Soğuk Savaş Sonrası Dönemde Türkiye'nin Kıbrıs özelinde Doğu Akdeniz bölgesine yönelik politikaları
Turkey's policies for the Eastern Mediterranean regionspecifically Cyprus in the post Cold War era
Yazar: BARIŞ KAYGISIZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HAKAN ARIDEMİR
Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Doğu Akdeniz bölgesi = Eastern Mediterranean region ; Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti = Turkish Republic of Northern Cyprus ; Kıbrıs = Cyprus ; Soğuk Savaş sonrası = After the Cold War ; Soğuk savaş = Cold war ; Türk dış politikası = Turkish foreign policy ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
1571'de Türklerin egemenliğine giren Kıbrıs Adası, 1878 Berlin Anlaşması ile Osmanlı egemenliğinden çıkmıştır. Osmanlı egemenliğinde 300 yılı aşan barış ve huzur dönemi de bu tarihlerden itibaren kademeli bir şekilde sona ermiştir. Özellikle 2. Dünya Savaşı sonrasında Yunanistan ve Rumların Megola İdea ve ENOSİS doğrultusunda hareket etmesi adada barışın tamamen ortadan kalkmasına yol açmış, Türklerin adadaki varlığının tehlikeye girmesi üzerine Türkiye ilki 1964 ikincisi 1974'te olmak üzere iki kere askeri müdahalede bulunmak zorunda kalmıştır. Türkiye'nin müdahaleleri sonrasında adadaki Türklerin varlığı güvenceye alınmış ve ardından Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti kurulmuştur. Uzun yıllar Rumların uluslararası çevrelerden aldıkları destekle olumsuz bir tutum takınması nedeniyle çözülemeyen Kıbrıs Sorunu konusunda 2004'te yapılan Annan Planı referandumu önemli bir fırsat olmuş ancak o tarihlerde AB üyeliği elde etmiş olan Rumların reddetmesi ile bu çözüm fırsatı da kaçırılmıştır.

Annan Planının başarısızlığa uğramasından sonraki yıllarda tüm dünyayı etkisi altına alan küresel ekonomik krizin etkisi ile AB, Rumlara eskisi kadar destek veremez duruma gelmiştir. Bunun yanında Doğu Akdeniz'de yeni enerji sahalarının tespit edilmesi ve bu kaynakların Avrupa için önemi gibi konular Türklerin elini güçlendiren hususlar olmuştur. Öte yandan Arap Baharı dolayısıyla Mısır'da yönetimin değişmesi, Suriye'de iç savaşın çıkması ve Rusya ile ABD arasındaki vekalet savaşlarının Suriye'de yoğunlaşması gibi faktörler Doğu Akdeniz'deki konjonktürü önemli ölçüde değiştirmiştir. Bu yeni konjonktürde Türkiye'nin elini güçlendiren faktörlerin yanında etkinliğini olumsuz etkileyen faktörlerin de olduğu görülmektedir.

Bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde öncelikle Akdeniz Bölgesi ve bu bağlamda Doğu Akdeniz bölgesi ele alınmıştır. Bölgede aktör olan ülkelerin özelliklerine, konumlarına ve birbirleriyle olan ilişkilerine değinilmiştir. İkinci bölümde, Kıbrıs Adası'nın tarihsel ve siyasi olarak yüzyıllar içerisindeki değişimi ve Türklerin elinden adanın çıkması ve Rumlar ile Türklerin adada birlikte yaşamaları adına Annan Planı çerçevesinde yapılan çalışmalara değinilmiştir. Üçüncü bölümde ise Doğu Akdeniz'de bulunan enerji kaynaklarının bölge içi ve dışı aktörlerin politikalarına etkisi çerçevesinde değerlendirilerek Türkiye'nin Orta Doğu temelinde ve Kıbrıs özelinde Doğu Akdeniz politikalarına, deniz yetki alanlarının paylaşımında ülkelerin yetkilerine, bu bölge dışında kalan ülkelerin etkilerine ve bu bölgeden beklentileri doğrultusunda hukuki dayanaklarına değinilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Kıbrıs Sorunu, Doğu Akdeniz, Enerji Güvenliği, Doğu Akdeniz Enerji Kaynakları

Abstract:
Cyprus Island, which came under Turkish rule in 1571, came out of Ottoman rule with the 1878 Berlin Agreement. The period of peace and tranquility, which was over 300 years under Ottoman rule, gradually came to an end from these dates. Particularly 2. the aftermath of World War II in Greece and the Greek Cypriots Megol the Idea and peace on the island to act in accordance ENOSIS have led to entirely eliminate, the first of Turkey on the entry of Turks in danger of being on the island in 1964 the latter was forced to militarily intervene twice, including in 1974. The presence of Turkey on the island after Turkey's intervention secured and then founded the Turkish Republic of Northern Cyprus. The referendum on the Annan Plan in 2004 on the Cyprus Problem, which could not be solved due to the negative attitude of the Greek Cypriots with the support of the international circles for many years, was an important opportunity, but this solution opportunity was missed with the refusal of the Greek Cypriots who gained EU membership at that time.

In the years following the failure of the Annan Plan, the EU has been unable to support Greek Cypriots as much as before with the impact of the global economic crisis that has affected the entire world. In addition, issues such as the identification of new energy fields in the Eastern Mediterranean and the importance of these resources for Europe have been strengthening the Turkish hand. On the other hand, factors such as the change of government in Egypt due to the Arab Spring, the outbreak of civil war in Syria and the intensification of proxy wars between Russia and the United States in Syria have significantly changed the conjuncture in the Eastern Mediterranean. In this new conjuncture of factors besides strengthening Turkey's hand it seems to be negatively affecting the effectiveness.

This study consists of two parts. In the first part, firstly the Mediterranean Region and in this context the Eastern Mediterranean Region is discussed. The characteristics, positions and relations with each other of the actor countries in the region are mentioned. In the second part, Turkey's Middle Eastern base in Cyprus and custom in the Eastern Mediterranean policy, maritime jurisdiction to jurisdiction of the countries in shares, the effects of countries outside the region and has been referred to the legal basis in line with expectations from this region.

Keywords: Cyprus Problem, Eastern Mediterranean, Energy Security, Eastern Mediterranean Energy Resources