İstanbul'da 1856 Aksaray yangını sonrası yangın bölgesinde meydana gelen değişimlerin incelenmesi
A research on the changes in fire district in İstanbul after the 1856 Aksaray fire
Yazar: ZEYNEP BEYZA DEMİR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HATİCE GÖKÇEN ÖZKAYA
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Aksaray = Aksaray ; Değişim = Change ; Yangın = Fire ; İstanbul = Istanbul

Özet:
19. yüzyılın ikinci yarısında İstanbul'da tarihi yarımadada meydana gelen, geniş bir alanı tahrip eden 1856 Aksaray Yangını'nda yangın alanını düzenlemek adına yapılan çalışmalardan başlayarak bölge önemli ölçüde değişime uğramıştır. 
1839 Tanzimat Fermanı'nın ilan edilmesinin ardından kentin düzenlenmesi adına birçok karar alınmış ve bu kararlar ışığında düzenlemeler yapılmıştır. 1856 Aksaray Yangını'ndan sonra ise alanın düzenlenmesi adına ilk imar planı çizilmiştir. Söz konusu planlamanın ardından, İstanbul'da görülen yangınlar akabinde, tahrip olan alanların düzenlenmesi için, planlar yapılmaya başlanmıştır. Bu gerekçeyle 1856 Aksaray Yangını kent düzenlemesinde önemli bir dönüm noktası oluşturmuş ve bu yangından sonra kent imarı hız kazanmıştır. Bahsi geçen plana ulaşılamasa da yapılan düzenlemeyle birlikte yollar, caddeler, sokaklar ve parseller büyük ölçüde değişmiştir. Çalışma kapsamında bahsi geçen yangına ek olarak şehre giren yenilikler, modernleşme çalışmaları, doğal afetler, toplumsal yaşam gibi bölgenin değişimine sebep olan tüm etmenler bir arada değerlendirilmiştir. Yöntem olarak, döneme ait nizamnameler, yazılı basın kaynakları ve haritalar incelenmiştir. Bu yöntemle ilk imar planı fitilini ateşleyen 1856 Aksaray Yangını'ndan başlayarak 20. Yüzyılın başına kadarki süreçte yangın alanının yaşamış olduğu kentsel değişimlerin izleri sürülmüştür. Sonuç olarak bölgenin sahip olduğu kentsel dokunun, yangın sonrası yapılan düzenlemeler, kente giren yenilikler, modernleşme çalışmaları ve doğal afetler gibi sebeplerle geri dönülmez bir şekilde değişerek dönüştüğünü söylemek mümkündür. Bu çalışmada, 1856 Aksaray Yangını ile 20. Yüzyılın başları arasındaki süreçte alanda görülen kentsel değişikliklerin araştırılması amaçlanmıştır.

Abstract:
Since the second half of the 19 century Istanbul historic peninsula has had a significant change starting from reshaping the burned site in 1856 Aksaray Fire which destroyed a wide area in scale.
After the declaration of Rescript of Tanzimat, a lot of decisions were made in order to reshape the city and regulations were made according to these decisions. After 1856 Aksaray Fire, the construction plan was drawn up for the first time to reorganize the area. After that plan in question, more plans were started to made for the destroyed areas due to the fires took place in Istanbul. For this reason 1856 Aksaray Fire was a major turning point in the city's urban form and the construction of the city accelerated. Although the plan in question was not accomplished, the roads, avenues, streets and plats changed on a large scale.  Within the scope of the study, all the factors causing urban changes such as innovations in the city, modernization practice, naturel disasters, social life were also interpreted together in addition to the fire mentioned. As a method, regulations of the period, printed media sources and maps have been investigated. With this method using 1856 Aksaray Fire as the starting point of the city's urban form, tracks of urban change in the destroyed area have been followed until the beginning of 20. century. As a result it is possible to say that urban fabric of the area permanently changed due to reconstructions after the fire, innovations in the city, modernization practice and natural disasters. In this study it is aimed to indicate the urban changes took place in the period from 1856 Aksaray Fire and the beginning of 20th century.