Tarihi kent alanlarında sürdürülebilir gelişmeye yönelik bir model önerisi: Lefkoşa, Arabahmet örneği
Proposing a model for sustainable development in historic urban quarters: The case of Arabahmet district in Nicosia
Yazar: ERMAN BERKAY
Danışman: YRD. DOÇ. DR. DİLEK YILDIZ
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Sürdürülebilir kalkınma yönetimi = Sustainable development management ; Sürdürülebilir çevre = Sustainable environment ; Yönetim stratejileri = Management strategies

Özet:
Bu çalışmanın amacı, sürdürülebilirlik ve sürdürülebilir gelişme kavramlarını anlamak, kentin ve toplumun değişim ve dönüşüm sürecindeki etkilerini değerlendirmek ve sonucunda ortaya çıkan veriler üzerinden bir stratejik model önerisi gerçekleştirmektir. Bu doğrultuda toplum ile fiziksel çevre arasındaki etkileşimin sürdürülebilirliği ne derece etkilediği ve sürdürülebilir gelişmeyi sağlayabilmek adına bir strateji modelinin nasıl önerilebileceği, hangi değişkenleri ve süreçleri kapsadığı araştırılmıştır. 
Dolayısıyla araştırmanın ilk bölümünde Kıbrıs'ın özgün tarihi ve kültürel dokusunun oluşum sürecinden başlayarak problemin oluşumuna yön veren süreçlere değinilerek Kıbrıs'ın bölünmüş yapısının ve özellikle 1974 sonrası Türkiye'den aldığı göçlerle değişim gösteren toplumsal yapısına değinilmiştir. Ardından  bölgenin fiziksel çöküntüye uğramasıyla birlikte somutlaşan sürdürülebilirlik probleminin sebepleri genişletilerek fiziksel boyutun altında yatan sorunların keşfedilmesi hedeflenmiştir. Bu doğrultuda araştırmanın problemi yaşanan iç ve dış göçler ile birlikte tarihi Arabahmet kent parçasının yerel kullanıcısı tarafından büyük oranda terkedilmesi ve göçmen kullanıcıların Kıbrıs'a ve bölgeye yerleşmesiyle birlikte değişim gösteren toplumsal/kültürel ve çevresel değişme olarak belirtilmiştir. Ardından araştırma kapsamında önerilmesi hedeflenen modelin en önemli katkısı, Arabahmet Bölgesi'nin sürdürülebilirliğini sağlayabilmesi ve dolayısıyla genel anlamda yitirilen Kıbrıs tarihi ve kültürünü sürdürülebilir kılma adına önemli ve kapsamlı bir adımın atılmasına yardımcı olabilmesidir.
Bu çalışma kapsamında ilk olarak sürdürülebilirlik ve sürdürülebilir gelişme kavramlarının geçmişten günümüze gelinen süreçler kapsamında değişen ve gelişen yapısı araştırılmıştır. Toplumsal/kültürel değişme ve çevresel değişme kavramları,  Lefkoşa kenti ve toplumunun fiziksel, sosyo-kültürel, ekonomik ve yönetimsel/organizasyonel boyutlarıyla doğrudan ilişkilendirilebilen kavramlar olması nedeniyle incelenmiştir. Ardından sürdürülebilir gelişim stratejileri ve planlama kavramı kapsamında sürdürülebilir strateji gelişiminde yukarıdan aşağıya ve aşağıdan yukarıya yaklaşımın rolü ile sürdürülebilir strateji gelişiminde kamusallığın rolü ortaya konulmuştur. Kavramsal çerçevenin son bölümünde ise sürdürülebilir gelişme üzerine Avrupa'dan örneklerin araştırılması yapılmıştır. Tüm bu araştırmalar ve gelişen süreçler ile birlikte Kıbrıs'ın genelindeki toplumsal yapının ve Lefkoşa-Arabahmet Bölgesi'nin değişim ve dönüşümlerininin irdelenmesi gerçekleştirilmiştir.
Daha sonra alan araştırması bölümüne geçilerek Arabahmet Bölgesi'nin hem sürdürülebilirlik değerleri hem de geçmişte bölge üzerine uygulanan yönetim stratejileri bir çerçevede değerlendirilmiştir. Belirtilen veriler ise görsel/fiziksel analizler, anketler ve röportajlar yardımıyla elde edilmiştir. Yukarıda bahsedildiği üzere ilk olarak Arabahmet  Bölgesi'nin sürdürülebilirlik değerleri elde edilmiş ve fiziksel/çevresel, sosyo-kültürel ve ekonomik sürdürülebilirliğin kısmen sürdürülebilir olmayan bir yapıya sahip olduğu belirlenmiştir. Bu durum bölgedeki herhangi bir sürdürülebilirlik değişkenin etkilendiği durumlarda diğer değişkenlerin de doğrudan etkileneceği söylemini doğrulayan bir veri olarak ortaya çıkmıştır. Ardından Araştırma kapsamında 1974-2013 yılları arasında Arabahmet Bölgesi'nde uygulanan yönetim stratejileri, göç politikası, geçiş evi politikası, sokak cepheleri politikası, kamu-özel ortaklık politikası, Arabahmet Geliştirme Şirketi politikası ve 2006/2013 politikası başlıklarında değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmeler sonucunda Arabahmet Bölgesi'ne sürdürülebilir bir model önerisi geliştirebilmek için dört temel başlık, (1) sürdürülebilir finansman, (2) sürdürülebilir planlama ve uygulama süreçleri, (3) sürdürülebilir kültür farkındalığı ve (4) sürdürülebilir kullanım ortamı olarak belirlenmiştir.
Son olarak, elde edilen bilgiler doğrultusunda bölge için sürdürülebilir gelişmenin hangi ortamlarda sağlanabileceği ve ne gibi değişkenler ile süreçleri kapsadığı belirtilerek bir stratejik model önerisi gerçekleştirimiştir. Bu bağlamda stratejik model önerisi, araştırma kapsamında Arabahmet Bölgesi için belirlenen 49 sürdürülebilirlik (fiziksek/çevresel, sosyo-kültürel, ekonomik) değişkeninin ve yönetimsel/organizasyonel boyutun değerlendirilmesinin ardından elde edilmiştir. Ayrıca bu modelin ancak yukarıda belirtilen dört temel başlığın sağlandığı ortamlarda geliştirilebileceği ileri sürülmüştür. Belirtilen başlıklardan ilki sürdürülebilir finansman olup kültür pazarlama ortamı ve bütçe transfer modelini içermektedir. İkinci başlık sürdürülebilir planlama ve uygulama süreçleri olup, karar-verme süreçlerine katılım ortamı, denetleme yönetim modeli ve diğer planlama ve uygulama süreçlerini kapsamaktadır. Üçüncü başlık sürdürülebilir kültür farkındalığı ise çevresel farkındalık doğrultusunda iletişim ve eğitim modelini içermektedir. Son başlık, sürdürülebilir kullanım ortamı olup kamusal bir yaşam kurgusunu kapsamaktadır.

Abstract:
The aim of this study is to deepen our understanding of sustainability and sustainable development concepts, assessing related effects on the change and transformation happening within the societal level and finally propose a strategical model with respect to the data being gathered. The effects of physical interaction between society and natural environment on sustainability, as well as the infrastructure on how to propose a strategical model, alongside with its variables and progression, are to be studied in line with the objectives of this study.   
The first part of the study, then, will focus on the unique history and cultural development of the island of Cyprus. This part will refer to the factors giving rise to the rather recent problem associated with the political history of the island, causing the division of Cypriot population into two and the change being imposed by post-1974 Turkish immigration. Following that, the region had suffered a physical damage which eventually led to concretizing the sustainability problem. The study will then focus on broadening the perspective on the reasons behind that problem, aiming at discovering possible underlying factors. The problem at hand had thus been defined as the significant abandonment observed in the historical Arabahmet region by its local user following emigration and internal migration happened on the island, as well as the change in society, culture and environment following such migration.       
The most notable contribution of the model to be proposed within the scope of this research is its ability to sustain Arabahmet region and hence help in healing sustainability of Cypriot history and culture by encouraging a broad step. In addition to this, it is also noted that sociocultural and physical benefits possibly being associated with the funding gathered with respect to developed sustainability helps in forming a possible feedback loop that will be aiding the objectives associated with this region.  
The theoretical background of this study first emphasized sustainability and sustainable development concepts as being understood in a historical progression setting, with its associated modifications and improvements. Following that, sociocultural change and environmental change as conceptions had been evaluated as they are directly related with the physical, sociocultural, economic and organizational/administrative dimensions of the city of Lefkosa with its inhabitants. Literature search continued with 49 different variables uniquely associated with the Arabahmet region. The last part of this study outlined the role of top-down and bottom-up approaches with the scope of sustainable development strategies and the concept of planning. The role of public institutions on such had also been considered. Leaning on to the studies and developing processes, the change and transformation of both Arabahmet region and the structure of Cypriot society in general will be evaluated. 
Field study will follow that evaluation. This will enable us to assess both the sustainability value and the past management strategies enforced on the region under one broad conception. Data will be gathered via visual analysis, questionnaires and interviews. As described above, sustainability values of the region were gathered primarily, leaving us with the evaluation that the region holds a partially unsustainable profile regarding environmental, sociocultural and economic variables. This situation confirms the statement that when a sustainability variable is affected, all other related variables are also to be got affected in that specific region. Later on, management strategies during 1974-2013 had been evaluated (migration politics, transition house politics, street facade politics, public-private partnership politics, Arabahmet Development Company politics and 2006/2013 politics). Following such evaluation, a sustainable model for Arabahmet region demonstrated four main headings (sustainable funding, sustainable planning and execution periods, sustainable culture awareness and sustainable usage). These helped to develop a proposal for strategical modelling considering which conditions will apply for sustainable development regarding the region, involving specific variables and periods. Hence, 49 different variables uniquely associated with the Arabahmet region (environmental, sociocultural, economic) alongside with organizational/administrative aspects could be founded on strategic development grounds, with respect to the four main headings described above.      
An initiative regarding bottom-up approach in helping recent headings to have a sustainable quality appeared fundamental for the development of the region in question. The first main heading is sustainable funding and is composed of culture marketing as well as budget transfer model. Culture marketing consists of cultural objects (statue, keyrings etc.) and cultural places (museum, art gallery etc.) that are needed in Cyprus. Following that, a feedback-oriented budget transfer model was suggested to improve Arabahmet region and Lefkosa Walled City. 
The second stage for model proposal consists of sustainable planning and execution stages. These focused on rates of participation in decision making stages, supervision management model and other planning and execution stages. Bottom-up approach was demonstrated to be significant in decision-making and in the effects of developing initiative on management. Supervision management model considers impact formation amongst different user profiles and directs us to the necessity of a supervision atmosphere. Other relevant stages focused on rearranging rents, promoting personal rights, highlighting solutions for illegal residency in the region and planning strategies accordingly with user needs. 
The third stage for model proposal consists of culture awareness and involves an education model accordingly with environmental awareness and communication models. It was noted that environmental awareness could help forming common values, together with public opinion and education. Hence, that aim requires local activities, an educaiton model alongside with its syllabus planning and a constant communication with related administrative bodies. The resulting atmosphere will inevitably improve communication amongst user groups and therefore help in improving social bonds and connections, as also had been stated as a valid objective of the model.          
Finally, as local activities could also mention, improving social connections as well as public life conditions had been re-emphasized. As a result of this, the loss in the perceived value and atention on the region could be reformed with such an extravert public life model.  
The researcher, within the scope of the thesis, has emphasized all four stages outlined above alongside with their sub-headings. The researcher also acknowledged that one single sustainability variable holds the power to halt sustainable development overall, when neglected. As a final statement, the necessity for holistically regarding all the varibles of the sustainable development model proposal for the Arabahmet region, which derived from sustainability variables and their assessment, for the period between the years 2013 and 2014 had been taken into consideration.