Kentsel dönüşüm projelerinde sosyal sürdürülebilirlik boyutu: Meta analiz çalışması
Social sustainability dimension in urban regeneration projects: Meta-analysis study
Yazar: BÜŞRA DEMİRCAN İBİŞ
Danışman: DOÇ. DR. CANDAN ÇITAK
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Konut Üretimi ve Yapım Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Kentsel dönüşüm = Urban transformation ; Meta analizi = Meta analysis ; Sosyal sürdürülebilirlik = Social sustainability ; Sürdürülebilir kentleşme = Sustainable urbanization ; Sürdürülebilirlik = Sustainability

Özet:
Dünya'da yaşanan nüfus patlaması ve sanayi devrimi ile birlikte makineleşme 
yaygınlaşmış, önceden tarım ve hayvancılıkla uğraşan iş gücü kentlere göç 
etmiştir. Kırsal alanlardan kentsel alanlara yapılan bu göç hareketleri zaman 
içerisinde katlanarak artmış, kentlerde kontrolsüz büyümeye neden olmuştur. 
Kentlerin periferisinde bulunan ve gün geçtikçe genişleyen kent çeperleri 
insanların bir gecede konutlaştırdıkları sağlıksız yaşam alanlarına dönüşüp hızla 
kentleşmişlerdir. Yaşanan bu hızlı kentleşme hareketi ile birlikte sağlıksız yaşam 
koşulları ve oluşan çöküntü alanları araştırmacıları ve politikacıları bu konu 
üzerinde düşünmeye itmiş ve kentsel dönüşüm çalışmalarının temelleri bu şekilde 
atılmaya başlanmıştır. Zaman içerisinde hem ülkemizde hem de Dünya'da bir rant 
unsuru haline gelen kentsel dönüşüm çalışmaları ilk dönemlerde sosyal boyut 
düşünülmeden ekonomi ve çevre odaklı yürütülmüştür. Süreç içerisinde bu 
durumun sürdürülebilir olmadığı kabul edilse de sosyal sürdürülebilirliğin 
doğasında var olan nitel değerler kentsel dönüşüm çalışmalarında sosyal 
sürdürülebilirlik boyutunun ele alınmasını zorlaştırmıştır. Tüm Dünya'da yaşanan göç hareketleri, ulaşımın ve erişimin çok daha pratik bir hal alması insanlarda 
aidiyet ve mekân duygusu kavramlarının gelişmesine, nüfus patlaması ile birlikte 
artan yoksulluk, işsizlik gibi kavramlar da beraberinde dışlanma, eşitlik, adalet ve 
erişebilirlik gibi kavramların hayatlarımızda yer edinmesine neden olmuştur. 
Sayısı katlanarak artan sosyal sürdürülebilirlik kapsamındaki bu durumlar ile 
birlikte sosyal sürdürülebilirlik kavramı popülerlik kazanmaya başlamış ve kentsel 
dönüşüm çalışmalarında da sürdürülebilirliğin diğer iki unsuru olan çevresel ve 
ekonomik boyutlarla birlikte ele alınmaya başlanmıştır. Tez çalışması kapsamında, 
hayatımızın her anında karşımıza çıkan sosyal sürdürülebilirlik kavramı ile 
uygulamalarına başlandığı 1910'lu yıllardan beri beraberinde çeşitli tartışmaları 
da barındıran kentsel dönüşüm kavramı çakıştırılarak öncelikle ilgili literatür 
taramaları yapılmış, daha sonra meta analiz kavramı tanımlanarak meta analiz 
yöntemiyle konu ile ilgili 2000-2022(Mart) yılları arasındaki akademik yayınlar 
taranmıştır. Tez çalışması günümüzde hala popülerliğini koruyan 'kentsel 
dönüşümde sosyal sürdürülebilirlik boyutu' konusu ile ilgili pek çok yayının 
bulunması ve bu yayınların bir sistem çerçevesinde bir araya getirilmesi ihtiyacı 
nedeniyle yazılmıştır. Çalışmada sosyal sürdürülebilirlik kavramının kentsel 
dönüşüm konusu ile bağlamsal ilişkilerinin nasıl değişip dönüştüğü ve bu 
durumun literatürde nasıl çeşitlilik yarattığının ortaya koyulması ile bağlamsal 
ilişkisini tarihsel süreç içerisindeki dönüşümleri de analiz edilerek ortaya koymak 
amaçlanmaktadır. Çalışmanın 'kentsel dönüşümde sosyal sürdürülebilirlik boyutu' 
konusu ile ilgili yayınlarda en çok hangi alt başlıklar üzerinde durulduğu, hangi 
alt başlıkların daha fazla araştırılma ihtiyacının olduğu, kentsel dönüşüm 
çalışmalarında sosyal sürdürülebilirlik kavramının uygulanması ile ilgili farklı 
yaklaşımların neler olduğu gibi sorulara cevap verecek nitelikte olması nedeniyle 
gelecek çalışmalara rehberlik edeceği düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Kentsel dönüşüm, sosyal sürdürülebilirlik, sürdürülebilir
kentleşme, sürdürülebilirlik, meta analiz.

Abstract:
With the population explosion and industrial revolution in the world, 
mechanization has become widespread, and the workforce, who previously dealt 
with agriculture and animal husbandry, migrated to the cities. These migration 
movements from rural areas to urban areas have increased exponentially over 
time, causing uncontrolled growth in cities. City boundaries, which are located at 
the periphery of the cities and are expanding day by day, have turned into 
unhealthy living spaces where people have settled overnight and rapidly 
urbanized. With this rapid urbanization movement, unhealthy living conditions 
and the resulting collapsed areas have pushed researchers and politicians to think 
about this issue, and the foundations of urban transformation studies have begun 
to be laid in this way. Urban transformation studies, which have become an 
element of rent both in our country and in the world over time, were carried out 
in the first periods with an economy and environment focus, without considering 
the social dimension. Although it is accepted that this situation is not sustainable 
in the process, the qualitative values inherent in social sustainability have made it 
difficult to address the social sustainability dimension in urban transformation studies. Over time, the concept of social sustainability has started to gain 
popularity and in urban transformation studies, it has begun to be considered 
together with the other two elements of sustainability, environmental and 
economic dimensions. Within the scope of the thesis, the concept of social 
sustainability, which we come across in every moment of our lives, and the 
concept of urban transformation, which has been involved in various discussions 
since the 1910s, when its applications were started, were firstly searched for the 
relevant academic publications between 2000 and 2022(March) were searched. 
The thesis was written due to the fact that there are many publications on the 
subject of 'social sustainability in urban transformation', which is still popular 
today, and that these publications need to be brought together within the 
framework of a system. In the study, it is aimed to reveal how the contextual 
relations of the concept of social sustainability with the subject of urban 
transformation have changed and transformed, and how this situation creates 
diversity in the literature, and to reveal its contextual relationship by analyzing its 
transformations in the historical process. Since the study will answer questions 
such as which sub-headings are mostly emphasized in the publications on the 
subject of 'social sustainability in urban transformation', which sub-titles need 
further research, what are the different approaches to the application of the 
concept of social sustainability in urban transformation studies, it is thought that 
it will guide the future studies.
Keywords: Urban regeneration, social sustainability, sustainable urbanization, 
sustainability, meta-analysis.