XV-XVII. yüzyıllarda Osmanlı halkı
The people of Ottoman Empire in between XV-XVII. centuries
Yazar: ÖZLEM BEKTAŞ ÖZTAŞKIN
Danışman: DOÇ. DR. ALİ SİNAN BİLGİLİ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Tarih = History
Dizin: 15. yüzyıl = 15. century ; 16. yüzyıl = 16. century ; 17. yüzyıl = 17. century ; Köylüler = Peasants ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı toplumu = Ottoman society ; Osmanlılar = Ottomans ; Sosyoekonomik yapı = Socio-economic structure ; Vergiler = Taxes

Özet:
Bu arastırmanın amacı, Osmanlı Devleti'nin klasik dönemi olarak tabir edilenXV-XVII. asırlarda devletin hâkim olduğu topraklarda yasayan halkı; iktisadî, içtimaî,hukukî, malî ve eğitim yapısını derli toplu olarak ortaya koymaktır.Arastırmada Basbakanlık Osmanlı Arsivinden elde edilen belgeler, tarihîkaynaklar ve arastırma eserlerinden istifade edilmistir.Çalısmanın temelini, klasik dönemde devlet ile reâyâ iliskisi ile reâyânın sosyal,kültürel, hukuki, ekonomik ve eğitimsel durumuna iliskin sorunlar olusturmustur. Arsivbelgeleri ve kaynak eserler ısığında reâyâyı ilgilendiren unsurlar ele alınmıstır.Arastırmaya reâyâ kavramı, devlet açısında reâyâ tasnifi ve Osmanlı devlet geleneği;kanûn-nâmeler, adalet sistemi, istimâlet politikası ile millet sistemi, hukuki açıdan reâyâanlatımı ile baslanmıs, daha sonra sehir, sehirli ve sehir hayatı, Osmanlı sehirlerinindemografik ve fizyonomik yapısı, sehirli Müslüman ve gayrimüslim reâyânın hukukîstatüsü, ekonomik faaliyetleri, sosyal yasamı, giyim?kusamları ile sehirli muaf reâyâüzerinde durulmustur. Osmanlı sehirlerinde iktisadi hayat ve ticaret anlatılırken Müslimve gayr-i müslim esnafın ekonomik faaliyetleri açıklanmıstır. Çalısmada ayrıca,Osmanlı halkının eğitimine yer verilmistir. Köy, köylü kavramı, ortakçı kullar, serik reâyâve üzerinde tüm ekonomik faaliyetlerini gerçeklestirildiği arazi çesitleri tanıtılmıs,malikâne-divani sistemi üzerinde durulmustur. Köylülerin hukuki statüsü verilirken bukapsamda sipahi-köylü iliskisi ele alınmıstır. Reâyânın önemli diğer bir grubu olankonar-göçerler; iskan edilisleri, coğrafi dağılısları, idari yapıları ve sosyal hayatlarıanlatılmıstır. Osmanlı reâyâsından alınan vergiler ser'i, resm-i çift ve buna bağlıvergiler, avarız türü vergiler, bâd-ı hevâ türü vergiler, ösürler, hayvanlardan alınanvergiler, ticari vergiler ve diğer vergiler kanûn-nâmeler esas alınarak ele alınmıs vedeğerlendirilmistir.

Abstract:
The aim of this is to bring up the economic, legal, financial, educational and socialstructure of people (reâyâ) having lived on the lands ruled by Otomans in between XVXVII.centuries which is called ?classicial age of the Otoman Empire?.In this research docoments from Prime-ministry Otoman Archieves, historicalsources and research works were used. The basis of the study consist of issuesconnected with social, cultural, legal, economic and educational contiditions of ?reâyâ?and also relation between state and ?reâyâ? in classical age. Components related to?reâyâ?? are considered in the light of archieve documents and sources. The beginningof the research includes the concept of ?reâyâ?, ?reâyâ? classification and tradition ofOttoman Empire, ?kanûn-nâmeler?, justice system, ?istimâlet politikası? andnationsystem from the points of view of state. The other concepts related to ?reâyâ?such as town/townsmen, demographic and physionomic structure of Ottoman towns;legal status, economic activities, social life and clothes of Muslim and non-muslimtownsmen are explained in this study.Economic activities of Muslim and non-muslim tradesmen are mentioned whenthe economic life and commerce in the Ottoman towns are explained. The education ofOttoman folk is also included in this study.