Yetişkin bireylerin kronotip özelliklerin belirlenmesi, uyku kalitesi ve beslenme durumları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Determination of chronotype features of adult individuals, evaluation of the relationship between sleep quality and nutritional status
Yazar: MERVE NUR KAŞLI
Danışman: DOÇ. DR. AYHAN DAĞ
LOKMAN HEKİM ÜNİVERSİTESİ / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Bu araştırma yetişkin bireylerin kronotip özelliklerinin, uyku kalitesinin ve beslenme alışkanlıklarının belirlenip birbirleriyle arasındaki ilişkinin saptanması amacıyla planlanmıştır. Araştırma Ekim-Aralık 2023 tarihleri arasında, Aksaray il sınırları içerisinde yaşayan ve özel bir sağlıklı yaşam merkezine başvuran yetişkin 120 (K: %88.3, E: %11.7) bireyin katılımıyla tamamlanmıştır. Bireylerin; sosyodemografik özelliklerinin, beslenme alışkanlıklarının ve antropometrik ölçümlerinin sorgulandığı anket formunda ek olarak Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ), Epworth Uykululuk Ölçeği (EUÖ) ve Sabahçıl-Akşamcıl Anketi (MEQ) soruları da yönetilmiştir. Yaş ortalaması 30.1±5.78 yıl olan bireylerin BKİ değerinin; normal, pre obez ve obez olma oranları sırasıyla; %44.2, %37.5 ve %18.3 olarak belirlenmiştir. Obez olan erkeklerin oranının (%28.6), kadınlara göre (%17.0) daha fazla olduğu belirlenmiştir. PUKİ ölçeği puan ortalaması 7.3±3.32 (K: 7.2±3.32, E: 7.8±3.38) olarak belirlenmiştir. İyi ve kötü uyku kalitesine sahip bireylerin oranı sırasıyla %21.7 ve %78.3 olarak belirlenmiş ve bu sınıflamanın cinsiyete göre anlamlı bir fark oluşturmadığı saptanmıştır (p<0.05). Bireylerin %60.0'ının gün içi uykululuk düzeyinin normal olduğu belirlenmiştir. Yaş, eğitim durumu, gece yeme alışkanlığı ve besin tüketimi gibi faktörlerin, uyku kalitesi ve uykuluk düzeyi üzerinde etkili olduğu belirlenmiştir (p<0.05).  Kronotip düzeyinin; sosyodemografik özellikler, antropometrik ölçümler, uyku kalitesi ve uykululuk düzeyi üzerinde anlamlı bir fark göstermediği belirlenmiştir (p<0.05). Akşamcıl kronotipine sahip bireylerin tüketmiş olduğu C vitamini miktarının, ne sabahçıl ne akşamcıl tipte olan bireylere göre daha düşük olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Bireylerin gün içindeki uykululuk düzeyleri arttıkça uyku kalitelerinin düştüğü ya da gün içi uykululuk düzeyi azaldıkça uyku kalitelerinin arttığı belirlenmiştir (p<0.05). Sonuç olarak; uyku kalitesi, uykululuk düzeyi ve kronotip özeliklerinin sosyodemografik özelliklerle bağlantılı olduğu ancak antropometrik değerler üzerinde anlamlı bir farklılık oluşturmadığı saptanmıştır. 

Anahtar Kelimeler: Antropometrik Ölçümler, Beslenme, Beslenme durumu, Uyku Kalitesi, Krono Tip

Abstract:
This research was planned to determine the chronotype characteristics, sleep quality and nutritional habits of adult individuals and to determine the relationship between them. The research was completed between October-December 2023, with the participation of 120 (F: 88.3%, M: 11.7%) adult individuals living within the borders of Aksaray province and applying to a private wellness center. Individuals; In addition to the survey form in which sociodemographic characteristics, eating habits and anthropometric measurements were questioned, Pittsburgh Sleep Quality Index (PUQI), Epworth Sleepiness Scale (EPS) and Morningness-Eveningness Questionnaire (MEQ) questions were also administered. BMI value of individuals with an average age of 30.1±5.78 years; The rates of being normal, slightly overweight and obese are; It was determined as 44.2%, 37.5% and 18.3%. It was determined that the rate of men who were obese was higher (28.6%) than women (17.0%). The PSQI scale mean score was determined as 7.3±3.32 (F: 7.2±3.32, M: 7.8±3.38). The proportion of individuals with good and poor sleep quality was determined as 21.7% and 78.3%, respectively, and it was determined that this classification did not make a significant difference according to gender (p <0.05). It was determined that 60.0% of the individuals had normal daytime sleepiness levels. It was determined that factors such as age, educational status, night eating habits and food consumption were effective on sleep quality and sleepiness level (p<0.05).  Chronotype level; It was determined that there was no significant difference in sociodemographic characteristics, anthropometric measurements, sleep quality and sleepiness level (p <0.05). It was determined that the amount of vitamin C consumed by individuals with evening chronotype was lower than that of individuals who were neither morning person nor evening person (p <0.05). It was determined that as individuals' daytime sleepiness levels increased, their sleep quality decreased, or as daytime sleepiness levels decreased, their sleep quality increased (p<0.05). In conclusion; It was determined that sleep quality, sleepiness level and chronotype characteristics were related to sociodemographic characteristics, but did not create a significant difference on anthropometric values. 

Keywords: Anthropometric Measurements, Nutrition, Nutritional status, Sleep Quality, Chronotype