Parçalı çevrede anlam araştırması: Bir yaklaşım önerisi
A study of meaning in fragmented environment: A proposal for an approach
Yazar: HÜLYA İMGE YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET EMİN ŞALGAMCIOĞLU
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Çalışma, yapılı çevrenin gündelik hayattaki anlamsal karşılıklarını güncellik bağlamında ele almaktadır. Burada, zamansal bir düzlem olarak güncellik vurgusu, mimarlığın ve kent mekanının sürekli yeniden üretilen yapısına, farklılaşan gündelik ritimlerine ve hiyerarşik olmayan niteliklerine işaret etmektedir. Çalışmanın ilk bölümünde, mimarlıkla güncel-gündelik-geçicilik arasındaki ilişkiler sorgulanmakta ve anlam araştırmasını mümkün kılan -fiziksel çevre deneyimi ve metinsel katmanlarıyla birlikte- bir çalışma düzlemi tasarımı geliştirilmektedir. Plan-metin düzlemi olarak tarif edilen bu düzlem, mekansal dizim ile metinsel dizim katmanlarını süperpoze etmekte ve lineer olmayan anlatılar kurulmasına imkan vererek anlam araştırmasınının olasılıklarını arttırmaktadır. Her ne kadar anlam olgusu sıklıkla, insan-yer ilişkisinin zamansal derinliğine ve mekansal değişmezliğine bağlı olarak (benimseme, ikamet etme, barınma) tarif ediliyor olsa da; bu çalışmada parçalı bir çevrenin, sürekli değişim-dönüşüm ve uzlaşının gerçekleştiği arayüzlerinde araştırılmaktadır. Bu nedenle çalışmanın ikinci bölümünde öncelikle homojen nitelikler barındırmayan parçalı çevre olgusu farklı kavrayışlarıyla ortaya konmaktadır ve ardından arayüz mekanlarının potansiyelleriyle birlikte irdelenmektedir. Parçalı bir çevrenin arayüzlerine yöneltilen bu araştırma, İstanbul'da Levent mahallesi ve bu mahalledeki arakesitler üzerinden ele alınmaktadır. 1950'li yıllarda İstanbul'da modern kent yaşamı tahayyülünün mahalle ölçeğinde hayata geçirildiği örneklerden biri olan bu evler, günümüzde İstanbul'un en yoğun konut ve iş yeri yükünün olduğu Büyükdere Caddesi üzerinde yer almaktadır. Çalışmada, parçalı çevre olarak incelenen Levent evleri, tipolojik nitelikleriyle korunmaya çalışılan fakat konut dışı faaliyetlerin yoğunlaşmasıyla, bütüncül bir mahalle kavrayışına olanak vermeyen bir çevre olarak ele alınmaktadır. Kullanıcıların birbirleriyle kurdukları ilişkileri, karşılaşmaları, mekanların sokakla ve çevreleriyle olan ilişkilerini; mahallenin ilk oluştuğu döneme referans veren metinlerdeki gibi kapsayıcı ve genelleyici bir üst anlatı ile tarif etmenin mümkün olmadığı bu çevrede; güncel durumun çözük yapısını tartışmanın ve alternatif temsiller üretmenin yolları araştırılmaktadır. Bu nedenle, çalışmanın dördüncü bölümünde, gündelik hayat bağlamında anlam kuran imkanlar, insan-yer ilişkisi üzerine temellenen literatürle birlikte tartışılmaktadır ve parçalı çevrede yürütülecek olan çalışma için bir yaklaşım önerisi sunulmaktadır. Buna göre, anlam kuran imkanlar birbiri içine geçen üç odak etrafında şekillenmektedir; hareket ve topolojik özellikleri araştıran bulunma halleri, kamusal-özel arası eşikleri araştıran deneyimleme yolları ve müdahale biçimlerini araştıran dönüştürme sınırları. Gözlemler ve görüşmelerden yola çıkılarak üretilen plan-metin serileri, bir yeniden üretim denemesi olarak ortaya konmakta ve yer-anlam ilişkisini tartışmaya açmaktadır. Bir eleştiri aracı olarak yeniden üretim, anlam olgusunu -tarihsel, tipolojik, işlevsel referanslar yerine- çevrenin sosyal ve fiziksel potansiyelleri/kısıtları üzerinden sunmaktadır.

Abstract:
The study deals with the meanings of the built environment in daily life in the context of contemporary. Here, the emphasis on the contemporary as a temporal plane, points out to the differing daily rhythms and non-hierarchical qualities and the constant reproduction of architecture and urban space. In the first part of the study, the relationships between architecture and current-daily-temporality are examined and a study-plane -that enables the quest of meaning within the experiential and the textual layers- is introduced. Described as plan-text plane, this study-plane superpositions the spatial and textual syntax, and increases the possibilities of research of meaning by allowing nonlinear narratives to be constructed. Even though the phenomenon of meaning is often described depending on the temporal depth and spatial stability of the human-place relationship (appropriation, dwelling, accommodation); in this study, it is contextualized and discussed at the interfaces where continuous change-transformation and negotiation take place. Therefore, in the second part of the study, the concept of fragmented environment -which does not contain homogeneous qualities- is presented with different conceptions; then it is examined together with the potentials of interface spaces. This research -being directed to the interfaces of a fragmented environment- is discussed around the Levent district in Istanbul and the intersections in this neighborhood. Located on Büyükdere street where the most intense housing and workplace load in Istanbul today, these houses, one of the examples where the modern urban life imagination in Istanbul was realized on a neighborhood scale in the 1950s. In the study, Levent houses, which are examined as a fragmented environment, are considered as an environment that is to-be-protected with its typological characteristics, yet does not allow a holistic understanding of the neighborhood due to the intensification of non-residential activities. It is not possible to describe the neighborhood with an inclusive narrative that includes the relationships between the users, encounters and the relations of the places with the streets and their surroundings in this fragmented environment. Therefore in the study, the ways of discussing the unclear nature of the current situation and producing its alternative representations are explored. For this reason, in the forth part of the study, the notion of meaning and its mediums are discussed within the context of daily life, along with the literature based on the human-place relationship. Accordingly, an approach proposal is presented for the study to be carried out in a fragmented environment. The proposed research approach investigates the mediums of meaning around three intertwined foci; modes of situating that investigates movement and topological properties, modes of experiencing that investigates public-private thresholds, and modes of transforming that investigates intervention styles. Plan-text series produced on the basis of observations and interviews are presented as a medium of reproduction and open the place-meaning relationship to discussion. As a criticism tool, the medium of reproduction presents the phenomenon of meaning through the social and physical xviii
potentials / constraints of the environment rather than historical, typological, functional references.