Adölesanlarda ortoreksiya nervoza prevalansı ve ilişkili faktörler
Prevalence and determinants of orthorexia nervosa among adolescents
Yazar: SELMAN YILDIRIM
Danışman: DOÇ. DR. BAHADIR TURAN
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Ergen psikiyatrisi = Adolescent psychiatry ; Erken ergenlik = Early puberty ; Geç ergenlik = Late adolescence ; Ortoreksiya nervoza = Orthorexia nervosa ; Yeme davranışı = Eating behaviour ; Çocuk psikiyatrisi = Child psychiatry

Özet:
Amaç: Adölesanlardaki yeme sorunlarının sıklığı ve çeşitliliği dikkate alındığında ortoreksiya nervozanın bu gruptaki epidemiyolojik özelliklerinin bilinmesi ve bu klinik durumla ilişkili olabilecek sosyodemografik özelliklerin ve anne-baba tutumlarının belirlenmesi hem klinik hem de bilimsel anlamda önem teşkil etmektedir. Bu çalışmada ortaöğretim kurumlarına devam eden 14-18 yaş arasındaki ergenlerde ortoreksiya nervoza (ON) sıklığının hesaplanması ve bu klinikle ilişkili olabilecek çeşitli faktörlerin incelenmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: Araştırma, Eylül 2022 - Mart 2023 tarihleri arasında Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk-Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları (ÇERSAH) ana bilim dalı tarafından yürütülmüştür. 2022-2023 eğitim-öğretim yılında Türkiye'nin Doğu Karadeniz Bölgesi'nin en kalabalık ili olan Trabzon'da bulunan 145 liseden rastgele 17 lise seçilmiştir. Seçilen liselerde kümeleme tipi örnekleme yöntemi kullanılarak 3450 öğrenciye anket formları dağıtılmıştır. Bunlardan çalışmaya katılmak için hem kendisi hem de ailesi onay veren ve anketleri eksiksiz dolduran 1784 katılımcı çalışmaya dahil edilmiştir. Çalışmanın birinci aşamasında katılımcılar ve ebeveynleri Sosyodemografik Veri Formu, Ortoreksiya Nervoza Envanteri (ONE), Çocuklarda Anksiyete ve Depresyon Ölçeği Ebeveyn Formu (ÇADÖ- EF), Anne-Baba Tutum Ölçeğini (ABTÖ) doldurmuşlardır. Çalışmasının ikinci aşamasında ONE verileri değerlendirilerek ortoreksiya nervoza olduğu tespit edilen 9 ergenle eşlik eden komorbiditeleri saptamak için klinik görüşme yapılmıştır.
Bulgular: Çalışmaya 1104'ü (%61.9)  kız ve 680'i (%38.1)  erkek olmak üzere 1784 lise öğrencisi katılmıştır. Katılımcıların yaş ortalaması 15.31±1.10 ve vücut kitle indeksi ortalaması 21.33±3.62 olarak bulunmuştur. Çalışmaya katılan öğrencilerde ON sıklığı % 0.5'tir. Kırsal bölgede yaşayanlarda (p=0.022), ailede psikiyatrik tedavi alma öyküsü olanlarda (p=0.006), psikiyatrik bozukluk öyküsü olanlarda (p<0.001), haftada 2 günden fazla spor yapanlarda ( p<0.001), diyet programı takip edenlerde (p<0.001), vegan veya vejeteryanlık gibi bir beslenme stili tercihi olanlarda (p<0.001), besin takviyesi kullananlarda (p=0.002), günlük tükettiği öğün sayısı 1 veya 2 olanlarda (p<0.001), öğünlerini tek başına tüketenlerde (p=0.026) ve evcil hayvan sahibi olanlarda (p=0.042) ONE toplam puanının anlamlı olarak yüksek olduğu bulunmuştur. Vücut kitle indeksinin (B=0.449, p<0.001) ve ÇADÖ anksiyete toplam puanının (B=0.132, p<0.001) artışının ONE toplam puanı üzerinde yordayıcı olduğu saptanmıştır. Ayrıca otoriter ebeveynlik tipinin ONE toplam puanını diğer ebeveynlik tiplerine göre daha fazla öngördüğü saptanmıştır (B=1.69, p=0.018).
Sonuç:	 Çalışmamız güçlü bir metodoloji ile adölesanlarda ON prevalansını, ON ile ilişkili olabilecek risk faktörlerini, ortoreksik belirti şiddetini yordayan çeşitli psikopatolojileri ve ebeveynlik tipleri ile ON arasındaki ilişkiyi ortaya koyması açısından literatüre önemli katkı sağlamaktadır. ON'nin ortaya çıkmasında rol oynayan olası risk faktörleri ve ruhsal patolojilere yönelik ruh sağlığı profesyonellerinin farkındalığının artırılmasının ve ortoreksik belirti şiddetinin artışını yordadığı gösterilen otoriter ebeveynlik tipine yönelik aile temelli müdahalelerin geliştirilmesinin koruyucu ruh sağlığı hizmetlerine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.  
Anahtar Kelimeler: Ortoreksiya Nervoza, Prevalans, Komorbidite, Adölesan Ruh Sağlığı

Abstract:
Objective: Considering the frequency and variety of eating problems in adolescents, it is important both clinically and scientifically to know the epidemiological features of orthorexia nervosa in this group and to determine the sociodemographic characteristics and parental attitudes that may be associated with this clinical condition. In this study, it was aimed to calculate the frequency of orthorexia nervosa in adolescents aged 14-18 attending high schools and to examine various factors that may be associated with this clinic condition.
Method: The research was carried out by Karadeniz Technical University Faculty of Medicine, Department of Child-Adolescent Psychiatry between September 2022 and March 2023. In the 2022-2023 academic year, 17 high schools were randomly selected from 145 high schools in Trabzon, the most populous province of the Eastern Black Sea Region of Turkey. Questionnaire forms were distributed to 3450 students in selected high schools using the clustering type sampling method. Of these, 1784 participants who both themselves and their families gave consent to participate in the study and who completed the questionnaires were included in the study. In the first stage of the study, the participants and their parents completed the Sociodemographic Data Form, Orthorexia Nervosa Inventory (ONI), the parent form of the revised child anxiety and depression scale (RCADS), the parent attitude scale. In the second phase of the study, a clinical interview was conducted with 9 adolescents who were found to be at risk of orthorexia nervosa by evaluating the ONI data, to determine the comorbidities.
Results: A total of 1784 high school students, 1104 (61.9%) girls and 680 (38.1%) boys, participated in the study. The mean age of the participants was 15.31±1.10 and the mean body mass index was 21.33±3.62. The total prevalence of ON was 0.5% in this study. Those living in rural areas (p=0.022), those with a family history of receiving psychiatric treatment (p=0.006), those with a history of psychiatric disorders (p<0.001), those who do sports more than 2 days a week (p<0.001), those who follow a diet programme (p<0.001), those who prefer a dietary style such as vegan or vegetarianism (p<0. 001), those who use nutritional supplements (p=0.002), those who consume 1 or 2 meals per day (p<0.001), those who consume meals alone (p=0.026) and those who have pets (p=0.042) had higher ONE total scores. It was found that the increase in body mass index (B=0.449, p<0.001) and the total score of anxiety (B=0.132, p<0.001) were predictive of ONE total score. It was also found that authoritarian parenting type predicted ONE total score more than other parenting types (B=1.69, p=0.018).
Conclusion: Our study makes an important contribution to the literature in terms of revealing the prevalence of ON in adolescents, risk factors that may be associated with ON, various psychopathologies predicting orthorexic symptom severity, and the relationship between parenting types and ON with a strong methodology. It is thought that increasing the awareness of mental health professionals about possible risk factors and mental pathologies that play a role in the emergence of ON and developing family-based interventions for the authoritarian parenting type, which has been shown to predict the increase in orthorexic symptom severity, will contribute to preventive mental health services.
Keywords: Orthorexia Nervosa, Prevalance, Comorbidity, Adolescent Mental Health