Dünyada ihtisaslaşmış çevre mahkemeleri ve Türkiye'de yargı kararları ışığında çevre hakkı
The specialized environmental courts in the world and right to environment in judical decision in Türkiye
Yazar: ZEYNALABDIN TAGHIYEV
Danışman: DOÇ. DR. NİHAN YANCI ÖZALP
Altınbaş Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Sanayi devriminden sonra başlayan ve kontrolsüz şekilde artan çevre sorunları tüm
dünyayı endişelendirmektedir. İklim değişikliği, küresel ısınma, biyoçeşitliliğin
tükenmek üzere olması, su kirliliği ve diğer çevre sorunlar artık bir bölgenin değil tüm
dünyanın ortak sorunu haline gelmiştir. Bunun sonucunda 1972 Stockholm Konferansı ile
çevre hakkı evrensel bir boyutta tanımlanmıştır. Böylece birçok ülke ihtisaslaşmış çevre
yargısı yoluna giderek özel mahkemeler kurmuştur. Çevre konusunda ihtisaslaşmış
mahkemeler, disiplinler arası özellik gösteren çevre sorunlarını kapsamlı şekilde
değerlendirmektedir. Birleşmiş Milletler Çevre Programı 2022 raporuna göre Türkiye
ihtisaslaşmış çevre mahkemeleri açmaya hazırlanan ülkeler arasındadır. Son yıllar
Türkiye'de yaşanan çevre sorunları ve çevre üzerinde etki yaratacak projeler ihtisaslaşmış
çevre yargısının kaçınılmaz bir ihtiyaç olduğunu göstermektedir. Türkiye'de çevre
hakkının durumu ve mahkemelerin çevre hakkına tutumu değerlendirildiğinde
ihtisaslaşmış yargının önemi bir kez daha anlaşılmaktadır. İhtisaslaşmış yargı yolunda
ilerleyen Türkiye uluslararası deneyimlerden yararlanarak çevre mahkemelerini kurmalı
ve ihtisaslaşmış yargıda adımlar atmalıdır. Dünya genelinde ihtisaslaşmış çevre
mahkemeleri model olarak farklılık göstere bilmektedirler. Bu çalışmada hem yapısal
hem de geliştirdiği içtihat bakımından örnek olabilecek mahkeme modelleri
değerlendirilmiştir.

Abstract:
The environmental problems that emerged and escalated after the Industrial Revolution
have become a global concern. Issues such as climate change, global warming,
biodiversity loss, water pollution, and other environmental challenges are no longer
limited to a specific region but have become a shared problem for the entire world. As a
response, the concept of environmental rights was universally defined through the 1972
Stockholm Conference. Subsequently, many countries established specialized
environmental courts to address these complex and interdisciplinary environmental issues
comprehensively. According to the United Nations Environment Program's 2022 report,
Türkiye is among the countries preparing to establish specialized environmental courts.
The environmental problems and projects with potential environmental impacts in
Türkiye in recent years clearly highlight the inevitable need for specialized environmental
judiciary. When evaluating the status of environmental rights and the approach of courts
to environmental matters in Türkiye, the significance of specialized judicial bodies
becomes evident once again. Türkiye, as it progresses towards specialized judiciary,
should draw upon international experiences to establish environmental courts and take
necessary steps in the field of specialization. These specialized courts may vary in their
structural and jurisprudential models across different countries.