Dahilde İşleme Rejimi'nin Türkiye ihracatı üzerine etkisi: İmalat sanayi ihracatı üzerine bir uygulama
The effect of the Internal Processing Regime on Turkish exports: An application on manufacturing industry exports
Yazar: MÜSEMMA ÇÖKERDENOĞLU
Danışman: PROF. DR. ABDULLAH TAKIM
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası Ticaret ve Lojistik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Türkiye'de 1980 öncesi uygulanan ithal ikameci politikalar düşük büyüme, artan
döviz ihtiyacı, yetersiz ihracat vb. ekonomik sorunları daha da ağırlaştırdığından 1980
yılında ekonomi politikalarında yeni bir döneme geçilmiştir. 24 Ocak 1980 Kararları ile
daha önce uygulanan dışa kapalı politikalar terk edilerek İhracata Dayalı Büyüme Modeli
benimsenmiş, ihracatı artırma amacıyla değişen ekonomik koşulara uygun olarak ihracat
farklı araç ve yöntemlerle teşvik edilmiştir. Dahilde İşleme Rejimi, 1996 yılından itibaren
uygulanmaya başlayan ve en çok tercih edilen ihracat teşvik sistemidir. İhracat faaliyeti
gösteren üretici firmalara, malın üretiminde kullanılan, ülke içerisinde bulunmayan veya
ucuz ara girdileri ve hammaddeleri vergi muafiyeti sağlayarak dünya piyasa fiyatlarından
ithalat yapabilme fırsatı sunmaktadır. İhracatçı üreticilere sağladığı avantajlar neticesinde
ihracat düzeylerini artırarak, uluslararası pazarda rekabet gücü kazandırmak, pazarı
çeşitlendirmek, geliştirmek ve ülke ekonomisine katkı sağlamaktadır. Türkiye'nin
ihracatının yaklaşık yarısı rejim kapsamında gerçekleşmesi rejimin rolünü
vurgulamaktadır. İmalat sanayi, Türkiye'nin dış ticaretinde öne çıkan bir sektör olup
toplam ihracat içerisinde yüksek bir paya sahiptir. Sektörün ihracat üzerindeki etkinliği,
ulusal ekonominin büyümesine yönelik adımların belirleyici bir unsuru olarak
değerlendirilmektedir. Bu çalışmanın amacı rejimin, imalat sanayi dış ticareti üzerindeki
etkinliğini araştırmaktır. Rejimin, imalat sanayi üzerindeki etkisinin tam tespitinin
yapılabilmesi için alt sektörler ele alınarak incelenmiştir. İmalat sanayi alt sektörlerinin
rejim kapsamında yapmış oldukları ihracat ve ithalat değerleri, bağımlı değişken olarak
kabul edilen iki farklı model kurulmuş, Genişletilmiş Ortalama Grup Tahmincisi testi
kullanılarak Stata 15.0 programıyla analiz edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Dahilde İşleme Rejimi, İmalat Sanayi, Dış Ticaret

Abstract:
Import substitution policies implemented in Turkey before 1980 caused low
growth, increasing foreign exchange need, insufficient exports, etc. Since the economic
problems worsened, a new era was started in economic policies in 1980. With the 24
January 1980 Decisions, the previously closed policies were abandoned and the Export
Based Growth Model was adopted, and exports were encouraged with different tools and
methods in accordance with the changing economic conditions in order to increase
exports. Inward Processing Regime is the most preferred export incentive system, which
has been implemented since 1996. It provides exporting companies with the opportunity
to import at world market prices by providing tax exemption for intermediate inputs and
raw materials used in the production of goods, which are not available in the country or
cheap. As a result of the advantages it provides to exporting producers, it increases the
level of exports, gains competitiveness in the international market, diversifies and
develops the market and contributes to the country's economy. The fact that nearly half
of Turkey's exports are under the regime highlights the role of the regime. The
manufacturing industry is a prominent sector in Turkey's foreign trade and has a high
share in total exports. The efficiency of the sector on exports is considered as a
determining factor in the steps towards the growth of the national economy. The aim of
this study is to investigate the effect of the regime on the foreign trade of the
manufacturing industry. In order to be able to fully determine the effect of the regime on
the manufacturing industry, sub-sectors were examined. The export and import values of
the manufacturing industry sub-sectors within the scope of the regime were analyzed with
Stata 15.0 program using the Extended Average Group Estimator test, two different
models, which are considered as dependent variables, were established.

Keywords: Inward Processing Regime, Manufacturing Industry, Foreign Trade