Kişilik ve psikolojik dayanıklılığın tükenmişlik üzerine etkisi
The effect of personality and psychological resilience on burnout
Yazar: MELEK ÇETİNKAYA OCAK
Danışman: PROF. DR. GÜL ESER
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Yönetim ve Organizasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Bu çalışmanın amacı özel sektörde görev yapan beyaz yakalı çalışanların kişilik ve psikolojik dayanıklılıklarının tükenmişlik üzerindeki etkisini incelemektir. Tükenmişlik üzerinde hem kişilik özellikleri hem de psikolojik dayanıklılığın etkili olduğu bilinmektedir. Kişilikteki bireysel farklılıklar beş genel faktör kullanılarak tanımlanması mümkündür: Bunlar nevrotiklik, dışadönüklük, deneyime açıklık, uyumluluk ve vicdanlılıktır. Tükenmişliğin, duygusal tükenme, duyarsızlaşma ve kişisel başarı olmak üzere üç alt boyutu mevcuttur. Psikolojik dayanıklılığın alt boyutları ise kendilik algısı, gelecek algısı, yapısal stil, sosyal yeterlilik, aile uyumu ve sosyal kaynaklar olarak altı alt boyutu mevcuttur. Çalışmada, psikolojik dayanıklılık alt boyutları ve kişilik alt boyutlarının tükenmişlik alt boyutları ile ilişkileri incelenmiştir. Türkçe literatürde bu üç konunun birlikte ele alındığı bir çalışma bulunmamaktadır. Araştırma amacı çerçevesinde nicel metot kullanılarak uluslar arası literatürde yaygın ve kabul görmüş birer ölçek olan Friborg ve arkadaşları (2003) tarafından geliştirilmiş Basım, Çetin(2011) tarafından Türkçeleştirilen yetişkinler için psikolojik dayanıklılık  ölçeği, Maslach ve Jackson tarafından geliştirilen Ergin(1993) tarafından türkçeye çevrilen Maslach tükenmişlik ölçeği ve Benet-Martinez ve John (1998) tarafından geliştirilen Sümer ve Sümer(2005) tarafından Türkçeleştirilen beş faktör kişilik özellikleri ölçeği ve araştırmacı tarafından hazırlanan kişisel bilgi formundan yararlanılarak veriler toplanmıştır.
Araştırmaya farklı kurum ve departmanlardan 356 beyaz yakalı çalışan katılmıştır. Verilerin toplanmasında araştırmacı tarafından oluşturulan kişisel bilgi formu, Beş Faktör Kişilik envanteri, Yetişkinler için psikolojik dayanıklılık ölçeği ve Maslach tükenmişlik ölçeğinden yararlanılmıştır. İstatistiki analizlerde Pearson korelasyon analizi ve regresyon analizinden yararlanılmıştır.
Analiz sonuçları incelendiğinde kişilik özellikleri ile tükenmişlik ilişkisinde nevrotikliğin duygusal tükenme ve duyarsızlaşmayı pozitif, uyumluluk özelliğinin duyarsızlaşmayı negatif, vicdanlılık, dışadönüklük ve deneyime açıklık özelliklerinin ise kişisel başarıyı pozitif yönde etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. 
Psikolojik dayanıklılık ile tükenmişlik arasındaki ilişkide ise kendilik algısının ise kişisel başarıyı pozitif yönde, gelecek algısının ise duygusal tükenmeyi negatif, kişisel başarıyı ise pozitif etkilediği yönde etkilediği sonucuna ulaşılmıştır
Anahtar kelimeler: Beş Faktör Kişilik, Psikolojik Dayanıklılık, Tükenmişlik

Abstract:
The purpose of this study is to examine the effect of psychological resilience and personality traits on burnout of white-collar employees working in the private sector. It is known that both personality traits and psychological resilience are effective on burnout. Individual differences in personality can be defined using five general factors: These are neuroticism, extraversion, openness to experience, agreeableness and conscientiousness. Burnout has three sub-dimensions: emotional exhaustion, depersonalisation and personal accomplishment. Psychological resilience has six sub-dimensions: self-perception, future perception, structural style, social competence, family harmony and social resources. In this study, the relationships of psychological resilience sub-dimensions and personality sub-dimensions with burnout sub-dimensions were examined. In the Turkish literature, there is no study in which these three issues are addressed together. Within the framework of the research purpose, data were collected by using quantitative method by using the psychological resilience scale for adults developed by Friborg et al. (2003) and translated into Turkish by Çetin (2011), Maslach burnout scale developed by Maslach and Jackson and translated into Turkish by Ergin (1993), five factor personality traits scale developed by Benet-Martinez and John (1998) and translated into Turkish by Sümer and Sümer (2005) and personal information form prepared by the researcher.
A total of 356 white-collar employees from different organisations and departments participated in the study. Personal information form prepared by the researcher, Five Factor Personality Inventory, Psychological Resilience Scale for Adults and Maslach Burnout Scale were used to collect the data. Pearson correlation analysis and regression analysis were used in statistical analyses.
When the results of the analyses were examined, it was concluded that neuroticism positively affected emotional exhaustion and depersonalisation, agreeableness negatively affected depersonalisation, conscientiousness, extraversion and openness to experience positively affected personal achievement in the relationship between personality traits and burnout. 
In the relationship between psychological resilience and burnout, it was concluded that self-perception positively affected personal achievement, while future perception negatively affected emotional exhaustion and positively affected personal achievement.
Keywords: Five Factor Personality, Psychological Resilience, Burnout