Arkeoastronomi ve arkeoloji: Soğmatar kalıntılarının arkeoastronomik önemi
Archaeoastronomy and archaeology: The archaeoastronomical importance of the sogmatar ruins
Yazar: MELİS KANTAR
Danışman: PROF. DR. AYŞE ÇALIK ROSS
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Arkeoastronomi = Archaeoastronomy

Özet:
Arkeoloji ve astronominin ortak konusu olan arkeoastronomi, en basit anlamıyla eski kültürlerin astronomi ile ilgili faaliyetlerinin araştırılmasıdır. Toplumların astronomi ile ilgili uygulamaları, onların bilişsel ve kültürel gelişimlerinin tetikleyicisi olarak görülebilir. Bu bağlamda arkeoastronomi, arkeolojinin en önemli konu başlıklarından biri olmalıdır. Çünkü gökyüzü ile ilgili eski bilgiler, bu bilgilerin geçmiş kültürler üzerindeki etkisi ve günlük yaşama yansıması, arkeoloji ile doğrudan bağlantılıdır. Özellikle arkeolojik buluntular, yapılar ve astronomik bilgiler içeren eski metinler, arkeoastronomik araştırmalarda kullanılan önemli kaynaklardır.Tezin amacı, arkeoastronominin arkeolojinin çok önemli bir konusu veya alt disiplini olduğunu göstermektir. Ayrıca üniversitelerin arkeoloji bölümlerinde, arkeoastronomi olarak ayrı bir dersin olması gerektiğinin anlaşılması amaçlanmıştır. Tezin birinci bölümünde astronomi, ikinci bölümünde ise arkeoastronomi ile ilgili temel konular ve gelişim süreci açıklanmıştır. Arkeoastronomik miras kategorileri ve buluntu türleri örneklerle ele alınmıştır. Üçüncü ve dördüncü bölümde Soğmatar, Sin kültü ve gezegen kültü detaylı olarak incelenerek arkeoastronomik açıdan değerlendirilmiştir. Sonuç olarak bir toplumun gökyüzü ile ilişkisinin kültürüne etkisini anlamamızda arkeoastronomik bakışın önemi ortaya koyulmuştur.

Abstract:
Archaeoastronomy, the intersection of archaeology and astronomy, is in its simplest sense the study of ancient cultures' activities related to astronomy. Societies' practices with respect to astronomy can be seen to have stimulated their cognitive and cultural development. In this sense, archaeoastronomy ought to be one of the most important branches of archaeology; ancient knowledge concerning the sky and the impact of this knowledge on past cultures and its reflection in daily life are directly related to archaeology. Particularly important sources used in archaeoastronomical research are archaeological finds, structures and ancient texts containing astronomical information.
The aim of the thesis is to show that archaeoastronomy is a very important subject or subdiscipline of archaeology. It also sets out to explain why a separate course on archaeoastronomy should be taught in the archaeology departments of universities. While the first part of the thesis deals with astronomy, the second part introduces the basic issues related to archaeoastronomy and the development of this discipline. The categories of archaeoastronomic heritage are covered, and different types of finds are presented with the help of examples. The third and fourth chapters examine Sogmatar and both the Sin and planet cult in detail, evaluating these from the point of view of archaeoastronomy. All in all, the thesis argue that what makes the perspective of archaeoastronomy so important is the impact that a society's relationship with the heavens has on the culture of that society.