Cumhuriyet dönemi kentsel açık alanlarının sanat akımları açısından incelenmesi üzerine bir araştırma, İstanbul örneği
The evaluation in art trends of urban areas in the republican period, an example of Istanbul
Yazar: SULTAN ASLI AYDOĞDU
Danışman: Y.DOÇ.DR. İPEK MÜGE ÖZGÜÇ ERDÖNMEZ
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Kentsel mekânı biçimlendiren temel ögelerden biri olan Kentsel Açık Alanlar, içindebarındırdıgı sanat objeleri ve peyzaj ögeleriyle Kentsel tasarımın birim elemanlarınıolusturmaktadır. Ortaya atılan yeni anlayıslar ve akımlar, bu sanat objelerini ve peyzajögelerini biçimlendirerek, kentsel açık alanların genel tasarım anlayısına yansımakta vebu da kentsel mekânlara kimlik kazandırmaktadır.Kentsel açık alan tasarımı, tarihsel süreç içinde insanın ilk kez toplumsallasmayaçalıstıgı Paleolitik dönemden, günümüze kadar degisim gösteren sanatsal yaklasımlar vebunların sonucu ortaya çıkan üsluplar ile açık alan kullanımlarına paralel olarak gelisimgöstermektedir.Bu arastırmanın amacı, stanbul'da Cumhuriyet Döneminde yapılan kamu kullanımlıkentsel açık alanlarına ve bu alanlarda bulunan peyzaj ögelerine ve sanat objelerineyönelik bir arastırma yapılarak, bu alanların tasarım ve planlama sürecinde sanatlaetkilesiminin nasıl oldugunun belirlenmesi ve sanat akımlarının bu içinde yasadıgımızalanları ne sekilde etkilediginin degerlendirmesinin yapılmasıdır. Bu dogrultuda yedibölümden olusan arastırmanın kapsamı asagıdaki gibidir:Birinci ve ikinci bölümler: Temel kavramlar üzerinde durulmus, kent, kentsel açık alan,sanat kavramları irdelenerek bu üç ögenin birbiri ile iliskileri sorgulanmıstır.Üçüncü Bölüm: Her tarihsel dönemde yasam biçimini yansıtan kentsel açık alanlardatasarımı etkileyen sanat akımları ile bunlardan etkilenen peyzaj ögeleri ve sanatsalobjeler dünyadan örneklerle anlatılmaya çalısılmıstır.Dördüncü Bölüm: Bütün dünyada etkili olan bu sanatsal yaklasımların Türkiye'dekiyansımaları hakkında bilgi verilmeye çalısılmıstır. Özellikle Cumhuriyet Türkiye'sindekentsel açık alanlarda yasanan gelismeler ve bu alanların tasarımında etkili olan sanatsalyaklasımlar ve mimari stiller bu tez kapsamında belirlenmeye çalısılmıstır.Besinci bölüm: Materyal ve metod belirlenmistir. Materyal olarak stanbul'daCumhuriyet döneminde çesitli tarihlerde yenilenmis ya da yapılmıs bes adet kentsel açıkalan örnegi seçilmistir. Tez çalısması için üç farklı yöntem belirlenmistir. Birinciyöntem literatür arastırması, ikinci yöntem belirlenen örnek alanlara ait arazi çalısmasıve üçüncü yöntem ise arastırma konusuyla ilgili uzman görüsünün alınması amacıylayapılan anket çalısmasıdır.Altıncı bölüm: Bulgular kısmıdır. Bu bölümde ilk kısımda, çesitli kriterlere görebelirlenen bes adet arastırma alanının tarihsel süreçte üstlendikleri islevler, tasarımsalözellikleri ve bu tasarımları olusturan peyzaj ögeleri ile sanatsal objeler belirlenmis veböylece etkilendikleri sanat akımları belirlenmeye çalısılmıstır. kinci kısımda ise,uzmanlara yönelik yapılan anket çalısması sonucu ortaya çıkan verilerin arastırmakonusu içinde degerlendirilmesi yapılmıstır.Yedinci bölüm: Tartısma ve sonuç kısmıdır. Bu bölümde ortaya çıkan sonuçlardan birisudur; dünyadaki kentsel açık alan tasarımlarına bakıldıgında belirli bir sanatsalyaklasımın etkisiyle sekillendikleri ve sanat olgusunun tasarımla beraber düsünüldügügörülmektedir. Bununla birlikte, stanbul örneginde Cumhuriyet dönemi kentsel açıkalanlarının tasarımlarına bakıldıgında ise, Batı'da çogunlukla ortamıngereksinimlerinden, belirli bir felsefe ile dogan sanat akımlarının, ülkemize taklit veyeni teknolojilerin kullanımı ile geldigi görülmektedir. Özellikle Erken CumhuriyetDöneminden sonra kentsel açık alanlarda yasanan degisimlerle farklı sanat akımlarıortaya çıkmıssa da çalısmaları tamamen belirli bir sanatsal egilimde degerlendirmekdogru olmamaktadır. Söyle ki bir kentsel açık alan belirli özelliklerinden dolayı birakımı simgelerken, aynı özellik baska uzmanlar tarafında baska bir akım olarakdegerlendirilebilir. Dolayısıyla sanat akımlarını kentsel mekânlarda sadece biçimsel verenk açısından uygulamak yerine, sanatsal yaklasımın felsefi ve ideolojik yönüneinilerek islenmesi, daha basarılı örneklerin ortaya çıkmasına sebep olacaktır.

Abstract:
Urban Open Areas, one of the most fundamental factors to shape urban locations, houseartistic objects and landscape components, creating urban design unit elements. Theunique understandings and trends that are thrust forward shape these artistic objects andlandscape components to reflect urban open areas against a general understanding ofdesign. This in turn, allows the urban locations to gain an identity.Urban open area design dates right the way back from the Palaeolithic age, wherehistorically, mankind first tried to become a community, to our present day. The artisticapproaches showing the changes and the styles that have developed from the results ofthese approaches show that the use of open areas follows an evolutionary path parallelto the way the open areas were used.The aim of this research is, to carry out an exploration of urban open areas for publicuse during the Republic period in Istanbul and the landscape components and artisticobjects found in these areas. Thereby, to identify how these areas interacted with artduring the design and planning processes and to evaluate in which way artistic trendsaffected these areas in which we live. In view of this, the research comprising of sevensections is as listed below:Fifth section: materials and methods have been identified. In view of this, fiveexamples of urban open areas were chosen as material that were either renovated ornewly built during various dates from the Republican period in Istanbul. For the thesis,three different methods were identified. The first method comprised of literatureresearch, the second method was geological studies belonging to the chosen areaexamples and the third method consisted of surveying experts in order to obtain expertopinions related to the research topic.Sixth section: contains the results. In the first part of this section, the functions of thefive research areas chosen according to different criteria and their landscape factors andartistic objects were identified during the course of history and the identification wasattempted of art trends according to these studies. In the second part, evaluations weremade on data from the results of a survey study carried out on the experts.Seventh section: contains the discussion and conclusion. In this section, one of theresults are; when one looks at urban open area designs in the world, one sees that theyare shaped under the influence of a particular artistic approach and that they are thoughtof together with artistic fact. Together with this, in the example of Istanbul, when onelooks at Republican period urban open area designs, one can see that artistic trends havedeveloped through imitation and new technology, whereas in the West, they are bornthrough the requirements of the environment and through a certain philosophy. Afterthe Early Republican Period in particular, even though different artistic trends havecome about together with changes experienced in urban open areas, it would be wrongto completely evaluate the studies in a particular artistic bias. Whereas an urban openarea may represent a trend due to its specific qualities, the same qualities may beevaluated in another way by other experts. Therefore, instead of putting into practiseartistic trends in urban localities based on only shape and colour, an artistic approachdelving into the philosophical and ideological direction shall present cause for moresuccessful examples to be developed.First and second sections: concentrates on the basic concepts, city, urban open area, artconcepts are studied and questions are asked on the relationships of these three factors.Third section: Examples from around the world are used to try to explain how, for eachperiod in history, the urban open area designs, that reflect our style of living, areinfluenced by art trends. Landscape factors and artistic objects are then in turninfluenced by these designs.Fourth Section: Information has tried to be given on these artistic approaches, effectiveall around the world and how they have reflected on Turkey. The developmentsparticularly witnessed in urban open areas in Republican Turkey and the artisticapproaches effective in the design of these areas and their architectural styles has beentried to be identified in this theses.