Devrim sonrası İran'ın Orta Doğu gelişmelerine ilişkin dış politikası
Post-revolution Iran's foreign policy regarding Middle East developments
Yazar: FATMANUR YILMAZ
Danışman: PROF. DR. TÜREL YILMAZ ŞAHİN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Ortadoğu ve Afrika Çalışmaları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Orta Doğu = Middle East ; İran = Iran

Özet:
Bu tezde devrim sonrası İran'ın Orta Doğu politikasını, Orta Doğu gelişmeleri üzerinden analiz etmek amaçlanmıştır. Bu kapsamda öncelikle İran hakkında genel bilgi verilmiş, sonrasında 1979 senesinde gerçekleşen İran İslâm Devrimi anlatılarak bu devrimle beraber farklı bir yönetim sistemine geçen ülkede, İran İslâm Cumhuriyeti'nin kurulması ve devrimle beraber gelen kurumlar üzerinde durulmuştur. İran'da inşa edilen yeni yönetim sistemi yeni bir dış politikayı beraberinde getirmiştir. Bu dış politikanın izah edilmesi maksadıyla İran dış politikasının temel parametreleri olarak devrim ihracı, Şii yayılmacılığı ve Batı, ABD ve İsrail karşıtlığı ele alınmıştır. Son olarak, İran'ın Orta Doğu politikası bölgesel gelişmeler üzerinden analiz edilmiştir. Bu kapsamda Filistin meselesi, Lübnan Hizbullahı, İran-Irak Savaşı, Kuveyt Krizi, 11 Eylül olayları ve ABD'nin Irak'ı işgali incelenmiştir. Ardından Arap İsyanları bağlamında Suriye krizi, Bahreyn'deki Şii hareketler ve Yemen krizi ele alınmıştır. Literatür taramasının ardından doküman analizi yöntemi kullanılmış ve toplanan veriler analiz edilmiştir. Çalışma neticesinde İran'ın Orta Doğu'da; devrimi ihraç etmek, bölgede başat güç olmak, ABD ve İsrail tehdidini dengelemek için çıkarları doğrultusunda politikalar izlediği ve bu amaç doğrultusunda, özellikle Şii nüfusun bulunduğu ülkelerde Şiiliği bir araç olarak kullanarak bölgede kendine yakın aktörlere destek verdiği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca İran, askeri gücünün caydırıcılığını artırmak için nükleer silah elde etmeye çalışmaktadır. Tezde üzerinde durulan Orta Doğu olayları bağlamında, İran'ın hem bölgede yaşanan gelişmelerden etkilendiği hem de bölgedeki olayları etkilediği görülmüş ve İran'ın Orta Doğu'da önemli bir aktör olduğu neticesine varılmıştır.

Abstract:
In this thesis, it is aimed to analyze the post-revolution Iran's Middle East policy through the developments in the Middle East. In this context, first of all, general information about Iran was given, then the Iranian Islamic Revolution that took place in 1979 was explained and the establishment of the Islamic Republic of Iran and the institutions that came with the revolution in the country, which constituted to a different administrative system with this revolution, were emphasized. The new administrative system built in Iran brought a new foreign policy. In order to explain this foreign policy, the export of revolution, Shiite expansionism, and opposition to the West, USA and Israel are discussed as the main parameters of Iranian foreign policy. Finally, Iran's Middle East policy has been analyzed through regional developments. In this context, the Palestine issue, the Lebanese Hezbollah, the Iran-Iraq War, the Kuwait Crisis, the September 11 events and the USA invasion of Iraq were examined. Then, the Syrian crisis, the Shiite movements in Bahrain and the Yemen crisis were discussed in the context of the Arab Revolts. After the literature review, the document analysis method was used and the collected data were analyzed. As a result of the study, it was concluded that in the Middle East, Iran follows policies in line with its interests in order to export the revolution, to be the dominant power in the region, to balance the threat of the USA and Israel, and for this purpose, it supports the actors close to it in the region by using Shiism as a tool, especially in countries with a Shiite population. In addition, Iran is trying to acquire nuclear weapons to increase the deterrence of its military power. In the context of the Middle East events focused on in the thesis, it was seen that Iran was both affected by the developments in the region and affected the events in the region, and it was concluded that Iran is a significant actor in the Middle East.