Latmos (Beşparmak) kaya sanatının kültürel çevresi içinde sembolik özelliklerinin değerlendirilmesi ve fiziksel korunma sorunlarına karşı bütüncül koruma önerisi
The evaluation of symbolic characteristics of Latmos (Beşparmak) rock art in its cultural landscape and a holistic proposal for its protection problems
Yazar: AYŞE EYİGÖR
Danışman: PROF. DR. MİHRİBAN ÖZBAŞARAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Tarih Öncesi Arkeolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Peyzaj arkeolojisi = Landscape archeology

Özet:
Bu doktora tezinin kapsamını Batı Anadolu'da Aydın ve Muğla illeri arasında yer alan Latmos (Beşparmak) Dağları'nın tarih öncesi kaya sanatı oluşturmaktadır. 1994'den günümüze dek 220'nin üzerinde tespit edilmiş kaya sanatı alanlarından 118 tanesi arazide incelenmiş, Kültürel Çevre Arkeolojisi yaklaşımıyla ele alınarak üretim amacı ve anlamı belirlenmeye çalışılmıştır. Tez kapsamında ayrıca, Latmos'un içinde bulunduğu doğal çevrenin zaman içinde değişimi incelenmiş; kaya sanatının türleri, teorik yaklaşımları ele alınmış, Türkiye ve Dünya'dan kaya sanatı örneklerine bakılmış ve karşılaştırma yapılmıştır. Günümüzde kaya sanatının yorumlanmasında Kültürel Çevre Arkeolojisi yaklaşımının katkısı göz ardı edilemez. Kaya sanatının içinde bulunduğu çevreyle birebir ilişkili olduğu kabulüyle, Latmos kaya sanatı da çevresiyle birlikte ele alınmış ve aralarında örüntü yakalanması hedeflenmiştir. Ayrıca, Batı Anadolu ve Ege Adaları tarih öncesi yerleşimleri detaylıca incelenerek materyal kültüründeki sembolik öğeleri değerlendirmeye alınmış; Latmos kaya sanatı ile karşılaştırma yapılarak hem çevre kültürlerle ilişkisi olup olmadığı araştırılmış, hem de Latmos kaya sanatının stil ve sembolizmi çözümlenmeye çalışılmıştır. Bunların yanı sıra Latmos kaya sanatının ve kültürel çevresinin korunma sorunları ele alınmış ve özellikle insan kaynaklı tehditlere karşı bütüncül koruma önerisi getirilmiştir.

Abstract:
The scope of the thesis is prehistoric rock art of Latmos (Beşparmak) which is located between Aydın and Muğla provinces in western Anatolia. So far, more than 220 rock art have been found since 1994 on Latmos, and 118 of them have been studied for the thesis on field and endeavored to identify the function and meaning of rock art. Besides, alteration of natural environment of Latmos during the time has been researched in literature; types of rock art and theoretical approaches have been studied; rock art examples from World and Türkiye have been investigated and compared with Latmos. Today, the contribution of Cultural Landscape Archaeology approach is non-negligible for interpretation of rock art. With the acknowledgement of that rock art is relevant to its landscape directly, Latmos rock art has been evaluated with its landscape and identification of the pattern between rock art places has been aimed. Also, prehistoric settlements of western Anatolia and Aegean Islands have been studied and symbolic elements of their material culture have been evaluated by comparing with Latmos rock art. Thus, the relations of Latmos with its surrounding cultures has been investigated and style and symbolism of Latmos have been analysed. In addition to these, the protection problems of Latmos rock art and its cultural landscape has been discussed and a holistic proposal has been suggested against anthropogenical threats.