Tüketiciler yapay zekâya satın alma karar verme yetkisi verir mi?: Nitel bir araştırma
Do consumers give ai the power to make buying decisions?: A qualitative study
Yazar: GÖKHAN KAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DİLŞAD TEKİN
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Pazarlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Karar verme = Decision making ; Satın alma = Purchasing ; Satın alma davranışı = Purchasing behavior ; Satın alma kararı = Purchasing decision ; Tüketici davranışı = Consumer behavior ; Yapay zeka = Artificial intelligence ; Yetki = Authority

Özet:
Yapay zekâ ile bağlantılı teknolojiler hızla gelişmekte ve yaygınlaşmaktadır. Pazarlama alanı da bu gelişmelerden doğal olarak etkilenmektedir. Tüketicilerin alışveriş yöntemleri farklılaşmakta ve tüketiciler de şaşkınlık yaratacak bir hızla bu değişimlere ayak uydurmaktadırlar. Yeni geliştiren teknolojilerden biri de otonom alışveriş sistemleridir. İçindeki ürünleri gözlemleyebilen beyaz eşyalar hali hazırda günlük hayatımızda kullanılmaktadır. Sonraki adım ise içindeki ürünleri gözlemledikten sonra kendi siparişini veren, satıcı sistemlerle entegre makinelerdir. Günümüzde de farklı amaçlarla kullanılan, fiyat ve ürün karşılaştıran yapay zekâların, tüketicilerin davranışlarını takip edip yorumlayan yapay zekâların ve gelişmiş sensör teknolojisinin beraber kullanımı ile gelişmiş otonom alışveriş sistemlerinin insan hayatına girmesi oldukça mümkün görünmektedir.  Araştırmamızda, bu gelmekte olan teknolojiye karşı tüketicilerin yaklaşımları ve tüketicilerin satın alma kararlarını yapay zekâya bırakıp bırakmayacağı araştırılmıştır.
	Araştırılan konunun yeni bir konu olması nedeniyle daha sağlıklı sonuçlar elde etmek için yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşme tekniği ile veriler toplanmıştır. Yapılan görüşmeler sonucunda, tüketicilerin yaklaşımlarının bir denge içinde olduğu görülmüştür. Araştırmamızın sorusuna "evet" cevabı verdirecek yapay zekâya güven, hayatı kolaylaştırma ve keyif vermeyen alışverişler temaları ile "hayır" cevabı verdirecek yapay zekâdan korku, sürece dâhil olma isteği ve insan doğası temalarına ulaşılmıştır. Görüşmelerde görülen denge, araştırma sonuçlarına da yansımış ve terazi metaforu ile açıklanmıştır. Terazinin her iki tarafında yer alan, araştırma sonucu çizilen çerçevelerin ağırlığı kişiden kişiye göre değişmekte ve sonucu değiştirmektedir.	
Anahtar kelimeler: Tüketici davranışları, Otonom alışveriş sistemleri, Yapay zekâ,  Satın alma karar verme, Otomatik karar verme

Abstract:
Technologies associated with artificial intelligence are rapidly developing and becoming widespread. The marketing field is naturally affected by these developments. The shopping methods of the consumers are changing and the consumers are keeping up with these changes at an astonishing speed. One of the emerging technologies is autonomous shopping systems. White goods that can observe the products inside are already used in our daily life. The next step is machines integrated with vendor systems, which place their own orders after observing the products inside. It seems quite possible for advanced autonomous shopping systems to enter human life with the combined use of artificial intelligence, which is used for different purposes, comparing prices and products, artificial intelligence that monitors and interprets consumers' behavior, and advanced sensor technology. In our research, consumers' approaches to this emerging technology and whether consumers will leave their decisions to artificial intelligence have been investigated. Data were collected by semi-structured in-depth interview technique in order to obtain more reliable results.  As a result of the interviews, themes were found that would make the answer to the research question "yes" and "no".   Trust in artificial intelligence, facilitating life, unpleasant shopping, fear of artificial intelligence, the desire to be involved in the process and human nature. The balance seen in the interviews was also reflected in the research results and was explained with the metaphor of scales. The weight of the frameworks drawn as a result of the research on each sides of the scale varies from person to person and changes the result.
Keywords: Consumer behavior, Autonomous shopping systems, Artificial intelligence, Purchasing decision making, Automed decision making