Muğla-Yatağan bölgesi'ndeki neojen yaşlı sedimanter kayaçların kil sedimantolojisi ve sedimanter petrografik incelenmesi
Clay sedimantology and sedimantary petrographic investigation of the neogene sedimantary rocks in the Muğla-Yatağan region
Yazar: TÜRKER YAKUPOĞLU
Danışman: DOÇ.DR. EMEL BAYHAN
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeofizik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2001
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering
Dizin: Kayaçlar = Rocks ; Kil = Clay ; Muğla-Yatağan = Muğla-Yatağan ; Petrografi = Petrography ; Sedimantoloji = Sedimentology ; Stratigrafi = Stratigraphy

Özet:
MUĞLA-YATAĞAN BÖLGESİ'NDEKİ NEOJEN YAŞLI SEDİMANTER KAYAÇLARIN KİL SEDİMANTOLOJİSİ VE SEDİMANTER PETROGRAFİK İNCELENMESİ Türker Yakupoğlu Hacettepe Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü, Genel Jeoloji Anabilim Dalı ÖZ Bu çalışma, Batı Anadolu'nun linyit içeren havzalarından biri olan Muğla-Yatağan Neojen havzasında yapılmıştır. Çalışmanın amacı, havzanın sedimanter kayaçlarının stratigrafik, sedimantolojik-sedimanter petrografik ve mineralojik özelliklerinin belirlenerek oluşum ortamlarının ve bu ortamlar arasındaki ilişkilerin ortaya konması ve özellikle kil minerallerinin kökenlerinin ve evrimlerinin açıklanmasıdır. Menderes masifinin gnays, şist ve mermerleri ile Likya naplarının karbonatlı kayaçları havzanın temelini oluşturmaktadır. Bu temel üzerinde akarsu (Turgut ve Yatağan formasyonları) ve göl ortamında (Sekköy ve Milet formasyonları) oluşmuş Neojen yaşlı sedimanter kayaçlar yeralır. Bu formasyonların litolojik özelliklerinin en iyi gözlendiği lokasyonlarda stratigrafi kesitleri ölçülmüş, gözlenebilen sedimantoloji özellikleri kaydedilmiş, hem kesitler boyunca hem de noktasal örnek alınmıştır. Alınan örnekler üzerinde doku çalışmaları, sedimanter petrografik incelemeler, paleontolojik determinasyonlar, x-ışını difraksiyonu (mineraloji) ve x- ışını flouresans Qeokimya) analizleri, SEM ve EDX çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Bütün bu çalışmalar inceleme alanında (Muğla-Yatağan Neojen havzası) akarsu ve göl ortamının dönüşümlü olarak egemen olduğunu göstermiştir. Sedimanter doku ve petrografi çalışmalarıyla kum boyu kırıntılı sedimanter kayaçların ortayla iyi arası boylandıkları ve bol miktarda karbonat bileşenleri içerdiklerini, kireçtaşlarının ise mikrit türünde olduğu belirlenmiştir. Kayaç örneklerinin mineralojik analizlerinde dolomit, kalsit, aragonit, kuvars, feldispat, kil, mika ve pirit mineralleri saptanmıştır. Bu minerallerden aragonitin fosil kavkı mineralojisine bağlı olduğu, dolomit, feldispat ve mika minerallerinin kırıntılı olarak sedimanlar içine taşındığı, kalsitin gerek havza içinde oluşmuş karbonatlı kayaçların gerekse temel kayaçlarından türemiş karbonatlı kayaç parçalarının bileşiminden kaynaklandığı; piritin otijenik, kuvarsın hem kırıntılı hem otijenik kökenli olduğu yorumu yapılmıştır. Jeokimya, SEM ve EDX destekli mineralojik çalışmalarla sedimanter kayaçların kil fraksiyonunda dioktaedrik simektit (baydelit), illit, kaolinit, Fe-Mg klorit, simektit-klorit karışık tabakalısı ve pirofillit türü kil mineralleri belirlenmiştir. Volkanik malzemenin ve feldispatların bozunma ürünü (neoformasyon minerali) olan simektit ile transformasyon ürünü olduğu düşünülen simektit-klorit karışık tabakalısı dışındaki kil minerallerinin kalıt killer oldukları yorumu yapılmıştır. Anahtar Kelimeler:Muğla, Yatağan, stratigrafi, sedimantoloji, sedimanter petrografi, mineraloji, kil sedimantolojisi Danışman: Doç.Dr. Emel BAYHAN, Hacettepe Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü, Genel Jeoloji Anabilim Dalı

Abstract:
CLAY SEDIMENTOLOGY AND SEDIMENTARY PETROGRAPHIC INVESTIGATION OF THE NEOGENE SEDIMENTARY ROCKS IN THE MU?LA- YATA?AN REGION TürkerYakupoğlu Hacettepe University, Department of Geological Engineering, General Geology Section ABSTRACT This study was made in Muğla-Yatağan Neogene Basin which is one of the lignite bearing basins of West Anatolia. The purpose of the study is to explain sedimentary environments of the rocks and interrelations between these environments and in particular, the origin and evolution of clay minerals by determining the stratigraphic, sedimentologic-sedimentary petrographic and mineralogic characteristics of these rocks. The basement of the basin consists of gneisses, schists and marbles of Menderes Massif and carbonate rocks of Lycian nappes. The Neogene rocks formed in an alluvial (Turgut and Yatağan formations) and lake (Sekköy and Milet formations) environment overly this basement. At locations where lithologic characteristics were best observed, stratigraphic sections were measured, observable sedimentologic characteristics recorded, rock samples collected along with sections and point locations. Sedimentary texture analysis, sedimentary petrographic studies, paleontological determinations, x-ray diffractometry, x-ray flourescense, SEM and EDX analyses were carried out on the samples. All these studies and analyses indicate that in the study area (Muğla-Yatağan Neogene basin) a sequence of alluvial and lake environments is dominant. Sedimentary texture and petrography studies point out that; clastic rocks are moderately well sorted and have abundant carbonate grains; limestones are of micritic type. Mineralogic analyses of the rock samples identified dolomite, calcite, aragonite, quartz, feldspars, clay minerals, micas and pyrite minerals. Of these minerals aragonite is related with the fossil shell mineralogy, dolomite, feldspars and micas are detrital, calcite originated from both carbonaceus rocks formed in the basin and carbonaceus rock fragments of basement rocks; pyrite is authigenic, quartz are both detrital and authigenic. Mineralogic studies supported by geochemistry, SEM and EDX indicate that clay fractions of sedimentary rocks have dioctahedral smectite (beidellite), illite, kaolinite, Fe-Mg chlorite, smectite- chlorite and pyrophyllite. Smectite is formed by alteration of volcanic material and feldspars. Smectite-chlorite is thought to be a transformation product. Except these, all of the clay minerals are inherited minerals. Keywords:Muğla, Yatağan, stratigraphy, sedimentology, sedimentary petrography, mineralogy, clay sedimentology. Adviser:Doç.Dr. Emel BAYHAN, Hacettepe Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü, Genel Jeoloji Anabilim Dalı