Yetişkin bireylerde Covid-19 geçirmenin beslenme alışkanlıklarına, sağlıklı beslenmeye yönelime, uyku ve psikolojik durumlarına etkisinin nicel ve nitel yöntemlerle incelenmesi
Examining the effect of Covid-19 on adults nutritional habits, tendency of healthy nutrition, sleep and psychological conditions with quantitative and qualitative methods
Yazar: DİLAN ÜNALDI
Danışman: PROF. DR. MEHTAP AKÇİL OK
Başkent Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Ünaldı, Dilan. Yetişkin Bireylerde Covid-19 Geçirmenin Beslenme Alışkanlıklarına, Sağlıklı Beslenmeye Yönelime, Uyku ve Psikolojik Durumlarına Etkisinin Nicel ve Nitel Yöntemlerle İncelenmesi. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Beslenme ve Diyetetik Doktora Tezi, 2024.
Bu araştırma nicel ve nitel yöntemlerin birlikte kullanılarak Covid-19 geçirmiş olmanın beslenme alışkanlıklarına, sağlıklı beslenmeye yönelime, uyku ve psikolojik durumlarına etkisinin değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırma Covid-19 geçirmiş 18-64 yaş arası 110 gönüllü katılımcıyla yürütülmüştür. Katılımcılara Mart 2022-Eylül 2022 tarihleri arasında yüz yüze görüşme yöntemi ile bireylerin sosyo demografik özelliklerinin, Covid-19 hastalığını geçirmeden önceki ve geçirdikten sonraki besin tüketim sıklıklarının, fiziksel aktivite ve uyku alışkanlıklarının, bireylerin anket uygulanırken alınan antropometrik ölçümlerinin, Hastane Bilgi Yönetim Sisteminden (HBYS) bakılıp kaydedilen Covid-19 tanısı aldıktan sonra alınan biyokimyasal bulgularının, depresyon-anksiyete-stres ölçeğinin, Covid-19 hastalığını geçirdikten sonrasını düşünerek cevaplanması istenen ORTO-15 Ölçeğinin ve Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi'nin yer aldığı anket formu uygulanmıştır. Araştırmanın nitel kısmı çalışmaya katılan 110 birey arasından nitel bir araştırma yöntemi olan odak grup görüşmesine katılmaya gönüllü bireylerle gerçekleştirilmiştir. Bireylerin beslenme alışkanlıklarının, uyku ve psikolojik durumlarının irdelenmesi ve 2 grup arasında  karşılaştırma yapılması amaçlanmıştır. Gruplar arasındaki farklılıkları değerlendirmek amacıyla 19-44 ve 45-64 yaş aralığında 2 farklı odak grup görüşmesi planlanmıştır. Gruplar 4 erkek, 4 kadın toplam 16 kişiden oluşacak şekilde oluşturulmuştur. Sonuç olarak, Covid-19 geçirdikten sonra ara öğün tüketen bireylerin sayısında Covid-19 geçirmeden öncekine göre artış bulunmuştur (p<0.05). Covid-19 geçirdikten sonra, Covid-19 geçirmeden öncekine göre ara öğün atlamayanların sayısı artmıştır (p<0.001). Bireylerin Covid-19 geçirdikten sonraki günlük su tüketimi, Covid-19 geçirmeden önceki günlük su tüketimine göre artış göstermiştir (p<0.001). Bireylerin Covid-19 geçirdikten sonraki iştah durumu, Covid-19 geçirmeden öncekine göre azalma göstermiştir (p<0.001). Bireylerin Covid-19 geçirdikten sonraki ortalama gece uyku süresi Covid-19 geçirmeden önceki ortalama gece uyku süresine göre azalma göstermiştir (p<0.001). Covid-19 geçirdikten sonra düzenli fiziksel aktivite yaptığını söyleyen bireylerin sayısı Covid-19 geçirmeden öncesine göre artmıştır. Bu artış istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0.001). Covid-19 sonrası kadınların enerji alımında görülen azalmada anlamlı fark saptanmıştır (p<0.001). Covid-19 sonrası kadınların ve erkeklerin protein alımında görülen azalmada anlamlı fark saptanmıştır (p<0.05). Covid-19 sonrası kadınların yağ alımında görülen azalmada anlamlı fark saptanmıştır (p<0.001). Bireylerin Covid-19 geçirdikten sonrasını düşünerek cevaplamaları istenen ORTO-15 ölçeği puan sonuçlarına göre 3 bireyin ortorektik (ORTO-15 puanı ≤ 33), 107 bireyin ortorektik olmadığı (ORTO-15 puanı>33) saptanmıştır. Erkeklerin PUKİ skoru ortanca değeri 5, kadınların PUKİ skoru ortanca değeri 3'tür. Erkeklerin PUKİ skoru kadınlara göre daha düşüktür ancak cinsiyetler arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır (p>0,05). Depresyon, anskiyete ve stres skoru ortanca değeri arasındaki fark cinsiyete göre anlamlı bulunmuştur (p<0.05). Her iki odak grupta da en çok ifade edilen Covid-19 sonrası devam eden semptomların nefes almada güçlük, çarpıntı, yorgunluk, odaklanamama ve unutkanlık olduğu görülmüştür. Her iki odak grupta da besinlere olan endişenin arttığı, besinlere güvenin azaldığı belirtilmiştir. İkinci odak grupta birinci odak gruba göre iştah azalması ve sağlıklı beslenmeye verilen önem daha fazla artmış ve sonraki süreçte de devam ettirilmiştir. Covid-19 salgın hastalığı sonucu bireylerin beslenme alışkanlıklarının, fiziksel aktivite ve uyku durumlarının değişme eğiliminde olduğu, doğrudan veya dolaylı olarak Covid-19'un fiziksel aktivite, beslenme alışkanlıkları ve uyku düzenine etki ettiği görülmektedir. Bu çalışma Covid-19 salgını sırasında ve gelecekte karşılaşılma ihtimali olan yeni salgın hastalıklara karşı alınabilecek önlemler konusunda daha çok bilgiye ulaşabilmek ve bilinçlenmek adına fayda sağlayabilir.

Abstract:
Ünaldı, Dilan. Examining The Effect of Covid-19 on Adults Nutritional Habits, Tendency of Healthy Nutrition, Sleep and Psychological Conditions With Quantitative and Qualitative Methods. Başkent University Institute of Health Science, Nutrition and Dietetics. Doctoral Thesis, 2024. 
This research was conducted using quantitative and qualitative methods together to examine the effect of having Covid-19 on eating habits, tendency to healthy eating, sleep and psychological conditions. The research was conducted with 110 volunteer participants aged 18-64 who had Covid-19. Participants were asked through a face-to-face interview between March 2022 and September 2022 to collect the socio-demographic characteristics of individuals, food frequency questionnaire before and after Covid-19 disease, physical activity and sleep habits, anthropometric measurements of individuals taken while applying the survey, Hospital Information. A survey form was applied, which included biochemical findings taken after the diagnosis of Covid-19, which was checked and recorded in the Management System (HBYS), the depression-anxiety-stress scale, the ORTO-15 Scale, which was asked to be answered considering the post-Covid-19 disease, and the Pittsburgh Sleep Quality Index. The qualitative part of the research was conducted with individuals who volunteered to participate in focus group interviews, which is a qualitative research method, among the 110 individuals who participated in the study. It was aimed to examine the eating habits, sleep and psychological states of individuals and to make a comparison between the 2 groups. In order to evaluate the differences between the groups, two different focus group interviews were planned for the ages of 19-44 and 45-64. The groups were formed to consist of a total of 16 people, 4 men and 4 women. As a result, an increase was found in the number of individuals consuming snacks after Covid-19 compared to before Covid-19 (p<0.05). The number of people who did not skip meals after Covid-19 increased compared to before Covid-19 (p<0.001). The daily water consumption of individuals after Covid-19 increased compared to their daily water consumption before Covid-19 (p<0.001). The appetite of individuals after Covid-19 decreased compared to before Covid-19 (p<0.001). The average night sleep duration of individuals after Covid-19 decreased compared to the average night sleep duration before Covid-19 (p<0.001). This difference was found to be statistically significant (p<0.001). The number of individuals who said they did regular physical activity after Covid-19 increased compared to before Covid-19 (p<0.001). A significant difference was detected in the decrease in energy intake of women after Covid-19 (p<0.001). A significant difference was detected in the decrease in protein intake of men and women after Covid-19 (p<0.05). A significant difference was detected in the decrease in fat intake of women after Covid-19 (p<0.001). According to the ORTO-15 scale score results, which individuals were asked to answer by thinking about the time after Covid-19, it was determined that 3 individuals were orthorexic (ORTO-15 score ≤ 33) and 107 individuals were not orthorexic (ORTO-15 score>33). The median PSQI score of male individuals is 5, and the median PSQI score of female individuals is 3. The sleep quality of men is lower than that of women, but the difference between genders is not statistically significant (p>0.05). The difference between the median values of depression, anxiety and stress scores was found to be significant according to gender (p<0.05). It was observed that the most frequently expressed symptoms that persisted after Covid-19 in both focus groups were difficulty breathing, palpitations, fatigue, inability to focus and forgetfulness. In both focus groups, it was stated that concern about foods increased and trust in foods decreased. In the second focus group, the importance given to decreased appetite and healthy nutrition increased more compared to the first focus group and was continued in the following period. It is seen that individuals' eating habits, physical activity and sleep conditions tend to change as a result of the Covid-19 epidemic, and Covid-19 directly or indirectly affects physical activity, eating habits and sleep patterns. This study may be beneficial in gaining more information and awareness about the precautions that can be taken against new epidemic diseases that may be encountered during the Covid-19 epidemic and in the future.