Aile hekimliği polikliniklerine başvuran erişkin bireylerde tip 2 diyabet riski ve diyabet bilgi düzeyinin değerlendirilmesi
Evaluation of type 2 diabetes risk and diabetes knowledge level in adult individuals applying to family medicine polyclinics
Yazar: BARIŞ BELEK
Danışman: PROF. DR. BERRİN TELATAR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Fatih Sultan Mehmet Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
Amaç: Bu çalışmadaki amacımız herhangi bir sebepten ötürü hastanemizin aile hekimliği polikliniğine başvuran 18 yaş üstü bireylerin 10 yıllık tip 2 diyabet riskini belirlemek, diyabet bilgi düzeyini ölçmek, diyabet risk derecelerine göre bilgi düzeylerini karşılaştırmak ve diyabet açısından koruma programlarına alınması önerilen risk skoru 20'den büyük bireyleri belirlemektir.
Gereç ve Yöntem: Çalışma 01.02.2024– 01.04.2024 tarihleri arasında SBÜ İstanbul Fatih Sultan Mehmet Eğitim Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniği'ne başvuran hastalarla kesitsel tipte bir anket çalışması olarak yürütülmüştür. Çalışmaya 18 yaş üstü, diyabeti olmayan, bilişsel fonksiyonları yerinde olan, iletişim problemi yaşamayan 350 birey dahil edilmiştir. Çalışmada veri toplama aracı olarak kullanılan anket; 9 soruluk sosyodemografik veri anketi, geçerlilik ve güvenirlilik çalışması yapılmış 28 soruluk Yetişkin Diyabet Bilgi Ölçeği (YDBÖ) ve 8 soruluk FINDRISK anketi olmak üzere toplamda 45 soru içermektedir. FINDRISK anketi, bir kişinin önümüzdeki 10 yıl içinde diyabet geliştirme olasılığını sekiz bileşene dayanarak değerlendirmektedir. Toplam puana göre bireyler farklı risk düzeylerine göre sınıflandırır. <7 puan alan bireyler düşük riskli, 7-11 puanlara sahip bireyler hafif riskli, 12-14 puanlara sahip bireyler orta riskli, 15-20 puanlara sahip bireyler yüksek riskli, >20 puana sahip bireyler ise çok yüksek riskli grupta kategorize edilmektedir. 
Bulgular: Çalışmaya 350 birey katılmıştır. Katılımcıların yaş ortalamasının 46,12±15,38 yıl olduğu, %60'ının kadın, %48'inin üniversite mezunu, %31,7'sinin özel sektör çalışanı, %70,6'sının evli, %44'ünün kronik hastalığı olduğu, %56,3'ünün gelirinin giderine denk, %61,7'sinin hiç sigara kullanmamış ve %58,9'unun hiç alkol kullanmamış olduğu saptandı. Katılımcıların YDBÖ puan ortalaması 16,28±6,74, FINDRISK puan ortalaması 10,21±6,1, 10 yıllık diyabet riskinin yüzdesinin ortalaması 13,32±15,15 bulundu. Katılımcıların %31,4'ünün düşük, %27,1'inin hafif, %16,6'sının orta, %18,6 sının yüksek, %6,3'ünün ise çok yüksek risk grubunda olduğu saptandı. Katılımcıların yaş, eğitim, meslek ve medeni durum ve gelir durumu değişkenlerinin diyabet riskleri ile karşılaştırılmasında istatiksel olarak anlamlı fark saptandı (p<0,05). Katılımcıların yaşı arttıkça diyabet risk düzeylerinde artış olduğu görüldü. Eğitim düzeyi ve gelir düzeyi düşük katılımcılar, evli katılımcılar, emekli ve ev hanımı olan katılımcılar daha yüksek diyabet risk puanı ortalamalarına sahipti. Katılımcıların cinsiyet, sigara kullanımı ve alkol tüketim durumlarının diyabet riskleri ile karşılaştırılmasında istatiksel olarak anlamlı fark saptanmadı (p>0,05). Çalışmamızda diyabet risk düzeylerine göre diyabet bilgi puanları karşılaştırılmasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptandı (p<0,05). Diyabet açısından yüksek ve çok yüksek risk grubunda olan katılımcıların diyabet bilgi düzeyleri; düşük, hafif ve orta risk grubunda olan katılımcılara göre daha yüksek bulundu. YDBÖ puanı ile FINDRISK puanının ilişkisel analizinde düşük düzeyde, pozitif yönde ve istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptandı (p<0,05). YDBÖ puanı ile FINDRISK puanının etki analizinde YDBÖ'nün FINDRISK'i %3,6 (R2=0,036) oranında ve pozitif yönde etkilediği saptandı (p<0,05).
Sonuç: Çalışmamızda yaş, eğitim, meslek, gelir durumu ve medeni durum değişkenlerinin 10 yıllık diyabet gelişme riski ile alakalı olduğu görülmüştür. Çalışmamızda diyabet açısından yüksek ve çok yüksek risk grubunda olan katılımcıların diyabet bilgi düzeyleri; düşük, hafif ve orta risk grubunda olan katılımcılara göre daha yüksek bulundu. Bu sonuçlar bize göstermiştir ki diyabet ile ilgili risk artışına sebep olan durumlar diyabet bilgi düzeyinin artışı ile ilişki içinde olabilir. Risk seviyesi ve bilgi seviyesi yüksek bireylerde bilginin eyleme ve davranışa dönüşebilmesi hususundaki engellerin tespit edilmesi ve bu bireylere gerekli desteğin verilmesi gerekmektedir.  
Anahtar Kelimeler: Tip 2 Diabetes Mellitus, Aile Hekimliği, Risk, Bilgi

Abstract:
Objective: The aim of this study is to determine the 10-year risk of type 2 diabetes in individuals over 18 years of age who visit the family medicine clinic of our hospital for any reason, measure their diabetes knowledge level, compare knowledge levels according to diabetes risk degrees and identify individuals with a risk score greater than 20 who are recommended to be included in diabetes prevention programs.
Materials and Methods: The study was conducted as a cross-sectional survey study with patients who visited the Family Medicine Clinic of SBÜ Istanbul Fatih Sultan Mehmet Eğitim ve Araştırma Hastanesi between 01.02.2024 and 01.04.2024. A total of 350 individuals over 18 years of age, who did not have diabetes, had intact cognitive functions and did not experience communication problems were included in the study. The questionnaire used as a data collection tool in the study includes 45 questions in total, including a 9-question sociodemographic data questionnaire, a 28 question Diabetes Knowledge Scale for Adults (DKSA) with validity and reliability study and an 8 question FINDRISK questionnaire. The FINDRISK questionnaire assesses a person's likelihood of developing diabetes in the next 10 years based on eight components. According to the total score, individuals are classified into different risk levels. Individuals scoring <7 points are categorized as low risk, those scoring 7-11 points as slightly elevated risk, those scoring 12-14 points as moderate risk, those scoring 15-20 points as high risk and those scoring >20 points as very high risk.
Results: The study included 350 individuals. It was found that the participants had a mean age of 46.12±15.38 years, 60% were women, 48% were university graduates, 31.7% were private sector employees, 70.6% were married, 44% had a chronic illness, 56.3% had an income equal to their expenses, 61.7% had never smoked and 58.9% had never consumed alcohol.  The average Diabetes Knowledge Scale for Adults (DKSA) score was 16.28±6.74, the average FINDRISK score was 10.21±6.1 and the average 10-year FINDRISK percentage was 13.32±15.15. It was found that 31.4% of the participants were in the low-risk group, 27.1% were in the slightly elevated risk group, 16.6% were in the moderate risk group, 18.6% were in the high-risk group and 6.3% were in the very high-risk group. A statistically significant difference was found in the comparison of the participants' age, education, occupation, marital status and income status variables with their diabetes risk (p<0.05). It was observed that diabetes risk levels increased as the age of the participants increased. Participants with lower education and income levels, married participants, retired participants, and housewives had higher mean diabetes risk scores. No statistically significant difference was found in the comparison of the participants' gender, smoking and alcohol consumption status with their diabetes risk (p>0.05).  In our study, a statistically significant difference was found in the comparison of diabetes knowledge scores according to diabetes risk levels (p<0.05). The diabetes knowledge levels of the participants in the high and very high risk group in terms of diabetes were found to be higher than the participants in the low, mild and moderate risk group. A low-level, positive and statistically significant relationship was found between DKSA score and FINDRISK score in the correlational analysis (p<0.05). In the impact analysis of DKSA score on FINDRISK score, it was found that DKSA positively affected FINDRISK by 3.6% (R2=0.036) (p<0.05).
Conclusion: In our study, age, education, occupation, income and marital status variables were found to be related to the 10-year risk of developing diabetes. In our study, the level of diabetes knowledge of the participants in the high and very high risk group in terms of diabetes was found to be higher than the participants in the low, mild and moderate risk group. These results showed that the conditions that cause an increase in the risk of diabetes may be related to the increase in the level of diabetes knowledge. It is necessary to identify the barriers to the transformation of knowledge into action and behaviour in individuals with high risk level and high knowledge level and to provide the necessary support to these individuals. 
Keywords: Type 2 Diabetes Mellitus, Family Medicine, Risk, Knowledge