Normatif ve içtihadi bir yaklaşımla yasama bağışıklıkları ve kesişen haklar
A normative and precedential approach to parliamentary immunities and conflicting rights
Yazar: ÇAKIL GÜLDAL
Danışman: DOÇ. DR. DİDEM YILMAZ
Bahçeşehir Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Adil yargılanma = Fair trial ; Siyasal haklar = Political rights ; Yargı muafiyeti = Judical exemption ; Yasama = Legislation ; Yasama dokunulmazlığı = Legislative immunity ; Yasama sorumsuzluğu = Legislative nonliability

Özet:
Yasama bağışıklıkları anayasa hukukunun en eski kurumlarından biridir. Meclis üyelerine iki tür bağışıklık tanınmaktadır: yasama sorumsuzluğu ve dokunulmazlığı. Bu bağışıklıklar hem milletvekillerinin kendisinin hem de temsil ettikleri kişilerin temel haklarını koruyan anayasal güvencelerdir. Yasama bağışıklıkları ifade özgürlüğü ve serbest seçim hakkının kurumsal bir güvencesidir. Yasama bağışıklıkları etkin çalışan bir meclisin temel güvenceleri olsa da aynı zamanda milletvekillerinin veya üçüncü kişilerin temel hakları ile çatışabilir. Yasama sorumsuzluğu ve dokunulmazlığı, milletvekillerine dava yönlendirilmesinin önünde engel teşkil eder. Bu milletvekillerinin fiilleri yüzünden zarar gören üçüncü kişilerin adalete başvurmasını engelleyebilir. Aynı şekilde yasama bağışıklıkları milletvekillerinin adalet önünde kendi isimlerini temize çıkarmalarını da engelleyebilir. Bu tezde önce yasama bağışıklıklarının amacı ve hukuki niteliği incelenerek normatif çerçevesi ortaya konulmuş ve farklı ülke uygulamaları incelenmiştir. Daha sonra, ulusal ve uluslararası mahkeme kararları incelenerek yasama bağışıklıkları ile temel hakların ilişkisi ortaya konulup dengelenmeleri için gerekli genel prensipler belirlenmiştir.

Abstract:
Parliamentary immunities are one of the oldest institutions of constitutional law. There are two types of immunities afforded to members of parliament: inviolability and non-accountability. Parliamentary immunities are constitutional safeguard which protect the fundamental rights of members of parliament, as well as the people they represent. These rights are freedom of expression and the right to free elections While parliamentary immunities are essential to a well working parliament, they can also clash with the fundamental rights of the members of parliament, as well as third parties. Both nonliability and inviolability prevent members of parliament from being prosecuted. This bars third parties from accessing the justice system to redress any damages they may suffer due to crimes committed by members of parliament. On the other hand, immunities may prevent members of parliament from clearing their names against unfounded claims made by third parties. This thesis establishes the normative framework of parliamentary immunities by discovering its purpose and legal nature and taking a comparative look at parliamentary immunities at different countries. Then, the relationship between these immunities and fundamental rights is established through an analysis of landmark decisions of national and international courts and universal principles in regulating these immunities to offset their adverse impact on fundamental rights is determined.