Türk Dili ve Edebiyatı dersine yönelik hazırbulunuşluk bakımından Türkçe dersi öğretim programı ve ders kitaplarında edebiyatın yeri
The place of literature in Turkish course teaching program and textbooks in terms of preparatory for Turkish Language and Literature course
Yazar: NURAY BAŞ
Danışman: DOÇ. DR. FATİH VEYİS
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Amaç: Bu çalışma ile 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programı ve 2022-2023 eğitim öğretim
yılında kullanılmakta olan 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarının Türk dili ve edebiyatı
dersine yönelik hazırbulunuşluk bakımından incelenmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: Çalışma, nitel araştırma desenlerinden bütüncül tek durum deseni olarak
planlanmıştır. Çalışmanın veri kaynakları amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme
yapılarak seçilmiştir. 2018 Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Öğretim Programı, 2019 Türkçe Dersi
Öğretim Programı ile 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitapları araştırmanın veri kaynaklarını
oluşturmaktadır. Doküman incelemesi tekniği ile yürütülen çalışmadan elde edilen veriler içerik
analizi ile çözümlenmiştir.
Bulgular: Türkçe ile Türk dili ve edebiyatı derslerinin özel amaçlarının ve okuma
kazanımlarının genel itibarıyla birbirini destekler nitelikte olduğu ancak Türkçe dersi öğretim
programında oldukça genel bir dille ifade edilen okuma kazanım ve açıklamalarının Türk dili
ve edebiyatı dersi öğretim programında türlere yönelik ayrıntılı biçimde ifade edilen okuma
kazanım ve açıklamaları karşısında oldukça yüzeysel kaldığı görülmüştür. Bu durumdan
kaynaklı ortaya çıkabilecek öğrenme eksiklikleri tespit edilmiştir. Türkçe ders kitaplarında ise
bazı Türk dili ve edebiyatı dersi kazanımlarına yönelik tamamen veya nispeten içerikler yer
alırken bazı kazanımlara yönelik hiçbir içeriğin yer almadığı bulgusuna ulaşılmıştır. Türkçe
dersi öğretim programı ve ders kitaplarında tür öğretiminin yapıldığı ancak birçok türün
öğretiminin Türk dili ve edebiyatı dersinde yapılan tür öğretimi karşısında yüzeysel olduğu
görülmüştür. Ayrıca Türkçe ders kitaplarının Türk edebiyatının farklı edebî dönem, akım,
anlayışlar vb. bakımından dar bir kapsamını temsil ettiği belirlenmiştir.
Sonuçlar: Türkçe dersi öğretim programı ve ders kitaplarının Türk dili ve edebiyatı dersine
yönelik hazırbulunuşluk oluşturmaya katkı sunan bazı öğrenme içeriklerine yer vermekle
birlikte özellikle metinleri, türleri bağlamında değerlendirmeye yönelik birçok öğretiye ve Türk
edebiyatını farklı dönem ve anlayışlarıyla temsil eden metinlere yer vermekte yetersiz kaldığı
sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Türk dili ve edebiyatı dersi, Türk dili ve edebiyatı dersi öğretim programı,
Türkçe dersi, Türkçe dersi öğretim programı, ders kitapları, hazırbulunuşluk

Abstract:
Purpose: This study aims to examine the 2019 Turkish course curriculum and the 5th, 6th, 7th
and 8th grade Turkish textbooks used in the 2022-2023 academic year in terms of readiness for
the Turkish language and literature course.
Method: The study was planned as a holistic single-case design, one of the qualitative research
designs. The study's data sources were selected by criterion sampling, one of the purposeful
sampling methods. The 2018 Turkish language and literature curriculum, the 2019 Turkish
curriculum, and the 5th, 6th, 7th and 8th grade Turkish textbooks constitute the research data
sources. The data obtained from the study carried out with the document analysis technique
were analyzed by content analysis.
Findings: The specific objectives and reading achievements of Turkish and Turkish language
and literature lessons generally support each other, but the reading objectives and explanations,
which are expressed in a very general language in the Turkish lesson curriculum, are the reading
objectives and explanations expressed in a detailed language for the genres in the Turkish
language and literature curriculum. It was found to be insufficient to meet the explanations.
Learning deficiencies that may arise from this inadequacy have been identified. On the other
hand, it has been found that while Turkish textbooks have complete or relatively content for
some Turkish language and literature acquisitions, there needs to be more content for some
acquisitions. It has been seen that genre teaching is done in Turkish course curriculum and
textbooks. However, teaching many genres is superficial and incomplete compared to the genre
teaching in Turkish language and literature courses. In addition, it has been determined that
Turkish textbooks represent a narrow scope of Turkish literature.
Conclusions: It has been concluded that although the Turkish course curriculum and textbooks
include some learning contents that contribute to readiness for the Turkish Language and
Literature course, they are insufficient to include many teachings, especially on evaluating texts
in the context of their genres, and texts that represent Turkish literature with its different periods
and understandings.

Keywords: Turkish language and literature lesson, Turkish language and literature lesson
curriculum, Turkish lesson, Turkish lesson curriculum, textbooks, readiness