Konya şartlarında farklı ekim zamanlarının bazı aspir çeşitlerinde önemli tarımsal karakterler üzerine ve verime etkisi
The effect of different sowing dates on important agricultural characters and yield of some safflower (Carthamus tinctorius L.) cultivars in konya conditions
Yazar: BİRGÜL YILMAZLAR
Danışman: PROF. DR. NİLGÜN BAYRAKTAR
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Aspir = Safflower ; Ekim zamanı = Sowing date ; Tohum verimi = Seed yield ; Verim ögeleri = Yield components ; Çiçek verimi = Flower yield

Özet:
Bu çalışma aspir çeşitlerinde farklı ekim zamanlarının verim ve verim ögeleri üzerindeki etkilerinin belirlenmesi amacıyla, 2005 ve 2006 üretim yıllarında Konya koşullarında yürütülmüştür. Çalışmada üç aspir çeşidi (Dinçer, Remzibey, Yenice) ve üç ekim zamanı (10 Mart, 30 Mart, 20 Nisan) uygulanmıştır.Araştırmada çeşit ve ekim zamanlarının bitki boyu, ilk dallanma yüksekliği, bitki başına yan dal sayısı, bitki başına tabla verimi, taç yaprağı verimi, tablada tohum sayısı, birim alanda tohum verimi, tohumda ham yağ oranı, ham yağ verimi, tohumda ham protein oranı, tohumda kabuk oranı, 1000 tohum ağırlığı ve hasat indeksi üzerine etkileri incelenmiştir. İki yıl süreyle yürütülen çalışmada ele alınan özelliklerde yıllar arası farklılıklar önemli bulunmuş ve yıllar ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Ele alınan özelliklerin çoğunda; çeşitler ve ekim zamanları arasındaki farklılık istatistiki bakımdan önemli olarak bulunmuştur. Ekim zamanındaki gecikmeler verimde azalmalara neden olmuştur.Araştırma sonuçlarına göre; birinci yıl Dinçer çeşidinde 100.45-156.20 kg/da, Remzibey çeşidinde 82.89-159.17 kg/da ve Yenice çeşidinde 117.45-157.66 kg/da arasında değişen tohum verimi elde edilirken, ikinci yıl bu değerler sırasıyla; 119.53 - 147.89 kg/da, 115.96 - 172.69 kg/da ve 114.52-147.34 kg/da arasında değişmiştir. Birinci yıl Dinçer çeşidinde 12.80- 15.72 kg/da, Remzibey çeşidinde 9.93-12.66 kg/da ve Yenice çeşidinden 15.53-18.34 kg/da taç yaprağı verimi elde edilmiştir. İkinci yıl bu değerler sırasıyla; 14.47-15.73 kg/da, 12.08-13.06 kg/da ve 15.36-16.93 kg/da olmuştur. Her iki yılda da en düşük birim alan tohum verimi üçüncü ekim zamanından elde edilirken, en yüksek birim alan tohum verimi ise birinci ve ikinci ekim zamanlarından elde edilmiştir. Diğer verim unsurları olan bitki boyu, ilk dallanma yüksekliği, bitki başına yan dal sayısı, bitki başına tabla sayısı, tablada tohum sayısı, tohumda ham yağ oranı, ham yağ verimi, tohumda ham protein oranı, tohumda kabuk oranı, 1000 tohum ağırlığı ve hasat indeksinden elde edilen değerler ise sırasıyla; 38.05-63.77 cm, 21.08-52.35 cm, 3.97-10.20 adet, 6.04-13.95 adet, 26.69-42.10 adet, % 40.10-48.33, 19.99-41.08 kg/da, % 10.52-24.82, % 44.08-51.48, 38.84-45.39 g, % 31.41-40.68 arasında değişmiştir.

Abstract:
This research was conducted 2005 and 2006 growing seasons under Konya conditions. The objective of the research was to determine the effects of different sowing dates on yield components of some safflower varieties. Three safflower varieties (Dinçer, Remzibey, Yenice) and three sowing dates (10 March, 30 March, 20 April) were studied in this research.The effects of sowing dates and three different varieties on plant height, first branched height, number of secondary branch per plant, capitula number per plant, petal yield, seed number in capitula, seed yield per decare, oil ratio, oil yield per decare, protein raito, percentage of bark, 1000 seed weight and harvest index were investigated. Since the year effect was significant according to two years? results, each year was evaluated separately. Differences among varieties, sowing dates were statistically significant for the characters studied. The delay in the sowing time has caused in the yield decrease.The results have shown that; Dinçer?s seed yield ranged from 100.45 to 156.20 kg/da, and those of Remzibey from 82.89 to 159.17 kg/da and Yenice from 117.45 to 157.66 kg/da in the first year, while in the second year these values were 119.53-147.89 kg/da, 115.96-172.69 kg/da and 114.52-147.34 kg/da respectively. Dinçer?s flower yield ranged from 12.80 to 15.72 kg/da, and those of Remzibey from 9.93 to 12.66 kg/da and Yenice from 15.53 to 18.34 kg/da in the first year, while in the second year these values were 14.47-15.73 kg/da, 12.08-13.06 kg/da and 15.36-16.93 kg/da respectively. The lowest seed and flower yields were obtained from the third sowing date,while the highest from the first and second sowing dates in both years. Other yeald components were found that plant height, first branched height, number of secondary branches per plant, capitula number of per plant, seed number in capitula, oil ratio, oil yield per decare, protein raito, percentage of bark, 1000 seed weight and harvest index ranged from 38.05-63.77 cm, 21.08-52.35 cm, 3.97-10.20, 6.04-13.95, 26.69-42.10, % 40.10-48.33, 19.99-41.08 kg/da, % 10.52-24.82, % 44.08-51.48, 38.84-45.39 g, % 31.41-40.68, respectively.