Türkiye'de endemik Turcıchondrostoma fahırae (Cyprınıformes: Leucıscıdae)'nin moleküler sitogenetik özellikleri
Molecular cytogenetic characteristics of endemic Turcichondrostoma fahirae (Cypriniformes: Leuciscidae) in Türkiye
Yazar: GÜLDANE GÖZEN TAVŞAN
Danışman: PROF. DR. ATİLLA ARSLAN
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Zooloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Biyoloji = Biology ; Genetik = Genetics ; Zooloji = Zoology
Dizin: DNA probları = DNA probes ; FISH = FISH ; Kromozom bantlama = Chromosome banding ; Sitogenetik = Cytogenetics

Özet:
Türkiye tatlı su balıkları bakımından oldukça zengindir. Bunların içindeki bazı türlerin sistematiği son zamanlarda değişmiştir. Bunlarda bir olan Turcichondrostoma fahirae daha önceleri farklı cinslerde sınıflandırılmasına rağmen, yapılan hem morfolojik hem de moleküler çalışmanın sonucunda Turcichondrostoma'ya aktarılarak bu cins içinde resmileştirilmiştir. Ancak bu zaman içerisinde türün karyolojik özellikleri ile ilgili herhangi bir araştırma mevcut değildi. Bu çalışmada, türün karyotipini incelemek için Giemsa, C-, Ag-NOR ve CMA3 boyamalarını ve çoklu gen ailelerinin (5S ve 18S rDNA, U1 ve U2 snDNA) ve telomerik tekrarların (TTAGGG)n kromozomal haritalamasını kullanıldı. Analiz edilen bireylerde diploid kromozom sayısının (2n) diğer lösisinlerdeki gibi 50 olduğu, heteromorf bir çifti içeren karyotip yapısı, sentromerik ve perisentromerik kurucu heterokromatin, interstisyel telomerik bölgelerin yokluğu, heteromorfik dokuz nolu çiftteki 18S major rDNA yoğunluğunun farklı olduğu ve buna bitişik bir çift ve ayrı iki çift olmak üzere toplam üç çift 5S rDNA lokusları ve tek bir çift üzerinde birlikte lokalize U1/U2 snDNA tandem tekrarları tespit edilmiştir. Ayrıca en büyük akrosentrik çiftin q- kolunun telomer bölgesindeki kurucu heterokromatin bloğun varlığı ve heteromorf dokuz numaralı çiftteki major (Ag-nitrat/CMA3 pozitif) rDNA bölgesi tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlar daha önce çalışılmış kababurun türlerininkine karyotip ve bazı kurucu heterokromatin dağılımı bakımından benzer bulunurken (telomeric C-band hariç), sadece sm bir çift kromozomda plesiomorfik NOR karakterinin olması, major ve minor rDNA sayısı ve dağılımı ile U1/U2 snDNA tandem tekrarları tespit edildiği kromozom morfolojisi açısından farklı bulunmuştur. Elde ettiğimiz sonuçların, Turcichondrostoma cinsin tanımlanmasını sağlayan moleküler analiz sonuçlarında olduğu gibi T. fahirae'nin diğer kababurun balık türlerinden farklı olduğunu gösteren işaretler taşıyabileceğini düşünüyoruz. Bulgularımızın kanıtlanması için Türkiye'deki diğer kababurun balık türleri ile ilgili benzer çalışmaların da yapılmasını öneriyoruz.

Abstract:
Turkey is quite rich in terms of freshwater fish. The systematics of some species among them have changed recently. One of them, Turcichondrostoma fahirae, was previously classified in different genera, but as a result of both morphological and molecular studies, it was transferred to Turcichondrostoma and formalized in this genus. However, no research on the karyological characteristics of the species was available at that time. In this study, Giemsa, C-, Ag-NOR and CMA3 stains and chromosomal mapping of multiple gene families (5S and 18S rDNA, U1 and U2 snDNA) and telomeric repeats (TTAGGG) were used to examine the karyotype of the species. In the analyzed individuals, the diploid chromosome number (2n) was 50 as in other leucines, the karyotype structure including a heteromorphic pair, centromeric and pericentromeric constitutive heterochromatin, the absence of interstitial telomeric regions, the 18S major rDNA density in the heteromorphic pair number nine was different, and a total of three pairs of 5S rDNA loci, one pair adjacent to it and two separate pairs, and U1/U2 snDNA tandem repeats co-localized on a single pair were detected. In addition, the presence of a constitutive heterochromatin block in the telomere region of the q-arm of the largest acrocentric pair and the major (Ag-nitrate/CMA3 positive) rDNA region in the heteromorphic pair number nine were detected. The results obtained were found to be similar to those of previously studied roughneck species in terms of karyotype and some constitutive heterochromatin distribution (except for the telomeric C-band), but were found to be different in terms of chromosome morphology, where only the sm pair had plesiomorphic NOR character, major and minor rDNA number and distribution, and U1/U2 snDNA tandem repeats were detected. We believe that the results we obtained may carry signs indicating that T. fahirae is different from other nase fish species, as in the molecular analysis results that allowed the identification of the Turcichondrostoma genus. We recommend that similar studies be conducted on other nase fish species in Turkey to prove our findings.