Böbrek yetmezliği olan hastalarda diyalizin retina üzerine etkisinin optik koherens tomografi ile değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of hemodialysis on retina in patients with renal failure by optical coherence tomography
Yazar: CEMİLE ÜÇGÜL ATILGAN
Danışman: PROF. DR. DİLEK GÜVEN
Sağlık Bakanlığı / İstanbul Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Göz Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2010
Konu: Göz Hastalıkları = Eye Diseases

Özet:
Böbrek Yetmezliği Olan Hastalarda Diyalizin Retina Üzerine Etkisinin Optik Koherens Tomografi İle Değerlendirilmesi

Amaç: Son dönem böbrek yetmezliği (SDBY) olan hastaların Hemodiyaliz (HD) öncesi ve sonrası RTVue-100 Fourier Domain (FD) Optik Koherens Tomografi (OKT) ile Retina Sinir Lifi Tabakası (RSLT) ve Makula (MM6) kalınlıklarının incelenmesi.

Gereç ve Yöntem: Şişli Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi 1. Göz Klinik şefliği tarafından 2010 yılında verilen ve hastanemiz İlaç Dışı Klinik Araştırmalar ve Etik Danışma Kurulu tarafından onaylanması üzerine başlatılan prospektif gözlemsel çalışmamız, Temmuz 2010-Ocak 2010 tarihleri arasında 40'ı erkek, 14'ü kadın olmak üzere toplam 54 hastanın 108 gözü üzerinde yapılmıştır. Çalışma 2 grup hasta üzerinde yürütülmüştür. Birinci grup çalışma grubu olup, Diyabetes Mellitusu (DM) olmayan HD alan SDBY'li 20 hastanın 40 gözünü içermektedir. İkinci grup ise yaş ve cinsiyet açısından çalışma grubu ile uygunluk gösteren kontrol grubu olup 34 hastanın 68 gözünü kapsamaktadır. Hastalar diyaliz öncesi ve sonrası rutin oftalmolojik muayene (Snellen eşeli ile en iyi düzeltilmiş görme keskinliği, Göz içi basıncı ölçümü, biyomikroskopi ve fundus muayenesi) ve OKT ile RSLK ve makular kalınlık değerleri değerlendirilmiştir. Bütün bu işlemler çalışmanın 1. günü, 1. ayı ve 6. ayı olmak üzere toplam 3 kez yapılmıştır. Ayrıca ilk gün diyaliz öncesi kanda üre, kreatinin, total protein, albumin, Na+, K+, Ca++,P+, hematokrit ve hemoglobin değerleri ile diyaliz sonrası üre, kreatinin ve K+ değerlerine bakılmıştır. Sonuçlar OKT verilerine göre düzenlenmiştir.

İstatiksel analiz için t test, eşli t test, ki-kare testi, Pearson korelasyon katsayısı (r), çoklu doğrusal regresyon analizi kullanılmıştır. Anlamlılık p<0.05 düzeyinde değerlendirilmiştir.

Bulgular: Çalışmamızda elde ettiğiz sonuçlara göre, yaş ortalamaları ve cinsiyet dağılımları açısından istatiksel olarak anlamlı fark saptanmadı (p>0.05). Yaş ortalamsı 1. Grupta 37.5 ± 12.2 iken 2. Grupta ise 35.53 ± 13.97 yıldı. Birinci grubun %75'i erkek, %25'i kadındı. İkinci grubun is %73.5'u erkek, %26.5'u kadındı. Hemodiyaliz alan hastaların ilk gün diyaliz öncesi süperior, inferior, nazal ve temporal kadran  ve ortalama RSLT kalınlıkları ile yine süperior, inferior, nazal ve temporal  kadranlar ile yine 1mm.'lik dairesel makula kalınlıkları kontrol grubu ile kıyaslandı.

 İlk gün diyaliz öncesi süperior, inferior kadran ve ortalama RSLT kalınlıkları kontrol grubuna göre daha ince saptandı (p<0.015). Süperior, inferior, nazal ve temporal kadran ve 1mm.lik dairesel makula kalınlıkları kontrol grubuna göre anlamlı ince saptandı (p<0.01). Bu incelme üzerine yaşın etkili olmadığı, cinsiyetin RNFL'deki incelmeyi etkilemediği ancak süperior kadran hariç diğer kadranlar ile 1mm.lik dairesel makula kalınlıklarında kadınlara kıyasla erkeklerde daha kalın olduğu bulundu (p<0.05). Diyaliz alma süresi RNFL'de bir etkilenme oluşturmazken superior, nazal kadran ve ortalama makula kalınlıkları ile anlamlı negatif korelasyon içerisindeydi (p<0.03).

Çalışma grubunda ilk gün ve 1. ay HD'den hemen sonra yapılan OKT ölçümleri HD öncesi değerleri ile kıyaslandığında,süperior kadran ve ortalama RSLT kalınlık değerleri ile süperior, nazal, temporal kadran makula kalınlık değerleri istatistiksel açıdan anlamlı bir şekilde daha kalın çıktı (p<0.05). Altıncı ay ölçümlerinde ise bu diyaliz sonrası kalınlık artışı superior kadran RSLT hariç (p=0.048) gözlenmedi.

Sonuç:  Bizim çalışmamızda  HD tedavisi alan hastaların RSLT ve makula kalınlıkları kontrol grubuna göre anlamlı daha ince saptandı. Bu incelme üzerine yaşın bir etkisi olmadığı görüldü. Cinsiyetin ve HD alma süresinin RSLT kalınlığını etkilemediği görüldü. HD alma süresi arttıkça süperior, nazal kadran ve 1mm.lik ortalama makula kalınlıklarının inceldiği saptandı. Erkeklerin süperior kadran hariç diğer kadranlar ve ortalama makula kalınlıkları kadınlara kıyasla daha kalın saptandı. Bu çalışmada ilk gün, 1. ay HD sonrası RSLT ve makula kalınlık değerleri diyaliz öncesine göre daha kalın saptandı. Ancak bu kalınlaşma 6. ay HD sonrası süperior RNFL (p=0.048) hariç görülmedi.

Abstract:
Evaluation of the Effect of Hemodialysis on Retina in Patients with Renal Failure by Optical Coherence Tomography

Objectives: To evaluate the thicknesses of retinal nerve fiber layer (RNFL) and macula by fourier-domain (FD) optical coherence tomography (OCT) in nondiabetic patients with end-stage-renal-failure (ESRF) undergoing hemodialysis (HD).

Materials and Metods: This study was carried out on 108 eyes of 54 patients, 40 male, 14 female, after the approval of the non-drug ethics committee in Sisli Etfal Training and Research Hospital between July 2010 and January 2010. The study was conducted on 2 groups of patients. Group 1 (study group) composed of 40 eyes of 20 patients without diabetes mellitus (DM) but with ESRF receiving HD. Group 2 (control group) composed of 68 eyes of 34 patients compatible with group 1 in terms of age and gender. All Patients were evaluated by routine ophthalmologic examinations including best corrected visual acuity (BCVA) Snellen chart, Intraocular pressure (IOP), biomicroscopic, funduscopic evaluating before and shortly after HD. However,  RNFL and MM6 (6 mm² macular map) thicknesses were measured by a single person by OPTOVUE RTVue (model-RT 100 version 2.0 OCT Fremont, CA, USA) keeping the signal strength index (SSI) >50. RNFL measurements taken at 3.4 mm diameter peripapillary circular area from the center of the optic nerve head were evaluated at totally 5 regions as superior, inferior, nasal, and temporal quadrants and the average. Superior, inferior, temporal, and nasal quadrants of macular thickness measurements were evaluated, based on the average of 1 mm diameter circular central macula (mean macular thickness) and surrounding 3 mm diameter parafoveal area and 6 mm diameter perifoveal area. All these procedures were repeated before and shortly after HD in fist day, first month and sixth month. In addition, blood urea, creatinine, total protein, albumin, sodium (Na+ ), K+ , Ca++, P+ , hematocrit and hemogram were measured on the first day before HD and urea, creatinine and K+ were measured on the same day after HD.

T-test, paired sample t-test, chi-square test, pearson correlation coefficient (r), multiple linear regression analysis were used for statistical analysis. The significance level for all tests was considered to be p<0.05.

Results: The groups were similar in terms of age and gender (p>0.05). The mean age was 37.5 ± 12.2 years in group 1 and 35.53 ± 13.97 years in group 2. 75% of the first group was male and 25% was female. 73.5 % of the second  group was male and 26.5% was female.

 In group 1, pre-HD superior, inferior, average RNFL thicknesses were thinner than group 2 (p<0.015). This thinning did not correlate with duration of HD, age and gender. Pre-HD macular thicknesses were thinner than group 2 (p<0.01). These thinnings did not correlate with age, but the thinnings at superior, nasal and average thickness correlated negatively with duration of HD (p<0.03). Nasal, temporal, inferior and average macular thicknesses were thinner in female patients than male patients (p<0.05).

Optical coherence tomography values made on the first day and first month after HD compared to the values before HD, the thickenings of superior quadrant and the average RNFL thicknesses and superior, nasal and temporal quadrants macular thicknesses were detected statistically thicker (p<0.05). This thickening observed in the after HD first day and first month did not showed consistency in the sixth month except superior quadrant RNFL (p=0.048).

Conclusion: In our study, RNFL and macular thicknesses of patients receiving HD treatment were determined thinner than the control group. The age has no effect on this thinning. Sex and HD time did not affect RNFL thickness. As dialysis time increased, superior and nasal quadrants and 1 mm circular macular thickness decreased. In this study, macular and RNFL thicknesses after HD were thicker than before HD in the first day and 1st month (p<0.05). However, this thickening was not seen except for superior quadrant RNFL at 6 months after HD (p=0.048).