Stratejik bilgisizlik ve deprem tutumu: Davranışsal paradigmadan bir bakış
Strategic ignorance and earthquake attitude: A look from the behavioral paradigm
Yazar: FATİH BOYAR
Danışman: PROF. DR. ENİS SINIKSARAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Afet hazırlığı = Disaster preparation ; Afet yönetimi = Disaster management ; Afetler = Disasters ; Deprem = Earthquake ; Deprem hazırlığı = Earthquake preparedness ; Kadercilik = Fatalism ; Karar verme = Decision making ; Paradigma = Paradigm ; Stratejik bilgi sistemleri = Strategic information systems ; Stratejik yönelim = Strategic orientation

Özet:
Depremler tarih boyunca yıkımlara ve can kayıplarına neden olmuştur. Son birkaç yüzyılda bilimsel ve teknik gelişmelere rağmen şehirlerin büyümesi, yüksek nüfus artışları ve depreme karşı yetersiz nitelikteki yapılar, depremin olası zararını daha da artırmıştır. Günümüzde depremlerin önceden bilinmesinin mümkün olmadığı, ancak öngörülerin istatistiksel modeller aracılığıyla elde edileceği kabul edilmiş; bu durum da depreme karşı genel hazırlığın önemini ön plana çıkarmıştır. Türkiye'nin hemen her bölgesi deprem riskine sahiptir. Deprem mühendisliği literatüründeki tahminler, 1999 Gölcük-Düzce depremi sonucunda Kuzey Marmara Fay Hattının Marmara Denizi'nden geçen bölümünde sıkışmanın arttığı ve böylelikle İstanbul'u etkileyecek en az 7 büyüklüğünde bir deprem olacağı yönündedir. 2019 yılında İstanbul Büyükşehir Belediyesinin başkanlığında İstanbul Deprem Çalıştayı düzenlenmiş, beklenen deprem sonucunda İstanbul'da binlerce can kaybı olacağı tahmin edilmiştir. Bu doğrultuda depreme hazırlıklı olma ve güvenlik kültürü Türkiye'de elzem konumdadır. Tezin amacı bireylerin depreme hazırlıklı olma durumuna olası etkisi düşünülen psikolojik faktörleri incelemek, davranışsal paradigmadan yeni bir bakış getirmektir. Araştırma modeline risk tutumu, kadercilik tutumu ve stratejik bilgisizlik tutumu alınmış; bu değişkenlerin depreme hazırlığa doğrudan etkisini araştırmak üzere doğrusal regresyon analizi yapılmıştır. Analiz sonucunda depreme hazırlıkta kadercilik tutumunun etkisi bulunamamış, risk tutumu ve stratejik bilgisizlik tutumunun negatif yönde etkisi bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler: Depreme hazırlık, afet yönetimi, davranışsal karar alma, davranışsal paradigma, stratejik bilgisizlik, kadercilik, risk tutumu.

Abstract:
Earthquakes have caused destruction and loss of life throughout history. Despite the scientific and technical developments in the last few centuries, the growth of cities, high population growth and poor-quality structures have increased the possible damage of the earthquake. It has been accepted that today it is not possible to know the time of earthquakes beforehand, but predictions can be obtained through statistical models; this situation highlighted the importance of general preparedness against earthquakes. The predictions in the earthquake engineering literature are that, as a result of the 1999 Gölcük-Düzce earthquake, the compression in the part of the North Marmara Fault Line passing through the Marmara Sea has increased, and there will be an earthquake of at least 7 magnitude that will affect Istanbul. In 2019, Istanbul Earthquake Workshop was held under the presidency of Istanbul Metropolitan Municipality, and it was estimated that thousands of lives would be lost in Istanbul as a result of the expected earthquake. In this respect, earthquake preparedness and safety culture are essential in Turkey. The aim of the thesis is to examine the psychological factors that are thought to have a possible effect on the earthquake preparedness of individuals and to bring a new perspective from the behavioral paradigm. Risk attitude, fatalism attitude and strategic ignorance attitude were included in the research model; Linear regression analysis was performed to investigate the direct effects of these variables on earthquake preparedness. As a result of the analysis, the effect of fatalism attitude in earthquake preparedness could not be found, but the negative effects of risk attitude and strategic ignorance were found.

Keywords: Earthquake preparedness, disaster management, behavioral decision making, behavioral paradigm, strategic ignorance, fatalism, risk attitude.