Rousseau ve Hegel'de tanınma sorunu
The problem of recognition in Rousseau and Hegel
Yazar: CENGİZ TÜZÜN
Danışman: PROF. DR. ERDAL CENGİZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Sistematik Felsefe ve Mantık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Ahlak felsefesi = Moral philosophy ; Hukuk felsefesi = Law philosophy ; Siyaset felsefesi = Political philosophy ; İnsan felsefesi = Human philosophy

Özet:
Bu çalışma tanınma kavramını, özgürlükle ilişkisi bağlamında Rousseau ve
Hegel'de inceleyip karşılaştırmaktadır. Rousseau tanınma ve özgürlüğü, iki önemli
kavram olan amour de soi (kendilik sevgisi) ve amour-propre (kendilik saygısı) ile
açıklamaktadır. Rousseau, insan doğasını ele alırken bireyi hipotetik olarak
değerlendirdiği doğal ve toplumsal durum üzerinden inceler. Doğa'da sınırlı ihtiyaçlara
sahip olan insan, özgürdür ve amour de soi (kendilik sevgisi) duygusuyla eylemde
bulunur. Rousseau'ya göre bu duygu insanı kendi türdeşlerine karşı merhametli olmaya
iterek türdeşiyle yakınlık kurmasını sağlar. İnsan aklının gelişimi, ilerleme ve mülkiyet,
bireylerarası ilişkileri bir zorunluluk haline getirir. Böylece toplumsal ilişkilerin yeni
duygusu amour-propre'a (kendilik saygısı) dönüşür. Amour-propre, ilkin iltihaplı bir
yapıdadır; çünkü sürekli olarak başkasının kanısı ve bakışına göre kendi kimliğini var
etmeye çalışır. Böyle yaparak ne kendibilinci ne de özgürlük edinimi elde eder. Adalet ve
eşit tanınmanın gerçekleşmesi için amour-propre'un bu kusurlardan arındırılmasını
gerektirir. Rousseau, bu soruna iki yönlü bir çözüm sunar. Birinci çözüm, Emile'de
bireyin kusurlu amour-propre duygusunu eğitim aracılığıyla iyileştirmek ve böylece onu
vicdanlı ve ahlaki bir varlık olmaya yönlendirmektir. İkinci ise Toplum Sözleşmesi'yle
amour-propre'tan kaynaklı kötülüğü, genel istenç kavramı aracılığıyla çözüme
ulaştırmaktır. Rousseau, bireysel istencin keyfi özgürlüğünü, herkesin ortak faydasını
gözeten, eşitlik ve özgürlük durumunu sağlayacak genel istence dayalı sözleşmeci bir
birlik (devlet) temelinde ortaya serer. Kaybedilen doğal özgürlük ve eşitlik durumu genel
istenç üzerinden pozitif bir yasal zeminde, yeniden elde edilir.
Hegel ise tanınma ve özgürlüğü daha geniş bir bağlamda ele alır. Rousseau ve
Fichte'nin tanınma ve özgürlük çözümlemesini soyut bulur. Hegel'de tanınma
(Anerkennung) ve özgürlük kavramları, tinin kendibilincini edinme tecrübesinde
diyalektik bir ilişkide, çift taraflı bir tanınma olarak anlaşılması gerektiğini öne sürer. Tin, toplum ve kültür dünyasında insan üzerinden kendibilincine varır. Bu bilinç iki farklı
özbilincin çift taraflı dolayımıyla evrensel özbilinç şeklinde somutlaşmasıdır. Hegel'deki
Ben'in Biz olduğu bu kavrayış, Rousseau'nun genel istencini de kapsayan bir
genişlemedir. Hegel, Rousseau'nun genel istenç üzerinden vardığı toplum sözleşmesini,
kendi Hukuk Felsefesi'nde sivil toplum momenti olarak alır. Hegel, gerçek anlamda
tanınmanın, Rousseau'nun amour-propre'u patolojilerinden kurtarılmasını ancak
kendisinin öne sürdüğü etik yaşamın (Sittlichkeit) kurumları aracılığıyla olabileceğini
savunmaktadır. Etik yaşamda özellikle sivil toplum bölümünde Hegel, Rousseau'nun
kendilik saygısı kavramını etik irade şeklinde yani Ben'in Biz olduğu kavrayış üzerinden
etik topluluğun ortak iyisine göre değerlendirerek, amour-propre'u patolojilerinden
kurtarmaktadır. Böylece Hegel, Rousseau ve Fichte'den etkilenerek şekillendirdiği
tanınma kavramını, adalet temelli öznelerarası ilişkilerin kurucu ögesi yapmıştır.

Abstract:
This study examines and compares the concept of recognition in the context of its
relationship with freedom in Rousseau and Hegel. Rousseau explains recognition and
freedom using two important concepts: amour de soi (self-love) and amour-propre (selfesteem). When examining the nature of humankind, Rousseau investigates the individual
through the natural and social situation, which, to him, is hypothetical. Having limited
needs in Nature, human beings are free and act with the feeling of amour de soi (selflove). According to Rousseau, this feeling drives them to be compassionate towards their
fellows and enables them to establish closeness with them. The development of the human
mind, progress, and ownership, makes interpersonal relations a necessity. Consequently,
a new sense of social relations, known as amour-propre (self-esteem), arises. Amourpropre is initially inflamed; because it constantly seeks to create its own identity
according to other's judgement and gaze. This pursuit neither allows them to gain selfconsciousness nor experience true freedom. Justice and equal recognition require the
amour-propre to be free of these imperfections. Rousseau presents a two-fold solution to
this problem. The first solution, in Emile, is to heal the individual's imperfect sense of
amour-propre through education, leading them to be a conscientious and moral beings.
The second solution is to solve the evil originating from amour-propre through the
concept of general will, as outlined in the Social Contract. Rousseau establishes the
arbitrary freedom of individual will based on a contractual union (state) governed by the
general will. This arrangement ensures the common benefit of all, as well as equality and
freedom, thereby restoring the lost state of natural freedom and equality on a positive
legal basis.
In contrast, Hegel considers recognition and freedom in a broader context. He
finds Rousseau and Fichte's analysis of recognition and freedom to be abstract. The
concepts of recognition (Anerkennung) and freedom in Hegel suggest that the spirit should be understood as mutual recognition in a dialectical relationship within the
experience of acquiring self-consciousness. In the realm of society and culture, the spirit
becomes self-conscious through human beings. This consciousness is the embodiment of
two different self-consciousness in the form of universal self-consciousness through
mutual mediation. Hegel extends this conception of the "I" as "We," incorporating
Rousseau's general will. In his Philosophy of Law, Hegel regards the social contract
reached through the general will as a moment of civil society. Hegel argues that true
recognition can only be rescued from the pathologies of Rousseau's amour-propre
through the institutions of ethical life (Sittlichkeit) that he proposes. Particularly within
the section on civil society, Hegel evaluates Rousseau's concept of self-esteem as the
ethical will, which operates according to the common good of the ethical community, and
thus saves it from the pathologies of amour-propre. Thus, influenced by Rousseau and
Fichte, Hegel establishes the concept of recognition as the founding element of justicebased intersubjective relations.