Selection of best route in forest products transpotation using GİS
Orman ürünleri transportunda en uygun güzergahın CBS ile belirlenmesi
Yazar: OKTAY BAKIRTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. TUĞRUL VAROL
Bartın Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Ülke nüfusunda meydana gelen artışa paralel olarak odun hammaddesine olan ihtiyaçta artmaktadır. Orman Genel Müdürlüğü tarafından yaklaşık olarak yıllık 21 milyon m3 (2010-2018 ortalaması) odun hammaddesi üretimi gerçekleştirilmektedir ki elde edilen gelirin büyük bir kısmını da bu bölümü oluşturmaktadır. Söz konusu bu üretim primer-sekonder transport çalışmaları ve orman depoları aracılığıyla tüketim merkezlerine iletilmektedir. Gerek primer gerekse sekonder taşımacılıkta kullanılan araçlar zaman içerisinde değişikliğe uğrasa da orman alanların işletmeye açılmasında yolların teknik özellikleri ile düzeni önemlidir. Dolayısıyla bir yandan en uygun işletme açama oranı yakalanmaya çalışılırken bir yandan da maliyetleri minimize edebilecek hem primer hem de sekonder transport için en uygun güzergâhların belirlenmesi gerekmektedir. Bartın OİM kapsamında orman ürünleri transportu için en uygun güzergâhların CBS aracılığıyla belirlenmesi çalışmanın amacını oluşturmaktadır. En uygun güzergâhın belirlenmesi çalışmasında ArcGIS versiyon 10.4.1 ve Access 2013 yazılımlarından faydalanılmıştır. Bu yazılımlarla ilk olarak orman yol ağı planı sayısallaştırılarak topolojik kontrolleri gerçekleştirilmiştir. İkinci aşamada Model Builder aracılığıyla primer ve sekonder transport için iki ayrı model oluşturulmuştur. Araç ve emval farklıklarının değişken olarak kullanılabilmesi amacıyla Network analizinden de faydalanılmıştır. Çalışma için Bartın OİM sınırlarında toplam 4183,79 km yol (orman yolu, köy yolu, karayolu, cadde ve sokaklar) sayısallaştırılmıştır. Nakliyat planlaması yapmak amacıyla da 582 175 km'lik yol ağı oluşturulmuştur. Geliştirilen model primer transport için kullanılacak olan yolların alternatiflerini net bir şekilde ortaya koyabilmektedir. Sekonder transport için oluşturulan modelin tek araç kullanıldığında maksimum faydanın sağlanabileceği güzergâhın tespit edebildiği belirlenmiştir. Maksimum fayda gözetildiğinden sekonder transport çalışmalarında Network analizinin araçların tam kapasite ya da çok az bir eksik ile çalıştığı güzergâhları tercih ettiği belirlenmiştir.

Abstract:
In parallel with the increase in the population of the country, the need for wood raw material increases. Approximately 21 million m3 (2010-2018 average) of wood raw material is produced annually by the General Directorate of Forestry, which constitutes a large part of the income. This production is conveyed to consumption centers through primary-secondary transport works and forest depots. Although the vehicles used in both primary and secondary transportation have changed over time, the technical characteristics and layout of the roads are important in opening forest areas to operation. Therefore, it is necessary to determine the most suitable routes for both primary and secondary transport which can minimize the costs while trying to catch the most suitable opening rate. The purpose of this study is to determine the most suitable routes for forest products transfer by means of Geographic Information Systems within the scope of Bartın Forest Operation Directorate. ArcGIS and Access software were used to determine the most suitable route. With these software's, first the forest road network plan was digitized, and topological controls were performed. In the second stage, two different models for primary and secondary transport were created by means of Model Builder. Network analysis was also used in order to use the tools and assets differences as variables. A total of 4183, 79 km of roads (forest roads, village roads, highways, streets) were digitized for the study. 582 175 km of road network has been established for transportation planning. The developed model can clearly illustrate the alternatives of the roads to be used for primary transport. It was determined that the model created for secondary transport can determine the route where maximum benefit can be achieved when single vehicle is used. Since maximum benefit is taken into consideration, it is determined that in the secondary transport studies, the Network analysis prefers the routes where the vehicles are operating with little or no capacity.