Covıd-19 pandemisinde bitkisel besinlerin ve besin destek ürünlerinin kullanımına yönelik tutum ve bilgi düzeyinin değerlendirilmesi
Evaluation of the attitude and level of knowledge towards the use of herbal foods and dietary supplements in the covid-19 pandemic
Yazar: ŞEYMA KALKUZ
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP GÖKTAŞ
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: COVID 19 = COVID 19

Özet:
Kesitsel tipte planlanan bu çalışmanın amacı sağlık çalışanlarının ve sağlık çalışanı olmayanların COVID-19'da bitkisel besin/besin destek ürünleri kullanımını ve bu ürünlere ilişkin inanışlarını saptamak, COVID-19'da bitkisel besin/besin destek ürünleri kullanımına ilişkin verilen beslenme eğitiminin sağlık çalışanlarının ve sağlık çalışanı olmayanların konu hakkındaki inanışları ile bilgi düzeylerine etkisinin incelenmesidir. Çalışmanın birinci aşamasını 1767 birey, ikinci aşamasını 106 sağlık çalışanı ve 110 sağlık çalışanı olmayan birey tamamlamıştır. Birinci aşama Haziran-Aralık 2021 tarihleri arasında 43 sorudan oluşan çevrimiçi anket ile, ikinci aşama ise eğitim müdahalesi olarak çevrimiçi video iletişim uygulaması aracılığıyla sağlık çalışanları ve sağlık çalışanı olmayanlar için ayrı ayrı iki oturumda gerçekleştirilmiştir. Eğitimin etkinliği her grup için ayrı ayrı hazırlanan ön test-son test formlarıyla değerlendirilmiştir. Uygun katılımcılar sosyal medya aracılığıyla çalışmaya katılmaya davet edilmiştir. Bireylerin 1372'si daha önce COVID-19 geçirmemişken, 395'i geçirmiştir. Katılımcıların %35,3'ünün COVID- 19'dan korunma amaçlı %67,1'inin ise COVID-19 tedavisinde bitkisel besinler/besin destek ürünleri kullandığı saptanmıştır. Katılımcıların çoğu, belirli bitkisel besinler/besin destek ürünlerinin COVID-19'un önlenmesi ve tedavisi üzerinde etkisi olduğuna inanmaktadır. D vitamininin COVID-19'a karşı koruyucu olduğuna inananların oranı COVID-19 geçirmeyen bireylerde (%68,9) geçiren bireylere (%64,6) göre daha yüksektir (p = 0,018). Sağlık çalışanlarının (3,85 ± 1,60'tan 5,51 ± 1,45'e) ve sağlık çalışanı olmayanların (8,34 ± 1,46'dan 9,37 ± 0,88'e) bitkisel besinler/besin destek ürünlerine ilişkin toplam bilgi puanları verilen eğitimden sonra anlamlı olarak artmıştır (p<0,001). Çoğu sağlık çalışanı ve sağlık çalışanı olmayan bireyin, bitkisel besinler/besin destek ürünlerinin COVID-19'un önlenmesinde ve tedavisinde etkili olduğuna inandıkları bulunmuştur, ancak bu inanışlar eğitim müdahalesinden sonra anlamlı olarak azalmıştır (p<0.05). Sonuç olarak, etkinlikleri kanıtlanmadan önce, bitkisel besinler/besin destek ürünlerinin COVID-19'un önlenmesi ve tedavisinde kullanımları hakkında bireylerin bilinçlendirilmesi ve bu ürünlerin gereksiz kullanımından kaçınılması önemlidir. Eğitim müdahalesi hem sağlık çalışanlarının hem de sağlık çalışanı olmayan bireylerin bilgilendirilmesinde etkilidir.

Abstract:
This cross-sectional study aimed to determine the use of herbal foods/dietary supplements in COVID-19 and beliefs about these products, as well as to examine the effect of nutrition education on herbal foods/dietary supplements use in COVID-19 on the beliefs and knowledge levels of health professionals and non-health professionals. A total of 1767 people completed the first phase, and 106 health professionals and 110 non-health professionals completed the second phase. This study was conducted with an online survey of 43 questions in the first phase of the research, and through an online video communication application as an educational intervention in the second phase in two sessions for health professionals and non-health professionals between June and December 2021. The outcomes of the intervention were evaluated with pre tests-post tests prepared separately for each group. Out of the individuals, 1372 had not previously contracted COVID-19, while 395 had. 35.3% of the participants used herbal foods/dietary supplements for the treatment of COVID-19, and 67.1% for protection against COVID-19. Most respondents believed that certain herbal foods/dietary supplements have an impact on the prevention and treatment of COVID-19. Individuals who did not infected with COVID-19 (68.9%) believed that vitamin D is more protective against COVID-19 than individuals (64.6%) who infected with COVID-19 (p=0.018). The total knowledge scores about dietary supplements/herbal foods of health professionals (3.85 ± 1.60 to 5.51 ± 1.45) and non-health professionals (8.34 ± 1.46 to 9.37 ± 0.88) increased significantly after the education (p<0.001). Most health professionals and non-health professionals believed that dietary supplements/herbal foods are effective in the prevention and treatment of COVID-19, but these beliefs were significantly reduced after the educational intervention (p<0.05). As a result, it is important to raise awareness of individuals about the use of herbal foods/dietary supplements in the prevention and treatment of COVID-19 and to avoid unnecessary use of these products before their efficacy is proven. Educational intervention is effective in informing both health professionals and non-health professionals.