Hikmet Kıvılcımlı'nın tarih tezi ve Osmanlı toplum yapısı analizi: Asya tipi üretim tarzı ile teorik bir karşılaştırma
Hikmet Kıvılcımlıs history thesis and Ottoman social structure analysis: A theoretical comparison with the Asian mode of production
Yazar: ARDA YILDIRIM
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA CEM OĞUZ
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Siyasal Bilimler = Political Science ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Arazi mülkiyeti =   ; Asya tipi üretim tarzı = Asiatic mode of production

Özet:
Türkiye solunda geçmişin sosyalist perspektiften incelenmesi ve sosyalizmi toplum yapısına uygun normlara dayandırmak açısından Türkiye sosyalist cenahın toplum yapısı incelemeleri önemli bir konumdadır. Bu durum Türk aydınlar tarafından kimi zaman tartışmalar kimi zaman da kuramsal incelemeler ile gerçekleşmiştir. Osmanlı toplum yapısının sosyalist bakış açısıyla çözümlenmesi gerek siyasal gerek sosyolojik açıdan önemlidir. Bu bakış açısının solda anlamı Türkiye proletaryasının toplumsal bağlamda yerini ve özelliklerini incelemekten geçmektedir. Bir diğer husus ise tarihte mülkiyet ve üretim araçları kavramlarının anlaşılmasıdır. Türkiye solu tarafından Osmanlı toplumu incelenirken yapılan siyasal çözümleme "ATÜT" ve "feodalite" tartışmalarını ortaya çıkarmıştır. 1960'lar Türkiye solunun gündemini bu düşünce çatışması oluşturmaktadır. Doktor Hikmet Kıvılcımlı, gerek o dönemde gerekse günümüzde ilgiyi üzerine çekebilmiş bir düşünür olmamıştır. 1960 Türkiye solunda "Osmanlı toplum yapısının biçimi ve iç dinamikleri" tartışmaları yoğun bir şekilde gerçekleşmiştir. Asya Tipi Üretim Tarzı düşüncesi ile Osmanlı toplumunun incelenmesi dönemin aydınlarınca tercih edilen bir yoldur. ATÜT'ün Osmanlı toplum yapısına uyarlanması durumu hazır bir teoriyle Osmanlı'yı yorumlama durumudur. Fakat Tarih Tezi tamamen kendi sistematiğiyle ilkel dönemden gelerek Osmanlı toplumunu incelemektedir. ATÜT'den ayrı olarak Kıvılcımlı'nın Tarih Tezi'nin dönemin sol cenahı tarafından çok fazla tartışılmaması onun kendine özgü yerini sarsmamaktadır. Kıvılcımlı'nın Osmanlı'yı kendi terminolojisiyle ele alması durumu dönemin ATÜT'e uygun Osmanlı düşüncesinden ayrışmaktadır. Temelini Marx'ın attığı ATÜT düşüncesi ve Tarih Tezi'nin karşılaştırılmalı olarak incelenmesi Osmanlı toplumunun yapısını sorgulamada fayda sağlayacaktır. Çalışmada temele Kıvılcımlı'nın teorik fikirleri temele alınacaktır. Kendine has bir düşünce sistemi oluşturan Kıvılcımlı'nın teorileri Osmanlı toplumunu anlama ve farklı bir açıdan yorumlamayı amaçlamaktadır. Çalışmada temele Kıvılcımlı'nın düşünsel zeminini alınarak Osmanlı'nın toplum yapısı ve bu yapıyla ilgili düşünceler incelenecektir. Çalışmada Tarih Tezi ve ATÜT düşünceleri karşılaştırılarak aktarılmaya çalışılacaktır.

Abstract:
The examination of Turkey's socialist perspective on the past and its adaptation of socialism to the norms of social structure is an important subject in the study of Turkish socialist circles. This has been addressed by Turkish intellectuals through debates and theoretical analyses. Analyzing the Ottoman social structure from a socialist viewpoint is significant both politically and sociologically. This perspective on the left involves studying the place and characteristics of the Turkish proletariat within a social context. Another important aspect is the understanding of the concepts of property and means of production throughout history. When examining the Ottoman society from the left perspective, political analyses have brought up discussions about "Asiatic Mode of Production" and "feudalism." In the 1960s, these conceptual conflicts dominated the agenda of the Turkish left. Dr. Hikmet Kıvılcımlı, has been a thinker who attracted interest both during that period and in contemporary times. The discussions on the "form and internal dynamics of Ottoman society" in 1960s Turkish left were intense. The examination of Ottoman society through the Asiatic Mode of Production was a preferred method by the intellectuals of that era. The adaptation of Asiatic Model to the Ottoman social structure is an attempt to interpret the Ottoman Empire using a ready-made theory. However, the Historical Thesis (Tarih Tezi) completely examines Ottoman society from its own systematic approach, tracing back from primitive times. Despite the Historical Thesis not being extensively discussed by the left circles of the period, it has not undermined its unique position. Kıvılcımlı's approach to Ottoman society with his own methodology diverges from the Asiatic Model -compatible Ottoman thought of the era. A comparative analysis of the Asyatic thought, founded by Marx, and the Historical Thesis will be useful in questioning the structure of Ottoman society. This study will be based on Kıvılcımlı's theoretical ideas. Kıvılcımlı's theories, which form a distinctive system of thought, aim to understand and reinterpret Ottoman society from a different perspective. This study will focus on Kıvılcımlı's intellectual framework, examining the structure of the Ottoman society and related thoughts. The study will attempt to present a comparison between the Historical Thesis and Asiatic Model thoughts.