Kur'an'ın ilk muhataplarının bilgi zemini: Ashab-ı Sebt örneği
The knowledge basis of the first addressees of the Qur'an: The example of the companions of Sabbath
Yazar: ESRA ERDOĞAN ŞAMLIOĞLU
Danışman: PROF. DR. ENVER ARPA ; PROF. DR. HALİS ALBAYRAK
Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi / İslami Araştırmalar Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion
Dizin: Ashab =   ; Bilgi = Knowledge ; Cumartesi = Saturday ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Kısas-ı Kur'an = Kısas-ı Kur'an ; Maymunlar = Primates ; Yahudiler = Jews ; Şabbat = Şabbat

Özet:
Allah insanla tarihin belli dönemlerinde iletişime geçmiştir. Kur'an ayetleri bu iletişimin somutlaşarak vahiy aracılığıyla muhatabına ulaşmış halidir. Dolayısıyla Kur'an ayetlerine ilişkin en doğru anlama nüzul asrına yakınlaştıkça artmaktadır. Bu, Kur'an'ın ilk muhataplarının bilgi zemininin ayetlerin anlaşılmasındaki önemini gündeme getirmektedir. İlk muhatapların yaşam tarzları, anlayışları, yaşantıları, duydukları veya anlatageldikleri hikâyeleri gibi çoğu hususun vahyin indirildiği ve örneklerinin seçildiği ortam olduğu bilinmektedir. Bu ortamda muhatabın bilgisi bazen teyit edilmekte, bazen yanlış bildiği konular tashih edilmekte veya farklı versiyonları hatırlatılmakta, bazen de çok sınırlı bilgisinin olduğu hususlarda yeni girişler yapılmaktadır. Muhatabın vahyin aktarımındaki bu rolü, onların anlam dünyasının dinamiklerini oluşturan bilgilerin araştırılmasını gerekli kılmaktadır. Kur'an ayetlerinin bu bilgi zeminleri araştırılıp tartışılmalı, ayetlere ilişkin en yakın anlamın tespit edilmesi gerekmektedir. "Bilgi Zemini" kavramı bu açıdan çalışmamızda Kur'an ayetlerinin nasıl çalışılması gerektiğinin yöntemini göstermektedir. 
Yöntem önerisinin uygulanabilirliği ise tezimizde bir örnek üzerinden çalışılmıştır. Kur'an'da on dört ayetin konusu olan Ashab-ı Sebt kıssası yöntemin uygulanabilirliğini tespit amaçlı seçilmiştir. Ashab-ı Sebt kıssasına ilişkin rivayetlerde çok fazla detay bulunmamaktadır. Örneğin kıssanın geçtiği şehre veya yaşandığı tarihe ilişkin bilgiler net değildir. Konuyla ilgili araştırmacılar tarafından yapılan çoğu çalışma sadece rivayet eksenli düşünüldüğünden bu sebeple eksiklikler barındırmaktadır. Bilgi zemini teorisi, Ashab-ı Sebt kıssasına indiriliş amacına daha yakın bir anlam verme imkânı sunmuştur. Araştırmada Ashab-ı Sebt kıssası ayetleri detaylı incelenmiş, kelimeler, kavramlar, ayetlerin bağlamları, siyak-sibakları, sebeb-i nüzulleri ve en önemlisi teori içindeki tüm bilgi zeminleri araştırılmış, tartışılmıştır.

Abstract:
God has communicated with human beings at certain periods of history. The verses of the Qur'an are the concretization of this communication through revelation to its adressee. Therefore, the most accurate understanding of the Qur'anic verses increases as we get closer to the time of revelation. This brings up the importance of the Knowledge Basis of the first adressees of the Qur'an in understanding the verses. It is known that most of the issues such as the lifestyles, understandings, experiences, stories they heard or told, etc. of the first adressees were the environment on which the revelation was revealed and the examples were selected. In this environment, the knowledge of the adressee is sometimes confirmed, sometimes the issues that he knows incorrectly are corrected or reminded of different versions, and sometimes new entries are made in matters of which he has very limited knowledge. This role of the addressee in the transmission of revelation makes it necessary to investigate the knowledge that constitutes the dynamics of their understanding. The knowledge basis of the Qur'anic verses should be investigated and discussed, and the closest meaning of the verses should be determined. In this respect, the concept of "Knowledge Basis" shows the method of how Qur'anic verses should be studied. 
The applicability of the method proposal was studied through an example in our thesis. The example of Companions of Sabbath was chosen to determine the applicability of the method. There are not many details in the narrations about the story. For example, information about the city where the event took place or the date of its occurrence is not clear. For this reason, most of the studies written by researchers on the subject have deficiencies since they are only narration-based. The knowledge basis theory provided the opportunity to give the example a meaning closer to the purpose for which it was revealed. In this study, the verses were analyzed in detail, the words, concepts, contexts of the verses, reasons of revelation, and most importantly, all the knowledge basis within the theory were investigated and discussed.