Şaman kültürünün Anadolu Türk tekstiline yansıması
Reflection of Turkish textile Shaman culture
Yazar: MELAHAT DAMLA GÜRLEYEN
Danışman: PROF. DR. NESRİN ÖNLÜ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Tekstil ve Moda Tasarımı Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Türk inanç sisteminde yüzyıllar boyunca yer alan Şaman kültürünün İslam öncesi Türk sanatı üzerinde etkileri, kaya resimlerinde, kurganlarda, kitabelerde görülmektedir. Bu kültür etkilerini Türk Tekstil Sanatında da  göstermiştir. Örneğin; Şaman'ın ayin, tören ve bayram seremonilerinde giydiği özel giysi ve aksesuarları üzerine çizdikleri şekiller, doğa resimleri, hayvan figürleri ve hayvan bedenin parçaları ( tüy, tırnak, baş, bacak vs.) inanışın yaygın olduğu dönemin tekstil ürünlerinde de nerdeyse birebir görülmektedir.
Şaman kültürünün etkisi Şamanlar'a ait simgelerin, şekillerin daha geometrik ve stilize olarak biçim değiştirmesiyle, İslam sonrası Türk tekstil sanatında da devamlılığını sürdürmüştür.
Halen Anadolu'nun birçok şehrinde özellikle Oğuz boylarının devamı olan Türkmenler'de, Şaman kültürüyle oluşmuş motifler tekstil ürünlerinde bilinçli veya bilinçsiz bir şekilde kullanılmaya devam etmektedir. Türkiye'de Doğu Anadolu, Güney Doğu Anadolu ve İç Anadolu ile Batı Anadolu  Yörükleri ve bir çok etnik köken, Türkmen olarak adlandırılmaktadır. Türkmen kıyafetleri, halı, düz dokuma yaygıları, örgü ve oyalarında,  Şaman kültürünün etkilediği hayvan figürlü motiflerin arasında kuş, avcı kuşlar, kaz, horoz,  yılan, akrep, kurbağa, kaplumbağa, at, koyun, keçi. Şaman kültürünün etkisiyle uygulanan bitkisel motifler; hayat ağacı, yaprak, pıtrak, başak. Bu kültürünün etkisiyle devam eden bir diğer motif türünde de güneş, yıldız, üçgen gibi şekillerdir.   Bu motifler süreç içersinde şekil değişikliğine uğrasa da uygulama isteğindeki inanış açısından hiçbir değişime uğramamıştır.
Günümüzde, Türk örf, adet ve geleneklerinde halen devam eden ve edecek olan Şamanizm, Anadolu yaşamının derinliklerine kök salmış sökülüp atılması mümkün olmayan binbir çeşit canlıya yuva olan dallarını dua eder gibi göğe açmış renkli bir hayat ağacı gibidir. Kısacası bir inançtan daha çok bir kültürdür.


Türkçe Anahtar Kelimeler:
1- Şamanizm
2- Şaman
3- Kam
4- İslamiyet Öncesi
5- Türk Tekstili

Abstract:
The effects of Shaman culture taking place In Turkish belief system for centuries on pre-Islamic Turkish art are seen on rock drawings, kurgans and inscriptions. This culture has demonstrated its effects on Turkish Textile Art. For example; the figures, nature pictures, animal figures and bodily parts of animals (feather, finger nail, leg etc.) drawn on private attires and accessories that Shaman put on during ritual, pageants and festival ceremonies are seen on that period's textile products where the belief was widespread. 
The effect of Shaman culture sustained its continuity over post-Islamic Turkish textile art through geometrically and stylistically changed symbols and figures belonging to Shamans.  
Still in many cities of Anatolia, especially in Turkmens who are the continuation of Oğuz phratry, the motives formed with Shaman culture are continued to be used on textile products consciously or unconsciously. In Turkey, Eastern Anatolia, Southeastern Anatolia, Central Anatolia and Western Anatolia nomads and a number of ethnic origins are called Turkmens. Turkmen dresses, carpet, plan weave ground cloth, knitting and embroiders 
Among the motives with animal figures influenced by Shaman culture are birds, hunter birds, gooses, roosters, snakes, scorpions, frogs, turtles, horses, sheep and goats. The herbal motives applied with the influence of Shaman culture are family tree, leave, burdock and spike. In another type of motive that goes on through the influence of this culture involves figures such as sun, star and triangle. Even though these motives have undergone figure alterations during this process they have not changed in terms of belief	 in desire of application. 
Today, the Shamanism that still continues and to be continued in Turkish customs, traditions and conventions is like an ineradicable colorful family tree that has rooted in the depths of Anatolian life, harbors a variety of living creatures and has raised its branches toward sky just like praying. Briefly, it is a culture rather than a belief.




İngilizce Anahtar Kelimeler:
1- Shamanism
2~ Shaman
3- Kam
4- Pre-lslamic
5- Turkish Textile