Kutuplaşmış toplumlarda demokratik anayasa yapımı
Democratic constitution-making in polarised societies
Yazar: MÜGE ÖZKAN
Danışman: PROF. DR. ÖMER ANAYURT
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Çalışmanın esasını, toplum bünyesinde yer alan birbirlerine rakip kesimler ve bilhassa farklı etnik gruplar nezdinde vuku bulan toplumsal kutuplaşmaların gölgesinde yürütülen demokratik yeni anayasa yapımı teşkil etmektedir. Bağlamsal açıdan toplumsal kutuplaşmalar ekseninde, süregelen ihtilaflara ve hatta şiddet içeren çatışmalara sahne olmakla mustarip ülkeler ele alınacaktır. Toplumsal mutabakata yönelik demokratik yeni anayasa yapımının incelenmesindeki amaç, toplumun müşterek değerleri ve nihai hedeflerinin belirlenmesi hususunda meydana gelmesi muhtemel uzlaşmazlıkların farklı perspektiflerden değerlendirilmesi suretiyle anayasal düşüncenin gelişiminin desteklenmesidir. Günümüzde hemen her toplumun, farklı özelliklere sahip gruplardan oluşması gerçeğinden hareketle, türdeş toplumlara rastlamak bir hayli güçtür. Bununla beraber, farklı gruplardan müteşekkil toplumların tamamında, gruplar arası farklılıklar kutuplaşmalara yol açmamaktadır. Dolayısıyla çalışma kapmasında, rakip grupların, farklı çıkarlara bağlı kimlikler üzerinden birbirlerine dönük önyargılı yaklaşımları ile dışlayıcı tutumları neticesinde şiddetli çatışmaların hüküm sürdüğü toplumlar kutuplaşmış olarak nitelendirilecektir. Halkın kimliğinin tanımlanması bakımından, müşterek nesnel bir unsurun bulunmadığı kutuplaşmış toplumlarda, anayasal çatının bütünleştirici yaklaşım doğrultusunda inşa edilebilmesi güçtür. Bu sebeple, devlet yönetimine dair temel meselelerin yanı sıra, kimlik boyutunda anayasal uzlaşının sağlanabilmesi ayrıca önem taşımaktadır. Öte yandan, muhtelif boyutlardaki anayasal esaslar üzerinde uzlaşının hayli meşakkatli olmasına karşın, paradoksal şekilde yeni anayasa yapımı, bilhassa 20'nci yüzyılın sonlarından itibaren, ihtilafların çözümü ile toplumsal mutabakatın sağlanması maksadıyla yaygın şekilde başvurulan bir yöntem halini almıştır. Bu bağlamda çalışma kapsamında, kutuplaşmalardan kaynaklı çatışmaların sona ermesinin ardından gerçekleştirilen demokratik yeni anayasa yapımının, toplumsal mutabakata dönük katkıları ve süreç içerisinde karşılaşılabilecek muhtemel güçlükler ile bu güçlüklerin aşılaması üzerine değerlendirmeler yapılacaktır. Bunun yanı sıra, anayasal dönüşüm süreçleri ile sonuçları, her ülkenin koşulları bağlamında değişiklik arz etmekle birlikte, konuya ilişkin kilit nokta, sürecin her aşamasının demokratik esaslara dayalı şekilde yürütülmesidir. Sonuç olarak, çalışmada anayasa yapım süreçlerinin bütünüyle demokratik esaslara dayanmasının bağlam itibarıyla her durumda mümkün olmayacağı, hatta bunun pek çok açıdan ulaşılması güç bir ideal olduğu kabul edilmektedir. Nitekim, geçmiş tecrübelerden elde edilen alternatif usullerin analizi doğrultusunda, kutuplaşmış toplumlarda demokratik yeni anayasa yapımına yönelik ortak bir tema yahut evrensel bir model bulunmamaktadır. Pratikte her yöntemin kendine özgü müspet ve menfi bileşenlerden oluştuğu gerçeğinden hareketle, anayasa yapım süreçlerinin bahse konu toplumlar bağlamında mutabakata yönelik sunduğu katkılar, öngörülen muhtelif çözümler çerçevesinde ele alınacaktır.

Abstract:
The core of the study is the democratic constitution-making process in the shadow of social polarizations, particularly among competing sectors of society and different ethnic groups. In the context of social polarization, countries that suffer from ongoing disputes and even violent conflicts will be discussed. The purpose of examining democratic constitution-making for social consensus is to support the development of constitutional thinking by assessing the potential for disagreement on society's shared values and ultimate goals from different perspectives. Almost every society today comprises groups with various characteristics, so finding identical societies is difficult. However, in all societies composed of other groups, differences between groups do not lead to polarization. Therefore, in this study, societies in which violent conflicts prevail due to prejudiced approaches and exclusionary attitudes of rival groups towards each other over identities based on different interests will be characterised as polarized. In polarized societies where there is no common objective element to define the identity of the people, it is not easy to build a constitutional framework in line with an integrative approach. Therefore, in addition to the fundamental issues of state governance, achieving constitutional consensus on the identity dimension is also essential. On the other hand, despite the difficulty of reaching consensus on constitutional principles in various dimensions, paradoxically, new constitution-making has become a widely used method to resolve conflicts and achieve social consensus, especially since the late 20th century. In this context, this study will assess the contributions of democratic new constitution-making to social consensus following the end of polarized conflicts, the possible difficulties encountered in the process and how these difficulties can be overcome. In addition, although the methods of constitutional transformation and their outcomes vary in the context of the conditions of each country, the critical point is that each stage of the process is carried out based on democratic principles. In short, the study acknowledges that it is not possible in all cases for constitution-making processes to be based entirely on democratic principles and that, in many respects, this is an unattainable ideal. Indeed, in line with the analysis of alternative procedures from past experiences, there is no common theme or universal model for democratic constitution-making in polarized societies. Given that each method has its own positive and negative components in practice, the contributions of constitution-making processes to consensus in the context of these societies will be discussed within the framework of various solutions envisaged.