İnsan haklarının evrenselliği ve kültürel görecelik
Universality of human rights and cultural relativism
Yazar: EREN BÜYÜKTAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERKAN EKİZ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / İnsan Hakları Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Evrensellik = Universality ; Kültürel görelilik = Cultural relativism ; Liberalizm = Liberalism ; Popülizm = Popülism ; İnsan hakları = Human rights

Özet:
İnsan hakları, bir düşünce olarak ortaya çıktığı ve hukukun bir alanı 
haline geldiği dönemden beri belirli bir yeknesak uygulamaya tabi olabilmiş 
değildir. Bu durumun önüne geçebilmek için gerek kuramsal gerekse kurumsal 
boyutlarda tartışmalar gerçekleştirilmiştir. İnsan hakları hukuku çerçevesinde 
gerçekleştirilen ve yeknesak bir uygulama kazandırma amacıyla ortaya çıkan 
evrensellik ilkesi, insan hakları hukukunun temel taşlarından birisi haline 
gelmiştir. Evrensellik ilkesi, insan haklarının hukuk içerisinde kurumsal bir yer 
edinmesi ile paralel olarak kurumsallaşmıştır. 
Evrensellik ilkesi, insan hakları hukukunun temel taşlarından biri 
olmakla birlikte evrensellik ilkesini eleştiren görüşler de mevcuttur. Evrensellik 
ilkesine karşı olarak ortaya çıkan kültürel görecelik düşüncesi, aynı zamanda 
evrensellik ilkesinin eleştirisini oluşturmaktadır. Kültürel görecelik düşüncesi ve 
evrensellik ilkesi arasında yaşanan çatışma etkisini insan hakları metinlerinde 
göstermektedir. Bu çatışma insan hakları açısından incelemeyi gerektirmektedir. 
İnsan hakları, hukukun kapsamı son derece geniş bir alanına karşılık geldiğinden 
kültürel görecelik ve evrensellik ilkesinin incelenmesi aynı zamanda insan hakları 
hukukunun gelişimine katkı sağlayabilmek amacı taşımaktadır. Nitekim ana 
konusu insan olan insan hakları, teorik ve pratik çatışmalara maruz kaldıkça bu 
çatışmadan en çok etkilenenler yine insanlar olmaktadır. 
 Bu çalışmada, evrensellik ilkesinin ve kültürel görecelik düşüncesinin 
öncelikle dayandığı teorik temelleri, ardında da hukuk metinlerine pratik 
düzeydeki yansımaları incelenerek sürmekte olan çatışmanın ortadan
kaldırılabilmesi için bir uzlaşı sağlanabilmesinin mümkün olup olmadığının 
irdelenmiştir. Bu kapsamda, günümüz şartlarında kültürel görecelik ve 
evrensellik ilkesinin hizmet ettiği amaçlar ortaya konulmuştur.

Abstract:
Since the time when human rights emerged as an idea and became an area 
of law, it has not been subject to a certain uniform asslication. In order to prevent 
this situation, discussions were held in both theoretical and institutional 
dimensions. The principle of universality, which was realized within the 
framework of human rights law and emerged with the aim of gaining a uniform 
asslication, has become one of the cornerstones of human rights law. The principle 
of universality has been institutionalized in parallel with the institutionalization 
of human rights within the law. 
Although the principle of universality is one of the cornerstones of human 
rights law, there are also opinions that criticize the principle of universality. The 
idea of cultural relativism, which emerged against the principle of universality, 
also constitutes a critique of the principle of universality. The conflict between the 
idea of cultural relativism and the principle of universality shows its effect in 
human rights texts. This conflict requires an examination in terms of human 
rights. Since human rights correspond to an extremely wide area of law, 
examining the principle of cultural relativism and universality also aims to 
contribute to the development of human rights law. As a matter of fact, as human 
rights, the main subject of which is human, are exposed to theoretical and 
practical conflicts, people are the people who are most affected by this conflict. 
In this study, the necessity to examine whether it is possible to reach a 
consensus in order to eliminate the ongoing conflict by examining the theoretical 
foundations of the principle of universality and the thought of cultural relativism, 
and then its practical reflections on legal texts were examined. In this context, the 
aims served by the principle of cultural relativity and universality in today's 
conditions were revealed.