Kentsel yeşil alanların ekosistem hizmetleri kapsamında değerlendirilmesi: Üsküdar Fethipaşa Korusu örneği
Evaluation of urban green areas within the scope of ecosystem services: The case of Uskudar Fethipasa Grove
Yazar: ENES SUAT UÇAR
Danışman: DOÇ. DR. SEHER DEMET YÜCEL
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Geçmişten günümüze kadar olan süreçte, insanlar ve diğer canlı varlıklar yaşamlarını sürdürebilmek için gıda, barınma gibi temel ihtiyaçlarını ekosistemden temin etmektedirler. Yaşam alanları üzerinde etkili olan ekosistemler, canlıların ihtiyaçları doğrultusunda, tarihsel süreçte meydana gelen değişimler gibi sebepler yüzünden tahribatlara ve bozulmalara uğramaktadır. Bu tahribatlar, canlılar ile ekosistem arasındaki ilişkinin ve ekolojik dengenin bozulmasına sebep olmaktadır. 
Son yıllarda artış gösteren teknolojik gelişim, nüfus artışı gibi etkenler doğal kaynakların zarar görmesinde hızlandırıcı etkilere sebep olmuştur. Kentlerdeki nüfus artışıyla birlikte yapılaşma oranının artması kenti ve kentsel ekosistemleri de büyük ölçüde değiştirmiştir.
İnsan yaşamında önemli bir yeri olan kentsel ekosistemlerin, sosyal ve ekolojik açıdan önemi göz önüne alındığında, öne çıkan bir yaklaşım yöntemi olan "ekosistem hizmetleri çalışmaları"  kentsel yeşil alanlar ile olumlu bir ilişki içerisindedir. Birçok altyapı içeren kentsel yeşil alanlar, şehirlerdeki ekosistem hizmetlerinin ana sağlayıcılarından biridir. Ekosistem hizmetleri ürünleri, insan sağlığına ve toplum faydasına etkisinden dolayı bu düşünceyi desteklemektedir.  
Yapılan bu çalışma kapsamında ekosistem hizmetlerinin incelenmesi ve değerlendirilmesi amacı ile Boğaziçi ekosistemi içerisinde önemli bir yeri olan Üsküdar Fethipaşa korusu örnek alan olarak seçilmiştir.  Ekosistem hizmetlerinin Fethipaşa korusu içerisinde tespitine yönelik çeşitli yöntemler kullanılmıştır. Ekosistem hizmet sağlayıcıların değerlendirilmesi için Fethipaşa korusunun karbon tutum haritası, ısı haritası ve eğim haritası çıkarılmıştır. Bu haritalar, uzaktan algılama teknolojisinin bir parçası olan hava lidar sistemi verileri  kullanılarak, InVEST, Arcgis gibi coğrafi bilgi sistemi (CBS) tabanlı programlarla entegre edilip daha somut sonuçlar elde edilmiştir. Gıda tedariği, temiz su, odun ürünleri, ilaçlar, rekreasyon, ilham verici değerler ve yaşam ortamı sağlama gibi hizmetler ise çalışma alanı içerisinde yapılan gözlemler doğrultusunda tablo oluşturularak değerlendirilmiştir. Yapılan bu çalışmalar sonucunda Fethipaşa korusu içerinde bulunan ekosistem hizmet sağlayıcılarının tespiti ve gerekliliğinin ele alınması hedeflenmiştir.
Anahtar Sözcükler: Ekosistem Hizmetleri, Kentsel Yeşil Alanlar, InVEST, CBS, Haritalama, Fethipaşa, Üsküdar

Abstract:
In the process from the past to the present, humans and other living beings obtain their basic needs such as food and shelter from the ecosystem in order to survive. Ecosystems, which are effective on living spaces, are subject to destruction and deterioration due to reasons such as changes in the historical process in line with the needs of living things. These destructions cause the deterioration of the relationship between living things and the ecosystem and the ecological balance.
Factors such as technological development and population growth, which have increased in recent years, have accelerated the damage of natural resources. The increase in the rate of construction with the increase in population in the cities has also changed the city and urban ecosystems to a great extent.
Considering the social and ecological importance of urban ecosystems, which have an important place in human life, "ecosystem services studies", which is a prominent approach, is in a positive relationship with urban green spaces. Urban green spaces with many infrastructures are one of the main providers of ecosystem services in cities. Ecosystem services products support this idea because of their impact on human health and community benefit.
Within the scope of this study, Üsküdar Fethipaşa grove, which has an important place in the Bosphorus ecosystem, was chosen as a sample area in order to examine and evaluate the ecosystem services. Various methods have been used to determine ecosystem services within the Fethipaşa grove. Carbon capture map, heat map and slope map of Fethipaşa grove were prepared for the evaluation of ecosystem service providers. These maps were integrated with geographic information system (GIS) based programs such as InVEST and Arcgis, using air lidar system data, which is a part of remote sensing technology, to obtain more concrete results. Services such as food supply, clean water, wood products, medicines, recreation, inspiring values and providing a living environment were evaluated by creating a table in line with the observations made in the study area. As a result of these studies, it is aimed to determine the ecosystem service providers in the Fethipaşa grove and to address the necessity.
Key Words: Ekosystem Services, Urban Green Areas, InVEST, GIS, Mapping, Fethipaşa, Üsküdar