Radyoterapi alan baş boyun kanseri hastalarına verilen eğitimin semptomlara ve yaşam kalitesine etkisi
The effect of education given to head and neck cancerpatients taking radiotherapy on symptoms and quality oflife
Yazar: DİLEK YURTSEVER
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM OVAYOLU
Gaziantep Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Belirti ve semptomlar = Signs and symptoms ; Hasta eğitimi = Patient education ; Kafa ve boyun neoplazmları = Head and neck neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Radyoterapi = Radiotherapy ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Bu araştırma, radyoterapi alan baş boyun kanseri hastalarına verilen eğitimin
semptomlara ve yaşam kalitesine etkisini incelemek amacıyla randomize kontrollü ve
deneysel olarak yapıldı. Çalışma Haziran 2020 – Ekim 2021 tarihleri arasında eğitim (n:
33) ve kontrol (n: 31) grubu olmak üzere 64 hasta ile tamamlandı. Araştırmaya
başlamadan önce gerekli izinler alındı. Eğitim grubuna hazırlanan eğitim rehberi
doğrultusunda ilk görüşmede araştırmacı tarafından eğitim verildi. Daha sonra her hafta
toplamda sekiz hafta boyunca eğitimin tekrarı yapılarak, hastalar yüzyüze olarak
semptom açısından değerlendirildi. Araştırmacı 10., 12., 14., 16., 20. ve 24. haftalarda
hastalarla telefon görüşmeleri ile eğitim hatırlatması ve semptom değerlendirmesi
sürecine devam etti. Veriler; soru formu, semptom değerlendirme formu, yaşam kalitesi
ölçeği ve baş boyun modülü ile toplandı. Veriler Student t, Anova, Mann Whitnay U,
Kruskal Wallis test, Tekrarlı ölçümlerde varyans analizi ve korelasyon ile değerlendirildi.
Kontrol grubunda müdahale grubuna göre mukozit, tat değişikliği, tükürük yoğunluğu
puan ortalamasının ilk izlem, ağız kuruluğu, ağrı, kilo kaybı, cilt yanığı, bulantı ve
yorgunluk puan ortalamasının ilk iki izlem, yutma güçlüğü puan ortalamasının ilk üç
izlem dışındaki süreçlerde daha yüksek bulunduğu, grup içi ve gruplararası
karşılaştırmasının da anlamlı olduğu belirlendi. Yine kontrol grubunun iştahsızlık puan
ortalamasının tüm izlem süreçlerinde müdahale grubuna göre daha yüksek, grup içi ve
gruplararası karşılaştırmasının anlamlı olduğu saptandı. Ses kısıklığı, iletişim
problemleri, öfkeli hissetme, diş çürüğü ve fibröz doku gelişimi açısından izlem
süreçlerinde gruplar arasında anlamlı bir ilişkinin olmadığı belirlendi. Her iki grupta
izlem süreçleri boyunca fistül, osteonekroz ve trismus gelişmediği tespit edildi. Tüm
izlem süreçlerinde her iki grubun yaşam kalitesi ve baş boyun modülü puan ortalamasının
grup içi ve gruplararası karşılaştırmasının anlamlı olduğu belirlendi. Eğitimin mukozit,

Abstract:
This study was conducted as a randomized, controlled, and experimental study to examine
the effects of education given to head and neck cancer patients receiving radiotherapy on
symptoms and quality of life. The study was completed between June 2020 and October
2021 with 64 patients in the education (n:33) and control (n:31) groups. Necessary
permissions were obtained before starting the research. The training was given by the
researcher in the first interview, in line with the training guide prepared for the training
group. Afterward, the training was repeated every week and for a total of eight weeks,
and the patients were evaluated face-to-face in terms of symptoms. The researcher
continued the education reminder and symptom assessment process with telephone
interviews with patients at 10, 12, 14, 16, 20, and 24 weeks. Data were collected with a
questionnaire, symptom evaluation form, quality of life scale, and head and neck module.
Data were evaluated by student's t, Anova, Mann Whitney U, Kruskal Wallis, analysis of
variance in repeated measures and correlation. In the control group compared to the
intervention group, the average score of mucositis, taste change, and saliva density in the
follow-ups other than the first, dry mouth, pain, weight loss, skin burn, nausea, and fatigue
score in follow-ups other than the first two, and dysphagia score average in follow-ups
except for the first three follow-ups were higher, Intra-group and intergroup comparisons
were also found to be significant. Again, it was determined that the mean anorexia score
of the control group was higher than that of the intervention group in all follow-up
periods, and the in-group and intergroup comparisons were significant. It was determined
that there was no significant relationship between the groups in terms of hoarseness,
communication problems, feeling angry, dental caries and fibrous tissue development in
the follow-up processes. Fistula, osteonecrosis and trismus did not develop in both groups
during the follow-up periods. It was determined that the mean score of quality of life and
4
head and neck module of both groups was significant within and between groups during
all follow-up processes. It was determined that the education decreased the average score
of mucositis, taste change, saliva density, dry mouth, pain, weight loss, skin burn, nausea,
fatigue, dysphagia, and anorexia and positively affected the quality of life. In this
direction, it is recommended that patients with head and neck cancer receiving
radiotherapy be trained and monitored by nurses.
Keywords: Head and Neck Cancer, Radiotherapy, Education, Symptom, Quality of Life,
Nursing.