Trabzon İl Halk Kütüphanesi`ndeki Arap dili ve belagatı alanındaki yazmalar ve Ali Kuşçu`nun "Risale fi`l-Mecaz ve`l-İsti`are"sinin edisyon kritiği
The manuscripts of Arabic languange and rhetoric in Trabzon Public Library and Ali Kushchu`s "Risale fi`l-Mecaz ve`l-İsti`are`s critical editionare
Yazar: MURAT SULA
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET REŞİT ÖZBALIKÇI
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2000
Konu: Din = Religion ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Ali Kuşçu = Ali Kuşçu ; Arapça = Arabic ; Belagat = Eloquence ; Yazma eserler = Manuscripts

Özet:
Bu araştırmada, Trabzon İl Halk Kütüphanesi'nde Arap dili ve belagatı alanındaki yazmalar ve Ali Kuşçu'nun Risale fî'1-Mecâz ve'1-İsti'âre'simn edisyon kritiği ele alındı. Çalışmanın gerçekleştirildiği kütüphanenin resmî kayıtlarına göre, burada 475 cilt yazma eser bulunmaktadır. Çalışma sonucunda bu ciltler içinde 700 küsur yazmanın olduğu tesbît edildi. Bunlardan, tez konusuyla ilgili olanların adedi 81 olup, 30'u metin, 47'si şerh, haşiye ve ta'lik, 4'ü de risaledir. Bu eserler, muhtelif zamanlarda, Osmanlı medreselerinde okutulmak üzere müteaddit baskılan yapılmış ders kitapları olduğu tesbit edilmiştir. Bu yazmaların çoğu, Cumhuriyet öncesi, bu ilde bulunan kütüphanelerden aktarıldığı, eserler üzerindeki kayıtlardan ortaya çıkarılmıştır. * * Semerkand asıllı bir astronom âlimi olan Ali Kuşçu'nun edebî yönünü konu alan bir çalışmanın yapıldığı şu ana kadar tesbit edilemedi ve bu alandaki eksikliğin giderilmesi için, bu çalışmanın bir bölümünde de onun konuyla ilgili eserinin edisyon kritiği ele alındı. Bu çalışma, biri Trabzon İl Halk Kütüphanesi'nde diğer dördü ise İzmir Milli kütüphane' sinde tesbit edilen beş nüshası karşılaştırarak gerçekleştirildi. Yapılan çalışma sonucunda, Ali Kuşçu'nun, astronomi ve matematik konularının dışında sarf, nahiv, mantık, tefsir, tarih vb. konularda, kaynaklarda yer almayanlar da dahil toplam 50 eseri tesbit edilabildi. Bu eserlerinin ekserisi, risale türünden olup, çoğu hâlâ yazma halindedir. * Çalışma üç bölümden oluşmaktadır: Birinci bölümde, Trabzon İl Halk Kütüphanesi'nde Arap dili ve belagatı alanındaki yazmalar, ikinci bölümde Ali Kuşçu'nun hayatı, eserleri ve bunlardan "Risale fi'1-Mecâz ve'l-İsti'âre'simn tanıtımı yapılmaya çalışıldı. Üçüncü bölümde de yazmanın edisyon kritik metni sunuldu.

Abstract:
In this work, Ali Kushchu's Risale fi'1-Mecâz ve'1-İsti'âre's critical edition and manuscripts about Arabic language and rhetoric in Trabzon Public Library were investigated. According to to the records of the library, there are 475 volumes of manuscripts. As a result our study we found out that 700 manuscripts are extant, 81 of these are related with out research subject, 30 of them are main text, 47 commentaries, super commentaries and 4 texts. Which were published as that books to be used in the schools of Ottoman Empire at verious times. It was also understood from the records that most of manuscripts which were published before the Turkhish Republic had been transferred from the libraries of Trabzon. So far we could not find out any study made about the literal side of AH Kushchu, who himself was a Samarkandian astronomen. In order to fill the gap in this filed we have edition of this work in produced a critical in one part of study. This study was made in respect with five copies of his work, four of which in the Library of Trabzon and the remaining in the National Library of Izmir, in Turkey. At the end of our study, we were able to find out that he had fifty woks in different fields, such as astronomy, mathematics, linguistics, logic, Qur'anic, commentary (tafsir) and history, which some of them were not stated in the sources. Most of these works are the kind of text, mainly in manuscripts. This study is compesed of three chapters; In the first chapter, we dealt with the manuscripts of Arabic language and rhetoric (Belâğha) which were found in the Library of Trabzon. The second chapter deals with AH Kushchu's life, works and the definition of his work called "Risale fi'1-Mecâz ve'1-İsti'âre". In the third and final chapter we produced the critical edition of the manuscript.