Amerika Birleşik Devletleri-Sovyetler Birliği ekseninde Türkiye-İsrail ilişkileri (1948-1982)
Turkey-Israel relations in the axis of United States of America and Soviet Union ( 1948-1982)
Yazar: ÇİĞDEM ÖR
Danışman: PROF. DR. VAHDETTİN ENGİN
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Amerika Birleşik Devletleri = United States of America ; Rusya = Russia ; Sovyetler Birliği = Soviet Union ; Türk-İsrail ilişkileri = Turkish-Israeli relations ; Türkiye = Turkey ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; İsrail = Israel

Özet:
Kuruluşundan itibaren Arap topraklarındaki genişlemesini sürdüren İsrail'in arkasına aldığı ABD desteğine dayanarak varlığını sağlamlaştırdığı Orta Doğu'da ilk yerleşimlerini komünizm etkisinde kurması yeni ülkenin belirgin tezatlığını oluşturmuştu. Türkiye'nin Sovyetler Birliği tehdidine karşı ABD ve NATO kampına dahil olmaya çalıştığı   aynı   yıllarda   kurulan   İsrail'e   başlangıçta   Rus   taraftarı   olabileceği   ihtimaliyle kuşkuyla bakmasında, Filistin'e kitleler haline göçen yeni yerleşimcilerin SSCB'ye duyduğu sempatinin payı büyüktü. Nitekim; İsrail İngiliz manda rejimine karşı kurduğu silahlı direniş örgütlerini dahi Rus paramilitarizminden esinlenerek oluşturmuştu. Ancak;   ABD   kuruluşu   ilan   edilen   İsrail'i   yalnızca   on   iki   dakika   sonra   tanıdığını dünyaya duyurduğunda Türkiye'nin Orta Doğu'da Rus varlığını güçlendireceği düşünülen yeni bir ülkeye karşı çıkmasına bir neden kalmamıştı. 50'li   yılların   başından   itibaren   yüzünü   tam   olarak   ABD'ye   çeviren   Türk   dış politiğinde İsrail'in konumlandırılması da bu bağlamda oldu. Türkiye varlığını reddetmediği İsrail ile Arap ülkeleri arasında cereyan eden hiçbir savaşın ya da olayın sonucunda bu yeni ülkeyle ilişkilerini tamamen kesmedi. Hatta; Adnan   Menderes   ve   Ben-Gurion   arasında   gerçekleştirilen   gizli   toplantılarda   işbirliği konusunda uzlaşıldı. Buna karşılık; Kıbrıs meselesinde taraftar kazanmaya çalıştığı en kritik dönemlerde BM'deki oylamalarda etkisi olan Arap ülkelerini kaybetmemek için İsrail ile arasına mesafe koydu. Öte   yandan;   özellikle   1958   Süveyş   Krizi'nde   Arap   milliyetçiliğini   üst   seviyelere taşıyan ve Suriye ile Mısır'ı birleştirerek kısa süreli de olsa büyük bir Arap devleti kuran General   Abdulnasır'ın   İsrail'e   karşı   yürüttüğü   organize   mücadelede   kendisine   SSCB'yi müttefik olarak seçmesiyle Orta Doğu'daki dengeler yeni baştan kuruldu.  İsrail'i   resmen   tanıyan   ilk   Müslüman   ülke   olarak   Türkiye,   İsrail'in   ve   ABD'nin müttefiki  olarak  Arap  ülkeleri  tarafından  İslam'a  ihanet etmekle   suçlandı.  Din esasından yürümeyen Nasır için de Türkiye emperyalistlerin tarafında bir ülkeydi. Bu da Türkiye'yi iki tarafı keskin bir yüzeye taşıdı. Bir yanda; içine dahil olmak istediği ve iktisadi bakımdanihtiyaç duyduğu ABD ile onun açık destek verdiği İsrail, diğer tarafta SSCB'nin teçhiz ettiğiordularıyla,   halk   kitlesinin   gönlüne   girmiş   bir   lider   olan   Nasır'ın   yarattığı   başkaldırıatmosferinde birleşen bir Arap çoğunluk.  VII
Türkiye seçiminin Orta Doğu'daki barış ve istikrarın tesisi yönünde olduğunu sıklıkla dile getirdi.  Bununla beraber; Türkiye İsrail'in varlığını hiçbir zaman reddetmedi, ancak işgal girişimlerini   sürekli   olarak   eleştirmekten   de   geri   durmadı.   Türk   hükümetlerinin   ilgisiz kalmasalar bile açık bir İsrail aleyhtarlığı yapmadıkları hallerde dahi, Filistin halkına dair kamuoyunda   beliren   yoğun   sempatinin   etkisi   ve   Kıbrıs   meselesindeki   önceliğiyle   Arapdevletlerinden yana bir tavır sergilemeye de devam etti.

Abstract:
The significant oppositeness of the new country was created by the fact that the first settlements of Israel, which has continued to expand in the Arabic lands since its foundation,in the Middle East where it strengthens its existence with support of the USA was established under communism's impact. The suspicion of Turkey against Israel, which was founded in the years when Turkey was trying to be included in the USA and NATO camp against the treat of the Soviet Union,on whether it may support Russians, was mainly based on the sympathy for the USSR of the new   residents   migrating   to   Palestine   as   masses.   Indeed,   Israel   had   created   the   armed resistance organizations against the English mandate by being inspired from the Russian para-militarism. However, there was no reason for Turkey to reject a new country, that was thought tostrengthen   the   Russian   existence   in   the  Middle   East,   when   the   USA   announced   that   it recognized Israel only after twelve minutes of its foundation. Israel is also considered in the external politics of Turkey, which completely turned its face through the USA since the beginning of the 50s, in this context. Turkey had never completely disengaged with Israel, whose existence it does not reject, due to a war or anevent. Moreover, they agreed on cooperation in the secret meetings between Adnan Menderes and Ben-Gurion. However, the parties kept their distance to Israel for not losing the Arabic countries having impact on votes given in the UN in the most critical periods when the partiestried to gain votes for the subject of Cyprus. On the other hand, the balance in the Middle East was resettled as General Abdulnasir,who   founded   a   great   Arabic   state   by   uniting   Syria   and   Egypt   and   carried   the   Arabic nationalism to its top level in especially the Suez Crisis in 1958 even for a short time, selected USSR as its associate in its fight against Israel.  Turkey,  as the first  Muslim  country  officially recognizing Israel, was  blamed  forbe traying Islam as the associate of Israel and the USA by the Arabic countries. For Nasir, who did not base his thoughts on religion, Turkey was a country on the side of the imperialists too.This carried Turkey onto a double-edged surface. The USA, which it wanted to be included and needed in terms of economy, and Israel supported by the USA on one side, and, an Arabic
majority uniting in the resistance atmosphere created by Nasir who was loved by the public with its armies equipped by the USSR on the other side.  Turkey often mentioned that it wants peace and sustainability in the Middle East.  On the other hand, Turkey never rejected existence of Israel, but it always criticized its attempts of occupation. Even in the cases when the Turkish governments did not act against Israel, they continued to act in favor of the Arabic states with the impact of the intense sympathy for the Palestine public and the priority in the subject of Cyprus.