Tepeköy ve Dereboğaz köyü'nün coğrafi etüdü
Geographical survey of Tepeköy and Dereboğaz village
Yazar: EDA NUR DERDİYOK
Danışman: PROF. DR. SALİHA KODAY
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Coğrafya = Geography

Özet:
Araştırmanın temel amacını Tepeköy ve Dereboğaz köylerinin fiziki coğrafya, beşeri coğrafya ve ekonomik coğrafya özelliklerinin coğrafyanın ilkeleri doğrultusunda analiz edilerek ortaya konulması teşkil etmektedir. Doğu Anadolu Bölgesinin Erzurum-Kars Bölümünde Erzurum ili sınırları içerisinde yer alan Tepeköy ve Dereboğaz köyü, idari olarak Erzurum ilinin Palandöken ilçesine bağlıdır. Dereboğaz köyünün doğusunda Özbek köyü, batısında Esentepe köyü, güneyinde Güzelyurt köyü, kuzeyinde Aşağı Yenice köyü yer almaktadır. Palandöken Dağlarının eteklerinde yer alan Tepeköyü, doğuda Tuzcu köyü, batıda Börekli köyü, kuzeyde Yarımca köyü ile çevrilidir. Yüzölçümü 98,884 km² olan Dereboğaz köyü morfolojik açıdan çevresine göre daha alçak ve düz bir sahada yer almaktadır. Yüzölçümü 5,389 km²  olan Tepeköyde ise morfolojik açıdan güneyde yüksek Palandöken Dağları dışında belirgin bir yükselti bulunmamaktadır. Jeolojik özellikleri açısından Tepeköy ve Dereboğaz köyünde yerleşmeler Kuvaterner dönemine ait alüvyal bir sahada kurulmuştur. İnceleme sahası iklim özellikleri bakımından karasal iklim tipini yansıtmaktadır. Yıllık ortalama sıcaklık değeri 5,4°C ve yıllık yağış miktarı ise 403,2 mmdir. Doğal bitki örtüsünü otsu bitkilerin oluşturduğu sahanın vejetasyonu step formasyonundadır. Tepeköyde hakim toprak türleri bazaltik ve kolüvyal topraklardır. Dereboğaz köyünde ise kestane rengi, kolüvyal ve bazaltik topraklar yayılış göstermektedir. TÜİK in 2020 yılı verilerine göre Dereboğaz köyünün nüfusu 964 kişi, Tepeköyü nüfusu ise 226 kişidir. Araştırma sahasının geçim kaynakları tarımsal faaliyete dayanmaktadır. Tarımsal faaliyetler içerisinde halkın en önemli ekonomik faaliyeti hayvancılıktır. Turizm potansiyeli açısından kalelerin, mağaraların ve türbenin bulunduğu sahanında aynı zamanda alternatif turizm kaynağı olarak kırsal turizme elverişli bir yapısı bulunmaktadır. Sahada yapılacak plan ve tanıtım çalışmaları ile turizm varlığı ön plana çıkarılarak saha için yeni istihdam kaynağı oluşması sağlanacaktır. Bu çalışmada gezi gözlem ve yarı yapılandırılmış mülakat yöntemi kullanılarak nitel ve nicel verilere ulaşılmaya çalışılmıştır. Ayrıca çalışmada literatür taramalarından, çeşitli kurumlardan edinilen verilerden ve arazi gözlemlerinden yararlanarak sahanın detaylı bir şekilde incelenmesi sağlanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Erzurum, Palandöken, Dereboğaz Köyü, Tepe Köyü, Tepeköy Kalesi.

Abstract:
The main purpose of the research is to disseminate the analysis of the weights of physical geography, human geography and economic geography geography of Tepeköy and Derebogaz villages.Tepeköy and Derebogaz villages, located within the borders of Erzurum province in the Erzurum-Kars Section of the Eastern Anatolia Region, are administratively bound to the Palandöken district of Erzurum province. There is Özbek village in the east of Derebogaz village, Esentepe village in the west, Güzelyurt village in the south and Aşağı Yenice village in the north. Tepeköy, located at the foot of the Palandöken Mountains, is surrounded by Tuzcu village in the east, Börekli village in the west, and Yarımca village in the north. Derebogaz village, with an area of 98,884 km², is morphologically located on a lower and flat area than its surroundings. In Tepeköy, which has a surface area of 5,389 km², there is no significant elevation other than the high Palandöken Mountains in the south in terms of morphology. In terms of their geological features, the settlements in Tepeköy and Derebogaz villages were established in an alluvial field belonging to the Quaternary period. The study area reflects the continental climate type in terms of climate characteristics. The annual average temperature is 5.4°C and the annual precipitation is 403.2 mm. The vegetation of the area, whose natural vegetation consists of herbaceous plants, is in steppe formation. The dominant soil types in Tepeköy are basaltic and colluvial soils. In Derebogaz village, chestnut, colluvial and basaltic soils are widespread. According to TUIK's 2020 data, the population of Dereboğaz village is 964 people, and the population of Tepeköy is 226. Livelihoods of the research area are based on agricultural activities. The most important economic activity of the people among agricultural activities is animal husbandry. In terms of tourism potential, the area where castles, caves and tombs are located also has a structure suitable for rural tourism as an alternative tourism source. With the plans and promotional activities to be carried out in the field, the tourism presence will be brought to the fore and new employment resources will be created for the field. In this study, qualitative and quantitative data were tried to be reached by using trip observation and semi-structured interview method. In addition, in the study, a detailed examination of the field was provided by making use of literature reviews, data obtained from various institutions and field observations.

Keywords: Erzurum, Palandoken, Derebogaz Village, Tepe Village, Tepeköy Castle.