Doğu Akdeniz şartlarında yetiştirilen tatlı sorgum (Sorghum bicolor (L.) Moench var. saccharatum) ve maş fasulyesi (Vigna radiata (L.) Wilczek)'nde farklı ekim yöntemleri ile karışım oranlarının yem ve silaj kalitesine etkileri
Effects of different sowing patterns and mixture ratios in sweet sorghum (Sorghum bicolor (L.) Moench var. saccharatum) and mungbean (Vigna radiata (L.) Wilczek) grown under Amik lowland conditions
Yazar: İBRAHİM ERTEKİN
Danışman: PROF. DR. ŞABAN YILMAZ
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma tatlı sorgum ve maş fasulyesinde farklı ekim yöntemleri ve karışım oranlarının yem ve silaj kaitesine etkisini araştırmak amacıyla yürütülmüştür. Ekim yöntemleri olarak çift sıralı ekim (ÇSE) (20×55 cm sıra arası), dar sıralı ekim (DSE) (55 cm sıra arası) ve geleneksel sıralı ekim (GSE) (75 cm sıra arası) tasarımları kullanılmıştır. Karışımlar tatlı sorgum ve maş fasulyesinin bitki sıklıkları ve alternatif sıra sayıları üzerinden oluşturulmuştur. Ekimler 1 sıra tatlı sorgum 1 sıra maş fasulyesi (S1:1) ve 2 sıra tatlı sorgum ve 1 sıra maş fasulyesi (S2:1) alternatif sıralarına yapılmıştır. Tatlı sorgumun bitki sıklığı 14000 bitki da-1 (TS14) ve maş fasulyesinin bitki sıklığı 14000 (MF14), 21000 (MF21) ve 28000 (MF28) bitki da-1 şeklinde karışımlara dahil edilmiştir. Bu deneme iki faktörlü olarak (ekim yöntemleri ve karışımlar) planlanmış ve tesadüf blokları deneme deseninde bölünmüş parseller deneme desenine göre 3 tekrarlamalı olarak düzenlenmiştir. Araştırmada yem verim ve kalitesini değerlendirmek amacıyla yaş ot verimi (YOV), kuru ot verimi (KOV), kuru madde oranı (KMO), nötr ortamda çözünmeyen lif (NDF), asitli ortamda çözünmeyen lif (ADF), asitli ortamda çözünmeyen lignin (ADL), ham kül (HK), organik madde (OM), ham protein (HP), EE (eter ekstraktı), kondense tanen (KT), laktik asit bakteri (LAB) sayısı, enterobakteri (ENT) sayısı, maya sayısı, bitki pH'sı ve suda çözünebilen karbonhidrat (SÇK) özellikleri incelenmiştir. Ayrıca karışık ekim sistemleri AEO (alan eşdeğer oranı), kuru maddede tatlı sorgum ve maş fasulyesi oranı (TSOKM ve MFOKM) ve yaş otta tatlı sorgum ve maş fasulyesi oranı (TSOYO ve MFOYO) özellikleri üzerinden değerlendirilmiştir. Silaj fermentasyon kalitesi ve besin madde içeriğini değerlendirmek amacıyla KMO, kuru madde korunumu (KMK), NDF, ADF, ADL, HK, OM, HP, EE, KT, SÇK, nispi yem değeri (NYD), pH, amonyak azotu (NH3-N), LAB sayısı, maya sayısı, laktik asit (LA) içeriği, asetik asit (AA) içeriği, propiyonik asit (PA) içeriği, etanol (ETOH) içeriği ve LA/AA oranı özellikleri incelenmiştir. Bu çalışmanın sonuçlarına göre ot verimi, kalitesi ve besleme değeri yönünde ekim yöntemlerinden ÇSE ve DSE, karışımlardan Saf-MF21 yetiştiriciliği ile S2:1-TS14-MF14 karışık yetiştiricilik sistemleri önerilebilir. Ayırıca interaksiyon arasında DSE'de S1:1-TS14-MF21 yetiştiriciliği ile birlikte iyi sonuçların alınabileceği tespit edilmiştir. Yine çalışmadan elde edilen sonuçlara göre silaj kalitesi ve besin madde içeriği yönünden ekim yöntemleri arasında ÇSE ile DSE en iyi sonucu vermiştir. Karışımlar arasında en kaliteli silajlar saf tatlı sorgum yetiştiriciliği ile karışık yetiştiricilik sistemlerinden elde edilmesine rağmen, besin madde içeriği yönüde düşünüldüğü zaman S2:1-TS14-MF21 karışık yetiştiricilik sistemi tek başına önerilebilir. İkili interaksiyon bakımından silaj kalitesi ve besleme değeri yönünde GSE'de S2:1-TS14-MF21 karışık yetiştiricilik sistemi iyi sonuç vermiştir.

Abstract:
This study was carried out the determine the effets of diffent sowing patterns and mixture ratios on forage and silage quality in sweet sorghum and munbean. As sowing patterns, twin row (20×55 cm row spacing), narrow row (55 cm row spacing) and conventional row (75 am row spacing) designs were used. The mixture ratios were formed over the plant densities and alternative row numbers of sweet sorghum and mungbean. Sowings were made on alternate rows of 1 row sweet sorgum and 1 row mungbean (S1:1) and 2 rows sweet sorgum and 1 row mungbean (S2:1). The plant density of sweet sorghum was 14000 plant da-1 (TS14), and mungbean densities were 14000 (MF14), 21000 (MF21) and 28000 (MF28) plant da-1. This experiment was planned with two factors (sowing patterns and intercrops) and it was designed with three replications according to the split plots in randomized blocks. In the research, to evaluate the forage yield and quality, fresh forage yield (YOV), dry forage yield (KOV), dry matter ratio (KMO), neutral detergent fiber (NDF), acid detergent fiber (ADF), acid detergent lignin (ADL), crude ash (HK), organic matter (OM) crude protein (HP), ether extract (EE), condensed tannins (CKT), lactic acid bacteria (LAB) count, enterobacteria (ENT) count, yeast count, plant pH and water soluble carbohydrate (SÇK) properties were investigated. In addition, intercropping systems were evaluated on LER (land equivalent ratio), sweet sorghum and mung bean ratio in dry matter (TSOKM and MFOKM) and sweet sorghum and mung bean ratio in fresh (TSOYO and MFOYO). In order to evaluate silage fermentation quality and nutritive value, KMO, dry matter recovery (KMK), NDF, ADF, ADL, HK, OM, HP, EE, KT, SÇK, relative feed value (NYD), pH, ammonia nitrogen (NH3-N), LAB count, yeast count, lactic acid (LA) content, acetic acid (AA) content, propionic acid (PA) content, ethanol (ETOH) content and LA/AA ratio features were examined. According to the results of this study, ÇSE and DSE sowing patterns and Saf-MF21 and S2:1-TS14-MF14 cultivation systems can be recommended in terms of forage yield quality and nutritive value. Furtermore, among the interactions it was deremined that good results can be obtained with S1:1-TS14-MF21 intercopping system in DSE sowing pattern. According to the results obtained from this study among the sowing patterns in terms of silage quality and nutritive value, ÇSE and DSE gave the best results. Although the highest silage quality among the monocroppings and intercroppings was obtained monocropping sweet sorghum cultivation and intercropping systems, when considering nutritive value of silages, S2: 1-TS14-MF21 intercropping system can be recommended alone. When we evaluated the interactions, S2:1-TS14-MF21 intercropping system in GSE can give good results in terms of silage quality and nutritive value.