Aile sağlığı merkezlerindeki hemşire ve ebelerin kadın sağlığında adli durumlar ile ilgili bilgi ve deneyimleri
Knowledge and experiences of nurses and midwifes in family health centers on forensic cases in women's health
Yazar: MERVE ÇIRTLIK
Danışman: PROF. DR. İLKAY GÜNGÖR SATILMIŞ
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı / Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Bu araştırma, Aile Sağlığı Merkezlerinde (ASM) çalışan hemşire ve ebelerin kadın sağlığında
adli durumlar ile ilgili bilgi ve deneyimlerini değerlendirmek amacıyla yapıldı.
Tanımlayıcı nitelikteki araştırma İstanbul'da bulunan ASM'lerde, 01 Kasım – 31 Aralık 2023
tarihleri arasında yürütüldü. Araştırmanın örneklemine İstanbul'daki ASM'lerin ilçelerdeki
dağılım oranlarına göre yapılan tabakalı örnekleme yöntemi ile belirlenen 258 aile sağlığı
çalışanı dahil edildi. İl Sağlık Müdürlüğü'nden izin alınan ASM'ler kurum telefonlarından
aranarak aile sağlığı çalışanlarına çalışma hakkında bilgi verildi ve kabul edenlere çevrimiçi
anket linki gönderildi. Literatür doğrultusunda hazırlanan anket formunda demografik/mesleki
öyküleri ve adli konulardaki deneyimleri ile ilgili sorular ile birlikte kadın sağlığında adli
durumlar ile ilgili bilgilerini değerlendiren toplam 31 Doğru-Yanlış sorusu yer almıştır.
Araştırmaya katılan aile sağlığı çalışanlarının yaş ortalaması 36,8±6,4'dür, çoğunluğu
(%99,2) kadın, yarısı (%50) hemşire, %44,2'si ebe, çoğunluğu (%62,4) lisans mezunu ve
çalışma süreleri ortalama 15,1±6,9 yıldır. Öğrenimleri sürecinde %51,9'u meslekte
karşılaşılabilecek adli konular hakkında eğitim almadığını ve %62'si adli olguları sağlık
çalışanı olarak bildirim yükümlülüğü hakkındaki kanunun içeriğini bilmediğini belirtmiştir.
Çalıştıkları kurumda ise %72,5'i adli konular ile ilgili eğitim almadığını ve bu konuda belirli
bir prosedür olmadığını bildirmiştir. Adli durumlarda yapılması gerekenler hakkında önceden
aile hekimi ile ortak bir yol belirlemiş olanların oranı %15,1'dir. Katılımcıların %39,5'i
meslek hayatlarında adli bir durumla karşılaştığını ve %35,3'ü bildirim yaptığını ifade
etmiştir.
Aile sağlığı çalışanlarının kadın sağlığında adli konular ile ilgili bilgilerini değerlendiren
toplam 31 Doğru-Yanlış sorularındaki ortalama doğru cevap sayısı 27,3±2,3'dür. Öğrenimleri
sırasında adli konular hakkında bilgi alanlar, çalıştığı kurumda adli durumlar ile ilgili belirli
bir prosedür bulunanlar ve aile hekimi ile adli konular için ortak bir yol belirlemiş olanlar
daha fazla sayıda doğru cevap vermişlerdir (p<0.05).
Kadın sağlığına ilişkin adli durumlar hakkındaki deneyimleri sorgulandığında ise, %58,5'i 18
yaş altı gebelik, %10,9 kadına/gebeye şiddet, %7,4 gebe/çocuğa yanlış ilaç uygulama, %4,7'si
yasal olmayan çocuk düşürme talebi, %3,9 gebelikte madde kullanımı, %1,9 çocuğa cinsel
istismar, %0,8 savcı kararı olmaksızın genital/hymen muayenesi olayları ile karşılaştığını
bildirmiştir. Bildirim yapma oranı yanlış ilaç uygulama, erken yaş gebelik ve istismar
olaylarında yüksek iken, diğer olaylarda istenen düzeyde değildir. Adli durum bildirimi
yapmalarını engelleyen öncelikli nedenler olarak yeterli bilgilerinin olmaması (%64), adli
konular ile ilgili belirli prosedürlerin olmaması ve kişinin kendi güvenliği ile ilgili endişelerin
olması (%46,9) belirtilmiştir.
Sonuç olarak, ASM'lerde çalışan ebe ve hemşirelerin kadın sağlığı ile ilgili birçok adli
durumla karşılaştığı, kadın sağlığında adli konular ile ilgili bilgilerinin olduğu ancak bu
durumlarda yapması gerekenler hakkında kurumda eğitim ve prosedür oluşturma açısından
yeterince hazırlıklı olmadıkları belirlenmiştir.

Abstract:
The aim of this study was to evaluate the knowledge and experience of nurses and midwives
working in Family Health Centers (FHC) regarding forensic caese in women's health.
The descriptive research was conducted in FHCs in Istanbul between 01 November and 31
December 2023. The sample of the research included 258 family health workers who were
determined by the stratified sampling method based on the distribution rates of FHCs in the
districts of Istanbul, After the permission from the Provincial Health Directorate, FHCs were
called from their institutional phones, family health workers were informed about the study,
and an online survey link was sent to those who accepted. The survey form, prepared in line
with the literature, included a total of 31 True-False questions evaluating their knowledge
about forensic situations in women's health, along with questions about their
demographic/professional history and experiences in forensic situations.
The average age of family health workers participating in the research is 36.8±6.4 years, the
majority (99.2%) are women, half (50%) are nurses, 44.2% are midwives, the majority
(62.4%) are bachelor graduates. and the average working period is 15.1±6.9 years. During
their education, 51.9% stated that they did not receive knowledge on forensic issues that may
be encountered in the profession, and 62% stated that they did not know the content of the law
regarding the obligation to report forensic cases as a healthcare professional. In the institution
where they work, 72.5% reported that they did not receive training on forensic cases and that
there was no specific procedure on this issue. The rate of those who have previously
determined a common path with their family doctor about what to do in forensic cases is
15.1%. 39.5% of the participants stated that they encountered a forensic case in their
professional lives and 35.3% reported it.
The average number of correct answers in a total of 31 True-False questions assessing the
knowledge of family health professionals about forensic issues in women's health is 27.3±2.3.
Those who received information about forensic issues during their education, those who had a
specific procedure regarding forensic issues in the institution they worked in, and those who
had determined a common path for forensic issues with their family physician, gave more
correct answers (p<0.05).
When their experiences about legal cases related to women's health were questioned,
participants reported that they encountered incidents such pregnancy under the age of 18
(58.5%), violence against women/pregnant women (10.9%), wrong medication applied to
pregnant women/children (7.4%), illegal abortion request (4.7%), substance use during
pregnancy (3.9%), child sexual abuse (1.9%) and genital/hymen examination without a
prosecutor's decision (0.8%). While the reporting rate is high in cases of incorrect drug
administration, early age pregnancy and abuse, it is not at the desired level in other cases.
Lack of sufficient information (64%), lack of specific procedures regarding forensic issues,
and concerns about the person's own safety (46.9%) were stated as the primary reasons that
prevented them from reporting a forensic case.
As a result, it was determined that nurses and midwives working in FHCs encountered many
forensic situations related to women's health, they had knowledge about forensic issues in
women's health, but they were not sufficiently prepared in terms of training and creating
procedures in the institution about what to do in these situations.