Sâmiha Ayverdi'nin İnsan ve Şeytan eserinde insan-şeytan ilişkisi
The relationship between man and devil in Samiha Ayverdi's novel Man and Devil
Yazar: DENİZ YAĞLI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HATİCE DİLEK GÜLDÜTUNA
Üsküdar Üniversitesi / Tasavvuf Araştırmaları Enstitüsü / Tasavvuf Kültürü ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
Tasavvuf düşüncesi Şeytan kavramını derinliğine ele almış, Şeytan'ın insan ile
olan ilişkisini açıklamaya çalışmıştır. Mutasavvıflar genellikle, Şeytan'ı nefs ile
ilişkilendirmiş, insanın tekâmülündeki rolüne vurgu yapmış, görüş ve düşüncelerini bu
çerçevede oluşturmuşlardır. Bu araştırmada Şeytan kavramı, mutasavvıf yazar Sâmiha
Ayverdi'nin İnsan ve Şeytan eseri merkeze alınarak tasavvufî açıdan incelenmiştir.
Kur'ân-ı Kerîm'de Allah, Şeytan'ın mâhiyetini insanlara bildirmiş, Şeytan ile
mücadele etme yollarını göstermiştir. Şeytan'ın ilâhî irâde ile varlık kazanmış olması,
iyiliğin zıddı olan kötülüğün mevcûdiyetini sağlamış, insana seçim yapabilmesi için
gerekli alanı yaratmıştır. Şeytan'ın insan hayatındaki görevi bellidir. Allah insanları
doğru yola eriştirmek için peygamberleri, insanları doğru yoldan saptırması için de
Şeytan'ı görevlendirmiştir. Görevi gereği kendisine tanınan mühlet içinde Şeytan,
insanın nefsiyle iş birliği yaparak dört yönden saldıracak, dünyevî tuzaklarıyla insanı
Allah'tan uzak tutmak için var gücüyle çalışacaktır. İnsanın bu en eski düşmanını
yakından tanıması, onunla mücadele etmesini kolaylaştıracaktır.
Tarihî, sosyal ve tasavvufî konularda verdiği eserler ile gelecek nesillere yol
gösteren değerli mutasavvıf ve yazar Sâmiha Ayverdi, İnsan ve Şeytan romanında
Şeytan'ın özelliklerini, insan üzerindeki etkisini ortaya koymuştur. Sâmiha Ayverdi
düşüncesinde Şeytan, yaradılış amacına uygun olarak vazîfesini yerine getirmektedir.
Kibir, haset, hırs, şehvet gibi nefsânî hastalıklar insanı Şeytan'a karşı zayıf ve korumasız
hâle getirirken, îman insanın Şeytan'la olan mücâdelesinde en büyük kalkanıdır. Şeytan
insana aczini öğreterek tekâmülünde önemli rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler: Sâmiha Ayverdi, İnsan ve Şeytan, İblis, Nefis, Tasavvuf

Abstract:
Sufi thought has examined the concept of Devil in depth and has tried to explain
the relationship of Devil with man. Sufis have generally associated Devil with the ego
(nafs), emphasized his role in the development of man, and formed their views and
thoughts within this framework. In this research, the concept of Devil was examined from
a sufi point of view by taking the Sufi writer Samiha Ayverdi's novel Man and Devil into
the center.
In the Holy Qur'an, God has revealed Devil to people and has shown them the
ways to fight Devil. Devil was created by God. The existence of Devil has enabled the
existence of evil, the opposite of good, and has created the necessary space for man to
make choices. Devil's mission in human life is clear. He is the deceiver of all humanity
the world over. God has appointed the prophets to lead people to the right path and Devil
to lead people astray from the right path. During the respite granted to him by his duty,
Devil will attack from four directions by cooperating with the ego of man. Devil will
work with his power to keep people away from God with his worldly traps. Knowing this
oldest enemy of man closely will make it easier for him to fight it.
One of the greatest and valuable Sufi and writer Samiha Ayverdi who guides
future generations with her works on historical, social and sufi issues, has revealed the
characteristics of Devil and his influence on people in the novel Man and Devil. In the
thought of Samiha Ayverdi, Devil fulfills his duty in accordance with the purpose of
creation. While spiritual diseases such as arrogance, envy, ambition, lust make a person
weak and unprotected against Devil, faith is the greatest shield to struggle with Devil.
Satan plays an important role in the development of man by teaching him his weakness.

Key Words: Sâmiha Ayverdi, Man and Devil, Ego, Sufism