Primer beyin tümörlü hasta ve yakınlarına OREM''e göre planlanmış evde bakımın özbakım gücü ve bakım yüküne etkisi
The effect of home care was planned according to OREM' on self-care agency and caregi̇ver burden wi̇th primary brain tumour patients and their caregiver
Yazar: DERYA DAĞDELEN
Danışman: PROF. DR. HANDAN ZİNCİR
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Aile merkezli bakım = Family centered care ; Bakım verenler = Caregivers ; Bakım verme yükü = Caregiver burden ; Beyin hastalıkları = Brain diseases ; Beyin neoplazmları = Brain neoplasms ; Evde bakım hizmetleri = Home care services ; Hasta bakımı = Patient care ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Özbakım = Self-care

Özet:
Bu araştırma, Orem'e göre planlanmış evde bakımın, primer beyin tümörlü hasta ve yakınlarında özbakım gücü ve bakım yüküne etkisini belirlemek amacıyla yapılmış, randomize kontrollü bir çalışmadır. Araştırma, müdahale grubunda; 9 hasta-9 bakım veren ve kontrol grubunda; 9 hasta-9 bakım veren olmak üzere toplam 18 hasta ve 18 bakım verenle yürütülmüştür. Araştırmada, etik kurul onayı, kurum izni ve bireylerden yazılı bilgilendirilmiş gönüllü oluru alınmıştır. Veriler, Tanımlayıcı Özellikler Bilgi formu-Hasta, Tanımlayıcı Özellikler Bilgi formu-Bakım veren, Özbakım Gücü Ölçeği, MD Anderson Semptom Envanteri Beyin Tümörü Türkçe Formu-MDA-BTSETr, Karnofsky Performans Skalası; Bakım Verme Yükü Ölçeği, İzlem Formu-Hasta, İzlem Formu-Bakım veren, kullanılarak ameliyat öncesi, ameliyat sonrası birinci, üçüncü ve altıncı aylarda olmak üzere toplam dört farklı zamanda toplanmıştır. Kontrol grubuna rutin bakım dışında hiçbir girişim yapılmamış, verileri toplamak amacıyla 3 ev ziyareti yapılmıştır. Müdahale grubuna ise; 6 aylık zaman diliminde 6 ev ziyareti yapılmış, Destekleyici-eğitici-geliştirici hemşirelik sistemi ve bağımlı bakım sistemi evde bakıma uyarlanarak hasta ve bakım verenlerine eğitim, danışmanlık ve hemşirelik bakımı uygulanmıştır. Veriler, Shapiro Wilk testi ve Q-Q grafikleri, tanımlayıcı istatistikler, tekrarlı ölçümlerde iki yönlü varyans analizi, Fisher exact test ile değerlendirilmiş, p<0.05 değeri istatistiksel olarak önemli kabul edilmiştir.
Orem'e göre planlanan evde bakım uygulaması, hastalarda; özbakım gücü, genel ve gastrointestinal semptomlar dışında diğer semptomlarda ve yürümenin engellenmesi dışındaki diğer engellenme alanlarında etkili olduğu (p<0.05); bakım verenlerde ise özbakım gücünde etkili değilken (p>0.05), bakım yükünde etkili olduğu (p<0.05) bulunmuştur. Bu sonuçlar ışığında, hastalıkların farklı aşamalarında, hasta ve bakım verenlerin özbakım/bağımlı bakım gereksinimlerini karşılama, özbakım gücünü arttırma ve bakım yükünü azaltmak amacıyla evde bakım uygulamalarında hemşirelerin;  destekleyici-eğitici-geliştirici hemşirelik sistemiyle birlikte bağımlı bakım sistemini kullanarak uygulamalarını gerçekleştirmelerinin etkili olacağı düşünülmüştür.
Anahtar Kelimeler: bakım yükü; evde bakım; hemşirelik; özbakım/bağımlı bakım gücü; primer beyin tümörleri.

Abstract:
This is a randomized controlled study done to explore the effect of home care planned according to Orem upon self-care agency and caregiving burden with primary brain tumour patients and their caregivers. The study was carried out with 18 patients and 18 caregivers -9 patients and 9 caregivers in the intervention group vs. 9 patients and 9 caregivers in the control group. The study received the approval of the ethics committee, the official permissions of the facility and the written informed consents from the participants. The data were gathered using descriptive information request form-patient, descriptive information request form-caregivers, Self-Care Agency Scale, MD Anderson Symptom Inventory Brain Tumor-Turkish form, Karnofsky Performance Scale; Burden Interview, medical follow-up form-patient, medical follow-up form-caregiving in four different periods –before the operation and in the first, third and sixth months after the operation. Control group received no intervention except routine care and was given three home visits in order to collect data. Intervention group received six home visits in six months and supportive-educative-developmental nursing system and dependent care system were transformed according to home care and were used to give caregiving education, counselling and nursing care. Data were analyzed through Shapiro Wilk test and Q-Q graphs, descriptive statistics while two way variance analysis and Fisher exact test were used to analyze the data in repeated measurements. p<0.05 values were considered to be statistically significant.
Home care planned according to Orem was found to be effective upon self-care agency and other symptoms –except general and gastrointestinal symptoms and interference of walking- among the patients (p<0.05). As for the caregivers; it was not effective upon self-care agency (p>0.05) but effective upon caregiving burden (p<0.05). In light of these results; we are of the opinion that it will be effective for nurses to provide their interventions using supportive-educative-developmental nursing system and dependent care system while giving home care so that patients' and caregivers' self-care/dependent care demands can be met, self-care agency can be maximized and caregiving burden can be minimized during different phases of the disease. 
Key Words: caregiving burden; home care; nursing; primary brain tumors; self-care/dependent care agency.