Mimarlık ve sinema ilişkisi bağlamında kent ve beden ilişkisinin sinematografi üzerinden okunması
A cinematographic reading on the city and body relationship in the context of architecture and cinema
Yazar: ABDULLAH YÜCEL
Danışman: DOÇ. DR. HİKMET SELİM ÖKEM
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Araştırma ve Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Her türlü deneyimin özünü oluşturan özne konumundaki beden, fiziksel ve zihinsel yapı bütünlüğüne sahip bir varlıktır. Bedenin bu kompleks yapısı, fiziksel ve zihinsel olarak gerçekleşen mekan deneyimlerini de birbiriyle ilişkili kılmaktadır. Bu bağlamda tez, gerçek hayatta bedenin mekan ile etkileşimiyle oluşan bilincin, farklı bir mekan, olay, zamanda gerçekleşen sinemasal mekan deneyimine etkisini incelemektedir. Çeşitli fenomenlerin dünyası olan kentsel mekanın görme duyusu üzerinden algılanabilmesi için iki boyutlu, geleneksel temsil araçlarıyla aktarımının yetersiz olduğu ifade edilmiştir. Sinemayı fenomenolojik bir temsil aracı olarak değerlendiren bu çalışma, mekanın sinematografik temsili bağlamında bedenin kentsel mekan deneyimini konu edinmektedir. 

Geçmişten bugüne bedenin kentsel mekan ile etkileşiminin hareketsizlik ve dokunamama yönünde bir değişim içinde olduğu görülür. Gerçek hayatta fiziksel olarak deneyimlenemeyen mekan, zihinsel anlamda da bir yaşantı oluşturamaz. Bu durum beraberinde mekanın algılanamamasına neden olur. Hareketli ve tensel etkileşimden uzak, görme odaklı gelişen beden-mekan etkileşimi, mekanın tam anlamıyla algılanabilmesini engelleyebilmektedir. Bu bağlamda çalışmanın hipotezi, izlenen bir mekanın algılanabilmesi için öncelikli olarak bedenin hareketli ve dokunarak gerçek mekana dair yaşantı oluşturması gerektiğidir. Kentsel ve sinemasal mekan deneyimleri üzerinden bedenin dokunma ile görme duyuları ilişkilendirilmiştir. Görme duyusunda dokunsal bir bileşenin var olduğu savı üzerinden, gündelik hayatta deneyime olanak tanıyan mekanların sinemada 'olduğu gibi' kayda alınarak seyirciyle özdeşleşebileceği varsayımında bulunulmuştur. Mimarlık ve sinema disiplinleri kullanıcı katılımcılığını sağlayabilmek için ne tam kurgusal ne de tam gerçekçi bir yapı yerine, bedeni etkinleştirecek şekilde kurgusal ve gerçekçiliği harmanlayan bir tavır içerisinde olmalıdır. 

Beden, mekan, sinema kavramlarının felsefi, mimari, sinemasal okumalar üzerinden incelendiği bu çalışmada yöntem olarak hareket ve dokunma bağlamında tematik okuma biçimi uygulanmıştır. Kavramların ilişkisel ve dolaysız anlamlarının yanında tarihsel süreç içinde geçirdikleri değişim incelenmiştir. Hareketli ve dokunarak gerçekleştirilen mekan deneyimi kapsamında; edilginleşen bedenlere, tekdüzeleşen kentsel mekanlara dikkat çekilmiştir. Sinemada ise izleyiciyi eğlendirmek amacıyla gerçeklikten uzaklaştırarak uyuşturan filmlerin ortaya çıktığı tespit edilmiştir. Hareketli ve dokunarak etkileşim bağlamında belirlenen sorunlara çözüm aranmış; elde edilen kuramsal altyapı doğrultusunda seçilen örneklerin analizi yapılmıştır. Kentsel ve sinemasal mekan deneyiminin birlikte ele alındığı çalışmada, sinemada ideal bir zihinsel deneyim için bedenin gerçek hayatta mekanı yaşaması gerektiği vurgulanmıştır. Sinema ve mimarlık disiplinlerinin barındırdığı potansiyelleri eserlerine yansıtan mimar Bernard Tschumi ve yönetmen Dziga Vertov, eserleriyle birlikte çalışmanın örnek alanını oluşturmuştur. Mimari bir projenin ya da sinema filminin anlam ve değerinin analizi tartışmalı olabileceği düşüncesiyle yapılan incelemeler yorumlanarak değerlendirilmiştir.

Tschumi ve Vertov'un eserlerini oluştururken sinema ve mimarlık disiplinlerinin yöntem ve tekniklerini harmanlayarak kullanması, fiziksel ve zihinsel mekan deneyiminin ilişkisel birlikteliğini ispatlar niteliktedir. Dolayısıyla eserlerinde salt kurgusal bir anlayış benimsemeyen her iki sanatçı, hem kurgusal hem de gerçekçi bir tavırla sanatlarını icra etmiştir. Gerçek hayatta dokunabilerek ve hareketli eylemlerle elde edilen yaşantıların, etkin bir zihinsel mekan deneyiminin gerçekleşmesinde etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The body, which is the subject of all kinds of experiences, is a being composed of physical and mental structures. This complex structure of the body ensures that its physical and mental experiences of space are also interrelated. In this context, the thesis focuses on the effect of the consciousness formed by the interaction of the body with space in real life on the cinematic space experience that takes place in a different space, event, time. It has been stated that it is insufficient to represent the urban space, which is the world of various phenomena, with two-dimensional, traditional means in order to be perceived through the sense of vision. This study, which evaluates cinema as a phenomenological representation tool, focuses on the urban space experience of the body in the context of the cinematographic representation of space.

From the past to the present, it is seen that the interaction of the body with the urban space has changed in the direction of inactivity and inability to touch. Space, which cannot be experienced physically in real life, cannot create a mental life. This situation prevents the perception of the space. Body-space interaction, which develops visually away from moving and sensual interaction, is the biggest obstacle to the perception of space. The hypothesis of the study is that the body must create an experience of the real space in a moving and touching way in order to perceive a space being watched. Touch and sight senses of the body have been associated with the experiences of urban and cinematic space. The assumption that spaces that allow for daily life experience can be identified with the audience on the condition that they are recorded 'bare fact' in the cinema has been associated with the argument that a tactile component is hidden. Architecture and cinema should be neither fully fictional nor fully realistic. In order to ensure user participation, it should be both fictional and realistic in a way that activates the body.

In this study, in which the concepts of body, space and cinema are examined through philosophical, architectural and cinematic readings, thematic reading style has been applied as a method in the context of movement and touch. In addition to the relational and direct meanings of the concepts, the changes they have undergone in the historical process are examined. Within the scope of spatial experience realized by moving and touching; attention was drawn to passivated bodies and monotonous urban spaces. In the cinema, it has been determined that films that make the audience drowsy by distracting them from reality have appeared in order to entertain the audience. Solutions were sought in the context of moving and tactile interactions. The examples were analyzed in line with the theoretical information obtained. In this study, which examines the urban and cinematic space experience together, it is stated that the body must live the space in real life for an ideal mental experience in cinema. Architect Bernard Tschumi and director Dziga Vertov, who reflect the potentials of cinema and architecture disciplines in his works, have been studied together with their works. With the thought that the analysis of the meaning and value of an architectural project or a motion picture may be controversial, the studies have been interpreted and evaluated.

The use of the methods and techniques of the cinema and architecture disciplines while creating their works by Tschumi and Vertov shows the relational coexistence of physical and mental space experience. Therefore, they, who do not only adopt a fictional understanding in their works, formed their art with both a fictional and realistic attitude. Thus, it has been concluded that the experiences obtained by touching and moving actions in real life are directly effective in the effective realization of mental space experience.