Geçiş ülkelerinde para talebi ve dolarizasyon etkisi: Kırgızistan örneği
Money demand and dollarization in transition economies: The case of Kyrgyzstan
Yazar: AISULU KAMCHYBEK KYZY
Danışman: PROF. DR. OSMAN AYDOĞUŞ
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Bölümü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Para politikası araçları = Monetary policy toolls

Özet:
Sovyetler Birliğin dağılması ile bağımsızlığını yeniden kazanan ülkeler için yeni sisteme geçiş dönemi başlamıştır. Geçiş ülkelerinde bağımsızlıktan sonra gerçekleştirilen liberalizasyon ile beraber doalrizasyon süreci başlamış ve bu ülkelerde artık günlük işlemlerde döviz kullanmak ve yabancı varlıklar tutmak olağan hale gelmiştir. Para ikamesi olgusu para politikasının yapılandırılmasını zorlaştıran bir olgudur; bu olgu ile bağlantılı olarak, özellikle zayıf mali piyasalarına sahip olan gelişmekte olan ve geçiş ülkelerinde yeni politika arayışı uzmanların büyük ölçüde ilgisini çekmiştir.Çalışmanın asıl amacı geçiş ülkelerinde para ikamesi sürecini belirleyen unsurların ve uygulanan para politikasının araştırılması ve analiz edilmesidir. İlk bölümde para ikamesi kavramı, teorik yaklaşımlar ve ölçülmesi özellikle geçiş ülkeleri bağlamında ele alınmıştır. Daha sonra, geçiş ülkelerinde para politikası uygulamaları, araçları ve hedefleri makroekonomik gelişmeler ışığında incelenmiştir. Çalışmanın ampirik kısmında Kırgızistan ekonomisi için bir ekonometrik model geliştirilmiş ve bu model 1995: III- 2006:II dönemi çeyrek yıllık verileri kullanarak zaman serisi teknikleriyle tahmin edilmiştir. Böylece Kırgızistan'da yaşanan para ikamesinin sebepleri ve ekonomiye olan etkileri amprik olarak tesbit edilmiştir. Uygulanan zaman serisi analizlerinin bulguları, enflasyon açısından bakıldığında ülkede halen histeresis (mandal) etkisinin varlığını ve para ikamesini belirleyen unsurların istikrarsız olduğuna işaret etmektedir. Eşbütünleşme analizinden elde edilen sonuçlar ise, para ikamesi, ulusal para getiri oranı, yabancı para getiri oranı ve enflasyon değişkenleri arasında uzun dönemli bir ilişkinin olmadığını göstermektedir. Geçiş döneminin en büyük sorunu olarak ele alınan enflasyon oranının tek haneli rakamlara inmiş olmasına rağmen, para ikamesi sorunun halen devam ediyor olması, sorunun kaynağının başka yerde aranması gerektiğine işaret etmektedir. Sonuç olarak, Kırgız Cumhuriyeti Merkez Bankası'nın diğer para politikası araç ve hedeflerini de dikkate alması yerinde olacaktır.

Abstract:
Currency substitution appears to be an important issue affecting the design of monetary policy, especially in transition economies. The tendency to substitute domestic for foreign currency as a way of holding wealth and a means of transaction for goods and services is common in transition economies due to financial liberalization. Currency substitution (or dollarization) often causes financial fragility and limits the effectiveness of monetary policy. The causes and consequences of currency substitution have been placed at the forefront of policy debates especially in developing countries.The purpose of this study is to analyze the the currency substitution in transition economies and determine the causes of currency substitution in Kyrgyzstan during transition by an econometric model. Various approaches and definitions of currency substitution found in the literature are discussed, emphasizing transition economies in the first part of the study. Secondly, this study considers the effects of monetary policy stance, institutional governance and macroeconomic stance variables on currency substitution like high inflation and real exchange volatility.The empirical part of this paper presents time series estimations for Kyrgyz economy during 1995: III to 2006: II using quarterly data. Further, there is an attempt to intensify the robustness of estimation, applying several cointegration techniques, named Johansen procedure, Augmented Dickey Fuller test and variance decomposition. According to the conventional stability tests the demand for money is subject to serious parameter instabilities, especially during the periods of economic crises and transition. Unit root tests show the existence of hysteresis in transition economies. These findings show that Central Bank of Kyrgyzstan must be cautious in using monetary aggregates as a potential indicator of monetary policy.