Türkçedeki durum eklerinin anadilde ve ikinci dilde işlemlenmesi
The processing of Turkish case suffixes in native language and second language acquisition
Yazar: ELİF ERDEVİR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET AYGÜNEŞ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Anadil = Mother tonque ; Dil bilgisi-durum bildiren eylem = Grammar-stative verbs ; Dil bilgisi-ekler = Grammar-suffixes ; Dilbilgisi-eylem = Grammar-verb ; Nesne = Object ; Türkçe = Turkish ; Özne = Subject ; Özne-nesne ilişkisi = Subject-object relation ; İkinci dil = Second language

Özet:
Durum özellikleri, bir tümcenin temel ögelerinin bir biçimbirim yardımıyla dilbilgisel işlevlerin açık bir şekilde ifade edilmesi olarak tanımlanmaktadır (Spencer ve Zwicky, 1998). Buna ek olarak, durum özellikleri, özne ve nesne gibi tümcenin temel ögelerinin dilbilgisel işlevlerinin tanımlanmasını sağlayan biçimbirimlerdir (Spencer ve Zwicky, 1998). Çoğunlukla eylemi sonda olan ve serbest sözcük dizilişine izin veren Türkçe, Rusça, Baskça, Japonca, Fince, Almanca gibi dillerde tümcedeki öğelerin rolleri hakkında bilgi vermek için kullanılmaktadır (Díaz B., v.d., 2011). Durum özellikleri sözdizimsel, biçimbilimsel ve anlambilimsel süreçlerin hepsi ile ilişkilendirilmektedir (Frisch ve Schlesewsky, 2005). Bu nedenle, bu dilsel özellik benzersiz derecede çok boyutluluk ile karakterize edilmektedir. Bu çalışmanın amacı, Türkçede + belirtili ve – belirtili nesnelerin işlemleme sürecine nasıl etki ettiğini belirlemek ve nesne durumu ile özne durumunun yetkilendirilmesinde işlemleme farklılığının olup olmadığını ortaya koymaktır. Bu amaç için öz ilerlemeli okuma yöntemi uygulanmıştır. Yapılan ilk analizde + belirtili nesnelerin -belirtili nesnelere göre daha kolay işlemlendiği belirlenmiştir. Bunun olası nedenleri olarak +/- belirtili nesnelerin özgüllük ve belirtililik özelliklerinin farklı olması ve – belirtili nesnelerin eylemle yalancı geçişim oluşturması ve bunun da ek işlemleme maliyeti oluşturması görülmektedir.  Özne ve nesne durum özelliklerinin incelendiği ikinci analizde ise özne durumunun işlemlenmesinin nesne durumunun işlemlenmesine göre daha fazla işlemleme yükü oluşturduğu görülmektedir. Nesnenin durum özelliğinin EÖ içerisinde yetkilendirilmesinin aksine öznenin durum özelliğinin ZÖ içerisinde yetkilendirilmesi, dahası özne-eylem arasındaki çizgisel mesafenin fazla olması ve öznenin yetkilendirilmesinde daha fazla özelliğin devreye girmesinin bu farklılığa neden olabileceği düşünülmektedir.

Abstract:
Case suffixes are defined as expressing the grammatical functions of the main arguments of a sentence with the help of a morpheme (Spencer & Zwicky, 1998). Case suffixes are mostly used to give information about the arguments roles of the sentence in verb- final and free word order languages such as Turkish, Russian, Basque, Japanese, Finnish, German (Díaz, et al., 2011). Case suffixes are associated with all syntactic, morphological and semantic processes (Frisch & Schlesewsky, 2005). Therefore, this linguistic feature is characterized by a unique degree of multidimensionality. The purpose of this study is to determine how + definite and - definite objects affect the processing cost and to reveal whether there is a processing difference in the authorization of object case and subject case. For this purpose, self-paced reading method was applied. In the first analysis, it is determined that + definite objects are processed more easily than the - definite objects. Possible reasons for this are that definiteness and specificity features of + definite and - definite objects are different, and - definite objects create pseudo incorporation with verb, which creates additional processing costs. In the second analysis, in which subject and object case suffixes are examined, it is seen that processing of the subject case creates more processing cost than processing of the object case. It is thought that, contrary to the authorization of the case suffixes of the object within VP, the authorization of the case suffixes of the subject within TP, furthermore the linear distance between subject and verb, and the involvement of more features in the authorization of the subject may cause this difference.