Arap dilinde teaddî ve lüzûm
Taaddi and luzum in Arabic language
Yazar: ADNAN KALAY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET FARUK ÇİFÇİ
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arapça = Arabic ; Biçimbilim = Morphology ; Dil bilgisi = Grammar ; Dil bilgisi-eylem = Grammar-verb

Özet:
Dil, kelimelerin belli bir hiyerarşi içerisinde cümlede konumlandırılmasıyla sağlıklı bir iletişim aracı haline gelir. Bu açıdan bakıldığında cümlede kendine yer bulan tüm kelimelerin ayrı bir öneme sahip olduğu ve diğerlerine hem şekil hem de mâna itibariyle tesir edeceği âşikârdır. Arap dilinde cümleyi oluşturan ögelerin tertibi noktasında başrolün fiile ait olduğunu söyleyebiliriz. Bu noktada da fiilin sahip olduğu lüzûm ve teaddî özelliği ön plana çıkmaktadır. Bu önemine binaen elinizdeki bu çalışmada teaddî ve lüzûm kavramları incelenerek fiillerin hangi özelliklere istinaden bu hususiyetlere sahip oldukları ve konuyla ilgili ne gibi meselelerin olduğu ortaya konmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda ilk bölümde konuya hazırlık babında kelimenin yapısını inceleyen sarf ilmi ve fiilin özelliklerinden genel hatlarıyla bahsedilmiştir. İkinci ve üçüncü bölümler ise teaddî ve lüzûm kavramları çerçevesinde fiillere, fiillerin yapılarının bu noktadaki etkilerine, harf-i cerrin teaddî ve lüzûma tesirine, müteaddî ve lâzım fiillerin lafzî göstergelerine, mef'ûllerin durumlarına, mastar formlarının belirleyici özelliklerine, ihtilaflı meselelere ve dilcilerin bu konularla ilgili spesifik görüşlerine yer verilmiştir. Son bölümde de fiillerin sahip oldukları formlar arasındaki geçişliliği sağlayan yöntemlere değinilerek çalışma nihayete erdirilmiştir.
ANAHTAR KELİMELER: Arap dili, Sarf, Fiil yapıları, Teaddî, Lüzûm.

Abstract:
Language becomes a healthy communication tool by placing words in sentences within a certain hierarchy. From this point of view, it is obvious that all the words that have a place in the sentence have a special importance and will affect the others both in terms of form and meaning. We can say that the main role belongs to the verb in the arrangement of the elements that make up the sentence in the Arabic language. At this point, the taaddi/transitional and lüzum/intransitive features of the verb come to the fore. Based on this importance, in this study, the concepts of transitive and intransitive are examined and the reasons why verbs take these adjectives and what are the issues related to the subject are tried to be revealed. In this context, in the first part, the science of Morphology, which examines the structure of the word, and the verb has been mentioned briefly and in preparation for the subject. In the second and third chapters, verbs are examined over the concepts of transitive and intransitive, and at the same time, the effects of the structure of verbs on this point, the effect of hurûf al-jarr on transitive and intransitive verbs, literal signs of transitive and intransitive verbs, maf'uls states, determining features of infinitive forms, controversial issues and specific views of linguists on these issues are discussed. In the last part, the study has been concluded by mentioning the methods that provide the transitional between the forms that verbs have.
KEYWORDS: Arabic language, Morphology, Verb structures, Taaddi, Luzum.