Râgıb el-İsfahânî'de adalet kavramı
The concept of justice in al-Raghib al-Isfahani
Yazar: FEYZA NUR ÖZÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. SALİH YALIN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy

Özet:
Adalet her dönemde cevaplanmayı bekleyen bir kavramdır. Bu kavram çoğu filozof tarafından siyasi, hukuki, metafizik, etik boyutlarından bir veya birkaçı ile ele alınmıştır. Özellikle Orta Çağ'da İslam filozofları tarafından incelenmiş hakkında ayrıntılı açıklamalar yapılmıştır. İslam ahlak düşünürlerinden Râgıb el-İsfahânî'nin de Adalet kavramına kayda değer katkıları olmuştur.
	Râgıb el-İsfahânî'nin dört eserini genel olarak değerlendirmek faydalı olacaktır.
	İlk olarak Zeria adlı eserde genel olarak adalet ve onunla ilişkili olan zulüm, sevgi, düşmanlık kavramların sözlük anlamı verilmiş ve bu kavramların naslarla irtibatına değinilmiştir. Bu eserde adaletin ahlaki, ekonomik ve sosyo-politik yönüne işaret edilmiştir.
	Mutluluğun Kazanılması adlı eserde ise adaletin daha ziyade ahlaki ve sosyal yönü ele alınmıştır. Şeriatın hem külli hem de cüz'i olanı bildirdiği ifade edilmiştir. Zeria eserinde de bu durum mutlak ve mukayyed adalet türünde bahsedilmiştir, kimi ahlak ve adalet kurallarının akıl ile bilinebileceğini savunurken kimi de şeriat ile bilinebileceğini savunmuştur.
	Müfredat adlı eserde de adaletin eşitlik, denklik anlamına, adaletle ilişkili olan muhabbet kavramına, adaletin zıddı olan hataya, hatanın çeşitlerine, zulüm, kıst ve vasat kavramlarına değindik. Mukaddimetü Camii't-Tefsir eserinde ise genel olarak hak kavramı, aklın önemi üzerinde durulmuştur.
	Râgıb el-İsfahânî'nin erdemler tasnifinde Aristoteles ve İbn Miskeveyh'den etkilendiğini görmekteyiz. Aristoteles'in orta yol prensibine bağlı kalmış, bu durumu ayet ve hadislerle de delillendirmiştir. İbn Miskeveyh'in de üçlü erdem taksiminden etkilenmiş bununla birlikte hilafet ve kulluk görevinden de bahsederek bu erdemleri İslami bir anlayışla yoğurmuştur. Genel olarak da Râgıb el-İsfahânî'nin önceki felsefi birikimi iyi bir şekilde okuduğunu ve bu felsefi birikimi ile İslam dininin ilkelerini birleştirdiğini böylece kendi özgün görüşlerini ortaya koyduğunu görmekteyiz.

	Anahtar Kelimeler: Râgıb el-İsfahânî, Adalet, Erdem, Sevgi, Düşmanlık

Abstract:
Justice is a phenomenon waiting to be answered in every period. This concept has been dealt with by one or more of its political, legal, metaphysical, ethical dimensions by most philosophers. Especially in the Middle Ages, detailed explanations were made about the study of Islamic philosophers. One of the Islamic moral thinkers, Al-Raghib al-Isfahani's, also made significant contributions to the concept of Justice.
	It will be useful to evaluate the four works of Raghib al-Isfahani in general.
	First of all, in the work called Zeria, the dictionary meaning of justice in general and the concepts of cruelty, love and enmity related to it are given and the connection of these concepts with the texts is mentioned. In this work, the moral, economic and socio-political aspects of justice are pointed out.
	On the other hand, in the work titled The Acquisition of Happiness, the moral and social aspects of justice are discussed. It has been stated that the Shari'a declares both the general and the partial. In Zeria's work, this situation is mentioned in the form of absolute and prescriptive justice, while some argue that the rules of morality and justice can be known by reason, while others argue that they can be known by sharia.
	In the work named Curriculum we touched on the meaning of equality and equivalence of justice, the concept of love associated with justice, the opposite of justice, the error, the types of error, the concepts of cruelty, proportion and mediocrity. In the work of Muqaddimah Cami al-Tafsir, the concept of right and the importance of reason are emphasized.
	We see that Raghib al-Isfahani was influenced by Aristotle and Ibn Miskawayh in his classification of virtues. He adhered to the middle way principle of Aristotle and proved this situation with verses and hadiths. Influenced by Ibn Miskawayh's tripartite division of virtues, he also talked about the caliphate and the duty of servitude and kneaded these virtues with an Islamic understanding. In general, we see that Raghib al-Isfahani read the previous philosophical knowledge well and combined this philosophical knowledge with the principles of the religion of Islam, thus revealing his own unique views.

	Keywords: Al-Raghib al-Isfahani, Justice, Virtue, Love, Hostility