Havza sürdürülebilirlik indeksinin Türkiye'de uygulanması: Ergene havzası örneği
Implementation of watershed sustainability index in Turkey: Ergene basin case study
Yazar: CANER GÖK
Danışman: DOÇ. DR. SELİM LATİF SANİN
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Ergene Havzası Türkiye'nin Kuzeybatısında yer alan, sınır aşan özelliğe sahip bir havzadır. Havza alanı 1.448.812 ha'dır ve 2012 yılı nüfusu 1.592.855 kişidir. Nüfusun büyük çoğunluğunun evsel atıksuyu arıtılmadan alıcı ortama deşarj edilmektedir. Ergene havzası sanayi bakımından Türkiye'nin en önemli havzalarından biridir. 2000'den fazla sanayi tesisi bu havzada yer almaktadır. Sanayinin yanında Ergene Havzası tarım bakımından da çok önemli bir konumda bulunmaktadır. Bölge Türkiye ayçiçeği üretiminin %61'ini, pirinç üretiminin %54'ünü, buğday üretiminin de %12'sini karşılamaktadır. Tüm bu üretim faaliyetleri Ergene Havzası'nda baskıya yol açmakta ve çevre kirliliğine sebep olmaktadır. Ergene Havzası Türkiye'nin en kirli havzalarının başında gelmektedir. 
Bu çalışmada, Chavez ve Alipaz tarafından geliştirilen Havza Sürdürülebilirlik İndeksi ile Ergene Havzası özelinde, sürdürülebilir bütünleşik su kaynakları yönetiminin mevcut durumu ve 2008-2012 yılları arasındaki gelişim durumu irdelenmiş, eksikliklerin ve iyi gelişmelerin neler olduğu tespit edilmiş ve indeksin Türkiye'deki kullanımını kolaylaştıracak yöntemler tartışılmıştır. Bununla birlikte, Havza Sürdürülebilirlik indeksine farklı katsayılar verilerek indeksteki değişimler tartışılmış ve mevcut durum ile 2008-2012 yılları arasındaki değişimi temsil eden HSI indikatörleri ile skor hesaplamaları yapılmıştır.
Çalışma sonucunda, HSI skoru 0.70, ağırlıklı skor 0.67, mevcut durum skoru 0.38 ve gelişim skoru 0.69 olarak hesaplanmıştır. Tüm skorlar değerlendiğinde havzanın 2008-2012 yılları arasında HSI değerlendirmesi ile orta derecede başarılı olduğu bulunmuştur. Ayrıca bu tez çalışmasında gelecek dönem projeksiyonu yapılarak, gelecek dönemdeki olası değişimler irdelenmiştir. Bu tezle Türkiye'de bir havzanın yönetiminin sürdürülebilirliği değerlendirilerek, indeksin sürdürülebilirliği değerlendirmekteki etkinliği kritik edilmiştir.

Abstract:
Ergene Watershed is a transboundy basin which is located in the Northwest of Turkey. The basin area is 1.448.812 ha. and the population of basin is 1.592.855 in 2012. Most of domestic wastewater of population is discharged into receiving environment without treated. Ergene Watershed is the one of the most important basins in terms of industry. More than 2000 industrial plant are located in this basin. Ergene Watershed is also important for agriculture. Basin meets the %6 of sunflower production, %54 of rice production and %12 of wheat production of Turkey. All this production activities leads to pressure on Ergene Watershed and cause environmental pollution. Ergene Watershed is one of the Turkey's most polluted basins.
In this study, the current situation of the sustainable integrated water resources management in Turkey and its development between 2008-2012 have been elaborated, especially in Ergene basin with the Chavez and Alipaz's Watershed Sustainability Index.  The lacking points and the positive developments have been identified, and the methods which will facilitate the use of this index in Turkey has been discussed. However, the change of index with giving different coefficient and choosing WSI indices which is representing the current situation and development between 2008-2012 has been discussed.
As a result, WSI score 0.70, weighted score 0.67, current situation score 0.38 and development score 0.69 is calculated. When all scores is utilized, WSI assessment was found moderately successful between 2008 and 2012 in Ergene Watershed. In this thesis, future projections are also made and potential future changes are discussed. Through this thesis, it is criticised that the effect of index's assessing sustainability with assessment of sustainable watershed management in one of the basins of Turkey.