Bootstrap panel nedensellik: Geçiş ekonomileri üzerine ampirik bir uygulama
Bootstrap panel causality: An Empirical application on transition economies
Yazar: SEMİH KARACAN
Danışman: DOÇ. DR. MAHMUT ZORTUK
Dumlupınar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics
Dizin: Bootstrap yöntemleri = Bootstrap methods ; Büyüme = Growth ; Ekonometri = Econometrics ; Ekonomik büyüme = Economic growth ; Enerji kullanımı = Energy usage ; Gayri safi milli hasıla = Gross national product ; Geçiş ekonomisi = Transition economies ; Granger Nedensellik Testi = Granger Causality Test ; Nedensellik = Causality ; Panel veri modelleri = Panel data models

Özet:
Bu çalışma geçiş ekonomisi ülkelerinde kişi başına düşen enerji kullanımı ve kişi başına düşen Gayri Safi Milli Hasıla'daki büyüme arasındaki Granger nedensellik ilişkisini inceleyerek enerjiye bağlı büyüme hipotezinin geçiş ekonomileri için geçerliliğini sınamaktadır. Bu amaçla Orta ve Doğu Avrupa ile Kafkasya'da yer alan 17  geçiş ekonomisi (Arnavutluk, Ermenistan, Azerbaycan, Beyaz Rusya, Bulgaristan, Çek Cumhuriyeti, Gürcistan, Macaristan, Letonya, Litvanya, Makedonya, Moldova, Polonya, Romanya, Slovakya, Slovenya ve Ukrayna) seçilmiş ve bu ülkelere ait 1990 – 2011 yılları arasını kapsayan 22 yıllık panel veriseti ile çalışılmıştır.
Çalışmada Granger nedensellik ilişkisi yatay-kesit bağımlılığı ve ülkeler arasındaki heterojenlik durumlarında da güvenilir sonuçlar veren, Kónya (2006) tarafından geliştirilmiş bootstrap panel nedensellik yöntemi ile incelenmiş; nedensellik modellerinin tahmininde ise Görünüşte İlişkisiz Regresyon denklemi kullanılmıştır. Nedensellik ilişkisi trendin dahil edildiği ve edilmediği iki ayrı senaryo için incelenmiş. Elde edilen sonuçlara göre Arnavutluk, Ermenistan, Beyaz Rusya, Gürcistan, Macaristan ve Letonya için ilgili değişkenler arasında çift yönlü nedensellik; Çek Cumhuriyeti, Litvanya, Romanya ve Slovakya için kişi başına düşen enerji kullanımından kişi başına düşen Gayri Safi Milli Hasıla'ya doğru tek yönlü nedensellik ve Moldova örneğinde ise kişi başına düşen Gayri Safi Milli Hasıla'dan kişi başına düşen enerji kullanımına doğru tek yönlü nedensellik bulunmuştur.  
Elde edilen sonuçlar geçiş ekonomisi ülkelerinde enerjiye bağlı büyüme hipotezinin 10 ülke için geçerli olduğunu göstermektedir. Bu ülkeler enerji politikalarını bu bilgiyi göz önünde bulundurarak geliştirmelidir. Öte yandan, enerjiye bağlı büyüme hipotezi Azerbaycan, Bulgaristan, Makedonya, Moldova, Polonya, Slovenya ve Ukrayna için geçerli olmadığından bu ülkeler enerji tasarruf politikalarını benimseyebilirler.

Abstract:
This study investigates the energy-led growth hypothesis for Transition Economies via analysing Granger Causality between GDP Growth per capita and Energy Use Per Capita for. For this purpose 17 countries located at Central and Eastern Europe and Caucasian region (Albania, Armenia, Azerbaijan, Blearus, Bulgaria, Czech Republic, Georgia, Hungary, Latvia, Lithuania, Macedonia, Moldov, Poland, Romania, Slovak Republic, Slovenia and Ukraine) are chosen and a panel dataset consisting of these countries for the period of 1990-2011 is studied.
In the study Granger Causality is investigated using Bootstrapped Panel Causality approach proposed by Kónya (2006), which gives consistent results in case of cross-sectional dependecy and heterogeneity between countries and SUR is used to estimate the causality models. Causality is examined for two scenerios; one with a trend and one without a trend. According to results, there is bidirectional causality between Energy Use per capita and GDP growth per capita for Albania, Armenia, Belarus, Georgia, Hungary and Latvia; unidirectional causality running from Energy Use  per capita to GDP growth per capita for Czech Republic, Lithuania, Romania and Slovak Republic and unidirectional causality running from GDP growth per capita to Energy Use per capita for the case of Moldov.
Obtained results show that energy led growth hypothesis is supported by 10 countries. These countries should improve their energy policies considering this information. On the other hand, as energy led growth hypothesis is not supported by Azerbaijan, Bulgaria, Macedonia, Moldov, Poland, Slovenia and Ukranie these countries can adept energy saving policies.