Okul yöneticilerinin liderlik yaklaşımlarının okul-çevre ilişkileri üzerinde etkisinin değerlendirilmesi /
Yazar: İBRAHİM GÜL
Danışman: PROF. DR. SERVET ÖZDEMİR
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Okul-çevre ilişkilerinin önemi gittikçe artmaktadır. Okullar çevresini etkileyen ve yakın çevresinden etkilenen kurumlardır. Okulun başarısı, çevresiyle kurmuş olduğu etkileşime bağlı olarak artmaktadır. Okullar yakın çevrenin desteğini almak ve okul toplumu ile bütünleşmek istiyorlarsa, dünyadaki gelişmelerden haberdar olmak zorundadırlar.Okul-çevre ilişkilerini etkileyen birçok değişken olmasına rağmen, bunlardan en önemli ikisi, yönetici ve öğretmenlerdir. Yöneticiler; okulun yönetim, öğretim ve denetiminden birinci derecede sorumlu kişiler olarak görülmektedir. Okulda çalışmaya uygun bir kültürün yaratılması, eğitim faaliyetlerinin kalitesinin artırılması ve yakın çevreyle etkileşim içinde bulunulması, lider yöneticilerin varlığına bağlıdır.Ülkemizde okul-çevre ilişkilerini konu alan sınırlı düzeyde araştırmaya rastlanmıştır. Bu çalışmaların büyük bir çoğunluğu, okul-aile işbirliğine yönelik çalışmalardır. Okul-çevre ilişkileri denilince, okul toplumunu da içine alan daha geniş bir ilişkiler ağı akla gelmektedir. Yapılan çalışmalar bir modele bağlı olarak yürütülmediğinden, bu araştırma sonuçlarının birbiriyle karşılaştırılmaları mümkün de görünmemektedir. Böyle bir çalışmanın amacı, okul-çevre ilişkilerini bir modele bağlı olarak araştırmaktır.Okul-çevre ilişkilerinin etkili olarak yürütülmesi ile okul yöneticilerin liderlik yaklaşımları arasında bir ilişkinin olup olmadığı merak edilen konulardan birisidir. Bu araştırma ile okul yöneticilerini sahip olduğu liderlik yaklaşımları (dönüşümcü ve işlemci) ile okul-çevre ilişkilerinin geliştirilmesi arasında bir ilişki olup olmadığı, öğretmen ve yönetici görüşlerine dayalı olarak incelenmeye çalışılmıştır.Araştırmanın evreni, Samsun ili, merkez ilçelerde yer alan 80 ilköğretim okulunda görevli 2893 öğretmen ve 159 yöneticidir. Bu okullar, eğitim bölgeleri esas alınarak (Canik, ilkadım ve Atakum) gruplanmış ve bunların içinde 25 okul şans yoluyla örneklem olarak seçilmiştir. Bu okullarda görevli 1130 öğretmen ve 68 okul yöneticisinin görüşleri değerlendirilmiştir.Araştırmada, J. Epstein tarafından geliştirilmiş bir modele dayalı, ?Okul, aile ve toplum ilişkileri? anketi ile Bass ve Avolio'nun geliştirdiği ?Dönüşümcü- İşlemci Liderlik? anketi kullanılmıştır. Ölçeklerin geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmış ve yeterli düzeyde olduğuna kanaat getirildikten sonra uygulanmıştır.Toplanan verilerin normal dağılım göstermesi ve parametrik testlerin gerektirdiği koşullarısağlamasına bağlı olarak, betimsel ve anlam çıkarıcı istatistik tekniklerden; aritmetik ortalama, standart sapma, Pearson Momentler Çarpımı korelasyon, tek ve çok yönlü varyans analizi ve t-testi kullanılmıştır. Bunlar, sosyal bilimlerce kabul edilen ölçütlere göre yorumlanmıştır.Araştırma bulgularına göre; okul-çevre ilişkileri yönetici ve öğretmen algılarına göre yeterli düzeyde yürütülmektedir. Okul yöneticilerinin liderlik davranışlarını gerçekleştirme düzeyleri, yönetici ve öğretmen algılarına göre değişiklik göstermektedir. Yöneticilerin liderlik yaklaşımları ile okul-çevre ilişkilerinin geliştirilmesi alt boyutları arasında, anlamlı bir ilişki bulunurken, yalnız ?toplumla ortaklık ve işbirliği kurma? alt boyutu arasında bir ilişki bulunamamıştır. Yöneticilerin sahip olduğu liderlik yaklaşımlarının, okul-çevre ilişkilerini geliştirme alt boyutlarını yordamasına ilişkin bulgulara bakıldığında, öğretmen ve yönetici algıları arasında farklılıklar görülmektedir. Denekler, daha çok işlemci liderlik özelliklerinin okul-çevre ilişkilerinin geliştirilmesi alt boyutlarının önemli bir yordayıcısı olduğunu belirtmişlerdir. Öğretmen algılarının okul yöneticilerinin algılarına göre daha yüksek olduğu görülmüştür.Araştırma bulgularına dayalı olarak; okul-çevre ilişkilerinin geliştirilmesinde aynı modelin ülkemizde de uygulanması, benzer araştırmaların farklı evrenler kullanılarak yapılması, okul yöneticilerinin seçimi ve yetiştirilmesinde liderlik özelliklerinin dikkate alınması, okul-çevre ilişkilerinin geliştirilmesinde etkili olan farklı değişkenlerle benzer araştırmaların yapılması önerilmiştir.

Abstract:
The importance of the school-environment relations are increasing. Schools are organisation which affect the environment around them and are affected by institutions. The success of the school increases depending on the interactions set up with its environment. If schools are willing to take the support and get around with its environment they have to be updated on the developments in the world.Although many variables affect the school-environment relations, school principals and the teachers are the most important. School principals are seen as responsible people from teaching and supervision in the first degree. The creation of an appropriate culture to work in schools, to increase the quality of training activities and be in close interaction with the environment, depends on the presence of leading managers.It has been found that there is a limited study concerning school-environment relations in Turkey. A large majority of these studies, efforts are related to school-family collaboration. When talked about school-environment relations, a network of relationships in a wider area of the school community also comes to mind. Since the studies carried out not being dependent on a model, these research results can not be compared with each other. The purpose of such a study, school-environment relations should be investigated depending on a model.The effective implementation of school-environment relations with the relationship between the leadership approaches of school principals is one of the curious issues. With this research, it was aimed to examine whether there has been a relationship between the leadership approaches (transformational) that school principals have and the development of school-environment relationship based on the opinions of principals and teachers.Research universe composed of 2893 teachers and 159 administrators working in the 80 Basic Education Schools in the Samsun province. These schools are grouped according to education zones (Canik, İlkadım and Atakum) and 25 Basic Education schools have been chosen as research sample randomly. The opinions of 1130 teachers and 68 educational administrators were evaluated.In the study, based on a model developed by J.Epstein, "School, family and community relationships" questionnaire and "transformational Leadership" questionnaire developed by Bass and Avolio is used. The questionnaires have been implemented after the validity and reliability of the scale was tested and it was found that the validity and reliability were at appropriate level.Based on the data collected by the research instruments has shown the normal distribution and parametric tests provided the required conditions, the descriptive and confirmatory statistical techniques, arithmetic mean, standard deviation, Pearson Moment correlation and one way Anova and Multivariate Analysis of Variance (Manova) and t-test were used. These are interpreted according to criteria adopted by the social scientistsThe research findings show that, according to school administrators and teachers perceptions school-environment relations are adequate. School administrators performed level of leadership behaviours differs according to teachers? perceptions. While there is a significant relationship between the sub-dimension of leadership approaches and developing school-environment relationships, there was no significant relationship between ?partnership and cooperation with community-building" sub dimension. When looked at the research findings regarded to leadership approaches that manager have and school-environment relations development sub dimension there is a significant difference between the perceptions of school administrators and teachers.The participants emphasised that Transaksiyonel leaderships Characteristics are seen as an important predictor of development of school-environment relationship.Teacher perceptions of school administrators is deemed to be higher than the perception.Based on the research findings, in order to develop school-environment relations same model can be implemented in Turkey taking into account similar researches with different sample. It can be suggested that similar studies can be conducted with different variables that are effective for developing school-environment relations may help during the selection and the training of school administrators.