Tarihi kale ve surlara yapılan çağdaş mimari eklerin koruma bağlamında değerlendirilmesi: Avrupa ve Türkiye'den örnekler
Evaluation of contemporary architectural additions to historical castles and fortifications in the context of conservation: The cases from Europe and Turkey
Yazar: ANWAAR ANWAR MUBARAK ALGHARIBI
Danışman: PROF. DR. FİGEN KIVILCIM ÇORAKBAŞ
Bursa Uludağ Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Bu tez, tarihi kale ve surlara eklenen çağdaş eklerin değerlendirilmesi için kriterler belirlenmesi ve yeni yapılacak ekler için tasarım ilkeleri geliştirilmesine yönelik bir çalışmadır. Bu amaçla seçilen örnekler üzerinden tarihi kale ve surlardaki çağdaş mimari müdahaleler ve müzeleştirme stratejileri incelenmiştir. Aynı zamanda bu çalışma, Avrupa ve Türkiye'de yer alan ve çağdaş eklere sahip olan sur ve kalelere odaklanan karşılaştırmalı bir çalışmadır. Dolayısıyla bu çalışmada tarihi kale ve surlara yakın zamanda yapılan çağdaş ekler incelenmekte ve eklerin işlevi, mimari özellikleri ve uygulanan çeşitli tasarım yaklaşımlarının avantaj ve dezavantajları analiz edilmiş ve değerlendirilmiştir.
Yöntem olarak, arşiv ve literatür araştırması, yerinde gözlem, karşılaştırmalı çalışma ve mekânsal analizlerden yararlanılmıştır. Tarihi belgeler, mimari çizimler ve çağdaş anlatılar, çalışılan yapı ve yerleşkelerin tarihini aktarmak için kullanılmıştır. Bu araştırma kapsamında, çağdaş koruma yaklaşımları, ICOMOS standartları ve uluslararası yasa ve bildirgelere uygun olarak, tarihi alanlara yapılacak yeni ekler için altı ana kriter belirlenmiştir. Bu kriterlerin ana amacı, tarihi yapılarla uyum içinde, onların kültürel miras değerlerine zarar vermeden kale ve surlara müdahale edilmesini sağlamaktır. Bu kriterler; (i) malzeme uyumu, (ii) görsel etki değerlendirmesi, (iii) geri dönüşebilirlik, (iv) ayırt edilebilirlik, (v) minimum müdahale ve (vi) tarihi araştırmanın yerinde sunumudur. Ayrıca bu çalışmada, modern ihtiyaçları karşılayan estetik ve işlevsel yeniliklerin, tarihi binaların özgün mimari niteliklerinden ödün vermeden nasıl uygulanabileceği tartışılmaktadır. Örneklem alanları olarak, Avrupa'da King's Gate Caernarfon Kalesi, Morella Kalesi, Kunstmuseum Moritzburg, Garcimuñoz Şatoları ve Türkiye'de (İstanbul ve Bursa) Zindan Kapı Müzesi, Rumeli Hisarı Anadolu Hisarı ve bunların çağdaş ekleri seçilmiş, bu yapılar ve anlanlar mimari koruma bağlamında değerlendirilmiştir.
Son olarak, bu tez, tarihi binaların korunması ve yeniden işlevlendirilmesi konusunda gelecekte yapılacak araştırmalar için bir temel oluşturmaktadır. Önerilen yöntemler ve sonuçlar, benzer tarihi binalar üzerinde çalışacak araştırmacılara yol gösterebilir. Aynı zamanda bu çalışma, tarihi binaların korunmasının ve kullanılmasının kültürel mirasın geleceğe sürdürülebilir bir şekilde aktarılmasında oynadığı önemli rolü de vurgulamaktadır.

Abstract:
This thesis is a study aimed at establishing criteria for evaluating contemporary additions to historical castles and Fortifications (walls) and developing design principles for new additions. To this end, examples selected for the study have been used to examine contemporary architectural interventions and museumization strategies in historical castles and walls. This research also constitutes a comparative study focusing on walls and castles with contemporary additions in Europe and Turkey. Consequently, the study analyzes and evaluates the functions, architectural features, and advantages and disadvantages of various design approaches applied to recent contemporary additions to historical castles and walls.
The methodology includes archival and literature research, on-site observation, comparative analysis, and spatial analyses. Historical documents, architectural drawings, and contemporary narratives were employed to convey the history of the structures and sites studied. Within the scope of this research, six main criteria were established for new additions to historical areas, in accordance with contemporary conservation approaches, ICOMOS standards, and international laws and declarations. The primary aim of these criteria is to ensure interventions in castles and walls are harmonious with historical structures and do not harm their cultural heritage value. These criteria are (i) material compatibility, (ii) visual impact assessment, (iii) reversibility, (iv) distinguishability, (v) minimum intervention, and (vi) in-situ presentation of historical research. Additionally, the study discusses how aesthetic and functional innovations that meet modern needs can be implemented without compromising the original architectural qualities of historical buildings.
For sample areas, contemporary additions to King's Gate in Caernarfon Castle, Morella Castle, Kunstmuseum Moritzburg, Garcimuñoz Castles in Europe, and Zindan Kapı Museum, Rumeli Hisarı, and Anadolu Hisarı in Turkey (Istanbul and Bursa) were selected. These structures and sites were evaluated within the context of architectural conservation.
Finally, this thesis serves as a foundation for future research on the conservation and adaptive reuse of historical buildings. The proposed methods and findings may guide researchers working on similar historical structures. At the same time, this study emphasizes the significant role that the conservation and utilization of historical buildings play in ensuring the sustainable transfer of cultural heritage to future generations.