Kant'ın aydınlanma anlayışının eleştirel bir değerlendirmesi
A critical evaluation of Kant's views on enlightenment
Yazar: İSMAİL ÖNDER
Danışman: DOÇ. DR. İSMAİL SERİN
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Kamusal akıl = Public reaseon ; Temel özgürlükler = Fundamental freedoms

Özet:
Aydınlanma çağının önemli düşünürlerinden biri olan Kant'ın bilgi kuramı
yapıtlarının dışında siyaset kuramında en çok atıf yapılan metni "Aydınlanma Nedir?
Sorusunun Cevabı" metnidir. Kant'ın bu metinde ortaya koyduğu aydınlanma
görüşünü farklı eserlerinde geliştirmiştir. Kant'ın aydınlanma anlayışı bireyin ergin
olmayışından kurtularak kendi aklını kendi için kullanmasına dayanır. Kant, akıl
kullanımları arasında özel ve kamusal akıl olmak üzere ayrım yapar. Kant'a göre
sadece kamusal aklın özgür olması yeterlidir.
Kant'ın aydınlanma anlayışının standart yorumu aydınlanmayı hak öğretisine
dayandırarak aydınlanmayı bir hak olarak özgürlük düşüncesine bağlar. Ancak
Kant'ın metinleri incelendiğinde bu yorumun doğru olmadığı görülür. Kant'ın
ilerlemeci tarih anlayışı içerisinde insan özgürlüklerini kısıtladığı görülmektedir.
Bunların başında politik eylem özgürlüğü gelmektedir. Kant, aklın özel kullanımı
kavramı ile yöneticilerin emirleriyle çatışan siyasal eylemleri onaylamaz.
Kant'ın siyaset kuramını inceleyen günümüz uzmanları onun siyaset
düşüncesini ideal ve ideal olmayan siyaset teorisi olarak ikiye ayırmaktadır. İdeal
siyaset teorisi amaçları açısından Kant'ın politik düşüncesini ele alırken ideal
olmayan siyaset teorisi bu amaçların uygulama yolları açısından Kant'ın politik
düşüncesini inceler. Bu teorik yaklaşım aydınlanma anlayışına uygulandığında
Kant'ın aydınlanma anlayışının standart yorumundan daha doğru bir yorumuna
ulaşabiliriz.
Kant'ın aydınlanma anlayışı amaçları bakımından kabul edilse bile bireyin
otonomisine vurgu yapması, özel ve kamusal akıl arasında ayrım yapması ve
ilerleme düşüncesine duyduğu güveni aydınlanma görüşünün tartışmalı yönleridir.
Üstelik, Kant'ın insan görüşü ile aydınlanma görüşü arasında da tartışmalı bir ilişki
vardır. Kant'ın Avrupalı olmayan insanların ve kadınların aydınlanmaya
ulaşamayacağını yazması onun aydınlanma anlayışına gölge düşürür.
Bu tezde Kant'ın aydınlanma görüşünü ortaya koyduktan sonra Kant'a yönelik
geçmişte yapılmış eleştirilere değineceğim ve günümüzdeki ideal olmayan siyaset
teorisi yaklaşımı ile aydınlanma anlayışına yönelik yukarıda saydığım eleştirileri
temellendireceğim.

Abstract:
Apart from the epistemology works of Kant, one of the prominent thinkers of
the Enlightenment age, his most cited text in political theory is "What is
Enlightenment?" "Answer to the Question" text. Kant developed the view of
enlightenment that he put forward in this text in his different works. Kant's
understanding of enlightenment is based on the individual getting rid of his
immaturity and using his mind for himself. Kant distinguishes between the uses of
reason as private and public reason. According to Kant, it is sufficient for the public
mind to be free.
The standard interpretation of Kant's understanding of enlightenment bases
enlightenment on the doctrine of right and connects enlightenment to the idea of
freedom as a right. However, when one examines Kant's texts, one sees that this
interpretation is incorrect. Kant restricts human freedoms in his progressive
understanding of history. Chief among these is freedom of political action. With his
concept of the private use of reason, Kant disapproves of political actions that
conflict with the orders of rulers.
Today's scholars examining Kant's political theory divide his political thought
into ideal and non-ideal political theory. While ideal political theory examines Kant's
political thought in terms of its aims, non-ideal political theory examines Kant's
political thought in terms of the ways of implementing these aims. When we apply
this theoretical approach to enlightenment, we can better interpret Kant's
understanding of enlightenment than the standard interpretation.
Even if we accept Kant's understanding of enlightenment in terms of its aims,
his emphasis on the individual's autonomy, his distinction between private and public
reason, and his trust in the idea of progress are controversial aspects of his view of
enlightenment. Moreover, there is a contentious relationship between Kant's view of
humanity and enlightenment. Kant's writing that non-European people and women
cannot reach enlightenment casts a shadow on his understanding of enlightenment.
In this thesis, after presenting Kant's view of enlightenment, I will touch upon
the criticisms made against Kant in the past and ground the criticisms I have listed
above against the current non-ideal political theory approach and the understanding
of enlightenment.