Özel yetenekli öğrencilerde vatandaş bilimi yoluyla çevre kirliliği farkındalığı oluşturma üzerine bir eylem araştırması
An action research on creating awareness of environmental pollution among specially talented students through citizen science
Yazar: BARIŞ SULUK
Danışman: DOÇ. DR. SEVİM GÜVEN
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmada vatandaş bilimi uygulamasının, özel yetenekli ilkokul ile ortaokul öğrencilerinin çevre kirliliğine yönelik farkındalık ve duyarlılık oluşturmadaki rolünü ortaya koymak amaçlanmıştır. Araştırma nitel araştırma desenlerinden eylem araştırması üzerine kurgulanmıştır. Araştırma sürecinde uygulanan eylem planı bilimsel bir araştırma olan vatandaş bilimi temel alınarak planlanmıştır. Bu araştırmanın çalışma grubunu, Karadeniz Bölgesinin Orta Karadeniz bölümü sınırları içerisinde bulunan bir ilin ilçesindeki BİLSEM'de öğrenim gören ölçüt (kriter) örneklem yoluyla seçilen özel yetenekli 24 ilkokul ve ortaokul öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama araçları olarak yapılandırılmış görüşme formu, öğrenci çizimleri ve araştırmacı günlüğü kullanılmıştır. Veri toplama araçları araştırmacı tarafından geliştirilmiş olup alan uzmanlarından görüş alınarak güncellenmiştir. Vatandaş bilimi uygulaması öncesinde çevre kirliliğine ilişkin çiz ve anlat tekniği kullanılarak öğrenci çizimleri alınmış daha sonrasında yapılandırılmış görüşme formu yardımıyla bireysel görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Uygulama öncesi veriler toplandıktan sonra eylem araştırması olarak planlanan vatandaş bilimi uygulaması başlatılmış ve dört hafta boyunca uygulanmıştır. Eylem araştırması sürecinde öğrencilere çevre kirliliğine ilişkin gözlem yapacakları gözlem defterleri verilerek süreç içerisinde dikkat edilecek hususlara yönelik araştırmacı tarafından hazırlanan bir broşür dağıtılmıştır. Dört haftanın sonunda vatandaş bilimi uygulaması sonlandırılmış ve haftalık haritaların bulunduğu bir kitapçık oluşturulmuştur. Oluşturulan bu kitapçık, yerel düzeydeki kurumlar ve kişilere ulaştırılmış ve konuya dair farkındalığın yerel düzeyde artırılması hedeflenmiştir. Vatandaş bilimi uygulaması sonlandırılarak uygulama sonrası bireysel görüşmeler yapılmış ve öğrenci çizimleri alınmıştır. Hem uygulama öncesinde hem de uygulama sonrasında görüşme ve çizim yoluyla elde edilen veriler uygun bir nitel analiz bilgisayar programı üzerinde içerik analizi tekniği kullanılarak analiz edilmiş ve bütünsel olarak değerlendirilmiştir. Uygulama sonrasında çalışmanın katılımcı grubunu oluşturan öğrencilerde çevre kirliliğine yönelik bilgi, duyarlılık, farkındalık ve bilinç düzeyinin arttığı görülmüştür. Katılımcıların uygulama sürecinde karşılaştıkları kirlilikten dolayı rahatsız olmak ve üzülmek gibi duygusal tepkiler verdiği görülmüştür. Öğrenciler çevre kirliliğinin oluşumunu hem uygulama öncesinde hem de uygulama sonrasında genel olarak insan davranışlarına bağlamıştır. Çevre kirliliğine karşı çözüm önerilerinde uygulama sonrasında belirgin bir artış yaşanmış ve öğrenciler çözümün insanların eğitilmesinden ve bilinçlendirilmesinden geçtiğini belirtmişlerdir. Araştırmada vatandaş biliminin öğrenciler tarafından eğlenceli bulunduğu, öğrencilerin uygulamada yer almaktan gurur duydukları tespit edilmiştir. Bunlara ek olarak katılımcı öğrencilerin vatandaş bilimi uygulaması sonrasında çevreye karşı farkındalık ve duyarlığında artış yaşandığı sonucuna ulaşılmıştır. Öğrencilerin çevre kirliliğine ilişkin farkındalıklarının artması ve doğa içinde deneyim kazanmaları için okul dışı ortamlarda gerçekleştirilen bu tür eğitim içerikleri hazırlanabilir. Çevre kirliliği dışında farklı doğa gözlem süreçlerinde vatandaş bilimi uygulaması temel alınarak eğitim planları oluşturulması önerilmektedir.

Abstract:
This study aims to identify the role of citizen science practice in raising awareness and sensitivity to environmental pollution among gifted primary and secondary school students. The research is based on action research, one of the qualitative research designs. The action plan applied in the research process was planned on the basis of citizen science, which is a scientific research. The study group of this research consists of 24 primary and secondary school students with special abilities who were selected through criterion sampling in a school for gifted and talented in the district of a province located in the Central Black Sea region of the Black Sea region. Structured interview form, students' drawings and researcher's diary were used as data collection tools. The data collection tools were developed by the researcher and updated after receiving opinions from local experts. Prior to the citizen science application, student drawings were made using the draw and tell technique on environmental pollution, and then individual interviews were conducted using a structured interview form. After collecting the pre-application data, the citizen science application, planned as an action research, was initiated and implemented for four weeks. During the action research process, students were given observation notebooks in which to record their observations of pollution, and a brochure prepared by the researcher about the issues to be considered in the process was distributed. At the end of the four weeks, the citizen science exercise was completed and a booklet of weekly maps was produced. This booklet was distributed to local institutions and individuals to raise awareness of the issue at a local level. Once the citizen science application was completed, individual interviews were conducted and student drawings were made. The data obtained from the interviews and drawings both before and after the application were analysed and evaluated holistically using the content analysis technique on an appropriate qualitative analysis computer program. After the application, it was observed that the level of knowledge, sensitivity, awareness and consciousness about environmental pollution increased in the students who formed the participant group of the study. It was observed that the participants showed emotional reactions such as being disturbed and upset by the pollution they encountered during the application process. The students attributed the creation of pollution to human behaviour both before and after the application. There was a significant increase in suggestions for solutions to pollution after the application, and the students stated that the solution was to educate and raise people's awareness. The study found that students enjoyed citizen science and were proud to take part in the application. It was also found that the participating students' awareness and sensitivity towards the environment increased after the citizen science application. In order for students to increase their awareness of environmental pollution and gain experience in nature, such educational content can be prepared in out-of-school settings. It is recommended to create educational plans based on citizen science practice in different nature observation processes other than pollution.