Engelli bireylerin egzersiz yapma durumuna göre sosyal dışlanma düzeyleri
Social exclusion levels of individuals with disabilities according to exercise status
Yazar: ŞEYMA BABACAN
Danışman: DOÇ. DR. ERDİ KAYA
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Rekreasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Psikoloji = Psychology ; Spor = Sports

Özet:
Engelli bireyler her ne kadar bir vatandaş olarak kanun hükmünde eşit haklardan ve engelleri nedeni ile bazı imtiyazlardan faydalanıyor olsalar da bu hakların çoğu soyut düzlemde kendini göstermektedir. Somut yaşamdaysa engelli bireylerin şehir içindeki herhangi bir yolu, kaldırımı, üst geçidi ya da kurum ve tesisi kullanımında engeli olmayan bireye göre çok daha fazla zorlandığı görülmektedir. Bu sosyal dışlanmanın nedenini ve sonucunu oluşturur. Bu nokta da sporun bağlayıcılığı göz ardı edilemez. Spor bireyin fiziksel olarak güçlenmesine katkıda bulunurken benlik saygısının, içsel motivasyonun ve psikolojik iyilik halinin gelişmesine de fayda sağlar. Bununla birlikte bireylerarası sosyalleşmenin ve topluma katılım sağlamanın önemli bir yolunu oluşturur.
Araştırmamızın amacını; bedensel engelli kişilerin cinsiyetine, yaşına, engel türüne, gelir durumuna, medeni haline, eğitim düzeyine ve egzersiz yapma ve yapmama durumuna göre sosyal dışlanma düzeylerindeki farklılıkları tespit etmek oluşturur. Araştırma; Antalya ilinde 2022-2023 yıllarında faaliyetlerini sürdüren ampute spor takımları ve engelliler için oluşturulan derneklerdeki 18- 64 yaş arası spor yapan ve yapmayan 123 bedensel engelli bireyden oluşturmaktadır. Katılımcılar; tesadüfi örnekleme yöntemiyle gönüllülük esasına uygun olarak belirlenmiştir. Nicel Araştırma Yöntemi kullanılmıştır. Katılımcılara araştırmacı tarafından hazırlanan Kişisel Bilgi Formuyla birlikte Bucuka'nın 2020 yılında geliştirdiği "Engellilerde Sosyal Dışlanma Ölçeği" uygulanmıştır.
Araştırma sonuçlarına göre; Haftalık egzersiz yapma sıklığına göre, egzersiz yapmayan engelli bireylerin sosyal hayata katılımdan dışlanma, gelir yoksunluğu ve ekonomik dışlanma ile toplam sosyal dışlanma puanları egzersiz yapan engelli bireylere göre daha yüksek çıkmıştır. Katılımcıların aylık gelir durumuna göre sosyal dışlanma seviyeleri, gelir yoksunluğu ve ekonomik dışlanma alt boyutunda ve toplam sosyal dışlanma verilerinde yüksek olarak tespit edilmiştir. Kiminle yaşadığına göre sosyal dışlanma seviyelerinin karşılaştırmasında; temel hizmetlere erişimden dışlanma, gelir yoksunluğu ve ekonomik dışlanma alt boyutları ile toplam sosyal dışlanma düzeylerinin yalnız, anne-babayla ve bakım evinde yaşayan katılımcılarda yüksek olarak bulunmuştur.
Anahtar Kelimler: Spor, Bedensel Engelli, Sosyal Dışlanma

Abstract:
Although individuals with disabilities benefit from equal rights under the law as citizens and some privileges due to their disabilities, most of these rights manifest themselves on an abstract level. In concrete life, it is seen that people with disabilities have much more difficulty in using any road, sidewalk, overpass or institution and facility in the city than people without disabilities. This is the cause and consequence of social exclusion. At this point, the binding role of sports cannot be ignored. Sport contributes to the physical strengthening of the individual and helps to improve self-esteem, intrinsic motivation and psychological well-being. It is also an important way of interpersonal socialization and participation in society.
The aim of our research is to determine the differences in the levels of social exclusion of physically disabled people according to their gender, age, type of disability, income status, marital status, education level, and exercise and non-exercise status. The research consists of 123 physically disabled individuals between the ages of 18-64 who do and do not do sports in amputee sports teams and associations created for disabled people in the province of Antalya in 2022-2023. Participants were determined on a voluntary basis by random sampling method. Quantitative Research Method was used. The participants were administered the "Social Exclusion Scale for People with Disabilities" developed by Bucuka in 2020 together with the Personal Information Form prepared by the researcher.
According to the results of the study; according to the frequency of weekly exercise, exclusion from participation in social life, income deprivation and economic exclusion and total social exclusion scores of disabled individuals who do not exercise were higher than those of disabled individuals who exercise. The social exclusion levels of the participants according to their monthly income status were found to be high in the income deprivation and economic exclusion sub-dimension and total social exclusion data. In the comparison of social exclusion levels according to who they live with; exclusion from access to basic services, income deprivation and economic exclusion sub-dimensions and total social exclusion levels were found to be higher in participants living alone, with parents and in a care home.
Keywords: Sport, Physically Disabled, Social Exclusion