Bursa Ulu Cami zemin ve taşıyıcı sistem özelliklerinin incelenmesi
Investigation of subsoil and structural system properties for Bursa Grand Mosque
Yazar: NURİYE YAZİCİ
Danışman: PROF. DR. ADEM DOĞANGÜN
Bursa Uludağ Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Yapı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Tarihi yapıların toplumların kültürleri üzerindeki etkisi ve o toplumların geçmişine ayna olma özelliği tarihi yapının kıymetli olmasının ana esasıdır. Bursa Ulucami'de şehrin tam kalbinde 14.yy dan itibaren tarihe tanıklık etmiş bir yapıdır. Bu denli kıymetli ve tarihe tanıklık etmiş yapıların korunması ve gelecek nesillere güvenle aktarılması oldukça önemlidir. Bir tarihi yapıyı geleceğe güvenle aktarabilmek için, yapı zemini ve taşıyıcı sistemin mevcut özelliklerinin ortaya konulması gerekli olmaktadır. Bu bağlamda erken Osmanlı ve çok kubbeli camilerin en önemli örneklerinden biri olan Bursa Ulucami'nin zemin ve taşıyıcı sistem özelliklerinin günümüzdeki durumlarının incelenmesi tezin amacı olarak belirlenmiştir. Bu amaç doğrultusunda gerekli çalışmalar Bursa Uludağ Üniversitesi, Bursa Büyükşehir Belediyesi, İnşaat Mühendisleri Odası Bursa Şubesi ve Bursa Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından imzalanan protokole bağlı olarak gerçekleştirilmiştir. İncelenen yapının Bursa'nın sembol niteliğinde en bilinen tarihi yapısı olması nedeniyle yapı üzerinde ve zemininde gerçekleştirilecek ölçümlerin son derece hassas bir şekilde tahribatsız yöntemlerle yapılması zorunlu olmaktadır. Yapılan çalışmaları esas olarak üç grupta değerlendirmek mümkündür. Birinci grup çalışmalar; zemin ve temel özelliklerinin belirlenmesine yönelik ölçüm ve değerlendirilmelerin yapılmasıdır. Bunun için jeofizik yöntemler kullanılarak yer radarı ile cami zeminine ilişkin ölçümler gerçekleştirilmiştir. Diğer taraftan Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından cami çevresinde yaptırılan zemin etüdü ve geoteknik raporlardan yararlanılarak zemin taşıma gücü ve zemin yatak katsayısı özellikleri dikkate alınmıştır. İkinci grup çalışma, taşıyıcı sistem özelliklerinin belirlenmesine yönelik gözlem ve ölçümlerin yapılmasıdır. Bunun için de cami taşıyıcı sisteminin geometrik özelliklerine yönelik ölçümler alınmış, malzeme özelliklerinin dikkate alınmasına yönelik çalışmalar yapılmış ve cami duvarlarında yine jeofizik yöntemler kullanılarak beden duvarlarında radar ölçümleri gerçekleştirilmiştir. Üçüncü grup çalışmada ise ölçüm sonuçlarına ve temin edilen verilere göre yapı modellenerek analizler gerçekleştirilmiştir. Sonlu Elemanlar Yöntemiyle modellemeye ve analize imkan tanıyan SAP2000 yazılımı kullanılmıştır. Gerçekleştirilen tüm bu çalışmalara bağlı olarak Ulucami'nin statik durumunun değerlendirilmesi yapılmıştır.

Abstract:
The main principle of the preciousness of historical buildings lies in their iMPact on the cultures of societies and their ability to reflect the past of those societies. Bursa Grand Mosque, located in the heart of the city, has been witnessing history since the 14th century. Preserving such valuable structures that bear witness to history and safely passing them on to future generations is crucial. To securely pass on a historical building to the future, it is necessary to highlight the current characteristics of the building's foundation and supporting system.In this context, the goal of the thesis is to examine the current conditions of the foundation and supporting system features of Bursa Grand Mosque, one of the most important examples of early Ottoman and multi-domed mosques. In pursuit of this goal, necessary studies were conducted in accordance with the protocol signed by Bursa Uludağ University, Bursa Metropolitan Municipality, the Chamber of Civil Engineers Bursa Branch, and the Bursa Foundations Regional Directorate.
Due to the symbolic nature of the examined structure as the most well-known historical building in Bursa, measurements on the structure and its foundation must be carried out with utmost precision using non-destructive methods. The conducted studies can be primarily categorized into three groups.The first group of studies involves measurements and evaluations aimed at determining the characteristics of the ground and foundation. Measurements on the mosque floor were conducted using ground-penetrating radar through geophysical methods. Additionally, information from the soil study and geotechnical reports commissioned by Bursa Metropolitan Municipality was utilized to consider the ground carrying capacity and soil bearing coefficient.The second group of studies focuses on observations and measurements to determine the characteristics of the supporting system. Measurements were taken on the geometric features of the mosque's supporting system, and studies were conducted to consider material properties. Radar measurements on the body walls of the mosque were also carried out using geophysical methods.The third group of studies involves modeling and analysis of the structure based on measurement results and obtained data. The SAP2000 software, allowing modeling and analysis using the Finite Element Method, was used. As a result of all these studies, an evaluation of the static condition of the Grand Mosque was performed.