Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan çocuklarda yavaş bilişsel tempo bağlanma ve mizaç ilişkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship among sluggish cognitive tempo, attachment and temperament in children with attention deficit hyperactivity disorder
Yazar: HASAN CAN ÖZBAY
Danışman: DOÇ. DR. HATİCE AKSU
Adnan Menderes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Bağlanma = Attachment ; Bilişsel işlevler = Cognitive functions ; Bilişsel tempo = Cognitive tempo ; Güvenli bağlanma = Attachment security ; Güvensiz bağlanma = Insecure attachment ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Karakter = Character ; Mizaç = Temperament ; Çocuklar = Children

Özet:
Giriş: Bu çalışmada YBT'nin eşlik ettiği ve etmediği DEHB'li olgularda bağlanmanın ve mizaç karakter özelliklerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: Çalışmaya katılmaya gönüllü olan, DSM-5'e göre yapılan klinik görüşme ile DEHB ölçütlerini ve çalışmaya dahil edilme ölçütlerini karşılayan toplam 80 olgu çalışmaya dahil edilmiştir. Sosyodemografik veri formu ve Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi – Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli (ÇDŞG-ŞY) klinisyen tarafından yüzyüze klinik görüşme ile doldurulmuştur. Eş tanısı olan olgular çalışmaya dahil edilmemiştir. Ebeveynlerden Turgay Çocuk ve Ergenlerde Davranış Bozuklukları için DSM-IV'e Dayalı Tarama ve Değerlendirme Ölçeği (T-DSM-IV-Ö) anne-baba formu, Barkley Çocuk Dikkat Anketi (BÇDA)'ni doldurmaları istenmiştir. Barkley Çocuk Dikkat Anketi puanlarına göre YBT eşlik eden ve etmeyen DEHB olmak üzere iki gruba ayrılmıştır. Değerlendirmeye alınan çocuk ve ergenlerden Kerns Güvenli Bağlanma Ölçeği ve Çocuklar İçin Mizaç ve Karakter Envanteri'ni doldurmaları istenmiştir.
Bulgular: Çalışmamızda YBT'nin eşlik ettiği gruptaYBT'nin eşlik etmediği gruba göre YBT BÇDA, Turgay Dikkatsizlik puanları, zarardan kaçınma ve yenilik arayışı mizaç özellikleri anlamlı olarak daha yüksek, KGBÖ puanları ve konuşma zamanı anlamlı olarak daha düşük saptandı. Regresyon analizlerinde dikkatsizliğin ve zarardan kaçınma mizaç özelliğinin YBT grubunu belirlemede önemli etkisi olduğu bulundu. Çalışmamızda tüm DEHB'li olguların YBT belirtilerinin yaş ve zarardan kaçınma mizaç özelliği ile pozitif yönde, güvenli bağlanma özellikleri ile negatif yönde; Turgay hiperaktivite puanlarının kendini yönetme mizaç özelliği ile negatif yönde ve bağlanma özellikleri ile yenilik arayışı ve zarardan kaçınma mizaç özelliklerinin negatif yönde, ödül bağımlılığı, sebat etme, kendini yönetme ve iş birliği yapma mizaç karakter özelliklerinin pozitif yönde ilişkili olduğu tespit edildi. Yavaş Bilişsel Tempo'nun eşlik ettiği DEHB'li olgularda YBT BÇDA puanları ile ödül bağımlılığı mizaç özelliği arasında negatif yönde; bağlanma özellikleri ile yenilik arayışı mizaç özelliği arasında negatif yönde, ödül bağımlılığı, kendini yönetme ve iş birliği yapma mizaç karakter özellikleri arasında pozitif yönde ilişki saptandı. Regresyon analizlerinde yaşın, Turgay dikkatsizlik puanlarının ve zarardan kaçınma mizaç özelliğinin YBT belirtileri üzerinde, zarardan kaçınma ve kendini yönetme mizaç karakter özelliklerinin ise bağlanma özellikleri üzerinde bağımsız bir etkisi olduğu tespit edildi.
Tartışma ve Sonuç: Çalışmamızın YBT tanısı olan DEHB'li çocuklarda bağlanma ve mizaç karakter ilişkisini değerlendiren ilk çalışma olması nedeniyle alanyazına katkı sunacağını düşünmekteyiz. Çalışmamızda YBT'nin eşlik ettiği DEHB'li grubun daha güvensiz bağlanma özellikleri gösterdiği ve ödül bağımlılığı mizaç özelliği ile negatif yönde ilişkili olduğu saptanmıştır. Çalışmamızda zarardan kaçınma mizaç özelliği ve dikkatsizlik belirtilerinin hem YBT'nin eşlik ettiği DEHB grubunu belirlemede hem de YBT belirti şiddeti üzerine doğrudan etkisi olduğu saptanmıştır. Yavaş bilişsel tempo, bağlanma ve mizaç karakter ilişkisinin inceleyen geniş örneklemli daha çok çalışma yapılmasının yazına katkı sağlayacağını öngörmekteyiz.
Anahtar kelimeler: Yavaş Bilişsel Tempo, Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu, Bağlanma, Mizaç, Karakter

Abstract:
Objective: This study aimed to evaluate the relationship between attachment and temperament-chracter properties in Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) diagnosed, 9-12 years old children with and without Sluggish Cognitive Tempo (SCT).
Method: A total of 80 voluntarily children diagnosed with ADHD based on DSM-5 were included in the study. Sociodemographic data form and Kiddie Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia for School-Aged Children (KID-SADS-PL) were filled in by the clinician through a face-to-face semi-structured clinical interview. Cases with psychiatric comorbidity were not included in the study. In addition the parents of the children in the case group were asked to fill out a list of Turgay Disruptive Behavior Rating Scale for Parents (T-DSM-IV) and Barkley Child Attention Scale (BCAS). According to the BCAS scores, the participants were divided into two groups as ADHD with and without SCT. Children were accepted for in the study were asked to fill out Kerns Security Scale (KSS) and Junior Temperament and Character Inventory.

Results: In our study, the group with ADHD with SCT had significantly higher BCAS, Turgay Inattentiveness scores, harm avoidance and novelty seeking temperament characteristics than ADHD without SCT group. Kerns Security Scale scores and start speaking time were significantly lower in ADHD with SCT group than the group ADHD without SCT. According the regression analysis, we found that inattentiveness and harm avoidance temperament characteristics had a significant effect on determining the YBT group. According the correlation analysises for all ADHD cases we found that; SCT symptoms positively correlated with age and harm avoidance temperament, and negatively correlated with secure attachment characteristics and Turgay hyperactivity scores negatively correlated with self-directedness temperament. In addition, for all ADHD cases we found that secure attachment chracteristics negatively correlated with novelty seeking and harm avoidance temperament traits and positively correlated with reward dependence, persistence, self-directedness and cooperativeness temperament traits. According to correlation analyses for ADHD with SCT cases we found that SCT symptoms negatively correlated with reward dependence temperament. We also found that secure attachment chracteristics positively correlated with reward dependence, self-directedness and cooperativeness temperament traits and negatively correlated with novelty seeking temperament traits. In the regression analyzes, it was determined that age, Turgay's inattention scores and harm avoidance temperament had an independent effect on SCT symptoms. Also we found that harm avoidance and self-directedness temperament traits had an independent effect on attachment traits.

Discussion and Conclusion: We believe that our study will contribute to the literatüre because it is the first study that evaluates the relationship between attachment and temperament- chracter properties in ADHD diagnosed with SCT. In the results of our study, it was found that ADHD with SCT group showed more insecure attachment characteristics and SCT symtoms in this group was negatively associated with the temperament feature of reward dependence. In addition, it was determined that harm avoidance temperament and inattention symptoms had a direct effect on both the determination of the ADHD group accompanied by SCT and the severity of SCT symptoms. We predict that more studies with large samples examining the relationship between SCT, attachment and temperament will contribute to the literature.