Osmanlı ceza hukukunda hakaret suçu
The crime of insult in Ottoman criminal law
Yazar: BURAK GÜNGÖR
Danışman: PROF. DR. SEVGİ GÜL AKYILMAZ
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Hukuk Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law ; Tarih = History
Dizin: Ceza hukuku = Criminal law ; Hakaret = Insult ; Hakaret suçu = Criminal libel ; Hukuk tarihi = Law history ; Kazf suçu = Qazf crime ; Osmanlı hukuku = Ottoman law ; Tazir cezaları = Tazir crimes ; İftira suçu = Slander crime ; İslam ceza hukuku = Islamic criminal law

Özet:
Şeref ve haysiyeti hedef alan söz ve davranışlar birçok hukuk sisteminde olduğu gibi Osmanlı
ceza hukukunda da hukuka aykırı fiiller olarak kabul edilmiştir. Osmanlı hukukunun şer'i ve
örfi hukuk olmak üzere ikili bir yapıya sahip olması sebebiyle hakaret oluşturan fiillere yönelik
ceza hukuku düzenlemeleri bu iki hukuk alanı dikkate alınarak yapılmıştır. Şer'i hukuk
kuralları çerçevesinde zina suçu isnadıyla işlenen hakaretler hadd-i kazf suçu, dini değerlere
yönelik aşağılayıcı ifadeler ise dinden çıkma suçu kapsamında cezalandırılmıştır. Bu iki alan
dışında kalan hakaret fiillerine ise ta'zir suçu kapsamında ceza verilmiştir. Ta'zir cezasını
gerektiren hakaret suçları ile ilgili hükümlere hem klasik dönem kanunnamelerinde hem de
1840, 1851 ve 1858 yıllarında yürürlüğe giren Tanzimat Dönemi ceza kanunnamelerinde yer
verilmiştir. Ta'zir gerektiren hakaret suçu hadd-i kazf ve irtidat suçunun yanı sıra iftira suçu
ile de yakından ilgilidir. Modern ceza hukukunda hakaret suçunun işleniş şekillerinden biri
olan somut fiil isnadı Osmanlı ceza hukukunda 1858 Ceza Kanunnamesine yapılan 1911 yılı
değişikliklerine kadar yalnızca iftira suçu ile ilişkili olarak düzenlenmiştir. 1911 yılında
yapılan değişiklikle somut fiil isnadı iftira suçundan bağımsız olarak hakaret suçunun işleniş
yollarından biri olarak kabul edilmiştir. Çalışmamızda İslam ceza hukuku kuralları ve
kanunname hükümleri ışığında hadd-i kazf, irtidat suçu ve ta'zir gerektiren hakaret suçunu
oluşturan hakaret fiillerine ve bu suçlar arasındaki sınıra yönelik açıklamalarda bulunulmuştur.
Bunun yanı sıra Tanzimat Dönemi ceza kanunlarıyla hakaret suçu düzenlemelerine dair atılan
adımlardan da bahsedilmiştir. Hakaret suçunun Tanzimat Fermanı öncesi ve sonrası hukuki
düzenlemelerle ve yukarıda sözü edilen diğer suçlarla ilişkili olarak incelenmesinin suça
ilişkin uygulamanın anlaşılması açısından önemli olduğu düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Osmanlı Ceza Hukuku, ta'zir, hakaret, şetm, kazf, iftira, zemm ve kadh.

Abstract:
Words and behaviors targeting honor and dignity were accepted as illegal acts in Ottoman
criminal law, as in many legal systems. Since Ottoman law has a dual structure, as shar'i and
customary law, the criminal law arrangements for insulting acts were made by considering
these two areas of law. Insults committed with the false accusation of adultery were punished
under the crime of (hadd-i kazf), and insulting expressions against religious values were
punished within the scope of the crime of apostasy (irtidad) within the framework of the
provisions of shari'a law rules. Insulting acts outside of these two areas were punished within
the scope of the crime of ta'zir. The law rules about the crimes of insult requiring the penalty
of ta'zir were included both in the classical period law codes and in the Penal Codes of the
Tanzimat Period, which came into force in 1840, 1851 and 1858. The crime of insult that
requires ta'zir is closely related to the crime of slander as well as the crime of hadd-i kazf and
irtidad. The accusation of concrete offense, which is one of the forms of committing the crime
of defamation in modern criminal law, was only regulated in relation to the crime of slander
until the 1911 amendments made to the 1858 Penal Code in the Ottoman criminal law. With
the amendment made in 1911, the accusation of concrete action was accepted as one of the
ways of committing the crime of insult, independent of the crime of slander. In our study, in
the light of the rules of Islamic criminal law and the provisions of the code, explanations were
made about the acts of insult that constitute the crime of hadd-i qazf, the crime of apostasy and
the crime of insult requiring ta'zir, and the border between these crimes. In addition to this, the
steps taken regarding the regulation of defamation with the penal laws of the Tanzimat Period
were also mentioned. It is thought that examining the offense of insult in relation to the legal
regulations before and after the Tanzimat Edict and the other crimes mentioned above is
important in terms of understanding the practice related to the crime.

Key Words: Ottoman Criminal Law, ta'zir, insult, defamation, kazf, slander, zemm and kadh