Ortaokul öğrencileri için online beslenme eğitim modelinin oluşturulması, uygulanması ve değerlendirilmesi
Development, implementation and evaluation of the online nutrition education model for secondary school students
Yazar: HİLAL BETÜL ALTINTAŞ BAŞAR
Danışman: PROF. DR. SANİYE BİLİCİ
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Beslenme eğitimi kapsamlı okul beslenme programlarının önemli bir bileşenidir. Çevrimiçi (online) eğitimlerin sağlıklı beslenmenin teşviki ve çocukluk çağı obezitesi ile mücadelede yarar sağlayabileceği bildirilmektedir. Bu çalışma, ortaokul öğrencileri için çevrimiçi beslenme eğitiminin oluşturulması, uygulanması ve değerlendirilmesi amacıyla Mart-Eylül 2021 tarihlerinde Ankara ili Yenimahalle merkez ilçesine bağlı bir özel ortaokulda, yaş ortalamaları 11 olan, 26'sı kız, 23'ü erkek olmak üzere 49 gönüllü öğrenci ile Covid-19 pandemisi döneminde yürütülmüştür. Araştırma iki aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada öğrencilere haftada 1 kere her biri 40 dakika olmak üzere toplam 10 hafta süresince araştırmacı tarafından hazırlanan çevrimiçi beslenme eğitimi (eğitimin tamamen çevrimiçi olduğu dönemde) uygulanmıştır. Araştırmanın ikinci aşamasında (eğitim izlem dönemi), 10 haftalık eğitim sonunda bir gruba (n:25), haftada 1 kez olmak üzere 10 hafta boyunca eğitim içeriğine uygun olarak hazırlanmış kısa mesajlar gönderilmiş, bir gruba ise (n:24) herhangi bir hatırlatma müdahalesinde bulunulmamıştır. Anket formu eğitim öncesinde, eğitimden hemen sonra ve izlem dönemi sonunda öğrencilere çevrimiçi olarak gönderilmiştir (Mart, Haziran ve Eylül 2021). Anket formu kontrolü araştırmacı tarafından yapılarak eğitimin hibrit (yarım gün yüzyüze yarım gün çevrimiçi) olduğu dönemde düzetmeler yüzyüze olarak yapılmıştır. Anket formu, demografik bilgileri, beslenme alışkanlıkları, beslenme bilgisi, meyve ve sebze tüketimi değişim süreci ölçeği, 24 saatlik besin tüketim kaydı, içecek tüketim kaydı ve fiziksel aktivite kaydını içermektedir. Öğrencilerin antropometrik ölçümleri (boy uzunluğu, vücut ağırlığı, bel çevresi, vücut yağ oranı) araştırmacı tarafından Mart, Haziran ve Eylül 2021'de hibrit eğitim sırasında yüzyüze alınmıştır. Eğitim sonrası ve izlem döneminde eğitim öncesine göre meyve ve sebze tüketimi değişim süreci ölçeği puanı ve beslenme bilgi puanının anlamlı düzeyde arttığı saptanmıştır (p<0,05). Eğitim öncesi, eğitim sonrası ve izlem döneminde toplam beslenme bilgi puanı ile meyve ve sebze tüketimi değişim süreci ölçeği puanı arasında anlamlı pozitif ilişki belirlenmiştir (p<0,05). İzlem döneminde bel çevresi, bel/boy oranı ve beden kütle indeksi değeri ile meyve ve sebze tüketimi değişim süreci ölçeği puanı arasında negatif anlamlı bir ilişki belirlenmiştir (p<0,1). Eğitim sonrasında beslenme bilgi puanı ile besin tüketim kaydından alınan protein miktarı arasında anlamlı pozitif ilişki belirlenmiştir (p<0,05). İzlem döneminde mesajla hatırlatma yapılan ve yapılmayan grup arasında öğün atlama oranları ve meyve ve sebze tüketimi değişim süreci ölçeği puanı açısından anlamlı fark tespit edilmemiştir (p>0,05) ancak beslenme bilgi puanları arasında anlamlı fark bulunmuştur (p<0,1). Bu araştırmada, çevrimiçi beslenme eğitiminin öğrencilerin beslenme davranışı ve bilgi puanları üzerinde olumlu farklılık oluşturabileceği, bilgilerin sürekli tazelenme ve pekiştirme yoluyla kalıcılığının sağlandığı ancak davranış değişikliği oluşturmada daha etkili ve uzun süreli eğitim tekniklerinin kullanılmasının yararlı olacağı sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Nutrition education is an important component of comprehensive school nutrition programs. It is reported that online training can be beneficial in promoting healthy nutrition and combating childhood obesity. This study was conducted with 49 volunteer students, 26 girls and 23 boys, with an average age of 11, in a private secondary school in the central district of Ankara, Yenimahalle, between March and September 2021, in order to create, implement and evaluate online nutrition education for secondary school students. It was conducted during the Covid-19 pandemic. The research consists of two stages. In the first stage, online nutrition education prepared by the researcher was applied to the students once a week for 40 minutes each, for a total of 10 weeks (during the period when the education was completely online). In the second phase of the research (training follow-up period), at the end of the 10-week training, one group (n:25) was sent short messages prepared in accordance with the training content, once a week, for 10 weeks, and another group (n:24) was not given any reminder intervention. has not been found. The survey form was sent to students online before the training, immediately after the training and at the end of the follow-up period (March, June and September 2021). The survey form was checked by the researcher and corrections were made face to face during the period when the education was hybrid (half day face to face and half day online). The survey form includes demographic information, eating habits, nutrition knowledge, fruit and vegetable consumption change process scale, 24-hour food consumption record, beverage consumption record and physical activity record. Anthropometric measurements of the students (height, body weight, waist circumference, body fat ratio) were taken face to face by the researcher during hybrid education in March, June and September 2021. It was determined that the fruit and vegetable consumption change process scale score and nutrition knowledge score increased significantly in the post-training and follow-up period compared to the pre-training period (p<0.05). A significant positive relationship was determined between the total nutrition knowledge score and the fruit and vegetable consumption change process scale score during the pre-training, post-training and follow-up periods (p<0.05). During the follow-up period, a negative significant relationship was determined between waist circumference, waist/height ratio, body mass index value and fruit and vegetable consumption change process scale score (p<0.1). After the training, a significant positive relationship was determined between the nutrition knowledge score and the amount of protein taken from the food consumption record (p<0.05). During the follow-up period, no significant difference was detected between the group that was reminded by text message and the group that was not, in terms of meal skipping rates and fruit and vegetable consumption change process scale score (p>0.05), but a significant difference was found between the nutrition knowledge scores (p<0.1). In this study, it was concluded that online nutrition education can make a positive difference on students' nutritional behavior and knowledge scores, that the permanence of information is ensured through constant refreshing and reinforcement, but that it would be beneficial to use more effective and long-term education techniques to create behavioral change.