Sağlık çalışanlarının radyasyona yönelik tutumlarının incelenmesi
Attitudes of healthcare professionals towards radiation
Yazar: YUNUS EMRE TANIŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EMEL FİLİZ
Selçuk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sağlık Yönetimi = Healthcare Management
Dizin: Elektromanyetik radyasyon = Electromagnetic radiation ; Mesleki duyarlılık = Professional sensitivity ; Mesleki tutum = Vocational attitude ; Radyasyon = Radiation ; Radyasyondan korunma = Radiation-protection ; Saçınım-radyasyon = Scattering-radiation ; Sağlık personeli = Health personnel ; Tutum ölçekleri = Attitude scales ; Tutumlar = Attitudes ; Ölçekler = Scales

Özet:
Araştırmanın amacı iyonize radyasyonla çalışan sağlık çalışanlarının tanı amaçlı kullanılan radyasyonun zararlı etkilerine karşı kendilerini ve hastaları koruma konusunda bilgi ve tutum düzeylerini araştırmaktır.
Çalışma Konya merkezde bulunan iki kamu üniversitesi hastanesinde çalışan 267 sağlık personeli ile yapılmıştır(Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi ve Necmettin Erbakan Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi Hastanesi).Çalışmada nicel araştırma deseni ve katılımcılara açık uçlu sorular kullanılmış olup, tanımlayıcı nitelikte bulgular elde edilmiştir. Veriler anket yöntemiyle toplanmıştır. Çalışmada veri toplamada kullanılması amacıyla Merve Ekinci ve Paşa Yalçın tarafından 2020 yılında hazırlanmış olan 4 alt boyut 18 sorudan oluşan likert tipi "Sağlık Çalışanları İçin Radyasyon Tutum Ölçeği" kullanılmıştır.
SÇRT ölçeğinin güvenirliği için uygulanan Cronbach's Alpha katsayısının 0,896 olduğu saptanmıştır. Katılımcıların hizmet yıl ortalaması 9,30 ± 5,81, sağlık çalışanlarında radyasyon tutum ölçeğinin ortalaması 3,96 ± 0,70 (0-5) olarak bulunmuştur. SÇRT ölçeği 4 alt boyuttan oluşmaktadır. Çalışmaya katılan sağlık çalışanlarının uygulayıcının radyasyon bilgisi alt boyut puan ortalaması 3,51 ± 0,58 (0-5) , uygulayıcının radyasyon duyarlılığı alt boyut puan ortalaması 3,93 ± 0,83 (0-5), uygulayıcının hasta duyarlılığı puan ortalaması 3,55 ± 1,12 (0-5) bulunmuştur.  En yüksek puan ortalamasına sahip olan uygulayıcının hastayı bilgilendirme alt boyutunun puan ortalaması ise 4,17 ± 1,33 (0-5) aldığı görülmektedir. Sağlık çalışanlarının hastayı bilgilendirmede tutum düzeyinin diğer boyutlara göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir. 4 alt boyutun birbirleri ile olan korelasyon analizinde pozitif yönde anlamlı ilişki saptanmıştır (p<0,05). SÇRT ölçeğinin tecrübe düzeyine göre incelendiğinde"11+" yıl tecrübe düzeyine sahip olan sağlık çalışanlarının "1-5" ve "6-10" yıl tecrübe düzeyine göre daha yüksek puan ortalamasına sahip olduğu saptanmıştır.
Çalışmada iyonize ortamda alışan sağlık çalışanlarının tutum düzeylerinin düşük olduğu, radyasyon bilgisi ve radyasyon güvenliği konularında eksikliklerin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmada sağlık çalışanlarının radyasyondan korunma ve radyasyon tanımının teorik ve pratik alanda hizmet içi eğitimlerine katılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Sağlık personelinin iyonize radyasyona karşı tutum düzeyinin yüksek olduğu bir ortamda hem kendilerinin hem de hastaların maruz kalacağı radyasyon miktarı azalır, radyasyona bağlı zararlı etkiler en alt düzeyde tutulmuş ve iş sağlığı bakımından sağlık çalışanları için güvenli bir ortam sağlanır.

Abstract:
The aim of the study was to investigate the level of knowledge and attitudes of healthcare professionals working with ionizing radiation about protecting themselves and patients against the harmful effects of radiation used for diagnostic purposes.
The study was conducted with 267 health personnel working in two public university hospitals in the center of Konya (Selçuk University Faculty of Medicine Hospital and Necmettin Erbakan University Meram Faculty of Medicine Hospital).The study used quantitative research design and open-ended questions to the participants and descriptive findings were obtained. Data were collected by questionnaire method. In the study, the Likert-type "Radiation Attitude Scale for Healthcare Workers" consisting of 4 sub-dimensions and 18 questions prepared by Merve Ekinci and Paşa Yalçın in 2020 was used for data collection.
The Cronbach's Alpha coefficient for the reliability of the SCRT scale was found to be 0.896. The mean years of service of the participants was found to be 9.30 ± 5.81, and the mean of the radiation attitude scale in health workers was found to be 3.96 ± 0.70 (0-5). The SCRT scale consists of 4 sub-dimensions. The mean score of the radiation knowledge sub-dimension of the practitioner was 3.51 ± 0.58 (0-5), the mean score of the radiation sensitivity sub-dimension of the practitioner was 3.93 ± 0.83 (0-5), and the mean score of the patient sensitivity of the practitioner was 3.55 ± 1.12 (0-5). The practitioner with the highest mean score had a mean score of 4.17 ± 1.33 (0-5) in the sub-dimension of informing the patient. It was determined that the attitude level of healthcare professionals in informing the patient was higher than the other dimensions. In the correlation analysis of the 4 sub-dimensions with each other, a significant positive relationship was found (p<0.05). When the SEHRT scale was analyzed according to experience level, it was found that health care workers with "11+" years of experience had higher mean scores than those with "1-5" and "6-10" years of experience.
In the study, it was concluded that the attitudes of health care workers accustomed to ionized environment were low and there were deficiencies in radiation knowledge and radiation safety. In the study, it was concluded that healthcare workers should participate in in-service training in the theoretical and practical field of radiation protection and radiation definition. In an environment where health personnel have a high level of attitude towards ionizing radiation, the amount of radiation to which they and patients will be exposed decreases, radiation-related harmful effects are kept at the lowest level and a safe environment is provided for health workers in terms of occupational health.