Trabzon ili e-atık potansiyeli ve farkındalık düzeylerinin belirlenmesi
Determination of e-waste potential and awareness levels in Trabzon
Yazar: ELİF KUMAŞ
Danışman: DOÇ. DR. ALİ ALKAN
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Elektronik cihazların hayatımızda hızla artan kullanımı, bu cihazların kısa ömürlerinin sonuna gelmesiyle birlikte büyüyen bir e-atık sorununa yol açmıştır. E-atıklar, içerdikleri tehlikeli bileşenler nedeniyle uygun şekilde yönetilmediği takdirde çevre ve insan sağlığı açısından tehlike oluşturabilme potansiyeline sahiptir. Doğru bir şekilde yönetildiğinde, değerli metaller (bakır, gümüş, altın, paladyum vb.) cam ve plastik gibi geri dönüştürülebilir bileşenler geri kazanım yoluyla ekonomiye katkıda sağlamaktadır. Son dönemlerde yapılan araştırmalar, küresel olarak potansiyel e-atık kaynağının 52 milyar dolar düzeylerinde olduğunu ancak bu e-atığın sadece %17'sinin uygun şekilde geri dönüştürüldüğünü göstermiştir. Ülkemizde e-atığın doğru bir şekilde yönetilebilmesi için öncelikle üretilen e-atık miktarı ve bireylerin atık üretme davranışlarının anlaşılması gerekmektedir. Bu çalışmada Trabzon merkez (Ortahisar) ilçesinde yaşayan vatandaşlara cinsiyet, meslek, yaş, eğitim, çalışılan sektörler vb. değişkenler dikkate alınarak 525 adet anket uygulanmıştır. Yapılan anketler ile sahip olunan elektrikli ve elektronik ürün miktarı, kişi başına düşen e-atık miktarları ve değerlendirme yöntemleri ve bireylerin farkındalık düzeyleri araştırılmıştır. Sonuçlar katılımcıların %20'sinin elektrikli ve elektronik atık kavramını hiç duymadığını, yaklaşık %37'sinin ise duyduğu ancak kısmen bilgi sahibi olduğunu ortaya koymuştur. Farkındalık düzeyi en yüksek yaş grubunun (36-55) olduğu ve farkındalığın eğitim seviyesine bağlı olarak artış gösterdiği ortaya konulmuştur.

Abstract:
The rapidly increasing use of electronic devices in our daily lives has led to a growing e-waste problem as these devices reach the end of their short lifespans. Improperly managed e-waste can pose a potential threat to the environment and human health due to the hazardous components they contain. When properly managed, valuable metals (such as copper, silver, gold, palladium, etc.), glass, and recyclable plastics can contribute to the economy through recovery. Recent research has shown that the potential global e-waste source is at the level of 52 billion dollars, but only 17% of this e-waste is properly recycled. To effectively manage e-waste in our country, it is necessary to first understand the amount of e-waste generated and individual waste generation behaviors. In this study, 525 surveys were conducted in Trabzon city center (Ortahisar) by taking into account variables such as gender, occupation, age, education, and working sectors of the participants. The surveys investigated the amount of electronic and electrical products owned, the amount of e-waste per capita, the methods of evaluation, and the awareness levels of individuals. The results revealed that 20% of the participants had never heard of the concept of electronic waste, while approximately 37% had heard of it but had only partial knowledge. The highest level of awareness was found among the age group of 36-55, and awareness increased depending on the level of education.