İstanbul-Belgrat Ormanı'nın ornitofaunası üzerinde araştırmalar
Untersuchungen über ornithofauna im Istanbul-Belgrader Wald
Yazar: ZEYNEL ARSLANGÜNDOĞDU
Danışman: PROF. DR. ERDAL SELMİ
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü
Derece: Doktora, 2005
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Araştırma alanımızı oluşturan Belgrad Ormanı 5408,29 hektar büyüklüğünde olupİstanbul Orman Bölge Müdürlüğü, Bahçeköy Orman İşletmesi, Bentler ve KurtkemeriOrman İşletme Şefliği sınırları içinde kalmaktadır. Belgrad Ormanı, MarmaraBölgesinin olduğu kadar, ülkenin de en önemli yerleşim odağı olan İstanbulMetropolitan alanının kuzeyindeki eski orman kuşağı üzerindedir. Bölge coğrafi yöndenTrakya kesiminde, İstanbul Boğazı ile Karadeniz kıyılarınca kuşatılan arazi parçasınınbir bölümünü kaplamaktadır. Kuş faunası açısından Türkiye'nin önemli kuş alanlarıiçerisinde yer almaktadır.Araştırma alanı, Mayr'ın silvikültürel iklim zonları sınıflandırmasına göre, Castanetum-Fagetum ara zonunda yer almakta ve kuruluş itibariyle çeşitli ağaç ve boylu çalılardanoluşan bir ?Yapraklı Orman? formasyonu göstermekte; ?Pseudomaki? olarakadlandırılabilecek, odunsu ve otsu karakterde bir ?Çalı? formasyonuyla da çevrilibulunmaktadır. Genel olarak orman alanının % 75'ini kaplayan meşeler, hakim ağaçtürü olarak büyük önem taşımaktadır.Bu araştırmayla Belgrad Ormanı'nda yaşayan kuş türleri ile önemli türlerin populasyonyoğunlukları verilmektedir. Orman içerisine rastgele olarak yerleştirilen 100 adetdeneme noktasında gözlemler ve sayımlar yapılmıştır. Her deneme noktasına aylıkperiyotlarla 24 kez gidilmiş ve 10 dakikalık sayımlar gerçekleştirilmiştir. Ayrıca birnoktadan diğer bir noktaya giderken hat boyunca ve özel alanlarda gözlemler yapılmış,kuş göçleri izlenmiştir. Bu şekilde ormanın kuş faunası çıkarılmıştır. Araştırmalarımızsonucunda Belgrad Ormanı'nda 17 takıma ait 41 familyadan 146 kuş türü tespitedilmiştir. Bu türlerden İstanbul-Belgrad Ormanı'nda üreyen yerli kuşlar liste halindeaşağıda verilmiştir.Takım: ACCIPITRIFORMESFamilya: AccipitridaeAccipiter nisus (Linnaeus,1758)Buteo buteo (Linnaeus,1758)Takım: COLUMBIFORMESFamilya: ColumbidaeColumba livia Gmelin,1789Streptopelia decaocto (Frivaldzsky,1838)Takım: STRIGIFORMESFamilya: StrigidaeStrix aluco Linnaeus,1758viiiTakım: PICIFORMESFamilya: PicidaePicus canus Gmelin,1788Picus viridis Linnaeus,1758Dendrocopos major (Linnaeus,1758)Dendrocopos syriacus (Hemprich and Ehrenberg,1833)Dendrocopos medius (Linnaeus,1758)Dendrocopos minor (Linnaeus,1758)Takım: PASSERIFORMESFamilya: TroglodytidaeNannus troglodytes (Linnaeus,1758)Familya: TurdidaeErithacus rubecula (Linnaeus,1758)Turdus merula Linnaeus,1758Turdus philomelos Brehm ,1831Familya: AegithalidaeAegithalos caudatus (Linnaeus,1758)Familya: ParidaeParus palustris Linnaeus,1758Parus ater Linnaeus,1758Parus caeruleus Linnaeus,1758Parus major Linnaeus,1758Familya: SittidaeSitta europaea Linnaeus,1758Familya: CerthiidaeCerthia familiaris Linnaeus,1758Certhia brachydactyla Brehm,1820Familya: CorvidaeGarrulus glandarius (Linnaeus,1758)Corvus monedula Linnaeus,1758Corvus corone Linnaeus,1758Familya: SturnidaeSturnus vulgaris Linnaeus,1758Familya: PasseridaePasser domesticus (Linnaeus,1758)Familya: FringillidaeFringilla coelebs Linnaeus,1758ixCarduelis chloris (Linnaeus,1758)Carduelis carduelis (Linnaeus,1758)Coccothraustes coccothraustes (Linnaeus,1758)Belgrad Ormanı'nda görülen 146 tür içerisinden üreyen yerli türlerin populasyonları ileçalışmalar yapılmıştır. Bununla ilgili olarak noktada görülen ve sesi duyulan 32 kuş türüiçerisinden 16 türün populasyon yoğunlukları hesaplanmış, 14 türün yoğunluk dağılımharitaları oluşturulmuştur. Geriye kalan iki türün doğrudan doğruya sayımda elde edilendeğerlere göre grafikler oluşturulmuş ve yoğunlukları hakkında bilgi edinilmiştir.İstatistik değerlendirme de kuş türü sayısı-meşcere tipi (ağaç türü, tabakalılık, ağaççağı) ilişkileri incelenmiş, bu amaçla istatistik yöntemlerden yararlanılmıştır. Buçalışmada SPSS 10.00 (Statistical Packages of Social Sciences) yazılımı kullanılmıştır.Kuş türü sayısı-meşcere tipi ilişkileri çoklu doğrusal regresyon ve korelasyon analiziyleyorumlanmıştır. Kuş türlerinin bulundukları meşcere tipleri 8369 veriden yararlanılarakçapraz tablo oluşturulmuş ve Khi-kare testi yapılmıştır. Kuş türlerinin tercih ettiklerimeşcereler yüzde olarak tespit edilmiştir.Belgrad Ormanı'nda görülebilen kuş türü sayısı oldukça değişkendir. Çünkü kuşlaruçabildiklerinden her yerde görülebilirler. Asıl önemli olan bir ormanda üreyen kuşlarınçeşitliliği ve sayısıdır. Bu bakımdan ormanlar, yerli ve yaz göçmeni kuşların barınması,yuvalanması ve üremesi için ayrı bir öneme sahiptir. Henüz yeterince araştırılamamışolan bu alanları araştırmak ve ülkemiz ornitofaunasına katkıda bulunmak, bu çalışmanınamacını oluşturmaktadır.x

Abstract:
Unser Forschungsgebiet ?Belgrader Wald? ist 5408,29 Hektar groÃ und gehört zurIstanbul Forstgebietsdirektion. Die Forstbetriebe, Bahçeköy, Bentler und KurtkemeriumschlieÃen diesen Wald. Belgrader Wald befindet sich in Marmara Region, nördlichvon dem alten Waldgürtel von Istanbul, welche einer von den wichtigstenSiedlungsorten der Türkei ist. Das Gebiet befindet sich im Trazien und umfasst den Teildes Landes, dessen Grenzen Bosporus und Schwarzes Meer sind. Betrachtet man diesesGebiet als Vogelfauna, liegt es innerhalb der wichtigsten Vogelgebiete der Türkei.Mayr waldbaulichen Klassifikationssystemen nach liegt das Forschungsgebiet auf derCastanetum und Fagetum Zwischenzone und zeigt als Gründung eine Bildung von?Laubwald? von verschiedenen Baum- und Straucharten. Es ist umgeben von einerStrauchbildung, die einen Charakter von Holz und Kraut zeigt und als ?Pseudemacchie?genannt werden kann. Die Eichen, welche allgemein 75 % des Forstgebiets bedecken,sind sehr wichtig als dominierende Baumart.Diese Forschung ergibt uns Informationen über die in Belgrader Wald lebendenVögelarten und deren Populationsdichte. Innerhalb des Waldes hat man zufÃ¤llig 100Beobachtungssorten ausgewÃ¤hlt und die Forschung (Beobachtung und ZÃ¤hlung)durchgeführt. Jeder Beobachtungspunkt wurde in monatlichen Perioden 24 mal besuchtund in diesen Punkten wurden 10 Minuten dauernde ZÃ¤hlungen durchgeführt.AuÃerdem wurden Beobachtungen gemacht und Vogelzüge betrachtet, wÃ¤hrend manvon einem Punkt zu einem anderen Punkt der Linie entlang und auf den speziellenStellen wanderte. So wurde die Vogelfauna des Waldes festgestellt. Durch dieseForschung hat sich ergeben, dass sich in Belgrader Wald 146 Vogelarten aus 41Familien innerhalb 17 Ordnungen befanden. Unten wurden heimische Vögel in derListe gegeben.Ordnung: ACCIPITRIFORMESFamilie: AccipitridaeAccipiter nisus (Linnaeus,1758)Buteo buteo (Linnaeus,1758)Ordnung: COLUMBIFORMESFamilie: ColumbidaeColumba livia Gmelin,1789Streptopelia decaocto (Frivaldzsky,1838)Ordnung: STRIGIFORMESFamilie: StrigidaeStrix aluco Linnaeus,1758xiOrdnung: PICIFORMESFamilie: PicidaePicus canus Gmelin,1788Picus viridis Linnaeus,1758Dendrocopos major (Linnaeus,1758)Dendrocopos syriacus (Hemprich and Ehrenberg,1833)Dendrocopos medius (Linnaeus,1758)Dendrocopos minor (Linnaeus,1758)Ordnung: PASSERIFORMESFamilie: TroglodytidaeNannus troglodytes (Linnaeus,1758)Familie: TurdidaeErithacus rubecula (Linnaeus,1758)Turdus merula Linnaeus,1758Turdus philomelos Brehm ,1831Familie: AegithalidaeAegithalos caudatus (Linnaeus,1758)Familie: ParidaeParus palustris Linnaeus,1758Parus ater Linnaeus,1758Parus caeruleus Linnaeus,1758Parus major Linnaeus,1758Familie: SittidaeSitta europaea Linnaeus,1758Familie: CerthiidaeCerthia familiaris Linnaeus,1758Certhia brachydactyla Brehm,1820Familie: CorvidaeGarrulus glandarius (Linnaeus,1758)Corvus monedula Linnaeus,1758Corvus corone Linnaeus,1758Familie: SturnidaeSturnus vulgaris Linnaeus,1758Familie: PasseridaePasser domesticus (Linnaeus,1758)Familie: FringillidaeFringilla coelebs Linnaeus,1758xiiCarduelis chloris (Linnaeus,1758)Carduelis carduelis (Linnaeus,1758)Coccothraustes coccothraustes (Linnaeus,1758)Man hat auch mit diesen 146 Vögeln und darunter heimisch brütenden Vögeln weitereForschungen über ihre Population durchgeführt. Nach den Ergebnissen wurde für 16Vögelarten aus 32 Vogelarten die Populationsdichte ausgerechnet und für 14 Vogelartendie Dichtungsverbreitungskarte dargestellt. Für die übriggebliebenen 2 Vogelarten hatman aus direkten ZÃ¤hlungen Grafiken dargestellt aber man besitzt keine Informationenüber deren Populationsdichte.Durch Anwendung der Statistik wurden die Beziehungen zwischen den Vogelartenzahl-Bestandstyp (Baumart, Schicht, Baumalter usw.) untersucht. SPSS 10.00 PackungProgramm wurde in dieser Forschung benutzt. Vogelartenzahl-Bestandstyp Beziehungwurde durch Regression Analyse erfasst. Für diese Analyse wurde eine Anzahl von8369 Vogelarten-Bestandstyp Daten ausgewertet. Die Bestandstyp-Bevorzugungen vonVogelarten wurden auch in Prozent errechnet.Da die Vögel jeder Zeit fliegen und auf solche weise sichtbar sind, kann man auch vieleverschiedene Vögel im Belgrader Wald beobachten. Aber am wichtigsten in einemWald sind, die Artenvielfalt und Populationsdichte der brütenden Vögelarten. In dieserSicht spielen die WÃ¤lder eine groÃe Rolle, da die einheimische und Sommerzug Vögeldort unterkommen, nisten und brüten können. Die Absicht (Ziel) dieser Forschung wares, dass man diese Bereiche noch nÃ¤he beschreiben und daran arbeiten bzw. forschenund damit zu Ornithofauna unseres Land beitragen würde.xiii