Kayıt dışı çalışanların sosyal yardım alma durumunu etkileyen faktörler
Factors affecting the reception of social aid of informal employees
Yazar: DENİZ ALTAY TAŞCI
Danışman: DOÇ. DR. ABDULKADİR DEVELİ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Politika Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Kayıt dışı istihdam = Informal employment ; Sosyal politika = Social policy ; Sosyal yardım = Social assistance ; Yardımlar = Aids ; Çalışanlar = Workers ; İstihdam = Employment ; İstihdam politikaları = Employment policies

Özet:
Türkiye'de kayıt dışı istihdamın işsizlik, özel sektör üzerindeki mali yükler ve vergi sisteminin adil olmaması, düşük gelir düzeyi ve yoksulluk, çalışma hayatı düzenlemeleri, hukuki düzenlemeler, sosyal yardımlar gibi nedenleri bulunmaktadır. Türkiye işgücü piyasasının yapısı, ekonomik yapı, kayıt dışı çalışma gerçeğini ortaya çıkarmaktadır. Türkiye'deki istihdam piyasasının ikili yapısı nedeni ile yoksul kesimlerin kayıtlı işçilerin bulunduğu işgücü piyasasına yeterince entegre olamamaları ve söz konusu işgücü piyasalarında kalıcılıklarını sağlayamamaları sebebiyle sosyal yardımlara yönelik talepleri artmaktadır. Kayıt dışı istihdam piyasasında işlerin düzenli olmamasının yanında kazanılan gelirin geçim sağlamak için yeterli olmaması, aynı zamanda tek başına sosyal yardımların geçimi sağlamaması, sosyal yardım almakta iken kayıt dışı çalışma durumunu beslemektedir. Söz konusu koşullar, sosyal yardım almaya hak kazanan sosyal yardım faydalanıcılarının sosyal yardım sisteminde uzun süre kalma eğilimine girmelerine neden olmaktadır.
Toplum açısından gelişmiş ülkelerde olduğu gibi öncelikle piyasa şartlarının insanları sosyal yardıma muhtaç hale gelmesini önleyecek şekilde düzenlenmesi, acil olarak sosyal yardıma ihtiyacı olan bireylerin tespitinde de sosyal yardımların adil olarak en çok ihtiyacı olana verilmesinin sağlanması, ihtiyacı olmayanın ise sosyal yardım almasının engellenmesi şeklinde ifade edilebilecek olan sosyal yardımların adil olarak dağıtımı devletin gözetmesi gereken hususlardan biridir. Sosyal yardımların adil olarak dağıtılması amacı hiç şüphesiz istismarların olmadığı bir toplumda gerçek yerini bulabilecektir. Bu kapsamda, sosyal yardımlara yönelik uygulanan politikaların, sosyal güvenlik ve istihdam politikalarıyla uyum içinde yürütülmesi gerekmektedir. Aynı zamanda, işgücü piyasası koşullarının kayıtlı çalışmayı özendirir ve teşvik eder şekilde düzenlenmesi ile kayıtlı çalışmanın artırılması bir gerekliliktir. Bu noktada, daha önce sosyal yardım alan bireylerin insana yakışır işlerde çalışmalarının sağlanması sonucu yoksulluktan kurtulmaları politikası gerekli olan temel politika anlayışı olarak belirmektedir.
Bu çalışmada, Türkiye'de sosyal yardım istihdam ilişkisi dahilinde sosyal yardımlar ile kayıt dışı istihdam arasındaki ilişki değerlendirilmiştir. Bu amaçla, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması (GYKA) verilerinde kayıt dışı olarak çalışmakta iken sosyal yadım alan bireyler ve sosyal yardım almayan bireyler arasındaki farklar ortaya konarak, kayıt dışı çalışarak sosyal yardım almayı etkileyen faktörler belirlenmiş, söz konusu faktörler değerlendirilerek, konu ile ilgili literatür ışığında bu sorunun çözümüne yönelik öneriler sunulmuştur.

Abstract:
There are reasons for unregistered employment in Turkey such as unemployment, financial burdens on the private sector and unfair taxation system, low income level and poverty, working life regulations, legal regulations and social assistance. The structure of the Turkish labor market, the economic structure, reveals the reality of unregistered work. Due to the dual nature of the employment market in Turkey, the poor people's demands for social assistance are increasing, as they cannot sufficiently integrate into the labor market with registered workers and cannot ensure their permanence in the said labor market. In the informal employment market, the fact that the jobs are not regular, the income earned is not enough to make a living, and the social benefits alone do not provide a livelihood, feed the informal employment while receiving social assistance. These conditions cause social assistance beneficiaries who are entitled to receive social assistance to tend to stay in the social assistance system for a long time.
In terms of society, as in developed countries, first of all, the market conditions should be regulated in a way to prevent people from becoming in need of social assistance, in the identification of individuals who urgently need social assistance, ensuring that social assistance is given fairly to those who need it most, and preventing those who do not need it from receiving social assistance. The fair distribution of social assistance is one of the issues that the state should observe. The aim of equitable distribution of social benefits will undoubtedly find its true place in a society where there is no abuse. In this context, the policies applied for social assistance should be carried out in harmony with social security and employment policies. At the same time, it is a necessity to increase formal employment by regulating labor market conditions in a way that encourages and encourages formal work. At this point, the policy of getting rid of poverty as a result of ensuring that individuals who received social assistance before work in decent jobs appears as the basic policy understanding that is required.
In this study, the relationship between social assistance and informal employment was evaluated within the scope of social assistance employment relationship in Turkey. For this purpose, the differences between individuals who receive social assistance while working informally and those who do not receive social assistance while working informally in the data of the Income and Living Conditions Survey (GYKA) of the Turkish Statistical Institute (TÜİK) were determined, and the factors affecting receiving social assistance by working informally were determined. In the light of the literature on the subject, suggestions for the solution of this problem were presented.