Hukuk muhakemeleri kanunu kapsamında tahkim sözleşmesinin hükümsüz, tesirsiz veya uygulanmasının imkansız olması sebebine dayalı tahkim ilk itirazı
Initial objection to arbitration due to the invalidity, ineffectiveness or impossibility of implementation of the arbitration agreement under the code of civil procedure
Yazar: SALİH HAKAN KASALAK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BARIŞ MESCİ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Tahkim, uyuşmazlık konusunu devlet mahkemeleri yerine tarafsız üçüncü
kişilere hukuki uyuşmazlığın çözümü için başvurulmasıdır. Tahkim sözleşmesinin
olumsuz etkisinden dolayı davalı taraf tahkim ilk itirazına başvurarak uyuşmazlığın
öncelikle mahkemede çözülmesini engeller. Tahkimin bir ilk itiraz olduğu Hukuk
Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 116. ve HMK' nin 413. maddelerinde
belirtilmiştir. HMK' nin 117. maddesinde de ilk itirazın ileri sürülmesi düzenlenmiştir.
HMK' nin 413. maddesi gereğince tahkim sözleşmesinin hükümsüzlüğü, tesirsizliği
veya icra edilemezliği söz konusu değilse tahkim ilk itirazını kabul edecek ve davayı
usulden reddedecektir. Aksine mahkeme tahkim sözleşmesinin hükümsüz, tesirsiz
veya icra edilemez olduğuna karar verirse uyuşmazlık artık devlet mahkemelerinde
çözülecektir.
Tahkim ilk itirazı değerlendirilecek husustan biri olan tahkim sözleşmesinin
hükümsüzlük hali, tahkim sözleşmesinin unsurları yönünden olabileceği gibi Türk
Borçlar Kanunu'ndan kaynaklı emredici hükümler yönünden de olabilir. Ayrıca
tahkim sözleşmesinin hükümsüzlüğü tahkim sözleşmesini imzalayan tarafların gerekli
ehliyete sahip olmamasından da kaynaklabilir. Tahkim ilk itirazında değerlendirilecek
husustan diğeri tahkim sözleşmesinin tesirsiz olmasıdır. Tahkim sözleşmesinin tesirsiz
olması baştan geçerli tahkim sözleşmesi olmasına rağmen sonradan tahkim
sözleşmesinin etkisinin kaybetmesidir. Tahkim sözleşmesinin tesirsiz olması; tahkim
sözleşmesinden tarafların feragat etmesi, tarafların ikale sözleşmesi ile tahkim
sözleşmesinin ortadan kaldırılması, önceden aynı uyuşmazlık hakkında kesin hükmün
varlığı ve tahkim sözleşmesinin süresinin dolmasıdır. Tahkim ilk itirazı
değerlendirilecek son husus ise tahkim sözleşmesinin uygulanmasının imkânsız
olmasıdır. Tahkim sözleşmesinin uygulanmasının imkânsız olması, hukuki ya da fiili
engeller sebebiyle tahkim sözleşmesinin uygulanamamasıdır. Bu hususlar; ismen tayin
edilen hakemin ehliyet ya da ölümü, tahkim yargılamasının konusuz kalması ve tahkim
yargılamasının icra edilebilirliğinin imkansızlığıdır.
Anahtar Kelimeler: Tahkim, Tahkim Sözleşmesi, Tahkim İlk İtirazı, İlk İtiraz,
Tahkime Elverişlilik

Abstract:
Arbitration is the application of the dispute to neutral third parties instead of
state courts to resolve the legal dispute. Due to the negative impact of the arbitration
agreement, the defendant party prevents the dispute from being resolved in court first
by resorting to the first objection to arbitration. It is stated in Article 116 of the Code
of Civil Procedure (HMK) and Article 413 of the HMK that arbitration is a first
objection. The first objection is regulated in Article 117 of the Civil Code. In
accordance with Article 413 of the Code of Civil Procedure, if the arbitration
agreement is not invalid, ineffective or unenforceable, the arbitration will accept the
first objection and reject the case on procedural grounds. On the contrary, if the court
decides that the arbitration agreement is invalid, ineffective or unenforceable, the
dispute will now be resolved in state courts.
One of the first objections to be evaluated in arbitration may be the invalidity
of the arbitration agreement, either in terms of the elements of the arbitration
agreement or in terms of mandatory provisions arising from the Turkish Code of
Obligations. In addition, the invalidity of the arbitration agreement may result from
the fact that the parties who signed the arbitration agreement do not have the necessary
capacity. Another issue to be evaluated in the first objection to arbitration is the
ineffectiveness of the arbitration agreement. The ineffectiveness of the arbitration
agreement means that although it was a valid arbitration agreement from the
beginning, it subsequently loses its effect. The arbitration agreement is ineffective;
Waiver of the arbitration agreement by the parties, elimination of the arbitration
agreement by the parties' mutual rescission agreement, existence of a final judgment
on the same dispute and expiration of the arbitration agreement. The last issue to be
evaluated in the first objection to arbitration is the impossibility of enforcing the
arbitration agreement. Impossibility of implementation of the arbitration agreement
means that the arbitration agreement cannot be implemented due to legal or actual
obstacles. These issues are; The incapacity or death of the arbitrator appointed by name
means that the arbitral proceedings remain irrelevant and the enforceability of the
arbitration proceedings becomes impossible.
Key Words: Arbitration, Arbitration Agreement, Arbitrability, Arbitration First
Objection, First Objection.
​