Özel gereksinimli çocuklara eğitim hakkının sağlanmasında okul müdürlerinin rollerine ilişkin müdür, öğretmen ve veli görüşleri
Principals', teachers' and parents' opinions on school principals' roles in providing the right to education for children with special needs
Yazar: SEVDA KATITAŞ
Danışman: PROF. DR. YASEMİN KEPENEKCİ KARAMAN
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Yönetimi ve Politikası Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Teftişi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim hakkı = Education rights ; Eğitim hakkı = Education rights ; Müdürler = Directors ; Okul yöneticileri = School administrators ; Veliler = Parents ; Yöneticiler = Managers ; Özel eğitime muhtaç çocuklar = Handicapped children who need special education ; Özel gereksinimli çocuklar = Children with special needs ; Öğretmen görüşleri = Teacher opinions

Özet:
Bu araştırmada özel gereksinimli çocuklara eğitim hakkının sağlanmasında okul müdürlerinin rollerine, bu süreçte yaşanan sorunlara, bu sorunların nedenlerine ve çözümüne yönelik önerilere ilişkin müdür, öğretmen ve veli görüşlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Karma yöntem desenlerinden açımlayıcı sıralı desene göre tasarlanan araştırmanın nicel aşamasında hedef evreni 2016-2017 Eğitim-Öğretim yılında Ankara ilinde kamu ilkokullarında ve özel eğitim okullarında (I. kademe) görev yapan 12318 öğretmen oluşturmuştur. Tabakalı örnekleme yöntemiyle belirlenen örneklemde 490 öğretmen yer almıştır. Araştırmanın nitel aşamasında Ankara'da yine kamu ilkokullarında ve özel eğitim okullarında görev yapan 12 okul müdürü ve özel gereksinimli çocuğu bu okullarda öğrenim gören 12 veli ile görüşme yapılmış ve 30 öğretmenin ise yazılı görüşüne başvurulmuştur. 
Araştırmanın nicel aşamasında katılımcılara araştırmacı tarafından geliştirilen "Özel Gereksinimli Çocuklara Eğitim Hakkının Sağlanmasında Okul Müdürlerinin Rolleri Ölçme Aracı" uygulanmış ve ölçekte ayrıca üç açık uçlu soru yer almıştır. Nicel verilerin analizinde katılımcıların görüşleri aritmetik ortalama ve standart sapma değerlerine göre analiz edilmiştir. Katılımcı görüşlerinin cinsiyet, okul türü ve özel eğitim/kaynaştırma eğitimine yönelik eğitim alma durumu değişkenlerine göre karşılaştırılmasında t-testi; branş ve kıdem değişkenlerine göre karşılaştırılmasında ise tek yönlü varyans analizi kullanılmıştır. Anlamlılık testleri için α=.05 anlamlılık düzeyi seçilmiştir. Araştırmanın nitel aşamasında okul müdürleri ve velilerle yapılan görüşmeler içerik analizine tabi tutulmuştur. Ölçek sonuna eklenen üç açık uçlu soru da içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. 
Araştırma sonuçları okul müdürlerinin özel eğitim/kaynaştırma eğitiminin kavramsal çerçevesine yönelik temel düzeyde bilgiye sahip olduklarını göstermiştir. Araştırma sonuçlarına göre okul müdürleri özel eğitim mevzuatına hâkim olmakla birlikte mevzuatı uygulama konusunda yetersiz kalmakta ve bu bağlamda sorunlar yaşanmaktadır. Okul müdürlerinin özel eğitim/kaynaştırma eğitiminin yönetimi alanındaki becerileri boyutunda ise veli görüşlerinin, öğretmen ve müdür görüşlerinden farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte öğretmenler, okul müdürleri ve velilerin, okul ve sınıflarda mevcut fiziki şartların yetersizliği, özel eğitim alan mezunu öğretmen sayısının yetersizliği ve özel gereksinim türü, derecesi ve sınıf düzeyi dikkate alınmadan öğrencilerin özel eğitim sınıflarına yerleştirilmesi konularında ortak sorunlar yaşadıkları ortaya çıkmıştır. 

Anahtar Sözcükler: Özel Gereksinimli Çocuk, Okul Müdürleri, Eğitim Hakkı

Abstract:
The aim of this study is to determine the principals', teachers' and parents' opinions on school principals' roles in providing the right to education for children with special needs, the problems experienced in this process, the causes of these problems and suggestions for solving these problems. At the quantitative phase of the research which was designed according to the explanatory sequential pattern of mixed method patterns, the target population was composed of 12318 teachers working in public primary schools and special education schools (Level I) in Ankara province in 2016-2017 school year. The method of stratified sampling was applied to include 490 teachers in the sample of the study.  At the qualitative stage of the study, 12 school principals, employed in public schools and special education schools in Ankara and 12 parents of children with special needs, attending these schools, were interviewed and written opinions were received from 30 teachers. 
At the quantitative phase of research, "The Scale of School Principals' Roles In Providing The Right To Education For Children With Special Needs", developed by researcher, was applied to the participants and the scale included three open-ended questions, as well. In the analysis of quantitative data, the opinions of the participants were analyzed according to the arithmetical mean and standard deviation values. T-test was used to compare the views of the participants according to the variables of gender, school type and their education about special /inclusive education; on the other hand one-way analysis of variance was used for comparison of branch and seniority variables. For the significance tests, α=.05 significance level was chosen. At the qualitative stage of the research, interviews with school principals and parents, teachers' answers to the open-ended questions in the measurement tool were subjected to content analysis. 
The results of the study show that school principals have a basic knowledge of the conceptual framework of special /inclusive education. According to the results of the study, while the school principals are knowledgeable about the special education legislation, they are not efficient in implementing it and problems are experienced in this context. In the dimension of school principals' skills in the management of special /inclusive education, it was concluded that the parents' opinions are significantly different from teachers' and principals' opinions. In addition, it was revealed that the inadequacy of the physical conditions in the classrooms and schools, shortage of special education teachers and the placement of students in special education classes, regardless of special requirement type, degree and grade level issues are common problems of the teachers, school principals and parents.  

Key Words: Children with Special Needs, School Principals, The Right to Education