Osmanlı modernleşme döneminde Malatya'da eğitim (1869-1919)
Education in Malatya during Ottoman modernization period (1869-1909)
Yazar: AHMET NALCI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DOĞAN GÜN
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Tarih = History
Dizin: Eğitim = Education ; Eğitim tarihi = Educational history ; Kent tarihi = Urban history ; Malatya = Malatya ; Modern eğitim = Modern education ; Modernleşme = Modernization ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Türk eğitim tarihi = Turkish education history

Özet:
Bu çalışma ile Osmanlı Devleti'nin son döneminde önem kazanan eğitimde modernleşme çabasının hangi amaçlara yöneldiği ve taşrada ne kadar başarılı olduğu ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Bunun için mekân olarak Malatya ve çevresi, zaman aralığı olarak ise 1869 ile 1919 arası seçilmiştir. Konu genel olarak birinci elden kaynaklar olan arşiv belgeleri, resmî yayınlar, salnameler, dönemin gazeteleri ve hatıratlar ışığında irdelenmiş, yeri geldikçe ikinci elden kaynaklara başvurulmuştur.
Çalışma, giriş ile birlikte altı bölüm ve sonuç kısmından oluşmaktadır. Giriş bölümünde, eğitim ve modernleşme sözcükleri etrafında çalışmanın kavramsal çerçevesi oluşturulmuştur. İkinci bölümde, tezimizin coğrafyası olan Malatya ve çevresi birçok boyutuyla tanınmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölümde, Osmanlı Klasik dönemi eğitim kurumları olan sıbyan/mahalle mektepleri ile medreselerin Malatya ve çevresinde faaliyet göstermiş olanları ele alınmıştır. Dördüncü bölümde, modern eğitim kurumları olan ibtidailer, rüşdiyeler, idadiler ele alınmıştır. Beşinci bölümde ise azınlık ve yabancı mektepler ile Malatya ve çevresindeki faaliyetleri incelenmiştir. Böylelikle varlıkları tespit edilen geleneksel, modern ve yabancı eğitim kurumları, birbirleriyle benzerlik ve farklılıkları, hangi sorunlarla mücadele ettikleri, geleneksel ile modern arasındaki süreklilik ve kopuş bağlamı kapsamındaki değerlendirme ile birlikte sonuç kısmında tartışılmıştır. Nihayet Osmanlı Devleti'nin son döneminde ortaya konan eğitimde modernleşme hamlesinin oldukça gerekli olduğu ve 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren hükümetlerin genel itibariyle bu konuda yenilikler yaptığı ortaya çıkarılmış; ancak yapısal ve dönemsel sebeplerin yol açtığı engeller nedeniyle hedeflenen sonuca tam olarak ulaşılamadığı anlaşılmıştır.

Abstract:
In this study, it was tried to reveal the aims of modernization efforts in education, which gained importance in the last period of the Ottoman Empire, and how successful it was in the provinces. Malatya and its surroundings were selected as research location, and between 1869 and 1919 as the time interval for this study. The subject was generally examined in the light of first-hand documents such as archive documents, official publications, yearbooks, newspapers, memoirs, and second-hand sources were used sometimes as well.
The dissertation consists of six chapters including an introduction and a conclusion. In the introduction, the framework of the study has been created around the concepts of education and modernization. In the second part; Malatya and its surroundings, the geography of our thesis, have been tried to be known in many aspects. In the third chapter, the educational institutions of the Ottoman Classical period such as primary schools and madrasahs that were active in Malatya and its surroundings, were discussed. In the fourth chapter, modern educational institutions such as ibtidais, junior highs, idadis are discussed. In the fifth chapter, the minority schools, foreign schools and their activities in Malatya and its surrounding are examined. Thus, the traditional, modern and foreign educational institutions whose existence was determined, their similarities and differences with each other, which problems they struggled with, and also the evaluation within the context of continuity and break between traditional and modern were discussed in the conclusion part. Finally, it was understood that the modernization movement in education introduced in the last period of the Ottoman Empire was quite necessary, and it has been revealed that governments generally made innovations in this regard since the second half of the 19th century; however, it was understood that the targeted results could not be achieved completely due to the obstacles caused by structural and periodic reasons.