Kırım ve Kafkasya'dan Diyarbakır ve çevresine göçler (1876-1914): Elazığ, Malatya, Mardin ve Diyarbakır örneği
Immigrations from Crimea and Caucasia to the region around the province of Diyarbakır (1876-1914): The case study of the provinces of Elazıg, Malatya, Mardin and Diyarbakır
Yazar: HAKAN ASAN
Danışman: PROF. DR. SÜLEYMAN DEMİRCİ
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Tarih = History
Dizin: Diyarbakır = Diyarbakır ; Elazığ = Elazığ ; Göçler = Migrations ; Kafkasya = Caucasus ; Kafkasya göçleri = Caucasian emigrations ; Kırım = Crimean ; Kırım göçleri = Crimean migrations ; Malatya = Malatya ; Mardin = Mardin ; Uluslararası göç = International migration

Özet:
Kırım ve Kafkasya'da, Rusya'nın baskısına maruz kalan ve Osmanlı Devleti'ne sığınan insanlarla ilgili şimdiye kadar genel çalışmalar yapılmıştır. Yaptığımız incelemeler sonunda mahalli alanda çalışmaların yapılmasına ihtiyaç olduğu görülmüştür. Bu amaçla, 1876-1914 yılları arasında Diyarbakır ve çevresi esas alınarak mahalli bir çalışmanın yapılması hedeflenmiştir. Coğrafi olarak Elazığ, Malatya, Mardin ve Diyarbakır'ı kapsayan bölge inceleme alanı olarak seçilmiştir.
Dış güçlerin, Diyarbakır ve çevresine yönelik muhacir iskân siyaseti üzerinde etkili olmasının yanı sıra Osmanlı Devleti'nin de kendine ait iskân politikası bulunuyordu. Çalışmada, Osmanlı Devleti'nin bölgedeki düzen ve asayişi sağlama isteğinin muhacir politikasına etkisi irdelendi. Söz konusu coğrafyaya gelen muhacirlerin izlediği yol ile muhacirlerin yolculuk esnasında yaşadığı olumsuz olaylar ortaya çıktı. Ayrıca iskân öncesi yapılan arazi tarama faaliyetleriyle iskâna yönelik diğer çalışmalar ve muhacirlerin iskânları sırasında söz konusu bölgede görevlendirilen memurların çalışmaları incelenmiştir.
Çalışmada; muhacirlerin nereden geldikleri, hane ve nüfus bilgileri, bölge dâhilinde iskân edildikleri yer, sevk edilen muhacirlere devlet tarafından yapılan yardımlar ve iskân sonrasında yaşanan gelişmeler gibi muhtelif konular tahlil edilmiştir. Bunların yanı sıra;  eşkıya ve aşiretlerin, muhacirlerin iskânı üzerindeki etkisiyle iskân sonrasında bölgede yaşayan aşiret ve gayrimüslim nüfusun muhacirler ile ilişkileri üzerinde değerlendirme yapılmıştır.
Ayrıca göç ve iskân çerçevesinde yaşanan sorunlar ve bunların çözüm yolları üzerinde durulmuştur. Burada muhacirlerin sebep olduğu sorunlar, muhacirlerin karşılaştığı sorunlar ve Osmanlı Devleti'nin çözüm yolları araştırılmıştır. Osmanlı Devleti'nin, muhacirlerin iskânı sırasında ve sonrasında ortaya çıkan sorunları giderme çabası incelemeye tabi tutuldu. Bu sorunların devleti, muhacirleri ve yerli halkı etkilediği muhakkaktır. Osmanlı Devleti, muhacirleri toplumun bir ferdi ve devletin bir vatandaşı hâline getirmeyi amaçladı.
Çalışmamızda yararlandığımız kaynakların büyük çoğunluğu Başbakanlık Osmanlı Arşivi'ne ait belgeler ve diğer ilk elden kaynaklardır. Bunun yanı sıra Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi, Türk Kızılayı Arşivi, Takvim-i Vakâ-i Gazetesi, Diyarbekir Vilayet Gazetesi, İngiliz konsolos raporları ve mektuplarının tıpkı basımı ve konu ile alakalı tetkik eserlerden yararlanılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Kafkasya, Kırım, Diyarbakır, Malatya, Elazığ, Mardin

Abstract:
There have been numerous studies reporting on the Crimean and Caucasian immigrants that took refuge in the Ottoman Empiredue to the Russian oppression. However, literature reviews indicate that there is little documentation on regionalissues regarding these immigrants. To this end, the present study aimed to provide a regionalaccount of the immigrants that took refuge in and around the province of Diyarbakir between 1876 and 1914. The region investigated included the provinces of Elazig, Malatya, Mardin,and Diyarbakır.
The immigrant settlement policy administered in and around the province of Diyarbakir was not only governed by the Immigrant Settlement Policy of the Empire but also was influenced by foreign powers. The influence of the imperial attempts,which were performed to ensure state and public order, on the Immigrant Settlement Policy of the Empire has been investigated by previous studies. Moreover, the routes employed by the immigrants heading for the province of Diyarbakir and the ordeals experienced by the immigrants during their journeys have also been studied. In addition to these studies, there are numerous records indicating the terrain scanning activities and some other activities that were performed prior to the settlement of the immigrants and reporting on the officials employed in the region during the settlement processes.
In this study, a number of issues regarding the immigrants that arrived in region including the province of Diyarbakir were investigated. These issues included the location of departure, demographic profiles of the immigrants, the location of settlement within the region, the aids provided to the immigrants by the Ottoman Empire, and the events that took place after the settlement. Moreover, the banditry activities performed in the region, the influence of the local tribes on the settlement of the immigrants, and the relationships of the immigrants with the local tribes and the non-Muslim residents were also evaluated. In addition to these, a special focus was laid on the problems encountered by the immigrants during the immigration and the settlement. In particular, the problems caused and encounteredby the immigrants and the solutions provided by the Ottoman Empire were investigated.
The study also investigated the imperial attempts that were performed to eliminate the problems that emerged both during and after the settlement. It would be wise to assert that these problems influenced not only the Empire but also the immigrants and the local residents. The collective aim of the attempts performed by the Empire was to acknowledge the immigrants as ordinary individuals and citizens of the Ottoman Empire.
The sources used in this study mostly included the recordsof the Prime Minister's Ottoman Archives and some other first-hand records. In addition, the Prime Minister's Republic Archives, the Turkish Red Crescent Archives, the archives of official gazette of the Ottoman State (Takvim-iVakâyi)and the Diyarbakir Provincial Gazette, and the reports and the letters of the British Consulate were also employed.
Key words: Caucasia, Crimea, Diyarbakir, Malatya, Elazig, Mardin