Robotik yardımlı laparoskopik cerrahiyapılan hastalarda intraoperatifgelişebilecek nöronal hasarın S100 beta,GFAP ve NSE biyobelirteçleri iledeğerlendirilmesi
Evaluation of intraoperative neuronal damage using S100beta, GFAP and NSE biomarkers in patients undergoing robotic-assisted laparoscopic surgery
Yazar: HAVAŞ DABLAN
Danışman: PROF. DR. İLKER ÖNGÜÇ AYCAN
Akdeniz Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Anesteziyoloji ve Reanimasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Anestezi ve Reanimasyon = Anesthesiology and Reanimation

Özet:
Giriş: Robotik cerrahinin bazı uygulamalarının uzun süreli  dik trendelenburg pozisyonu gerektirmekte ve bu durum serebral otoregülasyonu bozabilmekte, hasara neden olabilmektedir. Çalışmamızın amacı; RYLC geçiren ve dik tredenlenburg pozisyonu verilen hastalarda nöronal hasar gelişip gelişmediğini kognitif disfonksiyon testleri ve S100 beta, GFAP, NSE biyobelirteçleri ile değerlendirmektir. 
Gereç ve Yöntemler: Çalışmaya Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Anesteziyoloji ve Reanimasyon Kliniği'nde Mart 2022- Mart 2024 tarihleri arasında Üroloji kliniğinde elektif RYLP cerrahisi planlanan Amerikan Anestezistler Derneği (ASA) skoru 1-3 olan 18-70 yaş aralığında 59 hasta dahil edildi. Hastaların yaşı, VKİ, komorbiditeleri ve kullandığı ilaçları, alkol tüketimi, ASA sınıflaması değerleri kaydedildi. Hastalara operasyondan 1 gün önce ve postoperatif 6,24 ve 96. saatlerde MMSE testi ve MoCA bilişsel değerlendirme testi uygulandı. Hastalara cerrahi boyunca ASA tarafından önerilen rutin monitörizasyonlar uygulandı. Preoperatif ve postoperatif 1,24 ve 96. saatlerde S100 beta, GFAP ve NSE düzeyleri ölçüldü. Elde edilen bulgular değerlendirilirken, Veri IBM SPSS Statistics 25 © Copyright SPSS Inc. 1989, 2017 yazılımı ve GraphPad Prism 9.00 istatistik programı kullanılarak analiz edilmiştir.  İstatistiksel anlamlılık için p değerinin 0,05'ten küçük saptanması koşulu aranmıştır.
Bulgular: 
Çalışmamızda, robotik yardımlı laparoskopik prostatetektomi geçiren ve operasyon sırasında dik trendelenburg pozisyonu verilen hastalardaki erken dönemdeki POKD oranını, minör operasyon geçiren hastalardaki POKD oranına benzer seviyede bulduk. Nöronal hasarı saptamak amacıyla kullanıldığımız biyomarkerlar olan S100 beta ve GFAP'da anlamlı bir değişiklik bulmadık. NSE de anlamlı bir yükseklik bulsak da bu yükseklik POKD ile korele değildi.
Hastalarda gelişen POKD ile literatür ile uyumlu olarak hastaların yaşı, BMİ'nin 27,3 'ün üzerinde olması, preoperatif nötrofil/lenfosit oranının yüksek olması, preoperatif Hb değerinin düşük olması ve ASA 3 skoru olması arasında ilişki bulduk. POKD gelişimi açısından sevofluran ve propofol kullanımı arasında bir farklılık olmadığını gördük.
Sonuç: Hastalarda robotik cerrahi sonrasında görülen bilişsel disfonksiyon oranının diğer minör cerrahi sonrasında görülen postoperatif kognitif disfonskiyon oranı ile benzer bulduk. Nöronal hasarın göstergesi olarak kullanılan biyokimyasal belirteçlerden S100 beta ve GFAP düzeyinde anlamlı bir değişiklik olmadığını, NSE düzeyinin ise postoperatif 24. saatte, preoperatif, postoperatif 1. saat ve 96. Saate göre anlamlı şekilde yükseldiğini gördük. Yine preoperatif NSE düzeyinin, postoperatif 1, 24 ve 96. Saate göre anlamlı şekilde düşük olduğunu saptadık. Ancak yapılan korelasyon analizinde nöronal hasarın belirteci olan kognitif disfonksiyon arasında ile NSE düzeyi arasında ilişki bulamadık. Sonuç olarak robotik yardımlı laparoskopik cerrahi sırasında verilen dik trendelenburg pozisyonunun nöronal hasarı arttırdığına dair kesin bir bulguya rastlamadık. Bulgularımızın daha büyük vaka serileri ile yapılacak çalışmalarda   destekleneceğini düşünmekteyiz.


Anahtar Kelimeler: Robotik Cerrahi, Nöronal Hasar, Postoperatif Kognitif Disfonksiyon, Montreal Bilişsel Değerlendirme Ölçeği, Mini Mental Durum Testi, Biyokimyasal Belirteçler, S100 beta, Nöron Spesifik Enolaz, Glial Fibriller Asidik Protein

Abstract:
Introduction: Certain robotic surgical procedures require prolonged steep trendelenburg positioning, which may disrupt cerebral autoregulation and lead to potential injury. This study aims to assess the occurrence of neuronal injury in patients undergoing robotic surgery in steep trendelenburg position through cognitive dysfunction tests and the biomarkers S100 beta protein, GFAP (Glial Fibrillary Acidic Protein), and Neuron-Specific Enolase (NSE).
Materials and Methods: The study included 59 patients aged 18–70 years, with an American Society of Anesthesiologists (ASA) physical status score of 1–3, scheduled for elective RALS at the Department of Anesthesiology and Reanimation, Akdeniz University Faculty of Medicine, between March 2022 and March 2024. Data collected included age, body mass index (BMI), comorbidities, medications, alcohol consumption, and ASA classification. The Mini-Mental State Examination (MMSE) and Montreal Cognitive Assessment (MoCA) tests were administered one day before surgery and at postoperative hours 6, 24, and 96. Routine intraoperative monitoring as recommended by ASA guidelines was employed. Levels of S100 beta, GFAP, and NSE were measured preoperatively and at postoperative hours 1, 24, and 96. Data were analyzed using IBM SPSS Statistics 25 (SPSS Inc., Chicago, IL, USA) and GraphPad Prism 9.00. Statistical significance was set at p < 0.05.
Results: In the early postoperative period, the incidence of postoperative cognitive dysfunction (POCD) in patients undergoing robotic-assisted laparoscopic prostatectomy in the steep Trendelenburg position was found to be comparable to that of patients undergoing minor surgical procedures. No significant changes were observed in the levels of the biomarkers S100 beta and GFAP, which were used to evaluate neuronal injury. Although NSE levels showed a significant increase, this rise was not correlated with POCD.
Consistent with the literature, the development of POCD was associated with patient age, a BMI exceeding 27.3, elevated preoperative neutrophil-to-lymphocyte ratio, low preoperative hemoglobin levels, and an ASA score of 3. There was no observed difference in POCD rates between the use of sevoflurane and propofol.
Conclusion: The incidence of cognitive dysfunction observed after robotic surgery was comparable to that seen following minor surgical procedures. Among the biochemical markers of neuronal injury, no significant changes were noted in S100 beta or GFAP levels. However, NSE levels were significantly elevated at postoperative hour 24 compared to preoperative values and levels at postoperative hours 1 and 96. Similarly, preoperative NSE levels were significantly lower than levels at all postoperative time points. Despite these findings, correlation analysis did not reveal a relationship between NSE levels and cognitive dysfunction, suggesting that steep Trendelenburg positioning during robotic-assisted laparoscopic surgery does not conclusively increase neuronal injury. We believe our findings warrant further investigation in larger patient series.
Key Words: Robotic Surgery, Neuronal Damage, Postoperative Cognitive Dysfunction, Montreal Cognitive Assessment Scale, Mini-Mental State Examination, Biochemical Markers, S100 beta, Neuron-Specific Enolase, Glial Fibrillary Acidic Protein