Batı Anadolu'da yayılış gösteren endemik Centaurea nivea ve Centaurea wiedemanniana türleri üzerine morfolojik, anatomik ve ekolojik araştırmalar
Morphological, anatomical and ecological investigations on endemic Centaurea nivea and Centaurea wiedemanniana species distributed in West Anatolia
Yazar: BURCU ÖZAYDIN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. EMEL SÖZEN
Anadolu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Biyoloji = Biology ; Botanik = Botany

Özet:
Bu çalışmada, Centaurea L. cinsine ait iki endemik tür olan Centaurea nivea ve C. wiedemanniana'nın morfolojik, anatomik ve ekolojik özellikleri incelenmiştir.Her bir lokaliteden toplanan örneklerin morfolojik yapıları incelenmiş ve ölçümleri yapılmıştır. Türlerin anatomik özellikleri kök, gövde ve yapraktan alınan kesitlerle belirlenmiştir. Çalışılan türlerin anatomik yapı olarak Centaurea cinsine ait diğer türlerden belirgin bir farklılık göstermediği bulunmuştur.Türlerin kromozom sayıları kök ucu ezme preparatı yöntemiyle belirlenmiştir.Ekolojik çalışmalar kapsamında örnek toplanan lokalitelere ait iklim özellikleri incelenmiş, anakaya ve toprak analizleri yapılmıştır. Ayrıca bitkilerin kök, gövde ve yapraklarındaki beslenme elementleri analiz edilmiş, tohum çimlenme özellikleri ortaya konulmuş ve doğal yayılış alanlarında birlikte bulundukları türler belirlenmiştir.Türlerin uçucu yağ miktarları volumetrik metodla belirlenerek, her iki türün de eser miktarda uçucu yağ içerdiği bulunmuştur.Türlerin antimikrobiyal etkileri disk difüzyon yöntemiyle 12 farklı mikroorganizma suşu üzerinde test edilmiştir. Ekstrelerin bazı bakteri suşları üzerinde etkili olduğu fakat bu etkilerin pozitif kontrol olarak kullanılan kloramfenikol ve amfisilin kadar güçlü olmadığı görülmüştür.Türkiye Bitkileri Kırmızı kitabında C. nivea ?çok tehlikede?, C. wiedemanniana' ise ?zarar görebilir? kategoride yer almaktadır. Bu türlerin populasyon içi ve populasyonlar arası genetik çeşitlilik seviyeleri RAPD-PCR yöntemi ile çalışılmıştır. Centaurea nivea ve C. wiedemanniana için hem populasyon içi hem populasyonlar arası yüksek genetik çeşitlilik gözlenmiştir. Bu iki tür için koruma stratejileri önerilmiştir.Anahtar Kelimeler: Centaurea nivea, C. wiedemanniana, Morfoloji, Anatomi, Ekoloji, RAPD-PCR

Abstract:
In this study, morphological, anatomical and ecological characteristics of two endemic species belonging to Centaurea L. genus namely Centaurea nivea ve C. wiedemanniana were investigated.Morphological structures of the samples collected from each locality were measured and analysed. Anatomical characteristics of the two species were determined by sections taken from root, stem, leaf and showed no prominent differences from other species belong to Centaurea genus.Chromosome numbers of the species were determined with root tip squash method.In the scope of ecological studies climate, rock and soil characteristics of the sampling localities were analysed. In addition, nutrient elements of roots, stems and leaves of the two plant species were analysed, their seed germination characteristics were determined. Their participant species were also established.Volumetric method was used to determine the amount of essential oils of the two species. It was found that both species contain minimum amount of essential oils. Antimicrobial effects of the two species were tested by using disc diffusion method on 12 different microorganism strains. Extracts were effective on some bacteria strains but it was not as effective as the chloramphenicol and amphicillin which were used as positive control.In the Red Data Book of Turkish Plants, C. nivea and C. wiedemanniana were categorised as ?critically endangered? and ?vulnerable?, respectively. In order to determine whether these species are at risk of extinction, their intra- and inter population genetic variations were studied by RAPD-PCR. High genetic variation values were observed both intra and inter population level for both C. nivea and C. wiedemanniana. Conservation strategies for these species have been suggested.Keywords: Centaurea nivea, C. wiedemanniana, Morphology, Anatomy, Ecology, RAPD-PCR