Türkçede olumsuz öne sürümlere yönelik evet/hayır cevaplarının işlemlenmesi
The processing of evet/hayır answers to negative assertions in Turkish
Yazar: GÜLSÜM ÇÖRTÜK
Danışman: PROF. DR. MURAT ELMALI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Dil Bilimi Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Psikoloji = Psychology ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bu çalışma Türkçenin cevaplandırma yapıları evet ve hayırın kullanım ve yorumlanmasını olumlu ve olumsuz öne sürümlere verilen cevaplar çerçevesinde araştırmayı amaçlar. Araştırmanın bir diğer temel hedefi ise daha önceki teorilerin geçerliliğini deneysel olarak test etmektir. 
 Bu nedenle nicel bir yöntem kullanarak dört deney tasarlanmıştır ve her deney öne sürümlerin farklı bir yönüne odaklanmaktadır. İlk deney olumlu öne sürümlere cevaplandırma yapılarıyla birlikte verilen tam cümle cevapları içerirken, diğer üç deney olumsuz öne sürümlere yönelik cevaplardan oluşur. Deneylerde katılımcılara 1-7 (Çok Kötü - Çok İyi) aralığından bir ölçek sunulur ve katılımcılardan diyaloglarda verilen cevapları kabul edilebilirlik bakımından bu aralıkta değerlendirmeleri istenir. Sonuçlardan elde edilen veriler sayısaldır ve R programlama dili kullanılarak analiz edilmiştir.
Araştırmanın sonucunda olumlu öne sürümlere verilen kabul etme cevapları için evet, reddetme cevapları içinse hayır yapısının daha uygun görüldüğü tespit edilmiştir. Olumsuz öne sürümlere verilen cevapların daha karmaşık olduğu da gözlemlenmiştir. Tüm katılımcılar olumsuz öne sürümlere yönelik kabul etme cevapları için evet yapısının daha uygun olduğu görüşünü paylaşsa da kabul etme cevapları için yalnızca evet yapısını seçenler ve bu cevap türü için her iki yapıyı da uygun görenler olmak üzere iki farklı katılımcı grubu saptanmıştır. Bu bireyler arası farklılıklar yalın cevapları içeren deneylerde daha da belirgin hale gelmiş, reddetme cevapları için her iki yapıyı da uygun bulmayan bir katılımcı grubu tespit edilmiştir. Elde ettiğimiz sonuçlar ile karşılaştırıldığında teorilerin doğrulanan iddiaları bulunsa da Türkçedeki bu bireyler arası farklılıklar daha önceki tüm teoriler için beklenmediktir ve bu alanda daha fazla deneysel çalışmaya ihtiyaç duyulduğu gözlemlenmiştir.

Abstract:
This study aims to investigate the use and interpretation of Turkish response particles, evet and hayır in responses to negative and positive assertions. Another primary goal of the research is to empirically test the validity of the previous theories. 
For this reason, four experiments are designed using a quantitative method, and each experiment focuses on a different aspect of assertions. While the first experiment includes full sentence responses with polarity particles to positive assertions, the other three experiments consist of responses to negative assertions. In the experiments, participants are presented with a scale ranging from 1 to 7 (Very Bad - Very Good) and asked to evaluate the answers in the dialogues within this range in terms of their acceptablity. The data obtained from the results are numeric and they are analyzed by using the R programming language. 
At the end of the research, it is established that while evet is more acceptable particle for agreeing answers to positive assertions, hayır is the more acceptable one for rejecting. It is also observed that the answers to negative assertions are more complicated. Although all participants share the same view that evet is more acceptable for agreeing responses to negative assertions, two different groups of participants are spotted as one group choosing only evet for an agreeing response and the other one accepting both of the particles for this type of response. This interindividual variation becomes more pronounced in the experiments which include bare particle responses and a group of participants who find both of the particles unacceptable is detected for rejecting responses. Compared with our results, there are some claims of the recent theories that are confirmed but this interindividual variation in Turkish is unexpected for all previous accounts and it is observed that further experimental research is needed in this area.