Çok dilli ve çok kültürlü sınıflarda edebi metinlerin aracılık etkinlikleri ve stratejileri ile öğretimi
Teaching literary texts with mediation activities and strategies in plurinlingual and pluricultural classrooms
Yazar: FATMA NUR KABAY
Danışman: DOÇ. DR. CELİLE EREN ÖKTEN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Aracılık etkinlikleri ve stratejileri = Mediation activities and strategies ; Edebi metinler = Literary texts ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Yabancı dil öğretimi = Foreign language teaching ; Çok dillilik = Multilingualism ; Çok kültürlülük = Multiculturalism

Özet:
Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde edebî metinlerin kullanımı, hem okuma ve anlama becerisinin geliştirilmesi hem hedef dilin dilbilimsel, toplumdilbilimsel ve edimbilimsel yetkinlikleri ile bağ kurulabilmesi açısından büyük önem arz etmektedir. Ancak edebî metinlerin işlevselliği, öğrenicinin seviyesine uygun, ilgiyle okunabilme özelliğine, okuma çekiciliğine ve akıcılığına sahip yani kısaca okunabilir olmasına bağlıdır. Uluslararası İmam Hatip liselerindeki çok dilli ve çok kültürlü öğrenciler Türk öğrencilerle aynı müfredata tabidir. Devlet okullarında okutulması beklenen Türk Dili ve Edebiyatı ders kitapları da Türk öğrencilerin dil beceri ve kazanımları düşünülerek hazırlanmıştır. Hâlbuki bu program ve ders kitabı Türkçenin ikinci dil olarak öğretimi için uygun değildir. İçerdiği özgün metinlerin karmaşık, ağdalı dili, yabancı öğrencilerin seviyelerinin çok üstünde kalmaktadır. Bu metinlerin okunabilir olması için sadeleştirilmesi bir ihtiyaca dönüşmektedir. Araştırma, yabancı dil Türkçe dersiyle edebiyat dersinin beraber yürütülmesi üzerinedir. Bu çalışmada Crossley ve ekibinin (2012) derlediği sezgisel metin sadeleştirme ölçütleri ele alınmış ve bu ölçütler MEB 10. sınıf edebiyat kitabındaki tür odaklı sekiz metne uygulanmıştır. 2023 eğitim vizyonu gereksinimleri çerçevesinde disiplinler arası uygulamaların, dersler arası geçişlerin yapılabilmesi için öğrencilerin yabancı dil yeterlilikleri geliştirilmelidir. Metinlerin okunabilirliklerinin artırılmasını ve ölçülmesini hedefleyen çeşitli destekleyici uygulamalarla öğrencilerin hedef dilin yaşandığı dünyayı daha iyi deneyimlemeleri amaçlanmıştır. Çalışma grubu UİHL 10. sınıf öğrencileridir. Uygulama odaklı eylem araştırması deseni kullanılmıştır. Uygulama öncesinde ADOÇP dil kazanımları doğrultusunda hazırlanan anketle öğrencilerin seviyeleri B1 olarak belirlenmiş; sınıf içi gözlemler, yapılan görüşmeler ve metin sadeleştirmeyle desteklenmiş edebî türlerle yapılan iletişimsel yetkinliği geliştirici aracı etkinlik ve stratejiler sayesinde eylem araştırması oluşturulmuştur. Yapılan sadeleştirme ve uygulanan aracı stratejilerin haber, anı, gezi, hikâye, roman, efsane gibi türlerde okunabilirliği ve iletişimsel yetkinlik kazanımını artırdığı gözlemlenmiştir. Aracılık etkinlikleri doğrultusunda çok kültürlü ve çok dilli sınıflarda geliştirilen materyal ve etkinlikler öğretmenin ve öğrencinin güçlü ve zayıf yönlerini ortaya koyarak öğrenme ve öğretme biçimlerini daha verimli hâle getirmektedir. Sonuçta çok kültürlü ortamdaki dil ve edebiyat derslerinde edebî metinlerden yararlanarak bir dilin kültürü, yapısı, incelikleri açısından edimdilbilimsel ve toplumdilbilimsel kullanımları, edebî metinler üzerinden uygulanan çok dilli ve çok kültürlü yetkinlikleri göz önünde bulunduran aracı etkinlik ve stratejiler ile öğretilmiştir.

Abstract:
The use of literary texts in teaching Turkish as a foreign language is of great importance both for the development of reading and comprehension skills and for the connection with the linguistic, sociolinguistic and pragmatical competencies of the target language. However, the functionality of literary texts depends on the level of the learner, the ability to read with interest, the attractiveness and the fluency of the reading, that is, it can be read briefly. Multilingual and multicultural students at International Imam Hatip High Schools are subject to the same curriculum as Turkish students. MONE course books, which are expected to be taught in public schools, have been prepared considering the language skills and acquisitions of Turkish students. However, this program and textbook are not suitable for teaching Turkish as a second language. The complex, viscous languages of the original texts are well above the level of foreign students. These texts need to be simplified in order to be readable. The research focuses on conducting a foreign language Turkish course and literature course together. In the study, the intuitive text simplification criteria compiled by Crossley and his friends (2012) were evaluated and applied to eight genre-oriented texts in the 10th grade MONE literature book. In order to make interdisciplinary applications and transitions between courses within the framework of 2023 educational vision requirements, foreign language proficiency of students should be improved. Various supportive practices aiming to increase the readability of the texts and measure them are aimed to enable students to experience the world in which the target language is experienced better. The target audience is UİHL 10th grade students. Participatory action research was used. Prior to the practice session, the students' levels were determined as B1 with the questionnaire prepared by taking into consideration the language assessment grids stated in the CEFR; In-class observations, interviews and textual simplification supported with literary genres communicative competence activities and strategies to develop mediation activities were created through research. It has been observed that the simplification and intermediary strategies applied increase the readability and communicative competence acquisition in genres such as news, memoir, trip, story, novel, legend. Materials and activities developed in multicultural and multilingual classes in line with mediation activities make the learning and teaching styles more efficient by revealing the strengths and weaknesses of the teacher and the student. As a result, in the language and literature courses in multicultural environment, by using literary texts, a language's culture, structure, subtleties in terms of pragmatics and sociolinguistic uses, multi-lingual and multicultural competencies applied through literary texts are taught through intermediary activities and strategies.