Romanya'da Türkçe matbuat: Türk Birliği Gazetesi (1930-1939)
Turkish press in Romania:Türk Birliği Newspaper (1930-1939)
Yazar: ÖMER BEDİR
Danışman: PROF. DR. ADNAN SOFUOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Gazetecilik = Journalism ; Tarih = History ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Azınlıklar = Minorities ; Gazeteler = Newspapers ; Romanya = Romania ; Romanya-Dobruca = Romanya-Dobruca ; Türk Birliği gazetesi = Türk Birliği newspaper ; Türk azınlığı = Turkish minority

Özet:
Bir ülkede ana unsur olarak yaşayanların basınla ilişkisi ile bir ülkede azınlık olarak yaşayan bir topluluğun basınla ilişkisi birbirinden farklıdır. Azınlık durumunda yaşayan toplulukların basın yoluyla kimliklerini muhafaza etmeye ve kültürel yapılarını korumaya öncelik vermeleri, mensuplarını da bu konuda bilinçlendirmeye gayret göstermeleri beklenir. 
93 Harbi olarak da bilinen 1877-1878 Osmanlı-Rus savaşından sonra Romanya'nın bağımsızlığını kazanmasıyla yüzyıllardır bu topraklarda yaşayan Türkler azınlık konumuna düşmüşlerdir. Bu durum, bölgede yaşayan Türkleri sosyolojik, psikolojik, siyasî ve ekonomik açılardan derinden etkilemiştir. 
Yeni kurulan Romen devleti Dobruca'yı "Romenleştirme" çalışmalarına hız vermiş, çıkardığı kanunlarla Türklerin topraklarını ellerinden almış ve bu topraklara Ulahları yerleştirmiştir. Aşırı milliyetçi özellikleriyle bilinen Ulahlar, tutum ve davranışlarıyla Türkleri rahatsız etmişlerdir. Bu gelişmeler, Romanya'daki Türkler arasında Anadolu'ya göç etme düşüncesini güçlendirmiştir. Türklerin bir bölümü en kısa sürede Türkiye'ye göç etme fikrini savunurken, bir bölümü ise doğdukları toprakları terk etmeyerek, anavatanla da temaslarını koruyarak Romanya'da millî mevcudiyetlerini sürdürmeleri gerektiğini savunmuştur.
Azınlık konumuna düşen Romanya Türkleri, hızlanan "Romenleştirme" politikaları karşısında millî kimliklerini ve kültürlerini korumak için arayış içerisine girmişlerdir. Bu arayışlar çerçevesinde, özellikle II. Meşrutiyet sonrasında Dobruca'da cemiyetleşme ve matbuat faaliyetlerinin arttığı görülmektedir. Bu cemiyetlerin çoğunlukla Jön Türklerin fikirlerinden etkilenen öğretmenler tarafından kurulduğu ve "Tamîm-i Maarîf" veya "Hars" isimleri altında teşkilatlandıkları görülmektedir. Bu derneklere bağlı olarak gazete ve dergiler çıkarılmış, dernek üyeleri de bu gazete ve dergilere abone yapılmıştır. Bu gazetelerin, yayınlarında Türk azınlığın sorunlarını ele aldıkları, Romanya Türklerinin dil eğitimi, din eğitimi, siyasal temsili, göç ve müftülük konuları üzerinde yoğunlaştıkları görülmektedir. 
Bu kapsamda kurulan en önemli derneklerden biri Pazarcık'taki Jön Türkler tarafından 1909 yılında tesis edilen "Pazarcık Tamîm-i Maarîf Cemiyeti"dir. Pazarcık Tamîm-i Maarîf Cemiyeti 1920 yılında "Türk Gençler Derneği"ne dönüşmüş; Pazarcık'ın yanı sıra, Silistre, Köstence, Akkadın, Tutrakan, Hırsova ve Kavarna'da şubeler açmıştır. Dobruca'daki en faal ve en uzun ömürlü teşkilâtlardan biri olan Türk Gençler Derneği, 1930 yılından itibaren çalışmamızın ana konusunu teşkil eden Türk Birliği gazetesini çıkarmaya başlamıştır.
Bu çalışmanın amacı, azınlık durumuna düşen Romanya Türklerinin millî kimliklerini koruma çabalarına ışık tutmak, bu bağlamda Türkçe matbuattan nasıl yararlandıklarını anlamak ve Romanya'daki Türkçe gazeteler arasında Türk Birliği gazetesinin özel konumunu ortaya koymaktır. Bu çerçevede, Dobruca Türk matbuatının tarihsel gelişim süreci incelenerek milliyetçi bir yayın politikası izleyen Türk Birliği gazetesinin din ve etnik köken ayırımı gözetmeksizin Dobruca Türkleri arasında Türklük mefkûresinin korunması doğrultusundaki çalışmalarınının ortaya çıkarılması, ayrıca bahsekonu gazetenin genç Türkiye Cumhuriyeti'nde gerçekleştirilen inkılâpların Romanya Türkleri'ne anlatılması ve benimsetilmesi yönündeki gayretlerinin anlaşılması hedeflenmektedir.
Çalışmamızda, Osmanlı İmparatorluğu topraklarına dâhil olduğu dönemde Dobruca bölgesinde Türkçe basının durumu, bölgenin kaybedilmesi sonrasında Dobruca bölgesinde Türkçe basının nasıl bir gelişme takip ettiği, Jön Türklerin ve İbrahim Temo'nun Romanya'daki Türkçe matbuat üzerinde nasıl bir etkisi olduğu, Mecidiye Müslüman Semineri öğretmen ve mezunlarının Dobruca Türk basınının gelişimine nasıl katkı sağladıkları, II. Meşrutiyet'in ilanı sonrasında Romanya'daki Türkçe basında hangi konuların yoğunlukla ele alındığı, Türk Birliği gazetesinin nasıl ve kimler tarafından kurulduğu, ideolojik altyapısının nereden kaynaklandığı, gazetenin ele aldığı başlıca konuların neler olduğu, Tatarcılığa karşı nasıl bir duruş sergilediği, inkılâplara bakış açısının nasıl şekillendiği sorularına yanıt aranmıştır. 
İlk bölümde, Dobruca bölgesinin kaybedilmesiyle Romanya Türklerinin azınlık konumuna düşmesi ve Anadolu'ya göç konuları ele alınmıştır. Bu kapsamda, Cumhuriyet döneminde imzalanan göç anlaşması ve Gagavuzların göç anlaşmasına dâhil edilmesi yönündeki çabalar irdelenmiştir. Daha sonra, millî kimlik ve kültürlerini koruma arayışındaki Romanya Türklerinin basınla ilişkisi, bu bağlamda Romanya'da Türkçe basının gelişimi, Dobruca Türk aydınlarının yetiştiği bir kurum olarak Mecidiye Müslüman Semineri'nin rolü, ayrıca Jön Türkler ve İbrahim Temo'nun Romanya'daki Türkçe basının gelişimine sağladığı katkılar incelenmiştir. Öte yandan, bu bölümde dönemler itibariyle Romanya'daki Türkçe matbuat hakkında bilgi sunulmuştur.
İkinci bölümde ise, Türk Birliği gazetesinin kuruluş süreci, yazarları, hedefleri ve misyonu değerlendirilmiştir. Gazeteyi çıkaran Türk Gençler Derneği hakkında bilgi verilerek, gazetenin Jön Türkler ve İbrahim Temo'yla bağları, Türk Ocakları ve Bükreş Elçisi Hamdullah Suphi Tanrıöver'le ilişkileri ele alınmıştır. Bu bağlamda Türk Birliği'nin milliyetçi bakış açısı ve yeni kurulan Cumhuriyet Türkiyesi'yle ideolojik birlikteliği ortaya konulmuştur. 
Üçüncü bölümde gazetenin ele aldığı başlıca konular incelenerek, gazetenin göç, eğitim, Türklerin Romanya siyasetinde temsili, Gagavuzlarda Türklük bilincinin geliştirilmesi konularına bakışı ile Türk-Tatar ayrışması karşısındaki duruşu değerlendirilmiştir.

Abstract:
The relation of a group or a community with press varies according to its status of belonging to a majority or a minority. It is expected that the minorities strive to preserve their identities and cultural structures by means of press and raise the awareness of its members on these issues.
Following the loss of the Dobrogea region by the Ottoman Empire in 1877-1878, the Turks who have been living in this region for centuries have suddenly become a minority within the newly established Romanian state. This incident had sociological, psychological, economic and political effects on the Turks of Romania.
The new Romanian state accelarated its "Romanianisation" policies in Dobrogea, confiscated the lands of the Turkish minority and distributed these lands to the Vlachs. The ultra-nationalists Vlachs disturbed the Turks in the region. These developments pushed the Turks to consider migration to Turkey. While some Turks were in favor of a migration to Turkey as soon as possible, the others were of the opinion that they should remain in their ancestors' lands and continue to keep in touch with the motherland.
The Turks who became a minority in Romania started to search ways for preserving their national identity and culture. Within this framework, particularly after the proclamation of the II. Constitutional Monarchy in the Ottoman Empire, we observe an increase in the foundation of associations by Turks and publication of Turkish newspapers. These associations were generally founded by teachers who were influenced by the views of the Young Turks. These associations used mostly the titles of "spreading education" or "culture" in their names. These associations published newspapers or magazines and subscribed their members to these publications. These newspapers treated the problems of the Turkish minority, such as Turkish language education, religious education, political representation of Turks, migration and muftiat.
One of the most important associations operating in this field was "Pazarcık Tamîm-i Maarîf Cemiyeti" which was founded in 1909 by the Young Turks in Pazarcık. This association was renamed as "Türk Gençler Derneği" in 1920. Besides Pazarcık, it had branches in Silistre, Köstence, Akkadın, Tutrakan, Hırsova and Kavarna. This association was one of the most active and long-lasting Turkish minority organization in Dobrogea. This association published the "Türk Birliği" (Turkish Union) newspaper as of 1930.
The objectif of this study is to analyse the efforts of the Turkish minority in Romania with regard to the preservation of its national identity; to understand how the Turkish press was used in this aim; to shed light on the particular position of the Türk Birliği newspaper among the Turkish press in Romania. In this respect, the historical evolution of the Turkish press in Romania is analysed; efforts of the Türk Birliği newspaper aiming to promote the Turkism ideal, regardless of religious and ethnic origins, among Dobrogea Turks are treated and the role of the aforementioned newspaper in the transmission of the young Turkish Republic's revolutionary principles to the Turks in Romania is exposed.
Within the framework of this study, we tried to find answers to the following questions: Was there a Turkish press in Dobrogea during the Ottoman period?, How was the Turkish press influenced after the loss of Romania by the Ottoman Empire?,  How did the Young Turks and İbrahim Temo contribute to the Turkish press in Romania?, What was the role of the professors and alumnis of the Medgidia Muslim Seminary on the Turkish community in Romania and on the evolution of the Turkish press in Romania?, Which subjects were mostly treated by the Turkish press in Romania after the proclamation of the II. Constitutional Monarchy in the Ottoman Empire?, Who were the founders of the Türk Birliği newspaper and how was it founded?, What were the  ideological features of Türk Birliği?, Which subjects were mostly treated by the newspaper?, What was its position towards Tatarism?, How did it view the Turkish revolutionary principles?
In the first chapter, the loss of the Dobrogea region, process of becoming a minority and the migration process of Turks to Anatolia is explained. "Agreement on Migration between Turkey and Romania" and the efforts to include the Gagauz Turks into the said agreement are treated. Consequently, the Turks in Romania and the Turkish press relationship in pursuit of preserving national identity and culture, the evolution of the Turkish press in Romania, the role of the Medgidia Muslim Seminary as an institution which trains Turkish intellectuals in Dobrogea, contributions of the Young Turks and İbrahim Temo to the Turkish press in Romania are assessed. In this chapter, the Turkish press in Romania is classified in several periods and analysed on the basis of these periods.
In the second chapter, features of the Türk Birliği newspaper, process of its foundation, its authors and its mission are exposed. The "Young Turks Association" and its ties with the Türk Birliği; the relations between İbrahim Temo and the newspaper; its bonds with the Türk Ocakları and Ambassador Hamdullah Suphi Tanrıöver are treated. In this section, nationalist aspects of the Türk Birliği and the ideological similarities between the newspaper and the young Turkish Republic are explained as well.
In the third chapter, while exploring the main issues treated by the Türk Birliği, its position on migration issues, education issues, Gagauz Turks, representation of Turks in the Romanian political scene and the Turkish-Tatar differanciation are exposed.