Dermatofitozis hastalıklarında 18 yaş ve üstü hastaların genel hijyen durumları ve tedavi uyumlarının değerlendirilmesi
Evaluation of general hygiene conditions and treatment compliance in patients aged 18 and over with dermatophytosis diseases
Yazar: HAZAL SILA DANDAN
Danışman: PROF. DR. GÜZİN ZEREN ÖZTÜRK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Hamidiye Uluslararası Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Aile hekimliği polikliniklerinde mantar hastalıkları içerisinde en sık karşımıza çıkan, dermatofitoz denilen yüzeyel mantar enfeksiyonlarıdır. Nemli ve sıcak ortamlar, dar kıyafet ve ayakkabılar, hijyen yetersizliği enfeksiyonun varlığını kolaylaştırır. Ülkemizde bulaşıcı dermatolojik hastalıkların sık oluşu nedeniyle, tekrarlama riski yüksek olan bu hastalıklarda tanıyı doğru koymak, uygun tedaviyi başlamak ve koruyucu önlemlerin alınmasını sağlamak gerekir. Çalışmamızda, dermatofitoz tanısı almış 18 yaş ve üstü bireylerin sosyodemografik verileri, genel hijyen durumları ve tedavi uyumları ile mevcut mantar hastalıklarının ve tekrarlama sayılarının arasındaki ilişkinin belirlenmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: İki aylık zamanda Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniklerinde dermatofitozis tanısı alan 18 yaş ve üzeri 109 katılımcı dahil edildi. Sosyodemografik veriler, genel hijyen, mevcut mantar hastalığı ve tedavi uyumlarıyla alakalı sorulardan oluşan 21 soruluk bilgi formu, yüz yüze ve telefon aracılığıyla uygulandı. İstatistiksel analizleri için SPSS 26 kullanılmıştır.
Bulgular: Katılımcıların %54,1(n:59)'i erkek, %45,9(n:50)'u kadındır. En sık görülen yaş grubu 40-59(%48,6), ortalama yaşı 52,2±12,2 olmuştur. Eğitim durumu dağılımında ilk sırada lise altında(%56) eğitim düzeyi görüldü. Yaz, şikâyetlerin en fazla arttığı mevsimdir. Vücut-ayak temizliği ve iyi kurulanması gibi hijyen durumlarına dikkat etmeme oranlarında, ortak eşya paylaşımında ve günde en az 4 saat ayakkabı kullanımında erkeklerin kadınlara göre daha sık görülmesi sonucu anlamlıdır(p<0,05). Lise altı seviyesindekilerde bol kıyafet tercihinin daha az, makosen/loafer ve ortopedik anne ayakkabısı tarzı dar ayakkabıların tercihinin daha fazla yapıldığı sonuçları anlamlıdır(p<0,05). Bulunduğu bölge sıralamasında ayak(%73,4) ve tırnak mantarı(%58,7) başta gelmektedir. Kronik hastalık dağılımında ayak(%40) ve tırnak mantarına(%48,4) ilk sırada DM eşlik etmektedir. Ayakta ve tırnakta mantarı olanların çoğunluğu vücut temizliğine özen gösterirken, aynı özeni ayak parmak aralarını kurulamaya göstermemektedir(p<0,05). Makosen/loafer tipi dar ayakkabılarla ayak ve tırnakta mantarın fazla görülmesi anlamlıdır(p<0,05). Ayakkabının giyilme süresi arttıkça ayakta mantar şikâyeti doğrusal artmaktadır(p<0,05). Ayak mantarında topikal tedavilerin(%95), tırnak mantarında sistemik tedavi(%73) ve tırnak cilalarının(%94,4) daha fazla kullanımının olması anlamlıdır(p<0,05). Katılımcıların %56,9(n:62)'u şikâyetlerinin azalmasıyla tedaviyi yarıda bıraktığını belirtmiş olup bu durum mantar hastalığının tekrarlama sayısının artmasıyla ilişkilidir(p<0,05).
Sonuç: Erkek cinsiyet, düşük eğitim seviyesi, mevsim sıcaklığının artması, özellikle diyabet varlığı, ayak parmak aralarının iyi kurulanmaması, günlük tercih edilen ayakkabının dar ve hava almayan türde olması ve giyilme süresinin uzaması, başlanan tedavinin yarıda bırakılmasının mantar hastalığını etkilediği görülmüştür. Bu nedenle hijyen alanında dikkat edilmesi gerekenler ve planlanan tedavi süreciyle alakalı hastalara daha detaylı bilgilendirme yapılması gerekliliği görülmüştür.

Anahtar Kelimeler: Ayak hijyeni, dermatofitoz, genel hijyen durumu, risk faktörleri, tedavi uyumu

Abstract:
Aim: The most common superficial fungal infections encountered in family medicine clinics are dermatophytosis. Humid and warm environments, tight clothing and shoes, and inadequate hygiene facilitate the presence of the infection. Due to the high prevalence of infectious dermatological diseases in our country, it is essential to make an accurate diagnosis, initiate appropriate treatment, and ensure preventive measures for these diseases, which have a high risk of recurrence. In our study, we aim to determine the relationship between the sociodemographic data, general hygiene conditions, and treatment compliance of individuals aged 18 and over diagnosed with dermatophytosis, as well as the existing fungal diseases and their recurrence rates.
Materials and Methods: During a two-month period, 109 participants aged 18 and over diagnosed with dermatophytosis were included from the Family Medicine Clinics of Şişli Hamidiye Etfal Education and Research Hospital. A 21-item questionnaire consisting of questions related to sociodemographic data, general hygiene, existing fungal diseases, and treatment compliance was administered face-to-face and via phone. Statistical analyses were conducted using SPSS 26.
Results: 54.1% (n:59) of the participants were male, while 45.9% (n:50) were female. The most common age group was 40-59 years old (48.6%), with an average age of 52.2 ± 12.2 years. In terms of educational status, the highest percentage had an education level below high school (56%). Summer was identified as the season with the highest increase in complaints. The neglect of hygiene practices such as body-foot cleanliness and proper drying, the sharing of common items, and wearing shoes for at least 4 hours a day were all significantly more common in men compared to women (p<0.05). Among individuals with an education level below high school, the preference for loose clothing was lower, while the preference for narrow shoes such as loafers and orthopedic-style shoes was higher, and these results were also significant (p<0.05). In terms of affected areas, foot fungus (73.4%) and nail fungus (58.7%) are the most prevalent. Among chronic conditions, diabetes mellitus (DM) is the most common comorbidity associated with foot (40%) and nail fungus (48.4%). While the majority of those with foot and nail fungus pay attention to body hygiene, they do not show the same care in drying the spaces between their toes (p<0.05). The higher prevalence of fungus in the feet and nails associated with narrow shoes such as loafers is also significant (p<0.05). As the duration of shoe wear increases, complaints of foot fungus show a linear increase (p<0.05). The higher use of topical treatments for foot fungus (95%), systemic treatments for nail fungus (73%), and antifungal nail polishes (94.4%) is significant (p<0.05). Additionally, 56.9% (n:62) of participants reported that they discontinued treatment due to a reduction in their complaints, which is associated with an increase in the recurrence of fungal diseases (p<0.05).
Conclusion: It has been observed that male gender, low education level, increased seasonal temperatures, particularly the presence of diabetes, inadequate drying of the spaces between the toes, the choice of narrow and non-breathable shoes, prolonged wear time and the discontinuation of initiated treatment all affect fungal diseases. Therefore, it is essential to provide patients with more detailed information regarding hygiene practices and the planned treatment process.

Keywords: Foot hygiene, dermatophytosis, general hygiene status, risk factors, treatment compliance