Şehir alt yapı planlamasında özdirenç yöntemi ve iki boyutlu özdirenç ters çözüm uygulamaları
Resistivity method in city infrastructure planning and two dimensional (2D) inversion applications
Yazar: TUNÇ BAHADIR VARLI
Danışman: DOÇ.DR. AYSAN GÜRER
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeofizik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Jeofizik Mühendisliği = Geophysics Engineering

Özet:
ÖZETŞEHİR ALTYAPI PLANLAMASINDA ÖZDİRENÇ YÖNTEMİ VE İKİBOYUTLU ÖZDİRENÇ TERS ÇÖZÜM UYGULAMALARIKlasik bir yöntem olan özdirenç yöntemi jeofizik aramalarda uygulanan başlıcayöntemler arasında yer alır. Jeotermal enerji kaynakları, mineral aramaları, madenaramaları, mühendislik uygulamaları çözümleri, arkeolojik aramalarda ve petrolaramalarında kullanılır. Bu açıdan uygulama alanlarının çokluğu ile hala güncel olan buyöntem gelişmiş ölçme cihazlarının kullanılmasıyla ve modelleme aşamasında gelişmişteknikler kullanılarak uygulandığında oldukça iyi sonuçlar vermektedir. İki boyutlu(2B) ve üç boyutlu (3B) çözüm yöntemlerinin uygulanması son yıllarda yönteminetkinliğini arttırmıştır.Yeraltı yapısının daha anlaşılır ve daha ayrıntılı olarak ortaya konulabilmesi için birboyutlu (1B) modellemeler yerine günümüzdeki teknolojik gelişmeler ve yapılanaraştırmaların sonuçları dikkate alınarak iki boyutlu (2B) modellemenin kullanılmasıartık standart hale gelmiştir. Bir boyutlu (1B) modellemede ölçülen Düşey ElektrikSondaj (DES) eğrilerini yüzeye yakın cisimler önemli ölçüde etkiler. Bir boyutlu (1B)ters çözüm yaklaşımı iki boyutlu (2B) yer modellerinin çözümünde yetersizdir. Küçükboyutlu yüzeye yakın cisimler, DES eğrilerinde, ölçülen özdirençlerin azalmasına yadaartmasına neden olabilir. Bu olay bir boyutlu (1B) çözümde aslında bulunmayan incekatmanların varmış gibi gözükmesine sebep olabilir. Yüzeye yakın böyle bir cismin birDES istasyonunun tam altında bulunması halinde manyetotellürik yöntemdekine benzerolarak görünür özdirenç eğrilerinde düşey kayma (Static Shift) meydana gelir. Özdirençverilerinin çözümlenmesinde, iki boyutlu (2B) ters çözüm yöntemi bir standart halinegelmiştir. Bu çalışmada Uchida, (1991) tarafından geliştirilen iki boyutlu (2B)Schlumberger ters çözümü yapan bir yazılım kullanılmıştır.ixBu çalışmada şehir alt yapı inşaatlarının planlaması ve iyileştirilmesi amacıyla İstanbulili sınırları dahilinde iki alanda yer altı yapıları 2B olarak görüntülenmiştir. Kağıthane-Terkos İsale Hattı boyunca alandaki heyelanların isale borularına etkisi araştırılmıştır.Sazlıdere-Boğazköy Atık Su Tüneli güzergahı boyunca elde edilen görünür özdirençverilerine iki boyutlu (2B) ters çözüm yöntemi uygulanarak tünel güzergahı boyuncazayıf zonlar saptanmıştır. Bu çalışmanın sonuçları şehir plancılığında ve alt yapıinşaatında jeoelektrik yöntemlerin etkin bir biçimde uygulanabileceğini ve yararlısonuçlar verebileceğini göstermiştir.x

Abstract:
SUMMARYRESISTIVITY METHOD IN CITY INFRASTRUCTURE PLANNING ANDTWO DIMENSIONAL (2D) INVERSION APPLICATIONSResistivity method is one of the important exploration methods in geophysics. It can beused in exploration of geothermal energy sources, mine deposits, hydrocarbonpotentials. It can also be used for engineering applications and archeological sitemapping.The recent improvements in instrumentation, data acquisition and 2-D and 3-Dmodeling techniques made geoelectrical methods more effective. The developments in2-D and 3-D resistivity inversion methods help us to overcome the limitations of theinterpretation based on 1-D solutions. Because resistivity measurements are effected bymulti dimensionality of the medium as well as the small scaled near surface entities. Inthe preference of 2-D or 3-D structural features 1-D interpretation techniques becomeinsufficient for correct resistivity mapping of subsurface.In this study we applied resistivity method in city infra structure planning and wemodeled the apparent resistivity data using the 2-D inversion code by Uchida, (1991).We applied resistivity method for two different problems in Istanbul. The first isTerkos-Kagithane water supply line in a land slide area. The second is waste waterdrainage tunnel line having weak geological formations.The results of this study show that resistivity method is a useful tool which can beeffectively applied in subsurface mapping for city infrastructure planning.xi