Norduz koyunlarında orbita'nın morfometrik incelenmesi
Morphometric examination of the orbit in norduz sheep
Yazar: CİHAT ERGENÇ
Danışman: PROF. HÜSEYİN KARADAĞ
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Anatomi (Veterinerlik) Ana Bilim Dalı / Anatomi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Anatomi = Anatomy ; Morfoloji = Morphology ; Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Anatomi-veteriner hekimlik = Anatomy-veterinary ; Koyunlar = Sheep ; Morfometri = Morphometry ; Morfometrik analiz = Morphometric analysis ; Norduz koyunları = Norduz sheeps ; Orbita = Orbita ; Veteriner hekimlik = Veterinary medicine

Özet:
Bu çalışma, Norduz bölgesinde yaşayan Norduz koyunları'nın orbitalarının morfometrik ölçümlerini elde etmek, orbital indeks değerlerinin belirlenmesini sağlamak, osteometrik ölçüm değerlerinin seksüel dimorfizm ve homotipik varyasyonlar bakımından istatistiksel olarak biyometrik farklılıklarını ortaya çıkarmak amacıyla yapıldı. Çalışmada Van ilinde bulunan özel bir mezbahaneden temin edilen 16 adet (8 erkek, 8 dişi) erişkin sağlıklı Norduz koyunu kafatası kullanıldı. Kafatası örnekleri uygun maserasyon tekniklerine göre masere edildi. Orbita bölgesindeki tüm yumuşak dokular uzaklaştırıldıktan sonra, kafatasları hidrojen peroksit solüsyonunda 25-30 dakika bekletilerek beyazlaştırıldı. Orbita'ya ait morfometrik ölçüm değerleri digital kumpas kullanılarak elde edildi. Daha sonra, orbital ölçümlerin hem sexuel dimorfizm hem de homotipik varyasyonlar bakımından değerlendirilmesi için istatistik analizi yapıldı. Osteometrik verilere genel olarak bakıldığında,  Norduz koyunlarında orbita'ya ait morfometrik ölçüm değerlerinin (sol orbital indeks-1 ve sağ-sol orbital indeks-2 hariç) erkek koyunlarda dişi koyunlara göre daha fazla olduğu gözlendi. Erkek ve dişi koyunların her ikisinde de sağ taraf orbital indeks-1 ölçüm değerlerinin sol taraf osteometrik ölçüm değerlerine göre istatistik olarak önemli düzeyde daha yüksek olduğu saptandı (P<0.05).   Koyunlarda sağ ve sol taraf orbital inkes-1 değerleri sırasıyla erkeklerde ortalama 106.88 ± 5.10 ve 99.15 ± 4.93, dişilerde ortalama 104.64 ±  3.34 ve 99.60 ± 2.01 olarak hesaplandı. Erkek ve dişi koyunların orbita'sına ait sağ ve sol taraflar bakımından diğer ortalama ölçüm değerleri arasında istatistiki olarak anlamlı farklılık gözlenmedi (P>0.05). Morfometrik ölçüm değerleri arasında çoğunlukla pozitif yönlü korelasyonlar tespit edildi. Osteometrik ölçüm değerlerine cinsiyeti öngörme açısından ROC analizi kapsamında bakıldığında, Sağ-sol U5, Sağ-sol U6 ve T1 ölçümleri için belirlenen kesim değerlerinin erkek ve dişi koyunları ayırma güçlerinin yüksek düzey ve %100 ayırıcılığa (AUC) sahip olduğu görüldü (P<0.05). Sonuç olarak, Norduz koyunlarında orbita'ya ait morfometrik veriler ve orbital indeks ölçümleri seksüel dimorfizm ve homotipik varyasyonlar bakımından analiz edildi. Elde edilen bu osteometrik verilerin bölge ile ilgili patolojik durumların değerlendirilmesinde, koyun türleri arasında morfolojik varyasyonların belirlenmesinde, taksonomik sınıflandırmada ve cinsiyet tayininde kullanılabileceği düşünülmektedir

Abstract:
This study was carried out to obtain the morphometric measurements of the orbits of the Norduz sheep living in the Norduz region, to determine the orbital index values, and to reveal the statistical biometric differences of the osteometric measurement values in terms of sexual dimorphism and homotypic variations. In the study, the skulls of 16 (8 male, 8 female) adult healthy Norduz sheep obtained from a private slaughterhouse in Van were used. Skull specimens were macerated according to appropriate maceration techniques. After removing all soft tissues in the orbital region, the skulls were whitened by soaking in hydrogen peroxide solution for 25-30 minutes. The morphometric measurement values of the orbit were obtained using a digital caliper. Then, statistical analysis was performed to evaluate orbital measurements in terms of both sexual dimorphism and homotypic variations. In general, it was observed that the morphometric measurement values of the orbit of the Norduz sheep (except for the left orbital index-1 and right-left orbital index-2) were higher in male sheep than in female sheep. Right orbital index-1 measurement values were found to be statistically significantly higher than left osteometric measurement values in both male and female sheep (P<0.05). The mean values of right and left orbital index-1 in sheep were calculated as 106.88 ± 5.10 and 99.15 ± 4.93 in males, and 104.64 ± 3.34 and 99.60 ± 2.01 in females, respectively. There was no statistically significant difference between the other mean measurement values in terms of the right and left sides of the orbit of male and female sheep (P>0.05). Mostly positive correlations were found between the morphometric measurement values. When the osteometric measurement values were examined within the scope of the ROC analysis in terms of predicting gender, it was seen that the cutoff values determined for the right-left U5, right-left U6, and T1 measurements had a high level of discrimination power and 100% discrimination (AUC) for male and female sheep (P<0.05). As a result, the orbital morphometric data and orbital index measurements in Norduz sheep were analyzed in terms of sexual dimorphism and homotypic variations. It is thought that these osteometric data obtained can be used in the evaluation of pathological conditions related to the region, determination of morphological variations among sheep species, taxonomic classification, and sex determination.