Temirkul Ümötaliyev'in seçme şiirlerinde kelime dünyası
Word world in the selected poems of Temirkul Ümötaliyev
Yazar: SEMANUR YENER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ OSMAN ARICAN
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Dilbilgisi = Grammar ; Dilbilim = Linguistics ; Kelimeler = Words ; Kırgız edebiyatı = Kyrgyz literature ; Kırgızistan = Kyrgyzstan ; Türk edebiyatı = Turkish literature ; Ümötaliyev,  Temirkul = Ümötaliyev,  Temirkul ; Şairler = Poets ; Şiir = Poem

Özet:
Kelimeler, eserlerde kullanılış şekli, türü ve anlamı bakımından şairin / yazarın
üslubunu ortaya koyar. Bu bakımdan, şairin / yazarın duygu ve düşünce dünyasını
kelimeler aracılığıyla anlamak mümkündür. Çalışmada, Kırgız şairi ve Sovyetler Birliği
subayı Temirkul Ümötaliyev'in şiirlerindeki kelimeler üzerinden üslubu konusunda bilgi
edinmek amaçlanmıştır. Ümötaliyev, Çağdaş Kırgız edebiyatında, önemli bir yere
sahiptir. O, şiirleri, manzumeleri ve çevirileriyle pek çok Sovyet ülkesinde adını
duyurmuştur. Çalışmada, Ümötaliyev'in kitaplarından seçilen 50 şiir üzerinden kelime
dünyası incelenmiştir. Çalışma, giriş, dört ana bölüm, sonuç, kaynakça ve eklerden oluşan
esere ve veriye bağlı leksiko-stilistik bir bakış açısıdır. Birinci bölümde, tezin temelini
oluşturan dil bilimi, yapısalcılık, göstergebilim, Prag Dilbilim Okulu, Rus Biçimciliği,
sözcük bilimi, sözcük anlam bilimi ve kelime dünyası üzerine durulmuştur. İkinci
bölümde, Temirkul Ümötaliyev'in hayatı, edebî kişiliği ve eserleri ile ilgili bilgi
verilmiştir. Üçüncü bölümde şairin kelime dünyası, kelimelerin kullanım şekilleri ve
sıklık değerleri, birincil, ikincil ve diğer veriler, tespit edilerek açıklanmıştır. Dördüncü
bölümde, kelimelerin isim ve fiil olarak iki ana grup altında anlam bilimi açısından
sınıflandırması yapılmıştır. Sonuç ve kaynakçanın ardından ekler bölümünde, ele alınan
şiirler, metin sözlüğü ve fotoğraflara yer verilmiştir. Genel olarak bakıldığında
Ümötaliyev'in Ekim Devrimi ve II. Dünya Savaşı döneminde yaşaması, şiirlerini oldukça
etkilemiştir. Şairin şiirlerinde emek, savaş, barış temalarının yaygın olarak kullanılması
bu durumla ilişkilendirilebilir.
Anahtar Kelimeler: Temirkul Ümötaliyev, Şiir, Kelime Dünyası, Gösterge, Anlam.

Abstract:
The words reveal the style of the poet / writer in terms of its usage, type and
meaning. In this respect, it is possible to understand the emotion and thought world of the
poet / writer through words. In this study, it is aimed to learn about the style of Kyrgyz
poet and Soviet Union officer Temirkul Ümötaliyev through the words in his poems.
Ümötaliyev has an important place in contemporary Kyrgyz literature. He has made his
name known in many Soviet countries with his poems, verses and translations. In this
study, the word world was examined over 50 poems selected from the books of
Ümötaliyev. The study is a lexico-stylistic perspective based on the work and data,
consisting of introduction, four main sections, conclusions, bibliography and appendices.
In the first part, linguistics, structuralism, semiotics, Prague Linguistics School, Russian
Formalism, lexicology which are the basis of the thesis are emphasized. In the second
chapter, information about Temirkul Ümötaliyev's life, literary personality and works are
given. In the third chapter, the word world of the poet, usage of the words and frequency
values, primary, secondary and other data are determined and explained. In the fourth
chapter, the words are classified in terms of semantics under two main groups as noun
and verb. The conclusions and bibliography are followed by the poems, text dictionary
and photographs in the appendix. In general, Ümötaliyev's October Revolution and II. His
life in World War II affected his poems. The widespread use of the themes of labor, war
and peace in the poet's poems may be related to this situation.
Key Words: Temirkul Ümötaliyev, Poetry, Lexicology, Sign, Meaning.