Amonyum nitrat suni gübresinin kafkas kurbağası (Pelodytes caucasicus) larvaları üzerindeki akut ve kronik etkileri
Acute and chronic effects of ammonium nitrate fertilizer on caucasian parsley frog (Pelodytes caucasicus) tadpoles
Yazar: HANDAN KARAOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. BİLAL KUTRUP
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Zooloji = Zoology

Özet:
Kafkas kurbağası (Pelodytes caucasicus) ülkemizde sadece Doğu Karadeniz bölgesinde yayılış gösteren, Kafkaslara endemik olan ve IUCN (The International Union for Conservation of Nature) topluluğunun kırmızı liste kategorilerinden `tehdide açık canlılar' sınıfına dahil etmiş olduğu bir türdür. Amonyum nitrat ise dünya genelinde en çok kullanılan suni gübredir ve birçok bilim adamına göre amfibi populasyonlarında son zamanlarda meydana gelen ciddi azalışın en önemli sebebidir. Bununla beraber bu kimyasalın Pelodytes caucasicus türü üzerindeki etkileri ne ülkemizde ne de dünyada çalışılmamıştır.Bu çalışma kapsamında, doğadan toplanan yumurtalardan laboratuarda elde edilen 10 günlük Kafkas kurbağası larvalarına amonyum nitratın doğada rastlanması mümkün düşük konsantrasyonları (0, 5, 10, 15, 20, 25 mg/L) kronik olarak 70 gün, çok yüksek konsantrasyonları da (0, 50, 75, 100, 150, 250, 500 mg/L) akut olarak 15 gün uygulanmıştır. Ayrıca deneylerde nitrat kirliliği açısından iki farklı habitattan elde edilen iki farklı populasyon kullanılarak kirli ve temiz bölgelerden alınan bu populasyonların amonyum nitrata karşı oluşturduğu tepkilerde farklılık olup olmadığı da test edilmiştir. Bu doğrultuda bu populasyonların büyüme oranları, anormallik ve ölüm vakalarının meydana geliş yüzdeleri ve meydana geliş zamanları, populasyonların yarısının ölümüne yol açacak LC50 değerleri gibi parametreler irdelenmiştir.Elde edilen sonuçlar ışığında amonyum nitrat gübresinin hem kronik hem de akut düzeyde Kafkas kurbağası larvalarına ait iki populasyonda da büyümeyi engellediği, davranışsal ve fiziksel çeşitli anormalliklere ayrıca ölümlere yol açtığı belirlenmiştir. Fakat ölüm ve anormallik olaylarının her ikisinin de temiz bölge populasyonunda kirli bölge populasyonuna kıyasla önemli düzeyde fazla (p? 0,05) meydana geldiği ve önemli düzeyde erken başladığı belirlenmiştir. Ayrıca temiz bölge populasyonunun LC50 değeri 170 mg/L, kirli bölge populasyonunun LC50 değeri ise 204 mg/L olarak tespit edilmiştir. Bu veriler sonucunda kirli bölge populasyonunda amonyum nitrata karşı direnci arttıran bir adaptasyon geliştiği kanısına varılmıştır.

Abstract:
The Pelodytes caucasicus, endemic Caucasian Isthmus and inhabit only in the Eastern Black Sea Region of our country, has been included in the Red List of Threatened Species as near threatened by the IUCN (The International Union for Conservation of Nature) and ammonium nitrate is the most widely used fertilizer that the main reason leading to recent significant decrease in the amphibian population throughout the world. There are no studies conducted on the effects of ammonium nitrate on the Pelodytes caucasicus species in Turkey or in the world.Within the scope of this study, concentrations of ammonium nitrate (0, 5, 10, 15, 20, 25 mg/L) that can be found in nature have been applied chronically for 70 days and very high concentrations (0, 50, 75, 100, 150, 250, 500 mg/L) have been acutely applied for 15 days to 10 days old Pelodytes caucasicus larvae hatched in the laboratory from eggs collected from nature. Furthermore, the test was conducted on two different populations, of which one was obtained from an unpolluted area and the other from a polluted area, in order to determine whether or not there was difference in their level of resistance to ammonium nitrate. Accordingly, parameters such as the growth rates, percentages and times of anomaly and mortality of these populations and LC50 values that lead to the mortality of half of the populations were studied.In the light of the obtained results, it has been determined that ammonium nitrate fertilizer decreased growth and caused various behavioral and physical anomalies and also mortality in both populations at both chronic and acute levels. It has been determined that, cases of mortality and anomaly increased in parallel with increases in concentration and time and however, both cases occurred far higher (p? 0,05) in the population obtained from unpolluted areas in comparison to those obtained from polluted areas and these cases commenced significantly earlier in the population from unpolluted areas. Furthermore, the LC50 value has been determined to be 170 mg/L for the unpolluted area population and 204 mg/L for the polluted area population. As a result of these data, it is thought that an adaptation that increases resistance against ammonium nitrate has developed in the polluted area population.