Arsa karşılığı inşaat işlerinin Vergi Usul Kanunu ve muhasebe standartlarına göre raporlama yöntemlerinin karşılaştırılması
Comparison of methods of accounting for construction work on land according to Tax Procedural Law and accounting standards
Yazar: CAFER ŞUEKİNCİ
Danışman: DOÇ. DR. NEVRAN KARACA ; PROF. DR. ÖZGÜR ÇATIKKAŞ
Sakarya Üniversitesi / İşletme Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Arsa payı karşılığı inşaat işleri = Construction work for construction land ; Finansal muhasebe = Financial account ; Genel muhasebe = General account ; Muhasebe standartları = Accounting standarts ; Türkiye Muhasebe Standartı 14 = Turkish Accounting standarts 14

Özet:
Arsa karşılığı inşaat faaliyetlerinin Türkiye Finansal Raporlama Standartları (TFRS) ve Büyük
ve Orta Boy İşletmeler İçin Finansal Raporlama Standardı (BOBİ FRS) kapsamında
değerlendirilmesi özellikle Türkiye'de BOBİ FRS uygulanmasının yaygınlaşması ile birlikte
daha da önemli hale gelmiştir. Türkiye'de yaygın uygulama alanı bulunan arsa karşılığı inşaat
işleri ile ilgili ulusal literatür incelendiğinde arsa karşılığı inşaat işlerinin yalnızca vergi
kanunları perspektifinden değerlendirildiği, TFRS ve BOBİ FRS kapsamında yapılan
çalışmaların ise inşaat taahhüt işleriyle sınırlı olduğu görülmüş, uluslararası literatür
incelendiğinde ise arsa karşılığı inşaat işlerinin muhasebeleştirilmesi ve finansal raporlarda
sunumuna ilişkin herhangi bir akademik çalışmaya rastlanmamıştır.
Türkiye'de yaygın şekilde uygulanmakta olan arsa karşılığı inşaat işlerinde müteahhit
açısından arsanın maliyetinin nasıl tespit edilmesi gerektiği, müteahhit ile arsa sahibi arasındaki
ilişkinin müteahhit açısından hasılat doğuran bir işlem olup olmadığı, hasılat söz konusu ise bu
hasılatın hangi zamanlarda ve ne tutarda kayıtlara alınması gerektiği hususlarının açıklığa
kavuşturulması finansal tabloların gerçeğe uygun sunumu açısından önem arz etmektedir.
Bu bağlamda çalışmada TFRS ve BOBİ FRS hükümleri doğrultusunda arsa karşılığı inşaat
faaliyetleri kapsamında yapılması gereken muhasebeleştirme ve raporlama işlemlerine ilişkin
model önerilerinin ortaya konması hedeflenmiştir.
Bu doğrultuda çalışmada öncelikle inşaat faaliyetlerine ilişkin kavramsal çerçeveye yer
verilmiş, sonrasında konu vergi mevzuatı, TFRS ve BOBİ FRS hükümleri doğrultusunda
değerlendirilmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise arsa karşılığı inşaat faaliyetlerinin finansal
raporlarda sunumuna ilişkin uygulamaların tespiti amacıyla alan uzmanlarıyla mülakatlar
gerçekleştirilmiş, hisseleri BİST'te işlem gören şirketlerin bağımsız denetim raporları
incelenmiş, akabinde TFRS hükümlerinden hareketle uygulama önerileri geliştirilmiştir.
Çalışmanın sonucunda; inşa edilen yapıdan müteahhidin kendi uhdesinde kalacak bağımsız
bölümler için müteahhidin üretim işi yaptığı, arsa sahibine teslim edeceği bağımsız bölümlerin
müteaahit açısından hizmet işi olduğu, müteahhide düşen arsa payının gerçeğe uygun değer
üzerinden arsa maliyeti olarak finansal tablolara alınması, müteahhide ait olan dairelerde
hasılatın belirli bir anda raporlanması, arsa sahibine kalacak dairelerin inşaat taahhüt
sözleşmesi olarak kabul edilerek hasılatın zamana yayılı olarak tanınması, her yılın kârlılık
rakamının ilgili yılda Kâr veya Zarar Tablosunda gösterilmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

Abstract:
With the broad adoption of FRS for LMSE in Turkey, evaluation of construction activities
in exchange for land under the purview of Turkish Financial Reporting Standards (TFRS)
and Financial Reporting Standard for Large and Medium Sized Enterprises (FRS for
LMSE) has become even more crucial. When the national literature on construction works
in return for land, which has a common application area in Turkey, is examined and it
becomes clear that the studies conducted within the scope of TFRS and FRS for LMSE are
restricted to construction contracting works while construction works in return for land are
only evaluated from the perspective of tax laws. Regarding its presentation in financial
reports, there is no scholarly research to be identified.
How the cost of the land should be determined for the contractor in construction projects
in exchange for land, which is a common practice in Turkey, as well as whether the
relationship between the contractor and the land owner is a revenue-generating transaction
for the contractor. If there is revenue, when and how much of it should be recorded. For
the financial accounts to be presented fairly, clarification is essential.
In this context, model ideas addressing the accounting and reporting transactions that must
be conducted within the framework of building operations in exchange for land in
accordance with the rules of TFRS and FRS for LMSE are intended to be presented.
In this perspective, the research initially contained a conceptual framework for building
activities, after which the subject was assessed in light of the tax laws, TFRS and FRS for
LMSE regulations. The independent audit reports of the companies whose shares are traded
in the BIST were examined, field experts were interviewed to ascertain the practices
regarding the presentation of construction activities in return for land in financial reports
and after that application suggestions based on TFRS provisions were developed.
As a result of the study, the contractor completes the production work for the independent
sections of the built structure that will be under his own responsibility, the independent
sections that must be delivered to the land owner are service work for the contractor, the
land share that belongs to the contractor is included in the financial statements as land cost
over fair value, the revenue is reported at a specific time in the contractor's apartments, it
has been evaluated that the flats to be owned by the landlord should be accepted as a
construction contract, the revenue should be recognized over time and the profitability
figure of each year should be shown in the Profit or Loss table in the relevant year.