Otizm spektrum bozukluğu, gelişimsel dil bozukluğu tanılı ve tipik gelişim gösteren çocukların ev erken okur-yazarlık ortamlarının incelenmesi
Investigation of early home literacy environments of children with autism spectrum disorder, developmental language disorder and typically developing
Yazar: GÖKNUR YILDIRIM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞAZİYE SEÇKİN YILMAZ
Üsküdar Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Dil ve Konuşma Terapisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Dilbilim = Linguistics
Dizin: Dil bozuklukları = Language disorders ; Erken okuryazarlık becerileri = Early literacy skills ; Okuma-yazma = Reading-writing ; Otistik çocuklar = Autistic children ; Otizm spektrum bozukluğu = Autism spectrum disorder ; Çocuklar = Children

Özet:
Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB), nöro-gelişimsel bir bozukluktur. Sosyal-iletişimsel alanda yetersizlikler ve sınırlı ilgi alanları, tekrarlayışı davranışlar ile karakterizedir. Gelişimsel Dil Bozukluğu (GDB), bilinen bir biyomedikal etiyoloji ile ilişkili olmamakla birlikte günlük yaşamda iletişim veya öğrenmeye engel oluşturmaktadır. Bu sebeplerden dolayı, OSB ve GDB olan çocukların olası okuryazarlık becerilerini risk altındadır. Bu araştırmaya, 24-72 aylık 19 otizm spektrum bozukluğu (OSB) tanılı, 48-72 aylık 15 gelişimsel dil bozukluğu (GDB) olan ve 24-72 aylık 37 tipik gelişim gösteren (TGG) çocukların anneleri katılmıştır. Verilerin toplanmasında Ev Erken Okuryazarlık Ortamı Ölçeği kullanılmıştır. Annelerin Ev Erken Okuryazarlık Ölçeğine verdiği yanıtlar sonucunda çocukların ev erken okuryazarlık ortamlarının karşılaştırmalı olarak incelenmesi amaçlanmıştır. Sonuçlar OSB ve GDB olan çocukların ev erken okuryazarlık ortamının TGG olan çocuklara kıyasla daha yetersiz olduğunu ortaya koymuştur. Ev ortamında kardeş sayısı, anne eğitim durumu, sosyoekonomik düzey, okul öncesi eğitim alma, kendine ait odası olma gibi değişkenler de bu çocukların ev erken okuryazarlık ortamları üzerinde etkili olan değişkenlerden olduğu görülmüştür. Bulgular alanyazın ışığında tartışılmış olup uygulamaya ve ileri araştırmalara yönelik önerilerde bulunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Erken Okuryazarlık, Ev Erken Okuryazarlık Ortamı, Gelişimsel Dil Bozukluğu, Otizm Spektrum Bozukluğu.

Abstract:
Autism Spectrum Disorder (ASD) is a neurodevelopmental disorder. It is
characterized by social-communicative deficiencies, limited interests, and repetitive
behaviors. Developmental Language Disorder (DLD) is not associated with a known
biomedical etiology, but it creates a barrier to communication or learning in daily life.
For these reasons, the possible literacy skills of children with ASD and DLD are at risk.
The mothers of 19 children aged 24-72 months with autism spectrum disorder (ASD), 15
children aged 48-72 months with developmental language disorders (DLD), and 37
children aged 24-72 months with typical development (TD) participated in this study. The
Home Early Literacy Environment Scale was used to collect the data. As a result of the
answers given by the mothers to the Home Early Literacy Scale, it was aimed to
comparatively examine the home early literacy environments of the children. The results
revealed that the home early literacy environment of children with ASD and DLD was
more inadequate compared to children with TD. Some variables were also found to affect
the home early literacy environment of these children such as the number of siblings in
the home environment, mother's education level, socioeconomic level, pre-school
education, and having a room of their own. The findings were discussed in the light of
the literature and suggestions were made for practice and further researches.
Keywords: Autism Spectrum Disorder, Early Literacy, Developmental Language
Disorder, Home Early Literacy Environment.