Eğribayat-Tatlıcak (Konya) çevresindeki toprak ve bitkilerin jeokimyasal özellikleri ve ağır metal kirliliği
The geochemical characteristic of plants-soil around Eğribayat-Tatlıcak (konya) and heavy metal pollution
Yazar: ÖMER KAĞAN ARICI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİCAN ÖZTÜRK
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Ağır metaller = Heavy metals ; Buğday = Wheat ; Kirlilik = Pollution ; Toksisite = Toxicity

Özet:
İnceleme alanı, Kony a şehir merkezinin Kuzeydoğusunda kalmaktadır. İnceleme alanı, Kuzeyde Eğribayat Mahallesi, Güneyde Tatlıcak Mahallesi, Batıda Sızma Mahallesi, Doğuda Zencirli köyü arasında yer alan yaklaşık 125 km2 genişliğinde bir alandır.
İnceleme alanı Alp – Himalaya Orojenik Kuşağı içinde Anatolidler ve Toridler'in geçişinde Anatolitlerin güney kenarını oluşturan "Kütahya- Bolkardağı kuşağı"nın orta kesiminde yer almaktadır. Konya yerleşim alanı batı kesiminde Konya fay zonu, kuzeyde Karaömerler, doğuda Divanlar ve Göçü fayları ile sınırlanmış bir çöküntü havzasında yer alır. 
Sahada Paleozoyik'ten günümüze kadar oluşmuş metamorfik, magmatik ve sedimanter kayaçlar yüzeylemekte, temel, ofiyolitik ve örtü birimleri olmak üzere başlıca üç grupta ele alınmıştır. Temel birimler, daha çok kentin batı kesimindeki eğim atımlı Konya Fay Zonu ile sınırlanmakta olup morfolojik olarak dağlık alanları oluşturmaktadırlar. Bu birimler, Bozdağlar Masifi'ne ait olan Sızma ve Ardıçlı grupları ile Hatıp ofiyolitli karışığı ve Çayırbağı ofiyolitlerinden oluşmaktadır. Ofiyolitik birimler çalışma bölgesinin yakın çevresinde çok az yüzlek verse de Yükselen, Hatip-Çayırbağı ve Altınekin bölgelerinde bu birimlere rastlanılmaktadır. Örtü birimleri ise çoğunlukla yerleşim alanı ve yakın çevresindeki ovalık alanlarda yoğunlaşmış olup temel birimlerin üzerinde açılı uyumsuzlukla yeralan Dilekçi Grubu'na ait karasal ve gölsel kırıntılılarla Tersiyer döneminde gelişmiş volkanik ürünler ve genç kırıntılılarla temsil edilmektedir. Pleyistosen Holosen döneminde ise gölsel-karasal geçişler sunan ve göl içine malzeme taşıyan akarsulara bağlı olarak oluşan farklı özellikte kırıntılılar oluşmuştur.
Bu çalışmada inceleme alanında metamagmatitler, karbonatlı kayaçlar ve ince detritik kayaçlar olmak üzere toprak oluşumu bakımından üç farklı kayaç topluluğu bulunmaktadır. Bunlara bağlı olarak gelişmiş farklı kimyasal özelliklere sahip topraklar ve bitkiler, inceleme alanında morfoloji ve rakıma bağlı olarak değişen farklı kalınlıkta topraklara ayrılmış durumdadır. Ayrıca yerli yerinde oluşan toprakların yanında, dere içlerinde ve çukurluklarda toplanmış, farklı kaynak malzemeli toprakları içinde barındıran taşınmış topraklar da bulunmaktadır. 
Çalışmada analizi yapılan toprak numunelerinin istatistik değerlendirmeleri yapılmış olup hazırlanan basit korelasyon diyagramında elementlerin birbirleriyle olan ilişkileri ortaya konulmuştur.  İnceleme alanındaki topraklara ait bileşenlerin basit korelasyon analizindeki ilişkilere dayanarak bu bileşenler arasında belirgin kümelenmelerin tespit edilmesi amacıyla ortak korelasyon katsayıları kullanılarak cluster (küme) analizleri yapılmış ve bu analize göre bileşenler 3 ana gruba ayrılmıştır. 1. grup "Jeojenik Grup", 2. grup "Antropojenik Grup" ve 3. grup ise "Karbonat Grubu" olarak adlandırılmıştır.
Bu çalışmada, derlenen 17 adet toprak ve 9 adet bitki numunesinde kimyasal analizler gerçekleştirilerek dünya standartlarındaki kirlilik değerleriyle karşılaştırılmış ve genel anlamda N1 numunesinde kirlilik zenginleşmesi tespit edilmiştir. Çalışmada ayrıca kirlilik haritaları hazırlanarak toprak ve bitki numuneleri anomali bazında değerlendirmeye tabi tutulmuştur. 
Çalışma bölgesindeki toprakların pH ve Ec ölçümleri yapılmış, pH değerleri göz önüne alınarak bu numunelerin alkali özellikte olduğu tespit edilmiştir. Toprağın tuzluluk oranını gösteren EC değerlerinde en düşük EC değeri 117 μS/cm, en yüksek 710 μS/cm olarak ölçülmüştür. Değerin artması toprağa uygulanan gübre miktarının artması ile ilişkilendirilmiştir.
Toprak ve Bitki Kirlilik Karşılaştırması başlığı altında toprak ve bitki numunelerinin oransal grafikleri çizilmiş ve toprak ile bitkinin ağır metal içerikleri bakımından doğru orantı gösterdikleri ortaya koyulmuştur. Son olarak da ağır metal miktarlarının yönetmeliklere göre değerlendirmesi yapılmış ve eldeki numunelerle karşılaştırılmıştır. Toprak örnekleri, TKKNKKSDY (2010)'a göre değerlendirildiğinde N1 toprak numunesinin alındığı bölge Takip Gerektiren Saha diğer örneklerin alındığı bölgeler ise Takip Gerektirmeyen Saha olarak sınıflandırılmıştır.

Abstract:
The study area is located in the northeast of Konya. The study area is approximately 125 km2 in width between Eğribayat Quarter in the North, Tatlıcak Quarter in the South, Sizma Quarter in the West and Zencirli Village in the East.
The study area is located in the central part of the "Kütahya-Bolkardağı belt which forms the southern edge of the Anatolites and the Taurides in the Alpine-Himalayan Orogenic Belt. The Konya fault zone is located in the western part of the Konya fault zone, Karaömerler in the north, Divan and Göçü faults in the east.
In the area, metamorphic, magmatic and sedimentary rocks formed from Paleozoic to the present day outcrop and are classified in three main groups such as basement, ophiolitic and cover units. The basement units are mostly confined to the slope slip Konya Fault Zone in the western part of the city and form morphologically mountainous areas. These units consist of Sızma and Ardıçlı groups belonging to Bozdağlar Massif and Hatıp ophiolitic melange and Çayırbağı ophiolites. Although the ophiolitic units show very little outcrops in the vicinity of the study area, these units are found in Yükselen, Hatip-Çayırbağı and Altınekin regions. The cover units are mostly concentrated in the plains of the settlement area and its vicinity and are represented by terrestrial and lacustrine clastics belonging to the Dilekçi Group, which are angled unconformity over the basement units, and volcanic products developed in the tertiary period and young clastic. In the Pleistocene Holocene period, clastics of lacustrine and terrestrial transitions were formed due to the streams carrying material into the lake.
In this study, there are three different rock assemblages in terms of soil formation: metamagmatites, carbonated rocks and fine detritic rocks. Soils and plants with different chemical properties developed due to these are separated into soils of different thickness depending on morphology and altitude in the study area. In addition to the soils formed in the local area, there are also soils that are collected in the creeks and in the pits and contain the soils with different source materials.
In the study, statistical analyzes of the soil samples analyzed were made and in the simple correlation diagram, the relations of the elements with each other were revealed. Based on the relationships in the simple correlation analysis of the components of the soils in the study area, cluster analyzes were conducted using common correlation coefficients to determine significant clusters among these components and the components were divided into 3 main groups according to this analysis. The first group is named as "Geogenic Group", the second group is called "Anthropogenic Group" and the third group is called "Carbonate Group.
In this study, chemical analyzes were performed on 17 soil and 9 plant samples collected and compared with the pollution standards in world standards and pollution enrichment was determined in N1 sample in general. In the study, pollution maps were prepared and soil and plant samples were evaluated on the basis of anomalies.
The pH and Ec measurements of the soils in the study area were made and it was determined that these samples had alkaline properties considering the pH values. The lowest EC value was 117 μS / cm and the highest was 710 μS / cm. The increase in value is associated with the increase in the amount of fertilizer applied to the soil.
Under the title of Soil and Plant Pollution Comparison, the proportional graphs of the soil and plant samples were drawn and it was shown that the soil and plant showed the correct proportion in terms of heavy metal contents. Finally, heavy metal quantities were evaluated according to the regulations and compared with the available samples. When soil samples were evaluated according to TKKNKKSDY (2010), the area where N1 soil samples were taken was classified as Tracking Field Requiring Follow-up and the regions where other samples were taken were classified as Non-Tracking Fields.