Afyonkarahisar Bizans dönemi mimari plastiği
Byzantine architectural sculpture in Afyonkarahisar
Yazar: GÖRKEM IŞIK
Danışman: DOÇ. DR. AHMET OĞUZ ALP
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Afyonkarahisar = Afyonkarahisar ; Bizans Dönemi = Byzantine Period ; Frigya = Phrygia ; Mimari plastik = Architectural plastic ; Süslemeler = Ornamentations

Özet:
Phrygia Bölgesi'nin önemli bir kısmını ve Antik Çağ'dan günümüze değin işletilen, yüksek kalitede hammadde ve ürünlere sahip mermer ocakları ile taş süsleme atölyeleri sınırları içinde kalan Afyonkarahisar İline bağlı ilçe ve köylerde tespit edilen, Bizans Dönemi'ne ait mimari ve liturjik işlevli elemanlar bu doktora tezinin ana konusunu oluşturur. 
Afyonkarahisar'a bağlı 18 ilçe (Başmakçı, Bayat, Bolvadin, Çay, Çobanlar, Dazkırı, Dinar, Emirdağ, Evciler, Hocalar, İhsaniye, İscehisar, Kızılören, Merkez, Sandıklı, Sinanpaşa, Sultandağı ve Şuhut) ile köylerde gerçekleştirilen yüzey araştırmaları sonucunda dağınık ya da Türk Dönemi yapılarında devşirme olarak kullanılmış 263 parça mimari ve liturjik işlevli eleman kataloglanmıştır. Mimari işlevli elemanlar içinde sütun kaide ve başlıkları ile çifte sütunceler sayıca en çok örnekle temsil edilen grubu oluştururken, liturjik işlevli elemanlar arasında templon arşitravları, balüsterler ve levhalar yoğunluktadır. Sarımsı beyaz rengi ve ince grenli dokusunun sebep olduğu kendisine özgü görünümü nedeniyle kolaylıkla ayırt edilebilen Dokimeion Mermeri'nden yontulmuş elemanlar sayıca fazladır. Bu yoğunluk, ocak çevresindeki taş süsleme atölyelerinin ya da bu atölyelere bağlı gezici ustaların, Erken ve Orta Bizans Dönemleri boyunca kesintisiz bir biçimde üretime veya yeniden üretime devam ettiklerine işaret eder. Genel süsleme repertuarı yerel unsurlar barındırsa da, Kompozit ve İmpost tip sütun başlıklarda olduğu gibi, bazı örneklerde görülen yüksek işçilik ancak Başkent örnekleriyle kıyaslanabilir niteliktedir.

Abstract:
The aim of this study is to find and define Byzantine architectural sculpture in Afyonkarahisar region, which has many Antique settlements alongside the precious marble quarries and attached ateliers. 
All 18 districts (Başmakçı, Bayat, Bolvadin, Çay, Çobanlar, Dazkırı, Dinar, Emirdağ, Evciler, Hocalar, İhsaniye, İscehisar, Kızılören, Merkez, Sandıklı, Sinanpaşa, Sultandağı, Şuhut) of Afyonkarahisar were visited and 263 piece of architectural and liturgical plastics found throughout the surveys. Column bases and capitals are the densest group in structural elements, while chancel barrier components -like epistyles and screens- were leading group in liturgical elements. Architectural sculptures found during the surveys are mostly made of Dokimeion marble, which unique colour and fine-grained surface makes it easily recognizable. This visible dense in number of Dokimeion products shows that, stonemasonry ateliers of the region were highly active during Early and Middle Byzantine Periods and there is no traceable evidence of any chronologic interruption. It is clear that ornamental repertoire was local, but products like Composite and Impost capitals can only be compared with the contemporary examples in Constantinople.