363 numaralı (H.974 - M.1567 tarihli) Tahrir Defterine göre Sakız Adası
According to the Cadastral Registry of the Island of Chios, no. 363
Yazar: MURAT KEKEÇ
Danışman: PROF. DR. YASEMİN DEMİRCAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Bölümü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Tarih = History

Özet:
Tarih boyu Anadolu'ya hâkim olan devletlerin hâkimiyet mücadelelerinin önemli ve zor bir yönü olan Ege Denizi ve Ege Adaları hâkimiyeti, Osmanlı Devleti'nin de ilgisini çekmiş olmalı ki daha kuruluş döneminden itibaren burada yer alan adaları doğrudan ya da dolaylı olarak elde tutmaya çalışmışlardı. Elbette ki bu adaların varlığı bir devlet için vazgeçilmez öneme sahipti. Bu önem içindir ki Osmanlı Devleti de bu hassas coğrafyanın denetimi konusunda özellikle esnek bir politika gütmüştü. Bölgenin coğrafi ve etnik yapısı göz önüne alındığında bu uygulamanın bir zorunluluktan kaynaklandığı görülmektedir. Osmanlıların çoğunlukla Adalar Denizi ya da Cezayir-i Bahri Sefid (Akdeniz Adaları) isimleriyle tesmiye ettikleri bu coğrafi bölgenin önemli ve büyük adalarından olan Sakız Adası Osmanlı Devleti'nin yükselme döneminde Cezayir-i Bahr-i Sefid Eyaleti'nin bir sancağı olarak sınırlara dâhil olmuştu. Kanuni Sultan Süleyman'ın son dönemlerine tekabül eden bu fetih Osmanlı Devleti'nin bu ada üzerindeki 346 yıllık hâkimiyetini başlatmıştı. Devlet denetimi altına aldığı her bölge için uyguladığı vergi nüfusunu kayıt altına alma işini bu ada için de uygulamış ve adanın fethine müteakip ve fethinden hemen sonra olmak üzere bölgede yaşayan vergi nüfusunu tespit etmek üzere tahrir yaptırmıştı (1566 ? 1567). Bu çalışmanın konusunu teşkil eden 1567 yılına ait tahrir defteri bölgede yaşayan vergi nüfusunu, nüfusun ödediği cizye miktarını bildirmektedir. Defterden adada o tarihlerde yaşayan yaklaşık insan sayısını, halkın ödediği vergilerden devletin elde ettiği gelir miktarını, adada yaşayan insanların etnik (Rum, İtalyan?), dini (Ortodoks, Katolik?) toplumsal (bey, kethüda?), medeni (dul, bekâr?), bedeni (ağma?), mesleki (değirmenci, tüccar?) durumlarını, geldikleri yerler (Venedik, İstanbul?) gibi adanıno günkü şartlarına dair birçok ipucunu bulmak mümkün olmaktadır. Osmanlı Türkçesinin ?Siyakat? adı verilen yazı türüyle yazılmış bu kayıtların şifrelerinin çözülmesiyle Türk tarihinin önemli sayfalarından olan Osmanlı Tarihi daha da aydınlanacaktır. Her geçen gün sayıları artan bu tür çalışmalardan gelecekte güzel sonuçlara ulaşılacağı şimdiye kadar yapılan çalışmalardan anlaşılmaktadır.

Abstract:
Control of Aegean Sea or Aegean Islands, which is an important and challenging issue for the states ruled in the Anatolia throughout the history, must have attracted the interest of the Ottoman Empire, because the Empire had also tried to directly or indirectly control the islands in the Aegean Sea. Definitely, controlling the said islands is crucial for any state. Thus, the Ottoman Empire followed a flexible policy for the control of this vulnerable region. Considering the geographical and ethical structure of the region, it was a compulsory result for the Ottomans. The Island of Chios, which is one of the important and the biggest islands of the region named as the Sea of Islands or Cezayir-i Bahr-i Sefid (Islands of Mediterranean) by the Ottomans, was conquered and became a sancak (province) of the Cezayir-i Bahr-i Sefid during the rise of the Ottoman Empire. Conquering of the island corresponds the last days of the reign of Suleiman, the Magnificent; the rule of the Ottoman Empire in the island lasted for 346 years. Just after the conquering of the island, the Ottoman Empire registered the tax population living in the island as it did for each region conquered (1566-1567). The cadastral registry of the year 1567, which is the subject of this thesis, provides information on the tax population in the island, the amount of lands owned by the tax payers and the amount jizya tax paid, a per capita tax levied on the empire?s non-Muslim citizens. Providing important information on the approximate number of people living in the island in that year, the amount of income the Empire obtained from the tax population, and the origin (Greeks, Italians ?), religion (Orthodox, Catholic ?), status (bey, chamberlain (kethüda) ?), marital status, physical characteristics (blind ?), occupations (miller, tradesman ?)of the people living in the island and the place they came from (Venice, Istanbul ?), the cadastral registry gives many clues on the living conditionsof the era. Transcribing these registries, which were written in an orthographic language type which have specific rules and technique, called Siyakat, will enlighten the dark sides of the Ottoman history, an important era of the Turkish history. The studies carried out so far show that this type of studies will provide better results in the future.