Covid-19 salgını'nda görev alan sağlık çalışanlarında travma sonrası stres belirtileri, depresif belirtiler ve tükenmişlik belirtilerinin yordayıcısı olarak belirsizliğe tahammülsüzlük, algılanan tehdit boyutu ve duygusal emek değişkenlerinin rolünün incelenmesi
Examining the role of intolerance of uncertainty, perceived threat dimension and emotional labor variables as predictors of post-traumatic stress symptoms, depressive symptoms and burnout symptoms in healthcare workers working in the Covid-19 outbreak
Yazar: MERYEM ABA
Danışman: DOÇ. DR. SEDAT IŞIKLI
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Algılanan tehdit = Perceived threat ; Belirsizliğe tahammülsüzlük = Intolerance of uncertainty ; COVID 19 = COVID 19 ; Depresif belirtiler = Depressive symptoms ; Duygusal emek = Emetional labor ; Sağlık personeli = Health personnel ; Stres bozuklukları = Stress disorder ; Travma = Trauma ; Travma sonrası gelişim = Post-traumatic development ; Tükenmişlik = Burnout

Özet:
Bu tez çalışmasında COVID-19 Salgını'nda görev alan sağlık çalışanlarının travma sonrası stres
belirtileri, depresif belirtiler ve tükenmişlik belirtileri göstermelerinde demografik, salgına
ilişkin ve psikolojik değişkenlerin yordayıcı rolü incelenmiştir. Araştırma için 202 kadın
(%58.4), 144 erkek (%41.6) olmak üzere 19-66 (Ort = 34.6, ss = 9.0) yaş aralığında 346
katılımcıdan veri toplanmıştır. Anket setini Demografik Bilgi Formu, Olay Etkisi Ölçeği-R,
Beck Depresyon Envanteri, Maslach Tükenmişlik Ölçeği, Duygusal Emek Ölçeği, Belirsizliğe
Tahammülsüzlük Ölçeği ve algılanan tehdit boyutu için bazı anket soruları oluşturmuştur.
Bağımlı değişkenlerin belirti düzeyini belirlemek amacıyla betimleyici analizler yapılmıştır.
Sonrasında, demografik, salgına ilişkin ve psikolojik bağımsız değişkenlerin travma sonrası
stres, depresif ve tükenmişlik belirti düzeyleriyle ilişkisi Pearson Momentler Çarpımı
Korelasyon Katsayısı Analizi ile incelenmiştir. Travma sonrası stres, depresif ve tükenmişlik
belirti düzeylerini anlamlı olarak yordayan değişkenleri incelemek amacıyla bir dizi Hiyerarşik
Çoklu Doğrusal Regresyon Analizi yürütülmüştür. Araştırmadaki katılımcıların %58'i yüksek
travma sonrası stres, %45'i yüksek depresif belirtiler, %26'sı yüksek duygusal tükenme, %26'sı
yüksek duyarsızlaşma ve %65'i düşük kişisel başarı belirti düzeylerine sahip bulunmuştur.
Ayrıca, genç olmak, erkek olmak, ön safta göre almak, kronik bir rahatsızlığa sahip olmak,
sağlık sistemine güvenin azalması, düzenli görülen tedavinin aksaması, ev halkıyla ilişkilerin
bozulması, COVID-19 haberlerini günlük takip etme süresinin artması ve meslek nedeniyle
maruz kalınan ayrımcılık deneyiminin travma sonrası stres, depresif veya tükenmişlik belirti
düzeylerini yordadığı görülmüştür. Psikolojik değişkenlerden belirsizliğe tahammülsüzlüğün
İleriye Yönelik Kaygı alt boyutunun Kaçınma, Girici Düşünce, Duygusal Tükenme ve
Duyarsızlaşma alt boyutlarını; Engelleyici Kaygı alt boyutunun Girici Düşünce ve Aşırı
Uyarılmışlık alt boyutlarını; duygusal emeğin alt boyutlarından Sahte Duygular alt boyutunun
tüm sonuç değişkenlerini (Kişisel Başarı alt boyutu hariç); Gizlenen Duygular alt boyutunun
Kaçınma ve düşük Kişisel Başarı alt boyutlarını; Derinlemesine Eylem boyutunun yüksek
Kişisel Başarı alt boyutunu ve son olarak COVID-19 Tehdit Algısı toplam puanının tüm bağımlı
değişkenleri ve alt boyutlarını (düşük Kişisel Başarı) yordadığı bulunmuştur.

Anahtar Sözcükler
COVID-19 Salgını, sağlık çalışanı, travma sonrası stres belirtileri, depresif belirtiler,
tükenmişlik belirtileri

Abstract:
In this thesis, the predictive role of demographic, outbreak-related and psychological variables
on the post-traumatic stress, depressive, and burnout symptoms of healthcare workers involved
in the COVID-19 Outbreak was examined. For the research, data were collected from 346
participants, 202 women (58.4%) and 144 men (41.6%), aged between 19-66 (M = 34.6, SD =
9.0). The questionnaire set consisted of Demographic Information Form, Event Effect Scale-R,
Beck Depression Inventory, Maslach Burnout Scale, Emotional Labor Scale, Intolerance of
Uncertainty Scale, and some survey questions for perceived threat dimension. Descriptive
analyzes were conducted to determine the symptom level of dependent variables. Afterwards,
the relationship between demographic, outbreak-related, and psychological independent
variables and post-traumatic stress, depressive, and burnout symptom levels was examined by
Pearson Product-Moment Correlation Coefficient Analysis. A series of Hierarchical Multiple
Linear Regression Analyzes was conducted to examine the variables that significantly predicted
post-traumatic stress, depressive and burnout symptom levels. It was found that 58% of the
participants in the study had high post-traumatic stress, 45% high depressive symptoms, 26%
high emotional exhaustion, 26% high depersonalization and 65% low personal achievement
symptom levels. In addition, being young, being male, being in the front line, having a chronic
illness, decreased trust in the health system, delay/termination of regular treatment, problematic
relations with households, increased daily follow-up time for COVID-19 news, and
discrimination due to occupation predicted post-traumatic stress, depressive or burnout
symptom levels. Among the psychological variables, Prospective Anxiety subdimension of
intolerance of uncertainty predicted Avoidance, Intrusion, Emotional Exhaustion and
Depersonalization; Inhibitory Anxiety predicted Intrusion and Hyperarousal; False Feelings
subdimension of Emotional Labor predicted all outcome variables (except for the Personal
Achievement sub-dimension); Hidden Emotions predicted Avoidance and low Personal
Achievement; Deep Surface Acting predicted high Personal Achievement, and finally, COVID19 Threat Perception total score predicted all dependent variables (low Personal Achievement).

Keywords
COVID-19 Outbreak, healthcare worker, post-traumatic stress symptoms, depressive symptoms, burnout symptoms