Mondros Mütarekesi sonrası itilaf devletlerinin haberleşme (postane ve telgrafhane) politikası: İşgal, sansür ve yeni postanelerin açılması (1918-1922)
Communication (post office and telegraph office) policy of the entente states after the Armistice of Mudros: Occupation, censorship and the opening of new post offices (1918-1922)
Yazar: AYŞE YÜKSEL
Danışman: PROF. DR. FATİH MEHMET SANCAKTAR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History

Özet:
Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında 30 Ekim 1918'de imzalanan Mondros Mütarekesi'nin akabinde İtilaf orduları pek çok yeri peyderpey işgal altına almışlardı. Bu noktalardan biri de çalışmanın ana temasını oluşturan postane ve telgrafhanelerdir. İşgallerle birlikte haberleşme merkezlerinde bir sansür yönetimi kurulmuş, bütün telgraf ve mektuplar İtilaf kontrolünden geçmiştir. Ayrıca haberleşme vasıtalarına zarar verilerek birçok bölgenin birbiriyle olan irtibatı sonlandırılmıştır. Bu çerçevede önce İtilaf Devletleri'nin işgallerine değinilerek haberleşme politikaları anlatılmak istenmiştir. Sonrasında ise işgallere karşı Osmanlı Devleti ve Millî Hareketin yaklaşımlarını ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu noktada Osmanlı Devleti'nin dâhili sorunları İtilaf işgalleri karşısında daha çekimser bir tutum sergilemesine yol açmıştı. Nitekim Osmanlı Devleti İtilaf Devletleri'nin mütareke ahkâmına aykırı uygulamalarını "diplomasi" yolu ile çözmeye çalışmış ama bu teşebbüsleri bir fayda sağlamamıştır. Bu nedenle İstanbul-Anadolu haberleşmesini sağlamak için farklı çözüm yolları aramıştır. Öte yandan Millî hareket işgallere karşı direniş kararı almıştı. Fakat bu durum Osmanlı Devleti ile Millî Hareket arasında sorunlara neden olmuştur. Bu noktada Osmanlı Devleti Millî cemiyetlerin, kongrelerin ve komutanlıkların muhaberatını engellemek için bir dizi yasaklar getirmiştir. Fakat bu durum Millî Hareketin posta ve telgraf merkezlerine el koymaları ve İstanbul-Anadolu muhaberatını sonlandırmaları ile sonuçlanmıştır. 16 Mart 1920'de ise İstanbul'un işgal edilmesi üzerine gizli haberleşme teşkilatı kurulmuş ve Anadolu'ya İstanbul'da yaşanan bütün hadiseler aktarılabilmiştir. Böylece Millî Hareket haberleşme vasıtaları üzerinde büyük bir güç elde etmiştir. Bu güç Millî Mücadelenin kazanılmasında önemli bir unsur olmuştur.
Farklı arşiv belgelerinin temelinde hazırlanan bu çalışmada Mütareke Dönemi posta ve telgraf merkezlerinin işgal edilme ve haberleşme evraklarına sansür uygulanma süreci İtilaf Devletleri-Osmanlı Devleti-Millî Hareket açısından değerlendirilmiştir. 
Çalışmada İtilaf Devletleri'nin haberleşme merkezlerini, vasıtalarını Mondros Mütarekesi'ne aykırı olarak işgal ettiği sonucuna varılmıştır. Ayrıca İtilaf Devletleri'nin haberleşme politikaları değerlendirilmiştir. Bu noktada ortak bir sansür uygulanmadığı, her devletin kendi politikaları çerçevesinde farklı sansür kuralları belirledikleri ortaya çıkarılmıştır. 

Anahtar Kelimeler: İtilaf Devletleri, Osmanlı Devleti, Millî Hareket, Mondros Mütarekesi, İşgal, Sansür, Haberleşme, Postane, Telgrafhane.

Abstract:
After the Armistice of Mudros, signed on October 30, 1918 between the Ottoman Empire and the Entente States, the Entente armies gradually occupied many places. One of these points is the post and telegraph offices, which are the main theme of the study. Along with the occupations, a censorship administration was established in the communication centers, and all telegrams and letters were checked by the Entente. In addition, means of communication were damaged, and the communication of many regions with each other was terminated. In this context, the occupations of the Entente States were first mentioned and an attempt was made to explain the communication policy. Afterwards, it is aimed to reveal the approaches of the Ottoman Empire and the National Movement against the occupations. At this point, the internal problems of the Ottoman Empire led to a rather abstaining attitude towards the occupations of the Entente. In fact, the Ottoman Empire tried to solve the practices of the Entente States, which were contrary to the armistice, through "diplomacy", but these attempts did not bring success. For this reason, different solutions were sought to ensure communication between Istanbul and Anatolia. On the other hand, the National Movement decided to resist the occupations. However, this situation caused problems between the Ottoman Empire and the National Movement. At this point, it has brought a series of prohibitions to prevent the correspondence of national societies, congresses and commands. However, this situation resulted in the National Movement's seizure of the post and telegraph centers and the termination of the Istanbul-Anatolian communication. On March 16, 1920, after the occupation of Istanbul, a secret communication organization was established and all events in Istanbul could be transmitted to Anatolia. Thus, the National Movement gained great power over the means of communication. This power was an important element for the victory of the national struggle.
In this study, which was prepared on the basis of different archival documents, the occupation of post and telegraph centers during the Armistice Period and the censorship of communication documents were evaluated in terms of the Entente States-Ottoman Empire-National Movement.
In the study, it was concluded that the Allied Powers occupied the communication centers and vehicles in violation of the Armistice of Mudros. In addition, the communication policies of the Entente States were evaluated. At this point, it has been revealed that there is no common censorship, and that each state determines different censorship rules within the framework of its own policies.

Keywords: Entente States, Ottoman Empire, National Movement, Mudros Armistice, Occupation, Censorship, Communication, Post Office, Telegraph Office.