Konvansiyonel üst ekstremite rehabilitasyonu uygulanan inmeli hastalarda fonksiyonel elektrik stimülasyonlu bisiklet ergometrisi ve sanal gerçeklik temelli ayna terapisinin fonksiyonelliğe olan katkılarının klinik olarak karşılaştırılması
Clinical comparison of the contribution of functional electrical stimulation cycle ergometer and virtual reality based mirror therapy to functionality in stroke patients undergoing conventional upper extremity rehabilitation
Yazar: ARİF AHMET ÇALIKUŞU
Danışman: PROF. DR. GÜLÜMSER AYDIN ; PROF. DR. NEBAHAT SEZER
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation

Özet:
Amaç: Bu tek kör prospektif randomize çalışma ile, akut ve subakut evredeki inmeli hastalarda, konvansiyonel rehabilitasyona (KR) ek olarak uygulanan sanal gerçeklik temelli ayna tedavisi (SGTAT) ve fonksiyonel elektrik stimülasyonlu bisiklet ergometrisinin (FBE) plejik üst ekstremite motor ve duyu fonksiyonlarına, spastisiteye, eklem hareket açıklığına, günlük yaşam aktivitelerine ve yaşam kalitesine olan etkilerini incelemeyi amaçladık.
Materyal ve Yöntem: Çalışmamız Ankara Bilkent Şehir Hastanesinde Mayıs 2021 ve Şubat 2023 tarihleri arasında gerçekleştirildi. Dahil etme kriterlerine uyan 60 hasta her bir grupta 20'şer hasta olacak şekilde 3 gruba basit randomizasyon yöntemi ile ayrıldı. Çalışmaya katılan tüm hastalara günlük 40 dk haftanın 5 günü 4 hafta boyunca nörofizyolojik yaklaşım, EHA, germe, kuvvetlendirme egzersizlerini ve iş uğraşı terapisini içeren KR uygulandı. SGTAT ve FBE tedavileri de toplam 20 seans olacak şekilde çalışmanın yürütücüsü hekim tarafından uygulandı. SGTAT 15 dk süre ile, FBE ise 13 dk ile başlanarak 13. seanstan itibaren 25 dk olacak şekilde kademeli artırarak uygulandı. Hastalar tedavi öncesinde ve 4 haftalık tedavinin bitiminde Brunnstrom motor evrelemesi (BRS), Fugl Meyer motor evrelemesi (FM), yüzeyel duyu-hafif dokunma ve derin/kortikal duyu muayenesi, fonksiyonel bağımsızlık ölçeği (FIM), modifiye Ashworth skalası (MAS), motor aktivite indeksi-28 (MAİ-28), kısa form-36 (SF-36) ve ağrısız pasif EHA skalaları ile kör değerlendirici hekim tarafından değerlendirildi.
Bulgular: Çalışmamızda BRS, FM, FIM, MAİ-28 ve SF-36 skorları her 3 grupta da istatistiksel anlamlı olarak iyileşti. KR grubunda dirsek fleksiyon spastisitesi, FBE grubunda dirsek, el bilek ve parmak fleksiyon spastisiteleri istatistiksel anlamlı olarak arttı. KR grubunda omuz EHA'sı, SGTAT grubunda omuz dirsek ve el bilek EHA'ları istatistiksel anlamlı arttı. Tedavi sonrası verilerin ve değişim farklarının gruplar arası kıyaslanmasında SF-36 dışında hiçbir parametrede istatistiksel anlamlı farklılık gözlenmedi ancak FBE grubunda KR'ye kıyasla BRS, FM ve FIM parametrelerindeki iyileşme daha fazlaydı. SF-36 alt skalalarının tedavi sonrası gruplar arası kıyaslanmasında KR ve SGTAT gruplarına kıyasla FBE grubu lehine istatistiksel anlamlılık görüldü.
Sonuç: Bu çalışma bildiğimiz kadarıyla inmeli hastaların üst ekstremitelerine yönelik uygulanan SGTAT ve FBE tedavilerini KR ve birbirleri ile kıyaslayan ilk çalışmadır. SGTAT ya da FBE tedavisinin inmeli hastaların üst ekstremite motor ve duyu fonksiyonlarını, spastisiteyi, eklem hareket açıklıklarını ve günlük yaşam aktivitelerini iyileştirmede KR'ye kıyasla istatistiksel anlamlı üstünlüğü bulunamadı, ancak üst ekstremite motor fonksiyonunda ve günlük yaşam aktivitelerindeki en iyi iyileşme FBE grubunda gözlendi. Yaşam kalitesini iyileştirmede KR'ye kıyasla her iki yöntem de istatistiksel olarak daha üstün bulunmakla birlikte FBE tedavisinin daha etkili olduğu bulundu. 
       Anahtar Kelimeler: Ayna tedavisi, Bisiklet ergometrisi, Fonksiyonel elektrik stimülasyon, Hemipleji, İnme rehabilitasyonu, Sanal gerçeklik, Üst ekstremite rehabilitasyonu

Abstract:
Aim: With this single-blind prospective randomized study, we aimed to examine the effects of virtual reality based mirror therapy (VR-MT) and functional electrical stimulation cycle ergometer (FES-cycle) applied in addition to conventional rehabilitation (CR) in stroke patients in the acute and subacute stages to improve plegic upper extremity motor and sensory functions, spasticity, range of motion, activities of daily living and quality of life.
Materials and Method: Our study was carried out in Ankara Bilkent City Hospital between May 2021 and February 2023. 60 patients who met the inclusion criteria were divided into 3 groups with 20 patients in each group by simple randomization method. CR including neurophysiological approach, range of motion (ROM), stretching, strengthening exercises and occupational therapy was applied to all patients who participated in the study for 40 minutes daily, 5 days a week, for 4 weeks. VR-MT and FES-cycle treatments were administered by the physician who conducted the study in a total of 20 sessions. VR-MT was applied for 15 minutes, and FES-cycle was applied starting with 13 minutes and gradually increasing to 25 minutes starting from the 13th session. Before treatment and at the end of the 4 week treatment, Brunnstrom recovery stages (BRS), Fugl Meyer motor assessment (FM), superficial sensation-light touch and deep/cortical sensation examination, functional independence measure (FIM), modified Ashworth scale (MAS), motor activity log-28 (MAL-28), short form-36 survey (SF-36) and pain-free passive ROM scales were evaluated by a blinded evaluator.
Results: In our study, BRS, FM, FIM, MAL-28 and SF-36 scores improved statistically in all 3 groups. Elbow flexion spasticity in CR group and elbow, wrist and finger flexion spasticity in FES-cycle group increased statistically. Shoulder ROM in the CR group and shoulder, elbow and wrist ROM in the VR-MT group increased statistically. No statistically significant difference was observed in any parameter except SF-36 in the comparison of post-treatment evaluations and differences in change between groups, but the improvement in BRS, FM and FIM parameters was greater in the FES-cycle group compared to CR. In the comparison of the SF-36 subscales between the groups after treatment, statistical significance was found in favor of the FBE group compared to the CR and SGTAT groups.
Conclusion: Best of our knowledge, this is the first study to compare VR-MT and FES-cycle treatments applied to the upper extremities of stroke patients with CR and each other. No statistically significant superiority of SGTAT or FBE treatment was found compared to CR in improving upper extremity motor and sensory functions, spasticity, upper extremity range of motion and activities of daily living in stroke patients. However, the best improvement in upper extremity motor function, functionality and activities of daily living was observed in the FES-cycle group. Although both methods were found to be statistically superior to CR in improving quality of life, FES-cycle treatment was found to be more effective.
         Keywords: Cycle ergometer, Functional electrical stimulation, Hemiplegia, Mirror therapy, Stroke rehabilitation, Upper extremity rehabilitation, Virtual reality