İstanbul atmosferindeki partikül madde ve metallerin kaynak analizi
Source analysis of the particular matters and metals in the atmosphere of İstanbul
Yazar: SİNAN BAŞARIR
Danışman: DOÇ. DR. BURCU ONAT
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Çevre Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Hava kirlenmesi son yıllarda sanayileşme, göç ve çarpık kentleşme nedeniyle şehirlerde en önemli çevre problemlerinden biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Hava kirliliği özellikle evsel ve endüstriyel alanların içiçe olduğu yüksek nüfus yoğunluğuna sahip bölgelerde etkili olmaktadır. Hava kalitesinin iyileştirilmesi için kirletici kaynakların belirlenmesi ve sonrasında da belirlenmiş olan kaynaklara göre önlemlerin alınması gerekmektedir. Kirletici kaynaklarının belirlenmesi ise yapılacak olan kaynak analizi çalışmaları ile mümkün olmaktadır.

Bu çalışma kapsamında sanayi, trafik ve yerleşimin yoğun olduğu Avcılar-İstanbul bölgesi atmosferindeki partikül maddenin (PM10) kaynak analizi yapılmıştır. Kaynak analizi için Eylül 2010 ve Aralık 2011 yılı kış döneminde İ.Ü. Avcılar Yerleşkesi'nde örneklenen PM10içerisinde bulunan metaller (V,Cr, Mn Fe, Co, Ni, Cu, Zn, As, Se, Mo, Cd, Sn, Ba, Pb, Al, Si, Rb), anyonlar (SO4-2, PO4-2, NO3-, NO2-, Cl-, F-, Br-) ve katyonlar (Li+, Na+, K+, Mg+2, Ca+2, NH4+) kullanılarak Pozitif Matriks Faktörizasyon (PMF) modeli ve Temel Bileşen Analizi (PCA, Principle Component Analysis)uygulanmış ve PM10'un bölgedeki kaynakları tespit edilmiştir. Kaynak analizi sonucunda sekiz farklı kaynak belirlenmiştir. Bu kaynakların çeşit ve oranları sırası ile toprak ve cadde tozları %33, trafik (yanma) %18, ikincil aerosoller %15, deniz aerosolleri %12, endüstriyel %11, kömürün yanması %8 ve tarımsal ve orman alanları %1,8 olarak tespit edilmiştir.

Abstract:
Air pollution is the most important enviromental problem in the cities caused by industrilization, migration and unplanned urbanization. Air pollution affects in high population density especially in which mixed population with urban and industrial zones. Emission sources has to be identified, then the precautions have to be taken to develope air quality of a region. Emission sources can be identified by source apportionment analysis.
In this thesis, particular matter (PM10) source apportionment analysis conducted in Avcılar – İstanbul where has high density of traffic, industy and urban zones. In this thesisSource apportionment analysis made and identified by using Positive Matrix Factorization (PMF) model and Principle Component Analysis, metal (V,Cr, Mn Fe, Co, Ni, Cu, Zn, As, Se, Mo, Cd, Sn, Ba, Pb, Al, Si, Rb), anion SO4-2, PO4-2, NO3-, NO2-, Cl-, F-, Br-) and cation (Li+, Na+, K+, Mg+2, Ca+2, NH4+) analysed from PM10 samples taken from İ.Ü. Avcılar Campus at September 2010 and December 2011 winter season.

By the results of analysis, source apportionment with PMF model with eight different factors. Source apportionment results are earth and street dust %33, traffic (burning) %18, secondary aerosols %15, marine aerosols %12, industrial %11, coal burning %8 and farm and forest zones %1,8.