Sosyal kimliklerle özdeşleşme, gruplar arası kaygı ve iyi oluş arasındaki ilişkilerin incelenmesi
Examination of the relations between social identities, intergroup anxiety and well being
Yazar: İBRAHİM HALİL DEMİR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ADEM SEMAİ TUZCUOĞLU
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Beş faktör kişilik modeli = Five factor personality model ; Psikolojik iyi oluş = Psychological well being ; Sosyal kimlik = Social identity

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı yetişkin bireylerin kişilik özellikleri, gruplar arası kaygı düzeyleri, sosyal kimliklerle özdeşleşme düzeyleri ve psikolojik iyi oluşları arasındaki ilişkileri incelemektir. Araştırma, üç aşamalı olarak tasarlanmıştır. Araştırmanın ilk aşamasında yetişkin bireylerin gruplar arası kaygı düzeylerini ve sosyal kimliklerle özdeşleşme düzeylerini ölçen iki farklı ölçme aracı geliştirmek hedeflenmiştir. İkinci aşamada ise katılımcıların bazı demografik değişkenlere göre (cinsiyet, farklı dini kimliğe sahip kişilerle temas etme sıklığı, farklı siyasi kimliğe sahip kişilerle temas etme sıklığı) gruplar arası kaygı düzeyleri, sosyal kimliklerle özdeşleşme düzeyleri ve psikolojik iyi oluş düzeyleri incelenmiştir. Daha sonra ise çalışma grubunun kişilik özellikleri, gruplar arası kaygı düzeyleri, sosyal kimliklerle özdeşleşme düzeyleri ve psikolojik iyi oluşları arasındaki ilişkiler incelenmiş ve beş farklı yapısal model test edilmiştir. Araştırmanın üçüncü aşamasında ise gruplar arası kaygının nasıl deneyimlendiği ve psikolojik iyi oluşa yansımaları nitel araştırma yöntemleri ile incelenmiştir.
Açıklayıcı sıralı karma yöntem desenine göre tasarlanan araştırmanın nicel aşaması ilişkisel tarama modeline göre nitel aşaması ise betimleyici fenomenolojiye göre yapılandırılmıştır.  Araştırmada nicel aşama için 5 farklı çalışma grubuyla çalışılmıştır.  Nicel aşamanın verileri Kişisel Bilgi Formu, Sosyal Kimliklerle Özdeşleşme Ölçeği, Sıfatlara Dayalı Kişilik Testi, PERMA Ölçme Aracı, Gruplar Arası Temas Kaygısı Ölçeği, Gruplararası Kaygı Ölçeği ve Kimlik Tutumları Ölçeği aracığıyla toplanmıştır. Nicel verilerin analizi için Lisrel 9.1, SPSS 22.0 ve AMOS 24 paket programları kullanılmıştır.
Araştırmanın birinci aşamasında araştırma kapsamında geliştirilen Gruplar Arası Temas Kaygısı Ölçeği ve Sosyal Kimliklerle Özdeşleşme Ölçekleri'nin geçerli ve güvenilir ölçme araçları olduğu görülmüştür. İkinci aşamada test edilen modeller sonucunda, gruplar arası kaygının, beş faktör kişilik özellikleri ile psikolojik iyi oluş arasında kısmi aracılık rolüne sahip olduğu görülmüştür. Sosyal kimliklerle özdeşleşmenin, beş faktör kişilik özellikleri ile psikolojik iyi oluş arasında kısmi aracılık rolüne sahip olduğu görülmüştür.
Araştırmanın üçüncü aşamasında ise gruplar arası kaygı ve sosyal kimliklerle özdeşleşmenin iyi oluş üzerindeki etkilerini daha kapsamlı ve derin anlayabilmek için betimleyici fenomenoloji nitel araştırma deseni kullanılmıştır. Gruplar arası kaygı düzeyi yüksek olan 10 katılımcı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Nitel veriler Maxqda 22.3 paket programı aracılığıyla Colaizzi (1978)'nin önerdiği veri analiz yöntemine göre çözümlenmiştir. Analizler sonucunda 4 tema ve 16 alt tema oluşturulmuştur. Nitel araştırma sonucunda katılımcıların gruplar arası kaygı yaşadığı, bu kaygının sonucunda dış gruba ve üyelerine olumsuz özellikler atfettikleri görülmüştür. Ayrıca katılımcıların kaygı yaşanan grup üyeleriyle temas kurmaktan kaçındığı veya sınırlı temas kurduğu ve bu durumun psikolojik iyi oluşlarına olumsuz yansıdığı görülmüştür.  Katılımcıların genel olarak sosyal kimliklerle özdeşleşmelerinin psikolojik iyi oluşlarına olumlu yansımaları olduğunu değerlendirdikleri görülmüştür.

Abstract:
The main purpose of this research is to examine the relationships between adult individuals' personality traits, intergroup anxiety levels, levels of identification with social identities, and psychological well-being. The research was designed in three stages. In the first stage of the research, it was aimed to develop two different scales that measure the anxiety levels of adults between groups and the level of identification with social identities. In the second stage, the participants' levels of intergroup anxiety, identification with social identities and psychological well-being were examined according to some demographic variables (gender, frequency of contact with people with different religious identities, frequency of contact with people with different political identities). Afterwards, the relationships between personality traits, intergroup anxiety levels, levels of identification with social identities and psychological well-being of the study group were examined and five different structural models were tested. In the third stage of the study, how intergroup anxiety was experienced and its reflections on psychological well-being were examined with qualitative research methods.
The quantitative stage of the research, which was designed according to the descriptive sequential mixed method design, was structured according to the relational survey model, and the qualitative stage was structured according to descriptive phenomenology. For the quantitative phase of the research, 5 different study groups were studied. The data of the quantitative phase were collected through The Personal Information Form, The Social Identity Identification Scale, The Adjective-Based Personality Test, The PERMA Assessment Tool, The Intergroup Contact Anxiety Scale, The Intergroup Anxiety Scale, and The Identity Attitudes Scale. Lisrel 9.1, SPSS 22.0 and AMOS 24 package programs were used for the analysis of quantitative data.
In the first stage of the research, it was seen that The Intergroup Contact Anxiety Scale and The Social Identity Identification Scales developed within the scope of the research were valid and reliable measurement tools. As a result of the models tested in the second stage, it was found that intergroup anxiety had a partial mediator role between the five factor personality traits and psychological well-being. It has been observed that identification with social identities has a partial mediating role between the five-factor personality traits and psychological well-being.
In the third stage of the study, descriptive phenomenology qualitative research design was used in order to better understand the effects of intergroup anxiety and identification with social identities on well-being. Semi-structured interviews were conducted with 10 participants with high levels of intergroup anxiety. Qualitative data were analyzed using the Maxqda 22.3 package program according to the data analysis method proposed by Colaizzi (1978). Based on the analysis, 4 themes and 16 sub-themes were formed. As a result of the qualitative research, it was seen that the participants experienced intergroup anxiety, and as a result of this anxiety, they attributed negative characteristics to the outgroup and its members. In addition, it was observed that the participants avoided or limited contact with the members of that group, and this had a negative impact on their psychological well-being. It was appeared that the participants generally evaluated that their identification with social identities had positive reflections on their psychological well-being.