Ortaokul 5. ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarının yabancı kökenli sözcükler bağlamında karşılaştırılması
Comparison of secondary school 5th and 8th grade Turkish coursebooks in the context of foreign origin words
Yazar: ERHAN SATIÇ
Danışman: DOÇ. DR. TALAT AYTAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Anadil = Mother tonque ; Ders kitapları = Textbooks ; Ortaokullar = Secondary schools ; Türkçe dersi = Turkish lesson ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Yabancı kelimeler = Foreign words

Özet:
Ana dili öğretimi, temelde ailede başlayıp daha sonra çevre ile etkileşimle devam eden
bir süreçtir. Kişinin eğitim sistemine dâhil olmasıyla daha sistematik bir hâl alan ana
dili öğretimi, bireyin dilini tam ve istendik bir şekilde edinmesini amaçlar. Bu noktada
ana dili dersi olan Türkçe dersi ve bu derste kullanılan materyaller büyük bir önem
taşımaktadır. Ders kitapları ise bu materyaller içerisinde en yoğun kullanılan araç gereçlerdendir. Ders kitaplarında kullanılan dil ve sözcük seçimi de kitapların amaca
uygunluğu için önemli bir göstergedir. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman
incelemesinin kullanıldığı bu çalışmada ortaokul 5. ve 8. sınıf Türkçe ders kitapları
içerdiği yabancı kökenli sözcükler bağlamında incelenip karşılaştırılmıştır. Kitaplar,
içerdiği konu ve etkinlikler çerçevesinde ortak bölümlere ayrıldıktan sonra bu
bölümlerde yer alan yabancı kökenli sözcükler tekrarlarla beraber sayılmış ve
oranlanmıştır. Daha sonra ise bölümler ve kitapların geneli oran bazında
karşılaştırılmıştır. Ayrıca, elde edilen sözcüklerin köken dilleri de tespit edilerek
kitaplarda en fazla sözcük kökenine sahip yabancı diller de belirlenmiştir. Verilerin
analizi ise betimsel analiz ile yapılmıştır. Araştırma sonucunda 5. sınıf Türkçe ders
kitabında yer alan yabancı kökenli sözcüklerin oranı %19,90; 8. sınıf Türkçe ders
kitabında ise 19,57 olarak tespit edilmiştir. İncelenen her iki kitapta da en çok sözcük
kökenine sahip diller sırasıyla Arapça ve Farsça olarak bulunmuştur. Bu bulgular
neticesinde farklı seviyedeki kitapların sözcük kökenleri gözetilerek hazırlanmadığı,
sözcük seçimi konusunda daha hassas davranılması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Mother tongue education is a process that basically starts in the family and then
continues with the interaction with the environment. The mother tongue education,
which becomes more systematic with the person's inclusion in the education system,
aims to acquire the language completely and in a desired way. At this point, the
Turkish lesson, which is the mother tongue lesson, and the materials used in this lesson
are of great importance. Textbooks are among the most frequently used tools and
materials among these materials. The language and word choice used in the textbooks
is also an important indicator for the suitability of the textbooks. In this study, in which
document analysis, one of the qualitative research methods, was used, middle school
5
th and 8th grade Turkish textbooks were examined and compared in the context of
foreign words they contain. After the books were divided into common sections within
the framework of the subjects and activities they included, the foreign-origin words in
these sections were counted and proportioned together with the repetitions. Then, the
chapters and the general books were compared on the basis of ratio. In addition, the
origin languages of the words obtained were determined, and the foreign languages
with the most word origins in the books were determined. The analysis of the data was
done with descriptive analysis. As a result of the research, the rate of foreign origin
words in the 5th grade Turkish textbook was 19.90%; In the 8th grade Turkish textbook,
it was determined as 19.57%. In both books examined, the languages with the most
lexical origins were found to be Arabic and Persian, respectively. As a result of these
findings, it was concluded that the books at different levels were not prepared by
considering the origins of words, and it was necessary to be more sensitive about word
selection.