Kolonoskopi hazırlığında rektal sodyum fosfat solüsyonu kullanımının fosfat nefropatisiyle ilişkisi
The relationship between rectal sodium phosphate enema using in colonoscopy preparation and development of phosphate nephropathy
Yazar: MEHMET FAHRİ YAĞCI
Danışman: PROF. DR. ABDULKERİM YILMAZ
Cumhuriyet Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology ; Nefroloji = Nephrology
Dizin: Böbrek yetmezliği-akut = Kidney failure-acute ; Fosfatlar = Phosphates ; Glomerüler filtrasyon hızı = Glomerular filtration rate ; Kolon hastalıkları = Colonic diseases ; Kolonoskopi = Colonoscopy ; Lavmanlar = Enema ; Nefrotoksisite = Nephrotoxicity ; Sodyum = Sodium

Özet:
Giriş-Amaç: Kolonoskopi ve sigmoidoskopi, kolon kanserlerinin tarama ve teşhisi başta olmak üzere birçok endikasyonda sıklıkla kullanılmaktadır. Kolonoskopinin başarılı şekilde yapılabilmesi için iyi bir bağırsak temizliği şarttır. Bağırsak temizliği için sıklıkla kullanılan sodyum fosfat solüsyonlarının hem oral hem de lavman formları mevcuttur. Oral sodyum fosfat solüsyonlarının kullanımı sonrası akut fosfat nefropatisi vakaları bildirilmiştir. Akut fosfat nefropatisi, glomerüler filtrasyon hızında (GFH) belirgin azalmaya yol açar ve sonrasında kronik böbrek hastalığı gelişme ihtimali oldukça yüksektir. Ancak sodyum fosfat lavmanlarının benzer sağlık sorunlarıyla ilişkisini inceleyen yeterince çalışma bulunmamaktadır. Biz bu çalışma ile sodyum fosfat lavman kullanımının GFH'de gerileme, elektrolit bozuklukları ve böbrek yetmezliğiyle ilişkisini araştırmayı amaçladık.

Gereç-Yöntem: Eylül 2016-Şubat 2017 tarihleri arasında, Cumhuriyet Üniversitesi Hastanesi Gastroenteroloji Bölümü'ne başvurarak, kolonoskopi yapılmasına karar verilen ve bağırsak temizliği için sodyum fosfat lavmanı kullanılması planlanan bireylerden, bilinen böbrek hastalığı olmayanlar çalışmaya dahil edildi ve çalışma prospektif olarak planlandı. 211 bireyden, kolonoskopi/sigmoidoskopi işleminden önceki 90 gün ve sonraki 90 gün içindeki serum BUN, kreatinin, sodyum, potasyum ve MDRD denklemi ile elde edilen tahmini GFH değerleri karşılaştırıldı. 119 bireyden ise kolonoskopi/sigmoidoskopi işleminden önceki 90 gün içinde ve işlem günü sodyum fosfat lavman uygulandıktan sonra 12 saat içindeki serum BUN, kreatinin, kalsiyum, fosfor, albümin ve tahmini GFH değerleri karşılaştırıldı. Ayrıca akut böbrek hasarı (ABH) için serum kreatinin düzeyinde ≥%50 artış olması anlamlı kabul edildi ve ABH gelişen bireyler tespit edildi. Bireylerin, fosfat nefropatisi için risk faktörleri olarak kabul edilen yaş, cinsiyet, diyabetes mellitus, hipertansiyon, ACE-inhibitörü/ARB ve diüretik kullanım bilgileri kaydedildi ve analiz edildi.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 211 bireylik grubun 116'sı (%55) erkek, 95'i (%45) kadın ve yaş ortalaması 53 ± 16,5 idi. Kolonoskopiden ortalama 13,2 ± 12,6 gün önce ve 28,9 ± 22,4 gün sonra alınan periferik venöz kan örneklerinden elde edilen veriler ve GFH değerleri karşılaştırıldı. 211 bireyin işlem öncesi ortalama serum kreatinin düzeyi 0,78 ± 0,26 mg/dl ve GFH düzeyi 108,7 ± 38,4 ml/dk iken işlem sonrası ortalama serum kreatinin düzeyi 0,85 ± 0,53 mg/dl ve GFH düzeyi 103,6 ± 36,1 ml/dk idi. Kolonoskopiden sonra ortalama GFH değerleri, istatistiksel olarak anlamlı şekilde gerilemiş bulunurken (p<0,05), ortalama serum kreatinin değerleri istatistiksel olarak anlamlı şekilde artmış bulundu (p<0,05). ABH geliştiği kabul edilen (kreatinin ≥%50 artış) birey sayısı 16 (%7,6) olarak tespit edildi. 119 bireylik grubun 62'si (%52,1) erkek, 57'si (%47,9) kadın ve yaş ortalaması 52,3 ± 16,4 idi. Kolonoskopi öncesi ortalama serum fosfor düzeyi 3,35 ± 0,82 mg/dl ve GFH düzeyi 108,6 ± 35,8 ml/dk iken işlem sonrası ortalama serum fosfor düzeyi 3,74 ± 1,15 mg/dl ve GFH düzeyi 103,4 ± 35,3 ml/dk bulundu. Sodyum fosfat lavman uygulanmasından sonra 12 saat içindeki ortalama GFH değerleri, istatistiksel olarak anlamlı şekilde gerilemiş bulunurken (p<0,05), ortalama serum fosfor değerleri istatistiksel olarak anlamlı şekilde artmış bulundu (p=0,001). ABH gelişimi ve GFH'de gerileme ile risk faktörleri olduğu belirtilen faktörler arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmadı.

Sonuç: Çalışmamızda kolonoskopi ve sigmoidoskopi hazırlığında sodyum fosfat lavman kullanımının, böbrek fonksiyonlarında azalmaya ve elektrolit bozukluklarına yol açabileceğini tespit ettik.

Abstract:
Introduction: Colonoscopy and Sigmoidoscopy are frequently used for several indications especially for diagnosis and screening of colon cancers.proper intestinal cleaning is necessary in order to perform successful colonoscopy. There are both oral and enema forms of sodium-phosphate solutions frequently used for intestinal cleansing. Acute phosphate nephropathy cases have been reported following the use of oral sodium-phosphate solutions. Acute phosphate nephropathy causes a marked decrease in glomerular filtration rate (GFR) and is likely to develop later in chronic kidney disease. However, there are no sufficient studies about relationship between, use of sodium-phosphate solutions and similar health problems. We aimed to investigate the relation between the use of sodium phosphate enema and regression of GFR, electrolyte disturbances and renal failure.
Materials and Methods: Between September 2016 and February 2017, individuals who were referred to the Department of Gastroenterology of the Hospital of the Cumhuriyet University and who were scheduled to undergo colonoscopy and planned to use sodium phosphate enema for intestinal cleansing were included in the study, and the study was prospectively planned. In 211 individuals, GFR values wihch estimated from serum BUN, creatinine, sodium, potassium and MDRD equation for 90 days before and 90 days after colonoscopy / sigmoidoscopy, were compared. In 119 individuals, serum BUN, creatinine, calcium, phosphorus, albumin and estimated GFR values within 90 days prior to colonoscopy / sigmoidoscopy and those values within 12 hours after use of sodium phosphate enema were compared. A serum creatinine increase of  ≥50% was considered significant for acute kidney injury (AKI) and individuals with AKI were identified. Age, gender, diabetes mellitus, hypertension, ACE-inhibitor / ARB, and diuretic usement knowledge were recorded, which are considered to be risk factors for phosphate nephropathy.
Results: Of the 211 individuals included in the study, 116 (55%) were male, 95 (45%) were female and the mean age was 53 ± 16,5. The data and GFR values obtained from the peripheral venous blood samples taken after 13,2 ± 12,6 days before and 28,9 ± 22,4 days after colonoscopy were compared. The mean serum creatinine level was 0,78 ± 0,26 mg / dL and the GFR level was 108,7 ± 38,4 ml/min before the procedure while the mean serum creatinine level was 0,85 ± 0,53 mg/dl and GFR Was 103,6 ± 36,1 ml/min after procedure. After the colonoscopy, decrease in mean GFR values were statistically significant (p<0,05) and the  increase in  mean serum creatinine values were statistically significant (p<0,05). The number of individuals with AKI development (creatinine ≥50% increase) was found to be 16 (7,6%). Of the 119 individuals, 62 (52,1%) were male, 57 (47,9%) were female and the mean age was 52,3 ± 16,4. The mean serum phosphorus level  was 3,35 ± 0,82 mg/dl and the GFR level was 108,6 ± 35,8 ml/min prior to colonoscopy while   after colonoscopy  ,mean serum phosphorus level was 3,74 ± 1,15 mg/dl and GFR level was 103,4 ± 35,3 ml/min. Decrease in mean GFR values were found to be statistically significant (p<0,05) and increase in mean serum phosphorus values  statistically significantly (p=0,001), after 12 hours of sodium phosphate enema administration. There was no statistically significant relationship between AKI development and regression in GFR and the factors indicated as risk factors.
Conclusion: In our study, we found that the use of sodium phosphate enema in the intestinal cleansing prior to colonoscopy and sigmoidoscopy may lead to decreased renal function and electrolyte impairment.