Yoksullukla mücadele programlarından mikrokredi ve Türkiye Diyarbakır örneği başarı değerlendirmesi /
Yazar: ADİL DÖŞEYEN
Danışman: DOÇ. DR. RAZİYE SELİM
İstanbul Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Bu tez, Diyarbakır Sehir Merkezinde uygulanmakta olan ve pilot bir proje olan,yoksulluk ile mücadele araçlarından mikrokredinin, yoksullar üzerindeki etkilerinidegerlendirmek için, 2 aylık bir süre zarfında uygulanan bir saha çalısması ve anketinsonuçlarını vermektedir. Arastırmanın amacı, Türkiye'de ilk defa Türkiye GrameenMikrokredi Projesi (TGMP) tarafından uygulanmakta olan Grameen tipi mikrokredinin,mikrokredi üyesi kadınlar ve aileleri üzerindeki sosyal, ekonomik ve sosyal olanaklaraulasım etkisini nicel ve nitel boyutlarda ölçmektir. Bu kriterlerdeki degisim ilekadınların ve ailelerinin ekonomik ve sosyal statülerindeki degisim ve yoksulluga karsısavunmasızlıklarının ne ölçüde degistigi bilimsel olarak test edilecektir.Tez temel olarak altı bölümden olusmaktadır. Birinci bölümde, yoksulluk literatürüincelenmis olup, Türkiye ve çesitli ülkelerde yoksullugun hangi boyutta yasandıgınınanalizi yapılmıs, aynı zamanda Türkiye'de ve çesitli ülkelerde gelir dagılımı verileri ileTürkiye'de uygulanan bir mikrokredi programı ile çesitli ülkelerdeki diger mikrokrediprogramlarının hangi zeminde karsılastırılması gerektiginin altyapısı hazırlanmıstır.kinci bölümde, Türkiye'de ve çesitli ülkelerde yaygın olarak kullanılan yoksulluklamücadele sekilleri literatürü verilmis, bölümün devamında ise mikrokredi sistemininnasıl çalıstıgı, çesitli ülke uygulamalarının ne ölçüde basarılı oldugu ve mikrokrediyeyönelik elestirilerin neler oldugu özetlenmistir. Üçüncü bölümde, mikrokrediprogramlarının basarı degerlendirmesinin yöntemleri incelenmis ve literatürde bulunanyöntemler açıklanmıstır. Bu bölüm mikrokredinin basarı degerlendirilmesi esnasındahangi yöntemlerin hangi kurumlarda uygulandıgını göstermesi açısından önemkazanmaktadır. Dördüncü bölüm, Türkiye'de uygulanmakta olan mikrokrediprogramlarından örnekler içermektedir. Bu bölümde Grameen tipi mikrokredinin sadeceTGMP projesi ile Diyarbakır ve çevresinde uygulandıgı ve diger mikrokredi tarzıprogramların TGMP'den farklı oldugu anlatılmaktadır. Besinci bölümde TGMPprojesinin basarısının degerlendirilmesi için uygulanan anket çalısmasının hazırlıkasaması, örneklem seçme yöntemi, tanımlayıcı istatistiksel sonuçlar, basarı göstergelerive basarı göstergelerinin detaylı sonuçları sunulmaktadır. Son bölümde ise özet, sonuçve degerlendirmeler yer almaktadır. Bu bölümde elde edilen temel sonuçlardan birisi,TGMP hanehalkı ve bireysel varlıklardaki degisim, ev sartlarındaki degisim, saglıkkosullarındaki degisim, is yapma teknik ve yetenegindeki degisim, aile içi iliskilerdekidegisim noktasında orta dereceli pozitif etkide bulunmus, kâr ve cirodaki degisimnoktasında yüksek dereceli pozitif etkide bulunmus, diger basarı kriterlerinde (11 kriter)ise düsük pozitif etkide bulunmustur. Diger önemli bir sonuç, TGMP olarak yoksulunyoksuluna ulasmayı kendisine misyon edinen bir kurumun, yeni is kurmak isteyen issizyoksullardan ziyade, mevcut islerini sürdüren yoksul kesimi finanse ederek hedefkitlesinden baska bir kitleye ulasmasıdır. Bir baska önemli sonuç, TGMP'nin mikrokredikatılımcıları kanalıyla ürettigi mal ve hizmetleri sadece mevcut ekonomi içerisindepazarlayabilmesi, büyük pazarlara bu ürünlerin sunulamamasıdır. Yeni pazarlaraaçılmak noktasında eksiklikler vardır. Çalısmanın en önemli sonucu ise, bu projeninhiçbir ekonomik faydası olmasa dahi, sosyal açıdan bölgede meydana getirdigidönüsümün faydasının ölçülemeyecek kadar fazla olmasıdır. Toplumda degerini yitirenkavramlar olan dayanısma ve komsuluk ruhunu yeniden canlandırıp toplumun dokularınıtazelemesi ve yoksulların kendilerine olan saygılarını yeniden kazandırması açısından daTGMP'nin yaptıgı çalısmanın faydası ölçülemeyecek kadar çoktur.

Abstract:
is thesis draws a conclusion on the effects of Turkey Grameen Microcredit Project onpoor, which is a pilot project applied in Diyarbakır City Center and one of the mostpopular tool for fighting against poverty, by the usage of a survey and field study that isconcluded in two months and with the technique of layered random sampling method.The aim of the thesis is to measure the qualitative and quantitative social domain,economic domain and access to facilities of the first Grammen type microcreditprogramme of Turkey, Turkey Grameen Microcredit Project. And also thesis measuresthe scientific change in womens? and their families? social statues and their vulnerabilityover poverty with the change in these domains and criterias.Thesis is formed from six chapters. In the first chapter, poverty literature is studied,poverty and income distribution in Turkey and in other countries is compared and fromthis point the differences between microcredit programmes in Turkey and othercountries is analysed by poverty and income distribution data. In the second chapter, theliterature about mostly used poverty elimination methods in Turkey and in othercountries is discussed, the questions of how a Grameen type microcredit programme isoperated techniquely, what is the success of various country models of microcredit andgeneral critiques over microcredit is discussed. In the third chapter, success assessmenttechniques of microcredit programmes is discribed and this chapter is important for thatwhat kind of asssessment techniques is used for different kind of microfinanceinstitutions. In the fourth chapter, some microcredit like practices in Turkey is studiedand result is that Grameen style microcredit programme is just applied in DiyarbakırTGMP programme. In the fifith chapter, the formation of survey that is used to assessthe success of TGMP, sample choice method, descriptive statistics results, the detailedanaysis of success indicators of TGMP is presented. In the last and sixth chapter,summary, result and evaluation of thesis is presented. One of the main results obtainedfrom this chapter is that, TGMP achieved medium pozitive change in household andpersonal assets, housing conditions, health conditions, business skills an techniques andfamily bond and relations, higher pozitive change in income and revenue, and loverpozitive change in other eleven criterias. Other result obtained from this chapter is that,TGMP, that is a association whose client target is poorer of poor people, mostly financespoor people that has a continuous job and leastly financing poor people that has not a jobbut want to establish a business by using credit. The other important result is that, thegoods and services produced by microcredit clients is just marketed in local economy,these goods and services is not marketed to big global markets like stanbul, Ankara.Also there is not enough effort to reach new markets exist in TGMP. One otherimportant result is that, pozitive social transformation effect of TGMP in the local regionis the most important effect of this project. The concepts loosing their values in theTurkish society, which are solidarity, solidarity within neighbours and help of recoveryof the self esteem of poors are reestablished by TGMP project in Diyarbakır.