Su havzalarında koruma-kullanma kriterlerinin saptanması; Terkos Gölü örneği
The determination of criteria for the preservation-use balance in water basins; case study Terkos Lake
Yazar: SEBİHA ÖZKAN YILMAZ
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN CENGİZ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Koruma politikaları = Protection policies ; Kullanma politikaları = Use policies ; İçme suyu havzası = Drinking water basin

Özet:
Su havzaları, üzerindeki orman, su kaynakları, akarsu, bitki örtüsü, göl, mikroorganizma, fauna, toprak, iklim ve jeomorfoloji gibi faktörlerin birlikte oluşturduğu doğal bir sistemdir. Hızlı kentleşme süreci ile ortaya çıkan nüfus artışından kaynaklanan olumsuz etkiler bu sistemin düzenli işleyişine engel olmaktadır.İnsan ve diğer canlıların yaşamında büyük öneme sahip olan su kaynakları, insan yerleşimleri ve insan eylemlerinden kaynaklanan faaliyetler nedeniyle kirletilmekte ve yok olma tehlikesi ile karşı karşıya kalmaktadır.Bu tez çalışmasının amacı, su havzalarında, su veriminin optimizasyonu temelinde, koruma-kullanma dengesinin oluşturulması için kriterlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu, su havzalarının sürdürülebilirliği temel alınarak gerçekleştirilmiştir. Koruma-kullanma kriterleri su havzalarındaki planlama, yönetim modelleri, yasal düzenleme ve uygulamalara çerçeve oluşturmak amacı ile belirlenmiştir.Çalışma kapsamında ulusal ve uluslararası ölçekteki havza yönetimi politikaları incelenmiştir. Havza yönetimine ilişkin olarak, uluslararası uygulamalara göre Türkiye'deki durum değerlendirildiğinde, çevre konusunda ülke düzeyinde devlet politikası oluşturulmadığı ve havza yönetiminde yetki karmaşası yaşandığı tespit edilmiş, buna göre havzaların özel statüye kavuşturulması ve yetki karmaşasının yasal ve yönetsel düzenlemelerle giderilmesi hedeflenmesi gerektiği sonucu çıkarılmıştır.Havza yönetimi açısından, Terkos Gölü örnek olarak alınmıştır. Terkos Gölü özelinde yapılan incelemelerde, Terkos Havzası ekosistemini oluşturan fizyografik, iklimsel, edafik, hidrolojik ve biyotik unsurlar incelenmiş ve İstanbul'da en fazla orman alanına sahip havza olması nedeniyle, orman alanlarının yağış miktarını arttırıcı, hava kirliliğini azaltıcı etkisinin bulunduğu tespit edilmiştir.İlk üç bölümde amaca yönelik varsayım ve tespitler açısından Terkos Gölü örneği incelenmiş ve beşinci bölümde, bu tespitler ışığında kriterler belirlenmeye çalışılmıştır.

Abstract:
Water basins are natural systems formed by several factors as forests, water sources, streams, vegetation, lakes, microorganisms, fauna, soil, climate and geomorphology. Negative effects emerged as a result of the population growth following rapid urbanization process that disrupts the regular continuation of such systems.Water resources, which are vital for the existence of humans and other lives, are polluted by human settlements and human activities and consequently they are faced with the danger of destruction.The objective of this thesis is the determination of criteria for the creation of preservation-use balance in water reservoirs considering the optimization of water productivity. This was achieved on the basis of sustainability of water reservoirs. These criteria were developed to create a framework for planning, management models, legal arrangements and applications regarding water reservoirs.In the context of thesis, national and international water reservoir management policies have been investigated. As far as the situation regarding the water reservoir management in Turkey in comparison with the international applications is concerned, it was found that there is no efficient environmental policy of the state established at national level and there are complexities in use of authorities. Considering these assessments, it can be concluded that water reservoirs should have a special status and the uncertainties in use of authorities should be lifted with legal and administrative arrangements.Terkos Lake was used as an example for water reservoir management. Within the framework of the Terkos Lake case study, physiographic, climatic, edifice, hydrologic and biotic factors were analyzed. It was concluded that Terkos reservoir that has the largest forestry area in Istanbul has effects increasing precipitation and decreasing air pollution.In the first three chapters, Terkos Lake was investigated in terms of the assumptions and determinations pointed out regarding the objectives of this thesis. In the fifth chapter, the criteria were developed based on these investigations.