Rize ili merkez ilçesinde kamuya ait ilk ve ortaöğretim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin sağlık okuryazarlığı düzeyleri ile sağlığı geliştirme davranışlarını teşvik etme durumlarının belirlenmesi
Determination of health literacy levels and encouragement of health promotion behaviors among teachers working in public primary and secondary education institutions in the central district of Rize province
Yazar: HÜSEYİN BURAK TOMAKİN
Danışman: DOÇ. DR. TAHSİN GÖKHAN TELATAR
Sağlık Bakanlığı / Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Amaç: Bu araştırmada Rize ili merkez ilçesinde kamuya ait ilk ve ortaöğretim 
kurumlarında görev yapan öğretmenlerin sağlık okuryazarlığı düzeyleri ile sağlığı
geliştirme davranışlarını teşvik etme durumlarının belirlenmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Araştırma kesitsel tiptedir. Araştırmanın evrenini Rize ili 
merkezinde kamuya ait ilkokul, ortaokul ve liselerde görev yapan 1748 öğretmen 
oluşturmaktadır. Örneklem büyüklüğü %95 güven düzeyi, prevalans %50, sapma %5
ile 315 kişi olarak hesaplanmıştır. Orantılı tabakalama örnekleme ile ilkokul, ortaokul 
ve lise olmak üzere üç tabaka belirlenmiştir. Veriler çevrim içi anket yoluyla 
toplanmıştır. Araştırmamıza 80 ilkokul, 106 ortaokul ve 142 lise olmak üzere toplam 
328 öğretmen katılmıştır. Araştırmada öğretmenlerin bazı sosyodemografik
özellikleri, meslek ile ilgili bilgileri, genel sağlık durumları ile ilgili bazı özellikleri, 
Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (TSOY-32) soruları, sağlığın teşviki ve 
geliştirilmesi ile ilgili bilgi ve tutum soruları, sağlığın teşviki ve geliştirilmesi ile ilgili 
davranış soruları ve görev yapılan okullardaki fiziksel ortamları belirleme soruları 
kullanılmıştır. İstatistiksel analizlerde ki-kare, likelihood ratio, ANOVA, Mann 
Whitney U ve lojistik regresyon testleri kullanılmıştır.
Bulgular: Katılımcıların yaşları 42,14±8,02'tir, %35,7'si erkek ve %64,3'ü kadındır. 
TSOY-32 ölçeğine göre puan ortalaması 35,08±8,03'tür. Katılımcıların 124'ü (%37,8) 
sorunlu-sınırlı, 102'si (%31,1) yeterli, 75'i (%22,9) mükemmel ve 27'si (%8,2) 
yetersiz sağlık okuryazarlığı düzeyindedir. Öğretmenlerden hane halkında sağlık 
mensubu bulunanlarda, bulunmayanlara göre TSOY-32 düzeyleri istatistiksel olarak 
anlamlı derecede yüksek olarak tespit edilmiştir (p=0,023). Bilgi-tutum puanları 
yüksek olanlarda (p=0,039, OR=0,915) ve davranış puanı yüksek olanlarda (p=0,014, 
OR=0,965), SOY düzeylerinin yetersiz olma riskinin azaldığı saptanmıştır.
Sonuç: Katılımcılar içerisinde %37,8 ile sorunlu-sınırlı düzeyde olan öğretmenler 
bulunmaktadır. Öğretmenlerin SOY düzeylerinin artırılmasında sağlığın teşviki ve 
geliştirilmesi ile ilgili bilgi-tutum ve davranışların önemli olduğu belirlenmiştir.
Öğretmen adayları dahil tüm eğitimcilere sağlık okuryazarlığı ve sağlığın teşviki ve 
geliştirilmesi ile ilgili eğitimlere yer verilmesi önerilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Sağlık Okuryazarlığı, Sağlığı Geliştirme, Sağlık Davranışları, 
Öğretmen, Okul

Abstract:
Aim: This study aimed to determine the health literacy levels of teachers in public 
primary and secondary schools in Rize province and their health promotion behaviors.
Materials and Methods: The research is cross-sectional type. The population of the 
study consisted of 1748 teachers working in public primary, secondary and high 
schools in the centre of Rize province. The sample size was calculated as 315 people 
with 95% confidence level, prevalence 50% and deviation 5%. Three strata, namely 
primary school, middle school and high school were determined by proportional 
stratification sampling. Data were collected through an online questionnaire. A total of 
328 teachers, 80 primary, 106 secondary and 142 high school teachers participated in 
the study. The study used the Turkey Health Literacy Scale (TSOY-32), along with 
questions about teachers' demographics, profession, general health and encouragement 
of health promotion behaviors. Chi-square, likelihood ratio, ANOVA, Mann Whitney 
U and logistic regression tests were used in statistical analyses.
Results: The average age was 42.14 years, with 35.7% male and 64.3% female 
participants. The mean health literacy score was 35.08. Of the participants, 37.8% had 
problematic-limited health literacy, 31.1% adequate, 22.9% excellent and 8.2% 
inadequate. Teachers with health professionals in their households had significantly 
higher health literacy (p=0.023). It was found that the risk of inadequate SOY levels 
decreased in those with high knowledge-attitude scores (p=0.039, OR=0.915) and 
behavior scores (p=0.014, OR=0.965).
Conclusion: Among the participants, 37.8% were teachers with problematic-limited 
level. Promoting health-related knowledge, attitudes, and behaviors is essential in 
improving teachers' health literacy. Training in health literacy and promotion is 
recommended for all educators.
Keywords: Health Literacy, Health Promotion, Health Behaviors, Teacher, School