Öğretmen adaylarının sosyal medyadaki etik davranışlara ilişkin görüşlerinin incelenmesi: Eskişehir ili örneği
Investigation of teacher candidates' views about behaviours related to social media ethic: Eskisehir sample
Yazar: ÖZGE MISIRLI
Danışman: DOÇ. DR. ABDULLAH KUZU
Anadolu Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Etik = Ethics ; Sosyal medya = Social media ; Öğrenci görüşleri = Opinions of students ; Üniversite öğrencileri = University students ; İnternet kullanımı = Internet use

Özet:
Teknolojinin gelişmesiyle ve yaygın kullanılmasıyla birlikte etik dışı davranışlarda bulunmak daha kolay bir hal almıştır. Gerek maruz kalınan olaylar gerekse gözlemlenen davranışlar baz alınarak aslında etik olmayan pek çok davranış normalleşmiş, çok sayıda insan tarafından sıklıkla yapılır hale gelmiştir. Genel olarak iletişim ortamı anlamına gelen medyanın bilgi paylaşım ortamı olduğu da söylenebilir. Bilginin paylaşımı kavramı bir bakıma bilgi yayımı anlamına gelmektedir. Medyanın haber vermek, bilgilendirmek, eğlendirme, eğitmek, denetlemek gibi temel işlevlerinin olduğu düşünüldüğünde, paylaşılan haberin ya da bilginin doğruluğu, güncelliği, kişilik haklarına saygı gösterip göstermediği, gizliliği gibi etik sorunlar söz konusu olabilmektedir. Bu noktada gerek bireysel olarak gerek ortam açısından etik ilkelere dikkat etmek önemlidir. Medyanın yeni hale düşünüldüğünde, insanların artık basılı medyadan başka çevrimiçi ortamları ve sosyal medyayı haber ve bilgi edinme amaçlı kullandıklarını görülmektedir. Bu noktada medya etiği dışında bilgisayar etiği, internet etiği ve çok sayıda insan tarafından kullanılan ve etik dışı davranışlara çok kolay sebep olabilen sosyal medya etiğinin üzerinde durulmalıdır. 
Bilgi çağında, etik sorunlar Mason (1986) tarafından gizlilik, doğruluk, fikri mülkiyet ve erişim olmak üzere dört temel başlık altında ele almaktadır. Bu modelin temel alındığı bu araştırmanın temel amacı öğretmen adaylarının sosyal medyadaki etik davranışlarına ilişkin profillerini ortaya koymaktır. Araştırma kapsamında öğretmen adaylarının tercih edilmesinin iki önemli sebebi bulunmaktadır. Bunlardan biri sosyal medyayı en yaygın kullanan gurubun 18-29 yaş aralığında olan bireyler olması, ikincisi ise gelecek nesillere model olacak olan öğretmen adaylarının bu konuda görüşlerinin ve sergiledikleri davranışların önemli olmasıdır. Ayrıca alan yazındaki çalışmalar incelendiğinde çalışmaların pek çoğunun etik sorunlardan gizlilik üzerine olduğu görülmektedir. Bu durum göz önüne alındığında araştırma sosyal medya etiğine bütüncül bir bakış sağlamak açısından önemlidir. 
Araştırma, öğretmen adaylarının sosyal medyadaki etik davranışlarını yordayan değişkenleri belirlemeye yönelik olarak tarama modelinde desenlenmiştir. Araştırma kapsamında Eskişehir Osmangazi Üniversitesi ve Anadolu Üniversitesinde Eğitim Fakültelerin okuyan toplam öğrencilerden 3488 öğrenciye ulaşılmıştır. Verilerin toplanmasında araştırmacı tarafından hazırlanmış olan 35 maddelik veri toplama aracı öğrencilere uygulanmış, uygulama sonrasında da toplam 23 öğrenci ile üç farklı grupta odak grup görüşmesi yapılmıştır. Odak grup görüşmelerinde araştırmacı tarafından yazılmış olan etik ikilem senaryoları kullanılmış ve öğrencilerin bu senaryolar üzerinden tartışmaları sağlanmıştır. Araştırmadan elde edilen nicel veriler SPSS paket programı yardımıyla, nitel veriler ise içerik analizi ile analiz edilmiştir.  
Araştırmadan elde edilen bulgular, gizlilik, doğruluk, fikri mülkiyet ve erişim boyutlarındaki ele alınan değişkenler açısından farklılık görüldüğünü ortaya koymaktadır. Cinsiyet değişkeni açısından incelendiğinde kadınların özellikle fikri mülkiyet ve erişim boyutlarında erkeklere göre daha hassas davrandıkları görülmektedir. Alan değişkeni açısından maddeler incelendiğinde istatistiksel anlamda farklılık çıkmasına rağmen bu farkın katılımcıların sayılarından kaynaklandığı düşünülmektedir. Boyutlardaki maddeler incelendiğinde özellikle fikri mülkiyet ve erişim konusunda sınıf düzey açısından daha keskin farklılıklar gösterdiğini sonucu dikkat çekmektedir. Veriler kullanılan forum sayısına göre incelendiğinde ise fazla sayıda forum kullanan katılımcıların daha fazla etik davranma eğiliminde oldukları görülürken bu sonucun tam tersine internette fazla vakit geçiren katılımcıların etik dışı davranma eğilimlerinin arttığı görülmüştür. Yapılan odak grup görüşmelerine göre ise öğrencilerin birkaçı dışında hepsinin kendilerine sağlayacakları faydaların etik davranışlarının önüne geçtiği, kendi menfaatleri söz konusu olduğu zaman etik dışı davranmaktan çekinmeyebilecekleri yapılan görüşmelerden elde edilen sonuçlar arasında olduğu söylenebilir. Araştırma sonucunda araştırma süreci ve elde edilen bulgular göz önüne alınarak uygulama ve araştırmaya dönük öneriler sunulmuştur. 

Anahtar Sözcükler: Etik, Öğretmen adayları, PAPA, Sosyal medya etiği,

Abstract:
With the development and wide-spread use of technology, it is now easier to demonstrate unethical behaviors. Considering not only the events experienced but also the behaviors observed, it could be stated that a number of unethical behaviors are regarded as normal, and numerous people frequently demonstrate such behaviors. In general, the media, known as a communication environment, could be said to be an environment for sharing information. The concept of information sharing, in a sense, refers to spread of information. When such basic functions of media as giving news, informing, entertainment, education and inspection are taken into account, it could be stated that there are several ethical issues like the correctness and up-to-datedness of the news or information, personal rights and personal privacy. In this respect, it is important to pay attention to ethical principles with respect to both the environment and individuals. Today, considering the current state of media, people, apart from the printed media, use online environments and social media to get news and information services. Therefore, besides media ethics, the focus should also be on computer ethics, Internet ethics as well as on the ethics related to social media which is used by a number of people and which is thought to result easily in unethical behaviors. 
In this information age, ethical problems are gathered by Mason (1986) under four main headings: privacy, accuracy, property and accessibility. The main purpose of the present study, which was based on this model, was to reveal the profiles related to preservice teachers' ethical behaviors in social media. Within the scope of the study, there were two important reasons for selecting preservice teachers. First of all, individuals using the social media most frequently are those aged between 18 and 29. The second reason was that it is important to determine the related thoughts and behaviors of preservice teachers, who will act as a model for future generations. In addition, when studies in literature are examined, it is seen that most of these studies focused on privacy, one of ethical problems. Considering this fact, the present study is important in terms of putting forward a holistic perspective regarding social media. 
The study was carried out with the survey model for the purpose of determining the variables which predicted the ethical behaviors of preservice teachers in social media. Within the scope of the study, a total of 3488 students from the Education Faculties of Eskişehir Osmangazi University and Anadolu University were reached. In order to collect the research data, a 35-item data collection tool developed by the researcher was applied to the students. Following this, focus group interviews were held with 23 students in three groups. For the focus group interviews, ethical dilemma scenarios authored by the researcher were used, and the students made discussions based on these scenarios. The quantitative research data collected in the study were analyzed with the package software of SPSS, and the qualitative data were analyzed with content analysis method. 
For the item analysis conducted in the study, the items differing in terms of the variables related to the dimensions of privacy, accuracy, property and accessibility were not included in data analysis. When examined with respect to the variable of gender, it was seen that the female participants demonstrated more sensitive behaviors in relation to the dimensions of property and accessibility than the male participants. When the items were examined in terms of the variable of field, a statistically significant difference was found, and this difference was thought to be due to the number of the participants. When the items in the dimensions were examined, it was seen that especially in terms of the dimensions of property and accessibility, there were more prominent differences with respect to class grades. When the data were examined depending on the number of forums used, it was found that the participants using forums more frequently tended to demonstrate more ethical behaviors and that those spending much time on the Internet had a higher tendency to demonstrate unethical behaviors. In the study, according to the focus group interviews, except for a few of the students, all of them reported that the related benefits outweighed their ethical behaviors and that they would not hesitate to demonstrate unethical behaviors for the sake of their own benefits. Considering the research process and the findings obtained in the study, several suggestions were put forward for future research and practice. 
Key words: Ethic, Preservice teachers, PAPA, Social media ethic