16. yüzyıldan günümüze Kürtlere yönelik politikaların sınır kavramı bağlamında tarihsel analizi
Historical analysis of policies towards Kurds from the 16th century onwards in the context of border concept
Yazar: SERDAR ÇAGIRGA
Danışman: PROF. DR. MELEK MELAHAT FIRAT
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Bölgesel politikalar = Regional policies ; Irak = Iraq ; Kürtler = Kurdish ; Kürtçülük hareketi = Kurdish movement ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Suriye = Syria ; Sınır = Boundary ; Türkiye = Türkiye ; Uluslararası politika = International policy ; İran = Iran

Özet:
Osmanlı ve İran imparatorlukları ile Türkiye, İran, Irak ve Suriye devletlerinin Kürt politikalarını mukayeseli bir şekilde ve sınır kavramı bağlamında inceleyen bu tez, bahsi edilen imparatorluklar ile Kürtler arasında imparatorluk biriminin yönetme anlayışından ileri gelen bir "ortaklığın" kurulduğunu, ancak 19. yüzyılın ilk yarısında başlayan ve 20. yüzyıla yayılan merkezileşme ve modernleşme girişimleriyle "bir arada yaşama" zemininin ortadan kalktığını öne sürmektedir. Bu hususta, ilk olarak, merkezileşme ve modernleşme süreçleriyle eş anlı olarak, sınır boylarından ulusal devlet sınırlarına (frontier'dan boundary ve border'a) doğru bir dönüşümün yaşandığı ve sınır anlayışında yaşanan bu dönüşüme, Osmanlı ve İran imparatorluklarının merkezi iktidarlarıyla Kürtler arasında bir ara tabaka olarak duran emirliklere son verildiği vurgulanmaktadır. Akabinde, modernleşme ve merkezileşme hamlelerinin dağılmaktan kurtaramadığı Osmanlı ve İran imparatorluklarının yerine Türkiye, İran, Irak ve Suriye devletlerinin kurulduğu, bu devletlerin merkezi iktidarlarıyla "aracı kurumları" olmadan baş başa kalan Kürtlerin "tebaa"dan "vatandaş"a dönüşürken, karşı milliyetçi istemleri ve hareketleriyle ontolojik bir tehdit kaynağı olarak görülmeye başlandıkları savlanmaktadır. Bu savı desteklemek için, çalışmanın odağındaki dört devletin kendi aralarında akdettikleri sınır antlaşmaları ve güvenlik protokolleri ile Sadabad ve Bağdat Paktlarının kurucu metinlerinin Kürtler bağlamındaki hükümleri örnek gösterilmektedir. Tez, sosyo-ekonomik yapıları, dilsel, etnik ve toplumsal kompozisyonları bakımından farklılaşan bu devletlerin, tüm bu farklılıklarına karşın, yüz yıla yaklaşan süreçte Kürt milliyetçi hareketlerden kaynaklanan tehdit konusunda ortak bir eylem alanını inşa ettiklerini ve egemenliklerinin selametini dörtlü bir sacayağı oluşturarak sağlamaya çalıştıklarını ileri sürmektedir.

Abstract:
This dissertation examines Kurdish policies of Ottoman and Iran empires along with the states of Turkey, Iran, Iraq and Syria from a comparative perspective and in the context of border concept. It asserts that a partnership arising from the governing approach of empires was established between Kurds and aforementioned empires, while ground for "coexistence" was demolished as a result of centralization and modernisation efforts taking place in the 19th and 20th centuries. In this respect, first and foremost, it is emphasized that a transformation from frontiers to boundaries and borders took place concurrently with the centralization and modernisation processes of mentioned empires. This was accompanied by abolishment of emirates which performed a task of being a layer between Kurds and central administrations of Ottoman and Iran empires. Subsequently, it is asserted that the failure of centralization and modernisation attempts led to the disintegration of above-mentioned empires and paved the way for the formation of Turkey, Iran, Iraq and Syria. Kurds, in this new environment, was to be transformed from vassals of emperors to the citizens of newborn nation-states and their nationalist aspirations started to be seen as an existential source of threat. This claim is supported by revealing the provisions of founding documents of border agreements, security protocols as well as Sadabad and Baghdad Pacts regarding Kurds. The dissertation argues that although Turkey, Iran, Iraq and Syria differentiate from one another in terms of their socio-economic structures, linguistic, ethnic and social compositions they have built a common understanding and partnership in order to confront threats originating from Kurdish nationalist movements roughly since 1920s.