Hadiste metin tenkidi ilkesi olarak pozitif bilimlere aykırılık
As the principle of text criticism at hadith (tradition) disagreement to positive sciences
Yazar: OSMAN ORUÇHAN
Danışman: PROF. DR. MEHMET HAYRİ KIRBAŞOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Din = Religion

Özet:
İslâmî bilgilerin temel kaynaklarından biri olan hadislerin güvenilirliği sorunu, başlangıçtan beri tartışma konusu olmuştur. Günümüze kadar, bu sorunu aşmak için hadislerin isnatlarını ön planda tutan bir takım metodolojiler uygulanmıştır. Ancak bunlar, sorunu çözmede yeterli olmadığından hadis tenkidinde metni ön plânda tutan yöntemler de gündeme gelmiştir. Bu yöntemlerden biri de hadisleri pozitif bilimlerin verileriyle karşılaştırmak olmuştur. Hadislerle ilgilenen alimler, söz konusu yöntemi hadis koleksiyonlarındaki hadislere uygulama konusunda; "gelenekçi" ve "yenilikçi" şeklinde isimlendirebileceğimiz iki gruba ayrılmışlardır. Gelenekçi grupta yer alan âlimler; hadislerin vahiy kaynaklı olabileceği, bilimsel verilerin zamanla değişebileceği ve bilim adamlarının dînî metinleri tenkidine güvenilemeyeceği gerekçesiyle ilkenin hadislere uygulanmasına karşı çıkmışlardır. Yenilikçi grupta yer alan bir grup âlim, bilime aykırı olan hadislerin, senedine bakılmaksızın tamamının reddedilmesini; bir grubu bunlardan sadece senedi zayıf olan hadislerin reddedilmesini; bizim de fikirlerine katıldığımız bir grubu da, her hadisin ayrıntılı olarak hem isnat, hem de metin yönüyle incelenmesini önermişlerdir. Bu çalışmada, söz konusu âlimlerin görüşleri değerlendirilmiş ve her hadisin hem isnat, hem de metin, açısından incelenmesinin en doğru yöntem olduğuna karar verilmiştir. Buna göre bilimsel verilere aykırı bilgi içerdiği düşünülen hadisler dil, kültür v.s. açılardan incelenerek, gerçekten bilimin ilgi alanına giren bilgi içerdiğinden emin olunmalıdır. Bilimsel verilere aykırı bilgi içerdiğine karar verilen hadisler, bütün hadis kaynaklarından derlenerek önce isnatları, sonra da metinleri incelenmelidir. Bu tez içerisinde, çoğu muteber kaynaklardan seçilen pek çok hadis, tezde önerdiğimiz yöntem uyarınca; isnat ve metin açısından örnek olarak incelenmiş, çok az bir kısmı hariç, isnat açısından zayıf oldukları görülmüştür. Bu, bilime aykırı hadislerin Hz Peygamber' e ait oluşunun şüpheli olduğu tezini güçlendirmektedir.

Abstract:
The reliability of hadith, which is one of the fundamental sources of religious science, has been discussed from the beginning. To overcome this problem, lots of methodologies which considers the imputation ofhadiths has been used until today. However, since they are not enough to solve the problem, methods which emphasizes the text in critisizm ofhadiths have arised. One of these methods is to compare the hadiths with positive science data. Specialists interested in hadiths, divide this method into two with respect to application of them to collection ofhadiths. These are "traditional" and "renewal". Traditional specialists opposed to apply this method on hadiths. They think that hadith may have divine inspiration source, date of science may change with time so the critisizm of religious text done by scientists are unreliable A group of specialist supporter of renewal suggest to refuse all the hadiths which are contrary to science without looking their inputotions, another group suggests to refuse only ones with weak imputations and another group which we are agree with suggest to analyze every hadith with respec to its imputotion and also its text. In this study, toughts of the last group are considered and it's decided that the most reliable method is to analyze the hadiths with respect to their imputations and text together. In this way hadiths which are tought to be disagree with science must be analyzed with respect to language, culture etc. and it must be proved that they contain information related to science. The hadiths decided to contain information disagree with science must be searched from all hadith sources first with respect to their imputations, then with respect to their text In this thesis, lots of hadith, chosen from valid sources, one analized with respect to their imputation and text, suitable to the method succested in this thesis. It's seen except a few of them, they all have weak imputations. This supports the idea it's suspicious that hadiths disagree with science one belong to Hz Muhammad.