İstanbul'un mekânsal değişimi sürecinde osmanlı çeşmesinin değişimi ve İstanbul mekânı kullanıcılarının imgesindeki yeri
The change of Ottoman fountain in the space change of İstanbul and its place in the image of İstanbul space users
Yazar: MEHMET BUĞRA ÇAVDAR
Danışman: DOÇ. DR. ÖZHAN ERTEKİN
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Psikoloji = Psychology ; Sosyoloji = Sociology ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Görsel imge = Visual image ; Organizasyonel değişim =   ; Simge = Symbol ; Sosyal değişim =   ; Çevre algılama = Environment identification ; Çevresel algı = Environmental perception ; Çevresel değişim = Environmental change

Özet:
Tasarımcıların (mimarlar, plancılar, grafik tasarımcıları), grafik üretimi veya mekân üretimi esnasında zihinlerinde beliren ve fiziksel karşılığı bulunan birçok norm vardır. Şehir ve bölge planlaması öğrenim sürecinde mekânın, fiziksel, sosyal açıdan belirli ölçeklerde incelenmesiyle o mekânın gerçekliğini elde etmek amaçlanmaktadır. Bu gerçeklikler şehircilerin veri elde etme ve işleme yöntemleri ile algılanıp o mekân üzerinde analizler, mimarlıkta ise daha çok strüktürel yapıya odaklanmış analiz yöntemleri ile daha farklı gözle inceleme yapılmaktadır. Peyzaj mimarlarının ise ölçekleri ve odaklandıkları yön daha çok mekanın strüktürü ile şehir birleşim noktaları arasındadır. Yani aynı fakültede üç farklı fakat birbirine yakın meslek grubunun bile mekâna farklı gözle yaklaştığı gözlenmektedir. Daha farklı disiplinlerdeki kişiler ise daha da farklılaşmış bir algı ve norm yapısına sahip olacaktır. 
Diğer yandan Kevin Lynch'in yazdığı Kent İmgesi kitabında, mekân algısı, şehrin bölümlerinin ayrı ayrı kategoriler ile tanımlanması ve bunun bir yöntem ile insanlardan elde edilmesi konuları, bu çalışma ile örtüşmektedir. Bir imge ortaklaşması belirli bir grubun dışında da bir ortaklaşma ile anılabiliyorsa bu imge birçok grubun ortak imgesi haline gelebilmiş demektir. En başta bahsedildiği gibi bir norm olma özelliği altyapı, bina veya sanat yapıtı için geçerli olabilir. Örnek olarak Türkiye'de ticari alanlarda yol genişliği için verilen bir değer başka bir ülke veya şehirde çok fazla veya az olabilir. Tarihsel açıdan bakıldığında ise farklı dönemler için gerekli altyapı ihtiyacı (elektrik, su, kanalizasyon) farklılaşabilir. Bir evin 1970'lerde kullandığı elektrik miktarı ile şu andaki ihtiyaç aynı miktarda değildir. Oluşturulan normlar bir alışkanlık ve ilk kullanımın oluşturduğu bir hafızanın ortaklaşması şeklinde işlemektedir. Daha sonra bahsedilecek perceive ve cognitive algının mekanda oluşum süreçleri ile ilgili bir durumdur. 
Su altyapısı da aynı gelişim sürecini göstermiştir. Eski dönemde yani Osmanlı ve öncesi dönemde, kendini çeşme yapısı ve su sağlayıcı sistemler olarak gösteren bu altyapı, şehirsel yapı içerisinde çok önemli bir konumda yer almaktaydı. Çeşme yapısı her medeniyette, bir önceki medeniyetten izler taşımış, fakat kültüre ve ihtiyaçlara göre hızlı bir değişim yaşamıştır. Bu değişim, Osmanlı medeniyeti sürecinde, hem çeşmenin fiziki yapısında hem de konumunda olmuştur. Daha sonra ise Türkiye Cumhuriyeti döneminde bambaşka bir yapıya bürünmüş durumdadır. Osmanlı döneminde hayatın en kilit noktalardan birine yerleşmiş çeşmeler, şu anda sadece fiziki olarak yer işgal eden (fonksiyonel açıdan) bir yapıdır. Bu yapılar ile ilişkili anıları bulunan kişiler ile hiç etkileşmemiş kişiler arasında imgesel farklılıkların olması doğaldır.
Fiziki olarak bu yapılar ile etkileşen farklı grupların, eskide kalmış bu yapıyı günlük yaşamaları içerisinde, zihinsel mekânlarında nereye konumlandırdıklarını bulmak tezin ana amacıdır. Bu süreçte mekân kavramının değişimi anlatılmıştır. Daha sonraki bölümde ise algı - imge kuramlarının ve algı - imge konuları ile ilgili örneklerin sunumunun yapıldığı bir bölüm oluşturulmuştur. Çeşme su sisteminin oluşumu ve zaman içindeki değişimi, Osmanlıdaki fiziki ve yönetsel yapısı ve değişimi anlatılmıştır. Öne sürülen sürülen düşünceler farklı aşamalar ile seçilen ve iki faklı alanda yapılan derinlemesine mülakat aracılığı ile test edilmiştir. Sonuç olarak, şehrin değişen yapısı içinde çok farklı yapılar ile etkileşen birçok kişinin oluşturduğu algı içerisinde Osmanlı Çeşmesi ile ilgili derin imgeler oluşturmuş gruplar belirlenmiştir. Diğer yandan bu imge oluşum düzeninin, hafıza veya hatıralar ile ilgisi kurulmuş durumdadır. Hafıza ile bedensel hareketler arasında da derin bir ilişki bulunmaktadır.

Abstract:
There are many norms of designers (architects, planners, graphic designers) that appear in their minds during the production of graphic production or space. Considering the urban and region planning learning process, it's aimed to examine the spaces in terms of physical and social aspects and to obtain the reality of that space. But it has been analyzing these realities with the methods of obtaining and processing data of urbanists and analyzing them on that place. The architects were more interested in analyzing the structural structure with the analysis methods. The landscape architects' scales and the focus they focused on were more focused on the structure of the space and the city junction points. In other words, three different but close professional groups in the same faculty approached the place with a different eye. People with different disciplines may have a differentiated perception and norm structure.
On the other hand, in Kevin Lynch's book titled as Urban Image, the perception of space, the definition of the sections of the city with different categories and getting it from people with a method coincide with my thesis. If an image convergence can be defined by a commonality outside a certain group, this image has become a common image of many groups. As mentioned above, being a norm may be applicable for infrastructure, building or artwork. For example, road width, and a maximum value in the commercial field for Turkey may be too much or too little for Azerbaijan. Historically, the need for infrastructure (electricity, water, sewage) can be different for different periods. The amount of electricity used by a house in the 1970s is not the same. The established norms work as a combination of a habit and a memory of first use. It is a situation related to the formation processes of perceive and cognitive perception to be mentioned in the space.
Water infrastructure has shown the same development process. This infrastructure, which manifested itself as a fountain structure and water supply systems in the old period, in the Ottoman and pre-Ottoman periods, was in a very important position within the urban structure. The structure of the fountain carried traces from the previous civilization in every civilization, but experienced a rapid change according to the culture and needs. This change has been in both the physical structure and the position of the fountain during the Ottoman civilization process. Later the building has taken on a whole new era of the Republic of Turkey. Fountains settled in one of the most important points of life in the Ottoman period, is currently only physically occupying space (in terms of function).
The main objective of the thesis is to find out where different groups interacting physically with these structures and place this old structure in their daily lives in their mental spaces. In this process, the concept of space is explained. and then another section where perception - image theories and perception - image subjects were presented. The formation of the water system and its change over time, its physical and administrative structure in the Ottoman Empire are explained. The ideas put forward were tested through in-depth interviews in two different areas, selected at different stages. As a result, within the perception of many people interacting with different structures within the changing structure of the city, the groups that formed deep images related to this structure called Ottoman Fountain were determined. On the other hand, the formation of this image is related to memory or memories. There is also a deep relationship between memory and physical practice.