Türk hukukunda aile ikamet izni
Family residence permit in Turkish law
Yazar: KUDDUSİ MUTU
Danışman: PROF. DR. NECLA ÖZTÜRK
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Bireylerin yaşam alanlarını değiştirmeye dair olan istekleri, tarih boyunca karşılaşılan bir durum olmuştur. Yaşam alanı değişikliği ihtiyacına yol açan nedenler incelendiğinde, bunun kimi zaman savaşa, kimi zaman kıtlığa; kimi zaman ise tercihe dayalı olduğu görülmektedir. Özellikle son iki yüz yıldır sınırları belirginleşen dünyada, bahsi geçen yer değişikliği faaliyetleri, her ne sebeple gerçekleştiriliyor olursa olsun göçün farklı açılardan ele alınmasını zorunlu kılmıştır. İşte bu noktada "yabancılar hukuku", "göç", "iltica", "ikamet" gibi kavramların ortaya çıkması kaçınılmaz hale gelmiştir zira egemen güçler (devletler, birlikler, konfederasyonlar vb.) yer değişikliği yapan insanların hareketlerine sınırlama getirmek durumunda kalmışlardır. İkamet izni kavramı, tüm bu sürecin sonucu olarak görülmeli; insanların yer değiştirme faaliyetlerinin hukuki bir zemine oturtulması zorunluluğu, diğer bir deyişle bu faaliyetlerin normlar dünyasındaki bir uzantısı gibi değerlendirilmelidir. İnsanların yer değiştirme arzuları veya gereksinimleri, uzun yıllar boyunca İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nden (İHEB)   Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne (AİHS) , Ecnebilerin Seyahat ve İkametleri Hakkında Kanunu Muvakkat'tan 6458 S. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'na (YUKK)  uzanan geniş bir yasal zeminde karşılanmaya ve çözümlenmeye çalışılmıştır.
Aile, toplumun bireyden sonraki en temel birimidir. Aileyi meydana getiren bireyler, önceki paragrafta örnekleri sayılan birtakım sebeplere dayalı olarak, vatandaşı olmadıkları ülkelerde yaşamaya gereksinim duyabilirler. Bireylerin, yabancı ülkelerde aile teşekkülü içerisinde yaşamaya dair bazı istekleri de bulunabilir. Nitekim zaman ilerledikçe ailelerin bu ihtiyaçlarının hem özel ve aile hayatına saygı hakkı hem de seyahat ve yerleşme hürriyeti bağlamında ele alınmaya başladığı ve günümüzdeki duruma gelindiği görülmektedir. Her hukuki mülahaza gibi bu durum da çağın gerekliliklerine göre şekillenmekte olup devletler veya egemen otoriteler, vatandaşı olmayan ve fakat aile halinde yaşama talebi bulunan insanlar için yasal bir zemin meydana getirmişlerdir.
Bu hususta, Türkiye Cumhuriyeti Devleti de tarih boyunca çeşitli yasal düzenlemeler ihdas etmiştir. Anılan yasal düzenlemelerin en sonuncusu ve yürürlükte olanı YUKK ile bu kanuna bağlı olarak çıkarılan Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik (YUKK Yön.)  olup bu yasal düzenlemelerde yabancıların Türkiye'de ikamet etmelerinin esasları belirlenmiştir. Buna göre Türk vatandaşı olmayanların Türkiye'de bulunabilmeleri, -vize veya vize muafiyeti esasları hariç olarak- ikamet izni sahibi olmaları şartına bağlanmıştır. 
Aile ikamet izni ise Türk hukukunda "destekleyici" olarak addedilen bir yerleşik bireye bağlı olarak, bu bireyin şartları yasal düzenlemelerde sayılan aile bireyleri hakkında verilen bir yerleşme izni belgesi olarak ifade edilebilir. İşbu çalışmada Türk hukukunda aile ikamet izninin mahiyeti, tarihsel gelişimi, şartları, bu ikamet izninin nasıl elde edileceği ve sona ermesine dair irdeleme yapılmıştır. YUKK ile YUKK Yön. esas alınarak hareket edilmiş olup başlıklar da bu düzenlemeler dairesinde sıralanmıştır.

Anahtar kelimeler: Aile, ikamet izni, yabancılar hukuku, Türk hukuku.

Abstract:
The desire of individuals to change their living spaces has been a common situation throughout history. When the reasons that lead to the need for habitat change are examined, it can be seen that sometimes it is war, sometimes it is famine; sometimes it seems to be based on preference. Especially in the world whose borders have become clear in the last two hundred years, the mentioned relocation activities have made it necessary to consider migration from different perspectives, regardless of the reason. At this point, the emergence of concepts such as "foreigners law", "immigration", "asylum", "residence" has become inevitable because the dominant powers (states, unions, confederations, etc.) have had to limit the movements of people who have moved. The concept of residence permit should be seen as the result of this entire process; The necessity of placing people's displacement activities on a legal basis, in other words, should be evaluated as an extension of these activities in the world of norms. People's desires or needs to relocate have been affected for many years, from the Universal Declaration of Human Rights (UDHR) to the European Convention on Human Rights (ECHR), from the Provisional Law on Travel and Residence of Foreigners to the Law No. 6458 on Foreigners and International Protection has been tried to be met and resolved on a wide legal basis.
Family is the most basic unit of society after the individual. The individuals who make up the family may need to live in countries of which they are not citizens, based on some of the reasons listed in the previous paragraph. Individuals may also have some desires to live in family formation in foreign countries. As a matter of fact, as time progresses, it is seen that these needs of families began to be addressed in the context of both the right to respect for private and family life and the freedom of travel and settlement, and the current situation has been reached. Like every legal consideration, this situation is shaped according to the requirements of the age, and states or sovereign authorities have created a legal basis for people who are not citizens but want to live as a family.
In this regard, the Republic of Turkey has also created various legal regulations throughout history. The most recent and effective of the mentioned legal regulations is the YUKK and the Regulation on the Implementation of the Law on Foreigners and International Protection issued in accordance with this law, and these legal regulations determine the principles of residence of foreigners in Turkey. Accordingly, non-Turkish citizens' ability to stay in Turkey is conditioned on having a residence permit - excluding visa or visa exemption principles.
Family residence permit, on the other hand, can be expressed as a settlement permit document issued for a resident individual who is considered a "supporter" in Turkish law, and for the family members of this individual whose conditions are listed in legal regulations. In this study, the nature of family residence permit in Turkish law, its historical development, conditions, how to obtain and terminate this residence permit are examined. YUKK and YUKK Directive basis and the headings are listed in accordance with these regulations.

Keywords: Family, residence permit, foreigners law, Turkish law.