Bir dış politika aracı olarak örtülü operasyonlar: ABD'nin Sovyet-Afgan savaşına müdahalesi (1979-1989)
Foreign policy and secrecy: Covert operation as a foreign policy tool
Yazar: NAMIK KEMAL YILDIZ
Danışman: DOÇ. DR. MERVE SEREN YEŞİLTAŞ
Milli Savunma Üniversitesi / Alparslan Savunma Bilimleri Enstitüsü / Güvenlik Araştırmaları Ana Bilim Dalı / Uluslararası Güvenlik ve Terörizm Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Afganistan Savaşı = Afghanistan War ; Amerika Birleşik Devletleri = United States of America ; Gizli operasyonlar = Clandestine operations ; Operasyon = Operation ; Operasyon yönetimi = Operations management ; Rusya = Russia ; Sovyetler Birliği = Soviet Union ; Örtülü eylem = Covert action ; Özel operasyonlar = Special operations

Özet:
Bu çalışma, örtülü operasyonlar ile dış politika arasındaki ilişkiyi konu almaktadır. Örtülü
operasyonlar, diğer istihbari faaliyetlerden farklı olarak dış politika aracı olarak kullanılmakta;
siyasi, ekonomik ve sosyokültürel sonuçlar doğurmaktır. Bu alandaki yaygın görüş, örtülü
operasyonlar kısa vadede olumlu sonuçlar verirken, uzun vadede devletlerin dış politika yapım
sürecine olumsuz yansımaları olduğu şeklindedir. Tez bu görüşü ABD'nin Afganistan'da 1979-
89 yılları arasında icra ettiği örtülü operasyon üzerinden sınamak suretiyle, istihbarat
operasyonlarının yanlış değerlendirilip değerlendirilmediği sorgulamaktadır. İstihbarat
operasyonlarının planlaması hazırlanırken her şeyden önce bir amaç belirlenmekte; bu amaç
doğrultusunda faaliyet-zaman cetveli tanımlanmakta ve operasyon için mali kaynak
ayrılmaktadır. Operasyon icra edilirken, operasyonu asıl planlayan aktör/sponsor güç "makul
reddedilebilirlik" prensibi gereği kamuoyundan gizlenmektedir. Planlamanın başında ortaya
konulan temel amaca ulaşılmışsa örtülü operasyon başarılı addedilmektedir.
ABD, Sovyetler Birliği 1979 yılında Afganistan'a askeri müdahale gerçekleştirdiği zaman
CIA'ya örtülü operasyon yetkisi vermiştir. CIA, Pakistan, Suudi Arabistan ve sahadaki mücahit
gruplarla iş birliğine giderek 1985 yılına kadar Sovyetleri yıpratmak için hamleler yapmı; 1985
yılından sonra Sovyetlerin tamamen Afganistan'dan çıkarılarak yenilmesini hedeflemiştir.
Nitekim, Sovyet birlikleri 1989 yılında Afganistan'dan çekilmek zorunda kalmışlardır. Ne var
ki, CIA'ın 1979-1989 yılları arasında Afganistan'da icra ettiği örtülü operasyon müteakip
dönemlerde yaşanan gelişmelere referans kaynağı teşkil etmiştir. Bu bağlamda, Afganistan'da
ortaya çıkan radikal selefi örgütleri ve bunun da ötesinde 11 Eylül 2001 terör saldırıları,
ABD'nin örtülü operasyonunun hesaplanamayan etkileri ve sonuçları olarak yorumlanmıştır.
Bu değerlendirmelerinin aksine bir örtülü operasyon hedeflenen amaca ulaşmışsa başarılıdır.
ABD, Afganistan'da icra ettiği örtülü operasyonda Sovyetleri hezimete uğratarak dış politikada
kendi çıkarlarını korumayı başardığı için örtülü operasyondan beklenen amaç gerçekleşmiştir.

Anahtar Kelimeler: Örtülü operasyon, dış politika aracı, makul reddedilebilirlik, Afganistan, CIA, mücahit gruplar

Abstract:
This study focuses on the relation between foreign policy and covert operations. Unlike other
intelligence activities, covert operations have been used as a tool of foreign policy and therefore
there have been political, financial, and social consequences. Widespread view in this research
area claims that whereas covert operations result in positive outcomes in the short term, they
have negative effects on the foreign policy making process of governments in the long period.
This master thesis tested forementioned view by analyzing US covert operation in Afghanistan
between 1979 and 1989 as a case study and concluded that covert actions were failed to
evaluate. In the planning of intelligence operations, a goal is firstly determined and then it is
attempted to be reached in within specific/determined time period and through the allocated
resources. As the operation is being carried out, the actor /sponsor power that actually planned
the operation is hidden from the public due to the principle of "plausible deniability". This
master thesis attempts to defend the view that covert operations are successful if the goal set at
the start of planning has been achieved.
The United States authorized the CIA for covert operation when the Soviets intervened
militarily in Afghanistan in 1979. The CIA, in cooperation with Pakistan, Saudi Arabia and
mujahideen groups in the field, targeted the Soviets with the aim of attrition until 1985. After
1985, The CIA aimed to completely remove the Soviets from Afghanistan as defeated party.
As a result, USSR troops had to withdraw from Afghanistan in 1989. Associating the operation
with the radical Salafist organizations that emerged later in Afghanistan and presenting terrorist
acts such as the 11 September 2001 attacks as the incalculable results of the operation lead to
incorrect assessments. A covert operation is successful if it achieves its objectives. The USA
was successful in the covert operation it carried out in Afghanistan and protected its own
interests in foreign policy by defeating the Soviets.

Keywords: Covert Operation, tool of foreign policy, plausible deniability, Afghanistan, CIA, mujahideen groups