XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde sanayi ve Zeytinburnu Demir Fabrikası
Industry and "Zeyti̇nburnu Demi̇r Fabri̇kası"  in the Ottoman Empire during the nineteenth century
Yazar: MİNE SU MIZRAK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ZABİT ACER
Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Demir endüstrisi = Iron industry ; Endüstri = Industry ; Endüstri Devrimi = Industrial Revolution ; Endüstrileşme = Industrialization ; Endüstriyel gelişme = Industrial development ; Osmanlı Devleti = Ottoman State

Özet:
Tezimizin konusunu XIX. Yüzyılda Osmanlı Devleti'nde sanayi oluşturmaktadır. Konuya örnek olarak Zeytinburnu Demir Fabrikası verildi. Ekonomi ile siyasi olayların ve ıslahatların birbirine olan etkisinden dolayı bu konulara da yer verildi.
Bu tezde Sanayi Devrimi'nin getirileri ve Osmanlı Devleti'nde oluşturduğu yenilik hareketleri sanayinin gelişmesi için yapılan hamleler anlatıldı. Mevcut ekonomik ilişkiler Sanayi Devrimi'nin getirisi ile değiştirdi. Buna ek olarak yapılan ticari anlaşmalardan dolayı uluslararası ticaret değişime uğratıldı. Devlet, sanayiyi geliştirmek için hem özel sermayeyi teşvik etmiş hem de kendisi sanayileşme yoluna gidildi. Esnaf Teşkilatı (Lonca)'nda değişim yapıldı. Şirketler oluşturulmuş ve üretime katkıda bulunmak için fuarlar düzenlendi.
Tezimizin konusunu oluşturan fabrikalar Sultan Abdülmecid ve Sultan Abdülaziz döneminde kurulan fabrikalardır. Sultan Abdülmecid ve Sultan Abdülaziz döneminde kurulan tüm fabrikalar değil, dönemine göre farklı özelliklere sahip olan fabrikalar konu olarak alındı. Halı, bez ve cam fabrikaları dönemin yaygın ürünlerini üretmek adına oldukça önemliydi. Gazhaneler, henüz yeni başlayan sokak aydınlatması uygulamasını başlattığından belediyecilik adına önemli bir gelişmedir. Yine gazhaneler, telgraf fabrikası, değirmen, su ve tramvay şirketleri, Zeytinburnu Demir Fabrikası dönemin önemli yenilikleridir. Savaş sanayinde önemli yerleri bulunmaktadır. Mum, kahve, suma, mobilya ve boza üretimleri dönemin sosyal yapısında yenilik oluşturmuştur. 
Zeytinburnu Demir Fabrika-i Hûmayunu, büyük bir sanayi kompleksi olarak hem silah üretimi hem de tamiri görevlerini üstlendirildi. Ayrıca küçük ölçekte demir doğrama üretimi yapılmaktaydı. Fabrikaya zaman içerisinde ek binalar yapıldı. İlerleyen üretim döneminde savaş sanayisi için oldukça önemli olan topun dünyada ilk kez seri atışlı olarak üretimi de burada yapıldı.
XIX. yüzyıl boyunca devlet sanayileşmek için büyük atılımlar yaptı. Yaşanan siyasi olayların etkisiyle ekonomi ve üretim etkilendi. Devlet zor ekonomik şartlar altında dahi sanayileşme hamlelerine önem verdi.


Anahtar Kelimeler: Osmanlı Sanayi, Sanayi Devrimi, Zeytinburnu Demir Fabrika-i Hûmayunu.

Abstract:
The main theme of this study constitutes the industry in the Ottoman Empire during the nineteenth century. "Zeytinburnu Demir Fabrika-i Humayunu" is taken as example in this theme. The economical and diplomatical issues and the reforms which were effected by each other are also stated in this study.
It is explained that the profits of the industrial revolution, the innovations formed in the Ottaman Empire and the moves that were made to develop the industry. With the profits of the industrial revolution, the existent economical relations were changed. Because of the commercial agreements made additionaly, international trade went through the changes. To develop the industry, the State not only encouraged the private capital but also they became industrial. The trade guild was transformed. Companies were established and they organized fairs to make contribution to product.
The factories which are the themes of our thesis were the first ones in their era. It was fundamental that carpet, cloth and glass factory produce the goods that were common at that times. Gashouses were important developments for municipal works because they started  street lighting which was a new prosecution. Once again gashouses, telegram factories, mill, stream and tram factories were very important innovations of the Zeytinburnu Iron Factory Era. It took part in the war industry. The productions of candle, coffee, suma, furniture and boza were socially innovative.
As a big industrial complex, Zeytinburnu Demir Fabrika-i Humayunu took on a task to arms production and maintenance. Also there were slighlty iron joinery. In the course of time, additional buldings were built. Over the years, it was the very first factory to produce the quick fire artillery in the world which was so important in the war industry.
In the nineteenth century, The Ottoman Empire made  a breakthrough to become industrialized. Due to the influence of political events, the economy and the production were affected. In spite of the difficult conditions, the state paid special attention to industrial moves.


Key words: Ottoman Industry, Industrial Revolution, Zeytinburnu Demir Fabrika-i  Hûmayunu