Yardımcı hizmet personeli el hijyeni uyum ölçeğinin geliştirilmesi ve verilen eğitimin el hijyeni uyumuna etkisi
Development of scale for hand hygiene compliance of axuxillary service staff and the effect on hand hygiene compliance training provided
Yazar: EMEL ÖZERDOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. ÖZNUR USTA YEŞİLBALKAN
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: El = Hand ; El yıkama = Hand disinfection ; Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Hemşirelik = Nursing ; Hijyen = Hygiene ; Hizmet personeli = Service staff ; Sağlık eğitimi = Health education ; Ölçek geliştirme = Scale development ; Ölçekler = Scales

Özet:
Tanımlayıcı ve yarı deneysel olarak planlanan araştırmanın amacı; yoğun bakım ünitelerinde çalışan yardımcı hizmet personeli'nin el hijyeni uyumunu değerlendirmeye yönelik bir ölçüm aracı geliştirmek ve yoğun bakım ünitelerinde çalışan yardımcı hizmet personeline verilen eğitimin el hijyeni uyumuna etkisini incelemektir. Ekim 2012- Haziran 2013 tarihleri arasında Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesinin dahili ve cerrahi klinik/yoğun bakım ünitelerinde (araştırma grubu) yürütülen araştırmanın verileri; "Tanıtıcı Özellikler Soru Formu" ve "Yardımcı Hizmet Personeli El Hijyeni Uyum Ölçeği (YHP-EHUÖ)"  kullanılarak toplanmıştır. Araştırmanın yürütülebilmesi için, Ege Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Etik kurulundan, araştırmanın yürütüldüğü kurumdan ve araştırmaya katılan YHP' den yazılı izin alınmıştır.  YHP-EHUÖ' nin geçerlik çalışması kapsamında; kapsam geçerliği, yapı geçerliği; güvenirlik çalışması kapsamında ise; iç tutarlılık, madde analizi ve zamana karşı değişmezlik değerlendirilmiştir.
Araştırmanın verileri, SPSS 16.0 (Statistical Package For Social Sciences) paket programında; "sayı, yüzde hesaplamaları", "Spearman's rho korelasyon katsayı hesaplaması", "Wilcoxon eşleştirme testi", "Kruskal Wallis Varyans analizi" ve "Mann-Whitney U testi" kullanılarak değerlendirilmiştir. Ölçeğin içerik geçerliliği için 10 uzmandan görüş alınmış, yapılan analizde uzman puanlarının uyumlu olduğu görülmüştür (W=0.100, χ2 (24)=24.000 p=0.462). Araştırmanın örneklem yeterliği için, Kaiser Meyer Olkin katsayısı (KMO) 79. 3 hesaplanmış ve Barlett testi X²= 3.351 P=0,000 yapılmış ve örneklem sayısının yeterli olduğu görülmüştür. Yapılan açımlayıcı faktör analizi sonunda; faktör yüklerinin 0.54- 0.95 arasında olduğu, 4 faktör grubuna ayrıldığı, toplam varyansın % 72.50' sini açıkladığı ve genel Cronbach Alpha katsayısının 0.86, ölçeğin alt boyutları olan hastaya temas öncesi için 0.92,  hastaya temas sonrası için 0.91, kan ve vücut sıvılarına temas riski için 0.78, hasta çevresine temas sonrası boyutu için 0.76 olduğu saptanmıştır. Ölçeğin test-tekrar test güvenirlik katsayısı 0.98' dir, test ve tekrar test puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak fark yoktur (p>0.05). Yardımcı hizmet personelinin el hijyeni uyumu puan ortalamasının eğitim öncesi 51.16±0.90, eğitim sonrası 64.87±0.93 olduğu, değişim yüzdeleri incelendiğinde; eğitim ile, YHP' nin el hijyeni uyum puan ortalamasında % 26.80' lik bir artış olduğu saptanmıştır. Eğitim sonrasında tüm bağımsız değişkenler için,  ölçek 4 alt boyut ve toplam puan ortalamalarının yükseldiği, ekonomik durum (hastaya temas öncesi), önceden el hijyeni eğitimi alma durumu (hastaya temas öncesi ve hasta çevresine temas sonrası boyutları), el hijyeni konusunda en son eğitim alma zamanı (hastaya temas öncesi ve kan ve vücut sıvıları ile temas riski boyutları) değişkenleri dışında, diğer değişkenler ile puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olmadığı saptanmıştır (p>0.05).
Araştırmadan elde edilen sonuçlar genel olarak değerlendirildiğinde; bulgular, "Yardımcı Hizmet Personeli El Hijyeni Uyum Ölçeği" nin geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu ve yoğun bakım ünitelerinde çalışan yardımcı hizmet personelinin el hijyeni uyumunu değerlendirmek amacıyla kullanılabileceğini göstermektedir. Eğitim öncesi ve eğitim sonrası el hijyeni uyumu puanları arasında pozitif yönlü, iyi derecede ve istatistiksel açıdan anlamlı bir ilişki bulunmuştur (r=0.661, p<0.05). İstatistiksel olarak, eğitim öncesi ve eğitim sonrası el hijyeni uyum puan ortalamaları arasında anlamlı fark bulunmuş olup (Z= -9.62, p = 0.00),  el hijyeni konusunda bilgilendirme arttıkça, el hijyeni uyum durumunun da pozitif yönde gelişeceği, dolayısıyla yapılacak planlı eğitimin yardımcı hizmet personelinin, el hijyeni uyumu üzerine olumlu yönde etkisinin olduğu bununla birlikte; ekonomik durum, önceden el hijyeni eğitimi alma ve el hijyeni konusunda en son eğitim alma zamanı gibi değişkenlerin el hijyeni uyumu puanlarını olumlu yönde etkileyerek, arttırdığı saptanmıştır.

Abstract:
The purpose of this descriptive and semiexperimental research, to develop a scale instrument for evaluating the hand hygiene compliance of auxiliary service staff working in the intensive care unit and to analyse the effect of training given to auxiliary service staff working in the intensive care unit, on hand hygiene compliance. The data of the research, conducted between October 2012 and June 2013 in the internal and surgical clinic/intensive care unit (research group) of Ege University Faculty of Medicine, was collected by using "Descriptive Characteristics Questionnaire" and "Scale For Hand Hygiene Compliance Of Axuxillary Service Staff". The written permission is taken from Ethic committee of Ege University School of Nursing, the Authority which the research is conducted and the auxiliary service staff participated the research. Within the context of the validity study of "Scale For Hand Hygiene Compliance Of Axuxillary Service Staff", scope validation, structure validation and within the context of realiability study, internal consistency, item analysis and stability against time is evaluated. 
The data of the research is evaluated by using "number and percentage calculation",  "spearman's rank correlation coefficient calculation" "Wilcoxon signed-rank test", "kruskal wallis variance analysis" and "mann-whitney u test" in the SPSS (Statistical Package For Social Sciences) 16.0 program. The opinion of 10 expert is sought for content validity of the scale, and after analysing the scores of experts, they found consistent with each other(W=0.100, χ2 (24)=24.000 p=0.462). To obtain a sufficient sample quantity, Kaiser Meyer Olkin(KMO) coefficient  calculated was 79. 3 and Barlett test, X²= 3.351 P=0,000, is done and the amount of sample found enough for the research. After conducting an explatory factor analysis; it is stated that load factors are between  0.54- 0.95, the group divided into 4 factors, explained 72.50 % of the total variance, overall   Cronbach Alpha coefficient found was 0.86, before patient contact found was 0,92 as it is the subdimension of the scale, after patient contact was 0.91, risk of exposure to blood and body  fluids was 0.78, after contact with patients environment was 0.76. Test-retest reliability coefficient of the instrument found was 0.98. Test-retest scores are statistically no significiant difference (p>0.05). Average score of "Scale For Hand Hygiene Compliance Of Axuxillary Service Staff" before training found was 51.16±0.90, after training was 64.87±0.93, after analysing the percentage change ; it is ravealed that the training provide 26.80 % increase on average score of "Scale For Hand Hygiene Compliance Of Axuxillary Service Staff". For all independent variable, after the training, it is revaled that instrument, 4 subdimension and overall scores increased, and except the variables like economic state  (before patient contact), the state of receiving hand hygiene training(dimension before patient contact and after contact with patients environment), the last training time received( dimension of before patient contact and risk of exposure to blood and body fluids), for other variables there is statistically no significiant difference (p>0.05).
When the results gathered from the research is evaluated widely, conclusions indicated that "Scale For Hand Hygiene Compliance Of Axuxillary Service Staff" is valid and reliable tool and can be used for evaluation of Hand Hygiene Compliance of Auxiliary Service Staff working in the intensive care unit. It is found that there is positive, strong and statisticially significant relationship between hand hygiene compliance score before and after the training  (r=0.661, p<0.05).It is found that there is statisticially significant difference between hand hygiene compliance average score before and after the training (Z= -9.62, p = 0.00), and information about hand hygiene increases hand hygiene compliance situation will develop in a positive manner, and thus help to do the planned training of auxiliary service staff, on hand hygiene compliance, however, it is revealed that such variables like economic status, receiving hand hygiene training and the latest training time about hand hygiene, by affecting the score of hand hygiene compliance increased.