Zaman algısı ve işleyen bellek ilişkisinin işlevsel manyetik rezonans görüntüleme ile incelenmesi
Evaluation of the relationship between time perception and working memory with functional magnetic resonance imaging
Yazar: SERTAÇ ÜSTÜN
Danışman: PROF. DR. METEHAN ÇİÇEK
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Fizyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Fizyoloji = Physiology
Dizin: Bellek = Memory ; Bellek bozuklukları = Memory disorders ; Dikkat = Attention ; Manyetik rezonans görüntüleme = Magnetic resonance imaging ; Zaman = Time ; Zaman algısı = Time perception

Özet:
Zaman, insan davranışlarının birçoğunu belirleyen önemli bir kavramdır. İnsanlar rengi, sesi, kokuyu algıladıkları gibi zamanın geçişini de algılayabilmektedir. Ancak renk, ses, koku vb. duyuların aksine zaman algısından sorumlu belirli bir reseptör bulunmamaktadır. Bu nedenle zamanın nasıl algılandığı ve insan beynindeki hangi bölgelerin bu algıda görev aldığı sorusu güncelliğini korumaktadır. 
Zaman algısında işleyen belleğin rol aldığı düşünülmektedir. İşleyen bellek, yüksek beyin fonksiyonlarıyla ilişkili olan bilgiyi geçici olarak depolayan bir sistemdir. Algılanmak istenen sürecin başlangıç noktasının depolanması, süreç tamamlanana kadar depolanan bilginin güncellenmesi ve geçen süreye ilişkin bir cevap oluşturabilmek için bu depolanan bilgilerin kullanılabilir hale getirilmesi işleyen bellekle mümkün olabilir. 
Zaman algısıyla işleyen bellek süreçlerinin bu denli iç içe geçmiş olması, bunların ayrı ayrı incelenip, karşılaştırılmasını zorlaştırmıştır. Ancak geçtiğimiz birkaç yıl içinde bu iki sürecin etkileşimini inceleyen az sayıda davranış çalışmasında, işleyen belleğin zaman algısını etkilediği ortaya konmuştur. Ancak çalışmalar davranış çalışması niteliğindedir ve herhangi bir görüntüleme yöntemi kullanılmamıştır. Şu an için iki bilişsel süreci birlikte inceleyen bir görüntüleme çalışması bulunmamaktadır. 
Sunulan tez çalışmasının amacı genç ve sağlıklı yetişkinlerde zaman algısı ve işleyen belleğin ilişkisini incelemektir. Görsel uyaranlar yoluyla uygulanan ve katılımcıların yanıt vermesini gerektiren paradigma sırasında işlevsel manyetik rezonans görüntüleme (İMRG) yapılmıştır. Paradigma, kontrol, zaman ve bellek durumu ile ikili durum olmak üzere dört görev durumundan oluşmaktadır. Bu sayede, görüntüleme yöntemiyle zaman algısı ve işleyen bellek aktivasyonlarının yanında bu iki sürecin ortak aktivasyonları da tespit edilmiştir. Çalışma sonuçlarında ortaya çıkan zaman algısı ve işleyen bellek aktivasyonları literatürle uyumluluk göstermektedir. Bunun yanında hem zaman algısı hem de işleyen belleğin frontoparyetal bir ağı aktive ettiği ortaya çıkmıştır. Ayrıca anterior singulat korteks, insular korteks bazal ganglia ve serebellumda da ortak aktivasyonlar bulunmuştur. Ortaya çıkan kortikal ağların zaman algısına dâhil olan işleyen bellek süreçleri ve zaman algısıyla bağlantılı başka bir bilişsel süreç olan dikkat ile ilişkili olduğu ileri sürülmüştür.

Anahtar Sözcükler: Dikkat, frontoparyetal ağ, işlevsel manyetik rezonans görüntüleme, işleyen bellek, zaman algısı.

Abstract:
Time is an important concept which determines most of the human behaviors. Humans can perceive time as well as they perceive color, sound and odor. However, senses such as color, sound and odor have specific receptors, time has not. Thus, questions about how time is perceived and which areas of brain are responsible from time perception still conserves their topicality. 
Working memory is thought to be responsible from functions of time perception. Working memory is a system which stores information related to higher brain functions temporary. Storage of initial time of period which is perceived, update of information until the process is completed and utilization of stored information in order to reply to elapsed time can only be possible with working memory. Inspite the fact that processes time perception and working memory are so related it is difficult to compare and observe them separately. However, in last few years some behavioral studies which examined interaction between these two processes have revealed that time perception is affected by working memory. However, these studies are behavioral studies and no imaging technique was used in these studies. For now, there is no imaging study that examines these two cognitive processes together. 
The aim of this thesis study is evaluating of the relationship between time perception and working memory in young and healthy adults. Functional magnetic resonance imaging (fMRI) was used with visual stimulated paradigm that participants must reply. Paradigm comprises of four different tasks: Control, time perception, working memory and double tasks. Thus, brain areas which show specific activation during time perception and working memory tasks were determined. In addition, common activations of these two cognitive processes were determined. Results of this study compatible with literature. In addition, our results show that the frontoparietal network commonly activated in both time perception and working memory tasks. Likewise, anterior cingulate cortex, insular cortex, basal ganglia and cerebellum activities were found. We suggest that cortical networks which results of this study, indicated related to the working memory and attention which are cognitive processes involved in time perception.

Key Words: attention, frontoparietal network, functional magnetic resonance imaging, time perception, working memory,