İstanbul Boğazı'nda atık su deşarjına bağlı ilaç etken maddekirliliği: Antidepresan ve serotonin hormonu konsantrasyonlarınınaraştırılması ve çevresel etkilerinin değerlendirilmesi
Pharmaceutical pollution caused by deep sea discharge systems inthe İstanbul Strait: Occurence of anti depressant and serotoninhormone and environmental risk assesment
Yazar: GÜLDEHAN DERYAL
Danışman: PROF. DR. CEM GAZİOĞLU ; DR. ÖĞR. ÜYESİ NAGİHAN ERSOY KORKMAZ
İstanbul Üniversitesi / Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü / Denizel Çevre Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Deniz Bilimleri = Marine Science
Dizin: Antropojenik = Anthropogenic ; Atık su = Waste water ; Deniz suyu = Sea water ; Farmasötikler = Pharmaceuticals ; İstanbul Boğazı = Bosphorus

Özet:
Bu çalışma kapsamında İstanbul Boğazı'ndan su kolonu boyunca belirlenmiş
istasyonlardan alınan su örneklerinde fluoksetin ve serotonin hormonu varlıkları incelenmiş ve
tespit edilen konsantrasyonlar özelinde çevresel etki değerlendirmesi çalışmaları
yürütülmüştür. İstanbul Boğazı'nda belirlenen 3 istasyonda su kolunu boyunca 3 aylık kuru ve
ıslak sezon olmak üzere örnekleme yapılmıştır. Su örneklerine sırasıyla sıvı-sıvı ekstraksiyon
ve katı faz ekstraksiyon (SPE) yöntemi uygulanmıştır. Ardından türevlendirme işlemleri
tamamlanmış ve GC-MS cihazında analiz edilmiştir. İstanbul Boğazı'nda tespit edilen
farmasötik ve hormon seviyeleri yüzey sularında tespit edilememiş, dip sularda tespit edilmiştir.
Haziran ayı, kuru sezonda serotonin B0 istasyonu 58 metrede 32,24 ng/L, K0 istasyonu 45
metrede 32,28 ng/L tespit edilmiştir. Fluoksetin varlığına rastlanmamıştır. Temmuz ayı, kuru
sezonda fluoksetin B0 istasyonu 55 metrede 69,8 ng/L bulunmuştur, serotonine
rastlanmamıştır. Ekim ayı, ıslak sezonda fluoksetin B1 istasyonu 37 metrede 32,84 ng/L
bulunmuş fakat serotonine rastlanmamıştır. Yapılan çevresel etki değerlendirmesi sonucunda,
fluoksetin daphnia için orta riskliyken, alg ve balık için düşük risk içermektedir. Serotonin için
yapılan değerlendirmede ise risk oranı yok sayılabilir olarak bulunmuştur. Bu çalışma, İstanbul
Boğazı'ndaki derin deniz deşarjı sonucunda oluşan farmasötik kirliliğini ortaya koyan ilk
çalışma özelliğin taşımakla beraber deniz ortamında antidepresan ve serotonin hormonu
varlıklarına dair yapılmış Türkiye'deki ilk çalışmadır. Çalışmanın sonucunda elde edilen veriler
Ulusal ve Uluslararası literatüre önemli bir kaynak oluşturacaktır ve kirlilik izleme
çalışmalarında kullanılan "Deniz Stratejisi Çerçeve Direktifi, Su Çerçeve Direktifi ve Su
Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği" gibi kılavuzlara güvenilir veri girdisi sağlanarak söz konusu
mikro kirleticilere ait limit değerlerin belirlenmesinde de önemli bir rol oynayacaktır.

Abstract:
In this study, water samples collected from designated stations along the water column in the
Istanbul Strait were analyzed for the presence of fluoxetine ve serotonin hormones, and the
detected concentrations were used to conduct environmental impact assessment studies.
Sampling was conducted over a 3-month period, covering both dry and wet seasons, at 3
stations along the water column in the Istanbul Strait. Liquid-liquid extraction and solid phase
extraction (SPE) methods were employed for the extraction of analytes from water samples,
followed by derivatization, and analysis via gas chromatography-mass spectrometry (GC-MS)
technique. Pharmaceutical and hormone levels were detected only in bottom waters, with no
detection in surface waters. During the dry season in June, serotonin was detected at a
concentration of 32.24 ng/L at station B0 at a depth of 58 meters and 32.28 ng/L at station K0
at a depth of 45 meters, while fluoxetine was not detected. During the dry season in July,
fluoxetine was detected at a concentration of 69.8 ng/L at a depth of 55 meters at station B0,
but serotonin was not detected in July. In October, during the wet season, fluoxetine was found
at a concentration of 32.84 ng/L at a depth of 37 meters at station B1, but serotonin was not
detected. Based on the results of the environmental risk assessment, fluoxetine was found to
pose a moderate risk for daphnia, but a low risk for algae and fish for detected concentrations.
The risk associated with serotonin was accepted as negligible in the assessment. This study
represents the first investigation of pharmaceutical pollution caused by deep-sea discharge in
the Istanbul Strait, as well as the first study in Turkey to examine the presence of antidepressant
and serotonin hormone in the marine environment. The results will be an important source for
the national and international literature. In addition, it will play an important role in determining the limit values of the mentioned micropollutants by providing reliable data input to guides such as "Marine Strategy Framework Directive, Water Framework Directive ve Water Pollution
Control Regulation" used in pollution monitoring studies.