Kolorektal kanser tanısı alan premenopozal kadınlarda adjuvan kemoterapiye bağlı amenore sıklığı ve ilişkili faktörlerin belirlenmesi
The frequency and predictors of amenorrhea in premenopausal women with colorectal cancer who received adjuvant chemotherapy
Yazar: TEVHİDE ŞAHİN
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER DİZDAR
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Onkoloji = Oncology

Özet:
Son yıllarda kolorektal kanser insidansı 50 yaş altındaki kişilerde artmaktadır. Küratif cerrahi sonrası (adjuvan) kemoterapi uygulanması evre III ve yüksek riskli ever II kolorektal kanserde standart tedavi yöntemidir. Kolorektal kanserde kullanılan adjuvan kemoterapi protokollerinin gonadotoksik etkileri ile ilgili veriler kısıtlıdır. Çalışmamızda reprodüktif çağda kolorektal kanser tanısı alan kadın hastalarda, adjuvan kemoterapiyle ilişkili amenore sıklığının ve kalıcı amenore riskini artıran faktörlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmaya Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Onkoloji Hastanesi, Dr. Abdurrahman Yurtaslan Ankara Onkoloji Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi ve Ankara Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi'ne başvuran evre I, II ve III kolorektal kanser tanısı alan 50 yaşın altındaki kadın hastalar dahil edildi. Uygun özelliklere sahip olan hastalara poliklinikte anket uygulandı. Pelvik radyoterapi alan hastalar çalışmadan dışlandı. Çalışmaya katılan 60 hastanın ortalama yaşı 40 saptandı. On bir hastaya sadece cerrahi tedavi uygulanmıştı, 22 hasta sadece florourasil (5- FU) ve 27 hasta florourasil+ oksaliplatin içeren adjuvan kemoterapi almıştı. Kemoterapi aldıktan 1 yıl sonra kalıcı amenore görülme sıklığı tüm grupta %20, 5- FU içeren kemoterapi alanlarda %18 ve oksaliplatin içeren kemoterapi alanlarda %22 saptandı (p= 0,727). Yaşa göre amenore sıklığı incelendiğinde 44 yaşın altındaki hastalarda %3,5, 44 yaş ve üzerindeki hastalarda %42,8 bulundu. Çok değişkenli analizde yaşın 44 ve üzerinde olmasının (HR 29,4, %95 CI 2,8-311) ve ilk adet yaşının 14 ve üzerinde olmasının (HR 5,5, %95 CI 0,8-36) kalıcı amenore riskini anlamlı olarak artırdığı görüldü. Bu çalışmada kolorektal kanser tedavisinde uygulanan 5- FU ve oksaliplatin içeren adjuvan kemoterapi protokolleri arasında kalıcı amenore sıklığı açısından fark bulunmamıştır. Yaşın 44 ve üzerinde olması, ilk adet yaşının 14 ve üzerinde olması kemoterapi sonrası kalıcı amenore riskini arttıran faktörlerdir. Erken evre kolorektal kanserli kadınlar bu bilgiler ışığında infertilite riski ve fertilite koruyucu önlemler konusunda bilgilendirilmelidir.

Anahtar Kelimeler: kolorektal kanser, kemoterapiyle ilişkili amenore,                                                      premenopozal kadınlar, kalıcı amenore, adet düzeni.

Abstract:
Recently, the incidence of colorectal cancer has been increasing in people younger than 50 years old. Using adjuvant chemotherapy after surgery in stage III and high risk stage II colorectal cancer is the current standard of care. Gonadotoxic effects of adjuvant chemotherapy protocols used in colorectal cancer is not widely known. In this study, we aimed to determine adjuvant chemotherapy- induced amenorrhea rate and the factors that increase  the persistent amenorrhea risk in reproductive women with colorectal cancer. Patients with stage I, II and III colorectal cancer who were, younger than 50 years old and had applied to Hacettepe University Faculty of Medicine Oncology Hospital, Ankara Abdurrahman Yurtaslan Oncology Hospital, Ankara Oncology Education and Research Hospital and Ankara Numune Education and Research Hospital were included. A questionnaire was filled with the patients who met the inclusion criteria, during outpatient visits. Patients who received pelvic radiotherapy were excluded from the study. There were 60 participants in the study with an average age of 40 years old. Eleven patients received only surgical treatment, 22 patients received only 5- fluorouracil (5- FU) and 27 patients received fluoropyrimidine and oxaliplatin. After 1 year of receiving chemotherapy, the frequency of persistent amenorrhea was %20 in the whole group, %18 among those who received 5-FU containing chemotherapy and %22 among those who received oxaliplatin containing chemotherapy (p=0,727). The frequency of amenorrhea was %3,5 among those who were younger than 44 years old and %42,8 among those who were older. Age ≥ 44 (HR 29,4, 95% CI 2,8-311) and menarche age ≥ 14 (HR 5,5, 95% CI 0,8-36) were associated with increased risk of persistent amenorrhea in multivariate analysis. In this study, there is no difference in the persistent amenorrhea frequency between 5-FU and oxaliplatin based adjuvant chemotherapy protocols in colorectal cancer treatment. Older age (≥44) and higher menarche age (≥14) were the factors that increased the risk of persistent amenorrhea after chemotherapy. Women with early stage colorectal cancer should be informed about the risk of infertility and fertility preservation in the light of this information.

Key Words: colorectal cancer, chemotherapy induced amenorrhea, premenopausal women, persistent amenorrhea, menstruation patterns.