Yetersizlikten kaçınma çabasının uyumsuz mükemmeliyetçilikle ilişkisinde içsel öz eleştiri ve kendine şefkat gösterme korkusunun aracı rolü
The mediating role of internalized self-criticism and fear of self-compassion in the relationship between striving to avoid inferiority and maladaptive perfectionism
Yazar: ZEYNEP PEKİN
Danışman: PROF. DR. MEHMET ENGİN DENİZ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Uyumsuz mükemmeliyetçilik = Maladaptive perfectionism ; Öz eleştiri = Self-criticism

Özet:
Bu çalışmada yetersizlikten kaçınma çabası ile uyumsuz mükemmeliyetçilik arasındaki ilişkide içsel öz eleştiri ve kendine şefkat gösterme korkusunun aracılık rolü incelenmiştir. Çalışma kapsamında ilk olarak Yetersizlikten Kaçınma Çabası Ölçeği'nin Türkçeye uyarlama çalışması gerçekleştirilmiştir. Ölçek uyarlama çalışması dört aşamada gerçekleştirilmiştir. Dil geçerliği (n=77), AFA (n=221) ve DFA (n=220) aracılığıyla yapı geçerliği, uygunluk geçerliği (n=441) ve güvenirlik (n= 441) çalışmaları yapılmıştır. Yapı geçerliği çalışma sonuçlarına göre, Türkiye örnekleminde orijinal ölçekte olduğu gibi iki faktörlü yapı desteklenmiştir. 27 madde toplam varyansın %50'sini açıklamıştır. Uyum indeksleri, iyi model uyumuna karşılık gelmiştir. Ölçeğin öz-anlayış ve sosyal karşılaştırma ile arasındaki korelasyonların anlamlı olduğu görülmüştür. Güvenirlik çalışmalarının bulgularına göre ise ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğu belirlenmiştir. Yürütülen geçerlik ve güvenirlik analizleri sonucunda, ölçeğin Türkiye örnekleminde kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğunu saptanmıştır. Ölçek uyarlama çalışması sonrasında, uyumsuz mükemmeliyetçiliği açıklamaya yönelik oluşturulan model sınanmıştır. Araştırmaya 314 üniversite öğrencisi (203 kadın ve 111 erkek) katılmıştır. Araştırma verileri, Kişisel Bilgi Formu, "Yetersizlikte Kaçınma Çabası Ölçeği", "APS Mükemmeliyetçilik Ölçeği", "Öz Eleştiri Ölçeği" ve "Şefkat Korkusu Ölçeği" aracılığıyla toplanmıştır. Model çalışması kapsamında aracılık rolünün belirlenebilmesi için verilerin analizinde Pearson korelasyon analizi ve yapısal eşitlik modeli tekniği olan yol analizi kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda yetersizlikten kaçınma çabası, uyumsuz mükemmeliyetçilik, içsel öz eleştiri ve kendine şefkat gösterme korkusu arasında pozitif yönde anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Yol analizi sonucunda ise yetersizlikten kaçınma çabası ile uyumsuz mükemmeliyetçilik arasındaki ilişkide içsel öz eleştiri ve kendine şefkat gösterme korkusunun tam aracılık etkisi olduğu saptanmıştır. Araştırma sonuçları, yetersizlikten kaçınma çabasının (güvensiz çabalamanın) içsel öz eleştirideki değişimin yaklaşık % 46'sını, kendine şefkat gösterme korkusundaki değişimin ise yaklaşık % 25'ini açıkladığını göstermiştir. Ayrıca, yetersizlikten kaçınma çabasının (güvensiz çabalamanın), içsel öz eleştiri ve kendine şefkat gösterme korkusu ile birlikte uyumsuz mükemmeliyetçilikteki değişimin yaklaşık %54'ünü açıkladığı belirlenmiştir. Araştırmanın bulguları, literatürdeki kuramsal açıklamalar ve araştırmalar çerçevesinde tartışılarak yorumlanmıştır.

Abstract:
In this study, the mediating role of internalized self-criticism and fear of self-compassion in the relationship between striving to avoid inferiority and maladaptive perfectionism was examined. Within the scope of the study, firstly, the Turkish adaptation study of the Striving to Avoid Inferiority Scale was carried out. Psychometric properties of SAIS were tested in four phases. Language validity (n=77), construct validity via EFA (n=221) and CFA (n=220), concurrent validity (n=441) and reliability (n=441) studies were conducted. According to the results of construct validity studies, the two-factor structure as in the original scale was supported in the Turkish sample. 27 items explained 50% of total variance. Fit indices indicated a good model fit. The SAIS was found to be significantly correlated with self-compassion and social comparison. Findings of reliability studies pointed out high level of reliability. As a result of all these studies, it was obtained that Turkish version of Striving to Avoid Inferiority Scale is a valid and reliable measurement tool that can be used in the Turkish sample. After the scale adaptation study, the model which was developed to explain maladaptive perfectionism was tested. 314 university students (203 women and 111 men) participated in the study. Research data were collected through the Personal Information Form, the "Striving to Avoid Inferiority Scale", "Almost Perfect Scale", the "Levels of Self-Criticism Scale" and the "Fear of Compassion Scale". To assess the mediating role in the model study, Pearson correlation analysis and path analysis, which is a structural equation modeling technique, were conducted. The results showed that there were positive significant correlations between striving to avoid inferiority, maladaptive perfectionism, internalized self-criticism, and fear of self-compassion. According to results of path analysis, internal self-criticism and fear of self-compassion fully mediated the relationship between striving avoid inferiority and maladaptive perfectionism. It was detected that striving to avoid inferiority (insecure striving), internalized self-criticism and fear of self-compassion explained 54% of total variance related to maladaptive perfectionism. The findings of the research were discussed in the light of theoretical explanations and studies in the literature and suggestions were presented.