Karşılaştırmalı hukukta ve Türk hukukunda istihbarat teşkilatlarının haber toplama yetkileri
Intelligence collection powers of intelligence agencies in comparative law and Turkish law
Yazar: İBRAHİM CİHAT KURT
Danışman: DOÇ. DR. SABAHATTİN NAL
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Anayasa hukuku = Constitutional law ; Haber alma = News gathering ; Hukuk = Law ; Kamu hukuku = Public law ; Karşılaştırmalı hukuk = Comparative law ; Temel haklar = Fundamental rights ; Temel özgürlükler = Fundamental freedoms ; İstihbarat = Intelligence ; İstihbarat teşkilatları = Intelligence organizations

Özet:
Tarih boyunca devletler arasında süregelen güç savaşlarında, en etkili silahın bilgi ve bilginin doğru kullanımı olduğu görülmüştür. İstihbarat da bilgiye ulaşma yolları içerisinde en etkili yöntemlerden birisi olma hüviyetini çağlar boyunca korumuştur. İstihbarat sayesinde elde edilen bilgiler, devletlerin kaderini belirlemiş güvenlik, diplomasi ve ekonomi konularında hep kritik öneme haiz olmuştur. Günümüzde de istihbarat teşkilatları güçlü olan ülkelerin, söz konusu alanlarda dünyanın önde gelen devletleri olmaları bu gerçeği en yalın haliyle göstermektedir.

XXI. yüzyıl ile birlikte ivme kazanan küreselleşme süreci, etkilerini istihbarat dünyasında da göstermiş ve bu alanı sistemsel, yapısal ve algısal açılardan dönüşüme mecbur bırakmıştır. Yaşanan bu paradigma değişikliği Türkiye'yi de etkileyerek birçok reformun hayata geçirilmesine neden olmuştur. Ancak ilerleyen süreçte küresel düzlemde daha etkin bir pozisyonda olmayı hedefleyen Türkiye'nin, istihbarat konusunda atması gereken daha pek çok adımının olduğu düşünülmektedir.

Türk istihbaratının bu dönüşüm sürecinde, hukuki ve yapısal açılardan nasıl bir yol/yöntem izlemesi gerektiğini belirlemek amacıyla kaleme alınan ve ülkemizde hukukun henüz yeterince ilgi gösterilmemiş alanını temsil eden "istihbarat hukuku" alanında akademik bir bakış açısı oluşturabilmeyi ümit eden bu çalışmada; ilk olarak istihbaratın kavramsal boyutu ile temel hak ve özgürlüklerle ilişkisine dair çerçeve çizilmeye çalışılmıştır. Akabinde karşılaştırmalı şekilde dünyada istihbarat alanında söz sahibi olan devletler ile Türkiye'nin, istihbarat yapılanmaları ve haber toplama yetkileri hukuksal boyutlarıyla incelenmiştir. Son bölümde ise Türk istihbaratında halihazırdaki sorunların ne olduğu, bu sorunlara nasıl çözümler üretilebileceği ve ne tür reformlar yapılması gerektiğinin yanı sıra mevcut ve gelecekteki muhtemel ihtiyaçları da karşılayabilecek bir istihbarat modeli önerisi sunulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
During the history, information and the proper use of information has been the most efficient weapon in the power struggles among states. For centuries, the intelligence has also conserved its identity as one of the most influential methods to reach the information. Information gained by intelligence has destined the states and had a huge importance on security, diplomacy and economy. Today, the fact that the countries having powerful intelligence agencies are prominent states of the world in the aforementioned fields once more indicates this reality lucidly.

Globalization process gaining momentum by 21st century has influenced the intelligence world and compelled this field systematical, structural and perceptual transformation. This paradigm shift effected Turkey and engendered the realization of many reforms. However, Turkey which aims to gain a more influential position globally in the ongoing process needs to take more steps regarding intelligence.

The study aimed to designate which path must Turkish intelligence follow legal and structural means during this transformation process. We also expected to consist an academic perspective in the field of "Intelligence Law" which is an insufficiently interested law branch in our country. To that end, firstly we strove to make a theoretical framework pertaining to relationship between law and conceptual dimension of intelligence. Then, we comperatively and legally searched the intelligence structures and powers of states such as Turkey and other countries having strong intelligence agencies. In the last chapter we tried to discuss what are the current problems of Turkish intelligence, what kind of solutions can be produced for these problems and which reforms should be done. Besides, we strove to present an intelligence model proposal which will enable to meet the current and possible needs in the future.