Farklı çinko doz uygulamalarının bazı aspir (CarthamusTinctorius L.) genotiplerinde verim ve yağ kalitesi üzerine ekilerinin belirlenmesi
Determination of the effects of different doses zinco applications on safflower (Carthamus tinctorius L.) genotypes on yield and qualities
Yazar: MAHİR DANİŞ
Danışman: DOÇ. DR. FERHAT ÖZTÜRK
Şırnak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Aspir = Safflower ; Tane verimi = Grain yield ; Tohum verimi = Seed yield ; Yağ asitleri = Fatty acids ; Çinko = Zinc

Özet:
Bu araştırma, farklı çinko dozlarının bazı aspir genotiplerinde verim ve yağ kalitesi üzerine etkilerini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Araştırmada, Dinçer ve Remzibey genotipleri materyal olarak kullanılmıştır. Çinko içerikli sıvı yaprak gübresi  kontrol dahil 5 farklı dozda (0, 250ppm, 500ppm, 1000ppm, 2000ppm) yapraktan  uygulanmıştır. Tarla denemeleri, 2020-2021 üretim yılında Dicle Üniversitesi araştırma alanında, tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre, üç tekerrürlü olacak şekilde kurularak yürütülmüştür. Farklı dozlarda yapraktan uygulanan çinko dozlarının genotiplere ait etkilerinin belirlenmesi amacıyla verim parametrelerinden bitki boyu, dal sayısı, tabla sayısı, tabla tohum sayısı, tabla çapı, tane verimi, bin tane ağırlığı, klorofil miktarı tespit edilerek, kalite hakkında önemli bilgiler veren protein, yağ ve yağ asitleri kompozisyonları saptanmıştır.
 Tarla koşullarında yürütülen deneme sonucunda; Araştırmada genotiplere göre değişmekle birlikte genotipler arasındaki faklılık ve çinko doz uygulamaları arasındaki farklılıklar önemli görülmüştür. Genel olarak Remzibey çeşidi (bitki boyu 125,87 cm, dal sayısı 12,33 adet/bitki, tabla sayısı 12,83 adet/bitki, verim 386,79 kg/da, protein %15,05, klorofil 350,66  değerleri açısından ) 2000 ppm uygulamasıyla ön plana çıkmıştır. Yağ asitleri kompozisyonu bakımından çeşitler ve çinko dozlarının etkisi önemli görülmüştür. Oleik (%28,36), araşidik (%0,52)  ve eikosenoik asit (%0,19) oranları en yüksek Remzibey genotipinde ve 2000 ppm,  fakat stearik asit oranı ise 1000 ppm  çinko uygulamasında belirlenmiştir. Buna karşın en yüksek palmitik (%7,72- 500 ppm), miristik (%0,15- 2000 ppm), linoleik (%74,39 – 250 ppm)  ve linolenik asit (%1,02- 500 ppm) oranları Dinçer çeşidinde ön plana çıkmıştır. 
Bu çalışmada çinko uygulamalarının genotiplerin hem verim öğeleri hem de kalite özellikleri  açısından ön plana çıktığı ve çinkonun aspir üretimi için  önerilebileceği kanaatine ulaşılmıştır.

Abstract:
This study was carried out to determine the effects of different zinc doses on yield and oil quality in some safflower genotypes. Dinçer and Remzibey genotypes were used as material in the study. Zinc liquid foliar fertilizer was applied in 5 different doses (0, 250ppm, 500ppm, 1000ppm, 2000ppm) applied by spraying on the leaves. Field trials were carried out in the research area of Dicle University in the production year of 2020-2021, according to the randomized blocks divided plots trial design, with three replications. To determine effects of different zinc doses on the varieties as plant height, number of branches, number of heads, seed number in capitula, diameter of  capitula, grain yield, thousand grains, chlorophyll amount were determined, protein and oil content which provide important information about quality and  fatty acid compositions were determined. As a consequence of trials carried out in field conditions, In the study, although it varies according to genotypes, the difference between genotypes and the differences between zinc dose applications were found to be significant. In general, Remzibey genotype (plant height 125.87 cm, number of branches 12.33 units/plant, number of capitula 12.83 units/plant, yield 386.79 kg/da, protein 15.05%, chlorophyll 350.66 values) ) came to the fore with 2000 ppm application. İn terms of fatty acid composition, Which The effects of cultivars and zinc doses were found to be significant. The highest rates of oleic (28.36%), arachidonic (0.52%) and eicosenoic acid (0.19%) were determined in Remzibey genotype and 2000 ppm, but stearic acid ratio was determined in 1000 ppm zinc application. On the other hand, the highest palmitic (7.72% - 500 ppm), myristic (0.15%- 2000 ppm), linoleic (74.39% - 250 ppm) and linolenic acid (1.02% - 500 ppm) ration Dinçer featured in the variety. In this study, it was concluded that zinc applications come to the forefront in terms of both yield components and quality characteristics of genotypes and that zinc can be recommended for safflower production.