Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanılı hastalarda mükemmeliyetçilik, baş etme becerileri, anksiyete, depresyon, ruminasyon ve yürütücü işlevlerin psikolojik dayanıklılık ile ilişkisi
The relationship between perfectionism, coping skills, rumination, and executive functions with psychological resilience in patients diagnosed with attention deficit hyperactivity disorder
Yazar: KAMİLE LEZGİN CİHANDEMİR
Danışman: PROF. DR. MEHMET CEM İLNEM
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Has. Eğt. ve Arş. Hastanesi / Ruh ve Sinir Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Psikiyatri = Psychiatry

Özet:
Amaç: Bu çalışmada, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) tanısı almış bireylerde psikolojik dayanıklılığı etkileyen faktörler, çok boyutlu bir perspektifle incelenmiştir. Çalışmada, ruminasyon, mükemmeliyetçilik, baş etme becerileri, anksiyete, depresyon ve yürütücü işlevlerin psikolojik dayanıklılıkla olan ilişkilerinin araştırılması amaçlanmıştır.
Yöntem: Çalışma kapsamında, DSM-5 kriterlerine göre DEHB tanısı almış, 18-65 yaş aralığında ve en az ilkokul mezunu 113 olgu değerlendirilmiş, ek YGB veya MR tanısı olanlar ile çalışmaya katılmayı kabul etmeyenler çıkarılarak, 98 olgu çalışmaya dahil edilmiştir. Katılımcılara sosyodemografik ve klinik veri formu, Yetişkinler İçin Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği (YPDÖ), Frost'un Çok Boyutlu Mükemmeliyetçilik Ölçeği, Öz Eleştirel Ruminasyon Ölçeği, Baş Etme Becerileri (COPE) Ölçeği, Penn State Endişe Ölçeği ve Beck Depresyon Ölçeği uygulanmıştır. Ayrıca nöropsikolojik test bataryası kapsamında Sürekli Performans Testi (CPT), İz Sürme Testi (TMT), Tempolu İşitsel Seri Ekleme Testi (PASAT), Renk-Sözcük İnterferans Testi (Stroop) ve Verbal Akıcılık Testi (VAT) değerlendirilmiştir. 
Bulgular: Yapılan analizler sonucunda; cinsiyet açısından, erkeklerin YPDÖ kendilik algısı alt ölçek puanı kadınlardan anlamlı şekilde yüksek bulunmuştur (p<0.05). Eğitim düzeyi ve YPDÖ gelecek algısı alt ölçeği arasında pozitif yönde anlamlı ilişki saptanmıştır (p<0.01). Akademik başarı ve YPDÖ gelecek algısı alt ölçeği arasında pozitif korelasyon saptanmıştır (p<0.01). Ruminasyon ve depresyon ile psikolojik dayanıklılık arasında negatif korelasyon saptanmıştır (p<0.001). Sorun odaklı ve duygusal odaklı baş etme becerileri ile psikolojik dayanıklılık arasında pozitif korelasyon saptanmıştır (p<0.01). Mükemmeliyetçilik toplam puanı ile YPDÖ toplam puanı arasında anlamlı ilişki saptanmamıştır. Yürütücü işlev testlerinden, Stroop testinde sürenin uzaması ile psikolojik dayanıklılık arasında güçlü negatif korelasyon saptanmıştır (p<0.001).   
Sonuç: DEHB tanılı bireylerde depresyon, endişe, ruminatif düşünceler psikolojik dayanıklılığı olumsuz yönde etkilemektedir. Ayrıca, bu bireylerin kullandıkları baş etme stratejilerine göre psikolojik dayanıklılık etkilenmekte, sorun odaklı ve duygusal odaklı baş etme becerileri psikolojik dayanıklılığı artırırken, işlevsel olmayan baş etme becerilerinin olumsuz etkileri görülmektedir. Yürütücü işlevlerdeki bozulmalar psikolojik dayanıklılık üzerine olumsuz etki etmektedir.
Anahtar Kelimeler: Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, Psikolojik Dayanıklılık, Ruminasyon, Depresyon, Baş Etme Becerileri, Yürütücü İşlevler.
İletişim Adresi: k.lezgin.c@gmail.com

Abstract:
Objective: This study aims to examine the factors affecting psychological resilience in individuals diagnosed with Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) from a multidimensional perspective. Specifically, the relationships between rumination, perfectionism, coping skills, anxiety, depression, and executive functions with psychological resilience were investigated.
Method: The study included 98 cases out of 113 individuals aged between 18 and 65, who were diagnosed with ADHD based on DSM-5 criteria and had at least a primary school education. Cases with additional diagnoses of intellectual disability or mental retardation and those who refused to participate were excluded. Participants were administered a sociodemographic and clinical data form, the Adult Psychological Resilience Scale (APRS), the Frost Multidimensional Perfectionism Scale, the Self-Critical Rumination Scale, the Coping Orientation to Problems Experienced (COPE) Inventory, the Penn State Worry Questionnaire, and the Beck Depression Inventory. Additionally, a neuropsychological test battery was conducted, which included the Continuous Performance Test (CPT), Trail Making Test (TMT), Paced Auditory Serial Addition Test (PASAT), Stroop Color and Word Interference Test, and Verbal Fluency Test (VFT).
Results: Analyses revealed that men scored significantly higher than women on the APRS self-perception subscale (p<0.05). A positive correlation was found between education level and the APRS future perception subscale (p<0.01). Similarly, a positive correlation was observed between academic achievement and the APRS future perception subscale (p<0.01). Negative correlations were identified between rumination, depression, and psychological resilience (p<0.001). Positive correlations were found between problem-focused and emotion-focused coping skills and psychological resilience (p<0.01). No significant relationship was detected between the total score of perfectionism and the total score of APRS. Among executive function tests, a strong negative correlation was found between prolonged Stroop test durations and psychological resilience (p<0.001).
Conclusion: Depression, anxiety, and ruminative thoughts negatively impact psychological resilience in individuals with ADHD. Moreover, psychological resilience varies based on the coping strategies employed by these individuals; problem-focused and emotion-focused coping skills enhance psychological resilience, while dysfunctional coping strategies have adverse effects. Impairments in executive functions negatively affect psychological resilience.
Keywords: Attention Deficit Hyperactivity Disorder, Psychological Resilience, Rumination, Depression, Coping Skills, Executive Functions.
Contact Address: k.lezgin.c@gmail.com