Okuma güçlüğü olan çocukların ailelerine yönelik bütünleştirilmiş süreç modelli aile eğitim programının (BAEP) geliştirilmesi: bir eylem araştırması
The development of an integrated process model family education program (IPMD-F) for families of children with reading difficulties: An action research"
Yazar: HÜLYA TERCAN
Danışman: PROF. DR. NUR PINAR BAYHAN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı / Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırma okuma güçlüğü olan çocukların ailelerinin yaşadıkları sorunları ve bu sorunlara bağlı ihtiyaçlarını sistemli bir şekilde tespit etmek, bu ihtiyaçlara yönelen bütünleştirilmiş süreç temelli bir aile eğitim programı geliştirmek ve uygulamak amacıyla planlanmıştır. Araştırma topluluk tabanlı bir katılımcı eylem araştırması kullanarak gerçekleştirilmiştir. Katılımcılarla dört aşamalı bir süreç izlenmiştir: İlk aşamada genel bilgiler alınmış, ikinci aşamada ihtiyaçlar belirlenmiş ve eylem planı oluşturulmuştur. Üçüncü aşamada, oluşturulan Bütünleştirilmiş Süreç Temelli Aile Eğitim Programı (BAEP) uygulanmıştır. Son aşamada ise program ve süreç değerlendirilmiştir. Araştırma, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Ankara'da bir özel eğitim ve rehabilitasyon merkezinde 16 ebeveynle gerçekleştirilmiştir. Araştırma verileri, araştırma için özel olarak geliştirilmiş nitel ve nicel veri toplama araçları ile toplanmıştır. Araştırmanın nicel verileri SPSS 23 paket programı kullanılarak bağımlı (paired) grup t-testi ile nitel veriler ise tematik analiz kullanılarak değerlendirilmiştir. Kişisel güçlenme teorisi, bütüncül yaklaşım ve nöroçeşitlilik perspektifinden kavramsallaştırılan bulgular, okuma güçlükleri gösteren çocukların ebeveynlerinin, zorlu yolculukları boyunca karşılaştıkları zorluklarla uygulanan eğitim programı çerçevesinde bütüncül bakış açısı geliştirme, ebeveyn çocuk iletişimini güçlendirme ve başa çıkma stratejileri geliştirebildiğini göstermiştir. Program ve süreçle ilgili yapılan değerlendirmeler programın uygulamada başarılı olduğunu göstermiştir. Bu araştırma BAEP'in okuma güçlükleri ve disleksi özellikleri gösteren çocukları ve ailelerinin yaşamında önemli bir kaynak olabileceğini ve bu tür programların daha geniş bir kapsamda uygulanması gerektiğini vurgulamaktadır.
Anahtar kelimeler: Okuma Güçlüğü, Disleksi, Aile Eğitim Programı, Nöro
                                  Çeşitlilik, Bütüncül Yaklaşım

Abstract:
This study was designed to systematically identify the problems experienced by families of children with reading difficulties, and to develop and implement a comprehensive process-based family education program aimed at addressing these needs. Conducted using a community-based participatory action research approach, the study followed a four-stage process with participants: obtaining general information in the first stage, identifying needs and developing an action plan in the second stage, implementing the developed Integrated Process-Based Family Education Program (IPMD-F) in the third stage, and evaluating the program and process in the final stage. The research was conducted with 16 parents at a private education and rehabilitation center in Ankara during the 2023-2024 academic year. Data were collected using specially developed qualitative and quantitative data collection tools. Quantitative data were analyzed using the SPSS 23 package program with paired group t-tests, while qualitative data were evaluated using thematic analysis. Findings, conceptualized from the perspective of personal empowerment theory, a holistic approach, and neurodiversity, demonstrated that parents of children with reading difficulties were able to develop a holistic perspective, enhance parent-child communication, and develop coping strategies through the implemented education program. Evaluations of the program and process indicated its success in practice. This study emphasizes that IPMD-F could be a significant resource for children and families with reading difficulties and dyslexic features, highlighting the need for broader implementation of such programs.
Keywords: Reading Difficulty, Dyslexia, Family Education Program, Neurodiversity,
                   Holistic Approach