Çok katmanlı yerleşimlerin koruma sorunlarının Foça örneği üzerinden irdelenmesi
Evaluation of conservation issues of the multilayered settlements: Foca
Yazar: BURCU TAŞCI
Danışman: PROF. DR. ESTER ETİ AKYÜZ LEVİ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Arkeometri = Archaeometry ; Mimarlık = Architecture

Özet:
Tarihsel süreçte pek çok uygarlığı barındıran Anadolu'da yerleşim sürekliliğini yansıtan kentler bulunmaktadır. Farklı kültürel ve sosyal yapıya sahip uygarlıkların yer altında ve yer üstünde bıraktığı izler, ayrı birer katman olarak bu kentleri şekillendirmekte ve onlara çok katmanlılık özelliği katmaktadır. Bu katmanlar multidisipliner çalışma eksikliği, bayındırlık hareketleri, yasal, yönetsel, sosyal ve ekonomik nedenlerle yok olmaktadır. Bu durumda kentlerin modern yaşamın gerektirdiği donatılara sahip olmasının yanında, tarihsel katmanlaşmanın belgelenebilmesi, koruma ve bakımının yapılarak halka sunulması sağlanmalıdır.
Çok katmanlı kentlerde belirtilen sorunlara yönelik çözüm yöntemlerini içeren kent arkeolojisi ilk olarak Avrupa'da ortaya çıkmıştır. Ülkemizde kentsel arkeoloji uygulamalarının başlaması daha geç döneme tarihlenmektedir. Bu durum birçok kentimizin tarihsel gelişiminin izlerini kısmen kaybetmesine neden olmakla beraber günümüzde yer altında farklı katmanlara ait izler bulunan yerleşimler hala mevcuttur. Bu yerleşimlerden Eski Foça Prehistorik Dönemden başlayarak Arkaik Dönem, Klasik Dönem, Helenistik Dönem, Roma Dönemi, Bizans Dönemi, Ceneviz Dönemi ve Osmanlı-Türk Dönemlerinde yerleşim görmüş, çok katmanlı bir kenttir. 
Bu çalışmada Eski Foça'nın dokuz tarihsel katmanı incelenerek, bu katmanlara ait veriler ile dönem paftaları hazırlanmıştır. Bu paftaların çakıştırılmasıyla kentteki çok katmanlı kimlik alanları belirlenmiştir. Belirlenen çok katmanlı alanlar için envanter çalışması yapılmış ve koruma sorunları tespit edilmiştir. Söz konusu sorunlara ve alanların sunumuna yönelik Avrupa'dan seçilen proje örnekleri altı başlıkta toplanmış ve projelerin değerlendirilmesi yapılmıştır. Bu değerlendirmeler sonucunda Foça'da çok katmanlı bir alanın sunumuna yönelik üç proje önerisi hazırlanmış, bu önerilerin olumlu ve olumsuz yönleri ortaya konularak çevresi ile birlikte değerlendirilmiştir.

Abstract:
Anadolu is one of the most important regions in the history due to having cities that reflect the continuity of settlements. Every civilization with different cultural and social context has formed cities and given them multi-layered character. These multi-layered cities are under threat because of wrong planning decisions caused by the lack of dialogue between the disciplines of archeology and planning, improper infrastructure works for urban development, illicit digging and insufficient public awareness about the importance of cultural heritage.  It is vital to protect historical stratification and provide modern city's development together.
Urban archeology has emerged in Europe to suggest solutions for multi-layered cities' problems. However, this method is adopted lately in Turkey. Therefore, cities are losing  the traces of historical heritage, but there are still some settlements with different historical layers. Eski Foça is one of the multi-layered cities with several historical periods: Prehistoric Period, Archaic Period, Classical Period, Hellenistic Period, Roman Period, Byzantine Period, Genoese Period, and Ottoman-Turkish Period. 
This research aims to examine nine historical layers of Eski Foça and create layer maps with data about nine periods. These nine maps superposed and determined multi-layered areas of the city. Inventory work was carried out and conservation issues have been identified in the multi-layered areas. Sixteen projects selected from Europe grouped under six headings and evaluated to solve the conservation issues. Focusing on this aim, historical stratification of Eski Foça is analyzed and proposed three different presentation approaches for multi-layered area. The pros and cons of different presentation approaches are discussed.