Kitle iletişim aracılarından televizyonun aile içi ilişkiler üzerine etkileri
The Effects of television on family relationship
Yazar: ALEV BİRGÜL KAHYA
Danışman: DOÇ. DR. GÜLAY ARIKAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1999
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Aile içi ilişkiler = Family relations ; Etkileşim = Interaction ; Kitle iletişim araçları = Mass media ; Sosyoekonomik etki = Socio-economic impact ; Televizyon = Television

Özet:
Araştırmanın konusunu kitle iletişim araçlarından televizyonun aile içi ilişkileri üzerine etkileri oluşturmaktadır. Günümüzde kitle iletişim araçlarından televizyonun, her evde bulunuşu ve yayınlarının seyredilmesinin kolay oluşu (özel bir eğitim veya okuma-yazma bilmeyi gerektirmemesi) her yaştan bireyin üzerinde doğrudan veya dolaylı etkilere yol açmaktadır. Televizyon yayınları büyük küçük herkes için bir deneyim olması yanında, toplumsallaşma sürecinde de farklı bir boyut oluşturmaktadır. Aile, toplumun en küçük birimidir. Ailede meydana gelebilecek bir değişme tüm toplumun değişmesinde etkili olacaktır. Bu nedenle kitle iletişim araçlarından televizyonun aile içi ilişkiler üzerine etkilerinin sosyolojik anlamda irdelenmesi önemlidir. Araştırmanın kuramsal bölümünde kitle iletişim araçlanndan televizyon ve aile yapısal işlevselci yaklaşım ve kullanımlar-doyumlar yaklaşımı çerçevesinde ele alınmıştır. Bu kavramlar "sosyal işlev" ve "sosyal rol" kavramlarıyla ilişkilendirilerek açıklanmaya çalışılmıştır. Kitle iletişim araçlarından televizyonun aile içi ilişkiler üzerine etkilerini belirleyebilmek amacıyla, Polatlı'da oturan, haneye/nüfusa oranlı sistematik küme örneklemesiyle saptanan 225 çekirdek aile profili gösteren ailelerden karı-koca 450Ill kişi üzerinde soru kağıdı uygulanmıştır. Araştırmada ailelerle mülakat yapılmış, zengin gözlem olanağı bulunmuştur. Anketör olarak 5 kişiden yararlanılmıştır. Ailelerin sosyo-demografik özellikleri, sosyo-ekonomik özellikleri, televizyon kullanma özellikleri ve aile içi ilişkileri (kan-koca, ebeveyn-çocuk) gerek betimsel olarak frekans tablolarıyla, gerekse iki yönlü tablolarla ortaya konulmuştur. Araştırmanın sonucunda, aileler sosyo-demografik ve sosyo-ekonomik özelliklerine bağlı olarak televizyon kullanma özellikleri, televizyon kullanma özelliklerine bağlı olarak aile içi ilişkileri farklılaşma göstermiştir. Televizyonun aile bireylerine olumsuz etkilerinin yanısıra olumlu etkileri de olduğu belirlenmiştir. Televizyonun aile içi ilişkilerinin gelenekselden modeme doğru değişmesinde, daha liberal, daha demokratik, daha eşitlikçi yönde gelişmesinde etkili olduğu saptanmıştır.

Abstract:
The subject of this research is the effect of television on family relationships. Today, the existence of television nearly in all houses and the availability of watching TV (i.e. there is no need for a special education or literacy) affect all members of family directly or indirectly. Television programmes beside providing new experiences for people at all ages, they also create a new dimension for socialization process. Family is the smallest unit of the society. A change in family may cause change in the whole society. For this reason, it is important to examine the effect of television, which is one of the means of mass media, on family relationships from the sociological point of view. In the theoretical part of this research, television and family were examined in terms of structural functional theory and uses and gratification approach. These concepts were explained in relation with the concepts of "social function" and "social role". A questionnaire were given to 450 husbands and wives coming from 225 nuclear families living in Polatlı and these families were determined by using home/population rate to systematic group sampling method. Interviews were held with the families, while interviewing with their families observation oppurtunitieswere found. Five people were participated in the research as assistants to the researcher. The socio-demographic and socio-economic features of families, their television uses and family relationships (between husband and wife, between parents and children) were explained in terms of descriptive frequency tables and bivanote analytical tables. As a result of the research, the television uses of the families have shown differences depending on their socio-demographic and socio-economic features. Family relationships have also revealed differences depending on their television uses. It is also determined that television has positive effects besides its negative effects on the members of the families. It is also found out that television has an effect on the change of family relationships from traditional one to the modem, more liberal, democratic and equalitarian ones.