Geleneksel cami mimarisinden çağdaş türk cami mimarisine geçiş sürecinin sembolik anlam üzerinden değerlendirilmesi
Evaluation of the transition from traditional mosque architecture to contemporary turkish mosque architecture through symbolic meaning
Yazar: ZEYNEP YÜREKLİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET SEMİH ÖZKAN
Antalya Bilim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Toplum ile ortaya çıkan din kavramı, insanoğlunun kültürel gelişimiyle çeşitlenmiştir. Her din, mekanlarının şekillenmesinde etkili olmuştur. Tanrı ile toplumu birleştiren bu tapınma mekanlarını dinden ayrı değerlendirmek mümkün olmayacaktır. Bu bağlamda İslam dini üzerinden Müslümanlık tapınma mekanları olan camileri incelemenin mümkün olduğu söylenebilir. 
İslam, tapınma mekânı olan camileri üzerinde, net biçim ve tasarım yönlendirmelerine sahip değildir. Bu durum sonucu cami yapısı, tarih boyu farklı kültürlerde farklı yaklaşımlarla tasarlanmıştır. Kültürel etkileşimler sonucu yüzyıllar içinde önemli form ve anlam gelişimlerini tamamlamış, toplumsal bir değer haline gelmiştir. Yapı unsurlarının her birinde önemli sembolik anlatılar barındırmaktadır. Bu bağlamda çalışmada cami yapılarının, tarih boyu değişimleri sembolik anlam üzerinden değerlendirilmektedir. Geçmişten günümüze değişen sosyo-kültürel ihtiyaçlardan doğan tasarım yaklaşımlarının yapı unsurları üzerindeki etkilerini görmek hedeflenmiştir. Bu tez içerisinde İslam dinindeki ibadet yapıları incelenirken tarihsel gelişim arka planını görmek için genel anlamda İslam coğrafyasındaki mimari yapı özet olarak anlatılmıştır. Tezin ana bölümünde ise özellikle Osmanlı cami mimarisindeki gelişim ve Türkiye'deki çağdaş cami mimarisi örneklerinin karşılaştırmasına odaklanılmıştır.
Çalışmada cami yapılarında incelenen örnekler, değişen mekân kurgulama yaklaşımlarının geçmişten günümüze ulaşan sembolik anlatıları da etkilediğini göstermiştir. Kültürel değişimlerin yapılara yansıma biçimi, malzeme ve form üzerinde dikkat çekmektedir. Mekanların yeni yaklaşımlarla tasarlanması, yapı unsurlarının farklı biçimlerde ele alınmasını doğurmuştur. Böylece anlam arayışlarında da farklı yaklaşımlar gözlemlenmektedir. Sembolik anlatılar, yeni anlatım şekilleriyle geçmişten günümüze devam etmektedir. 
ANAHTAR KELİMELER: Cami, Çağdaş Türk Mimarisi, Geleneksel Mimari, Kutsal, Sembolik Anlam, İslam Mimarisi

Abstract:
The concept of religion, emerging with society, has diversified with humanity's cultural development. Each religion has shaped its places of worship. These worship spaces, which connect God and society, cannot be evaluated separately from religion. In this context, we can examine mosques, the places of worship in Islam.
Islam does not provide specific guidelines for the form and design of mosques. As a result, mosques have been designed differently across various cultures throughout history. Through cultural interactions, mosques have developed significant forms and meanings over the centuries, becoming important societal values. Each part of a mosque contains symbolic meanings. This study looks at how mosque structures have changed over time through their symbolic meanings. The goal is to see how design approaches, influenced by changing socio-cultural needs, affect the structural elements. In this thesis, while studying the worship structures in Islam, a general overview of architecture in the Islamic world is provided to understand the historical development. The main section focuses on the development of Ottoman mosque architecture and compares it with examples of contemporary mosque architecture in Turkey.
The mosque examples in this study show that changing approaches to spatial organization have influenced symbolic meanings from the past to the present. The way cultural changes reflect on structures is evident in materials and forms. Designing spaces with new approaches has led to different interpretations of structural elements. As a result, different approaches to finding meaning are observed. Symbolic meanings continue from the past to the present with new forms of expression.

KEYWORDS: Contemporary Turkish Architecture, Islamic Architecture, Mosque, Sacred, Symbolic Meaning, Traditional Architecture