Mesleki açık öğretim lisesi öğrencilerinin sınav hizmetlerine yönelik görüşleri ve sınav kaygıları
Vocational open education high school students' opinions about examination services and exam anxiety
Yazar: ALİ YAMAN
Danışman: DOÇ. DR. HALÜK ÜNSAL
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Teknolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Açıköğretim lisesi = Open education high school ; Lise öğrencileri = High schools students ; Sınav = Examination ; Sınav kaygısı = Test anxiety

Özet:
Türkiye'de lise düzeyinde mesleki eğitim, örgün eğitim kurumlarının yanında Mesleki Açık Öğretim Lisesi ile de verilmektedir. Türk eğitim sisteminde değerlendirme süreçlerine bakıldığında, merkezi sınav sistemi ile değerlendirme uygulamaları yapılmaktadır. Bu uygulamalardan birisi de Mesleki Açık Öğretim Lisesi kapsamında yapılan Açık Öğretim Kurumları Sınavı'dır. Mesleki Açık Öğretim Lisesi büyük bir öğrenci kitlesine hitap etmektedir ve öğrenci sayısının gün geçtikçe daha da artması beklenmektedir. Son yıllarda öğrencilerin açık öğretime ilişkin yönelimleri ve çeşitli sebeplerle eğitimini yarıda bırakan bireylerin tamamlama istekleri, Mesleki Açık Öğretim Lisesi'ne olan talebi arttırmıştır. Mesleki Açık Öğretim Lisesi'nde verilen eğitimin başarılı olmasında, sınav hizmetlerinin etkili bir biçimde tasarlanması ve uygulanması oldukça önemlidir. Çünkü sunulan sınav hizmetlerinin niteliği ve sisteme yönelik değerlendirme açısından öğrencilerin memnuniyetleri önemli bir ölçü olarak kabul edilebilir. Mesleki Açık Öğretim Lisesi öğrencileri yılda üç kez Açık Öğretim Kurumları Sınavı'na girmektedir. Açık Öğretim Kurumları Sınavı öğrencilerin hayatlarında meslek edinme, yarım kalan eğitimi tamamlama, lise diplomasına sahip olma, yükseköğrenime devam etme, işe girme, gelir düzeyini belirleme, iş imkânlarını arttırma, çalışılan işte ilerleme gibi durumlarını önemli ölçüde etkileyebilecek bir nitelik taşıdığından bu sınavın öğrencilerde kaygı uyandırması kaçınılmazdır. Bu nedenle Açık Öğretim Kurumları Sınavı'nın öğrenciler üzerinde yarattığı kaygı ve bu sınav kapsamında sunulan hizmetler son derece önemlidir.
Bu araştırma, Mesleki Açık Öğretim Lisesi öğrencilerinin sınav hizmetlerine yönelik görüşlerini ve sınav kaygılarını çeşitli değişkenler (cinsiyet, yaş, alan, medeni durum, çalışma durumu, anne öğrenim düzeyi, baba öğrenim düzeyi, aile aylık toplam gelir düzeyi, açık öğretimi tercih nedeni) açısından incelemek ve görüşler ile kaygılar aralarındaki ilişkiyi belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini 2018-2019 eğitim-öğretim yılında Mesleki Açık Öğretim Lisesi'nde aktif kayıtlı öğrenciler oluşturmaktadır (n=158.473). Evrendeki tüm öğrencilere ulaşılması mümkün olmadığından ve araştırmanın uygulanabilir olması açısından örneklem seçilmesi yoluna gidilmiştir. Mesleki Açık Öğretim Lisesi'nde meslek dersleri eğitimi yüz yüze verildiğinden örneklem seçimi, meslek dersleri için yüz yüze eğitim veren okullar ve öğrenci sayıları dikkate alınarak yapılmıştır. Seçkisiz olmayan örnekleme yöntemlerinden amaçsal örnekleme türü olan tabakalı amaçsal örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini Ankara ili Mamak ve Yenimahalle ilçelerinde öğrenime devam eden 236 erkek ve 174 kadın olmak üzere toplam 410 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmaya katılan öğrencilerin çoğunluğunu erkek (n=236), Elektrik-Elektronik Teknolojisi alanında (n=75), bekâr (n=248), 30 yaş ve üzerinde (n=169), annesi ilkokul mezunu (n=191), babası ilkokul mezunu (n=156), aile aylık toplam gelir düzeyi 1501-3000 TL aralığında (n=178) olan; çalışan (n=252) ve meslek edinmek amacıyla açık öğretimi tercih eden (n=111) öğrenciler oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen Sınav Hizmetlerine Yönelik Görüş Ölçeği (28 madde) ve Başol (2017) tarafından geliştirilen Ayda Sınav Kaygısı Ölçeği (15 madde) kullanılmıştır. Araştırmaya katılan öğrencilere ait demografik özellikler, araştırmacı tarafından geliştirilen Kişisel Bilgi Formu (9 madde) ile elde edilmiştir. Araştırmacı tarafından 9 okulda ölçeklerin öğrencilere uygulanması ile veriler toplanmıştır. Ölçekler aracılığıyla toplanan veriler SPSS 21 paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Analizlerde Kruskal Wallis H testi, Mann Whitney U testi ve Spearman Korelasyon Analizi kullanılmıştır. Elde edilen bulgular için anlamlılık düzeyi ,05 olarak kabul edilmiştir.
Araştırmanın bulgularına göre; öğrencilerin sınav hizmetlerine yönelik görüşleri tüm alt boyutlar (Genel Özellikler, Avantajlar ve Olanaklar, Ölçme ve Değerlendirme, Rehberlik ve Destek, Salon Görevlilerinin Niteliği, İletişim ve Sınav Ortamı, Soruların Niteliği) ile ölçek toplamında yaşa, alana ve medeni duruma göre anlamlı bir farklılık göstermektedir. Öğrencilerin sınav hizmetlerine yönelik görüşleri cinsiyete, çalışma durumuna, anne öğrenim düzeyine, baba öğrenim düzeyine, aile aylık toplam gelir düzeyine ve açık öğretimi tercih nedenine göre incelendiğinde ortaya çıkan farklılık, alt boyutlarda ve farklılık bulunan boyutlardaki gruplar arasında değişiklik göstermektedir. Öğrencilerin sınav kaygıları tüm alt boyutlar (Bilişsel ve Fizyolojik Kaygı, Aile ve Çevre Kaygısı) ile ölçek toplamında alana ve açık öğretimi tercih nedenine anlamlı bir farklılık gösterirken; medeni duruma, çalışma durumuna, baba öğrenim düzeyine ve aile aylık toplam gelir düzeyine göre anlamlı bir farklılık göstermemektedir. Öğrencilerin sınav kaygıları cinsiyete, yaşa ve anne öğrenim düzeyine göre incelendiğinde ortaya çıkan farklılık, alt boyutlarda ve farklılık bulunan boyutlardaki gruplar arasında değişiklik göstermektedir.
Araştırmanın anlamlı farklılık bulunan sonuçları doğrultusunda; erkek öğrencilerin kadın öğrencilere göre, evli öğrencilerin bekâr öğrencilere göre, Kuyumculuk Teknolojisi alanındaki öğrencilerin diğer tüm alanlardaki öğrencilere göre ve tüm alanlardaki öğrencilerin de Çocuk Gelişimi ve Eğitimi alanındaki öğrencilere göre, çalışan öğrencilerin çalışmayan öğrencilere göre sınav hizmetlerine yönelik görüşlerinin daha yüksek ve daha olumlu olduğu tespit edilmiştir. Genel olarak yaş düzeyi arttıkça ve 30 yaş ve üzerinde olan öğrencilerin diğer yaş gruplarındaki öğrencilere göre, annesi okuryazar olmayan öğrencilerin diğer öğrencilere göre, babası ilkokul ile üniversite mezunu olan öğrencilerin diğer öğrencilere göre, aile aylık toplam gelir düzeyi 7501 TL ve üzeri olan öğrencilerin diğer tüm gelir gruplarındaki öğrencilere göre ve 3001-4500 TL aralığında olan öğrencilerin 0-1500 TL, 1501-3000 TL ile 4501-6000 TL aralığında olan öğrencilere göre, açık öğretimi çalışılan işte ilerlemek, iş imkânlarını arttırmak ile bilgi ve kültürü arttırmak amacıyla tercih eden öğrencilerin diğer öğrencilere göre sınav hizmetlerine yönelik görüşlerinin daha yüksek ve daha olumlu olduğu tespit edilmiştir. Kadın öğrencilerin erkek öğrencilere göre, 14-17, 18-21 ve 22-25 yaş aralığında olan öğrencilerin yaşı 30 ve üzeri olan öğrencilere göre, tüm alanlardaki öğrencilerin Kuyumculuk Teknolojisi alanındaki öğrencilere göre, annesi ilkokul ile ortaokul mezunu olan öğrencilerin annesi lise mezunu olan öğrencilere göre sınav kaygılarının daha yüksek olduğu ve daha fazla sınav kaygısı yaşadıkları tespit edilmiştir. Genel olarak açık öğretimi meslek edinmek, askerliği ertelemek, yarım kalan eğitimi tamamlamak, bir lise diplomasına sahip olmak amacıyla tercih eden öğrencilerin diğer öğrencilere göre sınav kaygılarının daha yüksek olduğu ve daha fazla sınav kaygısı yaşadıkları; açık öğretimi çalışılan işte ilerlemek, yükseköğrenime devam etmek, bilgi ve kültürü arttırmak amacıyla tercih eden ve yaşı 30 ve üzerinde olan öğrencilerin diğer yaş gruplarındaki öğrencilere göre sınav kaygılarının daha düşük olduğu ve daha az sınav kaygısı yaşadıkları tespit edilmiştir.
Araştırmanın görüşler ile kaygılar arasındaki ilişki açısından sonucuna göre, öğrencilerin sınav hizmetlerine yönelik görüşleri ile sınav kaygıları arasında istatistiksel olarak negatif yönde anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Öğrencilerin sınav hizmetlerine yönelik görüşlerine ait puanları arttıkça sınav kaygılarına ait puanlarının anlamlı bir şekilde azaldığı tespit edilmiştir. Buna göre sınav hizmetleri ile ilgili olumlu görüşe sahip olan, sınavlara ve sınav hizmetlerine ilişkin daha bilinçli ve bilgili olan öğrencilerin sınav kaygılarının düşük olduğu söylenebilir. Öğrencilerin bilgi sahibi olduğu durumlarda ne ile karşılaşacaklarını bilmeleri, bu konularda olumlu görüşe sahip olmalarında ve o durumla ilgili kaygılarının düşük olmasında etkili olabilir. Sınav kaygısını azaltmanın yolunun, öğrencinin sadece sınav konusu hakkında bilgi sahibi olması değil, bunun yanında sınav kapsamında sunulan hizmetler hakkında da bilgi sahibi olması olduğu anlaşılmaktadır.
Araştırmanın ölçeklere verilen cevaplar açısından sonuçlarına göre, öğrencilerin en çok ve en az katıldıkları görüşler doğrultusunda; öğrencilerin sınav hizmetlerinden sınav yapılan gün konusunda, salon görevlilerinden sınav süresine uymaları konusunda ve internet hizmetlerinden sınav giriş belgelerine ulaşma konusunda memnun ve olumlu görüşe sahip oldukları; sınav hizmetlerinden sınav yerleri belirlenirken ulaşım kolaylığının dikkate alınması konusunda, iletişim merkezi/danışma hattından sınavla ilgili sorulara cevap vermedeki yeterliliği konusunda, soru hazırlama hizmetlerinden sınav sorularının zorluk derecesinin seviyeye uygun olması konusunda memnun olmadıkları ve olumsuz görüşe sahip oldukları tespit edilmiştir. Sınav öncesinde sınav yaklaştıkça heyecan faktörünün öğrencilerde önemli bir endişe yarattığı ve buna bağlı olarak öğrencilerin sınav kaygısını arttırdığı; öğrenciler, çevrenin sınav sonuçlarına vereceği tepkilerle ilgili düşüncelere ve sınav esnasında fizyolojik sorunlar yaşama durumlarına çok fazla katılmadıkları için bu durumların öğrencilerin sınav kaygısını arttırmada çok fazla rol oynamadığı tespit edilmiştir. Ölçeklere verilen cevaplar genel olarak değerlendirildiğinde, Mesleki Açık Öğretim Lisesi öğrencilerinin sınav hizmetlerine yönelik görüşlerinin olumlu ve sınav kaygılarının orta düzeyde olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Mesleki Açık Öğretim Lisesi, Sınav Hizmetleri, Sınav Kaygısı

Abstract:
High school level vocational education in Turkey, are also provided with Vocational Open Education High School alongside the formal educational institutions. Examining the assessment in the Turkish education system, it is seen that the central examination system with evaluation practices are carried out. One of these applications is the Open Education Institutions Exam held within the scope of Vocational Open Education High School. Vocational Open Education High School appeals to a large number of students and this is expected to increase day by day. In recent years, the tendency to open education and the desire to recontinue the school after dropping out for various reasons increased the demand for Vocational Open Education High School. It is crucial to design and implement the examination services effectively for the success of Vocational Open Education High School because the satisfaction of the students can be considered as an important criterion in terms of the quality of the examination services provided and the evaluation of the system. Students of these schools take these exams three times a year. Since the Open Education Institutions Exam has a potential that can significantly affect students in many ways such as acquiring a profession in their lives, completing the remaining education, having a high school diploma, continue to higher education, getting a job, determining the income level, increasing job opportunities and progress in the job, it is inevitable that this exam will cause anxiety in students. For this reason, the anxiety created by the Open Education Institutions Exam on students and the services offered within the scope of this exam are extremely important.
This research was conducted to examine the opinions and exam anxiety of Vocational Open Education High School students' about examination services in terms of various variables (gender, age, field, marital status, employment status, mother's education level, father's education level, family monthly total income level, reason for preference of open education) and to determine the relationship between their opinions and anxiety. Descriptive survey model, one of the quantitative research methods, was used in the research. The universe of the research consists of students who are actively enrolled in Vocational Open Education High School in 2018-2019 academic year (n=158,473). Since it is not possible to reach all students in the universe and for the research to be applicable, a sample has been chosen. Since vocational lessons is implemented face to face in the Vocational Open Education High School, the sample selection has been made by taking into account the number of students and schools providing face-to-face education for vocational lessons. Stratified purposive sampling, a type of purposive sampling, which is a non-random sampling, was used among non-random sampling methods. The sample of the research consists of a total of 410 students, 236 males and 174 females who continue their education in Mamak and Yenimahalle in Ankara. The majority of the students participating in the research are male (n=236), in the field of Electrical-Electronics Technology (n=75), single (n=248), 30 years and over (n=169), primary school graduate mother (n=191), primary school graduate father (n=156), family monthly total income level between 1501-3000 TL (n=178) working (n=252) and who prefer open education to have a profession (n=111). In the research, Opinion Scale for Examination Services (28 items) developed by the researcher and Ayda Exam Anxiety Scale (15 items) developed by Başol (2017) were used as data collection tools. The demographic characteristics of the students participating in the research were obtained through Personal Information Form (9 items) developed by the researcher. The data were collected by the researcher in 9 schools by applying the scales to the students. The data collected through the scales were analyzed using the SPSS 21 package program. Kruskal Wallis H test, Mann Whitney U test and Spearman Correlation Analysis were used in the analyzes. The significance level was accepted as .05 for the obtained findings.
According to the findings of the research; students' opinions about examination services differed significantly in terms of age, field and marital status in total and all sub-dimensions (General Features, Advantages and Possibilites, Assessment and Evaluation, Guidance and Support, Qualification of Hall Attendants, Communication and Exam Environment, Qualification of Questions). When students' opinions about examination services are examined according to gender, employment status, mother's education level, father's education level, family monthly total income level and reason for preference of open education, the difference varies in sub-dimensions and between the groups in the dimensions that are different. The exam anxiety of the students differed significantly according to field and reason for preference of open education in all sub-dimensions (Cognitive and Physiological Anxiety, Family and Environment Anxiety) and the total of the scale, while not differing significantly according to marital status, employment status, father's education level, family monthly total income level. When the exam anxiety of the students are examined according to gender, age, mother's education level, the difference varies in sub-dimensions and between the groups in the dimensions that are different.
In line with the results of the research that found significant differences; it has been determined that their opinions on examination services are higher and more positive according to male students' compared to female students, married students' compared to single students, Jewelery Technology students' compared to students in all other fields, students' in all fields compared to Child Development and Education students, working students' compared to non-working students. In general, it has been determined that they have higher and more positive opinions about examination services according to students' aged 30 and over compared to students in other age groups, students' whose mothers are illiterate compared to other students, students' whose fathers are primary school and university graduates compared to other students, students' whose the family monthly total income level is 7501 TL and above compared to the students in income all other groups and students whose between 3001-4500 TL compared to the students in between 0-1500 TL, 1501-3000 TL and 4501-6000 TL. Similarly,  it has been determined that they have higher and more positive opinions about examination services according to the students' who prefer open education for the purpose of progressing in the job, increasing job opportunities, increasing knowledge and culture compared to other students. It has been determined that they have higher exam anxiety according to female students' compared to male students, students' aged in between 14-17, 18-21 and 22-25 compared to students' aged 30 and over, students' in all fields compared to Jewelery Technology students, students' whose mothers are primary school and secondary school compared to students whose mothers are high school. In general, that students' who prefer open education with the aim to acquire a profession, postpone military service, have a high school diploma compared to other students have higher exam anxiety and they experienced more exam anxiety; however, it has been determined exam anxiety is lower and they experienced less exam anxiety according to students' who prefer open education with the aim to progress in the job, continue to higher education, increase knowledge and culture and students' aged 30 and over compared to students in other age groups.
According to the result of the research in terms of the relationship between opinions and anxiety, statistically significant negative correlation was found between students' opinions about examination services and exam anxiety. It was determined that as the scores of the students' opinions about examination services increased, their scores of exam anxiety decreased significantly. Accordingly, it can be said that students who have a positive opinion about examination services and who are more conscious and knowledgeable about exams and examination services have low exam anxiety. Knowing what to face in the situation which is similar to them may be effective in having a positive opinion on these issues and low anxiety about that situation. It is understood that the way to reduce exam anxiety is being informed about not only the subject of the exam, but also the services offered within the scope of the exam.
According to the results of the research in terms of the answers given to the scales, in line with the opinions that the students agree with the most and least; it was determined that the students had a positive opinion on the exam day from the examination services, abiding by the exam time from hall attendans, on accessing the exam entrance documents from the internet services; however, it was determined that the students were not satisfied and had a negative opinion about the ease of transportation when determining the exam locations from the examination services, the adequacy of answering the questions about the exam from the communication center/information line, the difficulty degree of the exam questions' becoming appropriate to the level from question preparation services. Before the exam, it was determined that as the exam approaches, the excitement factor creates an important anxiety in the students and increases the exam anxiety of the students accordingly; it has been determined that these situations do not play a role in increasing the exam anxiety of the students, since the students do not agree with the thoughts about the reactions of the environment to the exam results and the situations of experiencing physiological problems during the exam. When the answers given to the scales were evaluated in general, it was determined that Vocational Open Education High School students' opinions about examination services were positive and their exam anxiety was at a moderate level.

Key Words: Vocational Open Education High School, Examination Services, Exam Anxiety