Çevresel özellikler ve yer duygusu arasındaki ilişkinin kentsel yenileme alanları üzerinde değerlendirilmesi: Ankara-Hacıbayram meydanı ve çevresi örneği
Evaluation of the relationship between environmental attributes and sense of place in urban renewal areas: The case of Ankara-Hacibayram square and its environment
Yazar: BAŞAK YURTSEVEN
Danışman: PROF. DR. DİCLE OĞUZ
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Kamusal mekanlar = Public places ; Kentsel yenileme = Urban redevelopment ; Tarihi kent merkezi = Historical city centre ; Yer duygusu = Sense of place

Özet:
Tarihi kent merkezleri, doğal ve kültürel miras unsurunu barındıran, kentli için ticari, toplumsal ve kültürel imgeleriyle bir kamusal alan işlevi gören yerlerdir. Diğer yönden, küreselleşme ve kapitalizmin etkisiyle yenilenme ihtiyacı duyan, bu süreçte geleneksel dokudan uzaklaşmaya başlayan tarihi kent merkezlerinde yer kaybının meydana gelmesi söz konusudur. Bu anlamda, tarihi kent merkezlerinde yer duygusunun korunması önem taşımaktadır. Yer duygusu; anlam, deneyim, kimlik ve tarihselliği içeren, insanların ihtiyaçlarına cevap verme durumudur. Bu çalışmanın amacı, örneklem alanı olan Hacıbayram Meydanı ve çevresinde yerin sahip olduğu çevresel özelliklerin, yer duygusunun ölçülmesinde kullanılan yer bağlılığı, yer bağımlılığı ve yer kimliği ile ilişkisini kullanıcı ihtiyaçlarına yönelik olarak ortaya koymaktır. Yöntem kapsamında, "Çevresel Özellikler Ölçeği" geliştirilmiş, "Yer Duygusu Ölçeğinden" faydalanılmış, derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Bu yöntem ile çalışma alanının ne derece "kaliteli bir yer" olduğu, yenileme sürecinin kullanıcılar üzerindeki yer duygusunu ne yönde etkilediği, kullanıcılar üzerinde yer duygusunu etkileyen hangi değişkenlerin ön plana çıktığı kullanıcı ihtiyaçları doğrultusunda ortaya konmuştur. Sonuç olarak, Hacıbayram Meydanı'nın çabuk tüketilen, herkesin demokratik olarak kullanamadığı, geleneksel dokunun ve kültürel yaşama ilişkin değerlerin değiştiği, uzun süreli kullanımların oluşmadığı, anlamlı sosyal ilişkilerin kurulamadığı bir yere dönüştüğü görülmüştür. Diğer yönden, yerin sahip olduğu dini niteliklerin, yere karşı duyulan olumlu hislerin yer bağlılığını güçlendirdiği, kullanım alanlarının yeterli olmasının, erişimin kolay olmasının, yerin karma bir kullanıma sahip olmasının yer bağımlılığını artırdığı, kullanıcıların yere ilişkin anılarının, yerin tarihi, sembolik ve evrensel değerinin yüksek olmasının ve törensel eylemlerin yer kimliğini olumlu yönden etkilediği tespit edilmiştir. Bu sonuçlara göre, kullanıcıların yeri sahiplenmesine yardımcı olmak için yere yönelik öneriler sunulmuştur.

Abstract:
Historical city centers are places that contain natural and cultural heritage elements, and also serve as public spaces for the citizens with their commercial, social and cultural images. On the other hand, there is a loss of place in historical city centers that need renewal due to the influence of globalization and capitalism and that begin to move away from the traditional texture in this process. In this sense, it is significant to preserve the sense of place in historical city centers. Sense of place is a state of responding to people's needs, including meaning, experience, identity and historicity. This study aims to reveal the relationship between the environmental characteristics of the place in Hacıbayram Square, which is the sample area, and place attachment, place dependence and place identity, which are used to measure the sense of place, in line with user needs. Within the scope of the method, the "Environmental Attributes Scale" was developed, the "Sense of Place Scale" was used, and in-depth interviews were conducted. With this method, the extent to which the field of study is a "quality place", how the renewal process affects the sense of place on the users, which variables that affect the sense of place on the users come to the fore is revealed in line with the user needs. As a result, it has been seen that Hacıbayram Square has turned into a place that is consumed quickly, not everyone can use it democratically, the traditional fabric is differentiated, values related to cultural life change, long-term uses do not occur, and meaningful social relations cannot be established. On the other hand, the religious qualities of the place, and positive feelings towards the place strengthen the place attachment, and sufficient usage areas, ease of access, mixed use of the place strengthen the place dependence. It has been determined that users' memories of the place, the high historical, symbolic and universal value of the place and ceremonial actions positively affect the place identity. According to these results, location-related suggestions were presented to help users embrace the place.