Okul Öncesi Duygu Düzenleme Ölçeği'nin geliştirilmesi ve annelerin duygu düzenleme güçlüklerinin çocukların duygu düzenleme becerilerini yordayıcılığı
Development of preschool emotion regulation scale and predictability of mothers' emotion regulation difficulties on children's emotion regulation skills
Yazar: HİLAL YILMAZ
Danışman: PROF. DR. RENGİN ZEMBAT
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Anneler = Mothers ; Duygu düzenleme = Emotion regulation ; Duygu düzenleme güçlüğü = Emotion dysregulation ; Okul öncesi çocuklar = Preschool childrens ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu araştırmada, 48-72 aylık çocuklar için duygu düzenleme becerilerini ölçen ölçme aracının geliştirilmesi, annelerin duygu düzenleme güçlüklerinin ve çocukların duygu düzenleme becerilerinin demografik özelliklerine göre incelenmesi ve annelerin duygu düzenleme güçlüklerinin, çocukların duygu düzenleme becerileri üzerindeki yordayıcı etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Nicel araştırma yöntemlerinden tarama modelinde tasarlanan bu araştırma betimsel tarama modeli ve ilişkisel tarama modelinde tasarlanmıştır. Buna ek olarak annelerin duygu düzenleme güçlüklerinin çocukların duygu düzenleme becerileri üzerindeki yordayıcılığı, yordayıcı ilişki analizleri kullanılarak incelenmiştir. Araştırma İstanbul ili Ataşehir, Beşiktaş, Eyüp ve Üsküdar ilçelerindeki Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı okul öncesi eğitim kurumlarında gerçekleştirilmiştir. Araştırma iki farklı çalışma grubundan oluşmaktadır. Çalışma grubu-I, araştırma sürecinde geliştirilen ölçme aracının verilerinin elde edildiği gruptur ve 2018-2019 eğitim ve öğretim yılı bahar yarıyılında okul öncesi eğitim kurumlarında öğrenim gören 48-72 aylık 294 çocuktan oluşmaktadır. Çalışma grubu-II ise geliştirilen ölçme aracı ve diğer ölçme araçlarıyla verilerin elde edildiği gruptur ve 2019-2020 eğitim ve öğretim yılı güz yarıyılında okul öncesi eğitim kurumlarında öğrenim gören 48-72 aylık 210 çocuk ve annelerinden oluşmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından hazırlanan "Kişisel Bilgi Formu", Rugancı ve Gençöz (2010) tarafından Türkçe'ye uyarlanıp geçerliği ve güvenirliği yapılan "Duygu Düzenlemede Güçlükler Ölçeği", araştırmacı tarafından geliştirilen "Okul Öncesi Duygu Düzenleme Ölçeği" ve geliştirilen ölçme aracının ölçüt geçerliğini test etmek amacıyla Batum ve Yağmurlu (2007) tarafından Türkçe'ye uyarlanıp geçerliği ve güvenirliği yapılan "Duygu Düzenleme Ölçeği" kullanılmıştır. 
Araştırmanın sonucunda Okul Öncesi Duygu Düzenleme Ölçeği'nin Kapsam Geçerlik İndeksinin 0.67 ve madde-toplam korelasyon değerlerinin uygun olduğu tespit edilmiştir. Ölçüt geçerliğini tespit etmek amacıyla yapılan analiz sonucunda ölçeğin ölçüt geçerliğini sağladığı saptanmıştır. Ölçeğin toplam Cronbach Alpha değerinin .93 olduğu tespit edilmiştir. Ölçeğin tüm maddeleri için alt ve üst gruplar arasında anlamlı farklılık olduğu ve madde ayırt ediciliğini sağladığı belirlenmiştir. Ölçeğin test-tekrar test puanları arasında yüksek düzeyde, pozitif yönlü ve anlamlı bir ilişki olduğu ve puanlayıcılar arasındaki uyum gücünü sağladığı tespit edilmiştir. Bu bulgular sonucunda geliştirilen Okul Öncesi Duygu Düzenleme Ölçeği'nin geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu belirlenmiştir. Araştırmanın sonucunda annelerin duygu düzenleme güçlüklerinin orta düzeyde olduğu ve öğrenim durumu, çocuk cinsiyeti ve çocuk yaşı değişkenlerine göre farklılaştığı; yaş, çalışma durumu, algılanan gelir düzeyi ve çocuk sayısı değişkenlerine göre farklılaşmadığı tespit edilmiştir.Çocukların duygu düzenleme becerilerinin orta düzeyde olduğu ve cinsiyet, yaş, okul öncesi eğitime devam etme süresi ve anne öğrenim durumu değişkenlerine göre farklılaştığı; kurum türü, kardeş sayısı, doğum sırası, anne yaşı, anne çalışma durumu ve aile gelir düzeyi değişkenlerine göre farklılaşmadığı tespit edilmiştir. Annelerin duygu düzenleme güçlükleri ile çocukların duygu düzenleme becerileri arasında yüksek düzeyde, negatif yönlü ve anlamlı bir ilişki olduğu; annelerin duygu düzenleme güçlük puanlarının çocukların duygu düzenleme beceri puanlarını anlamlı şekilde yordadığı; annelerin duygu düzenleme güçlük puanlarının çocukların duygu düzenleme beceri puanları varyansının %60'ını istatistiksel olarak anlamlı şekilde açıkladığı tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Okul Öncesi Duygu Düzenleme Ölçeği, Duygu Düzenleme, Duygu Düzenleme Güçlüğü, 48-72 Aylık Çocuklar, Anneler

Abstract:
This study aims to develop a tool for measuring the emotion regulation skills of children aged 48-72 months, examine mothers' emotion regulation difficulties as well as children's emotion regulation skills based on various variables and investigate the predictability of mothers' difficulties in emotion regulation on children's emotion regulation skills. Designed as a correlational survey a quantitative research method, this study was carried out at the preschool institutions affiliated to the Ministry of National Education in the Ataşehir, Beşiktaş, Eyüp and Üsküdar districts of Istanbul Province. The research comprised two different study groups. The measurement tool was developed using the data from Study Group I, which consisted of 294 children aged 48-72 months attending the preschool education institutions in the spring semester of the 2018-2019 academic year. The developed measurement tool and other measurement tools were used to collect data from Study Group II, which consisted of 210 children aged 48-72 months attending the preschool education institutions in the fall semester of the 2019-2020 academic year as well as their mothers. The data collection tools used in the study included the Personal Information Form, prepared by the researcher; the Difficulties in Emotion Regulation Scale, adapted to Turkish and validated by Rugancı and Gençöz (2010); the Preschool Emotion Regulation Scale, developed by the researcher; and the Emotion Regulation Questionnaire, adapted to Turkish and validated by Batum and Yağmurlu (2007), which was used to test the criterion validity of the measurement tool developed by the researcher. As a result of the research, it was found that the content validity index of the Preschool Emotion Regulation Scale was 0.67, and its item-total score correlation coefficients were appropriate. As a result of the analysis conducted to determine the criterion validity, it was determined that the scale satisfied the criterion validity. The Cronbach's alpha value of the scale was found to be 0.93. It was determined that there was a significant difference between the lower and upper groups for all items of the scale, and the item discrimination was satisfied. It was found that there was a high-level, positive and significant correlation between the test and retest scores, ensuring the inter-rater reliability. As a result of these findings, it was determined that the Preschool Emotion Regulation Scale is a valid and reliable measurement tool. As a result of the study, it was found that the mothers' emotion regulation difficulties were moderate and differed according to the variables of educational status, the child's gender and child's age and did not differ based on the variables of age, employment status, perceived income level and number of children. The children's emotion regulation skills were moderate and differed according to the variables of gender, age, duration of attending the preschool education and mother's educational status and did not differ based on the variables of type of institution, number of siblings, birth order, mother's age, mother's employment status and family's income level. It was found that there was a high-level, negative and significant correlation between the mothers' emotion regulation difficulties and the children's emotion regulation skills. It was further determined that the mothers' emotion regulation difficulty scores were significant predictors of the children's emotion regulation skill scores. In addition, the mothers' emotion regulation difficulty scores explained 60% of the variance in the children's emotion regulation skill scores in a statistically significant manner.
Keywords: Preschool Emotion Regulation Scale, Emotion Regulation, Emotion Regulation Difficulty, Children Aged 48-72 Months, Mothers