Türk düşünce dünyasında Osmanlı devlet ve toplum yapısı tartışmaları üzerine tarihsel sosyolojik bir değerlendirme
A historical sociological analysis on the discussions of Ottoman state and social structure in Turkish history of thought
Yazar: BERAT DAĞ
Danışman: DOÇ. DR. FUAT GÜLLÜPINAR
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Tarih = History
Dizin: Düşünce = Thought ; Düşünce tarihi = Thought history ; Düşünce yapısı = Construction of the theought ; Feodalizm = Feudalism ; Feodalizm = Feudalism ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı toplumu = Ottoman society ; Sosyal yapı = Social structure ; Sosyolojik analiz = Sociological analysis ; Türk düşünce tarihi = Turkish thought history

Özet:
Bu çalışmada, Türk düşünce dünyasında Osmanlı devlet ve toplum yapısı tartışmaları üzerine ortaya atılan farklı görüşlerin sistemli bir biçimde analiz edilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç çerçevesinde döneminde kendi çağdaşlarını etkileyebilmiş özgün çalışmalar incelenerek tartışmaya ışık tutulması hedeflenmektedir. Bu çalışma, betimsel bir araştırma türü olup çalışmada doküman/belge tarama tekniği kullanılmıştır. Bu bağlamda çalışma Türk düşünce dünyasında Osmanlı devlet ve toplum yapısı üzerine geliştirilen tahlillerin dönemsel sınırlılıklarını göz önünde bulundurarak Osmanlı İmparatorluğu'nun devlet ve toplum yapısını tarihsel sosyolojik bir çerçevede değerlendirmiştir.
Bu çalışmada, öncelikle Osmanlı toplum yapısını anlamak için tarihsel sosyolojik bir bakış açısının nasıl olması gerektiği üzerinden bir tartışma yürütülmüş ve sonrasında bu bakış açısından hareket ederek Osmanlı Devleti'nin kuruluş süreci, devlet yapısı ve üretim biçimi farklı düşünürlerin düşünceleri etrafında değerlendirilmiştir. Bu nedenle bu araştırmada Osmanlı Devleti'nin toplum yapısını açıklamak için kullanılan feodalizm, doğu despotizmi ve Asya tipi üretim tarzı (ATÜT) kavramları karşılaştırılmıştır. Bu bağlamda çalışmada, alanyazındaki önde gelen tarihçi, sosyolog, iktisatçı ve siyaset bilimcilerin Osmanlı devlet ve toplum yapısı hakkında olan değerlendirmeleri karşılaştırmalı bir biçimde ele alınmıştır.


Anahtar Kelimeler: Asya Tipi Üretim Tarzı, Doğu Despotizmi, Feodalizm, Osmanlı Toplum Yapısı, Tarihsel Sosyoloji

Abstract:
This paper aims to clarify different ideas on Ottoman state and social structure discussions in Turkish history of thought through analyzing these ideas systematically. With regards to this aim, it expected to enlighten the discussion by examining fundamental studies impressed by their own contemporaries from different disciplines. This study is a descriptive research and document analysis technique is used in the research. In this context, the analyses developed on Ottoman state and social structure discussions in Turkish history of thought is discussed in historical sociological frame and reviewed considering the constraints in its own era. 
In this study, first a discussion on what kind of a historical sociological perspective is necessary to understand Ottoman social structure is made and based upon this, the Ottoman Empire's foundation phase, state structure and production mode were examined considering the views of different intellectuals. Therefore, in the study, the terms of feudalism, oriental despotism, and Asiatic mode of production used to explain the social structure of Ottoman Empire were compared. In this context, the historians, sociologists, economists and political scientists' views about the Ottoman state and social structure are evaluated in this study.


Keywords: Asiatic Mode of Production, Oriental Despotism, Feudalism, Ottoman Social Structure, Historical Sociology