Türkiye'deki gençlerin cinsel yönelimlere ilişkin sosyal temsilleri ve homofobi
The social representations of sexual orientations in turkish youths and homophobia
Yazar: UMUT ŞAH
Danışman: DOÇ. DR. ZEHRA YAŞIN DÖKMEN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Bölümü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Sosyal Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Cinsel davranış = Sexual behavior ; Cinsel yönelimler = Sexual orientations ; Cinsellik = Sexuality ; Gençler = Youngs ; Homofobi = Homophobia ; Sosyal temsiller = Social representations

Özet:
Bu çalışmada, Türkiye'deki genç bireylerin `cinsel yönelim' kavramına, heteroseksüelliğe, eşcinselliğe, biseksüelliğe ve transseksüelliğe ilişkin sosyal temsilleri ve bu temsillerin bireylerin homofobi düzeyleri ve eşcinsel/biseksüel/transseksüel kişilerle tanışıklık düzeyleri ile olan etkileşimleri ele alınmıştır. Diğer bir ifadeyle, gençlerin sözü edilen bu fenomenleri/gerçeklikleri nasıl inşa ettikleri ve açıkladıkları incelenmiştir.Araştırma, ilk kez 1961 yılında Moscovici tarafından ortaya konulan Sosyal Temsiller Kuramı'na dayanmaktadır. Moscovici'ye (1984, 1988) göre, sosyal temsiller, bireyin dünyayı anlama ihtiyacını karşılamak için, gündelik tartışmalar ve iletişim karmaşasında ortaya çıkan ve çoğunluk tarafından paylaşılan düşüncelerdir. Toplum, basitçe ve kendiliğinden hazır olan bir gerçeklikten ziyade, toplum içindeki bireyler tarafından sürekli olarak inşa edilen ve açıklanmaya çalışılan bir gerçekliktir. Toplumdaki sıradan bireyler, inşa edilen bu sosyal gerçekliği (yani toplumsal olgu, kavram ve fenomenleri) açıklamaya çalışırken sağduyu bilgisini kullanırlar; sosyal gerçekliğe ilişkin bu bilginin sağlanmasında ise sosyal temsiller önemli bir rol oynamaktadır. Diğer bir deyişle, sosyal temsiller, toplum içindeki bireylerin aşina olmadıkları yeni fenomenleri sağduyu ile anlama, açıklama ve bilindik hale getirme çabalarının sonucu olarak ortaya çıkarlar (Moscovici, 1984, 1988).Bu bağlamda, cinsel yönelim (ve cinsel yönelimler) de inşa edilen bir gerçeklik olarak ortaya çıkmaktadır. Her ne kadar Türkiye'de bu kavramlara yönelik bir takım temsiller oluşmuş olsa da, bu sürecin devam ettiği ve böylece söz konusu temsillerin değişip dönüşerek gündelik bilgiyi etkilediği/etkilemeye devam ettiği söylenebilir. Buna göre, gençlerin bu kavramlara ilişkin sosyal temsillerinin içerikleri, birbirleriyle ilişkileri ve aynı zamanda homofobi ve eşcinsel/biseksüel/transseksüel kişilerle tanışıklık düzeylerine göre farklılaşıp farklılaşmadıkları, araştırmanın temel problemlerini oluşturmaktadır.Araştırma kapsamında, 325 kişiye ulaşılmış; bu kişilere dokuz tane açık uçlu soru sorulmuş ve ayrıca Hudson ve Ricketts Homofobi Ölçeği (HRHÖ) uygulanmıştır. Katılımcılar, Ankara ve İstanbul'da yaşayan üniversite öğrencileri ve mezunları arasından, yaşları 17 ile 35 arasında olan, 140 erkek ve185 kadından oluşmaktadır. Uygulamaların büyük çoğunluğu sınıf ortamında, bir kısmı ise bireysel olarak yapılmıştır. Araştırmanın amacı doğrultusunda, açık uçlu sorulardan elde edilen veriler tematik içerik analizi ile analiz edilmiş; verilerin analizi sırasında NVivo7 nitel veri analizi programı kullanılmıştır.Sonuçlar, üniversite eğitimi almış/almakta olan gençlerin, uzmanlar (bilim adamları ve araştırmacılar) tarafından kesin tanım ve kavramlarla belirlenmiş olan cinsel yönelimlere dair bir takım temsilleri paylaştıklarını ortaya koymaktadır. Ancak paylaşılan bu temsillerin, kavramların kesin ve net tanımlarını veren bilimsel bilgiden ziyade, kişisel ve toplumsal pratiklere dayanan ve oldukça esnek bir yapıda olan gündelik bilgiden kaynaklandıkları görülmektedir. Ayrıca, cinsel yönelimlere ilişkin temsillerin, katılımcıların homofobi ve eşcinsel/biseksüel/transseksüel kişilerle tanışıklık düzeylerine göre farklılaştığı bulunmuştur. Son olarak da, temsillerin içeriğinin, cinsel yönelimlere ilişkin tutumları inceleyen başka araştırmalardan elde edilen bulgularla benzer yönde olduğu bulunmuştur.

Abstract:
This study has examined the social representations of sexual orientation, heterosexualism, homosexualism, bisexualism and transsexualism among Turkish young people. Also, the interactions between this representations and participant?s homophobia and acquaintance levels with homosoxual/bisexual/transsexual people have examined.This study is based on the Social Representations Theory which is propounded by Moscovici in 1961. According to Moscovici (1984, 1988), social representations are common opinions and knowledge which are based on the society?s own experinces and everyday communications. Although, the society is not a basic reality; contrarily it is constructed by the individuals living in the society, and they use the common sense while constructing this social reality. And social representations have an important role in providing the common sense of this social reality.In this sense, sexual orientation (and sexual orientations) are also constructing realities. Thus, the main problems of the study are the contents and interactions of sexual orientation?s social representations and the interactions between this representations and participant?s homophobia and acquaintance levels with homosoxual/bisexual/transsexual people.The study includes 140 male and 185 female university students or graduates who are living in Ankara and İstanbul and between the 17-35 ages. The participants have answered nine open-ended questions and Hudson and Ricketts Homophobia Inventory (HRHI). The data were analyzed with thematic content analysis and Nvivo7 data analysis program was used while this analysis.Findings obtained from this study have been discussed in consideration of theoretical explanations in the study and the previous studies in the literature.