Adölesanların enerji içecekleriyle ilgili bilgi, tutum ve tüketim alışkanlıklarının incelenmesi
Examination of adolescents' knowledge, attitude and consumption habits of energy drinks
Yazar: SAADET CEBİRBAY
Danışman: PROF. DR. NAZAN AKTAŞ
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çocuk Gelişimi ve Ev Yönetimi Eğitimi Ana Bilim Dalı / Beslenme Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme bilgisi = Nutrition knowledge ; Enerji içecekleri = Energy drinks ; Ergenler = Adolescents ; Sağlık = Health ; Sağlıklı beslenme = Healthy nutrition ; Tutumlar = Attitudes ; Tüketici tutumları = Consumer attitudes ; Tüketim = Consumption ; Tüketim alışkanlıkları = Consumption habits

Özet:
Enerji içeceklerine tüm dünyada adölesanlar başta olmak üzere tüketici talebi giderek artmaktadır. Araştırmada, adölesanların enerji içecekleriyle ilgili bilgi, tutum ve tüketim alışkanlıklarının incelenmesi amaçlanmıştır. İlişkisel tarama modeli kullanılarak yürütülen bu araştırmanın çalışma grubunu Konya il merkezinde yaşayan 15-18 yaşları arasında 452 (erkek:185; kız:267) adölesan oluşturmaktadır. Araştırma verileri enerji içeceklerine yönelik tüketim durumları, tutumları ve bilgi düzeylerinin belirlenmesi amaçlıyla hazırlanan anket formu aracıyla yüzyüze görüşme yoluyla elde edilmiştir. Veriler, SPSS 21.0 programında Ki-Kare ve T testi kullanılarak değerlendirilmiştir. Adölesanların %59.1'i kız, %40.9'u erkek, yaş ortalaması ise (x̄±ss) 16.14±0.865 yıldır. Enerji içeceği tüketim düzeyinin kızlarda (%50.6), erkeklerde (%61.1) olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Adölesanların %54.4'ünün enerji içeceklerine yönelik daha önceden bilgi sahibi olduğu, bilgi edinme kaynaklarının başında internet (%54.1) gelmektedir. "Enerji verme" kızlarda (%51.9) ve erkeklerde (%68.1) en yüksek tercih edilen enerji içeceği amacını (p<0.05) oluştururken, en yüksek tüketim sıklığının kızlarda %41.5, erkeklerde %33.6 1 aydan daha uzun sürede bulunurken (p>0.05), en yüksek düzeyde tüketim miktarının her iki grupta da 250 ml olduğu tespit edilmiştir (p>0.05). Adölesanların çoğunluğunun enerji içeceklerini 16.00-20:00 ve 20.00-00:00 saatleri arasında tükettiği görülmüştür (p>0.05). Tüketim durumuna göre uyku durumu ve sağlık etkilerinde farklılığın olduğu (p<0.05) belirlenmiştir. Tüketicilerin enerji içeceklerinin sağlık etkilerine yönelik farkındalıklarının çoğunluğunda anlamlı farklılık bulunmuştur (p<0.05). Cinsiyete göre yan etki yaşama düzeyi kızlarda %20.7, erkeklerde %21.2'dir. Enerji içeceklerine yönelik tutumların büyük çoğunluğu tüketim durumuna göre anlamlı farklılık göstermiştir (p<0.05). Enerji içeceklerine yönelik bilgi puanlarının cinsiyete göre anlamlı fark olmadığı (p>0.05), buna karşın tüketim durumuna göre anlamlı farklılık bulunduğu (p<0.05) sonucuna varılmıştır. Kamu spotları ve diğer sağlık bilgilerine ilişkin içeriklerde enerji içeceklerinin sağlık risklerine karşı bilgilendirme yapılmalı, beslenme eğitimine yönelik konu ile ilgili farkındalık oluşturulması yönünde adımlar atılmalıdır. 

Anahtar kelimeler: Enerji içecekleri, adölesanlar, tüketim alışkanlıkları, tutum, bilgi düzeyi

Abstract:
Consumer demand for energy drinks, especially adolescents, is increasing all over of the world. In the study, it was aimed to examine the knowledge, attitude and consumption habits of adolescents about energy drinks. The study group of this research, which is carried out using a relational survey model, constitutes 452 (boys: 185; girls: 267) adolescents between the ages of 15-18 living in the city center of Konya. The data were obtained through face-to-face interviews with the survey form prepared to determine the consumption, attitudes and knowledge levels of energy drinks. The data were analyzed by using Chi-Square, T test in SPSS 21.0 program. It was found that 59.1% of adolescents were female and 40.9% were male, and average age is (x̄±ss) 16.14±0.865 years. Energy drink consumption level was found 50.6% in girls, 61.1% in boys and it was a significant difference between them (p <0.05). It was determined that 54.4% of adolescents had prior knowledge about energy drinks, and primary information source were found as internet (54.1%). While "energizing" constitutes the highest preferred energy drink goal (p<0.05) in girls (51.9%) and boys (68.1%), the highest frequency of consumption is found in 41.5% of girls and 33.6% of boys in more than 1 month (p>0.05), the highest level of consumption was found to be 250 ml in both groups (p>0.05). It was observed that the majority of adolescents consumed energy drinks between 16.00-20:00 and 20.00-00:00 hours (p>0.05). It was a difference in sleep status and health effects (p<0.05) according to consumption status. Majority of consumers' awareness of the health effects of energy drinks was determined as significantly different (p <0.05). According to gender, the level of experiencing side effects was found 20.7% in girls and 21.2% in boys. Most of the attitudes towards energy drinks showed a significant difference according to consumption status (p<0.05). It was concluded that the knowledge scores for energy drinks did not differ significantly by gender (p>0.05), whereas there was a significant difference (p<0.000) according to consumption status. The content of public spots and other health information should be informed against the health risks of energy drinks, and steps should be taken to raise awareness on the subject of nutrition education.

Keywords: Energy drinks, adolescent, consumption habits, attitude, knowledge