Gebelerde doğum şekli hakkında bilgi düzeylerinin belirlenmesine yönelik test geliştirilmesi
Development of A test for determining the level of knowledge about the delivery method in pregnant women
Yazar: ÖZGE AKŞEHİRLİ
Danışman: DOÇ. DR. DERYA GÖKMEN
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Biyoistatistik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Biyoistatistik = Biostatistics
Dizin: Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Doğum = Delivery ; Gebelik = Pregnancy ; Testler = Tests ; Ölçek geliştirme = Scale development ; Ölçekler = Scales

Özet:
Doğum süreci ve doğum eylemi, birçok kadının yaşamı boyunca en az bir kez yaşadığı ve kadınlar için bir dönüm noktası sayılabilecek bir olaydır. Bu sürecin sağlıklı bir şekilde sonlanması ise birçok faktöre bağlıdır. Tıbbi ve hekimlerin müdahale edebileceği faktörlerin yanında gebenin kendisinin yapabileceği ve süreci olumlu etkileyecek faktörler de bulunmaktadır. Bu faktörlerin en önemlilerinden birisi, gebelerin doğum süreci ve doğum şekli ile ilgili gerekli ve yeterli derecede bilgi sahibi olmalarıdır. 
Bu çalışmanın amacı, gebelerde doğum şekli bilgi düzeylerinin ölçülmesine yönelik olarak Rasch modeli yardımıyla bir test geliştirmektir. Bu amaç doğrultusunda çalışmada öncelikle, taslak bir soru formu hazırlanmıştır. Hazırlanan taslak form, uzman görüşleri ve pilot uygulama ile değerlendirilerek, forma son hali verilmiş ve "Demografik Bilgiler", "Gebelik ile İlgili Klinik Bilgiler" ve "Doğum Şekli Bilgi Düzeyi Testi" olmak üzere üç bölümden oluşan form 308 gebe kadına uygulanmıştır. "Demografik Bilgiler", "Gebelik ile İlgili Klinik Bilgiler" bölümlerine ilişkin tanımlayıcı istatistikler elde edilmiştir. "Doğum Şekli Bilgi Düzeyi Testi" bölümünden elde edilen veriler, çalışmanın amacı kapsamında, Rasch analizi ile değerlendirilerek geliştirilmek istenen bilgi testinin psikometrik özellikleri incelenmiştir. Bu incelemelerde Rasch analizinin protokol adımları sırayla yerine getirilmiştir. İlk adımda, testin tek boyutluluğu denetlenerek, tek boyutluluk varsayımı yerine getirilmiş ve testin tek bir özelliği ölçtüğü sonucuna varılmıştır. İkinci adımda, maddelerin ve bireylerin model uyumları incelenmiş ve hem maddelerin hem de bireylerin modele uyum gösterdikleri görülmüştür. Bir diğer adımda, testin değişmezlik özelliği incelenmiş ve bu özelliğin sağlandığı görülmüştür. Son adım olarak, MİF değerlendirmesi yapılmış ve MİF gösteren, testten çıkarılması gereken herhangi bir madde olmadığı görülmüştür. Testin iç tutarlılığının değerlendirilmesinde kullanılan Cronbach alfa katsayısı 0,76 ve BAİ değeri 0,79 olarak elde edilmiştir. Bu değerlere göre testin güvenilir olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Yapılan değerlendirmelerde, çalışmadaki bireylerin bilgi düzeyinin, testteki maddelerin zorluk düzeyine göre daha düşük olduğu ve testin özellikle bilgi (θ) düzeyi -2 ile 2 arasında olan bireyler için daha fazla bilgi sağladığı görülmüştür. Tüm bunların yanında, geliştirilen testin gebeleri bilgi düzeylerine göre farklı gruplara ayıracak kesim puanları yoktur ve yüksek puan yüksek bilgi düzeyini göstermektedir.
"Doğum Şekli Bilgi Düzeyi Testi (DŞBDT)"nden elde edilen verilerin Rasch analizi ile yapılan değerlendirmeleri sonucunda, bilgi testinin 21 madde ile gebelerin bilgi düzeyini belirleyebilecek özellikte olduğu kararına varılmıştır.
DŞBDT'nin klinik çalışmalarda kullanılmasıyla gebelerin doğum eylemi ve doğum şekli ile ilgili bilgi düzeyleri belirlenebilir. Bu sayede, elde edilen bilgi düzeylerine yönelik eğitimler düzenlenebilir ve bu eğitimlerle gebelerin doğum şekli hakkında bilinçlenmesi sağlanarak daha sağlıklı doğumlar gerçekleştirilebilir.

Abstract:
The childbirth process and the act of childbirth is an event that many women have experienced at least once in their lifetime and that can be considered a turning point for women. A healthy end to this process depends on many factors. In addition to the medical factors, there are also factors that the pregnant woman can do and this factors will positively affect the process. One of the most important of these factors is that pregnant women must have the necessary and sufficient knowledge about the childbirth process and the delivery method.
The aim of this study is that developing a test with the help of the Rasch model to measure the level of delivery knowledge in pregnant women. For this aim, firstly the draft questionnaire form was prepaired. The draft form was evaluated with expert opinions and pilot application and the form was finalized. The form consisting of three parts: "Demographic Information", "Clinical Information About Pregnancy" and "Test for Knowledge Level About Delivery Method" was applied to 308 pregnant women. The descriptive statistics for the "Demographic Information" and "Clinical Information About Pregnancy" parts were obtained. The data obtained from the "Test for Knowledge Level About Delivery Method" part were evaluated with Rasch analysis within the scope of the study  and the psychometric properties of the knowledge test that desired to develope were examined. In these examinations, the protocol steps of the Rasch analysis were performed sequentially. In the first step, the unidimensionality of the test was checked, and the unidimensionality assumption of the test was fulfilled, and it was concluded that the test measures a single feature. In the second step, the model fit of the items and the individuals were examined and it was seen that both the items and the individuals fit the model. In another step, the invariance property of the test was examined and it was seen that this property was provided. As a final step, DIF was evaluated and it was observed that there was no item showing DIF that needed to be removed from the test. In order to evaluate the internal consistency of the test, the Cronbach's alpha coefficient was 0.76 and the BAI value was 0.79. According to these values, it was concluded that the test was reliable. In the evaluations, it was observed that the knowledge level of the individuals in the study was lower than the difficulty level of the items in the test, and the measurement tool provided more information especially knowledge (θ) level between -2 and 2. In addition to all these, the developed test does not have cut-off points to divide pregnant women into different groups according to their level of knowledge, and a high score indicates a high level of knowledge.
As a result, the data obtained from "Test for Knowledge Level About Delivery Method (TKLDM)" was evaluated with Rasch analysis and decided that the knowledge test was capable of determining the knowledge level of pregnant women with 21 items.
By using TKLDM in clinical studies, the knowledge level of pregnant women about childbirth and delivery metod, can be determined. In this way, trainings can be organized for the obtained knowledge level. With these trainings, healthier births can be realized by raising the awareness of pregnant women about the delivery method.