Ankara'nın bütün tarihi çerçevesinde Ankara vakıfları: Tespit ve değerlendirme
Pious foundations of Ankara within the framework of total history of Ankara: An inventory and reassesment
Yazar: HATİCE GÜZEL
Danışman: PROF.DR. BAHAEDDİN YEDİYILDIZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2002
Konu: Tarih = History
Dizin: Ankara = Ankara ; Vakıflar = Foundations

Özet:
İlk ürünleri, pratik amaçlar sebebiyle, vakfin hukuku, mahiyeti gibi konular üzerine inşa edilmiş olan vakıf çalışmaları, zamanla çeşitli kaynakların kullanımı, meseleleri metodolojik kriterler çerçevesinde değerlendirme ve tarih araştırmalarında araştırıcıların analiz kabiliyetini kolaylaştıran unsurlardan yararlanma gibi gelişmelere paralel bir ilerleme kaydetmiştir. Bilhassa sosyo-ekonomik tarihçilik alanına giren kantitatif sorgulamalar ve bilgisayar kullanımının uyum içerisinde yürütüldüğü sondaj metodu çerçevesinde yapılan çalışmalarla, vakfın Anadolu coğrafyasındaki genel bir tablosu da çizilmeye çalışılmıştır. Ankara şehrinin, tezimize dolayısıyla yeni bir vakıf araştırmasına konu edilmesinin temel sebebi, Ankara'nın Anadolu coğrafyasının belli bir bölümünü temsil kabiliyeti olan şehirlerden biri olmasıdır. Ankara şehri vakıfları, tezde vakfiyelere göre vakıfların tespiti ve vakıfların gelişim ve değişim sürecinin takip edilebileceği başka belgelerin (arz, inha, tevcih gibi) bunlara ilâvesi ve bu konu hakkında daha önce yapılan araştırmalara atıflar çerçevesinde ele alınmıştır. Buradan hareketle çalışmada esası vakfiyesi olan vakıflar teşkil etmektedir. Hayli eski bir tarihî serüvene sahip olan Ankara şehri, vakıflarının tarihi itibariyle ise, Türkleşme-İslâmlaşma sürecine kadar geriye gitmektedir. Ancak şehir, eyalet merkezi olma özelliğini uzun süreler muhafaza etmesine ve yoğun bir ticarî hayata sahip olmasına rağmen, âbidevî mâhiyet taşıyan vakıf eserleri anlamında çok zengin bir tablo sergileyememiştir. Ankara'nın büyük camiler ve medreseler anlamında yoğunluk arz ettiği yıllar, imparatorluğun zirvede olduğu yılara denk bir görüntü arz ederken, şehir, bugünün Ankara'sının sınırlan dahilinde belirlenen birharitaya göre, bilhassa 18. yüzyıldan 20. yüzyıla uzanan çizgide, kaza, nahiye ve karyelerde daha çok mescitler için küçük çaplı para vakıflarına sahip olmuştur. Buna ilâve olarak, zaviye vakıfları gibi bazı vakıflar hariç tutulursa, ortaya çıkan tablo Ankara'da mevcut bir eserin yaşatılmasına binaen yapılmış vakıfları ihtiva etmektedir. Ancak vakfiye okumaları ve vakıf tahlilleri ileride yapılacağı için çalışmalar esnasında en azından arşivde geçirilen sürede bu durum tarafımızdan fark edilmiş, bunun gösterilmesi ise, bir sonraki aşamaya bırakılmıştır. Ayrıca tezin ve tezde sunulan malzemenin bir neticesi olarak, ileride yapılacak daha kapsamlı bir Ankara vakıftan çalışmasında, yine veri tabanına dayalı, fakat sorgulama kapsamının daha geniş tutulacağı, zorlayarak değil, fakat bu sorgular üzerine İnşa edilecek, bir muhteva analizine bağlı olarak, konuya ilişkin bir teorik çerçeveye ulaşılabilmek de amaçlanmaktadır.

Abstract:
IV of the empire there was a considerable increase in the number of large mosques and theological schools in Ankara, however in accordance to a map drawn according to the present borders of today's Ankara, between the 18th and 20* centuries small scale donation foundations attached to small mosques in districts, sub-districts and villages were commonly seen in the city. Additionally, if we exclude the foundations such as foundations for dervish lodges, the picture that remains includes the foundations that are constructed in order to recreate a present piece in Ankara. However for the reason that the readings of trust deeds and evaluations of foundations would be conducted later on, we have noticed this situation at least during the time we spent in the archives during our studies and the demonstration of it, is left to the next stage. As a consequence of the thesis and the material presented in the thesis, at a more detailed study of foundations of Ankara study that would be worked on in the future, we also aim to arrive at a theoretical mainframe of the subject based on again a data base, where the scope of interviews would be more comprehensive, depending on a content analysis that would be build on these interviews.