COVID 19 pandemisi sebebiyle bağışıklık sistemini güçlendirme amaçlı tüketilen propolis içeren takviye edici gıdaların ülkemizde ve diğer ülkelerde kullanımı ve denetim süreçleri
Because of the COVID 19 pandemy and to strengten the immune system, the use of food supplements containing propolis in OUR country and in other countries and the inspection process steps
Yazar: FATMA ÖZENEN
Danışman: PROF. DR. GÖKSEL ARLİ
Anadolu Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Analitik Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Kimya = Chemistry
Dizin: Besin destekleri = Dietary supplements ; Besinler = Foods ; COVID 19 = COVID 19 ; Denetim = Control ; Pandemiler = Pandemics ; Propolis = Propolis ; İmmün sistem = Immune system

Özet:
COVID-19 ilk olarak Çin'de gözlenmiştir ve kısa sürede tüm dünyaya hızla yayılmıştır. Bu durum Dünya Sağlık Örgütü'nün COVID-19 salgınını küresel bir pandemi olarak açıklamasına yol açmıştır. COVID-19 pandemisinin sebep olduğu yüksek sayıda ölümler ve diğer türde zararlar dikkate alındığında, yeni koronavirüsü potansiyel olarak durdurabilecek, güvenilir, bulaşıcılığını azaltacak ve/veya enfeksiyon semptomlarını hafifletebilecek tedavilerin bulunmasına acil ihtiyaç duyulmaktadır. 
Propolisin içerdiği flavonoidlerin pek çok antiviral etkileri olduğu önceki araştırmalarda tespit edilmiştir ve antiviral mekanizması sebebiyle 2019'da çok hızlı yayılan COVID-19 tedavisi sürecinde kullanılabilirliği konusunda araştırılması gereken bir bileşen olarak görülmüştür. Biyoaktif bitki parçaları ve reçineden arılar tarafından yapılan doğal bir ürün olan propolis, bağışıklık sistemini düzenleyici etkisiyle sağlığı destekleyici olarak bilinirliği sebebiyle, önceden beri dünyanın pek çok bölgesinde büyük oranda kullanılmaktadır. Ham propolisin kimyasal bileşimi ve biyolojik aktiviteleri bitki türü kaynağına, arı türüne, iklim özellikleri gibi çevresel faktörlere, propolisin hasat zamanı ve tekniğine göre, hatta kullanılan ekstraksiyon sıvısı ve metoduna göre değişkenlik göstermektedir. Propolisin botanik kaynağının tespit edilmesi, propolisi tanımlamada ve propolis standartlaştırma çalışmalarında çok önemlidir. Genel olarak propolis, polifenol (flavonoidler, fenolik asitler ve esterler), fenolik aldehitler ve ketonlar, vb. içermektedir. Propolis ile yapılan diğer laboratuvar araştırmaları propolisin; antiseptik, antienflamatuar, antioksidan, antibakteriyel, antimikotik, antifungal, natiülser, antikanser, yara iyileştirici ve bağışıklığı düzenleyici özellikler gibi pek çok biyolojik etkinliğe sahip olduğunu kaydetmiştir. Propolis ekstraksiyon metodları son ürün özelliklerini etkileyebilmektedir çünkü farklı çözücüler farklı bileşenleri çözmekte ve ekstrakte etmektedir. Propolis içeren gıda takviyelerinin güvenilirliği tüketiciler için çok önemlidir. Bu amaçla yasal düzenlemeler, HACCP, iyi arıcılık uygulamaları gıda takviyesinin güvenilirliğini sağlayan önemli etkenlerdir. Propolis içeren gıda takviyelerinin güvenilirliği ve izlenebilirliği için yasal düzenlemeler yapılmalıdır.
Anahtar Sözcükler: COVID-19, Propolis, Ekstraksiyon, Takviye Edici Gıda.

Abstract:
COVID-19 has been first observed in China, and in a short time, this outbreak has quickly surrounded the whole World. This lead WHO to declare the COVID-19 outbreak a pandemic. Large number of people died and damage that the COVID-19 pandemic has caused showed that, there's a very quick need to find treatments and they should have been approved as safe and able to inhibit the new coronavirus, reduce its infectivity, and propriate the symptoms of infection.
Because propolis flavonoids have many antiviral effects, so in terms of the antiviral mechanism, it has been seen as a very potential research object in the fight against COVID-19 outbreaked in 2019. Bees make Propolis as a natural product from resins and bioactive plant parts and it is already extensively consumed in different regions of the World. With plant species source and other factors, chemical composition and biological activities of raw propolis vary. Other factors that varies the characteristics of propolis are; bee species, environmental factors as climate characteristics, the time and technique of harvest and also with the extraction method and solvent used. Propolis composition gives the clues to standardisation. Generally propolis includes polyphenols (flavonoids, phenolic acids etc.) phenolic aldehydes, ketones. Laboratory investigations and studies have documented a wide range of biological activities which are; antibacterial, antifungal, antiseptic, wound healing, anti-inflamatory, antioxidant, antimycotic, antiulcer, anticancer, and immunomodulatory properties. The extraction methods can effect the last product properties, as different solvents can solve and extract different components. As a food supplement, the regulations about propolis of different countries have been viewed. The safety of propolis and food supplements derived from propolis is very important for consumers. Factors that ensure food supplement safety are national regulations, HACCP, good beekeepers practices and so on. International Legislative regulations should be practiced for the safety and traceability of the food supplements with propolis. 	
Keywords: COVID-19, Propolis, Extraction, Food Supplement.