Kentsel peyzaj altyapısının geliştirilmesinde en uygun yağmur suyu yönetimi stratejisinin çok kriterli karar verme yöntemleri ile belirlenmesi Rize örneği
Determining the most suitable stormwater management strategy in developing urban landscape infrastructure with multi-criteria decision-making methods Rize example
Yazar: FATİH BEKİRYAZICI
Danışman: PROF. DR. CENGİZ ACAR
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Kentsel peyzaj = Urban landscape

Özet:
Bu çalışmada yağmur suyu yönetimi stratejisi seçimi için Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemleri kullanılmaktadır. Bu bağlamda TOPSIS yöntemi Rize ilinden veriler kullanılarak sunulmaktadır. Resmi verilere göre Türkiye'nin en yağışlı ili olan Rize'de sel ve heyelan gibi afetlerde son 40 yılda yaklaşık 127 kişinin hayatını kaybetmesi ve son 10 yılda 500 milyon TL'nin üzerinde maddi zarar oluşması yağmur suyu yönetimini Rize için önemli kılmaktadır. Tez kapsamında en uygun yağmur suyu yönetimi uygulamalarının ÇKKV yöntemleri içinden konuya uygun yapıda olan TOPSIS yöntemi ile Rize sahil parkı ve Güneysu-Rize bağlantı yolu için belirlenmesi detaylı olarak sunulmaktadır. Bu kapsamda kentsel alan kullanımına uygun ve benzer alanlarda yaygın olarak kullanılan uygulamalar ele alınmıştır. Seçilen uygulamaların değerlendirilmesi için kullanılacak kriterler ve bu kriterlerin ağırlıkları, yağmur suyu yönetimi alanında dünyada önde gelen araştırmacıların uzman görüşüne başvurarak belirlenmiştir. Rize sahil parkı ve Güneysu-Rize bağlantı yolu için uygulamaların maliyetinde veya alanlara düşen yağmur miktarında değişim olması gibi farklı senaryolarda en uygun yağmur suyu yönetimi uygulamaları TOPSIS yöntemi ile tespit edilmiştir. SWMM programında yapılan yüzey akış simülasyonlarıyla TOPSIS çıktıları doğrulanmıştır. TOPSIS algoritmasının MATLAB programı ile oluşturulması sonrası strateji seçimi ve alternatif senaryo analizinin kolaylıkla yapılabildiğini gösteren bu çalışmanın farklı alanlarda yapılacak incelemelere kaynak oluşturması hedeflenmektedir.

Abstract:
In this study, Multi-Criteria Decision Making (MCDM) methods are used for stormwater management strategy selection. In this context, the TOPSIS method is presented using data from the province of Rize. According to official data, approximately 127 casualties in the last 40 years in disasters such as floods and landslides in Rize, the city with the highest precipitation in Turkey, and the material damage of approximately more than 500 million TL in the last 10 years makes rainwater management important for Rize. Within the scope of the thesis, the determination of the most appropriate stormwater management practices for the Rize coastal park and Güneysu-Rize highway with TOPSIS method, which is suitable MCDM method for this problem, is presented in detail. In this context, common applications suitable for urban area use are discussed. The criteria to be used for the evaluation of the selected applications and the weights of these criteria were determined by consulting the expert opinion of the world's leading researchers in the field. The most suitable stormwater management applications in different scenarios such as changes in the cost of the applications or the amount of rainfall on study areas were determined with TOPSIS. Results were verified by simulations in SWMM. It is aimed that this study, which shows that strategy selection and alternative scenario analysis can be done easily with TOPSIS algorithm in MATLAB, will be a source for further investigations.