Ortaokul çocuklarında obezojen beslenme ile ebeveynlerin sağlık okuryazarlığı arasındaki ilişki
The relationship between obesogenic nutrition in secondary school children and health literacy of parents
Yazar: SEMA NUR ÇATAL
Danışman: PROF. DR. MAHMUT KILIÇ
Yozgat Bozok Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Bu çalışma ortaokul öğrencilerinin obezojen beslenme davranışları ile besinlere olan istekleri ve ebeveynlerinin sağlık okur-yazarlığı arasındaki ilişkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. 
Bu araştırma kesitsel türdedir. Araştırma, 2022 yılında Yozgat il merkezinde bulunan ortaokul öğrencileri arasında yapılmıştır. Araştırmaya Veriler, araştırmacı tarafından hazırlanan sosyo-demografik veri formu, Obezojenik Çevre Değerlendirme Formu (OÇDF), Avrupa Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği Türkçe Kısa Formu (ASOY-TR-16) ve besinlere isteklilik Görsel Analog Skalası (Visual Analogue Scale - VAS) ile elde edilmiştir. Araştırmaya 583 öğrenci ve ebeveyn katılmıştır.
Araştırmaya katılan çocukların bedeb kütle indeksi (BMI) persentil değerleri incelendiğinde, %6,9'unun çok zayıf, %18,2'sinin hafif obez (overweigh) ve %9,3'ünün de obez olduğu saptanmıştır. Çocukların obezojen besinlere karşı %18,4'ünün istekli ve %22,5'inin ise çok istekli olduğu söylenebilir. Yine çocukların obezojen çevre durumu incelendiğinde, %24,4'ünün obezojen çevre açısından riskli altında olduğu saptanmıştır. Çocukların OÇDF puanını, sırasıyla kız olmak (β=0,145), çocuğun ders dışında spor aktivitelerde bulunmaması (β= -0,132), ailenin gelir düzeyinin azalması (β= -0,093) ve okunan sınıfın yükselmesi (β=0,085) artırmaktadır (p<0,05). Annenin SOY düzeyi, anne ve babanın eğitim düzeyi gibi aileye ve çocuğa ait diğer faktörler ile OÇDF puanı arasında önemli bir ilişki saptanmamıştır.
Bu çalışmada, annenin sağlık okur-yazarlık düzeyi ile çocukların fazla kilolu veya obez olması, obezojen besinlere istekliliği ve obezojen çevreye sahip olması arasında önemli bir ilişki saptanmamıştır.

Abstract:
This study was conducted to determine the relationship between obesogenic feeding behaviors and food cravings of middle school students and their parents' health literacy (HL).
This research is of a cross-sectional nature. The study was conducted among middle school students in the central district of Yozgat province in 2022. Data for the study were obtained using a socio-demographic data form prepared by the researcher, the Obesogenic Environment Assessment Form (OEAF), the European Health Literacy Scale Turkish Short Form (EHLS-TR-16), and the Visual Analog Scale (VAS) for food cravings. A total of 583 students and parents participated in the study.
When examining the body mass index (BMI) percentile values of the participating children, it was found that 6,9% were underweight, 18,2% were overweight, and 9,3% were obese. It can be stated that 18.4% of the children were willing and 22,5% were very willing towards obesogenic foods. Children were determined that 24,4% were at a risky level in terms of obesogenic environment. Factors such as being a girl (β=0,145), not engaging in sports activities out of class (β=-0,132), decrease in family income level (β=-0,093), and advancement in school grade level (β=0,085) were found to increase the obesogenic childhood environment score (p<0,05). No significant relationship was found between OEAF's score and other family and child factors such as the mother's HL level, and the education level of the mother and father.
In this study, a significant relationship has not been found between the mother's health literacy level and children being overweight or obese, their preference for obesogenic foods, and having an obesogenic environment.