Anadolu'nun güneyinde yayılış gösteren Anatololacerta cinsinin moleküler belirteçler kullanılarak türler arasındaki farklılaşma miktarının tespiti ve taksonomik durumunun belirlenmesi
Determination of the taxonomic status of Anatololacerta spp. which distributed in southern Anatolia and differentiation between its species by using molecular markers
Yazar: KAMİL CANDAN
Danışman: DOÇ. DR. TOLGA KANKILIÇ ; YRD. DOÇ. DR. ÖZGÜR GÜÇLÜ
Aksaray Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Filogenetik = Phylogenetic

Özet:
Avrupa, Asya ile Afrika boyunca yayılış gösteren Lacertidae (Oppel, 1811) familyasına giren günümüzde yaklaşık 280 tür vardır. Bu familya içerisinde yer alan ve dağılış sahasının büyük bir bölümü ülkemiz sınırları içerisinde kalan Anatololacerta (Arnold, Arribas ve Carranza, 2007) cinsi, Anatololacerta danfordi (Günther, 1876) (Mersin ve Adana civarında), Anatololacerta anatolica (Werner, 1902) (Batı Anadolu'da Menderes Nehri'nin kuzeyi ile birlikte Yunanistan'ın Samos Adası'nda) ve Anatololacerta oertzeni (Werner, 1904) (Batı Toroslar ve Büyük Menderes Nehri'nin güneyi ile birlikte, Yunanistan'ın Ikaria, Rodos ve etrafındaki adalarda) olmak üzere 3 tür içermektedir. 

Söz konusu cinsin özellikle alttür ayrımı başta olmak üzere taksonomik durumu oldukça karışık olup, bu durum birçok tartışmayı da beraberinde getirmektedir. Anatololacerta cinsinin taksonomisi üzerine var olan çalışmaların pek çoğu morfolojik karakterlere dayalı olup bu cinse ait populasyonların genetik yapısını belirlemeye yönelik fazla çalışma bulunmamaktadır. Bu çalışma ile Batı Toroslar'da yayılış gösteren A. oertzeni ve A. danfordi populasyonlarının genetik yapısı ve bu iki türün varlığının tespit edildiği aynı lokalitelerdeki bireylerin taksonomik durumu ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu amaçla, mitokondriyal DNA'nın 16S rRNA (ribozomal RNA) gen bölgesi ve çekirdek DNA'nın C-mos (oosit olgunlaştırıcı faktör) gen bölgesi kullanılmıştır.

Mitokondriyal DNA'nın 16S rRNA gen bölgesi için 18 haplotip bulunurken, nDNA'nın C-mos gen bölgesi için 8 haplotip bulunmuştur. Filogenetik yaklaşım için gerçekleştirilen maksimum olasılık ve bayesiyan analizleri neticesinde genetiksel olarak dört farklı grup ortaya çıkmıştır. A. danfordi ve A. ozertzeni ile birlikte iki yeni soy hattının varlığı tespit edilmiş ve bu yeni gruplardan birinin Korkuteli'nde (Antalya), diğerinin ise Akseki (Antalya), Sertavul Geçidi (Karaman), Avsallar (Antalya), Gazipaşa (Antalya), Manavgat (Oymapınar Barajı-Antalya), Konaklı (Antalya) ve Gülnar'da (Mersin) olduğu ortaya çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler : Anatololacerta, mtDNA, nDNA, Populasyon Genetiği, sistematik, Moleküler Filogeni.

Abstract:
The lizard family Lacertidae Oppel, 1811, one of the largest families of squamate reptiles, consists of about 280 species and spreads through Eurasia and Africa. Recently, Anatololacerta, mainly distributes in Turkey, was morphologically split into three species; Anatololacerta danfordi (Günther, 1876) (Mersin and Adana province), Anatololacerta anatolica (Werner, 1902) (north of River Menderes and island of Samos of Greece) and Anatololacerta oertzeni (Werner, 1904) (western Taurus, south of River Menderes and islands of Ikaria and Rhodos of Greece).

There are a lot of debates, especially its subspecies status about taxonomic status of Anatololacerta. Most of the taxonomic studies were based on morphology and there was a few studies on population genetics of Anatololacerta. The aim of the study was provide data on the genetic structure of Anatololacerta and evaluate taxonomic status of populations situated on western Taurus, Turkey. For this purpose, mitochondrial DNA 16S (ribosomal RNA) and nuclear DNA C-mos (Oocyte mutaration factor) sequences were used.

18 and 8 haplotypes for mtDNA 16S rRNA and C-mos gene regions were identified respectively. Phylogenetic analyses were carried out using Maximum Likelihood (ML) and Bayesian Inference (BI) methods. The phylogenetic relationships pointed out four lineages of Anatololacerta. This genetic structuring show us to evaluate the two populations as an "new clades", one of them is from Korkuteli (Antalya), the other one is from Akseki (Antalya), Sertavul Pass (Karaman), Avsallar (Antalya), Gazipaşa (Antalya), Manavgat (Oymapınar Dam-Antalya), Konaklı (Antalya) and Gülnar (Mersin) except A. danfordi and A. oertzeni which have been morphologically identified.

Keywords : Anatololacerta, mtDNA, nDNA, Population Genetics, Systematics, Molecular Phylogeny.