Montreux'den günümüze Türk Boğazları (uygulamalar, sorunlar, çözümler)
Türkish Straits from Montreux to the present (practises, problems, solutions)
Yazar: YÜKSEL OĞUZ
Danışman: PROF. DR. TEMUÇİN FAİK ERTAN
Ankara Üniversitesi / Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Tarih = History ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Boğazlar = Straits ; Boğazlar sorunu = Straits problem ; Montrö Sözleşmesi = Montreux Agreement ; Çanakkale Boğazı = Dardanelles ; İstanbul Boğazı = Bosphorus

Özet:
Boğaz, iki deniz alanını birleştiren doğal ve dar su yolu olup, Türk Boğazları
Çanakkale ve İstanbul Boğazı ile bunların arasında kalan Marmara Denizi'ni 
kapsayan alan olarak anılmaktadır. 
Türk Boğazları sahip olduğu coğrafik, hidrografik, meteorolojik ve jeolojik 
özellikler nedeniyle tarihin ilk çağlarından beri birçok anlaşmazlık, uyuşmazlık ve 
uluslararası sözleşmelere konu olmuştur. Bu aktivitelerde Karadeniz'e kıyısı olan 
ülkeler yanında diğer Dünya devletleri de önemli roller üstlenmişlerdir. Bu durum, 
Türk Boğazları'nın bu ülkelerin savunması ve ekonomileri açısından taşıdığı önemin 
açık bir göstergesidir. 
Bu önemli su yolundan geçiş koşullarını düzenlemek tarih boyunca sorunlara 
sahne olmuştur. Türkiye Cumhuriyeti döneminde Kurtuluş Savaşı'ndan sonra 
1923'te Lozan Boğazlar Sözleşmesiyle statüsü düzenlenen bu bölge, II. Dünya 
Savaşı öncesi ortam nedeniyle Türkiye için saldırıya açık hassas bir hal almıştır. 
Dünyanın büyük bir savaşa doğru sürüklendiğinin izleri görülen bu istikrarsızlık 
döneminde Türkiye Cumhuriyeti, hukukî mekanizmaları harekete geçirerek 
Montreux Sözleşmesi'nin imzalanmasını sağlamış ve Türk Boğazlarını egemenliği 
altına almıştır. 
Türkiye Cumhuriyeti Devleti, 1936 yılında imzalanan sözleşmeyi, tüm Dünya 
devletlerinin çıkar ve menfaatlerini gözeten ve koruyan bir denge içerisinde büyük 
bir başarıyla günümüze kadar işletmiş ve isletmeye de devam etmektedir. Ancak 
1936 yılının şartlarına göre hazırlanan sözleşmenin uygulanmasında zaman 
içerisinde ortaya çıkan değişiklikler nedeniyle sözleşmenin yetersiz kaldığı durumlar 
ortaya çıkmış ve bu durumlar nedeniyle bazı değişiklik teşebbüsleri de ortaya 
çıkmıştır. 
Bu çalışmada Türk Boğazlarından Geçiş Rejimi konusunda, tarihi süreç 
kısaca incelendikten sonra, imzalandığı tarihten bugüne kadar geçen yetmiş bir yıllık 
dönemde Montreux Sözleşmesi ile belirlenen Türk Boğazları statüsü ile ilgili 
uygulamalar ile bu uygulamalar esnasında yaşanan sorunlar ve bu sorunlara yönelik 
çözüm önerileri incelenmiştir.

Abstract:
Strait means, natural and narrow water diffuse. In this way, Türkish Straits cover the Çanakkale and İstanbul Straits and the sea area between them, the Marmara.Turkish Straits has special geographic, meteorological and geologic qualities which make them the reason of agreements, disagreements and international treaties. The other countries have taken a big role in this situation as well as the countries which has a sea shore to the Black Sea. This situation makes Turkish straits very special for these countries? defense measures and economies clear that carried an important sign.To regulate the rules of pass from this important water diffuse caused many problems during the history. Firstly, the rules of pass were regulated with The Lousanne Agreement after Turkish Independence War in 1923. This area has become a sensitive area to attack early Second World War for Turkey. Turkish Republic has gotten signed Montreux Agreement with a big diplomatic success and taken over the authority of the straits in that period which the World was going into a chaos.Turkish Republic has operated the agreement from 1936 until today balanced. The agreement which was prepared by the conditions of the year 1936, showed some lacks during the operations which caused some attempts to change the agreement thoroughly or partially.This job explains the historical process of seventy one year operation of the agreement related to the problems, solutions and suggestions.