Bazı Sideritis türlerinin antigenotoksik etkilerinin araştırılması
Investigation of the antigenotoxic effect of some species of Sideritis
Yazar: NEVA ÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. DENİZ ALTUN ÇOLAK
Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Bu çalışmada, alkilleyici bir ajan olan etil metansülfonatın indüklediği genotoksik etkiye karşı geleneksel tıpta kullanılan ve antioksidan özelliklere sahip olduğu bilinen Sideritis bitkisinin Mersin yöresinden toplanan Sideritis brevidens ve Sideritis libanotica subsp. violascens türlerinin toprak üstü metanol ekstrelerinin dört farklı konsantrasyonu (1,25; 2,5; 5 ve 10 mg/mL) kullanılarak potansiyel antigenotoksik etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Kanat benek testi olarak da bilinen somatik mutasyon ve rekombinasyon testi (SMART) uygulanarak Drosophila melanogaster'in genomunda çekinik flare (flr3) ve çoklu kanat kılı (mwh) belirleyici genlerini taşıyan iki farklı mutant soyu kullanılmıştır. Bu iki mutant soy arasında yapılan çaprazlamalar sonucu elde edilen 72±4 saatlik transheterozigot larvalar bitkilere ait metanol ekstresi ve alkileyici ajanla kronik olarak beslenmiştir. Tüm uygulama gruplarındaki larvalardan yetişen ergin bireylerin kanatlarından hazırlanan preparatlar ışık mikroskobunda farklı benek tiplerine göre incelenmiştir. Bitki ekstrelerinin çalışılan konsantrasyonlarda genotoksik etki göstermediği buna karşın alkilleyici ajanlarla birlikte uygulandığında özellikle 5 ve 10 mg/mL'lik konsantrasyonlarda somatik mutasyon ve rekombinasyon oranlarını önemli ölçüde azalttığı belirlenmiştir. Elde edilen veriler istatistiksel olarak değerlendirildiğinde sonuçların anlamlı olduğu görülmüştür (p<0,05). Bu çalışma, Sideritis türlerinden elde edilen bileşiklerin potansiyel farmakolojik kullanımları ve doğal bir kaynak olarak genetik hasarı azaltıcı etkileri hakkında yeni araştırmaların yolunu açabilir.

Abstract:
In this study, the potential antigenotoxic effects of above-ground methanol extracts of Sideritis brevidens and Sideritis libanotica subsp. violascens, two species of the Sideritis plant known for their traditional medicinal use and antioxidant properties, collected from the Mersin region, were investigated using four different concentrations (1,25; 2,5; 5; and 10 mg/mL) against the genotoxic effects induced by the alkylating agent ethyl methanesulfonate. The somatic mutation and recombination test (SMART), also known as the wing spot test, were conducted using Drosophila melanogaster, with two different mutant strains carrying the recessive flare (flr3) and multiple wing hairs (mwh) genes. Transheterozygous larvae aged 72±4 hours were obtained through crosses between these two mutant strains and were chronically fed with plant methanol extracts and the alkylating agent. Preparations from the wings of the adult individuals that emerged from all application groups were examined under a light microscope for different spot types. The plant extracts showed no genotoxic effect at the studied concentrations. However, when applied in conjunction with alkylating agents, it was observed that especially at concentrations of 5 and 10 mg/mL, the rates of somatic mutation and recombination were significantly reduced. The obtained data were statistically evaluated and the results were found to be significant (p<0,05). This study could pave the way for further research into the potential pharmacological uses of compounds derived from Sideritis species and their naturally sourced genetic damage-reducing effects.