Başkonuş Dağı'nın koruma kriterlerine göre değerlendirilmesi ve biyosfer rezervi açısından araştırılması
Evaluation of Baskonus Mountain according to conservation criteria and research as biosphere reserve
Yazar: MEHMET KARABÖRK
Danışman: PROF. DR. ERSİN KAYA SANDAL
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Başkonuş Dağı = Başkonuş Mountain ; Biyosfer rezervi = Biosphere  reserve ; Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Coğrafya = Geography ; Doğa koruma = Nature conservation ; Kahramanmaraş = Kahramanmaraş ; Koruma tedbirleri = Protection measures ; Koruma çalışmaları = Protection studies

Özet:
Doğal ortamdan akılcı kullanım ilkesi çerçevesinde yararlanmak, doğal ortam ve sosyo-ekonomik yapının bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmesi, koruma-kullanma dengesinin sağlanması ancak sürdürülebilirliğin esas alındığı koruma planları ile mümkündür. Korunan alanlar için belirlenen koruma yöntemlerinin keskin koruma tedbirleri içermesi ve yerel halkı koruma süreci dışında tutan yönetim anlayışı koruma uygulamaları yeterli başarıyı sağlayamamıştır. Bu nedenle korunan alanı bütün unsurları ile ele alan ve yerel halkı da koruma sürecine dâhil eden koruma anlayışından ötürü Biyosfer Rezervleri yaklaşımı esas alınmıştır.

Bu çalışmada ülkemizin önemli dağlık ekosistemlerinden biri olan Başkonuş Dağı'nın doğal ortam ve sosyo-ekonomik yapısı incelenmiştir. Bölgenin doğa koruma kriterleri çerçevesinde değerlendirilmesi yapılmış, koruma ve sürdürülebilir kullanımın sağlandığı, biyosfer rezervi temelli bir koruma planının ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu doğrultuda koruma ve sürdürülebilir kullanımın sağlanması adına biyosfer rezervi olarak koruma yaklaşımı geliştirilmiştir.

Öncelikle araştırma alanının doğal, sosyo-ekonomik ve kültürel yapısı belirlenerek, bölgenin genel özellikleri ortaya konmuştur. Araştırma alanının ekolojik açıdan değerlendirilmesi için nadirlik, hassaslık ve doğallık kriterleri incelenmiştir. Değerlendirme sonucuna göre Başkonuş Dağı'nın koruma niteliği durumu ortaya konmuştur. Daha sonra koruma niteliği haritası kullanılarak, UNESCO Biyosfer Rezervi (Man and Biosphere) koruma programının ilklerine göre zonlama yapılarak çekirdek zon, tampon zon ve gelişme zonu sınırları belirlenmiştir. Sosyo-ekonomik ve kültürel veriler ve arazi çalışmalarıyla elde edilen veriler çalışma alanının bütüncül olarak değerlendirilmesine imkân tanımıştır. 18.632 hektarlık büyüklüğe sahip olan çalışma alanının  %20'si çekirdek bölgesine, %21'sı tampon bölgeye ve %59'u geçiş bölgesi olarak belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Başkonuş Dağı, Biyosfer Rezervi, Doğa Koruma, Coğrafi Bilgi Sistemleri, Kahramanmaraş

Abstract:
Utilizing the natural environment within the framework of the rational use principle, analyzing the natural environment and socio-economic structure one by one, evaluating them with a holistic approach, and ensuring the balance of using protection is only possible with conservation plans based on sustainability. The conservation methods identified for protected areas contain sharp protection measures and management practices that exclude local people from the protection process have not been successfull. So , the Biosphere Reserves approach is based on the understanding of conservation that covers the protected area with all its elements.

In this study, the natural environment and socio-economic structure of Başkonuş Mountain, which is one of the most important mountainous ecosystems of our country , is examined. The region was evaluated within the framework of nature conservation criteria and a conservation plan based on biosphere reserve was aimed to provide protection and sustainable use. Accordingly, conservation approach as a biosphere reserve has been developed in order to ensure conservation and sustainable use.

First, the natural, socio-economic and cultural structure of the research area has been determined and the general characteristics of the region have been revealed. For ecological evaluation of the research area, the criteria of rarity, sensitivity and naturalness were examined. According to the results of the evaluation, the conservation status of Başkonuş Mountain was revealed. Then, by using conservation map, core zone, buffer zone and development zone boundaries were determined by zoning according to the firsts of UNESCO Biosphere Reserve (MaB) conservation program. Socio-economic and cultural data, and data obtained through field studies have guided conservation planning. 18.632 hectares of the study area, 20% of the core region, 21% of the buffer zone and 59% of the transition zone was determined.

Key Words: Başkonuş Mountain, Biosphere Reserve, Nature Conservation, Geographical Information Systems, Kahramanmaraş