Entelektüel sermaye, finansal performans ve kurumsal çevre arasındaki ilişki: İstanbul'da yer alan otel işletmeleri üzerine bir uygulama
The relationship between intellectual capital, financial performance and the institutional environment: A study on hotels located in istanbul
Yazar: YAĞMUR ÖZER
Danışman: PROF. DR. MEHMET ERKAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Entelektüel sermaye = Intellectual capital ; Finansal performans = Financial performance ; Konaklama işletmeleri = Occommodation enterprises ; Kurum-çevre ilişkisi = Organization-environment relations ; Oteller = Hotels ; Örgütsel çevre = Organizational environment

Özet:
Turizm sektörünün yapısı gereği döviz getirici etkisinin olması ve istihdam olanakları arttırıcı bir güce sahip olması bu sektörü ülke ekonomisine katkı sağlayan ve dış ticaret açığını kapatabilme gücü olan önemli bir konuma getirmektedir. Maddi olmayan varlıkların ölçümü günümüzde işletme performans ölçümlerinde anahtar rol oynayan bir özelliği olduğunu göstermektedir. Bu nedenle maddi olmayan varlıklar olarak da adlandırılan entelektüel sermaye unsurları işletmeler için hayati önem taşımakta olduğu söylenebilmektedir. Finansal performans işletmelerin yatırım kapasitelerine kadar etki eden ve işletmelerin piyasa değerinin de belirlenmesi hususunda önem arz eden bir konudur.  İşletmelerin rakipleri ile rekabet edebilmesi ve bu durumu sürdürülebilir kılması konusu ise işletmelerin kurumsal çevrelerini çok iyi tanımalarıyla yakından ilişkili bir durumdur. Kurumsal çevre kavramı literatürde işletmeler açısından sürekli değişim içerisinde yer alan çevre koşullarına uyum sağlayabilme bakımından önemli bir kavram olarak nitelendirilmektedir. 
Bu çalışmanın amacı, entelektüel sermaye ve finansal performans arasında nasıl bir ilişki olduğunun ve bu ilişkide kurumsal çevrenin ılımlaştırıcı (moderatör) bir rolü olup olmadığının tespit edilmesidir.  Bu doğrultuda çalışmada veri toplamak üzere İstanbul otelcilik sektöründe faaliyet gösteren dört ve beş yıldızlı otel işletmelerinin yöneticilerine ulaşılmıştır. Anketlerin uygulanması hususunda İstanbul'da faaliyet gösteren tüm dört ve beş yıldızlı otel işletmeleriyle telefon ve e-posta aracılığıyla iletişim kurulmuş, ankete katılmak üzere olumlu cevap veren 255 adet yöneticiye anketler uygulanmıştır.
Elde edilen veriler ışığında entelektüel sermaye ve finansal performans arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu ve ilgili hipotezlerin desteklendiği, kurumsal çevre ve finansal performans arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu ve ilgili hipotezlerin desteklendiği ayrıca Entelektüel Sermaye"nin, "Finansal Performans" üzerindeki etkisinde Kurumsal Çevrenin "Kural Koyucu" ve "Normatif" boyutlarının ılımlaştırıcı bir etkisinin olduğu belirlenmiş lakin "Bilişsel Boyut"un  ılımlaştırıcı etkisinin varlığını gösteren bir veriye ulaşılamamıştır.
Bu çalışma işletmelerin rekabetçiliğinde rol oynayan bu değişkenlerin birbirleriyle ilişkisinin belirlenmesi ve bu çerçevede geliştirilecek öneriler açısından önem arz etmektedir.  Araştırma sonucunda belirlenen istatistiki bulgular ve ilişkiler değerlendirilerek gelecek çalışmalar için araştırmacılara ve işletmelere önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The fact that the tourism sector has a foreign exchange-generating effect and has a power to increase employment opportunities due to its structure brings this sector to an important position that contributes to the country's economy and has the power to close the foreign trade deficit. The measurement of intangible assets shows that it is a feature that plays a key role in business performance measurements today. For this reason, it can be said that intellectual capital elements, also called intangible assets, are of vital importance for businesses. Financial performance is an important issue that affects the investment capacities of enterprises and is important in determining the market value of my enterprises. The fact that businesses can compete with their competitors and make this situation sustainable is closely related to the fact that businesses know their institutional enviroment very well. The concept of institutional enviroment is described as an important concept in the literature in terms of adapting to the environmental conditions that are constantly changing in terms of businesses.
The purpose of this study is to determine the relationship between intellectual capital and financial performance and whether the institutional environment has a moderating role in this relationship. In this direction, the managers of four and five-star hotels operating in the Istanbul hotel sector were reached to collect data in the study. All four and five star hotel businesses operating in Istanbul were contacted via telephone and e-mail regarding the implementation of the surveys, and 255 managers who responded positively to participate in the survey were applied to the surveys.
There is a statistically significant relationship between the obtained data and intellectual capital and financial performance and the related hypotheses are supported, there is a statistically significant relationship between the institutional environment and financial performance and the related hypotheses are supported. It has been determined that the "Rulemaker" and "Normative" dimensions of the environment have a moderating effect, but no data showing the existence of the moderating effect of the "Cognitive Dimension" has been reached.
This study is important in terms of determining the relationship between these variables, which play a role in the competitiveness of businesses, and suggestions to be developed within this framework. By evaluating the statistical findings and relationships determined as a result of the research, suggestions were made to researchers and businesses for future studies.