Yaşlı ve orta yetişkin Tip 2 diyabetli bireylerde kırılganlığın ayak bakım davranışları ve öz etkililiğe etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of frailty on foot care behaviors and self-efficacy in elderly and middle-aged individuals with Type 2 diabetes
Yazar: DÖNDÜ BİLİCİ
Danışman: DOÇ. DR. MERYEM KILIÇ
Sanko Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Esasları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Diabetik ayak = Diabetic foot ; Kırılganlık = Frailty

Özet:
Kırılganlık kas ve sinir fonksiyonlarının bozulmasına ve stres etkenlerine karşı savunmasızlık sonucu bağımlılığa sebep olarak olumsuz sonuç riskini arttırmaktadır. Diyabetin kırılganlığı arttırıcı etkisi, kırılganlığı olmayan bireylere göre daha hızlı fonksiyonel düşüşe, komplikasyonlara ve hastaneye yatışa neden olmaktadır. Kırılganlığın erken tespiti, fonksiyonel gerilemeyi azaltmak için, hedefe yönelik müdahalelerin uygulanmasına olanak sağlayabilmektedir. Tip 2 diyabetli bireylerle yapılan bu çalışmada yaşlı ve orta yetişkinlerde kırılganlığın ayak bakım davranışı ve öz etkililiğe etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma tanımlayıcı ve kesitsel türdedir. Veriler Ağustos – Aralık 2023 tarihleri arasında Gaziantep Dr. Ersin Arslan Eğitim ve Araştırma Hastanesi Dahiliye ile Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları poliklinikleri ve servislerinde toplandı. Araştırmaya alınma kriterlerine karşılayan 75 yaşlı ve 75 orta yetişkin olmak üzere toplam 150 Tip 2 diyabetli birey dahil edildi. Araştırma için gerekli etik kurul onayı, kurum çalışma onayı ve hasta onamları alındı. Verilerin toplanmasında Diyabetli Birey Tanıtıcı Bilgi Formu,  Ayak Bakım Davranış Ölçeği (ABDÖ), Diyabetik Ayak Bakımı Öz-etkililik Ölçeği (DABÖÖ) ve FRAİL Kırılganlık Ölçeği kullanıldı. Verilerin analizinde Shapiro Wilk testi, Mann-Whitney U testi/Kruskall Wallis, Dunns' çoklu karşılaştırma testi, Spearman korelasyon analizi ve basit doğrusal regresyon analizi kullanıldı. Araştırmaya katılan diyabetli bireylerin yaş ortalaması 62,81 ± 10,3 yıl, %48,7'sinin erkek, %51,3'ünün kadın olduğu belirlendi. Orta yetişkin ve yaşlı popülasyonda yapılan bu çalışmada kırılganlık arttıkça hastaların daha kötü ayak bakım davranışları gösterdiği ve öz etkililiklerinin azaldığı tespit edildi (p<0,001). Regresyon analizi sonucuna göre; kırılganlığın hem yaşlı hem de orta yetişkin bireylerde ayak bakım davranışı ve öz etkililiği etkilediği (p<0,001), ayak bakımı davranışının toplam varyansının %81,8'ini ve diyabetik ayak bakımı öz etkililiğinin toplam varyansının %76,7'sini açıkladığı belirlendi. 65 yaş ve üzeri grupta olanlar, diyabet süresi uzun olanlar, sürekli kullanılan ilaç sayısı fazla olanlar, diyabete ek kronik hastalığı bulunanlar, gün içinde ayakta kalma süresi kısa olanlar, diyabete bağlı komplikasyon gelişenler, ayakta dengede dururken zorlanma yaşayanlar, yürürken bir yere takılanlar, yürürken ayağını sık sık bir yere çarpanlar, ayakla ilgili sorun yaşayanlar, egzersiz yapmayanlar, son bir yılda hastaneye yatış öyküsü bulunanlar, daha önce veya şu anda ayaklarında diyabete bağlı yarası olanlar ve yürürken ayak ya da bacakta ağrı hissedenlerin kırılganlık düzeyi istatistiksel açıdan anlamlı bulundu (p<0,05). Sonuç olarak kırılganlığın ayak bakımını ve öz etkililik düzeyini önemli ölçüde etkilediği saptanmıştır. Bu sonuçlar doğrultusunda diyabetle ilişkili ayak hastalıklarının önlenmesi için, olumsuz olay riski taşıyan diyabetli bireylerin erken tanılanması ve kırılganlığın ciddiyetinin değerlendirilmesi önerilmektedir.

Abstract:
Frailty increases the risk of adverse outcomes, leading to impaired muscle and nerve function and dependency as a result of vulnerability to stressors. The frailty-enhancing effect of diabetes leads to more rapid functional decline, complications and hospitalization than in individuals without frailty. Early detection of frailty can enable the implementation of targeted interventions to reduce functional decline. In this study conducted with individuals with type 2 diabetes, it was aimed to determine the effect of frailty on foot care behavior and self-efficacy in elderly and middle-aged adults. The study is descriptive and cross-sectional. Data were collected between August and December 2023 in the Internal Medicine and Endocrinology and Metabolic Diseases outpatient clinics and wards of Gaziantep Dr. Ersin Arslan Training and Research Hospital. A total of 150 individuals with Type 2 diabetes, 75 elderly and 75 middle-aged adults, who met the inclusion criteria were included in the study. Ethics committee approval, institutional permission and patient consent were obtained. Diabetic Individual Descriptive Information Form, Foot Care Behavior Scale (FCBS), Diabetic Foot Care Self-Efficacy Scale (DFCSES) and FRAIL Frailty Scale were used for data collection. Shapiro Wilk test, Mann-Whitney U test/Kruskall Wallis, Dunns' multiple comparison test, Spearman correlation analysis and simple linear regression analysis were used to analyze the data. The mean age of the individuals with diabetes who participated in the study was 62.81 ± 10.3 years, 48.7% were male and 51.3% were female. In this study conducted in a middle-aged and elderly population, it was found that as frailty increased, patients showed worse foot care behaviors and their self-efficacy decreased (p<0.001). According to the results of regression analysis, frailty was found to affect foot care behavior and self-efficacy in both elderly and middle-aged individuals (p<0.001), explaining 81.8% of the total variance of foot care behavior and 76.7% of the total variance of diabetic foot care self-efficacy. Those aged 65 years and over, those with a long duration of diabetes, those with a high number of medications used continuously, those with chronic disease in addition to diabetes, those with a short standing time during the day, those who develop complications due to diabetes, those who have difficulty balancing while standing, those who get stuck while walking, those who frequently hit their feet while walking, those who had foot-related problems, did not exercise, had a history of hospitalization in the last year, had previous or current diabetes-related wounds on their feet, and felt pain in the foot or leg while walking the level of frailty was found to be statistically significant (p<0.05). As a result, it was found that frailty significantly affected foot care and self-efficacy level. In line with these results, early identification of individuals with diabetes at risk of adverse events and assessment of the severity of frailty are recommended to prevent diabetes-related foot diseases.