Çat ilçesinin nüfus coğrafyası (2000-2023)
Population geography of Çat district (2000-2023)
Yazar: BÜŞRA ÇOLAK
Danışman: PROF. DR. ZEKİ KODAY
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Coğrafya = Geography

Özet:
Nüfus, durağan olmayan, devamlı gelişim ve değişim halinde olan önemli bir olgudur. Bu olgu hemen hemen her devirde üzerinde durulan önemli bir konu olmuştur. Nüfusun niceliği ve niteliği ülkeler ve bölgeler açısından önem arz etmektedir. Çat ilçesi, Erzurum – Bingöl karayolu üzerinde bulunması, Erzurum'un yoğun nüfuslanmış ilçelerinden Palandöken ile komşu olması ve Erzurum ilinin su ihtiyacını karşılayan Palandöken Barajı'na ev sahipliği yapması sebebi ile önemli bir inceleme alanıdır.
Çalışmada, Erzurum iline bağlı Çat ilçesinin 2000-2023 yılları arasındaki nüfus gelişimi, özellikleri ve nüfus coğrafyası incelenmiştir. Araştırma konusu olarak belirlenen nüfus coğrafyasının bölgedeki sosyo-ekonomik faaliyetleri ve nüfus dinamiklerinin açıklanmasını hedeflemiştir. İlçenin nüfus özellikleri incelenirken güncel bilgilerden faydalanılmıştır. Araştırmada, ilçenin nüfusu, cinsiyet yapısı ve yaş gruplarına göre dağılımı, nüfus artış hızları, kır ve kent nüfusları, göç hareketleri, doğum ve ölüm oranları gibi demografik özellikler ele alınmıştır. Çalışmanın amacı, ilçede nüfus değişimlerinin nedenlerini ve sonuçlarını coğrafi bir perspektiften ortaya koymaktır. Çat ilçesinin toplam nüfusu 2023 yılı itibariyle 15457 kişidir. İlçe tarım için çok elverişli olmasa da hayvancılık amaçlı çayır arazisi kullanımı yaygındır. İlçede nüfusun büyük bir bölümü tarım ve hayvancılık yapmaktadır. İlçenin net göç sayısı 2022 yılında -806 kişidir. İlçede göç olayı en fazla il merkezinedir. Çat ilçesi ise 2004 SEGE araştırmalarında da olduğu gibi 2022 SEGE araştırmalarında da 6. kademe gelişmiş ilçeler arasındadır.
Araştırma kapsamında elde edilen bulgular, Çat ilçesinin nüfusunun son yıllarda belirgin bir şekilde azaldığını ve yaşlı nüfusun oranının arttığını göstermektedir. Bu durum, ilçeden dışarıya göçlerin artması, doğum oranlarının düşmesi ve iş olanaklarının sınırlı olması gibi çeşitli faktörlerle ilişkilidir. Ayrıca, eğitim ve sağlık hizmetlerine erişim, altyapı yetersizliği gibi konular nüfusun sosyal ve ekonomik yapısını olumsuz yönde etkilemektedir.
Araştırma sonuçları, Çat ilçesindeki demografik değişimlerin nedenlerini anlamak ve bu değişimlerin ilçedeki sosyo ekonomik gelişimine yönelik öneriler geliştirmek amacıyla değerlendirilmiştir. Nüfusun sürdürülebilir bir şekilde gelişmesi için ilçede ekonomik ve sosyal projelerin hayata geçirilmesi, eğitim ve sağlık olanaklarının iyileştirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu amaçların gerçekleştirilebilmesi doğrultusunda tezde "Çat ilçesi gençlere yönelik sürdürülebilir kalkınma ve girişimcilik merkezi "adlı bir proje önerisi sunulmuştur. Önerilen proje ile kurulan sürdürülebilir kalkınma ve girişimcilik merkezi, gençlere eğitim, danışmanlık ve ekonomik destek sağlayarak, ilçede sürdürülebilir iş alanlarının geliştirilmesine yardımcı olacaktır.

Abstract:
Population is an important phenomenon that cannot be static and is in constant development and change. This phenomenon has been an important issue emphasized in almost every era. The quantity and quality of the population is important for countries and regions. Çat district is an important study area because it is located on the Erzurum - Bingöl highway, is adjacent to Palandöken, one of the densely populated districts of Erzurum, and hosts the Palandöken Dam, which meets the water needs of Erzurum province.
In the study, the population development, characteristics and population geography of Çat district of Erzurum province between 2000 and 2023 were examined. It aims to explain the socio-economic activities and population dynamics in the region of the population geography determined as the research subject. Current information was used while examining the population characteristics of the district. In the research, demographic characteristics such as the district's population, gender structure and distribution by age groups, population growth rates, rural and urban populations, migration movements, birth and death rates were discussed. The aim of the study is to reveal the causes and consequences of population changes in the district from a geographical perspective. The total population of Çat district is 15457 as of 2023.
person. Although the district is not very suitable for agriculture, the use of meadow land for livestock purposes is common. A large part of the population in the district is engaged in agriculture and animal husbandry. The district's net migration number is -806 people in 2022. Most migration in the district is to the city centre. Çat district is among the 6th stage developed districts in the 2022 SEGE research, as it was in the 2004 SEGE research.
The findings obtained within the scope of the research show that the population of Çat district has decreased significantly in recent years and the proportion of the elderly population has increased. This situation is related to various factors such as increasing migration out of the district, decreasing birth rates and limited job opportunities. In addition, issues such as access to education and health services and lack of infrastructure affect the social and economic structure of the population.