Türk Borçlar Kanunu'ndaki genel işlem şartlarının İslam borçlar hukuku açısından değerlendirilmesi
The evaluation of the general transaction conditions in the Turkish Law of Obligations in terms of Islamic obligations law
Yazar: RUMEYSA DİKMEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İSMAİL YILMAZ
Gaziantep Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
Toplumsal yaşamın ayrılmaz bir parçası olan sözleşmeler, günümüzde sanayinin gelişmesi, ihtiyaçların artması ve üretimin serileşmesiyle birlikte daha fazla ön plana çıkmıştır. Bu gelişmelerle birlikte yeni sözleşme türleri ve bu sözleşmelerin içeriğini oluşturan yeni şartlar meydana gelmiştir. Toplumun arz talep ihtiyacını karşılamak amacıyla bireysel sözleşmeler yerini genel işlem şartlarından oluşan standart sözleşmelere bırakmıştır. Bu şartlar, birçok sözleşmede kullanılmak üzere  tek taraflı olarak önceden hazırlanan ve karşı tarafla tartışılmadan oluşturulan sözleşme koşullarıdır. Bu şartların sözleşmelerde yer almasıyla birlikte sözleşmenin zayıf tarafını oluşturan tüketiciler güçsüz konuma düşürülmüştür. Bu nedenle ülkemizde TBK 20-25 maddeleri arasında genel işlem şartlarına ilişkin genel hükümler düzenlenmiştir. Sözleşmelerde yer alan bu şartlar tarafların karşılıklı rızasını ve sözleşme özgürlüğünü zedeleyerek taraflar arasında eşitlik ilkesinin bozulmasına neden olmaktadır. İslam hukuku akitlerde karşılıklı rıza ve iradeyi esas almıştır. Dolayısıyla bireyin dilediği tarzda bir akit ilişkisi kurması ve akdin muhtevasını dilediği şekilde düzenlemesi en doğal hakkıdır. Zira kimse iradesi dışında akit yapmaya zorlanamaz. Çalışmamızda hayatımızın olmazsa olmaz bir parçası haline gelen genel işlem şartlarına ilişkin düzenlemeler İslam Borçlar Hukuku ışığında değerlendirilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
Contracts, which are an integral part of social life, have become more complex with the development of industry, the increase in needs and the serialization of production. In parallel with these developments, new contract types and new conditions forming their content have emerged. In order to meet the supply and demand needs of the society, individual contracts have been replaced by standard contracts, the content of which is partially or completely formed by general transaction conditions. General transaction conditions are the contract conditions that are prepared unilaterally in advance to be used in many contracts and are created without negotiating with the other party. With the inclusion of these conditions in the contracts, the consumers, who are the weak side of the contract, have been rendered powerless. For this reason, in our country, general provisions regarding general transaction conditions are regulated between articles 20-25 of the TCO. These conditions in the contracts harm the mutual consent of the parties and the freedom of contract. This causes an imbalance between the parties. In our study, the regulations regarding the general transaction conditions, which have become an indispensable part of our lives, have been tried to be evaluated in the light of the Islamic Law of Obligations.