Nonspesifik baş ağrısı ile polikliniğe başvuran olgularda, difüzyon ağırlıklı manyetik rezonans görüntüleme ve eş zamanlı ekoplanar görüntüleme T2 sekansının tanısal yeterliliğinin araştırılması
Investigating the diagnostic adequacy of diffusion weighted magnetic resonance imaging and simultaneous echoplanar imaging T2 sequence in patients presenting to outpatient clinic with nonspecific headache
Yazar: ALİ KILINÇ
Danışman: PROF. DR. OZAN KARATAĞ
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Radyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Radyoloji ve Nükleer Tıp = Radiology and Nuclear Medicine

Özet:
NONSPESİFİK BAŞ AĞRISI İLE POLİKLİNİĞE BAŞVURAN OLGULARDA, DİFÜZYON AĞIRLIKLI MANYETİK REZONANS GÖRÜNTÜLEME VE EŞ ZAMANLI EKOPLANAR GÖRÜNTÜLEME T2 SEKANSININ TANISAL YETERLİLİĞİNİN ARAŞTIRILMASI

Amaç: Bu çalışmada amacımız, nonspesifik baş ağrısı olan hastalarda, eko planar görüntüleme (EPI) T2 MRG sekansının, baş ağrısı ile ilişkili olabilecek MR bulgularını gösterebilme yeterliliğini ortaya koymak ve rutin konvansiyonel MRG ile kıyaslamaktır.

Materyal-Metot: 01.01.2020 ile 01.06.2023 tarihleri arasında yetişkin nöroloji polikliniği tarafından "baş ağrısı", "kronik baş ağrısı", "nonspesifik baş ağrısı" ön tanıları ve şikayetleri ile kranial MRG için radyoloji ana bilim dalı MRG ünitesine yönlendirilen ve MRG'leri elde edilen 300 hastanın EPI T2 ve konvansiyonel MRG görüntüleri retrospektif olarak Picture Archiving and Communication Systems (PACS) üzerinden değerlendirildi. 
Yetersiz görüntü kalitesi dışlama kriteri olarak kabul edildi. Çalışma grubuna 18 yaşında ve 18 yaşın üstündeki hastalar alındı. 

Bulgular: Kranial MRG çekilen toplam 300 hasta üzerinde yapmış olduğumuz retrospektif çalışmada hastaların yaş ortalaması 46.6±16.8 yıl olup 90'ı erkek (%30), 210'u (%70) kadındı.
Güncel literatür bilgileri ışığında, baş ağrısı ile ilişkili toplam 25 MRG bulgusu tanımlandı. Bu bulgular ve olguların rutin kranial MRG görüntülerinde saptanma oranları şu şekildeydi: beyaz cevher hiperintensitesi (BCH) (%48), nazal septum deviasyonu (%28.3), parsiyel & tam boş sella (%13.3), paranazal sinus atrezisi & hipoplazisi (%9.7), nazofarengeal duvar kalınlık artışı & Waldeyer halkası lenfoid doku hiperplazisi (%9.7), beyin atrofisi (%9.7), hipoplastik vertebral arter (%8.3), araknoid kist (%4),  optik sinir tortiozitesi & optik kılıfta çap artışı (%3.7), vertebrobaziller arter tortiozitesi & vertebral arterin beyin sapı basısı (%3), hidrosefali (%2.7), venöz signal void kaybı (%2), ekstraaksiyel kitle (%2), Meckel cave dilatasyonu (%1.7), sellar & suprasellar lezyon (%1.3), pineal gland kisti (%1.3), serebellar tonsiller ektopi (%1.3), arteriyel anevrizma (%1), göz küresi deformitesi (%1), kavernöz sinüste anormal sinyal (%0.7), kolloid kist (%0.3), orbital kitle (%0.3), kapiller telenjiektazi (%0.3) ve dar internal karotid arter (%0.3).  
Tüm hastaların yalnızca difüzyon & EPI T2 MRG görüntüleri değerlendirildiğinde ise bulgular sıklık sırası ile; BCH (%35), beyin atrofisi (%10), hipoplastik vertebral arter (%8.3), nazofarengeal duvar kalınlık artışı & Waldeyer halkası lenfoid doku hiperplazisi (%8.3), optik sinir tortiozitesi & optik sinir kılıfında çap artışı (%3.3), vertebrobaziller arter tortiozitesi & vertebral arterin beyin sapı basısı (%3.3), araknoid kist (%3), arteriyel anevrizma (%3), venöz sinyal kaybı (%2.7), hidrosefali (%2.7), Meckel cave dilatasyonu (%1.3), serebellar tonsiller ektopi (%1.3), pineal gland kisti (%1), ekstraaksiyel kitle (%0.7), orbital kitle (%0.3), kolloid kist (%0.3) olarak saptandı. Görüntüleme bulgularından; nazofarengeal duvar kalınlık artışı & Waldeyer halkası lenfoid doku hiperplazisi, optik sinir tortiozitesi & optik kılıfta çap artışı, vertebrobaziller arter tortiozitesi & vertebral arterin beyin sapı basısı, hidrosefali, venöz signal void kaybı, ekstraaksiyel kitle, Meckel cave dilatasyonu, sellar & suprasellar lezyon, serebellar tonsiller ektopi, arteriyel anevrizma, göz küresi deformitesi, kavernöz sinüste anormal sinyal, kolloid kist, orbital kitle ve dar internal karotid arter bulgusu klinik olarak önemli bulgular olarak kabul edildi. 
Rutin kranial MRG protokolü ile saptanan klinik olarak önemli bulguların sayısı 92 iken, sadece EPI T2 MRG sekansı ile bunların 73'ü (%79.3) tespit edilebildi. Ayrıca rutin kranial MRG ve EPI T2 sekansta müdahale gerektirebilecek bulgusu olmayan hasta sayısı sırası ile 225 ve 233 olarak dökümente edildi. 

Sonuç: EPI T2 MRG sekansı, hızlı tarama için ciddi avantaj sağlıyor olsa da, baş ağrısı ile ilişkili tüm MRG bulgularını saptayabilme açısından her zaman yeterli olmayabilir. Görüntü ayrıntısı ve kalitesindeki sınırlamalar göz önüne alındığında, bir hastanın baş ağrısı semptomlarının kapsamlı bir şekilde anlaşılabilmesi için konvansiyonel MRG ile daha detaylı görüntüleme yapılması gerekebilir. Sonuç olarak, EPI T2 MRG, baş ağrısının araştırılmasında hızlı bir başlangıç görüntüleme aracı olarak kullanılabilir. Ancak, karmaşık ya da silik kranial patolojilerin daha kapsamlı bir şekilde ortaya konabilmesi açısından, mutlaka rutin konvansiyonel MRG ile desteklenmelidir.

Anahtar Kelimeler: baş ağrısı bozuklukları, manyetik rezonans görüntüleme, eko-planar görüntüleme

Abstract:
INVESTIGATING THE DIAGNOSTIC ADEQUACY OF DIFFUSION WEIGHTED MAGNETIC RESONANCE IMAGING AND SIMULTANEOUS ECHOPLANAR IMAGING T2 SEQUENCE IN PATIENTS PRESENTING TO OUTPATIENT CLINIC WITH NONSPECIFIC HEADACHE

Purpose: The objective of this research was to evaluate the efficacy of echo planar imaging (EPI) T2 magnetic resonance imaging (MRI) sequence in comparison to conventional MRI in identifying the radiological findings related to potential causes of headaches in patients presenting with non-specific headaches.

Material-Method:  Between 01.01.2020 and 01.06.2023, EPI T2 and conventional MRI images of a total of 300 patients, 90 males and 210 females, who were referred to the MRI unit of the Department of Radiology for cranial MRI by the adult neurology outpatient clinic with the prediagnoses and complaints of "headache", "chronic headache", "nonspecific headache" and whose MRIs were obtained, were retrospectively evaluated through Picture Archiving and Communication Systems (PACS). 
In the study, poor image quality was considered a criterion for exclusion. The participants included in the study were aged 18 years or older.

Findings:  In a retrospective analysis of 300 patients who had undergone cranial MRI, the average age of the participants was 46.6 years, with a standard deviation of 16.8 years. Of these individuals, 90 (30%) were male and 210 (70%) were female.
In 300 cases, 25 cranial MRI findings were identified as potential of headache findings based on a review of the current literature. These findings were white matter hyperintensity (48%), nasal septum deviation (28.3%), partial and complete empty sella (13.3%), paranasal sinus atresia and hypoplasia (9.7%), increased nasopharyngeal wall thickness and Waldeyer's ring lymphoid tissue hyperplasia (9.7%), brain atrophy (9.7%), hypoplastic vertebral artery (8.3%), arachnoid cyst (4%), optic nerve tortuosity and increased diameter of optic sheath (3.7%), vertebrobasilar artery tortuosity and brainstem compression of the vertebral artery (3%), hydrocephalus (2.7%), loss of venous signal void (2%), extraaxial mass (2%), Meckel's cave dilatation (1.7%), sellar and suprasellar lesion (1.3%), pineal gland cyst (1.3%), cerebellar tonsillar ectopia (1.3%), arterial aneurysm (1%), eyeball deformity (1%), abnormal signal in the cavernous sinus (0.7%), colloidal cyst (0.3%), orbital mass (0.3%), capillary telangiectasia (0.3%), and narrow internal carotid artery (0.3%). 
When solely evaluating the diffusion and EPI T2 MRI of the 300 patients in the study, the results, in order of frequency, were as follows: white matter hyperintensity (35%), brain atrophy (10%), hypoplastic vertebral artery (8.3%), nasopharyngeal wall thickening and Waldeyer's ring lymphoid tissue hyperplasia (8.3%), optic nerve tortuosity and increased diameter of optic nerve sheath (3%), vertebrobasilar artery tortuosity and brainstem compression of vertebral artery (3.3%), arachnoid cyst (3%), arterial aneurysm (3%), venous signal loss (2.7%), hydrocephalus (2.7%), Meckel's cave dilatation (1.3%), cerebellar tonsillar ectopia (1.3%), pineal gland cyst (1%), extraaxial mass (0.7%), orbital mass (0.3%), and colloidal cyst (0.3%). While 139 patients featured no headache-related radiologic findings, 161 patients exhibited headache-related radiologic findings. The results of the study identified several findings as clinically important, including increase in nasopharyngeal wall thickness and Waldeyer's ring lymphoid tissue hyperplasia, tortuosity of the optic nerve and optic sheath diameter increase, tortuosity of the vertebrobasilar artery and compression of the brain stem, hydrocephalus, loss of venous signal void, extraaxial mass, Meckel's cave dilatation, sellar and suprasellar lesions, cerebellar tonsillar ectopia, arterial aneurysm, eyeball deformity, abnormal signal in the cavernous sinus, colloidal cyst, orbital mass, and narrow internal carotid artery. These findings may have medical implications and warrant further investigation.
The overall number of findings detected in the standard cranial MRI protocol that accepted as clinically important was 92 for all patients. Among these, 73 (79.3%) were also identified in the EPI T2 MRI sequence. Furthermore, the number of individuals exhibiting no abnormalities that would typically necessitate medical intervention on standard cranial MRI and EPI T2 sequence examinations were documented as 225 and 233, respectively.

Conclusion: The utilization of EPI T2 MRI for headache diagnosis offers a notable advantage in terms of speed. However, it may not always provide adequate detail and quality for a comprehensive understanding of the patient's symptoms. Therefore, additional imaging with conventional MRI may be necessary for a thorough assessment of complex or subtle brain pathologies. In summary, EPI T2 MRI can serve as a useful preliminary diagnostic tool for headache evaluation, but may require supplementation with conventional MRI for a comprehensive investigation.

Keywords: headache disorders, magnetic resonance imaging, echo-planar imaging