Osmanlı İmparatorluğu'nda Bulgar burjuvazisinin doğuşu ve ticaret ağları
The birth of Bulgarian bourgeoisie and trade networks in the Ottoman Empire
Yazar: MUSTAFA CAN GÜRİPEK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞEVKET KAMİL AKAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonomi = Economics ; Tarih = History

Özet:
Bu çalışma 19. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'nun Bulgaristan topraklarındaki iktisadî faaliyetlere odaklanmaktadır. Merkezi otoritenin zayıfladığı bir dönemde ortaya çıkan ''çorbacı'' sınıfı ve ilerleyen süreçte bu sınıfın Bulgar burjuvazisinin oluşumundaki rolü üzerinde durulmuştur. Çorbacıların ortaya çıkmasında rol oynayan faktörler, çorbacı sınıfının özellikleri ve Babıali ile olan ilişkileri incelenmiştir. Bulgari girişimcilerin oluşturduğu ticarî, finansal ve siyasî ağlar; Bulgaristan Milli Kütüphanesi'nde bulunan Osmanlı arşiv belgeleri, aile arşivleri, Osmanlı arşivi, süreli yayınlar ve ikincil kaynaklar kullanılarak açıklanmaya çalışılmıştır. Ayrıca, Bulgaristan'ın  19. yüzyılın başlarındaki iktisadi dinamikleri, dönemin en etkili Bulgar tacirlerinden biri olan Hacı Hristo Raçkov özelinde Sosyal Ağ Analizi yöntemi kullanılarak ortaya konulmaya çalışılmıştır. Analiz sonuçları, Raçkov'un bölge siyasetinde ve ekonomisinde önemli bir aktör olduğunu göstermektedir
Araştırma sonucunda, 19. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'nun Bulgaristan coğrafyasında Bulgar girişimcilerin aracı kurumlardan burjuvaziye doğru evirildiği, kurdukları ticari, finansal, siyasi bağlantılarla küresel piyasalarda önemli bir konum elde ettikleri saptanmıştır. Bulgar girişimcilerin bu başarısının ardında; 19.yüzyılda Balkanlar'ın öne çıkan konumu sonucu piyasaların genişlemesi, Osmanlı Devleti'nin Bulgar girişimcileri desteklemesi, Bulgaristan'ın tarım ve hayvancılık gibi temel sektörlerdeki yüksek verimliliği, tekstil ve maden sektörüne yönelme gibi sebeplere dayandığı görülmüştür. Bulgaristan'ın bağımsızlık sürecinde en önemli itici güç burjuvazi olmuştur.

Abstract:
This study focuses on the economic activities in the Bulgarian territories of the Ottoman Empire during the 19th century. It emphasizes the role of the "çorbaci" class, which emerged during a period of weakened central authority, in the formation of the Bulgarian bourgeoisie. The factors that contributed to the emergence of the çorbacis, the characteristics of the çorbaci class, and their relations with the central government (Babıali) are examined. The commercial, financial, and political networks established by Bulgarian entrepreneurs are elucidated using various sources, including Ottoman archive documents from the Bulgarian National Library, family archives, Ottoman archives, periodicals, and secondary sources. Additionally, the economic dynamics of the period are explored through the Social Network Analysis method applied to the registry of Hacı Hristo Raçkov, one of the most prominent and influential Bulgarian merchants of the time.

The research findings indicate that during the 19th century, Bulgarian entrepreneurs in the Bulgarian geography of the Ottoman Empire transitioned from intermediary institutions to the bourgeoisie, establishing significant positions in global markets through their commercial, financial, and political connections. The success of Bulgarian entrepreneurs is attributed to various factors, such as the expansion of markets resulting from the prominent position of the Balkans, the support provided by the Ottoman State to Bulgarian entrepreneurs, the high productivity of Bulgaria in key sectors such as agriculture and livestock, and the focus on the textile and mining industries. The bourgeoisie emerged as the primary driving force in Bulgaria's process of independence.