Dil devrimi sonrası Türkiye Türkçesine giren Türkçe kelimelerin söz varlığına etkileri
Effects of Turkish words entering Turkey Turkish to statement existence after language reform
Yazar: ALİ ÖZGÜN ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. ÇETİN PEKACAR
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Edebiyatı Bölümü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dil reformu = Language reformism ; Söz varlığı = Vocabulary ; Türkiye Türkçesi = Türkiye Turkish

Özet:
1932'de uygulamaya konan dil devrimiyle dilde sadeleşme hareketi başlatılmış, Türkiye Türkçesindeki yabancı kökenli kelimelerin yerine yeni kelimeler önerilmiş ve bu süreç, dilin söz varlığını önemli ölçüde etkilemiştir. Yeni önerilen kelimelerden bir kısmı dilde tutunduğu gibi, yüzyıllardır kullanılan kelimelerin bir kısmı da kullanımdan düşüp unutulmuşlar ya da kullanımları azalmıştır.Bu çalışmada dil devriminin Türkçenin söz varlığına etkileri, 1935 yılında yayımlanan Türkçeden Osmanlıcaya ve Osmanlıcadan Türkçeye Cep Kılavuzları kapsamında incelenmiştir.Çalışma, Türkçeden Osmanlıcaya Cep Kılavuzu'nda eski kelimelere karşılık önerilen 8753 kelimeye dayanılarak yapılmıştır. Söz konusu 8753 kelimeden, TDK Türkçe Sözlük'ün 2005 baskısında yer alarak günümüze ulaşan 1180'i incelenmiştir. Günümüze ulaşmayan diğer kelimelerin, söz varlığına etkisi olmadığı varsayımından hareket edilerek böyle bir sınırlama yapılmıştır. Dil Devriminden önce Türkçenin söz varlığında bulunan kelimeler de inceleme dışı tutulmuştur. Bu kelimeler, Dil Devriminden önce yayımlanan Kamusu Türkî (Şemseddin Samî, 1900) ve Yeni Türkçe Lügat (Ali Seydi, 1929-1930) adlı eserlerden tespit edilmiştir.Araştırmaya konu olan kelimeler; TDK Türkçe Sözlük'teki anlamları; yeni türetmelerde kullanılmaları; birleşik kelime, kalıp söz, deyim, atasözü gibi söz öbekleri oluşturmaları, bunlarda yer almaları ve kullanım sıklıkları bakımlarından karşılaştırmalı olarak incelenmiştir.

Abstract:
With the language reform initiated in 1932, the simplification movement was given a start in the language and new words were proposed for foreign words, a process which effected Turkish vocabulary significantly. Some of the proposed words have survived, whereas many of the old words which had been in use throughout the centuries have either disappeared or lost their popularity.This study aims to analyze the effects of language reform on Turkish vocabulary by investigating ?Cep Kılavuzları [Pocket Guides]? 1180 published in 1935; which were small dictionary-like guides from Turkish to Ottoman Turkish-from Ottoman Turkish to Turkish.The study dwells upon the analysis of 8753 new words which were proposed for old Ottoman Turkish words in Türkçeden Osmanlıcaya Cep Kılavuzu. Among those words, we have studied only 1180 ones which can be found in Turkish Dictionary published by Turkish Language Society [TDK] in 2005. This limitation bases upon the assumption that the words which have disappeared in the language have no effect on Turkish vocabulary. The words which existed in the vocabulary before the Language Reform were also excluded. These were identified by investigating ?Kamus-ı Türki? (by Şemseddin Sami, 1900) and ?Yeni Türkçe Lügat, by Ali Seydi, 1929-1930,? both were published before the Language Reform.The word which are subject to this study were comparatively studied in terms of their meanings in TDK Türkçe Sözlük, their use in derivation, joint words, expressions, idioms, and proverbs.