Blokzinciri teknolojisinin Türkiye pazar entegrasyon süreci: Aktör ağ kuramı ışığında bir değerlendirme
An evaluation of blockchain technology's integration process into the Turkish market: A perspective through actor-network theory
Yazar: AHMET MELİH ÖZBEK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DİCLE YURDAKUL
Altınbaş Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Merkeziyetsiz, şeffaf ve dağıtık defter yapısıyla merkezi sistemlere meydan okuyan ve
organizasyonların birlikte değer oluşturmasına yönelik bir ekosistem yaratma amacıyla
ortaya çıkan blokzinciri teknolojisi, geleceği yeniden şekillendirme konusunda önemli bir
noktada konumlandırılmaktadır. Geleceğin interneti diye tabir edilen ve akıllı
sözleşmelerle birlikte gerek kamu gerekse de özel sektörde kullanım alanını günden güne
arttıran blokzinciri teknolojisinin Türkiye pazarında var olması, gelişmesi veya başka
teknolojilerin ortaya çıkmasına zemin oluşturması adına kanun yapıcılara, uygulayıcılara
ve sektörlerdeki tüm aktörlere çok önemli görevler düşmektedir. Dijital dönüşüme geçişte
büyük potansiyeli olan ancak henüz istenen noktaya ulaşamayan ülkemizin yeni
teknolojileri bulma ve geliştirme konusunda yeni stratejilere ihtiyacı olmakta ve ekosistemi
oluşturan kilit aktörlerin tespit edilerek birbirleriyle olan ilişkileri çözümlenmelidir. Bu
noktada, bu ilişkilerin ortaya çıkardığı ağlar, birbirleriyle bağlantılı düğümler oluşturmakta
ve bu birliktelikler sürekli genişlemektedir. Aktör ağ diye kavramsallaştırılan bu
birlikteliklerin hangi motivasyonlarla kimler tarafından yönetildiğinin analizi önem arz
etmektedir.
Bu çalışmanın temel amacı, günümüz toplum yapısını meydana getiren insan olan ve insan
olmayan aktörlerin oluşturmuş oldukları bu homojen olmayan karmaşık ilişkiler ağının,
vi
ülkemizdeki blokzinciri teknolojisinin adaptasyonu ve geliştirilmesine olan etkilerini ele
almak ve bu aktörlerin oluşturduğu ilişkisel ağı (kara kutu) çözümlemektir. Bu bağlamda
doğayı ve toplumu bir bütün olarak ele alan ve sosyal hayatın değişken bir yapısı olduğunu
kabul ederek her şeyin bu ilişkiler sonucu meydana geldiğini ve heterojen yapıdaki bu
ilişkilerin izini sürerek toplumu anlamaya çalışan Aktör Ağ Kuramı, çalışmanın kuramsal
çerçevesini oluşturmuştur.
Blokzinciri teknolojisinde gelişmiş pazarlara sahip ülkelerin proaktif stratejilerinin analizi
ile ülkemizin teknoloji temsilcileriyle yapılan derinlemesine mülakatlardan elde edilen
sözlü ve yazılı verilerin, yoruma dayalı bir analiz türü olan söylem analizi çerçevesinde
çözümlenmesiyle bulgulara ulaşılmıştır. Bu bulgular çerçevesinde insansı ve insansı
olmayan aktörlerin kimler olduğu, sahip olduğu güçleri nasıl kullandıkları ve ağın oluşma
biçimi (çeviri süreci) detaylıca tanımlanmıştır.
Son olarak, araştırma yöntemine ilişkin sonuçlar değerlendirilerek blokzincir teknolojisinin
Türkiye açısından entegrasyon sürecinde gerek kanun yapıcılar gerekse de diğer kilit
aktörlerlerin hangi adımları atmaları gerektiği ile ilgili öneriler sunulmuştur.

Abstract:
The blockchain technology, which emerged with the aim of challenging centralized
systems with its decentralized, transparent, and distributed ledger structure and creating an
ecosystem for organizations to generate value together, is positioned at an important point
in reshaping the future. Referred to as the future of the internet and increasingly expanding
its area of use in both the public and private sectors with smart contracts, blockchain
technology's presence in the Turkish market, its development, or paving the way for the
emergence of other technologies entails very important tasks for lawmakers, implementers,
and all actors in the sectors. Turkey, which has great potential in transitioning to digital
transformation but has not yet reached the desired point, needs new strategies for
discovering and developing new technologies, and the relationships between key actors
forming the ecosystem need to be identified and analyzed. At this point, the networks
created by these relationships form interconnected nodes and these collaborations continue
to expand. The analysis of by whom and with what motivations these collaborations,
conceptualized as actor networks, are managed is important.
The main aim of this study is to address the effects of the adaptation and development of
blockchain technology in our country by examining the heterogeneous complex network of
relationships formed by human and non-human actors that constitute today's social
viii
structure. The study aims to analyze the relational network (black box) created by these
actors. In this context, Actor-Network Theory, which considers nature and society as a
whole and acknowledges the variable structure of social life, forming the theoretical
framework of the study by tracing the track of these heterogeneous relationships to
understand society.
The findings were obtained by analyzing the oral and written data obtained from in-depth
interviews with technology representatives of our country, using discourse analysis as a
form of interpretative analysis, along with analyzing the proactive strategies of countries
with advanced markets in blockchain technology. Within this framework, the study delves
into who the human and non-human actors are, how they utilize their powers, and how the
network forms (translation process) are intricately described.
Finally, based on the evaluation of the research method results, recommendations are
provided regarding the steps that both lawmakers and other key actors need to take in the
integration process of blockchain technology in Turkey.