David Hume'un nedensellik kavramı
David Hume's the notion of causality
Yazar: AZMİ AYDIN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. CEMAL GÜZEL
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2000
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Hume, David = Hume, David ; Nedensellik = Causality ; Sürekli birliktelik = Continuous synergy ; Tümevarım = Induction

Özet:
Tezimizin konusunu, 18. Yüzyılda, David Hume'un (1711-1776), nedensellik kavramı üzerine yaptığı eleştirel çözümlemesine yönelik olarak yapılan yanlış değerlendirmeler oluşturmaktadır. Tezimizin amacı, bu yanlış değerlendirmelerin hangi noktalarda ortaya çıktığını ve bunların neden yanlış değerlendirmeler olduklarını belirlemektir. Birinci bölümde, Hume'un bilgi görüşünü ve nedensellik eleştirisini ortaya koymaya çalıştık. İkinci bölümde, Hume hakkındaki yanlış değerlendirmeleri üç altbölüm altında ele almaya çalıştık. Birinci altbölümde, Hume'un nedensiz varolmanın olanaklı olduğunu savunduğunu ileri süren değerlendirmenin yanlış olduğunu, Hume'un "varolan herşeyin bir nedeni vardır" savının apriori bir tanıtlamasının mümkün olmadığını ileri sürdüğünü ve Hume'un nedensellik eleştirisinin temelde bu kavrama ilişkin bilgimizin kaynak ve sınırlarını araştıran bir araştırma olduğunu belirlemeye çalıştık. İkinci altbölümde, Hume'un tümevarımın temellendirilip temellendirilemeyeceğini araştırdığını ve çalışmasının sonucunun negatif olduğu yolundaki görüşün bir yanlış anlama olduğunu göstermeye çalıştık. Çünkü, Hume, tümevarım tartışması, kendisinden önce başlamış bir tartışma olmasına rağmen, bu konuyu tartışmaz. Hume'a göre, geleceğin geçmiş gibi olacağına ilişkin a priori ve deneysel bir zorunluluk olmamasına rağmen, yani, doğanın düzenliliği, insanlar böyle bir zorunluluk olduğuna inanırlar. Hume, bu inancın kaynaklarını ortaya koymaya çalışır. Üçüncü altbölümde, Hume'un nedensel ilişkileri açıklamada kullandığı sürekli birliktelik tanımının yetersiz ya da gereksiz olduğunu ileri süren değerlendirmelerin yerinde olmadığını belirlemeye çalıştık. Çünkü, Hume, zatenher sürekli birlikteliğin nedensel olmadığını belirtir ve bunlar arasında ayrım yapmaya çalışır. Hume'un sürekli birliktelik kavramına bir başka eleştiri de şudur: Neden ve etkinin bilgisine iki nesnenin sürekli birlikte gözlenmesinden doğan alışkanlıkla değil sürekli birlikte olan iki nesnenin neden ve etki olduklarının açıklanabilir olmasıyla ulaşılmaktadır. Bu eleştiriye, Hume'un sürekli birliktelik kavramına bağlı kalınarak cevap verilebilir. Burada, bu açıklamanın, Hume'un sürekli birliktelik kavramına dayandığını göstermeye çalıştık.

Abstract:
This thesis focuses on the misinterpretations of David Hume (1711-1776) critical analysis of the notion of causality in the 18th century. The aim of the thesis is to determine what these misinterpretations are and why they are to be called as "misinterpretations". In the first chapter, we try to shed ligt upon Hume's epistemology and his criticism of the notion of causality. In the second chapter, we try to examine various misinterpretations of Hume's account, under three sections. In the first section, we argue that what the argument that Hume put forward was not that it is possible to exist without a cause, but rather that it is not possible to prove the principle "everything has a cause" on an a priori basis. We also try to show that Hume's criticism of the notion of causality is one which essentially seeks to determine the source and the limits of our knowledge concerning this notion. In the second section, we try to show that it is a misinterpretations of Hume to argue that he was trying to find out whether induction can be proven or not, and that his conclusion was negative. The reason is that Hume does not discuss the problem of induction, even though the debate concerning the problem has started before him. What he really is concerned is to show that even if there is no necessity, either apriori or on basis of experience, for the future to be just like the past, that is, the nature is uniform, human beings believe so, and Hume tries to examine the sources of this belief. In the third section, we try to show that it is erroneous to believe that the notion of "constant conjunctions" that Hume uses to explain causal relations, is not sufficient, nor even necessary. For Hume himself argued that not all constant conjunctions are causal relations, and he tries to distinguish among them. AnotherIV eriticisin directed to Hume's notion of constant conjunctions is this: the knowledge regarding cause and effect is reached, not through the habit of observing two objects being constantly conjoined, but through the possibility of explaining whether these objects are cause and effect. This ciriticism can be met by invoking the very notion of constant conjunctions; in this dissertation, we try to show that this explanation rests upon the notion of constant conjunctions itself.