Farklı ekim zamanlarının bazı çemen (Trigonella foenum-graecum L.) genotiplerinin verim ve verim unsurları üzerine etkisi
Effects of sowing dates on yield and yield components of some fenugreek (Trigonella foenum-graecum L.) genotypes
Yazar: SEDAT EVCİ
Danışman: PROF. DR. TAŞKIN POLAT
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Tıbbi ve Aromatik Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu çalışma, 2017 yılında Erzurum ekolojik koşullarında farklı ekim zamanı uygulamalarının çemen genotiplerinde verim ve verim öğelerine olan etkilerini belirlemek amacıyla  yürütülmüştür. Araştırmada materyal olarak 4 genotip (Gürarslan çeşidi, Konya, Samsun ve Yozgat) ve 4 farklı ekim zamanı (24 Nisan, 4 Mayıs, 14 Mayıs, 24 Mayıs)  yer almıştır. Deneme "Tesadüf Bloklarında Bölünmüş Parseller" deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak kurulmuştur. Araştırmada ana parsellerde ekim zamanları, alt parsellerde ise genotipler yer almıştır. 
Araştırmada, bitki boyu, bitkide dal sayısı, bitki  başına bakla sayısı, baklada tohum sayısı, bin tane ağırlığı, dekara tohum verimi, sabit yağ oranı ve protein oranları incelenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre, incelenen bütün parametreler ekim zamanlarından önemli derecede etkilenmiştir. En yüksek tohum verimi (75.9 kg/da), bin tane ağırlığı (18.8 g), bakla sayısı (31.3 adet), baklada tohum sayısı (12.9 adet) ve ham protein oranı (%26.7) ikinci ekim tarihinde (4 Mayıs) belirlenmiştir.
Çemen genotipleri bakla sayısı hariç, incelenen diğer özellikler bakımından önemli farklılıklar göstermiştir. Genotiplerin ortalaması olarak, en yüksek tohum verimi Konya genotipinde (73.5 kg/da) tespit edilmiştir. Çalışmada, ham yağ oranı, bakla sayısı ve baklada tohum sayısı hariç, diğer incelenen özellikler üzerine genotip x ekim zamanı interaksiyonu önemli çıkmıştır. Erzurum koşullarında ve benzer ekolojik şartlarda çemen yetiştiriciliğinde yüksek tohum verimi elde edebilmek için mayıs ayının ilk haftasında ekimin yapılmasının uygun olacağı söylenebilir. Bununla birlikte, çemen bitkisinin ekim zamanlarına karşı göstereceği tepkiler hakkında daha kesin sonuçlara ulaşabilmek için araştırmanın birkaç yıl daha devam ettirilmesi uygun olacaktır.

Abstract:
This research was conducted to determine the effects of different sowing dates on yield and yield components of fenugreek (Trigonella foenum-graecum L.)  genotypes under Erzurum conditions in 2017. The experimental design was the randomized block with a split plot arrangement with three replications.  In this study, the effects of different fenugreek genotypes and sowing dates. The main plots consisted of four seeding dates (24 April, 4 May, 14 May and 24 May). The subplots consisted of four fenugreek genotypes (the genotypes Gürarslan, Konya, Yozgat and Samsun). Plant height, number of branches, number of pods per plant, number of seeds per pod, 1000 seeds weight, seed yield, crude oil content and crude protein rate were investigated in this experiment. According to the results, the all characteristics were significantly affected by the sowing dates. The highest seed yield (75,9 kg da-1), 1000 seed weights (18,8 g), number of pods per plant (31,3), number of seeds per pod (12,9) and crude protein rate (26,7%) were obtained from the second sowing date (4 May sowing). Genotypes had a significant effect on all characteristics, except for number of pods per plant. Averaged across the genotypes, the highest seed yield were obtained from the genotype Konya (73,5 kg da-1). The effect of genotype x sowing time interaction was significant on all characteristics, except for crude oil content, number of pods per plant and number of seeds per pod. Based on the results of this study, it can be said that sowing in the first week of May would be appropriate to obtain high seed yield in fenugreek production under Erzurum conditions and similar ecological conditions. However, it would be more appropriate to continue the research for a few more years to reach more accurate results about the responses of fenugreek crop to sowing dates.