Kombine oral kontraseptif kullanan ergenlerde kemik sağlığınınkemik turnover markerleri ile takibi
Monitoring bone health in adolescents using combined oral contraceptives through bone turnover markers
Yazar: DİLRUBA TÜRELİ
Danışman: PROF. ÖZLEM DURAL
İstanbul Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Kadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology

Özet:
ÖZET

Giriş ve Amaç: Osteoporoz, dünya genelinde milyonlarca kadını etkileyen kronik bir
hastalıktır. Bu hastalığı önlemenin yollarından biri, genç yetişkinlik döneminde en yüksek
kemik kütlesine ulaşabilmektir. Kemik kütle oluşumunda en etkin dönem menarştan sonraki 3-
4 yıldır. Steroid hormonların kemik metabolizmasını etkilediği bilinmektedir. Dünyada yaygın
olarak kullanılan kombine oral kontraseptif kullanımının pik kemik kütlesi üzerindeki etkilerini
inceleyen sınırlı sayıda çalışma bulunmaktadır. Biz bu çalışmada menarş sonrası 5 yıllık
dönemdeki kombine oral konstraseptif kullanımın adölesanların kemik sağlığına etkisini kemik
turnover markerları kullanarak kontrol grubu ile karşılaştırarak görmeyi amaçladık.

Gereç ve Yöntem: Çalışmaya katılan gönüllüler İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi
Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı Çocuk ve Ergen Jinekolojisi Polikliniği'ne
herhangi bir jinekolojik şikâyet sebebiyle başvuran menarş sonrası 5 yıl içerisinde olan hastalar
arasından seçilmiştir. Hastalar iki grupta değerlendirilmiştir. Birinci grup yapılan
değerlendirme sonucunda kombine oral kontraseptif başlanan hastalardan, ikinci grup ise
kombine oral kontraseptif başlanmayan kontrol grubu hastalardan oluşmuştur. Daha sonra ilaç
kullanan hastalar kendi içerisinde ilk 3 yıl ve 4-5.yılda ilaca başlamalarına göre ikiye
ayrılmıştır. Çalışmaya 10-19 yaş grubunda olan normal kilolu adölesanlar dahil edilmiş olup
kemik sağlığını etkileyen herhangi bir sistemik hastalığı veya herhangi bir ilaç kullanımı olan,
son 3 ay içerisinde herhangi bir hormonal ilaç kullanımı olan hastalar çalışma dışı tutulmuştur.
Çalışmaya dahil edilen gönüllülerin tümü ve yasal vasileri çalışmaya katılımları ile ilgili
bilgilendirilmiş ve gönüllü onam formları doldurulmuştur. Tüm hastaların temel demografik
özellikleri kaydedilmiştir. Hastalara rutin jinekolojik muayeneleri ve değerlendirme testleri
yapılmıştır. Bu kapsamda ayrıntılı hikâyeleri alınmıştır.
Çalışmaya katılan tüm gönüllülerden 0. ve 3.ayda periferik kan örnekleri aç karnına alınmış
olup kemik turnover markerları olan Prokollojen Tip 1 N-terminal propeptid (P1NP) ve Beta
CrossLaps (Beta-CTx) parametre düzeyleri Elektro-Kemilüminesans Immunoassay (ECLİA)
yöntemiyle ölçülmüştür.

Bulgular: Çalışmaya menarş sonrası ilk 5 yıl içerisinde kombine oral kontraseptif
başlanan 38 ve başlanmayan 38 olmak üzere 76 hasta dahil edildi. Başlangıç bazal kan değerleri
arasında anlamlı fark olmayan (p=0,9503, p=0,8967) 76 ergenin, hasta grubunda 3.ay
sonuçlarında kemik yapım markerında (P1NP) anlamlı düşüş izlenirken (p=0,000) kemik yıkım
markerında (Beta-CTx) anlamlı bir değişim görülmemiştir (p=0,053). Değişimdeki düşüş 202
mcg ve 30 mcg etinil östradiol içeren kombine oral kontraseptiflerin ikisinde de anlamlı olarak
(p=0,000, p=0,000) görülürken menarştan sonraki ilk 3 yıl içerisindeki düşüşün sonraki yıllara
göre anlamlı olarak daha fazla olduğu görülmüştür (p=0,000, p= 0,001).

Sonuç: Çalışmamızda kombine oral kontraseptiflerin menarş sonrasında ergenlerin
kemik sağlığını ve pik kütle kazanımlarını olumsuz etkilediği görülmüştür. Bu negatif etki ilk
3 yıl içerisinde en fazladır. Oral kontraseptifler çalışma sonucuna göre kemik yapımını
yıkımdan daha fazla negatif etkilemektedir ve sonuçlar her iki etinil östradiol dozu içinde
benzerdir.

Anahtar Kelimeler: Ergen, Adölesan, Beta-CrossLaps (Beta-CTx), Prokollagen Tip 1
N-Terminal Propeptid (P1NP), Kemik sağlığı

Destekleyen Kurum: İstanbul Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon
Birimi, Normal Araştırma Projesi (Poje No: TSA-2023-40179)

Abstract:
ABSTRACT

Introduction and Objective: Osteoporosis is a chronic disease that affects millions of
women worldwide. One of the ways to prevent this disease is to achieve peak bone mass during
young adulthood. The most effective period for bone mass formation is within 3-4 years after
menarche. It is known that steroid hormones influence bone metabolism. However, there are
limited studies investigating the effects of widely used combined oral contraceptives (COCs)
on peak bone mass. In this study, we aimed to compare the effects of COC use during the first
5 years after menarche on adolescent bone health, using bone turnover markers, with a control
group.

Materials and Methods: The study included volunteers who presented with any
gynecological complaints to the Department of Obstetrics and Gynecology, Child and
Adolescent Health Clinic, Istanbul University Faculty of Medicine, within 5 years after
menarche. Participants were divided into two groups: the first group consisted of patients who
were prescribed COCs, and the second group included patients who did not use COCs (control
group). Subsequently, patients on medication were divided into two groups according to
whether they started medication in the first 3 years or 4-5 years. Adolescents aged 10-19 years
with normal body weight and without any systemic diseases or medication use that could affect
bone health were included in the study. Patients who had used any hormonal medication in the
last 3 months were excluded.
All volunteers and their legal guardians were informed about the study, and informed
consent forms were obtained. Baseline demographic characteristics of all patients were
recorded. Routine gynecological examinations and assessment tests were performed, including
detailed medical histories.
Peripheral blood samples were collected from all participants at baseline and at 3 months
while fasting. Levels of bone turnover markers, including Procollagen Type 1 N-terminal
propeptide (P1NP) and Beta CrossLaps (Beta-CTx), were measured using the ElectroChemiluminescence Immunoassay (ECLIA) method.

Results: A total of 76 patients were included in the study: 38 in the group prescribed
COCs within the first 5 years after menarche, and 38 in the control group. There was no
significant difference in baseline blood values between the two groups (p=0,9503, p=0,8967).
However, at 3 months, a significant decrease (p=0,001) in the bone formation marker (P1NP)
was observed in the COC group, while no significant change was detected in the bone resorption4
marker (Beta-CTx) (p=0,053). The decrease in bone turnover was significant (p=0,000,
p=0,000) in both the 20 mcg and 30 mcg ethinyl estradiol COC groups, with the most
pronounced reduction observed in the first 3 years after menarche (p=0,000, p=0,001).

Conclusion: Our study indicates that the use of combined oral contraceptives negatively
affects bone health and peak bone mass acquisition in adolescents after menarche. This negative
impact is most significant in the first 3 years. COCs negative effect seem to influence bone
formation more than bone resorption, with similar results observed across both ethinyl estradiol
dosages.

Keywords: Adolescent, Beta-CrossLaps (Beta-CTx), Procollagen Type 1 N-Terminal
Propeptide (P1NP), Bone Health

Supporting Institution: Istanbul University Scientific Research Projects Coordination
Unit, Normal Research Project (Project No: TSA-2023-40179)