İbn-i Rüşd'de metodoloji
The methodolji of Ibn Rushd
Yazar: HACI KAYA
Danışman: PROF.DR. H. BEKİR KARLIĞA
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İlahiyat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Felsefe = Philosophy

Özet:
İbni Rüşd, Aristoteles'in mantık eserlerini sadece yorumlamaya çalışmamış, buyorumlardan yola çıkarak bir takım metotlar geliştirmiştir. İbni Rüşd, bu metotlariçerisinde felsefenin ve bilimsel bilginin metodunun `Burhan Metodu' olduğunu ilerisürmekte ve bu metodu kendi düşünsel ve entelektüel dizgesinde bir yöntem olarakkullanmaktadır.İbni Rüşd `Burhan Metodu'na, Aristoteles'in II. Analitkler'i üzerine yazdığıTelhisu'l- Burhan ve Tefsiru'l- Burhan adlı iki yorum metninde yer vermekte, yineAristoteles'in Fizik ve Metafizik adlı eserlerinin yorumu olan Telhisu -Ma ?Ba'de et-Tabîa ve Simâ-ı Tabiî adlı eserlerinde de söz konusu yöntemin bazı yönleri üzerindedurmaktadır. İbni Rüşd'ün bu metinlerde yorumladığı yöntem hiç şüphesiz `tümevarımtümdengelimyöntemi'dir. İbni Rüşd bu yöntemi `Burhan Metodu' olarakadlandırmaktadır.`Burhan Metodu' gözlemlenen fenomenlerden genel ilkelere ulaşma(istikrâ) veardından bu ilkeleri kapsayan öncüllerden fenomenler hakkında tanımlayıcı yargılarçıkarma(burhan) sürecidir. Şöyle ki; bilim adamı duyuların, tümevarımın ve deneyinkendisine aktarmış olduğu tekil nesneler ve olaylara ilişkin kavrayıştan yola çıkar. Bukavrayışın ardından tekil nesneler ve olaylar arasındaki ortak niteliği keşfederekbilimin nedensel ilkelerini, tümel yasalarını oluşturur. Bilim adamı daha sonra bu tümelyasalardan yola çıkarak gözlemlediği olgulara ilişkin nedensel yargılara ulaşır.Bu bilimsel süreçte İbni Rüşd'e göre bilimin üç temel enstrümanıylakarşılaşmaktayız. Bunlar duyum, akıl ve tümdengelimsel kanıtlamadır. Fârâbî ve İbniSînâ'da dördüncü bir enstrümanla karşılaşmaktayız ki o da `faal akıl' ve `ilâhî feyz'dir.

Abstract:
Ibn Rushd sought not only to interpret the logical studies of Aristotle but also tointroduce some methods from this interpretations. Ibn Rushd maintained that themethod of philosophy and scientific knowladge was The Method of Burhan and he usedthis method in his system of thougt and intellectual.Ibn Rushd gived place to The Method of Burhan in the studies, Telhisu?l-Burhan and Tefsiru?l- Burhan which are interpretations of Aristotle?s PosteriorAnalitics. In addition, he discussed some aspects of the maintained method in thestudies, Simâ-ı Tabiî and Telhisu- Ma-Ba?de et- Tabîa which are interpretations ofAristotle?s Physics and Metaphysics. Certainly The method that Ibn Rushd interpretedin this studies is ?inductive and deductive method.? Ibn Rushd named this method as`The Method of Burhan?.The Method of Burhan is a scientific progression. In this progression it isinductived from observationed fenomena, the genaral prenciples and then deductivedfrom the premisses which include this prenciples, the statements about the fenomena.The scientist proceeds from the understanding about the undividuals and events, whichgived by senses and induction and experience. Then by uncovering the commonproperty among the individulas and events, the scientist introduces causal prenciplesand universal laws of science. The scientist then deduces from the universal laws thecausal statements about fenomena which he observes.İn this scientific progression, we face with three foundational instruments ofscience according to Ibn Rushd; sense, intellect and deduction. We face with fourthinstrument at Farabi and Ibn Sına, it is eficient intellect and illumination of God.