Phaselıs nekropolisleri ve teritoryumu mezarları: Yerleşim ve alan arkeolojisi perspektifinden kent - kırsal ilişkisi
Phaselis necropoleis and tombs of it's territory: Urban and rural relationship from the perspective of settlement and landscape archaeology
Yazar: BETÜL GÜREL
Danışman: PROF. DR. MURAT ARSLAN
Akdeniz Üniversitesi / Akdeniz Uygarlıkları Araştırma Enstitüsü / Akdeniz Eski Çağ Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Tarih = History

Özet:
Phaselis kent nekropolisleri ve teritoryumunda bulunan mezarların tespit edilmesi,
tipolojik olarak ana ve alt grupların belirlenmesi, mezar türlerinin belgelenmesi ve topografik
harita üzerinde mezarların konumlandırılması bu çalışmanın ana konusunu oluşturmaktadır. Bu
kapsamda Phaselis kuzeybatı, batı ve kuzeydoğu nekropolisleri ile teritoryumda yer alan
mezarlar kronolojik bir perspektif içinde kategorize edilmiş ve kent ve çevresi mezar tipolojisi
belirlenmiştir. Phaselis nekropolislerinin ve teritoryum mezarları üzerinde 2014 – 2021 yılları
arasında yürütülen çalışmalar kapsamında; kent nekropolislerinde 849 adet, teritoryumda 47
adet olmak üzere toplam 897 adet mezar belgelenmiştir. Merkez nekropolislerde lahit,
khamosorion, ostothek, urne, tonozlu mezarlar, klasik dönem mezar yapısı, kaya mezarları,
örgü tekne mezarlar ve kiremit mezar olarak dokuz ana başlık altında toplanan mezarlar,
teritoryumda sınırlarında; lahit, khamosorion, kaya lahdi ve ostothek türlerinde çeşitlilik
göstermektedir. Mezar anıtlarının biçim şeması, mimari unsurları, taşıdıkları ikonografik
ögelerin üzerinde yapılan arkeolojik ve epigrafik incelemelerle kent ve khora arasındaki benzer
ve farklı unsurlar gözetilerek ele alınmaktadır. Phaselis'in mezarları üzerine yapılan ilk sistemli
çalışmalar neticesinde inhumasyon gömülerin yanı sıra kremasyon gömü geleneğinin de
benimsenen bir gömü uygulaması olarak kullanılmış olduğu ortaya çıkmış ve gerek mezar
türleri gerekse ölü gömme gelenekleri açısından Lykia, Pamphylia ve Pisidia bölgelerindeki
yapılan çalışmalar için analoji eserleri kazandırılmıştır. Kent teritoryumundaki mezarlar on
yıllık araştırmalar sürecinde tespit edilen mezar anıtlarını kapsamakta olduğu için teritoryum
alanında yeni yerleşimler ve mezar yapılarının keşfedileceği ve çalışma sahasına yeni
mezarların ekleneceği öngörülmektedir. Phaselis nekropolislerinin Klasik Dönem'den Doğu
Roma Dönemi'ne değin kesintisiz olarak kullanıldığı arkeolojik ve epigrafik veriler ışığında
belirlenmiştir. Klasik Dönem'e tarihlenen mezar yapısının yanı sıra Geç Klasik Dönem mezar
yazıtları ve tespit edilen iki adet nekropolis şapeli yaklaşık bin yıllık bir zaman aralığında gömü
alanlarının kullanım gördüğünü ortaya koymaktadır. Kentin teritoryumunda şimdiye kadar
tespit edilen mezarlar MS II ve III. yüzyıl aralığına tarihlenmektedir.

Abstract:
The main subject of this study is the identification of the tombs in the necropolis and teritorium
of Phaselis, the typological identification of the main groups and sub-groups, the documentation
of the tomb types in all aspects and the positioning of the tombs on the topographic map. In this
context, the graves in the eşik e tern, western and northeastern necropolis of Phaselis and
it's territory were documented in all aspects and categorised in a chronological perspective and
the grave typology of the city and its territory were determined. Within the scope of the studies
carried out between 2014 and 2021 on the graves of Phaselis necropolis and teritorium graves;
a total of 897 graves; 849 in the city necropolis and 47 in the territory, were documented. In the
central necropolis; sarcophagus, khamosorion, ostothek, urne, vaulted tombs, classical period
grave structure, rock tombs, stone cists tombs and tile tombs, in the borders of the territory;
sarcophagus, khamosorion, rock sarcophagus and ostothek types show diversity. The
archaeological and epigraphic studies on the form scheme, architectural elements, and
iconographic elements of the tomb monuments are discussed by considering the similar and
different elements between the city and the chora. As a result of the first systematic studies on
the tombs of Phaselis, it was revealed that cremation burial tradition was used as a common
burial practice in addition to inhumation burials, and analogy monuments were provided
eşik e studies in Lycia, Pamphylia and Pisidia in terms of both grave types and burial
practices. Since the graves in the city's territory include the grave monuments found during the
ten years of research, it is predicted that new settlements and grave monuments will be
discovered in the teritorium and new graves will be added to the study area. In the light of
archaeological and epigraphic remains, it has been determined that the necropolis of Phaselis
was used continuously from the Classical Period to the Eastern Roman Period. In addition to
the grave monument dated to the Classical Period, the Late Classical Period grave inscriptions
and the two necropolis chapels identified indicate that the burial areas were used over a period
of approximately one thousand years. In the teritorium till now the graves identified are dated
to the II and III century AD.