Üretim işletmelerinde bütçe süreci ve bütçe performansı
Budget process and budget performance in manufacturingcompanies
Yazar: CEMİL TARTAN
Danışman: PROF. DR. ABDULLAH KADİR DABBAĞOĞLU
İstanbul Arel Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Muhasebe Finansman Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Günümüzün küresel dünyasında yaşanan yoğun rekabette ayakta kalmaya çalışan işletmeler aynı zamanda dinamik ve sürekli değişen dış çevreden kaynaklanan sorunlarla da baş etmek zorundadır. Küresel finans piyasalarında yaşanan sürekli dalgalanmalar bir süre sonra reel piyasaları da etkilemektedir. Döviz kurlarında yaşanan dalgalanmalar, faiz oranlarda, hammadde fiyatlarında ve iş gücü ücretlerinde yaşanan artış veya azalışlar; firmaların nakit akışını ve stok yönetimini tüm bu değişkenleri göz önünde bulundurarak bir plan dâhilinde kötü ve iyi senaryolar belirleyerek yapmalarını zorunlu kılmaktadır. Bu çalışmanın konusu henüz gerçekleşmemiş olan ve işletmelerin tahmini olarak planladıkları rakamları gösteren mali planlar yani bütçelerdir. 
Çalışmanın ilk bölümü olan giriş kısmında çalışmanın konusu, amacı, önemi ve metodolojisi anlatılmıştır. İkinci ve üçüncü bölümü oluşturan kavramsal çerçeve kısmında Türkiye'de üretim yapan işletmelerin bütçe süreçleri, bütçe türleri, bütçelerini yaparken temel aldıkları senaryolar ve bütçe sapmaları incelenmiştir. Çalışmanın 4. bölümünde, hazırlanan bütçelerin işletmenin finansal performansına, şirket değerine, işletme karlılığına etkisi araştırılmıştır. 5. bölümde ise bir örnek vaka analizi üzerinden bütçe uygulaması gösterilmiştir. Çalışmanın uygulama kısmında 100 üretim işletmesi ile bir anket gerçekleştirilmiştir. Anket verilerinin analizi sonucunda, şirketlerin bütçe performansları ile takip ettikleri bütçe sapmaları arasında istatistiksel anlamlı ilişki tespit edilmiştir. Bunun yanında işletmelerin bütçe performansları ile toplam çalışan sayıları arasında ve şirketlerin bütçelerini takip ettikleri program türü ile işletmede uyguladıkları bütçe performansları bakımından bu veriler arasında istatistiksel açıdan bakıldığında anlamlı ilişkilerin varlığı tespit edilmiştir. Bunun yanında araştırmaya katılan firmaların hiç birisinin kötü senaryoya göre bütçe hazırlamadığı görülmüştür.

Abstract:
Companies that try to survive in the intense competition in today's global world must also cope with the dynamic and constantly changing problems arising from the external environment. The continuous fluctuations in the global financial markets affect the real markets after a while. Therefore, companies should perform cash flow and inventory management by considering all variables such as fluctuations in exchange rates, increases or decreases in interest rates, raw material prices and labor wages; and should identify bad and good scenarios within a plan. Main topic of this study is the financial plans showing the estimated values of the companies although they are not realized yet; that is, budgets. In the introductory part, which is the very first part of the study, the subject, target, importance and methodology of the study are explained. The conceptual framework of forming the second and third sections, the budget processes, and types of budgets, scenarios and budget deviations prepared by manufacturing companies were examined. In the fourth part of the study, the effects of budgets on the financial performance of the company, company value, and profitability of the company were investigated. In the fifth chapter, a case study and budget implementation are performed. In the application part of the study, based on the data obtained as a result of the survey from 150 companies were analyzed. According to the results of the analysis, a statistically significant relationship was found between the budget performances of the companies and the budget deviations they followed. In addition, statistically significant relationships were found between the budget performances of the enterprises and the total number of employees, and between the types of programs they follow the budgets of the companies and the budget performances. Besides, none of the companies participating in the research was found to prepare a budget according to the bad scenario.