Kâmûsü'l-a'lâm (İnceleme-metin-dizin 1. cilt sayfa 1-75)
Kâmûsü'l-a'lâm (Review-text-index 1st volume page 1-75)
Yazar: HATİCE ASLAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖKHAN ALP
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Şemseddin Sâmi tarafından kaleme alınan Kâmûsü'l-a'lâm adlı eser, Bouillet'in Dictionnaire Universel d'Histoire et de Geographie'sının ve bu gibi birçok eserin örnek alınmasıyla oluşturulmuştur. Mihran Matbaası'nda 6 cilt olarak basılıp toplamda 4830 sayfadan müteşekkil olan eserde peygamberler, halifeler, sahabeler, ilim adamları, şairler, edipler olmak üzere birçok kişinin biyografisine yer verilmektedir. Bu yönüyle tarih ve coğrafyaya dair bilgilerin yanı sıra biyografik bir hüviyet taşıyan eser, özel adlar sözlüğü olarak hazırlanmasından dolayı dinî, ilmî, tarihî terim ve deyimleri ihtiva etmemektedir. Bu çalışmada, birçok alana kaynaklık edebilecek bu eserin incelemesiyle birlikte transkripsiyonlu metni de hazırlanarak eseri literatüre kazandırmak amaçlanmıştır. 1889-1899 yılları arasında on beş günde bir fasiküller halinde yayımlanıp 10 yılı aşkın bir sürede tamamlan ve 6 ciltlik bir hacme sahip olan Kâmûsü'l-a'lâm'ın 1. cildinin 1-75 sayfaları bu çalışmanın kapsamını oluşturmaktadır. Çalışmanın Giriş bölümünde, klasik Türk edebiyatının kaynaklarından olan, Kâmûsü'l-a'lâm'ın da içerisinde yer aldığı ansiklopedi türü ele alınmıştır. Bölümler başlığı altında da Şemseddin Sâmi'nin hayatı, edebî kişiliği ve eserlerine yer verilmiş, Kâmûsü'l-a'lâm'ın şekil ve muhteva özellikleri ortaya konmuş ve son olarak Kâmûsü'l-a'lâm'ın 1. cildinin 1-75 sayfalarının transkripsiyonlu metni verilmiştir.

Abstract:
The work titled Kâmûsü'l-a'lâm, written by Shemseddin Sâmi, was created by taking Bouillet's Dictionnaire Universel d'Histoire et de Geographie and many such works as an example. The work, which was printed in 6 volumes in Mihran Printing House and consisted of 4830 pages in total, includes the biographies of many people including prophets, caliphs, Companions, scholars, poets and poets. In this respect, the work, which has a biographical identity as well as information on history and geography, does not contain religious, scientific, historical terms and idioms since it was prepared as a dictionary of proper names. In this study, it is aimed to bring the work to the literature by preparing the transcribed text together with the analysis of this work, which can be a source for many fields. Pages 1-75 of the first volume of Kâmûsü'l-a'lâm, which was published in fascicles every fifteen days between 1889-1899 and completed in more than 10 years and has a volume of 6 volumes, constitute the scope of this study. In the Introduction section of the study, the encyclopaedia genre, which is one of the sources of classical Turkish literature and in which Kâmûsü'l-a'lâm is also included, is discussed. Under the title of Chapters, Shemseddin Sâmi's life, literary personality and works are given, the form and content features of Kâmûsü'l-a'lâm are revealed and finally the transcribed text of pages 1-75 of volume 1 of Kâmûsü'l-a'lâm is given.