Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde gebelerin kullandığı ilaçların analizi ve bu doğrultuda gebelikte akılcı ilaç kullanımının yaygınlaştırılması
Evaluation of the drugs using by pregnant women and dissemination of rational use of drugs in pregnancy in Northern Cyprus
Yazar: MEVHİBE TAMİRCİ
Danışman: PROF. DR. AHMET AKICI
Marmara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıbbi Farmakoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Benzetim = Simulation ; Doktorlar = Physicians ; Eczacılar = Pharmacists ; Eczacılık = Pharmacy ; Gebelik = Pregnancy ; Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti = Turkish Republic of Northern Cyprus ; Teratojenler = Teratogens ; Toksisite = Toxicity ; Toksisite testleri = Toxicity tests ; İlaç reçeteleri = Drug prescriptions

Özet:
Amaç: Gebelik, akılcı ilaç kullanımında (AİK) en hassas durumların başında gelmektedir.
Çalışmada, gebelikte AİK'in yaygınlaştırılması için Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde
(KKTC) gebelikte ilaç kullanımı konusunda tarafların bilgi, tutum ve davranışlarının
değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Nisan 2016-Temmuz 2017 tarihleri arasında bir yıl arayla iki inceleme
periyodunda KKTC'deki kadın hastalıkları doğum (KHD) uzmanlarına (n=30), eczacılara
(n=95) ve gebelere (ilk incelemede, n=71) anket uygulaması, eczanede gebe reçetesi
simülasyonu (n=50) ve gebe reçetelerinin (n=122 ve n=98) toplanması işlemleri
gerçekleştirilmiştir. İki incelemenin verileri birbiriyle karşılaştırılmıştır.
Bulgular: I. ve II. incelemede toplanan reçetelerdeki ortalama ilaç sayısı sırasıyla, 1,48±0,73
ve 1,30±0,54 idi. İlk incelemede reçetelerdeki ilaçların %6,6'sının, II. incelemede ise
%5,5'inin "D/X" kategorilerinde olduğu saptanmıştır. Eczanedeki simülasyonlarda reçete
karşılama süresinin birinciye kıyasla II. incelemede anlamlı şekilde azaldığı (sırasıyla,
3,3±2,3dk ve 2,0±0,8dk); başvurulan eczanelerin yarısının simüle gebenin reçetesiz ilaç
talebini karşıladığı ve eczacıların bu simülasyonda sergiledikleri performanslarının anketteki
beyanlarıyla genelde tam olarak örtüşmediği saptanmıştır. Buna benzer durum, hekimlerin
anketlerde beyan ettikleriyle, gebeye reçete yazma performansları arasında da gözlenmiştir.
Hekimler reçeteledikleri ilaçların yaklaşık %3'ünün "orta/yüksek teratojenite riski taşıdığını"
belirtmelerine karşın yazılan reçetelerde bu değerin çok daha yüksek olduğu (%23,3)
saptanmıştır. Gebelerin %66,2'si mevcut gebelikleri sırasında ilaç kullandığını; %19,6'sı
kullanılan ilaçlar konusunda teratojenite bakımından endişe duyduğunu belirtmiştir.
Sonuçlar: Hekimlerin reçeteleme ve gebeyi bilgilendirme; eczacıların reçete karşılama ve
reçetesiz ilaç verme başta olmak üzere konuya ilişkin bilgi, tutum ve davranışlarının önemli
eksiklikler barındırdığı dikkati çekmektedir. Bu tespitler, KKTC'de gebelikte AİK'in
yaygınlaştırılması için eğitim ve danışma hizmeti içerikli girişimlerin gerekliliğini
vurgulamaktadır. 
Anahtar Kelimeler: Hekim, Eczacı, Gebelik, Teratojenite, Reçete simülasyonu

Abstract:
Objective: Pregnancy is a very critical aspect of rational use of medicine (RUM). This study
aimed to evaluate knowledge, attitudes and behaviours of the relevant stakeholders to
disseminate RUM in Turkish Republic of Northern Cyprus (TRNC).
Materials and Method: Between April 2016-July 2017, surveys for gynecologists (n=30),
pharmacists (n=95), and patients (n=71), dispensing of simulation prescription (n=50) and
evaluation of pregnant prescriptions (n=122 and n=98) were applied within two different
periods (P-I, P-II), whose data were compared.
Results: Mean number of drug per prescription was 1.48±0.73 (P-I) and 1.30±0.54 (P-II).
During P-I, 6.6% and during P-II, 5.5% of the drugs fell into "D/X" categories. In simulation
analysis, time for prescription encountering was significantly diminished in P-II compared to
P-I (3.3±2.3 vs. 2.0±0.8 min.). Besides, half of pharmacists met drug demand of simulated
pregnant patients with no prescription. Pharmacists' simulation-evoked performances did
usually not overlap with their statements on surveys. This was also identified between
physicians' prescribing performance and their responses on surveys. While physicians stated
that approximately 3% of drugs they prescribed carried "intermediate-high teratogenicity
risk", analysis of their prescriptions showed this percentage as high as 23.3%. While 66.2% of
patients stated to use drugs during pregnancy, 19.6% declared concerns about teratogenicity
of their drugs.
Conclusion: The prescribing patterns and informing pregnant patient habits of the physicians
and prescribed as well as non-prescribed drug dispensing patterns of the pharmacist show
important deficiencies in their knowledge, attitudes and behaviors in terms of RUM. These
findings underline necessity of education and counselling service interventions to disseminate
RUM in pregnancy in TRNC.
Key words: Physician, Pharmacist, Pregnancy, Teratogenicity, Prescription simulation