Abdülbâkī el-Fârûkī, divanı ve İslam büyüklerine methiyeleri
Abdülbâkī el-Fârûkī, his divan and panegyrics dedicated to Islamic scholars
Yazar: FATMA ZEHRA ŞAHİN
Danışman: DOÇ. DR. HATİCE ARSLAN SÖZÜDOĞRU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Biyografi = Biography ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature

Özet:
Bu tezimizin konusu 18. yüzyılın sonlarında doğmuş 19. yüzyılda vefat etmiş Iraklı edip, şair ve devlet adamı olan Abdülbâkī el-Fârûkī'nin hayatı, divanı ve divanında İslam büyüklerine yazdığı methiyelerin incelenmesinden oluşmaktadır. Musul'da vali ve vali yardımcılığında bulunan Fârûkī, ailesindeki pek çok şahsiyet gibi, Osmanlı Dönemi Arap Edebiyatına eserleriyle katkılarda bulunmuştur. Şiirlerinde siyasi, toplumsal ve dini konuları işlemiş, özellikle dini konularda yazdığı eserlerine şerhler yazılmıştır.  Ancak Osmanlı döneminde yaşayan birçok değerli edip gibi ihmal edilmiş ve hakkında bir çalışma yapılmamıştır. 
Tezimiz bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Osmanlı Devleti'nin hâkim olduğu Arap vilayetlerindeki durumdan, Nahda hareketinden, şairin yaşadığı dönemde edebi ve kültürel çevreden bahsedilmiş, birinci bölümde Abdülbâkī el-Fârûkī'nin hayatı, edebi kişiliği ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde yazarın divanı tanıtılmış, divanındaki şiirler temalarına göre ayrılarak incelenmiştir. Üçüncü bölümde methiye türüyle ilgili bilgi verildikten sonra şairin İslam büyüklerine methiyelerinin Türkçe tercümeleri yapılmış, kullanılan edebi sanatlar açıklanmıştır. Son bölümde şiirlerin uzun olması sebebiyle her beytin Türkçe tercümesi Arapça metninin altında verilmiştir. Osmanlı Döneminde bir Arap şairin methiyelerini incelediğimiz bu çalışmamızda bazı Arap Edebiyatı tarihçilerinin iddialarının aksine bu dönemde de pek çok kıymetli eser verildiği örnekleriyle ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Çalışmamızdaki amaç İslam büyüklerine methiyeleriyle tanınan Abdülbâkī el-Fârûkī'nin methiyelerini incelemek, duraklama ve gerileme dönemi olarak adlandırılan yaşadığı dönemin edebiyatı ile ilgili genel bir bilgi vermektir.
Anahtar Kelimeler: Arap Edebiyatı, Irak, Musul, Abdülbâkī el-Fârûkī, 'Umerî, et-Tiryâku'l-Fârûkî.

Abstract:
The subject of our thesis consists of the life, divan, and examination of the panegyrics written by Abdülbâkī el-Fârûkī, an Iraqi poet, statesman, and scholar who was born in the late 18th century and died in the 19th century. Fârûkī, who served as governor and deputy governor in Mosul and made contributions to Ottoman-era Arabic literature with his qasidas, ghazals, and prose. In his poetry, he addressed political, social, and religious issues, and especially his works on religious topics have been commented upon extensively. However, like many other valuable poets of the Ottoman era, he has been neglected and no study has been conducted about him.
Our thesis consists of an introduction and three main sections. In the introduction, the state of the Arab provinces under Ottoman rule, the Nahda movement, and the literary and cultural environment of the poet's era are discussed. In the first section, information is provided about the life, literary personality, and works of Abdülbâkī el-Fârûkī. The second section introduces the poet's divan, and the poems in the divan are examined according to their themes. In the third section, after providing information about the panegyric genre, Turkish translations of the poet's panegyrics to Islamic scholars are made, and the literary devices used are explained. In this study, where we examine the panegyrics of an Arab poet during the Ottoman era, we attempt to demonstrate, contrary to some claims made by historians of Arabic literature, that many valuable works were produced during this period.
The aim of our study is to examine the panegyrics of Abdülbâkī el-Fârûkī, renowned for his panegyrics to Islamic scholars, and to provide a general overview of the literature of the period he lived in, which is referred to as the period of stagnation and decline.
Keywords: Arabic Literature, Iraq, Mosul, Abdulbaki al-Faruki, 'Umeri, al-Tiryaku'l-Faruki.