Seçilmiş yüksek morfinli haşhaş (Papaver somniferum L.) hatlarının bazı bitkisel ve tarımsal özellikleri üzerine araştırmalar
The researches on some botanical and agricultural characteristics of selected poppy (Papaver somniferum L.) lines with high morphine
Yazar: GÖKHAN İPEK
Danışman: PROF. DR. NEŞET ARSLAN
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bitkisel özellikler = Plant properties ; Haşhaş = Poppy ; Papaver somniferum = Papaver somniferum ; Tarımsal özellikler = Agricultural properties

Özet:
Bu çalışma, seçilmiş yüksek morfinli haşhaş (Papaver somniferum L.) hatlarının bazı bitkisel ve tarımsal özelliklerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü deneme tarlalarında 2009-2010 yılları arasında yürütülmüştür. Tesadüf blokları deneme desenine göre dört tekerrürlü olarak kurulmuştur. % 0.6 dan fazla morfin içerdiği belirlenen 20 hat ile 3 standart çeşide (Ofis 1, Ofis 2, Ofis 3 (a,b)) ait fenolojik ve morfolojik karakterlere ilişkin değerler belirlenmiş, ayrıca bu hatlara ait kapsül ve tohum verimleri ile morfin oranları da incelenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, çıkış süresi 14-24 gün, çiçeklenme süresi 206-224 gün, olgunlaşma süresi 237-253 gün, bitki boyu 92.8-111.3 cm, bitki başına yandal sayısı 0.90-1.50 adet, bitki başına kapsül sayısı 1.90-2.50 adet, kapsül uzunluğu 41.50-55.54 mm, kapsül eni 36.42-46.22 mm, stigma ışın sayısı 10-65-12.75 adet, bitki başına kapsül verimi 4.620-7.410 gr, bitki başına tohum verimi 5.180-8.225 gr, dekara kapsül verimi 91.10-131.20 kg, dekara tohum verimi 108.80-155.00 kg, kapsül / tohum oranı 0.740-0.985, tohum / kapsül oranı 1.015-1.350, bin tohum ağırlığı 0.388-0.550 gr, dekara morfin verimi 0.336-0.707 kg, morfin oranı % 0.326-0.765 arasında bulunmuştur. Sonuç olarak morfin oranı bakımından 1, 2 ve 3 numaralı standart çeşitler daha yüksek morfin içerirken, 16 numaralı hat bunlara benzer değer vermiştir.

Abstract:
The aim of study was to determine some botanical and agricultural characteristics of selected poppy (Papaver somniferum L.) lines with high morphine. The research was conducted at experimental farm of the Department of Field Crops, Faculty of Agriculture, University of Ankara in 2009-2010 using randomized block design with four replications. Phenelojical and morpholojical characters were determined in 20 lines and 3 standard varieties (Ofis 1, Ofis 2, Ofis 3 (a,b)) that contained more than % 0.6 morphine; as well as capsule and seed yields of these lines with the ratios of morphine was also researched. According to the results of these research, emergency period 14-24 days, flowering period 206-224 days, maturity period 237-253 days, plant heigth 92.8-111.3 cm, lateral number per plant 0.90-1.50, capsule number per plant 1.90-2.50, main capsule length 41.50-55.54 mm, main capsule width 36.42-46.22 mm, stigma ray numbers 10-65-12.75, capsule yield per plant 4.620-7.410 gr, seed yield per plant 5.180-8.225 gr, capsule yield per decare 91.10-131.20 kg, seed yield per decare 108.80-155.00 kg, capsule / seed 0.740-0.985, seed / capsule 1.015-1.350, 1000-seed weigth 0.388-0.550 gr, morphine yield per decare 0.336-0.707 kg, ratio of morphine % 0.326-0.765 were found. As a result, in terms of high morphine rate 1, 2 and 3 standard varieties contain higher morphine and 16 th had given the same values.