İran modernleşmesi bağlamında sosyolojinin doğuşu ve kurumlaşması
Emergence and institutionalization of sociology in the context of Iran modernization
Yazar: SABOUR KABİRİ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYNUR ERDOĞAN COŞKUN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Modernleşme = Modernization ; Sosyoloji = Sociology ; Sosyolojik analiz = Sociological analysis ; İran = Iran ; İran Devrimi = Iran Revolution

Özet:
Bu çalışmada, İran'da Meşrutiyet Dönemi'nden, İslam Devrimi'ne kadar olan tarihi süreçte modernleşme bağlamında ortaya çıkan sosyal bilimsel düşüncenin ve sosyolojinin gelişimi ele alınmaktadır. İran'da sosyal bilimsel düşünce bir yandan modernleşme politikalarıyla birlikte gelişmiş, diğer yanda sosyolojinin ana konuları modernleşme olmuştur.  Bu sebeple modernleşmenin, sosyal bilimsel düşüncenin gelişimindeki merkezi konumundan hareketle, Meşrutiyet Dönemi, I. Pehlevi ve II. Pehlevi dönemlerinde modernleşmenin yönelimleri ve modelleri tespit edilmeye çalışılmıştır. 
Nedensel analitik tarihsel sosyolojik yöntemle modernleşme süreci dönemsel olarak incelenerek çıkarılan modernleşme tipolojileri üzerinden sosyal bilimsel düşünce tartışılmaktadır. Her bir tipin kendi içinde, bir sonrakinin çekirdeğini taşıyor oluşu, modernleşme sürecini ve bu sürece tekabül eden sosyolojik düşünce akımlarının nedensellik ilişkisi içinde ele alınmasını kolaylaştırmıştır. Meşrutiyet dönemi terakki ve teceddüt, I. Pehlevi Dönemi Batılılaşma ve devlet-milletleşme ve II. Pehlevi dönemi modernizm ideolojisi tipolojilerinden hareketle incelenmiştir. 
Çalışmada, bu modernleşme tipolojilerine paralel olarak, entelektüellerin modernleşmeye olan tutumları, sosyal bilimsel düşünce alanında ortaya çıkan akımlar ve ekoller tespit edilmeye gayret edilmiştir. Bu bağlamda, modern eğitim kurumlarının kuruluşu, entelektüellerin modernleşme politikalarına karşı tutumları, toplumsal değişim talepleri, geri kalmışlık, yerelleştirme ve tersten şarkiyatçılık gibi öne çıkan söylemlerin sosyal bilimsel düşüncenin ve sosyolojinin gelişmesine etkisi gösterilmiş ve sosyolojinin kurumlaşma koşulları ele alınmıştır. Sosyolojinin, en çok yurtdışında eğitim gören öğrenciler vasıtasıyla ülkeye girmesinden hareketle İran eğitim tarihi ve yurtdışına öğrenci olarak giden aktörler hakkında bilgi verilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Modernleşme, Sosyoloji, Batılılaşma, Devlet-millet, Tersten Şarkiyatçılık, Yerel Sosyoloji.

Abstract:
In the present study, the development of social scientific thought and sociology emerged in the context of modernization in the historical process from the Constitutional Period to the Islamic Revolution in Iran are discussed. In Iran, social scientific thinking developed on the one hand with the policies of modernization, on the other hand the main subjects of sociology were modernization. For this reason, modernization, the central position in the development of social scientific thought, Constitutional Monarchy Period, I. Pahlavi and II. The trends and models of modernization were tried to be determined in Pahlavi periods.
The process of modernization with causal analytical historical sociological method is examined periodically and social scientific thinking is discussed through the typologies of modernization. The fact that each type bears the nucleus of the next one in itself has facilitated the process of modernization and the process of sociological thought that corresponds to this process in a causal relationship. Progress in the Constitutional Monarchy period and the doubt, Westernization and state-nationalization in the period of Pahlavi I and II. The Pahlavi period was studied from the typologies of modernism.
In this study, in parallel with these typologies of modernization, the attitudes of intellectuals towards modernization, trends and schools emerged in the field of social scientific thought were tried to be determined. In this context, the establishment of modern educational institutions, the attitudes of intellectuals towards modernization policies, demands for social change, backwardness, localization, and the effect of prominent discourses such as orientalism on the development of social scientific thought and sociology were discussed and the conditions of institutionalization of sociology were discussed. In the light of the fact that sociology entered the country mostly through the students studying abroad, information was given about the history of Iranian education and the actors who went abroad as students.
Keywords: Modernization, Sociology, Westernization, Nation-state, Reverse Orientalism, Local Sociology.