Vergilemede uluslararası bilgi değişimi: Türkiye açısından bir değerlendirme
International exchange of information in taxation: An evaluation from Türkiye's perspective
Yazar: EMİNE BAŞARIR
Danışman: PROF. DR. MİRCAN TOKATLIOĞLU
Bursa Uludağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Maliye Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Maliye = Finance

Özet:
Vergi, devletin kamu geliri elde etmek amacıyla başvurduğu ilk kaynak olmakla birlikte kamu gelirleri içerisindeki en büyük paya sahip başlıktır. Devletler vergi gelirlerinin güvenliğini pek çok ekonomik amaç çerçevesinde güvence altına almak istemekte ve vergi kaybını önlemek amacıyla bir takım ulusal düzenlemelerde bulunmaktadır. Ancak küreselleşme süreciyle birlikte vergi, ulusal sınırları aşarak uluslararası bir enstrümana dönüşmüştür. Dolayısıyla vergi güvenliğinin sağlanabilmesi için bir devletten ziyade birçok devletin bir araya gelerek ortaklaşa hareket edeceği bir sistemin varlığı, günümüzde ihtiyaç duyulan en büyük şey haline gelmiştir. Vergilemede uluslararası bilgi değişimi bu ihtiyacın karşılanması amacıyla geliştirilmiş uluslararası bir sistemdir. Vergilemede uluslararası bilgi değişimi, ülkelerin yerleşik durumdaki vergi mükelleflerine ilişkin kişisel ve finansal bilgileri toplayarak söz konusu bilgileri karşılıklılık esası çerçevesinde diğer ülkelere raporlanmasını öngören ve bunu uluslararası anlaşmalar aracılığıyla gerçekleştirilmesine olanak tanıyan bir sistemdir. Uluslararası bilgi değişiminin hukuki temeli OECD Model Sözleşmesi 26.madde ile ortaya konmakta ve değişime tabi olan bilgilerin kapsam ile bilgi değişim yöntemleri bu anlaşmada belirtilmektedir. Ayrıca yürürlükte bulunan diğer uluslararası bilgi değişim anlaşmalarında değişim konusu bilginin gizliliğinin ve güvenliğinin sağlanması ile mükelleflerin bilgi değişimi sürecindeki haklarına ilişkin açıklamalar yer almaktadır. Buna göre değişime konu olan kişisel ve finansal bilgiler genel anlamda kişisel bilgi olarak nitelendirilmektedir. Dolayısıyla söz konusu bilgilerin değişimi ile ilgili vergi mükelleflerinin değişim konusunda bilgilendirilmesi, mükellefler açısından kendilerine tanınan hakları kullanabilmeleri için oldukça önem taşımaktadır.  Bu tezde Türkiye'deki vergi mükelleflerinin uluslararası bilgi değişimi çerçevesinde karşılaşabilecekleri olası hukuki sorunlar ile uluslararası kuruluşların (OECD ve AB) uluslararası bilgi değişimi çerçevesinde Türkiye'ye yönelik değerlendirmeleri ele alınmaktadır. Konuya ilişkin literatür taraması yapılarak çalışmanın genelinde nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Türkiye'de vergi mükelleflerinin özellikle otomatik bilgi değişimi çerçevesinde bilgilendirilmediği bilinmektedir. Bu durum Türkiye'deki vergi mükelleflerinin hak ve özgürlüklerini kullanabilmeleri önünde bir engel oluşturabilir. Zira vergi mükellefleri bilgi değişiminden, ancak değişim gerçekleştikten sonra haberdar olabilmektedir. Dolayısıyla Türkiye'deki vergi mükelleflerinin kendilerine tanınan hakları uluslararası bilgi değişimi çerçevesinde kullanabilmeleri için Türkiye'nin bu doğrultuda atması gereken birtakım adımlar olduğu görülmektedir.

Abstract:
Tax is the first source that the state uses to obtain public revenues and it is the title that has the largest share in public revenues. States want to secure the security of tax revenues within the framework of many economic objectives and make a number of national regulations in order to prevent tax loss. However, with the globalisation process, tax has transcended national borders and turned into an international instrument. Therefore, in order to ensure tax security, the existence of a system in which many states, rather than one state, will come together and act jointly has become the greatest need today. International exchange of information in taxation is an international system developed to fulfil this need. International exchange of information in taxation is a system that allows countries to collect personal and financial information on resident taxpayers and to report this information to other countries on a reciprocity basis and to realise this through international agreements. The legal basis of international information exchange is set forth in Article 26 of the OECD Model Convention and the scope of the information subject to exchange and the methods of information exchange are specified in this agreement. In addition, other international information exchange agreements in force contain explanations regarding the confidentiality and security of the information subject to exchange and the rights of taxpayers in the information exchange process. Accordingly, personal and financial information subject to exchange is generally considered as personal information. Therefore, informing taxpayers about the exchange of such information is of great importance for taxpayers to be able to use the rights granted to them. In this thesis, the possible legal problems that taxpayers in Turkey may face within the framework of international information exchange and the evaluations of international organisations (OECD and EU) towards Turkey within the framework of international information exchange are discussed. A literature review on the subject was conducted and qualitative research method was used throughout the study. It is known that taxpayers in Turkey are not informed about the automatic exchange of information. This situation may constitute an obstacle for taxpayers in Turkey to exercise their rights and freedoms. This is because taxpayers can only be informed about the exchange of information after the exchange takes place. Therefore, in order for taxpayers in Turkey to exercise their rights within the framework of international information exchange, Turkey needs to take some steps in this direction.