Endüstriyel simbiyoz ve bölgesel gelişme: Eskişehir organize sanayi bölgesi üzerine bir araştırma
Industrial symbiosis and regional development: A research on Eskişehir organized industrial zone
Yazar: NESLİHAN ELİF ALPAR
Danışman: DOÇ. DR. SENEM KOZAMAN AYGÜN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Bölge Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
20. yüzyıldan itibaren endüstriyel faaliyetlerdeki artışla birlikte dünya, yenilenemeyen kaynakların tükenme riskiyle ve küresel boyutta etkili olan önemli çevresel sorunlarla karşı karşıya kalmıştır. Bu sorunları azaltmak için ortaya çıkan yaklaşımlardan biri olan endüstriyel ekoloji; ekosistem ve endüstriyel faaliyetler arasında ilişki kurarak, atıkların girdi olarak kullanılmasına dayanan döngüsel sistemler üzerine odaklanmaktadır. Bu döngüsel birlikteliği uygulama aracı olarak endüstriyel simbiyoz, sanayi kümelerinin negatif çevresel dışsallıklarının bertarafına olanak sağlayan sürdürülebilir bölgesel gelişme için önemli araçlardan biridir. Yazında, endüstriyel simbiyoz ilişkilerinin kurulması ve gelişiminde etkili olan faktörler temelde; aktörler arası ilişkiler (ticari nitelikli ve ticari nitelikli olmayan karşılıklı bağımlılıklar), yığılma dışsallıkları (sanayi kümeleri), kurumsal ortam (institutional setting), organizasyonel yapı ve teknik koşullara (atık/yan ürün arz-talep dengesi) bağlı irdelenmektedir. Çoğunlukla konunun teknik açıdan ele alındığı, simbiyotik ilişkileri ekonomik coğrafya alanıyla ilişkilendirerek sosyal boyutuyla değerlendiren araştırmaların nadir olduğu görülmektedir. Bu bağlamda, Türkiye'de endüstriyel simbiyoz faaliyetlerinin gelişiminde coğrafi, sosyal, bilişsel, teknik, organizasyonel ve kurumsal koşulların etkisi yakınlık (proximity) kavramı perspektifinde Eskişehir Organize Sanayi Bölgesi özelinde ele alınmıştır. Araştırma, sosyal ağ analizi ile firmalar arası bağlantılarda öncü aktörleri ortaya çıkarmayı ve endüstriyel simbiyoz faaliyetlerinin gelişiminde etkili olan faktörleri ilgili aktörlerle gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış mülakatlar doğrultusunda incelemeyi hedeflemiştir. Sonuç olarak, coğrafi yakınlığın simbiyotik ilişkilerde önemli fırsat sunmakla birlikte diğer yakınlık boyutlarıyla desteklenmesinin önemi ve yakınlığın geliştirilmesinde kolaylaştırıcı rolü üstlenen kurumlara ihtiyaç duyulduğu anlaşılmıştır.

Abstract:
With the increase in industrial activities since the 20th century, the world has faced the risk of depletion of non-renewable resources and significant environmental problems that are influential on a global scale. Industrial ecology, one of the emerging approaches to reduce these issues, focuses on cyclical systems that use industrial waste as input by establishing a relationship between the ecosystem and industrial activities. Industrial symbiosis is one of the essential tools for sustainable regional development that allows the elimination of negative environmental externalities of industrial clusters by applying this circular synergy. In the literature, the factors that influence the establishment and development of symbiotic relationships are basically; scrutinized according to relations between actors (traded and untraded interdependencies), agglomeration externalities (industrial clusters), institutional settings, organizational structure and technical conditions (waste/by-product supply and demand equilibrium). Yet, studies generally deal with the subject from a technical point of view, and few researchers evaluate symbiotic relationships with their social dimension in economic geography. This thesis discusses the effect of geographical, cognitive, social, technical, organizational, and institutional conditions on the development of industrial symbiosis activities in Turkey from the perspective of the concept of proximity in the Eskişehir Organized Industrial Zone. The research aimed to reveal the leading actors in inter-firm relations with social network analysis and the factors that influence the development of industrial symbiosis activities in the guidance of semi-structured interviews with relevant actors. As a result, while geographical proximity provides an opportunity for symbiotic relations, the other proximity dimensions are also crucial in establishing these connections. Furthermore, there is a need for organizations and institutions that take a facilitating role in the development of symbiotic transactions.