Eğitim yöneticilerinin liderlik rollerinin lider ve organizasyon etkililiği üzerindeki etkisini belirlemeye yönelik bir araştırma
A study on the effect of academic managers' leadership roles on the effectiveness of leader and organization
Yazar: ELİF ŞİMŞEK
Danışman: DOÇ. DR. ERCAN ERGÜN
Gebze Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Bu çalışmanın amacı eğitim yöneticilerinin liderlik rollerinin lider ve organizasyon etkililiği üzerindeki etkisini belirlemektir. Bu amaç doğrultusunda Cameron ve Quinn'in Karşıt Değerler Çerçevesi liderlik rollerinin lider etkililiği ve organizasyon etkililiği ile olan ilişkisini incelemek için teorik bir çerçeve olarak ele alınmıştır. Alan yazını taraması sırasında organizasyon kültürü, liderlik rolleri, lider etkililiği ve organizasyon etkililiği değişkenlerinin bir arada ele alındığı bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu bakımdan çalışmanın tüm bu değişkenleri birlikte ele alan bir çalışma olarak alan yazınına bu yönde bir katkı sağlayacağı söylenebilir. 
Çalışmada eğitim yöneticilerinin liderlik rollerinin lider ve organizasyon etkililiği üzerindeki etkisi seçilen bir vakıf üniversitesinde akademik yöneticiler olan rektör, dekanlar ve bölüm başkanları üzerinden ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. İlişkisel tarama modelinde olan araştırmanın çalışma grubunu üniversitenin farklı birimlerinde çalışan iki yüz yedi akademisyen oluşturmaktadır. Çalışmada ele alınan liderlik rolleri; liderin kolaylaştırıcı rolü, liderin danışman rolü, liderin yenilikçi rolü, liderin aracı rolü, liderin üretici rolü, liderin idareci rolü, liderin koordinatör rolü ve liderin gözlemci rolüdür. Liderlik rollerinin sergilendiği organizasyonun iç çevre koşulu olarak düşünülen organizasyon kültürünün bu rollerin sergilenmesinde bir öncül olarak ortaya çıktığı anlaşılmıştır. 
Çalışmada organizasyon kültürü, liderlik rolleri, lider etkililiği ve organizasyon etkililiği arasında ilişki olduğu; organizasyon kültürünün alt boyutları olan klan kültürü, adhokrasi kültürü, pazar kültürü ve hiyerarşi kültürünün liderin organizasyon içinde sergilediği rolleri etkilediği ve bu rollerin de lider etkililiği üzerinde doğrudan paya sahip olduğu; liderin yönetsel rollerinin lider etkililiği algısını olumlu yönde etkilediği; lider etkililiğinin organizasyon etkililiği ve organizasyon etkililiği alt boyutları olarak değerlendirilen eğitim öğretim çalışmaları, bilimsel çalışmalar, çevre ve topluma yönelik çalışmalar ve genel memnuniyet üzerinde etkisi olduğu görülmüştür.

Abstract:
The purpose of this study is to determine the impact of academic managers' leadership roles on the effectiveness of the leader and the organization. For this purpose, Cameron and Quinn's Competing Values Framework (CVF) is taken as a theoretical framework to examine the relationship between leadership roles and leader effectiveness and organizational effectiveness. While reviewing the literature, any research consisting of all variables; organizational culture, leadership roles, leader effectiveness and organizational effectiveness has not been found. Therefore, it can be said that this study will contribute to literature in a way in which it consists of all four variables in one research. 
In the study the effect of academic administrators' leadership roles on leader and organizational effectiveness was tried to be revealed through academic administrators; rector, deans and department heads; in a selected foundation university. The study group of the research, which is a relational survey model, consists of two hundred seven academicians working in different units of the university. The leadership roles addressed in the study are as follows; mentor role of the leader, facilitator role of the leader, innovator role of the leader, broker role of the leader, producer role of the leader, director role of the leader, coordinator role of the leader and monitor role of the leader. It has been understood that organizational culture, which is thought to be a condition of organization's internal environment where the leadership roles are performed, has emerged as a precursor.
In the study it was seen that there is a relationship between organizational culture, leadership roles, leader and organizational effectiveness; clan culture, adhocracy culture, market culture and hierarchy culture which are sub-dimensions of organizational culture affect the roles performed by the leader in the organization and these roles have a direct share on leader effectiveness; managerial roles of the leader positively affect leader effectiveness; leader effectiveness has an effect on organizational effectiveness and sub-dimensions of organizational effectiveness which are educational activities, scientific activities, activities for environment and society and overall satisfaction.