İlköğretim matematik öğretmeni adaylarının orantısal akıl yürütme yeterliklerinin log-lineer bilişsel tanı modeli ile incelenmesi
Examining pre-service elementary mathematics teachers' proportional reasoning competencies through log-linear cognitive diagnostic model
Yazar: TALAT KAYA
Danışman: DOÇ. DR. MUHAMMET ARICAN ; DOÇ. DR. RAMAZAN AVCU
Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Matematik Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilişsel tanı modelleri = Cognitive diagnostic models ; Oran = Proportion ; Orantı = Ratio ; Orantısal akıl yürütme = Proportional reasoning

Özet:
Bu çalışmanın amacı ilköğretim matematik öğretmeni adaylarının orantısal akıl
yürütme yeterliklerinin log-lineer bilişsel tanı modeli ile incelenmesidir. Çalışmada
ilköğretim matematik öğretmeni adaylarının cinsiyetlerine, sınıf düzeylerine, öğrenim
gördükleri üniversitelere, bu üniversitelerin bulundukları bölgelere ve üniversiteye giriş
puanlarına (düşük, orta ve yüksek puan) göre orantısal akıl yürütme yeterliklerinde
farklılaşma olup olmadığı incelenmiştir. Çalışmada betimsel tarama modeli
kullanılmıştır. Bu çalışmada kullanılan orantısal akıl yürütme testi alanyazındaki
çalışmalar göz önünde bulundurularak geliştirilmiştir. Orantısal akıl yürütme testinde şu
üç yeterliğe yönelik oran ve orantı problemleri yer almaktadır: oranı anlama, orantıyı
anlama ve orantısız ilişkileri anlama. Analiz sonuçlarına göre çalışmaya katılan 747
öğretmen adayından 148'inin orantısal akıl yürütmeyle ilgili hiçbir yeterlikte
uzmanlaşmadığı görülmüştür. Diğer taraftan, 599 öğretmen adayının oranı anlama
yeterliğinde, 240 öğretmen adayının oranı anlama ve orantıyı anlama yeterliklerinde, 110
öğretmen adayının ise orantısal akıl yürütmeyle ilgili yeterliklerin üçünde de uzmanlaştığı
görülmüştür. Öğretmen adaylarının oranı anlama yeterliğinde iyi düzeyde, orantıyı
anlama ve orantısız ilişkileri anlama yeterliklerinde ise düşük düzeyde uzmanlaştıkları
görülmüştür. Ayrıca, öğretmen adaylarının orantısal akıl yürütme yeterliklerinin cinsiyete
göre farklılaşmadığı fakat sınıf düzeyine, öğrenim gördükleri üniversitelere, bu
üniversitelerin bulundukları bölgelere ve üniversiteye giriş puanlarına göre farklılaştığı
görülmüştür. Üniversitelerin bulundukları bölgelere göre yapılan analiz sonuçlarına göre
orantısal akıl yürütmeyle ilgili üç yeterlik için de Doğu Anadolu Bölgesi aleyhine anlamlı
bir farklılaşma görülmüştür.

Abstract:
This study aims to examine prospective middle school mathematics teachers'
proportional reasoning competencies with the help of log-linear cognitive diagnosis
models. More specifically, it was investigated whether there is a statistically significant
difference in prospective teachers' proportional reasoning competencies with respect to
gender, grade level, universities enrolled in, the regions of these universities, and
university entrance examination scores. A descriptive survey model was used in the
research. The proportional reasoning test used in this study was developed considering
past research in the literature. The proportional reasoning test includes ratio and
proportion problems for the following three competencies: understanding ratios,
understanding proportions, and understanding nonproportional relationships. The data
analysis showed that among 747 prospective teachers, 148 did not master any competency
related to proportional reasoning. On the other hand, it was seen that 599 prospective
teachers were competent in understanding ratios, 240 prospective teachers were
competent in understanding ratios and in understanding proportions, and 110 prospective
teachers were competent in all three competencies related to proportional reasoning. It
was found that the prospective teachers had a good level of competence in understanding
ratios and a lower level of competence in understanding ratios and nonproportional
relationships. In addition, it was revealed that prospective teachers' proportional
reasoning competencies did not differ according to gender. However, it differed
according to year levels, the universities enrolled in, the regions of these universities, and
university entrance examination scores. According to the analysis results based on the
regions where the universities are located, a significant difference was found in the
disfavor of the Eastern Anatolia Region for all three competencies related to proportional
reasoning.