17- 18. yüzyıl Avrupa resim sanatında Türk imgesi
The Turkish image in the 17th- 18th century European pictorial art
Yazar: BİLGE ÖZKAYMAK
Danışman: PROF. DR. ALİ BAŞ
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: 17. yüzyıl = 17. century ; 18. yüzyıl = 18. century ; Avrupa = European ; Avrupa sanatı = European art ; Etkileşim = Interaction ; Görsel imge = Visual image ; Resim sanatı = Painting art ; Türk imajı = Turkish image ; Türkler = Turks ; İmge = Image

Özet:
Resim sanatı, her türlü sosyolojik, politik, kültürel, tarihi, vb. olayın fırçaların ucunda estetiksel bir ifadeyle hayat bulduğu, görsellikten beslenen bir sanat dalıdır. Bu olaylar resimlere, bazen gerçekçi, bazen de kurgusal bir ifadeyle yansıtılırlar. Çalışmamız kapsamında ele alınan Avrupa resim sanatındaki Türk imgesi arayışları da zaman zaman realist, zaman zaman da düşsel örneklerle seyirciye sunulmuşlardır. Bu bağlamda çalışmada, Avrupalı imgeleminde oluşmuş 'Türk' kavramına göz atma inkanı bularak, bir kontun kaftanıyla kavuğu ile Türk odasında yer minderinde tasvir edildiğine, bir kraliçenin üç eteğiyle madalyonlu bir Uşak halısı üzerinde betimlendiğine, Türk giysileri içindeki bir Avrupalı tüccarın tütün çubuğu ile meşk ettiğine, bir maskeli balodaki figürlerin Türk kostümleri ve Mevlevi sikkeleri ile boy gösterdiklerine, Hz. Meryem ve çocuk İsa tasvirine bir Sarayburnu manzarasının eşlik ettiğine tanıklık ettik. Böylece Avrupa ortamında en beklenmedik alanlara Türk'ün nasıl dahil olduğunu, Türk etkisinin ne derece büyük boyutta olduğunu bir anlamda yaşamış olduk. 
17- 18. yüzyıl aralığını kapsayan tezimiz, Oryantalizm kavramının önceki basamağı olarak kabul edilebilen Türköri kavramı çerçevesinde gerçekleşen olayların, resim sanatına yansımasını göstermesi açısından oldukça önemlidir. Avrupalı sanatçıların her birinin farklı bir imgelemle yaklaştıkları bu konunun tek değişmezi ise Batılıların Türklere karşı önceleri korkudan sonraları saygı ve hayranlıktan kaynaklanan bir anlayışla yaklaşmalarıdır. Bu da ressamların eserlerine kaçınılmaz olarak yansımış ve böylelikle gerçek hayattaki kavramların tuvale aktarılması da sağlanmıştır. Bu yansıyış, resim sanatının gerçeklikle olan bağını da kanıtlamıştır. Bu anlamda, dönemin süper gücü olan Osmanlı İmparatorluğu'na duyulan hayranlık gerçek hayatla ilgili ifadelerin, Avrupalıların zihinlerinde oluşturdukları düşsel 'Türk' kavramı da kurgusal ifadelerin tuvale aktarılmasını sağlamıştır.
Resim sanatının toplumda olan bitenleri net bir şekilde karşıdakine aktarma gücü sayesinde, gerek realist yaklaşımla, gerekse kurgusal yaklaşımla ele alınan Avrupa resmindeki Türk imgesi, o dönem Avrupa toplumunda 'Türk'ün vazgeçilmez bir hal aldığını, toplumun her alanında 'Türk'ün hissedildiğini göstermektedir. 
Anahtar Kelimeler: Türk, Avrupa, İmge, Türköri, Kültürel Etkileşim.

Abstract:
The art of painting is a branch of art nourished by visuality where all kinds of sociological, political, cultural, historical, etc. events come to life with an aesthetic expression at the tip of the brushes. These events are reflected in the paintings, sometimes with a realistic and sometimes with a fictional expression. The search for the Turkish image in European painting, discussed within the scope of our study, has been presented to the audience from time to time with realistic and sometimes imaginary examples. In this context, in this study, we found the opportunity to take a look at the concept of 'Turk' formed in the European imagination. We witnessed the description of a count with a caftan and a turban depicted on the floor mat in the Turkish room, a queen dressed in her 'üç etek' and depicted on an Uşak carpet with a medallion, a European merchant in Turkish clothes with a tobacco stick during 'meşk' ritual, the figures in a masquerade ball appeared in Turkish costumes and Mevlevi 'sikke' and Virgin Mary and the child Jesus accompanied by a view of Sarayburnu.
Our thesis, which covers the 17th-18th century, is very important in terms of showing the reflection of the events that took place within the framework of the concept of Türköri, which can be considered as the previous step of the concept of Orientalism, in the art of painting. The only constant of this subject, approached by European artists with a different imagination, is that Westerners approach the Turks with an understanding that stems from fear at first, respect and admiration, then. This inevitably reflected on the works of the painters and thus the transfer of real-life concepts to the canvas was ensured. This reflection also proved the bond of the art of painting with reality. In this sense, the admiration for the Ottoman Empire, the superpower of the period, provided transfering the expressions related to real life to canvas, the imaginary concept of 'Turk' created in the minds of Europeans provided transferring the fictional expressions to canvas. Thanks to the art of painting's power to clearly convey what is happening in the society, the Turkish image in European painting, handled with both a realistic approach and a fictional approach, shows that the 'Turk' became indispensable in the European society at that time, and that the 'Turk' was felt in all areas of the society.
Key words: Turk, Europe, Image, Turquerie, Cultural Interaction.