Somut işlemler dönemindeki farklı yaştaki çocukların sosyal bilimlerde bilimsel akıl yürütme özellikleri
Scientific reasoning characteristics of children of different ages in the concrete operational period in social science
Yazar: ÖZNUR TUNALI
Danışman: DOÇ. DR. BANU AKTÜRKOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilişsel gelişim = Cognitive development ; Sosyal bilimler = Social sciences

Özet:
Bu çalışmada, somut işlemler döneminde olduğu kabul edilen farklı yaştaki çocukların sosyal bilimlerde bilimsel akıl yürütme özelliklerinin ne olduğunun derinlemesine incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda araştırmanın yaklaşımı nitel araştırma yaklaşımı ve yöntemi ise durum çalışması olarak belirlenmiştir. 7-11 yaşları arasında toplam 45 öğrenci ile yürütülen çalışmada görüşme ve gözlem yöntemleri ile veri toplanmıştır. Görüşmelerde sosyal bilimlerde hazırlanan iki düşünme deneyine bağlı görüşme sorularından oluşan yarı yapılanmış görüşme formu ve gözlem formu kullanılarak veri toplanmıştır. Betimsel analizle elde edilen veriler incelendiğinde 7-11 yaş aralığındaki her yaş grubunda dört bilimsel akıl yürütme yöntemi özellikleri de değişen kişi ve oranlarda görülmüştür. Abdüktif akıl yürütme özellikleri 7 yaştan 9 yaşa kadar yüksek ve orta düzeylerde görülürken 10 yaş ve 11 yaş çocuklarında yüksek, orta ve düşük düzeyde görüldüğü sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca tümevarım akıl yürütme özellikleri 7 yaştan 11 yaşa kadar olan tüm yaş gruplarında orta ve düşük düzeyde görülürken hipotetik tümdengelim ve tümdengelim akıl yürütme yöntemi özelliklerini tüm yaş gruplarında düşük düzeyde görüldüğü sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte Piaget'nin bilişsel gelişim kuramında yer alan gelişim dönemlerine girme ve tamamlama yaşlarının kültürden kültüre hatta aynı kültür içinde değişebileceği varsayımına karşın küçük çalışma grubumuzun genel durumuna bakıldığında işlem öncesi dönem özelliklerinin 9 yaşına kadar yüksek düzeyde devam etmesi ve somut işlemler dönemi özelliklerinin yüksek düzeyde görülmemesi somut işlemler döneminin 9 yaş civarında başladığını düşündürmektedir. Ancak son yaş grubumuz olan 11 yaşındaki çocuklar halen orta ve düşük düzeyde somut işlemler dönemi özellikleri gösterdikleri için soyut işlemler dönemine geçişinin yaşı ile ilgili yorum yapmak mümkün olmamıştır.

Abstract:
In this study, it is aimed to examine the scientific reasoning characteristics of children of different ages, who are considered to be in the concrete operational period, in social sciences. The approach of research is qualitative and method is the case study.  Interview and observation methods were used as data collection methods in the study conducted with a total of 45 students between the ages of 7-11. In the interviews, data were collected using a semi-structured interview form based on two thought experiments in the social sciences and an observation form. When the data were examined, it was found that abductive reasoning features are seen at high and medium levels from 7 to 9 years old and it is seen at high, medium and low levels in children aged 10 and 11 years. In addition, inductive reasoning features are seen at medium and low levels in all age groups from 7 to 11 years old, while hypothetical deductive and deductive reasoning method features are seen at low levels in all age groups. However, despite the assumption that the ages of entering and completing the developmental stages in Piaget's cognitive development theory may vary from culture-to-culture general situation of our small study group is considered that the operational period begins around the age of 9 years. It was not possible to comment on the age of transition to the formal operational stage 11 years old children still shows the characteristics of the concrete operational stage at a medium and low level.