Genel liselerde akran zorbalığı ve yönetimi
Peer bullying and its management in high schools
Yazar: GÜLTEN GENÇ
Danışman: PROF.DR. MUALLA BİLGİN AKSU
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu araştırmanın amacı öğrencilerin, okul müdürlerinin ve rehber öğretmenlerinokullarda yaşanan zorbalık davranışlarına ilişkin algılarını belirlemektir. Araştırmanın altamaçları ise, zorba veya kurban olmanın seçilmiş bazı kişisel ve ailevi değişkenlerle ilişkisinive öğrencilerin zorbalık yapma veya maruz kalma durumundaki duygusal ve davranışsaltepkilerini belirlemektir. Ayrıca okul müdürleri ve rehber öğretmenlerin zorbalık veönlenmesi konusundaki düşünceleri ve deneyimlerini ortaya koymaktır.Bu amaçla, hem nitel hem de nicel araştırma yöntemlerinin kullanıldığı buaraştırmanın evrenini 2006?2007 öğretim yılında Erzurum ve Malatya illerinde genel liseleredevam eden öğrenciler oluşturmuştur. Ayrıca örneklem okulların okul müdürleri ve rehberöğretmenleri ile Doğu Anadolu Bölgesinin üçüncü büyük ili olan ve kültürel nedenlerle veriçeşitliliği sağlayacağı düşünülen Van ilinden aynı yöntemle belirlenen üç okulun müdürü verehber öğretmeniyle de görüşmeler yapılmıştır. Araştırmanın örneklemini illerde Milli EğitimMüdürlüklerinin yardımı ile belirlenen bir alt, bir orta ve bir de üst sosyoekonomik düzeyitemsil eden üçer lisenin her kademesinden ikişer sınıf oluşturmaktadır. Örneklem okullarınmüdür ve rehber öğretmenleriyle araştırmacı tarafından önceden belirlenmiş sorular esasalınarak yüz yüze görüşmeler yapılmış ve öğrencilere de araştırmacı tarafından geliştirilen?Liselerde Akran Zorbalığı Tanı Ölçeği? uygulanmıştır. Ayrıca okulların son bir yılını içeren?Disiplin Kurulu Kararları? da karşılaştırmalar yapmak üzere kullanılmıştır.Verilerin çözümlenmesi, SPSS 10.0 paket programından yararlanılarak yapılmıştır vebütün çözümlemeler için hem parametrik hem de nonparametrik testler uygulanmıştır.Araştırmada elde edilen bulgular aşağıda özetlenmiştir:· Genel lise öğrencilerinin en çok maruz kaldıkları ve uyguladıkları zorba davranışlar şubaşlıklar altında toplanmıştır: ?Saldırı Aleti Kullanmak veya Tehditle Zorbalık?,?Sözel Zorbalık?, ?Sanal ve Cinsel Zorbalık?, ?Basit Fiziksel Zorbalık?, ?DuygusalZorbalık? ve ?Ağır Fiziksel Zorbalık?.· Akranları tarafından zorbalığa uğradığını belirten genel lise öğrencilerinin oranı yüzde18,3 iken akranlarına zorbalık yaptığını ifade eden öğrenci oranı yüzde 15,2; okuldazorbalığa tanık olduğunu ifade eden öğrenci oranı ise yüzde 56,9 olarak bulunmuştur.· ?Sözel Zorbalık?, öğrenciler arasında en yaygın görülen zorbalık türüdür.· Zorba davranışların uygulanması ve maruz kalınması bakımından cinsiyet önemli birfaktördür. Bütün zorbalık türlerini erkek öğrenciler kız öğrencilerden daha çokuygulamaktadır.· Öğrencilerin zorba davranışlar uygulamasında ve maruz kalınmasında okul başarıdurumu önemli bir etkendir. ?Başarılı? öğrencilerin, bütün zorbalık türlerine ?okulbaşarısı ?orta? veya ?başarısız? olan öğrencilerden daha az başvurdukları ve maruzkaldıkları görülmüştür.· Anne-babanın bir arada veya ayrı olması öğrencilerin zorba davranışlar göstermesindeve zorbalığa maruz kalmasında etkili bir faktördür. Anne-babası birlikte olmayanöğrenciler, anne babası birlikte olan öğrencilere göre daha fazla zorba davranışlaruygulamakta ve zorbalığa maruz kalmaktadırlar.· Ailede şiddet olması öğrencilerin zorba davranışlar göstermesinde etkili bir faktördür.Ailesinde şiddet olan öğrenciler, bütün zorbalık türlerini uygulamaktadır.· Kendisini madde bağımlısı olarak ifade eden öğrenciler olması öğrencilerin zorbadavranışlara maruz kalması ve uygulaması bakımından önemli bir faktördür. Maddebağımlılığı olan öğrenciler, bütün zorbalık türlerine hem daha fazla maruz kalmaktadırhem de daha fazla uygulamaktadır.· Görüşme yapılan okul müdürleri ve rehber öğretmenler, zorbalığın okullarında birproblem olduğunu düşünmektedir.· Zorbalık, görüşme yapılan okul müdürleri ve rehber öğretmenlerin ifadelerine göre ençok okuldan çıktıktan sonra, başka okullardan veya dışarıdan gelen gruplarcayapılmaktadır.· Görüşülen okul müdürleri ve rehber öğretmenler çok az sayıda ailenin okula zorbalıklailgili şikâyetlerde bulunmak için başvurduklarını ifade etmişlerdir.· Araştırmaya katılan okul müdürleri ve rehber öğretmenler zorbalığın başlıca nedenleriolarak öğrencilerin iletişim becerilerinden yoksun olmalarını, okulda kendilerini ifadeedecek yeterli sosyal etkinliklerden yararlanamamalarını, sorun çözme becerilerinesahip olmamalarını ve ailelerinin ilgisizliğini göstermişlerdir.· Örneklem okullarda zorbalıkla mücadele için geliştirilmiş program dahilinde biretkinliğin olmadığı; ancak müdürlerin zorbalığa karşı duyarsız kalmayarak baş etmekiçin çeşitli yollara başvurdukları görülmüştür.

Abstract:
The purpose of the present study is to determine the perceptions of the schoolprincipals, counselor teachers and the general high school students related to bullyingbehaviors experienced at school settings. Secondary purpose of the study is to determine therelationship between being bully or victim and some personal and family variables; and theemotional and behavioral reactions of school bullies and their victims. Certain experiencesand thoughts of the school principals and counseling teachers were also investigated.For this purpose both quantitative and qualitative research methods were used in thestudy. The sample consisted of 811 students attending general high schools in 2006-2007academic year, the principals and the counseling teachers of the same schools in Erzurum, andMalatya the biggest cities of the Eastern Anatolian Region. Considering to increase thecultural variety of data, another big city of the region, Van, was also involved in the research.But during the process, only the principals and counseling teachers in this city wereinterviewed. In each city, three schools from different socioeconomic levels were selected byhelp of Province National Education Directorate.School principals and the counseling teachers were interviewed using a semistructuredinterview forms. A 5-point Likert-type scale developed by the researcher herselfwas administered to gather the data from the students. All subjects were assured of theconfidentiality of their responses. ?School Discipline Council?s Punishment Decisions? aboutthe students with discipline problems were also assessed to increase the variety of data.The collected data were analyzed statistically, using SPSS version 10.0 and bothparametric and nonparametric tests were applied appropriately.Some of the striking findings of the research are presented as follows:? The most commonly applied and suffered bullying behaviors by general high schoolstudents are categorized as follows: ?Bullying with a Weapon or Threatening, VerbalBullying, Cyber bullying or Sexual Bullying, Simple Physical Bullying, BehavioralBullying, Heavy Physical Bullying?.? The rate of the students being bullied by their peers is 18, 3% in high school studentswhereas the rate of the students applying bullying behaviors in high school students is15, 2%. But the rate of the students who reported to have witnessed bullying at schoolsetting is 56, 9%.VIII? The most common type of bullying among the general high school students is ?VerbalBullying?.? Sex has been found to be an important factor for being both bully and victim. Boysapply all kinds of bullying behaviors more than girls do.? Academic performance of the students has also been found as an important factor forbeing both bully and victim. ?Successful? students apply and suffer less from bullyingbehaviors than the ones classified as ?average? and ?unsuccessful?.? Parents? marital status (living apart or together) has been found as an important factorfor both being bully and victim. Students whose parents live apart apply and suffermore from bullying behaviors than the students whose parents live together.? Substance addiction is another important factor for being both bully and victim.Students depending on a substance are more often bully and victim for all the kinds ofbullying behaviors than the students who don?t.? Both school principals and counseling teachers agree that bullying is a problem attheir schools.? According to the school principals and counseling teachers bullying happen on theway to school or home and bullies are usually the young adults coming from schoolneighborhood or the students of other schools around. They also added that familiesrarely complained about bullying problems that their children experienced at schoolsetting.? The school principals and counseling teachers claimed that students? being deprived ofcommunication skills, conflict resolution skills, being able to express themselvesthrough some cultural and