Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Servis'ine başvuran ilaç ile zehirlenme olgularının  retrospektif değerlendirilmesi
Retrospective evaluation of the drug poisioning cases admitted to the Emergency Department of Medical School of Ege University
Yazar: ESEN DOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. MURAT ERSEL
Ege Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Acil Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2013
Konu: İlk ve Acil Yardım = Emergency and First Aid
Dizin: Acil servis = Emergency service ; Analjezikler = Analgesics ; Anti aritmik ilaçlar = Anti arrhythmia agents ; Nöroleptik ilaçlar =   ; Psikotrop ilaçlar = Psychotropic drugs ; Zehirlenmeler = Poisonings ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaçlar = Drugs

Özet:
Giriş ve Amaç 
Zehirlenmeler eski çağlardan günümüze toplumları yakından ilgilendiren kadar 
önemli sağlık sorunlarından biri olmuştur. İlaçlarla olan zehirlenmeler zehirlenme 
olgularının büyük bir kısmını kapsamaktadır. Bu yöntem yaygın intihar girişimi 
yöntemlerindendir. Bu çalışmada amacımız; Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Acil 
Servis'ine başvuran ilaç ile zehirlenme olgularının klinik ve demografik özelliklerini 
araştırmak, zehirlenmelere yönelik bir protokol oluşturmaktır. 
Gereç ve Yöntem 
Çalışmamızda Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Acil Servis'ine 
01.01.2008-31.12.2012 tarihleri arasında oral ilaç ve madde alımıyla başvuran 18 yaş ve 
üzeri 1.332 olgunun kayıtları geriye dönük olarak tarandı. Bu tarihler arasında acil servise 
başvuran zehirlenme olgularına adli vaka defterinden ulaşıldı. Bunlardan oral ilaç ve 
madde alımı olan hastaların dosyaları incelendi. Dosya incelemesinde verileri eksik olan, 
kayıtları düzgün tutulmamış, acil serviste 30 dakikadan daha kısa süre kalan ve izinsiz terk 
eden 89 olgu çalışma dışı bırakıldı. Çalışmaya toplam 1243 hasta dahil edilerek analizler 
yapıldı. 
18 yaş üstü tüm erişkinlerde Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Servisi'ne 
başvuran ilaç ile zehirlenme hastalarının epidemiyolojik, demografik ve klinik 
özelliklerinin belirlenmesi amaçlandı. 
Olgular yaş, cinsiyet, yaş grubu, zehirlenmelerin olduğu ay, mevsim, yıl, hastaneye 
başvuru süresi, hastaneye başvuru zamanı, başvuru merkezinin ilk olup olmadığı, 
zehirlenmeye neden olan farmakolojik ajanlar, GKS'ları, vital bulguları (kan basıncı, 
nabız, solunum sayısı, ateş, kan oksijen saturasyonu yüzdesi (SO2)), beraberinde alkol xi
alınıp alınmadığı, hastanede kalış süreleri, acil servis izlemi sonrası son durumları
(taburculuk, hastaneye yatış, yoğun bakıma yatış, sevk), psikiyatrik hastalık öyküsünün 
olup olmadığı, uygulanan tedaviler (gastrik lavaj, aktif kömür, diyaliz, antidot) ve 
laboratuar sonuçları yönünden değerlendirildi. 
Hastaların bilinç değerlendirilmesinde Glaskow Koma Skalası (GKS) kullanıldı. 
GKS 13> olan hastalar bilinç değişikliği bakımından yüksek riskli kabul edildi. Hastaların
hemodinamisi Kanada Triaj skorlamasına göre değerlendirildi, buna göre tansiyon, nabız, 
solunum sayısı, ateş ve saturasyon değerleri kaydedildi. Hastaların EKG'lerine bakılarak,
ritm değerlendirmesi yapıldı, taşikardi (ventriküler, supraventriküler) ve bradikardisi 
olanlar, ST-T veya QT değişikliği olanlar belirlendi. 
Zehirlenmeye neden olan ilaçlar kendi içinde analjezikler, antidepresanlar, 
antipsikotikler, antihistaminikler, kardiyovasküler sisteme etkili ilaçlar, temizlik 
maddeleri, insektisit ve pestisitler ve diğer ilaçlar olarak gruplandırıldı. 
Çalışma sonucu sonuçları SPSS 20.0 for Windows programına kaydedilmiştir. 
Sayısal veriler ortalama (+/-) standart sapma (SD) olarak verildi. Frekans analizlerinde 
sayısal veriler yanında yüzde değerler de verildi. Kategorik verilerin karşılaştırılmasında 
'var', 'yok' veya 'evet', 'hayır' şeklindeki analizlerde Pearson Chi-square (ki-kare) testi 
kullanıldı. Kategorik veriler n (sayı) ve yüzdelerle (%) ifade edilmiştir. Veriler % 95 güven 
düzeyinde incelenmiş olup, istatistiksel sonuçlar p<0,05 anlamlı, p>0,05 anlamsız kabul 
edilmiştir. 
Bulgular 
Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Acil Servis'ine 5 yıllık süre içinde 
ağızdan ilaç alımı ile zehirlenerek başvuran olgu sayısı 1.332 idi. Çalışmaya alınan olgu 
sayısı 1243 idi.
Olguların 875'i (% 70,4) kadın, 368'i (% 29,6), kadın/erkek oranı 2.38/1 idi. Genel 
yaş ortalaması 27+/- 10,54 idi. Yaş ortalaması; kadınlarda 26+/- 9,80, erkeklerde 29+/- 
11,57 olarak saptandı. 
En sık zehirlenmenin olduğu yaş grubunun 789 (% 63,5) olgu ile 18-30 yaş
arasında görüldüğü saptandı. Bunu sırasıyla 337 (% 27,1) olgu ile 31-45 yaş aralığı ve 116 
(% 9,3) olgu ile 46 yaş ve üzeri yaş grubu izledi. xii
İlaç içme nedeniyle başvuran olguların yıllara göre dağılımına bakılmıştır. En fazla 
zehirlenme olgusunun 2012 yılında görüldüğü görüldü. Zehirlenme olgularının sayısında 
yıllara göre artış saptandı. 
İlaç içme olgularının yıllara göre insidansı değerlendirilmiştir. 2008 yılındaki 
insidans % 0,27, 2009 yılındaki insidans % 0,42, 2010 yılındaki insidans % 0,36, 2011 
yılındaki insidans % 0,38, 2012 yılındaki insidans % 0,34 olarak saptandı. 2008 yılından 
sonra zehirlenme vakalarının insidansında artış olduğu görülmüş, sonraki yıllarda ise 
insidansın yaklaşık olarak benzer olduğu saptanmıştır. 
Zehirlenme olgularının sayısında yıllara göre artış olduğu saptandı. Olguların aylara 
göre dağılımı incelendiğinde; Mart, Temmuz ve Nisan aylarında zehirlenme olgularının 
sayısında bir artış olduğu saptandı (Sırasıyla % 10,1, % 9,9, % 9). 
Olguların yıllar içerisinde Ocak, Şubat, Nisan, Mayıs, Eylül ve Ekim aylarının 
zehirlenme insidanslarında artış olduğu saptandı. 
Yıllara göre en yüksek üç ayın zehirlenme insidansı değerlendirilmiştir. 2008 
yılında temmuz ve mart aylarında zehirlenme insidansı (sırasıyla % 0,47 ve % 0,40) en 
yüksek iken, 2009 yılında en yüksek insidans sırasıyla ekim ve eylül aylarında 
bulunmuştur (sırasıyla % 0,79 ve % 0,61). 2010 yılında en yüksek insidans (% 0,75) nisan 
ayında iken, ikinci sırada ağustos (% 0,52), üçüncü sırada şubat ayı (% 0,44) gelmektedir. 
2011 yılında ocak ayı insidansı (% 0,58) en yüksektir. İkinci sırada şubat ve mart ayları 
(%0,52) gelmektedir. 2012 yılında en yüksek zehirlenme insidansı sırasıyla temmuz ve 
şubat aylarındadır (sırasıyla % 0,45 ve % 0,37). 
İlaç içme olgularının zehirlenme fark edildikten sonra hastanemize başvuru süreleri 
0-1 saat, 1-6 saat, 6 saat üzeri olarak gruplandırıldığında; olguların % 44,2'sinin ilk 1 saat 
içinde, % 47,7'sinin 1-6 saat içinde, % 8'inin 6 saat sonrasında başvurduğu saptandı. 
İlaç içme nedeniyle acil servisimize başvuran olguların 1134'ünün (%91,2) kasıtlı 
nedenle, 109'unun (% 8,8) kaza nedeniyle zehirlendiği saptandı. İntihar amacıyla başvuran 
olguların 801'ini (% 70,6) kadın, 333'ünü (% 29,4) erkek olgular, kaza nedeniyle 
zehirlenen olguların 74'ünü (% 67,9) kadın, 35'ini (% 32,1) erkek olgular oluşturuyordu. 
Her iki grupta da olan zehirlenmelerde kadın olguların sayısı erkek olguların sayısından 
fazla idi. 
İlaç alımıyla olan zehirlenmelerde; intihar amacıyla zehirlenen 1133 olgunun 
719'unun (% 63,5) 18-30 yaş grubunda olduğu, 310 olgunun (% 27,4) 30-45 yaş grubunda xiii
olduğu, 104 (% 9,2) olgunun 46 yaş ve üzerinde olduğu saptandı. Kaza sonucu zehirlenen 
109 olgunun 70'inin (% 64,2) 18-30 yaş grubunda olduğu 27 (% 27,8) olgunun 30-45 yaş
grubunda olduğu, 12 (% 11) olgunun da 46 yaş ve üzerinde olduğu görüldü. Her iki grupta 
da zehirlenme olgularının 18-30 yaş grupta en fazla olduğu saptandı. 
Zehirlenmeye neden olan ilaçların türüne göre olguların dağılımı incelendiğinde; 
en sık alınan ilaçların 676 olgu (% 54,4) ile analjezikler, ikinci sırada alınan ilaçların 630 
olgu (%50,7) ile psikotrop ilaç alımları olduğu görüldü. Analjezikler içinde en sık alınan 
grubun 342 olgu (% 27,5) ile parasetamol grubu analjeziklerin, 255 olgu (% 20,5) ile 
nonsteroid antiinflamatuar grubu analjezikler olduğu görüldü. Psikotrop ilaç alımları içinde 
en sık alınan ilaç grubunu 205 olgu (%16,5) ile SSGAİ grubu ilaçlar, ikinci sırada164 olgu 
(%13,2) ile trisiklik antidepresan (TSA) grubu ilaçlar oluşturuyordu. 
İlaç zehirlenmesi nedeniyle başvuran 345 (% 27,9) olguda vital bulgu anormalliği 
saptandı. 130 (% 10,5) olguda hipertansiyon, 45 (% 3,6) olguda hipotansiyon, 246 (%20) 
olguda taşikardi, 16 (% 1,3) olguda bradikardi, 1 (% 0,1) takipne vardı. 2 (% 0,3) olguda 
ateş yüksekliği vardı, 9 (% 0,9) olguda oksijen saturasyon değeri 90'ın altında idi. 
Olguların acil serviste gözlem ve tedavi sonucunda; 974 (% 78,5) olgunun taburcu 
edilmiş, 178 (% 14,3) olgunun dış merkeze sevk edilmiş, 33 (% 2,7) olgunun yoğun 
bakıma yatırılmış, 56 (% 4,5) olgunun servise yatırılmış olduğu saptandı. 
Sonuç 
Akut zehirlenmeler acil servisler için önemli bir medikal sorundur. İlaç alımı 
yaygın intihar girişimi yöntemlerinden biridir. Özkıyım sonucu oluşan zehirlenmeler genç 
erişkinlerde özellikle kadınlarda daha yaygındır. Ülkemizde kadınların eğitim ve 
sosyoekonomik gelişimlerinin daha fazla sağlanmasıyla depresyona girme oranları 
azalabilir. En sık kullanılan ilaçlar sırasıyla analjezikler ve antidepresanlardır. Bu ilaçların 
kolaylıkla eczaneden temin edilebilmesi özellikle intihar girişimlerinde kullanım oranını 
arttırmaktadır. İlaç satışına bazı sınırlamalar getirilmesi de çözüm olarak sunulabilir. 

Anahtar Sözcükler: İlaç alımı, Acil servis, Zehirlenme.

Abstract:
Introduction and Objectives 
Since old ages, poisionings have always been one of the most important health 
issues concerning the societies. Drug poisionings contain most of the poisoning cases and 
the method of using drugs for suicide is one of the most common suicide methods. Our 
objective in this study is to study the clinical and demographical properties of the cases 
with drug poisonings admitted to the Emergency Department of Medical School of Ege 
University so that making a protocol to be used for the poisonings. 
Materials and Methods 
We scanned the files of the 1,332 cases retrospectively who are 18 years and older 
and admitted to the Emergency Service of the Medical School of Ege University with oral 
intake of medicine or substance between the dates of 01.01.2008 and 31.12.2012. We were 
able to reach the poisoning cases admitted to the emergency service between those dates 
with the help of the legal case reports. Only the files of the patients with oral intake of 
medicine or substance were examined and 89 cases were excluded as either their records 
are not are not proper or they left the service in less than 30 minutes. In that way, we 
included 1243 patients to our study and made analysis of them with the purpose of 
determining epidemiological, demographical and clinical properties of the drug poisioning 
cases who are 18 years and older and admitted to the Emergency Service of the Medical 
School of Ege University. 
The cases were evaluated in terms of age, gender, age group, the month the 
poisoning happened, season, year, the duration before the admission to the hospital, the 
time when they were admitted to the hospital, if this is the first place they were admitted or 
not, the pharmalogical agents caused the poisoning, their GCSs (Glasgow Coma Scale), 
vital signs (blood pressure, pulse, respiratory rate, temperature, blood oxygen saturation xv
percentage (SO2)), if they took alcohol with the drug, the duration they stayed in the 
hospital, their last situation after the emergency service care (discharge, hospital stay, 
intensive care stay, referral), psychiatric disease history, the treatments applied (gastric 
lavage, active coal, dialysis, antidotes) and the laboratory results. 
We used the Glasgow Coma Scale to evaluate the consciousness of the patients. 
GCS 13> patients were accepted as high risky for a change in consciousness. The 
hemodynamy of patients were evaluated with the Canadian Triage Scoring and according 
to that blood pressure, pulse, respiratory rate, temperature and saturation values were 
recorded. Looking at the ECGs, a rythm evaluation was made and the ones with 
tachycardia ( ventricular, supraventricular) and bradycardia and ST-T or QT changes were 
defined. 
The drugs causing the poisoning were grouped as analgesics, antidepressants, 
antipsychotics, antihistaminics, cardiovascular system drugs, cleaners and detergents, 
insectisides and pesticides and others. 
The results of the study were recorded by using SPSS 20.0 for Windows. 
Numerical values were given as mean(+/-) standard deviation (SD). Both the numerical 
values and the percentage values were given in frequency analysis. To compare the 
categorical values in analysis with "present", "absent" or "yes", "no" values, we used 
Pearson Chi-square test. Categorical values were defined as n (number) and percentages 
(%). The data were investigated in confidence of 95 % and the statistical results with 
p<0,05 were accepted as significant while the p>0,05 were accepted as insignificant. 
Results 
In the five year records of Medical School of Ege University Emergency 
Department, 1.332 cases of oral poisoning have been reported. In our study, there were 
1243 cases. 
875 cases (% 70,4) were female, 368 cases (% 29,6) were male and female/male 
ratio was 2.38/1. Average age was 27+/- 10,54. Female average age was calculated as 
26+/- 9,80, male average age was calculated as 29+/- 11,5. 
We have found that the age group which has the most of the poisoning cases was 
the age range 18-30 with 789 cases (% 63,5). The following group was the age range 31-45 xvi
with 337 cases (% 27,1) and the last group was the age range 46 and older with 116 cases 
(% 9,3) 
The distribution in years of the cases which admitted to the emergency room with 
drug poisoning were scanned. The year which had the ultimate number of poisonings is 
2012. The increase in poisoning cases in years was also noted. 
The incident of drug abuse cases was evaluated. Incidence in 2008 was % 0,27, in 
2009 was % 0,42, in 2010 was % 0,36, in 2011 was % 0,38, in 2012 was % 0,34. We found 
that after the year of 2008, incidence of poisoning cases was increased and the following 
years have similar incidance scores. 
We have found the poisoning cases are increased in years. When the distribution of 
cases to months is evaluated, it is found that on March, July and April, the incidance of the 
poisoning cases reached a top number. (In order on above % 10,1, % 9,9, % 9). 
The three months with utmost incidences were evaluated. In 2008, top incidances were 
on July and March (% 0,47 and % 0,40 in order), in 2009 they were on October and December 
(% 0,79 and % 0,61 in order), in 2010 the utmost incidance was on April (% 0,75), followed 
by August (% 0,52), then by February (% 0,44). In 2011 the greatest incidance was on January 
(% 0,58) followed by February and March (% 0,52). In 2012, the top poisoning case 
incidances were on (in decreasing order) July (% 0,45) and February (% 0,37). 
The admission delays of the cases of drug abuse after detection are classified as 0-1 
hour, 1-6 hour(s), and 6 hours and later. It is found that % 44,2 of the cases were admitted 
in 1 hour, % 47,7 of the cases were admitted in 1 to 6 hours, and % 8 of the cases were 
admitted in 6 hours of later. 
1134 cases (% 91,2) which were admitted our emergency service for drug abuse 
were deliberately poisoned and 109 cases (% 8,8) were accidentaly poisoned.801 female 
(% 70,6) and 333 male (% 29,4) cases were poisoned with suicidal motives; 74 female (% 
67,9) and 35 male (% 32,1) cases were poisoned accidentally. In both groups there were 
more females than males. 
Among the drug poisoning cases with suicidal motives, it was found that the 719 
cases (% 63,5) of 1133 were in age range 18-30, 310 (% 27,4) were in age range 30-45, 
104 (% 9,2) were 46 and older. Among the 109 accidental poisoning cases 70 cases (% 
64,2) were in age range 18-30, 27 cases (% 27,8) were in age range 30-45, 12 cases (% 
11) were 46 and older. In both groups, 18-35 age range were more. xvii
The disribution of abused drugs regarding their classes are evaluated. The most 
common drug class used in poisoning cases is analgesics with 676 cases (% 54,4), the second 
common class is psychotropic drugs with 630 cases (% 50,7). In analgesic molecule groups, 
most common was paracetamol group with 342 cases (% 27,5), followed by nonsteroid antiinflammatory group with 255 cases (%20,5). Among the psychotropic drugs, the most 
common group used in poisoning cases was selective serotonin reuptake inhibitors with 205 
cases (% 16,5), followed by tricyclic antidepressants with 164 cases (% 13,2). 
Among all cases admitted to the emergency room with drug poisoning, 345 (% 
27,9) showed anomalies in vital findings. 130 cases (% 10,5) had hypertension, 45 cases 
(% 3,6) had hypotension, 246 cases (% 20) had tachycardia, 16 (% 1,3) cases had 
bradycardia, 1 (% 0,1) cases had tachypnea. 2 case (% 0,3) had high fever and 9 case (% 
0,9) had his/her blood oxygen saturation was under 90. 
After the treatment and surveillance of these cases in the emergency room,974 
cases (% 78,5) were discharged, 178 (% 14,3) cases were sent to another medical facility, 
33 cases (% 2,7) were taken into intensive care, 56 cases (% 4,5) were hospitalized. 
Conclusion 
Acute poisonings are an important medical problem for emergency services. 
Abusing drugs is a commonly used suicidal attempt method. Poisonings as a result of selfdamage are common in young adults especially in women. By developing the levels of 
education and socioeconomy of women in our country, the depression rate may decrease. 
The most used drugs are respectively analgesics and anti-depressants. Especially the ease 
of reaching these drugs in pharmacies makes their usage rate in suicidal attempts much 
more. So, as a solution to that, we may bring some restrictions to drug selling. 

Key Words: Drug Intake, Emergency Medicine, Poisonings