Diyaloji kavramı bağlamında Birikim Dergisi'nde Medine Vesikası ve İslamcılık tartışmaları
The Constitution of Medina and Islamic discussions in the Birikim Magazine as part of the dialogy concept
Yazar: CAN CENGİZ
Danışman: PROF. DR. CEM YAŞIN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Gazetecilik = Journalism ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Birikim dergisi = Birikim magazine ; Dergiler = Magazines ; Diyaloji = Dialogic ; Medine Vesikası = Medinah Agreement ; İslamcılık = Islamism

Özet:
Toplumsal pratik ve ilişkilerin incelenmesi açısından siyasal düşünce ve inanışların analizi önem taşımaktadır. "Diyaloji Kavramı Bağlamında Birikim Dergisi'nde Medine Vesikası ve İslamcılık Tartışmaları" başlıklı tez çalışmamız, kendisini sol-sosyalist bir dergi olarak tanımlayan Birikim Dergisi'nde yer alan İslamcılık tartışmalarını konu edinmektedir. Çalışmamızın ikinci bölümünde, Marxizm başta olmak üzere sol teori ve hareketlerin, dine yaklaşımları tarihsel bir perspektifle incelenmiştir. Özellikle 20. yüzyıl içerinde dini görünümlerin toplumsal hayatta daha fazla yer alması ve Marxizmin içeriğinde yaşanan değişimler, bu iki yönelim arasındaki ilişkilerin biçimini de değiştirmiştir.

Sol-sosyalist düşünce ile dinin siyasal görünümleri arasındaki ilişkinin dönüşümü, Birikim Dergisi'nde yer alan din ve İslamcılık tartışmalarında da görülebilir. Kabaca "Medine Vesikası", "sol ilahiyat" ve "İslamcılığın sonu" şeklinde üç farklı döneme ayırabileceğimiz tartışmalar, zengin bir içerik sahibi olmuştur. Birikim Dergisi'nde 1989 ile 2013 yılları arasında yer alan, konu ile ilgili metinlerin analizi, derginin çok-sesli bir platform olma özelliğini vurgulamaktadır. Özellikle Medine Vesikası tartışmaları çerçevesinde, Birikim Dergisi yazarları ile İslamcı düşünürler arasında bir diyalog çabası söz konusu olmuştur. Bu diyalog çabaları, güncel gelişmelerin etkisinde olduğu kadar, tarihsel bir çerçevenin de belirlenimi altında şekillenmiştir. Dolayısıyla Birikim Dergisi'nde yer alan din ve İslamcılık eksenli tartışmalar, farklı kesimlerin temsilcilerinin birbirleri ve geleneksel söylemleri ile giriştikleri diyalojik bir ilişki olarak tanımlanabilir. Tartışmanın tarafları, Bahtinyen diyaloji'de olduğu gibi, kendi varlıklarını koruyarak, birbirlerinin söylemlerini değiştirebilmişlerdir. Ancak söz konusu değişimin sınırları bulunmaktadır.

Çalışmamız, üçüncü bölümünde Holland'ın 'temel metinler teorisi' kapsamında ortaya koyduğu metin analizi yöntemini kullanmıştır. Bu yöntem çerçevesinde gerçekleştirilen içerik analizi sonucunda, dergide yer alan metinlerde öne çıkan sözcük ve temalar belirlenmiştir. Söz konusu temalar, aynı zamanda Birikim Dergisi'nin yayın politikasını şekillendiren yazarlarla, İslamcı düşünürler arasındaki ortaklık ve farklılıkların analizi için kullanılmıştır. Dergide Medine Vesikası tartışmalarının sonrasında ortaya çıkan tartışmalar ise, sol bir teolojinin imkânını sorgulaması açısından eklemlenmelere açık bir biçim kazanmıştır. Birikim Dergisi'nde yer alan tartışmaların da gösterdiği gibi, Türkiye'de ve dünyada sol ile dini görüşler arasındaki ilişkiler, kimi sınırların belirleyiciliği altında varlığını devam ettirmektedir.

Anahtar Sözcükler: Birikim Dergisi, İslamcılık, Diyalojik Analiz, Medine Vesikası

Abstract:
Analysis of political thoughts and beliefs is important for the study of social practices and relationships. Our thesis titled "The Constitution of Medina and Islamic Discussions in The Birikim Magazine as Part of the Dialogy Concept" focuses on the Islamist debates in Birikim Magazine, which defines itself as a left-socialist journal. In the second part of our study, the approaches of left theory and movements, especially Marxism, to religion have been examined from a historical perspective. Especially in the 20th century, the appearance of religious views in social life and the changes in the content of Marxism have also changed the form of the relations between these two orientations. The transformation of the relationship between left-socialist thought and the political aspects of religion can also be seen in the discussions of religion and Islamism in Birikim Magazine. The discussions that we can divide into three different periods, roughly "Constitution of Medina", "left theology" and "the end of Islamism", have a rich content. The analysis of the texts in the Birikim Magazine between 1989 and 2013 highlights the feature of the journal as a multi-voice platform. Especially within the framework of the Constitution of Medina discussions, there was a dialogue effort between the writers of Birikim Magazine and Islamic thinkers. These dialogue efforts have been shaped under the determination of a historical framework as well as under the influence of current developments. Therefore, the discussions based on religion and Islamism in Birikim Magazine can be defined as a dialogical relationship of representatives from different segments with each other and their traditional discourses.  The parties to the discussion were able to change each other's discourses, while preserving their own existence, as in the Bahtinian dialogy. However, this change has its limits.In the third part of our study, the text analysis method that Holland has put forward within the scope of 'basic texts theory' has been used. As a result of the content analysis conducted within the framework of this method, the prominent words and themes in the texts in the journal were determined. These themes are also used to analyze the partnership and differences between the writers who shaped the publication policy of Birikim Magazine and İslamic thinkers. The discussions that emerged after the Constitution of Medina debate in the journal gained a dialogical form in terms of questioning the possibility of a left theology. As can be seen in the discussions in the Birikim Magazine, relationship between the left and the religious opinions in Turkey and the World,  continues its existence under the decisiveness of some boundaries.

Key Words: Birikim Magazine, İslamism, Dialogical Analysis, The Constitution of Medina