Sınıf öğretmenlerinin beş faktör kişilik özellikleri ile örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigating the relationship between the five factor personality features and organizational citizenship behaviors of primary school teachers
Yazar: MUSTAFA GÖKSAL
Danışman: YRD. DOÇ. DR. AKİF KÖSE
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Beş faktör kişilik modeli = Five factor personality model ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Sınıf öğretmenleri = Class teachers ; Vatandaşlık = Citizenship ; Örgütsel vatandaşlık = Organizational citizenship ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu araştırmanın amacı; sınıf öğretmenlerinin beş faktör kişilik özellikleri ile örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesidir. İlişkisel tarama modelinde gerçekleştirilen bu araştırmanın evrenini, 2015-2016 eğitim-öğretim yılında Kahramanmaraş ili merkez ilçelerinde (Onikişubat, Dulkadiroğlu) görev yapmakta olan resmi ilkokullarda çalışan sınıf öğretmenleri, örneklemini ise bu evren içerisinden küme örnekleme yöntemiyle seçilen 372 sınıf öğretmeni oluşturmaktadır. 
Araştırmada, öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışlarını ölçmek için Polat (2007) tarafından Türkçe'ye ve eğitim örgütlerine uyarlanmış olan "Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Ölçeği", kişilik özelliklerini ölçmek için ise Alkan (2006) tarafından Türkçe'ye uyarlaması yapılan "Beş Faktör Kişilik Ölçeği"  kullanılmıştır. Ayrıca öğretmenlerin sosyo demografik özelliklerini belirlemek üzere araştırmacı tarafından geliştirilmiş "Kişisel Bilgi Formu" kullanılmıştır.
Araştırma sonucunda, sınıf öğretmenlerinin beş faktör kişilik özelliklerinden 'uyumluluk' kişilik özelliklerinin ön plana çıktığı görülmüştür. Sınıf öğretmenlerinin örgütsel vatandaşlık davranışını tüm madde ve alt boyutlarda "tamamen katılıyorum" düzeyinde gösterdikleri sonucuna ulaşılmıştır. Bunun yanı sıra, öğretmenlerin beş faktör kişilik ölçeği alt boyutlarının tamamı ile örgütsel vatandaşlık davranışları arasında istatistiksel olarak p<.01 düzeyinde pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Buna göre dışadönüklük alt boyutu ile örgütsel vatandaşlık davranışı arasındaki ilişki düşük seviyedeyken; uyumluluk, sorumluluk, duygusal denge ve açıklık alt boyutları ile örgütsel vatandaşlık davranışı arasındaki ilişkinin düzeyinin orta seviyede olduğu görülmüştür. Ayrıca sınıf öğretmenlerinin beş faktör kişilik özelliklerinin cinsiyet değişkenine göre anlamlı bir farklılık göstermediği buna karşın eğitim durumu değişkenine göre 'sorumluluk' boyutunda ön lisans mezunu öğretmenler lehine; hizmet süresine göre 'sorumluluk' ve 'açıklık' boyutlarında hizmet süresi 21 yıl ve üzeri olan öğretmenler lehine; kardeş sayısına göre 'sorumluluk' boyutunda 4'ten fazla kardeşe sahip olan öğretmeneler lehine anlamlı farklılık bulunmuştur. Öte yandan, öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışlarının cinsiyete göre erkek öğretmenler lehine; eğitim durumuna göre 'vicdanlılık' alt boyutunda ön lisans mezunu öğretmenler lehine; hizmet süresine göre 'tüm madde', 'vicdanlılık' ve 'sivil erdem' boyutlarında hizmet süresi 21 yıl ve üzeri olan öğretmenler lehine; kardeş sayısına göre 'tüm madde', 'centilmenlik' ve 'vicdanlılık' boyutlarında 4'ten fazla kardeşe sahip olan öğretmenler lehine anlamlı bir farklılık olduğu tespit edilmiştir.
Araştırma sonucunda uygulayıcılara yönelik olarak, eğitim alanında yapılacak yeniliklerde öğretmenlere daha fazla sorumluluk verilmesi; bayan öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışlarını artırıcı çalışmalar yapılması; üniversitelerde öğretmenlik meslek etiğini ön plana çıkaran derslerin ağırlıklarının artırılması; okullarda yaşça büyük, daha tecrübeli öğretmenlerin diğer öğretmenlerle deneyimlerini paylaşabilecekleri ortamlar oluşturulması ve bunlara hizmet içi eğitimlerde görevler verilmesi; öğretmenlik mesleğine seçimde bireylerin kişilik özelliklerini ortaya koyacak ve olumlu kişilik özellikleri sergileyen öğretmenlerin seçimine imkan tanıyacak kişilik testlerinin yapılması önerileri getirilmiştir.
  

Anahtar Kelimeler: Sınıf Öğretmeni, Örgütsel Vatandaşlık, Beş Faktör Kişilik

Abstract:
The aim of this study is to investigate the relationship between the five factor personality features and organizational citizenship behaviors of classroom teachers. The universe of this research is primary school teachers who work in official primary schools in Kahramanmaraş province center (Onikişubat, Dulkadiroğlu) in 2015-2016 academic year and the sample is 372 primary school teachers selected by cluster sampling method from this universe.
In the study, "Organizational Citizenship Behavior Scale" was used to measure the organizational citizenship behaviors of teachers, the scale was adapted to Turkish and educational organizations by Polat (2007).  To measure the personality features "Five Factor Personality Scale" was used and this scale was adapted to Turkish by Alkan (2006). In addition, to determine the socio demographic characteristics of the teachers, 'Personal Information Form' was used that is developed by the researcher. As a result of the research, it was seen that compatibility personality features were the foremost from the five personality features of the primary school teachers. It has been reached that the primary school teachers show organizational citizenship behavior at the level of "I fully agree" in all items and sub-dimensions. Additionally, a statistically significant positive correlation was found at p <.01 level between the five factor personality scale subscales of teacher and organizational citizenship behaviors. According to this, it is seen that the level of the relationship between extroversion and organizational citizenship behavior is low; the relationship between the sub-dimensions such as compliance, responsibility, emotional balance, openness and organizational citizenship behavior is at the medium level. In addition, it was found that there was no significant difference between the five factor personality features and the gender variables. However, there was a significant difference according to the educational status, in favor of the teachers who are graduated from the associate degree in the dimension of 'responsibility'; according to the working year, in the dimensions of 'responsibility' and 'openness' in favor of the teachers whose working years 21 and over; according to the number of siblings, in the dimension of 'responsibility, in favor of the teachers who has more than 4 siblings. On the other hand, there was a meaningful difference in favor of male teachers according to the sex of teachers' in organizational citizenship behaviors; in favor of the teachers who graduated from associate degree in the "conscientiousness" sub-dimension according to the educational status; in favor of the teachers whose working year is 21 years and over, according to the dimensions of working year 'all items', 'conscientiousness' and 'civic virtue'; in favor of the teachers who has more than 4 siblings, according to the number of siblings, in the dimensions of 'all matter', 'gentleman' and 'conscience'.
As a result of the research, some suggestions are given for the applicants;  more responsibility should be given to the teachers in the innovations in the field of education, studies should be made to increase female teachers' organizational citizenship behaviors, the courses that emphasize teaching profession ethics  at universities should be increased, there should be environments where older, more experienced teachers can share their experiences with other teachers at schools, and these teachers should be assigned for the tasks as in-service trainings; personality tests which will enable the selection of teachers and make personality traits of individuals in election to the teaching profession should be conducted.


Key Words: Primary School Teacher, Organizational Citizenship, Five Factor Personality