Memlûkların Anadolu ile ticari münasebetleri
Commercial relations of the Mamluks with Anatolia
Yazar: MUHAMMED YEŞİLMEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EFE DURMUŞ
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Anadolu tarihsel süreçleri bağlamında incelendiğinde birçok medeniyetin kuruluş ve gelişimsel süreçlerinin yaşandığı önemli uygarlık havzalarında biri olmuştur. Bu uygarlık körfezinin geçiş merkezi olması sebebiyle birçok uygarlığın kavşak noktası olmuştur. Bu gelişmiş ticaretin bir sonucu olarak Memlûklar devleti (1250-1517) de Anadolu topraklarında bulunan devletlerle ticari ve siyasi münasebetler kurmaya çalışmışlardır. Mısır, Anadolu, İran üçgeninde gelişen bütün çatışmaların esasında ticaret yollarına hakimiyet mücadelesi olduğu anlaşılmaktadır. Zengi, Eyyubi ve Memlûk devletleri daima Mısır ile Anadolu arasındaki coğrafyaya hakim olabilmek için mücadele etmiştir. Anadolu toprakları bu hakimiyet mücadelesine sahne olmuştur. İlhanlı-Memlûk mücadelesinden Osmanlı-Memlûk mücadelesine devredilen Yakındoğu hakimiyet mücadelesi ticari faaliyetleri de siyasi mücadeleyle paralel olarak etkilemiştir. Özellikle Memlûklar devletinin kuzey sınırları olan Anadolu'nun güneydoğu bölgesi ticari faaliyetlerin en yoğun yaşandığı yerler olmuştur. Memlûklar, Anadolu topraklarından geçen önemli ticaret yollarını ele geçirmeye çalışarak Anadolu'nun ticari gelirlerini elde etmeye çalışmışlardır. Bu sebeple; İlhanlılarla, Akkoyunlularla, Ramazanoğullarıyla, Dulkadiroğullarıyla, Osmanlı devletiyle ticaret yolları için siyasi mücadelelere girişmişlerdir. Bununla beraber mücadele ettikleri devletlerle ticari münasebetlerini devam ettirmişlerdir. Memlûkların Anadolu toprakları üzerinden geçen ticaret yollarının üzerindeki hâkimiyet çabasının zorunluluğunu oluşturan sebepler, Memlûklar devletinin bel kemiğini oluşturacak olan Memlûk ticaretinin Anadolu toprakları üzerinden geçiyor olması meselesi Memlûklar devletini ticaret yolları üzerinde hâkimiyete zorlamıştır. Memlûklar için Anadolu ticari münasebetlerini önemli kılan bir diğer sebep ise Memlûk lojistik malzemelerinin Anadolu toprakları üzerinden geçiyor olmasıdır. Özellikle köle ticareti Memlûk devletinin askeri unsurunu beslemesi
bakımından hayati bir öneme sahipti. Her Memlûk sultanı iktidarını güçlendirmek veya tahta geçmek için satın aldığı kölelerden asker yetiştirmişlerdi. Çünkü Memlûk sultanları satın alınan köleler arasından çıkıyordur. Zaten Memlûk askeri sistemi de bir çeşit köle savaşçı organizasyonu, eğitimi ve hiyerarşik yapısını içermekteydi.

Anahtar Kelimeler: Memlûklar, Ticaret Yolları, Anadolu, Ticaret.

Abstract:
Anatolia; when examined in the context of historical processes, it has been one of the important civilization basins where the establishment and developmental processes of many civilizations have been experienced. It has been the crossroads of many civilizations due to being the transit center of this civilization gulf. As a result of this developed trade, the Mamluks (1250-1517) tried to establish commercial and political relations with the states in Anatolia. It is understood that all the conflicts that developed in the triangle of Egypt, Anatolia and Iran were essentially a struggle for dominance over trade routes. The Zangi, Ayyubid and Mamlūk states have always struggled to dominate the geography between Egypt and Anatolia. Anatolian lands were the scene of this struggle for dominance. The struggle for dominance in the Near East, which was transferred from the Ilkhanid-Mamlūk struggle to the Ottoman-Mamlūk struggle, affected commercial activities in parallel with the political struggle. Especially the southeastern region of Anatolia, which was the northern borders of the Mameluke state, was the most intensive commercial activity. Mamluks tried to capture the important trade routes passing through Anatolian lands and tried to obtain the commercial revenues of Anatolia. For this reason, they engaged in political struggles with the Ilkhanids, Akkoyunlu, Ramazanoğulları, Dulkadiroğulları and the Ottoman Empire for trade routes. However, they continued their commercial relations with the states they fought against. The reasons that constitute the necessity of the Mamluks' struggle for dominance over the trade routes passing through Anatolian lands, the fact that the Mamluk trade, which will form the backbone of the Mamluk state, passes through Anatolian lands, forced the Mamluk state to dominate over the trade routes. Another reason that made Anatolian trade relations important for the Mamluks was the passage of Mamluk logistical supplies through Anatolian lands. The slave trade in particular was of vital importance in terms of feeding the military component of the Mamluk state. Every Mamluk sultan raised soldiers from the slaves he bought in order to strengthen his power or ascend to the throne. This is because Mamluk sultans would have emerged from among the purchased slaves. In fact, the Mamluk military system also included a kind of slave warrior organization, training and hierarchical structure.

Keywords: Mamluks, Trade Routes, Anatolia, Commerce.