Okul gelişimini destekleyen bir okul öz-değerlendirme modeli
A school self-evaluation model supporting school development
Yazar: GÜL KURUM
Danışman: DOÇ. DR. ŞAKİR ÇINKIR
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Yönetimi ve Politikası Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Teftişi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Araştırma-geliştirme = Research-development ; Okul geliştirme = School improvement ; Öz değerlendirme = Self-assessment

Özet:
Bu araştırmanın genel amacı kamu ortaokulları için uygulamalı olarak okul gelişimini destekleyen bir okul öz-değerlendirme modeli geliştirmektir. Bu amaçla karma araştırma yöntemlerinden çok aşamalı karma desen kullanılmıştır. Bu desenin aşamaları Araştırma ve Geliştirme (AR-GE) yöntembiliminde yapılandırılmıştır. Model taslağını geliştirmek amacıyla dokümanlar incelenmiştir ve anketlerle 9 uzmandan görüş alınmıştır. Modelin uygulanması amacıyla okul yöneticisi, öğretmen, öğrenci ve veliler için veri toplama araçları geliştirilmiştir. Son olarak model Ankara'da bir kamu ortaokulunda uygulanmıştır. 
Araştırmanın genel amacı doğrultusunda yıllık olarak uygulanması planlanan okul gelişimini destekleyen bir öz-değerlendirme modeli geliştirilmiştir. Bu model hazırlık, planlama, uygulama, değerlendirme, eyleme geçme, izleme ve değerlendirme olmak üzere altı aşamadan oluşmaktadır. İlk dört aşama öz-değerlendirme, son iki aşama geliştirme amacıyla kullanılmaktadır. Bu modelin içeriği "yönetim ve liderlik, eğitim-öğretim süreci, okul-aile-toplum işbirliği, okul sağlığı ve güvenliği, okulda ilişkiler ve iletişim, mesleki gelişim" olmak üzere altı alandan oluşmaktadır. Model okul öz-değerlendirme ekibi tarafından uygulanmaktadır. Ayrıca bu sürece kılavuzluk etmesi amacıyla danışma birimi de oluşturulmuştur.
Geliştirilen okul öz-değerlendirme modeli öğretim kademesine ve okul türlerine göre benzer şekilde tasarlanmıştır. Okul öz-değerlendirme modeli çeşitli nitel ve nicel kanıtlara dayalı şekilde yürütülmektedir. Bu doğrultuda okul yöneticisi, öğretmen, öğrenci ve velilerden nicel ve nitel veriler toplanmıştır. Bu kapsamda geçerli ve güvenilir paydaş ölçekleri geliştirilmiş, görüşme/anket ve okul genel bilgiler formu hazırlanmıştır. Ayrıca okulun mevcut durumunu değerlendirmek için okulların belge/destek şeklinde kanıt sunması istenmiştir. Bu kanıtlar ve veriler okul öz-değerlendirme raporunda sunulmaktadır. Bu rapor da hesapverebilirlik, kapasite geliştirme, mesleki gelişim, akreditasyon, okul geliştirme ve iyileştirme çalışmalarında kullanılmaktadır.
Modelin uygulanması sürecinde Ankara'da bulunan bir kamu ortaokulundaki okul yöneticisi, öğretmen, öğrenci ve velilerden nicel ve nitel veriler toplanmıştır. Nicel bulgulara göre paydaşlar okulu model içeriği kapsamında iyi bulmaktadır. Ancak nitel bulgulara göre okulda öğretmenlerin sadece görüşleri alınmaktadır, son kararı yönetim vermektedir. Öğrencilerin çoğunlukla okula severek geldiği belirlenmiştir. Ancak öğretmenler ve öğrenciler okulda büyük sınıflardan küçük sınıflara doğru fiziksel ve sözel zorbalık yapıldığını belirtmektedir. Okul yönetimi ve öğretmen çabasına rağmen bazı veliler oldukça ilgisiz davranmaktadır. 
Bütün paydaşlar okulda öğrenciler için sağlıklı beslenme ortamı bulunmadığını belirtmiştir. Okulda paydaşlar arasında iletişim çoğunlukla yüz yüze görüşme ve telefonla sağlanmaktadır. Diğer taraftan paydaşlar arasında ilişkileri geliştirmek için okulda sosyal/eğitsel/spor/sanat etkinlikleri düzenlenmektedir. Okulda öğretmenlerin mesleki gelişimi eğitim/etkinliklere katılım izni, materyal sağlama ve çeşitli etkinlikler düzenleme şeklinde desteklenmektedir. 
Geliştirilen model okul türü, öğretim basamağı ve ihtiyaçlarına göre esnetilerek kullanılabilir. Ancak modelin uygulaması sürecinde okul yöneticileri ve öğretmenler temel istatistik, araştırma ve rapor yazma konusunda eğitime ihtiyaç duymaktadır. Bu konuda eğitim yönetimi, denetimi/değerlendirmesi gibi alanlarda lisansüstü eğitim almış uzmanlardan destek alınabilir. Ayrıca geliştirilen modelin uygulanabilirliği ve benimsenebilirliğine ilişkin alan uzmanı öğretim üyelerinin, maarif müfettişlerinin, okul yöneticilerinin ve öğretmenlerin görüşleri alınabilir.

Abstract:
The overall aim of this study is to develop a school self-evaluation model that supports school development in practice for the public middle schools. For this purpose, mixed methods research and multi-stage mixed design are used. The stages of this design are structured in Research and Development (R&D) methodology. In order to develop the draft of the model, the documents are examined and 9 experts' views are taken with questionnaires. Data collection tools are developed for school administrators, teachers, students and parents in order to implement this model. In the final stage, the model is implemented in a public middle school in Ankara.
In accordance with the aim of this study, a schhol self-evaluation model supporting school development, which is planned to be implemented annually, has been developed. This model consists of six stages: preparation, planning, implementation, evaluation, taking action, monitoring and evaluation. The first four stages of this model is used for self-evaluation and the last two stages is used for school development.  The content of this model consists of six domains: management and leadership, education process, school-parent-soceity cooperation, school health and safety, relations and communication at school, professional development. This model is implemented by the school self-evaluation team. An advisory unit is also set up to guide this process.
This school self-evaluation model is designed in a similar way according to the level of education and the types of schools. This model is conducted based on various qualitative and quantitative evidence. Accordingly, quantitative and qualitative data are collected from school administrators, teachers, students and parents. In this context, scales for stakeholders are developed, interview/questionnaire and school general information forms are prepared. In addition, schools are required to provide evidence in the form of documents/support to make judgements about the current practices at school. These evidence and data are presented in the school self-evaluation report. This report is used in accountability, capacity building, professional development, accreditation, school development and improvement studies.
In the implementation process of this model, quantitative and qualitative data are collected from principals, teachers, students and parents in a public secondary school in Ankara. According to quantitative findings, stakeholders have found the school in a good condition in the context of this model's content. However, according to qualitative findings, the views of the teachers are asked only at school and the final decision is made by the school management. The stakeholders have stated that students mostly come to school voluntarily. However, teachers and students have stated that physical and verbal bullying is carried out from upper classes to lower classes. In spite of the school management's and teachers' effort, some parents do not care for their childrens' education at school.
All the stakeholders have stated that there is no healthy diet environment for students at school. The stakeholders at school communicate mostly face-to-face and by telephone. On the other hand, social/educational/sport/art activities are arranged at school to improve the relations among the stakeholders. The professional development of the teachers at school is supported by giving permission to attend to training/activities, providing material and arranging various activities.
This model is in a flexible structure and can be used for different types of schools, teaching level and school needs by making some changes However, during the implementation of this model, principals and teachers need training in basic statistics, research and report writing. Support can be provided from experts with postgraduate training in areas such as educational administration and supervision/school evaluation. In addition, opinions of field experts, education supervisors, principals and teachers regarding the applicability and adoption of this model can be obtained