Türk Dil Kurumu Türkçe Sözlük'ündeki Türkçe kökenli kelimeler üzerine bir inceleme: Ö maddesi örneği
An examination about Turkish origined words in the Turkish dictionary of Turkish Language Institution: Ö item example
Yazar: NERMİN YILDIRIM
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MUHAMMED EMİN YILDIZLI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Kelimeler = Words ; Köken bilim = Etymology ; Lehçe = Polish ; Sözlük = Dictionary ; Türk lehçeleri = Turkish dialects ; Türkçe = Turkish ; Türkçe sözlükler = Turkish dictionaries

Özet:
Sözlükler bir dilin kelime hazinesini belli bir tertip ile bir araya getiren eserlerdir. Bu çalışma kapsamında Türkiye Türkçesinin söz varlığı üzerine yazılan TDK Türkçe Sözlük'ün 'ö' maddesindeki sözler incelenmiştir. Çalışmada öncelikle Türk Dil Kurumu tarafından Türkçe kökenli olduğu belirtilen kök hâlindeki kelimeler araştırılmıştır. Bu kelimelere ek olarak incelenen köken bilim, çağdaş ve tarihî Türk lehçeleri sözlüklerindeki madde başı bazı gövdeler de tetkik edilmiştir.
Çalışma üç bölümden oluşmaktadır: İlk bölümde tezde yararlanılan köken bilimi sözlükleri tavsif edilmiştir. İkinci bölümde Türkçe kökenli isimler, üçüncü bölümde Türkçe kökenli fiiller art ve eş zamanlı yöntemle incelenmiştir.
Çalışmanın inceleme kısmındaki kelimeler öncelikle iki ana başlık altında 'isimler ve fiiller' olarak tasnif edilmiştir. Her kelimenin güncel ve tarihî sözlüklerdeki biçimleri incelenmiş ardından her lehçe grubundan en az bir üye seçilecek şekilde çağdaş Türk lehçelerindeki (Altay, Azerbaycan, Başkurt, Çuvaş, Gagavuz, Hakas, Karaçay-Balkar, Karay, Kazak, Kırgız, Kırım Tatar, Kumuk, Özbek, Tatar, Tuva, Türkmen, Yakut ve Yeni Uygur Türkçesi) durumları karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. İncelenen kelimelerin Kore ve Moğol dillerindeki kullanımlarına ve kelime ile ilgili köken bilimi açıklamalarına da bu çalışma kapsamında yer verilmiştir. Ayrıca çalışmada incelenen her kelime yukarıda bahsedilen araştırmalar ışığında değerlendirilmiştir.
Bu çalışmanın amacı; tetkik edilen kelimelerin tarihî ve çağdaş Türk lehçelerindeki durumunun tespit edilmesi ve bu kelimeler özelinde yapılan köken bilgisi çalışmalarını bir araya getirerek incelenen kelimeler hakkında bir değerlendirmede bulunmaktır. Böylelikle köken bilimi çalışmalarına ve genel anlamda Türklük bilimine katkı sağlamak hedeflenmektedir.

Abstract:
The dictionaries are pieces that get together the vocabulary of a language. In this study, the words which in 'ö item' of the Turkish Language Institution Dictionary's that was written about the vocabulary of the Turkish language. The stems that especially examined if they were accepted as having  Turkish origin by the Turkish Language Institution. In addition to these words; some stems which are item heads in origin science, modern and historical dictionaries were also studied. 
This study consists of three parts: In the first part, the quality of the original science dictionaries was mentioned. The nouns that have Turkish root in the second part and the verbs which have Turkish root were examined via a rear and synchrony method. 
In the analysis part of this study, the words, which were accepted as item head, were firstly classified under two main topics: 'nouns and verbs'. After the structures of the words in up to date and historical dictionaries, its statements in Turkish dialects (Altai, Azerbaijani, Turkman, Bashkir, Chuvash, Gagauz, Tatar, Uzbek, Uighur, Karachay, Karaim, Crimean Tatar, Kirghiz, Kazakh, Kumyk, Tuvan, Hakas and Yakut-Sakha Turkish) were examined via altering at least one member from each dialect group. Moreover, the structures of the words in Korean and Mongolian were referred to because of thinking that they can contribute. The evaluations were also made in light of the researches mentioned above for each word.
The purpose of this study; determinating the statements in Turkish dialects and the history of the words examined and evaluating about the words examined via bringing together the etymology studies which were made in special of these words. It was aimed at contributing to stem information studies and generally Turcology thanks to these.