Geri alım inhibitörü grubu antidepresanların kontrast duyarlılığa, koroid kalınlığına ve ganglion hücre kompleksine etkisi
Effect of reuptake inhibitor group antidepressants on contrast sensitivity, choroid thickness and ganglion cell complex
Yazar: AYGEN YAMAN AKİ
Danışman: PROF. DR. BURAK TURGUT
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Göz Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Göz Hastalıkları = Eye Diseases

Özet:
Amaç: Çalışmamızın amacı geri alım inhibitörü grubu antidepresan (GAİ) ilaçların kontrast duyarlılığa, koroid kalınlığına ve makula ganglion hücre kompleksine etkisini araştırmak ve kontrast duyarlılık ve optik koherens tomografi (OKT) parametrelerinin hastalığın tanı ve takibindeki değişiklikleri belirlemektir.
 
Gereç ve Yöntem: Çalışmamız, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları kliniğine başvuran ve klinik durumuna göre GAİ grubu antidepresan ilaç başlanacak olan ek sistemik ve oküler hastalığı bulunmayan 18-45 yaş arası hastaların ve yaş ve cinsiyet açısından benzer demografik özellikte olan Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Göz Hastalıkları kliniğine rutin göz kontrolü için başvuran sağlıklı kişilerin dahil edildiği prospektif çalışmadır. Çalışma, GAİ türü antidepresan başlanan hastalar olan vaka grubu 29 kişiden ve kontrol grubu 34 kişiden oluşan iki grubu içermektedir. Tüm grupların ilk başvuru anında ve 3. ayında tam oftalmolojik muayenesi, FACT (Functional Acuity Contrast Test, Stereo Optical Co., Chicago, ABD) paneli ile uzaysal kontrast değerlendirmesi ve CİRRUS HD 5000 ile optik kohorens tomografi (OKT) ölçümünü (makula, gangliyon hücre kompleksi, sinir lifi ölçümleri ve EDI-OCT ile subfoveal koroid kalınlığı ölçümü) içerecek şekilde yapılmıştır. Pupil çapı, göz içi basıncı, santral makular kalınlık (SMK), retina sinir lifi kalınlığı (RSLK), subfoveal koroid kalınlığı ve ganglion hücre kompleksi (GHK) kalınlığı ve tüm uzaysal frekanslardaki [A(1.5 cpd), B(3 cpd), C(6 cpd), D(12 cpd), E(18 cpd)] kontrast duyarlılık düzeyleri incelendi. Bu parametreler arasındaki korelasyonlar da incelendi. Gruplar arası kategorik değişkenlerin karşılaştırılmasında ki-kare analizi (Pearson Chi-kare) uygulandı. İkili grupların karşılaştırılmasında normal dağılım gösteren değişkenlerde student t testi, normal dağılım göstermeyen değişkenlerde Mann Whitney U-testi kullanıldı. İlk ve 3. ay değerlerin karşılaştırılmasında normal dağılım gösterenlerde bağımlı gruplarda t testi, normal dağılım göstermeyenlerde ise Wilcoxon analizi uygulandı. Sürekli değişkenlerin birbiriyle ilişkisinin incelenmesinde normal dağılım gösterenlerde Pearson, normal dağılım göstermeyenlerde ise Spearman korelasyon testinden yararlanılmıştır. Analizlerde istatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edildi. 

Bulgular: Gruplar ilk ölçümler açısından kıyaslandığında vaka grubunda olanların sağ koroid kalınlık (p=0,019) ve sol koroid kalınlık (p=0,036) değeri kontrol grubundan anlamlı şekilde yüksek bulundu. Vaka grubunda olanların kontrast duyarlılık (1,5 CPD)(p=0,003), kontrast duyarlılık (12 CPD)(p=0,007) ve kontrast duyarlılık (18 CPD)(p=0,002) değeri kontrol grubundan anlamlı şekilde düşük bulundu. Grupların ölçüm değişimleri karşılandığında vaka grubunda olanların sağ santral makular kalınlık (p=0,021) ve sol santral makular kalınlık (p=0,005) değişimleri kontrol grubunda olanların değişiminden anlamlı şekilde yüksek bulundu. Vaka grubunda olanların 3. ay ve ilk değerleri kıyaslandığında; 3. ay sağ koroid kalınlık (p=0,047), sağ pupil çapı (p=0,001), sol pupil çapı (p=0,006), kontrast duyarlılık (3 CPD)(p=0,001), kontrast duyarlılık (6 CPD)(p=0,043) ve kontrast duyarlılık (12 CPD)(p=0,002) değerleri ilk ölçüme göre anlamlı şekilde artmıştı. Vaka grubunda olanların sol pupil çapı ile kontrast duyarlılık (1,5 CPD) ve kontrast duyarlılık (3 CPD) arasında negatif yönde anlamlı korelasyon görüldü. Her iki gözün koroid kalınlığı arasında pozitif yönde; sağ gözün koroid kalınlığı ile kontrast duyarlılık (12 CPD) arasında ise negatif yönde anlamlı bir korelasyon tespit edildi.

Sonuç: GAİ grubu antidepresanlar bunlardan da özellikle seçici serotonin geri alım inhibitörleri (SSGİ) ve serotonin noradrenalin geri alım inhibitörleri (SNGİ) psikiyatrik rahatsızlıklar için sıklıkla hekimler tarafından tercih edilmektedir. Çalışmamızın sonucunda SSGİ ve SNGİ ilaç grubunun incelenen parametrelerden pupil çapını arttırmasına rağmen kontrast duyarlılığını arttırdığı bulunmuştur. Bu artışın antidepresan ilaç kullanımı sonrası pupil çapı artışı görülmesine rağmen gerçekleşmesini serotoninin vizüel korteks uyarılabilirliğini arttırması nedeniyle kontrast duyarlılığı arttırmış olabileceği sonucuna bağlıyoruz. Çalışmamızda vaka ve kontrol grupları arasında koroid kalınlıkları açısından farklılıklar bulunmuştur. Vaka grubunda koroid kalınlığının ilk ve 3. ay ölçümlerinde kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı derece fazla olduğu görülmüştür. Adrenerjik katekolaminlerin uzun süreli aktivasyonunun, bu mekanizmaları bozduğu ve bu durumun buna bağlı olabileceğini düşündürmektedir. Kan serotonini bir nörotransmiter olarak önemli bir role sahiptir ve bu nedenle serotoninin azalması, otonom sinir sisteminde koroid damar sistemini etkileyen sempatik-parasempatik dengesizliğe neden olabilir. Vaka grubunda antidepresan ilaç kullanımı sonrası sağ gözde koroid kalınlığında artış izlenmiştir, bu durum serotonin dışındaki nörotransmitterlerin de koroid kalınlığına etki ettiğini ve farklı mekanizmaların da bu durumdan sorumlu olabileceğini düşündürmüştür. Çalışmamızda araştırılan son parametre ise ganglion hücre kompleksidir (GHK). Vaka ve kontrol grupları arasında ilk ve 3. ay ölçümleri karşılaştırıldığında ve vaka grubunun ilk ve ilaç kullanımı sonrası 3. ay ölçümleri kendi içinde karşılaştırıldığında GHK de istatistiksel olarak anlamlı bir değişim izlenmemiştir. 
OKT parametrelerinin ve kontrast duyarlılığın psikiyatrik hastalarda değerlendirilmesi hastalığın tanısı için bir ipucu olabilir ve altta yatan mekanizmaların aydınlatılmasına katkı sağlayabilir. Aynı zamanda bu parametrelerin hastalarda, SSGİ ve SNGİ ilaç kullanımı sonrası tedavinin takibi ve oküler yan etkileri açısından izlenmesine olanak sağlayabilir.

Abstract:
Purpose: The aim of our study is to investigate the effects of reuptake inhibitor group antidepressant drugs on contrast sensitivity, choroidal thickness and macular ganglion cell complex, and to determine the changes in contrast sensitivity and optical coherence tomography (OCT) parameters in the diagnosis and follow-up of the disease.

Materials and Methods: Our study included patients between the ages of 18 and 45, who were admitted to the Çanakkale Onsekiz Mart University Psychiatry Clinic and planned to be started on a reuptake inhibitor group antidepressant drug according to their clinical condition, and the control group, who had similar demographic characteristics in terms of age and gender, attended the Çanakkale Onsekiz Mart University Ophthalmology Clinic. It includes healthy people who apply for routine eye check-ups. Our study is a prospective study. The study includes two groups, the case group consisting of 29 patients and the control group consisting of 34 patients. All groups underwent full ophthalmological examination, spatial contrast evaluation with FACT (Functional Acuity Contrast Test, Stereo Optical Co., Chicago, USA) panel and optical coherence tomography (OCT) measurement with CIRRUS HD 5000 (macular, ganglion cell complex, nerve fiber measurements, and subfoveal choroidal thickness measurement with EDI-OCT) were performed. Pupil diameter, intraocular pressure, central macular thickness, retinal nerve fiber thickness, subfoveal choroidal thickness and ganglion cell complex thickness and all spatial frequencies [A(1.5 cpd), B(3 cpd), C(6 cpd), D(12) cpd), E(18 cpd)] contrast sensitivity levels were examined. Correlations between these parameters were also examined. Chi-square analysis (Pearson Chi-square) was applied to compare categorical variables between groups. In comparing pairwise groups, Student's t test was used for variables with normal distribution, and Mann Whitney U-test was used for variables that did not show normal distribution. In comparing the first and 3rd month values, t test was used in dependent groups for those with normal distribution, and Wilcoxon analysis was used for those with non-normal distribution. In examining the relationship between continuous variables, Pearson correlation test was used for those with normal distribution, and Spearman correlation test was used for those with non-normal distribution. In the analyses, the statistical significance level was accepted as p<0.05.

Results: When compared in terms of initial measurements, the choroidal thickness of the right eye (p=0.019) and left eye (p=0.036) of the case group were significantly higher than those of the control group. The contrast sensitivity values of 1.5 CPD (p=0.003), 12 CPD (p=0.007), and 18 CPD (p=0.002) were significantly lower in the case group compared to the control group. When the measurement changes of the groups were compared, the changes in the central macular thickness of the right eye (p=0.021) and left eye (p=0.005) were significantly higher in the case group than those in the control group. When comparing the 3-month and initial values of the case group; the choroidal thickness of the right eye (p=0.047), pupil diameter of the right eye (p=0.001), pupil diameter of the left eye (p=0.006), contrast sensitivity of 3 CPD (p=0.001), contrast sensitivity of 6 CPD (p=0.043), and contrast sensitivity of 12 CPD (p=0.002) significantly increased compared to the initial measurement. A negative significant correlation was found between the pupil diameter of the left eye and contrast sensitivity of 1.5 CPD and 3 CPD in the case group. A positive significant correlation was observed between the choroidal thickness of both eyes, and a negative significant correlation was found between the choroidal thickness of the right eye and contrast sensitivity of 12 CPD.

Conclusion: The selective serotonin reuptake inhibitor (SSRI) group of antidepressants, particularly SSRIs and serotonin-norepinephrine reuptake inhibitors (SNRIs), are commonly preferred by physicians for psychiatric disorders. Our study was conducted to investigate the ocular side effects of this class of drugs. In our study, it was found that despite increasing pupil diameter, SSRIs and SNRIs increased contrast sensitivity that one of the parameters examined. We attribute this increase to the possible enhancement of contrast sensitivity due to increased excitability of the visual cortex by serotonin, despite the increase in pupil diameter following antidepressant drug use. Differences in choroidal thickness were found between the case and control groups in our study. Choroidal thickness in the case group was statistically significantly higher compared to the control group in both initial and 3-month measurements. This finding suggests that prolonged activation of adrenergic catecholamines may lead to disruption of these mechanisms. Blood serotonin plays an important role as a neurotransmitter, and therefore, a decrease in serotonin may lead to sympathetic-parasympathetic imbalance affecting the choroidal vascular system in the autonomic nervous system. An increase in choroidal thickness was observed in the right eye after antidepressant drug use in the case group, indicating that neurotransmitters other than serotonin also affect choroidal thickness and that different mechanisms may be responsible for this condition. The last parameter investigated in our study is the ganglion cell complex (GCC). When comparing initial and 3-month measurements between the case and control groups, and within the case group itself, no statistically significant change was observed in GCC.
Evaluation of OCT parameters and contrast sensitivity in psychiatric patients may be a clue for the diagnosis of the disease and may contribute to elucidating the underlying mechanisms. At the same time, it may allow these parameters to be monitored in patients after the use of SSRI and SNGI drugs in terms of treatment follow-up and ocular side effects.