Karaciğer nakli yapılan hasta ve hasta yakınlarının psikososyal durumlarının yaşam kalitesi üzerine etkisi
The psychsocial status of liver transplant patient and their relatives on the effect of quality of life
Yazar: NESİBA KAÇMAZ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. GÜL ÜNSAL BARLAS
Marmara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Psikiyatri Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Hemşirelik = Nursing ; Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Depresyon = Depression ; Hastalar = Patients ; Karaciğer nakli = Liver transplantation ; Organ nakli = Organ transplantation ; Psikososyal özellikler = Psychosocial features ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Organ yetmezliği hayatı tehdit eden, yaşam ve ölüm kavramlarını öne çıkaran bir durumdur. Günümüzde bu durumun organ nakli ile tedavi edilebilmektedir. Karaciğer yetmezliği tablosunda kullanılan en etkin tedavi yöntemlerinden biri de karaciğer naklidir.Bu çalışmada karaciğer nakil ameliyatı olmuş hastaların ve onların bakımından sorumlu hasta yakınlarının ruhsal durumlarının, yaşam kalitesi üzerine etkisini belirlemek amacıyla uygulanmıştır.Araştırma tanımlayıcı ve kesitsel bir çalışmadır. Araştırmanın evrenini, bir Üniversite hastanesinde 2009-2010 yılları arasında karaciğer nakli olan hasta ve hasta yakınlarından, araştırma kriterlerine uyan 36 kişi oluşturmuştur.Araştırmanın verileri, araştırmacı tarafından literatür doğrultusunda hazırlanan Kişisel Bilgi Formu, Beck Depresyon Ölçeği, SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeği ve Durumluluk- Süreklilik Kaygı Ölçeği ve klinik bulgular (Meld) doğrultusunda toplanmıştır.Elde edilen veriler doğrultusunda; hasta grubunun %50'si (n=9) orta düzeyde depresyon, %50'sinde (n=9) ise ciddi düzeyde depresyon bulunurken, hasta yakınlarının %61.1'de (n=11) ciddi düzeyde depresyon olduğu bulunmuştur.Hasta ve hasta yakınları gruplarının depresyon puanı ile yaşam kalitesi alt boyutları arasında anlamlı düzeyde fark bulunmuş; hastaların depresyon puanı ile fiziksel fonksiyon (r=0.574,p=0.013) ve fiziksel rol güçlüğü (r=0.544, p=0.02) alt boyutları arasında negatif yönde orta düzeyde anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Hasta yakınlarının ise, yaşam kalitesi alt boyutlarında fiziksel rol güçlüğü (r=0.560, p=0.016), canlılık (r=0.577, p=0.012) ve ruhsal sağlık (r=0.492, p=0.038) ile depresyon arasında yine negatif yönde orta düzeyde anlamlı bir ilişki saptanmıştır.Ayrıca, cinsiyet, çalışma durumu, ekonomik durum, nakil türü, nakil için bekleme süresi gibi değişkenlerin yaşam kalitesini önemli ölçüde etkilediği saptanmıştır.Sonuç olarak; nakil sonrası dönemde görülen depresyonun yaşam kalitesini etkilediği, bu bağlamda nakil sonrasında destek grupları oluşturmanın ve ruhsal durum ile yaşam kalitesini iyileştirmeye odaklanan programlar geliştirmenin gerekli olduğu söylenebilir.

Abstract:
Life-threatening organ failure is a condition that emphasizes the concepts of life and death. Today, this situation can be treated with organ transplants. One of the most effective treatment methods used in the statement of liver failure is liver transplantation. The aim of this study is to determine the effect on quality of life, the mental states of the patients who had liver transplant surgery and their relatives who are responsible for the care of them.This is a descriptive and a cross-sectional study. The universe of the research consists of 36 people who are liver transplant patients and their relatives in a University hospital, are also suitable for research criteria.The data is collected by the researcher who used a Personal Information Form which is prepared in accordance to the literature; Beck Depression Inventory, the SF-36 Quality of Life Scale and the State-Trait Anxiety Scale and the clinical findings.The data obtained that the 50% of the patient group were found to be moderately depressed. The other 50% of the patients were found severely depressed. The %61.1 of relatives of the patients were found severely depressed.Patient groups and relatives of the patients with depression score was a significant difference between the quality of life subscales. We have found a significant moderate negative relationship between the patients? physical function (r=0.574,p=0.013) and physical role difficulties (r=0.560, p=0.016) and depression score. There is again a moderate negative relationship between the relatives of the patients depression score (r=0.560, p=0.016) and physical role difficulties sub-dimension, vitality (r=0.577, p=0.012) and mental health sub-dimension (r=0.492, p=0.038).It is found that quality of life is significantly changed by the variables such as gender, employment status, economic status, transplant type and waiting time for transplantation.In conclusion; the high rate of depression seen on the post transplant period lowers the quality of life scores and this reveals the importance of the establishment of therapeutic groups and the need for the creation of support groups.