Bazı ilaç ve kimyasal maddelerin eritrosit glukoz 6-fosfat dehidrogenaz enzimine in vivo ve in vitro etkilerinin araştırılması
The investigation of in vivo and in vitro effects of some drugs and chemicals on erythrocyte glucose 6-phosphate dehidrogenase enzyme
Yazar: SAYİT ALTIKAT
Danışman: PROF.DR. NURİ BAKAN
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Biyokimya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1999
Konu: Biyokimya = Biochemistry

Özet:
Eritrosit G6PD eksikliği Dünyada en yaygın olarak görülen kalıtsal enzim bozukluğudur ve Ülkemizde sık olarak rastlanmaktadır. Bugün Dünyada 400 milyondan fazla kişi bu enzim eksikliğinden etkilenmektedir. Bugüne kadar bu enzimin Dünyada yaklaşık 400, Türkiye'de ise 20'ye yakın varyantı tespit edilmiştir. Türkiye'de görülen tiplerin klinik olarak en ağır tip olduğu ve bazı ilaç kullanımlarında bazen ölümle sonuçlanabilecek kadar ağır hemolizlere sebep olduğu bir gerçektir. Ülkemizde bu enzim eksikliğinin yaygınlığı bilinmesine rağmen ilaç ve kimyasal maddelerin eksiklik tipine ve bu enzimin inhibisyonuna etkileri hakkında yeterli veriler bulunmamaktadır. Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi Yakutiye ve Aziziye Araştırma Hastanelerinde ve Erzurum Göğüs Hastalıkları Hastanesinde çok sık kullanılan bazı ilaçlar bir ön elemeye tabi tutularak 22 adedi çalışma kapsamına alındı ve insan eritrositlerinden elde edilen G6PD enzimi üzerinde bu ilaçların inhibisyon etkileri araştırıldı. Bu amaçla önce insan eritrosit Glukoz 6-Fosfat Dehidrogenaz enzimi, afînite kromatografisi metoduyla % 51,6 verimle 9300 kat saflaştınldı. Saflaştırma esnasında sıcaklık kontrol altında tutuldu (2-4°C). Enzim aktivitesi Beutler metoduna göre spektrofotometrik olarak belirlendi. Bütün kinetik çalışmalarda bu yöntem kullanıldı. Bu tez kapsamına alınan 22 ilaçtan 16 adedinin in vitro çalışmalar sonucunda insan G6PD enzim aktivitesi üzerine inhibisyon etkisi gösterdiği tespit edildi. Bu ilaçlardan iki tanesi, I50 değerlerinin küçüklüğü ve bir doz sonrası kanda sebep olabileceği % inhibisyon değerlerinin büyüklüğü dikkate alınarak in vivo olarak çalışıldı: Bu iki ilacın in vivo inhibisyonu spraque dawley türü sıçanlarda denendi, her iki ajanın da inhibisyon etkilerinin yüksek olduğu tespit edildi ve istatistiksel verilerle doğrulandı. Bu çalışmalar neticesinde elde edilen aktivite değerlerinin in vitro çalışmalarla parelel olduğu görüldü. Dispril verilen kontrol grubunda aktivite; 7.259+0.387, çalışma grubunda ise Lsaat sonunda 2.804±0.382 (PO.001), 3.saat sonunda 3.797+0.383 (PO.001), 6.saat sonunda ise 6.753±0.385 £Ü/grHb olarak bulundu. Bu değerlere göre çalışma grubunun 1. ve 3. Saatlerinde ciddi bir inhibisyonun varlığı gözlendi. EtÜ alkol verilen kontrol grubunda aktivite 7.233±0.54ö ikeh çalışma grubunda l.sa^t Sonunda 2.972İÖ.309 (PO.001), 3.saat sonunda 4.275±Ö.373 (PO.OOl), ö.saat sonıüİÜa ise 6.806±o;^3 (PO.001) idi. Bu deflere göre1 çilişihâ ğtuliinda i., 3. ve ö.saatlerde ciddi inhibisydnun devam ettiği gözlönai.

Abstract:
Erythrocyte G6PD deficiency is the most frequently seen inheritant enzyme deficiency in the world and is also frequently seen in our country. Now, more than 400 million people are affected by the deficiency of this enzyme. Up to date, approximately 400 variants in the world and 20 variants in Turkey have been determined. It is known that the variants seen in Turkey are the most severe ones and use of some drugs may lead to severe hemolysis and even sometimes lead to death. Although it is well known that G6PD deficiency is widely seen in Turkey, no enough data are available about the effects of some drugs and chemicals on the enzyme inhibition and various types of the disease. Twenty-two drugs which are widely used in Yakutiye and Aziziye Research Hospitals, Medical School Atatürk University and Erzurum Hospital of Chest Diseases were included in this study and the inhibitory effects of these drugs on G6PD enzyme were investigated. For this purpose, firstly G6PD enzyme was purified by affinity chromatography with 51.6 % efficiency, 9300 times. During purification procedure, temperature was under control (2-4°C). The enzyme activity was spectrophotometrically determined according to Beutler's method. This method was used in all kinetic studies. At the end of in vitro studies, sixteen of 22 drugs included in this study were shown to have an inhibitory effect on human G6PD enzyme. Two of these drugs were also in-vivo studied since they have low I50 values and high values of % inhibition in blood after one dose. The in-vivo inhibition of these two drugs were performed on Spraque Dawley mice and were detected to have great inhibitory effects. The findings were parallel to those obtained inin-vitro studies. The activity values were 7.25±0.387 in the control group given dispril, 2.804 ± 0.382 (p<0.0001) 3.797 ± 0.383 (pO.0001) and 6.753 ± 0.385 u/gr. Hb at the end of the 1 *, 3 rf and 6th hours in the study group. From these results, it was observed that there was a severe inhibition at the end of the 1st and 3rd hours. While the activity was 7.233 ± 0.540 u/gr. Hb in ethyl alcohol given control group, this value was 2.972+0.309 (p<0.001), 4,275+0.373 (p<0.001), and 6.806+0.533 u/gr. Hb (p<0.001) at the end of 1st, 3rd and 6th hours. These data revealed that a severe inhibition was continuing in the study group at the end of the 1st, 3rd and 6th hours.