Melet Irmağı orta ve aşağı çığırının uygulamalı jeomorfolojisi, ordu
Applied geomorphology of middle and lower basin of Melet River, ordu
Yazar: İLTER KUTLU HATİPOĞLU
Danışman: PROF. DR. ALİ UZUN
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Arazi kullanımı = Land use ; Coğrafya = Geography ; Jeomorfoloji = Geomorphology ; Jeomorfolojik özellikler = Geomorphological properties ; Melet Nehri havzası = Melet River basin ; Ordu = Ordu ; Su kaynakları = Water resources

Özet:
Bu çalışmada Melet Irmağı (Ordu) orta ve aşağı çığırının doğal ortam özellikleri uygulamalı jeomorfoloji açısından incelenmiştir. Çalışma alanı Melet Irmağı Havzası'nın orta ve aşağı kesimlerinin su bölümü hatlarıyla sınırlandırılmış, ancak akarsuyun yukarı çığırını oluşturan Mesudiye Havzası, Topçam Boğazı ile araştırma sahasından ayrılmıştır. En yüksek yeri 2298 m olan araştırma sahası 865 km2 alana sahiptir.
Esas olarak arazi gözlem ve incelemelerine dayanan bu çalışmada, sahanın jeomorfolojik özellikleri ve jeomorfolojiden kaynaklanan problemleri arazi çalışmaları ile belirlenmiştir. Ayrıca, bu problemler istatistiksel analizler, Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Uzaktan Algılama tekniklerine ait bilimsel modeller kullanılarak analiz edilmiş ve haritalanmıştır.
Karadeniz Bölgesi'nin, Orta ve Doğu Karadeniz bölümlerini birbirinden ayıran sınır olarak kabul edilen Melet Irmağı, Ordu şehrinin içme ve kullanma suyunun temin edildiği tek kaynaktır. Akarsu aşağı çığırdaki sanayi tesisleri ve orta çığırında açılan maden ocakları, tarımsal faaliyetler, yapımı süren ve yapımı tamamlanmış olan nehir tipi HES'ler (Hidroelektrik Santrali), barajlar ve bu tesislere giden yolların yapım çalışmaları ile kirletilmektedir.
Bir uygulamalı jeomorfoloji çalışması olan bu araştırmada topoğrafik yapı nüfus ilişkisi, topoğrafik yapı yerleşme ilişkisi, topoğrafik yapı ekonomik faaliyetler ilişkisi, topoğrafik yapı arazi kullanımı/arazi örtüsü ilişkisi ve topoğrafik yapı doğal afetler ilişkisi incelenmiştir. Çalışma sahasında 81.611 kişi yaşamaktadır. Yerleşmeler ise aşınım yüzeyleri ile diğer düz ve düze yakın alanlarda kurulmuştur. Fındık ve kivi üretimi sahadaki önemli tarımsal faaliyetlerdir. Arazi kullanımındaki değişim oranlarına göre 2002 – 2015 yılları arasında tarım alanlarında % 14 artış olurken, orman alanları % 12 azalmıştır. 
Çalışma sahasındaki risk analizlerine göre sahanın % 31,9'unda erozyon, % 15,3'ünde heyelan, % 1,3'ünde taşkın "çok yüksek" risk gurubuna girmektedir. Depremsellik analizine göre sahada 4,5 büyüklüğündeki bir depremin 10 yıl içinde olma olasılığı % 98,8 olarak tespit edilmiştir. Yörede zaman zaman çığ ve kaya düşmeleri görülmektedir.
Çalışma alanında yerleşim yerleri planlanırken sahanın erozyon, heyelan, taşkın, depremsellik, çığ ve kaya düşmesi risklerine dikkat edilmelidir. Sahadaki erozyonun önüne geçebilmek için orman alanları korunmalı, gerekli yerler ağaçlandırılmalıdır. Ayrıca saha içindeki şelaleler, doğal mağaralar ve kaya mezarları gibi zenginlikler turizme kazandırılmalıdır.

Anahtar Sözcükler: Melet Irmağı, Uygulamalı Jeomorfoloji, Ordu, Karadeniz Bölgesi, Türkiye.

Abstract:
In this study, natural environment characteristics of the middle and lower line of Melet River (Ordu) were investigated in terms of applied geomorphology. The study area is restricted to the water section courses of the middle and lower sections of the Melet River Basin, but the Mesudiye Basin, which forms the upper course of the stream, is separated from the research field with the Topçam Strait. The area of study is 865 km2, which has the highest point is 2298 m.
In this study, which is mainly based on field observations and examinations, the geomorphological features of the field and the problems caused by geomorphology were determined by field studies. In addition, these problems were analyzed and mapped using scientific models of statistical analyzes, Geographic Information Systems and Remote Sensing techniques.
Melet River, which is considered as the border separating the Black Sea Region from the Central and Eastern Black Sea regions, is the only source of drinking and utility water for the city of Ordu. This important resource is continuously polluted due to industrial facilities at down course of the river and mine openings, agricultural activities, river type HEPPs (hydroelectric power plant), being constructed and completed dams and roads leading to these facilities at middle course of the river.
In this research which is an applied geomorphology study, topographical structure population relation, topographic structure settlement relation, topographical structure economic activity relation, topographical structure land use/land cover relation and topographical structure natural disasters relation were examinated. 81,611 people live in the study area. The settlements were established on erosion surfaces and flat and approximately flat areas. Hazelnut and kiwi production are important agricultural activities on the field. According to the rate of change in land use, there was a 14% increase in agricultural land and 12% decrease in forest areas, between 2002 and 2015.
According to the risk analysis of the study area, 31.9% of the area is erosion, 15.3% is landslide and 1.3% is in flood "very high" risk group. According to the seismicity analysis, the probability of a depression in the area of 4.5 magnitude within 10 years was determined as 98.8%. Avalanche and rock falls are occasionally seen in the area.
While the settlement areas are planned in the study area, the risks of erosion, landslide, flood, seismicity, avalanche and rock fall should be considered. In order to be able to avoid the erosion in the field, the forest areas must be preserved and necessary places should be afforested. In addition, such riches as the waterfalls, natural caves and rock tombs in the area should be given to tourism.

Key Words: Melet River, Applied Geomorphology, Ordu, Black Sea Region, Turkey.