Türkiye'de yenidoğan sağlığı üzerine ekonometrik analizler
Econometric analyses on neonatal health in Turkiye
Yazar: HAKAN DEĞERLİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HASAN GİRAY ANKARA
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Hamidiye Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı / Sağlık Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sağlık Yönetimi = Healthcare Management
Dizin: Bebek sağlığı = Infant health ; Bebek-yenidoğmuş = Infant-newborn ; Doğum ağırlığı = Birth weight ; Ekonometrik modeller = Econometric models ; Eşitsizlik = Inequality ; Sağlığın sosyal belirleyicileri = Social determinants of health

Özet:
Amaç: Çalışma kapsamında yenidoğan sağlığının sosyodemografik ve sosyoekonomik belirleyicilerini, refaha bağlı yenidoğan sağlık eşitsizliklerini ve eşitsizliğe katkıda bulunan faktörleri tespit etmek amaçlanmıştır.

Gereç ve Yöntem: Çalışma kapsamında Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırmasının 2003, 2008 ve 2013 verileri kullanılmıştır. Belirleyicilerin tespiti için En Küçük Kareler, Lojistik Regresyon, Marjinal Etkiler, Kantil Regresyon ve RIFR Ayrıştırması tahminleri gerçekleştirilmiştir. Refaha bağlı eşitsizlik analizi için Kakwani ve Wagstaff Konsantrasyon Analizi yapılmıştır. Eşitsizliğe katkıda bulunan faktörlerin açığa çıkarılması için Oaxaca Ayrıştırması kullanılmıştır. 

Bulgular: Yenidoğan sağlığını yüksek anne eğitimi ve aile refah düzeyi olumlu bir şekilde etkilemiştir. Öte yandan, Türkiye'nin doğusunda yaşamaya kıyasla, Türkiye'nin batısında yaşamanın yenidoğan sağlığı için olumlu bir etkisi saptanmıştır. RIFR ayrıştırma bulguları; anne eğitimi, yüksek aile refahı ve Türkiye'nin batısında yaşama durumlarının gelişmiş bölgelerde yenidoğan sağlığını olumlu bir şekilde etkilediğini göstermiştir. Bununla birlikte, refaha bağlı yenidoğan sağlık eşitsizliklerinin toplumun düşük refah seviyeli bireyleri arasında yoğunlaştığı tespit edilmiştir. Annenin eğitim durumu ve Türkiye'nin merkezinde yaşamanın söz konusu eşitsizliklerin azalmasını hızlandırdığı, yüksek refahın ise eşitsizlik azalışlarını yavaşlattığı bulunmuştur. 

Sonuç: Çalışma neticesinde yenidoğan sağlığına etki eden sosyodemografik ve sosyoekonomik faktörler ile önlenebilir eşitsizlikler açığa çıkarılmış ve yenidoğan sağlığının iyileştirilmesine yönelik stratejilerin geliştirilmesi toplum sağlığı açısından önem arz ettiği vurgulanmıştır.

Abstract:
Aim: It is aimed to identify the sociodemographic and socioeconomic determinants of neonatal health, income-related inequalities and the factors contributing to these inequalities in the study.

Materials and Methods: The data from the 2003, 2008, and 2013 Turkey Demographic and Health Surveys were used. Ordinary Least Squares, Logistic Regression with Marginal Effects, Quantile Regression, and Recentered Influence Function Regression Decomposition estimations were performed to investigate the determinants. Kakwani and Wagstaff's Concentration approaches were exploited for the analysis of income-related inequalities. Oaxaca Decomposition was used to reveal the factors contributing to these inequalities.

Results: The results showed that higher levels of maternal education and welfare positively affected neonatal health. Living in the western region of Turkiye had an augmenting effect on neonatal health compared to living in the eastern region. The RIFR decomposition findings indicated that maternal education, higher welfare levels, and living in the western region positively affected neonatal health in developed regions. It was found that welfare-related neonatal health inequalities were pro-poor. Maternal education and living in the middle of Turkiye accelerated the reduction of these inequalities, while a higher level of welfare decelerated the reduction of the inequalities.

Conclusion: The study revealed the sociodemographic and socioeconomic factors affecting neonate health and preventable inequalities, and highlights the importance of developing strategies to improve neonatal health.