Türkiye ve bir Avrupa Birliği ülkesinde bulunan çocuklara yönelik pazarlanan ultra işlenmiş gıdaların karbonhidrat ve yağ oranlarının karşılaştırılması
Comparison of carbohydrate and fat content of ultra processed foods that marketed to children in Turkey and an European country
Yazar: FATME VELI AMET
Danışman: PROF. DR. HASAN MAHMUT İLKOVA
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Avrupa Para Birliği = European Monetary Union ; Besin etiketi = Food label ; Fast food = Fast food ; Hazır gıda tüketimi = Ready food consumption ; Karbonhidratlar = Carbohydrates ; Sağlıklı beslenme = Healthy nutrition ; Türkiye = Türkiye ; Çocuk beslenme bozuklukları = Child nutrition disorders ; Çocuklar = Children ; İşlenmiş gıdalar = Processed foods

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı çocuklara yönelik pazarlanan ultra işlenmiş gıdaların besin etiketlerinin Türkiye ve bir Avrupa ülkesi ile kıyaslanarak değerlendirilmesidir.
Gereç ve yöntem: Şekerlemeler, tuzlular, içecekler ve dondurmalar olarak kategorilere ayrılan ultra işlenmiş gıdalardan çocuklara yönelik pazarlanma kriterlerini karşılayan ürünlerin iki ülkede de besin etiketi formuyla bilgileri alınmıştır. Her ülkeden dört kategori üründen 76 adet toplamda 152 adet ürün incelenmiştir. Ürünlerin 100 gram değeri ve paket miktarlarında karbonhidrat, ek şeker, total yağ ve doymuş yağ değerlerine bakılmıştır.  
Bulgular: Çalışmaya alınan 152 adet üründen en yüksek miktar dondurmalar kategorisinde bulunup %25'ini oluşturur en düşük miktar ise kek, bisküvi, gofret ve çikolata olup tüm ürünlerin %6,6'sını oluşturmaktadır.  Çalışmanın sonucunda iki ülke arasında dondurma kategorisinde karbonhidrat ve şeker miktarı Türkiye'de yüksek görülmüş ve anlamlı bulunmuştur (p>0.029, p>0.036). Tuzlular kategorisi cips ürününde karbonhidrat miktarı Türkiyede, total yağ miktarı ise Avrupa birliği ülkesinde anlamlı düzeyde yüksek görülmüştür(p>0.00, p>0.002). Yine tuzlularda kraker ürününün doymuş yağ miktarı Avrupa birliği Ülkesinde anlamlı düzeyde yüksek görülmüştür (p>0.01). Şekerlemeler kategorisinde çikolata ve gofret kategorileri anlamlı görülmemişken, gofret grubununpaket miktarlarında anlamlı derece de yükseklik görülmüştir (p>0.0-p>0.02).Kek ürünün şeker miktarı Avrupa Birliği Ülkesinde,  bisküvi ürününün şeker miktarı ise Türkiye'de anlamlı derecede yüksek görülmüştür (p> 0.036, p>0.049). İçecekler kategorisinde asitli içecekler ve meyve suyu ürünlerinin değerlerin anlamsız bulunmuştur. Fakat paket miktarları değerleri karbonhidrat, şeker e kalori değeri her iki ürün grubunda da Avrupa Birliği Ülkesinde anlamlı derece yüksektir (p>0.01). Yine içeceklerde aromalı süt içeceğin şeker, total yağ ve doymuş yağ miktarları Avrupa Birliği Ülkesinde paket miktarı ve 100 gram değerlerinde anlamlı derece yüksek bulunmuştur (p> 0.039, p>0.012, p>0.015).
Sonuç: Her iki ülkede de farklı ürünlerde anlamlı farklılıklar gözlemlenmiştir.  ultra işlenmiş gıdaların değişik içeriklere sahip üretilebileceğini ve bu bilgiyle çocuklara yönelik pazarlanan ürünlerin iyileştirilmesine olanak sağlanabileceği düşünülebilir.
Anahtar kelimeler:  Ultra İşlenmiş Gıda, Besin Etiketi, Çocukluk Obezitesi, Besin değeri, Beslenme

Abstract:
Objective: The aim of this study is to evaluate the nutritional labels of packaged ultra processed food products marketed for children by comparing them with Turkey and an European country different.
Materials and methods: Information on the products that meet the marketing criteria for children from the products categorized as confectionery, salty, beverages and ice creams were obtained in both countries with the nutritional label form. A total of 156 products, 72 out of four categories from each country, were examined. Carbohydrate, added sugar, total fat and saturated fat values of the products were examined in 100 grams and pack quantity.
            Findings: Of the 152 products included in the study, the highest amount is found in the ice cream category, making up 25%, and the lowest amount being cakes, biscuits, wafers and chocolate, which constitutes 6.6% of all products. As a result of the study, the amount of carbohydrates and sugar in the ice cream category between the two countries was found to be high and significant in Turkey (p>0.029, p>0.036). The amount of carbohydrates in the salty category chips product was found to be significantly higher in Turkey, and the amount of total fat in the European country (p>0.00, p>0.002). Again, the amount of saturated fat in the cracker products  was found to be significantly higher in the European Country (p>0.01). While chocolate and wafer categories were not found significant in the confectionery category, but a significant increase was observed in the pack quantity of the wafer group (p>0.0-p>0.02). The sugar amount of the cake product was found to be significantly higher in the European Country, and the sugar amount of the biscuit product was significantly higher in Turkey (p> 0.036, p>0.049). In the beverage category, the values of carbonated beverages and fruit juice products were found to be insignificant. However, pack quantity values, carbohydrate, sugar and calorie values are significantly higher in the European Country in both product groups (p>0.01). Again, the sugar, total fat and saturated fat amounts of flavored milk drinks were found to be significantly higher in the European Country in terms of pack quantity and 100 grams (p> 0.039, p>0.012, p>0.015).
Conclusion: Significant differences were observed in different products in both countries. It can be thought that packaged junk food products can be produced with different contents and with this knowledge, it can be possible to improve the products marketed for children.
Keywords:  Ultra Processed food, nutrition label, childhood obesity, nutritional value, nutrition