Osmanlı hukukunda şüf'a hakkı
Pre-emptio in Ottoman law
Yazar: EMRULLAH AYGÜN
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM KAFİ DÖNMEZ
İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Arazi Kanunnamesi = Land Code ; Hanefiler = Hanifies ; Osmanlı hukuku = Ottoman law ; İslam hukuku = Islamic law ; Şufa hakkı = Pre-emption

Özet:
Toplumsal bir varlık olan insanın, hukuk sistemi tarafından belirlenmiş hak ve sorumlulukları bulunmaktadır. Mülkiyet hakkı da hukuk tarafından koruma altına alınmış, insanın en temel haklarından biridir. Mülkiyet hakkının kişiye mal üzerinde sınırsız tasarruf imkânı sunduğu mutlak olarak kabul edilmiş olsa da, toplumun ihtiyacına göre söz konusu hakka bazı sınırlandırmalar getirilmiştir. Şüf'a hakkı da kadim devirlerden beri birçok hukuk sisteminde çeşitli biçimlerde var olan, mülkiyet hakkına getirilmiş sınırlandırmaların başlıcalarındandır.
İslam hukuk bilginleri fıkıh eserlerinde, Hz. Peygamber'den gelen nasları ve toplumda eskiden beri mevcut olan bazı uygulamaları dikkate alarak İslam hukukunun genel ilkeleri ışığında şüf'a hakkının mahiyeti, meşruiyeti, gayesi, sebepleri, şartları ve kullanma usulünü geniş biçimde ele almıştır. İslam hukuk tarihinin altı asırdan fazla bir kısmını temsil eden Osmanlı hukuku şüf'a hakkı özelinde Hanefî mezhebinin doktrin ve uygulama bakımından geçirdiği evreleri görmek açısından oldukça önemlidir.
Bu çalışmamızda ilk olarak Hanefî fıkıh eserlerinde şüf'a hakkının hangi konular bağlamında nasıl ele alındığını aktaracağız. Sonraki kısımda ise Osmanlı hukukuna genel bir bakışın ardından Osmanlı hukukunda şüf'a hakkının teori ve uygulama yönünü göstermeye çalışacağız.

Abstract:
As a social being, humans have rights and responsibilities determined by the legal system. The right of property for instance is one of the most fundamental human right that is protected by the law. Although it has been commonly accepted that the right of property provides unlimited authority on the property, some limitations have been introduced in order to meet the needs of the society. The right of pre-emption has also existed in many legal systems since ancient times and is one of the main limitations that has come up with the right of property.
Based on the texts from the Prophet and some practices that have existed in the society since ancient times, Islamic legal scholars, in their fiqh works, have broadly discussed the nature, purpose, reasons, evidence and conditions of the right of pre-emption in the light of the general principles of Islamic law. The legal system of the Ottoman Empire, which represents more than six centuries of the history of Islamic law, is very important in terms of seeing the phases the Hanafi sect has gone over in terms of doctrine and practice, as well as recognizing the internal structure of Ottoman law.
In this study, we will first convey how and in which context the right of pre-emption is discussed in the Hanafi fiqh works. In the next part, after an overview of Ottoman law, we will try to show the way right of pre-emption came up in doctrine and practice within the previously mentioned legal system.