Güvercinlerde deksmedetomidin, ketamin ve deksmedetomidin-ketamin kombinasyonunun sedatif ve anestezik özelliklerinin karşılaştırılması
Comprasion of sedative and anesthetic properties of dexmedetomidine, ketamine and dexmedetomidine-ketamine combination in pigeons
Yazar: AHMET UĞUR AĞIŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÜNAL YAVUZ
Harran Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Cerrahi (Veterinerlik) Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Veteriner Hekimliği = Veterinary Medicine
Dizin: Anestetikler = Anesthetics ; Anestezi = Anesthesia ; Deksmedetomidin = Dexmedetomidin ; Güvercinler = Pigeons ; Hipnotik ve sedatifler = Hypnotics and sedatives ; Ketamin = Ketamine ; Kuşlar = Birds ; Refleksler = Reflex

Özet:
Yapılan çalışmada güvercinlerde (Columba livia) deksmedetomidin, ketamin ve deksmedetomidin-ketamin kombinasyonunun anestezik etkinliği ile alfa2 (α2) adrenerjik antagonisti olan atipamezolün uyanma özellikleri ve etkilerinin belirlenmesi amaçlandı. Her grupta 10 güvercin olmak üzere Grup 1 (DEKS), Grup 2 (KETA) ve Grup 3 (DEKET) olarak 3 grup oluşturuldu. DEKS grubunda deksmedetomidin (80 μg/kg) ile KETA grubunda ketamin (100 mg/kg) tek başına, DEKET grubunda ise deksmedetomidin (40 μg/kg) ve ketamin (50 mg/kg) ard arda kasiçi (IM) yolla enjekte edilerek enjeksiyon öncesinden (T0) 60. dakika (dk)'ya kadar (T60) anestezi seviyeleri yönünden klinik ve refleks değerler ile kardiyopulmoner bulgular yönünden takip edildi. T60 verileri alındıktan hemen sonra atipamezol, deksmedetomidinin 4 katı dozda DEKS grubuna (320 μg/kg) ve DEKET grubuna (160 μg/kg) IM yolla yavaş olarak uygulandı. Anestezi seviyeleri yönünden DEKS grubunda 12,56±0,70 dk'da başlayan indüksiyon anestezi süresince minimal seviyede sedasyon ile devam etti. İki güvercinde konvulsiyon, iki güvercinde de konvulsiyon bulgusuyla birlikte ikinci derece atrioventriküler blok, aritmi ve solunum düzensizliği bulguları görüldü. Atipamezol enjeksiyonundan 5,06±0,87 dk sonra tüm güvercinler ayaktaydı. KETA grubunda 5,23 ± 0,38 dk'da orta seviyede indüksiyon sağlandı ancak bu seviye yalnızca 15 dk sürdü. İki güvercinde miyoklonik kasılmalar, bir güvercinde aniden uyanma belirtisi, iki güvercinde ise aritmi gözlendi. DEKET grubunda 10.16 ± 0,37 dk'da indüksiyon sağlandı. Orta seviye anestezi KETA grubuna göre daha uzun (50 dk) sürdü ancak anestezi derinliği operatif müdahale için yetersizdi. Üç güvercinde ikinci derece atrioventriküler blok, aritmi ve solunum frekansında düzensizlikler, dört güvercinde ise refleks kontrolleri esnasında savunma hareketleri dikkat çekti. Atipamezol enjeksiyonundan 22,47±0,64 dk sonra tüm güvercinler ayakta fakat hafif uykulu durumdaydı. Kardiyopulmoner değerler yönünden nabız (vurum/dk), ortalama kan basıncı (MAP), solunum sayısı (ss/dk), oksijen saturasyonu (SpO2) ve end tidal CO2 (EtCO2) ile kloakal sıcaklık (°C) değerleri takip edildi. Nabız ve solunum sayısı yönünden DEKS ve DEKET gruplarında 5. dk'da (T5) dramatik bir düşüş görüldü ve bu düşük seviye atipamezol enjeksiyonuna kadar devam etti (p<0.05). Atipamezol enjeksiyonundan hemen sonra başlangıç seviyesine yükseldi (p>0.05). KETA grubunda nabız ve solunum sayısında önemli farklılık olmadı (p>0.05). MAP yönünden takip edilen zaman noktalarında 3 grupta da kan basıncı üzerindeki etkiler önemli farklılık oluşturmadı (p>0.05). SpO2 yönünden yalnızca DEKET grubunda önemli kısmi dalgalanmalar (p<0.05) gözlenirken EtCO2 yönünden 3 grupta da önemli olmayan kısmi dalgalanmalar tespit edildi (p>0.05). SpO2 ve EtCO2'deki bu değerler, başlangıç değerlerinden tutarlı bir şekilde farklı değildi ve klinik olarak önemli kabul edilmedi. Kloakal sıcaklık yönünden 3 grupta da önemli seviyede düşüş görüldü (p<0.05). Yalnızca DEKET grubundaki güvercinlerde anestezi sonunda (T60'da 38,45 °C) referans aralıkların hafif altında düşüş gözlendi. DEKS ve DEKET grubundaki güvercinlerde atipamezol enjeksiyonuyla kloakal sıcaklığın hızla yükseldiği görüldü (p<0.05). Sonuç olarak kullanılan dozlarda deksmedetomidin (80 μg/kg) yalnızca yüzeysel sedasyon sağladı. Ciddi bradikardi, solunum sayısında ani düşme ve kloakal sıcaklıkta azalmaya neden olduğundan deksmedetomidin tek başına kullanılmamalı, kullanılırsa kardiyopulmoner durum perianestezik olarak dikkatle takip edilmelidir. Atipamezol enjeksiyonuyla 5 dk içinde, hızlı ve sorunsuz uyanma sağlaması en önemli avantajıdır. Yüksek dozda ketamin (100 mg/kg) kardiyopulmoner değerleri etkilemezken operatif müdahale için yeterli derinlik ve sürede anestezi sağlamaz. Yarıya düşürülen dozlarda deksmedetomidin (40 μg/kg) ve ketamin (50 mg/kg) birlikte kullanıldığında da kardiyopulmoner değerleri daha az etkiledi ancak operatif müdahale için yeterli derinlikte anestezi sağlamadığından sadece orta seviyede anestezi gerektiren klinik uygulamalarda veya dengeli anestezinin bir parçası olarak inhalasyon anestezisinden önce kullanılabilir. Atipamezol güvercinlerde deksmedetomidinin (ketaminle kombine uygulandığında dahi) dört katı dozda güvenle kullanılabilir. Güvercinlerde ve diğer kanatlı türlerinde deksmedetomidin ile atipamezolün etkilerini ortaya koymak için farklı dozlarda daha fazla araştırmaya ihtiyaç bulunmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Anestezi, Dekmedetomidin, Güvercin, Ketamin, Refleks

Abstract:
In this study, it was aimed to determine the anesthetic activity of dexmedetomidine, ketamine and dexmedetomidine-ketamine combination in pigeons (Columba livia) and the recovery properties and effects of atipamezole, an alpha2 (α2) adrenergic antagonist. Three groups were formed as Group 1 (DEKS), Group 2 (KETA) and Group 3 (DEKET) with 10 pigeons in each group. By injecting dexmedetomidine (80 μg/kg) alone in the DEX group and ketamine (100 mg/kg) in the KETA group, sequential intramuscular (IM) injections of dexmedetomidine (40 µg/kg) and ketamine (50 mg/kg) in the DEKET group. Before the injection (T0) until the 60th minute (min) (T60), clinical and reflex values and cardiopulmonary findings were followed in terms of anesthesia levels. Immediately after T60 data were obtained, atipamezole was administered slowly IM to the DEX group (320 μg/kg) and the DEKET group (160 μg/kg) at a dose 4 times that of dexmedetomidine. In terms of anesthesia levels, the induction that started at 12.56±0.70 minutes in the DEX group continued with minimal sedation throughout the anesthesia. Only convulsions were observed in two pigeons, and signs of second-degree atrioventricular block, arrhythmias, and respiratory disorders were observed in both pigeons, along with signs of convulsions. All pigeons were standing at 5.06±0.87 min after atipamezole injection. Moderate induction was achieved at 5.23±0.38 min in the KETA group, but this level lasted only 15 min. Myoclonic contractions were observed in two pigeons, a sign of sudden recovery in one pigeon, and arrhythmias in two pigeons. Induction was achieved in the DEKET group at 10.16±0.37 minutes. Intermediate anesthesia lasted longer (50 min) than the KETA group, but the depth of anesthesia was insufficient for surgery. Second-degree atrioventricular block, arrhythmia, and respiratory frequency irregularities were noted in three pigeons, and defensive movements during reflex control were noted in four pigeons. All pigeons were standing but slightly drowsy 22.47±0.64 min after atipamezole injection. In terms of cardiopulmonary values, pulse (beat/min), mean blood pressure (MAP), respiratory rate (rr/min), oxygen saturation (SpO2) and end tidal CO2 (EtCO2) and cloacal temperature (°C) values were followed. In terms of pulse and respiratory rate, a dramatic decrease was observed in the DEX and DEKET groups at the 5th min (T5), and this low level continued until atipamezole injection (p<0.05). It increased to the baseline level immediately after atipamezole injection (p>0.05). There was no significant difference in pulse and respiratory rate in the KETA group (p>0.05). The effects on blood pressure did not differ significantly in the 3 groups at the time points followed for MAP (p>0.05). In terms of SpO2, significant partial fluctuations were observed only in the DEKET group (p<0.05), while in terms of EtCO2, non-significant partial fluctuations were detected in all three groups (p>0.05). Its values in SpO2 and EtCO2 were not consistently different from baseline values and were not considered clinically significant. There was a significant decrease in cloacal temperature in all three groups (p<0.05). Only in the DEKET group, a decrease was observed slightly below the reference ranges at the end of anesthesia (38.45 °C at T60). It was observed that cloacal temperature increased rapidly with atipamezole injection in pigeons in DEX and DEKET groups (p<0.05). As a result, dexmedetomidine (80 μg/kg) at the doses used provided only superficial sedation. Dexmedetomidine should not be used alone because it causes severe bradycardia, sudden decrease in respiratory rate and decrease in cloacal temperature. Its most important advantage is that it provides fast and smooth recovery within 5 minutes with atipamezol injection. While high-dose ketamine (100 mg/kg) does not affect cardiopulmonary values, it does not provide anesthesia with sufficient depth and duration for surgery. When dexmedetomidine (40 μg/kg) and ketamine (50 mg/kg) were used together at reduced doses, they also affected cardiopulmonary values less, but as it did not provide sufficient depth of anesthesia for surgery, only in clinical applications requiring moderate anesthesia or before inhalation anesthesia as part of balanced anesthesia. Atipamezole can be safely used in pigeons at four times the dose of dexmedetomidine (even when combined with ketamine). More research is needed at different doses to establish the effects of dexmedetomidine and atipamezole in pigeons and other avian species.
Keywords: Anesthesia, Dexmedetomidine, Pigeon, Ketamine, Reflex.