Deksmedetomidin'in sıçanlarda morfin bağımlılığına ve morfin bağımlılığının nüksüne etkisinin değerlendirilmesi
The effect of dexmedetomidine on morphine induced dependence and relapse in rats
Yazar: TUĞÇE BÜŞRA USKUR
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA AYDIN BARLAS
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıbbi Farmakoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Anestezi ve Reanimasyon = Anesthesiology and Reanimation ; Psikiyatri = Psychiatry ; Uyuşturucu Alışkanlığı ve Alkolizm = Drug Addiction and Alcoholism
Dizin: Deksmedetomidin = Dexmedetomidin ; Morfin = Morphine ; Narkotik bağımlılığı = Narcotic dependence ; Nüks = Recurrence ; Sıçanlar = Rats

Özet:
Giriş ve amaç: Alfa adrenerjik sistemler ile opioid sistemlerin birbirini etkileyebileceği birçok çalışmada gösterilmiştir. Bizim çalışmamızda da koşullanmış yer tercihi testi kullanılarak alfa adreneseptör agonisti deksmedetomidinin morfin bağımlılığı üzerinde herhangi bir etkisinin ve suistimale yatkın bir ilaç olup olmadığının ilk kez bir hayvan çalışmasında araştırılması amaçlandı.
Gereç ve Yöntem:  Çalışmamızda tüm gruplarda koşullanmış yer tercihi testi kullanılarak pekiştirici ve ödüllendirici etki değerlendirildi. Deneylerde ağırlıkları 250-300g arasında değişen erkek Wistar Albino sıçanlar kullanıldı. Hayvanlar 1.Grup kontrol (serum fizyolojik, SF), 2.Grup 10 mg/kg morfin, 3.Grup 10 μg/kg deksmedetomidin, 4.Grup 20 μg/kg deksmedetomidin, 5.Grup 10 μg/kg deksmedetomidin + 10 mg/kg morfin, 6.Grup 20 μg/kg deksmedetomidin + 10 mg/kg morfin olmak üzere 6 grup oluşturuldu. Deneyler toplam 13 gün süren ve alıştırma, ön test, koşullama ve tercih testi fazlarından oluşturuldu. Koşullama fazı 4 gün koşullama, 2 gün ara, 4 gün tekrar koşullama olmak üzere 10 gün sürdü. Koşullama fazından sonra test fazında ödüllendirici özellik değerlendirildi. İstatistiksel değerlendirme tek yönlü varyans analizi (One way ANOVA), ardından Newman-Keuls testi ile yapıldı.   
Bulgular: Deneylerimizde 10 mg/kg dozunda morfin ödüllendirici etkisiyle güçlü bir yer tercihi oluşturduğu izlenirken, 10 mg/kg dozunda serum fizyolojiğin tek başına anlamlı bir etkisinin olmadığı gözlendi. Bunun yanı sıra deksmedetomidin'in iki dozu da güçlü bir yer tercihi oluşturdu. Morfin grubuna göre 10 μg/kg deksmedetomidin+ morfin grubu yer tercihinde anlamlı (p <0,01) bir düşüş gözlenirken, 20 μg/kg deksmedetomidin + morfin grubunda da morfinin oluşturduğu yer tercihinde anlamlı olmayan bir düşüş gözlendi (p >0.05).
Sonuçlar ve Tartışma: Deksmedetomidinin 10 μg/kg ve 20 μg/kg dozlarının her ikisinin de yer tercihi oluşturduğu ilk kez saptandı. morfinle beraber kullanıldıklarında 10 μg/kg deksmedetomidin morfinin yol açtığı yer tercihi gelişimini azalttığı, 20 μg/kg deksmedetomidin grubunda ise tersine çevirme olarak yorumladığımız anlamlı olmayan bir düşüş ile morfin bağımlılığı üzerinde etkili olduğu gözlendi. Deksmedetomidinin ödüllendirici özelliği ve bağımlılık yapma potansiyelinin araştırılması düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler:  Morfin, Deksmedetomidin, Koşullanmış Yer Tercihi, Bağımlılık, Alfa adrenerjik sistemler

Abstract:
Objectives: Numerous studies, indicated that alpha-adrenergic system may interact with the opioid system. So, present study was designed to investigate the effect of alpha adrenoceptor agonist Dexmedetomidine on morphine dependent rats and its potential as drug abuse by using conditioned place preference (CPP) test. 
Methods: In the following study, all groups were evaluated for reinforcement and rewarding effects by using conditioned place preference test. Male Wister Albino rats weighing 250-300 g were used in the experiment. The animals were divided into six groups as 1. Control (Serum Physiological), 2. 10mg/kg Morphine, 3. 10µg/kg Dexmedetomidine, 4. 20µg/kg Dexmedetomidine, 5. 10µg/kg Dexmedetomidine + 10mg/kg Morphine, 6. 20µg/kg Dexmedetomidine + 10 mg/kg morphine. The experiment followed the total period of 13 days with 4 different stages; habituation, pretest, conditioning and preference test. Conditioning phase was followed for 10 days, 4 days conditioning and 2 days rest and again 4 days conditioning.  In the test phase the rewarding effects were evaluated. Statistical analysis was done by using one way analysis of variance (one way ANOVA) followed by Newman-Keuls.
Results: Morphine significantly enhanced the preference scores in the drug paired side, while rats treated with serum physiological solution did not show any effect. Significant reduction in preference scores were observed with 10 μg/kg Dexmedetomidine + 10 mg/kg Morphine (p <0.01). Whereas, 20 μg/kg Dexmedetomidine + 10 mg/kg Morphine showed non-significant reduction in preference scores than that of Morphine group (p >0.05). 
Conclusions: The acquisition of CPP with Dexmedetomidine 10 μg/kg and 20 μg/kg was demonstrated for the first time in this experiment. However, 10 μg/kg Dexmedetomidine + 10 mg/kg Morphine reduced the Morphine induced CPP. This nonsignifcant reduction observed in 20 μg/kg Dexmedetomidine can be interpreted as reversal of acquisition of CPP. Further research is required in terms of Dexmedetomidine rewarding properties as well as its potential as drug abuse.

Key Words: Dexmedetomidine, Morphine, Conditioned Place Preference, Alpha-Adrenergic System.