İzmir liselerinde sigara, alkol, madde kullanımı yaygınlığı, hazırlayıcı ve koruyucu faktörler
The prevalance of cigarette, alcohol and substance use in high schools of İzmir, causal and preventive factors
Yazar: EMİNE UMUT YILDIZ
Danışman: PROF. DR. BENAL İNCEER
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Bölümü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Alkol içme = Alcohol drinking ; Lise öğrencileri = High schools students ; Liseler = High schools ; Madde bağımlılığı = Drug addiction ; Narkotikler = Narcotics ; Sigara = Cigarette ; Sigara içme = Smoking

Özet:
Madde kullanım biçimleri ve kullanılan madde profili sosyal, fiziksel ve coğrafi özelliklere göre, bölgesel olarak çok fazla değişiklik göstermektedir. Madde kullanımı ile en yaygın olarak ergenlik döneminde karşılaşılmaktadır ve bu dönemde yaşanan diğer fizyolojik, psikolojik ve sosyal krizlerle birleşerek büyük bir sorun alanı oluşturmaktadır.Bu çalışmanın ana amacı 2007-2008 öğretim yılında, İzmir ili liselerindeki 9. sınıf öğrencilerinin bağımlılık yapıcı madde kullanım yaygınlığının saptanmasıdır. Madde kullanımında çevreye, aileye, okul, akran ve bireysel özelliklere ilişkin risk ve koruyucu etkenlerin saptanması çalışmanın diğer amacıdır. Araştırma 2813 ü kız, 2757si erkek, 5641 öğrenci ile yürütülmüştür. Yaygınlık oranları, alkol dışındaki tüm maddeler için literatürde bildirilenlerden düşük saptanmıştır. Alkol kullanımı son 10 yıla göre değişim göstermemiştir. Merkez ilçe, perifer ve metropollerde kullanım yaygınlığı farklılaşmamaktadır. 1991-1992 doğumlularda, erkeklerde daha yaygın olmakla birlikte uygun sosyolojik, kültürel ve ekonomik koşullar oluştuğunda ve çevredeki rol modeller fazlalaştığında kızlarda ve küçük yaşlarda da yaygın kullanılmaktadır. Çevredeki madde kullanan rol modellerin fazlalığı, ulaşma kolaylığı ve satın alabilme gücü madde kullanımına yol açan temel etkenlerdir. Çevrede rol modellerin azlığı, olumlu ebeveyn ve arkadaş ilişkileri, sosyal destek ve maddeye ulaşma zorluğu ise kullanımı önleyici başlıca etkenlerdir. Kullanım depresyon ve umutsuzlukla ilişkilidir ve kullanılan madde seçimi duygu duruma ve sosyal ihtiyaçlara göre değişmektedir. Sigara esrar ve sakinleştirici haplar depresyonla baş etmek için daha fazla kullanılırken, diğer maddeler bir gruba ait olabilme ve eğlenme, enerji sağlama gibi belli amaçlara yönelik kullanılmaktadır. Okulda, ailede kuralların olması ancak cezalandırıcı olmama kullanımdan korumakta, kontrol ve gence uzaklık ise artırmaktadır. Gencin sınırlarını tanıması ve belirgin amaçlarının olması da kullanımdan koruyucudur.

Abstract:
The consumption of substance use and the types of substences consumed differ according to physical and geografical factors. Substance use is most prevalent in adolescence and becomes a problem area when premise with psychological and social crises.The main of this studyis to determinethe prevalance rate of dependence pronesubstancesin students of 9 th grade in İzmir in the year of 2007-2008. The other aim of this study is to find out the risk and protective factors of enviroment, family, school, peer and individual factors on the substance use being. The sample of the study consisted of 5641 students whom 2813 were female and 2752 were male. The consumption of all substances were lower than the rates in other studies, except for alcohol comsuption. The rates of alcohol consumption did not change in the last 10 years. The prevalance rates in the metropolitans, perpheri township did not change either. It was found that substance use was more common in boys 1991-92, however when the cultural and economical condititons are efficientand when role models consume substances girls start to consume substances at an early age. When role model consume substances there is easc of purchace and easement of access the rate of substance use increase. When role model consume substance less, positive parent and peer relationships, social support and difficulty accession substance are protective factors. Consumption is related to depression and hopelessness and the choice of substance varies according to mood and social needs, cigarettes, marijuana and sedative substances are consumed to cope with depression, however other substance areused to belong to a peer group, have fun and feel energetic. İn family and school non-punitive control and distant relationships increase consumption. The boundaries and goals of the students also protect students from consumption of substances.