Romanda hatırlama biçimleri (Türk romanı örneği)
Forms of remembrance in the novel (Turkish novel example)
Yazar: BİRSEN YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. YAKUP ÇELİK
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Kolektif bellek = Collective memory ; Kültürel bellek = Cultural memory ; Otobiyografik bellek = Autobiographical memory ; Toplumsal bellek = Social memory ; Türk romanı = Turkish novel

Özet:
Romanlarda anlatı kahramanlarının bilinçlilik seviyesinde var olması zihinsel eylemlerde bulunarak hatırlamaları sayesinde gerçekleşir. Romanlarda hatırlamaları ile var olan anlatı kahramanlarının (bilinçli, bilinçsiz) içsel dünyası, belleksel çalışmalarda bulunması, tutumu, kendisi ve çevresi ile kurduğu ilişkiler ve bu ilişkilerin sunumu, bunların yaslandığı toplumsal, kültürel, ideolojik, siyasi değerler sistemi ve tüm bu hatırlamaların kurgudaki yeri roman tarihi boyunca önemli değişim ve dönüşümler geçirmiş ve bu durum romana yeni bir boyut kazandırmıştır. Bu bağlamda, çalışmanın ilk bölümünde hatırlama üzerine teorik bir çerçeve çizilmiş, ikinci bölümünde ise kuramsal kaynaklardan elde edilen verilerin ışığında, Türk romanının farklı dönemlerinde kaleme alınan örnekleri incelenerek karakterlerin hatırlama biçimleri ortaya konulmuş ve bunların anlatıdaki çeşitli fonksiyonları incelenmiştir. Araştırmada sonuç olarak, 1873-1990 yılları arasında yazılan Türk romanı örnekleminde, kendisini ve kendi dışındakileri hatırlayarak (öyküsünde) var eden ve kendisine anlatısal bir kimlik oluşturan roman kahramanlarının on yıllar içerisinde bir iç dünyasının olmasından belleksel çalışmalarda bulunmasına kadar çok büyük bir değişim geçirdiği, aynı değişim ve gelişimin bilinç sunum şekillerinde, geçmişin temsil sorununda, anlatı bağlamlarında, kurgudaki yerinde de görüldüğü tespit edilmiştir. Bu çalışmada genel çerçevesi çizilen bilinç sunumunun, tek tek unsurlarının incelenmesi hem Türk romanının hem de anlatı karakteri analizi için zengin bir kaynak oluşturacaktır.

Abstract:
The presence of narrative figures in novels at the level of consciousness is realized through their recollections by performing mental actions. In this context, the inner world of the narrative protagonists who exist in the novel with their consciousness, their presence in memory works, their attitudes, the relations they establish with themselves and their surroundings, and the presentation of these relations, the social, cultural, ideological, political value system on which they are based, and the place of all these recollections in fiction have undergone significant changes and transformations throughout the history of the novel and this situation has brought a new dimension to the novel. In this study, in the light of the data obtained from theoretical sources, the voluntary and involuntary recollections of the narrative figures are analyzed in different periods of the Turkish novel, and their functions in the narrative are examined. As a result, in the sample of the Turkish novel written between 1873-1990, it has been determined that the characters of the novel, who exist by remembering themselves and those outside themselves and who create a narrative identity for themselves, have undergone a great change over the decades, from having an inner world to engaging in memory work, and that the same change and development is also seen in the ways of their presentation, the problem of representation of the past, narrative contexts, and their place in fiction. In this study, analyzing the individual elements of the presentation of consciousness, the general framework of which is drawn, will provide a rich source for the analysis of both the Turkish novel and the narrative character.