Nükleer atıkların yeniden değerlendirilmesi için geliştirilen yöntemler ve Türkiye için uygun prosesin önerilmesi
Developed methods for re-assessment of nuclear wastes andrecommendation of the suitable process for Turkey
Yazar: GÜLCAN ÇETİN
Danışman: DOÇ. DR. NURAY KÜP AYLIKCI
İskenderun Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik, Nükleer Tehditler Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İlk ve Acil Yardım = Emergency and First Aid

Özet:
Her geçen gün artan enerji talebinin karşılanabilmesi için yeni kaynak arayışlarına girilmiştir. Sürdürülebilir bir ekonomik büyüme ve enerji geleceği için nükleer enerji vazgeçilmez bir kaynak olarak görülmektedir. Kömür, doğalgaz, petrol gibi yenilenemeyen yani, belli bir süre sonra tükenecek olan ve sera gazı salınımına neden olan bu kaynaklar yerine, güneş, rüzgar, jeotermal gibi yenilenebilir enerji kaynaklarına ve nükleer enerjiye yönelim artmaktadır. Alternatif bir enerji kaynağı olarak nükleer enerji, hem enerji arz-talebinin karşılanması, hem de ekonomik bağımsızlığın sağlanması açısından giderek önemi artan bir enerji kaynağıdır. Tıp, tarım, endüstri, savunma sanayisi vb. birçok farklı alanda nükleer enerjiden yararlanılmaktadır. Ancak nükleer enerjinin de avantajları olduğu kadar dezavantajları da bulunmaktadır ve en önemli dezavantajı nükleer atık sorunu diyebiliriz. Nükleer atıklar, tıp, endüstri gibi alanlarda yapılan uygulamalar sonucunda oluşsa da daha çok nükleer yakıt üretimi, nükleer santral işletmesi, yeniden işleme ve kazanım prosesi ve nükleer santrallerin sökülmesi gibi durumlarda meydana gelmektedir. Nükleer atıklar ve bu atıkların depolanması, imhası nükleer santral kurma çalışmalarında göz önünde bulundurulması gereken en önemli konudur. Özellikle yüksek seviyeli radyoaktif atıkların bertarafı, depolanması, işlenmesi büyük sorunlara neden olabilmektedir. Bazı ülkelerde (Belçika, Fransa, Çin vb.) yüksek seviyeli atıklar yeniden işlemeye tabi tutulmakta ve atıklar geri dönüştürülerek, yeniden yakıt olarak kullanılabilmektedir. Bazı ülkelerde (ABD, İsveç, İsviçre vb.) ise atıklar doğrudan bertaraf edilmektedir. Yüksek seviyeli radyoaktif atıkların nihai bertarafı için en iyi seçeneğin uluslararası anlamda jeolojik bertaraf olduğu görüşü hakimdir. Günümüzde sadece Finlandiya'da yüksek seviyeli radyoaktif atıklar için kalıcı bir depo inşa edilmiştir. Nükleer enerji üretimi yapan ülkeler için radyoaktif atığın işlenmesi, taşınması, saklanması, bertaraf edilmesi süreçleri sorunları da beraberinde getirmektedir. Dolayısıyla özellikle nükleer enerjiyi kullanan ülkelere büyük sorumluluk düşmektedir. Nükleer atıkların yeniden değerlendirilmesi amacıyla hidrojen uygulamaları, purex yöntemi, piroproses sistem simbiyozu ve kojenerasyon sistemleri gibi uygulamalar mevcuttur. Nükleer Enerji alanında, özellikle 21. yüzyılda Sinop ve Akkuyu Nükleer Enerji Santrali projeleri ile atılıma geçen Türkiye için bu konuda en uygun, en doğru, en güvenilir prosesin geliştirilmesi önem arz etmektedir.

Abstract:
In order to meet the increasing energy demand day by day, new sources have been sought. Nuclear energy is seen as an indispensable resource for a sustainable economic growth and energy future. Instead of these non-renewable resources such as coal, natural gas and oil, which will run out after a certain period of time and cause greenhouse gas emissions, there is an increasing trend towards renewable energy resources such as solar, wind, geothermal and nuclear energy. As an alternative energy source, nuclear energy is an increasingly important energy source in terms of both meeting energy supply-demand and ensuring economic independence. Medicine, agriculture, industry, defense industry etc. Nuclear energy is used in many different fields. However, nuclear energy has advantages as well as disadvantages, and we can say that the most important disadvantage is the problem of nuclear waste. Although nuclear wastes are formed as a result of applications in fields such as medicine and industry, they mostly occur in cases such as nuclear fuel production, nuclear power plant operation, reprocessing and recovery process and dismantling of nuclear power plants. Nuclear wastes and the storage and disposal of these wastes are the most important issues to be considered in the studies of establishing a nuclear power plant. Especially the disposal, storage and processing of high-level radioactive wastes can cause major problems. In some countries (Belgium, France, China, etc.) high-level wastes are reprocessed and the wastes can be recycled and reused as fuel. In some countries (USA, Sweden, Switzerland etc.), wastes are disposed of directly. There is an international view that geological disposal is the best option for the final disposal of high-level radioactive waste. Currently, only Finland has a permanent repository for high-level radioactive waste built. For countries producing nuclear energy, the processes of processing, transporting, storing and disposing of radioactive waste also bring problems. Therefore, countries that use nuclear energy have a great responsibility. There are applications such as hydrogen applications, purex method, pyroprocess system symbiosis and cogeneration systems for the reuse of nuclear wastes. In the field of Nuclear Energy, it is important to develop the most appropriate, most accurate and reliable process for Turkey, which has made a breakthrough with the Sinop and Akkuyu Nuclear Power Plant projects, especially in the 21st century.