Mevlana'da varoluşçu ve insancıl yaklaşım motifleri
Existentialist and humanistic appraach pattern at Mevlana
Yazar: BABAK KHİRİZAD
Danışman: DOÇ. DR. ÖZNUR ÖZDOĞAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Psikolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Din = Religion ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Din psikolojisi = Psychology of religion ; Hümanizm = Humanism ; Mesnevi = Mathnawi ; Varoşçuluk = Suburban ; İnsan = Human

Özet:
Mevlânâ'nın insan hakkındaki görüşleri, günümüz disiplinlerinin göz ardı ettiği birçok temel noktadan hareket etmektedir. O'nun tespitleri, modern disiplinlerin tespitleriyle zaman zaman paralellikler arz etse de yer yer onları aşacak ve ışık tutacak niteliktedir. Bu konuda Mevlana, bir üstün insan modeli olan Hz. Âdem'den hareket etmekte ve modern disiplinlere hâkim olan insanın ilkelliği noktasındaki olumsuz yaklaşımı reddetmektedir. Bu mânâda, insana çok büyük bir değer vererek onu kâinatın yaratılış gayesi, yaratılmışların en üstünü ve Allah'ın yeryüzündeki temsilcisi olarak gören Mevlânâ, insandaki kötülüğü aslî değil, arızî kabul etmektedir.Çalışmamızın birinci bölümünde, psikolojide varoluşçu ve insancıl yaklaşım konusunda Abraham Maslow ve Irvin Yalom'un teorilerinin esas alındığı insana bakış; ikinci bölümünde, Mevlânâ'nin hayatı; kişiliği ve insana bakışı ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise Mesnevi'de varoluşçu ve insancıl yaklaşım konusundaki bilgiler paylaşılmış ve sonrasında `Kendini Gerçekleştirme' konusu tartışılmıştır. Mevlânâ'nın insan tasavvuru ve tahlili, onu oluşturan unsur ve kuvvetler olarak kabul ettiği; akıl, ruh, gönül/kalp ve nefs'e olan bakışı incelenmiştir.Semavî dinler için Tanrı ve her şeyi Tanrı'nın yaratmış olması konusu bir problem olarak ortaya çıkmamaktadır. Mevlâna için de bir problem değildir ve eserlerinde, akıl ve mantık çerçevesinde bu konular çözümlenmiş görünmektedir. Ancak bazı bilim adamları ve düşünürler varoluşun bir başı ve sonu olmadığı, evrenin de Tanrı tarafından yaratılmadığı görüşüne sahiptirler.Aslında evrende varoluş an be an devam etmekte ve bir olgunlaşmaya doğru gitmektedir. Tam olgunlaşınca zıtlar birbirinden ayrılacak; yeni ve başka bir âlem gerçekleşecektir.

Abstract:
Mevlânâ?s views on humanity start off from various basic points which have been ignored by today?s disciplines. Although from time to time his evaluations present a correspondence with modern disciplines, often it surpasses and shines a light on them. In this regard Mevlânâ starts off with Adam who was the model of a superior man and rejects the negative approach on mankind?s primitiveness that dominates the modern disciplines. In this sense Mevlânâ who has treasured mankind and deemed him as the purpose of the creation of the universe, the most superior of creation and the representative of Allah on earth, regards the evil in mankind as accidental rather than fundamental.The first part of our study addresses a view of mankind based on Abraham Maslow and Irvin Yalom?s theories on existentialist and humanist approach in psychology; and the second part discusses Mevlânâ?s life, personality and views on mankind. The third part shares information on the existentialist and humanist approach in Mesnevi and then discusses the subject of `Personal Realization?. Mevlânâ?s envisagement and analysis of man and his views on mind, soul, heart and self, which he accepts as the element and forces that constitute man, have been investigated.The issue of God and that God is the creator of everything has not been a problem for divine religions. It is also not a problem for Mevlânâ and he seems to have analyzed this in his works within the scope of mind and reason. However certain scientists and philosophers have the opinion that there is not a beginning and end to creation and that the universe was not created by God.Actually existence in the universe continues at every moment and is headed for maturation. When it fully matured opposites shall pull away from one another and a new and different realm shall be realized.