Ticari bankalarda kârlılığın bilanço yapısı, aktif kalitesi ve likidite ile olan ilişkisinin incelenmesi ve örnek bir uygulama
Investigating the relationship of profitability with balance sheet structure, asset quality and liquidity in commercial banks and a sample application
Yazar: OKTAY TOSUN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ TURGAY KARALİNÇ
İstanbul Gelişim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Bankacılık = Banking ; İşletme = Business Administration

Özet:
Çalışmanın amacı; "Ticari Bankalarda Kârlılığın Bilanço Yapısı, Aktif Kalitesi ve Likidite ile olan İlişkisinin incelenmesi"dir. Bankalar, finansal sistem içinde yerine getirdikleri görevler açısından kritik bir rol oynamaktadır. Türkiye'de tarihi süreçler içinde bankacılık sektöründe önemli sorunlar meydana gelmiş fakat 2001 yıllarında bankacılık sektörü yeniden yapılandırılırmış ve uygulanan yeni programlarla önemli bir gelişme süreci başlamıştır. Bankacılık sektöründe kârlılığın bilanço yapısı, aktif kalitesi ve likidite ile olan ilişkilerinin tespit edilmesi ve yönetilmesi 2008 Küresel Krizinden sonra daha önemli hale gelmiştir. Bankaların sorunlu kredilerden dolayı aktif kalitesinin bozulması, bilanço yapısındaki dengenin bozulması ve likiditenin zayıflaması yalnızca kârlılıklarında değişime yol açmakla kalmayıp; finansal sistemde ve ekonomik istikrarı sağlanmasında olumsuz etki yaratmıştır. Bu çalışmada "Türk bankacılık sistemi içerisinde ticari bankaların kârlılıklarının bilanço yapısı, aktif kalitesi ve likiditeleriyle olan ilişkileri" incelenmiştir. 
Çalışma kapsamında 2011-2021 dönemi için Türk bankacılık sisteminde faaliyet gösteren kamu sermayeli, özel sermayeli ve yabancı sermayeli 49 ticari banka dahil edilerek karşılaştırmalı incelenmesi amaçlanmıştır. Banka kârlılıklarının ölçüsü olarak iki model üzerinden "aktif kârlılığı" ve "öz kaynak kârlılığı" esas alınmıştır. Hazırlanan veri seti SPSS 21 paket programı kullanılarak çoklu regresyon ve korelasyon analizleri yapılmıştır. 
Yapılan Panel Veri analizleri sonucunda; ticari bankalarda "Ortalama Aktif Kârlılığı" ve "Ortalama Öz Kaynak Kârlılığı"nı etkileyen değişkenlerin neler olduğu araştırılmıştır. Bu kapsamda; "Donuk Alacaklar/Toplam Krediler", "Likit Varlıklar /Toplam Varlıklar", "Sermaye Yeterliliği Oranı", "Toplam Gelirler / Toplam Giderler" "Toplam Mevduat/Toplam Varlıklar", "YP Varlıklar/YP Yükümlülükler", "Faiz Gelirleri/Faiz Giderleri", "Toplam Kredi/GSYH" ve "Tahvil Faiz Oranları" değişkenlerinin bulunan p değerleri 0,05'ten küçük olduğu için "Ortalama Aktif Kârlılığı" üzerinde anlamlı bir etkisi olduğu bulgulanmıştır. Buna  karşılık; "Donuk Alacaklar/Toplam Krediler", "Nakit Oranı", "Likidite Oranı", "Sermaye Yeterliliği Oranı", "Toplam Krediler/Toplam Mevduat", "Toplam Krediler/Toplam Varlıklar", "Toplam Mevduat/Toplam Varlıklar", "YP Varlıklar/YP Yükümlülükler" değişkenlerinin "Ortalama Öz Kaynak Kârlılığı", "Toplam Kredi/GSYH" ve "Tahvil Faiz Oranları"nın  "Ortalama Öz Kaynak Kârlılığı" üzerinde anlamlı bir etkisi olmadığı ancak "Faiz Gelirleri/Faiz Giderleri ve  Toplam Gelir/Toplam Gider"lerinin "Ortalama Öz Kaynak Kârlılığı" üzerinde anlamlı bir etkisi olduğu gözlemlenmiştir.

Abstract:
The purpose of this study is to examine the relationship between profitability and balance sheet structure, asset quality and liquidity in commercial banks. Banks have an important role in the financial system in terms of the functions they undertake. In Turkey, important problems have occurred in the the sector associated with banking in historical processes, but the sector associated with banking was restructured in 2001 and a significant development process started with the new programs implemented. Identifying and managing the relationship between profitability and balance sheet structure, asset quality and liquidity in the banking sector has become more important following the worldwide crisis of 2008. The deterioration of asset quality of banks due to non-performing loans, the deterioration of balance sheet structure and the weakening of liquidity not only led to changes in their profitability, but also had a negative impact on the financial system and economic stability. Based on this, this research examines "the correlation among the financial gains or profits of commercial banks in the Turkish banking system and their balance sheet structure, asset quality and liquidity".
Within the scope of the study, 49 commercial banks with public capital, private capital and foreign capital operating in the Turkish banking system for the period of 2011-2021 are included. "Return on assets" and "return on equity" are used as the measures of bank profitability through two models. Multiple regression and correlation analyses were conducted using the SPSS 21 package program. 
As a result of the Panel Data analyses, the variables affecting "Profitability in relation to the average total resources" and " Profitability in relation to the average equity" within the financial institutions were investigated. In this context; "Current Receivables/Total Loans", "Liquid Assets/Total Assets", "Capital Adequacy Ratio", "Total Revenues/Total Expenses", "Total Deposits/Total Assets", "FX Assets/FX Liabilities", "Interest Income/Interest Expenses", "Total Loans/GDP" and "Bond Interest Rates" variables are found to have a significant effect on "Return on Average Assets" since their p values are less than 0.05. On the other hand; "Non-Performing Loans/Total Loans", "Liquid Assets/Short-Term Liabilities", "Liquid Assets/Total Assets", "Capital Adequacy Ratio", "Total Loans/Total Deposits", "Total Loans/Total Assets", "Total Deposits/Total Assets", "FX Assets/FX Liabilities" variables have a significant effect on "Return on Average Equity", "Total Loans/GDP" and "Bond Interest Rates" have no significant effect on "Return on Average Equity", whereas "Interest Income/Interest Expenses" and "Total Income/Total Expenses" have a significant effect on "Return on Average Equity".