Ege bölgesindeki bazı istilacı egzotik bitkilerin yayılış alanlarının MaxEnt modeline göre değerlendirilmesi
Evaluation of the distribution areas of some invasive exotic plants in the aegean region according to the MaxEnt model
Yazar: ZEYNEP APA
Danışman: DOÇ. DR. BİRSEN KESGİN ATAK
İzmir Demokrasi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı / Peyzaj Mimarlığı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Çalışmanın amacı ekolojik niş modellemesi ile Ege bölgesindeki bazı istilacı egzotik bitkilerin iklim senaryolarına göre günümüz ve gelecek yıllardaki yayılış alanları değişimlerinin belirlenerek istilacı egzotik bitkilerin yayıldığı alanlara yönelik koruma ya da önlemlerin alınmasının sağlanmasıdır.

Çalışmada ilk olarak Ege bölgesindeki Acer negundo, Melia azedarach, Ailanthus altissima, Robinia pseudoacacia, Albizzia julibrissin var verisi,  WorldClim.org veri tabanından el edilen 30 saniye çözünürlükteki 19 adet biyoiklimsel değişken verisi ve USGS earth explorer adresinden elde edilen DEM verisi sayısallaştırılarak eğim, bakı, yükseklik olmak üzere 3 adet  yüzeysel değişken verisi MaxEnt modeli kullanılarak günümüz dağılım alanı tahmin edilmiştir. 

İkinci aşama olarak çalışmada kullanılan istilacı egzotik bitkilerin yayılış alanlarını küresel iklim değişiminin etkisini incelemek için 6. IPCC raporuna göre düzenlenen CMIP6 iklim değişim modellerinden biri olan MIROC6 kullanılarak orta iklim senaryosu [SSP2 4.5] ve çok kötü iklim senaryosu [SSP5 8.5] 2041-2060 ve 2081-2100 yıllarına ait yayılış alanı  MaxEnt modeli kullanılarak tahmin edilmiştir. Ayrıca günümüz ve gelecek yıllarda türlerin potansiyel yayılış alanları uygun olmayan, uygun ve çok uygun  olarak belirlenmiştir. Türlerin günümüz ve gelecek yıllar arasındaki alansal ve konumsal farklılıklar artış ve kayıp şeklinde değerlendirilerek değişim analizi elde edilmiştir.

Sonuç olarak istilacı egzotik bitkilerden Robinia pseudoacacia dışındaki 4 türün Ege bölgesindeki dağılımı giderek artacağı, özellikle ~2090 yılında çok kötü iklim senaryosuna göre tehlikeli boyutlarda alanları kaplayacağı tahmin edilmektedir. Biyoçeşitlilik, arazi verimliliği ve kent alt yapısının korunması için öneriler sunulmuştur. 


Anahtar sözcükler: Ekolojik niş modellemesi, İstilacı egzotik tür, MaxEnt, iyi ve kötü senaryo, Ege Bölgesi

Abstract:
The aim of the study is to determine the changes in the distribution areas of some invasive exotic plants in the Aegean region according to climate scenarios in the present and future years by using ecological niche modeling and to ensure that protection or precautions are taken for the areas where invasive exotic plants are spread.

Firstly, in the study, Acer negundo, Melia azedarach, Ailanthus altissima, Robinia pseudoacacia, Albizzia julibrissin var data in the Aegean region, 19 bioclimatic variable data with 30-second resolution obtained from the WorldClim.org database and DEM data obtained from the USGS earth explorer address were digitized and 3 surface variable data, namely slope, aspect and elevation, were used to estimate the present distribution area using the MaxEnt model.

In the second stage, in order to examine the impact of global climate change on the distribution areas of invasive exotic plants used in the study, MIROC6, one of the CMIP6 climate change models prepared according to the 6th IPCC report, was used to estimate the distribution areas for the years 2041-2060 and 2081-2100 under the moderate climate scenario [SSP2 4.5] and very bad climate scenario [SSP5 8.5] using the MaxEnt model. In addition, the potential distribution areas of the species in today's and future years were determined as unsuitable, suitable and very suitable. The spatial and locational differences of the species between today and future years were evaluated as increases and losses and change analysis was obtained.

As a result, it is estimated that the distribution of 4 species other than Robinia pseudoacacia from the invasive exotic plants in the Aegean region will gradually increase and especially cover dangerous areas according to the very bad climate scenario in ~2090. Recommendations are presented for the protection of biodiversity, land productivity and urban infrastructure.

Keywords: Ecological niche modeling, Invasive exotic species, MaxEnt, good and bad scenario, Aegean Region