Rusya'nın Batı'yla ilişkilerine etki eden içsel faktörler: Putin Dönemi (2000-2008)
The internal factors that impact on the relations of Russia with West: Putin Period (2000-2008)
Yazar: CUMHUR EKEN
Danışman: PROF. DR. YAŞAR ONAY
Harp Akademileri Komutanlığı / Stratejik Araştırmalar Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Avrasya = Eurasia ; Avrupa = European ; Avrupa Birliği = European Union ; Putin, Viladimir = Putin, Viladimir ; Rusya = Russia ; Soğuk Savaş sonrası = After the Cold War ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
Soğuk Savaş sonrası dağılmanın etkilerini gideremeyen Rusya, ancak yaklaşık on yıl sonra Devlet Başkanı Vladimir Vladimiroviç Putin döneminde(7 Mayıs 2000 -7 Mayıs 2008)ekonomik, politik ve askeri gücünü, en önemlisi uluslararası sistemde eski saygınlığını kazanmış ve güçlü bir aktör olarak tekrar yeni dünya düzenindeki yerini almıştır. Rusya'nın uluslararası sistemde eski statüsünü tekrar kazanmasında, Putin döneminde Rus dış politikasında izlenen pragmatik (faydacı), proaktif (öngörülü) ve kararlı politikalar etkili olmuştur. 
   Bu tez çalışmasında, "Putin döneminde Rusya'nın Batı'yla ilişkilerinde içsel faktörler Rus dış politikasını etkilemiştir" hipotezinin doğruluğu araştırılmış ve yapılan analiz sonucu elde edilen bulgular ele alınmıştır. Bu bağlamda, Putin döneminde Rusya Federasyonu'nun içsel dinamiklerinde yaşanmış gelişmelere ve bu gelişmelerin AB ve ABD ile ilişkilerindeki yansımalarına yönelik analizler yapılmıştır. Bu çalışma mevcut uluslararası ilişkiler disiplinine farklı bir bilimsel bakış açısı kazandırması açısından yeni bir problem ve çalışma sahası olarak seçilmiştir. Ayrıca bu çalışmadan elde edilen verilerin ışığında, ileride karşılaşılabilecek benzer durum ve olaylar karşısında Rusya'nın izleyebileceği muhtemel dış politikaların neler olabileceğine dair daha isabetli öngörüde bulunulup bulunulamayacağı tartışılmıştır. 
   Tez çalışmasının kapsamı Devlet Başkanı Vladimir Putin dönemi (7 Mayıs 2000-7 Mayıs 2008) ile sınırlı tutulmuştur. Bu çalışmaya ait varsayımlar tezin giriş bölümünde sunulmuştur. Ayrıca, Putin dönemi Rus dış politikalarının oluşumunda hazırlayıcı arka plan olması nedeniyle, Sovyetler Birliği'nin son Cumhurbaşkanı Mihail Gorbaçov (15 Mart 1990- 25 Aralık 1991), Rusya Federasyonu'nun ilk Devlet Başkanı Boris Yeltsin (12 Haziran 1991-31 Aralık 1999) ve konuya bütünlük ve devamlılık sağlaması maksadıyla, Putin'den sonra görevi devralan Devlet Başkanı Dmitri Anatolyeviç Medvedev dönemine (7 Mayıs 2008-7 Mayıs 2012) kısaca değinilmiştir.
   Tez kapsamında yapılan inceleme neticesinde, Rusya'nın Soğuk Savaş döneminden sonra AB ve ABD'yle ilişkilerinde izlediği strateji ve politikaların oluşum sürecinde geleneksel Rus devlet geleneğini değiştirmediği görülmüştür. Putin döneminde güçlenen Rusya'nın dış politika önceliklerini; siyasi, ekonomi ve güvenlik konuları teşkil etmiştir. Bütün bu alanlara ilişkin alınan dış politika kararlarında en önemli söylem, Rusya'nın millî çıkarlarının gözetilmesi ve korunması olmuştur. Rusya'nın Batı'yla ilişkilerinde pragmatik ve dengeli bir dış politika izlenmiş olsa da Putin döneminde Rus dış politikası AB ve ABD'den daha ziyade Avrasya eksenli olmuştur. 
   Tezimizin ana konusunu oluşturan, Putin döneminde Rus dış politikasına etki eden içsel faktörler ana bölümler olarak; sosyokültürel ve idari yapı, güçlü liderlik, karar verme mekanizmaları, demografik yapı, demokrasi hareketleri, azınlıklar, devlet dışı aktörler ve çıkar grupları, ekonomik bölgeselleşme, enerji ve güvenlik politikaları kapsamında ele alınmıştır. Bu kapsamda yapılan inceleme sonucunda Putin döneminde Rusya'nın Batı'yla ilişkilerine etki eden içsel faktörler arasından sosyokültürel yapı, güçlü liderlik, yönetim şekli ve enerji politikalarının diğer içsel faktörlere göre daha baskın olduğu tespit edilmiştir.     
   Putin devlet idaresinde merkeziyetçi yapısal reformları hayata geçirmiştir. Yeltsin döneminde başlatılan ve Putin döneminde eklenerek devam eden reformlarla iç ve dış politikalarda etkili olan ordu, güvenlik servisleri, parlamento, oligarklar, STK'lar ve yerel yöneticilerin baskıları etkisiz hale getirilmiştir. Ayrıca, Putin elde ettiği anayasal güçle Rus dış politikasını belirlemede tek adam haline gelmiştir. Bu nedenle bu tez kapsamında incelenen Rus dış politikası, içsel faktörlerden daha ziyade Rus devlet geleneği ve Devlet Başkanları'nın kişilikleri, yönetim felsefeleri ve ideolojik eğilimlerinden etkilenmiştir. 
   Rusya'da liderlik ve yönetim şeklinin antidemokratik olduğu ve ayrıca Rus tarzı yönetimin tek adama bağlı bir yönetim anlayışına sahip olduğu görülmüştür. Putin ve ekibinin antidemokratik uygulamaları Batı'nın demokrasi anlayışıyla bağdaşmamıştır. Ancak Batı Putin'e karşı sert bir tutum sergileyememiştir. Zira Putin elindeki enerji kozunu bir çeşit silah olarak kullanmıştır.
   AB ve ABD Avrasya'da etkili politikalar oluşturmak ve özellikle enerji başta olmak üzere bölgenin kaynaklarını kullanmak istemektedir. Bu maksatla AB ve ABD eski gücüne kavuşan ve küresel güç olma yolunda ilerleyen Rusya'yla ilişkilerinde öncelikle yumuşak gücünü kullanmalıdır. Bu kapsamda ikili ilişkilerde daha fazla fırsat alanları yaratılmasının ve ekonomik, politik, güvenlik, sosyal ve çevresel alanlarda işbirliğine yönelik sürdürülebilir politikalar izlemesinin uygun olacağı değerlendirilmiştir.

Abstract:
Russia, unable to overcome the effects of disintegration after post-Cold War, after nearly a decade won economic, political and military power, most importantly the old prestige in the international system in President Vladimir Vladimirovich Putin era (May 7, 2000 -7 May 2008) and has taken its place as a powerful actor in the new world order. The pragmatic (utilitarian), proactive (envisaged), and stable policies followed in Russian foreign policy in the Putin era have been effective in order to regain Russia's former status in the international system.
   In this thesis, the accuracy of the hypothesis, "Internal factors in the Russia's relations with the West during the Putin era affected the Russian foreign policy", was searched and the obtained results of the analysis were dealt. In this context, the analysis about the development of the internal dynamics of the Russian Federation in the Putin era and the reflection of these developments in its relations with the EU and the US were made. In terms of gaining a different perspective on the current scientific discipline, this study was selected as a new problem and studying area in international relations. Also in the light of the data obtained from this study, it was discussed if more accurate predictions about what Russia would follow in the face of similar situations and events could be made. 
   The content of this thesis was limited with the President Vladimir Putin era (May 7, 2000-May 7, 2008). The assumptions of this study were presented in the introduction of the thesis. Also, due to the formation of the preliminary background of the Putin era of Russian foreign policy, the Soviet Union's last president Mikhail Gorbachev (March 15, 1990- December 25, 1991), Russia's first President Boris Yeltsin (June 12, 1991-December 31, 1999) and with the purpose of ensuring the integrity and continuity of the issue, President Dmitri Medvedev Anatolyeviç period (May 7, 2008-May 7, 2012) was briefly dealt.
As a result of the research carried out within the content of this thesis, it was observed that after the Cold War, Russia did not change the traditional Russian state tradition in the process of formation of strategies and policies followed in the EU and the US relationship. The foreign policy priorities of Russia strengthened during Putin's era; political, economic and security issues constituted. The most important discourse in all of the foreign policy decisions taken on these fields has been observance and protection of Russia's national interests. Although pragmatic and balanced foreign policy in relations with the West were followed, in Putin era, the Russian foreign policy has been Eurasia-oriented rather than EU and the US.
   The internal factors constituting the main subject of this thesis and affecting the Russian foreign policy during Putin era, in the main parts, dealt with in the content of; socio-cultural and powerful leadership, decision-making mechanisms, demographics, democracy movements, minorities, non-state actors and interest groups, economic regionalization, energy and security policies. As a result of this research made within this content, during Putin era, among internal factors affecting Russian foreign relations with the West, the socio-cultural structure, powerful leadership, management style and energy policy have been found to be more dominant than the other internal factors.
   Putin implemented the centralized structural reforms in the state administration. With the ongoing reforms which were initiated by Yeltsin and developed during the Putin era, pressures of the army, security services, parliament, the oligarchs, NGOs and the local authorities on domestic and foreign policies have been defused. Moreover, with the constitutional power he got, Putin has become "one man". Therefore, Russian foreign policy examined in this thesis was affected by the Russian state tradition and personality, management philosophies and ideological trends of the presidents rather than internal factors.
   It is observed that the leadership and government in Russia are anti-democratic, and also Russian-style management concept depends on "one man". The anti-democratic practices of Putin and his team were incompatible with Western democracy. But the West could not adopt a tough stance against Putin, because Putin has used energy trump in his hand as a kind of gun.
   EU and the US would like to create an effective policy in Eurasia and use the resources, especially energy of the region. For this purpose, EU and US should apply their soft power in the relations with Russia gained old power and ongoing on the path to be global power. In this context, it is assessed to be appropriate that more opportunity areas should be created in order to increase sustainable policies for cooperation in social, economic, political, security and environmental areas.