İbn Dokmak'ın hayatı ve "Nazmü'l-Cümân fî Tabakâti Ashabi İmâmına en-Nu'man" isimli eserinin tahlîl ve tahkîki
Ibn Doqmaq life's and " Nudhum al_Joman fi Tabaqati Ashabi İmamina en-Nu'man" analysis and review.
Yazar: SAMIR FATTAH ABBAS
Danışman: YRD. DOÇ. DR. OSMAN AYDINLI
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Din = Religion
Dizin: Biyografi = Biography ; Tabakat = Tabakat ; İbn Dokmak = Ibn Doqmaq ; İslam tarihi = Islamic history ; İslamiyet = Islam

Özet:
Tabakat kitapları İslam tarihi alanında çok önemli bir yere sahiptir. Memlükler döneminde yaşamış olan Sârimuddîn İbrahim b. Aydemir el-Alâî el-Kâhirî el-Hanefî İbn Dokmâk'ın Nazmü'l-Cümân adlı eseri Hanefi mezhebi uleması hakkında yazılmış ve gün yüzüne çıkmamış ender bir eserdir. Tezimizde bu değerli eser tahkik edilip incelenmiştir. Çalışma giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında tezin konusu, amacı, tabakat kitaplarının içeriği, hanefî tabakat eserleri ve İbni Dokmâk'ın hakimiyetleri döneminde yaşadığı Memâlik-i Bahriyye (648-784/1250-1382) ve Memâlik-i Çerkeziyye (784-923/1382-1517) devletlerinin siyasi ve kültürel yapıları incelenmiştir. Ayrıca İbn Dokmâk açısından da söz konusu siyasi dönemler anlatılmıştır. Bu dönemin gerek siyasi gerekse sosyal, iktisadi ve kültürel yönlerinin aydınlatılması İbn Dokmâk'ın doğru anlaşılması için hayati öneme sahiptir. Zira bu dönemde Kahire ilmi anlamda altın çağını yaşamış ilim adamlarının uğrak yeri haline gelmiştir. Eserin birinci bölümünde İbn Dokmâk'ın hayatı, ilmi şahsiyeti ve tahkik ettiğimiz eseri Nazmü'l-Cümân ve eserin yazma nüshaları hakkında bilgiler verilmiş ve bu eserin tahkikinde izlenen metod üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde ise İbn Dokmâk'ın yazma halinde 3 cilt olan "Nazmü'l-cümân fî tabakâti ashâbı imâmına en-Nu'man" isimli eserinin tahlil ve tahkiki yapılmıştır.
	İbn Dokmâk kitabının ilk cildini Ebû Hanife'nin hayatına ayırmış bu hususta ulaştığı tüm malumatı kitabına almıştır. Kitap bu yönüyle Ebû Hanife'nin menakıbı hakkında yazılmış en hacimli eserdir. Kitabın son bölümünde Ebû Hanife hakkında yapılan eleştirilere cevap vermiş ve cevap veren âlimlerin görüşlerini zikretmiştir. Nakletmiş olduğu cevaplardan bazıları sert ifadeleri muhtevidir, bununla birlikte Hanefi âlimlerinin müstakil olarak diğer mezhepleri tenkit ettiği bir kitap yoktur. Bu hususta onların yaptıkları, mezhep imamı olan Ebû Hanife hazretlerine yapılan tenkitlere ve iftiralara cevap vermek olmuştur.

Abstract:
Tabaqat (Layers) books have a very important place in Islamic history. The work of Sarimuddin İbrahim b. Aydemir el-Alai el-Kahiri el-Hanefi ibn Doqmaq titled NudhumAl_Joman is a rare work that didn't come to the light and was written about hanafiyyah madhhab pundits. In our thesis, this valuable work was examined and investigated.. The work consists of three sections including introduction and two more parts. Subject of the thesis, contents of tabaqat books, hanafiyyah tabaqat books and political and cultural structures of  Memalik-i Bahriyya (648-784/1250-1382) and Memalik-i Cherkesiyya (784-923/1382-1517) states which Ibn Doqmaq has lived within their ruling era were examined in the introduction section. Furthermore, the said political periods was also described from the viewpoint of Ibn Doqmaq. It is crucial to clarify both political and social, economic and cultural aspects of this era for understanding Ibn Doqmaq correctly. Because cairo scholarship had its golden era in this period and it became a beaten track for scholars. In the first part of the work, some information was given about the life of Ibn Doqmaq, his personality as a scholar and Nudhum Al_Joman, his work which we are examined and hand-written copies of the work and dwelled on the method followed in the examination of this work. In the second part, analysis and review of the work of Ibn Doqmaq called " Nudhum Al_Joman fi tabaqati ashabi imamına en-Nu'man" was made. 
Ibn Doqmaq reserved the first volume of his book to the life of Ebu Hanife and he took all information in his book that he could have reached in this regard. The book is the most comprehensive work that was written on the anecdotes of the Ebu Hanife from this aspect. In the last chapter of the book, a response was given to the criticisms made on Ebu Hanife and mentioned the views of the respondent scholars. Some of the responses that it quoted contains the most harsh statements, nevertheless, there is no such book which the hanafiyyah scholars criticized other madhhabs in it individually. What they did in this respect was to respond to the criticisms and slanders made to Abu Hanifa, his nibs who is the imam of the madhhab.