Neuman sistemler kuramına göre hemodiyaliz hastalarının tedaviye uyumlarına yönelik verilen eğitimin benlik saygısı ve algılanan sosyal destek üzerine etkisi
The effect of the training on adaptation to treatment provided to hemodialysis patients according to the neuman systems theory on self-esteem and perceived social support
Yazar: AYŞE ASLI OKTAY
Danışman: PROF. DR. MAĞFİRET KAŞIKÇI
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Esasları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Algılanan sosyal destek = Perceived social support ; Benlik saygısı = Self esteem ; Böbrek = Kidney ; Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek yetmezliği = Kidney failure ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Hasta eğitimi = Patient education ; Renal diyaliz = Renal dialysis ; Sosyal destek = Social support ; Tedaviye bağlılık ve uyum = Treatment adherence and compliance

Özet:
Amaç: Hemodiyaliz hastalarına Neuman Sistemler Kuramına göre verilen eğitimin benlik saygısı ve algılanan sosyal destek üzerine etkisini belirlemek amacıyla öntest- son test karşılaştırmalı kontrollü yarı- deneysel olarak yapılmıştır.
Materyal ve Metot: Araştırmanın evrenini, 108 birey oluşturdu. Örneklemi ise 42 deney, 42 kontrol olmak üzere 84 birey oluşturdu.  Araştırma iki diyaliz merkezinde 15.04.2017 – 15.10.2017 tarihleri arasında gerçekleştirildi. Araştırmada veriler; Hasta Tanıtıcı Formu, Neuman Sistemler Değerlendirme Formu, Coopersmith Benlik Saygısı Envanteri,  Aileden ve Arkadaşlardan Algılanan Sosyal Destek Ölçeği, Hemodiyaliz Stresör Ölçeği ile toplandı. Deney grubundaki bireylere Neuman Sistemler Modeli doğrultusunda evde bire bir yapılan eğitimin ardından araştırmacı tarafından hazırlanan "Hemodiyalizi Öğrenelim" adlı eğitim kitapçığı ile eğitim tekrar edildi. Verilerin değerlendirilmesi SPSS 20 programında yapıldı. Verileri değerlendirilirken tanımlayıcı istatistiksel metotları (sayı, yüzde), kikare testi, eşleştirilmiş t testi kullanıldı. 
Bulgular: Hemodiyaliz stresör ölçeğinden alınan puan ortalamaları deney grubunda anlamlı derecede düşüş gösterirken, kontrol grubunda benzer seviyede kaldığı bulundu. Deney grubundaki bireylerin benlik saygılarının anlamlı derecede yükseldiği, kontrol grubundaki bireylerin benlik saygılarında ise çok yakın aralıkla yükseliş seyrettiği görüldü. Aileden algılanan sosyal destek düzeyi puan ortalamalarının deney grubunda eğitim sonrasında yükseldiği, bu yükselişin istatistiki olarak anlamlı olmadığı, kontrol grubundaki bireylerin puan ortalamalarında bir artış olmadığı görüldü. Arkadaşlardan algılanan sosyal destek puan ortalamalarının deney ve kontrol gruplarında eğitim sonrasında yükseldiği, deney grubundaki yükselişin istatistiki olarak anlamlı olduğu belirlendi.  
Sonuç: Neuman Sistemler Modeli'ne göre verilen eğitimin hemodiyaliz tedavisi gören bireylerin hemodiyaliz stres düzeyini düşürdüğü,  benlik saygısı ve aileden ve arkadaşlardan algılanan sosyal destek düzeyini arttırdığı  sonucuna varıldı.

Abstract:
Aim: The present study was conducted to determine the effect of the training provided to hemodialysis patients according to Neuman Systems Theory on self-esteem and perceived social support in pretest-posttest comparison semi-experimental fashion.
Material and Method: The study population consisted of 108 individuals. The sampling consisted of 84 subjects, 42 of whom constituted the Study Group and 42 of whom constituted the Control Group. The study was conducted in two dialysis centers between 15.04.2017 and 15.10.2017. In the study, the data were collected with Patient Identification Form, Neuman Systems Evaluation Form, Coopersmith Self-Esteem Inventory, Social Support Perceived from Family and Friends Scale and Hemodialysis Stressor Scale. In the Study Group, the training was repeated to the individuals with the training book "Let Us Learn Hemodialysis", which was prepared by the researcher, after the one-to-one training in houses in line with the Neuman Systems Model. SPSS 20 program was used to evaluate the data. Descriptive statistical methods (number, percentage), chi-square test, paired t test were used to evaluate the data.
Results: The average scores obtained from the hemodialysis stressor scale decreased at a significant level in the Study Group;however, it was found to be similar in the Control Group. It was observed that the self-esteem of the individuals in the Study Group increased at a significant level;and the self-esteem of the individuals in the Control Group increased very closely. It was determined in the study that the average score of social support perceived from family increased after the training in the Study Group, this increase was not statistically significant, and there were no increases in the average scores of the Control Group. It was also determined that the average scores of the social support perceived from friends were higher after the training in the Study and Control Group; and the increase in the Study Group was statistically significant. 
Conclusion: According to the Neuman Systems Model, it was concluded that the training provided to the Study Group decreased the level of hemodialysis stress, increased the self-esteem and  social support  perceived from family and friends in the individuals who received hemodialysis treatment.