Vadeli pamuk emtiası getirilerinin piyasa oyuncuları ve reel piyasa dinamikleri ile etkileşimi
The interaction of cotton commodity futures returns with market participants and real market dynamics
Yazar: ORHAN ÖZAYDIN
Danışman: DOÇ. DR. SERKAN ÇANKAYA
İstanbul Ticaret Üniversitesi / Finans Enstitüsü / Finans Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Emtia fiyatları = Commodity prices ; Emtia piyasası = Commodity market ; Fiyat hareketi = Price movement ; Getiri = Return ; Pamuk = Cotton ; Pamuk piyasası = Cotton market ; Reel opsiyonlar = Reel options ; Risk transferi = Risk transfer ; Vadeli işlem piyasaları = Futures markets

Özet:
Vadeli işlemlerin önemli bir fonksiyonu, korumacılardan spekülatörlere risk transfer edilebilen bir piyasa platformu sunmasıdır. 2008 krizi ile birlikle vadeli işlem piyasalarında spekülatörlerin varlığı sorgulanır hale gelmiş, sonrasında yapılan araştırmalarda spekülatörlerin fiyatlara etkisinin sınırlı olduğu bulguları tespit edilmiştir. Bununla birlikte geçmiş çalışmalarda emtia ve dönem özelinde fiyat üzerinde spekülatif baskıların olduğu da gözlenmiştir. Bu çalışmada piyasa katılımcılarına, özellikle korumacılara, vadeli pamuk emtiası üzerine yapacağı işlemlerde piyasa fiyatları ile etkileşimde olan spekülatif oyuncuların pozisyon baskıları ve pamuk emtiası beklenen üretim, tüketim ve stok gibi verilerin piyasa tarafından hangi şekilde yorumlanıp fiyatlara nasıl yansıtıldığı hakkında bilgi verilmesi amaçlanmıştır.
2008 krizinden sonraki 10 yıllık verilerin (2009-2018) kullanıldığı çalışmada vadeli pamuk emtiası getirisinin ve getiri oynaklığının, hem piyasa katılımcılarının açık pozisyon değişimleri hem de dünya reel dinamik beklentileri ile ilişkileri araştırılmıştır. Getiri verisinde ARCH etkisi olması sebebiyle kendisinin bağımlı değişken olduğu ve diğer değişkenlerin bağımsız değişken olduğu iki değişkenli ARCH, GARCH, TARCH ve EGARCH koşullu değişen varyans modelleri kurulmuştur. Koşullara uygun modeller seçilerek ortalama ve varyans denklemleri yardımıyla değişkenler yorumlanmıştır. Vadeli pamuk emtiası getirilerinin, pozisyon ve reel dinamik değişkenleriyle birlikte etkileşiminin incelendiği çalışmanın ana çerçevesinde, spekülatif pozisyonların getiri ile etkileşimde olduğu fakat getiri oynaklığını etkilemediği, bununla birlikte beklenen reel dinamik verilerinin, vadeli pamuk getirileri üzerinde pozisyonlardan daha güçlü bir etkileşimde olduğu görülmüştür.
Birinci bölümde vadeli işlem piyasalarının işleyişi ve pamuk emtiasının dünya piyasalarında yeri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde haftalık vadeli pamuk emtiası getirisinin, CFTC'nin COT raporlarından temin edilen piyasa katılımcılarının (korumacılar, spekülatörler ve endeks yatırımcıları) pozisyonları ile ilişkisi incelenmiştir. Spekülatif pozisyonların getiri ile etkileşimde olduğu, fakat getiri oynaklığına etkisinin sınırlı olduğu anlaşılmıştır. Üçüncü bölümde USDA'nın WASDE raporundan sağlanan aylık beklenen üretim, tüketim, stok/kullanım verilerinin aylık getiri ile ilişkisi incelenmiştir. Stok/kullanım ve tüketim verilerinin getiri ile ilişkisi olduğu, oynaklık üzerinde tüketim verilerinin oynaklığı düşürücü etkisi olduğu görülmüştür. Dördüncü bölümde, pozisyon değişimleri ve reel dinamik değişimleri aylık getiri verisi üzerinde tek bir koşullu değişen varyans modelinde incelenmiştir. Pozisyon değişimlerinin, beklenen reel dinamik verilerine nazaran getiri üzerindeki etkisinin düşük olduğu görülmüştür. Vadeli piyasalardaki katılımcıların, özellikle esas faaliyeti itibariyle korumacı olarak işlem yapacak korumacıların, kendi fiyat beklentilerini oluştururken çalışmada konu olan verileri de analizlerinde dikkate almaları önerilmektedir.

Abstract:
An important function of the futures market is, it offers a market platform that can be transferred the price risk from hedgers to speculators. Within the 2008 crisis, the presence of speculators in the futures markets became questionable. In the past studies conducted, it was determined that the effects of the speculators on the prices were limited. In addition, it was observed that there were speculative pressures on the commodity prices due to type of commodity and different period intervals. In this study, it is aimed to give information to market participants, especially the hedgers, on the transactions of the cotton in the futures market that has interaction with speculator's positions and expected production, usage and stocks numbers.
The 10-years data after the 2008 crisis (2009-2018) was used to investigate the return and volatility which are affected by market participants' positions and expected market real dynamics. Because of the ARCH effect on return data, two variable conditional heteroscedasticity models have been established in which the dependent variable is return and independent variables are the other variables.
In the first chapter, information is given about the operation of futures markets and the place of cotton commodity in world markets. In the second chapter, the relationship between the weekly-term cotton return and the market participants' positions (hedgers, speculators and index investors), obtained from the COT reports of the CFTC, were examined. Speculative positions interact with returns, but the effect on return volatility is limited. In the third chapter, the relationship between monthly expected production, consumption and stock / usage data, obtained from USDA's WASDE report, was investigated. It was seen that stock / usage and consumption data were related to return. In the fourth chapter, position changes and real dynamic changes were analyzed on a same conditional heteroscedasticity model on monthly frequency return data. It is observed that the effect of the position changes on the return is lower than the expected real dynamic data. It is recommended that the hedgers should take into account the variables in this study when they forecast their expected price in their analysis.