Sinir koruyucu radikal prostatektomi sonrası erektil disfonksiyonu predikte eden faktörlerin değerlendirilmesi
Evaluation of factors predicting erectile dysfunction in patients undergoing nerve sparing radical prostatectomy
Yazar: HAKAN TEKİNASLAN
Danışman: DOÇ. DR. SACİT NURİ GÖRGEL
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Üroloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Üroloji = Urology

Özet:
AMAÇ: Hastanemizde Nisan 2020-Mart 2023 tarihleri arasında bilateral sinir koruyucu laparoskopik radikal prostatektomi vakalarının postop IIEF-5 skoruna göre diyabet, hipertansiyon, koroner arter hastalığı, hiperlipidemi, hastanın yaşı, sigara/alkol kullanımı, Gleason skoru, patolojik T evresi, operasyon öncesi IIEF-5 skoru ve vücut kitle indeksi değerlerinin karşılaştırılması ve erektil fonksiyon açısından önemli faktörlerin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. 		
					
GEREÇ ve YÖNTEM: Hastanemiz hasta kayıt sisteminden Nisan 2020-Mart 2023 tarihleri arasında üroloji kliniğinde yatan hastalar incelenmiştir. Araştırmamıza kabul kriterini karşılayan bilateral sinir koruyucu laparoskopik radikal prostatektomi yapılan 79 hasta çalışmamıza dahil edildi. Hastalar 6.ayda ölçülen IIEF-5 skoruna göre erektil fonksiyonları değerlendirilmiştir. IIEF-5 skoru 12(şiddetli ve orta ED) cut-off değer olarak belirlenmiş ve iki alt gruba ayrılmıştır. Her bir tanı grubu kendi içinde karşılaştırılmıştır. Operasyon öncesi(preop) IIEF-5 skoru, diyabet, hipertansiyon, koroner arter hastalığı, hiperlipidemi, vücut kitle indeksi (BMI), yaş, patolojik T evresi, gleason skoru, sigara ve alkol kullanımı parametrelerine göre operasyon sonrası(postop) IIEF-5 skoru karşılaştırılmış ve değerlendirilmiştir.	
              Çalışmamıza dahil edilen ve kriterleri karşılayan hastaların anamnezi, laboratuvar sonuçları, klinik takip ve konsültasyonları, patoloji sonuçları hastane bilgi yönetim sistemi (PROBEL) üzerinden geriye dönük olarak incelendi. Çalışmada elde edilen bulgular değerlendirilirken, istatistiksel analizler için SPSS (Statistical Package for Social Sciences) for Windows 17.0 programı kullanıldı ve sayısal değişkenler tanımlayıcı tablolarda ortalama ± standart hata olarak gösterildi, kategorik değişkenlerse yüzde ve sayı (kolon yüzdesi) olarak verildi.  Çalışmada veriler, ortalama, standart sapma, median, minimum, maksimum, frekans ve yüzde olarak verildi. İki grubun verilerinin karşılaştırılmasında İndependent samples T test, niteliksel verilerin karşılaştırılmasında Ki-Kare Testi ve Fisher's Exact Testi kullanıldı. Multivaryant analiz Logistic Regresyon ile değerlendirildi. Sonuçlarda %95 güven aralığında, p<0.05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. 
BULGULAR:Kategorik değişkenlerle yapılan çözümleyici analizlerde sinir koruyucu radikal prostatektomi sonrasında ED'yi değerlendirmek için ayrılan hasta gruplarında, yaş, sigara, diyabet, hipertansiyon, koroner arter hastalığı ve gleason skoru univaryant analizde istatiksel olarak anlamlı bulunurken, multivaryant analizde yaş, diyabet ve gleason skoru ile istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır. Çalışmaya dahil edilen 79 hastanın 30'unda diyabet hastalığı saptanmıştır. Diyabeti olmayan 49 hastanın %83,7 (41 olgu) ereksiyonu normal olarak değerlendirilirken diyabeti olan hasta grubunda %96,7(29 olgu) ED varlığı saptanmıştır. 39 hastanın hipertansiyon tanısı mevcut olup opere olan hastaların 26(%66,7)'sında IIEF-5 skoruna göre erektil disfonksiyon saptanırken, 13(%33,3)'ünde erektil kapasitesinin normal olduğu elde edilmiştir (p<0.001). Tek değişkenli analizde istatiksel olarak HT varlığı anlamlı kabul edildi. Çalışmaya dahil edilen 79 hasta içerisinde ED'si olmayan hastaların yaş ortalaması 60,6±4,5 hesaplanırken, operasyon sonrası ED gelişen hastaların yaş ortalaması 65,97±3,9 olarak hesaplanmıştır. Çok değişkenli analizde yaş yüksekliği ile postoperatif IIEF-5 skoru düşüklüğü anlamlı bulundu. ED'si olanların ortalama BMI değeri 27,2±2,6 hesaplanırken, ED'si olmayan hastaların ise 26,6±2,48 olarak hesaplandı, anlamlı fark bulunamadı. Operasyon sonrası ED'si olanların preop IIEF-5 skorları ölçülmüş ortalama 19,8±1,91 olarak hesaplanmıştır. Operasyon sonrası ED'si olmayan hastaların preop IIEF-5 21,1±1,95 olarak ölçülmüştür. Tek değişkenli istatiksel analizde preoperatif IIEF-5 yüksekliği anlamlı bulundu. Postoperatif dönemde ED'si olan hastaların 23(%85,2)'ünde KAH mevcuttur. KAH olmayan hasta grubunda(14 kişi) ED oranı %37.8'dir. Fisher'ın kesin testi istatistiksel analiz olarak kullanıldı. Tek değişkenli analizde anlamlı kabul edildi(p<0.01). Hasta grupları arasında 40(%50,6) hastanın hiperlipidemisinin olduğu tespit edildi. Bu hasta grubunun 16(%40)'sında operasyon sonrası ED varlığı mevcuttu. İstatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı.  Sigara içen gruptaki kişilerin 30(%71,4)'unda ED varlığı mevcuttur. Sigara içmeyen 37(%46,8) kişilik grubun 30(%71.4)'unda ED saptanmamıştır. İstatiksel analiz Ki Kare testine göre yapılmış olup p değeri tek değişkenli analizde anlamlı kabul edilmiştir. Hastaların 42(%53,2)'sinin alkol aldığı, alkol alan hasta grubunda 15(%35,7) kişide radikal prostatektomi sonrası ED varlığı tespit edildi. Alkol ile ED arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı. Hastaların T evre sıraları şu şekildedir. T1; 2 hasta(1 ED+), T2;50 hasta (17-%34 ED), T3; 26 hasta(18-%69,2 ED), T4; 1 hasta (%100 ED) olarak belirlenmiştir. İstatistiksel olarak Ki Kare testi uygulanmış olup p değeri 0.021 ölçüldü ve tek değişkenli analizde anlamlı kabul edildi. RP spesmen patolojisi Gleason skoru 3+333 hasta, 3+4 23 hasta, 4+3 ve üzeri patoloji gelen 23 hasta mevcuttur. Gleason 3+333 hastanın 8(%24,2)'inde, Gleason 3+4 23 hastanın 11(%47,8)'inde, Gleason skoru 4+3 ve üzeri gelen 23 hastanın 18(%78,3)'ünde ED saptanmıştır. İstatistiksel olarak Ki Kare testi kullanıldı ve p değeri <0.001 olarak belirlendi. Çok değişkenli analizde istatistiksel olarak anlamlı fark saptandı. 

SONUÇ: RP sonrası erektil fonksiyonun etkilenme olasılığı vardır ancak bu etki yönetilebilir ve iyileştirilebilir. Çalışmamız sonuçlarına göre bilateral sinir koruyucu RP'nin tek başına erektil fonksiyonu koruyamacağı ve diyabet, HT, koroner arter hastalığı varlığının, patolojik T evresinin, sigara kullanımının, hastanın yaşının, preoperatif IIEF-5 ve Gleason skorunun ED'yi predikte edebileceği sonucuna varılmıştır. ED patofizyolojisi yolaklar doğrultusunda ereksiyon mekanizmasına ve tedaviye yönelik neden-sonuç ilişkisinin daha doğru ortaya konabilmesi için geniş kapsamlı ve ileri incelemelere gerek vardır.

Abstract:
OBJECTIVE: The aim of this study was to compare diabetes, hypertension, coronary artery disease, hyperlipidemia, patient age, smoking/alcohol use, Gleason score, pathological T stage, preoperative IIEF-5 score, and body mass index (BMI) values in cases of bilateral nerve-sparing laparoscopic radical prostatectomy performed at our hospital between April 2020 and March 2023, according to postoperative IIEF-5 scores. We aimed to evaluate important factors related to erectile function.

MATERIALS AND METHODS: Patients admitted to the urology clinic at our hospital between April 2020 and March 2023 were examined. A total of 79 patients who met the inclusion criteria for bilateral nerve-sparing laparoscopic radical prostatectomy were included in the study. Erectile function was evaluated based on the IIEF-5 score measured at the 6-month follow-up. An IIEF-5 score of 12 (indicating moderate to severe erectile dysfunction) was set as the cutoff value, dividing the patients into two subgroups. Each diagnostic group was compared within itself. Postoperative (postop) IIEF-5 scores were compared and evaluated according to preoperative (preop) IIEF-5 scores, diabetes, hypertension, coronary artery disease, hyperlipidemia, BMI, age, pathological T stage, Gleason score, smoking, and alcohol use parameters.

RESULTS: In the univariate analysis of categorical variables to assess ED in patient groups allocated to evaluate postoperative ED after nerve-sparing radical prostatectomy, age, smoking, diabetes, hypertension, coronary artery disease, and Gleason score were statistically significant, while multivariate analysis revealed a significant relationship with age, diabetes, and Gleason score. Of the 79 patients included in the study, 30 had diabetes. Among the patients without diabetes, 83,7% (41 cases) were considered to have normal erections, while in the diabetic patient group, 96,7% (29 cases) had ED. Hypertension was diagnosed in 39 patients, and among the operated patients, 66.7% had erectile dysfunction, while 33.3% had normal erectile function (p<0.001). Univariate analysis considered the presence of hypertension as statistically significant. Among the patients without ED, the average age was 60.6 ± 4.5, while among the patients who developed ED after the operation, the average age was 65,97 ± 3,9. Multivariate analysis found a significant relationship with higher age and lower postoperative IIEF-5 score. The average BMI of patients with ED after the operation was 27,2 ± 2,6, while patients without ED had an average BMI of 26,6 ± 2,48, with no significant difference found. In the postoperative period, 85,2% of patients with ED had coronary artery disease, while in the group without coronary artery disease (14 people), the ED rate was 37,8% (p <0.01). Among the patients, 50,6% had hyperlipidemia, and 40% of this group had ED after radical prostatectomy, with no statistically significant difference found. 71.4% of smokers had ED, while among the non-smoking group of 37 (46,8%), 71,4% did not have ED. Statistical analysis was performed using the chi-square test, and the p-value was considered significant in univariate analysis. Patients' pathological T stages were as follows: T1; 2 patients (1 ED+), T2; 50 patients (17-34% ED), T3; 26 patients (18– 69,2% ED), T4; 1 patient (100% ED). The chi-square test was applied statistically, and the p-value was measured as 0.021, considered significant in univariate analysis. RP specimen pathology revealed Gleason scores of 3+3 in 33 patients, 3+4 in 23 patients, and 4+3 and higher in 23 patients. Among patients with Gleason 3+3, 24,2% had ED, while among those with Gleason 3+4, 47,8% had ED, and among those with Gleason score 4+3 and above, 78,3% had ED. The chi-square test was used statistically, and the p-value was determined to be <0.001, considered significant in multivariate analysis.

CONCLUSION: The likelihood of erectile function being affected after RP exists, but this effect is manageable and can be improved. According to the results of our study, bilateral nerve-sparing RP alone may not preserve erectile function. Diabetes, hypertension, coronary artery disease, pathological T stage, smoking, patient age, preoperative IIEF-5 score, and Gleason score were found to predict ED. Comprehensive and advanced studies are needed to better understand the cause-and-effect relationship in the pathophysiology of ED through pathways and for the development of treatment.