Süleymaniye sancağı'nın idari ve sosyo-ekonomik yapısı (1879- 1918)
Administrative and socio-economic structure of Sulaimanyiah sanjak (1879-1918)
Yazar: SAMAN MUSTAFA RASHEED
Danışman: PROF. DR. MAHİR AYDIN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Tarih = History

Özet:
Süleymaniye Sancağı, 1879-1918 yılları arasında dört kaza: Bazyan, Gülanber, Şehrbazar ve Ma'murat-ul Hamid, 11 nahiye ve 1.072 köyden oluşan Musul vilayetinin sancaklarından biriydi. Süleymaniye Sancağı, bir yandan İran-Osmanlı sınırında yer alması, diğer yandan da Musul ve Bağdat gibi iki önemli vilayet arasında yer alması nedeniyle Osmanlı Devleti için önemli bir stratejik konuma sahipti. Ayrıca Süleymaniye Sancağı önemli bir ekonomik konuma, karmaşık ve çeşitliliğe sahip bir sosyal yapıya sahipti. Süleymaniye Sancağı içinde tarım, hayvancılık, sanayi ve ticaret faaliyetlerini barındıran ekonomik bir konuma sahip olmuş, aynı zamanda çeşitli iç ve transit ticaret yolları üzerinde yer olmuştur. Müslümanlar, Hristiyanlar, Yahudiler ve Kakailer'den oluşan renkli bir sosyal yapıya sahipti, . Ayrıca Süleymaniye, iki büyük tasavvufi ekolün, Kadiri ve Nakşibendi tarikatlerinin merkezi konumundaydı. Süleymaniye Sancağı ve sancağa bağlı bölgeler, göçebelerin ve Caf, Hemavend ve Galali gibi birçok büyük aşiretlerin göç yolu olmuştur. 1879-1918 yılları arasında genel olarak Musul vilayeti ve özel olarak Süleymaniye Sancağı birçok idari değişikliğe, ekonomik hareketlere ve sosyal olaylara tanıklık etmiştir. Bu tez bahis konusu süre zarfındaki bu değişimi takip ve analiz etmektedir. Tez, Süleymaniye'nin 1879-1918 yılları arasındaki idari ve sosyo-ekonomik yapısını Osmanlı arşiv belgeleri ve diğer birincil kaynaklarına dayanarak tarihsel yöntemler ışığında incelemeye çalışmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Osmanlı-İran sınırı, Süleymaniye sancağı, Gülanber, Bazyan, Şehrbazar, Ma'müratül Hamid.

Abstract:
Sulaimaniyah Sanjak was a constituent Sanjak of the Vilayet of Mosul from 1879 until 1918. It consisted of four districts, eleven sub-districts, and 1.072 villages. Sulaimaniyah Sanjak had a paramount strategic importance for Ottoman Empire. On the one hand, it is situated near the Iranian border. On the other hand, it is located between two important Vilaye of Baghdad and Mosul. Nevertheless, Sulaimaniyah Sanjak had an important economic status and a complex social structure. Agriculture, animal husbandry, commerce, and vocational jobs were all part of its economic substrate. It is also situated on local commercial and transitional roads. 
Sulaimaniyah's population was diverse, made of Muslims, Christians, Jews, and Kakai. Furthermore, the Sulaimanyiah district was the center of two Sufi orders: Qadiriyya and Naqshbandi tariqahs. Regions surrounding Sulaimaniyah were also populated by nomadic tribes, including Jaf, Hamawand ve Jalali tribes. They crossed the borders in their seasonal migration in search of pastures. As part of change significant administrative changes, economic activity, and social happenings occurred in Mosul province in general, and Sulaimanyiah Sanjak in particular, between 1879 and 1918. This research aims to study, analyze and evaluate these changes. The main purpose of this research is to study the history of the administrative and socio-economic structure of Sulaimaniyah during the period between 1879 and 1918, based on Ottoman archival documents and primary sources with historical methodology. 
Key word: Ottoman state, sanjak of Suleymaniyeh, Gulanber, Bazyan, sherhrpazar, Maamuratulhamid.