İçme suyundaki radyoaktivitenin belirlenmesi ve yıllık doz eşdeğerinin hesaplanması
Determination of the radioactivity level in the drinking water and calculation of annual dose equivalent
Yazar: ALİ GELİR
Danışman: PROF.DR. H. HÜSEYİN GÜVEN
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü
Derece: Yüksek Lisans, 2001
Konu: Fizik ve Fizik Mühendisliği = Physics and Physics Engineering
Dizin: Doz = Dose ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Radyoaktivite = Radioactivity ; İçme suyu = Drinking water

Özet:
İÇME SUYUNDAKİ RADYOAKTİVİTENİN BELİRLENMESİ VE YILLIK DOZ EŞDE?ERİNİN HESAPLANMASI ÖZET Bu çalışmada Sındırgı içme suyundan alman su numunelerindeki toplam a, toplam Ş aktivitesi ile su içinde bulunan U ve diğer bazı elementlerin (As, Mg, Br, Na vb...) miktarları belirlenmiştir. Bulunan bu radyoaktivitenin suyu kullanan in sanlarda ne kadarlık bir doza sebebiyet verdiği hesaplanmış, bu doz miktarının ne gibi bir kanser riski oluşturduğu belirlenmeye çalışılmıştır. ikinci bölümde insanların hangi yollarla radyosyona maruz kaldıkları üzerinde durulmuştur. Doğal radyasyon kaynaklan, kozmik radyasyon ve insan yapımı radyasyon kaynaklarıyla ilgili bilgiler verilmiş ve bu kaynaklardan alman radyas yonun oluşum mekanizması ile insanlara ulaşma yollan ve bunlardan alınan doz miktarlan yine bölüm içinde belirtilmiştir. Üçüncü ve dördüncü bölümlerde ise Sındırgı içme suyu içindeki radyoaktivitenin belirlenmesine yönelik çalışmalar yapılmıştır. Üçüncü bölümde suyun içinde olabilecek radyoizotoplardan gönderilen a ve /3'lann sayımı yapılarak, toplam a ve toplam /3 aktiviteleri belirlenmiştir. Numunenin ışınlamaksızın 7 spek- trumu alınmış ve bu spektrum background spektrumu ile karşılaştırılarak numune içindeki radyoaktif serilerin miktan hakkında fikir sahibi olunmuştur. Dördüncü bölümde ise Nötron Aktivasyon Analizi (NAA) yöntemiyle numunenin eleman- tel analizi yapılmıştır. Bunun için numuneler İTÜ Nükleer Enerji Enstitüsü'nde bulunan Triga Mark II tipi reaktörde ışınlanmış ve ışınlama sonucu oluşan rady oizotopların HpGe dedektörü ile 7 spektrumlan alınarak numune içindeki ele mentlerin miktarlan belirlenmiştir. Beşinci bölümde ise analizler sonucu bulunan radyoaktif elementin (Uranyum) vücut içindeki davranışı (biyokinetiği) üzerinde durulmuştur. Vücut içindeki davranışı belirlenen radyoaktif elementin ne kadarlık bir doza sebebiyet verdiği ve bu kadarlık bir dozun kanser yapma olasığı ne olacağı hesaplanmıştır. Altıncı bölümde analizlerimiz sonucu bulunan değerler topluca verilmiştir. Sonuç lar Türkiye ve dünya standartlan ile karşılaştırılmış, standartlar arasındaki farklı- ixlıklar ortaya konulmuştur. I no'lu numunedeki uranyum miktarını tespit etmek için kullanılan birkaç değişik metodun sonuçları bu bölümde verilerek değerlendi rilmiştir. Bu karşılaştırma sonucunda kullanılan yöntemlerle bulunan uranyum miktarının biribirleriyle tutarlı olduğu gözlenmştir.

Abstract:
DETERMINATION OF THE RADIOACTIVITY LEVEL IN THE DRINKING WATER and CALCULATION OF THE ANNUAL DOSE EQUIVALENT SUMMARY In this work we have carried out total a, total /? radioactivity, the amount of the U and the amount of some other elements (As, Mg, Br, Na..) in the water which is used as drinking water in Sındırgı. We have calculated the annual dose rate of this radioactivity to the people who use this water. As a result of this calculation we have determined the risk of cancer. In the second chapter we have introduced the ways of radioactive exposure to the people. We have given some knowledge about the natural radiation sources, cosmic radiation and man-made radiation sources, also some knowledge about the production mechanism of the radioactivity and we have calculated the dose rate. In the third and the fourth chapters some experiments have been made to carry out the amount of the radioactivity in the drinking water in Sındırgı. In the third chapter we have determined the total a and the total Ş radioactivity levels by counting the a and the /3 particles which are emitted from some natural radioactive isotopes in the water sample. Also in this chapter we have taken the 7 spectrum of the sample and we got some information about the amount of the radioactive series by comparing this spectrum with the background spectrum. In the fourth chapter we have made an elemantel analyses of the sample by using Neutron Activation Analyses (NAA) method. We have activated the sample in the Triga Mark-II reactor which is located at the ITU Nuclear Energy Institue. After activation we have taken the 7 spectrum of the radioactive isotopes by using a HpGe detector. We have determined the amount of the elements in the sample by analysing the 7-spectrum. In the fifth chapter we have determined the biokinetics of the radioelement (ura nium) which was carried out in this work. After determination of the biokinetics of the radioelement we have calculated the level of the dose rate of the radioac tivity in the water sample and the risk of cancer of this dose level. In the sixth chapter we have given all the results of our analyses and we have xicompared our results with both the Turkish standarts and the world standarts. Also we have introduced the differences between the standarts. We have given the results of some different experiments which were done to determine the amount of the uranium in the sample I. Xll [o©0 uracils1 " m '