Ardahan halk dansları üzerine bir araştırma
A research on Ardahan folk dances
Yazar: SELAMİ AKIŞ
Danışman: PROF. DR. ERDOĞAN ALTINKAYNAK ; PROF. DR. BÜLENT KURTİŞOĞLU
Ardahan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore
Dizin: Ardahan = Ardahan ; Erkek giysileri = Man clothes ; Folklor = Folklore ; Geleneksel giysiler = Traditional cloths ; Giysiler = Clothes ; Halk oyunları = Folk dances ; Hareket analizi = Motion analysis ; Kadın giysileri = Woman clothing ; Müzik = Music ; Türk halk oyunları = Turkish folk dances

Özet:
Ardahan, ülkemizin Kuzeydoğusunda yer alan serhat (sınır) şehirlerimizdendir.
Bulunduğu coğrafi konum nedeniyle tarihsel süreç içerisinde kültürel ve sosyolojik
yapıya sahip topluluklar bölgede yaşamış ve bu durum da bölgenin zengin bir kültürel
yapıya bürünmesini sağlamıştır. Özellikle sözlü müziğin gelişmesi ve nesilden nesile
aktarılması, âşıklık geleneğinin bu bölgeye kattığı bir değerdir. Ayrıca birçok âşığın
yetişmesinde hatırı sayılır bir rol üstlenen yöre, türkü ve oyunlarıyla da oldukça değerli
bir noktadadır.
Çalışmamızın ilk bölümünde öncelikle tarihsel bağlamda oyun, oyun kavramı ve dans ele
alınmış, halk oyunlarının günümüze kadar olan gelişimi anlatılmıştır.
İkinci bölümde halk oyunlarında kullanılan temel hareketler tespit edilmiş, oyun
anlatımlarında kullanılan temel kavramlar açıklanmış, Türk halk oyunları alanında
günümüze kadar yapılmış olan hareket sınıflandırma çalışmaları irdelenmiş ve bu
çalışmaların ışığında yeni bir yapısal oyun analizi önerilmiştir. Bu öneri kapsamında
çalışmamızda önerdiğimiz analiz başlıklarından biri olan "dilim" kavramının
kullanılması tavsiye edilmiştir. Öte yandan, Ardahan kültürü bağlamında oynanan
oyunlar (danslar), "oyun künyesi" adı verilen bir tabloyla analiz edilerek, "hareket
cetveli" adı verilen bir yöntemle de ele alınıp, anlatımlar fotoğraflarla desteklenmiştir.
Üçüncü bölümde Ardahan müzik kültürü hakkında bilgi verilerek, yörede oynanan
oyunlar derlenip 26 adet oyun müziğini detaylarıyla açıklayan bir "oyun müzik künyesi"
oluşturulmuş ve bu oyunların müzikleri incelenmiştir.
Dördüncü bölümde ise, Ardahan Merkez ve Damal olmak üzere giyilen iki farklı kadın
ve erkek halk oyunları giysisi, takı ve aksesuarları tek tek fotoğraflanarak gösterilmiştir.
Bu bölümde özellikle Şaman giysilerinde kullanılan deniz kabuklarının bölgede bazı
kadın kemerlerinde görülmesi, Selçuklu Dönemindeki kaftanların Ardahan'da giyilen
kaftanlara şekil ve giyim tarzı olarak benzemesi sebebiyle tarihsel bağlamda Şaman
giysileri ve Selçuklu Dönemi giysilerinin yöre ile bağlantıları tespit edilmeye
çalışılmıştır.
Yapılan bu çalışmanın Türk folkloru ve Ardahan kültürüne hizmet etmeyi amaçlayan
diğer araştırmalara da kaynak niteliği taşıması en büyük temennimizdir.
Anahtar Sözcükler:
Halk oyunları, dans, Ardahan halk oyunları, hareket analizi, dilim, müzik, giysi.

Abstract:
Ardahan is one of the border (serhat) cities located in the Northeast of Turkey. Due to its
geographical location, communities with a cultural and sociological structure have lived
in the region in the historical process and this has enabled the region to take on a rich
cultural structure. Especially the development of oral music and its transmission from
generation to generation is an important value that the tradition of minstrelsy adds to this
region. In addition, this region, which plays a significant role in the upbringing of many
minstrels, is also very valuable with its folk songs and folk dances.
In the first chapter of our study, firstly folk dance, the concept of folk dance, and dance
have been discussed in their historical context, and then the development process of folk
dances from the past to the present has been described.
In the second chapter, the basic movements in folk dances have been determined, the
basic concepts in the folk dance description have been explained, the movement
classification studies carried out in the field of Turkish folk dances from the past to the
present have been examined, and in the light of these studies, a new structural analysis
for folk dances has been proposed. Within the scope of this proposal, it has been
recommended to use the concept of "slice", which is one of the analysis titles we propose
in our study. On the other hand, folk dances (or dances) performed in the context of
Ardahan culture have been examined with a table called "folk dance tag" and a method
called "movement chart", and the descriptions of the folk dances have been supported
with photographs.
In the third chapter, information about Ardahan music culture has been given, folk dances
performed in the region have been compiled, a "folk dance music tag" has been created
explaining 26 folk dance music in detail, and the music of these folk dances has been
notated.
In the fourth chapter, two different types of folk dance clothes, jewelry, and accessories
worn by men and women in Ardahan city center and Damal, one of the districts of
Ardahan, have been photographed one by one. In this chapter, it has been tried to
determine the connections of shaman clothing and clothes of the Seljuk Period with 
clothes in the region in historical context, since the seashells used in shaman clothing are
seen on some women's belts in the region and the caftans of the Seljuk Period are similar
to the caftans worn in the region in terms of shape and style.
It is our greatest wish that this study will also be a source for other researches aiming to
serve Turkish folklore and Ardahan culture.
Keywords:
Folk dance, dance, Ardahan folk dances, movement analysis, slice, music, clothing