Bir Hindu akımı olan Arya Samaj ile Müslümanlar arasındaki dinî diyalog ve tartışmalar
Religious dialogue and debates between Muslims and Arya Samaj, the Hindu movement
Yazar: HANEEF CHUNDUNNUMMAL MUHAMMAD
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA SAMİ BAYBAL
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Dinler Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy ; Tarih = History
Dizin: Arya Samaj = Arya Samaj ; Din felsefesi = Religious philosophy ; Dinler tarihi = History of religions ; Diyalog = Dialogue ; Felsefe = Philosophy ; Hindistan = India ; Hinduizm = Hinduism ; Hint felsefesi = Indian philosophy ; Müslümanlar = Muslims ; Tartışma = Discussion

Özet:
Hint Alt Kıtası, tarihin farklı dönemlerinde birçok  medeniyet ve kültüre ev sahipliği yapmış olan kadim bir coğrafyadır. Hâlen bu bölgede, başta Hinduizm ve İslam olmak üzere birçok din ve ideolojiye mensup milyonlarca insan yaşamaktadır. Hint Alt Kıtası'ndaki dinlerin bilinen en eskisi olan Hinduizm, bu bölgede farklı zamanlarda zuhur eden dinlerin etkisi altında gelişmiş bir din ya da bir hayat tarzı olarak değerlendirilebilir. Bu din, Kıtaya daha sonra gelip yayılan İslam ve Hristiyanlık gibi dinlerle etkileşim içinde olmuştur. Bu etkileşim neticesinde Hinduizm içinde birçok din ve reformcu hareket ortaya çıkmıştır. Hinduizm de ortaya çıkan önemli reformcu hareketlerinden biri de, XVIII. yüzyılda Svami Dayananda Sarasvati tarafından kurulan Arya Samaj Hareketi'dir. Bu hareket, Hinduizm'i batıl inanç ve uygulamalardan ve yabancı dinlerin etkisinden arındırmayı hedefleyerek Veda merkezli bir din anlayışını savunmaktadır. Bu hareketin kurucusu Svami Dayananda, kendisinin başyapıtı olan "Satyarta Prakaş" adlı eserinde farklı dinlerin ve mezheplerin yanısıra İslam'ı da eleştirmiştir. Doğal olarak, dönemin büyük Müslüman âlimlerden Kâsım Nanevtevî ve Senâullâh el-Amritsarî gibi âlimler bu eleştirilere hem sözlü hem de yazılı yollarla cevap vermişlerdir. Çalışmamızda, Hinduizm'in tarihsel gelişimi, Hindu-Müslüman ilişkileri, Arya Samaj Hareketi ve İslam karşıtı faaliyetleri ve bunlara Müslüman âlimlerin tepkileri üzerinde durulmuştur.

Abstract:
The Indian Subcontinent, the geography that has a deep-rooted civilization hosted many cultures and religions in different periods of history. There are still millions of people in this region who follow various religions and ideologies, especially Hinduism and Islam. Hinduism, the oldest religion in the Indian Subcontinent, can be regarded as a religion or a lifestyle developed under the influence of different religions and cultures that emerged at different times.  Religions such as Islam and Christianity, which are important religions in the case of followers, have also come and spread in the Indian Sub-Continent in different periods of history. Thus, as a result of interactions with different religions, many religions and reformist movements were emerged within Hinduism. One of the important reformist movements that emerged in Hinduism was the Arya Samaj Movement which was founded by Swami Dayananda Sarasvati in the 18th century. This movement advocates a Veda-centered religion that was purified from superstition and free from the influence of foreign religions. Svami Dayananda, the founder of this movement, criticized Islam as he allocated a special chapter for it in his masterpiece "Satyarta Prakash". However, Muslim scholars such as Qasim Nanawtawi and Sanaullah al-Amritsari responded to these criticisms very effectively. Our study focuses on the historical development of Hinduism, Hindu Muslim relations, Arya Samaj Movement and its anti-Islamic activities, and the reaction of Muslim scholars.