Zihin felsefesinde qualia problemi: Anti-indirgemeci bir analiz
The problem of qualia in the philosophy of mind: An anti-reductionist analysis
Yazar: AHMET KADİR USLU
Danışman: DOÇ. DR. ÇETİN TÜRKYILMAZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Bilinç = Consciousness ; Fizikalizm = Physicalism ; Kozmopsişizm = Cosmopsychism ; Panpsişizm = Panpsychism ; Qualia = Qualia ; Zihin felsefesi = Mind of philosophy

Özet:
Zihin felsefesinde bilincin zor problemi olarak da bilinen qualia problemi kısaca, bilincin fenomenal yönlerinin fiziksel yapıdaki beynin işlevsel yapısıyla nasıl ilişkilendirileceğinin belirsiz olması sorunudur. Şimdiye kadar bu soruna yönelik olarak başta materyalist ve düalist teoriler olmak üzere pek çok teorik yaklaşım geliştirilmiştir. Bunların büyük bir bölümünü oluşturan indirgemeci yaklaşımlar, genel olarak bilinci beyne ve beyinde gerçekleşen fiziksel süreçlere indirgemeye çalışmışlardır. Ancak doğası gereği öznel olan bilinçli durumları bilimin nesnel yöntemleriyle açıklamaya çalışmak şimdiye kadar olumlu bir sonuç vermemiştir. Öte yandan zihinsel olanla fiziksel olanı ontolojik olarak iki ayrı alana hapseden düalist teoriler ise bu ikisinin nasıl etkileşime girdiği konusunda mantıklı bir açıklama sunamamışlardır. Bu nedenle son zamanlarda panpsişist teorilere yönelimde bir artış meydana gelmiştir. Kabaca bilinçli fenomenlerin temelini mikrofiziksel yapıların içerisine yerleştirmeye çalışan panpsişizme göre bilinç sonradan ortaya çıkan bir olgu değil, evrene içkin bir şeydir. Bu sayede panpsişizm, materyalist teorilerin karşılaştığı radikal ortaya çıkış sorunundan ve düalizmin karşılaştığı etkileşim sorunundan kurtulmayı başarmıştır. Bununla birlikte kombinasyon problemi olarak bilinen, mikrofiziksel yapılardaki bilinçli fenomenlerin nasıl oluyor da birleşerek insani türden bilinçli deneyimleri ortaya çıkardığı sorunu panpsişizme önemli bir tehdit oluşturmaktadır. Atomistik panpsişizme alternatif olarak ortaya çıkan ve bilincin temelini kozmosa atfeden kozmopsişizm ise bu sorunun üstesinden gelmektedir. Öte yandan kozmopsişizm, kombinasyon probleminin tersi olan türetme problemiyle karşı karşıyadır. Ancak bize göre bu sorun kozmosun bir deneyim öznesi olduğu kabulünden vazgeçilerek aşılabilir. Dolayısıyla kozmopsişizm, panpsişizme kıyasla teorik avantajlara sahip olduğundan iyi bir alternatif bilinç teorisi olarak ön plana çıkmaktadır.

Abstract:
The problem of qualia, also called the hard problem of consciousness in philosophy of mind, is, in short, the problem of uncertainty about how to relate the phenomenal aspects of consciousness to the functional structure of the physical brain. To date, many theoretical approaches to this problem have been developed, most notably materialist and dualist theories. Reductionist approaches, which make up a large part of these theories, have generally attempted to reduce consciousness to the brain and the physical processes that occur there. However, attempts to explain states of consciousness, which are subjective in nature, using the objective methods of science have not yet yielded positive results. On the other hand, dualistic theories that divide the mental and the physical into two ontologically separate spheres have not provided a logical explanation for the interplay of these two realms. For this reason, there has recently been an increasing tendency toward panpsychistic theories. According to panpsychism, which attempts to locate the basis of conscious phenomena in microphysical structures, consciousness is not an emergent phenomenon but something inherent in the universe. In this way, panpsychism succeeded in overcoming the radical emergence problem of materialist theories and the interaction problem of dualism. However, the problem of how conscious phenomena combine in microphysical structures to produce conscious experiences of a human kind, the so-called combination problem, poses a significant threat to panpsychism. Cosmopsychism, which arose as an alternative to atomistic panpsychism and traces the basis of consciousness to the cosmos, overcomes this problem. On the other hand, cosmopsychism faces the problem of derivation, which is the opposite of the problem of combination. In our view, however, this problem can be overcome by abandoning the assumption that the cosmos is a subject of experience. Therefore, cosmopsychism offers itself as an alternative theory of consciousness, since it has theoretical advantages over panpsychism.