Keten kumaşların terbiyesinde alternatif yöntemlerin araştırılması
Investigation of alternative methods in the finishing of linen fabrics
Yazar: ÖZGE ERCÖMERT
Danışman: DOÇ. DR. MUHAMMED İBRAHİM BAHTİYARİ
Erciyes Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tekstil Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering

Özet:
Keten lifi tercih edilen bir doğal elyaftır ve tüketicilere farklı özellikler sunar, ancak benzersiz özelliklerini ve görünümlerini sunmak için birkaç işleme ve çoğunlukla yoğun terbiye işlemlerine ihtiyaç duymaktadır. Boyama işlemlerinden önce, kirliliklerin uzaklaştırılması ve yeterli beyazlıkların elde edilmesi gerekmektedir. Keten kumaşlara uygulanan geleneksel ön terbiye işlemlerinde, yoğun bir kimyasal madde, yardımcı madde ve ayrıca su kullanımı mevcuttur. Üstelik bu işlemler yüksek sıcaklık da gerektirmektedir. Ayrıca, keten liflerinin boyanması, insan ve çevre sağlığı üzerinde olumsuz etkileri olabilecek farklı sentetik boyalar kullanılarak da yapılabilmektedir. Bu nedenle, konuyla ilgili çözüm içeren farklı girişimler literatürde bildirilmiştir.Bu tezin amacı alternatif terbiye işlemlerinin uygulanabilirliğini göstermektir. Bu amaç için öncelikle keten kumaşlarının boyanmasında farklı doğal boya kaynaklarının kullanılabilirliği test edilmiş ve keten kumaşlarının renklendirilmesinde kök boya, havacıva bitkisinin kökü ve portakal ağacı yaprakları kullanılmıştır. Daha sonra, geleneksel ön terbiye işlemleri ultrason yardımıyla gerçekleştirilmiş ve bu doğal boya kaynakları ile boyama yine ultrasonik ortamda yapılmıştır. Bu sayede, ultrasonun boyama ve geleneksel ön terbiye işlemlerindeki avantajları belirlenmiştir. Ultrasonik enerji ayrıca pektinaz bazlı biyoterbiye işlemleriyle de birleştirilmiş ve bu işlemlerden çıkan örnekler daha sonra yine ultrason kullanılarak kökboya ile boyanmıştır. Doğal liflerin ön terbiyesinde kullanılabilirliği önceden de bildirilmiş olan ozon, keten kumaşlarının ağartılması için de incelenmiştir. Ozonun kullanılabilirliğinin klasik analizine ek olarak bu çalışmalarda: sadece su; peroksit; peroksit + sodyum hidroksit içeren ultrasonik nemlendirici ile kombinasyon çalışmaları da test edilmiş ve ozon işlemlerinden sonra ultrasonik boyama etkisi de analiz edilmiştir.Sonuç olarak; enzim, konvansiyonel kimyasallar, ultrason, ozon ve doğal boya kaynaklarının kullanımını içeren bu test edilmiş alternatif terbiye işlemlerinin, keten kumaşlarının terbiye edilmesinde alternatif oluşturabilecekleri tespit edilmiştir.

Abstract:
Linen fiber is a preferred natural fiber and present different features to the consumers however they need several processes and mostly intense finishing treatments to offer their unique properties and appearance. Before dyeing processes, it is necessary to remove the contaminants from them and to gain an adequate whiteness. In conventional pre-treatment processes applied to linen fabrics, there is an intensive use of chemicals, auxiliary and also water. Moreover these processes require high temperature as well. Moreover the dyeings of linen fibers can be done by the use of different synthetic dyes which can have negative effects on human and environmental health. Because of this, related with the topic several different attempts have been reported in literature. The aim of this thesis is to show the applicability of alternative finishing processes. For this aim firstly the usability of different natural dye sources in dyeing of the linen fabrics were tested and madder, alkanet roots and the orange tree leaves were used in coloration of linen fabrics. Then the conventional pretreatment processes were carried out with the help of ultrasound and dyeing with these natural dye sources were also managed in presence of ultrasound too.  In this way, the advantages of ultrasound in dyeing and conventional pretreatment were determined. Moreover, ultrasonic energy were also combined with the pectinase based bio-finishing processes and the samples come out from this processes were then dyed with the madder by use of ultrasound as well. The ozone which have already announced as its usability in pretreatment of the natural fibers were also investigated for the bleaching of the linen fabrics. In those studies addition to the classic analysis of the usability of ozone, the combination with the ultrasonic humidifier containing only water, peroxide, peroxide + sodium hydroxide have been tested and the effect of ultrasonic washings after ozone treatments were analyzed too. Then the selected ozone based bleached sample was dyed with the madder with/without use of ultrasound too. As a result, it was seen that the tested alternative finishing processes containing the use of enzymes, conventional chemicals, ultrasound, ozone and natural dye sources can be alternative for the finishing of the linen fabrics.