Türkiye Tragopogon L. (Asteraceae) taksonlarının biyosistematik yönden incelenmesi
Biosystematic studies on Tragopogon L. (Asteraceae) distributed in Turkey
Yazar: MUTLU GÜLTEPE
Danışman: PROF. DR. KAMİL COŞKUNÇELEBİ
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Biyoloji = Biology

Özet:
Bu çalışmada Türkiye Tragopogon L. (Asteraceae) taksonları morfolojik, palinolojik, sitolojik ve moleküler yönden ilk kez detaylı olarak araştırılarak taksonomik bakımdan değerlendirilmiştir. Çalışmada incelenen tüm taksonların genişletilmiş betimleri, ayrıntılı habitat özellikleri, doğa koruma statüleri, yayılış haritaları ve ülkemiz Tragopogon türleri için kapsamlı bir teşhis anahtarı hazırlanmıştır. Türkiye Florasının yazımı sırasında gözden kaçırılmış olan T. dshimilensis K.Koch. türü bu çalışma ile ikinci kez toplanarak ayrıntılı botaniksel özellikleri belirlenmiştir. Türkiye Florası'nda şüpheli taksonlar arasında yer alan T. graminifolius DC. türünün ülkemizde yayılışı kesinleştirilerek güncellenmiştir. Taksonomik durumları tartışmalı olan bazı türlerin taksonomik durumları gözden geçirilerek yeniden düzenlenmiştir. Endemik türlerimizden T. aureus Boiss. ve T. fibrosus Freyn & Sint. CR, T. albinervis Freyn & Sint., T. oligolepis Hartvig & Strid, T. olympicus Boiss. ve T. subacaulis O. Schwarz EN ve T. dshimilensis ise VU tehlike kategorisinde değerlendirilmiştir. Yapılan palinolojik incelemelerde Tragopogon polenlerinin trikolporat, genellikle suboblat ve oblat-sferoidal şekle, ekinalophat ve perforat ornamentasyona sahip oldukları tespit edilmiştir. Tragopogon taksonlarının aken epidermal hücre şekillerinin nadiren belirsiz olmakla birlikte, dörtgen, beşgen, altıgen, eliptik ve eliptik-dairesel olduğu tespit edilmiştir. Tragopogon taksonlarından 13'ünün diploid (2n=12), 5'inin tetraploid (2n=24) olduğu belirlenmiştir. Çalışılan tüm Tragopogon taksonlarına ait nrDNA ITS bölgelerinin 639-642 bç, matK bölgesinin ise 1521 bç uzunluğunda olduğu tespit edilmiştir. Yapılan moleküler analizler cinsin monofiletik olduğu görüşünü desteklemektedir.

Abstract:
In this study, all Turkish Tragopogon L. (Asteraceae) taxa were investigated by means of morphological, palynological, micromorphological, cytological and molecular features for the first time and the results were evaluated taxonomically. Habitat features, threat categories, distribution maps, keys and emended descriptions of the examined taxa were also presented. T. dshimilensis K. Koch., a neglected endemic species to Turkey, was re-collected, and its distribution and description were updated by the present study. The distribution of T. graminifolius DC., doubtfully recorded species for the Flora of Turkey was confirmed in the current study. The taxonomic position of some taxa were re-arranged based on the gross morphological examination of the samples collected up to now. Threat categories of endemic taxa to Turkey were re-evaluated as CR (T. aureus Boiss. and T. fibrosus Freyn & Sint), EN (T. albinervis Freyn & Sint., T. oligolepis Hartvig & Strid, T. olympicus Boiss. and T. subacaulis O. Schwarz) and VU (T. dshimilensis). Palynological observations showed that pollen grains of Tragopogon are tricolporate with generally suboblate and oblate-spheroidal shape, and echinolophate, perforate ornamentation. It was also observed that epidermal cells of achenes are tetragonal, pentagonal, hexagonal, elliptical, elliptic-circular and rarely undistinct in shape. Of the studied plants, 13 taxa were determined to be diploid (2n=12) and five taxa were tetraploid (2n=24). It was determined that length of ITS region varied from 639 to 642 bp and also 1521 bp for matK in all the examined taxa. It is concluded that the molecular analyses performed supports the previous findings on this genus.