İbn Sînâ'da nefs ve ölümsüzlük
Soul and immortality in Avicenna
Yazar: AHMET ERKAN
Danışman: PROF. DR. ENGİN ERDEM
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Beden = Body ; Din felsefesi = Religious philosophy ; Nefs = Soul ; Ölümsüzlük = Immortality ; İbn Sina = Ibn Sina ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
Bu tez, ölüm sonrası hayatın imkânı ve mahiyeti hakkında İbn Sînâ'nın görüşlerini 
felsefi olarak incelemektedir. İbn Sînâ'nın nefs ve ölüm sonrası hayata dair görüşlerini 
inceleyen çalışmalar ağırlıklı olarak dar-kapsamlı ve tasviridir. Bu çalışmada, İbn Sînâ'nın nefs 
ve ölüm sonrası hayata dair görüşü kapsamlı ve eleştirel bir yöntemle çağdaş zihin felsefesinin 
kavramları aracılığıyla irdelenmiştir.  
Tez giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde temel kavramlar izah 
edilmiş, temel ayrımlar belirlenmiş, tezin yöntem ve organizasyonuna dair açıklamalar 
sunulmuştur. Birinci bölümde, belli başlı filozoflar bağlamında nefs-beden kuramlarının 
kavramsal çerçevesi çizilmiştir. İkinci bölümde İbn Sînâ'nın nefs-beden kuramı derinlemesine 
irdelenmiş ve bu sistematik içindeki konumu töz düalizmi olarak belirlenmiştir. Üçüncü 
bölümde, öncelikle onun nefs beden kuramı üzerinde temellendirdiği kişisel kimlik kuramı 
incelenmiş ve kişilere dair basit düalizmi savunduğu tespit edilmiştir. Onun kişisel kimlik 
kuramı üzerinde temelli ölüm sonrası yaşam kuramı irdelenmiş, materyalist yeniden yaratma 
kuramına karşı argümanı ve bileşik düalizm temelli yeniden bedenlenme kuramına karşı 
argümanı güçlü ve ikna edici olarak değerlendirilirmiştir. Onun nefs-göçüne karşı argümanı 
değerlendirilmiş ve iki muhtemel itiraza dikkat çekilmiştir. Son olarak, İbn Sînâ'nın bedensiz 
ölüm sonrası yaşam görüşünün tutarlı ve itirazlara karşı savunulabilir olduğu iddia edilmiştir.  
Sonuç bölümünde, İbn Sînâ'nın ölüm sonrası yaşam görüşünün genel bir 
değerlendirmesi yapılmış ve ulaşılan sonuçlar ortaya konmuştur.

Abstract:
This thesis philosophically examines Avicenna's views on the possibility and nature of 
afterlife. Studies examining Avicenna's views on the soul and life after death are mainly narrow
scoped and descriptive. In this study, Avicenna's view on the soul and life after death is 
examined in a comprehensive and critical way through the concepts of contemporary 
philosophy of mind. 
The thesis consists of an introduction, three chapters and a conclusion. In the 
introduction, basic concepts are explained, basic distinctions are drawn, explanations about the 
method and organization of the thesis are presented. The first chapter draws a conceptual 
framework of soul-body theories in the context of major philosophers. The second part 
examines Avicenna's soul-body theory in depth and determines its position within this 
framework as substance dualism. The third chapter examines his dualism-based personal 
identity theory and finds that he advocates pure dualism about persons. His view on life after 
death was scrutinized, his argument against the materialist theory of re-creation and his 
argument against the re-embodiment based on composite dualism were evaluated as strong and 
cogent. His argument against reincarnation is evaluated and two possible objections are pointed 
out. 
The conclusion chapter evaluates Avicenna's view of the soul and life after death with 
a general view and presents the results of the study.