Bir eğitim ve araştırma hastanesindeki hemşirelerin çalışma koşulları, uyku problemleri ve iş kazaları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between working conditions, sleep problems and occupational accidents among the nurses at a research and training hospital
Yazar: MUSTAFA ÖZEL
Danışman: DOÇ. DR. Doç. Dr. Hediye Aslı DAVAS ERDEMLİ
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı / İş Sağlığı ve Güvenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Hemşirelik = Nursing ; Uyku bozuklukları = Sleep disorders ; Çalışma koşulları = Working conditions ; İş kazaları = Occupational accidents

Özet:
Bir Eğitim ve Araştırma Hastanesindeki Hemşirelerin Çalışma Koşulları, Uyku Problemleri ve İş Kazaları Arasındaki İlişkinin Değerlendirilmesi


Amaç: Bu araştırmada bir eğitim ve araştırma hastanesinde, hemşirelerin çalışma koşulları, uyku kalitesi ve son bir yıldaki iş kazaları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.

Yöntem: Araştırmanın evrenini, Muğla ilinde bir Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde çalışan; yataklı servislerde 150 hemşire, acil serviste 40 hemşire, ameliyathane ve yoğun bakımlarda 180 hemşire, polikliniklerde 30 hemşire olmak üzere toplam 400 hemşire oluşturmaktadır. Toplam 200 hemşireye ulaşılmıştır. Araştırmayı gönüllü kabul eden hemşirelere anket formları ve uyku ölçekleri (Pittsburgh Uyku Kalitesi Ölçeği ve Epworth Gündüz Uykululuk Ölçeği) çalışma yerlerinde yüz yüze görüşme tekniği uygulanarak veriler toplanmıştır. Tez anket formunda hemşirelerin sosyodemografik özellikleri (yaş, medeni durumu, cinsiyet, eğitim düzeyi, çocuk varlığı ve en küçük çocuk yaşı), sağlık durumunu (kronik hastalık varlığı ve türü, kullandığı ilaçlar, sigara kullanma durumu, çay/kahve tüketme durumu, günlük ortalama uyku süresi), çalışma öyküsü (kurumdaki çalışma süresi (ay/yıl), çalıştığı birimdeki çalışma süresi (ay/yıl), günlük çalışma saatleri, günlük uyku süresi, çalıştığı bölüm, çalıştığı birim, vardiyalı çalışma durumu,  aylık ortalama nöbet sayısı, haftalık çalışma süresi (saat), iş kazası görülme durumu, geçirdiği kaza tipi ve sayısı, iş kaynaklı stres düzeylerini), uyku kalitesi, gündüz uykululuk  gibi değişkenleri belirlemek amaçlı sorular bulunmaktadır. Değişkenler arasındaki ilişkiler ki-kare, student's t testi veya varyans analizi ile parametrik koşulların karşılanmadığı durumlarda da Mann-Whitney U, Kruskall – Wallis H ile değerlendirilmiştir.

Bulgular: Hemşirelerin yaş ortalaması 34,6±7,8 yıl olup, %39'u 24-29 yaş , %22,5'i 40-44 yaş grubundadır. %81'i kadındır. %83'ünün lisans ve üzerinde eğitimi vardır. %58,5'i evlidir. Evli olanların %76,4'ünün çocuğu vardır. Çekirdek tipi aileye sahip olanların oranı %93,0'dır.
Araştırma kapsamındaki hemşirelerin %87,5'i haftada 40 saat ve üzerinde çalışmakta, %53,5'i gündüz ve gece değişen vardiyalarda çalışmakta, %31'i gündüz +nöbet şeklinde çalışmakta, %71,5'i ayda beş ve üzeri nöbet tutmaktadır. Ortalama algılanan stres düzeyi oldukça yüksektir (7,7±1,8). %92,0'ı kötü uyku kalitesine (PUKİ) sahiptir. Grubun %37,5'inin artmış gün içi uykululuğu bulunmaktadır. Mesai şekli ve eğitim düzeyi ile uyku kalitesi ilişkisinde anlamlı bir farklılık bulunmaktadır. 
Araştırma sonucunda son bir yılda 96 (%48) hemşirenin 251 iş kazası geçirdiği saptanmıştır. Hemşirelerin son bir yılda geçirdiği kazalar; %23,5 ile iğne batması, % 15 ile cam kesiği, %14,5 ile kan ve vücut sıvısı ile temas, %8,5 ile kesici delici alet yaralanmaları, %8 ile düşme-kayma-incinme, %7,5 ile sözel, fiziksel şiddet ve mobing, % 6,5 ile diğer kazalar (yanık, trafik kazaları, yemek zehirlenmesi, solunum enfeksiyonu vb.), % 4,5 ile kimyasal ajan maruziyeti, % 3 ile kas iskelet sakatlıkları ve % 2,5 ile elektrikli tıbbi cihazlar ile ilgili kazalar olarak saptanmıştır. Sürekli gece ve gece ve gündüz değişen vardiyalarda çalışanlarda iş kazası görülme sıklığı daha fazladır. 35 yaşın altındakilerde (%58,5), bekarlarda (%64,9),  birimde çalışma süresi altı yıl ve üzerinde olanlarda (%51,8); haftalık çalışma süresi 40 saatten fazla olanlarda (%50,9), kötü uyku kalitesi olanlarda (%51,1) son bir yılda iş kazası görülme sıklığı anlamlı olarak fazladır. 

Sonuç: Araştırma sonucunda hemşirelerin uyku kalitelerinin kötü olduğu ve mesai şekli, eğitim düzeyi ile ilişkili olduğu, son bir yıldaki iş kazalarının yüksek olduğu ve yaş, birimde çalışma süresi, haftalık çalışma süresi, kötü uyku kalitesi ile ilişkili olduğu belirlenmiştir. Bu sonuçlar doğrultusunda uyku kalitelerini yükseltecek ve gündüz uykululuk durumunu azaltacak biçimde çalışma programları ve çalışma koşulları mevzuata uygun düzenlenmeli, uyku bozukluklarına bağlı iş kazaları, performans düşüklüğü olabileceği konusunda hemşireler bilgilendirilmeli, çalışma ortamındaki tehlike ve riskler belirlenmeli ve çalışan bu konuda hizmet içi eğitim programları ile bilgilendirilmeli, iş yerindeki stres faktörleri belirlenerek azaltılmalı  ve hemşirelere psikolojik destek sağlanmalıdır.

Anahtar Kelimeler: Hemşirelik; çalışma koşulu; iş kazası; uyku bozuklukları

Abstract:
Abstract

Evaluation of The Relationship Between Working Conditions, Sleep Problems And Occupational Accidents Among The Nurses At A Research And Training Hospital


Objective: This study aimed to evaluate the relationship between working conditions, sleep quality, and occupational accidents over the past year at a training and research hospital.

Method: The study population included 400 nurses working at a Training and Research Hospital in Muğla province. The group comprised 150 nurses from inpatient services, 40 from emergency services, 180 from operating theatres and intensive care units, and 30 from outpatient clinics. Data were collected from 200 nurses using a questionnaire and scales (Pittsburgh Sleep Quality Scale and Epworth Daytime Sleepiness Scale) designed by the researcher, administered via face-to-face interviews. The questionnaire covered sociodemographic details (age, gender, marital status, education level, presence and age of children), health status (chronic diseases, medication use, smoking, tea/coffee consumption, average daily sleep duration), work history (years at the institution, years in the current unit, daily working hours, sleep hours, department, unit, shift work status, average number of shifts per month, weekly working hours, occupational accidents, types and number of accidents, work-related stress levels), sleep quality, and daytime sleepiness. Relationships between variables were analyzed using chi-square, Student's t-test, variance analysis, Mann-Whitney U, and Kruskal-Wallis H tests, depending on the parametric conditions.

Results: The average age of the nurses was 34.6±7.8 years, with 39% in the 24-29 age group and 22.5% in the 40-44 age group. A total of 81% were female, and 83% held a bachelor's degree or higher. Of the participants, 58.5% were married, and among those, 76.4% had children. The majority, 93.0%, lived in a nuclear family structure. Among the nurses surveyed, 87.5% worked 40 hours or more per week, 53.5% worked rotating day and night shifts, 31% worked both day shifts and rotating shifts, and 71.5% had five or more shifts per month. The mean stress level was notably high (7.7±1.8). Poor sleep quality (PDQI) was prevalent in 92.0% of the nurses, and 37.5% experienced increased daytime sleepiness. A significant correlation was found between work type, education level, and sleep quality. Over the past year, 96 nurses (48%) reported experiencing 251 occupational accidents. The types of accidents included needle sticks (23.5%), glass cuts (15%), exposure to blood and body fluids (14.5%), sharp instrument injuries (8.5%), falls/slips/strains (8%), verbal and physical violence or mobbing (7.5%), other accidents (burns, traffic accidents, food poisoning, respiratory infections) (6.5%), chemical exposure (4.5%), musculoskeletal injuries (3%), and accidents involving electrical medical devices (2.5%). Occupational accidents were more frequent among those who worked continuous night shifts or rotating shifts. Nurses under 35 years old (58.5%), single nurses (64.9%), those with six or more years of service (51.8%), those working more than 40 hours per week (50.9%), and those with poor sleep quality (51.1%) were significantly more likely to have had an occupational accident in the past year.

Conclusion: The study concluded that poor sleep quality among nurses was associated with the type of work schedule, educational level, and a higher incidence of occupational accidents in the past year. The results suggest that work schedules and conditions should be adjusted to improve sleep quality and reduce daytime sleepiness. Nurses should be educated about the risks of occupational accidents and decreased performance due to sleep disorders. Hazards and risks in the workplace should be identified, and employees should receive in-service training. Workplace stress factors should be identified and mitigated, and psychological support should be provided to nurses.

Key Words: Nursing; working condition; work accident; sleep problems