Hemodiyaliz tedavisi alan kronik böbrek yetmezliği hastalarında bilişsel işlevselliğin psikolojik dayanıklılık ile ilişkisinin incelenmesi
Investigation of the relationship between cognitive functioning and psychological resilience in patients with chronic renal failure receiving hemodialysis treatment
Yazar: HALE İRBAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ELÇİN BABAOĞLU
Üsküdar Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Psikiyatri Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Biliş = Cognition ; Bilişsel işlev = Cognitive function ; Böbrek hastalıkları = Kidney diseases ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Psikolojik dayanıklılık = Hardiness on psychological ; Renal diyaliz = Renal dialysis

Özet:
Bu çalışma hemodiyaliz tedavisi alan kronik böbrek yetmezliği hastalarında bilişsel işlevselliğin psikolojik dayanıklılık ile ilişkisini incelemek amacıyla tanımlayıcı olarak yapılmıştır. Araştırma Mart 2021- Nisan 2021 tarihleri arasında Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde yer alan Hemodiyaliz Ünitesi'nde gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya basit rastgele örnekleme yöntemi kullanılarak hesaplanan 88 kişi dahil edilmiştir. Bu çalışmada araştırmacı tarafından hazırlanan  ''Kişisel Bilgi Formu'' ile "Montreal Bilişsel Değerlendirme Ölçeği (MoCA)'' ve "Yetişkin Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği(YPDÖ)'' kullanılmıştır. Çalışmanın analizinde Kolmogorov-Smirnov, Mann- Whitney U testi ve Kruskall- Wallis testi kullanılmıştır. Araştırmaya katılan hastaların yaş ortalamaları x±ss:54,21±14,39 olup %41,1' inin kadın, %58,9' unun erkek, %73,3' ünün evli, %68,9' unun ilköğretim, %17,8' inin lise, %13,3' ünün yüksekokul mezunu olduğu belirlenmiştir. Araştırma sonucunda MoCA ortalama puanı 18,79±6,74 olup hastaların %51,1 'inin bilişsel işlevsellik puanı düşük bulunmuştur. YPDÖ ortalama puanı 119,54±23,90 olarak hesaplanmıştır. Hastalar özellikle MoCA alt boyutu olan gecikmeli hatırlama(1,50±1,67) boyutundan alabilecek ortalama puanın altında puan almışlardır.  MoCA ölçeğinin altı alt boyutunda; görsel mekansal, adlandırma, dikkat, lisan, soyut düşünme ve gecikmeli hatırlama alanlarında 0 puan alan hastalar olmuştur. Çalışmaya göre hemodiyaliz tedavisi alan hastaların; bilişsel işlevselliğini ve psikolojik dayanıklılığını etkileyecek risk grupları; kadın cinsiyet, ileri yaşlı olmak, düşük eğitim durumunun olması, gelirin az olması, spor yapmama ve aktif bir işte çalışmıyor olmaktır. Çalışmaya göre MoCA ile yetişkinler için psikolojik dayanıklılık ölçek puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmaktadır(p<0,05). Bilişsel değerlendirme puanları arttıkça psikolojik dayanıklılık puanları da artmaktadır. Sonuçta; bilişsel işlevlerin ve psikolojik dayanıklılığın sık olarak etkilendiği hemodiyaliz hastalarının yaşam kalitelerini olumsuz etkileyecek duyguları önlemek, bilişsel bozukluğu azaltmak, psikolojik dayanıklılığı arttırmak ve yaşam kalitesini yükseltmek için bu duruma etki eden faktörleri araştırmalı ve düzenli aralıklarla değerlendirilmesi önerilmektedir. 

Anahtar kelimeler: Hemodiyaliz, kronik böbrek yetmezliği, bilişsel işlevsellik, psikolojik dayanıklılık.

Abstract:
This study was conducted as a descriptive study to examine the relationship between cognitive functioning and psychological resilience in chronic renal failure patients receiving hemodialysis treatment. The research was carried out in the Hemodialysis Unit of Ümraniye Training and Research Hospital between March 2021 and April 2021. 88 people were included in the study, which was calculated using the simple random sampling method. In this study, "Personal Information Form" prepared by the researcher, "Montreal Cognitive Assessment Scale (MoCA)" and "Adult Resilience Scale (YPDÖ)" were used. Kolmogorov-Smirnov, Mann-Whitney U test and Kruskall-Wallis test were used in the analysis of the study. The mean age of the patients participating in the study was x±ss:54,21±14,39, 41,1% were female, 58,9% were male, 73,3% were married, 68,9% were primary school students, It was determined that 17,8% of them were high school graduates and 13,3% of them were college graduates. As a result of the research, the mean MoCA score was 18,79±6,74, and 51,1% of the patients had a low cognitive functionality score. The mean score of YPDÖ was calculated as 119,54±23,90. Patients scored below the average score that could be obtained from the delayed recall (1,50±1,67) dimension, which is especially the MoCA sub-dimension. In the six sub-dimensions of the MoCA scale; There were patients who scored 0 in visual-spatial, naming, attention, language, abstract thinking, and delayed recall. According to the study, patients receiving hemodialysis treatment; risk groups that will affect cognitive functioning and resilience; female gender, old age, low education, low income, not doing sports and not working in an active job. According to the study, there is a statistically significant relationship between MoCA and resilience scale scores for adults (p<0,05). As the cognitive assessment scores increase, the psychological resilience scores also increase. After all; It is recommended that hemodialysis patients, whose cognitive functions and psychological resilience are frequently affected, should be investigated and evaluated at regular intervals in order to prevent emotions that will negatively affect their quality of life, to reduce cognitive impairment, to increase psychological resilience and to improve their quality of life.

Key words: Hemodialysis, chronic renal failure, cognitive functionality, resilience.