1939 ve 2015 yılları arasında uluslararası dünya fuarları bağlamında Türkiye ulusal pavyonlarının tasarım yaklaşımlarının değerlendirilmesi
Evaluation of design approaches of Turkish national pavilions in the context of the international world fairs between 1939 and 2015
Yazar: ERİNÇ ONBAY
Danışman: PROF. DR. ŞAYESTE TÜLİN GÖRGÜLÜ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Uluslararası fuarlar = International fairs

Özet:
150 yıldan uzun bir süredir düzenlenmekte olan Dünya Fuarları (World Expo) geleceğe yönelik fikirlerin ve projelerin sergilendiği, bilimsel ve kültürel birikimlerin paylaşıldığı uluslararası etkinliklerdir. Teknoloji, inovasyon, çevre ile uyum gibi evrensel konulara odaklanan bu fuarlar ülkelerin ekonomik ve teknolojik gelişmesini göstermekle kalmayıp, yerel ve kültürel değerlerini de tanıtmaya aracılık etmektedir. Tarihsel süreçte ekonomik, siyasal, sosyal, kültürel ve teknolojik parametrelerde yaşanan kırılmaların, Dünya Fuarlarında ülkeleri temsil eden ulusal pavyonlar üzerinde önemli etkileri olduğu görülmektedir. Farklı yaklaşımlar doğrultusunda tasarlanan ve mimarlığın gelişim serüvenini anlatan ulusal pavyonlar, ülkelerin mimari alandaki değişimlerini de göstermektedir.
Bu çalışmanın amacı; Türkiye'nin Dünya Fuarlarındaki mimari temsilini incelemek ve değişen mimari anlayışlar çerçevesinde ülkeyi diğer katılımcı ülkeler arasında konumlandırmaktır. Bu amaç doğrultusunda öncelikle, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundan günümüze kadar katılmış olduğu Dünya Fuarlarında, ulusal pavyonları ile mimarlık literatüründe öne çıkan ülkeler saptanarak incelemenin kapsamı belirlenmiştir. Daha sonra, yabancı ulusal pavyonların mimari tasarımını biçimlendiren unsurların tanımlanmasıyla oluşturulan kavramsal çerçeve içerisinde, Türkiye'nin fuar katılımları değerlendirilerek ülkenin uluslararası ortamdaki mimari temsilinde yaşanan sorunların ortaya konması hedeflenmiştir.
Bu çerçevede tez çalışmasının ilk bölümünde, çalışmanın amacı, kapsamı ve yöntemi açıklanmıştır. İkinci bölümde Dünya Fuarı kavramı ve tarihçesi hakkında kısa bilgi verilmiştir. Üçüncü bölümde, Türkiye'nin katıldığı tüm Dünya Fuarları ve inceleme alanı olarak belirlenen ülkelere ait ulusal pavyonlar kronolojik olarak incelenmiştir. Dördüncü bölümde, incelenen ulusal pavyonların mimari tasarımını etkileyen yaklaşımlar tanımlanarak fuarlar ve ülkeler bazında öne çıkan eğilimler ortaya konmuştur. Beşinci bölümde, Türkiye Ulusal Pavyonları bir önceki bölümde belirlenen yaklaşımlar ve dönemlerinin özellikleri çerçevesinde kronolojik olarak değerlendirilmiştir. Son bölümde ise yapılan araştırmanın genel bir değerlendirmesi yapılarak, ulaşılan sonuçlar açıklanmıştır.
İncelenen Dünya Fuarlarında, yabancı ulusal pavyonların mimari tasarımını biçimlendiren en önemli tasarım yaklaşımlarının; 'fuar temasına uyum sorunu', 'çağın ruhunu yakalama sorunu', 'deneysellik arayışları', 'mimari kaygılar', ve 'teknoloji & inovasyon sorunu' olduğu görülmektedir. Türkiye'nin fuar katılımlarında ise bu yaklaşımlar genellikle etkili olmayıp, ülkenin ulusal pavyonları daha çok 'turistik tanıtım amacı', politik & ideolojik kaygılar' ve 'ulusal kimlik & imaj arayışları' altında biçimlenmektedir. Teknolojik vurguları ve zengin mekân kaliteleriyle öne çıkan yabancı ulusal pavyonlarla karşılaştırıldıklarında Türk Pavyonları, Türk kimliğini yansıttığı düşünülen imgeler aracılığıyla turistik pazarlama faaliyetleri yapılan sıradan sergi binaları niteliğindedirler.

Abstract:
World Fairs, which have been held for more than 150 years, are international events in which future ideas and projects are displayed, scientific and cultural experiences are shared. Focusing on universal issues such as technology, innovation and adaptation to the environment, these fairs not only show the economic and technological development of the countries, but also serve to promote local and cultural values. It is seen that the breaks in the economic, political, social, cultural and technological parameters throughout history have a significant effect on the national pavilions representing the countries at the World Fairs. The national pavilions, which are designed according to different approaches and describe the development of architecture, also show the changes in the architectural environment of the countries.
The aim of this study is; to examine the architectural representation of Turkey in World Fairs and to position the country among other participating countries within the framework of changing architectural approaches. In this direction, firstly, the scope of the study is determined by identifying the prominent countries in the architectural literature with their national pavilions at Worlds Fairs which Republic of Turkey participated since its establishment until today. Afterwards with evaluating Turkey's fair participations in the conceptual framework created by defining the facts that shape the architectural design of foreign national pavilions; it is aimed to reveal the problems in the architectural representation of the country in the international milieu.
Accordingly in the first part of the thesis, the purpose, scope and method of the study are explained. In the second part, brief information about the World Fair concept and its history is given. In the third part; all World Fairs that Turkey has been participated and the national pavilions of the countries which were identified as the study area are examined in chronological order. In the fourth part, the approaches affecting the architectural design of the national pavilions have been identified and the prominent trends on the basis of fairs and countries have been put forward. In the fifth part, Turkish National pavilions are evaluated chronologically within the framework of the approaches determined in the previous chapter and the characteristics of their period. In the last part, a general evaluation of the research is made and the results are explained.
In the examined fairs, most important design approaches affecting the architecture of foreign national pavilions are; 'problem of adaptation to fair theme', 'problem of capturing the spirit of the age', 'experimental search', 'architectural concern', and 'problem of technology & innovation'. However, these approaches are often not effective for Turkish Pavilions which are predominantly formed under 'touristic promotion', 'political & ideological concern' and 'search for national identity & image'. Compared with the foreign national pavilions which are impressive with technological highlights as well as rich space quality, Turkish Pavilions are ordinary exhibition buildings where tourism marketing activities are carried out through images thought to represent the country and reflect the Turkish identity.