Günümüz yüksek yapılarında plan-çekirdek ilişkisinin işlev olgusu üzerinden irdelenmesi
Examination of the plan-core relationship in today's high rise buildings through the phenomenon of function
Yazar: RÜMEYSA ADA KUBAL
Danışman: DOÇ. DR. İBRAHİM BAŞAK DAĞGÜLÜ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Binalar = Buildings ; Fonksiyonlar = Functions ; Plan = Plan ; Yüksek yapılar = High structures ; Çekirdek = Nucleus

Özet:
Tarih boyunca çeşitli gelişmişlik seviyesindeki her kültürde üretilen, başlangıçta korunma ihtiyacıyla hayata geçen ya da dini ritüellerin bir gereği olarak ortaya çıkan yüksek yapılar, günümüz kent morfolojisinin sıradan bir alt bileşenidir. Yüksek yapılar yapmayı mümkün kılan sadece yapı malzemelerindeki gelişme değil, aynı zamanda asansörün icadı ve yüksek hızlarda ve güvenli düşey sirkülasyonu sağlayabilmesidir. Özellikle kentlerde, nüfusun giderek artması ile beraber kent toprağının değerinin artması, yapı kullanıcılarının manzaradan yararlanma isteklerinin yanında ülkelerin hatta şehirlerin yüksek yapı yapmanın bir gelişme göstergesi, prestij olarak kabul etmesi tüm dünyada yüksek yapıların giderek yaygınlaşmasını kaçınılmaz bir eğilime dönüştürdü. Fizyolojik, sosyolojik ve ekonomik faktörlerle ortaya çıkan yüksek yapı mimarisi, başlangıçta sadece ofis işlevi amacıyla tasarlanmış olsa da, zamanla çeşitli ihtiyaçlar doğrultusunda sadece ofis yapısı değil, konut, otel gibi tek; ofis-konut, ofis-otel, otel-konut ve ofis-otel-konut gibi birçok işlevi içerisinde barındıran yapılar olarak karşımıza  
çıkmaya başlamaktadır. Görülen bu çeşitli işlevlerin sonucu olarak yüksek yapılardaki plan şemaları da o oranda çeşitlenerek karmaşık bir hal almaktadır. Bu durum, her yüksek yapının farklı isterler sonucu şekillenmiş çekirdek mekanı tasarımlarının ortaya çıkmasına sebep olarak tek ve çok işlevli yüksek yapılarda işlevsel organizasyonun düzgün işleyebilmesi için kat plan şemalarının biçimlenişinin tasarım ölçütlerini bizlere sorgulatmaktadır. Değerlendirme ölçütü olarak seçilen unsurlar olan yüksek yapının formu, kat adedi, yüksekliği, teknolojik seviyesi açısından yapım yılı, taşıyıcı sistem seçimi ve işlevi ile çekirdeği arasındaki ilişki bu çalışmanın ana çatkısı içerisinde araştırılırken, çekirdek yapısının da kendi içerisindeki düzeni, geometrisi, biçimi, kat alanındaki konumu, adedi ve asansör ile merdiven gibi düşey hareketlere hizmet eden elemanların adediyle alakalı verileri içeren çekirdek mekanının tasarım yaklaşımları incelenmektedir. Bu tez çalışması, elde edilen verilerin ışığında çekirdek hacmi, kat planı içerisindeki en yogun katın oranına olan ilişkisinden açığa çıkan kat alanı verimliliği hesabı ile plan-çekirdek ilişkisini kronolojik sırayla, çeşitli işlevler üzerinden irdeleyerek, bina tasarım faaliyetleri sırasında yapı tasarımcısı tarafından yapılan seçimlerin analizine odaklanmaktadır.

Abstract:
High-rise buildings, which were brought to life as a necessity of protection or as a requirement of religious rituals throughout history, are an ordinary subcomponent of today's urban morphology. The invention of the elevator and the provision of safe vertical circulation at high speeds make it possible to build high buildings. The desire to build high-rise buildings has become a trend all over the world due to the increase in the prices of urban lands, the  increase in the population, the desire to benefit from green areas, and and prestige in cities. The high-rise architecture, which emerged with physiological, sociological and economic factors, was originally designed only for office function. But over time, the high-rise architecture appears not only as an office structure, but also as single structures as residential and hotel, and as structures that contain many functions as office-residential, office-hotel, hotel-residential, office-hotel-residential. This situation brings core space designs the result of different requirements of each tall building This makes us question the design criteria from all aspects. based on this, the relationship between the form, number of floor, height, technological level of the high structure in terms of the construction year, carrier system selection and function and the core is investigated. it contains data related to the layout, geometry, shape, location in the floor area, number of elements and the number of elements that serve vertical movements such as elevators and stairs of the core structure. In the light of the data obtained, this thesis focuses on the analysis of the choices made by the building designer during the building design activities by examining the floor space efficiency calculation and the plan-core relationship in chronological order, which is revealed by the relationship between the core volume and the ratio of the densest floor in the floor plan.