Nehir kıyısı kentsel mekan kullanımlarının değerlendirilmesi üzerine bir çalışma
A Study about the appreciation of usage of river coast urban places
Yazar: JÜLİDE KAZAS DEMİRALP
Danışman: PROF. DR. AYDIN KUNT
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1998
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Amasya = Amasya ; Kıyı alanları = Coastal areas ; Kızılırmak = Kızılırmak ; Makedonya-Üsküp = Macedonian-Skopje ; Vardar Nehri = Vardar River

Özet:
Son yıllarda kıyı mekanları; yeniden canlandırma ve planlama çalışmaları sonucunda, insanların öncelikle yöneldiği alanlar olmuştur. Kıyı mekanları, toplumun kullanımına açık kentsel mekan niteliği gösterdiğinden, farklı kullanımları içeren, kültür ve rekreasyon işlevlerini karşılayan, kentsel bütünleşmenin sağlandığı çevresel değerler olarak ortaya çıkmaktadır. Doğal çevrenin bir elemanı olan nehirler, farklı düzenlemeleri ve kullanıcılarla kurduğu ilişkilerle önemli kentsel simgelerdir. Makedonya' da bir nehir kıyısı yerleşimi olan Üsküp kentinin Vardar Nehri ile ilişkisi; kıyı kullanım biçimleri, kentin kıyı plastiğinin oluşması ve kullanıcıların rekreaktif gereksinmelerinin belirlenmesi için bir kaynak oluşturması açısından önemlidir. Vardar Nehri kıyısında kullanıcıların su ile ilişkisi ve mevcut kıyı kullanım biçimleri, nehir kıyısı mekanlarının kente etkisini sergilemektedir. Vardar kıyısı, toplumun rekreaktif amaçlı gereksinmelerini karşılayacak mekanlarının azlığı ile kıyı düzenlemelerindeki ortak sorunları yaşamaktadır. Diğer nehir kıyısı yerleşimi olan Amasya; Yeşilırmak vadisi boyunca, kayalıkların sınırladığı alandaki yerleşimiyle, doğal çevrenin güçlü bir anlatımı olarak kentsel örnek oluşturmaktadır. Değişen toplum gereksinmeleri ve toplumsal-ortak kullanım mekanı özelliği gösteren mekanların nitelikleri, Yeşilırmak nehir kıyısının kullanıcılarla ilişkisini ortaya çıkarmaktadır. İki nehir kıyısı yerleşimi, farklı çevresel koşulları, farklı mekan düzenlemeleriyle geçtikleri kentlere önem kazandırmaktadır. Bu bağlamda; araştırmada kıyı mekanı kullanım biçimleri belirlenerek, örnek olarak seçilen ve nehir kıyısı mekanları olan Vardar ve Yeşilırmak nehirlerinde, kıyı mekanı düzenleme ilkeleri, kullanıcıların rekreaktif gereksinmeleri, toplumsal algılama biçimleri, toplumsal-ortak kullanım mekanlarının nitelikleri, bu mekanlarda kullanılan kent mobilyalarının yeterliliği ve kullanılabilirliği, kullanıcıların kıyı mekanına ilişkin düşünceleri ve istekleri belirlenmeye çalışılmıştır. Tüm bu çalışmaların gelecekteki planlama kararlarına bir veri tabanı oluşturması amaçlanmıştır. t Çalışma altı bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; çalışmanın amacı, kapsamı ve yöntemi anlatılmıştır. İkinci bölümde; kıyı mekanı tanımlanarak, kıyı mekanında yer alan etkinlik türleri incelenmiştir. Üçüncü bölümde; kıyı mekanları düzenleme ilkeleri belirlenerek, kıyı mekanlarında yer alan kent mobilyaları çeşitli boyutları ile incelenmiştir. Kıyı mekanı düzenlemelerine, dünyadan ve ülkemizden örnekler verilmiştir.Dördüncü bölümde; Vardar nehri kıyı mekanının coğrafî konumu, tarihsel gelişimi, doğal çevre verileri, ulaşım sistemi ve demografik yapısı tanıtılmıştır. Kıyı mekanında daha önce yapılan düzenleme çalışmalarından örnekler verilerek, Vardar kıyı mekanında alan kullanımı ve kullanıcıların mekana ilişkin istekleri ayrıntıları ile incelenmiştir. Beşinci bölümde; Yeşilırmak nehri kıyı mekanının coğrafî konumu, tarihsel gelişimi, doğal çevre verileri, ulaşım sistemi ve demografik yapısı tanıtılmıştır. Kıyı mekanında daha önce yapılan düzenleme çalışmalarından örnekler verilerek, Yeşilırmak kıyı mekanında alan kullanımı ve kullanıcıların mekana ilişkin istekleri çeşitli boyutları ile incelenmiştir. Altıncı bölümde ise; sonuç ve öneriler yer almaktadır.

Abstract:
Coastal residencies have become the primary selection by people in recent years to development and re-planning activities they are held subject to. Coastal residencies are turned into environmental values put together by urban unification caused by their being vastly open to public utility, having means to meet cultural and recreational demands. Rivers, which are elements of natural environment, have become significant urban symbols by their different arrangement and relations offered to users. Relation between Skopje, the riverside residency in Macedonia with River Vardar, consist a significant standpoint in terms of providing sources to cause City's coastal plastic formation and for meeting recreational demands of users. Relation between water and coastal residents of river Vardar and present coastal utility ways and manners display effect caused by coastal residencies on the city. Coastal residencies along the river Vardar however share one of mutual problems in coastal rearrangements by having only a limited number of areas for meeting recreational needs of the people arround. Amasya, the other coastal residency provide a strong description of natural environment with its residential site by its rocky surroundings along the Yeşilırmak Valley. Changing public needs and features specific to residencies shared by everyone display the relation of riverside coast of Yeşilırmak to the users. The two riverside residencies provide importance to cities they pass from by means of different environmental conditions and out of line residential arrangements. In this coherence, utilisation forms of coastal residencies are determined and effort had been put into specifying arrangement principles of riverside residencies; recreational needs of people who reside, social perceptive ways and qualifications sought from mutually open residency; sufficiency and practicality of furniture used by city dwellers; their opinion and desires about coastal residency are tried to be determined among residents along the rivers of Vardar and Yeşilırmak. AH this workout is intended to form a database for future planning resolutions to be made. This workout is consisted of six sections: First section, describes the purpose, coverage and method of the workout. Second section provides definition to coastal residency and investigates types of activity taking place on coastal residency. The third section specifies arrangement principles on coastal residency having inspection made on city furniture taking place in variant dimensions. Different examples are given about coastal residency arrangement from our State and around the World.Fourth section describes geographical situation, historical development, nature and environmental data, means of transportation and demographic structure of residency extending along the river Vardar. Land utility and desires of residents are inspected in detailed form of those dwelling on the riverside residence along the river Vardar. Section Five describes geographical situation of riverside residency along Yeşilırmak, its historical development, nature environmental data, transportation system and demographic structur. Land utility along Yeşilırmak riverside residency is taken under inspection together with aim to determine dimensions of dwellers' desire from the area. Sixth section gives the Conclusion and respective recommendations.