Çalışan çocuklar ile ilgili yapılan akademik çalışmaların değerlendirilmesi ve çalışan çocukların eğitim hakkı
Evaluation of academic studies on working children and the right to education of working children
Yazar: SULTAN PALA
Danışman: PROF. DR. FULYA ERLÜLE
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Uluslararası ve Karşılaştırmalı Eğitim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim hakkı = Education rights ; Çalışan çocuklar = Working children ; Çocuk eğitimi = Child education ; Çocuk hakları = Children's rights ; Çocuk iş gücü = Child labor

Özet:
Çalışan çocuklar ile ilgili hazırlanan akademik çalışmaların incelendiği bu araştırmada çalışan çocukların eğitim hakkına vurgu yapılmaya çalışılmıştır. Hukukta ve birçok disiplinde çalışan çocuk yerine çocuk işçi kavramı kullanılmaktadır. Araştırmada çalışan çocuk kavramının kullanılma sebebi bu kavramının, çocuk işçiliğini de kapsayan çatı bir kavram olmasıdır. Kuramsal boyut oluşturulurken çocukluk ve çocuk işçiliğinin tarihçesi incelenmiş, uluslararası ve ulusal mevzuatta çalışan çocukların durumu ve eğitim hakkı hakkında bilgiler sunulmuş, dünya genelinin yanı sıra Türkiye özeline dair güncel veriler aktarılmıştır. Araştırmanın problem cümlesini "Türkiye'de çalışan çocuklar ile ilgili akademik yazın nasıl bir dağılım göstermektedir?" sorusu oluştururken, başlıkta geçen akademik çalışmalar; 2012-2022 yılları arasında; Yüksek Öğretim Kurumu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi'nin dijital veri tabanında yayınlanan, erişimine izin verilen, onaylanmış, Türkçe dilinde hazırlanmış yüksek lisans ve doktora tez çalışmalarından oluşmaktadır.
Araştırmanın ana örnekleminde çalışan çocuklar ilgili hazırlanmış 59 tez bulunmaktadır. Araştırmanın eğitim hakkı çerçevesinde yorumlanabilmesi için eğitim hakkı ile ilgili yazılmış tezlerin de incelenmesine duyulan ihtiyaçtan dolayı aynı kriterlere sahip 33 tezden daha yararlanılmış böylelikle toplamda 92 akademik çalışma incelenmiştir. Akademik çalışmaların; yıllara, ana bilim dallarına, araştırma yaklaşımlarına, yöntem ile tekniklerine ve kullanılan anahtar kelimelerine göre nasıl bir dağılım gösterdiğinin belirlenmesi amacıyla çalışmalar betimsel olarak incelenmiştir.
Araştırmanın ilgili akademik çalışmaların genel bir profilini göstermesi açısından, alan yazındaki boşlukların belirlenmesi ve akademik çalışmaların konuya eğilimini ortaya koyması ile literatüre katkıda bulunması umulmaktadır. Böylelikle yapılacak yeni çalışmalar için bu araştırmanın bir yol haritası ve sistematik bir literatür çalışması olarak söz konusu perspektiften bakıldığında alana sağlayacağı katkının da önemli olduğu var sayılmaktadır. Verilerin analizinde MAXQUADA 2024 nitel veri analizi programı kullanılmıştır. Anahtar kelimelerle oluşturulan kodlamalar ile problem cümlelerine uygun şekilde elde edilmiş veriler frekans-yüzde hesaplamaları yapılarak tablolaştırılmıştır. Bu sonuçlar çalışan çocukların eğitim hakkı kapsamında değerlendirilmiştir. 
Araştırmanın sonucunda çocukların çalışmasına ve eğitim haklarına ilişkin tespit, eleştiri ve öneriler sunulmaya çalışılmıştır. Çocuğun eğitim hakkı denildiğinde, okula devam ile sınırlı toplumsal algının değişmesi gerektiği, eğitim hakkı ile ilgili yasal düzenlemelerin uygulamada sağlıklı bir şekilde yürütülebilmesi için denetleme sisteminin titiz bir şekilde gerçekleştirilmesi gerekliliği, çocuğun çalışması kavramının çocuk işçiliğiyle sınırlı olmadığı, çalışan çocuklar ile çocuk işçiliği arasındaki farkın bilinmesinin kavram yanılgılarını da önlemiş olacağı çünkü literatürde çoğu zaman bu iki kavramın birbiri yerine kullanıldığı ve alanda çalışan çocukların eğitimine yönelik daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyulduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: çalışan çocuk, eğitim hakkı, çocuk işçi, çocuk işçiliği, çocuğun yüksek yararı, çocuğun iyi olma hali.

Abstract:
In this study, which examines academic studies on working children, an emphasis is placed on the right to education of working children. The concept of child labor is used in law and many disciplines. The reason for using the concept of working children in this study is that this concept is a umbrella term that also includes child labor. In the theoretical dimension, the history of childhood and child labor is examined, information about the situation of working children and their right to education in international and national legislation is presented. Current data on child labor in the world and in Turkey are also provided. The research problem is formulated as "What is the distribution of academic literature on working children in Turkey?" The academic studies mentioned in the title consist of master's and doctoral theses prepared in Turkish between 2012 and 2022, available in the YÖK National Thesis Center digital database, and approved for access.
The main sample of the research consists of 59 theses prepared on working children. In order to interpret the research within the framework of the right to education, 33 theses written on the right to education were also included in the study, which have the same criteria. Thus, a total of 92 academic studies were examined. The studies were descriptively analyzed to determine how the academic studies were distributed according to years, main disciplines, research approaches, methods and and keywords used.
The aim of the research is to determine the general profile of the relevant academic studies, to identify gaps in the literature, to contribute to the literature by revealing the tendency of academic studies on the subject. Thus, it's assumed that this research will provide a roadmap for new studies and is important in terms of its contribution to the field as a systematic literature review from this perspective. MAXQDA 2024 qualitative data analysis program was used for data analysis. The data obtained in accordance with the problem sentences were presented in frequency-percentage tables through coding created with keywords. The results were evaluated within the framework of the right to education of working children.

As a result of the research, findings, criticisms, and suggestions regarding children's work and their right to education are presented. When it comes to the child's right to education, it's emphasized that the general perception of society should not be limited to the ability to go to school, the need to carefully examine the inspection system for the healthy implementation of legal regulations regarding the right to education, and that the concept of children working is not limited to child labor alone. It's also stated that knowing the difference between working children and child labor will prevent misconceptions because it's been concluded in the literature that these two concepts are often used interchangeably. It has been concluded in academic studies that more efforts are needed to ensure the education of working children.
Keywords: working child, child's well-being, education right, child worker, child labor, the best benefit of the child.