Lyrbe odeionu (bouleuterıon?): koruma sorunları ve önerileri
Conservation issues and proposals of the Lyrbe's Odeion (Bouleuterion?)
Yazar: GİZEM KÖROĞLU
Danışman: DOÇ. DR. UMUT ALMAÇ
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Arkeolojik miras = Archaeological heritage

Özet:
Tez çalışmasının konusu Antalya ili, Manavgat ilçesine bağlı Bucakşeyhler köyünün 5 km kuzeyindeki bir tepenin üzerinde konumlanan Lyrbe antik kentindeki odeion yapısıdır. Çalışma kapsamında yapının mimari belgelemesi tamamlanmış ve yapıda belirlenen koruma sorunları tespit edilerek modern koruma ilkeleri çerçevesinde   öneriler geliştirilmiştir. Kent, Side'nin 23 km kuzeydoğusunda yer alır ve iyi durumdaki korunmuş agorası sebebiyle Pamphylia kentleri arasında önemli bir yerdedir. Odeion, kentin agorasında bulunur. Erken Roma Dönemi'nden başlayarak Bizans Dönemi'nin sonlarına kadar kesintisiz şekilde kullanıldığı anlaşılan agora geçmişte onarımlar ve değişimler geçirmiştir. Lyrbe, 19. yüzyıldan itibaren birçok araştırmacı tarafından ziyaret edilmiştir. Hakkında kısa bilgiler verilen Odeion,  araştırmacıların dikkatini çekmiş ancak geçirdiği onarımlar ve değişimler  sebebiyle özellikle işlevi ve isimlendirmesiyle ilgili hakkında kesin değerlendirmeler yapılmamıştır. 
Tez, altı ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm giriş bölümüdür ve bu kısımda tezin amacı, kapsamı ve yöntemine değinilmiştir. Tüm süreçteki araştırma ve belgeleme yöntemlerine de bu bölümde açıklanmıştır.
İkinci bölümde, yapının içerisinde yer aldığı antik kente ilişkin bilgiler sunulmuştur.  Kentin konumu, tarihçesi, dokusu ve alanda  daha önce gerçekleştirilen kazı ve araştırma geçmişi bu bilgiler arasındadır. Odeionun içinde bulunduğu agoranın temel mimari ve yapısal özellikleri de  bu bölümde yer alır.
Üçüncü bölümde, önce yapının deskripsiyonu yapılmış, tarihçesiyle ilgili genel bilgiler sunulduktan sonra özellikle mimari koruma bağlamında mevcut durumu ile ilgili verilere yer verilmiştir. Bu bölüm içerisinde, yapının işlevi ile ilgili araştırmacıların ortaya koyduğu görüşlere de değinilmiştir. Mimari belgeleme çalışması ve incelemelere dayanarak  yapının plan ve cephe özellikleri, yapım malzeme ve teknikleri, mevcut hasarlarına ilişkin bilgilerde bu bölümde bulunmaktadır. 
Dördüncü bölüm, yapının ilk yapımındaki durumuna ilişkin araştırmaların yapıldığı, farklı kaynaklardan ve yapının kendisinden elde edilen bilgilerle sonucunda ulaşılan restitüsyon önerisi sunulmuştur. Restitüsyon çalışması için yazılı ve görsel arşiv belgeleri, eski fotoğraflar, kazı raporları incelenmiş ve restitüsyon önerisinde bulunabilmek adına tipolojik araştırmalar yapılmıştır. 
Beşinci bölümde yapıdan edinilen tüm bilgiler ve yapılan araştırmalar, tespitler ile bir bütün halinde ele alınmış ve yapıya uygun restorasyon ve müdahale önerileri geliştirilmiştir. Koruma sorunlarının ağırlıklı olarak çevresel faktörler ve bölgeye gelen ziyaretçi müdahaleleri kaynaklı olduğu, dış hava koşullarının da malzeme bozulmalarında etkili olduğu gözlenmiştir. Geçmişten günümüze uygun olmayan malzeme ve tekniklerle yapılan müdahaleler göz önünde bulundurularak, Lyrbe agorası ve odeionunun gelecek nesillere ulaşabilmesi için doğru koruma önerilerinin belirlenmesine çalışılmıştır. Bu önerileri oluştururken arkeoloik alanlardaki koruma yaklaşımına dair özel bir başlık açılarak  bu durum irdelenmiş ve buna yönelik öneriler geliştirilmeye çalışılmıştır. 
Çalışmanın son bölümü olan altıncı bölümde yürütülen tüm çalışmalar irdelenmiş ve çalışmanın genel değerlendirilmesi yapılmıştır. Sonuç olarak bu çalışma kapsamında; Lyrbe antik kentindeki odeion yapısının 2023'teki durumunu kayıt altına alan rölöve çizimleri hazırlanmış, yapıdaki malzeme kullanımlarına ve hasarlara ilişkin tespitler yapılmıştır.  Yeni teknolojilerin katkısıyla gerçekleştirilen belgeleme yöntemi, yeni bulgular ve bakış açılarının değerlendirilmesine olanak sunmuştur. Araştırmalardan elde edilen bilgiler ışığında, yapının günümüzdeki durumu, içinde bulunduğu ortam ve aldığı yoğun ziyaretçi kitlesi göz önüne alınarak uygun koruma önerileri sunulmuştur.

Abstract:
In this study, the odeion structure in the ancient city of Lyrbe, located on a hill 5 km north of the village of Bucakşeyhler in the Manavgat district of Antalya province, was documented, and conservation proposals were developed in line with the problems identified in the structure. The city is located 23 km northeast of Side. The natural sheltered structure offered by the hilly area, which is largely bounded by steep slopes, must have played a role in the establishment of the city in this location. The settlement is most easily accessed from the long ridge to the southeast, which is followed by the present road. A fortification wall was built here in the late period to protect against a possible attack from this direction. The agora was used uninterruptedly from the Early Roman Period until the end of the Byzantine Period, undergoing repairs and additions during this time. The Lyrbe agora, an example of the Ionian-style agoras of Anatolia developed in the Hellenistic period, bears a Hellenistic character with many architectural details and partially with its masonry character.

Starting from the 1800s, the city, which has been briefly described by many travellers and researchers, holds an important place among the cities of Pamphylia with its well-preserved agora as well as many structures such as baths, temples, and churches. The region of Pamphylia, including Lyrbe, contains many ruins of ancient cities. The names of most of these city ruins have been identified through historical documents such as inscriptions or coins. However, there are also cities whose names have not yet been finalized due to the lack of such concrete evidence, and Lyrbe is one of them. Due to the insufficiency of the archaeological and epigraphic data obtained in the research conducted to date, there is still no certainty about the name of the city. However, in the source published after the successful rescue excavations carried out in the region under the direction of Prof. Dr. Jale Inan between 1972 and 1979, it is stated that among the research and publications on the name of the city, J. Nollé's explanations shed light on the subject in many ways and contain the most accurate explanation of the city's name.

The structure under research has attracted the attention of every researcher visiting this city; leading to various ideas about its function. F. V. Luschan, one of the first researchers to visit the city, named the structure a "Hemicyclium" but did not express any idea about its function. H. Rott considers it as a "Bouleuterion" consisting of this structure along with all the shops on the east side of the Agora. G. Bean and T.B. Mitford, on the other hand, believe that the structure served as an "Odeion" for musical performances and speakers. The team conducting excavations in the city between 1972 and 1979 described it as a meeting structure, while N. Yıldırım, in her thesis published in 2014, emphasizes that the space may have been used as a "Nektareion" based on the inscription "ΤΟ ΕΡΓΟΝ ΝΕΚΤΑΡΕΙΟΝ" found on the lintel of the large opening gate in the south.

The focus of this study is on the architecture and conservation issues of the Lyrbe Odeion. Detailed architectural documentation and literature research were carried out during fieldwork in the summers of 2022 and 2023 to document the architectural features and conservation issues of the structure. This semi-circular structure with a radius of 14.92 m in the east-west direction is an ashlar construction and continues the eastern part of the Lyrbe Agora with its well-preserved monumental facade section, which is 23.70 m wide and has two large and two small gates. The structure, which shares a similar construction technique with the agora must have been built as part of the overall construction program. However, the different types of wall masonry patterns observed in the semi-circular eastern section and interior of the structure indicate late-stage repairs and interventions.

The thesis consists of six main chapters. The first chapter is the introduction, where the purpose, scope, and methodology of the study are explained. The research and documentation methods used throughout the entire process are also mentioned in this chapter. The study is based on fieldwork data collected during the summer months of 2022-2023. Different types of techniques were used in the documentation process; taking measurements with traditional methods, utilizing the point cloud created using the total station, capturing photographs via drone, creating a model using these photographs, and obtaining orthographic images that can form the basis for drawings from the model.

In the second chapter, information about the ancient city in which the structure is located is presented. Among these are the city's location, history, texture, and the previous excavations and research conducted in the area. The fundamental architectural and structural features of the agora, where the Odeion is situated, are also included in this section.

In the third chapter, the description of the structure is provided first, followed by general information about its history. Special emphasis is given to data regarding its current state, particularly in the context of architectural conservation. This section also addresses the opinions of researchers concerning the function of the structure. Based on architectural documentation and studies, information about the structure's plan and façade features, construction materials and techniques, as well as existing damages, is also included in this section. 

In the fourth chapter, a reconstitution proposal is presented based on comprehensive research into the original state of the structure. This proposal is formulated from information derived from different sources and the structure itself. The study involved a thorough examination of written and visual archival documents, historic photographs, and excavation reports, supplemented by typological research to support the formulation of the reconstitution proposal.


In the fifth chapter, a comprehensive assessment of all the information obtained from the structure and the research conducted has been evaluated. As a result, appropriate conservation proposals for the structure have been developed. It has been observed that conservation issues primarily stem from environmental factors and visitor interventions. Additionally, external weather conditions significantly impact material deterioration. Considering past interventions with inappropriate materials and techniques, efforts have been made to determine the proper conservation proposals to ensure the preservation of the Lyrbe agora and odeion for future generations. While creating these recommendations, a special focus was placed on the conservation approach in archaeological sites, and this situation was examined, and suggestions were tried to be developed accordingly.

In the final section of the study, the sixth section, all the conducted studies are examined, and a general evaluation is made. In conclusion, within the scope of this study; survey drawings were prepared to record the current state of the odeion structure in the ancient city of Lyrbe in 2023, along with assessments of the materials used in the structure and the observed damages. The documentation method, which was realized with the contribution of new technologies, enabled the evaluation of new findings and perspectives. Based on the information obtained from the research, appropriate conservation proposals were presented, taking into account the current state of the building, its environment, and the intense visitor audience it receives.