Sporda yabancılaşmanın sporcu davranışlarına etkisinde ahlaki karar alma ve ahlaki çözülme eğilimlerinin rolü
The role of moal decision-making and moral disengagement tendencies in the effect of alienation in sports on athlete behavior
Yazar: ADEM SOLAKUMUR
Danışman: DOÇ. DR. HANİFİ ÜZÜM
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Spor Yöneticiliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Spor = Sports
Dizin: Ahlaki davranış = Ethical behaviour ; Ahlaki uzaklaşma = Moral disengagement ; Antisosyal davranışlar = Antisocial behaviours ; Prososyal davranış = Prosocial behaviour ; Spor = Sports ; Sporcular = Sportsmen ; Yabancılaşma = Alienation ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu araştırmanın konusu olan sporcu davranışları, "Prososyal ve Antisosyal" iki yönüyle; yabancılaşma ve ahlak bağlamında ele alınmıştır. Araştırmanın amacı, sporda yabancılaşmanın sporcu davranışları üzerindeki etkilerinde ahlaki karar alma tutumları ve ahlaki çözülme eğilimlerinin aracı rolü ile bu değişkenlerin bazı demografik özelliklere göre farklılaşma ve ilişki durumlarını belirlemektir. Bu amaçla, T testi, ANOVA, MANOVA, Korelasyon analizi ve DFA yapılmış, aracı rol ise YEM ile sınanmıştır. Örneklemi 18 ilde; takım ve bireysel sporlarda amatör ve profesyonel olarak yarışan, 14 – 30 yaş arası, 492 kadın ve 480 erkek toplam 972 sporcu oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak, Sporda Prososyal (PSDÖ) ve Antisosyal (ASDÖ) Davranışlar Ölçeği (PASDÖ), Sporda Yabancılaşma Ölçeği (SYÖ), Altyapı Sporlarında Ahlaki Karar Alma Tutum Ölçeği (AKATÖ) ve Ahlaki Çözülme Eğilimleri Ölçeği (AÇEÖ) kullanılmıştır. Sonuç olarak, PSDÖ "Eğitim, Aile durumu, Spor kategorisi, Sporculuk statüsü ve Lisans yaşı", ASDÖ "Cinsiyet, Eğitim, Aile durumu, Spor kategorisi ve Sporculuk statüsü", SYÖ "Cinsiyet, Eğitim, Spor kategorisi, Sporculuk statüsü ve Lisans yaşı", AKATÖ "Cinsiyet, Eğitim, Aile durumu ve Lisans yaşı" ve AÇEÖ "Cinsiyet" değişkenlerine göre temel etki değerlerinin anlamlı olarak farklılaştığı belirlenmiştir. Ayrıca "Gelir düzeyi" ile SYÖ, ASDÖ ve AÇEÖ arasında negatif; "Yaş" ile SYÖ, PSDÖ ve ASDÖ arasında pozitif, AKATÖ arasında negatif bir ilişki saptanmıştır. Etki analizlerine göre, sporda yabancılaşma; prososyal davranışlar ve ahlaki karar alma tutumlarını negatif; antisosyal davranışlar ve ahlaki çözülme eğilimlerini pozitif olarak doğrudan etkilemektedir. Ayrıca, ahlaki karar alma tutumları; prososyal davranışları pozitif, antisosyal davranışları negatif olarak doğrudan etkilemektedir. Ahlaki çözülme eğilimleri ise prososyal davranışları negatif; antisosyal davranışları pozitif olarak doğrudan etkilemektedir. Aracı model testi sonucunda, sporda yabancılaşmanın prososyal ve antisosyal davranışlar üzerindeki etkisinde ahlaki karar alma tutumları ve ahlaki çözülme eğilimlerinin aracı rolünün olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
Athlete behavior, which is the subject of this research, has two aspects: "Prosocial and Antisocial" discussed in the context of alienation and morality. The aim of the research is to determine the mediating role of moral disengagement tendencies and moral decision-making attitudes in the effects of alienation in sports on athlete behaviors, and to determine the differentiation and relationship status of these variables according to some demographic characteristics. For this purpose, T test, ANOVA, MANOVA, Correlation analysis and CFA were performed, and the mediating role was tested with SEM. The sample is in 18 provinces; A total of 972 athletes, 492 women and 480 men, aged between 14 and 30, competing in team and individual sports as amateurs and professionals. Prosocial and Antisocial Behaviors Scale in Sports (PSBQ & ASBQ), the Alienation Scale in Sports (ASS), the Moral Decision-Making Attitude Scale in Youth Sports (AMDYSQ) and the Moral Disengagement Tendency Scale (MDTS) were used as data collection tools. As a result, PSBQ "Education, Family status, Sport category, Athlete status and License age", ASBQ "Gender, Education, Family, Sport category and Athletic status", ASS "Gender, Education, Sport category, Athlete status and License age", AMDYSQ "Gender, Education, Family status and License age" and MDTS "Gender" main effect values were found to differ significantly according to demographic variables. In addition, a negative relationship was found between "Income level" and ASS, ASBQ and MDTS, a positive relationship between "Age" and ASS, PSBQ, and ASBQ, and a negative relationship between AMDYSQ. According to the effect analysis, alienation in sports negatively affects prosocial behaviors and moral decision-making attitudes; It directly affects antisocial behaviors and moral disengagement tendencies positively. In addition, moral decision-making attitudes directly affect prosocial behaviors positively and antisocial behaviors negatively. Moral disengagement tendencies directly affect prosocial behaviors negatively and antisocial behaviors positively. As a result of the mediator model test, it was determined that moral decision-making attitudes and moral disengagement tendencies had a mediating role in the effect of alienation in sports on prosocial and antisocial behaviors.