Mısır'daki Ermeniler ve faaliyetleri /
Yazar: SÜMEYRA AY
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET ÇELİK
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Mısır, tarihi süreç içerisinde etnik ve inanç çeşitliliği açısından muhtelif toplumları bünyesinde barındırmıştır. Bu etnik ve inanç çeşitlilik içerisinde en çok dikkat çekici kimliklerden biri de Ermenilerdir. Özellikle Fatımi Devleti ile Mısır'daki Ermeni varlığında yoğun artış görülmüştür. Belli dönemlerde durma noktasına gelmiş olsa da Mısır'daki Kavalalı Mehmet Ali Paşa döneminde Ermeni nüfusu artışı, kaldığı yerden devam etmiştir. Kavalalı döneminde yönetim de dâhil olmak üzere birçok alanda Ermenilerden istifade edilmiştir. Ermenilerin idari kadrolarda yer alması, Mısır'ın gelişiminde büyük rol oynamıştır. Özellikle Nubar Paşa başta olmak üzere Ermeniler; siyaset, ekonomi, basın yayın, kültürel alan ve din gibi birçok konuda ciddi rol oynamışlardır. Ancak Mısır'da İngiliz işgaliyle beraber Osmanlı hükümeti aleyhinde yapılan girişimlerde yer almışlardır. Bu tarihten itibaren Mısır, birçok ayrılıkçı Ermeni'ye de ev sahipliği yapmıştır. Şöyle ki; İskenderiye limanlarının ulaşım açısından elverişli olması Mısır'a yoğun Ermeni göçünün yaşanmasına sebep olmuştur. Bu göçler bazen direk Mısır'a olmakla beraber çoğu zamanda Mısır sadece geçiş güzergâhı olarak kullanılmıştır. Mısır'ı geçiş güzergâhı olarak kullanan Ermeniler, buradaki durumdan hareketle bu bölgeye yerleşmişlerdir. Bu gelişmeler I. Dünya Savaşı'na kadar devam etmiştir. Ekonomik, siyasi ve kültürel alanda Mısır'a katkı sağlayan ve ülke gelişimi için önem arz eden Ermeniler, 1950'li yıllara kadar Mısır'da varlıklarını sürdürmüşlerdir. 1946-1948 yıllarında SSCB'ye bağlı Ermenistan Devleti tarafından başlatılan vatana dönüş çağrısına itibar eden 4000 Ermeni, 1952 yılından birkaç yıl önce Nasır'ın politikalarından bağımsız olarak Mısır'dan Ermenistan'a göç etmiştir. Ancak 1956 yılında Nasır öncülüğünde çıkarılmış olan sosyalist yasalar ile bu durum değişiklik göstermiştir. Diğer birçok alanda olduğu gibi ekonomide de millileşme yoluna gidilmesi Mısır ekonomisinde önemli yer tutan Ermenileri olumsuz etkilemiştir. Ermeniler çıkan yeni yasaları tehdit olarak algılamış ve birçoğu ülkeyi terk ederek batıya göç etmiştir.

Abstract:
Egypt has hosted various societies in terms of ethnic and religious diversity throughout its history. Among this ethnic and religious diversity, one of the most striking identities is Armenians. Especially with the Fatimid State, there was an intense increase in the presence of Armenians in Egypt. Although it came to a standstill in certain periods, the increase in the Armenian population continued during the reign of Kavalalı Mehmet Ali Pasha in Egypt. During the Kavalalı period, Armenians were used in many areas, including the administration. The inclusion of Armenians in the administrative staff played a great role in the development of Egypt. Armenians, especially Nubar Pasha; They played a serious role in many issues such as politics, economy, press, cultural field and religion. However, with the British occupation in Egypt, they took part in the attempts made against the Ottoman government. Since this date, Egypt has also hosted many separatist Armenians. Namely; The fact that the ports of Alexandria were convenient in terms of transportation caused intense Armenian migration to Egypt. Although these migrations were sometimes directly to Egypt, most of the time Egypt was used only as a transit route. The Armenians, who used Egypt as a transit route, settled in this region based on the situation here. These developments continued until World War I. Armenians, who contributed to Egypt in the economic, political and cultural fields and were important for the development of the country, continued their existence in Egypt until the 1950s. 4000 Armenians, who respected the call for return to the homeland initiated by the Armenian State of the USSR in 1946-1948, migrated from Egypt to Armenia a few years ago, independent of Nasser's policies. However, this situation changed with the socialist laws enacted in 1956 under the leadership of Nasser. Nationalization in the economy, as in many other areas, negatively affected the Armenians, who had an important place in the Egyptian economy. Armenians perceived the new laws as a threat and many of them left the country and migrated to the west.