Aşçı Dede'nin Hatıraları'nda halk kültürü unsurları
Folk culture elements in the Memories of Aşçı Dede
Yazar: EREN AKSOY
Danışman: PROF. DR. YUSUF ZİYA SÜMBÜLLÜ
Erzurum Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Aşçı Dede = Aşçı Dede ; Aşçı İbrahim Dede = Aşçı İbrahim Dede ; Halk bilimi = Folklore ; Halk edebiyatı = Folk literature ; Halk kültürü = Folk culture ; Hatırat = Memoirs ; Türk dili ve edebiyatı = Turkish language and literature ; Türk folkloru = Turkish folklore ; Türk kültürü = Turkish culture

Özet:
Farklı çağlarda ve zamanlardaki insanların eş zamanlı varoluş ve iletişim biçimi olarak da düşünülebilecek olan kültür, donmuş varoluş biçimiyle bazı edebi eserler içinde yüzyıllar sonrasına aktarılarak geçmiş ve gelecek kuşaklar arasında köprü kurmak suretiyle varlığını sürdürebilmektedir. Edebi eserlerdeki donmuş kültürel unsurlar, halk bilimi ve halk edebiyatı araştırmalarıyla tespit edildiklerinde, belli bir topluluk ya da ulusu karakterize eden ahlak, inanç, sanat, edebiyat, müzik, gelenek, görenek, dil, din vb. konularda detaylı bilgilere ulaşılabilmekte ve geçmiş hakkında fikir edinilebilmektedir. Edebi eserlerden hatırat türündekiler ise kurmaca olmayıp belli yaşanmışlıkları yansıtmaları bakımından kültürel unsurların en sağlıklı şekilde elde edilebileceği kaynaklar arasında yer almaktadır. Bu noktada, 1828 yılında İstanbul'da dünyaya gelen ve Süleymaniye Rüştiyesi'nden mezun olduktan sonra İstanbul, Erzurum, Erzincan, Edirne, Şam gibi şehirlerde askeri memurluk görevlerinde bulunduğu sırada çeşitli tarikatlara mensubiyetiyle de geniş bir çevre edinen ve mesleğinden tuğgeneral olarak emekliye ayrılan  Aşçı Dede'nin 1906 yılında tamamladığı hatıralarındaki halk kültürü unsurlarının zenginliği oldukça dikkat çekmiş ve üzerinde çalışma yapılması gerekliliği hissedilmiştir. İki bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde Aşçı Dede'nin hayatı ve eserleri tanıtılmış, hatıralarına yönelik daha önce yapılmış çalışmalar hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde ise Aşçı Dede'nin Hatıraları adlı eserde tespit edilen halk kültürü unsurları, konularına göre sınıflandırılarak ilgili oldukları başlıkların altına yerleştirilmiştir. Çalışmada; ön söz, giriş, sonuç, kaynakça kısımları dışında ayrıca bilinmeyen bazı kelimeler için sözlük kısmına da yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Halk Bilimi, Halk Edebiyatı, Halk Kültürü, Hatırat, Aşçı Dede.

Abstract:
Culture, which can also be considered as the way of simultaneous existence and communication of people in different ages and times, can be transferred to centuries later within literary works and survive by building bridges between past and future generations in its frozen form of existence. When the frozen cultural elements in literary works are identified through folklore and folk literature research, detailed information on morality, beliefs, art, literature, music, tradition, customs, language, religion, etc. that characterize a certain community or nation can be obtained and an idea about the past can be acquired. Among literary works, memoirs are one of the sources from which cultural elements can be found in the healthiest way since they are not fictional and reflect certain experiences. Aşçı Dede was born in Istanbul in 1828. He graduated from Süleymaniye Rüştiyesi, served as a military officer in cities such as Istanbul, Erzurum, Erzincan, Edirne, and Damascus, gained a wide circle of people with his membership to various religious orders, retired from his profession as a brigadier general and completed his memoir "Aşçı Dede'nin Hatıraları" in 1906. The richness of folk culture elements in the memoirs of Aşçı Dede is quite remarkable and attracted considerable attention, therefore, it was felt necessary to carry out a study on it. The study consists of two parts. In the first part of the study, Aşçı Dede's life and works are introduced and information about the previous studies on his memoirs is provided. The second part explains the elements of folk culture identified in the work "Aşçı Dede'nin Hatıraları" are classified according to their subjects and placed under the titles they are related to. In addition to the preface, introduction, conclusion, and bibliography sections, this study also includes a glossary for certain unknown words.

Key Words: Folklore, Folk Literature, Folk Culture, Memoir, Aşçı Dede.