Sosyal bilgiler dersinde sığınmacılara yönelik kapsayıcı eğitimin incelenmesi
An investigation into the asylum seekers -oriented inclusive education in social studies classes
Yazar: ERDAL YILDIRIM
Danışman: DOÇ. DR. HÜSEYİN KÖKSAL
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Bilimler ve Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim = Education ; Eğitim politikaları = Educational policies ; Eğitim programları = Education programs ; Kapsayıcılık = Inclusiveness ; Mülteciler = Refugees ; Sosyal bilgiler = Social studies ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course

Özet:
Bu çalışmanın amacı, dezavantajlı gruplara mensup öğrencilerin toplumsal kabul görmelerinde (kapsayıcılık), okul – öğretmen ve öğrenci etkileşiminin incelenmesidir. Çalışma kapsamında, sığınmacı çocuklarının yoğun olduğu yerlerden Aksaray il merkezinde bulunan bir ortaokuldaki sosyal bilgiler öğretmenlerinin öğrencileri ile etkileşimi ve öğretim uygulamaları incelenmiştir. Sığınmacı ve Türk öğrencilerinin okul ve öğretim sürecine ilişkin görüşleri araştırılmıştır. Ayrıca belirlenen okullardaki okul yöneticilerinin ve rehber öğretmenlerinin mülteci öğrencilere ilişkin kapsayıcı faaliyetleri ve mevcut eğitim öğretim faaliyetlerine ilişkin görüşleri belirlenmeye çalışılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre araştırmaya katılan Sosyal Bilgiler öğretmenleri, sığınmacı öğrenciler ve Türk öğrencilerle sınıf düzeni, oturma planları ve öğretim materyallerinin uygunluğuna yönelik yapılan görüşmeler ve bunlara ilişkin alınan gözlem notlarında; sığınmacı öğrencilerin sınıflarda tek başına ya da yan yana sınıfın arka sıralarında oturdukları görülmektedir. Sınıf oturma planına yönelik yazılı ve görsel bir tablonun yer almadığı ve sınıf oturma planlarının düzenlenmesinde öğrencilerin fiziksel özelliklerinin önemli bir kriter olduğu görülmektedir. Sığınmacı öğrencilerin bulundukları sınıflarda karşılıklı saygı ve anlayışa dayalı sınıf ortamının sağlanmasına yönelik elde dilen bulgularda öğretmen-öğrenci, öğrenci-öğrenci arasında karşılık saygı ve anlayışın önemsendiği ve derslerde bunun sağlanmasına yönelik çabaların olduğu görülmektedir. Sığınmacı öğrencilerin sınıfta kendilerini ifade etmelerine yönelik kültürlerine özgü masal, bilmece vb. etkinlikleri sınıfta paylaşmalarını kolaylaştıracak bir sınıf ortamının oluşturulmak istendiği görülmektedir. Sığınmacı öğrencilerin akademik anlamda nasıl desteklendiğine ve sürece dahil edildiğine yönelik  elde edilen verilerde; Sığınmacı öğrencilerin derslerde okuma, yazma ya da konuşma etkinliklerinden çok somut ve görsel materyallere dayalı derslere katılmayı daha çok tercih ettikleri görülmektedir. Sığınmacı öğrencilerin dil problemlerinden dolayı aşırı çekingen ve içine kapanık öğrenciler oldukları ve bu nedenle derslere katılmadıkları görülmektedir. Derslerin büyük oranda düz anlatım yöntemi, soru-cevap tekniği ile sürdürüldüğü ve materyal olarak da ders ve etkinlik kitapları ile tahtanın kullanıldığı görülmektedir. Araştırmada sığınmacı öğrencilerin de derslere katılabilmeleri için öğretmenlerin işlenen konuları onların geldikleri ülkelerdeki yaşantıları ve kültürleri ile ilişkilendirdiği görülmektedir. Sığınmacı öğrencilerin derslerde aldıkları akran desteğine yönelik olarak genel anlamda sürekli yan yana yada tek başına oturduklarından dolayı diğer öğrencilerle diyalog kurmadıkları görülmektedir. Sığınmacı öğrencilerin derslerde büyük oranda dil problemlerinden dolayı yaşanan diyaloglara katılmada isteksizlik, çekingenlik, telaffuzlarından dolayı alay konusu edilme korkusu yaşamalarından dolayı oluşturulan sosyal ve akademik gruplara katılmadıkları görülmektedir. Sığınmacı öğrencilerin derslerde yaşadıkları sosyal etkileşimlerin kalitesi bu öğrencilerin farklı ülke, dil ve kültür özelliklerinden dolayı sınırlı kaldığı ve büyük oranda kabul edilme kaygısı yaşadıkları görülmektedir. Rehber öğretmenler ile Okul müdürü ve Yardımcılarının sığınmacı öğrencilerin genel durumlarına yönelik düşüncelerinde bu öğrencilerin yaşadıkları savaş, çatışma ve şiddet ortamlarına bağlı olarak güvenlik endişesi taşıdıkları, dil problemlerinden dolayı okuldaki paydaşlarla sağlıklı diyaloglar kurmakta zorlandıkları ve akademik başarılarının ise  bütün bunlara bağlı olarak düşük olduğu görülmektedir. Sığınmacı öğrencilerin ailelerinin büyük çoğunluğu ile iletişim kurulamadığı, adreslerinin ve telefon numaralarının olmadığı bu nedenle sığınmacı öğrencilerin okul dışındaki yaşantılarına yönelik bilgilerin sınırlı olduğu ifade edilmektedir. Sığınmacı öğrencilerin ve ailelerinin büyük oranda okuldaki paydaşlardan yardım aldıkları görülmektedir. Bu öğrencilerin ve ailelerinin okulda kendilerini savaş mağduru ya da yabancı olarak tanımladıkları ve geleceğe yönelik bir öngörülerinin olmadığı görülmektedir. Okuldaki öğrenci sayısının fazlalığına dayalı yaşanan problemler ve sığınmacı öğrencilerin yaşadıkları iletişim problemlerinden dolayı sığınmacı öğrencilere yönelik ayrıca bir planlama yapılamadığı görülmektedir. Sığınmacı öğrencilerin genel anlamda okuldaki bütün paydaşlarca kabullenildiği, önemsendiği ve ayrıca iletişim problemlerini büyük oranda çözmüş olan sığınmacı öğrencilerin yabancı olarak bile algılanmadığı ifade edilmektedir. Sığınmacı öğrencilerin ekonomik durumlarının yetersizliğinden dolayı çalışmaya mecbur bırakıldıkları ve bu nedenle aşırı devamsızlık yaptıkları görülmektedir. Sığınmacı öğrencilere yönelik okul yönetimi, rehber öğretmenler ve diğer öğretmenler arasında sürekli bir bilgi alışverişi olduğu görülmektedir. Ayrıca sığınmacı öğrencilerin okulda düzenlenen kermes, fuar, yarışma ve ulusal-yerel bayramlara katılarak sorumluluk almalarına ilişkin girişimlerin, düşüncelerin olduğu görülmektedir. Okulda sığınmacı öğrencilerin tam anlamıyla kapsanabilmesinin renk, din ve cinsiyet ayrımı yapılmaksızın herkesin kol kola aynı müziğe aynı ritmi tutabilmesine dayalı bir halay anlayışı ile mümkün olabileceğine yönelik düşünceler ise dikkat çekicidir.

Abstract:
The purpose of this study is to examine the school, teacher and student interaction in the social acceptance (inclusiveness) of students belonging to disadvantaged groups. Within the scope of the study, the interaction and teaching practices of the teachers of social studies classes in a secondary school located in the centre of the province of Aksaray (where refugee children are a majority) are examined. Refugees and Turkish students' opinions about the school and teaching processes were investigated. Additionally, at some designated schools, the opinions of the school administrators and guidance teachers regarding the inclusive activities for refugees, current education and training activities have been studied. According to the results of the research, the interviews that were implemented for the teachers of social studies classes, asylum seekers and the subject students, regarding the classroom layout, seating plans, teaching materials and also the observation notes  revealed that  asylum-seeking students usually choose to sit together, in the back of the classroom. It is also observed that there is no written and visual statement for the class seating plan and that the physical characteristics of the students are an important criterion in the arrangement of the class seating plans. One more observation is that asylum-seeking students have an interest in respect and understanding between the teacher-student,  student-student relations and that they show efforts to provide this during the classes, hoping for the class environment to be based on mutual respect and understanding. It is also observed well that these students want to create a classroom environment that will facilitate the sharing of certain activities which will help them to express themselves via tales, riddles, etc. that are specific to their culture. In the data obtained about how the asylum-seeking students are supported in the academic sense and included in the process, it is revealed that these students also seem to prefer to participate in lessons based on concrete and visual materials rather than reading, writing or speaking activities in the lessons. Refugee students seem to be extremely shy and introvert due to their language problems and that they do not participate in lessons because of that reason. It is clearly observed that the lessons are largely followed by the method of straight expression, the question-answer technique, and materials such as; the course and activity books and the white board.  The study has also revealed that the teachers in question attempt to create associations between the lesson topics and cultures of the countries of the refugee students come from so that they can participate in the classes more. It seems that refugee students do not have dialogues with other students because they generally sit together in the general sense of the peer support they receive in class. It is seen that asylum-seeking students do not participate in the social and academic groups because of their reluctance to participate in the dialogues in the classroom due to the language problems in their lessons, fear of being mocked due to their shyness and pronunciations.  It is observed that the quality of the social interactions of the refugee students in the classroom is limited due to their different country, language and cultural characteristics and that they are worried about being socially accepted. Guidance teachers and school principals and their assistants seem to think that students are even more concerned about safety in relation to wars, conflicts and violence in their thinking about the general situation of asylum seekers and that they are having difficulty in establishing healthy dialogues with stakeholders at schools due to facts that i) language is a problem and ii) academic achievement is low. It is stated that the information about the experiences of asylum seekers outside the school is limited as they cannot communicate with the majority of their families and that their addresses and telephone numbers are not available. It is seen that refugee students and their families are receiving help from school stakeholders in large measures. It seems that these students and their parents have defined themselves as war victims or strangers in the school and that there are no predictions for the future. It can be seen that there is no further planning for refugee students due to some living problems that result from the high number of students in schools and the communication problems experienced by them. It is expressed that refugee students generally acknowledge and accept all stakeholders in the school, and also that the students who have solved communication problems in large measure have not even been perceived as foreigners. It is seen that asylum-seeking students are forced to work because of their insufficient economic situation and thus they are absent. It can be seen that there  is constant information exchange among the school management, the guidance teachers and other teachers  regarding the refugee students. It is also clearly seen that refugee's initiatives to take responsibility by participating in schools, fairs, competitions and national-local festivals gradually emerge. Finally, It is noteworthy that the school's inclusion of refugee students fully reflects the possibility that everyone can hold the same rhythm in the same arm without any colour, religion or gender discrimination.