Check-up ve poliklinik hastalarının sağlık okuryazarlık seviyeleri ve sağlık beyanı bilgi düzeylerinin karşılaştırılması
Comparison of health literacy levels and health legislation knowledge levels of check-up and polyclinic patients
Yazar: DENİZ MERİÇ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İLAYDA ALTUNCEVAHİR
Bahçeşehir Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Bu araştırma, özel bir hastanenin beslenme ve diyet polikliniğine ayaktan başvuran check-up ve poliklinik hastalarının sağlık okuryazarlığı ve sağlık beyanı bilgi düzeylerini karşılaştırmak amacıyla yapılmıştır.
Araştırma, kesitsel-tanımlayıcı yöntem kullanılarak 30 check-up ve 30 poliklinik hastasıyla yapılmıştır. Veriler, Şubat 2024 – Nisan 2024 tarihleri arasında yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanmış; Aydınlatılmış Onam Formu, Genel Bilgiler Formu, antropometrik ölçümler (boy, vücut ağırlığı, Beden Kitle İndeksi (BKİ)), Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (TSOY – 32) ve araştırmacıların oluşturduğu Sağlık Beyanları Hakkında Durum Bilgilendirme Formu kullanılmıştır, Formun oluşturulmasında Türk Gıda Kodeksi'nin sağlık beyanlarından faydalanılmıştır. Ölçek derecelendirmesinde cevap ortalamalarına göre cut-off çalışması yapılarak 9 ve üzerinde ise sağlık beyanı bilgi düzeyi yüksek kabul edilmiştir.
Gruplarda kadınların oranı erkeklerden fazla bulunmuştur. Check-up grubunda evli; poliklinik grubunda bekârların çoğunlukta olduğu, üniversite/yüksekokul mezunlarının ve çalışan kişi oranının yüksek olduğu görülmüştür. Sosyal güvence durumu benzer oranda saptanmıştır. Check-up grubunun çoğunluğunu gelir ve gider düzeyi eşit; poliklinik grubunun çoğunluğu gelir düzeyi yüksek katılımcılar oluşturmuştur. Katılımcıların tanımlayıcı özelliklerinin benzer olduğu görülmüştür. 
Gruplarda tedavi ve hizmet konusunda bilgiye ulaşma, bilgiyi anlama, değerlendirme ve kullanma/uygulama açısından fark olmadığı, hastalıklardan korunma konusunda bilgiye ulaşma, bilgiyi anlama, bilgiyi değerlendirme, bilgiyi kullanma/uygulama konularında anlamlı bir fark saptanmamıştır. Sağlık okuryazarlığı düzeyi diğer etkenlerden bağımsız olarak benzer bulunmuştur. Yaş, cinsiyet, medeni durum, eğitim düzeyi, sosyal güvence durumu, gelir düzeyi, BKİ parametreleri açısından da anlamlı fark saptanmamıştır.
Gruplarda sağlık beyanı bilgi düzeyi benzer ve yeterli bulunmuştur, katılımcıların ortalamada 15 sorudan 9'una doğru cevap verebildikleri görülmüştür.
Gelir düzeyi, cinsiyet ve sosyal güvenlik olgularından bağımsız olarak ülkemizde verilen temel sağlık eğitiminin yaygınlaştırılması önerilebilir.

Abstract:
This research was conducted to compare the health literacy and health declaration knowledge levels of outpatient check-up and clinic patients attending the nutrition and diet polyclinic of a private hospital.
The research was conducted using a cross-sectional-descriptive method with 30 check-up and 30 outpatient clinic patients. The data was collected by face-to-face interview between February 2024 and April 2024. Informed Consent Form, General Information Form, anthropometric measurements (height, body weight, Body Mass Index (BMI)), Turkish Health Literacy Scale (TSOY - 32) and Status Information Form on Health Declarations created by the researchers were used. Turkish Food Codex was used to create the Status Information Form on Health Declaration Form. A cut-off value determined according to the answer averages, and if the score was 9 or above, the level of health declaration knowledge was considered high.
The proportion of women in the groups was found to be higher than men. Married individuals were the majority in the check-up group, while singles were predominant in the polyclinic group, proportion of university/college graduates and employed people was high in both groups. Social security status was determined at a similar rate. The majority of the check-up group had equal income and expense levels; The majority of the outpatient clinic group consisted of participants with high income levels. It was observed that the descriptive characteristics of the participants were similar.
There was no difference between the groups in terms of accessing information about treatment and services, understanding the information, evaluating and using/application, and no significant difference was found in terms of accessing information about disease prevention, understanding the information, evaluating the information, and using/application of the information. Health literacy level was found to be similar regardless of other factors. No significant difference was found in terms of age, gender, marital status, education level, social security status, income level and BMI parameters.
The level of health declaration knowledge was found to be similar and sufficient in both groups, and it was observed that the participants could answer 9 out of 15 questions correctly on average.
It may be recommended to expand the basic health education provided in our country, regardless of income level, gender and social security facts.