Yapılarda derz sorunları ve çözüm önerileri
The Joint problems in constructions and solution principles
Yazar: EBRU ELMAS
Danışman: YRD. DOÇ. DR. GÜNSEL ALVER
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1999
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Binalar = Buildings ; Derz = Joint

Özet:
Yapılar ve yapı malzemeleri ısı farklılıkları, nem, rüzgar, oturma hareketleri, titreşim vb., etkiler altında boy ve şekil değişimine uğramakta ve bunun sonucunda çatlamalar, ayrılmalar, seviye değişikliği gibi hasarlar meydana gelmektedir. Yapıda ve malzemede önlenmesi mümkün olmayan hareketlerin malzeme ve yapıya zarar vermeden karşılanabilmesi amacıyla yapı bölümlere ayrılır, yapı ve yapı elemanları arasında derz bırakılır. Derzleri nitelikleri bakımından 3 sınıfa ayırmak mümkündür. Bunlar;. Hareket derzleri Yapıdaki hareketlerin herhangi bir hasara yol açmaması amacıyla oluşturulurlar.. Bileşim derzleri Sınırlı boyutları olan elemanların birleşmesinde yer alan derzlerdir.. İş derzleri Sürekli bir işin çeşitli aşamalarında türlü nedenlerle çalışmanın durdurulması halinde, işin devamını sağlayacak şekilde oluşturulan derzlerdir. Yapılar; yapısal faktörler, doğal faktörler ve mekanik faktörler etkisi ile boy ve biçim değişikliğine uğrarlar. Bu değişim zamanla binada hasar ve çatlaklara neden olur. Bu nedenle betonarme yapılarda rötre, şişme, sünme, sıcaklık değişmesi, temelde farklı oturma gibi faktörlerin, yapıdaki etkilerini azaltmak, depremlerde uygun davranış göstermesini ve dinamik kuvvetlerden oluşacak titreşimlerin bölgesel kalmasını sağlamak amacı ile yapının sürekliliği hareket derzleri ile kesilerek yapı bölümlere ayrılır. Hareket derzleri, oluşumuna neden olan faktörlere göre; ayırma, genleşme (dilatasyon) ve oturma derzleri olarak sınıflandırılırlar. Yapıyı bölümlere ayırarak yapılarda büyük hasar ve çatlakların oluşmasını önleyen hareket derzlerinin düzenlenmesinde yapının planlama aşamasından itibaren tasarımcı ve uygulayıcının uyması gereken öneri ilkeleri aşağıda belirlenmiştir; Hareket derzi oluşturmayı gerektiren faktörlerin belirlenmesi, Bu faktörler doğrultusunda ne tür derz yapılacağına karar verilmesi, Derz yerlerinin yapının tasarım safhasından itibaren düşünülerek, projede erken planlanması, Gerekli olduğu kadar çok, mümkün olduğu kadar az sayıda derz yapılması, Yapı ve yapı elemanlarının parçalara ayrılması, Karmaşık derz arakesitlerinden kaçınılması, Taşıyıcı sistem özelliklerinin, yapı içinde kritik gerilmelerin ve yüklemelerin etkisinde olan bölgelerin belirlenmesi, Derzlerin mimari cephe karakterini bozmayacak şekilde tasarlanması, Derzin işlevine uygun malzeme seçiminin yapılması, Derz maliyetinin ekonomik bir düzeyde tutulması. ANAHTAR KELİMELER: Derz, derz türleri, hareket derzleri, hareket derzlerinin oluşum nedenleri, derz malzemeleri, derzlerin kapatılması, hareket derzlerinin düzenlenmesi, hareket derzlerinin işlevleri.

Abstract:
Constructions and construction materials face length and shape changes because of the effects of temperature differences, moisture, wind, settlement moves, vibration etc. and as a result damages like cracks, detachments and level changes occur. The building is divided into parts, joint is left between constructions and construction materials so that the unavoidable moves in construction and construction materials can be faced without giving any damage to the building and the materials. It is possible to categorize the joints in 3 classes as per their qualifications. These are:. Movement joints Joints formed to prevent any damages resulting from the moves of the building.. Composition joints Joints taking place in joining of elements with limited dimensions.. Working joint Joints formed to provide the continuity of work in case the work is stopped because of several reasons in various levels of an ongoing work. Buildings face length and form changes with the effects of constructional, natural and mechanical factors. By time these changes cause damage and cracks on the buildings. Because of this, the building is divided into parts by interrupting the continuity of construction with constructional joints. The purpose is decreasing the effects of factors like contraction, bulge, temperature change and unequal foundation as well as securing suitable action during earthquakes and having the vibration consisting of dynamic forces stay regional. The movement joints are classified as separation, dilatation and settlement joints according to the factors causing the need to form constructional joints. Below are the suggested principles that the designer and the constructor should follow starting from the planning stage of the building, for the organization of the movement joints that prevent the formation of damage and cracks by separating the building into parts.. Determination of the factors that results the necessity of forming movement joints.. Defining the type of joints that will be formed considering these factors.. Planning of the joint places at an early stage in project by taking them into consideration starting from the design phase.. Forming joints as much as needed and as few as possible.. Putting into pieces the construction and the construction materials.. Avoiding the complex joint intersections.. Determining the characteristics of the bearing system, critical stress in the building and the area under influence of loading.. Designing the joints in a way that will not deform the architectural elevation characteristics.. Choosing materials suitable for the function of the joint.. Keeping the joint cost at an economic level. KEY WORDS: Joint, joint types, movement joints, the formation reasons of movement joints, movement joint materials, covering the joints, organization of movement joints, the functions of movement joints.