Döviz kuru belirleme modelleri ve döviz piyasasının mikro yapısı: Türkiye örneği /
Yazar: EROL BULUT
Danışman: PROF. DR. DİLEK ÖZBEK
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Döviz = Foreign exchange ; Döviz kuru = Exchange rate ; Döviz piyasası = Currency market ; Mikroyapı = Microstructure

Özet:
Döviz ekonomisi, gelişim içindedir. Döviz ekonomisi konuları ve döviz kuru sistemleri, Bretton Woods sisteminin yıkılışından beri iktisat bilimindeki pek çok konudan daha az istikrar kazanmıştır. Esnek kur sistemi, 1970'Ii yılların başında sabit kur sisteminin çöküşünü takiben uygulanmaya başlanmıştır. Bununla beraber, geçen zaman zarfında kurlarda gözlenen büyük dalgalanma döviz kuru teorilerinin incelenmesi gereğini artan bir şekilde ortaya çıkarmıştır. Geleneksel kur teorileri ticaret akımlarına dayanır ve kur hareketlerini genellikle uzun dönemli bir perspektifle açıklarlar. Finansal akımlarla birlikte, ticaret akımları, döviz kuru belirleme teorilerinde sermaye akımlarından daha az önemli hale gelmiş ve 1973 yılında dalgalı kur sistemine geçilmesi ile birlikte modern kur teorileri önem kazanmaya başlamıştır. Bu yeni teoriler, parasal ve varlık piyasalarına ya da ödemeler bilançosu portföy dengesi yaklaşımına dayanmakta ve döviz kurlarını çoğunlukla finansal bir olgu olarak görmektedirler. Belli başlı sanayileşmiş ülkelerin paraları, büyüme, faiz oranı, enflasyon oranı ve benzeri gibi geniş ölçüde makroekonomik temellerle açıklanamayan önemli ve sürekli hareketlenmeler göstermiştir. 1980'lerden önce, döviz kuru belirlenmesindeki belirgin yaklaşımlar mal ve varlık piyasaları yaklaşımlarına dayanıyordu. Bu yaklaşımlar piyasa katılımcılarını özdeş, bilgiyi tam, işlemleri maliyetsiz ve ticaret mekanizmasının fiyat belirlenmesindeki rolünü önemsiz olarak görüyorlardı. Ancak, son zamanlarda döviz piyasaları üzerine yapılan çalışmalar, kurların temellerden sapmalar gösterdiğini ispatlamıştır. Bunun da ötesinde, bu yazın piyasa katılımcıları arasında bilginin geçişi, piyasa ajanlarının davranışı, müşteri emir akımlarının önemi, kur oynaklığında ve işlem hacminde heterojenlik gibi döviz piyasasının mikro yönü ile daha fazla ilgilidir. Türkiye, 1980'li yıllarda bir finansal liberalizasyon programı uygulamaya başlamıştır. 1989 yılında, sermaye hareketleri üzerindeki tüm kontroller270 kaldırılmış ve kur sistemi oldukça esnek hale gelmiştir. Ancak, fınansal serbestleşme gerçekleştikçe ekonomik istikrar sağlanamamıştır. 1994 Meksika, 1997 Asya ve 2000-2001 Türkiye krizleri, döviz piyasaları üzerine yoğun tartışmaların başlamasına yol açmıştır. Bu tezin analitik yaklaşımı, 1990-2003 döneminde Türkiye döviz piyasasında yaşanan krizleri, önemli haberleri ve gelişmeleri göz önünde bulundurarak spread, volatilite ve işlem hacmi arasındaki ilişkileri mikro yapı yaklaşımı ışığında analiz etmeye dayanır.

Abstract:
The exchange rate economics is in progress. The topics of exchange rates and exchange rate systems are less settled than most issues in Economics since the breakdown of the Bretton Woods System. The flexible exchange rate system was launched in following the collapse of the fixed exchange rate system in early 1970's. However, as a result of great volatility in exchange rates experienced over the past decades, the need to examine the exchange rate theories seems to be growing. The traditional exchange rate theories are based on trade flows and help to explain exchange rate movements rather in the long run. With financial flows, the impact of trade flows are less important than capital flows in foreign exchange determination and since the advent of floating rates in 1973, modem exchange rate theories are in consideration. These new theories are based on the monetary and asset markets or portfolio balance approaches to the balance of payments and view the exchange rates as a financial phenomenon. Among the currencies of the leading industrial countries have shown substantial and often persistent movements that are largely unexplained by movements in macroeconomic fundamentals such as interest rate, inflation rate, growth and so on. Before the 1980s, the dominant approaches to exchange rate determination were the goods market and the asset market approach assuming agents in the market are identical, information is perfect, trading is costless and trading mechanisms are inconsequential. Yet the recent literature on the foreign exchange market has proved that exchange rates deviate from the fundamentals. Moreover, this literature is concerned with "micro" aspects of the foreign exchange market, such as the transmission of information among market participants, the behavior of market agents, the importance of order flow, the heterogeneity for trading volume and exchange rate volatility.272 Turkey announced a financial liberalization program during the 1980's. In 1989, all controls over foreign capital flows were eliminated and the foreign exchange rate system became quite flexible. Yet as the financial liberalization was completed, economic stability was not achieved. The Mexican Crisis of 1994, the East Asian Crisis of 1997 and the Turkish Crisis of 2000 and 2001 gave way to controversial debates over the exchange rate markets. The analytical approach of the thesis depends on the relations between volatility, spread and turnover in the Turkish foreign exchange market in the period 1990-2003 considering the crises, some important "news" and developments in the light of the microstructure approach.