Tefsir tarihi açısından Fas'ta işârî tefsir ekolü
Sûfî exegetical school in Morocco from the perspective of history of tafseer
Yazar: SEVGİ DEMİRKALE
Danışman: PROF. DR. NECMETTİN GÖKKIR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Fas = Morocco ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam ; İşari tefsir = Implicit interpretation

Özet:
"Tarih yazıcılığı", vakıaları, bu vakıalara şahit olmayan zihinlere aktarma eyleminin adıdır. Bu eylem insan tabiatının bir göstergesi olarak toplumsal ve bilimsel alanların tümünde var olmuştur. Vakıaların şifahî olarak aktarılması tarih yazıcılığının toplumsal alandaki varlığını temsil ederken, kitabî olarak aktarılması bilimsel alandaki varlığını göstermektedir. Müstakil olarak bir bilim dalının tarihî sürecini ele almak ise kitabî aktarımın ötesinde sınıflandırma ve analiz aşamalarını gerektirmektedir. Zira bilim dalı, konusu, ilkeleri, meseleleri ve amacının yanı sıra ortamı, bağlamı ve araştırmacısı olan bir bütündür. Bu bütünün herhangi bir tasnife tabi tutulmadan ve analiz edilmeden sadece kitabî olarak aktarılması zihin karmaşasına sebep olmaktadır. Bir bilim dalı olarak tefsirin tarihi üzerine yazılmış eserler incelendiğinde bahsedilen problemleri görmek mümkündür. Tefsir tarihi üzerine yazılan eserlerde bahsi geçen tasnifin net olmadığı ve bununla irtibatlı bir karmaşanın olduğu söylenebilmektedir. Bu eserlerin bir kısmı tefsir alimlerini, bir kısmı tefsir eserlerini ve bir diğer kısmı ise alim-eser birlikteliğini esas alarak telif edilmiştir. Bu yöntemlerden ilk ikisi tabakat mantığını temsil ederken sonuncusu daha çok muasır tefsir tarihi eserlerinde işlenmiştir. 
 Bu çalışma, Tefsir Tarihi yazımında küçük ölçekli bölgelerin detaylı ölçekte konu edinildiği birden fazla çalışmanın bir araya gelmesi ile oluşturulması mümkün olacak bir Tefsir Tarihi atlasının denemesidir. Bu örneklemde, küçük bölgelerin detaylı bir şekilde incelenmesi neticesinde, o bölgelerin Tefsir Tarihi açısından ifade ettiği anlamın, sahip olduğu konumun ve o bölgelerde hâkim olan Tefsir anlayışının tespit edilmesi hedeflenmiştir. Bu amaca binaen çalışmada Fas bölgesi örnek olarak incelemiştir. Fas'ın tefsir tarihi açısından ne ifade ettiğini tespit etmek amacıyla yapılan araştırmada, Fas'ın demografik yapısının ve İslam'ın yayılışında aktif rolü olan tasavvufun etkisiyle işârî tefsir ekolünün bölgenin yaygın anlayışını temsil ettiği sonucuna varılmıştır.


Anahtar Kelimeler: Tefsir Tarih Yazıcılığı, Tefsir Atlası, Bölgesel Tefsir Tarihi Yazımı, Fas, İşârî Tefsir Ekolü

Abstract:
Historiography is transmitting the process of events to memories of the people who are not witnesses of it. This process had been existed in all social and scientific areas as an indication of human nature. When verbal transmission process represents the social part of it, written transmission process represents the scientific area. Likewise a discipline is monolith structure that involves subject, principles, purpose, context and researcher, historiography of a distinct discipline requires a critical classification and analysis of the facts. To write history of a distinct discipline without classification and analysis causes complexity in understanding of historical process. This complexity manifests itself in works of history of tafseer too. When some of these works based on only 'ulamâ of the discipline, some of them based on 'ulamâ's works and others based on 'ulama-work together. The first two of this way represents classical tabâqât method and the third way represents applications of contemporary works. From this point of view, to not apply these methods in a body as 'ulamâ-works-geography-schools cripples the wholistic approach. This work is a dissertation of 'History of Tafseer Atlas' is possibly consist of more than one work that discuss small-scaled regions in detail with regards to the history of tafseer. Starting from this point of view, it is aimed to set forth of the meaning and place of these areas in respect to history of tafseer. As a result of application of this sample to Morocco, sûfî exegetical school is considered   as dominating school of it.       

Key Words: Historiography of Tafseer, Atlas of Tafseer, Regional Historiography of Tafseer, Morocco, Sûfî Exegetical School