Türk mitolojisindeki figürlerin incelenmesi ve çini sanatına uyarlanmasında yeni tasarım önerileri
Examining figures in Turkish mythology and proposing new design ideas for adaptation in Turkish tile art
Yazar: DENİZ KANTARCI
Danışman: DOÇ. VEDAT KACAR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Mitoloji, insanların anlam arayışını ve evrenin gizemlerini keşfetme çabalarını yansıtan söylence bilimidir. Bu söylenceleri oluşturan mitler, insanlık tarihinde farklı coğrafyalarda ve kültürlerde ortaya çıkmış ve evrensel boyutta kültürel miras olmuşlardır.
Mitlerin kökeni tarihöncesi çağlara dayanmakla birlikte, arkeolojik buluntular mitlerin kaynakları hakkında bazı ipuçları sağlamıştır. Mitolojik araştırmaların ilerlemesiyle mitler sınıflandırılmış ve daha kapsamlı bir anlayışa ulaşılmıştır. 
Türk mitolojisi de incelenmiş ve Türklerin geniş bir coğrafyaya yayılan mitolojik inançlara sahip oldukları ortaya çıkmıştır. Ancak Türk mitolojisi yazılı kaynaklardan yoksun olduğu için tam olarak anlaşılamamıştır. Erken dönemlerdeki arkeolojik buluntular, Türk mitolojisinin doğaya bağlı kültler, düalist yaklaşımlar, tanrılar ve hibrit tasvirlerle ilişkili olduğunu göstermiştir.
Türk halkları, tarih boyunca farklı inançlarla mitolojik değişiklikler yaşamışlardır. Ancak en eski inançlarının bütünü genel anlamda "Şamanizm" olarak adlandırılmıştır. Şaman inançları, Gök Tanrı inancının etkisiyle şekillenmiş zengin bir sistemi temsil etmiştir. Tanrılar, kahramanlar, göksel, hayvansal, bitkisel ve çeşitli fantastik figürler, bu sistemi oluşturan önemli unsurlar olmuşlardır.
Kökenlerini en eski inançlardan alan ve ilk önce mağara resimleri ile petrogliflerde görülen mitolojik figürler, zamanla çeşitlenip zenginleşmiş, Türk toplumlarının ortak hafızasında yer etmişlerdir. Türkler mitolojik figürleri tarih boyunca halı-kilim, minyatür gibi geleneksel sanatlarında uygulamış ve bu figürler Türk çini sanatına da oldukça güçlü anlamda yansımışlardır.
Bu çalışmada Türk mitolojik sistemini oluşturan önemli figürler, geniş bir literatür araştırılarak incelenmiş ve özellikle bu figürlerin Türk çini sanatına yansımasındaki kronolojik öyküye odaklanılmış ve yeni tasarım önerileri sunulmuştur.

Abstract:
Mythology is the science of legends that reflect the human quest for meaning and the exploration of the mysteries of the universe. These myths, which constitute these legends, have emerged in different geographical locations and cultures throughout human history, becoming a universal cultural heritage.
While the origins of myths date back to prehistoric times, archaeological findings have provided some clues about their sources. With the advancement of mythological research, myths have been classified, leading to a more comprehensive understanding. Turkish mythology has also been studied, revealing that Turks have mythological beliefs spread across a wide geography. However, due to the lack of written sources, Turkish mythology has not been fully understood. Archaeological findings from early periods have shown that Turkish mythology is associated with nature-based cults, dualistic approaches, gods, and hybrid depictions.
Turkish people have undergone mythological transformations with different beliefs throughout history. However, the entirety of their earliest beliefs is generally referred to as "Shamanism." Shamanistic beliefs have represented a rich system shaped by the influence of the Gök Tengri belief. Gods, heroes, celestial, animal, plant, and various fantastic figures have been important elements of this system.
Mythological figures, which trace their origins to the oldest beliefs and were first seen in cave paintings and petroglyphs, have diversified and enriched over time, leaving a mark on the collective memory of Turkish societies. Turks have applied mythological figures in their traditional arts such as carpets, kilims, miniatures, and these figures have strongly influenced Turkish ceramic art.
In this study, important figures that constitute the Turkish mythological system have been examined through extensive literature research, with a focus on the chronological narrative of these figures' reflection in Turkish ceramic art. Additionally, new design proposals have been presented.