Farklı yöntemlerle aspir bitkisinin tohumundan yağ eldesi ve bu yöntemlerin birbiri ile karşılaştırılması
Extraction of oils from safflower seed via different methods and comparison of these methods
Yazar: FETHİYE TAKADAŞ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ONUR DÖKER
Mersin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Kimya Mühendisliği = Chemical Engineering

Özet:
Ülkemizde ve dünyada artan nüfus ile birlikte, bitkisel yağ üretiminde ayçiçeği, soya
gibi bitkiler dışında alternatif bitkilere yönelim başlamıştır. Aspir, kolza, kanola gibi
bitkiler bu alternatif bitkiler arasındadır. Aspir bitkisi ise içerdiği linoleik asit
miktarından dolayı büyük önem taşımaktadır. Bu yüksek lisans tez çalışmasında
aspir bitkisi tohumundan farklı çözücüler ve yöntemlerle yağ ekstraksiyonu, ayrıca
bu çözücülerin ve yöntemlerin birbiri ile karşılaştırılması amaçlanmıştır. Bu amaç
doğrultusunda beş farklı yöntem (klasik çözücü ekstraksiyonu, soxhlet
ekstraksiyonu, ultrasonik ekstraksiyon, mikrodalga ekstraksiyonu ve süperkritik
akışkan ekstraksiyonu) ile kimyasal yapısı birbirinden farklı beş çözücü (dietil eter,
petrol eteri, hekzan, aseton ve etanol) ile çalışmalar yapılmış, elde edilen yağlar gaz
kromatografisi ile analiz edilmiştir.
Soxhlet ekstraksiyonunda hekzan kullanılarak tanecik büyüklüğünün etkisi
incelenmiştir. Yapılan deneylere göre uygun tanecik büyüklüğü belirlenmiş
(500µm – 1mm) ve deneylere bu tanecik büyüklüğü ile devam edilmiştir.
Genel olarak ekstraksiyon yöntemlerinin ve çözücü türlerinin incelendiği deneylerde
ise; klasik çözücü, mikrodalga, ultrasonik ve süperkritik akışkan ekstraksiyonunda
yaklaşık % 20 verime ulaşılmıştır. Sokslet ekstraksiyonunda ise en yüksek % 35
verim elde edilmiştir. Bunun yanı sıra en kısa ekstraksiyon süresi mikrodalga
esktraksiyonunda en uzun ekstraksiyon süresi klasik çözücü ve sokslet
ekstraksiyonunda olmuştur. Saflaştırma işlemleri ile birlikte düşünüldüğünde ise
toplamda en kısa işlem süresi süperkritik akışkan esktraksiyonunda olmuştur.
Çözücü türlerine bakıldığı zaman kuru madde bazında ekstraskiyon verimi sırasıyla
dietil eter > petrol eteri > hekzan > aseton > etanol olarak belirlenmiştir. Süperkritik
akışkan ekstraksiyonunda kullanılan süperkritik karbondioksit ise organik çözücü
olmaması toksik, yanıcı olmaması, ucuz olması açısından uygun bir çözücü olduğu
düşünülmüştür.
Yapılan analizlerde her bir çözücü türü ve ekstraksiyon yöntemi için aspir bitkisi
tohumu yağının % 70'inden fazlasının linoleik asit olduğu belirlenmiştir. İçerdiği yağ
miktarı ve kalitesi açısından aspir yağının önemli olduğu anlaşılmıştır

Abstract:
As a result of increase in population in our country and in world, a new trend of
producing vegetable oils from alternative vegetables/plants except sunflower and soy
bean has arised. Safflower, rapeseed(colza), canola are examples of these alternative
vegetables. Safflower is garnered a great interest owing to its rich linoleic acid
content.
In this master thesis, it is aimed to probe extraction oil from safflower via different
kind of solvents and methods and to compare these solvents and methods in terms of
variety of parameters whichaffect the process viability and the composition of the
final product. To this end, five different methods (classical solvent extraction,
soxhlet extraction, ultrasonic extraction, microwave extraction and supercritical
extraction) and five solvents differing in chemical composition are studied and the
obtained oils as final product are characterized by gas chromatography.
The effect of particle size using hexane in soxhlet extraction was examined. The
experiments determined according to particle size (500µm – 1mm) and the
experiments continued with this particle size.
Over all the experiments held to examine the extraction methods and solvent types;
conventional solvents, microwave, ultrasonic, and supercritical fluid extraction has
reached about 20% extraction yield ( based on dry matter). In soxhlet extraction was
obtain higest % 35 extraction yield. In additon, the shortest extraction time was
reached in microwave extraction, the longest extraction time was reached in classical
solvent extraction and soxhlet extraction. The short processing time in total when
considered in conjunction with the purification process has been in supercritical fluid
extraction
When it looks at the type of solvent the extraction yields (based on dry matter) of
different solvents are sequenced as diethyl ether > petroleum ether > hexane >
acetone > ethanol. Supercritical carbon dioxide used in supercritical fluid extraction
are considered to be of a suitable solvent. Since supercitical carbon dioxide is the
absence of organic solvent toxic, non-flammable, in terms of being cheap.
Consequently, it is stated as a result of the analysis held after each extraction method
and solvent that the oils extracted from safflower seed contains linoleic acid over
%70 of its whole content. The safflower is pointed a major significance in terms of
its oil content and quality.