Ankilozan spondilitli hastalarda spinal mobilite parametrelerinin uyku ve yaşam kalitesi ile olan ilişkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship of spinal mobility parameters with sleep and quality of life in patients with ankylosing spondilitis
Yazar: DİLARA DİLİK
Danışman: DOÇ. DR. NİLGÜN MESCİ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haydarpaşa Numune Eğt. ve Arş. Hastanesi / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation ; Romatoloji = Rheumatology
Dizin: Hareketlilik = Mobility ; Omurga = Spine ; Spondilit-ankilozan = Spondylitis-ankylosing ; Uyku = Sleep ; Uyku kalitesi = Quality of sleep

Özet:
Amaç: Ankilozan spondilit hastalarda kas iskelet sisteminde tutulum yaparak
fiziksel kısıtlanmalara ve yapısal hasara sebep olarak fonksiyonu büyük ölçüde
etkiler. Hastalığın meydana getirdiği fiziksel ve fonksiyonel bozukluklar sonucuyla
uyku bozuklukları ve yaşam kalitesinde bozulma sıkça gözlenebilmektedir. Bu
çalışmadaki amacımız; Ankilozan Spondilitli hastalarda mobilite parametrelerinin
uyku ve yaşam kalitesiyle olan ilişkisini incelemektir.
Gereç ve Yöntem: Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi
Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon kliniğinde takipli olan ve Mart 2021- Haziran 2021
tarihleri arasında başvuran Ankilozan Spondilit (AS) tanılı hastalar, dahil edilme ve
dışlama kriterleri göz önünde bulundurularak çalışmaya dahil edildi. Hastaların yaş,
cinsiyet, boy, kilo gibi demografik verileri kaydedildi. Hastalık aktivitesi Bath
Ankilozan Spondilit Hastalık Aktivite İndeksi (BASDAI) ile spinal mobilitesi Bath
Ankilozan Spondilit Metroloji İndeksi (BASMI) ile fonksiyonel durumu Bath
Ankilozan Spondilit Fonksiyonel İndeksi (BASFI) ile değerlendirildi. Ağrı düzeyi
tespiti için Vizüel Analog Skala (VAS) kullanıldı. Bu hastaların rutin takibinde
kullandığımız labaratuar değerlerinden eritrosit sedimentasyon hızı (ESH) ve C-
reaktif protein (CRP) değerleri kaydedilip, hastalık süresi, kullandığı medikal ilaçlar,
HLA-B27 pozitifliği, sigara öyküsü sorgulandı. Hastaların uyku kalitesini
değerlendirmek için Pittsburg Uyku Kalite İndeksi (PUKİ) ve yaşam kalitesini
değerlendirmek için Ankilozan Spondilit Yaşam Kalitesi Ölçeği (ASQoL) kullanıldı.
Hastaların BASMI total skoru ve alt parametreleri ile uyku ve yaşam kalitesi
arasında korelasyon yapıldı. Ayrıca demografik veriler, hastalık aktivitesi, fonksiyon
gibi diğer hastalık parametrelerinin de uyku ve yaşam kalitesi ile ilişkisi
değerlendirildi.

15

Bulgular: Çalışmamızda hastaların %39,8'si (n=37) kadın, %60,2'si (n=56)
erkek idi. Olgularımızın %50,5'nde kötü uyku kalitesi (PUKİ>5) olduğunu saptadık.
Kötü uyku kalitesine sahip olanların BASFI, BASDAI, ASQoL, BASMI, VAS, VAS
gece skorları iyi uyku kalitesine sahip olanlardan yüksek bulundu (p<0,001). PUKİ
total skoru ve alt bileşenlerinden ilaç kullanımı hariç diğer tüm bileşenleri BASDAI,
BASFI, ASQol, VAS değerleri ile orta-yüksek düzeyde ilişkiliydi (p<0,05). PUKİ
total skoru ve BASFI, VAS total arasında orta düzeyde; ASQOL, BASDAI, VAS
gece değerleri arasında ise güçlü düzeyde bir ilişki bulunmaktaydı (p<0,05).
PUKİ'nin ilaç kullanımı hariç diğer alt parametreleriyle BASDAI arasında orta
dereceli anlamlı ilişki olduğunu gördük (p<0,05). BASMİ total skoru ile PUKİ
arasındaki ilişkiyi anlamlı bulduk (p<0,05). BASMI skoru ile uyku bileşenleri
arasında ise subjektif uyku kalitesi, uyku latansı, uyku süresi, alışılmış uyku etkinliği
ile zayıf düzeyde anlamlı bir ilişki gördük (p<0,05). Mobilite parametrelerinden
modifiye schober ölçümü ve intermalleolar mesafenin PUKİ total skoru, ASQoL,
BASDAI, BASFI ile istatistiksel olarak anlamlı şekilde ilişkili olduğunu gördük
(p<0,05). Çalışmamızda uyku bozukluğu üzerine bağımsız olarak etkileyen faktörleri
belirlemeye yönelik çoklu lojistik regresyon analizi yaptık. Lojistik regresyon
sonuçlarına göre %10 anlamlılık düzeyinde BASDAI değişkeninin uyku kalitesine
diğer değişkenler dahil iken (BASMI, BMI, VAS, BASFI) istatistiksel olarak anlamlı
bir etkisi olduğunu gördük.
Sonuç: Çalışmamızda elde ettiğimiz sonuçlara göre Ankilozan spondilitli
hastalarda uyku bozuklukları sık görülmektedir. Çalışmamızda hastalarda uyku ve
yaşam kalitesinin mobilite kısıtlılıkları, hastalık aktivitesi, fonksiyonel durum ve
ağrıdan olumsuz etkilendiği gördük. Fakat hastalık aktivitesinin hem yaşam kalitesi
hem uyku kalitesi üzerinde daha çok etkisi olduğu gördük. Bu yüzden özellikle
hastalık aktivitesinin takibi ve bunu etkileyen diğer faktörlerin belirlenmesinin
önemli olduğunu düşünmekteyiz. Hastaların uyku ve yaşam kalitesini etkileyen
faktörler konusunda klinisyenin farkındalığı ve hastalık yönetiminini buna göre
sağlaması önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler: Ankilozan Spondilit, Uyku

Abstract:
Aim: Ankylosing spondylitis affects the function to a great extent by
affecting the musculoskeletal system in patients, causing physical limitations and
structural damage. As a result of the physical and functional disorders caused by the
disease, sleep disorders and deterioration in quality of life are frequently observed.
Our aim in this study; to examine the relationship of mobility parameters with sleep
and quality of life in patients with Ankylosing Spondylitis.
Patients and Methods:  Patients diagnosed with Ankylosing Spondylitis
(AS) who were followed up in the Physical Medicine and Rehabilitation Clinic of
Haydarpaşa Numune Training and Research Hospital and applied between March
2021 and June 2021 were included in the study, considering the inclusion and
exclusion criteria. Demographic data of the patients such as age, gender, height and
weight were recorded. Disease activity was assessed with the Bath Ankylosing
Spondylitis Disease Activity Index (BASDAI), spinal mobility with the Bath
Ankylosing Spondylitis Metrology Index (BASMI), and functional status with the
Bath Ankylosing Spondylitis Functional Index (BASFI). Visual Analogue Scale
(VAS) was used for pain level determination. The erythrocyte sedimentation rate
(ESR) and C-reactive protein (CRP) values, which are the laboratory values ​​used in
the routine follow-up of these patients, were recorded and the duration of the disease,
the medical drugs used, HLA-B27 positivity, and smoking history were questioned.
The Pittsburg Sleep Quality Index (PUKI) was used to evaluate the sleep quality of
the patients and the Ankylosing Spondylitis Quality of Life Scale (ASQoL) was used
to evaluate the quality of life. The BASMI total score and sub-parameters of the
patients were correlated with sleep and quality of life. In addition, the relationship
between sleep and quality of life of other disease parameters such as demographic
data, disease activity, and function were also evaluated.

17

Results: In our study, 39.8% (n=37) of the patients were female and 60.2%
(n=56) were male. We found that 50.5% of our cases had poor sleep quality
(PUKI>5). Those with poor sleep quality had higher BASFI, BASDAI, ASQoL,
BASMI, VAS, VAS nighttime scores than those with good sleep quality (p<0.001).
PUKI total score and all of its sub-components except drug use were moderately-
highly correlated with BASDAI, BASFI, ASQol, and VAS values ​​(p<0.05). PUKI
total score and BASFI were intermediate between VAS total; There was a strong
correlation between ASQOL, BASDAI and VAS night values ​​(p<0.05). We found
that there was a moderately significant relationship between BASDAI and other sub-
parameters of PUKI except drug use (p<0.05). We found a significant relationship
between BASMI total score and PUKI (p<0.05). We found a weakly significant
correlation between the BASMI score and sleep components, with subjective sleep
quality, sleep latency, sleep duration, and habitual sleep efficiency (p<0.05). Among
the mobility parameters, we found that modified schober measurement and
intermalleolar distance were statistically significantly associated with PUKI total
score, ASQoL, BASDAI, BASFI (p<0.05). In our study, we performed multiple
logistic regression analysis to determine the factors that independently affect sleep
disturbance. According to the logistic regression results, we found that the BASDAI
variable at the 10% significance level had a statistically significant effect on sleep
quality, while other variables were included (BASMI, BMI, VAS, BASFI).
Conclusion: According to the results of our study sleep disorders are
common in patients with ankylosing spondylitis. In our study, we found that sleep
and quality of life in patients were adversely affected by mobility limitations, disease
activity, functional status and pain. However, we found that disease activity had a
greater effect on both quality of life and sleep quality. Therefore, we think that it is
important to monitor the disease activity and to determine other factors affecting it. It
is important for the clinician to be aware of the factors affecting the sleep and quality
of life of patients and to provide disease management accordingly.