Farmasötik aktif bileşen tayini için yöntem geliştirmede optimizasyon tekniğinin uygulanması
Application of optimization technique in development of method for pharmaceutical active component determination
Yazar: BEGÜM AKAGÜN
Danışman: PROF. DR. BÜLENT AKAY
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences
Dizin: Benzil alkol = Benzyl alcohol ; Cevap yüzey yöntemi = Response surface methodology ; Optimizasyon = Optimization

Özet:
Benzil Alkol (BA) koku verme, koruma ve viskoz özellikleri nedeniyle çeşitli kozmetik, ağız sağlığı bakımı gibi alanlarda kullanılmaktadır. Metilprednisolon Aseponat (MPA) kullanımı kolay ve hızlı tedavi etmesi nedeniyle ilaç üretiminde çok tercih edilmektedir. Kullanıldığı losyonlarda ve kremlerde yardımcı etken olarak BA miktarı oldukça fazladır. Bu nedenle BA ile birlikte analizi önem taşır. İlaçların içerisinde bulunan MPA miktarı önemlidir. Çünkü azı ya da fazlası tedaviyi etkiler. Fazla dozu yan etkilere sebep olurken, dozun yeterli olmaması durumunda iyileşme sağlanamaz. Bu etkenlerin doğru tayini kullanım güvenilirliğini arttırır ve hızlı analizi ise ilacın piyasaya çıkışını hızlandırır, vakit ve enerji tasarrufu sağlar. Bu tez çalışması kapsamında MPA ve BA etkenlerinin eş zamanlı analizi için optimum koşulların elde edilmesi amacıyla ile Tam Faktöriyel Deney Tasarımı ile elde edilen deneysel tasarım sonrasında yapılan optimizasyon çalışmalarına yer verilmiştir. Sonuçların Cevap Yüzey Yöntemi ile istatiksel analizinin ardından MINITAB yazılımı kullanılarak metot için istenen kriterleri elde edilmesini sağlayacak optimum koşullara ulaşılmıştır. Metot koşulları olarak akış hızı 1.7 ml/dk, kolon sıcaklığı 30oC ve dalga boyu 258 nm olarak seçildiğinde minimum alıkonma zamanı, minimum kuyruklanma faktörü ve maksimum rezolüsyon değerlerine ulaşabilineceği görülmüştür. Metodun rutin olarak kullanılabilirliği metot validasyon çalışmaları ile kanıtlanmıştır. Optimize edilen metot sayesinde kısa zamanda, daha çok numunenin, daha az ekipman ve solvent kullanımı ile doğru sonuçlar elde edilebilmesi nedeniyle ilaç sektöründe rutin analizler için tercih edilecek kullanışlı bir kromatografik yöntem elde edildiği ispatlanmıştır.

Abstract:
Benzyl Alcohol (BA) is used as a fragrance, preservative, solvent and viscosity reducing agent in a wide range of cosmetic and oral health care applications. Methylprednisolone Aseponate (MPA) is highly preferred in pharmaceutical production due to its easy to use and fast treatment. The amount of BA as a co-factor in the lotions and creams in which it is used is quite high. Therefore, it is important to analyze it together with BA. The amount of MPA in drugs is critical. Because too little or too much affects the treatment. While overdose causes side effects, if the dose is not sufficient, recovery cannot be achieved. Accurate determination of these factors increases the reliability of use and rapid analysis accelerates the release of the drug to the market, saving time and energy. Within the scope of this thesis, in order to obtain the optimum conditions for the simultaneous analysis of MPA and BA factors, the optimization studies carried out after the experimental design obtained with Full Factorial Experimental Design are included. After the statistical analysis of the results with the Response Surface Method, the optimum conditions that will allow us to achieve the desired criteria for the method were reached using MINITAB software. When the flow rate of 1.7 ml/min, column temperature 30oC and wavelength 258 nm were selected as method conditions, it was seen that minimum retention time, minimum tailing factor and maximum resolution values could be achieved. The routine usability of the method was proven by method validation studies.