Tanzimat'tan I. Meşrutiyet'e Antakya'nın sosyo-ekonomik yapısı (1839-1876)
The socio-economic structure of Antioch from Tanzimat to I. Meşrutiyet (1839-1876)
Yazar: SAMİYE TUNÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ IŞIL IŞIK BOSTANCI
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: Hatay-Antakya = Hatay-Antakya ; Kent tarihi = Urban history ; Meşrutiyet = Constitutional monarcy ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Sosyoekonomik yapı = Socio-economic structure ; Tanzimat Dönemi = Tanzimat Period

Özet:
Tanzimat dönemi (1839-1876), Osmanlı Devleti'nde bir taraftan klasik devlet anlayışının devam ettiği, diğer taraftan modernleşme sürecinde meydana gelen birtakım yeniliklerin uygulama alanı bulduğu bir dönemdir. Tanzimat Fermanı'nın ilan edilmesiyle birlikte devletin her kademesinde, merkezden taşraya doğru yayılan bir değişim ve dönüşüm başlamıştır. Bu dönemde Halep eyaletine bağlı bir kaza olan Antakya'da da bu değişim ve dönüşümü görmek mümkündür. 
Antakya'da ilk dönüşüm, idari alanda gerçekleşmiştir. Yerel yönetici konumundaki mültezimlerin yerine sırasıyla zaptiye müdürü ve kaymakamlar atanmıştır. Kaza, idare meclisinin oluşturulmasına kadar yeni bir örgütlenme biçimi olan muhassıllık meclisiyle idare edilmiştir.
XIX. yüzyılın ortalarından itibaren gerek sosyal güvenlik konusunda, gerekse koruyucu sağlık uygulamaları kapsamında merkezde oluşturulan eytam sandıkları ve salgın hastalıklara karşı geliştirilen karantina faaliyetleri, Antakya kazasında da uygulanmıştır. Sosyal devlet anlayışı çerçevesinde vakıflar idaresinde meydana gelen merkezileşme sürecinde, Antakya Evkaf Müdürlüğü 8 Ağustos 1849 tarihli tahrirat ile müstakil hale getirilmiştir. 
Dönemin gereği olarak merkezin tarım ve sanayiyi geliştirmeye yönelik atılımları da Antakya kazasında etkili olmuştur. "Islah-ı Sanayi Komisyonu" çerçevesinde özel teşebbüse önem verilmiş, 1868'den itibaren Antakya'da ilk defa fabrika kurma girişimi gerçekleşmiştir. Vergiler ise herkesin ekonomik gücüne göre, senede iki taksit şeklinde toplanmıştır. İç ve dış ticaretin yoğun olduğu şehirde vergilerin herkesin gelirine göre alınması ticareti canlandırmış, bu durum devlete çeşitli isimler altında verilen vergi gelirlerinin artmasını sağlamıştır. Bu yeni vergilendirme düzeni içerisinde gerçekleştirilen emlak tahriri 1864-1865 yılları arasında tamamlanmıştır.
Doktora tezi olarak hazırlanan bu çalışmada, Tanzimat dönemi uygulamalarının sosyo-ekonomik açıdan Antakya kazasına yansımalarının tespit edilebilmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın temel kaynaklarını; şeriyye sicilleri, merkez-taşra arasında yapılan yazışmalar, devlet ve vilayet salnameleri, kronikler ile araştırma ve inceleme eserleri oluşturmaktadır.

Abstract:
The Tanzimat Period (1839-1876) is a period in the Ottoman Empire, where the understanding of the classical state continued on the one hand, and on the other hand, some innovations that occurred in the process of modernization were found to be used. change and transformation activity has begun. In this period, it is possible to see these change and transformation activities in Antakya, which is a district of Aleppo State.
In Antakya, the first transformation took place in the administrative field. Instead of the local administrators, the head of state and district governors were appointed respectively. The accident was managed by the decentralization assembly, a new form of organization until the establishment of the administrative assembly.
XIX. since the middle of the century, both in the field of social security and preventive health practices, the quarantine activities developed against the epidemic chest diseases and epidemics were also implemented in the Antakya accident. In the process of centralization that took place under the administration of foundations within the framework of the social state understanding, Antakya Evkaf Directorate was detached with the "destruction of the year" dated August 8, 1849.
As a requirement of the period, the center's efforts to develop agriculture and industry were also effective in Antakya. Within the framework of the "Improvement-I Industry Commission", importance was attached to the private enterprise, and the first attempt to establish a factory in Antakya took place since 1868. Taxes are collected in two installments a year, depending on the economic power of everyone. In the city, where domestic and foreign trade is intense, the collection of taxes according to the income of everyone has stimulated the trade, which has increased the tax revenues given to the state under various names. The real estate allocation realized within this new taxation scheme was completed between 1864-1865.
In this study, which was prepared as a doctoral dissertation, it was aimed to determine the reflections of the Tanzimat period practices on Antakya district in terms of administrative and socio-economic aspects. Basic resources of the study; Şeriyye registers, correspondence between the center and the provinces, state and province yearbooks, chronicles and research and study works.