Devresel dalgalanma teorilerinin analizi ve Türkiye ekonomisi üzerine bir uygulama
The Analysis of business cycle theories and an application on Turkish economy
Yazar: YALÇIN PAMUK
Danışman: DOÇ.DR. FAİK BİLGİLİ
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Politikası Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2002
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Devresel dalgalanma teorileri = Business cycles theories ; Konjonktür dalgalanmaları = Business cycles ; Türk ekonomisi = Turkish economy

Özet:
ÖZET Bu çalışmada öncelikle konjonktür olgusu ana hatlarıyla tanıtılmaya çalışılmış, ardından konjonktür teorileri konjonktürü ortaya çıkaran neden açısından sekiz gruba ayrılarak incelenmiştir. Daha sonra bu teorilerin analizinden elde edilen bulgular ışığında Türkiye ekonomisine dair bir uygulama gerçekleştirilmiştir. Yapılan ekonometrik analizin amacı, para arzı, TÜFE, sanayi üretimi, özel nihai tüketim ve diğer bazı iktisadi değişkenlerdeki dalgalanmaların, bir ekonomide konjonktürel hareketlerin karakteristik bir göstergesi olarak nitelendirilebilecek GSYİH'daki dalgalanmaları ne derece açıklayabildiğim tespit etmektir. Böylelikle, Türkiye ekonomisine ilişkin devresel dalgalanmaların sebeplerinin daha çok reel faktörlerden mi yoksa parasal faktörlerden mi kaynaklandığı saptanmaya çalışılmıştır. Sekiz grupta topladığımız toplam 23 teorinin analizi sonucunda devresel dalgalanmaları başlatıcı faktörler arasında aşırı yatırım, yetersiz tüketim, iktisadi yenilikler, üretim kesimleri arasındaki dengesizlik, parasal değişim (bankacılık ve finans sektörleri), faiz, bekleyişlere dayalı ya da psikolojik etmenler, reel şoklar ve teknoloji şokları gibi olguların ön plana çıktığını görmekteyiz. Konjonktürün nedeni bu faktörlerden hangisine bağlanırsa bağlansın, neredeyse tüm teoriler dalgalanmalarda yatırımların oynadığı rolü belirtmek gereği duymaktadırlar. O nedenle, konjonktür dalgalanmalarında yatırımların oldukça stratejik bir faktör olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Nitekim, ele alınan bu 23 teorinin tamamı yatırımlara bakış açılarına göre aşağıdaki üç grup altında toplanabilmektedir:. Konjonktürün nedenini toplam net yatırımlardaki dalgalanmalara bağlayan teoriler,. Teknolojik ilerlemelerin ve yeniliklerin firmaları etkilemesi suretiyle net yatırımları ve dolayısıyla iktisadi faaliyeti dalgalandırdığını vurgulayan teoriler,. Bankacılık sisteminin yarattığı kaydi paranın yatırım harcamalarında daralma ve genişleme meydana getirerek dalgalanmalara sebep olduğunu ifade eden teoriler. Çalışmanın uygulama bölümünde Türk ekonomisindeki genel iktisadi faaliyetin bir göstergesi olarak alınan GSYİH'nın sanayi üretimi, özel nihai tüketim ve Mİ para arzındaki dalgalanmaları yansıttığı, buna karşılık sermaye oluşumu, sanayi üretimi, tüketim ve M2 para arzı gibi değişkenlerin de GSYİH üzerinde belirleyici olduğu sonucu elde edilmiştir. Sermaye birikimi ve sanayi üretimi gibi yatırımlarla doğrudan ilişkili iki değişkenin GSYİH üzerindeki belirleyici etkisi, teoriler bölümünden elde edilen, "yatırımların konjonktür üzerinde stratejik bir etkiye sahip olduğu" yönündeki sonucu teyid eder niteliktedir.

Abstract:
Ill ABSTRACT In this study, I am introducing the basic premises of the business cycle concept and examining twenty-three business cycle theories in eight groups in terms of general reasons leading to cycles. Then, using the findings of this theory analysis, I made a case study on Turkey. Here in this study, in econometric analyses, the business cycles are assumed to be represented by the fluctuations of GNP. In this respect, the objective of several time series analyses is to find whether the fluctuations of basic macroeconomic variables such as money supply, consumer price index, industrial production and private consumption could be good explanatory variables for the business cycles of the Turkish economy. The theoretical analyses of twenty-three business cycles demonstrate that among the factors initiating the cycles the following ones can be singled out because of their importance and frequency: overinvestment, underconsumption, innovations, maladjustment among the production sectors, monetary changes (i.e. banking and finance sectors), interest, psychological factors, reel shocks, and technological shocks. No matter from which one of the above factors the business cycles result, almost all theories stress the role that investment plays in the cycles. Therefore, it can be concluded that investment is a critical factor in business cycles. And, in fact, twenty- three business cycles can be divided into three groups in terms of their approach to the investment factor:. Theories considering that the fluctuations in total net investment leads to the cycles,. Theories stressing that the technological advancement and innovation, which affect the future plans of the firms, fluctuate the net investment and so economic activities,. Theories holding that the bank money results in fluctuations in economic activities through causing both contraction and expansion in investment expenditures. As for the results of the case study, I conclude that the fluctuations in GNP, which is considered as the indicator of general economic activities in Turkey, can reflect the fluctuations in industrial production, private consumption, and money supply (Ml). On the other hand, I also conclude that variables such as capital formation, industrial production, consumption and money supply (M2) are statistically significant on the fluctuations in GNP. The fact that the capital formation and industrial production, the two variables that are directly related to investment, are the major determinants of deviations in GNP supports the conclusion I reached in the theoretical part of the thesis that investment plays a critical role in business cycles.