Ortaokulda iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarına ilişkin okul müdürlerinin görüşleri (Muğla ili Menteşe ilçesi örneği)
Opinions of school principals on occupational health and safety practices in secondary school (Example of Menteşe district of Muğla province)
Yazar: UYGAR BOZOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. VURAL HOŞGÖRÜR
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Okul yöneticileri = School administrators ; Ortaokullar = Secondary schools ; Risk = Risk ; Tehlike = Danger ; İş güvenliği = Work safety ; İş sağlığı = Occupational health

Özet:
Okulda güvenli ve sağlıklı bir ortamın sağlanması, gerçekleştirilen iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarıyla mümkündür. Bu çalışmalara gereken önemin verilmesi tehlikelerin oluşmaması ya da tehlikeler sonucu ortaya çıkabilecek risklerin en aza indirilmesi bakımından ciddi öneme sahiptir. Erdoğan'a (2012) göre, okulun örgüt ortamının nitelikli insan yetiştirme görevini yerine getirebilmesi için ilk olarak iş sağlığı ve güvenliğine uygun olması gerekir. Nitelikli bir eğitim öğretim ortamı oluşturabilmek için öncelikle işgörenlerin ve öğrencilerin sağlıklı ve güvenli bir ortamda bulunmaları gerektiği söylenebilir. Coşkun'a (2007) göre, güvenli ve sağlıklı bir ortamda gerçekleştirilen eğitim öğretim faaliyetleri hedefine daha rahat ulaşabilecektir.
Eğitim sisteminde çok önemli yeri olan ortaokullar, öğrencilere temel becerileri kazandıran, öğrencilerin ilgi ve yeteneklerini ortaya çıkaran ve öğrencileri bir üst öğrenime hazırlayan akademik eğitim öğretim kurumlarıdır. Temel eğitim kurumlarından biri olan ortaokullar bulundukları yerleşim yerinin özellikleri açısından farklı farklı yapılara sahiptir. Öğrenci sayılarının değişkenliği, yaşlarının küçük olması, öğrencilerin haftalık okulda bulunma saatlerinin fazlalığı, ilk ve ortaokulun aynı binada olması sınıf ortamı dışındaki faaliyetlerin bulunması açısından iş sağlığı ve güvenliğinin önemi daha da artmaktadır.
Millî Eğitim Bakanlığı'nın iş sağlığı ve güvenliği konusuna son zamanlarda daha fazla önem vermesi ve okul müdürlerini işveren olarak kabul etmesi okul müdürlerinin görevini ve sorumluluğunu oldukça arttırmıştır (Millî Eğitim Bakanlığı, 2014; Millî Eğitim Temel Kanunu, 1973). Artan görev ve sorumlulukların, dört yıllığına görevlendirilen ve herhangi bir idari kadro garantisi olmayan okul müdürlerini maddi ve manevi yönden yıprattığı görülmektedir (Kilitçi, 2018; Oluk, 2018). Tüm ortaokul müdürlerinin iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili karşılaştığı problemlerin çözümlenmesinde iş sağlığı ve güvenliği kavramını içselleştirmesi, önemsemesi, bu alanda gerekli eğitimleri alması ve yeterli bütçeye sahip olmasının yerinde olacağı düşünülmektedir. Bu nedenle okul müdürlerinin iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarına ilişkin görüşleri çok önem arz etmektedir. Çalışmada elde edilen sonuçların ortaokullarda iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili araştırma yapacaklara ışık tutacağı düşünülmektedir.
Bu araştırmada, Muğla ili Menteşe ilçesindeki kamu ortaokullarında görev yapan okul müdürlerinin okullarındaki iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının neler olduğu, uygulama süreci içinde karşılaştıkları sorunların neler olduğu ve iş sağlığı ve güvenliği (İSG) uygulamalarının nasıl olması gerektiğine ilişkin görüşlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda araştırma durum saptayıcı, betimsel bir çalışmadır. Çalışmada veri toplamak için görüşme tekniği kullanılmıştır. Görüşme formundan elde edilen veriler içerik analizine tabi tutulmuştur.
Araştırmanın çalışma grubunu, 2020-2021 eğitim öğretim yılında Muğla ili Menteşe ilçesi sınırları içerisindeki ortaokullarda görev yapan yirmi dört okul müdüründen çalışmaya katılmayı gönüllü olarak kabul eden on dokuz okul müdürü oluşturmaktadır.
Bu araştırma sonucunda okulların büyük bir kısmında İSG uygulamaları için yeterli bütçenin olmadığı, okulların İSG kurallarına uygun yapılmadığı, bürokrasinin yavaş yürüdüğü, yangın algılama ve uyarı sistemlerinin bulunmadığı, prizlerin güvenli olması için kapatılmadığı, pencerelerin sağlık ve güvenlik açısından uygun olmadığı, okullardaki periyodik kontrol, bakım, onarım ve değişimlerin yapılmadığı ya da ötelendiği tespit edilmiştir. Okul müdürleri, yasadan kaynaklanan işveren sorumluluğunun altından yetkisi olmadığı için kalkamamaktadır. Ayrıca okul müdürleri kendilerini, öğretmenlerin ve yardımcı çalışanları iş sağlığı ve güvenliği konusunda yeterli görmemektedir. Bu hususta yeterli eğitimlerin verilmediği belirlenmiştir.

Anahtar kelimeler: İş sağlığı, iş güvenliği, ortaokul, okul müdürü, tehlike ve risk

Abstract:
Providing healthy and safe environment in schools is probable thanks to the studies of occupational health and safety which are carried out. Paying necessary attention to these studies has great importance in terms of blocking the dangers or at least decreasing the possibility of risks which may occur to the lowest level. According to Erdoğan (2012), first of all, it is required that a school environment needs to be proper for occupational health and safety in order to achieve the goal of raising qualified people. In order to create an eligible environment for education, it can be said that students and personnel primarily need to be in a healthy and safe atmosphere. According to Çoşkun (2008), educational activities which are carried out in a healthy and safe atmosphere can easily reach their objectives.
Secondary schools which have a significant role in our education system are the academic educational institutions which help students gain basic skills, reveal their interests and abilities and prepare them for upper education. Secondary schools which are one of the basic educational institutions have different structures in terms of the features of their locations. The importance of occupational health and safety are increasing because of variability of the numbers of students, students' being young, spending excessive hours in schools per week, primary and secondary schools' being located in the same building and existing out-of-school activities.
The responsibilities and duties of headmasters has considerably increased recently because Ministry of Education is giving more and more significance to the occupational health and safety and considers headmasters as employers in schools (Ministry of Education, 2014; Basic Laws of Ministry of Education, 1973). Increasing responsibilities and duties seem to agonize headmasters in terms of moral and material who are appointed for only four years and do not have any kind of guaranteed position (Kilitçi, 2018; Oluk, 2018). It is considered to be important for headmasters to interiorize the term occupational health and safety, to have enough training in this field and to be provided with enough budgets in order for all headmasters in secondary schools to be able to solve problems related to occupational health and safety. For this reason, the opinions of headmasters about occupational health and safety are really important. The results which were obtained in the study are considered to shed light for researchers who will study on occupational health and safety.
In this research, it was aimed to determine the opinions of the headmasters who worked in public schools in Menteşe, Muğla about what the occupational health and safety implementations in their schools were, what kind of problems they faced during the implementations and how the occupational health and safety implementations were supposed to be. So, this study was a descriptive research study. In this study, interview technique was used in order to collect data. Furthermore, the data which was gathered through interviews was analyzed through content analysis.
The participants of this study are nineteen headmasters who voluntarily accept taking part in the research among twenty four headmasters who work for 2020-2021 education year in secondary schools which are located in Menteşe, Muğla.
At the end of the study, the results showed that many of the schools did not have enough budgets for occupational health and safety practices and schools were not built according to the rules of occupational health and safety. Moreover, it was concluded that bureaucracy was slow, fire detection and warning systems did not exist, plug sockets were not closed, windows were not proper in terms of health and safety and periodic control, maintenance, restore and changes were not done or postponed. Headmasters cannot deal with the responsibilities of being seen as employers by the law because they do not have any power. Furthermore, headmasters do not see teachers, assistant employees and themselves as sufficient in terms of occupational health and safety. It was conducted that enough training on this field was not provided well. 

Key Words: Occupational health, occupational safety, secondary school, headmaster, danger and risk