Irak ve Semerkant Hanefi usulcülerinin nesih anlayışı (Cessâs ve Semerkandî özelinde)
The abrogation (naskh) understanding of the Hanafi methodists of Iraq and Samarqandī (Specific to Jessas and Samarqandî)
Yazar: ABDULKARIM JAWISH
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET ÜMÜTLİ
Pamukkale Üniversitesi / İslami İlimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Alaeddin es-Semerkandi = Ala al-Din Samarkandi ; Cessas = Cessas ; Hanefiler = Hanifies ; Irak = Iraq ; Nesih = Abrogation ; Semerkand = Samarkand ; Usulü`l-fıkh = Usul al-figh ; İslam hukuku = Islamic law ; İslamiyet = Islam

Özet:
Fıkıh usulü telifinde fukahâ ve mütekellimîn olmak üzere iki metodun olduğu, genelde 
ilk metodu Hanefî âlimleri, ikinci metodu ise diğer üç mezhep âlimlerinin kullandığı 
bilinmektedir. Bunun yanında sonraki dönemlerde iki metodun karışımından ibaret 
olan memzûc metot ortaya çıkmıştır. Fukahâ metodunu benimseyen Hanefî mezhebinin
bünyesinde Irak ve Semerkant ekolü olmak üzere iki ekolün bulunduğu bilinmektedir. 
Irak ekolü önderlerinden Kerhî ve öğrencisi Cessâs; Semerkant ekolü önderlerinden ise 
Mâtürîdî ile Alâüddîn Semerkandî'yi zikretmek mümkündür.
Çalışmamızda ilk asırlardan itibaren tartışma konusu olan nesih konusunu söz konusu 
iki ekol arasında mukayeseli bir şekilde ele alınmıştır. İki ekolün bazı âlimlerinin 
eserlerinin günümüze ulaşmaması ve iki ekolün âlimlerinin düşüncelerinin bir teze 
sığdırılmasının zorluğu yapacağımız çalışmanın konusunun daraltılmasını 
gerektirmiştir. Kerhî ile Mâtürîdî'nin fıkıh usulüne dair eserlerinin günümüze 
ulaşmaması ve bu iki âlimin görüşlerinin büyük oranda kendilerinin çizgilerinde yol 
alan Cessâs ile Semerkandî'den bize nakledildiğinden, çalışmamız, Cessâs ile 
Semerkandî özelinde ele alınmıştır.
Neshin mahiyeti, anlamı, şartları ve pratikte hangi hükümlerin nesh olup olmadığı 
tartışmaları ilk asırlardan beri güncelliğini korumaktadır. Genel olarak Cessâs'ın el-
Fuṣûl fi'l-uṣûl eseri ile Semerkandî'nin Mîzânü'l-uṣûl fî netâʾici'l-ʿuḳūl eserinin esas 
alındığı bu çalışmada, her iki âlimin nesih konusundaki yaklaşımları, konu bağlamında
teorik açıdan benzeşen ve ayrışan noktalar tespit edilemeye ve değerlendirilmeye 
çalışılmıştır.

Abstract:
In the writing of the usūl al-fiqh it is known that there are two methods: fuqahā and 
mutakallimīn. The first method is generally used by Hanafī scholars and the second 
method is used by the scholars of the other three sectarians.
Besides, the mamzūc method (the tarīqah al-cem`), which consisted of a mixture of two 
methods, emerged in the late periods. It is known that there are two schools within the 
Hanafī sectarian, which adopts the fuqahā method, namely schools of Iraq and schools 
of Samarqand. Karkhī and his student Jassas one of the leaders of the Iraq school; It is 
possible to mention Maturidi and Alauddin al-Samarqandī, who are among the leaders 
of the Samarqand school.
In our study, the subject of abrogation (naskh), which has been discussed since the first 
centuries in a comparative way between the two schools in question.
The fact that the works of some scholars of the two schools do not reach until today 
and the difficulty of researching the thoughts of scholars in a thesis has led us to the 
narrow the subject of the study.
The works of Karkhī and Maturidi on the method of fiqh do not reach until today and 
the views of these two scholars were mostly transmitted to us from Jassas and 
Samarqandī, who followed their own lines, our study has been handled in the context 
of Jassas and Samarqandī.
Discussions about the nature, meaning, conditions of abrogation and which provisions 
are abrogated or not in practice have been up to date since the first centuries.
In this study, which is based on Jassas's al-Fuṣûl fî al-uṣûl and Semerqandī's Mizan al-
usul fi nata 'ij al-'Uqul it has been studied to determine the similar and divergent points 
in the thoughts and methods of the concepts of abrogation between the two scholars.