Alışveriş merkezlerinde akustik konfor tasarımı
Acoustic comfort in shopping center
Yazar: GAMZE ÇALGIN KARBEYAZ
Danışman: PROF. DR. FATMA ZERHAN YÜKSEL CAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Akustik = Acoustic ; Gürültü denetimi = Noise control ; Mimari = Architectural ; Mimari akustik = Architectural acoustic

Özet:
Alışveriş, insanlığın oluşumundan beri her dönemde ve toplumda farklı düzenlemelerle karşımıza çıkmıştır. Tekil dükkânlardan günümüzde yaygın olarak kullanılan alışveriş merkezlerine gelinceye dek karumlar, agoralar, forumlar, panayırlar, hanlar, kervansaraylar, bedestenler ve kapalı çarşılar gibi mimari mekânlar topluma hizmet vermiştir. Günümüzde toplumların değişik gereksinimlerini karşılamada büyük önem taşıyan yapıların başında alışveriş merkezleri gelmektedir.
Kapalı çarşı ve hanlar 15. Yüzyıldan 19. Yüzyıla kadar gelişmiş 19.yüzyılın sonuna doğru ise artık oluşumunu tamamlamıştır. 20. Yüzyılda kentlerde modern alışveriş merkezleri ön plana çıkmaya başlamıştır. Tekil dükkânlar toplu ticaret merkezlerine paralel olarak varlıklarını sürdürseler de, alışveriş merkezlerinin insanların birçok gereksinimine aynı alanda cevap vermesi, içerisinde eğlence ve yemek alanlarının bulunması, dış ortam koşullarından koruması, insanların bu mekânları yeğlemesine yol açmış ve tekil dükkânlardan alıveriş yapmayı azaltmıştır.
İlk alışveriş merkezinin 1988 yılında İstanbul'da açılmasından bu yana tüketim gücünün artması, zaman kısıtlaması ve sosyal olanaklarının fazla olması gibi nedenlerle ülkemizde de alışveriş merkezleri giderek çoğalmış ve yaygınlaşmıştır.
Alışverişin yanı sıra sosyalleşme, eğlence, yeme-içme vb. gibi farklı gereksinimleri bünyesinde barındıran alışveriş merkezlerinde görsel, ısısal ve işitsel konforun sağlanması, bu tür mekânların artan rekabet koşullarıyla baş etmesi açısından da son derece önemlidir. İç mimari açısından başarılı, kentteki ulaşım konumu uygun, mağazalarının kalitesi içinde bulunduğu çevreye uyumlu da olsa, uygun konfor koşulları sağlanmamış, örneğin yeterince aydınlatılmamış, yaz koşullarında iklimlendirme sistemi yetersiz kalan alışveriş merkezlerinde kullanıcıların kısa sürede mekânı terk etmek isteyeceği açıktır. Bu bağlamda ülkemizde mevcut alışveriş merkezlerinde en az ilgilenilen ve en olumsuz durumda olan fizik ortam konfor öğesinin akustik olduğu açıktır. Pek çok alışveriş merkezinin gürültülü, uğultulu, iki kişinin yan yana dahi olsa birbirinin konuşmasını anlayamadığı, yüksek müzik yayını nedeniyle huzursuzluk yaratan, dolayısıyla da konforsuz işitsel çevreye sahip olduğu gözlenmektedir.
Yukarıdaki belirlemeler ışığında bu çalışmanın amacı, alışveriş merkezlerinin işitsel konfor açısından değerlendirmesine bir örnek oluşturmak,  belirlenen sorunlar üzerine ilkesel çözümler ortaya koymak olarak belirlenmiştir.
Altı bölümden oluşan çalışmada literatür özeti, amaç ve hipotezin yer aldığı giriş bölümünü ardından, ikinci bölümde dünyada ve ülkemizde kullanılan "AVM sınıflandırma sistemleri" incelenmiştir. AVM'lerde akustik konfor konusunda yapılmış olan çalışmaların incelendiği üçüncü bölümde ticari alanlar ve atriumdaki çalışmalar ile işitsel peyzaj konusundaki yayınlar sunulmuş ve incelenen çalışmalarda kullanılan yöntemlerin yanı sıra ulaşılan sonuçlar özetlenmiştir. Dördüncü bölümde, önceki bölümlerde ulaşılan bilgiler ışığında seçilen bir AVM' de(Akmerkez), yerinde ölçme ve modelleme yöntemleri ile gürültü denetimi ve hacim akustiği açısından ayrıntılı çalışmalar yapılmış ve mekân işitsel konfor açısından değerlendirilmiştir. Mevcut ve tasarım aşamasındaki AVM'lerde akustik konforun iyileştirilmesi ve/ya da oluşturulmasında yol gösterici ilkelerin yer aldığı beşinci bölüm, bu tez çalışmasında ulaşılan genellenebilir bulguları kapsamaktadır.
Sonuç bölümünde tezden izlenen yöntem özetlenmiş çalışmanın "AVM'lerde akustik konfor değerlendirilmesi alışveriş merkezlerinin hangi sınıflandırmada olduğuna bağlıdır."  hipotezinin doğrulanması yolunda bir örnek oluşturduğu, bununla birlikte yeni çalışmalara da yol açtığı belirtilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Akustik, hacim akustiği, akustik konfor, gürültü, gürültü denetimi.

Abstract:
Since the beginning of mankind and since the society has emerged shopping practices appeared with different arrangements. From singular shops to today's widely used shopping malls, it has been serving the society by architectural spaces such as karums, agoras, forums, fairs, inns, caravanserais, bedestenes and indoor bazaars. Shopping centers are one of the main structures that are greatly involced in meeting the different needs of today's society.
The covered bazaars and inns started to develop from the 15th century to the 19th century, and towards the end of the 19th century they reached their mature state. 20th Century modern shopping malls in the city have begun to come forward. While singular shops maintain their existence parallel to the mass trade centers; shopping centers respond to the many different needs of people in the same area like presence of entertainment and dining areas, protection from the outside environment. Thus, people have preferred shopping malls because of these reasons and reduced their purchasing activities from single shops.
Since the opening of the first shopping center in 1988 in Istanbul, shopping centers have been increasing in number and becoming widespread in our country due to the increase of consumption power, time restriction and vast social amenities.
In addition to shopping; socialization, entertainment, dining, visual features are different requirements within the shopping centers. Also providing thermal and  audio-visual comfort is extremley importont in the increasingly competitive environment of shopping mall sector. It is obvious that, if the the appropriate comfort conditions are not provided and the air conditioning system is insufficient in the summer conditions, users will want to leave the place in a short time, even though the interoir design is successful, public transportation is convenient and the stores are in harmony with the surrounding area. In this context, it is observed that, the physical environment factor which is least dealed with in the current shopping centers in our country are acoustic factors. In many malls,  noisy and buzzing atmoshpere, disturbing high volume music broadcast and similar factors does not allow two people to understand each other even though they are walking side by side. Therefore, the shopping malls are observed to have discomforting acoustic environments.
The purpose of this study was to set an example of the evaluation of shopping centers in terms of acoustic comfort, and to set out basic solutions on identified problems.
The study is consisting of six chapters: After the introduction of the literature, summary of the purpose and hypothesis are explained in the second part, "SC(Shopping Center) classification systems" used in the world and our country are examined. In the third section, which deals with acoustic comfort in SCs, the studies and methods regarding acoustic comfort in commercial areas and atrium are presented and summarized.In the fourth chapter, detailed studies were carried out in terms of noise control and acouistics with in situ measurement and modeling methods in a model SC (Akmerkez) and this SC is evaluated in terms of acoustic comfort, in the light of the literature that has been investigated in the previous chapters. The fifth chapter contains guidelines for improving and/or creating acoustic comfort in existing and design-stage shopping centers, covering universal findings that have been achieved in this  study.
In the conclusion chapter, the methodology is summarized and as a conclusion it is stated that "This thesis is an example for the validation of the hypothesis that claims the evaluation of acoustic comfort in shopping malls is related to classification of SC type" and this finding results in opening up new fields of research on this subject.

Key words: Acoustics, room acoustics, acoustic comfort, noise, noise control.