Türk yenileşme tarihinde bir mütefekkir olarak Said Halim Paşa ve batılılaşma problemi /
Yazar: ADNAN GÜL
Danışman: PROF. DR. MEHMET BAHAEDDİN YEDİYILDIZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1994
Konu: Tarih = History
Dizin: Batılılaşma = Westernization ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Said Halim Paşa = Said Halim Pasha ; İslamcı akımlar = Islamist currents

Özet:
Dünya XIX.yüzyılda büyük bir değişim yaşamıştır. Çeşitli fikir akımlarının, ideolojilerin ortaya çıktığı bu dönem,Osmanlı Devleti'ni de etkisi altına almıştır.Bunun üzerine çeşitli fikir akımları kurtuluş ideolojisi olarak benimsenmiştir. Bunlar: Osmanlıcılık islamcılık ve Türkçülüktür. Bu fikir akımlarından Osmanlıcılık, devlet bünyesi içinde yaşayan müslim ve gayrimüslim unsurun arasında birliği kurmayı amaç edinirken islamcılık fikir akımı ise önce devlet içinde,sonra da dünyada müslüman dayanışmasını ve birliğini gerçekleştirme amacındaydı. Türkçülük fikir akımı ise Osmanlıcılık ve İslamcılık akımlarına karşı bir alternatif olarak Türklerin birliğini gaye edinmişti. Müslümanların birliğini ve dayanışmasını gerçekleştirme idealinde olan İslamcılığın önemli fikir adamlarından biri de S. Halim Paşa' dır. 1864- 1921 yılları arasında yaşayan S.Halim Paşa,aynı zamanda Osmanlı Devleti'nde sadrazamlığa kadar yükselmiş bir devlet adamıdır. İslamcı bir fikir adamı olarak S.Halim Paşa,bir çok eser vermiştir.Paşa'nın eserleri:"İslam'da Siyasi Teşkilat", "Meşrutiyet", "Fikir Buhranımız", "İçtimai Buhranımız", "İslamlaşmak", "İnhitat-ı İslam Hakkında Bir Tecrübe-i Kalemiyye", "Mukallitliklerimiz" ve "Taassub"dur. S.Halim Paşa'nın fikirlerinin esası, İslam toplumlarının kendi sosyal ve siyasi müesseselerine bağlı kalması gerektiği üzerinedir. S.Halim Paşa, özellikle İslam dünyasının Batı'nın ilerleme seviyesine ulaşabilmek için Batı'nın taklit edilmesine karşıdır.Fakat Batı'nın ilim ve teknoloji itibariyle örnek alınması gereğine de değinmektedir. S.Halim Paşa, Batının'nın yanlış değerlendirerek yenileşme hareketimizin bir probleme dönüşmüş olmasından aydınlan sorumlu tutmaktadır. S.Halim Paşa,bu tutumlarıyla aydınların kendi halkından uzaklaşarak yabancılaştığı sonucuna varıyor.Batı'nın sosyal ve siyasi müesseselerinin geçici olduğunu buna karşılık İslam müesseselerinin ise kalıcılığına yani değişmezliğine değinen S.Halim Paşa,bundan dolayı bir İslam toplumunun yine kendine benzemesi gerektiğini belirtiyor. S.Halim Paşa,Doğu-Batı arasında bulunan taasub konusuna da temas ederek sözkonusu taassubun Batı'nın din ve ilim adamlarınca tesis edildiğini iddia ediyor. S.Halim Paşa, diğer İslamcı düşünürlerden farklı olarak İslamcılık fikir akımının sosyal ve siyasi teşkilatlanmasının adeta teorisyenliğini yapmıştır. İslam müesseselerini nasıl olması gerektiği konusunda teklifler sunmuştur. S.Halim Paşa'nın fikirleri günümüze kadar henüz tam manasıyla aydınlığa kavuşturulamamıştır. Onun eserlerinin tahlil ve tetkik edilmesi Batılılaşma hareketimizin içinde yaşanan bir çok probleme çözüm teklifi getirecek niteliktedir. Tez konusu olarak onun fikirlerini işleyerek bu konuda farklı bir bakış açısı belirlemeye çalıştık.

Abstract:
An enormous change took place all over the world in 19th century.The Ottomans,too,got influenced by this era throughout which various new ideas and ideologies emerged.To keep upp with the social and technological advance of the European countries, Ottomans approved some of these new arisen ideologies such as Pan-Ottomanizm, Pan-Islamizm and Pan-Turkizm.Being the cordinal among the others, Panislamizm aimed to prevent the muslims anound the world from exploitation and colonization by western Anglo-Sakson cultures. S.Halim Paşa,one of the outstanding figures of Pan-Islamizm,lived between 1864 and 1921, took part in the Ottman State in varius duties even as Grand vizier (The Primeminister today).He also wrote many books about the social and cultural problems and their alternative solutions of the Ottoman State according to the point of viev of Pan-Islamizm.His major works are: "The Political Stracture in Islam", "The Constitutional Government", "Our Crisis of Idea ", Our crisis of sciety", "To be come Islam", "Why did the world of Islam Remain Behind ?", "Forgery " and "Bigotry". The basis of his ideas migth be summarized in this way: The world of Islam should never try to imitate the lifestyle of the western countries because the social stracture,bilieves,norms and values of the western world are totally different from the ones of Ottomans. The sisagreement between Turkish intellectuals and Turkish folk stems from that the believes and moral values of ordinary people are mostly neglected by the intellectuals. The vorld of Islam remained behind the western one just due to the neglection of its own religious and national norms and values. The social and political stracture of western world is variable and may be consructed on new basis according to the new conditions and political balances, whereas the Islamis stracture is durable. So, the Islamic sociaty may resemble only itself not to other societies. His ideas and thoughts are endeavoured to be presented to contemporary intellectuals world within this thesis-study;his points of viev,in fact,is not very well- known as it should be.