Arkeolojik buluntular ışığında Kıbrıs'ta Pers Dönemi
Persian Period in Cyprus, according to the archaeological findings
Yazar: SEREN SEVİM ÖĞMEN
Danışman: PROF. DR. ÖMER ÖZYİĞİT
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Klasik Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Arkeoloji = Archaeology ; Arkeolojik alanlar = Archeological areas ; Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Arkeolojik kazılar = Archaeological excavations ; Kıbrıs = Cyprus ; Persler = Persians

Özet:
Kıbrıs adası, Anadolu'da olduğu gibi yaklaşık iki yüz yıl Pers İmparatorluğu'nun egemenliğinde kalır. Persler, Kıbrıs'ta, dini, idari ve askeri nitelikte mimarlık yapıları inşa etmiştir. Kıbrıs, Pers İmparatorluğu'nun beşinci satraplığı içerisinde yer almaktaydı. Adada bu döneme ait çeşitli ziynet eşyaları, sikkeler, kaseler ve heykel gibi Pers etkili eserler tanımlanmıştır. Kıbrıs'ın, çeşitli bölgelerinde ele geçen sikke buluntuları, imparatorluk tarafından resmen tanındığını gösteren kanıtlardandır.
Perslerin dini mimarlık yapılarına ilişkin Pigadhes'te yapılan inceleme sırasında, zemin üzerinde veya altına ele geçen seramikler, V. Katmanı Pers Dönemi'ne tarihlemektedir. Bu katmana ait altar, Perslerle ilişkili ateş altarıdır. Çift boynuzlu bloğa sahip Pigadhes altarı, Paphos ve Kition'daki altar/altara ilişkin bloklar ile benzerlik göstermektedir. Perslerin yönetimsel mimarisine ilişkin olarak incelenen Vouni Sarayı'nın, kazıcıları tarafından yanlış tarihlendirilmiş olabileceği göz önünde bulundurularak ele alınmıştır. Sarayın, yapım evresinin tarihi, erken dönem heykelleriyle İ.Ö. 520 veya az sonrasına, terk tarihi ise zemin üzerinde ele geçen geç dönem seramikleriyle İ.Ö. 330 civarına ait olduğu anlaşılmıştır. Vouni Sarayı'nın, Perslerin İran'daki saray yapıları ile karşılaştırması sonucunda, Darius zamanında yapılmış saraylar ile benzerliği gözlemlenmiştir. Antik yazarların aktardığı gibi, Perslerin askeri yapılanmasıyla ilişkili olarak Paphos'taki Garnizon Evi'ne yer verilmiştir. 
Kıbrıs'ın Pers Dönemi'ni aydınlatmak amacıyla yapılan bu çalışmada, Kıbrıs'ta yapılan bazı kazı sonuçlarının yanlış değerlendirildiği anlaşılmıştır. Modern kaynaklara göre yapılan yanlışlıklar düzeltilmeye çalışılmıştır. Perslerin Kıbrıs'taki mimari ve diğer buluntular ile birlikte antik kaynaklara dayanarak, Kıbrıs'ın Pers Dönemi'ne ilişkin boşluklar doldurulmaya çalışılmıştır. Yapılan çalışma sonucuda yeni bir kronoloji önerilmiştir.

Abstract:
The island of Cyprus was ruled by the Persian Empire for two centuries, under its fifth satrapy. The Persians built numerous religious, administrative and military sites on the island and their influence resulted in jewellery, coins, bowls and statues in the style of the Empire. The coins especially are proof of the recognition of Cyprus by the Persian Empire. 
During the study of the Persian religious architecture in Pighades the ceramics discovered, both underground and above, reveal that the 5th layer is related to the Persian Period. It is deduced that the altar within this layer is a Persian fire altar. The altar has similarities with the altar and altar blocks in Kition and Paphos. The work has been done considering that the excavators studying the administrative architecture of Vouni Palace may have misdated their findings. This work dates Vouni Palace between the periods of 520 BC, deduced from the early period sculptures, and 330 BC by the late period floor ceramics. The comparison between Vouni Palace and the Persian palaces built in Iran shows similarities between it and palaces built during the rule of Darius. Ancient writers record the Persian military presence on the island in the Garisson Camp in Paphos.
The aim of this dissertation is to shed light onto the Persian Era in Cyprus and to reach a better conclusion for the results of past excavations using new data. Persian architecture, Persian influenced remains and ancient sources have been utilized to fill in the gaps of the Persian Era in Cyprus, and a new chronological timeline created.