Exlibris ve iletişim
Exlibris and communication
Yazar: GÖKHAN OKUR
Danışman: DOÇ. HASİP PEKTAŞ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Grafik Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1998
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Ekslibris = Exlibris ; Grafik sanatlar = Graphic arts ; Grafik tasarımı = Graphic design ; Kitaplar = Books ; Tasarım = Design ; İletişim = Communication

Özet:
İlk çıktığı andan günümüze kadar çeşidi işlevler kazanmış olan ve bu yeni işlevleri sayesinde daha geniş bir izleyici kitlesine ulaşan exlibris, kitapseverler tarafından kitapların iç kapağına yapıştırılan, üzerinde kitap sahibinin adı ile değişik konularda resimlerin bulunduğu küçük boyutlu özgün grafik çalışmalardır. İlk çıkış nedeni, kitabın kaybolmasını önlemek ya da ödünç alındığı kitaplığa geri verilmesini sağlamak olan; ancak günümüzde sadece bu işlevi ile değil, sanatsal işlevlerle de varlığını sürdüren exlibris, Türkiye'de yeni yeni tanınmakta ve sınırlı bir kitle tarafından kullanılmaktadır. İletişim, insanlar tarafından bilinen ve sürekli kullanıldığı halde tanımlamakta güçlük çekilen doğal bir etkinliktir. İletişim, simgeler yardımıyla bilgi, duygu, tutum ve deneyimlerin bir kişi veya topluluktan diğer bir kişi veya topluluğa aktarılmasıdır. İletişim süreci şu oluşan beş temel unsurun varlığıyla gerçekleşir: gönderici, ileti, araç, aha ve geribeslemeden (feedback). İletişim araştırmalarında modelleme, bilimsel bir metod olarak benimsenmiştir. Birçok iletişim modeli vardır. Bu modelleri iki anlayış altında toplamak mümkündür. Birincisi, iletişimi iletilerin aktarılması olarak gören süreç modelleridir. İkincisi ise, iletişime anlam ve anlamlandırma olarak bakan göstergebilim modelleridir. Güzel sanatlardan ve dilbilimden yararlanan göstergebilim modelleri, sanatsal etkinliklerin iletişimdeki yerinin belirlenmesinde uygun yaklaşımlar gösterir. Sanatsal bir etkinliğin iki işlevi vardır; estetik kaygı uyandırmak ve bir iletide bulunmak. Eğer izleyici bu iki işlevden birini yakalıyorsa bir etkileşim ortamı oluşur. Sanat yapıtı bu etkileşim olmadan durağandır. Etkileşim ne kadar varsa sanat yapıtı da o kadar aktiftir ve iletide bulunur. Bir grafik tasarım ürün olarak exlibris, sanatsal bir etkinlik sonucu oluşur. Sanat kültürler arası bir iletişim aracıdır. Exlibris de hem kişiler arasında hem de kültürler arasında etkin bir iletişim aracıdır.

Abstract:
Exlibris are small graphic artworks in the form of label, which are stuck inside a book usually by booklovers. They may have different subjects on them and owner's name. Since their original use they have taken on different function and through this wider application have reached a much larger audience. Their original use was to prevent loosig a book when it was lent to another person and to ensure it returned to itfs original owner. Now it is also used for artistic reason. It is still relativly new in Turkey and is only use by a small number of people. Communication is a natural activity when defined although it has been known and used continuously. It is the activity of relating of knowledge, emotion, attitude and experiences from one person or society to another person or society by means of symbols. The duration of communication is composed of five main factors as sender, message, medium, receiver and feedback. Exemplification in communication researches has been adopted as a scientific method. There are lost of communication methods. 1 1 is possible to show them as in two different opinions. The first one is the method, which accepts the communication as transfer of messages. The second one is the semiotics method, which accepts the communication as signification. The semiotics methods, which make the use of arts and Linguistics, have suitable approaches when defining the functions of artistic activities communication. An artistic activity contains two functions; to cause an esthetic worry and to possess a message. If an audience can perceive one of these functions, an atmosphere of interaction will occur. The product of art is stable without the interaction. The more interactions it has, the more active the art product is and sends more messages. Exlibris, which is graphical product, is formed as a result of an artistic activity. Art is a means of communication among cultures. Exlibris, however, is an effective means of communication both among people and cultures.