Yüksek fonksiyonlu otistik çocuklarda çeşitli bilişsel özellikler arasındaki ilişkilerin incelenmesi
The examination of the relationship between the cognitive functions among high functioning autistic children
Yazar: SELİN ATASOY
Danışman: YRD. DOÇ. DR. BANU ÇENGELCİ ÖZEKES
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Bölümü / Gelişim Psikolojisi Ana Bilim Dalı / Gelişim Psikolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Otistik bozukluklar = Autistic disorder ; Otistik çocuklar = Autistic children

Özet:
Otizm kişinin bilişsel ve duygusal gelişimini olumsuz yönde etkileyen bir zihin durumudur. Bu nedenle otizmin nedenlerinin ve gelişim üzerindeki etkilerinin anlaşılmaya çalışılması önemlidir. Bu araştırmanın amacı sözel zeka düzeyi açısından eşleştirilmiş yaygın gelişimsel bozukluk tanısı alan grup (yüksek fonksiyonlu otizm, asperger sendromu ve başka türlü adlandırılamayan otistik bozukluk), zihinsel engelli ve normal gelişim gösteren çocukların zihin kuramı, yürütücü işlevler ve merkezi bütünleme performansları arasındaki ilişkiyi gelişimsel olarak incelemektir.Bu amaç doğrultusunda araştırmaya toplam 216 çocuk katılmıştır. Çalışmaya katılan çocuklar İzmir ilinde üniversite hastanelerinde tanılanmış, özel eğitim alan yaygın gelişimsel bozukluk spektrumu (n=80), zihinsel engelliler kontrol grubu (n=67) ve normal gelişim gösteren çocuklardan oluşan kontrol grubu (n=69) olmak üzere üç ayrı grupta değerlendirilmişlerdir. Çocukların sözel becerileri Peabody Resimli Kelime Testi, zihin kuramı performansları M&M ve Sally-Ann testi, zayıf merkezi bütünlemeleri küplerle desen ve saklı figürler testi, yürütücü işlevler becerileri ise Wisconsin kart sınıflandırma ve ahnoi kulesi testi ile ölçülmüştür. Araştırmanın alt amaçları doğrultusunda tanı ve kontrol grupları açısından üç kurama ait test performansları arasında farklılık bulunmuştur.Zihin kuramı testlerinde yaygın gelişimsel bozukluk tanısı alan çocuklar en düşük performansı göstermişlerdir. Zayıf merkezi bütünleme performanslarına bakıldığında zihinsel engelli tanısı alan çocukların en düşük performansı gösteren çocuklar olduğu görülmüştür. Yürütücü işlevler performansında ise zihinsel engelli çocuklar yine en düşük performansı gösteren tanı grubudur. Üç kuram ait performanslarda sözel zeka yaşının etkisi olduğu saptanmıştır. Bu üç bilişsel süreç arasındaki ilişkiye yapısal eşitleme modeli ile bakılmış ve merkezi bütünlemenin en iyi yürütücü işlevler performansını yordadığı bulunmuştur. Sonuçlar literatür ışığında tartışılmıştır.

Abstract:
Autism is a complex disorder that has multiple areas of impairments that many of these impairments and this developmental process must have been theorically interpreted as reflecting underlying deficits. The objective of this study is to examine the theory of mind, weak central coherence and executive functionining processes process among the pervasive developmental disorder, mentally retarded and clinically normal children matched as considering their verbal age between 6-12 years old.The sample of the study consists of 216 children. The children diagnosed as pervasive developmental disorder also has been attending to a special education center (n=80). The control group consists of clinically normal (n=70) and children with mental retardation (N=67). PPVT ( Peabody picture vocabulary test) was used to determine the verbal age. Theory of mind skills were measured by M&M and Sally-Ann test. Weak central coherence was measured by Block pattern designs and Embedded figures (CEFT) test. The executive functions were measured by Wisconsin card sorting (WISC) and Hanoi tower tests. The results showed that there is significance between the three cognitive processes among the groups.For the TOM tasks, children with PDD showed the lowest performance among the groups. For the WCC and EF tasks, children with mental retardation showed the lowest performance. The verbal age was found as effective on the performance for all the tests. The relationship between the these cognitive processes were analyzed by structural equational modeling analysis and the results showed that weak central coherence is the one that predicts executive functions.