Öğretmen adaylarına uygulanan geribildirim  modelinin motivasyon ve yansıtıcı düşünme eğilimlerine etkisi
The effect of the feedback model for pre-service teachers on their tendency to motivation and reflective thinking
Yazar: ORHAN ÇİMEN
Danışman: DOÇ. DR. MELEK ÇAKMAK
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Eğitim programları = Education programs ; Geri bildirim = Feedback ; Motivasyon = Motivation ; Yansıtıcı düşünme = Reflective thinking ; Öğretim elemanları = Instructors ; Öğretmen yetiştirme = Teacher training ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu çalışmada öğretmen adayları ile öğretmen yetiştirme görevini yürüten öğretim elemanlarının öğretim sürecinde geribildirim kullanılmasıyla ilgili görüşlerinin betimlenmesi ve araştırmacı tarafından geliştirilen geribildirim modelinin öğretmen adaylarının motivasyon ve yansıtıcı düşünme eğilimleri üzerindeki etkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Karma yöntemle yapılan araştırma iki aşamadan oluşmaktadır. Birinci aşama durum çalışmasından, ikinci aşama ise deneysel desenden oluşmaktadır. Birinci aşamada öğretmen adayları ve öğretim elemanlarının geribildirim ile ilgili düşünceleri betimlenmiştir. Öğretim sürecinde geribildirim kullanımının önemi, etkili geribildirim özellikleri, kullanılan geribildirim türleri, faydalı bulunan geribildirim türleri ile geribildirim ile ilgili güçlü ve zayıf yönler tespit edilmiş, uygulamada karşılaşılan güçlükler betimlenen görüşler çerçevesinde belirlenmiştir. İkinci aşamada ise ilk kısımdan elde edilen sonuçlara uygun şekilde bir geribildirim modeli tasarlanarak, öğretmen eğitimi programlarından seçilen bir derste tasarlanan model uygulanmıştır. Çalışmanın birinci aşamasında katılımcıları 2014-2015 öğretim yılının bahar döneminde ODTÜ, Başkent ve Gazi Üniversitesi Eğitim Fakülteleri İlköğretim ve Yabancı Diller Eğitimi Bölümlerinde öğrenim gören üçüncü ve dördüncü sınıf öğretmen adayları ile bu bölümlerde görevli öğretim elemanları; araştırmanın ikinci aşamasında ise 2015-2016 yılı bahar döneminde Gazi Üniversitesinde Pedagojik Formasyon Programında yer alan "Öğretim Teknolojileri ve Materyal Tasarımı" dersine devam eden öğretmen adayları oluşturmuştur. Araştırmada veriler geliştirilen geribildirim anketleri, yarı yapılandırılmış görüşme formları, akran geribildirimi değerlendirme formu ve kullanım izinleri alınan motivasyon ve yansıtıcı düşünme eğilimi ölçekleri ile toplanmıştır. Nitel verilerin analizinde içerik analizi, nicel verilerin analizinde ise SPSS programı kullanılmıştır. Araştırmanın birinci aşamasının sonucunda; öğretmen adaylarının geribildirimin öğrenme sürecindeki önemi ile ilgili görüşlerinin ağırlıklı olarak; eksikliklerin farkındalığı, öğrenmeye katkı ve bireysel gelişim kategorilerinde toplandığı belirlenmiştir. Adaylar, etkili geribildirimin "bireysel" olması gerektiğini ve derslerde en çok "sözlü geribildirim" aldıklarını ifade etmiştir. Öğretim elemanlarının geribildirimin öğrenme sürecindeki önemi ile ilgili görüşleri ise ağırlıklı olarak eksikliklerini fark etme, öğrenmeye katkı ve bireysel gelişim kategorilerinde toplanmıştır. Ayrıca öğretim elemanları geribildirimin açık ve anlaşılır olması gerektiğini, yapıcı geribildirimlerin daha etkili olduğunu ve derslerde en çok yazılı geribildirim verdiklerini belirtmişlerdir. Öğretim elemanları uygulamada en çok zaman yetersizliğine vurgu yapmışlardır. Araştırmanın ikinci aşaması olan deneysel desen sonuçları ise, akran ve öğretim elemanlarından alınan yazılı ve sözlü geribildirimlerin, öğretmen adaylarının derse motivasyonunu artırdığını göstermiştir. Uygulanan geribildirim modelinin, adayların yansıtıcı düşünme eğilimlerini yükselttiği, ancak bu artışın istatistiksel olarak anlamlı olmadığı belirlenmiştir. Öğretmen adayları aldıkları geribildirimlerin gelişimlerine katkı sağladığını ve yeni fikirler üretmelerinde kendilerine yardımcı olduğunu belirtmişlerdir.

Abstract:
This study aims to describe the perspectives of preservice teachers and teacher trainers about the feedback model use in the teaching process and investigate the effect of the model on preservice teachers' motivation and reflective thinking. The study was designed as a mixed method study and consisted of two stages. A case study constituted the first stage, and an experimental design constituted the second stage. The first stage determined the perspectives of preservice teachers and teacher trainers about feedback. The importance of using feedback in the teaching process, the characteristics of effective feedback, the types of feedback used, the usefulness of feedback, and the strengths and weaknesses of feedback were determined, and the difficulties encountered in the implementation were determined using these perspectives. In the second stage, a feedback model based on the results from the first stage was designed and was implemented in a course selected among teacher training programs. The participants in the first stage were juniors, seniors and teacher trainers from the departments of primary education and foreign language education in METU, Başkent and Gazi Universities during the 2014-2015 academic year, while the participants in the second stage were preservice teachers enrolled in an instructional technologies and material development course in the pedagogical formation program of Gazi University during the 2015-2016 academic year spring term. The feedback surveys developed, semi-structured interview forms, a peer feedback evaluation form, the motivation and tendency to engage in reflective thinking scales were used to collect data with the permission of their owners. Content analysis was used to analyze the qualitative data, and SPSS software was used to analyze the quantitative data. The results of the first stage revealed that the teacher trainers' perspectives about the importance of feedback were predominantly in the categories of the awareness of weaknesses, contribution to the learning and personal development. For feedback to be effective, participants think that it should be personal, and they indicated that they received mostly oral feedback in lessons. The preservice teachers' perspectives about the importance of feedback were predominantly in the categories of the awareness of weaknesses, contribution to the learning and personal development. The teacher trainers also said that feedback should be clear and understandable, that constructive feedback is more effective, and that they mostly give written feedback in their lessons. Teacher trainers emphasized the lack of time. The results of the second stage revealed that written or oral feedback received from peers and teacher trainers increased preservice teachers' motivation in lessons. It was determined that the applied feedback model increases participants' tendency to engage in reflective thinking; however, the increase was not statistically significant. The preservice teachers indicated that the feedback they receive contributed to their development and helped them to gain new perspectives.