Enfeksiyon hastalıkları servisinde yatarak antibiyotik tedavisi alanhastalarda görülen advers olaylar ve ilişkili risk faktörlerinin belirlenmesi ve ilaca ait kısa ürün bilgisi ile kıyaslanması
Determination of adverse events and associated risk factors in patients receiving antibiotic treatment in the infectious diseases service and their comparison with the summary of product characteristics of the drug
Yazar: ORÇUN SOYSAL
Danışman: PROF. DR. İRFAN ŞENCAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji = Infectious Diseases and Clinical Microbiology
Dizin: Advers olay = Adverse event ; Antibiyotikler = Antibiotics ; Antienfektif ajanlar = Anti infective agents ; Bulaşıcı hastalıklar = Communicable diseases ; Enfeksiyonlar = Infections ; Farmakovijilans = Pharmacovigilance ; Risk faktörleri = Risk factors ; İlaç kullanımı = Drug utilization

Özet:
Antibiyotikler doğru kullanıldıklarında, enfeksiyon hastalıkları tedavisinde 
kritik öneme sahiptir. Ancak mortalite ve morbiditenin azaltılması için uygun 
spektrumda antibiyotik seçimi ne derece önemli ise bu ilaçlara bağlı gelişebilecek 
advers olayların tahmin edilmesi de o derece önem arz etmektedir. Bu nedenle 
yaptığımız çalışmada amacımız, hastanede yatarak antibiyotik tedavisi alan 
hastalarda görülen advers olayları Dünya Sağlık Örgütü'nün belirlediği kriterlere 
göre saptayıp risk gruplarını belirleyerek tedaviye başlamadan önce 
öngörülebilirliğini artırmaktır. Ayrıca bu advers olayları sorumlu tutulan ilacın kısa 
ürün bilgisi ile kıyaslayarak farmakovijilans ve advers olay bildirimine yönelik 
farkındalığı artırmak ve önemini vurgulamaktır.
Çalışmamızda 1 Ocak 2019 ile 31 Aralık 2020 tarihleri arasında Sağlık 
Bilimleri Üniversitesi Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi, 
Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Servisinde yatarak oral veya 
intravenöz antibiyotik tedavisi alan 776 hasta çalışmaya dahil edildi. Görülen olası 
advers olaylar içerisinden DSÖ-UMC kriterlerince 'kesin' veya 'muhtemel' 
kategorisinde saptananlar incelendi. 'Kesin' veya 'muhtemel' advers olay gelişen 
125 hasta vaka grubu, advers olay gelişmeyen 651 hasta da kontrol grubu olarak 
alındı. Ayrıca bu advers olaylar, her bir sorumlu tutulan antibiyotiğin kısa ürün 
bilgisinde belirtilen oranlar ile kıyaslandı.
Verilerin değerlendirilmesiyle antibiyotiklere bağlı advers olay görülme 
sıklığı %16,1 olarak bulunmuştur. Advers olayların görülmesini artıran risk 
faktörlerine yönelik yapılan çok değişkenli analiz sonucunda ek hastalık sayısı
(p<0,001), antibiyotik tedavisi öncesinde hastanın rutin kullandığı ilaç sayısı
(p<0,001) ve antibiyotik maruziyet günü (p<0,001) bağımsız risk faktörleri olarak 
saptanmıştır (p<0,001). Advers olaylardan en fazla trombositopeni görülürken bunu 
akut böbrek hasarı ve cilt döküntüsü takip etmektedir. Antibiyotiklerin kullanım 
viii
sıklığına göre bakıldığında en yüksek oranda advers olay sırasıyla kolistin, 
gentamisin ve trimetoprim-sulfametoksazol kullanımında saptanmıştır.
Çalışmamızda hastaların %16'sında kullanılan antibiyotiğe bağlı advers olay 
geliştiği ve ek hastalık sayısı, polifarmasi ve antibiyotik maruziyet gününün advers 
olay gelişmesinde önemli risk faktörleri oldukları saptanmıştır. Antibiyotik 
kullanımının yarar ve zarar oranlarının klinisyenler tarafından gözetilmesi ve olası 
risk faktörleri olan hastalarda antibiyotik seçimi, süresi ve gerekliliğinin daha detaylı 
değerlendirilmesinin önemi olacağını düşünmekteyiz. Ayrıca akılcı antibiyotik 
kullanımı ve farmakovijilans çalışmalarının yaygınlaştırılması ile antibiyotiklere 
bağlı karşılaşılabilecek advers olayların öngörülebilmesi veya azaltılması ve bu 
sayede mortalite ve morbiditenin azaltılmasının mümkün olabileceği kanaatindeyiz.

Abstract:
When used correctly, antibiotics are critical in the treatment of infectious 
diseases. However, to aiming to reduce mortality and morbidity, predicting adverse 
events that may develop due to these drugs is as important as selection of antibiotics 
in the appropriate spectrum. Therefore, our aim in this study is to identify and 
categorize adverse events seen in hospitalized patients receiving antibiotic therapy 
according to the criteria set by the World Health Organization, to identify risk groups 
and to increase predictability before starting treatment. In addition, it is to increase 
awareness and emphasize the importance of pharmacovigilance and adverse event 
reporting systems by comparing these adverse events with the summary of product 
characteristics of the responsible drug.
In our study, among the possible adverse events seen in 776 hospitalized 
patients who received oral or intravenous antibiotic treatment in the Health Sciences 
University Dışkapı Yıldırım Beyazıt Training and Research Hospital, Infectious 
Diseases and Clinical Microbiology Service between January 1, 2019 and December 
31, 2020, those identified in the 'certain' or'probable' category according to the 
WHO-UMC criteria examined. 125 patients who developed 'definite' or 'probable' 
adverse events were taken as the case group, and 651 patients who did not develop 
adverse events were included as the control group. In addition, these adverse events 
were compared with the rates stated in the summary of the product characteristics of 
each responsible antibiotic.
Evaluation of the data revealed that the incidence of adverse events related to 
antibiotics was 16.1%. As a result of the multivariate analysis performed on the risk 
factors that increase the occurrence of adverse events, the number of additional 
diseases, the number of drugs used routinely by the patient before antibiotic 
treatment and the days of antibiotic exposure were determined as independent risk 
factors (p<0.001). Thrombocytopenia is the most common adverse event, followed 
x
by acute renal failure and skin rash. The incidence of adverse events according to the 
number of use of antibiotics, respectively; colistin, gentamicin and trimethoprimsulfamethoxazole. Considering the frequency of use of antibiotics, the highest rate of 
adverse events were found in the use of colistin, gentamicin and trimethoprimsulfamethoxazole.
In our study, it was determined that 16% of the patients developed adverse 
events related to the antibiotic used, and the number of additional diseases, 
polypharmacy and the day of exposure to antibiotics were important risk factors for 
the development of adverse events. We think that it will be important for clinicians to 
observe the benefit and harm ratios of antibiotic use, and to evaluate the selection, 
duration and necessity of antibiotics in more detail in patients with possible risk 
factors. In addition, we believe that it will be possible to predict and reduce the 
adverse events that may be encountered due to antibiotics, and thus to reduce 
mortality and morbidity, with the rational use of antibiotics and the increase of 
pharmacovigilance studies.