Bazı ekmeklik buğday çeşitlerinde kuraklık stresine dayanıklılığın fizyolojik denetimi ve verim unsurları ile ilişkileri
Physiological regulation of drought stress related with yield components of some wheat cultivars
Yazar: MUSTAFA ÖZGÜR TATAR
Danışman: YRD. DOÇ. MİTHAT NURİ GEVREK
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Buğday = Wheat ; Kuraklık stresi = Drought stress

Özet:
Araştırmada, 2009 ve 2010 yıllarında, Bornova (E.Ü. Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Deneme Alanları) ve Menemen (E.Ü. Ziraat Fakültesi Menemen Araştırma Çiftliğinde) lokasyonlarında iki ayrı deneme gerçekleştirilmiştir. I. Tarla Denemesi, 2009-10 Buğday yetiştirme döneminde, Bornova ve Menemen lokasyonlarında kurulmuş ve yürütülmüştür. Bu denemeye ek olarak II. Tarla Denemesi, 2008-09 ve 2009-10 buğday yetiştirme dönemlerinde Bornova lokasyonundaki yağış farklılıkları da dikkate alınarak iki yıllık olarak kurulmuş ve yürütülmüştür.Denemeler üç tekerrürlü, Bölünmüş Parseller Deneme Düzeninde, Tesadüf Blokları Deneme Deseninde kurulmuştur. I. Tarla Denemesi 3 faktörlü olup bu faktörler denemede; Çeşit (5 çeşit), Lokasyon (Menemen ve Bornova) ve Uygulama (Kontrol ve Kurak) olarak yer alırken, II. Tarla Denemesinde ise Çeşit (5 çeşit) ve Uygulama (Yüksek Yağış, Orta Yağış ve Tam Kurak) faktörlerinden oluşmuştur. Araştırma sonucunda, ele alınan çeşitlerde büyüme ve verim parametreleri incelenerek, bazı fizyolojik ve biyokimyasal ölçümler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre Sagittario çeşidi kontrol koşullarında en yüksek verime sahipken (436.6 kg/da), kurak koşullarda en yüksek oranda verim kaybına uğramıştır (% 61.2). Cumhuriyet (353.2 kg/da) ve Basri Bey (363.1 kg/da) çeşitleri ise kurak koşullarda en yüksek verime sahip olmuşlardır. Kuraklık uygulaması ile tüm çeşitlerde klorofil pigment içeriğinde azalma gözlenirken, prolin ve malondialdehit içeriğinde artış belirlenmiştir. Sonuç olarak, su problemi olmayan bölgelerde, ele alınan çeşitler içerisinde, yüksek verimli Sagittario çeşidinin kullanılması, ancak bahar aylarında kuraklık stresinin yaşandığı bölgelerde ise Basri Bey ve Cumhuriyet çeşitlerinin tercih edilmesi uygun olacaktır. Bunlara ek olarak buğdayda prolin (R=0.97**) ve malondialdehit (R=0.82**) akumülasyonundaki artış ile kuraklığa dayanıklılık arasında pozitif yönde bir ilişki olduğu ve bu parametrelerin detaylı incelenerek ıslah çalışmalarında kullanılabilme potansiyellerinin olduğu anlaşılmıştır.

Abstract:
Two field experiments were conducted in Bornova (Experimental fields of Ege University Faculty of Agriculture, Department of Field Crops) and Menemen (Research Farm of Ege University, Faculty of Agriculture) in 2009 and 2010. I. Field Experiment was carried out in both locations, Bornova and Menemen, during wheat growing season in 2009-10. In addition to this, II. Field Experiment was conducted in Bornova during successive wheat growing seasons (2008-09 and 2009-10) differ in rainfall amount. Split-plot design was used with three replications in both experiments. Three factors of I. Field Experiment were cultivars (5 cultivars), locations (Bornova and Menemen) and applications (Control and Drought) where as two factors of II. Field Experiment were cultivars (5 cultivars) and applications (high rainfall, middle rainfall, and full drought). Growth and yield parameters and some physiological and biochemical properties of wheat cultivars subjected to post anthesis drought were determined. Sagittario had the highest yield under control condition (436.6 kg/da) but its relative yield loss was more remarkable than other cultivars under drought condition (% 61.2). Highest grain yield under stress condition was found in cvs. Cumhuriyet (353.2 kg/da) and Basri Bey (363.1 kg/da). Chlorophyll content decreased whereas prolin and malondialdhyde content increased with drought treatments. As a result of this study, it is concluded that cv. Sagittario has better yield performance if the water content of the soil is suitable while cvs. Cumhuriyet and Basri Bay can be suggested for the lands affected by drought during spring period. In addition to these findings, it was found a positive correlation between relative increase in proline (R=0.97**) and malondialdehyde (R=0.82**) accumulation with drought tolerance and these parameters has a potential to use in breeding programs after detailed investigations.