Hatay'da Osmanlı Dönemi Rum Ortodoks kiliseleri
Greek Orthodox churches in Hatay from the Ottoman Period
Yazar: SEZER ARSLAN
Danışman: DOÇ. DR. NİLAY KARAKAYA
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Hatay = Hatay ; Hatay-Antakya = Hatay-Antakya ; Hristiyan mimarisi = Christian architecture ; Hristiyan sanatı = Christian art ; Kiliseler = Churchs ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Rum Ortodoks = Rum Orthodox

Özet:
?Hatay'da Osmanlı Dönemi Rum Ortodoks Kiliseleri?ni konu alan tezimizde; Hatay ilinin merkez ilçesi ile diğer ilçelerinde bulunan Rum Ortodoks kiliseleri incelenmiştir. Söz konusu çalışmamız, Osmanlı İmparatorluğu Döneminde önemli bir merkez olan Hatay ve civarında yaşayan, Rum Ortodoks adıyla anılan Arap-Ortodoks Hıristiyanların dini mimarilerini belgeleyerek, kendilerine özgü olan mimari anlayışını Hatay dışında Anadolu'daki dönemin Rum Ortodoks Kiliselerinin mimari sentezi içinde ortaya koymak amaçlanmıştır. Ayrıca Rum Ortodoks adıyla anılan Arap-Ortodoks Hıristiyan toplumun, sosyal ve dini yaşamları hakkında bilimsel araştırmalar yaparak Hatay ve civarındaki ilçelerde demografik boyutları tespit edilmeye çalışılmıştır.Hatay'ın 1516-1918 yılları arasında Osmanlı İmparatorluğu'nun egemenliği altındaki dönem ile sınırlandırılan çalışmada dokuz kilise tezimiz kapsamında incelenmiştir. Tezimiz ile ilgili çalışmalarda, söz konusu dönemde Hatay'da bulunan Arap-Ortodoks Hıristiyan Kiliselerinin tarihçeleri, bugünkü durumları ve mimari özellikleri açısından bir bütünlük içerisinde değerlendirilerek elde edilen veriler ile kiliselerin karakteristik özellikleri belirlenmiştir.Tezimizin ilk bölümünde konunun tanımı, amacı, önemi ve yöntemi, konu ile ilgili kaynaklar ve Hatay bölgesinin coğrafi konumu ile tarihçesi hakkında bilgi veren yayınları içermektedir.İkinci bölümde Hatay ve çevresinde Hıristiyanlığın Doğuşu, Hatay'da Osmanlı Dönemi'nde Yaşayan Gayrimüslimlerin Demografik Yapısı, Arap-Ortodoks Hıristiyanlar ve Hatay'daki Konumu başlıkları altında konu ile ilgili detaylı bilgiler verilmiştir.Üçüncü bölümde Hatay'da Osmanlı dönemi Rum Ortodoks kiliselerinin katalog tanıtımlarına yer verilmiş ve katalog, mimari özellikler başlığı altında toplanarak; plan, iç tasvir, dış tasvir, süsleme ile malzeme ve teknik olmak üzere beş alt başlık altında toplanarak kiliselerin mimari özelliklerinin ayrıntılı olarak tasvirlerine yer verilmiştir.Tezimizin son bölümünü oluşturan değerlendirme bölümünde öncelikle kiliseler; plan tipi, mimari öğeler, iç tasvir, liturjik öğeler, dış tasvir, malzeme ve teknik ve ek yapılar esas alınarak değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmede daha sonra kiliselerin plan özellikleri baz alınarak bölge dışındaki benzer örneklerle karşılaştırılmıştır.Sonuç bölümünde ise; Hatay'da bulunan Rum Ortodoks Kiliselerindeki tüm kitabeler göz önünde bulundurularak kiliselerin tarihlendirmesi yapılmıştır. Sonuç olarak bu çalışmamızda; Hatay ili sınırları içerisinde kalan ve çoğunlukla 19. yüzyıla tarihlenen Rum Ortodoks Kiliselerinin mimari ve süsleme yönünden zengin olmamakla birlikte, kendine özgü bazı uygulamalarla basit ve tekdüze bir tarz oluşturan dönemin mimarisi içinde bölgesel bir üslup oluşturduğu tespit edilmiştir.Anahtar Kelimeler: Hatay; Arap-Ortodoks Hıristiyan; Rum Ortodoks; Kilise; Osmanlı Dönemi.

Abstract:
Within the frame of this thesis work that researches the Ottoman Period Greek Orthodox Churches in Hatay, the Orthodox Churches that exist in the central district and in other districts of Hatay are reviewed. The so-called work aims the documentation of the Arab-Orthodox Christians? religious architecture whom are called as Greek-Orthodox that reside around Hatay which is an important centrum during the Ottoman Empire Period, and to display and express their authentic architectural conception, the extension of the synthesis have beenbroadened to the entire Anatolian Greek Orthodox Church Architecture and not only limited to the boundaries of Hatay. On the other hand the Arab-Orthodox Christian societies? social and religious life is also researched scientifically and the demographic dimensions of this subject inside Hatay and the nearby districts is purposed to be identified.The research work that can be limited to the ruling period of the Ottoman Empire of Hatay between the years 1516-1918 reviews nine churches within this frame. Within the context of our thesis, during the mentioned period the historical backgrounds, current conditions and architectural characteristics of Arab-Orthodox Christian Churches that are located in Hatay are evaluated completely and via the collected data the characteristic specifications of the churches are determined.The first part of our thesis is focused on the definition of the subject, its purpose, significance and methodology, subject related sources and Hatay regions? geographical location and history.The second part gives detailed information about the origins of Christianity in and around Hatay, the demographical structure of the non-Muslims that habit in Hatay during the Ottoman Period and the position of Arab-Orthodox Christians in Hatay.On the third part catalogue presentations are projected about the Ottoman Period Greek Orthodox Churches in Hatay and under the title of architectural characteristics the catalogue is gathered and this is divided into five subparts as; plan, interior imagery, exteriorimagery, material and technique with ornaments and the detailed descriptions have been given about the architectural characteristics of the churches.The last part of our thesis consists of the assessment section and in this part churches are evaluated primarily taking into consideration of plan types, architectural components, interior imagery, liturgical components, exterior imagery, materialand technique and additional structures. In this assessment after all, plan specifications of the churches are considered as basics and compared to the similar examples outside the region.The conclusion part gives a brief dating of the churches taking into consideration of the entire inscriptions exist in Greek Orthodox Churches in Hatay. Consequently in this work it can be stated that the majority of the Greek Orthodox Churches can be dated to the 19th century that are inside the boundaries of province Hatay and from the architectural and ornamental aspect they do not possess diversity, and in some of the authentic applications a regional style can be expressed within the frame of the simple and monotonous architectural concept of the period.Keywords: Hatay; Arab-Orthodox Christian; Greek Orthodox; Church; Ottoman Period.