Ev dışı beslenme alışkanlığı ve yeme davranışlarının gastrointestinal semptomlar ve çeşitli antropometrik parametreler üzerine etkisi
The effect of out-of-home eating habits and eating behaviors on gastrointestinal symptoms and various anthropometric parameters
Yazar: MEHMET EMİN ÜNLÜ
Danışman: PROF. DR. ÜMİT GÜRBÜZ
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Besin Hijyeni ve Teknolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Bütünsel sağlık = Holistic health ; Dengeli beslenme = Balanced nutrition ; Sağlıklı beslenme = Healthy nutrition ; Zaman kısıtlı beslenme = Time restricted eating

Özet:
Günümüzde çalışma hayatının giderek yaygınlaşması bireylerin yaşam tarzında birçok değişikliği beraberinde getirmektedir. Yaşam tarzının önemli bir göstergesi olan beslenme profili ise sosyal, ekonomik ve psikolojik nedenler gibi birçok faktörden etkilenmektedir. Dünya genelinde aynı hanede yaşayan çalışan sayısının artması, aile yemeklerinin azalması, zaman kısıtlılığı, evde geçirilen sürenin azalması ve çalışma hayatına giren kadınların sayısındaki artış gibi nedenlerle toplumların beslenme kompozisyonu değişmekte ve özellikle ev dışı beslenme (EDB) yönelimi istikrarlı bir şekilde artmaktadır. Bu durum halk sağlığının bileşeni olan toplum beslenmesi açısından EDB' yi incelenmesi gereken önemli bir konu haline getirmiştir. Bu çalışmada; yetişkinlerin, EDB alışkanlığı ve yeme davranışlarının değerlendirilerek gastrointestinal (Gİ) semptomlar ve antropometrik parametrelerle ilişkisinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Ayrıca örneklem olarak seçilen alışveriş merkezi (AVM) çalışanlarının, Gİ semptomları ve vücut analizleri incelenerek toplum sağlığı açısından risklerinin değerlendirilmesi; dışarda beslenen bireylerin, sağlıklı besinlere erişimdeki kısıtlılığa ve ihtiyaca dikkat çekmesi hedeflenmektedir. Bu doğrultuda Tekirdağ ilinde bulunan en büyük 2 alışveriş merkezinin 18-64 yaş aralığındaki 350 çalışanı araştırmaya dahil edilmiştir. Sonuçlara göre bazı EDB kaynakları ve alışkanlıkları ile antropometrik değerler arasında anlamlı bir ilişki saptanırken; Gİ semptom dereceleri ile EDB türleri arasında da önemli farklılıklar olduğu görülmüştür. Yeme davranışı alt boyutlarından bilişsel kısıtlama ile Gİ semptomları arasında ise negatif korelasyon görülürken; kontrolsüz yeme ile Gİ semptomlar arasında pozitif korelasyon bulunmuştur. Yeme davranışlarının BKİ ile ilişkisi ise sadece duygusal yeme davranışı gösterenlerde anlamlı düzeyde bir sonuç vermiştir. Araştırma sonucunda bazı EDB kaynaklarını tercih eden bireylerin antropometrik parametre değerlerinin risk sınırının üstünde olması EDB'ye yönelik sağlıklı beslenme rehberlerinin geliştirilmesini gerekli kılmaktadır. Ayrıca Gİ semptomları ve EDB ile ilişkisi, ev dışında güvenli gıdaya erişim zorluklarını ve buna bağlı olarak gelişebilecek potansiyel gıda güvenliği risklerini bertaraf etmek için mutlaka değerlendirilmesi gerekmektedir. Bununla birlikte AVM'lerde diyetisyenlerin bulunması, sağlıklı beslenmeyi teşvik ederek çalışanların genel sağlık durumlarını olumlu yönde etkileyebilir. 

Anahtar sözcükler: Beslenme, ev dışı beslenme, BKİ, gastrointestinal semptom

Abstract:
The increasing prevalence of the working lifestyle in today's society is bringing about various changes in individuals' lifestyles. The nutritional profile, a crucial indicator of lifestyle, is influenced by numerous factors such as social, economic, and psychological reasons. The global rise in the number of cohabiting workers, a decrease in family meals, time constraints, a reduction in time spent at home, and an increase in the number of women entering the workforce are causing shifts in the nutritional composition of societies. Particularly, the trend of eating out (EO) is consistently on the rise. This situation has made the investigation of EO an important subject in the context of community nutrition, a component of public health. In this study, the aim is to examine the relationship between adults' EO habits and eating behaviors and gastrointestinal (GI) symptoms and anthropometric parameters. Additionally, the study aims to evaluate the risks for public health by examining GI symptoms and body analyses of shopping mall (SM) employees selected as a sample; it also aims to draw attention to the limitations and needs in accessing healthy foods for individuals who eat outside. In this regard, 350 employees aged 18-64 from the two largest shopping malls in Tekirdağ province were included in the research. The results indicate a significant relationship between some EO sources and habits and anthropometric values. Moreover, there are notable differences between the degrees of GI symptoms and types of EO. Negative correlation is observed between cognitive restraint and GI symptoms, while a positive correlation is found between uncontrolled eating and GI symptoms. The relationship between eating behaviors and anthropometric parameters is only significant in those exhibiting emotional eating. As a result of the thesis study, it becomes necessary to develop healthy eating guidelines for individuals who prefer certain EO sources, as their anthropometric parameter values may exceed the risk threshold. Additionally, the association between GI symptoms and EO needs to be evaluated to address difficulties in accessing safe food outside and mitigate potential food safety risks. Moreover, the presence of dietitians in shopping malls can positively impact the overall health of employees by promoting healthy eating habits
Keywords: Nutrition, eating out, BMI, gastrointestinal symptom