Türkiye'deki kamu hastaneleri için etkinlik ölçümü: Dinamik network yaklaşımı uygulaması
Efficiency measurement for public hospitals in Turkey: Dynamic network approach application
Yazar: EDA KOÇAK
Danışman: PROF. DR. FAZIL GÖKGÖZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; İşletme = Business Administration
Dizin: Devlet hastaneleri = State hospitals ; Dinamik ağlar = Dynamic networks ; Etkinlik = Efficiency ; Hastaneler = Hospitals ; Veri zarflama analizi = Data envelopment analysis ; Verimlilik ölçümü = Productivity measurement

Özet:
Sağlık işletmeciliği literatüründe hastanelerin performans, etkinlik ölçümüne yönelik teorik ve ampirik pek çok çalışma yapılmıştır. Çalışmalarda yaygın olarak etkinliği araştırılan sağlık kuruluşunun içsel dinamiklerinin ihmal edildiği görülmektedir. Bir sistemin etkinliğini araştırmak istediğimizde alt birimlerinin faaliyet sürecine de bakmalıyız. 
Bu tezin amacı bir çok alt faaliyetin yürütülmesinden sorumlu hastane işletmelerinin etkinliklerini alt faaliyetlerinin performansını da ayrı ayrı inceleyerek ölçümlemektir. Bu kapsamda Türkiye Eğitim Araştırma Hastaneleri'nin 2016-2017 yılları verisi kullanılmıştır. Dinamik Network Veri Zarflama Analizi (DN-VZA) modeli ile hastanelerin toplam etkinlik ve alt birimlerinin etkinlikleri arasında farklılık olup olmadığı araştırılmıştır. Ayrıca bu çalışma Türkiye sağlık işletmeleri etkinlik ölçümü için DN-VZA modelin uygulandığı ilk çalışma olmaktadır. 
Çalışmada karar birimleri olan hastanelerin iki temel faaliyeti alt karar birimleri olarak değerlendirilmiştir. Bu alt birimler, yönetim faaliyetlerinden sorumlu yönetim alt karar birimi ve tıbbi hizmetlerin yürütüldüğü tıbbi bakım alt karar birimidir. Hastane etkinlik ölçümünden elde edilen sonuçlara göre hastanelerin alt faaliyetleri olan yönetim hizmetleri ve tıbbi bakım hizmetleri etkinliklerinin birbirinden çok farklı olduğu ortaya konulmuştur. 
Karar birimi olan hastaneler ve alt karar birimlerinin performanslarını belirleyen girdi kaynakları, çıktı unsurlar, bağlantı değişkenleri ve devir değişkenleri incelenerek hastane etkinliklerine etki eden faktörler belirlenmeye çalışılmıştır.  İncelenen içsel faktörlerin/ kaynakların hepsinin ise hastanelerin etkinliği üzerinde belirli seviyelerde etkili olduğu görülmektedir. Ayrıca DN-VZA modelin hastane etkinliği ölçümünde anlamlı sonuçlar üretebildiği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
In the health management literature, many theoretical and empirical studies have been conducted on performance and efficiency measurement in hospitals. It can be seen that the internal dynamics of health institutions, the effectiveness of which has been extensively investigated in research, has been overlooked. When we want to examine the effectiveness of a system, we also need to look at the activity process of its sub-units.
The aim of this thesis is to measure the efficiency of a hospital  responsible for performing many sub-activities by examining the performance of their sub-activities individually. In this context, data from Turkish Training and Research Hospitals in 2016-2017 were used. The Dynamic Network Data Envelopment Analysis (DN-DEA) model was used to investigate whether there is a difference between the overall efficiency of the hospitals and the efficiency of their sub-units. Furthermore, this study is the first to apply the DN-DEA model to the measurement of Turkish health business efficiency.
In the study, two main activities of hospitals, which are decision units, were evaluated as sub-decision units. These sub-units are the management services decision unit where the management activity is carried out and the medical care sub-decision unit where the medical care services are carried out. According to the results obtained from hospital efficiency measurement, it has been revealed that the activities of management services and medical care services are very different from each other.
Input sources, output elements, link variables and carry over variables that determine the performance of hospitals, which are decision units,  and sub-decision units were examined and the factors affecting hospital activities were tried to be determined. It is seen that all of the internal factors examined have a certain level of effect on the efficiency of hospitals. In addition, it was concluded that the DN-DEA model could produce meaningful results in the measurement of hospital efficiency.