Adolesan çocuklarda nutrisyonel anemi nedenleri
Causes of nutritional anemia in adolescent children
Yazar: EREN GÜZELOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. ŞEBNEM BENGOA
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases

Özet:
GİRİŞ VE AMAÇ: Anemi çocukluk döneminde en sık 6 ay–2 yaş ile adolesan dönemde görülmektedir. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre anemi özellikle gebelerde ve çocuklarda mortalite ve morbidite artışına yol açan yaygın bir halk sağlığı sorunudur. Adolesan yaş grubunda anemi en sık hızlı büyüme ve diyet ile yetersiz alım nedeni ile gelişmekte olup, beslenme ile ilişkili anemi toplumumuzda sık görülmektedir. Sosyoekonomik koşulların yarattığı problemler de buna katkıda bulunmaktadır. Çalışmamızda adolesan yaş grubunda nutrisyonel aneminin nedenlerini saptamayı amaçladık.
GEREÇ VE YÖNTEM: Retrospektif olarak yapılan araştırmaya, Dokuz Eylül Üniversitesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı polikliniklerine 01.01.2014 - 01.07.2015 tarihleri arasında başvuran ve 10-18 yaşları arasında nutrisyonel anemi tanısı alan 90 çocuk dahil edildi. Hasta bilgilerine hastane ve ilgili bölümlerin hasta dosyalarından ulaşıldı. Tüm olguların hastane ve bilim dalı arşiv dosyaları taranarak yaş, cinsiyet, boy, ağırlık, boya göre ağırlık (W/H) ölçümleri hasta veri kayıt formlarına kaydedildi. Ayrıca tanı sonrası olgulara eğitim durumu, anne ve babalarının eğitim durumu, semptomları ve muayene bulguları, vejeteryanlık öyküleri, kırmızı et, tavuk, balık, meyve, kuru baklagil, yumurta, yeşil yapraklı sebze gibi besinleri tüketim sıklığını içeren bir anket doldurtuldu. Anemi etiyolojisinde yer alan diğer sebepler (çay, kahve tüketimi, kronik hastalık ve ilaç kullanım öyküsü), kız çocuklarında adet kanaması öyküsü ve sosyoekonomik değerlendirme ile ilgili sorular da anket içerisinde hasta ve hasta yakınlarına yöneltildi. Veriler uygun istatistik testler kullanılarak değerlendirildi.
BULGULAR: Çalışmaya 10-18 yaşları arasında 90 olgu dahil edildi. Çalışmaya katılan olguların 87' sinde demir eksikliği anemisi, 3'ünde izole B12 vitamini eksikliğine bağlı anemi saptandı. İzole folat eksikliğine bağlı anemi tanısı alan olgu yoktu. Olguların en sık başvuru yakınmaları solukluk (%90), halsizlik (%85), dikkat eksikliği (%75,8) olup; fizik inceleme bulguları konjunktiva/avuç içi/tırnak yatağı solukluğu (%90), papiller atrofi (%27,8), taşikardi (%23,3) olarak saptandı. Demir eksikliği anemisi tanısı alan 27 olguda (%31) eş zamanlı B12 Vitamini eksikliği, 24 olguda (%27,5) folat eksikliği saptandı. Olguların %67'si(58 olgu) izole demir eksikliği anemisi tanısı almış olup, %33'ünde (29 olguda)  eş zamanlı B12 vitamini eksikliği ve/veya folat eksikliği saptandı. DEA tanısı alan 5 olguda (%6) eş zamanlı B12 Vitamini eksikliği ve folat eksikliği saptandı. Demir eksikliği anemisi tanısı alan hastaların laboratuvar incelemesinde ortalama değer ve değer aralığı sırasıyla; eritrosit sayısı 4,45±0,72 milyon (2,10-6,3 milyon), hemoglobin düzeyi 10,4±0,2 g/dL (4,8-12,9 g/dL), hematokrit düzeyi % 32,2±0,55 (% 16-40), OEH 72,5±1,1 fL (16-89 fL) RDW % 17,5±0,4 (%12,3–32,8), demir düzeyi 30,8±2,6 µg/dL (5-134 µg/dL), ferritin düzeyi 9,6 ± 1,4 ng/mL (1-88 ng/mL), transferrin saturasyonu % 7,9±0,73 (%1,4-40), serum demir bağlama kapasitesi 381,6±7,75 µg/dL (145-550 µg/dL), B12 vitamini düzeyi 289±31 pg/mL (25-1471 pg/mL), folat düzeyi 9,7±0,68 ng/mL (3,1-24,6 ng/mL), olarak saptandı. B12 eksikliği anemisi tanısı alan 3 olgunun laboratuvar incelenmesinde ortalama değer ve değer aralığı sırasıyla; eritrosit sayısı 2,97±0,2 milyon (2,1-3,5 milyon), hemoglobin 8,6±0,3 g/dL (7,4-10,9 g/dL), hematokrit %25±0,3 ( %21-30), OEH 100±0,3 fL (100–103 fL),  RDW % 18,5±0,03 (%15,8-22,5 ), B12 vitamini pg/ml 50±0,3 pg/mL (25-76 pg/mL) olarak saptandı. Hastaların demirden zengin gıdaları yeterli almadığı özellikle %91'inin kırmızı eti yetersiz aldığı saptandı. On dört olgu vejeteryan (%15,6) olduğunu belirtmiş olup, vejeteryanlık ile hemoglobin, transferrin, ferritin değerleri arasında anemi derinliği açısından yapılan analizde istatistiksel anlamlılık saptanmadı. Üç olgu ailesinde de vejeteryanlık olduğunu belirtti. Olguların %12,2'sine (11 olgu) anemi tanısı aldıktan sonra kan transfüzyonu yapıldı. Anne eğitim düzeyi değerlendirildiğinde; annelerin %62,2'sinin liseye kadar, %37,8' inin lise ve üzeri eğitim aldığı saptandı. Baba eğitim düzeyi değerlendirildiğinde,  babaların %47,7' sinin liseye kadar, %52,3'sinin lise ve üzeri eğitim aldığı saptandı. Olguların anne ve babalarının eğitim durumu anemi derinliği arasında anlamlı ilişki saptanmadı. Aylık ekonomik gelir ile hemoglobin ve demir parametreleri arasında anlamlı ilişki saptanmadı. Ancak olguların %75'i orta-kötü sosyoekonomik düzeye sahipti. Kızların adet süresi ile anemi derinliği arasında anlamlı ilişki saptanmadı. 
SONUÇLAR: Sonuç olarak adolesanlarda büyüme nedeniyle artan ihtiyaç, sosyoekonomik faktörler, uygun olmayan beslenme alışkanlıkları ve yanlış diyetler nedeniyle başta demir eksikliği anemisi olmak üzere nutrisyonel anemiler görülebilmektedir. Adolesanların izlemde mutlaka nutrisyonel anemi riski açısından değerlendirilmesi gerektiği ve koruyucu hekimlik uygulamalarına da yer verilmesi gerektiği düşünülmüştür.

Abstract:
INTRODUCTION: Anemia is most commonly seen in 6 months to 2 years of age and adolescence in childhood. According to World Health Organization data, anemia is a common public health problem which causes increasing mortality and morbidity in pregnant women and children especially. Anemia is developing mostly because of rapid growth and inadequate dietary intake in adolescent age group, nutrition-related anemia is common in our society. Problems caused by socio-economic conditions contributes this situation. Therefore, we aimed to determine the causes of nutritional anemia in adolescent age group in this clinical study.
MATERIAL AND METHOD: 90 children from applicants of Dokuz Eylul University Department of Child Health and Diseases clinic between 01.01.2014 - 01.07.2015, diagnosed nutritional anemia and age between 10-18 were included to the survey conducted retrospectively. Patient informations was reached by patient's files from the hospital and related departments. Hospital and science section archive files of all cases were scanned and measurements of gender, height, weight, weight for height (W/H) were recorded to patient data registration form. In addition, a questionnaire containing educational status, education level of parents, symptoms and physical examination, history of vegetarianism, red meat, poultry, fish, fruits, legumes, eggs, green leafy vegetables consumption frequency was filled out by cases after diagnosis. Questions related to other causes in the etiology of anemia (tea, coffee consumption, chronic illness and drug use history), menstruation in girls and socio-economic assessment were also asked to the patient and the relatives of the patient. Results were analyzed by using appropriate statistical tests.
RESULTS: 90 patients between 10-18 years of age were included in the study. Of the patients participating in the study, iron-deficiency anemia in 87 cases, isolated due to a lack of vitamin B12 anemia was detected in 3 cases, patients diagnosed with anemia due to folate deficiency were not detected. The most common symptoms of the patients were pallor (90%), fatigue (85%), lack of attention (75,8%); physical examination findings were determined as conjunctival/palm/nail beds pallor (90%), papillary atrophy (27,8%), tachycardia (23,3%). In iron-deficiency anemia diagnosed of 27 cases (31%) concurrent vitamin B12 deficiency, in 24 cases (27,5%) folate deficiency was found. 67% of the cases (58 cases) has received a diagnosis of isolated iron deficiency anemia, 33% (29 cases) of the cases, the lack of concurrent vitamin B12 and/or folate deficiency was found. In 5 cases (6%) of iron deficiency anemia diagnosed, concurrent vitamin B12 deficiency, folate deficiency was detected. In laboratory examinations of patients diagnosed iron deficiency anemia the average values and ranges are, respectively; RBC 4,45 ± 0,72 million (2,10-6,63 million), hemoglobin 10,4±0,2 g/dL (4,8-12,9 g/dL), hematocrit level %32,2±0,55 (%16-40), MCV 72,5±1,1 fL (16-89 fL) RDW %17,5±0,4 (%12,3-32,8), the iron level 30,8±2,6 µg/dL (5-134 µg/dL), ferritin level 9,6±1,4 ng/mL (1-88 ng/ml), transferrin saturation %7,9±0,73 (%1,4 -40), serum iron binding capacity 381,6 ± 7,75 µg/dL (145-550 µg/dL), vitamin B12 level 289± 31 pg/mL (25-1471 pg/mL), folate level 9,7±0,68 ng/mL (3,1-24,6 ng/mL) was detected. In laboratory examinations of three cases diagnosed B12 deficiency anemia, the average values and ranges are respectively; RBC 2,97±0,2 million (2,1-3,5 million), hemoglobin 8,6±0,3 g/dL (7,4-10,9 g/dL), hematocrit level  %25 ±0,3 (%21-30), MCV 100±0,3 fL (100-103 fL), RDW %18,5 ± 0,03 (%15,8-22,5), vitamin B12  level 50±0,3 pg/mL (25-76 pg/mL) was found. Patients received insufficient iron rich foods, particularly in red meat was found that 91% received inadequate. Fourteen patients has indicated that they are vegetarian (15,6%), there was was no statistical significance between vegetarianism and hemoglobin; transferrin and ferritin values in terms of the depth of anemia in the analysis. In all three cases, the family said that they  are vegetarian. 12,2% of the cases (11 cases), anemia was diagnosed after a blood transfusion. When mothers' education level is evaluated, it was detected that 62,2% of mothers had education until high school, 37,8% of mothers had high school and higher education level. When fathers' education level is evaluated, 47,7% of fathers had education until high school, 52,3% of fathers had high school and higher education level. Significant correlation was not detected between educational status of the parents' educational status and anemia depth. There was no significant correlation between hemoglobin, iron parameters and monthly income. However, 75% of patients have moderate-to-poor socio-economic status. There was no significant correlation between between girls in menstrual period and anemi depth.
RESULTS: Consequently, nutritional anemia especially iron deficiency anemia can be seen due to the growing needs of adolescent growth, socio-economic factors, inappropriate eating habits and wrong diet. In the follow-up, adolescents should be evaluated in terms of of nutritional anemia risk absolutely and preventive medicine should be given.