Koyunbaba mağarası (Kırklareli-Türkiye) yarasa faunasının mevsimsel populasyon değişimleri ve tünek seçimi
Seasonal population changes and roost selection of bat fauna in the Koyunbaba cave (Kirklareli-Turkey)
Yazar: SERBÜLENT PAKSUZ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. BEYTULLAH ÖZKAN
Trakya Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Bu çalışmada, Kırklareli il sınırları içinde yer alan Koyunbaba Mağarası yarasa faunasının mevsimsel populasyon değişimleri ve tünek seçimleri araştırılmıştır. Mağara Eylül 2007-Ağustos 2008 tarihlerinde toplam 15 araştırma gezisi düzenlenerek incelenmiştir. Yarasa türlerinin populasyon sayımı, sıcaklık ve nispi nem ölçümleri için Koyunbaba Mağarasında yarasaların tünek olarak kullandığı 7 istasyon belirlenmiştir. Yarasaların tünek seçimi 3 parametreye (tünek yeri, tünek tipi, tünek yüksekliği) göre kaydedilmiştir. Elde edilen veriler istatiksel olarak değerlendirilmiştir.Mağaranın mevsimsel sıcaklık (Xyaz=14.50; Xkış=9.78) ve nem (Xyaz=78.70; Xkış=83.63) değerleri arasındaki fark istatiksel olarak anlamlıdır. Ayrıca, mağaranın çeşitli bölümlerindeki yaz sıcaklık farkı anlamlı iken, kış sıcaklık farkı anlamlı değildir.Koyunbaba Mağarasında Rhinolophidae (Rhinolophus ferrumequinum, R. hipposideros, R. euryale, R. mehelyi, R. blasii), Vespertilionidae (Myotis myotis, M. blythii, M. emarginatus, M. capaccinii, Plecotus austriacus) ve Miniopteridae (Miniopterus schreibersii) familyalarına ait toplam 11 yarasa türü kaydedilmiştir. R. blasii ve P. austriacus türleri Koyunbaba Mağarası için yeni kayıttır.En büyük populasyon yoğunluğu kreş kolonisi olarak 29.451 birey sayılmıştır. Koyunbaba Mağarası yarasa populasyonlarının % 92'si tarafından daha çok üreme ve yavru yetiştirme barınağı olarak, daha az olarakta % 8'i tarafından hibernasyon barınağı olarak kullanılmaktadır. Koyunbaba Mağarası R. ferrumequinum ve R. mehelyi tarafından hem yazlık hem de kışlık tünek olarak kullanılırken, R. blasii, R. euryale, M. myotis/blythii, M. capaccinii ve M. schreibersii tarafından ise daha çok yazlık tünek olarak kullanılmaktadır. M. emarginatus ise sadece yazlık tünek olarak kullanmaktadır.Koyunbaba Mağarasının farklı bölümleri yarasa türlerine göre farklı derecelerde kullanılmaktadır. Mağaranın salon ve oda özelliğindeki bölümleri yazlık tünek olarak kullanılırken, koridor bölümleri kışlık tünek olarak kullanılmaktadır. Mağaradaki tüneklerin yarasalar tarafından seçimi ve kullanımı da türlere göre farklı derecelerdedir.R. ferrumequinum, R. hipposideros, R. euryale, R. mehelyi ve M. emarginatus türlerinin tünek yeri seçimleri farklı değildir ve tüm tünek yerlerini de kullanmaktadırlar. R. blasii, M. myotis/blythii, M. capaccinii ve M. schreibersii türlerinin tünek yeri seçimleri farklıdır ve daha çok salonda tünerler. Yarasa populasyonlarının tünek yüksekliği seçimleri farklılık göstermektedir. Sıcak ve ferah olan yüksek tünekler daha çok yazlık tünek olarak kullanılmaktadır. R. ferrumequinum (0-3 m), R. hipposideros (0-3 m), M. myotis/blythii (5-30 m), M. capaccinii (5-30 m) ve M. schreibersii (5-30 m) türlerinin tünek yüksekliği seçimleri farklılık göstermektedir. Duvar özelliğindeki tünekler yarasalar tarafından hem hibernasyon hemde yavrulama ve yavru yetiştirme populasyonları tarafından tercih edilirken, tavan ve baca özelliğindeki tünekler ise daha çok yavrulama ve yavru yetiştirme populasyonları tarafından tercih edilmektedir.Sıcaklık tünek seçiminde neme göre daha önemli bir faktör olarak bulunmuştur. Özellikle yavrulama ve yavru yetiştirme tüneklerindeki sıcaklık tercihi türlere göre farklılık göstermektedir.Koyunbaba Mağarası büyük girişlere ve büyük bir salona sahip olmasından dolayı çok sayıda yarasa türünün büyük populasyonlarına yazın ev sahipliği yapmaktadır. Buna göre, Koyunbaba Mağarasının sıcak bölge Avrupa yarasa populasyonlarının üreme başarısı ve geleceği açısından uluslar arası bir öneme sahip olduğu anlaşılmıştır.

Abstract:
In this study, seasonal population changes and roost selection of bat fauna in the Koyunbaba Cave located in boundary of Kırklareli was investigated. For this aim, between September 2007 and August 2008 total 15 surveys were carried out. The 7 stations used as roost by bats in the Koyunbaba Cave were determined for population count of bat species and measurement of temperature and relative humidity. Roost selection of bats were recorded as 3 parameters (roost location, roost type, roost height). Collected data was evaluated statistically.There was a statistically significant difference between seasonal (summer/winter) temperature (Xyaz=14.50; Xkış=9.78) and humidity (Xyaz=78.70; Xkış=83.63) of the cave. Also, while the temperature difference in different parts of the cave was significant in summer, it was not significant in winter.In the Koyunbaba Cave, totally 11 bat species belong to Rhinolophidae family (Rhinolophus ferrumequinum, R. hipposideros, R. euryale, R. mehelyi and R. blasii), Vespertilionidae family (Myotis myotis, M. blythii, M. emarginatus, M. capaccinii and Plecotus austriacus) and Miniopteridae family (Miniopterus schreibersii) were determined. R. blasii and Plecotus austriacus are new records for the Koyunbaba Cave.The largest total population abundance of bats was recorded as 29.451 in nursery in the Koyunbaba Cave. The Koyunbaba Cave was used by 92 % of the total bat population for breeding and nursery and by a minority 8 % of the bat population as a shelter for hibernating. The Koyunbaba Cave was used by species of R. ferrumequinum and R. mehelyi for both nursing and hibernating, species of R. blasii, R. euryale, M. myotis/blythii, M. capaccinii, M. emarginatus and M. schreibersii for nursing.Different parts of the Koyunbaba Cave are used by bats to various degrees. Parts of room and hall in the Koyunbaba Cave were used by bats for nursery while parts of corridor were used for hibernating. Selection and use degree of roost in the cave by bats differed according to the species.Roost selection of R. ferrumequinum, R. hipposideros, R. euryale, R. mehelyi and M. emarginatus were not different and they used all roost types. Roost selection of R. blasii, M. myotis/blythii, M. capaccinii and M. schreibersii were different and they usually roosted in hall. Selection of roost height of R. ferrumequinum (0-3 m), R. hipposideros (0-3 m), M. myotis/blythii (5-30 m), M. capaccinii (5-30 m) and M. schreibersii (5-30 m) showed difference. While wall as a roost type was prefered by bats for both hibernating and breeding/nursing, ceiling and dome as roost type were prefered usually for breeding/nursingTemperature is found more important factor than moisture for roost selection. Temperature selection particularly in nursery roost shows difference among species.The Koyunbaba Cave is a host to big populations of many species in summer due to having a big enterance and hall. Thus, it is understood that the Koyunbaba Cave have international importance in terms of reproduction success and future of warm Europe bat population.