Öğretmen adaylarına yönelik e-devlet hizmetleri farkındalık eğitiminin etkililiği
Effectiveness of e-government services awareness training for teacher candidates
Yazar: TUĞBA KOCADAĞ ÜNVER
Danışman: PROF. DR. SAMİ ŞAHİN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: ADDIE öğretim tasarımı modeli = ADDIE instructional design model ; Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Bölümü = Department of Computer Education and Instructional Technology

Özet:
Teknolojik ilerlemenin hız kazandığı, bilginin artarak yayıldığı ve bilgiye erişimin çok daha kolay olduğu günümüzde; doğru ve güvenli bilgiye, kolay ve daha kısa bir zamanda ulaşmak önem kazanmıştır. Teknolojideki değişimler küreselleşme ve bilgi toplumu çağında sadece insanları değil, kurumları ve devletleri de etkiler olmuş; devlet ve vatandaş kavramlarını da etkisi altına almıştır. Dolayısıyla devletlerin ayakta kalabilmeleri için vatandaşlarının beklentilerine cevap verebilecek şekilde kendilerini dijital bir dönüşüm süreci içerisine sokmaları kaçınılmaz olmuştur. Dijital dönüşüm süreci içerisine giremeyen devletler hem diğer devletlerle hem çalışanlarıyla hem de vatandaşlarıyla karşı karşıya gelmektedir. İş ve işlemlerin hızlı ve güvenli bir şekilde zaman ve mekân fark etmeksizin gerçekleştirilmesi, ihtiyaç duyulan bilgilere tek bir portal üzerinden erişilmesi e-devlet ve hizmetlerini önemli kılmaktadır. Büyük yatırımlarla başlatılan e-devlet dönüşüm projesi birçok araştırmacı tarafından incelenmiş ve sistemin daha etkin kullanımına yönelik öneriler geliştirilmiştir. Bu araştırmanın amacı ise e-devlet kapısı üzerinden sunulan hizmetlere yönelik öğretmen adaylarının farkındalık düzeylerinin tespiti ve farkındalıklarının arttırılmasına yönelik bir öğretim tasarımı geliştirmektir. Tarama ve deneysel modelin birlikte kullanıldığı araştırmada, 949 kadın ve 391 erkek (N=1320) öğretmen adayından veriler toplanmıştır. İlk olarak katılımcıların e-devlet ve uygulamalarını kullanım düzeylerinin belirlenmesi için araştırmacı tarafından geliştirilen geçerlik ve güvenirliği sağlanmış E-Devlet Kapısından Sunulan Hizmetlerin Kullanımı Anketi uygulanmış ve öğretmen adaylarının kullanım düzeylerinin "çok düşük" olarak ifade edilebileceği görülmüştür (X ̅=151.2). Daha sonra katılımcılara sırası ile araştırmacı tarafından geliştirilen geçerlik ve güvenirlik değerleri sağlanmış E-Devlet Kapısından Sunulan Hizmetlere Yönelik Farkındalık Ölçeği ön test, son test ve izleme testi olarak uygulanmıştır. Uygulanan ölçme aracı sonrası öğretmen adaylarının büyük bir kısmının %98.6'sının (N=1302) e-devlet ve uygulamalarına yönelik farkındalık düzeylerinin "çok düşük" olarak belirlenen aralıkta olduğu görülmüştür (X ̅=90.3). Ön test uygulaması sonrası katılımcılarla E-Devlet Kapısından Sunulan Hizmetlere Yönelik Farkındalık Eğitimi gerçekleştirilmiştir. Farkındalık eğitiminin ve öğretim materyallerinin hazırlanması sürecinde analiz, tasarım, geliştirme, uygulama ve değerlendirme olmak üzere ADDIE öğretim tasarımı modelinin beş temel adımı izlenmiştir. Uygulamalar sonrasında asıl uygulamada yer alan 62 katılımcı ile gönüllülük esasına dayalı görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Katılımcıların büyük çoğunluğunun gerçekleştirilen eğitim sürecinin kendilerine katkılar sağladığını (N=48) belirtmesi ve içeriğin yeterli (N=57) düzeyde olduğunu belirtmeleri, öğretim tasarımının araştırmanın amacını gerçekleştirme hususunda başarılı olduğunu göstermektedir. Farkındalık eğitimi öncesinde X ̅=90.280 olan ön test puanları, eğitim sonrası son testte X ̅=134.599'a ve izleme testinde  X ̅=135.756'ya yükselmiştir. Katılımcıların ön test, son test ve izleme testi puanları arasında anlamlı bir farklılık olduğu bulunmuştur (F(1.008,1329.134)= 4116.500, p<.01). Katılımcıların oldukça düşük olan ön test puanları, ön test sonrası gerçekleştirilen eğitimin akabinde uygulanan son testle yükseldiği ve dört hafta sonra uygulanan izleme testi sonrası ise az miktar da olsa puanlarında yine artış olduğu görülmüştür. Bu bulgu, gerçekleştirilen eğitimin katılımcıların e-devlet ve uygulamalarına ilişkin farkındalık düzeylerinin arttırılmasında etkili olduğu söylenebilir. Kadın ve erkek katılımcılara ait ölçümün ön test, son test ve izleme testi puanları arasındaki fark anlamlı ve önemlidir (F(1.008,1328.234)=14.203, p<.05). Katılımcıların farkındalık ölçeği ön test puanlarının (X ̅=90.3) kadınlarda X ̅=88.546 ve erkeklerde X ̅=94.399 olduğu görülmektedir. Bu değerler incelendiğinde erkek katılımcılar lehine anlamlı farklılıklar taşıdığı söylenebilir. Yaş değişkenine ait ölçümün ön test, son test ve izleme testi puanları arasındaki fark anlamlı ve önemlidir (F(5.039,1329.244)=2.629, p<.05). Katılımcıların farkındalık ölçeği ön test puanlarının ortalaması en yüksek 29-31 yaş aralığındadır (X ̅=112.667), en düşük ise 17-19 yaş aralığındadır (X ̅=86.644). Gerçekleştirilen LSD testi sonuçlarına göre 20-22 yaş aralığındaki katılımcıların 17-19 yaş aralığındaki katılımcılara göre ön test puanları farklılık göstermektedir ve bu fark 20-22 yaş aralığındaki katılımcıların lehinedir (p=.011). Katılımcıların öğrenim gördükleri sınıf değişkenine ait ölçümün ön test, son test ve izleme testi puanları arasındaki fark anlamlı ve önemlidir (F(3.023,1326.198)=4.568, p<.05). Katılımcıların farkındalık ölçeği ön test puanlarının ortalaması en yüksek 3. sınıflarda (X ̅=92.989), en düşük ise 1. sınıflardadır (X ̅=86.057). Gerçekleştirilen LSD testi sonuçlarına göre 2. sınıfların 1. sınıflara ve 3. sınıfların 1. sınıflara göre ön test puanları farklılık göstermektedir (p=.003). Katılımcıların öğrenim gördükleri program değişkenine ait ölçümün ön test, son test ve izleme testi puanları arasındaki fark anlamlı ve önemlidir (F(7.055,1322.244)=3.589, p<.05). Katılımcıların farkındalık ölçeği ön test puanlarının ortalaması en yüksek Fen Bilgisi Öğretmenliği programında (X ̅=97.764), en düşük ise İlköğretim Matematik Öğretmenliği programındadır (X ̅=84.126). Gerçekleştirilen LSD testi sonuçlarına göre Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Öğretmenliği programında öğrenim gören katılımcıların İlköğretim Matematik Öğretmenliği programında öğrenim gören katılımcılara göre ön test puanları farklılık göstermektedir ve bu fark Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Öğretmenliği programındaki katılımcıların lehinedir (p=.027). Sınıf Öğretmenliği programında öğrenim gören katılımcıların İlköğretim Matematik Öğretmenliği programında öğrenim gören katılımcılara göre ön test puanları farklılık göstermektedir ve bu fark Sınıf Öğretmenliği programındaki katılımcıların lehinedir (p=.007). Sosyal Bilgiler Öğretmenliği programında öğrenim gören katılımcıların İlköğretim Matematik Öğretmenliği programında öğrenim gören katılımcılara göre ön test puanları farklılık göstermektedir ve bu fark Sosyal Bilgiler Öğretmenliği programındaki katılımcıların lehinedir (p=.024). Fen Bilgisi Öğretmenliği programında öğrenim gören katılımcıların Sosyal Bilgiler Öğretmenliği programında öğrenim gören katılımcılara göre ön test puanları farklılık göstermektedir ve bu fark Fen Bilgisi Öğretmenliği programındaki katılımcıların lehinedir (p=.036). Fen Bilgisi Öğretmenliği programında öğrenim gören katılımcıların Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık programında öğrenim gören katılımcılara göre ön test puanları farklılık göstermektedir ve bu fark Fen Bilgisi Öğretmenliği programındaki katılımcıların lehinedir (p=.001). Türkçe Öğretmenliği programında öğrenim gören katılımcıların İlköğretim Matematik Öğretmenliği programında öğrenim gören katılımcılara göre ön test puanları farklılık göstermektedir ve bu fark Türkçe Öğretmenliği programındaki katılımcıların lehinedir (p=.001). Araştırma sonuçlarından yola çıkarak gerçekleştirilen uygulamalara, gelecekte yapılması planlanan araştırmalara ve politika oluşturuculara önerilerde bulunulmuştur. Özellikle gerçekleştirilen öğretim tasarımının farklı üniversitelerde ve lisans programlarında da uygulanarak etkililiğinin incelenmesi, farkındalık eğitiminin bir defaya mahsus değil, süreklilik arz edecek şekilde organize edilmesi önerilmektedir. Ayrıca, e-devlet kapısı ile ilgilenen dönüşüm ofisinin sistemi hatalardan arındırılmış ve yazım, imla, dilbilgisi bakımından gözden geçirilmiş haliyle son kullanıcılarla buluşturması da bir diğer en değerli önerilerdendir.

Abstract:
Nowadays, technological progress is accelerating, information dissemination is increasing and access to information is much easier; It has become important to reach accurate and secure information easily and in a shorter time. Changes in technology have affected not only people but also institutions and states in the era of globalization and information society; also influenced the concepts of state and citizen. Therefore, it has become inevitable for states to put themselves into a digital transformation process in a way that can meet the expectations of their citizens in order to survive. States that cannot enter the digital transformation process are confronted with other states, their employees and their citizens. Carrying out business and transactions quickly and safely, regardless of time and place, and accessing the needed information through a single portal makes e-government and services important. The e-government transformation project, which was initiated with large investments, was examined by many researchers and suggestions were developed for more effective use of the system. The purpose of this research was to develop an instructional design to determine the awareness levels of pre-service teachers and to increase their awareness of the services offered through e-government and its portal. Data were collected from 949 female and 391 male (N=1320) pre-service teachers in the study, in which scanning and experimental model were used together. First, to determine the level of use of e-government and applications of the participants, the validity and reliability of the e-Government Gateway Usage Questionnaire developed by the researcher was applied and it was observed that the usage levels of the pre-service teachers were in the range determined as "very low" (X ̅=151.2). Afterwards, the Awareness Scale for the Services Provided through the E-Government Gateway, which was developed by the researcher, respectively, was applied to the participants as a pre-test, post-test and follow-up test. After the measurement tool applied, it was observed that the awareness levels of the pre-service teachers towards e-government and its applications were in the range determined as "very low" (X ̅=90.3). Afterwards, the Awareness Scale for the Services Provided through the E-Government Gateway, which was developed by the researcher, respectively, was applied to the participants as a pre-test, post-test and follow-up test. After the pre-test application, Awareness Training on Services Offered through the E-Government Gateway was held with the participants. In the process of preparing awareness training and teaching materials, five basic steps of the ADDIE instructional design model were followed: analysis, design, development, implementation and evaluation. After the implementations, interviews were held on a voluntary basis with 62 participants in the actual implementation. The fact that the majority of the participants stated that the educational process provided contributed to them (N=48) and that the content was sufficient (N=57), shows that the instructional design was successful in achieving the purpose of the research. The pre-test scores, which were X ̅=90.280 before the awareness training, increased to X ̅=134.599 in the post-training test and X ̅=135,756 in the follow-up test.  It was found that there was a significant difference between the pre-test, post-test and follow-up test scores of the participants (F(1.008,1329.134)= 4116.500, p<.01). It was observed that the participants' very low pre-test scores increased with the post-test applied after the training after the pre-test, and after the follow-up test four weeks later, there was a slight increase in their scores. Based on this finding, it can be said that the training provided was effective in increasing the awareness levels of the participants about e-government and its applications. The difference between the pre-test, post-test and follow-up test scores of the female and male participants were significant (F(1.008,1328.234)=14.203, p<.05). It was seen that the participants' awareness scale pre-test scores (X ̅=90.3) were X ̅=88,546 for women and X ̅=94,399 for men. When these values were examined, it could be said that there were significant differences in favor of male participants. The difference between the pre-test, post-test and follow-up test scores of the age variable measurement was significant and significant (F(5.039,1329.244)=2.629, p<.05). The average of the participants' awareness scale pre-test scores was between the ages of 29-31 (X ̅=112.667) and the lowest was between the ages of 17-19 (X ̅=86.644). According to the results of the LSD test performed, the pre-test scores of the participants in the 20-22 age range differed from the participants in the 17-19 age range, and this difference was in favor of the participants in the 20-22 age range (p=.011). The difference between the pre-test, post-test and follow-up test scores of the measurement of the class variable of the participants was significant (F(3.023,1326.198)=4.568, p<.05). The average of the participants' awareness scale pre-test scores was highest in the 3rd grades (X ̅=92.989) and the lowest in the 1st grades (X ̅=86.057). According to the results of the LSD test performed, the pretest scores of the 2nd graders differed from the 1st graders and the 3rd graders differed from the 1st graders (p=.003). The difference between the pre-test, post-test and follow-up test scores of the measurement of the program variable of the participants was significant and significant (F(7.055,1322.244)=3.589, p<.05). The average of the participants' awareness scale pre-test scores was in the Science Education program (X ̅=97.764) and the lowest in the Elementary Mathematics Teaching program (X ̅=84.126). According to the results of the LSD test, the pre-test scores of the participants studying in the Computer and Instructional Technologies Teaching program differed from the participants in the Primary Education Mathematics Teaching program, and this difference was in favor of the participants in the Computer and Instructional Technologies Teaching program (p=.027). The pre-test scores of the participants studying in the Primary Education Program differed from the participants in the Primary Education Mathematics Teaching program, and this difference was in favor of the participants in the Primary Education Program (p=.007). The pre-test scores of the participants studying in the Social Studies Teaching program differed compared to the participants studying in the Primary Education Mathematics Teaching program, and this difference was in favor of the participants in the Social Studies Teaching program (p=.024). The pre-test scores of the participants studying in the Science Teaching program differed compared to the participants studying in the Social Studies Teaching program, and this difference was in favor of the participants in the Science Teaching program (p=.036). The pre-test scores of the participants studying in the Science Teaching program differed compared to the participants studying in the Guidance and Psychological Counseling program, and this difference was in favor of the participants in the Science Teaching program (p=.001). The pre-test scores of the participants studying in the Turkish Language Teaching program differed compared to the participants studying in the Primary Education Mathematics Teaching program, and this difference was in favor of the participants in the Turkish Language Teaching program (p=.001). Based on the results of the research, suggestions were made to the practices, future research and policy makers. In particular, it is recommended to examine the effectiveness of the instructional design by applying it in different universities, and to organize awareness training in a continuous way, not a one-off. In addition, one of the most valuable suggestions is that the transformation office, which deals with the e-government portal, introduces the system to the end users with its system free of errors and revised in terms of spelling, spelling and grammar.