Felsefede ve sanatta temsil sorunu: Yaşayan bedenden organsız bedene
Problem of representation in philosophy and arts: Form living bodies to body without organs
Yazar: CANSU ÖCEL
Danışman: DOÇ. DR. ÖZGE EJDER JOHNSON
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Felsefe Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Beden = Body ; Deleuze, Gilles = Deleuze, Gilles ; Felsefe = Philosophy ; Merleau-Ponty, Maurice = Merleau-Ponty, Maurice ; Organsız beden = Body without organs ; Sanat = Art ; Temsil = Representation ; Ten = Flesh ; Yersizyurtsuzlaştırma = Deterritorialization ; İnsan bedeni = Human body

Özet:
Bu çalışmada, Merleau-Ponty ve Deleuze'ün metinleri ışığında, felsefede ve sanatta temsile direnişin olanakları araştırılmıştır. Bu nedenle ilk bölümde Merleau-Ponty'nin; özne-nesne ve beden-zihin ikiliklerini aşmaya ve bedeni kaybettiği önemi geri vemeye çalıştığı, Algının Fenomenolojisi adlı çaşılma, yaşayan bedenler kavramı doğrultusunda ele alınmıştır. Yaşayan beden kavramı ile vurgulanan, öznenin herhangi bir nesne değil ama dünya-içinde-olan ve dolayısıyla her zaman için belli bir perspektife sahip olan bedenli bir varlık oluşudur. Özne-nesne ikiliğini yaşayan beden kavramı ile tümüyle aşılamayacağının anlaşılması üzerine Merleau-Ponty Görünür ve Görünmez adlı çalışmasıyla Ten ontolojisine geçiş yapmıştır. Ten, dünyaya dair görünmez olan, algılayandan ve algılanandan, özneden ve nesneden bağımsız olarak bir ayırtedilemezlik bölgesi ya da bir içkinlik düzlemidir. 

Ardından Deleuze felsefesinin kimi zaman Foucault ve Guattari ile de kesiştiği karmaşık diyagramı temsil problemi çevresinde ele alınmaya çalışılmıştır. Organsız bedenler kavramının; temsile direnme gücü bakımından, Anlamın Mantığı'ndan Bin Yayla'ya Deleuze'ün yalnız ya da Guattari ile birlikte  yürüttüğü farklı çalışmalardaki kullanımları takip edilmiştir. Dördüncü bölümde ise sanatın temsile direnme imkanları Deleuze'ün Francis Bacon okuması üzerinden tartışılmıştır. Deleuze'ün bütün felsefi anlayışı; sanatın, güçleri ele geçirme ve onları duyulur kılma görevlerini destekler niteliktedir. Deleuze düşünmeyi ve yaratmayı sanat, felsefe ve bilimin ortak noktası olarak ele alır. Bütün bu düşüncenin ışığında, bir düşünür olarak ressamın işi de temiz bir yüzeyi temsillerle donatmak değil yüzeyi klişelerden temizlemek, görünmez kuvvetlerin beden üzerindeki etkilerini görünür kılmak olur.

Son bölümde ise, yaşayan beden ile organsız beden kavramları ve transandantal felsefe bakımından Merleau-Ponty'nin Ten kavramı ile Deleuze'ün içkinlik düzlemi karşılaştırılmıştır. Merleau-Ponty organların organizasyonuna başka bir deyişle hiyerarşisine tıpkı Deleuze gibi karşıdır. Ancak Merleau-Ponty'nın bedeni hala bir tür uyumluluk peşindeyken organsız bedenler tam da bu uyumun bozulduğu, bedenin yersizyurtsuzlaştığı, onu çevreleyen dünyanın kaosa karıştığı bir anda ortaya çıkar. Ten kavramı ile içkinlik düzlemini karşılaştırmak ise bu kadar kolay değildir. Merleau-Ponty'nin Ten'i kıvrılarak çoğalmak ve içinde barındırdığı virtüel güç bakımından içkinlik düzlemi ile benzerlik içindedir.

Abstract:
In this study, in the light of texts of Merleau-Ponty and Deleuze, the possibilities of resistance to representation in philosophy and art were investigated. Therefore, in the first part, Merleau-Ponty's study Phenomenology of Perception, in which he tries  to over come the the subject-object and body-mind dichotomies and restore the importance of the body, is discussed in line with the concept of lived body. What is emphasized by the concept of lived body is that the subject is not a thing but a bodily being that is being-in-the-world and therefore always has a certain perspective. Upon understanding that the subject-object duality can not be overcome completely with the concept of living body, Merleau-Ponty made transition to the ontology of Flesh with his study The Visible and The İnvisible. Flesh is a zone of indiscernibility or a plane of immanence, regardless of perceiver and the perceived, the subject and the object.

Then, the complex diagram of the Deleuzian philosophy, which sometimes coincides with Foucault and Guattari, is tried to be addressed around the problem of representation. The concept of the body without organs; in terms of its resistance to representation was followed in diffirent studies of Deleuze, from The Logic of Sense to A Thousand Plateus. In the fourth chapter the opportunities for art to resist to representation was discussed through Deleuze's reading of Francis Bacon. Deleuze's entire philosophical understanding supports the task of art to seize forces and render them sensible. Dleuze considers thinking and act of creation as the common point of art, philosophy and science. In the light of all these thoughts, the work of the artist as a thinker is not to equip a clean surface with representations but to clean the surface from clichés, to make the invisible forces' effects on the body, visible. 

In the last chapter, firstly Merleau-Ponty's Flesh and Deleuze's plane of immanence, in terms of transcendental philosophy and then the concepts lived body and body without organs are compared. Merleau-Ponty is against the organization of the organs, in other words the hierarchy of the body, just like Deleuze. However, while the body of Merleau-Ponty is still looking for some kind of harmony, the body without organs emerge at a time when harmony is broken, deterritorialized and the world surrounding it is mixed with chaos. However, it is not that easy to compare the concept of Flesh with the plane of immanence. Merleau-Ponty's concept of Flesh is similar to the plane of immanance in terms of differentiating by folding and the virtual power it holds.