Yeni yapı-yer ilişkisinin anlamının deneyimler üzerinden çözümlenmesi
Analyzing the meaning of the new building-place relationship through experiences
Yazar: EBRU HACIOĞLU
Danışman: PROF. DR. ÇİĞDEM POLATOĞLU SERTER
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Coğrafya = Geography ; Mimarlık = Architecture ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
Son yıllarda, küresel karmaşıklık, teknolojik ilerlemeler, ekonomik zorluklar ve değişen dünya algısı gibi etmenlerle, yere özgü veriler göz ardı edilerek inşa edilen yapıların sayısı hızla artmaktadır. Yerler sadece fiziksel varlıklar olarak değerlendirilirken, mevcut bağlamda inşa edilen yeni yapılar somut gerçekliğe odaklanan dünya görüşüyle sınırlı hale gelmekte ve mimarlık sadece görsel bir nesne olarak algılanmaktadır. Tüm bu unsurların etkileşimi yeni yapının yerle kurduğu ilişkide anlamsal bir değer sağlanamamasına yol açmaktadır. Bu durum, mevcut çevrelerin karşılaştığı en büyük sorunlardan biri olarak görülmüş ve mimarlık ortamında yeni yapının yerle olan ilişkisine odaklanan bir sorgulama başlatmıştır. Çalışmada, yeni yapı ve yer ilişkisinin anlamını deneyimler üzerinden çözümleyen kavramsal bir okuma ortaya koymak amacıyla "Deneyimler üzerinden yeni yapı-yer ilişkisinin anlamı bireylerin zihinsel temsilleri ve içsel tepkileri aracılığıyla nasıl okunur?" araştırma sorusuna yanıt aranmıştır. Bu kavramsal okumayla nitelikli yerlerin tasarımı ve uygulamasına katkı sağlayacak bilgiyi üretmek hedeflenmiştir. Nitel bir araştırma olan tez çalışmasında, fenomenolojik yaklaşım benimsenmiş ve tematik içerik analizi ile tematik söylem analizi yöntemleri kullanılmıştır. Yeni yapı-yer ilişkisinin anlamını bireylerin deneyimleri üzerinden çözümlemek adına zihinsel temsillere ve içsel tepkilere odaklanan dört anlam düzeyinden oluşan kavramsal bir okuma sunulmuştur. Bu düzeyler, fenomenolojik sorgu temelinde sekiz soru etrafında belirlenmiş ve temsili, duygusal, değerlendirici ve çıkarımsal anlam düzeyleri olarak tanımlanmıştır. Peter Zumthor'un iki müze yapısı tesadüfi olmayan örneklem yöntemiyle amaca yönelik örneklem grubu olarak seçilmiş ve tasarımcı, kullanıcılar, akademisyenlerden oluşan veri grubuyla aktörlerin deneyimlerindeki anlamlar söylemler aracılığıyla analiz edilmiştir. Mevcut söyleşiler ve yazılı dokümanlar oluşan veriler yarı-sistematik inceleme yaklaşımı kullanarak toplanmıştır. Veri analizi, fenomenolojik yaklaşımın araştırma basamaklarıyla gerçekleştirilmiş, tümdengelimsel ve tümevarımsal yöntemlerle örtük ve açık kodlama eş zamanlı yürütülerek nihai kod kitabı elde edilmiştir. Bu çalışma, yeni yapı-yer ilişkisinin anlamını deneyimler üzerinden söylemler aracılığıyla çözümleyerek zihinsel temsillere ve içsel tepkilere odaklanan dört anlam düzeyi ile anlam katmanlarını içeren bir kod kitabı ortaya koymaktadır.

Abstract:
In recent years, due to factors such as global complexity, technological advances, economic difficulties, and changing world perception, the number of buildings built ignoring place-specific data has been increasing rapidly. While places are only evaluated as physical entities, new buildings constructed in the current context become limited to a worldview that focuses on concrete reality, and architecture is perceived only as a visual object. The interaction of all these elements causes the new building to fail to provide a semantic value in its relationship with the place. This situation was seen as one of the biggest problems faced by the existing environments and initiated a question in the architectural environment focusing on the relationship of the new building with the place. The research aimed to analyze the meanings of the relationship between new buildings and places through experiences by addressing the research question: "How is the meaning of the new building-place relationship read through individuals' mental representations and internal reactions?". This thesis study is a qualitative research that adopts a phenomenological approach. The study employed thematic content analysis and thematic discourse analysis techniques. The conceptual reading consisting of four levels of meaning has been presented to analyze the meaning of the new building-place relationship through individuals' experiences, focusing on mental representations and internal reactions in the study. These levels have been determined based on eight questions with phenomenological inquiry and defined as representational, emotional, evaluative, and inferential meaning levels. Peter Zumthor's two museum buildings were selected as a purposive sample using a non-random sampling method, and the meanings in the experiences of actors, including the designer, users, and academics, were analyzed through discourses. The data, consisting of existing interviews and written documents, was collected using a semi-systematic examination approach. Data analysis was carried out through the research steps of the phenomenological approach, and the final codebook was obtained by conducting implicit and explicit coding simultaneously with deductive and inductive methods. In this context, the study analyzes the meaning of the new building-place relationship through discourses based on lived experiences, revealing a codebook containing four levels of meaning and layers of meaning that focus on mental representations and internal reactions.