Kentsel alanlarda kullanılan odunsu bitki taksonlarının ekosistem hizmetleri bağlamında incelenmesi; Rize kenti örneği
Investigation of woody plant taxa used in urban areas in context of ecosystem services; case of Rize
Yazar: YEŞİM ÖZCAN
Danışman: DOÇ. DR. DERYA SARI
Artvin Çoruh Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Ağaçlar = Trees ; Ekosistem hizmetleri = Ecosystem services ; Kamusal alan = Public space ; Odunsu taksonlar = Wood taxons ; Rize = Rize ; Yeşil alanlar = Green areas

Özet:
Ekosistem hizmetleri, yiyecek ve sudan başlayıp rekreasyon ve iklim düzenlemelerine kadar uzanan doğal sistemler vasıtasıyla insanlara sağlanan faydalardır. Dolayısıyla bu faydaların insanlar tarafından en etkili şekilde kullanılması, biyoçeşitliliği destekleyen ve yeşil altyapıların önemli bir bileşeni olan kentsel yeşil alanların doğru stratejilerle planlanmasına bağlıdır. Bu çalışmada, kentsel açık yeşil alanlarda kullanılan odunsu bitki taksonlarının sağladığı ekosistem hizmetleri ele alınmıştır. Bu kapsamda Rize ilinde bitki çeşitliliği açısından en yoğun olan 19 kamusal yeşil alan çalışma alanı olarak seçilmiştir. Yerinde gözlem ve incelemeler sonucunda en sık kullanılan taksonlar belirlenmiş ve her taksonun genel özellikleri detaylı literatür taraması yapılarak elde edilmiştir. Çalışma kapsamında bitkilerin sağladığı yararlar için sosyal, estetik, iklimsel-fiziksel, biyolojik yararlar ve bitkilerin muhtemel zararları olmak üzere beş değerlendirme kriteri belirlenmiştir. Araştırmada 68 familyaya ait toplam 236 odunsu takson tespit edilmiştir. Örnek alanlardaki odunsu taksonların çeşitliliği, takson sayıları, örnek alanlarda bulunma adedi, kullanım özellikleri, büyüme formları, çiçeklenme durumu, estetik özellikleri, faydalı özellikleri bitki envanter tabloları ile değerlendirilmiştir. Doğru şekilde kullanıldığında odunsu taksonlar kültürel ve estetik değeri arttırma, hava kalitesinin iyileştirilmesi, karbon tutumu, biyolojik çeşitlilik potansiyeli, gürültüyü azaltma, enerji tasarrufu ve mikro klima düzenlemesi, insan sağlığının iyileştirilmesi ve yağmur suyu yönetimi gibi birçok değerli ekosistem hizmeti sunmaktadır. Bitkilendirme tasarımı stratejilerinin ekosistem hizmetlerini destekleyici yönde geliştirilmesi ve uygulamalarda bu hususlara dikkat edilmesi önemlidir.

Abstract:
Ecosystem services are benefits to humans through natural systems, ranging from food and water to recreation and climate regulation. Therefore, the most effective use of these benefits by people with the right strategies depends on the planning of urban green areas, which support biodiversity and are an important component of green infrastructures. In this study, ecosystem services provided by woody plant taxa used in urban open green areas are discussed. In this context, 19 public green areas, which are the most dense in terms of plant diversity in Rize, were chosen as the study area. As a result of on-site observations and investigations, the most frequently used taxa were determined and the general characteristics of each taxon were obtained by making a detailed literature review. Within the scope of the study, five evaluation criteria were determined for the benefits provided by plants: social, aesthetic, climatic-physical, biological benefits and possible harms of plants. A total of 236 woody taxa belonging to 68 families were identified in the study. The diversity of woody taxa in the sample areas, the number of taxa, the number of presence in the sample areas, usage characteristics, growth forms, flowering status, aesthetic properties, beneficial properties were evaluated with plant inventory tables. When used correctly, woody taxa provide many valuable ecosystem services such as enhancing cultural and aesthetic value, improving air quality, carbon sequestration, biodiversity potential, reducing noise, energy conservation and microclimate regulation, improving human health, and stormwater management. It is important to develop planting design strategies to support ecosystem services and to pay attention to these issues in applications.