Transit merkezlerin çok kriterli karar destek sistemi ile performans değerlemesi: İstanbul 3. Havalimanı örneği
Performance evaluation of transit centers with multi criteria decision support system: Third İstanbul Airport example
Yazar: HAZAR DÖRDÜNCÜ
Danışman: PROF. DR. HALİM KAZAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Ulaşım = Transportation ; İşletme = Business Administration
Dizin: ELECTRE yöntemi = ELECTRE method ; Hava alanları = Airports ; Karar verme = Decision making ; Karar verme yöntemleri = Decision making methods ; Performans değerlendirme = Performance evaluation ; TOPSIS = TOPSIS ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Ürün çeşitliliğinin her geçen gün arttığı, sipariş döngü süreçlerinin kısaldığı, ülkeler arası sınırların görünmez hale geldiği, işletmelerin globalleştiği, taşıma mesafelerinin arttığı, hız ve maliyet unsurunun bir numaralı faktör olarak karşımıza çıktığı günümüz dünya ticaretinde, ticaretten türeyen bir talep olan lojistiğin önemi giderek artmaktadır.
Artan uluslararası ticaret faaliyetleri ve sınırların görünmez hale gelmesi ile beraber müşteriler siparişlerine en kısa sürede ulaşmak, tedarikçiler ise müşterilerin taleplerine en hızlı, emniyetli ve yüksek kalitede bir taşımacılık hizmeti vermek istemektedirler.
Diğer taşıma modları ile karşılaştırıldığında oldukça güvenli bir taşıma türü olduğu için pahada yüksek değere sahip ürünlerin taşındığı havayolu taşımacılığı ile ilgili olarak; 2024 yılına kadar yapılan tahminlemelerde; Dünya ekonomisinin yılda ortalama %2,9, Dünya havayolu yolcu sayısının yılda ortalama %4,8 ve Dünya havayolu kargo taşımacılığının da ortalama yılda %6,2 büyümesi beklenmektedir. 
Hava kargo ve hava lojistik faaliyetlerinde gerçekleşen ve gerçekleşmesi beklenen büyümelere paralel olarak mevcut havalimanları üzerine yeni altyapı çalışmaları yapılmakta, yeni kurulacak olan havalimanlarının ise ya tansit merkezlere yakın olması ya da havalimanın içerisinde bir transit merkez oluşturulması kıstası aranmaktadır. 
Bu çalışma kapsamında, çok kriterli karar verme yöntemleri olarak bilinen ve karar verme süreçlerindeki sayısal ve sözel kriterlerin bir arada değerlendirildiği ve değerlendiriciler açısından belirsizlikler içeren konularda da seçim yapılabilmesine imkân sağlayan bulanık AHP (Analitik Hiyerarşi Prosesi) yöntemi, bulanık TOPSIS (Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution) ve ELECTRE (Elimination and ChoiceTranslating Reality English) yöntemlerinin birlikte kullanıldığı bütünleşik bir yaklaşım uygulanmıştır. Bu bütünleşik yaklaşımın uygulaması, transit merkez kurulma karar aşamasında hem nicel hem de nitel değerlerin yer almasıyla amaçlara en uygun yeri belirlemektir.
Çalışmanın sonucunda, hem TOPSIS hem de ELECTRE yöntemleri, en uygun transit merkez havalimanı önermiş, İstanbul 3. Havalimanı TOPSIS yönteminde en uygun transit merkez olarak karşımıza çıkarken ELECTRE yönteminde ise Dubai'nin ardından en uygun transit merkez yeri olarak belirlenmiştir. Bu durumda, transit merkez yerinin belirlenmesinde uygulanan her iki yöntemle anlamlı sonuçların elde edilebileceği görülmüştür.

Abstract:
In today's world trade, which is a demand from commerce, logistics is becoming more and more C4ant, while the product diversity increases day by day, order cycles become short, countries' borders become invisible, businesses are globalized, transportation distances rise, speed and cost become the number one factor.
In this direction, with increasing international trade activities and invisible borders, the customers want to reach their orders as soon as possible, and suppliers want to provide the fastest, safe and high quality service to the customers' requests.
In comparison to other modes of transportation, it is a very safe mode of transport, so in terms of air cargo transporting high value products in the price range; estimates made until 2024; The world economy is expected to grow by an average of 2.9% per annum, the world airline passenger number by 4.8% per annum, and world air cargo transport by 6.2% per annum.
	In parallel with the growth occurred and expected to occur in air cargo and air logistics activities, new infrastructure studies are being carried out on existing airports and new airports are required to be close to transit centers or it is required to establish a transit center within the airport.
In this study, an approach has been implemented together which includes Fuzzy Analytical Hierarchy Process (AHP) method, Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution (TOPSIS) method and Elimination and Choice Translating Reality English (ELECTRE) method, which are known as multi criteria decision making methods which give opprtunities to the decision makers to evaluate numerical and non-numeric criteria in the decision making process. The application of this integrated approach is to determine the most appropriate location for the purpose, including both quantitative and qualitative values in the transit center decision-making phase.
As a result of the study, TOPSIS and ELECTRE methods have been proposed as the most convenient transit center airport, İstanbul 3. Airport has been determined as the most convenient transit center place in TOPSIS method and second after Dubai in ELECTRE method. In this case, it is seen that meaningful results can be obtained with both methods applied in determining the transit center location.