Hoca Tahsin Efendi ve görüşleri
Hoca Tahsin Efendi and her ideas
Yazar: SIDDIKA BRAHAJ
Danışman: DOÇ. DR. ZAFER DUYGU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi ve Sanatları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Asıl adı Hasan Osmani -Osman oğlu Hasan- olan Hoca Tahsin, Osmanlı İmparatorluğu Yanya Vilayeti'nin Filat Kazası'nda, Arnavut bir ailede doğmuştur. Osmanlı entelijansiyası ve bürokrasisinde önemli konumda olan bir ailede doğduğundan Hoca Tahsin, erken gençlik yıllarına kadar imparatorluğun pek çok şehrinde yaşamıştır. Çocukluğundan itibaren ailesinden aldığı eğitimi çeşitli medreselerin tedrisatından geçerek önemli bir noktaya taşıyan Hoca Tahsin, müdderis olarak kariyerine başlamıştır. Berat, İstanbul ve Paris Mekteb-i Osmanî'de müdderislik yapmış, Osmanlı'nın ilk modern üniversitesi olan Dârülfûn gibi önemli kurumların müdürlüğünü (rektörlüğünü) de yapan Hoca Tahsin, saray ve bürokrasiyle kurduğu yakın ilişkilerden dolayı diplomat olarak da görev yapmıştır. Hoca Tahsin, entelektüel ve diplomatik çalışmalarla dolu hayatı boyunca modern bilime son derece önem vermiş ve tıp, kimya, fizik, matematik, astronomi, lingustik, eğitim, psikoloji, antopoloji, ansiklopedi, coğrafya ve tarih gibi pek çok alanda eserler kaleme almıştır. Dahası Hoca Tahsin, Latin alfabesi kullanarak Osmanlı halkları için yeni bir ortak alfabe modeli de üretmiştir. Bu tezde Türk ve Arnavut halklarının düşün dünyasında önemli bir konumda bulunan Hoca Tahsin karakterinin daha önce yapılmamış olan tam bir biyografisi kaleme alınmış ve Hoca Tahsin'in yazdığı ancak başkalarına atfedilen eserlerin de bir listesi çıkartılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Hoca Tahsin, Profesor Hasan Tahsin, Dârülfûnun, Paris Mekteb-i Osmâni, Yeni Alfabe, Entelektüel Tarih.

Abstract:
Hoca Tahsin, whose real name is Hasan Osmani -Hasan bin Osman- was born to an Albanian family in the Filat, the Vilayet of Janina of the Ottoman Empire. Since he was born into a family with an important position in the Ottoman intelligentsia and bureaucracy, Hoca Tahsin lived in many cities of the empire until his early youth. Hoca Tahsin, who took the education he received from his family since his childhood to an important point by studying at various medrese, started his career as a mudderis. Hoca Tahsin, who worked as a lecturer (mudderis) at Berat, Istanbul and Ottoman School of Paris Mekteb-i Osmanî, and was also the director (rector) of important institutions such as Dârülfûnun, the first modern university of the Ottoman Empire, also served as an diplomat due to his close relations with the palace and bureaucracy. Throughout his life full of intellectual and diplomatic work, Hoca Tahsin gave great importance to modern science and wrote works in many fields such as medicine, chemistry, physics, mathematics, astronomy, linguistics, education, psychology, anthropology, encyclopedia, geography and history. Moreover, Hoca Tahsin also produced a new common alphabet model for the Ottoman people using the Latin alphabet. In this thesis, a complete biography of the Hoca Tahsin, who has an important position in the intellectual world of the Turkish and Albanian people, has been written, which has not been done before, and a list of the works written by Hoca Tahsin but attributed to others has been compiled.
Keywords: Hoca Tahsin, Profesor Hasan Tahsin, Dârülfûnun, Ottoman School of Paris The Mekteb-i Osmani, New Alphabet, Intellectual History.