Kırsaldan kente göç ile kent çeperlerinde oluşan konutların mekansal dizim yöntemiyle analizi, Konya örneği
The space syntax analysis of dwellings in city walls originated by migration from rural to urban, case of Konya
Yazar: BİLGEHAN YILMAZ ÇAKMAK
Danışman: PROF. DR. KERİM ÇINAR
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Geleneksel konut mimarisi = Traditional house architecture ; Kültürel kimlik = Cultural identity ; Kültürel özellikler = Cultural characteristics ; Mekansal değişim = Spatial change

Özet:
Kültür-mekan-mimarlık etkileşimi, yerel kimliğin korunması açısından son yıllarda gittikçe önem kazanmaya başlamıştır. Yerel kimlik ve kültürel miras açısından bakıldığında, özellikle konut tasarımında, Anadolu'nun gelenek ve göreneklerinin, alışkanlıklarının ve yaşam tarzının izlerini görmek mümkündür. Kırsal konutlar, hem çevresel faktörlere göre biçimleniş özellikleri hem de mekan organizasyonu bakımından Anadolu kültürünün özelliklerini taşıyan en güzel örneklerdir.Bu çalışmanın amacı, tipolojik sınıflandırma açısından çevresel faktörler ışığında biçimlenen kırsal konutların kent çeperlerindeki örneklerini, kırsal orijinleri ile karşılaştırarak, değişen çevresel faktörlerin konut biçimlenmesine ve kırsal konut mekansal organizasyonuna olan etkilerini araştırmaktır. Bu bağlamda kent çeperlerini oluşturan kırsal konut bölgesi ve kırsal yerleşmelerdeki konut orijinlerinin, ova ve dağ konutları olarak dizimsel açıdan farklılaştığı belirlenmiştir. Araştırmanın dayanağı olan hipotezin geçerliliğini denemek üzere alan çalışması kapsamında kırsal konut analiz modeli, graf/çizge yöntemi ve mekansal dizim yöntemleri kullanılarak yorumlanmıştır. Araştırma alanındaki konutlar, işlevsel yapı, mekansal ilişki ve mekan derinlikleri açısından analiz edilerek, Anadolu'nun sosyo-kültürel değerleri, bu değerlerin değişimi ve bu değişimin konut mimarlığı üzerindeki etkisi matematiksel yöntemler kullanılarak tespit edilmeye çalışılmıştır.Elde edilen bulgular ile Konya kırsalında ova ve dağ yerleşmesi olarak farklılaşan bir yapı kültürünün oluştuğunu ve bu yapı kültürünün, coğrafi belirleyicilerin etkisi ile biçimlenerek, mekan organizasyonuna ve işlev yapıya yansıdığı net olarak görülmektedir. Kent çeperine göç yolu ile gelen kullanıcıların konutları analiz edildiğinde ise işlevsel yapı, mekansal ilişki ve mekan derinlikleri bağlamında ova ve dağ olarak farklılaştığı fakat kırsal ve kent olarak işlevsel yapı ve mekansal biçimlenme bağlamında değişmediği sonucu ortaya çıkmış ve hipotezi desteklemiştir. Ayrıca, coğrafi ve sosyo-kültürel faktörlerin değişmesi sonucunda kırsalda olan mekan özelleşmesi kente göç ile değişmiş, yeni fonksiyonlara gereksinim duyularak mevcut mekanlarda düzenleme yoluna gidilmiştir. Bunun sonucu olarak, mekan içine eklenen yeni mekanlar (tuvalet, mutfak ve banyo) ile mekan derinlikleri artmış, avlu ve servis mekanlarının fonksiyon kaybetmesinden dolayı mekansal ilişki azalmıştır. Sonuçta, kültürel geleneklerin ve alışkanlıkların izlerinin mimari mekanda okunabilirliği ve insanların kırsaldan kente göç sürecinde mekan kültürünü kolay terk edemediği sonuçlarına ulaşılmıştır.

Abstract:
The interaction of culture-space-architecture began to get importance in point of preservation of local identity. According to vernacular architecture and cultural heritage, Anatolia has rich sources. Especially in house design, the trails of Anatolian culture and lifestyle can be seen clearly. Rural settlements are the best examples of Anatolian culture by space organization and configuraiton characteristics.The aim of this study is, observating the effects of changing environmental factors to spatial configuration and spatial organiztion of rural settlements by comparing the examples of rural settlements with the examples of city walls. In this context it is assigned that, rural dwellings differantiate as plain and mount dwellings according to syntactic values.To test the validity of hypothesis, the basic foundation, the three model used together. The rural dwellings analysing model, the graph theory method and space syntax method. The dwellings in the research area analysed and explained as functional structure, spatial contact and mean depth of spaces by using mathematical methods.Consequently it is assigned that, data about functional structure, spatial connection and mean depth, differantiate as plain and mount dwellings in the rural settlements that cofigured with environmental factors. On the other hand, the analyses emphasize and support the hypothesis that, dwellings in city walls are diferantiate as plain and mount dwellings but, similar as rural and urban areas according to functional and spatial configuraiton. Furthermore the outcomes of thesis are, the movement matrix of plain dwellings are legible and predictible than mount dwellings, mount dwellings are compact and plain dwellings are partial and according to connectiivity value, the plain dwellings are higher than mount dwellings. And manifested as a result people couldn?t leave spatial culture easily in migration process.