Kapı
giriş mekanı, anlam ve tasarımı için tipolojik araştırma 19. yüzyıl Beyoğlu (Pera) örneği / Tipolojik search of door and entrance's meaning and design, example 19. centuries Beyoğlu (Pera)
Yazar: BAYRAM ŞİRİN
Danışman: PROF. DR. AFİFE BATUR
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi ve Kuramı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Çalışma, "19. yüzyıl, Batıya açılma politikası içinde, Beyoğlu bölgesi örnek alınarak, kapıların tipolojik gelişimini ele almaktadır. Batıya açılmış bir Beyoğlu'nda, değişimin kapı öğesi üzerinden giderek nasıl bir anlam ve biçim kazandığı incelenmiştir. Çalışma içinde, "Kapı" öğesinin biçimlenmesine, tarih içindeki biçimsel ve işlevsel değişimine ve anlamına değinilmiş; "Kapı ve Giriş Mekanlarını" hem kavramsal olarak tanımlamaya hem de oluşumunu etkileyen kültürel, sosyal, psikolojik ve fiziksel faktörlerin önemine değinilmeye çalışılmıştır. Çalışma, yedi ana bölüm altoda toplanmıştır. Birinci bölüm, giriş bölümüdür ve iki başlıktan oluşmaktadır. İlk alt başlıkta, çalışmanın kapsamı ve amacı, ikinci alt başlıkta, yapılan çalışmada izlenen yöntemden bahsedilmektedir. İkinci bölümde, kapı ve giriş mekanlarının anlamı genel planda ele alınmaktadır. Bu bölüm iki alt başlıktan oluşmaktadır. Birinci alt başlıkta, kapı ve giriş mekanlarının kuramsal ve sembolik anlamlan incelenmiş, ikinci alt başlıkta, kapı ve giriş mekanlarının tasarlanmasına ve yapımına değinilmiştir. Burada, kapıların tasarlama ve malzeme sorunları iki ayn başlıkta değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde, kapı ve giriş mekanlarının tarihsel gelişimi ele alınmaktadır. Bu bölüm, kapıya ihtiyaç duyulduğu ve ortaya çıktığı Prehistorik dönemden başlayarak, Antik Mısır, Antik Yunan, Roma, Ortaçağ ve Modern kültürlerde kapının gelişimi, altı alt başlık çerçevesinde ele alınmıştır. Ortaçağ Mimarlığı alt başlığı, kendi içinde Avrupa ve Anadolu mimarlığında kapı ve girişler olarak iki bölümden oluşmaktadır. Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerini içermek üzere Anadolu mimarlığında "kapı ve giriş mekanlarının", biçimlenişi ve gelişimi, iki alt başlıkta toplanmıştır. Dördünce bölümde, Beyoğlu bölgesinin; Bizans, Ceneviz ve Osmanlı İmparatorluğu dönemleri içinde geçirdiği tarihi süreç, Tanzimat öncesi ve Tanzimat sonrası olarak iki alt başlık altında incelenmektedir. Beşinci bölümde, seçili örnekler, konutlara ait kapı ve girişler ile kamuya açık kullanıma ait kapı ve girişler olmak üzere iki ana başlıkta toplanmıştır. Bölüm, 90 yapıya ait, kapıların envanter fişleri, metin yazılan ve fotoğraf albümünden oluşmaktadır. Envanter fişleri, kapılann 1 -İşlev, 2-TipoIoji, 3-Malzeme, 4-Bezeme, 5- Konum ve 6-Yapılanmalan hakkında bilgi vermektedir. Aynca, kapılann Auto- Cad çizimleri hazırlanmış ve çalışma içerisinde fotoğraflar ile birlikte sunulmuştur. Metin yazılannda ise, daha çok kapının yapıya ilişkin özellikleri, anlam ve üslup ele alınarak verilmiştir. Altıncı bölümde, seçili örneklerin verilerine dayanarak, Beyoğlu bölgesi içinde kapı ve giriş mekanlarının, 19. yüzyılda, nasıl tasarlandığı ve yapıldığı anlatılmaya çalışılmıştır. Bu bilgiler, dört alt başlıkta toplanmıştır. Bunlar sırayla, mimari ve tasarlama, kullanılan malzeme, uygulanan bezemeler ve bölgede çalışan mimarlan kapsamaktadır. Genel olarak, kapılar hakkında, az da olsa kimi çalışmalara rastlanmasına karşın, Beyoğlu bölgesi kapılan hakkında toplu bir araştırma vekaynak bulunmamaktadır. Bu sebeple, bozulmamış ya da az bozulmuş olan örnekleri belgelemeye ve incelemeye çalıştık. Yedinci bölümde, çalışmada varılan sonuç ve bir değerlendirme yer almakta ve bu, gerektiğinde örneklenerek açıklanmaya çalışılmaktadır. Avrupa kaynaklı bir mimariye ve tasarıma sahip olan çalışma alanı, kendi içinde tekrarlanan tasarım ve bezemeler ile 19. yüzyıl İstanbul mimarisi içinde farklı ve yeni bir mimari dokuyu taşımaktadır. Geleneksel mimariden farklı şekillenen bölge, yabancı ve yabancı kökenli mimarların da tasarımlarıyla, İstanbul'un göbeğinde küçük bir Avrupa yaratmıştır. Sonuç olarak, ayrıca geçen zaman içinde, yanlış koruma politikaları ve değerlendirme kriterleri yüzünden tamamen yok olma tehlikesi ile karşı karşıya olan kapı ve giriş mekanlarının, İstanbul içindeki, kendine özgülüğünün, yapılan bu tipolojik çalışma ile korunması gerektiğine dikkat çekilmeye çalışılmaktadır. Kapı, mekan olmadan var olamaz. Kapı, mekanın varlığını, mekan da ona açılan kapının niteliğini etkiler. Kullanıcı ise doğrudan kapı ve mekandan etkilenir ve etkiler. xı

Abstract:
This work handles the typological development of the doors within the westernization policy in 19th century at Beyoğlu district. It was studied that how the changes take a meaning and form by the way of "door" in Beyoğlu, within this study, it was pointed out the structural and functional change, meaning and formation of "door" during history. I was tried to to define the "door and entrance" conceptionally and to stres the importance of the cultural, social, psychological and physical factors that affected the formation of them. This study is in seven parts. The first part is the introduction part and involves two under headings. The content of this study is in the first under heading, the methhod of this study is in the second under heading. In the second part the meaning of the "door and entrance" is handled in a general way. This part involves two underheadings. the theoretical and symbolic meanings of "door and entrance" are studied within the first undeheading. The design and formation of the "door and entrance" is in the second undeheading. Have the problems in desig and materal of the doors are studied. In the third part the development of the "door and entrance" within history is studied. In it the development of the door during the Ancient Egypt, Ancient Grek, Rome, Medieval and Modern cultures beginning with the Prehistoric period is handled under six headings. Medieval architecture includes three headings: l-"door and entrance" in European architecure, 2- "door and entrance" in Byzantion architecure, 3 --"door and entrance" in Ottoman architecure, In the fourth part, the historical period that Beyoğlu district witressed during Byzantine, Geneose and Otoman times is studied under two headings; before Tanzimat, after Tanzimat. In the fifth part, there are two headings: "door and entrance" of residences and "door and entrance" of public buildings. The samples are studied under these headings this part consists of the texts, invantory papers and photo album of 90 buildings. Moreover, the Auto-cad drawings of them are prepared and included in this study. In the sixty part, by means of the data about the samples how the door and entrance within Beyoğlu district in 19th century is designed and made is handled. These data is under four headings. These are; architecture and design, material used, applied ornaments and the architects that worked in that area. In general, there are rarely studies on doors but about Beyoğlu district these is no study or resource on doors. So, we tried to study on the non-deformed or less deformed samples. In the seventh part, there are the conclusion and evalvation parts of this study and they are explained with examples when needed. The studied place has European- based architecture annd design. It carries out a different and new architectural texture within Istanbul in 19th centry, thugs it has a repeating design and ornaments. The district took its shape different from the traditional architecture. It created a small Europe in the middle of Istanbul with its foreign or originally foreign architects designs. xnIn conclusion, because of the wrong policies of protection and evalvation criteria the "door and entrance" is faced with a hazard of being vanish. The stres in this typological study is on the essentiality of protecting these buildings originality. Door can't exist without a building. Door affect the existance of the place and place affects the qualifications of the door. The user is directly affected by the door and the place and he/she affects it, too. xin