Değişik azot ve çinko dozlarının buğday bitkisinde büyüme ve verim üzerine etkisi
The effect of different nitrogen and zinc doses on growth and yield in wheat
Yazar: GÖNÜL BOZBAY TAŞDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. M. BÜLENT TORUN
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Azot = Nitrogen ; Verim = Yield ; Çinko = Zinc

Özet:
Çinko (Zn) noksanlığı bitkide, insanda ve hayvanda sorunlara neden olan yaygın bir mikroelement noksanlığıdır. Çinko noksanlığında bitkide verim ve bitkisel ürünlerin besleme kalitesindedüşüşler görülmektedir. Çinko ayrıca bitkide protein sentezi için gereklidir ve bir çok enziminfonksiyonlarında yaşamsal roller oynamaktadır. Çinko eksikliğindeki bitkilerde protein senteziningerilediği ve buna bağlı olarak bitkide amin ve amino asitler gibi çözünür azot (N) formlarınınbiriktiği bilinmektedir.Çinko ve N arasındaki bu ilişki, farklı Zn (0.00, 0.02, 0.10 ve 5.00 mg kg-1) ve N (25, 75 ve225 mg kg-1) uygulamalarının, Seri-82 ekmeklik buğday çeşidinin kuru madde ve dane verimiyle yeşilaksamdaki ve tanesindeki Zn, N, NO3- ve amino asit konsantrasyonları üzerine etkisini saptayarak serakoşularında belirlenmiştir.Toprağa yapılan 25 mg N kg-1 (kontrol) uygulamasına göre, 75 ve 225 mg N kg-1 Nuygulamalarının Seri-82 çeşidinin kuru madde verimini sırasıyla % 19.4 ve % 38.5 oranında arttırdığıbulunmuştur. Çinko verilmeyen kontrol uygulamasına (0.00 mg Zn kg-1) göre, diğer Znuygulamalarının (0.02, 0.10 ve 5.00 mg kg-1) verimi sırasıyla % 14.4, % 27.6 ve % 67.4 oranındaarttırdığı belirlenmiştir. Bitkinin N'la beslenme düzeyi iyileştikçe Zn'nun bitkisel verim üstündekietkisi daha da belirgin olmuştur. Örneğin en düşük N uygulamasında Zn ile sağlanan verim artışoranları % 4.6 - % 29.3 arasında değişirken aynı değerler 75 mg kg-1 N uygulamasında % 25.9 - %90.3 arasında değiştiği görülmüştür. Aynı şekilde, bitkinin Zn beslenme düzeyi iyileştikçe Nuygulamalarının da verim üstündeki etkisi daha büyük olduğu gözlenmiştir.Azot uygulamaları bitkinin yeşil aksamındaki ve tanedeki Zn, N, NO3-1 ve amino asitkonsantrasyonlarını arttırmıştır. Buna karşılık Zn uygulamaları bitkinin yeşil aksamdaki vetanesindeki Zn konsantrasyonlarını arttırırken genelde N, NO3-1 ve amino asit konsantrasyonlarınıazaltmıştır. Örneğin N uygulamaları dikkate alınmaksızın toprağa Zn verilmediği durumda, bitkininyeşil aksamdaki amino asit konsantrasyonu 9738 mg kg-1 iken Zn'nun 0.02, 0.10 ve 5.00 mg kg-1verildiği durumda yeşil aksamdaki amino asit konsantrasyonunun sırasıyla 5302, 4036 ve 1990 mg kg-1 olduğu saptanmıştır.Bu bulgular Zn eksikliğinde buğdayda yeşil aksam ve tanede NO3-1 ve amino asit birikimiolduğunu ortaya koymuştur. Bu da olasılıkla Zn eksikliğinde bitkide protein sentezindeki gerilemeyleilişkili olabileceği düşünülmüştür.Sonuç olarak, beslenme ortamında Zn ve N düzeyi optimize edildiğinde bitkinin büyümesindeve veriminde artışlar olabildiğini ve bitkide aynı zamanda çözünür N bileşiklerinin deindirgenebildiğini göstermektedir. Bu nedenle bitkilerin Zn ve N gereksinim düzeylerinin belirlenmesioldukça önemlidir.Anahtar kelimeler: Çinko, azot, verim, amino asit ve protein

Abstract:
Zinc eficiency which induces several problems in plants, human, and animals is the mostcommonly occurring micronutrient disorder. Crop production and nutritional quality of edible parts ofcrop plants are decreased by Zn deficiency. Moreover, Zn is necessary for protein synthesis and playsa vital role in functions of many enzymes. It has been demonstrated that Zn deficiency gives rise todecreases in protein synthesis of plants and thus leads to the accumulation of soluble N forms, such asamino acids, in plants.This interrelationship between Zn and N has been investigated in a greenhouse experiment bystudying the effect of different Zn (0.00, 0.02, 0.10 ve 5.00 mg kg-1) and N (25, 75 ve 225 mg kg-1)applications on dry matter and grain yield, and Zn, N, NO3- and amino acid concentration in shoot andgrain of Seri-82 that is wheat cultivar.It is found that 75 and 225 mg kg-1 N applications increased dry matter production of Seri-82cultivar by 19.4 % and 38.5 %, respectively compared to 25 mg N kg-1 application. Also, Znapplications (0.02, 0.10 ve 5.00 mg kg-1) increased dry matter production cultivar by 14.4 %, 27.6 %and 67.4 %, respectively compared the control. It was observed that as the nutritional N status of cropimproved, Zn?s effect on plant production was markedly increased. For example, while the rates ofdry matter yield increases at the lowest N application (25 mg kg-1) were between, at it is found thatthe ratios of the dry matter increases with Zn applications changed 4.6 to 29.3 % compared no Zn, at75 mg kg-1 N application same values changed 25.9 to 90.3 %. Similar enhancing effects of Zn on Nnutrition were also observed.Concentrations of Zn, N, NO3- and amino acids in shoots and grain were increased by Napplications. In contrast, Zn applications lead to decreases concentration N, NO3-, and amino acidcontents but increased that of Zn. While amino acid concentration in shoots of cultivars without Znapplications was 9738 mg kg-1, with Zn applications of 0.02, 0.10 and 5.00 mg kg-1 same values were5302, 4036 and 1990 mg kg-1, respectively.These results showed that Zn deficiency affects the accumulation of NO3- and amino acidconcentrations in shoots and grain of wheat. It is believed that this is related to impaired proteinsynthesis under Zn deficiency.The results also suggest that when Zn and N are optimized in nutritional zone, the growth andyield of crops could be increased while realizing reductions in contents of soluble N forms in plant.Therefore, the determination of Zn contents and N requirement of crops is of great importance.Keywords: Zinc, nitrogen, yield, amino acid and protein