Çalışma hayatında çalışanların gözetime karşı tutumları üzerine araştırma
Research on employees' attitude towards surveillance in working life
Yazar: HASAN YÜKSELTEN
Danışman: DOÇ. DR. HALDUN NARMANLIOĞLU
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı / Bilişim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
Bilişim teknolojilerindeki gelişmelerle birlikte, iş dünyasındaki çalışanların tüm hareketleri izlenebilir hale gelmiştir. Gözetim pratikleri mesai saatlerini ve çalışma mekanını aşarak çalışanların özel hayatlarını da içine alacak şekilde genişlemiştir. Bu yolla çalışanlar nesneleşerek uzaktan gözetlenebilir ve bu yolla kontrol edilebilir bir duruma gelmiştir. Ancak çalışanlar gözetim yoluyla kontrol altına alınma konusunda bütünüyle pasif durumda değildir. İnsanlar kendilerini kontrol etmek isteyen sistem ve kurumlara karşı direniş gösterebilmektedir. De Certeau tarafından geliştirilen "taktik" kavramı insanların yaşamlarındaki güç ilişkilerine karşı nasıl mücadele edebileceklerini göstermektedir. İnsanlar günlük hayatta geliştirdikleri taktikler yoluyla kendilerine çizilen sınırları zorlayarak özgürleşmeye çalışabilmektedir. 
Bu çalışmadaki amaç, günümüz kurumsal çalışma hayatında, çalışanların gözetime karşı olan tutumlarının ve gözetime karşı geliştirdikleri taktiklerin anlaşılmasıdır. Bu çerçevede çalışanların iş veren tarafından uygulanan gözetimin farkında olup olmadıkları, eğer farkındalarsa buna karşı nasıl bir davranış geliştirdikleri sorularının cevabı araştırılmıştır. Çalışma kapsamında veri toplama yöntemi olarak derinlemesine mülakat tekniği kullanılmıştır. Enformasyon ve iletişim teknolojilerinin yoğun olarak kullanıldığı bilişim, telekomünikasyon ve bankacılık gibi sektörlerden toplam 18 (5 kadın, 13 erkek) çalışan ile görüşülmüştür. Elde edilen verilere göre itiraz etme, kaçınma, işyerinde ve özel hayatta kullanılan iletişim teknolojilerini ayırma gibi farklı taktikler yoluyla çalışanların gözetime karşı direndiği ortaya çıkmıştır. Çalışanların küçük bir bölümü ise gözetime doğrudan boyun eğmektedir.

Abstract:
With the developments in information technologies, all movements of employees in the business world have become traceable. The scope of surveillance practices has expanded beyond the boundaries of the workplace and working hours to encompass the private lives of employees. Consequently, employees have become the object of scrutiny and can be monitored and controlled remotely. 
However, workers are not entirely passive about being controlled through surveillance. People can resist systems and institutions that seek to control them.  The concept of "tactics" developed by de Certeau shows how people can struggle against power relations in their lives. Through the tactics they develop in daily life, people can try to liberate themselves by pushing the limits set for them. 
The purpose of this study is to investigate the attitudes of employees towards surveillance and the tactics they develop against it in today's corporate working life. In this context, the answers to the questions of whether employees are aware of the surveillance applied by their employers and if they are aware of it, what kind of behavior they develop against it have been investigated. Within the scope of the study, in-depth interview technique was used as a data collection method. A total of 18 employees (5 female, 13 male) from sectors such as IT, telecommunications and banking where information and communication technologies are used intensively were interviewed. According to the data obtained, employees resist surveillance through different tactics such as objecting, avoiding, separating communication technologies used in the workplace and private life. A small proportion of employees directly submit to surveillance.