65 yaş üstü kronik hastalığı olan bireylerde aile fonksiyonelliğinin aile apgar'ı ile değerlendirilmesi
Assessment of family functioning with family apgar among individuals over 65 years of age with chronic disease
Yazar: BEYTULLAH İSMET DEMİRHAN
Danışman: DOÇ. DR. YASEMİN ÇAYIR
Atatürk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile = Family ; Apgar puanı = Apgar score ; Kronik hastalık = Chronic disease ; Sosyodemografik özellikler = Socio-demographic characteristics ; Yaşlılar = Aged

Özet:
Giriş ve Amaç: Aile, sağlıkla ilgili inanışların davranışların, stres ve duygusal desteğin ilk kaynağıdır. Aile hekimliğinde bireyler, aileleri ile beraber değerlendirilirler. Altmış beş yaş üstü bireyler toplumumuzun %8'lik kısmını oluşturmaktadır. Genellikle kronik hastalıklar bu yaş grubunda sıktır. Ailenin tıbbi önerilere uyumdan, kronik hastalıkların yönetimine, morbidite ve mortalite üzerine varana kadar olan sağlıkla ilgili pek çok etkisi olduğunu bilmekteyiz. Aile fonksiyonelliği arttıkça ailenin sağlık üzerine olumlu etkilerinin de artacağı öngörülebilir. Bu çalışmada 65 yaş üstü kronik hastalığı olan bireylerin sosyo-demografik özellikleri ve klinik profilleri ile aile fonksiyonelliğinin Aile APGAR Ölçeği (AAÖ) ile karşılaştırılması amaçlanmıştır.
Yöntem: Çalışma Mart-Eylül 2017 tarihleri arasında Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı'na bağlı hizmet veren beş adet Eğitim Tipi Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı 65 yaş üstü kişiler (n=350) arasında yapıldı. Bu kişilerden en az bir kronik hastalığı olma, çalışmamıza katılmaya gönüllü olma gibi dahil edilme kriterlerini karşılayan 200 kişi çalışmaya alınmıştır. Önce bu kişilerin sosyodemografik ve klinik özelliklerine dair tanımlayıcı bilgileri almaya yönelik 17 soruluk veri toplama formu kullanılmıştır. Daha sonra aile fonksiyonelliğini ölçmek için beş sorudan oluşan AAÖ uygulanmıştır. Veriler SPSS.20 paket programına aktarılarak analiz edilmiştir. Tanımlayıcı istatistiklerde kategorik veriler için sayı ve yüzde; numerik veriler için ortalama ve standart sapma sunulmuştur. Hipotez testleri olarak Student t testi, Tek Yönlü ANOVA, Ki Kare, Korelasyon analizi testleri kullanıldı. İstatistiksel olarak önemlilik sınırı p<0,05 kabul edildi.
Bulgular: Çalışmaya toplam 200 kişi katıldı. Katılımcıların yaş ortalaması 72,8±6,6 yıl idi. Katılımcıların ortalama AAÖ puanı 7,5±2,5 idi. AAÖ'ne göre katılımcıların %56'sı (n=112) fonksiyonel, %44'ü ise (n=88) ise disfonksiyonel idi. Çalışmamızın sonuçlarına göre; yaşın artmasıyla aile işlevselliğinin düştüğü, erkeklerin kadınlara göre; evli olanların, bekar ve dullara göre; emeklilerin işsizlere göre; aile üyeleriyle ilişkilerini tanımlama şekillerinin iyi olanların, kötü olanlara göre; eşi ve çocuklarıyla yaşayanların, bakımevinde ve tek yaşayanlara göre; son bir yıl içerisinde hastanede yatan kişilerden, refakatçisi akrabası olanların, bakım evi personeli olanlara göre; aile işlevselliği açısından daha fonksiyonel olduğu bulunmuştur (p<0,05). Ayrıca eğitim seviyesi ve gelir düzeyinin artmasıyla da aile

işlevselliğinin arttığı görülmüştür (p<0,05). Kronik hastalık varlığının, son bir yıl içinde hastanede yatmanın ve komorbidite varlığının ise aile işlevselliği üzerine bir etkisinin olmadığı saptanmıştır (p>0,05).

Sonuç: Çalışmamızda cinsiyet, yaş, meslek, eğitim düzeyi gibi değişkenlerin yaşlı ve kronik hastalığı olan bireylerin aile fonksiyonelliğini etkilediği gösterilmiştir. DSÖ'nün yaşlı dostu birincil bakım merkezi konsepti kapsamında, birinci basamak sağlık hizmetlerinde 65 yaş ve üstü hastalar özellikle hızlı ve etkin şekilde birçok açıdan değerlendirilerek, gerekli hastalara ileri değerlendirme yapılması gerekir. Özellikle geriyatrik yaş grubuyla daha çok karşılaşan ve hastaları daha yakından tanıma ve sürekli takip altında tutabilme imkanı olan aile hekimleri sayesinde bu problemlerin kontrolü konusunda daha çok yol kat edilebilir. Bu kişilere birinci basamakta daha fazla ilgi gösterilmesi gerekir. Sadece hastalık üzerinden değil, hastalıklarını aile işlevleriyle beraber değerlendirilmesi gerekmektedir. Çalışmamızda görülen aile fonksiyonelliğini etkileyen değişkenler açısından yaşlı bireylerin daha kapsamlı ve biyopsikososyal açıdan değerlendirilmesi faydalı olacaktır.

Anahtar Kelimeler: yaşlı hasta, kronik hastalıklar, aile fonksiyonelliği, aile APGAR ölçeği

Abstract:
Introduction and Aim: The family is the first source of health-related beliefs, behaviors, stress, and emotional support. In family medicine, individuals are evaluated together with their families. Over sixty-five-years-old individuals account for 8% of our society. Usually chronic diseases are common in this age group. We know that there are many health-related effects of family, ranging from compliance with medicines to management of chronic diseases, to morbidity and mortality. It can be predicted that increasing the positive effect of the family by increase of family functioning. In this study, it was aimed to compare the socio-demographic characteristics and clinical profiles of 65 years old individiuals with chronic disease with family functioning by using family APGAR scale.
Method: The study was carried out between March-September 2017, among the people over 65 years (n=350) registered in five Educational Type Family Health Centers which are affiliated to Atatürk University Medical Faculty Family Medicine Department. 200 persons were included in the study who met the inclusion criteria, such as having at least one chronic
illness, volunteering to participate into the study. First, a 17-questions data collection form was used to obtain descriptive information about the sociodemographic and clinical characteristics of these people. Then, family APGAR scale consisting of five questions was applied to measure family functioning. The data were transferred to the SPSS.20 package program and analyzed. Number and percentage for categorical data; mean and standard deviation for numerical data are presented in descriptive statistics. Student t test, one way ANOVA, Chi square, correlation analysis tests were used as hypothesis tests. Statistically, the significance limit was accepted as p <0.05.

Findings: A total of 200 people participated in the study. The mean age of the participants was 72.8±6.6 years. The mean family APGAR scale score of the participants was 7.5±2.5. According to the family APGAR scale, %56 (n=112) of the participants were functional and %44 (n=88) were dysfunctional. According to the results of our study; family functioning decreases by increasing of the age, men according to women; to be married according to be single or widow; retirees according to unemployed; defining relationships with family members as good according to as bad, living with the wife or children according to living single or in a nursing home, who have been hospitalized in the past year, and whose companion is a relative according to nursing home personnel; it is found to be more functional in terms of family functioning (p<0.05). It has also been observed that family functioning is increasing with the increase of education level and income level (p<0.05). It was determined that the presence of chronic illness, hospitalization in the last one year and the presence of comorbidity had no effect on family functioning (p>0.05).

Conclusion: In our study, variables such as gender, age, occupation, education level have been shown to affect family functioning of elderly and chronic patients. In the context of the WHO's concept of an elderly friendly primary care center, patients 65 years of age and older in primary health care services need to be assessed in many aspects, especially quickly and effectively, to make further evaluation of the illness necessary. Family physicians, who are particularly exposed to the geriatric age group and who are able to recognize patients more closely and keep them under constant supervision, can be given more control over these problems. These people need more attention in the primary care. It is necessary not only to evaluate diseases but also to evaluate their diseases with family functions. In terms of the variables affecting family functioning that was found in our study, it would be beneficial to evaluate elderly individuals in a more comprehensive and biopsychosocial perspective.

Key Words: elderly patient, chronic diseases, family functioning, family APGAR scale