Balkanlar'dan Anadolu'ya göç ve sosyal değişme: Yeniköy örneği
Migration from balkans to Anatolia and social change: The case of Yeniköy
Yazar: HAZAL ÖZYÜREK YAĞLI
Danışman: PROF. DR. CAHİT GELEKÇİ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Balkanlar = Balkans ; Bektaşilik = Bektashism ; Göçler = Migrations ; Göçmenler = Emigrants ; Lozan Ahali Mübadelesi = Lausanne Exchange of Populations ; Manisa = Manisa ; Monografi = Monography ; Sosyal değişme = Social change ; Uluslararası göç = International migration ; Zorunlu göç = Forced emigration

Özet:
Bu çalışma, Lozan Barış Antlaşması uyarınca Türkiye ve Yunanistan arasında 1923'te başlayan nüfus mübadelesi sonucunda Selanik'ten göç eden mübadiller tarafından Manisa'da kurulan Yeniköy mahallesinde yıllar içinde meydana gelen toplumsal değişimin genç, orta ve yaşlı kuşaklar tarafından deneyimlenme ve anlaşılma biçimlerini konu edinmektedir. Bu yönelimle çalışmada, Yeniköy çerçevesinde toplumsal değişim, alt kültür, mübadele, zorunlu göç ve Bektaşilik kavramları üzerinden bir köy monografisi oluşturulmuştur. Çalışmada bilişsel etnografik bir yaklaşım benimsenerek nitel araştırma yöntem ve teknikleri kullanılmıştır. Buna göre kuşakları temsil eden onar kişilik üç gruptan oluşan toplam otuz kişilik bir katılımcı grubu ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiş ve katılımlı gözlemler yapılmıştır. Çalışmanın birinci kuşak katılımcılarını mübadeleyi deneyimleyen veya deneyimleyenlerin çocukları, ikinci kuşak katılımcılarını birinci kuşağı oluşturan mübadillerin çocukları, üçüncü kuşak katılımcılarını ise birinci kuşağın torunları oluşturmaktadır. Elde edilen veriler, içerik analizi uygulanarak katılımcıların belirttiği ortak durumlar, sorunlar, düşünceler ve diğer kültürel unsurlar üzerinden değerlendirilerek temalara ve kategorilere ayrılmış, ardından da kodlara ulaşılmıştır. Çözümlenen veri, Sztompka (1993) tarafından geliştirilen Dinamik sosyal alan modeli bağlamında değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonucunda, Horasan'dan Anadolu'ya gelen, ardından Balkanlar'a göç eden ve 1923 nüfus mübadelesi ile şu an yaşamlarını sürdürdükleri Manisa'ya yerleşen Yeniköylülerin, yaklaşık beş yüz yıllık sosyo-kültürel birikimlerini sürdürdükleri görülmüştür. Fakat, bu birikimlerin kuşaklar arasında deneyimlenme ve yorumlama biçimleri bakımından farklılıklar gösterdiği bulgulanmıştır. Örneğin, evlilik tercihleri, düğün ve cenaze törenleri, Hıdırellez ve Nevruz kutlamaları ve Bektaşilik ile ilgili özel günler bağlamında, birinci kuşak katılımcıların gelenekleri bildikleri ve sürdürdükleri, ikinci kuşak katılımcıların bu gelenekleri bildikleri fakat kişisel yaşamlarında daha az uyguladıkları, üçüncü kuşak katılımcıların ise bu bilgi ve uygulamaları kişisel yaşamlarına dahil etmedikleri görülmüştür. Buna benzer biçimde, köyün sosyo-tarihsel öyküsünün de zaman içerisinde kuşaklar arasında farklılaşarak aktarıldığı gözlenmiştir. Bu bulgular dahilinde çalışma, bir yaşamı ardında bırakarak Türkiye'ye gelen mübadiller tarafından inşa edilen yeni yaşamın yüzüncü yılına yaklaşıldığı bir dönemde, bu mübadeleyi deneyimleyen nesillerin yaşamlarına ilişkin bir fotoğraf sunmaktadır.

Abstract:
This study draws on how social change is experienced and interpreted by three different generations living in the Yeniköy village of Manisa province as a result of exchange that took place between Turkey and Greece following the Lausanne Peace Treaty signed in 1923. In this regard, the study lays out a village monograph of the Yeniköy by utilizing such concepts as social change, subculture, exchange, forced migration and Bektashism. In the study, by employing cognitive ethnography framework, qualitative research methods and techniques have been adopted. In this direction, semi-structured interviews have been conducted with 30 participants that represent three different generations and participant observation has been carried out. The first generation involves the exchangees or their children; the second generation consists of the children of the first generation; the third generation comprises the grandchildren of the first generation. The collected data have been analysed by following the content analysis and divided into themes, categories and codes by focusing on shared situations, problems, considerations and other cultural elements. The collected data have been interpreted by adopting the Dynamic Social Field model developed by Sztompka (1993). At the end of the study, it has been observed that people of Yeniköy, who were first migrated to Anatolia from Khorasan, then to Balkans and finally to Manisa, maintain their 400 years of sociocultural repertoire. However, this sociocultural repertoire has been found to show differences considering how it is experienced and interpreted by different generations. For instance, in the contexts of marriage preferences, wedding and funeral ceremonies, Hıdırellez and Newroz festivals, and special days associated with Bektashism, it has been observed that the first generation actively takes part in the maintenance of these traditions, the second generation is aware of these traditions but lacks practices associated with them, and the third generation do not involve these traditions in their personal life. Similar to this observation, it has also been found that the socio-cultural history of the village has been transmitted differently among the generations. Taking these findings into consideration, in the time when the population exchange is about to have its centennial, the current work provides a picture of the lives of the exchangees who left a life behind and migrated to Turkey.