Özel eğitim öğretmenlerinin problemli davranışları azaltmada izledikleri süreçlerin, görüşlerinin ve önerilerinin incelenmesi
Study of the processes, views and suggestions that special education teachers use for reducing problem behaviours
Yazar: SÜNDÜZ EKİNCİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ EMİNE GÜLTEKİN SEYLAN
Biruni Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Özel Eğitim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim yöntemleri = Education methods ; Mesleki deneyim = Professional experience ; Müdahale teknikleri = Intervention techniques ; Problem davranış = Problem behavior ; Özel eğitim = Special education ; Özel eğitim öğretmenleri = Special education teachers ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu araştırmanın amacı, özel eğitim öğretmenlerinin problem davranışları azaltmaya 
yönelik izledikleri süreçlerin (problem davranışı tanımlama, davranış değiştirme planı 
hazırlama, davranışları azaltmada kullandıkları işlem süreçleri), görüşlerinin ve 
önerilerinin neler olduğu ile özel eğitim öğretmenlerinin demografik bilgilerinin problem 
davranışları azaltmaya yönelik izledikleri süreçler, görüşleri ve önerilerinde anlamlı bir 
farklılığa yol açıp açmadığını belirlemektir. Araştırma kapsamında İstanbul ilinde faaliyet 
gösteren özel eğitim okulları ve rehabilitasyon merkezlerinde görev yapan 348 özel eğitim 
öğretmeninden veri toplanmıştır. Veriler araştırmacı tarafından geliştirilen "Özel Eğitim 
Öğretmenlerinin Problem Davranışları Azaltmaya Yönelik İzledikleri Süreçlerin, 
Görüşlerinin ve Önerilerinin İncelenmesine Yönelik Anket" ve Demografik Bilgi Formu 
ile toplanmış, frekans analizi ve Ki-kare analizi gibi istatistiksel yöntemler kullanılarak 
analiz edilmiştir. Araştırma bulguları detaylı olmakla birlikte kısaca şu şekilde 
özetlenebilir: Özel eğitim öğretmenlerinin problem davranışı tanımlamada en çok tercih 
ettiği yöntem aile görüşmesi olarak belirlenmiştir. Bu süreçte aile/öğretmen görüşmesi ve 
doğrudan gözlem yapmanın oldukça pratik olduğu düşünülmektedir ve ders saati dışında 
planlama yapmanın önemine vurgu yapılmıştır. Öğretmenlere göre davranış değiştirme 
planı hazırlarken ilk sırayı hedef davranışı tanımlamak almaktadır ve davranış değiştirme 
sürecinin problem davranışı azaltmada etkili olduğu düşünülmektedir. Öğretmenlere göre
problemli davranışların sağaltımına yönelik en çok tercih edilen işlem sürecinin ise 
görmezden gelme olduğu belirlenmiştir. Uyuşmayan davranışların ayrımlı pekiştirilmesi, 
diğer davranışların ayrımlı pekiştirilmesi, görmezden gelme ve sönme işlem süreçlerinin 
problem davranışa müdahale etmede en etkili yöntemler olduğu görüşündedirler. Çalışılan 
okul türü, mesleki deneyim, eğitim durumu ve uygulamalı davranış analizine yönelik hizmet içi eğitime katılma gibi demografik özelliklerin problem davranışları azaltmaya 
yönelik izledikleri süreçler, görüşleri ve önerilerinde anlamlı bir farklılığa yol açtığı 
sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The aim of this study is to determine the processes followed by special education teachers 
to reduce problem behaviors (defining problem behavior, preparing a behavior change 
plan, the processes they use to reduce behaviors), their opinions and suggestions and to 
determine whether demographic information of special education teachers leads to a 
significant difference in the the processes, opinions and suggestions they follow to reduce 
problem behaviors. Within the scope of the research, data were collected from 348 special 
education teachers working in special education schools and rehabilitation centers 
operating in Istanbul. The data were collected with the "Questionnaire for Examining the 
Processes, Opinions and Suggestions Followed by Special Education Teachers in 
Reducing Problem Behaviors" and Demographic Information Form developed by the 
researcher and analyzed using statistical methods such as frequency analysis and chi-
square analysis. Although the research findings are detailed, they can be briefly 
summarized as follows: The most preferred method of special education teachers in 
describing problem behavior is the family interview. In this process, it is thought that it is 
very practical to make family/teacher interviews and direct observation, and the 
importance of planning outside of class hours is emphasized. According to teachers, while 
preparing a behavior change plan, defining the target behavior takes the first place and the 
behavior change process is thought to be effective in reducing the problem behavior. It 
has been determined that the most preferred treatment process for the treatment of 
problematic behaviors is ignoring misbehaviour according to teachers. Teachers think that 
differential reinforcement of incompatible behaviors, differential reinforcement of other 
behaviors, ignoring and extinction are the most effective methods of intervening in 
problem behaviors. It was concluded that demographic characteristics such as the type of school they work, professional experience, educational background and participation in 
in-service training for applied behavior analysis led to a significant difference in the 
processes, opinions and suggestions they followed to reduce problem behaviors.