Alamansuyu Deresi havzasının (Orta Kelkit havzası) hidrografyası
Hydrography of the Alamansuyu Creek basin (Middle Kelkit basin)
Yazar: EBUBEKİR SIDDIK KARAKUM
Danışman: DOÇ. DR. ATİLLA KARATAŞ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Fiziki coğrafya = Physical geography ; Havza yönetimi = Basin management ; Havzalar = Basins ; Hidrografi = Hydrography ; Hidrografik özellikler = Hydrographic features ; Orta Kelkit havzası = Middle Kelkit basin

Özet:
Yeryüzündeki tüm mahlûkatın kendisine muhtaç olduğu su; Dünyada dağılışı itibariyle ciddi farklılıklar göstermekte ve bu farklılıklar suya ulaşımda güçlüklere neden olmaktadır. Her geçen gün nüfusun çoğalmasının yanında, tarımda ve endüstri kuruluşlarında da suya olan talebin artması, su üzerinde uluslararası planlamaların ve analitik çalışmaların yapılmasını mecburi kılmıştır. Bu çalışmalar neticesinde yapılan anlaşmaların misyonu, herkesin ve her kesimin temiz suya ulaşımını sağlamak olmuşsa da, bu yöndeki çalışmalarda su genellikle doğal bir hak ve hayati ihtiyaç maddesinden ziyade ticari bir mal olarak kabul görmüştür.
Türkiye'de suyun planlanması ve optimum seviyede maksimum fayda ile kullanılabilmesi için yapılan çalışmalar daha önemli bir hale gelmektedir. Bu bakış açısıyla çalışma sahası, Kuzey Anadolu Dağlarının art kuşağı olan Kelkit oluğunun güney yamacı ve Kösedağ kütlesinin kuzeyinde kalan Alamansuyu Deresi havzası olarak belirlenmiştir. 37◦50'-37◦58' doğu boylamları ile 40◦14'-40◦7' kuzey enlemleri arasında yer alan havzanın yüzey ve yer altı suları açısından durumu müşahede edilmiş olup, drenajı etkileyen faktörler, havzanın litolojik yapısının hidrografyaya etkileri, yer altı sularının beslenim sahalarının tespiti ve arazinin hidrojeolojik özellikleri gibi konuların yanında; akarsu havzasının zamansal olarak evrimi ile flüvyal süreçler de detaylarıyla incelenmiştir. Çalışma sahasında yer alan su kaynakları tüm muhteviyatıyla havza içinde bulunan köy ve yayla yerleşmelerinin içme, kullanma ve sulama suyu ihtiyaçlarını karşılamaktadır. Bunun yanında sahada hayata geçirilen HES projesiyle birlikte elektrik üretimi de yapılmaktadır. Sahaya ait veriler çoğunlukla bu proje kapsamında yapılan ölçüm ve hesaplamalara dayanmaktadır. Bu doğrultuda çalışma sahasının hidrografyası, yer altı suları, kaynaklar, akarsular ve Ekinözü Göleti şeklinde sınıflandırılarak incelenmiştir.
Çalışmanın amacı, içeriği ve kapsamı giriş bölümde belirtilmiş olup, çalışma esnasında başvurulan materyaller, izlenen yol haritası ve sahayı içine alan önceki çalışmalar bu bölümde izah edilmiştir. Ayrıca, Alamansuyu Deresi'nin konum ve genel fiziki özelliklerinin yanı sıra su kaynakları ile ilişkileri çerçevesinde çalışma sahasındaki beşeri ve ekonomik faaliyetlere de yine bu bölümde değinilmiştir.
Birinci bölümde çalışma sahasının coğrafi konumu ve genel fiziki coğrafya özellikleriyle havza içindeki beşeri münasebetler ele alınmıştır.
İkinci bölümde Alamansuyu Deresi havzasının yer altı suyu potansiyeli ve kaynaklar irdelenmektedir. Yer altı sularının bulunuş ve dağılışı, çalışma sahasının klimatik ve litolojik karakteri ile infiltrasyon ve permeabilite gibi hidrojeolojik özelliklerine dayanmaktadır. Diğer taraftan topografik ve jeomorfolojik koşullar gibi kaynakların ortaya çıkışında etkili olan unsurlar da bu bölümde açıklanmıştır.
Üçüncü bölümde Alamansuyu Deresi kollarıyla birlikte incelenerek drenaj özellikleri değerlendirilmiştir. Debi, rejim ve su kalitesi gibi hidrolojik parametreler üzerinde durulmuştur. Doğal bir gölün bulunmadığı çalışma sahasında, enerji temini için inşa edilen göletin genel özellikleri ayrı başlık altında değerlendirilmiştir.
Son olarak çalışma sahasında su temini ve kullanımı ile geleceğe dair projeksiyonlar çalışmanın dördüncü bölümünün içeriğini meydana getirmiştir. Su kaynakları açısından mevcut durumdaki arz talep dengesi ile zamanla ortaya çıkması muhtemel yeni koşullar bu bölümde irdelenmiştir. Sonuçta çalışma sahasındaki gidişatın bölge halkı ve ekosistem elemanları açısından olumsuzluklar doğurma potansiyeli barındırdığına yönelik güçlü işaretlerin varlığı tespit edilmiş ve bu kapsamda çözüme yönelik önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The water that all creatures on earth need; shows serious differences in terms of distribution in the world and these differences cause difficulties in accessing water. In addition to the increase of the population day by day, the increasing demand for water in agriculture and industrial establishments has made it necessary to carry out international planning and analytical studies on water. Although the mission of the agreements concluded as a result of these works was to provide access to clean water for everyone, these organizations took the lead in turning water from a natural need into a commercial property.
The studies carried out for the planning and optimum use of water are becoming more of a necessity for becoming the water poor countries like Turkey. In this context, the study area was determined as the southern slope of the Kelkit trough, which is the rear belt of the North Anatolian Mountains, and the Alamansuyu stream basin to the north of the Kösedağ mass. The situation of the basin located in 37◦50'-37◦58 'East, 40◦14'-40◦7' North coordinates has been observed in terms of streams, lakes and groundwater, the factors affecting the streambed, the effects of the lithological structure of the basin on the hydrography, Besides the determination of the fields that feed the groundwater and the hydrogeological characteristics of the land; The temporal evolution of the river basin and river-basin relations are studied in detail. The water resources in the study area, with all their content, meet the drinking, utility and irrigation needs of the villages and plateau settlements within the basin. In addition, electricity is produced with the HES project built on the field. The data provided for the field were obtained as a result of the measurements made within the scope of this HES project. Studies, including the field in general terms, were determined by scanning the literature, and also the resources obtained from public institutions such as Soil Water General Directorate, DSI and MTA. Accordingly, the hydrography of the study area has been classified as Groundwater, Surface water and Ekinözü HES project and each of them has been examined under these headings.
In the introduction section, where sections such as geology, geomorphology, climate, soil and vegetation of the Alamansuyu stream are examined, human activities dependent on water and affecting water are mentioned. The purpose, content and scope of the study are also stated in the introduction section, and the materials consulted during the study, the road map followed and the previous studies covering the field are explained in this section.