Yapı bilgi modellemesi ile model kontrolü: plansız alanlar imar yönetmeliği için bir uygulama önerisi
Model control by building information modeling: an application proposal for unplanned areas zoning regulation
Yazar: MERVE IŞIKLI AKTAŞ
Danışman: PROF. DR. ÜMİT IŞIKDAĞ
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Enformatik Ana Bilim Dalı / Mimari ve Kentsel Enformatik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry ; Mimarlık = Architecture ; Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences

Özet:
Türkiye'de son yıl nüfus sayımında nüfusu 10.000 in altında bulunan ve planı bulunmayan alanlardaki yapılaşmanın fen, sağlık ve çevre şartlarına uygunluğunu sağlamak amacıyla belediye ve mücavir alan sınırları içinde ve dışında kalan alanlar Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği kapsamına girmektedir. Bu yönetmelik 1985 yılında yürülüğe girmiş olup, bu alanlar kapsamında yapılan çalışmaların kontrolü Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yapılmaktadır. Bu alanlar içerisinde inşa edilen yapıların Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği kapsamındaki maddelere uygun olarak yapılması gerekmektedir.

Bina yönetmeliğine uygunluk kontrolü, yapının tasarımı ve inşa süresince izlenmesi ve devamlı kontrol edilmesi gereken önemli bir adımdır. Projenin tüm katılımcı birimlerinin Mimari,Statik, Elektrik,Mekanik vb. gibi  birimlerinin tasarım ve imalat aşamalarında oluşan ya da oluşabilecek değişiklikler sonucunda tüm birimlerin arasındaki kontrolün yapılması zaman ve maliyet açısından önemli bir rol izlemektedir. Bu çalışmayı kolaylaştırmak adına Yapı Bilgi Modelleme(YBM) teknolojisi kullanılmaktadır.3 Boyutlu olarak modellenen YBM teknolojisine sahip projelerin birimler arası değişiklikleri eşzamanlı olarak modele yansıyabilme yeteneğine sahip olması ile modelin kontrol edilmesi diğer model projelerine göre çok daha kolay olmaktadır.Bu teknoloji sayesinde yaşanabilecek hatalardan doğan zararların en aza indirgemesi mümkün kılınmaktadır. 

Bu çalışmada, Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği kapsamındaki bir alanda yapılması planlanan Yapı Bilgi Model (YBM) teknolojisine uygun 3 Boyutlu bir yapı model örneği tasarlanmıştır.Bu örnek yapı modeli bir sonraki adımda Industry Foundation Classes (IFC) formatına dönüştürülerek Automated Code Compliance Checking (ACCC) tabanlı yapı uygunluk kontrolüne uygun hale getirilmiştir.Otomatik Kod Kontrolü (ACCC) kapsamında kullanılan programlardan biri olan Solibri Model Checker programı kullanılarak Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği maddeleri kapsamında oluşturulan kural setleri ile Yönetmelik maddelerin kontrol edilmesi adımı gerçekleştirilmiştir.Solibri Model Checker programı kontrolünden sonra elde edilen IFC formatındaki modele ait veri özellik setlerinin Feature Manipulation Engine (FME) programı kullanılarak shape veri formatına dönüştürülmesi sonucu Coğrafi Bilgi Sistemi (GIS) tabanlı programlara aktarılabilmesi adımına yer verilmiştir. Bu aktarım çalışması sonucunda, uygulama çalışması kapsamında karşılaşılan sorunlar, modelde bulunan hataların rapor yorumu ve gelecekte bu çalışmaya katkısı olabileceği düşünülen sonuçlar ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler: YBM, Building Model Checker, Solibri Model Checker, CBS, FME, Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği.

Abstract:
In order to ensure the compliance with the science, health and environmental conditions of the buildings in areas, with a population of less than 10,000 in the last year's census of Turkey and without a plan; the areas within the municipality and adjacent are included in the scope of the Unplanned Areas Zoning Regulation. This regulation came into force in 1985, and the control of the works conducted in these areas is carried out by the Ministry of Environment and Urbanization. The buildings constructed within these areas must be constructed in accordance with the articles within the scope of Unplanned Areas Zoning Regulation. 
Compliance control to the building code is an essential step, that should be monitored and constantly checked during the design and construction phase of the building. As a result of the changes that occur or may occur in the design and manufacturing stages of all the participating units of the project, such as Architectural, Statical, Electrical, Mechanical, etc., the control between all units plays an important role in terms of time and cost.. Building Information Modeling (BIM) technology is used to facilitate this study. Projects with BIM technology modeled in 3D make it straightforward to control the model than other model projects, with the ability to reflect the changes between units to the model simultaneously. Thanks to this technology, it is possible to minimize the damages caused by the errors that may occur.
In this study, an example of a 3D building model in accordance with the Building Information Model (BIM) technology planned to be built in an area under the scope of the Unplanned Areas Zoning Regulation was designed. This example building model was converted to Industry Foundation Classes (IFC) format in the next step and made suitable for Automated Code Compliance Checking (ACCC) based building compliance check.
The Solibri Model Checker program, which is one of the programs used within the scope of Automatic Code Check (ACCC), was used to control the regulation items with the rule sets created within the scope of the Unplanned Areas Zoning Regulation. As a result of the data feature sets of the model in IFC format, that obtained after the the control of Solibri Model Checker program, were converted into shape data format using the Feature Manipulation Engine (FME) program; the transfer to Geographic Information System (GIS) based programs were featured. As a consequence of this transfer study, the problems encountered within the scope of the implementation study, the report interpretation of the errors in the model and the results that are expected to contribute to this study in the future are discussed.
Keywords: BIM, Building Model Checker, Solibri Model Checker, GIS, FME, Unplanned Areas Zoning Regulation.