Azerbaycan ekonomisinde petrole bağımlılık ve alternatif ihtiyacı
Petroleum dependence of Azerbaijan economy and alternative needs
Yazar: ELGUN ORUCLU
Danışman: PROF. DR. YUSUF BAYRAKTUTAN
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İkt. Gelişme ve Uluslararası İkt. Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Ekonometrik analiz = Econometric analysis ; Ekonomi = Economy ; Ekonomik değerlendirme = Economic evaluation ; Ekonomik durum = Economic situation ; Ekonomik etki = Economic effect ; Ekonomik yapı = Economic structure ; Enerji sektörü = Energy sector ; Petrol = Petroleum ; Petrol sektörü = Petroleum sector

Özet:
Azerbaycan, 71 yıllık SSCB'nin dağılması üzerine, 30 Ağustos 1991 tarihinde bağımsızlığını ilan etmiş ve 18 Ekim 1991'de, Bağımsızlık Kanunu'nun kabul edilmesiyle resmi olarak bağımsız olmuştur. Uzun yıllar SSCB politik yapısında merkeze bağlı yönetim şekli, ekonomiyi diğer ülkelere bağımlı kılmış ve adil rekabet ortamının gelişmesine engel olmuştur. Söz konusu birlik döneminde tarım ve sanayi sektörü ile ön plana çıkan Azerbaycan ekonomisi, XX. yüzyılın ortalarından sonra tek taraflı gelişimi ile dikkat çekmiştir. Diğer bir ifadeyle, II. Dünya Savaşı yıllarında enerji ihtiyacının artması, ülke petrolüne ilgi uyandırmış ve petrol sanayi alanı hızlı şekilde gelişmeye başlamıştır. Öte yandan bu sistem ekonomide sektörel farklılaşma ile beraber bölgesel ayrışmaya da neden olmuştur. Sonuçta Azerbaycan, yalnızca ekonomik dengesizliklerle değil, aynı zamanda bölgesel farklılıklar, iç istikrarsızlıklar, sosyal bunalım ve Ermenistan'ın saldırıları ile mücadele etmek zorunda kalmıştır. 
Ekonomiyi canlandırmak için açık piyasa ekonomisini tercih eden Azerbaycan, merkezi planlama yönetimini terk ederek zengin enerji kaynaklarını kullanma, yabancı sermayeyi ülkeye çekme kararı almış ve söz konusu strateji kısa zamanda ekonomiye mali kaynak sağlayarak, yaşam standartlarının yükselmesine neden olmuştur. Ancak cumhuriyetin ilk yıllarında, petrol ve doğalgaz sektöründe devam ettirilen değişmez strateji, ülkeye sermaye girmesi, ihracat gelirlerinin artması, uluslararası arenada statü kazanma gibi avantajlar sunması yanında ekonomiyi doğal kaynak gelirlerine bağımlı olma sorunu ile karşı karşıya koymuştur.
Üç bölümden oluşan bu çalışmanın ilk bölümünde, Azerbaycan ekonomisi genel olarak değerlendirilmekte; sanayi, hizmet, tarım ve hayvancılık sektörlerinin nispi konumu incelenmektedir. İkinci bölümde ekonominin esasını teşkil eden petrol ve doğalgaz sanayisi hakkında bilgilere yer verilerek sektörlerin istatistik verileri, yabancı kuruluşlarla yapılan anlaşmaları yansıtılmaktadır. Son bölümde ise, Azerbaycan ekonomisinin petrol gelirlerine bağlılığı ve petrol dışı sektörlerin ülke iktisadi durumu üzerindeki etkisinin tespit edilmesi için zaman serileri analizinden yararlanılmaktadır. Tahmin sonuçları yorumlanarak önerilere yer verilmektedir.

Abstract:
Azerbaijan proclaimed its independence after the USSR collapse on August, 1991 and on October with the adoption of The Declaration of Independence it has become independent. The USSR had kept the economy dependent and prevented from fair competition for a long time. Azerbaijan which was known with its agriculture and industry during the period of the USSR has begun to develop on only one side since the middle of 20th century. As a result differences in the form of the development has been increased and Baku has gained priority.   The Independent Azerbaijan Republic has had to struggle against not only economic distress but also differences in standards of living in different regions, internal chaos, social shock and Armenian invaders.
Azerbaijan government which decided to prevent crisis left central management and tried to attract foreign industry to the country using rich natural resources. Strategy which has been carried out since independence causing economic recovery has become financial support and   it has improved standard of living. But unchangeable strategy used in oil and gas industry since the first years of the Azerbaijan Republic caused risks together with profits.
The first part of the study were discussed in general terms the Azerbaijan economy, industry, services and agriculture investigated in the form of headlines.
The second part deals with oil and gas industry which occupy major place in the country's economy, statistic information and contracts with foreign oil companies.
In the third part economic time series data analysis has been used to identify the influence of oil industry on the economy of the government and the importance of non-oil sector. At the end of the part solutions and proposals are mentioned taking into consideration other parts and the results of the analyses.