Trabzon'daki geleneksel oyuncakların halkbilimi açısından incelenmesi
An examination of traditional toys of Trabzon from the point of folklore
Yazar: FATMAGÜL AKBAŞ
Danışman: DOÇ. DR. ŞİRİN YILMAZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore
Dizin: Geleneksel oyunlar = Traditional games ; Halk bilimi = Folklore ; Oyuncak = Toy ; Trabzon = Trabzon

Özet:
Çocuk ve yetişkinlerin geleneksel ekolojik bilgi bağlamındaki yaratıcılıklarını ortaya koyan ve çocukluk çağıyla özdeşleşmiş olan oyuncaklar geleneksek bilginin korunmasını, kültürün kuşaklar arasındaki aktarımını sağlamaktadır. Ekolojik çevredeki malzemeler kullanılarak üretilen oyuncaklar bireyin ait olduğu çevreyi tanımasına ve kültürel formlar 
kapsamında oyuncaklar etrafında üretilen oyunlarla toplumsallaşmasına hizmet etmektedir. Bunun yanı sıra oyuncakların yapımı ve onlarla oyun kurulması bireyin bilişsel ve fiziksel gelişimini desteklemektedir. Oyuncaklar, bünyesinde kültürel, sosyal, coğrafî ve ekonomik özellikler taşıyan maddî kültür ürünüdür ve sosyal, beşerî birçok bilimin inceleme alanına girmiştir. Aynı zamanda bu çalışmanın, birçok bilimin kavşak noktasında yer alan halkbilimi disiplini çerçevesinde yapılmış olması farklı disiplinlerden yararlanılmasını doğurmuştur. Bu çalışmada Trabzon örneklem alan olarak seçilmiştir. Buradan derlenen oyuncaklar halkbilimi çerçevesinde incelenmiştir. Tezin ilk bölümünde, oyun ve oyuncağa ilişkin 
kavramsal çerçeve çizilmiş, oyuncak hakkında yapılmış çalışmalar tanıtılmıştır. İkinci bölümde, Trabzon'un tarihi, coğrafî ve sosyo-ekonomik özellikleri hakkında genel bilgilere yer verilmiştir. Üçüncü bölümde ise sahadan derlenen oyuncakların yapımında kullanılan malzemeler, yapım aşamaları, oyuncak tercihinde cinsiyet farklılığı, oynanış şekline ait bilgiler fotoğraflarıyla birlikte göz önüne serilmiştir. Derlenen oyuncaklar ürün, ürünü yapan ve ürünle oynayan çerçevesinde performansın parçası oluşu bakımından incelenmiştir. Ham madde temininden oyuncağın yapımı aşamasına kadar gerçekleşen süreç boyunca halkbilimsel unsurlar saptanmış ve etrafında şekillenen geleneksel oyun çeşitliliği tespit edilmiştir. Böylece söz konusu oyuncakların kültür içinde doğuşu ve şekillenişi ortaya koyulmuş, etraflarında oluşan kültürel unsurlar 
halkbilimi perspektifinden incelenmiştir.

Abstract:
Deciphering the creativity of children and adults in the context of traditional ecological knowledge and identified with childhood, toys ensure the preservation of traditional knowledge and the transmission of culture between generations. Toys produced by using materials in the ecological environment serve the individual to recognize the environment 
he belongs to and socialize with the games produced around toys within the scope of cultural forms. In addition, the construction of toys and the establishment of games with them support the cognitive and physical development of the individual. Toys are the product of material culture, which has cultural, social, geographical and economic features, and have entered the field of study of many social and human sciences. At the same time, the fact that this study was carried out within the framework of the discipline of folklore, which is at the crossroads of many sciences, led to the use of different disciplines. Trabzon was chosen as the sample area in this study. The toys compiled from here were 
examined within the framework of the discipline of folklore. In the first part of the thesis, the conceptual framework of game and toy was drawn, and the studies about toys were introduced. In the second part, general information about the historical, geographical and socio-economic characteristics of Trabzon is given. In the third part, the materials used 
in the creation of the toys collected from the area, the stages of creation, the gender difference in the choice of toys, and the information about the way of playing are presented together with their photographs. The compiled toys were examined in terms of being a part of the performance within the framework of the product, the product maker and the product player. During the process from the procurement of raw materials to the construction of the toy, folkloric elements were identified and the traditional game variety formed around it was determined. Thus, the birth and formation of these toys within culture have been revealed, and the cultural elements formed around them have been examined from the perspective of folklore.