Kullanım değeri odaklı ekolojik kent planlaması
Use-value oriented ecological city planning
Yazar: AYIŞIĞI GÜRSUCU
Danışman: PROF. DR. ZEYNEP ŞİRİN ENLİL
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Dönüşüm ve Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Neoliberalizm, ekonomik büyümeyi ve sermaye birikimini merkeze alan bir yaklaşım olarak, toplumsal ve doğal süreçler üzerinde derin etkiler yaratmıştır. Özellikle 1980'lerden itibaren dünya genelinde yaygınlaşan neoliberal politikalar, doğayı ve kentsel alanları piyasa ekonomisinin birer parçası haline getirerek metalaştırmıştır. Bu süreçte, doğal kaynaklar ve kentsel alanlar, ekonomik büyüme ve kâr amacıyla yeniden düzenlenmiş; bu da doğanın ve kentlerin metalaşmasına yol açmıştır. Neoliberalizmin doğayı sermaye birikimi sürecine eklemleme çabası, ekolojik ve toplumsal krizlerin derinleşmesine neden olmuştur.
Sermaye süreci, toplumsal yaşamın meta üretimi aracılığıyla yeniden üretimidir. Bu süreç sonucunda, insanın emek kapasitesi ve arzusu sömürülerek ve mekanları dönüştürülerek, aşırı birikim sorunları yaratılmaktadır. Kapitalizm, "değişim değerinin egemen olduğu" bir sistemdir ve kenti bir değişim değeri üretme alanı olarak görür. Çalışmanın ana problematiği, insanlara ve diğer canlılara ait "kullanım değeri"ni tanımlayan mekanların sermayedarlar için "değişim değeri"ne dönüştürülmesidir.
Ekolojik planlama gibi birçok planlama teorisinin temelindeki kamu yararı, doğal, kültürel çevreyi koruma öncelikli anlayışın önüne geçen temel unsur da bu değer çelişkisi ve ekonomik parametrelerdir. Ancak gün geçtikçe artan ekolojik krizler, değişim değeri elde etme yoluyla gerçekleşen salt bir büyümenin gerçek anlamda toplumsal refahı arttırmadığını göstermiştir. Büyüme ekonomisine eleştiri olarak ortaya çıkan post-growth ve degrowth dönüşüm, mevcut büyüme odaklı planlama sistemlerini sorgulamayı ve dönüştürmeyi gerektirmektedir.
Bu tez, kentsel planlamada kullanım değeri odaklı yaklaşımların ekolojik ve toplumsal sürdürülebilirliği nasıl artırabileceğini araştırmaktadır. Tezin amacı, kullanım değeri odaklı ekolojik planlama stratejilerinin kentsel alanlarda sosyal adaletin sağlanmasını ve çevresel korumayı ön planda tutarak sürdürülebilir kentleşme hedeflerine ulaşmada nasıl etkili olabileceğini göstermektir.
Çalışma kapsamında geliştirilen Kullanım Değeri Odaklı Ekolojik Planlama Gösterge Seti, kentsel planlama süreçlerinde somut ve ölçülebilir kriterler sunarak bu politikaların uygulanabilirliğini artırmayı amaçlamaktadır. Gösterge seti, kentin mevcut ekolojik ve sosyal durumunu değerlendirerek sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmada yol gösterici bir araç olarak kullanılabilmeyi hedeflemektedir.

Abstract:
Neoliberalism, as an approach centered on economic growth and capital accumulation, has had profound impacts on social and natural processes. Since the 1980s, neoliberal policies have spread globally, turning nature and urban spaces into components of the market economy, leading to their commodification. In this process, natural resources and urban areas have been reorganized with the aim of economic growth and profit, resulting in the commodification of nature and cities. Neoliberalism's efforts to integrate nature into the capital accumulation process have contributed to the deepening of ecological and social crises.
The capital process is the reproduction of social life through the production of commodities. As a result of this process, excessive accumulation problems are created by exploiting human labor capacity and desire, and by transforming spaces. Capitalism is a system where "exchange value reigns supreme" and views the city as a space for producing exchange value. The main issue of this study is the transformation of spaces that define the "use value" for people and other living beings into "exchange value" for capitalists.
The fundamental element that supersedes the public interest and the priority of preserving the natural and cultural environment, which are at the core of many planning theories such as ecological planning, is this value contradiction and economic parameters. However, the increasing ecological crises over time have shown that mere growth through obtaining exchange value does not genuinely enhance social welfare. The transformations emerging as critiques of the growth economy, such as post-growth and degrowth, necessitate questioning and transforming current growth-oriented planning systems.
This thesis investigates how use-value-oriented approaches in urban planning can enhance ecological and social sustainability. The aim of the thesis is to demonstrate how use-value-oriented ecological planning strategies can be effective in achieving sustainable urbanization goals by prioritizing social justice and environmental protection in urban areas.
The Use-Value Oriented Ecological Planning Indicator Set developed within the scope of the study aims to enhance the applicability of these policies by providing concrete and measurable criteria in urban planning processes. The indicator set aims to serve as a guiding tool in evaluating the current ecological and social conditions of the city and achieving sustainable development goals.