Özbek Türkçesinde haber kipleri
Indicative moods in Uzbek Turkish
Yazar: SAFİYE KIRLANGIÇ
Danışman: PROF. DR. AYNUR ÖZ ÖZCAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Bildirme kipleri = Indicative moods ; Dil bilgisi = Grammar ; Fiil zamanları = Verb times ; Kipler = Moods ; Özbekçe = Uzbek language

Özet:
Özbek Türkçesi'nin haber kipleri üzerine yapılan bu çalışma üç ana bölüm olarak 
ele alınmıştır. Çalışma, Özbek dil bilimci Azim Hacıyev'in gramer anlayışı üzerinden 
incelenmiştir.
Çalışma, ön söz, giriş, içindekiler, birinci bölüm, ikinci bölüm, üçüncü bölüm, 
kaynakça ve sonuçtan oluşmaktadır.
Çalışmanın birinci bölümünü, Özbek Türkleri ve Türkçesi oluşturur. Burada, 
Özbek Türklerinin tarih sahnesine çıkışları ve yayılma alanları verilirken Çarlık Rusya'sı 
ve Sovyet Rusya'sı dönemlerindeki yaşamlarına değinilmiştir. Diğer taraftan Özbek 
Türkçesinin Türk dili tasniflerindeki yeri ve Özbek Türkçesi ağızları ve standart dilin 
kuruluşu hakkında genel bilgi verilmiştir. 
İkinci bölüm, teorik bilgiler çerçevesinde incelenmiş, fiil ve fiil çekimi ile ilgili 
temel kavram ve terimler verilmiştir. Fiil kategorileri üzerinde zaman, kişi ve kip 
unsurlarına işaret edilmiştir. 
Üçüncü bölüm ise, Özbek Türkçesinde haber kipleri özelinde ilerlenmiş olup, 
basit ve birleşik çekimler üzerinden ele alınmıştır. Özbek Türkçesinde, mayl başlığının 
alt başlığı altında incelenen icra mayli'nin üç ana zamanı incelenmiştir. Geçmiş, şimdiki 
ve gelecek zaman olarak verilen üç zaman birimi, kendi içinde sintetik "basit" ve analitik 
"birleşik" çekimlerine de değinilerek ele alınmıştır.
Sonuç kısmında ise, tezde ulaşılan sonuçlar verilmiştir. Ayrıca kaynakça kısmında 
tezde yararlanılan bütün kaynaklar, alfabe sırasına göre gösterilmiştir.

Abstract:
This study on the indicative moods of Uzbek Turkish has been handled as three
main sections. The study was examined through the grammar understanding of the Uzbek 
linguist Azim Haciyev.
The study consists of a preface, introduction, table of contents, the first part, 
second part, third part, bibliography and conclusion.
The first part of the study consists of Uzbek Turks and Turkish. Here, while the 
emergence of the Uzbek Turks on the stage of history and their expansion areas are given, 
their lives in the periods of Tsarist Russia and Soviet Russia are mentioned. On the other 
hand, general information is given about the place of Uzbek Turkish in Turkish language 
classifications and the establishment of Uzbek Turkish dialects and standard language.
The second chapter has been examined within the framework of theoretical 
knowledge, and the basic concepts and terms related to verb and verb conjugation are 
given. Tense, person and mood elements are pointed out on the verb categories .
The third part, on the other hand, has proceeded in Uzbek Turkish with regard to 
the indicative moods and has been handled through simple and compound conjugations. 
In Uzbek Turkish, three main tenses of executive mayli, which were examined under the 
subtitle of mayl, were examined. The three tenses, which are given as past, present and 
future tenses, are discussed with reference to their synthetic "simple" and analytical 
"combined" inflections.
In the conclusion part, the results reached in the thesis are given. In addition, in 
the bibliography, all the sources used in the thesis are shown in alphabetical order