Sosyal ağların sorunlu kullanımı ile çocukluk çağı travmaları arasındaki ilişki ve bu ilişkide duygu düzenleme güçlüğünün aracı rolü
The relationship between problematic social networking sites use and childhood traumas and the mediating role of emotion dysregulation
Yazar: BÜŞRA YILDIRIM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MELTEM NARTER
Üsküdar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Davranışsal bağımlılık = Behavioral addiction ; Duygu düzenleme güçlüğü = Emotion dysregulation ; Sosyal medya = Social media ; Çocukluk çağı travmaları = Childhood traumas

Özet:
Günümüzde sosyal ağ site ve uygulamalarının kullanımı, yediden yetmişe herkesin arasında yaygın bir şekilde görülmektedir. Sosyal ağ site ve uygulamaları, insanların iletişim kurmasını, bilgi alışverişi yapmasını ve eğlenceye erişim sağlamasını kolaylaştıran güçlü araçlar olarak hızla popülerlik kazanmıştır. Bu teknolojik gelişmelerin beraberinde getirdiği bir sonuç olarak, sosyal ağların sorunlu/aşırı kullanımı da giderek artan bir sorun haline gelmiştir. Son on yıl içerisinde sosyal ağların sorunlu kullanımının altında yatan sebepleri araştıran çok sayıda araştırma gerçekleştirilmiş olsa da sosyal ağların sorunlu kullanımı ile çocukluk çağı travmalarını inceleyen az sayıda çalışma bulunmaktadır. Bu sebeple bu çalışmanın amacı sosyal ağların sorunlu kullanımı ile çocukluk çağı travmalarının arasındaki ilişkiyi ve bu ilişkide duygu düzenleme güçlüğünün aracı rolünü incelemektir. Çalışmaya 18-45 yaş aralığında 347'si kadın (%60,5), 227'si erkek (39,5) 574 gönüllü yetişkin bireye ait veriler dahil edilmiştir. Veriler Sosyo-Demografik Bilgi Formu, Bergen Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği (BSMBÖ), Çocukluk Çağı Travmaları Ölçeği (CTQ-33) ve Duygu Düzenleme Güçlüğü Ölçeği (DERS-16) kullanılarak toplanmıştır. Araştırma kapsamında yapılan analizlerde SPSS-25 programı kullanılmıştır. Elde edilen veriler; Pearson Korelasyon Analizi, Çoklu Doğrusal Regresyon Analizi kullanılmıştır. Aracılık modeli analizlerinde Regresyona dayalı yöntemler kullanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre, katılımcıların sorunlu sosyal ağ siteleri kullanım düzeylerinin orta seviyede olduğu, çocukluk çağı travma düzeylerinin toplam puan üzerinden bakıldığında düşük olduğu, duygusal ihmal ve koruma kontrol alt boyutlarında ortalama puanların diğer alt boyutlara kıyasla daha yüksek olduğu, duygu düzenleme güçlüklerinin ise orta düzeyde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Pearson korelasyon analizi sonuçlarına göre katılımcıların sosyal ağların sorunlu kullanım düzeyleri ile çocukluk çağı travma düzeyleri arasında (toplam puan ve alt boyutları ile) pozitif yönde anlamlı zayıf düzeyde bir ilişki (r=0,26; p<0,05), duygu düzenleme güçlükleri arasında pozitif yönde anlamlı orta düzeyde bir ilişki (r=0,45; p<0,05) tespit edilmiştir. Çoklu doğrusal regresyon analizinde oluşturulan iki ayrı model sonuçlarına göre katılımcıların sosyal ağların sorunlu kullanım düzeyini etkileyen hem birinci model (F=8,17; p<0,05) hem de ikinci model (F=22,13; p<0,05) istatistiksel olarak anlamlıdır. Kurulan ilk modelde bağımsız değişken olarak modele yetişkinlerin çocukluk çağı travmalarından fiziksel, duygusal ve cinsel istismar, fiziksel ve duygusal ihmal ile aşırı koruma kontrole maruz kalma değişkenleri alınmış ve katılımcıların sosyal ağların
sorunlu kullanım düzeylerindeki değişimin-varyansın %8'i (R2=0,08) açıklanmıştır. Modele alınan değişkenler dikkate alındığında, yetişkinlerin sosyal ağların sorunlu kullanım düzeyleri üzerinde duygusal istismar (t=1,99; p<0,05) ve aşırı koruma kontrole maruz kalma düzeyleri (t=2,37; p<0,05) anlamlı yordayıcıları olmuştur. Kurulan ikinci modelde ilk modeldeki değişkenlere ek olarak yetişkinlerin duygu düzenleme güçlüğü yaşama düzeyleri de eklenmiş ve katılımcıların sosyal ağların sorunlu kullanım düzeylerindeki değişimin-varyansın %22'si (R2=0,22) açıklanmıştır. Bu modelde çocukluk çağı travmalarından hiçbiri sosyal ağların sorunlu kullanımında anlamlı birer yordayıcı değilken (p>0,05), yetişkinlerin yaşadığı duygu düzenleme güçlüklerinin anlamlı bir yordayıcı (t=0,42; p<0,05) olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Aracılık analizi sonuçlarına göre katılımcıların sosyal ağların sorunlu kullanım düzeyleri ile çocukluk çağı travmalarından olan duygusal istismar ve aşırı koruna kontrole maruz kalma düzeyleri arasındaki ilişkide duygu düzenleme güçlüğünün aracı rolünün (dolaylı etki) anlamlı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak yetişkinlerin çocukluklarında duygusal istismar görme ve aşırı koruma kontrole maruz kalma düzeyleri arttıkça duygu düzenleme güçlükler yaşadıkları ve bunun sonucunda bağımlılık düzeyinde sosyal ağ site ve uygulamalarını kullandıkları düşünülmektedir.

Abstract:
Nowadays, the use of social networking sites and applications is widespread among everyone from seven to seventy. Social networking sites and applications have rapidly been popularized as powerful tools that make it easier for people to communicate, exchange information and access entertainment. As a consequence of these technological developments, problematic/excessive use of social networks has become an increasing problem. Although a large number of studies have been conducted in the last decade to investigate the underlying causes of problematic use of social networks, few studies have examined problematic use of social networks and childhood traumas. Therefore, the main goal of this study is to examine the relationship between problematic use of social networks and childhood traumas and the mediating role of emotion dysregulation in this relationship. The data of 574 volunteer adults, 347 women (60.5%) and 227 men (39.5%) between the ages of 18-45 were included in the study. Data were collected using the -Socio-Demographic Information Form, Bergen Social Media Addiction Scale (BSMAS), Childhood Trauma Questionnaire (CTQ-33) and Difficulties in Emotion Regulation Scale – Brief Form (DERS-16). SPSS-25 program was used in the analysis conducted within the scope of the research. The data obtained; Pearson Correlation Analysis, Multiple Linear Regression Analysis were used. Regression-based methods were used in mediation model analysis. According to the findings, it was determined that the participants' problematic social networking sites usage levels were at a moderate level, their childhood trauma levels were low when considered over the total score, their mean scores in the emotional neglect and protection control sub-dimensions were higher than the other sub-dimensions, and their emotion regulation difficulties were at a moderate level. According to the results of Pearson correlation analysis, a positive significant weak level relationship (r=0.26; p<0.05) was found between the participants' problematic use of social networks and childhood trauma levels (total score and sub-dimensions), and a positive significant moderate level relationship (r=0.45; p<0.05) was found between emotion regulation difficulties. According to the results of two separate models created in multiple linear regression analysis, both the first model (F=8.17; p<0.05) and the second model (F=22.13; p<0.05) affecting the participants' level of problematic use of social networks are statistically significant. In the first model, the variables of emotional abuse, physical abuse, physical neglect, physical neglect, emotional neglect, sexual abuse and exposure to overprotective control from childhood traumas of adults were included in the model as
independent variables and 8% (R2=0,08) of the change-variance in the participants' problematic use of social networks was explained. Considering the variables included in the model, emotional abuse (t=1.99; p<0.05) and exposure to overprotective control (t=2.37; p<0.05) were significant predictors of adults' social media addiction levels. In the second model, in addition to the variables in the first model, adults' levels of experiencing difficulties in emotion regulation were added and 22% (R2=0,22) of the change-variance in the participants' problematic use of social networks was explained. In this model, none of the childhood traumas were found to be significant predictors (p>0.05), while adults' levels of emotion dysregulation were found to be a significant predictor (t=0.42; p<0.05). According to the mediation analysis results, it was concluded that the mediating role (indirect effect) of emotion dysregulation difficulty was significant in the relationship between the participants' levels of problematic use of social networks and their levels of emotional abuse and overprotection control, which are childhood traumas. As a result, it was concluded that adults experience difficulties in emotion regulation as their levels of emotional abuse in childhood and exposure to overprotective control increase, and as a result, they use social networking sites and applications at the level of addiction.