Okul yöneticilerinin davranışlarının hegemonik erkeklik ve toplumsal cinsiyet bağlamında incelenmesi
Examining the behavior of school administrators in the context of hegemonic masculinity and gender
Yazar: MERVE UĞUR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ELİF AYDOĞDU
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Amaç: Araştırmanın amacı erkek okul yöneticilerinin görüşlerinden yola
çıkarak toplumsal cinsiyete ve erkekliğe yükledikleri anlamları keşfetmek, toplumsal
cinsiyet ve erkekliğe bakış açılarının ailede, sosyal yaşamda ve okul yaşantısında ne
şekilde tezahür ettiğini görmek amaçlanmıştır.
Yöntem: Bu çalışma nitel araştırma türlerinden olan fenomenolojik desen ile
yapılandırılmıştır. Çalışma 2021-2022 eğitim öğretim yılı ikinci döneminde
yürütülmüştür. Çalışma grubunu ise Ankara ili Mamak ilçesindeki Milli Eğitim
Bakanlığı'na bağlı devlet okullarında çalışmakta olan 23 erkek müdür ve müdür
yardımcısı oluşturmuştur. Veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu vasıtası ile
toplanıp içerik analizine tabii tutulmuştur.
Bulgular: Erkek okul müdürlerinin toplumsal cinsiyete ve erkekliğe ilişkin
bakış açıları incelendiğinde bulgular dört tema altında toplanmıştır. İlk olarak erkekliğin
ailedeki izleri incelenmiş; okul yöneticilerinin kendi yetiştikleri ailelerinde ataerkil
yapının varlık bulduğu, kız kardeşleri ile kıyaslandığında kendilerinin daha özgür
yetiştikleri ifade edilmiştir. Kendi kurdukları ailelerinde ise yetiştikleri ailelerinde
olduğu kadar baskın statüde olmayıp eşle ortak karar verme konusunda eşit düzeyde
görünseler de ev içi sorumluluklar bağlamında cinsiyete dayalı rolleri sürdürdükleri
bulunmuştur. Ardından Türk toplumunda idealize edilen erkekliğin ne olduğu
katılımcılar tarafından tasvir edilmiş ve katılımcıların hegemonik erkeklik değerlerini
tarif ettikleri görülmüştür. Çalışma hayatında ise mesleklerin cinsiyeti olduğu ifade
edilmiş, kadına ve erkeğe yakışan-yakışmayan meslekler olduğu söylenmiştir. Erkek
olarak yönetici konumunda olmanın kendilerine saygınlık kattığı ayrıca sosyal çevre tarafından daha fazla kabul gördüğü belirlenmiştir. Son temada ise eril bakış açısından
kadın öğretmenlerin ve kadın öğretmenlerin daha dezavantajlı oldukları, işlerini aile
sorumlulukları yüzünden fazlaca aksattıkları, otorite tesis etme konusunda büyük çaba
göstermek zorunda kaldıkları ifade edilirken okul yöneticilerinin toplumsal cinsiyete
dayalı algılarının mesleki hayata da entegre ettikleri görülmüştür.
Sonuç ve Öneriler: Araştırmada elde edilen bulgular ışığında erkek müdür ve
müdür yardımcılarının cinsiyete dayalı algı dünyalarının oluşumunda aile yaşantılarının,
yetiştikleri çevrenin, sosyoekonomik durumun büyük rol oynadığı sonucuna
ulaşılmıştır. Katılımcıların algı oluşturma sürecinde aldıkları eğitimin etkili olduğu
fakat bu dönüşüm sürecinin uzun süren bir yol olduğu düşünülmektedir. Toplum olarak
benimsenen bazı değerlerin, kadın ve erkeğe atfedilen rollerin, aslında erkek
yöneticilerin gözünde meslek seçiminde de etkili olduğu tespit edilmiştir. Katılımcıların
düşünceleri ile uygulamada yaptıklarının çeliştiği, aslında bilişsel değişim ile duygusal
değişimin aynı yönde ilerlemediği sonucuna ulaşılmıştır. Katılımcıların aile yaşamında,
sosyal yaşamda, meslek seçiminde, yöneticiliğe geçişte hegemonik erkeklik değerlerini
yeniden ürettiklerini; kadın müdür ve öğretmenlere yönelik davranışlarında cinsiyetçi
pencereden yaklaştıkları söylenebilir. Toplumsal cinsiyet rollerinin yeniden
kurgulanabilmesi, cinsiyet eşitsizliğini yok etmek için ailelere yönelik farkındalık
eğitimleri verilebilir. Öğretmenlere ve okul yöneticilerine yönelik toplumsal cinsiyet
eşitsizliği algılarını değiştirmek için deneysel çalışmalar kurgulanıp eğitimlerin
başlangıçta ve sondaki etkilerini karşılaştırarak değişimin yönü saptanabilir.

Anahtar kelimeler: Erkek okul yöneticisi, Hegemonik erkeklik, Toplumsal cinsiyet.

Abstract:
Purpose: The aim of the research is to explore the meaning attributed to gender
and masculinity based on the views of male school administrators and to see how the
perspectives on gender and masculinity in the family, social life and school life.
Method: This study was structured with a phenomenology pattern, which is one
of the qualitative research types. The study was carried out in the second semester of the
2021-2022 academic year. The study group consisted of 23 male administrators and
vice administrators working in public schools affiliated to the Ministry of National
Education in Mamak town of Ankara city. The data were collected through semistructured interviews form and subjected to content analysis.
Results: When male school administrator's perspectives on gender and
masculinity were examined, the findings were fathered under four themes. Firstly, the
traces of masculinity in the family were examined; it was stated that a patriarchal
structure was found in the families of the school administrators and they had been
brought up more freely when compared to their sisters. It has been found that in their
own families, they do not have a dominant status as in the families they grew up in and
they maintain gender based roles in the context of domestic responsibilities, even
though they seem to be at an equal level in making joint decisions with their spouses.
Then the idealized masculinity in Turkish society was described by the participants and
it was observed that the participants described the hegemonic masculinity. As for
working life, it has been stated that the professions have gender and it has been said that
there are profession that are suitable and unsuitable for women and men. It has been
established that being in a managerial position as a man gives them prestige and is more
accepted by the social environment. In the last theme, it was stated that while female teachers are more disadvantaged from a masculine point of view, they neglect their
work a lot due to family responsibilities, they have to make great efforts to establish
authority, it is observed that school administrators integrate ttheir gender based
perceptions into their professional life.
Conclusion and Suggestions: In the light of the findings obtained in the study,
it was concluded that family life, the environment in which they grew up and socio
economic status played a major role in the formation of the gender based perception
world of male administrators and vice administrators. It is thought that the training
received by the participants in the perception formation process is effective, but this
transformation process takes a long time. It has been determined that some values
adopted by the society and the roles attributed to women and men are actually effective
in the choice of profession in the eyes of male managers. It was concluded that the
participants thoughts and what they did in practice contradicted, in fact, cognitive
change and emotional change did not progress in the same direction. The participants
reproduced the hegemonic masculinity values in their family life, social life, career
choice and transition to management; it can be said that they approach from a sexist
overview in their behavior towards female administrators and teachers. Awareness
trainings can be given to families in order to reconstruct gender roles and eliminate
gender inequality. In order to change the perceptions of gender inequality towards
teachers and school administrators, experimental studies can be designed and the
direction of change can be determined by comparing the effects of training at the
beginning and the end.

Keywords: Male school administrators, Hegemonic masculinity, Gender.