Antalya koşullarında özel ağaçlandırma arazisinde yetiştirilen bazı badem çeşitlerinin fenolojik, biyolojik ve pomolojik özelliklerinin belirlenmesi
Determination of the phenological, biological and pomological properties of some almond varieties growing in the special silviculture area in Antalya conditions
Yazar: AYFER HIZ
Danışman: PROF. DR. SADİYE GÖZLEKÇİ
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, 2018-2019 yılları arasında Antalya koşullarında yetiştirilen bazı badem Prunus dulcis (Mill.) çeşitlerinin fenolojik, biyolojik ve pomolojik özelliklerinin belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. Çalışmada, 'Nonpareil' çeşidi ana çeşit; 'Texas' çeşidi tozlayıcı çeşit olarak kullanılmıştır. Denemede, badem ağaçlarında fenolojik (Tomurcuk kabarması, tomurcuk patlaması, yapraklanma, çiçeklenme başlangıcı, tam çiçeklenme, çiçeklenme sonu, meyve hasadı), biyolojik (Çiçek tozu canlılık oranı, çiçek tozu çimlenme oranı, çiçek tozu üretim miktarı, meyve tutum oranı, meyve gelişimi ve verim), pomolojik (Kabuklu ve kabuksuz meyvenin ağırlık, en, boy ve renk ölçümleri) özellikleri incelenmiştir. Ayrıca, olgun bademlerde toplam yağ ve toplam protein miktarları belirlenmiştir. 
Çalışma sonunda, 2018 yılında çiçeklenme süresi 21 gün ('Tuono') ile 14 gün ('Texas'); 2019 yılında ise 16 gün ('Nonpareil') ile 14 gün ('Texas') arasında gözlenmiştir. Meyve hasat tarihi incelendiğinde; 2018 yılında 'Tuono' (10 Temmuz) çeşidini, 'Nonpareil' (16 Temmuz) ve 'Texas' (19 Temmuz) çeşitlerinin izlediği belirlenmiştir. 2019 yılında ise 'Nonpareil' (8 Ağustos) çeşidi, Tuono' (9 Ağustos) çeşitleri erken hasat edilirken, 'Texas' (26 Ağustos) çeşidi yine daha geç olgunlaşmıştır. Yapılan  biyolojik  incelemelerde, anter sayısı en fazla'Texas' (38.35), en az ise'Nonpareil' (26.70) çeşidinde bulunmuştur. Bir çiçekteki çiçek tozu miktarı ise en fazla 'Nonpareil' (29330 adet), en az 'Tuono' (21000 adet) çeşidinden elde edilmiştir. Çeşitlerin çiçek tozu çimlenme oranı bakımından ise, 2018 yılında en yüksek değer 'Nonpareil' (%81.59) çeşidinde, en düşük değer ise 'Tuono' (%76.75) çeşidinde, 2019 yılında en yüksek değer 'Tuono' (%74.73) çeşidinde, en düşük değer ise 'Nonpareil' (%69.70) çeşidinde belirlenmiştir. Buna karşın, çiçek tozu canlılğı en yüksek 'Tuonol' (%94.70) çeşidinden, en düşük ise 'Texas' (%88.00) badem çeşidinden elde edilmiştir. Her iki deneme yılında da, en yüksek meyve tutum oranı 'Tuono' çeşidinde, en düşük meyve tutum oranı ise 'Nonpareil' çeşidinde belirlenmiştir. 2018-2019 yıllarında yapılan meyve ölçümlerinde; 'Nonpareil' çeşidi meyve boyu, Tuono' çeşidi meyve eni, 'Texas' çeşidi ise meyve kalınlık ölçümlerinde en yüksek değerleri vermişlerdir. Bu çalışma sonucunda, tozlayıcı olarak kullanılan 'Texas' badem çeşidinin daha geç çiçeklenmesi nedeniyle, ana çeşit olan 'Nonpareil' çeşidine uygun bir tozlayıcı olmadığı elde edilen bulgularla desteklenmiştir. 'Nonpareil', 'Tuono' ve 'Texas' badem çeşitlerinde toplam yağ içeriği 2018 yılında sırasıyla %14.31, %16.30 ve %19.72; 2019 yılında ise %19.40, %17.38, ve %16.88 olarak bulunmuştur. Toplam protein miktarları; çeşitlere gore ('Nonpareil, 'Tuono' ve 'Texas') sırasıyla 2018 yılında %32.43, %54.03 ve %40.93; 2019 yılında ise %44.76, %42.00, %53.86 olarak belirlenmiştir.

Abstract:
In this study, the aim of this study was to determine phenological, biological and pomological characteristics of some almond Prunus dulcis (Mill.) cultivars grown in Antalya conditions at 2018-2019 years. In this study, 'Texas' varietiy was used as pollinator varieties while 'Nonpareil' used main variety. In experiment, phenological (bud swell, bud break, foliation, beginning of flowering, full bloom, post bloom, fruit harvest), biological (pollen viability rate, pollen germination rate, pollen production rate, fruit set, fruit development and fruit yield), pomological (color measurements, weight, lenght, width, thickness of shell fruit and unshelled fruit) properties were examined. In addition, total fat, total protein, moisture and ash contents of mature almonds were determined. 
At the end of the study, the flowering period was observed in 2018 was 21 days ('Tuono') and 14 days ('Texas'), in 2019 16 days ('Nonpareil') and 14 days ('Texas'). When the fruit harvest date is examined; in 2018 'Tuono' (10 July), 'Nonpareil' (16July) and 'Texas' (19 July) were followed. In 2019, while harvested early 'Nonpareil' (8 Agust), 'Tuono' (9 Agust) and then 'Texas' (26 Agust) variety matured later. In biological investigations, the amuont of anther was maximum 'Texas' (38.35 piece) and the minimum amount of anther was 'Nonpareil' (26.70 piece). The amount of pollen in one flower maximum 'Nonpareil' (29330 piece), minimum 'Tuon' (21000 piece) varieties were obtained. In terms of pollen germination rate of the cultivars, the highest value 'Nonpareil' (%81.59) and the lowest value was found as 'Tuono' (%76.75) in 2018. Over agains, the highest pollen viability rate was obtained from 'Tuonol' (94.70%) and the lowest was from 'Texas' (88.00%) in 2019. In both trial years, the highest fruit set rate 'Tuono' and the lowest fruit set rate 'Nonpareil' was determined. In fruit measurements made in two years, fruit lenght 'Nonpareil', fruit width 'Tuono' and fruit thickness 'Texas' varieties they gave the highest values. As a result of this study, due to late flowering of 'Texas' almond variety, which is used as pollinator, 'Nonpareil' is not a suitable pollinator ıt was supported by the findings. Total fat content in ' Nonpareil' Tuono' and 'Texas' varieties were found as 14.31%, 16.30% and 19.72.7% respectively, in year 2018 while it was 19.40%, 17.38 % and 16.88.5% in year 2019. Similarly, protein contents of varieties were higher in 2019 than that found in 2018 except that of 'Tuono'.. It was found that total protein amounts of  varieties (Nonpareil, Tuono and Texas, respectively) were 32.43%, 54.03% and 40.93% in year 2018 while 44.76%, 42.00% and 53.86% in year 2019.