Acıgöl, Işıklı gölü ve Karakuyu sazlığı'nda saz delicesi (Circus aeruginosus) türünün popülasyon ekolojisi
Population ecology of the marsh harrier (Circus aeruginosus) in lake Acigöl, lake Işıklı and Karakuyu marshes
Yazar: ESAT KIZILKAYA
Danışman: PROF. DR. RAŞİT URHAN ; PROF. DR. AZİZ ASLAN
Pamukkale Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Acıgöl = Acıgöl ; Ekoloji = Ecology ; Işıklı Gölü = Işıklı Lake ; Saz delicesi = Marsh harrier

Özet:
Tehdit altındaki sulak alanlara doğrudan bağımlı nadir yırtıcı kuş türlerinden birisi olması sebebiyle saz delicesi sulak alanların korunmasında ve takibinde önemli bir rol alabilir. Bu kapsamda çalışma ile türün üreme biyolojisi, popülasyon büyüklüğü (üreyen ve kışlayan birey sayıları), beslenme biyolojisi, alan bağımlılığı ayrıca tür üzerinde iklimsel ve antropojenik etkiler hakkında ayrıntılı bilgiler elde etmek amaçlanmıştır.
2016-2018 yılları arasında yapılan bu çalışma Acıgöl, Beylerli Gölü Işıklı Gölü, Gökgöl, Karakuyu Sazlığı, İnceler Gölü ve Gölcük Gölü'nde gerçekleştirilmiştir. Mart sonu üreme faaliyetlerine başlayan saz delicesi genellikle temmuz ve ağustos aylarında yavruların ve yetişkinlerin üreme bölgelerinden ayrılmasıyla ortalama 125 günde üreme döngüsünü tamamlamaktadır. Yuva yeri olarak eski sazlık alanları tercih etmektedir. Yuva yerinde su yüksekliği ortalama 9,24±3,42 cm ve bitki boyu 150,79±16,0 cm'dir. Ortalama 8.02±2.49 günde tamamlanan yuvanın kalınlığı ortalama 23,64±7,49 cm ve yerden yüksekliği 43,03±10,41 cm'dir. İlk yumurtanın 6 Nisan ile 25 Mayıs arasında (ortalama 23 Nisan±14) bırakıldığı kuluçkada yumurta küme büyüklüğü 2-4 arasındadır (ortalama 2.72±0.79). Kuluçka süresi 29-36 gün arasında (ortalama 31,77±1,85) sürmektedir. Beyaz renkli eliptik-konik yapıdaki yumurtaların ortalama boyu 49,41±1,51 mm, eni 37,42±1,06 mm, ağırlığı 37,24±2,57 gr ve hacmi 35,35±2,80 cm3'tür. 43 yuvada 117 yumurta tespit edilmiş olup bunlardan 60 tanesinden saz delicesi civcivi çıkmış ve 42 tanesi uçurulabilmiştir. Kuluçka başarısı %51, Yavru uçurma başarısı %70 ve yuva başarısı %47 olarak hesaplanmıştır. Yapılan halkalama ve markalama çalışmaları sonucunda saz delicesi yavrularının üreme alanlarında kışlamadığı ve üreme alanlarına tekrar geri dönmedikleri tespit edilmiştir. Besin tercihlerine bakıldığında en çok kuşlar (%37,3) ve küçük memelilerle (%23,6) beslendiği ayrıca balıklar, sürüngenler, amfibiler, böcekler ve yumurta gibi oldukça geniş bir yelpazede beslendiği görülmüştür. Tüm alanlara bakıldığında 2016-2018 yılları arasında üreyen toplam dişi sayısının 43-53 birey olduğu, kışlayan birey sayısının 82-125 birey ve bu bireylerinde büyük oranda yetişkin dişi bireyler olduğu tespit edilmiştir. Saz delicesinin üreme, beslenme ve kışlama için kullandığı sazlık alanların farklı şekillerde özellikle yakılarak yok edildiği görülmüştür.

Abstract:
The marsh harrier can play an important role in the protection and monitoring of wetlands, as it is one of the rare raptor species directly dependent on threatened wetlands. In this context, it was aimed to obtain detailed information about the reproductive biology of the species, population size (number of breeding and wintering individuals), feeding biology, field dependence, and climatic and anthropogenic effects on the species. 
This study was carried out between 2016-2018 in Lake Acıgöl, Lake Beylerli, Lake Işıklı, Lake Gökgöl, Karakuyu Reeds, Lake İnceler and Lake Gölcük. Marsh harrier begins its breeding activities at the end of March and usually completes in July and August when the juveniles and adults leave the breeding grounds. It completes its reproductive cycle in an average of 125 days. It prefers old reeds as nesting sites. The average water height at the nest site is 9.24±3.42 cm and the plant height is 150.79±16.0 cm. The nest was completed in an average of 8.02±2.49 days, with an average thickness of 23.64±7.49 cm and a height of 43.03±10.41 cm from the ground. Clutch size is between 2-4 (average 2.72±0.79) in incubation where the first egg is laid between April 6 and May 25 (average 23 April ± 14). The incubation period lasts between 29-36 days (mean 31.77±1.85). The white colored elliptical-conical eggs have an average length of 49.41±1.51 mm, a width of 37.42±1.06 mm, a weight of 37.24±2.57 g and a volume of 35.35±2.80 cm3. 117 eggs were detected in 43 nests, of which 60 marsh harrier chicks hatched and 42 of them were able to be flown. According to the calculations, hatching success is 51%, fledglings' success is 70% and nest success is 47%. As a result of the ringing and marking studies, it was determined that juvenile marsh harrier did not overwinter in their breeding areas and did not return to their breeding areas. Considering their diet, it was seen that they mostly fed on birds (37.3%) and small mammals (23.6%), and also on a wide range of fish, reptiles, amphibians, insects and eggs. When all areas were examined, it was determined that the total number of breeding females between 2016-2018 was 43-53 individuals, the number of wintering individuals was 82-125 individuals, and these individuals were mostly adult females. It has been observed that the reed areas used by the marsh harrier for reproduction, feeding and wintering have been destroyed by burning in different ways.