Haber yayılımı ekseninde dijital melezlerin dijital yurttaşlık düzeylerinin incelenmesi
Examining digital citizenship levels of digital hybrids in terms of news dissemination
Yazar: HAKAN AYAZ
Danışman: PROF. DR. ERHAN EROĞLU
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Basın ve Yayın Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Gazetecilik = Journalism ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Bilgi yayılımları = Knowledge spillovers ; Haber kaynakları = News sources ; Haber paylaşımı = News sharing ; Haber yayılımı = News dissemination ; Kaynak inanırlığı = Source credibility ; Sayısal vatandaşlık = Digital citizenship

Özet:
Dijital yurttaşlık olgusu özellikle son on yıldır alanyazında yer almaktadır. Tartışmalar dijital yurttaşın nitelikleri, özyeterliliklerinin belirlenmesi, eğitimi gibi temelde eğitim alanına özgü çalışmalardır. İletişim alanındaki az sayıda çalışmadan biri olan bu çalışmanın amacı, haber yayılımı ekseninde dijital melezlerin dijital yurttaşlık düzeylerini belirlemek ve dijital yurttaşlık olgusunun haber yayılımı (haber güvenilirliği ve paylaşımı) ile ilişkilerini ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda 500 dijital meleze iki ayrı anket uygulanmıştır. İlk anket "dijital yurttaşlık ölçeği"dir. İkincisi ise "haber yayılımı ölçeği"dir. Ölçeklerin uygulanması sonucunda yapılan kümeleme analizi, korelasyon, regresyon ve ANOVA analizlerinin sonucunda şu sonuçlara ulaşılmıştır: Dijital yurttaşlığın 9 boyutunun yapılan faktör analizi sonrasında 8 boyut olarak algılandığı ortaya çıkmıştır. Dijital erişim ve okuryazarlık boyutları tek faktör altında birleşmiştir. Dijital melezlerin en yüksek düzeyde oldukları boyutlar; dijital ticaret, dijital iletişim, dijital erişim ve okuryazarlık, dijital etik, dijital hak ve sorumluluklar düzeyleriyken; en düşük düzeyler sırasıyla dijital hukuk, dijital sağlık ve dijital güvenliktir.  Dijital hukuk düzeyi yükseldikçe habere olan güven azalmaktadır. Dijital iletişim ve dijital sağlık düzeyleri artan dijital melezlerin haber yayılımı da artmaktadır. 
Sonuç olarak dijital yurttaşlık düzeylerinin haber yayılımı ile ilişkilerinin analiz edildiği bu çalışmada; habere güvenin dijital yurttaşlık düzeyinin yüksekliği ile ilişkisinin olmadığı paylaşımın da dijital yurttaşlık düzeyi yükseldikçe düşük bir oranda yükseldiği belirlenmiştir. Dijital yurttaşlık düzeyi artan dijital melezler; haberin güvenilir olup olmadığını sorgulayan, kaynağını araştıran, teyit eden, önyargısız olmaya çalışan nitelikler göstermektedir.

Abstract:
Digital citizenship has been a topic of research in the literature since the last decade. The related research basically deals with educational issues such as qualities of digital citizens, determining their self-efficacy levels and training programs. As one of the few studies in the field of communication, this study aims to determine digital citizenship levels of digital hybrids in terms of news dissemination and to explore the relationships between digital citizenship and news dissemination (news credibility and news sharing). For the purposes of the study, two different scales were administered to 500 digital hybrids: Digital Citizenship Scale and News Dissemination Scale. The clustering analysis as well as correlation, regression and ANOVA analyses revealed the following findings: Nine dimensions of digital citizenship are, in fact, perceived as eight dimensions as shown by the factor analysis. Digital access and digital literacy dimensions were combined under one single factor. The dimensions with the highest levels were found to be digital commerce, digital communication, digital access and literacy, digital ethics and digital rights and responsibilities while the lowest levels were digital law, digital health and digital security respectively. As digital law level increases, news credibility decreases. As digital communication and digital health levels increase, news dissemination of digital hybrids also increases.
In conclusion, this study, which analyzed the correlation between digital citizenship levels and news dissemination, found that news credibility does not correlate with high levels of digital citizenship. In addition, news dissemination slightly increases as digital citizenship level increases. Finally, the digital hybrids with high levels of digital citizenship question news credibility, inquire and verify the source of news and tend to be unbiased against news contents.