Döviz kurunun dış ticaret üzerine etkisi: 1998-2022 dönemi Türkiye örneği
The effect of exchange rate on foreign trade: The example of Türkiye in the period 1998-2022
Yazar: OĞUZ YILMAZ
Danışman: PROF. DR. FATMA BAHAR ŞANLI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Politikası Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics ; Uluslararası Ticaret = International Trade

Özet:
Bu çalışmanın amacı Türkiye'de reel döviz kurunun 1998Q1-2022Q2 periyodunda Türkiye'nin en önemli ticaret ortakları ile olan ticaret dengesi üzerindeki etkisini ARDL ve NARDL yaklaşımları çerçevesinde uzun ve kısa dönem için hem simetrik hem asimetrik etkilerini analiz etmektir. Bu amaca uygun olarak çalışmanın en önemli hedefleri Türkiye'de dış ticaret ve döviz kurunun gelişiminin değerlendirilmesi, dış ticaretin ve döviz kuru yaklaşımlarının teorik arka planının ortaya konulması ve Türkiye'de reel döviz kurunun en önemli ticaret partnerleri ile olan ticaret dengesi üzerindeki etkisinin ampirik olarak ARDL ve NARDL tahmin tekniklerinden faydalanılarak analiz edilmesidir. Reel döviz kurunun ticaret dengesi üzerindeki etkilerinin ortaya konulmasında asimetrik etkileri tahmin etmek için tercih edilen NARDL modeli, reel döviz kurunun negatif ve pozitif bileşenlerinin farklı tahmin katsayılarının elde edilmesine izin vermektedir. Reel döviz kurunun düşmesinin/yerli paranın değer kaybının Türkiye'nin ticaret ilişkisinde olduğu tüm ülkeler ile olan ticaret dengesini iyileştiremediği sonucunun elde edilmesi Türkiye'nin bir takım yapısal sorunlarına işaret etmektedir. Türkiye'nin ihracat yapabilmek için gerek duyduğu ithal ara mallarına olan yüksek derecedeki bağımlılığı, ihracatın artırılması ya da cari dengenin iyileştirilmesinde reel döviz kurunun tek bir politika aracı olarak kullanımının yeterli olamayacağını göstermektedir. Bu nedenle dış ticaret dengesinin kalıcı olarak iyileştirilmesini hedefleyen bütüncül bir politika demetinin birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir. 
Anahtar Kelimeler: Dış Ticaret Dengesi, Reel Döviz kuru, ARDL yaklaşımı, NARDL yaklaşımı.

Abstract:
The aim of this study is to analyze the impact of the real exchange rate in Türkiye on the trade balance with Türkiye's most important trading partners in the period 1998Q1-2022Q2, both symmetrically and asymmetrically for the long and short term within the framework of ARDL and NARDL approaches. To be compatible with this aim, the most important objectives of the study are to evaluate the development of foreign trade and exchange rate in Türkiye, to reveal the theoretical background of foreign trade and exchange rate approaches, and to empirically analyze the effect of the real exchange rate on the trade balance with its most important trading partners in Türkiye by using ARDL and NARDL estimation techniques. The NARDL model, which is preferred to estimate asymmetric effects in revealing the effects of the real exchange rate on the trade balance, allows obtaining different estimation coefficients of the negative and positive components of the real exchange rate. The conclusion that the decrease in the real exchange rate/depreciation of the domestic currency cannot improve Türkiye 's trade balance with all the countries with which it has trade relations points to some structural problems of Türkiye. Türkiye 's high dependence on imported intermediate goods that it needs to export shows that using the real exchange rate as a single policy tool will not be sufficient to increase exports or improve the current account balance. Therefore, it is necessary to assess a comprehensive set of policies that aim to consistently enhance the international trade balance.
Key Words: Foreign Trade Balance, Real Exchange Rate, ARDL approach, NARDL approach.