M.Ö. II. bin yıl Anadolu ve Kuzey Suriye saray mimarisi
Palace architecture of second millennium in the Anatolia and North Syria
Yazar: HAYDAR UĞUR DAĞ
Danışman: PROF.DR. ENGİN ÖZGEN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1999
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Anadolu = Anatolia ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; Saraylar = Palaces ; Suriye = Syria ; Tarihi binalar = Historical buildings

Özet:
ÖZET Çalışmanın konusu, M.ö. Hbinyılda Anadolu ve Kuzey Suriye Bölgesindeki saray mimarisidir. Saraylar, daha çok idarecilerin ikameti için yapılmış olmalarına rağmen bunun yam sıra idari ve ekonomik işler içinde kullanılmıştır. Bunun sonucu olarak da boyutları ve planlan bakımından bazı farklılıklar görülmektedir. Avlu sarayın planlamasında en önemli mimari unsur olarak karşımıza çıkar. Avlular çeşitli amaçlara hizmet eden sayısız saray mekanları arasında ilişkiyi sağladığı gibi bir ışık kaynağı olarak da kullanılmışlardır. Orta avlulu, ön avlulu ve orta-ön avlulu saraylar gibi çeşitli saray tipleri mevcuttur. Bunların yanı sıra özel bir tip olan ve bit hilemi olarak adlandırılan saray yapısının varlığıda saptanmıştır. Söz konusu binyılda Anadolu saraylarının mekanları kare yada dikdörtgen planda uygulanmışlardır. Anadolu saraylarının zemin katlarındaki mekanların özellikle depolama işlemi için kullanılmış olmalarına karşın Kuzey Suriye saraylarında depo mekanlarının yam sıra taht salonları, kabul salonları, dini mekanlar, yaşama mekanları ve sınıflar gün ışığına çıkartılmıştır. Gerek Anadolu, gerekse Kuzey Suriye saraylarında ele geçirilmiş olan merdiven yapılan söz konusu yapıların en az iki katlı olduğunu göstermiştir. Anadolu saraylarında kerpiç duvarlar doğrudan taş temellerin üzerine oturtulmuş olup, yatay ve dikey ahşap hatıllarla desteklenmiş ve böylece bir nevi yapı iskeleti oluşturulmuştur. Ahşap, Kuzey Suriye'de pek yoğun bulunmadığı için saraylann ancak önemli mekanlannda kullanılmıştır. Eldeki bulgulann ışığı altında kapı yapılanının tek yada çift kanatlı olduğu söylenebilir. Bazı durumlarda kapı kanatlannın madeni şerit veya levhalarla kaplandığı anlaşılmıştır. Ancak her iki bölge saraylarında da pencerelerin varlığını işaret eden herhangi bir bulguya rastlanmamıştır. M.Ö.II. binyıldaki Anadolu ve Kuzey Suriye saraylarının taban örtüsü; sıkıştınlmış toprak, taş levhalar, tuğla, kerpiç ve bazı durumlarda da ahşaptır. Büyük olasılıkla her iki bölge saraylan düz çatıya sahiptirler. Yine aynı şekilde her iki bölgede yeralan saraylardan bazılannın duvarlan resimlerle süslenmiş olup, bu resimlerin tekniklerinde farklılıklar olmasına karşın bazı motiflerin seçiminde benzerlikler söz konusudur.

Abstract:
SUMMARY The subject matter of this study is the palace architecture of Anatolia and North Syria in the second millennium B.C. Although the palaces were primarily designed as residences of the rulers they also served as administrative and economic centers. Thus, they bear certain differences with regards to their dimensions and planning. The courtyard seems to be major architectural element which dictates the planning of the palace; thus, connecting numerous rooms of different purpose as well as serving as a source for light. There are several types of palaces, such as palaces with central, front and central-front courtyards including a special type called "bit hilani". As for the individual rooms of the palaces of Anatolia during this millennium, they are either of square or rectangular plan. The rooms in the basement of the Anatolia palaces were primarily used for storage purposes whereas in North Syrian palaces, in addition to storage rooms, other rooms were unearthed which have served as throne rooms, reception rooms, religious rooms, residential rooms and class rooms. The presence of the remains of staircases both in Anatolia and North Syrian palaces indicate that these buildings were at least two-storied. The mudbrick walls were supported by horizontal and vertical wooden beams thus, creating some kind of a skeleton mudbricks. Since timber was hard to get in North Syria, it was specifically used for important rooms only. It is very likely that the doors were either single or double-winged to judge from the traces of door openings which, in some cases, were decorated with metal strips or plaques. However, no trace of any windows were discovered in the palaces of Anatolia and North Syria. The floor covering of the palaces in both regions include stamped clay, stone plaques, brick, mudbrick and sometimes wood. The roofs of the palaces in Anatolia and North Syria were probably of the flat type. Some palaces were decorated with wall-paintings which again reflect certain differences in their techniques whereas they display certain resemblances in the selection of the motifs.