Scorzonera aucherana bitkisinin fitokimyasal ve biyolojik aktivite açısından araştırılması
Investigation of phytochemical and biological activity of scorzonera aucherana
Yazar: SİBEL TAŞTI
Danışman: DOÇ. DR. AHMET ALTAY ; DOÇ. DR. HÜSEYİN AKŞİT
Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Biyokimya = Biochemistry

Özet:
Bu çalışmada ülkemize endemik bitki türlerinden biri olan Scorzonera aucheriana bitkisi
fitokimyasal ve biyolojik aktivite bakımından incelenmiştir. Bitkinin hekzan, diklorometan,
metanol ve su ekstraktları elde edilmiş ve her bir ekstre antioksidan ve antiproliferatif aktivite
yönünden testlere tabi tutulmuştur. Biyolojik aktivite testlerini takiben en güçlü etkiye sahip
ekstreden sekonder metabolitlerin izolasyonu ve her bir metabolitin benzer biyolojik
aktiviteleri için kromatografik işlemler gerçekleştirilmiştir. Bitki ekstraktlarıyla yapılan
çalışmalar sonucunda metanol ekstraktının DPPH ve ABTS katyon radikallerini süpürme ve
Demir (III) iyonlarını indirgenme yönünden tüm ekstreler arasında en güçlü etkiye sahip
olduğu belirlenmiştir. XTT yöntemiyle gerçekleştirilen antiproliferatif aktivite deneyleri ile
ekstreler HeLa, HT29 ve LnCap hücre hatlarına karşı test edilmiş ve bu ekstreler arasında en
yüksek antiproliferatif aktiviteyi HeLa hücrelerine karşı en düşük IC 50 değeri (17,16 µg/mL)
ile su ekstresi sergilemiştir. Ayrıca, tüm ekstrelere karşı en hassas olan hücre hattının HeLa
hücrelerinin olduğu ve ekstrelere karşı en dirençli olanın ise LnCap hücrelerinin olduğu
görülmüştür. Bitkinin metanol ekstresi üzerinden gerçekleştirilen kromatografik çalışmalar
sonucunda üçü bilinen (1,3-dikafeoyil küinik asit, klorojenik asit scorzopigmaekozit), ikisi
yeni (Scorzopigmaekozit A ve Aucherianoside) olmak üzere 5 molekül izole edilerek
spektroskopik yöntemlerle yapıları tayin edildi. İzole edilen bileşikler antioksidan ve
antiproliferatif aktiviteleri ayrıca tabi tutuldu. Özellikle 1,3-dikafeoyil kinik asit ve klorojenik
asit bileşiklerinin kuvvetli antioksidan aktivite gösterdiği, yeni bileşiklerin ise diğerlerine
kıyasla göreceli olarak zayıf aktivite sergilediği belirlenmiştir. İzole edilen bileşikler A549 ve
MCF-7 hücre hatlarına karşı test edilmiş ve 4 nolu bileşik olan Scorzopigmaekozit A'nın tüm
bileşikler arasında A549 ve MCF-7 hücrelerine karşı sırasıyla 32,08 ve 37,27 µM olan en
düşük IC 50 değerleri ile en güçlü antiproliferatif etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
In this study, Scorzonera aucheriana, one of the endemic plant species to our country, was
examined in terms of phytochemical and biological activity. Hexane, dichloromethane,
methanol and water extracts of the plant were obtained, and each extract was tested for
antioxidant and antiproliferative activity. Following the biological activity tests,
chromatographic processes were carried out for the isolation of secondary metabolites from
the extract with the strongest effect. As a result of studies conducted with plant extracts, it
was determined that methanol extract had the strongest effect among all extracts in terms of
scavenging DPPH and ABTS cation radicals and reducing Iron (III) ions. In antiproliferative
assays using the XTT method, the extracts were tested against the HeLa, HT29 and LnCap
cell lines, and among these extracts, the water extract showed the highest antiproliferative
activity against HeLa cells with the lowest IC 50 value (17.16 µg/mL). In addition, it was
observed that the cell line most sensitive to all extracts was HeLa cells and the most resistant
to extracts was LnCap cells. As a result of chromatographic studies carried out on the
methanolic extract of the plant, 5 molecules have been isolated, three of which are known
(1,3-dicafeoylquinic acid, chlorogenic acid, scorzopygmaecoside) and two of which are new
(scorzopygmaecoside A and aucherianoside), and their structures have been determined by
spectroscopic methods. The isolated compounds were further subjected to antioxidant and
antiproliferative activities. It was found that 1,3-dicafeoylquinic acid and chlorogenic acid
compounds in particular exhibited strong antioxidant, while the new compounds showed
relatively weak activity compared to the others. The isolated compounds were tested against
A549 and MCF-7 cell lines and compound 4, scorzopygmaecoside A, was found to be the
most potent antiproliferative compound among all compounds with the lowest IC 50 values of
32.08 and 37.27 µM against A549 and MCF-7 cells respectively.