Kekemeliği olan yetişkinlerin fonetik, duygusal ve dilbilgisel açıdan farklı metinlerdeki okuma akıcısızlıklarının incelenmesi
An investigation of reading disfluencies of adults who stutter in phonetically, emotionally and grammatically different texts
Yazar: HANDAN ERDEM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET EMRAH CANGİ
Üsküdar Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Dil ve Konuşma Terapisi Ana Bilim Dalı / Dil ve Konuşma Terapisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Kekemelik değerlendirmesinde önemli prosedürlerden biri olan okuma değerlendirmesinin güvenirliği metinlerin çeşitli özelliklerinden etkilenebilir. Bu çalışmada; fonetik, duygusal ve dilbilgisel açıdan farklı üç metin ile bu değişkenler bakımından ortalama özelliklere sahip metindeki kekelenen hece yüzdelerinin (%KH) karşılaştırılması ve ortalama özelliklere sahip metnin diğer metinlerle ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu çalışmaya son 6 aydır terapi almamış 18-50 yaş arasındaki 33 kekemeliği olan yetişkin katılmıştır. Çalışmanın amacı doğrultusunda; fonetik (pilot çalışma bulgularıyla uyumlu olarak sözcük başı pozisyonunda ağırlıklı zorlu sesleri içeren), duygusal (duygusal uyarılma düzeyi yüksek sözcükleri içeren) ve dilbilgisel (yüksek ortalama sözcük uzunluğu/ortalama cümle uzunluğu ve kompleks cümle yapılarını içeren) üç farklı metin hazırlanmıştır. Ayrıca duygusal faktörler açısından uyarılma düzeyi düşük olup dilbilgisel ve fonetik açıdan ortalama özelliklere sahip dördüncü bir metin hazırlanmıştır. Tüm metinlerin okunabilirlik değerleri Ateşman (1997) okunabilirlik formülü kullanılarak hesaplanmıştır. Metinler katılımcılara online ortamda okutularak okuma metnindeki %KH'ler hesaplanmıştır. Değerlendiriciler arası güvenirlik analizi kapsamında bir başka değerlendirici örneklerin yaklaşık %20'sini incelemiştir (r'ler≥0,854; <0,001). Bulgulara göre üç metin türündeki %KH'lerin ortalama özelliklere sahip metinden anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu görülmüştür (p<0,01). Ortalama özelliklere sahip metin ile diğer metinlerdeki %KH'ler arasında pozitif yüksek veya çok yüksek ilişki bulunmuştur. Ayrıca üç tipteki metin ile ortalama özelliklere sahip  metin arasında pek çok anlamlı regresyon bulunmuştur. Örneğin duygusal metindeki %KH'ler dilbilgisel metni %88 ve ortalama özelliklere sahip metni %0,81 ve fonetik ve dilbilgisel metinlerdeki %KH'ler ise ortalama özelliklere sahip metni %79,2 açıklamaktadır. Sonuç olarak bu faktörlerin okumadaki %KH'yi farklı şekilde etkilediği görülmüştür. Kekemelik şiddetinin değerlendirilmesinde ortalama özelliklere sahip metinlerin kullanımının önemi bir kez daha öne çıkmıştır.

Abstract:
The reliability of reading assessment, which is one of the essential procedures in stuttering evaluations, can be affected by various features of the texts. The study aimed to compare the percentage of stuttered syllables (%SS) in three different texts which are phonetically, emotionally, and grammatically and the text with average features regarding these variables and to examine the relationship between the text with average features and other texts. In this study, 33 adults who stutter aged 18-50 years and who had not received therapy for the last 6 months participated. In line with the study's purposes, three different texts were prepared: phonetic (containing predominantly challenging sounds in word-initial position in line with the findings of the pilot study), emotional (containing words with high levels of emotional arousal) and grammatical (containing high level average word length/average sentence length and complex sentence structures). Additionally, a fourth text was prepared with low arousal level regarding emotional factors and average characteristics regarding grammatical and phonetic aspects. The readability values of all texts were calculated according to Ateşman (1997). These texts were presented to the participants online and were calculated %SSs. As part of the inter-rater reliability analysis, another rater calculated about 20% of the samples (r's≥0,854; <0,001). According to the findings, it was observed that the %SSs in the three text types were significantly higher than those in the text with average features (p<0,01). According to the findings, it was observed that the %SSs in the three text types were significantly higher than those in the text with average features. A positive high or very high correlation was found between the text with average features and other three texts regarding %SSs. In addition, the %SSs in the emotional text explain 88% of the grammatical text and 0,81% of the text with average features, and the %SSs in the phonetic and grammatical texts explain 79,2% of the text with average features. As a result, it has been observed that these factors affect the %SS in reading differently. The importance of using text with average features in evaluating stuttering severity has come to the fore again.