Sınır kavramına mekansal bir yaklaşım: Ankara Bahçelievler yerleşiminde sınırlara bağlı bir analiz
A spatial appoach to boundary concept: An analysis on Ankara Bahçelievler settlement
Yazar: ÖZLEM MUMCU UÇAR
Danışman: PROF.DR. AHSEN ÖZSOY
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
SINIR KAVRAMINA MEKANSAL BÎR YAKLAŞIM: ANKARA BAHÇELİEVLER YERLEŞİMİNDE SINIRLARA BAĞLI BİR ANALİZ ÖZET Sınırlar üzerine bir çalışma, mekânın boşluktan daha fazlası olduğunu anlaşılmasını sağlayarak ilişkiler anlamında yorumlanması için yönlendirir, insan hayatının ve deneyiminin her aşamasında gözlemlenebilen ve var olmanın ana şartı olan şuurlar, diyalektik yapılan ile dinamik arakesitlerdir. Bu çalışmada amaç çıkış noktasını oluşturan "sınır kavramının" farklı anlamlan ve mekân ile ilişkisi açılarak, 20. yüzyılın ilk yansında kent, yerleşme ve konut sınırlarındaki değişiminin insan ve sınır etkileşimi göz önüne alınarak tartışılmasıdır. Bu çerçevede bir tartışmanın yapılabilmesi için, gerekli analiz zemini Ankara Bahçelievler gibi bir ilk örnek üzerinden oluşturulmuştur. Bahçelievler semtinin ilk adımı olan bu yerleşim baştan itibaren sınırların nasıl tasarlandığı, uygulandığı ve değiştiğim belirlemek için yerleşim, sokak ve konut açışından bir analizin yapılmasına, sınırların bu hiyerarşik yapıda birbirini nasıl etkilediğinin anlaşılmasına olanak vermiştir. Tanımlamak, belirlemek ve ilişki kurmak üzere çalışan sınırlar alt anlamlarıyla, doğada ve felsefede geçen tanımlarıyla açılarak tartışılmış, sosyal, politik ve ekonomik araç olarak nasıl kullanıldığı netileştirilmiş ve bunların ışığında mimarlığın sınırlan kurmadaki rolü irdelenmiştir. Bu alt yapı ile sınırın mekânla olan ilişkisi tanımlanmış, yerleşme ve temeldeki ilişkiler olan iç-dış, kapalılık-açıklık, giriş, geçiş ve yönlenme gibi başlıklar detaylandırılmıştır. Şuur yaklaşımı mekânın sadece fiziksel boyutuyla değil, insan-çevre ilişkileriyle birlikte görülebilmesini sağlamaktadır. Mekânsal sınırlar çerçevesindeki en önemli kavramlar olan algı, egemenlik alam, kişisel alan ve mahremiyet gibi sınır-insan ilişkilerini açıklayan mekanizmalara bakılarak, bunların şuurlarla olan güçlü bağlantısı tanımlanmıştır. 20.yüzyılın başındaki teknolojik gelişme ve endüstriyel hareketlerin etkisiyle kent, yerleşim, konut ve ilişkilerinde yaşanan değişim, şuurlara da yansımıştır. Yerleşmeve konut üzerine tanımlanan yeni önermelerde (bahçe şehir gibi) sınırlardaki değişime ve etkileşime bakmak, işlevlerinin daha iyi anlaşılmasını sağlamış, bu yaklaşım çok farklı ölçeklerdeki sınırların birbirini nasıl etkilediğini ortaya koyarak, bir sınır sisteminin varlığı kanıtlamıştır. Çalışmanın temelde sınır kavramı, sınır- mekân, sınır-insan, konutun sınırları ve modernizm olarak gelişmesi sonucunda, Bahçelievler analizinin daha sağlıklı bir yapıda açılması sağlamış ve burada ulaşılan sonuçların değerlendirilmesinde etkin olmuştur. Ankara İmar Planın dışında gelişmiş olan geleneksel anlamda bir "bahçe şehir" örneği ve ülkenin ilk konut kooperatifi olması Bahçelievler'i özel bir konuma getirmektedir. Analizin ulaştığı sonuç, bu konut yerleşimindeki sınır olasılıklarının zenginliğini ve bunların zaman içindeki değişimlerini ortaya koyar niteliktedir.

Abstract:
A SPATIAL APPROACH TO BOUNDARY CONCEPT: AN ANALYSIS ON ANKARA BAHÇELİEVLER SETTLEMENT SUMMARY A study on boundary concept provides understanding that space is more than emptiness and orients towards interpreting the architecture as relationships. Boundaries are dynamic membrane systems and can be seen at each level of human life and experience. Forming a fheoretical background on boundaries considering the effective changes seen on the first half of the 20th centuıy among house and the settlement focusing human-boundaıy relations, is the main goal of Ihis study. For discussing the boundary vvithin this frame an analysis is defined at the scope of the settlement in Ankara Bahçelievler as the first step for today's Bahçelievler district The analysis focusing the settlement, street and the house is formed in order to understand how the boundaries have been designed, constructed and changed vvithin these different levels. Working for defining and determining the relationships, boundaries are the tools for social, political and economical order and held by their other meanings m nature, philosophy and architecture. With this base, spatial boundaries are explained by the concepts like dwelling, inside-outside, closure-opening, transition, entrance and direction. As boundary forms an emphasis on space-human relationship, explaining perception, cognitive mapping, temtorial space, personal space and privacy concepts are very important in order to understand how these are working with the boundaries. By the industrial movements and technological improvements, urban, settlement and house forms are changed radically. Looking the changes on boundaries of the house is a good way to understand their roles on different level of space. Forming the study with the headlines as boundary-space, boundary- human, boundary- house and modernisin is an effective way for structuring the analysis and evaluating the results. XBeing a cooperative garden city example planned out of the main city and the first housing corporation of the country, Bahçelievler and the complete structure of the settlement is a very special case. The result of the analysis displays the value of boundary conditions and role of the changes in this neighborhood from its beginning till today. XI