Diyetle fitokimyasal alımının obezite ile ilişkili parametrelere etkisi
The effect of dietary phytochemicals on obesity related parameters
Yazar: BÜŞRA TURAN DEMİRCİ
Danışman: DOÇ. DR. ZEHRA BÜYÜKTUNCER DEMİREL
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme durumu = Nutritional status ; Biyokimyasal olaylar = Biochemical phenomena ; Diyet = Diet ; Fitokimya = Phytochemical ; Obezite = Obesity

Özet:
Son dönemde besinlerde doğal olarak bulunan biyoaktif fitokimyasalların obezitenin önlenmesi ve tedavisindeki potansiyel etkileri dikkat çekmektedir. Bu çalışma, diyetle toplam fitokimyasal alımının saptanmasına yönelik geliştirilen "Fitokimyasal İndeks" (PI) kullanılarak, fitokimyasal alımının obezite ile ilişkili parametrelere etkisini incelemek amacıyla planlanmıştır. Çalışmaya 18-50 yaş arası 300 birey (138 kadın, 162 erkek) dahil edilmiş; katılımcılar Beden Kütle İndeksi (BKİ) değerlerine göre, kontrol (BKİ: 18,50-24,99 kg/m2 olanlar) ve çalışma (BKİ: ≥25,00 kg/m2 olanlar) gruplarına ayrılmıştır. Bireylerin genel özellikleri, beslenme alışkanlıkları, sigara ve alkol kullanma durumları ile fiziksel aktivite düzeyleri kaydedilmiştir. Beslenme durumunu değerlendirmek ve PI puanını hesaplamak amacıyla, 24-saatlik geriye dönük besin tüketim kaydı alınmıştır. Diyet PI puanı, fitokimyasallar yönünden zengin besinlerden gelen enerjinin günlük enerji alımındaki yüzdesi olarak hesaplanmıştır. Antropometrik ölçümler araştırmacı tarafından alınmış, biyokimyasal analizler için açlık ve tokluk kan örnekleri toplanmıştır. Toplanan örneklerde serum açlık ve postprandiyal glukoz ve insülin, serum total kolesterol, HDL kolesterol, LDL kolesterol, VLDL kolesterol, trigliserit, 25(OH)D vitamini, adiponektin ve toplam antiosidan kapasite düzeyleri analiz edilmiştir. Ayrıca bireylerin sistolik ve diyastolik kan basınçları ölçülmüş ve HOMA-IR değerleri hesaplanmıştır. Katılımcıların BKİ değerleri ortalaması kadınlarda çalışma grubunda 28,6 kg/m2, kontrol grubunda 22,7 kg/m2 (p<0,001); erkeklerde ise çalışma grubunda 28,0 kg/m2, kontrol grubunda 23,4 kg/m2 olarak saptanmıştır (p<0,001). Diyet PI puanı kadınlarda çalışma grubunda 24,4±15,31 puan, kontrol grubunda 23,8±12,4 puan olarak bulunmuş (p=0,786), erkeklerde ise çalışma grubunda 21,9±13,00 puan, kontrol grubunda 19,1±10,46 puan olarak hesaplanmıştır (p=0,132). Diyet PI puanı yüksek olan bireylerin diyetle posa, MUFA (%), karoten, C vitamini, potasyum ve magnezyum alımlarının daha yüksek olduğu saptanmıştır (p<0,05). Ayrıca, diyet PI puanı yüksek olanların tam tahıl, meyve, sebze, kurubaklagiller, yağlı tohumlar, zeytin ve zeytinyağı tüketimlerinin daha fazla olduğu kaydedilmiştir (her biri için p<0,001). Diyetle fitokimyasal alımı her iki cinsiyette de antropometrik ölçümlerin hiçbiri ile önemli bir ilişki göstermemiştir (her biri için p<0,05). Çalışma grubundaki kadınlarda diyet PI puanı serum total kolesterol, HDL kolesterol ve LDL kolesterol ile pozitif ilişki gösterirken (her biri için p<0,05), erkek bireylerde ve kontrol grubunda kan lipit parametreleriyle fitokimyasal alımı arasında ilişki saptanmamıştır (her biri için p>0,05). Diyet PI puanı ile açlık ve postprandiyal glukoz ve insülin, serum 25(OH)D vitamini, serum adiponektin, serum toplam antiosidan kapasite düzeyleri ve sistolik ve diyastolik kan basıncı değerleri arasında ilişki bulunmamıştır (her biri için p>0,05). Bu çalışmada, diyet PI değerindeki artışın obezite ile ilişkili antropometrik ölçümler ve biyokimyasal parametreler üzerinde olumlu etkisi olduğu hipotezi desteklenmemiştir. Diyetle fitokimyasal alımının arttırılması obezitenin önlenmesi ve tedavisinde uygun bir strateji olarak görülmesine karşın, diyetle fitokimyasal alımının değerlendirilmesinde zorluklar yaşanmaktadır.  Bu doğrultuda, diyetle fitokimyasal alımının değerlendirilmesinde kullanılacak hassas, pratik ve geçerli araçların geliştirilmesi önem taşımaktadır. Bu nedenle, hem PI yönteminin kullanıldığı hem de yeni araçların geliştirildiği yeni çalışmalarla bu alandaki gereksinim karşılanmalıdır.

Abstract:
Recently, bioactive phytochemicals present naturally in foods have attracted attention for their potential effects on the prevention and treatment of obesity. The aim of the present study was to investigate the effect of dietary phytochemical intake on obesity related parameters using the "Phytochemical Index" (PI) developed for the determination of total dietary phytochemical intake. A total of 300 individuals (138 female, 162 male) aged 18-50 years were included in the study, and stratified into control (BMI: 18.50-24.99 kg/m2) or study (BMI: ≥25.00 kg/m2) groups according to Body Mass Index (BMI) classification. General characteristics, nutrition habits, smoking and alcohol consumptions and physical activity status of participants were recorded. In order to assess the dietary intake and calculate the PI score, 24-hour dietary recall method was used. The dietary PI score was calculated as the percentage of daily dietary energy intake of energy provided from foods rich in phytochemicals. Anthropometric measurements were taken by the investigator, and fasting and postprandial blood samples were collected for biochemical analyses. Serum fasting and postprandial glucose and insulin, and serum total cholesterol, LDL cholesterol, HDL cholesterol, VLDL cholesterol, triglycerides, 25-hydroxyvitamin D, adiponectin, total antioxidant capacity were analyzed. Additionally, systolic and diastolic blood pressures were measured and the HOMA-IR values were calculated. The mean BMI of female participants were 22.7 kg/m2 in the control group and 28.6 kg/m2 in the study group (p<0.001) and the mean BMI of male participants were 23.4 kg/m2 in the control group and 28.0 kg/m2 in the study group (p<0.001). Dietary PI score was found 24.4±15.31 in the study group, and 23.8±12.4 in the control group in female participants (p=0.786) and 21.9±13.00 in the study group, and 19,1±10,46 in the control group in male participants (p=0,132). Dietary intake of fiber, MUFA (%), carotene, vitamin C, potassium and magnesium were higher in participants with high PI score (p<0.05 for each). Moreover, the consumption of whole grains, fruits, vegetables, legumes, nuts, olives and olive oil were higher in individuals with high PI score compared to the consumption of individuals with low PI scores (p<0.001 for each). Dietary phytochemical intake showed no significant correlation with any of the anthropometrical measurements in both sexes (p>0.05 for each). While dietary PI score was positively correlated with serum total cholesterol, HDL cholesterol and LDL cholesterol in female participants of study group (p<0.05 for each), no correlation between PI score and parameters of lipid profile was obtained in male participants of study group or control group (p>0.05 for each). No correlation between PI score and fasting and postprandial glucose and insulin, fasting serum 25-hydroxyvitamin D, serum adiponectin, serum total antioxidant capacity, and systolic and diastolic blood pressure was obtained (p>0.05 for each). The hypothesis that the increase in dietary PI was positively related to anthropometrical measurements and biochemical parameters associated with obesity was not supported in this study. Although increasing dietary phytochemical intake is considered as an appropriate strategy for the prevention and treatment of obesity, there are limitations in the assessment of dietary phytochemical intake. Therefore, it is important to develop sensitive, practical and valid tools for the assessment of dietary phytochemical intake. In this respect, further research both for the validation of PIs and development of new tools are required.