Kahramanmaraş Elbistan koşullarında azot ve bor uygulamalarının şeker pancarında verim ve bazı kalite özelliklerine etkisi
The effect of the applications of nitrogen and boron on the yield and some quality characteristics of sugar beet under the conditions of Elbistan, Kahramanmaraş
Yazar: BEDRİYE BİLİR
Danışman: PROF. DR. KADİR SALTALI
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Şeker pancarı üretiminde verim ve kalite için azot (N) ve bor (B) gübrelerinin uygulanması önemlidir. Bu çalışmanın amacı, Kahramanmaraş Elbistan ilçesinde yaygın olarak yetiştirilen şeker pancarına N ve B'lu gübre uygulamalarının verim ve bazı kalite özellikleri ile N kullanım etkinlikleri üzerine etkisini incelemektir. Deneme tesadüf blokları faktöriyel deneme desenine göre üç tekerrürlü olarak kurulmuştur. Bu amaçla beş farklı N dozu (0, 9, 18, 27, 36 kg N da-1) ve dört farklı B dozu (0, 200, 400, 600 g B da-1) uygulanmıştır. Denemede elde edilen verilere göre N uygulama dozlarının artması ile yaprak ve gövde verimi artarken şeker oranındaki azalma p<0.01 düzeyinde önemli olmuştur. Bor uygulamasının şeker oranı üzerine etkisi 2017-2018 yılları verileri birleştirilerek yapılan Tukey testinde 600 g B da-1 dozunda p<0.05 düzeyinde önemli bulunmuştur. Her iki yılda uygulanan N'lu gübre miktarının artması ile N'un fizyolojik etkinliği, N agronomik etkinliği ve N alım etkinliğinin azalması p<0.01 düzeyinde önemli olduğu saptanmıştır. Elde edilen verilere göre, artan N uygulamalarının şeker pancarı kalitesinin ve N kullanım etkinliğinin azalmasına neden olurken, bor uygulamasının verim ve kalite üzerine olumlu etkilerinin olduğu belirlenmiştir. Birinci yıl hasat sonrası alınan toprak örneklerindeki alınabilir B konsantrasyonu, 600 g B da-1 uygulama dozunda yeterli düzeyde bulunmuştur. Kuadratik model kullanılarak hesaplanan optimum ekonomik azot dozu her iki yıl için ortalama 24 kg N da-1 olarak belirlenmiştir. Kahramanmaraş Elbistan ilçesinde şeker pancarı yetiştiriciliği yapan çiftçilere 24 kg N da-1 gübresi ile toksik etki göstermemesi amacıyla 2-3 yılda bir ekimden önce 600 g B da-1 gübresinin topraktan uygulanması önerilmektedir.

Abstract:
Fertilizer applications of nitrogen (N) and boron (B) are important for yield and quality in the production of sugar beet. The purpose of this study was to examine the effect of the fertilizer applications of N and B on the yield and some quality characteristics of sugar beet, which is widely grown in the district of Elbistan in Kahramanmaraş, and on the efficiency of nitrogen utilization. The experiment was set up in a randomized block factorial design with 3 replications. Five N doses (0, 9, 18, 27 and 36 kg N da-1) and four B doses (0, 200, 400 and 600 g B da-1) were applied in the study. In the experiments, it was found that the yield of leaves and stems increased with the increasing doses of N application, and the decrease in sugar content was significant at p<0.01. Tukey test was carried out by combining the data for 2017 and 2018 and it was found that the effect of boron application on the sugar content was significant at p<0.05 at the B dose of 600 g B da-1. It was determined that with the increase in the amount of N fertilizer applied in both 2017 and 2018, the physiological and agronomic efficiency of N and the N uptake decreased significantly (p<0.01). According to the data obtained, it was found that while increasing doses of nitrogen applications caused a decrease in the quality and nitrogen utilization efficiency of the sugar beet, boron application was found to have some positive effects on the yield and quality. The available B concentration in the soil samples taken after the harvest in 2017 was found to be sufficient at the B dose of 600 g B da-1. The economically optimum dose of nitrogen was calculated using the quadratic model and found to be 24 kg N da-1 for both years. It can be recommended that the farmers growing sugar beet district of Elbistan in Kahramanmaraş apply 24 kg N da-1 of nitrogen fertilizer and 600 g B da-1 of boron fertilizer every 2-3 years in order to avoid toxic effects to the soil before planting.