İran ve Türkiye'de modern devletin inşası ve din adamlarının etkisi
Status of the clerics in the process of modern state-building in Iran and Turkey
Yazar: AZAM AHMADI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ENDER AKYOL
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Siyaset ve Sosyal Bilimler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Devlet inşaası = State building ; Din adamları = Clergymen ; Modern devlet = Modern state ; Türkiye = Türkiye ; İran = Iran

Özet:
Bu çalışmada, tarihsel açıdan eski iktidar yapısının nasıl çöktüğü ve bunun sonuçlarından biri olan din adamların sosyo-ekonomik durumlarının nasıl etkilendiği İran ve Türkiye'de karşılaştırmalı olarak incelenmeye çalışılmıştır. Modern devletin ortaya çıkışı, iktidarın merkezileşmesi, eğitim, yargı, vakıf, vergi sistemi gibi alanlarda yapılan reformlar yoluyla din adamların toplumdaki rolleri giderek toplumda azalmıştır. Bu süreç din adamlarının halkla olan ilişkilerinde de değişiklikler yaratmıştır. Bu değişiklikler bağlamında toplumsal ve siyasal durumlarının tehdit altına girdiği yönünde bir algıya yol açmıştır.

Araştırmanın temel sorunsalı, modern devletin inşası sürecinde İran ve Türkiye'de ulema ve din adamlarının bu süreçten nasıl etkilendiği ve bu etkilerin hangi sonuçlara varmış olduğudur. Diğer taraftan bu sorunsalın devamında iktidarın paylaşımı ve temellerinin değişimini açıklayarak, sadece siyasi sistem değil, iktidar ilişkilerinin bir dizi ayrımlar ve ikilikler çerçevesinde gerçekleştiği mecmuanın (siyasal toplum) çöküşü ve bunun sonucunda bu mecmuaya dayanan iktidar ilişkilerinin nasıl değişim gösterdiği de ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Bu çalışmada, nitel araştırma yöntemi benimsenerek örnek olay incelemesi gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda birincil ve ikincil düzeyde doküman ve kaynaklardan veriler toplanmış, analiz edilmiştir. Diğer taraftan çalışmada, söylem analizi tekniği benimsenerek, araştırmayı tek neden etrafında analiz etmek yerine, her bir düşüncenin oluşumunun tarihselliği ve zamansallığı bağlamında siyasal, ekonomik ve kültürel dinamikler üzerine odaklanıp, bunların etkileri karşılıklı olarak incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler: İran, Türkiye, Modern Devlet, Din Adamları

Abstract:
In this study, the collapse of the old government structure from a historical perspective and how it affected the socio-economic situation of the clerics will be examined comparatively in Iran and Turkey. The role of the clerics has gradually decreased in the society through the reforms in the areas such as the birth of the modern state, centralization of government, education, judiciary, and foundation and tax system. The reform process has also created changes in the relations between the clerics and the public. In the context of these changes, it has led to a perception that their social and political situation is threatened.

The fundamental problem of the research is how ulema and clerics are affected during the process of the building of the modern state in Iran and Turkey and the results of these effects. On the other hand following this problem, sharing the power and changing the basis of governance will be explained. Not only the political system but also the collapse of the political society and the change in the governance relations have been tried to be revealed.

A qualitative research was adopted and a case study is conducted in this study. In this context, data from primary and secondary documents and sources are collected and analyzed. On the other hand in the study, instead of analyzing the research around a single cause by adopting the discourse analysis technique, the focus is given on the political, economic and cultural dynamics in the context of the historical and temporality of the formation of each thought, and their effects are examined in mutual terms.

Keywords: Iran, Turkey, Modern State, Clerics