Diyabet öz yönetimi ile sağlık okuryazarlığı arasındaki ilişkinin incelenmesi
An observation of the relationship between diabetes self- management and health literacy
Yazar: CANSU HATİCE DOBUR
Danışman: DOÇ. DR. TİJEN ACAR
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Atatürk Sanatoryum Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı / Aile Hekimliği Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Diabetes mellitus = Diabetes mellitus ; Kendini yönetme = Self management ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy

Özet:
Amaç: Tip 2 Diyabetes Mellitus tanısı almış bireylerin sağlık okuryazarlığı ve diyabet öz yönetimi düzeylerinin saptanıp, bunların temel sosyodemografik özellikleri ile ilişkisinin belirlenmesi ve sağlık okuryazarlığı ile diyabet öz yönetimi düzeyleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Tasarım tipi tanımlayıcı olan çalışmamızın evreni Ankara Atatürk Sanatoryum Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği polikliniklerine veri toplama sürecinde başvuran bireylerden oluşmaktadır. Örneklem büyüklüğü hesaplanmasında G*Power 3.0.10 programı kullanılarak yapılan güç analizi sonucunda; %5 hata payı, %80 güç ile çalışmada en az 199 örnek sayısı yeterli bulunmuştur (N=199). Araştırmaya dahil olma kriterini taşıyan 220 kişi örneklem grubunu oluşturmuştur. Çalışmaya katılanların sosyodemografik verileri toplanıp sonrasında Diyabet Öz Yönetim Ölçeği ve Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 uygulanmıştır. Veriler kaılımcılarla yüz yüze görüşme yöntemi ile toplanmıştır.
Bulgular: Çalışmamızda görüşmeye katılan 220 kişi değerlendirilmiştir. Hastaların yaş ortalamasının 61,37±10,71 (yıl) olduğu tespit edilmiş ve 88'inin (%40,2) ≥65 yaş grubunda olduğu belirlenmiştir. 133 hastanın (%60,7) kadın, 95'inin (%43,3) ilkokul mezunu, 196'sının (%89,5) evli ve 97'sinin (%44,3) hafif kilolu olduğu belirlenmiştir. 106 hastanın (%48,4) gelirinin giderinden az olduğu, 117'sinin (%53,4) ev hanımı, 154'ünün (%70,3) ailesinde DM öyküsü olduğu, 119'unun (%54,3) diyabet eğitimi aldığı ve 84'ünün (%38,4) ≤5 yıldır DM hastası olduğu belirlenmiştir. Katılımcıların TSOY-32 toplam puan ortalamaları 25,75 ve DÖYÖ toplam puan ortalamaları 63,03 olarak bulunmuştur. TSOY-32 toplam ile Diyabet Öz Yönetimi Ölçeği toplam ve alt boyut puanları arasında pozitif yönde orta derecede ve istatistiksel olarak anlamlı ilişki tespit edilmiştir. 
Sonuç: Diyabet yönetimi yüksek sağlık okuryazarlığı becerileri gerektiren yazılı ve sözlü talimatlara dayanır. Kronik hastalık takibini yapmak, oluşabilecek mortalite ve morbiditeyi minimuma indirmek ve hastaya öz bakım becerileri kazandırmak hastanın sağlık okuryazarlığı düzeyi ile ilişkilidir. Katılımcıların sağlık okuryazarlığı toplam puan ortalaması yetersiz-sınırlı sağlık okuryazarlığı olarak tespit edilmiş ve katılımcıların sağlık okuryazarlığı seviyesinin diyabet öz yönetimi seviyesi üzerine etkisi anlamlı bulunmuştur. Sağlık okuryazarlığı düzeyindeki artış diyabet öz yönetimi üzerinde de artış sağlamaktadır. Bu noktada hastaların her türlü sağlık sıkıntısında giriş kapısı olan, devamlı ve bütüncül sağlık hizmeti sunan aile hekimlerine büyük görev düşmektedir.

Abstract:
Purpose: To determine the health literacy and diabetes self-management levels of individuals diagnosed with Type-2 Diabetes Mellitus, to determine their relationship with their basic sociodemographic characteristics and to evaluate the relationship between health literacy and diabetes self-management levels.
Material and methods: Our study consists of individuals who applied Ankara Atatürk Sanatorium Training and Research Hospital family medicine outpatient clinics during the data collection process. As a result of power analysis using the G*Power 3.0.10 programme in calculating sample size; at least 199 samples were found to be sufficient in the study with 5% error margin and 80% power (N: 199). 220 people who met the criteria of being included in the study consituted the sample group. Sociodemographic data of the participants were collected and then Diabetes Self-Management Scale and Turkey Health Literacy Scale-32 were applied.  
Results: 220 people who participated in the interview were evaluated. It was determined that the mean age of the patient was 61.37±10.71 (years) and 88 of them (40.2%) were ≥65 years old. 133 patients (60.7%) were female, 95 (43.3%) were primary school graduates, 196 (89.5%) were married and 97 (44.3%) were slightly overweight. 106 patients (48.4%) had a lower income than their expenses, 117 (53.4%) were housewives, 154 (70.3%) had a family history of DM, 119 (54.3%) had diabetes education and 84 patients (38.4%) had DM for ≤5 years. The participants' Turkey Health Literacy Scale-32 total score averages were found 25.75, Diabetes Self-Management Scale total score averages were found 63.03. A positive, moderate and statistically significant relationship was found between Turkey Health Literacy Scale-32 total and Diabetes Self-Management Scale total and sub-dimension scores. 
Conclusion: Diabetes management relies on written and verbal instructions that require high health literacy skills. Monitoring chronic disease, minimising possible mortality and morbidity and providing the patient with self-care skills are related to the patient's health literacy level. The total mean score of participants' health literacy was determined as insufficient-limited health literacy and the effect of participants' health literacy level on diabetes self-management level was found to be significant. The increase in the level of health literacy also provides an increase in diabetes self-management. At this point, family medicine, who are the gateway to all kinds of health problems of patients and provide continuous and totalitarian health services, have a great responsibility.