Aile hekimliği polikliniğine başvuran 60 yaş ve üzeri hastalarda polifarmasi durumunun anemi üzerine etkisinin araştırılması
Investigation of the effect of polypharmacy on anemia in patients aged 60 and over applying to the family medicine clinic
Yazar: BÜŞRA BABAÇ ERGİN
Danışman: DOÇ. DR. HİLAL ÖZKAYA ; DR. SİBEL BAKTIR ALTUNTAŞ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
AMAÇ: Yaşlanma ile artan kronik hastalık sayısındaki artış polifarmasiyi beraberinde getirmektedir. Polifarmasi; fonksiyonellikte azalma, kırılganlık, malnütrisyon riskinde artış, anemi gibi birçok olumsuz sağlık olayı riskini artırmaktadır. Bu uzmanlık tezi çalışmasında Aile hekimliği polikliniğine başvuran 60 yaş ve üzeri hastalarda polifarmasi durumunun anemi üzerine etkisinin ve bu etkiyi açıklayacak faktörlerin araştırılması amaçlanmıştır.
GEREÇ VE YÖNTEM: Araştırmamız kesitsel, tanımlayıcı ve ankete dayalı bir çalışma olup Çam ve Sakura Şehir Hastanesi Aile Hekimliği polikliniğine 15.12.2023 ile 15.03.2024 tarihleri arasında başvuran ve 60 yaş üzeri 223 katılımcı ile yapılmıştır. Katılımcılara araştırmacılar tarafından hazırlanan sosyodemografik özellikleri (cinsiyet, doğum tarihi, medeni durum, boy, kilo, öğrenim durumu, mesleği, sahip olduğu çocuk sayısı), kronik hastalıkları, düzenli kullandığı ilaçları, dozları ve kullanım süreleri, bitkisel ilaç gıda takviyesi kullanım durumunu sorgulayan soru setine ilave olarak nütrisyon durumu için MNA kısa form, kırılganlık sorgulamak için FRAİL ve Edmonton kırılganlık ölçeği sorularını içeren 32 soruluk anket yüz yüze uygulanmıştır. Ayrıca katılımcıların kas gücü ölçümü için el dinamometresi kullanılmış ve anemi değerleri için güncel laboratuvar tetkiklerinden hemogram değerleri eklenerek veriler toplanmıştır. Hemoglobin değeri kadınlarda 12 g/dl, erkeklerde 13 g/dl' nin altı anemi olarak kabul edilmiştir. Polifarmasi durumu 5 ve üzeri ilaç kullanımı olarak belirlenmiştir Veriler istatistiksel analize tabi tutulmuştur ve p<0.05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. BULGULAR: Çalışmamıza katılan 223 katılımcının %66,4'ünün (n=148) kadın, %41,3'ünün (n=92) obez, %38,1'inin (n=85) ilköğretim mezunu, %55,2'sinin (n=123) ev hanımı, %59,6'sının (n=133) evli ve %52,9'unun (n=118) 3 ve daha fazla çocuğu olduğu belirlenmiştir. Yaş ortalaması 71,53±7,14 (min=60, max=91) olarak saptanmıştır. Bireylerin %61,0'ının (n=136) polifarmasisi olduğu, %35,9'unun ise (n=80) anemisi olduğu belirlenmiştir. Polifarmasisi olan grupta anemi oranı %82,5 (n=66), polifarmasisi olmayan grupta anemi oranı %17,5 (n=14) olarak

saptanmıştır. Çalışmamızda polifarmasi ile anemi (p<0.001) arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır.
SONUÇ: Çalışmamızda polifarmasi durumu ile anemi varlığı arasında ilişki tespit edilmiştir. Polifarmasisi olan hastalarda anemi sıklığının polifarmasisi olmayan hastalara göre daha sık olduğu görülmüştür. Çoklu ilaç kullanımı ile ilişkili olduğu görülen aneminin yaşlılarda birçok mortalite ve morbidite sebebi olduğu gözlenmiştir. Birinci basamak hekimleri olarak yaşlı populasyonda çoklu ilaç kullanımından doğabilecek sorunları önlemek, polifarmasi konusunda meslektaşlarımızda farkındalık oluşturmak son derece önemlidir.
Anahtar Kelimeler: Polifarmasi, anemi, yaşlı, aile hekimliği

Abstract:
AIM: The increase in the number of chronic diseases with aging leads to polypharmacy. Polypharmacy increases the risk of many adverse health events such as decreased functionality, frailty, increased risk of malnutrition, and anemia. This thesis study aims to investigate the effect of polypharmacy on anemia and the factors that may explain this effect in patients aged 60 and above who apply to the Family Medicine clinic.
MATERIALS AND METHODS: Our research is a cross-sectional, descriptive, and survey-based study conducted with 223 participants aged 60 and over who applied to the Family Medicine Clinic of Çam and Sakura City Hospital between 15.12.2023 and 15.03.2024. The participants were given a 32-question survey prepared by the researchers, which included questions about sociodemographic characteristics (gender, date of birth, marital status, height, weight, education level, occupation, number of children), chronic diseases, regularly used medications, their dosages and durations of use, and the use of herbal medicines and dietary supplements. Additionally, the survey included the MNA short form for nutritional status, the FRAIL and Edmonton frailty scales for frailty assessment. The survey was administered face-to-face. Moreover, a hand dynamometer was used to measure muscle strength, and hemogram values from recent laboratory tests were added to determine anemia status. Hemoglobin levels below 12 g/dl in women and 13 g/dl in men were considered anemia. The condition of polypharmacy is defined as the use of 5 or more medications. The data were subjected to statistical analysis, and p<0.05 was considered statistically significant.
RESULTS: Of the 223 participants in our study, 66.4% (n=148) were women, 41.3% (n=92) were obese, 38.1% (n=85) were primary school graduates, 55.2% (n=123) were housewives, 59.6% (n=133) were married, and 52.9% (n=118) had three or more children. The average age was 71.53±7.14 (min=60, max=91). It was determined that 61.0% (n=136) of the individuals had polypharmacy, and 35.9% (n=80) had anemia. The anemia rate was 82.5% (n=66) in the group with polypharmacy and 17.5% (n=14) in the group without polypharmacy. A statistically

significant relationship was found between polypharmacy and anemia in our study (p<0.001).
CONCLUSION: In our study, a relationship was found between the presence of polypharmacy and anemia. It was observed that the frequency of anemia was higher in patients with polypharmacy compared to those without polypharmacy. Anemia, which was found to be associated with multiple drug use, was observed to be a cause of significant mortality and morbidity in the elderly. As primary care physicians, it is extremely important to prevent problems that may arise from multiple drug use in the elderly population and to raise awareness among our colleagues about polypharmacy.
KEY WORDS: polypharmacy , anemia , elderly, family medicine