Türkiye'de gönüllülük çalışmalarında dijitalleşme: Sosyal medya ve çevrimiçi/dijital gönüllüler
Digitalization in volunteering studies in Türkiye: Social media and online/digital volunteers
Yazar: SERAP GÜN
Danışman: PROF. DR. SERDAR SAĞLAM
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sosyoloji = Sociology ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Sayısal sosyoloji = Digital sociology

Özet:
Toplumsal dayanışmanın bir biçimi olarak gönüllülük ile dijitalleşme ilişkisine odaklanan bu tez, dijitalleşmenin gönüllülük çalışmalarındaki etkisini sosyal medyanın (çevrimiçi sosyal ağ siteleri) gönüllülük alanında kullanımı ve gönüllülüğün yeni formu olan çevrimiçi/dijital gönüllülük deneyimleri üzerinden mikro ve mezzo boyutlarda irdelemeyi amaçlamakta; dijitalleşen dünyada gönüllülüğün sosyal sermaye üretme kapasitesini sorgulamaya açmaktadır. Kapsamlı bir analiz çerçevesi yaratabilmek için çalışma üç uğrakta yapılandırılarak nicel ve nitel yöntemler ile farklı teknikler birlikte kullanılmıştır. Çalışmanın ilk aşamasında 5 Aralık Dünya Gönüllüler Günü kapsamında Twitter'da paylaşılan #DünyaGönüllülerGünü hashtag'li 7084 tweet sosyal ağ analizi yöntemiyle incelenmiş; ikinci aşamada Instagram'da gönüllülük eksenli faaliyet yürüten 8 oluşumun 1589 sosyal medya gönderisi nicel ve nitel içerik analiziyle çözümlenmiş; son aşamada ise çevrimiçi/dijital gönüllülük deneyimi olan 30 katılımcı ile gerçekleştirilen derinlemesine görüşmeler aracılığıyla elde edilen veriler analiz edilmiştir. Araştırmanın bulguları, dijital teknoloji ve uygulamaların gerek çevrimiçi/dijital gönüllülerin gönüllülüğe dâhil olması ve gönüllülüğü sürdürmelerinde gerek gönüllü oluşumların gönüllü katılımını arttırma ve gönüllülük faaliyetlerini genişletmesinde gerekse de gönüllülüğe yönelik farkındalık oluşturma ve gönüllülüğün yaygınlaşmasında harekete geçirici, birleştirici ve dayanışmacı fırsatlar sunduğunu göstermiştir. Gönüllülük alanındaki aktörlerin Twitter ve Instagram gibi sosyal medya platformlarını dijital etkileşim stratejileri açısından tam ve etkin biçimde olmasa da gönüllülük faaliyetleri kapsamında tanıtım, bilgilendirme, iletişim, farkındalık, motivasyon ve katılım odaklı kullandıkları görülmüştür. Çevrimiçi/dijital gönüllülüğün barındırdığı çeşitli zorluklara rağmen,  zamansal ve mekânsal sınırları aşarak gönüllü eylemi daha esnek, erişilebilir, rahat, kolay ve kapsayıcı kılması bakımından gönüllülük çalışmalarına katılma ve devamlılıkta olumlu bir etkisi olduğu anlaşılmıştır. Araştırma, dijital aracılı veya dijital ortamlardaki gönüllülük çalışmalarının, yeni bağlantılar kurma, sosyal ağları güçlendirme, güven ve dayanışma duygusu geliştirme, iş birliği yapabilme kabiliyetini arttırmayı sağladığını; dolayısıyla sosyal sermayeyi üretmede ve yükseltmede önemli bir potansiyel barındırdığını ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler: dijitalleşme, sosyal medya, gönüllü, gönüllülük, çevrimiçi/dijital gönüllülük.

Abstract:
This thesis, which focuses on the relationship between volunteering and digitalization as a form of social solidarity, aims to analyze the impact of digitalization on volunteering efforts through the usage of social media (online social networking sites) in the field of volunteering and through the experiences of online/digital volunteering as a new form of volunteering, in micro and mezzo dimensions questioning the capacity of volunteering in the digitized world to generate social capital. This study was structured on three phases to present a comprehensive analysis framework and adopted qualitative and quantitative methods in addition to different techniques. In the first stage of the study, 7084 tweets with #DünyaGönüllülerGünü hashtag shared on Twitter for December 5, International Volunteer Day was analyzed with the social network analysis method; in the second stage, 1589 social media post of 8 voluntary organizations on Instagram working on volunteering was analyzed with qualitative and quantitative analysis methods; in the last stage, the data obtained from 30 participants with online/digital volunteering experience via in-depth interviews was analyzed. The findings of this study have demonstrated that digital technology and applications offered mobilizer, integrative and collaborative opportunities for both participation of online/digital volunteers to volunteering, increase volunteer participation by volunteering institutions to sustain volunteering activities, expand volunteering activities and raise awareness towards volunteering and dissemination. It was seen that the actors in the volunteering field used social media platforms such as Twitter and Instagram for promotion, information, communication, awareness, motivation and focusing on participants in terms of the digital interaction strategies of the volunteering activities even though this utilization was not complete or effective. Despite various challenges associated with online/digital volunteering, it has been understood that it has a positive impact on participation and continuity in volunteer activities by transcending temporal and spatial boundaries, making volunteer actions more flexible, accessible, comfortable, easy, and inclusive. The study indicates that volunteer efforts in digital-mediated or digital environments facilitate establishing new connections, strengthening social networks, enhancing trust and a sense of solidarity, and improving collaborative abilities. Consequently, these efforts hold significant potential for generating and enhancing social capital.

Key Words: digitalization, social media, volunteer, volunteering, online/digital volunteering.