Avrupa Birliğinde insani yardım: Afrika örneği
EU humanitarian aid: The case of Africa
Yazar: ABDULLAH MUAZ TOK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NECİBE NEVRA ESENTÜRK
Yalova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Afrika = Africa ; Afrika ülkeleri = African countries ; Avrupa Birliği = European Union ; Avrupa Komisyonu İnsani Yardım Ofisi = European Commission Humanitarian Aid Office ; Uluslararası politika = International policy ; Yumuşak güç = Soft power ; İnsani yardımlar = Humanitarian aid

Özet:
Devletler, sivil toplum kuruluşları ve uluslararası kuruluşlar gibi aktörler tarafından yürütülen insani yardım faaliyetleri son dönemde yükselişe geçen yumuşak güç faaliyetleri çerçevesinde devletler ve uluslararası kuruluşlar tarafından bir dış politika aracı olarak da kullanılmaya çalışılmaktadır. Günümüzde dünyanın en büyük insani yardım bağışçısı konumunda bulunan AB'nin insani yardım faaliyetlerinin, dış politika aracı olarak nasıl kullanıldığını araştırmak ve Birliğin küresel güç algısının gelişmesine katkısını değerlendirmek amacıyla bu tez çalışmasının yazılmasına karar verilmiştir. 
Çalışmada, Avrupa Birliği'nin (AB) Afrika'ya yönelik insani yardım faaliyetleri, Birlik adına bu faaliyetlerin yürütülmesinden sorumlu olan Avrupa Komisyonu İnsani Yardım Ofisi'nin (ECHO) faaliyetleri doğrultusunda incelenmiştir. Çalışmanın temel argümanı; AB'nin insani yardım faaliyetlerinin salt insan acılarını dindirme ve hafifletmeye yönelik bir faaliyet olmasının dışında, bu alanda kabul edilen normlar ve değerler doğrultusunda bir dış politika aracı olarak da kullanılmasıdır. İnsani yardım faaliyetlerinin, yumuşak güç bağlamında AB dış politikasına getirdiği kazanımlar da bu çalışmada incelenen konulardan bir tanesidir.
Çalışmada literatüre dayalı veri toplama yöntemi kullanılmıştır. AB'nin insani yardım faaliyetleri ile ilgili literatür dışındaki veriler ise AB'nin gerçekleştirmiş olduğu insani yardım faaliyetlerine ait yıllık raporlardan oluşmaktadır. Ayrıca AB'nin insani yardım faaliyetlerinde ortaklık kurmuş olduğu STK'lar ve BM kurumlarına ait yıllık raporlar da bu çalışmada kullanılan kaynaklardır. Bu raporlar doğrultusunda, AB'nin Afrika'ya yönelik insani yardım faaliyetlerinin yereldeki ve uluslararası boyuttaki etkileri incelenmiştir. Bu bağlamda insani yardım faaliyetlerinin AB'nin küresel aktör konumuna olumlu yönde katkı yaptığı ve Birliğin dış politikadaki kazanımlarının artmasına da katkı sağladığı değerlendirilmiştir. Çalışmada incelenen bir başka önemli konu ise, insani yardım çalışanlarının güvenliği konusudur. Bu konuda toplanan veriler doğrultusunda, günümüzde insani yardım çalışanlarına yapılan saldırıların giderek arttığı görülmüş ve bu saldırıların insani yardımın etkili bir şekilde yürütülmesini engellediği sonucuna ulaşılmıştır. 
Çalışmada AB'nin insani yardım sistemi ve Afrika'ya yönelik insani yardım faaliyetleri, inşacı yaklaşım çerçevesinde incelenmiştir. Bu yaklaşıma ek olarak üye ülkeler ve ECHO arasındaki ilişkiler, işbirlikleri ve insani yardım faaliyetleri sırasında meydana gelebilecek sorunlar ise liberal kurumsalcı yaklaşım çerçevesinde tartışılmıştır.

Abstract:
Humanitarian aid operations that are conducted by actors such as governments, non-governmental organizations, and international organizations have attempted to be used as a foreign policy instrument by governments and international organizations within the framework of soft power activities. EU is the largest humanitarian aid donor in the world today. This study is conducted with the aim of analyzing the contribution of the humanitarian aid operations of the EU to the improvement of the perception of the EU's global power. 
In this study, EU's humanitarian aid operations towards Africa are analyzed in parallel with the operations of the European Commission Humanitarian Aid Department (ECHO) that is the responsible institution for conducting these operations. The main argument of the study is that the humanitarian aid operations of the EU are used not only for decreasing and relieving human suffering, but also as a foreign policy instrument in line with EU's normative power. How EU foreign policy is enhanced via its humanitarian aid operations is also discussed in the study with respect to soft power dynamics.
Qualitative social science research methods are used in the study. Annual reports of the EU's humanitarian aid operations are also used in this study. Besides, annual reports of the NGOs and UN organizations, which EU collaborated in the humanitarian aid operations, are used as alternative sources of this study. In line with these reports, both regional and international impacts of EU's humanitarian aid operations towards Africa are analyzed. In this context, it is elaborated that the humanitarian aid operations contribute to EU's global actorness and also enhance Union's foreign policy outcomes. Another significant matter that is argued in the study is the safety of humanitarian aid workers. According to the data obtained, it is seen that the attacks on the humanitarian aid workers have gradually increased recently and it is concluded that these attacks hinder the effectiveness of humanitarian aid operations.
In the study, the humanitarian aid system of the EU and its humanitarian aid operations towards Africa are analyzed through the constructivist approach. In addition to this approach, the relationships between the member states and ECHO, their partnerships with other NGOs, and the possible problems that may arise during the humanitarian aid operations are discussed through the liberal institutionalist approach.