Enerji etkin tasarımda pencere-mekan etkileşiminin ofisler üzerinden değerlendirilmesi
Evaluation of window-space interaction in energy effienct design through offices
Yazar: SELVA VARDARELİ AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. SAADET AYTIS
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İç Mimarlık Ana Bilim Dalı / İç Mimarlık Sanat Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration
Dizin: Bürolar = Offices ; Kullanıcı tatmini = User satisfaction ; Pencere sektörü = Windows sector

Özet:
Yirminci yüzyılın son yarısı itibariyle teknolojideki ilerlemeler, nüfus yoğunluğunun kentlerdeki artışı, alan yetersizliği, şehirleşmedeki plansızlıklar ve yerel yönetim kararları nedeniyle, özellikle ofis yapıları dikey yayılım göstererek, kullanıcı/çalışan için en önemli gereksinim olan ışık ve temiz havanın yapay yollarla sağlanmasına neden olmuştur. Buna bağlı olarak da enerji tüketimi ve karbon salımı konusunda yapım sonrası kullanım aşamalarında önemli ölçüde payı olduğu bilinen mekanik havalandırma ve yapay aydınlatmaya sahip ofis yapılarının artması, çevresel birtakım tedbirler alınması gerekliliğini doğurmuştur. 
Bu doğrultuda alınacak çevresel tedbirlerin başında; enerji etkin tasarım ilkelerini benimseyen bir anlayışın -kullanıcı odaklı, insan ölçekli tasarımların- benimsenmesi gelmektedir.
Bu nedenle yapılan literatür araştırmalarında da rastlanılmamış olması sebebiyle, enerji tüketiminde yapı tipleri arasında üst sırada yer alan ofis yapılarında, enerji etkin tasarım için önemi bilinen bina kabuğu yapı bileşenlerinden pencerelerin, mekân etkileşim sürecinde kullanıcısı olan insan üzerinden değerlendirilmesi, çalışma konusu olarak seçilmiştir. 
Gerek bina cephesine sağladıkları estetik görünüm, gerekse enerji etkin tasarımın en önemli parametrelerinden doğal havalandırma ve doğal aydınlatmaya olan katkıları nedeniyle pencerelerin enerji etkin tasarımda yeri ve önemini yine kullanıcı bağlamında ortaya koymak araştırmanın ana amaçlarından birini oluşturmaktadır. Ayrıca çalışmada, enerji etkin tasarımın mekânsal parametreler aracılığıyla kişilerin fiziksel sağlığı, psikolojik durumları, moral ve motivasyonları üzerinde olumlu etki bıraktığı hipotezi; cam ünitesiyle birlikte doğrama ve güneş kontrol araçlarından oluşan 'pencere sistemi' üzerinden sorgulanacaktır.
Enerji etkin prensiplerle tasarlanan ofislerdeki pencere sistemlerinden, tüm mekânsal konfor parametrelerin çıkış noktası olan insan gereksinimlerine cevap verebilecek, gereken fiziksel ve psikososyal özelliklere sahip olması beklenmektedir. 
Araştırmada gözlenemeyen soyut bir kavram olan kullanıcı gereksinimlerinin somut dışa vurumu kullanıcı davranışları; anket, görüşme, yerinde gözlem teknikleriyle incelenmiş, enerji etkin ve geleneksel pencere sistemlerinin uygulanıldığı ofis mekanları karşılaştırılmıştır. Karşılaştırma için iki adet enerji etkin kabul edilen Leed sertifikasına sahip, iki adet de geleneksel yöntemle tasarlanmış ofis binası seçilmiştir. 
Araştırmada pencerelerin çalışan üzerindeki etkisini tespit edebilmek için oluşturulan değerlendirme sistemi ile mekânsal parametrelerle ilişkisi (görsel konfor, işitsel konfor, ısıl konfor, güvenlik ve ergonomi gereksinimleri) araştırılmış, çalışmanın hipotezini ve amacını oluşturan sorulara yanıtlar aranmıştır.
Çalışan memnuniyetinin motivasyon, dolayısıyla performans ve verimlilik üzerindeki olumlu etkisi bilindiğinden araştırmada; enerji etkin tasarımın sadece enerji korunumu ve çevresel sorunlara sağladığı katkıya değil, bu yöndeki etkisine de dikkat çekmek istenmiştir. Bu nedenle enerji etkin tasarımın, pencere sistemleri ve insan-çevre ilişkisi konularıyla beraber kullanıcı memnuniyetine olan katkısına dair literatür çalışmaları da incelenmiştir. 
Yoğun literatür araştırmaları sonucunda enerji etkin tasarımda pencere- kullanıcı ilişkisinin sorgulandığı bu çalışmada oluşturulan sistem aracılığıyla, kullanıcının ihtiyaç duyduğu mekânsal konfor parametreleri fiziksel ve psikosoyal açılardan 5'li Likert ölçeği yardımıyla memnuniyet düzeyi incelenmiştir ve motivasyona etkisi açık uçlu soru sorulmadan değerlendirilmiştir.
Enerji etkin tasarım konusunda kullanıcı boyutundaki farkındalığı arttırmak amacıyla mekânsal çevre ile pencerenin bağlantısı ve yeşil bina değerlendirme sistemlerinin varlığından haberdar olup olmama durumları da eş zamanlı sorgulanmıştır.  Verilen cevaplar yüzdesel olarak değerlendirilmiştir. Araştırma hipotezleri, verilen cevaplarla da doğrulanarak sonuçlar bölümünde detaylı olarak ifade edilmiştir. 
Anahtar kelimeler: enerji etkin tasarım, pencere sistemleri, kullanıcı-mekân etkisi, memnuniyet, motivasyon.

Abstract:
By the end of the second half of the twentieth century as a result of an increase in population, lack of open space, unplanned urbanization and local government decisions structures expanded vertically. This has resulted in fresh air and light, the most important requirement for the user/employee, being provided artificially by increasing mechanical ventilation and artificial lighting and also causing more carbon emissions which required environmental measures to be put in place. 
One of the most important environmental measure would require focus on human oriented 'energy efficient designs' amd principles with adaptation of user's need.
Office structures are on the top of the energy consumption list and window is one of the main components of a building envelope. However-the literature search for this topic didn't reveal many results. Therefore the role of windows in human oriented energy efficient designs in office structures is chosen as the goal of this study.
Windows not only provide aesthetic appearance but also contribute natural ventilation and natural lighting which are the most important parameters of an energy efficient design. In addition, the hypothesis that energy efficient design has a positive effect on people's physical health, psychological state, moral and motivation of office workers it will be questioned through the 'window system' consisting of frame, solar shading devices with the glass unit.
Window systems designed with energy efficient principles in the offices are expected to satisfy the human need of physical well-being and contribute psycho-social health. 
The concrete expression of user needs, which is an abstract concept that cannot be observed in the research, and, user behaviors; were examined by survey, interviews, on-site observation techniques. Office spaces with energy efficient window systems were compared with traditional window systems, therefore two energy efficient Leed certified office buildings and two traditionally designed office buildings were selected fot this comparison.
In the research, an evaluation system was created to investigate the effect of windows on the employee and its relationship with the spatial parameters (visual comfort, auditory comfort, thermal comfort safety and ergonomics requirements). Responses were sought to the questions that constitute the hypothesis and the purpose of this research. 
Since the positive impact of employee satisfaction on motivation, performance and productivity is known, the research; aimed to draw attention not only the contribution of energy efficiency design to energy conservation and environmental problems, but also to its effect on employee satisfaction. For this reason, literature studies on the contribution of energy efficient design to user satisfaction along with window systems and human-environment relationship issues were also examined. 
As a result of intensive literature research, the spatial comfort parameters required by the user were examined with the help of a 5-point Likert scale, the evaluation system created in this study; the window-user relationship in energy efficient design was questioned, and the effect on the motivation was evaluated without asking open-ended questions.
In order to increase the awareness of the users about energy efficient designs, the connection between the spatial environment with the windows and whether users are aware of the existence of green building evaluation systems or not were simultaneously questioned and responses given were evaluated as percentages. The research hypotheses were also confirmed by the responses given and expressed in detail in the result section.
Key words: energy efficient design, window systems, user-space effect, satisfaction, motivation.