Okul öncesi dönemde özel eğitim alan ve almayan ilköğretim 4, 5 ve 6. sınıf işitme engelli öğrencilerin zihin kuramı kapsamında yürütücü işlevler açısından incelenmesi
A study on the investigation of executive functions of 4th, 5th and 6th grade deaf sudents with and without preschool special education experience in terms of theory of mind
Yazar: RAFET FIRAT ŞİPAL
Danışman: PROF. DR. NUR PINAR BAYHAN
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Saldırganlık = Aggressiveness ; Zihin kuramı = Theory of mind

Özet:
Zihinsel durumların teorik yapılarını kavrama süreci, ?Zihin Kuramı? olarak isimlendirilmektedir. Yürütücü işlevlerin, zihin kuramı gelişimiyle ilişkili olduğu alanyazında belirgin bir şekilde ortaya konulmaktadır. Karmaşık yapıları oluşturabilme ve zihinsel yapıları kazanma sürecinin iletişim ve dil becerileriyle bağlantısı, işitme engelli çocukların yürütücü işlevlerinde gecikmeler olabileceğini düşündürmektedir. Bu gecikmeler, işitme engelli çocuklarda tepki kontrolü, dikkat esnekliği gibi bazı becerilerin gelişmesini olumsuz yönde etkiler. Zihin kuramı ve yürütücü işlevlerin gelişiminde iletişim ve dil becerilerinin önemi ve iletişim-dil problemi yaşayan işitme engelli çocuklarda saldırganlık davranışının sıklığı göz önüne alındığında, işitme engelli çocukların yürütücü işlevlerinin değerlendirilmesinin, zihin kuramı gelişimleri hakkında bilgi vereceği gibi, tepkisel davranışları üzerindeki etkilerini de ortaya koyabileceği düşünülmektedirAnkara il merkezindeki işitme engelliler ilköğretim okullarında öğrenim gören işitme engelli çocuklar, çalışmanın evrenini oluşturmaktadır. Çalışmada okul öncesi dönemde özel eğitim almış olan olmayan iki grup yer almıştır. Araştırmada iki farklı ölçek kullanılmıştır. İşitme engelli çocukların saldırganlık düzeylerini belirlemek amacıyla Buss-Durke Saldırganlık Ölçeği, yürütücü işlevlerin düzeyini belirlemek amacıyla ise Wisconsin Kart Eşleme Testi (Wisconsin Card Sorting Test-WCST) uygulanmış ve sonuçlar uygun istatistiksel yöntemlerle analiz edilmiştirElde edilen bulgulara göre okul öncesi dönemde alınan özel eğitimin saldırganlık düzeyleri üzerinde anlamlı bir etkisi olmadığı, ancak yürütücü işlevler üzerinde belirgin bir farka yol açtığı saptanmıştır. Bununla birlikte, çalışmada saldırganlığın hiçbir değişken üzerinde anlamlı etkisi bulunmamışken, yürütücü işlevlerin cinsiyet ve özel eğitim alma durumundan anlamlı şekilde etkilendiği belirlenmiştir. Bu bulgular ilgili alanyazın eşliğinde tartışılmış ve önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Children?s process of learning mental structures is named as ?Theory of Mind?. Retardation of language and communication skills of a deaf child effects the development of understanding other?s mental states. It is well documented in literature that theory of mind and executive functions are interrelated. The relation between constructing complex structures and acquiring mental structures and level of language skills may cause delays in the development of executive functions of children who are deaf. These delays effects development of some skills such as impulse control, attention flexibility. When the importance of language skills in development of theory of mind and executive functions and frequeny of aggressive behaviors of children who are deaf having language deficits are considered, investigation of executive functions of children who are deaf may explain their theory of mind development and effects on aggressive behaviors as wellSample of the study has analyzed within 2 groups; students with and without preschool special education experience. Two different scales have been used for data collection. Buss-Durke Aggression Scale for measuring aggressive behaviors, Wisconsin Card Sorting Test (WCST) for measuring executive functionsResults show that, preschool special education has no significant effect on aggressive behaviors but on executive functions. Besides, aggression has no significant effect of any variables analyzed in the present study. Results on executive functions show that, preschool special education and gender has significant effects on the development of executive functions. Results are discussed in the light of related literature and suggestions are made.