Etiyopya'da küçük ölçekli çiftçilerin hayvan pazarına katılımının hane halkının gıda güvenliği ve refahına etkilerinin ekonometrik analizi
Econometric analysis of the effects of livestock market participation on food security and welfare of smallholder farmers' in Ethiopia
Yazar: AHMED KASIM DUBE
Danışman: PROF. DR. BURHAN ÖZKAN
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Etiyopya = Ethiopia ; Gıda güvencesi = Food security ; Çiftçiler = Farmers

Özet:
Etiyopya'da kırsal hanelerin önemli bir bölümünün geçimi hayvancılığa bağlıdır ve hayvancılık genellikle küçük ölçekli olup pazar odaklı değildir. Bu çalışmanın amacı Etiyopya'da hayvancılık yapan hane halkının pazara katılımı ve katılım düzeyini etkileyen faktörler ile pazara katılımın hane halkının gıda güvenliği (güvencesi) ve refahına etkilerini belirlemektir. Bu amaca ulaşmak için çalışmada, ülke genelinde Etiyopya Merkezi İstatistik Kurumu ve Yaşam Standartları Ölçüm Çalışması Entegre Tarım Girişimi tarafından derlenen Etiyopya Sosyoekonomik Araştırması yatay kesit verileri kullanılmıştır. Araştırmada hane halkının pazara katılım olasılığı ve pazara katılım düzeyinin belirlenmesi tanımlayıcı istatistikler ve double hurdle modeli kullanılarak analiz edilmiştir. Pazara katılımın hane halkının gıda güvencesi ve refahı üzerindeki etkisini incelemek için propensity score matching modeli ve endogenous switching regresyon modeli kullanılmıştır. Pazara katılım düzeyinin gıda güvencesi ve refahı üzerindeki etkisi ise iki aşamalı Tobit modeli ile belirlenmiştir.
Double hurdle modeli sonuçları hane halkının pazara katılma kararında; hane reislerinin cinsiyeti, işlem maliyetleri, tarımsal yayım hizmetlerine erişim, sürü büyüklüğü ve krediye erişimin önemli belirleyiciler olduğunu göstermiştir. Hane halkının pazara katılım düzeyinde ise hane reisinin yaşı, işlem maliyetleri, tarımsal yayım hizmetlerine erişim ve sürü büyüklüğü istatistiksel olarak önemlidir. Propensity score matching modeli sonuçlarına göre gamma değeri 1.1-1.85 arasındadır. Bu sonuç hem gözlenebilir özellikleri hem de gözlemlenemeyen özelliklerin etkisinin incelenmesini gerektirmektedir. Bu duruma yönelik olarak kullanılan endogenous switching regresyon modeli sonuçları, katılımcı hane halkı için beklenen hane diyet çeşitliliği puanının 6.985 birim olduğunu ortaya koymuştur. Hane halkı tarafından pazara katılmama kararı alınmış olsaydı söz konusu bu puan 6.735 birim olacaktı. Buna göre, katılımcı hanelerin diyet çeşitliliği puanı, pazara katılmama kararı almaları halinde 0,250 birim düşmektedir. Katılımcı olmayan hanelerin diyet çeşitliliği puanı ise 7.661 birimdir. Söz konusu bu haneler pazara katılmaya karar verirlerse diyet çeşitliliği puanı 0,139 birim artacaktır. Pazara katılımcılar için kişi başına tüketim harcamalarındaki artış %31 olarak bulunmuştur. Endogenous switching probit modelinin sonuçlarına göre pazara katılım, pazara katılan haneler için gıda güvencesizliğini bildirim olasılığını % 32 azaltmaktadır. Benzer şekilde, gıda kıtlığı döneminde pazara katılım, hane halkının gıda alımını azaltma olasılığını % 71 oranında azaltmaktadır. İki aşamalı Tobit modelinin sonuçlarına göre, pazara katılım düzeyindeki bir birimlik artış, gıda güvencesi düzeyini ve hane halkının refahını sırasıyla %8 ve %2 oranında artırmaktadır. 
Araştırma sonuçları, pazara katılımın ve katılım düzeyinin hane halkının gıda güvencesi ve refahının iyileştirilmesi için kritik öneme sahip olduğunu göstermektedir. Dolayısıyla Etiyopya'da hayvancılık üretim sisteminin daha sürdürülebilir ve pazar odaklı bir üretim sistemine dönüştürülmesi hane halkının gıda güvencesi ve refahının iyileştirilmesinde çok önemli rol oynayacaktır. Hayvancılık üretim sisteminin söz konusu bu dönüşümü, hanelerin cinsiyet boyutunu da içermesi gerekmektedir. Bu nedenlerle, hayvancılık üretiminin pazar odaklı bir sisteme dönüştürülmesi, hayvan pazarlarının kurulması ve karayolu altyapısının geliştirilmesi, hayvan hastalıklarının kontrol edilmesi, sürü büyüklüğünün artırılması ve küçük ölçekli hanelerin pazara yöneliminin teşvik edilmesi önemli bir politika aracı olarak dikkate alınmalıdır. Bu noktada hane halkının sermaye ihtiyacını gideren ve pazar bilgisine erişimi iyileştiren bütünleyici bir üretim ve pazarlama sistemi tesis edilmesine ihtiyaç vardır.

Abstract:
In Ethiopia, though reducing poverty and achieving food security is significantly dependent on the development of livestock sector, the contribution of the sector to welfare and food security of the country is limited by limitied commercialization of the livestock sector. Hence, the first objective of this study was examining the factors affecting the decision and level of market participation in the livestock market and its subsequent effect on food security and welfare of households. The nationally representative cross sectional data was used in this study.  The double hurdle model was used to examine factors affecting the decision and level of market participation in the livestock market. The examination of the effect of livestock market participation on food security and welfare of the households were executed using endogenous switching regression and the propensity score matching models. The two stage Tobit model was used to examine the effect of the level of market participation on food security and welfare of households.
The results of the double hurdle model indicated that gender of household heads, proxies of transaction costs, access to extension services, herd size, and access to credit were significant determinants of the decision to participate in the livestock market. The level of market participation was significantly affected by age of the household head, proxies of transaction costs, access to extension services, and herd size. In propensity score matching model, results of the sensitivity analysis varying between 1.1-1.85 suggested that both observable and non-observable characteristics should be considered. Consequently, the endogenous switching regression model used to account for these problems indicated that the expected household dietary diversity score was 6.985 and 7.661 for participants and non-participants respectively. Similarly, percapita consumption expenditure used as measure of households' welfare increased by 31 % for the market participating households. The gain would be 67 % had the non-participatns made a decision of participating in the market.   
The results of the endogenous switching probit model also indicated that market participation reduces the probability of self-reported food insecurity by 32 percent for market participating households. The results also show that market participation reduces the probability of a negative change in diet by 49 %for market participant households. Similarly, participating in the livestock market have siginificantly reduced the negative change and the possibility of reducing food intake (71%). Furthermore, the results of two stage Tobit model indicated that, a unit increase in the level of market participation increases the food security and welfare of households by 8 and 2 % respectively. These results showed that market participation and level of market participation are critical for improving the food security and welfare of small-holder farmers. 
However, transforming the livestock production system into a more sustainable and market-oriented production system is critical to further improve the households' food security and welfare. These transformation of the production system of the households should include the gender dimension as one important policy intervention. These efforts to transform livestock production system into a market-oriented production system should also consider establishing the market place and developing and improving the road infrastructure as an important policy tool. Controlling animal diseases should be another important policy intervention to be used to increase herd size and encourage market orientation of small-scale households. Therefore, the effort to commercialize livestock production system in Ethiopia should integrate an animal health, production and marketing services system aimed at reducing liquidity constraints and improving marketing information access by small-scale households.