İlaç ilişkili karaciğer hasarı (DILI) tanısı alan çocuk hastaların klinik özellikleri ve seyirlerinin retrospektif olarak değerlendirilmesi
Retrospective evaluation of clinical characteristics and course of pediatric patients diagnosed with drug-associated liver injury (DILI)
Yazar: GAMZE ÇAĞLAYAN
Danışman: PROF. DR. ÇİĞDEM ARIKAN
Koç Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Çocuk Gastroenterolojisi Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
İlaç İlişkili Karaciğer Hasarı (DILI) Tanısı Alan Çocuk Hastaların Klinik 
Özellikleri ve Seyirlerinin Retrospektif Olarak Değerlendirilmesi
İlaca bağlı karaciğer hasarı (DILI), diğer etiyolojilerin dışlanmasından sonra 
çeşitli ilaç veya bitkisel ürünlerin neden olduğu karaciğer hasarı olarak tanımlanır. 
Erişkilerde DILI nedenleri, tanısı ve seyri üzerine çalışmalar gün geçtikçe artmaktadır. 
Çocukluk çağında ise DILI ile ilgili bilgiler sınırlıdır. Bu çalışmada DILI tanılı 1-18 yaş 
arası hastaların klinik, laboratuvar özellikleri ve seyirleri değerlendirilmiştir. 
Çalışma retrospektif olarak planlanmış olup, Koç Üniversitesi Tıp Fakültesi 
Hastanesi Çocuk Gastroenteroloji, Hepatoloji ve Beslenme Bilim Dalı'nda 2018 Ocak -
2023 Mart arasında DILI nedeniyle izlenen 28 hasta dahil edilmiştir. Hastaların klinik 
ve laboratuvar verileri hastane kayıtlarından veya klinik kartlarından alınmıştır. DILI 
tipi ve ağırlığı RUCAM sınıflamasına göre belirlenmiştir. Elde edilen verilerin 
istatistiksel analizi SPPS-29 (2024) programı kulanılarak yapılmıştır.
Hastaların ortalama yaşı 8,1±5,6 (1-17) yıl olup, 17'si (%60,7) erkek, 11'i (%39,3) kızdı. 
Hastaların %14.3'ü'nün vücut kitle indexi >85p olup kiloluydu. DILI nedeni olarak 
sürekli en sık kullanılan ilaç Trimetoprim-Sülfometoksazol (n= %17,9) ve şüpheli en 
sık kullanılan ilaç seftriakson (n= %17,9) idi. İlaç kullanımından ortalama 4 gün (2-50 
gün) sonra Alanin Amino Transferaz (ALT), Aspartat Amino Transferaz (AST), Gama 
Glutamil Transferaz (GGT) ve Laktat Dehidrogenez (LDH) seviyeleri sırasıyla ortalama 
638,9±1538,6 IU, 603,2±1846,6 IU , 192,5±279,4 IU, 412,5±475,6 IU olarak saptandı. 
RUCAM değerine göre hastaların %10.8 mixt , %39.2 kolestatik ve %50 'sinde 
hepatoselüler hasar belirlendi. Hastaların tümünde etken madde kesilerek, başvurudan 
itibaren n-asetil sistein normalin 2 katı yüksekliğine, E vitamini ve ursodeoksikolik asit 
ile tedavi enzim değerleri normale dönene dek verildi. Enzimler ortalama 17(4-22) 
günde, %88 hastada normalleşirken, %12 hastada kronik seyir (>6 ay) saptandı. İzlemde 
kaybedilen hasta olmadı. 
Çalışmanın ön bulguları antimikrobiyal ajanların DILI en sık nedeni olması yanısıra, R 
değerinin çocuklarda da hastalık şiddeti ve sağ kalımı göstermede bir araç olabileceğini 
düşündürmektedir. Bu konuda daha büyük gruplarda çalışma yapılmasına ihtiyaç vardır.
Anahtar Kelimeler: İlaç ilişkili karaciğer hasarı, çocuk, R değeri (RUCAM SKORU)

Abstract:
Retrospective Evaluation of Clinical Characteristics and Course of Pediatric 
Patients Diagnosed with Drug-Associated Liver Injury (DILI)
Drug-induced liver injury (DILI) is defined as liver damage caused by various drugs 
after exclusion of other etiologies. There is limited literature regarding DILI in the 
pediatric population. This study aimed to evaluate the clinical and laboratory, and 
outcome results of patients aged 1-18 years with DILI.
 This study was planned retrospectively, and 28 patients diagnosed with DILI 
between 2017 and 2022 at Koç University Faculty of Medicine, Pediatric 
Gastroenterology, Hepatology and Nutrition clinic were included. Age, gender, height, 
weight, constantly used medication, clinical history, laboratory findings, and 
radiological imaging information of the patients were recorded. All data obtained were 
evaluated by SPSS 29.
The average age of the patients was 8.1±5.6 (1-17) years, 17 (60.7%) were boys and 11 
(39.3%) were girls. 14.3% of patients had a body mass index >85p and were 
overweight. The most frequently used drug consistently as a cause of DILI was 
Trimethoprim-Sulfomethoxazole (n=17.9%), and the most frequently used suspected 
drug was ceftriaxone (n=17.9%). After an average of 4 days (2-50 days) of drug use, the 
average Alanine Amino Transferase (ALT), Aspartate Amino Transferase (AST), 
Gamma Glutamyl Transferase (GGT) and Lactate Dehydrogenase (LDH) levels were 
determined as 638.9±1538.6 IU. , respectively. It was determined as 603.2±1846.6 IU, 
192.5±279.4 IU, 412.5±475.6 IU. According to the RUCAM value, 10.8% of the 
patients had mixed, 39.2% cholestatic, and 50% had hepatocellular damage. The active 
ingredient was discontinued in all patients, and vitamin E and ursodeoxycholic acid 
treatment was administered starting from the moment of admission until n-acetyl 
cysteine increased to twice the normal level and enzyme values returned to normal. 
While enzymes returned to normal in 88% of the patients in an average of 17 (4-22) 
days, a chronic course (>6 months) was detected in 12%. No patients died during 
follow-up.Preliminary findings of the study suggest that although antimicrobial agent
are the most common cause of DILI, the R value may be a tool to indicate disease 
severity and survival in children. Studies in larger groups are needed on this subject.
Key Words: Drug induced liver injury, child, RUCAM score