Beğavî'nin Meâlimü't-Tenzîl isimli tefsirindeki hadislerin tahriç ve değerlendirilmesi (Hac, Mü'minûn ve Nûr Sûreleri)
The extraction and evaluation of hadiths in the commentary of al-Baghawi titled Maalim at-Tanzil (Surah al-Hajj, al-Mu'minun and al-Noor)
Yazar: ELİF DEĞİRMENCİ
Danışman: DOÇ. DR. MUSA ERKAYA
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
İslâmi ilimlerin çoğuna vâkıf olan Ferrâ el-Beğavî'nin (öl. 516/1122) Meâlimü't-tenzîl adlı tefsiri, rivayet tefsirlerinin örneklerinden kabul edilmektedir. Muhaddis kimliğiyle de öne çıkan müfessir, tefsirini oluştururken başta Hz. Peygamber'den (s.a.s.) nakledilen kavlî, fiilî, takriri, halkî ve hulkî sünneti olmak üzere sahâbe ve tâbiûn neslinden nakledilen pek çok rivayetten istifade etmiştir.
Bu çalışmada öncelikle çok yönlü bir ilmî kişiliğe sahip olan Beğavî ve Meâlimü't-tenzîl adlı tefsiri hakkında kısaca bilgi verildikten sonra Hac, Mü'minûn ve Nûr sûrelerinin tefsirinde zikredilen toplam 107 adet rivayetin tahrîc ve değerlendirilmesi yapılmıştır. Rivayetlerin değerlendirilmesi aşamasında öncelikle Tirmizî, Hâkim en-Nîsâbûrî ve Zehebî gibi klasik dönem hadisçilerinin yanı sıra Muhammed Fuâd Abdulbâkî, el-Elbânî, Hüseyin Selim Esed ed-Dârânî, Şuayb el-Arnavût, Abdurrezzâk el-Mehdî gibi son dönem muhaddis, muhakkik ve münekkitlerin sıhhat değerlendirmelerinden istifade ederek kişisel kanaatimizi ortaya koymaya çalıştık.
Kolektif bir çalışmanın devamı niteliğindeki bu çalışmamızda kapsamı çok geniş tutmamak amacıyla yalnızca üç sûrenin incelenmesi yapılmıştır. Amacımız muhaddis kimliğiyle de öne çıkan müellifin naklettiği rivayetlerin sahîhini, sakîminden ayırıp kategorize etmektir. Yaptığımız tetkikler sonucunda Beğavî'nin bu üç sûrenin tefsirinde naklettiği rivayetlerin büyük çoğunluğunun temel hadis kaynaklarında yer aldığı görülmüştür. Ayrıca yine bu rivayetlerin yaklaşık üçte ikisinin güvenirlik problemlerinin bulunmadığı, bir başka ifadeyle makbûl rivayetlerden oluştuğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Hadis, Beğavî, Meâlimü't-tenzîl, Tahrîc, Hac Sûresi, Mü'minûn Sûresi, Nûr Sûresi

Abstract:
Ferra al-Baghawi's interpretation called Ma'alim al-tanzil, who is knowledgeable in most of the Islamic sciences, is one of the leading examples of narration interpretations. The interpreter who came to the fore with his scholar of hadith identity, while creating his interpretation, first of all, benefited from many narrations transmitted by Prophet Hz. Muhammed (s.a.s.) and from the narrations transmitted by his companions and the followers.
In this study of ours, first of all, the life, scientific personality, teachers, students and works of the commentator, scholar of hadith and faqih Baghawi are briefly introduced, and then information about the interpretation of Ma'alim al-tanzil is given; After briefly mentioning the surahs of Hajj, Mu'minun and Nur, a total of 107 narrations mentioned in the commentary of these surahs were interpreted and evaluated, and finally, our personal opinion about the soundness of the narrations was revealed. In the evaluation phase of the narrations, first of all, it was tried to reveal the personal opinions of our hadiths scholar of hadiths, researchers and critics such as Tirmidhi, Hâkim en-Nîsâbûrî, Zehebî, Muhammed Fuâd Abdulbâkî, al-Elbânî, Hüseyin Selim Esed Dârânî, Şuayb Arnavût, Abdurrezzak el-Mahdî.
In this study, which is a continuation of a collective study, only three surahs were examined in order not to keep the scope too broad. Our aim is to categorize the narrations narrated by the author, who also stands out with his muhaddith identity, by separating the sahīh from the sacrilegious. As a result of our investigations, we have seen that most of the narrations that al-Baghāwī narrates in his exegesis of these three suras are found in the main hadīth sources. In addition, it has been determined that approximately two-thirds of these narrations do not have reliability problems, in other words, they are acceptable narrations.

Keywords: Hadith, al-Baghawi, Ma'alim al-tanzil, Extraction, Surah al-Hajj, Surah al-Mu'minun, Surah an-Nur.