Adıyaman ili ticari badem bahçelerinde badem içkurdu, Eurytoma amygdali End. (Hymenoptera: Eurytomidae)'na karşı en uygun ilaçlama zamanının belirlenmesi
Determination of optimum timing of insecticide application against the almond seed wasp, Eurytoma amygdali End. (Hymenoptera: Eurytomidae) in commercial almond orchards of Adıyaman province
Yazar: ÖZNUR ÇAĞLAR
Danışman: PROF. DR. ALİ ARDA IŞIKBER
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışmada; Adıyaman ilinin Besni ilçesinde (Konuklu köyü) ve Kahta ilçesinde (Tuğlu köyü ve Hacıyusuf köyü) bulunan badem bahçesinde sıcaklığa bağlı olarak badem içkurdu (Eurytoma amygdali End.)'nun ergin çıkış zamanlarının, ergin çıkış zamanlarına bağlı olarak ilaçlama zamanlarının, ergin çıkış süresine göre ilaçlama sayısının ve yapılan ilaçlamaların badem içkurduna karşı etkinliklerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Badem içkurdunun pupa gelişimini ve ergin çıkışlarını takip etmek amacıyla her bir badem bahçesinin farklı bölgelerinden badem ağaçları seçilmiş ve her bir ağacın güney, kuzey ve güney-batı yönlerinde bulunan dallara şifon dal kafesler yerleştirilerek içlerine E. amygdali ile bulaşık esmerleşmiş badem meyveleri konulmuştur. Her badem bahçesine (sıcaklık/nem) datalogger yerleştirilerek sıcaklık ve nispi nem değerleri kayıt edilmiştir. Ayrıca, ilaçlama sayısını belirlemek için kontrol (ilaçsız uygulama), bir kez insektisit uygulaması ve iki kez insektisit uygulaması olmak üzere 3 uygulamadan oluşan ilaç denemesi de yürütülmüştür.
Tüm gözlem sürelerinde ağacın farklı yönlerine (kuzey, güney ve güneybatı) yerleştirilen kafesler içerisinde bulunan E. amygdali ile bulaşık esmerleşmiş badem meyvelerindeki diyapoz larva, krem beyaz pupa, siyah pupa ve ergin olma oranları arasında istatistiksel olarak önemli farkın olmadığı görülmüştür. Üç farklı lokasyondaki badem ağaçlarına yerleştirilen kafesler içerisinde bulunan E. amygdali ile bulaşık esmerleşmiş badem meyveleri içerisindeki diyapoz larvaların ilk beyaz pupa ve ilk ergin çıkış tarihleri ve pupa ile ergin çıkış süreleri arasında önemli farkın olmadığı görülmüştür. İlk beyaz pupa oluşumu Kahta ilçesi 1. bahçede (Tuğlu köyü), Kahta ilçesi 2. bahçede (Hacıyusuf köyü) ve Besni'deki bahçede sırasıyla 20, 19 ve 17 Şubat'ta gerçekleşirken badem ağacının pembe çiçek tomurcuğu döneminde olduğu görülmüştür. İlk ergin çıkışı Kahta ilçesi 1. bahçede (Tuğlu köyü),  Kahta 2. bahçede (Hacıyusuf köyü) ve Besni'deki bahçede sırasıyla 24, 24 ve 22 Mart'ta gerçekleşirken badem ağacının çağla mercimek iriliği döneminde olduğu görülmüştür. Ergin çıkış süresi Kahta ilçesi 1. bahçede (Tuğlu köyü), Kahta 2. bahçede (Hacıyusuf köyü) ve Besni'deki bahçede sırasıyla 14, 15 ve 17 gün sürmüştür. Pupa süresi Kahta ilçesi 1. bahçede (Tuğlu köyü), Kahta 2. bahçede (Hacıyusuf köyü) ve Besni'deki bahçede sırasıyla 34, 33 ve 33 gün olarak belirlenmiştir. Pupa gelişimi için Kahta ilçesi 1. bahçede (Tuğlu köyü) ve Besni'deki bahçede sırasıyla 64.2 ve 81.1 gün-dereceye ihtiyaç olurken ilk ergin çıkışı için Kahta ilçesi 1. bahçede (Tuğlu köyü) ve Besni'deki bahçede sırasıyla 207.1 ve 228.2 gün-dereceye (ocak ayından itibaren) ihtiyaç olduğu tespit edilmiştir. 
Bir ve iki kez ilaçlama yapılan parsellerdeki E. amygdali ile bulaşık badem meyvesi oranları, kontrol parsellerindeki bulaşık badem meyvesi oranından önemli seviyede daha düşük olduğu tespit edilmiştir. Ancak bir ilaçlama yapılan parsellerdeki E. amygdali ile bulaşık badem meyvesi oranı iki ilaçlama yapılan parseldeki bulaşık badem oranından daha yüksek olmasına rağmen iki uygulama arasında istatistiki olarak farklılık olmadığı görülmüştür. Bir kez ilaçlama yapılan uygulamada E. amygdali ile bulaşık badem meyvesi oranı iki kez ilaçlama yapılan parsellerdeki bulaşık badem meyvesi oranından daha yüksek olmasına rağmen istatistiki olarak farkın bulunmaması E. amygdali ile mücadelede tek ilaçlamanın yapılmasının yeterli olabileceğini göstermektedir.
Sonuç olarak bu çalışmada ilk ergin çıkışları badem meyvesinin mercimek iriliğindeki 24-27 Mart tarihlerinde olurken ilk ergin çıkışı için Kahta ilçesi 1. bahçede (Tuğlu köyü) ve Besni'deki bahçede sırasıyla 207.1 ve 228.2 gün-dereceye ihtiyaç olduğu tespit edilmiştir. İlaç denemeleri sonucunda E. amygdali ile mücadelede tek ilaçlamanın yeterli olabileceği görülmüştür.

Abstract:
In this study; the timing of adult emergence of almond seed wasp (Eurytoma amygdali End.) depending on the temperature, timing of insecticide application according to the timing of adult emergence, the number of insecticide spraying depending on duration of adult emergence and the effectiveness of the insecticide treatments against the adults of E. amygdali in the almond orchards at Besni and Kahta district (Tuğlu and Hacıyusuf village) of Adıyaman province were determined. In order to observe pupa development and adult emergence of E. amygdali almond trees from different locations of each almond orchard were selected and chiffon branch cages were placed on the twigs on different directions (north, south and southwest), in which the infested fruits from previous year were inserted. Temperature and relative humidity values were recorded by placing data logger in each orchard. Moreover, in order to determine the number of insecticide treatment, the insecticide trials which consisted of three treatments including once and twice insecticide applications and control (non-insecticide treatment) were carried out.
Infested fruits from previous year placed in different directions (north, south and southwest) of the almond trees showed that the direction did not have significant effect on pupal development and adult emergence. It was observed that there was no significant difference between the times of first white pupa formation, the first adult emergence and development time of pupa in the cages placed in three different locations in the almond trees. The first white pupa formation was observed in the 1st orchard (Tuğlu village), 2nd orchard (Hacıyusuf village) of Kahta district and in the orchard of Besni district on February 20, 19 and 17 respectively, where the almond trees were in the pink flower bud period. The first adult emergence was observed in the 1st orchard (Tuğlu village), 2nd orchard (Hacıyusuf village) of Kahta district and in the orchard in Besni district on March 24, 24 and 22 respectively where almond trees were in unripe almond with the size of a lentil period. The adult emergence period lasted 14, 15 and 17 days in the 1st orchard (Tuğlu village), 2nd orchard (Hacıyusuf village) of Kahta district and in the orchard in Besni district respectively. Development time of the pupa was determined as 34, 33 and 33 days in the 1st orchard (Tuğlu village), 2nd orchard (Hacıyusuf village) of Kahta district and in the orchard in Besni district respectively. For the development of pupa stage, 64.2 and 81.1 degree-days were needed in the 1st orchard (Tuğlu village) of Kahta district and in the orchard in Besni district respectively. For the first adult emergence, a thermal requirement of 207.1 and 228.2 degree-days (since January) in the 1st orchard (Tuğlu village) of Kahta district and in the orchard in Besni district respectively was determined.
It was determined that the rates of fruits infested by E. amygdali were significantly lower in the parcels with one and two insecticide spraying than those in the control parcels. However, although the rates of fruits infested by E. amygdali in the parcels with one insecticide spraying were higher than those in the parcels with two insecticide spraying, it was found that there was no significant difference between two applications. Although the rates of fruits infested by E. amygdali in the parcels with one insecticide spraying were higher than those in the parcels with two insecticide spraying, no statistical difference between two insecticide applications indicates that one insecticide treatment could be sufficient to obtain successful control of E. amygdali.
In conclusion, the field observation indicated that the first adult emergence was in the period of unripe almond with the size of a lentil on March 24 to March 27 and there was a thermal requirement of 207 and 228 degree-days in the 1st orchard (Tuğlu village) of Kahta district and in the orchard in Besni district respectively. As a result of insecticide trials, it was seen that single insecticide treatment could be sufficient to obtain successful control of E. amygdali.