Üniversite öğrencilerinin ve akademisyenlerin dijital okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi
Examining the digital literacy levels of university students and academicians
Yazar: DUYGU DOĞAN
Danışman: DOÇ. ÖZDEN DEMİRKAN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Teknolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Akademisyenler = Academicians ; Dijital okuryazarlık = Digital literacy ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Bu araştırmanın amacı, üniversite öğrencilerinin ve akademisyenlerin dijital okuryazarlık 
düzeylerini belirlemek ve belirli değişkenlere göre karşılaştırmalı incelemektir. 
Araştırmanın çalışma evreninde, 2019-2020 eğitim-öğretim yılında Gazi Üniversitesi'nde 
çeşitli fakülte ve bölümlerde eğitim alan öğrenciler ile aynı dönemde çalışan 
akademisyenlerden oluşmaktadır. Çalışmanın örneklemi, uygun örnekleme yöntemi ile 
belirlenmiş olup araştırmanın kapalı uçlu anket formu 405 üniversite öğrencisi ile 97 
akademisyen tarafından doldurulmuştur. Çalışmanın açık uçlu sorularından oluşan anket 
formunu ise gönüllü örnekleme yöntemi ile 49 üniversite öğrencisi ile 12 akademisyen 
gönüllü olarak doldurmuştur. Araştırmanın verilerini toplamak için Acar (2015) tarafından 
geliştirilen "Dijital Okuryazarlık Değerlendirme Ölçeği" kullanılmıştır. Dijital Okuryazarlık 
Değerlendirme Ölçeği, 41 maddeden ve Temel Araç ve Ortam Bilgisi, Farkındalık, Güvenli 
Katılım, Bağlamsal Kullanım ve Dijital Kimlik Yönetimi olmak üzere beş boyuttan 
oluşmaktadır. Araştırmaya ait nicel verilerin analizinde, parametrik olmayan test yöntemleri 
olan Mann Whitney U-Testi ve Kruskal Wallis H-Testi kullanılmıştır. Ayrıca araştırma 
ölçek ve ölçek alt boyutları arasındaki istatistiksel anlamlı doğrudan ilişkilerin tespiti 
amacıyla gerçekleştirilen Spearman korelasyon testi uygulanmıştır. Açık uçlu soruların 
cevaplarından oluşan verilerin analizinde içerik analizi yöntemi kullanılmış, araştırma 
soruları ile ilişkilerine göre yorumlanmıştır. Araştırmanın sonucuna göre, üniversite 
öğrencilerinin dijital okuryazarlık düzeyi (167,06±24,02) çok yeterli düzeyine, 
akademisyenlerin ise (182,12±18,53) tam yeterli düzeyine denk gelmektedir. Üniversite 
öğrencileri ölçeğin tüm boyutlarında çok yeterli düzeyinde iken akademisyenler farkındalık 
ve bağlamsal kullanım için tam yeterli, dijital kimlik yönetimi, temel araç ve ortam bilgisi 
ve güvenli katılım için çok yeterli düzeyindedir. Ayrıca öğrenciler ile akademisyenlerin 
dijital okuryazarlık düzeylerine ilişkin istatistiksel olarak anlamlı bir ortalama farklılığı 
tespit edilmiş olup, bu farklılığın akademisyenler lehine olduğu görülmüştür. Öğrencilerin 
dijital okuryazarlık düzeylerinin sınıf düzeyi değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık 
göstermediği sonucuna ulaşılmıştır. Ancak üniversite öğrencilerinin dijital okuryazarlık 
vii
düzeyi cinsiyet değişkenine göre incelendiğinde erkekler lehine istatistiksel ortalama 
farklılığı tespit edilmiştir. Fakülte değişkenine göre öğrencilerin dijital okuryazarlık 
düzeyleri incelendiğinde, teknoloji fakültesi öğrencileri daha yüksek puana sahip olduğu 
dikkat çekmektedir. Ayrıca öğrencilerin internet kullanım sıklığı ile yalnızca temel araç ve 
ortam bilgisi arasında da doğru orantılı ve zayıf şiddette bir ilişki tespit edilmiştir.
Akademisyenlerin cinsiyet değişkenine göre dijital okuryazarlık düzeyleri incelendiğinde, 
öğrencilere benzer şekilde erkekler lehine istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olduğu 
görülmektedir. Mesleki kıdem, yaş, fakülte değişkenlerine göre, akademisyenlerin dijital 
okuryazarlık düzeylerinin anlamlı bir farklılık göstermediği sonucuna varılmıştır. Ayrıca 
internet kullanım sıklığı ile akademisyenlerin dijital okuryazarlık düzeyleri arasında 
öğrencilere benzer şekilde doğru orantılı ve zayıf şiddette istatistiksel ilişki bulunmuştur. Bu 
araştırmanın sonucunda hem akademisyenlerin hem de öğrencilerin dijital okuryazarlık 
becerileri çok yeterli düzeyde ölçülmüştür. Ancak bu yeterlilikleri kendi görüşleri ile değil 
de deneysel olarak ölçen çalışmalar yapılabilir. Üniversite öğrencilerine ve akademisyenlere 
öncelikli olarak kadınlar için dijital okuryazarlık becerilerini geliştirmek üzere eğitimlerin 
planlanması önerilmiştir. COVİD-19 pandemisi sonrası yükseköğretimin paydaşlarından 
akademisyenler ve öğrencilere yönelik dijital okuryazarlık becerilerini belirleyen ölçekler 
geliştirilebilir, çalışmalar yapılabilir.

Abstract:
The purpose of this research is to determine the digital literacy levels of university students 
and academics and to examine them comparatively according to certain variables. The study 
universe of the research consists of students studying in various faculties and departments at 
Gazi University in the 2019-2020 academic year and academicians working in the same 
period. The sample of the study was determined by convenient sampling method and the 
closed-ended questionnaire of the study was filled by 405 university students and 97 
academicians. 49 university students and 12 academicians voluntarily filled in the survey 
form, which consisted of open-ended questions, using the voluntary sampling method. The 
"Digital Literacy Assessment Scale" developed by Acar (2015) was used to collect the data 
of the study. The Digital Literacy Assessment Scale consists of 41 items and five 
dimensions: Basic Tool and Media Knowledge, Awareness, Safe Participation, Contextual 
Use, and Digital Identity Management. Mann Whitney U-Test and Kruskal Wallis H-Test, 
which are non-parametric test methods, were used in the analysis of the quantitative data of 
the study. In addition, the Spearman correlation test, which was carried out to determine the 
statistically significant direct relationships between the research scale and its subdimensions, was applied. Content analysis method was used in the analysis of the data 
consisting of answers to open-ended questions and interpreted according to their relations 
with the research questions. According to the results of the research, the digital literacy level 
of the university students (167.06±24.02) corresponds to the very sufficient level, and the 
academicians (182.12±18.53) to the fully sufficient level. While university students are at a 
very sufficient level in all dimensions of the scale, academics are at a level of full enough 
for awareness and contextual use, and very sufficient for digital identity management, basic 
tool and environment knowledge, and safe participation. In addition, a statistically 
significant mean difference was determined regarding the digital literacy levels of students 
and academicians, and it was seen that this difference was in favor of academicians. It was 
concluded that the digital literacy levels of the students did not show a significant difference 
ix
according to the grade level variables. However, when the digital literacy level of university 
students was examined according to the gender variable, a statistical mean difference was 
found in favor of men. When the digital literacy levels of the students according to the faculty 
variable are examined, it is noteworthy that the technology faculty students have higher 
scores. In addition, a direct proportional and weak relationship was found between the 
frequency of internet use of students and only basic tool and media knowledge. When the 
digital literacy levels of the academicians are examined according to the gender variable, it 
is seen that there is a statistically significant difference in favor of males, similar to the 
students. According to the variables of professional seniority, age and faculty, it was 
concluded that the digital literacy levels of academicians did not show a significant 
difference. In addition, a direct proportional and weak statistical relationship was found 
between the frequency of internet use and the digital literacy levels of academicians, similar 
to students. As a result of this research, digital literacy skills of both academicians and 
students were measured at a very sufficient level. However, studies can be conducted that 
measure these competencies empirically, not with their own views. It has been suggested to 
university students and academics to plan trainings primarily for women to improve their 
digital literacy skills. After the COVID-19 pandemic, scales that determine digital literacy 
skills for academics and students, who are stakeholders of higher education, can be 
developed and studies can be carried out.