Bithynia bölgesi'nde Kybele kültü
Cybele cult of Bithynia region
Yazar: GÜNAY KARAHAN
Danışman: PROF. DR. AYŞE ÇALIK ROSS
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Anatanrıça = Goddess ; Bithynia bölgesi = Bithynia region ; Kybele = Kybele ; Kült = Cult

Özet:
Bithynia Bölgesi, günümüzde Kocaeli, Sakarya, Bolu, Düzce, Karadeniz Ereğli, Bilecik, Bursa, İznik, Ankara'nın en batısında kalan Nallıhan, İstanbul'un Anadolu Yakasını içine almaktadır ve bölge konum olarak Avrupa ve Asya kıtalarını birbirine bağlamaktadır. Bu yüzden stratejik açıdan önemli kentlere sahiptir. Bunların başında Nikomedia gelmektedir. Nikomedia tam geçiş bölgesinde olduğu için birçok dönemde büyük yatırımlar yapılmıştır. Bunun dışında güvenli korunaklı bir iç limana sahip olduğundan askeri donanma bugün olduğu gibi antik dönemde de buraya konuşlandırılmıştır. 
Bölgenin kurucu topluluğu, Thrakia üzerinden MÖ 2. bin yılda Ege Göçleri ile birlikte gelen Bithynlerdir. MÖ 10. yüzyılda Phrygialı topluluklar Anadolu'nun merkezine göç edip buraya yerleşmeleri sonucu Anadolu'nun demografik yapısı bir hâyli değişmiştir. Göç dalgasıyla gelen Phrygialı kabileler ilk olarak Anadolu'ya yerleşseler de; bazılarının Bithynia'da kaldıkları düşünülmektedir. Gelecek yüzyıllarda bu kabileler Bithynia bölgesine gelen Thrakialı kabilelere katılmışlardır. MÖ 8. yüzyılın sonunda başka bir Thrak kabilesi Orta Strymon (Vardar)'daki anayurtlarını terk edip Bosporus'u geçip Anadolu'ya gelmiştir. Bithynialıların önceleri Strymonialılar olarak adlandırıldıklarını bilmekteyiz. Bunun sebebi kabilenin Strymon Nehri etrafında yaşamış olmalarıdır. Thrakia kökenli bu kabile Phrygialıları Anadolu'nun merkezine doğru uzaklaştırmış ve bugün Bithynia olarak adlandırılan bölgeye yerleşmişlerdir. Bu topluluklar konum olarak birbirlerine yakın bölgelerde olması ya da göç ile birbirlerine karışmaları dolayısıyla inanç, sanat, ticaret gibi ana konularda birbirlerini etkilemişlerdir. Thrak ve Anadolu kültür sentezi sonucu Ana Tanrıça kültü hem Anadolu'nun Kubaba'sından hem de Phryglerin Matarı'ndan oluşmaktadır. Bithynia Bölgesi'nde yaşayan topluluklarda bu sentezden nasibini almışlardır. Bithynia Bölgesi'nde MÖ 10. yüzyılda başlayan "Ana Tanrıça Kybele" serüveni Roma İmparatorluk Çağı'na kadar tüm toplumları peşinde sürüklemiştir. Bunun sonucunda Kybele kültü insan elinden çıkmış her türlü esere yansımıştır. Bithynia Bölgesi'nde ortaya çıkarılmış eserler bu tez çalışmasının ana konusunu oluşturmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Bithynia, Kybele, Ana Tanrıça, Kült, Magna Mater

Abstract:
Today, what was the ancient region of Bithynia, located at the far western end of the region of Ankara and to the east of the Anatolian part of Istanbul, includes the cities of Kocaeli, Sakarya, Bolu, Düzce, Karadeniz Ereğli, Bilecik, Bursa, İznik and Nallıhan. The location of the region makes it a bridge between Anatolia and Europe. Hence, the region has been home to many strategically important cities, especially Nicomedia. Since Nicomedia is literally a location of transition, the city has attracted huge investments in every period. Apart from that, since it had a secure and sheltered inland port, in antiquity the navy was based there, as it is today.The founding tribe of the region were the Bithynians, who came over from Thrace around 2000 BC as part of the Aegean Migration. The Phrygians migrated to the center of Anatolia in the 10th century BC. and changed the demographic structure of Antatolia. While some of them moved on further into Anatolia, other stayed in Bithynia. In the following centuries, these tribes joined the Thracian tribes who had migrated to Bithynia. At the end of the 8th century BC., another Thracian tribe left their motherland in the Middle Strymon (Vardar), crossing the Bosphorus and continuing into Anatolia. It is known that the Bithynians were called 'Strymonians' in earlier times since they had been living along the Strymon River. This tribe left their ancestral homeland in Thracia and pushed the Phrygians into the center of Anatolia and settled in the region today called Bithynia. Since these communities were both physically close to each other and intermingled with each other by means of migration, they affected each other in terms of beliefs, art and trade. As result of the cultural synthesis between Thrace and Anatolia, a Mother Goddess cult emerged, combining figüre of Kubaba from the late Hittite period and that of Matar from Phrygia. The tribes living in the region of Bithynia were also influenced by this cultural synthesis. The journey of 'The Mother Goddess Cybele' that started in the 10th century BC. Left its mark on all the societies of the area up until the Roman Imperial Period. As a result, the cult of Cybele is reflected in countless artefacts. Those artefacts which were discovered in Bithynia constitute the backbone of this thesis.
Keywords: Bithynia, Cybele, The Mother Goddess, Cult, Magna Mater