Adaletsizliği değerlendirmede adalete duyarlılık ve iç grup yanlılığı: Sosyal psikolojik bir model
Justice sensitivity and in-group bias in assesment of injustice: A social psychological model
Yazar: EZGİ MEHMETOĞLU CÖMERT
Danışman: PROF. DR. ÜNSAL YETİM ; PROF. DR. ASLI ASLAN
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Sosyal Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Adalet kavramı ve adil olmak insanlık tarihi boyunca üzerine düşünülen, tartışılan ve farklı disiplinler tarafından çalışılan bir konu olmuştur. Sosyal psikologlar adaleti insanların koşulları, karşılaştıkları adil olmayan durumlar karşısında algıladıkları gerçeklikler ve bu durumlara verdikleri duygusal ve davranışsal yanıtlar temelinde incelemektedir (Hegtvedt, 2020; Kazemi ve Törnblom, 2008). Bu çalışmada adil olmayan olay veya durumlara verilen tepkiler, adalete duyarlılık (mağdur x gözlemci x fail), grup etkisi (iç grup x dış grup), gruplar arası empati, grupla özdeşim ve ahlaki geri çekilme mekanizmaları ile incelenmiştir. Ön çalışma, Türkiye'de yaşayan, farklı etnik ve inanç gruplarından gelen toplam 280 katılımcıya kimlikleri temelinde yaşadıkları adil olmayan olay ve durumların, açık uçlu bir şekilde sorulmasıyla gerçekleştirilmiştir. Ön çalışma verilerinin tematik analizle incelenmesi sonrası, 3 uzman yardımıyla en sık belirtilen olaylar seçilmiş ve ahlaki geri çekilme mekanizmaları kullanılarak her grubu temsil eden tutum ifadeleri oluşturulmuştur. Asıl çalışma ise, Türkiye'nin farklı illerinde yaşayan farklı etnik (Türk, Kürt, Arap) ve inanç (Sünni, Alevi, Gayrimüslim) gruplarından gelen toplam 945 katılımcıya, çalışmacı tarafından oluşturulan ahlaki geri çekilme mekanizmalarını içeren tutum ifadeleri, ahlaki geri çekilme ölçeği, adalete duyarlılık ölçeğinin grup formu, gruplar arası empati ölçeği ve grupla özdeşim ölçeği yüz yüze gerçekleştirilmiştir.
Bulgular hem inanç gruplarında hem de etnik gruplarda, adil olmayan olay ve durumlara verilen tepkilerin kendi gruplarına ve dış gruba göre farklılaştığını göstermektedir. Çalışma sonuçları gruplar arası empati ve gruba bağlılığın düzenleyici etkilerinin olduğunu ve adalete duyarlılık boyutlarının ahlaki geri çekilme davranışını yordadığını göstermektedir. Araştırma sonuçları, literatür ışığında, çalışmanın güçlü yönleri, alanyazına katkıları, sınırlılıkları ve gelecek çalışmalara öneriler çerçevesinde tartışılmıştır.

Abstract:
The concept of justice and being fair has been a subject that has been thought, discussed and studied by different disciplines throughout the history of humanity. Social psychologists examine justice on the basis of people's circumstances, the realities they perceive in the face of unfair situations, and their emotional and behavioral responses to these situations (Hegtvedt, 2020; Kazemi & Törnblom, 2008). In this study, reactions to unfair events or situations were investigated through justice sensitivity (victim x observer x perpetrator), group effect (ingroup x outgroup), intergroup empathy, group identification and moral disengagement mechanisms. The preliminary study was carried out by asking open-ended questions to a total of 280 participants from different ethnic and religious groups living in Turkey about the unfair events and situations they experienced on the basis of their identities. As a result of examining the pre-study data with thematic analysis, the most frequently mentioned unfair events/situations were selected with the help of 3 experts, and then attitude statements representing each group were formed by using moral disengagement mechanisms. In the main study, a total of 945 participants from different ethnic (Turkish, Kurdish, Arab) and belief (Sunni, Alevi, non-Muslim) groups living in different provinces of Turkey were given attitude statements including moral disengagement mechanisms, moral disengagements scale group form of justice sensitivity scale, intergroup empathy scale and group identification scale were conducted face to face. 
The findings show that the reactions to unfair events and situations in both belief and ethnic groups differ according to their groups and outgroups. The results of the study show that intergroup empathy and group identification have moderation effect and dimensions of justice sensitivity predict moral disengagement behavior. The results of the research were discussed in the literature and the strengths of the study, contributions to the literature, limitations and suggestions for future studies.