Aşağı Garzan Havzasında jeomorfolojik özelliklerin arkeolojik yerleşmelere etkisi
Geomorphological impact on archaeological settlements pattern in the Lower Garzan Basin
Yazar: SAVAŞ SARIALTUN
Danışman: PROF. DR. TELAT KOÇ
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Arkeolojik yerleşim = Archaeological settlement ; Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Garzan Havzası = Garzan Basin ; Jeomorfolojik özellikler = Geomorphological properties

Özet:
Bu çalışmada Aşağı Garzan Havzası'nın fiziki ortamını şekillendiren etmenler ile özellikleri ayrıntılı incelenmiş ve fiziki ortam etmenlerinin sosyal ortamdaki yansımaları izlenerek farklı dönemlerdeki – Neolitik Dönem'den Demir Çağ sonlarına kadar – yerleşim stratejileri belirlenmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda havzadaki prehistorik ve tarihi yerleşim yerlerinin konumlandığı alanlar arkeolojik niteliklerinden ziyade; morfolojik özellikleri, jeomorfolojik öğelerle ilişkisi, yerleşimlerin çevrelerindeki toprakların özellikleri ile arazi kullanım nitelikleri çerçevesinde ele alınmıştır. Her bir yerleşim yeri tek tek incelenerek gerek voronoi gerekse tampon bölge analizleri ve çakıştırma analizleriyle havzadaki diğer eş zamanlı yerleşmelerle ortak yanları ile farklılıkları tanımlanarak değerlendirilmiştir. Ayrıca eş zaman aralıklarında iskân edilen yerleşim yerlerinin morfometrik verileri belirlenerek Aşağı Garzan Havzası dönemsel uygunluk analizleri de yapılmış ve analiz sonuçlarına göre iskân edilen alanlarla iskân dışı bırakılan alanların anlamı tartışılmıştır. Söz konusu incelemelere hem Aşağı Garzan yüzey araştırmaları hem de Kuzey Mezopotamya'daki değişik dönemlere ait kazıların arkeolojik verileri de eklenmiştir.
Aşağı Garzan Havzası'nı kullanan çeşitli topluluklar fiziki ortam özelliklerine, sosyal ortam tercihlerine ve dönemsel kültürel dinamiklere göre farklı yerleşim stratejileri geliştirdiğinden her dönemin yerleşimlerinin özellikleri farklıdır. Etnoarkeolojik alan çalışmasının yanı sıra jeoarkeolojik inceleme ve yorumlarla da desteklenen bu çalışma, sosyal devinim bağlamında Aşağı Garzan Havzası'nın kültürel peyzajında pek çok benzerliklerinin yanı sıra ayrıldığı yönleri de ortaya koymuştur. Genel hatlarıyla bu çalışmada Aşağı Garzan Havzası interdisipliner perspektifle yorumlanmaya çalışılmıştır.

Abstract:
This research has been handled in the context of morphological features, relationship with geomorphological units, and land use characteristics and also characteristics of the soil around the settlements rather than the archaeological meaning of the area where the settlements are located in the Lower Garzan Basin. Reflections of physical environment factors in the social environment were monitored, and the settlement strategies in different periods were tried to be revealed. Although each settlement was examined one by one, the common features and differences of contemporary settlements were also defined by both voronoi and buffer zone analysis were discussed. Besides, by determining the morphometric data of the settlement area in the same period, the Lower Garzan Basin periodic suitability analyses were made. According to the analysis, the meaning of the occupied areas and the not occupied areas were tried to to be defined and discussed. Both the archaeological data of surface surveys and some excavations in the North Mesopotamia were included. In this study, the settlements were interpreted by interdisciplinary method.
Different communities in the Lower Garzan Basin have used areas where the natural environment is suitable, developed different settlement strategies according to the characteristics of the natural environment, and preferred different physical environment according to their cultural environment preferences and periodic cultural dynamics. Besides, this study has been supported by ethnoarchaeological field studies and geoarchaeological investigations. and interpretations has been revealed in many aspects in the cultural landscape of the Lower Garzan Basin in the context of the social movement, as well as its aspects.