İnönü-Eskişehir fay sisteminin Günyüzü (Eskişehir)-Yeniceoba (Konya-Türkiye) arasındaki bölümünün yapısal evrimi
Structural evolution of İnönü-Eskişehir fault system between Günyüzü (Eskişehir) and Yeniceoba (Konya-Turkey)
Yazar: BÜLENT AKIL
Danışman: DOÇ. DR. R. KADİR DİRİK
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Tuz Gölü = Salt Lake

Özet:
Batıda Uludağ'dan (Bursa) güneydoğuda Sultanhanı'na (Konya) kadar devam eden, gidişi KB-GD ile BKB-DGD arasında değişen bir dizi fay zonundan oluşmuş İnönü-Eskişehir Fay Sistemi, Orta Anadolu'daki en önemli yapısal unsurlarından biridir. Batı ucundaki kolu Eskişehir fay zonu olan sistem Sivrihisar doğusunda Ilıca, Yeniceoba, Cihanbeyli ve Sultanhanı fay zonları olarak devam eder. Bu sistemin Günyüzü (Eskişehir)-Yeniceoba (Konya) arasında kalan bölümünün jeolojisi ve yapısal evrimi bu çalışmanın ana amacını oluşturmaktadır.Bölgede yüzeylenen kayaçlar en geç Kretase öncesi temel birimler ve en geç Kretase-Tersiyer örtü birimleri olmak üzere ikiye ayrılır. Çalışma alanında temel birimleri Kretase yaşlı ofiyolitli karmaşık ile temsil edilir. Temel birimlerini en geç Kretase-Paleosen yaşlı Kartal formasyonu uyumsuzlukla örtmektedir. Kartal formasyonunun üst seviyeleri yanal ve düşey olarak, Geç Paleosen yaşlı Çaldağ formaayonuna geçmektedir. Çaldağ formasyonunun olmadığı yerlerde ise Eskipolatlı formasyonu, Kartal formasyonu üzerine gelmektedir. Eosen yaşlı Eskipolatlı formasyonu içinde Sincik ve Çayraz olmak üzere iki üye ayırtlanmıştır. Oligo-Miyosen yaşlı Gökdağ formasyonu, kendisinden yaşlı bütün birimler üzerinde uyumsuzlukla bulunmaktadır. Çalışma alanında çok geniş bir yayılıma sahip olan Pliyosen yaşlı Cihanbeyli formasyonu ise daha yaşlı birimleri uyumsuz olarak örtmektedir. Alüvyal yelpazeler ve alüvyonlar ise önemli güncel çökellerdir.Orta Anadolu'da yer alan Haymana-Polatlı ve Tuzgölü havzaları ile çalışma alanının da içinde bulunduğu Yeniceoba havzasının karşılaştırması yapılmış, litolojik ve litostratigrafik olarak her üç havzanın da benzer özelliklere sahip oldukları, sedimanter istif gelişimi, jeolojik zaman içerisinde, paralel bir süreç izlediği ve aynı bütünün parçaları gibi gelişim gösterdikleri ortaya konmuştur.Çalışma alanındaki yapısal unsurlar paleotektonik dönem yapıları ve neotektonik dönem yapıları olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Paleotektonik dönem yapıları bindirme fayları, kıvrımlar ve uyumsuzluklardan oluşmaktadır. Sağ yanal bileşene sahip normal faylar ise neotektonik dönem yapılarını oluşturmaktadır.Çalışma alanında yer alan Yeniceoba fay zonu, Yeniceoba ovasının güney kenarından başlayarak kuzeybatıya doğru Günyüzü kasabasına kadar devam etmektedir. Bu zon, KB-GD doğrultulu genelde kuzeye eğimli faylardan oluşur ve hem temel hem de örtü birimlerini kesmektedir. Yeniceoba fay zonu üzerinde meydana gelen deformasyonları tespit etmek için segmentler halinde incelenmiştir. Yeniceoba fay zonundan alınan fay-kayma verilerinin kinematik analizleri sonucunda fay zonunun üç evreli bir deformasyon geçirdiği ortaya konulmuştur. Yeniceoba fay zonunun, ilk deformasyon evresinde, orta-geç Miyosen döneminde KKB-GGD doğrultulu sıkışmaya bağlı olarak sağ yanal karekterde olduğu ortaya konmuştur. Fay zonunun birinci sıkışma evresinin ardından çalışma alanında alt-orta Pliyosen döneminde kısa süreli KKD-GGB doğrultulu ikinci bir sıkışma evresi saptanmıştır. Yeniceoba fay zonunun son deformasyon evresinde ise Geç Pliyosen'de KD-GB açılmaya bağlı olarak normal fay karekterli olarak çalıştığı tespit edilmiştir. Yeniceoba fay düzlemi üzerinde iki farklı doğrultuda, birbirini kesen şekilde gözlenen iki fay çiziği setinden eski olan sağ yönlü doğrultu atımlı bir faylanmayı ve daha genç olan ise normal bir faylanmayı işaret etmektedir.Anahtar Kelimeler: Orta Anadolu, İnönü-Eskişehir Fay Sistemi, Yeniceoba Fay Zonu, tektonik evrim, güncel tektonik, kinematik analiz, Tuzgölü, Tuzgölü Havzası, Haymana-Polatlı Havzası.

Abstract:
The İnönü-Eskişehir Fault System is one of the most important fault systems in Central Anatolia and is composed of series of NW-SE-to WNW-ESE trending fault zones, extending from Uludağ (Bursa) in the northwest to Sultanhanı in the southeast. Eskişehir fault zone is the western branch of this fault system where Ilıca, Yeniceoba, Cihanbeyli and Sultanhanı fault zones form the eastern branches from Sivrihisar to the east. Geological and structural evolution of the fault system is the area between Günyüzü (Eskişehir) and Yeniceoba (Konya) form the main subject of this research.Rocks in the study area are divided into two groups: pre latest Cretaceous basement and Cretaceous-Tertiary cover units. Basement rocks are represented by Cretaceous ophiolitic mélange which unconformably overlain by uppermost Cretaceous-Paleocene Kartal formation. Upper levels of Kartal formation grades, laterally and vertically, into upper Paleocene Çaldağ formation. At locations where Çaldağ formation is absent, Eskipolatlı formation overlies the Kartal formation. Two members, namely Sincik and Çayraz members are recognized in the Eocene Eskipolatlı formation. Oligo-Miocene Gökdağ formation lies unconformably above the older rock units. Pliocene Cihanbeyli formation forms the youngest unit and overlies the older rocks within an angular unconformity; this unit forms the most extensive lithostratigraphic unit in the study area.Three basins located in the Central Anatolia, namely Haymana-Polatlı, Tuzgölü and Yeniceoba basins, are correlated. It is concluded that these basins have similar lithostratigraphical characteristic and may form the components of the same sedimentation process.Structural components in the study area are considered to be in two main groups as the Paleotectonic epoch structures and the Neotectonic epoch structures. The Paleotectonic epoch structures are formed by thrust fault, folds and unconformities. Normal fault with right-lateral strike-slip components form the Neotectonic epoch structures.NW-SE trending Yeniceoba fault zone, generally dips to the North; it cuts and deforms both the basement and cover units. The fault zone starts at the southern margin of the Yeniceoba plain and reaches to the Günyüzü village in the northwest. The kinematic results of fault-slip data indicate that three deformation phases on Yeniceoba fault zone. During the first phase, the fault has developed as a dextral strike-slip fault (Middle-Late Miocene, NNW-SSE compression). After the first phase of compressional regime of fault zone, the short-term diachronic second phase of compression which was operated in approximately NNE-SSW direction was determined. During the late Pliocene, Yeniceoba fault zone reached as a normal fault, confirming a NE-SW extension. Along this fault zone, two sets of superimposed slickenlines indicate older dextral strike-slip faulting and younger normal faulting.Key Words: Central Anatolia, İnönü-Eskişehir Fault System, Yeniceoba fault zone, tectonic evolution, neotectonic, kinematic analysis, Tuzgölü, Tuzgölü Basin, Haymana-Polatlı Basin.