Epifitik liken Platismatia glauca (L.) W. L. Culb & C. F. Culb aseton ekstraktının allelopatik ve genotoksik etkilerinin belirlenmesi
Determination of allelopatic and genotoxic effects of epiphytic lichen Platismatia glauca (L.) W.L. Culb & C.F.Culb acetone extract
Yazar: NAZLIHAN AYDIN
Danışman: PROF. DR. EMEL SÖZEN
Eskişehir Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı / Botanik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Biyoloji = Biology ; Botanik = Botany
Dizin: Allelopatik etki = Allelopathic effect ; Biyoherbisit = Bioherbicide ; Genotoksisite = Genotoxicity ; RAPD-PCR = RAPD-PCR

Özet:
Allelopati; bitki organlarından salgılanan bileşiklerin, etkileşime girerek bitki büyüme ve gelişimini etkilediği bir süreçtir. Son yıllarda allelopatik özelliğe sahip bileşiklerin keşfedilmesi ve biyoherbisit olarak kullanılma potansiyellerinin araştırılması önem kazanmıştır. Böylelikle yabani otlar ile mücadelede etkili olan fakat sentetik herbisitler gibi çevreye zarar vermeyen ürünlerin geliştirilmesi hedeflenmektir. Bu tez çalışmasında ülkemizde bulunan Platismatia glauca (L.) W. L. Culb & C.F. Culb (farbalı) likeninin aseton ekstraktının bazı bitki türlerinde tohum çimlenmesi üzerindeki etkilerinin ve olası genotoksik etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Allelopatik etkilerin belirlenmesi için likenden elde edilen aseton ekstraktı tarlalarda sıklıkla rastlanan yabani otlardan Portulaca oleracea (semizotu), Amaranthus retroflexus (horozibiği), Setaria verticillata (yapışkan ot) ve kültür bitkilerinden Oryza sativa (çeltik) tohumlarına uygulanmıştır. Genotoksik etkilerin belirlenmesi için moleküler belirteç yöntemlerinden ISSR ve RAPD-PCR kullanılmıştır. Sonuç olarak, liken aseton ekstraktı uygulanan yabani otlar ve kültür bitkisi tohum çimlenmesi üzerinde konsantrasyona bağlı olarak allelopatik ve genotoksik etkilerin ortaya çıktığı tespit edilmiş ve Platismatia glauca aseton ekstraktının biyoherbisit olarak kullanım potansiyelinin yabani ot türüne göre değişiklik gösterdiği belirlenmiştir.

Abstract:
Allelopathy is a process where compounds secreted from plant organs interact and affect plant growth and development. In recent years, the discovery of compounds with allelopathic properties and the investigation of their potential to be used as bioherbicides have gained importance. Thus, it is aimed to develop products that are effective in weed control but do not harm the environment, such as synthetic herbicides. The aim of this study is to determine the allelopathic and possible genotoxic effects of acetone extract of Platismatia glauca (L.) lichen on some plant species. In order to determine the allelopathic effects, acetone extract of the lichen was applied to the seeds of the common weed species in the fields such as Portulaca oleracea (Purslane), Amaranthus retroflexus (Redroot Pigweed), Setaria verticillata (Bristly Foxtail.) and cultivated species Oryza sativa (Asian Rice). Molecular marker methods ISSR and RAPD-PCR were used to determine genotoxic effects. As a result, it was revealed that lichen acetone extract had allelopathic and genotoxic effects on weeds and cultivated plant seed germination depending on the concentration. It has been determined that the potential of Platismatia glauca acetone extract to be used as a bioherbicide varies according to the weed species.