İhlal eden ve koruyan olarak modern devletin insan hakları paradoksu: Hukuk devletinde failin kaybı
The human rights paradox of the modern state as violator and protector: Loss of the perpetrator in the rule of law
Yazar: OYA AYDIN
Danışman: DOÇ. DR. ÖZLEM KAYGUSUZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Modern devletin, koruyan ve ihlal eden olarak insan hakları paradoksunda
devletin kişiliği olgusuna ve devlet görevlilerinin fonksiyonuna odaklandığım bu
çalışmada, öncelikle kişisel olmadığı iddia edilen siyasal iktidarın nasıl olup da irade ve
sorumluluk sahibi bir kişilik olarak kurgulanabildiği, bu soyut kişiliğin fail olarak
kabulünün insan haklarının korunması açısından ne anlama geldiği irdelenmiş, fail olan
kişinin nasıl aynı zamanda koruyucu olabileceği tartışılarak liberal politik kuramın, insan
haklarına dair paradoksları gösterilmeye çalışılmıştır. Cevap verilmeye çalışılan temel
soru, insan hakları açısından modern devlete özgü hem koruyucu hem ihlalci biçimindeki
çatışmalı öznellik paradoksunun, devlet-devlet görevlisi ayırımı ve devletin
kişileştirilerek hukuksal sorumluluğunun kabulü ile aşılıp aşılamayacağıdır. Hukuksal
sorumluluğun en iyi modeli olarak gösterilen hukuk devleti veya hukukun üstünlüğü
ilkesinin böyle bir kapasitesinin olmadığı, hatta devleti, ihlal eden özne olarak
göstermekle birlikte aynı zamanda koruyucu olarak kodlayarak faile dair paradoksu nasıl
yeniden ürettiği iddia edilmiştir. Bu teorik iddia, hem hukukun üstünlüğünün mihenk taşı
olarak gösterilmesi nedeniyle, hem de geniş bir coğrafi alanı temsil ettiği için, ayrıca
ulusal hukuk ve uluslararası hukuk kurallarını bir arada tartıştığı Avrupa İnsan Hakları
Mahkemesi kararlarından Yaşam hakkı ve işkence yasağı gibi doğrudan devletin ihlalci
olduğu örnekler üzerinden, devletin hem ihlalci hem koruyucu olma paradoksunun ulus
üstü alanda da varlığını sürdürdüğü, ihlalci devletin mağdura bir tazminat ödeyerek
koruyuculuk rolünü de üstlendiği gösterilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Modern Devlet, Devletin Sorumluluğu, Devlet Görevlisi,
Devletin Kişiliği, Tüzel Kişilik, Fail, Hukuk Devleti.

Abstract:
This study focuses on the personality of the state and the function of state officials
within the paradox of the modern state as it exists both as the protector and the violator
of human rights. Within this framework, firstly it theoretically examines how the political
power, which is claimed to be impersonal, can be constructed as a person having the will
and responsibility.
Secondly, the paradoxes of liberal political theory about human rights have been
shown by discussing how the perpetrator can be the protector at the same time.
The main question of the thesis is whether or not the conflicting subjectivity, the
specific paradox of the modern state as it is both the protector and the violater of human
rights, can be overcome by a state-state officer distinction and through the acceptance of
the legal responsibility of it as a personified body. It is argued that the rule
of law instrument of the modern state which is claimed as the best model of modern legal
responsibility, does not have such a capacity. On the contrary, it reproduces the existing
paradox of the modern state by presenting the state as a violating subject at the same time
by coding it as a protector.
This theoretical claim is supported by an analysis based on various case studies
in which there are direct violations by the state, such as the right to life and the prohibition
of torture, obtained from the decisions of the European Court of Human Rights, since it
is known as the cornerstone of the modern rule of law mechanism and also because it
represents a wide geographical area. As a result, the thesis makes clear the paradox of the
modern state as being both the violator and the protector continues to exist at the
supranational level, rather than being able to be solved since the violating state could
continue to assume the role of protector by paying a compensation to the victim.
Keywords: Modern State, State Responsibility, State Official, State Personality, Legal
Entity, Perpetrator, Rule of Law.