Konumsal analiz ve çok kriterli karar verme tekniklerikullanarak Trabzon ili katı atık düzenli depolama yeri seçimi
Landfill site selection in Trabzon city using spatial and multicriteria decision analysis based methodology
Yazar: AHMED MAHMOUD ADAM IDRESS
Danışman: PROF. DR. HAKAN ERSOY
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Bu çalışma kapsamında coğrafi bilgi sistemlerinin konumsal analiz tekniklerinden ve çok kriterli karar verme analizlerinden biri olan analitik hiyerarşi yönteminden yararlanılarak Trabzon ili katı atıkları için uygun düzenli depolama alanları belirlenmiş, belirlenen alanlarda arazi gözlemlerine dayalı değerlendirmeler yapılmıştır. 
Coğrafi bilgi sistemlerinin (CBS) konumsal analiz teknikleri kullanılırken, ilk olarak katı atık düzenli depolama yeri seçimi ile ilgili literatür değerlendirilmiş, uygun alan seçiminde etkili parametreler ortaya konulmuş, belirlenen parametreler içinde Trabzon ili için uygun olanlar tespit edilmiştir. Çalışma sahası, literatüre uygun olarak ekonomik açıdan maksimum taşıma mesafesinin 30 km'den fazla olmaması gerekliliği dikkate alınarak şehir merkezine 30 km'den yakın alanları kapsayacak şekilde sınırlandırılmıştır. Buna ek olarak, yerleşim merkezlerinin, karayollarının, havaalanının, yüzey ve doğal su kaynaklarının konumu, heyelan alanları, faylı bölgeler, litolojik özellikler ve arazi kullanımı verileri kullanılarak CBS tabanlı 1/25000 ölçekli haritalar hazırlanmıştır. Haritalar hazırlanırken katmanlara ait ağırlık yüzdeleri ve katman alt gruplarına ait puanlar AHP kullanılarak hazırlanan matrikslerle belirlenmiştir. Oluşturulan katı atık düzenli depolama uygunluk haritası değerlendirildiğinde 10 farklı uygun alan belirlenmiştir. 
Çalışmada düzenli depolama uygunluk haritası kullanılarak belirlenen alanlar için arazi gözlemleri gerçekleştirilmesi, CBS teknikleri uygulanırken değerlendirmeye alınamayan parametreler kullanılarak AHP yöntemi tekrar kullanılması, matriks oluşturulurken yerel jeolojik faktörler, kütle hareketi ve taşkın riski, maliyet ve kamu tutumu gibi parametreler dikkate alınması önerilmektedir. Bu şekilde belirlenen uygun alanda ise detaylı jeoteknik yapılması gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler: Analitik HİYERARŞİ, CBS, Düzenli Depolama, Trabzon, Yer Seçimi

Abstract:
Within the scope of this study, suitable solid waste disposal sites were determined for Trabzon province by using spatial analysis techniques of geographical information systems and analytical hierarchy process (AHP), which is one of the multi-criteria decision making analysis, and evaluations were made in these suitable sites thanks to the field observations
While using the spatial analysis techniques of geographic information systems (GIS), firstly the literature related to the selection of solid waste landfill was evaluated, the effective parameters in the selection of the appropriate area were revealed, and the suitable parameters for the province of Trabzon were determined among the determined parameters. In accordance with the literature, the study area is limited to cover areas closer to 30 km from the city center, taking into account the requirement that the economic maximum transport distance should not be more than 30 km. While preparing the maps, the weight percenst of the layers and the scores of the layer subgroups were determined using matrixes prepared using AHP. When the solid waste landfill compliance map was evaluated, 10 different suitable areas were determined in the study area.
In the study, it is recommended to perform field observations for areas determined using the landfill suitability map, reuse the AHP method by using parameters that cannot be evaluated while applying GIS techniques, taking into account parameters such as local geological factors, mass movement and flood risk, cost and public attitude while creating the matrix. Detailed geotechnical studies with in-situ tests should be performed in the appropriate area in the study.

Key Words: Analytical Hierarchy, GIS, Sanitary Landfilling, Trabzon, Site Selection