1990 sonrası çağdaş sanatta ilişkisel estetik bağlamında ses enstalasyonu ve izleyici
Sound installation and audience in the context of relational aesthetics in contemporary art after 1990
Yazar: SEMIHA ADSIZ
Danışman: DOÇ. ÜLFET ILGAZ TOPCUOĞLU
Akdeniz Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: 1990 sonrası = After 1990 ; Modern sanat = Modern art ; Sanatçılar = Artists ; Ses = Voice ; Ses enstalasyonları = Sound installations ; İlişkisel estetik = Relational aesthetics ; İzleyiciler = Audiences

Özet:
Sanayi Devrimi sonrası makineleşme ve teknolojinin getirdiği sosyolojik ve psikolojik etkiler, yaşamımızın ve sanatın bir bakıma ayrılmaz bir parçası olmuştur. Daha sonra bu gelişim sürecine, doğal seslerin dışında yapay sesler, gürültü kavramı ve izleyiciyle birlikte, ses enstalasyonları dâhil olmuştur. İzleyicinin sanatsal çalışmalara dâhil edilme durumunu Nicolas Bourriaud, "İlişkisel Estetik" olarak değerlendirmiş ve geliştirmiştir.
 "1990 Sonrası Çağdaş Sanatta İlişkisel Estetik Bağlamında Ses Enstalasyonu ve İzleyici" isimli bu çalışmada, tarihsel süreç içerisinde ilişkisel estetik bağlamında hazır nesne ve hazır ses kullanımından hareketle izleyicinin eserlere dâhil olması, ses olgusunun çağdaş sanattaki yeri ve önemi ele alınmıştır. Bu çalışmada; ilişkisel estetik açısından, hazır ses kavramının John Cage, Marcel Duchamp ve Dada hareketinin etkisiyle birlikte Fluxus hareketinin tez konusu açısından çağdaş sanatta yarattığı kırılma noktaları incelenmiştir. Bu tez çalışmasında, genel olarak çağdaş sanatta ses olgusunun müziğin dışına çıkan bir sanatsal ifade biçimi olarak ve sesin hazır nesne gibi sanatsal bir malzeme niteliği kazanma durumu ve ses enstalasyonları ele alınmıştır. Ses olgusunun kullanım açısından bağımsız bir malzeme niteliği kazanması, ilişkisel estetik ve ses enstalasyonu bağlamında gelişim süreci, 1990 sonrası sanatına kadar olan gelişimi tarihsel olarak irdelenmiştir. 1990 sonrası ilişkisel estetik bağlamında ses olgusu, ses temelli üretim teknolojisinin gelişmesiyle de birlikte, tez çalışmasında ele alınan sanatçılarda görüldüğü gibi görsel algının dışında ve kavramsal açıdan her sanatçıda farklı sanatsal ifade biçimine dönüşmüştür.
Çağdaş sanatta ses olgusu, müziğin ve ayrıca geleneksel sanat anlayışının dışında farklı bir ifade biçimine dönüşmüştür. Luıgı Russolo'nun Gürültü Manifestosu, John Cage başta olmak üzere sanatçıları etkilemiş ve sorgulamaya sevk etmiştir. Marcel Duchamp'ın "Çeşme" isimli çalışması, hazır nesne (readymade) olarak doğrudan sanatsal üretimin bir parçası olmuş ve sanatçılar için farklı bir bakış açısı geliştirmiştir. 
Birinci bölümde tez hakkında genel bilgi verilmiş ve tarihsel süreç hakkında giriş yapılmıştır. İkinci bölümde ise genel olarak ilişkisel estetiğin gelişim süreci ele alınmıştır. Teknolojik gelişimlerin sanat üretimlerine yansıması ve sanat üretimlerinde kullanabilecek malzemelerin zenginleşmesi incelenen konulardan biri olmuştur. 
İzleyicinin sadece izleyen konumundan çıkarılıp üretilen sanat çalışmasıyla iletişime geçmesi durumu, sanatın gündelik yaşam alanlarına inmesi tezin ikinci bölümde incelenmiştir. 
Tezin üçüncü bölümünün giriş aşamasında izleyici ve eser arasındaki ilişki ele alınırken, ses ve enstalasyonun tanımları yapılmış ve sesin müzik dışındaki kullanımı incelenmiştir. Bu bağlamda yapılan çalışmalar ve sanatçılar incelenmiştir.
 Dördüncü bölümde ise tez kapsamındaki kişisel uygulama çalışmaları ele alınmıştır. Ses olgusu dâhil edilerek üretilen ve izleyiciyle etkileşimi hedefleyen sanat çalışmaları, ele alınmıştır. İzleyici ve sanat ürünleri arasında ortaya çıkarılmaya çalışılan iletişim, sesin kimliğinin kullanılması, çağdaş sanatta geleneksel sanat anlayışının dışında farklı bir ifade biçimine dönüştürülme durumu değerlendirilmiştir.
Çalışma için kütüphane, internet ortamından erişilebilen kaynaklar, makale ve tezler, konuyla bağlantılı sanatçıların kataloglarından ve sanatsal çalışmalardan faydalanılmıştır. Tez kapsamında uygulama çalışmaları ele alınmıştır. Bu uygulama çalışmaları sonucunda, sanatsal üretim esnasında kullanılan malzemelerde belli bir sınırın olmadığı ve var olan her şeyin yaratım sürecinde kullanılabileceği edinilen kazanımlardan biri olmuştur.

Abstract:
After the Industrial Revolution, the sociological and psychological effects of mechanization and technology have become an inseparable part of our life and art. Later, besides natural sounds, artificial sounds, the concept of noise and sound installations with the audience were included in this development process. Nicolas Bourriaud evaluated and developed the inclusion of the audience in artistic works as "Relational Aesthetics".
In this study named "Sound Installation and the Audience in the Context of Relational Aesthetics in Post-1990 Contemporary Art", the inclusion of the audience in the works and the place and importance of the sound phenomenon in contemporary art are discussed, based on the use of ready-made objects and ready-made sound in the context of relational aesthetics in the historical process. In this study; in terms of relational aesthetics, the breaking points created by the concept of ready-made sound in contemporary art in terms of the thesis topic of the Fluxus movement with the influence of John Cage, Marcel Duchamp and Dada movement were examined. In this thesis, sound installations and sound installations, as an artistic expression of sound in contemporary art, as a form of artistic expression, and as a ready-made object, are discussed in general. The fact that sound becomes an independent material in terms of use, its development process in the context of relational aesthetics and sound installation, its development until the art after 1990 has been historically examined. In the context of relational aesthetics after 1990, the phenomenon of sound, with the development of sound-based production technology, has turned into a different form of artistic expression in each artist, apart from visual perception and conceptually, as seen in the artists discussed in the thesis.

The phenomenon of sound in contemporary art has turned into a different form of expression apart from music and also the traditional understanding of art. Luıg Russolo's Noise Manifesto influenced artists, especially John Cage, and led them to question. Marcel Duchamp's work called "Fountain" has been a part of artistic production as a readymade object and has developed a different perspective for artists.
In the first chapter, general information about the thesis was given and an introduction was made to the subject. In the second part, the development process of relational aesthetics is discussed in general. The reflection of technological developments on art productions and the enrichment of materials that can be used in art productions have been one of the subjects examined.
In the second part of the thesis, the situation of the viewer being removed from the position of the watcher and communicating with the art work produced, and the descent of art into the daily life areas are examined in the second part of the thesis.
In the introductory stage of the third part of the thesis, the relationship between the audience and the work was discussed, the definitions of sound and installation were made and the use of sound outside of music was examined. In this context, studies and artists were examined.
In the fourth chapter, personal practice studies within the scope of the thesis are discussed. Art works produced by including the sound phenomenon and aiming to interact with the audience are discussed. The communication that is tried to be revealed between the audience and the art products, the use of the identity of the voice, the transformation of it into a different form of expression in contemporary art other than the traditional understanding of art are evaluated.
For the study, the library, resources accessible from the internet, articles and theses, catalogs of artists related to the subject and artistic works were used. Application studies are discussed within the scope of the thesis. As a result of these application studies, it has been one of the gains that there is no certain limit in the materials used during artistic production and that everything that exists can be used in the creation process.