Gelenekten dışlama olgusunun yaylı tanbur enstrümanı üzerinden sosyolojik ve organolojik analizi
A sociological and organological analysis of the phenomenon of exclusion from tradition through the example of the yaylı tanbur
Yazar: MUCAHİT YALÇIN ÖZTÜFEKCİ
Danışman: PROF. DR. PINAR SOMAKCI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Müzikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Müzik = Music
Dizin: Analitik organoloji = Analytical organology ; Gelenekler = Traditions ; Kültürel değişim = Cultural change ; Müzik sosyolojisi = Music sociology ; Sosyolojik analiz = Sociological analysis ; Tanbur = Tanbur ; Yaylı tanbur = Bowed tanbur ; Çalgılar = Musical instruments

Özet:
Bu tez çalışması, yaylı tanbur çalgısının Türk makam müziği geleneği ile olan etkileşimi içerisinde yaşanan "dışlanma" olgusunun nedenleri üzerine odaklanmaktadır. Söz konusu "dışlanma" olgusunun sadece geleneği yaşatma iddiasındaki resmi kurumlarda gerçekleşmesi, problemin aynı zamanda bir gelenek meselesi olduğunu ortaya koyar. Bu yüzden araştırma alanını, devlet destekli eğitim kurumları ve icra toplulukları oluşturur.
Dışlanma olgusunun fark edilmesi ancak ayrıntılı bir anlayışa sahip olunmaması, araştırmanın desenini "olgubilim" olarak belirler. Yapılan literatür taraması, dışlanma olgusunun yalnızca varlığını pekiştirmiş, sonuca götüren bulgulara ilgili sahada yapılan derinlemesine görüşme tekniği ile ulaşılmıştır. Dışlamaya dair söylemlerin gizli ya da dolaylı şekilde ifade ediliyor olması, doğrudan veri toplama araçlarını işlevsiz kılmış, açık uçlu duyarlaştırıcı görüşme tekniği ile gömülü içeriğin ortaya çıkarılması hedeflenmiştir. 
Dışlanma olgusunun neden gerçekleştiği, çok boyutlu ve çok anlamlı bir yapı oluşturur. Araştırma, mızraplı tanbur ve yaylı tanburun dikotomik ilişkisini sosyolojik ve organolojik boyutları ile ele alır. Bir gelenek sembolü olarak mızraplı tanburu merkeze alarak, yaylı tanbura karşı gösterilen tepkiselliği ve davranış modellerini toplumbilimsel yaklaşımlarla çözümlemeyi amaçlar. Elde edilen organoloji tabanlı veriler ise, tek başına ya da kuramsal yaklaşımlar ile değerlendirilmiştir. Bu yönüyle tez, analitik organoloji sahası için örnek bir çalışma olarak değerlendirilebilir.
Tez, "dışlanma" olgusuna dair ortaya koyduğu argümanları bazı temel ve yan kavram ve kuramlar üzerinden açıklar. Tartışma, "Sembolik Etkileşimci Yaklaşım", Becker'ın "Sanat Dünyaları" ve "Haricilik" kavramları üzerinden yapılır. Kültürün bazı unsurlarının değişime kapalı sert bir yapı gösterdiği gerçeğinden hareketle araştırma, mızraplı tanburun güçlü bir kültürel simge oluşturduğunu ve bu yüzden de bir dönüşüm ürünü olarak yaylı tanburun dışlandığını ortaya koyar.

Anahtar Kelimeler: Tanbur, Yaylı Tanbur, Gelenek, Gelenekçilik, Kültür Değişmeleri, Müzik Sosyolojisi, Analitik Organoloji

Abstract:
This thesis focuses on the reasons for the "exclusion" phenomenon experienced in the interaction of the yaylı tanbur instrument with the Turkish makam music tradition. The fact that this "exclusion" phenomenon takes place only in official institutions that claim to keep tradition alive reveals that the problem is also a matter of tradition. Therefore, the research field consists of state-supported educational institutions and executive societies.
Noticing the exclusion phenomenon but not having a detailed understanding determines the pattern of the research as "phenomenology". The literature review carried out only reinforced the existence of the exclusion phenomenon, and the findings that led to conclusions were reached with the in-depth interview technique performed in the relevant field. The fact that the discourses about exclusion were expressed in a secret or indirect way rendered the direct data collection tools dysfunctional, and it was aimed to reveal the embedded content with the open-ended sensitizing interview technique.
Why the exclusion phenomenon occurs creates a multidimensional and multi- meaningful structure. The research deals with the dichotomous relationship between mızraplı tanbur and yaylı tanbur with sociological and organological dimensions. Focusing on the mızraplı tanbur as a tradition symbol, it aims to analyze the responsiveness and behavioral patterns shown against the yaylı tanbur with sociological approaches. Organology-based data obtained were evaluated alone or with theoretical approaches. In this respect, the thesis can be considered as an exemplary study for the analytical organology field.
The thesis explains the arguments it puts forward on the phenomenon of "exclusion" through some basic and secondary concepts and theories. The discussion is done through the concepts of "Symbolic Interactionist Approach", Becker's "Art Worlds" and "Outsiders". Based on the fact that some elements of culture show a rigid structure that is closed to change, the research reveals that the mızraplı tanbur constitutes a strong cultural symbol and therefore the yaylı tanbur is excluded as a product of transformation.

Key Words: Tanbur, Yaylı Tanbur, Tradition, Traditionalizm, Cultural Changes, Sociology of Music, Analytical Organology