Türkçedeki Fransızca kökenli alıntı sözcüklerin yerlileşme biçimleri
Nativization patterns of French loanwords in Turkish
Yazar: FIRAT ŞAHİN
Danışman: DOÇ. DR. İPEK PINAR UZUN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Dilbilim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Alıntı kelime = Quotation word ; Batı dilleri = Western languages ; Yabancı kelimeler = Foreign words

Özet:
Tüm dillerin doğasında var olan sözcük geçişleri ve alıntılama olgusu, alanyazında hem
betimsel hem de deneysel araştırmalara konu olan son derece geniş bir çalışma sahası
sunmaktadır. Alıntılama sürecinde D1 (alıcı dil) söz varlığında bulunan yabancı sözcükler, o
dilin yerlileştirme yönelimleri üzerine önemli veriler sunmaktadır. Öte yandan alıntı
sözcüklerin hangi denetleyici kurallar çerçevesinde yerlileştikleri, alanyazında tartışmalı bir
konu olarak varlığını sürdürmektedir (Coetsem, 1988; Calabrese ve Wetzels, 2009; Haspelmath
ve Tadmor, 2009). Türkçenin alıntı söz varlığında kullanım oranı oldukça yüksek olan
Fransızca sözcükler, bu çalışmada betimsel olarak ele alınmıştır. Türkçede yazılı ve sözlü
kullanımları kapsayan Sıklık Sözlüğü (Aksan, Mersinli ve Demirhan, 2016) içerisindeki toplam
595 Fransızca birim, yerlileşme biçimlerine dayanan etiket grupları oluşturularak incelenmiş
ve genel örüntüler sorgulanmıştır. Araştırma sonucunda bu alanda üç temel yaklaşım olan
Sesbilimsel (Paradis ve LaCharite, 1997), Algısal (Itô, Kang ve Kenstowicz, 2006) ve Algı-
Sesbilimsel (Silverman, 1992) kuramların dışında kalan çeşitli bulgulara ulaşılmıştır. Süreçte
Türkçenin ses dizgesel denetimlerinin önemli ölçüde etkisiz kaldığı ve yerlileşme biçimlerinde
madde başı yazımları, rastlantısal alıntılama ve kullanım sıklığı gibi çeşitli unsurların rol
oynadığı görülmüştür. Bu çerçevede Türkçede ünlü uyumları ve seslem yapıları gibi belirgin
özelliklerin, alıntı sözcükler üzerinde birincil denetim mekanizmaları olmadıklarını öne sürmek
mümkündür.

Anahtar Sözcükler: yerlileştirme yönelimleri, alıntılama süreci, alıntı sözcükler, ses dizgesel
etkiler

Abstract:
The phenomenon of lexical transitions and borrowing, which is inherent in all languages, offers
an extremely wide field of study that has been the subject of both descriptive and empirical
research in the literature. The loanwords found in the L1 (recipient language) vocabulary during
the borrowing process provide important data on the nativization tendencies and systematics of
that language. On the other hand, the supervisory rules under which loanwords are nativized
remains a controversial issue in the literature (Coetsem, 1988; Calabrese & Wetzels, 2009;
Haspelmath & Tadmor, 2009). Loanwords from French, which have a very high rate of usage
in Turkish loan inventory, are discussed descriptively and phonologically in this study. A total
of 595 French units in the Frequency Dictionary (Aksan, Mersinli, & Demirhan, 2016), which
includes written and spoken usages in Turkish, were examined by creating label groups based
on the forms of their nativization styles and general patterns were also questioned. As a result
of the research, various findings were reached that fall outside the three main approaches in the
field of borrowing, namely Phonological (Paradis & LaCharite, 1997), Perceptual (Itô, Kang,
& Kenstowicz, 2006) and Perceptual-Phonological (Silverman, 1992) theories. In the process,
it was observed that the phonological governance of Turkish were considerably ineffective and
various factors such as the spelling effects of lexical entries, coincidental borrowings and
frequency of use played a role in the forms of localization. In this framework, it is seen that
distinct phonotactic features of Turkish such as vowel harmonization and syllable structures
don't have a significant effect on the nativization process of loanwords.

Keywords: loanword phonology, nativization processes, word-borrowing, borrowing and
phonotactics