Muğla ilinde yetişen bazı bitkilerin ekolojik baskı ve bitkisel boyamada kullanımı
The use of some plants growing in Muğla in ecological printing and vegetable dyeing
Yazar: ECEM KİPER
Danışman: PROF. DR. SEMA ÖZKAN TAĞI
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tekstil Tasarımı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: El Sanatları = Crafts ; Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Varlığı ilk çağlara uzanan doğal boyama uygulamalarına yönelik önem ve farkındalık, endüstrileşmenin olumsuz etkileri ile birlikte gün geçtikçe artarak devam etmektedir. Ekolojik baskı ve doğal boyamacılıkta hiçbir zararlı madde içermeyen boyarmadde içerikli bitki atıklarını geri dönüşüm olarak değerlendirmek, doğal lif kaynaklı tekstil materyalleri kullanmak; ekolojik sistemlerin, insan ve hayvan sağlığını korumak ve sürdürülebilirlik adına katkı sağlamakta ve önem arz etmektedir. Bu nedenle, sanatçılar ve tasarımcılar tarafından ekolojik baskı ve doğal boyama uygulamalarının daha fazla geliştirilerek tekstil sektörüne entegre edilmesi, günlük kullanım alışkanlıklarının artırılması gerekmektedir.
Deneysel metodlu bu araştırmada, ekolojik baskı ve bitkisel boyama konuları birlikte ele alınmıştır. Bitkilerin hangisinin ve hangi halinin (taze, dondurulmuş ve kurutulmuş) ekolojik baskı ve bitkisel boyamacılıkta kullanıldığında daha iyi sonuçlar vereceğinin ve ekolojik baskıların daha düzgün çıkacağının saptanması, bitkisel boya uygulamalarından elde edilen renk tonlarının incelenmesi, baskı ve boyama denemelerinde haslık değerleri açısından iyi sonuçlar veren bitkilerin belirlenmesi, bu bitkilerin birlikte kullanılarak doğal tekstil yüzey tasarımları yapılması amaçlanmıştır. Muğla ilinde yetişen bitkilerden araştırma için seçilenlerinin taze (koparıldığı şekliyle), dondurulmuş ve kurutulmuş halleri kullanılarak; keten dokuma kumaş yüzeylerine, sıcak suda kaynatma rulo baskı tekniği ile 45 adet ekolojik baskı denemesi ve 90 adet ön mordanlı-mordansız bitkisel boyama denemeleri olmak üzere toplam 135 adet deneme yapılmıştır. Ekolojik baskı denemeleri; subjektif olarak ve sürtünmeye (kuru-yaş) karşı renk haslığı değerleri açısından değerlendirilmiştir. Bitkisel boyama denemeleri ise; subjektif ve objektif olarak, sürtünmeye (kuru-yaş) ve yıkamaya (akma-solma) karşı renk haslığı değerleri açısından değerlendirilerek çizelgeler halinde sunulmuştur. Görsel açıdan en iyi sonucu veren bitkiler ve bitki halleri tespit edilerek 18 adet doğal tekstil yüzey tasarımları yapılmıştır.

Abstract:
The importance and awareness of natural painting practices, the existence of which extends to the early ages, continues with the negative effects of industrialization. Evaluation of plant waste with dyestuffs with no harmful substances in ecological printing and natural dyeing as recycling, use of natural fiber textile materials; ecological systems, It contributes and attaches importance to the protection of human and animal health and sustainability. For this reason, it is necessary to integrate ecological printing and natural painting practices into the textile sector by further developing and increasing the daily use habits by artists and designers. In this experimental research, ecological printing and vegetable painting issues were investigated together. Detection of which plants and which state (fresh, frozen and dried) will give better results when used in ecological printing and vegetable painting and ecological pressures will come out more smoothly, It is aimed to examine the color tones obtained from vegetable paint applications, to determine the plants that give good results in terms of fastness values in printing and painting trials, and to make natural textile surface designs using these plants together. Using the fresh, frozen and dried varieties of the plants grown in the province of Muğla for research; linen woven fabric surfaces, A total of 135 trials were conducted with hot water boiling roll printing technique, 45 ecological printing trials and 90 pre-mordant and non-mordant vegetable painting trials. Ecological printing trials; It has been evaluated subjectively and in terms of color fastness values against friction (dry-age). Herbal staining trials are; subjectively and objectively, it is presented in charts, evaluating friction (dry-age) and wash (intake-fading) in terms of color fastness values. By determining the plants and plant states that give the best visual result; 18 natural textile surface designs were made.