Tüketicilerin biyoteknolojik uygulama ve ürünlere yönelik tutumları üzerinde etkili olan faktörlerin incelenmesi
An analysis of affecting factors on consumers' attitudes towards biotechnological applications and products
Yazar: AYŞE SEZEN TAŞ
Danışman: PROF. DR. ÖZLEN ÖZGEN
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Ev Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology ; Ev Ekonomisi = Home Economics
Dizin: Biyoteknoloji = Biotechnology

Özet:
Bu arastırma, tüketicilerin biyoteknolojik uygulama ve ürünlere yönelik tutumlarını etkileyenfaktörlerin belirlenmesi amacı ile planlanmıs ve yürütülmüstür. Ankara'da ilgili meslekkuruluslarına kayıtlı hekim, ziraat mühendisi ve sosyal bilimciler (n=360) arastırmaya dahiledilmistir.Arastırma materyalinin toplanmasında anket teknigi kullanılmıstır. Likert tipi cümlelere verilenyanıtlar puanlanmıs, yapı geçerligini kontrol etmek için faktör analizi teknigi olan?Döndürülmüs Temel Bilesenler Analizi? uygulanmıs, anket formunun güvenirligi için içtutarlılık katsayısı olan ?Cronbach Alpha? hesaplanmıstır. Arastırmada, tüketicilerinbiyoteknolojide kullanılan organizmanın tipine yönelik tutumları, biyoteknolojiye yönelik faydave risk algıları, kendilerinin, ailelerinin ve arkadaslarının biyoteknolojik uygulama ve ürünlereyönelik tutumları, biyoteknolojik uygulama ve ürünlere yönelik etik sorumlulukları, kabulleribeklentileri ile güven duydukları kurumlara iliskin olarak meslek grupları ve cinsiyete baglıfarklılıgın belirlenebilmesi için ANOVA ve t-testi yapılmıstır. Tüketicilerin biyoteknolojiyeyönelik tutumları ile arastırmaya dahil edilen yordayıcı degiskenler arasındaki iliskininincelenmesi amacı ile Dogrusal Regresyon Analizi uygulanmıstır.Arastırma kapsamına alınan tüketicilerin tıbbi biyoteknolojiye yönelik fayda algıları (p<0.001),tarımsal ve tıbbi biyoteknolojiye yönelik risk algıları (p<0.001, p<0.001), tıbbi biyoteknolojiyeyönelik tutumları (p<0.01), tüketicilerin ailelerinin ve arkadaslarının biyoteknolojik uygulamave ürünlere yönelik tutumları (p<0.001), biyoteknolojik uygulama ve ürünleri kabulü (p<0.001),biyoteknolojik uygulama ve ürünlere yönelik beklentileri (p<0.001), hükümet, medya ve özelsektöre duydukları güven (p<0.05) üzerinde meslek gruplarının; biyoteknolojide insanDNA'sının (p<0.001, p<0.05), bitkilerin (p<0.001, p<0.05), hayvanların (p<0.01, p<0.05) vemikroorganizmaların (p<0.001, p<0.001) kullanılmasına yönelik tutumları, tarımsalbiyoteknolojiye yönelik fayda algıları (p<0.001, p<0.01), tarımsal biyoteknolojiye yöneliktutumları (p<0.001, p<0.05), biyoteknolojik uygulama ve ürünleri desteklemeye yönelik etiksorumlulukları (p<0.05, p<0.001) üzerinde meslek grupları ve cinsiyetin etkili oldugusaptanmıstır. Regresyon analizi sonuçları, tüketicilerin biyoteknolojik uygulama ve ürünlereyönelik tutumları ile yordayıcı degiskenler arasında yüksek düzeyde ve anlamlı bir iliskioldugunu göstermektedir (R=0.83, R²=0.70, p<0.001).Anahtar Kelimeler: Biyoteknoloji, tutumlar, risk-fayda algılama, güven, transgenik ürünler

Abstract:
This research was planned and carried out to determine the effecting factors on consumers?attitudes towards biotechnological applications and products. Doctors of medicine, AgriculturalEngineers and Social Scientists (n=360) who enrolled relevant Professional associations inAnkara were included into study.In gathering the research materials were used to questionnaire technique. Answers given tosentences typed Likert were scored and ?Varimax Analysis Technique? for validity were used.In order to test the reliability of questionnaire ?Cronbach Alpha? was calculated as innerconsistency of coefficient. The ANOVA and t-test were performed for determining thedifferences dependent on profession group and gender variables between the consumers?attitudes towards type of organisms using in biotechnology, benefit and risk perceptions relatedto biotechnology, attitudes, others? attitudes (family members and friends), ethical obligations,acceptance, expectations, trust in institutions, opinions about general and spesific informationsources and opinions about protection as consumers related to biotechnological applications andproducts. Moreover, Linear Regression Analysis was calculated in order to analyse relationshipsbetween consumers? attitudes and other explanatory variables.It was also indicated that benefit perceptions towards medical biotechnology (p<0.001), riskperceptions towards agricultural and medical biotechnology (p<0.001, p<0.001), attitudestowards medical biotechnology (p<0.01), others? attitudes towards biotechnology (p<0.001),acceptance (p<0.001), expectations (p<0.001) and trust in government, media and private sector(p<0.05) varied depending on profession group variable; attitudes towards using human DNA(p<0.001, p<0.05), using plants (p<0.001, p<0.05), using animals (p<0.01, p<0.05), usingmicroorganisms (p<0.001, p<0.001) in biotechnology, attitudes towards agriculturalbiotechnology (p<0.001, p<0.05), ethical obligations related to supporting biotechnologicalapplications and products (p<0.05, p<0.001) varied depending on profession group and gendervariables. Results of Regression Analysis showed that there was high and statisticallysignificant relationship between consumers? attitudes towards biotechnological applications andproducts and explanatory variables (R=0.83, R²=0.70, p<0.001).Key Words : Biotechnology, attitudes, risk-benefit perceptions, trust, transgenic products