Zonguldak ili, Filyos beldesi, Tios Akropolü Kilise A yapısı
Zonguldak, Filyos village, Tios Acropolis, structure of Church A
Yazar: DURMUŞ GÜR
Danışman: PROF. MUSTAFA SACİT PEKAK
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Bizans kiliseleri = Byzantine churchs ; Bizans mimarisi = Byzantine architecture ; Dini mimari = Religious architecture ; Dini yapılar = Religious buildings ; Kiliseler = Churchs ; Mimari özellikler = Architectural characteristics ; Tios = Tios ; Zonguldak-Çaycuma-Filyos = Zonguldak-Çaycuma-Filyos

Özet:
Zonguldak İli'nin 30 km. kuzeydoğusunda, Çaycuma İlçesinin 21 km. kuzeyinde, Filyos sınırlarında Tios Antik Kenti'nin Akropolü'nde yer alan Kilise A Yapısı, Parekklesion ve Ek Mekanları çalışmanın konusunu oluşturmaktadır . 
Araştırmanın amacı, günümüzde büyük ölçüde yıkılmış (temel seviyesinde, 0.-1.50 m.) Tios Akropolü Kilise A Yapısı, Parekklesion ve Ek Mekanları'nı, plan özellikleri, duvar resimleri, küçük buluntuları açısından incelemek, belgelemek, yapıya ilişkin sorunları ortaya koymak ve bunlara çözüm önerileri getirmektir.
2008–2012 yılları arasında, kilise alanı ve çevresinde gerçekleştirilen yüzey araştırmaları ve kazı çalışmalarında yapının plan tipi, inşa malzemesi-tekniği ve ek mekanlarına ait 2006–2014 tarihleri arasında gerçekleştirilen arkeolojik incelemeler doğrultusunda üç evre tespit edilmiştir. 2006–2012 tarihleri arasında gerçekleştirilen Arkeolojik incelemeler Prof. Dr. Sümer Atasoy başkanlığında ve Karadeniz Ereğli Müze Müdürlüğü denetiminde gerçekleştirilmiştir . 2012–2015 tarihleri arasındaki Arkeolojik incelemeler ise Yrd. Doç. Dr. Şahin Yıldırım'ın bilimsel danışmanlığında sürdürülmüştür. 2008-2009 tarihlerinde, kilise ve ek mekanları üzerinde gerçekleştirilen çalışmalar Yrd. Doç. Dr. Özkan Ertuğrul, 2010–2015 tarihleri arasındaki çalışmalar ise Arş. Gör. Durmuş Gür kontrolünde yapılmıştır. 
Birinci evre yapısı, 9.–10. yüzyıllara tarihlendirilen, doğu–batı doğrultusunda tek nefli bazilikal planlı kilisedir. İkinci evre yapısı, 10.-12. yüzyıllara tarihlendirilen tek nefli bazilikal planlı kilisedir ve bu dönemde yapının güneyine doğu-batı doğrultusunda dikdörtgen planlı bir parekklesion eklenmiştir. 12.–14. yüzyıl arasına tarihlendirilen üçüncü evrede ise kilisenin güneyine iki ve güneydoğusuna bir olmak üzere üç ek mekan ilave edilmiştir. 
Tios Akropolü Kilise A Yapısı'nın ayrıntılı bir şekilde rölöve çalışması, yapının planı, kesitleri, cephe ve duvar resimlerinin çizimleri yapılmış, günümüzdeki durumu fotoğraflarla belgelenmiş ve iskeletlerin laboratuar incelemeleri gerçekleştirilmiştir. Restitüsyon önerileri, 20. yüzyılda yapılan araştırmalar ve günümüze gelebilen benzer örneklerin yardımıyla yapılmıştır.

Anahtar Sözcükler 
Paphlagonia, Zonguldak, Filyos, Tieion, Tios, Bizans, Kilise A Yapısı

Abstract:
The Church A Buildings which are in Tios Archaic City, in the boundary of Filyos township Çaycuma district of Zonguldak, have a very important part in the development of architecture in West Blacksea Region.  
The Structure of Church A, paracclesions and the out buildings, partaking in Tios ancient city, which is at 30 km. northeast of Zonguldak city, 21 km. north of Çaycuma County and within the Filyos boundaris, are the main subject of this study.   
In surface studies and diggings performed for church and surroundings between the years 2008-2012, 3 stages were determined in accordance with the archeological inspections of 2006-2014 belonging to the plan type, construction material and technique. The archeological inspections between the years 2006-2012 were conducted under the presidency of Prof. Dr. Sümer Atasoy and under the control of Karadeniz Ereğli Museum directorate.  The archeological inspections conducted between 2012-2015 under the presidency of Assistant Professor Şahin Yıldırım and under control of Karadeniz Ereğli Museum directorate. 
The first period structure is the single naved basilar planned church in east-west direction, dating between 9-10th centuries. The second period structure is the single naved basilar planned church and a rectangular planned parraclesion was added to the south of east-west direction in this period dating 10-12th centuries. In the third period which is dating between 12-14th centuries, two to the south, and one to the southeast, in total three, additional places were added to the church. During digging in church and surroundings, architectural plastic works, small antiques and in-situ wall paintings were found from between 9-14 centuries.
The detailed building survey of Tios Acropolis Structure of Church A, the plan, sections, wall and side drawings of it were done, current situation of the structure were documented with photographs, and laboratory inspections of skeletons found were performed. 

Keywords
Paphlagonia, Zonguldak, Filyos, Tieon, Tios, Byzantine, Structure of Church A.