Sur-kent ilişkisinin çevre düzenleme kriterleri açısından değerlendirilmesi
The evaluation of the relation between the city and its walls as a matter of environmental organization criteria
Yazar: FERİDE PINAR ARABACIOĞLU
Danışman: PROF.DR. IŞIK AYDEMİR
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: SWOT analizi = SWOT analysis ; Tarihi çevre = Historical environment ; Yeniden değerleme = Revaluation ; Çevre tasarımı = Environmental design

Özet:
Özelliklerini yitiren ve anlam kaybına uğrayan tarihi kent mekanlarının nasıl yeniden okunabilir ve algılanabilir hale getirilebileceği, nasıl yeniden yaşamın içine çekilebileceği, bu mekanlarda bu bağlamda gerçekleştirilecek çözümlerin nasıl en nitelikli biçimde elde edilebileceği sorusu bu doktora tezinin çıkış noktasını oluşturmaktadır.Kent surları tarih boyunca kentin sınırlarını oluşturmaları, tarafından inşa edildikleri medeniyetin savunma sistemlerini ve çeşitli dönemlere ait mimarlık teknolojilerini yansıtmaları nedeniyle mimarlık tarihi açısından belge niteliği taşımaktadırlar. Fonksiyonlarını yitirdikleri günümüzde kentle olan ilişkilerinin tanımlanması, bu ilişkiden yararlanılması ve bu tarihi belge niteliğindeki anıtların çevrelerinin kent yaşamına katılması gerekliliği kaçınılmazdır. Bu bağlamda tez kapsamında ele alınan İstanbul Kara Surları gerek yapılan restorasyon çalışmaları, gerek koruma imar planında ele alınış biçimleri, gerekse yakın çevresindeki kent dokusunda meydana gelen bozulmalar ile yukarıda bahsi geçen sorunları birebir yansıtmaktadırlar.Tez kapsamında İstanbul Kara Surları'na dair yapılacak alan çalışması üç kuramsal bileşene dayandırılmaya çalışılmıştır. Öncelikle yeniden değerlendirme kavramı; anlamı, tarihsel süreç içinde incelenmesi, yeniden değerlendirmenin gerekçeleri ve tarihi çevrelerde, özellikle tezin konusunu oluşturan savunma yapılarında yapılan yeni tasarımlar ele alınmıştır. Daha sonra Sur ve kent ilişkisi ve bu ilişkinin tarihsel süreç ve kompozisyon açısından analizi yapılmış, kent surlarının sorunları tanımlanmaya çalışılmıştır. Özellikle alan çalışmasının konusu olan İstanbul Surlarının da yapıldığı dönem olan Theodosius dönemine dayanan tarihi ve ortak bir kültürün ürünü olmaları nedeniyle Selanik Kenti Surlarının incelenmesi uygun görülmüştür. Verona ise hem bir Ortaçağ kentinin özelliklerini taşıması hem de tarih içinde gereksinimler doğrultusunda genişleyerek İstanbul gibi farklı sur izlerini taşıması nedeniyle araştırmaya konu olmuştur. Alan çalışmasının altyapısını oluşturmak üzere ele alınan üçüncü bileşen ise çevre problemlerini ortaya koyan bir analitik yaklaşım olan SWOT analizidir. Öncelikle çevre analiz yöntemleri üzerinde durulmuş, basit SWOT analiz sistemi bu yöntemler ile beslenmeye çalışılarak sistemin tarihi çevrelerin analizinde kullanımı açıklanmıştır.Açıklanan kavramlar, incelenen örnekler ve kullanılan çevre analizi yöntemi ışığında, İstanbul Kara Surları ve çevrelerine SWOT Analizi yöntemi uygulanmış ve elde edilen veriler doğrultusunda sur ve çevrelerinde oluşturulacak mimari çözümler, bu çözümlerin nasıl daha nitelikli yaklaşımlarla oluşturulabileceği konuları tartışılmıştır.Anahtar Kelimeler: Tarihi çevre, Surlar, Çevre tasarımı, Yeniden değerlendirme, Swot analizi

Abstract:
The questions of how historical city quarters, which have lost their characteristics and their meanings, should become readable and perceptible again, how they should be added into life, how the approaches in these spaces within this context should be lead to high quality solutions, are constituting the starting point of this thesis.City walls have been carrying out the characteristics of being a document for the history of architecture while setting up the borders of the city, representing the fortification systems of the civilizations they have been built by and the technologies of architecture of the period they have been constructed. At the present day where they have lost their principal functions it?s obvious that there?s a need of describing their relations with the city, using these relations and adding these documentary monuments and their environs to the city life. The Istanbul city walls, considering the restoration works going on, the way they?re handled on the preservation development plan and the degradation on the urban fabric within their close environment, are reflecting all the problems mentioned above.Within the context of the thesis, the case study has tried to be leaned on the three basic theoretical elements. First of all, the notion of revalorization, its meaning and analysis through history, its reasons and the new designs within historical environs, especially around city walls, which is the main subject of the city, have been discussed. Then the relation between the city and its walls, the history and compositional analysis have been made, the problems of city walls have been tried to be defined. Especially the Thessalonica city walls, which ground on the period of Theodosius, same as the Istanbul city walls, and are the products of a common culture, have been analyzed. Verona, as it?s bearing the characteristics of a medieval city and has expanded its boundaries in accordance with the needs of the city through history as Istanbul has once, became another subject of this research. The third element which has been discussed in order to set the basis of the case study, is the SWOT analysis, which is an analytical approach displaying the environmental problems. The environmental analysis methods have been introduced, while the basic SWOT analysis system has been fed with these methods and the usage of the system within historical environs has been explained.In the light of the contexts mentioned, the examples analyzed and the environmental analysis method used, SWOT analysis has been applied on the Istanbul city walls and their environs, in accordance with the data received, the architectural solutions and how approaches of high quality may lead to these solutions have been discussed.Keywords: Historic environment, Walls, Environmental design, Reevaluation, Swot analysis