Arap dili sözdiziminin anlambilim boyutu -Cümle ögeleri, kurgusu ve anlam-
The semantics value of the Arabic language syntax -The sentence elements, fiction and meaning-
Yazar: YUSUF AKÇAKOCA
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA KAYA
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Anlam bilim = Semantics ; Arapça = Arabic ; Cümle ögeleri = Sentence elements ; Dilbilgisi = Grammar ; Dilbilim = Linguistics ; Söz dizim = Syntax

Özet:
Bu çalışmanın amacı söz-anlam ilişkisi bağlamında anlambilimsel sözdizim teorileri olan âmil, nazm ve karîneyi incelemek ve bu teorileri savunan ve eleştiren yaklaşımları ele almak, anlamlandırma sürecinde etki alanlarını belirlemek ve birbirleriyle olan ilişkilerini incelemektir.
 Çalışma cümlenin ana unsurları olan kelimeleri, klasik tâbirle isim, fiil ve edatları anlam boyutuyla incelemekte ve bu kelimelerin sözdizimde anlama katkısını araştırmaktadır. Kelimelerin kendi anlamlarının yanı sıra birbirleriyle olan ilişkisinden kaynaklanan yeni anlamlarını da incelemektedir.  
Çalışmanın diğer bir amacı sözdizimin anlam boyutu ile doğrudan ilgisi olan ögeleri, yapısı ve anlamlandırma sürecinin analizlerinin yapılmasıdır. Bu süreç incelenirken, anlamın üretilmesi ve yorumlanmasındaki nahiv ilminin verilerinin rolü üzerinde durulmuştur. Cümledeki ögelerin anlama etkisinin bağlam ile yakın ilişkisi incelenerek belâgat ilminin özellikle me'ânî kısmının verilerinin anlam açısından önemine değinilmiştir.
Nahiv ilmi ve belâgatın bir sentezi mahiyetinde olan çalışmanın gramatik bir incelemenin ötesinde semantik bir araştırma olduğu söylenebilir. Nitekim bu çalışma cümle unsurları olan kelimeler ve cümlenin kendi yapısının anlam boyutu üzerine yapılan metodolojik bir araştırmadır.

Abstract:
The aim of this study is to examine semantic and syntactic theories which are semantic theories of syntax in the context of the relation between word and its meaning, and to examine the approaches that advocate and criticize these theories, to determine the areas of influence in the process of meaning and to examine their relations with each other.
The study examines the main elements of the sentence, the meaning of the words, verb and prepositions, and examines the meaning of these words in syntax. It examines the meaning of words as well as their new meanings arising from relationships with each other.
Another aim of the study is to analyze the elements, structure and meaning process of the syntax that is directly related to the meaning dimension. While examining this process, the role of nahw science in the production and interpretation of meaning is emphasized. By examining the relationship between the meaning of the elements in the sentence and its close relationship with the context, it was mentioned the significance of the data of the rhetoric in terms of meaning especially the me'ânî part.
It can be said that the study, which is a synthesis of nahw science and rhetoric, is a semantic research rather than the grammatical examination. In fact, this study is a methodological research on the meaning dimension of words and sentence structure of sentence.