Hemodiyaliz hastalarının serum çinko ve leptin düzeyleri ile protein enerji kaybı arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Assesment of the relationship between serum zinc and leptin levels with protein energy wasting in hemodialysis patients
Yazar: GAMZE YURTDAŞ
Danışman: PROF. DR. EFSUN KARABUDAK
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Böbrek yetmezliği = Kidney failure ; Böbrek yetmezliği-kronik = Kidney failure-chronic ; Leptin = Leptin ; Protein enerji malnütrisyonu = Protein-energy malnutrition ; Renal diyaliz = Renal dialysis ; Çinko = Zinc

Özet:
Bu çalışma, hemodiyaliz hastalarında morbitide ve mortalite açısından önemli olan ve iştah mekanizmasını etkileyen serum çinko ile leptin düzeyleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi, protein enerji kaybına (PEK) yansımaları ve beslenme durumlarıyla ilişkilendirilmesi amacıyla yapılmıştır. Çalışma Aralık 2016-Şubat 2017 tarihleri arasında yaşları 19-65 arasında değişen, özel bir diyaliz merkezinin üç farklı şubesinde haftada üç gün diyalize giren 42'si (%52,5) erkek ve 38'i (%47,5) kadın olmak üzere toplam 80 hasta üzerinde yürütülmüştür. Çalışmaya katılmayı kabul eden hastaların genel bilgileri, sağlık bilgileri, beslenme alışkanlıkları anket yöntemiyle öğrenilmiş ve son üç aya ait biyokimyasal parametreleri dosyalarından alınarak kaydedilmiştir. Hastaların bir diyaliz günü-bir diyaliz dışı gün ve bir hafta sonu olmak üzere üç günlük besin tüketim kayıtları alınmıştır. Hastalara iştah durumunu değerlendirmek amacı ile "Basitleştirilmiş Beslenme İştah Anketi" (SNAQ); beslenme durumlarını değerlendirmek için "Malnütrisyon İnflamasyon Skoru" (MİS) uygulanmış ve protein enerji kaybı durumları ise Uluslararası Böbrek Beslenme ve Metabolizma Derneği (ISRNM)'nin önerdiği kriterlere ve MİS sonucuna göre değerlendirilmiştir. Hastaların antropometrik ölçümleri (boy uzunluğu, vücut ağırlığı, bel çevresi, kalça çevresi, triseps deri kıvrım kalınlığı (TDKK), üst orta kol çevresi (ÜOKÇ)), el kavrama güçleri alınmış, vücut bileşimi analizleri yapılmıştır. Leptin ve çinko analizi için hastalardan kan örnekleri toplanmıştır. Çalışmaya katılan hastaların yaş ortalaması 50,6±10,96 yıldır. Hastaların BKİ ortanca (IQR) değeri erkeklerde 23,8 (5,21) kg/m2, kadınlarda 23,7 (5,17) kg/m²'dir. ISRNM kriterlerine göre erkek hastaların %38,1'ine kadın hastaların %36,8'ine PEK tanısı konulmuştur. MİS sonucuna göre erkek hastaların %26,2'sinde, kadın hastaların %39,5'unda PEK olduğu belirlenmiştir. PEK olan hastaların serum leptin ortanca (IQR) değerleri [9,0 (16,9) ng/mL], PEK olmayan hastalardan [20,7 (38,5) ng/mL] anlamlı derece daha düşük bulunmuştur (p<0,05). Hastaların serum leptin düzeyleri ile total kolesterol, LDL kolesterol, trigliserit düzeyleri arasında pozitif yönlü ilişki bulunmuştur (p<0,05). Hastaların serum leptin düzeyi ile enerji (kkal/kg), karbonhidrat (TE%), protein (g/kg) değerleri arasında negatif yönlü ilişki saptanmıştır (p<0,05). SNAQ skoru sonucuna göre vücut ağırlık kaybı riski olan hastaların serum çinko ortanca (IQR) [123,8 (63,0) µg/dL] düzeyleri, vücut ağırlık kaybı riski olmayan hastalara göre [103,3 (39,2) µg/dL] yüksek bulunmuştur (p<0,05). Serum leptin ile çinko arasında ilişki saptanmamıştır (p>0,05). Bu çalışmada yüksek leptin düzeyinin düşük protein ve enerji alımı ile ilişki göstermesi leptinin protein enerji kaybına yol açabileceğini ortaya koymaktadır.

Abstract:
This study was carried out to evaluate the relationship between serum zinc and leptin levels which are important in terms of morbitidity and mortality and affect the appetite mechanism, reflections to protein energy wasting (PEW) and nutritional status in hemodialysis patients. The study was conducted on total 80 patients (between the ages 19 and 65), including 42 (52,5%) male and 38 (47,5%) female who received dialysis treatment three days a week in special dialysis center between December 2016 and February 2017. The patients who accepted to be involved in the study filled out a questionnaire form including general information, health information and nutrition habits with the face to face interview and biochemical parameters of the last 3 months were taken from the patient records. Food consumptions of the patients for three days (one dialysis day and one non-dialysis day and one weekend) were recorded. "Simplified Nutritional Appetite Questionnaire" was applied to the patients in order to evaluate their appetite, Malnütrition Inflammation Score" (MIS) was applied to assess nutritional status of the patients and protein energy wasting was assessed according to the criteria recommended by the International Society of Renal Nutrition and Metabolism (ISRNM) and the MIS result. Anthropometric measurements (height, body weight, waist circumference, hip circumference, triceps skinfold thickness, upper middle arm circumference (ÜOKÇ)), handgrip strengths were taken and body composition analyzes were performed. Blood samples were collected from patients for leptin and zinc analysis. The average age of the patients involved in the study was 50,6±10,96 years. The BMI median (IQR) value of the patients was 23,8 (5,21) kg/m² in males and 23,7 (5,17) kg/m² in females. According to ISRNM criteria, 38,1% of male patients and 36,8% of female patients were diagnosed with PEW. According to MIS results, 26,2% of male patients and 39,5% of female patients were found to be PEW. Serum leptin median (IQR) values of patients with PEW [9,0 (16,9) ng/mL) were significantly lower than those without PEW [20,7+(38,5) ng/mL] (p<0,05). There was a positive correlation between serum leptin levels of patients and total cholesterol, LDL cholesterol, triglyceride levels (p<0,05). There was a negative correlation between serum leptin level and energy (kcal/kg), carbohydrate (TE %), protein (g/kg) values of patients (p<0,05). Serum zinc [123,8 (63,0) μg/dL] levels in patients at risk for body weight loss according to the SNAQ score result were found to be higher [103,3 (39,2) μg/dL) compared to patients without body weight loss (p<0,05). There was no relationship between serum leptin and zinc (p>0,05). In this study, high leptin levels associated with low protein and energy uptake indicate that leptin may lead to protein energy wasting.