Bipolar bozukluğun ötimik döneminde yürütücü işlevlerin klinik değişkenlerle ilişkisi
Association of executive functions with clinical variables in euthymic state of bipolar disorder
Yazar: ADNAN ATALAY
Danışman: DOÇ. DR. NURAY ATASOY
Zonguldak Karaelmas Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Psikiyatri Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2012
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Bipolar bozukluk = Bipolar disorder ; Klinik protokoller = Clinical protocols ; Nörotoksinler = Neurotoxins

Özet:
Bipolar bozukluğun ötimik döneminde yürütücü işlev bozukluğunun kalıcı olduğunu bildiren kanıtlar artmaktadır. Önceki çalışmalarda hastalık süresi, manik dönem sayısı ve psikotik bulgulu dönem öyküsünün yürütücü işlev bozukluğu ile ilişkili olduğu bildirilmiştir. Tekrarlayan hastalık dönemlerinin nörotoksik olduğu öne sürülmüştür. Çalışmamızın birincil amacı bipolar bozukluk tanılı hastaların ötimik dönemde sağlıklı kontrollere göre yürütücü işlev bozukluklarının olup olmadığının belirlenmesi, hastalarda görülebilecek yürütücü işlev bozukluklarının hastalık başlangıç yaşı, hastalık süresi, manik, depresif ve toplam dönem sayısı, hastaneye yatış sayısı ile ilişkisinin değerlendirilmesidir. Ayrıca hastaların psikotik bulgulu dönem öyküsü, intihar girişimi öyküsü ve bipolar bozukluk tipine göre yürütücü işlevler açısından farklılık gösterip göstermediklerinin incelenmesi de amaçlanmıştır. Hasta grubu Mental Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı gözden geçirilmiş dördüncü baskı kriterlerine göre tanı almış 54 ötimik bipolar hastadan oluştu, hastaların 47'si bipolar I bozukluk, 7'si bipolar II bozukluk tanılıydı. Yürütücü işlevleri değerlendirmede kullanılan Wisconsin Kart Eşleme Testi ve Stroop Testi hasta grubuna ve kontrol grubunu oluşturan aynı sayıda sağlıklı katılımcıya uygulandı. Hasta ve kontrol grupları yaş, cinsiyet ve eğitim yılı açısından birbirine benzer bulundu. Bipolar hastalar yürütücü işlev görevlerinde sağlıklı kontrollere göre daha kötü performans gösterdiler. Psikotik bulgulu dönem öyküsü olan ve olmayan hastaların yürütücü işlevleri birbirinden farklı değildi. İntihar girişimi öyküsü olan ve olmayan hastalar arasında yürütücü işlevler açısından fark yoktu. Literatürde bildirilen antipsikotik kullanımının yürütücü işlev bozukluğu ile ilişkili olduğu hipotezini test etmek için antipsikotik alan ve almayan hastalar karşılaştırıldığında iki grup arasında yürütücü işlevler açısından fark saptanmadı. Bipolar II bozukluğu olan hasta sayısı yeterli sayıya ulaşmadığı için bipolar tipine göre hastaların yürütücü işlevleri karşılaştırılamadı. Yürütücü işlev test sonuçları, sağlıklı kontrollerle karşılaştırıldığında bipolar hastalarda ötimik dönemde yürütücü işlev bozukluğu olduğunu göstermiştir. Bu sonuç, bipolar bozukluğun ötimik döneminde yürütücü işlevlerde bozulma bildiren önceki çalışmalarla uyumludur. Çalışmamızda uzun süredir ötimik olan bipolar bozukluk hastalarında yürütücü işlev bozukluğu olması, önceki çalışmalarda öne sürülen bipolar bozuklukta yürütücü işlev bozukluğunun kalıcı olduğu görüşünü desteklemektedir. Bipolar bozukluk hastalarında ötimik dönemde görülen yürütücü işlev bozukluğu ile klinik değişkenler arasında anlamlı bir ilişki bulunmadı. Önceki bazı çalışmalara göre hasta grubumuzun hastalık dönem sayılarının daha az ve hastalık sürelerinin daha kısa olması çalışmamızdaki hastalarda hastalık dönemlerinin nörotoksik etkisinin görülmemesine yol açmış olabilir. Sonuç olarak bipolar bozuklukta ötimik dönemde yürütücü işlev bozukluğu olduğu, yürütücü işlev bozukluğunun bir kısmının hastalığa ait süreklilik belirteci olduğu, bir kısmının da hastalık şiddeti ve kronisitesine bağlı olduğu düşünülebilir. Daha geniş hasta ve kontrol gruplarıyla oluşturulacak uzun süreli izlem çalışmaları bu konuya açıklık getirilmesinde faydalı olacaktır.

Abstract:
There is an increasing evidence that impaired executive function persists in the eutyhmic state of bipolar disorder. Previous studies reported associations between impaired executive function and duration of illness, number of episodes, history of psychotic featured episode. It has been suggested that recurrent episodes are neurotoxic. The main purpose of our study was to identify whether eutyhmic bipolar patients would show impairment in executive functions compared to healthy control subjects and to evaulate association of executive function impairment, which would seen in patients, with clinical variables. We also aimed to investigate whether bipolar patients exhibit differences in terms of executive functions according to suicide attempt history, psychotic featured episode history and bipolar type. The patient sample consisted of 54 bipolar euthymic patients according to Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders 4th Edition Text Revision criteria, 47 of them diagnosed bipolar I and 7 were diagnosed bipolar II disorder. The tests assesing the executive functions, the Wisconsin Card Sorting test and the Stroop test were administered to an equal number of healty control subjects and bipolar patients. The patients were found similar to controls in age, gender and year of education. Bipolar patients showed worse performance than healthy participants in executive function tasks. Patients with and without psychotic featured episode history did not differ significantly from each other in terms of executive functions. There was no significant difference between patients with and without history of suicide attempt in terms of executive functions. Based on the literature, to test the hypothesis that antipsychotic medication is associated with impaired executive functions, we compared patients according to whether they use antipsychotic medication, both groups did not differ from each other. Patients could not be compared in terms of executive functions according to bipolar type because of inadequate count of bipolar II disorder patients. Results of executive function have showed bipolar patients had executive function impairment in eutyhmic state compared to healthy control subjects. This finding is similar to previous studies that reported impaired executive functions in euthymic state of bipolar disorder. The bipolar patients who are euthymic for a long time were impaired in executive functions in our study supports the other studies that suggested impaired executive function is persistent in bipolar disorder. Executive function impairment in euthymic patients with bipolar disorder was not associated with clinical variables. Compared to some of previous studies, the duration of illness were shorter and the number of episodes were less in our patient group, which might cause the less amount of observed neurotoxic effects. As a result, bipolar disorder has impaired executive functions in the euthymic period, some of the impaired executive functions are a trait marker of bipolar disorder and some of them can be thought as in affiliation with the chronicity and intensity of the disorder. Long term follow up studies with larger patient and control groups will be helpful to clarify this subject.