İbn Şeref el-Kayrevânî'nin hayatı, eserleri ve edebî kişiliği
İbn Şeref al-Qayrawani: His life, works and literary personality
Yazar: VELİ GİZİR
Danışman: PROF. DR. MEHMET AKİF ÖZDOĞAN
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Din = Religion
Dizin: Arap edebiyatı = Arabian literature ; Arap şiiri = Arabic poetry ; Edebi eleştiri = Literary criticism ; Edebi tasvir = Literary depiction ; Kuzey Afrika = North Africa

Özet:
İbn Şeref el-Kayrevânî, daha önce Mağrib olarak isimlendirilen günümüzde ise Tunus içinde yer alan Kayrevân şehrinde doğmuş, büyümüş ve ilk ilim tahsilini burada yapmıştır. Ⅳ/Ⅺ. yüzyılda yaşayıp tenkitçi, şair ve edip kimliğiyle öne çıkan İbn Şeref el-Kayrevânî, Ebû Hasen el-Kâbisî, Ebû 'Abdillâh el-Kazzâz, Ebû İshâk el-Husrî ve Ebû 'İmrân el-Fâsî gibi önemli alimlerden ders almıştır. Yaşadığı dönemde yönetimde bulunan Zîrîler emiri Mu'iz b. Bâdîs'in saray şairliğini yapmış, sarayda kurulan şiir meclislerinde tenkitçiliği ve şairliği ile dikkat çekmiştir. Siyasi açıdan dönemin buhranlı ortamı onun hayatını oldukça etkilemiştir. Kabile taassubu ve mezhepsel çekişmeler Kayrevân'da savaşın patlak vermesinde ve şehrin yakılıp yıkılmasında en temel etken olmuştur. İbn Şeref el-Kayrevânî, bu olayın sonrasında şehri terk etmek zorunda kalmış, önce Mehdiye ve Sicilya ardından Endülüs'ün çeşitli bölgelerine göç etmiştir. Yaşamında karşılaşmış olduğu savaş, yolculuk ve çeşitli zorluklardan dolayı eserlerinin çoğu günümüze ulaşmamıştır. Ancak biyografisinde bahsedilen İbn Reşîk'e ve farklı kimselere karşı tenkitleriyle beraber, telif ettiği Resâilü'l-intikâd fî nakdi'ş-şi'ri ve'ş-şu'arâ' adlı öz eseriyle iyi bir eleştirmen/tenkitçi olduğunu göstermiştir. Şiirlerinin toplandığı Dîvân'ında ise onun, refah döneminde duygusal coşkunlukla yazdığı gazel, medih, hiciv ve tasvir temalı şiirlerle birlikte; yaşadığı savaş ve göçlerin neticesinde şikâyet, sitem ve özlem temalı şiirler yazmış olması dikkat çekmektedir. Bu çalışma, tenkitçiliği ve şairliği ile öne çıkan İbn Şeref el-Kayrevânî'nin düşüncelerini inceleyip, onun hayatını, telif ettiği eserlerini ve edebî kişiliğini ortaya koymaya çalışmıştır.

Abstract:
Ibn Sharaf al-Qayrawānī was born and raised in the city of Qayrawān, which was formerly called Maghrib and is now located in Tunisia, and received his first scientific education here. Ibn Sharaf al-Qayrawānī, who lived in the Ⅳ/Ⅺth century and stood out as a critic, poet and poet, took lessons from important scholars such as Abū Ḥasan al-Kābisī, Abū 'Abdillāh al-Kazzāz, Abū Ishāq al-Husrī and Abū 'Imrān al-Fāsī. He was the court poet of Mu'iz b. Bādīs, the emir of the Zīrīs, who was in power during his lifetime, and attracted attention with his criticism and poetry in the poetry assemblies established in the palace. The politically turbulent environment of the period had a great impact on his life. Tribal prejudice and sectarian strife were the main factors in the outbreak of war in Qayrevān and the destruction of the city. Ibn Sharaf al-Qayrawānī had to leave the city after this event and migrated first to Mahdia and Sicily and then to various parts of Andalusia (Islamic Spain). Most of his works were lost due to the wars, journeys and various hardships he encountered in his life. However, he showed that he was a good critic/critic with his criticisms against Ibn Rashīq and different people mentioned in his biography, as well as his own work, Resā'il al-intīqād fī nakdi'sh-shī'ri wa'sh-shu'arā'. In his Dīwān, where his poems are collected, it is noteworthy that he wrote poems with the themes of ghazals, praise, satire and description written with emotional enthusiasm during the period of prosperity, as well as poems with the themes of complaint, reproach and longing as a result of the wars and migrations he experienced. This study examines the thoughts of Ibn Sharaf al-Qayrawānī, who stands out with his criticism and poetry, and tries to reveal his life, his works and his literary personality.