Cerrahi girişim geçiren geriatrik hastaların bilişsel düzeyleri ve iyileşme durumlarını etkileyen faktörlerin incelenmesi
Investigation of factors affecting cognitive levels and recovery of geriatric patients undergoing surgical intervention
Yazar: ELİF ERKAL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KEVSER KARACABAY
Kütahya Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Biliş = Cognition ; Bilişsel işlevler = Cognitive functions ; Cerrahi = Surgery ; Cerrahi işlemler-operatif = Surgical procedures-operative ; Fonksiyonel iyileşme = Recovery of function ; Geriatri = Geriatrics

Özet:
Giriş: Yaşlılık, bilişsel yeteneklerin azalmaya başladığı, fiziksel fonksiyonların düştüğü normal yaşam sürecinin son dönemine geçiştir. Yaşlılık dönemindeki değişiklikler cerrahi girişim sonrası hastaların iyileşme dönemini etkilemektedir.
Amaç: Araştırma; majör cerrahi girişim geçiren geriatrik hastaların bilişsel düzeyleri ve iyileşme durumlarını etkileyen faktörlerin incelenmesi amacıyla yapılmıştır.
Gereç ve Yöntem: Araştırma tanımlayıcı kesitsel türdedir. Araştırma KSBÜ Evliya Çelebi Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde Kalp Damar, Ortopedi ve Travmatoloji ve Genel Cerrahi servislerinde 30 Aralık 2021 - 30 Ağustos 2022 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın örneklemini belirtilen kliniklerde yatan hastalardan 65 yaş ve üzeri, kalp damar, ortopedi ve genel cerrahiye yönelik majör cerrahi girişim geçirmiş, cerrahi sonrası 48-72 saat arasında olan, sözel iletişim kurulabilen, araştırmaya katılmayı kabul eden 250 geriatrik hasta oluşturmuştur. Çalışmayı kabul eden hastalarla yüz yüze görüşülerek veriler toplanmıştır. Veri toplama formu olarak Tanımlayıcı Veri Formu, Ameliyat Sonrası İyileşme İndeksi ve Standardize Mini Mental Test kullanılmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen veriler Statistical Package for Social Sciences (SPSS) 24.0 veri analiz programı kullanılarak analiz edilmiştir. Verilerin analizinde sayı, yüzde dağılımı, Mann Whitney U, Kruskall Wallis, t testi, Pearson ve Spearman korelasyon analizi kullanılmıştır.
Bulgular: Katılımcıların yaş ortalamalarının 69,70±4,81 (min.65 – max. 86) olduğu görülmüştür. Hastaların Standardize Mini Mental Test (SMMT) ölçeği puan ortalamalarının 24,71±3,07 olduğu ve %40'ında (n=250) bilişsel bozukluk riski olduğu saptanmıştır. Ameliyat Sonrası İyileşme İndeksi (ASİİ) puan ortalamaları ise 2,29±0,33 bulunmuş olup iyileşmede orta derecede güçlük yaşandığı tespit edilmiştir. Hastaların yaşları arttıkça bilişsel bozukluk risklerinin arttığı saptanmıştır (p<0.05). Kadınların bilişsel bozukluk riskinin daha fazla olduğu, eğitim düzeyi arttıkça bilişsel bozukluk riskinin azaldığı belirlenmiştir (p<0.05). Kalp damar cerrahisi geçiren hastaların genel cerrahi ve ortopedik cerrahi hastalarına göre iyileşmesinin daha güç olduğu tespit edilmiştir (p<0.05). Ameliyat öncesi hastaneye yatış gününün, ameliyat süresinin, yüksek ASA skorunun, genel anestezi uygulanmasının, anestezi süresinin, ilk mobilizasyon zamanının, beslenme bozukluğunun, ameliyat sonrası dönemde yoğun bakım yatışı olmasının ve yoğun bakımda kalma süresinin iyileşmeyi güçleştirdiği saptanmıştır (p<0.05). Standardize Mini Mental Test puanları ile Ameliyat Sonrası İyileşme İndeksi arasında negatif yönde, çok zayıf derecede ve istatistiksel olarak anlamlı ilişki tespit edilmiştir (p<0.05). Bilişsel bozukluk riski arttıkça hastaların iyileşmesinin de zorlaşacağı belirlenmiştir. 
Sonuç: Hastaların yaklaşık yarısında bilişsel bozukluk riski olduğu ve bu durumun ameliyat sonrası iyileşme sürecini olumsuz etkilediği belirlendi. Ameliyat sonrası iyileşme sürecinin güç olduğu ve ASA skoru, anestezi türü ve süresi gibi etkenlerin yanı sıra beslenme, mobilizasyon gibi değiştirilebilir risk faktörlerinin de bu süreci etkilediği belirlendi. Geriatrik hastaların ameliyat öncesi dönemde kapsamlı olarak değerlendirilmesi, optimal beslenmenin sağlanması ve ameliyat sonrası dönemde erken mobilizasyon iyileşme sürecini olumlu etkileyecektir. Cerrahi kliniklerdeki sağlık profesyonellerine geriatrik hastaların bakımına yönelik hizmet içi eğitimlerin verilmesi önerilmektedir.

Abstract:
Introduction: Aging is the transition to the last period of normal life, when cognitive abilities begin to decline, physical functions decline. Changes in old age affect the recovery period of patients after surgical intervention.
Purpose: Research; the aim of this study was to examine the factors affecting the cognitive levels and recovery status of geriatric patients who underwent majör surgical intervention.
Materials and Methods: The research is of descriptive cross-sectional type. The research was carried out in Cardiovascular, Orthopedics and Traumatology and General Surgery wards of KSBU Evliya Çelebi Training and Research Hospital between 30 December 2021 and 30 August 2022. The sample of the study consisted of 250 geriatric patients over the age of 65, who had undergone major surgery for cardiovascular, ortshopedics and general surgery, were between 48-72 hours after surgery, could communicate verbally, and agreed to participate in the study. Data were collected through face-to-face interviews with the patients who accepted the study.
Descriptive Data Form, Postoperative Recovery Index and Standardized Mini Mental Test were used as data collection forms. The data obtained as a result of the research were analyzed using the Statistical Package for Social (SPSS) 24.0 data analysis program. Number, percentage distribution, Mann Whitney U, Kruskall Wallis, t test, Pearson and Spearman correlation analysis were used in the analysis of the data.
Results: It was observed that the mean age of the participants was 69.70±4.81 (min.65 – max. 86). It was determined that the mean score of the Standardized Mini Mental Test (SMMT) scale of the patients was 24.71±3.07, and 40% (n=250) had a risk of cognitive impairment. Postoperative Recovery Index (ASII) mean score was  found to be 2.29±0.33, and it was determined that there was a lot of difficulty in recovery. It was determined that the risk of cognitive impairment increased as the age of the patients increased (p<0.05). It was determined that the risk of cognitive impairment was higher in women and the risk of cognitive impairment decreased as the level of education increased (p<0.05). It was determined that patients who had cardiovascular surgery were more difficult to recover than those who had general surgery and orthopedic surgery (p<0.05). It was determined that the day of hospitalization before the operation, the duration of the operation, the high ASA score, the application of general anesthesia, the duration of anesthesia, the first mobilization time, the malnutrition, the intensive care stay in the postoperative period and the length of stay in the intensive care unit made recovery difficult (p<0.05). It was determined that hospitalization and its duration, first mobilization time and malnutrition made recovery difficult (p<0.05). A negative, very weak and statistically significant correlation was found between Mini Mental Examination State scores and Postoperative Recovery Index (p<0.05). It has been determined that as the risk of cognitive impairment increases, the recovery of patients will become more difficult.
Conclusion: It was determined that approximately half of the patients had a risk of cognitive impairment and this situation negatively affected the postoperative recovery process. It was determined that the postoperative recovery process is difficult and factors such as ASA score, type and duration of anesthesia as well as modifiable risk factors such as nutrition and mobilization also affect this process. Comprehensive evaluation of geriatric patients in the preoperative period, providing optimal nutrition and early mobilization in the postoperative period will positively affect the recovery process. It is recommended that health professionals in surgical clinics be given in-service training for the care of geriatric patients.