Kendilenmiş mısır (Zea mays indentata L.) hatlarının moleküler karakterizasyonu ve line X tester analiz yöntemiyle uyum yeteneklerinin belirlenmesi
Molecular characterization of inbred maize (Zea mays indentata L.) lines and determination of compatibility using line X tester analysis method
Yazar: NERGİZ ÇOBAN
Danışman: PROF. DR. HAKAN ÖZKAN ; DOÇ. DR. GÖNÜL CÖMERTPAY
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoteknoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology

Özet:
Bu çalışma, DArTseq-SNP moleküler markörleri kullanılarak 84 adet hattın akrabalık dereceleri ve heterotik gruplarını belirlemek, bu hatlar içerisinden seçilen 46 ana hat ve 2 adet baba hattı ile 92 kombinasyonda Line x Tester analizi yapılarak hatların genel ve özel kombinasyon yeteneklerini belirlenmek ve ümitvar melez kombinasyonlarını tanımlamak amacıyla yapılmıştır. Tarla denemeleri Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü bünyesindeki deneme alanlarında 12x12 alfa latis deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak kurulmuştur. Tepe püskülü çıkarma süresi, bitki boyu, koçan yüksekliği, sap kalınlığı, koçan uzunluğu, koçan kalınlığı, koçan sıra sayısı, kalite parametreleri (ham protein, ham kül, ham yağ, ham nişasta) ve verim özellikleri incelenmiş, Genel Kombinasyon ve Özel Kombinasyon Yeteneği varyans ve etkileri, heterosis, heterobeltiosis değerleri hesaplanmış, öne çıkan hatlar ve melez kombinasyonları belirlenmiştir. 3 yılı kapsayan verim ortalamaları hatlar için 285.21 kg/da ile 942.34 kg/da; melezler için ise 1103.90 kg/da ile 1899.13 kg/da arasında yer almıştır. Heterosis değerleri incelendiğinde; 2021, 2022 ve 2023 yılı için sırasıyla %-67.96-281.65,  %-78.63-367.60, %-50.95-227.30 arasında; heterobeltiosis değerleri ise 2021 yılı için %42.49-234.02, %38.99-282.31 ve %38.23-193.74 değerleri arasında bulunmuştur. Verim özelliği açısından L27, L30 ana hattı ve T2 baba hattı, L27xT1, L30xT2, L42xT1ve L44xT2 melez kombinasyonları öne çıkmıştır. Hibrit mısır çeşit ıslahı için heterotik grupları belli yeni kendilenmiş hatların geliştirilerek genetik çeşitliliğin artırılması önerilmektedir.

Abstract:
This study was conducted to determine the degree of relationship and heterotic groups of 84 lines using DArTseq-SNP molecular markers and  to determine the general and specific combination abilities of the lines by performing Line x Tester analysis on 92 combinations with 46 female lines and 2 male lines selected from these lines, and to define promising hybrid combinations. The field experiment was established in the experimental areas within the Eastern Mediterranean Agricultural Research Institute according to the 12x12 alpha lattice design with 3 replications. Days to tasseling, plant height, ear height, stem diameter, ear length, ear diameter, row numbers per ear, quality parameters (crude protein, raw ash, crude oil, crude starch) and yield characteristics were examined, General Combination and Special Combination Ability variance and effects, heterosis, heterobeltiosis values were calculated, prominent lines and hybrid combinations were determined. The yield averages covering 3 years were between 285.21 kg/da and 942.34 kg/da for lines and testers; and between 1103.90 kg/da and 1899.13 kg/da for hybrids. When the heterosis values were examined; It was found that they were between -67.96-281.65%, -78.63-367.60%, -50.95-227.30% for 2021, 2022 and 2023, respectively; and the heterobeltiosis values were found between 42.49-234.02%, 38.99-282.31% and 38.23-193.74% . In terms of yield traits, L27, L30 lines and T2 tester, L27xT1, L30xT2, L42xT1 and L44xT2 hybrid combinations were found to be important. It is recommended to increase genetic diversity by developing new inbred lines with certain heterotic groups for hybrid corn variety breeding.