Helal gıdaya yönelik tutumların dindarlıkla ilişkisi: Ölçek geliştirme ve uygulama çalışması
The relationship between attitudes towards halal food and religiosity: Scale development and application study
Yazar: PINAR MALTEPE
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEHRA IŞIK
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Psikolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu çalışmanın temel amacı, Türkiye'deki Müslüman bireylerin helal gıdaya yönelik tutumlarını belirlemek ve bu tutumların dindarlık düzeyleri ile olan ilişkisini istatistiksel analizlerle incelemektir. Araştırmada veri toplama aracı olarak ölçek uygulama yöntemi tercih edilmiştir. Araştırmada, tanımlanmış evrendeki her bir birimin eşit ve bağımsız bir şekilde seçilme olasılığına sahip olduğu basit rastgele örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Çalışma, ölçme aracının geliştirilmesi ve uygulanması süreçlerinden oluşan iki aşamalı bir yapıdadır. Literatür incelendiği zaman helal gıdaya yönelik bir tutum ölçeğinin geliştirilmediği tespit edilmiştir. Bundan dolayı bu araştırma sürecinde helal gıdaya yönelik bir tutum ölçeği geliştirilerek alana özgün bir katkı sağlanması amaçlanmıştır. Araştırmada geliştirilen ve "Helal Gıdaya Yönelik Tutum " adı verilen 5'li Likert tipi ölçek açımlayıcı (800) ve doğrulayıcı faktör analizleri (1020) ile test edilmiştir. Geliştirilen ölçek, "Helal Gıda Tercihleri ve İnanç", "Helal Gıda Bilinci" ve "Helal Gıda ve Sağlık Algısı" olmak üzere üç boyuttan oluşmaktadır. Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik analizleri yapılmış, verilerde AFA ve DFA'ya yönelik analizler R programının 4.4.0 sürümünde; bulgulara yönelik analizler ise IBM SPSS 27 programı ile yapılmıştır. Ayrıca, dindarlık düzeyinin belirlenmesi amacıyla katılımcılara "Kısa Dindarlık Ölçeği" uygulanmıştır. Araştırmanın bundan sonraki kısmında bireylerin helal gıdaya yönelik tutumları nasıldır sorusunun cevabı aranmış daha sonra bu tutumun dindarlık düzeyine, cinsiyete, gelir durumuna, eğitim düzeyine, medeni durumuna, yaşa, mesleğe, yaşanılan yere, öznel dindarlık algısına göre anlamlı olarak farklılaşıp farklılaşmadığı incelenmiştir. Katılımcıların helal gıdaya yönelik tutumları genel olarak yüksek bulunmuş; Demografik değişkenlere göre analizlerde, yaş ve medeni durumun helal gıda tutumları üzerinde anlamlı farklılık yarattığı, cinsiyetin ise bir etkiye sahip olmadığı saptanmıştır. Eğitim düzeyi arttıkça, özellikle lisansüstü gruptaki bireylerde, helal gıdaya yönelik tutumlarda olumlu bir değişim gözlenmiştir. Bireylerin yaşadığı yerin helal gıda ve sağlık algısı boyutunda anlamlı bir fark oluşturduğu, ancak toplam tutum puanında farklılık yaratmadığı belirlenmiştir. Ayrıca dindarlık düzeyinin katılımcıların yaş, medeni durum, yaşanılan yer, meslek, cinsiyet, gelir durumu ve eğitim düzeyi ile olan ilişkisi incelenmiştir. Analizler, evli bireylerin dindarlık düzeyinin bekâr bireylere göre daha yüksek olduğunu ve yaş ilerledikçe dindarlık düzeyinin arttığını göstermiştir. Eğitim düzeyinin dindarlık düzeyine etkisi de belirgin olup, özellikle lisans mezunları için dindarlık düzeyinde bir düşüş gözlemlenmiştir. Araştırma sonuçları, dindarlık düzeyinin bireylerin helal gıdaya yönelik tutumlarını anlamlı bir şekilde etkilediğini ortaya koymaktadır. Spearman's Rho korelasyon analizi sonucunda, dindarlık düzeyi ile helal gıdaya yönelik tutum arasında anlamlı ve orta düzeyde pozitif bir ilişki bulunmuştur (r=0.593, p<0.01). Bu bulgular, bireylerin dindarlık seviyelerinin artmasıyla birlikte helal gıdaya karşı daha olumlu tutumlar sergilediklerini göstermektedir. Sonuç olarak, bu çalışma helal gıda tercihleri ile dindarlık arasındaki ilişkiyi anlamak açısından önemli veriler sunmakta ve geliştirdiği ölçekle helal gıdaya yönelik tutumların incelenmesine katkı sağlamaktadır. Araştırma, helal gıda konusundaki literatüre katkı sağlarken, gelecekteki çalışmalar için de bir temel oluşturmaktadır.

Abstract:
The main purpose of this study is to determine the attitudes of Muslim individuals in Turkey towards halal food and to examine the relationship between these attitudes and religiosity levels through statistical analyses. In the study, scale application method was preferred as a data collection tool. In the research, simple random sampling method was used in which each unit in the defined universe has an equal and independent probability of being selected. The study has a two-stage structure consisting of the development and implementation of the measurement tool. When the literature was examined, it was determined that an attitude scale towards halal food has not been developed. Therefore, it is aimed to make a unique contribution to the field by developing an attitude scale towards halal food in this research process. The 5-point Likert-type scale developed in the research and named 'Attitude towards Halal Food' was tested by exploratory (800) and confirmatory factor analyses (1020). The developed scale consists of three dimensions: 'Halal Food Preferences and Belief', 'Halal Food Awareness' and 'Halal Food and Health Perception'. The validity and reliability analyses of the scale were performed, the analyses for AFA and DFA in the data were performed in the 4.4.0 version of the R program, and the analyses for the findings were performed with the IBM SPSS 27 program. In addition, 'Brief Religiosity Scale' was applied to the participants in order to determine the level of religiosity. In the next part of the research, the answer to the question of how individuals' attitudes towards halal food are, and then it is examined whether this attitude differs significantly according to the level of religiosity, gender, income status, education level, marital status, age, occupation, place of residence and individual perception of religiosity. The attitudes of the participants towards halal food were generally found to be high; in the analyses according to demographic variables, it was found that age and marital status made a significant difference on halal food attitudes, while gender did not have an effect. As the level of education increased, a positive change was observed in attitudes towards halal food, especially in the graduate group. It was determined that the place of residence of the individuals created a significant difference in the dimension of halal food and health perception, but did not create a difference in the total attitude score. In addition, the relationship between the level of religiosity and age, marital status, place of residence, occupation, gender, income and education level of the participants was analysed. The analyses showed that the level of religiosity of married individuals was higher than that of single individuals and the level of religiosity increased with increasing age. The effect of education level on the level of religiosity is also significant and a decrease in the level of religiosity is observed especially for bachelor's degree graduates. The results of the research reveal that the level of religiosity has a significant effect on individuals' attitudes towards halal food. As a result of Spearman's Rho correlation analysis, a significant and moderate positive relationship was found between religiosity level and attitude towards halal food (r=0.593, p<0.01).These findings indicate that individuals exhibit more positive attitudes towards halal food with increasing levels of religiosity. In conclusion, this study provides important data in terms of understanding the relationship between halal food preferences and religiosity and contributes to the examination of attitudes towards halal food with the scale developed. The study contributes to the literature on halal food and provides a basis for future studies.