Candaroğulları (İsfendiyaroğulları) ve Aydınoğulları şehirleri
The cities of Candaroğullari (İsfendiyaroğulları) and Aydınoğulları
Yazar: ZEYNEP TEMEL
Danışman: DOÇ. DR. YAHYA BAŞKAN
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: Anadolu beylikleri = Anatolian principality ; Aydınoğulları = Aydınoğulları ; Beylikler = Principalities ; Candaroğulları = Candaroğulları ; Kent tarihi = Urban history ; Kentler = Cities

Özet:
Anadolu Beylikleri (Tavâif-i Mülûk), XIII. yüzyılın başlarından itibaren Anadolu Selçuklu Devleti tarafından uc bölgelerine yerleştirilen Türkmen beylerinin kurdukları beyliklerdir. Türkmen beyleri, 1243'te Moğollar ile yapılan Kösedağ Savaşı'nın kaybedilmesi sonucu Anadolu Selçuklu Devleti'nin çöküş dönemine girmesiyle merkezi idareye olan bağlılıklarını kopararak birer birer bağımsızlıklarını ilan etmiş ve Osmanlı Devleti topraklarına katılana dek Anadolu'da hakimiyet sürmüşlerdir.
Xlll. yüzyıl sonlarına doğru bağımsızlığını ilan eden beylikler arasında konumuz dahilinde olanlar Candaroğulları ve Aydınoğulları Beyliği'dir. Selçuklular ile Osmanlılar arasında bir geçiş evresini oluşturan bu beylikler, varlıklarını sürdürdükleri bölgelerin Türkleşmesinde ve bir Türk yurdu olarak kalmasında büyük rol oynamışlardır.
İki bölüm halinde hazırlanan bu çalışmanın birinci bölümünde, Anadolu'nun kuzeybatı bölgesinde kurulan Candaroğulları Beyliği'ne başşehirlik yapan Kastamonu ve Sinop, ikinci bölümünde Batı Anadolu Bölgesi'nde varlığını sürdürmüş olan Aydınoğulları Beyliği'nin Birgi, Ayasuluğ, Tire ve İzmir şehirleri ele alınmıştır. Bölümlerde, Anadolu Selçukluları ve beylikleri döneminin önemli ticaret merkezleri olan bu şehirlerin coğrafyası, Türk hakimiyeti öncesi siyasi durumu, konumuz dahilinde bulunan beyliklerin dönemindeki sosyal ve iktisadi durumları işlenmiştir. Ardından zikrettiğimiz şehirlerdeki sosyal ve kültürel yaşamın nasıl olduğu araştırılmış, elde edilen veriler neticesinde o dönemde inşa edilen mimari abideler ile kaleme alınan ilmî ve edebî eserler hakkında bilgiler verilerek beylerin bu bölgelerin Türkleşmesindeki etkisi ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Bu tezimizde, XIV. yüzyılın başlarında Karadeniz ve Batı Anadolu Bölgesi'nde faaliyet gösteren Candaroğulları ve Aydınoğulları Beyliği'ne ait şehirlerin sosyal, edebî, kültürel ve ekonomik durumu incelenerek Türkmenlerin bölgeye yerleşimi anlatılmıştır. Hazırlanan çalışma ile Beylikler Dönemi sosyal tarih sahasına önemli katkılar sağlanması ve bu alandaki boşluğun doldurulmasında yol gösterici nitelikte bir eser olması amaçlanmıştır.

Abstract:
Anatolian principalities (Tavaif-i Müluk)  are the principalities which were established by turkmen lords who had been indwelled in end zones from the beginning of the 8th century by Anatolian Seljuk State. Anatolian Seljuc State lost Kösedağ war against Mongolians in 1243 and entered the period of collapse. As a result of this, Turkmen Lords disconnected from the central government and declared their independence. They dominated untill they joined Ottoman Empire.
Among the principalities that declared their independence toward the end of the 8th century Candaroğulları and Aydınoğulları are within our subject. These principalities formed a transition period between Seljuks and Ottomans. They played a big role in turkification of the region they live and keeping it as a Turkish country.
This work was prepared in two parts. In the first part, Kastamonu and Sinop, the capital cities of Candaroğulları Principality established in the nort west of Anatolia, are handled. In the second part the cities of Aydınoğulları Principality Birgi, Ayasuluğ, Tire and İzmir are handled.  These cities are important trade centers of the period of Anatolian Seljuk State and Anatolian Seljuk Principalities. The geography of these cities, their political stuation before the Turkish domination, social and economic stuation of the principalities are handled in our work. After that, the cultural and economic life in the mentioned cities are searched. And as a result of the data, information about the arthitectural monumets and scientific and literary works of the period is given.  It is tried to put forth the effect of the lords in turkification of the region.
In our thesis study, social, literary,  cultural and economic stuations of the cities belong to Candaroğulları and Aydındınoğulları principalities that were active in Black Sea region and West Anatolia region are analyzed, and Turkmen's indwelling in the region is told. With the study prepared, it is aimed to make important contributions to the social history of the Principalities Period and to be a guiding work in filling the gap in this field.