Yoksullukla mücadelede Amartya Sen'in kapasite yaklaşımı: Türkiye değerlendirmesi
Amartya Sen's capability approach in the fight against poverty: An assessment of Turkey
Yazar: TÜRKAN YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. MUSA GÖK
İzmir Demokrasi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Maliye Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Maliye = Finance

Özet:
Yoksulluk geçmişte var olan ve hâlâ varlığını sürdüren önemli bir sorundur. Ülkeler 
çeşitli politikalar ile bu soruna çözüm bulmaya çalışmaktadır. Yoksulluğu gelir yetersizliği 
olarak tanımlayan geleneksel yaklaşımların yanı sıra Amartya Sen tarafından geliştirilen 
Kapasite Yaklaşımı, yoksulluğu yoksunluk ile ilişkilendirmektedir. Yoksulluğun, 
"kapasitelerden yoksun olma" olarak tanımlandığı bu yaklaşımda eğitim, adalet, özgürlük 
gibi konuların önemli bir yeri vardır. Yaklaşıma göre, bireylerin gelirinden daha çok 
kapasitelerine önem verilmektedir.
Bu çalışmada, kapasite, işlevsellik ve özne kavramları çerçevesinde temel kavramlar 
açıklanarak kapasite yaklaşımına yer verilmiştir. Bireyin refahını gelire dayandıran 
yaklaşımların aksine bu yaklaşım, bireylerin "yapabilecekleri" ve "olabilecekleri" şeylere 
odaklanmaktadır. 1990 yılından beri, Kapasite Yaklaşımı temel alınarak, Birleşmiş 
Milletler Kalkınma Programı (UNDP) tarafından İnsani Gelişme Raporu yayınlanmaktadır.
Çalışmada, bu raporlarda yer alan insani gelişme endeksi sıralamasına göre ilk ve son 
beş sırada yer alan ülkeler ve Türkiye ile ilgili değerlendirilme yapılmıştır. Çok yüksek ve 
az gelişmiş ülkelerin uyguladığı gelir, vergileme ve harcama politikalarına yer verilmiştir.
Endekse göre, çok yüksek gelişmiş ülkelerin özellikle eğitim seviyesinin yüksek ve 
nitelikli olduğu, yoksulluğun daha az, bireylerin yaşam kalitesinin yüksek olduğu 
görülmektedir. Refahı yüksek olan ülkelerde bireylerin kapasiteleri de olumlu bir gelişim
göstermektedir.

Abstract:
Poverty is an important problem that existed in the past and still continues to exist.
Countries are trying to find solutions to this problem with various policies. In addition to 
the traditional approaches that define poverty as lack of income, the Capacity Approach 
developed by Amartya Sen associates poverty with deprivation. In this approach, where 
poverty is defined as "deprivation of capabilities", subjects such as education, justice and 
freedom are important. According to the approach, the capacity of individuals is more 
important than their income.
In this study, basic concepts are explained within the framework of poverty and 
capability, functioning and agency and the capability approach is included. Unlike 
approaches that base an individual's well-being on income, this approach focuses on what 
individuals "being" and "doing". Since 1990, the Human Development Report has been 
published by the United Nations Development Program (UNDP), based on the Capacity 
Approach.
In the study, an assessment was made on the human development index data from 
these reports and the countries in the first and last five rankings and Turkey. Income, 
taxation and expenditure policies implemented by very high and underdeveloped countries 
are included. According to the index, it is seen that very high developed countries have a 
high and qualified level of education, poverty is less, and the quality of life of individuals 
is high. The capabilities of individuals in countries with a high level of well-being are also 
develop positively.