Kolorektal kanserlere bağlı stoma açılan ve açılmayan hastalarda psikolojik dayanıklılık düzeylerinin karşılaştırılması
The comparison of the resilience levels of patients inwhich the stoma is opened and not opened the colorectal cancers
Yazar: SİMAY AKYÜZ
Danışman: PROF. SİBEL ERKAL İLHAN
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Cerrahi stomalar = Surgical stomas ; Kolorektal neoplazmlar = Colorectal neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Psikolojik dayanıklılık = Hardiness on psychological ; Psikolojik sağlamlık = Resilience

Özet:
Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) global 2014 raporuna göre kolorektal kanser insidansı % 9.7, mortalite oranı % 8.5'tir. Kolorektal kanserlerin cerrahi tedavisinde tümör eksizyonu ve bağırsağın dışarıya ağızlaştırılması sık başvurulan bir yöntemdir. Tedavi sürecindeki olumsuzluklar ve stoma hasta açısından risk faktörüdür. Bu süreçte bireyin başa çıkabilme düzeyi birçok değişkenle ilgilidir. Bireyin uyumunu kolaylaştıran en önemli noktalardan biri psikolojik dayanıklılığın yüksek düzeyde olmasıdır. 
Bu araştırmanın amacı, kolorektal kanserlere nedeniyle stoma açılan ve açılmayan hastalarda psikolojik dayanıklılık düzeylerinin karşılaştırılmasıdır. Araştırma Gülhane Askeri Tıp Akademisi Genel Cerrahi Kliniği'nde yapılmıştır. Araştırmaya Eylül 2015-Mayıs 2016 tarihleri arasında kolorektal kanser nedeniyle ameliyat olan 76 hasta alınmıştır. Araştırma için etik kurul izni ve kurum izni alınmıştır. Araştırmaya katılan hastalardan sözel onam alındı.
Araştırmada kullanılan veri toplama formları "Demografik Veriler Formu", "Şimdiki Hastalık Deneyimi Formu" ve "Connor-Davidson Psikolojik Sağlamlık Ölçeği 25 (CD-RISC-25)" dir. Verilerin analizi SPSS 23.0 paket programında yapıldı. İki grubun karşılaştırmasında sürekli değişkenlerin değerlendirilmesi için t testi kullanıldı. Çoklu gruplarda sürekli değişkenlerin karşılaştırılması için ANOVA testi kullanıldı.
Hastaların ortalama yaşı 58.03±12.79 yıl (min: 22, max: 85 yıl) idi. Hastaların % 36,8'i (n=28) kadın, % 63,2'si (n=48) erkek ve % 93,4'ü (n=71) evliydi. Eğitim düzeyleri açısından incelendiğinde araştırmaya katılan ilkokul ve üniversite mezunu hastaların oranları eşit olup % 27,6 (n=21) idi. Meslekleri açısından incelendiğinde ise hastaların % 43,4'ü (n=33) emekli, kadınların ise % 28,9'unun (n=22) ev hanımı olduğu saptandı. Hastaların % 82,9'unun (n=63) gelir düzeyi asgari ücret üstü idi. Araştırmada hastaların % 51,3 (n=39) kolon kanseri ve % 48,7 (n=37) rektum kanseri idi. Hastaların % 48,7'sine (n=37) stoma açıldı. 
Kolorektal kanserli hastaların psikolojik dayanıklılık puan ortalamaları 59,35±14,12 olarak bulundu. Kadın ve erkek hastalarda psikolojik dayanıklılık puan ortalamalarının istatistiksel açıdan anlamlı olmadığı saptandı. Üniversite ve üzeri düzeyde eğitim alan hastaların psikolojik dayanıklılık düzeyleri diğer eğitim düzeyindeki hastalara göre istatistiksel açıdan anlamlı idi. Stoma açılan hastaların psikolojik dayanıklılık düzeyi stoma açılmayanlara göre düşük ve istatistiksel olarak anlamlı idi. Stoma tipi (ileostomi, kolostomi) ve özelliğinin (geçici, kalıcı) psikolojik dayanıklılık düzeylerini etkilemediği saptandı. Stoma açılan 66 yaş ve üzeri hastaların diğer yaş gruplarındaki hastalara göre psikolojik dayanıklılık puanları, stoma açılan erkek hastaların stoma açılmayan erkek hastalara göre psikolojik dayanıklılık puanları daha düşük bulundu. 
Araştırma sonuçlarına göre kolorektal kanserli hastaların psikolojik dayanıklılık TOPLAM puan ortalamaları düşük bulunmuştur. Stomanın kolorektal kanserli hastalarda psikolojik dayanıklılık düzeyini olumsuz etkileyen bir risk faktörü olduğu belirlenmiştir. Kolorektal kanserli hastalarda hemşirelik bakımının temeli, hastaların tanılarını ve stoma varlığını kabullenmesi sağlandıktan sonra, yaşam tarzı değişiklikleri ve çevresel desteklerle hastalarda psikolojik dayanıklılığın güçlendirilmesidir. Bu doğrultuda hemşireler psikolojik dayanıklılığı geliştirebilecek bakım girişimleri planlamalıdır.

Abstract:
According to the World Health Organization's (WHO) 2014 Global Report, the incidence of colorectal cancer is 9.7% and  mortality rate is 8.5%. Tumor excision and stoma formation are commonly used methods in the surgical treatment of colorectal cancers. The difficulties encountered during the treatment period and the existence of a stoma are risk factors for the patient . There are many factors influencing the level of the coping capacity of the individual in these circumstances. One of the most important point that facilitates the individual`s adaptation to risk factors is the high level of resilience potential. 
The aim of this study is to compare the resilience levels in colorectal cancer patients who needed a stoma and who didn`t need one. The research has been carried out in Gülhane Military Medical Academy Clinic of General Surgery. The study included 76 patients who underwent surgery for colorectal cancer between September 2015 and May 2016. The ethics committee and institution permission approval were taken for the research. Verbal consent was obtained from patients. "Demographic Data Form", "Present Illness Experience Form" and "25 Connor-Davidson Resilience Scale (CD-RISC-25)" were used in this study for data collection. Data analysis was perfomed with SPSS 23.0 software package. In the comparison of the two groups, t test was used for the evaluation of continuous variables. ANOVA has been used in multiple groups for comparison of continuous variables. 
The mean age of the patients was 58.03 ± 12.79 years (min: 22, max: 85 years). 36.8% of the patients (n = 28) were female, 63.2% (n = 48) were male and 93.4% (n = 71) of them were married. Looking at the education level of the patients,  Primary school and university graduates participating in the survey were equal with a rate of 27.6% (n = 21). When analyzed for the profession, %43.4 of the patients (n = 33) were retired and  28.9% (n = 22) of the female patients was found to be a housewife. The percentage of patients with an income over the minimum wage level was % 82.9 (n=63). In the study, % 51.3 of the patients (n = 39) were colon cancer and % 48.7 (n = 37) were rectal cancer. %48.7 of the patients (n = 37) received a stoma.
The mean resilience score of the colorectal cancer patients was 59.35 ± 14,12. The mean resilience scores between male and female patients came out to be statistically insignificant. The scores were significantly higher in university and further educational level patients compared to the other ones. The patients who got a stoma had significantly lower resilience levels than the patients without a stoma. Stoma type (ileostomy, colostomy) and characteristics (temporary, permanent) did not affect the resilience level. The resilience scores in patients with a stoma aged 66 and older compared with more younger patients with a stoma and also the male patients with a stoma compared to male patients without a stoma were found to be lower.
According to the study results, the resilience scores of colorectal cancer patients are lower than the total scores. It came out that stoma application is a risc factor negatively infuencing the resilience levels in colorectal cancer patients. The basics of nursing care in colorectal cancer patients is, after having the patient accepted his/her diagnoses and stoma existence, to reinforce his/her psychological resilience with life style changes and peripheral support. In this sense, nurses should plan care interventions that can improve the resilience.