Asit karakterli topraklarda gidyanın fosfor (p) sorpsiyon  kapasitesinin belirlenmesi
Determination of phosphorus sorption capacity of the gyttja in acid character soils
Yazar: AHMET NEDİRLİ
Danışman: PROF. DR. KADİR SALTALI
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Fosfor = Phosphorus ; Gidya = Gyttja ; Toprak özellikleri = Soil properties

Özet:
Ülkemizde fındık ve çay yetiştiriciliği Karadeniz bölgemizde yapılmaktadır. Karadeniz bölgesindeki topraklarımızın % 18'nin pH değeri 5.5-6.5, % 12'nin pH değeri 4.5-5.5, % 4'nün pH değeri 4.5'in altındadır. Asit toprakların pH değerini yükseltebilmek için çiftçilerimiz 3-4 yılda bir kireç uygulamaktadırlar. Toprak pH değeri düşük olan topraklara uygulanan fosforlu gübreler asit topraklarda bol miktarda bulunan Fe, Al, ve Mn bileşikleri ile reaksiyona girerek bitkiler tarafından alınamaz forma dönüşmektedir. Bu çalışmada, organik madde (% 40.59) ve kireç içeriği (% 45.67)  yüksek gidyanın asit topraklarda kullanım için fosfor (P) adsorpsiyon kapasitesinin belirlenmesi amaçlanmıştır.  Araştırma laboratuvar koşullarında yürütülmüştür. Çalışmada optimum adsorpsiyon koşulları (pH, sıcaklık, tanecik boyutu, adsorbent miktarı ve çalkalama süresi) belirlendikten sonra, gidyanın Langmuir izotermine göre maksimum adsorpsiyon kapasitesi  (b) 1.59 mg g-1 bulunmuştur. Gidyanın maksimum adsorpsiyon kapasitesi dikkate alınarak, gidyaya fosfor adsorbe edilmiş ve araştırmada kullanılmıştır. Deneme tesadüf parsellerinde faktöriyel deneme desenine göre 5 tekerrürlü olarak yürütülmüştür.  Farklı gidya ve fosfor dozlarının uygulamasında toprakta en yüksek alınabilir fosfor içeriği,  gidya materyaline fosfor adsorbe edilerek yapılan uygulamada (G1P1) elde edilmiştir. Gidya ve P uygulamasında (G1P1) elde edilen veriler istatistiksel olarak % 1 düzeyinde diğer uygulamalardan farklı bulunmuştur. Ayrıca, gidya uygulaması ile toprakların pH değeri 4.86'dan 5.74'e yükselmiştir. Sonuç olarak,  asit topraklara fosforlu gübrelerin gidya ile karıştırılarak uygulanması  topraklarda alınabilir P içeriğini artırmaktadır. Ülkemizde asit toprakların pH değerini yükseltmek için toprak düzenleyicisi olarak kireç yerine  hem organik madde hemde kireç içeriği yüksek olan ve Afşin-Elbistan Kömür havzasında bol miktarda bulunan gidyanın (tahmini rezerv 4.8 milyar ton) toprak düzenleyicisi olarak kullanım olasılığı vardır. Bu konuda arazi koşullarında araştırmaların yapılmasının uygun olacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Gidya, fosfor, sorpsiyon, asit toprak, kireç

Abstract:
Hazelnut and tea production in Turkey is carried out in Black Sea region.  Soil pH values ranges from 5.5 to 6.5 at 18 % and from 4.5 to 5.5 at 12 %  of soils  in the Black Sea region. In addition to, soil pH value is lower than 4.5 at  4 % of soils  in the Black Sea region.  In order to raise the pH of acid soils in region, farmers apply lime to soils in a scale of 3-4 years. Phosphorus fertilizers applied to acid soils can be reacts with Fe, Al and Mn compounds, and they are converted to the  unavailable compounds which can not be taken by plants. The aim of this study was to determine the phosphorus adsorption characteristics of gyttja with high organic matter (40.59 %) and lime (45.67 %) contents for use in acid soils. The research was carried out under laboratory conditions. In the study the optimum adsorption conditions (pH, temperature, particle size, amount of adsorbent and shaking time) has been determined. According to Langmuir isotherm, the maximum sorption capacity of gyttja was found to be 1.59 mg g-1. Phosphorus was adsorbed to the gyttja  considering to maximum adsorption capacity of gyttja and, the experiment was designed with 5 replication according to the randomized plots factorial experimental desing. The highest available phosphorus at the application of different doses of gyttja and phosphorus was obtained at the application which the phosphorus was adsorbed to the gyttja material (G1P1). The obtained data from the application of gyttja and phosphorus  (G1P1) was found different statistically from other applications at the level of 1 %. In addition to, soil pH values were risen from 4.86 to 5.74 by the application of gyttja. Consiquently, application by mixing of fertilizers of phosphorus with gyttja to the acid soils increased the available phosphorus in soils. In our country, the gyttja having high organic matter and lime contents and exists huge amounts in Afşin-Elbistan Coal Basin (predicted reserves 4.8 billion of tones) is possible to use as a soil amendment for rising pH of acid soils. In this sense, it is thought to be appropriate to making researhes in the field conditions.

Key Words: Acid soils, gyttja, phosphorus, adsorption, lime