Safranbolu'daki alçılı vitrayların desen, teknik ve renk özellikleri
Design, technical and colour characteristics of gypsum vitrails in Safranbolu
Yazar: SEBAHAT KILIÇ
Danışman: PROF. DR. CANAN GENCE DELİDUMAN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Geleneksel Türk El Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: El Sanatları = Crafts ; Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Desen = Pattern ; Kastamonu-Safranbolu = Kastamonu-Safranbolu ; Renkler = Colors ; Safranbolu evleri = Safranbolu houses ; Vitray sanatı = Stained glass art ; Vitray sanatı = Stained glass art

Özet:
Alçı vitraylar (revzenler) gerek günümüzde gerek daha önceki dönemlerde yapılmış olan mimari eserlerde önemli bir süsleme ve aydınlatma unsuru olarak kullanılmıştır. Çeşitli desenler ve renkli camlar kullanılarak oluşturulan revzenler mekânların aydınlatılmasında farklı etkilerin oluşturulabilmesi için tercih edilmiştir. Genellikle Osmanlı döneminde dini mimaride uygulamaları görülen alçı vitraylar, alçı kayıtlar arasına renkli camların yerleştirilmesiyle meydana gelen süslü pencerelerdir. (müzeyyen pencere)Alçı vitraylar çoğunlukla dini mimaride kullanılmış olmasının yanı sıra sivil mimaride de kullanılmıştır. Dünyaca ünlü olan ve dünya kültür mirası olarak kabul edilen Safranbolu'da sivil mimaride de alçı vitray pencere örneklerine rastlanmaktadır. Bu araştırma Safranbolu'daki tarihi yapılarda bulunan alçı vitrayların desen renk ve kompozisyon özelliklerini konu almaktadır.Safranbolu sivil ve dini mimarisinde yer alan alçı vitray örneklerinin konu alındığı bu çalışmada fotoğraf ve çizimlerle birlikte desen, teknik ve renk analizleri yapılmıştır.Yapılan araştırma ve incelemeler sonucunda Safranbolu'da yer alan mimari yapılardaki alçı vitrayların geometrik, bitkisel ve yazılı bezeme çeşitlerinin, kırmızı, sarı, mavi, yeşil, şeffaf, pembe renkli camlar kullanılarak yapıldığı görülmüştür.Gerek doğa gerek insan kaynaklı tahribatlarla günden güne yok olan alçı vitrayların korunması ve belgelenmesi zorunluluktur. Özellikle sivil mimarideki örneklerini gördüğümüz ve bu çalışmaya konu olan Safranbolu evlerindeki revzenlerin korunması son derece önem arz etmektedir.

Abstract:
Gypsum vitrails have been used as an important subject of decoration and lighting in both today and previous periods of architectural buildings. Vitrails, composed of several designs and coloured glass, have been preferred to create different effects in lighting of indoor areas. Generally, vitrails which were mostly used in religious architechture implementations in the Ottoman period, are fancy windows that are produced by placing colured glass between each two gypsum frames.In addition to being mostly used in religious architecture, vitrails have been used in civil architecture. There are some civil architecture gypsum vitrail samples in Safranbolu where is famous for its world cultural heritage. The subject of this research covers design, technical and colour characteristics of gypsum vitrails in historic buildings in Safranbolu.This research, based on vitrail samples in civil and religious architecture of Safranbolu, are researched and besides photographs and drawings, design, technical and colur analyzes of determined vitrails are carried out.As a result of researches and examinations, it is obtained that geometric, herbal and written ornament kinds of gypsum vitrails in architecture buildings in Safranbolu, have been produced by using red, yellow, blue, green, transparent and pink colured glass.It is necessary to conserve and documentate the vitrails being destroyed by both nature and human sources day by day. Especially, it is very important to conserve the historical Safranbolu houses? vitrails that include civil architecture samples and also are the base of this research.