Ceratitis capitata (Wiedemann) (Diptera: Tephritidae)'ya karşı yeni cezbedicilerin geliştirilmesi
Development of novel attractants against Ceratitis capitata (Wiedemann) (Diptera: Tephritidae)
Yazar: GÜLSEVİM TİRİNG
Danışman: PROF. DR. SERDAR SATAR
Çukurova Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Akdeniz meyve sineği = Ceratitis capitata ; Davranışsal tepki = Behavioural reaction ; Diptera =   ; Olfaktometri = Olfactometry ; Rüzgar tüneli = Wind tunnel

Özet:
Akdeniz meyvesineği, Ceratitis capitata (Wiedemann, 1824) (Diptera: Tephritidae) dünya çapında meyve ve sebzelerin önemli bir zararlısıdır. Bu çalışmada C. capitata'nın yoğun olduğu bölgelere sürveyler yapılmıştır. Sürveyler sırasında C. capitata'yı cezbedebilecek maddeler tespit edilmiştir. Arazi sürveylerinde C. capitata'nın Turunçgil unlubiti, Planococcus citri (Risso, 1813) (Hemiptera: Pseudococcidae)'nin çıkardığı ballımsı maddeler ile beslendiği gözlemlenmiştir. Yapılan gözlemlerde C. capitata'nın sert çekirdekli meyve bahçelerinde de yoğun popülasyonlar oluşturduğu ve kayısı meyvesinin üzerindeki sıvı damlacıklarla beslendiği tespit edilmiştir. Bu nedenle kayısı meyvesindeki ve P. citri'nin çıkardığı ballımsı maddede bulunan uçucular GC-MS aracılığıyla tespit edilmiş ve bunlardan baskın olan bazı uçucu maddeler temin edilerek C. capitata'ya olan cezbedicilik etkisi incelenmiştir. Ayrıca C. capitata'nın önemli besin kaynağı olan farklı şeker tipleri ve mayanın da cezbedicilik etkisi belirlenmiştir. Yürütülen çalışmalarda kayısı uçucuları, şekerler-maya ve P. citri'nin çıkardığı ballımsı madde uçucuları kendi aralarında ayrı ayrı başlıklar altında değerlendirilmiştir. Yapılan çalışmada belirlenen maddelere dört seçenekli olfaktometre, rüzgâr tüneli ve arazide C. capitata erginlerinin davranışsal tepkileri belirlenmiştir. Ballımsı maddelerle ilgili yapılan çalışmalarda farklı kimyasallara C. capitata'nın önemli tepki verdiği tespit edilmiştir. Şeker-maya ile ilgili çalışmalarda en fazla tepki trehaloz+maya karışımında gözlemlenmiştir. Ayrıca, olfaktometre ve rüzgâr tüneli çalışmaları fruktoz, melibioz, riboz ve trehalozun C. capitata için diğer dört şekerden önemli ölçüde daha yüksek bir çekiciliğe sahip olduğunu göstermiştir Kayısı uçucuları ile ilgili yapılan çalışmada ise en fazla tepki cis-3-hexenyl acetate uçucu bileşiğinde belirlenmiştir. Bulgularımız, meyve bahçelerinde C. capitata'ya karşı yeni mücadele stratejileri için cezbedicilerin gelişitirilmesini destekleyebileceğini ortaya koymuştur.

Abstract:
The Mediterranean fruit fly, Ceratitis capitata (Wiedemann, 1824) (Diptera: Tephritidae) is a significant pest of fruits and vegetables worldwide. In this study, surveys were carried out in the regions where the population of C. capitata is dense. Substances that may attract C. capitata adults were detected during the surveys. Field surveys observed that C. capitata fed on honeydew from the citrus mealybug Planococcus citri (Risso, 1813) (Hemiptera: Pseudococcidae). In those observations, it was determined that C. capitata formed dense populations in stone fruit orchards and fed on liquid droplets on the apricot fruit. Therefore, the volatiles in the apricot fruit and the honeydew produced by P. citri were detected using GC-MS. In addition,  the effect of attractiveness was determined to yeast and different types of sugar being a significant food source of C. capitata. In those studies, apricot-volatiles, sugars-yeast, and honeydew substance volatiles produced by P. citri were evaluated under separate headings. The behavioral responses of C. capitata adults to the substances were determined using a four-choice olfactometer, a wind tunnel, and in the field. In behavioral studies, C. capitata had significant responses to honeydew volatiles. In the studies on sugar-yeast, the highest response was detected in the trehalose + yeast mixture. Also, the olfactometer and wind tunnel studies showed that C. capitata had a significantly higher attraction to arabinose, fructose, melibiose, ribose and trehalose than the other four sugars. In apricot volatiles, the highest response was determined in the cis-3-hexenyl acetate volatile compound. Our findings may support the development of attractants for new control strategies against C. capitata in orchards.