Odonata (Insecta) grubunun ab su çerçeve direktifine uygun olarak izleme çalışmalarında kullanılması ve ekolojik yönden değerlendirilmesi: 429-batı anadolu eko-bölgesi örneği
Use of odonata (Insecta) group in monitoring studies according to eu water framework directive and ecological evaluation: 429-western anatolia eco-region
Yazar: FATİH TÜRE
Danışman: PROF. DR. ERDOĞAN ÇİÇEK
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Biyoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Biyoloji = Biology ; Zooloji = Zoology

Özet:
Tez çalışması kapsamında su kalitesinin biyolojik ve fizikokimyasal verilerle değerlendirilmesi ile Odonata (Insecta) takımının tek başına su kalitesi değerlendirme çalışmalarına nasıl etki gösterdiğinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda 2017 yılında 429-Batı Anadolu Eko-Bölgesinde belirlenen 88 istasyonda ilkbahar, yaz ve sonbahar mevsimlerinde örnekleme yapılmıştır. Toplam 954 birey incelenmiş olup iki alt takım (Zygoptera ve Anisoptera) 10 familyaya mensup (Calopterygidae, Euphaeidae, Lestidae, Platycnemididae, Coenagrionidae, Aeshnidae, Gomphidae, Cordulegasteridae, Cordiliidae ve Libellulidae) 23 cins ve 34 tür tespit edilmiştir. Teşhis edilen örnekler arasında 315 birey sayısı ile Onychogomphus forcipatus türünün en baskın olduğu belirlenmiştir. Sıklık analiz sonuçlarına göre en sık rastlanan tür Onychogomphus forcipatus (%51,14) olup bunu Caliaeschna microstigma (%28,41) ve Epallage fatime (%22,73) izlediği belirlenmiştir. Kanonik uyum analizi sonuçlarına göre çözünmüş oksijen, pH, elektriksel iletkenlik ve toplam azot değişkenleri ile sıcaklık ve toplam fosfor arasında pozitif bir korelasyon bulunurken, sıcaklık ve toplam fosfor ile çözünmüş oksijen arasında negatif bir korelasyonun bulunduğu tespit edilmiştir. En belirleyici değişkenlerin elektriksel iletkenlik ve toplam fosfor olduğu ortaya çıkmıştır. Fizikokimyasal parametrelerin Yerüstü Su Kalitesi Yönetmeliği'nde belirtilen kriterlere göre yapılan değerlendirme sonucu 23 istasyonun I. sınıf, 54 istasyonun II. sınıf ve 11 istasyonun ise III. sınıf su kalitesinde olduğu tespit edilmiştir. Biyotik indeksler kullanarak yapılan genel değerlendirme sonucunda 13 istasyon, (4 istasyon kötü, 9 istasyon zayıf su kalitesi) düşük kalite su özelliğine sahip olduğu, 23 istasyonun orta ve geriye kalan 48 istasyonun ise kirlilik baskısının düşük düzeyde olduğu (iyi, çok iyi) olduğu belirlenmiştir. Yapılan analizler sonucunda 429-Batı Anadolu Eko Bölgesi su kalitesinin orta ve üzeri su kalitesine sahip olduğu belirlenmiştir. Ayrıca en sık karşılaşılan türler genel olarak düşük kirlilik yüküne sahip istasyonlarda bulunmakta olup hem Odonata taksonlarının dağılımı, hem fizikokimyasal parametreler hem de indeks hesaplama sonuçlarının birbirini desteklediği belirlenmiştir.

Abstract:
The study aims to evaluate water quality using biological and physicochemical data and to determine how the Odonata (Insecta) order alone impacts water quality assessment studies. In this context, sampling was conducted in the spring, summer, and autumn seasons of 2017 at 88 stations identified in the 429-West Anatolian Ecoregion. A total of 954 individuals were examined, and 34 species from 23 genera belonging to two suborders (Zygoptera and Anisoptera) and 10 families (Calopterygidae, Euphaeidae, Lestidae, Platycnemididae, Coenagrionidae, Aeshnidae, Gomphidae, Cordulegasteridae, Corduliidae, and Libellulidae) were identified. Among the identified specimens, Onychogomphus forcipatus was determined to be the most dominant species with a count of 315 individuals. According to the frequency analysis results, the most frequently encountered species was Onychogomphus forcipatus (%51.14), followed by Caliaeschna microstigma (%28.41) and Epallage fatime (%22.73). Canonical correspondence analysis results showed a positive correlation between dissolved oxygen, pH, electrical conductivity, and total nitrogen variables, as well as between temperature and total phosphorus, while a negative correlation was found between temperature and total phosphorus and dissolved oxygen. The most determinant variables were found to be electrical conductivity and total phosphorus. According to the evaluation based on the criteria specified in the Surface Water Quality Regulation for physicochemical parameters, 23 stations were determined to be of class I, 54 stations of class II, and 11 stations of class III water quality. Based on a general evaluation using biotic indices, 13 stations (4 station with poor, 9 stations with weak water quality) were determined to have low water quality, 23 stations were of moderate quality, and the remaining 48 stations were under low pollution pressure (good, very good). As a result of the analyses, the water quality of the 429-West Anatolian Eco-Region was determined to be of moderate and above water quality. Additionally, the most frequently encountered species were generally found at stations with low pollution load, and it was determined that the distribution of Odonata taxa, physicochemical parameters and index calculation results supported each other.