Bağımlı bireylerde sanal ortamda risk davranışının deneysel bir çalışma ile incelenmesi: Risk davranışı ile davranışsal inhı̇bı̇syon sı̇stemı̇ (DİS) ve davranışsal aktı̇vasyon sı̇stemı̇ (DAS) arasındaki ilişki
An experimental study of risk behavior in virtual environmental individuals: Relationship between risk behavior and behavioral inhibition system "DİS" and behavioral activation system "DAS"
Yazar: UMUT GÜNDOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. ASLI ASLAN
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Psikiyatri = Psychiatry ; Psikoloji = Psychology ; Uyuşturucu Alışkanlığı ve Alkolizm = Drug Addiction and Alcoholism
Dizin: Alkol bağımlılığı = Alcohol dependents ; Bağımlılık = Dependency ; Davranışsal aktivasyon sistemi = Behavioral activation system ; Davranışsal inhibisyon sistemi = Behavioral inhibition system ; Fizyopsikolojik sorunlar = Physiopsychologic problems ; Madde bağımlılığı = Drug addiction ; Madde bağımlılığı = Drug addiction ; Nöropsikoloji = Neuropsychology ; Risk psikolojisi = Risk psychology ; Riskli davranışlar = Risk behaviours

Özet:
Bu araştırmada Bağımlı Bireylerde Sanal-Sosyal Ortamlarda Risk Davranışının İncelenmesi ve etkisini tespit etmek amaçlanmıştır.
Araştırmaya 30 madde bağımlısı birey (yaş= 27,06±3,54) ile 30 madde bağımlısı olmayan birey (yaş= 27,10±3,52) olmak üzere toplam 60 (yaş= 27,08±3,50) birey katılmıştır. Araştırmada; Carver ve White (1994) tarafından geliştirilen DİS/DAS Ölçeği (1985) ile Haddad ve arkadaşlarının (2014) çalışmasında geliştirilmiş olan Çarkı Felek oyunu uygulatılmıştır.
Kişisel bilgilerin elde edilmesi için de hazırlamış olduğumuz "Kişisel Bilgi Formu" kullanılmıştır. Verilerin analizinde Pearson Korelasyon, karışık ölçümler için iki faktörlü varyans analizi, t-Testi, ve betimsel istatistiksel yöntemler uygulanmıştır.
Madde bağımlısı bireylerin, ödüle duyarlılık ile davranış inhibisyonu arasında, dürtü ile davranış inhibisyonu puanları arasında, Dürtü ile eğlence arayışı puanları arasında, Yüksek risk alma ile davranış inhibisyonu arasında, Yüksek risk alma ile eğlence arayışı arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p<0,05). Yine Yüksek risk alma ile dürtü arasında, Orta risk alma ile eğlence arayışı arasında, Orta risk alma ile yüksek risk alma arasında, Düşük risk alma ile orta risk alma arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p<0,05). Araştırmaya katılan madde bağımlısı olmayan bireylerin, ödüle duyarlılık ile davranış inhibisyonu arasında, yüksek risk alma ile dürtü alt boyutu puanları arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p<0,05).
Varyans analizi sonuçlarına göre, madde bağımlısı olma değişkeni açısından ödüle duyarlılık ortalama puanları, eğlence arayışı ortalama puanları ve Dürtü alt boyutu ortalama puanları açısından anlamlı bir farklılık görülmüştür (p<0,05). Madde bağımlısı olma değişkeni açısından yüksek risk alma, orta risk alma ve düşük risk alma ortalama puanları açısından anlamlı bir farklılık görülmektedir (p<0,05).
Sonuç olarak araştırmaya katılan bireylerin madde bağımlısı olma ile madde bağımlısı olmama değişkenleri açısından DİS-DAS ve Risk alma düzeyleri arasında farklılıklar bulunmuştur. Katılımcıların (madde bağımlısı olan, madde bağımlısı olmayan) DİS-DAS ve Risk alma düzeyleri arasında anlamlı ilişki görülmektedir.

Abstract:
The aim of this study is to investigate the risk behaviors of substance addicts in virtual-social environments. A total of 60 (age = 27,08 ± 3,50) individuals, 30 substance addicts (age = 27,06 ± 3,54) and 30 non-substance addicts (age = 27,10 ± 3,52) participated in the study. In the study; The DİS / DAS Scale (1985) developed by Carver and White (1994) and the ÇARK Felek game developed by Haddad et al. (2014) were used.The analysis of the data was performed by using t-Test, pearson correlation, two-way ANOVA for mixed measures (split- plot) and descriptive statistical methods.
A significant relationship was found between drug susceptibility and behavior inhibition, between impulsiveness and behavior inhibition scores, between impulsivity and fun seeking scores, between high risk taking and behavior inhibition, and between high risk taking and fun seeking (p <0.05). Also, there was a significant relationship between high risk taking and impulsivity, between medium risk taking and seeking fun, between medium risk taking and high risk taking, between low risk taking and medium risk taking (p <0.05). There was a significant relationship between sensitivity to reward and behavior inhibition subscale, high risk taking and impulse subscale of non-substance addicts (p <0.05).
According to the analysis of variance, a significant difference was found in terms of reward sensitivity mean scores, entertainment seeking mean scores, and impulsivity subscale mean scores in terms of substance addiction (p <0.05). There was a significant difference in the mean scores of high risk taking, mid-level risk taking and low risk taking in terms of substance addiction (p <0.05).
As a result, there were differences between DIS-DAS and risk taking levels in terms of substance addiction and non-substance addiction variables. There is a significant relationship between BIS-BAS and risk taking levels of the participants (substance addicts, non-addicts).