Bağlanmadan psikolojik belirtilere giden yollar: Zihinselleştirme açısından bir değerlendirme
Pathways from attachment to psychological symptoms: An evaluation in terms of mentalization
Yazar: GÜLŞEN KAYNAR
Danışman: PROF. DR. AYŞEGÜL DURAK BATIGÜN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı / Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Ana-babaya bağlanma = Parental bonding ; Bağlanma = Attachment ; Duygu düzenleme güçlüğü = Emotion dysregulation ; Ergenler = Adolescents ; Gelişim psikolojisi = Development psychology ; Kuşaklararası aktarım = Intergenerational transmission ; Psikolojik belirtiler = Psychological symtoms ; Zihinselleştirme = Mentalization ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu araştırmanın ön çalışmasında, (1) ergenlerde zihinselleştirme kapasitesini değerlendiren Yansıtıcı İşleyiş Ölçeği-Ergen'nin Türkçe uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışmasının yapılması amaçlanmıştır. Ana çalışmada ise (2) ergenlerde psikolojik belirtilerin gelişiminde bağlanma temelli zihinselleştirmenin kuşaklararası aktarımına dayalı kuramsal modelin test edilmesi ve (3) ergenlerde güvenli bağlanmanın kuşaklararası aktarımında düzenleyici mekanizmaların incelenmesi amaçlanmıştır. Ön çalışmanın örneklemini 13-17 yaş arası  235 ergen oluşturmaktadır. Katılımcılar Yansıtıcı İşleyiş Ölçeği-Ergen (YİÖ-E), Temel Empati Ölçeği, Duygu Düzenlemede Güçlükler Ölçeği, Ana Babaya Bağlanma Ölçeğini doldurmuşlardır. Ana çalışmanın örneklemini ise 13-17 yaş arası 276 ergen ve onların anneleri  oluşturmaktadır.  Ana çalışmada ergenler Yansıtıcı İşleyiş Ölçeği-E (YİÖ-E), Duygu Düzenlemede Güçlükler Ölçeği, Kısa Semptom Envanteri, Ebeveyn-Ergen İlişki Niteliği Ölçeğini doldururken; anne katılımcılar Ana Babaya Bağlanma Ölçeği, Kısa Semptom Envanteri, Yansıtıcı İşleyiş Ölçeği-8, Ebeveyn İçsel Düşünme İşlevselliği Ölçeğini, Yakın İlişkilerde Yaşantılar Envanteri-II'yi doldurmuşlardır. Ön çalışmada, sonuçlar YİÖ-E'nin iç tutarlılığının kabul edilebilir değerde olduğunu göstermiştir. Ana çalışmada ise, ergenlerde psikolojik belirtilerin gelişimi için kuşaklararası zihinselleştirmeye dayalı kuramsal model Yapısal Eşitlik Modeli ile test edilmiştir. Sonuçlar modelin veri ile uyumlu olduğunu ortaya koymuştur. Düzenleyici değişken analizi ergendeki zihinselleştirme kapasitesinin anne-çocuk çiftlerinin bağlanma güvenliği arasındaki ilişkiyi düzenlediğini göstermiştir. Sonuç olarak bu çalışma, erken bağlanma ilişkilerinin ergenlik döneminde psikopatoloji gelişimi üzerindeki etkilerini ebeveynden çocuğa aktarılan mekanizmalar aracılığıyla inceleyerek güncel zihinselleştirme temelli gelişim modellerine özgün bir görgül katkı sağlamaktadır. 

Anahtar kelimeler: bağlanma, zihinselleştirme, kuşaklararası aktarım, ergen-anne, gelişimsel psikopatoloji.

Abstract:
We aimed (1) to conduct a Turkish adaptation, validity, and reliability study of Reflective Functioning Questionnaire-Youth that measures mentalization capacity in adolescents in the preliminary study; (2) to test a theoretical model based on the intergenerational transmission of mentalization for the development of psychological symptoms in adolescents, and (3) to examine the moderating mechanisms in the intergenerational transmission of secure attachment in adolescents in the main study. The sample of the preliminary study consisted of 235 adolescents aged 13-17 years. Participants completed the Reflective Functioning Questionnaire-Youth(RFQ-Y), Basic Empathy Scale, Difficulties in Emotion Regulation Scale, and Parental Bonding Instrument. The sample of the main study consisted of 276 adolescents, aged 13-17 years, and their primary caregivers. In the main study, adolescents completed the RFQ-Y, Difficulties in Emotion Regulation Scale, Brief Symptom Inventory, Quality of the Parent-Adolescent Relationship; mothers completed Parental Bonding Instrument, Brief Symptom Inventory, Reflective Functioning Questionnaire-8, Parental Reflective Functioning Questionnaire, and Experiences in Close Relationships-Revised. Results showed that the internal consistency of the RFQ-Y was acceptable. The theoretical model based on intergenerational mentalization for the development of psychological symptoms in adolescents was tested with the Structural Equation Model; the model had fit to the data. Moderated moderation analysis demonstrated that mentalization of adolescents moderated the association between secure parental attachments of mother-child dyads. In conclusion, the present study makes a unique empirical contribution to current mentalization-based development models by examining the effects of early attachment relationships on psychopathological development in adolescence through mechanisms transmitted from parent to child.  

Keywords: attachment, mentalization, intergeneration transmission, adolescent-mother, developmental psychopathology.