Doğa sporları ekinliklerine ilişkin liderlik ölçeğinin geliştirilmesi
Development a scale of outdoor adventure activity leadership
Yazar: SIRRI CEM DİNÇ
Danışman: DOÇ.DR. NEFİSE BULGU
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Spor Bilimleri ve Teknolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Spor = Sports
Dizin: Liderlik = Leadership

Özet:
Türkiye'de özellikle dağ çevresindeki rekreasyonel doğa sporları ve maceraetkinlikleri, son yirmi beş yıllık süre içerisinde oldukça popüler hale gelmiştir. Sahipolduğu heyecan ve eğlence içeriğinden dolayı giderek daha fazla insan buetkinliklere ilgi göstermektedir. Zevkli, eğlenceli ve güvenli bir doğa sporlarıetkinliğinin gerçekleştirilmesi büyük ölçüde liderlik ve örgütlenmeyeilişkilendirilmektedir. Yazında doğa sporları ve macera liderliği ilgi gören bir alanolmasına karşın, konunun durumsal-davranışsal liderlik boyutunu araştırançalışmalar oldukça sınırlıdır. Dolayısıyla bu çalışmanın amacı, doğa sporları vemacera etkinliklerinde lider, rehber, eğitmen veya monitör olarak rekreasyonhizmeti sunan bireylerin, durumsal değişkenlerle bağlantılı olarak kendilerindealgıladıkları davranışlar ile etkinlik katılımcılarının liderlerde algıladıkları davranışörüntülerini belirleyerek, yazın ve nitel bulgularla desteklenmiş bir doğa sporlarıliderlik ölçeği oluşturmaktır.Ölçeğin hazırlanması ve geliştirilmesinde bir seri odak grup görüşmesi,derinlemesine bireysel görüşme ve gözlem tekniklerini içeren nitel araştırmayöntemi, ölçme aracının geçerlik ve güvenirliğinin incelenmesinde ise pilot çalışmagerçekleştirilmiştir. Araştırmanın birinci aşamasında, liderlik ve doğa sporlarıkavramsal çerçevesinden yararlanılarak temalar belirlenmiş ve görüşme sorularıhazırlanmıştır. Toplam 7 farklı grupla yapılan odak grup görüşmelerine yaşları 22-55yıl arasında 22 kadın ve 41 erkek etkinlik katılımcı, derinlemesine görüşmelere iseyaşları 28-37 yıl arasında değişen 11 erkek etkinlik lideri katılmıştır. Odak grupoturumları öncesi dört grup etkinlik sırasında gözlenmiş olup, tüm görüşmeoturumları video kamera ile kayıtlanmıştır.Görüşme notları, video kayıtları ve gözlem notları ayrıntılı biçimde deşifreedildikten sonra içerik analizi için spor ve rekreasyon alanında çalışan dört üniversiteöğretim elemanına dağıtılmış ve ifadeleri anlamlı kategorilere ayırmaları istenmiştir.Uzmanlar tarafından gerçekleştirilen içerik analizi sonucunda yazınla desteklenenfarklı 46 kod, doğa sporlarında liderlik davranışlarını yansıtan 7 anlamlı tema altındatoplanmıştır; bireysel etkileşim, grup içi sosyal etkileşim ve takım çalışması, kararverme ve uygulama, risk farkındalığı ve yönetimi, doğa ve çevre koruma duyarlılığı,katılımcıya model olma, etkinlikten zevk alma. Bir sonraki aşamada, kodlarıtanımlayan 173 adet önerme hazırlanarak tekrar uzmanlara sunulmuş ve en az %75fikir birliği sağlayan 89 önerme ?denemelik ölçeğe? alınmıştır. Madde ifadeleri liderve katılımcı algılarına yönelik düzenlendikten sonra pilot çalışma gerçekleştirilmiştir.Pilot çalışmaya yaş ortalaması 30.6 (±6.8) olan 74 erkek, 28.9 (±7.8) olan 14kadın lider, yaş ortalaması 28.7 (±7.1) olan 131 erkek, yaş ortalaması 26.2 (±6.9)olan 100 kadın katılımcı olmak üzere toplam 329 birey katılmıştır. Ölçeğin yapıgeçerliğinin test edilebilmesi için varimax döndürme yöntemiyle yapılan temelbileşenler faktör analizi kullanılmış ve bu yolla toplam 35 maddenin 7 alt ölçekaltında, toplam varyansın %60.05'ini açıklayarak toplandığı belirlenmiştir. Maddeayırt ediciliği için yedi alt ölçeğin her birindeki maddelerin madde toplam testkorelasyonlarına bakılmış, değerlerin pozitif ve yüksek olduğu belirlenmiştir.Cronbach alfa ile hesaplanan iç tutarlılık değerleri incelendiğinde, mücadeleyidestekleme davranışı .87, öğretici davranış .84, demokratik karar verme davranışı.89, grup etkileşim davranışı .76, model olma davranışı .82, risk yönetim davranışı.71, çevre duyarlılığı davranışı ise .70 olduğu belirlenmiştir. Denemelik ölçeğingüvenirliği için yapılan Spearman Brown K Testi korelasyon katsayısı, .85 olaraksaptanmıştır. Sonuçlar, Doğa Sporları Liderlik Ölçeği'nin Türkiye'deki doğa vemacera etkinliklerinde liderlik, rehberlik, eğitmenlik veya monitörlük yapanbireylerin algılanan liderlik davranışlarının belirlenmesinde kullanılabilecek bir ölçekolduğunu göstermektedir.Anahtar Sözcükler : Doğa sporları, Macera, Liderlik,

Abstract:
Over a period of 25 years, recreational outdoor advanture popularity hasincreased in Turkey, particularly around mountain environment. Because of itsexcitement and fun, more and more people are interested in a series outdooradventure party. The safety, success and fun of a activity depends for the most parton leadership and organization. Although the outdoor adventure activity leadershiphas received attention, the application to situation-behavioral leadership has beenconsiderably limited. Thus, the purpose of the study was to determine leaderbehaviors that are exhibited by the outdoor adventure leaders, guides, instructors, andmonitors and that perceived by participants, that match the situational requirementsthroughout the experience, and development an instrument to measure outdooradventure activity leadership behaviors that consistent with previous literature andqualitative results.Qualitative research method, which contains a series of focus group, semistructuredin-depth interviews and via observations, and pilot study and confirmatorystudy were used to develop and refine the scale. The categories and interviewquestions were determined by means of leadership and outdoor adventure literaturein the first phase. Then, 22 female and 41 male adventure activity participants whoseage ranging from 22 to 55 years attended to 7 focus groups sessions and 11 maleadventure activity leader whose age ranging from 28 to 37 years, attended to in-deepinterviews. Four different groups were observed before focus group sessions and allsessions were recorded with camera.The responses and observation field notes were transcribed word for wordand distributed four faculty members in sport recreation program and asked to themtabulate and categorize each response. After the content analyse were made by theevaluators, 46 distinct antecedent codes were conceptualised as 7 themes which areabout outdoor adventure leadership behaviours; personal interaction withparticipants, social interaction and team work, decision making in activity, aware ofrisks and risk management, wilderness and environment ethics, role modelling,excitement associated with activity. Then, 173 survey items that defined antecedentcodes were drawn up and distributed evaluators again and 89 items were selectedwith least 75 percent agreement and these items were rewritten in the form of leaderand participant perceptions.The pilot study was conducted among totally 329 outdoor adventurers; 74male leaders with a mean of age 30.6 (±6.8), 14 female leaders with a mean of age28.9 (±7.8) and 131male participants with a mean of age 28.7 (±7.1), 100 femaleparticipants with a mean of age 26.2 (±6.9). The principle component factor analysiswith varimax rotation was used for testing the construct validity of the scale. So 35initial items resulted in 7 factor solution, with cumulatively 60.05 percent ofvariance. In examining item-total test correlation, positive and higher correlationswere found. The internal consistency of scale was computed with Cronbach alpha.Alpha coefficients were .87 for challenge support behaviour, .84 for instructionbehaviour, .89 for democratic decision-making behaviour, .76 for social interactionbehaviour, .82 for role modelling behaviour, .71 for risk management behaviour, .70for environmental sensitivity. Spearman Brown K Test reliability was .85. Theresults of this study show that Outdoor Adventure Leadership Scale will be able touse to determine perceived leadership behaviours that are exhibited by the outdooradventure leaders, guides, instructors, and monitors in Turkey.Key Words : Outdoor Pursuits, Advanture, Leadership