Psikolojik belirtiler ve erken dönem uyum bozucu şemalar arasındaki ilişki: Üstbiliş ve duygu düzenlemenin rolü
The relationship between psychological symptoms and early maladaptive schemas: The role of metacognition and emotion regulation
Yazar: DENİZ TÜRK KIVANÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERHAT YÜKSEL
Doğuş Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Duygu düzenleme = Emotion regulation ; Erken dönem uyum bozucu şemalar = Early maladaptive schemas ; Psikolojik belirtiler = Psychological symtoms ; Ölçekler = Scales ; Üstbiliş = Metacognitive

Özet:
Yetişkinlik döneminde açığa çıkan psikolojik belirtiler farklı faktörler bağlamında gelişmekte ve sürdürülmektedir. Erken dönem uyumsuz şemaların, olumsuz duygu düzenleme stratejilerinin ve üstbilişlerdeki bozulmaların psikolojik belirtilerin gelişmesi ve sürdürülmesinde etkili faktörler olduğu bilinmektedir. Bu çalışmanın amacı, erken dönem uyumsuz şema alanları ile psikolojik belirtiler arasında duygu düzenleme güçlüğü ve üstbilişin aracı rolünü incelemektir. Çalışmanın örneklemi 18-65 yaş arası, 248 kadın, 168 erkek olmak üzere toplam 416 katılımcıdan oluşmaktadır. Çalışmadaki değişkenleri ölçmek amacıyla katılımcılara Sosyodemografik Bilgi Formu, Young Şema Ölçeği-Kısa Form 3, Duygu Düzenleme Güçlüğü Ölçeği, Üstbilişler Ölçeği-30 ve Belirti tarama listesi uygulandı. Yapılan analizlerde tüm değişkenler arasında yüksek düzeyde, pozitif yönlü ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu hem şema alanlarının hem de üstbiliş ve duygu düzenleme güçlüğünün psikolojik belirtileri yordadığı gözlendi. Kopukluk, zedelenmiş sınırlar, diğeri yönelimlilik, zedelenmiş otonomi ve yüksek standartlar şema alanları ile depresyon, anksiyete ve obsesif kompulsif belirtileri arasındaki ilişkide duygu düzenleme güçlüğü ve üstbilişin kısmi aracılık etkisi bulundu. Yüksek standartlar şema alanı ile somatizasyon ve fobik anksiyete ilişkisinde duygu düzenleme güçlüğü ve üstbilişin tam aracılık etkisi olduğu; somatizasyon ve fobik anksiyete ile kopukluk, zedelenmiş sınırlar, diğeri yönelimlilik ve zedelenmiş otonomi şema alanları arasında duygu düzenleme güçlüğü ve üstbilişin kısmi aracılık etkisi olduğu saptandı. Çalışmanın sonuçları ve sınırlılıkları ilgili literatür bağlamında tartışıldı.

Abstract:
Psychological symptoms, that reveal itself during adulthood, develop and continue in the context of different factors. It is known that early maladaptive schemas, negative emotion regulation strategies, and impairments in metacognition are effective factors in the development and persistence of psychological symptoms. The aim of this study is to examine the mediating role of difficulty in emotion regulation and metacognition between early maladaptive schema domains and psychological symptoms. The study group consists of a total of 416 participants, 248 females and 168 males, between the ages of 18-65. Sociodemographic Information Questionnaire, Young Schema Questionnaire-Short Form-3, Difficulties in Emotion Regulation Scale, Metacognitions Questionnaire-30 and Symptom Check List-Revised were applied to the participants in order to measure the variables in the study. In the analysis, it was found that there is a high level, positive and statistically significant relationship between all variables; It was observed that both schema domains and metacognition and emotion regulation difficulties predicted psychological symptoms. Difficulty in emotion regulation and metacognition were found to have a partial mediating effect on the relationship between disconnection, impaired limits, other directedness, impaired autonomy, unrelenting standards schema domains with depression, anxiety, and obsessive-compulsive symptoms. Emotion regulation difficulties and metacognition have a complete mediating effect on the relationship between unrelenting standards schema domain with somatization and phobic anxiety; difficulty in emotion regulation and metacognition were found to have a partial mediating effect between somatization and phobic anxiety with disconnection, impaired limits, other directedness and impaired autonomy schema domains. The results and limitations of the study were discussed in the context of the relevant literature.