Yabancılara Türkçe öğretimi uygulamalarının kültürel farkındalık oluşturma açısından incelenmesi
Investigation of Turkish teaching applications for foreigners in terms of creating cultural awareness
Yazar: ONUR ER
Danışman: PROF. DR. CENGİZ ALYILMAZ
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dil öğretimi = Language teaching ; Farkındalık = Awareness ; Kültür = Culture ; Kültürel etki = Cultural effect ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Yabancı dil öğretimi = Foreign language teaching ; Yabancılar = Foreigners ; Öğretim = Teaching ; Öğretim yöntemleri = Teaching methods

Özet:
Bu çalışmanın amacı kültürel farkındalık oluşturma sürecinde öğretmeni, programı, sınıf ortamını, öğrenme materyalini, öğrenme ve öğretme stratejisini, ölçme ve değerlendirmeyi, etkinlikleri, öğrencilerin sahip olduğu kültürel ögeleri ve yabancılara Türkçe öğretimi (YTÖ) merkezini kültürel farkındalık oluşturma açısından incelemektir. Araştırmanın amacı kapsamında yabancılara Türkçe öğreten öğretmenlerle ve YTÖ merkezlerinin müdür yardımcıları ile yarı yapılandırılmış görüşme yapılmıştır. Araştırma kapsamında öğrencilere "Öğrencilerin Türk Kültürüne İlişkin Farkındalıklarını Belirleme Anketi" ve "YTÖ Merkezlerinin Türk Kültürüne Yönelik Farkındalık Oluşturma Durumlarını Belirleme Anketi" uygulanmıştır. Bunların yanında sınıf içi uygulamalara yönelik araştırmacı tarafından katılımsız olarak yapılandırılmamış gözlem de hazırlanmıştır. Bunun için "Yapılandırılmamış Gözlem Formu" (YGF) kullanılmıştır.
Bu çalışma karma modelde yapılmış bir çalışmadır. Çalışmada nitel ve nicel yöntemler bir arada kullanılmıştır; ancak nitel veriye nicel veriye göre daha fazla ağırlık verilmiştir. Çalışma; Çukurova Üniversitesi Türkçe Öğretimi Uygulama ve Araştırma Merkezi (Çukurova Üniversitesi TÖMER), Gazi Üniversitesi Türkçe Öğrenim, Araştırma ve Uygulama Merkezi (Gazi Üniversitesi TÖMER), Atatürk Üniversitesi Dil Eğitim ve Öğretimi Araştırma ve Uygulama Merkezi (Atatürk Üniversitesi DİLMER), Gaziantep Üniversitesi Türkçe Öğretimi Uygulama ve Araştırma Merkezi (Gaziantep Üniversitesi TÖMER) ve İstanbul Üniversitesi Dil Merkezi (İstanbul Üniversitesi DİLMER) olmak üzerek beş YTÖ merkezinde gerçekleştirilmiştir. Çalışma kapsamında YTÖ merkezinde görevli öğretmenlere "Öğretmenler için Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu" (ÖYG), müdür yardımcılarına ise "Kurum Yöneticileri için Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu" (KYG) uygulanmıştır. Elde edilen nitel verilerin çözümlenmesinde içerik analizi yönteminden faydalanılmıştır. Gözlem verilerinin analizinde NVIVO Windows 10 adlı program kullanılmıştır. Nicel verilerin analizinde ise SPSS Windows 15 paket programı kullanılmış; frekans, yüzde ve ortalama hesaplaması yapılmıştır.
Sonuç olarak öğretmenler ve müdür yardımcıları YTÖ sürecinde kültürel farkındalık oluşturmayı genellikle gerekli bulmaktadırlar. Öğretmenlere göre kültürel farkındalık oluşturma süreci kendilerine iletişim kurma, tecrübe kazanma, hoşgörülü olma gibi konularda katkı sağlamıştır. Ancak sınıf içinde öğretmenlerin kültürel farkındalığa yönelik uygulamalara genellikle yer vermedikleri gözlenmiştir. Araştırmada öğretmenlerin çoğunluğu YTÖ sürecinde kültürel farkındalığa yönelik amaçların faydalı olacağını belirtmiştir. Öğretmenler ve müdür yardımcıları kültürel farkındalığa yönelik YTÖ merkezlerinin amaçlarının olmadığını ifade etmiştir. Kültürel farkındalığa yönelik amaçların olmaması kültüre yönelik çalışmaların eksikliğinin sorumluluğunu öğretmene yüklemekte ve kültürel farkındalık sürecinin plansız bir şekilde yürümesine sebep olmaktadır. Araştırmada YTÖ merkezlerinin teknolojik araçların bulunduğu sınıflara sahip oldukları görülmüştür. Ancak YTÖ merkezlerinin hiçbirinde sınıf ortamında kültüre yönelik ögeye çok fazla rastlanılmamıştır. Öğretmenlerin çoğunluğu derslerde kültüre yönelik etkinlikler kullandığını ifade etmesine rağmen gözlemlerde çok fazla kültürel etkinliğe rastlanılmamıştır. Araştırmaya katılan öğretmenler genellikle kültürel farkındalık oluşturma sürecinde ölçme ve değerlendirmeye yönelik uygulamaları gerekli görmüşlerdir. Ancak öğretmenlerin çoğunluğu kültürel farkındalığa yönelik ölçme araçlarını kullanmadıklarını belirtmişlerdir. Müdür yardımcıları da YTÖ merkezinin kültürel farkındalığa yönelik bir ölçme ve değerlendirme sistemi olmadığını ifade etmişlerdir. Araştırmada öğretmenler, öğrenciler ve müdür yardımcıları YTÖ merkezini kültürel farkındalık açısından yeterli bulmuşlardır. Bunun yanında öğretmenler ve müdür yardımcıları YTÖ merkezine kültürel farkındalığa yönelik birçok imkânın sağlanması gerektiğini vurgulamıştır. Buradan hareketle kültürel farkındalık açısından YTÖ merkezlerinin bina, program, web sitesi, ulaşım gibi konularda çok da yeterli olmadığı söylenebilir.
Anahtar Sözcükler: Yabancılara Türkçe öğretimi, kültür, kültürel farkındalık, karma araştırma.

Abstract:
The aim of this study is to investigate in terms of creating cultural awareness of teacher, curriculum, classroom environment, material of learning, strategy of learning and teaching, measurement and evaluation, activities, cultural items that students have and Turkish teaching centres for foreigners during the process of creating cultural awareness. Within the scope of the aim of the study, semi-structured interview is done with teachers who teach Turkish to foreigners and assistant managers of Turkish teaching centres. Within the frame of the study, "Questionnaire of Determination related to Awareness Turkish Culture of Students" and "Questionnaire of Determination intended for Creating Awareness of Turkish Culture in Turkish Teaching Centres" are applied. Besides, unstructured observation intended for applications in classroom is also done as non-participant by researcher. Within the scope of "Unstructured Observation Form" is used. 
This study is mixed methods research. Both qualitative and quantitative methods are used in common in this study; but qualitative data is more used than quantitative data. This study is applied in Çukurova University Turkish Teaching Application and Research Centre (Adana Çukurova TOMER), Gazi University Turkish Language Learning, Research and Application Centre (Ankara Gazi TOMER), Ataturk University Language Teaching and Training Research and Application Centre (ATA DILMER) Gaziantep University Turkish Teaching Application and Research Centre (Gaziantep Gaun TOMER) and Istanbul University Language Centre (Istanbul DILMER) as five Turkish teaching centres. Within the frame of the study, "Semi-structured Interview Form for Teachers" to teachers and "Semi-structured Interview Form for Institution Managers" to assistant managers are applied in Turkish teaching centre. The content method analysis is used to analyse gathered qualitative data. NVIVO Windows 10 is used in analysis of observation data. SPSS Windows 15 is used in quantitative analysis and frequency, percentage and mean calculation are done. 
In consequence of the study, teachers and assistant managers usually have a positive look on creating cultural awareness while Turkish teaching as foreign language. With regard to teachers, the process of creating cultural awareness in Turkish teaching as foreign language contributes conversation, gaining experience, being tolerance etc. But it is observed that teachers do not practise intended on cultural awareness in classroom. In the research, most of the teachers indicate the goals of the process of creating cultural awareness in Turkish teaching as foreign language will be useful. Teachers and assistant managers indicate that there is no goal of the process of creating cultural awareness in Turkish teaching centres. Lack of goals for cultural awareness puts the responsibility intended for culture on to teachers and causes that the process of cultural awareness continues in an unplanned way. In this study, Turkish teaching centres have classrooms having technological equipment has been observed. But items of culture have not been observed in none of Turkish teaching centres. Although most of the teachers indicate that they use cultural activities in classes not so many cultural activities are not observed in observations. Teachers participating in the study think it usually necessary to measurement and evaluation while the process of creating cultural awareness. But most of the teachers indicate that they do not use the equipment for cultural awareness. Assistant managers indicate there is no measurement and evaluation system for cultural awareness of Turkish teaching centres. In the study, teachers, students and assistant managers find Turkish teaching centre sufficient for cultural awareness. Besides, teachers and assistant managers have stressed that many more opportunities are provided to cultural awareness in Turkish teaching centre. Therefore, it has been said that Turkish teaching centres have not enough about such as building, curriculum, website, transportation in terms of cultural awareness.
Keywords: Turkish teaching as foreign language, culture, cultural awareness, mixed methods research.