Imâm al-Mâturīdī's reconciliation between the reason and narration in tafseer
İmâm Mâtürîdî'nin tefsirde akıl ve nakli uzlaştırma metodu
Yazar: AHMED ALİ ŞAHMAN
Danışman: PROF. DR. İLHAMİ GÜNAY
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Kur'ân'ın anlaşılması hususunda müfessirlerin bir kısmı rivâyet metodunu esas alırken diğer bir kısmı dirâyet motodunu kullanmayı tercih etmiştir. Bazı müfessirler de rivâyet ve dirâyet metodunu birlikte kullanarak yeni bir metod oluşturmuşlardır. Bunlardan biri de Mâtürîdî'dir. Mâtürîdî'nin, Kur'ân'ın anlaşılmasında hem tefsir ve te'vîl kavramlarına yüklediği özel anlam hem de aklı ve nakli birlikte başarılı bir şekilde kullanması onu diğer müfessirlerden ayırmaktadır. Sadece dirâyet yönü ön plana çıkarılıp rivâyet yönü pek dikkate alınmayan Mâtürîdî'nin, tefsirindeki kendine has metodunu bir nebze de olsa tanıtmak için bu çalışmayı yapmış bulunmaktayız.
Tezimiz iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Mâtürîdî'ye kadarki zaman diliminde İslam dünyasında ortaya çıkan gelişmeler ile Mâtürîdî'nin üstlendiği görev, Mâtürîdî'nin hayatı, ilmî yönü, Te'vilâtu'l-Kur'ân ve kaynaklarıdır. Mâtürîdî'nin Te'vilâtu'l-Kur'ân'da müracaat ettiği kaynaklar, araştırma konumuzla bağlantılı olduğundan öz bir şekilde tanıtmaya çalıştık.
İkinci bölüm ise tezimizin ana konusunu oluşturmaktadır. Bu bölümde Te'vilâtu'l-Kur'ân'ın metodolojik özellikleri, Mâtürîdî'nin tefsir anlayışı, te'vîl ve tefsir kavramlarına yüklediği özel anlam, tefsirinde aklı ve nakli uzlaştırma metodunu inceledik. Bu çalışmayı Te'vilâtu'l-Kur'ân üzerine yapmakla birlikte Kitâbu't-Tevhîd de inceleme konumuz oldu.  Her iki eserde Mâtürîdî'nin nakli ve aklı birlikte kullandığını gördük. Ancak Mâtürîdî'nin, dinin doğru anlaşılması ve sonraki nesillere doğru bir şekilde aktarılması için nakli belli bir süzgeçten geçirerek kullandığını gördük. Mâtürîdî'nin her iki eserinde aklı ve nakli nasıl uzlaştırdığını örnekleriyle birlikte tespit edip açıklamaya çalıştık.

Abstract:
While some of the commentators based their understanding of the Qur'an on the narration method, others preferred to use the dirāyah method. Some commentators have also created a new method by using narration and direct method together. One of them is al-Māturīdī. Māturīdī's special meaning that he attributed to the concepts of tafsīr and ta'wīl and his successful use of reason and Divine text together in the understanding of the Qur'ān distinguish him from other commentators. We have conducted this study in order to introduce Māturīdī's unique method in his tafsīr, which has been emphasized only in the aspect of dirāyah but not in the aspect of narration.
Our thesis consists of two parts. In the first part, we have dealt with the topics related to our thesis. These are the developments in the Islamic world in the time period until Māturīdī and the task undertaken by Māturīdī, Māturīdī's life, his scientific direction, Ta'wīlātu'l-Qur'ān and its sources. We have tried to introduce the sources that Māturīdī consulted in Ta'wīlātu'l-Qur'ān in a brief way since they are very relevant to our research topic.
The second chapter constitutes the main subject of our thesis. In this chapter, we examined the methodological features of Ta'wīlātu'l-Qur'ān, al-Māturīdī's understanding of tafsīr, the special meaning he attributed to the concepts of tafsīr and ta'wīl, and his method of reconciling reason and the text in his tafsīr. Although we conducted this study on Ta'wīlātu'l-Qur'ān, Kitāb al-Tawḥīd was also our subject of study. In both works, we have seen that Māturīdī uses both reason and intellect together. However, we have seen that Māturīdī uses the transference through a certain filter in order to understand the religion correctly and to transmit it to the next generations in a correct way. We have tried to identify and explain how Māturīdī reconciled reason and transplantation in both of his works with examples.