Bilgisayar ortamında tasarım işbirliği ve mimarlık uygulamalarındaki yansımaları
Computer mediated collaborative design and its reflections in architectural practice
Yazar: ÖZGE GÜNGÖRDÜ
Danışman: PROF. DR. GÜLEN ÇAĞDAŞ
İstanbul Teknik Üniversitesi / Bilişim Enstitüsü / Bilişim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Bir mimari tasarım ekibinin üyeleri birbirinden coğrafik olarak ayrı olduğunda ortak
bir proje geliştirmenin günümüzde yöntemlerinden biri sanal tasarım stüdyolarıdır.
Bir sanal tasarım stüdyosundan (STS) iyi sonuç alabilmek için farklı işbirliği
modelleri üretilmiştir. Buna göre bir projede paydaşların profili, ortaya çıkarılacak
son ürün ve tasarım süreci bu modelleri geliştirmede göz önünde bulundurulacak
kriterlerdir.
Giriş bölümünde bilgisayar ortamında tasarım işbirliğinin ne olduğu, iletişim ve bilgi
teknolojilerinin bugünkü tasarıma etkisi açıklanarak konu hakkında ön bilgi
verilmiştir. Bu konunun seçilme sebebi, araştırma yöntemi ve bu çalışmayla nelerin
amaçlandığı belirtilmiştir.
Sonraki bölümde grup çalışmasında yer alan öğeler açıklanmıştır. Başarılı bir
işbirliğinde olması gereken belli özellikler tanımlanmıştır. Tanımlanması güç olan
işbirliği kavramına bu yolla açıklık getirilmeye çalışılmıştır. İşbirliğine genel bir
bakış yapıldıktan sonra mimari tasarım işbirliğinin özellikleri ele alınmıştır. Bu tez
çalışmasını yakından ilgilendiren mimari tasarımda işbirliği organizasyon biçimleri
gruplanarak açıklanmıştır.
Teknolojiye dayalı tasarım işbirliği konusunda bilgisayar ortamında tasarım işbirliği
3. bölümde ele alınmıştır. Bu kavramın açıklanmasına bilgisayar ortamında tasarım
işbirliği için kullanılan araçların tanıtılmasıyla başlanmıştır. Bu araçlar temelde
iletişim, toplantı ve karar destek, ayrı ve birleşik tasarım ortamları şeklinde üç grupta
incelenmiştir. Bilgisayar ortamında tasarım işbirliğinde bulunan ekiplerin profillerini
belirtmek bu çalışmada önemli bir unsurdur. Aynı bölümde bilgisayar ortamında da
başarılı işbirlikleri gerçekleştirmek için bu profillerin tanınmasının gerekliliği
açıklanmıştır. Yine bu bölümde sanal tasarım stüdyoları, organize olma biçimlerine
göre çeşitleri ve öncesinde karar verilmesi gereken detaylar anlatılmıştır. Bugüne
kadar gerçekleştirilmiş sanal tasarım stüdyoları özetlenmiş ve önemli özellikleri
vurgulanmıştır.
Bölüm 4'te bilgisayar ortamında işbirliğini daha iyi anlamak ve gelecekte yapılacak
uygulamalarda daha iyi sonuçlar almak üzere üretilmiş işbirliği modelleri
anlatılmıştır. Çeşitli araştırmacıların tasarım stüdyolarında gerçekleştirdikleri
gözlemler ve analizler sonucu tasarım sürecine yönelik modeller ve işbirliği
uygulamalarına farklı yaklaşımlar ortaya konulmuştur. Bu bölümde bu model ve
yaklaşımlar açıklanmıştır. Bir diğer işbirliği modelleri ise bilgisayar ortamında
tasarım işbirliğini destekleyen araçların tasarımı için üretilmiştir. Bununla ilgili
örnekler anlatılmıştır.
Tasarım işbirliğinde paydaş profillerine bakıldığında temel iki tip görülür. Ekipte
aynı işlevi paylaşan üyeler yer alabilir. Mimari tasarım söz konusu olduğunda bu ekip mimarlardan oluşur. Ekipte farklı işlevleri üstlenen aktörler de bulunabilir.
Bunun içinde inşaat sektöründe çalışan inşaat mühendisi, makine mühendisi, elektrik
mühendisi, mimar, iç mimar, peyzaj mimarı gibi disiplinlerin yanında bilgisayar
teknik uzmanı, CAD danışmanı, WEB danışmanı gibi STS uygulamasını
destekleyecek üyeler yer alabilir. Bu araştırmada, sanal tasarım ortamlarının ikinci
ekip türünün çalışmalarına sağladığı olanaklar 5. bölümde incelenmiştir. Bunun için
yurtdışındaki firmalarla gerçekleştirilmiş bazı anketlerin sonuçları anlatılmıştır. Tez
kapsamında bilgisayar ortamında tasarım işbirliği gerçekleştirmenin olanakları dört
temada incelenmiştir: süre, maliyet, kalite ve organizasyon.
Sanal tasarım ortamlarının mimarlık uygulamalarında verdiği sonuçlar dünya
çapında gerçekleştirilmiş proje ve tasarım yarışmalarıyla gösterilmiştir. Bu
çalışmalardaki başarı, bilgisayar ortamında tasarım işbirliği olanaklarını daha somut
olarak ortaya koymaktadır.
Bölüm 6'da yurtiçinde ve yurtdışında çeşitli tasarım firmalarında sanal tasarım
ortamlarının kullanımı anket çalışmasıyla araştırılmıştır. Bu anket, firmaların sanal
ortamda gerçekleştirdiği disiplinlerarası projeleri, sanal ortamlardan yararlanmadan
gerçekleştirilen projeleriyle karşılaştırmalar içermektedir. Bu analizler sonucunda
yapılan karşılaştırmayı destekleyecek somut örnekler ve değerler elde edilmiştir.
Uygulamaların ekip profilleri, son ürün ve tasarım süreci incelenerek işbirliği
modelleri yorumlanacaktır.
Sanal tasarım ortamlarının (STO) profesyonel tasarımlarda sağladığı olanaklara
oranla mimari uygulamalardaki kullanımı yeterince yaygın değildir. Ekonomik
sebepler olabildiği gibi uygulama için gelişmiş ortak tasarım model ve
yazılımlarındaki yetersizlik, bulunan bilgilerin uygulamaya geçirilmemesi ve
sektörün haberdar olmaması gibi sebepler de olabilir.
Son bölümde literatür incelemesinin ve firmalarla yapılan araştırmanın sonuçları
değerlendirilmiştir. Firmaların mimarlıktaki uygulamaları göz önüne alınarak
disiplinlerarası ortak tasarım çalışmalarına uygun işbirliği modelleri ortaya
konmuştur. Bilgi ve iletişim teknolojilerinin profesyonel alanda performansları
değerlendirilerek uygun kullanım yöntemleri açıklanmıştır. Sanal tasarım
ortamlarından mimarlık uygulamalarında etkili sonuçlar alabilmek için izlenmesi
gereken yollar belirlenmiş ve araştırılması gereken ilgili konular önerilmiştir.

Abstract:
Virtual Design Studio (VDS) is one of the practical methods to develop a shared
project when the architectural design team members are geographically separated.
Different collaboration models are produced to obtain a successful result from VDS.
In this respect, participant profiles, resulting product and design process are
considered in the development of these models.
Computer mediated collaborative design, the effect of communication and
information technologies on today's design are explained to give preliminary
information about the subject in the first chapter. The reason to chose this subject,
the research method and the aims of this study are determined.
In the next chapter the components which exist in group works are explained. Certain
features which are necessary in a successful collaboration are defined. In this way the
concept of collaboration is clarified which is difficult to define. After a general view
to collaboration, the features of architectural collaborative design are considered.
Organization types which are closely related to this study in architectural
collaborative design are explained by grouping.
In the topic of collaborative design based on technology which is computer mediated
collaborative design is considered in the third chapter. It is started to explain this
concept by introducing the computer mediated collaborative design tools. These tools
are researched in three groups which are communication, meeting and decision
support, distance and integrated design environments. It is an important element for
this study to determine the computer mediated collaborative design team profiles.
The need of profile definition to achieve a successful collaboration also in computer
media is explained in the same chapter. Even so in the same chapter, varieties of
virtual design studios that depend on the organization types and the details which
should be decided before all else are explained. The virtual design studio examples
are summarized which are happened until today and important features are
emphasized.
In the forth chapter, collaboration models which are produced to understand
computer mediated collaboration and to provide better results in future applications.
Models for design process and different approaches for collaboration practices are
defined as results of several researchers' observations and analyzes in design studios.
These models and approaches are explained in this chapter. Other collaboration
models are produced to design computer mediated collaborative design tools. Also
examples about these tools are explained.
Collaborative design participants have two fundamental types of profiles. The team
is constituted of architects when architectural design is discussed. There might be other actors who carry on different functions in a team. This team can include
disciplines such as civil engineers, mechanical engineers, electronic engineers,
architects, interior designers, landscape designers and also disciplines of computer
technical professionals, CAD consultants, WEB consultants which support VDS
applications. In this study, the opportunities provided by VDS to the second type
teams are investigated in chapter five. Results of several surveys which were done
with firms in abroad are explained for the investigation. This research investigated
the possibilities of computer mediated collaborative design in four themes: time,
cost, quality and organization.
The results of virtual design environments in architectural practices are explained
with worldwide projects and design competitions. The success of these practices
shows the possibilities of computer mediated collaborative design concretely
In chapter six, the usage of virtual design environments at several design firms from
Turkey and abroad are researched with a survey. This survey includes comparisons
between interdisciplinary projects which were designed in virtual environments and
weren't designed by using these technologies. Concrete examples and values which
support this comparison are obtained after analyzes. Team profiles, resulting product
and design process of the implementations are investigated and their collaboration
models are interpreted.
In spite of VDS obvious influence on professional designs its usage is not very
common. While there are some economical restrictions, there are also no formal
models, the obtained information is not put into practice and the construction sector
is not aware of the processes.
The results of the literature and survey research are interpreted in the last chapter.
Appropriate collaboration models for interdisciplinary collaborative design activities
are presented by considering architectural practices of the firms. Appropriate
methods for tool usage are explained by interpreting the performance of information
and communication technologies in professional area. A framework to provide
effective results in architectural practices with virtual design environments is
determined and related subjects to research are suggested.