Türkiye'de futbol ve ideoloji ilişkisi: Medya'daki futbol söylemi üzerine bir inceleme
The relationship between football and ideology in Turkey: An analysis on football discourse in Media
Yazar: AHMET TALİMCİLER
Danışman: PROF. DR. ÜLGEN OSKAY
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Futbol, insana ve insanlığa ait değerleri bünyesinde barındırdığı ve dünyanın en kitlesel spor dalı olduğu için, her daim üzerinde konuşulmayı, araştırılmayı ve yorumlanmayı hak etmektedir. Futbol, toplumsal yaşam içerisinde bir 'minyatür' model olarak işlev görmekte ve onun üzerinden toplumsal yaşama bir takım rol ve değer transferleri gerçekleştirilmektedir. Futbol var olan güç ve iktidar ilişkilerinin sürdürülmesine katkıda bulunmakla kalmamakta aynı zamanda toplumsal kontrolü sağlamada da bir araç rolünü üstlenmektedir. İdeoloji, futbolun içinde oturduğu maddi zemini teşkil ederken, futbol da ideolojinin, toplumsal yaşam içerisinde ortak duyu olarak kabulünde aracı olmaktadır. Futbol, üzerinde her kesimin konuşabildiği, yorum yapabildiği bir iktidar alam yaratmakta ve bu iktidar alam, gündelik hayatımız içerisinde var olan diğer iktidarlarla ve en tepedeki iktidar mekanizması ile örtüşmektedir. Bu örtüşmeyi, futbolun evrensel ve kitlesel bir referans alam olabilmesi sağlamaktadır. Yaratılan futbol iktidarı özellikle medya dolayımı ile dolaşıma sokulmaktadır. Türkiye'de medya, futbolun sosyal yapı ile kurmuş olduğu değerlerin transferinde önemli bir rol oynamaktadır. 1980 sonrasında Türkiye'de ekonomik ve siyasal alanda yaşanan değişimlerin toplumsal yaşama aktarılmasında futboldan da yararlanılmıştır. Türkiye'de futbola yönelik alınan her türlü karar bir anlamda içinde yaşanılan toplumsal yasanım ortaya çıkarttığı sorunlar ve bu sorunların taşındığı mekanların yeniden düzenlenmesi ile de ilintilidir. Futbol,varolan ideolojinin ve sınıfsal değerlerin korunması için sık sık müdahalelerde bulunulan bir alan haline dönüşmüştür. Türkiye'de futbol, politik- ekonomik ve medyatik meşrulaştırma aracı olarak kullanılmıştır/kullanılmaktadır. Aynı zamanda futbol yeni tüketim kalıplarının yerleştirilmesinde de kullanılmaktadır. Ayrıca futbolun toplumsal yaşama aktarılan değerlerin taşınmasında ve erkek egemen zihniyet kalıplarının üretilmesinde ve dolaşıma sokulmasında da büyük etkisi bulunmaktadır. Futbolu artık sadece bir oyun olarak düşünemeyiz, futbol aynı zamanda bir iş'tir ve büyük bir kitlesel fenomendir. Bu fenomeni kendi lehine kullanmak isteyen çeşitli gruplar her dönem olmuştur ve olmaya da devam edecektir.

Abstract:
Football always deserves to be researched, discussed and analyzed because it is the most spectacular sport game that bears the values of humanity in its structure. Football functions as a "miniature" model in the society and some roles and values are transferred into social life by the help of football. Football does not only contribute to the maintenance of power relations that already exist, but also becomes an agent having the role to keep die social control. While ideology becomes a base where football stands, football functions as an agent for the acceptance of ideology as the common sense in the social life. Football creates an area of power where everyone can talk and comment and this power area connects (overlaps) with other powers in our daily life and the power mechanisms at the top. This connection is realized by football's mass and universal referential area. The created football power is circulated with the help of media. In Turkey, media plays an important role in the transference of values which is constructed between football and the social structure. In the aftermath of 1980s, football is employed in the transference of social and economic changes into social life. In Turkey, any decision dealing with football is also (in some way) in relation with the social problems and the reorganization of the places where these problems are shifted. Football becomes an area to be interfered often in order to maintain the current ideology and class values. Football has been used as the legitimating agent of economic-politic and media in Turkey. At the same time, football is also used for accommodating new comsumption patterns. In addition, football has a big role in transference of new values into social life and the production of patriarchal thought patterns as well as its circulation in the society. Football can no longer be considered as a sport game because it is a "business" and a mass phenomenon. There had always been some group of people to benefit from football for their interest and this structure will exist in the future.