Aydın Vilayeti Maarif Müdürü Emrullah Efendi'nin yolsuzluk iddiasıyla yargılanması(1893-1908)
The Judgement Of Minister Of Education, Emrullah Effendi, Upon The Corruption Claim (1893-1908)
Yazar: ZEYNEP AKSU
Danışman: DOÇ. DR. EMRAH SAFA GÜRKAN
İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: Aydın = Aydın ; Emrullah Efendi = Emrullah Efendi ; Eğitim kurumları = Education establishments ; Maarif Vekaleti = Maarif Vekaleti ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Yargılama = Judgement ; Yolsuzluk = Corruption

Özet:
Maarife yaptığı hizmetlerle II. Meşrutiyet devrine damgasını vurmuş bir Maarif Nazırı
(1910-1912) olan Emrullah Efendi, maarif nazırlığı ile görevlendirilmeden evvel
sırasıyla Yanya, Selanik, Haleb ve Aydın Maarif Müdürlükleri vazifelerini üstlenmiştir.
Bu çalışmada ise, Şûrâ-yı Devlet mahkeme evrakı üzerinden onun Aydın Vilayeti
Maarif Müdürü (1892-1893) olduğu döneme tesadüf eden yargılanma süreci ele
alınmıştır.
Emrullah Efendi‟nin Aydın Maarif Müdürü iken maarif sandığından para alarak
Gazeteci Tevfik Nevzad ve Avukat Güzel Hasan ile Avrupa‟ya kaçtığı yönünde
literatürde yer alan iddialar bu araştırmanın temel problematiğini teşkil etmektedir. Bu
olayda dahli olan bir çok kişi mahkeme tarafından Emrullah Efendi‟ye yapıldığı gibi
sıkı bir sorgudan geçirilmiş, suçlular ve bu kişilerin hangi gerekçelerle suçlandıkları
tesbit edilmeye çalışılmıştır. Bu kişilerin en önde gelenlerinin ifadeleri dinlendikten
sonra savunmalarının kayda geçirildiği görülmüştür. Maarif Müdürü Emrullah Efendi
ile onun en yakın meslek arkadaşı Maarif Muhasebecisi Mustafa Şükrü Efendi maarifin
kasasında kaydına rastlanamayan bir miktar para ile ilgili sorumlu tutulan ve dolayısıyla
da bu çalışmanın merkezinde bulunan iki mühim şahsiyettir. Kritik vazifeleri gereği
durumla ilgili ifadelerinin alındığı ve sonrasında da savunmalarını mahkemeye
sundukları görülmektedir.
Ayrıca bu çalışmada, ele alınan dava süreci üzerinden Osmanlı adalet sistemi
karşısında sirkat (yolsuzluk) suçu işlediği iddia edilen bir memurun hangi süreçlerden
geçerek ne şekilde yargılandığı ve hakkında hükmün nasıl verildiği Emrullah Efendi
örneği üzerinden ortaya konulmuş olacaktır.
Anahtar Kelimeler: Emrullah Efendi, Mustafa Şükrü, Tevfik Nevzad, Aydın, Soma,
maarif nazırı, Aydın vilayeti maarif müdürü, Fransa, Cenevre, İsviçre, maarif sandığı,
kaçış, firar, yargı, hâkim, mahkeme, sirkat, ihtilas, senet.

Abstract:
With all his contributions to the education system, the minister of education, Emrullah
Effendi (1910-1912), who was a leading figure in the second constitutional period, had
worked as a manager of the local education systems of Yanya, Selanik, Haleb and
Aydın until he was appointed as the minister of education. This study focuses on the
trial period (1892-1893) when he was the manager of the education system in Aydın
based on the court documents of „Shuara-i Dawlah‟.
The claims that Emrullah Effendi took some money from the education funding
budget in order to go to Europe with the Journalist Tevfik Nevzad and the Lawyer
Güzel Hasan while he was the manager of education in Aydın are at the core of this
study. The ones who were included in the case were interrogated and questioned
strictly just like Emrullah Effendi was, and for what reasons these people were accused
are tried to be answered in this study. It is indicated that the defenses of the most
prominent ones among these people were recorded after their statements were listened.
Education Manager Emrullah Effendi and the Accountant of the Education system,
Mustafa Şükrü Efendi appear to be the two important figures at the center of this case
who gave their defenses after their statements, as well.
From which processes an officer who was claimed to have committed
corruption (sirkat) against the Ottoman judicial system went through, how he was put
into trial and how the final decision was given about him will be revealed in this thesis
through the example case of Emrullah Effendi.
Keywords: Emrullah Effendi, Tevfik Nevzad, Aydın, Soma, France, Switzerland,
Geneve, minister of education, manager of national education, national education
budget, escape, judgement, justice, court, stealing, peculation, bill