Yunus Emre'nin Çıktım Erik Dalına adlı şathiyesine yapılan sekiz şerhin incelenmesi
An investigation of eight commentaries of Yunus Emre's şathiye named I Went Out to the Plum Branch
Yazar: MEHTAP İLHAN BAYSAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HAKAN ÖZTÜRK ; DOÇ. DR. SITKI NAZİK
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / Türk İslam Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
1238-1321 yılları arasında yaşamış bir mutasavvıf şair olan Yunus Emre, tasavvufî şiir geleneğinde
kendine özgü bir yorum ortaya koymuştur. Şiirlerinde işlediği İlahî aşk, insan-ı kâmil, ölüm, doğum, insan
sevgisi gibi konuları sade bir dille, akıcı bir üslupla dile getirmiştir. Gerek aruz ölçüsüyle, gerekse hece
ölçüsüyle yazılan bu şiirler bestelenerek tarih boyunca dilden dile aktarılmıştır. Yunus Emre'nin diğer
şiirlerinin aksine, "Çıktım erik dalına" adlı şathiyesi, basit gibi görünen, ancak girift bir yapıya sahip, temsilîve
sembolik anlatımın hâkim olduğu bir şiirdir. Bu şathiye tarih boyunca pek çok araştırmacı ve edebiyatçının
dikkatini çekmiş ve bu şiire birbirinden çok farklı şerhler yapılmıştır. Bu şerhlerden öne çıkanlar, Şeyhzâde
Muslihüddin Mehmed Efendi, Niyâzî-i Mısrî, İsmâil Hakkı Bursevî, Şeyh Ali Nakşibendî en-Nevrekanî,
İbrahim Has Şabânî, Şevket Turgut Çulpan, Ahmet Kabaklı ve İsmail Yakıt'a aittir. Bu şârihler şathiyedeki,
sembol ve manaları kendi iç dünyaları ve birikimleri doğrultusunda farklı şekillerde şerh etmiş ve toplumun
istifadesine sunmuşlardır. Bu çalışmamızda, Yunus Emre'nin söz konusu şathiyesine yapılan şerhlerden sekiz
tanesi incelenmiş, şerhlerle ilgili tespitler ortaya konulmuştur. Bu çalışmada, şerhlerdeki sembolik kavramlar
arasındaki benzerlik ve farklılıkları ve geçmişte ve günümüzde yapılan şerhler arasındaki farklılıkları
araştırmak amaçlanmıştır. Çalışmada tahlil ve mukayese metodu kullanılmıştır. Çalışmada tasavvufi şerhlerde
sembollere verilen manaların birbiriyle pek çok kez benzeştiği, Nevrekani ve Kabaklı şerhlerinin Mısrî şerhine
büyük ölçüde benzerlikleri dolayısıyla ondan etkilenmiş olma ihtimallerinin yüksek olduğu, Şabânî şerhinde
sembollere verilen mana zenginliğinin adı geçen diğer şârihlere göre daha fazla olduğu, Çulpan'ın tefsir
ağırlıklı bir şerh yaptığı, Yakıt'ın felsefi olarak nitelendirdiği şerhinin tasavvufi şerh özellikleri barındırdiğı
gibi sonuçlara ulaşılmıştır

Abstract:
Yunus Emre, who was an Anatolian Sufizm mysticism and folk poed between the years 1238-1328, put
forward a unique of the dervish lodge poem tradition. He depicted themes such as death, birth, love of Allâh,
love of humanity in his poems in such a plainand fluent manner. These works, which were written in both
aruzand syllabic meter, werw composed and have been going around throught Word of mouth throughout
history. Unlike Yunus Emre's other poems, his work şathiye named I Went Up on The Plum Branch was
written in a simple looking yet complex manner, supported by symbolism. This şathiye has attracted the
attention of many historians and literators, and many different commentarys have been made for this poem.
These commentarys are Şeyhzâde Muslihüddin Mehmed Efendi, Niyazi-i Mısri, İsmail Hakkı Bursevi, Şeyh
Ali Nakşibendî en-Nevrekani, İbrahim Has Şabani, Şevket Turgut Çulpan, Ahmet Kabaklı, İsmail Yakıt. These
commentators have interpreted the sembolisms and meanings in the şathiye differently as a result of their own
inner world and accumulated knowledge and presented them to the public. In this study, we examined eight of
the commentarys of this şathiye of Yunus Emre. The study found that in mystical commentaries, the meanings
assigned tosymbols often overlap significantly, andthe Nevrekani and Kabaklı commentaries are likely
influenced by the Mısri commentary due to their considerable similarities. It also noted that the Şabani
commentary exhibits a richer interpretation of symbols compared to the other mentioned commentators. It
highlighted that Çulpan's commentary is predominantly focused on exegesis, while Yakıt's commentary,
though described as philosophical, contains features of mystical commentary.