Kıbrıs'ın Lusignan Haçlı Krallığı'ndan Venedik hâkimiyetine geçiş süreci (1473-1489)
The transition period of cyprus from the kingdom of Cyprus to the Venetian domination (1473-1489)
Yazar: NECMETTİN AYAN
Danışman: PROF. DR. MUSA ŞAMİL YÜKSEL
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Akdeniz = Mediterranean ; Akdeniz bölgesi = Mediterranean region ; Kıbrıs = Cyprus ; Kıbrıs Haçlı Krallığı = Cyprus Crusade Kingdom ; Kıbrıs-Gazimağusa = Kıbrıs-Gazimağusa ; Memlükler Dönemi = Mamluks Period

Özet:
Tarihte Kıbrıs jeopolitik ve jeostratejik önemine binen birçok imparatorluğun ve krallığın Akdeniz'de bölgesel hâkimiyet kurmak için ele geçirmeye çalıştığı önemli bir üs vazifesi görmüştür. Ticari yolların giriş ve çıkış konumunda bulunan ada bu öneminden dolayı Doğu Akdeniz'de stratejik çıkarları olan tüccar devletlerin ilgisini çekmiştir. Hiç şüphesiz bu devletlerden biri de tüccar bir devlet olan Venedik'tir. Kıbrıs-Venedik ilişkileri Bizans İmparatorluğu döneminde başlamış 1191'de adada Lusignan hanedanlığının hâkimiyet kurmasına rağmen devam etmiştir. Bu süreçte Lusignan Kıbrıs Haçlı Kralı olan II. Jacques'ın dönemine (1463-1473) kadar devam eden ilişkiler, Venedikli asil bir ailenin kızı olan Caterina Corner'in (1474-1489) kocası II. Jacques'ın ölümünden sonra Kıbrıs'a kraliçe olmasıyla farklı bir boyut kazanmıştır. Böylece, Kraliçe Caterina Corner ile birlikte Lusignan Haçlı Krallığı adada daha etkin bir Venedik idari nüfuzu ile karşı karşıya kalmıştır. Bu çalışmanın amacı Kıbrıs'ın Lusignan Haçlı Krallığı'ndan Venedik hâkimiyetine geçiş sürecini (1473-1489) ve bu süreçte Venedik'in adayı hangi stratejilerle elde etmeye çalıştığını Kıbrıs Kraliçesi Caterina Corner dönemi üzerinden ele almaktır. Venedik, II. Jacques'ın önce Papalık'tan daha sonra da bizzat kendisinden evlilik yoluyla bir ittifak kurma çabalarını kullanarak Kıbrıs'ta dolaylı yollardan varlık göstermeye çalışmış, II. Jacques'ın ölümünden sonra ise Kraliçe'nin adadaki Venedik varlığını ve kazanımlarını tehlikeye düşürme potansiyeline karşı bu varlığı korumaya yönelik politikalar üretmiştir. Caterina Corner ise adadaki kendi hâkimiyetini sağlamlaştırmaya yönelik çeşitli tedbirler almıştır. Ancak bu tedbirler Kraliçe'ye karşı bir isyanın düzenlenmesine zemin hazırlamış ve isyan Venedik askeri birliklerinin adaya gelmesini gerekli kılmıştır. Böylece adadaki askeri varlığını da adanın içinden gelen bir taleple doğal yollardan meşrulaştıran Venedik, isyanı bastırmış ve Kraliçe'nin tahtını korumuştur. Ancak adadaki Venedik hâkimiyeti gün geçtikçe daha fazla hissedilir hale gelmiş, Kraliçe'nin almış olduğu tedbirler işe yaramamıştır. Bu çalışma Venedik'i adaya çeken etmenler arasında Kraliçe'nin akibetinin belirsiz olması, Kıbrıs'ın III. Jacques'ın ölümüyle vârissiz kalacak olması, Charlotte'nin Kıbrıs tahtı için mücadelesi, bölgesel rakip devletlerin etkisi gibi çeşitli oluşum ve faaliyetlerin itici bir etkiye sahip olduğunu savunmaktadır. Bu içsel ve dışsal faktörlere göre Venedik pozisyon almış ve adayı yakından takip etmek ve Kraliçe'yi baskı altında tutabilmek için yönetimsel yardımda bulunduğu bahanesiyle Kıbrıs'ta hâkimiyet kurma eğiliminde olmuştur. Nihayetinde Venedik, Kraliçe Corner'i yönetimden uzaklaştırmayı başararak yaklaşık bir asır sürecek adadaki Venedik hâkimiyetini başlatmıştır.

Abstract:
In history, Cyprus has served as an important base that many empires and kingdoms, relying on its geopolitical and geostrategic importance, tried to seize in order to establish regional dominance in the Mediterranean. Due to its importance, the island, which is at the entrance and exit position of the commercial routes, has attracted the attention of the merchant states with strategic interests in the Eastern Mediterranean. Undoubtedly, one of these states is Venice, a merchant state. Cyprus-Venice relations started in the Byzantine Empire period and continued despite the Lusignan dynasty dominating the island in 1191. In this process, the relations that continued until the period of the Lusignan Cyprus crusader King Jacques II (1463-1473) gained a different dimension when Caterina Corner (1474-1489), the daughter of a Venetian noble family, became Queen of Cyprus after her husband Jacques II died. Thus, the Lusignan Crusader Kingdom, together with Queen Caterina Corner, faced a more effective Venetian administrative influence on the island. This study aims to discuss the transition process of Cyprus from the Lusignan Crusader Kingdom to the domination of Venice (1473-1489) and the strategies Venice tried to obtain the island through the period of the Queen of Cyprus Caterina Corner. Venice tried to establish a presence on the island indirectly by using the efforts of Jacques II to establish an alliance through marriage, first from the Papacy and then from Venice, she produced policies to protect this existence against the potential of the Queen to endanger the Venetian presence and gains on the island after the death of Jacques II. Caterina Corner, on the other hand, took various measures to consolidate her dominance on the island. However, these measures paved the way for a revolt against the Queen, and the rebellion required Venetian troops to come to the island. Thus, Venice, which naturally legitimizes its military presence on the island with a demand coming from within the island, suppressed the rebellion and protected the throne of the Queen. However, the Venetian dominance on the island became more and more felt day by day, and the measures taken by the Queen did not work. This study argues that various formations and activities such as the uncertain fate of the Queen, the fact that Cyprus will be left without an heir with the death of Jacques III, the struggle of Charlotte for the throne of Cyprus, the influence of regional rival states, have a driving effect among the factors that attract Venice to the island. According to these internal and external factors, Venice took a position and tended to dominate Cyprus under the pretext of providing administrative assistance in order to follow the island closely and keep the Queen under pressure. Eventually, Venice succeeded in removing Queen Corner from the administration and started the Venetian domination of the island, which would last for about a century.