Görsel kültür kuramına dayalı grafik tasarım eğitiminin öğrencilerin afiş tasarımlarına etkisi
Effects on students' poster designs of the graphic design education based on visual culture theory
Yazar: MELİKE BAKAR FINDIKCI
Danışman: PROF. HÜLYA İZ BÖLÜKOĞLU
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Resim-İş Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Afiş sanatı = Poster art ; Afişler = Posters ; Eğitim = Education ; Grafik tasarımı = Graphic design ; Grafik tasarımı eğitimi = Graphic design education ; Görsel kültür = Visual culture ; Tasarım = Design ; Tasarım eğitimi = Design education

Özet:
Araştırmanın temel amacı, grafik tasarım eğitimi alan öğrencilerin görsel kültürle ilgili bilgiyi edinirken, bu bilgiyi kullanarak tasarım becerileri kazanmalarıdır. Dolayısıyla çevrelerindeki görselleri ve özellikle tasarımları eleştirel bakış açısıyla değerlendirme yetisi kazanmaları da amaçlanmıştır. Görsel okuryazarlığın kazandırılmasıyla; imgeleri okumak ve onları eleştirel değerlendirmek önemlidir. Görsel kültür kuramı aracılığıyla afiş tasarımlarında anlam aramada daha derin gözlemler yapılarak, kavramların daha iyi anlamlandırılacağı düşünülmektedir. Bu nedenle görsel kültür kuramıyla ilgili bir ders programı belli bir zaman diliminde uygulanarak, programın sağladığı veriler incelenmiştir. Araştırmada uygulanmış olan öğretim programına ilişkin aşağıdaki sorulara yanıt aranmıştır; Öğrencilerin görsel kültür kuramıyla ilgili görüşleri nelerdir? Öğrenciler görsel kültür kuramı kapsamında bilgiyi edinebilmiş midir? Öğrencilerin öntest puan sonuçları nedir? Öğrencilerin sontest puan sonuçları nedir? Öntest ve sontest puanları arasında anlamlı bir farklılık var mıdır? Öğrencilerin afiş tasarımlarına ilişkin öz değerlendirme sonuçları nedir? Öğrenciler görsel kültür kuramında öğrendiklerini afiş tasarımlarına yansıtmışlar mıdır? Görsel kültür kuramına göre ders işleyen öğrencilerin uygulamaya ilişkin görüşleri nelerdir? Araştırma, deneysel desende tasarlanmıştır. Araştırmada veriler nitel ve nicel araştırma yöntemleri ile toplanmıştır. Bu yönüyle araştırma, karma yönteme sahiptir. Araştırmanın nicel kısmında, verilere ulaşmayı sağlayan yarı deneysel desen modeli kullanılırken, nitel kısımda ise nitel araştırma desenlerinden eylem araştırması deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu, 2014-2015 Eğitim-Öğretim yılı II. yarıyılda Gazi Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü, Resim-İş Eğitimi Anabilim Dalı, Grafik Anasanat Atölye (RS-301A) 3. Sınıf, 16 öğrenciden oluşmaktadır. Bu grubun çalışma grubu olarak belirlenmesindeki amaç, afiş tasarımıyla ilgili daha önceden bir bilgi birikimine sahip olmaları ve afiş tasarımı yapmış olmalarıdır. Çalışma grubunun belirlenmesinde amaçlı örnekleme yöntemlerinden kolay ulaşılabilir örnekleme seçilmiştir. Araştırmada kontrol grubu olmadan tek gruptan oluşan yarıdeneysel model kullanılmıştır. Deney grubu oluşturulurken grubun homojen olmasına, grafik ana sanat atölye öğrencisi olmalarına dikkat edilmiştir. Araştırmada kullanılan nitel veri toplama araçları; görüşme yöntemlerinden ön görüşme formu, son görüşme formu ve öz değerlendirme formu olarak belirlenmiştir. Araştırmanın nicel veri toplama araçları ise Afişler İçin Hazırlanan Analitik Dereceli Puanlama Anahtarı (Rubric), Başarı Testi ve Kişisel Bilgi Formu olarak belirlenmiştir. Araştırmanın nitel araştırma yönteminde elde edilen veriler içerik analiziyle çözümlenmiştir. Nicel araştırma aşamasında ise kullanılan performansa dayalı durum belirleme formu dereceli puanlama anahtarına göre değerlendirilmiştir. Dereceli puanlama anahtarı, öğrencilere yaptıkları çalışmaların hangi ölçütlere göre değerlendirileceğini ve performanslarının hangi düzeydeki puana denk geleceğini gösteren bir puanlama aracıdır. Başarı testinin (öntest-sontest) analizinde çalışma grubunun öntest-sontest fark puanları arasında anlamlı bir farkın olup olmadığını test etmek için t-testi kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen sonuçlardan bazıları şunlardır: Öğrenciler tasarımlarında kullandıkları imgeleri neden kullandıklarına dair gerekçelerini açıklamışlardır. Öğrenciler tasarımlarında kullandıkları imgelerin anlamlarını açıklayarak, tasarımlarında olmayan ve olması gerekenler üzerinde durmuşlar ve aynı afişi tekrar yapmış olsalardı daha etkili bir tasarım için yapmak istedikleri değişikliklerden söz etmişlerdir. Ancak öğrencilerin büyük bir çoğunluğu zaman bağlamında sıkıntı yaşayarak afişlerini istedikleri biçimde bitiremediklerini vurgulamışlardır. Öğrenciler afişlerinde imgeler yaratabilmişler, bu imgeleri temsillere dönüştürebilmişler ve imge ile temsil arasındaki bağlantıyı kurarak hayal dünyalarını geliştirmişlerdir. Ancak öğrencilerden birkaçının imge ve temsil arasındaki ilişkiyi kurarken sıkıntı yaşadığı görülmüştür. Bu da öğrencilerin, tasarımlarında görsel kültür bilgilerinin yetersiz olduğunu göstermektedir. Tüm uygulamalar sonucunda öğrencilerin yaşamakta oldukları topluma, kültüre ve onun ürettiği kavramlara karşı eleştirel bir bakış açısı geliştirmeye başladıkları,  görsel algılarında değişiklik olduğu ve farklı bakış açıları geliştirdikleri görülmüştür. Dolayısıyla öğrencilerin çevrelerindeki görsellere daha bilinçli bakmaya başlayarak, verilmek istenen mesajı (yananlamları) algılayabildikleri, görselleri daha iyi analiz ederek eleştirebildikleri ve görsel okuma yapabildikleri görülmüştür.

Abstract:
This thesis mainly aimed to ensure that the students having graphic design education utilize their visual culture information in order to develop design skills. Therefore, the study also aimed to equip these students with the ability to evaluate from a critical perspective the visuals and, particularly, designs they are exposed to in their surroundings. Once visual literacy is achieved, it is important to read and make critical evaluations of images. Visual culture theory is thought to enable deeper observations during the search for the meaning of poster designs, by this way, making a better explanation of the meaning the design has. For this reason, a course schedule related to visual culture theory was applied for a specific period of time in the scope of this thesis study in order to analyze the data to be produced by the schedule. Following questions were tried to be answered in relation to the course schedule implemented: What does the study group think about visual culture theory? Has the study group been able to obtain information in the scope of visual culture theory? What are the pre-test scores of the study group participants?     What are the post-test scores of the study group participants? Is there a statistically significant difference between the pre-test and post-test scores of the study group? What are the self-evaluation results of the study group participants regarding their poster designs? Have the study group participants been able to reflect what they have learned from visual culture theory into their poster designs? What are the opinions of study group participants, who received education according to visual culture theory, about the implementation?  This thesis study adopted experimental design. Study data were collected via qualitative and quantitative research methods. From this aspect, the study has a mixed method. While quasi-experimental design method was adopted in the quantitative part of the study, action research method -among the qualitative research designs- was adopted in the qualitative part of the study. Study group consisted of 16 (sixteen) 3rd grade students who took the course of Graphics Studio (RS-301A) from the Division of Art Education, in the Department of Fine Arts Education of Faculty of Education of Gazi University in the 2nd half of 2014-2015 academic year. This group was selected due to their prior poster design knowledge and former poster design experiences. Among the purposeful sampling methods, easily-accessible sampling method was used while deciding the composition of study group. In this study, quasi-experimental design was used without a control group. While creating the experimental group, special importance was attached to the homogeneity of the group which consisted only of graphic major art workshop students. Qualitative data collection tools used in the study are pre-interview form, final-interview form and self-evaluation form among interview methods. Quantitative data collection tools are Analytic Scoring Key Prepaid for Posters (Rubric), achievement test and personal information form. Study data obtained via qualitative research method were analyzed according to content analysis. Performance-based statement form was analyzed according to rubric scoring key in the quantitative research process. Rubric key is a scoring key which shows students the criteria they should consider in evaluating their works and the grade of the score which corresponds to their performance. T-test was adopted in the content analyses of the achievement test (pre-test – post-test) in order to test statistical significance of the difference between the pre-test and post-test scores the study group participants. Main results obtained from the study can be summarized as follows: Students explained the reasons of using specific images in their designs. By explaining the meanings of the images they used in their designs, they focused on what should be included in and excluded from their designs and listed the possible changes they would have made to turn their design into a more effective one if they had been given a re-design chance. However, most of the students emphasized time limitations which prevented them from finalizing their designs as they had planned.They were able to create images in their designs, turn these designs into representations and develop their imaginary world by creating a connection between the image and the representation. However, a few students had difficulty in establishing a connection between the image and the representation, which shows that these students had insufficient visual culture knowledge. At the end of all implementations, students were noticed to have started adopting a critical approach towards the society they live in and the culture and concepts produced by the latter and to have changed their visual perceptions and developed different perspectives. Therefore, students were observed to have started seeing the visuals in their surroundings more consciously, to understand the message (connotations) tried to be given, to criticize visuals by analyzing them better and to achieve visual literacy.