1980 sonrası Türkiye tarımında yapısal dönüşüm ve mevsimlik tarım işçileri: Sakarya örneği
Structural transformation of Turkish agriculture and seasonal agricultural workers after 1980: The case of Sakarya
Yazar: UYGAR DURSUN YILDIRIM
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SEZAİ TEMELLİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi ve Siyaset Bilimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Sosyoloji = Sociology ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: 1980 sonrası = After 1980 ; Köylüler = Peasants ; Köylülük = Being a villager ; Metalaşma = Commodization ; Mevsimlik işçiler = Seasonal workers ; Tarım = Agriculture ; Tarım işçileri = Agricultural workers ; Tarım politikaları = Agricultural policies ; Yapısal değişme = Structural change

Özet:
Türkiye'de kırsal dönüşüm süreçleri üzerine yapılan çalışmalarda köylülüğün işgücü ve üretim yapısındaki dönüşüm süreçlerine odaklanan araştırmaların büyük bir ağırlığı olduğunu görüyoruz. Bununla birlikte işçi sınıfını konu alan çalışmalar daha çok sanayi, imalat, hizmetler gibi kentsel sektörlerde çalışanlar üzerine yoğunlaşmaktadır. Bu çalışmada tarımda kapitalizmin gelişmeye başladığı 18. yüzyıldan bu yana tarımsal dönüşüm süreçleri mevsimlik tarım işçiliği özelinde ele alınmaya çalışılmıştır. Tarımda meta ilişkilerinin yaygınlaşması, bölgelere göre farklılaşan mülksüzleşme süreçleri ve dayıbaşılık ilişkileri tarımda ücretli işçiliğin oluşumunda temel dinamikler olarak belirlenmiştir. Özellikle 1980 ve 1990'lı yıllarda ülke genelinde etkili olan neoliberal tarım politikaları ve zorunlu göçle birlikte pazara yönelik üretim yapan işletmelerde mevsimlik işçi çalıştırma uygulamaları yaygınlaşmaktadır. 2011 ve 2012 yıllarında Sakarya'nın kırsal alanlarında yapılan saha araştırmasından elde edilen veriler yardımıyla fındık üretiminde emek organizasyonlarındaki dönüşüm süreçleri ele alınmıştır. Ayrıca çalışmada mevsimlik tarım işçilerinin kırdan kopuş süreçleri, içinde bulundukları enformel ilişkiler ve maruz kaldıkları etnik dışlama süreçleri üzerinde durulmuştur.

Anahtar Sözcükler: Mevsimlik Tarım İşçileri, Köylülüğün Farklılaşması, Metalaşma, Mülksüzleşme, Etnik Dışlama

Abstract:
This study aims to examine the processes of agricultural transformation within the context of seasonal agriculture labour since the beginning of capitalist development of agriculture in 18th century. Three fundemental dynamics of formation of wage-labouring in agriculture evaluated as proliferation of commodity relations in agriculture, expropriation dynamics differing from region to region and dealings with Dayıbaşı (Responsible of Seasonal Agriculture Labour). Particularly in 1980 and 90s national and regional consequences of neo-liberal policies and forced migration has resulted in proliferation of deploying seasonal labour by market oriented manufacturing enterprises. Through the instrument of the field research data acquired from Sakarya's rural area in 2011 and 2012, transformation processes of labor organisations on hazelnut production is examined. Furthermore, the study focuses on the stages of seasonal agriculture labour's rural disengagement from rural areas, their involvement with informal relations and being exposed to ethnic exclusion.

Key Words: Seasonal Agricultural Workers, Differentiation of Peasants, Commoditization, Dispossession, Ethnic Exclusion