Aydın Efeler'de Aile Sağlığı merkezlerine başvuran 6-13 yaş arası çocuklarda dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu taraması
Screening of attention deficit and hyperactivity disorder in 6-13 years old children applied to family HEALTH centers in Aydin Efeler
Yazar: RITA NABIYEVA
Danışman: PROF. DR. AYFER GEMALMAZ
Adnan Menderes Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile sağlığı merkezi = Family health center ; Aydın-Efeler = Aydın-Efeler ; Dikkat = Attention ; Dikkat eksikliği ve yıkıcı davranış bozukluğu = Attention deficit and disruptive behavior disorders ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Çocuklar = Children

Özet:
Giriş: Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) yaş ve gelişim düzeyine uygun olmayan; aşırı hareketlilik, istekleri erteleyememe, kalıcı dikkatsizlik belirtileriyle kendini gösteren nöropsikiyatrik bir bozukluktur (1,2). DEHB, erken çocukluk döneminden başlayarak, kişinin gelişim basamaklarının tümünde, ciddi sosyal, akademik ve psikyatrik sorunlara yol açabilmektedir. Okul çağında DEHB tanılı çocukların, bu tanıyı almayanlara göre akademik işlevselliklerinin daha fazla bozulduğu, okul başarılarının daha düşük olduğu ve sınıf tekrarı yapma oranlarının arttığı bildirilmektedir (3). DEHB nedeniyle performans gerektiren işlerde, aile içinde veya kişilerarası ilişkilerde zorlanan bireylerde ruhsal iyilik hali etkilenebilmekte ve olumsuz davranışlar gelişebilmektedir. Çoğu zaman öğretmenler ve ailelerin, bu çocukların davranış problemleri karşısında kendilerini çaresiz hissetmeleri, DEHB konusundaki çalışmaların önemini artırmaktadır. Aydın Efeler'de  Aile Sağlık Merkezlerine (ASM) başvuran 6-13 yaş arası çocuklarda Çocuk ve Ergenlerde Davranış Bozuklukları Tarama Ölçeği (ÇEDBÖ)  tarama testini kullanarak DEHB riskini arttıran faktörleri belirlemeyi, DEHB riski yüksek olan çocukları saptamayı ve bu çocukların Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı Hastalıkları Polikliniği'ne yönlendirip tanı almalarını sağlamayı, Aydın Efeler'de DEHB risk sıklığı hakkında ön bilgi edinmeyi ayrıca da DEHB konusunda farkındalık yaratmayı amaçladık.
Gereç ve Yöntem: İlk aşamada Aydın Efeler'de belirlenmiş 4, 14, 24 nolu ASM'ler ile 
Çeştepe ve Tepecik ASM'lerine başvuran 6-13 yaş arası ve çalışmaya katılmayı kabul eden 266 katılımcıya ÇEDBÖ ölçeği ve anket formu uygulandı. DEHB açısından  riskli bulunan 29 çocuk, tanıya yönelik ileri değerlendirme için Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı Hastalıkları Polikliniği'ne yönlendirildi.
Bulgular: Çalışmamızda Aydın Efeler'de DEHB riski %10,9 saptandı. DEHB açısından riskli olan ve olmayan gruplar arasında, annenin gebelikte geçirdiği hastalıklar ve ailedeki çocuk sayısı arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık tespit edildi (p<0,05).
Sonuç: Annenin gebelikte hastalık geçirmesi DEHB riskini artırmaktadır. Aynı zamanda ailede çocuk sayısı attıkça DEHB açısından risk azalmaktadır. Sağlık personellerinin ve ebeveynlerin DEHB konusundaki farkındalıklarını arttıracak ve bilgi düzeylerini ölçecek daha fazla çalışmaya ihtiyaç olduğunu düşünmekteyiz.

Anahtar Kelimeler: Aydın Efeler, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, ÇEDBÖ.

Abstract:
Introduction:  Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) is a neuropsychiatric disorder characterized by not suitable for age and developmental level symtoms such as excessive mobility, inability to delay desires and persistent inattention. ADHD can lead to serious academic, social and pschiatric problems in all stages of development starting from early childhood. It is known that children diagnosed with ADHD at school age have more deterioration in their academic functionality, lower school success and increased class repetition rates compared to those who do not have this diagnosis. Mental well-being may be affecteed besides the development of schema and negative cognition because of problems in family and interpersonal relations and in jobs due to ADHD. Most of the time teachers and families feel helpless against the behavioral problems of these children, which increases the importance of studies on ADHD. In Aydin Efeler FHC we aimed to determine the factors that increase the risk of ADHD, identify children with the risk of ADHD and make them diagnosed by directing these children to the Child and Adolescent Mental Health Outpatient Clinic by using Child Adolescent Behavioral Disorder Scale screening test on 6-13 years old children as well as aiming to get prior information about ADHD prevelance in Aydin, Efeler and to raise awareness about ADHD. 
Materials and Methods:
 İn the firsts tage the CEDCS scale and questionnaire forms were applied to 266 children,who were between 6 and 13 old and agreed to participate in this work,detected in Aydın Efeler FHC's no 4, 14, 24 and FHC's of Cestepe and Tepecik. İn terms of ADHD 29 children found at risk and were referred to the Child and Adolescent Psychiatry Polyclinic for further diagnostic evaluation.



Results:
In our study, the risk of ADHD in Aydin Efeler was found to be %10,9 and the diseases the mother had during pregnancy and the number of children in the family had a statistically significiant differences between the groups with and without ADHD. 
Conclusion:
The mother's illness during pregnancy increased the risk of ADHD. At the same time ,the risk of ADHD decreased as the number of children in the family increased.We think that more studies are needed to increase the awareness of health personel and parents about ADHD and to measure they knowledge levels.

Key Words: Aydin Efeler, Attention Deficit and Hyperactivity Disorder, CEDCS