Van ekolojik koşullarında farklı bitki sıklıkları ve azot dozlarının tritikale (x triticosecale wittmack) çeşitlerinde verim ve bazı verim öğelerine etkisi
Effects of various plant densities and nitrogen doses of on the yield and yield some traits triticale (x triticosecale wittmack) cultivars in Van ecological conditions
Yazar: EROL ORAL
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÜLKER
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, 2009-2010 ve 2010-2011 yılları vejetasyon döneminde Van ekolojik koşullarında tritikale (x Triticosecale Wittmack) çeşitlerinde (Presto, Mikhame-2002 ve Karma-2000) farklı ekim sıklıkları (350, 450, 550 ve 650 adet/tohum m2) ve azot dozlarının (2.7, 5.4, 8.1 ve 10.8 kg N/da) verim ve bazı verim öğelerine etkisinin belirlenmesi amacıyla uygulanmıştır. Araştırma, tesadüf bloklarında bölünen bölünmüş parseller deneme desenine göre üç tekrarlamalı olarak yürütülmüştür. Araştırmada, ekim sıklıkları ve azot dozlarının üç tritikale çeşidinde, başaklanmaya kadar geçen gün sayısı, başak tane sayısı, bitki boyu, m2'ye  bitki sayısı, başak uzunluğu, erme süresi,  başak tane verimi, bin dane ağırlığı, birim alan hasat indeksi, birim alan tane verimi ve tanede protein oranı üzerine etkileri incelenmiştir. İki yıl süre ile yapılan bu çalışmada, incelenen karakterler yönünden yıllar arasında farklılık tespit edilmiştir. Bu önemli faklılık yıllar itibari ile ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Denemede incelenen bu özelliklerde, çeşitler, ekim sıkılıkları ve azot dozları arasındaki farklılıklar önemli olarak tespit edilmiştir. Artan ekim sıklık oranları ile başaklanmaya kadar geçen gün sayısı, bitki boyu, erme süresi, birim alan tane verimi ve birim alan toplam verimi miktarları artmıştır. İncelenen tüm agronomik karakterlerde, artan azot dozuna bağlı olarak artışlar tespit edilmiştir.
	Araştırma sonuçlarına göre, birinci yıl Karma-2000 çeşidinde 333.0 - 520.2 kg/da, Mikham-2002 çeşidinde 313.2 - 455.4 kg/da, ve Presto çeşidinde 196.7 - 421.9 kg/da arasında değişen birim alan tane verimleri elde edilmiştir. İkinci yıl bu değerler sırası ile 293.1 - 529.2 kg/da, 274.4 - 421.9 kg/da ve 179.4 - 351.3 kg/da arasında değişim göstermiştir. Birim alan toplam verimler ise birinci yıl Karma-2000 çeşidinde 3496.7 – 5746.7 kg/da, Mikhame-2002 çeşidinde 3140.0  – 4713.3 kg/da ve Presto çeşidinde 2155.00 – 3623.3 kg/da arasında değişirken, ikinci yıl bu değeler sırası ile 3452.0– 5700.4 kg/da, 2885.5 – 4520.2  kg/da ve 2020.5  – 3520.2 kg/da olarak belirlenmiştir. Artan azot dozları ve ekim sıklıkları bir dereceye kadar birim alan tane ve toplam verimin artmasına neden olmuştur.

Anahtar kelimeler: Tritikale, azot dozları, ekim sıklıkları, verim, verim öğeleri.

Abstract:
This study was ecology conducted during 2009-2010 and 2010-2011 years growing seasons in Van ecological conditions ıt was aimed that the determine effects of different Presto,  Karma 2000 and Mikhame-2002 tritikale varieties, the effect of different sowing densities (350, 450, 550 and 650 grain.m-2 ) along with varying level of nitrogen doses (2.7, 5.4, 8.1 and 10.8 kg N/da) with on yield and yield criterios in some triticale cultivars. The experiment was designed as Randomized Complete Block Design as Split Split Plots with 3 replications. The aim of this research was to determine the effects of different sowing densities and various doses of nitrogene on days to heading, plant height, number of fertile tillers per plant, spike lenght, grain number per spike, grain weight per spike, thousand grain weight, harvesting index, grain yield and protein content in trticale varieties. The results obtained for the analyzed parameters per year were significantly different, therefore, they were evaluated on yearly basis. There were significant difference among cultivars and the applications; sowing densities and N doses. At the increasing sowing densities, plant height and grain yield also increased. At the increasing N doses, it's determined that the all investigated components tended to rise.
According to the results of the research, Karma-2000's seed yield is between 333.0 to 520.2 kg.da-1, Mikhame-2002 from 313.2  to 455.4 kg.da-1, and Presto  from 196.7 to 421.9 kg.da-1 in the first year, while in the second year 293.1 to 529.2 kg.da-1, 274.4 to 421.9 kg.da-1,  179.4  to 351.3 kg.da-1, respectively. Unit are total yield were obtained Karma- 2000's 3496.7  – 5746.7 kg.da-1, Mikhame-2002 from 3140.0 – 4713.3 kg.da-1 and 2155.0 – 3623.3 kg.da-1 Presto in the first year, while in the second year 3452.0 – 5700.2 kg.da-1, 2885.5 – 4520.2 kg.da-1 and 2020.5 – 3520.2 kg.da-1, respectively. Increasing doses of nitrogen and plant density per unit area and to some extent has led to an increase in grain and total yield.
 
Key words : Triticale, nitrogen doses, sowing densities, yield, yield components.