Osmanlı-Sudan ilişkileri
Ottoman-Sudan relations
Yazar: GÜZİDE KARACA
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA ÇABUK
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Sudan-Darfur = Sudan-Darfur ; Türk-Afrika ilişkileri = Turk-Africa relations ; Türk-Sudan ilişkileri = Turkish-Sudan relations ; Uluslararası ilişkiler = International relations

Özet:
Afrika kıtasında stratejik bir konuma sahip olan Sudan'ın Türk hâkimiyeti ile tanışması Tolunoğulları devleti ile başladı. Bölgedeki Türk hâkimiyeti İhşidiler, Memlük Devleti ve Mısır'ın Yavuz Sultan Selim tarafından fethi ile Osmanlı Devleti yönetiminde oldu. Osmanlı Devleti öncesinde Sudan, köle ticareti merkezi olarak görülmekteydi. Osmanlı Devleti ile bu sömürge durumu sona erdi. Osmanlı Devleti'nin hâkimiyetiyle birlikte Sudan'da düzenli bir devlet teşkilatı oluşturuldu. Bunun yanı sıra posta-telgraf ve demiryolu yatırımları gerçekleştirildi. Mehmet Ali Paşa'nın fethini tamamlamasıyla birlikte Sudan 60 yıl Osmanlı Devletine fiiilen bağlı kaldı. Fiilen ayrıldıktan sonra da 40 yıl daha Osmanlı Devletinin bölgedeki manevi olarak hâkimiyeti devam etti.  
Osmanlı Devleti'nin Mehmet Ali Paşa'nın isyanı ile Mısır'daki otoritesinin zayıflamasıyla birlikte Emperyalist güçler Mısır gibi Sudan üzerinde de yayılmacılık politikalarını yürürlüğe koydu. Bu dönemde Sudan'da meydana gelen Mehdi Harekâtı gibi karışıklıklar bölgede Osmanlı Hâkimiyetini zayıflattı. Bu durumu kullanan İngiltere bölgeye hakim olma faaliyetlerini hızlandırdı. Sudan'ın büyük bir kısmı İngilizler tarafından işgal edildi. Sudan'da giderek artan İngiliz işgaline rağmen Sudan'da Ali Dinar yönetimindeki Darfur Sultanlığı Osmanlı Devleti ile iyi ilişkilerini ve bağlılığını sürdürdü. I. Dünya Savaşı sırasında İngilizlere karşı Osmanlı Devletinin yanında yer alarak cihat ilanına destek verdi. Osmanlı Devleti ilişkileri hukuken devam ettirmeye çalışsa da I. Dünya savaşı sonrasında fiilen biten ilişkiler hukuken de son buldu. 

Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Sudan, Darfur, Ali Dinar

Abstract:
Having a strategic accommodation on the African continent, Sudan's acquaintance with the Turkish domination began with the tolunoğulları state. Turkish rule continued with the Ottoman Empire after the conquest of Ihşites and Mamluks and Egypt by Yavuz Sultan Selim. Before the Ottoman Empire, Sudan was seen as the commercial center of slaves. This colonial state ended with the Ottoman Empire. In addition to establishing a regular state organization in Sudan, Mail-Telegraph and railway investments were carried out by the governor of Egypt, Mehmet Ali Pasha.
Along with the weakening of the Ottoman Empire's authority in Egypt with the revolt of Mehmet Ali Pasha, the imperial powers, like Egypt, set publishing policies on Sudan. During this period, conflicts such as the Mahdi movement, which was challenged in Sudan, weakened Ottoman rule in the region. Using this situation on its behalf, England accelerated its efforts to dominate on the region. Most of Sudan was occupied by the British. 
Despite the growing British occupation of Sudan, the Darfur Sultanate under Ali Dinar in Sudan maintained good relations and loyalty against the Ottoman State. I. During World War II, Darfur sided with the Ottoman Empire against the British and supported declaration of jihad.
 
Keywords: Ottoman Empire, Sudan, Darfur Sultanate,  Ali Dinar