OSB'li çocuklara dijital ortamda sunulan davranış sözleşmesinin etkililiği
Effectiveness of the behavior contract presented in a digital environment to children with ASD
Yazar: SAADET SEVİNÇ UÇAKTÜRK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE TUBA CEYHUN
Biruni Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı / Özel Eğitim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB), günümüzde en güncel tanı kriterlerine göre, erken gelişim döneminde başlayan sosyal etkileşim ve iletişim sınırlılıkları ile tekrarlayıcı davranışları içeren karmaşık bir nörogelişimsel bozukluk olarak tanımlanmaktadır. OSB'li bireylerde sosyal becerilerin gelişimini ve öğretim sürecini olumsuz etkileyen problem davranışlar sergileme riski bulunmaktadır. Araştırmanın amacı problem davranış sergileyen Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) tanısı almış çocuklara yönelik dijital ortamda hazırlanan davranış sözleşmesine uyma becerisini kazandırmaktır. Bu araştırma kapsamında dijital ortamda sunulan davranış sözleşmesine uyma becerisi, ders süresince ayağa kalkma problem davranışı sergileyen çocukların belirlenen sürede uygun şekilde oturarak derse katılmasına yönelik oluşturulmuştur. Araştırma, 2024 yılında İstanbul ilinde OSB tanısı almış, yaş aralığı 7-8 olan 2 erkek ve 8 yaşında 1 kız çocuk ile yürütülmüştür. Araştırmada tek denekli araştırma modellerinden katılımcılar arası yoklama evreli çoklu yoklama modeli kullanılmıştır. Araştırma sonucunda OSB'li çocukların problem davranışına yönelik hazırlanan dijital ortamda sunulan davranış sözleşmesine uyma becerisini kazandıkları tespit edilmiştir. Araştırma süreci tamamlandıktan sonra yapılan izleme oturumlarında, katılımcıların ikinci, dördüncü ve altıncı haftalarda kazandıkları bu davranış sözleşmesine uyma becerilerini sürdürebildikleri ve farklı kişiler tarafından sunulduğunda da genellenebildiği gözlemlenmiştir. Ayrıca, uygulama sonrasında araştırmanın sosyal geçerlik verilerini elde etmek amacıyla yapılan ebeveyn ve öğretmen görüşleri uygulamanın etkili olduğu yönündedir.

Abstract:
According to the most current diagnostic criteria, Autism Spectrum Disorder (ASD) is defined as a complex neurodevelopmental disorder that includes social interaction and communication limitations and repetitive behaviors that begin during early development. Individuals with ASD are at risk of exhibiting problem behaviors that negatively affect the development of social skills and the teaching process. This study aimed to provide children diagnosed with Autism Spectrum Disorder (ASD) who exhibit problem behaviors with the ability to comply with behavior contracts prepared in a digital environment. Within the scope of this study, the ability to comply with the behavior contract presented in the digital environment was created for children who exhibited the problem of standing up during the lesson to participate in the lesson by sitting appropriately within the specified time, conducted with 2 boys aged 7-8 years and one girl aged 8 years who were diagnosed with ASD in Istanbul in 2024. In the study, a multiple probe model with a probe phase between participants, one of the single-subject research models, was used. As a result of the research, it was determined that children with ASD gained the ability to comply with the behavior contract presented in the digital environment prepared for problem behavior. In the follow-up sessions conducted after the completion of the research process, it was observed that the participants were able to maintain their ability to comply with this behavior contract in the second, fourth, and sixth weeks, and that it could be generalized when presented by different people. In addition, parents' and teachers' opinions, which were collected after the implementation to obtain social validity data, indicated that the implementation was effective.