Gaziantep'i ziyaret eden yerli turistlerin yiyecek neofobisi ve çeşitlilik arayışı eğilimlerinin yerel yemek tüketimine etkisi
The effect of local tourists' visiting Gaziantep food neophobia and variety seeking tendency on local food consumption
Yazar: MELİKE ÇAKIR KELEŞ
Danışman: PROF. DR. FÜGEN DURLU ÖZKAYA
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Gastronomi ve Mutfak Sanatları Ana Bilim Dalı / Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Turizm = Tourism
Dizin: Gastronomi = Gastronomy ; Mutfak turizmi = Culinary tourism ; Neofobi = Neophobia ; Yemekler = Dishes ; Yeni yemekleri deneme korkusu = Food neophobia ; Yöresel mutfak = Local cuisine ; İç turizm = Domestic tourism

Özet:
Turistlerin tüketim kalıplarındaki değişimler ile birlikte yerel, özgün ve deneyim yaşamaya yönelik ürün ve hizmetler önem kazanmaya başlamıştır. Turistlerin yiyecek tüketimi de tüketim kalıpları çerçevesinde değişerek yerel ve özgün yiyeceklere yönelim artmıştır. Yerel yemekler, turistlerin destinasyon seçimini, kalış sürelerini, genel memnuniyet düzeyini ve tekrar ziyaret etme niyetini etkilemektedir. Yerel kalkınmada, yerel mutfak kültürünün sürdürülebilirliğinde ve turist memnuniyetinde önemli bir araç haline gelen yerel yemek tüketimini etkileyen çeşitli unsurlar bulunmaktadır. İlgili literatür incelendiğinde, yerel yemek tüketimi ile ilgili çalışmaların genellikle motivasyon unsurları üzerine yoğunlaştığı görülmektedir. Yerel yemek tüketimini etkileyen psikolojik unsurlara yönelik çalışmalar ise sınırlıdır. Bu çalışmada turistlerin yerel yemek tüketimini etkileyen psikolojik unsurlar arasında yer alan yiyecek neofobisi ve yiyeceklerde çeşitlilik arayışı eğilimlerinin yerel yemek tüketimi üzerindeki etkileri Gaziantep destinasyonunda incelenmiştir. Nicel yöntem benimsenen bu araştırmada veriler, Gaziantep'i ziyaret eden turistlerden 811 turistten anket formu ile toplanmıştır. Turistlerin yiyecek neofobisi ve yiyeceklerde çeşitlilik arayışı eğilimlerinin yerel yemek tüketimine etkisini belirleyebilmek amacıyla kullanılan anket üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde turistlerin bireysel ve demografik özelliklerini belirlemeye yönelik sorular bulunmaktadır. İkinci bölümde on ifadeden oluşan yiyecek neofobisi ölçeği, son bölümde ise sekiz ifadeden oluşan yiyeceklerde çeşitlilik arayışı ölçeği yer almaktadır. Araştırmada elde edilen verilerin demografik özelliklere göre farklılıkları "bağımsız örneklemler için t testi" ve "tek yönlü varyans analizi (Anova)" ile test edilmiştir. Hipotezlerin testinde ise  "korelasyon" ve "regresyon" analizlerinden yararlanılmıştır. Araştırma bulgularına göre, turistlerin yiyecek neofobisi düzeyleri düşük düzeyde olup, yiyeceklerde çeşitlilik arayışı eğilimlerinin orta düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Turistlerin yiyecek neofobisi cinsiyet, eğitim ve gelir düzeyine göre anlamlı farklılıklar göstermektedir. Benzer şekilde turistlerin yiyeceklerde çeşitlilik arayışı eğilimleri cinsiyet, eğitim ve gelir düzeylerine göre anlamlı farklılıklar göstermektedir. Araştırma hipotezleri test edildiğinde, turistlerin yerel yemek tüketimlerinin yiyecek neofobisinden negatif yönlü, yiyeceklerde çeşitlilik arayışı eğiliminden ise pozitif yönlü etkilendiği sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma sonuçları doğrultusunda ilgili taraflara çeşitli öneriler sunulmuştur.

Abstract:
With the changes in the consumption patterns of tourists, local and unique products and services, and personal experiences have started to gain importance. Food consumption of tourists has also changed with consumption patterns and the trend towards local and original foods has occurred. Local food affects tourists' destination choice, length of stay, overall satisfaction, and their intention of repeated visit. There are various factors affecting local food consumption, which has become an important tool in local development, sustainability of local cuisine culture and tourist satisfaction. When the relevant literature is reviewed, it is seen that studies on local food consumption generally focus on motivation factors. Studies on psychological factors affecting local food consumption are limited. In this study, the effects of food neophobia and the variety seeking tendency in food, which are among the psychological factors affecting the level of local food consumption were examined in Gaziantep. In this study, in which quantitative method was adopted, the data were collected from 811 local tourists who visited Gaziantep. The questionnaire, that is used, consists of three parts. In the first part, there are questions to determine the individual and demographic characteristics of tourists. The second part includes the food neophobia scale consisting of ten statements, and the last part includes variety seeking tendency in foods scale consisting of eight statements. The differences among demographic groups in the study were tested by T-test (for independent samples) and ANOVA (one-way analysis of variance). Correlation and regression analysis were used to test the hypotheses. According to the findings of the research, it has been determined that the food neophobia levels of the tourists are low and their tendency to seek variety in food is moderate. Food neophobia of tourists varies significantly according to gender, education and income status. Similarly, tourists' tendencies to seek diversity in food differ significantly according to same characteristics. When the research hypotheses were tested, it was concluded that the local food consumption of tourists was negatively affected by the neophobia of food, and positively by the tendency to seek diversity in food. Various suggestions were made to the relevant parties in line with the results of the research.