İslam tarihçiliği ve bu açıdan Tirmizi'nin Sünen'i
Islamic historiography and Tirmizi's sünen in this respect
Yazar: MURAT AKSU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SIDDIK ÜNALAN
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Rivayetler = Rumours ; Sünen-i = Sünen-i ; Tarihçilik = Historiography ; Tirmizi = Tirmizi ; İslam tarihi = Islamic history

Özet:
Tarihin akışını değiştiren, ona yön veren, son peygamber Hz. Muhammed tarafından dile getirildiği için hadisler de tarih bağlamında değerlendirilir. Hz. Peygamber hem tarihe yön veren hem de tarihi Allah'ın kanun ve nizamlarına göre düzenleyen şahsiyettir. Bu sebeple Peygamber'in tarihi sürece yön vermesi ve onun liderlik yönünün birçok alanda kendisini hissettirmesi çok sayıda yerli ve yabancı bilim adamlarının ilgi odağı olmuştur. Bu ilgi odağı olmasından dolayı hakkında çok sayıda eserler kaleme alınmıştır. Kaleme alınan çalışmaların en önemlilerinden biri olarak kabul edilen Sünen'i Tirmizi'dir.
Tirmizi, sahabeye ve tüm insanlara örnek olan Peygamberi bir tarihçi olarak ele almamıştır. Ancak O'nu en doğru bir şekilde anlatıp, sonraki nesillere aktarmıştır. Tirmizi'nin Sünen'i bir tarih kitabı olarak değil, bir hadis kitabı olmasına rağmen İslam tarihçileri tarafından büyük kabul görerek üzerinde çalışmalar yapılmıştır. Tirmizi de İslam tarihinde otorite olarak kabul gören kişiler tarafından kendisine güven duyulan bir şahsiyet olarak kabul edilmiştir.
Biz bu çalışmamızda Tirmizi'nin  hadisçilik  kadar  tarihçilik  yönünün  de  ele almaya çalışacağız. Tirmizi'nin  Sahîhindeki  siyer   ve  meğâzî  rivayetlerin  sıhhatini tarihi verilerle karşılaştırarak  gündeme  getirilecektir.  Tirmizi, hadislerini rivayet ederken önemli bir yol takip etmiştir. Takip ettiği bu yollar: Kronolojik bir sıralama yapması, isnad/metin birleştirmesi ve tarihe/akla arz edilmesi gereken rivayetleri kullanmıştır.

Abstract:
Hadith is considered as history as it changed the course of the history, directed it and told by the last prophet Hz. Muhammed. Prophet is the person who shaped the history and regulated it in accordance to the rules and orders of God. Prophet's shaping of the historical process and the effects of his leadership on many fields attracted many local and foreign scientists. Therefore, many works are written about him. One of those works is Sünen-i Tirmizi, which is considered as one of the most important.
He has transferred him to the next generations by telling about him truely. Tirmizi's Sünen, although it was a Hadith book, not a history book, was appreciated and dealed by Islamic Historians. And Tirmizi is considered as a trusted person by those who were acknowledged as authority on Islamic History.
We have tried to discuss Tirmizi's historian side as well as his traditionist side. The accuracy of Prophetic biography and tales of Tirmizi's Sünen will be discussed by comparing with historical data's. Tirmizi has followed a significant way while relating hadiths. These are; making a chronological order, imputation/text combination and using of tales which are to be submitted to mind/history.