Sosyal bilgiler dersini öğretmen adaylarının ekolojik vatandaşlığı bağlamında değerlendirmek: Bir gömülü teori çalışması
Evaluating social studies course in the context of pre-service teachers' ecological citizenship: A grounded theory study
Yazar: CANER DALLI
Danışman: PROF. DR. ERCENK HAMARAT
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı, Sosyal Bilgiler dersini öğretmen adaylarının ekolojik vatandaşlığı
bağlamında değerlendirmektedir. Ekolojik vatandaşlık, bireyin çevreye karşı sorumlu
davranmasıdır. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden gömülü teori kullanılmıştır.
Gömülü teori, sistematik toplanan verilerin analizler yoluyla yeni bir teori oluşturması ve
keşfedilmesi sürecidir. Araştırmada gömülü teoriye özgü olan sistematik desen
uygulanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu amaçlı örnekleme yöntemlerinden kuramsal
örnekleme ile A Üniversitesi, B Üniversitesi ve C Üniversitesinde öğrenim gören Sosyal
Bilgiler öğretmen adayları oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri, yüz yüze ve video
konferans (zoom) yöntemiyle toplanmıştır. Veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu ve
çeşitli etkinlik çalışmaları ile elde edilmiştir. Araştırma süreci boyunca toplanan veriler açık
kodlama, eksen kodlama ve seçici kodlama uygulanarak sürekli karşılaştırmalı analize tabii
tutulmuştur. Araştırmanın bulgularında öğretmen adayları ekolojik bilinç kavramını
araştırmanın çekirdek kategorisi olarak belirlemişlerdir. Belirlenen çekirdek kategorinin
etrafında yaşanabilir dünya, umut ışığı, doğayı bütüncül düşünme ve gelecek nesillerin refahı
alt boyutlar olarak şekillenmiştir. Sosyal Bilgiler öğretmen adayları iyi bir ekolojik
vatandaşın öncelikle sorumluluk sahibi, sürdürülebilir yaşama uyum sağlayan, bütün
canlıların hak ve adaletini koruyan, çevre ile ilgili konular başta olmak üzere sivil toplum
kuruluşlarının çalışmalarına katılan bir yapıya sahip olması gerektiğini belirtmişlerdir.
Araştırmanın sonucunda kavramın öğrencilere kazandırılması için öğretmenlerin ekolojik
bilince sahip olması gerektiği vurgulanmıştır. Çalışmada şekillenen ekolojik vatandaş
yetiştirme işleyiş modeli ile hem aileye hem de okullara sorumluluk düşmektedir. Toplum
içerisinde ekolojik bir vatandaş olarak yer almanın ilk adımını ailede verilecek eğitim
oluşturmaktadır. Doğayı koruma ve saygı konusunda ailede verilecek temel eğitimin üzerine
okullarda ekolojik vatandaşlık adına çalışmalar yapılarak kavram öğrencilere
kazandırılacaktır. Çalışma gelecekte büyük bir öneme sahip olacak ekolojik vatandaşlığın
Sosyal Bilgiler dersinde daha fazla yer almasını önermektedir.

Abstract:
The aim of this research is to evaluate the preparedness of pre-service social studies teachers
in the area of ecological citizenship, which pertains to an individual's responsible actions
towards the environment. The research methodology employed in this study is embedded
theory, which involves a qualitative approach of systematically collecting and analyzing data
to generate and explore a new theory. The study utilized a specific systematic pattern that is
unique to embedded theory. The participants in the study were pre-service social studies
teachers selected through theoretical sampling from A University, B University, and C
University. Data for the research were collected through face-to-face and video conference
(Zoom) methods. The data were obtained using a semi-structured interview form and various
activity exercises. Throughout the research process, the collected data underwent constant
comparative analysis through open coding, axial coding, and selective coding. In the findings
of the research, pre-service teachers identified the concept of ecological consciousness as
the core category of the study. The study identified several dimensions of a good ecological
citizen, including the ability to live sustainably, protect the rights and justice of all living
beings, and actively participate in environmental non-governmental organizations. Pre-
service social studies teachers emphasized that a good ecological citizen should primarily
have a sense of responsibility, adapt to sustainable living, protect the rights and justice of all
living beings, and actively participate in the activities of non-governmental organizations
related to the environment. The study concludes that teachers need to have ecological
consciousness to instill the concept in students. The study proposes an operational model for
cultivating ecological citizenship, which places responsibilities on both families and schools.
The first step towards becoming an ecological citizen is receiving education from the family
about preserving and respecting nature. After that, schools should work towards instilling
the concept of ecological citizenship in students. The study recommends that future social
studies classes should give greater emphasis to ecological citizenship.