Kaşgar ve Yarkend ağzı sözlüğü
Kashghar and Yarkand dialect dictionary
Yazar: FİKRET YILDIRIM
Danışman: PROF.DR. ZÜHAL ÖLMEZ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bu çalısmada, Yeni Uygurca üzerine hazırlanan ilk sözlüklerden sayılan Robert B.Shaw'un 1880'de Kalküta'da yayımlanan A Sketch of the Turki Language as Spoken inEastern Turkistan (Kashghar and Yarkand) (1880) adlı eseri ele alınarak Yeni Uygurcamadde bası sözcüklerin ngilizce karsılıkları Türkçeye çevrilmistir. Böylece, YeniUygurca sözlük çalısmaları içinde önemli bir yeri olan bu sözlügün Türkiye'dekiTürkoloji çalısmalarında kullanımının yaygınlastırılması amaçlanmıstır. Ayrıca XIX. yy.sonu Uygur yazı dili ile günümüz Uygur yazı dili arasındaki sözcük düzeyindekidegismeleri gözlemleyebilmek için Shaw'un sözlügündeki Yeni Uygurca madde basısözcükler Uygur Tiliniñ zahlik Lugiti (1999) / Yeni Uygurcanın Açıklamalı Sözlügü ilekarsılastırılmıstır. Bunun yanı sıra sözcüklerin kökenlerine dair açıklamalar daverilmistir. A Sketch of the Turki Language as Spoken in Eastern Turkistan (Kashgharand Yarkand) (1880) adlı eser sözcüklerin kısa karsılıklarının verildigi klasik bir sözlükolmayıp kimi zaman ansiklopedik bilgiler de içerir. Bu yönüyle Kasgar ve Yarkend'intarihine, etnografik yapısına ve kültürüne ısık tutmaktadır. Yani sözlük bizlere yalnızcadil verisi sunmamaktadır. Shaw'un sözcükleri verirken bazen basit düzeydeçözümlemesi, kökenleri ile ilgili bilgiler vermesi de onun Türkoloji'ye çok da uzakolmadıgını göstermektedir. Özellikle bazen göndermelerde bulundugu kendisine ait YeniUygurca dilbilgisi kitabının yetkinligi bunu kanıtlamaktadır. Biz de bu sözlügü tezçalısması olarak ele alarak Shaw'un bu degerli çalısmasını gün ısıgına çıkarmaya çalıstık.Anahtar Kelimeler : Yeni Uygurca, Kasgar, Yarkend, Etimoloji, Robert BarkleyShaw, Agız Sözlügü.

Abstract:
In this study, I dealt with Robert B. Shaw?s dictionary -A Sketch of the Turki Language asspoken in Eastern Turkistan (Kashghar and Yarkand) (Calcutta, 1880)- which isaccepted as the first Modern Uyghur dictionary. Firstly, English equivalent of the ModernUyghur entries were translated into Turkish. In this way, it is aimed to make prevalent theuse of this significant Modern Uyghur dictionary in the Turcological studies in Turkey.Moreover, in order to see some changes on word level between the late XIX. centuryUyghur literary language and contemporary Uyghur literary language, the ModernUyghur entries of Shaw?s dictionary with the entries of Uygur Tiliniñ zahlik Lugiti(1999) / Explanatory Dictionary of Modern Uyghur were compared. Lastly, etymologicalexplanations about the Modern Uyghur words were given. A Sketch of the TurkiLanguage as Spoken in Eastern Turkistan (Kashghar and Yarkand) (1880) is not just adictionary -in the classical sense- which gives short explanations of the entries. It alsogives encyclopedic information which throws a light on historical, etnografical andcultural aspects of Kashghar and Yarkand. Namely, this dictionary does not only givelinguistic data. Shaw sometimes analyses Modern Uyghur entries and makesetymological explanations. This shows that he is in no distance from Turcology.Especially competence of his linguistic book on Modern Uyhur which he sometimesgives references from is a proof for this situation. We try to bring a light to thissignificant work by studying as a master thesis.Keywords : Modern Uyghur, Kashghar, Yarkand, Etymology, Robert BarkleyShaw, Dialect Dictionary.