Timur'un İran siyaseti
Timur's Iranian politics
Yazar: ÖMER FARUK SEYİTHANOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SAMET ALIÇ
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Bilim = Science ; Kültürel ilişkiler = Cultural relations ; Maveraünnehir = Maveraun-nahr ; Sosyal ilişkiler = Social relations ; Ticaret = Trade ; Timur = Timur ; Timur Dönemi = Timur Period ; İran = Iran

Özet:
Çağatay Hanlığı'ndaki aşiretlerden Barlaslara mensup olan Timur, Çağatay
Hanlığı'ndaki karışık durumdan mümkün olduğunca yararlanmaya çalıştı. Timur, uzun
mücadelelerin ardından Çağatay topraklarında hâkimiyetini kurmayı başardı. Timur,
Çağatay topraklarında hâkimiyetini kurduğunda, İran toprakları merkezi yönetimden
yoksundu. Uzun yıllar süren Moğol saldırıları ve ardından gelen İlhanlı yönetimi
İran'da sosyo-ekonomik yapıyı derinden etkiledi. Timur'un İran'ı ele geçirmesi
gelecekteki seferleri adına son derece önemliydi. Zira batıya ilerleyebilmesinin yolu
İran'ı ele geçirmesinden geçiyordu. Timur'un hâkimiyet kurmak istediği toprakların
ortasında yer alan İran, bu açıdan son derece stratejik bir bölgeydi. Eski çağlardan beri
ticaret yolları güzergâhında bulunan İran, Asya ve Avrupa ticareti için son derece
mühimdi. Ticaret yollarına hâkim olmak için de İran'ı ele geçirmek zorunluydu. Bunun
üzerine İran topraklarını ele geçirmeye karar veren Timur, seferlerini belli bir plan
dâhilinde yürüttü. Uzun yıllar İran'a sefer düzenleyen Timur, yerel yöneticilerin
güçlenmesine fırsat vermedi. Bazı yöneticileri yerlerinde bırakırken bazılarını da
görevden aldı. Bu seferlerinde tasavvuf ehli kişilerin desteğini elde edip halka daha
çabuk ulaşmaya çalıştı. Timur, uzun yıllar süren seferleriyle bölgenin hâkimiyetini
tamamen ele geçirdi. İran'ın maddi zenginliklerinden faydalandı ve ticaret yollarını
yeniden canlandırdı. Ayrıca İran'dan getirdiği sayısız bilim adamını Semerkand'a
götürdü. Timur'un bu hamlesi sonucunda ilerleyen yıllarda Semerkand bilimin merkezi
haline geldi.
Anahtar Kelimeler: Timur, Mâverâünnehir, İran, Ticaret, Tasavvuf, Bilim.

Abstract:
Timur, who was a member of Barlas, one of the tribes of the Chagatai Khanate, tried to
take advantage of the confused situation in the Chagatai Khanate as much as possible.
After long struggles, Timur succeeded in establishing his dominance in the Chagatai
Khanate. When Timur established his dominance in Chagatai lands, Iranian lands
lacked central government. The Mongol attacks that lasted for many years and then the
Ilkhanid rule deeply affected the socio-economic structure in Iran. Capture of Persia
was extremely important for Timur's future campaigns. It was only by conquering Iran
that he could advance westward. Iran, located in the middle of the lands Timur wanted
to dominate, was an extremely strategic region in this respect. Iran, which has been on
trade routes since ancient times, was extremely important for Asian and European trade.
It was necessary to seize Iran in order to dominate the trade routes. In order to acquire
the Iranian lands, Timur carried out his expeditions in accordance with a plan. Over the
years, Timur organized expeditions to Iran many times, but he did not allow the local
rulers to become stronger. Some executives remained at their posts; others were
dismissed. During these expeditions, he gained the support of the Sufi people to reach
the people faster. With his long-lasting campaigns, Timur gained complete dominance
of the region. He took advantage of Iran's material wealth and revitalized trade routes.
Additionally, he brought countless scientists from Iran to Samarkand. As a result of
Timur's move, Samarkand became the center of science in the following years.
Keywords: Timur, Transoxiana, Iran, Commerce, Sufism, Science.