Ayak giydirme sanatı (ayakkabı)
The art of the foot dressing (shoe)
Yazar: ARSEN KANBAK
Danışman: YRD. DOÇ. CEMİLE TUNA
Marmara Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Tekstil Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Ayakkabı sektörü = Shoe sector ; Ayakkabılar = Shoes ; Moda tasarımı = Fashion design ; Sanatsal yaratıcılık = Artistic creativity

Özet:
Ayakkabılar insanların en önemli gereksinimlerinin başında yer alan kullanım nesneleridir. Tarihin ilk dönemlerinden itibaren bir statü sembolü olan ayakkabı aynı zamanda pek çok yan anlamı da içeren bir nesnedir. Erkek ve kadın anatomisindeki farklılıklardan ötürü cinsel kimliğe ve çift olabilme gücüne sahiptir. İnsan psikolojisi üzerine etkisi diğer görsel aksesuarlara göre daha çok olabilen ayakkabıların hayatımızda ayrıcalıklı yerleri bulunmaktadır. Bedenimizin dik durabilmesi ve hareketlerimizin kolaylıkla yerine getirilebilinmesi için işlevsel bir beden aksesuarı olarak günlük hayatımızda yer alırlar.Antropologların gözüyle ayakkabı değişen iklim ve yaşam koşulları ve toplumların kültürleri doğrultusunda tarihsel süreç içerisinde biçimlenmiştir. Günümüz insanı için ise kullanım aracı olup da estetikten ayrı tutulamayan bir üründür. Ayakkabılar aslında gereksinimimiz olduğunda satın alınan, ancak renkliliğinin karşısında cazibesine kapılıp gereksinim dışında da dolabımıza yerleştirdiğimiz ?giyim bütünleyici? ürünlerdir. Moda akımları pek çok ürünü etkisi altına aldığı gibi ayakkabı tasarımını da etkilemiştir. İnsanlar için pek çok anlamı ve duygusal değeri olan bu nesnenin tasarımı, hem moda tasarımının, hem endüstri ürünleri tasarımının içine girer. Ayakkabı tasarımı iki disiplinin iç içe geçtiği bir alandır.Yaşam şartlarının getirdiği hareketlilik karşısında denge bütünleyici, ayaklarımızın korunması ve yerle bütünleşmemizde sıkıntı oluşmaması için tasarımı ergonomimize uyumlu olmalıdır. Dönemin itici güçlerine göre şekillenen; modası, akımları olan ve giyimi bütünleyen bir nesne olarak ayakkabının tasarımının ergonomiye özen gösterilmesinin yanı sıra estetik kaygılar çerçevesinde hayata geçirilmesi zorunludur. Endüstri ürünü olarak tasarımında estetik, ergonomi ve kullanım gibi parametrelerin en uygun şekilde birleştirilmesi amaçlanırken sanatçıda estetik kaygılar diğer özelliklerden daha öncelikli gelmektedir. Kimi tasarımlarda sanat nesnesi olarak ? biricik? olmakla ödüllendirilse de endüstriyel ürün yelpazesinin bir elemanıdır. Sanatın tüm tasarım nesneleri üzerine olan etkisi ile çok farklı malzemelerin kullanılması, üretimde estetiğin yakalanmasına olanak vermiş, ancak fonksiyonel bağlamda kimi ürünler başarı sağlayamamışlardır. Endüstriyel bir tasarım olarak iskelet yapımızı zorlayacak sadece estetik kaygılar ile şekillenen bir üründe serilik söz konusu olamaz. Diğer yandan üretiminin çeşitliliği moda olanla paralel gitmeyen ve giyimimizin şıklık ve inceliği ile uyumlu olmayan bir tasarım da başarılı sayılamaz.Birçok kitaba konu olmuş, çeşitli aşamalardan geçerek ayaklarımızda yer almış ayakkabılar el ustalığı gerektiren, çalışma şartları işçi ve işverenleri zorlayabilen ancak, üretimi eğlenceli olan nesnelerdir. Geniş topluluklara sunulacak bu üründe yüksek girdiler toplamı kaliteyi sağlamada zorluklara neden olmaktadır. Kalite ve markalaşma süreci, bunların sürekliliğinin sağlanabilinmesi yetkili firma ve tasarım araştırma gruplarını zorlamaktadır. Kullanım yerleri ve buna uyumlu ayakkabı seçenekleri Ar-Ge ortamlarında biçimlenmek ve deneysel süreçlerden geçmek durumundadır. Tasarımında kullanılan malzeme kadar matematik, fizik ve kimya bilgilerimizin harmanlanmasına da gereksinim duyulur. Etiket sahibi ürünlerde kalitenin kontrolü önemli yer tutmaktadır. Ucuz ve basit malzeme seçimi zamanla hatalı üretime yol açabilirken ürün kalitesinde ayağa uygun sağlıklı malzeme seçimi kadar işçilik payının da göz ardı edilmemesi gerekir.Bu çalışmada bir moda ve endüstri ürünü olan ayakkabı tasarımına yaklaşımların incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla ilk aşamada literatür araştırması yapılarak ayağın yapısı, hareketleri ve ayakkabının tarihsel süreç içindeki gelişimi hakkında bilgi edinilmiş ve sanatsal yaklaşımlarla üretilen endüstri ürünleri ile insan sağlığına etkisi büyük olan ergonominin birleşiminin, zorluklarına değinilmiştir. İkinci aşamada saha araştırması yapılarak el yapımı bir ayakkabının yapım aşamaları ile endüstriyel seri üretimin geçtiği aşamalar yerinde gözlemlenmiştir. Üçüncü aşamada bir ayakkabı tasarımı yapılarak hayata geçirilmiştir. Sonuç olarak insandan insana değişen ayak yapısı ve beğeni içgüdüsünün üretici ve tasarımcı üzerindeki etkisi incelenmiş, ergonomi kadar estetiğin de önemi aktarılmaya çalışılmış ve ayakkabı tasarımının sanatla ilişkisi irdelenmiştir.

Abstract:
Shoes are one of the most important needs of people. In addition to being a symbol of high status since the first periods of history, shoe has also been an object which has lots of hidden meanings. Due to the differences between the anatomy of a man and a woman, it has gender, and a specific characteristic of being pair. Having the power of being more effective on human psychology than other visual accessories, shoes have a distinct place in our lives. They appear in our daily lives as functional accessories to keep our body straight and to provide easy movement.In view of the the anthropologists, shoe has been shaped according to the changing climate and cultural values of the societies throughout history. For today?s working people it is a daily need, however, it can not be considered without aesthetics. In fact, shoes are ?complementary outfits? that are bought to meet our needs nevertheless they are stored in our closets just because we cannot resist their colorful appearance. Like other products, fashion has affected shoe design as well. The design of these products, which have lots of meanings and emotional values, is relevant to both fashion design and industrial products design. As a matter of fact, shoe design is an interconnection of these two fields. Shoes should have an ergonomic design suitable for our bodies in order to protect our feet and keep our balance during our daily movement and to provide unity with the floor. Shoes, which are shaped according to the impulsive forces of present day, which have their own fashion and which are complementary for clothing should be produced with an ergonomic design by considering the aestehic worries as well. As an industrial product, the design of a shoe has to combine the parametres of aetshetics, ergonomics and usage, nevertheless, as an artistic product aestehics is the most important factor. Although its design is awarded as ?unique? as an art object from time to time, it is an industrial product. As a result of the effect of art on its design, a lot of different materials have been used in order to produce easthetic shoes, however, some products have not been successful because of not being functional. There cannot be mass production of something if it is designed only by considering aesthetics but not the skeleton. Furthermore, something which is not produced in line with fashion or which does not fit clothes cannot be successful, as well.Shoes, which have been the subject of many books, pass through many stages till they are worn, and they need mastery in their production. Working conditions may force the employers and employees, however, they are enjoyable to produce. High costs make it difficult to keep quality during mass production. Quality, process of being a trademark and providing continuity forces the companies and design research groups. People working for research and development are responsible for designing and trying the shoes according to the place they will be used, and their purpose. Together with the material to use, there is a need to collate knowledge of mathematics, physics and chemistry. Quality control is also important in the products which have labels. Chosing cheap and simple materials may lead to faulty production. Likewise, chosing healthy material for the feet and workers? share in the production should not be underestimated.The purpose of this study is to analyze the approaches to the design of shoes, which are products of both fashion and industry. For this purpose, first a literature review has been made to collect data regarding the nature of foot, its movement, and the improvement of shoes in history. Also, the difficulty of producing shoes by considering both artistic approaches and ergonomics, which has an important effect on human health has been mentioned. Secondly, a field study has been made to observe the production process of a hand-made shoe and a mass-production shoe. Thirdly, a shoe has been designed and produced. Finally, the effect of the nature of foot-which changes from person to person, and the instict of good taste on the producer and the designer has been examined. The relationship of shoe design and art has been investigated and it has been stated that aesthetics is as important as ergonomics.