KOAH ve COVID-19 pnömoni tanılı hastalarda longcovid evrede sistemik steroid kullanımının 3.ayda fonksiyonel kapasiteye etkisi /
Yazar: FATMA SİNEM CANDER TORUN
Danışman: PROF. DR. HATİCE KILIÇ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Bilkent Şehir Hastanesi / Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Göğüs Hastalıkları = Chest Diseases

Özet:
KOAH ve COVİD-19 Pnömoni Tanılı Hastalarda Longcovid Evrede Sistemik
Steroid Kullanımının 3. Ayda Fonksiyonel Kapasiteye Etkisi
Giriş: Aralık 2019'da Çin'in Wuhan şehrinde ortaya çıkan COVİD-19 hastalığı
dünya çapında bir pandemiye dönüşmüş ve pek çok insanı etkilemiştir. COVİD-19
enfeksiyonunun klinik prezentasyonu asemptomatik tablodan mortal tabloya kadar
değişkenlik gösterebilmektedir. COVİD-19 pnömonisi sonrası dönemde hastaların
bir kısmında organize pnömoni veya interstisyel akciğer hastalığı benzeri sekel
değişiklikler izlenmektedir. Bu her iki tablonun da tedavisinin ana ögesini
kortikosteroid tedavisi oluşturduğu için COVİD-19 sonrası sekel değişiklikler
izlenen bir grup hastaya da kortikosteroid tedavisi verilmiştir. Kortikosteroid tedavisi
ile hastaların fonksiyonel testlerinde ve klinik değerlendirmelerinde iyileşme olması
beklenmektedir. Bu çalışmamızda KOAH tanılı COVİD-19 geçirmiş olan hastalarda
longcovid dönemde kortikosteroid kullanımının solunum fonksiyon testleri üzerine
etkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır.
Materyal ve Metod: Çalışma Temmuz 2021 – Eylül 2022 tarihleri arasında Ankara
Şehir Hastanesi COVİD-19 servisi, COVİD-19 yoğun bakımı ve COVİD-19 takip
polikliniğinde takip edilen hastalarda yapıldı. Çalışmaya Ankara Şehir Hastanesi Etik
Kurulu'ndan onay alınarak başlandı. Birinci ve 3.ayda poliklinik başvurusu olan ve
başvuru takip parametrelerine ulaşılabilen 100 hasta çalışmaya dahil edildi. Hastalar
COVİD-19 hastalık ağırlığına göre hafif, orta ve ağır (ağır-kritik) hastalar olmak
üzere 3 gruba ayrıldı. Tüm hastaların yatışındaki serum LDH (laktat dehidrogenaz),
ferritin, CRP, lenfosit düzeyi 1. ve 3.aylarda da görüldü. Hastalara 1. ve 3.aylarda
SFT, DLCOc ve 6DYT yaptırıldı. Hastaların nefes darlığı düzeyi borg skalası ile
değerlendirildi. Hastalar hastane yatışında kortikosteroid almayan, pulse dışı dozda
alan ve pulse dozunda (250 mg ve üzeri dozlar) alanlar olmak üzere 3 gruba ayrıldı.
Longcovid dönemdeki poliklinik kontrollerinde kortikosteroid alıp almamasına göre
de iki gruba ayrıldı. Ek olarak hastaların son 1 yıllık dönemde hastane
başvuru ve hastane yatış oranları incelendi. Yatışta ve longcovid dönemde
kortikosteroid alımı ile diğer parametrelerin ilişkisi incelendi.
xi
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 100 olgunun %89'u (n=89) erkek, %11'i (n=11)
kadındı.
Hastaların yaş ortalaması 62.82±7.59 yıl olup minimum hasta yaşı 48 maksimum
hasta yaşı 80 idi.
Hastalarda KOAH oranı %100 (n=100); KOAH'a eşlik eden astım oranı %2 (n=2),
İAH oranı %2
(n=2), malignite oranı %6 (n=6) olarak bulundu. Hastaların %88'inin (n=88)
exsmoker %6'sının (n=6) hala sigara içtiği ve %6'sının (n=6) hiç sigara içmediği
saptandı.
Hastaların % 26'sının (n=26) servis yatışı, %59'unun (n=59) YBÜ yatışı olduğu
saptandı.
Hastaların %43.0'ında hastalık akut döneminde pulse steroid kullanımı, %34.0'ında
pulse dışı steroid kullanımı saptandı; %23.0'ının steroid kullanımı olmadığı saptandı.
Hastaların %65'inde (n=65) longcovid steroid kullanımı saptandı. Postcovid steroid
kullanan hastalarda steroid dozu ortalaması 33.97±16.95 mg olup kullanılan en
düşük doz 4 mg en yüksek doz 120 mg idi. Hastaların 1. ve 3. ayda ölçülen serum
LDH, ferritin, CRP, lenfosit düzeyi,
borg nefes darlığı skalası, FEV 1 , FVC, DLCOc, 6DYT yürüme yüzdesinde ve
oksijensiz satürasyon değerlerinde anlamlı düzeyde farklılık saptandı (p=0.001).
Longcovid dönemde kortikosteroid kullanımı ile 1.ay oksijensiz saturasyon değeri,
DLCOc ve FVC yüzdeleri arasında negatif korelasyon saptandı. (p<0.01) Longcovid
kortikosteroid kullanılan hasta grubunda 1.ayda oksijensiz saturasyon değerleri,
DLCOc ve FVC yüzdeleri daha düşük bulundu. (p=0,999) KOAH evresi B ve E olan
hastaların COVİD-19 enfeksiyonunu daha ağır geçirdikleri ve pulse prednol
tedavisine daha çok ihtiyaç duydukları görülmektedir. (p=0.358)
Tartışma: Longcovid dönemde hastaların 1.ay ve 3.aydaki solunum fonksiyon
testleri parametrelerinden FEV1, FVC, DLCOc değerleri ve egzersiz kapasitesine
dair 6DYT mesafesinde anlamlı artış olduğu saptanmıştır. Olgular 3.ayda 1. aya göre
oksijensiz satürasyonlarındaki değişim açısından incelendiğinde sistemik
kortikosteroid alan grupta oksijen satürasyonunda longcovid evrede daha anlamlı bir
yükselme olduğu görüldü. Çalışmaya alınan hastalarda son bir yıl içerisinde acil
başvuru ve yeniden hastaneye yatış açısından değerlendirildiğinde; longcovid
xii
sistemik kortikosteroid alan olguların (COVİD-19 pnömonisi açısından ağır ve kritik
ağırlıktaki olgular) sistemik kortikosteroid almayanlara göre (COVİD-19 pnömonisi
açısından hafif ve orta klinik ağırlıktaki olgular) benzer oranda acil başvuru ve
hastaneye yatış öyküsü oldukları saptandı. KOAH evresi B ve E olan hastaların
COVİD-19 enfeksiyonunu daha ağır geçirdikleri ve pulse metil prednizolon
tedavisine daha çok ihtiyaç duydukları görülmektedir. Ancak KOAH ağırlığı ve
sistemik kortikosteroid kullanımı arasında anlamlı bir farklılık saptanmamıştır.
(p=0.358)
Sonuç: Longcovid dönemde hastaların 1.ay ve 3.aydaki solunum fonksiyon testleri
parametrelerinden FEV1, FVC, DLCOc değerleri ve egzersiz kapasitesine dair 6DYT
mesafesinde anlamlı artış olduğu saptanmıştır. Olgular 3.ayda 1. aya göre oksijensiz
satürasyonlarındaki değişim açısından incelendiğinde sistemik kortikosteroid alan
grupta oksijen satürasyonunda longcovid evrede daha anlamlı bir yükselme olduğu
görüldü. Çalışmaya alınan hastalarda son bir yıl içerisinde acil başvuru ve yeniden
hastaneye yatış açısından değerlendirildiğinde; longcovid sistemik kortikosteroid
alan olguların (COVİD-19 pnömonisi açısından ağır ve kritik ağırlıktaki olgular)
sistemik kortikosteroid almayanlara göre (COVİD-19 pnömonisi açısından hafif ve
orta klinik ağırlıktaki olgular) benzer oranda acil başvuru ve hastaneye yatış öyküsü
oldukları saptandı. Çalışma sonucunda, tanı anında ve longcovid evrede sistemik
kortikosteroid alan olguların solunum fonksiyon testlerindeki değişimin sistemik
kortikosteroid almayanlara göre daha düşük olmasına rağmen 3. Ay sonunda
oksijenizasyonlarının daha iyi olduğu, klinik Borg nefes darlığı skorlarının benzer
olduğu ve tanı anında ağır kliniğe sahip olmalarına rağmen son bir yılda benzer
sıklıkta acil başvuru ve yeniden hastaneye yatış oranına sahip oldukları gözlendi.
Hastaların bu nedenle tanı anında ve longcovid evrede sistemik kortikosteroid
kullanımından fayda gördükleri düşünüldü. KOAH ağırlığı ile sistemik steroid
kullanımı arasında ilişki bulunamadı.
Anahtar kelimeler: COVİD-19, steroid, solunum fonksiyon testleri, pnömoni,
prognoz

Abstract:
The Effect of Systemic Steroid Use in the Longcovid Phase on Functional Capacity
in the 3rd Month in Patients Diagnosed with COPD and COVID-19 Pneumonia
Introduction: The COVID-19 disease, which emerged in Wuhan, China, in
December 2019, has evolved into a global pandemic, affecting many individuals.
The clinical presentation of COVID-19 infection can vary from asymptomatic to
fatal. Post-COVID-19 pneumonia, some patients exhibit sequelae changes similar to
organizing pneumonia or interstitial lung disease. Since corticosteroid therapy
constitutes the main component of treatment for both conditions, a group of patients
with post-COVID sequelae changes have also been administered corticosteroid
therapy. Improvements in functional tests and clinical evaluations of patients are
expected with corticosteroid therapy. This study aims to examine the effects of
corticosteroid use during the longcovid period on respiratory function tests in
patients diagnosed with COPD who have had COVID-19.
Materials and Methods: The study was conducted on patients followed up at the
COVID-19 service, ICU, and outpatient clinic of Ankara City Hospital between July
2021 and September 2022. The study began after receiving approval from the Ethics
Committee of Ankara City Hospital. A hundred patients who had outpatient clinic
visits in the first and third months and met the follow-up criteria were included.
Patients were divided into three groups based on the severity of COVID-19 illness:
mild, moderate, and severe (severe-critical). Serum LDH (lactate dehydrogenase),
ferritin, CRP, and lymphocyte levels at admission were also observed in the first and
third months. Patients underwent RFT, DLCOc, and 6MWT in the first and third
months. The level of dyspnea in patients was evaluated using the Borg scale. Patients
were divided into three groups based on their corticosteroid use during
hospitalization: none, non-pulse dose, and pulse dose (250 mg and above). In the
longcovid period, they were further divided into two groups based on corticosteroid
use. Additionally, patients' hospital admissions and rates over the past year were
analyzed. The relationship between corticosteroid use during admission and in the
longcovid period with other parameters was examined.
xiv
Findings: Of the 100 cases included, 89% (n=89) were male and 11% (n=11) were
female. The average age of the patients was 62.82±7.59 years, with the youngest
being 48 and the oldest 80. The rate of COPD was 100% (n=100); accompanying
asthma was 2% (n=2), ILD 2% (n=2), and malignancy 6% (n=6). It was found that
88% (n=88) of the patients were ex-smokers, 6% (n=6) were current smokers, and
6% (n=6) had never smoked. 26% (n=26) had been admitted to the service, and 59%
(n=59) to the ICU. Acute phase pulse steroid use was observed in 43.0% of patients,
non-pulse steroid use in 34.0%; 23.0% did not use steroids. 65% (n=65) used steroids
in the longcovid period. The average steroid dose in post-COVID steroid users was
33.97±16.95 mg, with the lowest dose at 4 mg and the highest at 120 mg. Significant
differences were observed in serum LDH, ferritin, CRP, lymphocyte levels, Borg
dyspnea scale, FEV1, FVC, DLCOc, 6MWT walking percentage, and oxygenation
levels measured in the first and third months (p=0.001). A negative correlation was
found between longcovid corticosteroid use and first-month oxygenation levels,
DLCOc, and FVC percentages (p<0.01). In the longcovid corticosteroid-using
patient group, first-month oxygenation levels, DLCOc, and FVC percentages were
found to be lower (p=0.999). Patients with COPD stages B and E had more severe
COVID-19 infections and required more pulse prednol treatment. (p=0.358)
Discussion: A significant increase was observed in the FEV1, FVC, DLCOc values,
and 6MWT distance related to exercise capacity in the first and third months of the
longcovid period. When examining the changes in oxygenation levels between the
first and third months, a more significant increase was observed in the longcovid
stage in the group that received systemic corticosteroids. When considering
emergency visits and rehospitalizations over the past year, longcovid systemic
corticosteroid-using cases (those with severe and critical COVID-19 pneumonia) had
similar rates of emergency visits and hospitalizations as those not receiving systemic
corticosteroids (with mild and moderate COVID-19 pneumonia). Patients with
COPD stages B and E had more severe COVID-19 infections and required more
pulse methylprednisolone treatment. However, no significant difference was found
between COPD severity and systemic corticosteroid use. (p=0.358)
Conclusion: A significant increase was observed in the FEV1, FVC, DLCOc values,
and 6MWT distance related to exercise capacity in the first and third months of the
xv
longcovid period. When examining the changes in oxygenation levels between the
first and third months, a more significant increase was observed in the longcovid
stage in the group that received systemic corticosteroids. When considering
emergency visits and rehospitalizations over the past year, longcovid systemic
corticosteroid-using cases (those with severe and critical COVID-19 pneumonia) had
similar rates of emergency visits and hospitalizations as those not receiving systemic
corticosteroids (with mild and moderate COVID-19 pneumonia). The study
concluded that, despite lower changes in respiratory function tests in patients
receiving systemic corticosteroids at diagnosis and in the longcovid stage, their
oxygenation was better at the end of the third month, clinical Borg dyspnea scores
were similar, and despite having severe clinical presentation at diagnosis, they had
similar rates of emergency visits and rehospitalizations over the last year. Therefore,
it is considered that patients benefitted from the use of systemic corticosteroids at
diagnosis and during the longcovid stage. No relationship was found between COPD
severity and systemic steroid use.
Keywords: COVID-19, steroid, respiratory function tests, pneumonia, prognosis