COVİD-19 pandemisi sürecinde anesteziyoloji ve reanimasyon hekimlerinin rejyonal anestezi uygulamalarının değerlendirilmesi /
Yazar: CANER GÖKDEMİR
Danışman: PROF. DR. İSMET TOPÇU
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Anesteziyoloji ve Reanimasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Anestezi ve Reanimasyon = Anesthesiology and Reanimation
Dizin: Anestezi-kondüksiyon = Anesthesia-conduction ; Anesteziyoloji = Anesthesiology ; Anketler = Questionnaires ; COVID 19 = COVID 19 ; Doktora = Doctorate ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Korona virüsler = Coronaviridae ; Pandemiler = Pandemics ; Sinir blokajı = Nerve block ; Ultrasonografi = Ultrasonography

Özet:
Amaç: Bu anket çalışmamızın amacı, anesteziyoloji ve reanimasyon uzman 
ve asistan hekimlerinin pandemi sürecindeki rejyonal anestezi tercihleri ve 
klinik uygulamalarının değerlendirilmesidir. Bu çalışma ile elde edilen bilimsel 
verilerin ışığında; anesteziyoloji ve reanimasyon kliniklerindeki hekimlerin 
rejyonal anestezi uygulamalarının değerlendirilmesiyle asistan ve uzman 
hekimlerin farkındalığının artması, asistanlık süreci ve devamında uzman 
hekimlik sürecinde rejyonal anestezi eğitimine ayrılan sürenin artırılmasını ve 
klinik pratikte daha fazla yer edinmesini sağlayabileceğine inanmaktayız.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya, hastanemiz yerel etik kurulundan onay
alındıktan sonra anketimize katılan sağlık çalışanlarına çalışmanın amacı 
anlatıldı. Araştırmamıza katılım tamamen gönüllülük esasına dayanmıştır.
Kesitsel tipteki bu araştırmanın örneklemini, Covid-19 pandemisi sürecinde 
ameliyathane ve yoğun bakımda aktif olarak çalışan 25-72 yaş arası 
Türkiye'nin çeşitli illerinde görev yapan 205 anesteziyoloji ve reanimasyon 
hekimi oluşturmaktadır. Veriler araştırmacı tarafından oluşturulan internet 
tabanlı anket formu aracılığıyla kişilerin e-posta adreslerine gönderilen linkler 
ile toplandı. Anketimizin ilk bölümü olan 1.soru ile 6.soru arası birinci bölüm; 
demografik veriler olan, yaş, cinsiyet, çalıştığınız kurum, görev/unvan vb. gibi 
özellikleri içerecek şekilde çoktan seçmeli sorulardan hazırlanmıştır. 7.soru 
ile 27.soru arası ikinci bölümde; Covid-19 pandemisi sürecinde anesteziyoloji 
ve reanimasyon hekimlerinin rejyonal anestezi uygulamalarının, asistan ve 
uzman hekimlerin pandemi sürecinde rejyonal anestezi uygulamaları 
hakkındaki farkındalığının, asistan ve uzman hekimlerin rejyonal anestezi 
eğitimine ayrılan sürenin ve çalıştığı kurumda pandemi döneminde kurs veya 
eğitim düzenlenip düzenlenmediğine yönelik kurumlardaki olanakların 
değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Veriler SPSS istatistik paket programında 
tanımlayıcı istatistikler (sayı, yüzde dağılımı, ortalama, standart sapma), 
bağımsız gruplarda t testi, ANOVA testi (normal dağılım sağlanmadığında 
nonparametrik mann whitney U ve Kruskal Wallis test), pearson korelasyon 
testi ve ki kare testi kullanılarak değerlendirildi. Tüm testlerde istatistiksel 
önem düzeyi 0.05 olarak alındı.
Bulgular: "COVID-19 Pandemisi Sürecinde Anesteziyoloji ve Reanimasyon 
Hekimlerinin Rejyonal Anestezi Uygulamalarının Değerlendirilmesi" başlıklı 
çalışmamızda dijital ortamdan anket yöntemiyle elde ettiğimiz bulgularda, 
katılımcıların %41,5 ini kadınlar, %58,5 ini erkekler oluşturdu. Katılımcılar 24-
72 yaş arasında olmak üzere, üniversite hastanesi, eğitim-araştırma 
hastanesi, devlet hastanesi, şehir hastanesi, özel hastane ve 
muayenehanede çalışan hekimlerden oluştu (n=205). Anketimize katılan 
hekimlerin %30,2 sini uzmanlık öğrencisi doktorlar oluşturmaktaydı. 
Katılımcıların %46,8 si üniversite hastanesi, %6,3 ü şehir hastanesi, %17,6 sı 
eğitim ve araştırma hastanesi, %8,3 ü özel hastane ve muayenehane, %21 
ini devlet hastanesinde çalışanlar oluşturmaktadır.
Katılımcıların %35,2 si 0-5 yıl, %19,9 u 6-10 yıl, %15,8 i 11-15 yıl, %13,8 i 
16-20 yıl, %15,3 ü 20 yıldan fazla süredir sağlık sektöründe çalışmaktaydı.
Çalışmamız ile elde ettiğimiz istatistiksel anlamlı sonuçlar;
1. KKE olarak en yüksek oranda N95-FFP3 maske kullanımının tercih 
edildiği,
2. Pandemi sonrası anesteziyoloji ve reanimasyon hekimlerinin 
rejyonal anestezi tercihleri her grup kendi içinde 
karşılaştırıldığında; rejyonal anestezinin doçent doktorlar 
tarafından daha yüksek oranda tercih edildiği, en az oranda da 
profesör doktorlar tarafından tercih edildiği görülmüş olup rejyonal
anestezi tercihlerinin mesleki unvan ile ilişkisinin istatiksel olarak 
anlamlı olduğu,
3. Hem uzmanlık eğitimi aldığı kurumda hem dernekler tarafından 
66
düzenlenen kurslarda eğitim görenlerin pandemi sonrası süreçte 
rejyonal anesteziyi tercih oranlarının daha fazla olduğu 
görülmüştür.
4. Yeni rejyonal anestezi ve periferik sinir bloğu yöntemleri 
öğrenimleri incelendiğinde en yüksek oran asistan hekimlerde 
olup, mesleki unvana göre karşılaştırma yapıldığında istatistiksel 
olarak anlamlı ilişki bulunmuştur.
5. Pandemi sonrasında anesteziyoloji ve reanimasyon hekimlerinin 
günlük uygulamalarında rejyonal anesteziye yönelimlerinin ve 
pratik uygulamalarının arttığı sonucuna ulaşılmıştır. Bunun dışında 
ülkemizde pandemi döneminde asistan ve uzman hekimlerin 
rejyonal anestezi eğitimine ayrılan süre ve çalıştıkları kurumda 
kurs veya eğitim düzenlenip düzenlenmediği değerlendirildiğinde; 
hekimlerin çalıştıkları kurumlarda rejyonal anestezi eğitimlerine 
ayrılan süre ve koşullara yönelik geliştirmelere ihtiyaç olduğunu 
öngörmekteyiz.
Sonuç: Çalışmamızda pandemi döneminde ülkemizde rejyonal anestezi 
uygulamalarına dair kurs veya eğitimlerin yetersiz olduğunu gördük. Pandemi 
nedeniyle yoğun bakımlarda yatan hastaların yoğunluğu nedeniyle 
hastanelerdeki yoğun bakım yatak sayısının artırılması ve yeni yoğun bakım 
ünitelerinin açılmasıyla birlikte anesteziyoloji ve reanimasyon hekimlerinin 
çoğunluğunun yoğun bakımlarda görevlendirilmesi ve aynı dönemde elektif 
ameliyatların durdurulması kliniklerdeki günlük rejyonal anestezi 
uygulamalarının sayısını oldukça azaltmıştır. Bu durum aynı şekilde 
uygulamaya dayalı bir sanat olan anesteziyoloji ve reanimasyon hekimliğini 
icra eden uzman doktorların ve asistan hekimlerin rejyonal anestezi 
eğitimlerine de yansımıştır. Eğitim sürecinde rejyonal anestezinin günlük 
pratikte daha çok tercih edilmesi, kliniklerdeki uygulamalar ile teorik 
eğitimlerin sıklığının ve rejyonal anestezi eğitimine ayrılan sürenin artırılması 
büyük bir önem taşımaktadır.
Anesteziyoloji ve reanimasyon hekimlerinin rejyonal anestezi 
farkındalığının ve rejyonal anestezi eğitimine ayrılan sürenin artması tüm 
dünyada pandemi sürecinde ameliyathane ve yoğun bakımda büyük 
sorumluluklar yüklenen ve tecrübe kazanan anesteziyoloji ve reanimasyon 
hekimlerinin gelecekte yaşanabilecek salgın ve pandemilerde daha etkin rol
oynamasını sağlayabilecektir.
Anahtar Kelimeler: COVID-19, rejyonal anestezi, sinir bloğu, ultrason,
rejyonel

Abstract:
Objective : The aim of this survey study is to evaluate the regional anesthesia 
preferences and clinical practices of anesthesiology and reanimation specialists 
and residents during the pandemic process. In the light of the scientific data 
obtained with this study; We believe that with the evaluation of the regional 
anesthesia practices of the physicians in the anesthesiology and reanimation 
clinics, the awareness of the residents and specialists can be increased, the time 
allocated to regional anesthesia training in the assistantship process and 
subsequently in the specialist medicine process can be increased and it can gain 
more place in clinical practice.
Materials and Methods : The purpose of the study was explained to the 
healthcare professionals who participated in the study after obtaining approval 
from the local ethics committee of our hospital. Participation in our research was 
completely voluntary. The sample of this cross-sectional study consists of 205 
anesthesiology and reanimation physicians aged 25-72 working in various 
provinces of Turkey, actively working in the operating room and intensive care 
unit during the COVID-19 pandemic. The data were collected through the 
internet-based questionnaire created by the researcher, with links sent to the email addresses of the individuals. The first part of our survey, between the 1st 
question and the 6th question, includes demographic data such as age, gender, 
institution you work for, position/title etc. It was prepared from multiple-choice 
questions.In the second part between the 7th question and the 27th question; It is 
aimed to evaluate the regional anesthesia practices of anesthesiology and 
reanimation physicians during the COVID-19 pandemic, the awareness of 
residents and specialists about regional anesthesia practices during the pandemic 
process, the time allocated to regional anesthesia training of residents and 
specialist physicians, and the opportunities in institutions regarding whether 
courses or training are organized during the pandemic period in the institution 
they work.Data were evaluated in SPSS statistical package program using 
descriptive statistics (number, percentage distribution, mean, standard deviation), 
t-test in independent groups, ANOVA test (nonparametric Mann Whitney U and 
Kruskal Wallis test when normal distribution was not achieved), pearson 
correlation test and chi-square test. Statistical significance level was taken as 
0.05 in all tests.
Results : In our study titled "Evaluation of Regional Anesthesia Practices of 
Anesthesiology and Reanimation Physicians in the Process of the COVID-19 
Pandemic", in the findings we obtained through the digital questionnaire method, 
41.5% of the participants were women and 58.5% were men. Participants, aged 
between 24-72, consisted of physicians working in a university hospital, trainingresearch hospital, state hospital, city hospital, private hospital and practice. 
(N:205) Of the physicians who participated in our survey, 30.2% were residency 
students. 46.8% of the participants were university hospitals, 6.3% were city 
hospitals, 17.6% were training and research hospitals, 8.3% ü are private 
hospitals and clinics, and 21% are employees in public hospitals. 35.2% of the 
participants are 0-5 years, 19.9% are 6-10 years, 15.8% are 11-15 years, 13.8% 
are 16-20 years, 15.3% are more than 20 years worked in the healthcare 
industry.
Statistically significant results obtained with our study titled 'Evaluation of 
Regional Anesthesia Practices of Anesthesiology and Reanimation Physicians 
during the COVID-19 Pandemic Process' ;
1. It is preferred to use N95-FFP3 masks at the highest rate as personal 
protective equipment,
2. When the regional anesthesia preferences of anesthesiology and reanimation 
physicians after the pandemic were compared within each group; It has been 
observed that regional anesthesia is preferred more by associate professors and 
at least by professor doctors, and the relationship between regional anesthesia 
preferences and professional title is statistically significant,
3. It was observed that the rate of preference for regional anesthesia in the postpandemic period was higher among those who received training both in the 
institution where they received specialization training and in the courses 
organized by the associations.
4. When the learning of new regional anesthesia and peripheral nerve block 
methods was examined, the highest rate was found in residents, and a 
statistically significant relationship was found when compared according to 
professional title.
5. After the pandemic, it was concluded that anesthesiology and reanimation 
physicians' orientation to regional anesthesia and their practical applications 
increased in their daily practices.
Apart from this, when the time allocated to regional anesthesia training of 
assistants and specialists in our country during the pandemic period and whether 
a course or training is organized in the institution they work in; We foresee that 
there is a need for improvements regarding the time and conditions allocated to 
regional anesthesia training in the institutions where physicians work.
Conclusion: In our study, we found that there were insufficient courses or 
trainings on regional anesthesia practices in our country during the pandemic 
period. With the increase in the number of intensive care beds in hospitals and 
the opening of new intensive care units due to the density of patients hospitalized 
in intensive care units due to the pandemic, the assignment of the majority of 
anesthesiology and reanimation physicians in intensive care units and the 
stopping of elective surgeries in the same period decreased the number of daily 
regional anesthesia applications in clinics. It is also reflected in the regional 
anesthesia training of specialist doctors and assistant physicians who practice 
anesthesiology and reanimation medicine, which is a craft. It is of great 
importance that regional anesthesia is preferred more in daily practice during the 
training process, the frequency of applications in clinics and theoretical trainings 
and the time allocated to regional anesthesia training are increased. The increase 
in the awareness of anesthesiology and reanimation physicians on regional 
anesthesia and the time allocated to regional anesthesia training will enable 
anesthesiology and reanimation physicians, who have great responsibilities and 
gained experience in the operating room and intensive care unit during the 
pandemic process, to play a more active role in future epidemics and pandemics.
Keywords: COVID-19, regional anesthesia, nerve block, ultrasound, regional 
anesthesia training