Tip 2 diyabetes mellitus tanısı alan bireylerde ara öğünde tüketilen enzime dirençli nişastalı (Tip IV)  ürünün kan şekeri üzerine olan etkisi
The effect of consuming enzyme-resistant starch (RS4) product as a snack food on blood glucose in individuals diagnosed with Type 2 diabetes mellitus
Yazar: FATİH CESUR
Danışman: DOÇ. DR. RECİ MESERİ DALAK
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme Ana Bilim Dalı / Beslenme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Glükoz = Glucose ; Kan glükozu = Blood glucose ; Nişasta = Starch

Özet:
Bu çalışmanın amacı; insüline bağımlı Tip 2 Diyabetes Mellitus (T2DM)  olan kişilerde ikindi ara öğününde verilen enzime dirençli nişastalı (tip IV-Realife) gevreğin kan şekeri üzerine olan etkisini saptamaktır.
Araştırma iki basamaktan oluşmaktadır, ilk basamakta enzime dirençli nişasta (tip IV) kullanılarak laboratuvarda gevrekler geliştirilmiş ve tarifeleri standardize edilmiştir. İkinci basamakta ise normal un ile yapılan gevrekler ile enzime dirençli nişasta kullanılarak yapılan gevreklerin kan şekerine etkisi klinik araştırma ile değerlendirilmiştir. Çalışma grubunu Ege Üniversitesi Hastanesi Endokrinoloji Polikliniğinde izlenen çoklu insülin kullanan Tip 2 Diyabetes Mellituslu 20-60 yaş arası hastalar oluşturmuştur. Gebeler ve ek süreğen hastalığı olan çalışmaya dahil edilmemiştir. Polikliniğe gelen hastalara hekim ve diyetisyen görüşmelerini yaptıktan sonra araştırma anlatılmış, araştırmaya katılmayı kabul edenler poliklinik hemşiresi tarafından CGMS (Sürekli glukoz izlem sistemi- Başlangıç – 0. gün) takılmıştır. Hastalara 3 ayrı poşet içerisinde görsel olarak birbirine eş her biri 15 g karbonhidrat içeren gevrekler verilmiş, kırmızı poşetteki normal undan yapılan gevreği 1.gün, mavi poşetlerdeki enzime dirençli undan yapılmış gevrekleri ise 2. ve 3.gün ikindi öğününde yanında başka bir şey yemeden tüketmeleri söylenmiştir. Hastalara poşetlerdeki ürünlerin ne olduğu söylenmemiştir. Son gün ise (4.gün) poliklinik hemşiresi tarafından CGMS cihazları çıkartılmış ve veri bilgisayara aktarılmıştır. Araştırmaya başlangıçta 16 kişi katılmayı kabul etmiş, ancak biri kendi isteği ile araştırmadan ayrılmış, bir diğer kişi ise teknik aksaklık nedeniyle çalışma dışı bırakılmıştır. Çalışma 14 kişi ile tamamlanmıştır. Veri çözümlemede SPSS 25.0 kullanılmış, riskli antropometrik ölçümler ve biyokimyasal parameterlerin cinsiyete göre farklı ki-kare testi ile normal un ile enzime dirençli undan yapılan gevreklerin kan şekerini etkileme düzeyi ise eğri altında kalan alan (AUC) ve Wilcoxon işaretli sıra testi ile değerlendirilmiştir. Glukometre ile elde edilen kan glukoz değeri ile CGMS ile elde edilen glukoz değerinin korelasyonu Spearman's rho korelasyonu ile değerlendirilmiştir. p<0.05 anlamlı kabul edilmiştir.  

Erkek ve kadınlar arasında riskli antropometrik özellikler ya da riskli biyokimyasal parametreler açısından anlamlı fark saptanmamıştır. Duyusal özellikler açısından katılımcılar 1.günde verilen gevreğin tadının diğer iki günde verilen gevrekten farklı olduğunu belirtmekle birlikte lezzet görünüş rahatsızlık hissi vb. parametreler açısından ürünler arasında anlamlı bir fark saptanmamıştır. Glukometre ile elde edilen sabah açlık kan şekeri, öğleden ve akşam tokluk kan şekeri düzeyleri ile CGMS'in ölçtüğü glukoz değerleri arasında olumlu yönde, çok yüksek ve anlamlı korelasyon saptanmıştır (r:0.889; p<0.05). Normal unla yapılan gevreğin kan şekeri 1241 birim2 iken enzime dirençli un kullanıldığında 932 birim2 olarak bulunmuştur ve bu fark anlamlıdır.     
Sonuç olarak, enzime dirençli unla yapılan gevreklerin tadının normal undan yapılan gevreklere göre farklı olduğu ancak bu farklılığın rahatsızlık yaratmadığı, enzime dirençli unla yapılan gevreklerin normal una göre kan şekerini anlamlı olarak daha az ve daha yavaş yükselttiği saptanmıştır. Diyabetes mellituslu hastalarda normal un yerine enzime dirençli undan yapılan ürünlerin kullanılması önerilebilir.

Abstract:
This study aims to determine the effect of bagels containing enzyme-resistant starch (RS4-Realife) given as mid-afternoon snack food on blood glucose in individuals with insulin-dependent Type 2 Diabetes Mellitus (T2DM).
The research was carried out in two stages. In the first stage, bagel snacks were prepared in the laboratory using enzyme-resistant starch (RS4), and the recipes of these snack foods were standardized. In the second stage, the effect of consuming bagel snacks made from plain flour, and those made from enzyme-resistant starch on blood glucose was examined through clinical research. The study group consists of patients at the age of between 20-60 years with Type 2 Diabetes Mellitus who use multiple insulin injections and are followed up in the Endocrinology Polyclinic of Ege University Hospital. Patients with a concomitant chronic condition(s) and pregnant women were not included in the study. The patients who came to the polyclinic were informed about the research following their interviews with the physician and dietician, and those who agreed to participate in the research was started with CGMS (Continuous Glucose Monitoring System - Start - Day 0) by the polyclinic nurse. The patients were given 3 separate packages of bagel snacks that were visually similar, each containing 15 g of carbohydrate, and they were recommended to consume the bagel snacks made from plain flour in the red package on Day 1 and to consume the bagel snacks made from enzyme-resistant flour in the blue packages on Day 2 and Day 3 as a mid-afternoon meal without consuming anything else. The patients were not informed about the ingredients of the products in the packages. On the last day (Day 4), the CGMS devices were removed by the polyclinic nurse, and the data were imported into the computer. Initially, 16 patients agreed to participate in the study, however, one of them left the study voluntarily, and another person was excluded due to a technical problem. Therefore, the study was completed with 14 participants. SPSS 25.0 software package was used in analyzing the data, and the differences in the risky anthropometric measurements and biochemical parameters by the gender were evaluated using chi-square tests, and the effects of bagel snacks made from plain flour and enzyme-resistant flour on blood glucose were evaluated using the area under the curve (AUC) and Wilcoxon signed-rank test. The correlation between blood glucose value obtained by glucose meter and glucose value obtained by CGMS was evaluated using Spearman's rho correlation. A p-value less than 0.05 (p < 0.05) was considered statistically significant.  
No significant difference was found between males and females in terms of risky anthropometric characteristics or risky biochemical parameters. In terms of sensorial properties, although participants stated that the taste of the bagel snacks consumed on Day 1 was different from those consumed on the following two days, no significant difference was found between the products in terms of parameters such as the taste, appearance, discomfort, etc. The preprandial blood glucose level measured in the morning, and postprandial blood glucose levels measured in the afternoon and evening using glucometer were found to have a significant and very strong positive correlation with the glucose levels measured by CGMS (r:0.889; p<0.05). While the blood glucose level was found to be 1241 unit2 for the bagel snacks made from plain flour, it was found to be 932 unit2 when enzyme-resistant flour was used, and this difference was found to be significant.     
To conclude, it was found that the taste of the bagel snacks made from enzyme-resistant flour was different from those made from plain flour; however, this difference did not cause any discomfort, and the bagel snacks made from enzyme-resistant flour increased blood glucose significantly less and slower compared to the plain flour. Thus, patients with diabetes mellitus may be recommended to consume enzyme-resistant flour instead of plain flour.