Afyon ili yumurta tavukçuluğu işletmelerinde karlılık ve verimlilik analizleri
The profitability and psoductivity analysis of layer hen enterprises in Afyon province
Yazar: SAVAŞ SARIÖZKAN
Danışman: PROF.DR. ENGİN SAKARYA
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hayvancılık İşletme Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine

Özet:
120 ÖZET Afyon İli Yumurta Tavukçuluğu İşletmelerinde Karlılık ve Verimlilik Analizleri Bu araştırma, Afyon İli yumurta tavukçuluğu işletmelerinin sosyo-ekonomik özellikleri yanında; işletmelerde, teknik performans göstergelerini (yumurta verimi, yemden yararlanma ve mortalite oram gibi) üretim sürecinde kullanılan girdi unsurlarının dağılımlarını, optimum kaynak kullanımındaki etkinlik derecesini, karlılık ve verimliliği artırmak için alınabilecek önlemleri tespit etmek amacıyla yapılmıştır. Araştırmanın materyalini, ildeki yumurta tavukçuluğu işletmeleri arasından tabakalı örnekleme yöntemi ile seçilen 40 adet işletmeden anket yoluyla sağlanan 2002-2003 yıllarına ait veriler oluşturmuştur. Elde edilen verilerin değerlendirilmesinde, verimlilik analizleri için, Cobb- Douglas üretim fonksiyonu çoklu regresyon modeli oluşturularak tahmin edilmiş, karlılık analizleri için de rantabilite rasyolarmdan yararlamlrnıştır. İşletmeler ölçekleri itibariyle; 9.999'a kadar yumurta tavuğuna sahip olanlar küçük ölçekli, 10.000 - 29.999 arası yumurta tavuğuna sahip olanlar orta ölçekli, 30.000 ve üzeri olanlar da büyük ölçekli işletmeler olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca değerlendirmeler tüm işletmeler bazmda da yapılmıştır. İldeki yumurta tavukçuluğunda, ortalama üretim süresi 480 gün (68,6 hafta) ve mortalite oram ise yüzde 12,5 olarak bulunmuştur. Ortalama yemden yararlanma oram da (kg yem/kg yumurta) 2,37 olarak hesaplanmıştır. Araştırmada kullanılan girdi unsurlarının toplam girdi içerisindeki oranlan incelendiğinde; yarka maliyetinin yüzde 16,94; yem'in yüzde 69,35; işçilik'in yüzde 3,07; veteriner-sağlık giderlerinin yüzde 0,72; bakım-onanm ve amortisman giderlerinin yüzde 2,42 ve diğer giderlerin yüzde 7,50 oranında olduğu tespit edilmiştir. Mali rantabilite rasyosu büyük ölçekli işletmelerde 14,90; orta ölçekli işletmelerde 8,74 ve küçük ölçekli işletmelerde -0,23 olarak bulunurken, rantabilite faktörü değerleri sırasıyla 15,76; 9,83 ve -0,65 olarak gerçekleşmiştir. Model tahmin sonuçlan, ölçekler itibariyle ve tüm işletmeler bazmda ölçeğe göre azalan getirinin mevcut olduğunu göstermektedir. Girdi unsurlarının her biri için hesaplanan Marjinal Değer Prodüktiviteleri tüm işletmeler üzerinden; yarkada - 0,40 TL, yemde 1,65 TL, işçilikte - 2,73 TL, veteriner-sağlıkta 7,59 TL ve diğer giderlerde 0,91 TL olarak bulunmuştur. İşletmelerin fiili ve tahmini üretim değerlerinden yararlanılarak hesaplanan ortalama verimlilik endeksleri değerleri; küçük ölçekli işletmelerde 97,43; orta ölçekli işletmelerde 98,75 ve büyük ölçekli işletmelerde ise 98,03 olarak hesaplanmıştır. Anahtar Kelimeler: Yumurta Tavukçuluğu, Maliyet, Karlılık, Verimlilik, Cobb-Douglas

Abstract:
121 SUMMARY The Profitability and Productivity Analysis of Layer Hen Enterprises in Afyon Province. This study was aimed to investige besides the socio-economic characteristics of layer hen enterprises in Afyon Province, the proportion of cost components in the total cost of production, technical performance values (FCR, laying and mortality rate, etc.) efficiency of optimum source management, and determining measures to be taken for improvement of profitability and productivity. The data used in the study obtained from an interview survey from randomly selected 40 laying hen enterprises in the province in years 2002-2003. Productivity analysis were performed by estimating Cobb-Douglas production function using multiple regression analysis, and profitability of the enterprises were assessed by using the profitability ratios. The enterprises were grouped into three categories according to their scales, namely small scale (up to 9.999 hens), medium scale (10.000 - 29.999 hens) and large scale (>30.000 hens). In addition, evaluations were made for aggregate of all enterprises too. The average egg production period, mortality rate and feed conversion rate (FCR) were calculated as 480 days (68,6 weeks); % 12,5 and 2,37 respectively. The proportions of cost of pullet, feed, labour, veterinary-medicine, depreciation-repair-maintenance and miscellaneous expenses in the total cost accounted for 16,94; 69,35; 3,07; 0,72; 2,42 and 7,50 respectively. The financial rantability ratio and rantability factor of large scale enterprises calculated as 14,90 and 15,76; for medium scale 8,74 and 9,83; for small scale -0,23 and -065 respectively. The estimated regression model results showed a decreasing return to scale in an all scales and aggregate of all farms. The marginal product values calculated for all enterprises were - 0,40 TL for pullet, 1,65 TL for feed, - 2,73 TL for labour, 7,59 TL for veterinary-medicine, and 0,91 TL for the other costs. Average productivity indexes estimated by using the real and estimated production values of enterprises were calculated to be 97,43; 98,75 and 98,23 in small, medium and large scale enterprises respectively. Key words: Layer Hen, Cost, Profitability, Productivity, Cobb-Douglas