Avrupa Birliğinin normatif ve rasyonel dış politika aktörlüğü açısından Doğu Ortaklığı girişimi
The Eastern Partnership initiative in terms of the EU's normative and rational foreign policy actorness
Yazar: KEMALE VALIYEVA
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA NAİL ALKAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Doğu Ortaklığı = Eastern Partnership ; Normatiflik = Normativity ; Rasyonellik = Rationality ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
Uluslararası ilişkilerde rasyonalizme karşı konstrüktivizm tartışması ışığında Avrupa Birliği dış politika aktörlüğünün doğasının ve bundan kaynaklanan temel güç unsurlarının kuramsallaştırılmasından yola çıkan tezin konusu, Avrupa Komşuluk Politikası'nın doğu istikametini oluşturan bir dış politika aracı olarak Doğu Ortaklığı girişiminin uygulama ve sonuçlarının incelenmesinden oluşmaktadır. Çok yönlü, çok yöntemli ve çok düzeyli sui generis dış politikaya sahip devlet dışı yapı olarak AB'nin dış eylemlerinde normatif ve rasyonel güç unsurlarına dayanması, muğlak bir dış politika aktörlüğüne yol açmaktadır. AB dış politika aktörlüğündeki bu muğlaklık, Doğu Ortaklığı girişimi bağlamında içsel ve dışsal nitelikli yapısal ve jeopolitik sınırlıklarla birleşince, söz konusu girişimi başarısız kılmıştır. Değerleri ile çıkarları arasında doğru dengeyi kuramayan, dolayısıyla doğu sınırlarındaki komşularına yönelik politikasını bir stratejiye donüştüremeyen AB, refah, istikrar ve güvenlik alanı oluşturma hedefinin aksine, bölgeyi daha fazla istikrarsızlaştırmış, Ukrayna krizi sonucu kötüleşen AB-Rusya ilişkileri ile birlikte jeopolitik çıkmaza sürüklemiştir. Bununla birlikte, Doğu Ortaklığı girişimi nedeniyle değişen bölgesel dinamikler, AB dış politika söyleminde bir paradigma kaymasına yol açmış ve ortak ülkelerde değer temelli dönüşüm hedefi yerine pragmatizm ve istikrarlaştırma, Birliğin temel önceliği haline gelmiştir. Bu varsayım bağlamında, tezde Doğu Ortaklığı girişiminin yeniden yapılandırılması ve bu sürecin, girişimi daha dengeli, dolayısıyla, daha stratejik bir politika haline getirme doğrultusunuda yürütülmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

Abstract:
This thesis examines the European Union's Eastern Partnership (EaP) initiative through the lens of theoretical debate between constructivist and rationalist approaches with a specific focus on the theorization of normative and rational dimensions of the EU's foreign policy actorness and power projection. In doing so, it aims to determine whether the initiative is a pursuit of the EU's interests in the region or a policy to enhance regional stability through the promotion of fundamental European values which serves as a framework for a democratic institution-building in partner countries. Against this backdrop, it is argued that the EU's ambivalent actorness in this particular post-Soviet region, which is shaped both by value considerations and self-interest concerns, while lacking a strategic coherence, constitutes a fundamental reason behind the policy failure. In the absence of a clear balance between these two dimensions, a certain level of political dialogue between the EU and six partner countries has not contributed to a norm-based transformation and enhanced stability and security in the region, therefore, revealing the limits of the Union's transformative power capacity. However, with changing regional dynamics, which have emerged due to the EU's eastern policy, its foreign policy discourse gradually shifts from a value-based transformation policy towards pragmatism, making stabilization the EU's main priority in its regional engagement. In the context of this assumption, it is suggested that the EaP should be restructured and revamped in a way of making the initiative more balanced, hence, more strategically coherent policy.