Ör Altay Kazak edebiyatından örnekler ve Jadi Şakenuli
Examples from the literature of the Or Altay Kzakhs and Zhadi Shakenuly
Yazar: BULBUL AIDYN
Danışman: PROF. DR. EKREM AYAN
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Doğu Kazakistan = Eastern Kazakhstan ; Kazak Türkleri = Kazakh Turks ; Kazaklar = Kazakhs ; Kazakça = Kazakh language ; Orta Cüz Kazakları = Middle Horde Kazakhs ; Türk şairler = Turkish poets

Özet:
Kazaklar günümüzde, çoğunluğu Kazakistan'da olmak üzere Çin, Türkiye, Özbekistan, Rusya, Moğolistan, Türkmenistan ve Kırgızistan gibi geniş bir coğrafyada yaşamaktadırlar. Kazak Türkçesi, sadece Kazakistan'da yaşayan Kazaklar tarafından değil, farklı bölgelerde yaşayan Kazaklar tarafından da konuşulmaktadır. Hatta Çin'in İli Kazak Özerk İli'nde ve Moğolistan'ın Bayan-Ölgiy otonom bölgesinde resmi bölge dili olarak hala kullanılmaktadır.
Altay, eski Türklerin anavatanıdır. Günümüzde Altay bölgesinde göçebe halklar yaşamaya devam etmektedir. Altay bölgesi "Dört Altay"'a bölünmüştür. Bunnlar Rusya'daki "Tavlı Altay" (Dağlı Altay), Kazakistan'daki "Kendi Altay" (Madenler bakımından zengin Altay), Moğolistan'daki "Maldı Altay" (Hayvan bakımından zengin Altay) ve Çin'deki Ör Altay (Yüksek Yerlerde Yaşayan Altaylar). Bu dört Altay'da da Kazaklar yaşamaktadırlar. Göçebe halk hayatının ayrılmaz bir parçası olan gelenek-ve göreneklerini Kazakların çoğunda olduğu gibi Doğu Türkistan'daki Ör Altay Kazakları da korumaktadır.
Ör Altay'da yaşayan Kazakların ana dili Kazak Türkçesidir ve canlı bir şekilde kullanılmaktadır. Er Janibek Berdavletulı, Kögeday Han Abilfeyiz, Alen Jenishanulı, Dalelhan Sügirbayulı, Dalelhan Janımhanulı, Şariphan Jenishanulı, Osman Batur Silamulı, Kalibek Rakımbekulı gibi kahramanların ismini bugüne kadar Ör Altay Kazakları unutmadılar.
Tez çalışmamızda Ör Altay Kazaklarının dili, edebiyatı, coğrafi konumu, tarihi kişileri hakkında ve Ör Altaylı şair ve yazarların hayatı, eserleri, edebi konular hakkındaki tespitlerin ortaya konulması olacaktır. Bununla birlikte Çin Kazakları şair ve yazarlarını inceleyen ve Ör Altay Kazakları hakkında çalışmalar yapan Jadi Şakenulı'nın hayatı ve eserleri üzerinde özellikle durulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Kazakistan, Çin'deki Kazaklar, Ör Altay, Kazakça, edebiyat, Jadi Şakenulı, şair, yazar

Abstract:
Today, Kazakhs live in a wide geography, including China, Turkey, Uzbekistan, Russia, Mongolia, Turkmenistan and Kyrgyzstan, with the majority in Kazakhstan. Kazakh Turkish is spoken not only by Kazakhs living in Kazakhstan, but also by Kazakhs living in different regions. In fact, it is still used as the official regional language in the Ili Kazakh Autonomous Prefecture of China and the Bayan-Ölgiy Autonomous Region of Mongolia.
Altai is the homeland of the ancient Turks. Today, a generation of nomads live in the Altai region. By fate, the unified Altai region was divided into "Four Altai". They are Tavlı Altay (Mountainous Altay) in Russia, Kendi Altay (Altay rich in minerals) in Kazakhstan, Maldı Altay (Altay rich in animals) in Mongolia and Or Altay (Altai living in high places) in China. Kazakhs live in all four Altai regions. Most of the Kazakhs who preserve the traditions and customs that are an integral part of the nomadic people's life are the Or Altai Kazakhs in East Turkestan.
Kazakh Turkish, the native language of the Kazakhs living in Altai, is very rich. They have their own dialects, proverbs, superstitions and taboos. Or Altai is also the hometown of famous people in historical events in China. Altai Kazakhs have not forgotten the names of heroes such as Er Janibek Berdavletulı, Kogeday Han Abilfeyiz, Alen Zheniskhan, Dalelkhan Sugirbay, Dalelkhan Zhanımkhan, Şaripkhan Zheniskhan, Osman Batur Silamu, Kalibek Rakhymbek until today.
Our thesis will reveal findings about the language, literature, geographical location, historical figures of Or Altay Kazakhs, and the lives, works and literary subjects of Or Altay poets and writers. 
The life and literary personality of Zhadi Shakenulu, who studies Chinese Kazakh poets and writers and writes about Altai Kazakhs, is included.

Keywords: Kazakhstan, Kazakhs in China. Or Altai, literature, Kazakh language, Zhadi Shakenulu, a writer, a poet.