Kültürün vergi mükelleflerinin tutumları üzerindeki etkisi: Batı Akdeniz örneği
The culture's influence on taxpayers attitudes: Western Mediterranean case
Yazar: HALİL İBRAHİM DEMİR
Danışman: PROF. DR. RAMAZAN ARMAĞAN
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Maliye = Finance
Dizin: Antalya = Antalya ; Burdur = Burdur ; Isparta = Isparta ; Kültür = Culture ; Milli kültür = National culture ; Tutumlar = Attitudes ; Vergi mükellefi = Taxpayer ; Vergiler = Taxes ; Yapısal Eşitlik Modeli = Structural Equation Model ; Ölçekler = Scales

Özet:
Yaratılış itibarıyla sosyal bir varlık olan insanların bir araya gelerek yaşama
ihtiyacı, iki temel kurum olan devletlerin ve kültürlerin doğmalarına neden olmuştur.
Devlet denildiğinde ise akla ilk gelen kavram olan vergi, devletlerin yönetim
biçimlerinden bağımsız olarak kamu gelirleri içerisindeki % 80 – 90 payla birinci – temel
gelir kaynağını oluşturmakla birlikte egemenlik gücünün de temel göstergesi olması
nedeniyle hayati öneme sahiptir. Bu nedenle devletlerin vergi uygulamalarında ki başarı
seviyeleri sadece kamu hizmetlerinde devamlılığın sağlanmasının değil aynı zamanda
vergi toplayan devletin varlığını ve meşrutiyetini sürdürmesi açısından da önemlidir.
Devletler ise egemenlik güçlerini, topluluğun(milletin) gerek toplum içi ve gerekse
toplumlar arası ilişkilerinin ve yaşadıkları çevrelerinin etkisi altında, kültürel yapılarına
uygun olarak kullanmaktadırlar. Dolayısıyla devlet uygulamaları içerisinde önemli bir
yere sahip olan vergi uygulamaları da toplumsal yaşamda zaman içerisinde ortaya çıkan
değişimlerden ve toplumlar arası farklılıklardan etkilenerek, kendisinin de bir parçasını
oluşturduğu milli kültürün altında vergi kültürlerini oluşturmaktadır. Vergi kültürleri ise
mükelleflerin vergilendirme karşısında sergileyecekleri tutum ve davranışlar üzerinde
büyük etkilere sahip olan bir kurumdur. Bir insan grubunu diğer guruplardan ayıran ortak
zihinsel programlama ve her zaman toplumsal bir fenomen ve milli veya kurumsal
düzeyde ortaya çıkan bir olgu olan kültür, kendilerini oluşturan toplumların, dolayısıyla
bireylerin ortak ürünü olmakla birlikte bireylerin tutum ve davranışları üzerlerinde büyük
etkilere sahiptir. Bu nedenle vergi uygulamalarına karşı mükelleflerce sergilenecek
tepkilerin anlaşılması ve önceden öngörülebilmesi vergi uyum maliyetlerinin
düşürülmesi ve vergi uygulamalarında başarıya ulaşılması açısından büyük öneme sahip
olmaktadır.
"Kültürün Vergi Mükelleflerinin Tutumları Üzerindeki Etkisi: Batı Akdeniz
Örneği" başlıklı çalışmada, birinci bölümde vergilendirmenin sosyolojik yönü ele
alınarak öncelikle mali sosyoloji, kültür ve vergi kültürü kavramları ile milli kültürün
ölçme çabasına yönelik Hofstede tarafından geliştirilen milli kültür ve değerler modeli
açıklanmıştır. İkinci bölüm, vergi ilişkisinin psikolojik yönüne ayrılarak mali psikoloji,
vergi psikolojisi kavramları irdelenmiş ve mükellef tutumları açıklanmıştır. Üçüncü
bölüm ise Isparta, Burdur ve Antalya'da tesadüfi örnekleme metodu ile belirlenen gerçek
usulde vergilendirilen gelir vergisi mükelleflerine yönelik 920 adet anket araştırması
verilerinin analizine ayrılmıştır. Ankete katılan Gelir Vergisi mükelleflerine yönelik,
Milli Kültür ve Değerler ölçeği ile Mükellef Tutumları ölçeği uygulanılarak elde edilen
veriler SPSS ve AMOS istatistik programları yardımıyla Yapısal Eşitlik Modeli(YEM)
(Stractural Equation Model – SEM), yol(path) analizi ile milli kültürün mükellef tutum
ve davranışları üzerindeki etkisi analiz edilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
The need to live together by people who are social beings as a result of creation
has led to the birth of two main institutions, states and cultures. When referred to as the
state, the tax which is the first concept that comes to mind, has a vital prospect because it
is the basic indicator of sovereignty power as well as constituting the basic income source
with 80 - 90% share in the public revenues, regardless of the public governance. For this
reason, the success levels of state tax applications are not only important in ensuring
continuity in public services, but also important to maintain the state's existence and
legitimacy. States use their sovereign powers in accordance with their cultural structures
and the community (nation) is under the influence of social and even inter-communal
relations and the environments in which they live. Therefore, tax practices, which have
an important place in state practices, are influenced by the changes occurring in social
life over time and differences among societies, and they form tax cultures under which
is the part of the national cultures . Tax cultures are an institution that has a great influence
on the attitudes and behaviors that attitude of taxpayers against the taxation. Common
mental programming that separates a group of people from other groups and culture that
is always a social phenomenon and a phenomenon that emanates at national or
institutional levels and the culture has a great influence on the attitudes and behaviors of
individuals, as well as being a common product of their constituent communities and
therefore of individuals. For this reason, understanding and anticipating the reactions to
taxpayers' has a huge important that reducing tax compliance costs and achieving success
in tax applications.
In the first part of this study is discussed the fiscal sociology aspect of the taxation
and firstly the concepts of fiscal sociology, culture and tax culture and the model of
national culture and values developed by Hofstede for the effort of measuring national
cultures are explained. In the second part, the concepts of financial psychology and tax
psychology are examined and the attitudes of taxpayers are explained. The third part is
devoted to the analysis of 920 questionnaire data for income taxpayers determined by
random sampling method in Isparta, Burdur and Antalya. The data obtained by applying
the National Culture and Value Scale and the Taxpayer Attitudes Scale to the Income
Taxpayers who participated in the survey were analyzed using the SPSS and AMOS
statistical programs analyzed the effect of the National Cultures on the Taxpayer Attitudes
and Behaviors with the Structural Equation Model (SEM) with path analysis.