Polinatör arı komünitesi fonksiyonel karakter yapısının bir arazi kullanım gradiyentindeki değişimi
Change in the functional trait structure of pollinator bee community along a land use gradient
Yazar: NARTJAN ÖZDEN
Danışman: PROF. DR. ÇAĞATAY TAVŞANOĞLU ; DOÇ. DR. YASEMİN GÜLER
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Ekoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Arazi kullanımı, insanların çevreyi kendi istekleri doğrultusunda yeryüzünü şekillendirmesidir. Bu olayın habitatlar ve canlı birlikleri üzerindeki etkisi, eylemin şiddeti ve ölçeğine göre farklılıklar gösterebilir. Her geçen gün artan insan popülasyonunun çevresine olan etkisi de zamanla şiddetini artırmaktadır. Bu sebeple arazi kullanımındaki değişikliklerin canlı komünitelerini nasıl etkilediğini anlamak, bu canlıları ve onların sunduğu ekosistem hizmetlerine muhtaç olan kendimizi korumak için önemlidir. Ve hem bizim için, hem de dünyadaki pek çok diğer canlı için en önemli ekosistem hizmetlerinden birisi de muhtemelen polinasyondur. Dünya üzerindeki çiçekli çoğu bitkinin polinasyon için hayvanlara, özellikle arılara, ihtiyaç duyduğu da bildiğimiz bir gerçektir. Arıların doğada bu kadar değerli olmalarının arkasında, evrimsel süreçte geliştirdikleri davranışlar, morfolojik ve fizyolojik özellikleri, yani fonksiyonel karakterler vardır. Fonksiyonel karakterler canlıların çevreleri ile uyum başarılarını, üreme yetilerini, hayatta kalabilme yetilerini etkileyen önemli faktörlerdir. Tüm bu bilgilere rağmen, arazi kullanım değişikliğinin arı komünitelerine etkileri ile ilgili çalışmalar yetersiz kalmaktadır. Bu konuda fonksiyonel karakterler üzerinden yapılan herhangi detaylı çalışma bulunmamaktadır. Bu tez çalışmasında Batı Karadeniz'de bulunan Çaycuma ilçesinde arazi kullanımının arı komüniteleri üzerindeki etkisi fonksiyonel karakterler yönünden incelenmiştir. Çalışmada kullanılmak üzere intertegüler mesafe, polen tercihi, yuva tercihi ve sosyallik durumu karakterleri seçilmiştir. Analizler sonucunda bölgedeki arı komünitesinin fonksiyonel karakter ve takson bakımından arazi kullanım yoğunluğundaki artışla nasıl değiştiği ortaya konmuştur. Arazi kullanım yoğunluğunun orta düzeyde olduğu kırsal kesim, tür zenginliği ve bolluğuna göre diğer bölgelerden daha yüksek bir çeşitliliğe ev sahipliği yapmaktadır (59 takson, 513 birey). Arazi kullanımının yüksek olduğu şehir içerisinde bulunan komünite daha az bireyle temsil edilmesine rağmen (40 takson, 140 birey), fonksiyonel çeşitlilik indekslerine göre diğer bölgelerden daha yüksek bir çeşitliliğe sahiptir. Çalışmadan elde edilen veriler, arılar üzerindeki insan etkisinin anlaşılmasında ve gelecekte yapılacak yeni bilimsel çalışmalara öncü, koruma çalışmalarına ise kaynak olacaktır.

Abstract:
Land use is the shaping of the earth by humans according to their own desires. The impact of this action on habitats and biological communities can vary depending on the intensity and scale of the action. The effect of the increasing human population on their surroundings is also increasing over time. Therefore, understanding how changes in land use affect living communities is important to protect ourselves, who depend on the ecosystem services they provide, as well as many other organisms in the world. And probably one of the most important ecosystem services for us and many other living things on earth is pollination. It is a known fact that most flowering plants on earth require animals, especially bees, for pollination. The reason why bees are so valuable in nature is due to their functional traits, such as their evolutionary developed behaviors, morphological and physiological characteristics. Functional traits are important factors that affect the success of living beings in harmony with their environments, their reproductive abilities, and their survival abilities. Despite all this knowledge, studies on the effects of land use change on bee communities are insufficient. There is no detailed study on functional traits in this regard. In this thesis, the effect of land use on bee communities in Çaycuma district in the western Black Sea region was examined in terms of functional traits. Intertegular distance, pollen preference, nesting preference and sociality functional traits are chosen for this study. The analysis revealed how the bee community in the region changed in terms of functional traits and taxonomy with the increasing intensity of land use. The rural areas where land use intensity is moderate have a higher diversity in terms of species richness and abundance compared to other regions (59 taxa, 513 individuals). Although the community located in the city where land use is high is represented by fewer individuals (40 taxa, 140 individuals), it has a higher diversity according to functional diversity indices. The data obtained from the study will be a pioneer in understanding the human impact on bees, and a resource for future scientific studies and conservation efforts.