Eskiçağ'da Nusaybin (En eski devirlerden MS 363 yılına kadar)
Nusaybin in ancient time (From the oldest time to A.D. 363)
Yazar: NEDA YALAP
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HATİCE UYANIK
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Eskiçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: Eski Çağ = Old Age ; Girnavaz = Girnavaz ; Höyükler = Tumuluses ; Kaleler = Fortnesses ; Kent tarihi = Urban history ; Mardin-Nusaybin = Mardin-Nusaybin ; Mühürler = Signet rings ; Tarihi coğrafya = Historical geography

Özet:
Çalışma sahamızı oluşturan Nusaybin, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin Dicle Bölümü'nde yer alan Mardin İli'nin bir ilçesidir. Nusaybin toprakları, kültürel miras açısından ve insanoğlunun hayatının vazgeçilmez unsuru olan su bakımından oldukça zengindir. Nusaybin ve çevresi, Çağ Çağ Nehri sayesinde sayısız yerleşmelere sahne olmuştur. Şehrin içinden geçen Çağ Çağ suyu nedeniyle yaşanılabilirlik açısından oldukça cazip bir konumda bulunmasının yanında önemli ticaret yollarının kavşağında yer alması bölgenin değerini bir kat daha artırmıştır. Jeopolitik açıdan oldukça önemli konumda yer alan Nusaybin toprakları üzerinde mücadeleler tarihi boyunca hiç eksik olmamıştır. Bu topraklara sahip olmak adına birçok kavim, devlet ve imparatorluk kıyasıya mücadele vermiştir. Dolayısıyla Nusaybin birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Bu durum tarihöncesi ve sonrası dönemlerde bölgenin ticari, askeri, sosyal ve kültürel etkileşimin en yoğun yaşandığı bir yer haline gelmesine de sebep olmuştur. Ayrıca Nusaybin, Anadolu ve Mezopotamya medeniyetleri arasında bir geçiş noktası konumunda olduğundan kültürler arası köprü görevi de üstlenmiştir.

Araştırma konumuz, Nusaybin şehrinin Prehistorik dönemden MS 363 yılına kadar olan tarihi sürecini kapsamaktadır. Bu çalışmamızda yazılı kaynakların yanı sıra arkeolojik kazılar ve yüzey araştırmaları sonucunda elde edilen verilerden yararlanılmıştır. Nusaybin'de şu ana kadar tespit edilmiş en erken yaşam izi Girnavaz Höyüğü kazıları ışığında  Geç Uruk Devri'ne ait olmakla birlikte MÖ III. binyılın ortalarından itibaren sırasıyla Sümer, Akkad, Assur, Hurri-Mitanni, Yeni Assur, Arami, Med-Pers, Makedon Krallığı, Seleukos, Parth, Roma ve Sasani hâkimiyetlerine sahne olan şehir önemini günümüze kadar da korumuştur.

Nusaybin'in Eskiçağ tarihinin daha iyi anlaşılmasını sağlamak adına böyle bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Amacımız Nusaybin ve çevresinde yapılan çalışmalara ve ileride yapılacak çalışmalara katkıda bulunmaktır.

Anahtar Kelimeler: Nusaybin, Assur Kral Yolu, Girnavaz, Roma, Sasaniler, Çağ Çağ Nehri

Abstract:
Our work area Nusaybin, is a district that is attached to the city Mardin which is located in Southeastern Anatolia. Nusaybin district is full with cultural richness and the most essential element of life; water. Nusaybin district witnessed countless habitation due to Cag Cag River. Cag Cag River that passes through the city and having the important trading crossroads makes the city a liveable and important place. Because of its geopolitical importance, Nusaybin district was battle field through out the history. Many tribe, state and empire fought over these lands.Therefore, Nusaybin embodied many civilazations. In prehistorical and historical periods the region was the center of trading, military,social and cultural interactions. Also, Nusaybin act as a bridge between Anatolia and Mesopotamia civilizations because of its location.

Our research topic covers the history of the city of Nusaybin from prehistorical period to AD 363. In this research findings from archeological excavations and surface explorations were used as well as the written sources. Girnavaz mound is the earliest settlement that is known in this region,until now, and it is linked to the Uruk age and with all that city witnessed rulerships of Sumerian, Akkadian, Assyrian, Hurrian-Mitannian, Neo Assyrian, Aramic, Median-Persian, Macedonian Empire, Seleucid, Parthian, Roman and Sassanian civilizations in historical order.

This research has been done to understand the prehistorical period of Nusaybin. Our aim  is to contribute the researches that had been done and will be done in the future.

Key words: Nusaybin, Assyrian Royal Road, Girnavaz, Roman, Sassanian, Cag Cag River