Pirina ve bağ atığı kompostlarının farklı tekstürdeki toprakların fiziksel özelliklerine etkilerinin zamansal değişimi
Temporal effects of olive pomace and vineyard waste composts on the physical properties in soils of different texture
Yazar: NURTEN ÜNAL
Danışman: PROF. DR. YASEMİN KAVDIR
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma iki aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada, pirina ve bağ budama atığı kompost yapımında ana materyal olarak kullanılmış ve iki farklı kompost elde edilmiştir. Kompost yapımında tam otomatik kompost reaktörleri kullanılmıştır. Kompostların oluşumunda her bir aşaması izlenmiş ve olgun kompostun özellikleri belirlenmiştir. Oluşum aşamasında pirina kompostu (PK) ve bağ budama atığı kompostu (BBAK) belirli aralıklarla karıştırılmış, nemlendirilmiş ve sıcaklık değişimi kaydedilmiştir. PK ve BBAK' unun özellikleri sırasıyla şu şekildedir: pH; 8,0-6,8, EC; 5,9-4,8 µS/cm, C/N; 20,7-11,7, nitrifikasyon indeksi; 0,09-0,12, KDK; 35,1-51,7 cmol/kg ve çimlenme indeksi; % 62,7-77,3' dir. Elde edilen kompostlar kil, tın ve kumlu tın topraklara farklı dozlarda uygulanarak 210 gün süre ile kontrollü sıcaklıkta inkübasyona bırakılmıştır. Bu çalışma üç farklı tekstür, beş farklı uygulama (Kontrol, % 3 ve % 6 PK, % 3 ve % 6 BBAK), dört tekerrür ve on farklı zaman olmak üzere toplam 600 toprak örneğinden oluşmaktadır. Bu çalışmada üç farklı tekstürdeki toprağa, farklı dozlarda iki farklı kompost uygulanmış ve uygulamaların toprakların fiziksel ve bazı kimyasal özelliklerine etkisi zamana bağlı olarak değerlendirilmiştir.
Kil toprakta tüm uygulamalar kontrole göre, inkübasyonun 15-120 günü arasında agregat stabilitesi değerini arttırmıştır ve en fazla arttıran % 6 BBAK uygulamasıdır. Uygulamalar her üç tekstürde toprakların AOAÇ' nı düşürmüştür ve bu etki kumlu tın toprakta ilk 30 günde görülmüştür. Yapılan uygulamalar her üç tekstürde de KHA' nı düşürmüştür. Her iki kompostun da artan dozları toprakların KHA' nın düşmesine neden olmuştur. Fakat en etkili uygulama % 6 BBAK olmuştur. Her üç tekstürde de yapılan uygulamalar toprağın STK, TK ve TP değerlerini arttırmıştır. Özellikle kumlu tın toprakta 210 gün inkübasyon sonrası  % 6 BBAK uygulaması STK değerini kontrole göre %37,8 arttırmıştır. Kil ve tın toprakta hidrolik iletkenliği en fazla arttıran uygulama % 6 BBAK, kumlu tın toprakta % 6 PK uygulamasıdır.
Toprakların pH içeriği artan kompost dozlarıyla birlikte azalmıştır. EC değeri ise artan dozlarla ve zamana bağlı olarak artmıştır. Genel olarak BBAK uygulamalarında TN miktarı daha fazladır ve artan dozlarla birlikte artış göstermiştir. TN miktarı en fazla kil toprakta artmıştır. Uygulamaların toprağın TC içeriğine ilk 15 günde herhangi bir etkisi olmamıştır. İnkübasyonun 90.gününden sonra PK ve BBAK uygulaması kontrol toprağına göre TC değerini önemli ölçüde arttırmıştır ve AS ve TC arasındaki ilişkinin R2 değeri 0,77 ve pozitf yöndedir. 90 gün inkübasyon sonrasında toprağın TCS değeri, 15 güne göre, kil toprakta %  131 ile 417 arasında,  tın toprakta % 72 ile 251 arasında ve kumlu tın toprakta da % 21 ile 257 arasında artış göstermiştir.

Abstract:
This study consists of two stages. In the first stage, olive pomace and vineyard pruning waste were used as the main material in compost making and two different compost were obtained. Stages of composts were monitored and characteristics of mature compost were determined. During the formation phase, the olive pomace compost (OPC) and the vineyard pruning waste compost (VPC) were mixed at certain intervals, moistened and the temperature change was recorded. The characteristics of OPC and VPC are as follows: pH; 8.0-6.8, EC; 5.9-4.8 µS/cm, C/N; 20.7-11.7, nitrification index; 0.09-0.12, CEC; 35.1-51.7 cmol/kg and germination index; 62.7-77.3%. The resulting composts were applied to clay, loam and sandy loam soils in different doses and incubated for 210 days under controlled temperature. This study consists of three different soil textures, five different treatments (control, 3% and 6% OPC, 3% and 6% VPC), four replications and a total of 600 soil samples. In this study, different doses of two different composts were applied to the soil in three different textures and the effects of the applications on the physical and some chemical properties of the soil were evaluated depending on time. 
In clay soil, all applications increased the AS value between 15-120 days of incubation compared to the control and the highest increase was found in 6% BBAK application. 
The pH content of the soils decreased with increasing compost doses. EC value increased with increasing doses and time. In general, the amount of TN is higher in VPC applications and increased with increasing doses. The amount of TN increased most in clay soil. The applications had no effect on the TC content of the soil in the first 15 days. After the 90 th day of incubation, OPC and VC application significantly increased TC value compared to control soil and R2 value of the relationship between AS and TC was 0.77 and positive. After 90 days of incubation, the TCS value of the soil increased between 131 and 417 in clay soil, between 72 and 251% in loamy soil, and 21 to 257% in sandy loam soil, compared to 15 days.