Öğretmenlerin siberkondria düzeyleri ile dijital okuryazarlık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relationship between teachers' cyberchondria levels and digital literacy levels
Yazar: SEDA AVCI
Danışman: DOÇ. DR. DENİZ MERTKAN GEZGİN
Trakya Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Bilim ve Teknoloji = Science and Technology

Özet:
Mobil teknolojiler ve mobil internet ile her an her yerde birçok bilgiye kolayca ulaşılmaktadır. Bu kolay erişim, her bilgiye olduğu gibi bireylerin çevrim içi ortamlarda sağlık bilgilerine de kolayca erişmesini olanaklı hale getirmiştir. Fakat internet vasıtasıyla ulaşılan bilgilerin çok sayıda olması, bu bilgilerin doğruluğu konusunda tereddütler oluşmuştur. Bu durum bireylerde sağlık kaygısını arttırmıştır. Ayrıca alanyazında bireylerin yoğun olarak hastalık haberlerini ve yazılarını takip etmesi olarak isimlendirilen siberkondria (cyberchondria) kavramının ortaya çıkmasına neden olmuştur. Kontrolsüz ve denetimsiz bir şekilde sağlık haberlerinin yayılması günbegün artar iken Covid-19 pandemi sürecinde daha da artma eğilimi göstermiştir. Bunun sonucu olarak siberkondria açısından risk artmıştır. Alanyazında toplumda siberkondria yaygınlığını önlemek ve şiddetini azaltmak için bazı öneriler sunulmaktadır. Bunlardan bazıları, bireylerin internetten doğru ve faydalı bilgiye ulaşma, bu bilgileri analiz edebilme beceresine sahip olmasıdır. Bu beceriler, son zamanlarda teknoloji ile zaman geçiren bireyler için önem arz eden dijital okuryazarlığı işaret etmektedir. 
Dijital okuryazarlık becerisi, doğru bilgiye ulaşma, bilgiyi düzenleme ve yorumlama gibi becerileri kapsamaktadır. Bir bireyin ve halkın dijital okuryazarlık seviyesi arttıkça yaşanabilecek olumsuz olayların sayısı ve etkisi azalma eğilimi gösterecektir. Çünkü bu teknoloji ile donatılmış çağda, bilişim teknolojilerinin kullanımı ve bilişim teknolojileri ile elde edilen bilginin doğru bir şekilde işlenmesi önem arz etmektedir. Bu bağlamda tez araştırmasında öğretmenlerin siberkondria düzeylerinin dijital okuryazarlık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. İlgili alanyazın incelendiğinde bu konuyla ilgili tez araştırması ve makalelerin yetersiz olduğu görülmektedir. Yürütülen çalışmaların genellikle Sağlık bilimlerinde yürütüldüğü görülmektedir. Fakat dijital okuryazarlık becerisinin kazandırılması açısından büyük bir öneme sahip olan Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri alanında da bu tür çalışmaların yürütülmesi siberkondria yaygınlığının önüne geçilmesi için disiplinler arası bir bakış açısı getirecektir. Bu açıdan tez araştırmasının öğretmenlerin dijital okuryazarlık becerisi açısından önemli olduğu ve ilgili alanlara katkısı olacağı düşünülmektedir. 
Araştırmada, nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama yöntemi kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak araştırmacının hazırladığı, ölçek ve demografik verilerden oluşan bir araştırma formu kullanılmıştır. Verilerin toplanması için gerekli etik kurul izni alınmıştır. Araştırmada, öğretmenlerin dijital okuryazarlık ve siberkondria düzeylerini belirlemek için Hamutoğlu vd. (2017) tarafından geliştirilen Dijital Okuryazarlık Ölçeği ile Söyler vd. (2021) tarafından geliştirilen Siberkondria Ciddiyeti Ölçeği-Kısa Formu kullanılmıştır. Elde edilen nicel veriler SPSS 27.0 istatistik paket programı ile analiz edilmiştir. Analiz sürecinde betimsel istatistikler, bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) testinden yararlanılmıştır. Öğretmenlerin siberkondria düzeyleri ile dijital okuryazarlık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesinde ise Pearson korelasyon katsayısı tekniği kullanılmıştır. Analizler sonucunda elde edilen bulgulara göre öğretmenlerin siberkondria düzeyleri ile dijital okuryazarlık düzeyleri arasında anlamlı bir ilişki bulunmaz iken siberkondria ölçeği alt boyutlarından siber endişe ve siber zorlanma ile dijital okuryazarlık arasında zayıf ve negatif yönde anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. Bu bulguların yanı sıra öğretmenlerin dijital okuryazarlık düzeyleri yaş, cinsiyet, eğitim durumu, ebeveyn olma durumu, çalıştıkları kurum türü, internet için tercih edilen teknolojik aygıt ve internet kullanım amacı değişkenlerine göre anlamlı bir şekilde farklılık göstermektedir. Ayrıca öğretmenlerin siberkondria şiddeti düzeylerinin yaş, cinsiyet, medeni durum, eğitim durumu, gelir durumu, ebeveyn olma durumu, kurum türü, kronik bir hastalığa sahip olma durumu, internet için tercih edilen teknolojik aygıt ve internet kullanım amacı değişkenleri açısından bir farklılık göstermediği tespit edilmiştir. Elde edilen bu bulgular kapsamında tez araştırmasında tartışma ve sonuçlar yürütülmüştür.

Abstract:
With mobile technologies and mobile internet, a lot of information can be easily accessed anywhere, at any time. This easy access has made it possible for individuals to easily access health information in online environments, as well as any information. However, the abundance of information accessed via the internet has created hesitations about the accuracy of this information. This situation has increased health anxiety in individuals. In addition, it has led to the emergence of the concept of cyberchondria, which is referred to in the literature as individuals intensively following disease news and articles. While the uncontrolled and unsupervised spread of health news increases day by day, it has tended to increase even more during the Covid-19 pandemic. As a result, the risk of cyberchondria has increased. Some suggestions are offered in the literature to prevent the prevalence of cyberchondria in society and reduce its severity. Some of these are that individuals have the ability to access accurate and useful information from the internet and analyze this information. These skills indicate digital literacy, which has become important for individuals who spend time with technology recently.
Digital literacy skills include skills such as accessing accurate information, organizing and interpreting information. As the digital literacy level of an individual and the public increases, the number and impact of possible negative events will tend to decrease. Because in this age equipped with technology, the use of information technologies and the correct processing of information obtained through information technologies are important. In this context, the aim of the thesis research is to examine the relationship between teachers' cyberchondria levels and digital literacy levels. When the relevant literature is examined, it is seen that thesis research and articles on this subject are insufficient. It is seen that the studies carried out are generally carried out in health sciences. However, conducting such studies in the field of Computer and Educational Technologies, which is of great importance in terms of gaining digital literacy skills, will bring an interdisciplinary perspective to prevent the prevalence of cyberchondria. In this respect, it is thought that the thesis research is important in terms of teachers' digital literacy skills and will contribute to the relevant fields.
	In the study, relational screening method, which is one of the quantitative research methods, was used. A research form consisting of a scale and demographic data prepared by the researcher was used as the data collection tool. The necessary ethics committee permission was obtained for the collection of data. In the study, the Digital Literacy Scale developed by Hamutoğlu et al. (2017) and the Cyberchondria Severity Scale-Short Form developed by Söyler et al. (2021) were used to determine the digital literacy and cyberchondria levels of teachers. The quantitative data obtained were analyzed with the SPSS 27.0 statistical package program. Descriptive statistics, independent samples t-test, one-way analysis of variance (ANOVA) test were used in the analysis process. Pearson correlation coefficient technique was used to examine the relationship between teachers' cyberchondria levels and digital literacy levels. According to the findings obtained as a result of the analysis, there is no significant relationship between the cyberchondria levels of teachers and their digital literacy levels, while weak and negative significant relationships were found between cyber anxiety and cyber strain, which are sub-dimensions of the cyberchondria scale, and digital literacy. In addition to these findings, teachers' digital literacy levels differ significantly according to the variables of age, gender, education level, being a parent, the type of institution they work in, the technological device preferred for the internet and the purpose of internet use. In addition, it was determined that the cyberchondria severity levels of teachers did not differ in terms of the variables of age, gender, marital status, education level, income status, being a parent, the type of institution, having a chronic disease, the technological device preferred for the internet and the purpose of internet use. Within the scope of these findings, discussions and conclusions were carried out in the thesis research.