Havayolu ulaşımı ve ekonomik büyüme: Türkiye üzerine bir analiz
Air transportation and economic growth: An analysis on Turkey
Yazar: CEM ÖZAYDIN
Danışman: DOÇ. DR. BARIŞ KABLAMACI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisadi Gelişme ve Uluslararası İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomik büyüme = Economic growth ; Ekonomik etki = Economic effect ; Hava yolu taşımacılığı = Airline transport ; Hava yolu ulaşımı = Air transportation ; Havacılık = Aviation ; TodaYamamoto Nedensellik Analizi = TodaYamamoto Causality Analysis

Özet:
Havayolu ulaşımı, ortaya çıktığı ilk günden itibaren insanlığın vazgeçilmez bir parçası olmuştur. Dünya üzerinde mesafeleri kısaltması sebebiyle talebin her geçen gün arttığı bir sektör haline gelmiştir. Havacılık sektörü kırılgan bir yapıya sahip olduğundan dolayı günümüzdeki konumuna gelene kadar pek çok zorlu ve sıkıntılı süreçlerden geçmiştir. Havayolu sektörü bir yandan gelişimini devam ettirirken diğer yandan da bu sektörün ekonomik boyutu ortaya çıkmıştır. Ortaya çıkan bu ekonomik boyut havacılığın gelişmesiyle birlikte ülkelerin ekonomilerinde önemli bir yer edinmeye başlamıştır. Günümüzde pek çok sektör doğrudan veya dolaylı olarak havayolu sektörüyle ilişkilendirilmektedir. Türkiye'de ise havacılık sektörü 14 Ekim 1983 tarihinde yürürlüğe giren Sivil Havacılık Kanunu ile serbestleşme yolunda önemli bir adım atmıştır. Bu adımın en önemli sonuçlarından birisi şüphesiz Türk Hava Yolları haricinde başka havayolu firmalarının kurulması olmuştur. Serbest piyasada oluşan bu rekabetin tüketiciye olumlu yansımaları olmuştur. Bunun haricinde bu tarihten sonra altyapı ve üstyapı yatırım çalışmaları hız kazanmıştır. Şehirler arası ulaşımın daha rahat ve konforlu yapılabilmesi için ülke içerisinde pek çok şehre havalimanı yapım çalışmaları başlamıştır. Pek çok havalimanın yapılması halkın havayolu kullanması için önemli bir teşvik olmuştur. 
Havayolu ulaşımı ve ekonomik büyüme üzerine literatürde pek çok çalışma yapılmıştır. Yapılan bu çalışmalar neticesinde bazı çalışmalar havayolu ulaşımı ve ekonomik büyüme arasında bir ilişki ortaya koyarken bazı çalışmalar ise bu iki kavram arasında herhangi bir ilişkiye rastlamamıştır. Yapılan bu çalışmada Türkiye'deki kişi başına düşen gayri safi yurt içi hasıla ve nüfus değişkenlerinin dış hat yolcu sayısı ve havayolu ile taşınan yük miktarı üzerindeki nedensellik ilişkisi Toda-Yamamoto nedensellik analizi ile açıklanmaya çalışılmıştır. Sonuç olarak kişi başına düşen gayri safi yurt içi hasıla ve nüfus değişkenleri ile dış hat yolcu sayısı ve havayolu ile taşınan yük miktarı değişkenleri arasında nedensellik tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Havayolu ulaşımı, Ekonomik büyüme, Türkiye'de havacılık, Toda-Yamamoto nedensellik testi

Abstract:
Air transportation has been an indispensable part of humanity since its inception. It has become an increasingly demanded industry due to its ability to shorten distances around the world. The aviation industry has gone through many difficult and challenging processes to reach its current position, as it has a fragile structure. While the aviation sector continues to develop, its economic dimension has also emerged. This economic dimension has become an important part of countries' economies with the development of aviation. Nowadays, many sectors are directly or indirectly associated with the aviation industry. In Turkey, the aviation sector took an important step towards liberalization with the Civil Aviation Law, which came into effect on October 14, 1983. One of the most important results of this step was undoubtedly the establishment of other airline companies besides Turkish Airlines. The positive impacts of this competition on consumers have been observed. In addition to this, infrastructure and superstructure investment efforts have accelerated since then. Construction of airports in many cities has begun to enable more comfortable and convenient intercity transportation. The construction of many airports has been an important incentive for people to use air transportation.
Numerous studies have been conducted in the literature on air transportation and economic growth. As a result of these studies, some studies have shown a relationship between air transportation and economic growth, while others have not found any relationship between these two concepts. In this study, the causality relationship between gross domestic product per capita and population variables and the number of international passengers, and cargo carried by air transportation in Turkey was attempted to be explained with the Toda-Yamamoto causality analysis. As a result, the causality has been determined between the variables of gross domestic product per capita and population changes, and the number of international air passengers and the amount of cargo transported by air.
Keywords: Air transportation, Economic growth, Aviation in Turkey, Toda-Yamamoto causality test