Yabancı seyahatnamelerde Türk halk kültürü
Turkish folk culture through the eyes of foreign travelers
Yazar: BURCU GÖKTAŞ
Danışman: PROF. DR. MEHMET NACİ ÖNAL
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore

Özet:
Anadolu coğrafyası geçmişten günümüze birçok araştırmacının ilgisini çekmiş ve çeşitli çalışmalara konu olmuştur. Asya ve Avrupa arasında geçiş noktası olan Anadolu, yerli ve yabancı seyyahların yüzyıllar boyu uğrak yeri olmuştur. Seyahatnameler yazıldığı dönemin tarihi, coğrafyası, dini ve edebiyatı ile ilgili birçok bilgi vermekle birlikte halk kültürü ve halk bilimi açısından da çeşitli zenginlikleri barındırmaktadır. Çalışmanın konusu; Anadolu'da seyahat eden yabancı seyyahlar tarafından kaydedilen seyahatnamelerde Türk halk kültürü unsurlarının tespitidir. Türk toplumunun devamlılık arz eden kültürel mirasının birebir tanığı olan seyyahların vermiş olduğu bilgiler, değerli kabul edilmektedir. Seyahatnameler vasıtasıyla bu bilgi ve kültürel değerler yüzyıllar öncesinin mirası gibidir. Çalışmanın amacı XV. ve XIX. yüzyıllar arasında çeşitli vesilelerle Anadolu'yu gezmiş olan yabancı seyyahların gözlemlerinden yola çıkarak Türk halk kültürü unsurlarını tespit etmektir. İncelemeye alınacak olan seyahatnamelerde halk inanışları, halk bilgisi ürünleri, doğum evlilik ve ölüm ile ilgili gelenekler, halk mutfağı ve beslenme kültürü, halk sanatları, halk ekonomisi, halk mimarisi gibi kültürel unsurları içermektektir. Bu bilgiler, sözü geçen dönemlerde ülkemize yabancı olan birilerinin gözlemlerinden edinilmiştir.   
Değişen ve dönüşen kültürel unsurlar, toplumun değer yargıları hakkında özellikle yabancı seyyahların gözüyle aktarılmaları bakımından önemlidir. Çalışmanın konusu olan yabancı seyahatnameler, birinci ağızdan eserler olması bakımından döneminin kültürel kodları hakkında değerli bilgiler içerir. Yapılan araştırmalar neticesinde halk bilimi alanında XV-XIX. yüzyılları kapsayan ve halk kültürü unsurlarına yer veren birden fazla çalışmayla karşılaşılmıştır. Ancak bu yüzyılları ele alan her seyahatname üzerine kültürel bir inceleme yapılmadığı tespit edilmiştir. Çalışma, bu yüzyıllarda çeşitli sebeplerle Anadolu'da bulunan seyyahların şahit olduğu kültürel unsurların tespiti açısından önem arz etmektedir.

Anahtar Kelimeler: Seyahatname, Halk Kültürü, Seyyah, Seyahat

Abstract:
The geography of Anatolia has the attention of many researchers from the past to the presentand has been a matter of diverse studies. Anatolia, serving as a bridge between Asiaand Europe, has been a destination for local and foreign travellers for centuries. Travelogues from various periods provide valuable know ledge about the history, geography, religion, and literature of the time, whille also containing richelements of folk culture and folklore. The subject of this study is the elements of Turkish folk culture recorded by foreign visitors who travelled in Anatolia. The information provided by travellers who are direct witnesses to this cultural heritage, which has continuity in Turkish society, is favourably regarded. Through travelogues, this information and cultural values are akin to legacies from centuries ago. The studyaims to identify elements of Turkish folk culture based on the observations of foreign travellers who visited Anatolia between the 15th and 19thcenturies. Thetravelogues to be examined will encompass cultural codes such as folk beliefs, folk know ledge products, traditions related to birth, marriage, and death, folk cuisine and dietary culture, folk arts, folk economy, and folk architecture. This information will be obtained from the observations of individuals who were foreign to our country during the mentioned periods. 
The changing and evolving cultural element sare also crucial, especially in terms of how they are perceived through the sights of foreign travellers, in comprehending the society's significance. The foreign travelogues that are the subject of this study possess valuable information about the cultural codes of the period as they are first-hand accounts. As a result of there search, several studies covering the 15th to 19th centuries and in cluding elements of folk culture have beenen countered in the field of folklore. However, it has been noted that not every traveloguec overing these centuries has been subject to a cultural examination. The study is important for the identification of cultural elements witnessed by travellers in Anatolia for diverse reasons during the secenturies.

Keywords: Travelogue, Folk Culture, Traveler, Travel