Türkiye'de yetişkin eğitimi kurumu olarak halk eğitimi merkezleri
Public education centers as an adult education institution in Turkey
Yazar: GÜLÇİN YILMAZ
Danışman: PROF. DR. AHMET YILDIZ
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Yaşam Boyu Öğrenme ve Yetişkin Eğitimi Ana Bilim Dalı / Yetişkin Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı, Türkiye'de kamu tarafından sürdürülen ve en yaygın yetişkin eğitimi kurumu olan halk eğitimi merkezlerinin yapısının, olanaklarının ve sorunlarının belirlenmesi ve analiz edilmesidir.
Halk eğitimi merkezlerinin; gerek programları ve kursiyerleri, gerekse ders süreleri vb. açılardan örgün eğitim kurumlarından farklı, yetişkinlere hizmet veren andragojik temelli kurumlar olmaları, araştırmanın amacının ortaya çıkarılmasında derinlemesine inceleme gerektirmektedir. Bu sebeple nicel ve nitel araştırma yöntemlerinin beraber kullanıldığı karma yöntem tercih edilmiştir. Araştırmanın nicel boyutunda, halk eğitimi merkezlerinin fiziki, finansal, personel ve etkinlik boyutlarında mevcut durumlarının belirlenmesi amacıyla betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak, araştırmacı tarafından geliştirilen ve söz konusu dört boyutu barındıran "Mevcut Durumu Belirleme Formu" esas alınmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda ise; halk eğitimi merkezlerinde çalışan yöneticilerin, fiziki, finansal, personel ve etkinlik boyutlarında kurumlarında yaşadıkları sorunların, yetişkin eğitimi bağlamında ele alınarak ortaya çıkarılması amacıyla araştırmacı tarafından geliştirilen "Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu" kullanılmıştır. Yöneticilerle yapılan "görüşme" yöntemi ile toplanan veriler betimsel analizi yöntemi ile analiz edilmiştir. Ayrıca doküman analizi yöntemiyle toplanan verilerle nicel veriler desteklenmiştir. Araştırmanın nicel boyutunun evrenini; Türkiye genelindeki 995 halk eğitimi merkezi oluşturmuş olup; "Mevcut Durumu Belirleme Formu" 81 ildeki tüm halk eğitimi merkezlerine gönderilmiş ve toplamda 368 halk eğitimi merkezi verisi araştırma kapsamına alınmıştır. Nitel boyutunun çalışma grubunu ise amaçlı örnekleme yöntemlerinden olan maksimum çeşitlilik örnekleme yöntemi ile seçilen Türkiye genelinde farklı bölgelerde görev yapan 20 halk eğitimi merkezi yöneticisi oluşturmaktadır. 
Araştırma kapsamında elde edilen nicel verilerin analizi, betimleyici istatistiğin yüzde ve frekans tekniği kullanılarak yapılmış olup nitel verilerle birlikte araştırma amaçları doğrultusunda yorumlanmıştır. 
Araştırma sonucunda; halk eğitimi merkezlerinin; 368'inden 223'ünün kendine ait bir binasının olmadığı diğer bir ifadeyle bireysel ve toplumsal kalkınmanın sağlanmasında oldukça önemli olan halk/yetişkin eğitiminin yapılabilmesi adına en temel koşut olan müstakil bir binasının bulunmadığı görülmüştür. Binası olan 145 halk eğitimi merkezinin ise yeterli dersliklerinin olmadığı, farklı kurumlarda kurs açtıkları ve aynı örgün eğitim kurumlarında olduğu gibi bahçe dışında kursiyerlerin sosyalleşebilecekleri alanların olmadığı görülmüştür. Finansal boyut açısından bakıldığında; halk eğitimi merkezlerinin en önemli gelir kalemlerinin genel bütçeden ayrılan pay olmasına rağmen bu payın, giderlerini karşılamada yetersiz kaldığı ve merkezlere dağıtımında bir kıstas olmadığı sonucuna varılmıştır. Maddi imkânların yetersiz olması sebebiyle açılan kurslarda ihtiyaç duyulan malzemelerin maddi yükünün çoğu zaman kursiyerlere bırakıldığı, bu durumun ise ücretsiz olması gereken kursların ve eğitimde eşitsizlikleri gidermesi beklenen halk/yetişkin eğitimini maddi gücü olanların erişebildiği yapılara dönüştürdüğü tespit edilmiştir. Halk eğitimi merkezi yöneticilerinin ise döner sermaye, okul aile birliği gelirleri veya proje/protokollerle kurumlarına ek gelir sağlamaya çalıştıkları ancak bu oranın da oldukça düşük olduğu görülmüştür. 
Personel yapısı açısından bakıldığında; halk eğitimi merkezlerinin müdür yardımcısı ve eğitici norm sorunu yaşadıkları, norm sayılarının merkezlerin bulunduğu bölge ve kursiyer sayılarına göre yeniden güncellenmesi gerektiği, yöneticilerin ve eğiticilerin yetişkin eğitimi kurumunda çalışmalarına rağmen çoğunlukla pedagojik formasyonlu olduğu ve eğiticilerin ise yüzde doksanından fazlasının görevlendirilen usta öğreticilerden oluştuğu tespit edilmiştir. Bununla beraber, yöneticiler tarafından; kurs açmada problem yaşanmadığı ancak tüm kurs programlarının yetişkin öğrenme özelliklerine göre yeniden gözden geçirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Ayrıca destekleme ve yetiştirme kurslarının yetişkin eğitimi kurumları olan halk eğitimi merkezlerini amacından uzaklaştırdığı, halk eğitimi merkezlerinin örgün eğitimin bir uzantısı ya da destekçisi olarak görülmesine sebep olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
The purpose of this research is to determine and analyze the structure, opportunities and problems of public education centers, which are the most widespread adult education institution in Turkey.
Public education centers being andragogic-based institutions providing service for adults, different from formal education institutions in terms of both their programs and trainees, and their course durations, requires an in-depth examination to reveal the purpose of the research. For this reason, the mixed method, in which quantitative and qualitative research methods are used together, was preferred. In the quantitative dimension of the research, a descriptive survey model was used to determine the current status of public education centers in terms of physical, financial, personnel and effectiveness. As the data collection tool, the "Current Situation Determination Form" developed by the researcher and containing the mentioned four dimensions was used. In the qualitative dimension of the research, the "Semi-Structured Interview Form" developed by the researcher was used in order to reveal the physical, financial, personnel and activity dimensions of the managers working in public education centers in the context of adult education. The data collected by the "interview" method with the managers were analyzed by the content analysis method. The population of the quantitative dimension of the research was composed of 995 public education centers throughout Turkey, and the "Current Situation Determination Form" was sent to all public education centers in 81 provinces and a total of 368 public education center data were included in the research. The study group of the qualitative dimension consists of 20 public education center managers working in different regions throughout Turkey, selected by the maximum diversity sampling method, which is one of the purposive sampling methods.
The analysis of the quantitative data obtained within the scope of the research was made by using the percentage and frequency technique of descriptive statistics and interpreted in line with the research purposes together with the qualitative data. 
As a result of the research, it has been seen that 223 out of 368 public education centers do not have a building of their own, in other words, they do not have a detached building, which is the most basic condition for public/adult education, which is very important in ensuring individual and social development. It has been observed that 145 public education centers with buildings do not have sufficient classrooms, they open courses in different institutions, and there are no areas where the trainees can socialize, just like in formal education institutions. In terms of financial dimension, it has been concluded that although the most important income items of public education centers are the share allocated from the general budget, this share is insufficient to meet their expenses and there is no criterion for their distribution to the centers. It has been determined that the financial burden of the materials needed in the courses opened due to the insufficient financial opportunities is mostly left to the trainees, and this situation transforms the courses that should be free of charge and the public/adult education, which is expected to eliminate inequalities in education, into structures that can be accessed by those with financial means. It has been observed that public education center administrators try to provide additional income to their institutions with revolving funds, parent-teacher association incomes or projects/protocols, but this rate is also quite low. 
In terms of personnel structure, it has been determined that public education centers have problems with deputy directors and educators, that the number of norms should be updated according to the region where the centers are located and the number of trainees, that the administrators and trainers mostly have pedagogical formations although they work in the adult education institution, and more than ninety percent of the trainers are appointed master trainers. However, it was stated by the administrators that there was no problem in opening a course, but that all course programs should be revised according to adult learning characteristics. In addition, it has been determined that support and training courses distract public education centers, which are adult education institutions, from their purpose, and cause public education centers to be seen as an extension or supporter of formal education.