Stres ve çevrimiçi alışveriş bağımlılığı ilişkisinde farkandalık (bilinçli farkındalık) ve öz-denetimin aracı rolü
The role of indfulness and self-control in the relationship between perceived stress and online shoppi̇ng addiction
Yazar: MERVE YAĞMUR ABİRİ ÖNER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MELİSA SEVİ KOÇ
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu araştırmada yetişkin bireylerde algılanan stres, çevrimiçi alışveriş bağımlılığı, farkandalık (mindfulness) ve öz denetim arasındaki ilişkileri incelemek ve algılanan stres ve çevrimiçi alışveriş bağımlılığı arasındaki ilişkide farkandalık ve öz denetimin aracılı rolünün olup olmadığının ortaya koyulması amaçlanmıştır. Çalışma grubu Türkiye'de yaşayan 18 yaş üzeri toplam 404 bireyden oluşmaktadır. Veriler elektronik ortama demografik bilgi formu, Çevrimiçi Alışveriş Bağımlılığı Ölçeği (ÇABÖ), Algılanan Stres Ölçeği-14 (ASÖ-14), Öz Denetim Ölçeği (ÖDÖ) ve Bilinçli Farkındalık Ölçeği (BİFÖ) aracılığıyla toplanmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkinin incelenmesinde Pearson Korelasyon Analizi, aracılık etkisini test etmek için Hayes (2013) tarafından geliştirilen Process Macro (v3.4.1) kullanılmıştır. Çalışmadan elde edilen bulgular stresin; farkandalık ve öz denetim düzeyiyle negatif, çevrimiçi alışveriş bağımlılığı ile pozitif ilişkili olduğunu göstermektedir. Yapılan aracılık analizine ilişkin bulgular algılanan stres ve çevrimiçi alışveriş bağımlılığı ilişkisinde farkandalığın tek başına aracı rol oynadığını; buna karşın öz denetimin ne tek başına ne de farkandalık ile ardışık aracılık rolü bulunmadığını göstermektedir. Elde edilen bulgular mevcut literatür ışığında tartışılmış ve ileride yapılacak çalışmalara yönelik önerilere yer verilmiştir. 

Anahtar Kelimeler: Algılanan Stres, Çevrimiçi Alışveriş Bağımlılığı, Öz Denetim, Farkandalık, Bilinçli Farkındalı

Abstract:
The aim of this study is to examine the relationships between perceived stress, online shopping addiction, mindfulness and self-control in adult individuals and to reveal whether mindfulness and self-control have a mediating role in the relationship between perceived stress and online shopping addiction. The study group consisted of 404 individuals over the age of 18 living in Turkey. The data was collected using a demographic information form, Online Shopping Addiction Scale (OSAS), the Perceived Stress Scale-14 (PSS-14), the Self-Control Scale (SCS) and the Mindfulness Scale (MS) through an online survey. Pearson Corellation Analysis was used to examine the relationship between variables, and Process Macro (v3.4.1) developed by Hayes (2013) was used to test the mediation effect. The findings obtained from the study show that perceived stress is negatively reladet to mindfulness and self-control, and positively related to online shopping addiction. The findings of the mediation analysis show that mindfulness plays a mediating role in the relationship between perceived stress and online shopping addiction; however, self-control does not have a mediating role either alone or together with mindfulness. The findings obtained are discussed in the light of the existing literature and suggestions for future studies are in included. 

Keywords: Perceived Stress, Online Shopping Addiction, Self-Control, Mindfulness