Güvenlik kültürünün uluslararası boyutta değerlendirilmesi
Evaluation of safety culture on international scale
Yazar: MEKSUT ALEV
Danışman: PROF. DR. BÜLENT MERTOĞLU ; DR. ÖĞR. ÜYESİ SERAP TEPE
Marmara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İş Güvenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Geçiş güvenliği = Transit security ; Güvenlik = Security ; Güvenlik kültürü = Safety culture ; Performans = Performance ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation

Özet:
Çalışma hayatında maddi ve manevi olarak en büyük zarara sebep olan olayların başında iş kazaları ve meslek hastalıkları gelmektedir. İş kazalarını azaltmada proaktif önlem yaklaşımı olarak güvenlik kültürünün önemi sıklıkla vurgulanmaktadır. Ülkelerin kültürü, insanların tutum, norm, değer ve davranışlarını etkileyen aynı zamanda çalışma hayatının bir parçası olan örgüt kültürünün temel taşlarındandır. Ülke kültürünün bir parçası olan örgüt kültürü ise kurumsal ortak değerleri tanımlamak için sıklıkla kullanılan bir kavramdır. Örgüt kültürünü oluşturan bir unsur olan güvenlik kültürü ise bir örgütün güvenli çalışması ile ilgili olarak çalışanların güvenlik tutum, değer ve davranışlarını etkilediği düşünülen kurumsal kültürün bir alt gerçeğidir. Günümüzde güvenlik kültürüne dair davranışları ölçmek için formülleştiren ve evrensel olarak kabul edilmiş bir model bulunmamaktadır.
Güvenlik kültürünü pozitif olarak oluşturulması ve geliştirilmesi için devlet, işveren ve çalışan taraflarına ciddi sorumluluklar düşmektedir. Bu sorumlulukları yerine getirme, örgütlerin güvenlik kültürü seviyesini ölçme, güvenlik performansın arttırma ve sürdürebilirliğini sağlamada büyük önem taşımaktadır. 
Bu çalışmada, örgütlerde güvenlik kültürünü ölçmek için model geliştirilmiştir. Uluslararası boyutta bir bakış yakalamak için güvenlik kültürünün literatürde kabul görmüş ölçekler değerlendirilerek yeni ölçekler geliştirilmiş (risk algısı, inançların etkisi, güvenlik farkındalığı, iş baskısı ve önceliği, yönetimin güvenlik takibi, proaktif güvenlik yönetimi, yaptırım ve teşvik) ve bu ölçekler ile güvenlik kültürünün ölçülmesi amaçlanmıştır.  Geliştirilen bu model dokuz ülkede (Amerika Birleşik Devletleri, Dubai Emirliği, Fransa, Gürcistan, İngiltere, Macaristan, Polonya, Singapur ve Türkiye) uygulanarak uluslararası ölçekte güvenlik kültürünü ölçmeye yönelik veriler toplanmış ve yapılan istatistiki analizler ile farklılıklar ortaya koyulmuştur. Ayrıca güvenlik kültürünün demografik yapı ve güvenlik performansı ile olan ilişkisi değerlendirilmiştir.
Bu tez çalışmasının sonuçları, uluslararası boyutta ve tüm sektörlerde iş sağlığı ve güvenliğinin iyileşmesine, güvenlik kültürünün geliştirilmesine ve sürdürebilirliğine katkı sağlamaktadır.

Abstract:
Occupational accidents and occupational diseases are the leading incidents that cause the biggest financial and moral damage in working life. The importance of safety culture is often emphasised as a proactive prevention approach in reducing occupational accidents. Country culture is one of the headstones of organisational culture, which affects attitudes of people, norms, values and behaviours and which is also a part of working life. Organisational culture, which is a part of country culture, is a concept that is often used to define institutional shared values. Safety culture, which is an element composing organisational culture, is a lower real of institutional culture which is considered to affect safety, attitude, values and behaviours of employees regarding an organisation's working safely. At the present time, there is not a universally accepted model which formulizes to measure behaviours concerning safety culture.
In order for safety culture to be positively created and developed, governments, employers and employees hold serious responsibilities. Fulfilling these responsibilities has a vital place in measuring safety culture levels of organisations, enhancing safety performance and providing its sustainability. 
In this study, a model to measure safety culture in organisations has been developed. In order to gain a perspective at an international dimension, by evaluating scales accepted in safety culture literature new scales (risk perception, the effect of beliefs, safety awareness, work pressure and  priority, safety follow-up of managements, proactive safety management, sanction and incentive) have been developed  and with these scales, measuring safety culture is aimed. This developed model has been applied in nine countries (The USA, The Emirates of Dubai, France, Georgia, England, Hungary, Poland, Singapore and Turkey) data aiming at measuring safety culture at an international scale has been collected and the differences have been revealed with the statistical analysis that have been done. In addition, the relation of safety culture between demographic structure and safety performance has been evaluated. 
The results of this thesis study contribute to improvement of work health and safety at all the sectors and on international scale, to development and sustainability of safety culture.