Dışa kapalı konut yerleşimlerinde, bütünleşen ve ayrışan yerleşimler üzerinden, sosyal ve mekansal ayrışma bağlamında bir yöntem önerisi: İstanbul/ Başakşehir örneği
A method proposal in the context of social and spacious separation through integrated and segregated settlements in gated communities: The case of Istanbul/ Basaksehir
Yazar: MUHAMMED CEMİL DOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. MEHTAP ÖZBAYRAKTAR
Kocaeli Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Konut yerleşimleri = Housing residential ; Mekan dizimi analiz yöntemi = Space syntax analysis method ; Mekansal ayrışma = Spatial segregation ; Sosyo-mekansal ayrışma = Socio-spatial segregation

Özet:
Tez çalışmasının ana amacını İstanbul/ Başakşehir ilçesi Başak, Başakşehir, Kayabaşı Mahallelerinde bulunan dışa kapalı konut yerleşimlerinin sosyal ve mekânsal ayrışma kavramları kapsamında analiz edilmesi oluşturmaktadır. Çalışmada "Sosyal ve mekânsal ayrışma kentsel ölçekten yapı elemanı ölçeğine nasıl analiz edilebilir? Bir analiz yöntemi geliştirilebilir mi? ve "Bu analiz yöntemi geliştirilirken çalışma alanında mekânsal olarak (Başakşehir ilçesi Başak, Başakşehir, Kayabaşı Mahalleleri özelinde) bütünleşen ve ayrışan bölgelerdeki dışa kapalı konut yerleşimlerindeki sosyal ve mekânsal ayrışma göstergeleri bulunabilir mi?" sorularına cevap aranmıştır. Geliştirilen dört aşamalı analiz yöntemi ile sosyal ve mekânsal ayrışma farklı ölçeklerde (kent, mahalle, yerleşim ve yapı elemanı ölçeği) ele alınmıştır. Birinci aşamadaki mekânsal ayrışmanın kent ölçeğindeki analizinde; mekân dizimi formüllerini kullanan Depthmap programından yararlanılmış, bütünleşen ve ayrışan dışa kapalı konut yerleşimleri seçilmiş ve çalışmanın devamında bu veri temel alınmıştır. İkinci aşamada, tespit edilen dışa kapalı konut yerleşimlerinde sosyal ve mekânsal ayrışmanın mahalle ölçeğinde nitel içerik analizi reklamlarında yer alan sloganlar üzerinden yapılmıştır. Üçüncü aşamada, emlak değerleri değerlendirme analizi ile sosyal ayrışma mahalle ölçeğinde incelenmiştir. Seçilen dışa kapalı konut yerleşimlerine ait emlak satış değerleri ortaya konulmuş ve sınıflandırma yapılmıştır. Dördüncü aşamada seçilen yerleşimlerde mekânsal ayrışmaya neden olan fiziksel özellikler, yerleşim ölçeğinden ve yapı elemanı ölçeğine analiz edilmiştir. Reklamlarda kullanılan ayrıştırıcı sloganlar, satış değerleri arasındaki farklılıklar, geçirgen olmayan ve görsel iletişimi kesen sınırlayıcılar ile sosyal ve mekânsal ayrışmanın artacağı Başak, Başakşehir ve Kayabaşı Mahalleri kapsamında tespit edilmiştir.

Abstract:
The main purpose of the thesis study is to analyze gated communities in Başak, Başakşehir, Kayabaşı Neighborhood of Istanbul / Başakşehir district within the scope of social and spatial segregation concepts. In the study, "How can social and spatial segregation be analyzed from urban scale to building element scale? Can an analysis method be developed? and "While this analysis method is being developed, can social and spatial segregation indicators be found in gated communities in areas that are spatially integrated and segregated in the study area (specific to Başak, Başakşehir, Kayabaşı Neighborhoods in Başakşehir district)?" questions were answered. With the developed four-stage analysis method, social and spatial segregation has been handled at different scales (city, neighborhood, gated community and building element scale). In the urban scale analysis of the spatial segregation in the first stage; Depthmap program, which uses space syntax formulas, was used, integrating and segregating settlements were selected and this data was taken as a basis in the continuation of the study. In the continuation of the study, this data was taken as the basis by determining the gated communities that are closed to the outside in the regions that are separated and integrated at the neighborhood scale. In the second stage, the qualitative content analysis of the social and spatial segregation in the determined gated communities at the neighborhood scale was made over the slogans in the advertisements. In the third stage, a real estate value evaluation analysis and social segregation were examined at the neighborhood scale. In the fourth stage, the physical features that cause spatial segregation in the selected gated communities, from the scale of the gated communities to the scale of the building element, were analyzed. It has been determined within the scope of Başak, Başakşehir and Kayabaşı Neighborhoods that social and spatial segregation will increase with the discriminating slogans used in advertisements, the differences in sales values, the barriers that are impermeable and cut off the visual communication.