Akraba dışı canlıdan organ nakli etik kurulları: Tıp hukuku bağlamında kuramsal bir analiz
Organ transplant ethics committees from alive NON – related donors: A theoretical analysis in the context of medical law
Yazar: HİLAL ARI
Danışman: PROF. DR. BERNA ARDA
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıp Tarihi ve Etik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Deontoloji ve Tıp Tarihi = Medical History and Ethics ; Hukuk = Law
Dizin: Canlı donörler = Living donors ; Donörler = Donors ; Etik kurullar = Ethics committees ; Hukuk = Law ; Organ nakli = Organ transplantation ; Organ ticareti = Organ trade ; Suç = Crime ; Tıp etiği = Medical ethics ; Tıp hukuku = Medical law

Özet:
Bir etik sorunun ortaya çıkması, bu soruna yönelik bir ya da birden fazla cevabın olması tüm dünyada etik kurulların doğuşuna zemin hazırlayan nedenlerden biri olmuştur. Etik kurullar, insanlığa dair öz değerleri korumak, bilimsel araştırmaların sebep, süreç ve sonuçlarıyla ilgilenmek, sağlıkla ilgili mevzuatların hazırlanmasında etik ilkelerden yola çıkarak tavsiyelerde bulunmak, etik tartışmaların halk arasında da konuşulmasını sağlamak ve bilimsel gelişmelerin neden olabileceği tehlikeler ile ilgili hususlar hakkında toplum içerisinde farkındalık yaratma çalışmaları yapmayı amaçlamıştır.

Dünyada yaşanan gelişmeler ve dünya genelinde kurulmaya başlayan etik kurullardan sonra Türkiye'de de çeşitli konularda etik kurullar kurulmaya başlamıştır. Bu etik kurullardan biri de İl Sağlık Müdürlükleri bünyelerinde kurulan Akraba Dışı Canlıdan Organ Nakli Etik Kuruludur. Bu kurul dördüncü dereceyi aşan kan ve kayın hısımlıklarında veya arada hiç akrabalık ilişkisi bulunmadığı durumlarda yapılacak canlı organ nakilleri öncesi yapılacak olan işlemin alıcı ve verici açısından etik olarak değerlendirmeye alıp yapılacak tıbbi müdahaleye onay ya da ret kararı vermektedir. Kurulun yapmış olduğu çalışmalar ile alıcı ve vericinin haklarının korunması, klinik uygulamalar esnasında meydana gelecek etik ikilemlerin önüne geçilebilmesi, etik tıbbi girişimlerin önlenmesi, organ ticaretinin önüne geçilmesi hedeflenmektedir. Kısacası disiplinlerarası çalışan bu Kurul, canlı bağışçıdan yapılan organ nakilleri sürecinde önemli bir yere sahiptir. 

Bu tez çalışması kapsamında akraba dışı canlıdan organ nakli etik kurul faaliyetleri, ulusal mevzuat, etik kurullar ve organ ve doku nakli sistemleri üzerinden değerlendirilmiştir. Araştırma kuramsal zeminde, basılı ve dijital kaynak taramaları yapılarak gerçekleştirilmiştir.

Abstract:
The emergence of an ethical problem and the existence of one or more answers to this problem have been one of the reasons that paved the way for the emergence of ethical commissions all over the world. Ethical commissions protect the core values of humanity; dealing with the causes, processes and results of scientific research; to make recommendations based on ethical principles in the preparation of health-related legislation; It aimed to ensure that ethical discussions are also spoken among the public and to raise awareness in the society about the dangers that scientific developments may cause.

Initiated after the ethics commission in overall developments in Turkey and the world experienced in the world have also started to establish ethics commissions on various issues. One of these ethical commissions is Organ Transplant Ethics Commission from Alive Non – related Donors established within the body of Provincial Health Directorates. This commission evaluates the procedure to be performed in terms of the recipient and donor before the live organ transplantation in cases of blood and in-law kinships exceeding the fourth degree or in cases where there is no relationship between them, and decides to approve or reject the medical intervention. With the work carried out by the, it is aimed to protect the rights of the recipient and donor, to prevent ethical dilemmas that may occur during clinical practices, to prevent ethical medical interventions, and to prevent organ trafficking. In short, this interdisciplinary commission has an important place in the process of organ transplantation from living donors.

Within the scope of this thesis, the activities of the organ transplant ethics commission from alive non – related donors were evaluated through national legislation, ethical commission and organ and tissue transplantation systems. The research was carried out by scanning print and digital sources.