Masal kahramanlarının tespiti ve aralarındaki duygusal ilişkinin çıkarılması
Identification of fable heroes and the emotional relationship between them
Yazar: SAMIR GANBARLI
Danışman: PROF. DR. BANU DİRİ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Bilgisayar Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrol = Computer Engineering and Computer Science and Control

Özet:
Günümüzde yapay zekanın bir alt dalı olan doğal dil işleme otomatik makine çevirisi, duygu analizi, epostalardan spam tespiti, sosyal medya analizi gibi pratik alanlarda sıkça kullanılmaktadır.  Yapay zekanın bu branşında yapılan araştırmalar ve geliştirilen modeller ile bilgisayarların metinleri anlama, onları analiz etme, bilgi çıkarma ve soru cevaplama gibi önemli işlemleri yerine getirme becerileri de gelişmiştir. Makine öğrenmesi, derin öğrenme modelleri ve son yıllarda dönüştürücüler ile doğal dil işlemenin bir çok uygulama alanında büyük başarılar alınmıştır. Masallardan ana karakterlerin çıkarılması ve karakterler arasındaki duygusal ilişkilerin belirlenerek bir sosyal ağ haritası yardımıyla gösterilmesi de doğal dil işlemedeki güncel konulardan biridir. Yapılan tez çalışmasında bu konu araştırılmış ve üç aşamada Türkçe yazılmış masallardaki karakterlerin tespit edilmesi ve aralarındaki duygusal ilişkinin çıkarılması için bir uygulama geliştirilmiştir. Kullanılan modellerden ilk ikisi kişi olarak isimlendirilmiş varlıkların çıkarılması ve bağımlılık ayrıştırma analizi yapılarak masaldaki ana karakterlerin tespit edilmesi olmuştur. Üçüncü aşamada ise tespit edilen karakterlerin geçtiği cümleler çıkarılarak, karakterler arasındaki duygusal ilişkinin derecesi belirlenmiştir. Son aşamada ise ilişkiler durumlarına göre sosyal bir ağ yardımıyla görselleştirilmiştir.

Abstract:
Today, natural language processing (NLP), a subfield of artificial intelligence, is frequently applied in practical areas such as machine translation, sentiment analysis, spam detection in emails and social media analysis. Research and model development in this branch of artificial intelligence have enhanced computers' abilities to understand texts, analyze them, extract information, and perform tasks such as question answering. Significant achievements have been made in various applications of natural language processing through machine learning, deep learning models such as, RNN or LSTM and more recently, transformers. Extracting main characters from fables, determining the emotional relationships between characters and displaying them in the form of a social network map is one of the current topics in natural language processing. In the thesis study, this issue was researched, and an application was developed in three stages to identify the characters in the fable written in Turkish and to extract the emotional relationships between them. The first two of the models involved named entity recognition and performing dependency parsing analysis to identify the main characters in the fable. In the third stage, sentences containing the identified characters were extracted, and the sentimental relationship between the characters was determined. Finally, sentimental relationships have been visualized in the form of a social network based on their statuses.