Ev okuryazarlık ortamı ve ebeveyn okuma inançlarının çocukların okuma motivasyonları ile ilişkisi
The relationship between the home literacy environment and parental reading beliefs and children's reading motivations
Yazar: ELA SÜMEYYE SEÇİM
Danışman: PROF. DR. MÜBECCEL SARA GÖNEN
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aile okuryazarlığı = Family literacy ; Ebeveynler = Parents ; Motivasyon = Motivation ; Okul öncesi dönem = Preschool period ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Okul öncesi çocuklar = Preschool children ; Okuma davranışları = Reading behaviours ; Okuma kültürü = Reading culture ; Okuryazarlık = Literacy ; Çocuk gelişimi = Child development

Özet:
Okul öncesi dönemdeki çocuğun gelişiminde aile özellikleri, ev ortamı ve yetiştiği  çevre doğrudan etkilidir. Bu dönemde çocuğa sunulan olanaklar çocuğun  gelişiminde ve öğrenmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Bu araştırmanın temel amacı 36-72 ay aralığındaki çocukların resimli kitap okumaya yönelik algılanan motivasyonları ile belirlenen bağımsız değişkenler arasındaki ilişkide aile okuma inancı ve ev okuryazarlık ortamının sıralı aracı rolünü belirlemektir. Bağımsız değişkenler çocuğun cinsiyeti, anne eğitim düzeyi, evdeki yetişkin kitabı sayısı, ebeveynlerinin çocuğa kitap okuma süresi, çocuğun kendi başına kitapla geçirdiği süre, evdeki resimli kitap sayısı ve çocuğun televizyon izleme süresi olarak belirlenmiştir. Araştırma ilişkisel araştırma deseninde planlanmış ve veriler 2020-2021 Eğitim Öğretim yılında 36-72 aylık çocuğu olan, çocuğu okul öncesi eğitime devam eden, Türkiye'nin 12 farklı şehrinde yaşayan 556 ebeveynden toplanmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak Ebeveyn Okuma İnanç Ölçeği, Ev Okuryazarlık Ortamı Ölçeği, Çocuklar İçin Resimli Öykü Kitabı Okumaya Yönelik Algılanan Motivasyon Ölçeği ve demografik bilgi formu kullanılmıştır. Araştırmada kurulan modelde yer alan değişkenler arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkileri test etmek amacıyla yol analizi kullanılmıştır ve sıralı aracılık test edilmiştir. Araştırma sonucunda aile okuma inancı ve çocuğun resimli kitap okumaya yönelik algılanan 
motivasyonu değişkenleri arasında ebeveynlerin çocuğa kitap okuma süresi ve evdeki resimli kitap sayısının tam aracılık ettiği bilgisine erişilmiştir. Çocuğun cinsiyeti, anne eğitim düzeyi, evdeki yetişkin kitabı sayısı, çocuğun televizyon izleme süresi değişkenlerinin ise aile okuma inancı ve çocuğun resimli kitap okumaya yönelik algılanan motivasyonu değişkenleri arasında kısmi aracılığı olduğu anlaşılmaktadır. Sonuçlar her bir bağımsız değişken için ayrı başlık oluşturularak konuyla ilgili yapılan çalışmalarla birlikte değerlendirilmiş ve alan uzmanları ve uygulamacılarına yönelik öneriler sunulmuştur.

Abstract:
The development of the preschool child is directly influenced by family characteristics, home setting, and the environment in which they grow up. The opportunities offered to the child during this period play an important role in the development and learning process of the child. The main purpose of this study is to determine the sequential mediating role of family reading belief and home literacy environment in the relationship between the perceived motivation of children aged 
36-72 months to read picture books and the determined independent variables. The variables are the child's gender, mother's education level, the number of adult books at home, the time that the parents read to the child, the time the child spent alone with the book, the number of picture books at home, and the child's television viewing time. The research was planned in a relational research design. The data were collected from 556 parents in Turkey who had 36–72-month-old children whose children were enrolled in pre-school in the 2020-2021 academic year and who lived in 12 different cities. Parent Reading Belief Scale, Home Literacy Environment Scale, Perceived Motivation for Reading Picture Story Books for Children Scale were used as data collection tools in the study. Path analysis and sequential mediation were used to test the direct and indirect relationships between the variables in the model established in the research. The study found that the amount of time parents spend reading to their children and the number of picture books they have at home were the full mediators between the variables of reading belief and the child's perceived motivation to read picture books. The gender of the child, the mother's educational level, the amount of adult book in the house, and the child's television watching time are all thought to be partially mediated. The findings were compared to previous studies with each independent variable, and recommendations for field experts and practitioners were made.