İsraf ekonomisi ve Burdur ilinde gıda tüketim israfına yönelik bir araştırma
Waste economy and a study on food consumption waste in Burdur province
Yazar: DURMUŞ ÇALIŞKAN
Danışman: PROF. DR. SELİM ADEM HATIRLI
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Gıda israfı = Food waste

Özet:
Dünyada yıllık üretilen gıdaların 1,3 milyar tonu, üretim ve tüketimin değişik aşamalarında israf olmaktadır. Bu miktar toplam gıda üretiminin yaklaşık üçte birine tekabül etmektedir. Nüfusun 8 milyarı aştığı günümüz dünyasında bu nüfusun %10'undan fazlası açlık ve yoksulluk içindedir. Günümüzde nüfus artışı, kentleşme, sanayileşme, küreselleşme ve yeni tüketim alışkanlıkları ile birlikte yeni sorunlar ortaya çıkmaktadır. İsraf da bu sorunlardan birisidir. Son yıllarda gıda israfı ile ilgili araştırmaların sayısının giderek arttığı görülmektedir. Gıda üretim kayıpları ve gıda tüketim israfı konusundaki literatür genişlemektedir. Kullanım malları üretim ve tüketim israfı ise genellikle sürdürülebilir kalkınma ve döngüsel ekonomi çerçevesinde, çevresel sonuçlar bağlamında ele alınmaktadır. Ekonomide gıda dışında kalan ürünler için tüketici israfı ise henüz yeterince araştırılan bir konu değildir. 
Bu çalışmanın amacı israf kavramını analiz etmek ve ekonominin değişik alanlarında ortaya çıkan israfı mevcut araştırmalardan yola çıkarak türlerine ayırmaktır. Çalışmanın uygulama kısmında ise hanehalkı gıda israfının miktarını, parasal değerini ve israfa neden olan belirleyici faktörleri sistematik bir çerçevede sunabilmek amaçlanmıştır.  
Çalışmanın ilk bölümünde israf kavramı analiz edilmiş ve iktisat bilimi içinde ele alınmıştır. İkinci bölüm gıda israfının mevcut durumu için ayrılmıştır. Üretimin ilk aşamalarından tüketime kadar geçen süreçte gerçekleşen gıda kayıpları ve israfı açıklanmıştır.
Çalışmanın araştırma kısmında Burdur ilinde hanehalkı gıda tüketimi ve israfına yönelik bir anket çalışması yapılmıştır. Araştırmadan elde edilen veriler Multinomial Logit yöntemiyle analiz edilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, hane başına haftalık 1,28 kg ağırlığında, 58,10 TL değerinde gıda israf olmaktadır. En çok israf olan gıdalar sebze, meyve ve ekmektir. Ekonometrik analiz sonuçlarına göre; hanehalkı gıda israfı üzerine gelir, evde gıdadan sorumlu olanların hepsinin çalışıp çalışmadığı, alışveriş sıklığı, dışardan yemek siparişi verme sıklığı, tabakta artan yemekleri değerlendirme, alışveriş yaparken toptan yerine azar azar alma ve gıda israfı durumunda pişmanlık duyma özelliklerinin istatiksel olarak anlamlı bir etkisinin olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
Approximately 1.3 billion tons of food produced annually in the world is wasted at various stages of production and consumption, equivalent to about one-third of total food production. In today's world, with a population exceeding 8 billion, more than 10% of this population is living in hunger and poverty.  Contemporary issues arise alongside population growth, urbanization, industrialization, globalization, and evolving consumer habits, and waste is one of them. In recent years, there has been a noticeable increase in number of studies focusing on food waste. The literature on both food production losses and food consumption waste is expanding. Waste in production and consumption of consumer goods is generally discussed within the context of sustainable development and circular economy, primarily considering its environmental implications. Consumer waste for products other than food in economy is not yet an adequately researched issue.
 The aim of this study is to analyze the concept of waste and categorize the types of waste emerging in various fields of economy based on existing research. The practical part of study aims to systematically present the quantity, monetary value, and determinants of household food waste.
 The first part of study analyzes the concept of waste within the framework of economics. The second part is dedicated to the current status of food waste, explaining the food losses and waste that occur from the initial stages of production to consumption. 
In the research section of the study, a survey was conducted regarding household food consumption and waste in Burdur province. The data obtained from the research were analyzed using the Multinomial Logit method. According to research findings, there is food waste amounting to 1.28 kg per household per week, with a value of 58.10 TL. The most wasted foods are vegetables, fruits and bread. Econometric analysis results indicate that income, employment status of those responsible for food at home, shopping frequency, frequency of ordering food from outside, utilization of leftover food on plates, preference for buying small quantities rather than bulk when shopping, and experiencing regret in cases of food waste, have statistically significant effects on household food waste.