Türkiye-Irak ilişkileri (1955-1993)
Turkey-Iraq relations (1955-1993)
Yazar: CEREN YÜCEALTAY
Danışman: DOÇ. DR. SAYİM TÜRKMAN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History

Özet:
20. yüzyıl, dünyada çok önemli olayların yaşandığı bir dönem olmuştur. 20. yüzyıl
zaman dilimi için dış politikanın belirlenmesi ve gerçek bir analiz yapılması adına birçok
alanda çeşitli çalışmalar yapılmıştır. Buradan hareketle de bu çalışmamızda Türkiye-Irak
ilişkilerinin 1955-1993 yılları arasında gerçekleşen olayların gerçek bir analiz yapabilmek
adına çeşitli kaynaklardan yararlanılmış, arşivler ve gazeteler incelenip bu konuda yazılan
makale ve kitaplara müracaat edilmiştir.
Araştırmamızda, İran-Irak Savaşı'nın temel dinamikleri, diğer devletlerin izlediği
tutumlar, Ortadoğu tarihinde yaşanan buhranlar ve Türkiye'nin bilhassa Irak ile olan
münasebetleri, darbe zamanlarında Osmanlı tarihinden itibaren ele alınarak aydınlatılmaya
çalışılmıştır.
Bu çalışma, dört bölüme ayrılmıştır. Birinci bölüm, Demokrat Parti'nin Ortadoğu
politikaları çerçevesinde Irak ve NATO kapsamında incelemeye alınmış; ikinci bölüm,
Bağdat Paktı ve İran-Irak Savaşı gibi sekiz yıllık bir süreç üzerinde durularak incelenmiş
ve Ortadoğu sorunu çözüm aşamasını oluşturulduğu için bu bölümde ele alınmış, üçüncü
bölümde Irak ilişkilerinin zaman diliminde yer alan 12 Eylül 1980 tarihli darbe
çerçevesinde incelenmiştir. Son bölümde ise Turgut Özal dönemi ve Türkiye'nin Irak
politikası işlenmiştir.
Tezin amacı, 1955 ve 1993 zaman aralığında Türkiye ve Irak çerçevelerini
incelemektir. Tüm bu olaylar anlatılırken yaşanan darbeler, krizler ve anlaşmalara
değinilmiştir. Çıkarılan sonuçlar ise genel anlamda terör kavramının Türkiye'de bıraktığı
iz ve dış güçlerden alınan yardımlar ile terörün hayat bulması ve çıkarlar doğrultusunda
kurulan devletlerarası ilişkilerin temellendirilmesidir. Bu dış güçlerden kasıt da daha çok
İkinci Dünya Savaşı sonrası doğan ABD ve SSCB gibi güçlü devletlerin liderliğinde
çerçevelenen tarihtir.

Anahtar Kelimeler: Bağdat Paktı, İran, Irak, Süveyş Krizi, Ortadoğu, CENTO.

Abstract:
The 20th century has been a period in high very important events took place in the
World. Various studies have been carried out in many areas in order to determine the
foreign policy and make a real anaylsis for he 20th century time period. In order to make a
real anaylsis of Turkey- Iraq Relations between the years 1955-1993, various sources were
used, archives and newspapers were examined and articles and boks written on this
subject were consulted.
In this study, the foundations of the Iran-Iraq War, the attitudes of other states, the
crises experienced in the history of the Middle East, and Turkey's relations with Iraq in
particular, have been tried to shed light by considering the General Ottoman history at the
times of the coup.
This work is divided into three parts. The first part was examined within the
framework of the Democratic Party's Middle East policies, within the scope of Iraq and
NATO; The second part was examined by emphasizing an eight-year period such as the
Baghdad Pact and the Iran-Iraq War, and the Middle East problem was discussed in this
part because it created the solution phase, and in the third part was examined within the
framework of the coup of September 12, 1980, which took place in the time period of
Iraqi relations. In the last part, Turgut Özal period and Turkey's Iraq policy are discussed.
The aim of the thesis is to examine the Turkey and Iraq frames between 1955 and
1993. While describing all these events, the coups, crises and agreements were mentioned.
The conclusions drawn are, in general terms, the trace left by the concept of terrorism in
Turkey and the realization of terrorism with the aid received from foreign powers and the
foundation of interstate relations established in line with interests. What is meant by these
external powers is the history framed by the leadership of powerful states such as the USA
and the USSR, which were born after the Second World War.

Keywords: Baghdad Pact, Iran, Iraq, Suez Crisis, Middle East, CENTO.