Türkiye'nin dış ticaretinin talep yönlü analizi: Linder hipotezi'nin testi (1996-2014)
The demand-oriented analysis of foreign trade in Turkey: The test of the Linder hypothesis (1996-2014)
Yazar: GAMZE SAĞLAM
Danışman: PROF. DR. AYŞE DİLEK SEYMEN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Dış ticaret endeksleri = Foreign trade indices ; Dış ticaret politikaları = Foreign trade policies ; Linder hipotezi = Linder hypothesis ; Uluslararası ticaret = International trade

Özet:
Linder'in "Tercihlerde Benzerlik Hipotezi", ülkelerin gelir düzeyleri ile ticaret yoğunlukları arasında bir ilişki olduğunu, dolayısıyla benzer gelir düzeyine sahip ülkelerin, tüketim tercihlerinin yakınlığına bağlı olarak ticarette de yoğunlaşacaklarını ileri sürmektedir. Bu çerçevede, bu çalışmada, Türkiye'nin dış ticareti Linder Hipotezi yoluyla talep yönlü analiz edilmeye çalışılmıştır.
Araştırmanın ana veri setini 1996-2014 yıllarını kapsayan ve TÜİK'ten alınan STIC ve ISIC verileri ile 1998-2012 yıllarını kapsayan ve Dünya Bankası'ndan alınan dış ticaret verileri oluşturmaktadır. 
Çalışma üç bölümden oluşmaktadır: Birinci bölümde, dış ticaretin talep yönlü analizi geleneksel teorilerden yeni dış ticaret modellerine kadar teorik açıdan ele alınmıştır.  İkinci bölümde, Türkiye'nin dış ticareti 1996-2014 dönemi için incelenmiştir. Ayrıca, hangi ülkelerin Türkiye ile yoğun ticaret yaptığını görebilmek amacıyla, yoğunlaşma oranı, bilateral ticaret endeksi ve sektörel bilateral ticaret endeksi hesaplanmıştır.  Üçüncü bölümde, Türkiye'nin dış ticaretinde 1998-2012 dönemi için Linder'in hipotezi test edilmiştir. Bu test için panel çekim modeli kullanılmıştır.
Çalışma'da Türkiye'nin 1998-2012 yılları arasında OECD ülkeleri ve "orta gelir grubu ülkeler" den oluşan 42 ülke ile imalat sanayii ticareti incelenmiştir. Yoğunlaşma endeksleri dikkate alınarak yapılan ilk analizde, Türkiye'nin benzer gelir gurubunda yer alan ülkelerle ticaretinin yoğun olmasına rağmen bu grup ülkeler içinde özellikle Uzak Doğu ve Latin Amerika ülkeleri ile ticarette coğrafi uzaklığın yoğunlaşmayı azaltan bir faktör olduğu ortaya çıkmaktadır. İthalat ve İhracat için ayrı ayrı yapılan ekonometrik analizde, ithalat modelinde analize dâhil tüm ülkeler için Linder Hipotezini destekleyen bulgulara ulaşılmış, ihracat modelinde ise sadece orta gelir grubu ülkelerle olan ticarette gelir düzeyindeki yakınsamanın ihracat yoğunlaşmasını arttırdığı gözlenmiştir.  

Anahtar Kelimeler: Linder Hipotezi, Ticaret Yoğunluğu, Dış Ticaret Endeksleri, Panel Çekim Model

Abstract:
Linder's "Similarity in preferences Hypothesis" states the existence of a relationship between trade intensity and countries' income levels, and therefore it claims that the countries having the same income level will concentrate on the trade depending on the proximity of consumption preferences. In this context, in this study, Turkey's foreign trade will try to be analysed with demand-oriented analysis by Linder Hypothesis.
The main trade data set of research are covering the years 1996-2014 from TUIK data which are STIC and ISIC and comprising the period from 1998 to 2012 the data received from the World Bank.
The research has three parts: In the first part, the demand-oriented analysis of foreign trade is explained theoretically from the traditional theory to the new foreign trade models. In the second part, Turkey's foreign trade has been investigated for the 1996-2014 period. Furthermore, some indices such as concentration ratios, bilateral trade index and sectoral bilateral trade index are calculated to show the countries' intensive trade with Turkey. In the third part, Linder's hypothesis has been tested on Turkey's foreign trade between 1998 and 2012, for this test panel gravity model has been used.
This study investigates the trade of Turkey's manufacturing sector between 1998 and 2012 with the OECD and 'middle income level countries' that consist of 42 countries. The first analysis based on the concentration index shows that although Turkey's trade has an intensive relationship with the countries having the same income level, among these countries, particularly with the Far East and Latin America countries, geographic distance emerges as a factor that reduces the concentration of trade. The econometric analysis conducted separately for imports and exports shows that the findings for all the countries included in the imports model support the Linder hypothesis. In the exports model, on the other hand, it is found that convergence at the income level of the trade with only the middle income countries increases the concentration of trade

Keywords: Linder Hypothesis, Trade intensity, Foreign Trade Indices, Panel Gravity Model