Bazı aspir çeşitlerinin (Carthamus tinctorius L.) Bayburt şartlarında verim ve kalite özelliklerinin belirlenmesi
Determination of the productivity and quality properties of some safflower varieties (Carthhamus tinctorius L.) in Bayburt conditions
Yazar: İBRAHİM COŞAR
Danışman: DOÇ. DR. VOLKAN GÜL
Bayburt Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Disiplinlerarası Organik Tarım İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Adaptasyon =   ; Aspir = Safflower ; Bayburt = Bayburt ; Carthamus tinctorius L. = Carthamus tinctorius L. ; Kalite = Quality ; Verim = Yield ; Yağ oranı = Oil ratio

Özet:
Bu araştırma Bazı Aspir Çeşitlerinin (Carthamus tinctorius L.) Bayburt Şartlarında Verim ve Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi amacıyla 2021 yılında Bayburt ilinde yürütülmüştür. Deneme Bayburt Üniversitesi Organik Tarım İşletmeciliği deneme alanında Tesadüf Blokları Deneme Desenine göre üç tekrarlamalı olarak yürütülmüştür. Araştırmada Hasankendi, Zirkon, Balcı, Dinçer, Koç, Göktürk, Linas ve Olas olmak üzere 8 farklı aspir çeşidi materyal olarak kullanılmıştır. Denemede, bitki boyu (cm), ilk dal yüksekliği (cm), dal sayısı (adet/bitki), bitki başına tabla sayısı (adet/bitki), tabla çapı (mm), tabla başına tane sayısı (adet/tabla), bin tane ağırlığı (g), tane verimi (kg/da), kabuk oranı (%), yağ oranı (%) ve yağ verimi (kg/da) özellikleri incelenmiştir. Araştırma sonucunda; aspir çeşitlerinin tabla çapı dışında diğer incelenen karakterler üzerine önemli etkileri olduğu belirlenmiştir. En yüksek bitki boyu ve ilk dal yüksekliği Linas (sırasıyla 66,11 ve 35,83 cm) çeşidinden, en yüksek tabla çapı, bin tane ağırlığı ve tabla başına tohum sayısı Göktürk (sırasıyla 2,62 cm, 43,89 g ve 44,31 adet) çeşidinden, en yüksek bitki başına tabla sayısı Olas (15,22 adet/bitki) çeşidinden, en yüksek dal sayısı ise Koç (9,44 adet) çeşidinden, en yüksek kabuk oranı Dinçer (%57,38) çeşidinden elde edilmiştir. Aspir çeşitleri için önemli olan tane verimi, yağ oranı ve yağ verimi değerleri incelendiğinde en yüksek tane
verimi Göktürk (164,00 kg/da) ve Olas (156,33 kg/da) çeşitlerinden, en yüksek yağ oranı Zirkon (%35,5) çeşidinden ve en yüksek yağ verimi ise Olas (42,78 kg/da) çeşidinden elde edilmiştir. Sonuç olarak, Bayburt ekolojik koşullarında yetiştirilen aspir çeşitlerinden Göktürk ve Olas çeşitlerinin verim ve kalite özellikleri bakımından daha iyi durumda oldukları belirlense de aspir bitkisinin özellikle yıllara olan tepkisini belirleyebilmek için adaptasyon çalışmalarına
birkaç yıl devam edilmesinin önemli olacağı kanaatindeyiz.

Anahtar Kelimeler: Carthmus tinctorius L., aspir, tane verimi, adaptasyon, yağ oranı

Abstract:
This research was carried out in Bayburt province in 2021 to determine the yield and quality characteristics of some safflower cultivars (Carthamus tinctorius L.) in Bayburt Conditions. The experiment was carried out in three replications according to the Random Blocks Trial Design in the Bayburt University Organic Agricultural Management trial area. In the research, 8 different safflower varieties, namely Hasankendi, Zirkon, Balcı, Dinçer, Koç, Göktürk, Linas
and Olas, were used as materials. In the experiment, plant height (cm), first branch height (cm), number of branches (number/plant), number of trays per plant (number/plant), tray diameter (mm), number of grains per tray (number/plate), thousand grain weight (g), grain yield (kg/da), husk rate (%), oil rate (%) and oil yield (kg/da) properties were investigated. As a result of the research; It was determined that safflower cultivars had significant effects on other investigated characters except for the diameter of the tray. The highest plant height and first branch height of Linas (66,11 and 35,83 cm, respectively) cultivar, the highest head diameter, thousand grain weight and number of seeds per tray Göktürk (2,62 cm, 43,89 g and 44,31 respectively) variety, the highest number of heads per plant was obtained from Olas (15,22 units/plant), the highest number of branches was obtained from Koç (9,44 units), and the highest bark rate was obtained from Dinçer (%57,38). When the grain yield, oil rate and oil yield values, which are important for safflower cultivars, are examined, the highest grain yield is Göktürk (164,00 kg/da) and Olas (156,33 kg/da) cultivars, the highest oil rate is Zircon (%35,5) variety and the highest oil yield was obtained from Olas (42,78 kg/da) variety. As a result, although it has been determined that the safflower cultivars Göktürk and Olas grown in Bayburt ecological conditions are in better condition in terms of yield and quality characteristics, we believe that it will be important to continue the adaptation studies for a few years in order to determine the response of the safflower plant to the years.

Keywords: Carthmus tinctorius L, safflower, gain yield, adaptation, oil conten