Türkiye'de iç göçün sağlık hizmetleri kullanımı ve sağlık statüsüne etkisi
The impact of internal migration on health care utilization and health status in Turkey
Yazar: GÜLCAN ŞANTAŞ
Danışman: PROF. DR. GÜLSÜN ERİGÜÇ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Göçler = Migrations ; Sağlık = Health ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık politikası = Health policy ; Sağlık statüsü = Health status ; İç göçler = Internal migrations

Özet:
Bu araştırmanın amacı, Türkiye'de iç göçün sağlık hizmetleri kullanımı ve sağlık statüsü üzerindeki etkisinin incelenmesidir. Sosyo-demografik ve sosyo-ekonomik faktörlerin sağlık hizmetleri kullanımı ve sağlık statüsüne etkisinin belirlenmesi ve sağlık hizmetleri kullanımı ve sağlık statüsü seyrindeki değişimin incelenmesi de bu araştırmanın amaçları arasındadır. Çalışmada, Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü tarafından beş yılda bir gerçekleştirilen "Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması (1993-1998-2003-2008-2013 TNSA)" verileri kullanılmıştır. Çalışma, 1993-2013 dönemini kapsamaktadır. Araştırmada, sağlık hizmeti kullanım göstergeleri olarak doğum öncesi bakım alma, doğumun sağlık kuruluşunda gerçekleştirilmesi, doğum sonrası bakım alma, gebeliği önleyici modern yöntem kullanımı ve sezaryen doğum; sağlık statüsü göstergeleri olarak beş yaş altı ölümü, beş yaş altındaki çocuklarda ishalin yaygınlığı, çocukların doğumdaki büyüklüğü, beş yaş altı çocuklarda bodurluk, beş yaş altı çocuklarda fazla ağırlık/obezite ve kadınlarda obezite değişkenleri seçilmiştir. Sağlık statüsü ve sağlık hizmeti kullanımının göç durumu, sosyo-demografik ve sosyo-ekonomik özelliklere göre dağılımını değerlendirirken çapraz tablolar kullanılmıştır. Göç durumunun, sosyo-demografik ve sosyo-ekonomik faktörlerin sağlık hizmeti kullanımı ve sağlık statüsü üzerindeki etkisinin belirlenmesi için lojistik regresyon analizinden faydalanılmıştır. Analiz sonuçları iç göçün sağlık hizmetleri kullanımı ve sağlık statüsünü etkilediğini göstermektedir. Sağlık hizmetleri kullanımı ve sağlık statüsü değişkenlerinde en iyi durum kentte yaşayanlarda, sonra sırasıyla kırdan kente göç etmişlerde, kentten kıra göç etmişlerde ve kırda yaşayanlardadır. Kırda yaşayanların sağlık hizmeti kullanımı ve sağlık statüsü bakımından en dezavantajlı grubu oluşturduğu tespit edilmiştir. 1993-2013 döneminde sezaryen doğum dışında sağlık hizmeti kullanım değişkenlerinde ve kadınlarda obezite dışında sağlık statüsü göstergelerinde iyileşmeler olduğu saptanmıştır. Çalışmada, sosyo-demografik (yaş, cinsiyet, eğitim, çocuk sayısı) ve sosyo-ekonomik faktörlerin (çalışma durumu, sağlık sigortası, yaşanılan bölge, çocukluğun geçtiği bölge) sağlık hizmetleri kullanımı ve sağlık statüsünü etkilediği belirlenmiştir. Çalışma sonucunda sağlık hizmeti kullanımı ve sağlık statüsü açısından eşitsizliklerin giderilmesine yönelik önlemler alınması önerilmektedir. Genel sağlık sigortasının kapsamına fiili olarak da nüfusun tamamının alınmasının gerekli olduğu söylenebilir. Ayrıca kadınların eğitim düzeyinin artırılmasına yönelik uygulamalar önerilebilir.

Anahtar Sözcükler 
İç Göç, Sağlık Hizmetleri Kullanımı, Sağlık Statüsü, Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması, Sağlık Politikası, Lojistik Regresyon

Abstract:
The aim of this study is to examine the impact of internal migration on health care utilization and health status in Turkey. The determination of the effect of socio-demographic and socio-economic factors on health care utilization and health status and the examination of the change in health care utilization and health status are among the purposes of this research. The data of Turkey Demographic and Health Survey (TDHS 1993-1998-2003-2008-2013), conducted by Hacettepe University Institute of Population Studies for a five-year, were used in the study. The study included the period of 1993-2013. In the study, receiving antenatal care, giving birth in health facility, receiving postnatal care, modern contraceptive use and cesarean delivery were selected as health care utilization indicators; under-five mortality, the prevalence of diarrhea in children under five years of age, birth weight of children, stunts in children under five years of age, overweight / obesity in children under five years of age, and obesity among women were selected as health status indicators. While assessing the distribution of health status and health care utilization by migration status, socio-demographic and socio-economic characteristics, it was used cross tables. Logistic regression analysis was used to determine the impact of migration status, socio-demographic and socio-economic factors on health care utilization and health status. The results of the analysis show that internal migration affected health care utilization and health status. The best conditions for health care utilization and health status variables are those who live in the city, then respectively those who are rural to urban migrants, urban to rural migrants, and rural people. It has been determined that rural people constituted the most disadvantaged group in terms of health status and health care utilization. It has been revealed that health care utilization variables, except cesarean delivery, and health status indicators, except obesity among women, improved between 1993 and 2013. It was found that socio-demographic (age, gender, education, number of children) and socio-economic factors (working status, health insurance, residential area, childhood residential area) affected health care utilization and health status. It is suggested that measures should be taken to eliminate inequalities in terms of health care utilization and health status as a result of the study. It can be argued that it is necessary to actually take out the entire population within the scope of the universal health insurance. Also, it can be suggested that the implications for increasing the education level of women can be suggested.


Key Words 
Internal Migration, Health Care Utilization, Health Status, Turkey Demographic and Health Survey, Health Policy, Logistics Regression