Şaphane Dağı'nın fiziki coğrafya özellikleri
Physical geography features of Saphane Mountain
Yazar: İBRAHİM HALİL YILDIRIM
Danışman: DOÇ. DR. AHMET SERDAR AYTAÇ
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Bitki örtüsü = Vegetation ; Coğrafi özellikler = Geographical properties ; Dağlar = Mountains ; Fiziki coğrafya = Physical geography ; Hidrografi = Hydrography ; Jeoloji = Geology ; Jeomorfoloji = Geomorphology ; Litoloji = Lithology ; İklim = Climate ; Şaphane Dağı = Şaphane Mountain

Özet:
Çalışma sahası Ege Bölgesi'nin İç Batı Anadolu Bölümü'nde Kütahya ilinin güneybatısında yer alır. 629 km2 alana sahip olan çalışma sahasının batısında Simav, doğusunda Gediz, kuzeyinde Emet ve güneyinde ise Uşak şehri yer almaktadır. Şaphane Dağı'nın fiziki coğrafya özellikleri (Jeoloji-litoloji, jeomorfoloji, iklim, toprak, vejetasyon, hidrografya, arazi kabiliyeti) tek tek incelenip bütünsel bakış açısıyla değerlendirilmiştir. Bu çalışmada sahanın sahip olduğu doğal ortam potansiyelinin ortaya konulması amaçlanmıştır.
Bu araştırmada çalışma sahası, Coğrafyanın araştırma yöntem ve teknikleri kullanılarak incelenmiştir. Bu süreçte öncelikle literatür taraması yapılarak temel bilimsel alt yapı hazırlanmıştır. Coğrafi bilgi sistemleri, uzaktan algılama, MTA verileri, OGM verileri ve arazi teknik gezileri ile sahaya ait jeoloji-litoloji, jeomorfoloji, iklim, vejetasyon, hidrografya, arazi kullanım ve yetenek haritaları hazırlanmıştır. Arazi gezileri ile sahada geniş çaplı gözlemler yapılarak bitki örnekleri toplanmış ve preslenerek herbaryumda tür teşhisi yapılmıştır. Sahadan alınan toprak örneklerinin, laboratuvar ortamında yapılan analizler neticesinde fiziksel ve kimyasal özellikleri tespit edilmiştir. Haritaların yapımında ArcGIS 10.8, Global Mapper, Google Earth Pro, Suffer-13, Microsoft Office 2006 kullanılmıştır.
Çalışma sahasında en yaşlı birim Menderes Masifinin çekirdeğini oluşturan Prekambriyen ve Paleozoik yaşlı metamorfiklerdir. Mesozoik yaşlı karbonatlar ve melanj, Senozoik yaşlı kırıntılar, volkanitler, alüvyon ve travertenler sahada görülen diğer litolojik birimlerdir. Sahada jeomorfolojik birimleri dağlık alan, plato alanları, vadiler oluşturur. Çalışma sahası hidrografik açıdan Susurluk Havzası ile Gediz
V
Havzası arasında sınırları içerisinde kalır. Araştırma alanının akarsularını Gediz Nehri, Simav Çayı, Emet Çayı ve kolları oluşturur.
Araştırma sahası, konumu itibariyle Türkiye'de görülen üç fitocoğrafya bölgesinin kesiştiği yere yakın olması nedeniyle, ülkemizin tür çeşitliliği yüksek dağlık kütlelerinden biridir. Yükselti ve bakı bitki yayılışını etkileyen önemli faktörlerdir. Sahada kuzey sektörlü yamaçlarda nemli Avrupa-Sibirya bitki türleri görülürken güney sektörlü yamaçlarda Akdeniz ve İran-Turan bölgelerinin türleri yoğunluk kazanır. Sahanın hakim bitki örtüsü karaçam (Pinus nigra) olup tahrip sahalarına defne yapraklı laden (Cistus latifolius) ve meşeler (Quercus spp.) gelmektedir.
Çalışma sahasında en çok alana sahip arazi kullanım şekli tarım alanlarıdır. Tarım alanları kuru (% 44,36) ve sulu tarım alanları (% 4,46) olarak kullanılmaktadır. Çalışma alanın bir diğer arazi kullanım şekli orman (% 38,50 ) alanlarıdır. Sahada en büyük ekonomik faaliyet tarım ve ormancılıktır. Arazi yetenek sınıflandırmasına göre en fazla Ⅶ. sınıf araziler veya orman alanları (%37,54) yer almaktadır. Bu doğrultuda sürdürülebilir doğal ortam koşulları için alanın doğru ve bilinçli kullanılması gerekmektedir.

Abstract:
The study area is located in the Inner West Anatolian Section of the Aegean Region, in the southwest of Kütahya. The study area, which has an area of 629 km2, is surrounded by Simav in the west, Gediz in the east, Emet in the north and Uşak in the south. Physical geography features of Şaphane Mountain (geology-lithology, geomorphology, climate, soil, vegetation, hydrography, land capability) were analysed one by one and evaluated from a holistic perspective. In this study aimed to reveal the natural environment potential of the field.
The field has been examined by following the rules of geographical research methods and techniques. In this process, the basic scientific infrastructure was prepared by reviewing the literature. Geology-lithology, geomorphology, climate, vegetation, hydrography, land use and capability maps of the field were made with geographical information systems, remote sensing, MTA data, OGM data and field trips. Wide-ranging observations were made in the field with technical field trips and plant samples were collected and pressed in the herbarium to identify species. Soil samples, which were collected from field, were analysed in the laboratory to determine the physical and chemical properties of the soil. ArcGIS 10.8, Global mapper, Google Earth Pro, Microsoft Office 2016 were used in making of the maps.
The oldest geomorphological unit in the study area is the Precambrian and Palaeozoic metamorphic forming the core of the Menderes Massif. Mesozoic carbonates and melange, Tertiary clastic and volcanic and Quaternary alluvium and travertines are other lithological units observed in the field. Geomorphological units in the field consist of summit plains, high plateau, low plateau, alluvial fan and deeply broad-based valleys. The study area is hydrographically located between Susurluk
VII
Basin and Gediz Basin. The waters of the area are Gediz River, Simav Stream, Emet Stream and their tributaries.
Due to its location close to the intersection of three phytogeographic regions in Turkey, the research area is one of the mountainous masses of our country with high species diversity. Elevation and aspect are important factors affecting plant spread. While Euro-Siberian plant elements are seen on the northern sector slopes in the field, elements of the Mediterranean and Iran-Turanian regions are concentrated on the southern sector slopes. The dominant vegetation of the area is larch (Pinus nigra). Laurel leaves (Cistus latifolius) and oak (Quercus spp.) come to the destroyed area of larch.
Agricultural areas are the most used landform in the study area. Agricultural areas are used as dry 44,36(%) and irrigated agriculture (4,46%). The largest economic activity in the field is agriculture and forestry. According to the land capability classification, there are 7th class lands or forest areas ( 37,54 %) at most. Accordingly, it is necessary to use the area correctly and consciously for sustainable natural environment conditions.