Nörodejeneratif süreçlerde nöropsikolojik ölçütlerin yapısal manyetik rezonans görüntüleme ile incelenmesi
Investigation of Neuropsychological Criteria in Neurodegenerative Processes with Structural Magnetic Resonance Imaging. Istanbul University Institute of Health Science, Department of Neuroscience
Yazar: BANU FEMİR GÜRTUNA
Danışman: PROF. DR. BAŞAR BİLGİÇ
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sinir Bilimi Ana Bilim Dalı / İleri Nörolojik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Nöroloji = Neurology ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Alzheimer hastalığı = Alzheimer disease ; Bellek = Memory ; Beyaz cevher = White matter ; Biliş = Cognition ; Biliş bozuklukları = Cognition disorders ; Bilişsel işlevler = Cognitive functions ; Episodik bellek = Episodic memory ; Manyetik rezonans görüntüleme = Magnetic resonance imaging ; Nörodejeneratif hastalıklar = Neurodegenerative diseases ; Nöropsikoloji = Neuropsychology

Özet:
Bu çalışmanın amacı, Alzheimer hastalığı'nın prodromal evresi de olabilen amnestik   Hafif Kognitif Bozukluk (HKB) tanısı almış bireyler arasında Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG) yöntemi ile yapısal değişiklikleri tespit etmektir. Bu amaçla, epizodik bellek performanslarına göre iki gruba ayrılmış olan HKB hastaları arasında volümetrik, kortikal kalınlık ve ak-madde hiperintensite analizleri gerçekleştirilmiştir.
49 amnestik HKB tanılı birey, bir epizodik bellek testi olan Serbest ve İpuçlu Seçici Hatırlatma Testi (FCSRT) skorlarına göre erken evre (E-HKB) ve geç evre (G-HKB) olarak iki gruba ayrılmıştır. FreeSurfer (FS) programı ile total ve hipokampal alt alan hacimleri ve kortikal kalınlık değerleri hesaplamıştır. Ak-madde yapısındaki bozulmalar ise Yaşa Bağlı Ak Madde Değişiklikleri Skalası (ARWMC) ile incelenmiştir. Tüm istatistiksel analizler için Statistical Package for Social Sciences Software (SPSS) kullanılmıştır.
Volümetrik analiz sonuçlarına göre, iki grup arasında ak-madde, total korteks ve sağ ve sol hipokampus hacminde herhangi bir fark bulunmamıştır. Hipokampal alt alan analizleri de iki grup arasında farklılık göstermemiştir. İki grup arasında fark olmasa da doğrusal regresyon analizi hipokampal alt alan hacimlerden sol hipokampal fissür hacmi ile FCSRT skorları arasında anlamlı bir ilişki olduğunu göstermiştir, [B= -0.39, p= 0,006 (<0,05)]. Kortikal kalınlık analizi de iki grup arasında anlamlı bir fark göstermemiştir.  G-HKB grubunda E-HKB'ye göre sol frontal (U= 187, p= 0,011) ve sağ frontal (U= 197, p= 0,022) bölgelerde anlamlı şekilde artmış ak-madde hiperintensiteleri saptanmıştır. Elde edilen bulgular, HKB hastaları içinde bellek bozukluğunun şiddetinin yapısal değişikliklerden daha ön planda ak-madde bozuklukları ile ilişkili olabileceğini düşündürtmektedir.  
Anahtar Kelimeler: Alzheimer hastalığı, hafif kognitif bozukluk, epizodik bellek, ak-madde hiperintensitesi.

Abstract:
The aim of the study is to measure morphological changes using the Magnetic Resonance Imaging (MRI) method in individuals diagnosed with Mild Cognitive Impairment (MCI), which is defined as the prodromal stage in the course of Alzheimer's Disease (AD). For this purpose, MCI patients were divided into two groups based on their episodic memory performance and volumetric measures, cortical thickness, and white-matter hyperintensity load were analyzed between two groups.
49 patients diagnosed with amnestic MCI were divided into two groups as early stage (E-MCI) and late stage (L-MCI) of MCI according to an episodic memory test, Free and Clueless Selective Recall Test (FCSRT). Total cortical volume, hippocampal subfield volumes and cortical thickness values were measured using FreeSurfer (FS) program. White-matter hyperintensities were examined with the Age-Related White Matter Changes Scale (ARWMC). Statistical Package for Social Sciences Software (SPSS) was used for all statistical analyzes.
Volumetric analysis results revealed no difference in total cortex, white-matter and left and right hippocampal volumes between the groups. According to the linear regression analysis, a significant relationship between left hippocampal fissure and FCSRT scores were found, [B= -0.39, p= 0,006 (<0,05)]. For cortical thickness measurements, no difference was observed between groups. L-MCI patients showed significantly increased white-matter hyperintensities in the left frontal (U= 187, p= 0,011) and right frontal (U= 197, p= 0,022) regions compared to E-MCI group. These findings show that white-matter hyperintensities might underlie the memory impairment seen in the MCI patients.
Key words: Alzheimer's disease, mild cognitive impairment, episodic memory, white-matter hyperintensity.