Bilgisayar mühendisliği alanındaki doktora tezlerinde Türkçe terimler
Turkish terms in doctoral theses in computer engineering
Yazar: BURCU KAYA
Danışman: PROF. DR. AYŞE İLKER
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilgisayar eğitimi = Computer education ; Bilgisayarlar = Computers ; Dil bilgisi = Grammar ; Doktora = Doctorate ; Doktora tezleri = Doctorate thesises ; Mühendislik = Engineering ; Mühendislik eğitimi = Engineering education ; Terimler = Terms ; Tezler = Theses ; Türkçe = Turkish

Özet:
Terimler herhangi bir bilim dalı, sanat alanı veya bir meslekle ilgili
kavramlara karşılık olan, aynı zamanda kullanım alanı gereği halk dilinde de
varlığını sürdüren, gerçek anlamları ile kullanılan sözcüklerdir. Hayatın her alanında,
özellikle eğitimde bir bilim dalı ile ilgili kavramları, o kavramla ilgili detayları
anlayabilmek, ancak terimlerin Türkçeleştirilmesi ile mümkündür. Terim bilimi
alanı, belli uzmanlık alanlarında kullanılan özel sözcükleri türetmek için
oluşturulmuştur. Ancak günümüzde yaşanan yeniliklerin günlük hayata çok hızlı
girmesi ve terimlerin eğitim öğretimde önemli bir yere sahip olması nedeniyle, terim
bilimi alanında türetilen sözcükler, dilin gelişimini ve ilerlemesini de sağlamaktadır.
Teknolojinin hızla gelişmesiyle birlikte Türk dilinin yabancı sözcüklerin istilasından
kurtarabilmesi için üzerinde titizlikle durulması gereken bilim dalı, terim bilimidir.
Bu alanda yapılan çalışmalar sürekli ve düzenli yürütülmelidir. Terim bilimi alanında
her zaman kendisine başvurulabilecek sözcük listeleri oluşturulmalıdır.
Günümüz dünyasında bilimde, teknik alanlarda yaşanan gelişmeler Türk
dilinin gelişimini büyük ölçüde etkilemektedir. Yeni üretilen teknolojik ürünler,
üreticisi tarafından kendi dilinde adlandırıldığı haliyle piyasaya sunulmaktadır.
Terim biliminin işte tam bu noktada devreye girmesi gerekmektedir ve karma niteliği
de bu noktada ortaya çıkmaktadır. Türkçede bulunan, halkın anlamını bildiği
köklerden, işlekliği yüksek eklerle yapılan türetmelerle dilimiz koruma altına
alınabilir, söz varlığımızın zenginleştirilmesi sağlanabilir. Aynı zamanda Türk diline
kazandırılan Türkçe terimlerle, Türkçenin bilim dili olma yolundaki gelişimine de
büyük destekte bulunulmuş olunur.
Bu çalışmada, bilişim alanında Türkçe terimleşme süreci incelenerek
kullanılan bilişim terimleri hakkında çıkarımlarda bulunulmuştur. Çalışma, bilgisayar
mühendisliği alanında hazırlanan doktora tezlerinde Türkçe terimlerin benimsenme
oranı ve bu alanda yapılan çalışmalarda Türkçe terimlerin kullanımı üzerine
yoğunlaşmaktadır. Çalışmanın amacı bilim dili olarak Türkçenin yeterliliğini ortaya
koymak, bilimsel alanda Türkçenin gelişim sürecine ışık tutmaktır. Bilimsel
çalışmalarda tercih edilen terimler konusunda karşılaştırmalar yapılmış, bilgisayar
mühendisliği alanında kullanılan terimlerin nasıl oluştuğu, benimsenme durumu,
Türkçeleşme oranı ortaya konmuştur. Terim bilimi alanında yapılan çalışmalar,
genellikle sözlük araştırmaları olarak yapılmaktadır. Bilişim terimleri incelendiğinde,
bu alandaki bilim insanlarının Türkçenin doğru kullanılması ve yabancı dillerden
alınan terimlerin Türkçeleştirilmesi için gayret gösterdikleri görülmektedir. Bu
çalışma ile ulaşılması hedeflenen amaçlardan biri de bir alanda terimlerin
Türkçeleştirilmesi için gösterilen çabaların ulaştığı sonuçları gözler önüne sererek
bütün bilim dallarında benzer uygulamalara örnek olmaktır.

Anahtar Kelimeler: terim, terim bilimi, terim türetme yolları, bilişim, bilgisayar mühendisliği

Abstract:
Terms are words which are used in their literal meanings, referring to
particular concepts related to a scientific field, an art branch or a profession, existing
in the vernacular at the same time due to their area of usage. In all walks of life,
especially in education, the only way to comprehend the concepts and their details in
a scientific field is possible through translating terms into Turkish. The field of
terminology was created to derive specific words used in certain specialities. As
innovations enter our lives very rapidly and terms hold a very significant place in
education, words that have been derived in the field of terminology enables the
development and progression of language. With the rapid development of
technology, the science of terminology is a branch of science that needs to be
meticulously focused on to save the Turkish language from the invasion of foreign
words. Studies in this area should be carried out continuously and regularly.
Glossaries which can be used as sources of reference should be created in the field of
terminology.
Nowadays, developments taking place in science and technical fields greatly
affect the evolution of Turkish language. Manufacturers offer new technological
products to the market as they are named in their own language. It is exactly at this
point that terminology should come into play, which brings out its blended quality. It
would be possible to protect our language and enrich its vocabulary by deriving
words from the already-existing and widely known word roots and functional
suffixes. At the same time, introducing Turkish terms to the Turkish language would
be a crucial support to its progression as a language of science.
This study draws inferences on terms in informatics by examining the
progress during the creation of Turkish terms. The study focuses on the level of
adoption of Turkish terms used in the doctoral theses in computer engineering and
the usage of Turkish terms in this field of study. The study aims to showcase the
competency of Turkish as a language of science, and shed light on the development
of Turkish in the scientific field. The study compares the terms used in scientific
papers, describes how the terms in computer engineering were created, looks at the
adoption rates of those terms and the level of Turkish terms used in those papers.
Generally, the studies in terminology take the form of glossary research. By
analysing the terms in informatics, it can be observed that the researchers in the field
endeavour to use Turkish correctly and translate the terms adopted from other
languages into Turkish. Among the objectives of this study is to act as an example to
all scientific fields for similar applications by demonstrating the results of the efforts
in translation of terms into Turkish in one scientific field.

Key Words: term, terminology, ways to derive terms, informatics, computer engineering.