1826 yılı İstanbul mahkeme kayıtlarına göre iktisadi faaliyetlerin sosyal ağ analizi
The social network analysis of economic activities based on Istanbul court records of 1826
Yazar: YAVUZ SELİM KARABURUN
Danışman: DOÇ. DR. YAKUP AKKUŞ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics ; Tarih = History

Özet:
Sosyal Ağ Analizi ve tarihi kayıtlarda kullanımı, arşiv kaynaklarından elde edilen geniş bir yelpazedeki kaydın tasnif edilerek değerlendirilmesini ve bu sayede çok sayıda verinin anlamlı bir bütüne dönüşebilecek grafik bilgiler haline gelmesini sağlamaktadır.
1826 yılında gerçekleşen önemli olaylar sebebiyle istisnai olarak bu yıla ait defterler bütünlük arz etmesi amacıyla ardışık bir şekilde İSAM tarafından translitere edilmiştir. Bu durum da bize tek bir yıla ait kayıtlarda sosyal ağ analizi yapma imkânı tanımıştır. İstanbul Mahkemesi'nin 1826 yılına ait 147-148-154 no'lu defterleri taranmış ve 766 farklı girdiden iktisadi faaliyetleri kapsayan kayıtlar ayıklanarak tasnif edilmiştir. Bunun sonucunda saptanan 616 aktör arasında 406 farklı iktisadi ilişki analize tabi tutulmuştur. 
Çalışmada, Tanzimat'ın eşiğinde ve piyasalaşmaya zorunlu eklemlenme sürecinde, Osmanlı İstanbul'unun piyasaya özgü ilişkiler ağına ev sahipliği yaptığı gözlenmiştir. Sosyal ağ analizi sonucunda; aktörlerin dini mensubiyet, unvan varlığı ve cinsiyet açısından ayrım gözetmeksizin serbestçe ticari-iktisadi ilişkiler kurduğu tespit edilmiştir. Analize tabi bireylerin büyük bir çoğunluğunu (% 87) erkekler oluşturmaktadır. Bireyler arasındaki iktisadi ilişkilerin büyük bir kısmının borç-alacak ilişkisi (% 46) olduğu saptanmıştır. Bu ilişkiyi, bir nevi ödeme ve bireysel yatırım (tasarruf) aracına dönüşen, gediklerin devri (% 16,46) takip etmiştir. Hisse devri biçimindeki ilişkilerin (% 6,98) çoğunda hisseye konu olan mülkler de yine gedik haklarıdır. Bireyler arasında ortaklık ilişkisinin azlığı (% 6,73) ise dikkat çekicidir.

Abstract:
Social Network Analysis and its use in historical records enable the classification and evaluation of a wide range of records obtained from archival sources, thus turning a large amount of data into graphical information that can turn into a meaningful whole.
Due to the important events that took place in 1826, the books belonging to this year were exceptionally transliterated by ISAM to ensure integrity. This situation gave us the opportunity to perform social network analysis on records belonging to a single year. The books of the Istanbul Court numbered 147-148-154 belonging to the year 1826 were scanned and the records covering the economic activities from 766 different entries were sorted and classified. As a result, 406 different economic relations among 616 actors were analyzed.
In the study, it was observed that Ottoman Istanbul hosted a network of relations specific to the market, on the threshold of the Tanzimat and in the process of compulsory articulation to marketization. As a result of social network analysis; It has been determined that the actors freely establish commercial-economic relations without any discrimination in terms of religious affiliation, title and gender. Most of the individuals subject to analysis (87%) are men. It has been determined that most of the economic relations between individuals are debt-credit relations (46%). This relationship was followed by the transfer of the gediks (16.46%), which turned into a kind of payment and personal investment instrument. In most of the transactions in the form of share transfer (6.98%), the properties subject to shares are also gedik transactions. The scarcity of partnership relations between individuals (6.73%) is remarkable.