Süt sığırcılığı işletmelerinde kaba yem bitkisi üretim kararlarını etkileyen faktörlerin belirlenmesi: Erzurum, Erzincan, Bayburt ve Kars örneği
Determination of factors affecting forage crop production decisions in dairy cattle farms: The case of Erzurum, Erzincan, Bayburt and Kars
Yazar: GÖKHAN TAŞĞIN
Danışman: PROF. DR. TECER ATSAN
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Amaç: Büyük ve küçükbaş hayvancılık üretim faaliyetinde en önemli girdi yemdir. Türkiye'de son 50 yılda mera varlığının daralması ve meraların veriminin yanlış kullanımdan dolayı giderek düşmesi kaba yem üretimini önemli kılmaktadır. Bu sebeplerle, bu çalışmanın amacı Doğu Anadolu Bölgesi'nde yem bitkileri üretiminin yoğun yapıldığı Erzurum, Erzincan, Bayburt ve Kars illerinde süt sığırcılığı yapan tarımsal işletmelerde kaba yem bitkileri üretimini etkileyen faktörlerin belirlenmesidir. 
Yöntem: Erzurum, Erzincan, Bayburt ve Kars illerinde süt sığırcılığı ve kaba yem üretimi yapan işletme sahipleri çalışmanın örneklemini oluşturmaktadır. Çalışmaya 214 kişi katılmış ve veriler tabakalı örneklem yöntemiyle anket kullanılarak toplanmıştır. Çalışma verilerinin analizinde, basit ve ileri istatistiksel analizler ile üreticilerin kaba yem bitkisi üretme kararlarını etkileyen faktörleri belirlemek amacıyla Yapısal Eşitlik Modeli (YEM) kullanılmıştır.
Bulgular: Araştırmanın demografik bulgularına göre, üreticilerin, ortalama 50.03 yaşında olduğu, %73.8'inin ilköğretim mezunu, ortalama 35.09 yıl deneyime sahip oldukları tespit edilmiştir. Ayrıca üreticilerinin %35 inin tarım dışı bir işte çalıştığı, %88.8'inin sosyal güvencesinin olduğu ve ortalama gelirlerinin 225572₺ /yıl olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte, tarımsal arazi büyüklüğünün ortalamasının 161.46 da olduğu, sene sonu hayvan sayısı ortalamasının ise 29.54 olduğu ve bunun 11.85'inin süt sığırı olduğu tespit edilmiştir. Üreticilerin ortalama işgücü sayısı 2.58, üreticilerin %69.9'unun kaba yem dışında bir ürün ektiği, toplam alanın %57.53'nün sulanabilir olduğu belirlenmiştir. 50 Da üstü sulu tarım arazisine sahip grupların ise kaba yem bitkisi dışındaki ürünlere daha çok yöneldiği tespit edilmiştir. YEM modeline göre kaba yem bitkisi öngörüsünü, kişisel bağımsız değişkeni % 32, münavebe bağımsız değişkeni %35 ve pazarlama bağımsız değişkenleri kaba yem öngörüsünü %30 civarında açıklamıştır.
Sonuç: Kaba yem bitkisi üreticileri ve aynı zamanda süt sığırcılığı yapan üreticilerin büyük çoğunluğunun ortalama yaş üzerinde olduğu ve genç çiftçilerin üretime katılma oranın düşük olduğu tespit edilmiştir. Kaba yem bitkisi üretenlerin, ürünlerini nakde dönüştürmek için başka ürünlere yöneldiği ve süt sığırcılığı yapan işletmelerin kaba yem üretim alanlarında başka ürünler yetiştirmesinden dolayı sene başı ve sene sonu hayvan sayılarında önemli değişim olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, YEM modeline göre kaba yem üretimi konusunda üretim kararlarını kişisel, pazarlama ve münavebe gibi faktörlerin etkilediği de yapılan çalışma sonucunda tespit edilmiştir.

Abstract:
Purpose: Forage is the most important input in cattle and sheep husbandry. In Turkey, the narrowing of pasture land in the last 50 years and the gradual decrease in pasture productivity due to misuse have significantly affected forage. The aim of this study is to determine the factors affecting the production of forage crops in dairy farms in the provinces of Erzurum, Erzincan, Bayburt, and Kars, where forage crops production is intense in the Eastern Anatolia Region.
Method: The sample of the study consist of enterpreneurs in dairy cattle farming and Forage production in Erzurum, Erzincan, Bayburt and Kars provinces. Face-to-face interviews were held with a total of 214 producers using stratified sampling method and data were collected by survey method. In the analysis of the study data, Structural Equation Model (SEM) was used to determine the factors affecting producers' decisions to produce forage crops through simple and advanced statistical analyses.
Findings: It was determined that the producers were 50.03 years old on average, 73.8% were primary school graduates, and the producers had an average of 35.09 years of experience. Moreover, it was found that 35% of the producers worked in a non-agricultural work, 88.8% had social security, and their average income was 225572 ₺/year. It was also determined that the average agricultural land size was 161.46, the average number of animals at the end of the year was 29.54, and the average number of dairy cattle was 11.85. On the other hand, It was determined that the average workforce of the producers was 2.58, 69.9% of the producers planted different crops rather than forage, and 57.53% of the total area was irrigable. It also found that groups with irrigated agricultural land over 50 preferred products other than forage crops. According to the SEM model, the personal independent variable explained the forage crop prediction by around 32%, the rotation independent variable by 35%, and the marketing independent variables by around 30%.
Results: It was determined that the majority of the producers in forage production and dairy cattle farmings were above average age and the participation rate of young farmers in production is lower.  It was also discovered that there was a significant change in the number of animals at the beginning and end of the year, as forage producers preferred other products with the aim of converting their products into cash, and dairy cattle farms turned their forage production areas to other products. Consequently, according to the SEM model, it was determined that factors such as personal, marketing and rotation affect production decisions regarding forage production