İdrar yolu enfeksiyonu saptanan 1-36 ay arası çocuklarda üriner sistem anomalisi ve profilaksi kullanımının değerlendirilmesi /
Yazar: CEMRE DEMİREL
Danışman: DOÇ. DR. TÜLİN GÜNGÖR
Sağlık Bakanlığı / Ankara Etlik Şehir Hastanesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
Amaç: İdrar yolu enfeksiyonları (İYE), çocukluk çağında sık görülen önemli
bir hastalık nedenidir, çocuklarda en sık karşılaşılan ikinci enfeksiyon ve en sık
görülen genitoüriner hastalıktır. İYE'lere üriner sistem anomalileri eşlik edebilir.
Çocukluk çağında geçirilen üst İYE'ler ileri dönemlerde hipertansiyon, proteinüri ve
kronik böbrek hastalığı (KBH) için önemli bir risk faktörüdür. Bu nedenle hastaların
erken tanı ve tedavisi renal skarı önleyebilmek için önemlidir. Bu çalışmada İYE
saptanan 1-36 ay arası çocukların başvuru, klinik ve laboratuvar özelliklerinin
tanımlanması, eşlik eden üriner sistem anomalilerinin saptanması, klinik gidiş ve
profilaksi kullanımının değerlendirilmesi amaçlandı.
Gereç ve Yöntem: Bu retrospektif çalışmaya Mayıs 2023-Ocak 2024
tarihleri arasında Ankara Etlik Şehir Hastanesi Çocuk Nefroloji Bölümünde, İYE
tanısı ile takip edilen 1-36 ay arası, üriner sistem anormallikleri saptanan veya
saptanmayan 260 çocuk hasta dahil edildi.
Bulgular: Çalışmaya alınan 260 hastanın 136'sı erkek (%52,3), 124'ü kızdı
(%47,7). Erkek/kız oranı 1,1 idi. Hastaların yaş ortalaması 8,22±7,38 ay idi.
Hastalarımızın 90'ı (%34,6) 3 ay ve altında idi ve bunların 53'ü (%58,9) erkek, 37'si
(%41,1) kızdı ve erkek/kız oranı 1,4 idi. Tüm yaş grupları arasında cinsiyet
açısından anlamlı farklılık bulunmadı (p=0,3). Hastaların özgeçmiş özellikleri
arasında antenatal dönemde üriner sisteme ait bulgu 64 hastada (%24,6) mevcuttu.
Oligohidroamnioz öyküsü 5 hastada (%1,9) saptandı. Akrabalık aile üyelerinin
%4,6'sında mevcuttu. Aile üyelerinde en sık görülen üriner sistem anomalisi
%2,7'sinde vezikoüretaral reflü (VUR) olarak değerlendirildi. 1-3 ay arası
başvurularda en sık bulgu kusma iken; 3-6 ay, 6-12 ay ve 12-36 ay arasında en sık
başvuru bulgusu ateşti. Başvuru bulguları açısından yaş grupları arasında anlamlı
ix
farklılık mevcuttu (p=0,002). Hastaların 157 (%60,4) tanesi alt İYE, 103 (%39,6)
tanesi ise üst İYE tanısı aldı. Yaş grupları arasında üriner sistem enfeksiyonunun yeri
açısından anlamlı farklılık saptanmadı (p=0,8). Hastalarda idrar kültüründe en sık
%78,8 oranında Escherichia coli etken patojen olarak tespit edildi. Hastaların 129'u
(%49,6) intravenöz tedavi aldı ve yatarak tedavi oldu. Yatan hastaların 82 tanesine
(%63,6) sefalosporin grubundan sefotaksim veya seftriakson tedavisi en sık olarak
verildi. En sık tespit edilen üriner ultrason (USG) bulgusu hidronefrozdu. Hastaların
22'sine (%8,4) Teknesyum-99m dimerkaptosüksinik asit (DMSA) sintigrafisi
çekilmiş olup; 15 (%5,8) hastada skar bulgusu saptandı. Hastaların 39'una (%15)
voiding sistoüretrografi (VCUG) uygulanmış olup; 15 (%7,8) hastada VUR
mevcuttu. Toplam 52 hastada (%20) üriner sistem anomalisi saptandı ve en sık
görülen üriner sistem anomalisi 20 (%7,6) hastada VUR idi. VUR saptanan 1 (%0,4)
hastada hipoplazik böbrek, 1 (%0,4) hastada unilateral renal agenezi anomaliside
mevcuttu. Sırası ile diğer görülen anomaliler; 18 (6,9) hasta ile üreteropelvik (UP)
darlık, 4 (%1,5) hasta ile posterior üretral valv (PUV), 3 (%1,2) hasta ile çift
toplayıcı sistem, 2 (%0,8) hasta ile üreterovezikal (UV) darlık ve multikistik
displastik böbrek (MKDB), 1 (%0,4) hasta ile de atnalı böbrek, unilateral renal
agenezi ve ektopik böbrektir. UP darlık saptanan 1 (%0,4) hastada ektopik böbrek
anomalisi de eşlik etmekteydi. PUV saptanan 2 (%0,8) hastada bilateral displastik
böbrek eşlik etmekteydi. Çift toplayıcı sistem saptanan 1 (%0,4) hastada unilateral
renal agenezi anomalisi de mevcuttu. Yaş grupları arasında üriner sistem anomalisi
varlığı açısından anlamlı farklılık saptanmadı (p=0,9). Üriner sistem anomalisi olan
hastaların 5'inde (%9,6) ek organ anomalisi mevcuttu, en fazla gastrointestinal
sistem anomalileri 3'ünde (%5,8) eşlik etmekteydi. Tüm hastalarda (n=52) eşlik eden
üriner sistem anomalisi oranı %20 olmasına rağmen, üst İYE olan hastaların
%26.2'sinde (n=27) üriner sistem anomalisi görüldü. Üst İYE olan hastalarda üriner
sistem anomali oranı anlamlı olarak daha yüksekti (p=0,04). Üst İYE ve alt İYE olan
gruplar arasında inflamasyon belirteçleri karşılaştırıldı. Üst İYE olan hasta grubunda
ortalama immatür granülosit (IG) yüzdesi, sistemik immün inflamasyon indeksi (SII)
ve C-reaktif protein (CRP) alt İYE grubuna göre anlamlı olarak daha yüksek
saptandı (sırasıyla p=0,00, p=0,003, p=0,000). Benzer şekilde absolü nötrofil sayısı
(ANS), beyaz küre (BK) ve nötrofil lenfosit oranı (NLO) değerleri de üst İYE olan
hasta grupta anlamlı olarak yüksekti (p<0,05). Üriner sistem anomalisi olan ve
olmayan grup arasında da inflamasyon belirteçleri karşılaştırıldı fakat anlamlı
farklılık saptanmadı (p>0,05). Hastaların 97'sine (%37,3) profilaktik antibiyotik
verilmiştir. En sık kullanılan antibiyotik trimetoprim+sulfametaksazol idi. Üriner
sistem anomalisi saptanan hastaların üriner sistem anomalisi saptanmayan hastalara
göre ortalama kreatinin düzeyleri anlamlı olarak daha yüksek ve eGFR değerleri
anlamlı olarak daha düşüktü (p=0,00). Hastaların 4'ünde (%1,5) KBH mevcuttu. Bu
hastaların 3'ü (%75) evre 2 KBH, 1'i (%25) evre 3 KBH idi. KBH olan hastaların
hepsi üriner sistem anomalisi olan gruptaydı.
Sonuç: Ülkemizde KBH nedenleri içerisinde önlenebilen bir neden olan
İYE'nin hala en ön sırada yer aldığı dikkate alınarak, erken tanı, tedavi ve uygun
izlem ile İYE'nin geç komplikasyonları olan renal skar, proteinüri, hipertansiyon ve
KBH gelişimi önlenebilir. Bu nedenle İYE tanısı alan çocuklarda antibiyotik
dirençleri göz önüne alınarak, idrar kültür sonucu beklenmeden uygun antibiyotik
tedavisi başlanmalı, fonksiyonel üriner sistem anormallikleri açısından uygun
görüntüleme yöntemleri ve gereklilik halinde profilaksi başlanması planlanmalıdır.
Anahtar Kelimeler: İdrar yolu enfeksiyonu, çocuk, üriner sistem anomalisi,
profilaksi

Abstract:
Aim: Urinary tract infections (UTI) are an important cause of disease in
childhood, being the second most common infection and the most common
genitourinary disease in children. Urinary tract infections may be accompanied by
urinary system anomalies. Upper UTIs experienced in childhood are an important
risk factor for hypertension, proteinuria and chronic kidney disease (CKD) in later
life. Therefore, early diagnosis and treatment of patients is important to prevent renal
scarring. This study aimed to describe the presentation, clinical and laboratory
characteristics of children aged 1-36 months with UTI, to detect accompanying
urinary system anomalies, and to evaluate the clinical course and prophylaxis use.
Materials and Methods: This retrospective study included 260 pediatric
patients with or without urinary system abnormalities who were diagnosed with UTI
and followed up for 1-36 months in Ankara Etlik Şehir Hastanesi Pediatric
Nephrology Department between May 2023 and January 2024.
Results: The study included 260 children (136 male and 124 female).
Male/female ratio was 1,1. The average age of the patients was 8,22±7,38 months. 90
of our patients (34,6%) were 3 months old and below, 53 of them (58,9%) were boys,
37 (41,1%) were girls, and the boy/girl ratio was 1,4. There was no significant
difference in terms of gender among all age groups (p=0,3). Among the patients'
background characteristics, findings related to the urinary system during the
antenatal period were present in 64 patients (24,6%). A history of oligohydramniosis
was detected in 5 patients (1,9%). Consanguinity was present in 4,6% of family
members. The most common urinary system anomaly in family members was
evaluated as VUR in 2,7%. The most common symptom in applications between 1-3
months is vomiting; The most common presenting symptom between 3-6 months, 6-
12 months and 12-36 months was fever. There was a significant difference between
age groups in terms of admission findings (p=0,002). 157 (60,4%) of the patients
were diagnosed with lower UTI and 103 (39,6%) with upper UTI. No significant
difference was found between age groups in terms of the location of urinary tract
xii
infection (p=0,8). Escherichia coli was detected as the most common causative
pathogen in 78,8% of patients' urine cultures. 129 (49,6%) of the patients received
intravenous treatment and were treated as inpatients. Cefotaxime or ceftriaxone
treatment from the cephalosporin group was most frequently given to 82 (63,6%) of
the in patients. The most frequently detected urinary ultrasound (US) finding was
hydronephrosis. Technetium-99m dimercaptosuccinic acid (DMSA) scintigraphy
was performed in 22 (8,4%) of the patients; Signs of scarring were detected in 15
(5,8%) patients. Voiding cystourethrography (VCUG) was applied to 39 (15%) of the
patients; vesicoureteric reflux (VUR) was present in 15 (7,8%) patients. Urinary
system anomalies were detected in a total of 52 patients (20%), and the most
common urinary system anomaly was VUR in 20 (7,6%) patients. Hypoplasic kidney
was present in 1 (0,4%) patient with VUR, and unilateral renal agenesis anomaly was
present in 1 (0,4%) patient. Other anomalies seen in order: (uretero-pelvic) UP
stenosis in 18 (6,9%) patients, posterior urethral valve (PUV) in 4 (1,5%) patients,
double collecting system stenosis in 3 (1,2%) patients, ureterovesical (UV) stenosis
and multicystic dysplastic kidney (MCDK) in 2 (0,8%) patients, horseshoe kidney,
unilateral renal agenesis and ectopic kidney in 1 patient (0,4%). Ectopic kidney
anomaly was also present in 1 (0,4%) patient with UP stenosis. Two (0,8%) patients
with PUV were accompanied by bilateral dysplastic kidneys. Unilateral renal
agenesis anomaly was also present in 1 (0,4%) patient with a double collecting
system. No significant difference was found between age groups in terms of the
presence of urinary system anomalies (p=0,9). Of the patients with urinary system
anomalies, 5 (9,6%) had additional organ anomalies, most of which were
accompanied by gastrointestinal system anomalies in 3 (5,8%). Although the rate of
accompanying urinary system anomalies was 20% in all patients (n=52), urinary
system anomalies were observed in 26,2% (n=27) of the patients with upper UTI.
The rate of urinary tract anomalies was significantly higher in patients with upper
UTI (p=0,04). Inflammation markers were compared between upper UTI and lower
UTI groups. The average percentage of immature granulocytes (IG), systemic
immune inflammation index (SII) and C-reactive protein (CRP) in the upper UTI
patient group was significantly higher than in the lower UTI group (p=0,00, p=0,003,
p=0,000, respectively). Similarly, absolute neutrophil count (ANC), white blood cell
(WBC) and neutrophil-lymphocyte ratio (NLR) values were significantly higher in
the upper UTI patient group (p<0,05). Inflammation markers were compared
between the groups with and without urinary system anomalies, but no significant
difference was detected (p>0,05). Prophylactic antibiotics were given to 97 (37,3%)
of the patients. The most commonly used antibiotic was
trimethoprim+sulfametoxazole. Mean creatinine levels of patients with urinary
system anomalies were significantly higher and estimated glomerular filtration rate
(eGFR) values were significantly lower than those without urinary system anomalies
(p=0,00). Four of the patients (1,5%) had CKD. 3 of these patients (75%) had stage 2
CKD and 1 patient (25%) had stage 3 CKD. All patients with CKD were in the group
with urinary system anomalies.
Conclusion: It should be noted that UTI, which is a preventable cause of
CKD in our country, still ranks first. With early diagnosis, treatment and appropriate
follow-up of UTI, the development of renal scar, proteinuria, hypertension and CKD,
which are late complications of UTI, can be prevented. Therefore, considering
antibiotic resistance in children diagnosed with UTI, appropriate antibiotic treatment
should be started without waiting for the urine culture result, appropriate imaging
methods should be planned in terms of functional urinary system abnormalities and
prophylaxis should be started if necessary.
Keywords: Urinary tract infection, child, urinary system anomaly,
prophylaxis