Kayacık (Ostrya carpinifolia scop.) tohumlarının çimlenmeleri üzerine ozmotik stresin etkisi
The effect of osmotic stress on the germination of european hop-hornbeam (Ostrya carpinifolia scop.) seeds
Yazar: PINAR DÖNMEZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞEMSETTİN KULAÇ
Düzce Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Silvikültür Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Kayacık (Ostrya carpinifolia Scop.) yaprağını döken, çalı, ağaççık ve ağaç formlarında görülebilen bir ağaç türüdür. Kayacığın çimlendirilmesine yönelik yapılan çalışmalarda, embriyodan kaynaklı bir çimlenme engelinin olduğu, mutlaka katlamaya ihtiyaç duyduğu ve düşük sıcaklıklarda daha iyi çimlendiği tespit edilmiştir. Kayacık tohumlarının çimlenme sürecinde, toprakta bulunan alınabilir su çimlenmeyi etkileyen önemli bir çevresel faktördür. Su potansiyelinin azalması durumunda çimlenme gecikmekte ve belli bir seviyeden sonra çimlenme durmaktadır. Su stresinin çimlenme üzerindeki etkisinin belirlenmesinde uygulanan yöntemlerden birisi de farklı PEG 6000 solüsyonları yardımı ile oluşturulan ozmotik stres ortamlarının çimlenme üzerindeki etkilerini belirlemektir. Kayacığın çimlenme engelinin giderilmesi üzerine çeşitli çalışmalar olmasına karşın ozmotik stresin çimlenmeye etkisi üzerine yapılan yeterince çalışma bulunmamaktadır. Bu çalışmada; ozmotik stresin faklı kayacık popülasyonlarına ait tohumların çimlenmesi üzerine etkisini belirlenmek amacıyla Türkiye'nin farklı bölgelerindeki 8 farklı popülasyondan (Kastamonu-Şendağ, Düzce-Yığılca, Antalya-Finike, Antalya-Akseki, Erzurum-İspir, Artvin-Hatilla, Sinop-Ayancık, Adana-Saimbeyli) toplanan tohumlar kullanılmıştır. Ozmotik stres seviyelerinin oluşturulmasında polietilen glikol (PEG 6000) kullanılmıştır. Biri kontrol olmak üzere 6 farklı ozmotik stres (0, -0,5, -1, -2, -3, -4 bar) düzeyi (ortamı) oluşturulmuştur. Hesaplamalarda Michel ve Kaufmann formülü kullanılmıştır. Denemelerde 11 cm'lik petri kapları ve iki katlı filtre kâğıtları kullanılmıştır. Daha önce yapılan çimlendirme çalışmaları dikkate alınarak iki farklı çimlendirme sıcaklığı (15/5 °C ve 15/10 °C 16/8 saat) belirlenmiştir. Çimlenme yüzdeleri açısından popülasyonlar arasında farklılık olup olmadığı varyans analizi ile test edilmiş ve Duncan testine göre gruplandırmalar yapılmıştır. Analiz sonuçlarına göre çimlenme yüzdesi bakımından popülasyonlar arasında %99 güven aralığı ile anlamlı farklılıklar olduğunu belirlenmiştir. Sonuç olarak popülasyonlara ilişkin çimlenme yüzdelerine bakıldığında Adana-Saimbeyli ve Antalya-Akseki popülasyonlarında en yüksek çimlenme yüzdesi elde edilmiştir (%57,1 ve %57,4). En düşük çimlenme yüzdesi ise Artvin-Hatilla popülasyonunda elde edilmiştir (%10,7). Ozmotik stres düzeylerinde ise en yüksek çimlenme yüzdesi kontrol gruplarında, ardından -0,5 (%37,8) ve -1 (%40,2) bar'lık stresli ortamlarda olmuştur ve -1 bar'lık stres seviyesi sonrasında çimlenme yüzdelerinde düşüş başlamıştır. En düşük çimlenme yüzdesi -3 ve -4 bar'lık stres düzeylerinde meydana gelmiştir (%26 ve %26,3). Çimlenme sıcaklığı dikkate alındığında ise, 15/5 °C (8/16 saat) değişken sıcaklıktaki tohumlar 15/10 °C (8/16 saat) değişken sıcaklıktaki tohumlara göre daha yüksek oranda çimlenmişlerdir.

Abstract:
European Hophornbeam (Ostrya carpinifolia Scop.) is a type of deciduous tree that can be seen in bush, shrub and tree forms. In the studies conducted for the germination of the European Hophornbeam, it has been determined that there is a germination barrier caused by embryos, need stratification and better germinated at low temperatures. During the germination process of European Hophornbeam seeds the water level in the soil is an important environmental factor that affects germination. If water potential decreases, germination is delayed and stops after a certain level. One of the methods for the determination of the effect of water stress on the germination is osmotic potential created with the help of solutions to determine the effects of water stress on the germination. Although there are several studies on the elimination of the germination barrier of the European Hophornbeam, there are not enough studies on the effect of osmotic stress on germination. In this study; it is aimed to determine the effect of the different osmotic stress levels on the germination of seeds belonging to European Hophornbeam. Seeds were collected from 8 different populations in different regions of Turkey (Kastamonu-Sendag, Düzce-Yığılca, Antalya-Finike, Antalya-Akseki Erzurum Ispir, Artvin-Hatilla, Sinop-Ayancık, Adana-Saimbeyli). Polyethylene glycol (PEG 6000) was used to produce osmotic stress levels. Six levels of osmotic stress (0, -0.5, -1, -2, -3, -4 bar) were established, 0 bar pressure level was determined as a control group. Michel and Kaufmann formula were used in the calculations. In the experiments, 11 cm petri dishes and two layers of filter papers were used. Two different germination temperatures (15/5 °C and 15/10 °C 8/16 hours) were determined by taking into consideration the previous germination studies. The differences between the populations in terms of germination percentages were tested by variance analysis and grouped according to Duncan test. According to the results of the analysis, it was determined that there was a significant difference between the populations in terms of germination percentage with 99 % confidence interval.