Avrupa komşuluk politikası'nın doğu boyutu: Doğu ortaklığı ve ortak ülkelere etkileri
The eastern dimension of the European neighborhood policy: Eastern partnership and its effects on partner countries
Yazar: GÜLÇİN ŞEVENK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÇİĞDEM ŞAHİN
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Doğu Avrupa = Eastern Eurepean ; Doğu Ortaklığı = Eastern Partnership ; Güney Kafkasya = South Caucaus ; Komşuluk politikası = Neighborhood policy

Özet:
Avrupa Birliği, 2004 yılında başlayan son büyük genişleme dalgasıyla ulaştığı yeni sınırlar neticesinde güney ve doğusunda konumlanan aday ve potansiyel aday ülkeler dışındaki 16 komşusuyla ilişkilerini ayrı bir boyutta yürütmek için 2004 yılında Avrupa Komşuluk Politikası'nı hayata geçirmiştir. Bu ülkelerin doğuda yer alan altısı (Doğu Avrupa ve Güney Kafkasya ülkeleri) için 2009 yılında yine Avrupa Komşuluk Politikası kapsamında ancak özel bir boyut olarak Doğu Ortaklığı girişimi başlatılmıştır.
Bu tez çalışmasının amacı, işte bu özel boyut olarak ortaya çıkan Doğu Ortaklığı uygulamalarının başlangıçtan 2020 yılına kadar konu edilen ülkelerdeki etkilerini ortaya koymaktır. Bu amaçla yürütülen tez çalışması betimleyici yöntemle hazırlanmış, resmi politika uygulama belgelerinde ön görülen durum tespitlerini ve hayata geçirilen eylemlerin etki ve sonuçlarını gözlemleyen temel literatür kaynaklarının derlenmesiyle ortaya konan bir doküman analizi şeklinde sunulmuştur.
Çalışma üç ana bölüm kapsamında hazırlanarak; ilk bölümde Avrupa Komşuluk Politikası'nın detaylı içeriği incelenmiş, ikinci bölümde bu politikanın özel bir boyutu olarak Doğu Ortaklığı'nın kapsamı, uygulanması, tek tek ülkelere ilişkin yapısı ortaya konmuş, üçüncü bölümde ise yine her bir Doğu Ortaklığı ülkesi özelinde yapılan uygulamalar ve hayata geçirilen eylemleri ile bunların etkilerinin yanı sıra, bazı özel bölgesel meselelere ilişkin Avrupa Birliği'nin Doğu Ortaklığı kapsamındaki yaklaşımları değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonucunda, Avrupa Birliği'nin çevresinde bir dostlar halkası-güvenli halka oluşturmak üzere hayata geçirdiği bu politikanın Doğu Ortaklığı boyutunda beklenen etkileri yaratamadığı, demokrasi, insan hakları ve özgürlükler gibi sunulan önceliklere ilişkin yaklaşımına rağmen uygulamada Birliğin kendi iç ekonomik, sosyal ve siyasi güvenliğinin korunmasının söz konusu olduğu, Doğu Ortaklığı bünyesinde hayata geçirilen eylemlerin ortak ülkelerde kısmen yerelde bazı olumlu etkileri olmakla birlikte genel itibariyle beklenen dönüştürücü etkinin görülmediği tespitleri yapılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Avrupa Birliği, Avrupa Komşuluk Politikası, Doğu Ortaklığı, Doğu Avrupa, Güney Kafkasya

Abstract:
The European Union implemented the European Neighborhood Policy in 2004 in order to conduct its relations with its 16 neighbors in a separate dimension, excluding the candidate and potential candidate countries located in the south and east as a result of the new borders it reached with the last great enlargement wave that started in 2004. For six of these countries in the east (Eastern European and Southern Caucasus countries), the Eastern Partnership initiative was launched in 2009, again within the scope of the European Neighborhood Policy, but as a special dimension.
The aim of this thesis is to reveal the effects of the Eastern Partnership practices, which emerged as this special dimension, in the countries discussed from the beginning until 2020. The thesis study carried out for this purpose was prepared with a descriptive method and presented in the form of a document analysis revealed by compiling the main literature sources observing the due diligence foreseen in the official policy implementation documents and the effects and results of the actions taken.
The study was prepared within the scope of three main sections; In the first part, the detailed content of the European Neighborhood Policy was examined, in the second part, the scope, implementation and structure of the Eastern Partnership as a special dimension of this policy were revealed, and in the third part, the practices and implementations specific to each Eastern Partnership country were presented. The European Union's approaches to some specific regional issues within the scope of the Eastern Partnership, as well as its actions and their effects, are evaluated. As a result of the study, it was concluded that this policy, which the European Union put into practice to create a circle of friends and a safe circle, did not have the expected effects in the Eastern Partnership dimension, and despite its approach to the priorities presented such as democracy, human rights and freedoms, the Union's own internal economic, social and political security was protected in practice. It has been determined that the actions taken within the scope of the Eastern Partnership have some positive effects in the partner countries, partially locally, but in general, the expected transformative effect has not been observed.
Keywords: European Union, European Neighborhood Policy, Eastern Partnership, Eastern Europe, South Caucasus