Türk dış politikasında Afrika açılımı: Doğu Afrika'da TİKA'nın faaliyetleri
African initiative in Turkish foreign policy: Activities of TİKA in East Africa
Yazar: SEYYİDE ÇUVALCI KÖROĞLU
Danışman: DOÇ. DR. EROL KALKAN
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Akıllı güç = Smart power

Özet:
Soğuk Savaş sonrası dönemde sistemde yaşanılan dönüşümler (dış etkenler) ve Türkiye'nin içinde bulunduğu durum (iç etkenler) Türk dış politikasında değişime neden olmuştur. Bu dönemde yaşanılan dönüşümlerin Türk dış politikası yönünden somut çıktılarından biri, 1992 yılında Türki Cumhuriyetler ile ilişkileri geliştirmek amacı ile kurulan Türk İş Birliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA)'dır. Bu çalışmada Uluslararası İlişkiler literatüründe kendine göreceli olarak daha az yer bulan Doğu Afrika ülkelerinde TİKA'nın gerçekleştirmiş olduğu faaliyetler incelenmiştir. Türk dış politikasında yaşanan değişimler doğrusal bir şekilde, TİKA'nın kurumsal yapısı ve faaliyet alanlarına yansımaktadır.1998 yılında ilan edilen Afrika'ya Açılım Eylem Politikası, 2005 yılının "Afrika Yılı" ilan edilmesi ve Türkiye-Afrika Ortaklık Zirveleri, Türk dış politikasında yaşanılan değişimi, aynı zamanda TİKA'nın faaliyet alanına Afrika'nın dahil olmasına işaret etmektedir. Türk dış politikasının yürütülmesinde önemli bir yere sahip olan TİKA'nın, her geçen gün etki alanını ve gücünü arttırdığını ifade etmek yerinde olacaktır.
Çalışmanın temel veri kaynağını ve zaman aralığını 2014-2022 yılları arasında yayınlanan TİKA Faaliyet Raporları oluşturmaktadır. TİKA'nın faaliyetlerini değerlendirebilmek adına öncelikle kalkınma yardımı alanında çalışmalar yürüten Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD)-Kalkınma Yardımı Komitesi (DAC) ve uluslararası sistemde kabul gören Bin Yıl Kalkınma Hedefleri (BKH), Monterry Konsensüsü, Paris Deklarasyonu ve DAC kriterleri incelenmiştir. TİKA'nın Doğu Afrika'da gerçekleştirdiği faaliyetler analiz edilerek, uluslararası sistemden etkilenip etkilenmediği ve Türk dış politikasında yaşanılan değişimler Konstrüktivizm yaklaşımı çerçevesinde incelenmiştir.  DAC kriterleri ve TİKA'nın kendi temel ilkeleri pekiştirilerek, gerçekleştirilen faaliyetleri analiz etmek için özgün değerlendirme kriterleri oluşturulmuştur. Çalışmanın temel amacı değerlendirme kriterlerinden ilki olan TİKA'nın alıcı devletlerin temel ihtiyaçlarını hangi oranda karşıladığını analiz etmektir. TİKA'nın güvenlik alanında yürüttüğü faaliyetler, temel ihtiyaç alanında değerlendirilerek özel önem atfedilmiştir. Bu çerçevede TİKA'nın güvenlik alanına dahil olması akıllı güç ve realizm teorisinden faydalanılarak analiz edilmeye çalışılmıştır. Gerçekleştirilen analizler sonucunda, toplamda incelenen 217 faaliyetten 86'sı (%39, 6) alıcı devletin temel ihtiyaçlarını ve doğrudan taleplerini karşılamaya yönelik olduğu saptanmıştır.

Abstract:
The alterations experienced in the system in the post-Cold War period (external factors) and the situation Türkiye is in (internal factors) have caused a change in Turkish foreign policy. One of the tangible results of these conversions in Turkish foreign policy is the establishment of the Turkish Cooperation and Coordination Agency (TİKA) in 1992 with the aim of improving relations with the Turkic Republics.In this study, the operations conducted out by TİKA in is African countries, relatively have less workspace in the International Relations literature, were examined. The changes experienced in Turkish foreign policy are reflected linearly in the institutional structure and areas of activitiy of TİKA. The African Initative Policy declared in 1998, the declaration of 2005 as the 'Year of Africa' and the Türkiye-Africa Parterships Summits indicate the change in Turkish foreign policy, simultaneously signaling the inclusions of Africa in TİKA's sphere of activity. It would be appropriate to state that TİKA, holding an important place in the execution of Turkish foreign policy, is increasing is sphere of influence and power day by day. 
The TİKA Activity Reports published between 2014-2022 constitute the basic data source and time headway of the study. In order to evaluate the activities of TİKA firstly, the Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD), Development Assistance Comitte (DAC) organizations, which are primarly conduct studies in the field of development aid and the Monterry Consensus, the Paris Declaration and the DAC criteria, which are accepted in the international system, were examined. By analyzing the activies of TİKA in is Africa, whether TİKA is affected by the international system and the changes in Turkish foreign policy were examined with in the framework of the Constructivizm approach. By consolidating the DAC criteria and TİKA's own basic principles, orginal evaluation criteria were created to analyze the activities performed. The main purpose of tha study is to analyze to what extent TİKA, which is the first of the evaluation criteria, meets the basic needs of the recipient states. The activities carried out by TİKA in the field of Security were given special importance by evaluating the activities within the scope of basic needs. In this context, TIKA's involvement in the security field has been tried to be analyzed using smart power and realism theory. As a result of analyses carried out, it was determined that 86 (39.6%) of the 217 activities examined in total were aimed at meeting basic needs and dircet demands of the recipient state.