II. Abdülhamid Dönemi sansürünün edebiyattaki yansımaları
Reflections on literature of censorship in II. Abdulhamid Period
Yazar: ÖMRÜM IŞIKAY GÜRBÜZ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. METİN KAYAHAN ÖZGÜL
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Tarih = History ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Abdülhamid II = Abdülhamid II ; Basın = Press ; Edebi eserler = Literary works ; Edebi ürünler = Literary materials ; Edebiyat = Literature ; Edebiyat tarihi = History of literature ; Kitaplar = Books ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Roman = Novel ; Sansür = Censorship

Özet:
Bu çalışmada, II. Abdülhamid döneminde uygulanan sansürünün edebiyat malzemelerine ne derecede yansıdığı arşiv belgeleri baz alınarak tespit edilmeye çalışılmıştır. Edebiyat yayınlarından hangilerinin ne sebeple yasaklandığı kaynaklardan ve Başbakanlık Osmanlı Arşivi belgelerinden belirlenmiş, sansür kurullarının oluşmasının kaynaklarından jurnalin öneminden bahsedilmiş, Jön Türklerin yasak neşriyat ve edebiyat bağlamındaki ilgisi dikkatlere sunulmaya çalışılmıştır. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır: Birinci bölümünde, II. Abdülhamid dönemi ve öncesindeki matbûât hayatı ile Osmanlı basınından bilgiler bulunmaktadır. İkinci bölümde sansür, kaynaklar ışığında incelenmiş, sansürün matbaa ve basın üzerinden dönem edebiyatı ve edebiyatçılarına etkisi tespit edilmeye çalışılmıştır. Üçüncü bölümde literatür ve arşiv taraması yapılarak, gerekli belgeler yeni harflere aktarılmıştır. Bu çalışmada, dönemin edebî hayatında sansürün var olduğu fakat çok yoğun bir şekilde uygulanmadığı kanaatine varılmıştır. Tanzimat'tan itibaren hem bürokrat hem edebiyatçı kişiliğe sahip olan aydın tipi, daha çok görülmektedir. Edebiyatçıların siyasî kimlikleri edebî yayın faaliyetlerinin içerisine siyasî konuların girmesinde önemli rol oynamış bu sebeple edebî eserler üzerinde sansürün uygulandığı da tespit edilmiştir. Ulaşılan sonuçlar maddeler hâlinde çalışmanın sonuç bölümde yer almaktadır. Çalışmanın edebiyat tarihi araştırmalarına katkı sağlaması amaçlanmaktadır.

Abstract:
In this study, it was tried to detect to what extent the censorship reflected in the literary materials applied in the Abdulhamid II period based on the archive documents. The reasons for which the literature publications are forbidden and the sources specified by Ottoman State Archives, the importance of the journal was mentioned in the sources of the formation of censorship boards and the interest of the Young Turks in the context of prohibited publications and literature has been tried to be presented. The study consists of three parts: In the first part, Abdulhamid II Period and before the printing press and Ottoman press information is available. In the second part, censorship was examined in the light of sources, and attempts were made to determine the effect on literature and literature of the period through the printing press and press. In the third chapter, literature and archives were scanned and necessary documents were transferred to new letters. In this study, it was concluded that there existed censorship in literary life of the time but it was not applied very intensely. From Tanzimat period, the type of intellectuals with both bureaucratic and literary personality is more common. It has also been found that the political identities of literary artists have played an important role in the introduction of political issues into literary publishing activities and thus fascinated literary works. The findings are listed in the conclusion. The aim of the study is to contribute to the research of literary history.