Endometriozisle ilişkili kronik pelvik ağrıya bağlı gelişebilen santral sensitizasyon mekanizmasının beynin ağrı merkezlerindeki sinir ve sinir ağları üzerine etki düzeyinin araştırılması
Investigation of the impact of central sensitization mechanism, which may develop due to chronic pelvic pain associated with endometriosis, on nerves and neural networks in the brain's pain centers
Yazar: IŞIN ERDOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. ABDULLAH SERDAR AÇIKGÖZ
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Cerrahpaşa Tıp Fakültesi / Kadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology

Özet:
ENDOMETRİOZİSLE İLİŞKİLİ KRONİK PELVİK AĞRIYA BAĞLI GELİŞEBİLEN SANTRAL SENSİTİZASYON MEKANİZMASININ BEYNİN AĞRI MERKEZLERİNDEKİ SİNİR VE SİNİR AĞLARI ÜZERİNE ETKİ DÜZEYİNİN ARAŞTIRILMASI
AMAÇ: Kronik pelvik ağrılı endometriozis hastalarında manyetik rezonans görüntüleme ile beyindeki ağrı merkezlerinin yapısal ve fonksiyonel özelliklerinin değerlendirilmesi
GEREÇ ve YÖNTEM: Bir Haziran 2022 ile bir Eylül 2023 tarihleri arası İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı Jinekoloji Polikliniği'ne başvuran ve/veya Jinekoloji Servisi'nde yatmış olan hastaların dosyaları retrospektif olarak gözden geçirildi. On sekiz-kırk beş yaş aralığında beyin manyetik rezonans görüntülemesi yapılmış endometriozis hastaları ile benzer yaş ve vücut kitle indeksine sahip jinekolojik patolojisi bulunmayan kadınların dosyaları incelendi. Toplam 30 hasta 3 gruba ayırıldı: 1. kronik pelvik ağrısı ve derin infiltran endometriozisi olan hastalar (10 hasta), 2. kronik pelvik ağrısı olmayan kistik endometriozisli (overyan endometrioması olan) hastalar (10 hasta), 3. benzer yaş ve vücut kitle indeksine sahip jinekolojik patolojisi bulunmayan rutin poliklinik takipli kadınlar (10 kadın). Dosya verilerine göre hastaların aşağıdaki özellikleri; anamnez bilgileri, muayene bulguları, laboratuar ve görüntüleme sonuçları ile opere olanlarda ameliyat notları ve patoloji sonuçları kaydedildi ve sonuçlar karşılaştırıldı.
BULGULAR: Derin İnfiltran Endometriozis Tanılı hastalarda Sağlıklı Kontrol grubundaki kadınlara kıyasla beyindeki gri cevher hacminde sağ superior-orta temporal girus (p-FWE-corrected: 0.003) ve sol putamen(p-FWE-corrected: 0.01) bölgelerinde istatistiksel açıdan anlamlı olacak şekilde azalma saptandı. Kistik Endometriozis Tanılı hastalarda Sağlıklı Kontrol grubundaki kadınlara kıyasla beyindeki gri cevher hacminde istatistiksel açıdan anlamlı fark gösteren bir beyin bölgesi saptanmadı. Derin İnfiltran Endometriozis Tanılı hastalarda Kistik Endometriozis Tanılı hastalara kıyasla beyindeki gri cevher hacminde insulanın sağ arka bölümünde bölgelerinde istatistiksel açıdan anlamlı olacak şekilde azalma (p-FWE-corrected=0.018) saptandı. Derin İnfiltran Endometriozis Tanılı hastalarda Sağlıklı Kontrol grubu kadınlara kıyasla; Amigdalanın, sağ frontal pol (p-FWE-corrected:0.012000, p-FWE-corrected:0.043800), sol parasingulat girus (p-FWE-corrected:0.036000), sağ frontal operkulum korteksi (p-FWE-corrected:0.039800), singulat girusun anterior bölümü (p-FWE-corrected:0.044000) ile dinlenme durumu fonksiyonel bağlantısallığında istatistiksel açıdan anlamlı olacak şekilde artış saptandı. Derin İnfiltran Endometriozis Tanılı hastalarda Sağlıklı Kontrol grubu kadınlara kıyasla; Singulat girusun posterior bölümünün precuneus korteksi (p-FWE-corrected:0.002400) ile dinlenme durumu fonksiyonel bağlantısallığında istatistiksel açıdan anlamlı olacak şekilde artış saptandı. Derin İnfiltran Endometriozis Tanılı hastalarda Sağlıklı Kontrol grubu kadınlara kıyasla; Singulat girusun anterior bölümünün sol orta temporal girusun posterior bölümü (p-FWE:0.002256) ile dinlenme durumu fonksiyonel bağlantısallığında istatistiksel açıdan anlamlı olacak şekilde azalış saptandı. Kistik Endometriozis Tanılı hastalarda Sağlıklı Kontrol grubu kadınlara kıyasla; Anterior singulat girus ön ve arka bölümleri, insula, talamus ve amigdalanın diğer beyin alanlarıyla kökten tohuma bağlanabilirlik yöntemi ile ölçülen dinlenme durumu fonksiyonel bağlantısallığında istatistiksel açıdan anlamlı düzeyde değişim saptanmadı.
SONUÇ: Kronik pelvik ağrılı endometriozis hastalarında beyin görüntülemesindeki yapısal değişiklikler açısından sağ superior-orta temporal girus, sol putamen ve insulanın sağ arka bölümünde bölgelerindeki gri madde hacminde azalma saptandı. Fonksiyonel bağlantısallıkta amigdala ve singulat girus merkezleriyle beyindeki diğer ağrı merkezleri arasında artış; singulat girusun anterior bölümünde ise azalma saptandı.
Anahtar Kelimeler: kronik pelvik ağrı, endometriozis, beyin ağrı merkezleri, gri madde hacmi, fonksiyonel bağlantısallık

Abstract:
ABSTRACT
INVESTIGATION OF THE IMPACT OF CENTRAL SENSITIZATION MECHANISM, WHICH MAY DEVELOP DUE TO CHRONIC PELVIC PAIN ASSOCIATED WITH ENDOMETRIOSIS, ON NERVES AND NEURAL NETWORKS IN THE BRAIN'S PAIN CENTERS
AIM: Evaluation of Structural and Functional Characteristics of Brain Pain Centers Using Magnetic Resonance Imaging in Patients with Endometriosis and Chronic Pelvic Pain
MATERIAL AND METHODS: Between June 2022 and September 2023, the medical records of patients who applied to the Gynecology Outpatient Clinic and/or were hospitalized in the Gynecology Department at Istanbul University-Cerrahpaşa, Cerrahpaşa Medical Faculty, Department of Obstetrics and Gynecology were retrospectively reviewed. The records of endometriosis patients aged 18-45 who underwent brain magnetic resonance imaging (MRI) and women of similar age and body mass index without gynecological pathology were examined. A total of 30 patients were divided into 3 groups: 1. patients with chronic pelvic pain and deep infiltrating endometriosis (10 patients), 2. patients with cystic endometriosis (ovarian endometriomas) without chronic pelvic pain (10 patients), 3. women of similar age and body mass index without gynecological pathology who were under routine outpatient follow-up (10 women). According to the file data, the following characteristics of the patients were recorded and compared: anamnesis information, examination findings, laboratory and imaging results, and for those who underwent surgery, operative notes and pathology results.
RESULTS: In patients diagnosed with Deep Infiltrating Endometriosis, a statistically significant reduction in gray matter volume was detected in the right superior-middle temporal gyrus (p-FWE-corrected: 0.003) and left putamen (p-FWE-corrected: 0.01) regions compared to the healthy control group. In patients diagnosed with Cystic Endometriosis, no brain region showed a statistically significant difference in gray matter volume compared to the healthy control group. In patients diagnosed with Deep Infiltrating Endometriosis, a statistically significant reduction in gray matter volume was detected in the right posterior insula region compared to patients diagnosed with Cystic Endometriosis (p-FWE-corrected=0.018). In patients diagnosed with Deep Infiltrating Endometriosis, compared to healthy control women, there was a statistically significant increase in resting-state functional connectivity between the amygdala and the right frontal pole (p-FWE-corrected: 0.012000, p-FWE-corrected: 0.043800), the left paracingulate gyrus (p-FWE-corrected: 0.036000), the right frontal operculum cortex (p-FWE-corrected: 0.039800), and the anterior region of the cingulate gyrus (p-FWE-corrected: 0.044000). Additionally, in these patients, compared to healthy controls, there was a statistically significant increase in resting-state functional connectivity between the posterior region of the cingulate gyrus and the precuneus cortex (p-FWE-corrected: 0.002400). Conversely, in patients diagnosed with Deep Infiltrating Endometriosis, there was a statistically significant decrease in resting-state functional connectivity between the anterior region of the cingulate gyrus and the posterior region of the left middle temporal gyrus (p-FWE: 0.002256) compared to healthy controls. In patients diagnosed with Cystic Endometriosis, compared to healthy control women, no statistically significant changes were found in resting-state functional connectivity, measured using the seed-to-voxel method, between the anterior and posterior regions of the cingulate gyrus, the insula, the thalamus, and the amygdala with other brain areas.
CONCLUSION: In patients with endometriosis and chronic pelvic pain, brain imaging revealed structural changes characterized by a reduction in gray matter volume in the right superior-middle temporal gyrus, the left putamen, and the right posterior region of the insula. Functional connectivity analyses showed an increase in connectivity between the amygdala and cingulate gyrus centers with other brain pain centers, while a decrease in connectivity was observed in the anterior region of the cingulate gyrus.
Keywords: chronic pelvic pain, endometriosis, brain pain centers, gray matter volume, functional connectivity