MÖ 3. binde Habur Nehri Havzasında konut mimarisi ve coğrafyanın yerleşim bölgesi seçimindeki rolü
Residential architecture and geography's role in settlement region selection in the 3rd Millenium BC the Khabur River Basin
Yazar: HİRA NUR ERİŞ
Danışman: PROF. DR. AYŞE TUBA ÖKSE
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Arkeoloji = Archaeology ; Arkeolojik alanlar = Archeological areas ; Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Arkeolojik yerleşim = Archaeological settlement ; Konut mimarisi = Housing architecture ; Konut tasarımı = Housing design ; Şırnak-Habur = Şırnak-Habur

Özet:
Toplumlar çevre koşullarına uyum sağlayabilecekleri ve yaşamak için gerekli
kaynaklara ulaşabilecekleri bölgelerde yaşamayı tercih etmiştir. Yerleşim yeri
seçiminde coğrafi etkenler ele alındığında, Habur Havzası yerleşimlerini çevreleyen
mineral bakımından zengin topraklardan oluşan yüksek verimli tarım alanlarının yanı
sıra yerleşimlerin yakın konumlandığı Abdulaziz, Sincar ve Mardin Eşiği
dağlarındaki hammadde kaynaklarının da etkili olduğu düşünülmektedir.
Bölgesel çalışmalar sayesinde günümüzden 5000 yıl önce Habur Havzası'nda
yaşamış toplumların kültürel bağıntıları, Yeni Arkeoloji uygulamaları üzerinden
incelenmiştir. Yerleşim planlamalarının ve konutların kronolojik ve yerel
farklılıklarının saptanması için Orta ve Yukarı Habur Havzasının yerleşim
alanlarında toplam 18 arkeolojik alan araştırılmıştır. Bu alanlar dört alt bölge
üzerinden incelenerek yerleşim ve konut planlamaları bakımından yerel farklılıkları
ve çevre bölgelerle benzerlikleri ele alınmıştır. Elde edilen veriler ışığında, Yerleşim
Analiz Yöntemleriyle yerleşim şemaları oluşturulmuş ve konut tipleri incelenmiştir.
Bu incelemelere göre, EC 1 evresine tarihlendirilen A tipi konutlarda çiftçilerin, EC
2-3 evrelerinde A ve B tipi konutlarda çiftçi ve zanaatkarların ve EC 4-5 evrelerinde
C ve D tipi konutlarda tüccarların yaşamış olabileceği düşünülmektedir.

ANAHTAR KELİMELER:Arkeoloji, Coğrafya, Habur Havzası, Orta Habur, Yukarı Habur, Bölge, MÖ 3.
Bin, Konut Mimarisi.

Abstract:
Societies have preferred to live in areas where they can adapt to environmental
conditions and access the resources they require to survive. Considering geographical
factors in settlement selection, it is believed that raw material resources in the
Abdulaziz, Sincar, and Mardin Esigi mountains, where the settlements are located
nearby, are also effective, as are highly productive agricultural areas consisting of
mineral-rich soils surrounding the Habur Basin settlements.
The cultural relations of the societies that lived in the Habur Basin 5000 years
ago were examined using New Archeology practices thanks to regional studies. In
order to determine the chronological and local differences of the settlement plans and
houses, 18 archaeological sites in the Middle and Upper Habur Basin settlement
areas were investigated. These areas were studied in four sub-regions, and their local
differences in terms of settlement and housing planning, as well as their similarities
with neighboring regions, were discussed. Based on the data collected, settlement
schemes were developed using the Settlement Analysis Methods, and house types
were investigated. According to these investigations, it can be suggested that farmers
may have lived in Type A houses defined in the EC 1 phase, farmers and craftsmen
in Type A and B houses defined in the EC 2-3 phases, and merchants in Type C and
D houses defined in the EC 4-5 phases.

KEYWORDS:Archaeology, Geography, Khabur Basin, Middle Khabur, Upper Khabur,
Region, 3rd Millenium BC, Household Architecture.