Güneybatı Paphlagonia Bölgesi'nde Roma ve Bizans Dönemleri'nde mezarlıklar ve mezarlar
Cemeteries and graves in Roman and Byzantine South-Western Paphlagonia (North-western central Turkey)
Yazar: MUHAMMET HABİB KOYUNCU
Danışman: PROF. DR. ERGÜN LAFLI
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology

Özet:
Paphlagonia Bölgesi antik çağlarda bulunduğu konum gereği çok fazla mücadeleye, kültürel etkileşime ve tarihi olaya tanıklık etmiştir. Bunun nedeni kuzeydoğu ve güneydoğu arasındaki geçiş yollarında buluyor olması etkili olmuştur. Bu koşullara ek olarak İskender'in ardılları döneminde, Bithiniya ve Pontus Krallıları'nın kesiştiği noktada kalması nedeniyle birçok defa işgale, yağmaya ve katliama maruz kalmıştır. Bölgede istikrar Roma dönemine kadar sağlanamamıştır. Roma dönemi sırasında bölge siyasi olarak birçok kez taksime uğramıştır. Daha sonrasında bölgenin topraklarında II.Theodoius tarafından Honorius eyaleti kurulmuştur.
Başlarda Güneybatı Paphlagonia toprakları içerisinde kalan Hadrianopolis kenti, Honorius eyaletinin kurulması ile birlikte bu bölgenin sınırları içinde kalmıştır. Hadrianopolis kenti genel kabul edilen görüşe göre M.Ö 6/5 yılları arasında kurulmuştur. Kent öncelikle M.S 2yy da bir yükseliş yaşamıştır. Ancak gerçek sıçramasını M.S 5.yy gerçekleştirmiş; ekonomik, sivil ve dini mimari alanlarında ciddi gelişme göstermiştir. Aynı tarihlerde piskoposluk merkezi ilan edilmiş olmasının bu gelişmeye katkısı çok büyük olmuştur. Nüfus ve ekonomik
anlamda büyüyen kentin yayılım alanı genişlemiştir. Buna bağlı olarak yeni birçok nekropol ve yerleşim alanı oluşturulmuştur.
Bu durum halihazırda zengin kültürel çeşitliğe sahip kente birçok farklı mezar ve mezarlık tiplerinin oluşmasını sağlamıştır. Bu çalışma içerisinde Hadrianopolis kenti ve Chora'sında yer alan mezar ve mezarlıkların 2005 ile 2009 yılları arasında yürütülen akademik çalışmalara ait belgelerle birlikte, bölge hakkında yapılan son çalışmalar sentezlenip, yorumlanmıştır. Bu kapsamda bölgede yer alan birey ve grup mezarları incelenmiştir. Yürütülen çalışmalarda elde edilen veriler, güncel çalışmalarla uyum içerisinde olduğu anlaşılmıştır. Bu duruma ek olarak tapınak tipi olarak adlandırılan mezar yapısının bölge için daha özel bir kullanım ifade ettiği anlaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Güneybatı Paphlagonia'daki kentler ve planları, Chora'lardaki küçük yerleşimler, Mezarlıklar, Mezarlar.

Abstract:
The Paphlagonia Region witnessed many struggles, cultural interactions and historical events in ancient times due to its location. The reason for this was its location on the passageways between the northeast and southeast. In addition, during the period of Alexander's successors, it was subject to invasion, plunder and massacre many times due to its location at the intersection of the Bithynia and Pontus Kingdoms. Order could not be established in the region until the beginning of Roman domination. During the Roman period the region was divided politically several times. Later, the Honorius province was established by Theodosius II.
Initially, the Southwestern Paphlagonia lands remained within the borders of this region with the establishment of the Honorius province within the remaining city of Hadrianopolis. According to the generally accepted view, the city of Hadrianopolis was founded between 6/5 BC. The city first experienced a rise in the 2nd century AD. However, its real leap took place in the 5th century AD; serious development was seen in the economic, civil and religious architectural fields. The city of Hadrianopolis was declared a bishopric centre, and this greatly contributed to its development. Consequently, many new necropolises and settlement areas were established.
This situation has enabled the development of many different types of graves and cemeteries in the city with rich cultural diversity. In this study, the graves and cemeteries located in the cities of Hadrianopolis and Chora were
synthesised and interpreted using the comprehensive academic reports obtained between 2005 and 2009, along with recent studies on the region.
Specifically, individual graves and grave groups were elaborated. It was understood that the data obtained is in line with current studies. In addition to this situation, it was understood that the tomb structure as a temple type expressed a more special use for the region.
Keywords: Towns and plans in Southwestern Paphlagonia, Small settlements in Chora, Cemeteries, Tombs