Yoğun bakım hemşirelerinin kas iskelet sistemi sorunlarına ilişkin semptomları azaltma ve iş görme yeteneğini arttırmada ergonomik risk yönetim programının etkisi
The effects of ergonomic risk management program to reduce problems related to musculoskeletal symptoms and to increase work ability in intensive care nurses
Yazar: DUYGU SEZGİN
Danışman: PROF. DR. MELEK NİHAL ESİN
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Ergonomi = Ergonomics ; Hemşireler = Nurses ; Hemşirelik = Nursing ; Hemşirelik araştırmaları = Nursing research ; Kas-iskelet hastalıkları = Musculoskeletal diseases ; Kas-iskelet sistemi = Musculoskelatal system ; Risk faktörleri = Risk factors ; Yoğun bakım = Intensive care ; Yoğun bakım üniteleri = Intensive care units

Özet:
Hemşirelik mesleği, ergonomik açıdan en yüksek risk altında olan çalışma grubudur. Yaptıkları iş gereği uzun süre ayakta kalma, hasta itme, çekme, ağır kaldırma gibi aktiviteleri yapmakta olan yoğun bakım hemşirelerinde kas iskelet sistemi (KİS) semptom görülme oranı oldukça yüksektir. KİS semptomlarının görülmesi iş görme yeteneğinde azalmaya, işe devamsızlıkların artmasına yol açmakta, bu durum da hasta bakımını olumsuz etkilemekte ve hastalık maliyetlerini arttırmaktadır. KİS sorunlarını önlemede vücut mekanikleri ve egzersiz eğitimini içeren ergonomik risk yönetim programları, hemşirelerin çalışırken işi bırakmalarına gerek olmadan uygulanabilir. Bu çalışmanın amacı, yoğun bakım hemşirelerinde kas iskelet sistemi semptomlarını azaltma ve iş görme yeteneğini arttırmada ergonomik risk yönetim programının etkisini değerlendirmektir. 
Çalışmanın tasarım tipi "Benzer olmayan gruplarda ön test son-test kontrol gruplu" tasarım olarak belirlenmiştir. Araştırmanın çalışma evreni İstanbul ilinde bulunan, Sağlık Bakanlığı'na bağlı, erişkin yoğun bakım ünitesi bulunan iki eğitim ve araştırma hastanesi olarak seçilmiştir. Erişkin yoğun bakım ünitelerinde en az 6 aydır yoğun bakım hemşiresi olarak çalışmakta olan, ergonomik riski yüksek ve araştırmaya katılmayı kabul eden hemşireler dahil edilmiştir. 
Çalışmanın örneklem büyüklüğünün belirlenmesinde power analizi yapılarak, 72 (deney grubu: 36, kontrol grubu: 36) olgu olarak hesaplanmıştır. Deney ve kontrol gruplarından, araştırmaya dahil edilecek olan hemşirelerin belirlenmesi rastgele örnekleme ile yapılmıştır. 
Araştırmanın ön test aşamasında hemşirelerin tanıtıcı ergonomik risk düzeyleri ve iş görme yeteneğini değerlendirmek amacıyla "Hemşirelerin Tanıtıcı Özellikleri Formu", "Çalışan Üst Ekstremitelerini Değerlendirme Formu", "İş Görme Yeteneği Değerlendirme Formu" kullanılmıştır. Deney grubundaki hemşirelere "Ergonomik risk yönetim programı" uygulanmıştır. Girişimi izleyen 26 haftalık dönemde programın etkinliğini değerlendirme amacı ile 1., 3. ve 6. ayda izlem yapılmış, ardından hemşireler ergonomik risk düzeyleri ile iş görme yeteneği açısından aynı ölçme araçları ile yeniden değerlendirilmiştir. Verilerin analizinde SPSS 16.0 programı kullanılmıştır. 
Çalışmanın bulgularında, ergonomik risk yönetim programı uygulanan deney grubundaki hemşirelerin kas iskelet sistemi semptomları görülme algı puanı, ağrı düzeyi, semptomlardan dolayı ağrı kesici ya da kas gevşetici ilaç kullanım sıklığı, hasta çevirme ve yere eğilme hareketleri sırasında Çalışan Üst Ekstremitelerini Değerlendirme Formu ile belirlenen ergonomik risk puanında azalma; egzersiz sıklığı, fiziksel iş görme, zihinsel iş görme, genel iş görme puanları ve gelecek iki yıla ilişkin iş görme yeteneği öngörü puanında istatistiksel açıdan anlamlı bir artma gözlenmiştir (p<0,05).
Çalışma sonrasında ergonomik risk yönetim programının KİS semptomlarını azaltma ve iş görme yeteneğini arttırmada etkili olduğu bulunmuştur. Hemşirelerin KİS semptomlarının azalması ve iş görme yeteneklerinin arttırılması ile hasta bakımının kalitesi arttırılacak, işe devamsızlık ve hastalık maliyetleri azaltılacaktır.
Anahtar Kelimeler: Ergonomik risk, yoğun bakım hemşiresi, kas iskelet sistemi, ergonomik risk yönetim programı

Abstract:
Nursing profession is identified as having the highest risk in terms of ergonomic risk. Nurses stand for long hours, do pushing, pulling, elevating movements, as a result of which, musculoskeletal disorders may easily develop. Having musculoskeletal symptoms decreases work ability, and increases work absenteeism, this affects patient care negatively and increases the illness costs. Musculoskeletal disorders may be prevented by effective ergonomic risk management program. These programs include; body mechanics education, exercise education, giving educational materials and they do not require for the nurses to leave their daily work. The aim of this study, the evaluate the effects of ergonomic risk management program to reduce musculoskeletal symptoms and increase work abilities of the nurses. 
The design of the study is developed as "Pre-test post-test design for non-equivalent control groups". The study population comprised two hospital which is connected to Ministry of Health and have adult intensive care units. The study sample included nurses with high ergonomic risk who have been working in intensive care unit more than 6 months, and accepted to participate the study. 
The sample size was calculated by power analysis as 72 ICU nurses (36 in intervention group, 36 in control group). Study sample was chosen randomly from study population. 
In the pre-test section of the study, "Descriptives of Nurses and Ergonomic Risk Reporting Form", "Rapid-Upper Limb Assesment", "Work Ability Assesment Form" were used to collect data about nurses' level of ergonomic risk, and work ability "Ergonomic Risk Management Program" was applied to the nurses in experiment group. In 26 weeks following the intervention, there was a follow-up in the first and third month. After this, the same data collection forms related to nurses' level of ergonomic risk, and their work ability were applied to both groups. Statistical Package for Social Sciences 16.0 software was used in statistical analysis.
In the results of the study the nurses in the intervention group are found to have a statistically significant decrease in the scores of perceived musculoskeletal symptoms, pain, use of medications due to having symptoms, Rapid-Upper Limb Assesment during patient turning and bending down movements. They are also found to have a statistically significant increase in the scores of physical, mental and general work ability, perceptions of work ability levels within the following two years, and frequency of exercise (p<0.05).
In the end of the study, it is found that ergonomic risk management program was effective to reduce musculoskeletal symptoms of the nurses and increase their work ability. Reducing the musculoskeletal symptoms, and increasing work ability of the nurses, the quality of care will be improved, also illness costs and work absenteeism will be reduced. 
Keywords: Ergonomic risk, intensive care nurse, musculoskeletal system, ergonomic risk management program