Özel borç ilişkileri bağlamında İslam ve Yahudi hukuku mukayesesi
Comparison of Islamic law and Jewish law in the context of different types of contract
Yazar: YAKUPHAN KAYA
Danışman: PROF. DR. AHMET HAMDİ FURAT
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Din-hukuk ilişkileri = Religious-law relationship ; Karşılaştırmalı hukuk = Comparative law ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Müslümanlar = Muslims ; Tevrat = Old Testament ; Yahudiler = Jews ; Özel borç ilişkileri = Different types of contract ; İslam hukuku = Islamic law

Özet:
İslam ve Yahudi hukuku, hukukun birçok alt dalı bakımından karşılaştırmalara konu olmuştur. Ancak her birimizin neredeyse her gün kurduğu mali sözleşmeleri içerisine alan özel borç ilişkileri bağlamında henüz bu iki hukuk sistemi mukayese edilmemiştir. Bu çalışmanın konusu bu iki hukuk sisteminin satış, tüketim ödüncü, kullanım ödüncü, emanet, kira, hizmet, bağışlama, kefalet ve vekalet sözleşmelerine ek olarak rehin ve faiz bağlamında karşılaştırılmasıdır. Kapsamı sınırlamak adına İslam'da dört Sünni mezhep, Yahudilikte ise Ortodoks Yahudilik baz alınmıştır. Bu çalışmanın amacı iki hukuk sisteminin özel borç ilişkilerini nasıl ele aldıklarının ortaya konması, benzerlik ve farklılıkların belirlenmesi ve bu benzerlik ve farklılıklara yol açan sebeplerin tespitidir. Bu amacın gerçekleştirilmesi adına ilk bölümde Yahudi hukuku Tevrat, Talmud, Tosefta, Midraşlar, hukuk kitapları, Tevrat tefsirleri ve Yahudi hukukuna dair diğer eserlerden yararlanılarak işlenmiştir. İkinci bölümde ise dört Sünni mezhep olan Hanefî, Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinin önde gelen fıkıh eserleri bağlamında İslam hukuku ele alınmıştır. Son bölümde ise karşılaştırma ve değerlendirme yapılmış, elde edilen bulgular aktarılmıştır. Bu çalışma sonucunda Yahudi hukukunun özel borç ilişkileri bağlamında tarafları daha özgür bıraktığı, Tevrat'a aykırı bile olsa taraflara sözleşme içeriğini özgürce belirleme imkânı verdiği, İslam hukukunun ise Kur'an ve sünnetin koyduğu esaslardan çıkılmasına izin vermediği görülmüştür. İslam hukukunun hükümlerinin evrensel nitelikte olduğu, Yahudi hukukunun ise birçok meselede hükümleri Yahudilere hasrettiği gözlemlenmiştir. İki hukuk sisteminin de sözleşmelerin düzenlenmesinde örfe sıkça atıf yaptığı müşahede edilmiştir. Bütün bunların yanında sözleşmelerin hükümleri bakımından iki hukuk sisteminin pek çok benzerlik ve farklılığı ortaya konmuştur.

Abstract:
Islamic and Jewish law have been the subject of comparisons in many sub-branches of law. However, these two legal systems have not yet been compared in the context of different types of contract, which include financial contracts that each of us establishes almost every day. The subject of this study is the comparison of these two legal systems in the context of sale, loan, commodatum (loan for use), bailment, rental, labor, donation, suretyship, proxy contracts, pledge and interest. To narrow down the scope, the study is based on the four Sunni sects in Islam and Orthodox Judaism in Judaism. The aim of this study is to unveil how the two legal systems deal with different types of contract, to determine the similarities and differences, and to elucidate the process that leads these similarities and differences. In order to accomplish this aim, Jewish law has been studied in the first chapter by making use of the Torah, Talmud, Tosefta, Midrashes, law books, Torah commentaries and other relevant works on Jewish law. In the second chapter, Islamic law is discussed in the context of the prominent fiqh works of the four Sunni sects, namely Hanafī, Shāfi'ī, Mālikī and Hanbalī. In the final chapter, comparison and assessment were made and the findings were presented. As a result of this study, it has been seen that Jewish law leaves the parties more free in the context of different types of contract, allows the parties to freely determine the content of the contract even if it is contrary to the Torah, on the other hand, Islamic law does not permit to deviate from the principles set by the Qur'an and the Sunnah. It has been observed that the provisions of Islamic law are of a universal nature, whereas Jewish law, in many matters, restricts the provisions to Jews. It has been seen that both legal systems frequently refer to custom in the regulation of contracts. In addition to all these, many similarities and differences of the two legal systems in terms of the provisions of the contracts are also revealed.