Osmanlı Seyahatnamelerinde Avrupa (1839-1876)
Europe in Ottoman Book of Travels (1839-1876)
Yazar: İBRAHİM ŞİRİN
Danışman: PROF. DR. MUSA ÇADIRCI
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2004
Konu: Tarih = History

Özet:
Toplumlar, kendilerini öteki üzerinde kurarlar. Osmanlı'nın ötekisi Avrupa'dır. Osmanlı metinlerinde öteki olarak Avrupa; lanetli, kendisi ile eşit ve askerlik, teknik, bilim gibi alanlarda kendisinden ileri olarak görünür. Avrupa karşısında Osmanlı ise, Avrupa'dan üstün, eşit, bazı alanlarda geridir. Klasik dönem Osmanlı metinlerinde özellikle kronik, gazavatnâme ve Vakıat- ı Sultan Cem gibi esaret hatıra ve mektuplarında; Osmanlıların kendilerini ötekilerden (Avrupalılardan) üstün olarak gördükleri açıkça hissedilir. Üstünlük duygusu, Karlofça barışı ile yerini Avrupa'yla eşit bir anlayışa bırakır. Osmanlıların savaşlardaki yenilgilerinin artması ve toprak kayıpları, kendilerine olan güvenin sarsılmasına sebep olur. Avrupa, askeri açıdan üstündür. Sefirler, eserlerinde Avrupa'nın askeri ve teknik açıdan Osmanlı'ya örnek olması gerektiğinde birleşirler. Sefirlerin Avrupa gözlemleri, yenileşme projesine dönüşür. Ahmed Resmi, Ebu Bekir Ratib Efendi, Nizam-ı Cedit, Sadık Rıfat, Tanzimat hareketinin teorisyenidir. Tanzimat dömeninde Avrupa, emperyal ve medeni Avrupa olmak üzere iki farklı düzeyde algılanır, medeniyeti teknik, yönetim ve ekonomik açılardan Osmanlılardan iyi olmasına karşın ahlaki açıdan kusurludur. Onlar, Avrupa bilim ve tekniği ile Osmanlı ahlakının sentezinden daha insani bir medeniyetin doğacağını düşünürler. Eşitlik, adalet, insan haklan, kamuoyu, parlamenterizm, laiklik, özel sektör ve çalışma gibi Avrupa'dan ödünç aldıkları kavramlarla toplumu yeniden kurmayı denerler. 245

Abstract:
Societies build themselves on the other. The other the Ottoman was Europe. In Ottoman writing Europe, the other, was described as equal to the Ottoman, damned and more developed in terms of military, technology, science. On the other hand, the Ottomans in comparison with Europe -saw itself egual and superior to Europe in many aspects of power. In the Ottoman texts of classical period [such as chronicles, gazavatnâme(heroic victory poems) and imprisonment memoirs and diaries e.g. Vakiat-i Sultan Cem], it may easily be observed that tha Ottoman regarded themselves as superior to the Europeans. However, with the signing of the Karlofça Treaty, the Ottomans were regelated to a position of comparative insignificance. The loss of territory and defeats in wars weakened its position and caused lack of confidence. Then the Ottoman sense of superiority altered place and left itself to a context of equality. Since Europe was superior to the Ottomans in terms of military, the Ottoman ambasadors abroad emphasised in their writings that the Ottoman Empire needed to imitate Europe in the institutional and organisational outlines of military and tecnique. The Observations of the ambassadors, in view of the gradual decline of the Ottoman pover in world politics and tecnology, came out as projectb of reform and alternative theories. For instance, Ahmed Resmi, Ebubekir Ratib Efendi became the theoretician of the Nizam-i Cedid (The New Order), while sadık Rıfat did that of the Tanzimat (the Reforms) era. During the Tanzimat era, Europe was perceived by the Ottoman in two different aspect: imperial Europe and civilised Europe. The Ottoman bureaucrats and intellectuals regarded the Europen tecnical, administrative and economic elaborations to be a counteract against the European imperialism. According to the Tanzimat generation Europe althougt it was superior in terms of tecnique, economy and system of administraction lached in ethical values. The generation considered that it wold be a great composition if they could combine the European tecnical, adminisrative and economic rules and standards with the Ottoman ethics. They tried to re-establish the Ottoman society with the European values of equelity, justice, human rights, public opinion, parliamenterism, secularism, private sector and labour. 246