Zihinsel yetersizliği olan ortaokul öğrencilerinin Türkçe dil becerilerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi
Examining the Turkish language skills of secondary school students with mental disabilities in terms of some variables
Yazar: YAVUZ ERHAN KANPOLAT
Danışman: PROF. DR. LOKMAN TURAN
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Zihinsel engelliler = Mentally retardation

Özet:
Amaç: Bu araştırmada, hafif zihinsel yetersizlik tanısı almış olan ortaokul öğrencilerinin dil becerilerini çeşitli değişkenler açısından incelemek amaçlanmıştır.
Yöntem: Araştırma tarama modeli ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın örneklemi, Erzurum ilinde ortaokula devam eden zihinsel yetersizlik tanısı almış 102 kız, 158 erkek olmak üzere toplam 260 öğrenci ve bu öğrencilerin Türkçe derslerine giren öğretmenlerden oluşmaktadır. Araştırmanın veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen "Kişisel Bilgi Formu" ve Obalar (2009) tarafından geliştirilen "Okuma Yazma Becerileri Ölçekleri" kullanılmıştır. Veriler SPSS 24 paket programı ile analiz edilmiştir.
Bulgular: Elde edilen bulgulara göre, orta okula devam eden hafif zihinsel yetersizlik tanısı almış olan öğrencilerin dil becerileri öğretmenlerinin mesleki kıdemlerine, özel eğitim hakkında bilgi sahibi olma durumlarına, öğretmenlerinin cinsiyetlerine göre ve öğrencilerin, yaşlarına, cinsiyetlerine, sınıf düzeylerine, yerleştirilmiş oldukları eğitim ortamına, birden fazla tanı almış olma durumlarına, okullarının bulunduğu konuma, destek eğitim alma durumlarına, özel gereksinimli bir yakınlarının olması durumuna, kendilerine ait bir odanın olması durumuna, algıladıkları anne tutumuna, annelerinin eğitim durumuna, ebeveynlerinin aile eğitim programlarına katılması durumuna göre anlamlı farklılıklar gösterdiği ancak, diğer değişkenler açısından anlamlı farklılaşma olmadığı görülmektedir. Ayrıca bu öğrencilerin dil becerileri arasında güçlü bir ilişki bulunmaktadır. Öğrencilerin dil beceri puanları alt boyutlar bağlamında karşılaştırıldığında en başarılı oldukları alt boyut "Dinleme Uygulama" iken en başarısız oldukları alt boyut ise "Teknik Konuşma" alt boyutudur.   
Sonuçlar: Araştırma sonuçlarına göre, orta okula devam eden hafif zihinsel yetersizlik tanısı almış olan öğrencilerinden öğretmeninin mesleki kıdemi fazla olanların, öğretmeni özel eğitim hakkında bilgi sahibi olanların, öğretmeni kadın olanların dil becerileri puanları bazı alt boyutlarında daha yüksektir. Araştırmaya katılan öğrencilerden, yaşı büyük olanların, kız öğrencilerin, üst sınıfa devam eden öğrencilerin, özel eğitim sınıfına devam eden öğrencilerin, birden fazla tanı alanların, destek eğitim almayanların, özel gereksinimli bir yakını olmayanların, kendisine ait odası olmayanların, algıladıkları anne tutumu demokratik olanların, anne eğitim durumu okuryazar olanların, ebeveynleri aile eğitim programlarına katılanların dil becerilerinin bazı alt boyutlarında daha yüksek puanlara sahip oldukları gözlenmiştir. Okullarının bulunduğu konuma göre kendini ifade etme alt boyutunda kenar mahallede bulunan okula devam edenlerin; okuma becerisi alt boyutunda ise merkezi mahallede bulunan okula devam edenlerin dil becerilerinin bazı alt boyutlarında daha yüksek puanlara sahip oldukları ortaya çıkmıştır. Bunların yanı sıra tüm dil becerilerinin birbirleriyle güçlü bir ilişki içerisinde oldukları sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca bu öğrencilerin dil beceri puanları alt boyutlar bağlamında karşılaştırıldığında en başarılı oldukları alt boyut "Dinleme Uygulama" iken en başarısız oldukları alt boyut ise "Teknik Konuşma" alt boyutudur.

Abstract:
Purpose: In this study, it was aimed to examine the language skills of secondary school students diagnosed with mild intellectual disability in terms of various variables.
Method: The research was conducted with the survey model. The study group of the research consists of a total of 260 students (102 girls and 158 boys) diagnosed with intellectual disability attending secondary school in Erzurum province and the teachers who teach Turkish lessons to these students. "Personal Information Form" developed by the researcher and "Literacy Skills Scales" developed by Obalar (2009) were used as data collection tools. The data were analysed with SPSS 24 package programme.
Findings: The findings indicated that the language skills of middle school students diagnosed with mild intellectual disabilities varied significantly based on their teachers' professional seniority, knowledge about special education, and gender. Students' language skills also differed according to various factors such as age, gender, grade level, educational environment, multiple diagnoses, school location, support education, family member with special needs, having a private room, perceived maternal attitude, mother's education level, and parental participation in family education programs. However, no significant differences were observed in relation to preschool education, family income, number of siblings, parental status, perceived paternal attitude, and father's education level. A strong correlation was found between the language skills of students with intellectual disabilities. When comparing sub-dimensions of language skills, the most successful was "Listening Practice," while the least successful was "Technical Speaking."
Conclusions: The research results revealed that students with mild intellectual disabilities in middle school, whose teachers had higher professional seniority, possessed knowledge about special education, or were female, tended to achieve higher language skills scores in specific sub-dimensions. Among the participants, older students, females, those in higher grades, attendees of special education classes, those with multiple diagnoses, those not receiving support education, those without a special needs relative, those lacking a private room, those perceiving a democratic maternal attitude, literate mothers, and participants in family education programs tended to score higher in certain language skill sub-dimensions. Additionally, based on school location, students in peripheral neighborhoods scored higher in the self-expression sub-dimension, while those in central neighborhoods scored higher in certain reading skills sub-dimensions. The study concluded a strong correlation among all language skills. Furthermore, in comparing language skill scores among these students in sub-dimensions, the most successful was "Listening Practice," while the least successful was "Technical Speaking.