DEHB tanılı ilkokul öğrencilerinin dikkat, üst bilişsel farkındalık ve problem çözme becerilerinin geliştirilmesinde oryantiringin etkisinin incelenmesi
Examining the effect of orienteering on the development of attention, metacognitive awareness and problem-solving skills of primary school students with ADHD
Yazar: FATMA GÜL UZUNER
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ŞAHİN
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilişüstü farkındalık = Matacognitive awereness ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Oryantiring = Orienteering ; Problem çözme becerisi = Problem solving ability ; Ölçekler = Scales ; Özel gereksinimli çocuklar = Children with special needs ; Üstbiliş = Metacognitive ; İlkokul öğrencileri = Primary school students

Özet:
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) olan öğrenciler, özel gereksinimli öğrenci grupları kapsamında yer almaktadır. DEHB'li öğrencilerin dikkatini toplama, hareket ve dürtülerini kontrol etme noktasında bazı güçlüklere sahip olduğu bilinmektedir. İlgili güçlüklerinden dolayı, DEHB'li öğrencilerin tipik gelişim gösteren öğrencilere göre sosyal ve akademik yaşamda bazı problemlerle karşılaşma olasılıkları daha yüksek olabilir. Bu problemlerin azaltılması noktasında, DEHB'li öğrencilerin erken yaşta tanılanması ve bununla birlikte uygun müdahale yaklaşımlarının kullanılması oldukça önemlidir. Küçük yaştaki DEHB'li öğrenciler için oyun, spor veya fiziksel aktivitelerin yararlı olduğu düşünülmektedir. Ancak oyun, spor veya fiziksel aktivitelerin, tipik gelişim gösteren veya gösteremeyen bütün öğrencilerin gelişimleri üzerinde olumlu etkileri olduğu kabul edilmektedir. Buradan hareketle, DEHB'li öğrencilerin dikkat becerilerini geliştirebilecek ve hareket etme ihtiyaçlarını karşılayabilecek nitelikteki oyun, spor veya fiziksel etkinliklerin uygun müdahale yaklaşımları kapsamında kullanılabileceği söylenebilir. Bu bağlamda, aynı anda birçok beceriyi geliştirebilecek bir potansiyeli olan oryantiring sporu da ilgili müdahale yaklaşımları kapsamında ele alınabilir. 
Bu araştırmada, oryantiringin DEHB'li ilkokul öğrencilerinin dikkat, üst bilişsel farkındalık ve sosyal problem çözme becerilerine ilişkin algılarının geliştirilmesinde oryantiringin etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada, karma araştırma yaklaşımları kapsamında yer alan iç içe karma yöntemler deseni benimsenmiştir. Araştırmanın nicel basamağı, deneysel yöntemler kapsamında yer alan deney öncesi desenlerden biri olan tek grup öntest-sontest desenine göre tasarlanmıştır. Araştırmanın nitel basamağında ise durum çalışması yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, amaçlı örnekleme tekniklerinden olan ölçüt durum örnekleme ve uygun durum örnekleme teknikleri kullanılarak seçilen DEHB'li ilkokul 4. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Veri toplama süreci 12 oryantiring uygulamasını içermektedir. Veri toplama araçları olarak gözlem, yarı yapılandırılmış mülakat, Üst Bilişsel Farkındalık Ölçeği A Formu, Çocuklar için Problem Çözme Envanteri, d2 Dikkat Testi ve kafa kamerası kullanılmıştır. Araştırma sürecinde elde edilen nitel veriler, betimsel analiz ile tümevarımsal içerik analizine tabi tutulmuştur. Araştırma sürecinde elde edilen nicel veriler ise ilgili istatistiki tekniklere göre analiz edilmiştir. Yapılan araştırma sonucunda, DEHB'li ilkokul öğrencilerinin dikkat, üst bilişsel farkındalık ve problem çözme becerilerinin geliştirilmesi noktasında oryantiringin olumlu etkileri olduğu görülmüştür. Buna göre, DEHB'li öğrencilere yönelik alternatif müdahale yaklaşımları kapsamında oryantiringin kullanılması önerilebilir.

Abstract:
Students with attention deficit and hyperactivity disorder (ADHD) are included within student groups with special needs. It is known that students with ADHD have certain difficulties related to focusing their attention and controlling their movements and impulses. Due to these difficulties, the likelihood that students with ADHD will encounter certain problems in their social and academic lives is greater compared to typically developing students. With a view to reducing these problems, it is very important for children with ADHD to be diagnosed at an early age and together with this, for appropriate intervention approaches to be used. It is considered that games, sports or physical activities are beneficial for young students with ADHD. Nevertheless, it is accepted that games, sports or physical activities have positive effects on the development of all students, whether typically developing or not. Based on this, it can be said that games, sports or physical activities that are able to develop the attention skills and meet the movement needs of students with ADHD can be used as part of suitable intervention approaches. In this context, the sport of orienteering, which has the potential to develop a number of skills simultaneously, can be discussed within the scope of such intervention approaches.
The aim of this study was to examine the effect of orienteering on the development of attention, metacognitive awareness and social perception of problem-solving skills of primary school students with ADHD. In the study, an embedded mixed methods design, which is included within the scope of mixed research approaches, was adopted. The quantitative phase of the research was designed according to a single-group pretest-posttest design, which is one of the pre-experimental designs belonging to the scope of experimental methods. In the qualitative phase of the research, a case study method was used. The study group of the research was made up of fourth-grade primary school students with ADHD selected by using the criterion sampling technique and the convenience case sampling of the purposive sampling techniques. The data collection process included 12 orienteering applications. As data collection tools, observation, semi-structured interviews, the Metacognitive Awareness Scale Form A, the Problem-Solving Inventory for Children, the d2 Test of Attention, and a head-mounted camera were used. The qualitative data obtained during the research process were subjected to inductive content analysis with descriptive analysis. The quantitative data obtained during the research process were analysed according to the relevant statistical techniques. As a result of the research, it was seen that orienteering have positive effects on the development of attention, metacognitive awareness and problem-solving skills of primary school students with ADHD. Accordingly, the use of orienteering can be recommended as part of alternative intervention approaches intended for students with ADHD.