Çocuklukta onaylamayan çevre ile sosyal kaygı arasındaki ilişkide içselleştirilmiş utanç, öz şefkat ve zıtlıktan kaçınmanın aracı rolünün incelenmesi
An examination of the mediating role of internalized shame, self-compassion, and contrast avoidance in the relationship between invalidating childhood environment and social anxiety
Yazar: RUMEYSA ÖZLÜ
Danışman: PROF. DR. ADVİYE ESİN YILMAZ SAMANCI
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Sosyal kaygı = Social anxiety

Özet:
Sosyal kaygı bozukluğunun etiyolojisini ve buna bağlı psikoterapisini açıklayan birçok bilişsel davranışçı model bulunmakla birlikte, yaygın görülen bu bozukluk hakkında halen bilmediklerimiz mevcuttur. Bu çalışma kapsamında, sosyal kaygı bozukluğunun daha iyi anlaşılmasına katkıda bulunmak adına, ilgili alanyazın ışığında yeni bir model oluşturulmuştur. Araştırmanın temel amacı, çocuklukta onaylamayan çevrenin sosyal kaygıyla ilişkisinde içselleştirilmiş utanç, öz şefkat ve zıtlıktan kaçınmanın aracılık rolleri olduğunu öneren bu modeli test etmektir. Araştırmanın örneklemi 288 kadın ve 219 erkek katılımcıdan oluşmaktadır. Veri toplama aracı olarak Liebowitz Sosyal Kaygı Ölçeği, Çocuklukta Onaylamayan Çevre Ölçeği, İçselleştirilmiş Utanç Ölçeği, Öz Şefkat Ölçeği-Kısa Formu ve Zıtlıktan Kaçınma Ölçeği-Genel Duygular Formu kullanılmıştır. Betimsel incelemeler, değişkenler açısından katılımcılar arasında cinsiyet, yaş grubu, gelir düzeyi, çalışma ve çocuk sahibi olma durumuna göre anlamlı farklılıklar olduğuna işaret etmiştir. Process Macro Model 80 kullanılarak ve cinsiyet değişkeni kontrol edilerek yapılan analiz sonuçları, çocuklukta onaylamayan çevre anne ve baba algısının içselleştirilmiş utanç ve öz şefkatin paralel aracılığı ve zıtlıktan kaçınmanın seri aracılığıyla sosyal kaygı üzerindeki toplam dolaylı etkisinin anlamlı olduğunu göstermektedir. Ek olarak çocuklukta onaylamayan anne ve baba algısının içselleştirilmiş utanç ve öz şefkat bireysel aracılıkları, yalnızca anne algısının ise zıtlıktan kaçınma bireysel aracılığı sosyal kaygı üzerinde anlamlı etki göstermiştir. Alanyazın ışığında bulgular; bulgular ışığında ise klinik doğurgular, araştırmanın güçlü yönleri, sınırlılıkları ve gelecek araştırmalara öneriler tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Çocuklukta Onaylamayan Çevre, İçselleştirilmiş Utanç, Öz
Şefkat, Zıtlıktan Kaçınma, Sosyal Kaygı Bozukluğu.

Abstract:
Although there are many cognitive behavioral models that explain the etiology of social anxiety disorder and its associated psychotherapy, there is still much we do not know about this prevalent disorder. Within the scope of this study, a new model was created in the light of the relevant literature in order to contribute to a better understanding of social anxiety disorder. The main purpose of the study is to test this model, which proposes that internalized shame, self-compassion, and contrast avoidance have mediating roles in the relationship of a invalidating childhood environment with social anxiety. The sample of the study consisted of 288 female and 219 male participants. Demographic Information Form, Liebowitz Social Anxiety Scale, Invalidating Childhood Environment Scale, Internalized Shame Scale, Self-Compassion Scale-Short Form and Contrast Avoidance Scale-General Emotions Form were used as instruments. Descriptive analyzes pointed out that there were significant differences among the participants in terms of variables according to gender, age group, income level, employment and having children status. The results of the analysis using Process Macro Model 80 and controlling for the gender variable show that the total indirect effect of the perception of maternal and paternal invalidating childhood environment on social anxiety through the parallel mediation of internalized shame and self-compassion and the series of contrast avoidance is significant. In addition, the individual mediations of internalized shame and self-compassion of the perception of maternal and paternal invalidating childhood environment, and only the individual mediation of contrast avoidance by the perception of the mother showed a significant effect on social anxiety. Findings in the light of the literature; in the light of the findings, clinical implications, strengths and limitations of the study, and suggestions for future research are discussed.

Keywords: Invalidating Childhood Environment, Internalized Shame, Self-Compassion, Contrast Avoidance, Social Anxiety Disorder.