Lise öğrencilerinde öz yeterlik, hedef yönelimi ve bazı değişkenlerin motivasyon üzerindeki etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of self-efficacy, goal orientation and some variables on motivation in high school students
Yazar: BİRGÜL HALİTOĞLU
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM KISAÇ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı / Felsefe Grubu Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Araştırmanın amacı; lise öğrencilerinde, öz yeterlik, hedef yönelimi ve bazı değişkenlerin (öğrencinin cinsiyeti, okuduğu okul türü ve sınıf seviyesi, kardeş sayısı, anne-baba eğitim durumu ve anne baba birliktelik durumu) motivasyon üzerindeki etkisini incelemektir. Bu amacı gerçekleştirmek için öncelikle "Öğrenmeye İlişkin Motivasyon Ölçeği" geliştirilmiştir. Araştırmada ilişkisel tarama modelinin hem korelasyon hem de karşılaştırma türü kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu, İstanbul ilinde, 2021-2022 eğitim öğretim yılında resmi ortaöğretim kurumlarında eğitim gören 561 kız, 343 erkek olmak üzere toplam 904 öğrenciden oluşmaktadır. Veriler, öğrencilerin bazı kişisel özelliklerini belirleyebilmek için araştırmacı tarafından hazırlanan "Kişisel Bilgi Formu", öğrencilerin öğrenmeye ilişkin motivasyonlarını ölçmek amacıyla araştırmacı tarafından geliştirilen "Öğrenmeye İlişkin Motivasyon Ölçeği" ile "Genel Öz Yeterlik Ölçeği" ve "Başarı (Amaç) Yönelimleri Ölçeği" kullanılarak toplanmıştır. Nicel verilerin normal dağılıma uygunluğunu belirlemek amacıyla Kolmogorov-Smirnov normallik testi yapılmıştır. Bu test sonucunda öğrenmeye ilişkin motivasyon değişkeni ile öz yeterlik değişkeninin normallik varsayımını sağlamadığı, hedef yönelimi değişkeninin ise normallik varsayımını sağladığı görülmüştür. Değişkenler arasındaki ilişki, Spearman Korelasyon ile değerlendirilmiştir. İstatistiksel değerlendirmede ise iki grup arası karşılaştırmalar için Mann Whitney U testi kullanılmıştır.  Üç ve üzeri olan grupların karşılaştırılmasında Kruskal Wallis testi ve gruplar arası çoklu karşılaştırmalar için Mann Whitney U testi kullanılmıştır.  Ayrıca öz yeterlik ve hedef yöneliminin öğrenmeye ilişkin motivasyonu yordayıp yordamadığını belirlemek amacıyla regresyon analizi yapılmıştır. Bütün istatistiksel analizlerde önemlilik seviyesi olarak p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen bulgulara göre, lise öğrencilerinin öğrenmeye yönelik motivasyonları ile öz yeterlik düzeyleri ve hedef yönelimi düzeyleri arasında orta düzeyde pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Lise öğrencilerinin öğrenmeye yönelik motivasyon toplam puanı ve alt boyutlarına yönelik bulgular incelendiğinde; annesi lise ve üniversite mezunu olan kız öğrencilerde toplam öğrenmeye yönelik motivasyon daha yüksek bulunmuştur. 9. 10. ve 11.  sınıflarda okuyan kız öğrencilerde sosyal desteğe yönelik motivasyon daha yüksektir. Ayrıca Mesleki ve Teknik Lisede okuyan öğrencilerin sosyal çevrelerinden algıladıkları motivasyon düzeyleri diğer okul türlerinde okuyan öğrencilere göre daha düşüktür. Başarı etkisine yönelik motivasyon, Fen Lisesi, Mesleki ve Teknik Lise ile İmam Hatip Lisesinde okuyan erkek öğrencilerde daha yüksek bulunmuştur. Okul sınıf atmosferine yönelik motivasyon 9. sınıflarda ve annesi ortaokul, lise ve üniversite mezunu olanlarda daha yüksektir. Okul yönetimi alt boyutunda anne ve babası ayrı yaşayanların motivasyonları daha yüksek bulunmuştur. Öz yeterlik düzeyi ve hedef yönelimi düzeyi yüksek olan öğrencilerin öğrenmeye yönelik motivasyon toplam puanı ve alt boyutlarına ait motivasyonları da yüksektir. Ancak başarı etkisi alt boyutunda hedef yönelimi düşük düzeyde olanların motivasyonları daha yüksek bulunmuştur. Ayrıca öz yeterlik ve hedef yöneliminin öğrenmeye yönelik motivasyonu anlamlı olarak yordadığı sonucuna ulaşılmıştır. Öğrencilerin cinsiyeti, kardeş sayısı ve baba eğitim durumu ile öğrenmeye yönelik motivasyon toplam puanı ve alt boyutlarına ait motivasyon düzeyleri arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır.

Abstract:
The aim of this study is to examine the effects of self-efficacy, goal orientation and some variables (gender, school type and grade level of the student, number of siblings, education level of the parents and coexistence of the parents) on motivation in high school students. In order to realize this aim, the Motivation Scale for Learning has been developed first. In the research, both correlation and comparison type of relational scanning model were used. The study group of the research consists of a total of 904 students, 561 girls and 343 boys, studying in public secondary education institutions in the 2021-2022 academic year in İstanbul. The data were collected using the "Personal Information Form" prepared by the researcher to determine some personal characteristics of the students, the "Motivation Scale for Learning" developed by the researcher to measure the motivation of the students for learning, the "General Self-Efficacy Scale" and the "Achievement (Goal) Orientation Scale". Kolmogorov-Smirnov normality test was used to determine the conformity of quantitative data with normal distribution. As a result of this test, it was seen that the variable of motivation for learning and the variable of self-efficacy did not provide the assumption of normality, while the variable of goal orientation provided the assumption of normality. The relationship between the variables was evaluated with Spearman Correlation. In statistical evaluation, Mann Whitney U test was used for comparisons between two groups. The Kruskal Wallis test was used to compare groups with three or more, and the Mann Whitney U test was used for multiple comparisons between groups. In addition, regression analysis was conducted to determine whether self-efficacy and goal orientation predict motivation for learning. In all statistical analyses, the significance level was accepted as p<0.05. According to the findings obtained as a result of the research, there is a moderately positive and significant relationship between high school students' motivation for learning and their self-efficacy and goal orientation levels. When the findings on the total score of high school students' motivation to learn and its sub-dimensions are examined; Motivation for total learning was found to be higher in female students whose mothers were high school and university graduates. It was founded that female students studying in the 9th, 10th and 11th grades had higher motivation towards social support. In addition, the motivation levels of the students studying in Vocational and Technical High Schools from their social environment are lower than the students studying in other school types. The motivation for achievement effect was found to be higher among male students studying at Science High School, Vocational and Technical High School, and Imam Hatip High School. Motivation for the school classroom atmosphere is higher in 9th graders and those whose mothers are secondary school, high school and university graduates. In the school management sub-dimension, the motivation of those whose parents are separated was found to be higher. Students with high levels of self-efficacy and goal orientation also have high motivation for learning motivation total score and sub-dimensions. However, the motivation of those with a low level of goal orientation in the achievement effect sub-dimension was found to be higher. In addition, it was concluded that self-efficacy and goal orientation significantly predicted motivation for learning. No significant difference was found between the students' gender, number of siblings, father's education level and the motivation levels of the total score and sub-dimensions of motivation for learning.