Uluslararası coğrafî çeşitlendirme derecesi ile iç ve dış faktörlerin firma performansı ile etkileşimi: BİST'e kayıtlı işletmeler üzerinde bir araştırma
The interactions of international geographic diversification degrees, external and internal factors and firm performance: A research on BİST companies
Yazar: İLKAY ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM ANIL
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Yönetim ve Organizasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Ekonomik performans = Economic performance ; Firma performansı = Firm performance ; Panel veri modelleri = Panel data models ; Uluslararası çeşitlenme = International diversification ; Ürün çeşitlendirme = Product diversification

Özet:
Çeşitlendirme stratejisi firma performansını arttırmak için firmaların üst yönetimleri tarafından uygulanan bir büyüme stratejisidir. Firmalar farklı ürün grupları üreterek, uluslararası ticaret yaparak ve yaygın coğrafyalarda faaliyetler göstererek kârlılıklarını arttırmayı hedeflemektedirler. Uluslararası faaliyette bulunan firmalar faaliyette bulundukları ülkelerde farklı kültürel, politik, ekonomik ve sosyal koşullara uyum sağlamak zorunda kalmaktadırlar. Bundan dolayı kaynak ülkelerdeki firmalar için ev sahibi ülkelerin çekici faktörleri çok önemlidir.
Bu araştırmada coğrafi çeşitlendirme stratejisi uygulayan firmaların hangi iç ve dış faktörlerden etkilendiği araştırılmıştır. Araştırma kapsamında birincil olarak firmaların performansları üzerinde uluslararası coğrafi çeşitlendirme dereceleri ve firmaya ait iç faktörlerin etkisi belirlenmiştir ve firmaların yurt dışına yaptığı toplam satışlar üzerinde ev sahibi ülkelerin dış faktörlerinin etkisi ortaya konulmuştur. Bu amaçla örneklem olarak BİST'te faaaliyet gösteren 40 firmanın performans değerleri, çeşitlendirme dereceleri ve coğrafi olarak tercih ettikleri ülkelere hangi iç ve dış faktörlerin etki ettiği tespit edilmiştir. Araştırma üç farklı safhada analiz edilmiştir; ilk safhada firmaların toplam satışları ile dış faktörler arasında ve firmaların ekonomik performansları ile iç faktörler ve uluslararası coğrafi çeşitlendirmeleri arasında 2009-2014 yılları bazında ayrı ayrı korelâsyon, regresyon ve farklılık analizleri yapılmış, ikinci safhada ortalama verilere göre korelâsyon ve regresyon analizleri yapılmış ve üçüncü safhada ise panel veri analizleri yapılmıştır. Elde edilen verilere göre, genel olarak firma performansı üzerinde ilişkisiz coğrafi çeşitlendirme derecesi, sermaye yoğunluğu, çalışan verimliliği, yenilik yoğunluğu ve pazara nüfuz değişkenlerinin anlamlı etkilerinin olduğu tespit edilmiştir. Toplam satışlar üzerinde ise dış faktörlerden ülkelerin açıklık seviyesinin ve uzaklığın anlamlı etkilerinin olduğu tespit edilmiştir. Bulgular literatürle karşılaştırılarak paralellik gösterdiği ortaya koyulmuş ve gelecek araştırmalar için önerilerde bulunulmuştur.


Anahtar Kelimeler : Coğrafi Çeşitlendirme, Ürün Çeşitlendirme, Çokulusluluk, Firma Performansı, Ev Sahibi Ülke
Faktörleri, Panel Veri Analizi.

Abstract:
Strategy of diversification is a growth strategy practised by executives of firms in order to increase firm performance. Firms aim to increase their profits by producing different product groups, by doing international trade and by being active in extensive geographies. Firms that operate internationally have to comply with the different cultural, politic, economic and social conditions of the countries in which they operate. Thus, the attractive factors of host countries are very important for the firms of country origin.
In this research, the internal and external factors that affect the firms implementing geographic diversification strategy is analyzed. International geographical diversification degree on the performance of the company has been identified as the primary scope of the research and the impact of firm's internal factors and influences of host country's external factors on firms total abroad sales has been determined. For this purpose; the performance values, diversivication degree and influences of external and internal factors about their country prefecence as geographic of the 40 companies registered to BİST has been examined. Reserach has been analyzed in three different phases: first separately correlation, regression and discriminant analyses have been made on the basis of the years 2009-2014; secondly according to the average data correlation and regression analyzes were conducted and thirdly panel data analysis was conducted. According to the data obtained, it is determined that variables of the degree of unrelated geographic diversification, capital intensity, employee productivity, innovation intensity and market penetration have generally significant effect on firm performance. It is also determined that the level of openness of the countries and distance from the external factors have significant effects on total sales. Results have been compared with the literature and it is revealed that the results show parallelism with the literature. Suggestions for future research have been made.



Keywords : Geographical Diversification, Product Diversification, Multinationality; Firm Performance, Host Country Factors, Pannel Data Analysis