Türkiye'de yerli ırk sığır yetiştiriciliğinin ekonomik analizi ve sürdürülebilirliği
Economic analysis and sustainability of domestic cattle raising in Turkiye
Yazar: BEKİR SITKI ŞİRİKÇİ
Danışman: PROF. DR. MEVLÜT GÜL
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ekonomi = Economics ; Ziraat = Agriculture
Dizin: Ekonomik analiz = Economic analysis ; Faktör analizi = Factor analysis ; Sürdürülebilirlik endeksi = Sustainability index ; Sığırlar = Cattles ; Yetiştiricilik = Rearing

Özet:
Bu çalışmanın amacı Türkiye'de yerli ırk sığır yetiştiriciliği yapan işletmelerin ekonomik analizi yapılarak, yerli ırk sığır yetiştiriciliğinin sürdürülebilirliğinin ölçülmesi ve sürdürülebilirliğe etkili faktörlerin belirlenmesidir. Araştırmanın ana materyalini Türkiye yerli ırk sığır varlığının %34.22'sini oluşturan; Diyarbakır, Ağrı, Şanlıurfa, Muş ve Samsun illerinde 215 yerli ırk sığır yetiştiricisi işletmeden elde edilen veriler oluşturmaktadır. Elde edilen veriler Mayıs 2021 - Nisan 2022 üretim dönemine aittir. 

Araştırma bölgesinde; Doğu Anadolu Kırmızısı, Yerli Kara, Güney Anadolu Kırmızısı, Yerli Güney Sarısı, Boz Irk ve Zavot ırkları yetiştirilmektedir. Bölgede yerli ırk sığır yetiştiriciliği arazi yapısı ve iklim koşullarına uygun bir faaliyet olduğu için yapılmaktadır. Görüşülen işletmelerin yerli ırk sığır varlığı ortalama 15.11 BBHB'dir. Yerli ırk sığır yetiştiriciliğinin GSÜD içerisinde payı ortalama %54.53'dir. Büyükbaş hayvan birimine göre yerli ırk sığır üretim maliyeti 5 877.85 TL, brüt kâr, 5 805.67 TL, nispi kâr ise 1.60 hesaplanmıştır. Yerli ırk sığır yetiştiriciliğinde ekonomik sürdürülebilirlik indeksi 0.44, sosyal sürdürülebilirlik indeksi 0.54, çevresel sürdürülebilirlik indeksi 0.49 tespit edilmiştir. Genel sürdürülebilirlik indeksi 0.49'dur. İşletmelerde sürdürülebilirliği etkileyen faktörler; gelir, sosyal ağ,  bilişim, mera varlığı ve eğilimdir.

Sürdürülebilirliği etkileyen ve istatistiki olarak etkisi anlamlı bulunan gelir ve mera durumu gibi faktörlerin en önemli masraf unsurunun yem maliyetleri olduğu dikkate alındığında; mera alanlarının ıslah çalışmalarına ağırlık verilmesi gerekmektedir. Yerli ırk sığır yetiştiriciliği özelinde verilen desteklemelerin kapsamının genişletilmesi ve yoğun olduğu bölgelere ağırlık verilmesi sağlanmalıdır. Yerli ırk sığır yetiştiriciliğinin önemi, hayvan gen kaynaklarının korunması perspektifinde bir politika olarak ilgili kurum ve kuruluşların tüm birimlerini kapsayan bir biçimde farkındalık oluşturulması gerekmektedir. Ancak böylelikle kamu/özel/üretici arasında zincirleme bir etki sağlanabilir.

Abstract:
This study aims to measure the sustainability of domestic breed cattle breeding and determine the factors affecting the sustainability by conducting an economic analysis of the enterprises in Türkiye. Data was obtained from 215 domestic cattle breeders in Diyarbakır, Ağrı, Şanlıurfa, Muş, Samsun provinces and they belong to the production period of May 2021 - April 2022.

East Anatolian Red, Black, South Anatolian Red, Southern Yellow, Turkish Gray, and Zavot breeds are grown because it is an activity suitable for the land structure and climatic conditions in the research area. The average presence of domestic breed cattle in the enterprises interviewed was 15.11 ALU. The average share of domestic cattle breeding in GPV was 54.53%, the production cost was calculated as 5 877.85 TRY/ALU, the gross profit was 5 805.67 TRY/ALU and relative profit was 1.60. Economic sustainability index was 0.44, social index was 0.54 and environmental index was 0.49. The overall sustainability index was 0.49 in domestic cattle breeding. Factors affecting the sustainability in farms were income, social network, informatics, pasture availability and trend.

It is recommended to focus on the improvement of pasture availability. It is necessary to expand the scope of the support given specifically to domestic cattle breeding and to focus on the regions where it is concentrated. As a policy in the perspective of the protection of animal gene resources, it is necessary to raise awareness covering all units of the relevant institutions and organisations so that a chain effect can be achieved between public/private/producer.