Nietzsche, Heidegger ve Foucault'da akıldışı
Non-rational in Nietzsche, Heidegger and Foucault
Yazar: FAHRETTİN TAŞKIN
Danışman: PROF. DR. AZİZ KURTULUŞ DİNÇER
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Akıl = Reason ; Akıldışı = Non-rational ; Duygu = Emotion ; Duyumsama = Sensation ; Düşünce = Thought ; Foucault, Michel = Foucault, Michel ; Heidegger, Martin = Heidegger, Martin ; Nietzsche, Friedrich Wilhem = Nietzsche, Friedrich Wilhem ; İdea = Idea

Özet:
"İnsanın ne olduğu" ve "gelecekte ne olacağı", bunlar özellikle felsefenin düşünebileceği
sorular. Bu çalışma kuşkusuz bunlara cevap verebilme gücünden uzak. Ancak bu türden
soruların tartışıldığı bir zamanın gereksinimlerinde, buradaki soruşturma, insanın akıl ile
akıldışı görünümlerine odaklanmaya çalışmaktadır. Öyleyse burada insanın ne "şu anda
ne olduğu" ne de "gelecekte ne olacağı" sorularına bir cevap aranmış, ama bu türden
sorulara bir hazırlık olması maksadıyla duyum, duygu, istenç, düşünce gibi insan
yetilerinin ne oldukları ve birbirleriyle ne türden ilişkiler içerisinde oldukları Nietzsche,
Heidegger ve Foucault bağlamında ele alınarak soruşturulmaya çalışılmıştır.
Bu çalışmada özellikle akıldışına odaklanılmasına rağmen aklın belli bir görünümünü
elde edebilmek için "Giriş" kısmında Descartes'tan başlayarak Hegel'e varana dek belli
başlı düşünürlerin düşünceleri ele alınmış, ondan sonra da akıldışına dair en açık ifadeleri
bulabileceğimizi düşündüğümüz düşünürler üzerinde durulmuştur.
Nietzsche aklın yetersizliğini, onun ortaya çıktığını ve her şey gibi onun da bir oluş
sürecinin olduğunu ifade etmiş, Heidegger aklı "özlü düşünme" ile başka bir boyuta
taşımış, Foucault ise delilik ile onun iktidarını sorgulamıştır. Böylece bu düşünürler
aracılığıyla aklın, akıldışıyla ilişkisinde dünyaya ve özellikle insana belli bir sınır çizip
çizemeyeceği "nedensellik" ile birlikte tartışılarak bir sonuca varılmaya çalışılmıştır.
Öyleyse diyebiliriz ki bu çalışmada her ne kadar akıldışına odaklanılmışsa da bu ancak
akılla olan ilişkisi göz önüne alınarak yapılmıştır. Böylece aklın burada akıldışı diye ifade
edilen duyum, duygu, istenç, delilik, "özlü düşünme" gibi insana ait görünümlerden
bağımsız olmadığı, hatta en derin temelleri itibariyle bunlarla ilişkili olduğu gösterilmeye
çalışılmış ve sonuç olarak aklın ne onları baştan başa kuşatabildiği ne de onlarsız 'var'
olabildiği ortaya konulmaya gayret edilmiştir. Bu durumda mutlak bir akıl tasarımı söz
konusu olamayacağı gibi dünyanın ve insanın sınırlarının da akılla çizilemeyeceği
temellendirilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
"What a human being is" and "what he will be in the future" are questions that can be
asked especially by philosophy. However, nowadays in which these questions debated,
the examination here focuses on the rational and the non-rational appearances of human
beings. Then, here, the question is neither "what a human being is now" or "what he will
be in the future"; rather in order to make preparation for these questions, the abilities of
human beings, such as sensation, emotion, will, thinking, and reason, and their relations
with each other are being examined in the context of Nietzsche, Heidegger, and Foucault.
Though this study especially focuses on the non-rational, in order to have a definite
picture of reason, in the Introduction, the ideas of some philosophers starting from
Descartes to Hegel have been examined. Next, the thoughts of the philosophers who
explicitly discuss on the non-rational have been examined.
Nietzsche has mentioned about the inability and the rise of the reason, and that like every
other thing, reason also has a becoming process. Heidegger has added another dimension
to the reason with his idea "essential thinking" (das wesentliche Denken). And, Foucault
has examined the power of the reason with madness. Thus, whether the reason and the
non-rational can limit the world and especially human beings has been argued/discussed
in the context of "causality" and thoughts of these philosophers.
If so, we can say that although this study focuses on the non-rational, it is made only as
the relationship of reason considered (it could be possible only by taking into
consideration the reason). Thus, it has been attempted to show that the reason is not
unconnected from the human appearances/faculties/abilities such as sensation, emotion,
desire, madness, "essential thinking" which expressed here as non-rational, even (it) is
related to their deepest ground. As a result, it has been tried to show that the reason can
neither be able to encircle them from the beginning to end nor 'exist' without them. In
this case, it has been attempted to justify that representation of an absolute reason is
impossible, also the boundaries for world and for human cannot be drawn.