Acarus siro L. ( Acaridae : Acari ) ve lepidoglyphus destructor ( Schrank ) ( Glycyphagidae : Acari ) ile avcısı cheyletus eruditus ( Schrank ) ( Cheyletidae : Acari ) arasındaki bazı biyolojik ilişkiler üzerinde araştırmalar /
Yazar: MEVLÜT EMEKÇİ
Danışman: PROF.DR. SEVAL TOROS
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1994
Konu: Biyoloji = Biology ; Ziraat = Agriculture
Dizin: Akarlar = Acari ; Avcılık = Hunting ; Bitki koruma = Plant protection ; Bitki parazitleri = Plant parasites ; Ömür uzunluğu = Life span

Özet:
Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü'nde yürütülen bu çalışmada, avcı dspo akarı Cheyletus eruditus (Schraıık) ile önemli depolanmış ürün zararlısı akarlardan Lepidoglyphus destructor (Schrank) ile Acarus siro L. 'nün biyolojileri ile bunlar arasındaki svcı- av ilişkileri araştırılmıştır. Çalışmalar laboratuvarda 10 ± 1°C ve 25 ± 1°C sıcaklık ile %70 ± 3 ve %90 ± 2 orantılı nem değerleri kombinasyon¬ larında yürütülmüştür. Sıcaklık artışı gerek zararlı akarlarda ve gerekse avcı akarda gelişmeyi hızlandırırken, orantılı nem artışı zararlı akarlarda gelişmeyi hızlandırmakta, faydalı akarda ise geciktirmektedir. Ergin oluş süresi sıcaklık ve orantılı neme bağlı olarak C, eruditus'ta. A. siro ile beslenme halinde daha kısa sürede tamamlanmaktadır. Ömür uzunluğu L. destructor, A. siro ve C. erucfitus'ta sıcaklık artışıyla kısalmıştır. Orantılı nem artışı ise zararlı akarlarda ömür uzunluğunu arttırırken avcı akarda kısaltmıştır. C. erucfitus'ta ömür uzunluğu 23.74 -280.23 gün olarak belirlenmiştir. Predatörün ömür uzunluğu A. siro ile beslenmesi durumunda daha uzun olurken; L.destructor ile beslenmesi halinde önemli düzeyde kısalmış; L. destructor + A. siro ya da sadece A. siro ile beslenmesi arasındaki fark ise ömür uzunluğu bakımından önemsiz olmuştur (p<0.05).Elde edilen sonuçlardan yararlanılarak düzenlenen yaşam çizelgelerine dayanılarak yapılan hesaplamalardan kalıtsal üreme yeteneği L.destructor ve A. sd.ro' da sıcaklık ve orantılı neme bağlı olarak sırasıyla 0.037-0.161 ve 0.049-0.217 dişi olarak saptanmıştır. Sıcaklık artışı bu değeri her iki türde de artırırken, orantılı nem artışı L.destructor'de kalıtsal üreme yeteneğini etkilememiş; A.siro'da ise arttırmıştır. C.eruditus'ta kalıtsal üreme yeteneği sıcaklık artışı ve orantılı nem düşüşü ile artış göstererek 0.023-0.199 dişi arasında olmuş; predatörün L.destructor ile beslenmesi durumunda bu değerler en düşük olarak saptanmıştır. Döl süresi her üç akar türünde de sıcaklık artışıyla kısalarak L.destructor, A.siro ve C.eruditus için sıcaklık ve orantılı neme göre sırayla 19.40-103.70, 23.67-81.51 ve 27.03-186.37 gün arasında olmuştur. Yaşam çizelgelerine dayanılarak hesaplanan parametrelerden net üreme gücüne ilişkin değerlerle sıcaklık ve orantılı neme göre bir generasyonda yaklaşık olarak L.destructor'un 23-47 misli; A.siro'nün 83-176 misli ve C.eruditus'un da 73-253 misli çoğaldığını göstermektedir. Predatör için üzerinde beslendiği avların net üreme gücü üzerindeki etkisine ait yüksek değerler genelde A.siro ile beslenmesi sonucunda elde edilmiş; L.destructor ise bu anlamda düşük değerlerin elde edildiği av seçeneğini oluşturmuştur. C.eruditus'un av tüketimi ile ilgili olarak elde edilen verilerden, predatörün genç ve ergin dönemlerde av olarak önemli düzeyde olmak üzere A.siro'yu L.destructor'den daha fazla tükettiği belirlenmiştir. Sıcaklık artışı ile günlük ortalama av tüketimi artarken orantılı nem artışı av tüketimini düşürmüştür. Bu araştırmada predatörün genç evrelerinin avın genç evrelerini; predatörün ergin evresinin de avın ergin evresini daha çok tükettiği saptanmıştır. Açlığa dayanma süresinin predatörün ergin evresinde daha uzun olduğu ve üzerinde geliştiği avın bu açıdan etkisinin önemsiz olduğu belirlenmiştir. ANAHTAR KELİMELER: Cheyletus eruditus, Lepioglyphus destructor, Acarus siro, avcı-av ilişkileri, av tüketimi, yaşam çemberi, yaşam çizelgesi, açlığa dayanma süresi

Abstract:
in this study, which was carried out at the A.U.Faculty of Agriculture Department of Plant Protection, predator-prey relationships between the predatory mite Cheyletus eruditus and the harmful stored product raites Lepidoglyphus destructor and Acarus siro were investigated. Research was conducted at the combinations of 10±1 C, 25±1 C temperatures and 70±3 %, 90±2 % relative humidities. Increases in temperature accelerated the development of both predatory and harmful mites. While high relative humidity increased the rate of development of harmful mites, it decreased to that of the predatory species. According to the life tables data, preying on L.destructor rather than A.si.ro decreased the rm level of C.eruditus. High temperature shortened the generation times (TQ) for L.destructor, A.siro and C.eruditus and according to the experimental conditions these periods lasted 19.40-103.70; 23.67-81.51 and 27.03-186.37 days, respectively. The net reproductive rates (R ) indicated that each generation of L.destructor, A.siro and C.eruditus was capable of multiply themselves by 23-47, 83-176 and 73-253 times, respectively. These augmentation times were at the least levels in case of feeding with L.destructor. C.eruditus completed immature stages within the shorter duration when it fed on A.siro rather than L.destructor.Longevity of ali species were reduced by the increase of temperature. increase in rh increased the adult longevity of harmful mites while it decreased to that of the predatory öne.The life span of C.eruditus continued for 23.74-280.23 days according to the different combinations of temperature and rh. The longest and the shortest lifespan longevity for C.eruditus was obtained when it fed on A.sj.ro and L.destructor, respectively. According to the temperature and rh, the innate capacities for increase of L.öestructor and A.siro were 0.037-0.161 and 0.049-0.217 females, respectively. increase in temperature raised r values for both of the prey species. High humidity did not affect r levels for L.destructor while it increased to that of A.siro. innate capacities for increase were much greater at the combined effect of high temperature and rh. This parameter was reduced when the predator fed on L.destructor rather than A.siro. When feeding with A.siro rather than L.destructor, prey consumption of C.eruditus was higher. increase in temperature increased the prey consumption while high humidity decreased it. Immature and adult stages of the predator preferred the pre-adult and adult stages of both of the prey species, respectively. Starving periods for adult of C.eruditus were higher as comparing to that of the immature stages. Prey dif f erence did not affect the starving periods for C.eruditus. KEY WORDS: Cheyletus eruditus, Lepidoglyphus destructor, Acarus siro, predator-prey relationship, prey consumption, biology, life tables, starving periods