Halk kültüründe muskanın geçmişten günümüze yorumlanış biçimleri
Ways of interpretation of amulet in folk culture from past to present
Yazar: VEYSEL SARI
Danışman: PROF. DR. HASAN ALİ ŞAHİN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kültürel Çalışmalar Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Muska, insanların kötü şans, bela ve musibetlerden korunmak amacıyla kullandığı geleneksel bir uygulamadır. Tarihi, insanlık tarihiyle eşdeğerdir ve farklı kültürlerde yaygın olarak kullanılmıştır. Muskanın kullanımı, insanların doğaüstü güçlere karşı korunma, olayları anlamlandırma ve kendini savunma amacıyla ortaya çıkmıştır. Muskanın önemi, inanılan doğaüstü güçlerin saldırgan olduğu düşüncesiyle ilişkilidir. Muska, genellikle koruyucu bir rol oynaması amaçlanan bir ritüeldir. Eski Türklerde de muska ve tılsımların kullanımı yaygındı. Muska, eski Türk inanç ve düşünce sisteminde yer alan ruh anlayışıyla bağlantılıdır. Eski Türk inanç sistemine göre, muska iyelerle ilişkilendirilmiş ve kötü ruhları kovmak veya zararlarını önlemek amacıyla kutsal kabul edilen nesnelerin farklı kullanımına dayanmaktadır. Hayvan parçalarından yapılan muskalar, ilkel insanların bu hayvanların niteliklerini kendilerine geçirmek istemesini yansıtmaktadır. Bugün, muska ve tılsımların kullanımı hala devam etmektedir. İnsanlar büyü yapma veya yapılan büyüyü bozma amacıyla genellikle din adamlarına başvurulmaktadır. Bu din adamları, çeşitli yöntemlerle büyü yaparlar ve aslında şamanizmle ilişkilendirilebilecek kişiler olarak görülmektedir. Ayrıca, cinlerin kovulması veya gelecek kehanetleri gibi yetenekleri olan kişilerin, şamanlarla aynı yardımcı ruhları çağırma amaçlarıyla çalıştıkları görülmektedir.
Nazar inancı da Anadolu'da yaygın olan bir inançtır. Bazı insanların bakışlarının karşılarındaki kişilere zarar vereceğine inanılır. Bu nedenle nazar boncuğu gibi nesneler takılır ve kötü enerjinin bu boncuklara geçeceğine inanılır. Ayrıca, nazara uğradığı düşünülen kişileri korumak için çeşitli uygulamalar da yapılmaktadır, örneğin tuz atma veya su ile yıkama gibi geleneksel tedavi yöntemleri kullanılmaktadır. Bu çalışmada geçmişten günümüze Türk Halk Kültürü içerisinde muskanın ne şekillerde yer aldığının incelenmesi amaçlanmıştır.

Abstract:
Amulet is a traditional practice that people use to ward off bad luck, trouble and calamities. Its history is equivalent to human history and has been widely used in different cultures. The use of the amulet emerged to protect people against supernatural forces, to make sense of events and to defend themselves. The importance of the amulet is associated with the belief that supernatural powers are offensive. The amulet is a ritual often intended to play a protective role. The use of amulets and talismans was also common among the ancient Turks. The amulet is related to the understanding of the soul in the old Turkish belief and thought system. According to the old Turkish belief system, the amulet is based on the different use of objects that are associated with possessors and considered sacred in order to expel evil spirits or prevent their harm. Amulets made from animal parts reflect the desire of primitive people to inherit the qualities of these animals. Today, the use of amulets and talismans still continues. People usually resort to clergy for the purpose of casting or breaking the spell. These clerics practice magic in various ways and are actually seen as persons who can be associated with shamanism. It is also seen that people with abilities such as exorcism or future prophecies work with the same purposes of summoning the helping spirits as shamans.
Evil eye belief is also a common belief in Anatolia. It is believed that some people's looks will hurt the people in front of them. For this reason, objects such as evil eye beads are worn and it is believed that bad energy will pass into these beads. In addition, various practices are carried out to protect people who are thought to have the evil eye, for example, traditional treatment methods such as salting or washing with water are used. In this study, it is aimed to examine how the amulet takes place in Turkish Folk Culture from past to present.