Çevre kirliliğinin önlenmesinde çevre vergilerinin etkinliği: Hesaplanabilir Genel Denge Modeli
The effectiveness of environmental taxes in preventing environmental pollution: A Computable General Equilibrium Model
Yazar: MUHAMMED SAMİ AKKUŞ
Danışman: PROF. DR. HASAN BÜLENT KANTARCI
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ekonomi = Economics ; Maliye = Finance
Dizin: Küresel ısınma = Global warming ; Sera gazı = Greenhouse gases ; Çevre vergisi = Environmental tax ; İklim değişikliği = Climate change

Özet:
Sanayi devrimi ve sonrasında üretim artışına paralel bir biçimde her geçen gün 
derinleşen ve tehdit düzeyi artan iklim değişikliği, küresel ısınma, çevresel tahrifat ve kirliliğe 
bağlı anormal doğa olayları toplumsal yaşamı olumsuz etkilemektedir. Ülkelerin
sürdürülebilir iktisadî büyüme ve kalkınma hedefleri doğrultusunda; artan endüstriyel 
girişimler ile insan faaliyetlerinin doğayı hoyratça kullanmalarının çevresel kirlilik ve 
bozulmalara neden olduğu çok sayıda ampirik çalışma ile kanıtlanmıştır. Buna karşın, ülkeler
tarafından kapsamlı bir çevre koruma ve eğitim politikası uygulanmadığı sürece, gelecekte 
yaşanabilir müreffeh bir dünya hayalinden uzaklaşılabilecektir. Bu olumsuz dışsallıkların 
minimum düzeye indirgenebilmesi için; ülkelerin net sıfır emisyon hedefini benimsemesi, 
doğa dostu uygulamaları, kaynakta ayrıştırma yöntemleri ve sürdürülebilir çevre hedefiyle çok 
yönlü bir çevre politikasını uygulaması gerekmektedir. Ayrıca mali ve sosyal politikalar ile
kamusal denetim mekanizmalarının kullanılması diğer çevresel politikaları da 
destekleyecektir.
Türkiye, 2016 yılında Paris Anlaşmasını onaylamak suretiyle 2050 yılına kadar net sıfır
emisyon hedefi doğrultusunda yeşil dönüşüm için eylem planları ve stratejik programlar ortaya 
koymuş, emisyon salınımının en yüksek olduğu sektörlerden enerji sektörüne yönelik olarak;
lisans, izin, komuta-kontrol, muafiyet, teşvik vb. uygulamalarla bir taraftan dışa bağımlılığı 
azaltma diğer taraftan da dış ticaret açığını azaltma yönünde yeşil ve yenilenebilir enerji 
kaynaklarının yapım ve işletimlerini desteklemektedir. Türkiye'nin gelecekte daha yaşanabilir 
bir ülke konumunda olabilmesi için, sürdürülebilir kalkınmanın sağlanması ve çevre 
politikalarının hayata geçirilmesi gerekmektedir. Mali politikalar arasında yer alan çevre 
vergilerinin, yukarıda sayılan hedeflerin gerçekleştirilmesinde etkin olup olmadığı 
hesaplanabilir genel denge modeli yardımıyla ve simülasyonlar aracılığıyla tespit edilmiştir.
Çevresel mali politikalar kapsamında, tarihsel süreçte bazı ülkelerde hayata geçirilen ve
günümüzde uygulanmakta olan çevre vergilerinin, Türkiye'deki çevre kirliliğini ve sera gazı 
emisyonlarını azaltma çabalarına katkısı, Hesaplanabilir Genel Denge Analizi (HGD) 
yardımıyla araştırılmıştır. Tezde TURKEKOLOJİ-HGD modeli adı verilen model ile, 
Türkiye'de yeni bir çevre vergisi ihdası neticesinde, çevre vergilerinin makro ekonomik ve 
çevresel etkinliğine ilişkin simülasyonlar neticesinde ampirik bulgular elde edilmiş ve 
yorumlanmıştır. Model kapsamında simülasyonlar toplulaştırılan üç sektöre yönelik yapılmış 
olup, karşı olgusal denge sonuçlarına göre tarım ve sanayi sektöründeki çıktı miktarı azalmış, 
hizmet sektörünün çıktısı ise artış kaydetmiştir. Ayrıca Türkiye'de yeni bir çevre vergisinin 
ihdası devletin vergi gelirlerinde artış sağlarken; bu gelirler kamu kesiminin tüketimine, 
yatırımına ve tasarrufuna olumlu yansımıştır. Simülasyon ile Türkiye'nin GSYİH'sı %0,94 
oranında artış göstermiştir. Ayrıca çevre vergilerinin çevresel kirliliğin azaltılması ve net sıfır 
emisyon hedefi doğrultusunda, modelle sınırlı olmak kaydıyla etkin olduğu ve karbondioksit 
emisyonlarını azaltıcı etkide olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Çevre Vergileri, İklim Değişikliği, Sera Gazı, Küresel Isınma, Net Sıfır Emisyon, Karbon Ayakizi Vergisi.

Abstract:
Parallel to the increase in production following the Industrial Revolution, climate 
change, global warming, environmental degradation, and pollution-related abnormal natural 
events have been deepening and increasing in threat level, adversely affecting social life. 
Numerous empirical studies have demonstrated that, in line with countries' sustainable 
economic growth and development goals, increasing industrial initiatives and the reckless use 
of nature by human activities have led to environmental pollution and degradation. However, 
unless comprehensive environmental protection and education policies are implemented by 
countries, the dream of a livable and prosperous world in the future may become unattainable. 
To minimize these negative externalities, countries need to adopt a net-zero emission target, 
implement eco-friendly practices, source separation methods, and apply a multifaceted 
environmental policy aimed at sustainability. Additionally, the use of financial and social 
policies and public oversight mechanisms will support other environmental policies.
By ratifying the Paris Agreement in 2016, Turkey has put forward action plans and 
strategic programs for green transformation with the goal of achieving net-zero emissions by 
2050. For the energy sector, which has the highest emissions, Turkey supports the construction 
and operation of green and renewable energy sources with practices such as licensing, permits, 
command-control, exemptions, and incentives, aiming to reduce foreign dependency and 
decrease the trade deficit. For Turkey to be a more livable country in the future, sustainable 
development must be achieved, and environmental policies implemented. The effectiveness 
of environmental taxes, which are among the fiscal policies, in achieving the aforementioned 
goals has been determined through computable general equilibrium models and simulations.
Within the scope of environmental fiscal policies, the contribution of environmental 
taxes, which have been historically implemented in some countries and are currently in 
practice, to reducing environmental pollution and greenhouse gas emissions in Turkey has 
been investigated using Computable General Equilibrium (CGE) analysis. In the thesis, 
empirical findings were obtained and interpreted through simulations regarding the 
macroeconomic and environmental efficiency of environmental taxes in Turkey using a model 
called TURKEKOLOJİ-CGE. The simulations were conducted for three aggregated sectors, 
and according to the counterfactual equilibrium results, the output in the agriculture and 
industry sectors decreased, while the output in the service sector increased. Additionally, the 
introduction of a new environmental tax in Turkey increased government tax revenues, which 
positively reflected on public consumption, investment, and savings. The simulation showed 
a 0.94% increase in Turkey's GDP. Furthermore, it was determined that environmental taxes 
are effective, albeit limited to the model, in reducing environmental pollution and achieving 
the net-zero emission target by reducing carbon dioxide emissions.

Keywords: Environmental Taxes, Climate Change, Greenhouse Gas, Global Wrming, Net Zero Emission, Carbon Footprint Tax.