Gereksiz ve işlevsiz bir varlık hali olarak değerli nesne: Çağdaş mücevher alanında değerlilik algısı oluşturma sürecine malzeme ve biçimlendirme tekniklerinin etkisi
Nonessential and dysfunctional precious object as a mode of being: The impacts of materials and fabrication methods on the formation of the sense of preciousness in the field of contemporary jewellery
Yazar: NEVZAT KÜRŞAT İNAN
Danışman: PROF. SUAT KARAASLAN
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı / Sanat ve Tasarım Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2021
Konu: El Sanatları = Crafts ; Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Değerlilik = Deservingness ; Kıymetli madenler = Precious metals ; Modelleme = Modelling ; Mücevher = Jewel ; Sayısal modelleme = Numerical modelling ; Özgünlük = Originality

Özet:
Mücevher tarih boyunca altın, gümüş, mücevher taşları gibi çeşitli ve değerli olduğu vurgulanan malzeme ile üretilmiş, üretim sürecinde mücevher tarihine has özel uzmanlık yöntemleri kullanılmış, bağlamını toplumların kültürel ve karma kültürel birikimlerinden oluşturmuş nesnelerin varlık alanıdır. 
XX. yüzyıl ve sonrasında özellikle malzeme kaynaklı kabullenişlerin bir değişime uğradığı gözlenmektedir. Mücevhere talebin seçkinlerden kitlelere yayılması ve iki dünya savaşının getirdiği ekonomik daralmalardan kaynaklanan bir ortamda, gelişen bilim ve teknolojiye bağlı olarak yeni malzemelerin de bağlama girdiği, borsa değeri düşük ya da değersiz malzemelerden geleneksel yöntemlerin dışında üretim biçimleri ile düzenlenmiş nesneler çağdaş mücevherin dağarcığına katılmıştır. Geçmişin deneyimini oluşturan, zanaat alanlarına has teknik ve malzemenin çağdaş mücevher dünyasında yeni bir anlam bulduğu, nesneyi yorumlamakta yeni ve güçlü ifadeler oluşturduğu örnekler son yıllarda bu dağarcığı zenginleştirmektedir. Bu ham ve yarı mamul maddelerden düzenlenmiş nesneler doğal olarak değerlilik özelliği taşımasa da ortaya çıkan nesneler değerlilik algısını canlandırmakta, tasarımcı ve sanatçıların araştırma konusu olmaktadır. 
Değerlilik bir nesnenin işlevi ve gerekliliğine bağlı olarak algılanmaktadır. İnsan yaşamında ve doğada var olan her şey uygarlıklardaki işlevleri ve duyulan gereksinimin boyutuna göre değerli kabul edilmişlerdir. Bir dönem değerli olarak görülen bir nesne bir sonraki dönemin değersizi olabilmiştir. Mücevher nesnesi de hemen her dönemde değerlilik sıralamasında en üst düzeyde takdir edilmiştir. Mücevher nesnesi bir değerlilik göstergesi olmasına karşılık her değerli olan da mücevher kapsamına girmez. 
Değerlilik üzerine irdelemeler değerin takdirinde çelişik sonuçlara ulaşmaya neden olmaktadır. Değerlilik algısının malzemeye özgü bir hak edişten mi ya da malzemeyi biçimlendirme sürecinde seçilmiş olan özel yöntemlerden mi kaynaklandığı açık değildir. Değerliliğin bahsedilen niteliklerin yanında ortaya çıkan varlık iddiasındaki nesnenin bizzat kendisinin bir gösterge oluşundan kaynaklanan irdelemeler sonucu mu olduğu konusunda pek de açık olmayan, mücevher nesnesinin kimliğine yönelik tartışmalarda şüpheli ya da hatalı temellendirmelerin doğurduğu kararsızlıklar bulunmaktadır. 
Yukarıda değinilen konular ışığında mücevher nesnesinin bir varlık hali olarak tüm nitelikleriyle gözden geçirilmesi, işlevsiz ve gereksiz olmasına rağmen değerliliğini hangi niteliklerinden dolayı kazandığının, bu niteliklerin mücevher nesnesinin bünyesine katılan hangi özellikler ya da süreçlerden kaynaklandığının araştırılması gereği duyulmuştur. 
Mücevher tasarımı ve üretimi bağlamına yönelik kişisel deneyimlerin manifestosu olan bu çalışma izleyen soru ve saptamaların işaret ettiği tartışma ve iddialar üzerine geliştirilmiştir:
• Mücevherin, bir varlık hali olarak, işlevi ve gereği olmadan nasıl değerli olduğu
• Malzeme ya da biçimlendirme yöntemlerinin mücevherin değerine katkısı ve bu katkının nasıl gerçekleştiği
• Değerli nesneler arasında, mücevher olarak algılanan nesnelerin bu niteliği hangi özellikleriyle kazandığı
• Mücevher bağlamında karşılaşılan değerli metaller ve minerallerin değerliliklerini hangi özelliklerine göre kazandığı ve bu özelliklerin kalıtsallığı ya da buyrultusallığı
• Bir gösterge olarak değerlilik halinin altyapısı
• Kültürel birikimin mücevher nesnesine ait değerliliği algılamakta nasıl bir rolü olduğu bu tez kapsamı içinde tartışılmaktadır.
Kendi başına bir varlık olarak mücevher nesnesinin değerlilik kimliğine yönelik kapsamlı bir sorgulama, araştırma yapılmamıştır. Altın, platin, gümüş, elmas gibi borsa değeri olan metaller ve minerallerin dışında ya da bu metallerin çok düşük oranlarda kullanıldığı alaşımlar mücevher nesnesinin değerlilik niteliğine katkıda bulunmasa da mücevher nesnesi bu algıyı taşımaktadır. Bu araştırmanın bahsi geçen algıyı kavramakta önemli katkısı olacağı düşünülmektedir. Değerliliğin salt malzemeye bağlı bir nitelik olmadığı, ancak malzemenin uygun yöntemler ve form – kompozisyon araştırmaları ile ortaya çıkarılan bir kendine özgü varlık hali, dil ötesi anlatım özelliği, gösterge değeri kazanışı gibi olgular ile mücevher nesnesinin bir sanat formu, özgün bir sentaks oluşturduğu görülebilecektir.   
Araştırmayı destekleyen uygulamalar yukarıda değinilen sorunları gözden geçirmeye yönelik bireysel mücevher deneyleri ile sağlanmıştır. Mücevherin biçimlendirilmesi sürecinde, sürecin gerektirdiği geleneksel ve çağdaş tüm stüdyo olanakları kullanılarak hedeflenen malzeme ve tekniklere yönelik deneysel çalışmalar ve mücevher uygulamaları gerçekleştirilmiştir. Bu deneyler sırasında değerlilik olgusu malzeme, üretim süreci ve biçimlendirme yöntemleri bakımından araştırılmıştır. Çalışmalar içinde geleneksel değerli metal işleme atölye ve yöntemlerine ek olarak dijital ortam modellemeleri ve ileri teknoloji üretim olanakları da kullanılmıştır. Böylelikle sanatçının modelleme, üretim ve vitrine (sergiye) hazırlama aşamalarındaki ayırt edici süreç ve unsurlar da gözden geçirilmiştir.

Abstract:
Jewellery is the form of a class of aesthetic objects made with various precious materials such as gold, silver, and gemstones worked with specific methods and techniques derived from the history of jewellery. The context of jewellery is formed from the cultural accumulations and the interaction between the cultural accumulations of different societies.
In the twentieth century and the following decades, it can be observed that the conventional materials in the field of jewellery have undergone a revolutionary change. In an environment caused by the shift in demand for jewellery from the elite to the masses and the economic contraction caused by the two world wars, new materials have also entered the context as a function of evolving science and technology. The repertoire of the contemporary jewellery included objects with low market value or materials that were not accepted as precious - produced by industrial methods other than the traditional and conventional processes specific to jewellery. The examples in which the techniques and materials specific to the artisanal fields - representing the experience of the past - find a new meaning in the contemporary jewellery world, creating new and powerful expressions in the interpretation of the object, have enriched this repertoire in recent years. Although the objects designed from these raw and semi-finished materials do not inherently have the quality of being precious, the objects created from them enliven the perception of preciousness and become objects of research for designers and artists.
Worthiness is perceived in relation to the function and necessity of an object in the general sense. Everything that exists in human life and in nature has been considered worthy in civilizations according to their function and their expectation of necessity. An object that was considered valuable in one era may become worthless in the next. However, the jewellery object was considered precious at the highest level in almost every era. Although the jewellery object is an indicator of value, not every valuable object is classified as jewellery.
Considerations of preciousness lead to contradictory results in value estimation. It is not clear whether perceptions of preciousness are due to an inherent value in the material or to the particular methods of shaping it. There are ambiguities in the identity assessment of the jewellery object caused by suspect or erroneous reasoning, where it is not entirely clear whether the object in the assertion of existence is the result of experience stemming from the fact that it itself has an indicator of preciousness.
In view of the above discussions, it was necessary to investigate the object of jewellery as a state of being with all its qualities, to investigate by what qualities it acquires its preciousness even though it is dysfunctional and unnecessary, and from what properties or processes these qualities emerge from the body of the object of jewellery. 
This article as a manifestation of the context of personal experiences of jewellery design and creation, has challenged the claims and discussions that encompass the aspects and questions: 
• How a jewellery object can be considered "precious" as a state of being, without function or necessity
• Can the contribution of its materials and/or methods of manufacture have an impact on its preciousness and how this contribution is created; 
• By what properties some objects among precious objects are perceived as jewellery and how they acquire that property
• By what properties are precious metals and minerals perceived as precious in the context of jewellery and what the inherent or arbitrary aspects are of these properties?
• The background and infrastructure of the condition of being precious from a semiotic origin
• What role does cultural heritage play in the perception of the preciousness of the object of jewellery? 

There is no comprehensive study or research on the identity "preciousness" of jewellery as a separate entity. From the aspect of gold, platinum, silver, diamond, etc., beside the noble metals, their alloys and minerals or the alloys in which these metals are used at very low rates do not contribute to the preciousness of the jewellery object, the jewellery object still carries this perception. It will be revealed that preciousness is not a quality that depends on the material alone, but that the jewellery object creates an artistic form, an authentic syntax with phenomena such as a unique state of being, a characteristic of non-linguistic expression, and having a semiotic value, which will be revealed by appropriate methods and form-composition studies of the material.
Applications in support of the research were provided by personal jewellery experiments aimed at revising the above statements. In the process of creating the jewellery, experimental studies and jewellery applications were conducted for the targeted materials and techniques by using all traditional and contemporary studio facilities required for the process. During these experiments, the state of preciousness was explored in relation to the material, production process and shaping methods. In addition to the traditional workshops and methods of precious metal processing, digital environment modelling and advanced technological fabrication capabilities were also used in the studies. In this way, the distinguishing processes and elements the author-artist performed in the phases of modelling, production and preparation of the showcase (exhibition) were also reviewed.