Progesteron'un biyoanalitik yöntem validasyonu
Bioanalytical method validation of progesterone
Yazar: MEVLÜT ALBAYRAK
Danışman: PROF. DR. YÜCEL KADIOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Analitik Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology ; Kimya = Chemistry
Dizin: Kromatografi-yüksek basınçlı-sıvı = Chromatography-high pressure-liquid ; Progesteron = Progesterone ; Spektrofotometrik yöntem = Spectrophotometric method ; Türev spektrofotometrik yöntemi = Derivative spectrophotometric method

Özet:
Steroid bir hormon olan progesteronun miktar analizi için spektrofotometrik (UV- Görünür Bölge ve Birinci- Türev Spektrofotometri) ve kromatografik (Yüksek Basınçlı Sıvı Kromatografi- diyote Array Dedektör) yöntemler geliştirildi, valide edildi ve insan plazması ile progesteron içeren farmasötik preparatlara uygulandı. Spektrofotometrik yöntemlerde, progesteronun 240 nm dalga boyunda UV-Görünür Bölge absorbans değerleri ile 230 nm ve 255 nm dalga boyunda birinci türev absorbans değerleri ölçüldü.UV- Görünür Bölge Spektrofotometri yönteminde, gözlenebilme sınırı (LOD) plazma çözeltilerinde 0,5 µg/mL ve standart çözeltilerinde 0,4 µg/mL' dir. Bağıl standart sapma (% BSS) olarak belirtilen gün içi ve günler arası kesinlik plazmada % 0.04 ile % 5,67 arasında ve standart çözeltilerde % 0,2 ile % 2,03 arasındadır. Plazmadan ve farmasötik preparatlardan progesteronun geri kazanım değerleri ise sırasıyla % 76,2 ve % 98,2' den daha büyüktür.Birinci-Türev Spektrofotometri yönteminde, LOD standart çözeltilerinde 0,4 µg/mL' dir. Gün içi ve günler arası kesinlik standart çözeltilerde % 0,9 ile % 11,6 arasındadır. Farmasötik preparatlardan progesteronun geri kazanım değeri ise % 91,2' den daha büyüktür.Kromatografik olarak progesteron, asetonitril-su (70-30 h/h) mobil fazı kullanılarak ters faz C-18 kolonda ve 240 nm' de DAD dedektör ile belirlendi. LOD, hem plazma hem de standart çözeltilerinde 0,08 µg/mL' dir. Gün-içi ve günler-arası kesinlik plazmada % 2,07 ile % 7,70 arasında ve standart çözeltilerde % 0,59 ile % 2,37 arasındadır. Plazmadan ve farmasötik preparatlardan progesteronun geri kazanım değerleri ise sırasıyla % 91,08 ve % 96,6' dan daha büyüktür.Geliştirilen ve valide edilen bütün yöntemler ile farmasötik preparatta herhangi bir ön hazırlama veya ön ayırma işlemi gerektirmeden progesteron belirlendi. Ayrıca geliştirilen kromatografik yöntem, 30 ile 41. haftalar arası hamile insanlardan elde edilen plazma örneklerinde progesteron analizi başarı ile uygulandı.Anahtar Kelimeler: Progesteron, Spektrofotometrik yöntem, Türev Spektrofotometrik yöntemi, HPLC yöntemi

Abstract:
For quantitative determination of progesterone which is a steroid hormone, both spectorophotometric (UV-Visible and First-Derivative) and chromatographic (high-performance liquid chromatography (HPLC) coupled with diode array dedector (DAD)) methods were developed, validated and applied on pharmaceutical preparation containing progesterone and human plasma. Spectrophotometrically, progesterone was determined by means of UV-Visible absorbance values measured at 240 nm and first-derivative values measured at 230 nm and 255 nm.In UV-Visible Spectrophotometric method, the limits of detection (LOD) were 0,5 µg/mL in plasma and 0,4 µg/mL in standard solution. The within and between day precision, expressed as the relative standard deviation (RSD %) ranged from 0.04 to 5,67 % in plasma and 0,2 to 2,03 % in standard solution. The recovery of progesterone from plasma and pharmaceutical preparation were also higher 76,2 % and 98,2 %, respectively.In First-Derivative Spectrophotometric method, the limits of detection were 0,4 µg/mL in standard solution. The within and between day precision (RSD %) ranged from 0,9 to 11,6 % in standard solution. The recovery of progesterone from pharmaceutical preparation were also higher 91,2 %.Chromatographically, determination of progesterone was achieved with acetonitrile-water (70:30, v/v) as mobile phase, a reversed phase C-18 column and DAD detection at 240 nm. The LOD were 0,08 µg/mL both in plasma and in standard solution. The within and between day precision, ranged from 2,07 to 7,70 % in plasma and 0,59 to 2,37 % in standard solution. The recovery of progesterone from plasma and pharmaceutical preparation were also higher 91,08 % and 96,6 %, respectively.All methods that developed and validated were successfully applied for determination of progesterone at pharmaceutical preparation which do not require any preliminary separation or pretreatment of the samples. Furthermore, proposed chromatographic method for progesterone has been successfully applied to the analysis of human plasma samples collected from pregnant human between 30th and 41st weeks.Key Words: Progesterone, Spectrophotometric method, Derivative Spectrophotometric method, HPLC method