Geç Osmanlı'da verginin ekonomi politiği
Historical and economic policy analysis of the state revenue in Turkey: 1923-2022
Yazar: AYSEL DOĞAN
Danışman: PROF. DR. SERDAL BAHÇE
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Kamu Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Maliye = Finance

Özet:
Bu çalışmada tarihsel materyalist yöntemin tarihi olayları analiz etmek için
sunduğu bakış açısından hareketle Osmanlı'nın vergi politikalarına odaklanılmıştır. Bu
yöntem bize tarihe daha bütünlükçü bakmayı, tarihte padişahın sınırsız gibi görünen
iktidarında dahi tamamen belirleyici olanın padişah olmadığı, padişahın dahi gözetmek
zorunda olduğu çıkarlar, eğilimler, belli kesimler olabileceğinin ipuçlarını vermektedir.
Aynı zamanda inceleme yaparken sadece iktidarın vergiye ilişkin kararlarını değil bu
kararların toplumsal güçler nezdindeki sonuçlarının da neler olabileceğinin ve bu
sonuçların da tekrar nelere yol açabileceğinin sorusunu da her zaman canlı olmasını
sağlamaktadır. Tarihin dinamosu olarak sadece padişahın mutlak iktidarına odaklanmak
yerine vergiler gibi toplumsal hayatı, üretken sınıfları doğrudan etkileyen bir konuda
toplumsal güçler ve birikim süreçleri de analize dahil edilmesi gerekir. Dolayısıyla bu
çalışmanın zihinsel arka planında her zaman maddeci tarih anlatısının altını çizdiği sınıf
kavramı vardır. Sınıf olgusu ise toplumda hakim üretim biçimiyle herkesin aynı şekilde
ilişkilenmemesinden yani karşıt ekonomik çıkarlardan doğmaktadır. Tezin amacı
1920'lerin başındaki toplumsal çatışmanın aynı zamanda vergi mücadelesine
dönüşmesinden yola çıkarak saltanat iktidarının vergi toplama gücünü reddeden
toplumsal güçlerin hangi gelişmeler neticesinde ortaya çıktığının izini sürmektir.
Anahtar Kelimeler: Toplumsal Sınıflar, Tarihsel Materyalizm, Osmanlı Vergi
Sistemi, Kapitalizm, Vergi Mücadelesi

Abstract:
This study analyzes the tax policies of the Ottoman Empire utilizing the
historical materialist method. This methodology provides a more comprehensive
understanding of historical dynamics, suggesting that the sultan, despite appearing to
possess considerable power, is not the sole determining factor in historical
developments. It indicates that the sultan must consider various interests, inclinations,
and specific groups in his decision-making processes. Simultaneously, this approach
ensures that the examination remains attentive to not only the governmental decisions
regarding taxation but also the potential repercussions of these decisions as perceived
by social forces, alongside the consequent implications that may arise. Rather than
concentrating exclusively on the supreme authority as the primary catalyst of historical
events, the analysis sultan's should incorporate social forces and processes of
accumulation, particularly in relation to taxation, which has direct implications for
social life and productive classes. Consequently, the conceptual framework underlying
this study consistently emphasizes the notion of class as highlighted within a materialist
historical narrative. The phenomenon of class emerges from the varying relationships
individuals maintain with the predominant mode of production in society, reflecting
divergent economic interests. The objective of this thesis is to identify the developments
that contributed to the emergence of social forces opposing the tax collection authority
of the sultanate, acknowledging that the social conflict of the early 1920s transformed
into a struggle over taxation.
Key Words: Social Classes, Historical Materialism, Ottoman Taxation System,
Capitalism, Taxation Conflict