İzmir fayı'nın paleosismolojisi ve deprem üretme potansiyeli
Paleoseismology and earthquake potential of the İzmir fault
Yazar: ÇİĞDEM TEPE
Danışman: PROF. DR. HASAN SÖZBİLİR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Uygulamalı Jeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Batı Anadolu = West Anatolia ; Depremsellik = Seismicity ; Fay hattı = Fault line ; Morfometrik analiz = Morphometric analysis ; Paleosismoloji = Paleoseismology ; Tektonik özellikler = Tectonic properties

Özet:
İzmir Körfezi'nin güney kenarını sınırlayan İzmir Fayı, Balçova ve Pınarbaşı olarak adlandırılmış birbirine paralel iki geometrik segmentten oluşan, yaklaşık 40 km uzunluğunda aktif bir normal faydır. İzmir şehir yerleşimi içinden geçmesi nedeniyle depremsellik açısından potansiyel bir risk unsuru olarak kabul edilmektedir. Tarih öncesi ya da tarihsel dönemlerde yıkıcı depremlerden sıklıkla etkilendiği bilinen İzmir şehir yerleşiminde, meydana gelen depremlerden hangisine ya da hangilerine İzmir Fayı'nın neden olduğunu ortaya çıkarmak için, ilk kez tektonik jeomorfolojik ve yaş verileriyle desteklenen paleosismolojik çalışmalar yapılmıştır. İzmir Fayı'nın göreceli tektonik aktivitesini ortaya çıkarmak için İzmir Fayı üzerinde yapılan jeomorfolojik çalışmalar, İzmir Fayı'nın yüksek-orta aktivite derecesinde olduğunu ortaya koymanın yanı sıra, Balçova segmentindeki aktivitenin Pınarbaşı segmentine göre daha yüksek olduğunu göstermektedir. Uygulanan morfometrik analizlerin sonuçları, İzmir Fayı'nın kontrol ettiği dağ önü cephelerinde aktif yükselime işaret ederken, drenaj havzalarındaki gelişimin tektonik ve erozyon kontrolünde gerçekleştiğini ortaya koymaktadır. Yapılan morfometrik analizlerde, ortalama yükselim miktarı Balçova segmenti boyunca 0,52 mm/yıl, Pınarbaşı segmenti boyunca 0,43 mm/yıl olarak hesaplanmıştır. Bu sonuç İzmir Fayı boyunca asimetrik bir yükselimin varlığına işaret etmektedir. İzmir fay segmentleri üzerinde ilk gez gerçekleştirilen paleosismolojik çalışmalar, İzmir Fayı'nın geçmişte birden çok kez hareket ederek deprem ürettiğini ortaya koymaktadır. Yapılan hendek tabanlı paleosismolojik çalışmalarda Balçova segmentinde 4, Pınarbaşı segmentinde 2 olmak üzere İzmir Fayı üzerinde toplam 6 depreme ait iz saptanmış, belirlenen depremlerin yaş analizi sonuçları İzmir Fayı'nın minimumda 700 yıl, maksimumda 5700 yıl arasında değişen aralıklarda deprem ürettiğini ortaya koymuştur.

Abstract:
The İzmir Fault, which borders the southern margin of İzmir Bay, is an active normal fault with a length of approximately 40 km, consisting of two parallel geometric segments named Balçova and Pınarbaşı. It is accepted as a potential risk factor in terms of seismicity since it passes through the city settlement of İzmir. For the first time, paleoseismological studies supported by tectonic geomorphological and age data were carried out in order to reveal which earthquakes are produced by the Izmir Fault in Izmir city settlement, which is known to be frequently affected by destructive earthquakes in prehistoric or historical periods. Geomorphological studies on the İzmir Fault in order to reveal the relative tectonic activity of the İzmir Fault have revealed that the İzmir Fault is at a high-medium activity level, as well as showing that the activity in the Balçova segment is higher than in the Pınarbaşı segment. The results of the applied morphometric analyzes reveal that there is active uplift on the front of the mountain fronts and that the morphologic development in the drainage basins is under tectonic and erosion control. In the analyzes made, the average uplift was calculated as 0.52 mm/year along the Balçova segment and 0.43 mm/year along the Pınarbaşı segment. This result indicates the existence of an asymmetrical uplift along the İzmir Fault. The paleoseismological studies carried out for the first time on İzmir fault segments reveal that İzmir Fault has acted more than once and produced earthquakes in the past. In the trench-based paleoseismological studies, traces of 6 earthquakes in total were found on the İzmir Fault. 4 of them are in Balçova segment and 2 of them are in Pınarbaşı segment. The results of the age analysis of the determined earthquakes revealed that the İzmir Fault produces earthquakes at intervals varying between 700 years at minimum and 5700 years and maximum.