Bipolar bozuklukta eşik altı depresif belirtilerin bilişsel süreçlere ve BDNF düzeyi üzerine etkisi
The effect of subthreshold depressive symptoms on cognitive functions and BDNF level in bipolar disorder
Yazar: KÜBRA SÖĞÜT
Danışman: DOÇ. DR. YASEMİN GÖRGÜLÜ
Trakya Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Belirti ve semptomlar = Signs and symptoms ; Biliş = Cognition ; Bilişsel işlevler = Cognitive functions ; Bipolar bozukluk = Bipolar disorder ; Depresyon = Depression ; Sinir büyüme faktörleri = Nerve growth factors ; Yönetici işlevler = Executive functions

Özet:
Bipolar bozukluk kronik, tekrarlayıcı bir hastalıktır. Ataklar sırasında ve sonrasında çeşitli kayıplara yol açabilir. Atakların etkin tedavi edilmesi hastaların işlevsellik düzeylerini arttırmaktadır. Ancak eşik altı bulgular işlevselliğin kazanılmasının önünde engel oluşturmaktadır. Bipolar bozuklukta atak ve iyilik dönemlerinde bilişsel bozulmalar olduğu birçok çalışma ile desteklenmektedir. Ancak eşik altı depresyon nedeniyle bilişsel işlevlere ilişkin bulgular kafa karıştırıcıdır. Bu çalışmada; eşik altı depresif belirtilerin, bilişsel işlevler ve serum BDNF düzeyi üzerindeki etkilerinin araştırılması amaçlanmıştır.
Araştırmamıza, Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı polikliniğine başvuran, DSM-5 tanı ölçütlerine göre bipolar bozukluk tanı kriterlerini karşılayan 93 hasta ve 48 sağlıklı kontrol dahil edildi. Katılımcılara sosyodemografik veri formu, Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği, Young Mani Derecelendirme Ölçeği, bilişsel işlevleri değerlendirmek amacıyla oluşturduğumuz test bataryası [stroop testi, sözel bellek süreçleri testi, sayı dizisi testi, kontrollü kelime çağrışım testi (KAS testi) , saat çizme testi] uygulandı. Tüm katılımcılardan kan alındı ve serum BDNF düzeylerine bakıldı. Bipolar bozukluk grubundaki hastaların ayrıca; ilaç kan düzeyi (lityum, valproik asit), lökosit, TSH, B12 vitamini düzeylerine bakıldı. 
Bipolar bozukluk grubumuz, Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği puanlarına göre eşik altı depresyonu olan ve olmayan gruplara ayrıldı. Bipolar bozukluk hastaları klinik remisyonda olmasına rağmen, bilişsel test bataryamızın birçok ölçümünde sağlıklı kontrollerden daha düşük performans gösterdi. Eşik altı depresyonu olan grubun; dikkat, sözel öğrenme ve bellek, frontal yanıt baskılama becerisi, bilişsel esneklik performansları eşik altı depresyonu olmayan gruptan daha kötü bulundu. 
Araştırmamızda bipolar bozukluk ve kontrol grupları arasında BDNF düzeylerinin benzer olduğunu bulduk. Eşik altı depresyonu olan ve olmayan gruplar arasında serum BDNF düzeyi açısından fark saptamadık. Bipolar bozukluk grubunda; sözel öğrenme, açık bellek, sözel akıcılık, seçici dikkat, psikomotor hız ve frontal lobun yanıt baskılama performansı arttıkça serum CRP düzeyinin azaldığını saptadık. 
Bu araştırma bilişsel işlevler üzerine eşik altı depresyonun etkisini araştıran ve bu faktörlerin serum BDNF düzeyi ile ilişkisini inceleyen ilk çalışmadır. Çalışmamızda; eşik altı depresyonu olan, olmayan ve kontrol grupları arasında sosyodemografik, klinik özellikler ve bilişsel işlevler açısından bazı farklar bulundu. Eşik altı depresyonu olan ve olmayan grupların serum BDNF düzeylerinin benzer olması, ötimik dönemde serum BDNF düzeyinin değişmediği yönündeki bulguları desteklemektedir. Bunun yanı sıra, eşik altı depresyonu grubu ötimik dönemde olmasına rağmen bilişsel işlevlerinin eşik altı depresyonu olmayan gruptan daha kötü olması, bu grubun gerçek bir iyilik halinde ve iyi bir işlevsellik düzeyinde olmadığını düşündürmektedir.

Abstract:
Bipolar disorder is a chronic, relapsing illness. It can lead to various losses during and after attacks. Effective treatment of episodes increases the functionality level of patients. However, sub-threshold findings constitute an obstacle to the acquisition of functionality. It is supported by many studies that there are cognitive impairments in bipolar disorder during attacks and recovery periods. However, the findings are confusing due to sub-threshold findings. The aim of this study was to research the effects of subthreshold depressive symptoms on cognitive functions and serum BDNF levels. Our study included 93 patients who applied to the outpatient clinic of Trakya University Faculty of Medicine, Department of Psychiatry and met the diagnostic criteria for bipolar disorder according to DSM-5 diagnostic criteria, and 48 healthy controls. Sociodemographic data form, Hamilton Depression Rating Scale, Young Mania Rating Scale, test battery (stroop test, verbal memory processes test, digit span test, controlled word association test, clock drawing test) were applied to the participants to evaluate cognitive functions. Blood was obtained from all participants and serum brain-derived neurotrophic factor levels were examined. Unlike the control group, the patients in the bipolar disorder group also; blood mood stabilizer level (lithium, valproic acid), leukocyte, TSH, vitamin B12 levels were measured. 
The bipolar disorder group is divided into groups with and without subthreshold depression according to their Hamilton Depression Rating Scale scores. Although bipolar patients were in clinical remission, they performed worse than healthy controls on many measures of our cognitive test battery. The group with subthreshold depression; attention, verbal learning and memory, frontal response suppression, cognitive flexibility performances were found to be worse than the non- subthreshold depression group.
In our study, we found that BDNF levels were similar between the bipolar and control groups. We found no difference in serum BDNF levels between groups with and without subthreshold depression. In the bipolar disorder group; we found that while verbal learning, explicit memory, verbal fluency, selective attention, psychomotor speed and response suppression performance of the frontal lobe increased, serum CRP level decreased.
This study is the first to research the effect of subthreshold depression on cognitive functions and to examine the relationship of these factors with serum BDNF levels. In our study; some differences were found between the groups with and without subthreshold depression in terms of sociodemographic, clinical features and cognitive functions. The fact that the serum BDNF levels of the groups with and without subthreshold depression were similar supports the findings that serum BDNF levels do not change in bipolar disorder patients in the euthymic period.  In addition, the fact that the cognitive functions of the subthreshold depression group were worse than the non- subthreshold depression group despite being in remission, suggesting that this group is not in a real well-being and at a good functionality level.