Sistem düşüncesi temelli çevre eğitiminin eleştirel düşünme, üstbilişsel farkındalık ve problem çözme beceri algıları üzerindeki etkisi
The effect of systems thinking based environmental education on critical thinking, metacognitive awareness and problem solving skill perceptions
Yazar: ARZU DERYA TAŞÇI
Danışman: PROF. DR. ADNAN KÜÇÜKOĞLU ; PROF. DR. HASRET NUHOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Araştırmada, sistem düşüncesi temelli çevre eğitiminin ortaokul öğrencilerinin eleştirel düşünme, üstbilişsel farkındalık ve problem çözme becerilerine yönelik algıları üzerindeki etkisinin ve sürece yönelik öğrenci görüşlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nitel ve nicel yöntemlerin birlikte kullanıldığı karma yöntem araştırması kullanılmıştır. Çalışma 2021-2022 eğitim öğretim yılının ikinci döneminde Kars'ta resmî bir ortaokulda gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubu belirlenirken amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme kullanılmıştır. Bu yöntem kapsamında, ortaokul kademesinde seçmeli çevre eğitimi dersi açılan okullar ve bu okullarda öğrenim gören yedinci sınıf öğrencileri ölçüt olarak belirlenmiştir. Seçmeli çevre eğitimi dersini alan iki yedinci sınıf şubesinden biri deney diğeri kontrol grubu olarak belirlenmiştir. Araştırmanın veri toplama araçlarını eleştirel düşünme becerileri ölçeği, çocuklar için üstbilişsel farkındalık ölçeği, problem çözme becerisi algı ölçeği, yarı yapılandırılmış görüşme formu ve öğrenci günlükleri oluşturmuştur. Araştırmanın nicel veri analizi için bağımlı ve bağımsız gruplar için t testi kullanılmıştır. Nitel verilerin analizi için ise öğrenci görüşmelerinden ve günlüklerinden elde edilen verilere betimsel analiz yapılmıştır.Araştırmanın nicel veri analizinden deney grubu ve kontrol grubu öğrencileri arasında eleştirel düşünme becerileri açısından anlamlı farklılık olmadığı belirlenmiştir. Ancak deney grubu öğrencilerinin problem çözme becerisine yönelik algı ile üstbilişsel farkındalık son test puanlarının deney grubu lehine anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Nitel veri analiz bulgularında ise; sistem düşüncesi temelli çevre eğitimi etkinliklerinin öğrencilerin eleştirel düşünme, üstbilişsel farkındalık ve problem çözme becerilerine yönelik algılarını geliştirmeye katkısı olduğu belirlenmiştir. Ayrıca deney grubu öğrencilerinin sistem düşüncesi temelli çevre eğitimi uygulamalarına yönelik görüşlerinin olumlu yönde olduğu belirlenmiştir.Sistem düşüncesi temelli çevre eğitimi etkinliklerinin ortaokul öğrencilerinin eleştirel düşünme becerileri üzerinde etkili olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Ancak bu etkinliklerin öğrencilerin üstbilişsel farkındalık ve problem çözme becerilerine yönelik algıları üzerinde etkili olduğu sonucu ortaya çıkmıştır. Ayrıca öğrencilerin uygulama sürecine yönelik görüşleri neticesinde, sistem düşüncesinin öğrencilerin eleştirel düşünme, üstbilişsel farkındalık ve problem çözme becerilerinin gelişimine olumlu yönde katkı sağladığı sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: sistem düşüncesi, çevre eğitimi, üst düzey düşünme, ortaokul öğrencileri

Abstract:
The research aimed to examine the effect of systems thinking-based environmental education on secondary school students' perceptions of critical thinking, metacognitive awareness and problem-solving skills, and student opinions about the process. Mixed methods research, in which qualitative and quantitative methods were used together, was used in the research. The study was conducted in a public secondary school in Kars in the second semester of the 2021-2022 academic year. Criterion sampling method, one of the purposeful sampling methods, was used when determining the study group of the research. Within the scope of this method, schools offering elective environmental education courses at secondary school level and seventh grade students studying in these schools were determined as criteria. One of the two seventh grade classes taking the elective environmental education course was determined as the experimental group and the other as the control group. The data collection tools of the research were critical thinking skills scale, metacognitive awareness scale for children, problem-solving skill perception scale, semi-structured interview form and student diaries. For the quantitative data analysis of the study, t test for dependent and independent groups was used. For the analysis of qualitative data, descriptive analysis was conducted on the data obtained from student interviews and diaries. From the quantitative data analysis of the research, it was determined that there was no significant difference in critical thinking skills between the experimental group and control group students. However, it was determined that the perception of problem solving skills and metacognitive awareness posttest scores of the experimental group students were significantly higher in favor of the experimental group. In the qualitative data analysis findings; It has been determined that systems thinking-based environmental education activities contribute to improving students' perceptions of critical thinking, metacognitive awareness and problem-solving skills. In addition, it was determined that the experimental group students' opinions about systems thinking-based environmental education practices were positive. It was concluded that systems thinking-based environmental education activities were not effective on the critical thinking skills of secondary school students. However, it was revealed that these activities were effective on students' perceptions of metacognitive awareness and problem-solving skills. In addition, as a result of the students' opinions about the application process, it was concluded that system thinking positively contributed to the development of students' critical thinking, metacognitive awareness and problem-solving skills.
Keywords: systems thinking, environmental education, higher order thinking, secondary school students