Samsun ili Bafra ilçesine bağlı Çetinkaya, Yağmurca ve Hıdırellez köylerindeki yer adlarının halk etimolojisi ve toponimi bağlamında incelenmesi
Analysis of place names in Çetinkaya, Yağmurca, and Hıdırellez villages, affiliated with Bafra district in Samsun province, inthe context of folk etymology and toponymy
Yazar: ESRANUR ER YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. AHMET KESKİN
Samsun Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore
Dizin: Etimoloji =   ; Halk bilimi = Folklore ; Türk dili ve edebiyatı = Turkish language and literature ; Türk folkloru = Turkish folklore

Özet:
Her türlü özel adı inceleyen adbilim çeşitli alt dallara ayrılmaktadır. Adbilimin alt dallarından biri olan yeradbilimi (topomie, topoymy, topoymie), yeradlarının ortaya çıkışlarını, yapılarını, anlamlarını, gelişimlerini, ortaya çıkışlarındaki geleneği ve prensipleri araştıran bir bilim dalıdır. Etimoloji (etymology), kelimelerin kökenini tarihî gelişme süreçleri ve anlambilim çerçevesinde inceleyen bilim dalıdır. Halk etimolojisi (folk etymology, volksetymologie) ise kelimelerin kökenini etimolojik tahliller ve sağlam delillere dayanmadan, daha çok yakıştırma ve uydurma yoluyla açıklamaktır. Halk etimolojileri bir yeradının gerçek veriliş sebebinin unutulmasına bağlı olarak bu yeradının halk tarafından genellikle bir efsane veya halk anlatısına dayandırılan hikâyelerle ilişkilendirilerek yeniden açıklanması sonucunda oluşmaktadır. Bu nedenle yeradlarının folklor bağlamında incelenmesinde tarih, coğrafya gibi disiplinlerle birlikte anlatıbilim (narratoloji) disiplininden de yararlanmak gerekmektedir. Yeradları, bugüne kadar yapılan çalışmalarda genellikle adbilimin temel yaklaşımlarından hareketle ve ağırlıklı olarak dilbilim çalışmaları kapsamında ele alınıp incelenmiştir. Elde edilen materyal çeşitli çalışmalar içinde leksik, semantik ve tür odaklı analizlere tâbi tutulmuştur. Bu çalışmada ise, Samsun iline bağlı Bafra ilçesinde bulunan Çetinkaya, Yağmurca ve Hıdırellez köylerinde gerçekleştirilen saha araştırmaları sonucunda elde edilen yeradları, katman analizi, tür sınıflandırması ve leksik-semantik sınıflandırmaya ek olarak halk etimolojisi bağlamında tasnif ve tahlil edilmiştir. Bu doğrultuda sahadan elde edilen yeradları halk etimolojisi ve anlatıbilim odağında, folklor merkezli bir yaklaşımla incelenip çözümlenmiştir.

Anahtar Sözcükler: Folklor, Adbilim, Yeradbilim, Halk Etimolojisi.

Abstract:
The field of onomastics, which examines various types of proper names, is divided into various subfields. Toponymy, one of the subfields of onomastics, is a branch of science that investigates the origins, structures, meanings, developments, traditions, and principles of place names. Etymology, on the other hand, is a branch of science that studies the origins of words in terms of their historical development processes and within the framework of semantics. Folk etymology, on the other hand, explains the origins of words through attribution and fabrication rather than through etymological analysis and solid evidence. Folk etymologies arise as a result of the forgetting of the real reasons for the origin of a place name, which is then usually associated with legends or folk tales by the public and re-explained. Therefore, in the study of place names in the context of folklore, it is necessary to utilize disciplines such as history, geography, and, in conjunction, narratology. Place names have generally been approached and examined within the scope of linguistic studies based on the fundamental approaches of onomastics in previous studies. The material obtained has been subjected to various analyses focusing on lexicon, semantics, and genre. In this study, place names obtained as a result of field research conducted in the villages of Çetinkaya, Yağmurca, and Hıdırellez in the district of Bafra, affiliated with the province of Samsun, have been classified and analyzed in the context of folk etymology, in addition to layer analysis, genre classification, and lexico-semantic classification. Accordingly, the place names obtained from the field have been examined and analyzed within the context of folkloric-centric approaches, focusing on folk etymology and narratology.

Keywords: Folklore, Onomastics, Toponymy, Folk Etimology.