Sağlık algısı ile kanser taraması farkındalığı arasındaki ilişki
The relationship between health perceptionand cancer screening awareness
Yazar: SEDA KARAKOYUNLU ŞEN
Danışman: DOÇ. DR. YASEMİN KILIÇ ÖZTÜRK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İzmir Tepecik Eğt. ve Arş. Hast. / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Algı = Perception ; Farkındalık = Awareness ; Kitle taraması = Mass screening ; Kolorektal neoplazmlar = Colorectal neoplasms ; Meme neoplazmları = Breast neoplasms ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Sağlık = Health ; Uterin servikal hastalıklar = Uterine cervical diseases ; Uterin servikal neoplazmlar = Uterine cervical neoplasms ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: İnsan yaşam süresinin uzamasıyla bazı hastalıkların görülme sıklığı artmış olup, dolaylı olarak bu hastalıklardan etkilenen insan sayıları da artmıştır. Bu hastalıkların en önemlilerinden biri de kanserdir. Kanserden korunma ve tespit yollarından en önemlisi olan taramalar, kanser yükünü azaltmak amacıyla hemen hemen tüm dünyada önerilmekte ve yapılmaktadır. Kişilerin kanser taramalarını bilme ve yaptırma durumu ile sağlık algısı arasındaki ilişkiyi irdelemek çalışmanın temel amacıdır.
Gereç ve yöntem: Kesitsel tanımlayıcı nitelikteki araştırma, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile hekimliği polikliniğinde yürütüldü. Araştırmanın evreni, 2019 yılı Ocak-Şubat-Mart aylarında polikliniğe başvuran bireyler olarak belirlendi. Çalışmada, polikliniğe başvuran hasta ve sağlıklı bireylere çalışma kısaca anlatılarak aydınlatılmış onamlarının alınmasını takiben 2 adet anket formu doldurtuldu. Birinci anket, demografik özelliklerin yer aldığı yaş, cinsiyet, okul durumu gibi bilgileri içermesinin yanı sıra kanser taramaları ile ilgili soruları da içeriyordu. İkinci anket ise 'Sağlık Algısı Ölçeği' idi. Araştırma kapsamında 322 katılımcı ile çalışma analiz edildi.
Bulgular: Yaş ortalaması 42,62±14,87 olan çalışma grubunun %65,3'ünü kadınlar oluşturmaktaydı. Bireylerin %46,3'ü ilköğretim mezunu, %27,8'i üniversite ve %16,6'sı ise lise mezunu idi ve %28,4'ü işçi, %19,4'ü ev hanımı, %15'i emekli ve %10,3'ü memurdu. Çalışma grubunu oluşturan bireylerin yaklaşık yarısında kronik bir hastalık bulunmaktaydı. %31,9'u sigara kullandığını, %18,1'i alkol kullandığını, %13,8'i düzenli spor yaptığını, %52,8'i sağlıklı beslenmeye dikkat ettiğini belirtmiştir. Katılımcıların %30,3'ü ailesinde kanser tanısı bulunan bir bireyin bulunduğunu ifade etmiştir. Kanser taramalarının yapıldığını bilme durumuna göre incelendiğinde; %83,4'ü bildiğini (n=267) ifade etmiştir. Bu 267 kişiye hangi kanser taramalarından haberdar oldukları sorulduğunda; %77,2'si meme kanserine, %47,2'si kolon kanserine ve %74,9'u serviks kanserine yönelik taramaların yapıldığını bildiğini belirtmiştir. Bilgi kaynağı olarak %50 civarında sağlık personelleri gösterilmiştir. %39,4'u en az bir kez tarama yaptırdığını söylemiştir. 40 yaş ve üzerindeki kadınların %63,3'ü mamografi çektirdiğini, yaşı 30 ve üzerinde olan kadınların %58,5'i pap-smear yaptırdığını, yaşı 50 ve üzerinde olan bireylerin %22'si gaytada gizli kan testi, %14'ü kolonoskopi yaptırdığını ifade etmiştir. Pap-smear ve mamografi taramalarını yaptırmamaya gösterilen en sık sebep zaman ayıramamak iken, kolorektal kanseri için tarama yaptırmamaya gösterilen en sık sebep kişilerin taramalar ile ilgili bilgi eksikliğidir. Çalışma grubunun sağlık algısı ölçeğine dayanarak hesaplanan sağlık algısı puanı ortalaması 50,18±9,86'dır. Yaş arttıkça SAP (sağlık algısı puanı) değeri azalıyordu (p<0,001). SAP ile serviks ve meme kanseri taramaları için önerilen yaş sınırlarının altında yaptırma ve yaptırmama arasında anlamlılık bulunmaktadır. Kolonoskopi ve gaytada gizli kan testi yaptırma durumu değişkenleri ile puan ortalaması arasında anlamlı fark bulunmamaktadır.
Sonuç: SAP değeri ile kanser taramaları arasında yaş sınırlı kısıtlı bir anlamlılık mevcuttur ve kanser taramaları farkındalığını arttırmak için daha çok bilgilendirme ve eğitim çalışması yapılması (özellikle kolorektal kanser taramaları için) önerilir.
　　
Anahtara kelimeler: sağlık algısı ölçeği, kanser taramaları, serviks kanseri, meme kanseri, kolorektal kanser

Abstract:
Aim: With the prolongation of human life period, the incidence of some diseases has increased and indirectly the number of people affected by these diseases has increased. One of the most important of these diseases is cancer. Screening, which is one of the most important ways of prevention and prevention of cancer, is proposed and made in almost all over the world in order to reduce the cancer burden. The main purpose of this study is to examine the relationship between the perception of cancer screening and making and the perception of health.
Materials  and  Methods: The cross-sectional descriptive research was carried out in the Family Medicine Clinic of Tepecik Education and Research Hospital of the University of Health Sciences. The population of the study was determined as the individuals who applied to the outpatient clinic in January-February-March 2019. In this study, the patients and healthy individuals who presented to the outpatient clinic were briefly explained and two questionnaires were filled after the informed consent was obtained. The first survey included information on age, gender, and school status, as well as questions about cancer screening. The second survey was 'Health Perception Scale'. The study was analyzed with 322 participants.
Results: The mean age of the study group was 42.62 ± 14.87 and 65.3% of the study group was female. 46.3% of the individuals were primary school graduates, 27.8% were university graduates and 16.6% were high school graduates and 28.4% were workers, 19.4% were housewives, and 15% were retired and 10.3% were civil servants. About half of the subjects in the study group had a chronic disease. 31.9% of them said that they used cigarette, 18.1% used alcohol, 13.8% said they do regular sports, 52.8% said that they paid attention to healthy nutrition. 30.3% of the participants stated that there was an individual diagnosed with cancer in their family. When examined according to the knowledge of cancer screening done; 83.4% (n = 267) stated that he knew. When these 267 people were asked what cancer screening they were aware of; 77.2% reported that they had breast cancer, 47.2% had colon cancer and 74.9% had been screened for cervical cancer. About 50% of the health personnel were shown as a source of information. 39.4% at least once said he had the scan. 63.3% of women aged 40 years and older had mammography, 58.5% of women aged 30 and over had pap-smear, 22% of individuals aged 50 and over had a hidden blood test in the stool, 14%. u stated that he had colonoscopy. While the most common reason for not taking Pap-smear and mammography scans is to avoid time, the most common reason for not taking a scan for colorectal cancer is the lack of information about screening. The mean health perception score calculated based on the health perception scale of the study group was 50.18 ± 9.86. As the age increased, the SAP (health perception score) value decreased (p <0.001). There is a significant difference between SAP and cervical and breast cancer screening at the recommended age range. There is no significant difference between the mean scores of the colonoscopy and latent blood test.
Conclusion: There is a limited limited age range between the SAP value and cancer screening, and more information and training studies (especially for colorectal cancer screening) are recommended to increase the awareness of cancer screening.

Keywords: health perception scale, cancer screening, cervical cancer, breast cancer, colorectal cancer