Dolmabahçe Gazhanesinin kuruluşu ve işletmesi
Dolmabahçe Gasworks buildig and operational
Yazar: HURİYE SEVCAN TEKİN
Danışman: PROF.DR. UFUK GÜLSOY
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türk Tarihi Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Tarih = History

Özet:
Sultan Abdülmecid döneminde Dolmabahçe Sarayı'nın aydınlatılması amacıyla, eskisaray ahırlarının arka kısmına, bugünkü İnönü Stadyumu'nun bulunduğu alana, 1853 yılındainşa edilen Dolmabahçe Gazhanesi, Avrupa'daki gelişmeleri takip etmeye çalışanOsmanlıların ilk modern sanayi tesislerinden biridir.Yeni teknolojiyi Osmanlı topraklarına taşıyan ilk gazhane olma özelliğine de sahip olanbu yapı sayesinde, 1856 yılında, Osmanlı Devleti'nde ilk defa havagazlı şehir aydınlatmasıgerçekleştirilmiştir. Hazine-i Hassa Nezareti'ne bağlı olarak hizmete girmiş olan DolmabahçeGazhanesi'nin gaz ocaklarında oluşan üretim fazlası havagazı halkın hizmetine sunulmuş veböylece gazhane kentleşmenin de önemli bir unsuru olmuştur. Tarifeli ücret karşılığıyararlanılan aydınlatma hizmeti çok talep görünce tüm şehrin havagazı ile aydınlatılmasıdüşüncesi gelişmiş ve Dolmabahçe Gazhanesi örnek alınarak yeni gazhaneler inşa edilmiştir.Uzun yıllar devlet kontrolünde idare edilen Dolmabahçe Gazhanesi İşletmesi 1914yılında özelleştirilerek bir Fransız şirketine devredilmiştir. Havagazı fabrikası Cumhuriyetinilk yıllarında devlet saraylarını ve İstanbul sokaklarını aydınlatmaya devam etmişse de bualanda kullanılan havagazının yerini hızla elektriğin alması gazhanenin hizmet alanınıdaraltmıştır.1955 yılında İnönü Stadyumu'nun genişletilmesi sırasında bir bölümü yıkılmış olantarihi Dolmabahçe Gazhanesi, Belediye meclisince alınan kararla Kâğıthane ve Silahtararasındaki Poligon mevkiine taşınmıştır. Dolmabahçe Gazhanesi'nin üretimine, 1960 yılında,teknolojisinin eski olması, sürekli zarar etmesi, çevre kirliliği yaratması ve ekonomik ömrünütamamlamış olması nedeniyle son verilmiştir.

Abstract:
Dolmabahce Gasworks was built in 1853 in the time of Sultan Abdulmecid for lightingthe Dolmabahce Palace. It was built in the backside of the palace barns where the InonuStadium is situated today and it was one of the first industrial facilities of the Ottomans whowere trying to follow the innovations in Europe.In 1856, the first city lighting with the use of gas was performed by this facility whichhas brought the new technology to the Ottoman land. Dolmabahce Gasworks which wasexecuted by the Ministry of the Treasury had also contributed to city life by supplying thesurplus gas to the use of people. With the increasing demand for this lighting service newgasworks were built by sampling Dolmabahce Gasworks.After being managed by the State for a long time, in 1914 the facility was privatized andtransferred to a French company. The Gasworks had continued to perform during the firstyears of the Republican era for lighting the state palaces and the streets of Istanbul. Howeverthe service area was narrowed with the larger use of the electricity that time.In 1955 a part of the Gasworks was broken down during the enlargement of the InonuStadium and moved to Poligon location between Kağıthane and Silahtar by the decree of theMunicipal Assembly. Due to its old technology, negative balance sheets and the fact that itcaused environmental pollution, Dolmabahce Gasworks had completed its service in 1960