Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunda vestibüler bulguların ve vestibüler rehabilitasyonun etkinliğinin araştırılması
Investigation of vestibular findings and the effectiveness of vestibular rehabilitation in attention deficit and hyperactivity disorder
Yazar: SERPİL HÜLYA ÇAPAR
Danışman: YRD. DOÇ. DR. EYYUP KARA
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Odyoloji Ana Bilim Dalı / Odyoloji ve Konuşma Bozuklukları Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Kulak Burun ve Boğaz = Otorhinolaryngology (Ear-Nose-Throat)
Dizin: Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Postural denge = Postural balance ; Stroop Testi TBAG Formu = Stroop Test TBAG Form

Özet:
Amaç: Çalışmamızın amacı, DEHB olan çocukların vestibüler sistem ve denge becerini değerlendirmek ve  Sanal Gerçeklik ile Vestibüler Rehabilitasyon'un bu çocuklarda denge becerisi ve DEHB üzerine etkisini araştırmaktır.
Yöntem: Çalışmamıza, 7-13 yaş (9,37±1,40 yıl) aralığında 16 DEHB ve 7-13 yaş (10,43±1,63 yıl) aralığında 16 sağlıklı çocuk katılmıştır. DEHB olan çocuklar ile sağlıklı yaşıtlarının denge becerilerinin karşılaştırılmak üzere Duyu Organizasyon Testi (DOT), Adaptasyon Testi (ADT) ve Denge Kararlılık Sınırları Testi (DKST) uygulanmıştır. DEHB olan çocuklara haftada 2 gün 30'ar dakikalık toplam 6 seans Sanal Gerçeklik ile Vestibüler Rehabilitasyon  uygulanmıştır. Sanal Gerçeklik ile Vestibüler Rehabilitasyonun denge becerilerine etkisinin değerlendirilmesi için DOT, ADT ve DKST, bilişsel beceri, yürütücü işlev ve DEHB üzerine etkisinin değerlendirilmesi için Conners Anne Baba Derecelendirme Ölçeği-Kısa Formu (CADO-YK), Çocukluk Dönemi Yürütücü İşlev Envanteri Ebeveyn Formu (ÇDYIE) ve Stroop Testi TBAG  rehabilitasyon öncesinde ve sonrasında uygulanmıştır.
Bulgular: DEHB olan çocukların sağlıklılara göre DOT'de VIS (p=0,002), VEST (p<0,001), COMP (p<0,001)  skorları sağlıklı yaşıtlarına göre düşük, DKST'de RT (p=0,042) skoru yüksek, MVL (p<0,001), EPE (p<0,001), MXE (p<0,001) ve DCL (p<0,001) skorları daha düşük bulunmuştur.  DEHB olan çocukların rehabilitasyon sonrası dönemde, öncesi döneme göre DOT'de VIS (p=0,023), VEST (p<0,001), COMP (p<0,001) skorları daha yüksek, ADT'de parmak ucu aşağıda (p=0,004) ve parmak ucu yukarıda (p<0,001) skorları daha düşük, DKST'de RT (p=0,011) skoru daha düşük, EPE (p=0,013), MXE (p<0,001) ve  DCL (p=0,008) skorları daha yüksek bulunmuştur. Rehabilitasyon sonrası dönemde, öncesi döneme göre CADO-YK'de Karşıt Gelme (p=0,004), Bilişsel Problemler/Dikkatsizlik (p=0,014), Hiperaktivite (p=0,005), DEHB indeksi (p=0,002), ÇDYIE'de Çalışan Bellek (p=0,018) skoru daha düşük bulunmuştur.
Sonuç: Çalışmamız, DEHB olan çocukların, sağlıklı yaşıtlarına göre postural kontrollerinin daha kötü olduğunu ve Sanal Gerçeklik Uygulamaları ile Vestibüler Rehabilitasyonun, hem postural kontrol hem de bilişsel beceri, yürütücü işlev ve DEHB üzerine etkisi bulunduğunu göstermektedir.

Abstract:
Purpose: The aim of this study is to evaluate the vestibular system and balance skills of children with attention deficit / hyperactivity disorder (ADHD) and to investigate the effect of Vestibular Rehabilitation with Virtual Reality on balance skills and ADHD in these children.
Methods: 16 children with ADHD aged between 7-13 (9,37±1,40 years) and 16 healthy age-matched children (10,43±1,63 years) were included in the study. Sensory Organization Test (SOT), Adaptation Test (ADT) and Limits of Stability Test (LOS) were performed to compare balance skills of children with ADHD and age-matched control group. The subjects in the ADHD group underwent a total of 6 vestibular rehabilitation sessions with virtual reality, two days per week and 30 minutes per session. To evaluate the effect of vestibular rehabilitation on balance skills SOT, ADT and LOS tests; to evaluate the effects of the rehabilitation on cognitive skills, executive function and ADHD Conners' Parent Rating Scale (CPRS-R), Childhood Executive Function Inventory (CHEXI) and Stroop Test TBAG were performed prior and after the vestibular rehabilitation program.
Results: Subjects with ADHD had lower VIS (p=0,002), VEST (p<0,001), COMP (p<0,001) scores in SOT; lower MVL (p<0,001), EPE (p<0,001), MXE (p<0,001) ve DCL (p<0,001) and higher RT (p=0,042) scores in LOS tests compared to control group. In the post-rehabilitation period, subjects with ADHD had higher VIS (p=0.023), VEST (p<0.001) and COMP (p<0.001) scores in SOT; lower toes up (p<0,001) and toes down (p=0,004) scores in ADT; higher EPE (p=0,013), MXE (p<0,001), DCL (p=0,008) and lower RT (p=0,011) scores in LOS. Compared to pre-rehabilitation period opposition (p=0,004), cognitive problems/inattention (p=0,014), hyperactivity (p=0,005), ADHD index (p=0,002) scores in CPRS-R and working memory scores in CHEXI (p=0,018) were lower in  the post-rehabilitation period.
Conclusion: Our study shows that children with ADHD have poorer postural control than their healthy peers and that vestibular rehabilitation with virtual reality applications have a positive effect on postural control, cognitive skills, executive function and ADHD.