Kışlık buğdayda soğuğa dayanıklılık ile ilgili qtl'lerin belirlenmesi
Determination of qtl's related to winter tolerance in winter wheat
Yazar: PARISA BOLOURI
Danışman: PROF. DR. KAMİL HALİLOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Tahıllar ve Yemeklik Baklagiller Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Erzurum'da 2013-2015 yılları arasında yürütülen bu çalışmada kışlık buğdayda soğuğa dayanıklılık ile ilgili QTL'lerin belirlenmesi amacıyla Norstar ve Zagros çeşitleri arasındaki melezlemede üretilen 180 adet rekombinant kendilenmiş F12 hatları (RK) tam şansa bağlı blok deneme desenine göre iki tekerürlü olarak iki yılda (2013-2014 ve 2014-2015) yapılmıştır. 
Çalışmada tarımsal özellikler; kıştan sonra canlı bitki sayısı, başaklanma, çiçeklenme ve süt olum dönemlerinde yaprak klorofil içeriği, bitki boyu, başakta başakçık sayısı, başak uzunluğu, başaklanma süresi, bin tane ağırlığı, çiçeklenme süresi, fizyolojik olum süresi ve başakta tane sayısı özellikleri incelenmiştir. Varyans analizi sonuçlarına göre her iki yılda tüm özellikler açısından genotipler arasında önemli bir fark olduğu belirlenmiştir. 
İncelenen korelasyon sonuçlarına göre en yüksek korelasyon eşitliğini gösteren iki özellik olarak süt olum döneminde yaprak klorofil içeriği ile çiçeklenme süresinin (0.675**) pozitif ve çok önemli bir ilişkiye sahip olduğu kaydedilmiştir. Ayrıca denemede elde edilen sonuçlara göre LT50 ve başaklanma süresi arasında pozitif ve önemli (0.154*) bir ilişki tespit edilmiştir.
İncelenen özellikler açısından iki yıllık veriler değerlendirildiğinde 9 adet ortak QTL tespit edilmiştir. Bu QTL bölgelerinden 3 tanesi başaklanma döneminde yaprak klorofil içeriği, 2 tanesi QTL çiçeklenme döneminde yaprak klorofil içeriği, bir tanesi süt olum dönemi yaprak klorofil içeriği, bir adeti başaklanma süresi, bir adet QTL bin tane ağırlığı, bir tanesi ise fizyolojik olum süresi ile ilgili özellikleri kapsamaktadır. Bu QTL'lerin agronomik özellikler üzerindeki birikimi 6B, 3A, 5AL-2~c, 3B, 1B ve 4A kromozomlarında gözlenmiştir. Soğuğa dayanıklılığın belirlenmesinde etkin bir seleksiyon yöntemi olan LT50 sonuçlarına göre, Barc101, GWM340, GWM160 ve GWM493 işaretçileri ile ilişkili toplam 4 adet QTL bulunmuştur. LT50 tarımsal özelliği ile ilişkili olarak, SSR işaretçilerinden GWM160'ın %16 oranı ile en yüksek QTL oranına sahip olduğu belirlenmiştir. Soğuğa dayanıklılığın kazandırılması ile ilgili ıslah çalışmalarında GWM160 işaretçisi seleksiyon aşamasında etkin olarak kullanılabilir.

Abstract:
This study was carried out in two cropping seasons (2013 -2014 and 2014-2015) in Erzurum. Recombinant inbred F12 lines originated from the cross of Norstar and Zagros varieties were used to identify QTLs related to cold tolerance in winter wheat. The agricultural traits investigated in this study were as follows: leaf chlorophyll content during heading, leaf chlorophyll content during flowering, leaf chlorophyll content during milk stages, plant height, number of spiklets per spikes, spike length, duration of spike onset, 1000 seed weight, flowering duration, period of physiological maturity, number of survived plants after winter, number of and number of seeds per spike. According to the results of the combined analysis of variance, it was determined that there is a significant difference between the genotypes in terms of all traits in both cropping seasons. It was noted that leaf chlorophyll content during the milk stage was positively and significantly related to the duration of flowering (0.675**) as showing the highest correlation results. It was also determined that the LT50 and the heading duration had a positive and significant association (0.154*). Nine common QTLs were determined on the results of two cropping seasons. Some of these QTLs are similar in terms of agricultural traits.
Common QTLs determined in two cropping seasons based on agronomical traits were three QTL for leaf chlorophyll content during heading periods, 2 QTLs for  leaf chlorophyll contents during flowering periods, one QTL for leaf chlorophyll content during milk stage, one QTL for heading period, one QTL for 1000 seed weight, one QTL for physiological maturity. The total QTLs observed on agronomic traits were located on chromosomes 6B, 3A, 5AL-2 ~ c, 3B, 1B, 4A. QTLs for cold tolerance were found on a variety of chromosomes and linked to other agricultural features. 
LT50 is the effective selection criteria for the determination of cold resistance genotypes. Four QTLs related to cold resistance were Barc101, GWM340, GWM160 and GWM 493 markers. SSR marker GWM160 had the highest effect (16%) on explaning the phenotypic variation. Related QTLs were found to be on 4A, 2B and 3B chromosomes.