Bağalanı (Silifke-Mersin) civarında yüzeyleyen jura-kretase yaşlı karbonatlı kayaçların stratigrafisi ve fasiyes özellikleri; orta toroslar /
Yazar: TUGAY BULAT
Danışman: DOÇ. DR. HAYATİ KOÇ
Mersin Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Çalışma alanı, Orta Toroslar'ın güneyinde Bağalanı (Silifke-Mersin) civarında, Geyikdağı Tektonik 
Birliği içerisinde yer almaktadır. Bu çalışmada, bölgede yüzeyleyen Orta Jura-Geç Maastrihtiyen 
zaman aralığında çökelmiş karbonatlı birimlerin fosil içeriği, litolojik ve mikrofasiyes özellikleri 
değerlendirilmiştir. Bu amaç kapsamında üç hat boyunca kesit alınmış ve toplam 215 örnek 
derlenerek incelenmiştir. Çalışma, paleontoloji ve mikrofasiyes analizleri ile beraber stratigrafik 
yorumlamaları da içeren bütünleşik bir çalışmayı içermektedir.
Bu çalışmada, arazi gözlemleri ve ince kesitlerin değerlendirilmesine göre Tokmar ve Hayvandağı 
formasyonları ayırt edilmiştir. Tokmar Formasyonu Orta Jura öncesi birimler üzerine uyumsuzlukla, 
boksitli bir seviye ile başlamakta ve dolomitler ile devam etmektedir. Birimin orta-üst kesimleri yer 
yer dolomitik kireçtaşı, dolomit, breşik kireçtaşı ara seviyeleri içeren, gri, açık gri-bej, krem renkli, 
orta-kalın, yer yer masif tabakalı kireçtaşlarından oluşmaktadır. Birim içerisinde tanımlanan bentik 
foraminifer ve alglerin stratigrafik menzilleri dikkate alınarak kat mertebesinde yaşlandırma yapılan 
Tokmar Formasyonu'nun yaşı Orta Jura-Erken Kampaniyen olarak belirlenmiştir. Stratigrafik 
menzilleri dikkate alınan formlardan; Bosniella croatica, Redmondoides lugeoni, Praekurnubia spp.
Paleopfenderina salernitana, Paleopfenderina trochoidea, Protopeneroplis striata, Kilianina 
blancheti, Satorina apuliensis, Karaisella uzbekistanica, Pseudomarssonella maxima, Kurnubia 
palastiniensis, birlikteliğine göre Orta-Üst Jura; Montsalevia salevensis, Haplophragmoides sp., 
Salpingoporella annulata birlikteliğine göre Erken Kretase; Campanellula capuensis, Mayncina 
bulgarica, Praechrysalidina infracretacea birlikteliğine göre Hotriviyen-Barremiyen; Debarina 
hahounerensis, Voloshinoides murgensis, Praechrysalidina infracretacea, Vercorsella laurentii,
Nezzazata simplex, Salpingoporella dinarica birlikteliğine göre Barremiyen-Apsiyen; 
Pseudonummoloculina aurigerica, Nezzazata isabellae birlikteliğine göre Albiyen; Pseudorhaydionina 
dubia, Cuneolina pavonia birlikteliğine göre Orta-Üst Senomaniyen; Moncharmonita apenninica,
Accordiella conica, Dicyclina schlumbergi, Decastronema barattoloi birlikteliğine göre Geç 
Koniasiyen-Erken Kampaniyen yaş verileri elde edilmiştir. Bu yaş verilerine göre Tokmar Formasyonu 
içinde orta Senomaniyen ve geç Koniasiyen öncesi uyumsuzluklar belirlenmiştir. Tokmar Formasyonu 
üzerine uyumsuzlukla gelen Hayvandağı Formasyonu, bej-krem renkli, ince tabakalı, planktonik 
foraminiferli yarı pelajik kireçtaşları ile krem-bej-beyaz renkli, orta-kalın, yer yer masif tabakalı, rudist 
kırıntılı, bol iri hyalin bentik foraminiferli kireçtaşı ardalanmasından oluşur. Birim içerisinde 
belirlenen Orbitoides media, Orbitoides apiculata, Orbitoides gruenbachensis, Omphalocyclus 
macroporus, Siderolites calcitrapoides türü bentik foraminifer birlikteliğine ve Globotruncana 
ventricosa, Globortuncana falsostuarti, Globotruncanella havariensis, Contusotruncana fornicata,
Pseudotextularia elegans, Racemiguembelina fructicosa, Gansserina wiedenmayeri türü planktonik 
foraminifer birlikteliğine göre Hayvandağı Formasyonunun yaşı Kampaniyen-Geç Maastrihtiyen 
olarak belirlenmiştir.
Bu çalışmada, Tokmar Formasyonu'nda dolomit, çamurtaşı, dolomitleşmeli çamurtaşı/vaketaşı, 
vaketaşı (bentik foraminiferli-algli, biyoklastlı, ostrakodlu, Decastronema'lı), intraklastlı-biyoklastlı 
vaketaşı, intraklastlı-biyoklastlı istiftaşı/tanetaşı ve pelloidal istiftaşı olmak üzere yedi mikrofasiyes 
birlikteliği, Hayvandağı Formasyonu'nda ise planktonik foraminiferli-mikrobiyoklastik vaketaşı, 
biyoklastik vaketaşı, intraklastlı-biyoklastlı vaketaşı/istiftaşı ve iri hyalin foraminiferli-mikrobiyoklastlı 
istiftaşı/tanetaşı olmak üzere dört mikrofasiyes birlikteliği tanımlanmıştır. Formasyonlarda 
tanımlanan mikrofasiyes özelliklere ve fosil içeriğine göre, Tokmar Formasyonu'nun genellikle düşük 
enerjili, gel-git ortamları ve açık platform şartlarında, Hayvandağı Formasyonu'nun ise türbiditik 
akıntıların etkili olduğu dış platform, yamaç şartlarının hüküm sürdüğü, yer yer ise düşük enerjili 
derin şelf ortamların egemen olduğu bir ortamda çökeldiği şeklinde yorumlanmıştır. Tokmar 
Formasyonu, Orta Toroslar'da yaygın olarak yüzeyleyen Jura-Kretase yaşlı benzer birimler ile 
karşılaştırılabilirken, Hayvandağı Formasyonu ile benzer özellikler sunan çökellerin Toros kuşağında 
çok gözlenmediği görülmektedir.

Abstract:
The study area is located in the Geyikdağı Tectonic Unit, around Bağalanı (Silifke-Mersin) south of 
the Central Taurus Mountains. In this study, the fossil content, lithological and microfacies features 
of carbonate units that were deposited in the Middle Jurassic-Late Maastrichtian time interval
outcropping in the region were evaluated. For this purpose, sections were were measured along
three lines and a total of 218 samples were compiledand examined. The study includes an integrated
study including stratigraphic interpretations a long with paleontology and micro facies analysis.
In this study, Tokmar and Hayvandağı formations were distinguished according to field observations 
and evaluation of thin sections. The Tokmar Formation begins with a bauxite level unconformably 
over the pre-Middle Jurassic units and continues with the dolomites. The middle-upper parts of the 
unit are composed of gray, light gray-beige, cream colored, medium-thick, locally massive bedded 
limestones with intercalations of dolomitic limestone, dolomite, brecciated limestone. Considering 
the range zones of benthic foraminifers and algae defined in the unit, the age of the Tokmar 
Formation was determined as Middle Jurassic-Early Campanian age. According to rangezones of 
forms considered according to the association of Bosniella croatica, Redmondoides lugeoni, 
Praekurnubia spp. Paleopfenderina salernitana, Paleopfenderina trochoidea, roto peneroplis striata, 
Kilianina blancheti, Satorina apulensis, Karaisella ozbekistanica, Pseudomarssonella maxima, 
Kurnubia palalastiniensis, Satorina apulensisit was determined as Middle-Upper Jurassic; according 
to the association of Montsalevia salevensis, Haplophragmoides sp., Salpingoporella annulata, it was 
determined as Early Cretaceous; According to the association of Campanellula capuensis, Mayncina 
bulgarica, Praechrysalidina infracretacea, it was determined as Hauterivian-Barremian age; 
According to the association of Debarinaha hahounerensis, Voloshinoides murgensis, 
Praechrysalidina infracretacea, Vercorsella laurentii, Nezzazata isabellae, Salpingoporella dinarica it 
was determined as Barremian-Apsian age; according to the association of Nezzazata isabellae it was 
determined as Albian; According to the association of Pseudonummoloculina aurigerica, 
Pseudorhaydionina dubia, Cuneolina pavonia it was determined as Middle-Upper Cenomanian age; 
according to the association of Moncharmonita apenninica, Accordiella conica, Dicyclina 
schlumbergeri, Decastronema barattoloi the Late Coniacian-Early Campanian age data was obtained. 
According to these age data, middle Cenomanian and pre-late Coniacian unconformities were
determined with in the Tokmar Formation. The Hayvandağı Formation, which unconformably
overlies the Tokmar Formation, consists of beige-cream colored, thin bedded, semi-pelagic
limestones with planktonic foraminifera and cream-beige-white colored, medium-thick, locally
massive bedded, rudist clastic, coarse hyaline benthic foraminiferal limestone intercalations. 
According to the benthic foraminifera association Orbitoides media, Orbitoides apiculata, Orbitoides
gruenbachensis, Omphalocyclus macroporus, Siderolites calcitrapoides determined in the unit and
according to Globotruncana ventricosa, Globortuncana falsostuarti, Globotruncanella havariensis, 
Contusotruncana fornicata, Pseudotextularia elegans, Racemiguembelina fructicosa, Gansserina
wiedenmayeri type planktonic foraminifera association the age of Hayvandağı Formation is 
determined as Campanian-Late Maastrichtian.
In this study, pelloidal packstones of the Tokmar Formation, consisting of dolomite, mudstone, 
dolomitized mudstone/wackestone, wackestone (benthic foraminiferous-algae, bioclast, ostracod, 
Decastronema), intraclast-bioclast wackestone, intraclast-bioclast packstone/grainstone and
pelloidal microscale together. In the Hayvandağı Formation, four micro facies associations were
defined, namely planctonic foraminiferous-microbioclastic wackestone, bioclastic wackestone, 
intraclasted-bioclasted wackestone/packstone and microbioclasted packstone/grainstone with
coarse hyaline foraminifera. 
According to the microfacies features and fossil content defined in the formations, the Tokmar
Formation is generally low-energetic, tidal environments and open platform conditions, on the other 
hand it is interpreted that the Hayvandağı Formation was subsided in an environment where turbitic 
currents are effective on the outer platform, slope conditions prevail and low energy deep shelf 
environments are dominant in places. While the Tokmar Formation can be compared with JurassicCretaceousaged similar units widely cropping out in the Central Taurides Mountains, it is seen that 
the deposits with similar characteristics to the Hayvandağı Formation are not observed in the Taurus
Mountain belt.