İşletmelerde bütünsel performans değerlendirme yaklaşımı önerisi
Holistic performance evaluation approach proposal in businesses
Yazar: ŞEYDA NUR BÖRÜ AÇIKSÖZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ VOLKAN SÖNMEZ
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering

Özet:
İşletmelerin stratejik hedeflerine ulaşma ve rekabet avantajı sağlama noktalarında, mevcut kaynaklarını verimli kullanmaları gerekmektedir. Genel anlamda işletmelerin sahip olduğu kaynaklar; yöntem, ekipman, makine, sermaye ve personel olarak tanımlanabilir. Diğer tüm kaynakların, kullanımı ve uygulaması işletme bünyesinde varlık sürdüren personel tarafından gerçekleştiği için, işletmenin en önemli kaynağının iş görenler olduğunu söylemek mümkündür. Kurum kültürüne adaptasyon sağlamış, nitelikli personel işletme için oldukça önemli bir kaynaktır. Bu önemli kaynağın, işletmede varlık sürdürebilmesi için iş verenlerin, bu kıymetli kaynağın farkında olmaları gerekmektedir. Literatürde, çalışanın işinden tatmin olması, kuruma güven duyması gibi amaçları gerçekleştirmek için yapılan faaliyetlere "Yetenek Yönetimi" adı verilmektedir. Yetenek yönetimi, doğru performans değerlendirme yöntem ve süreci tasarlamak ve uygulamak ile mümkün olmaktadır. İşletmelerin sahip olduğu en önemli kaynağın iş gören olması ve iş görenin yönetiminin performans değerlendirme süreçleri ile doğrudan ilişkili olması sebebiyle literatürde bu alanda çok sayıda çalışma bulunmaktadır. Geçmişten günümüze uygulanan yöntemler ve yaklaşımlar göz önünde bulundurulduğunda standart tek bir performans değerlendirme yöntemine yönelik bir uzlaşı bulunmamaktadır. Yapılan çalışmalarda bir uzlaşının bulunmamasının ana sebebi, her bir işletmenin, kendi kurum kültür ve çalışan değerleri gözetilerek bir performans değerlendirme süreci ve yöntemi tasarlaması gerekliliğidir. Bu çalışmada, geçmişten günümüze uygulanmış performans değerlendirme yöntemleri incelenmiş, kapsamlı bir literatür taraması yapılmıştır. Performans değerlendirme sürecinde yapılan hatalar, geçmiş yöntemlerde bulunan eksiklikler göz önünde bulundurularak, işletmelerin kendi süreçlerine uygulayabileceği, esnek, hem nitel hem nicel veriler içeren, adil bir performans değerlendirme yaklaşımı önermek amaçlanmıştır. Aynı işi yapan çalışanların bir arada değerlendirilmesi, her bir iş görenin yaptığı her bir işin detaylı incelenmesi ve yapılan işi ve çalışan davranışlarını değerlendirmeyi mümkün kılan yöntemin belirlenmesi, çalışmanın ana noktalarını oluşturmaktadır. Yapılan her bir iş için, yalın üretimde, ekipman etkinliğini ölçmek amacı ile kullanılan TEE (OEE) eşitliğinden faydalanılacaktır. Bu eşitlik içerisinde çalışan performansını değerlendirmeye yönelik belirlenen kriterlerin, birbirlerine üstünlüğü olduğu durumda AHP metodu ile kriter ağırlıklandırma yapılacaktır. Çalışmanın yöntemi bölümünde, önerilen yaklaşımın uygulanması için gerekli adımlar detaylıca açıklanmıştır. Önerilen yaklaşım ile, çalışanların performans değerlendirme sürecinin adil olduğunu düşünmesi, iş yapmaya ve verilen görevleri zamanında tamamlamaya motive olmalarını sağlaması, yöneticilerin çalışanları hakkında detaylı bilgi edinmesi amaçlanmıştır.

Abstract:
Businesses need to use their existing resources efficiently to achieve their strategic goals and gain competitive advantage. In general terms, the resources owned by businesses are; It can be defined as method, equipment, machinery, capital and personnel. Since the use and application of all other resources are carried out by the personnel operating within the enterprise, it is possible to say that the most important resource of the enterprise is the employees. Qualified personnel who have adapted to the corporate culture are a very important resource for the business. In order for this important resource to continue to exist in the business, employers must be aware of this valuable resource. In the literature, activities carried out to achieve goals such as employee satisfaction with their job and trust in the institution are called "Talent Management". Talent management is possible by designing and implementing the correct performance evaluation method and process. Since the most important resource that businesses have is their employees and their management is directly related to performance evaluation processes, there are many studies in this field in the literature. Considering the methods and approaches applied from past to present, there is no consensus on a single standard performance evaluation method. The main reason why there is no consensus in the studies is that each business must design a performance evaluation process and method by taking into account its own corporate culture and employee values. In this study, performance evaluation methods applied from past to present were examined and a comprehensive literature review was conducted. Considering the mistakes made in the performance evaluation process and the deficiencies in past methods, it is aimed to propose a fair performance evaluation approach that is flexible and includes both qualitative and quantitative data that businesses can apply to their own processes. The main points of the study are evaluating employees doing the same job together, examining each job performed by each employee in detail, and determining the method that makes it possible to evaluate the work done and employee behavior. For each job performed, the OEE equation, which is used to measure equipment effectiveness in lean production, will be used. In this equation, in cases where the criteria determined to evaluate employee performance are superior to each other, criterion weighting will be done with the AHP method. In the method section of the study, the steps required to implement the proposed approach are explained in detail. With the proposed approach, it is aimed for employees to think that the performance evaluation process is fair, to motivate them to do work and complete assigned tasks on time, and for managers to obtain detailed information about their employees.