Tarihî Türk lehçelerinde hastalık adları (VIII – XV. yüzyıl)
Disease names in historical Turkish dialects (VIII – XV. century)
Yazar: EMEL PULURLUOĞLU
Danışman: PROF. DR. GALİP GÜNER
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Adlar = Nouns ; Hastalık = Disease ; Türk lehçeleri = Turkish dialects ; Tıp = Medicine ; Tıp dili = Medical language ; Tıp terimleri = Medicine terms

Özet:
Tarihî Türk Lehçeleri dönemlerine dair çok çeşitli konularda birçok çalışma yapılmıştır. Bu konulardan birini teşkil eden "hastalık" konusu dönem kaynaklarından geniş bilgiler elde edilebilecek bir konudur. Dönemler üzerine yapılan çalışmalar incelendiğinde "tıp terimleri" konusuna çeşitli dönemler üzerinden ele alınarak değinildiği ve bu çalışmalarda ayrı bir bölüm altında hastalık adlarına yer verildiğini görüyoruz. Tarihî Türk Lehçeleri dönemlerine ait eserler bu konularda zengin bir bilgi kaynağı niteliğindedir. Dönemlere ait eserlerde konu müstakil olarak alınmış olsa da olmasa da içlerinde hastalık adlarına tesadüf edilmektedir. Hastalık adları ve tıp konusu çeşitli çalışmalarda çeşitli dönemler üzerinden ele alınmış, dönemlerin bir bütün olarak hastalık adları yönünden incelenmesi ise çok fazla olmasa da yakın zamanda çeşitli şekillerde üzerinde çalışılan önemli konulardan biri olmuştur. Biz de bu çalışmamızda konuyu tek dönemden ziyade bütün Tarihî Türk Lehçeleri Dönemlerinde kullanılmış hastalık adları üzerinden incelemeye çalıştık.
Bu çalışmada Tarihî Türk Lehçelerinde Hastalık Adları konusu ele alınmış, çalışmaya en temelden başlamak amacıyla "adlandırma" teriminden yola çıkılmış, hastalığın ne olduğu, eski medeniyetlerde hastalık ve tıp anlayışının, bilgisinin nasıl olduğu, hastalıkları adlandırma yöntemlerinin neler olduğu, neye göre yapıldığı, ilkel tıp anlayışı, Türklerde tıp anlayışı gibi konulara yer verilmiştir. Tıp hakkında genel anlamda modern tıbbın doğuşuna kadar farklı bölümlerde verilen bilgilerle alanda gösterilen gelişimler aktarılmıştır. Çalışmanın Türk Dili alanı başta olmak üzere diğer bilim alanları için de faydalı olmasını umuyoruz.

Anahtar Sözcükler: Tarihi Türk lehçeleri, hastalık, hastalık adları, tıp

Abstract:
Many studies have been conducted on a wide variety of subjects regarding the historical periods of Turkish dialects. The subject of 'disease' which constitutes one of these subjects is an issue from which extensive information can be obtained from period sources. When the studies on periods are examined, we see that the subject of "medical terms" is addressed through various periods and that the names of the diseases are included in a separate section in these studies. The works of historical Turkish Dialects are a rich source of information on these issues. In the works belonging to the periods, whether the subject is taken separately or not, the names of the diseases are mentioned in them. The names of diseases and medicine have been handled over various periods in various studies, and the examination of the periods as a whole in terms of disease names has been one of the important topics that have been recently studied in various ways, although not too much. In this study, we have tried to examine the subject through the names of diseases used in all historical Turkish dialects rather than a single period.
In this study, the subject of disease names in historical Turkish dialects has been discussed, and the term "naming" has been used to start the study from the ground up. In the study; topics such as what the disease is, the understanding of disease and medicine in ancient civilizations, what are the methods of naming diseases, how the naming is made, the understanding of primitive medicine and the understanding of medicine in the Turks have been included. With the information given in different departments until the birth of modern medicine, the developments in the field have been tried to be conveyed about the medicine in general. We hope that the study will be beneficial for other scientific fields, especially for Turkish language.

Key words: Historical Turkish dialects, disease, disease names, medicine