Derebucak (Konya) bölgesi manto peridotitleri ve kromitlerinin jeolojik, petrografik ve jeokimyasal olarak incelenmesi
Geological, petrographic and geochemical investigation of the mantle peridotites and chromites of Derebucak (Konya) region
Yazar: AHMET SAĞDIÇ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ŞEMSETTİN CARAN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Dağılmış ofiyolitik serininin podiformkromit içeren manto peridotitleri Derebucak kuzeydoğusundan (Gencek)  güneydoğusuna (Çamlık) uzanan kuşak üzerinde yüzeylenir. Peridotit kütleleri egemen olarak farklı derecelerde serpantinleşmişharzburjitler ile temsil olunur. Daha az gözlenen dunitler ise her zaman podiformkromitler ile yakın ilişkilidir. Çok sayıda kromit kütlesi bir dunit zarfı tarafından kuşatılmış olarak harzburjitler içerisinde yer alırlar.  Bu çalışmada Hoyran-Beyşehir ofiyolitnaplarının Derebucak kesimi ofiyolitleri içerisinde bulunan peridotit ve kromitlerinjeokimyasal özellikleri, orijinlerine yönelik olarak incelenmiştir. Harzburjitler tüm kaya kimyalarındaki düşükAl2O3 (0.15 - 0.61 wt %), CaO (0.18 - 0.77 wt %), SiO2 (42.38 - 43.77 wt %), Ti (10 – 30 ppm), Sc (5.15 - 9.91 ppm), V (11.48 - 31.42 ppm), Ga (0.165 - 0.348 ppm), Y (0.017 - 0.055 ppm) ve yüksek Ni (2222 - 2657 ppm) ve MgO (44.27 - 47.00 wt %) içerikleri ile tüketilmiş manto serisini karakterize ederler. Buna karşın dunitler çok düşükAl2O3 (0.06 - 0.12 wt %), CaO (0.05 - 0.27 wt %), SiO2 (39.70 - 40.98 wt %), Ti (9 – 10 ppm), Sc (3.23 - 3.46 ppm), V (1.18 - 9.32 ppm), Ga (0.063 - 0.123 ppm), Y (0.018 - 0.021 ppm) ve çok yüksek MgO (48.68 - 49.59 wt %) ve Ni (2568 - 2881 ppm) değerleri ile temsil edilen aşırı tüketilmiş bir karaktere sahiptir. Bu kimyasal değişimler peridotitlerin mineral kimyalarında da açıkça gözlenir.Harzburjitlerin krom spinelkomposizyonları yüksek kromludur (Cr# 59.65-85.34). Dunit (Cr# 71.09-80.37) ve kromitlerin (Cr# 71.54-88.85)spinelleri ise çok yüksek kromludurlar. Benzer şekilde, harzburjitlerin olivinleri yüksek fosterit (Fo) (91.15-92.80) içerikleri sunarken, dunit (91.22-92.83) ve kromitlerin (95.28-95.89) olivinleri daha yüksek Fo içeriklerine sahiptir. Harzburjit, dunit ve kromitlerin jeokimyaları yitim zonu magmalar (boninitler) ile ilişkili bir kökeni işaretler.Derebucak harzburjitlerinin ilksel kayaçları okyanus ortası sırt mantonun kısmi ergimeye uğramış kalıntılarıdır. Bu tüketilmiş litosferik manto daha sonraki süreçlerde yitim ortamına taşınarak yitim magmaları ile etkileşime maruz kalmış ve bu süreçte biraz daha tüketilerek Derebucak harzburjitlerinin oluşumunu sonuçlamıştır.

Abstract:
The mantle peridotites of the dismembered ophiolite are abundant in belt from northeast Derebucak (Gencek) to southeast Derebucak (Çamlık), some of which have chromitite bodies. The peridotite bodies are mostly characterized by the harzburgite undergone different degree of serpentinization. Scarce dunites are always closely associated with chromitite. A large number of podiformchromitites surrounded by dunite envelopes have been located in the harzburgites. In this study, the geochemical variations of peridotites and chromitites at Derebucak section of Hoyran-Beyşehirophiolitenappes were investigated in order to understand the origin of them. The harzburgites entirely correspond to depleted types characterized by low Al2O3 (0.15 - 0.61 wt %), CaO (0.18 - 0.77 wt %), SiO2 (42.38 - 43.77 wt %), Ti (10 – 30 ppm), Sc (5.15 - 9.91 ppm), V (11.48 - 31.42 ppm), Ga (0.165 - 0.348 ppm), Y (0.017 - 0.055 ppm) and highMgO (44.27 - 47.00 wt %), Ni (2222 - 2657 ppm) contents. The dunites display the most depleted character represented by the lowest Al2O3 (0.06 - 0.12 wt %), CaO (0.05 - 0.27 wt %), SiO2 (39.70 - 40.98 wt %), Ti (9 – 10 ppm), Sc (3.23 - 3.46 ppm), V (1.18 - 9.32 ppm), Ga (0.063 - 0.123 ppm), Y (0.018 - 0.021 ppm) and the highest MgO (48.68 - 49.59 wt %) andNi (2568 - 2881 ppm) values. It is also apparent from the chemical variations of the mineral constituents within these peridotites. The chromian spinel from the harzburgites have high Cr composition (Cr# 59.65-85.34). Those of dunites and chromitites have the highest Cr content (Cr# 71.09-80.37) and (Cr# 71.54-88.85), respectively. Similarly, the olivines of harzburgites are represented by high forsterite (Fo) (91.15 - 92.80) values while these of dunites and chromitites are characterized by higher Fo(91.22-92.83) and (95.28-95.89) content, respectively. The geochemical features from the harzburgites, the dunites and the chromitites indicate a genesis related to supra-subduction zone magmas (boninites). It is proposed that the continuous reaction between boninitic melt and harzburgitic wall rock (i) oversaturated boninitic melt in Cr via selective dissolution of orthopyroxenes from the host harzburgites, (ii) produced a residue (dunite envelope) enriched in olivine around the reaction zone and (iii) formed the high Cr-podiformchromitite owing to the precipitation of cr-spinel in Cr rich system.