Melek yatırımcıların yeni girişimcileri değerlemede kullandıkları ölçütlerin çok kriter karar verme yaklaşımları ile önceliklendirilmesi: Türkiye örneği
The prioritization of evaluation criteria used by angel investors through multiple criteria decision-making approaches: Turkish case
Yazar: GÜLTEKİN ALTUNTAŞ
Danışman: PROF. DR. FATİH SEMERCİÖZ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Yönetimi ve Organizasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Bireysel yatırımcılar = Individual investors ; Bulanık analitik hiyerarşi süreci = Fuzzy analytical hierachy process ; Bulanık kümeler = Fuzzy sets ; Bulanık mantık = Fuzzy logic ; Girişimcilik = Entrepreneurship ; Melek yatırım = Angel financing ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making

Özet:
Bu çalışmanın amacı, dünyaya benzer biçimde ülkemizde de sayıları ile yaptıkları yatırımların boyutu hızla artarak yasal düzenlemelere konu olan melek yatırımcıların (MY'lerin), bir başka deyişle, Bireysel Katılım Yatırımcılarının (BKY'lerin), özellikle yeni girişimlere yatırım kararı alırken kullandıkları –yazın taraması ve yüz yüze görüşmeler ile belirlenecek– nitel / öznel ölçütleri ülkemiz özelinde ortaya koymak, söz konusu ölçütlerin nitel / öznel nitelik taşıması kaynaklı belirsizlik düzeyini azaltarak karar etkinliğini arttıracak –bulanık analitik hiyerarşik proses yaklaşımını esas alan– bir algoritma aracılığıyla ölçütlere nicel nitelik kazandırmak, bir başka deyişle, ölçütlerin görece önem düzeylerini hesaplamak, yeni girişime yönelik proje başvurusunu sunan / inceleyen girişimci / girişimci ekip ile MY'ler ve söz konusu bireylerin temsilcileri arasındaki bilgi asimetrisini azaltmaktır.

Başlangıç aşamasında, MY'lerin yeni girişime yatırım kararını nelerin ve neden etkilediğini belirleyebilmek adına, tekrar sayısı ya da oranı gibi matematik bir değerden çok, –herhangi bir sınırlamaya tabi tutulmaksızın– yazında kullanıldığı anlaşılan 205 farklı ölçüt esas alınmış; isimlerinin ve demografik bilgilerinin açıklanmasını istemeyen daha önce yatırım yapmış bir MY, bir melek yatırım yoluyla finansman arayışında bir başarılı, bir başarısız olmuş girişimci ve MY konusunda çalışan bir akademisyen ile ana ve alt boyutlara ilişkin yarı–yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiş; anket formları uygulanmıştır. Bilimsel ilkelere uygun biçimde, bireysel düzeyde ikili karşılaştırmalara izin verecek sayıda (27 adet) ölçüt, girişimciye / girişim ekibine, pazara, ürüne ve MY uyumuna yönelik unsurlar ve finansal unsurlar olmak üzere, beş ana boyut üzerinden sınıflandırılmış; beş ana 25 alt boyut olmak üzere toplam 32 ölçüt, bulanık analitik hiyerarşi prosesi yaklaşımı ile öncelik sırasına dizilmiştir. 

Sonuçlar, MY'lerin, yeni bir girişime yatırım kararı alırken en azından tarama aşamasında, göreceli önem düzeylerine bağlı olarak sırasıyla, ürün, pazar, finansal unsurlar, MY ile uyum ve girişmci / girişimci ekibi ana ölçütlerine önem atfettiğini işaret etmektedir. Buna karşın, alt ölçütlere ilişkin ayrıntılar incelendiğinde, MY'lerin en çok sunulan yatırım teklifinde mevcut ürünün / ürünlerin kolaylıkla kopyalanabilir / ikame edilebilir olmamasına, hedef pazarın / pazarların büyüme oranına / oranlarına, pazarda / pazarlarda mevcut rekabet avantajına, girişimi destekleme isteklerine, yüksek getiri potansiyeline, ürünün üstünlüğüne, satış potansiyeline, yatırım maliyetine ve girişimcinin / girişimci ekibin güvenilir / dürüst olmalarına önem verdikleri belirlenmiştir. Adı geçen alt boyutlar dışında yer alan ölçütlerin tümü, göz ardı edilebilecek önem düzeylerine sahiptir.

Sonuç olarak, ülkemizde faaliyet gösteren MY'lerin dünyadaki örneklerine benzer olarak, ürün, pazar ve finans üçlemesi olarak nitelendirilebilecek bir biçimde, en azında tarama aşamasında, büyüyen bir pazarda, yüksek satış / getiri potansiyeli bulunan bir rekabet avantajına / üstünlüğe sahip kolaylıkla kopyalanamayacak ve / veya ikame edilemeyecek bir ürün ya da ürünler görmek istedikleri belirlenmiştir.

Abstract:
There is a consensus that BAs (business angels) use several predetermined criteria when deciding to invest in new ventures although they stretch from time to time. Thus, the purpose of the study is to provide/introduce country-specific new evidence as well as to address the partially lacking comprehensive understanding of BAs' decision–making criteria in Turkey to be able to reduce the level of the information asymmetry between the entrepreneur / entrepreneurial team that presents the new venture proposal and BAs or their representatives that examine it. This study focuses on the issue by investigating both the investment (either subjective or objective) acceptance/rejection criteria BAs use to decide whether the new venture proposal should advance beyond the initial screening stage to the next one and their relative weights determined through an analysis of Fuzzy Analytic Hierarchal Process (FAHP). 

The unique dataset on BAs' decision–making criteria is developed through a rigorous literature review (with a yield of 235 criteria) backed up by a combination of both semi-structured interviews and questionnaires at two phases. With interviews of a scholar, a BA, a successful and an unsuccessful entrepreneur, a questionnaire with five main / 27 subcriteria had been constructed in the first phase, which would let BAs compare one criterion with another through a scale, which was then asked for seven BAs to fill out to at the second phase.

The results suggest that BA's investment decision in a new venture is primarily based on product, market, financials, investor–fit and entrepreneur / entrepreneurial team with relative weights of (26,64%), (23,02%), (19,02%), (16,21%) and (15,12%) respectively.

When it comes to subthemes, the most important criterion is inimitable / unsubstitutable product (product) with a relative importance of (9,87%), followed by market growth rate (market), competitive advantage (market), BA's intention to support the new venture (investor–fit), high return potential (financial), product superiority (product), sales potential (product), investment costs (financial), and trustworthiness / honesty (entrepreneur / entrepreneurial team) with relative weights in order of (8,35%), (8,35%), (7,28%), (7,05%), (6,70%), (6,11%), (4,93%) and (4,84%). The criteria related to the entrepreneur's / entrepreneurial team's industrial experience, past performance, passions/self–dedication, managerial talent, and skills as well as shares in the new venture are disregarded by BAs. In addition, BAs also tend to ignore some criteria related to the market such as market size, access to market, low competitive threats and low market risk as well as an interesting product criterion of trademark of patent protection. When it comes to financials, BAs are not interested in the size, existence of exit options, and liquidity in terms of the investment they are expected to fund. BAs seem to ignore investments being whether local or not, minimization of the risk of their portfolio, alignment between their interests with the management's behaviors of a new venture as well as a desire to be involved in the new venture.

The results suggest that an entrepreneur / entrepreneurial team needs to ensure at least for the initial screening phase to meet BAs' expectations to see an inimitable/unsubstitutable product with a sales and high return potential backed up by a competitive advantage in a high–growing market.