Birgivî Mehmed Efendi'nin sarf ilmine dair görüşleri ve Kifâyetü'l-Mübtedî isimli eserinin tahkik ve tahlili
Birgivi Mehmed Efendi's wiews on morphology and the edition and analysiss of his work Kifaya al-Mubtadi
Yazar: AZİZ ENÇAKAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSA ALAK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arapça = Arabic ; Birgivi = Birgivi ; Biçimbilim = Morphology ; Dilbilgisi = Grammar ; Kifayetü'l-Mübtedi = Kifayetü'l-Mübtedi

Özet:
Arapça dilbilgisinin iki temel dalı vardır: Tek tek kelimeleri inceleyen "Sarf İlmi" ve cümleleri inceleyen "Nahiv İlmi". Tezimizde bu iki ilim dalı hakkında önemli eserler telif eden ve böylece Arap Dilinin Arap olmayanlar tarafından daha kolay öğrenilmesini sağlayan Birgivî Mehmed Efendi'nin (ö. 981/1573) sarf ilmine dair yaptığı çalışmaları inceledik. Yaptığımız incelemede, Birgivî'nin bu sahada Arap diline yaptığı katkıları değerlendirmeyi ve bu vesile ile Kifâyetü'l-mübtedî isimli sarf ilmine dair eserinin tahkikli neşrini gerçekleştirerek ilgililerin istifadesine sunmayı amaçladık.
Bu amacı gerçekleştirmek için, tezimizi bir giriş, üç bölüm, sonuç ve tahkikli metin kısımlarına ayırdık:
Girişte, tezimizin amacını ve kapsamını anlattık.
Birinci bölümde, Birgivî'nin hayatından ve eserlerinden bahsettik.
İkinci bölümde, Kifâyetü'l-mübtedî isimli eserini çeşitli açılardan tahlil edip tahkikte uyguladığımız metodu anlattık. 
Üçüncü bölümde, Birgivî'nin sarf ilmine dair yazmış olduğu eserleri çeşitli açılardan tahlil ederek onun bu ilimle alakalı görüşlerini derleyip izah etmeye çalıştık.
Sonuç bölümünde bazı tesbit ve tekliflerimizi maddeler halinde sıraladık.
Tahkikli Metin kısmında ise, Kifâyetü'l-mübtedî'nin, tahkik / edisyon-kritik kurallarına uygun sağlam bir metnini oluşturmaya çalıştık. Bu çalışmadan önce yapılan baskılarda belirtilmeyen Birgivî'nin kendi hâşiyelerini (minhüvât kayıtlarını), yazmalarda olduğu gibi "minhu" rumuzuyla dipnotlarda verdik.

Anahtar Kelimeler: Birgivî/Birgili, Kifâyetü'l-mübtedî, el-Emsiletü'l-Fazliyye, İm'ânü'l-enzâr, Kuşadalı Ahmed Efendi.

Abstract:
Arabic linguistic sciences have two main divisions: a division that deals with examining every single word, which is known as "Morphology/Sarf" and another division that deals with examining sentences, which is known as"Syntax\Nahiv". In this thesis, we analyzed many important works relating to these two divisions and we also examined the works that we written by Birgivî Mehmed Efendi (Died 981/1573) in relation to Morphology and the works that were written for the purpose of facilitating Arabic Grammar for non-Arab speakers. We aimed in this thesis to value the works that were written by Birgivî related to morphology and to present this work known as "Kifâyetü'l-mübtedî" after analyzing and editing it to the readers who are interested in this field. 
In order to achieve this goal, we divided this thesis into an introduction, three main chapters, conclusion and the edited text.
In the introduction, we explained the purpose and content of this thesis.
In the first chapter, we mentioned and discussed the life of the author Birgivî and his written works.
In the second chapter, we analyzed the text known as Kifâyetü'l-mübtedî from different perspectives and we referred to the method that we used in our editing.
In the third chapter, we tried to gather, analyze and clarify the written works that were written by Birgivî related to morphology from different morphologic resources.
In the conclusion, we organized the results and our suggestions into articles.
As for the chapter related to the edition of the text, we used the critical edition method resulting in a composed, formed and edited text accordingly. We mentioned in this chapter the comments written by Birgivî, which were not mentioned in previous editions and versions of this text. We used the symbol "minhu" in the footnote, in order to refer to these comments.

Keywords: Birgivî/Birgili, Kifâyetü'l-mübtedî, el-Emsiletü'l-Fazliyye, İm'ânü'l-enzâr, Kuşadalı Ahmed Efendi.