Düşük okuma başarısını yordayan etkenlerin açıklayıcı madde tepki kuramıyla belirlenmesi
Determination of the factors predicting low reading achievement by explanatory item response theory
Yazar: NESLİHAN TUĞÇE ÖZYETER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖMER KUTLU
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Akademik öz yeterlilik = Academic self-efficacy ; Başarı = Success ; Durum belirleme = Assessment ; Eğitim bilimleri = Educational science ; Okuduğunu anlama becerisi =   ; Tutumlar = Attitudes ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation ; Öğrenilmiş çaresizlik = Learned helplessness

Özet:
Bu çalışma okuduğunu anlama becerisinde düşük başarılı öğrenci özelliklerinin belirlenmesi ve düşük başarı gösterme nedenlerinin ortaya konmasını amaçlamıştır. Bu amaç doğrultusunda nicel araştırma yaklaşımlarından ilişkisel model ile yürütülen araştırmada ölçüt örnekleme kullanılmıştır. Toplam 944 öğrenciden veri toplanmıştır. Çalışmada; açık uçlu maddelerden oluşan Okuduğunu Anlama Başarı Testi, dereceli puanlama anahtarı, okul başarısı öğrenci anketi, Kararlılık Ölçeği, Test Kaygısı Ölçeği, Okula Yönelik Tutum Ölçeği, Zorbalığa Maruz Kalma Ölçeği, Başarı Güdüsü Ölçeği, Algılanan Akademik Özyeterlik Ölçeği, Öğrenilmiş Çaresizlik Eğilimi Ölçeği, öğrenci bilgi formu ve görüşme formu veri toplama araçları olarak kullanılmıştır. 
Okuduğunu Anlama Başarı Testi'nden elde edilen bulgulara göre, düşük başarı gösteren öğrencilerin test maddelerine verdikleri yanıtların çoğunlukla yanlış, boş ve ilişkisiz yanıtlarda toplanırken, yüksek başarı gösteren öğrencilerin uzak doğru yanıtlar da toplandığı gözlenmiştir. Düşük başarılı öğrenciler, okuduğunu anlama becerisinin üst bilişsel basamaklarında yer alan maddelere yanıt veremezken, yüksek başarı gösteren öğrenciler ise üst düzey bilişsel süreç gerektiren basamaklarda yer alan sorulara çoğunlukla yanlış yanıt vermişlerdir. 
Okul başarısı öğrenci anketinden elde edilen bulgulara göre, düşük ve yüksek başarı gösteren öğrencilerin sahip oldukları eğitsel olanakların dağılımında istatistiksel olarak manidar farklılıklar belirlenmiştir. Duyuşsal özelliklerin betimsel istatistikleri incelendiğinde ortalama puanların birbirinden çok uzak olmadığı göze çarpmaktadır. Çalışmanın bulguları düşük ve yüksek başarı gösteren öğrencilerin başarılarını açıklayan demografik, kültürel, ekonomik ve duyuşsal özelliklerin birbirlerinden farklı olduğunu göstermiştir. Düşük başarılı öğrencilerin Okuduğunu Anlama Başarı Testi puanlarını yordamada cinsiyetleri, kardeş sayıları ve tamamlamayı hedefledikleri okul düzeyi manidar bulunmuşken yüksek başarı grubunda yalnızca öğrencilerin tamamlamayı hedefledikleri eğitim düzeyi manidardır. Düşük başarılı öğrencilerin duyuşsal özellikleri incelendiğinde öğrenilmiş çaresizlik eğilimleri ve okula yönelik tutumlarının düşük öğrenci başarısını yordamada istatistiksel olarak manidar bir rolü varken, yüksek başarı gösteren öğrencilerin algıladıkları akademik özyeterlikleri performanslarıyla istatistiksel olarak manidar ilişkiler göstermiştir. Kararlılık, test kaygısı, zorbalığa maruz kalma ve başarı güdüsü özellikleri ise düşük ve yüksek başarılı gruplarda istatistiksel olarak manidar bulunmamıştır. Öğrencilerin neden düşük başarı gösterdiğinin belirlenmesi için yapılan görüşmelerde, öğrencilerin; üst düzey düşünme gerektiren maddelere yanıt vermede zorlandıkları, açık uçlu maddelere alışık olmadıkları, açık uçlu maddeleri yanıtlarken çoktan seçmeli maddeleri yanıtladıkları benzer düşünme süreçlerini kullanmaya çalıştıkları görülmüştür. Öğrencilere göre okullarıyla, arkadaşlarıyla, öğretmenleriyle, aileleriyle ve kendileriyle ilgili birtakım nedenler onların başarısızlığını desteklemektedir. Çalışmadan elde edilen bulgulara dayalı olarak öğretmenlerin sınıf içerisinde açık uçlu maddelerin kullanımını yaygınlaştırmaları ve dereceli puanlama anahtarı kullanarak öğrencilere geribildirim sağlamaları önerilebilir. Düşük ve yüksek başarı gruplarında, başarıyı etkileyen bir takım sosyoekonomik değişkenlerin dengelenmesi adına önlemlerin alınması önerilebilir. Düşük başarı gösteren öğrencilerin performanslarının iyileştirilmesi için öğrenilmiş çaresizlik yaşantılarının etkisinden kurtulmaları ve okula ilişkin olumlu tutum geliştirmeleri için eğitim ve etkinlikler yapılması önerilebilir. Çalışmanın sınırlıklarına ilişkin olarak da düşük öğrenci başarısının okul düzeyindeki değişkenlerle ilişkisini inceleyen çalışmaların yürütülmesi, bu özel grup öğrenciler için okul düzeyinde neler yapılabileceğiyle ilgili fikir vereceği için önerilebilir.

Abstract:
In this study, it is aimed to determine the unique characteristics of the low-achieving students and to reveal when and why low achievement occurs. For this purpose, criterion sampling was used in the research conducted with correlational research design which was based on quantitative research approach. Data was collected from 944 students. Reading comprehension achievement test, rubric, student survey for school achievement, persistence scale, test anxiety scale, attitude towards school scale, exposure to bullying scale, achievement motivation scale, perceived academic self-efficacy scale, learned helplessness tendency scale, student information form and structured interview form were used as data collection tools. 
According to the findings obtained from the achievement test, the answers of the low achieving group to the achievement test items were mostly incorrect, blank and unrelated, while the partially correct answers were frequently observed in the high achieving group. While the low-achieving group preferred not to respond to cognitively complex items, this situation manifested itself with incorrect answers in the group that performed higher. 
The findings from student survey for school achievement revealed that statistical differences in the distribution of home resources between groups. When the descriptive statistics of affective characteristics according to the groups the students are in are examined, it is striking that the average scores are not far from each other. Findings of this research pointed that the demographic, cultural, economic and affective characteristics explaining the achievement of the low and higher achieving groups were different. While gender, number of siblings they have and the level of education they aim to complete were found to be significant in explaining achievement test scores of low-achieving students, the level of education that students aimed to complete was significant in the high-achieving group as well. When the affective characteristics of low-achieving students were examined, learned helplessness tendencies and attitudes towards school played significant roles, while perceived academic self-efficacy of high-achieving students showed significant relationships with their performance. Persistence, test anxiety, exposure to bullying and achievement motivation did not play a significant role in neither group. In the interviews held to determine why the students showed low achievement, it was stated that the students had difficulty in responding to items that required high-level thinking, they were not used to open-ended items, and they tried to answer open-ended items like multiple-choice items. According to the students, some reasons related to their school, friends, teachers, families and themselves support their failure.
Based on the findings obtained from the study, it can be suggested that teachers should promote the use of open-ended items in the classroom and provide feedback to students by using rubrics. In low and high achievement groups, it may be recommended to take measures to balance some socioeconomic variables that affect student achievement. In order to improve the performance of low-achieving students, it can be suggested that some support mechanisms and activities should be carried out to help students get rid of the effects of their learned helplessness experiences and to develop positive attitudes towards their schools. Regarding the limitations of the study, it can be recommended to conduct studies examining the relationship between low student achievement and school-level variables, as it will give an idea about what can be done at school level for this special group of students.