Havacılık kazaları ve sebep faktörleri /
Yazar: HÜSEYİN BAŞAK
Danışman: PROF. DR. BİLGE ERDİLLER
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü
Derece: Yüksek Lisans, 1996
Konu: Kazalar = Accidents ; Uçak Mühendisliği = Aircraft Engineering
Dizin: Uçak kazaları = Aircraft accidents

Özet:
Dünyada, özellikle havacılık teknolojisi hızla gelişmektedir. Bu gelişmeler aynı zamanda büyük kazaların olmasına neden teşkil etmektedir. Dikkatimizi çeken en önemli olaylardan biri, kazaların çok az olmasına rağmen, ölü sayısı oldukça fazla olmasıdır. Havacılık kazalarının neticesinde %95 ölüm ve çoğunlukla hava aracının tekrar kullanılamaz hale gelmesine neden olabilmektedir. Bütün bunlardan dolayı havacılık olayı hatayı değil, hataya teşebbüsü dahi kabul etmemektedir. Araştırmamız neticesinde, hava aracı kazalarında sebep faktörleri şöyledir: İnsan faktörünün kaza üzerindeki etkisi %90 civarındadır. (Bu da %80 pilotaj, %5 bakım teknisyenleri, %5'i de idarecilerden kaynaklanmaktadır.) Teknik ve diğer faktörler ise %10 civarındadır. (20) 1. Pilotaj Faktörü: Pilotaj faktörü, hava aracı kazalarında %80 civarında etkin rol oynamaktadır. Pilotaj faktörünü kendi içerisinde dört gruba ayırmak mümkündür. a) Muhakeme Faktörü: Pilotaj içinde %40 kazalara etkinliği vardır. Mevcut şart ve duruma uygun olmayan ve pilot tarafından verilen yanlış bir karar neticesinde meydana gelen kaza nedenidir. b) Kullanma Tekniği Faktörü. Hava aracının komuta ve sistemlerinin kullanılmasındaki maharetsizlik ve çeşitli göstergelerin yanlış değerlendirilip, kıymetlendirilmesi gibi kullanma tekniği noksanlığından meydana gelen kaza sebebidir. Pilotaj içinde %20 etkin rol oynadığı görülmektedir.m c) Dikkatsizlik Faktörü: Daha çok sağlık nedenlerinden kaynaklanan havacılıktaki birçok kazalara sebep olan bu faktörün pilotaj içindeki yeri %10 civarındadır. d) Disiplinsizlik Faktörü: Pilotların yönergelere, emirlere, uçuş el kitaplarına ve hava trafik kaidelerine bilerek aykırı hareket etmelerinden meydana gelen kazalara neden teşkil etmektedir. Pilotaj içindeki oranı %10 civarındadır. 2. Malzeme Faktörü Hava araçları kazalarına %10 civarında etki etmektedirler. Teknik ve bakım faktörü olmak üzere ikiye ayrılır. a) Teknik Faktör: Hava aracının motor ve aksesuarları ile ilgili hiçbir kimsenin kusuru bulunmayan tamamen teknik, yorgunluk, imalat yetersizliği gibi sebeplerden meydana gelen kazalar neden olarak gösterilir. Toplam kazalar içindeki yeri %5 civarındadır. b) Bakım Faktörü. Tamamen insan unsuruna dayanan bakımcıların yetersiz ve eksik arıza giderme ve kontrolleri sebebiyle, meydana gelen kazalara neden olmaktadır. Toplam kazalar içindeki oranı %5 civarındadır. 3. İdari Faktör Tamamen idari hatalardan kaynaklanan kazaların sebebidir. Toplam kazalar içindeki oranı %5 civarındadır. İki kısımdan oluşmaktadır. a) İdari Disiplinsizlik Faktörü: Sevk ve idare kademesince yönerge ve mevcut usûllerin uygulanmamasından veya eksik uygulanmasından meydana gelen kazalardır.IV b) Sevk ve İdare Faktörü: Personel ve malzemenin mevcut duruma ve görevin hususiyetine göre kullanılmaması, lüzumlu tedbirlerin alınmaması gibi nedenlerden kaynaklanan kazalar bu gruba dahil edilir. 4. Diğer Faktörler Yukarıda sıralanan sebeplerin haricindeki veya evvelden kestirilemeyen ve herhangi bir kimsenin suçu olmayan kuş çarpması veya meteorolojik şartlar gibi ya da bilinmeyen sebeplerden oluşan kazalar bu gruba dahil edilir. Toplam kazalar içindeki oranı %5 civarındadır. Havacılık kazalarında insan faktörüne dayanan nedenler teknolojiden ve çevre faktöründen kaynaklanan nedenlere göre daha çok olduğundan, bireyden kaynaklanan nedenlerin başında eğitim, bilgi eksikliği, dikkatsizlik, disiplinsizlik ve ayrıca araçlara istenilen seviyede bakım hizmetlerinin verilmediğinden kaynaklanmaktadır.

Abstract:
In the world, specially aviation technology is improving with unbeleiveble speed. Also all these improvements couse many big accidents. The thing attract ing our attentions is, the number of accidents are not that many, but the number of persons killed in these accidents are more than usual. The result of aviation accidents are the injury rate is %95 killed and the aircraft itself is completely destroyed. And because of that, aviation will not accept faults, and even attempt to faults will never be acceptable. According to statistics, human factor in the accidents is %90. (This includes %80 pilots arror, %5 maintenance personel, %5 manage ment) Technical and enviromental factor is %10 (20). 1. Pilotage Factor: Pilotage factor, is %80 on aircraft accidents and this divided to four sec tions. a) Factor of judgement: This factor is %40 on all accidents. This includes the wrong judgement of the pilot and causing the accident. b) The factor of wrong controlling: The unqualified control of controlling the flight control system of the aircraft and wrong transportation of instrument indications. This reason only causing %20 of the total errors of the pilotage.VI c) The factor of reclessness: Mostly, because of physical problems this fac tor is causing many aircraft accidents and this factor has got %10 share in the pilotage. d) Factor of non-dicipline: This factor is caused by pilots not respecting air regulations, notams, flight manuals and air traffic rules. Intertionally not cared by the pilots and caused the aircraft accidents. The share of this factor in pilotage is %10. 2. Factor of Material: This factor is only causing %10 of aircraft accidents. This can be explained in two headlines. Technical and maintenance factor. a) Technical: This matter includes Engine, and engine accesories not in cluding the human error, but it includes technical, fatique, manufacture malfunc tions. It has a share of %5 in all aircraft accidents. b) Maintenance factor: This factor is caused by the maintenance personel's lack of diognacing the problems and applying the wrong procedures and con trols, and causing the accidents. This factor has got a %5 share in all aircraft accidents. 3. Management Factor This is only caused by mismanagement. This cause has got %5 share in all aircraft accidents. This can be divided into two headlines: a) The factor of manegement nondicipline. These accidents are caused by wrong leading and management, and not following the present regulations and rules.vıı b) Leading and management factor. This group of accidents include and caused by not using the personel and equipment according to the condition and the requirements of the mission. All accidents are caused because of these are in this group. 4. The Other Factors All other accidents like bird hitting the aircraft while flying, meteorological conditions, and unknown conditions. All these are included in these group. And the accidents in this group are only %5 against the others. All accidents caused by human factor and technological and enviromental fators are mostly causing all these accidents. Human errors are include mostly lack of training, lack of knowledge, carelessness, undisipline, and giving not enough rewuired maintenance to the aircraft.