Farabî ve Sühreverdî'de kategorilerin karşılaştırmalı analizi
The analysis of comparative category at Al-Farabî and Suhreverdî
Yazar: TAHA SÜRMELİ
Danışman: PROF. DR. EYÜP BEKİRYAZICI
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Din = Religion
Dizin: Cevher = Ore ; Farabi = Farabi ; Karşılaştırmalı analiz = Comparative analysis ; Kategori = Category ; Varlık = Asset ; İslam felsefesi = Islamic philosophy ; Şihabuddin Sühreverdi = Şihabuddin Sühreverdi

Özet:
Bu çalışmamızda, meşşâi ekolüne mensup Farabî ile işrâki ekolunün kurucusu olarak telakki edilen Sühreverdî'nin kategoriler konusundaki düşünceleri ele alınmıştır. Hem felsefenin hem de mantığın ilgilendiği kategorilerle ilgili, farklı felsefi ekole mensup bu iki filozofun, kategorilerle ilgili görüşlerinin benzer, ortak ve farklı yanlarının neler olduğu mukayeseli olarak ortaya konmaya çalışılmıştır. 
Meşşâi filozofu Farabî, Aristo'da olduğu gibi var olanların ancak on kategori ile nitelenebileceğini ve bunun dışında herhangi bir sınıflamanın kabul edilemeyeceğini ileri sürmüştür. Yine onun görüşlerini benimseyerek kategorileri şöyle sınıflandırır: Cevher, nicelik, nitelik, izafet, zaman, mekân, durum, sahip olma, edilgi ve etki. 
İşrâk filozofu Sühreverdî ise on kategoriye değinmekle birlikte, onları mutlak bir şekilde on olarak kabul etmenin kesin bir bilgi olmadığını, şayet istenirse bazı kategorilerin, diğerlerine indirgenerek farklı bir biçimde de tasnif edilebileceğini öne sürer. Sühreverdî; zaman, mekân, durum ve mülk kategorilerinin ancak nispetle düşünülebileceğini ve bu yüzden izafet kategorisinin içinde olacağını, etki ve edilgide ise yenilenme ve hareket olduğu için, hareket kategorisinin altında değerlendirilebileceğini ifade eder. Böylece kategorilerin sayısı cevher, nicelik, nitelik, izafet ve hareket olmak üzere beş olur.

Abstract:
In this study, the opinions of Al-Farabî, a member of the school of peripateticism, and Suhreverdî, known as the founder of the school of Illuminationism, on categories were investigated. It was aimed to comporatively reveal the similar, common, and different aspects of the views on categories, which is a topic concerning both philsophy and logic, of these two philosophers from different philosophical schools.
As Aristotle, the peripateticist philosopher Al-Farabî argues that the existing can only be modificated with ten categories and no other classification than this would be acceptable. Adopting Aristotle's views, he classifies the categories as fallowing: Essence, quantity, quality, relation, time, place, state, possession, passion and effect.
Suhreverdî, the Illuminationist philosopher, on the other hand, though mentioning ten categories, claims that it is not obligatory to accept their number as ten, and that some of the categories can be classied by being reduced to others if necessory Suhreverdî states that the categories of time, place, state and property can be contemplated pro rata thus should be classified under the category of relation, and that activity and passivity schould be classified under the category of motion, since they involve motion. Therefore, the number of the categories is reduced to five, such as essence, quantity, quality, relation and motion.