Metabolik ve psikiyatrik hastalıklarda ilaç kullanımının COVİD-19 pandemisinden etkilenme durumlarının karşılaştırılması
Comparison of the impact of COVID-19 pandemic on drug utilization in metabolic and psychiatric diseases
Yazar: CANER VIZDIKLAR
Danışman: PROF. DR. AHMET AKICI
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Tıbbi Farmakoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
COVID-19 pandemisi, salgının sınırlandırılması için olağandışı uygulamalara ve ilaç tüketiminde değişime zemin hazırlamıştır. Bu çalışmada metabolik ve psikiyatrik ilaçların pandemi döneminde tüketimindeki değişimlerin incelenmesi amaçlandı. Diyabet, dislipidemi, hipotiroidi, depresyon, anksiyete, şizofreni endikasyonlarında Türkiye'de 01.03.2018-31.12.2022 tarihlerinde aylık ayaktan ilaç satışı verileriyle, ilgili ilaçların çeyrek-yıllarda reçetelenme projeksiyon verileri IQVIA-Türkiye'den edinildi. Kısıtlama öncesi dönem (KÖD, 01.03.2018-31.03.2020), kısıtlama dönemi (KD, 01.04.2020-31.03.2022) ve kısıtlama sonrası dönemde (KSD, 01.04.2022-31.12.2022) DID (1000 kişi başına tanımlanmış günlük doz) cinsinden ortalama ilaç tüketimi, maliyeti, reçetelenen kutu sayıları karşılaştırıldı. İlaç tüketimi KÖD'de ortalama aylık 225,1±20,3, KD'de 281,5±43,1 (p<0,001), KSD'de 290,7±44,0 DID'ydi (KÖD'e kıyasla p<0,001). İlaç ana gruplarında tüketim, tiroit ilaçları hariç KÖD'e kıyasla KD ve KSD'de yükselmişti. En belirgin artış dislipidemi ilaçlarındaydı (sırasıyla 25,5±3,1, 36,4±6,9, 42,7±5,3 DID; KÖD'e kıyasla KD ve KSD p<0,001). İlaçların çeyreklerde reçetelenme ortalaması KÖD'de 18,0±0,7, KD'de 11,5±1,3 (p<0,001), KSD'de 17,3±3,3 milyon-üniteydi (KD'ye kıyasla p<0,001). Antidiyabetikler, lipit düşürücüler, antidepresanlar ve antipsikotiklerin reçetelenmesi KD'de azalırken KSD'de yükselmişti. İlaç ana gruplarının maliyet değişimleri, antipsikotikler dışında ilaç tüketimiyle benzerdi. COVID-19 pandemisinin başlamasıyla Türkiye'de metabolik ve psikiyatrik ilaç tüketiminin ve maliyetinin belirgin düzeyde arttığı ortaya konuldu. KD'de reçeteleme azalırken tüketimin yükselmesi; hastalık yükündeki olası artış, raporlu ilaçların hekime başvurmaksızın teminine yönelik uygulamalar ve buna bağlı gelişebilecek aşırı tüketim gibi nedenlerle ilişkilendirilebilir.

Abstract:
COVID-19 pandemic prompted measures to control spread, affecting drug consumption. We aimed to examine alterations in metabolic and psychiatric drug consumption during pandemic. Turkey-wide monthly outpatient sales data of drugs for diabetes, dyslipidemia, hypothyroidism, depression, anxiety, schizophrenia between 01.03.2018-31.12.2022, and their quarterly prescribing projection data were obtained from IQVIA-Turkey. Drug consumption as DID (defined daily dose/1000 inhabitants), costs, and prescribed units throughout pre-restriction period (Pre-RP, 01.03.2018-31.03.2020), restriction period (RP, 01.04.2020-31.03.2022), and post-restriction period (Post-RP, 01.04.2022-31.12.2022) were compared. Mean monthly drug consumption in Pre-RP, RP and Post-RP were 225.1±20.3, 281.5±43.1 (p<0.001), and 290.7±44.0 DID (p<0.001 vs. Pre-RP), with increases in each main group excluding thyroid medications. Lipid-lowering drugs saw the largest increase (25.5±3.1, 36.4±6.9, 42.7±5.3 DID, p<0.001 vs. Pre-RP). Average quarterly prescribed units were 18.0±0.7, 11.5±1.3 (p<0.001), and 17.3±3.3 million-units (p<0.001 vs. RP). Antidiabetic, lipid-lowering drug, antidepressant, and antipsychotic prescribing decreased in RP while increasing in Post-RP. Cost changes in main groups largely reflected consumption trends, excluding antipsychotics. This study revealed marked rise in metabolic and psychiatric drug use and costs in Turkey during COVID-19 pandemic. Increased drug consumption in RP despite reduced prescribing might be attributed to potentially increased disease burden, facilitated drug access without physician visit and related overconsumption.