Akut pankreatit tanısı ile gastroenteroloji kliniğine yatışı yapılan hastaların, COVİD 19 pandemisi öncesi ve sonrası dönemdeki sıklığı, etyolojisi ve mortalitesinin karşılaştırılması
Comparison of the frequency, etiology and mortality of patients admitted to the gastroenterology clinic with a diagnosis of acute pancreatitis before and after the COVİD-19 pandemic
Yazar: OSMAN GÖKGÖZ
Danışman: DOÇ. DR. KADİR GİŞİ
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Amaç: Pankreasın inflamatuar bir rahatsızlığı olan akut pankreatit (AP), Türkiye'de ve dünya genelinde, gastrointestinal sorunlar nedeniyle hastaneye başvuran hastalar arasında önemli bir yer tutmaktadır. Son yıllarda, AP'nin görülme sıklığı giderek artış göstermektedir. Bununla birlikte, Covid-19 pandemisi ile bildirilen gastrointestinal semptomların kayda değer bir artış gösterdiği gözlemlenmiştir. Pandemi sürecinde Covid-19 enfeksiyonu ve buna bağlı olarak ortaya çıkan yeni sağlık sorunlarının, AP'nin görülme sıklığı, etiyolojisi, hastalığın ciddiyeti ve ölüm oranları üzerinde değişikliklere yol açabileceği düşünülmektedir. Bu çalışmada, Covid-19 pandemisi öncesi 2019 yılında ve Covid-19 pandemisi sonrasında 2023 yılında AP tanısı ile gastroenteroloji kliniğine yatırılan hastalarda, AP'nin sıklığı, etiyolojik faktörleri ve mortalitesini karşılaştırmayı amaçladık.
Gereç ve Yöntemler: Retrospektif, gözlemsel ve tek merkezli olarak tasarlanan çalışmamıza, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Gastroenteroloji Kliniğinde yatan Covid 19 pandemisi öncesi 121 hasta, Covid 19 pandemisi sonrası 143 hasta olmak üzere toplamda 263 AP tanılı hasta dahil edildi. Hastaların hastane sistemindeki epikrizlerinden ve/veya hasta dosyalarından demografik bilgiler (yaş, cinsiyet), komorbid hastalıklar(Dm, Hipertansiyon, Koroner Arter Hastalığı, Serebrovasküler Hastalık, Astım, Hiperlipidemi, Kronik böbrek yetmezliği), alkol kullanımı, laboratuvar verileri (Hemogram, biyokimya, crp, prokalsitonin, ınr), görüntüleme bulguları(Abdomen BT, Abdomen USG), fizik muayene bulgusu, pankreatit kliniği(hafif ödematöz tip, nekrotizan tip)  kayıt altına alındı. Ayrıca, hastaların hastaneye AP tanısı ile kaç defa yatış yaptığı, hastanede yattığı gün sayısı, yoğun bakım ünitesine alınan hasta sayısı ve bu hastaların yoğun bakımda yatış gün sayısı ile hayatını kaybeden vaka sayısı gibi veriler hastane sisteminden elde edildi. Bunun yanı sıra, akut pankreatite neden olan saptanabilir etiyolojiler de hasta epikrizleri ve/veya hasta dosyaları üzerinden değerlendirildi.
Bulgular: Çalışmamızda toplamda 263 AP tanılı hasta değerlendirildi. İlk grup, pandemi öncesi dönemde gastroenteroloji kliniğine yatırılan 1547 hastadan 121 AP tanılı hasta içeriyordu. İkinci grup ise pandemi sonrası dönemde aynı kliniğe yatırılan 1279 hastadan 143 AP tanılı hastayı içeriyordu. Çalışmada, pandemi öncesi dönemde AP nedeniyle gastroenteroloji kliniğine yatan hastaların oranı %7,82 olarak tespit edildi. Pandemi sonrası dönemde ise bu oranın %11.18'e yükseldiği görüldü. Bu veriler, bize pandemi sürecinin AP hastalarının yatış oranları üzerinde belirgin bir artışa yol açtığını göstermekteydi.  Bununla beraber yaptığımız çalışmada pandemi sonrası hiperlipidemi tanılı hasta sayısında artış olduğu görüldü. Hastaların yatış esnasındaki laboratuvar verileri karşılaştırıldığında pandemi sonrası hastaların sodyum değerinin düşük, amilaz ve lipaz değerlerinin ise anlamlı olarak yüksek olduğu görüldü. Pandemi sonrası dönemde hastaların AP etyolojilerinde biliyer nedenlerin ve hipertrigliserideminin oransal olarak artmış olduğu görülsede istatistiksel olarak anlamlı bir fark oluşturmamıştı. Pandemi sonrası yoğun bakım yatışı olan hastaların istatistiksel olarak anlamlı derecede daha az olduğu görüldü. 
Sonuç: Covid-19 pandemisi, AP vakalarında artışa yol açmış ve özellikle AP etyolojisinde hipertrigliseridemi ve biliyer nedenlerin daha sık görülmesine neden olmuştur. Bu artışın, pandemiye bağlı yaşam tarzı değişiklikleri, sedanter yaşam ve buna bağlı hiperlipidemi ile safra taşı oluşumundan kaynaklanabileceği düşünülmektedir. Pandeminin AP üzerindeki etkilerini daha iyi anlamak için benzer çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.

Abstract:
Aım: Acute pancreatitis (AP), an inflammatory disease of the pancreas, has an important place among patients admitted to hospitals due to gastrointestinal problems in Turkey and worldwide. In recent years, the incidence of AP has been increasing. However, it has been observed that there has been a significant increase in gastrointestinal symptoms reported with the Covid-19 pandemic. It is thought that Covid-19 infection and new health problems that arise due to it during the pandemic process may lead to changes in the incidence, etiology, severity of the disease, and mortality rates of AP. In this study, we aimed to compare the incidence, etiological factors, and mortality of AP in patients hospitalized in the gastroenterology clinic with the diagnosis of AP in 2019 before the Covid-19 pandemic and in 2023 after the Covid-19 pandemic.
Materıal and Methods: Our retrospective, observational, and single-center study included a total of 263 patients with AP diagnosis, 121 before the Covid-19 pandemic and 143 after the Covid-19 pandemic, who were hospitalized in the Gastroenterology Clinic of Kahramanmaraş Sütçü İmam University Faculty of Medicine Hospital. Demographic information (age, gender), comorbid diseases (DM, Hypertension, Coronary Artery Disease, Cerebrovascular Disease, Asthma, Hyperlipidemia, Chronic renal failure), alcohol use, laboratory data (Hemogram, biochemistry, CRP, procalcitonin, INR), imaging findings (Abdomen CT, Abdomen USG), physical examination findings, pancreatitis clinic (mild edematous type, necrotizing type) were recorded from the patients' epicrisis in the hospital system and/or patient files. In addition, data such as the number of times patients were hospitalized with the diagnosis of AP, the length of stay in the hospital, the number of patients admitted to the intensive care unit and the length of stay of these patients in the intensive care unit, and the number of deaths were obtained from the hospital system. In addition, detectable etiologies causing acute pancreatitis were evaluated through patient epicrisis and/or patient files.
Results: A total of 263 patients diagnosed with AP were evaluated in our study. The first group included 121 patients diagnosed with AP out of 1547 patients hospitalized in the gastroenterology clinic in the pre-pandemic period. The second group included 143 patients diagnosed with AP out of 1279 patients hospitalized in the same clinic in the post-pandemic period. In the study, the rate of patients hospitalized in the gastroenterology clinic due to AP in the pre-pandemic period was determined as 7.82%. In the post-pandemic period, this rate increased to 11.18%. These data show us that the pandemic process caused a significant increase in the hospitalization rates of AP patients. In addition, in our study, it was observed that the number of patients diagnosed with hyperlipidemia increased after the pandemic. When the laboratory data of the patients were compared, it was seen that the sodium value in the blood of the patients during hospitalization after the pandemic was low, and amylase and lipase values were significantly high. Although biliary causes and hypertriglyceridemia increased proportionally in the etiologies of AP in the post-pandemic period, it did not create a statistically significant difference. It was observed that the number of patients requiring intensive care was statistically significantly lower after the pandemic.
Conclusıon: The Covid-19 pandemic has led to an increase in AP cases and has caused hypertriglyceridemia and biliary causes to be more common in the etiology of AP. It is thought that this increase may be due to pandemic-related lifestyle changes, sedentary lifestyle and associated hyperlipidemia, and gallstone formation. Similar studies are needed to better understand the effects of the pandemic on AP.