Farklı sosyokültürel ve ekonomik bağlamlarda yaşayan dört-altı yaş çocuklarının zihin kuramı ve bağlanma türleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examination of relation between theory of mind and attachment types in four to six year old children who live in different sociocultural-economic contexts
Yazar: ŞULE ERDEN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ÖZKAN ÖZGÜN
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Okul Öncesi Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bağlanma = Attachment ; Okul öncesi çocuklar = Preschool childrens ; Sosyoekonomik durum = Socio-economic situation ; Sosyoekonomik faktörler = Socio-economic factors ; Sosyoekonomik özellikler = Socio-economic characteristies ; Sosyokültürel durum = Socio-cultural situation ; Sosyokültürel özellikler = Socio-cultural characteristies ; Zihin kuramı = Theory of mind

Özet:
Bu çalışmanın amacı, farklı sosyokültürel ve ekonomik bağlamlarda yaşayan dört-altı yaş çocuklarının zihin kuramı ve bağlanma türlerine göre incelemektir. Bu araştırmanın modeli, gelişimsel-kesitsel modelde nedensel-karşılaştırma araştırması olarak planlanmıştır.
Araştırmanın evrenini Adana ili merkez ilçelerine (Çukurova, Sarıçam, Seyhan ve Yüreğir) bağlı köylerde yaşayan köy çocukları, beş ilde (Adana, Gaziantep, Hatay, Kahramanmaraş, Mersin)  Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğüne bağlı kurumda kalan çocuklar ile Adana ili etrafındaki tarlalarda çalışan gezici mevsimlik tarım işçilerinin çocukları oluşmuştur. Dört merkez ilçeye bağlı 38 köy arasından seçkisiz örnekleme yöntemlerinden biri olan basit tesadüfî örnekleme yöntemi kullanılarak 10 köy belirlenmiştir. Köylerdeki çocukların belirlenmesinde ise seçkili örnekleme yöntemlerinden olan amaçlı oransız tabakalı örnekleme yöntemi kullanılmış ve 70 (39 kız; 31 erkek)  çocuk araştırmaya dâhil edilmiştir. Kurumda kalan çocukların belirlenmesinde de seçkili örnekleme yöntemlerinden amaçlı oransız tabakalı yöntemi kullanılmıştır. Beş ilden toplam 63 (28 kız; 35 erkek)  çocuk örnekleme alınmıştır. Adana'da tarlalarda çalışan gezici mevsimlik tarım işçilerinin çocukları seçkili örnekleme yöntemlerinden amaçlı oransız tabakalı yöntemi ile belirlenmiş 12 farklı çadır alanında yaşayan toplam 71 (37 kız; 34 erkek) çocukla çalışma yapılmıştır.
Bu araştırmada veri toplama aracı olarak demografik bilgi formu, yanlış kanı testleri ve bağlanma stilleri öykü tamamlama testi kullanılmıştır. Her çocuğa  (1) yer değiştirme, (2) görüntü-gerçeklik, (3) beklenmedik durum ve (4) yanıltıcı resim olmak üzere dört farklı yanlış kanı testi uygulanmıştır. Çocukların anne babalarına olan bağlanma türlerini ortaya çıkarmak için doğum günü, 1) kazara dökülen meyve suyu, 2) yatak odasındaki canavar, 3) diz incinmesi, 4) ayrılma ve 5) tekrar bir araya gelme öykülerinden oluşan bağlanma öykü tamamlama testleri de uygulanmıştır.
Araştırma verilerinin analizinde frekans ve yüzdeler, aritmetik ortalamalar (demografik bilgiler), iki yönlü MANOVA ile İkili (Binary) Lojistik Regresyon teknikleri uygulanmıştır. Elde edilen veriler doğrultusunda yaş değişkenine göre, bu köy çocukları ile kurumda kalan çocukların kendisi ve başkasına dair yanlış kanı atfı zihin puanlarının yaşa göre gelişimsel bir ilerleme gösterdiği tespit edilmiştir. Gezici mevsimlik tarım işçilerinin çocuklarında hem kendisi hem de başkasına dair yanlış kanı atfı zihin puanlarında yaşa göre bir gelişim göstermediği, özellikle altı yaşta bir gerileme olduğu belirlenmiştir. Bu çalışmada anne ve baba bağlanma türleri ve yaşadıkları sosyokültürel ve ekonomik bağlama göre kendine dair yanlış kanı atfı zihin puanı ve başkasına dair yanlış kanı atfı zihin puanı ile ilgili sonuçlar incelendiğinde, çocukların yaşadığı sosyokültürel ve ekonomik bağlama göre kendine dair yanlış kanı atfı zihin puanı ve başkasına dair yanlış kanı atfı zihin puanları açısından anlamlı bir farklılık olduğu belirlenmiştir. Bu farklılığı ise köy çocukları lehine olduğu belirlenmiştir. Ayrıca bu çalışmada çocukların yaşadığı farklı sosyoekonomik kültürel bağlamın anne ve baba bağlanmalarını yordadığı belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlar kültürel tarihsel etkinlik kuramının temel kavramlarına göre tartışılmıştır.

Abstract:
This study aims at investigating 4-6 year-old children from different socio-cultural and economic contexts in terms of theory of mind and attachment types. This is a causal-comparative study with a developmental-cross sectional design. 
The sample of the study was based on children living in villages in the central districts of Adana (Çukurova, Sarıçam, Seyhan ve Yüreğir), children from five different cities (Adana, Gaziantep, Hatay, Kahramanmaraş, Mersin) staying in an institution governed by the Ministry of Family and Social Policies General Directorate of Children Services and children of seasonal agricultural workers working in farms around Adana. Out of 38 villages, governed by four central districts, 10 villages were chosen through simple random sampling, one of random sampling methods. To determine on the children from the villages, purposeful stratified sampling method, one of selective sampling method, was followed. 70 children (39 girls and 31 boys) participated in the study. As for the children staying in the institution, purposeful stratified sampling method, one of selective sampling methods was used. 63 children (28 girls; 35 boys) were taken into the sample from five cities. To determine the children of seasonal agricultural workers working in farms around Adana, purposeful-stratified sampling, one of selective sampling methods, was used. 71 children (37 girls; 34 boys) living in 12 different tent areas participated in the study. 
In this study, demographic information form, false belief tests and attachment types story completion tests were used as data collection tools. Each child was administered four different false belief tests: (1) change in location (2) appearance-reality (3) unexpected contents (4) misleading picture. In order to investigate the children's attachment type to their parents, story completion tests were used. They were (1) accidental juice spill (2) monster in the bedroom (3) knee hurting (4) leaving (5) reunion. 
As for the analysis of the data, frequency, percentages, mean (demographic info), two way MANOVA and binary logistic regression techniques were used. The results of the study showed that there was a developmental progress between the children living in villages and the children living in an institution with respect to age variable in their false belief test cognitive scores about themselves and about others. However; no progress was observed in the children of seasonal agricultural workers in terms of false belief tests cognitive scores about themselves and about others. A regression was seen in the 6 year-old group. As for the results of attachment to parents type and socio-cultural and economic contexts variables, a significant difference was found in terms of false belief test cognitive scores about themselves and about others according to socio-cultural and economic contexts where they lived. This difference was in favor of the children living in villages. Also, in this study, it was found that the socio-economic cultural contexts where the children lived was an predictor of attachment to parents type. The results of the study were evaluated in the light of cultural main concepts of Cultural Historical Activity Theory