Yapay ortamlarda bilincin olanağı
The possibility of consciousness in artificial environments
Yazar: ALEV GENÇ
Danışman: PROF. DR. ÖZGÜÇ GÜVEN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Bilinç = Consciousness

Özet:
Bu tez, yapay ortamda bilincin olanaklı olup olmadığı sorusunun insan gibi bir canlının böyle bir özelliğe sahip olabilmesinin gerekçelerinin canlılıkla ilişkilendirilerek açıklandıktan sonra cevaplanabilir olduğunu ileri sürmektedir. 
Bu çalışma mevcut bilimsel ve felsefi yaklaşımların bu soru için eleştiriye yer bırakmayacak bir cevabının olmadığını ve konunun hala tartışmalı olarak devam ettiğini göstermektedir. Bilincin fenomenal yanının beden/beyinle ilişkisi sorunlu bulunmakta ve bilinç sorunu veya bilincin zor problemi olarak bilinen bu problem felsefi olarak güncel zihin-beden tartışması altında birçok farklı yaklaşımla ele alınmaktadır. Bu tartışmalar genellikle fizikselcilik ve ikicilik olarak bilinen iki ana felsefi yaklaşım etrafında şekillenmektedir. Birinci bölümde eleştirel bakış açısıyla incelenen konular, argümanlar teori ve bilimsel yaklaşımlar genellikle fizikselci yaklaşımın zihin durumlarını fiziksel özellikler ve süreçlerle açıklayabileceği iddialarını ve bununla ilgili itirazları kapsamaktadır. Mevcut bilimsel yaklaşımlar bilinç konusunda çoğunlukla beyindeki nöral ve bilişsel süreçlerle ilişkili çalışmalar yapmaktadır. Nörobilimsel araştırmalar öznel deneyimler ile beyindeki nöral süreçler arasında bir korelasyon olduğunu göstermektedir. Bu araştırmalar, kırmızı bir elmayı görmenin beynin hangi bölgelerini aktif hale getirdiğini kısaca bu korelasyonun mekanizmasının anlaşılmasını olanaklı hale getirmektedir. Bazı fizikselci yaklaşımlar bu çalışmalara dayanarak zihin durumlarının beynin nöral ve bilişsel süreçlerine indirgenebileceğini ileri sürmektedir. Ancak bu mekanizma, birinci-şahıs bakış açısıyla bilenebilen kırmızı elmayı görmenin nasıl hissettirdiği ve bir başkası için böyle hissettirmeyebileceğine dair nesnel bir açıklama sunamamaktadır. Bu görüşe karşı yöneltilen itirazlar ve argümanlar indirgemeci fizikselci yaklaşımın epistemolojik sınırına ve açıklayıcı gediğe işaret etmektedir. Doğalcı ikici yaklaşımı savunan David Chalmers, bilinç sorununun, öznel deneyimleri kapsamadan çözülemeyeceğini, fizikselci yaklaşımın bu sorunu çözmesinin mümkün olmadığını ve bilincin evrenin temel bir özelliği olduğunu ileri sürmüştür. Bu görüşünü, panpsişizme yakın olan panprotopsişizm yaklaşımı ile savunmuştur. Bilincin fiziksel olanla ilişkisinin veriye dayalı olarak açıklanabileceğini ileri sürdüğü bir bilinç teorisi geliştirmiştir. İkinci bölümde eleştirdiğimiz noktalara dayanarak Chalmers'ın çalışmalarının da bilincin zor problemin çözümü için yetersiz kaldığını ve panprotopsişizm görüşünün de katışım problemi nedeniyle zihin-beden problemini bir başka boyutta devam ettirdiğini ileri sürüyoruz. Bu bağlamda bilincin sadece beyinden kaynaklanıp kaynaklanmadığını veya evrenin temel bir özelliği olup olmadığını söyleme imkânına sahip değiliz. Bu nedenle bilinç konusu, fenomenal yanını da kapsayacak şekilde, canlıların negatif entropi gibi benzersiz özellikleri, canlılığın başladığı ortam koşulları, bütünlüklü yapısı ve insan gibi bir canlının kendinde ve kendiliğinden özelliklerini de kapsayacak şekilde bilimsel ve felsefi yaklaşımlarla çelişmeyen daha bütünsel bir yaklaşımla ele alınmalıdır. Çalışmamızın üçüncü bölümünde incelediğimiz canlılığa özgü özelliklerin bilincin ve fenomenal yanının anlaşılmasında kritik bir öneme sahip olduğunu düşünüyoruz.

Abstract:
This thesis argues that the question of whether consciousness is possible in an artificial environment can only be answered after explaining the reasons why a living being like a human, can possess such a feature by relating it to liveness. 
This study demonstrates that current scientific and philosophical approaches do not provide a conclusive answer to this question, and the issue remains a topic of ongoing debate. The relationship between the phenomenal aspect of consciousness and the body/brain is problematic, and this issue is discussed philosophically under the current mind-body debate as the problem of consciousness, or what is known as the "hard problem" of consciousness. These debates generally revolve around two main philosophical approaches known as physicalism and dualism. The topics, arguments, theories, and scientific approaches examined critically in this section mainly cover the claims of the physicalist approach, which argues that mental states can be explained by physical properties and processes, and the objections to these claims. Current scientific approaches mostly focus on studies related to neural and cognitive processes in the brain regarding consciousness. Neuroscientific research shows a correlation between subjective experiences and neural processes in the brain. These studies make it possible to understand the mechanism behind how seeing a red apple activates certain regions of the brain. Some physicalist approaches argue, based on these studies, that mental states can be reduced to neural and cognitive processes in the brain. However, this mechanism does not provide an objective explanation of how seeing a red apple feels from a first-person perspective or why it might not feel the same for someone else. The objections and arguments raised against this viewpoint to the epistemological limits of reductionist physicalism and its explanatory gap.
Naturalistic dualist David Chalmers argues that the problem of consciousness cannot be solved without encompassing subjective experiences, and that it is impossible for the physicalist approach to solve this problem. He claims that consciousness is a fundamental feature of the universe, like gravity. He defends this view with an approach close to panpsychism, known as panprotopsychism. He developed a theory of consciousness that claims the relationship between the physical and consciousness can be explained based on information Based on the criticisms we examined in the second chapter, we argue that Chalmers' work also falls short of solving the hard problem of consciousness, and that panprotopsychism continues the mind-body problem on another level due to the combination problem.
In this context, we are not in a position to definitively state whether consciousness originates solely from the brain or whether it is a fundamental feature of the universe. Therefore, the topic of consciousness, including its phenomenal aspect, should be approached in a more holistic way that includes the unique characteristics of living beings, such as negative entropy, the environmental conditions in which life began, their integrated structure, and the self-sustaining and self-determining features of beings like humans, without contradicting scientific and philosophical perspectives. In the third chapter of our study, we argue that the unique features of living organisms, which we examined, are critically important for understanding consciousness and its phenomenal aspect.