Barış inşasında eğitimin rolü (Sırbistan, Hırvatistan, Bosna Hersek ve Karadağ'da okutulan tarih kitaplarının karşılaştırmalı analizi)
Role of education in peacebuilding (A comparative analysis of the history textbooks in Serbia, Croatia, Bosnia and Herzegovina and Montenegro)
Yazar: AMILA JAGANJAC
Danışman: PROF. DR. ERTAN EFEGİL
Sakarya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Barış = Peace ; Barış inşası = Peacebuilding ; Bosna-Hersek = Bosnia-Herzegovina ; Ders kitapları = Textbooks ; Eğitim sistemi = Education system ; Hırvatistan = Croatia ; Karadağ = Karadağ ; Sırbistan = Serbia ; Tarih dersi = History lesson ; Tarih eğitimi = History education

Özet:
Çatışma dolu 1990lı yıllar, Balkan toplumunun üzerinde büyük bir etki bırakmıştır, öyle ki bölgede hala gerginlikler (etnik temelli hakaretler, provokasyonlar, fiziksel saldırılar vs.) hissedilmektedir. Bu gruplar arası nefret dolu davranışlar, nesilden nesile aktarılarak sonu olmayan bir sorun haline gelip, güvenlik tehdit meselesini oluşturmaktadır. Mevcut çalışma, araştırmacının, kalıcı bir barışı imkansızlaştıran engellerin azaltmasında etkili yollar nedir sorusuna cevap arayışı sonucunda ortaya çıkmıştır. Bu arayışa, ilk olarak, Barış kavramı ile başlayarak, çatışma çözümü stratejisi olan Barış İnşası üzerinde durularak devam edilmektedir. Ardından, araştırma konusu olan, Barış İnşasında eğitimin rolü incelenmektedir. Bu noktada, eğitimin, söz konusu engellerin azaltmasında oldukça ektili olduğu görülmektedir. Yani, eğitimin barış inşacı bir şekilde uygulanması, hoşgörü ve empatiyi teşvik ederek barışçıl ortamların gelişmesine, gruplar arası kutuplaşma ve çatışmanın önlenmesine etki edebilme gücüne sahiptir. Bu bağlamda, çalışmanın amacı, kalıcı bir barış oluşturulmasında eğitimin önemine dikkat çekmektedir. Ancak, eğitimin barış inşacı özelliğinin yanında, yıkıcı bir etkisinin olduğu daha sık görülmektedir. Olumsuz niteliklerle uygulanan eğitim, gruplar arası düşmanlığı ve bölünmeleri güçlendirerek, çatışma koşullarının oluşturulmasına uygun zemin hazırlayabilmektedir. Bu durum en çok tarih ders eğitiminde gözlemlenmektedir. Bundan yola çıkarak, çalışmada, ''Eğitim ve tarih ders kitaplarında bulunan içerik, barış inşasına olumsuz yönde katkıda bulunmakta mıdır?'' araştırma sorusu oluşturulmaktadır. Araştırma sorusuna nicel ve nitel yöntemler ile cevap aranmaktadır. Örnek incelemeler olarak, Sırbistan, Hırvatistan, Bosna Hersek ve Karadağ'da okutulan tarih ders kitapları ele alınmaktadır. Kitaplarda araştırılan dönem ise Yugoslavya'nın dağıldığı yıllardır. Nicel yöntem kapsamında, örnek kitapların sayfa sayısı baz alınarak, ulusal tarihin ne ölçüde çatışma etrafında anlatıldığına bakılmaktadır. Nitel yöntem kapsamında ise, içerik analizi ile tarafların imajları ve tek taraflı anlatımın olup olmadığına odaklanılmaktadır. 19 örnek kitabın incelenmesi sonucunda, tarih ders kitaplarının, barışın inşasına olumsuz yönde etki edebileceği sonucuna varılmıştır. Söz konusu örnek ülkelerde okutulan tarih kitaplarının, düşmanlığı artırabilen, gruplar arası sosyal bölünmeleri derinleştiren ve şiddeti normalleştirilebilen bir niteliğe sahip olduğu görülmektedir.

Abstract:
The conflict-filled 1990s had a big effect on Balkan society, such that tensions (ethnic-based insults, provocations, physical attacks, etc.) are still felt in the region. These intergroup hateful behaviors pass down from generation to generation and become an endless problem, creating a security threat issue. The current study emerged as a result of the researcher's search for an answer to the question of what the effective ways are to reduce barriers that make a lasting peace impossible. This search started with the concept of Peace and continued with an emphasis on the strategy of conflict resolution, Peacebuilding. After that, as the main subject of this research, the role of education in Peacebuilding is examined. At this point, it became evident that education is very effective in reducing the mentioned barriers. That is, the peacebuilding implementation of education has the power to influence the development of peaceful environments by promoting tolerance and empathy, along with prevention of intergroup polarization and conflict. In this context, the study aims to draw attention to the importance of education in creating lasting peace. However, it is more common for education to have a destructive effect besides its peacebuilding character. Education applied with negative attributes can strengthen hostility and divisions between groups and prepare the ground for the conflict conditions. This situation is mostly observed in history education. Based on this, in this study, the following research question is formed: "Does the content in the education and history textbooks contribute negatively to peacebuilding?". An answer to the research question is sought with quantitative and qualitative methods. As case studies, history textbooks taught in Serbia, Croatia, Bosnia and Herzegovina, and Montenegro are examined. The period investigated in the books is the years of Yugoslavia's dissolution. Within the scope of the quantitative method, based on the number of pages of the sample books, it is examined to what extent national history is conflict based. In the context of the qualitative method, the content analysis focuses on the images of the involved parties and whether there is a one-sided narrative. As a result of the examination of 19 sample books, it is concluded that history textbooks could have a negative effect on peacebuilding. It is seen that the history books taught in these sample countries have a feature that can increase hostility, deepen social divisions between groups, and normalize violence