Sivrihisar-Biçer civarı neojen (üst miyosen-pliyosen) basenindeki kil parajenezlerinin ortamsal yorumu
The environmental interpretation of the clay paragenesis of the neogene (upper miocene- pliocene) basin around Sivrihisar-Biçer
Yazar: ÖZGE KARAKAŞ
Danışman: Y.DOÇ.DR. ZEHRA KARAKAŞ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Bu çalışma ile Biçer civarındaki (Sivrihisar) Neojen (Miyosen-Pliyosen) yaşlı göl basenindeki kilminerallerinin araştırılması amaçlanmıştır. Ayrıca, belirlenen mineral parajenezleri ve dokusal özellikleri dikkatealınarak kil minerallerinin kökeni, oluşum koşulları ve eski iklim gibi özellikleri ortaya çıkartılmıştır.Neojen istifi iki ayrı çökel sistemi içerisinde depolanan Sakarya ve Porsuk formasyonu olarak 6 fasiyeseayrılarak incelenmiştir. 1. çökel sistemini oluşturan Miyosen yaşlı Sakarya formasyonu andezitik-bazaltikkarakterli volkanitler (Alt-Orta Miyosen) ve karbonat fasiyesi (Üst Miyosen) ile temsil edilir. Bu litolojiktopluluğu 2.ci çökel sistemini oluşturan Pliyosen yaşlı Porsuk formasyonu çok düşük açılı uyumsuzlukla örter.Bu formasyon konglomera, kumtaşı, kiltaşı, marn, jips, jipsli çamurtaşı, dolomit, dolomitik kiltaşı ve kireçtaşıbirimlerinin birkaç kez tekrarlanmasından oluşmuştur. Porsuk formasyonu ile temsil edilen 2. depolanmapaketinin ana fasiyesleri konglomera-kumtaşı, yeşil renkli çamurtaşı-kiltaşı, karbonat ve gri-bej renkli jipsliçamurtaşı-kiltaşı şeklinde ayrılmıştır.Neojen yaşlı gölsel istif içerisindeki kiltaşları kahverenkli, krem-bej, beyaz ve yeşil gibi farklı renk özelliklerinesahiptir. İnceleme alanının güneyinde koyu kahverenkli ve bej-krem renkli kiltaşı ve killi kireçtaşı istiflerindeegemen kil minerali sepiyolit olup, bunlar üste doğru dereceli olarak dolomitli sepiyolit ve beyaz renklidolomitler şeklinde bir mineralojik zonlanma oluştururlar. Ayrıca, dolomitin artış gösterdiği bu seviyelerdekuvars, opal-CT ve feldispat mineralleri de görülür. Havzanın genelinde yeşil renkli kiltaşı, jipsli kiltaşı vemarn topluluğu paligorskit, simektit ve klorit parajenezi ile karakterize edilir. Bunların saf olmadığı seviyelerdeise dolomit, kalsit, kuvars, opal-CT, feldispat, jips, amfibol ve analsim mineralleri açığa çıkmaktadır.Saha ve laboratuvar verilerine göre bölgedeki Neojen (Miyosen ve Pliyosen) yaşlı gölsel birimler; volkanizma,tektonizma ve paleoiklim koşullarında gelişen değişik süreçlerde depolanmıştır. Bu nedenle, iki farklı çökelsistemi içerisinde birbirleriyle yanal ve dikey yönde geçişler gösteren farklı fasiyes çökelimleri gerçekleşmiştir.Sepiyolitler, havza kenarı bataklık ortamlarında kısmen de humid koşullarda oluşmuşlardır. Sepiyolit mineralinebazı seviyelerde eşlik eden paligorskit minerali, ortamda Mg ve Si zenginleşmesi ile birlikte Al katılımının daarttığını işaretler. Evaporit ağırlıklı istiflerde belirginleşen ve çoğu kez de bireysel jips kristalleri ve dolomit araseviyeleri içeren yeşil, gri-bej renkli kiltaşlarında belirginleşen simektit, paligorskit ve klorit birlikteliğievaporitik çamur düzlüklerinde depolanmıştır. Buna karşın oldukça fazla yanal devamlılık gösteren ve tek düzebir litoloji sergileyen ve içerisinde değişik oranda simektit-paligorskit bulunduran yeşil çamurtaşı ve kiltaşları isederin göl ortamında depolanmıştır.Anahtar Kelimeler: Biçer, Kil Parajenezi, Neojen Baseni, Ortamsal Yorum, Sivrihisar

Abstract:
The purpose of this study is to investigate the clay minerals of the Neogene (Miocene and Pliocene) lacustrineunits around Biçer ( Sivrihisar) region. In addition; based on mineral paragenesis and textural characteristics,origin of the clay minerals, formation conditions and paleoclimate conditions have been determined.The Neogene sequence which deposited into two different depositional system as Sakarya and Porsuk formation,has been studied by being divided into 6 facies. The first depositional system Miocene aged Sakarya formationis characterized by andesitic-basaltic volcanics (Lower-Middle Miocene) and carbonate facies (Upper Miocene).Pliyosen aged Porsuk formation which is the second depositional system of the lithological units rests on thislithological group at a low angle unconformity. This formation has come into being as a result of the repetitionof conglomerate, sandstone, claystone, marl, gypsum, gypsiferous mudstone, dolomite, claystone and limestoneunits for a couple of times. The main facies of the Porsuk formation which is represented by the seconddepositional system are characterized by conglomerate, sandstone, green coloured mudstone-claystone,carbonate and grey-beige colured mudstone-claystone.Claystones in Neogene aged lacustrine units are brown, cream-beige, white and green in colour. In the southeernpart of the basin, sepiolite is dominant clay mineral in the dark brown and cream-beige coloured claystones andclayey limestones. The sepiolite bearing sections generally present a mineralogical zonation from bottom to topas dolomitic sepiolite and pure white dolomites. In this sections which dolomite increases, quartz, opal-CT andfeldspar minerals are precipitated. In whole basin area, gren coloured claystone, gypsiferous claystone and marlare characterized with paligorskite, smectite and clorite paragenesis. In the sections where these are not pure,consist of dolomite, calcite, quartz, opal-CT, feldspar, gypsum, amfibole and analcime.According to field and laboratory data, Neogene (Miocene and Pliocene) lacustrine units are deposited indifferent period of volcanism, tectonism and paleoclimate. Different facies precipitations come into being, whichshow lateral and vertical changes, were deposited in two different sedimentary systems. Sepiolites occured in alake magrin swamp like environment and partly humid climate conditions. Palygorskite which accompaniessepiolite in some levels, indicates with Mg and Si abundance, Al participation increases, too. Green, grey-beigeclaystones which become clear in the evaporitic sequences and includes individuals gypsum crystals anddolomite interval levels are deposited in evaporitic mud flats with smectite, paligorskite, clorite association. Inspite of this, green mudstone and claystones which include smectite paligorskite with different ratios, displaylateral continuity monotonous litology and deposited in deep lake environment.Key Words: Biçer, Clay Paragenesis, Environmental Interpretation, Neogene Basin, Sivrihisar