Okul öncesi öğretmenlerinin toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik algılarının incelenmesi: Nitel bir çalışma
Examining preschool teachers' perceptions towards gender equality: A qualitative study
Yazar: HAYRUNİSA IŞIL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATOŞ BULUT ATEŞ
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmanın amacı, okul öncesi öğretmenlerinin toplumsal cinsiyet eşitliğine dair algılarını ortaya çıkarmaktır. Aynı zamanda okul öncesi öğretmenlerinin toplumsal cinsiyet eşitliği ile ilgili ne gibi uygulamalar yaptığını, uygulamalar esnasında ne gibi sorunlarla karşılaştıklarını ve bunları nasıl çözdüklerini ortaya çıkarmak amaçlanmaktadır. Bu çalışma, nitel bir çalışma olup, çalışmada nitel araştırma desenlerinden yaşanmış bir olguyu betimlemeye yarayan fenomonolojik desen kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu farklı illerde görev yapan 40 okul öncesi öğretmeni oluşturmuştur. Veriler, toplamda 8 sorudan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla, öğretmenlerle yapılan yüz yüze ve online görüşmelerle toplanmıştır. Araştırmada elde edilen görüşme verileri, içerik analizi yöntemiyle temalar şeklinde düzenlenmiştir. Bulgular sunulurken ortaya çıkan her bir temaya ait veriler tabloda gösterilmiş, daha sonra başlıklar halinde bu temalar alıntı gösterilerek değerlendirilmiştir.
Araştırma sorularının ortaya koyduğu cevaplar sonucunda 7 başlık belirlenmiş ve sonuçlar detaylıca incelenmiştir. Öncelikle katılımcıların kız ve erkek öğrencilerine dair tanımlamalarına, kız ve erkek öğrencilerinden rol, özellik ve sorumluluk anlamındaki beklentilerine ve toplumsal cinsiyet eşitliğinden ne anladıkları konularına verdikleri yanıtlar incelenerek okul öncesi öğretmenlerinin toplumsal cinsiyet eşitliğine dair algıları ortaya çıkarılmıştır. Genel olarak katılımcıların toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik algıları olumlu olsa da, öğrencilerine dair tanımlamalarının ve beklentilerinin toplumsal cinsiyete dair kalıp yargıları içerdiği görülmektedir. Daha sonra, okul öncesi öğretmenlerine sınıf içinde veya dışında toplumsal cinsiyet eşitliğini gözeterek yaptıkları uygulamalar sorulmuş, öğretmenlerin toplumsal cinsiyet eşitliği ile ilgili başlı başına uygulamalar yapmaktan ziyade, toplumsal cinsiyet eşitliğini gözeterek davranış geliştirdikleri sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca öğretmenlere toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik farkındalık kazandırmak amacıyla veli ve öğrencilerine ne gibi uygulamalar yaptıkları, herhangi bir uygulama yapmayan öğretmenlere ise uygulama yapsalardı bu konuyla ilgili ne gibi uygulama yapacakları sorulmuş, yaptıkları uygulamalar ve uygulama önerileri ortaya çıkarılmıştır. Ortaya çıkan sonuç; uygulama yapmayan öğretmenlerin uygulama önerileri sundukları görülmüş ancak bunları hayata geçirmedikleri görülmüştür. Son olarak, okul öncesi öğretmenlerine toplumsal cinsiyet eşitliğine dair yaptıkları uygulamalarda ne gibi sorunlar yaşadıkları ve bu sorunlara ne gibi çözüm önerileri getirdikleri sorulmuş, bunun sonucunda birçok öğretmen herhangi bir problem yaşamadığı ifade etmiştir.

Anahtar kelimeler: Cinsiyet, toplumsal cinsiyet, ayrımcılık, kalıp yargı, cinsiyetçilik.

Abstract:
The aim of this study is to reveal preschool teachers' perceptions of gender equality. At the same time, it is aimed to reveal what kind of practices preschool teachers do regarding gender equality, what problems they encounter during their practices and how they solve them. This study is a qualitative study, and a phenomenological design, which is one of the qualitative research designs used to describe an experienced phenomenon, was used. The study group of the research consisted of 40 preschool teachers working in different provinces. Data was collected through face-to-face and online interviews with teachers through a semi-structured interview form consisting of 8 questions in total. The interview data obtained in the research were organized into themes using the content analysis method. While the findings were presented, the data for each emerging theme were shown in the table, and then these themes were evaluated under headings by showing quotations.
As a result of the answers to the research questions, 7 headings were determined and the results were examined in detail. First of all, the perceptions of preschool teachers on gender equality were revealed by examining the participants' responses to their definitions of their male and female students, their expectations from female and male students in terms of roles, characteristics and responsibilities, and what they understand from gender equality. Although the participants' perceptions of gender equality are generally positive, their definitions and expectations of their students appear to include gender stereotypes. Then, preschool teachers were asked about their practices that take into account gender equality inside and outside the classroom, and it was concluded that teachers developed behaviors that take into account gender equality rather than carrying out practices related to gender equality on their own. In addition, teachers were asked what kind of practices they used for their parents and students in order to raise awareness about gender equality, and teachers who did not make any practices were asked what practices they would do regarding this issue if they did, and their practices and practice suggestions were revealed. The result is; It was observed that teachers who did not practice offered implementation suggestions, but they did not implement them. Finally, preschool teachers were asked what problems they experienced in their practices regarding gender equality and what solutions they suggested to these problems, and as a result, many teachers stated that they did not experience any problems.

Key words: Sex, gender, discrimination, stereotypes, sexism.