İzmir-Cumaovası-Görece Köyü civarı volkanitleri ve Menderes masifi metamorfitleri içindeki bazı granatların mineralojik-petrografik ve jeokimyasal incelenmesi ve arkeogemolojik bağlantıları
Mineralogical-petrographical and geochemical investigation on some garnets from volcanic rocks of Görece Village-Cumaovası İzmir and metamorphites of Menderes massif and their possible archeogemological connections
Yazar: ÇİĞDEM LÜLE WHİPP
Danışman: DOÇ.DR. SÖNMEZ SAYILI ; PROF.DR. YAVUZ ERKAN
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Bu tez kapsamında, İzmir-Cumaovası Görece Köyü civarındaki volkanik kayaçlar veMenderes Masifi'nde başlıca Çine-Alabanda ve Hacıaliler, Kiraz-Eselli-Kaletepe veAlaşehir-Hayalli civarında yüzeyleyen metamorfik kayaçlar ve onların içlerindebulunan granatlar üzerinde mineralojik-petrografik, mineral kimyası ve jeokimyasalincelemeler yapılmıştır.Görece civarında çalışılan volkanitler, içlerindeki mineral parajenezleri ve baştaporfiritik doku, sferulitler, litofizler olmak üzere çok sayıda özel doku tanımlamalarıyla,riyolitik lavlar olarak nitelenmiştir. Sferulitlerinde ve litofizlerindeki çoklu halkalıyapılar, lavların çıkışı sırasında evreler halinde buhar çıkışları olduğunugöstermektedir. Buhar fazında granatların, bu lavların litofizleri içinde oluştuğusaptanmıştır. Granatlar almandin-spessartin bileşiminde olup bileşim tüm mineraldehomojendir. İçlerinde kuvars, kristobalit ve hematit-manyetit kapanımlarıbelirlenmiştir. Jeokimyaları ile lavlar yüksek K'lu kalkalkalen karakterde olup Üst-OrtaKabuğa özgü özellikler sunmaktadır ve granat içeren Sakız Adası riyolitleri ile büyükbenzerliklere göstermektedir.Menderes metamorfitlerinde, Alabanda civarında gnays ve migmatitler içinde pirop vegrossularca hafif zenginleşmiş almandinler belirlenmiştir. Kaletepe`de stavrolit vegranat mikaşistler, Hacıalilerde ve Hayalli'de ise sadece granat mikaşistler bulunmuşve yapılan mikroprob çalışmaları ile içlerinde almandin türü granatlar tespit edilmiştir.Alabanda'daki pirop ve grossularlı almandin türü granatlarda şeffaf ve neredeysekapanımsız granatların görülmesi bu yörede süstaşı niteliğinde almandin türügranatlar olabileceği ve bunların da Helenistik dönemde kullanılmış taşlar olabileceğivarsayımını güçlendirmektedir.Anahtar Sözcükler: Riyolit, mikaşist, migmatit, granat, litofiz, mikroprob, jeokimya,İzmir-Cumaovası, Çine, Kiraz, Alabanda, Arkeogemoloji, Gemoloji.Danışman: Prof. Dr. Yavuz Erkan Hacettepe Üniversitesi, Jeoloji MühendisliğiAnabilim DalıEş Danışman: Doç. Dr. Sönmez Sayılı, Ankara Üniversitesi, Jeoloji MühendisliğiAnabilim Dalıiv

Abstract:
Within the frame work of this thesis, mineralogical-petrographical, mineral chemistryand geochemical investigations are carried out on volcanic rocks around Görecevillage of the Cumaovasi-İzmir area and the metamorphic rocks at Çine-Alabandaand Hacıaliler, Kiraz-Eselli-Kaletepe and Alaşehir-Hayalli areas of the MenderesMassif and the garnet minerals formed within these rocks.The volcanic rocks of Görece Village are identified as rhyolitic due to their mineralparagenesis and textural descriptions such as porphyritic texture, spherulites,lithophysae, in addition to other special textures. Concentric and semi-circular ringstructures in spherulites and lithophysae indicate vapor-phase release during lavaeruption. Vapor-phase garnets are observed in the lithophysae of these rocks. Thegarnets have almandine-spessartine compositions in equal ratios, homogeneouslydistributed throughout the crystals. Quartz, cristobalite and hematite-magnetiteinclusions are identified within the garnets. According to the geochemical data fromthe rhyolites, they have high K Calc-alkaline characteristics and featuresrepresentative of the Upper to Middle Crust. The Cumaovası rhyolites display greatsimilarities to those of Chios Island (Greece) which also contains garnets.The microprobe analysis on the garnets of the gneiss and the migmatites ofAlabanda and the metamorphic rocks of the Menderes Massif revealed that thealmandine garnets are enriched in pyrope and grossular components. Whilealmandine rich garnets occur in staurolite-garnet micaschists in Kaletepe, the sametype of garnets are formed only in garnetiferous micaschists of the Hacıaliler and theHayalli regions.The discovery of small, transparent and nearly inclusion free garnets in the rocks ofthe Alabanda region suggests a high possibility for the occurence of gem qualityalmandine garnets which might have been used during the Helenistic period.Key words: Rhyolite, micaschist, migmatite, garnet, lithophysae, microprobe,geochemistry, İzmir-Cumaovası, Çine, Kiraz, Alabanda, Archeogemology, Gemology.Advisor: Prof. Yavuz Erkan, Hacettepe University, Geological Engineering Dept.Co-Advisor: Assoc. Prof. Dr. Sönmez Sayılı, Ankara University, GeologicalEngineering Dept.v