Periodontal hastalıklar ile erken yaşlarda görülen ateroskleroza bağlı koroner hastalıklar arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between periodontal diseases and early onset coronary diseases associated with atherosclerosis
Yazar: ŞÜKRAN KARAGÖZ
Danışman: PROF. DR. HAMİT BOSTANCI
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Periodontoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Ateroskleroz = Atherosclerosis ; Kardiyovasküler hastalıklar = Cardiovascular diseases ; Koroner hastalık = Coronary disease ; Periodontal hastalıklar = Periodontal diseases ; Risk faktörleri = Risk factors

Özet:
Bu çalışmada erken yaşta (?50 yaş) koroner arter hastalığı (KAH) tanısı almış olan kişilerle aterosklerotik kardiyovasküler hastalığı olmayanlar arasında bazı periodontal parametreler ve bazı kan tahlili parametreleri bakımından kıyaslama yaparak, periodontal hastalık gibi enflamatuvar bir durumun erken yaşlarda ortaya çıkışı ile erken yaşlarda KAH gelişimi arasındaki olası ilişkinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.Çalışmamızda KAH tanısı almış, yaşları 31-50 arasında (ort., ortalama = 46,06±4,27 yaş) değişen, 80 erkek ve 10 kadından oluşan toplam 90 kişilik KAH-vaka grubu ile; aterosklerotik kardiyovasküler hastalık tanısı bulunmayan, yaşları 30-50 arasında değişen (ort. = 44,08±6,52 yaş), KAH ve periodontitise ait ortak risk faktörleri bakımından benzer özellikte fakat diğer bakımlardan toplumdan rastgele seçilen, 79 erkek ve 11 kadından oluşan toplam 90 kişilik kontrol grubu benzer yaş, cinsiyet, sigara kullanımı, stres düzeyi, egzersiz miktarı, total kolesterol, düşük yoğunluklu lipoprotein, çok düşük yoğunluklu lipoprotein, yüksek yoğunluklu lipoprotein, trigliserid, fibrinojen, ve kreatinin düzeylerine sahiptir. Kontrol grubuna kıyasla KAH grubu daha düşük eğitim ve gelir düzeyine; ve daha yüksek diyabet tanısı, açlık kan glukoz düzeyi, vücut kitle indeksi, KAH aile öyküsü, hipertansiyon tanısı, hiperlipidemi tanısı, C-reaktif protein, platelet, beyaz küre, eritrosit sedimantasyon hızı düzeylerine sahiptir.Kontrol ve KAH grupları arasındaki farklılıklar; nicel verilerden normal dağılım gösterenler için bağımsız gruplarda ANCOVA analizi ile (eğitim düzeyi ve açlık kan glukoz düzeyi için kontrol edilerek), nicel verilerden normal dağılım göstermeyen veya sıralı olan değişkenler için Mann Whitney U testi ile incelenmiştir. Nitel verilerde ise ki-kare kullanılmıştır. KAH grubu içinde sistemik ve periodontal sağlık ile ilişkili bazı parametreler arasındaki ilişkiler Spearman korelasyonu ile değerlendirilmiştir. Mevcut periodontitisin, periodontal hastalık geçmişinin hızlı-progresif olmasının, ve geçmişte agresif periodontitise sahip olmanın KAH görülme riski üzerine olan etki büyüklükleri göreceli olasılıklar oranı (OR) hesaplanarak ölçülmüştür. p<0,05 olduğu durumlar istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir.Kontrol grubuna kıyasla KAH grubunda eski generalize kronik periodontitis ve eski generalize agresif periodontitis görülme oranları, hızlı progresif geçmişli periodontal hastalık geçirmiş olma oranı, generalize periodontal yıkım görülme oranı ile, mevcut generalize kronik periodontitis, mevcut lokalize agresif periodontitis, mevcut generalize agresif periodontitis ve total dişsizlik görülme oranları, ort. klinik ataçman kaybı (AK), şiddetli AK bölge %'si, orta şiddetli AK bölge %'si, süpurasyon görülen bölge sayısı, mobil diş sayısı, kayıp diş sayısı, orta derin cep derinliği (CD) bölge %'si, ort. dişeti çekilmesi, ort. plak indeksi, ort. gingival indeks, furka problemi görülen diş sayısı ve mobiliteye bağlı diş kaybı anlamlı olarak daha yüksek; sığ CD bölge %'si, mevcut diş sayısı, çürük nedenli diş kaybı anlamlı olarak daha düşüktür. Ort. CD, derin CD bölge %'si, hafif şiddetli AK bölge %'si, sondalamada kanama görülen bölge %'si ve total dental indeks bakımından iki grup arasındaki farklar anlamlı olmamakla birlikte KAH grubu için daha yüksektir. Bu araştırmada KAH grubu içerisinde oral hijyen durumunu yansıtan, periodontal dokulardaki mevcut enflamasyon durumu yansıtan, yumuşak ve sert periodontal dokulardaki yıkımı ifade eden, diş kaybı ile ilgili, hem dental hem de periodontal durumu yansıtan, ve periodontal hastalıkların türü ve gelişim niteliği ile ilgili olan parametrelerin büyük bir kısmı ile KAH ve özellikle de KAH'a ait risk faktörlerine dair bazı sistemik parametreler arasında anlamlı ilişkiler bulunmuştur. KAH grubunda; geçmiş periodontal tanı olarak eski agresif periodontitis görülme olasılığı kontrol grubundakinin 5,08 katıdır (OR=5,08 ve %95 güven aralığı (GA)= 2,07 - 12,41); hızlı-progresif periodontal hastalık geçmişi varlığının görülme olasılığı kontrol grubununkinin 4,01 katıdır (OR=4,01 ve %95 GA = 2,15 - 7,46); ve mevcut periodontal tanı olarak periodontitise sahip olma olasılığı kontrol grubundaki olasılığın 1,59 katıdır (OR=1,59 ve %95 GA = 0,86 - 2,95).Genel olarak bakıldığında, daha kötü periodontal sağlık ve oral hijyen ile ilişkili parametrelerin büyük oranda KAH grubunda daha fazla olduğu görülür. Periodontal durumu daha kötü olan KAH hastalarında KAH ve risk faktörleri ile ilgili durumun da daha kötü olduğunu görülür. Periodontal durumun KAH'daki bazı sistemik enflamatuvar markırların seviyesini etkilemesi ve KAH patogenezi ile ilişkili olması mümkündür. Generalize agresif periodontitis gibi erken yaşta ortaya çıkan, daha şiddetli, daha yaygın ve daha hızlı bir periodontal yıkım ve lokal enflamasyon artışı ile birlikte seyreden bir periodontal hastalığın sistemik enflamasyonu ve bakteriyemi riskini arttırıcı etki oluşturduğu ve diğer bireylere kıyasla bu etkiye daha uzun süre maruz kalındığı sonucuna varılabil. KAH etiyolojisi ve patogenezi düşünüldüğünde, periodontal hastalığın tek başına KAH oluşturması olası gibi görünmemekle birlikte, diğer risk faktörleri ile birlikte kümülatif bir etki yaratabileceği veya diğer mekanizmaları hızlandırıcı/şiddetlendirici etki göstererek KAH risk faktörleri arasındaki yerini alabileceği söylenebilir. Periodontitisi önlemeye ve tedavi etmeye yönelik profesyonel müdahaleler, kardiyovasküler hastalığa veya risk faktörlerine sahip olan ve olmayan kişilerde, hem KAH insidansını azaltabilecek oluşları, hem de mevcut KAH'ın tedavi sürecini kolaylaştıracak oluşları bakımından öneme sahiptir.Anahtar Sözcükler: Ateroskleroz, kardiyovasküler hastalık risk faktörleri, koroner arter hastalığı, periodontal hastalık, periodontal tıp.

Abstract:
In this study, it is aimed to evaluate the possible association between early onset of coronary artery disease (CAD) and the early onset of an inflammatory condition like periodontal disease, by comparing some periodontal parameters and some blood test parameters between subjects diagnosed as having coronary artery disease at an early age (?50 years old) and subjects without atherosclerotic cardiovascular disease.In our study, the CAD-case group consisting of 80 men and 10 women, a total of 90 subjects with CAD, between the ages 31-50 (mean age = 46,06±4,27 years); and the control group having similar characteristics in terms of the risk factors common to CAD and periodontitis and otherwise selected randomly from the community, consisting of 79 men and 11 women, a total of 90 people without atherosclerotic cardiovascular disease, between the ages 30-50 (mean age = 44,08±6,52 years); have similar age, gender ratio, smoking levels, stress levels, physical exercise rate, total cholesterol, low density lipoprotein, very low density lipoprotein, high density lipoprotein, triglyceride, fibrinogene, and creatinine levels. Compared to the control group, CAD group has lower educational and income levels; and higher diabetes diagnosis rate, fasting blood glucose level, body mass index, familiy history for CAD, hypertension diagnosis rate, hyperlipidemia diagnosis rate, C-reactive protein level, platelet count, white blood cell count, and erythrocyte sedimentation rate.The differences between control and CAD groups were evaluated for independent groups with ANCOVA (and were controled for educational level and fasting blood glucose level) for quantitative data with normal distribution, and Mann-Whitney U test for quantitative data without normal distribution or for ordinal variables. Chi-square test was used for qualitatif data. Intra-group associations between some parameters related to systemic health and periodontal health were evaluated for CAD group by using Spearman correlation analysis. The influence quantitiy of prevalent periodontitis, periodontal disease with rapid-progressive history, and previous aggressive periodontitis on CAD diagnosis odds were evaluated by calculating the odds ratios. p<0,05 is considered as statistically significant.Compared to the control group, for CAD group previous generalized chronic periodontitis and previous generalized aggressive periodontitis rates, rate of having a periodontal disease with rapid-progressive history, rate of having generalized periodontal destruction, and prevalent generalized chronic periodontitis, prevalent localized aggressive periodontitis, prevalent generalized aggressive periodontitis and total edentulism rates, mean clinical attachment loss (CAL), percentage (%) of sites with severe CAL, % of sites with moderate CAL, number of supuration positive sites, number of mobile teeth, number of missing teeth, % of sites with moderate probing pocket depth (PD), mean gingival recession level, mean plaque index, mean gingival index, number of teeth with furcation involvement, and extent of tooth loss due to mobility are significantly higher; % of sites with shallow PD, number of present teeth, and extent of tooth loss due to dental caries are significantly lower. Mean PD, % of sites with deep PD, % of sites with mild CAL, % of sites with bleedind on probing, and total dental index are higher for CAD group, but these differences between the two groups are not statistically significant. In our study it is seen that in CAD group many of the parameters reflecting the oral hygiene status, reflecting the prevalent inflammation of the periodontal tissues, representing the destruction of the soft and hard tissues, related to tooth loss, reflecting both dental and periodontal status, and related to the type and progress characteristic are significantly associated with CAD and especially with some systemic parameters relating to CAD risk factors. For CAD group, it is estimated that there is a significant association between CAD and previous agressive periodontitis with an OR of 5,08 (%95 confidence interval(CI) = 2,07 - 12,41); between CAD and periodontal disease with rapid-progressive history with an OR of 4,01 (%95 CI = 2,15 - 7,46); and between CAD and prevalent periodontitis with an OR of 1,59 (%95 CI = 0,86 - 2,95).In general it can be stated that, periodontal clinical data related to worse periodontal health and oral hygiene are present mostly in CAD group. It is seen that subjects with CAD having a worse periodontal status are tending to have a worse status of CAD and its risk factors. It is possible that periodontal status can effect some of the systemic inflammatory marker levels for CAD, and this can be associated with the pathogenesis of CAD. It can be concluded that a periodontal disease such generalized aggressive periodontitis developing at an earlier age, progressing with a more severe, more generalized, and more rapid periodontal destruction and with increase in local inflammation can cause an effect increasing the systemic inflammation and bacteriemia risk; and that these subjects are exposed to these effects for a longer time. When CAD ethiology and pathogenesis is taken in consideration, it can be concluded that periodontal disease alone can?t cause CAD, but may form an cumulative effect together with the other risk factors, or can accelerate/exacerbate the other mechanisms and can take its place among CAD risk factors. Professional interventions aiming to prevent or cure periodontitis are important because they may decrease the CAD incidence and may ease the treatment procedures for subjects with or without CAD or its risk factors.Key words: Atherosclerosis, cardiovascular disease risk factors, coronary artery disease, periodontal disease, periodontal medicine.