Nasreddin Hoca ve İncili Çavuş fıkralarının karşılaştırmalı incelemesi
Comparative analysis of Nasreddin Hodja and İncili Çavuş jokes
Yazar: CEYHUN KAÇMAZ
Danışman: PROF. DR. IŞIL ALTUN
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Fıkralar = Jokes ; Türk mizah edebiyatı = Turkish humor literature ; İncili Çavuş = İncili Çavuş

Özet:
Nasreddin Hoca, Türk halk kültüründe zekâsı, nüktedanlığı ve toplumsal meselelere ironik yaklaşımı ile tanınan bir nüktedandır. Fıkralarındaki bilgelik dolu espriler, insan doğasının paradokslarını ve toplumun çelişkilerini gözler önüne serer. Hoca hem bir eğitimci hem de bir halk filozofu olarak sıradan insanların sorunlarına pratik ve esprili çözümler sunar. Bu özellikleriyle, o, Türk mizahının yanı sıra toplumsal ve kültürel eleştirinin de özgün bir temsilcisidir.
İncili Çavuş da Osmanlı döneminde yaşamış ve kendi adıyla anılan fıkralar dizisi ile tanınan bir tiptir. İncili Çavuş fıkraları, Osmanlı toplumunun geleneksel yapısını, bürokrasiyi ve günlük yaşam işleyişini konu alır. İncili Çavuş, halk arasında bilinçlenme ve eğitim yoluyla toplumsal değişime vurgu yapan bir figür olarak görülmektedir. O, toplumun geleneksel yapısı içindeki çelişkileri ve absürtlükleri dile getirirken özellikle devlet mekanizması ve toplumsal hiyerarşi üzerinden eleştirel bir tutum sergiler.
Bu çalışmada, Türk fıkra geleneğinin iki önemli temsilcisi olan Nasreddin Hoca ve İncili Çavuş'un hayatları etrafında şekillenen fıkraları karşılaştırmalı bir yaklaşımla incelenmiştir. Yapılan analizler sonucunda, bu iki nüktedanın fıkralarının Türk fıkra kültürünün anlaşılması ve geliştirilmesinde önemli bir rol oynadığı tespit edilmiştir. Ayrıca, söz konusu fıkraların Türk kültürünün zenginliğini ve çeşitliliğini yansıttığı bulgularına ulaşılmıştır. Bu bağlamda, Türk mizahının evrimindeki roller, kullanılan anlatı teknikleri ve iletilmek istenen mesajlar detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Fıkraların toplumsal ve kültürel bağlamları göz önünde bulundurularak dönemin sosyal dinamikleri üzerine çıkarımlar yapılmıştır. Bu çalışma, Nasreddin Hoca ve İncili Çavuş fıkralarının Türk kültürü ve mizahındaki önemini vurgulayarak gelecekteki araştırmalar için bir temel oluşturmayı amaçlamıştır.

Abstract:
Nasreddin Hodja is a wit in Turkish folk culture, known for his wit, wit and ironic approach to social issues. The wisdom-filled jokes in his jokes reveal the paradoxes of human nature and the contradictions of society. As both an educator and a folk philosopher, Hodja offers practical and humorous solutions to the problems of ordinary people. With these characteristics, he is a unique representative of Turkish humour as well as social and cultural criticism.
İncili Çavuş is a character who lived in the Ottoman period and is known for his series of jokes. İncili Çavuş's jokes are about the traditional structure of Ottoman society, bureaucracy and daily life. İncili Çavuş is seen as a figure who emphasises social change through public awareness and education. While expressing the contradictions and absurdities within the traditional structure of the society, he exhibits a critical attitude especially on the state mechanism and social hierarchy.
In this study, the jokes shaped around the lives of Nasreddin Hodja and İncili Çavuş, two important representatives of the Turkish joke tradition, are analysed with a comparative approach. As a result of the analyses, it has been determined that the jokes of these two witty people play an important role in the understanding and development of Turkish joke culture. In addition, it was found that these jokes reflect the richness and diversity of Turkish culture. In this context, the roles in the evolution of Turkish humour, the narrative techniques used and the messages intended to be conveyed are discussed in detail. Considering the social and cultural contexts of the jokes, inferences were made on the social dynamics of the period. This study aims to create a basis for future research by emphasising the importance of Nasreddin Hodja and İncili Çavuş jokes in Turkish culture and humour.