Finansal krizlerin bulaşma etkisi üzerine üç makale
Three essays on the contagion effect of the financial crisis
Yazar: TUBA AKPINAR
Danışman: PROF. DR. ÇİĞDEM BERNA KOCAMAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Bulaşma etkisi = Contagion effect ; Faktör analizi = Factor analysis ; Finansal kriz = Financial crisis ; Finansal serbestleşme = Financial liberalization ; Kriz = Crisis ; Küreselleşme = Globalization ; Türkiye = Turkey ; İrlanda = Ireland

Özet:
Finansal krizlerin doğdukları ülke dışındaki ekonomileri etkilemesi bulaşma olgusunu gündeme getirir. Yapılmış çalışmalar, bulaşmanın varlık ya da yokluk tespitine ilişkindir. Bu çalışmanın amacı ise söz konusu bu bulaşmanın hangi kanallar üzerinden olduğunun ortaya konulmasıdır. Türkiye ve İrlanda ekonomisi için 2002-2019 tarih aralığında, yıllık ve yüzde cinsinden seçilen değişkenlerle ve SPSS programı yardımıyla iki farklı model kurulmuştur. Faktör analizi altında önce KMO-Barttlet testinin sonucuna bakılmış iki model için de veri setinin uygun ve yeterli olduğu görülmüştür. Türkiye için değişkenler modelin %84'ünü açıklarken; İrlanda için bu oran %85'tir. İlaveten Türkiye için dört, İrlanda için üç faktör grubu elde edilmiştir. Hangi değişkenlerin hangi faktör grubuna girdiği faktör yük değerleriyle belirlenmiştir. Buna göre faiz, karlılık, takibe dönüşüm, menkul değer, kredi ve bütçe dengesinin yer aldığı birinci gruba bankacılık; likit aktif, enflasyon, merkez bankası bilançosu ve piyasa kapitalizasyon oranının olduğu ikinci gruba finansal piyasalar; ihracat ve ithalat oranının olduğu üçüncü gruba ticaret; döviz rezervi, reel büyüme ve işsizlik oranının olduğu dördüncü gruba da belirsizlik ve güvensizlik faktör grubu denilmiştir. Her faktörün skoru faktör ağırlıkları ile değişken değerlerinin çarpılması ile ortaya konulmuş olup tüm faktör skorlarının toplanması ile de finansal bulaşma skoru elde edilmiştir. İrlanda ekonomisi için de aynı uygulamalar yapılmış olup dört yerine üç faktör grubu elde edilmiştir. Bunlar da içerdikleri değişkenlere göre bankacılık ve ticaret, genel ekonomik durum ve kredi ile yabancı para şeklinde isimlendirilmiştir. Her iki ekonomi için de modeli açıklayan ilk iki faktör grubu olmuştur. Finansal bulaşma skoru ise İrlanda için -2,119487, Türkiye için 9,506842 şeklinde hesaplanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Finansal Kriz, Küreselleşme, Finansal Serbestlik, Bulaşma, Bulaşma Kanalları, Faktör Analizi, Faktör Skorları, Tükiye-İrlanda Ekonomisi

Abstract:
Effecting other economies by financial crisis has subjected contamination. It is argued issue that is that subject is a contamination or interdependence. Earlier studies accept or reject the contamination effect. So the aim of this study is determine the ways of financial contamination. With this aim the variables that is selected in litarature is transfered to SPSS programme. Two different models are establieshed with variables that is annual and percentage to cover the date range of 2002-2009 for Turkey and Ireland economies. First of all it is looked at the KMO-Barttlet test by the way factor analysis. Acording to this results data sets are ideal and enough size. Tha variables that choosen for Turkey explains the 84 percentage of model; this rate is 85 percentage for Ireland. Behind this four factors are obtained for Turkey and three factors for Ireland. It is determined that which variable is in which factor group. Acording to this, rates of interest, profitability, nonperforning loans, stock, credit and budget balance are in first factor group; rates of liquid assets, inflation, central bank budget and market capitalization are in second factor group; the rates of export and imports are in third factor group and finally the rates of exchange reserve, reel growth and unemployment are is fourth factor group. Each factor scores are produced by multiplication value of variables and factor weigths. And financial factor scores are obtained that gathering all factor scores. Same practices are made for Ireland economy too. But instead of four factors three factors are obtained. These factors are named banking and trade, general economic conditions and credit and foreign money. Especially first two factors are explained the model both for Turkey and Ireland economy. And financial factor scores are calculated like this -2,119487 for Ireland and 9,506842 for Turkish economy.

Key Words: Financial Crisis, Globalization, Financial Liberalization, Contagion, Contagion Channels, Factor Analysis, Factor Scores, Turkey-Ireland Economy