Bankacılıkta doğrudan yabancı yatırımlar: 1994 sonrası dönüşüme Marksist bir yaklaşım
Foreign direct investment in the banking sector: A Marxist approach to the transformation after 1994
Yazar: BÜLENT HOCA
Danışman: PROF. DR. FUAT ERCAN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Bölümü / İktisat Ana Bilim Dalı / İkt. Gelişme ve Uluslararası İkt. Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
1994 sonrasında az gelişmiş ülkelerin bankacılık sektörlerinin mülkiyet yapısında gelişmiş kapitalist ülkelerden gelen doğrudan yatırımlarla önemli bir dönüşüm başlamıştır. Olgunun boyutlarına ve önemine rağmen bu tür doğrudan yatırımlarla ilgili literatür henüz yetersizdir. Öte yandan literatüre neo-klasik yaklaşım hâkimdir. Bu yaklaşımda ampirik önemine rağmen krizlere yeterince önem verilmemekte, tekelleşme yapısal değil arızi olarak görülmekte ve diğer sektörlerden çok farklı özellikleri olan mali sektör genel bir firma kavramı içinde ele alınmaktadır.Tezde Marksist bir yaklaşımla az gelişmiş ülkelerin bankacılık sektörlerindeki dönüşüm açıklanmaya çalışılmaktadır. Marx ve Hilferding'in mali sermayenin yapısı ve eğilimleri ile ilgili çözümlemelerinin böyle bir açıklama için bir teorik çerçeve sunduğu gösterilmektedir. Mali sermayenin iki temel eğilimine dayandırılan bu çerçevede sözkonusu dönüşüm açıklanmaktadır. Birinci eğilim, paradan para kazanan mali sermayenin tüm parasal akışları kontrol etme ve bunun için sürekli büyüme yönündeki temel eğilimidir. Bu da devleti para yönetiminden uzaklaştırmayı, rekabeti azaltmayı ve toplumları borç toplumlarına dönüştürmeyi beraberinde getirmektedir. İkincisi, görece küçük bir sermayeyle toplumsal sermayenin büyük bölümünü kontrol eden mali sermayenin spekülasyona dönük temel eğilimidir. Bu da, ticaret dengelerinde bozulmalar gibi dalgalanmaları derinleştirerek bu dalgalanmaların finansal krizlere dönüşmelerinde etkili olmaktadır. Krizler tekelci kapitalizmde yapısal olarak ortaya çıkan aşırı sermaye oluşumunu ve dolayısıyla sermaye ihracını hızlandırmaktadır. Az gelişmiş kapitalist ülkelerde ise krizler bankacılıkta sermaye ihtiyacını şiddetlendirmekte ve yasal değişikliklere yol açmaktadır. Bununla birlikte, ortaya çıkan tekelci kâr ve el koyarak birikim olanakları, pazar olanakları, yüksek net faiz marjları ve artan entegrasyon yabancı banka girişlerini etkilemektedir. Bretton Woods sonrası dönemde kriz karşısında hegemonyasını sürdürmek isteyen ABD'nin mali sermaye ile ittifakı bu eğilimleri güçlendirmiştir. Tezde ampirik olarak desteklenen bu eğilimler işlediği ölçüde az gelişmiş ülkelerin bankacılık sektörlerinde tekelleşme ve mülksüzleşmeye yol açmaktadır.

Abstract:
After 1994 an important transformation in the ownership structure of the banking sectors in the less developed countries has initiated by the foreign direct investment inflows from the developed capitalist countries. Despite of the dimensions and the importance of this fact, the literature concerning this kind of flows is still insufficent. On the other hand; neo-classical approach is prevailing in this literature. This approach does not give much weight to crises although they are empirically important, takes monopolization as a market failure rather than a structural feature of the capitalist economy and considers the financial sector, which has very different characteristics from other sectors, in a general concept of firm.In this study the transformation is explained with a Marxist approach. It is shown that Marx?s and Hilferding?s analyses concerning finance capital and its tendencies provide a theoretical framework for such an explanation. The transformation is explained within this framework, which is based on two main tendencies of finance capital. The first tendency of finance capital, which makes money from monetary transactions, is to centralize all money flows and to grow rapidly for this. This tendency forces the state away from the control of money, reduces competition and transforms societies to debt societies. Secondly, finance capital has a tendency to speculation because it controls a great deal of the capital of society with a relatively small capital. This tendency is effective in deepening downturns like trade imbalances and turning them to financial crises. Crises accelerate accumulation of surplus capital in the developed capitalist countries, which is a structural feature of monopoly capitalism, and thus export of capital. In less developed capitalist countries crises exacerbate the need for capital in the banking sector and force legal changes. Together with these; opportunities of monopolistic rents and accumulation by dispossession, market potential, high net interest margins and increasing integration affect the foreign bank entry. The USA?s allience with the finance capital in the post-Bretton Woods era for sustaining its hegemony against crisis reinforced these tendencies. These tendencies of finance capital, which are supported empirically in the thesis, result in monopolization and expropriation in the banking sector of the less developed countires.