Turizm taksonomisi: Epistemolojik bir analiz
The taxonomy of tourism: An epistemological analysis
Yazar: AKİF GÖKÇE
Danışman: PROF. DR. ORHAN BATMAN
Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Turizm = Tourism
Dizin: Epistemoloji = Epistemology ; Hiyerarşik model = Hierarchical model ; Sınıflandırma = Classification ; Taksonomi = Taxonomy ; Tipoloji = Typology ; Turizm = Tourism ; Turizm türleri = Tourism species

Özet:
Turizm teorisi; turizmin yapı olarak kendine öz, karmaşık, bölümlenmiş ve birbirinden bağımsız ama birbirine geçmiş etkinliklerin birleşimi olması ve etkileşime açık özelliği nedeniyle aralarında çok az verimlilik bağı olan birbirinden farklı paradigmalarca hakkında söylemde bulunulan bir akademik alandır. Günce büyüyen endüstri ve akademik topluluğun ortak bir söylem zemininde buluşamıyor olması, 'zayıf teori gelişimi' olarak görünmektedir. Zayıf teori gelişimi ise turizm disiplini için özellikle bilimsel düzlemde terim ve anlam birliğini sağlamada sorun teşkil etmektedir.
Turizm teorisindeki bu terim-anlam uyumsuzluğu ve zeminsizlik sorunsalı, bu araştırmanın ana çıkış noktası olmuştur. Sorunun çözümüne yönelik bilimsel bir yöntem geliştirmek ise araştırmanın ana amacını oluşturmaktadır. Bu doğrultuda turizm türleri, en etkili yöntemlerinden biri olan biyolojik taksonomi kategorileri vasıtasıyla sınıflandırılmıştır. Sırayla araştırma tasarımı ve planı olarak (1) taksonomik kategorilerle, turizm evreninden başlayıp, kapsayan-kapsanan yönleri ele alınarak "turizm hiyerarşik dizini" oluşturulmuştur. (2) Bu dizin; araştırmanın türe kadar inen sınıflandırması için altı basamak taksonu oluştururken aynı zamanda bir türün, çalışmanın somut çıktısı olan "Hiyerarşik Turizm Taksonomisi" modelindeki yerini tespit etmek için kullanılan "kavram açımlama kriterlerinin" de oluşmasını sağlamıştır. (3) Araştırma kapsamında türlerin sınanması ve tespiti için kullanılan bu açımlama yöntemi; (i) bir türün gerçekten bir turizm türü olup olmadığına karar verilmesini sağlamış, (ii) eğer türse, türün, hiyerarşik dizin boyunca bir hangi unsurları içerdiğinin ve/veya hangi açılardan eksik kaldığının belirlenmesinde açıklayıcılık sağlamıştır.
Bu kapsamda araştırma deseni olarak nitel araştırma yöntemlerinden gömülü teoriye başvurulmuştur. Literatür dayanakları, nitel veri toplama araçlarından olan yapılandırılmış mülakat yöntemiyle elde edilen 41 katılımcı akademisyen görüşüyle karşılaştırılmış ve betimsel açıklamalarda bulunulmuştur. Katılımcı görüşleri MaxQDA nitel veri analiz programı vasıtasıyla kodlanmış, içerik betimlemesi olarak analiz edilmiş; sonuçları kuramsal dayanaklar ile harmanlanarak açımlama kriterlerini oluşturulmuştur.
Elde edilen sonuçlara göre (1) turizm kavramları, sistematik olarak değerlendirilebilmekte; (2) tür adlandırmaları bazen tür olma gerçekliğini yansıtmamaktadır. Birlikte kullanıldıkları takdirde açımlama yöntemi ve hiyerarşik turizm taksonomisi modeli, turizm tür sınıflandırması için bir değerlendirme aracı olarak kullanılabileceği düşünülmektedir.

Abstract:
Tourism theory is an academic field on which different paradigms that have little productivity link among them produce discourse due to tourism's intrinsic nature, complex, segmented and independent but interlocking combination of activities and vulnerability to interaction. The fact that the growing industry and academic community cannot meet on a common discourse seems to be 'weak theory development'. This weakness poses a problem in ensuring the unity of terms and meanings, especially at the scientific level, for the tourism discipline.
This term-meaning incompatibility and the problem of groundlessness in tourism theory has been the main starting point of this research. Developing a scientific method for this problem constitutes the main purpose of the research. In this direction, tourism types are classified by biological taxonomy categories, one of the most effective methods. As the research design and plan, these steps have been taken: (1) "Tourism hierarchical index" are created starting from the tourism universe with taxonomic categories taking into account the included-covered aspects. (2) This directory constitiues six-step taxa for the classification of the research down to the species, it also forms "conceptual elucidation criteria" used to determine the place of a species in the "Hierarchical Tourism Taxonomy" model, which is the concrete output of the study. (3) This elucidation  method used for testing and determining species within the scope of research, (i) has allowed to decide whether a type is indeed a type of tourism; (ii) if it is, has provided explanatory information in determining what elements that a type contains and/or in what ways it is lack of in the hierarchical sequence.
In this context, grounded theory, one of the qualitative research methods, has been used in the context of research design. Literature bases are compared with 41 participant academician views, which were obtained through structured interview method, which is one of the qualitative data collection tools, and descriptive explanations are made. Participant views have been coded through the MaxQDA qualitative data analysis program and analyzed as a content description. Elucidation criteria are established by blending the results with theoretical bases.
According to the results, (1) tourism concepts can be evaluated systematically; (2) genre and/or species designations sometimes do not reflect the reality of being a species. It is thought that the elucidation method and the hierarchical tourism taxonomy model can be used as an evaluation tool for tourism type classification, if they are used together.