Ebû Hanîfe'nin cerh-ta'dîl değerlendirmeleri
Abu Hanifa's evaluations of cerh-ta'dîl
Yazar: MURAT ARİN
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÖZŞENEL
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu çalışma Ebû Hanîfe'nin cerh-ta'dîl alanında göstermiş olduğu faaliyeti 
farklı yönleriyle ele almayı amaçlamaktadır. Ebû Hanîfe fıkıh alanında otorite ve
çığır açmış bir isimdir. Bilindiği gibi fıkhın temel iki kaynağı Kur'ân ve sünnettir. 
Fıkıh alanında çalışma yapacak bir kişinin iyi bir Kur'ân bilgisinin yanında iyi bir 
sünnet bilgisine sahip olması elzemdir. Hadis ise sünnetin en önemli kaynağıdır. 
Dolayısıyla bir fıkıh imamı olarak Ebû Hanîfe'nin sünnetten/hadis ilminden 
müstağni kalması düşünülemez. Ebû Hanîfe, hakkında olumlu-olumsuz farklı 
görüşlerin beyan edildiği bir isimdir. Onun hakkında hadisten anlamadığı, şahsi 
reyini hadise tercih ettiği, hadis rivayetini kasten terk ettiği, 17 hadis bildiği gibi 
iddialar ileri sürülmüştür. Ancak Ebû Hanîfe'nin hadis anlayışı ve hadis ilmiyle 
iştigaline dair ilmi çalışmalarla mezkûr iddiaların gerçeği yansıtmadığı ortaya 
konulmuştur. Bu çalışmada da Ebû Hanîfe'nin cerh-ta'dîl değerlendirmeleri ele 
alınarak onun tenkid faaliyetindeki rolü belirlenmeye çalışılmıştır.
Ebû Hanîfe cerh-ta'dîl ilminin erken dönemlerinde faaliyet göstermiş bir 
isimdir. O fıkıhtaki seçiciliğini hadis rivayetinde de göstermiş, kendisine ulaşan 
rivayetleri titizlikle incelemiş, belirlediği sıkı şartlara uymayan rivayetleri kabul 
etmemiştir. Bu durum onun az hadis rivayet etmesine sebep olmuştur. Râvi 
değerlendirmesinde kimi zaman kendine has bir üslup ve terim kullanarak alana 
yenilik/katkı sağladığı da olmuştur. Ayrıca muasırları ile karşılaştırıldığında cerhta'dîl alanında birçoğundan hem nitelik hem de nicelik bakımından önde olduğu 
söylenebilir. Diğer yandan Ebû Hanîfe'nin, tüm mesaisini hadise vakfetmiş biri 
olmayıp çoğunlukla fıkıh ile iştigal ettiği unutulmamalıdır. Ancak o, iddia edilenin 
aksine hadiste yetkin bir seviyeye sahip olup, hadis ilminin en temel konularından 
olan cerh-ta'dîl alanında da hatırı sayılır bir yere sahiptir.

Abstract:
This work aims to discuss Abu Hanifa's activity in the field of jarh and 
ta'deel with different aspects. Abu Hanifa is an authority in the field of fiqh and 
a pathfinder from the point of his followers. As it is known, two main sources of 
fiqh are the Qur'an and the Sunnah. A person who will work in the field of fiqh 
needs to have a good knowledge of the Sunnah as well as good knowledge of the 
Qur'an. And hadith is the most important source of the Sunnah. Therefore, as an 
imam of fiqh, it is impossible to think that Abu Hanifa is withdrawn from the 
science of sunnah/hadith. Abu Hanifa is a person who positive and negative 
different views are expressed about. Claims, like he understands nothing about 
hadith, preferred his personal opinion to the hadith, deliberately abandoned the 
narrative of hadith, knows seventeen hadith in total, was claimed about him. 
However, it was exhibited that aforementioned claims are not the truth, with the 
academic level studies about Abu Hanifa's hadith understanding and his 
involvement with the science of hadith. In this study, Abu Hanifa's jarh and 
ta'deel evaluations were handled and his role in the criticism activity was tried to 
be determined. Abu Hanifa is a person who was active in the early days of the 
science of jarh and ta'deel. He showed his pickiness in fiqh in the narrative of 
hadith too, carefully examined the narrations that reached him, did not accept the 
narrations that did not comply with the strict conditions he determined. This 
situation caused him to narrate few hadiths. The narrator sometimes provided 
innovation/contribution to the field by using unique style and term in his 
evaluation. Besides, when compared to his contemporaries, it can be said that he 
is ahead of many of them in the field of jarh and ta'deel both in quality and 
quantity. On the other hand, it must not be forgotten that Abu Hanifa was not 
someone who dedicated all his work to hadith and mostly dealed with the fiqh. 
However, on the contrary to what is claimed, he has a considerable place in the 
field of jarh and ta'deel, which is one of the most basic subjects of the science of 
hadith, in conjunction with he has a competent level in hadith