Çimento fabrikalarında solunabilir tozdaki serbest kristalin silika - kuvars içeriklerinin değerlendirilmesi
Evaluation of free cyrstaline silica-quartz content in the respirable dust at cement plants
Yazar: BURAK YASUN
Danışman: PROF. DR. BAHTİYAR ÜNVER
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Maden Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Maden Mühendisliği ve Madencilik = Mining Engineering and Mining

Özet:
İşyeri ortamında malzemelerin taşınması, boşaltılması gibi pek çok mekanik işlem sonucu oluşan solunabilir tozların bir kısmı, çalışanların sağlığını olumsuz yönde etkilemektedir. Akciğer hastalıklarına neden olan bu tozların en tehlikelilerinden birisi; kristalin silika (kuvars)'dır. Bu tozların neden olduğu silikozis hastalığı madencilik ve inşaat gibi sektörlerde sıkça görülmektedir. Çimento fabrikalarında da üretimin her aşamasında solunabilir tozlar oluşabilmekte ve kristalin silika içerebilmektedir.Çimento Endüstrisi İşverenleri Sendikası (ÇEİS) ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Enstitüsü Müdürlüğü (İSGÜM) arasında imzalanan bir protokol ile Türkiye'deki 44 çimento fabrikasında, çalışma ortamına toz yayılan bölümler ön inceleme yapılarak belirlenmiş ve bu bölümlerdeki toz seviyeleri ölçülmüştür.Ölçüm yapılan bölümlere ait toz numuneleri, İSGÜM Ankara Laboratuarı'nda bulunan FT-IR cihazı ile analiz edilerek, kristalin silika miktarları ölçülmüştür. Kristalin silika içeren numuneler, hem ulusal hem uluslararası mevzuat ve yöntemler ışığında değerlendirilmiş, 8 saatlik çalışma süresi içerisinde çalışanların soluyabileceği toz miktarının eşik sınır değeri (ESD) geçip geçmediği belirlenmiştir.Solunabilir tozların toplam konsantrasyon değerleri ile ilgili olarak daha önce yapılmış çalışmalarla paralellik gösteren sonuçlara göre, çimento fabrikalarında solunabilir toz yoğunluğu en çok olan bölümler ?kırıcı? ve ?paketleme? olarak tespit edilmiştir. Ancak sadece solunabilir toz değil, kristalin silika yoğunluğunu da değerlendiren bu çalışma, dünyadaki ilk çalışma olması yönünden önem arz etmektedir.Aynı zamanda bu tez çalışması ile elde edilen sonuçlar doğrultusunda ulusal ve uluslararası sınır değerler karşılaştırılmıştır. Ölçüm ve analizler nicel olarak ortaya konmuş ve elde edilen sonuçlar, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü tarafından taslağı hazırlanan ?Tozla Mücadele Yönetmeliği?nin oluşmasına katkıda bulunmuştur.

Abstract:
The respirable dusts which spread out by many mechanical operations or carrying and loading out the materials at work places affect the workers? health negatively.One of the most hazardous dusts causing lung diseases is crystalline silica (quartz). These kinds of dusts causing silicosis disease are mostly seen in mining and construction sectors.The respirable dusts can be formed at every production steps of cement plants and contain crystalline silica.With a protocol between Cement Industry Employer?s Union and Ministry Of Labor and Social Security Institute Directorate of Occupational Health and Safety, the units where dusts outspread were determined at 44 cement plants in Turkey by making an observation in advance. The dust concentrations were measured at these units.Dust samples measured at these units were analyzed by FT-IR device at İSGÜM Laboratory and crystalline silica concentrations were determined. The dust samples which contain crystalline silica were evaluated in the light of national and international legislations and methods. It was determined whether dust amounts that workers breathe exceed the threshold limit value (TLV).According to the results showing correlation with the similar studies done before about the concentration amounts of respirable dust in cement plants, the amount of respirable dust was determined as highest at ?crusher? and the ?packaging? units. This study shows severity to be the first study in the world in terms of measuring both respirable dust and amount of crystalline silica.By the results that obtained from the study, national and international threshold limit values were compared together.By this study, the samplings and analysis were evaluated quantitatively and the results contributed to be prepared a new regulation called ?Regulation of Struggle with Dust? of Ministry of Labour and Social Security Directorate General Occupational Health and Safety.