Fazla kilolu ve obez üniversite öğrencileriüzerinde bir çalışma: Whatsapp mesajlarıyla zenginleştirilmiş transteoretik model tabanlı ağırlık yönetimi
A study on overweight classified and obese University students: Transteoretic based weight management enhanced with whatsapp messages
Yazar: BÜŞRA BAŞAKCI
Danışman: PROF. DR. DİDE KILIÇALP KILINÇ ; PROF. DR. PINAR OKYAY
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Davranış tedavisi = Behavior therapy ; Obezite = Obesity ; Tedavi = Treatment ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Fazla kiloluluk ve obezite her gün artmakta olan sosyolojik, psikolojik birçok sorunu da
beraberinde getiren ciddi bir hastalıktır. Fazla kilolu (BKİ: 25-29,9 kg/m²) ve obez (BKİ ≥
30 kg/m²) bireylere uygulanan ağırlık yönetiminde sıkça karşılaşılan sorunlardan biri bireyin
sağlıklı davranış geliştirememesidir. Bir anda birçok kısıtlamayla karşı karşıya kalan birey
uygulanan tedaviyi yarıda bırakabilmektedir.
Transteoretik Model (TTM); sağlıksız bir davranıştan sağlıklı davranışa geçişteki aşamaları
göstermekte ve bu aşamalara uygun eğitim ve hedeflerin verilmesi gerekliliğini ele
almaktadır. Bu doğrultuda sigara, alkol ve ilaç bağımlılıkları; güneş koruyucuları kullanımı,
tıbbi uyum, stres yönetimi, egzersiz alışkanlığının kazanımı; aşırı yeme ve ağırlık kontrolü
gibi çok çeşitli alanlarda sağlıklı davranışın kazandırılmasına yönelik başarı ile
kullanılmıştır. Ülkemizde TTM'in bireyselleştirilmiş olarak ağırlık yönetimine etkisini
inceleyen bir çalışma bulunmamaktadır.
Amaç; TTM'in değişim aşamalarına uygun hazırlanmış, WhatsApp mesajlarıyla motive
edilen bireyin bireyselleştirilmiş ağırlık yönetiminin rutin olarak uygulanan ağırlık yönetimi
ile BKİ, beslenme davranışı ve fiziksel aktivite bileşenlerine göre kıyaslanmasıdır.
Yöntem; Araştırma 1 Ocak 2018-5 Ağustos 2018 tarihleri arası Aydın Adnan Menderes
Üniversitesi'nde, 47 üniversite öğrencisi üzerinde yapılmıştır. Öğrenciler Kontrol (diyet,
egzersiz ve küçük davranışsal değişim tavsiyeleri), 1. Müdahale (diyet, egzersiz ve küçük
davranışsal değişim tavsiyeleri+TTM rehber kitap) ve 2. Müdahale (diyet, egzersiz ve küçük
davranışsal değişim tavsiyeleri+TTM rehber kitap+ TTM WhatsApp mesajları) olmak üzere
randomize olarak 3 gruba ayrılmıştır. Bireyler 12 hafta boyunca izlenmiştir.
Bulgular; Tüm gruplarda başlangıç ve 12 hafta sonunda BKİ (kg/m²), fiziksel aktivite
(dak/hafta), yağ (g), doymuş yağ asidi (DYA) (g), tekli doymuş yağ aasidi (TDYA) (g)

tüketim miktarlarındaki değişim istatistiksel olarak anlamlıdır. Değişimlerdeki miktarlar
gruplar arası kıyaslandığında fiziksel aktivite (dak/hafta), yağ (g), DYA (g), TDYA (g) için
fark yoktur (p=0,002). Fakat BKİ değişim miktarlarının gruplar arasındaki farkı istatistiksel
olarak anlamlıdır (sırasıyla; p=0,003, p=0,013). Kontrol grubunun 1. Müdahale ve 2.
Müdahale grupları arasında çalışma başında ve 12 hafta sonunda BKİ değişimleri
incelendiğinde anlamlı fark bulunmuştur (sırasıyla p=0,003, p=0,013). Fakat müdahale
grupları arasında anlamlı bir fark yoktur (p=0,802). Sebze-meyve tüketim miktarı çalışma
başlangıcı ve 12 hafta sonunda 1. Müdahale ve 2. Müdahale gruplarında anlamlı düzeyde
değişmiştir (sırasıyla; p=0,035, p=0,005). Sebze-meyve değişimindeki miktarlar gruplar
arası kıyaslandığında kontrol grubu ile 2. Müdahale grubu arasında anlamlı bir fark
bulunmuştur (0,006).
Sonuç; Hızlı yaşam tarzının yemek yeme hızını ve zaman yetersizliği nedeniyle öğün atlama
durumunu, katılımcıların duygu durumunun beslenme durumuna etkisine bakıldığında
%87,2'sinin duygu durumunun beslenme düzenini etkilediği, başlangıç ve 12 hafta sonunda
hem kontrol hem de müdahale gruplarında BKİ'nin istatiksel olarak anlamlı düzeyde
azaldığı, grupiçi başlangıç ve 12 hafta sonundaki fiziksel aktivite süresi değişimine
bakıldığında fiziksel aktivite süresindeki artış tüm gruplarda istatistiksel olarak anlamlı
olduğu bulunmuştur. Fiziksel aktivite ölçeğinin alt boyutu olan "davranışsal inançlardaki"
değişimin başlangıç ve 12 hafta sonunda kontrol ve 2. müdahale grubu arasındaki farkı
istatistiksel olarak anlamlı, bireylerin tükettikleri besin grupları çalışma başlangıcı ve 12
hafta sonunda incelendiğinde tüm gruplardaki bireylerin şekerli besin (g) ve yağ (g) tüketim
miktarında anlamlı düzeyde azalma olduğu görülmüştür. Bunun yanında kontrol grubundaki
bireylerin ekmek grubu (g) ve alkolsüz içecekler (ml) tüketim miktarının da anlamlı
düzeyde azaldığı görülmüştür. Müdahale gruplarındaki bireylerin çalışma başlangıcı ve 12
hafta sonraki tüketim durumları gruplar arası incelendiğinde sebze-meyve grubundaki (g)
besinlerin tüketimi anlamlı derecede artmıştır. TTM'in değişim aşamalarına uygun daha
fazla sayıda WhatsApp mesajları geliştirilerek bir uygulama yapılabileceği, e-sağlık
uygulamalarına eklenerek obezite için riskli gruplara belli periyodlarla gönderilebileceği
böylece riskli grupların ağırlık kaybına yönelik motivasyonlarının arttırılabileceği
önerilebilir.
Anahtar Kelimeler: Obezite, Obezite Tedavisi, Davranış Terapisi, Transteoretik Model.

Abstract:
Background; Being overweight or obesity is serious disease that causes many sociological
and psychological problems, whose effects are increasingly pronounced with the passage of
time. One of the problems frequently encountered in weight management for overweight
(BMI: 25-29,9 kg/m²) and obese (BMI ≥ 30 kg/m²) individuals is that the individual cannot
develop healthy behavior. The individual, who is confronted with many restrictions at one
time, may interrupt the treatment. The Transteoretic Model (TTM) shows the stages of
transition from unhealthy behavior to healthy behavior and discusses the necessity of
appropriate education and goals. In this respect, it was used to change the behavior of
cigarette alcohol and drug dependencies; use of sunscreens, medical compliance, stress
management, acquisition of exercise habits, over-eating and weight control. There is no
study examining the effect of weight management on individualized in our country.
Propose; The propose is to compare the individualized weight management of the
individual motivated by WhatsApp messages which are prepared considering to the change
stages of TTM, with the routinely applied weight management without messages, BMI,
nutritional behavior and physical activity components.
Method: The research was conducted on January 1, 2018 - August 5, 2018 at 47
university students in Aydın Adnan Menderes University. Students were randomly divided
into three groups as Control (diet, exercise and small behavioral change), 1st Intervention
(diet, exercise and small behavioral change+a guidebook prepared TTM stages) and 2nd
Intervention (diet, exercise and small behavioral change+a guidebook prepared TTM
stages+WhatsApp messages prepared TTM stages). Each participant was monitored for 12
weeks.
The results: BKI (kg/m²), physical activity (min/week), fat (g), saturated fat (DYA)
(g), and polyunsaturated fat (TDYA) (g) changes in consumption amounts in each group are
statistically significant for the begining at all groups and after 12 weeks. When the size of
the changes was compared between groups, there was no difference for physical activity

21
(min/week), fat (g), DYA (g), TDYA (g) (p = 0,002). However, the difference between the
BKI changes in the groups was statistically significant (p = 0,003, p = 0,013, respectively).
When the BKI changes were examined at the beginning of the study and at the end of 12
weeks between the 1st intervention and the 2nd intervention groups of the control group (p
= 0,003, p = 0,013, respectively). However, there was no significant difference between the
intervention groups (p = 0,802). The amount of vegetable and fruit consumption changed
significantly at the beginning of the study and at the end of 12 weeks in the 1st Intervention
and 2nd Intervention groups (p = 0,035, p = 0,005, respectively). There was a significant
difference between the control group and the second intervention group when the amounts
of vegetable and fruit consumption was compared between the groups (0,006).
Conclusion; When the speed of eating because of fast lifestyle, skipping meals due
to the lack of time and the effect of the mood of the participants on the nutritional status are
taken into the account, it was observed that mood situation of %87,2 of the participants
affects their diet. At the beginning and at the end of 12 weeks, the BKI decreased
statistically significantly in both control and intervention groups. At the beginning of the
group and at the end of 12 weeks, when the change of the duration of the physical activity is
taken into the account, the duration of the physical activity increased, which is statistically
significant in all groups. At the beginning and at the end of 12 weeks of the change in
"behavioral beliefs" which is sub-dimension of physical activity scale, the difference
between control and the 2nd intervention group is statistically significant. When nutrient
groups consumed by individuals were examined at the beginning and at the end of 12
weeks, it was observed that the quantity of the consumption of sugars (g) and fat (g) of the
individuals in all groups decreased significantly. Besides, it was observed that the
consumption of bread group (g) and non-alcoholic beverages (ml) decreased significantly in
the control group. When the consumption levels of the individuals of the Intervention
groups at the beginning of the study and after 12 weeks were examined between groups,
consumption of foods in vegetable-fruit group (g) increased significantly. It can be
suggested that an application can be developed by improving more WhatsApp messages in
accordance with the change stages of TTM. It can be added to e-health applications and may
be periodically sent to the risk groups for obesity. Thus, the motivation of the risky groups
to weight loss can be increased.

Key Words: Obesity, Obesity Treatment, Behavior Therapy, Transteoretical Model.