Eleştirel kuram ve epistemoloji: Bilginin yapısal dönüşümü
Critical theory and epistemology: Structural transformation of knowledge
Yazar: MERT BAŞOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. İSMAİL SERİN
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Felsefe Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Adorno, Theodor = Adorno, Theodor ; Bilgi = Knowledge ; Bilgi kuramı =   ; Eleştirel kuram = Critical theory ; Habermas, Jürgen = Habermas, Jürgen ; Horkheimer, Max = Horkheimer, Max

Özet:
Bu tezde Eleştirel Kuram adıyla anılan Frankfurt Toplumsal Araştırmalar
Enstitüsü üyelerinden Horkheimer, Adorno ve Habermas'ın görüşleri bağlamında
bilginin yapısal dönüşümü sorunu üzerine eleştirel bir serimleme yapılacaktır.
Özellikle yirmi ve yirmibirinci yüzyılda yaşanan tarihi yıkımların ve temel olarak
klasik epistemoloji tartışmalarının yetersiz kaldığının görülmesine koşut olarak,
bilginin yapısal anlamda döneme bağlı değişimi gözlemlenmiştir. Dolayısıyla bilginin
oluşum şartları olduğu kadar, bilginin yapısal dönüşümü de tartışılması gereken bir
problem olarak varlığını korumaktadır. Bu nedenle, bilgi olarak kabul edebileceğimiz
olgu, olay ya da tutumların yapısındaki dönüşümü anlayabilmek için geçmişten
günümüze, yaşanan değişimleri ele almak gereklidir. Aydınlanma Çağı'nın ardından,
akıl, bilginin pratik hayatta somut bir yansımasının olması gerektiğini savunan bir
ölçüt ile karşılaşmıştır. Böylece akıl, modern toplumun kırılgan bağlar üzerine
kurnazca inşa ettiği kurallara indirgenerek, yeni bir epistemolojik bağlamı temel alarak
araçsallaşmıştır. Metinde göreceğimiz üzere, Eleştirel Kuram için bilgi kavramı
dönemin ihtiyaçlarına cevap veren bir süreç içinde değişir ve değişmelidir. Buna göre
Eleştirel Kuram için ancak öznelerin aktif gücü tekrar bilgiye dahil edilebilirse gerçek
anlamda bir bilgiden söz edilebilir. Bu anlamda, Eleştirel Kuram düşünürleri klasik
epistemolojik görüşe hem epistemolojinin sınırları içinden hem de bilginin üretim
süreçleri üzerinden eleştiriler yöneltmişlerdir. Gelinen noktada bilginin tekrar
yapılandırılması süreci, şimdiye değin süregelen bilgi kavramına yeni bir boyut
eklemeyi gerektirmektedir. Yirminci yüzyıldan başlayarak bir kere daha bilgiye dair
köklü bir eleştirinin yapılması, modern dönemde bilginin geçirdiği yapısal dönüşümün
betimlenmesi için gereklidir. Her bir ana bölümü bir filozof ve bir temayla ayrılan bu
tezin temel amacı; ilk bölümde eleştirel bir kuram nedir sorusunu cevaplamak, ikinci
bölümde fenomenoloji özelinde bilgikuramı eleştirisi sunmak ve üçüncü bölümde bir
bilgi eleştirisi olarak sunulan yeni bilgi düşüncesiyle, bilginin yapısal dönüşümünü
gözler önüne sermektir.

Abstract:
In this thesis, a critical exposition will be made on the problem of structural
transformation of knowledge in the context of the views of Horkheimer, Adorno, and
Habermas, members of the Frankfurt Institute of Social Research, also known as
Critical Theory. In parallel with the historical destructions experienced, especially in
the twentieth and twenty-first centuries, and the inadequacy of classical epistemology
discussions, one may have observed that the structural change of knowledge depends
on the period. Therefore, the structural transformation of knowledge and the conditions
for forming knowledge remain a problem that one needs to discuss. For this reason, it
is necessary to consider the changes from past to present to understand the
transformation in the structure of facts, events, or attitudes that we can accept as
knowledge. Following the Age of Enlightenment, reason encountered a criterion that
argued that knowledge should have a concrete reflection in practical life. Thus, reason
has become instrumental, based on a new epistemological context, by being reduced
to the rules that modern society has cunningly built on fragile bonds. As we will see
in the text, the concept of knowledge for Critical Theory changes and should change
in a process that responds to the needs of the period. Accordingly, for Critical Theory,
we can only talk about actual knowledge if the active power of the subjects can be
included in the knowledge again. In this sense, Critical Theory thinkers have criticized
the classical epistemological view within the boundaries of epistemology and through
knowledge production processes. At this point, restructuring knowledge requires
adding a new dimension to the concept of knowledge that has existed until now. It is
necessary to make a radical criticism of knowledge again, starting from the twentieth
century, to describe the structural transformation that knowledge has undergone in the
modern period. The primary purpose of this thesis is that each main section is divided
into a philosopher and a theme. In the first part, it is to answer the question of what a
critical theory is; in the second part, it is to offer a critique of epistemology, specifically
in phenomenology; and in the third part, it is to reveal the structural transformation of
knowledge with the new idea of knowledge presented as a critique of knowledge.