Pandemi sürecinin kentsel kamusal mekânlara sosyo-psikolojik yansıması: Erzurum örneği
Socio-psychological reflection of the pandemic process in urban public spaces: The case of Erzurum
Yazar: ŞEBNEM ZEKİYE KOKARCA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TUNA BATUHAN
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kentsel Tasarım Ana Bilim Dalı / Kentsel Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Erzurum = Erzurum ; Kamusal mekanlar = Public places ; Kentsel dirençlilik = Urban resilience ; Kentsel mekan = Urban space ; Kentsel tasarım = Urban design ; Pandemiler = Pandemics

Özet:
Amaç: Bu çalışmada kentsel kamusal mekânların Erzurum'da yaşayan kullanıcılar tarafından
pandemi öncesi ve sonrası kullanım düzeyleri irdelenerek yeterlilik, esneklik, bağışıklık ve
dirençlilik kavramları çerçevesinde değerlendirilmesi ve elde edilen sonuçlar dahilinde
pandemi gibi kriz süreçlerine karşı dirençli kentsel kamusal mekânların tasarlanması
konusunda öneriler sunulması amaçlanmıştır.
Yöntem: Bu çalışmada iki aşamalı yöntem uygulanmıştır. İlk aşamada pandemi-kentsel
kamusal mekân-insan ilişkisinin literatür taraması yapılmıştır. Bu kapsamda Erzurum
kentinden seçilen çalışma alanlarının mekânsal analizleri, saha gözlemleri ve anket sonuçları
ile pandemi öncesi ve sonrası kullanım değişikliği tespit edilmiştir. İkinci aşamada ise ilk
aşamada elde edilen veriler, yazar tarafından oluşturulan "Kentsel Kamusal Mekânda
Mekânsal Kalite ve Dirençlilik Matrisi" kapsamında analiz edilmiş ve değerlendirilmiştir.
Matriste verilen bileşenler, kentsel kamusal mekânların kalitesine ve dirençliliğine sağladığı
katkıya ve önem seviyesine göre puanlandırılarak seçilen kentsel kamusal mekânların
dirençlilik puanları hesaplanmıştır.
Bulgular: Yürütülen çalışmalar sonucunda elde edilen verilere ve Erzurum kentinden seçilen
kentsel kamusal mekânların matris analizlerine göre Havuzbaşı Kent Meydanı'nın pandemi
sürecine karşı dirençsiz olduğu, Yakutiye Meydanı'nın ve Recep Tayyip Erdoğan Rekreasyon
Alanı'nın pandemi sürecine karşı orta dirençli olduğu, Erzurum Kalesi Kültür Yolu'nun ve
Olimpiyat Parkı'nın ise pandemi sürecine karşı dirençli olduğu tespit edilmiştir.
Sonuç: Yapılan analizlerle seçilen kentsel kamusal mekânların dirençlilik seviyeleri tespit
edilmiş, bu tespit çerçevesinde dirençsiz kamusal mekânların yeniden planlanması gerektiği,
orta dirençli kamusal mekanların değiştirilip/dönüştürülmesi gerektiği ve dirençli kamusal
mekanların ise sürekli iyileştirilmesi gerektiği ortaya konmuştur. Ayrıca bu kamusal
mekanların daha dirençli hale getirilebilmesiyle ilgili öneriler sunulmuştur.

Abstract:
Objective: In this study, it is aimed to evaluate the usage levels of urban public spaces by the
users living in Erzurum before and after the pandemic, within the framework of the concepts
of competence, flexibility, immunity and resilience, and to offer suggestions for designing
urban public spaces that are resistant to crisis processes such as pandemics.
Method: In this study, a two-stage method was applied. In the first stage, a literature review
of the pandemic-urban public space-human relationship was made. In this context, the spatial
analysis of the study areas selected from the city of Erzurum, field observations and survey
results, and the change in use before and after the pandemic were determined. In the second
stage, the data obtained in the first stage were analyzed and evaluated within the scope of the
"Spatial Quality and Resilience Matrix in Urban Public Spaces" created by the author. The
components given in the matrix were scored according to their contribution to the quality and
resilience of urban public spaces and their level of importance, and the resilience scores of the
selected urban public spaces were calculated.
Results: According to the data obtained as a result of the studies carried out and the matrix
analysis of the urban public spaces selected from the city of Erzurum, it has been determined
that the Havuzbasi City Square is not resistant to the pandemic process, Yakutiye Square and
the Recep Tayyip Erdoğan Recreation Area are moderately resistant to the pandemic process,
and Erzurum Castle Culture Road and the Olympic Park are resistant to the pandemic process.
Conclusion: The resilience levels of the selected urban public spaces have been determined
with the analyzes made, and it has been revealed that non-resilient public spaces should be re-
planned, medium-resistance public spaces should be changed/transformed, and resistant
public spaces should be constantly improved. In addition, suggestions were made to make
these public spaces more resistant.