Zaman, mekân ve varlık'ın kolektif belleğinde palimpsest kavramı
The concept of palimpsest in the collective memory of time, space and existence
Yazar: ALİ SEVİM
Danışman: PROF. DR. NAİME HÜLYA BERKMEN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Mekan Organizasyonu ve Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Mekân boyutsal arayüzü gereği katmanlı bir yapıya sahip olup yapısındaki izlerin yer ve mekân birlikteliğinde dönüşmesi zaman-varlık ilişkisinden geçmektedir. Yer-mekân birlikteliğinden ortaya çıkan niteliği (öz) tanımlı ve anlamlı kılan "varlık"ın, somut ve somut olmayan mekânsal boyutları idrak ederek ve kullanarak öncelikle yere, devamında mekâna işlemesi, çok katmanlılığa doğru gidilen bir süreç tarif etmektedir. Mekânı biçimlendiren geometrik elemanların birbiri ile çakışması ve etkileşim içerisinde bulunması katmanlaşmanın yalnızca fiziksel niteliğinden bahsetmektedir. Oysa yaşanılan mekânlar bir o kadar da fiziksel olmayan katmanlar ile doludur. Mekân'ın çok katmanlı yapısını anlamak, bir bakıma mekânın Palimpsest'ini anlamak ile mümkün olabilir. Palimpsest, mekânı içte ve dışta düşündürür. İç, varlığın zihnindeki katmanlı yapıyı açıklarken, için dışa yansıması ile birlikte varlığın zihnindeki katmanlı yapının fiziksel mekânları biçimlendirmeye başlaması, yer ilişkisi çerçevesinde doğan mekânın değişim ve dönüşümüne olanak sağlamaktadır. 
Tezde mekân ve varlık kavramları çerçevesinde düşünülen Palimpsest metaforu önem kazanmaktadır. İç-dış analojisinden doğan bu yaklaşım, mimari ve kentsel mekânların katmanlı yapısını gözler önüne sermektedir. Mekânın boyutları ile Palimpsest'in birlikteliği varlığın zihnî ve bilişsel özelliklerini fizik mekâna taşımakta ve bu yönüyle mekân, varlığın fiziksel ve fiziksel olmayan özellikleri ile doldurulduğu bir boşluk oluşturmaktadır.
Mekânın sunduğu sınırlı boşluk, izlerin çakışarak çok katmanlı yapıya evrilmesine olanak sağlamaktadır. Mekânın boyutları; izlerin mekâna entegre olmasına sebep olur ve Palimpsestik özelliğini kazanması ile birlikte mekân, tanımlı ve anlamlı hale gelmesi sınırlı boşluğun sınırsız doluluğa evrilmesine yol açmaktadır. Boşluk ve doluluk zıt kavramlar olsa da birbirlerini var eder ve mekânı doğrudan-dolaylı olarak etkiler. Bu çalışmada yer-mekân ilişkisinden doğan mekânın boyutsal arayüzlerini ortaya çıkartmak hedeflenmektedir. Mekânın boyutları ve çok katmanlı olma halinin Palimpsest metaforu ile bağ kurularak varlık-mekân ilişkisindeki önemi ele alınmaktadır.
Antik çağa kadar uzanan tanımlamalar yaşayan ve yaşanılan "zaman-mekân-varlık" özelinde paradigma olgularını barındırmakta, ansal nüvelerle değişime ve dönüşüme uğramaktadır. Paradigma kayması, mekânı ve onunla ilintili faktörleri doğrudan ve/veya dolaylı olarak etkilemektedir. Fiziki ve fiziki olmayan boyutların ortaya çıkarttığı mekân, varlık etkisinde olduğundan değişen günümüz dünyasında gerçeğin yansısı olarak, simülasyon mekân'a entegre edilmektedir. Bu durum çeşitli tartışmalara ortam hazırlamaktadır. Örneğin; "gerçek olanın yapaylaştığı bir durumda hakikî olan da yapaylaşır mı?" sorusu sorulabilir. 
Günümüz dünyasında teknolojinin gelişmesi ve hatta gelişmelerle sınırları zorlaması, bilgisayar ve bununla ilişkili yazılımların etkisiyle gerçek olan her şey yapaylaşmaya başlamaktadır. Yapay ve sanal olan mekân arayışları, yeniden bir evren (mekân) tasavvurunu gündeme getirmektedir. Geleceğin katmanları sanal ve yapay düzlemlerin ortaya çıkarttığı sınırlı mekânların içerisinde kaldığında, mekânın ötesine giden meta-mekânların ortaya çıkması olasıdır. 
Bu durumda "Geleceğin Palimpsesti de gerçek olan izler bütününün yapaylaştığı, gerçek gibi görünen katmanları içermeyecek mi?" konusu bir diğer soru olarak ortaya çıkmaktadır.  
Çalışmada; mekân, zaman ve varlık olgularının çerçevesinde gelişen ve değişen bilgiler bütünü palimpsest/katmanlaşma türlerini nasıl etkilediği araştırılmaktadır. Mekânın boyutları bu noktada önemli konuma sahip bir olgu olmakla birlikte meta olgusu üzerinde durularak, simülasyon kuramı çerçevesinde geleceğin mekânsal katmanları irdelenmektedir. Sanal mekânların yaygınlaşması ve çeşitli algısal etmenlere sahip olması, fizik mekânları da derinden etkilemektedir. Bu durum, sanal düzlemin, fizik düzlemini de yapaylaştırdığı hipotezi üzerinden tartışılmaktadır. 
"Mekânın Palimpsestini geçmişin ve şimdinin arayüzleri ile irdelemek mümkünken, geleceğin izleri ile Palimpsest bir paradoks haline mi bürünecek?" sorusu akla gelmektedir.  Tezde bahsi geçen kavramlar doğrultusunda incelenen örnek alanlar karşılaştırmalı olarak aktarılmakta ve gelecek ile bağı kurulmaktadır. Edinburgh ve Quebec kenti üzerinden sunulan kavramsal altyapı uluslararası iki örnek ile açıklanmaktadır. Sonrasında tezin ana çerçevesini oluşturan palimpsest kavramının gelecek mekânlar ile ilişkisi kurularak çalışmada aktarılması hedeflenmektedir.

Abstract:
Space has a layered structure as required by its dimensional interface, and the transformation of the traces in its structure in the unity of place and space passes through the time-existence relationship. The fact that "being", which makes the nature that comes emerging from the unity of space and place defined and meaningful, perceives and uses the tangible and intangible spatial dimensions, firstly on the place and then on the space, describes a process towards the multi-layeredness. The overlapping and interaction of the geometric elements shaping the space speaks only for the physical nature of the layering. However, the living spaces are also full of non-physical layers. Understanding the multi-layered structure of space can be possible by understanding the Palimpsest of space. Understanding the multi-layered structure of space can be possible by understanding the Palimpsest of space. Palimpsest makes us think the space as inner and outer. 

While the inner explains the layered structure in the mind of the being, the layered structure in the mind of the being with the reflection of the interior to the exterior begins to shape the physical spaces, enabling the change and transformation of the space born within the scope of its relationship with place.
The Palimpsest metaphor, which is considered within the scope of the concepts of space and existence, gains importance in the thesis. Born from the analogy between the inner and outer, this approach reveals the layered structure of architectural and urban spaces. The unity of the dimensions of the space and the Palimpsest carries the mental and cognitive characteristics of the being to the physical space, and accordingly, the space creates a void that is filled with the physical and non-physical characteristics of the being.
The limited void offered by the space enables the traces to overlap and evolve into a multi-layered structure. The dimensions of the space cause the traces to be integrated into the space and the space becomes defined and meaningful by gaining its palimpsestic feature, leading to the evolution of limited space into unlimited fullness. Although emptiness and fullness are opposite concepts, they exist and affect the space directly and indirectly. This study aims to reveal the dimensional interfaces of space arising from the space-place relationship. The importance of the dimensions and multi-layeredness of space in the being-space relationship is discussed by creating a connection with the Palimpsest metaphor.
The definitions that date back to the ancient age involve the paradigm phenomena in terms of living and lived "time-space-being" and undergo change and transformation with the momentary nuclei. Paradigm shift directly and/or indirectly affects space and related factors. Since the space created by physical and non-physical dimensions is under the influence of being, simulation is integrated into the space as a reflection of reality in today's changing world. This leads to various discussions. For example, one may ask, "In a situation where the actual is artificialized, does the real also become artificialized?"


In today's world, with the development of technology and even pushing the limits with the advancements, and with the effect of computers and related software, everything real is becoming artificial. The search for artificial and virtual space brings up a new conception of the universe (space). Meta-spaces that go beyond space are likely to emerge when the layers of the future remain within the limited spaces created by virtual and artificial planes.
In this case, another question arises as "Will the Palimpsest of the Future not contain layers that seem to be real, where the whole of the real traces are artificialized?".
This study investigates how the whole of information that develops and changes within the framework of space, time and existence phenomena affects the types of palimpsest/layering. Although the dimensions of space are an important phenomenon at this point, the spatial layers of the future are also discussed within the scope of simulation theory by focusing on the phenomenon of meta. The proliferation of virtual spaces and their various perceptual factors have a profound effect on physical spaces. This situation is discussed through the hypothesis that the virtual plane also artificializes the physical plane.
The question "While it is possible to analyze the palimpsest of space with the interfaces of the past and the present, will the palimpsest become a paradox with the traces of the future?" comes to mind. The sample areas analyzed in line with the concepts mentioned in the thesis are discussed comparatively and their connection with the future is established. The conceptual infrastructure presented through Edinburgh and Quebec is explained with two international examples. Afterwards, it is aimed to establish the relationship of the palimpsest concept, the main framework of the thesis, with future spaces, and to discuss it in the study.