Ticaret tarihinde yelkenli gemilerden buharlı gemilere geçişte ticari faaliyetler ve modernleşme çalışmaları
Commercial activities and modern isation process in transtion from sailingboats to steam technology
Yazar: AHMET DENİZ
Danışman: PROF. DR. AHMET TABAKOĞLU
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Bölümü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Deniz ticareti = Sea trade ; Deniz yolu taşımacılığı = Sea transportation ; Gemiler = Ships ; Modernleşme = Modernization ; Ticaret = Trade ; Uluslararası ticaret = International trade

Özet:
Deniz Ticaretinin geçmişte, günümüzde ve gelecekteki önemini ve işlevsel gücünü, tarihsel süreç içerisinde, dünyanın büyük denizci devletleri üzerindeki etkilerini incelenmiştir. Deniz ticaretinin ülkelerin bekası ve refahı ile olan yakın ilişkisi ortaya konmaya çalışılmıştır. Osmanlı İmparatorluğu nasıl bir deniz politikası ve deniz stratejisi uygulamış, bu politika ve strateji nasıl bir jeostratejik ve jeopolitik anlayıştan kaynaklanmış ve nasıl deniz egemenliği sağlanmıştır.Osmanlı Deniz Gücü Tarihinde Navarin olayı, yelken çağı kapanır, makine çağı başlar ve gemicilik tarihinde çağ değiştirildiği bir zamana rastlar. Osmanlı imparatorluğunun uluslararası ticaretinde Batının üstünlüğünün kesinleşmesi 18. yüzyılda olmuştu. Osmanlı İmparatorluğunda modernleşme çabaları çok hızlı olmasına rağmen personel sıkıntısı her dönem baş aktör olarak karşısına çıkmaktadır. Buharlı gemiler döneminde deniz ticareti, Marmara denizinde sıkışıp kalmıştır. Alt yapı yetersizliği ve salgın hastalıkların yanında yabancı şirketlerle çok kıyasıya bir rekabet söz konusudur.19. Yüzyılda Osmanlı dış ticareti hızla gelişti. Bu gelişme Avrupa'nın ekonomik yayılmasına karşı verilen bir tepkiydi. Bu yayılmanın araçlarından birisi buharlı gemilerdi. Osmanlı sahillerinde hızla çoğalan buharlı gemiler, geleneksel Osmanlı deniz ticaretini, yelkenli gemiciliğini değişmeye zorladı. Osmanlı Devletinin çok kısa zamanda tarih sahnesinden silinmemesi, gerileme ve yıkılışının bile 200 sene sürmesi deniz stratejilerinin sayesinde olmuştur. Tüm Avrupa'daki denizci ülkeler, deniz kuvvetlerinin güçlü olduğu, deniz alaka ve menfaatlerini korumayı başardığı ve denizden gelebilecek tehlikelere karşı ülkelerini koruyabildikleri sürece zirvede kalmışlardır.Osmanlı Devleti'nde hızla genişleyen Avrupa ticaretinin, Tanzimat reformları ortamında, denizcilik açısından yeşerttiği bir diğer sonuç ise ticarî denizciliğin uluslararası standartlarda yapılandırılması çalışmalarını başlatmasıdır. Buhar makinelerinin gelişimi ile geniş iç hacimli gemiler üretilmiş ve ticarete konu olan ürünlerin büyük miktarda ve kısa zamanda yer değiştirmesine olanak sağlanmıştır.Çalışma konusunun iki yüzyıllık olan sürecin de iktisat tarihi, deniz ticareti açısından modernleşme çabalarının, çalışmanın önüne geçirebilecek bir özelliği olmasına rağmen, daha uzun dönemi (örneğin birkaç yüzyılı) ve Osmanlı suları dışında daha geniş bir yeri (örneğin dünyayı) kapsamamış olması onun konjonktürel olma özelliğini yukarı doğru sınırlayıcı bir husus olmuştur. Deniz Gücüne Maddi açıdan modernleştirse de, stratejik yönetsel açıdan ve alt yapı yetersizliğinden modernleşmeyi tam anlamıyla başaramasa da küllerinden doğan Türkiye Cumhuriyetin işine yarayacak alt yapıyı oluşturmuştur.Denizlerden istifade edebilmek için denizlerde var olmak lazımdır. Herhangi bir kara parçasında deniz egemenliğini düşünmeden egemenlik kurulabileceğinin düşünülmesinin mümkün olmadığını gerçeğidir. Kaptanı Derya Barbaros Hayrettin Paşa'nın ?Denizlere Hakim Olan Dünyaya Hakim Olur? değişini kopyalayarak. Biz denizciler, denizi sevenlerle beraber her fırsatta ifade ediyoruz...

Abstract:
The past, current and future importance and functional power of the Sea Trade and its influences on the world?s dominant maritime trading states have been studied. The correlation between the sea trade and the continuance and welfare of countries has been tried to be proven. What the sea policy and the sea strategy of the Ottoman Empire was, what kind of geostrategical and geopolitical approach this policy and strategy originated from and how the sea dominance was established.With the Navarin Event, the sailboat era was over and the machine era began in the Sea Force History of the Ottoman Empire and coincides with a period when an era was changed in the history of semanship. The exact dominance of the West over the international sea trade of the Ottoman Empire was realised in the 18th century. Although the efforts of modernization were fast during Ottoman Empire, the lack of personnel has always been a leading factor. During the era of the steamships, sea trade was trapped in the sea of Marmara. Besides the lack of infrastructure and the epidemics, there was a brutal competetion with the foreign companies.In the 19th century, the Ottoman foreign trade improved rapidly. This improvement was a reaction to Europe?s economical spread. The steamships were one of the instruments of this spread. The radiply increasing number of steamships on the Ottoman shores, forced the traditional Ottoman Sea Trade and the sailboat seamanship to change. It was because of the maritime strategies that the Ottoman Empire was not wiped out of the history but even the regression and the collapse periods of it lasted 200 years. In all of Europe, the maritime states could only stay at the top as long as their sea forces were strong and could manage to maintain their interests in sea and succeed in protecting their countries against the dangers that could come by way of sea.One of the other results of the rapid expanding of European trade, during the Administrative reforms, in regards to seamanship, over the Ottoman Empire was the starting of the development of sea trade with international standards. By the evolution of the steamships, the ships with wide inner capacities were built and it was possible for the products subject to trade to be transferred in high quantities and in short time between places.Although in the two hundred year period of the study, Economic History, modernization efforts in respect to sea trade, were the feature of the study that could pass the study itself, the fact that it had not covered a longer period (e.g. several centuries) and a wider area (e.g. the world) other than the Ottoman waters, limited its feature upwards as an economic factor. The Sea Force having improved financially and having not been able to succeed realizing the modernization because of the lack of infrastructure, has established an infrasturcture that The Republic of Turkey could benefit from.One needs to exist in the seas, in order to be able to benefit from the seas. It is a fact that, without a dominance in the sea, it is impossible to maintain dominance on any piece of land. We as the Seamen, accompanied with the sealovers, always say the saying of the Sea Captain (Fleet Admiral) Barbaros Hayrettin Pasha ?The one who is dominant in the sea is dominant in the World?.