Bir "kent kuşağı" sinemacısı: Jia Zhangke sinemasında gündelik hayatın temsili
An "urban generation" filmmaker: Representation of everyday life in Jia Zhangke's cinema
Yazar: BİLGE İPEK
Danışman: PROF. DR. ALİ MURAT KIRIK
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı / Sinema Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television

Özet:
Çin sinema tarihine bakıldığında 1980 sonrası politik dönüşümün sinema üzerinde de etkileri olduğu görülmektedir. Deng Xiaoping iktidarının başlattığı reform hareketlerinin bir etkisi olan dışa açılma politikaları, sinemanın da üretimini devlet güdümlü bir sistemden uzaklaştırmıştır. Her ne kadar devlet sansürleri devam etse de yeni iletişim teknolojileri ile beraber kameraların stüdyonun dışına çıkmaya başlaması ile sinema dili gündelik hayata dair temsilleri barındırmaya başlar. Bu toplumsal ve politik iklimden etkilenen Pekin Film Akademisi'nden mezun 6. Kuşak olarak adlandırılan bir grup yönetmen, "benim kameram yalan söylemez" slagonuyla, Çin'in Mao Zedung dönemi sonrası gündelik hayatına dair filmler çekerler. Gündelik hayatın minör hikâyelerine odaklanan yönetmenler, gerçeği temsil etmenin peşine düşerler. Sinemalarına kentlerin hikayeletini taşıyan ve toplumsal olaylara eleştirel bir sinema diliyle yaklaşan bu yönetmenler bir süre sonra Kent Kuşağı Yönetmenleri olarak adlandırılmaya başlarlar. Bir Kent Kuşağı sinemacısı olan Jia Zhangke de gündelik hayattan izler sunarak, Çin'in 1980 sonrası dönüşen toplumsal yapısına dair filmler çeker. Bu bağlamda çalışma, 1980 sonrası Çin'de kente ve gündelik hayata dair temsilleri sinemasına yansıtan Jia Zhangke sineması üzerinden, Çin'in neoliberal dönemdeki toplumsal dönüşümünü anlamlandırmayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda çalışmanın kuramsal çerçevesi Henri Lefebvre'nin kente ve gündelik hayata dair analizleri oluşturmaktadır. 1980 sonrası tüm dünyada etkili olmaya başlayan bir ekonomi-politik teori olan neoliberalizm ise kentin, öznenin ve gündelik hayatın günümüzde nasıl şekillendiğine dair bir çerçeve sunmaktadır. Sosyolojik bir bakış açısıyla Jia Zhangke sinemasına yaklaşan bu çalışma, nitel araştırma yöntemleriden betimsel analiz yöntemini kullanmakta ve literatürde ortaya çıkan verilerin tematik kodlaması üzerinden film analizleri yapmaktadır. Film analizleri sonucunda neoliberal kent ve neoliberal özneye dair yazılan literatüre ait bulguların Jia Zhangke sinemasında da paralel şekilde kullanıldığı, Çin'in toplumsal dönüşümüne dair tarihsel süreçlerin yönetmenin sinemasında eleştirel bir çerçevede temsil edildiği görülmüştür.

Abstract:
When we look at the history of Chinese cinema, it can be seen that the political transformation after 1980 also had effects on cinema. Opening policies, which were an effect of the reform movements initiated by the Deng Xiaoping government, enabled the production of cinema to move away from a state-controlled system. Although state censorship continues, the language of cinema begins to include representations of daily life as cameras begin to move outside the studio with new communication technologies. Influenced by this social and political climate, a group of directors called the 6th Generation, as they were among the sixth graduates of the Beijing Film Academy, made films about daily life in China after the Mao Zedong period, with the slogan "my camera does not lie". Directors who focus on minor stories of daily life seek to represent reality. Jia Zhangke is one of the 6th Generation directors with his films about China's transformed social structure after 1980, presenting traces of daily life. However, after a while, Jia Zhangke's cinema began to be called the Urban Generation directors in Chinese cinema because of its critical approach to the social transformation of Chinese cities. In this context, the study aims to make sense of China's social transformation in the neoliberal period through the cinema of Jia Zhangke, who reflects representations of the city and daily life in China after 1980. In this context, the theoretical framework of the study consists of Henri Lefebvre's analyzes of the city and daily life. Neoliberalism, an economic-political theory that became influential all over the world after 1980, provides a framework for how the city, the subject and daily life are shaped today.
This study, approaching Jia Zhangke's cinema from a sociological perspective, uses the descriptive analysis method, one of the qualitative research methods, and analyzes the film through the thematic coding of the data emerging in the literature. As a result of the film analysis, it was seen that the findings of the literature on the neoliberal city and the neoliberal subject were used in parallel in Jia Zhangke's cinema, and the historical processes of China's social transformation were also represented in the director's cinema.