Merkezî ya da yerel yerleştirme ile liselere kayıt yaptıran öğrencilerin okul türü tercih nedenleri ve okula uyum düzeyleri
The reasons for preferring school type preference and level of school adaptation among students who enroll in high schools with central placement exam score or local placement
Yazar: AZİZE AYDIN
Danışman: PROF. DR. HİKMET YAZICI
Trabzon Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Lise giriş sınavları = Highschools entrance exam ; Okul seçimi = School choice ; Okul türü = Type of a school ; Okula uyum = School adjustment ; Ortaöğretim okulları = Secondary education schools ; Öğrenci seçimi = Choosing students

Özet:
Ortaöğretime devam etmeye hak kazanan her öğrenci, öğrenim göreceği ortaöğretim kurumunun imkânlarından ilgi, istek ve yetenekleri doğrultusunda yararlanma hakkına sahiptir. Bu durum ise ancak öğrencilerin akademik başarıları, yetenekleri, ilgileri ve kişilik özellikleri doğrultusunda çeşitli programlara yöneltilerek yetiştirilmeleriyle sağlanabilir. Bu doğrultuda Liselere Geçiş Sistemi (LGS) kapsamında 'merkezi sınav puanıyla' ya da 'yerel yerleştirmeyle' yapılan yerleştirmelerin öğrencileri ilgi, istek ve yetenekleri doğrultusunda bir ortaöğretim kurumuna yerleştirmesi beklenmektedir. Bu araştırmayla; merkezi sınav veya yerel yerleştirme yoluyla ortaöğretim kurumlarına yerleşen öğrencilerin okul türü tercih nedenlerini tespit etmek, bu sistemle bir ortaöğretim kurumuna yerleşen öğrencilerin okula uyum düzeylerini ve uyum sağlamalarında etkili olan faktörleri incelemek amaçlanmaktadır. Yapılacak araştırmanın, konuyla ilgili alan yazına önemli bir katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Bu çalışma Trabzon Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi tarafından #21TEZ00166 numaralı proje kapsamında desteklenmiştir.
Araştırma karma yöntem araştırması desenlerinden yakınsayan paralel desene uygun olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu Rize ili içerisindeki farklı lise türlerinde öğrenim gören 9. ve 10. sınıf düzeyindeki öğrenciler ve bu öğrencilerin velileri oluşturmaktadır. Bu kapsamda araştırmanın nicel verileri 424 öğrenci ve 349 veliden, nitel verileri ise 10 öğrenciden toplanmıştır. Öğrencilerden elde edilen nicel veriler "Öğrenci Kişisel Bilgi Formu" ve "Okula Uyum Ölçeği" ile velilerden elde edilen nicel veriler ise "Veli Kişisel Bilgi Formu" ve "Yerel Yerleştirmeye (Adrese Dayalı Yerleştirmeye) Yönelik Guttman Tutum Ölçeği" ile toplanmıştır. Nitel veriler ise "Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu" ile elde edilmiştir. Nicel verilerin analizinde SPSS 26 istatistiksel analiz programı kullanılmış olup tanımlayıcı veri analiz teknikleriyle birlikte Ki Kare Testi, Mann-Whitney U Testi, Kruskal-Wallis Testi'nden yararlanılmıştır. Nitel verilerin analizinde ise içerik analizi yöntemi kullanılmıştır.
Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre merkezî veya yerel yerleştirme ile yerleşen öğrencilerin okul türü tercihlerinde çeşitli faktörlerin (merkezî sınav puanı, kendi isteği, ailenin isteği, ortaokul başarı puanı, ortaokuldaki öğretmenlerinin yönlendirmesi, ikamet edilen adres, ortaokuldaki rehber öğretmeninin yönlendirmesi ve arkadaşları ile aynı okulda olmak) etkili olduğu görülmüştür. Bu sonuçla birlikte okula yerleşme türüne göre bu faktörlerin etki sırasının değiştiği belirlenmiştir. Araştırmanın nitel bulguları nicel bulguları destekler niteliktedir. Nitel bulgularda öğrenciler okul türü tercih nedenlerini; yeteneğinin, ilgisinin olduğu alanda eğitim almak, iyi bir akademik eğitim almak, aynı anda farklı alanlarda eğitim almak, meslek sahibi olmak gibi çeşitli  istekleri olarak belirtmişlerdir. Bu isteklerle birlikte öğrenciler ortaokul başarı puanı, merkezî sınav puanı, adrese yakınlık, çevrenin okula ilişkin değerlendirmeleri, aile desteği, tercih öncesi bilgilendirilme ve yönlendirilme (danışmanlık) şeklindeki faktörlerin de okul türü tercih nedenleri arasında yer aldığını bildirmişlerdir. Öğrencilerin okul türü tercihleri ile cinsiyet, ebeveynlerin eğitim düzeyi, gelir düzeyi, ikamet ettikleri yer arasında anlamlı bir ilişki olduğu belirlenmiştir. Araştırmada velilerin; medeni durumu, eğitim düzeyi, gelir düzeyi ile çocuğunun okula yerleşme türü arasında anlamlı bir ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Yine araştırmada velilerin yerel yerleştirmeye yönelik orta düzeyde olumlu tutumlara sahip oldukları ortaya koyulmuştur. Ulaşılan sonuçlara göre merkezî ya da yerel yerleştirme ile bir ortaöğretim kurumuna yerleşen öğrencilerin okula uyum düzeyleri yükseğe yakın orta düzeyde olduğu saptanmıştır. Öğrencilerin okula uyum puan ortalamaları cinsiyete, sınıf düzeyine, öğrenimin sürdürüldüğü yere, ikamet edilen yere, tercih edilen okul türüne, yerleşme türüne göre anlamlı bir farklılık göstermemiştir. Bu sonuçlar da araştırmanın nitel bulgularının nicel bulguları destekler nitelikte olduğunu göstermektedir. Hem nitel hem de nicel sonuçlarda öğrencilerin kendilerine (ilgi, istek ve yeteneklerine) uygun bir okula yerleşmelerinin ve tercih öncesinde yerleştirme sistemi ile ilgili yeterli bilgiye sahip olmalarının okula uyumları üzerinde etkili olduğu belirlenmiştir. Bu bulgunun yanında öğrenciler okulda işlenen derslerin, okul paydaşlarıyla (akran, öğretmen, yönetici) kurulan ilişkilerin ve okulun özelliklerinin okula uyum sağlamada etkili olduğunu belirtmişlerdir. Elde edilen tüm bulgular literatür ile karşılaştırılarak tartışılmış ve çeşitli önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Every student who is entitled to continue secondary education has the right to benefit from the opportunities of the secondary education institution in line with their interests, wishes and abilities. This can only be achieved by directing students to various programs in line with their academic achievements, abilities, interests and personalities. In this respect, placements made with 'central exam scores' or 'local placements' within the scope of the High School Entrance System (LGS) are expected to place students in secondary education institutions in line with their interests, desires, and abilities. This research aimed to determine the reasons behind the preference of school type for students who are placed in secondary education institutions through central examination or local placement, and to examine the level of adaptation to school along with the factors that affect their adaptation. The research results have potential to make an important contribution to the literature. This work has been supported by Trabzon University Scientific Research Projects Coordination Unit under grant number #21TEZ00166.
The research was carried out using the convergent parallel design from the mixed method research designs. The study group of the research consists of 9th and 10th grade students enrolled in different high schools in Rize Province along with their parents. The quantitative data were collected from 424 students and 349 parents, and the qualitative data were collected from 10 students. The quantitative data obtained from the students were collected with the "Student Personal Information Form" and the "School Adaptation Scale" whereas the quantitative data obtained from the parents using the "Parent Personal Information Form" and the "Guttman Attitude Scale for Local Placement (Address Based Placement)". Qualitative data, on the other hand, were obtained with the "Semi-Structured Interview Form". SPSS 26 statistical analysis program was used in the analysis of quantitative data, and Chi-Square Test, Mann-Whitney U Test, Kruskal-Wallis Test were used for descriptive data analyses. Content analysis method was used in the analysis of qualitative data.
According to the results obtained from the research, various factors (central exam score, self-determination, family's desire, secondary school success score, guidance of secondary school teachers, residence address, guidance of the school counselor in secondary school, and being in the same school with their friends) were found to be effective in the school type preferences. With this result, it was determined that the order of influence of these factors changed according to the type of school placement. The qualitative findings of the study support the quantitative findings. In the qualitative findings, the students stated that they preferred the school type based on their talents, desire to access education in the field of interest, getting a good academic education, training in different fields simultaneously, and having a profession. Along with these motivations, students also reported that factors such as secondary school success score, central exam score, proximity to the residence, school surrounding, family support, and counseling were among the reasons for choosing the school type. It has been determined that there is a significant relationship between the school type preferences of the students and gender, education level of the parents, income level, and place of residence. The research results of parents indicated that there is a significant relationship between marital status, education level, income level and the type of school placement of their offspring. It was also revealed that parents have moderately positive attitudes towards local resettlement. According to the results, the school adaptation level of the students is close to medium level. School adaptation mean scores did not show a significant difference based on gender, grade level, place of education, place of residence, preferred school type, and type of settlement. These results show that the qualitative findings of the study support the quantitative findings. In both qualitative and quantitative results, students' placement in a school suitable for them (interests, desires and abilities) and having sufficient information about the placement system before the choice were effective on their school adaptation. Furthermore, the students stated that the courses enrolled at the school, the relations established with the school stakeholders (peer, teacher, administrator) and the characteristics of the school were effective in adapting to the school. All the findings were discussed in the light of the literature and several suggestions were made.