Türk hukukunda ve uluslararası hukukta iklim mültecileri: Geri gönderme yasağı bağlamında bir inceleme
Climate refugees in Turkish and international law: A study within the context of the principle of non-refoulment
Yazar: OĞUZ CAN BİLGİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NEVA ÖVÜNÇ ÖZTÜRK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law

Özet:
İklim değişikliği ve afetler, tarih boyunca insan hareketliliğinin önemli sebeplerinden biri olmuştur. Günümüzde, iklim temelli göç hareketlerinin artması, bu göç hareketlerinin uluslararası arenada kavramsal olarak tanınması ve tanımlanmasının gerekliliğini ortaya çıkarmaktadır. Ayrıca bu kişilerin faydalanabileceği hukuki korumaların da belirlenmesi gerekmektedir.
Çalışmada çevresel nedenler ve afetlerin olumsuz etkileri neticesinde, bulundukları ülkeyi terk edenler iklim mültecisi olarak nitelendirilmiştir. Ardından, uluslararası düzeyde öngörülen koruma statülerinin bu kişilere uygun ve etkili bir koruma sağlayamayacağı tespit edilmiştir. Sonrasında Türk hukuku çerçevesinde iklim mültecilerinin hangi kapsamda korunabileceği sorusu ele alınmış; Türk hukuku bakımından da bu kişilerin tam ve eksiksiz bir korumaya sahip olamayacağı belirlenmiştir.
İklim mültecilerinin hem uluslararası hem de ulusal mevcut hukuki düzenlemeler kapsamında korunamayacağı tespit edildikten sonra, bu kişilerin alternatif olarak geri gönderme yasağı bağlamında korunup korunamayacağı sorusu incelemeye alınmıştır. Geri göndermeme ilkesinin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) kapsamında incelendiği madde ise işkence yasağını (ve içerik olarak da insanlık dışı veya aşağılayıcı muameleyi) düzenleyen 3. maddedir. Bu doğrultuda, geri göndermeme ilkesinin iklim mültecilerine insanlık dışı veya aşağılayıcı muamele kapsamında uygulanıp uygulanamayacağı hususu da maddeye ilişkin AİHM içtihadı doğrultusunda, iklim mültecilerinin ekonomik ve sosyal haklarına iklim değişikliği ve afetlerin olumsuz etkileri sonucu bir halel gelip gelmeyeceği çerçevesinde ortaya konmaya çalışılmıştır. Ek olarak iklim mültecilerine yönelik AİHS m. 3'e yönelik muhtemel gelişmelerin hem ilgili kişilerin korunmasına hem de Türk hukuku üzerindeki etkilerine değinilmiştir. Hayatta kalma endişesiyle gerçekleşen ve çok uzak olmayan bir gelecekte yüz milyonlarca insanı etkilemesi beklenen iklim değişikliği ve afetler nedenli göçlere karşı, hak temelli bir yaklaşımla geri gönderme yasağının kullanılması önerisi ortaya konmuştur.

Abstract:
Climate change and disasters have been one of the major causes of human mobility throughout history. Today, the increase in climate-based migration movements reveals the necessity of conceptual recognition and definition of these migration movements in international arena. It is also necessary to determine the legal protections that these people can benefit from.
In this study, those who leave their country as a result of the negative effects of environmental causes and disasters are characterized as climate refugees. Then, it is determined that the protection statuses envisaged at the international level cannot provide appropriate and effective protection to these persons. The question of the extent to which climate refugees can be protected under Turkish law was then addressed, and it was determined that these persons cannot have full and complete protection under Turkish law. 
After determining that climate refugees cannot be protected under both international and national existing legal regulations, the question of whether these persons can alternatively be protected in the context of the principle of non-refoulement is examined. Article 3 of the European Convention on Human Rights (ECHR) regulates the prohibition of torture (and inhuman or degrading treatment). Accordingly, the issue of whether the principle of non-refoulement can be applied to climate refugees within the scope of inhuman or degrading treatment has been tried to be revealed within the
framework of whether the economic and social rights of climate refugees will be violated as a result of the negative effects of climate change and disasters, in line with the case law of the European Court of Human Rights (ECtHR) on Article 3. In addition, the possible developments regarding Article 3 of the ECHR for climate refugees have been addressed both on the protection of the persons concerned and on Turkish law. It has been proposed that the the principle of non-refoulement should be used, in a rightsbased approach against climate change and disaster-induced migration, which is driven by survival concerns and is expected to affect hundreds of millions of people in the not too distant future.