NGC 4490 ve NGC 4395 galaksilerindeki sıkı yıldız kümeleri ve X-ışın çiftleri arasındaki etkileşimin doğasının araştırılması
The connection between X-ray binaries and star clusters in NGC 4490 and NGC 4395
Yazar: ÖZGE RABİA DÖNER
Danışman: PROF. DR. AYSUN AKYÜZ
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Astronomi ve Astrofizik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Astronomi ve Uzay Bilimleri = Astronomy and Space Sciences

Özet:
Bu çalışmada, NGC 4490 ve NGC 4395 galaksilerinde bulunan X-ışın çiftleri (XRB) ve yıldız kümeleri arasındaki olası ilişki X-ışın (Chandra) ve optik (HST) uydularının arşiv verileri kullanılarak araştırıldı. Yüksek yıldız yoğunluğuna sahip yıldız kümeleri, XRB'lerin oluşumu için ideal bölgelerdir. Bazı XRB'lerin uzay koordinatları yıldız kümeleriyle uyumlu iken, bazıları bu uyumu göstermez ve bu kaynaklar oluşumdan sonra barınak kümelerinden yüksek hızlarla ayrılmış olabilirler. Chandra uydu verilerinden, NGC 4490'da 84 ve NGC 4395'te 19 XRB tespit edildi. Astrometrik düzeltmeler yapılarak HST alanına düşen NGC 4490'da 33 XRB'den 11'inin ve NGC 4395'te 5 XRB'den birinin optik karşılıkları belirlendi ve bu kaynaklar sırasıyla büyük kütleli-XRB (HMXB) ve orta kütleli-XRB (IMXB) olarak sınıflandırıldı. Optik karşılığı belirlenemeyen kaynaklar küçük kütleli –XRB (LMXB) olarak sınıflandırıldı. Ayrıca HST verilerinden NGC 4490'da 728 ve NGC 4395'te 233 sıkı yıldız kümesi belirlendi. Oluşturulan renk-renk diyagramlarına en uygun SSP modelleri uygulanarak bu kümelerin yaş ve kütle değerleri elde edildi. NGC 4490 ve NGC 4395 galaksilerinde çoğunlukla HMXB'lerin genç (<108 Myıl) ve LMXB'lerin daha yaşlı (>108 Myıl) yıldız kümeleriyle ilişkili olduğu belirlendi. Bulgularımız, literatürdeki diğer galaksilerde bulunan farklı tipteki XRB'ler ve küme yaşları arasındaki ilişkiyi desteklemektedir.

Anahtar kelimeler: Galaksiler, Sıkı Yıldız Kümeleri, X-Işın Çiftleri

Abstract:
In this study, the possible relationship between X-ray Binary (XRB) systems and star clusters in the galaxies NGC 4490 and NGC 4395 was investigated using archival data from X-ray (Chandra) and optical (HST) observatories. Star clusters with high stellar densities are considered to be ideal regions for the formation of XRBs. Some XRBs exhibit spatial correlations with star clusters, while others do not, suggesting that these sources may have been dynamically ejected from their parent clusters after formation.From the Chandra data, While 84 XRBs were detected in NGC 4490, this  was 19 in NGC 4395. By applying astrometric corrections, optical counterparts were identified for 11 out of 33 XRBs in NGC 4490 and for one out of five XRBs in NGC 4395. These sources were classified as high-mass XRBs (HMXBs) and intermediate-mass XRBs (IMXBs), respectively. The sources that could not be identified optically were classified as low-mass XRBs (LMXBs). Also, using HST data, 728 and 233 compact star clusters were identified in NGC 4490 and NGC 4395, respectively. The age and mass values of these clusters were obtained by applying the most appropriate SSP models to the constructed color-color diagrams. It was determined that in NGC 4490 and NGC 4395, predominantly HMXBs are associated with young (<108 Myr) star clusters, while LMXBs are associated with older (>108 Myr) star clusters. Our findings support the relationship between different types of XRBs and cluster ages found in other galaxies in the literature.

Keywords: Galaxies, Compact Star Clusters, X-ray Binaries