Zolpidem'in GC/MS ile tayini ve adli bilimler açısından önemi
Determination of zolpidem with GC / MS and its importance in forensics
Yazar: NURDAN KENAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SELDA MERCAN
İstanbul Üniversitesi / Adli Tıp Enstitüsü / Fen Bilimleri Ana Bilim Dalı / Adli Kimya ve Adli Toksikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Adli Tıp = Forensic Medicine
Dizin: Adli bilimler = Forensic sciences ; Adli toksikoloji = Forensic toxicology ; Adli tıp = Forensic medicine ; Cinsel suçlar = Sex offenses ; Kromatografi-gaz = Chromatography-gas ; Kütle spektrometri = Mass spectrometry ; Toksikoloji = Toxicology ; Zolpidem = Zolpidem

Özet:
1993'te İsviçre Cenevre'de yapılan Dünya Sağlık Örgütü (WHO) toplantısında uykusuzluk teriminin; yeterli uyku elde edilemeyen, kronik uyku yetersizliği içeren şikayetler için toplu olarak kullanılması uygun görülmüştür.  Genel olarak uykusuzluk üç grup altında toplanır: uykuya dalmada çekilen zorluklar, sık sık uykudan uyanma, sabah erken uyanıp tekrar uykuya dalamama. Zolpidem, uykusuzluk tedavisinde kullanılan bir maddedir. Zopiklon ve zaleplon ile Z-ilaçları adı altında gruplandırılmıştır. Bu maddeler benzodiazepin yapısında olmayan, imidazopiridin türevleridir. Fakat benzodiazepinlerin etki mekanizmaları ile benzerlik göstermelerine rağmen kimyasal yapıları gereği onlar gibi ertesi gün yan etkileri olmadıkları için sıkça tercih edilirler.  
Yukarıda belirtilen özellikleri nedeniyle uykusuzluk tedavisinde yaygın kullanımı olan zolpidemin; yarı ömrünün kısa olması nedeniyle etkisini kısa sürede göstermesi, içeceklere karıştırıldığında içeceğin tadında ve renginde bir fark yaratmaması (yüksek dozlar dışında) bu maddenin suça karışmasını kaçınılmaz kılmıştır. Cinsel saldırı, gasp, hayata kast etme gibi nedenlerle ikinci kişiler tarafından suça alet edilmesinin yanı sıra; intihar vakalarında ya da yanlış kullanım sonucu doz aşımı yüzünden ölümlerde rol aldığı da bildirilmiştir.  Tüm bu nedenlerden dolayı adli bilimlerde önemli yeri olan zolpidemin birçok tayin yöntemi vardır. Bu çalışmada en hassas tayin yöntemlerinden biri olan gaz kromatografisi-kütle spektrometresi (GC-MS) ile hızlı ve ucuz bir yöntem valide edilmiş olup; yöntemin akut zehirlenme ve postmortem adli vakalarda biyolojik örnekten ve içecek-yiyeceklerden tayininde Adli Toksikoloji Laboratuarlarının rutin hizmetlerine katkı sağlaması hedeflenmiştir.
Çalışmada; zolpidemin doğrusal aralığı 10-200 μg/mL, korelasyon katsayısı R2= 0.9972 bulundu. Seçicilik için yapılan çalışmalar sonucunda, herhangi bir girişim gözlenmedi. LOD ve LOQ değerleri sırasıyla 0.28 μg/mL ve 0.35 μg/mL'dir.
Geri kazanım yüzdesi 15 μg/mL konsantrasyonda %93.5±9.73, 20 μg/mL konsantrasyonda %93.40±8.32, 50 μg/mL konsantrasyonda %94.41±9.84 olarak bulundu. Tekrarlanabilirlik için 3 ayrı konsantrasyonda çalışılan geri kazanım numunelerinden; 15 μg/mL konsantrasyonundaki 6 adet örneğin ortalaması 14.03±1.46 μg/mL, bağıl standart sapma değeri 10.41, 20 μg/mL konsantrasyonundaki 6 adet örneğin ortalaması 18.68±1.66 μg/mL, bağıl standart sapma değeri 8.91, 50 μg/mL konsantrasyonundaki 6 adet örneğin ortalaması 47.21±4.92 μg/mL, bağıl standart sapma değeri 10.42 olarak tespit edildi. Stabilite çalışması için 7 gün ara ile analiz edilen örneklerdeki değişim oranının %0.017 olduğu saptandı. 
Adli bilimler açısından birçok konuda önemi olan zolpidem etken maddesinin GC-MS sistemi ile tayini için hızlı, ucuz, geçerliliği kanıtlanmış bir analiz yöntemi geliştirildi. Yöntemin rutin adli ve klinik analizlerde ve yiyecek-içecekten zolpidem tayninde kullanılması beklenmektedir.

Abstract:
In 1993, the World Health Organization (WHO) meeting held in Geneva, Switzerland; It was found appropriate to use it as a collective for complaints with chronic sleep insufficiency. Generally, insomnia is grouped into three groups: the difficulties of falling asleep, often waking up from sleep, waking up early in the morning and not being able to fall asleep again. Zolpidem is a substance used in the treatment of insomnia. Zolpidem, Zopiclone and zaleplone are grouped under the name Z-drugs. These agents are imidazopyridine derivatives which are not benzodiazepine. However, although benzodiazepines have similarity to their mechanism of action, they are frequently preferred because they do not have the next day side effects due to their chemical structure.
Zolpidemin, which is widely used in the treatment of insomnia due to the above mentioned properties; because of its short half-life, the effect of this substance in a short period of time, the fact that it does not make a difference in the taste and color of the beverage when mixed with beverages (except in high doses) makes this substance inevitable. Such as; sexual assault, extortion, life-like reasons the tool to be committed by the second person; It has also been reported involving in deaths due to overdose as a result of misuse or suicide cases. For all these reasons, zolpidem has an important role in forensic sciences. In this study, a quick and inexpensive method with gas chromatography-mass spectrometry (GC-MS) is partially validated. The aim of the method is to contribute to the routine 	analyses of Forensic Toxicology Laboratories in the cases of acute poisoning, postmortem specimens or determination of the substance from food/beverages.
In this study; the linear range of zolpidem was 10-200 μg /mL, the correlation coefficient was R2 = 0.9972. As a result of studies for selectivity, no interference was observed. The LOD and LOQ values were 0.28 μg / mL and 0.35 μg /mL, respectively.
The recovery percentage was %93.5 ± 9.73 at the concentration of 15 μg /mL, %93.40 ± 8.32 at the concentration of 20 μg /mL and %94.41 ± 9.84 at the concentration of 50 μg /mL. For the reproducibility, 3 different recovery concentrations were studied. The mean of 6 samples at a concentration of 15 μg/mL was 14.03 ± 1.46 μg/mL, the relative standard deviation rate was 10.41, the mean of 6 samples at a concentration of 20 μg/mL was 18.68 ± 1.66 μg/mL, and the relative standard deviation rate was 8.91, at the concentration of 50 μg/mL. The mean age of the sample was 47.21 ± 4.92 μg/mL and the relative standard deviation rate was 10.42. For the stability study, the rate of change in the samples analyzed at 7 days intervals was found to be 0.017%.
A fast, inexpensive, validated method has been developed for the determination of zolpidem active substance with GC-MS system in forensic sciences. The method is expected to be used in routine forensic and clinical analyzes and for the determination of zolpidem from food/beverage.