İnşaat projelerinde yedek parça tedarikçisi seçimi için çok kriterli karar verme yaklaşımı
An integrated multi criteria decision making approach for spare parts supplier selection in construction projects
Yazar: EREN ESVAP
Danışman: DOÇ. DR. ATİLLA DAMCI
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Yapı İşletmesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
İnşaat sektörü hem Türkiye'de hem de Dünya'da gittikçe artan paydaş sayısıyla beraber önemli bir rekabete sahne olmaktadır. Söz konusu rekabet, inşaat firmalarının üstlendikleri projelerde gösterdikleri performans düzeyini artırmak için sınırlarını zorlamaya itmiştir. İnşaat firmaların üstlendikleri projelerde gösterdiği performansı etkileyen unsurlardan biri projede kullanılan yapı makineleridir. Mobilizasyondan anahtar teslimine kadar inşaat sürecine dair tüm aşamalarda kritik rol oynayan yapı makinelerinin seçimi yoğun bir bilgi birikimi gerektirmektedir.
Bu nedenle araştırmacılar, inşaat projelerinde en uygun yapı makinesini seçmek için çok sayıda çalışma yapmış ve birçok farklı model önermiştir. Yapı makinelerini güç, ebat, yakıt tüketimi gibi pek çok farklı açıdan analiz eden bu modeller, satın alma konusunda bir rehber işlevi görmektedir. Literatürde yapı makinesi seçimine ilişkin birçok çalışma olmasına rağmen yedek parça tedarikçisi seçimine odaklanan çalışmaların sınırlı olduğu göze çarpmaktadır.
Yapı makinelerinin kullanım ömrü süresince yedek parçaların tedarik edilmesi büyük öneme sahiptir. Söz konusu yedek parça tedarik süreci incelendiğinde inşaat projelerinde işin durmasına sebep olabilecek kadar ciddi problemler ortaya çıkabilmektedir. En uygun yedek parça tedarikçisinin belirlenmesi bu süreçte yaşanabilecek potansiyel sorunların önemli bir kısmını engelleyebilir. Bu tez çalışması kapsamında, inşaat firmaları için yapı makinesi yedek parça tedarikçisi seçimi için kullanılabilecek bir çok kriterli karar verme modeli geliştirilmiştir.
Model oluşturulmadan önce literatür taraması ile inşaat sektöründe tedarikçi seçimi ve makine yedek parça tedarikçisi seçimi ile ilgili çalışmalar incelenmiştir. Söz konusu çalışmalarda kullanılan ana kriterler, alt kriterler ve karar verme yöntemleri hakkında bilgi toplanmıştır. Daha sonra tez kapsamında kullanılabilecek çok kriterli karar verme yöntemleri hakkında detaylı bir şekilde incelenmiştir. Kriterlerin ağırlıkları DEMATEL ve CRITIC yöntemleri kullanılarak hesaplanmıştır. Ardından TOPSIS, COPRAS, ve MARCOS yöntemleri kullanılarak alternatiflerin öncelik sıralaması yapılarak, elde edilen sonuçlar birbiri ile karşılaştırılmıştır.
Önerilen model bir firmanın yedek parça tedarikçisi seçimi için vaka analizi kapsamında kullanılmıştır. İstanbul merkezli bir geoteknik firmasının makine parkında yer alan fore kazık makineleri için kullanılacak yedek parçaların tedarikçisinin seçimini ele alan vaka analizinde, belirlenmiş olan 5 ana ve 18 alt kriteri kullanan karar verme modeliyle 6 iş makinesi yedek parça tedarikçisi sıralanmıştır. Kriter seçimi, kriterlerin ağırlıklandırılması, tedarikçi alternatiflerinin ilgili kriterler üzerinden puanlanması işlemlerinde 3 farklı karar vericinin görüş ve önerilerine başvurulmuştur.
Çalışmanın son bölümünde önerilen çok kriterli karar verme modelinin çıktıları değerlendirilmiştir. Bu değerlendirme işlemi yapılırken yöntem özelikleri ve modelin birbirine entegre edilen farklı yöntemlere göre sonuçları karşılaştırılmıştır. Elde edilen
bulgularla birlikte modelin işlevi ve potansiyel faydaları tartışılarak gelecek çalışmalarda kullanılabilecek bazı öneriler sıralanmıştır.

Abstract:
The construction industry is witnessing an important competition with the increasing number of stakeholders both in Turkey and in the world. The speed and efficiency criteria required by the competition have pushed the sector components to reach the limits for many years, and in line with these needs, the use of construction and construction machinery has become almost mandatory regardless of the characteristics of the projects. Construction machinery, which plays a critical role in almost all stages of the construction process, from mobilization to turnkey, requires extensive knowledge in purchasing and operation.
It is a fact that the performances of construction and construction machinery are directly related to the potential success of companies. Therefore, researchers have conducted numerous studies and proposed many different models to select the most suitable construction equipment for construction projects. These models, which analyze construction machines from many different aspects such as power, size, fuel consumption, serve as a guide for purchasing. Although there are many studies on the selection of construction equipment in the literature, it is striking that the studies focusing on the selection of spare parts supplier are limited.
Once the construction equipment is purchased, the operation process starts. Operation process of the construction machinery and equipment is usually dangerous and costly. The most important topics that must be highlighted in operation process of construction machinery are regular maintenance and revision. To get the maximum performance and benefit from a construction equipment, this equipment must be ready to work in all circumstances. Proper revision conditions are the only options to maximize the profit.
The earthquake which occurred in Kahramanmaraş and nearly affected all cities in Southern East Region of Turkey showed that the construction equipment and machinery are also required in disaster conditions. Usage of the construction equipment is very critical in search and rescue operations from time and efficiency perspectives. It is a fact that our country contents different earthquake regions and these disasters may occur again. The readiness levels of private and public construction machinery can change the affects, and they can only be ready with periodic revisions.
The supply of spare parts, which has the greatest importance in the revision process of construction equipment, is a process that contains major problems when examined from both economy, speed and efficiency perspectives. Determining the appropriate spare parts supplier solves a significant part of the potential problems that may occur in this process. In this thesis, a multi-criteria decision making model that can be used for the selection of construction equipment spare parts supplier for construction companies is proposed. The proposed model is supported by a case study conducted on a geotechnical firm.
This geotechnical firm in this case study has MAIT branded bored pile machines which content CATERPILLAR branded engine and power train systems. The proposed model and case study are focused on the supply process of these bored pile machines.
In the literature review made before the model was created, the selection of suppliers in the construction industry and the selection of machinery spare parts supplier were examined and information was collected about the main criteria, sub-criteria and decision-making methods used under these categories.
In the methodology section which takes place in the following stage, detailed information was given about the multi-criteria decision-making techniques to be used within the scope of the thesis. This proposed model and case study content five different multi-criteria decision-making techniques: DEMATEL, CRITIC, TOPSIS, MARCOS and COPRAS. DEMATEL and CRITIC methods were used for criterion weighting, and TOPSIS, COPRAS and MARCOS methods were used for alternative ranking in the model, which consisted of two mathematical stages.
In the case study, which analyzes the selection of the supplier of the spare parts to be used in the revisions of the bored pile machines in the machinery park of an Istanbul- based geotechnical company, 5 main and 18 sub-criteria were used with the multi- criteria decision-making methods mentioned above. Opinions and suggestions of 3 different decision makers (geotechnical firm owner, mining company general manager, construction equipment renter) were consulted in the selection of criteria, the weighting of the criteria, and the scoring of the supplier alternatives over the relevant criteria.
The five main criteria which were used in case study are financial criteria, supplier- based criteria, delivery criteria, service criteria and quality criteria. Under these five main categories, 18 sub-criteria (product price, payment terms, quantity discount, number of employees, reputation, production capacity, financial capability, lead time, percentage of on time delivery, percentage of order fullfillment, geographical location, communication ability, response speed, buyer-supplier relationship, after-sales services, percentage of rejections, duration of use, insurance/warranty) were defined. These sub-criteria were evaluated with expert opinions during the mathematical processes of DEMATEL and CRITIC methods.
Since the DEMATEL and CRITIC methods differ from each other, weights of the criteria which were calculated with DEMATEL method were also different from the weights of the criteria which were calculated with CRITIC method. These differences and their potential effects for the rankings were evaluated in the following section.
In the following section, rankings of the six spare parts supplier alternatives which are willing to take part in the revision processes of bored pile machines were determined via three different multi-criteria decision making methods: TOPSIS, MARCOS and COPRAS. Two different weight sets which were formed with DEMATEL and CRITIC methods were applied on each ranking method. The results of the ranking phases were occurred due to these two different weight sets and were shown with the help of comparison matrices which contents the rankings of the spare parts supplier via TOPSIS, MARCOS and COPRAS methods.
In the last part of the study, the outputs of the proposed multi-criteria decision making model were evaluated. With the findings obtained, information about the function and potential benefits of the model is given and some suggestions that can be used in future studies are listed.