Görgü tanıklığında bellek performansını etkileyen faktörler
Factors affecting the performance of eyewitness memory
Yazar: NURDAN ULUSOY
Danışman: PROF. DR. AYŞE AYÇİÇEĞİ DİNN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Bellek = Memory ; Görgü tanıklığı = Eyewitness testimony ; Kaygı düzeyi = Anxiety level ; Kişilik özellikleri = Personality traits ; Sosyal uyum = Social adjustment ; Tanıklık = Testimony

Özet:
Bu çalışmada ilk olarak kaygı düzeyinin, kişilik özelliklerinin ve cinsiyetler arası farklılıkların görgü tanığının bellek performansına etkisi, katılımcılara ayrı oturumlarda sunulan sözde gerçek bir olay üzerinden araştırılmıştır.  Bu amaçla ilk aşamada 116 katılımcıya (93 kadın 23 erkek) kaygı düzeyi ve kişilik özelliklerini ölçen testler toplu şekilde verilmiştir.  Dışlama kriterlerine göre bu kişilerden 67'si araştırmanın ikinci aşamasına katılmak için uygun bulunmuş olup; ikinci aşamaya bu kişilerden 64'ü (48 kadın 16 erkek) katılmıştır. İkinci aşamada her oturumda  katılımcılara sözde gerçek bir olay sunulduktan sonra olayla ilgili bellek testi uygulanmıştır. Araştırmanın sonuçları, kaygı düzeyi ve belli kişilik özelliklerinin katılımcıların olaya dair bellek performansları ile anlamlı bir ilişkisinin olmadığını göstermiştir. Ayrıca kadın ve erkeklerin bellek performanslarının beklenen şekilde farklılaşmadığı görülmüştür.
Araştırmada ikinci olarak katılımcıların olaydaki kişiyi fotoğraftan teşhis ettikleri aşamada sosyal uyum kavramı çalışılmıştır. Bunun için her katılımcı ikinci aşamadaki oturumlara bir, üç veya beş işbirlikçi katılımcının yanında alınmış olup, sözde gerçek olaydaki kişinin fotoğraftan teşhis edildiği aşamada, işbirlikçiler her defasında aynı yanlış fotoğrafı seçerek gerçek katılımcı üzerinde sosyal bir etki oluşturmuşlardır. Araştırmanın sonucuna göre sosyal uyum davranışını sadece üç kişi göstermiş olup bu sayı yetersiz olduğundan uyum davranışının kaygı düzeyi, kişilik özellikleri ve bellek performansıyla ilişkisi analizlerle test edilememiştir. Araştırmanın ilginç bir bulgusu fotoğraftan yüz tanımada saçın önemli olmasıdır. Bu bulgu ve görgü tanıklığında bellek performansıyla sosyal uyum bağlamında elde edilen araştırmanın sonuçlarının hipotezleri desteklememesinin nedenleri, literatürdeki bulgular ışığında tartışılmıştır.


Anahtar Kelimeler: Görgü tanıklığı, bellek, sosyal uyum, kaygı düzeyi, kişilik özellikleri.

Abstract:
In this study, the effects of anxiety level, personality traits and gender related differences on eyewitness's memory is studied by giving each participant a live mock crime in separate sessions.  For this purpose, in the first phase, tests measuring anxiety level and personality traits are given to 116 participants (93 female 23 male) in a classroom.  According to the exclusion criteria, 67 of these participants were eligible for the second phase, in which 64 participants (48 female 16 male) attended. In the second phase, a memory test is given to the participants after the live mock crime in each session.  The study's results showed that anxiety level and personality traits do not have any correlation with event memory performance.  Furthermore, memory performance did not differ by gender, as expected.  
In the study, social conformity is studied in the phase when participants identify the actor from photographs. In each session there were 1, 3 or 5 confederates. In the identification phase, confederates chose the same wrong photo each time, in order to create a social impact on the real participant.  Only three participants showed social conformity.  This number is too small to test conformity's relationship with anxiety level, personality traits and memory performance.  An interesting finding is the importance of hair in face recognition. This finding and the reasons why the study's results do not support the hypotheses are discussed. 


Key Words: Eyewitness testimony, memory, social conformity,  anxiety level, personality traits.