Okul öncesi dönemde çocuğu olan annelerin ahlaki değerlere yönelik tercihlerinin ve görüşlerinin incelenmesi
Investigation of preferences and opinions of mothers with preschool children on moral values
Yazar: AYŞE TUBA ŞAHİN
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP ALAT
Ege Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ahlak = Morality ; Ahlaki değerler = Moral values ; Anneler = Mothers ; Değerler eğitimi = Values education ; Erdem etiği = Virtue ethics ; Metaetik = Metaethical ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Okul öncesi çocuklar = Preschool children ; Sosyal ahlak = Social ethics

Özet:
Bu çalışmada okul öncesi dönemde çocuğu olan annelerin ahlaki değerlere
yönelik tercihlerinin ve görüşlerinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda
katılımcıların ahlaki değerlere yönelik tercihlerinin ve görüşlerinin daha kapsamlı bir
şekilde tespit edilip değerlendirilebilmesi için karma araştırma yöntemi
kullanılmıştır. Araştırmanın nicel bulguları için 147 anneye "Rokeach Değerler
Envanteri" ve "Demografik Bilgi Formu" uygulanarak annelerin demografik bilgileri
doğrultusunda en fazla ve en az önem verdikleri değerler incelenmiştir. Araştırmanın
nitel bulguları için 10 anneye "Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu" aracılığı ile
sorular yöneltilmiş olup annelerin, çocuklarına kazandırmak istedikleri değerler;
ahlaki ikilem içeren durumlar yaşadıklarında hangi ahlaki tutumu benimsedikleri;
mutluluk tanımlarının ne olduğu; çocuklarının sahip olmasını istedikleri değerleri
nasıl kazandırdıkları değerlendirilmiştir. Araştırmaya toplam 157 anne katılım
göstermiştir.
Araştırmanın nicel bulguları sonucunda; evli annelerin en fazla aile güvenliği
ve temiz değerine, en az mutluluk ve bağımsız değerine önem verdiği; bekar
annelerin ise en fazla heycanlı bir yaşam ve muktedir değerine, en az iç huzur ve
sorumluluk sahibi değerine önem verdiği saptanmıştır. Çalışan annelerin en fazla
bilgelik ve bağımsız değerine, en az iç huzur ve sorumluluk sahibi değerine;
çalışmayan annelerin ise en fazla heyecanlı bir yaşam ve sorumluluk sahibi değerine,
en az mutluluk ve bağımsız değerlerine önem verdikleri tespit edilmiştir. İlkokul
mezunu anneler başarı hissi ve bağışlayıcı değerlerini; lise mezunu anneler mutluluk
ve sorumluluk sahibi değerlerini, üniversite mezunu anneler mutluluk ve bağışlayıcı
değerlerini; yüksek lisans/doktora mezunu anneler ulusal güvenlik ve bağımsız
değerlerini birinci derecede önemli bulmuşlardır. İlkokul mezunu anneler neşeli ve iç
huzur değerlerini; lise mezunu anneler bilgelik ve bağışlayıcı değerlerini; üniversite
mezunu anneler bilgelik ve cesaretli değerlerini; yüksek lisans/doktora mezunu
anneler başarı hissi ve sorumluluk sahibi değerlerini en az düzeyde önemli
bulmuşlardır. Ev hanımı annelerin en fazla aile güvenliği ve muktedir değerlerine, en
az iç huzur ve bağımsız değerlerine; serbest meslek grubu annelerin en fazla kendine
saygı ve dürüst değerlerine, en az ulusal güvenlik ve sorumluluk sahibi değerlerine;
öğretmen annelerin en fazla zevk ve bağımsız değerlerine, en az mutluluk ve sorumluluk sahibi değerlerine; yönetici annelerin en fazla gerçek dostluk ve
sorumluluk sahibi değerlerine, en az barış içinde dünya ve bağımsız değerlerine
önem verdikleri tespit edilmiştir.
Etik yaklaşımlar çerçevesinde Rokeach Değerler Envanteri'ndeki değerler
gruplandırılmıştır. Uygulanan Ki-Kare bağımsızlık testi sonucunda, katılımcıların
değerlere verdikleri önem düzeyinin eğitim ve gelir durumuna göre farklılaştığı
sonucuna ulaşılmıştır.
Araştırmanın nitel bulguları sonucunda; katılımcıların mutluluk anlayışlarını
çeşitli unsurlarla açıkladıkları görülmüş olup çok yönlü değerlendirme yaptıkları
sonucuna ulaşılmıştır. Ebeveynlerin çoğunluğunun küresel çapta kabul gören
değerleri çocuklarına kazandırmak istedikleri belirlenmiştir. Bunun yanı sıra
toplumda hakim olan geleneklerin sürekliliğini savunan ebeveynlerin de olduğu
saptanmıştır. Katılımcılardan bazılarının çocuklarının diğer bireylerin hislerini
dikkate almaları gerektiğini vurguladıkları görülmüştür. Toplumsal düzenin
sağlanması için ahlaki kuralların konulduğunu vurgulayan katılımcıların olduğu
tespit edilmiş olup annelerin çoğunlukla çocuklarının emekleri ile bir dersi geçmeleri
gerektiğini önemli buldukları sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte katılımcıların
Kohlberg'in ahlaki gelişim yaklaşımında tek bir evreye yönelik yanıtlar vermedikleri
birden fazla aşamaya uygun olarak karar alabildikleri görülmüş olup, katılımcıların
ahlaki kararlarında içinde bulundukları olayları çeşitli bakış açıları ile
değerlendirdikleri tespit edilmiştir. Özellikle katılımcıların ahlaki eylemleri
geleneksel bir eylem gibi tanımlayarak çocukların ahlaki olarak nitlendirilemeyecek
davranışlarını rasyonalize etme yoluna gittikleri görülmüştür. Bunun yanı sıra
katılımcıların çocuklarına kazandırmak istedikleri ve yapmalarını istemedikleri
davranışlarda onlara rol model olacaklarını ifade ettikleri saptanmış olup
çocuklarının farklılıklar karşısında kendileri gibi olmayan bireylerin hakkını
savunmalarını istedikleri ve çocuklarının arkadaşlarını önemsemelerini değerli
gördükleri sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Sözcükler: Ahlak, Değerler eğitimi, Etik.

Abstract:
In this research, it is aimed to determine the preferences and opinions of
mothers who have children in the preschool period towards moral values. For this
reason, mixed research method was used in order to determine and evaluate the
preferences and opinions of the participants towards moral values comprehensively.
The most and the least values given by the mothers were examined by the help of the
quantitative findings of the study by the "Rokeach Values Inventory" and the
"Demographic Information Form" were being applied to 147 mothers. For the
qualitative findings of the research, questions were asked to 10 mothers through the
"Semi-Structured Interview Form" and the values that the mothers wanted to bring to
their children; what moral attitude they adopt when they experience moral dilemmas;
their thoughts about what happiness is; how they gained the values that they wanted
their children to have were evaluated. A total of 157 mothers participated in this
research.
As a result of the quantitative findings of the research it has been determined
that married mothers value family security and cleanliness the most,they value
happiness and independence the least;on the other hand, single mothers attach
importance to the value of an exciting life and ability the most, they value inner
peace and responsibility the least. It has been determined that working mothers attach
importance to wisdom and independence the most, and inner peace and responsibility
the least; non-working mothers attach importance to the values of an exciting life and
responsibility the most, and happiness and independence the least. Primary school
graduated mothers considered achievement feeling and forgiving issues; high school
graduated mothers considered happiness and responsibility, university graduated
mothers considered happiness and forgiveness; master's/doctorate degrees graduated
mothers considered national security and independence values as the most significant
extent. Primary school graduated mothers considered joy and inner peace; high
school graduated mothers considered wisdom and forgiveness; college graduated
mothers considered wisdom and courage; master's/doctorate degrees graduated
regarded the sense of achievement and responsibility as the least important. It has
been determined that housewife mothers have the highest values of family security
and ability, and the least values of inner peace and independence; self-employed mothers have the highest values of self-respect and integrity, and the least values of
national security and responsibility; teacher mothers have the most pleasure and
independence values, the least happiness and responsible values; the executive
mothers give importance to the values of true friendship and responsibility the most,
and the values of the world in peace and independence the least.
The values in the Rokeach Values Inventory have been grouped within the
framework of ethical approaches. As a result of the applied Chi-Square independence
test, it was concluded that the level of importance given to the values by the
participants differed according to their education and income status.
As a result of the qualitative findings of the research; It was seen that the
participants explained their understanding of happiness with various elements and it
was concluded that they made a multi-dimensional evaluation. It has been
determined that the majority of parents want to introduce globally accepted values to
their children. In addition, it has been determined that there are parents who defend
the continuity of the traditions that are dominant in the society. It was observed that
some of the participants emphasized that their children should take into account the
feelings of other individuals. It has been determined that there are participants who
emphasize that moral rules are put in order to ensure social order, and it is concluded
that mothers mostly find it important that their children should pass a lesson with
their efforts. However, it was observed that the participants did not give answers for
a single stage in Kohlberg's moral development approach, but could make decisions
in accordance with more than one stage, and it was determined that the participants
evaluated the events they were involved in in their moral decisions from various
perspectives. In particular, it was observed that the participants defined moral actions
as a traditional action and rationalized children's behaviors that could not be
described as moral. In addition, it was determined that the participants stated that
they would be a role model for their children in behaviors they wanted to teach and
not and they want their children to defend the rights of individuals who are not like
them in the face of differences and that they value their children's care about their friends.

Keywords: Ethics, Morality, Values education.