Okul yaşam kalitesinin okula yabancılaşmaya etkisinde sosyal adaletin aracılık rolü
The mediating role of social justice in the effect of  quality of school lifeon social alienation
Yazar: MERVE İLMAZ
Danışman: DOÇ. DR. TANER ATMACA
Düzce Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Lise öğrencileri = High schools students ; Okul yaşam kalitesi = Quality of school life ; Okula yabancılaşma = School alienation ; Ortaöğretim okulları = Secondary education schools ; Sosyal adalet = Social justice ; Ölçekler = Scales ; Öğrenci algısı = Students perceptions

Özet:
Bu tez, lise öğrencilerinin okul yaşam kalitelerinin okula yabancılaşmaya etkisinde sosyal adaletin aracılık rolünün olup olmadığını inceleyen nicel bir araştırmadır. Araştırma, genel tarama modellerinden ilişkisel tarama modeli kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Düzce ilinde Anadolu liseleri, meslek liseleri, imam hatip liseleri ve güzel sanatlar lisesinde öğrenim görmekte olan 9., 10., 11. ve 12. sınıf öğrencilerine toplam 899 adet ölçek uygulanmıştır. Verilerin toplanmasında "Kişisel Bilgi Formu", "Okul Yaşam Kalitesi Ölçeği", "Okullarda Sosyal Adalet Ölçeği" ve "Okula Yabancılaşma Ölçeği" kullanılmıştır. 
Bu araştırma sonucunda öğrencilerin okul yaşam kalitesi, okula yabancılaşma ve okullarda sosyal adalet algılarının orta düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Fark testlerine ilişkin bulgularda, okul yaşam kalitesi cinsiyete, anne eğitim düzeyine, baba eğitim düzeyine göre anlamlı farklar elde edilmemişken, sınıf düzeyine göre incelendiğinde 9. sınıf öğrencilerinin okul yaşam kalitesi algıları daha yüksek bulunmuştur. Okul türüne göre incelendiğinde de Güzel Sanatlar Lisesi öğrencilerinin okul yaşam kalitesine ilişkin algılarının diğer lise türlerine nazaran daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. 
Okullarda sosyal adalet ölçeğinden elde edilen bulgulara göre cinsiyet, anne eğitim düzeyi ve baba eğitim düzeyi sosyal adalet algısı için anlamlı bir fark tespit edilmemiştir. Sınıf seviyesine bakıldığında 12. sınıf öğrencilerinin sosyal adalet algıları 10. sınıf öğrencilerinden, 9. sınıf öğrencilerin sosyal adalet algıları ise 10. sınıf öğrencilerinden anlamlı bir şekilde farklılaşmıştır. Okul türüne göre bakıldığında Güzel Sanatlar Lisesi öğrencilerinin sosyal adalet algıları Meslek Lisesi öğrencilerinden daha yüksek bulunmuştur. 
Okula yabancılaşma ölçeği sonuçlarını cinsiyete göre incelendiğinde erkek öğrencilerin okula yabancılaşmanın alt boyutlarından "Güçsüzlük" aritmetik ortalamasının kızlardan daha yüksek olduğu yani erkek öğrencilerin daha fazla "güçsüzlük" algıladığı ve "Sosyal Uzaklık" alt boyutunda ise kız öğrencilerin daha fazla "sosyal uzaklık" yaşadığı tespit edilmiştir. Sınıf düzeyine göre bakıldığında 12.,11. ve 10. sınıfa giden öğrencilerin okula yabancılaşma algıları 9. sınıfa giden öğrencilerinden yüksek bulunmuştur. Okul türüne bakıldığında Anadolu Lisesi, İmam Hatip Lisesi ve Güzel Sanatlar Lisesi öğrencilerinin okula yabancılaşma algıları Meslek Lisesi öğrencilerinden fazla bulunmuştur. Baba eğitim düzeyine göre anlamlı bir fark ortaya çıkmazken, annesi lisans mezunu öğrencilerin annesi ortaokul mezunu öğrencilere göre daha fazla yabancılaşma algıladıkları tespit edilmiştir. 
Araştırmanın amacı olan aracılık rolüne ilişkin ise okul yaşam kalitesi ile okullarda sosyal adalet arasında pozitif yönlü, orta düzeyde anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Okul yaşam kalitesi ve okula yabancılaşma arasında negatif yönlü, orta düzeyde, anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Regresyon analizleri sonucunda okul yaşam kalitesi ve okullarda sosyal adalet değişkenlerinin okula yabancılaşmayı yordama düzeyi %14,4 bulunmuştur. Bağımsız değişkenlerden sadece okul yaşam kalitesi bağımlı değişkeni anlamlı yordama gücüne sahiptir. Okullarda sosyal adalet değişkeninin okula yabancılaşmayı yordamadaki etkisinin anlamlı olmadığı tespit edilmiştir.

Abstract:
This study is quantitative research examining whether social justice plays a mediating role in the effect of high school students' quality of school life on school alienation. The research was conducted using the relational survey model, one of the general survey models. A total of 899 scales were applied to 9th, 10th, 11th and 12th grade students studying in Anatolian high schools, vocational high schools, imam hatip high schools and fine arts high school in Düzce province. "Personal Information Form", "School Quality of Life Scale", "Social Justice in Schools Scale" and "School Alienation Scale" were used to collect the data. 
As a consequence of this study, it was determined that students' perceptions of school quality of life, alienation from school, and social justice in schools were at a medium level. In the findings related to the difference tests, while no significant differences were found according to gender, mother's education level, father's education level, 9th grade students' perceptions of school quality of life were found to be higher when analysed according to grade level. When analysed according to school type, it was found that Fine Arts High School students' perceptions of school quality of life were higher than other high school types. According to the findings obtained from the scale of social justice in schools, no significant difference was found for gender, mother's education level and father's education level perception of social justice. Considering the grade level, the social justice perceptions of 12th grade students differed significantly from those of 10th grade students, and the social justice perceptions of 9th grade students differed significantly from 10th grade students. According to the school type, the social justice perceptions of Fine Arts High School students were higher than those of vocational high school students. 
When the results of the alienation from school scale were analysed according to gender, it was found that the arithmetic mean of male students' "Powerlessness", one of the sub-dimensions of alienation from school, was higher than that of female students; that is, male students perceived more "powerlessness" and female students experienced more "social distance" in the "Social Distance" sub-dimension. According to the grade level, 12th, 11th, and 10th grade students' perceptions of alienation from school were higher than 9th grade students. According to the school type, the perceptions of alienation from the Anatolian High School, Imam Hatip High School and Fine Arts High School students were higher than those of Vocational High School students. While there was no significant difference according to father's education level, it was found that students whose mothers graduated from undergraduate school perceived more alienation than students whose mothers graduated from secondary school. Regarding the third sub-problem and the mediating role, which is the purpose of the research, a positive, moderately significant relationship was found between school quality of life and social justice in schools. A negative, moderate, significant relationship was found between the quality of school life and alienation from school. Because of regression analyses, a positive, moderate, significant relationship was found between school quality of life and social justice in schools.