Spor yapan ve yapmayan lise öğrencilerinin madde bağımlılığından korunma öz yeterlikleri ile depresyon düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between self-efficacy for protection from substance abuse and depression levels among high school students who engage in sports and those who do not
Yazar: BİLGEHAN ULUTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. FATİH MEHMET UĞURLU
Fırat Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
İnsanların herhangi bir sorunla karşılaştıklarında nasıl düşündükleri, hissettikleri veya davrandıkları, çok yönlü kuramsal çalışmaların odak noktası olmuş ve bu süreçte kaygı seviyelerini azaltmak temel bir amaç haline gelmiştir. Gençlerde riskli sağlık davranışlarının yaygınlığına dair veriler incelendiğinde, son yıllarda uyuşturucu, uyarıcı madde ve alkol kullanımının çeşitli ülkelerde olduğu gibi ülkemizde de artış gösterdiği ve giderek çözümü zorlaşan bir toplumsal sorun haline geldiği belirtilmektedir. Bağımlı olma sürecinde birçok etken rol oynamakla birlikte en çok neden olan olgunun depresyon olduğu söylenebilir. Bu kapsam da spor, hem depresyon hem de madde bağımlılığına yönelmeme konusunda oldukça önemli bir aktivite olduğu söylenebilir. Bu bağlamda çalışmanın amacı, spor yapan ve yapmayan lise öğrencilerinin madde bağımlılığından korunma öz yeterlikleri ile depresyon düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesidir. 
Araştırmanın evrenini Malatya ilindeki 36.144 lise öğrencisi oluştururken örneklemini ise 2023-2024 yılında öğrenim görmekte olan 320 lise öğrencisi oluşturmuştur. Veri toplamak amacıyla katılımcılara 6 soruluk kişisel bilgi formu, ergenler için madde bağımlılığından korunma öz-yeterlik ölçeği ve beck depresyon ölçeği kullanılmıştır. Elde edilen veriler SPSS 26.0 paket programı ile analiz edilmiştir. Verilerin analizinde ilk olarak normallik sınaması yapılmış ve verilerin normallik varsayımlarını sağladığı görülmüştür. Bu nedenle ikili değişkenlerin analizinde Bağımsız örneklem t-testi ikiden fazla olan değişkenler için ise Tek Yönlü Varyans Analizi(ANOVA) kullanılmıştır. Ölçekler arasında ki ilişkinin tespit edilmesi amacı ile pearson kolerasyon analizi yapılmıştır. Yapılan istatistiksel analizlerde gruplar arasındaki farklılığın tespiti için anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edilmiştir. 
Sonuç olarak,  katılımcıların depresyon düzeyleri orta düzeyde ve madde bağımlılığından korunma öz-yeterlikleri ise ortalamanın üstünde çıkmıştır. Aynı zamanda beck anksiyete ölçeği ile ergenler için madde bağımlılığından korunma öz-yeterlik ölçeği arasında düşük düzeyde, negatif ve anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür. Bu bağlamda katılımcıların depresyon seviyelerini düşürmeleri ve madde bağımlılığı öz-yeterliliklerini yükseltmek amacı ile sporun önemli bir rol oynadığı söylenebilir. Bu kapsam da öğrencilerin en çok ilişki içerisinde bulunduğu öğretmenlerin konu hakkında bilinçlendirilmesi ve aileleri ile bütünleşik bir çalışma içerisinde olması gerektiği söylenebilir.

Abstract:
The way individuals think, feel, or behave when faced with any problem has been the focus of multifaceted theoretical studies, with the primary goal of reducing anxiety levels during this process. When examining data on the prevalence of risky health behaviors among adolescents, it is noted that the use of drugs, stimulants, and alcohol has been increasing in recent years, both in our country and in various other nations, becoming a growing societal issue that is increasingly challenging to address. While numerous factors play a role in the process of becoming addicted, depression is considered to be the most significant contributing factor. In this context, sports can be regarded as a highly important activity in preventing both depression and substance dependency. Accordingly, the purpose of this study is to examine the relationship between substance dependency prevention self-efficacy and depression levels among high school students who engage in sports and those who do not.
The population of the study consisted of 36,144 high school students in Malatya, while the sample consisted of 320 high school students studying in 2023-2024. In order to collect data, a 6-question personal information form, the self-efficacy scale for protection from substance abuse for adolescents and the beck depression scale were used. The data obtained were analyzed with SPSS 26.0 package program. In the analysis of the data, normality test was performed first and it was seen that the data met the normality assumptions. For this reason, Independent sample t-test was used in the analysis of binary variables and One-Way Analysis of Variance (ANOVA) was used for variables with more than two. Pearson correlation analysis was used to determine the relationship between the scales. In the statistical analyzes, the significance level was accepted as p<0.05 for the determination of the difference between the groups. 
As a result, participants' depression levels were found to be moderate, while their substance dependency prevention self-efficacy levels were above average. Furthermore, a low-level, negative, and statistically significant relationship was observed between the Beck Anxiety Inventory and the Substance Dependency Prevention Self-Efficacy Scale for Adolescents. In this context, it can be concluded that sports play a crucial role in reducing participants' depression levels and enhancing their substance dependency self-efficacy. Accordingly, it is recommended that teachers, who interact most frequently with students, be made aware of this issue and work in an integrated manner with students' families to address it effectively.