Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tıp Fakültesi öğrencilerinin aile hekimliği hakkındaki bilgi, tutum ve davranışları
Knowledge, attitude and behavior of family medicine students of Kahramanmaraş Sütçü İmam University Faculty of Medicine
Yazar: EYYUP KALA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ RAZİYE ŞULE GÜMÜŞTAKIM
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Bilgi = Knowledge ; Davranış = Behavior ; Doktorlar = Physicians ; Doktorlar-aile = Physicians-family ; Kahramanmaraş = Kahramanmaraş ; Tutumlar = Attitudes ; Tıp eğitimi = Education-medical ; Öğrenciler-tıp = Students-medical

Özet:
Amaç: 1993 yılı Edinburg Dünya Tıp Eğitimi Zirvesi, "tıp eğitiminin toplumun yaygın
hastalık örüntüsünü temsil etmeyen ve üçüncü basamak sağlık hizmeti işlevinin ön
planda olduğu hastanelere bağımlı olmaktan çıkarılması, öğrencilerin toplumun sağlık
sorunlarını ve yaşayan sağlık sistemini daha yakından inceleyip değerlendirebilecekleri
mekanlarda, yani gerçek koşullarda eğitim görmelerinin" gerekliliği kararı çerçevesinde
çalışmamızın amacı; tıp fakültesi eğitimlerini tamamlayarak kısa bir süre sonra aktif
olarak sağlık hizmeti sunacak olan tıp fakültesi öğrencilerinin, sağlık hizmet
sistemlerinde kaliteye, sosyal adalete, etkinlik ve düşük maliyete ulaşılmasında merkezi
role sahip olması gereken (5,8) aile hekimliği disiplini bilgi düzeylerini belirlemek,
öğrencilerin birinci basamağa yaklaşımı, aile hekimliği kariyerine olan ilgisini ve bunu
etkileyen faktörleri saptamak ve sağlık sunumu üzerine aile hekimliği uygulamasının
etkisini araştırmaktır.
Materyal ve metot: Araştırmamızın evreni 713 kişi olup 2018-2019 eğitim ve öğretim
yılında KSÜ tıp fakültesi 1, 2, 3, 4, 5 ve 6. sınıf öğrencilerinden oluşmaktadır.
Örneklem büyüklüğü ise rastgele örneklem yöntemiyle % 5 hata payı ve %95 güven
aralığında 250 kişi olarak hesaplandı. Daha sonra rastgele her sınıftan eşit ve 41' er kişi
olmak üzere toplam 246 anket çalışma için değerlendirmeye alındı. Veri toplamada, 6'si
öğrencilerin sosyodemografik özelikleriyle ilgili,56'sı ise tıp fakültesi öğrencilerinin
aile hekimliği hakkındaki bilgi,tutum ve davranışlarını ölçen toplam 62 sorudan oluşan
anket kullanıldı.Verilerin değerlendirilmesinde değişkenlerin normal dağılıma
uygunluğu Kolmogorov-Smirnov testi ile incelendi. Normal dağılım gösteren
değişkenlerde iki grup karşılaştırmaları bağımsız iki örnek t testi ikiden fazla grup karşılaştırmaları tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ile gerçekleştirilmiştir. Normal
dağılmayan değişkenlerde ise iki grup karşılaştırmaları Mann-Whitney u test ile üç veya
daha fazla grup karşılaştırmaları Kruskal-Wallis h testi ile incelendi. Kategorik
değişkenlerde dağılım ilişkisi Chi-Square test ve exact test ile incelendi. İstatistiksel
anlamlılık p<0,05 olarak kabul edildi. Veriler IBM SPSS versiyon 22 programında
değerlendirildi.
Bulgular: katılımcılar tıp fakültesi 1, 2, 3, 4, 5 ve 6. sınıf öğrencilerinden oluşmaktaydı.
Katılımcı sayısı her dönemden eşit ve 41 'er kişi olmak üzere toplam 246 kişiydi.
Katılımcıların %50.4'i erkek,%49.5' u kadındı ve yaş ortalaması 22±2.4 idi.
Katılımcıların çoğu (%52)"Anadolu Lisesi" mezunuydu ve tıp fakültesini en fazla
(%61) iş garantisinden dolayı tercih etmişlerdi. Katılımcıların %75.6' sı birinci
basamakta hizmet veren hekimlerin uzmanlaşması gerektiğini düşünüyordu.
Katılımcıların büyük bir çoğunluğu (%95.5) uzmanlık yapmak isterken,%34.6'sı aile
hekimliği uzmanlığını istiyordu. Aile hekimi olarak çalışmak isteyenler ise %36.2 idi.
Öğrencilerin %66.3' ü aile hekimliği uygulaması hakkında bilgi sahibi olduğunu
belirtirken, %69.5 'i aile hekimliği uygulamasının ülkemiz için uygun bir sağlık hizmeti
olduğunu düşünüyordu. Son bir yılda aile hekimine hiç gitmeyenlerin oranı %41.1 idi.
Aile hekimine gitme sayısı arttıkça aile hekiminden memnuniyetin de artığı tespit
edildi. Katılımcıların %76.8'i aile hekimini seçme ve değiştirme haklarının olduğunu
biliyordu. Katılımcılar acil durumlar dışında ilk olarak kayıtlı oldukları aile hekimine başvurduklarını (%28.5), aile hekimine gitme nedeni olarak da en çok (%63.8) küçük
sağlık sorunlarını belirtirken; gitmeme nedeni olarak "Eğitim aldığım tıp fakültesi
hastanesinde muayene olduğum için" (%53) yanıtını verdiler. Katılımcıların büyük
çoğunluğu (%79.3) sevk sisteminin uygulanmasını istiyordu. Katılımcıların aile
hekimlerinin görevleri ile ilgili verdikleri yanıtlar incelendiğinde en çok bildikleri üç
önerme sırasıyla ; "Aile hekimi bebeklik, çocukluk ve erişkin dönemi aşılamasını
yapar" (%90.2), "Aile hekimliği uygulamasında pansuman, enjeksiyon ve yara bakımı
hizmetleri verilmektedir." (%87) ve "Aile hekimi sağlık raporu verebilir" (%84.1) iken
en az bildikleri üç önerme ise; "Aile hekimliği uzmanı devamlı ilaç kullanımı için ilaç
raporu çıkarabilir" (%43.9), " Aile hekimi mobil sağlık hizmeti verir." (%49.6) ve "Aile
hekimi kanser taraması yapar." (%54.1) oldu. Katılımcılardan aile hekimliği
uygulaması hakkında bilgi sahibi olduklarını söyleyenlerin, aile hekimi olarak çalışmak
isteyenlerin ve aile hekimi uzmanı olmak isteyenlerin aile hekiminin görevlerini daha çok bildikleri tespit edildi. Genel olarak 1.sınıftan 6.sınıfa doğru gidildikçe öğrencilerin
aile hekiminin görevleriyle ilgili bilgi düzeyinin arttığı görüldü. Katılımcıların aile
hekimlerinin görevleri ile ilgili bilgi düzeyi puan ortalaması 12.03 (0-18) olarak
bulunmuş olup iyi düzeyde bilgi sahibi oldukları tespit edilmiştir.
Sonuç ve öneriler: Birinci basamakta verilen sağlık hizmetleri tüm dünyada olduğu
gibi ülkemizde de çok önemli bir yere sahiptir. İnsanların büyük çoğunluğu herhangi bir
sağlık problemi yaşadığında ilk olarak aile hekimine başvurmak yerine üst basamak
sağlık vericilerine başvurmaktadır. Bu durum hem üst basamak sağlık kuruluşlarının
maliyetini hem de iş yükünü oldukça artırmakta ve birinci basamağı kuvvetlendirmeye
yönelik yapılan tüm girişimleri ve harcamaları anlamsız kılmaktadır. Katılımcıların
yaklaşık yarısının son bir yılda aile hekimine hiç gitmediklerini belirtmiş olmaları,
durumun ne denli vahim olduğunu rakamsal olarak göstermektedir. 2.ve 3.basamak
sağlık vericilerine ulaşmak için sevk sisteminin getirilmesi birinci basamağın daha etkili
kullanılmasını sağlayabilir. Aile hekimine başvurmayanların önemli sebeplerinden biri
ASM'lerde tanı ve tetkik için olanakların yetersiz olmasıdır(%27.1). Bu konudaki
eksiklikleri gidermek adına ASM lerde olmayan bazı teknolojik cihazların alınması
sağlanabilir ya da gerekli ek işlemlerin aile hekimlerince isteği yapılarak hastanede
yapılması ve sonuçların yine aile hekimince değerlendirilmesi sağlanabilir. Ayrıca aile hekimi tarafından üst basamağa yönlendirilen hastalara ayrıcalık tanınabilir. İnsanların
ASM'leri ilk başvurulacak sağlık kuruluşu olarak benimsemesi için öncelikle bu konuda
bilgilendirmeler yapılmalıdır. Ülkemizde yürütülmekte olan Aile Hekimliği
Uygulamasının istenen başarıya ulaşması ancak kişilerde uygulamayla ilgili
farkındalığın artırılması ve hasta beklentileri de göz önüne alınarak iyi eğitimli, görev
ve sorumluluk tanımında belirtilen işleri yetkinlikle yürütecek, yoğun hizmet içi eğitim
alan doktorların çalıştırılması ile mümkün olabilir. 2023 yılı için hedeflenen sayıda aile
hekimliği uzmanının yetiştirilmesi için de akılcı ve gerçekçi çalışmalar yürütülmeli ve
mevcut aile hekimliği uzmanlarının birinci basamağa yönlendirilmesini teşvik edici
düzenlemeler yapılmalıdır.
Anahtar Kelimeler: Birinci basamak, aile hekimliği, sağlık hizmetleri, tıp eğitimi,
hastalık

Abstract:
Objective: 1993 Edinburgh World Medical Education Summit, "Removing medical
education from being dependent on hospitals that do not represent the prevalent disease
pattern of society and where primary health care function is at the forefront, within the
framework of the decision that students should be able to study and evaluate the health
problems of the society and the living health system more closely, that is, in real
conditions" , purpose of our study ; to determine the level of knowledge of the
discipline of family medicine which should play a central role in providing quality,
social justice, efficiency and low cost in health service systems of medical students who
will provide active health services shortly after completing medical school education,
the students' approach to primary care is to determine their interest in the family
medicine career and the factors affecting it and to investigate the effect of family
medicine practice on health presentation.
Materials and methods:The population of our study was 713 and consisted of KSU
medical faculty 1st, 2nd, 3rd, 4th, 5th and 6th grade students in 2018-2019 academic
year. Sample size was calculated as 250 people with 5% error margin and 95%
confidence interval by random sampling method. Subsequently, a total of 246
questionnaires, randomly equal to 41 from each class, were evaluated for the study.
Data were collected by a questionnaire consisting of 62 questions, 6 of which were
related to sociodemographic characteristics and 56 of them were measuring their
knowledge, attitudes and behaviors about family medicine. In the evaluation of the data,
Kolmogorov-Smirnov test was used to evaluate the appropriateness of the variables to
normal distribution. Two groups comparisons of variables with normal distribution were
performed by independent two sample t test and more than two group comparisons were performed by one way analysis of variance (ANOVA). For non-normally distributed
variables, two groups were compared using Mann-Whitney u test and three or more
groups were compared using Kruskal-Wallis h test. The distribution of categorical
variables was examined by Chi-Square test and exact test. Statistical significance was
accepted as p <0.05. Data were evaluated in IBM SPSS version 22 program.
Results: Participants consisted of 1st, 2nd, 3rd, 4th, 5th and 6th grade students of
medical school. 41 students from each class were selected and the total number of
participants was 246. 50.4% of the participants were male, 49.5% were female and the
mean age was 22 ± 2.4. Most of the participants (52%) graduated from "Anadolu High
School ve and preferred the medical school (61%) most because of the guarantee of
employment. 75.6% of the participants thought that primary care physicians should
specialize. The majority of the participants (95.5%) wanted to do specialization, while
34.6% wanted family medicine. The rate of those who wanted to work as a family
physician was 36.2%. While 66.3% of the students stated that they had knowledge
about family medicine practice, 69.5% thought that family medicine practice was a
suitable health service for our country. The rate of those who had never been to a family
physician in the last year was 41.1%. As the number of visits to family physicians
increased, satisfaction with family physicians increased. 76.8% of the participants knew that they had the right to choose and change the family physician. The participants
stated that they mostly consulted the family physician (28.5%) except for emergencies
and the most common reason for going to the family physician (63.8%) was small
health problems. As a reason for not going to the family physician, they answered: I
was examined at the medical school hospital where I was educated " (%53). The
majority of the participants (79.3%) wanted the referral system to be implemented.
When the answers of the participants about the duties of family physicians were
examined, the three most common propositions were known: "Family doctor vaccinates
infancy, childhood and adulthood" (90.2%), "In the practice of family medicine,
dressing, injection and wound care services are provided" (%87), and "Family doctor
can give health report"(%84.1) at least three propositions they know; "The family
physician can issue drug reports for continuous drug use" (43.9%), "The family
physician provides mobile health care" (49.6%) and "The family physician performs cancer screening" (54.1%). It was found out that the participants who knew about the
practice of family medicine, those who wanted to work as family physicians and those who wanted to become family physicians were more aware of the duties of the family
physician. In general, it was seen that the level of knowledge of the students about the
duties of the family physician increased as we went from 1st grade to 6th grade.The
average level of knowledge of the participants about the duties of family physicians was
found to be 12.03 (0-18) and it was determined that they had a good level of knowledge.
Conclusions and recommendations: The health services provided in primary care
have a very important place in our country as well as all over the world. The majority of
people apply to upper level health care providers when they experience any health
problems, rather than first referring to a family physician. This increases both the cost
and workload of the upper level health institutions and renders all attempts and
expenditures made to strengthen the primary level meaningless. The fact that almost
half of the participants stated that they have never been to a family physician in the last
year shows numerically how grave the situation is. Introducing a referral system to
reach the second and third level health donors can make the first step more effective.
One of the important reasons for those who do not apply to a family physician is
insufficient facilities for diagnosis and examination in family health centers(%27.1). In
order to overcome the deficiencies in this subject, it may be ensured that some
technological devices not in family health centers are purchased or the necessary
additional procedures can be done in the hospital by requesting the family physicians and the results can be evaluated by the family physician. In addition, patients referred to
the upper level by the family doctor can be granted privilege. In order for people to
adopt family health centers as the first health institution to be consulted, first of all, they
should be informed. Achieving the desired success of the Family Medicine Practice
conducted in our country, but increasing the awareness about the practice in people.
Taking into account the expectations of the patients, it is possible with doctors who are
well trained, competent in the tasks specified in the definition of duty and responsibility,
and receiving intensive in-service training.
Key Words: Primary care, family medicine, health care, medical education, disease