Lars Von Trier'in 'Depresyon Üçlemesi'nin feminist çözümlemesi
A feminist review of Lars Von Trier's Trilogy Of Depression
Yazar: KÜBRA GENÇ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. GÜVEN ÖZDOYRAN
İstanbul Arel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Medya ve Kültürel Çalışmalar Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Cinsel ayrımcılık = Gender discrimination ; Cinsiyetçilik = Sexism ; Eleştirel kuram = Critical theory ; Feminist Edebi Kuram = Feminist Literary Theory ; Feminizm = Feminism ; Film eleştirisi = Film criticism ; Trier, Lars Von = Trier, Lars Von

Özet:
Bir cinsiyetin diğerinden üstün olduğunu savunan görüş ve ideoloji olan cinsiyetçilik, yüzyıllardır süregelen bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır.

"Cinsiyet ayırımcılığı, genel anlamda bireylere cinsiyetlerinden dolayı toplumda adaletsiz bir şekilde davranılmasıdır. Bu anlamda cinsiyet ayırımcılığı bireyin insan haklarından tümüyle yararlanmasını engelleyen sosyal açıdan yapılandırılmış cinsiyet rolleri ve normlarına dayalı
olarak herhangi bir ayırıma, dışlanma ya da kısıtlamaya maruz kalmasıdır. Cinsiyet ayırımcılığı, kaynaklara ve fırsatlara ulaşmada eşitsizlik, şiddet, temel hizmetlerden yararlanmada yetersizlik, çalışma yaşamı ve siyasette kadının sınırlı olarak yer alması ve kadınlarla erkekler arasındaki kişisel ilişkilerdeki güç dengesizliği hususlarıyla yakından ilişkilidir. Dolayısıyla cinsiyet ayırımcılığı; toplumda kadınların temel hizmetlerden yoksun olması, fırsatlara ve kaynaklara sahip olmada erkeklere oranla eşit olmayan koşullar yaşaması, şiddete uğraması, siyasette ve çalışma yaşamında düşük oranlarda temsil edilmesi biçiminde tanımlanmaktadır. Kadınların günlük yaşam faaliyetlerine tam ve özgür bir şekilde katılma olanağından yoksun olmalarına neden olan cinsiyet ayırımcılığının kapsamına; karar mekanizmalarına katılamama, kamusal olanaklardan yararlanamama, sağlıksız koşullarda yaşama, uygun konut sahibi olamama, çalışma yaşamında engellerle karşılaşma, işyerinde taciz ya da haksızlığa uğrama ile sendikaya üye olamama ve sendikal faaliyetlere katılamama gibi çeşitli konular girmektedir." (TMMOB, Cinsiyet Ayrımcılığı Hakkında https://www.tmmob.org.tr/sayfa/cinsiyet-ayrimciligi-hakkinda)

Cinsiyetçilik kavramı kimi zaman bireyler arasında, kimi zaman toplumsal normlarda, kimi zaman ise basında, internet mecralarında, televizyon kanallarında ve sinema sektöründe işlenen konularda görülmektedir.

Bu anlamda cinsiyetçilik kavramını işlerken sinema okumaları açısından yardımcı olan kuramsal yaklaşım 'Feminist Kuram'dır.

Zaman içinde gelişen 'Feminist Kuram'ın ele aldığı konu ataerkil bir düzende işleyen sinema endüstrisinin ürettiği filmlerdeki kadın rollerine erkek bakış açısıdır. Feminist düşünce yapısı ile ortaya çıkan sinemada feminist eleştiri kavramı, cinsiyetçi kavramlara karşı çıkmaktadır. Psikanalitik çalışmaların önemli etkisi bulunan feminist eleştiri kavramı sinemada kimi zaman sert çizgilerle anlatılan kadın/erkek rollerinin analizi üzerine geliştirilmiştir.

Bu konuda en önemli örneklerden biri; kadın/erkek ayrımının en net görüleceği ve kadının açık bir şekilde ötekileştirilen, kadına yönelik cinsiyetçilik kavramının yoğun çizgilerini taşıyan; 1995 yılında kurucularından olduğu Dogma 95  hareketiyle tanınan Danimarkalı Yönetmen Lars Von Trier'in 'Antichrist', 'Melancholia' ve 'Nympomaniac I-II' filmlerinin yer aldığı 'Depresyon Üçlemesi'dir. Cinsiyetçilik kavramından yola çıkarak ilerlenen tezde 'Feminist Film Eleştirisi' Yardımıyla Lars Von Trier'in 'Depresyon Üçlemesi' ele alınmaktadır.

'Lars Von Trier'in Depresyon Üçlemesi'nin Feminist Film Çözümlemesi' başlıklı tezde ilk olarak 'Antichrist (Deccal, 2009)' filmi, sonrasında 'Melancholia (Melankoli, 2011)' filmi ve son olarak 'Nymphomaniac I-II (İtiraf I-II, 2013)' filmleri feminist kuram kavramı üzerinden ele alınmaktadır. 

Tezdeki asıl amaç Danimarkalı yönetmen Lars Von Trier'in 'Depresyon Üçlemesi'nde kadın olgusunu seyirciye nasıl yansıttığı ve nasıl incelediğidir.

Bu bağlamda kadının sinemadaki karakterinin izleyiciye nasıl kötü ve aciz yansıtıldığını göstermek belki de Trier'in asıl amacının toplumsal ikiyüzlülüğü bir şekilde seyircinin yansıtmaya çalışmasını çözümlemektir.

Bu anlamda tezde 'Kadın kimdir, ne için vardır, bilgi-ruhsal-cinsel açıdan erkeklerden daha aciz bir varlık mıdır? Yoksa tüm bunlar toplumun aslında ikiyüzlülüğü sebebiyle mi bu şekilde öğretilmiştir?' sorularının yanıtları ele alınırken Lars Von Trier'in sineması feminist metodolojiyle incelenmektedir.

Anahtar Kelimeler: Feminist Film Eleştirisi, Lars Von Trier, Antichrist, Melancholia, Nymphomaniac

Abstract:
Sexism or gender discrimination, an ideology which advocates the argument that a gender is dominant over another, is an ongoing problem that has been confronting us for centuries.

"What gender discrimination basically means is that the individuals in a society are treated unjustly due to their genders. In this sense, gender discrimination comes to mean that the individual suffers some sort of discrimination, exclusion or deprivation, based on socially structured gender roles and norms which purely prevent the him/her from enjoying the human rights. Gender discrimination is closely associated with the considerations, such as inequality to access the sources and opportunities, violence, inability to benefit from the basic services, limited engagement of woman in the working life and politics and the imbalanced power in the personal relations between the females and male. Therefore, the definition of gender discrimination involves the fact that the women in a society are deprived of basic services experiencing unequal conditions as opposed to men in terms of possessing the opportunities and sources, exposed to violence and rarely represented in the politics and business life. The scope of gender discrimination which causes the women are deprived of the opportunity to take part in daily living activities fully and freely includes various considerations, such as inability to participate in decision-making processes, inability to benefit from public benefits, living in insanitary conditions, inability to possess a proper home, facing obstacles in working life, being harassed or treated unfairly at the workplace, inability to become a member of unions and inability to join the union activities." (TMMOB, For Gender discrimination https://www.tmmob.org.tr/sayfa/cinsiyet-ayrimciligi-hakkinda)

The concept of discrimination is sometimes seen among individuals, in the social norms and sometimes in the subjects handled in the press, on the internet media, on TV channels and in the cinema sector.

In this sense, the theoretical approach, which helps with regards to cinema reading in treating the concept of sexism, is the 'Feminist Theory'. What 'Feminist Theory' that has developed over time addresses is the males' perspective in the female roles in the movies produced in the cinema industry operating in a male-dominated system. 

The concept of feminist review, which emerged in the cinema with a feminist ideology, opposes the sexist concept. The concept of feminist review on which the psychanalytic studies have a significant effect was developed on the analysis of the male/female roles depicted with drastic lines every now and then in the cinema. One of the most important examples in this subject is the hard-hitting trilogy of the Danish director Lars Von Trier who is known for Dogma 95  movement co-founded by him in 1995, in which he showed his own style; in which the man/woman discrimination can be seen in the sharpest way and the woman is marginalized and which has the intense characteristics of the concept of discrimination against women.

The thesis which progresses based upon the concept of sexism discusses Lars Von Trier's Trilogy of Depression with the help of the 'Feminist Movie Review'.

The thesis titled, 'Analysis of Lars Von Trier's Trilogy of Depression Feminist Review' firstly discusses the movie 'Antichrist, 2009', and then the movie 'Melancholia, 2011' and lastly the movies 'Nymphomaniac I-II, 2013' by means of the concept of a feminist theory.  The thesis mainly focuses on how the Danish director Lars Von Trier reflected and analysed the woman effect in the 'Trilogy of Depression'.

In this context, demonstrating that how the woman character in cinema is reflected to the audience as miserable and helpless is perhaps to analyse the fact that the main purpose of Tier was trying to hold the social hypocrisy against the audience, one way or another.

In this sense, the movie of Lars Von Trier is discussed with a feminist methodology while the answers to the questions, 'Who is woman, why does she exist, is she a being more helpless than men intelligently, mentally and sexually? ', are addressed.  

Key Words: Feminist Film Review, Lars Von Trier, Antichrist, Melancholia, Nymphomaniac