Tanzimat'tan Cumhuriyet'e Osmanlı Devleti'nde askeri okullarda din eğitimi
Religious education in Ottoman military schools: From Tanzimat to the Republic
Yazar: AHMET AYDIN
Danışman: PROF. DR. AYŞE ZİŞAN FURAT
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Osmanlı Devleti, Avrupa karşısında uzun süre askeri alanda üstünlük kurmuştur. Bu üstünlüğünde kuruluş yıllarında devşirme sistemiyle kurmuş olduğu askeri birliklerin önemli payı olmuştur. Zaman içerisinde Avrupa'nın ekonomik ve askeri alanlarda gelişme göstemesi ve Osmanlı askeri birliklerinde yaşanan bozulmalar neticesinde Avrupa karşısındaki üstünlük kaybedilmiş ve büyük toprak kayıpları yaşanmaya başlamıştır. Osmanlı Devleti, Avrupa karşısında savaş meydanlarında alınan yenilgileri önlemek amacıyla Avrupa tarzında askeri birliklerini ıslah etme yoluna gitmiştir. Bu tutum askeri alanda Osmanlı Devleti'nde Avrupa tarzı modernleşme gayretlerini ortaya çıkarmıştır II. Mahmud döneminde bu modernleşme gayretleri devletin idari yargı ve eğitim alanlarına da teşmil edilmiştir. Tanzimat'la beraber de Avrupai tarzda modernleşme gayretleri devletin bütün kurumlarında önemli değişikliklere yol açmıştır. Eğitim sistemi de bunlardan birisidir. Daha önce dini eğitim veren medreselerin yanında programlarında din eğitimine de yer verilen Avrupai tarzda mektepler açılmaya başlanmıştır. Osmanlı askeri okulları da bu modernleşme gayretleri çerçevesinde Osmanlı Devleti'nin ilk modern okulları olmuşlardır. Cumhuriyet'in kurulmasıyla seküler bir düzlemde devam etmesiyle beraber dinin Osmanlı modernleşmesinin önünde bir engel teşkil ettiği şeklinde yorumları da beraberinde getirmiştir. Bu çalışma da Osmanlı modernleşmesinin ilk örneklerinden olan askeri okullarında din eğitiminin konumunu ele almayı amaçlamıştır. Çalışmada Osmanlı ordusunda ve askeri okullarında din eğitimine yer verilmesinin sebepleri arşiv vesikaları ile ele alınmaya çalışılmıştır. Osmanlı askeri okullarında kuruluşundan itibaren din eğitiminin her dönem yer almıştır. Özellikle Cumhuriyet'in kurucu kadrolarının yetiştiği ve en modern dönemi olarak ifade edilen II. Abdulhamid döneminde askeri okul programlarında din eğitimi daha yoğun bir şekilde yer almıştır.

Abstract:
The Ottoman State had military superiority over Europe for long periods of time. The military units, established through the 'devşirme' system during its foundation years, played an important role in this superiority. However, over time, with European economic and military developments as well as deterioration in the Ottoman military units, this military lead was lost and also led to much loss of land to Europe. As a result, The Ottoman State sought to reform its military with a European-style modernization, in order to prevent further defeats in the battlefield against Europe. During the reign of Mahmud II, these modernization efforts were also extended to the fields of administration, the judiciary, and education. With the 'Tanzimat', such modernization efforts led to significant changes in all the institutions of the state, including the education system. In addition to the pre-existing madrasahs that provided religious education, European-style schools, which also included religious education in their programs, were initiated. Ottoman military schools became the first modern schools of the state within the framework of these modernization efforts. With the establishment of the Republic, these efforts continued on a secular level and brought with it the interpretation that religion constituted an obstacle to Ottoman modernization. This study aims to address the role of religious education in military schools, which are among the first examples of Ottoman modernization. It explores the reasons for including religious education in the Ottoman army and military schools as evidenced by archival records. Since the establishment of Ottoman military schools, religious education formed an important part of the curriculum; in particular, during the Abdulhamid II period, which is regarded as the most modern period, where the founders of the Republic were trained, and where religious education was given closer attention in military school programs.