Postkolonyal edebiyatta dinî kimliğin muhafazası ve dönüşümü: Hanif Kureishi'nin Kara Plak ve Zadie Smith'in İnci Gibi Dişler örnekleri
Conservation and transformation of religious identity in postcolonial literature: The examples of Hanif Kureishi's Black Album and Zadie Smith's White Teeth
Yazar: RIZKAN TOK
Danışman: PROF. DR. İHSAN TOKER
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Din sosyolojisi = Religious sociology ; Dini kimlik = Religious identity ; Kimlik = Identity ; Kimlik dönüşümü = Identity transformation ; Kureishi, Hanif = Kureishi, Hanif ; Postkolonyalizm = Postcolonialism ; Roman = Novel ; Smith, Zadie = Smith, Zadie

Özet:
Bu çalışma, temel olarak kurgu metinler vasıtasıyla toplumsal gerçekliğe ulaşabilmenin
imkânlarını sorgulamayı amaçlamaktadır. Edebi bir tür olarak roman, çalışma
kapsamında odak noktası olarak belirlenmiş ve bu tür üzerinden dinî kimlik mefhumu
irdelenmeye çalışılmıştır. Bu itibarla postkolonyal edebiyat ve postkolonyal roman
merkeze alınmak suretiyle Hanif Kureishi'nin Kara Plak, Zadie Smith'in İnci Gibi Dişler
romanları örneklem metinler olarak seçilmiştir. Bu romanlardaki karakterler vasıtasıyla
göçmen bireylerin dinî kimliklerinin kuşaklar arasında ne tür farklılıklar içerebileceği
ortaya konulmuştur. Bu bağlamda, birinci kuşak göçmen bireylerin dinî kimliklerini
muhafaza etmeye yatkın oldukları dikkat çekerken ikinci kuşak göçmen bireylerin dinî
kimliklerinin dönüşüme uğrayarak radikalleşme eğilimi taşıdığı gözlemlenmiştir.
Çalışma, göçmen bireylerin dinî kimliklerine ilişkin bu farklılaşmaların izini, nitel
araştırma kapsamında anlatı ve söylem analizi tekniklerini kullanarak sürmeyi
amaçlamıştır. Böylece romanların analizi, kuramsal olarak özellikle XX. yüzyılın ikinci
yarısında önem kazanan kimlik teorileri ve postkolonyal teorinin anahtar kavramlarına
referansta bulunularak gerçekleştirilmiştir. Bu noktada kimlik teorileri kapsamında
Manuel Castells'in, postkolonyal teori kapsamında ise Gayatri Chakravorty Spivak ve
Homi Bhabha'nın kavramları merkeze alınarak çalışma neticelendirilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
This study basically aims to question the possibilities of reaching social reality through
fictional texts. The novel as a literary genre is determined as the focus of the study and
the concept of religious identity is tried to be examined through this genre. In this respect,
centering upon the postcolonial literature and postcolonial novel, Hanif Kureishi's Black
Album and Zadie Smith's White Teeth are chosen as sample texts. Through the characters
in these novels, what kind of differences the religious identities of immigrant individuals
may contain between generations is revealed. In this context, it is observed that firstgeneration immigrants tend to preserve their religious identities while the religious
identities of second-generation immigrants tend to be radicalized by being transformed.
The study aims to trace these differences regarding the religious identities of immigrant
individuals by using narrative and discourse analysis methods within the scope of
qualitative research. Thus, the analysis of the novels is carried out with reference to the
key concepts of identity theories and postcolonial theory which gained importance,
especially in the second half of the 20th century. At this point, the study is tried to be
concluded by focusing on the concepts of Manuel Castells within the scope of identity
theories, and Gayatri Chakravorty Spivak and Homi Bhabha within the scope of
postcolonial theory.