Türkiye'nin aşağı troposfer termodinamik klimatolojisi
A Lower-tropospheric thermodynamic climatology of Turkey
Yazar: CEYHAN KAHYA
Danışman: DOÇ.DR. MİKDAT KADIOĞLU
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Meteoroloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2000
Konu: Meteoroloji = Meteorology
Dizin: Aşağı troposfer = Lower tropospheric ; Klimatoloji = Climatology ; Termodinamik = Thermodynamics

Özet:
TÜRKİYE'NİN AŞAĞI TROPOSFER TERMODİNAMİK KLİMATOLOJİSİ ÖZET Genel olarak aşırı yağış, kuvvetli fırtınalar, türbülans ve buzlanma gibi, can ve mal kayıplarına neden olan, doğal afetlere yol açabilecek meteorolojik olayların tahmini için aşağı atmosferin termodinamik özelliklerinin de bilinmesi gerekmektedir. Bu bağlamda, orajlar ön plana çıkmaktadır. Türkiye'de ilkbahar sonlan ile yaz mevsimi başlarında küçük ölçek hava hareketlerinin bir sonucu olan ve düşey olarak gelişen konvektif yağışlar görülmektedir. Dolayısıyla bu çalışmada önce Türkiye üzerindeki aşağı troposferin termodinamik özelliklerinin belirlenmesi, daha sonra ise aşağı troposferdeki nemli ve orta atmosferdeki kuru bölgelerin tespiti sonucunda konvektif kararsızlık ve şiddetli fırtınalarla ilişkisinin mezo ölçekte tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bunun yanısıra çalışma alanının topografyası ve iklimsel özelliklerine değinilmiş ve meteorolojik olaylara etkisi incelenmiştir. Türkiye'de bulunan 7 radyosonde istasyonundan elde edilen 1972-1997 arasındaki döneme ait verilerin kalite kontrolünün yapılmasının ardından, düzeltme teknikleri uygulanmıştır. Kalite kontrolünün ve gerekli düzeltmelerin yapıldığı verilerle, aylık ortalama bağıl nem, karışma oram, çiy noktası sıcaklığı, eşdeğer potansiyel sıcaklık, lapse rate gibi aşağı troposferin termodinamik değişkenleri hesaplanmıştır. Bu değişkenlerin analizi ve orajlann oluşum mekanizmasının anlaşılabilmesi için gerekli olan kararsızlık indeksleri ile karşılaştırılması sonucunda yersel ve zamansal analizleri yapılmıştır. Bu analizlere bağlı olarak konvektif yağış sistemlerinin dağılımları ile oraj klimatolojisinin çıkarılması mümkün olmuştur. Türkiye'yi çevreleyen denizlerden özellikle Akdeniz'in nem adveksiyonu topoğrafik nedenlere bağlı olarak daha çok yukarı seviyelerden gözlenebilmektedir. Türkiye'deki oraj oluşumu diferansiyel ısınma, topografya, denize uzaklıkla birlikte cephesel sistemlerin bir sonucu olmaktadır. İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi Türkiye'nin en orajlı yerleri iken, Ege Bölgesi ise orajın en az görüldüğü yer olmaktadır. Sonuç olarak çalışma alanının genişletilmesi ve Türkiye'nin genel özelliklerini tanımlayabilecek yeni indekslerin elde edilmesine bağlı olarak önerilerde bulunulmaktadır.

Abstract:
A LOWER-TROPOSPHERIC THERMODYNAMIC CLIMATOLOGY OF TURKEY OZET In general in order to forecast the heavy rains, severe storms and turbulence, which can cause disasters, the thermodynamic properties of the lower atmosphere, should be known. Thus thunderstorms are crucial to be examined. In this study, at first the detection of the thermodynamic features of the lower troposphere was provided and the detection of the humid regions in the lower troposphere and the dry regions in the middle atmosphere was investigated to discover the relationship among convective instabilities and severe storms. In addition, the effect of the topography and the climate conditions of meteorological phenomena was also examined. Data of the 7 radiosonde stations in Turkey for 25 years (1972-1997) were quality controlled and corrected if necessary. After quality controlling and making necessary corrections on obtained data variables of the lower troposphere such as; mixing ratio, dew point temperature, equivalent potential temperature and lapse rate were calculated. Local and time scale analysis were made via analysis of data mentioned above and compared with instability indices. Convective precipitation systems and thunderstorm climatologies were described based on the aforementioned analysis. Among the seas surrounding Turkey, particularly the Meditteranean's humidity advection can be observed from the upper levels of the atmosphere. The thunderstorm formation in Turkey was found to be the result of differential heating, topography, distance from the sea and atmospheric front systems. Middle and Southeastern Anatolia were Turkey's thunderstorm regions, whereas Aegean region was the least affected. Consequently, suggestions for the enlargement of the study area and validation of new indices for determination of Turkey's general specifications were presented. XI