Fen bilimleri öğretmenlerinin lise türüne ve meslek seçimine yönelik rehberlik rollerine ilişkin görüşleri
Science teachers' opinions on their guidance roles towards high school type and choice of profession
Yazar: BİLAL ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. KADİR BİLEN
Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Fen Bilimleri öğretmenleri tarafından öğrencilerin meslek seçim süreçlerine
yönelik sağlanan rehberlikte, ailevi, toplumsal ve ekonomik faktörlerin etkilerinin dikkate
alınması önemli bir unsur olarak değerlendirilmektedir. Bu rehberlik faaliyetleri,
öğrencilerin bireysel yetenek ve ilgilerinin yanı sıra çevresel koşulların da analiz
edilmesini sağlamaktadır. Özellikle lise türü seçiminde ve gelecekteki meslek tercihlerini
şekillendirme sürecinde, öğretmen rehberliğinin yönlendirici bir rol oynadığı
görülmektedir. Fen bilimleri öğretmenleri tarafından öğrencilerin bilinçli meslek
seçimleri yapmalarına katkı sunulurken, karşılaşılan zorluklar ve sınırlamaların bu
sürecin etkinliğini azalttığı görülmektedir.
Bu araştırmanın amacı, fen bilimleri öğretmenlerinin öğrencilerin meslek seçimi
süreçlerinde rehberlik yaparken dikkate aldıkları faktörleri ve bu süreçte karşılaştıkları
zorlukları anlamaktır. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseni
ile yürütülmüştür. Çalışma grubu için; Antalya ilinin Alanya ilçesinde görev yapan 15 fen
bilimleri öğretmen amaçlı örneklem yöntemi ile seçilmiştir. Görüşlerine başvurulan fen
bilimleri öğretmenlerine, demografik özelliklerin sorulduğu form doldurtulmuştur ve
araştırmacı tarafından uzman görüşü alınarak geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme
formundaki açık uçlu sorular görüşlerine başvurulan fen bilimleri öğretmenlerine
yöneltilmiştir. Katılımcıların izinleri dâhilinde ses kaydı alınmış ve notlar tutulmuştur.
Görüşmeler sonucunda elde edilen veriler içerik analizine tabi tutularak kodlar ve temalar
oluşturulmuştur. Araştırmada elde edilen bulgulara göre; öğretmenlerin, öğrencilerin ilgi
ve becerilerini dikkate alarak yönlendirme yapmaları, öğrencilerin meslek seçimlerinde
etkili olabileceği, fen bilimleri dersleri; öğrencilerin bilimsel kariyerlere olan ilgilerini
artırabildiği sonuçlarına ulaşılmıştır. Bununla birlikte, öğretmenlerin bilgi eksiklikleri ve
aile/toplum baskıları, rehberlik süreçlerinin verimliliğini sınırlamaktadır. Branşlar arasıv
işbirliği ve öğretmenlerin meslek liseleri gibi alternatif okul türlerine yönelik daha fazla
farkındalık yaratmaları, öğrencilerin meslek seçimlerinde daha bilinçli tercihler
yapmalarına yardımcı olabileceği araştırmamız sonucunda ortaya konmuştur.
Araştırmaya katkı sunan öğretmen görüşlerine göre; öğretmenlerin rehberlik
sürecinde daha aktif rol oynamaları, öğrencilerin daha sağlıklı meslek seçimleri
yapmalarını sağlayacaktır. Öğrencilerin kişisel ve akademik gelişimlerini göz önünde
bulundurarak daha kapsamlı rehberlik sunulması, eğitimde fırsat eşitliğini güçlendirecek
ve meslek seçiminde daha bilinçli kararlar alınmasına katkı sağlayabilecektir.
Anahtar Kelimeler: Meslek Seçimi, Fen Bilimleri Öğretmeni, Mesleki
Rehberlik, Branşlar Arası İşbirliği, Okul Türü Seçimi, Öğretmen Rehberliği, Kariyer
Kararlar

Abstract:
In the guidance provided by science teachers for students' career choice processes,
considering the effects of family, social and economic factors is considered an important
element. These guidance activities allow students' individual talents and interests as well
as environmental conditions to be analyzed. It is seen that teacher guidance plays a
guiding role especially in the selection of high school type and in the process of shaping
future career choices. While science teachers contribute to students' conscious career
choices, it is seen that the difficulties and limitations encountered reduce the effectiveness
of this process.
The aim of this research is to understand the factors that science teachers take
into consideration when guiding students in their career choice processes and the
difficulties they encounter in this process. The research was conducted with a case study
design, which is one of the qualitative research methods. For the study group; 15 science
teachers working in the Alanya district of Antalya province were selected with the
purposive sampling method. The science teachers who were consulted were asked to fill
out a form asking about their demographic characteristics, and the open-ended questions
in the semi-structured interview form developed by the researcher after receiving expert
opinion were directed to the science teachers whose opinions were consulted. With the
permission of the participants, audio recordings were made and notes were taken. The
data obtained as a result of the interviews were subjected to content analysis and codes
and themes were created.
According to the findings obtained in the research; It was concluded that teachers'
guidance by taking into account the interests and skills of the students can be effective in
students' career choices, and science courses can increase students' interest in scientificvii
careers. However, teachers' lack of knowledge and family/societal pressures limit the
efficiency of guidance processes. Our research has shown that cooperation between
branches and teachers' creating more awareness of alternative school types such as
vocational high schools can help students make more conscious choices in their career
choices. According to the opinions of the teachers who contributed to the research;
teachers playing a more active role in the guidance process will enable students to make
healthier career choices. Providing more comprehensive guidance by considering the
personal and academic development of students will strengthen equal opportunities in
education and contribute to more conscious decisions in career choices.
Keywords: Career Choice, Science Teacher, Vocational Guidance, Interbranch
Collaboration, School Type Choice, Teacher Guidance, Career Decisions