Eski Anadolu ve Eski Mezopotamya'da tanrıça kültleri
Goddess cults in Ancient Anatolia and Ancient Mesopotamia
Yazar: KADER BAĞDERE
Danışman: DOÇ. DR. MUAMMER ULUTÜRK
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Eskiçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Anatanrıça = Goddess ; Anatanrıça kültü = Goddes cult ; Din = Religion ; Eski Anadolu = Old Anatolian ; Eski Çağ tarihi = Old Age history ; Kült = Cult ; Mezopotamya = Mesopotamia ; Tanrıçalar = Goddesses ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Anadolu ve Mezopotamya yüzyıllar boyunca pek çok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Bu topraklar 
üzerinde birçok kavim doğmuş, varlığını sürdürmüş ve yok olmuştur. Bu bölgeler çok uluslu bir 
yapıya sahiptir. Çok uluslu olması, dinin de çok tanrılı olmasına neden olmuştur. Hem Anadolu'da 
hem Mezopotamya'da birçok tanrıça inanışı oluşmuştur. 
Anadolu'nun en mühim tanrıçası Kibele'dir. Çayönü, Çatalhöyük, Hacılar, Hititler, Frigler, 
Lidyalılar, Urartular ve daha pek çok medeniyet içinde kendisine yüz binlerce taraftar toplamıştır. 
Özellikle rahiplerinin aracılığıyla Roma ve Yunan uygarlıklarına kadar yayılım göstermiştir. Bu 
kadar çok taraftar toplamasının en önemli nedeni bereketi temsil etmesidir. Özellikle Anadolu 
coğrafyasının geçim kaynağının tarım olması Kibele'nin önemini daha da arttırmıştır. Erkekler 
avcılık ve toplayıcılık yaparken kadınlar tarım yapmaya ve üretmeye başlamışlardır. Bu yüzden de 
inançları içerisinde kadınlara tapınım olması doğaldır. İnsanlar ürettikleri ürünlerinin bereketini 
arttıran, Toprak Ana olarak da kabul edilen Tanrıça Kibele'ye çok önem vermişlerdir. 
Mezopotamya'da da birçok tanrıça varlık göstermiştir. Mezopotamya ataerkil bir yapıya sahiptir 
ancak din konusunda anaerkil olmuşlardır diyebiliriz. Bunun en büyük nedeni pek çok tanrıçaya 
sahip olmalarıdır. Bu tanrıçalar birçok tanrı doğurmuş ayrıca aşkı, savaşı ve üremeyi 
simgelemişlerdir. İnsanlar doğarlar, büyürler ve ölürler. Bu süreçte aşkı yaşarlar, evlat sahibi olurlar. 
Daha da zenginleşmek için savaşırlar. Önem verdikleri tüm değerlerin bu tanrıçalarda birleşmesi, 
onların inancını daha da güçlendirmiştir.

Abstract:
Anatolia and Mesopotamia have hosted many civilizations for centuries. Many tribes were born, 
survived and disappeared on these lands. These regions have a multinational structure. Being 
multinational has caused the religion to be polytheistic as well. Many goddess beliefs have been formed 
both in Anatolia and Mesopotamia. 
The most important goddess of Anatolia is Cybele. He gathered hundreds of thousands of supporters 
from Çayönü, Çatalhöyük, Hacılar, Hittites, Phrygians, Lydians, Urartians and many other 
civilizations. It has spread to the Roman and Greek civilizations, especially through its priests. The 
most important reason why it attracts so many fans is that it represents abundance. Especially the fact 
that the livelihood of the Anatolian geography is agriculture has increased the importance of Cybele. 
While men were hunting and gathering, women started farming and producing. Therefore, it is 
natural to worship women in their beliefs. People gave great importance to the Goddess Cybele, who 
increases the fertility of their products and is also accepted as Mother Earth.
Many goddesses also existed in Mesopotamia. Mesopotamia has a patriarchal structure, but we can say 
that they have become matriarchal in religion. The biggest reason for this is that they have many 
goddesses. These goddesses gave birth to many gods and also symbolized love, war and procreation. 
People are born, grow, and die. In this process, they experience love and have children. They fight to 
get richer. The combination of all the values they care about in these goddesses further strengthened 
their faith.