Diyaliz hastalarında kabul ve kararlılık terapisi uygulamasının iyilik haline etkisi
The effect of acceptance and commitment therapy on well-being in dialysis patients
Yazar: YASEMİN OĞUZ GÜNER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EYYÜB ENSARİ CİCERALİ
Nişantaşı Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: ACT modeli = ACT model ; Diyaliz hastaları = Dialysis patients ; Hastalar = Patients ; Kabul ve kararlılık terapisi = Acceptance and commitment therapy ; Psikolojik esneklik = Psychological flexibility ; Psikolojik sağlık = Psychological health ; Terapi = Therapy ; İyilik hali = Well-being

Özet:
Kronik Böbrek Yetmezliği (KBY), irreversible böbrek fonksiyonlarının bozulduğu, yaşamın sürdürülebilmesi için renal replasman tedavilerinden birinin yapılması gerektiği önemli bir sağlık sorunudur.  Türkiye'de ve dünyada başta diyabet ve hipertansiyon gibi ailesel geçişli hastalıklara bağlı olarak prevelansının artacağı ön görülen ve hastalığa bağlı komplikasyonlarda mortalite riskinin yüksek olduğu bir hastalıktır. Bu nedenle hastalığın tedavisinde etkili yöntemler ve yaşam kalitesi araştırmaları ön plana çıkmaktadır. Hastaların diyalize bağlı birçok komplikasyon nedeniyle hospitalize edilmeleri gerekmektedir. Diyaliz için vasküler akses müdahelelerine (revizyon ve tedavi), mortaliteyi arttıran kardiovasküler hastalıklar başta olmak üzere komplikasyonlarda bir çok  tedaviye ihtiyaç duyabilmektedirler. Bu nedenle, yaşam kalitesini bozan, yeniden yaşam değişikliği yönetimi gerektiren, psikososyal desteğin ihtiyaç duyulduğu bir süreçtir. Hastalarda anksiyete, depresyon, kaygı bozukluğu ve parasuidal davranışların, önemli oranda görüldüğü bir tedavi sürecidir.
Hemen her yaşta görülüp, bazen yıllar içinde bazen de aniden ortaya çıkan kronik böbrek yetmezliği ile, yaşam koşulları tamamen değişmektedir. Kronik diyaliz tedavisi, sürecin belirsiz olduğu ve birçok stresörün etkilediği bir hastalıktır. Hastanın gelişim dönemi, aile içi rolü ve önemi, ya da toplumsal faydası hastalığın teşhisiyle önceliğini hayatta kalabilme mücadelesine bırakır. Artık yaşamın sürdürülebilmesi için, tıbbi bakım ve tedaviyi destekleyen davranış örüntüleri meydana gelir. İlk bakışta hayatın devamlılığı öncelik gerektirse de bireyin diğer ihtiyaçları, hayata ilişkin hedefleri ve çabaları perdelenir. Hastalarda yaşam kalitesi için psikososyal alanda multidisipliner çalışmaların arttırılması gerektiği düşünülmektedir.   Bundan yola çıkarak, farklı gruplarda çalışılmış Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) uygulamaları, diyaliz hasta grubundaki etkisi ölçülmesi amaçlanmıştır. Çalışmamız Akdeniz Üniversitesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Nefroloji Bilim Dalı Hemodiyaliz Ünitesinde tedavi alan rastgele KBY hemodiyaliz 14 yetişkin hasta ile katılımcılar oluşturulmuştur. Bu hastalarla 5 seanstan oluşan, içerisinde eğitim ve uygulama, görüşme ve kayıtlar gerçekleştirilmiş ve iyilik haline etkisi ölçülmüştür. Demografik veriler, psikolojik esneklik ve genel sağlık anketleri uygulanmış, üç seans kabul ve kararlılık terapisi aşamaları yapılmıştır.

Abstract:
Chronic Kidney Failure (CRF) is an important health problem in which irreversible kidney functions are impaired and one of the renal replacement therapies should be performed in order to sustain life. It is a disease whose prevalence will increase due to familial diseases such as diabetes and hypertension in Turkey and in the world, and the risk of mortality in existing complications is high. For this reason, effective methods and quality of life studies come to the fore in the treatment of the disease. Patients may need many treatment processes, especially hospitalization with many complications related to dialysis, different vascular access, cardiovascular diseases that increase mortality. For this reason, it is a process that impairs the quality of life, requires life change management, requires psychosocial support, and has a substantial amount of anxiety, depression, anxiety disorder, and parasuidal behaviors.
Life conditions change completely with chronic kidney failure, which can be seen at almost any age and sometimes over the years and sometimes suddenly. Chronic dialysis treatment is a disease in which the process is uncertain and affected by many stressors. The patient's developmental period, family role and importance, or social benefit gives priority to the struggle for survival with the diagnosis of the disease. Behavior patterns that support medical care and treatment now occur so that life can be sustained. Although the continuity of life requires priority at first glance, the other needs, goals and efforts of the individual are veiled. It is thought that multidisciplinary studies in the psychosocial field should be increased for quality of life in patients. Based on this, it was aimed to measure the effects of Acceptance and Commitment Therapy (ACT) practices studied in different groups, in the dialysis patient group. Our study the experimental group was formed with 14 adult patients on hemodialysis with random CRF who received treatment in Akdeniz University, Department of Internal Medicine, Department of Nephrology, Hemodialysis Unit. Training and practice, interviews and recordings were carried out with these patients, consisting of 5 sessions, and the effect on their well-being was measured. Demographic data, psychological flexibility and general health questionnaires were applied, and three sessions of acceptance and commitment therapy were performed.