İncirlik-fethiye (Ankara) yöresindeki sedimanter birimlerin mineralojik ve jeokimyasal özelliklerinin incelenmesi
Investigation of mineralogical and geochemical properties of sedimentary units around İnci̇rlik-Fethiye (Ankara), Turkey
Yazar: SELVİNUR SEVİNÇ
Danışman: PROF. DR. ABİDİN TEMEL
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Bu tez çalışmasında Ankara Kazan ilçesi sınırlarındaki İncirlik ve Fethiye bölgesinde gözlenen sedimanter birimlerin mineralojik ve jeokimyasal özelliklerinin tanımlanması, neoformasyon minerallerinin oluşumlarının açıklanması ve basenin fizikokimyasal koşullarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışma alanında Sakarya Zonu'na ait birimler ile Senozoyik yaşlı birimler yüzeylemektedir. İstifin en altında Karakaya Grubu'na ait Permo-Triyas yaşlı Karatepe Formasyonu yer almaktadır. Üzerinde ise sırasıyla Jura-Kretase yaşlı Soğukçam Formasyonu, Üst Paleosen-Alt Eosen yaşlı Kızılçay Formasyonu-Kabalar Üyesi, Orta Eosen yaşlı Güvenç Formasyonu, Alt-Orta Miyosen yaşlı Hançili Formasyonu ve Pliyosen yaşlı Örencik Formasyonu bulunmaktadır. Çalışma alanında bulunan sedimanter birimlerin mineralojik özelliklerini belirlemek amacı ile yapılan X-ışını tüm kayaç analizleri sonucunda bölgede kalsit, kuvars, dolomit, feldispat, opal-CT, illit/mika, klinoptilolit, analsim ve kil minerallerinin olduğu belirlenmiştir. Denizel çökellerde piroklasik malzemenin deniz suyunda hidrolizi sonucu zeolit minerallerinden klinoptilolit oluşmuştur. Gölsel çökellerde ise birlikte gözlenen analsim ve klinoptilolit mineralleri tuzlu, alkalin göl ortamında piroklastik malzemenin hidrolizi sonucu oluşmuştur. Karbonat mineralleri ise (kalsit ve dolomit) kimyasal çökelme ile oluşmuştur. Çalışma alanında bulunan kil mineralleri simektit, kaolinit, illit ve klorit olarak belirlenmiştir. Bu minerallerden simektitler otijenik, kaolinit, klorit ve illitler ise detritik kökenlidir. Jeokimyasal analiz sonuçlarında PAAS'a göre normalize edilen nadir toprak elementi diyagramlarında Eu'un pozitif anomali göstermesi, sedimanter birimlerin kaynak kayacın felsik kökenli olduğunu göstermektedir. Ayrıca jeokimyasal verilerle oluşturulan diğer diyagramlarda, kaynak kayacın felsik ve ortaç kökenden türediği ve çarpışma bölgesinde oluştukları ortaya konulmuştur.

Abstract:
In this thesis, it is aimed to define the mineralogical and geochemical properties of the sedimentary units observed in the Incirlik and Fethiye region of Kazan district of Ankara, to explain the occurrence of neoformation minerals, and to identify the physicochemical conditions of the basin. The Cenozoic aged units and the units belonging to the Sakarya Zone crop out in the study area. The Permo-Triassic aged Karatepe Formation is located at the bottom of the stratigraphic sequence, and to the upward the Jurassic-Cretaceous aged Soğukçam Formation, Upper Paleocene-Lower Eocene aged Kızılçay Formation-Kabalar Member, Middle Eocene aged Hançili Formation and Pliocene aged Örencik Formation have been identified.  The results of the X-ray whole rock analyses in order to determine the mineralogical properties of sedimentary units in the study area show the presence of calcite, quartz, dolomite, feldspar, opal-CT, illite/mica and clay minerals. Clinoptilolite, one of the zeolite minerals, was formed in marine deposits as a result of hydrolysis of pyroclastic material in seawater. In the lacustrine deposits, analcime and clinoptilolite observed together, were formed as a result of hydrolysis of pyroclastic material in salty, alkaline lakes. Carbonate minerals (calcite and dolomite) were developed by chemical precipitaion. Clay minerals found in the study area were determined as smectite, kaolinite, illite and chlorite. Among these minerals, smectites are authigenic origin, while kaolinite, chlorite and illite are detrital in origin. The positive anomaly of Eu in the rare earth element diagrams normalized according to PAAS in the geochemical analysis showed that the source rock of the sedimentary units is felsic origin. In addition, the other diagrams created with geochemical data show that the source of rocks is felsic and intermediate origin, and they were formed in a collision zone.