Renal transplant alıcılarında gelişen post-transplant diabetes mellitusta mikrovasküler komplikasyonların değerlendirilmesi
Evaluation of microvascular complications of post-transplantation diabetes mellitus in kidney transplant recipient patients
Yazar: BAŞAK ÇELİK KAVAKLILAR
Danışman: DOÇ. DR. UĞUR ÜNLÜTÜRK
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases
Dizin: Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek nakli = Kidney transplantation ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetik nefropatiler = Diabetic nephropathies ; Diabetik nöropatiler = Diabetic neuropathies ; Diabetik retinopati = Diabetic retinopathy ; Komplikasyonlar = Complications ; Mikroskopi = Microscopy ; Vasküler hastalıklar = Vascular diseases

Özet:
Renal Transplant Alıcılarında Gelişen Post-Transplant Diabetes 
Mellitusta Mikrovasküler Komplikasyonların Değerlendirilmesi, Hacettepe 
Üniversitesi, İç Hastalıkları Anabilim Dalı, Uzmanlık Tez, Ankara, 2022
Transplantasyon sayıları artması, değişen tedavi modaliteleri sayesinde transplant 
hastalarında artan yaşam süresi, ile primer transplantasyon kaynaklı mortalite önemli 
olmaktan çıkmaya başlayıp, artan sağ kalım ile metabolik komplikasyonların artışı 
dikkat çekmeye başlamıştır. PTDM de bunlardan biridir. Bu çalışmada renal 
transplantasyon alıcılarında transplantasyon sonrası gelişen Diabetes Mellitusun 
mikrovasküler komplikasyonlarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Hacettepe 
Üniversitesi Tıp Fakültesinde 1985-2017 arasında renal transplant olan 771 böbrek 
alıcısından oluşan bir kohorttan beş yıldan uzun süredir diyabeti olan 44 hasta PTDM 
grubu olarak kabul edildi. PTDM tanısı olmayan 50 renal transplant hastası kontrol 
grubu olarak kabul edildi. Diyabetik retinopati, fundus fotoğrafı ve optik koherans 
tomografi (OCT) ile değerlendirildi. Diyabetik nefropati taraması için spot idrar 
albümin/kreatinin (mg/g) ve glomerüler filtrasyon hızı (GFR) hesaplandı. Periferik 
nöropati değerlendirilmesi için hastalara Michigan Nöropati Tarama Sorgusu (MNSI) 
yapıldı. Nöropati muayenesinde ayakların görünümüne ve ayak bileği refleksine 
bakıldı. 10 gr monofilaman test ile ampütasyon riski değerlendirildi. Kantitatif duyusal 
testler ve vibrasyon CASE-IV cihazı ile uygulandı. Diyabetik nöropatinin erken 
tanısında kullanılan korneal konfokal mikroskopi uygulandı. Kardiyak otonom 
nöropati taraması için ELA Medical SpiderView Holter Cihazı 24 saatlik kayıt ile kalp 
hızı değişkenliği verileri incelendi. Fundus fotoğrafı ve OCT le değerlendirmede %20,5 
hastada diyabetik retinopati izlendi. OCT de PTDM ve NPTDM (PTDM tanısı olmayan 
renal transplant alıcıları) grupta retinal liflerde benzer şekilde incelme izlendi. GFR ve 
spot idrar albümin/kreatinin ölçümlerinde gruplar arasında fark yoktu. MNSI klinik 
muayene bulgularında hastaların %20,5'inde diyabetik periferik nöropati mevcuttu. 
Korneal konfokal mikroskopik (CCM) değerlendirmede korneal sinir lif dansitesi 
(CNFD) PTDM grupta ve diyabetik nöropatisi olan grupta anlamlı düşüktü. Kardiyak otonom nöropati PTDM grubun yarısından fazlasını, NPTDM grubun yaklaşık beşte 
birini etkilemişti. PTDM seyrinde gelişen mikrovasküler komplikasyonlar Tip 1 ve Tip 
2 diyabet seyrine uymayan benzersiz şekilde seyredebilmektedir. Ortaya çıkan 
mikrovasküler komplikasyonlar renal transplant hastalarında morbidite ve 
mortaliteye sebep olabilir. Bunun önlenmesi için PTDM seyrinde görülen 
mikrovasküler komplikasyonların tarama modaliteleri oluşturulması gerekmektedir.
Anahtar Kelimeler: Posttransplant Diabetes Mellitus (PTDM), NODAT (New Onset 
Diabetes After Transplantation), diyabetik retinopati, diyabetik nefropati, diyabetik 
periferik nöropati, korneal konfokal mikroskopi, kardiyak otonom nöropati

Abstract:
Evaluation of Microvascular Complications of post-transplantation Diabetes 
Mellitus in Kidney Transplant Recipient Patients, Hacettepe University, Internal 
Medicine Department, Phd Thesis, Ankara, 2022. Throughout years, organ 
transplantation procedures have been increased. Thus, new treatment modalities 
after organ transplantation have been developed. By the help of this new treatment 
modalities, primary transplantation related mortality rates of transplant recipient 
patients have been declined over the years; however, the increasing rate of 
metabolic diseases after organ transplantation is striking fact in current medical 
practice. Post-transplantation Diabetes Mellitus (PTDM) is one of the important 
metabolic diseases that patients encountered over years. This study aims the 
evaluation of the microvascular complications of diabetes mellitus which is 
developed after renal transplantation in kidney-recipient patients. To determined 
cohort study and control groups, we reviewed patients who had renal transplantation 
surgery in Hacettepe University Hospital from 1985 to 2017. In total 771 patients 
were found as a renal transplant recipient; 44 patients who had diabetes mellitus 
more than 5 years after kidney transplantation, were accepted as PTDM cohort study 
group and 39 patients who didn't have PTDM, were accepted as control group. 
Diabetic retinopathy was evaluated by ophthalmologist with ocular fundus 
photography and optical coherence tomography (OCT). Diabetic nephropathy was 
evaluated with a spot urine albumin creatinine ratio and a glomerular filtration rate 
(GFR). Peripherical diabetic neuropathy evaluated with Michigan Neuropathy 
Screening Instrument (MNSI) test. Feet inspection and bilateral ankle jerk reflex 
measurement were done by the same doctor in patients' examinations. Amputation 
risk was assessed with 10-gram monofilament test. The quantitative measurement 
of tactile and vibration senses was calculated by using CASE-IV device. Corneal 
confocal microscopy, which is used in the early diagnosis of diabetic neuropathy was 
applied. Cardiac autonomic neuropathy was assessed by using ELA Medical 
SpiderView Holter Device with 24 hours cardiac recording. We found out that 20.5% PTDM patients had diabetic peripheral neuropathy as the result of MNSI test. Corneal 
nerve fiber density (CNFD) measured by corneal confocal microscopy (CCM) is 
significantly lower in the PTDM cohort group and especially the subgroup of PTDM 
patients who had diabetic neuropathy. More than the half of the PTDM cohort groups 
and approximately 20% of control group were affected by cardiac autonomic 
neuropathy. No significant differences were found in GFR measurement and the pot 
urine albumin creatinine ratio between two groups. In PTDM group, 20.5% patients 
were diagnosed diabetic retinopathy as a result of ocular fundus photography and 
OCT. Corneal retinal fiber density decrement was similar between two groups in CCM 
measurement. In conclusion, diabetic microvascular complications in organ 
transplant recipient patients can be seen with unique features when we compare it 
with Type 1 and Type 2 Diabetes Mellitus microvascular complications. Emerging 
microvascular complications may cause morbidity and mortality in renal transplant 
patients. İn order to prevent this, screening modalities of microvasculer 
complications seen in the course of PTDM should be established.
Key Words: Posttransplant Diabetes Mellitus (PTDM, New Onset Diabetes After 
Transplantation (NODAT), diabetic retinopathy, diabetic nephropathy, diabetic 
peripheral sensory neuropathy, corneal confocal microscopy, cardiac autonomic 
neuropathy