Hallâc'a göre varlık ve dînî tecrübe
According to hallâc existance and religious experience
Yazar: RIZA BAKIŞ
Danışman: PROF. DR. TURAN KOÇ
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Din = Religion
Dizin: Din felsefesi = Religious philosophy ; Dini tecrübe = Religious experience ; Hallac-ı Mansur = Hallac-ı Mansur ; Varlık = Asset ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
?Hallâc'a Göre Varlık Ve Dini Tecrübe? konulu çalışmamızda, Hallâc-ı Mansur'un, varlık görüşü, onun Tanrı-insan ilişkisi konusundaki görüşleri ve yaşadığı tecrübenin bilgi açısından değeri inceledik. Giriş kısmında onun hayat hikâyesine geniş bir şekilde yer verdik; zira, Hallâc'ın hayat hikayesi, onun görüş ve düşüncelerinin anlaşılması açısından önemlidir.Hallâc'ın ene'l-hakk ifadesi, onun varlık görüşüne dair atıflar içermektedir. Onun için birinci bölümde, ?Genel Olarak Varlık?, ?Hallâc'a Göre Varlık?, ?Varlığın Birliği? meselelerini Hallâc'ın görüşleri temelinde tartıştık. Hallâc, ene'l-hakk derken kendi benliğini mi yoksa Tanrı'nın varlığına mı vurgu yapmaktadır? Onun tevhid konusundaki görüşlerinin bu tartışmalara açıklık geticektir. Bundan dolayı, varlık konusunu tartışırken, bu başlık altında onun tevhid görüşüne de yer verdik.Hallâc'ın düşüncesinin özetini ene'l-hakk ifadesi oluşturur. Bu ifade, iki varlık arasında gerçekleşen bir ilişkiyi akla getirmektedir. Hallâc, Tanrı-insan ilişkisini lâhût ve nâsût kavramları aracılığıyla ifade eder. Bu kavramları İslam düşüncesi içerisinde ilk kullanan Hallâc'tır. Bundan dolayı, ikinci bölümde, ?Hallâc'ın Düşüncesinde Tanrı-İnsan İlişkisi?, bu ilişkinin mahiyeti, mertebeleri ve zaman boyutuna yer verdik.Enel-Hakk ifadesi, Hallâc'ın hayatında yaşanmış olan bir tecrübeye karşılık gelir. Bu tecrübe mahrem bir tecrübedir. Fakat Hallâc'ın diğer ifadeleri, bu mahrem birliğin mahiyetine ışık tutmaktadır. Yaşanan bu tecrübe bize göre teistik içerikte bir tecrübedir. Bu nedenle biz, ene'l-hakk ifadesinin dînî tecrübe bağlamında, ontolojik ve epistemolojik dayanaklarına işaret etmeye çalıştık. Bunu yaparken Hallâc'ın bilgi konusundaki görüşlerini temel aldık.Anahtar kelimeler: ?ene'l-hakk?, ?varlık?, ?varlığın birliği?, ?aşk?, ?Tanrı-insan ilişkisi?, ?dînî tecrübe? ve ?tevhid?dir.

Abstract:
TThe research about the religious experience and existance due to the Hallâc does consist of the view of being and its ideas about the subject of relation between God and human. Also the research includes the value of the experience according to the recent information. In the beginnig, story of his life has been worked briefly. The reason for that is to help to understand the Hallâc?s ideas that has been experienced throughout his life.Hallac?s expression, which is ene?l-hakk consists the idea of being. Due to this we discussed being according to Hallâc, being in general and the subject about combination of being on the basics of Hallâc?s ideas. It is not certain that ene?l- hakk emphasises the indivudialism of him or the being God. The ideas of him about tevhid expresses this subject briefly. That?s why we have used his ideas about tevhid when the subject of being is discussed.The term enel-hakk includes summary of Hallâc?s ideas. This term also reveals the relation between two different entities. Hallâc expresses the relation between human and God with the help of lahut-nasut terms. In this perspective, we have stated about the relation between God and human, the composition of this relation and time issue of the subject for the second part.The term which is ene?l-hakk is equal to the experiment that Hallâc has experienced during his life. But the other opinions of Hallâc enlighten the situation of confıdential combination. This experiment includes and theistic content. Due to this, we have tried to point that ene?l-hakk term has ontological and epistomological resources. Our research has been based upon Hallac?s ideas.Key words: ene?l-hakk, subsistence, the combination of being, love, the relationship between God and human. Religious experience and tevhid.