Transpirasyon etkinliğinin makarnalık buğdayda (Triticum turgidum L. var. durum) kuraklık ve verimle ilişkilerinin belirlenmesi
Determination of transpiration efficiency effects on drought and yield relationships at durum wheat (Triticum turgidum L.var. durum)
Yazar: MUHAMMET ÖNER
Danışman: PROF. DR. MEHMET YILDIRIM
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Durum buğdayı =   ; Sıcaklık stresi = Temperature stress ; Tane verimi = Grain yield

Özet:
Bu araştırma, Dicle Üniversitesi Ziraat Fakültesi yarı kontrollü sera koşullarında yetiştirilen  erkenci ve geççi makarnalık buğday genotiplerinin kuraklık stresine tepkisini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Araştırmada kurak ve sıcaklık stresi şartlarında transpirasyon özelliklerinin ölçümü için buhar basıncı farkı ve kurağa maruz bırakma yöntemleri kullanılmıştır. Kademeli olarak arttırılan kuraklık stresinde çeşitlerin transpirasyonunu kısıtlamaya başladıkları Toprakta Transpire Edilebilir Su Miktarı (TTSM) ve normalize edilmiş transpirasyon hızı (NTH) değerleri yönünden en yüksek transpirasyon hızının kırılmaya başladığı eşik değeri erkenci grupta Tbt16-9 (0.34) genotipinin, geççi grupta ise Kunduru 1149 (0.32) genotipinde elde edilmiştir. En yüksek TTSM değerine sahip olan Tbt16-9 ve Kunduru 1149 genotipleri, su stresi koşullarında toprak suyunu muhafaza etme yeteneği yönünden öne çıkmıştır. Buhar Basıncı Farkı (BBF), denemesinde BBF değeri arttıkça transpirasyon değerlerininde arttığı belirlenmiştir. Genotiplerin toprak suyunun kısıtlı olmadığı koşullarda yüksek BBF'de yüksek transpirasyon yapmaları kendilerini soğutmaları açısından avantaj sağlamaktadır. Artan BBF'de iklim odası ölçümlerinde erkenci grupta Svevo çeşidinin (10.46 g saat), sera ölçümlerinde Bağacak çeşidinin (11.58 g saat), geççi grupta ise hem iklim odası hemde sera ölçümlerinde Kunduru 1149 (5.41-8.47 g saat) genotipinin daha fazla transpirasyon yaptığı bulunmuştur. Stres ölçümü değerleri dışında oluşturulan denemede verim ve verim unsurları yönünden Fırat-93 ile Hacımestan çeşitlerinin öne çıkan çeşitler olduğu bulunmuştur. TTSM ve BBF denemesinden elde edilen erken kırılma transpirasyon verilerine göre Çeşit-1252 ve Tbt16-9 çeşitlerinin diğer çeşitlere oranla kuraklığa dayanımlarının daha iyi olduğu söylenebilir.

Abstract:
This study was carried out to determine the response of drought stress for early and late flowering wheats in which grow genotypes in semi controlled greenhouse of Dicle Ünivesity Agricultural Faculty, Diyarbakır, Turkey. In this study, the methods of exposing dry down and vapour pressure difference (VPD) methods were used to measure transpiration related traite. An additional group of the genotypes was performed to measure the yield of all the genotypes. The transpiration breaking point which determined by FTSW and NTR values estimated under increasing drouht stress. The highest transpiration breaking point was obtained at Tbt16-9 and Kunduru 1149 genotype  For that, these genotypes saved more water in the soil under the stress conditions. Transpiration from the plants increased as long as VPD increased. The elevated transpiration of the genotypes in raising BBF conditions where soil water is not restricted is advantageous for cooling themselves. The highest transpiration in rising BBF was optained the Svevo and Bağacak of early flowering genotypes under greenhouse and controlled condition, while late flowering of Kunduru 1149 had highest transpiration rates at both conditions. Fırat-93 and Hacımestan were the best performing genotypes at the normal conditions. It could be stated that the genotypes of Çeşit-1252 and Tbt16-9 were more resistant to drought considening FTSW and VPD.