Gelibolulu Mustafa Âlî Dîvânı'nda sosyal hayata ilişkin unsurlar
Social life related factors in the Divan of the Gelibolulu Mustafa Ali
Yazar: EDA DEMİROK
Danışman: DOÇ. DR. İNCİNUR ATİK GÜRBÜZ
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: 16. yüzyıl = 16. century ; Divan edebiyatı = Divan literature ; Divan şiiri = Court poem ; Divanlar = Divans ; Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Gelibolulu Mustafa Ali = Gelibolulu Mustafa Ali ; Klasik Türk edebiyatı = Classical Turkish literature ; Sosyal hayat = Social life ; Türk edebiyatı = Turkish literature

Özet:
XVI. yüzyıl, Osmanlı sanatı ve edebiyatı için bir altın bir çağ olmuştur. Bu dönemde çeşitli sanatçılar yetişmiş, Osmanlı kültür hayatına farklı soluklar getirmiştir. Sarayın da sanat ve edebiyata verdiği destek sonucunda bu yüzyılda ortaya çıkan eser sayısı bir hayli artmıştır. Bu ortamda farklı şiir türleri denenmiş ve imparatorluğun sınırları genişledikçe değişik kültürler tanınmaya başlanmıştır. Yaşanan bu gelişmeler toplumu oluşturan her alanla birlikte klasik Türk edebiyatını da zenginleştirmiştir.
Osmanlı Devleti'nin yükselme döneminde olduğu ve topraklarının en geniş sınırlara ulaştığı bu yüzyılda, önceki yüzyıllardan farklı olarak kültürel çeşitlilik hızla artmıştır. Türk toplumu kendi gelenek ve göreneklerini muhafaza ederken tanıştığı yeni kültürlerden de etkilenmiştir. Bu kültürel zenginlik yalnızca toplumsal hayatla sınırlı kalmamış, edebi eserlerde de hayat bulmuştur.
Bu noktada Gelibolulu Mustafa Âlî'nin Dîvân'ı da XVI. yüzyıl Osmanlı kültür ve toplumsal yaşamını yansıtması bakımından önemlidir. Âlî, toplumdaki çeşitli kültürel unsurları bir sanatçı bakışıyla tespit ederek onları şiirlerine konu etmiş ya da bir malzeme unsuru olarak kullanmıştır. Bazen oyun ve eğlenceler onun şiirinin malzeme unsuruyken bazen de hastalıklar ve afetler şiirlerine konu olmuştur. Öte yandan Dîvan'da yer alan ülke ve şehir adlarından da devletin sınırlarının genişlediği ve kültürel zenginleşmenin yaşandığı anlaşılmaktadır. Bahsedilenler ve benzeri örneklerden hareketle Âlî Dîvânı'nı XVI. yüzyıl Osmanlı kültürünü ve toplumunun bir aynası olarak değerlendirmek de yanlış olmayacaktır.
Bu çalışmanın amacı XVI. yüzyıl klasik Türk edebiyatı şairlerinden Gelibolulu Mustafa Âlî'nin Dîvân'ında sosyal hayat ve toplumsal kültür ögelerini tespit etmektir. Bu amaçla Gelibolulu Mustafa Âlî'nin Dîvân'ı incelenmiş ve elde edilen bulgular çeşitli başlıklar altında tasnif edilerek açıklanmıştır. Çalışmada Âlî Dîvânı'nın XVI. yüzyıl Osmanlı sosyal hayatını yansıtması bakımından önemli olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The 16th century had been a golden age for Ottoman art and literature. During this period, various artists were trained and brought different breaths to the Ottoman cultural life. As a result of the support of the palace to art and literature, the number of works that emerged in this century increased considerably. In this environment, different types of poetry were tried, and as the borders of the empire expanded, different cultures began to be recognized. These developments have enriched the classical Turkish literature along with every field that makes up the society.
In this century, when the Ottoman Empire was in the rising period and its lands reached the widest borders, cultural diversity increased rapidly, unlike the previous centuries. While the Turkish society kept its own traditions and customs, it was also influenced by the new cultures it met. This cultural richness was not only limited to social life, but also found life in literary works.
At this point, the Divan of Gelibolulu Mustafa Âlî is also important in terms of reflecting the 16th century Ottoman cultural and social life. Âlî identified various cultural elements in the society with an artist's point of view and made them the subject of his poems. Sometimes games and entertainments were the material of his poetry, sometimes diseases and disasters were the subject of his poetry. On the other hand, it is understood from the names of the countries and cities in the Dîvân that the borders of the state expanded and cultural enrichment was experienced. Based on the aforementioned and similar examples, it would not be wrong to evaluate Âlî's Dîvân as a mirror of the 16th century Ottoman culture and society.
The aim of this study is to determine the social life and social culture elements in the Divan of Gelibolulu Mustafa Âlî, one of the poets of 16th century classical Turkish literature. For this purpose, Gelibolulu Mustafa Âlî's Dîvân was examined and the findings were explained by classifying them under various headings. In the study, it has been concluded that Âlî's Dîvân is important in terms of reflecting the 16th century Ottoman social life.