Öğretmen adaylarının fen öğretiminde kullandıkları çoklu temsiller: Bir eylem araştırması
Pre-service teachers' use of multiple representations in science teaching: An action research
Yazar: JALE ERCAN
Danışman: PROF. DR. MEHMET FATİH TAŞAR
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Eylem araştırması = Action research ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Fen bilgisi öğretimi = Science teaching ; Temsil = Representation ; Temsili anlatım = Allegoric narration ; Çoklu temsil = Multiple representation ; Üniversite öğrencileri = University students

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı fen bilgisi öğretmen adaylarının çoklu temsillerle desteklenmiş öğretim uygulamalarını geliştirmektir. Araştırmada pedagojik eylem araştırması desenine başvurulmuştur. Fen bilgisi öğretmenliği lisans programında, 4. Sınıf düzeyinde yer alan 'Öğretmenlik Uygulaması' dersi kapsamında yürütülen bu çalışmada, amaçlı örnekleme yöntemiyle 11 (8 bayan, 3 erkek) fen bilgisi öğretmen adayı seçilmiştir. 
Öğretmen adaylarının uygulama okullarında anlatmak üzere, Işık ve Ses konuları ile ilgili hazırladıkları ders planları incelenmiştir. Ders planları betimsel olarak analiz edildiğinde, katılımcıların ele aldıkları tüm bilimsel kavramların ve süreçlerin öğretilmesinde çoklu temsillerine yer vermedikleri, genel olarak öğretmenler tarafından sunulan sözel-metinsel temsillere ağırlık verdiği ve öğrencilerin oluşturduğu çoklu temsillerden yeterince faydalanmadıkları ortaya çıkmıştır. Bu problemin kaynaklarını tespit etmek amacıyla 11 fen bilgisi öğretmen adayı ile görüşme yapılarak, temsil tercihlerinin nedenleri ve çoklu temsillere bakış açıları sorgulanmıştır. Yapılan görüşmeler sonucunda öğretmen adaylarının temsil seçimlerinde öğrencilerin gelişim düzeyine uygun olma, somut olma ve öğrencilerin kalıcı öğrenmesini sağlama gibi unsurları dikkate aldıkları, ancak temsil çeşitliliğini gözetmedikleri ortaya çıkmıştır. Ayrıca, sınıf yönetimi ve zaman yönetimi gibi sebeplerden dolayı öğrencilerin oluşturduğu çoklu temsillere ders planlarında yer vermediklerinden bahsetmişlerdir. Literatürde çoklu temsillerin fen öğretiminde sağladığı yararları konu alan çalışmalar düşünüldüğünde, bu durum çözülmesi gereken bir problem durumu olarak ele alınmıştır. Ortaya çıkan bu problemin çözülmesi için bir eylem planı oluşturulmuştur. 
Eylem planı kapsamında öğretmen adayları ile fen öğretiminde çoklu temsillerin yeri ve önemine ilişkin bir ders yapılmıştır. Ardından çoklu temsillerle ilgili uygulamalarını derinlemesine analiz edebilmek amacıyla, 4 (1 erkek, 3 bayan) fen bilgisi öğretmen adayı, maksimum çeşitleme yöntemiyle seçilmiştir. Seçilen katılımcıların, ders planlarını hem öğretmen hem de öğrenciler tarafından oluşturulan çoklu temsiller ile destekleyerek, 'Öğretmenlik Uygulaması' dersi kapsamında gittikleri uygulama okullarında sunmaları sağlanmıştır. Öğretmen adaylarının uygulama kapsamında çoklu temsillerle destekleyerek geliştirdikleri ders planlarından elde edilen veriler ve sınıf ortamında gerçekleştirdikleri ders anlatım performanslarına yönelik elde edilen gözlem verileri analiz edilmiştir. Analiz sonucunda, katılımcıların öğretim uygulamalarında çoklu temsillere daha fazla yer vererek, hem öğretmen hem de öğrenciler tarafından geliştirilen çoklu temsillerden faydalandıkları görülmüştür. Uygulamadan sonra 4 öğretmen adayı ile çoklu temsillerle desteklenmiş ders planı hazırlama ve sunma faaliyetlerine yönelik tecrübeleri ile ilgili görüşlerini ortaya çıkarmak amacıyla görüşme yapılmıştır. Yapılan görüşmelerin analizi sonucunda, öğretmen adaylarının, bilimsel kavramların ve süreçlerin öğretiminde hem öğretmen hem de öğrenciler tarafından geliştirilen çoklu temsillerin kullanılmasının, öğrencilerin öğrenmesine ve mesleki gelişimlerine olumlu katkılar sağladığını düşündükleri ortaya çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler: Çoklu temsiller, Temsil modları, Öğrencilerin oluşturduğu 
temsiller, Pedagojik eylem araştırması, Öğretmen eğitimi, Fen bilgisi öğretmen adayları

Abstract:
The main purpose of this research was to improve pre-service science teachers' teaching practices supported by multiple representations. Pedagogical action research design was conducted with purposefully selected 11 (8 female and 3 male) pre-service science teachers who were registered in 'Teaching Experience' course. 
Pre-service science teachers' lesson plans about 'Light and Sound' unit were analyzed descriptively. It was identified that they did not use multiple representations for all the scientific concepts and processes that they included in their plans. Moreover, it was identified that they mostly use verbal-textual representation modes and they did not use student- generated multiple representations sufficiently. Interviews were conducted with 11 pre-service science teachers to find out the reasons of these problems. The reasons of their representation preferences and views about using multiple representations in science teaching were investigated. The analysis of interviews revealed that pre-service science teachers consider the characteristics such as being appropriate for students' grade levels, being concrete and supporting permanent knowledge while selecting the representations for their teaching experiences. On the other hand, it was revealed that they did not consider the diversity of modes of representations. Moreover, participants said that they did not prefer student generated multiple representations due to the problems like classroom and time management. When considered the studies concerning the positive effects of multiple representations on student learning, improving pre-service science teachers multiple representations integrated teaching practices becomes an important issue. Therefore, an action plan was prepared to improve their teaching practices related to both teacher and student generated multiple representations. 
Action plan included an instruction that focus on the use and importance of multiple representations in science teaching. 4 (1 male, 3 female) pre-service science teachers were selected according to maximum variation sampling to deeply analyze their teaching practices. Moreover, these 4 participants presented a lesson which includes multiple representations of science concepts and processes in a real classroom environment within the scope of the action plan. The lesson plans of participants and the observation data about their teaching practices were analyzed. The analysis showed that they used variety of representational modes which were generated by both teacher and students. Another interview was conducted with 4 participants to identify their ideas about experiences related to preparing lesson plans including multiple representations and presenting this plan in a classroom setting. The analysis of interviews showed that pre-service teachers have positive opinions about their multiple representations integrated teaching practices in terms of both student learning and their professional development.

Keywords: Multiple representations, Representation modes, Student-generated 
representations, Pedagogical action research, Teacher education, Pre-service science 
teacher