Türkiye'de son on yılda yayınlanmış kimya ve fizik ders kitaplarındaki atom modelleri konusunun belirlenen kriterler doğrultusunda bilim tarihi ve felsefesi çerçevesinde incelenmesi
An examination of atom models in the chemistry and physics textbooks published in the last decade in Turkey through the of science history and philosophy framework
Yazar: ESRA SAVAŞAN
Danışman: PROF. DR. SEVGİ AYDIN GÜNBATAR
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Kimya Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilim felsefesi = Science philosophy ; Bilim tarihi = History of science ; Bilimin doğası = Nature of science ; Kimya eğitimi = Chemistry education

Özet:
Bu çalışmada, Kimya Öğretim Programı hedeflerinden olan bilim tarihi ve felsefesi boyutlarının ortaöğretim ders kitaplarında son on yıllık süreçte ne derecede yer verildiği ve ilgili hedeflerin ne düzeyde yansıtıldığını Thomson, Rutherford ve Bohr atom modelleri kapsamında incelemiştir. Bu araştırmada, çalışmanın amacına uygun olarak nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Bu doğrultuda, Türkiye'de 2012-2021 yılları arasında ortaöğretim kurumlarında okutulan ve Thomson, Rutherford ve Bohr atom modelleri konularına yer veren farklı yazarlara ait 21 adet ders kitabı olduğu belirlenmiştir. Ders kitaplarının 15'ini 9., 10'unu, 11. Sınıf kimya kitapları ve altısını da 12. Sınıf fizik ders kitapları oluşturmaktadır. Ders kitaplarının içerik analizlerinde Niaz (1998) tarafından geliştirilen analiz rubriği kullanılmıştır. Bu rubriğe uygun olarak ders kitaplarındaki atom modelleri konularının bilim tarihi ve felsefesini temsil etme düzeylerinin sekiz alt boyutta analizi gerçekleştirilmiştir. Analiz sonucu elde edilen bulgulara göre; ders kitaplarındaki atom modelleri konusunun yeterli düzeyde bilim tarihi ve felsefesine yer vermediği, bazı ders kitaplarının tarihsel bağlamda hatalı sunumlar olduğu ve son on yılda, kitap yazarlarına bağlı olarak değişmekle birlikte, kitapların genel olarak bilim tarihi ve felsefesini yansıtma düzeylerinde azalma eğiliminde olduğu belirlenmiştir. Kitaplarda atom modelleri konusunda sunulan deneysel ayrıntılar ve matematiksel hesaplamalar; bu deneyleri ve hesaplamaları yapan bilim insanlarının amacını belirecek şekilde açıklamaları eklenmelidir.

Abstract:
In this study, the extent to which the history and philosophy of science dimensions, which are among the objectives of the Turkish Chemistry Curriculum, have been included in the secondary school textbooks in the last ten years, and to what extent the relevant objectives are reflected, were examined within the scope of Thomson, Rutherford and Bohr atomic models. In this study, document analysis method, one of the qualitative research methods, was used in accordance with the purpose of the study. In this direction, it has been determined that there are 21 textbooks written by different authors, which are taught in secondary education institutions between 2012-2021 and include Thomson, Rutherford and Bohr atomic models. 15 of the textbooks are 9th, 10th and 11th grade chemistry books and six of them are 12th grade physics textbooks. The rubric developed by Niaz (1998) was used in the content analysis of the textbooks. In accordance with this rubric, the levels of representing the history and philosophy of science of atomic models in textbooks were analyzed in eight sub-dimensions. According to the findings obtained as a result of the analysis; it has been determined that the subject of atomic models in the textbooks does not include the history and philosophy of science at a sufficient level. Additionally, some textbooks contain erroneous presentations in the historical context, and in the last ten years, although it changes depends on the authors, the level of reflecting the history and philosophy of science in general tends to decrease. Experimental details and mathematical calculations presented in the books on atomic models; explanations to indicate the purpose of the scientists who performed these experiments and calculations should be added to textbooks.