Rasyonel seçim teorisi bağlamında din olgusu
Rational choice theory of religion
Yazar: ADNAN SELMAN
Danışman: DOÇ. DR. RAMAZAN UÇAR
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Din sosyolojisi = Religious sociology ; Din-toplum ilişkileri = Religious-society relations ; Dini gruplar = Religious groups ; Rasyonel seçim = Rational choice

Özet:
Din sosyolojisi toplum-din ilişkilerini bu ilişkilerden doğan karşılıklı etki ve tepkileri ve dini grupları inceleyen bir bilim dalıdır. Din-toplum ilişkilerini ve dini grupları incelerken çeşitli teori ve teorilere özgü kavramlardan yararlanmaktadır. Bu teorilerden her biri din-toplum ilişkilerini ve dini grupları tüm yönleriyle incelemekten ziyade, kendi gerçeklik tanımları doğrultusunda açıklamaya çalışmaktadırlar.Bu çalışma, son 30-40 yıldır din sosyolojisi çalışmalarında kullanılan ?Rasyonel Seçim Teorisini? ve teoriye özgü model ve kavramları konu edinmektedir. Ekonomi disiplininden alınarak din sosyolojisine kazandırılmış olan teori, bireylerin ve grupların dini davranışlarına ekonomik bir tutumla yaklaşır. Rasyonel seçim teorisi bireylerin dini davranışlarını maliyet-kar perspektifinden anlamaya çalışır ve dindarları maddi ve manevi hizmet talep eden müşteri-tüketici; din adamlarını ve dini kurumları bu talepleri tedarik eden üreticiler olarak görür. Bu ikisi arasındaki ilişkiden (arz-talep) ortaya çıkan olguyu ise dini pazar olarak değerlendirir. Dini pazarda yapılan ve söylenilen her şey dini ürün olarak telakki edilir. Dini pazarda farklı din ve dini gruplar rekabet ederek elde edecekleri maddi ve manevi menfaati maksimum düzeye çıkarmak için gayret ederler.Bugüne kadar çeşitli toplumların dini davranışları rasyonel seçim teorisi çerçevesinde incelenmiş ve olumlu sonuçlar alınmıştır. Ülkemizdeki toplumsal dini hayatın bu teori çerçevesinde incelenmesi din sosyolojisi çalışmalarına zenginlik katacaktır.Anahtar kelimeler: Rasyonel Seçim Teorisi, Dini Gruplar, Dini Ürün, Dini Pazar, Dini Tekelcilik, Dini Çoğulculuk, Dini Rekabet.

Abstract:
Sociology of religion is a discipline which studies the religious groups, the relationship between society and religion and the mutual effect and reaction appearing from this relation. During the study, it benefits from various theories and concepts. Each theory is not able to explain the relationship between society and religion and the religious groups fully. However, every theory can catch some aspects of the phenomenon.The subject of this study is rational choice theory, which has been used in religious studies for the last 30-40 years, and the concepts related with the theory. The theory, taken from Economy discipline, approaches the religious behaviours of individuals and groups from an ecomomic perpective and consists of fairly simple assumptions. Rational choice theory has been used to explain the economic aspect of religious behaviour of individuals and groups, benefiting from economic models.Rational choice theory tries to understand the religious behaviour of individuals from profit-cost perspective. It defines the pious as customer-consumer demanding concrete and spiritual service, and the cleric and the religious institution as producers producing these demands. It names the relationship between these two (supply-demand) as religious market. The things done and said in religious market are considered religious product. Different religions and groups compete in this religious market and they try to maximize the profit that they gain.The religious behaviours of various societies have been studied from the perspective of rational choice theory of religion so far and positive results have been taken. That the study of social religious life in our country from this respect will enrich the study of sociology of religion.Key words: Rational choice theory, Religious Groups, Religious Product, Religious Market, Religious Monopoly, Religious Pluralism, Religious Competetion.