Tüketici dindarlığı ve alışveriş tutumu üzerine bir inceleme
An investigation on consumer religiosity and shopping attitude
Yazar: AYŞENUR BARAK
Danışman: PROF. DR. HASAN KAPLAN
İbn Haldun Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Alışveriş davranışları = Shopping behavior ; Din = Religion ; Din psikolojisi = Religious psychology ; Dindarlık = Religiousness ; Tüketici davranışı = Consumer behavior ; Tüketici tutumları = Consumer attitudes ; Tüketiciler = Consumers ; Tüketim = Consumption ; Tüketim davranışları = Consumption behaviours ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Geçmişten günümüze, dini inançların inanan birey üzerinde çok yönlü bir etki gücüne sahip olduğu görülmektedir çünkü din, insanhayatına nüfuz ettiği ölçüde bireyin duygu, düşünce ve davranışının şekillenmesinde rol oynar. Bu çerçevede dinin insan üzerindeki etkisi sadece namaz, oruç, hac gibi ibadet eksenli ritüellerle sınırlı olmayıp gündelik hayata dair davranışlarda da görülmektedir.Bu bağlamda göze ilişen olgulardan biri tüketim davranışıdır. Dolayısıyla dini inançların etkili olduğu insan davranış türlerinden biri de tüketim tutum ve tercihleridir.  Bu araştırmada dindarlık ve tüketim davranışı arasındaki ilişki incelenmiştir. Gıda ve kıyafet gibi zaruri ihtiyaçlardan eğlence ve tatil gibi bazen lüks kabul edilen tüketim tutumu ve tercihleriyle dindarlık arasında nasıl bir ilişki vardır? Tüketici tutum ve tarzlarında dindarlığın rolünü inceleyen bu nicel araştırma kapsamında 1106 kişiye ulaşılmıştır. Katılımcıların tüketici tarzlarını belirlemek için Sproles ve Kendall (1986) tarafından geliştirilen Tüketici Tarzları Envanteri (TTE) ve dindarlık düzeylerini ölçmek için araştırma kapsamında tarafımızca geliştirilen Dini TutumÖlçeği (DTÖ) kullanılmıştır. Elde edilen veriler SPSS- 24 programıyla analiz edilmiştir. Ölçeklerin arasındaki ilişkinin belirlenmesine yönelik Pearson Korelasyon Analizi yapılmıştır. Gruplar arasındaki farkı belirlemek için Anova ve bağımsız grup t-testi kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre Dini Tutum Ölçeği (DTÖ) puanları ile Tüketici Tarzları Envanter (TTE) puanları arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Bu ilişkinin mahiyetine baktığımızda dindarlık ile tüketici tarzlarının alt faktörlerinden Marka Odaklılık, Yenilik-Moda Odaklılık, Düşünmeden AlışverişYapma, Alışkanlık (marka bağlılığı), Bilgi Kargaşası Yaşamaile negatif yönde;Fiyat Odaklılık ve Alışverişten Kaçınma alt faktörleri ile pozitif yönde ilişki olduğubelirlenmiştir. Araştırmanın bir diğer önemli bulgusu ise dini inançların araştırmamıza katılan bireylerin gıda, kıyafet, tatil ve banka tercihlerinde en belirleyici faktör olduğudur. Elde edilen sonuçlar, araştırmanın örneklemi bağlamında dindarlığın tüketim tarzve tercihleri üzerinde etkili olduğuna işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler: Din, Din Psikoloji, Dindarlık, Tüketim, Tüketici Dindarlığı, Tüketim Tarzları

Abstract:
From past to present, religious beliefs seem to have a multifaceted power of influence on the believer because religion plays a role in shaping an individual's feelings, thoughts and behaviors to the extent that it penetrates human life. In this context, the effect of religion on human beings is not limited to rituals such as prayer, fasting, and pilgrimage, but also in daily life behaviors. In this context, one of the obvious phenomena is consumption behavior. Therefore, one of the types of human behavior on which religious beliefs are effective is consumption attitudes and preferences. In this study, the relationship between religiosity and consumption behavior was examined. What is the relationship between religiousness and consumption attitude and preferences, which are sometimes considered as luxurious, such as entertainment and vacation, from essential needs such as food and clothing? A total of 1.106 people had been reached to examine the role of religion in a consumer's attitude and style. The Consumer Styles Inventory (CSI) model developed by Sproles and Kendall (1986) is used to determine the consumer-style. In order to measure the level of religiosity in this research, we developed the Religious Attitude Scale (RAS) model. Data were analyzed by the SPSS-24 and Pearson Correlation Analysis was conducted to determine the relationship between the scales. ANOVA and independent group t-test were used to determine the difference between groups. According to the results obtained from the study, a significant relationship was found between the Religious Attitude Scale (RAS) scores and the Consumer Styles Inventory (CSI) scores. When we look at the nature of this relationship negative correlations were found between religiosity and the following sub-factors of consumer styles; Brand Orientation, Innovation-Fashion Orientation, Shopping Without Thinking, Habit (brand loyalty), Experiencing Information Confusion; It wasalso determined that there was a positive correlation between religiosity and Price Orientation and Avoiding Shopping sub-factors. Another important finding of the study is that religious beliefs seems to be the most determining factor in the food, clothing, holiday and bank preferences of the individuals who participated in our study. To sum up, the results obtained from this research indicate that religiosity has an effect on consumption style and preferences in the context of the study sample.

Keywords: Psychology of Religion, Religion, Religiosity, Consumption, Consumer Religiosity, Consumption Style