Güneydoğu anadolu bölgesi buğday ekiliş alanlarında görülen sarı pas (Puccinia striiformis f. sp. tritici) ırklarının tespiti, bazı buğday çeşit ve hatlarının klasik ve moleküler yöntemlerle dayanıklılık durumlarının belirlenmesi
Identification of yellow rust (Puccinia striiformis f. sp. tritici) races in wheat cultivated areas of southeastern anatolia region in türki̇ye, determination of resistance of some wheat varieties and advanced lines using classical and molecular markirs
Yazar: ŞEVKET ÖLMEZ
Danışman: PROF. DR. NEDİM MUTLU
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarımsal Biyoteknoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology ; Patoloji = Pathology ; Ziraat = Agriculture
Dizin: Ekmeklik buğday = Bread wheat ; Makarnalık buğday = Durum wheat

Özet:
Dünyada ve ülkemizde nüfusun hızlı bir şekilde artması buğdaya olan talebin önümüzdeki yıllarda da katlanarak artacağını göstermektedir. Küresel buğday üretimini olumsuz etkileyen hastalık etmenleri arasında pas ilk sırayı almaktadır. Buğday pas hastalık etmenleri arasında en yaygın görüleni, en fazla verim ve ekonomik kayba sebep olanı ise sarı pasa sebep olan Puccinia striiformis f.sp. tritici hastalık etmenidir.
Bu çalışmada Güneydoğu Anadolu Bölgesi ve Akdeniz Bölgesinden 25 farklı sarı pas örneği toplanmıştır. Bu örnekler Dünya Seti, Avrupa Seti, Avocet ve Tamamlayıcı Set kullanılarak ırk analizleri yapılmıştır. Yapılan virülens deseni testlemelerine göre Yr1 (%0), Yr2 (%96), Yr3 (%28), Yr4 (%12), Yr5 (%0), Yr6 (%100), Yr7 (%100), Yr8 (%72), Yr9 (%84), Yr10 (%0), Yr15 (%0), Yr17 (%80), Yr24 (%0), Yr25 (%68), Yr27 (%28), Yr32 (%64), YrSp (%28) olarak belirlenmiştir.
Bu çalışmada TAGEM' e ait tescilli buğday çeşitleri ve GAPTAEM' e ait ileri buğday hatları hem fide dönemi dayanıklılığı bakımından hem de ergin bitki dayanıklılığı bakımından klasik ve moleküler markırlar kullanılarak karakterize edilmiştir. Çeşitlerdeki sarı pas dayanıklılık genlerinin bulunma sıklığı Yr5 (%30), Yr10 (%22), Yr17 (%5), Yr18 (%23), YrSp (%24), Yr15 (%0) olarak bulunmuştur. İleri hatlardaki sarı pas dayanıklılık genlerinin bulunma oranı ise Yr5 (%28), Yr10 (%18), Yr17 (%73), Yr18 (%7), YrSp (%18), Yr15 (%0) olarak bulunmuştur.

Abstract:
Demand for wheat is expected to rise dramatically in the coming years due to significant population growth worldwide and in Turkey. Rust is the most significant disease factor affecting global wheat production. When it comes to wheat rust pathogens, yellow rust, caused by Puccinia striiformis f.sp. tritici, is by far the most prevalent disease factor and the source of the greatest yield and economic loss.
Twenty-five samples of yellow rust were gathered from various locations in Southeast Anatolia and the Mediterranean for this investigation. The World Set, European Set, Avocet, and Complementary Set were used to determine the race composition of these samples. According to the virulence pattern tests, frequencies were determined as follows: Yr1 (0%), Yr2 (96%), Yr3 (28%), Yr4 (12%), Yr5 (0%), Yr6 (100%), Yr7 (100%), Yr8 (72%), Yr9 (84%), Yr10 (0%), Yr15 (0%), Yr17 (80%), Yr24 (0%), Yr25 (68%), Yr27 (28%), Yr32 (64%), and YrSp (28%).
Both traditional and molecular markers were used to characterize the seedling and adult plant resistance of registered wheat varieties from the TAGEM and advanced wheat lines from the GAPTAEM. There was a significant difference in the frequency of yellow rust resistance genes between different kinds. In elite lines, we observed the following frequencies of yellow rust resistance genes: Yr5 (28%), Yr10 (18%), Yr15 (0%), Yr17 (73%), Yr18 (7%) and YrSp (18%).