Yoğun bakımda takip edilen kritik COVID-19 hastalarında komorbidite ve mortalite ilişkisi
The relationship of comorbidity and mortality in critical COVID-19 patients followed in icu
Yazar: RUKEN ELÇİ KAPLAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FİKRET SALIK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Diyarbakır Gazi Yaşargil Eğt. ve Arş. Hast. / Anesteziyoloji ve Reanimasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Anestezi ve Reanimasyon = Anesthesiology and Reanimation
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Hastanede yatış süresi = Length of stay ; Komorbidite = Comorbidity ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Korona virüsler = Coronaviridae ; Mortalite = Mortality ; Yatan hastalar = Inpatients ; Yoğun bakım = Intensive care ; Yoğun bakım üniteleri = Intensive care units

Özet:
Amaç: COVID-19 hastalığı multisistemik olup bu hastalıkta yoğun bakım ünitesine yatışlar sık, mortalite ve komorbidite oranı yüksek saptanmıştır. Bu nedenle çalışmamızda yoğun bakım ünitesinde yatan kritik COVID-19 hastalarında mortalite ile komorbidite ilişkisi ve mortalite ile diğer parametrelerin (cinsiyet, yaş, yatış gün sayısı ve laboratuvar değerleri) ilişkisini araştırmayı amaçladık.
    Materyal ve Metod: Kliniğimizde 01.04.2020-01.04.2021 tarihleri arasında 18 yaşından büyük kritik COVID-19 hastalığı nedeniyle yoğun bakım ünitesinde takip edilmiş olan hastaları retrospektif olarak inceledik. Yoğun bakım ünitesinde izlenen kritik COVID-19 hastalarının yaş, cinsiyet, klinik (yatış gün sayısı, mortalite ve komorbidite varlığı) ve laboratuvar verilerini (lökosit, nötrofil, lenfosit, nötrofil/lenfosit oranı, Alanin Aminotransferaz, Aspartat Aminotransferaz, Laktat Dehidrogenaz, üre, kreatinin, C-Reaktif Protein, ferritin, D-Dimer) inceledik. Mortalite ile komorbidite (Diabetes Mellitus, Hipertansiyon ve diğerleri) varlığı, yaş, cinsiyet, laboratuvar verileri, yatış gün sayısı ilişkisine baktık. 
    Bulgular: COVID-19 nedeniyle yoğun bakım ünitesinde yatan hastalarımızda 534'ü (%55,4) erkek olmak üzere 964 hasta olup ortanca yaşları 71±14,2 olarak bulundu.  Komorbiditesi olmayan 463 (%48) hasta,  sadece bir komorbiditesi olan 351 (%36,4) hasta, iki veya daha fazla komorbiditesi olan 150 (%15,6) hasta mevcuttu. Yoğun bakım ünitesinde ex olup komorbiditesi olmayan 300 (%46,6) hasta, sadece bir komorbiditesi olan 248 (%38,5) hasta, iki veya daha fazla komorbiditesi olan ise 96 (%14,9) hasta olduğu tespit edildi. En çok komorbiditesi olan iki grup ise Diabetes Mellitus ve Hipertansiyon olan hasta gruplarıydı. Diabetes Mellitusu olan hasta sayısı 269 (%27,9) ve Hipertansiyonu olan hasta sayısı 412 (%42,7) idi. Bu iki grupta yoğun bakım ünitesinde ex olan hasta sayısı, Diabetes Mellitus için 183 (%28,4) hasta ve Hipertansiyon için 274 (%42,5) hasta idi. Yoğun bakım ünitesinde izlenen kritik COVID-19 hastalarında; Diabetes Mellitus, Hipertansiyon ve komorbidite varlığının, mortalite ile ilişkisi istatistiksel olarak anlamlı bulunmadı. Ex olan hastalarda; lökositoz (37,9±631,5), nötrofili (39,5±721,8), yüksek nötrofil/lenfosit oranı (16,1±14,2), yüksek üre (73,6±48,3), yüksek kreatinin (2,5±16,2), yüksek Alanin Aminotransferaz (62,0±227,1), yüksek Aspartat Aminotransferaz (95,0±329,5), yüksek Laktat Dehidrogenaz (603,9±678,1), yüksek ferritin (1041,4±2043,0), yüksek D-Dimer (2184,7±4662,3) ve yüksek C-Reaktif Protein (154,2±91,3) değerleri olduğu izlendi. Çalışmamızda ex olan hastaların verileri incelendiğinde, ileri yaşta (71,4±12,6), erkek cinsiyetin baskın olduğu (%58,2) ve ortalamaya oranla daha kısa yatış gün sayısına (10,9±9,6)  sahip olduğu izlendi. İleri yaş, erkek cinsiyet ve daha kısa yatış gün sayısı olan hastalar, mortalite ile ilişkilendirildi. 
    Sonuç: Çalışmamızda komorbiditenin mortalite ile ilişkisinin olmadığı ve yoğun bakım ünitesinde takip ettiğimiz 964 kritik COVID-19 hastasının 644 (%66,8)'ünün ex olduğu, takip ettiğimiz tüm bu hastaların mortaliteyi tahmin etmede cut-off yaşı ise 70,5 olarak bulundu. Erkek cinsiyet, ileri yaş, lökositoz, nötrofili, lenfopeni, yüksek nötrofil/lenfosit oranı, kısa yatış gün sayısı, yüksek üre, yüksek kreatinin, yüksek Aspartat Aminotransferaz, yüksek Laktat Dehidrogenaz, yüksek ferritin, yüksek D-Dimer ve yüksek C-Reaktif Protein değerlerinin mortalite ile yakından ilişkili olduğunu gördük. Multivariant logistic regresyon analizi ile ileri yaş, lenfopeni, yüksek üre, yüksek Aspartat Aminotransferaz, yüksek Laktat Dehidrogenaz, yüksek ferritin ve yüksek C-Reaktif Protein değerleri ile mortaliteyi öngörebiliriz.     
    Anahtar kelimeler: Kritik COVID-19, Mortalite, Morbidite, Yatış Gün Sayısı

Abstract:
Objective: COVID-19 disease is multisystemic and hospitalizations to the intensive care unit are frequent, mortality and comorbidity rates are high. In our study, we aimed to investigate the relationship between mortality and comorbidity, and the relationship between mortality and other parameters (gender, age, number of hospitalization days and laboratory values) in critically ill COVID-19 patients hospitalized in the intensive care unit.
            Materials and Methods: We retrospectively analyzed patients older than 18 years of age who were followed up in the intensive care unit due to critical COVID-19 disease in our clinic between 01.04.2020 and 01.04.2021. Age, sex, clinical (number of hospitalization days, presence of mortality and comorbidity) and laboratory data (leukocyte, neutrophil, lymphocyte, neutrophil/lymphocyte ratio, Alanine Aminotransferase, Aspartate Aminotransferase, Lactate Dehydrogenase, urea) of critically ill COVID-19 patients followed in the intensive care unit. creatinine, C-Reactive Protein, ferritin, D-Dimer). We looked at the relationship between mortality and comorbidity (Diabetes Mellitus, Hypertension and others), age and number of hospitalization days.
            Results: Among our patients hospitalized in the intensive care unit due to COVID-19, there were 964 patients, 534 (55.4%) male, and the median age was 71±14.2 years. There were 463 (48%) patients without comorbidity, 351 (36.4%) patients with only one comorbidity, and 150 (15.6%) patients with two or more comorbidities. In the intensive care unit, there were 300 (46.6%) patients who died but had no comorbidity, 248 (38.5%) patients with only one comorbidity, and 96 (14.9%) patients with two or more comorbidities. The two groups with the most comorbidities were the patient groups with Diabetes Mellitus and Hypertension. The number of patients with Diabetes Mellitus was 269 (27.9%) and the number of patients with hypertension was 412 (42.7%). The number of patients who died in the intensive care unit in these two groups was 183 (28.4%) patients for Diabetes Mellitus and 274 (42.5%) patients for Hypertension. In critical COVID-19 patients followed in the intensive care unit; The relationship between Diabetes Mellitus, Hypertension and comorbidity with mortality was not statistically significant. In patients with Ex; leukocytosis (37.9±631.5), neutrophilia (39.5±721.8), high neutrophil/lymphocyte ratio (16.1±14.2), high urea (73.6±48.3), high creatinine (2.5±16.2), high Alanine Aminotransferase (62.0±227.1), high Aspartate Aminotransferase (95.0±329.5), high Lactate Dehydrogenase (603.9±678.1), high ferritin (1041.4±2043.0), high D-Dimer (2184.7±4662.3) and high C-Reactive Protein (154.2±91.3) values were observed. When the data of the patients with ex were examined in our study, it was observed that they were older (71.4±12.6), predominantly male (58.2%) and had shorter hospitalization days (10.9±9.6) compared to the average. Patients with advanced age, male gender, and shorter hospitalization days were associated with mortality.  
              Conclusion: In our study, it was found that comorbidity was not associated with mortality and 644 (66.8%) of 964 critical COVID-19 patients we followed up in the intensive care unit died, and the cut-off age of these patients was 70.5 in estimating mortality. Male gender, advanced age, leukocytosis, neutrophilia, lymphopenia, high neutrophil/lymphocyte ratio, long hospitalization days, high urea, high creatinine, high Aspartate Aminotransferase, high Lactate Dehydrogenase, high ferritin, high D-Dimer and high C-Reactive Protein We found that the values were closely related to mortality. With multivariant logistic regression analysis, we can predict mortality with advanced age, lymphopenia, high urea, high Aspartate Aminotransferase, high Lactate Dehydrogenase, high ferritin and high C-Reactive Protein values.
            Keywords: Critical COVID-19, Mortality, Morbidity, Number of Hospitalization Days