Cerrahpaşa Kasap İlyas Camii ve Haziresi
Cerrahpasha Kasap Ilyas Mosque and Cemetery
Yazar: SEMİH YAKUT
Danışman: YRD. DOÇ. DR. GÜLBERK BİLECİK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Camiler = Mosques ; Kasap İlyas Cami = Kasap Ilyas Mosque ; Mezar taşları = Tambstones ; Mezarlar = Graves ; Türk-İslam mimarisi = Turkish-Islamic architecture

Özet:
Uzun yıllar bakımsız ve harabe halde kalan Konstantinopolis şehri II. Mehmet'in fethinden sonra Türk-İslam mimarisi geleneği çerçevesinde İslam dininin ilkeleri ve örfi kurallar ışığında yeniden imar edilmiştir. Bu çalışmada hem fetihte hem de imar faaliyetlerinde payı olan II. Mehmet'in kasapbaşısı olarak bilinen Kasap İlyas Bey'in günümüzde Cerrahpaşa Mahallesi sınırları içinde kalan cami ve haziresinin etrafında oluşan mahallesinin yok olma süreci ve Osmanlı İstanbul'undaki önemi ortaya konulmaya çalışılmıştır. İstanbul nimel'-ceyş camileri arasında Kasap İlyas Bey Camii güzel bir örnek teşkil etmektedir. Yapıldığı günden bugüne kadarki süreci içinde yapının ve mahallesinin atlattığı badireler Osmanlı İstanbul'unun kısa bir özeti gibidir. Hicri 886 (1481-1482)yılında vefat eden Kasap İlyas Bey, Bizans döneminde çok fazla yapının bulunmadığı Konstantinopolis şehrinin 12. bölgesine sade, fonksiyonel ve ucuz maliyetli kendi ismiyle anılacak olan camiyi ölümünden önce yaptırmıştır. Bu cami etrafında ilk defa 1493 tarihinde karşımıza çıkacak olan vakıflarıyla beraber tipik bir Osmanlı İstanbul'u Mahallesi halini alacaktır. Cami merkezli gelişen yapı kompleksinin, öldükten sonra mihrap önündeki arazisine gömülen Kasap İlyas Bey uzun yıllar orada tek başına yatacaktır. 18. yüzyılın başından itibaren de bu alan Kasap İlyas Bey Mahallesi'nin defin alanı olacaktır. 19. yüzyıldan itibaren Avrupa'dan gelen modern şehircilik kapsamında akılcı ve pozitivist bir yaklaşımla Osmanlı İstanbul'unun yeniden düzenlenmeye başlanmasıyla beraber İstanbul'da yer alan çoğu nimel'-ceyş cami ve mahallesi gibi tahribe uğrayacak ve yok edilecektir. Bu tahrip ve yıkımlar Cumhuriyet kurulduktan sonrada devam edip, günümüzde de devam etmektedir.

Abstract:
Constantinople, where was uncared for a long period, had been re-constructed in the frame of Islamic principles and customary after it was conquered by Mehmet II. The destruction and importance of the neighborhood which was established around Ilyas Bey Mosque, it has been in Cerrahpasha in modern day Istanbul, founded by the first butcher of the Palace during Mehmet II will be held in this study. Ilyas Bey contributed not only in the conquest, he was also an important figure in the construction of the city. Ilyas the Butcher Mosque is one of the beautiful examples of the mosque which is founded by the member of the praised army (nimel'-ceysh). The hardship and difficulties the neighborhood and the mosque faced up was sort of a short summary of the Ottoman Istanbul. Before Ilyas Bey died in 1482, he had founded a simple and functional mosque, which will be called by his name, in the 12th region of Constantinople where there were not so many buildings at that time.
With all waqfs of the mosque that were seen first in 1493, it became a typical mosque in Ottoman neighborhood where was established around it. He had buried in front of the mosque for a long time. The area turned into a cemetery of the neighborhood after the very beginning of the 18th century. Since the 19th century, there was an urban revolution in Istanbul under the impact of Europe. By this revolution, many mosques and neighborhoods have been deconstructed. Demolition and destruction of the nimel'-ceysh mosques and neighborhoods have still done since the new Republic was established.