Diyabetli bireylerde hastalık bilgi düzeylerinin beslenme alışkanlığı, etiket okuma ve satın alma davranışı üzerine etkisi
The effect of disease knowledge levels on nutrition habit, label reading and purchasing in individuals with diabetes
Yazar: KÜBRA DEMİR
Danışman: PROF. DR. HASAN MAHMUT İLKOVA
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı / Beslenme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme alışkanlıkları = Nutritional habits ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Etiket okuma = Label reading ; Hastalık = Disease ; Satın alma davranışı = Purchasing behavior ; İnsülin = Insulin

Özet:
Diyabet, insülin salınımında veya etkisinde görülen bir bozukluk nedeniyle ortaya çıkan kronik bir hastalıktır. Tedavide yaşam tarzı değişiklikleri önemlidir, sağlıklı tercihler yapılmasında besin etiketi etkilidir, ancak hastalık hakkında kontrolsüz bilgi tedaviyi zorlaştırmaktadır.  Bu çalışmanın amacı, diyabetli bireylerde hastalık bilgi düzeylerinin beslenme, etiket okuma ve satın alma davranışları üzerindeki etkilerini incelemektir. Çalışmamızda, İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Diyabet Polikliniği'ne başvuran 136 tip 1 ve tip 2 diyabetli hastalara anket formu, Sağlıklı Beslenmeye İlişkin Tutum Ölçeği (SBİTÖ), Besin Etiketi Okuma Tutum Ölçeği (BEOTÖ) ve Yetişkin Diyabet Bilgi Ölçeği (YDBÖ) uygulanmıştır. Daha sonra toplanan verilerin istatistiksel analizi yapılmıştır. Çalışma sonucu ölçeklerin hiçbiriyle diyabet türü, komplikasyonu ve ailede diyabet varlığı arasında anlamlı ilişki saptanmamıştır.  BEOTÖ ile YDBÖ'nin, yaş, diyabete eşlik eden hastalık, diyabet eğitimi alma ve çalışma durumu ile anlamlı bir ilişkisi görülmemiştir(p>0,05). YDBÖ toplam puanı ile cinsiyet ve eğitim düzeyi arasında anlamlı ilişki bulunmuştur. Cinsiyet, diyabet süresi, beden kitle indeksi (BKİ), eğitim düzeyi ve diyabet süresinin çeşitli alt ölçeklerle anlamlı ilişkisi saptanmıştır (p<0,05). Diyabet bilgisi ile sağlıklı beslenme tutumları arasında anlamlı ilişki bulunmamıştır(p>0,05). SBİTÖ ile diyabet süresi arasında anlamlı ilişki görülmezken (p>0,05) ölçek toplam puanı ile yaş ve BKİ arasında anlamlı ilişki saptanmıştır. Yaş, cinsiyet, BKİ, eğitim, çalışma, diyabete eşlik eden hastalık ve diyabet eğitimi alma durumlarının bazı alt ölçeklerle anlamlı ilişkisi saptanmıştır(p<0,05) BEOTÖ ile cinsiyet, BKİ, eğitim durumu, diyabet süresi arasında anlamlı bir ilişki görülmemiştir(p>0,05). Besin etiketi okuma ile sağlıklı beslenme tutumu arasındaki ilişki anlamlıdır(p<0,05).  YDBÖ'nin, sağlıklı beslenmeye ilişkin tutumu üzerinde anlamlı etkisi saptanmamıştır, ancak ölçeğin besin etiketi okuma tutumu üzerine etkisi saptanmıştır(p<0,05).
Sonuç olarak, çalışmamızda diyabet bilgisinin etiket okuma ve satın alma tutumunu etkilediğini, ancak sağlıklı beslenmeye yönelik tutumuna etkisi olmadığını görebiliriz. Ancak konu ile ilgili daha çok çalışmaya ihtiyaç duyulmaktadır.

Abstract:
Diabetes is a chronic disease that occurs due to a defect in insulin secretion or action. Lifestyle changes are important in treatment, food labels are effective in making healthy choices, but uncontrolled information about the disease makes treatment difficult. The aim of this study is to examine the effects of disease knowledge levels on food label reading and purchasing behaviors in individuals with diabetes. In our study, a questionnaire, the Attitudes Scale of  Healthy Nutrition (ASHN), the Food Label Reading Attitude Scale (FLRAS), and the Adult Diabetes Knowledge Questionare (ADKQ) were applied to 136 patients with type 1 and type 2 diabetes who applied to the Diabetes Polyclinic of Istanbul University Cerrahpaşa Faculty of Medicine. Then, statistical analysis of the collected data was made.
As a result of the study, no significant relationship was found between any of the scales and the type of diabetes, its complications, and the presence of diabetes in the family. There was no significant relationship between FLRAS, ADKQ and age, disease accompanying diabetes, having diabetes education and working status(p>0.05). A significant relationship was found between the total score of ADKQ and gender and education level.
A significant relationship was found between gender, duration of diabetes, body mass index (BMI), education level, duration of diabetes and various subscales (p<0.05). There was no significant relationship between diabetes knowledge and healthy nutrition attitudes (p>0.05). While there was no significant relationship between ASHN and duration of diabetes (p>0.05), a significant relationship was found between scale total score and age and BMI. Age, gender, BMI, education, employment, disease accompanying diabetes, and diabetes education were found to be significantly associated with some subscales (p<0.05).
There was no significant relationship between FLRAS and gender, BMI, educational status, duration of diabetes (p>0.05). The relationship between reading food labels and attitudes of  healthy nutrition is significant (p<0.05). There was no significant effect of ADKQ on the attitudes of  healthy nutrition, but the effect of the scale on the attitude of reading the food label was determined (p<0.05). As a result, we can see in our study that diabetes knowledge affects label reading and purchasing attitudes, but not the attitudes of  healthy nutrition. However, more studies on the subject are needed.