Küresel kültür ve Türkiye televizyonlarında bilgi yarışmaları, en zayıf halka ve kim 500 milyar ister
Global culture and quiz shows in Turkish television: The weakest and who wants 500 million
Yazar: HANDE SALBACAK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. D. BEYBİN KEJANLIOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television

Özet:
Bu çalışma, Türkiye'de son yıllarda oldukça ön planda yer alan bilgi yarışmalarını konu edinmektedir. Çözümlemeye konu olan programlar, Kim 500 Milyar İster ve En Zayıf Halka' dır. Bu programların en önemli özelliklerinden biri patentlerinin uluslararası program akışında lider konumda bulunan BBC ve İTPye ait olmasıdır. Programlar dünyanın birçok ülkesinde aynı anda ve aynı formatta yayınlanmaktadır. Ancak, ortak format küresel-yerel ekseninde değerlendirildiğinde, her ülkede farklı yerel unsurlar devreye girebilmekte, en azından sorular o ülkenin politik gündemine, dilbilgisine, sanatına, geleneklerine vb. göre değişmektedir. Fakat, küresel ölçekli kapitalist ideolojinin şekillendirdiği bu ortak formatm işleyişi yerel öğelerce sekteye uğratılmamaktadır. Çalışmanın temel savlarından biri budur. Tezin küresel kültür tartışmaları içinde ele alınmasının temel nedeni budur. Tez, televizyon ekranında sürekli yer alan ve ilgi gören ödüllü bilgi yarışmalarında kazan(dır)ılması hedeflenen yüksek para ödülünün ve yarışmaların formatının bilginin anlamlandırılmasına etkisini ve bu yeni anlamla kurulan yeni iktidar örüntülerini anlamaya çalışmayı amaçlamaktadır. Programların çözümlemesi, yarışmaların hız ve kıvraklığın önemli hale getirilerek 'serbest pazar' gereklerine uyarlanışını, 'rekabet'in vurgulanışım; 'bilgi'nin her konuda sorulan sorulan, belirlenmiş seçenekler arasından seçilerek verilen cevaplarla bir tür 'bilgi kaftanı giydirilmiş malumat'a indirgenerek bilgi sahibi olma sanrısı yaratılışını; ve yine öte yandan bu sanrının hız, taktik, şans, hırs, kişisel özellikler gibi etkenlerle desteklenmeksizin yetersiz, para kazanılamamışsa anlamsız sayılısını göstermiştir. 142

Abstract:
This study examines quiz shows that have been popular on Turkish television in recent years. Turkish versions of two, originally British, quiz shows, Who Wants to be a Millionire and The Weakest Link, are selected to take global-local axis into consideration. Despite the local production and the local adaptation of the questions to be asked in these shows, it is argued that the elements of the global format have the dominance in defining 'knowledge'. Consequently, global capitalist ideology operates across borders. It is one of the main argumets of this study, and it is also the very reason to locate the subject into the global culture debate. The study aims to understand how the format and money prize of these quiz shows influence the signification of knowledge, and how this signification constructs new web of power relations. The analysis of these "new" quiz shows demonstrates that the speed, competiton and money are vital for making sense of 'knowledge'. These shows create an illusion of having knowledge through making guesses among multiple choice questions, and further, they render being knowledgeable even in this illusory sense inadequate or meaningless unless one is quick, has luck and ambition, and wins the prize. 143