Yükseköğretim Kurulu Tez Merkezi Veri Tabanında bulunan ve aile hekimliği uzmanlık öğrencileri tarafından yapılan Diabetes mellitus ile ilgili tezlerin içerik analizi
Content analysis of theses on Diabetes mellitus made by family medicine specialist students in The Council of Higher Education Thesis Center Database
Yazar: ALİ KARACA
Danışman: DOÇ. DR. İRFAN ŞENCAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Bilkent Şehir Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Çalışmamızda aile hekimliği uzmanlık öğrencileri tarafından yapılmış olan diabetes mellitus ile ilgili tezlerin içerik analizini yapmayı, sonuçları kapsamlı ve güncel bir biçimde ortaya koymayı, bu konuda çalışma yapmak isteyen araştırmacılara genel eğilimin ne olduğunu göstermeyi amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Araştırmamız tanımlayıcı ve retrospektiftir. Araştırmamıza Yükseköğretim Kurulu (YÖK) ulusal tez merkezi veri tabanı üzerinde bulunan detaylı tarama sayfasına girilerek, tez adı kısmında "diabetes", "diabetes mellitus", "diyabetes" ve "diyabetes mellitus" anahtar kelimeleri yazılmıştır. Yapılan arama sonucunda, başlıkta aradığımız anahtar kelimelerden bir ya da birkaçını içeren tezler çalışmaya dahil edilmiştir. Erişime kapalı olan tezler çalışma dışı bırakılmıştır. Çalışmamızdaki tezler yazım yılı en yakından en uzağa doğru YÖK ulusal tez merkezi veri tabanındaki sırasına göre (T1, T2, T3…) numaralandırılmıştır. Bu numaralandırılan tezler; yazılma yılı, danışman branşı, danışman unvanı, örneklem grup sayısı, örneklem yaş aralığı, örneklem grubu özelliği, örneklemin seçilme yeri, araştırma türü, kullanılan ölçek, veri toplama araçları, araştırmanın yazıldığı eğitim kurumu, araştırmanın amacı kriterlerine göre içerik analizine tabi tutulmuştur.
Bulgular: Çalışmamıza, mevcut kriterlere uyan 217 tez dahil olmuştur. Son 1 yıl içinde aile hekimliği ana bilim dalında yapılan tezlerin, tüm tezler içindeki oranı artmıştır. Diyabet ile ilgili, aile hekimliği anabilim dalında yapılan tezler tüm tezlerin %5,88'i kadardır. Yıllara göre tez sayılarının incelenmesinde 2014 yılı sonrasında düzenli bir artış olduğu görülmüştür. Araştırmamızdaki tezlerin %85,3'ünde danışman branşı aile hekimliğinden seçilmiştir. Danışman unvanına göre incelendiğinde en sık doçent doktor (%34,9) ve profesör doktor (%34,4) unvanlarından tez danışmanlığı yapılmıştır. Örneklem grup sayısına göre incelendiğinde en çok "101-200" aralığında örneklem grubu seçilmiştir. Örneklem yaş dağılımına bakıldığında en çok erişkin yaş grubu seçilmiştir. Örneklem grubu öğretmenler olan sadece iki tez çalışması yapılmıştır. Örneklem grupları arasında en sık tip 2 diyabet tanılı (%44,2) hastalar seçilmiştir. Tezler yazıldığı eğitim kurumuna göre incelendiğinde tıp fakültelerinde %52,9, eğitim araştırma hastanelerinde %47,0 oranında tez yapılmıştır. En sık örneklem yeri aile hekimliği polikliniği (%25,3) olmuştur. Veri toplama aracı olarak en sık anket formu (%74,6) kullanılmıştır. Çalışmamızdaki tezlerde en çok sayıda kullanılan ölçek Morisky Tedavi Uyum Ölçeği (MMAS-8) olmuştur. Tezler amaçlarına göre incelendiğinde en sık "durum değerlendirme/tespit etme" amaçlı tez (%33,6) çalışması yapıldığı görülmüştür. Araştırma türü yazarın belirttiği şekilde incelendiğinde en sık (%23,0) "tanımlayıcı kesitsel" çalışmalar yapılmıştır.
Sonuç ve Öneriler: Diyabet ile ilgili aile hekimliği ana bilim dallarında yapılan tez oranının yetersiz olduğu görülmüştür. Diyabet ile ilgili yapılan tezler genel olarak aile hekimliği disiplini ile uyumlu olsa da bazı tez çalışmalarında birinci basamağı ilgilendirmeyen konular araştırılmıştır. Tezlerin elektronik ortamda toplanarak erişime açılması ile ilgili yayınlanan yönergenin özellikle içerik analizi araştırmaları için ne kadar önem arz ettiği görülmüştür. Çalışmamızdaki tezlerin araştırma türü incelendiğinde epidemiyolojik araştırma yöntemleri konusunda genel bir bilgi eksikliği olduğu düşünülmüştür. İçerik analizi, daha önceden yapılan çalışmaların olumlu ve olumsuz taraflarını hızlı ve sistematik biçimde ortaya koyabilen, gelecekteki çalışmalar için yol gösterici olan bir araştırma yöntemidir. Bundan sonraki araştırmalarda içerik analizi yönteminin daha sık kullanılması gerektiğini düşünmekteyiz.

Abstract:
Aim: In our study, we aimed to conduct a content analysis of theses on diabetes mellitus written by family medicine specialty students, to present the results in a comprehensive and up-to-date manner, and to show the general trend to researchers who want to study on this subject.
Materials and Methods: Our research is descriptive and retrospective. In our research, the detailed scanning page on the Council of Higher Education (YÖK) national thesis center database was entered and the keywords "diabetes", "diabetes mellitus", "diabetes" and "diabetes mellitus" were written in the thesis name section. As a result of the search, theses containing one or more of the keywords we were looking for in the title were included in the study. Theses that were not accessible were excluded from the study. The theses in our study are numbered according to their order in the YÖK national thesis center database (T1, T2, T3…) with year of writing, from nearest to furthest. These numbered theses are; It was subjected to content analysis according to the criteria of year of writing, consultant branch, consultant title, number of sample groups, sample age range, sample group characteristics, sample selection location, research type, scale used, data collection tools, educational institution where the research was written, and purpose of the research.
Results: Our study included 217 theses that met the current criteria. In the last year, the proportion of theses written in the department of family medicine among all theses has increased. Theses related to diabetes in the department of family medicine constitute 5.88% of all theses. Examining the number of theses by year, it was seen that there was a regular increase after 2014. In 85.3% of the theses in our research, the consultant branch was chosen from family medicine. When examined according to the advisor title, the most common thesis advisors were associate professor (34.9%) and professor (34.4%). When the sample was examined according to the number of groups, the most sample group was selected in the "101-200" range. Considering the age distribution of the sample, the adult age group was chosen the most. Only two theses studies were conducted whose sample group was teachers. Among the sample groups, patients most frequently diagnosed with type 2 diabetes (44.2%) were selected. When the theses were examined according to the educational institution in which they were written, 52.9% of theses were written in medical faculties and 47.0% were written in training and research hospitals. The most frequently chosen sample location was the family medicine outpatient clinic (25.3%). The survey form was most frequently used as the data collection tool (74.6%). The most frequently used scale in the theses in our study was the Morisky Treatment Compliance Scale (MMAS-8). When the theses were examined according to their purposes, it was seen that thesis studies were most frequently carried out for the purpose of "evaluating/determining the situation" (33.6%). When the research type was examined as stated by the author, "descriptive cross-sectional" studies were most frequently conducted (23.04%).
Conclusion and Recommendations: It has been observed that the rate of theses related to diabetes in family medicine departments is insufficient. Although theses on diabetes are generally compatible with the discipline of family medicine, some theses have investigated topics that do not concern primary care. It has been seen how important the published directive regarding the collection and access of theses electronically is especially for content analysis research. When the research type of the theses in our study was examined, it was thought that there was a general lack of knowledge about epidemiological research methods. Content analysis is a research method that can quickly and systematically reveal the positive and negative aspects of previous studies and provides guidance for future studies. We think that the content analysis method should be used more frequently in future studies.