Uluslararası Hukukta diplomatik ayrıcalıklar
Diplomatic privileges in International Law
Yazar: NASIH SARP ERGÜVEN
Danışman: PROF. DR. SERAP AKİPEK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Hukuk = Law ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Büyükelçi = Ambassador ; Devlet başkanı = President ; Diplomasi = Diplomacy ; Uluslararası hukuk = International law

Özet:
Uluslararası toplumun birimleri arasında, uluslararası hukuk normlarına uygun olarak, menfaatlerin dengelenme faaliyeti olarak tanımlayabileceğimiz diplomasi, günümüze kadar birçok farklı dönemden geçmiştir. İnsan topluluklarının birbirleriyle ilişkiye geçmeye başladığı yazılı dönemin öncesinde temellerini bulan bu kavram, Yunan Şehir Devletleri, Roma ve Bizans İmparatorlukları ile birlikte çeşitli kurumlarla ayrıntılı bir yapılanmaya sahip olmuştur. Papalık etkisinde geçen Ortaçağ'ın ardından, Rönesans ile beraber, modern diplomasiye doğru ilerleyen süreç ivme kazanmıştır. Kuzey İtalya'da, 14. yüzyıl sonları ile 15. yüzyıl başlarında şehir devletleri arasında kullanılmaya başlanan mukim büyükelçilikler, o güne kadar olan diplomasi uygulamasını kökten değiştirmiştir. Devletler arasında sürekli ilişkilerin kurulması, bu döneme kadar sınırlı bir biçimde ve hukukî temellerden uzak olarak uygulanan diplomatik ayrıcalıkları, diplomasinin temel kurumlarından biri haline getirmiştir. Uzun dönemler, değişimler geçirerek gündeme gelen diplomasinin örf ve adet hukuku özelliği, kodlaştırma çalışmaları sonucunda 1961 tarihli Viyana Diplomasi İlişkileri Sözleşmesi'nin ortaya çıkmasına sebebiyet vermiştir.Viyana Diplomasi İlişkileri Sözleşmesi ile temel kurumları düzenlenen diplomasi, genel ve özel yetkili organlar tarafından yürütülmektedir. Genel yetkili organlar olarak karşımıza, devlet başkanı, hükûmet başkanı ve dışişleri bakanı çıkmaktadır. Özel yetkili organlar ise, diplomasi temsilcilerinden meydana gelmektedir.Diplomasinin yukarıda belirtilen organlar aracılığıyla yürütülmesinde gündeme gelen diplomatik ayrıcalıklar, dokunulmazlık ve bağışıklık başlıkları altında toplanmaktadır. Kişi, bina, haberleşme ve seyahat dokunulmazlıklarının yanında, yargı, vergi ve gümrük bağışıklıkları yer almaktadır. Viyana Diplomasi İlişkileri Sözleşmesi ile genel çerçevesi belirlenen diplomatik ayrıcalıklar, devlet uygulamalarında farklı görünümlere sahip olabilmektedir. Bu durum, gönderen ve kabul eden devletler arasında uyuşmazlıklara sebep olsa da çözüm aşamasında meydana gelen gelişmeler, günümüz diplomasi uygulamasına şekil vermektedir.

Abstract:
Diplomacy, which can be defined as act of reconciling the interests within units of international society and in accordance with the international legal norms, has been through various periods until today. This concept, which is grounded in preliteracy before communities had an interrelation with each other, advanced a comprehensive structure with the influence of various institutions and Greek City States, Roman and Byzantine empires. After the Medieval world which was under the influence of Popery, the process from Renaissance to modern diplomacy had been accelerated. Resident representatives, which first used in city states in Northern Italy between the end of 14th century and beginning of 15th century, revolutionized the practice of diplomacy used at the time. Actualizing the permanent relations between states transformed diplomatic privileges, which were used determinately and apart from legal foundations, into one of the main institutions of diplomacy. After the codification works, the tacit law aspect of diplomacy resulted in Vienna Convention of Diplomatic Relations in 1961.Basic foundations of diplomacy are regulated in Vienna Convention of Diplomatic Relations and it is enforced by general and special organs. General organs appear as president, head of government and minister of foreign affairs. Special organs, on the other hand, consist of diplomatic representatives.The diplomatic privileges that arise from the enforcement of diplomacy by the organs mentioned above are subsumed under the titles of immunities and privileges. Along with the immunity of person, domicile, communication and travel, there are immunities from judiciary, taxation and customs. The diplomatic privileges, which were determined by Vienna Convention of Diplomatic Relations, might have different prospects in practice of states. Although this might result in incompatibilities between sending and receiving state, the improvements which arise in the search for a settlement formalize the practice of diplomacy today.