Çok tehlikeli sınıfta yer alan çimento sektöründeki bir işyerinde çalışanların iş sağlığı ve güvenliği farkındalığı ile güvenli davranışları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between occupational health and safety awareness and safe behavior of employees in a workplace in the cement industry, which is in the very dangerous class
Yazar: HAKAN ÇETİN
Danışman: DOÇ. DR. RIZA ÇITIL
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı / İş Sağlığı ve Güvenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sağlık Eğitimi = Health Education

Özet:
Giriş ve Amaç: Çok tehlikeli sınıftaki iş yerleri tehlike boyutu ve riskler açısından diğer çalışma ortamlarına göre daha kritik seviyededir. Bu işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği konusunda yapılan çalışmaların teknik olarak analiz edilerek eksikliklerin giderilmesi için gerekli tedbirlerin alınması, çalışanlarda iş sağlığı ve güvenliği farkındalığının arttırılması ve güvenli davranış geliştirilmesi ile potansiyel tehlikelerin önüne geçilmesi, iş kazası ve meslek hastalıklarının önlenmesi açısından önemli katkılar sağlayacaktır. Bu kapsamda çalışmanın amacı, çok tehlikeli sınıfta yer alan çimento sektöründeki bir işyerinde çalışanların iş sağlığı ve güvenliği farkındalığı ile güvenli davranışları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesidir.
Gereç ve Yöntem: Kesitsel ve tanımlayıcı nitelikteki bu çalışma 15 Mart – 30 Haziran 2022 tarihleri arasında Tokat ilindeki çok tehlikeli sınıfta yer alan çimento sektöründeki bir işyerinde çalışanlarda yürütülmüştür. Çalışmanın evreni Tokat ilindeki çok tehlikeli sınıfta yer alan çimento sektöründeki tüm işyerlerindeki çalışanlardan oluşmaktadır. Bu çalışma rastgele seçilen  çok tehlikeli sınıfta yer alan ve çimento üretim sektöründe faaliyet gösteren bir entegre çimento fabrikası çalışanlarında yürütülmüştür. Çalışmanın yürütüldüğü dönemde tesis bünyesinde sahada  aktif olarak çalışanlar ile yönetim ve idari personel olmak üzere toplam 157 çalışanın tamamına ulaşılması hedeflenmiş olup çalışma sonunda 145 çalışana ait veriler analize dahil edilmiştir. Çalışanların çalıştıkları birimlere gidilerek çalışmanın amacı hakkında bilgilendirme yapıldıktan sonra katılmak için onam veren tüm gönüllü çalışanlara yüz yüze görüşme yöntemiyle anket uygulanmıştır. Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği farkındalık düzeyi ile güvenli davranışlarını değerlendirmek amacıyla "İş Sağlığı ve Güvenliği Farkındalığı Ölçeği" ile "Güvenli Davranış Ölçeği" kullanılmıştır. Veriler IBM SPSS Statistics Version 20.0 istatistik paket programı kullanılarak değerlendirilmiştir. Verilerin istatistiksel analizinde tanımlayıcı veriler sayı (n), yüzde (%) ve ortalama±standart sapmaları ile gösterilmiştir. Gruplar arası karşılaştırılmalarda Bağımsız Örneklem T-Testi, Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) ve Kruskal Wallis Varyans Analizi kullanılmıştır. Ölçekler arası ilişkinin değerlendirilmesinde Pearson Korelasyon Analizi kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak alınmıştır.
Bulgular: Araştırmaya katılan toplam 145 çalışanın %94,5'i erkek, yaş ortalaması 38,7±7,5; %42,8'i üniversite ve üzeri mezunu, %64,8'i teknik birimde çalışmakta, %46,2'sinin işyerinde tecrübe süresi 11-20 yıl ve %36,6'sı vardiyalı çalışmaktadır. Çalışanların %87,6'sı iş sağlığı ve güvenliği konusunda farkındalığının yeterli olduğunu, %98,6'sı 6331 sayılı iş sağlığı ve güvenliği kanunu içeriği hakkında bilgisi olduğunu, %95,2'si işyerinde kullanılması gereken kişisel koruyucu donanımlar hakkında bilgisi olduğunu belirtmiştir. Araştırmaya katılan çalışanlardan iş yerinde 10 yıl ve üzeri çalışanlarda daha az süreyle çalışanlara göre; teknik ve yönetim birimleri çalışanları dışındaki grupta diğer gruptakilere göre; sadece gündüz çalışanlarda vardiyalı çalışanlara göre iş sağlığı ve güvenliği farkındalık puanı istatistiksel açıdan anlamlı şekilde daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Sadece gündüz çalışanlarda vardiyalı çalışanlara göre ve kronik hastalığı olanlarda olmayanlara göre güvenli davranış alt ölçeği olan güvenlik uyumu puanları anlamlı şekilde daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Yapılan korelasyon analizi sonuçlarına göre, İş Sağlığı ve Güvenliği Farkındalığı Ölçeği ile Güvenli Davranış Ölçeği arasında istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif yönlü (r=0,405 p<0,01) "orta" düzeyde korelasyon tespit edilmiştir. 
Sonuç: Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği konusundaki farkındalıkları ve güvenli davranış düzeylerinin yüksek bulunmasına karşılık aralarındaki ilişkinin güçlü olmadığı ve farkındalığın güvenli davranışlara yeterince yansımadığı sonucuna varılmıştır. Bu nedenle iş sağlığı ve güvenliği farkındalığı ve güvenli davranış bağı geliştirilerek iş sağlığı ve güvenliği sadece insan inisiyatifine bırakılmamalıdır.

Abstract:
Introduction and Purpose : Workplaces in the very dangerous class are at a more critical level than other working environments in terms of danger level and risks. Technically analyzing the studies done on occupational health and safety in these workplaces and taking the necessary precautions to eliminate the deficiencies, preventing potential dangers by increasing occupational health and safety awareness and developing safe behavior among employees,  will make significant contributions to the prevention of work accidents and occupational diseases. In this context, the aim of the study is to evaluate the relationship between occupational health and safety awareness and safe behaviors of employees in a very dangerous workplace.
Materials and Methods : This cross-sectional and descriptive study was conducted between 15 March and 30 June 2022 among employees in a very dangerous class workplace in cement sector in Tokat province. The universe of the study consists of employees in all workplaces in the very dangerous class in cement sector in Tokat province. This study was conducted on randomly selected employees of an integrated cement factory operating in the cement production sector, which is in the very dangerous class. During the period when the study was conducted, it was aimed to reach all 157 employees within the facility, including both those actively working in the field and management and administrative personnel, and at the end of the study, data of 145 employees were included in the analysis. After informing the employees about the purpose of the study by visiting the units where they work, a survey was administered to all volunteer employees who gave their consent to participate, via face-to-face interview. "Occupational Health and Safety Awareness Scale" and "Safe Behavior Scale" were used to evaluate the employees' occupational health and safety awareness level and safe behavior. The data were evaluated using IBM SPSS Statistics Version 20.0 statistical package program. In the statistical analysis of the data, descriptive data are shown as number (n), percentage (%) and mean±standard deviations. Independent Sample T-Test, One-Way Analysis of Variance (ANOVA) and Kruskal Wallis Analysis of Variance were used for comparisons between groups. Pearson Correlation Analysis was used to evaluate the relationship between scales. Statistical significance level was taken as p<0.05.
Results : 94.5% of the 145 employees participating in the research were male, the average age was 38.7±7.5; 42.8% are university graduates or above, 64.8% work in a technical unit, 46.2% have 11-20 years of experience in the workplace and 36.6% work in shifts. 87.6% of the employees stated that their awareness of occupational health and safety was sufficient, 98.6% stated that they had knowledge about the content of the occupational health and safety law no 6331, and 95.2% stated that they had knowledge about the personal protective equipment that should be used in the workplace. Among the employees participating to the research, those who worked at the workplace for 10 years or more compared to those who worked for less; In the group other than the employees of technical and management units, compared to the other groups; The occupational health and safety awareness score was found to be statistically significantly higher in daytime workers than in shift workers (p<0.05). Safety compliance scores, which is the safe behavior subscale, were found to be significantly higher in those working only during the day than in those working in shifts and in those with chronic diseases than those without (p<0.05). According to the results of the correlation analysis, a statistically significant and positive (r=0.405 p<0.01) "medium" level correlation was detected between the Occupational Health and Safety Awareness Scale and the Safe Behavior Scale.
Conclusion: It was concluded that although the employees' awareness of occupational health and safety and their level of safe behavior were high, the correlation between them was not strong and the awareness was not sufficiently reflected in safe behavior. For this reason, occupational health and safety awareness and safe behavior relation should be enhanced and occupational health and safety should not be left only to human initiative.