Yüksek yapı kule üst bitiş tasarımlarının İstanbul örneği üzerinden değerlendirilmesi
Evaluation of high-rise tower top-end designs based on the example of İstanbul
Yazar: DİDEM YILMAZ GÖKTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP YEŞİM İLERİSOY
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Yapı yapma teknolojilerinde ve mühendislik alanındaki gelişmelerle beraber yüksek yapıların sayılarında artış yaşanmıştır. Ölçeklerinden ve üretim maliyetlerinden dolayı uzun ömürlü olması beklenen yüksek yapıların kentlerdeki etkileri de uzun yıllar devam etmektedir. Kentin marka değerini arttırmasının yanı sıra zenginlik göstergesi olarak da değerlendirilmektedir. Bu kararların yapılacak olan çevreye ve kente uyum sağlaması için birçok kentte uygulanmakta olan tasarım rehberleri bulunmaktadır. Rehberlerde yüksek yapıların kent üzerindeki olumsuz etkilerinin önüne geçip olumlu katkı sağlayacak tavsiyeler bulunmaktadır. Ulaşılan rehberler bu tez çalışmasının başlangıç noktasını oluşturmuştur. İncelenen rehberlerde dünyadaki kentler için üst bitişlere yönelik söylemler ve önerilerle dünyadaki genel yaklaşım ortaya konmuştur. Bu söylemlerden tasarım kriterleri elde edilmiştir. Genel yaklaşımlar referans alınarak Türkiye'de en fazla sayıda nitelikli yüksek yapının bulunduğu şehir olan İstanbul'daki yüksek yapıların üst bitişleri değerlendirilmek üzere ele alınmıştır. Değerlendirme kriterleri sorulara dönüştürülerek İstanbul'daki yüksek yapılar incelenmiştir. Böylece dünyadaki kriterler baz alınarak Türkiye'deki mevcut tutum değerlendirilmeye çalışılmıştır. Değerlendirme sonucunda tasarım kriterleri arasındaki ilişkilerin bulunması amacıyla istatiksel veri analizi yöntemlerinden Pearson Korelasyon Analizi yöntemi kullanılmıştır. Böylece örnek yapılardaki kriterler arasındaki ilişkiler ortaya konulmuş ve yorumlanmıştır. Ortaya konulan ilişkilerde 'üst bitişin fonksiyon barındırması' kriteriyle 'üst bitişte açık alan varlığı' ve 'üst bitişte kapalı/tanımlı hacim varlığı' kriterleri pozitif yönde yüksek düzeyde ilişkili olduğu ve 'üst bitiş aydınlatmasının tüm yönlerde eş olması' ve 'telekomünikasyon elemanının cephe sınırında olması' kriterlerinin birbirleriyle negatif yönde çok yüksek düzeyde ilişkili olduğu görülmüştür. Ayrıca 'üst bitişte yansıyan malzeme varlığı' ve 'aydınlatmanın üst bitiş formunun sınırlarını yansıtması' kriterleri birbiriyle negatif yönde yüksek düzeyde ilişkili olduğu, bir diğer negatif yönde yüksek düzeyde ilişkinin ise 'tabelanın cepheyle entegre olması' ve 'üst bitişte özel mülkiyet varlığı' kriterleri arasında olduğu görülmüştür. Bu çalışmada ortaya çıkan ilişkiler yeni çalışmalara referans olarak, mimarlık disiplini için yönlendirici/tavsiye verici bir kaynak oluşturacağı, aynı zamanda akademik anlamda da katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract:
With the developments in building technologies and engineering, there has been an increase in the number of high-rise buildings. The effects of high-rise buildings, which are expected to be long-lasting due to their scale and production costs, continue in cities for many years. In addition to increasing the brand value of the city, it is also considered an indicator of wealth. There are design guides implemented in many cities to ensure that these decisions adapt to the environment and city in which they will be built. The guides contain recommendations that will prevent the negative effects of high-rise buildings on the city and make a positive contribution. The guides obtained formed the starting point of this thesis study. In the guides examined, the general approach in the world is revealed with discourses and suggestions for upper finishes for cities around the world. Design criteria were obtained from these discourses. Using general approaches as a reference, the upper finishes of high-rise buildings in Istanbul, the city with the highest number of qualified high-rise buildings in Turkey, were evaluated. The evaluation criteria were transformed into questions and high-rise buildings in Istanbul were examined. Thus, the current attitude in Turkey was tried to be evaluated based on the criteria in the world. As a result of the evaluation, Pearson Correlation Analysis method, one of the statistical data analysis methods, was used to find the relationships between the design criteria. Thus, the relationships between the criteria in the sample structures were revealed and interpreted. In the relationships revealed, the criteria of 'the upper finish have a function' and 'the presence of open space in the upper finish' and 'the presence of a closed/defined volume in the upper finish' are highly positively correlated. It has been observed that the criteria of 'top end lighting being equal in all directions' and 'communication element being at the façade border' are highly negatively related to each other. In addition, the criteria 'presence of reflected material in the upper finish' and 'illumination reflecting the boundaries of the upper finish form' are highly negatively correlated with each other. Another negative high-level relationship was found to be between the criteria of 'integration of the sign with the facade' and 'presence of private property on the upper finish'. It is thought that the relationships emerging in this study will serve as a reference for new studies, a guiding/recommending resource for the discipline of architecture, and will also contribute academically.