Engelli bireye sahip yoksul ailelerin karşılaştıkları sorunlar ve bu sorunlarla başaçıkma tarzları
The problems and coping strategies of poor families with handicapped member
Yazar: FUAT LÜLE
Danışman: DOÇ. DR. KASIM KARATAŞ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Sosyal Hizmetler = Social Services
Dizin: Başa çıkma = Coping ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Engelli çocuklar = Disabled children ; Yoksul aileler = Poor families ; Yoksulluk = Poverty

Özet:
Meslek ve disiplin olarak sosyal hizmet, doğası gereği her türlü sosyal soruna yönelik müdahale stratejisi geliştirmek ve bu sorunlarla ilişkili toplumsal kurumlarla birlikte çalışmak zorundadır. Bu bağlamda toplumun en küçük yapı taşı olan aile, yoksulluk ve engellilik sosyal hizmet mesleğinin ilgilenmesi gereken önemli alanlardandır. Bünyesinde engelli birey barındıran yoksul aileler çok daha zor ve karmaşık sorunlarla baş etmek durumunda kalmaktadırlar.Bu araştırmanın amacı, Ankara İli Keçiören İlçesi Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfından yardım alan engelli bireye sahip ailelerin yaşadıkları sorunları ve bu sorunlarla Başaçıkma tarzlarını belirlemektir. Bu amaçla engelli bireye sahip ailelerin psiko-sosyal ve ekonomik özellikleri, engelli bireylerin özür durumları, yaşadıkları sorunlar, engelli bireye sahip ailelerin sosyal destek türleri ve engelli bireye sahip ailelerin Başaçıkma tarzları arasındaki ilişki incelenmiştir.Bu araştırmada tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın genel evrenini sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıflarından yardım alan engelli bireye sahip yoksul aileler oluşturmaktadır. Araştırmanın çalışma evreni ise, Ankara İli Keçiören İlçesi Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfından yardım alan engelli bireye sahip yoksul aileler olarak kabul edilmiştir.Bu çalışmada, veriler Haziran 2005 ? Haziran 2006 tarihleri arasında engelli bireye sahip olmaları nedeni ile yardım almak amacıyla Ankara İli Keçiören İlçesi Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfına başvuran 76 hanedeki anneler ile gerçekleştirilen görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır.Bu araştırmada veri toplama aracı olarak, araştırmacı tarafından hazırlanan Görüşme Formu ve Şahin ve Durak (1995) tarafından geliştirilen ?Stresle Başaçıkma Tarzları Ölçeği? kullanılmıştır. Veriler çizelgelerde sayı ve yüzdelerle ifade edilmiştir. Çalışmada bağımlı değişkenlerle bağımsız değişkenler arasında ilişkinin anlamlılık düzeyini belirlemek üzere yerine göre t, r ve F istatistiksel analiz tekniklerinden yaralanılmıştır.Çalışmanın bazı önemli bulguları şu şekilde özetlenebilir:Aile bireylerinin yaşı arttıkça, kendine güvenli olma düzeyinin de arttığı söylenebilir. Ailelerin eğitim düzeyi düştükçe, daha boyun eğici olmakta ve daha az sosyal destek arama içine girmektedir. Göç yaşamış olma, ailelerin problem çözme stratejilerini etkilememektedir. Ankara'da yaşama süresi arttıkça, ailelerin kendine güvenli ve iyimser olma yaklaşımlarının da arttığı belirlenmiştir. Engelli ailelerin sosyal güvence kapsamında olma, sosyal yardım alma ve yaşanılan konutun niteliği engelli bireye sahip ailelerin sorun çözme becerileri etkilemektedir. Aileler, evlilik süresi uzadıkça kendilerini daha güvenli hissetmekte ve de daha iyimser bir tutum sergilemektedir.Engelli bireye sahip ailelerin gelir durumu ile problem çözme tarzları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu belirlenmiştir. Buna göre ailenin geliri arttıkça, kendine güvenli ve iyimser yaklaşımlarının da arttığı görülmektedir. Engellilerin özür derecesi arttıkça ailelerin kendine güvenli yaklaşım sergilemeleri artmaktadır. Engellilik nedeninin bilinmesi ailenin problem çözme kapasitesini artırmaktadır ve iyimser bir yaklaşım sergilemelerine neden olmaktadır.Sorunlarını anlatmaları için kendilerini cesaretlendiren, sorunlarının çözümü için tavsiyelerde bulunan, söylediklerini dinleyen bir sosyal destek sistemine sahip olan aileler, kendine güvenli yaklaşım ve sosyal destek arama yaklaşımı sergilerken, sahip olamayan aileler ise karşılaştıkları problemler karşısında çaresiz yaklaşım sergilemektedirler.İhtiyaçlarının karşılanmasında finansal destek sağlayabilecek ve sorumluluklarını yerine getirmelerine yardımcı olabilecek sosyal destek sistemlerine sahip olan ailelerin problemler karşısında sosyal destek arama, iyimser ve kendine güvenme yaklaşımı sergiledikleri, sahip olmayan ailelerin ise boyun eğici yaklaşım sergiledikleri belirlenmiştir.Çevrelerinde yaşadıkları sorunlardan uzaklaştırmaya çalışan, alışveriş, zorunlu ziyaretler gibi durumlarda çocuklarını bırakabilecekleri biri ya da birilerine sahip olan ailelerin problemler karşısında kendine güvenli, sosyal destek arama ve iyimser yaklaşım sergiledikleri anlaşılmıştır. Bu tür bir sosyal destek sistemine sahip olmayan ailelerin ise problemler karşısında nasıl bir Başaçıkma tarzı kullandıklarına ilişkin anlamlı bir yanıt bulunamamıştır.Anahtar Sözcükler: Aile, Engellilik, Yoksulluk ve Başaçıkma Tarzı

Abstract:
Social work as a profession and discipline needs to develop intervention strategies towards any kind of social problem and to work with social institutions associated with these problems. In this frame, family as a core of society, poverty and disability are primary issues for social work profession. Poor families with handicapped member need to cope with more complex and difficult problems.Aim of this research is to determine problems and coping strategies of poor families with handicapped member who are getting social assistance from Keçiören Social Assistance and Solidarity Foundation. To achieve this aim, relationship among social-demographic characteristics, the effects of having a disabled person on family, social support sources and coping strategies of families with handicapped members have been examined.The study has been structured as descriptive research. Poor families with handicapped members who are getting social assistance from Social Assistance and Solidarity Foundations have formed the population of the research. Poor families with handicapped members who are getting social assistance from Keçiören Social Assistance and Solidarity Foundation accepted as the working population of the research.In the research, data gathered from 76 household by interviews with mothers who applied to Keçiören Foundation of Social Assistance and Solidarity due to having a disabled member to get social assistance in June 2005 - June 2006. The interviews have been implemented with mothers.Interview form which composed by researcher and ?Ways of Coping Inventroy? developed by Şahin and Durak (1995), were used as a data collection form. Data presented as numbers and percents in tables. t, r and F statistical techniques used to determine significance level between independent and dependent variables.The main results of the research can be summarized as the following:It can be said that level of self-confidence increases while ages of family members increase. Families tend to behave more passive and show less effort to find social support while their level of education decrease. Having a migration experience does not effect the problem solving strategies of families. It is determined that level of self confidence and optimism increase while length of stay in Ankara increases. Having a social insurance, getting a social assistance and quality of residence effect problem solving skills of families with handicapped member. Families feel themselves more safe and show more optimistic attitude if duration of marriage increases.It is determined that there is a statistically significant relationship between income level and problem solving styles of families with handicapped member. According to this, level of self confidence and optimism of families? increases while income rises. Families show more confident attitude while level of disability increases. Having knowledge about causes of disability increase families? problem solving capacity and lead more optimistic behaviors.While families having support systems who are encouraging them to tell problems, giving advice to solve problems and listening them, show confident approach and trying to find better social support sources, families do not have such social support systems show desperate attitude towards their problems.Families, having social support systems to provide financial assistance and help them to fulfill their responsibilities show optimistic and confident approach and trying to find better social support sources while they faced a problem. Families do not have such social support systems tend to behave more passive.Families having a person(s) who tries to make them feel better and take care of children while parents doing shopping or visiting their neighbors show optimistic and confident approach and trying to find better social support sources while they faced a problem. For families do not have such social support systems, there could not find a meaningful answer about their coping strategies towards the problems they faced.Key Words: Family, Disability, Poverty and Coping Styles.