Ruhun yapılandırılmasında katkı sağlayıcı bir edebî tür: Anı ve yazma eğitiminde rolü
A genre of literary contributing to the constructive of the psych: The role in memory and writing education
Yazar: EZGİ YAZ
Danışman: PROF. DR. YILDIZ KOCASAVAŞ
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Anılar = Memories ; Edebiyat psikolojisi = Literary psychology ; Psikolojik yapılanma = Psychological structuring, ; Türk dili ve edebiyatı = Turkish language and literature ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Yazma becerisi = Writing skills ; Yazma öğretimi = Writing training ; Yazı yazmak = Write ; İnsan psikolojisi = Human psychology

Özet:
Bu çalışmada özü itibariyle bir edebî tür olarak anıyı, yazma eğitiminin amacına ulaşması bakımından değerlendirmek amaçlanmıştır. Bu amacı gerçekleştirmek doğrultusunda bir edebî tür olarak anının nasıl ortaya çıktığı ve günümüze değin hangi etkenlerle şekillendiği, anı yazma gereksiniminin neler olduğu; anı yazmanın ruh sağlığı ile ilişkisinin, kendini tanımaya katkısının, kendini gerçekleştirmeye katkısının olup olmadığı, psikososyal gelişim dönemleriyle nasıl bir ilişkisinin olduğu; anılarını yazan kişilerin anılarında travmatik yaşantılarına ve kayıplarına yer verip vermediği; yas sürecinde anı kitabının nasıl ele alındığı; anı yazmanın kişinin rahatlamasına katkısının olup olmadığı; Türk Millî Eğitiminin amaçlarından ikincisine ve üçüncüsüne ulaşmada ve yaşam boyu öğrenme sürecine katkılarının neler olduğu; anılarını yazan kişilerin anılarını nasıl bir yöntemle yazdığı sorularına yanıt aranmıştır. Çalışmanın evrenini kişinin doğduğu andan itibaren yazmaya başladığı zamana değin olan anıları bir bütün hâlinde yazdığı anı kitapları; örneklemini ise Mîna Urgan'ın Bir Dinozorun Anıları, İpek Ongun'un Anlat Anneanne, Nilgün Belgün'ün Aşk ve Komedi, Prenses Süreyya'nın Sürgündeki Prenses, Halid Ziya Uşaklıgil'in Bir Acı Hikâye adlı anı kitapları oluşturmuştur. Araştırmanın örneklemi, Türk edebiyatı ile ünlü kişilerin yazdıkları anılardan seçkisiz olmayan örnekleme yöntemlerinden olan amaçsal-ölçüt örnekleme yoluyla elde edilmiş ve elde edilen veriler doküman incelemesi yoluyla analiz edilmiştir. İncelenen anı kitaplarında ruhun yapılandırılmasına katkı sağlayan niteliklerin şunlar olduğu görülmüştür: Anı yazarken kişinin yaşamının sorumluluğunu üstlenmesi, yaşamını ve kendisini gözden geçirmesi, kendisi ve yaşamı üzerinde düşünmesi, kendisini ve yaşamını sorgulaması, yarım kalmışlıklarını keşfetmesi ve kendisi ile yaşamını olduğu gibi kabul etmesi, anıları neticesinde yaşam dersleri çıkarması ve değiştirmek isteyip istemediklerinin neler olduğunu fark etmesi, yaşamına dair hedefler belirlemesi. Anı yazmanın kendini tanımak, gerçekleştirmek, psikososyal gelişim evreleri, travmatik yaşantılar, kayıplar ve yas süreci ve rahatlamak boyutlarıyla ruh sağlığı ile ilişkili olduğu tespit edilmiştir. Çalışma kapsamında incelenen anı kitaplarının yazarlarının yaşamlarını ve kendilerini gözden geçirirken kendilerine özgü bir sıralama ile belirledikleri konu alanlarını ele aldıkları saptanmış ve anı kitaplarındaki ortak konu alanlarının doğum; adın hikâyesi; çocukluk süreci; anne, baba, kardeşler ve akrabalar; çocuklar ve torunlar; sosyal çevre; eğitim süreci; meslek-kariyer; aşk; evlilik-boşanma; sağlık; kayıplar, travmatik yaşantılar olduğu anlaşılmıştır. Çalışmada sözü edilen bulgularla birlikte kişinin kendi duyguları, düşünceleri ve yaşantıları ile doğrudan iletişime geçmesinin ve kendi yaşamına dair düşünmesinin dışavurumu ile oluşan anı türüne mahsus birtakım özelliklerin hem yazma eğitiminin hem de Türk Milli Eğitimi'nin genel amaçlarından ikincisine ve üçüncüsüne ulaşmada işlevleri tespit edilmiş, çalışmadan hareketle yazma eğitimine yönelik birtakım önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
In this study, it is aimed to evaluate memory as a literary genre in terms of achieving the purpose of writing education In line this purpose, how the memory emerged as a literary genre and what factors it has shaped up to today, what is the need to write the memory; whether memoir writing is related to mental health, contributes to selfknowledge, self-actualization, and how it is related to psychosocial development periods; whether the people who wrote their memoirs include their traumatic experiences and losses in their memories; how the memoir book is handled in the mourning process; whether or not memo writing contributes to the person's relaxation; What are the contributions of Turkish National Education to reach the second and third goals and lifelong learning process; The questions of how the people who wrote their memoirs wrote their memoirs were sought answers. The memoirs in which he writes the universe of the study as a whole from the moment the person was born until the time he started to write; The sample was made up of Mîna Urgan's Bir Dinozorun Anıları, İpek Ongun's Anlat Anneanne, Nilgün Belgün's Aşk ve Komedi, Princess Süreyya's Prenses Süreyya, Halid Ziya Uşaklıgil's memoirs, Bir Acı Hikâye. The sample of the study was obtained through purposefulcriterion sampling, which is one of the non-random sampling methods, from the memoirs written by famous people in Turkish literature, and the obtained data was analyzed through document analysis. It was seen that the qualities that contribute to the structuring of the soul in the analyzed memoir books are: Taking responsibility for one's life while writing memoirs, reviewing his life and himself, thinking about himself and his life, questioning himself and his life, discovering his half-heartedness and accepting himself and his life as it is, taking life lessons as a result of his memories and realizing what they want to change or not, setting goals for life. Along with the findings mentioned in the study, certain features specific to the type of memory formed by the expression of the person's direct communication with his own feelings, thoughts and experiences and his thinking about his own life, both in writing education and in achieving the second and third general goals of Turkish National Education, based on the study. some suggestions were made for writing education.