Hematopoietik kök hücre nakli yapılan hastalarda beslenme durumunun değerlendirilmesi ve beslenmenin nakil ile ilişkili parametrelere etkisinin incelenmesi
The assesment of nutritional status in patients who undergoing hematopoietic stem cell transplantation and the evaluation of parameters related to transplantation.
Yazar: ÖZLEM MUHSİROĞLU
Danışman: PROF. DR. NESLİŞAH RAKICIOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics ; Onkoloji = Oncology
Dizin: Antropometri = Anthropometry ; Azot = Nitrogen ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Hematopoetik kök hücre transplantasyonu = Hematopoietic stem cell transplantation ; Hematopoetik kök hücreler = Hematopoietic stem cells ; Hücre nakli = Cell transplantation ; Kök hücreler = Stem cells ; Vücut bileşimi = Body composition

Özet:
Bu çalışmada hematopoietik kök hücre nakli yapılan hastalarda, yüksek doz kemoterapi ve kök hücre naklinin hastaların enerji ve besin ögesi alımı, antropometrik ölçüm ve azot dengesine etkisi araştırılmıştır. Çalışmaya Gülhane Askeri Tıp Akademisi Tıbbi Onkoloji ve Hematoloji Kliniklerine Mart 2014-Nisan 2016 tarihleri arasında başvuran, hematopoietik kök hücre nakli yapılması uygun görülen çalışma kriterlerini sağlayan hastalar alınmıştır. Çalışmada 44 hasta bulunmaktadır. Hastalar yüksek doz kemoterapi öncesi, reinfüzyon, engraftment ve tedavi sonrası dönemlerde takip edilmiş ve değerlendirilmişlerdir. Hastalardan besin tüketim kaydı, saat bazında fiziksel aktivite kaydı, antropometrik ölçüm, azot dengesi ve kan biyokimya ölçümleri alınmıştır. Verilerin değerlendirmesinde tüm hasta ve alt grup hasta (solid/hematolojik, allojeneik kök hücre nakli/otolog kök hücre nakli, kemoterapi/kemoterapi+TBI) analizleri yapılmıştır. Hastalara yüksek enerji proteinli beslenme planı yapılmış ve günlük besin tüketimleri takip edilmiştir. Besin alımları azalan hastalara beslenme destek tedavileri başlanmıştır. Hastaların özellikle reinfüzyon döneminde bulantı ve engraftment döneminde mukozit semptomları artmıştır. Engraftment döneminde beslenme destek tedavisi alan hasta oranı artmıştır. Hastaların kemoterapi öncesi döneme göre reinfüzyon ve özellikle engraftment döneminde enerji, protein ve birçok besin ögesi alımları anlamlı olarak azalmıştır (p<0,05). Tedavi sonrası dönemde hastaların enerji ve protein alımları artış göstermekle birlikte, kemoterapi öncesi döneme göre yine anlamlı olarak düşük bulunmuştur (p<0,05). Alt gruplarda tedavi sonrası dönemde hematolojik kanser, allojeneik kök hücre nakli ve kemoterapi+TBI alan hastaların enerji, protein ve diğer besin ögesi alımları anlamlı olarak düşük bulunmuştur. Reinfüzyon, engraftment ve tedavi sonrası dönemde erkek hastaların vücut ağırlığı, beden kütle indeksi ve birçok antropometrik ölçümleri, kas kütlesi ve el kavrama gücü ölçümleri kemoterapi öncesine göre anlamlı olarak düşük bulunmuştur (p<0,05). Bu azalma en fazla engraftment döneminde olmuştur. Kadın hastaların vücut ağırlığı ve beden kütle indeksi ölçümleri tedavi sonrası dönemde anlamlı olarak düşük bulunmuştur (p<0,05). Erkek hastalarda tedavi sonrası dönemde vücut ağırlığı, solid kanserli hastalara göre hematolojik kanserli hastalarda, otolog kök hücre nakli hastalarına göre allojeneik kök hücre nakli hastalarında ve kemoterapi hastalarına göre kemoterapi+TBI hastalarında anlamlı olarak düşük bulunmuştur (p<0,05). Hastalarda negatif enerji dengesi gelişmiş ve idrarla azot atımı da en fazla reinfüzyon döneminde gerçekleşmiştir. Bununla beraber, özellikle engraftment döneminde besin alımı azalan hastalara yapılan beslenme desteğinin, daha fazla azot kaybı olmasını engellediği ve enerji, protein alımını tamamladığı değerlendirilmiştir. Tedavi sürecinde hematolojik kanserli, allojeneik kök hücre nakli yapılan ve kemoterapi+TBI alan hastaların besin ve besin ögesi alımları daha olumsuz etkilenmiş; ağırlık ve vücut kas kütle kaybı daha fazla olmuştur. Bu durum allojenik kök hücre nakli ve kemoterapi+TBI'ın daha fazla komplikayona yol açan, besin ve besin ögesi alımını daha çok olumsuz etkileyen, katabolik etkileri ve toksitesi yüksek tedaviler olmasından kaynaklanabilir.

Anahtar Kelimeler: Hematopoietik Kök Hücre Nakli, Beslenme Durumu, Antropometrik Ölçüm, Vücut Bileşimi, Azot Dengesi.

Abstract:
In this study, the effects of high dose chemotherapy and stem cell transplantation on the patient's energy and nutrient intake, anthropometric measurements and nitrogen balance in patients undergoing hematopoietic stem cell transplantation were investigated. Patients who applied to Gülhane Military Medical Academy Medical Oncology Clinic and Hematology Clinic between the dates of March 2014 and April 2016 and who fulfilled the criteria of appropriate hematopoietic stem cell transplantation were taken to study. There are 44 patients in the study. Patients were followed up and evaluated before high dose chemotherapy, reinfusion, engraftment and after treatment. Food consumption records, physical activity records on an hourly basis, anthropometric measurement and nitrogen balance measurement were taken from the patients. All patients and subgroups (solid/hematological, allogeneic stem cell transplantation/autologous stem cell transplantation, chemotherapy/chemotherapy+TBI) analyzes were performed in the evaluation of the data. High energy and protein diet was planned and patient's daily food consumption was monitored. Nutritional support treatments for patients with reduced food intake had started. Especially the patients' nausea symptoms increased during the reinfusion period and mucositis symptoms increased during the engraftment period. The rate of patients receiving nutritional support treatment during the engraftment period had increased. Patients' energy, protein and many nutrient intakes decreased significantly during reinfusion and especially during engraftment period according to before chemotherapy period. In the post-treatment period, the energy and protein intake of the patients increased but also significantly lower than before the chemotherapy period (p<0,05). In the subgroups, energy, protein and other nutrient intake of patients receiving hematological cancer, allogeneic stem cell transplantation, and chemotherapy+TBI were significantly lower in the post-treatment period. According to before chemotherapy period, male patients' body weight, body mass index, many anthropometric measurements, muscle mass and hand grip strength measurements were significantly lower at the reinfusion, engraftment and post-treatment periods (p<0.05). This decrease was most in the engraftment period. Measurements of body weight and body mass index of female patients were found to be significantly lower in the post-treatment period (p<0.05). In male patients, body weight was significantly lower in hematological cancer patients compared to solid cancer patients, chemotherapy+TBI patients compared to chemotherapy patients  and allogeneic stem cell transplant patients compared to autologous stem cell transplant patients at the post-treatment period (p<0,05). Negative energy balance developed in the patients and urinary nitrogen excretion occurred most in the reinfusion phase. However, nutritional support for patients with decreased nutrient intake, especially during the engraftment period, prevented the loss of more nitrogen, and energy, protein intake were completed. In the treatment period,food and nutrients intake of hematologic cancer, allogeneic stem cell transplantation and chemotherapy+TBI patients were affected more negatively; weight and body muscle mass loss had been more. This may be due to the fact that allogeneic stem cell transplantation and chemotherapy plus TBI cause more complications, adversely affect food and nutrient intake, and catabolic effects and toxicity are high treatments.

Key Words: hematopoietic stem cell transplantation, nutritional status, anthropometric measurement, body composition, nitrogen balance.