Turist vergisi ödeme istekliliğini etkileyen faktörler
Factors affecting the willingness to pay tourist tax
Yazar: LEVENT SELMAN GÖKTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. GÜREL ÇETİN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Turizm = Tourism
Dizin: Konaklama vergisi = Accommodation tax ; Turistler = Tourists ; Turizm = Tourism ; Vergilendirme = Taxation ; Vergiler = Taxes ; Ödeme istekliliği = Payment willingness

Özet:
Turizm sezonu genişledikçe, kitlesel yer değiştirme hareketinde de artış söz konusu olmakta ve bu artışın yöneldiği ülke, bölge ve yörelerde ortaya çıkan ihtiyaçlar ve bu duruma bağlı yaşanan sorunlar da artmaktadır. Turizmin maliyetleri olarak da değerlendirilebilecek bu sorunlar, çevresel, sosyo-kültürel ve ekonomik yaşam kalitesini olumsuz etkilemektedir. Bu yoğun maliyetlerin finanse edilmesi amacı ile birçok ülke turizm sektörüne özgü vergileri sisteme entegre etmiştir. Turizme özel vergilerin getirilmesi ev sahibi topluluğun turizmden adil faydalar elde edebilmesinin bir aracı olarak görülmektedir.
20. yüzyıl itibariyle turizm vergileri dünya çapında hızla yayılmaya başlamıştır. Çünkü turizmin vergilendirilmesi mali açıdan oldukça cazip hale gelmiştir. Bu özel vergilerden bir tanesi de turist vergisidir. Turizm vergileri içerisinde yer alan turist vergisi ülkeler için oldukça önemli bir yer tutmakta ve son yıllarda, hükümetlerin turizm yatırımları, altyapı ve sosyal hizmetlerin sağlanabilmesi adına ek gelir elde etmeleri için başvurulan ve turizmin yarattığı maliyetlerin, kullanan öder ilkesi çerçevesinde daha adil dağıtılması için dünya çapında gittikçe daha fazla kullanılan yerel araçlardan biri haline gelmiştir. Bu doğrultuda, turistlerin turist vergisi ödeme istekliliklerini ele alarak, ödeme istekliliğini etkileyen faktörleri inceleyerek en önemli faktörlerin neler olduğunu saptamak turist vergisi politikası için son derece önemlidir. Fakat literatür incelendiği zaman turist vergisini ödemekle mükellef olan kişilerin bu vergiye bakış açıları hakkında çok az araştırma yapıldığı saptanmıştır. Bu kapsamda araştırmanın amacı, turistlerin turist vergisi ödeme istekliliklerini etkileyen faktörleri oluşturulan 6 farklı senaryo özelinde (Harcama Alanı Belirsiz, Kültürel Etkinlikler, Kültürel Miras, Çevre, Turizm Hizmetleri ve Topluluk Refahı) tespit etmek ve turist vergisi ödeme istekliliği miktarını ortaya çıkararak İstanbul özelinde optimum turist vergisi miktarını ortaya koymaktır.
Araştırmanın amacına ulaşabilmek için, ilk olarak literatür taraması yapılmış ve turist vergisi ödeme istekliliğini etkileyebilecek faktörler tespit edilerek literatürde yer alan çalışmalar ışığında oluşturulan senaryolar hazırlanmış ve bu doğrultuda oluşturulan anketler Fatih (Sultanahmet, Ayasofya, Yerebatan Sarayı), Beyoğlu (Miniatürk, Taksim) ve Beşiktaş (Dolmabahçe Sarayı, Ortaköy) ilçelerinde kamuya açık alanlardaki turistik destinasyonları ziyaret etmekte olan turistler arasından İstanbul'da en az bir gece konaklayan kişilere uygulanmıştır.
Araştırmada kolayda örneklem yöntemi kullanılarak 483 yabancı turiste anket uygulanmış olup toplamda 428 geçerli anket elde edilmiştir. Toplanan verilerin analizinde ekonometrik analizler için sıkça kullanılmakta olan STATA v14 programı kullanılmıştır.
Araştırma sonucunda, Tobit analiz yapılarak turist vergisi ödeme istekliliğini oluşturulan senaryolar özelinde hangi faktörlerin farklı ölçülerde etkilediği tespit edilmiştir. Bu çalışma sonucunda, diğer çalışmalarda da değinildiği üzere turist vergisinin nerelere harcanacağının açıkça belirtilmesinin mükellefler tarafından daha fazla ödeme istekliliği oluşturduğu sonucuyla örtüştüğü anlaşılmıştır. Ayrıca, seyahat memnuniyeti ve algılanan kalite ne kadar artar ise turist vergisi ödeme istekliliğinin de bir o kadar pozitif yönde etkilendiği belirlenmiştir. Araştırma sonucunda senaryolar özelinde oluşan ortalama turist vergisi ödeme istekliliği belirlenmiş olup İstanbul iline ne kadarlık bir gelir kazandırabileceği hesaplanmıştır. Ayrıca araştırma sonucunda Türkiye için bir turist vergisi kanun önerisi, İstanbul için ise konaklama türlerine göre optimum turist vergisi miktarı oluşturulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Turist Vergisi, Ödeme İstekliliği, Konaklama Vergisi

Abstract:
As the tourism season expands, there is also an increase in the mass displacement movement, and the needs and problems associated with this situation are increasing in the countries, regions and districts where this movement is headed. These problems, which can also be considered as the costs of tourism, negatively affect the quality of environmental, socio-cultural and economic life. In order to finance these costs, many countries have integrated taxes specific to the tourism sector into the system. Imposing special taxes on tourism is seen as a means for the host community to obtain fair benefits from tourism.
In the 20th century, tourism taxes began to spread rapidly around the world, as the taxation of tourism became very financially attractive. The tourist tax is significant for many countries. In recent years, it has been used increasingly around the world to provide additional funds to meet the needs for investment in tourism, infrastructure and social services and for a more equitable distribution of costs created by tourism in the scope of the user pays principle. Accordingly, a tourist tax policy needs to address the willingness of tourists to pay the tax through examining the factors that affect their compliance. However, when the literature was examined, it was determined that little research had been done about the perspectives of the people who were obliged to pay the tourist tax. In this context, the aim of the research is to determine the factors affecting the willingness of tourists to pay the tourist tax in six different scenarios (uncertain expenditures, cultural activities, cultural heritage, environment, tourism services and community welfare) and to determine the optimum amount of the tourist tax in Istanbul, Turkey by revealing the degree of willingness to pay the tax.
In order to meet the aims of the study, the first step was to conduct a literature review. Scenarios were prepared in light of the studies in the literature by determining the factors which could affect the willingness to pay a tourist tax. Surveys prepared in accordance with the research were administered to people visiting tourist destinations in public areas in the Fatih (Sultanahmet, Hagia Sophia and Yerebatan Palace), Beyoğlu (Miniatürk and Taksim) and Beşiktaş (Dolmabahçe Palace and Ortaköy) districts. Survey participants had to have stayed at least one night in İstanbul.
In the study, 482 foreign tourists chosen by the sampling method completed questionnaires, and a total of 428 relevant surveys were obtained. In the analysis of the data collected, the STATA v14 program that is frequently used for econometric analyses was utilized. 
As a result of the research, through Tobit analysis, it was determined which factors affected willingness to pay the tourist tax within the specificity of different scenarios. As also touched upon in other studies, in this study, it was understood that a clear specification of how a tourist tax is going to be spent creates a greater willingness to pay on the part of taxpayers. In addition, it was determined that the more that travel satisfaction and perceived quality increases, the more the willingness to pay the tourist tax is affected positively. As a result of the research, the average willingness to pay the tourist tax created in the specificity of the scenarios was determined, and it was calculated how much income this would bring the city of İstanbul, Turkey. As a result of the study, a draft law for a tourist tax in Turkey was proposed, and for İstanbul, the optimal amount of a tourist tax was determined according to the types of accommodation.

Key Words: Tourist Tax, Willingness to Pay, Accommodation Tax