Sosyal bilgiler dersi, öğretmen kılavuz ve öğrenci çalışma kitaplarının sosyal bilgiler öğretim programında kazandırılması hedeflenen temel beceriler açısından değerlendirilmesi
Evaluation of social studies textbooks, teachers? books and workbooks in terms of the basic skills to be instilled in students according to the social studies curriculum
Yazar: FAHRİYE HAYIRSEVER
Danışman: PROF. DR. MEHMET ALİ KISAKÜREK
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Program Geliştirme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Beceri kazandırma = Skill acquiring ; Ders kitapları = Textbooks ; Eleştirel düşünce = Critical thinking ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; Çalışma kitapları = Workbooks ; Öğretim araçları = Teaching aids ; Öğretim programları = Teaching curriculums ; Öğretmen kılavuz kitapları = Teachers guidebooks

Özet:
Çalışmanın amacı, 2004 İlköğretim Sosyal Bilgiler Öğretim Programına göre hazırlanan, 5. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders, Öğretmen Kılavuz ve Öğrenci Çalışma Kitaplarının, İlköğretim Sosyal Bilgiler Öğretim Programında kazandırılması hedeflenen temel becerilere uygunluğuna ve öğrenme-öğretme sürecinde kullanımına ilişkin değerlendirilmesidir. Çalışmada 9 alt amaç belirlenmiştir. Çalışma kapsamına beş beceri alanı alınmıştır. Bunlar ?eleştirel düşünme, sosyal katılım, değişim ve sürekliliği algılama, araştırma ve iletişim becerileri?dir. Araştırmada betimsel ve ilişkisel tarama modelleri kullanılmıştır. Aynı zamanda nicel ve nitel araştırma yöntemleri kullanılmıştır. Çalışmanın nicel boyutunda, ilköğretim 5. sınıf öğretmenleri (N=132) ile çalışılmıştır. Örneklem seçiminde tabakalamalı örnekleme yöntemi (stratified sampling method) kullanılmıştır. Öğretmenler, Ankara ili, merkez ilçelerinde alt, orta ve üst sosyo ekonomik düzey bölge okullarından seçilmiştir Araştırmanın nitel boyutunda ilköğretim 5 sınıf öğretmenleri ve 5. sınıf öğrenci velileri ile çalışılmıştır. Birinci çalışma grubunda gözlem için 6 öğretmen, görüşme için 12 öğretmen belirlenmiştir. İkinci çalışma grubunda anket uygulaması için 62 öğrenci velisine ulaşılmıştır. Görüşme için 30 öğrenci velisi belirlenmiştir.Araştırmanın verileri, anket, gözlem formu ve görüşme formları ile elde edilmiştir. Ölçme araçları, araştırmacı tarafından geliştirilmiştir. Nicel verilerin analizinde betimsel istatistikler (f, %) ve Kay Kare ( ? 2) testi; nitel verilerin analizinde ise içerik analizi kullanılmıştır.Araştırmanın 1. alt amacına ilişkin bulgulara göre, öğretmenlerin yalnızca %30'u, ders kitabında yer alan içeriğin araştırma kapsamına alınan becerileri kazandırmaya uygun olduğunu belirtmiştir.2. Alt amaca ilişkin bulgulara göre, öğretmenlerin yalnızca %25'i öğrenci çalışma kitabında yer alan içeriğin araştırma kapsamına alınan becerileri kazandırmaya uygun olduğunu belirtmiştir. Öğretmenlerle yapılan görüşmelerde ise ders ve öğrenci çalışma kitaplarının beceriler ile uygun olmadığı görüşü tespit edilmiştir.3. Alt amaca ilişkin bulgulara göre, görüşme yapılan öğretmenlerin tamamı (N=12), öğretmen kılavuz kitabının araştırma kapsamına alınan becerileri kazandırmaya uygun yapıda olmadığını belirtmektedir.4. Alt amaca ilişkin bulgulara göre, öğretmenlerin ders ve öğrenci çalışma kitaplarında yer alan içeriğin, beceriler ile uygunluğuna ilişkin görüşleri, öğretmenlerin cinsiyetlerine göre farklılaşmaktadır. Erkek öğretmenler, kadın öğretmenlere göre, ders ve öğrenci çalışma kitaplarında yer alan içeriğin beceriler ile uygun olduğunu belirtmiştir.5. Alt amaca ilişkin bulgulara göre, öğretmenlerin ders ve öğrenci çalışma kitaplarında yer alan içeriğin beceriler ile uygunluğuna ilişkin görüşleri, öğretmenlerin görev yaptıkları okulların bulunduğu çevrenin sosyo ekonomik düzeyine göre farklılaşmaktadır. Alt sosyo-ekonomik düzey bölge okullarında görev yapan öğretmenler, orta ve üst sosyo-ekonomik düzey bölge okullarında görev yapan öğretmenlere göre, ders ve öğrenci çalışma kitaplarında yer alan içeriğin beceriler ile uygun olmadığını belirtmektedirler.6. Alt amaca ilişkin bulgulara göre, derse giriş aşamasında, alt sosyo ekonomik bölge okullarında görev yapan öğretmenler, öğretmen kılavuz kitabında yer alan hazırlık çalışmalarını uygulamışlardır. Orta ve üst sosyo ekonomik bölge okullarında görev yapan öğretmenler ise derse hazırlık amaçlı farklı çalışmalar uygulamışlardır. Dersin işlenişi aşamasında, öğretmenler soru-cevap ve anlatım yöntemlerini sıklıkla kullanmışlardır. Dersin değerlendirme aşamasında, öğretmenler tarafından dersin sonunda, işlenen konunun özeti yapılmıştır.7. Alt amaca ilişkin bulgulara göre, öğrenci velileri ders kitabını, genel özelliklerine ve araştırma kapsamına alınan becerilere göre kısmen uygun olduğunu belirtmişlerdir.8. Alt amaca ilişkin bulgulara göre, öğrenci velileri öğrenci çalışma kitabını, genel özelliklerine ve araştırma kapsamına alınan becerilere göre kısmen uygun olduğunu belirtmişlerdir.9. Alt amaca ilişkin bulgulara göre alt sosyo ekonomik bölgede yaşayan veliler, orta ve üst sosyo ekonomik bölgede yaşayan velilere göre ders kitabını ve öğrenci çalışma kitabının yeterli olmadığını belirtmişlerdir.Sosyal Bilgiler ders, öğretmen kılavuz ve öğrenci çalışma kitaplarının 2004 İlköğretim Sosyal Bilgiler Programında kazandırılması hedeflenen becerileri kazandırmaya uygun hale getirilmesi önerilmiştir.

Abstract:
This study aims at evaluating the 5th grade Social Studies course book, teachers? book and workbook which were prepared according to the 2004 Social Studies curriculum in terms of compliance with the facilitation of the targeted basic skills and in terms of use in the learning-teaching process. Nine sub-aims are specified in the study and five skill fields are included in the study. The skill fields are ?critical thinking, social participation, and perception of change and continuity, and research and communication skills?. The research employs a descriptive and relational review models. It also uses both qualitative and quantitative research methods. On the quantitative dimension, 5th grade primary school teachers were analyzed with (N= 132). Stratified sampling method was utilized in sample selection. Teachers were chosen from the lower, middle and upper socio-economic level schools located in Ankara city centre as well as in the central districts of Ankara. On the quantitative dimension, the study was conducted with the 5th grade teachers and parents. In the first study group 6 teachers for observation and 12 teachers for interview were determined whereas in the second study group 62 parents were consulted to conduct the questionnaire. 30 parents were selected for interviews.The research data were obtained through questionnaires, observation forms and interview forms. The measurement vehicles were developed by the researcher. Descriptive statistics (f, %) and chi square ( ? 2) test were employed in the analysis of quantitative data while content analysis was used in the analysis of qualitative data.According to the findings concerning the first sub-aim of the research, only 30% of the teachers stated that textbook content was consistent with the skills to be instilled.According to the findings concerning the second sub-aim, only 25% of the teachers stated that workbook content was consistent with the skills to be instilled. Through interviews with teachers, it was found that teachers were of the view that textbooks and workbooks were not compliant with the targeted skills.According to the findings in relation to the third sub-aim, all the teachers (N=12) interviewed believed that teachers? book was not consistent with the skills focused on in this research.The findings concerning the fourth sub-aim demonstrated that teachers? views of the consistency of textbook and workbook content with the skills varied on the basis of gender. The male teachers stated that the content was consistent with the skills in contrast to the female teachers.The findings regarding the fifth sub-aim demonstrated that teacher?s views of the consistency of textbook and workbook content with the skills varied on the basis of the socio-economic level of the schools they taught.Accordingly, teachers teaching in schools of lower socio-economic level, unlike those teaching in schools of middle and upper socio-economic level, held the view that the content in textbooks and workbooks was not consistent with the skills focused.According to the findings concerning the sixth sub-aim, teachers working in lower socio-economic level schools used the preparation activities offered in the teachers? book at the beginning of the classes but teachers of middle and upper socio-economic level schools employed different activities for preparation purposes. At the presentation stage, teachers frequently used the question- and- answer and instruction methods. At the evaluation stage, however, a summary of the covered topic was given by the teacher at the end of the class.According to the findings concerning the seventh sub-aim, students? parents generally found the textbook partly compliant with the nature and content of the skills focused on in this research.According to the findings concerning the eighth sub-aim, students? parents generally found the workbook partly compliant with the nature and content of the skills focused on in this research.According to the findings with regard to the ninth sub-aim of the research, parents resident in neighborhoods of lower socio-economic level stated that the textbook and the workbook were not adequate compared to those residing in middle and upper socio-economic level neighborhoods.It was recommended that Social Studies textbook, teachers? book and workbook should be made consistent with the skills targeted in the 2004 curriculum of Social Studies.