Hemodiyaliz tedavisi alan hastaların arteriyovenöz fistüle ilişkin öz bakım davranışları ve etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi
Evaluation of self-care behaviors of arteriovenous fistula and affecting factors in patients receiving hemodialysis treatment
Yazar: CANAN ÖZEN ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. SEVİLAY HİNTİSTAN
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Arteriovenöz fistül = Arteriovenous fistula ; Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Diyaliz = Dialysis ; Renal diyaliz = Renal dialysis ; Renal replasman tedavisi = Renal replacement therapy ; Özbakım = Self-care

Özet:
Araştırma, hemodiyaliz tedavisi alan hastaların arteriyovenöz fistüle ilişkin öz bakım davranışlarının ve etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi amacıyla tanımlayıcı tipte yapıldı. Araştırmanın evrenini Trabzon Sağlık Bilimleri Üniversitesi Kanuni Eğitim ve Araştırma Hastanesi Hemodiyaliz Ünitesi'nde hemodiyaliz tedavisi alan 97 hasta, örneklemini 90 hasta oluşturdu. Veriler, araştırmacı tarafından 10 Ağustos-30 Aralık 2021 tarihleri arasında "Hasta Bilgi Formu" ve "Hemodiyaliz Hastalarında Arteriyovenöz Fistüle İlişkin Öz Bakım Davranışlarını Değerlendirme Ölçeği (HHAVFİ-ÖBDDÖ) kullanılarak yüz yüze görüşme tekniği ile toplandı. Verilerin değerlendirilmesinde sayı, yüzde, ortalama, ortanca, standart sapma, Shapiro-Wilk, Kolmogorov-Smirnov testi, Kruskall Wallis, Dunn testi, Mann- Whitney U ve Spearman's rho Korelasyon Analizi kullanıldı.
Araştırmada, HHAVFİ-ÖBDDÖ toplam puan ortalaması 61.86±8.01; HHAVFİ- ÖBDDÖ "Belirti ve Bulgu Yönetimi" alt boyutu puan ortalaması 25.08±3.07 ve HHAVFİ- ÖBDDÖ "Komplikasyonların Önlenmesi" alt boyutu puan ortalaması 36.78±5.51 olarak saptandı. Hastaların arteriyovenöz fistüle ilişkin öz bakım davranışlarını "eğitim düzeyi ile hemodiyaliz tedavisi öncesi arteriyovenöz fistül bakımına ilişkin eğitim alma" nın anlamlı olarak etkilediği bulundu (p<0.05). Ayrıca, hastaların hemodiyaliz tedavi süresi ile arteriyovenöz fistül süresi arasında pozitif yönlü çok yüksek bir ilişki (p<0.001); hemodiyaliz tedavi süresi ile HHAVFİ-ÖBDDÖ toplam puanı arasında pozitif yönlü zayıf bir ilişki saptandı (p<0.05). Yine hastaların arteriyovenöz fistül süresi ile HHAVFİ-ÖBDDÖ toplam puanı ile "Belirti ve Bulgu Yönetimi" alt boyut puanı arasında pozitif yönlü zayıf bir ilişki bulundu (p<0.05). Bununla birlikte hastaların HHAVFİ-ÖBDDÖ toplam puanı ile "Belirti ve Bulgu Yönetimi" ve "Komplikasyonların Önlenmesi" alt boyut puanı arasında pozitif yönlü çok yüksek bir ilişki (p<0.001); "Belirti ve Bulgu Yönetimi" alt boyut puanı ile "Komplikasyonların Önlenmesi" alt boyut puanı arasında da pozitif yönlü yüksek bir ilişki saptandı (p<0.001).

Abstract:
The study was conducted in a descriptive type to evaluate the self-care behaviors of patients receiving hemodialysis treatment regarding arteriovenous fistula and the affecting factors. The population of the study consisted of 97 patients who received hemodialysis treatment in Trabzon Health Sciences University Kanuni Training and Research Hospital Hemodialysis Unit, and the sample was 90 patients. The data were collected by face-to-face interview technique using the "Patient Information Form" and the "Scale for Evaluation of Self-Care Behaviors Related to Arteriovenous Fistula in Hemodialysis Patients (ASBHD-AVF)" by researcher between 10 August and 30 December 2021. In the evaluation of the data, number, percentage, mean, median, standard deviation; Kolmogorov-Smirnov test, Kruskall Wallis, Dunn test, Mann- Whitney U and Spearman's rho Correlation Analysis were used.
In the study, ASBHD-AVF was 61.86±8.01; "Symptom and symptom management" sub-dimension was 25.08±3.07 and "prevention of complications" sub-dimension was 36.78±5.51. It was found that the patients' self-care behaviors related to arteriovenous fistula were significantly affected by the level of education and receiving education on arteriovenous fistula care before hemodialysis treatment (p<0.05). A very high positive correlation between the duration of hemodialysis treatment and the duration of arteriovenous fistula (p<0.001); A weak positive correlation was found between the duration of hemodialysis treatment and the ASBHD score of arteriovenous fistula (p<0.05). Still, a weak positive correlation was found between the arteriovenous fistula duration of the patients, the ASBHD score of the arteriovenous fistula and the sub-dimension score of "symptom and symptom management" (p<0.05). On the other hand, there was a very high positive correlation between the arteriovenous fistula score of the patients, the sub-dimension scores of "Symptom and Symptom Management" and "Prevention of Complications" (p<0.001); A high positive correlation was also found between the "Symptom and Symptom Management" sub-dimension score and the "Prevention of Complications" sub-dimension score (p<0.001).