Birinci basamak sağlık hizmetlerinde hastaların endikasyon dışı talepleri ve sonuçlarının değerlendirilmesi
The evaluation of the results of patient's not indicated demands in primary health care services
Yazar: BURCU AYYILDIZ
Danışman: PROF. ADEM ÖZKARA ; UZMAN İSMAİL KASIM
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Doktor-hasta ilişkileri = Physician patient relations ; Doktorlar = Physicians ; Doktorlar-aile = Physicians-family ; Hastalar = Patients ; Israrcılık = Self-assertion ; Talep = Demand ; Toplum sağlık merkezleri = Community health centers

Özet:
Hastaların medya aracılığıyla sağlıkla ilgili doğru ya da yanlış pek çok bilgiye eskisinden daha hızlı, daha kolay ve sınırsız ulaşılabiliyor olmaları; bu bilgileri referans alarak, hekimlerinden endikasyon dışı sağlık uygulamalarını talep etmelerine sebep olmuştur. Aile hekimleri, hastaların sağlık sistemiyle ilk temas noktası olmaları ve yaş, cinsiyet ve rahatsızlık ayrımı yapmaksızın bireylere, ailelere ve belirli bir nüfusa kişisel ve sürekli sağlık hizmeti sunmakla yükümlü olmaları bakımından bu taleplerle en sık karşılaşan hekim grubudur.
Amaç
Çalışmamızda hastaların hekimlerinden endikasyon dışı sağlık uygulamaları taleplerinin neler olduğunun, ne sıklıkla yapıldıklarının ve sebep olabildikleri olumsuz sonuçların belirlenmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem
Çalışmanın evrenini ülke genelindeki aile hekimliği uzmanları ve aile hekimliği uzmanlık öğrencileri oluşturmaktadır. Katılımcılara 1500 üyesi olan kapalı bir e-mail grubu, facebook grupları, WhatsApp grupları ve kişisel bağlantılar aracılığıyla ulaşılarak, anketi internet ortamında doldurmaları sağlanmıştır. Çalışma 379 katılımcıyla, beş haftada tamamlanmıştır.
Bulgular
Katılımcıların %44'ü asistan doktor, %20'si sözleşmeli aile hekimliği uzmanlık öğrencisi, %34'ü uzman doktor ve %2'si eğitim görevlisiydi. Katılımcıların %1'i özel hastanede, %7'si devlet hastanesinde, %32'si eğitim araştırma hastanesinde, %17'si üniversite hastanesinde, %41'i aile sağlığı merkezinde ve %3'ü toplum sağlığı merkezinde çalışmaktaydı. Katılımcıların yaş ortalamaları 33, meslekte geçirdikleri sürenin ortancası 6 yıldı. Hekimler en sık karşılaştıkları endikasyon dışı taleplerin ilaç yazılması (%74) ve laboratuvar tetkiki yapılması (%69) olduğunu belirtmiştir. Hekimler ayrıca, hastaların yapılması konusunda en çok ısrarcı oldukları ve yapılmadığında en çok şiddete başvurdukları taleplerin, ilaç reçetelenmesi ve istirahat raporu düzenlenmesi olduğunu belirtmiştir (sırasıyla (%84 ve %81), (%54 ve %68)).
Hekimlerin yaşları ve çalıştıkları kurumda geçirdikleri süre azaldıkça, öncesine göre endikasyon dışı talepleri gerçekleştirme oranlarının arttığı görüşüne katılma oranları da artmıştır ((r= -0,196, p<0,001) ve (r= -0,192, p<0,001)).
Hekimlerin, son bir yıl içerisinde endikasyon dışı uygulamaları yapmadıkları için yetkili merciye şikâyet edilme sayıları ile yaşları, meslekte geçirdikleri süre ve çalıştıkları kurumda geçirdikleri süre arasında pozitif anlamlı korelasyon saptanmıştır (sırasıyla (r=0,264, p<0,001), (r=0,254, p<0,001), (r=131, p=0,011)).
Sonuçlar
Hekimlere göre en çok karşılaştıkları endikasyon dışı talepler: ilaç reçetelenmesi ve laboratuvar tetkiki yapılması istemleridir. Ayrıca hastalar en çok ilaç reçetelenmesi ve istirahat raporu düzenlenmesi konusunda ısrarcı olmakta ve bu talepleri reddedildiğinde şiddete başvurmaktadır. Hekimlerin önemli bir kısmı, miktarındaki artışa bağlı olarak öncesine göre endikasyon dışı talepleri kabul etme oranının arttığını düşünmektedir. Hekimlerin endikasyon dışı taleplerle karşılaşma sıklıklarının, taleplerle karşılaştıklarında gösterdikleri tutumların, hastaların endikasyon dışı talepleri reddedildiğinde gösterdikleri tepkilerin ve yapılması konusunda ısrarcı olunan taleplerin, hekimlerin çalıştıkları kurumlara ve unvanlarına göre değiştiği tespit edilmiştir. Hekimlerin yaşları ve tecrübeleri arttıkça, talepleri reddetme oranları ve buna paralel olarak da yetkili mercilere şikâyet edilme sayıları artmaktadır.
Bu çalışma, literatürde çokça irdelenmemiş bir konuyu araştırmış olması sebebiyle, aile hekimlerinin hastalarıyla olan ilişkilerinin dinamiklerine ışık tutma potansiyeline sahiptir. Sistemin diğer paydaşları olan hastaların ve hemşirelerin görüşlerinin de alındığı veya hekim-hasta görüşmelerinin kaydedildiği daha kapsamlı çalışmalar, sistemdeki aksaklıkların tespiti ve düzeltilmesi açısından daha bütüncül ve doğru bir yaklaşım olacaktır.

Abstract:
In the recent years; patients can reach the information regardless of the correct one or the wrong one, much more easier then before using the media. Which will later couse them to demand not indicated health care applications from the doctors since they take those informations as their health care references. Family practitioner's are having this kind of demands more then the other doctors since they are the ones who are getting in contact with the patients first when it comes to health care systems and also they are the ones who regardless of age, sex and ilness have to serve people and families when it comes to the health care systems.
Goal
The aim of this study is; identifying what are the not indicated health care demands, how often it is demanded, what could be the results of these kind of demands.
Material And The Method 
This study involves the family practitioner specialists and the family practitioner students around the country. The participants has been reached using a 1500 member e-mail group, facebook groups , whatsapp groups or the personal contacts and provided to fill in the questionnaire on the internet. The study has been complated in five weeks with 379 participants.
	Findings
	%44 of the participants are assistant doctor, %20 of the participants are contracted family practitioner specialist students, %34 of the participants specialist doctors and %2 of them are the lecturers. %1 of the participants are working in private hospitals, %7 of them working on the government hospitals, %32 of them are working on training and research hospital, %17 of them are working on the university hospitals, %41 of them are working on the family health care centers and %3 of them are working on the public health care centers. Avarage age of participants is 33 and the avarage experience on their job is 6 years. The main off-labe demands identified by the doctors are the medicine prescribes (%74) and labaratory analyses (%69). Doctors also pointed that; patients most insisted and when it is not done; cousing them to do violence demands are medicine perscription and writing a sick certificate (%84 and %81 regardingly), (%54 and %68).
The lower the ages and the time they have spend on their workplace, the higher doctors agreed on the idea of "executing the off demand applications are getting higher then before" (regardingly (r=-0,196, p<0,001) and (r=-0,192, p<0,001)).
There is a positive relation between the time experience they have, the time they have spend in their wokplace and the number of they have been complained becouse of they have not applied not indicated health care applications (regardingly (r=0,264, p<0,001), (r=0,254 , p<0,001),(r=131,p=0,011)).
Result
According to the doctors; the most demanded not indicated demand in healt care applications are the ask for the medicine perscription and the ask for the labaratory analyses.  The patients are also seem to be mostly insisting on the medicine perscriptions and the labaratory analyses and when their demand is denied they sometimes cousing violence. Most of the doctors seem to think that the increase on the not indicated demands are cousing an increase on the accaptence of those not indicated demands by doctors. The intensity of not indicated health care demands, the action doctors will be taking when they faced not indicated demands, the actions patients will be taking when their demands are denied, the demands itself are seem to be changing depanding on the type of the health care center and also the title of the doctor. It is also founded that the more the ages and the experiences of the doctors the more frequently they are being complained to their superiors.
This study; because it is not been processed too many times in the technical literature, has a big potential of lightening the dynamics of the relationship between the family practitioners and the patients.  The studies that are including the other parts of the health care systems like nurses and the patients will be much more healty in terms of fixing the system problems like the one pointed in this study.