Periton diyalizi ve hemodiyaliz tedavisi alan hastalarda hipofiz fonksiyonlarının değerlendirilmesi
Evaluation of pituitary function in peritone and hemodialysis patients
Yazar: SULTAN SAYIN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BARIŞ SARIAKÇALI
Cumhuriyet Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları = Endocrinology and Metabolic Diseases ; Nefroloji = Nephrology
Dizin: Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Diyaliz = Dialysis ; Hipofiz bezi = Pituitary gland ; Hipofiz fonksiyon testleri = Pituitary function tests ; Hipotalamo hipofizeal sistem = Hypothalamo hypophyseal system ; Periton diyalizi = Peritoneal dialysis ; Renal diyaliz = Renal dialysis

Özet:
AMAÇ: Son dönem böbrek hastalığı tedavisinde renal replasman tedavileri kullanılmaktadır (renal transplantasyon, hemodiyaliz, periton diyalizi). Kronik böbrek hastalığı olan bireylerde metabolik ve endokrinolojik problemlerle sık karşılaşılmaktadır. Diyaliz tedavisi alan hastalarda yorgunluk, halsizlik, iştahsızlık, kaşeksi, libido kaybı, hipotansiyon sık görülmektedir. Diyalizin yarattığı yan etkiler hipofiz yetmezliği semptom ve bulguları ile benzer olup karışabilmektedir. Bu bağlamda periton diyalizi ve hemodiyaliz tedavisi alan hastalarda hipofiz fonksiyonlarının değerlendirilmesini ve bu iki diyaliz türünün hipofiz fonksiyonları açısından karşılaştırılmasını hedefledik. 
YÖNTEM: Çalışmamız Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Araştırma ve Uygulama Hastanesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Bilim Dalı ve Nefroloji Bilim Dalı'nda yürütülmüştür.  Çalışmamıza Sivas ilinde hemodiyalize veya periton diyalizine giren hastalar ile Çukurova Üniversitesi Balcalı Hastanesi Nefroloji Bilim Dalı'nda periton diyalizine giren hastalardan gönüllü olup çalışmaya dahil edilme kriterlerini karşılayan hastalar çalışmaya alınmıştır.       Çalışmamızda tüm hastalardan ACTH, bazal kortizol, TSH, serbest T4, FSH, LH, prolaktin çalışılmıştır. Kadın hastalardan ayrıca progesteron ve östrojen, erkek hastalardan ise total testosteron da çalışılmıştır. Her hastamızdan bir EDTA'lı hemogram tüpüne, 2 tane jelli tüpe toplam 5 ml olacak şekilde sabah kan örneği alınmıştır. Kan örneği toplama işlemi 05.11.2021- 17.05.2022 tarihlerinde yapılmıştır. Toplanan kan örneklerinden çalışılacak parametreler Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Araştırma ve Uygulama Hastanesi Biyokimya Anabilimdalı laboratuvarında Roche cobas e801 cihazında çalışıldı. 4000 rpm'de 10 dk soğutmalı santrifüjde santrifüj edildi. Yöntem olarak ECLİA yöntemi kullanılmıştır. Kortizol değeri düşük gelen hastalardan testi kabul edenlere synacten testi yapılmıştır. 
BULGULAR: Çalışmamızın sonucunda; synacten testi yapılan 2 hastadan bir tanesinde adrenal yetmezlik, bir tanesinde hipofizer yetmezlik saptandı. Bir hastada izole FSH-LH eksikliği, bir hastada izole TSH eksikliği saptandı. Hastaların %70 'inde prolaktin değeri yüksekti. Prolaktin düzeyleri ile testosteron düzeyleri arasında negatif korelasyon saptandı. Hemodiyaliz tedavisi alan hastaların IGF-1 düzeyleri periton diyalizi alan hastalara göre daha düşük saptandı (p=0,009). Serbest T4 düzeyleri hemodiyaliz tedavisi alanlarda periton diyalizi tedavisi alanlara göre daha düşüktü (p=0,004).  GH, prolaktin, kortizol, TSH, FSH, progesteron, ölçümleri için periton ve hemodiyaliz grubunda istatiksel anlamlı fark yoktu. Hastaların %20'sinde kortizol seviyesi referans aralığın altında saptandı. Periton diyalizi alan 1 hastada hipertiroidi, 3 hastada subklinik hipertiroidi saptandı. Hemodiyaliz tedavisi alan 3 hastada aşikâr hipotiroidi, 5 hastada subklinik hipotiroidi, 4 hastada subklinik hipertiroidi saptandı. 
SONUÇ: Diyaliz tedavisi almakta olan son dönem böbrek hastalarında endokrinolojik problemler sık yaşanmaktadır. Endokrin bezlerden salınan hormon düzeyleri değişmektedir ve hormon direnci oluşmaktadır. Hastaların belirti ve semptomları ayrıntılı değerlendirilmeli ve altta yatan endokrinolojik patoloji gözden kaçırılmamalıdır. Diyaliz hastalarında hipofiz fonksiyon bozukluğu, hipogonadizm, tiroid fonksiyon bozuklukları ve diğer endokrinolojik bozuklukların etyolojisini belirlemeye yönelik daha çok çalışmaya ihtiyaç duyulmaktadır. 
Anahtar Kelimeler: Kronik Böbrek Hastalığı, Hemodiyaliz, Periton Diyalizi, Hipofiz Yetmezliği, Adrenal Yetmezlik, Hipogonadizm, Tiroid Fonksiyon Bozukluğu

Abstract:
OBJECTIVE: Renal replacement therapies are used in the treatment of end-stage renal disease (renal transplantation, hemodialysis, peritoneal dialysis). Metabolic and endocrinological problems are frequently encountered in individuals with chronic kidney disease. Fatigue, weakness, loss of appetite, cachexia, loss of libido, and hypotension are common in patients receiving dialysis treatment. The side effects of dialysis are similar to the symptoms and signs of pituitary insufficiency and can be confused with it. In this context, we aimed to evaluate pituitary functions in patients receiving peritoneal dialysis and hemodialysis treatment and to compare the two types of dialysis in terms of pituitary functions. 
METHODS: Our study was carried out in Sivas Cumhuriyet University Health Services Application and Research Hospital Department of Internal Medicine, Department of Endocrinology and Metabolism and Department of Nephrology. Patients who underwent hemodialysis or peritoneal dialysis in Sivas and patients who volunteered to undergo peritoneal dialysis in the Nephrology Department of Çukurova University Balcalı Hospital and met the inclusion criteria were included in our study. In our study; ACTH, basal cortisol, TSH, free T4, FSH, LH, and prolactin were studied in all patients. Progesterone and estrogen were also studied in female patients, and total testosterone was studied in male patients. A total of 5 ml blood sample was taken from each of our patients in a hemogram tube with EDTA and in 2 gel tubes. Blood sample collection was carried out on 05.11.22021-17.05.2022. The parameters to be studied from the collected blood samples were studied on the Roche cobas e801 device in the Laboratory of Biochemistry Department of Sivas Cumhuriyet University Medical Faculty Research and Application Hospital. It was centrifuged at 4000 rpm for 10 min in a refrigerated centrifuge. The ECLIA method was used. Among the patients with low cortisol levels, the synacten test was performed in those who accepted the test.
RESULTS: As a result of our work; Adrenal insufficiency was found in one and pituitary insufficiency was found in one of the 2 patients who had synacten test. Isolated FSH-LH deficiency was found in one patient, and isolated TSH deficiency was found in one patient. 70% of the patients were hyperprolactinemic. A negative correlation was found between prolactin levels and testosterone levels. The IGF-1 levels of the patients who received hemodialysis treatment were found to be lower than those who received peritoneal dialysis (p=0.009).  Free T4 levels were lower in those receiving hemodialysis treatment than those receiving peritoneal dialysis treatment (p=0.004). There was no statistically significant difference in peritoneal and hemodialysis groups for GH, prolactin, cortisol, TSH, FSH, progesterone measurements. Cortisol level was found below the reference range in 20% of the patients. Hyperthyroidism was found in 1 patient and subclinical hyperthyroidism was found in 3 patients who received peritoneal dialysis. Overt hypothyroidism was found in 3 patients, subclinical hypothyroidism in 5 patients, and subclinical hyperthyroidism in 4 patients who received hemodialysis treatment.
CONCLUSION: Endocrinological problems are frequently experienced by patients with end-stage renal disease receiving dialysis treatment. Hormone levels released from endocrine glands change and hormone resistance occurs. The signs and symptoms of the patients should be evaluated in detail and the underlying endocrinological pathology should not be overlooked. More studies are needed to determine the etiology of pituitary dysfunction, hypogonadism, thyroid dysfunction and other endocrinological disorders in dialysis patients.
Key Words: Chronic Kidney Disease, Hemodialysis, Peritoneal Dialysis, Pituitary Insufficiency, Adrenal Insufficiency, Hypogonadism, Thyroid Dysfunction