Mekanın yaşanabilirlik değeri üzerine sistem odaklı bir model önerisi
A system oriented model suggestion for space liveability value
Yazar: ARMAĞAN SEÇİL MELİKOĞLU EKE
Danışman: DOÇ. DR. İPEK FİTOZ
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İç Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration

Özet:
Günümüzde yaşamın ortak paydalarını belirleyen eylemler, çeşitli mekanlarda gerçekleşmektedir. Ancak olanakların nicelik olarak artması niteliklerinde görünür bir değişim yaratmamıştır. Bu da insanın çevresiyle olan etkileşimini azaltmış ve mekanın yaşam ile kurduğu ilişkinin zayıflamasına neden olmuştur. Buradan kaynakla çalışmaya başlarken belirlenen sorun; yaşam sürecinin niteliğini ve anlamını yitirmesiyle mekanın insandan kopması, yaşama ait değerlerden uzaklaşması şekilde ortaya konulmuştur. Böylece yaşanılan mekanları, eleştirel bir bakış açısı geliştirerek irdelemek yaklaşımın temelini oluşturmuştur.
Belirlenen sorun, aynı zamanda tasarım odaklı disiplinlerin ana konusudur. Çünkü mimarlık ve iç mimarlık, sadece yapı yapma sanatı değil, yaşanabilir çevreler, paylaşılabilir ilişkiler kurma hedefleri olan düşünme sistemleridir. Özellikle iç mimarlık disiplininin ana çatkısı, insanın mekanla varolması düşüncesi üzerine kurulmuştur. Bu anlamda yapılan çalışma ile eğitim sisteminde ve mesleki bakış açısının kazandırılmasında, ileriye yönelik yenilikçi bir tasarım vizyonu oluşmasında yararlanabilecek bir model önerilmiştir. Böylece önerilen bu model ile yaşanabilirlik değeri yüksek mekan oluşturulmasına katkı sağlanması planlanmıştır.
Mekan ve yaşanabilirliğini konu edinen çalışmalar, yaşam çevreleriyle ilgili problemlere çözüm bulmak amacıyla oldukça yoğun bir şekilde yapılmaktadır. Bu çalışmanın diğer araştırmalardan farkı ise değerlemeye yönelik yeni bir model önerisi getirmesidir. Yapılan araştırmalarda güncel kullanılan niceliksel yaklaşımların yerine çalışmada bir değerlemeye alt yapı oluşturabilecek niteliksel bir model önerilmektedir. Bu anlamda modelin, sistem kuran nitel bir değerleme çalışması olması, araştırmanın diğer yaklaşımlardan farklılığını ortaya koymaktadır.
Bu bakış açısıyla çalışmanın ana çerçevesi; Tanımlama ve Birleştirme olmak üzere iki temel evre üzerine kurulmuştur. Tanımlama evresi, mekan ve yaşanabilirliğini tüm alt kavramlarıyla birlikte ilgili kuramsal literatürün irdelenmesinden; birleştirme evresi ise, tanımlanan temel üstünde kurgulanacak sistematik bir değerleme modelinin önerilmesinden oluşmaktadır.
Bu ana çerçeve içinde araştırmayı oluşturan bilgiler ile önerilen model, kurulan farklı düşünce ve ilinti haritaları ile anlatılmaya çalışılmıştır. Bu çalışma ile izlenebilir bir kılavuz model ortaya konulurken, yaşama değer katan tasarım anlayışının oluşturulmasına da katkı sağlanmıştır.

Abstract:
Today, the actions which set the common ground for the life occur in various spaces. However, the increase in the quantity of the opportunities has not brought along an increase in the quality whatsoever. And this has decreased humans' interaction with their surroundings and caused space's relation with the life to weaken. The problem based upon this is that space has drifted away from the human because the life process has lost its quality and meaning, and got away from the values of life. Therefore, examining the residential spaces by developing a critical point of view has set the ground for the approach.
The identified problem is also the main topic for the design oriented disciplines. Since architecture and interior architecture are not just the arts of building, but also thinking system that aim to found liveable environments and sharable relations. Especially the main frame of interior architecture is built on the thought that the human exist together with space. By this study carried out to that end, a model was suggested for developing an anticipatory and innovative designing vision in the educational system and in adding a professional point of view. So, it was planned to help creating a space with high liveability value with this model.
The studies about space and its liveability have been carried out intensively to find solutions for problems of living environments. The difference between this study and the other ones is that this study brings a new model suggestion for assessment. A qualitative model that is able to create an infrastructure for a valuation in the study is suggested in substitution for the quantitative approaches currently used in the researches. In this sense, the model being a qualitative valuation study that builds a system reveals the research's difference from the other approaches.
Based on this, the main frame of the study is based on two basic phase: Identifying and Unifying. The Identifying phase consists of examining the theoretical literature along with all subconsepts of space and liveability and the unifying phase is composed of suggesting a systematical valuation model to be built on the identified foundation.
This is an attempt to explain the information that forms the research in this main frame and the suggested model with different idea and relation maps built. This study reveals a traceable guiding model, and helps creating a design understanding that adds value to life.