Türk dindarlığında hac algısı: Batı Akdeniz bölgesi örneği
Perception of pilgrimage (hajj) in Turkish piety: Example of Western Mediterranean region
Yazar: Z. NURAN OĞUZ KELEŞ
Danışman: PROF. DR. RAMAZAN UÇAR
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Batı Akdeniz bölgesi = Western Mediterranean region ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Dindarlık = Religiousness ; Hac = Pilgrimage ; Türkler = Turks ; İnançlar = Beliefs ; İslamiyet = Islam

Özet:
Her inanç sisteminde, inananların aşkın varlıkla iletişime geçtiği, kutsalın gücünün ve yakınlığının daha çok hissedildiği mabedlerin, mekanların olduğu görülmektedir. Herhangi bir inanç sisteminde, herhangi bir yerde kutsalın tecellisine dayanan hac; belirli bir zamanda ve mekanda, kutsal kabul edilen mabedin ziyaretini ifade etmektedir. Hac; birçok inanç sisteminde var olması bakımından evrensel bir karakter sergilemektedir. Hac dini olmasının yanı sıra, bireysel ve toplumsal tezahürleri olan bir olgudur. Hac ritüelinin toplumsal temelleri ve bireylerin hacca yükledikleri anlam bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Araştırma Batı Akdeniz Bölgesi'nden elde edilen verilerle Türk toplumundaki çeşitli sosyal kesimlerin hacca yükledikleri anlam ve bu anlamı şekillendiren toplumsal temelleri tespit etmeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda çalışmada çeşitli dindarlık tanımlarından yola çıkarak Geleneksel Odaklı Hac, Popüler Odaklı Hac, Toplumsal Kabul Odaklı Hac ve Kişisel Dönüşüm Odaklı Hac olmak üzere dört ayrı hac tipinden oluşan Hac Algı Ölçeği hazırlanmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak bu Hac Algı Ölçeği ve Kişisel Bilgi Anketi uygulanmıştır. Örneklem grubundan elde edilen verilere çeşitli istatistiksel analizler uygulanmıştır. 
Araştırmanın Türk toplumundaki hac algısını ölçmeye yönelik bir tipoloji geliştirmeye çalışması bakımından önem taşıdığı düşünülmektedir. Ayrıca hac konusunu sosyolojik bağlamda ele alan çalışmalar gerek Türkiye'de gerekse de Batı literatüründe sınırlı sayıdadır. Dolayısıyla araştırmada elde edilen bulguların, din sosyolojisi alanına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.   

Anahtar Kelimeler: 
Kutsal, Kutsalın tezahürü, kutsal zaman, kutsal mekan, hac, dindarlık

Abstract:
It is a known fact that, in every faith system, there are shrines and localities where people try to reach out to a divinity and in which the power and intimacy of the divine is felt more strongly. Pilgrimage, which is based on the manifestation of divine in a specific place, represents a visit to a shrine deemed holy in a specific time and place. Pilgrimage has a universal character in terms of its presence in every faith system. Aside from its religious aspects, pilgrimage is a phenomenon that has individual and social manifestations. The social bases of pilgrimage and the meaning individuals attribute to it constitute the subject matter of this work. Through analyzing the data obtained from Turkey's Western Mediterranean Region, the study aims at identifying the meaning different social groups ascribe to pilgrimage and the social foundations that shape this meaning. Within this context, a Hajj Perception Index consisting of four different types of pilgrimage (tradition-oriented pilgrimage, popular-oriented pilgrimage, social approval-oriented pilgrimage and individuation-oriented pilgrimage) has been prepared. In this study, the Hajj Perception Index and a Personal Information Survey were used as data collection tools. Various statistical analyses were performed with the data obtained from the sample group, various. 
The study is considered significant with regards to attempting to develop a typology aimed at evaluating the perception of pilgrimage within Turkish society. Besides, the number of studies dealing with pilgrimage in a sociological context is limited in both Turkey and the West. Therefore, it is believed that the data presented in this work will contribute to the field of sociology of religion.
 
Keywords: 
The divine, manifestation of the divine, holy timeframe, holy place, pilgrimage (Hajj), piety