Tip 2 diabetes mellitus tanısı olan 18-65 yaş arası hastalarda insomnia varlığının yaşam kalitesi, öz bakım ve diyabet regülasyonu üzerine etkisi
The effect of insomnia on quality of life, self-careand diabetes regulation in patients aged 18-65 years with type 2 diabetes mellitus
Yazar: SEMA NUR KOÇ
Danışman: DOÇ. DR. ÜMİT AYDOĞAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Gülhane Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Özbakım = Self-care ; İnsomni = Insomnia

Özet:
Amaç: İnsomnia; uykuya dalma güçlüğü, gece sık uyanma ve sabah
erken uyanma gibi yakınmalardan en az birinin haftada en az üç gün
görülmesi ve en az üç ay boyunca devam etmesi durumu olarak tanımlanır.
Tip 2 diyabet hastalarının yaklaşık %25'inde uyku bozukluğu tanısı
bulunduğu saptanmıştır. Uyku bozukluğunun glukoz regülasyonu ve yaşam
kalitesi üzerine olumsuz etkileri olduğu ve tip 2 diyabet tanılı hastalarda
optimal öz bakımı engellediği düşünülmektedir. Bizim çalışmamız da 18-65
yaş arası tip 2 DM tanılı hastalarda insomnia varlığının yaşam kalitesi, öz
bakım ve diyabet regülasyonu üzerine etkilerini saptamak amacı ile
planlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışma, 30 Temmuz 2019- 30 Ocak 2021 tarihleri
arasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi
Endokrin Kliniği ve Polikliniğine müracaat eden tip 2 diyabet tanısı olan
hastalar üzerinde yapılmıştır. Çalışmaya katılmayı kabul eden ve dahil edilme
kriterlerini karşılayan gönüllülere; sosyodemografik özellikleri, tanı alma
süreçleri, diyabet komplikasyon ve eşlik eden hastalıkları, kullandığı ilaç ve
tedaviler, aile öyküsü, fiziksel aktivite, uyku süresi sorgulayan ve laboratuvar
değerlerini içeren 29 soru ile Uykusuzluk Şiddeti İndeksi, Diyabet Öz Bakım
Ölçeği ve SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeğini içeren bir anket formu
uygulanmıştır. Katılımcıların HbA1c, açlık kan şekeri, spot idrarda
mikroalbuminüri, TG, HDL, LDL kolesterol değerleri hastane bilgi yönetim
sisteminden elde edilmiştir. Katılımcıların boy, kilo ve bel çevresi ölçülerek
veri toplama formuna kaydedilmiştir. Veriler SPSS programı ile uygun
testlerle analiz edilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya tip 2 diyabet tanısı olan 210 hasta katılmıştır.
Çalışmaya katılan hastaların %53,8'i kadındır ve yaş ortalaması 55,7±8,7
yıldır. Hastaların %35,2'si haftada en az 3 gün orta yoğunlukta egzersiz
yapmaktadır. Erkek hastaların VKİ ortalaması 29,8±4,7 kg/m2
, kadınların ise 31,8±6,2 kg/m2'dir. Bu çalışmada diyabete en sık eşlik eden iki hastalık sırası
ile HT (%51) ve hiperlipidemidir (%21,4). Hastaların diyabet süresi ortalama
8,3±6,5 yıldır ve ortalama HbA1c değeri %8±1,9'dur. Hastaların uykusuzluk
şiddeti indeksi puan ortalaması 8,8±7,4'tür ve UŞİ'ye göre %53,8'nin klinik
olarak önemli insomniası yoktur, %15,2'sinin insomia alt eşiği düzeyinde,
%28,1'nin orta, %2,9'nun ise şiddetli düzeyde insomniası mevcuttur.
İnsomnia durumuna göre grupların cinsiyet, yaş, gelir durumu ve fiziksel
aktivite durumu değerlendirildiğinde istatistiksel olarak anlamlı farklılık
saptanmıştır. Çalışmaya katılan hastaların insomnia durumuna göre HbA1c
ortanca değerleri her iki grupta da benzerdir (p=0,663) ancak grupların açlık
kan şekerleri arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur
(p=0,006). İnsomnia grubunun diyabet öz bakım toplam puanı insomnia
olmayan gruba göre daha düşük bulunmuştur (p<0,001). Ayrıca gruplar
arasındaki öz bakım düzeyi de istatistiksel olarak anlamlı farklı saptanmıştır
(p=0,017). İnsomnia olan grupta, SF-36 yaşam kalitesi ölçeği alt boyutlarının
tamamına ait puanların daha düşük olduğu ve gruplar arasındaki puan
farklarının istatistiksel olarak anlamlı farklı olduğu bulunmuştur (p<0,001).
Hastaların uykusuzluk şiddeti indeksi ile DÖBÖ puanları arasında negatif
yönlü orta düzeyde anlamlı bir ilişki mevcuttur (r=-0,288; p<0,001).
Uykusuzluk şiddeti indeksi ile SF-36 yaşam kalitesi ölçeği alt boyutlarının
tamamı arasında istatistiksel olarak anlamlı, negatif yönlü ve orta düzeyde
ilişki olduğu gözlenmiştir (r=-0,323 ile -0,448 arasında; p<0,001). DÖBÖ
puanları ile SF-36 yaşam kalitesi ölçeği alt boyutlarının tamamı arasında
istatistiksel olarak anlamlı, pozitif yönlü ilişki olduğu gözlenmiştir (r= 0,253 ile
0,370 arasında; p<0,001).
Sonuç: İnsomnia, diyabet hastalarında artan sıklıkla görülmektedir ve
diyabet hastalarının yaşam kalitesi ve öz bakımı açısından oldukça önemlidir.
Bu durum diyabet hastalarının yaşam boyu uykusuzluk açısından 
sorgulanmalısını ve diyabet takibi, tedavisi ve eğitimi veren sağlık
çalışanlarının insomniası olan hastaları uyku hijyeni ve bilişsel davranışçı
terapi hakkında bilgilendirmesini gerekli kılar. Diyabet hastalarında insomnia
taraması ve tedavisiyle hastaların günlük hayatında bilişsellikte ve sosyal,
mesleki işlevsellikte artış sağlanarak öz bakım durumu ve yaşam kalitesi
artırılabilir

Abstract:
Objective: Insomnia is defined as the presence of at least one of the
symptoms such as difficulty falling asleep, maintaining sleep and waking up
too early in the morning, at least 3 nights/week for the past 3 months. Almost
25% of patients with type 2 diabetes mellitus were diagnosed with a sleep
disorder. It is thought that insomnia has negative effects on glucose
regulation and quality of life and prevents optimal self-care in patients with
type 2 diabetes. Our study was planned to determine the effects of the
presence of insomnia on quality of life, self-care and diabetes regulation in
patients with type 2 DM between the ages of 18-65.
Materials and Methods: The study was conducted on patients diagnosed
with type 2 diabetes who applied to the Endocrine Clinic and Outpatient
Clinics of Health Sciences University Gülhane Training and Research
Hospital between 30 July 2019 and 30 January 2021. A questionnaire
including sociodemographic characteristics, diagnosis processes, diabetes
complications and comorbid diseases, medications and treatments, family
history, physical activity, sleep duration, and laboratory values, Insomnia
Severity index, Diabetes Self-Care Scale and SF-36 Quality of Life Scale
were applied to the volunteers who accepted to participate in the study and
met the inclusion criteria. Participants' HbA1c, fasting blood sugar,
microalbuminuria in spot urine, TG, HDL, LDL value results were obtained
from the hospital database. The participants' height, weight and waist
circumference were measured and included in the data form. All data were
analyzed with the SPSS program with appropriate tests.
Results: 210 patients with type 2 diabetes participated in the study. 53.8% of
the patients participating in the study were women and the mean age was 55.7+8.7 years. 35.2% of the patients do moderate-intensity physical activity
at least 3 days a week. The mean BMI of male patients was 29.8+4.7 kg/m2
and that of females was 31.8+6.2 kg/m2
. In this study, the two most common
comorbidities were HT (51%) and hyperlipidemia (21.4%), respectively. A
statistically significant difference was found when the gender, age, income
status and physical activity status of the groups were evaluated according to
insomnia status. The mean duration of diabetes of the patients was 8.3±6.5
years and the mean HbA1c value was 8±1.9%.The mean insomnia severity
index score of the patients was 8.8±7.4, and 53.8% do not have clinically
significant insomnia, 15.2% have subthreshold insomnia, 28.1% moderate
and 2.9% severe insomnia. The median HbA1c values of the patients
participating in the study were similar in both groups (p=0.663), but the
difference between fasting blood sugars of the groups was statistically
significant (p=0.006). The insomnia groups' diabetes self-care scale total
score was found to be lower than the non-insomnia group (p<0. 001). In
addition, the level of self-care between the groups was found to be
statistically significantly different (p=0.017). It was found that the scores of all
sub-dimensions of the SF-36 scale were lower in the group with insomnia
and the difference in scores between the groups was statistically significant
(p<0.001). There was a negative, weak-moderate significant correlation
between the insomnia severity index and diabetes self-care scale scores of
the patients (r=-0.288, p<0.001). It was observed that there was a statistically
significant, negative and moderate relationship between the insomnia
severity index score and all sub-dimensions of the SF-36 quality of life scale
(r=-0.323 to -0.448; p<0.001). A statistically significant positive correlation
was observed between diabetes self-care scale scores and all subdimensions of SF-36 quality of life scale (r= 0.253 to 0.370; p<0,001).
Conclusion: Insomnia is seen with increasing frequency in diabetic patients
and is very important in terms of life quality and self-care. This situation
necessitates that diabetic patients should be questioned in terms of insomnia
and that healthcare professionals providing diabetes follow-up, treatment and education should inform patients with insomnia about sleep hygiene and
cognitive behavioral therapy.
With the screening and treatment of insomnia in patients with diabetes, selfcare and life quality can be increased by providing an increase in cognition
and social and occupational functionality in daily life.