Bazı çavdar (Secale cereale L.) genotiplerinin Erzurum kuru tarım koşullarına adaptasyonu
Adaptation of some rye genotypes (Secale cereale L.) to Erzurum dry agricultural conditions
Yazar: İSMAİL KARATAŞ
Danışman: DOÇ. DR. MURAT AYDIN
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Tahıllar ve Yemeklik Baklagiller Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Adaptasyon =   ; Tahıllar = Cereals ; Tane verimi = Grain yield

Özet:
Tahıllar, adaptasyon kabiliyetleri oldukça yüksek bitkilerdir ve çavdar gibi türleri çok ekstrem şartlarda yetişebilmektedir. Erzurum yöresinde çavdar tarımını yaygınlaştırmak ve daha verimli hale getirmek için mevcut çeşitlerden bölgeye uyum sağlayabilen ve yüksek verimli olan genotiplerin belirlenip ekiminin yaygınlaştırılması gerekmektedir. Atatürk Üniversitesi Bitkisel Üretim ve Araştırma Merkezi 4 No'lu deneme alanında 2016-2017 ürün yılında yürütülen bu araştırmada, 8 çavdar genotipinin Erzurum kuru tarım koşullarına adaptasyonu araştırılmıştır. Araştırmada genotiplerin vejetatif dönem, tane dolum süresi, bitki boyu, metrekaredeki başak sayısı, başaktaki tane sayısı, bin tane ağırlığı, biyolojik verim, tane verimi ve hasat indeksi oranları incelenmiştir. Bu karakterler yönünden genotipler arasındaki farkların önemli olduğu bulunmuştur. Elde edilen sonuçlara göre genotiplerin vejetatif dönemleri (1 Haziran) 6,3-13,7 gün, tane dolum süresi 28,0-33,3 gün, bitki boyları 115,0-148,3 cm, metrekaredeki başak sayısı 333,3-403,3, başaktaki tane sayısı 25,3-36,4, bin tane ağırlığı 31,2-40,7 g, biyolojik verimi 1248,5-1435,7 kg/da, tane verimi 277,5-379,7 kg/da, hasat indeksi ise %20,7-26,5 arasında değişim göstermiştir. En yüksek tane verimine tetraploit (379,7 kg/da) genotipi sahip olmuş, bu çeşidi Hat 2 (372,2 kg/da) ve Hat 7 (326,6 kg/da) genotipleri takip etmiştir. Nispeten yüksek tane verimine sahip Tetraploit ve Hat 2 genotiplerinin Erzurum yöresi için ümitvar genotipler oldukları sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Cereals are highly adaptive plants, and species such as rye can grow under extreme conditions. In order to spread and make rye farming more efficient in Erzurum region, it is necessary to identify and expand the cultivation of high-yielding genotypes that can adapt to the region from existing varieties. This study was carried out at resarch field #4 of Atatürk University Plant Production and Research Center in 2016-2017 cropping seasons, and the adaptation of 8 rye genotypes under Erzurum dryland farming condition was evaluated. In this research, the genotypes were examined in terms of vegetative period, grain filling period, plant height, spike number per m2, kernel number per spike, 1000 kernel weight, biological yield, grain yield and harvest index. It was found that differences between genotypes were significant in terms of these characters. According to the results, vegetative period, grain filling period, plant height, spike number per m2, kernel number per spike, 1000-kernel weight, biological yield, grain yield and harvest index of the genotypes varied between 6.3 and 13.7 days, 28.0 and 33.3 days, 115.0 and 148.3 cm, 333.3 and 403.3, 25.3 and 36.4, 31.2 and 40.7 g, 1248.5 and 1435.7 kg/da, 277.5 and 379.7 kg/da, 20.7% and 26.5%, respectively. The highest grain yield obtained from Tetraploid form (379,7 kg/da), followed by the Line 2 (372,2 kg/da) and Line 7 (326,6 kg/da). It was concluded that Tetraploit and Line 2 genotypes with relatively high grain yield were promising genotypes for Erzurum region.