Sigara bırakma sürecinin sağlık inanç modeli'ne uyarlanması
Adaptation of the smoking cessation process to the health belief model
Yazar: BURCU ÇAKI DÖNER
Danışman: PROF. DR. ZEYNEP GÜNGÖRMÜŞ
Gaziantep Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Metodolojik tasarım ile yürütülen bu çalışma, sigara bırakma sürecini Sağlık İnanç 
Modeli'ne uyarlamak amacıyla yapılmıştır. Veriler IBM SPSS 26 ve AMOS 24 
programlarında değerlendirilmiştir. Sağlık İnanç Modeli Temelli Sigara Bırakma Süreci 
Ölçekleri'nin geçerliğini belirlemede; kapsam geçerliği, iç ölçüt geçerliği ve yapı 
geçerliği analizleri kullanılmıştır. Kapsam geçerlik indeksi tüm ölçeklerde 0.90 
üzerindedir. İç ölçüt geçerliği; alt-üst grup karşılaştırması (tüm ölçeklerde t= 25.852 - 
155.212 aralığında, p=0.000 anlamlılık düzeyindedir.) ve madde-toplam puan 
korelasyonları (Normatif İnanç Ölçeği'ndeki bir madde dışında tüm ölçeklerde 0.293 - 
0.748 aralığında olup kabul edilebilir değerlere sahiptir.) ile değerlendirilmiştir. Yapı 
geçerliğinin değerlendirildiği açıklayıcı faktör analizinde; "Kaiser Meyer Olkin" (0.660 
- 0.931) ve "Bartlett's Testi" (p<0.001), özdeğer incelemesi (1.716 - 5.626), total varyans 
açıklaması (%34.322 - %51.144) incelenmiştir. Doğrulayıcı faktör analizinde ölçeklerin 
uyum indeksleri kabul edilebilir/mükemmel uyum aralığındadır. Ölçeklerin güvenirliğini 
belirlemek için ise; iç tutarlık güvenirlik katsayıları (cronbach alfa: 0.505 – 0.901), yarıya 
bölme yöntemi (r= 0.384 - 0.818), madde toplam puan korelasyonları (0.293 - 0.748), 
puanlama tutarlılığı (sınıf içi korelasyon= 0.505 - 0.901), Hotelling's T2
 testi (F= 147.172 
- 691.686, p=0.000), standart hata çalışılmıştır. Yapılan analizler sonucunda 
araştırmacılar tarafından geliştirilen Sağlık İnanç Modeli Temelli Sigara Bırakma Süreci 
Ölçekleri'nin geçerli ve güvenilir ölçüm araçları oldukları bulunmuştur.

Abstract:
This study, which was carried out with a methodological design, was conducted to adapt 
the smoking cessation process to the Health Belief Model. Data were evaluated in IBM 
SPSS 26 and AMOS 24 programs. In determining the validity of Health Belief Model 
Based Smoking Cessation Process Scales; content validity, criterion validity and 
construct validity analyzes were used. The content validity is above 0.90 at all scales. 
Internal criterion validity; lower-upper group comparison (t= 25.852 - 155.212 in all 
scales, p=0.000 significance level.) and item-total score correlations (except for 1 item in 
the"Normative Beliefs Scale, it is between 0.243 to 0.748 in all scales and have acceptable 
values.) evaluated with. In the explanatory factor analysis in which construct validity was 
evaluated; "Kaiser Meyer Olkin" (0.660 - 0.931) and "Bartlett's Test" (p<0.001), 
eigenvalue analysis (1.716 - 5.626), total variance explanation (34.322% - 51.144%) 
were examined. In confirmatory factor analysis, fit indices of scales were found to be in 
the acceptable/excellent fit range. In order to determine the reliability of the scales; 
internal consistency reliability coefficients (cronbach alpha: 0.505 - 0.901), split half 
method (r: 0.384 - 0.818), item-total score correlations (0.293 - 0.748), scoring 
consistency (intraclass correlation: 0.505 - 0.901), Hotelling's T2
 test (F= 147.172 - 
691.686, p=0.000), standard error were studied. As a result of the analysis, it was found 
that the Health Belief Model Based Smoking Cessation Process Scales developed by the 
researchers are valid and reliable measurement tools.