Ev içi ortamlarında PAH kirletici düzeyinin tespiti
Investigation of PAH contaminant level in indoor environments
Yazar: BETÜL KURADA
Danışman: PROF. DR. GÜLEN GÜLLÜ
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Bu çalışmada Ankara ilinde ev tozlarında biriken kanserojen ve mutajen etkisi bulunan PAH bileşiklerinin düzeylerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışma kapsamındaaraştırmaya katılmaya gönüllü bebek bekleyenkişilerin evlerine örneklemelere gidilmiş, iki yaz bir kış dönemi sırasında yaklaşık 125evden bebek odası ve salondan toz örneği toplanmış aynı zamanda, evlerde ev sahiplerine ait elektrik süpürgelerden detoz örneğialınmıştır. Tüm çalışma boyunca toplam 403 toz örneği ultrasonik ekstraksiyon yöntemi ile ekstrakte edildikten sonra, GC-MS cihazında okunarak her bir örnekteki PAH derişimleri belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlar ile mevsimsel değerlendirme, dönemsel karşılaştırma çalışmaları yapılmıştır. Evlerin fiziksel özellikleri ile yaşam alışkanlıklarına göre gözlenen PAH düzeylerindeki değişim ANOVA testi ile ortaya konmuş, kaynak tanımlayıcı PAH oranları ve faktör analizi ile PAH'ların ev içi ve dışı kaynakları belirlenmiştir. Toksisite denklik faktörü hesaplanmış ve kanserojen PAH'ların derişimleri ile EPA tarafından belirlenen sınır değerler karşılaştırılmıştır. Tüm hesaplamalar ve analizler yüksek ve düşük molekül ağırlığına sahip PAH grupları, toplam PAH derişimleri ve kanserojen PAH grupları için yapılarak bu gruplar arasındaki ilişkiler de incelenmiştir. 
En yüksek PAH derişimi Nap, en düşük ise DahA bileşiğinde görülmüştür. Tüm sonuçlar incelendiğinde düşük molekül ağırlığına sahip PAH bileşiklerinin yüksek molekül ağırlığına sahip bileşiklerden daha fazla olduğu hesaplanmıştır. Elde edilen sonuçlarla kaynak tanımlayıcı PAH oranları hesaplanmış ve literatürde belirtilen değerlere göre çalışmamızdaki PAH kaynakları petrol ürünleri kullanımı, biyokütle ya da kömür yakımı, yemek pişirme ya da sigara kaynaklı olarak bulunmuştur.Veri setine uygulanan faktör analizi sonuçlarına göre yemek pişirme-doğalgaz kullanımı, yağ buharı-sigara ve asfalt tozu-trafik olmak üzere 3 ana PAH kaynağı tespit edilmiştir.

Abstract:
The objective of this study is to determine the levels of PAH compounds which accumulate in indoor dusts in homes located at Ankara province and which have carcinogen and mutagen impacts. Within the scope of the study, 125 houses of pregnant women who volunteered for the study were visited for sampling and dust samples were collected from nurseries and living rooms and also from vacuum cleaners in those houses during two summer and one winter period. During the entire study, 403 dust samples were read in GC-MS device after being extracted by ultrasonic extraction method and PAH concentrations were determined in each sample. Seasonal evaluation and periodical comparison studies were conducted with the obtained results. The change observed in the PAH levels due to the physical characteristics of houses and the lifestyle habits was presented with ANOVA test and domestic and non-domestic sources of PAH's were determined by means of source defining PAH rates and factor analysis. Toxicity equivalence factor was calculated and carcinogen PAH concentrations were compared to the limit values determined by EPA. All calculations and analyses were performed for PAH groups with high and low molecular weight, total PAH concentrations and carcinogen PAH groups and interrelations among these groups were investigated.
The highest PAH concentration was observed in Nap compound and the lowest was observed in DahA compound. When all results were examined, it was calculated that PAH compounds with low molecular weight were more than compounds with high molecular weight. Source defining PAH rates were calculated with obtained results and sources of PAH in our study were found as use of petroleum products, burning biomass or coal, cooking or smoking. According to the results of the factor analysis applied to data set, three main PAH sources were identified as cooking-use of natural gas, oil vapour-smoking and asphalt powder-traffic.