Kentsel mekanda çocuk oyun alanlarının dönüşümü: Alışveriş merkezlerindeki ticari oyun alanları için bir örüntü incelemesi
Transformation of children's playgrounds in urban space: A pattern analysis for commercial playgrounds in shopping centers
Yazar: CEMİLE BUKET RAZAKİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EVREN ÜLKERYILDIZ KALE
Alanya Hamdullah Emin Paşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Ebeveyn davranışı = Parenting behaviors ; Oyun alanları = Playground ; Tüketiciler = Consumers

Özet:
Yoğun ve kontrolsüz kentleşme nedeniyle meydana gelen mekânsal değişimde kentsel alanda çocukların seçim ve tercihleriyle kendiliğinden oluşan oyun alanları; yerini özel olarak tasarlanmış formal oyun mekanlarına özellikle alışveriş merkezleri içerisinde ücret karşılığı erişilebilen ticari oyun alanlarına bırakmıştır. Bu eğilim, çocukların, oyun aracılığıyla sosyal ilişkiler kurma ve geliştirme davranışını, oyunun ticari bir meta haline gelmesi durumuna uygun olarak çocukları müşteriye dönüştüren bir yönelim bizlere sunmaktadır. Ticarileştirilmiş ve özelleştirilmiş oyun alanları da bu sürecin önemli bir parçasını oluşturmaktadır. Bu tez oyun mekanlarının sokak ve yakın çevre gibi kentsel açık alanlardan alışveriş merkezlerinde yer alan kapalı ve ücretli mekanlara doğru evrildiğini ve bu durumun inşaa edilmiş sosyal bir gerçeklik olarak çocukluğun, tüketim eylemi ile kurduğu ilişkinin önemini ve etkisini vurgulayarak ele almaktadır. Tez kapsamında Türkiye'de alışveriş merkezleri içerisinde konumlanan 524 adet ticari çocuk oyun alanında sunulan oyunların etkinlik dinamikleri (hedef kitlesi, ebeveyn kontrolü, aktivite doğası ve eylem niteliği) incelendiğinde, büyük bir çoğunluğunun okul öncesi dönemdeki çocuklara odaklandığı, çoğunluğunda ebeveyn kontrol eğiliminin yüksek olduğu, çoğunluğunun edilgen ve yönlendirilen oyunlardan oluştuğu ve bireysel oyunları barındırdığı anlaşılmaktadır. Öte yandan oyunların finansal nitelikleri (kullanıcıya maliyeti, ticari konum değeri), değerlendirildiğinde; çoğunluğunun süreli (dakikalı) mekân kullanımına dayalı ücretli oyunlardan oluştuğu, sadece %4'lük gibi çok küçük bir oranının ücretsiz olarak sunulduğu, büyük çoğunluğunun ayrı bir mekân olarak tasarlandığı ve ayrıştılırdığı gözlemlenmektedir. Bu mekânların fiziksel sınırları ve oyun araçları nedeniyle çocukların oyunu keşfetmeleri, kişiliklerini geliştirmeleri, sosyalleşmeleri, dostluk ilişkileri kurma ve geliştirmeleri, yardımlaşma ve iş birliği yapma gibi birçok önemli işlevi yerine getirmeye olan uygunlukları yönünden tartışmalı olduğu sonucuna varılmaktadır. Çocuklar bu mekanlarda büyük oranda tasarlanmış/ düzenlenmiş/ kurgulanmış oyunları oynayabilmektedirler. Böylece sadece oyun mekanları dönüşmekle kalmamakta oyun eyleminin kendisi de daha çok yönlendirilen denetimli bir etkinliğe dönüşmektedir.

Abstract:
The playgrounds which are spontaneously constructed mainly via the choices and preferences of the children in the urban space have been replaced by specially designed commercial playgrounds due to the intense and uncontrolled urbanization. These commercial playgrounds can be accessed for a fee, especially within shopping malls. This observed trend points out that the changing role of playground in which children experiment to establish and develop social relations via play and also transformation of children into customer and in turn a commercial commodity. For this reason, commercialized and customized playgrounds play an important role in this process. This thesis emphasizes that playgrounds have evolved from open urban spaces such as streets and close quarters to closed and paid spaces in shopping malls. In addition, this situation cannot be considered independent of the effect of the relationship that childhood establishes with the act of consumption as a constructed social reality. Within the scope of the thesis, the play spaces offered in 524 commercial children's playgrounds located in shopping malls in Turkey are examined. The research results for the activity dynamics of studied playgrounds (target audience, parental control, activity nature and action quality) reveal that that most of commercial playgrounds target preschool children, the majority of them have a high parental control policy, passive and directed play action nature, and offer predominantly individual games. The research results for the adopted fee policy of the studied playgrounds (cost to the user, commercial location value) fee payment based on timed (minutes) space usage are used and only 4% of the studied playgrounds can be used.  The fee policy adopted in these playgrounds are applied by design layout - separated space. It is concluded that due to the physical boundaries and the equipment of plays offered in the studied playgrounds are controversial in terms of their suitability for fulfilling the main important functions of play such as testing their skill and abilities, developing children's personalities, socializing, establishing and experimenting friendship in relations, helping and cooperating. Children can play mostly designed/edited/constructed games in the studied playgrounds. Thus, not only playgrounds are transformed, but the nature of play itself turns into a more directed and controlled activity.