Türkiye'de dinler tarihi çalışmalarında antropolojinin etkisi
The impact of anthropology on the studies of history of religions in Turkey
Yazar: İSMET TUNÇ
Danışman: PROF. DR. ALİ OSMAN KURT
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Antropoloji = Anthropology ; Din = Religion ; Tarih = History
Dizin: Antropoloji = Anthropology ; Antropolojik analiz = Anthropological analysis ; Din = Religion ; Dinler tarihi = History of religions ; Kültür = Culture ; Tanyu, Hikmet = Tanyu, Hikmet

Özet:
Türkiye'de dinler tarihi çalışmalarının sistemli hale gelmesi Cumhuriyetin ilk yıllarına dayanmaktadır. Bu dönemde ulus devletin inşa sürecindeki çalışmalar kapsamında elde edilen antropolojik veriler, diğer alanlarda olduğu gibi dinler tarihi alanında da kullanılmıştır. Etnografik verilerin oldukça yoğun kullanıldığı bu süreçte antropolojinin Türk dinler tarihçiliğini ne ölçüde etkilediğinin anlaşılması amaçlanmıştır. Bu çalışma makro bir çalışma modeli olup deskriptif bir araştırmadır.

Cumhuriyet döneminde, Türklerin dinî tarihi ve kültürü gerek dinler tarihi alanında gerekse de bu alan dışında çalışma yapanlar tarafından çok fazla ilgi görmüştür. Özellikle Türklerin Müslüman olmadan önceki dinî yaşantıları merkeze alınarak birtakım arayışlara gidilmiş ve bu konuda bazı farklı yorumlar dile getirilmiştir. Anadolu coğrafyasında yoğun antropolojik ve arkeolojik çalışmalar yapılmış, geçmişle bağ kurulması hedeflenmiş, dinler tarihi çalışmaları da bu kapsamada kimi zaman ulus inşası fikrine paralel ilerlemiştir. Türkiye'de dinler tarihinin bilimsel bir disiplin haline gelmesi Hikmet Tanyu'nun Türk kültürünün odak noktası yapıldığı çalışmalarıyla önemli bir aşamaya getirilmiştir.

Hikmet Tanyu'dan sonra Türklerin dini tarihine yönelik araştırmalar devam ederken bir yandan da dinler tarihinin genel konularına yönelim olmuştur. Bu çalışmada özellikle ilahiyat bünyesinde yer alan dinler tarihçiliğinin araştırma yöntem ve teknikleri konusunda birtakım itirazlar dile getirilmiş ve bazı önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
In the Republican period, the religious history and culture of the Turks attracted a lot of attention both from the field of the history of religions and from those working outside this field. This study is a qualitative study model and it is a research for content analysis. In this period which ethnographic data intensively were used to what extent understanding of the impact upon the perspective of anthropology on the Turkish studies in history of religions was aimed. This study is a macro study model and a descriptive research.

During the Republican period, the religious, the history and the culture of Turks were attracted much attention both in the field of the history of religions and other fields. Particularly, some searches were made by taking into the centre the religious experiences of Turks before becoming Muslims and some different comments were mentioned about this issue. An intensive anthropological and archaeological studies were obtained and was aimed to the relation of past in Anatolian land and consequently the studies of history of religion sometimes were improved toward to the idea of construction of the nation. Becoming scientific discipline of the history of religions in Turkey importantly were made progress by Hikmet Tanyu's studies which made focus point in Turkish culture.
 
The searches in the field of Turks' religious history after Tanyu were continued and also tended toward general topics of the history of religion. In this study, some objections were expressed and some suggestion were presented in the issue of method and technic of research of the history of religion studies where inside Theology.