Vaka yönetiminin şizofreni hastalarının klinik belirtileri, sosyal işlevselliği ve yaşam kalitesi üzerine etkisi
The effect of case management on clinic symptoms, social functioning and li̇fe quality of schizophrenia patients
Yazar: EMİNE AYDIN
Danışman: DR. ÜNAL ALTINOK
Sağlık Bakanlığı / İstanbul Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Has. Eğt. ve Arş. Hastanesi / Psikiyatri Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2016
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Belirti ve semptomlar = Signs and symptoms ; Mental bozukluklar = Mental disorders ; Psikiyatrik hastalar = Psychiatric patients ; Ruh sağlığı hizmetleri = Mental health services ; Sosyal faktörler = Social factors ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Şizofreni = Schizophrenia

Özet:
AMAÇ: Toplum ruh sağlığı merkezleri (TRSM),  hastaların sorunlarına kişiye özel çözümler bulabilmek amacıyla  "vaka yönetimi " yapan servislerdir. Vaka yönetimi sonucunda hastaların tedavi uyumunun artması ile yatış oranlarının ve hastalık belirtilerinin azalması, sosyal işlevselliklerinin artması beklenir. Ülkemiz için oldukça yeni olan "vaka yönetimi " uygulamalarının yatış oranları ve sosyal işlevselliğe etkisini araştıran az sayıda çalışma bulunmaktadır. Zeytinburnu Toplum Ruh Sağlığı Merkezi'nde(TRSM)  vaka yönetimi ile en az bir yıldır takip edilen şizofreni hastalarının hastane polikliniklerinden takip edilen şizofreni hastalarına göre klinik özelliklerinin, sosyal işlevselliklerinin ve yaşam kalitelerinin araştırılması amaçlanmıştır.
YÖNTEM: DSM- IV tanı kriterlerine göre şizofreni tanısını karşılayan ve Bakırköy Prof.Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi'ne bağlı olarak hizmet veren Zeytinburnu TRSM'den en az bir yıldır düzenli takip edilen, ardışık olarak seçilmiş  41 hasta ve  DSM- IV tanı kriterlerine göre şizofreni tanısını karşılayan ve hastanemiz  9. Psikiyatri polikliniğinden  en az bir yıldır düzenli takip edilen, ardışık olarak seçilmiş 41 hasta çalışmaya dahil edilmiştir. Hasta görüşme ve değerlendirmeleri 2013 yılının Şubat ve Aralık ayları arasında yapılmıştır. Her iki gruba sosyodemografik veri formu verilerek hastaneye toplam yatış sayısı, son yıl hastaneye toplam yatış sayısı ve ilaç kullanım şekilleri karşılaştırılmıştır. Ayrıca her iki gruba uygulanan PANSS, Akıl Hastalığına İçgörüsüzlük Ölçeği, Calgary Şizofrenide Depresyon Ölçeği, Sosyal İşlevsellik Ölçeği, Yaşam Niteliği Ölçeği uygulanmış ve ölçek sonuçları kıyaslanmıştır.
BULGULAR: Son yıl ortalama yatış sayıları ve yatış gün sayıları hastane grubunda TRSM grubundan fazla olarak bulunmuştur. Çalışmamızda hastane grubunda %73,2 oranında, TRSM grubunda ise %65,9 oranında çoklu antipsikotik kullanımı tespit edilmiştir. TRSM grubunda çoklu ilaç kullanımında kısmi bir azalma tespit edilmişsede bu azalma istatistiki anlamlılık kazanmamıştır (p>0,05). TRSM grubundaki hastaların PANNS toplam, negatif ve genel psikopatoloji alt skorlarındaki ileri derecede anlamlı düşüklük (p<0,01), içgörü düzeyinde ileri derecede anlamlı (p<0,01) yükseklik, depresyon puanlarında ise anlamlı (p<0,05) düşüklük, sosyal işlevellik ölçeği toplam puanı ve bağımsız yetkinlik ve iş alt ölçeği puanları dışındaki tüm alt ölçek puanlarında ve yaşam niteliği ölçeği toplam ve alt ölçek puanlarında anlamlı yükseklik tespit edilmiştir (p<0,05).
SONUÇ: TRSM grubunun PANSS puanlarının düşük, sosyal işlevsellik ve yaşam kalitesi puanlarının yüksek bulunması vaka yönetiminin başarılı olduğunu göstermektedir. TRSM uygulamalarının içerisine sosyal biliş eğitimlerinin dahil edilmesi ve bu eğitimlerin etkinliğinin araştırılması yol gösterici olabilir. Hastane grubu ve TRSM grubunda benzer düzeyde çoklu antipsikotik kullanımı olduğu görülmüştür ve çoklu ilaç kullanımının önüne geçebilmek amacıyla hekimlerin ilaç yazma tutumlarına yönelik uygulamaların geliştirilmesi ve sonuçlarının araştırılması yararlı olacaktır.

Abstract:
INTRODUCTION: Community Mental Health Centers provide services of case management to provide personalized solutions to patients' problems. Increased patient compliance and social functioning along with decreased symptoms and hospitalization are anticipated as a results of case management. Limited research has been conducted concerning decreased hospitalization and increased social functioning with case management which is a newly implemented concept in Turkey. 
AIM: To investigate the possible spesific effect of case management through research comparing patients followed at hospital outpatient clinics for a year to patients followed at Zeytinburnu Community Mental Health Center [Zeytinburnu CMHC] (where a "strong suits approach" care plan is implemented) for a year, in terms of clinical aspects, social functioning and quality of life.                               
METHOD: 41 consecutive patients at least one year regularly followed up at Zeytinburnu CMHC which bear schizophrenia diagnosis regarding to DSM-IV diagnosis criterion and 41 consecutive patients at least one year regularly followed up at Bakirkoy Research & Training Hospital for Psychiatry, Neurology and Neurosurgery 9th psychiatry outpatients clinic which bear  schizophrenia diagnosis regarding to DSM-IV diagnosis criterion were included. Sociodemographic data form were given to both groups and total number of hospitalizations, number of hospitalizations in the last year and drug therapy administration routes of study groups were compared. The PANNS, Scale of Unawareness of Mental Disorder, Calgary Depression Scale, Social Fuctioning Scale, and The Quality of Life Scale scores of study groups were compared.
RESULTS: Mean number of hospitalizations was 0.70±0.78 for the hospital group and 0.19±0.40 for the CMHC group; the difference was statistically highly significant. Multiple antipsychotic use was determined as 73.2% for the hospital group and 65.9% for the CMHC group. Although multiple antipsychotic use was slightly less for the CMHC group, this did not reach statistical significance (p>0.05) PANNS total, negative and general scores as well as unawareness scores were different to a statistically highly significant (p<0.01); while depression, social functioning and quality of life scores were different to a statistical significant degree (p<0.05).
DISCUSSION: PANSS scores of CMHC were low, social functioning and quality of life scores were high; which points to success of case management. Incorporating interventions such as social cognition training into the CMHC services and investigation of effectiveness of this training may be a guide. Smilarly, in both group of CHMC and hospital patients, multiple antipsychotic use was found. To prevent polypharmacy, improvement of implementations concerning the prescription habits of physicians and research of its results may be profitable.