İnsan hakları savunucularında psikolojik güçlenme: Bir temellendirilmiş kuram çalışması
Psychological empowerment of human rights defenders: A grounded theory study
Yazar: GÖKHAN KABACAOĞLU
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM KEKLİK
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Psikolojik güçlendirme = Psycholojical empowerment

Özet:
Bu çalışma insan hakları savunucularının, insan hakları çalışmalarına özgü riskler ve zorluklar karşısında faaliyetlerini sürdürmesine yardımcı veya engel olan bileşenlerin belirlenmesini ve bu bileşenlerin insan hakları savunucularının güçlenmeleri üzerindeki etkisini açıklama amacı taşımaktadır. Çalışmada yapılandırmacı temellendirilmiş kuram yöntemi kullanılmıştır. Bu kapsamda çeşitli dezavantajlı gruplara yönelik faaliyet yürüten 10 insan hakları savunucusu ve insan hakları savunucuları ile çalışma deneyimine sahip iki ruh sağlığı uzmanı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Görüşme verilerinin ilk, odaklı ve kuramsal kodlama aşamaları ile analizi sonucunda insan hakları savunucularında psikolojik güçlenmeyi açıklayan kuramsal bir çerçeve oluşturulmuştur. Analiz sonucunda, insan hakları savunucularının psikolojik açıdan güçlenmelerini etkileyen üç ana bileşen belirlenmiştir. Bu bileşenler (1) psikolojik dayanıklılık, (2) iş-yaşam dengesi, (3) sosyal destek olarak sıralanmaktadır. Üç ana bileşen, odaklı kodlama sürecinde belirlenen 10 kategoriyle ilişkili olarak insan hakları savunucularının güçlenmelerini etkilemektedir.  Söz konusu kategoriler kişisel, kurumsal ve toplumsal-siyasi faktörler olarak üç gruba ayrılmıştır. Bu faktörlerle insan hakları savunucularında psikolojik güçlenmeyi belirleyen ana bileşenlerin ilişkisi bulgular kısmında detaylı olarak incelenmiştir. Çalışmanın insan hakları savunuculuğu yürüten kişi, grup ve kurumlara katkı sunabileceği ve aynı zamanda insan hakları savunucularının güçlendirilmesine dair uygulamalara yol gösterici olabileceği düşünülmektedir.

Abstract:
This study aims to identify the components that help or hinder human rights defenders to sustain their activities in the face of risks and challenges specific to human rights work and to explain the impact of these components on the empowerment of human rights defenders. Constructivist grounded theory method was utilized in the study. In this scope, semi-structured interviews were conducted with 10 human rights defenders who work with various disadvantaged groups and two mental health professionals who have experience working with human rights defenders. A theoretical framework explaining psychological empowerment in human rights defenders was created based on the analysis of the interview data through initial, focused and theoretical coding stages. As a result of the analysis, three main components were identified that affect the psychological empowerment of human rights defenders. These components are (1) resilience, (2) work-life balance, and (3) social support. The three main components affect the empowerment of human rights defenders in relation to 10 categories identified in the focused coding process. These categories are divided into three as personal, organizational, and social-political factors. The relation between these factors and the main components of psychological empowerment in human rights defenders is examined in detail in the findings section. It is thought that the study can contribute to individuals, groups and organizations that carry out human rights advocacy and at the same time guide practices on the empowerment of human rights defenders.