Kur'an-ı Kerim'de mekân kavramı ve insan–mekân ilişkisi
The concept of space and the human-space relationship in the Holy Quran
Yazar: MEHMET CABİR
Danışman: PROF. DR. LÜTFULLAH CEBECİ ; YRD. DOÇ. DR. MUHAMMED ZİYA PAKÖZ
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Din = Religion
Dizin: Fiziksel mekan = Physical space ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Mekan = Space ; İnsan-mekan ilişkisi = Human-space relationship ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu tez çalışması, Kuran-ı Kerim'de 'mekân' kavramının hakiki ve mecâzi anlam çerçevesinin detaylı olarak irdelenmesi ve insan-mekân ilişkisinin Kuran-ı Kerim pespektifinden (açısından) ortaya konulmasını amaçlamaktadır. Bunun için öncelikle mekânın mahiyetine, hakikatine ve insan-mekân ilişkisine dair fizik, felsefe ve sosyal bilimlerde yapılmış tartışmalar ve açıklamalar aktarılmış; daha sonra Kuran-ı Kerim temelinde mekân kavramı ve insan-mekân ilişkisi ele alınmıştır.  Bu çalışma, mekânı hem yön, hareket ve sınır gibi kavramlarla birlikte ele alması, hem de insan-mekân ilişkisini Kuran-ı Kerim merkezli irdelemesi bakımından, daha önce yapılan çalışmalardan ayrılmaktadır. 
Çalışmada deskriptif (tanımlayıcı) ve karşılaştırılmalı bir yöntem uygulanmıştır. Çalışmanın ana kaynağı Kur'an-ı Kerim olmakla birlikte, ilk bölümde mekân incelenirken, fizikçilerin, filozofların ve mekân bilimcilerin eserlerine, ikinci bölümde hem rivayet ve dirayet tefsirlerine, hem de işari tefsirlere müracaat edilmiştir. 
Çalışmanın birinci bölümünde, öncelikle mekânın hakikatine dair fizikçilerin, filozofların ve mekân bilimiyle ilgilenen araştırmacıların görüşleri; bunların hem mekânı tanımlama biçimleri (mutlak mekân, göreli mekân.. vb.), hem de mekânla ilgili oluş, hareket, yön, sınır, hacim, yüzey, boşluk, doluluk.. vb. kavramları nasıl ele aldıkları incelenmiştir. Bu inceleme mekânın fiziksel ve fizikötesi boyutları temelinde yürütülmüştür. Bunun akabinde, insan-mekân ilişkisi çift yönlü olarak (mekânın insana etkisi/insanın mekâna etkisi) irdelenmiştir. Tezin ikinci ve üçüncü bölümünlerinde, mekân konusu Kuran-ı Kerim ekseninde ele alınmış, Kuran-ı Kerim'de mekân kavramının nasıl ve hangi anlam çerçevesi içerisinde tanımlandığı irdelenmiştir. Daha sonra, Kuran-ı Kerim'de insan-mekân ilişkisi, hem mekânın insana etkisi, hem de insanın mekân üzerindeki hak ve sorumlulukları ve mekâna müdahale temelinde incelenmiştir. Sonuç bölümünde, mekânın tanımlanması ve mekâna müdahale bağlamında, Kuran-ı Kerim merkezli bir değerlendirme yapılmıştır.

Abstract:
This thesis aims to examine the literal and metaphorical meanings of the concept of 'space' in the Qur'an in detail and to express the relation between man and space from the perspective of the Holy Qur'an. First of all, discussions and explanations in physics, philosophy and social sciences related to the nature and reality of space, and human-space relation were explained. Then, on the basis of the Qur'an, the concept of space and the relationship between man and space are discussed. This study distinguishes from the previous studies by handling the space with concepts such as direction, movement and boundary, as well as studying the relationship between man and space as a Qur'anic centered analysis.
A descriptive and comparative method was applied in the study. Besides the main source of the study is the Qur'an, the space in the first chapter is examined by the works of physicists, philosophers and space scientists. In the second part, different interpretations of the Qur'an have been scrutinized.
In the first part of the work, firstly the views of physicists, philosophers and researchers of spatial science on the reality of space; and how they defined space (absolute space, relative space etc.) and handle the concepts related to space (existence, movement, direction, boundary, volume, surface, blank, occupancy etc.) is examined. This examination was carried out on the basis of physical and metaphysical dimensions of the space. Subsequently, the relationship between man and space was addressed in a bidirectional way (the influence of the space on human beings/the influence of space on man). In the second and third chapters of the thesis, the subject of space is dealt with in the axis of the Quran, and how and in what frame of meaning the concept of space in the Qur'an have been analyzed. Later, the relationship between man and space in the Qur'an has been examined both on the human effect of the space, on the rights and responsibilities of the person on the space, and on the intervention of the space. In the conclusion, the different opinions mentioned in the first section in the context of defining the space and the intervention of the space were taken into the center of the Qur'an.