Erzurum ilinde yetişen bazı çalı formlu ağaç yapraklarının ın vitro gaz üretim tekniğiyle yem değerlerinin belirlenmesi
Determination of feed values of some brush leaves growing in Erzurum by in vitro gas production technique
Yazar: FATİH YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. ADEM KAYA
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Zootekni Ana Bilim Dalı / Yemler ve Hayvan Besleme Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Amaç: Bu çalışma, Erzurum ilinde doğal halde yetişen ve küçükbaş hayvanların otlamaları taklit edilerek toplanan kuşburnu (Rosa canina L.), siyah meyveli kuşburnu (Rosa pimpinellifolia L.), dağ muşmulası (Cotoneaster nummularia L.), yaban elma (Malus sylvestris L.), yalancı iğde (Hippophae rhamnoides L.), tüylü kartopu (Viburnum lantana L.), alıç (Crataegus orientalis Pall. Ex M. Bieb.) ve kuş eriği (Prunus divaricata L.) çalı yapraklarının (ince yeşil saplı) yem değerlerini belirlemek ve kaba yem kaynaklarının yeterli olmadığı zamanlarda kaba yemlere alternatif olarak ruminant beslemede kullanılabilirliklerini tespit etmek amacıyla yürütülmüştür.
Yöntem: Çalı yaprakları (ince yeşil saplı) Ağustos ayının ikinci haftası her biri en az on çalıdan olacak şekilde temin edilmiştir. Çalı yapraklarına ait besin madde kompozisyonları Weende analiz yönetime göre yapılmıştır. Çalı yapraklarının yem değerlerini belirlemek için in vitro gaz üretim tekniği kullanılmıştır. Bu teknikte kullanılacak olan rumen sıvısı 18 aylık yaşta kanül takılı iki adet İvesi koçtan temin edilmiştir.  Alınan rumen sıvısı ve hazırlanan yapay tükürük çözeltisi kullanılarak 24 saatlik in vitro gaz ve metan üretimleri belirlenmiştir. Elde edilen veriler SPSS paket programı kullanılarak varyans analizine tabi tutulmuştur.
Bulgular: Çalı yapraklarının besin madde kompozisyonuna ait değerler önemli derecede farklı bulunmuştur (P<0.05). Çalı yapraklarının ham protein (HP) ve ham yağ değerleri (HY) %20,27-2,52 ve %5,79-0,60 arasında; ham selüloz (HS), nötral deterjan fiber (NDF), asit deterjan fiber (ADF) ve asit deterjan lignin (ADL) değerleri ise sırasıyla %32,93-14,29, %66,93- 41,46, %33,53-17,70, %26,61-11,83 arasında belirlenmiştir. En yüksek HP değerine yalancı iğdede, en düşük NDF, ADF ve ADL içeriğine ise kuşburnu ve siyah meyveli kuşburnu sahip olmuştur. Çalı yapraklarının 24 saatlik in vitro gaz üretim (İVGÜ), metabolik enerji (ME), net enerji laktasyon (NEL), organik madde sindirimi (OMS) ve metan üretim değerleri sırasıyla 47,33-31,00 ml/200 mg KM, 9,11-7,57 MJ/kg KM, 5,35-4,34 MJ/kg KM, %61,87-51,85 ve 7,31-4,51 ml/200 mg KM arasında değişmiştir. En yüksek ME, NEL ve OMS ile gaz üretimi değerlerine yaban elma yaprakları sahip olmuştur. En düşük tanen içeriği kuş eriğinde, en düşük gaz ve metan üretimi ise yalancı iğdede olduğu bulunmuştur. Çalı yapaklarına ait nispi yem değerleri (NYD) 166,81-89,71 arasında değişmiş ve incelenen çalılar arasında kuşburnu, yaban elma ve siyah meyveli kuşburnu en iyi kaliteye sahip olmuştur. 
Sonuç: Çalı yapraklarının besin madde içerikleri ve in vitro parametrelerle belirlenen yem değerleri dikkate alındığında kaba yemin yeterince temin edilemediği, azaldığı veya kısıtlı miktarlarda üretildiği dönemlerde yaban elma, kuşburnu ve siyah meyveli kuşburnu yapraklarının ruminant beslemede kaba yemlere alternatif olarak kullanılabilecekleri kanaatine varılmıştır. Fakat çalı yapraklarının hayvan performansı üzerine etkisini daha iyi anlamak için in vitro çalışmaların yanı sıra in vivo çalışmalarının da yapılması gerekmektedir.

Abstract:
Purpose: This study was conducted to determine the feed values of brush leaves obtained from rosehip (Rose canina L.), burnet rose (Rosa pimpinellifolia L.), nummular (Cotoneaster nummularia L.), crab apple (Malus sylvestris L.), sea buckthorn (Hippophae rhamnoides L.), wayfaring tree (Viburnum lantana L.), oriental hawthorn (Crataegus orientalis Pall Pall. Ex M. Bieb.) and cherry plum (Prunus divaricata L.) naturally grown in Erzurum province using in vitro gas production technique and to investigate the usability of brush leaves as alternative hays. Source in ruminant feeding when hays are not sufficient or when produced in limited quantities.
Method: Shrub leaves were obtained from at least ten bushes each in the second week of August. Nutrient composition of bush leaves were analyzed according to Weende. In vitro gas production technique was used to determine the feed values of bush leaves. The rumen cannulated two Awassi Rams, 18 months old, were used to get rumen fluid for gas production technique. The data obtained from shrub leaves releated to chemical composition, in vitro gas and methane gas production (MP), organic matter digestibility (OMD), metabolizable energy (ME) and net energy lactation (NEL) values were analyzed by using SPSS package program. 
Findings: The nutrient composition values of bush leaves were found to be significant (P <0.05). The avarage crude protein (CP) and ether extract (EE) values of shrub leaves were ranged between 20,27-5,79% and 2,52-0,60%. Crude fiber (CF), notral detegent fiber (NDF), acid detergent fiber (ADF) and acid detergent lignin (ADL) contents of shrub leaves were changed between 32,93-14,29%, 66,93-41,46%, 33,53-17,70% and 26,61-11,83% respectively. The highest CP content was obtained from sea buckthorn, and the the lowest NDF, ADF and ADL contents were obtained from rosehip and burnet rose. In this study, in vitro gas production (IVGP), ME, NEL, OMD and methane gas production values determined at 24 h of incubation of shrub leaves were found as 47,33-31,00 ml/200 mg DM, 9,11-7,57 MJ/kg DM, 5,35-4,34 MJ/kg DM, 61,87-51,85% and 7,31-4,51 ml/200 mg DM, respectively. The highest ME, NEL, OMD and in vitro gas production values were acquired crab apple, and sea buckthorn form the had lowest in vitro methane production. Relative feed values (RFV) of shrubs ranged from 166,81-89,71 and rosehip, crab apple and burnet rose had the best quality RFV among the investigated shrub leaves.
Results: Considering the nutrient contents and the feed values of shrub leaves determined by in vitro parameters, it was concluded that crab apple, rosehip and burnet rose leaves from shrub leaves may be used ruminant rations as an alternative feed source in ruminant feding when roughage cannot be adequately supplied or produced in limited quantities. But, in vivo studies are required as well as in vitro studies in order to better understand the effect of shrub leaves on animal production and yields.