Araştırma verilerinin yönetiminde araştırma üniversitelerine bağlı kütüphanelerin rolü
The role of library affiliated with research universities in themanagement of research data
Yazar: HATİCE NUR ŞAHİN
Danışman: DOÇ. DR. SEMANUR ÖZTEMİZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı / Bilgi ve Belge Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Bilgi ve Belge Yönetimi = Information and Records Management
Dizin: Araştırma verileri = Research data ; Araştırma üniversiteleri = Research universities ; Veri yönetimi = Data management ; Üniversite kütüphaneleri = University libraries

Özet:
Veri-yoğun bilgi üretim süreci, araştırmacılar, fon sağlayıcılar, yayıncılar ve kütüphaneciler başta olmak üzere, araştırma sürecinin tüm paydaşları açısından birtakım fırsat ve güçlükleri beraberinde getirmiştir. Diğer bilim insanlarının oluşturduğu verilerden faydalanmak, araştırmacılar için zaman ve emek kaybı karşısında önlem niteliği taşırken, araştırmalar için ayrılan yüksek maliyetli kamu harcamalarının da önüne geçmiştir. Kuşkusuz bu durum bilimsel gelişmelerin hız kazanmasında, artan veri miktarına yenilerinin eklenmesinde ve açık bilimin ilerlemesinde teşvik edici bir rol üstlenmiştir. Öte yandan şeffaf araştırma sürecinin teminatı olan araştırma verileri, araştırmacıların büyük hacimli veri dağlarında, tırmanması güç yokuşlarla karşılaşmalarına da neden olmuştur. Bu durum araştırma sürecinin önemli paydaşlarından üniversite kütüphaneleri için, uygun altyapı ve araçlarla birlikte verileri düzenlemeyi, depolamayı, korumayı, verilere erişim sağlamayı ve yeniden kullanıma sunmayı amaçlayan veri yönetimi süreçlerini beraberinde getirmiştir. 
Bu çalışmanın amacı, araştırma ve aday araştırma üniversitelerine bağlı kütüphanelerin araştırma verilerinin yönetimi sürecindeki rollerini, altyapı koşulları, eğitim gereksinimleri, politikalar ve etik ilkeler çerçevesinde ortaya koymaktır. Nitel yönteme dayalı olarak yapılan bu araştırma kapsamında, araştırma verilerinin yönetimi ile ilgili süreçlerden sorumlu olan ya da sorumlu olma potansiyeli taşıyan 15 katılımcı (kurum yöneticilerinin yönlendirmeleriyle belirlenen) ile görüşme (yüz yüze, çevrimiçi ve telefon yoluyla) sağlanmıştır. Bununla birlikte ilgili üniversitelerin mensubu konumunda bulunan araştırmacıların araştırma verilerini veri ambarlarında depolama potansiyelleriyle ilgili veriler Zenodo ve Aperta üzerinden elde edilerek araştırmanın kuramsal kısmında sunulmuştur. Buradan elde edilen bulgular araştırmanın nitel bulguları ve sonuçlarıyla ilişkilendirilmiştir. Katılımcı görüşlerine dayalı bulgular, üniversitelerde, araştırma verilerinin yönetimi sürecinde gerekli görülen bulut depolama, modern teknik ve cihazların kullanımı ve hizmet sunucuları gibi araç ve tekniklerin, yanısıra bütçe, altyapı ve personel gibi kaynakların yeterli kapsamda bulunmadığını göstermiştir. Bu çalışmanın, araştırma verilerinin yönetimi sürecinde araştırma üniversitelerine bağlı kütüphanelerin ne gibi roller üstlendiğini ortaya koyarak, araştırma verilerinin yönetimi ile ilgili hizmetlerin, üniversitelere sağlayacağı yarara dikkat çekeceği düşünülmektedir. Araştırmanın ayrıca konuya ilişkin sınırlı literatüre de katkı sağlaması umulmaktadır.

Abstract:
The data-intensive information production process has brought along some opportunities and challenges for all stakeholders of the research process, especially researchers, funders, publishers and librarians. Making use of the data created by other scientists is a precaution against the loss of time and effort for researchers, and it also prevents high-cost public expenditures for research. Undoubtedly, this has played an encouraging role in the acceleration of scientific developments, the addition of new data to the increasing amount of data, and the advancement of open science. On the other hand, research data, which is the guarantee of the transparent research process, has also caused researchers to encounter difficult slopes in large data mountains. This situation has brought along data management processes for university libraries, one of the important stakeholders of the research process, aiming to organize, store, protect, access and reuse data with appropriate infrastructure and tools.
The aim of this study is to reveal the roles of libraries affiliated to research and candidate research universities in the process of research data management, within the framework of infrastructure conditions, educational requirements, policies and ethical principles. Within the scope of this research based on the qualitative method, interviews (face-to-face, online and over the phone) were conducted with 15 participants (identified with the guidance of the institution managers) who are responsible or have the potential to be responsible for the processes related to the management of research data. In addition, the data about the storage potential of the research data of the researchers who are members of the relevant universities in the data warehouses were obtained from Zenodo and Aperta and presented in the theoretical part of the research. The findings obtained here are associated with the qualitative findings and results of the research. Findings based on participant opinions showed that in universities, tools and techniques such as cloud storage, the use of modern techniques and devices and service providers, which are required in the process of research data management, as well as resources such as budget, infrastructure and personnel are not sufficient. It is thought that this study will draw attention to the benefits of research data management services to universities by revealing what kind of roles the libraries affiliated to research universities play in the process of research data management. It is hoped that the research will also contribute to the limited literature on the subject.