Türk dış politikasında iki entelektüel siyaset adamı: İsmail Cem ve Ahmet Davutoğlu
Two intellectual politicians on turkish foreign policy: İsmail Cem and Ahmet Davutoğlu
Yazar: EMRAH UTKU GÖKÇE
Danışman: PROF. DR. ÖMER ÇAHA
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Siyaset ve Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Biyografi = Biography ; Cem, İsmail = Cem, İsmail ; Davutoğlu, Ahmet = Davutoğlu, Ahmet ; Dışişleri Bakanlığı = Ministry of Foreign Affairs ; Siyasetçiler = Politicians ; Sosyal inşaa = Social construction ; Türk dış politikası = Turkish foreign policy ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
Bu çalışma Dışişleri Bakanlığı yapmış İsmail Cem (1997-2002) ve Ahmet Davutoğlu'nu (2009-2014) karşılaştırmalı ele alarak Soğuk Savaş sonrası Türk Dış Politikası'nı birey-birim seviyesinde analiz etmiştir. Çalışma dış politikanın materyal olmayan alanına, dış politikayı yönlendiren bireylerin dış politikaya yönelik tasavvurları kısmına yönelmektedir. Cem ve Davutoğlu'nun politik sosyalleşme ve kimlik algılarıyla inşa ettikleri dış politika tasavvurlarının, kendi bakanlıkları döneminde Türk dış politikasının kimliği ve öteki algısını etkilediği çalışmanın temel savıdır. Dış politikada materyal olmayan alanı ele alan sosyal inşacılık (konstrüktivizm) çalışmanın kuramsal temelini oluşturmuştur. Cem ve Davutoğlu'nun dünya tasavvurlarının ve kimlik algılarının dış politika pratiklerini nasıl ve ne yönde şekillendirdiği ve dış politikada öteki olanı nasıl algıladıkları "dost", "rakip", "düşman" - "yakın", "tarafsız/nötr", "uzak" kavramları aracılığıyla yorumlanmıştır. Sosyal inşacı Alexander Wendt'in İngiliz ekolüne mensup Martin Wight'tan yola çıkarak uluslararası yapının kültürünü açıklamak için ortaya koyduğu üç siyasal kültür -"Hobbesçu", "Lockecu", "Kantçı"- kategorileştirmesi, Cem ve Davutoğlu'nun tasavvurlarının uluslararası yapıyla ve bölgesel yapılarla uyumlarını çözümlemek için kullanılmıştır. Cem ve Davutoğlu farklı politik sosyalleşme süreçlerinden geldikleri için dış politikayı tasavvur etme ve öteki olanı kendi tasavvurlarına göre tanımlamada farklılaşmışlardır. Her iki aktörün geleneksel dış politikayı eleştirmeleri, ötekini tanımlarken ortak tarih, kültür ve coğrafya kavramlarına atıfta bulunmaları ve dış politikada bu kavramları kullanmaları, yumuşak güce dayalı aktif dış politikayı tercih etmeleri benzerlikleri arasındadır. Cem ve Davutoğlu'nun dış politika tasavvurları ve eylemleri kendi dönemlerindeki uluslararası yapının kültürüyle uyum içinde olmuştur. Kantçı kültür içinde Avrupa bölgesinde ortak bir "biz" etrafında bütünleşme amacı Cem ve Davutoğlu'nun kabul ettiği bir süreç olmuştur. Ayrıca Cem ve Davutoğlu Ortadoğu, Kafkaslar ve Balkanlar'da ortak tarih ve kültür unsurları vasıtasıyla yakın ilişkiler kurmayı hedeflemişlerdir. Cem, bu bölgelerle yakın ilişkiler çerçevesinde işbirliği sürecini desteklese de bu bölgelere Lockecu kültür içinde yaklaşmıştır. Davutoğlu ise özellikle Ortadoğu ve Balkanlar'da yakın ilişkiler çerçevesinde Kantçı kültüre dayalı ortak "biz" etrafında toplanmayı amaçlamış fakat bu amacını pratiğe aktaramamıştır.

Abstract:
This study has analyzed Turkish foreign policy after Cold War at the level of the individual-unit by comperatively dealing foreign ministers İsmail Cem (1997-2002) and Ahmet Davutoğlu (2009-2014). The study has focused on the non-material area of foreign policy, that is to say the visions and thoughts of individuals governed foreign policy. The basic thesis of the study is that their foreign policy visions which they constructed their own political socializations and identity perceptions shaped the identity and other perception of Turkish foreign policy after Cold War during their terms. Constructivism dealing with the non-material area in foreign policy has been the theoretical basis of the study. It has been interpreted how and in what direction their worldviews and identity perceptions shaped foreign policy practices, and how they perceived the others in the foreign policy by means of the terms like "friend", "rival", "enemy"-"close", "neutral", "distant". Constructivist Alexander Wendt's categorization on the three political cultures -"Hobbesian", "Lockean", and "Kantian"- based on Martin Wight from English School in order to explain the culture of international systemic structure was used to analyse the adaptation of them with the international structure and regional structures. Cem and Davutoğlu differentiated in envisioning foreign policy and defining the others via their own imaginations because of the fact that they came from different socialization process. Both actors had similarities in criticizing traditional Turkish foreign policy, referring to common history, culture and geography while defining the the other, using these terms on Turkish foreign policy, and choosing an active foreign policy based on soft power. Their foreign policy visions and actions were in adaptation with the culture of international structure of their times. The process of integration around a common "we" in the European region within the Kantian culture was accepted by both Cem and Davutoğlu. They aimed to establish close relations with the common historical and cultural elements in the Middle East, the Caucasus and the Balkans. Although Cem supported the cooperation process within the framework of close relations with these regions, he adopted Lockean culture in these regional cultures. Davutoğlu aimed to integrate around the common "we" based on Kantian culture structure within the framework of close relations especially in the Middle East and the Balkans, but he could not pass on his purpose in practise.