İleri yaştaki bipolar bozukluk hastalarının gereksinimlerinin belirlenmesi
Assessment of needs of elderly patients with bipolar disorder
Yazar: ÖZLEM KUMAN TUNÇEL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FİGEN YARGUCU ZİHNİ
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Geriatri = Geriatrics ; Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Bipolar bozukluk = Bipolar disorder ; Geriatri = Geriatrics ; Psikiyatri = Psychiatry ; Ruh sağlığı = Mental health ; Yaşlılar = Aged ; İhtiyaç analizi = Needs analysis

Özet:
İlerleyen teknoloji ile birlikte tüm dünyada yaşlı nüfusun hızla artması bu populasyonun gereksinimlerinin karşılanmasına yönelik girişimlerde bulunmayı önemli bir konuma taşımıştır. Bu girişimlerin yapılabilmesi için de öncelikle yaşlıların gereksinimlerinin belirlenmesi gerekmektedir. Son yıllarda bu konuda çalışmalar artmaktayken psikiyatrik hastalıkların yaşlılık dönemleri yakın zamana kadar çalışmalara konu olmamaktaydı. Bipolar bozukluğun ileri yaş dönemi de literatürde ihmal edilen alanlardandır. Genelde yaşlı bipolar bozukluk tanısı olan hastalar ile ilgili bilgiler genç hastalarla yapılan çalışmalardan elde edilen çıkarsamalardır. Ancak yaşlı hastalarda var olan bilişsel kısıtlılıklar, eşlik eden tıbbi hastalıklar ve polifarmasi bu grubun özel olarak çalışılması gerekliliğini ortaya koymaktadır. Literatürdeki bu açık göz önünde bulundurularak, bu çalışmada ileri yaştaki bipolar bozukluk hastalarının gereksinimlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın ikincil amacı ise, ileri yaştaki bipolar bozukluk hastalarının gereksinimleri ile sosyodemografik verileri ve klinik belirtileri arasındaki ilişkinin saptanmasıdır.
Çalışmada Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Affektif Hastalıklar Birimi'nde izlenmekte olan 50 yaş ve üstü bipolar bozukluk tanılı gönüllü hastalar çalışmanın örneklemini oluşturmuştur. Etik Kurul Onayının alınmasından sonra 21/02/18 tarihinden itibaren hasta alımına başlanmış 2019 yılı sonuna kadar da hasta alımına devam edilmiştir. Çalışma süresi içinde içleme ve dışlama ölçütlerine uyan tüm hastalar çalışma hakkında bilgilendirilmiş ve çalışmaya davet edilmiştir. Çalışmaya alınma ölçütleri Young Mani Derecelendirme Ölçeği, Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği ve Standardize Mini Mental Test ile değerlendirildikten sonra ölçütleri karşılayan tüm hastalar çalışma hakkında bilgilendirilip onam formu imzalatılarak çalışmaya alınmıştır. Kesitsel olan bu çalışmada hastalarla yapılan yarı yapılandırılmış görüşme ile olgu rapor formu doldurulmuş, klinik görüşme yapılmış ve yaşlı bipolar bozukluk tanılı hastaların gereksinimlerini belirlemeye yönelik Camberwell Yaşlıların Gereksinimlerinin Değerlendirilmesi görüşmesi yapılmıştır. Görüşme sonrasında hastaların Sosyal Ağ ve Sırdaş Listesi, Bipolar Bozukluk İşlevsellik Ölçeği ve Kısa Form 36 ölçeklerini doldurmaları istenmiştir.
Çalışmaya katılan 114 BB hastasının yaş ortancası 59,07 idi ve %50,9'u kadın idi. Katılımcıların %79,8'inin en az bir adet karşılanmamış gereksinimi vardı. Katılımcıların hepsinde, bipolar bozuklukla ilişkili olarak, "ilaçlar" ve "psikolojik sıkıntı" alanlarında gereksinim mevcuttu. Bunların dışında katılımcıların gereksinimlerinin en yüksek oranlarda olduğu diğer üç alan "beden sağlığı", "görme/ işitme/ iletişim" ve "sağlık durumu ve tedavi konusunda bilgi" alanları idi. Çevresel alanda 50 kişinin en az bir karşılanmış, 21 kişinin en az bir karşılanmamış; fiziksel alanda 110 kişinin en az bir karşılanmış, 51 kişinin en az bir karşılanmamış; psikolojik alanda 113 kişinin en az bir karşılanmış, 10 kişinin en az bir karşılanmamış; sosyal alanda 38 kişinin en az bir karşılanmış, 58 kişinin en az bir karşılanmamış gereksinimi olduğu saptanmıştır. Yapılan regresyon analizleri sonucunda bedensel herhangi bir hastalık olmasının toplam ve karşılanmış gereksinim sayısını yaklaşık 1,5 kat arttırdığı saptanmıştır. Kişi başına düşen toplam gereksinim sayısı ile ilişkili bulunan diğer değişkenler ise Bipolar Bozukluk İşlevsellik Ölçeğinin duygusal işlevsellik ve ev içi ilişkiler alt ölçek puanlarıdır. Kişi başına düşen karşılanmamış gereksinim sayısı ile de sadece Bipolar Bozukluk İşlevsellik Ölçeğinin üç alt ölçek puanı ilişkili bulunmuştur. İşlevselliği yüksek olan hastaların gereksinim sayılarının daha düşük olduğunun saptanması gelecekteki sağlık politikalarında yaşlı bipolar bozukluk hastalarının işlevselliğini yükseltecek girişimlerde bulunulması gerektiğini göstermektedir. Türkiye'de psikiyatrik hastalığı olan yaşlıların gereksinimlerini belirlemeye yönelik olarak yapılan ilk çalışma olması açısından çalışmamızın sonuçları önemlidir.

Abstract:
The rapid growth of the whole world's older population with the help of advanced technology, emphasized the importance of  the interventions targeting the needs of this population. For taking step in the direction of these interventions, the needs of elderly should be defined, at first. The number of studies on this topic  is increasing in last years; however old age of psychiatric disorders had got a minor place in research untill quite recently. Late life period of bipolar disorder is an other ignored area. Generally the knowledge about the older patients with bipolar disorder is derived from the research on younger patients. However cognitive deficits, comorbid physical ilnesses an polypharmacy of older patients reveals the necessity of studying especially this group. Taking this gap in the literature into account, it is aimed to define the needs of elderly patients with bipolar disorder. The secondary aim was to define the relationship between the needs of elderly patients with bipolar disorder and sociodemographic variables, clinical symptoms of them.
In this study the volunteer patients with bipolar disorder with the age of 50 or over and followed in the Affective Disorder Outpatient Unit of Ege University Faculty of Medicine Psychiatry Department constituted the study sample. Recruitment of the patients was started after geting approval from Ethics Committee on 21/02/18 and continued till the end of the 2019. All the patients fulfilling the incluison and exclusion criteria were informed about the study and were invited to the study, in this period. After the patient was assessed for eligibility by Young Mania Rating Scale, Hamilton Depression Rating Scale and Standardised Mini Mental State Examination all the eligible patients were recruited to the study following informing the patient about the study and taking written informed consent. The case report form was filled via a semistructured interview, a diagnostic clinical interview was apllied and Camberwell Assessment of Need for the Elderly was used to define the needs of elderly patients with bipolar disorder, in this study. Following this interview, patients were required to answer the questions of Social Network List, Bipolar Disorder Functioning Questionnaire and Short Form 36.
The median age of the 114 inclued bipolar patients was 59.07 and 50.9% of the sample was female. 79.8% of the participants had at least one unmet need. All of the participants had needs in the items of "medication" and "psychological distress" as they had the diagnosis of bipolar disorder. Following these, the most frequently rated three need areas were "physical health", "eyesight/hearing", and "information". In the environmental domain 50 patients reported at least one met need and 21 patients reported at least one unmet need; in the physical domain 110 patients reported at least one met need and 51 patients reported at least one unmet need; in the psychological domain 113 patients reported at least one met need and 10 patients reported at least one unmet need; in the social domain 38 patients reported at least one met need and 58 patients reported at least one unmet need. Regression analysis revealed that having a physical illness increases the number of total or met needs nearly 1.5 times. The other factors affecting the total number of needs are the emotional functioning and household relations subscales of Bipolar Disorder Functioning Questionnaire. The number of unmet need was found to be associated with only the three subscales of Bipolar Disorder Functioning Questionnaire. Finding of patients with higher functions have lower needs, reveals the necessity of novel interventions increasing the functionality of aged bipolar patients. The study results are important as this study is the first research in Turkey, investigating the needs of elderly with psychiatric disorder.