Miguel Angel Asturias'ın El Senor Presidente (Bay Başkan) ve Mario Vargas Llosa'nın La Fiesta del Chivo (Teke Şenliği) adlı romanlarında diktatörlük teması ve diktatör figürü
The Theme of Dictatorship and the Figure of Dictator in the Novels El Senor Presidente (Mr. President) of Miguel Angel Asturias and La Fiesta del Chivo (The Feast of the Goat) of Mario Vargas Llosa
Yazar: NESLİHAN KADIKÖYLÜ
Danışman: PROF. DR. MEHMET NECATİ KUTLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Batı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / İspanyol Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Batı Dilleri ve Edebiyatı = Western Linguistics and Literature
Dizin: Asturias, Miguel Angel = Asturias, Miguel Angel ; Diktatörlük = Dictatorship ; Llosa, Mario Vargas = Llosa, Mario Vargas ; Roman = Novel ; Sosyal yapı = Social structure ; İspanyol edebiyatı = Spainsh literature

Özet:
"Diktatörlük" ve "diktatör" romanları; bir yanda yıkıcı toplumsal süreçlerin, insanın değersizleşmesinin ve toplumsal yabancılaşmanın, diğer yanda ise tüm bunların üstesinden gelebilme umudunun bir ifadesidir. Latin Amerika'da XX. yüzyılın başlarına doğru filizlenmeye başlayan otoriter ve merkeziyetçi yönetimlerin ardından ortaya çıkan bu tür, dönemin toplumsal koşullarını çok boyutlu bir biçimde ele alarak güçlü bir toplumsal eleştiri ortaya koymaktadır.
Bu çalışmada, iki örnek eser olarak seçilen Bay Başkan ile Teke Şenliği'nde toplumsal yapıya ait unsurlar, bu yapıyı tanımlayan anahtar kavramlar ve kişiler arası otorite-itaat ilişkileri ile yazarların dünya görüşleri tartışılmış ve açıklanmaya çalışılmıştır. Bu doğrultuda Latin Amerika romanında diktatörlük temasının ve diktatör kimliğinin söz konusu eserler kapsamında ele alınışını açıklamak, metinlerin konu edindiği dönemleri edebiyat sosyolojisi bağlamında anlamak ve süreç içinde değişime uğrayan toplumsal yapıları ortaya koymak amaçlanmıştır.
Araştırmada Bay Başkan ve Teke Şenliği adlı eserler, Lucien Goldmann'ın oluşumcu yapısalcılık adlı yöntemi doğrultusunda incelenmiştir. Edebiyat sosyolojisi alanında kendisinden önceki çalışmalara yenilerini ekleyen Goldmann'ın geliştirdiği bu yöntem, eseri kaleme alan yazarın içinde yaşadığı toplumun yapısını ve eserin ortaya konmasına yol açan koşulları göz önünde bulundurmaktadır. Ayrıca farklı dönemlerde yazılmış olan bu eserlerdeki toplumsal yapı ve ilişkileri daha ayrıntılı açıklayabilmek amacıyla Norbert Elias'ın ilişkisel sosyolojisinden de yararlanılmış ve süreç temelli bir bakışla değerlendirmeler yapılmıştır. Otorite-itaat ilişkileri üzerine açıklamalar kısmında ise, Erich Fromm'un özgürlükten kaçış mekanizmalarından biri olarak açıkladığı robot uyumluluğu kavramından yararlanılmıştır.
Sonuçlar açısından bakıldığında, her iki eserde de gerçeğe uygun birer roman evreni yaratıldığı, eserlerdeki toplumsal yapıların, ilişkilerin ve yapıları oluşturan süreçlerin Goldmann'ın belirttiği gibi tutarlı bir biçimde kurgulandığı görülmüştür. Ayrıca her iki eserde toplumun derin bir yabancılaşma içinde varlığını sürdürdüğü, genel olarak diktatörü mitleştirdiği ve diktatöre koşulsuz bir biçimde itaat ettiği görülmüştür. Ancak Vargas Llosa'nın –Asturias'ın aksine– bu bakış açısını yıkmaya çalıştığı ve diktatörü tanrısallaştırmak yerine onu "ölümlü ve iktidarsız bir fani" olarak betimlediği fark edilmektedir.
Eserlerde, toplumsal açıdan belirlediğimiz ve o dönemde Guatemala'da ve Dominik'te hâkim olan toplumsal anlayışı yansıttığını düşündüğümüz başlıca kavramlar ise; "yabancılaşma", "şiddet/işkence", "adaletsizlik", "iletişimsizlik", "korku", "tutsaklık" ve "ölüm"dür. Ayrıca Teke Şenliği'nde tüm bunların yanı sıra, bir iktidar aracı olarak "cinsellik" ile Erich Fromm'un tanımıyla "robot uyumluluğu" da yer almaktadır.
Araştırmanın son aşamasında seçilen eserler ilişkisel sosyoloji açısından değerlendirilmiştir. Buna göre; diktatörler ve sarayları ile geniş halk kitlelerinin gündelik yaşamdaki ilişkilerinin her iki eserde de geniş yer tuttuğu ve bu ilişkilerin – Norbert Elias'ın ifade ettiği gibi– toplumsal yapıyı çözümleme noktasında son derece önemli veriler sağladığı belirlenmiştir. Ayrıca eserlerdeki rejimlerin iç yapısının bir tür "saray toplumu" olarak şekillendiği ve saray çevresindeki elitler arası çatışmaların, aralarındaki rekabet ve gerilimin diktatörü iktidarda tutan önemli bir iktidar aracı olduğu görülmüştür.

Abstract:
"Dictatorship" and "dictator" novels are, on the one side, the expression of the destructive social processes, the deprivation of humanity and the social alienation, but on the other hand, they are the hope to overcome all of them. This genre, which emerged after authoritarian and centralist governments that began to sprout towards the beginning of the XX century in Latin America, reveals a strong social critique with a comprehensive consideration of this period.
In this study were discussed and tried to explain the theme of social structure, its descriptive concepts, the authority-obedience relations and the world views of the authors in Mr. President and The Feast of the Goat, two novels selected as examples. In this respect, it was aimed to explain, within the scope of these novels, the theme of dictatorship and the identity of the dictator in the Latin American novel, to understand the periods described in the books from the point of sociology of literature and to reveal the social structures changed during the process.
In the research, the novels Mr. President and The Feast of the Goat were studied by Lucien Goldmann's method called genetic structuralism. This method developed by Goldmann, who added his own research to the area of the sociology of literature, takes into consideration the structure of the society in which the writer is living and the conditions that lead him/her to the creation of the work. Besides, Norbert Elias' relational sociology was used to explain in more detail the social structure and relations in these novels written in different periods, and in this context, process-based evaluations were carried out. And also, the concept of automaton conformity, defined by Erich Fromm as one of the mechanisms of escape from freedom, was used to describe the authority-obedience relations.
In terms of results, it has been defined that in both novels a coherent universe was created, and the social structures, relations and processes of society were consistently constructed as Goldmann stated. It was also seen that in both novels the society was alienated from its reality, mythicized the dictator in general and obeyed him unconditionally. However, it was noticed that Vargas Llosa –unlike Asturias– tried to destroy this point of view and portrayed the dictator as "an impotent mortal" rather than deified him.
The main concepts that we have determined in the novels are the "alienation", "violence / torture", "injustice", "lack of communication", "fear", "captivity" and "death"; and which concepts also reflect the social conception of that period in Guatemala and Dominican Republic. Additionally, The Feast of The Goat includes "sexuality" as a power tool and Erich Fromm's concept of "automaton conformity".
At the final stage of the investigation, the novels selected as examples were analyzed from the perspective of relational sociology. According to this, the dictators and their palaces, as well as the relationships between the large masses in everyday life are widely found in both novels, and these relations, as Norbert Elias puts it, provide extremely important information for analysis of social construction. Moreover, it has been seen that the internal structure of the regimes in the novels has the characteristics of a "court society" and the conflicts between the elites of the palace, the rivalry and tension between them are important tools of power that keep the dictator in the power.