Ortaöğretime geçiş merkezi sınavları fen sorularının görsel okuryazarlık, grafik okuryazarlık ve Yenilenmiş Bloom Taksonomisi düzeyleri açısından incelenmesi (1998-2021)
Examination of the science questions in transition to secondary education centralized-exams in terms of visual literacy, graphical literacy and Revised Bloom Taxonomy (1998-2021)
Yazar: BARIŞ ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. MURAT BURSAL
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Bloom taksonomisi = Bloom taxonomy ; Fen bilgisi = Science ; Fen bilimleri = Sciences ; Grafik okuryazarlığı = Graphic literacy ; Görsel okuryazarlık = Visual literacy ; Ortaöğretim Kurumları Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Sınavı = Secondary Education Institutions Student Selection and Placement Tests ; Sorular = Questions ; Sınav = Examination ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation

Özet:
Bu araştırmada 1998-2021 yıllarındaki Ortaöğretime Geçiş Merkezi Sınavları (OGMS)'nda fen soruları; görsel ve grafik okuryazarlık düzeyleri ile Yenilenmiş Bloom Taksonomisi (YBT) düzeyleri açısından incelenmiştir. Doküman analizinin kullanıldığı çalışmanın veri kaynağını, OGMS'deki (OKS-SBS-TEOG-LGS) 615 fen sorusu oluşturmuştur.
Çalışmada OGMS'deki fen sorularında çoğunlukla tekil görsel gösterim türü kullanıldığı; en yaygın kullanılan görsel gösterim çizimler (%56) iken, denklem, fotoğraf ve harita görsellerinin oldukça az kullanıldığı belirlenmiştir. Farklı sınav türlerinde, sayfa başına 1.5-6.2 arasında soru kullanıldığı, sayfa başına en fazla soru içeren OKS'de LGS sınavlarına göre aynı sayfada daha fazla soru kullanıldığı bulunmuştur. OGMS'de grafik içeren 79 fen sorusunda, çizgi grafiği (%77) sütun-daire grafiklerine göre anlamlı düzeyde daha fazla kullanılmış, özellikle daire grafiği kullanımı çok yetersiz kalmıştır. Grafik sorularında çoğunlukla (%68) orta düzey grafik okuryazarlığına (veriler arası okuma) yönelik sorular kullanıldığı; grafik türü ile grafik okuryazarlık düzeylerinin ise anlamlı düzeyde ilişkili olmadığı saptanmıştır.
Çalışmada incelenen 615 sorusun YBT sınıflandırılmasında; bilgi boyutunda kavramsal (%55) ve bilişsel süreç boyutunda anlama (%62) düzeyine daha fazla yer verilmiştir. Bilgi boyutunda üstbilişsel ve bilişsel süreç boyutunda yaratma düzeyinde sorulara rastlanmamıştır. Fen sorularının dörtte üçünden fazlasının "alt-düzey bilişsel düşünme" becerileri olan "hatırlama-anlama" düzeyinde olduğu saptanmıştır. 
Çalışmada incelenen değişkenler arasındaki ilişkiler açısından, fen sorularındaki bilgi-bilişsel süreç boyutlarının, grafik türleri ve okuryazarlık düzeyleri ile anlamlı ilişkilere sahip olmamasına karşın, soruların salt metin veya görsel içerikli olması ile anlamlı düzeyde ilişkili olduğu bulunmuştur. Çapraz tablo analizlerinde, görsel içerikler en fazla işlemsel sorularda, salt metin soru tipi en fazla olgusal sorularda kullanılmıştır. Ayrıca, salt metin soruların çoğunlukla (%86) "hatırlama-anlama" düzeyinde, görsel içeren soruların ise "hatırlama-anlama" düzeyi yanında, "uygulama-analiz" düzeyinde sorular da içerdiği belirlenmiştir. 
OGMS'nin Fen Bilimleri öğretim programı hedefleriyle uyumlu olması için; fen sorularındaki görsel gösterim ve grafik türü çeşitliliğinin artırılması, verilerin ötesini okuma düzeyindeki sorulara ağırlık verilmesi ve analiz-değerlendirme düzeylerinde soruların sayısının artırılarak, sınavlarda üst düzey bilişsel düşünme düzeylerine ağırlık verilmesi önerilmiştir.

Abstract:
In this study, science questions in the transiton to secondary education exams were analyzed in terms of visual literacy levels, graphic literacy levels and Revised Bloom Taxonomy levels. Document analysis was used in the study and the data source consisted of 615 science questions in the transiton to secondary education entrance exams.
The findings of the study indicated that mostly singular type of visual representations was used in the transiton to secondary education entrance exam science questions. The most common type of the visual representation was drawing (56%) and the other visual representation types such as equations, photographs, and maps are used very rarely. It was concluded that the average number of questions per page showed significant differences, between OKS and LGS exams.
Line graphs were used significantly at a higher percentage (77%) than the other graph types. The rarest graph type used in science questions was the circle graph. It was determined that in graphic questions were mostly (68%) at the "reading between data" graphic literacy level and the graph type did not have a significant relationship with the graphical literacy levels.
It was concluded that questions fitting to the conceptual (55%) and understand (62%) levels were most common, whereas there was no question satisfying the metacognitive category and create category. More than %75 of the science questions were found to be at the lower-level cognitive thinking skills of "remember-understand". 
Knowledge and cognitive process dimensions in science questions were found not to have significant relationships with neither the graphic literacy levels nor the graphic types. Significant correlations were found between the visual content and Revised Bloom Taxonomy dimensions. Visual content was used mostly in the procedural questions. The pure text question type is mostly used in factual questions. It was observed that questions consisting of pure text remained mostly (86%) at the level of "remember-understand" and questions containing visual representations included questions at "application-analysis" and "remembering-understanding" levels.
In order for the transiton to secondary education entrance exams to be more compatible with the objectives of science education programs, the variety of visual representation and graphic types as well as graph questions at reading beyond the data level should be increased. Also, more science questions requiring high-level cognitive thinking levels, such as analysis and evaluation levels should be used in exams.