Parsel ölçeğinde dönüşüm uygulamalarını etkileyen faktörler ve güncel yasal düzenlemelerin incelenmesi: Ümraniye ilçesi, İstiklal ve Adem Yavuz mahalleleri
Factors affecting transformation practices in parcel scale and analysis of current legal regulations: Umraniye district, İstiklal and Adem Yavuz neighborhoods
Yazar: DİLEK DEMİRTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. EBRU FİRİDİN ÖZGÜR
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Kentsel Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Dönüşüm bir kentin gelişim tarihini anlamayı olanaklı kılan, fiziksel, politik, ekonomik ve sosyal izler bütünüdür (Thorns, 2004). Kentler dönüşümün izlerini taşıyan canlı organizmalardır. İnsanın var olduğu tarihten itibaren kentlerin sürekli değişime uğradığı ve sürekli dönüşüm ihtiyacını bünyesinde barındırdığı yadsınamaz bir gerçektir. Bir kentin planlama anlayışını kavrayabilmek için dönüşüm sürecini doğru algılamak ve kentin geçmişini tüm yönler ile okuyabilmek gerekir. Bu nedenle kentlerin dönüşüm incelemesi, geçmişiyle birlikte okunması gereken uzun bir süreç işidir.
Kentsel dönüşüm literatürde "kentsel sorunların çözümü için değişime uğrayan bir bölgenin ekonomik, fiziksel, sosyal ve çevresel koşullarının kalıcı şekilde iyileştirilmesini sağlayan kapsamlı bir eylem" olarak tanımlanmaktadır (Thomas, 2003). Bu sebeple, kent mekanının dönüşümünü doğru tanımlayabilmek için resmin bütününe bakmak gerekir. Bu resmi oluşturan parçaları, kentin oluşum evresi, kentin eskiyen parçaları, güncel yasal düzenlemeler ve dönüşümü etkileyen faktörler olarak sıralamak mümkündür. Türkiye'de dönüşüm talebi kentleşmenin resmini oluşturan parçaların karmaşık yapısı nedeniyle sürekli gündemde kalmıştır.
Cumhuriyet dönemi ile Ankara'da başlayan kentleşme, 1945 yılı itibari ile sanayileşmenin etkisiyle yönünü diğer büyük kentlere çevirmiştir. Günümüz dönüşüm talebini oluşturan karmaşık yapılaşma bu dönemde oluşmaya başlamıştır. Ankara'da oluşturulmaya çalışılan planlama ve konut çözümleri, kentleşmenin sorunlarını çözmeye yetmemiştir. Planlı dönemde sayıları artan gecekondular için uygulanan politikalar başarısızlık ile sonuçlanmıştır. 1980 yılı ile başlayan döneminde ise değişen ekonomik sistem kentsel politikaları etkilemiştir. Sağlıksız konut alanlarının dönüşümü, meşrulaştırma ve ıslah imar planları ile sağlanmaya çalışmıştır. Bu dönemde ıslah imar planları, dönüşüm aracı olarak kullanılmıştır. Bu şekilde gecekondu alanları şimdiki mahallelere dönüşmüştür. 2000'li yıllara gelindiği depremin etkisi ve inşaat sektörüne ağırlık verilmesi ile planlamanın gündemi kentsel dönüşüm olmuştur. Bu dönemde dönüşümün yasallaşma süreci başlamıştır. Kentsel dönüşümün, son uygulama aracı, alansal ve parsel ölçeğinde dönüşümü tanımlayan, 6306 sayılı dönüşüm yasasıdır. Ağırlıklı olarak yasada riskli yapılar üzerinden anlatılan uygulama adımları ile dönüşümün parsel ölçeğinde gerçekleşeceği öngörülmüştür. Fakat dönüşüm güncel yasal düzenlemeler ve diğer mekânsal faktörler sebebi ile tasarlandığı şekilde işlememiştir. Kentin bir bölümü dönüşürken bir bölümü mevcut dokusunu korumuştur. Esas sorun, dönüşüm yasası hazırlanırken, kentsel dinamiklerin ve mevcut yasaların ne kadarının gözden geçirildiğidir. Bu sebeple dönüşüm birden çok faktörden etkilenen dinamik bir yapıya sahiptir. Dönüşüm mekanı ne ölçüde şekillendirdiği ancak tüm dinamiklerin incelenmesi ile kavranabilir.

Abstract:
Transformation is a collection of physical, political, economic and social traces that make it possible to understand the historical development of a city (Thorns, 2004).  Cities are living organisms that bear the traces of transformation.  It is an undeniable fact that since the date of human existence, cities have undergone constant change and the need for continuous transformation has been kept within them.  In order to comprehend the planning understanding of a city, it is necessary to perceive the transformation process correctly and to be able to read the history of the city in all aspects.  For this reason, the study of city transformation is a long process that must be interpreted with its past.  
Urban transformation is described in the literature as "a comprehensive action that ensures the permanent improvement of the economic, physical, social and environmental conditions of a region undergoing change for the solution of urban problems (Thomas, 2003).  Therefore, in order to accurately define the transformation of the urban space, it is necessary to look at the whole picture.  It is possible to list the parts that make up this picture as the formation phase of the city, the old parts of the city, the current legal regulations and the factors affecting the transformation.  Because of the complex structure of the parts constituting the image of urban transformation, transformation demand in Turkey has been constantly on the agenda.  
Urbanization, which started in Ankara with the Republican period, has turned its direction to other big cities as of 1945 with the effect of industrialization.  The complex structure that constitutes the contemporary transformation demand has begun to emerge in this period.  The planning and housing solutions that were attempted to be established in Ankara could not enough to solve the problems of urbanization.  The policies implemented for the increasing number of slums in the planned period resulted in failure.  In the period beginning with 1980, the changing economic system affected urban policies.  The transformation of unhealthy housing areas has been tried to be ensured through legitimization and development plans. In this period, improvement and development plans were used as transformation tools.  In this way, slum areas turned into present neighbourhoods.  With the impact of the earthquake in the 2000s and the inclination on the construction sector, the agenda of the planning had become urban transformation.  In this period, the legalization process of the transformation started.  The final implementation tool of urban transformation is the transformation law numbered 6306, which defines the transformation at the spatial and parcel scale.  It is mainly foreseen in the law that the transformation will take place at the parcel scale and the implementation steps and on risky structures.  However, the transformation did not work as intended due to current legal regulations and other spatial factors.  While a part of the city has been transformed, the other part has preserved its existing texture.  The main problem is the extent to which urban dynamics and existing laws have been reviewed while preparing the transformation law.  Therefore, transformation has a dynamic structure which is affected by multiple factors.  The extent to which the transformation shapes the space can only be grasped by examining all dynamics.