Çok kriterli karar verme teknikleri ve Altman Z Skor modeli ile finansal performans karşılaştırılması: BIST turizm işletmeleri üzerine bir uygulama
Comparison of financial performance using multi-criteria decision-making techniques and Altman Z-Score model: An application on BIST tourism enterprises
Yazar: GAZİ ÜNAL BEKEN
Danışman: PROF. DR. BEYZA AHLATCIOĞLU ÖZKÖK
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonometri = Econometrics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Altman modeli = Altman model ; Analitik hiyerarşi süreci = Analytical hierarchy process ; Finansal analiz = Financial analysis ; Finansal başarı = Financial succes ; Finansal performans = Financial performance ; Karar verme = Decision making ; MOORA yöntemleri = MOORA methods ; TOPSIS = TOPSIS ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making

Özet:
Finansal performans, ekonomik birimlerin uyguladığı politika ve önlemlerin sonuçlarının parasal ifadesi olarak tanımlanmaktadır. Yüksek finansal performans ülkelerin gelişiminin, işletmelerin karlılığının ve sürdürülebilirliğinin ve bireylerin refahının bir göstergesidir. Bu sonuçlara ulaşmak için sınırlı ekonomik kaynakların verimli değerlendirilmesi esastır. Bu kaynaklardan faydalanırken ülkeler, işletmeler ve bireyler artan taleplere hızlı bir şekilde yanıt verebilmek için finansal durumlarını dikkate alarak karar alma süreçlerini yönetmelidir. Bu bağlamda Altman Z-Skor Modelinin 1993 yılında hizmet ve ticaret işletmeleri için geliştirilen ve finansal performanslarını karşılaştırma imkanı sunan modeli önemli bir araç olarak kullanılabilmektedir. 
Çalışma kapsamında Borsa İstanbul (BIST)'da Turizm Endeksi (XTRZM) kapsamında işlem gören işletmelerin Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP)'nda yayınlanan raporlardan yararlanılarak işletmelerin finansal performansları ölçülmüştür. Karar probleminin kriterlerini oluşturan Altman Z-Skor Modelinde yer alan dört finansal oran işletmelerin bilanço, gelir tablosu ve kar dağıtım tablolarından yararlanılarak elde edilmiştir. Elde edilen finansal oranlar karar verme sürecinin kriterleri olarak değerlendirilmiş ve kriter ağırlıklarını belirlemek için Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) kullanılmıştır. Ağırlıkları belirlenen kriterlerin sıralanması için TOPSIS ve MOORA yöntemlerinden faydalanılmıştır. Son olarak Altman Z-Skor Modeli finansal performansın ne ölçüde başarılı olduğunun değerlendirilmesindeki başarısından dolayı ve erken uyarı göstergesi niteliği nedeniyle uygulama bölümünde yer almıştır.

Abstract:
Financial performance is defined as the monetary expression of the results of the policies and measures implemented by economic units. High financial performance indicates the development of countries, the profitability and sustainability of businesses, and the welfare of individuals. Efficient utilazation of limited economic resources is essential to achieving these outcomes. While utilizing these resources, countries, businesses, and individuals must manage their decision-making processes by considering their financial situations to respond swiftly to increasing demands. In this context, the version of the Altman Z-Score model, developed in 1993 for service and trade enterprises, can be used as a significant tool that provides the opportunity to compare financial performance. 
In this study, the financial performances of companies listed on the Tourism Index (XTRZM) of Borsa Istanbul (BIST) was measured using reports published on the Public Disclosure Platform (KAP). The Altman Z-Score Model, which comprises four financial ratios forming the criteria for the decision problem, was derived from the companies balance sheets, income statement and profit distribution tables. These financial ratios were evaluated as the criteria for the decision making process, and the Analytical Hierarchy Process (AHP) method was used to determine the criteria weights. The TOPSIS and MOORA methods were utilized to rank the criteria based on their assigned weights. Finally, the Altman Z-Score model was included in the application section due to its success in assessing how effectively financial performance is achieved and its role as an early warning indicator.