Hacı Ömer Lutfî'nin Hac manzûmeleri: "Hadîkatü's-Sâlik ve Hakîkatü'l-Menâsik" adlı eseri (İnceleme-metin)
Pilgrimage poems by Haji Omar Lutfi: "Hadikatu's-Salik ve Hakikatu'l-Menasik" (Review-text)
Yazar: SEMA KUMANLIOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. RAŞİT ÇAVUŞOĞLU
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
XIX. asrın sonları ile XX. asrın başlarında Kosova'nın Prizren şehrindeyaşamış olan Hacı Ömer Lutfî (1870/1929), şair kimliği ile tanınmış bir Melâmî şeyhidir. Şiir yazmaya tahsil hayatında başlamış ve hayatının çeşitli dönemlerinde çeşitli muhtevada şiirler kaleme almıştır. Genel olarak tasavvuf anlayışını, özelde ise Melâmî tarikatının esaslarını müridlerine izah etmek ve daha geniş çevrelere yaymak amacıyla şiirler yazarak irşad faaliyetlerinde şiiri bir vasıta olarak kullanmıştır.
Hayatının bir döneminde siyaset ile yakından ilgilenen Hacı Ömer Lutfî, İttihat ve Terakkî anlayışını benimseyerek Balkanlar'da bu anlayışın savunuculuğunu yapan faaliyetlerde görev almıştır. Osmanlıların Balkanlar'dan çekilip bu topraklarda Yugoslavya Krallığı'nın kurulmasından sonra gördüğü baskılar sebebiyle siyasî etkinliklerini sonlandırarak tekkede dervişleri ile birlikte tasavvufî faaliyetlerle meşgul olmuştur.
Bu çalışmamız esnasında Hacı Ömer Lutfî'nin altmış bir el yazması eserinin derlendiği bilgisini edinmemize rağmen bunlardan sadece on eserinin fotokopisine Prizren Tarihi Anıtları Enstitüsü'nde ulaşabildik. Diğer eserlerin çeşitli sebeplerle kaybolduğu kanaatindeyiz. Çalışmamızın konusu olan Hadîkatü's-Sâlik ve Hakîkatü'l-Menâsik adlı eser ise bir şahsın kişisel kütüphanesinde müellifin başka eserilerini de ihtiva eden bir mecmuadan elde edilmiştir. Zikrettiğimiz eser, müellifin iki kez ifa ettiği hac vazifesi esnasında yazdığı şiirlerlerden oluşmaktadır. Müellif bu şiirlerde hac ibadeti ile ilgili kavram ve mekânları anlatmış; Kâbe'ye, Hz. Peygamber'in ravzasına ve Mekke ile Medine şehirlerine olan sevgi ve saygısını dile getirmiştir. Böylelikle şair, kutsal mekânlarda duyduğu hisleri şairâne bir biçimde ifade etmiştir. Muhteva olarak dinî-tasavvufî edebiyatın bir ürünü olan bu şiirlerde şekil bakımından da klasik edebiyatta kullanılan mesnevî, gazel, kasîde, kıt'a, murabbâ, muhammes, tahmîs, tesdîs ve tazmîn nazım biçimleri kullanılmıştır. Çalışmamızda bu şiirler transkribe edilip dinî, tasavvufî ve edebî açıdan tahlilleri yapılarak tasavvuf şiir geleneğine katkı sunulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Haji Omar Lutfi (1870/1929), who lived in Prizren, Kosova in the late nineteenth and early twentieth centuries, was a Melami sheikh known for his poetry. He started writing poetry during his education and wrote poems of various content in various periods of his life. He used poetry as a tool in his irşad activities by writing poems in order to explain his understanding of Sufism in general and the principles of the Melami order in particular to his disciples and to spread them to wider circles.
Haji Omar Lutfi, who was closely interested in politics for a period of his life, adopted the understanding of Union and Progress and took part in activities advocating this understanding in the Balkans. After the withdrawal of the Ottomans from the Balkans and the establishment of the Kingdom of Yugoslavia in these lands, he ended his political activities due to the pressures he faced and became completely engaged in Sufi activities and spent his time with his dervishes in the tekke.
Although we were informed that sixty-one manuscripts of Haji Omar Lutfi were compiled during this study, we were able to access photocopies of only ten of them at the Institute of Historical Monuments of Prizren. We believe that the other works were lost for various reasons. The work Hadikat al-Salik wa Hakikat al-Menasik, which is the subject of our study, was obtained from a collection of other works of the author in the personal library of a person. The aforementioned work
consists of poems written by the author during his two Haj pilgrimages. In these poems, the author describes the concepts and places related to the pilgrimage and expresses his love and respect for the Kaaba, the Prophet's ravza, and the cities of Mecca and Medina. Thus, the poet poetically expressed his feelings in sacred places. In these poems, which are a product of religious-sufi literature in terms of content, the verse forms used in classical literature such as masnavi, ghazal, qasida, kıt'a, murabbâ, muhammes, tahmîs, tesdîs and tazmîn are used. In our study, these poems were transcribed and analyzed in terms of religious, Sufi and literary aspects and an attempt was made to contribute to the Sufi poetry tradition.