Oyun temelli eğitsel müdahale programının geliştirilmesi ve diskalkuli riskli çocukların sayı hissi, çalışma belleği ve dikkati üzerindeki etkisi
Development of game-based educational intervention program and its effect on number sense, working memory and attention of children at risk of dyscalculia
Yazar: YAVUZ ERDEM
Danışman: PROF. DR. LEVENT AKGÜN
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Matematik Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Matematik = Mathematics
Dizin: Erken müdahale eğitim programı = Early intervention educational program ; Risk altındaki çocuklar = Children under risk ; Öğrenme güçlüğü = Learning difficulty

Özet:
Amaç: Bu araştırmanın amacı, diskalkuli riski taşıyan 60-72 aylık çocuklar için MEB'in erken matematik beceri ve kazanımlarını temel alarak geliştirilen Oyun Temelli Eğitsel Matematik Programı'nın (OTEMP) sayma, temel aritmetik, sayı hissi, çalışma belleği ve dikkat becerileri üzerindeki etkilerini incelemektir. Alana özgü ve alan geneli becerilere odaklanarak geliştirlen OTEMP, çocukların matematiksel ve bilişsel gelişimlerini desteklemeyi hedeflemekte olup, bilişsel beceriler üzerindeki etkileri incelenmiştir. Yöntem: Bu araştırmada, karma yöntem kullanılarak eş zamanlı iç içe geçmiş desen benimsenmiştir. Nicel ve nitel veriler eş zamanlı toplanıp ayrı ayrı analiz edilmiştir; nitel veriler, nicel bulguları doğrulamak amacıyla tamamlayıcı bir rol üstlenmiştir. Nicel aşamada, tek grup ön test-son test tasarımı tercih edilirken, nitel aşamada diskalkuli riski taşıyan 60-72 aylık çocukların bilişsel becerilerini derinlemesine incelemek için öğretmen ve ebeveynlerle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmış ve araştırmacı OTEMP sürecinde gözlemler yapmıştır. OTEMP, pilot çalışması yapılmış 14 masa oyunundan oluşmaktadır. Program, 7 hafta boyunca haftada iki gün, günde 45-50 dakika süreyle uygulanmış ve bazı oyunlar çocukların ebeveynleriyle birlikte aile katılımı sağlanarak oynanmıştır. Müdahale grubunu belirlemek için çoklu süzgeç modeli kullanılmış; "Aritmetik Performans Belirleme Testi," "Öğrenci Bilgi Formu," "Öğretmen Gözlem Formu" ve "Anadolu-Sak Zeka Ölçeği" uygulanarak Muş il merkezindeki MEB'e bağlı 14 anaokulunda eğitim gören 60-72 aylık çocuklar arasından dört kişilik bir grup seçilmiştir. Araştırmada, "Sayı Hissi Testleri", "Çalışma Belleği Ölçeği", "Dikkat Testi", öğretmen ve ebeveyn görüşme formları ile gözlem formları gibi veri toplama araçları kullanılmıştır. Bulgular: Nicel bulgular, programın sayma, temel aritmetik ve sayı hissi becerilerinde iyileşme sağladığını, ancak bazı öğrencilerin aritmetikte zorlandığını göstermektedir. Görüşme ve gözlemler bu bulguları desteklemekte; ebeveynler ve öğretmenler, çocukların sayısal becerilerinde ilerleme gördüklerini ancak desteğe ihtiyaç duyduklarını belirtmiştir. Çalışma belleği ve dikkat becerilerinde farklı gelişim düzeyleri gözlenmiş; bazı öğrencilerde anlamlı ilerleme sağlanırken diğerlerinde sınırlı gelişim görülmüştür. Nitel veriler de bu bulguları doğrulamakta; gözlemler, bellek ve dikkat becerilerinde ilerleme olsa da bazı zorlukların devam ettiğini göstermektedir. Sonuçlar: Araştırma, OTEMP müdahalesinin diskalkuli riski taşıyan 60-72 aylık çocukların sayma, aritmetik, sayı hissi, çalışma belleği ve dikkat becerilerini geliştirmede etkili olduğunu göstermiştir. Program, sayısal becerilerde belirgin ilerlemeler sağlamış; ancak çalışma belleği ve dikkat becerilerindeki gelişim farklılık göstermiştir. Görüşme ve gözlemler de bu bulguları desteklemekte, bazı öğrencilerin hala ek desteğe ihtiyaç duyduğunu ortaya koymaktadır. OTEMP, çocukların matematiksel ve bilişsel gelişimlerini destekleyen önemli bir araçtır.

Abstract:
Purpose: The purpose of this study is to examine the effects of the Game-Based Educational Mathematics Program (OTEMP), developed based on MEB's early mathematics skills and achievements, on counting, basic arithmetic, number sense, working memory, and attention skills in 60-72-month-old children at risk of dyscalculia. OTEMP, designed to focus on both domain-specific and general skills, aims to support children's mathematical and cognitive development, with its effects on cognitive skills analyzed. Method: In this study, a mixed-method approach with a concurrent embedded design was adopted. Quantitative and qualitative data were collected simultaneously and analyzed separately; qualitative data played a complementary role to validate the quantitative findings. In the quantitative phase, a one-group pretest-posttest design was used, while in the qualitative phase, semi-structured interviews with teachers and parents were conducted to explore the cognitive skills of 60-72-month-old children at risk of dyscalculia, supplemented by researcher observations during OTEMP implementation. OTEMP includes 14 board games developed through pilot testing and was applied over seven weeks, twice weekly for 45-50 minutes; some games incorporated parent involvement to enhance learning. A multi-stage screening model was used to form the intervention group, utilizing the "Arithmetic Performance Assessment Test," "Student Information Form," "Teacher Observation Form," and "Anadolu-Sak Intelligence Scale" to select four children from 14 MEB-affiliated preschools in Muş. Data collection tools included "Number Sense Tests," "Working Memory Scale," "Attention Test," and observation and interview forms for teachers and parents. Findings: Quantitative findings indicate that the program led to improvements in counting, basic arithmetic, and number sense skills, although some students continued to struggle with arithmetic. Interviews and observations corroborate these results; parents and teachers noted progress in children's numerical skills yet highlighted a need for further support. Differences were observed in the development of working memory and attention skills, with some students exhibiting substantial improvement while others showed limited progress. Qualitative data also support these findings, revealing that while there was progress in memory and attention, some difficulties remained. Conclusions: The study shows that the OTEMP intervention is effective in enhancing counting, arithmetic, number sense, working memory, and attention skills in 60-72-month-old children at risk of dyscalculia. The program led to significant improvements in numerical skills; however, development in working memory and attention skills varied. Interviews and observations also support these findings, indicating that some students still require additional support. OTEMP serves as an important tool for supporting children's mathematical and cognitive development.