Metin dil bilimi temelli etkinliklerin altıncı sınıf öğrencilerinin hikâye edici metin ve şiir çözümleme becerilerine etkisi
The effect of activities based on textlinguistics analysis on sixth grade students' skill of analysis of poetry and narrative text
Yazar: MEHMET SALİH AVCI
Danışman: PROF. DR. OĞUZHAN SEVİM
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dil bilim = Linguistics ; Hikaye edici metin = Narrative text ; Metin dil bilim = Text linguistics ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Ortaokullar = Secondary schools ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Şiir = Poem

Özet:
Amaç: Bu araştırmanın amacı metin dil bilimi temelli etkinliklerin ortaokul altıncı sınıf öğrencilerinin hikâye edici metin ve şiir çözümleme becerilerine etkisini incelemektir
Yöntem: Bu çalışmada, karma araştırma yöntemlerinden olan açıklayıcı desen kullanılmıştır. Bu amaçla bir müdahale uygulamasını içeren deneysel uygulamadan sonra nitel veri sürece dâhil edilmiştir. Araştırmanın müdahale uygulaması gerçek deneysel desenlerden ön test son test kontrol gruplu deneysel desen ile yürütülmüştür. Araştırma 2020-2021 eğitim-öğretim yılında Van ilinde bulunan bir ortaokulda 6.sınıfta öğrenim gören öğrenciler ile yürütülmüştür. Örnekleme sürecinde öncelikle basit tesadüfi örneklem yöntemi ile çalışmanın yürütüleceği okul belirlenmiş ve sonrasında basit seçkisiz örnekleme yöntemi ile belirlenen 88 öğrenci ile deney ve kontrol grupları belirlenerek araştırma sürecinde geliştirilmiş olan metin dil bilimi temelli uygulama deney gruplarında 10 hafta boyunca uygulanmıştır. Araştırma sürecinde nitel verilerin analizinde betimsel ve içerik analiz yöntemleri; nicel verilerin analizinde ise normallik analizleri ve t testi uygulanmıştır.
Bulgular:  Araştırmadan elde edilen bulgulardan hareketle, metin dil bilimi temelli etkinliklerin altıncı sınıf öğrencilerinin hikâye edici metin ve şiir çözümleme becerilerinin geliştirilmesinde etkili bir yaklaşım olduğu ve uygulama sonrasında yapılan görüşme süreçlerinin analizinden elde edilen bulguların nicel yöntemlerle elde edilen bulgularla örtüştüğü ve nitel bulguların nicel bulguları yeterli düzeyde açıkladığı belirlenmiştir. Deney ve kontrol gruplarının son test puanlarında deney grubu lehine anlamlı bir fark oluştuğu görülmektedir (p < .05). Buna göre deney ve kontrol grubundaki öğrencilerin ön test sonuçları kontrol altına alındığında son testleri arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlıdır. Ön test ve son test sonuçlarına ilişkin ortalamalar incelendiğinde, deney grubu ortalamalarının (X=79,82, X=78,41, X=78,95, X=79,50) kontrol grubu ortalamalarından (X=70,36, X=69,05, X=71,55, X=70,05) daha yüksek olduğu ve bu farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu bulunmuştur.
Sonuç: Araştırma sonucunda uygulanmış olan metin dil bilimi temelli etkinliklerin altıncı sınıf öğrencilerinin hikâye edici metin ve şiir çözümleme becerilerini geliştirmede etkili olduğu ve nitel bulguların bu durumu desteklediği söylenebilir.
Anahtar Kelimeler: Dil bilimi, hikâye edici metin çözümleme, şiir çözümleme becerisi, metin dil bilimi, karma araştırma.

Abstract:
Purpose: The aim of this research is to examine the effects of text linguistics-based activities on the storytelling text and poetry analysis skills of sixth grade students.
Method: Explanatory design, one of the mixed methods researches, was used in this research. For this purpose, experimental application was supported by the qualitative data after application. The intervention application of the research was carried out with the experimental design with pretest and posttest control groups, which are true experimental designs. The research was carried out with 6th grade students in a secondary school in the province of Van in the 2020-2021 academic year. In the sampling, the school in which the study would be carried out were determined with the simple random sampling method and then, experimental and control groups were formed with 88 students determined by simple random sampling method. The process model-based reading comprehension application developed within the research process was applied in the experimental groups for 10 weeks. In the research, descriptive and content analysis methods were used in the analysis of qualitative data; normality analysis and t test were used in the analysis of quantitative data.
Findings: Based on the findings of the study, it was seen that text linguistics-based activities were an effective approach in developing the narrative text and poetry analysis skills of middle school sixth grade students. Interview processes pointed that the findings obtained from the analysis coincided with the findings got from quantitative methods and that the qualitative findings explained the quantitative findings at an adequate level. It is seen that there is a significant difference in favor of the experimental group in the post-test scores of the experimental and control groups (p < .05). Accordingly, when the pre-test results of the students in the experimental and control groups are controlled, the difference between the post-tests is statistically significant. When the averages of the pre-test and post-test results are examined, it is seen that the experimental group averages (X=79.82, X=78.41, X=78.95, X=79.50) are higher than the control group averages (X=70.36, X= 69.05, X=71.55, X=70.05) was found to be higher and this difference was statistically significant.
Conclusion: It can be stated that the text linguistics-based activities applied as a result of the research are effective practices in improving the narrative text and poetry analysis skills of sixth grade students and qualitative findings support this situation.
Keywords: Linguisttics, narrative text analysis, poetry analysis skills, text linguistics, mixed research.