Tasarımda posthümanist yaklaşımlar: Nesne yönelimli ontoloji, fail-ağ teorisi, sferoloji
Posthumanist approaches to design: Object oriented ontology, actor-network theory, spherology
Yazar: BURCU ARINÇ
Danışman: PROF. DR. AHMET ZEKİ TURAN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstriyel Tasarım Ana Bilim Dalı / Endüstriyel Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Endüstri Ürünleri Tasarımı = Industrial Design

Özet:
20. yüzyılda yaşanan yıkımlar ve günümüzde yaşamı tehdit eden ekolojik kriz
nedeniyle, Aydınlanma Çağı ile beraber gelişen ilerlemeci tutum ve bu tutumun bir
parçası olarak Hümanizm, insanı otonom bir varlık olarak tasavvur ettiği ve evrenin
merkezine yerleştirdiği için eleştirilmektedir. Bu yaklaşım yerine, 'Düz Ontoloji'
perspektifiyle insan dahil tüm varolanları eşit varlık statüsünde değerlendiren, insanı
bir bütünün parçası olarak gören Posthümanizm, yeni bir yaklaşım olarak
benimsenmektedir.
Özellikle, gelişen teknolojinin etkileri, bulanıklaşan doğa-kültür sınırı gibi konular göz
önüne alındığında, insan ve insan-olmayanların çağdaş yaşamda gittikçe
karmaşıklaşan ilişkilerini kavrayıp ifade etmek, insan merkezli bakışın ürettiği bir
bilme biçimi olan Modern epistemolojinin düalist şemalarınca güçleşmiştir. Modern
epistemolojinin "özne insan ve ona tabi nesneler" bölünmesi üzerine şekillenen
yaklaşımı, tüm disiplinler gibi Endüstriyel Tasarım disiplinine ait konvansiyel bakışı
da belirlemektedir. Bununla beraber, Endüstriyel Tasarım, insan ve onun üretimi
insan-olmayanların irtibatında cereyan eden bir disiplin olduğundan, bu karşılaşmayı
yeni Posthümanist teoriler yardımıyla yorumlayıp tartışabilmek disiplinin gelişimi
açısından kritik önemdedir.
Bu tez kapsamında, Posthümanist yaklaşıma sahip üç teori, Graham Harman'ın Nesne
Yönelimli Ontolojisi (NYO), Bruno Latour'un Fail-Ağ Teorisi (FAT) ve Peter
Sloterdijk'ın Sferolojisi (Küreler Teorisi) tanıtılacak; tezin sonunda ise Peter
Sloterdijk'ın geliştirdiği Sferolojik yöntem ile, insan ve insan-olmayanların bir
aradalığında çağdaş yaşamın karmaşık ilişkilenme biçimleri, mekânsallaştırarak
düşünmeye yarayan köpük metaforuna başvurularak bir vaka üzerinden ele alınacaktır.
Anahtar Kelimeler: Endüstriyel Tasarım, Posthümanizm, İnsan-olmayanlar, Düz
Ontoloji, Nesne Yönelimli Ontoloji, Fail-Ağ Teorisi, Sferoloji, Küreler Teorisi, Köpük
Metaforu

Abstract:
Due to the destructions experienced in the 20th century and the life-threatening effects
of the ecological crisis today, the progressive attitude rooted in the Age of
Enlightenment and Humanism as a part of it is criticized for envisioning humans as
autonomous entities placing them at the center of the universe. Instead of this
approach, Posthumanism, which considers all beings, including humans, as equal, with
the perspective of 'Flat Ontology,' conceiving humans as a part of a whole, is being
adopted as a new approach.
Especially considering the effects of developing technology and the blurring of the
nature-culture boundary, comprehending and expressing the increasingly complex
relations between humans and non-humans in contemporary life has become
problematic by the dualist schemes produced by the human-centered view of Modern
epistemology as a way of knowing. The Modern epistemology approach, shaped by
the division of the "human subject and the objects subject to him," also determines the
conventional view of the Industrial Design discipline, like all disciplines. However,
since Industrial Design is a discipline that occurs in the encounter of humans and nonhumans, interpreting and discussing this encounter with the help of new Posthumanist
Theories is critical for developing the discipline.
In this thesis, three theories adopting the Posthumanist approach, Graham Harman's
Object Oriented Ontology (OOO), Bruno Latour's Actor-Network Theory (ANT), and
Peter Sloterdijk's Spherology (Spheres Theory), will be introduced; at the end of the
thesis, with the Spherological Method developed by Peter Sloterdijk, the complex
relations of contemporary life in the coexistence of humans and non-humans will be
exemplified through a case by applying the Foam metaphor, which is used to
conceptualize by spatializing.
Key Words: Industrial Design, Posthumanism, Non-Humans, Flat Ontology, Object
Oriented Ontology, Actor-Network Theory, Spherology, Spheres Theory, Foam
Metaphor