Yaşayan insan hazinesi Hamza Üstünkaya ve çini sanatına katkıları
Hamza Üstünkaya's living human treasure contributions to tile art
Yazar: MİNE ATAÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DENİZ ÇELİKER
Süleyman Demirel Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: El sanatları = Handicrafts ; Sanat eserleri = Artistic works ; Sanatçılar = Artists ; Seramik sanatı = Ceramic art ; Seramikler = Ceramics ; Çini sanatı = Tile art ; Üstünkaya, Hamza = Üstünkaya, Hamza

Özet:
Somut Olmayan Kültürel Miras alanlarından biri olan el sanatları geleneğinin
korunması ve yaşatılabilmesi için en önemli noktalardan biri miras niteliği taşıyan
sanatın tespiti, bir diğeri ise o sanatı icra eden ustaları/sanatçıların tespitidir. Unesco
miras niteliği taşıyan unsurları yeniden yaratan, yorumlayan ve aktaran bu kişileri
"Yaşayan İnsan Hazineleri" olarak tanımlamaktadır. Bu tanıma göre Somut Olmayan
Kültürel Miras unsuru kadar onu yaşatan icracıda önemlidir. Bu çalışmada 2020
yılında "Yaşayan İnsan Hazinesi" unvanını almış Kütahya çini ustası Hamza
Üstünkaya'nın hayatı ve çalışmaları incelenmiştir. Bu bağlamda tez üç bölümden
oluşmaktadır.
Kavramsal temeller bölümünü içeren birinci bölümde; öncelikle Kültür,
Kültürel Miras, Somut Olmayan Kültürel Miras kavramları açıklanarak, geçmişten
bugüne Çini sanatının gelişimi hakkında bilgi verilmiştir.
İkinci bölümde; Kütahya çini sanatı başlığı altında Osmanlı, Cumhuriyet ve
günümüz üretim bilgileri verilerek, çini üretiminde kullanılan bezeme teknikleri
örnekleri ile açıklanmaya çalışılmıştır.
Tezin üçüncü bölümünde ise; Hamza Üstünkaya'nın yaşamı ve eserleri
bezeme özellikleri incelenerek tanıtılmıştır. Çalışmanın bu bölümü Hamza
Üstünkaya ile yapılan birebir görüşmeden elde edilen verilerden oluşmaktadır. Ek
olarak bezeme unsurları ile tanıtılmaya çalışılan tüm çalışmalar sanatçının izni ile
kendi atölyesinden çekilmiş ürünlerin görsellerinden oluşmaktadır.
Anahtar Kelimeler: El Sanatları, Çini Sanatı, Kültürel Miras, Somut
Olmayan Kültürel Miras, Hamza Üstünkaya

Abstract:
One of the most important points for the preservation and survival of the
tradition of handicrafts, which is one of the Intangible Cultural Heritage areas, is the
determination of the art that has the quality of heritage, and the other is the
determination of the masters/artists who perform that art. Unesco defines these
people who recreate, interpret and transfer heritage elements as "Living Human
Treasures". According to this definition, the performer who keeps it alive is as
important as the Intangible Cultural Heritage element.In this study, the life and
works of Kütahya tile master Hamza Üstünkaya, who received the title of "Living
Human Treasure" in 2020, were examined. In this context, the thesis consists of three
parts.
In the first section, which includes the conceptual foundations section; First
of all, the concepts of Culture, Cultural Heritage, Intangible Cultural Heritage were
explained, and information was given about the development of Tile art from past to
present.
In the second part; Under the title of Kütahya tile art, Ottoman, Republic and
today's production information is given and decoration techniques used in tile
production are tried to be explained with examples.
In the third part of the thesis; The life and works of Hamza Üstünkaya were
introduced by examining their decorative features. This part of the study consists of
data obtained from one-on-one interviews with Hamza Üstünkaya. In addition, all the
works that are tried to be introduced with the decoration elements consist of the
images of the products taken from the artist's own workshop with the permission of
the artist.
Keywords: Handicrafts, Tile Art, Cultural Heritage, Intangible Cultural
Heritage, Hamza Üstünkaya