Asistan hekimlerde stresle başa çıkma tarzları ve mesleki doyum düzeylerinin değerlendirilmesi
Assessment of coping styles with stress and professional satisfaction levels in residents
Yazar: NİLAY GÜL BAL
Danışman: DOÇ. DR. FATMA ÖZLEM ORHAN
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Belirti ve semptomlar = Signs and symptoms ; Doktorlar = Physicians ; Kişilik = Personality ; Stres = Stress ; Stres yönetimi = Stress management ; Stresle başetme = Coping with stress ; İntörnlük ve asistanlık = Internship and residency ; İş doyumu = Job satisfaction

Özet:
Amaç: Hekimlik stres yoğunluğu yüksek olan meslek grupları arasındadır. Özellikle
asistan hekimlik, hekimlerin meslek hayatları boyunca en çok strese maruz kaldıkları
dönemdir. Süreç içerisindeki farklı stres kaynakları hekimlerin mesleki doyum
düzeylerini etkilemektedir. Biz bu çalışmada asistan hekimlerin stresle başa çıkma
tarzlarını ve mesleki doyum düzeylerini değerlendirmenin yanısıra, asistan hekimlerin
kişilik ve ruhsal sağlık durumları gibi bireysel özelliklerinin, stresle başa çıkma tarzları
ve mesleki doyum düzeyleri üzerindeki etkilerini belirlemeyi amaçladık.
Yöntem: Bu çalışmaya 2017 yılında Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tıp
Fakültesi Hastanesi'nde çalışan 79'u kadın, 95'i erkek, 174 asistan hekim katıldı.
Katılımcılara sosyodemografik veri formu, Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği, Mesleki
Doyum Ölçeği, Eysenck Kişilik Anketi ve Belirti Tarama Ölçeği (SCL-90-R)
uygulandı.
Bulgular: Çalışmamızda elde edilen veriler uygun istatistiksel yöntemlerle analiz
edildi. Çalışmamızda mesleki doyum düzeyi erkeklerde, 30 ve üzeri yaş grubunda,
toplam asistanlık süresi 18 ay üzeri olan grupta anlamlı biçimde daha yüksek
bulunmuştur. Bölümler arasında mesleki doyum düzeyi ve stresle başa çıkma tarzları
açısından anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Stresle başa çıkma tarzları ile mesleki
doyum düzeyi arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Çalışmamızda asistan hekimler
arasında stresle başa çıkma tarzları içinde en sık kullanılan yöntem olarak kendine
güvenli yaklaşım bulunmuştur. İyimser yaklaşım puanı erkek hekimlerde ve toplam
hekimlik süresi 48 ay üzeri olan grupta, çaresiz yaklaşım puanı toplam asistanlık süresi
18 ay ve altı olan grupta anlamlı biçimde daha yüksek bulunmuştur. Geçmişte
iii
psikiyatrik bozukluk öyküsü olanlarda, kendine güvenli yaklaşım ve iyimser yaklaşım
anlamlı biçimde daha düşük, çaresiz yaklaşım anlamlı biçimde daha yüksek
bulunmuştur. Kendine güvenli yaklaşım ve iyimser yaklaşım ile belirti tarama ölçeği
tüm alt kategorileri arasında negatif anlamlı ilişki, çaresiz yaklaşım ile pozitif anlamlı
ilişki bulunmuştur. Kişilik özellikleri ile stresle başa çıkma tarzları arasında anlamlı bir
ilişki bulunmamıştır. Çalışmamızda nörotik kişilik özellikleri ile belirti tarama ölçeği
tüm alt kategorileri arasında pozitif anlamlı ilişki bulunmuştur. Çalışmamızda
dışadönüklük ile kişilerarası duyarlılık, depresyon ve fobik anksiyete arasında negatif
anlamlı ilişki bulunmuştur. Belirti tarama ölçeği sonuçlarına bakıldığında en yüksek
puanların sırasıyla obsesif kompulsif belirti, kişilerarası duyarlılık ve depresyon alt
kategorilerine ait olduğu, kadın hekimlerde depresyonun, erkek hekimlerde kişilerarası
duyarlılığın en sık görülen ruhsal belirti olduğu saptanmıştır. Ortalama uyku süresi 6
saat ve altı olan grupta somatizasyon puanı, 30 ve üzeri yaş grubunda depresyon, öfke
düşmanlık, yemek uyku alışkanlığını gösteren ek maddeler ve genel belirti düzeyi
puanları anlamlı biçimde daha yüksek bulunmuştur. Bölümler arasında ruhsal belirti
dağılımı açısından anlamlı bir fark bulunmamıştır.
Sonuç: Araştırmamızda erkek hekimlerin, 30 ve üzeri yaş grubunun, asistanlık süresi 18
ay üzeri olan grubun mesleki doyum düzeyinin anlamlı biçimde yüksek olduğu, erkek
hekimlerin ve daha uzun süre görevde olan hekimlerin iyimser yaklaşım tarzını,
asistanlık süresi 18 ay ve altı olan hekimlerin çaresiz yaklaşım tarzını daha çok
kullanıldığı, nörotik kişilik özelliklerinin tüm ruhsal belirtilerle ilişkili olduğu, uyku
süresi kısa olan hekimlerde daha fazla somatik yakınmaların olduğu, bölümler arasında
stresle başa çıkma tarzları ve mesleki doyum düzeyleri açısından anlamlı bir fark
olmadığı bulunmuştur. Sonuç olarak asistan hekimlerin daha iyi çalışma koşullarına
sahip olması, yoğun iş yükünün azaltılarak bilgi ve tecrübelerini arttırmaya yönelik
fırsatlar oluşturulması mesleki doyum düzeylerinin arttıracaktır. Hekimlerin mesleki
doyum düzeyinin artması daha kaliteli ve kusursuz hizmet sunmaları açısından önemli
olduğu gibi kendi ruhsal sağlıkları açısından da büyük öneme sahiptir.
Anahtar Sözcükler: Asistan hekim, stresle başa çıkma, iş doyumu, kişilik, ruhsal
belirti, Eysenck, SCL-90-R.

Abstract:
Objective: Medicine is among professions with high stress intensity. In particular,
residency is the period in which clinicians are subjected to most stress across their
professional career. During this process, different stressors affect on professional
satisfaction level of clinicians. Here, we aimed to assess coping styles with stress and
professional satisfaction level in residents and to identify individual characteristics such
as personality and mental health on coping styles with stress and professional
satisfaction level.
Method: The study included 174 residents (79 female and 95 male) who were
employed in Kahramanmaraş Sütçü Imam University, Faculty of Medicine in 2017.
Sociodemographic datasheet, Coping Style Questionnaire, Professional Satisfaction
Scale, Eysenck Personality Questionnaire and Symptom Checklist (SCL-90-R) were
applied to all participants.
Findings: In this study, data obtained were analyzed by using appropriate statistic
methods. In our study, professional satisfaction level was significantly higher among
male residents, those older than 30 years or more and those with total duration of
residency ≥18 months. No significant difference was found in professional satisfaction
level and coping styles between specialties. No significant correlation was found
between coping styles with stress and professional satisfaction level. In our study, it was
found that self-confident style most commonly used coping styles with stress among
residents. Optimistic approach score was found to be significantly higher in male
residents and those with total duration of medicine>48 months while helpless approach
score in residents with total duration of residency≤18 months. Self-confident and
optimistic approaches were significantly lower while helpless approach was
v
significantly higher in residents with previous history of psychiatric disorder. A
negative correlation was found between self-confident and optimistic approaches and all
categories of SCL-90-R while a positive correlation between helpless approach and
SCL-90-R. No significant correlation was found between personality traits and coping
styles. In our study, a significant positive correlation was found between neurotic
personality trait and all subcategories of symptom checklist. In our study, a significant
negative correlation was found between extraversion and interpersonal sensitivity,
depression and phobic anxiety. When results of SCL-R-90 were considered, it was
found that highest score was found in obsessive-compulsive symptom subcategory;
followed by interpersonal sensitivity and depression subcategories and that depression
was most common psychiatric symptom among female residents whereas interpersonal
sensitivity among male residents. Somatization score was found to be significantly
higher among residents with mean duration of sleep>6 hours while depression, anger,
hostility, additional items for eating and sleeping habits and general symptom level
scores were found to be markedly higher in residents older than 30 years or more.
Conclusion: In our study, it was found that professional satisfaction level was
significantly higher among male residents, those older than 30 years or more and those
with total duration of residency ≥18 months; that male residents and those with longer
duration of profession used optimistic approach while residents with total residency
duration≤18 months used helpless approach more commonly; that neurotic personality
characteristics were correlated with all psychiatric symptoms; that residents with shorter
duration of sleep had more somatic complaints; and that there was no significant
difference among specialties regarding coping styles with stress and professional
satisfaction level. In conclusion, better working condition, reduction in workload and
options to improve understanding and experience will increase professional satisfaction
level. Increased professional satisfaction level in clinicians isn't only important for
provision of high-quality and best care but also for their psychiatric wellbeing.
Keywords: Resident, coping with stress, professional satisfaction, personality,
psychiatric symptom, Eysenck, SCL-90 R.