Tunay Demran Koleksiyonu'nda yer alan Bizans İmparatorluğu sikkeleri
Byzantine coins in the Tunay Demran collection
Yazar: KAYAHAN ACAR
Danışman: PROF. DR. CEREN ÜNAL
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Bizans İmparatorluğu = Byzantine Empire ; Manisa = Manisa ; Sikke = Coin

Özet:
Manisa Müze Müdürlüğü'ne kayıtlı olan koleksiyoner Tunay Demran, koleksiyonunu oluşturduğu arkeolojik ve etnografik eserler ile 2000 yılından günümüze kadar taşınabilir kültürel miras koleksiyonculuğuna katkıda bulunmaktadır. Söz konusu koleksiyon toplam 468 adet sikke içermektedir. M.Ö. 6. yüzyıldan M.S. 16.-17. yüzyıla kadar geniş bir tarih aralığını içeren sikke koleksiyonu Lydia, Grek, Pers, Roma, Bizans, Anadolu Beylikleri Dönemi ve Ortaçağ Avrupa Dönemi olmak üzere farklı uygarlıklara ait eserleri barındırmaktadır. 

Tez çalışmamızın temelini oluşturan Bizans İmparatorluğu sikkeleri, 218 adedi ile koleksiyonun büyük bir kısmını oluşturmaktadır. Bizans sikkelerinin başlangıcı konusundaki çeşitli görüşler dikkate alınarak, koleksiyon imparator I. Anastasios (491-518) dönemindeki sikke reformuyla başlatılmıştır. Sikkeler, Bizans İmparatorluğu'nun dönemlerine göre ayrılarak kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Bu incelemeler sonucunda koleksiyonun İmparator II. Andronikos Palaiologos (1282-1328) dönemine kadar üretimler içerdiği anlaşılmıştır.

Çalışmamızda Bizans İmparatorluğu sikkelerinin başlangıcı, sikke sisteminin evreleri, temel maden ve birimleri ile darp yerleri hakkında genel bilgiler verildikten sonra koleksiyon üzerinden detaylı bir inceleme sunulmuştur. Tez çalışmamızda öncelikle koleksiyoner Tunay Demran hakkında kısa bir bilgi ve yıllar içerisinde oluşturduğu koleksiyonu istatiksel olarak incelenmiştir. 2000 yılından günümüze kadar giderek genişleyen ve genişlemeye devam eden koleksiyon içerisindeki eserler farklı zamanlarda, alanında uzman kişiler tarafından çalışılmıştır. Söz konusu çalışmalar tez içerisinde ayrı bir başlık altında sunulmuştur. 

Koleksiyon hakkında yapılan çalışmalar içerisinde özellikle 2017 yılında yayınlanan "Tunay Demran Koleksiyonu" isimli kitap çalışması, tez çalışmamız ile doğrudan ilişkilidir . Koleksiyonun başlangıç yılı olan 2000 yılından 2017 yılına kadar koleksiyon sikke envanterine eklenen sikkeleri inceleyen yayın içerisindeki Bizans Dönemi'ne tarihlendirilen 69 adet sikke tez içerisinde istatiksel veriler eşliğinde sunulmuştur. 2017 yılından sonra koleksiyon envanterine eklenmiş 149 adet sikkenin ise fotoğrafları çekilerek belgeleme işlemleri yapıldıktan sonra ulusal ve uluslararası yayınlar incelenerek bir katalog çalışması hazırlanmıştır. Koleksiyon envanterine 2000-2017 ile 2017-2023 yılları aralığında eklenen sikkeler karşılaştırılarak bir değerlendirme yapılmıştır. Sonrasında bir sonuç bölümü, ardından katalog ile sikke görsellerini içeren levhalar bölümü yer almaktadır. Ekler kısmında Bizans imparatorlarının kronolojik sırayla oluşturulmuş iktidar listesi ile tez içerisinde geçen terimleri içeren Sözlükçe bölümüne yer verilmiştir.

Abstract:
Tunay Demran, a collector registered with the Manisa Museum, has been contributing to the collecting of movable cultural heritage since 2000 with his collection of archaeological and ethnographic artefacts. There are a total of 468 coins in the collection. The coin collection, which covers a broad chronological range from the 6th century BC to the 16th-17th century AD, includes artefacts belonging to different civilisations, including Lydia, Greece, Persia, Rome, Byzantium, the Anatolian Principalities, and the Medieval European period.

Our thesis focuses particularly on Byzantine Empire coins, which constitute a significant part of the collection with 218 coins. Based on different perspectives on the origins of Byzantine coinage, our analysis begins with the coinage reform initiated by Emperor Anastasius I (491-518). The coins are categorized and thoroughly examined according to their periods within the Byzantine Empire. This analysis indicates that the collection includes coins up to the reign of Emperor Andronikos II Palaiologos (1282-1328).

The study starts with a general overview of Byzantine coins, including their origins, the stages of the minting system, basic metals and denominations, and minting locations. It then presents a detailed examination of the collection. Initially, the thesis provides a brief introduction to collector Tunay Demran and a statistical analysis of his collection over the years. Since 2000, the collection has been expanding, and its artifacts have been studied by experts at different times. These studies are presented in a dedicated section of the thesis.

Among the various studies, the book titled Tunay Demran Collection, published in 2017, is directly related to our research. This publication includes 69 Byzantine coins added to the collection from 2000 to 2017, analyzed along with statistical data presented in the thesis. Coins added to the collection from 2017 onwards, totaling 149, have been documented through photographs. Following this, a catalog was prepared by reviewing relevant national and international publications. The thesis includes a comparative analysis of coins added between 2000-2017 and 2017-2023, evaluating the collection's growth. It concludes with a results section, followed by plates featuring images of the coins and a comprehensive catalog. The appendices include a chronological list of Byzantine Emperors and a glossary of terms used throughout the thesis.