Fıkıhta ribevî malların illeti ve ribevî malların mübâdelesinde işçilik, ayar ve kalite farkı
The cause of usury (Riba) in usurious (Ribawî) goods and the issue of workmanship, fineness and quality difference in exchange of usurious goods in islamic fiqh
Yazar: NURULLAH SEVİM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SÜLEYMAN YILDIZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Alışveriş = Shopping ; Faiz = Interest ; Kalite = Quality ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Mübadele = Exchange ; Nedensellik = Causality ; Riba = Riba ; İslam hukuku = Islamic law ; İslamiyet = Islam ; İşçilik = Workmanship

Özet:
Ribâ meselesi, Fıkıh ilminin mâli muâmelât bölümlerinde üzerinde önemle durulan temel konulardan biridir. Ribânın tanımı, birden çok kısımlara ayrılması ve ribâya konu olan mallar ile ilgili ileri sürülen görüşlerin çeşitliliği ribâ mefhûmunun oldukça girift bir hal almasına sebebiyet vermiştir. Dolayısıyla konunun tüm ayrıntılarıyla incelenmesi ve buna bir açıklık getirilmesi son derece mühimdir.
Çalışmada, Kur'ân ve Sünnet nassları ile İslâm âlimlerinin yorumları çerçevesinde ribânın mâhiyeti incelenmiş, kısımları üzerinde durulup aralarındaki ilişki ve farklılıklar detaylıca ele alınmış ve fazlalık ribâsının varlığına yönelik itirazlar irdelenmiştir. Bunun yanında Kur'ân'da zikredilen ribâ kavramının mücmelliği meselesi tartışılmış ve mücmel olmadığı sonucuna varılmıştır.
Diğer yandan klasik literatürde 'ribânın illeti meselesi' olarak bilinen alışveriş ribâsına konu olan mallar meselesi tahlil edilmiş, alışveriş ribâsının illeti ile ilgili ortaya konulan tüm görüşlere gerekçeleri ile birlikte yer verilip değerlendirilmesi yapılmış ve sonuç olarak alışveriş ribâsının standardize edilebilen mislî mallarda gerçekleştiği kanaatine varılmıştır. Ayrıca alışveriş ribâsı ile ilgili önemli görülen bazı meseleler de ele alınmıştır.
Çalışmanın sonunda ise ribevî malların mübâdelesinde işçilik, ayar ve kalite farkının değeri ve sözleşmelere etkisi incelenmiş, bu hususla ilgili görüşler ele alınıp değerlendirilmiş ve sonuç olarak ribevî mallarda bulunan işçilik, ayar ve kalite farklarının peşin mübâdelelerde dikkate alınması gerektiği kanaatine varılmıştır. 
Anahtar Kelimeler: Ribâ, Faiz, İllet, İşçilik, Ayar, Kalite

Abstract:
The question of ribâ (usury/interest) is one of the main issues that Islamic law of obligations dwells upon keenly. The definition of riba, its division into multiple categories, and the diversity of opinions about the goods subject to riba (usurious/ribavî commodities) have made the concept of riba a very complex one. It is therefore extremely important to examine the issue in detail and clarify it.
In the study, the nature of riba was treated within the framework of the Quran and Sunnah texts and of the interpretations of Islamic scholars; its different categories were examined, the relations and differences between these categories discussed in detail, and objections to the existence of excess riba (ribâ al-fazl) were examined. In addition, the issue of the brevity or conciseness (ijmâl) of the concept of riba mentioned in the Qur'an has been discussed and it has been concluded that it is not concise (mujmal).
On the other hand, the question of goods subject to the trading riba (ribâ al-bay'), a question known as the 'cause of riba' in the classical literature, has been analyzed, all the views on the cause of the trading riba have been discussed and evaluated together with their justifications, and as a result, it has been concluded that the trading riba is realized in fungible goods that can be standardized. In addition, some important issues related to trading riba were also discussed.
At the end of the study, the value and the effect on the contracts, of workmanship, fineness and quality difference in the exchange of usurious (ribawî) goods were examined, the views on this issue were discussed and evaluated, and as a result, it was concluded that workmanship, fineness and quality differences in goods subject to riba should be taken into account in cash exchanges.
Keywords: Ribâ (Usury, Interest), Cause, Workmanship, Fineness (Carat), Quality