Kolorektal kanser tanısı alan hastaların demografik özellikleri ve nüks/metastaz durumunu etkileyen faktörler
Demographic characteristics of patients diagnosed with colorectal cancer and factors affecting recurrence/metastasis status
Yazar: SEDEF ŞEYMA ÖZGÜR
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM VEDAT BAYOĞLU ; DOÇ. DR. MURAT SARI
Marmara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Onkoloji = Oncology

Özet:
Giriş ve Amaç: Kolorektal kanser (KRK) önemli morbidite ve mortaliteye neden olan gastrointestinal hastalıklardan biridir. GLOBOCAN (Küresel Kanser İnsidansı)'ın 2022 yılı verilerine göre, dünya genelinde en sık tanı alan kanserler arasında akciğer ve meme kanserinden sonra üçüncü sırada bulunmaktadır.  Kanser sebebiyle meydana gelen ölümler arasında ise ikinci sırada yer almaktadır [1]. KRK vakalarında 5 yıllık sağkalım oranları evre ve diğer faktörlere bağlı olarak %10 ile %90 arasında değişmektedir. Prognozu esas olarak TNM (tümör nod metastaz) evrelemesinin belirlediği bilinse de aynı patolojik evredeki hastalar arasında klinik sonuçlar ve prognoz arasında önemli farklar bulunmaktadır. Farklı klinikopatolojik özellikler ve sonuçlar gösteren heterojen bir tümör grubunu temsil eden bu kanserlerde rekürrens veya metastaz riski yüksek olan hastaları belirlemek ve prognoz ve yönetimi yönlendirmek için daha fazla risk tabakalandırması önem arz etmektedir [2], [3]. Biz de çalışmamızda, evre 1, evre 2 ve evre 3 ile tanı konan hastaların demografik özelliklerinin yanında histopatolojik parametrelerin de incelenmesini, nüks ve prognoza olan etkilerinin değerlendirilmesini amaçladık.

Yöntem: Çalışmamız, Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Pendik Eğitim ve Araştırma Hastanesinde 01.01.2018 ile 31.12.2022 tarihleri arasında kolorektal kanser tanısı alan hastaların retrospektif incelenmesi ile gerçekleştirilmiştir. Bu 5 yıllık süreçte hastanemizin otomasyon sisteminde C-18, C-19, C-20 ICD tanı kodu girilen 3754 hastanın verileri taranmıştır. Merkezimizde tanı alan ve takibi devam eden 1243 hasta saptanmış olup ikinci bir primer malignitesi olan 63 hasta ve 18 yaş altı tanı alan 9 hasta çalışmadan çıkarılmıştır. Toplam 1171 hastanın verileri kaydedilmiştir. Evre 4 ile tanı alan 323 hasta çalışmadan çıkarılmış olup takiplerinde nüks/metastaz gelişimini incelemek amacıyla çalışmaya evre 1, evre 2 ve evre 3 ile tanı alan toplam 848 hasta dahil edilmiştir. Çalışma kapsamında hastaların yaşı, cinsiyeti, yatış epikrizleri, laboratuvar sonuçları, radyolojik görüntüleri, patoloji raporları ve tedavi protokolleri incelenmiştir. Tanıdan sonra cerrahi ve adjuvan kemoterapi ile kür sağlanan evre 1, evre 2 ve evre 3 hastalar arasından takiplerinde nüks veya metastaz gelişen hastaların özellikleri ile diğer hastaların özellikleri karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Tüm popülasyonda ve belirli yaş aralıklarında (35-45 yaş arası, 46-60 yaş arası ve 60 yaş üzeri) bulguların dağılımı karşılaştırılmıştır. Tek değişkenli analizden sonra, yüksek risk faktörü olduğu hipotez edilen histopatolojik bulgular evre, tümör lokalizasyonu ve MSI (mikrosatellit instabilite) durumundan bağımsız olarak nüks/metastaza etkisi incelenmiştir. Ayrıca tüm popülasyon için histopatolojik bulguların, adjuvan alma ve almama durumuna göre de çok değişkenli regresyon analizi yapılmıştır.

Bulgular: Analize dahil edilen 848 hastanın ortalama tanı yaşı 62,0 ± 12,7 olarak bulundu. Hastaların 354'ü (%41,7) kadın, 494'ü (%58,3) erkekti. Tanı anında 110 (%13,0) hasta evre 1, 376 (%44,3) hasta evre 2, 362 (%42,7) hasta evre 3 olarak değerlendirildi. Tanı alan hastaların 230 (%27,7) tanesinde sağ kolon, 273 (%32,9) tanesinde sol kolon, 328 (%39,4) tanesinde rektum yerleşimli tümör saptandı. Nüks/metastaz gelişen grupta hastaların yaşı nüks/metastaz gelişmeyen gruptan anlamlı (p=0,004) olarak daha düşüktü. Nüks/metastaz gelişen grupta tanı anında prognostik evre (p<0,001), T evresi (p=0,024) ve N evresi (p<0,001), tanı anında ileus oranı (p=0,006) , tanı anında CEA ve CA 19-9 düzeyi (sırasıyla p=0,027 ve p=0,009), rezeksiyon durumu R1 olanların oranı (p=0,004), cerrahi sınır yakın veya pozitif olanların oranı anlamlı (p<0,001), perinöral invazyon (PNI) oranı (p=0,006), tümör tomurcuklanması (p<0,001) ve tümör depoziti (p<0,001) nüks/metastaz gelişmeyen gruptan anlamlı olarak daha yüksekti. Tanı yaşı 35-45 olan hastalarda, diğer yaş gruplarına oranla MSI durumu, lenfovasküler invazyon ve PNI görülme sıklığında artış (sırasıyla p=0,029, p=0,004 ve p=0,023) saptandı. R1 rezeksiyon durumunun evre, tümör lokalizasyonu ve MSI durumundan bağımsız nüks/metastazı 2,162 (%95,0 GA, p:0,028) kat artırdığı görüldü. Cerrahi sınır pozitifliğinin evre, tümör lokalizasyonu ve MSI durumundan bağımsız nüks/metastazı 2,911 (%95,0 GA, p:0,003) kat artırdığı görüldü. Tümör tomurcuklanmasının evre, tümör lokalizasyonu ve MSI durumundan bağımsız nüks/metastazı 4,064 (%95,0 GA, p<0,001) kat artırdığı görüldü. Adjuvan kemoterapi almayan hasta grubunda tümör tomurcuklanmasının evre, tümör lokalizasyonu ve MSI durumundan bağımsız nüks/metastazı 8,803 (%95,0 GA, p:0,006) kat artırdığı görüldü.

Sonuç: Kolorektal kanser, dünya genelinde yıllık olarak tanı konulan tüm kanserlerin ve kansere bağlı ölümlerin yaklaşık %10'unu oluşturmaktadır. Evre 1, evre 2 ve evre 3 hastalıkta yüksek risk faktörlerinin belirlenmesi ve adjuvan tedavinin buna göre planlanması ile nüks/metastazı en aza indirmek hedeflenmektedir. Tanı anındaki prognostik evre, T evresi ve N evresi arttıkça, bazal CEA ve CA 19-9 düzeyleri arttıkça ve tanı yaşı azaldıkça nüks/metastaz riskinin arttığı çalışmamızla doğrulanmıştır. İleus ile tanı alma, R1 rezeksiyon durumu, pozitif cerrahi sınır, PNI, tümör tomurcuklanması ve tümör depozitin de nüks/metastazı artırdığı gösterilmiştir. Metastatik olmayan KRK için nüks riskinin belirlenmesinde hasta ve tedavi faktörlerinin bir kombinasyonu önemlidir.

Anahtar Kelimeler: Kolorektal kanser, metastaz, nüks

Abstract:
Background: Colorectal cancer (CRC) is one of the gastrointestinal diseases that cause significant morbidity and mortality. According to the 2022 data from GLOBOCAN (Global Cancer Observatory), CRC ranks third among the most frequently diagnosed cancers worldwide, following lung and breast cancers. It is the second leading cause of cancer-related deaths. The 5-year survival rates for CRC vary between 10% and 90%, depending on the stage and other factors. Although prognosis is primarily determined by TNM staging, there are significant differences in clinical outcomes and prognosis among patients with the same pathological stage. These cancers represent a heterogeneous group of tumors with different clinicopathological characteristics and outcomes, making it crucial to further stratify risk to identify patients with a high risk of recurrence or metastasis and to guide prognosis and management. In our study, we aimed to examine the demographic characteristics and histopathological parameters of patients diagnosed with stage 1, stage 2, and stage 3 CRC, and to evaluate their impact on recurrence and prognosis.

Method: Our study was was conducted through a retrospective analysis of patients diagnosed with colorectal cancer at Marmara University School of Medicine, Pendik Training and Research Hospital, between January 1, 2018, and December 31, 2022. During this 5-year period, the data of 3,754 patients with ICD diagnosis codes C-18, C-19, and C-20 entered into our hospital's automation system were reviewed. Among these, 1,243 patients who were diagnosed and under follow-up at our center were identified. Sixty-three patients with a second primary malignancy and nine patients diagnosed under the age of 18 were excluded from the study. Data from a total of 1,171 patients were recorded. Three hundred twenty-three patients diagnosed with stage 4 were excluded from the study, and a total of 848 patients diagnosed with stage 1, stage 2, and stage 3 were included to examine the development of recurrence/metastasis during follow-up. Within the scope of the study, the patients' age, gender, hospitalization summaries, laboratory results, radiological images, pathology reports, and treatment protocols were examined. The characteristics of patients who developed recurrence or metastasis during follow-up among those who achieved a cure through surgery and adjuvant chemotherapy after diagnosis in stages 1, 2, and 3 were compared with those of other patients. The distribution of findings across the entire population and within specific age ranges (35-45 years, 46-60 years, and over 60 years) was compared. After univariate analysis, the effect of histopathological findings hypothesized to be high-risk factors on recurrence/metastasis was examined independently of stage, tumor localization, and MSI (microsatellite instability) status. Additionally, a multivariate regression analysis was performed for the entire population based on the presence or absence of adjuvant therapy.

Results: The average age at diagnosis of the 848 patients included in the analysis was found to be 62.0 ± 12.7 years. Of these patients, 354 (41.7%) were female, and 494 (58.3%) were male. At the time of diagnosis, 110 patients (13.0%) were classified as stage 1, 376 patients (44.3%) as stage 2, and 362 patients (42.7%) as stage 3. Tumor localization at diagnosis showed that 230 patients (27.7%) had tumors in the right colon, 273 patients (32.9%) had tumors in the left colon, and 328 patients (39.4%) had tumors in the rectum. The age of patients in the recurrence/metastasis group was significantly lower (p=0,004) than in the non-recurrence/metastasis group. In the recurrence/metastasis group, prognostic stage at diagnosis (p<0.001), T stage (p=0.024) and N stage (p<0.001), the rate of ileus at diagnosis (p=0.006), CEA and CA 19-9 levels at diagnosis (p=0.027 and p=0.009, respectively), the rate of R1 resection status (p=0.004), the rate of positive or close surgical margins (p<0.001), perineural invasion (PNI) rate (p=0.006), tumor budding (p<0.001), and tumor deposits (p<0.001) were all significantly higher than in the non-recurrence/metastasis group. Among patients aged 35-45 at diagnosis, an increase in the frequency of MSI status, lymphovascular invasion, and PNI was observed compared to other age groups (p=0.029, p=0.004, and p=0.023, respectively). It was found that R1 resection status independently increased the risk of recurrence/metastasis by 2.162 times (95.0% CI, p=0.028) regardless of stage, tumor localization, and MSI status. Positive surgical margins independently increased the risk of recurrence/metastasis by 2.911 times (95.0% CI, p=0.003) regardless of stage, tumor localization, and MSI status. Tumor budding independently increased the risk of recurrence/metastasis by 4.064 times (95.0% CI, p<0.001) regardless of stage, tumor localization, and MSI status. Among patients who did not receive adjuvant chemotherapy, tumor budding independently increased the risk of recurrence/metastasis by 8.803 times (95.0% CI, p=0.006) regardless of stage, tumor localization, and MSI status.

Conclusion: Colorectal cancer accounts for approximately 10% of all cancer diagnoses and cancer-related deaths worldwide annually. The goal is to minimize recurrence/metastasis by identifying high-risk factors in Stage 1, Stage 2, and Stage 3 disease and planning adjuvant therapy accordingly. Our study has confirmed that as the prognostic stage at diagnosis, T stage, and N stage increase, as well as with higher baseline CEA and CA 19-9 levels and younger age at diagnosis, the risk of recurrence/metastasis also increases. It has also been shown that being diagnosed with ileus, R1 resection status, positive surgical margins, PNI, tumor budding, and tumor deposit increase recurrence/metastasis. A combination of patient and treatment factors is important in determining the risk of recurrence for non-metastatic CRC.

Keywords: Colorectal cancer, metastasis, recurrence