Spot ve vadeli işlem piyasaları arasındaki fiyat ve volatilite ilişkisi: İMKB-VOB örneği
Price and volatility relationship between spot markets and futures markets: The case of ISE-TURKDEX
Yazar: ERSAN ERSOY
Danışman: DOÇ. DR. LEVENT ÇITAK
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2011
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Eşbütünleşme = Cointegration ; Fiyat hareketi = Price movement ; Johansen yöntemi = Johansen method ; Risk yönetimi = Risk management ; Spot piyasalar = Spot markets ; Vadeli işlem borsaları = Futures stock exchanges ; Vadeli işlem piyasaları = Futures markets ; Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası = Futures and Options Market ; İMKB = İstanbul Stock Exchange

Özet:
Vadeli işlem piyasalarının, risk yönetimi ve fiyat keşfi gibi fonksiyonlarını yerine getirebilmesi için, öncelikle vadeli işlem piyasaları ile spot piyasalar arasında istikrarlı bir ilişkinin olması gerekir. Ayrıca vadeli işlem piyasalarının, düşük işlem maliyeti ve yüksek kaldıraç etkisi gibi sahip olduğu bazı özelliklerinden dolayı spot piyasalara öncülük edeceği, dolayısıyla piyasalara yeni bir bilgi girişi olduğunda, vadeli işlem piyasalarının gelen yeni bilgilere daha hızlı tepki vereceği ve bu piyasaların bir fiyat keşfi aracı olarak kullanılabileceği kabul edilmektedir. Türkiye'de spot ve vadeli işlem piyasaları arasında nasıl bir ilişki olduğunun bilinmesi, bu piyasalarda yapılacak işlemlerde yol gösterici olacak ve tüm piyasa katılımcılarına rasyonel kararlar vermede yardımcı olacaktır.Bu çalışmanın amacı, İMKB 30 Endeksi bağlamında spot piyasalar ile vadeli işlem piyasaları arasındaki ilişkiyi güniçi veriler kullanarak hem fiyat hem de volatilite açısından araştırmaktır. İki piyasa arasında öncül-ardıl ilişkisinin olup olmadığını, başka bir ifadeyle fiyat oluşum sürecinde bu piyasalardan birinin diğerine öncülük edip etmediğini belirlemektir.Çalışmada spot ve vadeli işlem piyasaları arasındaki ilişki, hem fiyat serileri kullanılarak Johansen Eşbütünleşme Testi, VECM ve Granger Nedensellik Testi ile hem de ARMA ile filtrelenen fiyat değişim serileri kullanılarak VAR ve Granger Nedensellik Testi ile incelenmiştir. Piyasaların volatiliteleri arasındaki ilişki ise BEKK-MGARCH modelinden elde edilen volatilite serileri kullanılarak, VAR ve Granger Nedensellik Testi ile analiz edilmiştir. Gerçekleştirilen analizler sonucunda, spot ve vadeli işlem piyasası arasında uzun dönemli bir denge ilişkisinin olduğu ancak bu ilişkide vadeli işlem piyasasının spot piyasaya öncülük etmediği, hem fiyat hem de volatilite açısından piyasaların karşılıklı etkileşim içerisinde oldukları tespit edilmiştir.Anahtar Kelimeler : Öncül-Ardıl İlişkisi, Fiyat Keşfi, Vadeli İşlem Piyasaları

Abstract:
In order for futures markets to perform the functions like risk management and price discovery, first of all there should be an established stable relationship between futures markets and spot markets. Due to having some characteristics like low trading costs and high leverage effects, future markets are accepted to lead spot markets and to react faster to new information inflows in the markets and that they can be used as a means of price discovery. Being aware of how the spot and futures markets in Turkey are related to each other will guide the traders in these markets and help all market participants to make rational decisions.The purpose of this study is to investigate the relationship between spot markets and futures markets, by using intraday data, in the context of ISE 30 Index with reference to both price and volatility. Whether lead-lag relationship exists between two markets, in other words whether one of the markets lead the other one in the price formation process has been investigated.In this study, the relationship between spot prices and futures prices has been analyzed by Johansen Cointegration Test, VECM and Granger Causality Test using price series, as well as by VAR and Granger Causality Test using ARMA filtered price change series. On the other hand, the relationship between the volatilities of spot market and futures market has been analyzed by VAR and Granger Causality Test using volatility series obtained from BEKK-MGARCH model. As a result of the analyses performed; it has been found that there is a long-term equilibrium relationship between spot market and futures market, however contrary to the expectations futures market doesn?t lead spot market and that the markets have bilateral interaction in terms of both price and volatility.Key Words : Lead-Lag Relationship, Price Discovery, Futures Markets