Tam iki tarafa borç yükleyen sözleşmelerde borçlu temerrüdünde ek süre tayini
The additional time for the debtor's default in synallagmatic contracts
Yazar: GİZEM GÖRMEZ
Danışman: PROF. DR. SÜLEYMAN YILMAZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Tam iki tarafa borç yükleyen sözleşmelerde, borçlunun temerrüde düşmesi halinde, TBK md. 123 gereği, seçimlik haklarını kullanmak isteyen alacaklının, borçluya uygun bir süre tanıması gerekmektedir. Ek süre, borçlunun edimi ifa edebilmesi için, ona tanınan son şans olarak nitelendirilebilir. Zira bu süre içerisinde de edim ifa edilmezse, artık alacaklı, TBK md. 125 hükmünde düzenlenen seçimlik haklarını kullanabilecektir.

Belirlenmesi gereken ek sürenin uygunluğunun tespiti konusunda, kanun koyucu herhangi bir düzenleme yapmadığından, doktrinde bu konu oldukça tartışmalıdır. Uygulamada ise, uygun süreyi belirleyemeyen alacaklıların, sıklıkla hak kaybına uğradıkları görülmektedir. Türk Hukuku'ndaki bu belirsizlik, diğer ulusal ve uluslararası hukuk sistemlerinde de mevcuttur. Söz konusu belirsizlikler ve tartışmalar karşısında, konuyu Türk Hukuku'nda ayrıntılı olarak inceleyen bir esere rastlanmadığından, çalışma konusu olarak bu konu tercih edilmiştir.

Ek sürenin uygunluğuna ilişkin, alacaklının yararlanabileceği kriterler konusunda doktrinde birbirine benzer tespitler yapılmaktadır. Teorik olarak belirlenen bu kriterler, uygulamada yeterince işlevsel olmadığından, taraflar arasında uyuşmazlıklar çıkmaya devam etmektedir. Bununla birlikte doktrinde de alacaklının uygun olan süreyi tespit edememesi ve uygun süreden daha kısa süre belirlemesi halinde, bu sürenin geçerli olup olamayacağı hala tartışılmaktadır. Geçerli olduğunun varsayılması ise, bir diğer tartışmayı tetiklemekte ve bu sefer de uygun süreden daha kısa belirlenen sürenin, kendiliğinden uygun süreye uzayıp uzamayacağı konusunda görüş ayrılıkları çıkmaktadır. Bu sorunların çözümü konusunda, yıllar önce ortaya atılan reaksiyon külfeti ise, tekrar gündeme gelmektedir.

Abstract:
According to Article 123 of the Turkish Code of Obligations, in the case of default of the debtor in synallagmatic contracts, the creditor who wishes to exercise its rights under Article 125 of the Turkish Code of Obligations must give the debtor an reasonable additional period of time. The additional period may be characterized as the last chance given to the debtor to perform. If the performance is not realized within this period, the creditor will be able to exercise its rights of elective under Art. 125 of the Turkish Code of Obligations. 

Since there is no provision in the law regarding the determination of the reasonableness of the additional period to be determined, this issue is highly controversial in the doctrine. In practice, it is observed that creditors who are unable to determine the reasonable period often suffer loss of rights. This uncertainty in Turkish Law is also present in other national and international legal systems. In the face of these uncertainties and debates, since there is no research in Turkish Law that examines the subject in detail, this subject has been chosen as the subject of this research. 

In the doctrine, similar determinations are made regarding the criteria to be used by the creditor for the reasonableness of the additional period. Since these theoretically determined criteria are not sufficiently functional in practice, disputes continue to arise between the parties. In addition, the doctrine discusses whether the creditor's determination of a period shorter than the reasonable period is valid. The presumption that short period applies leads to another debate as to whether a shorter than reasonable period can be automatically extended to a reasonable period. The obligation of reaction, which was put forward years ago to solve these problems, is back on the agenda.