Tip 2 diabetes mellitus hastalarına hemşire liderliğinde verilen diyabetik ayak öz-yönetim eğitim programının diyabetik ayak bilgisi, ayak bakım davranışı, hasta uyumu ve öz etkililik düzeyine etkisi: randomize kontrollü çalışma
The effect of nurse-led diabetic foot self-management training program on diabetic foot knowledge, foot care behavior, patient adherence and self-efficacy levels in patients with type 2 diabetes mellitus: a randomized controlled study
Yazar: EMİNE ÇELİK POLAT
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE ARIKAN DÖNMEZ
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hemşirelik = Nursing

Özet:
Araştırma, Tip 2 Diabetes Mellitus (DM) hastalarına hemşire liderliğinde verilen diyabetik ayak öz-yönetim eğitim programının (DAÖYEP) diyabetik ayak bilgisi, ayak bakım davranışı, hasta uyumu ve öz etkililik düzeyine etkisini belirlemek amacıyla randomize kontrollü müdahale çalışması tasarımında gerçekleştirilmiştir. Araştırma Ocak 2023-Ocak 2024 tarihleri arasında, Ankara Etlik Şehir Hastanesi Genel Hastane Endokrinoloji polikliniklerinde müdahale (n=25) ve kontrol (n=23) grubu olacak şekilde 48 katılımcı ile yürütülmüştür. Araştırmada blok randomizasyon yöntemi kullanılmıştır. Müdahale grubundaki katılımcılara sekiz hafta boyunca DAÖYEP uygulanırken, kontrol grubundaki katılımcılara araştırmanın başlangıcında yalnızca bir kez olmak üzere pankreas anatomisi ve fizyolojisi ile ilgili genel bilgiler anlatılmıştır. Araştırma verilerinin toplanmasında Kişisel Bilgi Formu, Diyabetik Ayak Bilgi Ölçeği, Ayak Bakımı Davranış Ölçeği, Kronik Hastalıklar Uyum Ölçeği, Diyabetik Ayak Bakımı Öz-Etkililik Ölçeği, Diyabetik Ayak Değerlendirme Formu kullanılmıştır. Müdahale grubunda DAÖYEP sonrası diyabetik ayak bilgi puanlarının zaman içerisinde anlamlı bir şekilde arttığı (p=0,001) belirlenmiştir. Ek olarak, müdahale grubunun ayak bakım davranışları (p<0,001) ve öz etkililik düzeylerinde de (p=0,008) dördüncü ve sekizinci haftaların sonunda kontrol grubuna kıyasla anlamlı bir artış olduğu saptanırken; kronik hastalık uyum puanları açısından anlamlı bir farklılık olmadığı (p=0,988) bulunmuştur. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular doğrultusunda, Tip 2 DM hastalarına hemşire liderliğinde verilen DAÖYEP'in bireylerin diyabetik ayak bilgisi, ayak bakım davranışı ve öz etkililik düzeyini artırmada etkili bir müdahale olduğu sonucuna varılmıştır. Hemşire liderliğinde yürütülecek DAÖYEP'in mevcut diyabet eğitim polikliniklerinde sürdürülen diyabet eğitim uygulamalarına dahil edilerek yaygınlaştırılması önerilmektedir.

Abstract:
The study was conducted using a randomized controlled interventional design to examine the effect of a nurse-led diabetic foot self-management education program (DFSMEP) on diabetic foot knowledge, foot care behavior, self-efficacy and patient compliance levels in patients with type 2 diabetes mellitus (DM). The study was conducted between January 2023 and January 2024 in Ankara Etlik City Hospital General Hospital Endocrinology Outpatient Clinics with 48 participants as intervention (n=25) and control (n=23) groups. Block randomization method was used in the study. Participants in the intervention group received DFSMEP for eight weeks, while participants in the control group received general information about pancreatic anatomy and physiology only once at the beginning of the study. A personal information form, diabetic foot knowledge scale, foot care behavior scale, chronic diseases adaptation scale, diabetic foot care self-efficacy scale, and diabetic foot evaluation form were used to collect the data. Diabetic foot knowledge scores significantly increased over time in the intervention group following the DFSMEP (p=0,001). In addition, there was a significant increase in the foot care behaviors (p<0,001) and self-efficacy levels (p=0,008) in the intervention group at the end of the fourth and eighth weeks compared to the control group, while there was no significant difference in terms of chronic disease compliance scores (p=0,988). In line with the findings, it was concluded that the nurse-led DFSMEP was an effective intervention in improving the diabetic foot knowledge, foot care behaviors and self-efficacy levels in patients with type 2 DM. It is recommended that nurse-led DFSMEP can be incorporated into diabetes education sessions delivered in existing diabetes education outpatient clinics and thus disseminated to these units.