İnsan ve mekan algısı üzerinden fenomenolojik okumalar
Phenomenological readings on the perception of people and space
Yazar: ŞEVVAL SERENAY BAYRAM
Danışman: DOÇ. DR. TÜRKAN UZUN
İstanbul Gelişim Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Algı fenomenolojisi = Phenomenology of perception ; Mekansal algı = Spatial perception ; Psikolojik algılama = Psychological perception

Özet:
Mekânı sadece somut değil aynı zamanda soyut olarak da algılayan insan, mekânın tüm bileşenlerinin farkına varmaktadır. Temelde insanın geçmiş deneyimlerine, yaşadığı kültüre ve çevresine bağlı olan bu algı, mekân içerisindeki faktörlere maruz kalan insanların her birinin mekânı farklı yorumlamasına neden olmaktadır. Algının fiziksel, sosyolojik, psikolojik ve fenomenolojik olarak şekillenmesi bu farklı yorumlamaların genel bir bütünü oluşturmasını sağlamaktadır. Fiziksel ögelerin yapıya olan etkisi, sosyolojik açıdan yapının değeri ve psikolojik açıdan yapının birey bazında değerlendirilmesi sağlanmaktadır. Yapıyı gerek biçimsel gerek estetik yönleri ile değerlendiren birey duyusal algılarının ve psikolojik etkilerin kapsamında yapıyı ele almaktadır. Fenomenolojik yaklaşımlar ve gestalt ilkeleri bu durumu psikolojik açıdan açıklamaktadır. Gestalt ilkelerine göre mekânın yorumlanması, mimarinin algılanma şeklinin tasarımcılar tarafından fark edilmesi açısından önemli bir yere sahiptir. Yapıda yaşadığı deneyimlerden izler arayan insan mekânın içerisindeki etkenlere bağlı olarak mekânı değerlendirmektedir. Mimari fenomenoloji kavramı ile bağlantılı olan bu durum yapıda tercih edilen üslubun önemli olduğuna vurgu yapmaktadır. Mimari mekânın inşası gibi mekânın atmosferinin de inşası mümkündür. Kullanıcı mekânda kendi algı ve anlam dünyası doğrultusunda tasarımcının mekân kurgusunu anlayıp yorumlayabilmektedir. Tasarımcının yapıda kullandığı ögelerin zihinde farklı yorumlanması ile alınan sonuç sayesinde mekân yeni anlamlar kazanmaktadır. Mekânın tasarımcı tarafından kullanıcı odaklı tasarlanması, bu etkilerin özelliklerinin tasarımda ne kadar önemli bir yere sahip olduğunun anlaşılması açısından dikkat edilmesi gereken bir unsurdur. İnsanların dikkatini çeken, ödüller alan, bölgeyle özdeşleşerek mihenk taşı haline gelmiş olan ve binlerce ziyaretçisi olan yapılar tasarımcının kullanıcı odaklı tasarımı sayesinde gerçekleşmiştir.

Abstract:
A person who perceives space not only concretely but also abstractly becomes aware of all components of space. This perception, which basically depends on people's past experiences, the culture and environment they live in, causes people who are exposed to the factors in the space to interpret the space differently. The physical, sociological, psychological and phenomenological shaping of perception ensures that these different interpretations form a general whole. The impact of physical elements on the structure, the value of the structure from a sociological perspective, and the structure from a psychological perspective are evaluated on an individual basis. The individual, who evaluates the building with both its formal and aesthetic aspects, considers the structure within the scope of its sensory perceptions and psychological effects. Gestalt principles explain this situation from a psychological perspective. Interpretation of space according to Gestalt principles has an important place in terms of designers' awareness of the way architecture is perceived.People who look for traces of their experiences in the building evaluate the space depending on the factors within the space. This situation, which is linked to the concept of architectural phenomenology, emphasizes that the style preferred in the building is important. Just like the construction of the architectural space, it is also possible to construct the atmosphere of the space. The user can understand and interpret the designer's space setup in line with his own perception and world of meaning in the space. The space gains new meanings thanks to the different interpretations of the elements used by the designer in the building. User-oriented design of the space by the designer is an element that should be taken into consideration in order to understand how important the characteristics of these effects are in the design. The structures that attract people's attention, receive awards, become landmarks by being identified with the region, and have thousands of visitors were realized thanks to the designer's user-oriented design.