Konut çevrelerinin üretimi açısından örnek bir model olarak Konya'da Cumhuriyet ve Binkonut Mahalleleri
Cumhuriyet and Binkonut Neighborhoods in Konya as an examplary model for the production of housing environments
Yazar: SAMİ KALFAOĞLU
Danışman: PROF. DR. FATMA CÂNÂ BİLSEL
Konya Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Açık kent = Open city ; Gecekondu önleme bölgeleri = Slum prevention areas ; Kent planlama = Urban planning ; Konut kooperatifleri = Housing cooperatives ; Konut çevreleri = Neighbourhoods ; Mahalleler = Neighborhoods ; Sosyal konut = Social house

Özet:
Dünyada ve Türkiye'de konut çevrelerinin tasarımına ilişkin araştırmaların geçmişten günümüze etkin bir biçimde devam ettiği bilinmektedir. Özellikle toplu konut ve özellikle sosyal konut çevrelerini konu alan konut tarihi yazınında, Avrupa'da Bahçe Şehir akımı, dünyanın çeşitli ülkelerinde farklı biçimlerde gelişmiş, Türkiye'de ise özellikle konut kooperatifleri eliyle üretilen konut çevrelerinin oluşumunda etkisini göstermiş, işçi ve memur kesiminin konut sahibi olmasında önemli bir rol oynamıştır.
Kooperatif modeliyle üretilen ilk konut çevresi, Ankara'da büyük çoğunluğu üst düzey bürokratlardan oluşan kişilerin oluşturduğu Bahçelievler Kooperatifi müstakil bahçeli evler ve sosyal donatıları ile kent çeperinde yeni bir konut yerleşkesi olarak 1930'larda tasarlanmış ve uygulanmıştır. 1970'lerde ise orta ve alt gelir gruplarının konut edinmesini sağlayan sosyal bir model olarak kooperatiflerin Anadolu'da yaygınlaşmasında en büyük etken 775 Sayılı Gecekondu Kanunu ile önerilen Gecekondu Önleme Bölgeleri olmuştur. Bu kapsamda Konya'da kentin planlama süreci içerisinde 4. No'lu Gecekondu Önleme Bölgesi'nin planlanması ile Cumhuriyet ve Binkonut Mahalleleri'nin tasarımı ve kooperatifler eliyle gerçekleştirilen oluşum süreci, bu tez araştırmasının konusunu oluşturmaktadır.  
 Karar ve planlama aşamasından kullanım aşamasına kadar dönemine göre Anadolu kentleri özelinde farklı bir yaklaşımla Belediye tarafından gerçekleştirilen bir sosyal konut çevresi olan Cumhuriyet ve Binkonut Mahalleleri'nin, kent planlama ve kentsel tasarım açısından Türkiye'de bir dönemin planlama anlayışını yansıtan, uluslararası ölçekte bahçe şehir ve uydu kent yaklaşımlarının özgün bir yorumunu oluşturduğu üzerinde durulmaktadır. Yapılan tez çalışmasıyla; kentsel tasarım ilkeleri doğrultusunda kurgulanmış, belirli bir ölçek, doku ve nitelikli bir mekânsal bütünlüğe sahip olan Cumhuriyet ve Binkonut mahalleleri, hedef kitle olan alt-orta alt gelir grubuna ulaşmış, planlama, uygulama ve kullanım süreci doğru kurgulanmış, her aşamasında katılımcı sürecin işletildiği, mimari tasarımın planlama aşamasından itibaren önemsendiği bir sosyal konut çevresi olması nedeniyle; belgelenmeye, araştırmaya, tartışılmaya değer bulunmuştur. Bölgenin, fiziksel kurgu– planlama/tasarım, sosyal kurgusu ve işletilen süreç açısından incelenip sonuçlarının yorumlanması ile konut çevreleri açısından günümüzde geçerli bir model oluşturduğu söylenebilir. Ayrıca çalışmanın planlama tarihine ve mimarlık ve şehircilik eğitimlerine katkısı açısından önemli bir belgeleme çalışması olması hedeflenmiştir.

Abstract:
Researches on the design of residential environments in the world and in Turkey have been continuing from past to present. In particular, the literature on the history of housing in general and social housing in particular is related with the Garden City movement that developed in different directions in different countries of the world. It particularly played a role in the formation of housing cooperatives in Turkey. The formation of housing estates  in the form of detached houses with gardens started with the Bahçelievler Cooperative that was formed mostly by buraucrates in Ankara. In the 1970s, the biggest factor in the spread of cooperatives in other Anatolian cities as a social model was the Slum Prevention Zones proposed by the Slum Law No. 775.
Today's residential environments need to be discussed in terms of planning understanding and operation process, and especially with regard to the principles and administrative dimension of urban design.  Cumhuriyet and Binkonut neighborhoods, which were planned as the 4th Slum Prevention Zone in Konya, constitute the study area of the thesis. It is a social housing environment implemented through the formation of cooperatives. Besides reflecting the planning understanding of the period in Turkey, it is an original interpretation of the contemporary housing approaches in the world. It was implemented by the Municipality with a different approach specific to Anatolian cities, from the decision and planning stage to the usage stage. With this thesis research; it is argued that the study area that was designed in line with the principles of urban design, has a certain scale, texture and qualified spatial integrity. With the planning, implementation and use process and the participatory process that operated at every stage of the architectural design, it has reached the lower-middle-low income groups, which was the target audience. As an examplary social housing environment, it is documented, researched, discussed, and examined as a model in terms of residential environments through its physical layout – planning proces and urban design, social setup and the operational process. In addition, the study is aimed to contribute to the history of city planning, urban design and architecture as well as to the education of architecture and urbanism.