Fenilketonüride beslenme tedavisinin metabolik fenotip ve genotip ile ilişkisi
The relationship of nutritional therapy with metabolic phenotype and genotype in phenylketonuria
Yazar: ASENA COŞGUN TAHSİLDAROĞLU
Danışman: PROF. DR. GÜLDEN FATMA GÖKÇAY
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Beslenme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
AMAÇ: Fenilketonüri (PKU) tüm dünyada en sık rastlanan, tedavi edilmediğinde mental retardasyon ile seyreden bir metabolik hastalıktır. Türkiye fenilketonüri sıklığının en yüksek olduğu ülkelerden biridir. Bu çalışmanın amacı, fenilketonüri hastalarında fenilalanin toleransı ile hastalığın genotip ve fenotip ilişkisini incelemek, hasta takip ve tedavisinin kişiselleştirilmesine katkı sağlamaktır.
GEREÇ VE YÖNTEM: İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı, Beslenme ve Metabolizma Polikliniğinde takip edilen PKU tanılı hastalardan EDTA'lı tüpe alınan tam kan örneğinden genomik DNA izolasyonu yapılarak fenilalanin hidroksilaz (PAH) gen mutasyonu analizi gerçekleştirilmiştir. Bunlardan p.R261Q veya p.P281L mutasyonlarından birine sahip PKU tanılı hastalar ile çalışmanın yürütülmesi planlanmıştır. Hastaların poliklinik kayıtları incelenmiş; demografik bilgileri, fizik muayene bulguları, laboratuvar bulguları değerlendirmeye alınmıştır. Ayrıca hastalardan güncel olarak üç günlük besin tüketim kaydı (BTK) verileri alınmış ve bu veriler Beslenme Bilgi Sistemi (BeBis) programının 7.2 versiyonu ile değerlendirilmiştir. Tüm veriler istatistiksel (SPSS 22.0) olarak analiz edilmiş, anlamlılık p < 0,05 düzeyinde karşılaştırılmıştır.
BULGULAR: p.R261Q ve p.P281L mutasyonuna sahip gruplardaki PKU vakalarının fenilalanin (Phe) toleransı (mg/kg/gün) yaş arttıkça doğrusal bir şekilde azalmıştır. Her iki mutasyonun ortalama Phe toleransları (mg/kg/gün) yaş gruplarına göre karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık görülmemiştir. Güncel üç günlük BTK değerlendirildiğinde de Phe toleransları (mg/kg/gün) arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmamıştır.
SONUÇ: Bu çalışma PKU hastalarında klinik fenotip belirlenirken izlem boyunca değerlendirilen Phe toleransının, ilk tanıda tedavi öncesi kantitatif Phe düzeyine göre yapılan tanıdan daha anlamlı olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma Phe toleransı izleminin PKU hastalarında yaşam boyu beslenme tedavisinin düzenlenmesinde büyük öneme sahip olduğunu vurgulamakta ve vakaya özgü değerlendirme yapılmasının önemini göstermektedir.

Abstract:
OBJECTIVE: Phenylketonuria (PKU) is a hereditary metabolic disease, characterized by mental retardation when untreated. Turkey is one of the countries with a high prevelance for PKU. The aim of the study is to evaluate the relationship between phenylalanine (Phe) tolerance and genotype in order to contribute to personalized patient follow-up and treatment in patients with PKU.
MATERIALS AND METHODS: Phenylalanine hydroxylase (PAH) gene mutation analysis was performed by isolating genomic DNA from whole blood sample taken into EDTA tube from patients with PKU who were followed up in Istanbul University, Istanbul Faculty of Medicine, Department of Pediatrics, Nutrition and Metabolism Division. It was planned to conduct a study with patients diagnosed with PKU who have one of the p.R261Q or p.P281L mutations. The outpatient records of the patients were examined; demographic information, physical examination findings, and laboratory findings were evaluated. Current three-day food consumption records (FCR) data were obtained from the patients and these data were evaluated with the 7.2 version of the Nutrition Information System (BeBis) program. The results were analyzed statistically (SPSS 22.0), and significance was tested at the p < 0.05 level.
FINDINGS: Phenylalanine (Phe) tolerance (mg/kg/day) of PKU cases in the groups with the p.R261Q and p.P281L mutations decreased linearly with increasing age. The comparison of two mutation groups' lifetime Phe tolerances (mg/kg/day) had no significant difference. The current three-day FCRs of the cases with p.R261Q and p.P281L mutations with respect to Phe tolerances (mg/kg/day) also had no significant difference.
RESULTS: This study reveals that Phe tolerance, evaluated during the follow-up, determining the clinical phenotype in PKU patients, is more decisive than the diagnosis according to Phe level before treatment at initial diagnosis. The study emphasizes the importance of Phe tolerance monitoring in the planning of lifelong nutritional therapy in PKU underlining the importance of personalized approach by case-spesific evaluation.