Harita tabanlı kitle kaynak kullanımı yöntemiyle dijital kentsel bellek aktarım modeli e[kent-im]: Kütahya kent merkezi örneği
Digital urban memory transmission model using map-based crowdsourcing method e[kent-im]: The case of Kütahya city center
Yazar: HATİCE KÜBRA SARAOĞLU YUMNİ
Danışman: DOÇ. DR. DERYA GÜLEÇ ÖZER
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bilişim Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarımda Bilişim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Dijital öyküleme = Digital storytelling ; Kentsel bellek = Urban memory ; Kitle kaynak = Crowdsourcing ; Kültürel bellek = Cultural memory ; Kültürel miras = Cultural heritage ; Somut olmayan kültürel miras = Intangible cultural heritage

Özet:
Kentler içinde barındırdığı tüm somut ve somut olmayan kültürel miras değerleri ile birlikte tanımlanabilecek bir bütündür. Kentler, zaman içinde doğan çeşitli ihtiyaçlar ve gelişmeler ışığında her geçen gün farklı bir bağlamda kullanıcısına hizmet etmek amacıyla değişmektedirler. Bu değişim kent siluetinde gerçekleştiği gibi aynı zamanda kentin tüm kültürel değerlerinde gerçekleşmektedir. Fakat, zaman içerisinde, kentteki bu değişimin ve kültürel aktarımın kaydedilemeden kaybolma tehlikesi bulunmaktadır. Kenti konu alan tarihi fotoğraf ve resimlerde görülen ancak yeni nesil için anlamını kaybetmiş birçok durumun kıymetinin anlaşılması eski kentin kullanıcılarının anlatıları sayesinde sağlanabilmektedir. Aile büyüklerinin geçmişe dair anı ve hikayelerini anlattığı, çocukların ve gençlerin ise dikkatli bir şekilde onları dinledikleri aile toplantıları geride kalmış; yerini ise televizyon, bilgisayar, akıllı telefon ve tabletlerdeki içerikler almıştır. Bu durumda ileri yaştaki nesil için kendini ve geçmişi ifade etme fırsatı sağlanamamakla birlikte bu neslin sahip olduğu kıymetli bilgiler de zaman içerisinde aktarılamadan kaybolmaktadır. Özellikle genç neslin dikkatinin dijital araçlara ve içeriklere odaklandığı çağımızda, kent bağlamında da dijital ortamda kültürel miras ve kentsel bellek aktarımını sağlamak oldukça kıymetlidir. Kaybolmuş veya kaybolmaya yüz tutmuş somut ve somut olmayan birçok kültürel miras varlığı bu sözlü aktarım kültürünün yeniden kurulabilmesi ile hak ettiği öneme kavuşabilir ve koruma konusundaki farkındalık güçlenerek önlemler artırılabilir.
Bu tez kapsamındaki çalışmada kültürel miras varlıklarının, geçmişten bugüne taşıdığı tüm katmanlarıyla birlikte okunmasını ve anlaşılmasını sağlamak amacıyla kitle kaynak kullanımı tabanlı bir kent haritalaması modeli önerilmektedir. e[kent-im] olarak isimlendirilen bu model, kent kültürel mirasının görsel, yazılı ve sözlü aktarım yöntemleri kullanılarak dijitalleştirilmesini ve kaybolmadan önce kentsel bellek aktarımını sağlamayı amaçlamaktadır. Bu model, kent belleğinde henüz kaybolmamış olan tarihi verilerin toparlanarak dijitalleştirilmesini, kamusal kullanıma açık hale getirilmesini ve ileri yaşlı nesilden genç nesile olan aktarım kültürünün dijital ortamda devam ettirilerek kültürel miras ve koruma bilincinin geliştirilmesini amaçlamaktadır. Tez kapsamında, e[kent-im] ile dünya çapında kullanılabilecek bir yöntem tanımlanmakta, e[kütahyam] ismi verilen çalışma ile Kütahya ili tarihi kent merkezi için örnek çalışma yürütülmektedir. Bu hedefler doğrultusunda öncelikle kapsamlı bir arşiv taraması gerçekleştirilerek kente dair bilgi barındıran görsel ve yazılı veriler toplanmıştır. Bu verilerin ileri yaşlı yetişkinlerden oluşan kent sakinlerine gösterilerek anımsatıcı kent imgeleri olarak çalışması ile bu katılımcılardan sözlü veriler toplanmıştır. Ayrıca katılımcılar kişisel arşivlerindeki görsel ve yazılı materyaller ile de içeriğe katkıda bulunmuşlardır. Kitle katılımı sayesinde elde edilen kentsel bellek verileri dijital ortamda düzenlenerek videolar haline getirilmiş ve kent haritasında yerini almıştır. Bu sayede oluşan kolektif kent haritası kullanıcılarına kentsel ve kültürel miras, mimari geçmiş, kentsel gelişim, eski kent yaşantısı, gelenek ve görenekler, tarihi kişiler ve kent hikayeleri hakkında bilgileri görsel, yazılı ve sözlü içerikler aracılığıyla sunmakta ve konumlandırmaktadır. 
Çalışma, kitle kaynaklı dijital kent haritalaması şeklinde sunulan e[kent-im] modelinin, kullanıcıların kentsel mirasa olan ilgi ve farkındalığını artırdığını ve kültürel mirasın gelecek nesillere aktarılmasına katkı sağladığını ortaya koymuştur. Özellikle, ileri yaşlı katılımcıların anı ve hikayelerinin, tarihi fotoğraf ve resimlerle bir araya getirilerek dijital platformlarda aktarılması ve genç nesillere iletilmesi başarıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, e[kent-im] modeli ile sunulan kentsel miras içeriğinin kullanıcıların ilgi ve motivasyonunu artırdığı ve geniş bir kullanıcı kitlesine hitap edebildiği gözlemlenmiştir. Ayrıca, platformun turistik kent gezilerinde kullanılarak kent mirasının daha etkili bir şekilde tanıtılması ve anlaşılmasına katkı sağlayabileceği belirlenmiştir. Bu model, geleneksel turistik rehberlik hizmetlerine alternatif olabilir ve kentsel mirasın korunması ve tanıtılması sürecine önemli katkılar sağlayabilir. Görsel ve sözlü materyallerin bir arada sunulmasıyla, kullanıcılar kentin tarihini ve kültürel dokusunu daha iyi kavramış ve kentsel mirasa olan ilgileri artmıştır. Ayrıca bu model, turizm, eğitim ve kültürel alanlarda da etkili bir şekilde kullanılabilir ve geniş bir kullanıcı kitlesine ulaşabilir. Bu nedenle, dijital kentsel bellek aktarım platformları, kültürel mirasın korunması ve tanıtılması sürecinde önemli bir araç olarak değerlendirilebilir.

Abstract:
Cities are a whole that can be defined together with all the tangible and intangible cultural heritage values they contain. Cities change daily to serve their users in a different context in light of various needs and developments that arise over time. This change occurs not only in the city skyline but also in all cultural values of the city. However, over time, there is a danger that this change and culture in the city will be lost without being recorded. Urban heritage is under threat of disappearing day by day, both with its physical qualities and intangible elements. February 6, 2023, earthquakes painfully demonstrated that the city's physical and cultural assets and residents, who are the carriers of the city's culture, can be lost in a single night. In this context, understanding the intricate nature and multilayered structure of cities is of great importance for preserving elements reflecting the historical and cultural fabric of cities and preventing their erasure from memory. It is crucial to comprehend how urban memory can be preserved and transmitted to safeguard these aspects.
It is vital to digitize and archive urban memory and transfer it to future generations. Understanding the value of many situations seen in historical photographs and paintings of the city, but which have lost their meaning for the new generation, can be achieved through the narratives of the users of the old city. However, due to the time factor, the opportunity to reach the city's residents, who carry information about the city's history in their memories, decreases daily. Family gatherings where elders reminisce and recount tales of the past, with children and young people attentively listening, have become a thing of the past; they have been replaced by content on television, computers, smartphones, and tablets. In this case, while the older generation is deprived of the opportunity to express themselves and their past, the valuable information possessed by this generation is lost over time without being transmitted. Especially in our age, when the younger generation's attention is focused on digital tools and content, ensuring the transfer of cultural heritage and urban memory in the digital environment in the urban context is a precious contribution. Many tangible and intangible cultural heritage assets that have been lost or are about to be lost can gain the importance they deserve by re-establishing this oral transmission culture, awareness about conservation can be strengthened, and precautions can be increased.
This thesis study proposes a map-based crowdsourcing city mapping model to ensure that cultural heritage assets are read and understood with all their layers from past to present. A digital urban memory transfer method is defined in this model as e[kent-im]. When the term "city" is denoted as "kent" in Turkish, the addition of the possessive suffix "-im" accentuates the sense of belonging for participants. Furthermore, the prefix "e" at the onset of the term underscores its association with the digital sphere. This model is designed as an interface to which everyone can access and contribute via the Internet and mobile technology.
Additionally, the model has been defined as a memory transfer method that can be applied worldwide, not just to a specific city. Within the thesis framework, the methodology is defined under the name "e[kent-im]." At the same time, the case study conducted in the historically rich province of Kütahya is referenced under the name "e[kütahyam]." e[kent-im] aims to digitize the urban cultural heritage and transfer urban memory before it is lost. For this purpose, the model ensures the transfer of urban memory and cultural heritage through visual, verbal and written materials. Showing evocative historical visuals to city residents aims to reveal and record the information in their memories, create an oral data archive, and evaluate the disappearing storytelling culture in the digital environment. The aim is to gather information from elderly urban residents about the city's structures, usage, and past experiences and to contribute to future research by making historical data available to the public. It is envisaged to act as a digital bridge between the older and younger generations, facilitating the transfer of knowledge about the city.
The feasibility of functioning as a digital city guide for tourism is also being investigated. Another goal is to map historical visuals with undetermined locations of lost architectural and urban elements through crowdsourcing. Additionally, establishing a digital city archive matrix that facilitates the identification of visual and verbal materials related to urban history, cultural heritage, and memory through metadata is also aimed. For these purposes, the e[kent-im] model offers a different perspective on the digitalization and preservation of urban memory.
An extensive archive scan was conducted to gather visual and written data about the city aligned with these objectives. Verbal data were collected from these participants by showing these data to urban residents consisting of older adults and working as evocative city images. Participants were asked questions about the historical photographs/pictures processed on the interface and were asked to convey them verbally as memories and stories. This process was carried out by audio recording during the interview. Participants also contributed to the content with visual and written materials from their personal archives. Urban memory data obtained through crowd participation were digitally edited, turned into videos and positioned on the city map. In these videos, while telling a memory or story, the relevant historical photograph/picture is displayed on the screen, and both visual and oral elements are used in the transfer. Thus, the collective city map offers users information about urban and cultural heritage, architectural history, urban development, old city life, customs and traditions, historical persons and city stories through visual, written and oral content. The fact that all data can be seen in the relevant location of the city strengthens the relationship with the city.
This study created a comprehensive digital city archive matrix in which the metadata of all visual and oral materials are displayed in addition to the interface. These metadata express the type, period, subject, focal structures, and urban elements contained in the relevant data, the perspective and frame from which they were captured or depicted and their location.  Each data is coded in line with this metadata and placed in the archive. This archive is designed for users and researchers to filter and find the data they want quickly and effectively. In addition, it is possible to make detailed scans using keywords tagged to the data in the matrix. This structure supports research processes and cultural heritage conservation efforts by enabling users to quickly navigate through data and access specific information.
Following the e[kent-im] methodology and conceptual framework, the e[kütahyam] interface designed for the historical city centre of Kütahya province contains visual and verbal data. The visual data, comprising historical photographs and pictures, is supplemented by interviews with 12 urban residents aged between 50 and 85. A map has been completed with the addition of 150 memories and stories comprising the verbal content to the interface. In order to evaluate the results of the research, an exploratory city tour without a guide was conducted with 15 users aged between 18 and 28, followed by experiencing the prepared interface. The study encountered some difficulties due to archive scanning, interviews with mass participation, and platform features. The potentials arising from resolving these problems are expressed in the conclusion section.
As a result of the surveys conducted after the trip and interface review, it was observed that the e[kent-im] model was successful in line with its determined goals. It has been determined that the model increases users' interest and awareness of urban heritage and contributes to the transfer of cultural heritage to future generations. The study revealed that the e[kent-im] model, presented as crowdsourced digital city mapping, increases users' interest and awareness of urban heritage and contributes to the transfer of cultural heritage to future generations. In particular, the memories and stories of the elderly participants were brought together with historical photographs and pictures, transferred on digital platforms and conveyed to the younger generations. According to the research results, it has been observed that the urban heritage content presented with the e[kent-im] model increases the interest and motivation of the users and can appeal to a wide range of users. In addition, it has been determined that the platform can contribute to the more effective promotion and understanding of urban heritage by being used in touristic city tours. This model can be an alternative to traditional tourist guide services and significantly contribute to preserving and promoting urban heritage. These platforms can appeal to a broad audience, effectively preserve cultural heritage, and transfer it to future generation.