Duchenne musküler distrofi hastalarında endokrin komplikasyonlar ve kemik sağlığının değerlendirilmesi
Evaluation of endocrine complications and bone health in duchenne muscular dystrophy patients
Yazar: ENDER CAN EROĞLU
Danışman: DOÇ. DR. RIZA TANER BARAN
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi​ / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Amaç: Merkezimizde duchenne musküler distrofi (DMD) tanısıyla takip edilen ve kortikosteroid tedavisi alan hastaların kemik sağlığını ve hastalarda gelişebilecek endokrin komplikasyonları değerlendirmek.
Gereç ve Yöntemler: Sağlık Bilimleri Üniversitesi Antalya Eğitim Araştırma Hastanesi Çocuk Nöroloji ve Çocuk Endokrinoloji polikliniklerinde, Ocak 2013 ile Ocak 2023 tarihleri arasında, hastanemizde takibi yapılan ve 4 yaşından itibaren Deflazakort tedavisi başlanmış 162 DMD tanılı erkek hasta çalışmaya alındı. Hastalar steroid dozlarının kümülatif etkisinin kemik sağlığı ve endokrinolojik sistem üzerine olan etkilerini değerlendirmek adına 3 yaş grubuna (4-8, 8,1-13, 13,1-17 yaş) ayrıldı. Hastaların aynı boy ölçer ile ( Harpender boy ölçer) ile boy, kiloları alındı. ÇEDD (Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derneği) hesaplama aracı ile  boy standart sapma skoru (HSDS), kilo standart sapma skoru (WSDS), vücut kitle indexi standart sapma skoru (VKİ-SDS) hesaplandı. Dual x-ray absorptiometry  (DEXA) ile total vücut kemik mineral dansitesi z-skorları değerlendirildi. HbA1C, glukoz, kalsiyum, fosfor, magnezyum, 25-OH vitamin D (Vit D),  intac parathormon (PTH), tiroid stimülan hormon (TSH), serbest T4 (sT4), anti-tiroglobulin (Anti-TG), anti- doku peroksidaz (Anti-TPO), alkalen fosfataz (ALP) değerleri incelendi. 
Bulgular: Hastaların 58'i (%35,8) 4-8 yaş grubuna, 57'si (%35,2) 8.1-13 yaş grubuna, 47'si (%29) 13.1-17 yaş grubuna dahildi. İleri yaş grubunda ( 13.1-18 yaş),  HSDS diğer yaş gruplarına göre anlamlı olarak düşük bulundu. Orta yaş grubunda WSDS ve VKİ-SDS değerinin anlamlı olarak yüksek olduğu ancak ileri yaş grubunda bu değerlerin anlamlı olarak azaldığı saptandı. Kalsiyum, magnezyum ve açlık kan şekeri düzeyleri ile yaş grupları arasında anlamlı ilişki yoktu. Fosfor, ALP, Vit D yaş grubu ilerledikçe anlamlı olarak düştüğü gözlendi. PTH düzeylerinin yaş grubu ilerledikçe anlamlı olarak arttığı gözlendi. TSH, sT4 ve Anti-TPO düzeyleri ile yaş grupları arasında anlamlı bir ilişki bulunmadı. Yapılan analizlerde 4-8 yaş grubunda hiçbir hastada osteoporoz saptanmazken,  yaş grubu ilerledikçe osteoporoz görülme sıklığının arttığı belirlendi. Serum fosfor ve Vit D düzeyleri düştükçe z-skor'un da anlamlı olarak düştüğü görüldü.
Sonuç: DMD'li hastalarda, yaş grubu ilerledikçe kullanmış oldukları kümülatif steroid dozunun artması ve ambulasyon kaybı nedeniyle osteoporoz görülme oranı artmaktadır. Düşük Vit D ve fosfor düzeyi, düşük z-skor ile ilişkilidir. Orta yaş grubu obezite ve fazla kilolu olma açısından risk altındadır. DMD'li hastaların düzenli olarak çocuk endokrinoloğu tarafından değerlendirilmesi kemik sağlığı ve endokrinolojik komplikasyonların önlenmesi açısından olumlu olabilir. Hastaların rutin takiplerde TSH, Anti-TPO, Anti-TG değerlerinin görülmesi klinik olarak anlamlı değildir. 
Anahtar Kelimeler: Duchenne musküler distrofi, osteoporoz, endokrin komplikasyonlar, kortikosteroid tedavisi

Abstract:
Aim: We aim to examine the history of DMD (duchenne muscular dystrophy) patients under steroid therapy in our center and evaluate the bone health and endocrine complications.
Materials and Methods: 162 patient who applied to the Department of Pediatric Neurology or Pediatric Endocrinology of Health Sciences University Antalya Training and Research Hospital between January 2013 and January 2023 and were diagnosed with DMD and treated with deflazacort included in the study population. We divide patients into 3 age groups (4-8, 8,1-13, 13,1-17) regarding to assess the cumulative effect of corticosteroid therapy. Ethics committee approval no. 8/2 was obtained on 08.06.2023 from the ethics committee of Health Sciences University Antalya Training and Research Hospital. Our study was created by collecting data from the hospital information system retrospectively. We examined patients bone mineral dansity z-scores and glucose, calcium, phosphorus, magnesium, 25-OH vitamine D (Vit D), intac parathormone (PTH) , thyroid stimulane hormone (TSH), free T4 (fT4), anti-tyroglobuline (Anti-Tg), anti- tissue peroxidase (Anti-TPO), alkaline phosphatase (ALP) levels.
Results: 58 (%35,8) of the patients were belong to 4-8 age group, 57 (%35,2) of them were belong to 8,1-13 age group and 47 (%29) of them were belong to 13.1-17 age group. HSDS was significantly lower in the older age group (13,1-17 age), p:0,015. WSDS and BMI-SDS values significantly decreased with age, p: 0,003, p: 0,045. There was no significant correlation between fasting glucose, magnesium, calcium levels and age. Phosphorus, ALP and Vit D decreased significantly with age, p: 0,00; 0,00; 0,031. PTH levels significantly increased with age, p: 0,017. There was no significant correlation between TSH, fT4, Anti-TPO values and age. 3 patients had TSH levels out of range (>5,86 iu/ml), 5 patients had low fT4 values (<0,61 ng/dl) with normal TSH and thyroid antibody levels. 2 patients Anti-TPO levels and 1 patients Anti-Tg level were out of range, none had abnormal TSH or fT4. None of the patients in the 4-8 age group has osteoporosis. Incidance of osteoporosis was increasing with age, p: 0,00. As the levels of phosphorus and Vit D decreased, z-score has significantly decreased, p:0,01; 0,005.
Conclusion: Osteoporosis incidance among DMD patients increases with age due to increased amount of cumulative corticosteroid dosage. Low levels of Vit D and phosphorus are associated vit lower z-scores. Older age groups are under increased risk of obesity and being overweight. Regular evaluation of patients with DMD by a pediatric endocrinologist may be positive for bone health. It is not cost effective to monitor patients' TSH, Anti-TPO and Anti-TG values during routine follow-ups.

Key Words: Duchenne muscular dystrophy, osteoporosis, endocrine complications, corticosteroid treatment