Kutadgu Bilig'in metindilbilimsel yapısı
Text linguistics structure of Kutadgu Bilig
Yazar: HATİCE PARLAK
Danışman: PROF. DR. AHMET BİCAN ERCİLASUN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Edebiyatı Bölümü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Artgönderim = Anaphora ; Bağdaşıklık = Cohesion ; Karahanlı Türkçesi = Karakhanid Turkish ; Kutadgu Bilig = Kutadgu Bilig ; Metin dil bilim = Text linguistics ; Tutarlılık = Consistency

Özet:
Bu çalışmada, 11. yüzyılda Karahanlı Türkçesi ile kaleme alınan Kutadgu Bilig, metindilbilimde kullanılan ölçütlere göre incelenmiştir. Araştırma, Kutadgu Bilig'deki otuz beş bölüm ve yaklaşık 3500 beyte dayanılarak oluşturulmuştur.Araştırmanın giriş bölümü, çalışılan alanın içeriği ve neleri kapsadığına açıklık getirebilmek amacıyla metindilbilimin geçmişten günümüze yaşadığı servünenin ortaya konmasına ve incelenecek metinin daha iyi anlaşılabilmesi, doğru çözülmesi ve yorumlanması maksadı ile Kutadgu Bilig'in taşıdığı özelliklere ayrılmıştır. Bu bölümde, metin çözücüleri okuyacakları metne hazırlamak için Kutadgu Bilig'in yazarı, yazıldığı dönem/ yer, yazılma sebebi, adı ile içeriği arasındaki bağlantı ve türü ile ilgili bilgiler verilmiştir.Metindeki ögelerden hareketle, cümlelerden oluşan bir bütünün metin olup olmadığının ortaya konmasını sağlayan bağdaşıklık ve tutarlılık iki bölüm ve alt başlıklar halinde, sırasıyla, çalışmanın birinci ve ikinci bölümlerinde ele alınmıştır. Birinci bölümdeki ilk alt başlık, Türkçenin yapısı göz önünde bulundurularak oluşturulan ölçütlere göre gönderimsel bağdaşıklığı sağlayan dilsel ögelerin beyitlerden ve bölümlerden hareketle tespit edilmesine ayrılmıştır. Metindeki yapı ve sözcüklerin incelenmesine tahsis edilen ikinci alt başlıkta, sözcükler anlam alanlarına göre incelenmiş, metindeki eksiltiler ile bu eksiltilerin özellikleri ile ilgili bilgiler verilmiş ve metnin bütünlük taşımasında önemli bir yere sahip olan fiillerin zaman, görünüş ve kip açısından değerlendirilmesi yapılmıştır.Çalışmanın ikinci bölümünde, metindeki anlamsal ve mantıksal bağlantıların ortaya konmasını sağlayan tutarlılık incelenmiştir. Bu bölümde, art arda gelen ifadelerin daha önceki bilgileri desteklemesi, belirli bir anlam boyutu içinde bir devamlılık oluşturmasını sağlayan bağlaçlar, cümleye kattıkları ekleme, nedensellik, karşılaştırma, ayırım, karşıtlık, koşul, zaman, açıklama iletisine göre incelenmiştir. Metinde kullanılan bağlaçlar, edatlar ve zarflar taşıdıkları mantıksal ve anlamsal bağlantıya göre yukarıda sıralan alt başlıklar altında açıklığa kavuşturulmuştur.Araştırmanın sonunda, metnin anlaşılırlığını arttırmak amacı ile çalışmada kullanılan terimlerin açıklaması, farklı araştırmacılar tarafından hazırlanan Dilbilim Terimleri sözlüklerinden faydalanılarak yapılmış, başvurulan kitaplar ve makalelerin künyeleri kaynakça bölümünde verilmiştir.Anahtar Sözcükler1. Metindilbilim2. Kutadgu Bilig3. Bağdaşıklık4. Tutarlılık5. Artgönderim /Öngönderim

Abstract:
In this study, Kutadgu Bilig, which had been written in Karahanlı Turkish in 11th century, has been analysed according to the criteria applied in textlinguistics. The study has been based on thirty five chapters and 3500 couplets in Kutadgu Bilig.The introduction part of the study discusses the characteristics of Kutadgu Bilig in order to put forth the adventures of textlinguistics from past to our day and to understand, analyse and interpret the text to be analysed better and correctly with the aim of clarifying the content and scope of the study area. In this chapter, information about the relation between author, authoring period/place, authoring reason, name and content of Kutadgu Bilig and the type of it has been given in order to prepare the text solvers to the text they are going to read.Coherence and cohesion, which set forth from the items in the text, whether body made up of sentences is a text or not, are held as two sections and sub-headings in the first and second chapter of the study respectively. Two sub-headings in the first chapter determine the linguistic items from couplets and chapters forth, which provide the referential coherence according to the criteria composed taking into consideration the structure of Turkish language. In the second sub-heading explaining the structures and words in the text, the words has been analysed according to their meanings, information on the ellipsis in the text and on the characteristics of this ellipsis has been given; and the verbs which take an important part in the integrity of the text is analysed according to tenses, aspects and modes.In the second chapter of the study, the cohesion has been analysed, which puts forward the semantic and logical relations in the text. In this chapter, the supporting of consecutive phrases the previous information has been analysed taking into consideration the conjunctions that enables the continuity in a specific meaning division, the additions, causality, comparison, contrast analysis, condition, time and definition reference that the conjunctions affiliate into the sentence. The conjunctions, prepositions and adverbs are explained as sub-headings according to logical and semantic relations they hold.At the end of the study, the definitions of the terms used in the study have been given using the Linguistic Dictionaries of different researchers in order to increase the comprehensibility of the study; and the records of books and articles used are annexed in the bibliography.Key Words1. Text linguistics2. Kutadgu Bilig3. Coherence4. Cohesion5. Anaphora/Cataphora