Amasya mezartaşları /
Yazar: GÜNNUR AYDOĞDU
Danışman: DOÇ. DR. HALİT ÇAL
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji ve Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1997
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Amasya = Amasya ; Mezar taşları = Tambstones

Özet:
Amasya ili merkezinde 134 mezartaşı tespit edilmiştir. Hazire ve mezarlıklar ile Amasya Müzesi'nde bulunan bu mezartaşları 14. - 20. yüzyılın ilk çeyreğine tarihlenmektedir. Örneklerde görülen form tipleri : 1- Sandukalar a - Şahidesiz Prizmatik Sandukalar b - Şahideli Prizmatik Sandukalar c - Üst Kısmı Yarım Silindir veya Sivri Sırt Kısmı Bulunan Yarım Silindir Şekillerindeki Kademeli Sandukalar 2 - Şahideli, Üstü Açık Dikdörtgen Sandukalar a. Şahide Formu Prizmal Gövdeli ve Kavuklu Olanlar b. Şahide Formu Düşey Dikdörtgen Plaka Halinde Gövdeli ve Kavuklu / Sarıklı / Olanlar Fesli Olanlar c. Şahide Formu Düşey Dikdörtgen Plaka Halinde Gövdeli ve Tepelikli 3 - Yekpare Şahideli Lahit Mezarlar 4 - Tek Halde Bulunan Şahideler, olarak belirmektedir. Mezartaşlarının süslemesinde bitkisel, geometrik ve nesnel motifler tek başlarına veya bir arada karma olarak kullanılmıştır. Figürlü süsleme ise tek örnek üzerinde görülür. 14. - 15. yüzyılda biçimlendirmelerde stilizasyona baş vurulmuştur. 16.ve 17. yüzyılda geleneksel motif ve süslemenin kısmen devam ettiği görülmekle birlikte doğadan seçilen gerçek bitki motiflerinin kullanılması dikkat çekici bir yeniliktir.Bu motifler stilize edilerek verilmişlerdir. 18. yüzyılın özellikle ilk yarısında, 16. - 17. yüzyıl mezartaşlarında görülen süsleme alışkanlıkları yer yer tekrar edilmiştir. Bununla birlikte geç dönem, süsleme unsurları, kompozisyon düzeni ve biçimlendirme açısından önemli yeniliklerin uygulandığı bir dönem olmuştur. Süslemede doğaya ve nesnelere daha gerçekçi bir tutumla yaklaşan anlayış kendini hissettirmektedir.Naturalist bir üslupla işlenilmiş çiçek motifleri ve meyve betimlemeleri dönemin mezartaşlarında görülen karakteristik süsleme unsurları olmuştur.

Abstract:
In the center of Amasya 134 tombstones were found out. Catle-folds and graveyards and the tombstones in Amasya date back to the 14th C. and to the first quarter of the 20th C. The types of form on the samples: I- Sarcophagi a- Prismatic sarcophagi without şahide b- Pismatic sarcophagi with şahide c- The steppet- sarcophage in the form of semi- cylinder or the upper part with semi cylinder or with pointed back part II- Rectangular sarcophage whose upper part is open with şahide a- The ones with prismal bodied and wadded in the form of şahide b- The ones whose şahide form with vertical rectengular, plate - bodied, wadded with tombstone and fez c- The ones whose şahide form with rectangular plate - bodied and buttoned III- The tomb with entire şahide IV- The ones found as şahide Vegetal, geometric and objective motives were used as they were or together in the decoration of tombsstones. On the other hand, the figured decoration was seen on one sample. In the 14th - 15th centuries stylization was applied in formation. In the 16th - 17th centuries as traditional motive and decoration were partly seen the use of the real plant motive taken from nature is a remarkable innovation. These were used by having been stylized. Particularly in the first half of the 18th C. the habits of decoration seen on tombstones were repeatedly reused. However, the late period became an important period at which the novelties were applied in terms of decorative elements, the form of composition and formation. Various flower motives and fruit figures performed in naturalist style were the characteristic decorative elements on tombstones of the period.