Endüstriyel tasarım ve tasarım ürünlerinde tahakküm
Domination in industrial design and design product
Yazar: AYŞE ASYA GÜRGÜN
Danışman: DOÇ. DR. ÇİĞDEM KAYA
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Ürünleri Tasarımı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Endüstri Ürünleri Tasarımı = Industrial Design
Dizin: Endüstriyel tasarım = Industrial design ; Ürün tasarımı = Product design

Özet:
Bu çalışma endüstri ve endüstri ürünü tarafından biyopolitik özne olarak beden üzerinde kurulan fiziksel ya da psikolojik tahakkümünü inceleyen ve tanımlayan kuramsal bir çalışmadır. Çalışmanın temel amacı endüstri ürünü tarafından yönlendirilen, kısıtlanan, baskılanan, dışlanan bedenleri eşit görerek gözlem yapmak; bu gözlemleri sosyoloji, felsefe ve endüstriyel tasarım alanlarına ait taramalarla örneklemek, tanımlamak ve sunmaktır. Bu sebeple biyopolitik özne kavramı çalışmanın beden ve endüstri ilişkileri üzerinden yaptığı analizleri ifade etmek adına önemli bir kavramdır. Bu ilişkileri örnekler üzerinden bir araya getirirken çalışma feminizm ve kuir kuram ile desteklenmiştir. Ayrıca örnekleri açıklamak ve ilişkilendirmek amacıyla eleştirel kuram ile yapılandırılmıştır.
Endüstrinin, endüstriyel araçların ya da ürünlerin kullanıcı ile ilişkisini beden odaklı bir yaklaşımla sunan bu çalışma, tahakküm nesnesi kavramını tanımlayarak ürünün beden ile ilişkisini biyopolitik çerçevede eleştirel bir yaklaşımla inceler. Bu açıdan beden odaklı yaklaşım endüstri ve endüstri ürünlerinin kullanıcılarının bedenleri üzerinde uygulamaya koyduğu tektipleştirme, yok sayma, yönlendirme, kontrol etme, ayrıştırma veya kısıtlamaya dayalı yaptırımları incelemeyi ve örneklemeyi amaçlar.
Uyguladıkları tahakküm anlamında ortak paydada incelenmeye uygun olan ürünler tahakküm nesneleri olarak tanımlanmış ve üç ana başlık altında toplanmıştır. Söz edilen ana başlıklar fiziksel perspektif, feminist perspektif ve psikolojik perspektif olarak belirlenmiştir. Endüstri ürününün
beden ile ilişkisini ürünün uyguladığı yönlendirme, maruz bırakma, kısıtlama, dışlama ya da ötekileştirme üzerinden özetleyen başlıklar ürün tasarımında kullanılan antropometrik verilerin incelenmesi, sosyoloji tabanlı okumalar ve kişisel gözlemlerle oluşturulmuştur. Tasarım ürünleri sanayinin ve seri üretimin kısıtlamaları olmaksızın değerlendirilemez. Endüstriyel sınırlamalar kısmen tüketiciler üzerinde normatif davranışlar gösterirler. Bu durum tasarımcıyı tahakküm nesnelerini tasarlamaya iter. İncelenen ve örneklenen beden odaklı tahakküm nesneleri  gelecekte vücut çeşitliliğine saygılı ve daha uygun endüstriyel ürünlerin tasarımına zemin sağlayabilir. Bu bağlamda çalışma içerisinde seçilmiş olan örnekler seri üretime dayanan kalıpyargıları sunarken, değişen koşullar, teknolojik imkanlar, bireysel ihtiyaçlar doğrultusunda endüstri ürününe farklı bir açıdan bakarak, ürün ve kullanıcı bedeni ilişkisini yeniden yorumlamanın, daha kapsayıcı, bütüncül ve eşitlikçi bir yaklaşımının imkanını vurgular.

Abstract:
This study is a theoretical study, aiming at describing body as a biopolitics subject dominated by industry or industrial product. The main purpose of this study is to make an equal observation for all bodies, which are directed, limited, dominated or otherized by industrial products. These observations are defined, presented and illustrated by sociology, philosophy and industrial design literature. Since, biopolitics subject is a critical term in order to express the mentioned analysis through relations between body and industry. This study is supported with feminism and queer theory. It is also structured with critical theory for purpose of explaining and relating the examples.
This study examines relations between products and body over a biopolitics frame with critical approach for describe concept of dominative object, to industrial product. In this perception aims of focus on body as a method of approach is examine and illustrate stereotyping, ignore, directing, controlling, separating or restrictions of industry and industrial objects over consumers bodies. This products defined as dominative objects are collected in three main headlines to amplify these features causing domination. These three headlines are determined as physical perspective, feminist perspective and psychological perspective. The mentioned dominating relationship between industrial
product and body is implied by the object to the body. These argument was described based on examination of anthropometric data used in product design, sociology based readings and personal observations. Design products can not be evaluated without the restrictions of industry and mass production. The industrial limitations partially exert normative behaviors on consumers. This pushes designers into reproducing dominative objects. Analyzing objects with a focus on body and giving examples of domination may provide ground to discuss the possibility of more appropriate design products which are respectful to body diversity in the future.
In this context, while the examples have been selected in this study shows stereotypes based on mass production, at the same time it looks from a different angle to industrial product in line with changing conditions, technological opportunities and individual needs. In this way, the study emphasizes the possibility of more inclusive, holistic and equal approach.