Mimarlık ve sanat ilişkisinde mekân üretim pratikleri üzerine bir irdeleme
A study on space production practices in the relationship between architecture and art
Yazar: HİDAYE TOSUN
Danışman: PROF. DR. FERHAT HACIALİBEYOĞLU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Bina Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Mimarlık disiplininin temel konusu olan mekân ve onu var eden bileşenler; mimarlık ve farklı sanat dallarının iş birliğine konu olarak, mekân olgusu ve üretme yaklaşımlarıyla kavranabilmektedir. Bu bağlamda; mekânın sanatla ilişki kurma yöntemlerinin bugünkü konumunu anlamak ve yorumlamak için tarihsel süreç içerisinde mekân ve sanat kavramlarına değinmek önem taşımaktadır. 19. yüzyıl sonu ve 20. yüzyılda mimarlık ve sanat ilişkisinin irdelenmesi sonucu mekân olgusunda iki farklı yaklaşım ön plana çıkmıştır. İlk yaklaşım biçimi, var olan mekâna farklı bir katmanla sanatsal aktivitenin eklenmesi; diğer yaklaşım biçimi ise mekânı kurgulamada sanat ve mekânın birlikte ele alınmasıdır. Eylem ve söylem alanlarında örnekler içeren iki yaklaşım biçiminde eylem alanı; söylem ifade etmeye göre eylemin baskın olduğu mekânı kurgulama biçimi; söylem alanı ise, eylem ve söylem ilişkisinde söylem üzerinden eylem karşılığı olan mekânların söz söyleme, fikir üretme/sunma gibi amaçlar için mekânın aracı olarak kullanılması olarak tariflenmektedir.
Mimarlık ve sanat ilişkisinin mekân olgusunda irdelenmesi sonucu üretim pratiklerinin aktör odağında şekillendiği gözlenmiş ve üretim pratikleri aktörler üzerinden yöntemsel olarak çözümlenmiştir. Analitik çözümleme sonucu üretim biçiminin doğrudan iş birliği ve dolaylı iş birliği olmak üzere iki türlü gerçekleştiği sonucuna varılmıştır. Doğrudan iş birliği; mimar ve sanatçının diyalog halinde olmasını; dolaylı iş birliği ise zamana yayılan süreçte mimar ve sanatçı arasında doğrudan iletişim olmadan, aktörün mekânı üretme biçimi ve sanatın mekânda bulunma biçimi üzerinden sağlanmaktadır.

Abstract:
Space, which is the fundamental subject of the discipline of architecture, and the components that create it; as a subject of collaboration between architecture and different branches of art, it can be grasped through the phenomenon of space and its production approaches. In this context; it is important to touch upon the concepts of space and art in the historical process in order to understand and interpret the current position of the methods of establishing relations between space and art. As a result of examining the relationship between architecture and art in the late 19th and 20th centuries, two different approaches to the phenomenon of space came to the fore. The first approach is to add artistic activity to the existing space with a different layer; the other approach is to consider art and space together in constructing the space. The field of action is in the form of two approaches that include examples in the fields of action and discourse; the way of constructing the space where action is dominant compared to expressing discourse; The field of discourse is defined as the use of space as a tool for purposes such as speaking, producing/presenting ideas, etc. in the relationship between action and discourse.
As a result of examining the relationship between architecture and art in the phenomenon of space, it was observed that production practices were shaped in the focus of actors, and production practices were analyzed methodically through actors. As a result of the analytical analysis, it was concluded that there are two types of production: direct cooperation and indirect cooperation. Direct collaboration; architect and artist to be in dialogue; Indirect collaboration, on the other hand, is achieved through the way the actor produces the space and the way the art is present in the space, without direct communication between the architect and the artist over a period of time.