Ashabu'l-hadisten günümüze selefi tefsir geleneğinin oluşumu
Formation of tafsir tradition of salafism from Ashabu'l-hadith to the present
Yazar: KADİR ESER
Danışman: PROF. DR. ALİ RIZA GÜL
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Hanbeli = Hanbalite ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Selefiye = Selefiye ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam

Özet:
Ashâbü'l-hadîsten günümüze selefî tefsir geleneğinin oluşumunu konu edinen
bu çalışma bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında çalışmanın konusu,
amacı, kaynakları, sınırlılıkları ve metodu hakkında bilgi verilmiştir.
Birinci bölümde öncelikle Ashâbü'l-hadîsten günümüze, vahyin keyfiyetine
ilişkin görüşler ele alınmıştır. Ardından selefî düşüncenin itibar ettiği Kur'ân tarihi ve
bazı Kur'ân ilimlerinin, Kur'ân tasavvurlarıyla tutarlılığı kritik edilmiştir. Neticede
Ashâbü'l-hadîsten bu yana benimsenmiş olan Kur'ân tasavvurunun Kur'ân tarihi ve
ilimlerine ilişkin kabulleriyle birçok noktada çeliştiği görülmüştür. Benzer şekilde,
bazı Kur'ân ilimlerinde Ahmed b. Hanbel'den günümüze birbirinden oldukça farklı
görüşlerin ortaya çıktığı müşahede edilmiştir.
İkinci bölümde ise ilk olarak Ashâbü'l-hadîsten İbn Teymiyye'ye tefsir-te'vil
kavramlarına ilişkin görüşlere yer verilmiştir. Ardından tefsirde yararlanılacak kaynaklar ve bu kaynakların değerine ilişkin görüşler ele alınmıştır. Ashâbü'l-hadîsten İbn
Teymiyye'ye kadarki süreçte tefsirin öncelikli kaynağı sünnet/hadistir. Araştırmamızın merkezindeki müellifler arasında tefsirin kaynaklarını sistematize edip kaynaklar
arası bir hiyerarşi öneren ilk kişinin İbn Teymiyye olduğu müşahede edilmiştir. Yine
bu bölümde tefsirde aklın yeri ve değerine ilişkin görüşler ele alınmış, Ashâbü'l-hadîs
döneminin belirgin vasfı olan katı akıl karşıtlığının İbn Batta ve Ebû Yaʻlâ gibi Hanbelîlerle birlikte yerini akla karşı daha müsamahakâr bir tutuma bıraktığı tespit edilmiştir.
Son bölümde ise iman, Şiîlik ve imamet, tasavvuf ve ahkam ayetlerinin uygulanması meselelerine gelenekçi zihniyetin yaklaşımı serimlenmiş, selefî tefsir anlayışının pratiğe yansımaları bu başlıklar altında tespit edilmeye çalışılmıştır. Ashâbü'lhadîsten günümüze tefsir faaliyetinin sınırlarını rivayetlerin belirlediği tespit edilmiştir. Bununla birlikte Selefî düşüncenin kendisini atfettiği müellifler arasında birçok
hususta farklı kanaatlerin tezahür ettiği görülmüştür.
Sonuç olarak, Selefî tefsir anlayışının, Kur'ân metninin orijinal anlamını tespit
etmede birtakım avantajlar sağlamakla birlikte sistemli bir anlama-yorumlama metodu
önermediği tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Tefsir, Tevil, Selefîlik, Hanbelîler, Ashâbü'l-hadîs.

Abstract:
This study, which deals with the formation of the Salafi tafsir tradition from
the Ashâbü'l-hadîth to the present, consists of an introduction and three parts. In the
introduction, information is given about the subject, purpose, sources, limitations and
method of the study.
In the first chapter, firstly, the views on the nature of revelation from the ashab
al-hadith to the present are discussed. Then, the consistency of the history of the Qur'an
and some Qur'anic sciences, which is respected by the Salafist thought, with the Qur'anic conceptions has been criticised. As a result, it has been seen that the conception of
the Qur'an, which has been adopted since the ashâbu'l-hadith, contradicts its acceptances in the history and sciences of the Qur'an at many points. At the same time, Ahmed
b. It has been observed that quite different views have emerged in some Qur'anic sciences from Hanbal to the present.
In the second part, firstly, the views on the concepts of tafsir and ta'wil from
the ashab al-hadith to Ibn Taymiyya are given. Then, the sources to be used in tafsir
and the views on the value of these sources are discussed. The primary source of tafsir
in the process from the Ashab al-hadith to Ibn Taymiyya is sunnah/hadith. Among the
authors at the center of our research, it was observed that Ibn Taymiyya was the first
to systematize the sources of tafsir and propose a hierarchy between sources. Again,
in this section, the views on the place and value of reason in tafsir are discussed, and
it has been determined that the strict opposition to reason, which is the distinctive feature of the period of ashâbu'l-hadîth, has left its place to a more tolerant attitude
towards reason with Hanbalis such as Ibn Batta and Abu Yaʻla.
In the last part, the approach of the traditional mindset to the issues of faith,
Shiism and imamate, mysticism and the application of the verses of judgment has been
revealed, and the reflections of the Salafist tafsir understanding in practice have been
tried to be determined under these headings. It has been determined that the limits of
the tafsir activity from the Ashâbü'l-hadîth to the present are determined by the narrations. However, it has been observed that there are different opinions on many issues
among the authors to whom Salafi thought ascribes itself.
As a result, it has been determined that the Salafi understanding of tafsir does
not offer a systematic method of understanding-interpretation, although it provides
some advantages in determining the original meaning of the Qur'anic text.
Key words: Tafsir, Tawil, Salafism, Hanbalis, Ashâbu'l-hadîth.