Savaşın kadınlar üzerindeki etkisi üzerine yorumlayıcı fenomenolojik analiz: Bosna Hersek 1992-1995
An interpretative phenomenological analysis on the effect of war on women: Bosnia and Herzegovina 1992-1995
Yazar: TUĞBA ŞEKERDAĞ
Danışman: PROF. DR. AHMET TAMER AKER
İstanbul Bilgi Üniversitesi / Lisansüstü Programlar Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Ruhsal Travma Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Başa çıkma = Coping ; Bosna-Hersek = Bosnia-Herzegovina ; Etnik kimlik = Ethnic identity ; Kadınlar = Women ; Ruh sağlığı = Mental health ; Savaş = War ; Travma = Trauma ; Travma sonrası büyüme = Post-traumatic growth

Özet:
Bu araştırmanın amacı Bosna Hersek savaşından 24 yıl sonra savaş travmasının kadınların ruh sağlığı üzerindeki uzun vadeli etkisi ve etkiler karşısında hangi baş etme yöntemlerini kullandıklarını araştırmayı hedeflemektedir.  Bu araştırma ile önceki hipotezleri doğrulamaktan farklı olarak, kadınların bu durumu nasıl deneyimledikleri ve bu deneyimlere ne tür anlamlar atfettikleri anlaşılmaya çalışılmıştır. Bu hedefe ulaşmak amacıyla nitel bir yaklaşım yürütülmüştür. 1992-1995 Bosna-Hersek savaşını yaşamış ve halen Bosna-Hersek'te yaşayan 8 kadınla yarı-yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirmiş ve elde edilen veriler Yorumlayıcı Fenomenolojik Analiz ile analiz edilmiştir. Analiz sonucunda 'Olay Anlatımı' Umut/Umutsuzluk;  Başetme  ve, Etnik Kimlik Algısı; ana temaları bulunmuş ve alt temalar ile birlikte tartışılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre, savaştan 24 yıl sonra dahi katılımcıların bir kısmının travma sonrası stres belirtileri gösterdiği görüldü ve literatürdeki örnekleriyle tartışıldı.  Savaş sonrası stresörlerin, ülkedeki siyasal iktidarsızlığın, yeniden savaş çıkma ihtimali gibi güncel stres kaynaklarının da katılımcıların ruh sağlığı üzerinde etkisi olduğu görüldü. Savaşın psikolojik etkilerinin 24 yıl sonra dahi devam ediyor olmasının önemli nedenlerinden biri ise, fiziksel sağlık üzerindeki olumsuz etkilerinin devam ediyor olmasıdır. Katılımcıların eğitim düzeylerine bakılmaksızın hepsinin başetme yöntemi olarak ilk öncelikli olarak 'uğraş edinmek' ikinci en fazla olarak kullanılan yöntemin dini uygulamalar olduğu görüldü. Katılımcılarda etnik kimlik tanımlaması dini kimlik ile bağlantılıdır, Tarihinde etnik grupların birlikte yaşaması ile birçok savaşa şahit olmuş olan bölgede yaşayan katılımcıların diğer etnik gruplara karşı tutumları beklenilenin aksine olumsuz değildir. Etnik ayrımların ortaya çıktığı zamanlarda savaşların olduğu, beraber yaşamaktan başka bir seçenekleri olmadığı, politik nedenlerle ayrımların başlatılmadığı durumlarda halkın tüm etnik gruplar birlikte barış içinde yaşadıkları görüşü genel olarak katılımcıların ortak görüşüdür.


Anahtar kelimeler: Savaş travması, savaş sonrası etkiler, başetme, travma sonrası büyüme, dayanıklılık, kadın

Abstract:
The aim of this study is to investigate the effects of war trauma on the mental health of women after 24 years of the war in Bosnia and Herzegovina. This study, apart from confirming the previous hypotheses, tried to understand how women experience this situation and what meanings they attribute to these experiences. A qualitative approach has been implemented to achieve this goal. Semi-structured interviews conducted with 8 women who lived in Bosnia-Herzegovina in 1992-1995 and still lives in Bosnia-Herzegovina, and the data were analyzed with Interpretative Phenomenological Analysis. As a result of the analysis 'Event Expression' Hope / Hopelessness; Coping and Perception of Ethnic Identity main themes were found and discussed together with sub-themes. According to the findings of the study, 24 years after the war, some of the participants showed signs of post-traumatic stress. Current sources of stress, such as post-war stressors, political impotence in the country, and the possibility of a new war, also had an impact on the mental health of the participants. One of the main reasons why the psychological effects of war continue after 24 years is that the effects of the war on physical health ispersistent. Regardless of the level of education of the participants, it was seen that commonly used method of coping were the first 'to find an occupation' and as second 'religious practices'. The definition of ethnic identity in the participants is related to religious identity. The attitudes of the participants living in the region, against the other ethnic groups were not negative. In general, it is common opinion of the participants that, when ethnic divisions occur, there are wars, they have no choice but to live together, and if there is no discrimination because of political reasons, the people live in peace with all ethnic groups together.


Key words: War trauma, post war effects, coping, posttraumatic growth, resilience, women