Sapanca Gölü sucul makrofitleri ve su kalitesi ile olan ilişkileri
Aquatic macrophytes of Sapanca Lake and their relationships with water quality
Yazar: SEZGİ ERSOY YILDIZ
Danışman: PROF. DR. YELDA AKTAN TURAN
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Deniz ve İçsu Kaynakları Yönetimi Ana Bilim Dalı / İçsu Kaynakları ve Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products
Dizin: Biyolojik çeşitlilik = Biological diversity ; Sapanca Gölü = Sapanca Lake ; Su altı bitkileri = Submerged plants ; Su kalitesi = Water quality

Özet:
Göllerin littoral bölge biyotalarının en önemli bileşenlerinden biri olan sucul makrofitler su kalitesini doğrudan ve dolaylı olarak etkilemeleri ile sağlıklı bir sucul ekosistemde büyük ve önemli bir role sahiptirler. Uzun ömürlü olan sucul makrofitler ortamda sabit olarak ve bol miktarda bulunmaları, teşhislerinin kolaylığı sebebiyle ideal bir biyolojik izleme aracıdır. 

Sapanca Gölü, Adapazarı ve Kocaeli illeri için içme suyu kaynağı olarak kullanılmasının yanı sıra tarımda sulama suyu kaynağı, sportif ve ticari balıkçılık, rekreasyon ve sulama alanı gibi sosyo-ekonomik amaçlı da kullanılmaktadır. Şubat 2017- Kasım 2017 tarihleri arasında Sapanca Gölü kıyısal alanlarında gerçekleştirilen bu çalışmada su altı makrofitlerinin belirlenmesi ve su kalitesi parametreleri ile olan ilişkinin ortaya koyması amaçlanmıştır. Su altı makrofitlerin tür kompozisyonu, yoğunluğu, dağılımı, tür çeşitliliği ve zenginliğinin mevsimsel değişimleri belirlenmiş ve temel çevresel parametreler ile olan ilişkileri incelenmiştir. Çalışma kapsamında, gölü temsil edecek farklı çevresel etki altında kalan beş kıyı ve göl ortasında bir referans istasyonu belirlenmiştir. 
Gölde su altı makrofitlerinden Myriophyllum spicatum, Ceratophyllum demersum, Elodea canadensis, Najas minor, Chara sp., Potamogeton perfoliatus ve Potamogeton lucens türleri olmak üzere yedi tür bulunmuştur. Yabancı ve istilacı bir tür olan E. canadensis türünün varlığı ilk kez Sapanca Gölü'nde bu çalışma ile bildirilmiştir. Çalışma süresince tespit edilen türlerin varlığı mevsimlere ve belirlenen istasyonlara göre farklılık göstermiştir. Kış mevsiminde herhangi bir su altı makrofit türüne rastlanmamıştır. Sapanca Gölü'nde yapılan çalışmada makrofit gelişiminin mevsimsel değişiminde etkili birincil parametre su sıcaklığı olarak belirlenmiş ve makrofit yoğunluğu ile kuvvetli bir pozitif ilişki göstermiştir. Su sıcaklığının artışına paralel olarak Sapanca Gölü makrofitlerinin mevsimsel biyoması da ilkbahar mevsiminde artmış (3568 g/m2), yaz mevsiminde (5335 g/m2) en yüksek değere ulaşmıştır. Makrofit yoğunluğu sonbahar mevsimi 2733 g/m2 olarak kaydedilmiştir. Üç mevsimde de gölde baskınlık gösteren tür P. lucens olarak belirlenmiş ve toplam biyomasın %66'sını oluşturmuştur. Genel olarak gölde tür çeşitliliği düşük değerlerde (<1) kaydedilmiş, bu değerlerde çoğunlukla Potamogeton (%66) ve zaman zaman Chara (%15) türlerinin baskınlığı sebep olmuştur.

Abstract:
Aquatic macrophytes, one of the most important components of the lake littoral zones, have an important role in a healthy aquatic ecosystem affecting water quality directly and indirectly. Aquatic macrophytes are the ideal biological monitoring tools thanks to their long life span and abundances. Sapanca Lake, which is used as drinking water source for Adapazarı and Kocaeli provinces, is also used for socio-economic purposes such as irrigation water source in agriculture, sports and commercial fishing, recreation and irrigation area.

The aim of this study, carried out in the coastal areas of Sapanca Lake between February 2017 and November 2017, was to identify underwater macrophytes and to reveal the relationship with water quality parameters. During the study period, seasonal variations of species composition, density, distribution, species diversity and richness of submerged macrophytes were determined and their relationships with the main environmental parameters were investigated.
In this study, seven species of the submerged macrophytes; Myriophyllum spicatum, Ceratophyllum demersum, Elodea canadensis, Najas minor, Chara sp., Potamogeton perfoliatus and Potamogeton lucens were found in the Lake. The presence of E. canadensis in Sapanca Lake as an alien and invasive species was reported firstly. The presences of the identified species were different according to the seasons and stations through the study. There are no records of aquatic submerged macrophyes in the winter season. Water temperature is determined as a primary and effective factor in the seasonal differences of the macrophytes development in this study and also water temperature showed a strong positive relation with the macrophytes abundance. Seasonal biomass of the macrophytes in Sapanca Lake were increased in the spring season (3568 g/m2) as parallel to the water temperature incensement and reached its maximum (5335 g/m2) in the summer season. Macrophyte abundance was recorded as 2733 g/m2 in the autumn period. P. lucens was determined as the dominant species in three seasons and constituted 66 % of the total biomass. In general, species diversity was recorded as low values (<1); these values are due to the dominancy of the Potamogeton (66 %) mostly and Chara (15 %) sometimes.