Türkiye'de döviz kuru dalgalanmalarının ve Merkez Bankası faiz politikalarının  dış ticarete etkisi
Effect of exchange rate fluctuation and Central Bank interest rate policies in Turkey on foreign trade
Yazar: MEHMET AYDINER
Danışman: PROF. DR. A. ÖZLEM ÖNDER
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Döviz = Foreign exchange ; Döviz kuru = Exchange rate ; Döviz kuru oynaklığı = Exchange rate volatility ; Dış ticaret politikaları = Foreign trade policies ; Faiz = Interest ; Faiz politikaları = Interest rate politics ; Merkez Bankası = Central Bank ; Ticaret = Trade ; Uluslararası ticaret = International trade

Özet:
Bu çalışmada dış ticaret ile ilgili üç ayrı konu incelenmektedir. Bunların ilkinde Türkiye'nin seçilmiş sekiz ülkeye olan ihracatını etkileyen eşik kur dalgalanma değerinin bulunup bulunmadığı, bu ülkelere olan ihracatın kur oynaklığından, fiyat ve ithalatçı ülkelerin gelir dalgalanmalarından nasıl etkilendiği ele alınmıştır. İkinci olarak Merkez Bankası faiz oranlarının Türkiye'nin bu ülkelere olan ihracatına etki edip etmediği araştırılmıştır. Üçüncü kısımda ise ihracatın istihdam üzerindeki etkisi incelenmiştir..

Ulaşılan sonuçlara göre, Türkiye'nin Almanya, Fransa, İngiltere, İspanya, İtalya, ABD, Japonya ve Rusya'ya olan ihracatına etki eden kritik bir kur oynaklık değeri bulunmamaktadır. Euro ve Dolar kurlarındaki dalgalanmanın artması bu ülkelere olan ihracatı olumsuz etkilemektedir. Fiyatlardaki ve ithalatçı ülkelerin gelirlerindeki dalgalanmalar Türkiye'nin bu ülkelere olan ihracatının düşmesine yol açmaktadır. Döviz kurundaki oynaklığın artması Türkiye'nin sanayi ve tarım sektörlerinin de bu ülkelere olan ihracatını düşürmektedir. Fiyat ve ithalatçı ülkelerin gelirindeki dalgalanmalar da sektörlerin ihracatının azalmasına neden olmaktadır. Ankara, Bursa, Denizli, İstanbul, İzmir illerinin AB üyesi beş ülkeye olan ihracatları döviz kuru oynaklığının artmasından, fiyat ve gelir dalgalanmalarından olumsuz etkilenerek düşmektedir.  

İkinci çalışma konusu Merkez Bankası borç verme faiz oranı ile Türkiye'nin söz konusu sekiz ülkeye olan ihracatları arasında eşbütünleşme ilişkisi bulunmamaktadır. Uzun dönemli bir ilişkinin olmamasının yanısıra faiz oranının kısa dönemde de ihracat üzerine bir etkisi tespit edilememiştir. Sanayi ve tarım sektörlerinin söz konusu ülkelere olan ihracatları ile Merkez Bankası faiz oranları arasında da uzun dönemli bir ilişki bulunmamaktadır.

Son olarak Aydın ili verileriyle yapılan araştırmadan elde edilen sonuçlar, ihracat artışının istihdam üzerinde olumlu bir etkisi bulunduğunu göstermektedir. Sanayi sektöründeki firmaların ihracatının istihdama katkısı tarım sektöründeki firmaların ihracatının istihdama katkısından fazladır. İhracatı toplam cirosundaki payı %25 ve daha büyük olan firmaların ihracatının istihadam yaratma gücü daha fazladır. Firmaların Organize Sanayi Bölgesinde yerleşik olması ihracatın istihdama katkısını etkilememektedir.



Anahtar Kelimeler: Eşik Değer Regresyonu, Kur Dalgalanması, Faiz Politikası, İhracat,
İstihdam

Abstract:
This study deals with three subjects on foreign trade. The results obtained in first part suggest that exchange rate volalitily have great influence on Turkey's export to EU member states, USA, Japan and Russia.  Uncertainity or risk emerging along with changing variance of exchange rate discourage firms increase the volume of their exports. Turkey's export to countries of interest tend to decrease causing in high exchange rate volalitiy terms. Export of manufacturing industry and agricultural sectors to aforementioned countries are affected adversly by high uncertainity resulting from volalility of exchange rate varience. There is no threshold volality value that regression nonlineer.

The findings obtianed from second part show Central Bank's lending interest rate which is assumed to have great influence on exchange rate does not affect volume of Turkish exports to countries aforementioned. Results obtained by using ARDL shows that there exists no cointegration between interest rate and volume of export.  Effect of interest rate shocks on exchange rate is not permenant.

The last part results indicate export has great influence on exporter firms' demand to labor. Increase of export creates jobs for labor force. Size of firm has positive effect on power of creating jobs of export. Export of firms in manufactuaring industry can produce more employment opportunity. Industry zones have no effect on employment power of export


Key Words: Threshold Regression, Interest Rate Policy, Exchange Rate Volatility, Export,
Employment, Unemployment