Bir telafi ve ağıt aracı olarak çeviri: Sarı Abdullah Efendi'nin Cevahir-i Bevahir-i Mesnevi'sinin ilk 18 beyit şerhine bir ağıt-çeviri
Translation  as compensation and lamentation: Lamen-translation of Sarı Abdullah Efendi's commentary on the first 18 couplets of the Masnavi
Yazar: ASLINUR AKDENİZ BREHMER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BÜNYAMİN AYÇİÇEĞİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Din = Religion
Dizin: Ağıtlar = Dirges ; Cevahir-i Bevahir-i Mesnevi = Cevahir-i Bevahir-i Mesnevi ; Mesnevi = Mathnawi ; Sarı Abdullah Efendi = Sarı Abdullah Efendi ; Tasavvuf = Mystic ; Türk tasavvuf edebiyatı = Turkish mysticism literature ; Şerh = Commentary

Özet:
Bu çalışmanın amacı 17. yüzyıl mutasavvıf şarihlerinden olan Sarı Abdullah Efendi'nin mensur olarak yazdığı Cevâhir-i Bevâhir-i Mesnevî'nin "evden uzaktalık" ve "eve dönüş" temaları etrafında bir telafi ve ağıt yöntemi olarak 21. yüzyılın arkaplanı içinde çevrilmesi ve uyarlanması imkanlarını ve zorluklarını araştırmaktır. Martin Heidegger, Walter Benjamin, Julia Kristeva ve Rebecca Sanders gibi eleştirmenlerin kavramsallaştırdığı kuramlarla birlikte evden uzaktalık, yabancılaşma ve sürgün meseleleri kapsamında metinde kullanılan metodoloji açıklanmıştır. Ayrıca neyin evden uzaktalığı çerçevesinde bahsedilen meselelerin tasavvufi gelenekteki karşılıkları ele alınmıştır. Yaşadığı dönemde Osmanlı Devleti'nin içinde bulunduğu sosyal, siyasi ve ekonomik koşullar ve mensubu olduğu Bayrami-Melamilerin toplum içindeki yeri üzerinden Sarı Abdullah Efendinin bir şarih olarak evden uzaktalığına bakılmıştır. Bunun yanı sıra Sarı Abdullah Efendinin bir şarih-rehber olarak metin ile geçirdiği süreç ve metnin de kendi içinde çıktığı seyr ü sülûk yolculuğu, tasavvuf geleneği içerisinde okumak, yazmak ve şerh etmek eylemlerinin nasıl konumlandırılabileceği hakkında bize yeni bakış açıları kazandırmıştır. Dahası, post-modern çağda yaşayan bir araştırmacının eve dönüş yolculuğunda dört yüzyıl öncesinden "kalan" bir metini anlamlandırma sürecinde aldığı çevirmen ve uyarlayan rollerine bakılmıştır. Bu süreçte "ağıt-çeviri" kavramı vasıtasıyla kadim metnin post-modern bağlamda yeniden inşa edilme imkanları dahilinde önemli bir yeri olan dini estetik meselesi ortaya koyulmuştur. Bu bağlamda sembol ve alegori kavramları üzerinden kaynak metinle çizgisel, köktenci ve sahiplenici bir ilişkiden ziyade alegorinin temsil ettiği şekilde dinamik, farklı algıların getirdiği çeşitliliği koruyarak ve hem yatay hem de dikey olmak suretiyle metinden kalanlarla nasıl çok boyutlu bir etkileşime girilebileceği araştırılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Sarı Abdullah Efendi, Mesnevi şerhi, Cevâhir-i Bevâhir-i Mesnevî, ağıt, ağıt-çeviri, evden uzakta, yabancılaşma, alegori, sembol, dini estetik

Abstract:
The aim of this study is to explore the challenges of translating and adapting the Cevâhir-i Bevâhir-i Mesnevî, a commentary on Rumi's Masnavi. A work penned by 17th century Sufi commentator Sarı Abdullah Efendi, we will analyze the Cevâhir-i Bevâhir-i Mesnevî in the light of topics such as "not-being-at-home" and "coming back home" and consider it as a medium of lamentation for the loss of meaning and context, and explore the possibilities of recreating the text in a 21st century frame. 
With the guidance of theories of Martin Heidegger, Walter Benjamin, Julia Kristeva and Rebecca Sanders, the concepts of not-being-at-home, estrangement and exile are explored in the context of Sufi terminology regarding the journey towards "home" as represented in the story of the reed flute. Moreover, we will explore Sarı Abdullah Efendi's position as a commentator who, as we will argue, experienced not-being-at-home due to the social, political and economic upheaval the Ottoman empire was going through and due to the marginalization of the Malamiyya/Bayramiyya tariqa in society at his time. 
The examination of the nature of writing and reading a Sufi text; the process of commenting on it and the consideration of the text's journey towards home itself (sayr-u sulûk) through Sarı Abdullah Efendi's journey with the Cevâhir-i Bevâhir-i Mesnevî as its commentator-guide has presented fruitful perspectives for this enquiry. 
In addition, the role of the 21st century researcher as a translator and adaptor during her journey of coming back home with a four centuries old text has provided us with exciting possibilities of re-creating the text in the post-modern frame through the process of "lamen-translation" which we have coined. This brought with it the necessity to deepen in the field of religious aesthetics as the text we are examining belongs to the Sufi tradition.
In this way we have taken the exploration of engaging with the text in a dynamic, horizontal as well as vertical way through a rich constellation of various perspectives rather than analyzing it in a linear, essentialist, possessive and colonialist attitude which positions the text as an object rather than treating it as a living being.

Keywords: Sarı Abdullah Efendi, Masnavi commentary, Cevâhir-i Bevâhir-i Mesnevî, lamentation, grief, lamen-translation, not-at-home, estrangement, symbol, alegory, religious aesthetics