Çağdaş Arap düzyazı literatüründe hapishane edebiyatı (أدب السجون)
Prison literature in contemporary Arab prose literature (أدب السجون)
Yazar: BETÜL ASLAN
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER İSHAKOĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Doğu Dilleri ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature

Özet:
Ülkeler hangi yönetim biçimini benimserse benimsesin baskıcı otoriter rejimler, hapishaneyi iktidarlarının istikrarı için bir aygıt olarak kullanmış ve gerek halkın ileri gelenlerini gerekse sıradan vatandaşlarını muhalefet etme suçundan hapsetmiştir. Bu durumun izdüşümlerini Çağdaş Arap Edebiyatı'nda okumak mümkündür ve zaman içinde de oldukça zengin bir literatür ortaya çıkmıştır. Öyle ki yirminci yüzyılın ikinci yarısından itibaren "Edebu's-Sucûn (Hapishane Edebiyatı)" olarak isimlendirilen bir dalın şekillenmeye başladığı görülür. 
Arap Hapishane Edebiyatı'nın izleri her ne kadar bazı kaynaklar tarafından Cahiliye Dönemi'ne kadar sürülse de sınırları henüz belirginleşmeye başlamıştır ve bu nedenle birçok boyutta tartışmalı bir alandır. Bu konudaki akademik çalışmaların sayıca az olması, ancak Hapishane Edebiyatı'nda her geçen gün daha çok eser yayımlanması ve hem Arap okurunun hem de bu alanla ilgilenen dünya okurunun teveccühünün artması; meselenin geniş çaplı ele alınmasını gerektirmektedir.
Yaptığımız literatür taramalarının ardından Arap Hapishane Edebiyatı'nın tanımını ve kapsamını belirlemeye çalıştık. Altı ülkeden seçtiğimiz eserleri tahlil ederek de yaptığımız tanımı örneklendirdik. Bu eserler şu şekildedir: Yusuf İdris'ten el-'Askeriyyu'l-Esved, Fazıl el-'Azzâvi'den el-Kal'atu'l-Hâmise, Abdurrahman Munîf'ten Şarku'l-Mutavassıt, Mustafa Halîfe'den el-Kavka'a, Haşim Garâyibe'den el-Kıttu'l-lezî 'Allemeni't-Tayarân ve Muhammed Musaddak b. Hadrâ'dan Tezmâra 234. Çalışmamız neticesinde vardığımız sonuçta ise, Hapishane Edebiyatı'nın müstakil bir edebiyat dalı olarak var olabilmesi için yeterli ortak özelliklere sahip olduğunu tespit ettik.

Anahtar Kelimeler: Hapishane Edebiyatı, Edebu's-Sucûn, Çağdaş Arap Literatürü, Düzyazı, Otoriter Rejimler.

Abstract:
Regardless of the type of government adopted by countries, authoritarian regimes have used prisons as a means to maintain their stability and have imprisoned both prominent figures and ordinary citizens for the crime of opposition. The consequences of this situation can be observed in Contemporary Arab Literature, which has given rise to a rich body of literature over time. In fact, since the second half of the 20th century, a new genre called "Adab al-Sujun (Prison Literature)" has emerged.
Althoughsome sources trace the roots of Arab Prison Literature back to the pre-Islamicera, its boundaries have only recently begun to be defined, making it a highly
controversial area in many respects. The scarcity of academic studies on this subject, coupled with the increasing publication of works in the field of Prison Literature, and the growing interest of both Arab and global readers, requires a more comprehensive approach to the matter.
After conducting a review of the literature on Arab Prison Literature, we have
attempted to define its scope and boundaries. We have illustrated our definition by analyzing works from six countries, including Al Askariyyu  Al Aswad by Yusuf Idris, Al Qalah Al Khamisah by Fadhil Al Azzawi, Sharq Al Mutawassit by Abdelrahman Munif, Al Qawqaah by Mustafa Khalifa, Al Qattu Al-ladhi Allamni Al Tayaran by Hashem Gharaibeh, and Tezmarah 234 by Mohammed Musaddak Ibn Khadra. The results of our research suggest that Prison Literature possesses sufficient common characteristics to be considered an independent literary genre.

Keywords: Prison Literature, Adab al-Sujun, Contemporary Arab Literature, Prose, Authoritarian Regimes.