XVIII. yüzyıl divan şiirinde halk kültürü unsurları
Folk culture elements in XVIIIth century divan poetry
Yazar: GÜLNEVİL AŞCI
Danışman: PROF. DR. HANİFE DİLEK BATİSLAM
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 18. yüzyıl = 18. century ; Divan şiiri = Court poem ; Halk bilimi = Folklore ; Halk kültürü = Folk culture ; Kültür = Culture ; Şiir = Poem

Özet:
Divan şairleri, içinde yaşadıkları toplumun ferdi olarak dâhil oldukları kültür dairesini çeşitli yönleriyle eserlerine yansıtmışlardır. Halk kültürüne dair unsurları bazen hayat sahnesinden anlık bir tasvir şeklinde dış dünyadaki hâlleriyle bazen de kendi iç dünyalarının anlatılması amacıyla ele almışlardır. Böylece -sanılanın aksine- toplum ve halkla olan bağlarını ortaya koymuşlardır. XVIII. yüzyıl ise bahsedilen bağların daha da güçlendiğini göstermesi sebebiyle önem arz etmektedir. Mahallîleşmenin etkisiyle gerçekliğe, sıradan insanın yaşamı ve duygularına yönelmeye başlayan divan edebiyatı XVIII. yüzyılda halk edebiyatıyla da yakınlaşmıştır. 
Dönem edebiyatının bu özellikleri göz önünde bulundurularak tezimizin konusu olan "halk kültürü unsurları" XVIII. yüzyıl divanlarıyla sınırlandırılmıştır. Divanlardan seçilen beyit/ bentler doğrultusunda halk kültürü kapsamında değerlendirilecek ögeler tespit edilmeye, folklorik unsurların divan şiirindeki kullanım şekilleri ve yeri verilmeye çalışılmıştır.
Halk kültürü unsurları geçiş dönemleri; halk inanışları; gelenek, görenek ve âdetler; giyim kuşam; mutfak kültürü; kalıp sözler vb. başlıklar altında tek tek açıklanmış ve örnekler yardımıyla ayrıntılandırılmıştır. Metin merkezli inceleme sayesinde divan şairlerinin halk kültürüne bakış açısı, hayat ve toplumla olan bağı belirlenmeye gayret edilmiştir.
Anahtar kelimeler: XVIII. yüzyıl, divan şiiri, halk kültürü, folklorik ögeler.

Abstract:
Divan poets reflected the cultural circle, in which they are involved as individuals of the society in which they lived, in various aspects to their literary works. They handled the elements of folk culture, sometimes in the form of an instant depiction from the life scene with their aspect in the outside world, and sometimes in order to explain their inner world. Thus, contrary to what is believed, they revealed their ties with society and the public. The XVIIIth century is important because it shows that the mentioned ties have become stronger. Divan literature, which started to turn towards reality, life and feelings of ordinary people with the effect of localization, also got closer with folk literature in the XVIIIth century. 
The subject of our thesis "folk culture elements" has been limited to XVIIIth century divans by being taken into consideration these features of the period. In line with the couplets/ cantos selected from the divans, the elements that will be evaluated within the scope of folk culture were tried to be determined, and the usage patterns and place of folkloric elements in the poetry of the divan were tried to be given. 
Transition periods of folk culture elements; folk beliefs; traditions and customs; clothing; culinary culture; formulaic expressions etc. were explained one by one under the titles and detailed with examples. Thanks to the text-centered examination, the point of view of the divan poets on folk culture, their connection with life and society has been tried to be determined.
Keywords: XVIIIth century, divan poetry, folk culture, folkloric elements.