Sahihayn özelinde hadislerde toplumsal sorumluluk
Social responsibility in hadiths specific to sahihayn
Yazar: FATMA ARZU ARSLAN
Danışman: DOÇ. DR. MUAMMER BAYRAKTUTAR
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
İslam'ın saadet çağında; yedinci yüzyılda yaşayan ve örnek ahlakı ile dünyanın seyrini değiştiren Hz. Muhammed (sas.)'in sosyal sorumluluk anlayışının günümüze kadar ulaştığı bilinen bir gerçektir. Bugün İslam toplumları da dahil gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde eğitim, yönetim, ekonomi, güvenlik gibi toplumsal alanlarda sosyal sorumluluk konusunda değerler eğitimi, toplum hizmeti vb. isimlendirmelerle çalışmalar yapılmaktadır. Günümüzde yapılan evrensel ve objektif sorumluluk tanımlarında Hz. Muhammed (sas.)'in sorumluluk anlayışının izlerini görmekteyiz.
Çalışmamızın ilk bölümünde sorumluluk teriminin tanımını ve kavramsal çerçevesini ortaya koymaya çalıştık. Sosyal sorumlulukla ilgili sorumluluk kavramlarını, sorumluluğun şartlarını, esaslarını, sahalarını ayetler ve hadisleri birlikte ele alarak ortaya koymaya gayret ettik. Kur'ân'da sosyal sorumlulukla ilgili kavramları hem bireysel hem de sosyal açıdan ele aldık. Bu bağlamda bireysel sorumluluklarla ilgili kavramlar ile sosyal sorumluluk örnekleri sonucunda ortaya çıkan yapıları ve kurumları inceledik. 
İkinci bölümde ise Hz. Muhammed (sas)'in sünnetinde ve hadislerinde sosyal sorumluluk alanlarını ortak özellik taşıyan toplum kesimlerini kategorize ederek konu başlıklarına ayırdık. Konuyla ilgili hadisleri bir başlık altında toplayarak Peygamberimiz'in (sas.) hadisi söylediği zamanı ve o günkü toplumsal yapıyı da dikkate alarak günümüz açısından bütüncül bir bakış açısıyla analiz etmeye çalıştık. 
Biz bu çalışmamızda ağırlıklı olarak Buhârî ve Müslim'de yer alan sosyal sorumlulukla ilgili hadisleri merkeze almakla birlikte konuyla ilgili diğer hadisleri de inceleyerek yorum yapmaya çalıştık. Her yönü ile insanlık tarihine yön veren Hz. Muhammed (sas.)'in hadislerinden hareketle, sosyal sorumluluk anlayışını anlamaya ve bu alanda yapılacak çalışmalara katkıda bulunmaya çalıştık.

Abstract:
In the age of bliss of Islam; it is a well-known fact that the understanding of social responsibility of Hz.Muhammad (saw), who lived in the 7th century and changed the course of the world with his exemplary morality, has reached the present day. Today, in developed and developing countries, including Islamic societies, studies are carried out in social areas such as education, management, economy, security, and social responsibility, with names such as values education and community service etc.  We see the traces of Hz. Muhammad's sense of responsibility in the universal and objective definitions of social responsibility today.
In the first part of our study, we tried to reveal the definition and conceptual framework of the term responsibility. We tried to reveal the concepts of responsibility related to social responsibility, the conditions, principles and fields of responsibility, together with verses and hadiths. While doing this, we examined the field of social responsibility by considering the verses and hadiths related to the notions together. We discussed the concepts of Social Responsibility in the Qur'an both individually and socially. In this context, we examined the notions related to individual responsibilities and the structures and institutions that emerged as a result of social responsibility examples.
In the second part, we divided the social responsibility areas in the sunnah and hadiths of Hz. Muhammed (saw) by categorizing the segments of society that have common features. We tried to analyze the hadiths related to the subject with a holistic view in terms of today by collecting them under one heading and taking into account the time when the Prophet (saw) said the hadiths and the social structure of that day.
In this study, we tried to make comments by mainly focusing on the hadiths related to social responsibility in Bukhari and Muslim and analyzing the other related hadiths we could find. With reference to the hadiths of Hz. Muhammad who steered the history of humanity in every aspect, we tried to comprehend his sense of social responsibility and contribute to the work to be done in this area.