Tarihi yapılarda kullanılan volkanik tüflerin konservasyonu üzerine bir araştırma: Od taşı örneği
A research about the conservation of volcanic tuffs used in historic buildings : As a case of "Od taşı" (Dasitic volcanic tuff)
Yazar: SEDEN ACUN ÖZGÜNLER
Danışman: PROF.DR. EROL GÜRDAL
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Restorasyon = Restoration

Özet:
Bu tez çalısmasında, tarihi yapılarda sıkça kullanılmıs olan ve hızlı bir sekilde hasarauğrayan, Osmanlı arsiv belgelerinde od tası olarak adlandırılan volkanik tüflerinkonservasyonu üzerine kapsamlı ve ayrıntılı bir arastırma yapılmıstır. Bu çalısmasonunda, baska tür taslar üzerinde de uygulanabilecek konservasyon metodolojisiniolusturarak, disiplinler arası ekip çalısması olan eski eserlerin koruma ve onarımlarındarol alabilecek uzmanlar arasında, ortak bir dil sağlamak amacıyla bir yöntemönerilmistir. Çalısma yöntemi temel olarak iki asamalıdır. Birinci asamada konuylailgili kapsamlı bir literatür çalısması, ikinci asamada ise, önerilen konservasyonmetodunu takip eden deneysel çalısmalar yer almaktadır. Deneyler, önceden seçilentarihi yapılardan alınan tas örnekleri ve aynı tür tasların ocağından getirilen örnekleriüzerinde paralel olarak yapılmıstır. Bu deneysel çalısmalar dört adımdatoplanmaktadır:1.Özgün tasın sağlam karakterinin ve bozulma morfolojisininbelirlenmesi, 2.Ocaktan getirilen taslarda yapılan çalısmalar, 3.Kimyasallarlaiyilestirme çalısmaları, 4.Kimyasalların uygunluğunun değerlendirilmesidir. Sonuçta,yapılardan alınan volkanik tüf örneklerinin riyodasitik-dasitik tüfler olduğu havakirliliği ve atmosferik olaylar sonucunda fiziko-kimyasal bir bozulmaya uğradığı vebozulma morfolojisi olan koyu kahverengi lekelerin montmorillonit türü killerinolusması seklinde olduğu belirlenmistir. Bunların konservasyonunda ise silan/siloksanesaslı sağlamlastırıcı ve su itici kimyasalların kullanımının etkinliği eskitme deneylerininsonuçları ile değerlendirilmistir. Konservasyon çalısmalarının sonucu olarak etil silikatesaslı sağlamlastırıcı ve üzerine solüsyon tipi su itici uygulamanın tüflerinkonservasyonunda daha etkili olduğu görülmüstür. Bu çalısmadan çıkan baska birsonuçta, od tası cinsi tüflerin yenilenmesi gerektiğinde Yalova-Karamürsel'de bulunanKaytazdere bölgesinden alınacak tüflerin kullanılması, yapılan deneysel çalısmalarındeğerlendirilmesi neticesinde önerilmistir.Anahtar Kelimeler: Tas konservasyonu, volkanik tüflerde koruma, su iticiler.

Abstract:
This thesis aims to develop a conservation methodology for volcanic tuffs, documentedas `od stone? in the Ottoman archival sources, and which were frequently used inhistoric buildings. Based on this new methodology, which is also applicable to othertypes of stones, a method is proposed to develop a common language between expertswho take role in interdisciplinary teams that are responsible for the conservation andrestoration of historic buildings. The two-step research methodology comprise firstly, anextensive literature survey, and secondly, the subsequent experimental (laboratory)work that test the proposed conservation method. The laboratory tests were conductedwith both the original stone samples from the selected historic buildings and with stonesof the same kind taken from the quarry. The laboratory tests consist of four steps: 1.Determination of the characterization and deterioration morphology of the originalstones, 2. Analyses of the stones taken from the quarry, 3. Treatment applications withchemicals, 4. The evaluation of the compatibility of chemicals. The findings suggest thatthe sampled volcanic tuffs are `rhyodasitic-dasitic? kind of stones and they are exposedto physico-chemical deterioration as a result of air pollution and atmospheric events.And the observed dark brown stains that typify the deterioration morphology are thesigns of the formation of `montmorillonite? clay mineral. Moreover, the efficiency of theuse of `silane-siloxane? based consolidant and water repellent chemicals for conservationstudies was evaluated through artificial weathering tests. The results of the experimentalstudy suggest that solution (diluted by organic solvents) water repellents applied overthe ethyl silicate-based consolidants result in higher efficiency to conserve the volcanictuffs. Finally, this thesis suggests that volcanic tuffs of Kaytazdere region in Yalova-Karamürsel shall be used for the renovation of historic buildings where od stone is used.Keywords: Stone conservation, conservation of volcanic tuffs, water repellents.