Kars ve çevresinde Orta Demir Çağı (Urartu) kalelerinin mimari özellikleri
Middle Iron Age (Urartu) in Kars and its surroundings architectural features of the castles
Yazar: PINAR ALBAYRAK
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA KARAGEÇİ
Kafkas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Eskiçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Sanat Tarihi = Art History ; Tarih = History

Özet:
nsanlık tarihi boyunca pek çok uygarlığa ev sahipliği yapmış kadim Anadolu
topraklarının oldukça büyük bir bölümünü oluşturan Doğu Anadolu Bölgesi
Prehistorik tarihlerden günümüze kadar yerleşim görmüştür. Doğu Anadolu'nun
kuzey kısmı ve araştırma sahası olan Kars ilinin de içinde bulunduğu Kuzeydoğu
Anadolu Bölgesi Anadolu'dan Kafkaslar'a geçiş bölgesi olma özelliği taşımaktadır.
Yapılan araştırmalar gösteriyor ki çalışma alanı olan Kars ve çevresi tarih öncesi
çağlardan beri yerleşim alanı olarak kullanılmıştır. Doğu Anadolu'da güçlü bir devlet
olan Urartular döneminde Kars ve çevresi Güney Kafkasya'ya yapılacak seferler ile
Kars ve çevresinin yer altı, yer üstü zenginliklerinden faydalanmak için önemli bir
bölge olmuştur. Bölgeye yapılan seferler Urartu Kralları Menua ve Argişti I
dönemine ait birçok yazıtta açıkça ifade edilmektedir. Argişti I döneminde EleşkirtKarakurt Sarıkamış-Kars üzerinden Aras vadisi ve Güney Kafkasya'ya yapılacak
seferlerin önü açılarak bu bölgede askeri seferlerde kullanılacak birçok kale inşa
edilmiştir. Tez kapsamında 24 kale incelenmiş ve incelenen kalelerin Orta Demir
Çağında Urartu kale mimarisini tanımlayan pek çok benzer özelliğe sahip olduğu
görülmüştür. Kalelerde tespit edilen sarnıç, su tünelleri, kaya basamakları, kaya
mezarı, sunu çukurları gibi mimari öğeler Urartu kalelerinde de bulunmaktadır.
Çalışmada incelenen kaleler, Orta Demir Çağında Doğu Anadolu'da büyük bir güç
olan Urartu Devletinin Kars ili ve çevresindeki izlerinin en belirgin kanıtlarıdır.

Anahtar Kelimeler: Doğu Anadolu, Kafkasya, Kars, Urartu, Kale.

Abstract:
The Eastern Anatolia Region, covering a relatively large part of the ancient
Anatolian lands and home to many civilizations throughout human history, has been
inhabited from the Prehistoric to the present day. As the research subject of this
thesis, the North-eastern Anatolian Region, including the northern part of Eastern
Anatolia and the province of Kars also bears the characteristics of being home to
several civilizations and of being a transition zone from Anatolia to the Caucasus.
The research demonstrates that Kars and its surroundings, which are the study areas,
have been used as a settlement land since prehistoric times. During the Urartian
period, a powerful state in Eastern Anatolia, Kars and its surroundings became an
important region, offering underground and above-ground riches with the
expeditions to the South Caucasus. These expeditions to the region have clearly been
evident in many inscriptions belonging to the period of the Urartian Kings Menua
and Argishti I During the Argishti I period, many castles were built in this region to
be used in military expeditions, paving the way for further expeditions to be made to
the Aras valley and the South Caucasus via Eleşkirt-Karakurt Sarıkamış-Kars.
Within the scope of thesis, 24 castles were examined. It has been observed that the
castles in question as part of the study have many similar features that define the
specific Urartian castle architecture in the Middle Iron Age. Architectural elements
such as cisterns, water tunnels, rock steps, rock tombs, and offering pits found in the
castles are also found in Urartian castles. The castles examined in study are one of
the clearest pieces of evidence to trace the Urartian State, which was a great power in
Eastern Anatolia during the Middle Iron Age, in and around Kars province.

Keywords: Eastern Anatolia, Caucasus, Kars, Urartian, Castle