Sağlıkta karar verme yöntemleri için geliştirilen deterministik ve olasılıksal duyarlılık analizleri
Deterministic and probabilistic sensitivity analyses developed for decision making proccess in health sciences
Yazar: CAN ATEŞ
Danışman: PROF. DR. YASEMİN YAVUZ
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Biyoistatistik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Biyoistatistik = Biostatistics ; İstatistik = Statistics
Dizin: Biyoistatistik = Bioistatistics ; Karar analizi = Decision analysis ; Karar ağacı = Decision tree ; Karar verme = Decision making ; Sağlık = Health ; Sağlık araştırmaları = Health surveys ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık hizmetleri araştırmaları = Health services research

Özet:
Günümüzde, bilim ve teknoloji alanındaki hızlı gelişime paralel olarak "kolay, kullanışlı, hızlı, daha az maliyetli, girişimsel olmayan, ucuz" gibi avantajlarıyla karşımıza çıkan yeni yöntemlerin eskilerinin yerini alıp alamayacakları konusunda daha objektif ve net değerlendirmelere olan ihtiyaç artmaktadır.
Klinik karar problemlerinin çözümü için kullanılan karar analizi modellerinde, bazı değişkenlerin verilen karar üzerinde etkili olduğu bilinmektedir. Bu değişkenlerin değişen değerleri için, model sonucu da değişiklik gösterebilmektedir. Bu nedenle, ilgili değişkenlerin model sonucunda verilen karar üzerinde ne düzeyde etkili olduğu, diğer bir deyişle modelin değişkenlere ne düzeyde duyarlı olduğu incelenmelidir. 
Bu çalışmanın amacı, klinik karar modellerinde karşılaşılabilecek belirsizliklerin, varılacak karara olan etkilerini belirlemek amacıyla kullanılan Deterministik ve Olasılıksal Duyarlılık Analizi yöntemlerini tanıtmak ve klinikte karşılaşılan bir karar probleminin incelendiği analizler ile varılan kararın hangi faktörlerin ne seviyedeki etkileri ile farklılık gösterebileceğini ortaya koymaktır.
Bu amaç doğrultusunda, Erişkin Omurga Bozukluğu tanısı almış hastalar için etkin tedavi yönteminin seçilmesi amacıyla klinik bir karar analizi modeli oluşturulmuş, ve bu modelle varılacak karar etkili olduğu düşünülen cinsiyet, omurga cerrahi öyküsü, hastalığa bağlı yakınma süresi, yaş ve vücut kitle indeksi (VKİ) parametreleri, Tek Yönlü, İki Yönlü ve Olasılıksal Duyarlılık analizleri ile incelenmiştir. 
Sonuç olarak temel karar modeli olarak tanımlanan başlangıç modelimizde cerrahi strateji daha iyi bulunurken, modele duyarlı bulunan yaş ve VKİ değişkenlerinin etkilerini içeren final modelimizde konservatif tedaviye ilişkin beklenen fayda değerinin cerrahi tedaviye göre daha yüksek olduğu gözlenmiştir (sırasıyla beklenen faydalar; 0,84 ve 0,82).

Anahtar Sözcükler: Duyarlılık Analizi, Karar Analizi, Karar Ağacı, Olasılıksal Duyarlılık Analizi.

Abstract:
SUMMARY
Deterministic and Probabilistic Sensitivity Analyses Developed for Decision Making Proccess in Health Sciences
Nowadas, parallel to the rapid developments in the field of science and technology, in order to adopt the innovations in terms of being "easier, more practical, faster, less costly, non-invasive", the need for more objective and clear assessments are rising.
It is known that some variables have effect on the decision made while using the decision models for clinical decision making problems. The outcome of the model could change depending on the varying values of such variables. Therefore, it should be investigated that how much these variables have effect on the outcome of the model, in other words how much the model is sensitive to these variables.
The aim of this study is to present deterministic and probabilistic sensitivity analysis methods to determine the effects of uncertainties which can occur in clinical decision models. The aim is also to show how much the decision is changed along the range of variables and factors, in a clinical decision problem.
Regarding to the aim of the study, a clinical decision model is set in order to define the optimal treatment in patients with adult spinal deformity (ASD). Further, patient characteristics i.e. gender, spinal surgery history, duration of complaint related to ASD, age and body mass index (BMI) were assessed in terms of model sensitivity by using one-way and two-way deterministic and probabilistic sensitivity analyses.
Results showed that although the surgery treatment was more efficient in the base decision model, after taking into account age and BMI in the final model, conservative treatment became more efficient according to the expected values of utilities (0,84 and 0,82 for conservative and surgery respectively).

Keywords: Sensitivity Analysis, Decision Analysis, Decision Tree, Probabilistic Sensitivity Analysis.