Uluslararası ve ulusal hukuk kaynaklarında kültür ve tabiat varlıkları ile arkeolojik sit alanlarının korunması
Protectıon of archeologıcal sıtes wıth ınternatıonal and natıonal law resources wıth cultural and natural assets
Yazar: FATMA BOZAN
Danışman: PROF. DR. FEVZİ DEMİR
Yaşar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Hukuk = Law ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Arkeolojik alanlar = Archeological areas ; Hukuk kaynakları = Law resources ; Kamu Hukuku = Public Law ; Koruma alanları = Conservation areas ; Koruma kanunları = Protection laws ; Kültür varlıkları = Cultural properties ; Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu = Code of Protection of Cultural and Natural Properties ; Tarihi koruma = Historic preservation ; Türk Hukuku = Turkish Law ; Uluslararası Hukuk = International Law

Özet:
Kültür varlıkları; tarih öncesi ve tarihi devirlere ait bilim, kültür, din ve güzel sanatlarla ilgili bulunan veya tarih öncesi ya da tarihi devirlerde sosyal yaşama konu olmuş bilimsel ve kültürel açıdan özgün değer taşıyan yer üstünde,  yer altında veya su altındaki bütün taşınır ve taşınmaz varlıklardır. Tabiat varlıkları; jeolojik devirlerle,  tarih öncesi ve tarihi devirlere ait olup ender bulunmaları veya özellikleri ve güzellikleri bakımından korunması gerekli, yer üstünde, yer altında veya su altında bulunan değerlerdir.  Sit;  tarih öncesinden günümüze kadar gelen çeşitli medeniyetlerin ürünü olup,  yaşadıkları devirlerin sosyal, ekonomik, mimari ve benzeri özelliklerini yansıtan kent ve kent kalıntıları, kültür varlıklarının yoğun olarak bulunduğu sosyal yaşama konu olmuş veya önemli tarihi hadiselerin cereyan ettiği yerler ve tespiti yapılmış tabiat özellikleri ile korunması gerekli alanlardır 
Bu üç tanımı bir konu başlığı altında toplayan kavram ise koruma kavramıdır. Koruma kavramının ortaya çıkışı tarih boyunca olduğu gibi anıtsal ve dini yapıların çeşitli uygulamalarla korunmaya çalışılmasıyla başlamıştır. Koruma, doğa veya kültür varlıklarını gelecek nesillere aktarabilmek için gerekli her türlü ekonomik, fiziksel (teknik), sosyal ve bilimsel çabayı gösterme işlemidir. Tarih boyunca insanlar sahip oldukları şeyleri koruma ve ömrünü uzatmak için en fazla verimi elde etme çabası içinde olmuşlardır. Bu sebeple de insanların sahip olduklarını koruma çabaları, koruma faaliyetlerinin temelini oluşturmuştur. 
Konumu veya niteliği ne olursa olsun, taşınmaz kültür varlıklarının her bir parçası, içinde yaşadığımız yapılı çevrenin korunarak yaşatılması ve değerlendirilmesi gereken önemli elemanlarıdır. Ancak, son 30 yıldır ülkemizde yaşanan hızlı ekonomik büyüme ve küreselleşme süreçlerine paralel olarak, hızlı bir değişim sürecinden geçmekte olan şehirlerimizde imar olgusu ön plana çıkarken, koruma olgusu da arka plana itilmekte; kıyıların yapılaşması, metropolleşme, dünyaya açılma gibi süreçler ekonomik büyümeyi canlandırırken, oluşan ranttan pay alma çabaları taşınmaz kültür varlıklarının korunması konusunda sıkıntılar yaratmaktadır. Şehirlerimizdeki bu dönüşüme ek olarak bilgisizlik, bilinçsizlik, ekonomik kaygılar, kaynak yetersizliği gibi diğer birçok neden de taşınmaz kültür varlıklarının zarar görmesine ya da geri dönüşü olmayacak biçimde tahrip edilmesine hatta yok olmasına yol açmaktadır. Öte yandan koruma politikalarının eksikliği kültürel mirasımızın dikkatsiz ve denetimsiz bir biçimde kullanılmasına, eğer kullanılmıyorsa terk edilip yıpranmasına, çoğu zaman da imar uygulamaları ile bilinçsiz veya bilinçli bir şekilde yok edilmesine neden olmaktadır
Yapmış olduğum çalışma üç ana bölüm ve çeşitli alt başlıklarından oluşmaktadır. Buna göre; çalışmamın birinci bölümünde kavramlar detaylı olarak açıklanmış; koruma bilinci ve mevzuatında tarihsel süreç, hem batıda hem de ülkemizde hukuki kaynaklar kanun ve yönetmelikler çerçevesinde alt başlıkları ile birlikte incelenmiştir. Buna ek olarak kültür ve tabiat varlıklarının korumada hem uluslararası hem de iç hukuk kaynakları ele alınmıştır.  
İkinci bölümde sit alanları ve tarihsel çevrenin korunması merkezi ve yerel yönetimler çerçevesinde değerlendirilmiş, korumada yetkili idari birimler, sivil toplum kuruluşlarının işlevleri kapsamlı bir şekilde açıklanmıştır. 
Üçüncü bölümde ise arkeolojik sit alanlarının korunması yanında belirlenmesi usullerine de ayrıntılı olarak değinilmiş ve arkeolojik sit alanlarında kamulaştırma mülkiyet hakkı ile birlikte ele alınmıştır.  
Bu çalışmayı hazırlarken, benzer konularda yapılan yüksek lisans ve doktora tezleri incelenmiş ve sit, arkeolojik sit, kültür ve tabiat varlıkları, koruma alanında yazılmış olan birçok yazılı kaynaktan yararlanılmıştır. Yararlanılan bu kaynakların dışında, arkeolojik sit alanlarının koruma, kullanma esaslarını belirleyen mevzuat kanun, yönetmelik, ilke kararları ve uluslararası sözleşmelerin önemi üzerinde de durulmuştur.




Anahtar Kelimeler: Kültür ve Tabiat Varlığı, Koruma, Bilinç, Sit, Arkeolojik Sit, Hukuki Kaynaklar, İdari Birimler, Tespit, Tescil, Planlama, Mülkiyet Hakkı.

Abstract:
Cultural assets are all movable and immovable underground or under water and related to science, culture, religion and fine art  that have been subject to social life in prehistoric or historical periods and they are on-ground assets of scientific and cultural value that belong to prehistoric and historical periods. Natural assets are underground or under water  which must be protected  because of their rare existance ,beauty and properties that belong to  geological,prehistoric and historical periods. Protected area; It is the product of various civilizations that date from the beginning of history. Archeological Site ; is the product of various civilizations that date from the beginning of history. City and city residences reflecting the social, economic, architectural and similar characteristics of the periods they lived has been the subject of social life in which cultural assets are concentrated or the places where important historical events are experienced and the properties of nature that have been determined and are necessary to be protected.
The concept that collects these three definitions under a topic is concept of protection. The emergence of the concept of protection has begun by trying to protect monumental and religious structures with various practices , as it has been throughout history. Protection is the process of enough endeavouring about all kinds of economic, physical (technical), social and scientific to transfer the nature or cultural assets to future generations. In order to protect what they have and to prolong their life, people were in the effort to get the most yield throughout history. For this reason, the efforts of people to protect what they have are the basis of their protection activitie 
Each piece of immovable cultural assets is an essential element to be kept alive and evaluated in the protected environment we live in regardless of its location or quality. However, in parallel with the rapid economic growth and globalization processes that have been experienced in our country for the past 30 years, the zoning case is at the forefront in our cities that are undergoing a rapid change process, and the protection case is also pushed to the background. While processes such as the construction of coasts, metropolitanization and opening up to the earth revitalize economic growth, efforts to share the profits generated are creating problems for the protection of immovable cultural assets. In addition to this transformation in our cities, many other reasons, such as ignorance, unconsciousness, economic concerns, resource shortage, cause immovable cultural assets to be damaged or irreversibly destroyed or even destroyed. On the other hand, the lack of protection politics causes our cultural heritage to be used carelessly and uncontrollably, abandoned if it is not used, destroyed unconsciously or consciously by means of zoning practices.
The study I have done consists of three main sections and several sub-headings. According to this; In the first part of my study, the concepts are explained in detail; The historical process in protective awareness and legislation has been examined both in the west and in our country along with the subheadings of legal resources within the framework of laws and regulations.Furthermore, both national and international law sources has been examined about  protection of cultural and natural assets.
In the second part, conservation of protected areas and historical circles are evaluated within the framework of central and local administrations. The functions of Civil Society Organizations, which are competent in the protection of the administrative units, are explained in a comprehensive manner.
In the third chapter; In addition to the protection of archaeological sites, the procedures for their identification have been discussed in detail and the expropriation has been taken into consideration in archaeological sites.
While preparing this study, master and doctoral dissertations on similar topics were examined. The site, archaeological site, cultural and natural assets, and many written sources written in the area of protection have benefited. In addition to these resources, the legislative laws, regulations, principles and international agreements that determine the principles of protection and use of archaeological sites are also emphasized.



Keywords: Cultural and Natural Assets , Conservation, Consciousness, Sit, Archaeological Site, Protection, Legal Resources, Administrative Units, Identification, Registration, Planning, Property Rights.