Astımı olan bireylere planlı davranış teorisine göre uygulanan eğitim programının hastalık kontrolü ve tedaviye uyum üzerine etkisi
The effect of training program administered to individuals with asthma based on the planned behavior theory on disease control and medication adherence
Yazar: DÖNDÜ ŞANLITÜRK
Danışman: PROF. DR. SULTAN AYAZ ALKAYA
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Astım = Asthma ; Astım = Asthma ; Hasta eğitimi = Patient education ; Hasta uyumu = Patient compliance ; Hemşirelik = Nursing ; Planlı Davranış Kuramı = Theory of Planned Behavior ; Planlı Davranış Kuramı = Theory of Planned Behavior ; İlaç veriş-inhalasyon = Administration-inhalation

Özet:
Araştırma astımı olan bireylere planlı davranış teorisine (PDT) göre uygulanan eğitim programının hastalık kontrolü ve tedaviye uyum üzerine etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Randomize kontrollü deneysel tasarımla yapılan araştırmanın örneklemini bir devlet hastanesinin göğüs hastalıkları polikliniğine başvuran 66 birey oluşturmuştur. Araştırma 60 birey (30 deney ve 30 kontrol) ile tamamlanmıştır. Veriler kişisel bilgi formu, astım kontrol testi, Morisky ilaca uyum ölçeği, inhaler tekniği kontrol listesi,  planlı davranış teorisi "maruziyetten uzaklaşma" ve "inhaler kullanımı" ölçekleri ile toplanmıştır. Deney grubundaki bireylere üç ay boyunca toplam beş ev ziyaretleri yapılarak PDT'ye göre oluşturulmuş eğitim programı uygulanmıştır. Verilerin analizinde ki-kare, bağımsız gruplarda t testi, Mann Whitney U Testi, Friedman testi ve Sidak testi kullanılmıştır. Bireyler inhaler kullanımı, maruziyetten uzaklaşma, inhaler kullanım tekniği, astım kontrolü ve tedaviye uyum açısından eğitim öncesi ve eğitim sonrası karşılaştırıldığında, deney ve kontrol grubu arasında eğitim öncesi istatistiksel olarak anlamlı fark olmadığı (p>0,05), eğitim sonrası anlamlı fark olduğu (p<0,05) belirlenmiştir. Deney grubunu oluşturan bireylerde istenen davranış değişikliği oluşturulması, uygun teknikle inhaler kullanımı, astım kontrolü ve tedaviye uyum düzeyinin arttrılmasında PDT'ye göre uygulanan planlı eğitimin etkili olduğu belirlenmiştir. Araştırmadan elde edilen sonuçlar doğrultusunda, astımı olan bireylerde astım kontrolü ve tedaviye uyumun arttırılması için PDT'ye göre hazırlanan planlı eğitim programlarının uygulanması önerilmektedir.

Abstract:
This study aims to determine the effect of the planned behavior theory training program for individuals with asthma on disease control and medication adherence. This randomized controlled experimental study consisted of 66 individuals admitted to state hospital's chest disease polyclinic. The study was completed with 60 subjects (30 experimental and 30 control). Data were collected through personal information form, asthma control test, Morisky medication adherence questionnaire, inhaler technique checklist, planned behavior theory "allergen-exposure avoidance" and "inhaler use" scales. The training was given according to the PBT to the experimental group of individuals in a total of five home visits in three months. In the analysis of the data Chi-square, t-test in independent groups, paired t-test in dependent groups, Mann Whitney U Test, Wilcoxon Sign Test and Sidak test were used. When pre-training and post-training inhaler use, allergen-exposure avoidance and inhaler technique, asthma control and medication adherence of the individuals were compared, there is no statistically significant difference (p>0,05) between pre-training experimental and control groups while a significant difference was found between post-training experimental and control groups (p<0,05). The training program administered according to PBT was found to be effective in behavioral change of experimental group of individuals, proper inhaler technique, asthma control and medication adherence. In parallel with the study results, training programs based on PBT are advised to be administered to individuals with asthma in order to enhance asthma control and medication adherence.