Eşarî makâlât geleneğinde İsmâilîlik ve tasnifi meselesi
Ismâilîsm and its classification in the Asharî maqâlât tradition
Yazar: RABİA GÜLŞAH BİRİNCİ
Danışman: PROF. DR. SÖNMEZ KUTLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Eş`ari = Eş`ari ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Makalat = Makalat ; Mezhepler = Sects ; İslamiyet = Islam ; İsmaililer = İsmaililer

Özet:
Çalışmamız giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde kullanılan kaynaklar, araştırmanın yöntemi ve kavramsal çerçevesi, Eşarî makâlât geleneği öncesi İsmâilîlik, Eşarî makâlât geleneği ve İsmâilî makâlât geleneğini inceleyip konuya hazırlık yapmaya çalışılmıştır. Birinci bölümde Mezhebi aidiyeti tanımlayan temel kavramlar başlığı altında Karmatîlik, İsmâilîlik, Bâtınilik gibi kavramlar incelenmiş olup, İsmâilîliğin kökeni, teşekkül süreci, davet sistemi ve öğretileri üzerinde durulmuştur. Çalışmamızın son bölümü olan ikinci bölümde ise bu eserlerde İsmâilîlik ile ilgili yapılan tasnif ve karşılaşılan sorunlar incelenmiş olup 73 fırka hadisinin müelliflerin tasnif sistemi üzerinde ki etkisini ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Eşarî makâlât geleneğine mensup altı müellifin eserleri karşılaştırmalı olarak incelenmiş olup bu eserlerde İsmâilîlik nasıl ele alınmış ve ne tür bir tasnifin içerisinde değerlendirilmiş olduğu ortaya koyulmaya çalışılmıştır. İsmâilîlerin kendi eserlerinin büyük bir kısmının günümüze ulaşmamış olması ve izledikleri takîye politakası sebebiyle haklarındaki bilgiler sınırlıdır. Eşarî makâlât geleneğinde eser veren bu altı âlimin eserlerinden hareketle İsmâilîliğin bu gelenek içerisinde nasıl değerlendirildiğine ilişkin verilere ulaşılmaya ve bu verilerden hareketle de İsmâilîliğin tarihsel süreçte geçirdiği gelişimler incelenmeye çalışılmıştır. Onların kendilerini nasıl bir tasnifin içinde değerlendirdikleri ve Eşarî makâlât geleneği âlimleri tarafından onların nasıl bir tasnifin içinde değerlendirildikleri analiz edilmeye çalışılmıştır. Bunlara ek olarak, tasnif sistemine etki eden etmenler incelenmiş olup tasnif sisteminde karşılaşılan sorunlar ortaya koyulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Our study consists of an introduction and two parts. In the introduction section; the sources which is used in the study, the method and conceptual framework of the research, the stages of early sect historiography, the Ismâilîsm before the Asharî maqâlât tradition, the Asharî maqâlât tradition and the Ismâilî maqâlât tradition have been examined and tried to prepare for the subject. In the first chapter, under the title of basic concepts defining sectarian belonging, concepts such as Qarmatianism, Ismâilîsm, Bâtinism had examined, and the origin, formation process, invitation system and teachings of Ismâilîsm had emphasized. In the second part which is the last part of our study, the classification made and the problems encountered related to classification of Ismâilîsm in these works were examined and the effect of 73 sect hadiths on the classification system of the authors was tried to be revealed. The works of six authors belonging to the Asharî maqâlât tradition were examined comparatively, and it was tried to reveal how Ismâilîsm was handled in these works and in what kind of classification it was evaluated. The information about the Ismâilîs is limited due to the fact that most of their own works have not reached the present day and the taqiyya policy they followed. Based on the works of these six scholars who produced works in the Asharî maqâlât tradition, it was tried to reach the data on how Ismâilîsm was evaluated in this tradition and based on these data the developments of Ismâilîsm in the historical process were tried to be examined. It has been tried to analyze how they evaluated themselves in a classification and how they were classified by the scholars of the Asharî maqâlât tradition. In addition to these, the factors affecting the classification system were examined and the problems encountered in the classification system were tried to be revealed.