Nomenklaturadan neopatrimonyalizme post-Sovyet ülkelerde bürokrasi-siyaset ilişkisinin dönüşümü: Kırgızistan örneği
Transformation of bureaucracy-politics relationship in post-Soviet countries from nomenclature to neopatrimonialism: The case of Kyrgyzstan
Yazar: ÖMER FARUK KARAMAN
Danışman: PROF. DR. HALUK ALKAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Bürokrasi = Bureaucracy ; Kırgızistan = Kyrgyzstan ; Neo-patrimonyalizm = Neo-patrimonalism ; Nomenklature = Nomenclature ; Patrimonyal bürokrasi = Patrimonial bureaucracy ; Siyaset = Politics

Özet:
İdeal tip bürokrasi ile patrimonyal bürokrasileri birbirinden ayıran en önemli özelliklerden biri siyaset ile olan ilişkileridir. Anayasal çerçevede belirlenen bu ilişkiler, geleneksel otoritelerin yerleşmiş olduğu bazı ülkelerde gayri resmi şekillerde işleyebilmektedir. Günümüzde bu şekilde neopatrimonyal yönetim tarzını benimsemiş ülkelerde demokratik kural ve kurumların bulunmasına rağmen yönetici seçkinler gayri resmi ilişkiler kapsamında bürokratik kurumlar üzerinde etkili olabilmektedir. Post-Sovyet dönemde ortaya çıkan gelenekçi bir yapıya sahip Orta Asya ülkelerinde neopatrimonyal sistemi klanlar, yerel veya bölgesel liderlik yapıları, Sovyet bakiyesi siyasal seçkinler kontrol etmektedir. Zira Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra siyasi ve bürokratik kurumlar üzerinde etkili olan nomenklaturanın varlığının azaldığı ve bu grubun yeni neopatrimonyal sisteme adapte oldukları söylenebilir. Kırgızistan'da çıkar gruplarının konsensüsü ile seçilen cumhurbaşkanlarının çevresinde şekil alan siyaset-bürokrasi ilişkisinden söz edilmektedir. Dönemsel olarak farklılıklar gösteren bu ilişki ağları, yerel liderlik yapıları ile siyasi seçkinler arasındaki uzlaşmalara da dönüşebilmektedir. Böyle bir sistem içinde bürokratik kurumlardaki işe alma, atama, işten çıkarma gibi insan kaynakları fonksiyonlarının uygulanmasında şahsi ilişkiler ön plana çıkmaktadır. Bundan dolayı ülke bürokrasisinin verimsiz, etkisiz ve başarısız olduğu görülebilmektedir. Neopatrimonyal ilişkilerin temel amacı ülkedeki kıt kaynakların elde edilmesi olduğundan dolayı, çıkar paylaşımı konusunda çatışmaların yaşanması ülkede halk hareketlerine ve iktidar değişimlerine neden olmaktadır. Kırgızistan'da, diğer Orta Asya ülkelerinin aksine hidrokarbon kaynakların bulunmaması, iktidar sahiplerinin kendi otoritelerini korumaları için yeterli finansal kaynak bulamamasına yol açmaktadır.

Abstract:
One of the most important features that distinguishes ideal type bureaucracy from patrimonial bureaucracies is their relations with politics. These relations, determined within the constitutional framework, can operate in informal ways in some countries where traditional authorities are settled. Today, despite the existence of democratic rules and institutions in neopatrimonial countries, the ruling elites can influence bureaucracy within the scope of informal relations. In traditionalist Central Asian countries that emerged in the post-Soviet period, clans, local or regional leadership structures, and Soviet political elites control the neopatrimonial system. After the collapse of the Soviet Union, the existence of the nomenclature, which was influential on political and bureaucratic institutions, decreased and this group adapted to the new neopatrimonial system. In Kyrgyzstan, it is mentioned about the politics-bureaucracy relationship that takes shape around the presidents elected by the consensus of interest groups. These relationship networks, which differ from time to time, can also turn into compromises between local leadership structures and political elites. In such a system, personal relations come to the fore in the implementation of human resources functions such as hiring, appointment and dismissal in bureaucratic institutions. Therefore, it can be seen that the country's bureaucracy is inefficient, ineffective and unsuccessful. The main purpose of neopatrimonial relations is to obtain scarce resources in the country. For this reason, conflicts over the sharing of interests cause popular movements and power changes in the country. The absence of hydrocarbon resources in Kyrgyzstan, unlike other Central Asian countries, leads to the inability of the rulers to find sufficient financial resources to maintain their authority.