İşletmelerde rekabet istihbaratı faaliyetleri ve bir model önerisi
Competitive intelligence in organizations and a model proposal
Yazar: HÜLYA ABDULA
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM CEMİL ULUKAN
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Yönetim ve Organizasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Rekabet = Competition ; Rekabetçi avantaj = Competitive advantage ; Rekabetçi istihbarat = Competitive intelligence ; İstihbarat = Intelligence ; İşletmeler = Businesses

Özet:
Günümüzde gerek ülke içi gerekse uluslararası pazarlarda işletmeler arasındaki rekabet ekonomik bir savaşı anımsatmakta, dolayısı ile rekabete yönelik istihbarat işletmeler için gittikçe daha fazla önem kazanmaktadır. İstihbarat faaliyetlerinin günümüzde ekonomik ve ticari alanlarda işletmelere kadar uzandığını söylemek mümkündür. Rekabet istihbaratı (Rİ) kavramı bu konuda kilit bir rol oynamaktadır. 
İşletmelerin rekabet avantajı sağlayarak küresel rekabet ortamında başarılı olabilmesi için etkin bir rekabet istihbaratı işlevine sahip olması önemlidir. Bununla birlikte, Türkiye'de rekabet istihbaratı alanında akademik çalışma sayılarının azlığı, işletmelerdeki farkındalık ve uygulama durumlarının belirsizliği, bu tez çalışmasının gerçekleştirilmesindeki temel motivasyon olmuştur.  Rekabet istihbaratı alanındaki literatürün incelenmesinin ardından, işletmelerin rekabet istihbaratına yönelik farkındalık durumu, uygulama düzeyleri, veri toplama ve analiz faaliyetleri ile istihbarat faaliyetlerinin işlevselliğine yönelik bilgi toplamak üzere Eskişehir Sanayi Bölgesinde faaliyet gösteren işletmeler üzerinde bir anket uygulaması gerçekleştirilmiştir. 
Anket uygulamasından elde edilen bilgiler betimsel istatistikler; ortalama, standart sapma, yüzde ve frekans şeklinde sunulmuştur. Çalışanların ve işletmelerin özelliklerine göre rekabet istihbaratı konusundaki uygulama farkındalık, başarı, fayda seviyelerinin incelemesinde frekans analizi uygulanmıştır. Rekabet istihbaratı konusundaki uygulama farkındalık, başarı, fayda seviyelerinin oransal olarak değerlendirilmesi için çapraz tablolar yapılıp oransal değerlendirmelere yer verilmiştir. Analizler SPSS 25 paket programı ile gerçekleştirilmiştir. 
 Araştırma sonucunda elde edilen bulgular doğrultusunda ankete katılan işletmelerin Rekabet istihbaratı farkındalık ve uygulama düzeylerinin oldukça düşük seviyelerde olduğu görülmüştür. Bu konudaki eksikliğin giderilmesine katkıda bulunmak üzere, işletmelerin ölçekleri de dikkate alınarak, rekabet istihbaratı işlevinin işletmelerde oluşturulmasına yönelik bir model önerisinde bulunulmuştur.


Anahtar Sözcükler: Rekabet avantajı, Rekabet istihbaratı, İşletmelerde istihbarat, Rekabet istihbaratı model önerisi

Abstract:
In today's world, competition between businesses both in domestic and international markets is regarded as an economic war, so competitive intelligence is gaining more importance for business organizations. It can be asserted that intelligence activities are available in economic and commercial operations of business organizations. In this respect, the concept of competitive intelligence (CI) plays a key role. 
It is significantly important for businesses to have an effective competitive intelligence function so as to be successful in the global competitive environment by providing a competitive advantage. On the other hand, the main motivation behind this thesis study is the low number of academic studies in the field of Competitive Intelligence, lack of awareness and uncertainty of application methods in businesses in Turkey. After a literature review in the field of Competitive Intelligence, a survey was conducted on organizations in Eskişehir Industrial Zone to collect information on the awareness of enterprises regarding competitive intelligence, their application levels, data collection and analysis activities and functionality of intelligence activities. 
Descriptive statistics, the information obtained from the survey results, are presented as mean, standard deviation, percentage, and deviation. To examine the application awareness, success, and benefit levels on Competitive Intelligence, frequency analysis is applied based on the characteristics of the employees and enterprises. Cross tables are prepared and proportional evaluations are included to proportionally evaluate the application awareness, success and benefit levels in the field of Competitive Intelligence. The analyses are carried out with the SPSS 25 package program. 

In line with the findings obtained as a result of the study it is observed that the Competitive Intelligence awareness and application levels of the enterprises participating in the survey are quite low. To eliminate this deficiency, the scales of the enterprises are taken into account and a model is proposed for the establishment of Competitive Intelligence function in enterprises.


Keywords: Competitive advantage, Competitive intelligence, Intelligence in enterprises, Competitive intelligence model proposal