Faaliyete dayalı maliyet yöntemi ve hastane uygulaması
Activity based costing and an application of hospital
Yazar: SEYHAN ÇİL KOÇYİĞİT
Danışman: PROF.DR. NEVZAT AYPEK
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Son yıllarda tüm dünyada hizmet sektörü hızlı bir şekilde büyümüştür.Bu büyüme sağlık sektörüne de yansımış ve sağlık sektörü hizmet sektörüiçerisinde önemli bir yer tutar hale gelmiştir. Sağlık sektöründeki bubüyümeye paralel olarak, özel sektörün sağlık sektöründeki payı da artmıştır.Eskiden daha çok devlet tarafından sunulan sağlık hizmetlerine özelsektöründe yoğun bir biçimde girmiş olması, sağlık sektöründeki rekabetidaha da arttırmıştır. Artan bu rekabetle beraber devlet hastanelerinde demaliyet bilincinin gün geçtikçe artması, hastanelerde maliyetlere neden olantüm unsurların belirlenerek, hizmet maliyetlerinin sağlıklı bir biçimde ortayakonulmasını son derece önemli hale getirmiştir. Ayrıca bir taraftan hastaneişletmelerinin diğer birçok hizmet işletmesine göre daha geniş ürünyelpazesine ve daha karmaşık bir faaliyet yapısına sahip olması, diğertaraftan, kullanılan son teknoloji cihazların etkisiyle GÜG'nin, yani çıktılaradoğrudan yüklenemeyen endirekt giderlerin önemli oranda artması, bugiderlerin çıktılara dağıtımını daha da önemli hale getirmiştir. Bu alandadaha önce yapılan araştırmalara bakıldığında, FDM yönteminin daha çoksınai üretim işletmelerinde uygulandığı ve hastanelerin röntgen servislerindeFDM yöntemi kullanılarak birim maliyetlerin hesaplanmasına ilişkin birçalışma olmadığı görülmüştür. Bütün bu nedenlerden ötürü çalışmanınkonusunu, ağırlıklı olarak sınai üretim işletmeleri açısından uygulanan FDMyönteminin, hizmet işletmeleri içerisinde önemli bir yer tutan hastaneişletmelerinde uygulanması oluşturmuştur.Bu çalışma ile, FDM yönteminin geleneksel maliyetlemeden farklıolduğu noktalar ortaya konularak, hastane işletmeleri için daha doğru vedaha güvenilir maliyet bilgisine ulaşıldığının gösterilmesi hedeflenmiştir. Buçalışma ile FDM'ye ilişkin var olan literatür boşluğunun giderilerek, maliyetbelirlemedeki etkinliğinin uygulama ile somutlaştırılması, bu yönteminçalışmasının anlaşılması ve yöneticiler tarafından benimsenerek, buyöntemin hastane işletmelerinde uygulanmasına yol gösterilmesisağlanacaktır.Bu çalışmada ilk önce Faaliyete Dayalı Maliyet yönteminin teorikyapısı oluşturulmaya çalışılmıştır. Daha sonra uygulama alanı olarak seçilenhastane işletmeleri hakkında genel bilgiler ve hastane işletmelerindemaliyetlerin belirlenmesine ilişkin bilgiler verilmiştir. Son olarak ta, uygulamaçalışması olarak, Ankara'da bulunan bir özel hastanenin röntgen servisindemayıs 2004 döneminde çekilen 33 adet direk grafi ve 1 adet kontrast maddeverilerek çekilen IVP grafi türünün birim maliyetleri, hem geleneksel yöntemhem de faaliyete dayalı maliyet yöntemi kullanılarak hesaplanmış ve sonuçlarkarşılaştırılmıştır.Araştırma sonucunda, uygulamanın amacına ulaşılmış ve beklenildiğigibi FDM'nin daha ayrıntılı ve gerçeğe daha yakın maliyet bilgileri verdiğigörülmüştür.

Abstract:
Service industry has been improving quickly recent years in wholeworld. The quick improvement in question has affected to health careindustry as well and health care industry has been turned to having animportant portion within service industry. As parallel movement to thatimprovement in health care sector, the private sector portion within healthcare industry has also been increased. The reason of the intensive privatesector involvement into the health care services which before had beensupplied only by government, has increased competition within health careindustry. Together with that increasing competition, day by day up movementof cost consciousness of government hospitals has made the necessity of thedetermining all the factors causing costs in hospitals and presenting servicecosts accurately; excessively important. Furthermore, on the one handhospital entities? having wider product range and more complex activityformation comparing with most other service institutions; and on the otherhand, critical increase of General Production Expenditures (GPE) - whichmeans indirect expenditures that can not be charged directly on outputs - dueto the effect of the latest technological equipment used; made the distributionof these expenditures on outputs more important. Considering theresearches made on that issue before, it seemed that ABC administrationhas been applied mostly on industrial producer institutions and no studycould not be found on calculating unit costs by applying ABC method for X-Ray departments of hospitals. That is why, application of ABC method, whichis used commonly for industrial producer institutions, to the hospitalinstitutions, which have an important portion in service institutions, mostlyconstitutes our study?s issue.By that study, through presenting the different points of ABC methodfrom traditional costing systems, it has been purposed that more trustableand correct cost information can be obtained. By that study; throughabolishing the present literature lack points for ABC realization of costdetermining effectiveness with application; AND also through understandingof the method?s work flow and administrators? sympathy to the methodguiding the application of the method to hospital institutions; are going to beprovided.In this study, at the first stage, it has been tried to form the theoricalformation of the Activity Based Costing Method. And then, general data aboutchosen hospital institutions as application example and information ondetermining costs for hospital institutions has been indicated. At the finalstage, as an application study, the unit costs of 33 pieces of direct graphs,and 1 piece of IVP graph-taken with supplying contrast material-taken inMay 2004 season in X-Ray department of a private hospital in Ankara; havebeen calculated using both traditional costing and Activity Based CostingMethod, and results have been compared.Consequently, it has been experienced that the application has beenreached its target and as expected, cost data has been provided moreaccurately, detailed and nearer to real condition by using ABC method.