Kırşehir koşullarında bazı çerezlik ayçiçeği (Helianthus annuus L.) çeşitlerinin verim ve verim kompenentlerinin belirlenmesi
Determination of yield and yield components of some confectionery sunflower (Helianthus annuus L.) varieties in Kırşehir conditions
Yazar: KORAY ERASLAN
Danışman: DOÇ. DR. İSMAİL DEMİR
Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bitkisel yağ talebinin karşılanmasında ayçiçeği önemli bir bitkidir ve ayrıca çerezlik tüketim amaçlı üretimi Türkiye'de yaygındır. Çerezlik olarak geliştirilen çeşitlerin verim performansının karşılaştırılması amacıyla 2023 yılında Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi deneme alanında 10 adet ayçiçeği çeşidi (Affan, Ayberk,TG-400, G1, Ela, Stripy 1, Ahmetbey, Palancı 1, TTAE-ÇRZ-13-10 ve Çiğdem-1) kullanılmıştır. Araştırma, Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi'nde tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekrarlamalı olarak yürütülmüştür. Fenolojik gözlem sonuçlara göre ayçiçeğinin çıkış süresi, çiçeklenme süresi ve fizyolojik olgunluk süresi sırasıyla 29-30 gün, 80-899 gün, 138-150 gün aralığında değişmiştir. Ayrıca araştırmada bitki boyunun 142.00-168.17 cm, tabla çapının 15.45-19.50 cm arasında değiştiği, tabladaki tohum sayısının 298.82-442.32 adet, tohum veriminin ise 133.14-222.51 kg/da olduğu belirlenmiştir. Tohum özellikleri arasında iç/kabuk oranı (%47.86-52.09), ham yağ içeriği (%24.77-28.88), hektolitre ağırlığı (250.00-299.00 kg/100 L), 5 mm (%10.80-26.13), 7 mm (20.63-60.00%) ve 9 mm (18.43-67.47%) elek tohum irilikleri belirlenmiştir. Araştırmada en yüksek tohum verimi Ela, Ayberk ve TG400 çeşitlerinde sırasıyla 222.51, 207.92, 204.19 kg/da olurken, en yüksek hektolitre ağırlığı ve iç oranı ise 299.00kg/100 L, %52.09 ile Palancı-1 çeşidinde elde edilmiştir. Araştırma sonucunda; Ela ve Affan çeşitlerinin Kırşehir koşullarında dane verimi, hektolitre ağırlığı ve 9 mm elek üstü değerlerine göre daha üstün olduğu söylenebilir.

Abstract:
Sunflower is an important plant in meeting the demand for vegetable oil, and its production for confectionery consumption is widespread in Turkey. In order to compare the yield performance of varieties developed for confectionery, 10 sunflower varieties Affan, Ayberk,TG-400, G1, Ela. Stripy 1, Ahmetbey, Palancı 1, TTAE-ÇRZ-13-10 and Çiğdem-1)  were used. The research was conducted at Kırşehir Ahi Evran University in 2023 according to the randomized block trial design with 3 replications. According to phenological results, emergence time, flowering time and physiological maturity time of sunflower were varied between 29-30 days, 80-899 days, 138-150 days, and respectively. Additionally, in the research, It was determined that plant height was varied between 142.00-168.17 cm, table diameter was varied between 15.45-19.50 cm, number of seeds in the table as 298.82-442.32 piece, seed yield as 133.14-222.51 kg/da. Among seed characteristics, kernel/hull ratio (47.86-52.09%), crude oil content (24.77-28.88%), hectolitre weight (250.00-299.00 kg/100 L), 5 mm (10.80-26.13%), 7 mm (20.63-60.00%) and 9 mm (18.43-67.47%) seed size were obtained. In the research, the highest seed yield of Ela, Ayberk and TG400 varieties was 222.51, 207.92, 204.19 kg/da, respectively, and the highest hectolitre weight and kernel ratio was obtained Palancı-1 variety as 299.00kg/100 L and 52.09%. As a result of the research, It can be said that Ela and Affan varieties are superior in Kırşehir ecological conditions in terms of grain yield, hectolitre weight and 9 mm sieve rate.