Yirminci yüzyıl müzik teorisinin John Coltrane'in yorumculuğuna ve besteciliğine etkisi
The impact of twentieth century music theory on John Coltrane's performances and compositions
Yazar: BAŞAK YAVUZ
Danışman: PROF. DR. KORAY SAZLI
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı / Müzik ve Sahne Sanatları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Müzik = Music
Dizin: Bestekarlar = Composers ; Besteler = Compositions ; Caz = Jazz ; Coltrane, John = Coltrane, John ; Müzik = Music ; Müzik eserleri = Music works ; Saksafon = Saxophone

Özet:
Amerikalı caz saksofoncusu ve bestecisi John Coltrane (1926-1967) cazın önde gelen isimlerinden biridir. Kariyerinin başlarında bebop ve hard bop stillerinde üretimler gerçekleştirmiş, modal cazın önemli isimleri arasında yer almış, free jazz akımının ise öncülerinden olmuştur. Bugün halen caz tarihinin en önemli müzisyenleri arasında yer almaktadır. Önde gelen ve tarihi öneme sahip, Giant Steps, My Favorite Things, Impressions, Ole, A Love Supreme, Meditations, Ascension, Expression, Interstellar Space albümlerine odaklanılmıştır.
John Coltrane, yirminci yüzyıl Avrupa (klasik batı) müzik teorilerinden etkilenmiş bir besteci ve yorumcudur. Özellikle Nicolas Slonimsky (1894-1995)'nin Thesaurus of Scales and Melodic Patterns kitabının, Coltrane'in müziğinde etkili olduğu görülmektedir. Yirminci yüzyıl besteleme teknik ve akımlarından aralık döngüleri, politonalite, egzotizm, modalite, paralelizm, üçlü armoni, heterofoni, set teorisi, polimetrik ve poliritmik yapılar, empresyonizm ve pandiyatonizm, müzisyenin üretimlerinde önemli bir yer tutmaktadır. Bu yöntem ve akımlar, tezin dördüncü bölümünde, yirminci yüzyıl ekseninde öneme sahip olan Debussy, Bartok ve Stravinsky'nin de aralarında bulunduğu bestecilerin eserlerinden verilen örnekler ışığında ele alınmıştır. Beşinci bölümde ise söz konusu müzikal unsurların Coltrane'in müziğindeki etkileri çerçevesinde elde edilen bulgular, yapılan analiz ve değerlendirmeler ile aktarılmıştır.
2020'li yılların perspektifiyle yirminci yüzyıla bakıldığında, John Coltrane'in etkilendiği, besteciliğe ve emprovizasyona dayalı unsurların, etkileşimde olduğu bestecilik yöntemleri açısından ele alındığı tez çalışması kapsamında öncelikle Coltrane'in üretimlerini caz müziğinin gelişimi içinde konumlandırabilmek amacıyla caz tarihi, Coltrane'in öldüğü yıl olan 1967 yılına kadar olan süreç kapsamında irdelenmiştir. Ayrıca ana akım caz müziğinde kullanılan icra pratiklerine, ritim, melodi ve doğaçlama başlıkları altında yer verilmiştir. Literatür taramasında elde edilen kitap, makale, tez, mülakat ve kayıtlar bu araştırmanın başlıca kaynaklarını oluşturmaktadır. Çalışmada yapılan analizler ve değerlendirmeler, nitel araştırma yöntemlerinden betimle yoluyla sunulmuştur.

Abstract:
American jazz saxophonist and composer John Coltrane (1926-1967) is one of the leading figures in jazz. He performed in the styles of bebop and hard bop at the beginning of his career, was among the prominent exponents of modal jazz, and was also one of the pioneers of the free jazz movement. Today, he is still considered to be one of the most important musicians in the history of jazz. The focus of this dissertation is on historically significant albums Giant Steps, My Favorite Things, Impressions, Ole, A Love Supreme, Meditations, Ascension, Expression, and Interstellar Space.
Coltrane was a composer and performer influenced by twentieth century European (classical western) music theories. The book entitled Thesaurus of Scales and Melodic Patterns by Nicolas Slonimsky (1894-1995) had a big impact on his musical outputs. Interval cycles, polytonality, exoticism, modality, parallelism, tertian harmony, heterophony, set theory, polymetric and polyrhythmic structures, impressionism, and pandiatonicism are among the twentieth-century compositional techniques and movements that have had a fundamental effect on the musician's works. In the fourth chapter of this dissertation, these methods and movements are discussed in the light of the examples given from the works of composers such as Debussy, Bartok, and Stravinsky, who played an essential role in the axis of the twentieth century music. In the fifth chapter, the findings obtained within the framework of the mentioned musical elements reflected through Coltrane's music are conveyed with analyses and evaluations.
In a retrospective glance at the twentieth century from the perspective of the second and third decades of the twenty-first century, within the scope of the dissertation, which discusses the compositional and improvisatory elements that inspired Coltrane, firstly, jazz history until 1967 was examined to position his works within the development of jazz music. In addition, this dissertation includes performance practices used in mainstream jazz music under the headings of rhythm, melody and improvisation. The main sources of this research are books, articles, dissertations, interviews and recordings obtained from our literature review. The analyses and evaluations made in this study are presented through descriptive methodology among the qualitative research methods.