Letâifu'l-İşârât'taki Kur'ân kıssalarının tasavvufi açıdan değerlendirmesi
Evaluation of the stories of the Qur'an in Lataifu'l-Isarat from a sufism point
Yazar: İNAYET ÇAKABAY
Danışman: PROF. DR. BÜLENT AKOT
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Kur'an-ı Kerim = Koran ; Kuşeyri = Quashayri ; Kıssalar = Narratives ; Letaifu`l-İşaret = Letaifu`l-Mark ; Tasavvuf = Mystic ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam

Özet:
Tezde; Abdulkerim Kuşeyri'nin mutasavvıf ve müfessir kimliklerini meczederek oluşturduğu, tasavvuf ilmine dair tanımlamaları, sufi hayatına yönelik açıklamaları bünyesinde bulunduran bir tefsir olan Letâifu'l-İşârât eserindeki Kur'ân kıssalarının tasavvufi açıdan değerlendirmeleri yapılmıştır. Kuşeyri'nin, kıssalar üzerinden tasavvufi ıstılahları açıkladığı ve kıssanın empati yaptırma kabiliyeti ile sufilere telkinlerde bulunduğu görülmüştür. Diğer taraftan Kuşeyri'nin, kıssaları yalnızca zahiri yönü ile tefsir etmediği gerekli gördüğü yerlerde batıni açıklamalarda bulunduğu anlaşılmıştır. Böylelikle, İslam'ın ana kaynağından bizzat beslenerek, tasavvufi açıklama, değerlendirme ve yönlendirmeler yapıldığı; Kur'ân'ın büyük bir kısmını oluşturan kıssaları, muhatabı için her yönüyle anlaşılabilir bir formda sunduğu tespitine ulaşılmıştır. Çalışma sürecinde, diğer işari tefsirler ve tasavvuf ıstılahlarına dair eserlere erişilmiş, farklı veya benzer yaklaşımlar belirlenmiş, yapılan derleme ve değerlendirmeler sonunda tez, mevcut halini almıştır.
Tezin ilk bölümünde; Kuşeyri'nin hayatı, tahsili, tasavvufla ilişkisi ve eserlerine dair genel bilgiler verilmiştir. İkinci ve üçüncü bölümde ise Letâif'te, Kur'ân kıssalarını açıklamak için kullanılan tasavvufi terimlerin her biri ayrı ayrı ele alınarak manaları açıklanmış; kıssalarda geçtiği yerler, ayet ve müellifin yorumu esas alınarak sıralanmış ve kıssanın yorumlanma biçimi diğer işari tefsirler ile karşılaştırılıp değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Tasavvufi terimler; tarikat, bilgi yolları, tasavvufi terbiye metotları, haller, makamlar ve diğer kavramlar şeklinde üst başlıklar altında gruplandırılarak ele alınmıştır. Böylece tezin nihai amacı olan kıssaların tasavvufi açıdan değerlendirmesine ulaşmanın kolaylaşması ve kavram önceliğinin sağlanmasına çalışılmıştır.

Abstract:
In the thesis; Sufi evaluations of the tales of the Qur'an in Letaifu'l-Isarat, which is the interpretation of the whole Qur'an, which includes the descriptions of Sufi science and explanations on Sufi life, which Abdulkerim Kuseyri formed by combining the identities of Sufi and exegete, were evaluated from a mystical point of view. It has been seen that Kuşeyri explains mystical terms through stories and inculcates sufis with the ability of the story to make him empathize. On the other hand, it has been understood that Kuşeyri did not only interpret the tales in terms of their apparent aspects, but also made esoteric explanations where he deems necessary. n this way, mystical explanations, evaluations and directions were made by feeding from the main source of Islam; It has been determined that the tales that make up a large part of the Qur'an are presented in a form that can be understood in all aspects for the addressee. During the study process, works on other isari tafsirs and Sufi terms were accessed, different or similar approaches were determined, and the thesis took its current form at the end of the compilation and evaluations.
In the first part of the thesis; General information about Kuşeyri's life, education, relationship with Sufism and his works are given. In the second part, in Letaif, each of the mystical terms used to explain the stories of the Qur'an are handled separately and their meanings are explained; The places in the tales are listed on the basis of the verse and the interpretation of the author, and the interpretation of the tale is compared with other isari interpretations and evaluated. Sufi terms; sect, ways of knowledge, methods of mystical upbringing, states, maqams and other concepts are grouped under the headings. Thus, it has been tried to make it easier to reach the mystical evaluation of the stories, which is the ultimate goal of the thesis, and to provide the priority of the concept.