Mevsimsel değişimlerin GNSS ölçüleriyle belirlenen deformasyon parametreleri üzerindeki etkilerinin araştırılması
Investigation of the effects of seasonal changes on deformation parameters determined by GNSS measurements
Yazar: RECEP TAYYİB İRGÜREN
Danışman: PROF. DR. UĞUR DOĞAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Harita Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Geomatik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry
Dizin: Deformasyon parametreleri = Deformation parameters ; GPS = Global Positioning System ; Mevsimsel değişim = Seasonal variation

Özet:
Bu çalışmanın amacı, farklı mevsimlerde gerçekleştirilen GNSS (Küresel Navigasyon Uydu Sistemleri) verilerinin değerlendirilmesi ile elde edilen deformasyon parametrelerinin (yer değiştirme, hız, gerinim) belirlenmesi ve mevsimsel değişimlerin belirlenen deformasyon parametreleri üzerindeki etkilerinin araştırılmasıdır. Bu amaç kapsamında, TUSAGA-Aktif (Türkiye Ulusal Sabit GNSS Ağı-Aktif) ağının 25 sürekli GNSS istasyonu ilişkin 2015 – 2019 yılları arasında her bir yıla ait Ocak, Nisan, Temmuz ve Ekim aylarda gerçekleştirilen 3 günlük GNSS verileri kullanılmıştır. GNSS verileri, GAMIT/GLOBK 5.34 yazılımı ile ITRF-14 referans sisteminde değerlendirilerek istasyonlara ilişkin deformasyon parametreleri belirlenmiştir. Değerlendirme sonuçları analiz edilerek, mevsimsel değişimlerin GNSS konum doğruluğu ve deformasyon parametreleri üzerindeki etkileri incelenmiştir. 
GNSS konum doğruluğunu belirlemek amacıyla, ilgili veri seti üzerinde yıllık ve ilgili yıla ilişkin Ocak, Nisan, Temmuz ve Ekim aylarına ait tekrarlılık değerleri belirlenmiş ve ortalama olarak yatay bileşende 1.07 mm düşey bileşende ise 3.98 mm olarak hesaplanmıştır. 
Mevsimsel değişimin, deformasyon parametreleri üzerindeki etkisinin belirlenmesi için ise, 25 TUSAGA-Aktif istasyonlarına ait zaman serileri oluşturulmuş ve bu istasyonlara ilişkin hız ve gerinim parametreleri tüm veri seti (2015-2019) ve farklı mevsim dönemleri için ayrı ayrı hesaplanmıştır. Ayrıca, ilgili GNSS istasyonlarına ilişkin yatay deformasyonlar kullanılarak çalışma bölgesi için iki boyutlu gerinim analizi yapılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, istasyonlara ilişkin koordinat zaman serilerinde yıllık etkilerin yanında mevsimsel değişimlerin etkileri de saptanmış ve mevsimsel değişimlerin deformasyon parametreleri üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye neden olduğu görülmüştür. Özellikle yaz döneminde düşey bileşenin yatay bileşene göre doğruluğunun daha düşük olduğu saptanmıştır. 
Anahtar Kelimeler: GNSS, yer kabuğu hareketi, mevsimsel deformasyonlar, hız alanı, gerinim analizi.

Abstract:
The aim of this study is to determine the deformation parameters (displacement, velocity, strain) obtained by evaluating the GNSS (Global Navigation Satellite System) data performed in different seasons and to investigate the effects of seasonal changes on the determined deformation parameters. For this purpose, 3-day GNSS data of the 25 continuous GNSS stations of the TUSAGA-Aktif (Turkey National Steady GNSS Network-Active) network, performed in January, April, July and October of each year between 2015 and 2019, were used. The deformation parameters of the stations were determined by evaluating the GNSS data in the ITRF-14 reference system with the GAMIT/GLOBK 5.34 software. By analyzing the evaluation results, the effects of seasonal changes on the accuracy of GNSS position and deformation parameters were examined.
In order to determine the accuracy of GNSS position, annual repeatability values of January, April, July and October for the relevant year were determined on the relevant data set and it was calculated as 1.07 mm in the horizontal component and 3.98 mm in the vertical component on average.
In order to determine the effect of seasonal change on the deformation parameters, time series of 25 CORS-TR stations were determined and the velocity and strain parameters of these stations were calculated separately for the whole data set (2015-2019) and for different seasonal periods. In addition, two-dimensional strain analysis was performed for the study area using the horizontal deformations of the relevant GNSS stations. According to the results obtained, the effects of seasonal changes as well as annual effects were determined in the coordinate time series of the stations, and it was seen that seasonal changes had a statistically significant effect on the deformation parameters. It has been determined that the accuracy of the vertical component is lower than the horizontal component, especially in the summer period.
Keywords: GNSS, earth's crustal motion, seasonal deformations, velocity field, strain analysis