Toplumsal bir tip olarak yetim
Orphan as a social type
Yazar: HATİCE KÜBRA DOKUMACI
Danışman: PROF. DR. REŞAT AÇIKGÖZ
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Fenomenoloji = Phenomenology ; Sosyal tipler = Social types ; Tipoloji = Typology ; Yetim = Orphan

Özet:
Sosyoloji geleneği içerisinde yapılan çalışmalara bakıldığında, toplumsal tiplere ait çalışmaları görmek mümkündür. Toplumsal tiplerin görünür hale gelmesinde, toplumsallaşmanın devamında, değerlerin aktarımında ve yeniden inşasında toplumsal tiplerin önemli bir rolü olduğu görülmektedir. Bu çalışmada toplumsal tipler bağlamında, ayrıca yetim bireylerin yetimlik deneyimleri üzerinden fenomenolojik bir yaklaşımla yetimlik incelemektedir. Çalışmada yetimi ve yetimlik hallerini anlamamızı kolaylaştıran birçok kavram ve kurum ele alınmıştır. Çalışmanın temel faydalandığı kısım literatürle birlikte yetim bireylerin gündelik yaşam pratikleri olmuştur. Bu amaçla 26 yetim bireyle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Yetimlik üç kuşak arasında incelenmiş ve her birindeki ortak deneyimler üzerinden yetim tipi tanımlanmaya çalışılmıştır. Her yaşta ki bireyin, baba kaybı sonrasında geçirdiği süreç dereceli olarak zor ve sancılı olduğuna kanaat getirilmiştir. Babaya duyulan ihtiyacın her yaşta farklı derecelerde de olsa hiç bitmediği görülmüştür. Babanın aile içerisindeki birleştirici rolü, aile kurma sürecindeki ve sonrasındaki önemi elde edilen bulgularla tespit edilmiştir. Babanın sahip olduğu ekonomik sermaye ile birlikte sosyal sermaye de yetimliğin dezavantajlarını asgariye indirdiği görüşmeler neticesinde elde edilmiştir. Yetimliğin oluşturduğu manevi yoksunluk her yaş grubunda farklı derecelerde görülmüştür. Tüm bu analizler sonucunda 9 temaya ulaşılmıştır. Bunlar  yetimliğin hissettirdikleri ve yetimlikle mücadele etme şekilleri, yetim kalmanın yaş ile ilişkisi, babanın birleştirici rolü, yetimliğin sosyal sermaye ile ilişkisi, yetim bireylerin topluma dahil edilmesi, sosyal yardımlar ve yetimlik, babanın aile içerisindeki nüfuzu, yetimlik ve aile kurma,  yetimliğin manevi yoksunluğu şeklindedir. Sonuç olarak babanın kaybı hayatın akışı içerisinde her yaş grubundaki bireyleri muhtelif derecelerde etkilediği ve maddi ve manevi yoksunluk ve yoksulluğa sürüklediği görülmüştür. 
Anahtar Kavramlar; Yetim, Yetimlik, Toplumsal Tip, Yetim Tipi, Fenomenoloji.

Abstract:
When we look at the studies carried out in the tradition of sociology, it is possible to see studies of social types. It is seen that social types have an important role in making social types visible, in the continuation of socialization, in the transfer and reconstruction of values. In this study, orphanhood is examined with a phenomenological approach in the context of social types and also through orphan experiences of orphans. In the study, many concepts and institutions that make it easier for us to understand orphans and orphanhood situations are discussed. The main benefit of the study was the daily life practices of orphans along with the literature. For this purpose, semi-structured interviews were conducted with 26 orphans. Orphanhood was examined between three generations and the orphan type was tried to be defined through the common experiences in each of them. It has been concluded that the process of individuals of all ages after the loss of their father is gradually difficult and painful. It has been observed that the need for a father never ends, albeit to varying degrees, at all ages. The unifying role of the father in the family and its importance during and after the process of establishing a family have been determined by the findings. Along with the economic capital owned by the father, the social capital was also obtained as a result of the negotiations that minimized the disadvantages of orphanhood. The spiritual deprivation caused by orphanhood was seen in different degrees in every age group. As a result of all these analyzes, 9 themes were reached. These are the feelings of orphanhood and the way they struggle with orphanhood, the relationship of being an orphan with age, the unifying role of the father, the relationship of orphanhood with social capital, inclusion of orphans in the society, social benefits and orphanage, father's influence in the family, orphanage and family formation, orphan's spiritual deprivation. As a result, it has been seen that the loss of the father affects individuals of all age groups in varying degrees in the course of life and drags them into material and moral deprivation and poverty.
Keywords: Orphan, Orphanhood, Social Types, Orphan Type, Phenomenology.