COVID-19 salgını sürecinde vaka artışlarının Türkiye ekonomisi üzerine etkisi ve finansal piyasalar üzerine bir uygulama
The effect of increasing case on Turkish economy during the COVID-19 and an application on financial markets
Yazar: KÜBRA KAPLAN
Danışman: DOÇ. DR. ERSİN KIRAL
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonometri = Econometrics
Dizin: Borsa = Stock exchange ; Borsa endeksi = Stock exchange index ; COVID 19 = COVID 19 ; Dolar = Dollar ; Ekonomi = Economy ; Ekonomik etki = Economic effect ; Epdemi = Epidemics ; Finansal piyasalar = Financial markets ; Pandemiler = Pandemics ; Vaka sayıları = Case numbers

Özet:
Bu tezde COVID-19 korona virüs salgın döneminde günlük vaka sayısına bağlı olarak bir sonraki gün borsa endeksindeki ve dolar döviz kurundaki hareketler bir adımlı stokastik Markov zincirleri yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Seçilen günler için ayrıca vaka sayısından bağımsız olarak günlük borsa endeksi ve dolar kurundaki değişimler incelenmiştir. Bu yatırım araçları üzerinde günlük vaka sayısına göreli ve göreli olmayan Markov modelleri oluşturulmuştur. Geçiş olasılık matrisleri bulunmuş ve kuvvetleri alınarak denge durumundaki limit matrisleri hesaplanmıştır. Çalışmadan elde edilen sonuçlar: i) Günlük vaka sayısının azalmasının sonrasındaki günlerde 0,6761 en yüksek olasılık ile borsa endeksinde pozitif yönlü hareket olacaktır. ii) Vaka sayısındaki artış sonrasındaki günlerde ise 0,6184 en yüksek olasılık ile dolar kuru getirisi ile artan yöndedir. iii) Durağanlık durumunda vaka sayıları artma veya azalma yönündeki hareketlerinden bağımsız olarak dolar kurundaki artış olasılığı 0,5541, azalma olasılığı ise 0,4459 dir. Borsa endeksinin getirisi ise durağanlık durumunda 0,5971 olasılık ile pozitif, 0,4029 olasılık ile negatif olarak hesaplanmıştır. İv) Vaka sayılarına göreli denge durumunda dolar kuru ve BIST 100 endeksi pozitif yönlü olarak hesaplanmıştır. v) Dolar kuru günlük değişimlerinden elde edilen geçiş olasılık matrislerine göre en yüksek olasılıklar sırasıyla; dolar kurunda artan bir günden artan güne geçiş olasılığı 0,6828 dir. Dolar kurundaki azalan bir günden azalan güne geçiş olasılığı 0,5087, azalan günden artan güne geçiş olasılığı 0,4913, artan günden azalan güne geçiş olasılığı 0,3172 dır.vi) BIST 100 günlük değişimlerinden elde edilen geçiş olasılık matrisine göre en yüksek olasılıklar sırasıyla; BIST 100 endeksinde artan bir günden artana güne geçiş olasılığı 0,6347 dir. BIST 100 endeksinde azalandan bir günden artana güne geçiş olasılığı 0,5824 bulunmuştur. BIST 100 endeksinde azalandan günden azalan güne geçiş olasılığı 0,4176 olmuştur. BIST 100 endeksinde artandan bir günden azalan güne geçiş olasılığı 0,3653 olarak elde edilmiştir. Vii) Denge durumu sonuçlarına göre dolar kurundaki artış olasılığı 0,6077, azalma olasılığı ise 0,393 olarak bulunmuştur. BIST 100 endeksinin getirisi ise durağanlık durumunda 0,6145 olasılık ile pozitif, 0,355 olasılık ile negatif olarak hesaplanmıştır. Dolar kurunun ve Bist100 endeksinin getirisi pozitif yönlü olarak hesaplanmıştır.

Abstract:
In this thesis, the movements in the stock market index and the dollar exchange rate on the next day, depending on the number of daily cases during the COVID-19 coronavirus epidemic period, are analyzed using the one-step stochastic Markov chains method. In addition, the changes in the daily stock market index and dollar rate were examined for the selected days, regardless of the number of cases. Relative and non-relative Markov models were created on these investment instruments. Transition probability matrices were found and limit matrices in equilibrium were calculated by taking their powers. The results reveal that:i) In the days following the decrease in the number of daily cases, there will (would) be a positive movement in the stock market index with the highest probability of 0.6761; ii) In the days after the increase in the number of cases, it is in the increasing direction with the highest probability of 0.6184, with the dollar exchange rate return;iii) In stationarity case the probability of an increase in the dollar exchange rate is 0.5541 and the probability of a decrease is 0.4459, regardless of the increase or decrease in the number of cases. The return of the stock market index, on the other hand, was calculated as positive with a probability of 0.5971 and negative with a probability of 0.4029 in the case of stationarity. iv) In the case of equilibrium relative to the number of cases, the dollar rate and the BIST 100 index were calculated positively. v) According to the transition probability matrices obtained from the daily changes in the dollar rate, the highest probabilities are respectively; The probability of transition from an increasing day to an increasing day in the dollar rate is 0.6828. The probability of transition from a decreasing day to a decreasing day in the dollar rate is 0.5087, the probability of transitioning from a decreasing day to an increasing day is 0.4913, and the probability of transitioning from a decreasing day to a decreasing day is 0.3172. vi) According to the transition probability matrix obtained from BIST 100 daily changes, the highest probabilities are respectively; the probability of transitioning from an increasing day to an increasing day in the BIST 100 index is 0.6347. In the BIST 100 index, the probability of going from decreasing to increasing from one day to the next is 0.5824. The probability of transition from decreasing to decreasing day in BIST 100 index is 0.4176. In the BIST 100 index, the probability of transitioning from an increasing day to a decreasing day is 0.3653. vii) According to the results of the equilibrium situation, the probability of an increase in the dollar exchange rate is 0.6077 and the probability of a decrease is 0.393. The return of the BIST 100 index, on the other hand, is calculated as positive with a probability of 0.6145 and negative with a probability of 0.355 in case of stationarity. The return of the dollar rate and the BIST 100 index has been calculated positively.