Bilim doğasının öğretimine yönelik etkinliklerin uygulanması ve değerlendirmesi: Hayat boyu bilim eğitim örneği
Application and evaluation of activities for teaching the nature of science: An example of lifelong science education
Yazar: ENGİN ÇELEBİ
Danışman: PROF. DR. HAKAN ŞEVKİ AYVACI
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bilimin doğası = Nature of science ; Bilimsel epistemolojik inançlar = Scientific epistemological beliefs ; Doğrudan yansıtıcı yaklaşım = Explicit reflective approach

Özet:
Günümüzdeki teknolojik ve bilimsel gelişmeler ve dönüşümler fen öğretiminde hayat boyu
öğrenme süreçlerini zaman, mekân ve yaş farketmeksizin gerekli bir hal almıştır. Bilim hakkında
görüş ve anlayışların geliştirmesinde bilimin doğası eğitimi yadsınamaz bir yer tutmaktadır.
Araştırmalarda doğrudan yansıtıcı yaklaşım yoluyla düzenlenen bilimin doğası eğitim
etkinliklerinin örgün eğitim sürecindeki öğretmen adayları, öğretmen ve öğrencilerin bilimin
doğası unsurlarını ve epistemolojik inanışlarını geliştirdiği tespit edilmiştir. Ancak bugüne kadar
hayat boyu öğrenme sürecindeki bireylere yönelik çalışmaların seyrekliği gözlemlenmiştir. Bu
kapsamda araştırma fen öğretiminin önemi ve hedefi doğrultusunda, hayat boyu öğrenme sürecinde
doğrudan yansıtıcı öğretim modeli yaklaşımı uygulamalarının bilimin doğasının öğretimi
kapsamında etkinliğinin ve etkilerinin belirlemesini amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında
Trabzon İli Ortahisar İlçesinde bulunan Ceza İnfaz Kurumundaki açık lisede okuyan yetişkin
hükümlü ve tutuklulardan örneklem oluşturulmuş ve Küçük (2006) tarafından hazırlanan doğrudan
yansıtıcı yaklaşım modeliyle oluşturulan etkinlikler örnekleme uygulanmıştır. Etkinlikler öncesi ve
sonrası bilimin doğası görüşlerinin ve epistemolojik inanışların belirlenmesine dönük olarak ön ve
son test yarı deneysel desen kullanılmış olup "Bilimin Doğası Hakkında Görüşler Ölçeği Formu"
ve "Bilimsel Epistemolojik İnançlar Ölçeği Formu" ölçekleri katılımcılara uygulanmıştır.
Araştırma sonucunda doğrudan yansıtıcı yaklaşımla hazırlanan eğitimlerin hayat boyu öğrenme
sırasında bilim doğası eğitiminde bilim doğasının yedi temel unsurunun eğitiminde bilgi düzeyi ve
kalıcı öğrenme açısında belirlenen hedef kazanımları sağladığı tespit edilmiştir. Bilimsel
epistemolojik inançlar kapsamında ise alt boyutlar açısından anlamlı bir farklılık olmadığı, ancak
öğrencilerin tuttuğu yansıtıcı yazılarda öğrencilerin motivasyon ve epistemolojik inanç kapsamında
gelişim gösterdiği saptanmıştır. Bu saptamalar dâhilinde hayat boyu öğrenme ve örgün verilen
eğitimlerde bilimin doğası öğretiminde doğrudan yansıtıcı model ile hazırlanan etkinliklere daha
fazla yer verilmesi, bilişsel bir öğretim hedefi olarak bilimin doğası öğretimi amaçlanması
önerilmiştir.

Abstract:
Today's technological, scientific developments and transformations have made lifelong
learning processes necessary in science education regardless of time, place and age. In the
development of opinions and understandings about science, the nature of science and education
have an undeniable place. In the researches, it was determined that the nature of science
educational activities organized through a direct reflective approach developed the elements and
epistomological beliefs of pre-service teacher, teachers and students in the formal education
process. However, to date, studies for individuals in the lifelong learning process have been
observed to be sparse. In this context, in line with the importance and goal of science teaching, the
research aims to determine the effectiveness and effects of direct reflective teaching model
approach applications in the lifelong learning process within the scope of teaching the nature of
science. Within the scope of the research, a sample was created from adult convicts and detainees
studying at the open high school in the penal institution in Trabzon province and activities created
with the direct reflective approach model prepared by Küçük (2006) were sampled. Before and
after the activities, pre- and post-test semi-experimental designs were used to determine the views
on the nature of science and epistemological beliefs, and the "Opinions on the Nature of Science
Scale Form" and "Scientific Epistemological Beliefs Scale Form" scales were applied to the
participants. As a result of the research, it was determined that the trainings prepared with a direct
reflective approach provided the target gains determined in terms of knowledge level and
permanent learning in the education of the seven basic elements of the nature of science in science
nature education during lifelong learning. Within the scope of scientific epistemological beliefs,
there was no significant difference in terms of sub-dimensions, but in the reflective writings kept
by the students, it was found that the students developed within the scope of motivation and
epistemological belief. Within these determinations, it has been suggested that lifelong learning and
formal education should give more space to activities prepared with a direct reflective model in the
teaching of the nature of science and to aim to teach the nature of science as a cognitive teaching
goal.