Ortaöğretim İngilizce ders kitaplarındaki etkinliklerin eleştirel, yaratıcı ve yansıtıcı düşünme becerileri açısından değerlendirilmesi
The evaluation of the activities in secondary school English coursebooks in terms of critical, creative and reflective thinking skills
Yazar: BÜŞRA FİRİDİN ŞİMŞEK
Danışman: PROF. DR. SİBEL CENGİZHAN
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Üst düzey düşünme becerileri son zamanlarda birçok alanda önem kazanırken, eğitim alanında da bu becerilerin öğrencilere nasıl daha etkili kazandırılabileceği konuşulmaya, tartışılmaya, araştırılmaya ve sorgulanmaya başlandı. Bilgileri ezberlemenin insanı bir adım öteye götürmeyeceği anlaşılıp, bilgiyi kullanmanın, sorgulamanın, araştırmanın, eleştirmenin, kendimizi her daim revize etmenin gerekliliğinin farkına varıldığında, öğretim programlarında da eleştirel, yaratıcı ve yansıtıcı düşünme gibi terimler ya da bu düşünme becerilerinin gerektirdiği hedef davranışlar yer almaya başladı. Gerek ilköğretim gerekse ortaöğretim düzeyinde farklı derslerin öğretim programlarında bu üst düzey düşünme becerilerine yer verilmesine rağmen, öğrencilerin eleştiri yapabilme, araştırabilme, sorgulayabilme, yeni fikirler ortaya atabilme, öz düzenleme yapabilme gibi beceriler bakımından yetersiz olduğu görülmektedir. Bu araştırmanın amacı, öğrencilerde görülen bu eksikliklerden yola çıkarak Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı devlet okullarında ortaöğretim 9., 10., 11. Ve 12. Sınıf İngilizce Ders Kitaplarında öğrencilere üst düzey düşünme becerilerinden eleştirel, yansıtıcı ve yaratıcı düşünme becerilerini kazandırmaya yönelik etkinliklerin var olup olmadığını ve bu etkinliklerin düşünme becerilerini ne ölçüde kazandırdığını incelemektir. Bu sınıf düzeylerindeki İngilizce Ders kitapları araştırmacı tarafından hazırlanan kontrol listesi ile incelenmiştir. Elde edilen veriler, nitel araştırma çözümle yöntemlerinden betimsel analiz ve içerik çözümlemesi yöntemiyle analiz edilmiştir. Düşünme becerileri bakımından incelenen olan 2020-2021 eğitim öğretim yılı içerisinde 9., 10., 11. Ve 12. Sınıf düzeylerinde kullanılacak olan ve MEB tarafından hazırlanan ders kitaplarını seçerken amaçlı örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Yapılan çalışmalarda daha çok öğretim programlarına ve öğretmen görüşlerine yer verilmesi ve ortaöğretim İngilizce ders kitaplarının üst düzey düşünme becerilerine ilişkin etkinlikleri ne ölçüde içerdiğine dair herhangi bir çalışmaya rastlanmamış olması yönüyle bu araştırma önem taşımaktadır. Araştırma sonuçlarının, öğrencilerin üst düzey düşünme becerilerini geliştirmenin yanı sıra, onları ileride atılacakları hayatta sahip olmaları beklenen becerilere de sahip olmalarını sağlayacak etkinliklerin ders kitaplarında nasıl daha etkili verilebileceğine katkısı olacağı düşünülmektedir. İlgili kitapların incelenmesi sonucunda, bu kitapların eleştirel ve yaratıcı düşünme becerilerini kazandırma bakımından yetersiz olduğu görülürken, yansıtıcı düşünme becerilerine neredeyse hiç yer verilmediği de saptanmıştır. İlgili kitaplarda eleştirel düşünmeyi geliştirmek için tartışma etkinliklerine yer verilirken, öğrencilerin analiz yapabilme, çıkarımda bulunabilme, değerlendirme yapabilme ve bir problem durumuna farklı bakış açılarıyla bakabilme gibi becerilerinin geliştirilmesine yeterince önem verilmediği görülmektedir. Yaratıcı düşünme becerilerinden poster, afiş, kartpostal hazırlama, mektup, e-posta ve slogan yazma gibi özgün ürünler ortaya koymayı hedefleyen etkinliklere rastlanırken, yaratıcı drama, özgün fikir ortaya koyma gibi etkinliklere çok yetersiz miktarda yer verildiği görülmüştür. Yansıtıcı düşünme becerilerinin ise kitaplarda en çok ihmal edilen beceri olduğu ve öz değerlendirme ile akran değerlendirme etkinlikleri dışında öğrencilerin yansıtıcı düşünmelerini sağlayacak hiçbir etkinliğe yer verilmediği tespit edilmiştir. 
Araştırmanın sonucunda, ders kitaplarında öğrencilerin üst düzey düşünme becerileirni geliştirmeye yönelik etkinliklere daha fazla yer verilmesi gerektiği ve hiçbir üst düzey düşünme becerisinin ihmal edilmemesi gerektiği de öneriler arasında yer almaktadır.

Abstract:
As thinking skills have been gaining more importance in many areas recently, it has started to be talked about, discussed, researched and questioned how these thinking skills can be taught students in a more efficient way in the field of education as well. Since it was understood that memorizing things would not take people one step further and realised that it was necessary to use, question, research and criticize the knowledge that we have and reflect on ourselves all the time, terms such as critical thinking, creative thinking and reflective thinking and the target behaviours related to these thinking skills have begun to take place in the curriculum. It has been seen that students have lack of ability to criticize, research, question, create new ideas and reflect on themselves although these thinking skills are included in the curriculum of different lessons at both primary school, secondary school and high school levels. The aim of this study is to analyze whether or not in English coursebooks published by the Ministry of National Education for the 9th, 10th, 11th and 12th grades there are activities that provide students with critical thinking, creative thinking and reflective thinking skills and evaluate to what extent they help students gain these thinking skills. English coursebooks at these grade levels will be examined with a rubric prepared by the researcher. The data collected by the researcher will be analyzed using content analysis which is a qualitative research technique. The coursebooks to be examined, 9th, 10th , 11th, and 12th grades that are published by Ministry of National Education for 2020-2021 Academic Year  are chosen purposively. This study is significant as it will analyze the Secondary School English coursebooks in terms of higher order thinking skills and there is no previous research that analyzes the secondary school English coursebooks in terms of thinking skills even though there are some studies based on the curriculum or the teachers' views. It is believed that the findings of this research can contribute to the commission of writing and evaluating coursebooks during the process of coursebooks preparation and provide students with skills which are expected to have in their future life as well. At the end of the evaluation of the related books, it was seen that critical and creative thinking skills are rare in the coursebooks while the reflective thinking skills are largely neglected. While discussion activities are included in the related books to develop critical thinking, it is seen that not enough importance is given to the development of students' skills such as analyzing, making inferences, evaluating and looking at a problem situation from different perspectives. While there are activities that aim to produce original products such as preparing posters, banners, postcards, writing letters, e-mails and slogans among creative thinking skills, it has been observed that activities such as creative drama and putting forth original ideas are given a very insufficient amount of space. It has been determined that reflective thinking skills are the most neglected skills in the books, and there are no activities that will enable students to think reflectively, except for self-assessment and peer assessment activities. 
As a result of the research, it is also among the suggestions that the course books should include more activities to develop students' higher order thinking skills and that no higher order thinking skills should be neglected.