Meme kanserli hastalarda akupresür uygulamasının kemoterapiye bağlı bulantı kusma ve anksiyete üzerine etkisi
The effects of acupressure on nausea, vomiting and anxiety associated with chemotherapy in breast cancer patients
Yazar: FATMA GENÇ
Danışman: DOÇ. DR. MEHTAP TAN
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Onkoloji = Oncology
Dizin: Akupunktur tedavisi = Acupuncture theraphy ; Anksiyete = Anxiety ; Bulantı = Nausea ; Komplikasyonlar = Complications ; Kusma = Vomiting ; Meme neoplazmları = Breast neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; İlaçlar = Drugs

Özet:
Araştırma, meme kanserli hastalarda akupresür uygulamasının kemoterapiye bağlı gelişen bulantı kusma ve anksiyete üzerine etkisini belirlemek amacıyla kontrol gruplu yarı deneme modeli olarak yapıldı.Araştırma evrenini Mart 2009-Haziran 2010 tarihleri arasında Atatürk Üniversitesi Araştırma Hastanesi'nin Ayaktan Kemoterapi Ünitesi'nde 2. kür ve daha ileri kür kemoterapi tedavisi alan evre I-III arası olan meme kanserli hastalar oluşturdu.Araştırmanın örneklemini, belirtilen tarihler arasında Atatürk Üniversitesi Araştırma Hastanesi'nin Ayaktan Kemoterapi Ünitesi'nde kemoterapi tedavisi alan, araştırma kriterlerine uyan ve katılmayı kabul eden meme kanserli hastalardan 32'si deney, 32'si kontrol grubunda olmak üzere toplam 64 hasta oluşturdu. Bu hastalar evrenden rastlantısal örnekleme yöntemiyle alındı.Verilerin toplanmasında Hasta Tanıtım Formu, Beck Anksiyete Ölçeği, Bulantı Kusma ve Öğürme İndeksi ve Bilek Bandının Bilekte Kalma Süresini Gösteren Kayıt Çizelgesi kullanıldı.Deney grubundaki hastalara P6 noktasını nasıl tespit edecekleri ve bilek bandını nasıl kullanmaları gerektiği anlatıldı. Hastalar kemoterapi sonrası beş gün süresince bilek bandını taktılar ve çizelgelerine kayıt tuttular. Kontrol grubundaki hastalara bilek bandı uygulaması önerilmedi. Deney ve kontrol grubuna `'Beck Anksiyete Ölçeği'' tedavi için geldikleri esnada uygulama öncesi ve uygulama sonrası olmak üzere iki kez dolduruldu.VIIVerilerin değerlendirilmesinde faktör analizi, alfa iç tutarlılık katsayısı, pearson momentler çarpımı korelasyonu, ki-kare testi, eşleştirilmiş t testi, bağımsız gruplarda t testi ve Mauchly's W kullanıldı.Deney grubundaki hastaların bulantı deneyimi, bulantı oluşumu ve bulantı sıkıntısı puan ortalamaları uygulamanın beş gününde de kontrol grubundaki hastalara göre düşük olup, ortalamalar arasındaki fark 3.,4.,5., günlerde istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p<0.05, p<0.01 p<0.001).Kusma deneyimi, kusma oluşumu ve kusma sıkıntısı puan ortalamaları deney grubundaki hastalarda 1.ve 2. günler arasında kontrol grubundaki hastalara göre daha düşük saptanmakla birlikte gruplar arasındaki fark istatistiksel olarak anlamsız bulundu (p>0.05).Öğürme deneyimi, öğürme oluşumu ve öğürme sıkıntısı puan ortalamaları deney grubundaki hastalarda kontrol grubundaki hastalara göre beş günde de düşük olmakla birlikte aralarındaki fark istatistiksel olarak anlamsız bulundu (p>0.05).Deney grubundaki hastaların bulantı kusma öğürme toplam deneyim puan ortalamaları uygulamanın tüm günlerinde kontrol grubuna göre daha düşük bulundu ve aradaki fark 4. ve 5. günlerde istatistiksel olarak anlamlı saptandı (p<0.05, p<0.01).Bulantı kusma öğürmeye ait toplam oluşum puan ortalamaları 1.,2.,3.,4. ve 5. günlerde deney grubundaki hastalarda kontrol grubundaki hastalara göre daha düşük bulundu. Gruplar arasındaki fark 4. ve 5. günlerde istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p<0.05, p<0.01).Bulantı kusma öğürmeye ait toplam sıkıntı puan ortalamaları uygulamanın beş gününde de deney grubundaki hastalarda kontrol grubundaki hastalara göre daha düşük bulundu. Gruplar arasındaki fark sadece 4. günde istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p<0.01).Anksiyete puanları açısından deney ve kontrol gruplarının ön-test puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmadı (p>0.05). Son-test anksiyete puan ortalaması deney grubunda kontrol grubuna oranla daha düşük ve gruplar arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p<0.001).Sonuç olarak, akupresür uygulamasının meme kanserli hastalarda kemoterapiye bağlı bulantıyı, kusmayı ve anksiyeteyi azaltmada etkili olduğu tespit edildi.

Abstract:
The research is conducted in model of quasi-experimental with control group in order to determine the effect of acupressure on nausea, vomiting and anxiety associated with chemotherapy in breast cancer patients.The population of the research consists of breast cancer patients who are in phases I-III and receive the second and further cure of chemotherapy in Atatürk University Research Hospital Outpatient Chemotherapy Unit between March 2009 and June 2010.The sample of the research includes 64 breast cancer patients (32 for experimental group and 32 for control group) who took treatment of chemotherapy in Atatürk University Research Hospital Outpatient Chemotherapy Unit within mentioned dates, met the criteria of the research and accepted to participate in the study. These patients were chosen with random sampling method.Patient Identification Form, Beck Anxiety Inventory and Index of Nausea Vomiting and Retching and a a registration table that shows the duration of time of the usage of the wrist bandThe patients in the experimental group were informed about how to determine the P6 point and how to use the wristband. The patients wore the wristband for five days after taking treatment of chemotherapy and they kept their records in their charts. The application of the wristband was not recommended for the patients in the control group. Both the control and experimental group filled in ?The Beck Anxiety Inventory? twice, first before the application and second after the application, when they came for treatment.Evaluation of the data was performed using the factor analysis, alpha internal consistency coefficient, Pearson product-moment correlation, chi-square test, paired-samples t test, independent group t test and Mauchly?s W.In the research, it is observed that the score means for the nausea experience, nausea occurrence and nausea distress among the patients in the experimental group are lower compared to those of the patients in control group for all five days of the application, and there is a statistically significant difference between the means on the 3rd , 4th and 5th days (p< 0.05, p<0.01, p<0.001)The score means for the vomiting experience, vomiting occurrence and vomiting distress among the patients in the experimental group are determined to be lower than those of the patients in control group on the 1st and 2nd days, and the difference between the groups is not statistically significant (p>0.05).It is found that the score means for the retching experience, retching occurrence and retching distress among the patients in the experimental group are lower compared to those of the patients in control group for all five days, and no statistically significant is determined between the groups (p>0.05).The total experience score means of nausea, vomiting, retching of patients in experimental group are found to be lower than those of the control group on all days, and the difference between them on the 4th and 5th days is determined to be statistically significant (p<0.05, p<0.01).XIIt is established that the total occurrence score means related to nausea, vomiting and retching on the 1st, 2nd, 3rd, 4th and 5th days are lower in patients of experimental group compared to the patients in control group. The difference between the groups on the 4th and 5th days is statistically significant (p<0.05, p<0.01).The total distress score means related to nausea, vomiting and retching for all 5 days of the application are found to be lower among the patients in experimental group compared to the patients in control group. The difference between the groups is determined to be statistically significant only on 4th day (p<0.01), and not statistically significant on the other days (p>0.05).No statistically significant difference between the pre-test score means of experimental and control groups is established in terms of anxiety score (p>0.05). The post-test anxiety score means are found to be lower in experimental group compared to the control group and there is a statistically significant difference between the groups (p<0.001)As a result, the determination is that acupressure is effective on reducing nausea, vomiting and anxiety associated with the chemotherapy in breast cancer patients.