Birinci basamakta reçetesiz ilaç kullanımı ve sağlık hizmetinin değerlendirilmesi
Over-the-counter drug use in primary stage and evaluation of healthcare
Yazar: ERHAN İLHAN
Danışman: PROF. DR. NİLGÜN ÖZÇAKAR
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine ; Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Hasta memnuniyeti = Patient satisfaction ; Reçetesiz ilaçlar = Nonprescription drugs ; Ölçekler = Scales ; İlaç kullanımı = Drug utilization ; İlaç kullanımını değerlendirme = Drug utilization review ; İlaç reçeteleri = Drug prescriptions

Özet:
Amaç: Reçetesiz ilaç kullanımı sosyodemografik özelliklerle beraber birçok etkenlere bağlı olarak değişebilmektedir. Bu çalışma; hastaların birinci basamak sağlık hizmetinden duydukları memnuniyet düzeyini, reçetesiz ilaç kullanım durumlarını ve ikisi arasındaki ilişkiyi değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

Yöntem: Bu araştırma kesitsel analitik çalışma modelinde olup, Dokuz Eylül Üniversitesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı'na bağlı Gaziemir 10 No'lu Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı 333 hasta ile yüz yüze anket uygulayarak gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara sosyodemografik veri formu, reçetesiz ilaç kullanımı ile ilgili sorular içeren bir anket ve EUROPEP ölçeği uygulanmıştır. Çalışmanın verileri IBM SPSS (statistical package for social sciences) 24.0 paket programı aracılığıyla analiz edilmiştir. Tanımlayıcı sürekli değişkenler için ortalama, standart sapma; kategorik değişkenler için sıklık ve yüzde dağılımları, kategorik bağımsız değişken ve bağımlı değişkenlerin karşılaştırılmasında ki-kare testi, sayısal bağımsız değişkenlerin karşılaştırılmasında ise t-testi veya ANOVA testleri yapıldı, p değeri<0,05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.

Bulgular: Hastaların genel memnuniyet düzeyi %92,2 olarak bulunmuştur. Genel olarak bakıldığında hastaların hekimlerinden en memnun oldukları başlıklar sırasıyla;  'Sizi muayene etmesi', 'Kayıt ve bilgileri gizli tutması' ve 'İşini tam yapması' şeklindeydi. Çalışmamızda hastaların memnuniyetsizliğinin en yüksek olduğu konular ise ulaşılabilirlikle ilgili olan 'Doktorunuza telefonla ulaşabilmeniz', 'ASM'ye telefonla ulaşabilmeniz' ve 'Bekleme odasında harcadığınız zaman' başlıklarıydı. Reçetesiz ilaç kullanım oranı tüm hastalar içinde %77,2 olarak saptanmıştır. Hekim önerisi veya reçetesi olmadan en sık kullanılan ilaçların %94,1 ile ağrı kesiciler olduğunu saptadık. Hastaların hekimlerinden memnuniyet düzeyleri ile reçetesiz ilaç kullanımı arasında bir ilişki yoktu.

Sonuç: Bir EASM'de yapılmış olan bu çalışmada hastaların memnuniyet düzeyi ülke genelinin üzerinde bulunmuştur. Reçetesiz ilaç kullanım oranı mevcut çalışmaların da desteklediği üzere oldukça yüksektir. Fakat reçetesiz ilaç kullanımının bu denli yüksek olmasının altta yatan sebepleriyle ilgili daha fazla çalışma yapılmasına ihtiyaç vardır.


Anahtar Sözcükler: Reçetesiz ilaç kullanımı, hasta memnuniyeti, EUROPEP ölçeği, birinci basamak sağlık hizmeti

Abstract:
Introduction: Over-the-counter drug use can vary depending on many factors, along with sociodemographic characteristics. This study aims to evaluate the satisfaction level of patients from primary health care, their over-the-counter drug use, and the relationship between the two.

Methods: This research is in the cross-sectional analytical study model and was carried out by applying a face-to-face questionnaire with 333 patients registered in Gaziemir Education Family Health Center No. 10 of Dokuz Eylul University Family Medicine Department. A sociodemographic data form, a questionnaire including questions about over-the-counter drug use, and the EUROPEP scale were administered to the participants. The data of the study were analyzed through the IBM SPSS (statistical package for social sciences) 24.0 package program. Mean, standard deviation for descriptive continuous variables; frequency and percentage distributions for categorical variables, chi-square test for comparison of categorical independent variables and dependent variables, t-test or ANOVA tests for comparison of numerical independent variables, p value <0.05 was considered statistically significant.

Results: The general satisfaction level of the patients was found to be 92.2%. In general, the titles that patients are most satisfied with from their physicians are respectively; It was 'examining you', 'Keeping records and information confidential' and 'Doing his job properly'. In our study, patients were most dissatisfied with accessibility, such as 'You can reach your doctor by phone', 'You can reach ASM by phone' and 'Time you spend in the waiting room'. The rate of over-the-counter drug use was 77.2% among all patients. We found that the most frequently used drugs without a physician's recommendation or prescription were painkillers with 94.1%. There was no relationship between patients' satisfaction with their physicians and over-the-counter drug use.

Conclusion: In this study, which was conducted in an Educational FHC, the satisfaction level of the patients was found above the country average. The rate of over-the-counter drug use is quite high, as supported by current studies. However, more studies are needed on the underlying causes of such high over-the-counter drug use.

Key Words: Over-the-counter drug use, patient satisfaction, EUROPEP scale, primary health care