II. Abdülhamid Dönemi'nde (1876-1909) Çifteler Hâra-yı Hümayunu
Çifteler Hâra-yı Hümayunu in the Period of II. Abdulhamid (1876-1909
Yazar: ECE GÜLER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BETÜL GELENGÜL EKİMCİ
Anadolu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Koruma Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
19. yüzyılda Batılılaşma dönemiyle birlikte Osmanlı Devleti'nde ordunun ve sarayın at ihtiyacını karşılayan devlet işletmelerinin modernizasyonuna gereksinim duyulmuş ve Hâra-yı Hümayunlar kurulmuştur. Bu durumun etkileri kaçınılmaz olarak kendisini mimaride de göstermiştir. Bu çalışmada Anadolu'da ilk kurulan Çifteler Hâra-yı Hümayunu'nda; Sultan II. Mahmud (1808-1839) ve Sultan II. Abdülhamid (1876-1909) döneminde inşa edilen yapı/yapılar grubunu tespit ederek yerlerini, hangi ilkeler doğrultusunda biçimlendiklerini, hangi malzeme ile yapım teknikleri kullanılarak inşa edildiklerini belgelemek, mevcut yapıların koruma sorunlarının ve alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amaçlanmıştır.
Çifteler Hâra-yı Hümayunu'nda inşa edilen yapıları mimari bir bütün olarak değerlendirebilmek için öncelikle Osmanlı Devleti'nde çiftlik çeşitleri, sonrasında özelleşerek at çiftlikleri başlığı altında ıstabl-ı amire ve hâra-yı hümayunlar ele alınmış, "Çiftlikat-ı Hümayun" adı altında kurulan diğer hâralara özetle değinilmiştir.
Çalışmanın üçüncü bölümünde Çifteler Hâra-yı Hümayunu'nun idari süreci ve mimari bağlamına yer verilmiştir. Mimari bağlamı; II. Mahmud - II. Abdülhamid dönemi arası mimari durumu, II. Abdülhamid döneminde genel yerleşim özellikleri ve tespit edilen yapılar, genel yerleşim içerisinde günümüzde mevcut olanlar ve olmayanlar halinde dört bölümde incelenmiştir. İmar faaliyetlerinin en yoğun olduğu II. Abdülhamid döneminde Çifteler Hâra-yı Hümayunu arazi sınırları içinde askeri, dini, ticari ve sosyal yapılar; konaklama, sağlık, endüstri, eğitim, ulaştırma ve su yapıları; konutlar; hayvanata ait yapılar; köy oluşumları tespit edilmiştir. Çalışma kapsamında ele alınan yapılardan, günümüze 9 adet askeri yapı/yapı grubunun ulaştığı görülmüştür.
Çifteler Hâra-yı Hümayunu'nun 19. yüzyıla ait haritaları, planları, fotoğrafları, arşiv belgeleri sayesinde ve alan çalışmaları sonucunda; yapıları konum, plan, cephe düzeni, yapım tekniği ve malzeme açısından değerlendirmek mümkün olabilmiştir. Koruma sorunlarının belirlenerek giderilmesine yönelik yaklaşımlar belirlenmeye çalışılmıştır.

Abstract:
With the Westernization period in the 19th century of the Ottoman Empire, the modernization of the state enterprises that met the horses' needs of the army and the palace cause to establish new departments and Hâra-yı Hümayun's were established. The effects of this situation inevitably manifested itself in architecture. In this study, the first established Hâra-yı Hümayun in Anatolia; the Çifteler Hara-yı Hümayunu; which was established on Sultan II. Mahmud (1808-1839) and Sultan II. Abdülhamid (1876-1909) period by determining the structure / structures group, their location, according to which principles they are formed, using materials and construction techniques to document how they were built, the protection problems of existing buildings and it is aimed to determine the measures to be taken.
For evaluating the buildings in the Çifteler Hara-yı Hümayunu in the term of the architectural holistic evaluation, firstly it is necessary to evaluate the farm types in the Ottoman empire and after than it is need to narrow the scope to evaluate horse farms especially "ıstabl-ı amire" and "hara-yı hümayuns". Finally "çiflikat-ı hümayuns" has been evaluated shortly.  
In the third part of the study, the administrative process and architectural context of Çifteler Hâra-yı Hümayunu are given. Architectural context; through II. Mahmud - Abdulhamid II. period was given as Architectural status. During the reign of Abdulhamid II., the general settlement characteristics and the structures identified were examined in four sections as in the present situation and absent in the general settlement. Zoning activities are the most intense During the reign of II. Abdülhamid, the Çifteler Hâra-yı Hümayunu included military, religious, commercial and social structures within the territory; accommodation, health, industry, education, transport and water structures; homes; animal structures; village formations were identified. It has been seen that 9 military structures / building groups have survived from the structures considered within the scope of the study.
As a result of the 19th century maps, plans, photographs, archival documents of Çifteler Hâra-yı Hümayunu; it was possible to evaluate the structures in terms of location, plan, facade layout, construction technique and material. Approaches for identifying and eliminating conservation problems were tried to be determined.