Ankara-ilyakut toros sediri (cedrus libani a. rich.) orijin denemelerinde bazı orijinlerin dona dayanıklılıklarının belirlenmesi
Determination of cold hardiness of some taurus cedar (cedrus libani a. rich.) provenances in Ankara-i̇lyakut provenance trials
Yazar: FEVZİ ÇAKMAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BORA İMAL ; DR. ÖĞR. ÜYESİ AKKIN SEMERCİ
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Silvikültür Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Toros sediri (Cedrus libani A. Rich.) farklı stres koşullarına adaptasyon yeteneği yüksek bir tür olup gerek doğal yayılış alanı içinde gerekse doğal yayılış alanı dışında bozuk ve verimsiz orman alanlarının yeniden ağaçlandırılmasında yaygın olarak kullanılmaktadır. Özellikle türün doğal yayılış alanı dışında veya yüksek alanlardaki ağaçlandırmalarının başarısı için dona dayanıklı orijinlerin seçimi büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada Ankara-İlyakut orijin deneme sahasından örneklenen bazı orijinler dona dayanıklılık testlerinde kullanılmıştır. Dona dayanıklılık testleri için 2018 yılı şubat ayında beş orijine ait bir yaşındaki sürgün örnekleri alınmıştır. Çalışma Tesadüf Parselleri Deneme Deseninde 10 tekerrürle yürütülmüştür. Kontrol grubu (+40C) düşük sıcaklığa maruz bırakılmamıştır. Sürgünler -15, -20, -22.5, -25 ve -30 0C'de yapay dondurma testlerine tabi tutulmuştur. Dondurma testleri sonrasında sürgünlerde meydana gelen zarar klorofil floresans ve görsel değerlendirme yöntemleri kullanılarak tespit edilmiştir. Her iki yönteme göre de Toros sedirinde don zararı orijinlere göre değişmekle birlikte -20 ve -22.5 0C'de başlamış, -25 0C de ise tüm orijinlerde ölümcül don zararı meydana gelmiştir. Bozdağ, Konya ve Elmalı orijinlerinin Damlaçalı ve K. Maraş orijinlerine kıyasla dona daha dayanıklı oldukları belirlenmiştir. Toros sedirinde dona dayanıklılık bakımından bir tür içi varyasyon olduğu tespit edilmiştir. Ancak bu varyasyon genişliğinin diğer ağaç türlerine kıyasla dar olduğu belirlenmiştir. Bu dar varyasyonun nedeni örneklenen orijinlerin yükseltilerinin benzer olması ve Toros sedirinin dar bir alanda doğal yayılış göstermesi olabilir.

Abstract:
Due to its high adaptation capacity to various stress factors, Taurus cedar (Cedrus libani A. Rich.) is commonly used within and outside of its natural distribution areas in reforestation works for improving degraded and unproductive forests. Especially, selection of cold tolerant provenances is necessary to be more successful for establishing new plantations at higher altitudes or outside of its natural distribution. Several provenances of Taurus cedar sampled from Ankara-İlyakut provenance trials were used in cold hardiness tests. The study was conducted Randomized Plots Design with 10 replicates. Control group (+40C) was not subjected to freezing temperature. One year old twigs of five provenances were sampled in February 2018 for cold hardiness tests. Twigs were subjected to cold temperatures of -15, -20, -22.5, -25, -30 and -30 0C. After freezing treatments, cold damages on needless were determined by using chlorophyl fluorescence and visual screening methods. Results of both screening methods showed that damages of cell membranes began between -20 and -22.5 0C among provenances but lethal damage occurred in all provenances when the temperature was about -25 0C. Bozdağ, Konya and Elmalı provenances were more tolerant than Damlaçalı and K. Maraş provenances. Provenance variation in cold hardiness was determined. But this variation was small relative to other tree species. Source of this small variation may be narrow distribution area of species and similar altitude of tested provenances in this study.