Coğrafi bilgi sistemleri ile katı atık transfer ve depolama alanı yerlerinin seçiminde web arayüzü geliştirilmesi
Development of a web interface for selecting solid waste transfer and landfill sites with geographic information systems
Yazar: SENANUR SADIKSOY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYCAN MURAT MARANGOZ
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Geomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Coğrafya = Geography ; Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry

Özet:
Günümüzde teknoloji ilerlemektedir ve bu gelişmeler her alanda büyük kolaylıklar sağlamaktadır. Bu çalışmaları ve gelişimleri en hızlı takip eden ve ilerlemeye çalışan harita mühendisliği alanında da birçok çalışma ve ilerleme kaydedilmektedir. Önemli olan etken var olan teknoloji alanlarını kullanarak dünyayı daha pratik bir hale dönüştürmektedir. Harita mühendisliği ana bilim dallarından Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) kullanılarak birçok alanda kolaylık, bir iş için harcanan zamandan tasarruf elde edilebilir. CBS sayesinde birçok konumsal veri kolayca bilgi sistemlerine aktarılmakta bize hızlı analiz sonuçları vermektedir.
Bu çalışmada katı atık depolama ve transfer alanı yer seçimi problemi üzerinden durulmuştur. Türkiye'nin en kalabalık şehri olan İstanbul'un sürekli göç alan düzensiz yapılaşan Küçükçekmece ilçesi üzerinde çalışılmıştır. Ayrıca yer seçimi probleminin karmaşık olmasından dolayı çalışma herkesin daha kolay erişebileceği bir web ara yüzü olarak tasarlanmıştır. 
Bu pilot program uygulamasının hayata geçirilmesiyle beraber birçok kamu kurum kuruluşları ve özel sektörde herhangi bir tesis kurulumu için yer seçimi kolaylıkla yapılabilecektir. On iki kriterin belirlenmesiyle oluşturulan ve ArcGIS10.8 programı ile üretilen haritalar analiz etmek amacıyla kullanılmıştır. 
Göllere uzaklık, arazi eğimi, yükseklik, rüzgar hızı, tarım park, orman, yerleşim, havalimanı, atık merkezi, elektrik ve güç kaynak alanlarına uzaklık haritaları üretilmiştir. Daha sonra Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemlerinden olan Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) ile ikili karşılaştırma analizi yapılmıştır. Tüm verileri tek çatı altında toplamak ve tek bir analiz sonucu elde etmek için Weighted Overlay Analysis (Çok Katmanlı Ağırlıklı Çakıştırma Yöntemi) kullanılmıştır. Bu sayede tüm kriterlerin sonucunda en uygun yer seçimi için alanlar belirlenmiştir. 
USGS Earth Explorer üzerinden 27 m çözünürlükte bulunan Sayısal Yükseklik Modelleri (SYM)  elde edilmiştir. Alan kullanım haritası oluşturulmak Corine2018 verileri kullanılmıştır. Enerji hatlarına uzaklık belirlemek veriler Openstreetmap üzerinden çalıştırılan Overpass Turbo çevrimiçi platformundan alınmıştır. Rüzgâr hızını belirlemek için üretilen haritada kullanılan veriler Global Wind Atlas çevrimiçi sitesinden elde edildi. 
Bu tez çalışması sonucunda alternatif katı atık depolama ve transfer alanları belirlenip uygunluğu tartışılmıştır. Ayrıca bu tür tesislerin yer seçiminde kullanılacak pratik bir arayüz program tasarımı geliştirilmiştir. Bu tasarım yapılırken yer seçiminin daha kolay nasıl yapılabileceği düşünülmüştür. Parsel Uygunluk Sorgulama (PUSO) adlı bir arayüz tasarımı yapılmıştır. Arayüz tasarımı yapılırken Adobe XD programından faydalanılmıştır.

Abstract:
Today, technology is advancing, and these developments provide great convenience in every field. Many studies and progress are being made in the field of geomatics engineering, which follows these developments the fastest and tries to progress. The important factor is to make the world more practical by using existing technology areas. By using Geographic Information Systems (GIS), one of the main branches of geomatics engineering, convenience in many areas and saving time spent for a job can be achieved. Thanks to GIS, many spatial data are easily transferred to information systems and give us fast analysis results.
This study focuses on the problem of solid waste landfill and transfer area site selection. The irregularly structured Küçükçekmece district of Istanbul, the most populous city of Turkey, which is constantly receiving migration, is studied. In addition, the site selection problem is done in a complex way. 
For this reason, a web interface program was designed to make it easier. With the implementation of this pilot program, many public institutions and organizations and the private sector will be able to easily select a location for any facility installation. Maps created by determining twelve criteria and produced with ArcGIS 10.8 program were used for analysis.
Maps of distance to lakes, land slope, elevation, wind speed, agricultural park, forest, settlement, airport, waste center, electricity and power supply areas were produced. Then, pairwise comparison analysis was performed with Analytic Hierarchy Process (AHP), one of the Multi-Criteria Decision Making (MCDM) methods. Weighted Overlay Analysis (Multilayer Weighted Overlay Method) was used to gather all data under one roof and obtain a single analysis result. In this way, as a result of all criteria, areas for the most appropriate site selection were determined.
Digital elevation models with a resolution of 27 m were obtained through USGS Earth Explorer. Corine2018 data was used to create a land use map. Data to determine the distance to power lines were obtained from the overpass turbo online platform run through openstreetmap. The data used in the map produced to determine the wind speed was obtained from the global wind atlas online site. 
As a result of this thesis, alternative solid waste storage and transfer areas were identified, and their suitability was discussed. In addition, a practical interface program design has been developed to be used in the site selection of such facilities. While making this design, it was considered how to make site selection easier. An interface called Parcel Suitability Query (PUSO) was designed. Adobe XD program was used for the interface design.