Hemşirelerde duygusal zekâ ve afete müdahale öz-yeterlilik ilişkisi
The relationship between emotional intelligence and disaster response self-efficacy in nurses
Yazar: AHMET DOĞAN KUDAY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZCAN ERDOĞAN
Bezm-i Alem Vakıf Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Afet Yönetimi Ana Bilim Dalı / Afet Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Kamu Yönetimi = Public Administration ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Afet bilinci = Disaster awareness ; Afet yönetimi = Disaster management ; Afetler = Disasters ; Duygusal zeka = Emotional intelligence ; Hemşireler = Nurses ; Öz yeterlilik = Self-efficacy

Özet:
Bu araştırma, hemşirelerin duygusal zekâ düzeylerinin afete müdahale özyeterlilikleriyle olan bağlantısının literatüre kazandırılması amacıyla yapılmıştır.
Araştırmanın evrenini İstanbul Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi'nde görev yapan 390 ve
İstanbul UMKE'de görev yapan 689 hemşire olmak üzere toplam 1079 hemşire,
örneklemini ise araştırmaya katılmayı kabul eden 565 hemşire oluşturmuştur. Veri
toplama araçları olarak 14 maddelik "Sosyodemografik Bilgi Formu", 41 maddelik
"Gözden Geçirilmiş Schutte Duygusal Zekâ Ölçeği (GGSDZÖ)" ve 19 maddelik
"Afete Müdahale Öz-Yeterlilik Ölçeği (AMÖYÖ)" uygulanmıştır. Verilerin
analizinde sayı/yüzde, ortalama, Student's t-test, Mann-Whitney U, One-Way
ANOVA, Kruskal Wallis, korelasyon ve regresyon analizleri kullanılmıştır.

Çalışma grubunun %66,7'si (n=377) kadın, %33,3'ü (n=188) erkektir. Hemşirelerin
%25,7'si (n=145) 24 yaşın altında, %39,8'i (n=225) 25-34 yaş aralığında, %34,5'i
(n=195) 35 yaş ve üzerindedir. Hemşirelerin %56,5'i (n=319) evli, %43,5'i (n=246)
bekardır. Hemşirelerin %39,8'inin (n=225) çocuğu yokken, %34,7'sinin (n=196) bir
çocuğu, %25,5'inin (n=144) iki ve daha fazla çocuğu vardır. Hemşirelerin %66,4'ü
(n=375) çekirdek, %33,6'sı (n=190) geniş aileye sahiptir. Hemşirelerin %28,7'sinin
(n=162) geliri giderden fazla, %38,9'unun (n=220) geliri giderle eşit ve %32,4'ünün
(n=183) geliri giderden azdır. Hemşirelerin %25,0'i (n=141) lise, %11,3'ü (n=64) ön
lisans, %41,4'ü (n=234) lisans, %14,7'si (n=83) yüksek lisans ve %7,6'sı (n=43)
doktora mezunudur. Hemşirelerin %88,1'i (n=498) en az bir afet ile karşılaşmış ve
%79,8'i (n=451) en az bir doğal afette görev almıştır.

Çalışma bulguları; hemşirelerin yaş, cinsiyet, medeni durum, aile tipi, gelir durumu ve
daha önce afet yaşama durumuna göre GGSDZÖ ve AMÖYÖ alt boyut ve toplam
puan ortalamaları arasında anlamlı bir ilişki görülmediğini (p>0.05) göstermiştir.
Eğitim durumu, çalıştığı kurum, çalıştığı birim, meslekte çalışma süresi ve daha önce
afette görev alma durumuna göre GGSDZÖ ve AMÖYÖ alt boyut ve toplam puan
ortalamaları arasında ise anlamlı bir ilişki görüldüğü (p<0.05) saptanmıştır. Çocuk
sayısı ile toplam GGSDZÖ ortalama puanıyla istatiksel olarak anlamlı bir farklılık
bulunmuştur (p<0.05). Bununla birlikte, afet yaşama durumuna göre GGSDZÖ ve
AMÖYÖ puanları arasında anlamlı bir ilişki görülmezken, afette görev alma
durumuna göre anlamlı ilişki görülmüştür (p<0.05). Yapılan korelasyon ve regresyon
analizi sonucunda duygusal zekâ ile afete müdahale öz-yeterlilik arasında pozitif
yönde anlamlı bir ilişki olduğu (r=0,885, p<0,05) ve duygusal zekâ ölçeğinin afete
müdahale öz-yeterliliği pozitif yönde anlamlı bir şekilde etkilediği (β =1,660, p<0,05)
bulunmuştur.

Bu sonuçlar doğrultusunda; duygusal zekâ düzeyi ve afete müdahale öz-yeterliliği
düşük olan hemşirelerin bu alanda geliştirilmesi gereken grup olarak kabul edilmesi
gerekmektedir. Hemşirelerin lisansüstü eğitimlerinin desteklenmesi, eğitim ve kurs
programlarının geliştirilmesi, afet hemşireliğinin özel dal olmasının sağlanması,
hastanenin acil ve diğer birimlerinde çalışan hemşirelerin beceri ve klinik tecrübe
kazanmalarına fırsat sağlayacak çalışma programlarının oluşturulması, tatbikatlar
düzenleyerek hemşirelerin deneyim kazanmalarının sağlanması, STK ve gönüllülük
hizmetlerinin desteklenmesi önerilmektedir. Gelecekteki araştırmalar için
hemşirelerde duygusal zekâ ve afete müdahale öz-yeterliliğin farklı evren ve örneklem
üzerinde tekrarlanarak araştırılması ve hemşirelerde duygusal zekâ ve afete müdahale
öz-yeterliliklerinin geliştirilmesinin faydalarının belirlenmesi önerilmektedir.

Abstract:
This research was made in order to bring the relationship between the emotional
intelligence levels and the disaster response self-efficacy levels of nurses to the
literature. The population of the research consisted of a total of 1079 nurses, 390 nurses
of whom worked at Istanbul Bezmiâlem Vakıf University and 689 nurses of whom
worked at Istanbul UMKE and the sample consisted of 565 nurses who agreed to
participate in the research. As data collection tools, 14-item "Sociodemographic
Information Form", 41-item "Revised Schutte Emotional Intelligence Scale" and 19-
item "Disaster Response Self-Efficacy Scale" were applied. Number/percentage,
mean, Student's t-test, Mann-Whitney U, One-Way ANOVA, Kruskal Wallis,
correlation and regression analysis were used in the analysis of the data.

66.7% (n=377) of the study group was female and 33.3% (n=188) was male. 25.7%
(n=145) of the nurses were under the age of 24, 39.8% (n=225) were between the ages
of 25-34, and 34.5% (n=195) were aged 35 and over. 56.5% (n=319) of the nurses
were married and 43.5% (n=246) were single. While 39.8% (n=225) of the nurses had
no children, 34.7% (n=196) had one child and 25.5% (n=144) had two or more
children. 66.4% (n=375) of the nurses have nuclear families and 33.6% (n=190) have
extended families. The income of 28.7% (n=162) of the nurses is more than the
outgoings, the income of 38.9% (n=220) is equal to the outgoings, and the income of
32.4% (n=183) is less than the outgoings. 25.0% (n=141) of the nurses graduated from
high school, 11.3% (n=64) had an associate degree, 41.4% (n=234) of nurses had a
bachelor's degree, 14.7% (n=83) had a master's degree and 7.6% (n=43) had a
doctorate degree. 88.1% of nurses (n=498) experienced at least one disaster and 79.8%
(n=451) served in at least one disaster.

The findings of the study showed that there was no significant relationship between
the MSEIS and DRSES sub-dimensions and total score averages according to the
nurses' age, gender, marital status, family type, income status and previous disaster
experience (p>0.05). It was determined that there was a significant relationship
(p<0.05) between the MSEIS and DRSES sub-dimensions and total score averages
according to educational status, institution of worked, unit of worked, length of service
and take charge in disaster. A statistically significant difference was found between
the number of children and the mean score of the total MSEIS (p<0.05). On the other
hand, while there was no significant relationship between the MSEIS and DRSES
scores according to the disaster experience, a significant relationship was observed
according to the status of taking part in the disaster (p<0.05). As a result of the
correlation and regression analysis, it was found that there is a positive and significant
relationship between emotional intelligence and disaster response self-efficacy
(r=0.885, p<0.05) and the emotional intelligence scale had a positive and significant
effect on disaster response self-efficacy (β =1.660, p<0.05).

In line with these results; nurses with low emotional intelligence level and disaster
response self-efficacy level should be considered as the group that needs improvement
in this area. It is recommended to support nurses' postgraduate education, to develop
training and course programs, to ensure that disaster nursing is a private branch, to
create work programs that will allow nurses working in the emergency and other units
of the hospital to gain skills and clinical experience, to enable nurses to gain experience
by organizing exercises, and to support NGO and volunteer services. For future
research, it is recommended to investigate emotional intelligence and disaster response
self-efficacy in nurses repeatedly on different universes and samples, and to determine
the benefits of developing emotional intelligence and disaster response self-efficacy
in nurses.