Yetişkin bireylerde mevsimsel farklılıkların besin tüketimi, vücut bileşimi ve enerji harcaması üzerine etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effects of seasonal variations on dietary intake, body composition and energy expenditure in adults
Yazar: NİLÜFER ACAR TEK
Danışman: PROF. DR. GÜLDEN PEKCAN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Antropometrik parametreler = Antropometric parameters ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Fiziksel aktivite = Physical activity ; Mevsimsellik = Seasonality

Özet:
Bu araştırma yetişkin bireylerin besin tüketimlerinin, vücut bileşimi ve enerji harcama durumlarının mevsimsel değişikliklerden etkilenme düzeylerinin saptanması amacıyla yapılmıştır. Ankara ili şehir merkezinde yaşayan 25-45 yaş arası, 31 erkek (% 46.3) ve 36 kadın (%53.7) 67 sağlıklı birey üzerinde yapılmış prospektif kohort bir çalışmadır. Çalışma, birbirini izleyen dört mevsimde, üçer ay aralıklarla yürütülmüştür. Veriler, Ekim (sonbahar), Ocak (kış), Nisan (ilkbahar) ve Temmuz (yaz) aylarında toplanmıştır. Bireylerin genel özellikleri, 24 saatlik besin tüketimleri (birbirini izleyen üç gün, bir günü hafta sonu), besin tüketim sıklıkları, enerji harcamaları (fiziksel aktivite düzeyi kaydı ve ergospirometre-COSMED K4b2 ile) saptanmış ve antropometrik ölçümleri yapılmıştır. Bireylerin enerji alımlarının en yüksek olduğu mevsim, erkeklerde kış (2419.6±481.2 kkal), kadınlarda ise sonbahardır (1731.3±303.1 kkal). Enerji alımının en düşük olduğu mevsim hem erkek, hem kadınlarda yaz (sırasıyla 2303.6±548.6 ve 1500.2±313.0 kkal) mevsimidir. Erkeklerin enerji alımında mevsimler arası fark istatistiksel olarak önemli değilken, kadınların yaz mevsiminde sonbahar mevsimine göre anlamlı derecede az enerji aldığı saptanmıştır (p<0.05). Her iki cinsiyette de, enerjinin karbonhidrat ve yağdan gelen yüzdelerinde mevsimsel değişiklikler istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır (p>0.05). Erkeklerde enerjinin proteinden gelen miktarının en yüksek olduğu mevsim ilkbahar (%16.0±2.6), en düşük olduğu mevsim ise yaz (%15.2±2.4) mevsimidir ve aradaki fark anlamlı bulunmamıştır. Kadınlarda enerjinin proteinden gelen miktarının en yüksek olduğu mevsim ilkbahar (%15.9±2.6), en düşük olduğu mevsim sonbahar (%13.9±2.3) mevsimidir, fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0.05). Erkek bireylerin antropometrik ölçümlerindeki mevsimsel değişikliklerde istatistiksel fark saptanmamıştır. Kadınların bel çevresi ölçümleri yazın ilkbahardan, bel/kalça oranları yazın ilkbahar ve sonbahar mevsiminden anlamlı derecede düşük bulunmuştur (p<0.05). Vücut ağırlıklarının sonbahar ve yaz aylarında, kış ve ilkbahar dönemine oranla daha düşük olduğu saptanmıştır. Tüm bireylerin beden kütle indeksleri (BKİ) sonbahar (23.8±0.42 kg/m2) ve ilkbahar (24.2±042 kg/m2) mevsimlerinde istatistiksel olarak farklı (mean±Sx: 0.327±0.84 kg/m2 ) bulunmuştur (p<0.05). Her iki cinsiyet için de kış mevsimindeki enerji harcaması (E: 2113.4±318.1; K: 2141.3± 325 kkal), yaz mevsimine göre düşük (E: 2243.6±351.8; K:2225.9±345.9 kkal) ve mevsimsel fark anlamlıdır (p<0.05). Erkek ve kadınlarda dinlenme metabolik hızı (RMR) değerlerindeki değişiklikler mevsimlere göre istatistiksel olarak farklı bulunmamıştır (p>0.05). Erkek ve kadınlarda ergospirometre (COSMED K4b2) ile ölçülen ortalama RMR kış mevsiminde (E:1961.5±355.5; K: 1352.3±167.0 kkal), yaz mevsimine (E:1956.7±365.7; K:1341.4±189.6 kkal) göre az da olsa daha yüksek saptanmıştır. Bireylerin bir günlük toplam enerji harcamaları hem erkek ve hem de kadın bireylerde kış mevsiminde, diğer mevsimlere oranla düşüktür, bunun nedeni fiziksel aktivitedeki mevsimsel değişikliklerdir. Bu çalışmanın sonucunda; planlanacak beslenme araştırmalarında mevsimsel değişikliklerin de dikkate alınması gerekliliği anlaşılmıştır.

Abstract:
The objective of this study was to determine the effects of seasonal variations on dietary intake, body composition and energy expenditure in adults. This is a prospective cohort study, conducted on 25-45 years old healthy adults, 31 males (46.3%) and 36 females (53.7%), living in Ankara city centre. The study was conducted during four consecutive seasons, with 3 months periods. Survey was held in the months of, October (autumn), January (winter), April (Spring) and July (summer). General characteristics, 24-h dietary intake recalls (for three consecutive days, with one day weekend), food frequencies, total energy expenditures (by physical activity records and spirometer COSMED K4b2) were determined and anthropometric measurements were taken. The seasons with high energy intakes were winter for men (2419.6±481.2 kcal) and autumn for women (1731.3±303.1 kcal). Summer was the season with lowest energy intake for both men and women, 2303.6±548.6 and 1500.2±313.0 kcal, respectively. The differences of energy intake between seasons were not significant for men, however, the energy intake of women was less in winter comparing to autumn (p<0.05). Both for men and women, differences in seasonal variations of percentages of energy from carbohydrates and fat were not significant (p>0.05). Seasonal differences in the percentage of energy from protein was higher in spring (16.0±2.6%) than in summer (15.2±2.4%) in men and it was higher in spring (15.9±2.6%) than autumn (13.9±2.3) in women, while the difference was not significant for men (p>0.05), it was significant for women (p<0.05). No seasonal statistical differences were determined for anthropometric measurements of men. But, in women, waist circumferences were found significantly low in summer comparing to spring; and waist/hip significantly low in summer comparing to spring and autumn (p<0.05). Body weights were lower in autumn and summer comparing to winter and spring. For all individuals, mean (±Sx) body mass index (BMI) values were 23.8±0.42 kg/m2 in autumn and 24.2±042 kg/m2 in spring, and the difference was statistically significant (p<0.05). Both for men and women, energy expenditures in winter (men: 2113.4±318.1; women: 2141.3± 325 kcals), were lower than in summer (men: 2243.6±351.8; 2225.9±345.9 kcals) and the seasonal difference was significant (p<0.05). Both for men and women, the seasonal differences in resting metabolic rates (RMR) were not significant (p>0.05). But the mean RMRs measured by ergospirometer (COSMED K4b2) were slightly higher in winter (men:1961.5±355.5; women: 1352.3±167.0 kcals), comparing to summer (men:1956.7±365.7; women:1341.4 ±189.6 kcals). For all individuals, daily total energy expenditure was lower in winter comparing to other seasons. This was the consequence of the seasonal changes in physical activity. As a conclusion of this study, seasonal differences should be taken into consideration in dietary surveys.