Eğitimde fırsatların eşitliği ve post-moderndeki dönüşümü: Türkiye örneği
Equality of opportunities in education and its transformation in postmodernism: The example of Turkey
Yazar: SELMA DÜNDAR
Danışman: PROF. DR. MUHSİN HESAPÇIOĞLU
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Bölümü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim = Education ; Eğitim hakkı = Education rights ; Eşitlik = Equality ; Eşitsizlik = Inequality ; Fırsat eşitliği = Opportunity equality ; Postmodernizm = Postmodernism

Özet:
Bu çalışmanın amacı, eğitimde eşitlik sorunu ve post-moderndeki dönüşümünün Türkiye örneği bakımından incelenmesidir. Eğitimde eşitlik sorunu, modern dönemde ele alınış şekli bakımından fırsat penceresinden incelenmiş, kavramın ilgili olduğu kuramsal temeller doğrultusunda Türkiye'de eğitime erişim olanaklarının tüm kesimlere yönelik eşitlikçi bir yapıda düzenlenip düzenlenemediği ve post-modernizmin toplum yaşamında meydana getirdiği değişimin yeni araçlarla bu hizmet sunumu nasıl etkilediği değerlendirilmiştir.Çalışmanın ilk bölümünde araştırmanın problem durumu, amacı, önemi, sınırlılıkları ve kısaltmaları ile ilgili bilgilere yer verilmiştir. İkinci bölümde araştırmanın yöntemine ilişkin; araştırma modeli, evren ve örneklem, verilerin toplanması, analiz, hipotezler, geçerlik ve güvenirlik bilgileri yer almıştır.Üçüncü bölümde kavramsal temeller ve ilgili literatür ortaya konmuştur. Konu itibariyle sosyoloji ve ekonomi disiplinlerini temel alan çalışmada, modern toplumda `eğitimde fırsat eşitliği' olarak ortaya çıkan olgunun temellerine ulaşılmıştır. Bu bağlamda olgunun sosyolojik boyutları toplumsal tabakalaşma kuramıyla ele alınmış, hukuk ve siyaset alanında ele alınan konuların felsefe disipliniyle temas etmesi nedeniyle iç içe geçen kavramlara yer verilmiştir. Bu kapsamda elitist eğitim anlayışından modern eğitimde fırsat eşitliğine doğru yaşanan dönüşümün profili ve Türkiye'deki yansımaları elde edilmiştir. Kavramın ekonomik boyutları; beşerî sermaye kuramının ortaya atılmasından, eğitimsel üretimin plânlanması, marksistlerin katkıları ve modernist IQ'izm anlayışına doğru gelinen gelişimsel döngünün incelenmesi ile çözümlenmiştir. Bu temellere dayalı olarak eşitliğe ilişkin tartışmaların, iki genel anlayışla yürütüldüğü görülmüştür. Bunlardan ilki, kapitalizmi temel alan liberalist / neo-liberalist yaklaşımlar ve marksist / neo-marksist yaklaşımlardır. Post-modern dönemde bu tartışmada görülen dönüşüm, dört alt başlıkta sınıflandırılmıştır. Bunlar; küreselleşmeye ilişkin boyutların etkileri, yeni üretim faktörü olarak beliren bilginin nitelik ve niceliksel dönüşümü, bilgi ekonomisinin oluşumuna kaynaklık eden bu gelişmelerin enformasyon toplumunu doğurması (BIT gibi araçlarla) ve enformasyon toplumunda yeni sermaye faktörü olarak beliren kültür olgusunun niteliksel ve niceliksel dönüşümüdür.Bu çalışmada, nitel araştırma paradigması çerçevesinde veri toplamak için doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Bu doğrultuda dördüncü bölümde, belirli kategori ve temalara dayalı olarak Türkiye'de eğitimde eşitlik konusunu ele alan raporlar analiz edilmiştir. Bu kapsamda dört sivil toplum kuruluşu, üç eğitim sendikası ve Devlet Plânlama Teşkilâtı olmak üzere üç grupta yayımlanan 54 adet doküman, çalışma kümesini oluşturmuştur. Dokümanların analizinde literatürden elde edilen yukarıdaki iki eşitlik anlayışı baz alınmıştır. Böylece beşinci bölümde analizlerden elde edilen bulgular doğrultusunda başta geliştirilen üç hipoteze ilişkin Türkiye'de eğitim eşitliğine ilişkin yapılan tartışmaların hangi paradigmayı temel aldığı tespit edilmiştir. Altıncı bölümde ise literatür, analiz ve sonuçlardan edinilen bilgi ve deneyimler ulusal ve uluslararası boyutta tartışılmış ve önerilere ulaşılmıştır.Anahtar Kelimeler: Eğitimde eşitlik, fırsat eşitliği, post-moderndeki dönüşüm, Türkiye'de eğitim fırsatlarının eşitliği.

Abstract:
The aim of this study is to study the question of equality in education and its transformation in postmodernism in the example of Turkey. The question of equality in education was treated with regard to opportunity window, and in the direction of related theoretical bases of the concept; whether opportunities to have access to education were designed equally for all layers of the society in Turkey, and how the transformation that postmodernism had made in social life affected this new service provision, were evaluated.In the first part of the study; the information about the problem, aim, importance, limitations, of the study and abbreviations used in the study was submitted. In the second part; the information related to the method of study, model of research, universe and target group of the study, data collection process, analysis done, hypotheses formulated, validity, and reliability were given.In the third part; literature related to conceptual bases was submitted. In the study, based on the disciplines of sociology and economics for its topic, the fundamentals of the phenomenon taken as the `equal opportunity in education? were reached. In this context, sociologic dimensions of the phenomenon were treated according to the social layering concept. As the issues dealt in the law and politics contact with the discipline of philosophy, interconnecting concepts were included in the study. In this scope, the profile of the transformation experienced from elitist approach of education to `equal opportunity in education? and its reflections in Turkey were obtained. Economic dimensions of the concept were analysed by investigating the progressive cycle from the suggestion of human capital concept, the planning of educational product, and Marxists? contributions to modernist IQism. Based on these fundamentals, it was observed that discussions about equality were held with two general understandings in mind. First of these, is liberalist/ neo liberalist approach taking capitalism as the basis, and the second is Marxist/ neo Marxist approach. The transformation seen in this discussion in the postmodern era was classified under 4 sub categories. They are: effects of the dimensions related to globalisation, qualitative and quantitative transformation of knowledge as the new factor of production, formation of the society of information by these developments (such as Information Technologies = IT) from which economics of information had sourced, and qualitative and quantitative transformation of culture phenomenon occurring as a new factor of capital in the society of information.In this study; in the framework of qualitative research paradigm, document analysis method was used to collect data. In this direction, in the fourth part, reports dealing with equality in education in Turkey were analysed according to specific categories and themes. In this scope, in four NGOs, three education unions, State Planning Organization, 54 documents published in these three groups were the study field. While analysing the documents above mentioned two equality approaches obtained from the literature were taken as the basis. Thus, in the direction of the findings reached through the analyses in the fifth part, which paradigm the discussions held in Turkey were based on was determined in regards to the three hypotheses formulated at the beginning. Then in the sixth part, information/knowledge and experiences gathered from literature, analyses and results were discussed on national and international level and suggestions were made.Key words: Equality in education, equal opportunity, transformation in post modernism, and equality of educational opportunities in Turkey.