Eksen dönmesi gösteren üçlü sistemler
Triple systems showing apsidal motion
Yazar: ZEYNEP BOZKURT
Danışman: DOÇ.DR. ÖMER LÜTFİ DEĞİRMENCİ
Ege Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Astronomi ve Uzay Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Astronomi ve Uzay Bilimleri = Astronomy and Space Sciences

Özet:
ÖZETEKSEN DÖNMESİ GÖSTEREN ÜÇLÜ SİSTEMLERBOZKURT, ZeynepDoktora Tezi, Astronomi ve Uzay Bilimleri BölümüTez Yöneticisi: Doç. Dr. Ömer Lütfi DEĞİRMENCİAğustos 2006, 141 sayfaBu tezde örten çift yıldızlarda dönem değişimine neden olanetkilerden eksen dönmesi ve üçüncü cisim(ışık-zaman) etkilerininbirlikte görüldüğü sistemler incelenmiştir. Yapılan literatürtaraması sonucunda 15 tane eksen dönmeli üçlü sistem belirlenerek,bunlara ilişkin bazı parametreleri içeren bir liste oluşturulmuştur.Bu listede yeralan yıldızlardan Ege Üniversitesi Gözlemevi'ndegözlenebilecek altı sistem belirlenerek (HS Her, TV Cet, AS Cam,V477 Cyg, U Oph, DR Vul) fotometrik gözlemleri yapılmıştır.Tez projesi kapsamında seçilen bu altı sistemden HS Her'inUBV ve TV Cet'in UBVR renklerinde ışık eğrileri elde edilmiştir.Bu ışık eğrileri Wilson-Devinney bilgisayar programı ile analizedilerek bu sistemlerin yeni fiziksel ve geometrik öğeleri eldeedilmiştir. Bu iki sistem ve diğer dört sistemin tez süresincegözlenen tutulma zamanları, mevcut tutulma zamanlarına eklenerekdönem değişimi analizleri yapılmıştır. Yapılan bu analiz sonucundaaltı dizgede de eksen dönmesi ve üçüncü cisim etkilerinin varlığıgösterilmiştir. Eksen dönmesi parametreleri kullanılarak busistemlerin gözlemsel ortalama içyapı sabitleri, k 2 obs ,hesaplanmıştır. Genel relativite kaynaklı ve üçüncü cisim kaynaklıeksen dönmesi katkıları gözlemsel değerlerden çıkarılarak kuramsalmodellerin vereceği değerlerle karşılaştırma yapılmıştır. Kuramsaliçyapı sabitleri gerekli çizelgeler kullanılarak ve bu kuramsaldeğerlerdeki dönme kaynaklı içyapı sabiti düzeltmeleri dehesaplanarak belirlenmiştir. HS Her, V477 Cyg ve DR Vulsistemleri kuramsal modellere göre daha merkezi yığışık biryoğunluk dağılımı gösterirken, TV Cet, AS Cam ve U Ophsistemleri kuramsal modellere göre daha homojen bir yoğunlukdağılımı gösterdiği tespit edilmiştir.Gözlem yıldızlarındaki dönem analizleri sonucunda, üçüncücisimlere ilişkin yörüngeler ile kütleleri için alt limit değerleribelirlenmiş ayrıca DR Vul sisteminde dördüncü bir cisimolabileceği önerilmiştir.Anahtar sözcükler: Örten çift yıldızlar-Eksen dönmesi-Üçüncücisim-HS Her-TV Cet-AS Cam-V477 Cyg-U Oph-DR Vul

Abstract:
ABSTRACTTRIPLE SYSTEMS SHOWİNG APSIDAL MOTIONBOZKURT, ZeynepPh.D. in, Astronomy and Space Science DepartmentSupervisor: Doç.Dr. Ömer Lütfi DEĞİRMENCİAugust 2006, 141 pagesIn this thesis, the systems having both apsidal motion andthird body (light-time) effect which cause orbital period changes ofclose binaries were studied. Fifteen triple systems which haveapsidal motion were found by searchging the literature and a tableincluding some parameters of these systems was constructed. Somesystems (HS Her, TV Cet, AS Cam, V477 cyg, U Oph, DR Vul) inthis table, which could be observed at Ege University Observatory,were selected and observed photometricaly.During this project, UBV light-curves of HS Her and UBVRlight-curves of TV Cet were obtained. The new physical andgeometrical elements of these two systems have been determinedby analysing their light-curves with the Wilson-Devinney computercode. The period analyses of selected six systems were madeadding the new times of minimum observed for this study toavailable times. Existence of both apsidal motion and third bodyeffects in all selected systems was presented. Using the apsidalmotion parameters, the mean observed internal structure constants,k 2 obs , of these systems were calculated. The contributions to theseconstants from the Theory of General Relativity and third bodies inthese systems were substructed and the results were compared withthe theoretical ones. Theoretical internal structure constants weredetermined by using the required tables and taking into account thecorrections caused by rotation. According to our results, HS Her,V477 Cyg and DR Vul have more centrally condensed densitydistribution than those predicted by theoretical models, while TVCet, AS Cam and U Oph showing more homogeneous densitydistribution.The masses of the third bodies and some parameters abouttheir orbits were also calculated using the results of period analysis.Besides, existence of fourth body for DR Vul has been suggested.Key words: Eclipsing binaries-Apsidal motion-Third body-HSHer-TV Cet-AS Cam-V477 Cyg-U Oph-DR Vul