Ülkelerin tıbbi görüntüleme cihazlarına erişiminin çok kriterli karar verme teknikleriyle değerlendirilmesi
Evaluation of countries' access to medical imaging devices by multi-criteria decision making techniques
Yazar: ARZU AYDIN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET BAHADIR ŞİMŞEK
Gümüşhane Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sağlık Yönetimi = Healthcare Management
Dizin: Erişim = Access ; Performans değerlendirme = Performance evaluation ; Tıbbi cihazlar = Medical devices ; Tıbbi görüntüleme cihazları = Medical imaging equipments ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making

Özet:
Tıbbi görüntüleme cihazları, sağlık hizmetlerinin sürekliliğinin sağlanmasında ve yüksek riskli hastalıkların yönetiminde kilit unsurlardan biridir. Bu araştırma OECD ve AB üyesi/aday ülkelerin tıbbi görüntüleme cihazlarına erişim performansının çok kriterli karar verme teknikleriyle değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır. Yüksek maliyetli üç tıbbi görüntüleme cihazına ilişkin (BT, MR ve PET) 2018-2020 yılları arasındaki veriler doğrultusunda ve dokuz kriter bağlamında 26 ülke değerlendirilmiştir. Ülkeler üç aşamalı analizle performans sıraları (CoCoSo), sınıfları (FlowSort) ve benzerlikleri (K Ortalamalar) saptanmıştır. Çalışma sonucunda, 26 ülkenin performansında en belirleyici kriterin bin kişiye düşen PET görüntüleme sayısı olduğu; tıbbi görüntüleme cihazlarına erişim performansı en yüksek iki ülkenin ABD ve Güney Kore, en düşük iki ülkenin Sırbistan ve Macaristan olduğu; performans sırası en düşük beş ülke içerisinde ve düşük performans grubunda yer alan İsrail, Macaristan ve Türkiye'nin benzer yapıda ülkeler olduğu ve ortalamaya göre 15 ülkenin yüksek performans grubunda yer aldığı tespit edilmiştir. Ülkelerin en çok eşitsizlikler yaşadığı PET görüntüleme cihazına erişiminin, planlama veya strateji geliştirilmesi gereken politika alanlarından biri olarak görülmektedir. Ülkelerin tıbbi teknoloji kaynaklarını nüfus, hastalık yükleri ve cihazın kullanım sıklığı göz önünde bulundurarak dağılımını gerçekleştirmesinin erişimde yaşanan eşitsizlikleri iyileştireceği düşünülmektedir.

Abstract:
Medical imaging devices are one of the key elements in ensuring the continuity of health services and in the management of high-risk diseases. This study was conducted to assess the performance of OECD and EU member/candidate countries in terms of access to medical imaging devices using multi-criteria decision-making techniques. In line with the data for three high-cost medical imaging devices (CT, MRI and PET) between 2018-2020, 26 countries were evaluated in the context of nine criteria. Countries' performance ranks (CoCoSo), classes (FlowSort) and similarities (K Means) were determined by three-stage analysis. As a result of the study, it was determined that the most determining criterion in the performance of 26 countries is the number of PET imaging scans per thousand people; the two countries with the highest performance in access to medical imaging devices are the USA and South Korea, and the two countries with the lowest performance are Serbia and Hungary; Israel, Hungary and Turkey, which are among the five countries with the lowest performance rank and in the low performance group, are countries with similar structures and 15 countries are in the high performance group according to the average. Access to PET imaging equipment, in which countries experience the most inequalities, is considered to be one of the policy areas that require planning or strategy development. It is thought that the distribution of medical technology resources by taking into account population, disease burden and frequency of use of the device will improve inequalities in access.