Kentsel planlamada yeni temsil biçimlerine doğru: İstanbul ticari peyzajında tarihi ve coğrafi çözümlemeler
Towards the new types of representation in urban planning: The spatial distribution of commercial activities in Istanbul, historical and geographical analysis
Yazar: GÜLSEN YILMAZ
Danışman: PROF. DR. ŞULE İ. KARAASLAN
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Küreselleşme = Globalization ; İstanbul = Istanbul

Özet:
Bu tez İstanbul örneğinden yola çıkarak 21. yy.'a doğru kentsel planlamada yeni temsil biçimlerinin neler olabileceğini ticari aktivitelerin mekansal gelişim süreci üzerinden araştırmaktadır.1980'lerden bu yana tüm dünyada teknoloji ve bilim alanında köklü değişimler yaşanmakta; dünyanın kavranma ve açıklanma biçiminde yeni arayışlar belirginleşmektedir. Bu değişimin uzantısı olarak ortaya çıkan küreselleşme süreci yeni ekonomik, sosyal, mekansal yapının habercisi olmaktadır. Tez kapsamında küreselleşme sürecinde hizmet ve sanayi coğrafyasında geliştirilmiş çeşitli yaklaşımlar küresel kentin ve kent merkezlerinin kavranabilmesi için detaylı olarak araştırılmış, kent bölge ve metropoliten alan içinde çok merkezli yapısal dönüşüm süreçleri üzerinden ortaya çıkan yeni kentsel yapı tartışılmıştır.Dünyadaki bu yeni yapının izleri İstanbul ticari peyzajı özelinde araştırılmış, yazar tarafından İstanbul ticari peyzajına ilişkin hazırlanan özgün analitik veritabanı ile çalışılarak, İstanbul metropoliten alanında küreselleşme eğilimleri doğrultusunda sektörel yapıdaki değişimler ve ticari mekansal organizasyon araştırılmıştır.Bu araştırmada TUİK 1992 ve 2002 verilerine göre İstanbul'un sektörel profili ilçe düzeyinde tespit edilmiş, İstanbul ticari peyzajı 1925-2006 yılları arasında İTO'ya kayıt yaptırmış yaklaşık 165 bin kayıt üzerinden ilçe, mahalle, sokak düzeyinde analiz edilmiştir. Yapılan analizlerde büyük veri tabanlarını bilişsel algı düzeyinde okumaya olanak tanıyan, açıklayıcılık düzeyi yüksek ilişkisel katmanlaştırma modeli kullanılmıştır. Bu tez daha önce yapılan çalışmalardan kullandığı model kapsamındaki yeni yöntemler olan correspondance analizleri, haritaları ve bertin çizelgeleri ile ayrılmaktadır.Sonuçta İstanbul ticari peyzajına yönelik çıkarımlar dışında, genel olarak bilim alanında yaşanan değişimlerin etkisiyle kent planlama çalışmalarında yeni kent araştırma programının nasıl olması gerektiği konusuna İstanbul ticari coğrafyası örneği temel alınarak açıklık getirilmiştir.

Abstract:
This study, through the case of İstanbul, investigates the new types of representation forms in urban planning towards 21st century via the spatial development process of commercial activities.In the whole world, there are essential changes in the area of science and technology since 1980s; new quests are emerging in the comprehension and explanation forms of the world. The globalisation process pioneers the new economical, social, spatial structure, which arises as an extension of this change. Within this thesis, in order to understand the global city and city centres, various approaches are explored in a detailed fashion, which are developed during the globalisation process in the service and industry geography, and the new urban structure is discussed which emerges over the multi-centered structural transformation processes in the urban region and metropolitan area.Tracks of this new structure in the world are investigated on the İstanbul?s commercial landscape, the changes in the sectoral structure and commercial spatial distribution are explored in the direction of globalisation trends in the Istanbul metrolitan area by studying with the distinctive analytical database prepared by the author regarding the Istanbul?s commercial landscape.In this research, the sectoral profile of Istanbul is determined in district level according to Turkstat?s 1992 and 2002 data and Istanbul?s commercial landscape is analysed in district, neighbourhood and street level via 165 thousand records which has been registered to Istanbul Chamber of Commerce (ICC) between the years 1925 and 2006. In these analyses, a relational layered model with high illustrative grade is used that allows to read big databases in cognitive perception level. This thesis differs from the former studies in the new methods utilized in the model as correspondance analysis, maps and bertin tables.Eventually, apart from the deductions intended for Istanbul?s commercial landscape, with the effect of scientific changes experienced in the urban planning studies, the fact of how a new urban research program should become is demonstrated based on Istanbuls commercial geography.