Erken çocukluk dönemi liderlik ölçeğinin geliştirilmesi ve çocukların liderlik özellikleri ile dil becerileri arasındaki ilişkinin  incelenmesi
Development of early childhood leadership scale and the investigation of the relationship between leadership qalities of children and language skills
Yazar: AYŞENUR DURAN
Danışman: PROF. DR. RENGİN ZEMBAT
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dil becerileri = Language skills ; Liderlik = Leadership ; Çocuklar = Children ; Ölçek geliştirme = Scale development ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu araştırma, (i) 48-66 ay arası çocukların liderlik özelliklerini ölçmeye yönelik kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçme aracının geliştirilmesini ve (ii) çocukların liderlik özellikleri ile dil becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesini amaçlamıştır. Araştırmanın ölçek geliştirme aşamasına, İstanbul'da okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden, yaşları 48-66 aylar arasında olan toplam 514 çocuk katılmıştır. 48-66 aylık çocukların liderlik özelliklerini belirlemek için geliştirilen ölçek, çalışma grubunda yer alan çocukların öğretmenleri tarafından değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler ile ölçeğin güvenirlik ve geçerlik analizleri yapılmıştır. Açımlayıcı faktör analizi sonuçlarına göre, ölçeğin tek boyuttan ve 48 maddeden oluştuğu kabul edilmiştir. Açıklanan toplam varyansın %72,76 olduğu ve ölçeğin madde faktör yüklerinin ise .609 ile .946 arasında değiştiği saptanmıştır. Ölçeğin, 0.992 iç tutarlılık (Cronbach's Alpha) değerine sahip olduğu bulunmuştur. Elde edilen sonuçlar, "Erken Çocukluk Dönemi Liderlik Ölçeği" olarak adlandırılan ölçeğin, geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğunu göstermektedir.  Araştırmanın ikinci aşamasında, çocukların liderlik özellikleri ile dil becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın ikinci aşamasına İstanbul'daki okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden, yaşları 48-66 aylık olan 92 çocuk katılmıştır. Araştırmanın bu kısmında veri toplama araçları olarak, Kişisel Bilgiler Formu, Erken Çocukluk Dönemi Liderlik Ölçeği ve Türkçe Erken Dil Gelişimi Testi'nin (TEDİL) İfade Edici Dil Alt Testi kullanılmıştır. Kişisel Bilgiler Formu ve Erken Çocukluk Dönemi Liderlik Ölçeği araştırmaya katılan çocukların okul öncesi öğretmenleri tarafından değerlendirilmiştir. Türkçe Erken Dil Gelişimi Testi'nin (TEDİL) İfade Edici Dil Alt Testi ise araştırmacı tarafından çocuklarla birebir uygulanmıştır. Çocukların liderlik ve dil beceri düzeylerinin çocukların yaş, cinsiyet, kardeş sayısı, doğum sırası, anne ve babanın öğrenim durumu, sosyoekonomik düzey, okul öncesi eğitim kurumuna devam süresi, çocuğun okul saatleri dışında bakımı ile ilgilenen kişi değişkenlerine göre farklılaşıp farklılaşmadığı incelenmiştir.  Çocukların liderlik özellikleri ile dil becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi için yapılan korelasyon analizine göre liderlik özellikleri ile dil becerileri arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Regresyon analizi sonucuna göre ise ifade edici dil becerisinin liderlik özelliklerinin yordayıcısı olduğu bulunmuştur. Erken Çocukluk Dönemi Liderlik Ölçeği'nden elde edilen verilere göre araştırmaya katılan okul öncesi dönem çocuklarının liderlik puanlarının yüksek düzeyde olduğu, çocukların liderlik puan ortalamalarının yaş, cinsiyet, anne ve babaların öğrenim düzeyleri, sosyoekonomik durum, okul öncesi eğitim kurumuna devam süresi değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık gösterdiği, kardeş sayısı, doğum sırası, çocuğun okul saatleri dışında bakımı ile ilgilenen kişi değişkenlerine göre çocukların liderlik puan ortalamalarının anlamlı bir farklılık göstermediği saptanmıştır.  Türkçe Erken Dil Gelişimi Testi'nden elde edilen verilere göre ise çocukların ifade edici dil puanlarının cinsiyet, anne ve babaların öğrenim düzeyleri, sosyoekonomik düzey, okul öncesi eğitim kurumuna devam süresi değişkenlerine göre anlamlı farklılık gösterdiği, yaş, kardeş sayısı, doğum sırası ve okul saatleri dışında çocuğun bakımı ile ilgilenen kişi değişkenlerine göre  ise anlamlı farklılık göstermediği tespit edilmiştir.  Ayrıca çocukların liderlik puanları ile dil puanlarının anne-babalarının öğrenim durumuna göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemek amacıyla yapılan analizler sonucunda anne öğrenim durumu değişkeninin liderlik puanı ile ifade edici dil puanı üzerinde anlamlı etkisi olduğu, baba öğrenim durumu ve anne-baba öğrenim durumu etkileşiminin liderlik puanı ile ifade edici dil puanları üzerinde anlamlı etkisinin olmadığı sonucuna varılmıştır.

Abstract:
This study aims (i) to develop a valid and reliable scale that could be used to measure the level of leadership qualities of preschoolers aged 48-66 months and (ii) to study the relationship between the children's leadership qualities and language skills. In total 514 children, who are 48-66 months old and attend preschools in Istanbul, participated in the scale development stage of the study. The scale, developed to determine the level of leadership qualities of 48-66 months old preschoolers, was evaluated by their preschool teachers. The collected data was used to analyze the reliability and validity of the scale. According to the findings of the exploratory factor analysis, it was accepted that the scale consisted of one factor and 48 items. The explained total variance was found to be 72.76% and the factor loadings of the scale were found to be changing between .609 and .946. The internal consistency (Cronbach's Alpha) value of the total scale was found as 0.992. The findings indicated that the scale, named as "Early Childhood Leadership Scale" is a valid and reliable scale.  In the second part of the study, it was aimed to investigate the relationship between the children's leadership qualities and language skills. 48-66 months old 92 children who attend preschools in İstanbul, participated in the second part of the study. The Personal Information Form, the Early Childhood Leadership Scale and The Early Language Development test's expressive language subtest were used as data collection tools in this part of the study. The Personal Information Form and the Early Childhood Leadership Scale were filled out by preschool teachers for each child. The Early Language Development test's expressive language subtest was applied by the researcher with each child individually.  It was examined to determine whether the leadership and language skills of the children differed according to the variables of age, gender, number of siblings, birth order, educational status of their parents, socioeconomic level, duration of the preschool education, child caregiver. 
According to the analyzes conducted to examine the relationship between children's leadership qualities and language skills, a significant relationship was found. The regression analysis revealed that expressive language skills was the predictor of leadership qualities. 
According to the data obtained from the Early Childhood Leadership Scale, the leadership scores of the preschool children participating in the study were high, and the mean scores of the leadership scores of the children were found to be significant according to the variables of age, gender, educational status of their parents, socioeconomic level, and duration of the preschool education. There was no significant difference in the leadership scores of the children according to the variables of number of siblings, birth order and child caregiver. According to the data obtained from the The Early Language Development Test, the expressive language scores of the children showed significant differences according to the variables of gender, educational status of parents, socioeconomic level, duration of preschool education, and  there was no significant difference according to the variables of age, number of siblings, birth order and child caregiver.  In addition, as a result of the analyzes conducted to determine whether the leadership and language scores of the children differ according to educational status of parents, the variables of mother's educational status have a significant effect on the leadership score and the expressive language score, and there was no significant effect of the father's educational status and mother-father educational status interaction on the leadership and the expressive language scores.