Türkiye'de yetişen bazı Salvia türlerinin asetilkolinesteraz inhibitör etkisi üzerinde araştırmalar
Researches on acetycholinesterase inhibitory activity of some Salvia species growing Turkey
Yazar: FATMA SEZER ŞENOL
Danışman: DOÇ. DR. İLKAY ORHAN
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
Ülkemizde ?adaçayı? olarak bilinen Salvia türleri (Lamiaceae), önemli tıbbi ve aromatik bitkilerden biridir. Salvia türlerinin Avrupa'da ve Çin'de geleneksel olarak hafıza güçlendirici amaçla kullanıldığı bildirilmesi nedeniyle, bu çalışmada Türkiye'de yetişen 28'i endemik olmak üzere 55 Salvia taksonunun Alzheimer hastalığının tedavisinde kullanılan en etkili strateji olan asetilkolinesteraz (AChE) enzim inhibe etme potansiyelleri ve antioksidan aktivitelerinin tayin edilmesi amaçlanmıştır. Bu türlerden hareketle hazırlanan diklorometan, etil asetat ve metanol ekstrelerinin AChE inhibitör aktiviteleri spektrofotometrik Ellman yöntemi ile ELISA mikroplak okuyucuda 25, 50 ve 100 ?g/ml konsantrasyonlarda test edilmiştir. Ekstrelerin antioksidan aktivitesi ise 2,2-difenil-1-pikrilhidrazil (DPPH) radikal süpürücü etki ve demir iyonu-şelasyon etkisinin tayini yoluyla gerçekleştirilmiştir. Sonuçta, bu testlerde en aktif bulunan S. fruticosa diklorometan ekstresine, çeşitli kromotografik tekniklerle aktivite-yönlendirmeli fraksiyonlama uygulanarak, aktif alt fraksiyon elde edilmiştir. İlaveten, ekstrede demir-indirgeme antioksidan gücü testi ile toplam fenol ve toplam flavonoit miktar tayini yapılmıştır. Diğer taraftan, S. fruticosa uçucu yağı elde edilmiş ve GK-KS ile kimyasal bileşimi belirlenmiştir. Uçucu yağın AChE ile bütirilkolinesteraz (BChE) inhibisyonu ve antioksidan aktivitesi incelenmiş, orta derecede anti-AChE etkiye sahip olduğu bulunmuştur. Sonuçlarımız, Salvia türlerinin hafıza güçlendirici amaçla geleneksel kullanımı ile uyum içindedir.

Abstract:
Salvia species (Lamiaceae) known as ?adaçayı? in our country, are one of the important medicinal and aromatic plants. Since Salvia species have been reported to be used for memory-enhancing purpose traditionally in Europe and China, in this study, it was aimed to determine acetylcholinesterase (AChE)-inhibiting potentials, which is the most effective strategy used in the treatment of Alzheimer?s disease, and antioxidant activity of 55 Salvia taxa growing in Turkey, 28 of which are endemic. AChE inhibitory activities of the dichloromethane, ethyl acetate, and methanol extracts prepared from these species have been tested at 25, 50, and 100 ?g/ml concentrations by spectrophotometric Ellman method in ELISA microplate reader. Antioxidant activity of the extracts was performed via determination of 2,2-diphenyl-1-picrilhydrazyl (DPPH) radical scavenging activity and ferric on-chelating effect. As a result, active subfraction was obtained by applying activity-guided fractionation with various chromatographic techniques to the dichlorometane extract of S. fruticosa, which was found to be the most active. In addition, in the extract, ferric-reducing antioxidant power test as well as total phenol and total flavonoid contents were carried out. On the other hand, essential oil of S. fruticosa was obtained and its chemical composition was established by GC-MS. AChE and butyrylcholinesterase (BChE) inhibition and antioxidant activity of the essential oil were examined and found that it had moderate anti-AChE effect. Our results are in accordance with traditional utilization of Salvia species for memory-enhancing purpose.