Okullardaki iletişim sürecinin sosyal ağ kuramı bağlamında değerlendirilmesi
Evaluation of communication process in schools in the context of social network theory
Yazar: MEHMET AYDUĞAN
Danışman: PROF. DR. CEM ÇUHADAR
Trakya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Okul iklimi = School climate ; Sosyal ağ analizi = Social network analysis ; Sosyal ağlar = Social networks ; Örgütsel iletişim = Organizational communication ; İletişim = Communication

Özet:
Bu araştırma okullardaki iletişim sürecinin sosyal ağ kuramı bağlamında yönetici ve öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma üç alt problem temelinde çerçevelendirilmiştir. Araştırmanın birinci alt probleminde okullardaki iletişim sürecinin nasıl gerçekleştiği; örgütsel iletişimin yönleri olan dikey, yatay iletişim bağlamında incelenmiştir. İkinci alt problemde ise sosyal ağ analizi ölçümleri olan merkezilik, karşılıklılık, yoğunluk, köprü, yıldız, yalnız (izole) değişkenleri temelinde ağ üzerindeki iletişim süreci ele alınmıştır. Üçüncü alt problemde ise iletişim sürecinde kurulacak olan ağların, mesleki destek ve fikir alışverişi ile arkadaşlık ilişkileri boyutundaki oluşumları incelenerek ağdaki aktörlerin rolleri belirlenmeye çalışılmıştır.

	Çalışma nitel araştırma desenlerinden birisi olan, durum çalışması biçiminde planlanarak yürütülmüştür. Örneklemi belirlenirken amaçlı örnekleme tekniklerinden birisi olan tipik durum örneklemesi tercih edilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu Tekirdağ ili sınırları içinde Milli Eğitim Bakanlığına bağlı bulunan bir Anadolu Lisesinde görev yapan 24 öğretmen ve 2 okul yöneticisi oluşturmaktadır. Araştırma verileri 2019 – 2020 eğitim – öğretim yılında toplanmıştır. Çalışma grubunu oluşturan öğretmen ve yöneticilerden verilerin toplanabilmesi için öğretmen ve yöneticiler için ayrı ayrı olmak üzere 2 adet yarı yapılandırılmış görüşme formu geliştirilmiştir. Araştırmada verilerin toplanmasında görüşme formlarının yanı sıra geliştirilmiş olan gözlem formlarından da faydalanılmıştır. Elde edilen veriler betimsel analiz tekniğiyle çözümlenmiştir.

	Araştırmanın sonucunda elde edilen bulgular şu şekilde özetlenebilir; Kaynak olarak yöneticilerden çıkan mesajların öğretmenlere, öğretmenlerden çıkan mesajların yöneticilere iletiminde problemler bulunmamaktadır. Sosyal ağ değişkenleri çerçevesinde yapılan incelemelerde okulda doğal arkadaşlık grupları bulunmuştur. Bu arkadaşlık gruplarının kurulmasında özellikle kıdem yılı ve cinsiyet belirleyici bir rol oynamaktadır. Mesleki destek ve fikir alışverişi gruplarında ise aynı branştan olma ve yöneticilere güven duygusu öğretmenlerin tercihlerini şekillendirmektedir. Okul ağına yeni katılan öğretmenler kendilerini yalnız (izole) hissettikleri fakat kurum kültürünü kavradıktan sonra kendilerini okula ait hissettikleri görülmüştür. Okuldaki fiziki yapı öğretmenler odasının şekillenmesine ve bölünmesine sebep olduğu için ilişkiler üzerinde etkiler yaratmaktadır. Okul yönetimi öğretmenler tarafından benimsenerek saygı unsuru olarak algılanmaktadır. Okuldaki sosyal ağ yöneticiler ve lider öğretmenler çevresinde genişleyerek gelişen bir yapıya sahiptir. Yöneticilerin her fırsatta öğretmenlerin yanında olduğu, lider öğretmenlerin ise kendilerini yalnız hisseden meslektaşlarına destek olarak kurumda yapılan etkinliklere katılımlarını sağladıkları görülmüştür. Bu temelde incelendiğinde iletişim sürecinin aksamalara yol açılmadan sağlıklı işlediği görülmektedir. Ayrıca benzerliğin çekim gücü etkisinin bu okulda olumlu düzeyde algılandığı bu sayede sert gruplaşmalar oluşmadığı ortaya çıkmıştır.

Abstract:
This research was carried out in order to evaluate the communication process in schools in the context of social network theory according to the views of administrators and teachers. The research is framed on the basis of three sub-problems. In the first sub-problem of the research, how the communication process in the schools took place; The aspects of organizational communication are examined in the context of vertical, horizontal communication. In the second sub-problem, the communication process on the network is discussed on the basis of the centrality, reciprocity, density, bridge, star, lonely (isolated) variables, which are social network analysis measurements. In the third sub-problem, the roles of the actors in the network were tried to be determined by examining the formation of the networks to be established in the communication process in terms of professional support and exchange of ideas and friendship relations.

	The study was planned and conducted as a case study, one of the qualitative research designs. While determining the sample, typical case sampling, which is one of the purposeful sampling techniques, was preferred. The study group of the research consists of 24 teachers and 2 school administrators working in an Anatolian High School affiliated to the Ministry of Education within the borders of Tekirdağ province. The research data were collected in the 2019-2020 academic year. In order to collect data from the teachers and administrators who form the working group, 2 semi-structured interview forms have been developed for the teachers and administrators. In addition to the interview forms, the developed observation forms were also used to collect data. The data obtained were analyzed with descriptive analysis technique.

	The findings of the research can be summarized as follows; As a source, there are no problems in the transmission of messages from managers to teachers and messages from teachers to managers. In the examinations made within the framework of social network variables, natural friendship groups were found in the school. Especially seniority and gender play a decisive role in the establishment of these friendship groups. In professional support and exchange of ideas, the feeling of being from the same branch and trust in managers shape the preferences of teachers. It has been observed that the newly added teachers in the school network feel lonely (isolated), but they feel themselves belonging to the school after understanding the corporate culture. The physical structure in the school creates effects on relationships as it causes the room and division of the teachers' room. School management is adopted by teachers and perceived as an element of respect. The social network in the school has a structure that expands around administrators and leading teachers. It was observed that the managers were with the teachers at every opportunity, and the leading teachers supported the colleagues who felt lonely and participated in the activities held in the institution. When analyzed on this basis, it can be seen that the communication process operates smoothly without causing disruptions. In addition, it was revealed that the attraction force effect of the similarity was perceived positively in this school, and thus, hard groupings did not occur.