Acile başvuran çocuklarda yasaklı madde kullanımı: Orta Anadolu Bölgesi Kayseri ili verileri
Substance use in children admitting to emergency: Data from Central Anatolia Region Kayseri province
Yazar: ZEHRA KARDAŞ
Danışman: PROF. DR. MEDA KONDOLOT ; PROF. DR. ÇİĞDEM KARAKÜKCÜ
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Pediatri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Uyuşturucu Alışkanlığı ve Alkolizm = Drug Addiction and Alcoholism ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
ACİLE BAŞVURAN ÇOCUKLARDA YASAKLI MADDE KULLANIMI: ORTA ANADOLU BÖLGESİ KAYSERİ İLİ VERİLERİ
Zehra KARDAŞ
Erciyes Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü 
Sosyal Pediatri Anabilim Dalı, 
Doktora Tezi, Mayıs 2024
Danışman: Prof. Dr. Meda KONDOLOT
ÖZET
Toplum sağlığını korumak ve yasaklı madde kullanımını kontrol altına alabilmek için toplumda  madde kullanım oranlarını, risk faktörlerini, maddeye erişimi takip etmek önemlidir. Literatürde madde kullanımı ile ilgili mevcut  verilerin çoğunlukla kişilerin beyanına dayalı olduğu anlaşılmaktadır. Bununla birlikte; laboratuvar analizleri ile madde kullanımı, kullanılan maddenin türü ve miktarının tespit edilmesi kanıt niteliği taşıması açısından son derece önemlidir.  
Bu çalışmanın amacı; çocuk acil servisine başvuran 6-18 yaş arası çocuk hastalarda madde kullanım oranının belirlenmesi,  madde profilinin iki basamaklı analiz (immunoassay ile tarama ve LC-MS/MS ile doğrulama) ile tespit edilmesi ve kullanılan analitik yöntemlerin sensitivite ve spesifitesinin değerlendirilmesidir. 
İki aşamalı tasarlanan çalışmanın retrospektif kısmında Mart 2018-Aralık 2021 tarihleri arasında Kayseri Şehir Hastanesinde idrarda yasaklı madde analizi çalışılmış olan tüm çocuk hastalar tarandı. Yaklaşık dört yıllık süre içerisinde toplam 852 çocuk hastadan idrarda yasaklı madde analizi çalışılmıştı. Bu hastaların %19.8 (n=113)'inde madde pozitifliği tespit edildi, en sık saptanan madde grubu amfetaminlerdi (amfetamin ve metamfetamin %51.2). Prospektif kısımda ise Ocak 2022-Ocak 2023 tarihleri arasında Kayseri Şehir Hastanesi ve Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi acil servislerine başvuran ve yasaklı madde kullanımı açısından şüpheli olarak değerlendirilen çocuklardan idrar örnekleri toplandı. Bir yıllık süre içerisinde Çocuk Acil servislerine başvuran 293.858 hastadan 187'sinde yasaklı madde kullanımından şüphelenilmişti. Bu hastalardan elde edilen örneklerde immunoassay yöntemiyle idrarda yasaklı madde ölçümü yapıldı ve aynı numuneler likid kromatografi-kütle spektrometrisi (LC-MS/MS) yöntemiyle de doğrulandı. Prospektif çalışmada idrarda yasaklı madde analizlerinde hastaların %18.8 (n=35)'inde yasaklı madde pozitifliği mevcuttu ve birinci sırada benzodiazepin, ikinci sırada metamfetamin pozitifliği tespit edildi. Kronik ve psikiyatrik hastalık varlığının, günlük üç saatin üzerinde ekran maruziyetinin madde kullanım riskini arttırdığı saptandı (sırasıyla p=0.029; p=0.048; p=0.010). Ayrıca 6-18 yaş aralığında çocukların yaşı küçüldükçe ve anne yaşı arttıkça madde kullanım riski azalıyordu (sırasıyla p=0.03; p= 0.013). Kullanılan immunoassay tarama testinin %44.4 sensitivite ve %98 spesifiteye sahip olduğu tespit edildi. 
Bu çalışma çocuk yaş grubunda iki basamaklı analitik yöntemle yasaklı madde kullanımının değerlendirildiği ilk çalışmadır. Tüm dünya için giderek artan bir tehdit haline gelen metamfetamin kullanımının ülkemiz için de sorun olduğu; madde kullanımıyla mücadelede ergenlerin, kronik ve psikiyatrik hastalığı olan çocukların desteklenmesinin ve daha genç annelerin bilinçlendirilmesinin önemli olduğu anlaşılmaktadır. Kullanılan immunoassay testlerinin sensitivitesinin nispeten düşük olmasının pozitif olgu sayısının az olması ile ilişkili olabileceği düşünüldü.  Yasaklı madde kullanım sıklığı, madde profili ve risk faktörlerini belirlemek için ulusal düzeyde planlanmış düşük riskli çocuklarında dahil edildiği tüm toplumu yansıtan çalışmalara ihtiyaç vardır. 
Anahtar kelimeler: Çocuk; İmmunoassay; LC/MS-MS; Uyuşturucu; Yasaklı madde.

Abstract:
SUBSTANCE USE IN CHILDREN ADMITTING TO EMERGENCY: DATA FROM CENTRAL ANATOLIA REGION KAYSERİ PROVINCE
Zehra KARDAŞ
Erciyes University, Graudate School of Health Sciences
 Department of Social Pediatrics, PhD Thesis, 2024
Advisor: Prof. Dr. Meda KONDOLOT
ABSTRACT
In order to protect public health and control the substance use, it is important to monitor the rates of substance use, risk factors and access to substances. It is understood that the available data on substance use in the literature is mostly based on the statements of individuals. However, determination of existence, type and amount of substance use by laboratory analysis is extremely important in terms of providing of evidence.  
The aim of this study was to determine the rate of substance use in pediatric patients aged 6-18 years admitted to the pediatric emergency department, to determine the substance profile by two-step analysis (screening by immunoassay and confirmation by LC-MS/MS) and to evaluate the sensitivity and specificity of the analytical methods used.
The study was designed in two phases, in the retrospective part all pediatric patients who underwent urine analysis for substances at Kayseri City Hospital between March 2018 and December 2021 were screened. A total of 852 pediatric patients were analyzed for substances in urine over a period of approximately four years. Of these patients, 19.8% (n=113) were positive, with amphetamines being the most commonly detected substance group (amphetamine and methamphetamine 51.2%). In the prospective part, urine samples were collected from children admitted to the emergency departments of Kayseri City Hospital and Erciyes University Faculty of Medicine between January 2022 and January 2023 who were suspected of using substances. Of the 293,858 patients admitted to Pediatric Emergency Departments within a one-year period, 187 were suspected of using substances. Urine samples obtained from these patients were analyzed for substances by immunoassay and the same samples were confirmed by liquid chromatography-mass spectrometry (LC-MS/MS). In the prospective study, 18.8% (n=35) of patients tested positive for prohibited substances in urine, with benzodiazepines being the most common and methamphetamine the second most common. The presence of chronic and psychiatric illnesses and daily screen time of more than three hours increased the risk of substance use (p=0.029; p=0.048; p=0.010, respectively). In addition, the risk of substance use decreased as the age of the child decreased between 6-18 years and the age of the mother increased (p=0.03; p=0.013, respectively). The sensitivity and specificity of the immunoassay screening test used were 44.4% and 98%, respectively.
This is the first study evaluating the use of substances in pediatric age group using a two-step analytical method. It is understood that methamphetamine use, which has become an increasing threat for the whole world, is also a problem for our country; it is important to support adolescents, children with chronic and psychiatric diseases and to raise awareness of younger mothers in the fight against substance abuse. The relatively low sensitivity of the immunoassay tests used may be related to the low number of positive cases.  There is a need for nationally planned studies that reflect the whole population including low-risk children to determine the frequency of substance use, substance profile and risk factors. 
Key words: Child; Drug; Immunoassay; LC/MS-MS, Substance.