Hegemonik mücadeleler çerçevesinde Avrupa güvenliği: Ukrayna sorunu üzerine bir değerlendirme
European security in the framework of hegemonic struggles: An assessment on the Ukraine problem
Yazar: MUAMMER TUT
Danışman: PROF. DR. ZELHA ALTINKAYA
Yalova Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
1991'de Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin (SSCB) yıkılmasıyla beraber iki kutuplu sistemin sona ermesi, kapitalist sistemin egemenlik alanını genişletmiştir. Uluslararası sistemde bağımlılık ilişkileri artarken, diğer yandan ülkeler arasında rekabet ve çelişkiler de birikmiştir. Artan çelişkilerin, en belirgin olduğu alanlardan biri Doğu Avrupa coğrafyasıdır. Sovyetler Birliği'nin dağılması sonucunda yeni bir devlet olarak ortaya çıkan Rusya Federasyonu siyasal, ekonomik ve sınıfsal anlamda ciddi bir dönüşüm yaşamış ve zamanla küresel sistemin önemli bir aktörü haline gelmiştir. Ancak, Rusya Federasyonu'nun küresel sisteme eklemlenme süreci, genel olarak, gerilim yaratmıştır. Avrupa Birliği (AB), NATO ve Amerika Birleşik Devletleri (ABD) gibi Batılı aktörler, Rusya Federasyonu'nun dış politikasını güvenlik temelinde kavramışlardır. Doğu Avrupa'daki önemli ülkelerden biri olan Ukrayna; Batılı aktörler ve Rusya Federasyonu'nun hegemonya ve güvenlik arayışları açısından büyük önem teşkil etmektedir. Söz konusu aktörler arasında 1990'lı yılların başından itibaren Doğu Avrupa üzerinde değişik biçimlerde süren mücadele, 2004 yılında Ukrayna'nın Batı'ya yakınlaşmasını sağlayan "Turuncu Devrim" sırasında ciddi bir ihtilaf haline gelmiştir. Rusya'ya yakın duran Viktor Yanukovich iktidarı ve Batı'ya yakın duran muhalefet odakları arasında 2014 yılında yaşanan çekişme ise Batılı aktörler ve Rusya Federasyonu arasındaki mücadeleye yeniden ivme kazandırmış; 2022 yılında Ukrayna ve Rusya Federasyonu arasında askeri çatışmaya dönüşen silahlı bir mücadelenin kapısını aralamıştır.
Bu çalışma, 21. yüzyılda Doğu Avrupa'da açığa çıkan gerilimleri ve bu gerilimlere neden olan dinamikleri uluslararası sistemin yapısıyla ilişkilendirerek, hegemonya krizi başlığı altında incelemektedir. NATO, ABD ve Rusya gibi önemli aktörlerin hegemonya arayışlarının Avrupa güvenliğine etkileri siyasi, ekonomik, askeri ve sosyal boyutlarıyla tartışılmaktadır. 2004-2022 yılları arasında Ukrayna'da meydana gelen olaylara odaklanan çalışma, tarihsel vaka çalışmasına dayalı olarak hazırlanmıştır. Literatür taraması sonucunda, Ukrayna üzerinden yürütülen mücadeleyi hegemonya ve güvenlik arasındaki bağıntıyı dikkate alarak kapsamlı bir şekilde tartışan herhangi bir çalışmanın olmadığı gözlemlenmiştir. Ukrayna ve Rusya arasında sıcak çatışmaya dönüşen mücadele, Gramşiyan hegemonya ve güvenlik perspektifinden değerlendirilmektedir. Bu anlamda, hegemonya arayışı ve güvenlik politikaları arasında ilişki olduğu savı, çalışmanın dayanak noktasını oluşturmaktadır.

Abstract:
The end of the bipolar system with the collapse of the Union of Soviet Socialist Republics (USSR) in 1991 expanded the sphere of domination of the capitalist system.  While dependency relations have increased in the international system, competition and contradictions between countries have also accumulated. One of the areas where the increasing contradictions are most evident is the geography of Eastern Europe. The Russian Federation, which emerged as a new state as a result of the collapse of the Soviet Union, has experienced a serious transformation in political, economic and class terms and has become an important actor in the global system over time. However, the process of the Russian Federation's integration into the global system has generally created tension. Western actors such as the European Union (EU), NATO and the United States of America (USA) have grasped the Russian Federation's foreign policy on the basis of security. Ukraine, one of the important countries in Eastern Europe, is of great importance in terms of Western actors and the Russian Federation's pursuit of hegemony and security. The struggle between these actors over Eastern Europe, which has been going on in various forms since the early 1990s, became a serious conflict during the 'Orange Revolution' in 2004, which brought Ukraine closer to the West. The conflict in 2014 between the power of Viktor Yanukovich, which is close to Russia, and the opposition centers that are close to the West, reaccelerated the struggle between Western actors and the Russian Federation; In 2022, it opened the door to an armed struggle that turned into a military conflict between Ukraine and the Russian Federation.
This study examines the tensions that emerged in Eastern Europe in the 21st century and the dynamics that caused these tensions by relating them to the structure of the international system under the title of hegemony crisis. The effects of the hegemony pursuits of important actors such as NATO, the USA and Russia on European security are discussed in terms of political, economic, military and social dimensions. The study, which focused on the events that took place in Ukraine between the years 2004-2022, was prepared based on a historical case study. As a result of the literature review, it was observed that there is no study that comprehensively debates the struggle over Ukraine by considering the link between hegemony and security. The struggle between Ukraine and Russia, which has turned into a hot conflict, is evaluated from a Gramscian hegemony and security perspective. In this sense, the argument that there is a relationship between the pursuit of hegemony and security policies constitutes the mainstay of the study.