Seyyid Nesimî ve Şah İsmail Hatayî'nin şiir ve kelamlarında tenasüh, hulûl, tecsim
Tenasüh, hulûl, tecsim in poem and words of the Seyyid Nesimî and Şah İsmail Hatayî
Yazar: GÜLÜZAR AYDOĞAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TUĞRUL BALABAN ; DR. ÖĞR. ÜYESİ HAMİDREZA SOHRABİABAD
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Hacı Bektaş Veli Araştırma ve Uygulama Enstitüsü / Alevi Bektaşi Kültürü Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Kelam = Islamic theology ; Nesimi = Nesimi ; Reenkarnasyon = Reincarnation ; Tecsim = Anthropomorphism ; Şah İsmail Hatai = Şah İsmail Hatai ; Şia = Şia ; Şiir = Poem

Özet:
Şeriatçı Şia ile heterodoks Şia'yı birbirlerinden ayıran bir nokta olarak karşımıza çıkan
tasavvufi unsurlardan; ölen kişinin ruhunun insan, hayvan, bitki, cisim bedenleri
arasında yolculuk yapması manasına gelen tenasüh, Tanrı'nın yarattığı kişilerin
bedenine intikal etmesi olan hulûl ve Tanrı'ya cisim isnat etmek (kolu, bacağı olan vs.)
manasına gelen tecsim kavramları Şah İsmail Hatâyî ve Seyyid Nesimi divanlarında
çalışılmıştır.
Kökenleri oldukça eski olan bu tasavvufi unsurların ilk olarak nerede ortaya çıktığı,
hangi dinlerin kabul edip hangi dinlerin reddettiği ve bu unsurların Kızılbaş şiirlerine
ne ölçüde yansıdığı çalışmamızda üzerinde durduğumuz başlıca konulardandır.
Şeriatçı Şia'nın bu tasavvufi unsurları neden reddettiği, kabul edenleri neden din dışı
olarak kabul ettiği çalışmamızda tarihsel gelişimi içinde ele alınmıştır.
Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde tenasüh, hulûl ve tecsimin
kavramsal olarak incelenmesi birinci bölümde Hatâyî Divanı'nın tenasüh, hulûl,
tecsim kavramları açısından incelenmesi, ikinci bölümde Seyyid Nesimi Divanı'nın
tenasüh, hulûl, tecsim kavramları açısından incelenmesi, sonuç bölümünde ise Şah
İsmail Hatâyî ve Seyyid Nesimi'nin dil, üslup ve etkileşim açısından değerlendirilmesi
ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Hatâyî, Nesimi, Tenasüh, Hulûl, Tecsim, Şia, Heterodoks,
Kızılbaş

Abstract:
In this study we dealt with the point that difrentiates the Shi'a follower of Sharia and
the hetorodox Shi'a. Particulary we studied such sufistic concepts as reincarnation
where a spirit of a dead person passes to the human, animal, plant and substances
bodies, incarnation, reverting to a body that God created and corporealism meaning
that God has a physical, tamgible body, in the divan poems of Shahi Ismail Hatayi and
Seyyid Nasimi.
The major topics we have been researching are the origin of these rather old sufistic
elements, which religion approve and which ones rejected them, and the extent to
which they are reflected in the Qizilbash poems.
We also aproached the reasons why the Shi'a follower of Sharia rejects these sufictic
elements and why it looks upon those who accept these elements as non-religious; and
study them through their historical devlopment.
This research paper consists of three parts. In the introductory chapter we study the
concepts of reincarnation, incaruation, and corporealism. In the first chapter we handle
the concepts of reincarnation, incornation, and corporealism in the Divan of Hatayi;
and in the second chapter we look upon these concepts in the Divan of Seyyid Nasimi.
As the conclusion, we study the poems of Shah Ismail Hatayi and Seyyid Nasimi from
the point of view of their language, style, and interaction.
Key Words: Hatayi, Nasimi Reincarnation, Incarnation, Corporealism, Shi'a,
Heterodox, Qizilbash