Şeyh Gâlib Dîvânı'nda tezat sanatı
The art of contrast in Şeyh Galib's Divan
Yazar: ELİF MEŞE
Danışman: DOÇ. DR. NİLÜFER TANÇ
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Divan şiiri = Court poem ; Divanlar = Divans ; Edebi sanatlar = Literary arts ; Klasik Türk edebiyatı = Classical Turkish literature ; Tezat = Tezat ; Türk şiiri = Turkish poem ; Şeyh Galib = Sheikh Galib ; Şiir = Poem

Özet:
Klâsik Türk şiiri geleneği içinde yer alan şairler, şiir dilinin inceliklerini ustalıkla kullanarak Türkçenin gelişmesine ve zenginleşmesine katkıda bulunmuşlardır. Bir ibarede tek bir anlamla yer alan bir kelimeyi birden fazla manayı içerecek şekilde kurgulayarak anlam katmanlarının derinleşmesini sağlamışlardır. Bu bağlamda edebî sanatlar önemli bir araç olmuştur. Edebî sanatlar aracılığıyla şiiri daha etkili, ifadeyi daha çarpıcı, anlamı daha yoğun hâle getiren şairler, kelimelerin gerçek, mecaz, sembolik vb. bütün anlamlarını kullanarak az sözle çok şey anlatmışlar ve bir şiir geleneği çerçevesine bağlı olarak yazmalarına rağmen orijinalliği yakalamışlardır. Edebî sanatlar, şiirde anlam ve çağrışım ilgilerinin kurulmasına yardımcı olmuş, şiirin estetik değerini artırmıştır. 
Edebî sanatlar içinde özellikle tezat sanatı estetik yapı düzeninin temellerinden biri olarak değerli bulunur. Şiirde bir kelimeyi veya ibareyi ortaya çıkarmak, dikkati oraya toplamak, bir şeyi daha belirgin hâle getirmek, alımlayıcının dikkatini çekerek estetik haz sağlamak için birbirinin zıttı olan kelimeler estetik bir düzen içinde kullanılarak tezat sanatına başvurulur. 
18. yüzyılın en güçlü şairlerinden biri olan Şeyh Gâlib duygu ve düşüncelerini, hayallerini özgün üslûbuyla ve edebî sanatlarla başarılı bir şekilde aktarır. Şairin kullandığı edebî sanatlar içinde tezat sanatı dikkat çeker. Şeyh Gâlib Dîvânı'ında yer alan tezat sanatı örnekleri bütüncül bir bakışla ele alındığında bunların şairin dâhil olduğu Mevlevîlik geleneği, döneminde etkili olan Sebk-i Hindî ve kendi şahsi üslûbuna bağlı olarak dikkat çekecek nicelik ve nitelikte olduğu görülür. 
Bu çalışmada Şeyh Gâlib Dîvânı'nda tezat sanatının yeri, değeri ve öneminin yanı sıra şairin üslûbuna etkisi araştırılmıştır. İnceleme için Dîvân baştan sona taranmış tezat sanatı içeren manzum ve mensur metinler tespit ve tasnif edilmiştir. Giriş, Sonuç ve Kaynakça dışında iki bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde tezat sanatının yer aldığı beyitler incelenmiş, ikinci bölümde bu sanatın Şeyh Gâlib'in üslûbundaki işlevi ortaya konulmuştur. Çalışma tablo ve grafiklerle de desteklenerek nicel verilerin de incelemeye katkı sağlaması hedeflenmiştir. 
Anahtar Kelimeler: Klâsik Türk şiiri, Şeyh Gâlib, Dîvân, edebî sanatlar, tezat sanatı.

Abstract:
The poets, who are in the tradition of classical Turkish poetry, have contributed to the development and enrichment of Turkish by using the subtleties of the language of poetry skillfully. By constructing a word with a single meaning in a phrase to include more than one meaning, they have deepened the layers of meaning. In this context, literary arts have been an important tool. Poets, who make poetry more effective, expression more striking, meaning more intense through literary arts, use real, figurative, symbolic, etc. words of words. they used all their meanings to tell a lot with few words and although they wrote within the framework of a poetry tradition, they achieved originality. Literary arts helped to establish meaning and association interests in poetry and increased the aesthetic value of poetry.
Among the literary arts, especially the art of contrast is considered valuable as one of the foundations of the aesthetic structure order. In order to reveal a word or phrase in poetry, to draw attention to it, to make something more obvious, to provide aesthetic pleasure by attracting the attention of the receiver, the opposite words are used in an aesthetic order, and the art of contrast is applied.
Şeyh Gâlib, one of the most powerful poets of the 18th century, successfully conveys her feelings and thoughts and dreams with her original style and literary arts.
Among the literary arts used by the poet, the art of contrast draws attention. When the examples of the art of contrast in Şeyh Gâlib's Dîvân are considered with a holistic view, it is seen that these are in quantity and quality that will attract attention depending on the Mevlevi tradition in which the poet is included, Sebk-i Hindi, which was effective in his period, and his own personal style.
In this study, the place value and importance of the art of contrast in Şeyh Gâlib's Dîvân, as well as its effect on the poet's style were investigated. For the examination, the Dîvân was scanned from beginning to end, and verse and prose texts containing the art of contrast were identified and classified. In the first part of the study, which consists of two parts apart from the Introduction, Conclusion and Bibliography, the couplets containing the art of contrast were examined, and in the second part, the function of this art in Şeyh Gâlib's style was revealed. The study is supported by tables and graphs, and it is aimed to contribute to the analysis of quantitative data.
Key words: Classical Turkish poetry, Şeyh Gâlib, Dîvân, literary arts, art of contrast.