Postmenopoz dönemdeki kadınlarda sağlık inanç modeli temelli kısa görüşmelerin osteoporozdan korunma bilgi, tutum ve davranışlarına etkisi
The effect of health belief model based short i̇nterviews  at knowledge, attitude and behaviour and prevention from osteoporosis in  postmenopausal  women
Yazar: NURCAN KOLAÇ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. AYŞE YILDIZ
Haliç Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Hemşirelik = Nursing ; Kadınlar = Women ; Menopoz = Menopause ; Osteopetroz = Osteopetrosis ; Osteoporoz-postmenopozal = Osteoporosis-postmenopausal ; Postmenopoz = Postmenopause ; Sağlık = Health ; Toplum sağlık merkezleri = Community health centers ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Osteoporoz, postmenopoz dönemdeki kadınların büyük kısmını etkileyen önemli bir halk sağlığı sorunudur. Yapılan birçok çalışmada osteoporozun erken dönemde önlenmesi ve risk faktörlerinin azaltılmasında toplum sağlığı hemşirelerinin önemli roller alabileceği üzerinde durulmuştur. Bu çalışma postmenopoz dönemdeki kadınlarda sağlık inanç modeli temelli kısa görüşmelerin osteoporozdan korunma bilgi, tutum ve davranışlarına etkisini belirlemek amacı ile ön test-son test randomize kontrollü çalışma olarak gerçekleştirilmiştir.  Çalışma, Haziran 2016-Haziran 2017 tarihleri arasında İstanbul İli Kadıköy İlçesinde faaliyet gösteren bir Aile Sağlığı Merkezinde 82 postmenopoz dönemdeki kadın (girişim grubu=41, kontrol grubu=41 ) ile yürütülmüştür. Girişim grubuna 12 hafta süreyle Sağlık İnanç Modeline dayalı olarak oluşturulan kısa görüşmeler programı (5A modeli) uygulanmıştır.  Programın ardından izlem döneminde 12 hafta süreyle, haftada iki veya üç kez toplam 45 mesaj gönderilmiştir. Veriler tanımlayıcı form, Osteoporoz Sağlık İnanç Ölçeği (OSİÖ), Osteoporoz Özetkililik ve Yeterlik Ölçeği (OÖEYÖ), Osteoporoz Bilgi Testi (OBT) ve Egzersiz Yapma Ölçeği (EYDÖ) ile toplandı. Verilerin değerlendirilmesinde sayı, yüzde, ortalama, standart sapma, varyans analizi, Mann-Whitney U ve Friedman testi kullanılmıştır. Son test ve izlemde girişim grubunun OSİÖ, OÖEYÖ, OBT ve EYDÖ puan ortalamalarının kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek olduğunu belirlenmiştir (p<0.05). Sonuç olarak, sağlık inanç modeli temelli kısa görüşmelerin postmenopoz dönemdeki kadınların osteoporoz sağlık inançlarını, öz-etkililik-yeterlik güvenlerini ve egzersiz yapma davranışlarını olumlu yönde değiştirdiği, osteropozdan korunmaya ilişkin bilgilerini artırdığı bulunmuştur.  Bu çalışma kapsamında uygulanan sağlık inanç modeli kısa görüşmelerin birinci basamakta çalışan hemşirelere rehber olabileceği düşünülmektedir.

Abstract:
Osteoporosis is a public health issue which affects vast majority of postmenopausal women. In many researches, İt is shown that public health nurses can have a great role at prevention of osteoporosis at early satges and reducing risk factors. This research was conducted aiming to identify the effects of health belief model based short interviews knowledge, attitude and behaviour at prevention from osteoporosis, in postmenopausal women as a pretest-posttest randomized controlled research. This research was conducted between June 2016-June 2017, at public health center which is loacted at İstanbul Province Kadıköy County, with 82 postmenopausal women (experimental group=41, control group=41). Health belief model based short interviews (5A model) program was conducted to experimental group for 12 weeks. After the program, at follow up period twice or three times a week total of 45 text messages was sent for 12 weeks. Datas were collected by descriptive form, Osteoporosis Health Belief Scale, The Self efficacy Scale, Osteoporosis, Bone Knowledge Test and Exercising Scale. At evaluation of data, number, percentage, mean, standart deviation, variant analysis, Mann-Whitney U ve Friedman test was used. OHBS (Osteoporosis Health Beliefs Scale), OSES (Osteoporosis Self Efficacy Scale) OKT (Osteoporosisi Knowledge Test) and PAS (Physical Activity Scale) point avarages of experiment group was found statistically more significant than control group at post test and follow up period (p<0.05). Self efficancy scale and subgroup point avarages, osteoporosis knowledge test and subgroup points of this test and exercising behavior scale point avarage of experimental group at post test and follow up period are found more significant than pre test (p<0.05). As a result, it is found that health belief model based short interviews are effective at prevention from osteoporosis, knowledge, self efficancy, exercising, increasing health beliefs. It is thought that health belief model based short interviews can be used as a guide for nurses who work at primary care.