Üniversite öğrencilerinin tüketim tercihleri: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi ve Çankaya Üniversitesi örnekleri
Consumption preferences of university students: Ankara Haci Bayram Veli University and Çankaya University examples
Yazar: RIFAT AYDIN
Danışman: PROF. DR. ERDAL AKSOY
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Gençler = Youngs ; Gençlik = Youth ; Marka = Brand ; Moda = Fashion ; Saygınlık = Respectability ; Tüketici tercihleri = Consumer preferences ; Tüketim = Consumption ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Refah devletinin etkisi ve kitle iletişimindeki muazzam değişim, yeni bir olgu olarak tüketim toplumu kavramlaştırmasını son elli yılda öne çıkartmıştır. Hayatın tüm anlam noktalarına nüfus eden ve oldukça geniş bir çerçevede ele alınan kavram, bireysel alışkanlıklardan toplumsal sisteme uzanan kültürel bir örüntüde, ekonomik olmanın ötesinde sosyo-kültürel bir fenomen olarak etkisini bireysel bilinçlere damgalamıştır. Diğer taraftan medyanın yaygınlaşmasıyla (özellikle yeni medyanın) beraber tüketim, bireyler arası ilişkilerde işlevsel roller üstlenmeye başlamıştır. Böylece doğrudan yüz yüze iletişime ek olarak yeni bir iletişim türü kültürel bir ilişki biçimi olarak bireysel hayatın gündelik akışına dâhil olmuştur. Bu çerçevede çalışmanın temel amacı, iletişim biçimlerinde meydana gelen değişime paralel olarak, üniversite öğrencisi gençlerin tüketim tercihlerinde moda ve markaya yönelik tutumları ile saygınlık talebi beklentilerinin etkisini ölçmektir. Bu kapsamda çalışmanın kuramsal boyutunda Frankfurt Okulu'nun kültür endüstrisi yaklaşımı temel alınmıştır. Ayrıca modern ve postmodern tüketim kuramlarından da yararlanılmıştır. Araştırma kapsamında öncelikli olarak bir "tüketim tercihleri ölçeği" oluşturulmuş ve iki alt değişken (moda ve markaya uyma ile saygınlık talebi) üzerinden bu iki iletişim biçiminin tüketim tercihleri üzerindeki etkisi ölçülmüştür. Bu amaçla Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi ile Çankaya Üniversitesinin İktisadi ve İdari Bilimler ve (Fen) Edebiyat fakültelerinde eğitim gören 523 üniversite öğrencisi ile anket gerçekleştirilmiştir. Saha çalışması sonucunda ise dört önemli bulguya ulaşılmıştır. Bunlardan ilki tüketimin ekonomik olduğu kadar sosyo-psikolojik temellere dayanan bir olgu olduğudur. İkinci tespit ise cinsiyetler arasında moda ve markaya yönelik tutum almada geleneksel bakış açılarının önemli ölçüde aşındığı yönündedir. Diğer önemli bir bulgu da gençler arasında yaş aralıklarına göre tüketim tercihlerinde ortaya çıkan farklılıklar noktasında tespit edilmiştir. Elde edilen son bulgu ise kimliklerin tüketim üzerindeki etkisi bağlamında olmuştur.

Abstract:
The influence of the welfare state and the enormous change in mass communication have brought forward the concept of consumer society as a new phenomenon in the last fifty years. The concept, which permeates all the meaning points of life and is discussed in a very broad framework, has stigmatized its effect on individual consciousness as a socio-cultural phenomenon beyond being economic in a cultural pattern extending from individual habits to the social system. On the other hand, with the widespread use of media (especially new media), consumption has begun to assume functional roles in interpersonal relations. Thus, in addition to direct face-to-face communication, a new type of communication has been included in the daily flow of individual life as a form of cultural relationship. In this context, the main purpose of the study is to measure the effect of university students' attitudes towards fashion and brand and their expectations of prestige demand on consumption preferences, in parallel with the change in communication styles. In this context, the cultural industry approach of Frankfurt School was taken as basis in the theoretical dimension of the study. In addition, modern and post-modern consumption theories are also used. Within the scope of the research, a "consumption preferences scale" was created and the effect of these two communication styles on consumption preferences was measured through two sub-variables (fashion and brand compliance and reputation demand). For this purpose, a survey was conducted with 523 university students studying at the Faculty of Economics and Administrative Sciences and (Science) Literature of Ankara Hacı Bayram Veli University and Çankaya University.  As a result of the field study, three important findings were reached. The first of these is that consumption is a phenomenon based on socio-psychological as well as economic. The second point is that traditional perspectives in attitudes towards fashion and brand among the genders are significantly eroded. Another important finding is the differences in consumption preferences among young people by age ranges. The last finding is in the context of the effect of identities on consumption.