Sanat ve Pareidolia ilişkisi
Art and Pareidolia relationship
Yazar: HİLAL YURTTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. GÜLÇİN KARACA
Anadolu Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Resim Ana Sanat Dalı / Resim Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Güzel sanatlar = Fine arts ; Rastlantı = Coincidence ; Resim sanatı = Painting art ; Sürrealizm = Surrealism

Özet:
Pareidolia, her insanda bulunan psikolojik bir fenomen ve apofenidir. Hatalı anlam yükleme olarak tanımlanabilir. Bu fenomen insanın var oluşundan beri varlığını sürdürmektedir. Bazı kaynaklarda, insanın doğada hayatta kalmasını sağlayan bir özellik olduğu belirtilir. Günümüzde pareidolianın tanımı yapılırken daha çok bulutları bir şeylere benzetmekten ya da cansız nesneleri insan yüzlerine benzetmekten söz edilir. İnsan farkında olmasa bile pareidoliayı duyular yoluyla her alanda deneyimleyebilir. Pareidolianın en çok kendini gösterdiği alan günlük hayattır.  
Pareidolia, sanatta da pek çok sanatçı tarafından hayal gücünü ortaya çıkarmak için kullanılmış, kimi zaman da izleyici tarafından sanat eserlerinde deneyimlenerek anlam sürecinde etkili olmuştur. Eserin anlamına etki eden ya da yaratıcılık için kullanılan bir fenomen olmasına rağmen yapılan araştırmalar göstermiştir ki bu konuda yeterli veri bulunmamaktadır. Pareidolia kavramı yerine şans ya da rastlantı gibi farklı kavramların kullanıldığı gözlemlenmiştir. Bu araştırmanın amacı, pareidolia ile ilgili bilgi sunmak ve sanat eserleri üzerinden incelemelerde bulunarak pareidolia fenomenin sanatçılar tarafından ne şekilde kullanıldığı; izleyici tarafından ne şekilde deneyimlendiğini analiz etmektir. Bu amaç doğrultusunda nitel araştırma yöntemlerinden literatür taraması yöntemi kullanılmıştır. Pareidolia tanımı, günlük yaşamda deneyimlenme biçimi, psikoloji ve bilinçdışı ile ilişkisi ve sanat ilişkisi başlıkları altında ayrı ayrı incelemelerde bulunulmuştur. Sonuç olarak pareidolia fenomeninin sanat alanında da kullanıldığı gözlemlenmiş ve sanat çalışmalarına içerik açısından bir çıkış noktası olarak kullanılabileceği üzerinde durulmuştur. Bu çalışmanın konuyla ilgili bundan sonra yapılacak çalışmalar için bir kaynak oluşturabileceği düşünülmektedir.

Abstract:
Pareidolia is a psychological phenomenon and apophenia found in every human being. It can be defined as an erroneous attribution of meaning. This phenomenon has existed since the beginning of human existence. Some sources state that it is a trait that enables humans to survive in nature. Nowadays, when defining pareidolia, it is more common to talk about likening clouds to something or inanimate objects to human faces. Even if people are not aware of it, they can experience pareidolia in all areas through the senses. The most common area where pareidolia manifests itself is daily life. 
Pareidolia has been used in art by many artists to reveal their imagination, and sometimes it has been experienced by the audience in works of art and has been effective in the meaning process. Although it is a phenomenon that affects the meaning of the work or is used for creativity, research has shown that there is not enough data on this subject. It has been observed that different concepts such as chance or coincidence are used instead of the concept of pareidolia. The aim of this research is to provide information about pareidolia and to analyze how the phenomenon is used by artists and how it is experienced by the audience by examining pareidolia through works of art. For this purpose, literature review method, one of the qualitative research methods, was used. The definition of pareidolia, the way it is experienced in daily life, its relationship with psychology and the unconscious, and its relationship with art were analyzed separately. As a result, it was observed that the phenomenon of pareidolia is also used in the field of art and it was emphasized that it can be used as a starting point in terms of content for art works. It is thought that this study may constitute a source for future studies on the subject.