Anadolu halk hikâyelerinde ölüm /
Yazar: ECEM CEYLAN
Danışman: PROF. DR. SERPİL AYGÜN CENGİZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Halk Bilimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore
Dizin: Halk bilimi = Folklore ; Türk halk hikayeleri = Turkish folk stories ; Ölüm = Death

Özet:
Anadolu halk hikâyelerinde ölümün varlığını tespit etmeyi hedefleyen bu çalışmada, halk hikâyelerindeki ölüm olgusu, ölümün sahip olduğu işlevler ve ölümün beraberinde getirdiği gelenek, ritüel ve işlemleri ele alınmıştır. Bu doğrultuda icra ortamları Anadolu olan ve pek çok araştırmacı tarafından da incelenmiş olan kırk yedi hikâye metni, ölüm konusunu işleyişi, karakterlerinin ölüm karşısındaki tutumu, hikâyelerin hizmet ettiği amaç ve sahip olduğu işlevler bakımından değerlendirilmiştir. Böylece ölümün halk hikâyelerindeki varlığının ve karakterler tarafından algılanışının tespiti yapılmıştır. Ölümün hikâyelerde sahip olduğu işlevler incelenerek ölümün hikâyelerde anlatılma sebeplerinin daha iyi anlaşılabilmesi amaçlanmıştır. Bu araştırmanın kapsamında incelenen icra ortamları Anadolu olan metinler; ölüm olgusunu ve ölümün beraberinde getirdiği kültür ve geleneği en iyi şekilde yansıttığına inanılan hikâyelerden seçilmiştir. Halk hikâyelerinin pek çok farklı varyanta sahip olması sebebiyle çalışmada yaşanabilecek karışıklığın önlenmesi için hikâyelerin bütün varyantları incelenmemiştir. Çalışma için seçilen halk hikâyelerinin, üzerinde bilimsel çalışma yapılmış olan hikâyeler olmalarına dikkat edilmiştir. Üç ana bölümden oluşan bu çalışmanın birinci bölümünde halk hikâyeleri tanımı yapılıp daha önce halk hikâyeleriyle ilgili yapılmış çalışmalar, halk hikâyesi anlatıcıları âşıklar, hikâye anlatma geleneği ve halk hikâyelerinin şekil ve içerik özellikleri ele alınmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde ölümün kültürdeki varlığı, tıp ve felsefe alanlarıyla ilişkisi, Türk edebiyatındaki varlığı ve Anadolu halk hikâyelerindeki ölümlerin türleri ele alınmıştır. Son bölüm olan üçüncü bölümde ise ölümün üç evresinde yani öncesi, sırası ve sonrasında gerçekleştirilen işlemler ve ölümlerin halk hikâyelerinde sahip olduğu işlevler üzerinde durulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Ölüm, Halk Hikâyesi, Halkbilimi, Folklor.

Abstract:
In this study, which aims to determine the existence of death in Anatolian folk tales, the phenomenon of death in folk tales, the functions of death and the traditions, rituals and procedures brought by death are discussed. In this respect, forty-seven story texts, whose performance environments are Anatolia and which have been analysed by many researchers, have been evaluated in terms of their treatment of the subject of death, the attitude of their characters towards death, the purpose served by the stories and the functions they have. Thus, the existence of death in folk tales and its perception by the characters were determined. Analysing the functions of death in the stories is aimed at understanding better the reasons why death is told in the stories. The texts analysed within the scope of this research, whose performance environments are Anatolian, were selected from the stories that are believed to best reflect the phenomenon of death and the culture and tradition brought by death. Since folk tales have many different variants, not all variants of the stories were analysed in order to prevent confusion in the study. Attention was paid to the fact that the folk tales selected for the study were stories on which scientific studies had been carried out. In the first part of this study, which consists of three main parts, the definition of folk tales, previous studies on folk tales, folk tale narrators, minstrels, storytelling tradition and the shape and content characteristics of folk tales are discussed. In the second part of the study, the existence of death in culture, its relationship with the fields of medicine and philosophy, its existence in Turkish literature and the types of deaths in Anatolian folk tales are discussed. In the third part, which is the last part, the procedures performed in the three stages of death, namely before, during and after death, and the functions of deaths in folk tales are emphasised.
Keywords: Death, Folk Tale, Folkloristics, Folklore.