Zoysia çimi hatlarında kendine uyuşmazlık ve tohum verimi oranlarının belirlenmesi
Assesment of selfing and seed yield ratio in zoysiagrass breeding lines
Yazar: ZAHİDE DENİZ SUBAŞI
Danışman: DOÇ. DR. SONGÜL SEVER MUTLU
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Zoysia çimleri dünyanın pek çok ülkesinde ev bahçeleri, parklar, golf ve spor sahalarında yaygın kullanılan çok yıllık sıcak iklim çim bitkileridir. Halihazırda ülkemizde ticaret konu olan Zoysia çimlerinin tamamı yabancı ülkelerin ıslah programlarında geliştirilmiş tohumlu veya vejetatif çeşitlerdir. Çim tohumu açısından dışa bağımlı konumda olmamız ise yeşil alan tesis masraflarını arttırmaktadır. Bu bakımdan Zoysia çimlerinde kendi çeşitlerimizi geliştirme yolunda yapılacak ıslah çalışmaları önem arz etmektedir. Bu çalışmanın amacı, Akdeniz Üniversitesinde geliştirilmiş Zoysia çimi ıslah hatlarının kendilenme, açıkta tozlanma ve diğer çim performansına ait özelliklerini ortaya koymak ve tohumlu çeşit geliştirmede ebeveyn olarak kullanılabilecek elit hatları belirlemektir. Bu kapsamda çalışmada türler arası melezleme ile geliştirilmiş 250 adet hibrit Zoysia hatları kullanılmıştır. Çalışma tesadüf blokları deneme deseninde 3 tekerrürlü olarak 2020-2021 yılları arasında yürütülmüştür. Çalışmada ticari tohumlu tip 'Zenith', ve vejetatif 'El-Toro', 'Empire' ve 'Ja-Mur' çeşitleri kontrol olarak kullanılmıştır. Hibrit hatlar önce genel çim performansı ve çiçeklenme karakteristikleri açısından fenotipik ön seleksiyondan geçirilmiş ve 30 adedi seçilmiştir. Seçilen hatların açıkta tozlanma ve kendilenme oranları, çiçek özellikleri, çim kalitesi, rengi, yaprak tekstürü, çim yoğunluğuna ilişkin veriler alınmıştır. Açıkta tozlanma oranı yerli ıslah hatlarımızda %41 ile %63 (ort. %48) arasında varyasyon göstermiş ve 'Zenith' çeşidinde ise  %43 bulunmuştur.  Zoysia çiminde kendilenmiş tohum oranı ort. % 5.6 olup ıslah hatlarımızda %3.5 ile %11.9 ve 'Zenith' çeşidinde ise %7.9 bulunmuştur.  Çim performansı açısından ıslah hatları ve ticari çeşitler arasında önemli farklılıklar bulunmuştur. Çalışma sonucunda kendilenme oranı düşük ve yüksek oranda tohum tutan ve 'Zenith' çeşidine gore daha yüksek çim kalitesi,  sürgün yoğunluğu ve ince yaprak tekstürü oluşturan 12 adet ıslah hattı tespit edilmiştir. Bu hatlar tohumlu tip yerli Zoysia çimi çeşitleri geliştirmek için ebeveyn olarak kullanım potansiyeline sahip olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
Zoysiagrasses (Zoysia spp) are perennial warm-season turfgrasses commonly used in lawns, parks, golf courses and athletic fields in many countries.  All of the Zoysia grasses, which are currently the subject of trade in Turkey, are seeded or vegetative varieties developed in breeding programs of foreign countries.  This situation increases establishment cost of green areas.  Therefore, breeding studies to develop our own cultivars in zoysiagrass are important.  The objectives of this study were to reveal self fertility, open pollination ratio and turf performance characteristics of zoysiagrass breeding lines developed at Akdeniz University and to identify elite lines that can be used as parents for development of seeded cultivars.  The study carried out using 250 interspesific hybrid Zoysiagrass lines and a randomized block design with three replications between 2020 and 2021. Commercial zoysiagrass cultivars including seeded type 'Zenith' and vegetative types 'El-Toro', 'Empire' and ' Ja-Mur' were used as control checks in the study. The 250 hybrids were subjected to phenotypic pre-selection for overall turf performance and flowering characteristics and 30 of them selected for further investigation.  The data regarding cross pollination and selfing ratio, flowering characteristics, turfgrass quality, color, leaf texture, density of breeding lines were collected.  The mean cross pollination ratio of breeding lines was %48 ranging from 41% to %63 and that of 'Zenith' was 43%. Self-fertility ratio was 7.9% for 'Zenith' and 5.6% for breeding lines ranging from 3.5% to 11.9%. There were significant differences among breeding lines and commercial cultivars for turf performances.  As a result of the study, 12 breeding lines were determined, which exhibited a low selfing rate and high seed yield, and produced higher turfgrass quality, shoot density and fine leaf texture than the commercial check 'Zenith'. These lines can be used as parents to develop seeded-type native Zoysia grass cultivars.