Non-alkolik yağlı karaciğer hastalığının sarkopeni ile ilişkisi
Association of non-alcoholic fatty liver disease with sarcopenia
Yazar: AYŞENUR HOŞ
Danışman: PROF. DR. AYŞE NURDAN TÖZÜN ; YRD. DOÇ. DR. MÜJDAT KARA
Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology
Dizin: Elektriksel impedans = Electric impedance ; Karaciğer hastalıkları = Liver diseases ; Karaciğer yağlanması = Fatty liver ; Kas distrofileri = Muscular dystrophies ; Kas hastalıkları = Muscular diseases ; Kas-iskelet sistemi = Musculoskelatal system

Özet:
Non-alkolik yağlı karaciğer hastalığı (NAFLD) obezite salgını ile eş zamanlı olarak tüm dünyada kronik karaciğer hastalıklarının önde gelen nedeni haline gelmiştir. NAFLD ve özellikle histolojik fenotipi olan non-alkolik steatohepatit (NASH), siroz, ileri evre karaciğer hastalığı ve   hepatoselüler kansere kadar ilerleyebilmekte ve karaciğer nakli gerektirebilmektedir. Metabolik sendromun bir üyesi olarak da karşımıza çıkabilen NAFLD birçok organ hasarı ile birlikte gidebilir. Son yıllarda yapılan çalışmaların odağı bu hastalığa eşlik eden sarkopeni olmuştur. Yağsız vücut kitlesindeki azalma olan sarkopeni, karaciğer sirozu ile ilişkili komorbiditelerden biri olarak kabul edilmiştir. İster obez, ister zayıf hastalarda olsun NAFLD'a eşlik eden sarkopeni yaşam kalitesini önemli ölçüde etkilemektedir. Çalışmamızın amacı ultrasonografi, transient elastografi ve steatozu noninvaziv olarak gösteren (controlled attenuation parameter'(CAP) sonuçlarına göre NAFLD tanısı almış hastalarda; biyoelektirik empedans analiziyle (BIA) antropometrik ölçümlerle birlikte sarkopeni kriterlerinden olan iskelet kas kütle indeksi (SMI) ve el kavrama gücü testini (Hand-Grip) karşılaştırmak ve NAFLD ile sarkopeni arasındaki ilişkiyi belirtmekti. Çalışmaya Nisan 2018 – Ekim 2018 tarihleri arasında check-up, gastroenteroloji ve endokrinoloji polikliniklerine başvuran, öykülerinde alkol alımı ve sekonder nedenler dışlandıktan sonra ultrasonografi bulguları NAFLD ile uyumlu bulunan hastalar dahil edildi. Toplam 100 NAFLD hasta grubu ve 26 sağlıklı kontrol grubu olmak üzere 126 kişi çalışmaya alındı. Tüm katılımcıların BIA ile vücut kompozisyon analizleri, el kavrama gücü analizleri ve antropometrik ölçüm analizleri yapıldı. Fibroscan ile CAP ve elastografi değerleri ölçüldü. Ayrıca açlık kan şekeri, HbA1C, HOMA-IR, ALT, AST, GGT, ürik asit, kreatinin, total protein, albümin, trigliserid, HDL, LDL, total kolesterol ve 25-OH Vitamin D düzeyleri çalışıldı. Her iki gruba da besin tüketim sıklığı ve SARC-F anketi doldurtuldu. Hasta grubun yaş ortalaması 45±15, sağlıklı grubun yaş ortalaması 29±9 idi. Doğrulanmış sarkopeni ölçüsü olan SMI (%) (apendiküler kas kütlesi (kg)/ağırlık (kg) x 100) BIA ile değerlendirildi. Erkeklerde ≤ 7.26 kg/m², kadınlarda ≤ 5.5 kg/m² olanlar sarkopenik olarak değerlendirildi.  El sıkma gücü CHS kriterlerine göre cut-off değerinin altında kalanlar kas gücü zayıf olarak değerlendirildi. Non-alkolik yağlı karaciğeri olan hasta grubun %20'sinde (n=20) SMI değeri sarkopenik, %20'sinde (n=20) el kavrama gücü düşük ve %5'inde (n=5) hem kas kütlesi hem de kas gücü düşük saptandı. Sarkopenik hastalarda karaciğerde yağlanma ve karaciğer sertlik dereceleri anlamlı yüksek bulundu. Sarkopenik NAFLD'lı hastalar daha yaşlı, daha kısa boylu daha düşük kilolu idi ve bel, kol ve baldır çevreleri, el sıkma kuvvetleri, fizik aktivite skorları ve toplam kemik ağırlıkları non-sarkopenik gruba kıyasla anlamlı düşük saptandı. Labaratuvar tetkiklerinde sarkopenik NAFLD'lı hastalarda ALT, AST, trigliserid, LDL ve total kolesterol düşük ancak HDL kolesterol anlamlı yüksek saptandı. Sonuç olarak NAFLD'da sarkopeni steatozis ve fibrozisle ilişkilidir. Sarkopeninin NAFLD progresyonu üzerindeki etkisini değerlendirebilmek için ek çalışmalara ihtiyaç vardır.

Anahtar kelimeler: BIA, CAP, Hand-grip, NAFLD, sarkopeni, SMI

Abstract:
Concurrent with the obesity epidemic, non-alcoholic fatty liver disease (NAFLD) is rapidly becoming the leading cause of chronic liver disease worldwide. NAFLD and particularly its histological phenotype non-alcoholic steatohepatitis (NASH), can progress to advanced liver disease, cirrhosis and hepatocellular carcinoma and may necessitate liver transplantation. Over the last years, growing interest has been directed to the involvement of skeletal muscle mass assessment in chronic liver disease. The decline in lean body mass and namely sarcopenia, has been recognized as one of the comorbidities associated with liver cirrhosis. The aim of our study was to evaluate the frequency of sarcopenia in patients with NAFLD diagnosed by ultrasound, transient elastography and 'controlled attenuation parameter'(CAP); sarcopenia being assessed by means of bioelectrical impedance analysis (BIA), anthropometric measurements together with skeletal muscle mass index (SMI) and hand grip test. After excluding alcohol consumption and secondary causes of hepatosteatosis, patients who applied to the departments of check-up, gastroenterology and endocrinology between April 2018 and October 2018, who had ultrasound findings compatible with NAFLD were included in the study. There was a total of 100 NAFLD patients and 26 healthy controls who were admitted to the study. Body composition, hand-grip strength and anthropometric measurement analyzes were performed with BIA. CAP and elastography values were evaluated simultaneously with fibroscan. In addition, fasting blood glucose, HbA1C, HOMA-IR, ALT, AST, GGT, uric acid, creatinine, total protein, albumin, triglyceride, HDL, LDL, total cholesterol and 25-OH Vitamin D levels were assessed. Food consumption frequency and SARC-F questionnaire were filled in both groups. The mean age of the patient group was 45 ± 15 and the mean age of the healthy group was 29 ± 9 years. The skeletal muscle index (%) (total appendicular skeletal muscle mass (kg)/weight (kg) × 100), a validated measure of sarcopenia, was assessed by bioelectrical impedance analysis. Sarcopenia was defined as a skeletal muscle mass index ≤ 7.26 kg/m² in males and ≤ 5.5 kg/m² in females. According to CHS criteria, hand-grip tests results under the thresholds were considered as weaks for muscle strength. In 20% (n = 20) of the patients with non-alcoholic fatty liver, the SMI value was sarcopenic, 20% (n = 20) had low hand grip and 5% (n = 5) had both muscle mass and muscle strength. In patients with sarcopenia, hepatic steatosis and liver stiffness were significantly higher. Patients with sarcopenic NAFLD were found to be older, were short in size, had significantly lower weight, waist, arm and calf circles, hand-grip forces, physical activity scores, and total bone weight. Laboratory tests showed low ALT, AST, triglyceride, LDL and total cholesterol but HDL cholesterol was significantly higher in patients with sarcopenic NAFLD. As a result, sarcopenia is associated with steatosis and fibrosis in NAFLD. Additional studies are needed to evaluate the effect of sarcopenia on NAFLD progression.

Key words: BIA, CAP, Hand-grip, NAFLD, sarcopenia, SMI