Çağdaş sanat müzesi mekânlarında form ve işlevin negatif-pozitif etkileşimi, yorum ve çözüm önerileri
Negative-positive interaction of form and functionality, in the spaces of contemporary art museums, suggestions and proposed solutions
Yazar: EMEL BAŞARIK AYTEKİN
Danışman: YRD. DOÇ. BURAK TANSEL
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İç Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration

Özet:
Sanat ve mimarlık, birbirinden beslenen ve etkilenen alanlardır. Bazen sanat, mimarlığa, mimarlık sanata dönüşebilmektedir. Mimarın ya da sanatçının, yeni bir karşılık bulduğu her farklı adım bir tasarımdır. Mimar, coşkusunu, yaklaşımını, kimliğini yapısıyla ifade edebilmektedir. Fakat işin içine işlevsellik girdiğinde durum değişir. Mimarlıkta sanattan ayrı olarak yapılan işten fayda sağlamak gerekliliği vardır. Çağdaş sanat müzesi gibi görsel ifade alanlarını kapsayan bir yapıda, eserin kendini içerdiği anlamla, olduğu gibi yansıtabilmesi önemlidir. Günümüzde, kentin ikonu, çekici noktası ve prestij unsuru olması yükümlülüğü ve mimarın dışa vurumuyla şekillenen çağdaş sanat müzeleri, bir anlamda sanat nesnesini saran baskın bir çerçeve halini almaktadır. İzleyici nesneyi tekil olarak ayırt edemez hale geldiğinde rekabet durumu ortaya çıkmaktadır. Bu konunun tartışıla geldiği bir dönemde olmamız sebebiyle Türkiye, Hollanda, Fransa, İtalya, İspanya, Almanya, Danimarka ve Amerika'da öne çıkan çağdaş sanat müzeleri; kentle ilişkileri, mimari ve mekân özellikleri, form ve işlev konuları dâhilinde, belirlenen kriterlere göre yerinde gezilerek incelenmiştir. İnceleme ve araştırma raporunun hazırlanması, mekân tasarımında form ve işlev konularının kapsadığı öğelerin ve kriterlerin tanımıyla başlamıştır. Bu tanımlar ele alınan müzeler üzerinden örnekler verilerek oluşturulmuştur. Hazırlanan raporlar sonucunda müze mekânlarının sanat nesnesi ve ziyaretçiyle ilişkisi göz önünde bulundurularak bir takım değerlendirmeler yapılmıştır. Ortaya çıkan sonuçlar doğrultusunda konuya ilişkin değerlendirme tabloları ve önerileri sunulmuştur. Yorum ve öneriler, mekânların deneyimlenmesiyle, fotoğrafın aldatıcı etkileri kullanılmadan, tarafımdan çekilen görsellerle oluşturulmuştur. Böylece yeni çağdaş sanat müzelerinin mekân çözümü olarak geldiği nokta irdelenerek form ve işlevin negatif-pozitif etkileri belirlenmiş ve bu doğrultuda bazı yaklaşım önerileri getirilmiştir.
"Çağdaş Sanat Müzesi Mekânlarında Form Ve İşlevin Negatif-Pozitif Etkileşimi, Yorum ve Çözüm Önerileri" adlı çalışmanın ilk ana başlığı "Mekânda Form Ve İşlev"dir. Bu bölümde mekânda görsel algıyı oluşturan faktörler çerçevesinde, formun tanımı yapılmış, işlevsel, algısal ve atmosfer etkisi, formu oluşturan konstrüksiyon, strüktür gibi öğeler, form oluşumuna katkı sağlayan; ölçü, oran, renk, malzeme (doku), teknoloji, ışık, konfor, estetik gibi kavramlarına yer verilmiştir.
Mekânda formu şekillendiren faktörler çerçevesinde işlev, tasarım fikri, fiziksel, sosyal ve kültürel çevre etkileri konularına değinilmiştir. Mekânda form ve işlevin çözümlendiği alanlar çerçevesinde, duvar, tavan, zemin gibi konular örneklerle anlatılmıştır. Ana konuya hazırlık olan bu bölümün, müze mekânlarıyla ilişkililiğini sağlamak için tanımlarda, değerlendirilen müzelerden örnekler verilmiştir. Bir alt başlıkta, mekânda işlev ve form etkileşimi konularına yer verilmiştir. Ve sonra sırasıyla Müzeler, Sanat Müzeleri, Çağdaş Sanat ve Çağdaş Sanat Müzeleri, mimari ve mekân gelişimleri sergileme düzeni gibi konular etkili dönemler üzerinden anlatılmıştır.
Sonuç olarak çağdaş sanat müzesi mekânlarında, mimarinin mekânla, mekânın eserle, eserlerin ziyaretçiyle etkileşiminin doğru şekilde sağlanması için bazı çözüm önerileri sunulmuştur. Bu çözüm önerileri; yapının bir iç mimar gözüyle incelenmesiyle ortaya çıkan algı çıkarımları ve müze mekânları için genel geçer kriterler doğrultusunda yapılan değerlendirmelerle oluşturulmuştur. Mekân tasarımında ortaya çıkan olumsuz etkin sonucun tolere edilmesi hedefiyle sunulan çözüm önerilerinin, temel tasarım ilkelerine uygunluğu da gözetilmiştir. Çözüm önerilerinin oluşturulmasında izlenen yöntem ve sebepleri açıklanmıştır. Tüm bu aşamalarda; tasarım fikri, müzenin yaklaşımı ve kimliği de göz önünde bulundurulmuştur. Seçilen müze mekânlarını resim de yapan bir iç mimar olarak yerinde deneyimlemek, değerlendirme aşamasında güvenilir dayanak noktalarının oluşmasını sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler: ÇağdaĢ Sanat, Müze, Mekân, Form, işlev

Abstract:
Art and architecture are two disciplines which influence and feed on each other and at times transform into one another. When the architect or the artist reaches a new form, it is called design. An architect is able to express her/his enthusiasm, approach and individuality through the construction process.  However, when functionality gets in the picture; everything shifts to a whole new level.  Without a doubt, architecture, unlike art, must provide functionality. It is essential for a contemporary art museum which can be described as an area of visual exhibition, to serve as a stage where the artwork itself can express its meaning as it is. Nowadays contemporary art museums are like frames that outshine the painting. There are several reasons for that; one of them being the architect's own expressionism. However, the main reason is the overburdening expectation that such museums should serve as a point of attraction and a source of prestige for the city. Competition surfaces when the visitor can no longer just admire the art or the object regardless of their surroundings. There is quite a controversy over this subject, which is discussed in this paper. The prominent contemporary art museums in Turkey, Holland, France, Italy, Spain, Germany, Denmark and the United States of America are visited; and their relations with their home cities and their architectural characteristics including form and functionality are observed. Preparation of observational analysis & research report starts with defining the elements and criterions of form and functionality in space design.  These definitions are formed based on examples from subjected museums. As a result of these reports, museums' relations with the artworks and the visitors are evaluated. Observations, comments and suggestions presented are based on actual visiting of the museums and evidential photographs are personally taken by me and are without any digital improvement. In conclusion, notable contemporary museums are studied throughly, positive and negative aspects of their form and functionality are outlined and appropriate solutions are suggested. The evaluation charts, suggestions and proposals are submitted in line with the conclusions.
The first major topic of Negative – Positive Interaction of Form and Functionality in the Spaces of Contemporary Art Museums, Suggestions and Proposed Solutions thesis is "Interaction of the Form and Functionality". In this section, form is defined within the framework of factors which create visual perception in space. In addition, its functional, perceptual, atmospheric effects; its aspects of construction, and structure; and its formulating elements like dimension, proportion, color, material (tissue), light, and comfort are covered as well.
Functionality, design idea and physical environmental impacts are discussed as determining factors that shape the form in a space. The walls, ceilings and floors are exemplified as spaces where form and functionality in interior space are resolved. To link this section of thesis, which is the preparation for the main subject, with the museum spaces, related examples are also given from subjected museums. Interaction of the form and functionality is discussed. And the development of architecture, space and exhibition layouts in Museums, Art Museums, Contemporary Art and Contemporary Art Museums respectively are described through influential eras. 
Notable contemporary art museums that are distinguished with their outstanding collections and architecture are analyzed in terms of their form and functionality. And accordingly negative and positive effects of form and functionality on space are stated. As a conclusion, appropriate solutions are suggested for contemporary art museums' spaces, to provide correct interactions between architecture and space, space and artwork, artwork and visitors. These suggested solutions are created by perceptual implications of interior architect's observations and de facto criterions for museum spaces. When alternative solutions are proposed in order to tolerate negative effect of some space designs, fundamental design principles are taken into consideration as well. Also the methods followed and reasonings behind suggested solutions are explained. Additionally, throughout the whole process, design idea, museum's approach and identity are considered attentively. And finally as an interior architect who also paints, actually visiting and experiencing the subjected museums helped me to set a reliable reference points for my evaluations and suggestions for the thesis.

Key Words: Contemporary Art, Museum, Space, Form, Functionality