Sühreverdî'de bilginin kaynağı problemi
The problem of sources of knowledge in Suhrawardi
Yazar: BETÜL HIRSLI
Danışman: DOÇ. DR. YUNUS KAPLAN
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
İşrâk felsefesi, 12. yy'da Sühreverdî'nin (ö. 587/1991) temsilcisi olduğu
önemli bir ekoldür. Bu düşüncenin zemininde keşif ve müşâhede yer almaktadır. Bu
ekol yöntem, bilgi, teorik fizik ve metafizik alanında birtakım iddialara sahiptir.
Bilginin akıl dışı sezgisel yöntem ile de elde edilebileceğini savunan Sühreverdî, bu
yöntem ile mutlak bilgiye de ulaşılabileceğini savunmuştur. Sühreverdî mutlak
bilginin sezgisel kökenlerine dikkat çekerek hakikatin salt akıl ve duyulardan öte daha
sağlam ve kesin bir yöntem ile ulaşılabilmenin imkânına işaret etmiştir. Bunun
yanında aklî faaliyetleri ve duyusal verileri reddetmeyen Sühreverdî, nesnel gerçekliği
vasıtasız bir şekilde kalbe doğan ilham üzerine temellendirmiştir. Ona göre bilgi
formel ve sezgisel olmak üzere çeşitlendirilebilir. Formel bilgi duyusal ve akılsal
verilerin kaynak alındığı bilgiyi temsil ederken, sezgisel bilgi keşif ve müşâhede
yöntemi ile elde edilen bilgiyi temsil etmektedir. Kişi, ruhî arınmayı esas alarak
birtakım riyazî süreçler ile nefsini tecrit ederek nûrlar âlemindeki gaybî bilgilere
muttalî olabilmektedir. Bunun yanı sıra Sühreverdî bilgiyi müşâhede ile elde eden
hikmet gelenekleri ile irtibat halinde olmuş birçok noktada onlardan etkilenmiştir.
Buna göre Hermes, Eflâtun, Yeni Eflâtunculuk, kadim İran geleneği ve İslâm
Tasavvufu, Sühreverdî'nin sırtını dayadığı ve ortaya koymuş olduğu Hikmetü'l-İşrâk
düşüncesinin kökenlerini oluşturan gelenekler olması bakımından önem arz
etmektedir. Bu çalışmada İşrâk filozofu Sühreverdî'nin bilgiyi elde etmede kullandığı
yöntemler ve onun düşüncesinde bilginin kaynakları problemi incelenmektedir. Bunun
yanı sıra bu felsefenin ana ilkeleri ve dayandığı kökenler araştırılacaktır.

Abstract:
The philosophy of Hikmet al-Israq is a school founded by Suhrawardi in the
12th century. Discovery and observation are the basis of this thought. Suhrawardi, who
argues that knowledge can be obtained with an irrational intuitive method, argued that
absolute knowledge can be obtained with this method. In addition to this, Sührawardi,
who did not reject mental activities and sensory data, based objective reality on the
inspiration arising directly from the heart. According to him, knowledge can be
diversified into formal and intuitive. While formal knowledge represents the
knowledge from which sensory and mental data are sourced, intuitive knowledge
represents the knowledge obtained by discovery and observation method. A person
can gain access to the unseen knowledge in the realm of light by isolating his soul
through some hypocritical processes based on spiritual purification. In addition to this,
Suhrevdi was in touch with the traditions of wisdom, which acquired knowledge in
this way, and was influenced by them at many points. Accordingly, Hermes, Plato,
Neoplatonism, ancient Iranian tradition and Islamic Sufism are important in terms of
being the traditions that form the origins of the philosophy of Hikmatü'l Isrâk, which
Suhrawardi relied on and revealed. In this study, the methods used by Suhrawardi, the
Israq philosopher, in acquiring knowledge and the main sources in his thought will be
examined. In addition, the main principles of this philosophy and its origins will be
investigated.