Hafik Gölü (Sivas) mikro havzası peyzaj karakter analizi
Hafik Lake (Sivas) micro-basin landscape character analysis
Yazar: BURCU ÇİRCİ SELÇUK
Danışman: PROF. DR. MEHMET AKİF IRMAK
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Amaç: Hafik Gölü Mikro Havzası, jips karstı, jeomorfolojik özellikleri ve ekolojik çeşitliliğiyle önemli bir ekosistemdir. Endemik türler, sulak alanlar ve karstik oluşumları barındıran alan, doğal ve kültürel değerleriyle dikkat çekmektedir. Çalışma, bölgenin doğal ve kültürel peyzaj bileşenlerini inceleyerek kullanım durumlarını, mevcut baskıları, potansiyelleri ve tehdit unsurlarını değerlendirmeyi ve sürdürülebilir kullanım için koruma-kullanım dengesi odaklı öneriler geliştirmeyi amaçlamaktadır.
Yöntem: Çalışma, peyzaj karakter analizi temelinde beş aşamada gerçekleştirilmiştir. İlk olarak, alan envanteri oluşturulmuş ve doğal eşikler çerçevesinde sınırlar belirlenmiştir. İkinci aşamada, doğal ve kültürel peyzaj envanteri hazırlanmış ve detaylı analizler yapılmıştır. Üçüncü aşamada, parametrik yöntemle peyzaj karakter analizi uygulanmıştır. Dördüncü aşamada, potansiyel erozyon ve su infiltrasyonu analizleri gerçekleştirilmiş, son aşamada ise elde edilen veriler ve analizler tartışılarak kapsamlı değerlendirmeler ortaya konulmuştur.
Bulgular: NDVI analizi, jeolojik formasyon, büyük toprak grupları, arazi kullanım kabiliyeti ve arazi örtüsü sınıfları dikkate alınarak yürütülen karakter analizi çalışması sonucunda, çalışma alanında 304 adet peyzaj karakter tipi ön sınıfının ve 7 adet peyzaj karakter alanının bulunduğu belirlenmiştir. Erozyon analizi, alanın genelde çok düşük erozyon riski taşıdığını, ancak yüksek rakımlı bölgelerde riskin arttığını göstermiştir. Su infiltrasyonu analizinde orta ve yüksek infiltrasyon düzeylerinin baskın olduğu tespit edilmiştir.
Sonuç: Çalışma, Hafik Gölü mikro havzasında sürdürülebilir planlama süreçlerinin geliştirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Bölgenin jipsli toprak yapısı ve biyolojik çeşitliliği, doğal kaynakların korunması açısından kritik öneme sahiptir. Kontrolsüz tarım, yerleşim genişlemesi bölgenin ekolojik dengesini tehdit etmektedir. Peyzaj karakter analizi çerçevesinde, göl çevresindeki korunan alanların ve doğal bitki örtüsünün zarar görmemesi, tarım kaynaklı su kirliliğinin önlenmesi ve su kaynaklarının sürdürülebilir bir şekilde yönetilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Peyzaj, Peyzaj Karakteri, Peyzaj Karakter Analizi, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS), Hafik Gölü

Abstract:
Purpose: The Hafik Lake Micro Basin represents a vital ecosystem with its gypsum karst formations, geomorphological characteristics, and ecological diversity. Hosting endemic species, wetlands, and karstic formations, the area stands out for its natural and cultural values. This study examines the natural and cultural landscape components of region, evaluates land use patterns, existing pressures, potentials, and threats, and proposes recommendations centered on a conservation-utilization balance for sustainable management.
Method: The study was conducted in five stages based on landscape character analysis. First, an area inventory was created, and boundaries were defined within the framework of natural thresholds. In the second stage, a detailed analysis of the natural and cultural landscape inventory was carried out. In the third stage, a parametric method for landscape character analysis was applied. In the fourth stage, potential erosion and water infiltration analyses were performed. In the final stage, the obtained data and analyses were discussed, leading to comprehensive evaluations.
Findings: Based on the character analysis using NDVI, geological formations, soil groups, land use capability, and land cover, the study area includes 304 preliminary landscape types and 7 character areas. Erosion risk is generally low but rises at higher elevations, while moderate to high water infiltration levels dominate.
Results: The study highlights the need for sustainable planning in the Hafik Lake micro basin. The gypsum-rich soil and biodiversity are vital for conserving natural resources. Uncontrolled agriculture and settlement expansion threaten ecological balance. Protection measures should prevent damage to protected areas, control agriculture-induced water pollution, and ensure sustainable water resource management.

Keywords: Landscape, Landscape Character, Landscape Character Analysis, Geographic Information Systems (GIS), Hafik Lake