Gümrük Birliği ve Türkiye ekonomisine etkileri
Customs union and the effects on Turkey economy
Yazar: MİRZA HALİT ÇAĞLAYAN
Danışman: PROF. DR. HARUN BAL
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomik etki = Economic effect ; Gümrük Birliği = Customs Union ; Türk ekonomisi = Turkish economy ; İhracat = Export

Özet:
Sanayileşmiş ülkeler başta olmak üzere birçok ülke 1950'lerden sonra dünya ticaretinde görülen değişikliklere uyum sağlamak ve bu değişikliklerin avantajından faydalanabilmek için iktisadi bütünleşme sürecine girmişler ve çeşitli organizasyonların içerisinde yer almışlardır. Bu organizasyonların içinde en dikkat çekeni ise Avrupa Birliği (AB) ve özelde de Gümrük Birliği (GB) olmuştur. Tarihte en çok görülen bütünleşme  şekli olan GB,  üyeler arasında her türlü tarife ve kotaların kaldırılmasını ve üçüncü ülkelere karşı ortak bir tarife oranı uygulanarak ortak dış ticaret politikalarının benimsenmesini ifade etmektedir. Bu çalışmada Gümrük Birliği (GB)'nin Türkiye ve AB arasındaki dış ticaret hacmi üzerine etkileri 1982-2010 dönemi kapsamında analiz edilmiştir. Çalışmanın temel amacı, GB'nin Türkiye açısından ticaret yaratıcı ve ticaret saptırıcı etkilerinin ortaya konulmasıdır.  Bu amaç doğrultusunda belirlenen ihracat ve ithalat modelleri zaman serisi yöntemi kapsamında çeşitli analiz teknikleri kullanılarak tahmin edilmiştir. İhracat ve ithalat modellerine ilişkin yapılan eş-bütünleşme test sonuçlarına göre GB, Türkiye'nin AB'ye yaptığı ihracat ve AB'den yaptığı ithalat hacmini pozitif yönde etkilemektedir. Çalışmadan elde edilen genel sonuçlar, GB'nin ticaret yaratıcı etkisinin olduğunu, buna karşın bu etkinin oldukça sınırlı kaldığını göstermektedir. Türkiye'nin GB sonrası gerçekleştirdiği toplam ihracatının pazar paylarına bakıldığında AB'nin payının azalması ve üçüncü ülke pazarlarına ihracatının artması ise GB'nin Türkiye açısından ticaret saptırıcı sonuçları olmadığının bir göstergesidir.

Abstract:
After 1950s, many countries, particularly industrialized countries entered into the process of economical integration and took their place in various organizations in order to adapt to the changes occuring in world trade and to benefit from the advantages of those changes.  The most notable of these organizations has been European Union (EU) and Customs Union in particular. The Customs Union which is the most common form of integration in history refers to the removal of all kinds of tariffs anf quotas between the members and the adoption of a common external trade policy through applying a common tariff rate against the underdeveloped countries. Current study analyzes the effects of Customs Union (CU) on foreign trade volume between Turkey and EU for the period of 1982-2010. The main aim of the study is to demonstrate the trade creation and trade diversion effects of CU for Turkey. The export and import models determined for this purpose were estimated by different methods in the context of time series analysis. According to co-integration tests results, CU affects both export volume of Turkey to EU and import volume of Turkey from EU positively. Overall results show that CU induce a trade creation effect although this effect is limited. Besides, when Turkey's export market share after CU is examined, the decrease in the share of EU and the increase in Turkey's export to third countries indicate that trade diversion effects of CU do not exist for Turkey.