Topkapı Sarayı Kütüphanesindeki Firdevsi Şehnameleri minyatürlerinde görülen geometrik süsleme
Geometric decoration seen in miniatures of Firdevsi Shahnames in Topkapi Palace Library
Yazar: GÜLSEREN TOY
Danışman: PROF. DR. AYŞE ÜSTÜN
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı / Tezhip Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: El Sanatları = Crafts
Dizin: Firdevsi = Firdevsi ; Geometrik motifler = Geometric motifs ; Minyatür = Minyature ; Süsleme teknikleri = Ornaments technics ; Süslemeler = Ornamentations ; Topkapı Sarayı Müzesi = Topkapı Palace Museum ; Şehname = Şehname

Özet:
Minyatür sanatı; tarihimiz, kültürümüz özellikle de toplum hayatının ayrıntılarına ışık
tutması bakımından önemli bir yere sahiptir. Düğün şenliklerini, av ve savaş
sahnelerini, kabul törenlerini gösteren minyatürler, ait oldukları dönemlerin toplum
hayatını ve sanat anlayışını, geleneklerini ve göreneklerini incelemek bakımından
somut kaynaklardır. Minyatür yapılan eserler arasında önemli bir grubu da şehnameler
oluşturmaktadır. Hükümdarların sosyal ve siyasi yaşamını manzum olarak anlatan bu
eserler ilk kez onuncu yüzyılda yaşadığı tahmin edilen Firdevsi tarafından ele
alınmıştır.
Tez çalışması Fehmi Ethem Karatay'ın, Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Farsça
Yazmalar Kataloğunda tasnif edilen 14. Yüzyıl, 15. Yüzyıl, 16. Yüzyıl ve 17.
Yüzyıllarda istinsah edilmiş 54 yazma eserden sadece 16. Yüzyılda istinsah edilen
eserleri kapsamaktadır. 16. Yüzyıla ait on yedi eser içerisinde mevcut olan toplam 703
minyatürlü sayfa incelenmiştir. İncelenen sayfalarda geometrik bezeme tespit edilen on
üç eserin 102 adet minyatürlü sayfası üzerinde çalışılmıştır. Tespit edilen bu on üç eser,
TSMK H. 1475 (XVI. yüzyıl), TSMK H. 1476 (1591-92), TSMK H. 1477 (1564),
TSMK H.1480 (1521), TSMK H.1482 (1533), TSMK H.1485 (1522), TSMK H.1488
(1564-65), TSMK H.1497 (1574), TSMK H.1500 (XVI. yüzyıl), TSMK H.1507 (XVI.
yüzyıl), TSMK H.1511 (XVI. yüzyıl), TSMK H.1514 (1539-40), TSMK R.1548
(1585) envanter numaraları ile kayıtlıdır. Tez iki bölüm halinde hazırlanmıştır.
Çalışmada, önce yazarın edebi anlayışı daha sonra teze konu olan "Şehnameler"
hakkında bilgi verilmiştir. Belirtilen yazma eserlerde bulunan seçilmiş 102 minyatürün
bezemeleri arasında yer alan geometrik motifleri incelenmiş ve mimari, çini, ahşap gibi
diğer sanat kollarında kullanım alanlarına da atıf yapılarak sonra sanatsal açıdan
değerlendirilmesini yapılmıştır.

Abstract:
Miniature art has an important place in terms of shedding light on the details of our
history, culture and especially social life. Miniatures showing wedding festivities,
hunting and war scenes, acceptance ceremonies are tangible sources in terms of
examining the social life and art understanding, traditions and customs of the periods
they belong to. Another important group among the miniature works is the Şehname.
These works, which describe the lives of rulers in verse, were first addressed by
Ferdowsi, who is lived in the tenth century.
The thesis study includes only the works copied in the 16th century out of 54
manuscripts that were included in the 14th, 15th, 16th and 17th centuries that Fehmi
Ethem Karatay classified in the Topkapı Palace Museum Library Persian Manuscripts
Catalog. A total of 703 miniaturized pages among seventeen works belonging to the
16th century were examined. On the pages examined, 102 miniaturized pages of
thirteen works of which geometric decoration was determined were studied. These
thirteen detected works are registered with their inventory numbers: TSMK H. 1475
(XVI. yüzyıl), TSMK H. 1476 (1591-92), TSMK H. 1477 (1564), TSMK H.1480
(1521), TSMK H.1482 (1533), TSMK H.1485 (1522), TSMK H.1488 (1564-65),
TSMK H.1497 (1574), TSMK H.1500 (XVI. yüzyıl), TSMK H.1507 (XVI. yüzyıl),
TSMK H.1511 (XVI. yüzyıl), TSMK H.1514 (1539-40), TSMK R.1548 (1585). The
thesis has been prepared in two parts. In the study, firstly the literary understanding of
the author and then information about the "Şehname" which was the subject of the
thesis was given. The geometric motifs included among the decorations of 102
miniatures found in the mentioned manuscripts were examined, and then they were
evaluated artistically by referring to their usage areas in other art branches such as
architecture, tile, and wood.