olumsuz sonuçlar doğurmaktadır. Bu sebeple kanun koyucu sabit dereceler sistemine birtakım istisnalar getirmiştir. Bunlardan ilki TMK m. 872 ve TMK m. 877-878'de öngörülen kanun doğan istisnalardır. TMK m. 872'ye göre, taşınmaz paraya çevrilirken ön sırada bulunan saklı derece, boş derece veya derece içerisinde bulunan kısmi borçlular hesaplanmayarak, sıradaki alacaklılar tatmin edilir. TMK m. 877-878'e göre ise, arazinin iyileştirilmesi sebebiyle değerinin artırılması halinde, iyileştirme masraflarını karşılayan kurum ve kuruluşlara ipotek hakkı tanınmıştır.

Kanun koyucu kanundan doğan istisnaların yanında, tarafların bu yönde ilerleme sözleşmesi yapabilmesini de kabul etmiştir. Alacaklı ile malik arasında, sözleşme serbestisi ilkesi gereğince ilerleme hakkı tanınabilir. Bu ilerleme hakkı, ardarda olabileceği gibi atlama suretiyle de tanınabilir. ilerleme sözleşmesi ile malik, ön sırada bir derece boşaldığında alacaklıyı bu sıraya iletme borcu altına girer. Bu haliyle ilerleme sözleşmesi tek tarafa borç yükleyen bir sözleşmedir. Malikin ilerletme borcuna karşılık alacaklı tarafından da vadenin uzatılması, faizin düşürülmesi gibi borçlar altına girilebilir. Bu halde de iki tarafa borç yükleyen bir sözleşme doğar.

Boş dereceye ilerleme sözleşmesi, asıl alacağa bağlı fer'î bir hak olduğundan rehin hakkının varlığına bağlıdır. Boş dereceye ilerleme sözleşmesi, rehin hakkında olduğu gibi resmi şekle tabidir. İlerleme hakkının şahsi hak olması özellikle alacaklılar lehine birtakım olumsuzlara sebep olmaktadır. Bunun bertaraf edilebilmesi için kanun koyucu boş derece ilerleme hakkının şerh edilebilmesini kabul etmiştir. şahsi hak olan ilerleme sözleşmesi, tapuya şerh edildiğinde hem eşyaya bağlı bir boş haline gelmekte hem de bu hak kuvvetlenmektedir. İlerleme hakkı şerh edildiği takdirde, üçüncü kişilerin iyiniyeti korunmaz. Boş derece meydana geldiğinde, boş dereceye kurulan rehin hakkı korunmaz. Taşınmaz maliki, taşınmazını devrettiği takdirde alacaklı, ilerleme hakkını yeni malike karşı da ileri sürebilir.

Boş dereceye ilerleme hakkı, yabancı para üzerinden kurulmuş ipotekli alacaklılara da tanınabilir. Diğer yönden, Türk lirası üzerinden kurulan ipoteğin, yabancı para birimi ile belirlenmiş dereceye ilerlemesi de söz konusu olabilir. Bu halde ilerleme TMK m. 851/III'e göre, derecenin değeri ilerleme hakkı tanınmış alacağın para birimine dönüştürülmek suretiyle sağlanır.

Abstract:
There is a hierarchy among all rights in rem. Should the cost acquired through the liquidation of property in real estate mortgage not suffice for all the creditors, a conflict of interests occurs among the creditors. Each creditor wants to satisfy his or her receivable from the acquired cost. In this case, an order must be determined among the creditors.

Two systems are stipulated by legal organizations at the point of determining an order. The first of these is the system of progression. According to the system of progression, after the creditors in the front of the order are satisfied, the remaining hypothecs automatically progress to an empty rating. This system prioritizes the purpose of assurance for the hypothec. But it prevents the proprietor from reestablishing mortgage in an empty rating. Therefore, the currency function of the hypothec remains in the background. Another system stipulated by legal organizations is the system of fixed ratings. The legislature has adopted the system of fixed ratings between mortgaged creditors in our laws. According to this system, real estate is divided into more than one imaginary value that each express a value. Each rating over the real estate is independent. When one of the creditors at the front of the order is satisfied with this system, the next creditor in line cannot advance automatically to an empty rating. The proprietor can put the empty rating in circulation again.

The system of fixed ratings being implemented rigidly gives rise to negative results, especially for creditors. The legislature for this reason brought a series of exemptions to the system of fixed ratings. The first of these are the exemptions that emerged from the law stipulated in TCC articles 872 and 877-878. According to TCC art. 872, the by not calculating the partial gap within the reserved rating, empty rating, or rating at the front of the order while liquidating property, the next creditors in line shall be satisfied. According to TCC art. 877-878, the right to mortgage has been granted to institutions and organizations that cover the costs of improvement should the value of the land increase because it was improved.

The legislature has accepted the exemptions that emerge from this law as well as parties' making progression agreements in this regard. The right of progression can be granted pursuant to the principle of the freedom of agreement between the creditor and proprietor. This right of progression can be granted through appointment, just as it can be successive. The proprietor shall enter a debt of transferring the creditor to this order when a rating in the front of the order is emptied. The progression agreement with this state is an agreement that burdens debt upon a single party. The extension of the term by the creditor against the proprietor's debt of transfer may be entered under debt like the deduction of interest. In this case, an agreement that burdens debt upon two parties emerges.

A progression agreement for an empty rating is tied to the existence of the right of mortgage because there is an accessory right tied to the actual receivable. A progression agreement for an empty rating is subject to official form just as it is in regards to the mortgage. The right of progression being an individual right leads to a series of negative outcomes, especially to the benefit of the creditors. The legislature accepted the explanation of the empty rating progression right for this to be discarded. When a progression agreement that is an individual right is annotated into the land deed, it both becomes empty tied to the item and this right is strengthened. Should the progression right be annotated, the good faith of third parties is not protected. When an empty rating occurs, the right of mortgage established over the empty rating is not protected. Should the proprietor of the property transfer his or her property, the creditor may assert the right of progression against the new proprietor.

A right of progression for the empty degree may be granted to the hypothecated creditors established over foreign currency. On the other hand, the progression of hypothec established over Turkish liras to a rating specified with a foreign currency could also be relevant. In this case, progression is provided by transforming rating value into the currency of the receivable whose progression right has been granted, according to TCC art. 851/III.