Alacaklı sebebiyle ifanın imkansızlaşması
Impossibility of performance due to reasons attributable to the obligee
Yazar: ABDULLAH CEM BİLGİLİ
Danışman: DOÇ. DR. MELEK BİLGİN YÜCE
Yeditepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Alacak hakkı = Right to claim ; Alacaklı temerrüdü = Creditor default ; Borçlu = Debtor ; Borçlu temerrüdü = Default of debtor ; Kanunlar 6098 sayılı = Laws 6098 numbered ; Türk Borçlar Kanunu = Turkish Code of Obligations ; Türk borçlar hukuku = Turkish law of obligations ; İfa engelleri = Barriers to performance ; İfa güçsüzlüğü = Insolvency ; İmkansızlık = Impossibility

Özet:
Sözleşme, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunumuzun sistematiğinde borç doğurucu kaynaklardan bir tanesi olarak yer almaktadır. Sözleşmenin ve dolayısıyla borç ilişkisinin kurulması ile alacaklı, borçlu ve edim olmak üzere üç temel unsur karşımıza çıkar. Sözleşmenin tarafları olan alacaklı ve borçlu, sözleşmeyi kurarken birtakım öngörülerde ve taahhütlerde bulunur, borcun konusu olan edimi ifa etme sürecinin planlamasını yaparlar. Sözleşmenin kurulması ile derhal ifa edildiği durumlarda genellikle herhangi bir sorun yoktur. Bununla birlikte sözleşmenin kurulması ile ifası arasında bir sürenin girdiği durumlarda bazı değişiklikler meydana gelebilir, tarafların bulunmuş olduğu öngörüler gerçekleşmeyebilir. Bu durumda sözleşme riski olarak ifade edilen riziko gerçekleşmiş sayılır.
Edimin planlanan şekilde ifa edilmemesi veya edilememesi, sözleşmenin taraflarından birinden kaynaklandığı gibi sözleşme dışı unsurlardan da kaynaklanabilir. Her halükarda edimin, sürekli ve kesin olarak ifa edilemez hale gelmesi ise, imkansızlığı doğurur. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunumuz, genel hükümlerinde imkânsızlığa, sınırlı da olsa yer vermiştir. Kanunumuzun 27. Maddesi ile konusu imkânsız olan sözleşmenin hükümsüz olduğu, 136. Maddesi ile borcun ifasının, borçludan kaynaklanmayan sebeplerle imkânsızlaşması durumunda borcun sona ereceği, 137. Maddesi ile kısmi ifa imkânsızlığında uygulanacak hükümleri düzenlemektedir. Bunlarla birlikte özel hükümlerde de imkânsızlık durumunda uygulanacak kurallar mevcuttur. İmkansızlık, TBK'da genellikle borçlu perspektifinden düzenlenmiştir. Nitekim edimin temel ve asıl sorumlusu borçludur. Hal böyle olmakla birlikte, borçlunun ediminin alacaklıdan kaynaklanan sebeplerle imkansız hale gelmesi de mümkündür. Bu durum ise, TBK'da düzenlenmemiştir. 
Çalışmamızın konusunu, alacaklı sebebiyle ifanın imkansız hale gelmesi oluşturmaktadır. Doktrinde bugün ağırlıklı olarak kabul gördüğü üzere ifanın alacaklının sorumlu olacağı şekilde imkansız hale gelmesi ile ilgili genel bir hüküm bulunmaması sebebiyle bu konuda kanun boşluğu bulunmaktadır. Çalışmamız ile alacaklıdan ve borçludan kaynaklanan ifa engelleri ile imkansızlık kavramlarına değinilerek, alacaklıdan kaynaklanan ifa imkansızlığı halinde mevcut kanun boşluğunun nasıl doldurulacağı, hangi hükümlerin kıyasen uygulanabileceği, borçlunun bu ifa imkansızlığı sebebiyle doğabilecek muhtemel hakları ve karşı edimin akıbeti meseleleri ele alınmaya çalışılmıştır.

Abstract:
A contract is one of the sources from which an obligation originates in the mechanism of our Turkish Code of Obligations no. 6098. When a contract is concluded, and incidentally, an obligation relation is established, three fundamental elements arise, namely the obligee, obligor, and the obligation itself. Obligee and obligor, who are parties to the contract, make certain contemplations and covenants at the time of conclusion of the contract and set out a plan for the process of performance of the obligation in question. Usually there is no problem when that obligation is performed immediately upon the conclusion of the contract. However, in the case that there is a period of time between the conclusion of the contract and its performance, certain changes may occur in the circumstances and what the parties have contemplated may not materialize. In such a case, a risk that is called "contract risk" is deemed to have occurred.
The reason for the failure or inability to perform the obligation as planned may be attributable to either of the contractual parties or non-contractual factors. In any event, if the obligation may not be performed definitively and continuously, this gives rise to a case of impossibility. General provisions of our Turkish Code of Obligations no. 6098 address the case of impossibility albeit to a limited extent. Article 27 of our Code prescribes that a contract is null and void if its subject matter is impossible to perform, while Article 136 thereof stipulates that if it becomes impossible to perform the obligation for reasons not attributable to the obligor, the obligation shall become extinguished, and Article 137 thereof states the provisions applicable to partial impossibility of performance. In addition, there are also rules set out in the special provisions that are applicable to cases of impossibility. The concept of impossibility has been essentially addressed from the perspective of the obligor in the Turkish Code of Obligations. As a matter of fact, the main party who is fundamentally responsible for the obligation is the obligor. Nevertheless, it is also possible that an obligor's obligation may become impossible to be performed for reasons attributable to the obligee. This situation, however, has not been addressed by the Turkish Code of Obligations. 
Our study focuses on the impossibility of performance due to reasons attributable to the obligee. As it is widely accepted currently in the doctrine, there is a legal gap as there is no general provision applicable to the impossibility of performance for reasons attributable to the obligee. Our study will discuss the barriers before performance for reasons attributable to the obligee and the obligor as well as the concept of impossibility, and will endeavour to address how the existing legal gap may be eliminated in the case of impossibility of performance due to the obligee, which provisions may be applied by analogy, potential rights of the obligor that may arise from this performance impossibility, and the fate of the counter obligation.