Sağlık çalışanlarında  ruhsal travma belirtilerinin incelenmesi  (Van Depremi örneği)
Investigation of psychological trauma symptoms in health care workers (Van Earthquake examples)
Yazar: NURAY KAYA
Danışman: YRD. DOÇ. DR. FUAT TANHAN
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Psikoloji = Psychology ; Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management
Dizin: Afetler = Disasters ; Deprem = Earthquake ; Deprem riski = Earthquake risk ; Psikolojik sorunlar = Psychological problems ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık personeli = Health personnel ; Stres = Stress ; Travma = Trauma ; Tükenmişlik = Burnout ; Van = Van

Özet:
Bu çalışmada Van depremini yaşayan  ve yardım çalışmalarında bulunan sağlık çalışanlarının travma sonrası ruhsal  tepkileri  geniş bir bakış açısı ile  analiz edilmek istenmiştir. Deprem sürecinde Van'da görev yapan sağlık personelinin bir kısmı o anda bölgede olup depreme birebir maruz kalanlardır diğer bir kısmı ise sonradan  gelenlerdir. Sonradan gelenler de o süreçte olumsuz koşullarla mücadele ederek yardım çalışmalarında bulunmak durumunda kalmışlardır. Bu sebeple deprem sonrasında görülebilecek ruhsal belirtiler bu kişilerde de görülebilir. Sağlık çalışanlarının hem travmaya maruz kalmaları hem de yardım çalışmalarında bulunmaları kendi streslerini ve endişelerini artırdığı ve psikolojik ve duygusal olarak örselenmeye yol açtığı yaşadıkları ruhsal travmanın  etkilerini değiştirebileceği belirtilmiştir. Bu çalışmada Van depremleri sonrasında sağlık  çalışanlarında  görülebilecek  birincil ve ikincil   travmatik stres belirtilerini değerlendirmek ve  yaşanan  bu travmatik deneyimlerin travma sonrası büyümeye nasıl yardım ettiği ve travma sonrası büyümeyi  yordayan değişkenlerin neler olduğu da araştırılmak istenmiştir. Bu çalışmada travmatik olaydan sonra  yaşanan  hem olumlu( travma sonrası büyüme )  hem de  olumsuz (travma sonrası stres belirtileri) tepkileri  birlikte inceleme konusu edilmiştir. Araştırmanın evrenini,  Van ilinde yaşanan deprem sonrası deprem travmasına maruz kalmasına rağmen  çalışmaya devam eden  ve deprem sürecinde Van'a tayin olarak gelerek  depremzedelere  sağlık hizmeti sunan Sağlık Bakanlığına  bağlı hastanelerde   çalışan tüm sağlık personeli oluşturmaktadır. Bu çalışmada örneklemin oluşmasında seçkisiz örnekleme yöntemlerinden tabakalı örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Van merkezde görev yapan evrenimizi oluşturan tüm sağlık çalışanları hekimler ve yardımcı sağlık personeli (hemşire, ebe, acil tıbbi teknisyen, sağlık memuru) olarak iki homojen alt gruba ayrılmıştır.  Her bir tabakaya ait listeden tabakanın büyüklüğü kadar sağlık çalışanına basit seçkisiz örnekleme yapılarak 312 sağlık çalışanına ulaşılmıştır. Örneklem grubundan ihtiyaç duyulan verileri elde etmek amacıyla "Travma Sonrası Stres Bozukluğu Belirtileri Ölçeği-Kendini Değerlendirme (TSSBÖ-KD)", "Çalışanlar  İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği", " Travma Sonrası Büyüme Ölçeği", "Travmatik Yaşantı Listesi"  veri toplamak amacıyla kullanılmıştır. Ayrıca araştırmaya katılanların demografik özelliklerini belirlemek amacıyla  "Kişisel Bilgi Formu" kullanılmıştır. Araştırmanın sonucunda katılımcıların travma sonrası stres bozukluğu ortalamaları (birincil travma)16.25 ( sd=10.35) olarak bulunmuştur. İkincil travmatik stres belirtileri ortalamaları 15.18 ( sd=8.87) dir. Travma sonrası büyüme ortalamaları 56.54(sd=23.02) olarak bulunmuştur. Demografik değişkenlerden yalnızca aylık gelir travma sonrası büyümeyi negatif olarak yordamaktadır. Ayrıca çalışmada travmatik olayı yeniden yaşantılama ile travma sonrası büyüme arasında pozitif yönde bir ilişki mevcuttur. Artmış uyarılmışlık belirtilerinin travma sonrası büyüme alt ölçeklerinden kişinin yaşam felsefesindeki değişim ile istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki sözkonusudur. Çalışmada daha önceki yaşanan travma geçmişinin travma sonrası büyüme ile ilişkili olmadığı görülmektedir. İkincil travma belirtileri ile travma sonrası büyüme arasında  anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Yapılan regresyon analizi sonucunda mesleki tatminin ve ikincil travmatik stresin travma sonrası büyümeyi olumlu olarak yordadığı bulunmuştur. Kaçınma ve tükenmişliğin  ise travma sonrası büyümeyi negatif  olarak yordadığı anlaşılmıştır.





Anahtar Sözcükler:Travma sonrası büyüme, travma sonrası stres bozukluğu, ikincil travmatik stres, mesleki tatmin, tükenmişlik.

Abstract:
The purpose of this  study  was to examine broader scope of traumatic experience of health worker who live and work in Van eartquake. Health workers exposed to Van Earhquake primarily as citizens and secondarly as result of their work. Some health worker live natural disaster and some of them come to work to city after earhquake and they also struggle in the aftermath of the disaster. Studies show that health workers who live and work in a disaster affected region may be at risk for their psychological responses. This study analized the primary,  secondary traumatic stress and post traumatic growth after Van eartquake .  Post traumatic growth has been explained as growth which positive psychological change experience  as a result of the struggle with highly challaging circumtances( traumatic experiences). The psychological struggle with traumatic events can include negative psychological effects(such as anxiety, depression, post traumatic stres disorder) and also it can be include  highly meaninful outcomes. This growth can be  manifested as  increased personel strength and renewed means and life perceptions and improved personel relationship (Tedeschi ve Calhoun, 2004).This study assesed the broader scope of traumatic experience by assesing both the hazard and positive  outcome  of living and working after the Van earthquake. In this study positive and negative outcomes was examined within  same sample. Particpants were 312 health workers and responded Post traumatic stress disorder checlist civilian version( PCL-C), Quality of Professional practice survey (PQPPS), The post traumatic growth inventory(PTGI), traumatic event scale and personel demografic information form. As a result of the analysis particpants show low level post trauma traumatic stres disorder. Health workers show  only moderate levels of secondary  traumatic stres. And also  the findings in this study  health workers showed growth after Van eartquake. There was a   correlation between reexperiences symtoms  and   post traumatic growth. There was also  correlation  between hyperarosuel and post traumatic growth. There was no ralationship between the trauma history and postraumatic growth. Health worker's secondary trauma and post traumatic growth was statistically significant. And also there was a correlation between profesional satisfaction and post traumatic growth. Regresion analyses that have been done in order to determine the factors that predict post traumatic growth shown that traumatic growth was predicted by secondary traumatic stres and prfessional satisfaction positively , avoidance and  burnout negatively.




Key Words
Post traumatic growth, post traumatic stress disorder, secondary stres
disorder, professinoal satisfaction, burnout.