Kanser tanısı ile izlenen çocuklara ve ailelerine uygulanan teknoloji temelli motivasyon programının etkinliğinin incelenmesi
Investigation into the impact of technology-based motivation program applied to the children followed with cancer diagnosis and their families
Yazar: ZEYNEP KİSECİK ŞENGÜL
Danışman: PROF. DR. EBRU KILIÇARSLAN TÖRÜNER
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Aile = Family ; Motivasyon = Motivation ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Teşhis = Diagnosis ; Çocuklar = Children

Özet:
Bu araştırma kanser tanısı ile izlenen çocuklara ve ailelerine Transaksiyonel Stres ve Başa Çıkma Modeli'ne göre uygulanan teknoloji temelli motivasyon programının etkinliğinin incelenmesi amacıyla randomize kontrollü olarak yapılmıştır. Araştırma kanser tedavi süreci devam eden 9-18 yaş aralığındaki 31 çocuk (15 girişim, 16 kontrol) ve 31 primer bakım verici (15 girişim, 16 kontrol) ile tamamlanmıştır. Girişim grubuna 10 haftalık 'Teknoloji Temelli Motivasyon Programı' uygulanmış, kontrol grubuna rutin bakım verilmiştir.  Çocuk ve primer bakım vericilerin programı web sitesi üzerinden takip etmeleri istenmiş, çocuklar kendileri için hazırlanan dört, primer bakım vericiler üç modülü tamamlamıştır. Programda çocuklar için nefes, progresif gevşeme egzersizleri, imgeleme uygulamaları ve çocuk hikayeleri yer almıştır.  Primer bakım vericilerin nefes ve progresif gevşeme egzersizlerini yapmaları sağlanmıştır. Ayrıca çocuk ve primer bakım vericilere istedikleri zaman günün her saatinde danışmanlık verilmiş ve haftalık motivasyon mesajları gönderilmiştir. Programın başında ve sonunda çocuklara 'Çocuklar için Durumluk ve Sürekli Kaygı Envanteri', 'Çocuklar için Yaşam Kalitesi Ölçeği' ve 'Pediatrik Kanser Baş Etme Ölçeği'; primer bakım vericilere 'Durumluk ve Sürekli Kaygı Envanteri' uygulanmış, uygulamalar 'Süreç Değerlendirme Formaları' ile değerlendirilmiştir. Verilerin değerlendirilmesinde Ki- kare testi, Fisher-Exact testi, Independent Sample-t testi, Man-Whitney U testi, Wilcoxon testi, Pearson ve Spearman korelasyon kat sayıları kullanılmıştır. Program öncesi girişim ve kontrol grubundaki çocukların durumluk kaygı ve baş etme puan ortalamaları benzerken program sonunda girişim grubundaki çocukların durumluk kaygı puan ortalaması (29,27±8,13) kontrol grubuna (37,18±9,01) göre anlamlı derecede düşük bulunmuştur.  Ayrıca program sonunda girişim grubundaki çocukların baş etme puan ortalamasının (80,20±9,62) kontrol grubuna (67,56±17,44) göre anlamlı derecede yüksek olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Program öncesi primer bakım vericilerin kaygı puan ortalamaları benzerken program sonrası primer bakım vericilerin durumluk ve sürekli kaygı puan ortalamalarının girişim grubunda (33,73±12,30 ve 39,80±9,43) kontrol grubuna (53,31±15,14 ve 52,50±16,57) göre anlamlı derecede düşük olduğu tespit edilmiştir (p<0.05).  Kanser tanısı ile izlenen çocuk ve primer bakım vericilerine uygulanan teknoloji temelli motivasyon programının kaygıyı azaltmada ve baş etmeyi artırmada etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Teknoloji temelli motivasyon programlarının kanser tedavisi devam eden çocukların bakım protokollerine entegre edilmesi önerilmiştir.

Abstract:
This research was conducted in a randomized controlled trial in order to examine the effectiveness of the technology-based motivation program applied to children with cancer diagnosis and their primary caregivers according to the Transactional Stress and Coping Model. The research was completed with 31 children (15 interventions, 16 controls) and 31 primary caregivers (15 interventions, 16 controls) between the ages of 9-18, whose cancer treatment process continues. A 10-week "Technology Based Motivation Program" was applied to the intervention group, and routine care was given to the control group. Children and primary caregivers were asked to follow the program through the website, and four modules was completed by the children and three modules by their primary caregivers. The program consisted of breathing, progressive relaxation exercises, imagery practices and kid stories for children. Primary caregivers were provided with breathing and progressive relaxation exercises. In addition, counselling was provided to the children and primary caregivers at all hours whenever they wanted and motivational messages were sent weekly. At the beginning and at the end of the program, the children were applied "State and Trait Anxiety Inventory for Children", "The Quality of Life Scale for Children" and "Paediatric Cancer Coping Scale", and the "State and Trait Anxiety Inventory" were applied to the primary caregivers with "Process Evaluation Forms". Chi-square test, Fisher-Exact test, Independent Sample-t test, Man-Whitney U test, Wilcoxon test, Pearson and Spearman correlation coefficients were used to evaluate the data. The results of the study show that while the average state anxiety scores of the children in the intervention group and in the control group were similar before the program, the state anxiety scores of the children in the intervention group were significantly lower (29,27±8,13) than that of the control group (37,18±9,01) at the end of the program. Besides, it was determined that the coping scores of the children in the intervention group were significantly higher (80,20±9,62) than that of the control group (67,56±17,44) at the end of the program (p<0.05). It was found that whereas average anxiety scores of primary caregivers were similar before the program, the average state 33,73±12,30 and trait 39,80±9,43 anxiety scores of primary caregivers in the intervention group were significantly lower those of the control group (53,31±15,14 and 52,50±16,57, respectively) at the end of the program (p<0.05).It is concluded that the technology-based motivation program applied to children and their primary caregivers who are followed up with cancer diagnosis is effective in reducing anxiety, increasing quality of life and coping. It is recommended that technology-based motivation programs be integrated into the care protocols of children whose cancer treatment is ongoing.