Hareket modernite ve konut ilişkisinin 20. yüzyıldan günümüze geçirdiği dönüşümlerin karşılaştırmalı irdelemesi
A comparative investigation of the transformations of the relationship between movement, modernity and housing from the 20th century to the present day
Yazar: AYŞE ÖZLEM ÖZALTIN
Danışman: DOÇ. DR. ÖZLEM ARITAN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Modernite Rönesans, Reform ve Aydınlanma Çağında düşünsel temelleri atılan ve Sanayi Devrimiyle şekillenen yeni bağlamı ifade etmektedir. Bu bağlam bilimsel, teknolojik, ekonomik, siyasi, kültürel ve toplumsal alanlarda birbirini tetikleten köklü değişimler neticesinde kurulmuştur. Moderniteyi oluşturan çok boyutlu dönüşümlerin itici gücü hareketlilik kavramıdır. 19. Yüzyılın sonlarından günümüze kadar uzanan süreçte telgraftan internete, uçak seyahatinden ev iş yeri arasındaki gündelik ulaşıma kadar farklı tür ve ölçekte hareketlilikler ortaya çıkmıştır. Bu doğrultuda modernite ve hareketlilik kavramları; kültürel, ekonomik, toplumsal, politik ve demografik bağlam ve bireysel algı ve anlamlandırma süreci etkisinde oluşan en köklü ve en özel tipolojilerden olan konut mekansallığı üzerinde etki sahibidir. Konutun sahip olduğu çok boyutlu mekansallık ile modernite ve hareketlilik olgularının çok katmanlı etkileri göz önüne alındığında farklı düzlemlerin kesişim kümesi haline gelen konut-hareketlilik ilişkisi dikkat çekicidir. Öte yandan literatürde hareketlilik, modernite ve konut ilişkinin çok katmanlı yönü genellikle göz ardı edilmiştir. Bu bağlamda, modernite-hareketlilik-konut ilişkisi, üç ana eksen üzerinden detaylı bir şekilde incelenmiştir:  Üretim, Kullanım ve Anlam. Üretim ekseni konutun tasarım anlayışını ve üretim sürecini, kullanım ekseni bireyin hareketlilikle değişen ihtiyaçları ve beklentileri çerçevesinde değişen kullanım pratiklerini, anlam ekseni ise konut ve birey arasındaki anlamsal diyaloğu ele alır. Bu bağlamda değişimlerde kronolojik olarak üç kırılma noktası belirlenmiştir: 20. yüzyılın ilk yarısında modern mimarlığın gelişimi, 2. Dünya Savaşı sonrasında değişen bağlamın mimarlık ortamını dönüştürmesi ve 20. yüzyılın üçüncü çeyreğinde postmodernite/geç modernite/akışkan modernite olarak adlandırılabilen yeni bir bağlamdır. Çalışmada belirlene üç eksen üzerinden 20. yüzyılın başlarından günümüze kadar uzanan süreçte tespit edilen kronolojik dönemler çerçevesinde konut, hareketlilik ve modernite ilişkisi sorgulanmıştır.

Abstract:
The term 'modernity' encapsulates the intellectual foundations established during the Renaissance, Reformation, and Enlightenment, along with the contextual shifts brought about by the Industrial Revolution. These shifts, spanning scientific, technological, economic, political, cultural, and social realms, were driven by the overarching concept of mobility. From the late 19th century onwards, various forms of mobility, such as telegraphy, the internet, air travel, and daily commuting, have played a pivotal role in shaping modernity. This intersection of modernity and mobility significantly influences housing spatiality—a crucial typology molded by cultural, economic, social, political, and demographic factors, as well as individual perception processes. The relationship between mobility, modernity, and housing, despite its multifaceted nature, has often been overlooked in existing literature. Examining this relationship along three main axes—Production, Usage, and Meaning—provides a comprehensive understanding. The Production axis delves into the design philosophy and production process of housing, while the Usage axis explores evolving practices aligned with individual mobility needs. Meanwhile, the Meaning axis focuses on the semantic interplay between housing and the individual. Throughout the early 20th century to the present, three key chronological breaking points have been identified: the development of modern architecture in the first half of the 20th century, the post-World War II transformation of the architectural environment, and the emergence of postmodernity/late modernity/fluid modernity in the third quarter of the 20th century. This study critically examines the evolving relationship between housing, mobility, and modernity within these identified axes, offering insights into the dynamic interplay over time.