Finansal krizlerin aracı kurumlar üzerindeki etkileri /
Yazar: MUSTAFA GÜMÜŞ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ÖMER TANJU DURUSOY
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Politikası Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2004
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Aracı kurumlar = Intermediary institutions ; Finansal etki = Financial effects ; Finansal kriz = Financial crisis ; Kriz = Crisis ; Sektörel analiz = Sectoral analysis

Özet:
ÖZET Ani ve beklenmedik şekilde ortaya çıkan durum olarak ifade edebileceğimiz kriz kavramı ile son dönemde finansal alanda sıkça karşılaşılmaktadır. İç içe geçmiş mali yapılar ulusal krizlerin ülke içinde yayılmasına neden olurken, finansal liberalizasyon uluslararası finansal krizlere yol açmaktadır. Ülkemizde de çeşitli nedenlerle 1994, 1998, Kasım 2000 ve Şubat 2001 yıllarında finansal krizler yaşanmıştır. Söz konusu krizlerden gerek bankalar gerek aracı kurumlar oldukça olumsuz etkilenmiştir. Bankacılık sektörünün krizler karşısında gösterdiği tepkiler ve etkilenme derecesine ilişkin olarak ülkemizde pek çok çalışma bulunurken, aracılık sektörüne ilişkin yeterli çalışma bulunmamaktadır. Bu noktadan hareketle, tezde aracılık sektörünün krizler karşısındaki tepkileri, krizlerden etkilenme dereceleri temel olarak mali yapılar üzerinden incelenmiş, krizlerin aracı kurumların ve sektörün faaliyet yapısına olan etkileri değerlendirilmiştir. 2000 Kasım ve 2001 Şubat krizlerine ilişkin veriler incelendiğinde, - Kriz döneminde aracılık sektörünün kısa vadede olumsuz etkilenmediği Kriz sürecinde alacakların tahsil edilebildiği, sektörün daha likit bir mali bünye ile çalışmaya başladığı, daha kısa vadeli ve güvenilir plasmanlar gerçekleştirerek kendilerini karşı taraf, döviz kuru ve faiz riskinden korumayı başardıkları, - Borçların pasif yapı içerisindeki payının kriz öncesinde arttığı, kriz sonrasında ise büyük ölçüde azaldığı, 30.06.1999 döneminde aktif toplama oranı %54 olan borçlar toplamının, 31.03.2003 döneminde %25'ler seviyesine kadar gerilediği, -. Kriz öncesinde %46 seviyesinde olan öz sermayenin aktif toplama oranının, sürekli artış göstererek 2003 yılının ilk 3 ayında %75 olarak gerçekleştiği, bu tür bir sermaye yapısının sektörün karşı karşıya olduğu riski azaltırken, öz sermayenin vergilendirilmesi problemini ortaya çıkardığı,- Güçlü sermaye yapısına ve yüksek likidite oranlarına bağlı olarak, sektörün kriz dönemini karlı kapattığı, krizin uzun sürmesi ve reel sektöre sıçraması sonrasında ise gelir ve kar rakamlarında nominal olarak dahi gerileme yaşandığı, bu gerilemenin faaliyet giderlerinin kısıtlanması ile karşılanmaya çalışıldığı, giderler kaleminin nominal olarak kriz öncesi dönemin altında kaldığı, - Sektörün bir bütün olarak gerek kriz döneminde gerekse krizden sonraki dönemde sermaye yeterliliği yükümlülüklerini yerine getirdiği, ancak risk karşılıkları toplamının kriz döneminde pek artış göstermemiş olmasının, sermaye yeterliliği tablolarında risk ölçümünün yeterli ölçüde olmadığını gösterdiği, diğer taraftan kriz döneminde aracı kurumlar faaliyet giderlerinde kısıntıya gitmeleri ve artan karlılıkları dolayısıyla sermaye yeterliliği taban fazlalarının arttığı, - Sektör için geçerli olan sonuçların söz konusu kriz döneminde öz sermayesi en düşük 20 aracı kurum için geçerli olmadığı, söz konusu aracı kurumların borç rakamlarında artış ve kar rakamlarında düşüşler olduğu, sonuçlarına ulaşılmıştır. Yukarıda açıklanan tespitler çerçevesinde, aracılık sektörünün uzun süreli krizlerden en az hasarla çıkabilmesi için gelirlerini çeşitlendirmesi, sermaye yeterliliği tablolarının piyasadaki dalgalanmalara karşı daha hassas hale getirilmesi, öz sermaye ağırlıklı finansmanın beraberinde öz sermayenin vergilendirilmesini getirdiği için sektörde enflasyon muhasebesi uygulaması, küçük aracı kurumlarda yaşanan öz sermaye düşüklüğüne bağlı likidite krizlerinden korunmak amacıyla aracı kurumların birleşme vb. yollarla mali açıdan daha güçlü kurumlar haline getirilmesi gerekmektedir.

Abstract:
ABSTRACT The concept of crisis, which may be defined as the sudden and unexpected rise of a condition has been very common in the financial field lately. While inter-related economical structures cause the crises extend within the country, the financial liberalisation causes international financial crisis. Our country confronted economical crisis for various reasons in 1994, November 2000 and February 2001. These crisis affected the banks as well as the brokerage houses in a very negative way. There are many studies and investigations on the responses of the banking sector towards these crises and the degree of how much they have been affected from such crises. However there is no sufficient studies about the intermediation sector (sector). From this point of view the responses of brokerage houses to the crisis, the degree of how much they have been affected from these crisis have been studied based basically on economical structures, and the effects of the crisis on the functional structure of intermediary institutes and the sector has been investigated. If we investigate the data about November 2000 crisis and the February 2001 the following statements can be concluded: - The sector was not affected negatively during the crisis period in short terms, the sector began to work in a more liquid economical way, succeeded to protect itself against the opposing part, foreign exchange rate and the interest risks by realising short term and reliable investment. - The share of debts within the passive structure increased prior to the crisis, but decreased after crises greatly, whereas the proportion of total debts to active total was 54% in the period 30.06.1996, this rate decreased up to 25% in the period of 31.03.2003. - The proportion of main capital to active totals was 46% prior the crises, with a continuing rise it reached up to 75% within the first threemonths of the year 2003, while such a capital structure decreased the risk this sector confronted, it brought about the problem of taxing the main capital. - Based on the strong capital structure and the high liquidity the sector closed the crisis period profitably, there was a decrease in the figures of income and profit, even nominally, as the crisis continued for a long time and spread on the reel sector, they tried to compensate this decrease by restricting activity costs, nominally the costs decreased to a level lower than the ones in the period prior to the crisis. - The sector, wholly, has realised its capital sufficiency obligation during the crisis period as well as in the post crisis period. However, the non- increase in the total risk counterparts show that the risk evaluations on the capital sufficiency table is not on a sufficient level, on the other hand the base excess in capital sufficiency of the brokerage houses increased as a result of restrictions in the activity costs during the crisis period and the increase in profitability. - The results are not only valid for 20 brokerage houses with the lowest main capital during the respective crisis period, there has been an increase in the debt figures and a decrease in the profit figures of the mentioned agents. Within the frame of the findings explained above in order for the sector to overcome the long lasting crises with least hazards they have to extend their income variety, have to make their capital sufficiency tables more sensitive to the fluctuations in the market, as the main capital based finance brings about the taxing of main capital, inflation accounting has to be applied in the sector, the small brokerage houses have to become stronger institutes through ways such as unification to protect themselves against the main capital decrease resulting from liquidity crisis.