Konya yöresinde hasat edilen buğday ürünündeki sürme hastalığı (Tilletia spp.) ve hastalığın patojenitesini etkileyen bazı faktörler üzerine bir araştırma
A research on bunt disease (Tilletia spp.) in wheat crop harvested in Konya and some factors that affect the pathogenicity of the disease
Yazar: MUSTAFA TUNCEL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. NUH BOYRAZ
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Biyoloji = Biology ; Ziraat = Agriculture
Dizin: Bitki hastalıkları = Plant diseases ; Buğday = Wheat ; Sürme hastalığı = Bunt disease

Özet:
Bu çalışma sürme hastalığının Konya İlinde hasat edilen buğday ürünündekiyaygınlık durumunu ortaya çıkarmak ve bazı faktörlerin sürme hastalığının çıkışınaetkisini araştırmak amacıyla yapılmıştır. Bunun için 2003-2004 yıllarında Konyaİlinin 19 ilçesinde surveyler yapılmış ve yapılan surveyler sonucu 17 ilçede sürmehastalığı tespit edilmiştir. Konya İlinde hastalığın genel yaygınlık oranı % 16.98olup, en yüksek yaygınlık oranı % 40 ile Akşehir ilçesinde, en düşük % 0.0 ileSeydişehir ve Karapınar ilçelerinde bulunmuştur. Yapılan mikroskobik incelemelersonucu sürme hastalığına neden olan etmenin Tilletia foetida olduğu belirlenmiştir.IIFarklı ekim zamanlarının (25 Eylül, 15 Ekim, 5 Kasım, 26 Şubat, 14 Nisan)etmenin patojenitesine etkisinin incelendiği denemelerde 5 Kasım da yapılan ekimde(III. Ekim zamanı) hastalığın diğer ekim zamanlarına göre daha yüksek ( % 88.96 )çıktığı belirlenirken 25 Eylül tarihinde yapılan ekimde (I. Ekim zamanı) hastalık enaz ( % 0.90 ) ortaya çıkmıştır. Beş farklı fungusidin (Dinicanazole, Carbendazim,Tebucanazole, Carboxin, Maneb) sürme hastalığına etkileri incelendiğinde ise, bütünilaçların hastalık çıkışında % 100'e varan etkinlikte oldukları tespit edilmiştir. Sürmehastalığına en hassas çeşitlerin Konya-2002, Aksel-2000, Yıldız-98, Seri-82, endayanıklı çeşitlerin ise Karahan-99, Atay-85, Kıraç-66 ve Sönmez-2001 olduklarıtespit edilmiştir. Üç değişik inkulasyon tipi ve bunların farklı inokumyoğunluklarının sürme hastalığının patojenitesi üzerine etkilerinde suni ve toprakinokulum yoğunlukları arasındaki farklar önemsiz bulunurken, doğal inokulumyoğunlukları arasındaki farklar önemli bulunmuştur.Anahtar Kelimeler : Buğday, Konya, patojenite, sürme hastalığı, Tilletiafoetida

Abstract:
This study was conducted to determine the prevalence of the bunt disease inwheat crop harvested in the province of Konya and investigate the effects of somefactors on the pathogenicity of the disease. For this purpose, surveys were carriedout in 19 counties of Konya in 2003-2004 and as a result of these surveys, buntdisease was found in 17 counties. The general ratio of prevalence of the disease inthe province of Konya was found to be 16.98 %, the highest prevalence being in thecounty of Akşehir with 40 %, and the lowest in the counties of Seydişehir andKarapınar with 0.0 %. As a result of microscopic analyses of teliospore, causal agentthat caused of the bunt disease was identifies as Tilletia foetida (Wallr.) Liro.IVIn experiments in which the effects of different planting times on the pathogenicityof the disease were explored, it was established that in the planting implemented onNovember 5th, 2003 (the third planting time), the disease was higher than otherplanting times (88.96%), whereas in the planting implemented on September 25th,2003 (the first planting time), the disease appeared the lowest (0.90%). On the otherhand, when the effects of five different fungicides ( Dinicanazole, Carbendazim,Tebucanazole, Carboxin, and Maneb) on bunt disease were studied, it was found thatall these chemicals were up to 100 % effectual in the occurrence of the disease. Itwas established that the most susceptiple varieties to bunt disease were Konya-2002,Aksel-2000, Yıldız-1998, and Seri-82, while the most resistant varieties wereKarahan-99, Atay-85, Kıraç-66, and Sönmez-2001. On the issue of the effects ofthree different typies of inoculation and their different inoculum densities on thepathogenicity of bunt disease, the differences between artificial and soil inoculumdensities were found to be insignificant, while the differences between naturalinoculum densities were found significant.Keywords: Bunt disease,Konya, pathogenecity, wheat, Tilletia foetida