Sistemik izotretinoin kullanan akne hastalarında kan lipit parametrelerindeki değişikliklere ailesel ateroskleroz öyküsünün ve diğer risk faktörlerinin etkisi
The effect of family history of atherosclerosis and other risk factors on changes in blood lipid parameters in acne patients using systemic isotretinoin
Yazar: ESRA RABİA AKGÜÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MİNE MÜJDE KUŞ
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Deri ve Zührevi Hast. Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Dermatoloji = Dermatology
Dizin: Akne vulgaris = Acne vulgaris ; Ateroskleroz = Atherosclerosis ; Hiperlipidemiler = Hyperlipidemias ; Risk faktörleri = Risk factors ; Sigara içme = Smoking ; İzotretinoin = Isotretinoin

Özet:
Giriş ve amaç: Akne vulgaris, pilosebase ünitenin kronik, inflamatuar bir hastalığıdır. Sıklıkla 11-30 yaş arasında görülmekle birlikte her yaş grubunu etkileyebilir. Etyopatogenezde bakteriyel kolonizasyon artışı, sebum fazla üretimi, inflamasyon ve hormonların ön planda olduğu pek çok durumdan bahsedilmektedir. Orta ve şiddetli evre veya diğer tedavilere dirençli hafif şiddetli aknenin tedavisinde aktif bir retinoik asit derivesi olan oral yolla alınan sistemik isotretinoin kullanılmaktadır. Başta mukoza ve cillte görülen kserozis olmak üzere; fotosensitivite, miyalji, halsizlik, laboratuar değişiklikleri vb. pek çok yan etkisi bulunmakla birlikte; lipid profilindeki değişimler, laboratuar değişikliklerinin en bilinenlerindendir. Fakat serum lipid profilindeki bu değişimler bazı hastalarda düşük doz oral isotretinoin kullanımında dahi görülürken, bazı hastalarda ise daha yüksek dozlarda kullanılmasına rağmen görülmemektedir. Bu lipid profili değişiklilerinin kişisel olarak hangi sebeplerden kaynaklandığı netliğe kavuşmamıştır. Çalışmamızda serum lipid profili (TK, LDL, HDL, VLDL, TG) değişimini etkileyebileceğini düşündüğümüz kişisel (yaş, cinsiyet, sigara, alkol, VKİ) ve ailesel (ailesel ateroskleroz ve hiperkolesterolemi öyküsü) risk faktörlerini değerlendirmeyi amaçladık. Bu sayede risk faktörleri ile oral isotretinoin kullanımına bağlı serum lipid seviyelerindeki değişim arasında anlamlı bir ilişki bulunması durumunda oral isotretinoin kullanımı sırasında kişisel risk faktörlerine göre tetkik sıklığının belirlenmesini amaçladık. 
Gereç ve yöntemler: Bu çalışmada, Ocak 2017 ile Aralık 2019 tarihleri arasında kliniğimize başvuran 16 yaş ve üzeri akne tanısı alan ve en az 6 ay süreyle 0,5-1 mg/kg/gün dozunda oral isotretinoin kullanan, aylık serum lipid değerleri bakılan hastalar retrospektif olarak değerlendirildi. Hastaların TK, TG, LDL, HDL, VLDL'nin 0, 1, 3 ve 6. aylardaki değerleri kaydedildi. Hastaların kişisel ve ailesel risk faktörleri olarak belirlediğimiz: ailede ateroskleroz öyküsü (serebrovasküler olay, miyokard enfarktüsü, hiperlipidemi), yaş, cinsiyet, sigara ve alkol kullanımı, VKİ düzeyleri kaydedildi. Aylara göre serum lipid seviyelerindeki değişim kişisel ve ailesel risk faktörleri arasındaki ilişki istatistiksel olarak değerlendirildi. 
Bulgular: Hastaların aylık ortalama serum lipid değerleri incelendiğinde TK, HDL, LDL, VLDL ve TG düzeylerinde anlamlı farklılık tespit edilmiştir (p<0,001). Hastaların serum lipid düzeylerinin aylara göre ikili karşılaştırmalarda 0-1. ay arasında, 0-3. ay arasında, 0-6. ay arasında, 1-3. ay arasında ve 1-6. ay arasında anlamlı farklılık saptanmıştır. 3-6. ay arasında anlamlı farklılık tespit edilmemiştir Başlangıç ve 3. ay arasındaki LDL değişimi, ailede ateroskleroz öyküsü olanlarda ailede ateroskleroz öyküsü olmayanlardan anlamlı şekilde yüksek bulundu (p=0,034). VKİ'i arttıkça başlangıç ve 3. ay arasındaki TK ve VLDL değişiminde artış bulundu (p=0,03). Başlangıç ve 6. ay arasındaki VLDL değişimi, ailede ateroskleroz öyküsü olanlarda ailede ateroskleroz öyküsü olmayanlardan anlamlı şekilde yüksek bulundu (p=0,022). VKİ'i arttıkça başlangıç ve 6. ay arasındaki VLDL ve TG değişiminde anlamlı artış bulundu (sırasıyla; p=0,006, p=0,019). 1 ve 6. ay arasındaki VLDL değişimi, sigara içenlerde sigara içmeyenlere göre anlamlı şekilde yüksek bulundu (p=0,032). VKİ'i arttıkça 1 ve 6. ay arasındaki VLDL değişimi ve TG değişiminde anlamlı artış bulundu (sırasıyla; p=0,016, p=0,022).
Sonuç: Bu çalışmanın sonucunda elde edilen verilere göre; oral isotretinoin kullanımı ile serum lipid düzeylerindeki değişimlerde başlangıca göre 1, 3 ve 6. aylarda anlamlı artış saptandı ve ayların ikili karşılaştırmalarında 3. ve 6. aylar arası anlamlı farklılık saptanmadı. Bu nedenle oral isotretinoin kullanımı sürecinde ilk 3 ay aylık serum lipid profilinin değerlendirilmesini, sonraki aylarda ailesinde ateroskleroz öyküsü olanlara, sigara kullananlara ve VKİ normalin üzerinde olanlara aylık serum lipid profili bakılmasını öneriyoruz.  Bu sayede hem sağlık ekonomisine katkıda bulunulacak hem de sağlık çalışanları ve hastalar için zamandan kazanç sağlanmış olacaktır.

Abstract:
Introduction and purpose: Acne vulgaris is a chronic inflammatory disease of the pilosebaceous unit. Although it is most common between the ages of 11-30, it can affect any age group. In the etiopathogenesis, many conditions are mentioned in which bacterial colonization increase, sebum excess production, inflammation and hormones are at the forefront. Oral systemic isotretinoin, an active retinoic acid derivative, is used in the treatment of moderate to severe acne or mildly severe acne that is resistant to other treatments. Especially xerosis in the mucosa and skin; It has many side effects such as photosensitivity, myalgia, fatigue, laboratory changes, and one of the most well-known laboratory changes is the changes in the lipid profile. However, these changes in serum lipid profile are seen in some patients even with low-dose oral isotretinoin use, while in some patients they are not seen despite using higher doses. It is not clear what causes these lipid profile changes to occur personally. In our study, we aimed to evaluate personal (age, gender, smoking, alcohol, BMI) and familial (family history of atherosclerosis and hypercholesterolemia) risk factors that we think may affect the change in serum lipid profile (TC, LDL, HDL, VLDL, TG). In this way, we aimed to determine the frequency of examination according to personal risk factors during oral isotretinoin use, in case there is a significant relationship between risk factors and changes in serum lipid levels due to oral isotretinoin use.
Materials and methods: In this study, monthly serum lipid values of patients aged 16 years and older who were diagnosed with acne in our clinic between January 2017 and December 2019 and used oral isotretinoin at a dose of 0.5-1 mg/kg/day for at least 6 months after the diagnosis were evaluated retrospectively. The values of the patients' TC, TG, LDL, HDL, VLDL at 0, 1, 3 and 6 months were recorded. Family history of atherosclerosis (cerebrovascular accident, myocardial infarction, hyperlipidemia), age, gender, smoking and alcohol use, and BMI levels, which we determined as personal and familial risk factors, were recorded. The change in serum lipid levels by months and the relationship between personal and familial risk factors were evaluated statistically.
Results: When the monthly mean serum lipid values of the patients were examined, a significant difference was found in the levels of TK, HDL, LDL, VLDL and TG (p<0.001). Significant differences were found between 0 and 1 month, between 0 and 3 months, between 0 and 6 months, between 1 and 3 months, and between 1 and 6 months, in pairwise comparisons of patients' serum lipid levels by month. No significant difference was detected between 3 and 6 months. LDL change between baseline and 3 months was found to be significantly higher in patients with a family history of atherosclerosis than in those without a family history of atherosclerosis (p=0.034). LDL change between the baseline and the 3rd month was found to be significantly higher in patients with a family history of atherosclerosis than in those without a family history of atherosclerosis (p=0.034). As BMI increased, the change in TC and VLDL between baseline and 3 months increased (p=0.03). The VLDL change between baseline and 6 months was found to be significantly higher in patients with a family history of atherosclerosis than those without a family history of atherosclerosis (p=0.022). As BMI increased, a significant increase was found in the change in VLDL and TG between baseline and 6 months (respectively; p=0.006, p=0.019). The change in VLDL between 1 and 6 months was found to be significantly higher in smokers compared to non-smokers (p=0.032). As BMI increased, a significant increase was found in the change in VLDL and TG between the 1st and 6th months (respectively; p=0.016, p=0.022).
Conclusion: According to the data obtained as a result of this study; There was a significant increase in the changes in serum lipid levels with the use of oral isotretinoin at 1, 3 and 6 months compared to the baseline, and no significant difference was found between the 3rd and 6th months in the pairwise comparisons of the months. For this reason, we recommend that the monthly serum lipid profile should be evaluated in the first 3 months during oral isotretinoin use, and monthly serum lipid profile should be checked in those who have a family history of atherosclerosis, smokers, and those with a BMI above normal in the following months. In this way, it will both contribute to the health economy and save time for health workers and patients.