Maurice Merleau-ponty fenomenolojisinde ve performans sanatlarında 'Beden: Marina Abramovic
'Body' in maurice merleau-ponty phenomenology and performing arts: Marina Abramovic
Yazar: HANİFE NUR SÜMER
Danışman: DOÇ. DR. ÖZCAN YILMAZ SÜTCÜ
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Felsefe = Philosophy ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Abramovic, Marina = Abramovic, Marina ; Algı = Perception ; Beden = Body ; Fenomenoloji = Phenomenology ; Merleau-Ponty, Maurice = Merleau-Ponty, Maurice ; Performans sanatı = Performance art

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Merleau-Ponty'nin özellikle Algının Fenomenolojisi adlı eserinde üzerinde durduğu 'beden' kavramının algı açısından önemini ve yerini incelemektir. Ardından bedenin sanatla ilişkisi bağlamında edindiği yeri ortaya koymak iddiasında performans sanatlarına başvurulacaktır. Performans sanatlarında bedenin sınırlarını zorlayarak anlamını yeniden keşfetmeye çalışan Marina Abramovic, bunun en iyi örneğidir. Çalışmamızın temel noktası, beden kavramının felsefi düşüncede edindiği yer ve bu yerin performans sanatlarında nasıl temellendiğini ortaya koymaktır. Modern felsefe geleneğinin bir eleştirisi olarak Merleau-Ponty'nin fenomenolojik anlayışı; Descartes'in yarattığı zihin-beden düalizmini ve Rasyonalist gelenek ile Empirist geleneğin yarattığı problemleri aşmak üzerine kurulmuştur. Merleau-Ponty'e göre; Rasyonalizm Varlığı, algılayan öznenin zihnine, Empirizm ise "gizli bir hakikat" olarak nesnel gerçekliğe hapsetmiştir. Beden-zihin, madde-form, özne-nesne, görünüş-gerçeklik gibi ayrımlarda sıkışan görüşler, Varlığın bütününe bakmakta geç kalmışlardır. Husserl'in "yönelimsellik ilkesi"nden ve Heidegger'in "dünya-içinde-olmak" kavramından etkilenerek oluşan Merleau-Ponty'nin felsefi anlayışı, algılamanın ilk momentinin beden olduğu fikrinden hareket eder. Algının farklı konum alışlarını inceleyen bu düşünce, bedenin 'oluş' içerisindeki anlamına dikkat çeker. Yalnızca 'burada' ve 'şimdide' gerçekleşen performans sanatları da, sanatın 'oluş' esnasında gerçekleştiğini vurgular. Beden sanatçılarının eylem anında oluşan sanat düşüncesi, yıllar boyunca estetik, etik, toplum, cinsiyet gibi birçok kavramı dönüşüme uğratır. Performans sanatlarının en önemli temsilcilerinden Marina Abramovic, bedenin sınırlarını keşfetmek üzerine gerçekleştirdiği performanslarında bedenin anlamını bize yeniden sorgulatır. Eylemlerinde bedenin bir sanat eseri olma özelliğini ön plana çıkartarak her türlü araçsallaştırmaya karşı gelir. Ancak Abramovic için beden yalnızca bir eser olarak değil, performans esnasında 'olma', 'oluş' içerisindeki haliyle ontolojik bir anlama sahiptir. Abramovic'in performanslarında bedenin 'tekhne' kavramıyla kurulan ilişkisi içerisinde bedenin yeri, yaratım sürecinin merkezidir. Bedeni yalnızca kendi anlamı içerisinden düşünmemiz için bize bir yol sunan Marina Abramovic'in performansları, Merleau-Ponty'nin beden sorgulamasının cisimleştiği sanat alanı olarak karşımıza çıkar.

Abstract:
The purpose of this research is to examine the place and importance of the concept of 'body' that Merleau-Ponty emphasizes particularly in his work 'Phenomenology of Perception'. Then, performing arts will be referred to reveal the place that the body acquires in the context of its relationship with art. Marina Abramovic, who tries to rediscover the meaning of the body by pushing its limits in performing arts, is the best example of this. The main purpose of our study is to reveal the place of the body in philosophical thought and how this place is based on performing arts. The phenomenological understanding of Merleau-Ponty as a critique of the modern philosophical tradition is based on overcoming the mind-body dualism created by Descartes and the problems created by the Rationalist tradition and the Empirist tradition. According to Merleau-Ponty; empiricism and rationalism imprisoned the Being in the mind of the perceiving subject, or fell into a "search for a hidden truth" in the world of objective reality. Opinions stuck in discriminations such as body-mind, matter-form, subject-object, appearance-reality were too late to look at the whole Being. Merleau-Ponty's criticism of the philosophical tradition is based on a phenomenological view. Merleau-Ponty's philosophical understanding, which is influenced by Husserl's idea of intentionality and Heidegger's concept of being-in-the-world, moves from the idea that the first moment of perception is the body. This thought which examines the different positions of perception, draws attention to the meaning of the body in 'becoming'. Performing arts only 'here' and 'now' also emphasizes that art takes place during 'becoming'. The idea of art that occurred during the action of body artists has transformed many concepts such as aesthetics, ethics, society and gender over the years. Marina Abramovic, one of the most important representatives of performance arts, re-questions the meaning of the body to us in her performances on discovering the limits of the body. In her actions, she opposes all kinds of instrumentalization by emphasizing the feature of the body as a work of art. However, for Abramovic, the body has an ontological meaning, not only as a work, but as it is in 'being', 'becoming' during performance. In Abramovic's performances, the place of the body in relation to the concept of "tekhne" is the center of the creation process. The performances of Marina Abramovic, which gives us a way to think of the body only within its own meaning, emerges as the art area where Merleau-Ponty's body questioning is embodied.