Pencereden görülen: Düş kuran mekanlar
The things seen through the window: Dreamspaces
Yazar: UMUT ATLI
Danışman: DOÇ. DR. PELİN DURSUN ÇEBİ
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Modern yapı teknolojilerinin sonucu olarak çoğunlukla yüksek katlı binalarda karşımıza çıkan cam yüzeyler çevrelediği mekanlarda geleneksel cephenin kurucusu olarak düşünülebilecek pencerelerin yerini almış ve pencere ile beden ve mekan arasında kurulan geleneksel ilişkiyi yeni bir ilişki kurma biçimine dönüştürmüştür. Geleneksel mimaride, pencere dizilerinden oluşan cephe kentin algısını ve imajını oluştururken dışardan bakan bir göz için ise yapının mekansal kurgusunu ve dönemsel bağlamını tarifler. Pencere varolan araştırmalarda daha çok dışardan bakan bu göz üzerinden tartışılmıştır. Bu çalışma pencereyi içeriden bakan bir göz üzerinden ele alır; içeriden bakan göz için geleneksel anlamda pencerenin düşsel olanı açığa çıkaran bir karşılaşma deneyimi olduğu düşüncesine odaklanır. Araştırmacı pratik hayatında yüksek katlı binalarda iç mekan proje tasarımları yapmasından yola çıkarak, cam cephelerle kurulan yeni yapılardaki iç mekanların tasarım sürecinde geleneksel mekanda pencere deneyimini yeniden üretebilecek verileri araştırmaktadır.
Bunun için, çalışma kapsamında öncellikle beden ve mekan arasında bir arayüz olarak pencere, "gösteren, gören ve görülen" arasındaki ilişkiler üzerinden ele alınmış, pencere bu anlamda yapı sökümüne uğratılmıştır. pencerenin getirdiği geleneksel ilişki ve tecrübenin esas kavramları olarak tanımlanan, gösteren olarak pencere, gören ve görülen arasındaki ilişkilerinin yeniden kurulduğu bir çalışma için yapı-söküm yöntemini kullanılmıştır. Derrida'nın yapı sökümü (1967) Batı düşünce sisteminde hiyerarşik değerlerin ikili karşılıklara dayandığını savlamaktadır. Yapı söküm bir okuma yöntemi olarak metni parçalar ve parçaların karşıt kavramlarıyla okunmasını sağlamaktadır. Böylelikle gösteren olarak pencere, onu oluşturan fiziksel ve temel öğelerinden çerçevesi ile tartışılmaktadır. Yapı söküme göre çerçeve, çerçeve dışı kavramıyla ters yüz edilmektedir. 
Ardından pencereden gören deneyimleyen beden olarak ele alınır. Görenin görülen ile ilişkisinin anlamsal karşılıklarını üretebilmek için görenin görüleni nasıl algıladığını tanımlamak gerekir. Bu algı, bedenin görülene olan mesafesinin perspektifsel bir bakışla tarafığı alan üzerinden tartışılabilir. Araştırmanın bir sonraki adımında pencereden görülenin anlamı algı fenomonolojisi ve görsel düşünme metodlarından yararlanılarak oluşturulmaktadır. 
Araştırmacıya göre deneyimin mekanı düş kuran mekanlar olarak tanımlanmaktadır. Bu kısmı desteklemek için Bachelard'ın hayal fenomenini şiir üzerinden okuması bu araştırmada görenin deneyiminin anlatılar üzerinden kurulmasına olanak tanımaktadır. Pencere güncesi sosyal medya aracılığıyla toplanan pencere fotoğraflarından ve bu fotoğrafları çeken kişilerin karşılaşma deneyimlerinin anlatılarından oluşmaktadır. Böylelikle farklı deneyimcilerin öznel bakış açılarıyla araştırmaya katkı sağlaması amaçlanmaktadır. Pencere güncesinin sökümü kavram haritalaması şeklinde sunulmaktadır.
Araştırmacı cam yüzeylerle kurulan mekanlarda geleneksel pencere deneyimini yeniden üretebilmek için tez sürecinde karşılaştığı pencereyle ilişkilenen işlerden oluşan zihin güncesini sunmaktadır. Zihin güncesinin anlam sökümü ise araştırma kapsamında oluşturulması düşünülen iç mekan tasarım sürecinde kullanılabilecek kavramları üretebilmek için bir yöntem olarak düşünülebilir. Zihin güncesinin anlam sökümü araştırmacının tasarlayan bir mimar olarak düşünme yapısının yansıması şeklindedir ve anlam sökümünün çıktısı anahtar kelimelerle sunulmaktadır. Anahtar kelimeler karşılaşmaların yeniden üretim yöntemlerinin tetikleyicileri olarak düşünülebilir.
Araştırmanın son bölümünde tez çalışmasının açığa çıkarttığı kavramları geleneksel mekanlarda deneyimlenen pencerenin çok katlı cam yüzeylerden oluşan iç mekanlarda tasarım verilerine nasıl dönüşebileceğini konu almakta ve araştırma üzerine bir değerlendirme sunmaktadır.

Abstract:
Glass façades in high-rise buildings—the product of modern construction technologies—have replaced the windows which used to make up the traditional façade and profoundly changed the previously established relationship between window, body, and space. In traditional architecture, façades with sets of windows frame the perception and image of the city while it defines the building's spatiality and period for the onlooker. For the one looking out of the window, a dreamlike encounter is generated. How to reproduce the experience of the traditional window in the interiors of these newly constructed glass-façade buildings is questioned from a perspective of an architect working in interior design of high-rise buildings.
To do so, I use a deconstructive method to recreate the relationship between the window, the one who sees, and the seen as the essential elements of this traditional relationship and experience generated by the window. First, the window is analyzed, being reduced to its physical elements, the glass and the frame. To reverse the two, the glass is discussed through the concepts of integration, and intimacy and the frame through the notion of outside-of-frame. 
In the following section, the one who sees is considered as the experiencing body. To grasp the meaning of the relationship between the one who sees and the thing which is seen, it is necessary to define how the one who sees perceives the seen. The distance between the seeing body and the seen can be understood as the space scanned by the perspectival gaze. Next, the meaning of the seen is produced by using the phenomenology of perception and visual thinking. 
I define the space of experience as Dreamspaces.To support this part, I apply Bachelard's reading of phenomenon of the dream based on poems to construct a narrative of the experiences of those who see. Using social media, I have gathered photographs of other people's encounters with windows to construct what I call a diary of windows. This allows for this research to be complemented with subjective and distinct experiences of others. This diary of windows is also deconstructed and the resulting narrative is presented as a map of concepts.
To reproduce the experiences of a traditional windowed spaces in the spaces constructed with flass surfaces, I present a mind's diary that consists of cultural productions about windows encountered throughout this research. By deconstructing a mind's diary, a set of concepts and keywords are produced, reflecting the researcher's way of thinking, which will be used to create design guidelines. These keywords can be considered as triggering the methods of the reproduction. 
The last part of this research, In lieu of a conclusion: Dreamspaces, commentates on the transformation of these notions that are excavated from what is seen through the window for the design of high-rise glass façade buildings and offers an evaluation of research.