Türkiye'nin yapısal sorunlarından tasarruf açığının çözümünde Bireysel Emeklilik Sisteminin önemi
The importance of the Private Pension System in the solving of one of the Turkey's structural problems, the savings gap
Yazar: YILMAZ ERTÜRK
Danışman: PROF. DR. AHMET İNCEKARA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Tasarruf açığı, Türkiye'nin en önemli yapısal sorunları arasındadır. Yatırımları
finanse edecek yeterli kaynağın olmaması nedeniyle her yıl milli gelirin %4'ü
civarında tasarruf açığı verilmektedir. Açığın giderilmesinde yararlanılan dış
tasarrufların miktarında, vadesinde ve maliyetinde iktisadi veya siyasi nedenlere bağlı
olarak yaşanan oynaklıklar; büyümede, enflasyonda ve finansal piyasalarda
dalgalanmalara sebep olmaktadır. Ekonomide öngörülebilirliği azaltan bu
dalgalanmalar, uzun vadeli planlama yapmayı zorlaştırdığından yatırımları ve
istihdamı sınırlamaktadır. Bu nedenle yurtiçi tasarrufların artırılması büyük önem
taşımaktadır.
Tasarruf açığının ve kamunun üzerindeki sosyal güvenlik yüklerinin
azaltılması amacıyla 2003 yılında Bireysel Emeklilik Sistemi (BES), 2017 yılında ise
Otomatik Katılım Sistemi (OKS) yürürlüğe girmiştir. 2022 sonu itibariyle Türkiye
nüfusunun %15,3'ü sisteme üye olmuştur. Biriken fonlar GSYH'nin %2,9'una
ulaşmıştır. Yurtiçi Tasarruflar/GSYH oranı 1990-2002 döneminde ortalama %22,0,
2003-2022 arasını kapsayan Bireysel Emeklilik Sistemi döneminde ise ortalama
%27,1 olarak gerçekleşmiştir. BES'in, diğer faktörler sabit iken yurtiçi tasarrufları
olumlu etkilediği değerlendirilmektedir.
Katkı payı ödemelerindeki istikrarlı artış, BES'in sağlıklı gelişimi için önem
arz etmektedir. Bu nedenle BES katkı payı tutarlarının gelişimi etkileyen başlıca
faktörleri incelemek elzem olmuştur. Bu çalışmada reel büyüme, enflasyon, BES
katılımcı sayısı, TL mevduat faizleri, altın fiyatları, döviz kurları ve hisse senedi
fiyatları BES katkı payı tutarlarını etkilemekte midir? sorusuna yanıt aranmıştır. Bu
araştırma sorusunu inceleyebilmek için odağında katkı payı ödemeleri olan bir zaman
serisi analizi yapılmıştır. Analizde en küçük kareler yöntemi kullanılmıştır. Mevsimsellikten arındırılan veriler durağan olup, model denkleminin açıklama gücü
(R2) %65,15 olarak hesaplanmıştır.
Denklemdeki bağımsız değişkenlerin katsayıları pozitif işaretli olarak
bulunmuştur. Uygulanan ekonometrik analizde finansal varlık fiyatları ve katılımcı
sayısındaki artışların BES katkı payı ödemelerine olumlu yansıdığı sonucuna
ulaşılmıştır. Bu sonuç Neo-klasik iktisat teorisi yaklaşımının varsayımlarını
doğrulamaktadır. Neo-klasik tüketim teorisi çerçevesinde geliştirilen Sürekli Gelir
Hipotezi ve Ömür Boyu Gelir Hipotezi, bireylerin zamanlar arası tüketimlerini
güvence altına almak amacıyla tasarruf yaptıklarını iddia eder. Dolayısıyla, gelir
tasarrufun belirleyicidir. Kamu ise toplam tasarrufların artırılması amacıyla kamu
kesiminin eksik bilgi problemini gidermek ve tasarrufların getirilerini artırmak
amacıyla teşvik programları uygulamakla görevlidir.
Devlet tarafından da desteklenen BES'in büyümeye devam edeceği ve tasarruf
açığının azaltılmasına zamanla önemli katkılarda bulunacağı beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler: Tasarruf Açığı, Bireysel Emeklilik Sistemi, Otomatik
Katılım Sistemi, Katkı Payı, Devlet Katkısı, Zaman Serisi Analizi.

Abstract:
The savings gap represents a critical structural problem in Turkey. Due to the
inadequate availability of resources to finance investments, recurring savings deficit
of approximately 4% of the national income persists annually. The volatility in the
quantity, maturity, and cost of external savings utilized to address this deficit,
attributed to economic and political factors, engenders fluctuations in economic
growth, inflation, and financial markets. Such fluctuations undermine predictability in
the economy, impeding long-term planning and consequently restraining investment
and employment. Hence, it is of utmost importance to augment domestic savings.
In an attemp to alleviate the savings deficit and mitigate the burden on public
social security, the Voluntary Private Pension System was introduced in 2003,
followed by the implementation of Automatic Enrollment Systems in 2017. As of the
end of 2022, approximately 15,3% of Turkey's population had become members of
the system, accumulated funds equivalent to 2.9% of the Gross Domestic Product
(GDP). The ratio of Domestic Savings to GDP averaged 22.0% during the period from
1990 to 2002 and demonstrated an average of 27.1% during the era encompassing the
Voluntary Private Pension System. Consequently, it is believed that the presence of
the system has positively influenced domestic savings, assuming other factors remain
constant.
A critical aspect in ensuring the sound development of the Private Pension
System (PPS) is the sustained increase in contribution payments. For this reason, It has
been essential to examine key factors that affect the contribution amount of the PPS.
In this study, an answer was sought to the question of whether real growth, inflation, the number of PPS's participants, TL deposit rates, gold prices, exchange rates, and
stock prices affect the PPS contribution amounts. In an attempt to examine this
research question, a time series analysis was applied. Employing the method of least
squares, the analysis confirms the stationarity of the seasonally adjusted data. The
value of R2
for the final regression model is %65,15.
 The coefficients of the independent variables in the equation demonstrate a
positive correlation. The findings indicate that increases in financial asset prices and
the number of participants, exert a positive influence on contribution payments within
the Private Pension System. This means that these results confirm the assumptions of
the Neo-classical economic theoric approach. The permanent income and lifetime
hypothesis, developed within the framework of Neo-classical consumption theory,
claims that individuals save to occur their intertemporal consumption. Therefore,
income is the main determinant of saving. The public, on the other hand, is responsible
for implementing incentive programs in order to increase the total savings, eliminate
the incomplete information problem of the public sector, and increase the return on
savings.
Given the continued support from the government, it is anticipated that the
system will sustain its growth trajectory and make substantial contributions toward
mitigating the savings gap.

Keywords: Savings Gap, Private Pension System, Auto Enrollment System, Contribution, State Contribution, Time Series Analysis