Çanak çömlek verileriyle Kuseyr Yaylası yerleşimlerinin Neolitik dönem'den Erken Tunç Çağı sonuna kadar incelenmesi
Investigation of the settlements of Kuseyr Plateau from the Neolithic period to the end of the Early Bronze Age with pottery data
Yazar: CANAN KARATAŞ YÜKSEL
Danışman: PROF. DR. ÇİLER ÇİLİNGİROĞLU ; DOÇ. DR. RANA ÖZBAL
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Protohistorya ve Önasya Arkeolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Arkeolojik yerleşim = Archaeological settlement ; Doğu Akdeniz bölgesi = Eastern Mediterranean region ; Erken Tunç Çağı = Early Bronze Age ; Kalkolitik Dönem = Chalcolithic Period ; Neolitik Dönem = Neolithic Period ; Yerleşim dokusu = Settlement pattern

Özet:
Bu tez çalışması; Güneybatı Asya tarih öncesi araştırmaları açısından önemli bir
konuma sahip olan Levant Bölgesi'nin kuzey ucunda yer alan Kuseyr Yaylası'nın
tarihöncesi yerleşimlerine yönelik gerçekleştirilmiş ilk sistemli yüzey araştırması
verilerine dayanmaktadır. Geçmiş toplumların ekonomik eğilimleri, sosyal davranışları
ya da bunların uzun vadedeki değişim ve dönüşümlerine ilişkin temel bilgi kaynağı olan
çanak çömlekler de bu araştırmanın çerçevesini oluşturan soruların en önemli cevap
kaynağıdır. Genel olarak çanak çömlek üretiminin yaygınlaşması, yerleşiklik ve tarımsal
yaşam biçimlerinin kademeli olarak genişlemesiyle karakterize edilen MÖ 7. binyıl ile
karmaşık ekonomilerin gelişimi ve kentlerin ortaya çıktığı MÖ 3. binyıl aralığındaki
süreç, Kuzey Levant Bölgesi'nde tanımlı kronolojik boşluklar ve parçalı veri setleriyle
anlaşılmaya çalışılmaktır. Bu tez kapsamında Kuseyr Yaylası'nda gerçekleştirilen yüzey
araştırmalarının zamansal olarak geniş spektumlu tutulması da bu belirsiz sürece katkı
sunma isteğiyle yakından ilişkilidir. Elde edilen sonuçlar, Çanak Çömlekli Neolitik
Dönem'in erken evrelerinden Erken Tunç Çağı'nın sonuna kadar olasılıkla farklı geçim
stratejilerini deneyimleyen prehistorik topluluklara uygun çevresel ortam sağlayan
Kuseyr Yaylası'nda giderek yoğunlaşan yerleşim sürekliliğini ortaya koymaktadır. Tüm
bu süreçte yayla yerleşimleri ile Amik Ovası arasında büyük oranda kültürel birliktelik
ve maddi kültürde benzer gelişim evreleri tespit edilebilmiştir. Bununla birlikte yaylanın,
Amik Ovası maddi kültüründen bazı yönleriyle gösterdiği farklılar, insan-çevre
arasındaki karşılıklı etkileşimin doğası gereği yüksek topografyadaki toplumların özgün
özelliklerini ön plana çıkarmaktadır. Bu özellikler en erken yerleşimlerden itibaren
yaylanın farklı iletişim-etkileşim ağları içerisinde yer aldığına işaret etmekte, karmaşık
ekonomilerin gelişimiyle paralel olarak ivmelendiğini göstermektedir.
Anahtar Kelimeler: Neolitik Dönem, Kalkolitik Dönem, Erken Tunç Çağı, Yüzey
Araştırması, Doğu Akdeniz Bölgesi.

Abstract:
This thesis is based on the first systematic survey of the prehistoric settlements of the
Qusair Plateau, located at the northern end of the Levant, an important location for
Southwest Asian prehistory research. Pottery, which is the main source of information on
the economic trends, social behaviour and long-term changes and transformations of past
societies, is the source of answers to the questions that form the framework of this
research. The period between the 7th millennium BC, characterised by the spread of
pottery production and the gradual expansion of settlement and agricultural lifestyles, and
the 3rd millennium BC, characterised by the development of complex economies and the
emergence of cities, is attempted to be understood through chronological gaps and
fragmentary data sets defined in the Northern Levant. The temporally broad spectrum of
the surveys carried out in the Qusair Plateau within the scope of this thesis is closely
related to the desire to contribute to this uncertain proces. The results reveal a continuity
of settlement on the Kuseyr Plateau from the early stages of the Pottery Neolithic to the
end of the Early Bronze Age, which probably provided a favourable environmental
environment for prehistoric communities experiencing different subsistence strategies.
Throughout this process, a high degree of cultural coexistence and similar developmental
phases in material culture have been identified between the plateau settlements and the
Amik Plain. However, the differences of the plateau from the material culture of the Amik
Plain in some aspects emphasise the unique characteristics of societies in high topography
due to the nature of human-environment interaction. These features indicate that the
plateau has been involved in different communication-interaction networks since the
earliest settlements, and that it has accelerated in parallel with the development of
complex economies.
Key Words: Neolithic Period, Chalcolithic Period, Early Bronze Age, Survey, Eastern
Mediterranean Region.