Coğrafi yapısı, potansiyeli ve sorunlarıyla Samsun'da sanayi
Industry in Samsun with its geographical structure, potential and problems
Yazar: MUHAMMED AKİF ÖZÇELEBİ
Danışman: PROF. DR. CEVDET YILMAZ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Coğrafya = Geography ; Endüstri işletmeleri = Industry businesses ; Endüstrileşme = Industrialization ; Samsun = Samsun

Özet:
Bu çalışmada, Samsun'da sanayinin coğrafi şartları, kuruluş ve gelişim süreçleri, istihdam durumları, potansiyelleri, sorunları ve çözüm yolları sanayi coğrafyası prensipleri çerçevesinde ele alınmıştır. Ayrıca Samsun'da sanayi kuruluşlarının daha fazla katma değerle il ve ülke ekonomisine faydasının arttırılması amacıyla başka neler yapılması gerektiği irdelenmiştir.
Araştırmada Samsun ilinde faaliyet gösteren sanayi kuruluşları belirlenmiş, bunlarla yüz yüze anket ve mülakatlar gerçekleştirilmiş, bu amaçla SWOT ve TOWS analiz yöntemlerine başvurularak Samsun'da sanayi kuruluşlarının güçlü ve zayıf yönleri ile fırsat ve tehditleri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Ayrıca üç yıldız küme haritama analizi ile arazi çalışması gerçekleştirilerek Samsun'da potansiyel kümeler tespit edilmiş ve bu potansiyelin en iyi şekilde değerlendirilebilmesi için çeşitli çözüm önerileri getirilmiştir. Bunların yanı sıra CBS analizleri kullanılarak Samsun'da sanayinin kollarına ve mekâna göre dağılışı belirlenmiştir.
Samsun ili kuruluş yeri özellikleri ve konumu itibariyle sanayi açısından yüksek potansiyele sahiptir. Buna karşın Samsun'da sanayi, potansiyelinin altında gelişim göstermiştir. İlde 1963-1979 yılları arasında kamu tarafından kurulan 11 fabrikayla sanayileşmede önemli adımlar atılmış fakat sonraki yıllarda gerek devlet gerekse özel sektörde bu adımların aynı hızda devam ettirilememiştir. Bu da Samsun'un zamanlaülke sıralamasındaki yerinin gerilemesine neden olmuştur. 2000'li yıllarla birlikte Samsun'da OSB ve KSS'lerin yatırıma hazır hale gelmesi ile sanayileşme nispeten hareketlenmiş, ancak 2014-2020 döneminde yeniden duraklama eğilimi göstermiştir. Özellikle Samsun şehrinde sanayi alanlarının yetersizliği ve Samsun'da sanayi kuruluşlarının çevre illere göre teşvik olanaklarından daha az yararlanması bunda önemli rol oynamıştır.
Bu çalışmada Samsun'da sanayinin potansiyelinin altında gelişim göstermesinin nedenleri coğrafi ilkeler çerçevesinde araştırılmış ve çözüm önerileri getirilmiştir. Ayrıca Samsun şehrinde imalat faaliyetlerinin birinci sınıf tarım arazilerinden Çarşamba ovasına doğru kaymaya başlamasının doğurduğu sorunlar ile ilde medikal, fındık işleme ve pirinç sanayi gibi kümelenme potansiyeli gösteren sanayi sektörleri olmasına rağmen bu potansiyelin iyi değerlendirilememesinin nedenleri üzerinde durulmuş ve alınması gereken tedbirler konusunda öneride bulunulmuştur.

Abstract:
In this study, the geographical conditions of the industry in Samsun, its establishment and development processes, employment status, potentials, problems and solutions are discussed within the framework of industrial geography principles. In addition, what else should be done in order to increase the benefit of industrial establishments in Samsun with more added value to the economy of the province and the country has been examined.
In the research, industrial organizations operating in Samsun were determined, face-to-face surveys and interviews were carried out with them, and for this purpose, the strengths and weaknesses, opportunities and threats of industrial organizations in Samsun were tried to be revealed by applying SWOT and TOWS analysis methods. In addition, potential clusters in Samsun were determined by performing field study with 3 star cluster mapping analysis and various solutions were proposed in order to make the best use of this potential. In addition to these, GIS analyzes were used in the distribution of industry in Samsun according to branches and place.
Samsun province has a high potential in terms of its establishment features and location. On the other hand, this industry in Samsun has developed below its potential. In the province, important steps were taken in industrialization with 11 factories established by the public in 1963-1979, but these steps could not be continued at the same pace in both the public and private sectors. This caused Samsun to lose its place in development over time. With the 2000s, with the IRs and industrial sites becoming ready for investment, industrialization was relatively active, but it showed a tendency to pause again in the 2014-2020 period. The inadequacy of industrial areas in Samsun and the fact that industrial establishments benefited less from incentive opportunities in Samsun compared to surrounding provinces played an important role in this.
In this study, the reasons for the development of the industry below its potential were investigated within the framework of geographical principles and solutions were offered. In addition, the problems caused by the shift of manufacturing activities towards 1st class agricultural lands (towards the Çarşamba plain) in the city of Samsun and the reasons why this potential could not be evaluated well, although there are industrial sectors such as medical, hazelnut processing and rice industry in the province are emphasized. Suggestions were made regarding the measures to be taken in this regard.