Malatya ili kayısı yetiştiren işletmelerin etkinliklerinin belirlenmesi: Bootstrap VZA yaklaşımı
Determining the efficiencies of apricot-growing businesses in Malatya: Bootstrap VZA approach
Yazar: RIFKI DÖNMEZ
Danışman: PROF. DR. MURAT KÜLEKÇİ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bootstrap = Bootstrap ; Etkinlik = Efficiency ; Kayısı = Apricot ; Malatya = Malatya ; Regresyon = Regression ; İki Aşamalı Network VZA Yöntemi = Two-Stage Network VZA Method

Özet:
Amaç: Malatya İl'inde kayısı yetiştiren işletmelerin etkinliğini ve etkinliğe etki eden belirleyici faktörleri ortaya koymaktır. 
Yöntem: Bu çalışmada elde edilen veriler, 2018-2019 yılı üretim döneminde Malatya İl'indeki 5 ilçe ve bu ilçelere bağlı 28 köyde bulunan kayısı yetiştiren işletmecilerle yapılan 124 anket çalışmasından elde edilmiştir. Elde edilen veriler Bootstrap Veri Zarflama Analizi (Bootstrap VZA) ile analiz edilerek işletmelerin etkinlikleri hesaplanmış ve işletmelerin etkinliğine etki eden faktörleri ise Kesilmiş (truncated) regresyon modeli ile tespit edilmiştir. 
Bulgular: Hipotez testi CRS etkinliğinin işletmelerin durumunu yansıtacağını doğrulamıştır. Düzeltilmiş girdi odaklı CRS etkinliği 0,587 olarak belirlenmiştir. Etkinliğe etki eden faktörlerin analizine göre; verim artışı, daha az azot, potasyum, mazot kullanımı, sulama masrafının azalması etkinliği artırmaktadır. I. tabakadaki işletmeler IV. ve V. tabakadaki işletmelerden, çok engebeli arazilere sahip işletmelerin etkinliği düz araziye sahip işletmelerinkinden, destek almayanların alanlardan, lise mezunu işletmecilerin ilköğretim mezunu işletmecilere göre daha etkin oldukları belirlenmiştir. Ayrıca alınan destek sayısı arttıkça etkinlik artmakta ve kredi alan işletmecilerin daha etkin olduğu belirlenmiştir.  
Sonuç: Kayısı yetiştiren işletmeler, kaynak kullanım etkinliğini sağlayarak; kayısı dikili alanda %32,22, azotta %33,43, fosforda %30,28, potasyumda %36,38, böcek ilacında %31,59, mantar ilacında %31,15, işgücü kullanımında %31,83, yakıt masrafında %30,93 ve sulama masrafında %33,01 oranında daha az girdi kullanarak ta aynı üretim miktarını üretebilecekleri belirlenmiştir. Çiftçi eğitim programları ile çiftçilerin girdi kullanımı konusunda bilgilendirilmesi, verilen destek ve kredilerin denetlenmesi, düz arazilerin etkinliklerinin artırılması için ve ticari işletmelerin kurulması ve ürün pazarlaması konusunda devlet desteğinin sağlanması gerekir.

Abstract:
Purpose: The aim of this study is to reveal the efficiency of the apricot growing farms in Malatya province and the determining factors affecting the efficiency.
Method: The data obtained in this study were obtained from 124 surveys conducted with apricot-growing farmers in 5 districts and 28 villages of Malatya Province during the production period of 2018-2019. The data obtained were analyzed with Bootstrap Data Envelopment Analysis (Bootstrap DEA), and the efficiency of the farms was calculated and the factors affecting the efficiency of the farms were determined with the truncated regression model.
Findings: Hypothesis testing confirmed that CRS effectiveness would reflect the state of businesses. The adjusted input oriented CRS efficiency was determined as 0.587. According to the analysis of the factors affecting the effectiveness; productivity increase, less nitrogen, potassium, diesel use, decrease in irrigation costs increase efficiency. Farms in Layer I IV. It was determined that among the farms in the V. and Layer IV, the farms with very rough lands were more effective than the farms with flat land, the ones who did not receive support from the fields, the high school graduates were more effective than the primary school graduates. In addition, as the number of support received increases, the efficiency increases and it has been determined that the farmers receiving loans are more effective.
Results: Apricot-growing farmers, by ensuring resource use efficiency; 32.22% in apricot planted area, 33.43% in nitrogen, 30.28% in phosphorus, 36.38% in potassium, 31.59% in pesticides, 31.15% in fungicide, 31.83% in labor use, and fuel costs It has been determined that they can produce the same production amount by using less input at the rate of 30.93 and 33.01% in irrigation costs. With farmer training programs, state support should be provided for the farmers to be informed about the use of inputs, to control the support and loans given, to increase the efficiency of flat lands, to establish commercial farms and to market grapes