İslam borçlar hukukunda zararın akitlere etkisi: Hanefî mezhebi örneği
The effect of damages on contracts in Islamic law of obligations: Hanafi sect example
Yazar: SEYFULLAH KARA
Danışman: PROF. DR. ABDURRAHMAN HAÇKALI
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Akitler =   ; Fesad = Sedition ; Zarar = Damage ; İslam hukuku = Islamic law

Özet:
Bu çalışmada İslam hukukunun teşekkülünde ve hükümlerin teşriinde önemli bir yere sahip olan zarar vermeme ve meydana gelen zararı giderme prensibinin, akit teorisindeki ilke ve kuralların oluşmasına etkileri, füru örneklerden yola çıkılarak bir teori şeklinde ortaya konulmaya çalışılmıştır. İlgili örneklerde zararın etkileri incelenip illet ya da hikmet olarak nerede durduğu, fesad ve butlâna yol açan unsurlardan hangilerinin zarar illetine dayandığı somut bir şekilde Hanefî mezhebi merkeze alınarak ele alınmıştır. Satım akdi diğer akitler için de model bir akit konumunda olduğundan öncelikle satım akdi düşünülerek, hareket noktası kabul edilmiştir. Araştırma neticesinde, akit teorisinin teşekkülünde ve akitler konudaki prensiplerin oluşmasında, genel anlamda taraflara zarar vermeme, meydana gelen zararı giderme ilkesinin etkisi somut örneklerle ortaya konmuştur. Diğer mezheplerden farklı olarak muâmelât alanındaki hükümleri hukukî açıdan fâsid ve bâtıl olarak ayran Hanefîlerin uygulamalarında zararın özellikle cehalet, garar ve niza unsurlarıyla yakın ilişki içerisinde olduğu görülmektedir. Şöyle ki garar ve cehaletin akdi fâsid kılmasındaki temel gerekçe bilinmezlik ve belirsizlik sonucunda ortaya çıkması muhtemel olan zarardır. Nitekim sonucunda bir zarar ortaya çıkmayacak ya da zarar çok basit kalıp kayda değer bir orana ulaşmayacaksa bunların fesad sebebi olmadığı örneklerde de görülmektedir. Aynı zamanda zarar bu üç unsurdan nizanın da sebebidir. Çünkü insanların akit sebebiyle birbirlerine itiraz etmesinin, mahkemelik olup çekişmesinin temel sebebi de yine zarar görme ihtimalleridir. Diğer fesad sebeplerinin oluşumunda ve akdin kuruluşunu, bağlayıcı hale gelmesini ve nefâzını engelleyen sebeplerin oluşmasında zararın etkileri de bu çalışmada örneklerle ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
In this study titled "Damage in the Islamic Law of Obligations", the effects of the principle of not causing harm and repairing the damage that has occurred, which has an important place in the formation of Islamic law and the enactment of the provisions, on the formation of the principles and rules in the contract theory, have been tried to be put forward in the form of a theory, based on the following examples. In the relevant examples, the effects of harm are examined and where it stands as a cause or wisdom and which of the elements that lead to corruption and nullity are based on the cause of harm are discussed in a concrete way, focusing on the Hanafi sect. Since the sales contract is a model contract for other contracts, the starting point was accepted by considering the sales contract first. As a result of the research, the effect of the principle of not harming the parties in general terms and eliminating the damage caused, in the formation of the contract theory and the principles regarding contracts, has been revealed with concrete examples. Unlike other sects, it is seen that the harm in the practices of Hanafis, who distinguish the provisions in the field of transactions as legally invalid and invalid, is especially closely related to the elements of ignorance, gharar and discord. As a matter of fact, it can be seen in the examples that if no damage will occur as a result, or if the damage remains very simple and does not reach a significant rate, these are not reasons for corruption.  At the same time, harm is also the cause of discord among these three elements. Because the main reason why people object to the contract and go to court is the possibility of being harmed. In this study, the effects of damage on the formation of other causes of corruption and the reasons that prevent the establishment, binding and execution of the contract have been tried to be revealed with examples.