Radyoterapi uygulanan kanser hastalarında karşılanmamış bakım gereksinimlerinin yaşam kalitesi üzerine etkisi
Effect of unmet care needs on quality of life in cancer patients undergoing radiotherapy
Yazar: HAZBİYE SALAŞİ
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE ÖZKARAMAN
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / İç Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Hasta bakımı = Patient care ; Hemşireler = Nurses ; Hemşirelik = Nursing ; Kanser hastaları = Cancer patients ; Karşılanmayan sağlık ihtiyacı = Unmet health need ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Radyoterapi = Radiotherapy ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Amaç: Kesitsel ve tanımlayıcı tipte bu araştırma, radyoterapi uygulanan kanser hastalarının karşılanmamış bakım gereksinimlerinin yaşam kalitesine yordayıcı etkisini değerlendirmek için yapıldı.
Gereç ve Yöntem: Araştırma 20 Ocak 2021 - 31 Ağustos 2021 tarihleri arasında Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sağlık, Uygulama ve Araştırma Hastanesi Radyasyon Onkolojisi Ana Bilim Dalında örneklem seçim kriterlerine uyan 250 gönüllü hasta ile gerçekleştirildi. Araştırma verilerinin toplanmasında Birey Tanıtım Formu, Destekleyici Bakım Gereksinimleri Ölçeği Kısa Formu ve Avrupa Kanser Araştırma ve Tedavi Organizasyonu Yasam Kalitesi Ölçeği kullanıldı. Araştırmadan elde edilen veriler tanımlayıcı istatistiksel metodlar, Mann-Whitney U, Kruskal Wallis H testi, Bonferroni test, Pearson Korelasyon, Çoklu Regresyon testi ile analiz edildi.
Bulgular: Hastaların yaş ortalaması 60.56±11.95yıl, %56'sı erkek, %61.2'si ilkokul mezunuydu. Araştırmada hastaların %22.8'i akciğer kanseri, %20.4'ü meme kanseri ve %20.4' ürojinekolojik kanser iken uygulanan ortalama RT gün sayısı 18.79±3.93'du. RT öncesi hastalara çoğunlukla kemoterapi (%46.4) uygulandığı, %42.8'inin kronik hastalığının ve %97.2'sinin bakıcı desteğinin olduğu belirlendi. Hastaların kanserin türüne, kronik hastalık ve kronik hastalık tedavisinin varlığına, cinsiyetine, medeni durumuna göre karşılanmamış gereksinimler istatistiksel olarak anlamlı farklıydı (p0.05). Hastaların yaşam kalitesi ölçeği alt boyutlarının cinsiyet, medeni durum, gelir düzeyi ve destek varlığına göre istatistiksel olarak anlamlı farklı olduğu belirlendi (p0.05). Kurulan modele göre karşılanmamış bakım gereksinimlerinin yaşam kalitesinin %39.5'ni açıkladığı belirlendi. Çoklu Regresyon analizi sonucuna göre hastaların günlük yaşam gereksinimlerindeki 1 birimlik artışın, yaşam kalitesini 0.118 birim azalttığı (<0.001) psikolojik gereksinimlerdeki 1 birimlik artışın, yaşam kalitesini 0.037 birim düşürdüğü belirlendi (<0.001)
Sonuç: Bu araştırmada RT uygulanan kanser hastalarında karşılanmamış bakım gereksinimleri yaşam kalitesinin %39.5 oranında açıklamakta, hastaların yaşam kalitesi bazı sosyodemografik ve tıbbi özelliklerden etkilenmektedir. Karşılanmamış psikolojik ve günlük yaşam gereksinimleri arttıkça yaşam kalitesi düşmektedir.

Abstract:
Introduction: This cross-sectional and descriptive study was conducted to evaluate the predictive effect of unmet care needs on the quality of life of cancer patients who to treat radiotherapy.
Materials and Methods: The study was carried out between 20 January 2021 and 31 August 2021 in Eskisehir Osmangazi University Health, Application and Research Hospital, Department of Radiation Oncology, with 250 volunteer patients who met the sample selection criterias.  Individual Identification Form, Supportive Care Needs Scale Short Form and European Cancer Research and Treatment Organization Quality of Life Scale were used to collect research data.  The data obtained from the study were analyzed with descriptive statistical methods, Mann-Whitney U, Kruskal Wallis H test, Bonferroni test, Pearson Correlation, Multiple Regression test.
Results: The mean age of the patients was 60.56±11.95 years, 56% were male and 61.2% were primary school graduates.  In the study, 22.8% of the patients had lung cancer, 20.4% had breast cancer and 20.4% had urogynecological cancer, while the mean number of RT days was 18.79±3.93.  It was determined that chemotherapy (46.4%) was applied mostly to the patients before RT, 42.8% had chronic disease and 97.2% had caregiver support.  Unmet needs were statistically different according to the type of cancer, presence of chronic disease and chronic disease treatment, gender, and marital status of the patients (p<0.05).  It was determined that the sub-dimensions of the patients' quality of life scale were statistically significantly different according to gender, marital status, income level and presence of support (p<0.05).  According to the established model, unmet care needs explained 39.5% of the quality of life.  According to the results of the Multiple Regression analysis, it was determined that a 1-unit increase in the daily living needs of the patients decreased their quality of life by 0.118 units (<0.001), and a 1-unit increase in the psychological needs of the patients decreased their quality of life by 0.037 units (<0.001)
Conclusion: In this study, unmet care needs of cancer patients who to treat RT explained 39.5% of the quality of life, and the quality of life of the patients was affected by some sociodemographic and medical characteristics. As unmet psychological and daily life care needs increase, the quality of life decreases.