4-12 ay arası bebeklerde demir proflaksisi kullanımı ve ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi
Use of iron prophylaxis in babies between 4-12 months and evaluation of related factors
Yazar: EBRAR GÜMÜŞKALE
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA REŞAT DABAK ; DR. HALİT ÖZDEMİR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
AMAÇ: Bu çalışmada 4-12 ay arası bebeklerde demir profilaksi kullanım 
sıklığı ve ilişkili faktörleri değerlendirmeyi hedefledik.  
GEREÇ ve YÖNTEM: Kesitsel tipteki bir anket çalışması olarak S.B.Ü. 
Sultangazi Haseki Eğitim Gaziosmanpaşa Eğitim Aile Sağlığı Merkezi ve Bağcılar 
Eğitim Aile Sağlığı Merkezi kayıtlı, 4-12 ay bebeği olup çalışmaya katılmayı kabul 
eden ebeveynlerden oluşmaktadır.   
Haseki eğitim ASM lere kayıtlı 4-12 ay arası takip edilen bebeklerin ebeveyn 
sayısı 180 olup tüm evrene ulaşılmıştır. Araştırmacılar tarafından ebeveynlerin 
sosyodemografik özellikleri, yaşları, medeni durumları, eğitim durumları, gelir 
düzeyleri, bebeklerinin miadında doğup doğmadığı ve kiminle yaşadığı, ailedeki 
doğum sıraları, anne sütü alıp almadıkları, kullanılan demir damlası ve düzenli 
kullanmayanların kullanmama sebepleri gibi sorulardan oluşan bir anket oluşturuldu. 
BULGULAR: Çalışmaya 181 ebeveyn katılmıştır. Çalışmaya katılan 
annelerin yaş medyanı 26 (alt sınır:19, üst sınır:38)idi. Bebeğine demir proflaksisi 
kullanımı olan ve olmayan gruplar arasında annelerin yaşı anlamlı farklılık 
göstermemiştir.  
Bu annelerin 147'si bebeğine demir proflaksisi kullanmış olup bunlardan 51 
tanesi düzenli bir şekilde demir proflaksisisi uygulamıştı. Çalışmaya katılan 
bebeklerin %81.2 sine demir proflaksisi verildiği saptandı. Çalışmaya katılan 147 
bebeğin %34.7'sinin ebeveynleri tarafından düzenli demir damlası verildiği saptandı. 
Çalışmaya katılan bebeklerin %18.8'ine ise demir proflaksisi hiç verilmediği saptandı. 
Çalışmaya katılan annelerin %23.8'inin hane gelirinin asgari ücret ve altı düzeyinde 
olduğu saptandı. Çalışmaya katılan annelerin büyük çoğunluğu lise ve üzeri mezunu 
ve ev hanımı iken %93.9 'unun sosyal güvencesinin olduğu saptandı. Çalışmaya 
katılan annelerin bebeklerinin %80.7'sinin çekirdek aile ile yaşadığı, %66.3'ünün term 
(37 haftadan sonra) doğduğu görüldü. Çalışmaya katılan annelerin anketini 
doldurduğu bebeklerin %69.6'sının ailede doğum sırasının ilk çocuk olduğu saptandı. 
Çalışmaya katılan bebeklerin %65.2'sinin anne sütü aldığı saptandı. Demir proflaksisi 
vi 
kullanımı olan grupta bebeğin anne sütü alma oranı demir proflaksisi kullanımı 
olmayan gruptan anlamlı olarak daha düşüktü. 
Düzenli demir damlası kullanımı olan grupta annenin eğitim durumu, düzenli 
demir damlası kullanımı olmayan gruptan anlamlı olarak daha yüksekti. Düzenli demir 
damlası kullanımı olan grupta annenin ev hanımı olanların oranı düzenli demir damlası 
kullanımı olmayan gruptan anlamlı olarak daha düşüktü.  
Düzenli demir damlası kullanımı olan grupta anne sütü alan bebeklerin oranı 
düzenli demir damlası kullanımı olmayan gruptan anlamlı olarak daha yüksekti. 
Düzenli demir damlası kullanımı olan grupta sağlık ocağının ücretsiz verdiği demir 
damlasını kullanım oranı düzenli demir damlası kullanımı olmayan gruptan anlamlı 
olarak daha düşüktü. Bebeklerine düzenli demir proflaksisi kullanmayan ebeveynlerin 
%76'sı yan etki gördüğünü belirtirken, unutkanlık sebepli düzenli kullanmadığını 
belirten %54,2 idi. Bu yan etkilerden en çok bulantı kusma görüldü. Demir proflaksisi 
hiç kullanmayan annelerin ilaçların içeriğinin uygun olmadığını düşündüğünü, yeterli 
bilgilendirilmediğini, bitkisel ürünler tercih ettiğini, gıdalarla takviye etmeye 
çalıştığını, yan etki gördüğünün söylemesi, düzensiz demir proflaksisi kullanan 
annelerin sayısına göre anlamlı olarak daha yüksekti.  

SONUÇ: Bu çalışmada demir proflaksisinin kullanım sıklığını etkileyen 
faktörler arasında eğitim düzeyi, gelir durumu yüksek annelerin bebeklerinde daha sık 
saptanmış olup demir proflaksisi konusunda annenin eğitim durumunun önemi 
vurgulanmaktadır. 
Düzenli demir proflaksisi kullanan bebeklerin %84,3'ünün anne sütü 
kullandığı tespit edilmiş olup anne sütünün en az iki yıl kullanılması önerildiğinden, 
tüm annelerin anne sütü ile demir proflaksisinin önemi ve oral demirin yan etkilerinden 
bahsedip bunların tolere edilebilirliği hakkında bilgilendirilmesi gerekmektedir. 

Demiri düzenli kullanan bebeklerde demir preperatının ücretli alımı, düzensiz 
demir kullanan bebeklere göre yüksek gözlenmiştir. Sağlık Bakanlığı tarafından 
ücretsiz sunulan demir preperatlarının, demiri düzenli kullanan bebeklerde kullanım 
sıklığındaki düşüklüğün nedenlerinin araştırılması gerekmektedir. 
Tüm bu faktörler aslında aileye ve özellikle bebeğin bakımını üstlenen anneye bağlıdır. 
Anne tüm bu faktörleri etkilemektedir. Bu nedenle anne eğitimi önemlidir. Ailelere 
anne sütünün teşvik edilmesi, anne sütünün alınamadığı durumlar için demir içeren 
mamalar önerilmesi ve demir eksikliğinin yol açabileceği klinik sonuçlar ile ilgili 
ayrıntılı bilgi verilmesi halinde proflaksinin düzenli olarak kullanılacağı kanısındayız. 

ANAHTAR KELİMELER: Demir Eksikliği, Demir Eksikliği Anemisi, 
Demir Proflaksisi, Anne Eğitimi

Abstract:
OBJECTIVES: In this study, we investigated the frequency of iron 
prophylaxis use in infants aged 4 to 12 months and the associated we aimed to evaluate 
the factors. 
METHODS: As a cross-sectional survey study, S.B.Ü. Sultangazi Haseki 
Education Gaziosmanpaşa Education Family Health Center and Bağcılar Education 
Family Health Center were registered, 4-12 months old infants and parents who 
accepted to participate in the study. The number of parents of infants between the ages 
of 4-12 months enrolled in Haseki education ASMs was 180 and the whole population 
was reached. Sociodemographic characteristics of parents by researchers, age, marital 
status, education level, income level, whether their babies were born at term whether 
they were born and with whom they lived, their birth order in the family, whether they 
were breastfed or not, the iron drops used and the reasons for not using them if they 
did not use them regularly. Questionnaire was created. 
RESULTS: 181 parents participated in the study. The median age of the 
participating mothers was 26 years (lower limit: 19, upper limit: 38). The age of the 
mothers did not differ significantly between the groups with and without iron 
prophylaxis use. 
Of these mothers, 147 had given iron prophylaxis to their infants and 51 of 
them had regularly administered iron prophylaxis. Iron prophylaxis was given to 
81.2% of the infants who participated in the study. It was found that 34.7% of 147 
infants were given iron drops regularly by their parents. Iron prophylaxis was not given 
to 18.8% of the infants who participated in the study. It was found that 23.8% of the 
mothers participating in the study had a household income of minimum wage or less. 
The majority of the mothers who participated in the study were high school graduates 
and housewives, and 93.9% had social security. It was observed that 80.7% of the 
babies of the mothers participating in the study lived with a nuclear family and 66.3% 
were born term (after 37 weeks). It was found that 69.6% of the babies whose 
questionnaires were filled out by the mothers participating in the study were born first 
in the family. It was found that 65.2% of the infants who participated in the study were 
breastfed. The rate of breastfeeding was significantly lower in the group with iron 
prophylaxis than in the group without iron prophylaxis. 
Maternal education level was significantly higher in the group with regular use 
of iron drops than in the group without regular use of iron drops. The proportion of 
mothers who were housewives was significantly lower in the group with regular use 
of iron drops than in the group without regular use of iron drops. 
The proportion of breastfed infants was significantly higher in the group with 
regular iron drop use than in the group without regular iron drop use. The rate of use 
of iron drops provided free of charge by the health center was significantly lower in 
the group with regular iron drop use than in the group without regular iron drop use. 
While 76% of the parents who did not regularly use iron prophylaxis in their infants 
reported side effects, 54.2% reported not using it regularly due to forgetfulness. 
Among these side effects, nausea and vomiting were the most common. The number 
of mothers who never used iron prophylaxis who stated that they thought that the 
content of the drugs was not appropriate, that they were not adequately informed, that 
they preferred herbal products, that they tried to supplement with foods, and that they 
experienced side effects was significantly higher than the number of mothers who used 
iron prophylaxis irregularly. 
CONCLUSIONS: In this study, among the factors affecting the frequency of 
iron prophylaxis use, it was found to be more frequent in infants of mothers with higher 
education level and income status, which emphasizes the importance of the mother's 
education level in iron prophylaxis. 
It was found that 84.3% of the infants who regularly used iron prophylaxis used 
breast milk and since breast milk is recommended to be used for at least two years, all 
mothers should be informed about the importance of iron prophylaxis with breast milk 
and the side effects of oral iron and their tolerability. 
The paid intake of iron preparations was higher in infants who used iron 
regularly than in infants who used iron irregularly. The reasons for the low frequency 
of use of iron preparations offered free of charge by the Ministry of Health in infants 
who use iron regularly should be investigated. 
All these factors depend on the family and especially on the mother who takes 
care of the baby. The mother affects all these factors. Therefore, maternal education is 
important. We believe that prophylaxis will be used regularly if families are 
encouraged to breastfeed, iron-containing formulas are recommended in cases where 
breast milk cannot be obtained, and detailed information is given about the clinical 
consequences of iron deficiency. 
KEY WORDS: Iron Deficiency, Iron Deficiency Anemia, Iron Prophylaxis, 
Maternal Education