Geçmişten günümüze Latin Amerika toplumlarında agavenin etnobotanik ve antropolojik açıdan değerlendirilmesi
An ethnobotanic and anthropologic analysis of agave in Latin American societies from past to present
Yazar: SİNEM TOPRAK
Danışman: PROF. DR. BAŞAK KOCA ÖZER
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Latin Amerika Çalışmaları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Antropoloji = Anthropology
Dizin: Agave = Agave ; Arkeoloji = Archaeology ; Bitki kültürü = Plant culture ; Bitkisel özellikler = Plant properties ; Etnobotanik = Ethnobotany ; Latin Amerika = Latin America ; Latin Amerika ülkeleri = Latin American countries

Özet:
Bilimsel olarak ilk defa 1753 yılında İsveçli biyolog Carl Linnaeus tarafından tanınan "Agave L.", Meksika ve Karayiplerin bazı bölgelerinin endemik bitkisidir. Buralardan İspanyollar ve Portekizliler aracılığı ile Avrupa, Afrika ve Uzak Doğu'ya kadar ulaşmıştır. Agave, Latin Amerika'da, özellikle de Meksika'da, toplum için tarih boyu çok önemli bir yere sahip olmuştur. Bitki, tek başına birçok ihtiyacı karşılamıştır. Agro-ekolojik ve etnofarmakolojik açıdan değerlendirildiğinde gelecek vadeden bir bitkidir. Bu çalışmada Latin Amerika toplumlarında kültürel ve endüstriyel anlamda büyük değer taşıyan agave bitkisinin geçmişi ve bugününün, etnobotanik ve antropolojik açıdan karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu bağlamda arkeolojik veriler, yazılı tarih verileri, Uluslararası Gıda Kuruluşları çıktıları ve edebi eserlerden yararlanılarak derleme yöntemi ile karşılaştırmalı analizler gerçekleştirilmiştir.

Çalışmada elde edilen sonuçlara göre agavenin tarih boyunca sosyal, kültürel ve ekonomik anlamlarda Latin Amerika'da, özellikle de Meksika'da, Kolomb öncesi dönemlerden günümüze topluma büyük katkılar sağladığı gözlemlenmiştir. Agaveden Kolomb öncesi dönemde daha çok yararlanıldığı ve günümüzde daha çok tequilanın hammaddesi olarak tanındığı ve tequila ihracatından ve agave kaynaklı ekoturizmden Meksika'nın büyük ekonomik gelirler elde ettiği tespit edilmiştir.

Ülkemizde de Akdeniz kıyıları başta olmak üzere birçok yerde süs bitkisi olarak kullanılmakta olduğu, hammaddesi agave olan bazı kozmetik ürünlerinin satışına başlandığı ve aynı zamanda agave şurubunun tatlandırıcı olarak kullanılmasına rağmen bitkinin yeterince tanınmadığı belirlenmiştir.

Abstract:
"Agave L." which was recognized for the first time by Swiss biologist Carl Linnaeus in 1753 is an endemic plant in some parts of Mexico and the Caribbean. It was brought to Europe, Africa and the Far East by the Spanish and the Portuguese. Agave has had a very important place in society throughout history in Latin America, especially Mexico. The plant has met innumerable needs. It is a promising plant when utilized in argo-ecology and pharmacology. This study aims to investigate the agave plant, which has an important cultural and industrial role in Latin American societies, in terms of ethnobotanics and anthropology from the past to the present. In this regard, a comparative analysis is made through a compilation by making use of archaeological data, recorded history, findings of international food organizations and of literary works.

According to the results obtained from this study, it has been possible to observe that agave, since the pre-Columbian times, has contributed socially, culturally and economically to the society in Latin America, specifically Mexico. It was found that agave was used more in pre-Columbian period and nowadays it is mostly known as raw material of tequila and Mexico has got great economic income from tequila export and agave-derived ecotourism.

It is pointed out that agave, in Turkey, has been used as a decorative plant in many places, especially in the Mediterranean coasts, its raw material has been found in some products of cosmetics and its syrup started to be used as a sweetening agent, and yet, the plant has not been known adequately.