İbâdî fıkhının tarihsel gelişimi (Umman örneği)
Historical development of Ibadi fiqh (The case of Oman)
Yazar: AHMET FARUK GÖKSÜN
Danışman: PROF. DR. ALİ BARDAKOĞLU
İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Mezhepler = Sects ; Mezhepler tarihi = Sect history ; Umman = Oman ; Usulü`l-fıkh = Usul al-figh ; İbadiye = İbadiye ; İslam hukuku = Islamic law ; İslamiyet = Islam

Özet:
Fitne dönemi sonrasında ortaya çıkan ve Hâricîlerin Ehl-i sünnete en yakın fırkası olarak bilinen İbâdiyye mezhebi gerek fiziksel uzaklığı gerek düşüncelerinin farklılığı dolayısıyla detaylı olarak araştırılmamıştır. İslam dünyasında yapılan çalışmalarda mezkûr mezhebin itikadî boyutu araştırma konusu olmuş; ancak fıkhî/amelî boyutu yeterince araştırılmamıştır. Halbuki İbâdiyye mezhebinde azımsanmayacak derecede geniş bir fürû fıkıh literatürü bulunmaktadır. Bu literatürün oluşumu mezhebin kurucu imamı Câbir b. Zeyd (v.93) ile İslam tarihinin erken dönemlerinde başlamıştır. Mezhep; Umman, Libya, Tunus, Cezayir, Zengibar gibi günümüz İslam coğrafyasının farklı yerlerinde varlığını devam ettirdiği için literatür oluşumu da günümüze kadar devam etmiş ve hali hazırda da devam etmektedir. Yukarıda zikrettiğimiz araştırma eksikliğinden ötürü, bu çalışmada öncelikle mezhebin günümüzdeki temsilcisi konumunda olan en çok Umman hakkında ve İbâdiyye mezhebinin doğuşu ile itikadi görüşleri hakkında bilgiler verilmiştir. Akabinde ise İbâdî fıkhını tanıtıcı bilgilere yer verilmiştir. Bu bağlamda önce İbâdî fıkhının kurucu isimleri, mezhebin fıkıh usulü anlayışı ve farklı fürû görüşleri ele alınmıştır. Müteakip bölümde ise İbâdiyye mezhebinin fıkhî boyutunun tarihsel süreçte geçirdiği merhaleler, her asırda yaşamış İbâdî fukaha ve onların kaleme aldıkları fıkıh eserleri incelenerek tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu yöntemle hem İbâdî fıkıh literatürüne dair bilgiler edinilmiş hem de mezhebin fıkıh tarihi incelenerek İbâdî fıkhının teşekkül süreci ve bu süreçte etkili olan durumlar ortaya çıkartılmaya çalışılmıştır.

Abstract:
The Ibadiyya sect, which emerged after the fitna period and is known as the closest sect of the Kharijites to the Ahl as-sunnat, has not been studied in detail due to its physical distance and differences in thought. In the studies made in the Islamic world, the theological dimension of the aforementioned sect has been the research subject; however, fiqh/practical dimension has not been adequately researched. However, in the Ibadiyya sect, there is a substantial literature on jurisprudence. The formation of this literature, with the founding imam of the sect, Jabir b. Zayd (93), started in the early periods of Islamic history. Sect; since it continues to exist in different parts of today's Islamic geography such as Oman, Libya, Tunisia, Algeria and Zengibar, the formation of literature has continued until today and still continues. Due to the lack of research mentioned above, in this study, first of all, information about Oman, which is the current representative of the sect, and about the birth of the Ibadiyya sect and its creed views are given. Afterwards, information about Ibadi fiqh is given. In this context, first of all, the founding names of Ibadi fiqh, the understanding of the sect's fiqh method and different views of furu were discussed. In the following section, the stages of the fiqh dimension of the Ibadiyya sect in the historical process, the Ibadi scholars who lived in every century and the fiqh works written by them were tried to be determined. By this method, both information about the Ibadi fiqh literature was obtained and the history of fiqh of the sect was examined, and the formation process of Ibadi fiqh and the situations that were effective in this process were tried to be revealed.