Cahiliyye çağı Arap şiirinde hikmet
Wisdom in Arabic poetry of the Jahiliyyah age
Yazar: AHMET BİRİNCİ
Danışman: PROF. DR. MEHMET FARUK TOPRAK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature

Özet:
İnsan, dil yetisi sayesinde düşünebilen, düşündüğünü uygulayabilen, sorgulayan,
araştıran ve elde ettiği sonuçlarla birlikte yaşamı boyunca yaptığı etkinliklerin bir
bölümünü çeşitli yollarla gelecek kuşaklara ulaştırabilen bir varlıktır.
Bu doktora tez çalışması bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş
bölümünde, insanoğlunun yeryüzünde varoluşundan bu yana gerek tarih öncesi gerek
tarih çağları boyunca sürekli bir çaba içinde olduğu ve bu çabalarının bir bölümünü,
sözlü ya da yazılı olarak bir biçimde gelecek kuşaklara aktarmaya çalıştığı, Arap
Yarımadası ile onu çevreleyen coğrafyalarda birçok uygarlığın yaşamış olduğu, bu
uygarlıkların çoğunun dilleri arasında akrabalıkların bulunduğu, Arap Yarımadası'nın
kuzeyinde ve güneyinde milattan önceki yüzyıllarda Arap kökenli birçok devlet
kurulmasına rağmen Arapların M.S. 500 yılından İslamiyet'in doğuşuna kadar geçen
yaklaşık yüz elli yıllık dönemi içerisinde göçebe (bedevî) ve yerleşik (ḥażarî) olarak
yaşamlarını siyasi bir birlikten yoksun bir biçimde kabileler halinde sürdürdükleri ve
Cahiliyye adı verilen bu döneme ilişkin nazım ve nesir ürünlerinin rivayet yoluyla
aktarılarak hicri ikinci yüzyılda yazıya geçirildiği yönündeki hususlar ele alınmıştır.
Birinci bölümde, "hikmet" sözcüğünün anlamıyla ilgili olarak klasik Arapça
sözlüklerde kapsamlı bir araştırma yapılmış ve elde edilen bilgiler ışığında sözcüğün
kazandığı anlam çerçevesi bütün yönleriyle ortaya koyulmaya çalışılmıştır.
İkinci bölümde, Cahiliyye çağı ile Cahiliyye ve İslam çağlarının her ikisinde de
yaşamış Arap şairlerin şiirlerinde dağınık bir durumda bulunan hikmet içerikli beyitler
belirlenerek konu içeriklerine göre sınıflandırılmış ve Türkçeye çevrilerinin yanı sıra
içerik analizleri yapılmıştır.
Üçüncü bölümde, söz konusu beyitler dil ve üslup yönlerinden incelenerek
beyitlerde bulunan eş dizimler, deyimler, atasözleri, künyeler, arkaik sözcükler,
yeminler, dualar ve beddualar, emir kipleri, mecazlar, teşbihler, kinayeler, istiareler ve
tıbaklar belirlenmiş ve bunlara ilişkin açıklamalar yapılmıştır.

Anahtar Sözcükler: Cahiliyye çağı, Arap şiiri, hikmet, atasözü, dil ve üslup.

Abstract:
Human is a being that can think, implement what he/she thinks, question,
research, and convey a portion of the activities he/she has done throughout his/her life
to future generations through various ways thanks to his/her language ability.
This doctoral dissertation consists of an introduction and three following
chapters. Humankind has always strived to preserve its knowledge and culture, both in
prehistory and in historical times. Many civilizations have lived in the Arabian
Peninsula and its surrounding regions. There are kinships between languages of most of
these civilizations. Although many states of Arab origin were established in the north
and south of the Arabian Peninsula in the centuries before Christ, Arabs as nomads
(beduins) and settled (ḥażarî) people lived in tribes during the approximately 150 years
from 500 after Christ to the rise of Islam. This period, known as the Jahiliyyah, was
characterized by a lack of political unity and a strong oral tradition.
In the introduction part, the aspects related to the period called Jahiliyyah and
the poetic and prose works of that period, were discussed, highlighting that they were
transmitted through narration and later documented in the second century of the Hijri
calendar.
In the first chapter, a comprehensive research was conducted on the meaning of
the word "wisdom" in classical Arabic dictionaries and the meaning framework of the
word was attempted to be revealed in all its aspects in the light of the information
obtained.
In the second chapter, the couplets containing wisdom scattered in the poems of
Arab poets who lived in the Jahiliyyah period and in both the Jahiliyyah and Islamic
periods, were identified and classified according to their subject contents and content
analyzes were made in addition to their translations into Turkish.
In the third chapter, these couplets were examined in terms of language and style
and collocations, idioms, proverbs, tags, archaic words, oaths, prayers and curses,
imperative modes, metaphors, similes, allusions, tropes and antonyms words were
determined, and explanations were made regarding them.

Keywords: Jahiliyyah period, Arabic poetry, wisdom, proverbs, language and style.