Tarihi kent dokusunda yeni yapının değerlendirilmesi: Erzurum Arkeoloji Müzesi örneği
Evaluation of the new building in the historical city texture: Case of Erzurum Archeology Museum
Yazar: ELİF TAŞDAN
Danışman: DOÇ. DR. NESLİHAN KULÖZÜ UZUNBOY
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Arkeoloji müzeleri = Archeological museums ; Erzurum = Erzurum ; Kentsel koruma = Urban conservation ; Tarihi koruma = Historic preservation ; Tarihi çevre = Historical environment

Özet:
Amaç: Çalışmanın amacı, tarihi çevrede yeni yapı yapma konusunda geliştirilmiş kriterlerin mimari ürünü ne ölçüde yönlendirdiği ve yeni yapının tarihi çevreye etkisinin Erzurum Arkeoloji Müzesi örneğinde konuyla ilgili uzmanların (mimar, şehir plancı, peyzaj mimarı, sanat tarihçi) perspektifinden ortaya konulmasıdır.
Yöntem: Çalışma literatür taraması, verilerin toplanması, verilerin analizi, araştırma bulguları ve sonuçlar olmak üzere beş aşamadan oluşmaktadır. Öncelikle literatür taraması yapılarak ilgili kaynaklardaki tarihi çevrede yeni yapı yapma konusunda geliştirilmiş kriterler çalışma kapsamında 6 başlık altında kategorize edilmiştir. Kategorize edilen kriterlerden hareketle veri toplama aracı olarak 5'li Likert tipi ölçeğe dayalı anket hazırlanmış ve uygulanmıştır. Elde edilen veriler SPSS 22.0 paket programında basit ve kompleks analiz teknikleri kullanılarak analiz edilmiş ve araştırma bulguları ortaya konulmuştur. Sonuç olarak elde edilen bulgular değerlendirilmiş ve önerilerde bulunulmuştur. 
Bulgular: Çalışma kapsamında 12 başlık altında toplanan sorular Erzurum'da yaşayan 97 uzman tarafından cevaplandırılmıştır. İlk 6 başlıkta cinsiyet, yaş, meslek, uzmanlık düzeyi, benimsenen yaklaşım ve yapıyı görme durumlarına ilişkin sorular; sonraki 6 başlıkta ise çalışma kapsamında belirlenmiş kriterlere yönelik sorular değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamında toplanan nitel verinin korelasyon, regresyon ve ayırma analizi teknikleriyle analiz edilmesi sonucunda çalışmanın bulgularına ulaşılmıştır.    
Sonuç: Araştırma bulgularına dayanarak, çalışmanın sonucunda tarihi çevrede yeni yapı konusunda geliştirilmiş kriterlerin Erzurum Arkeoloji Müzesi'nde düşük ölçüde yönlendirici olduğu, yapının bulunduğu tarihi çevrede ayırt edilebilirliğinin yüksek olduğu ve bununla birlikte yer aldığı tarihi çevredeki tarihi yapılar içinde egemen bir yapı konumunda olduğu ile tarihi çevrenin silüetini olumsuz etkilediği sonuçlarına ulaşılmıştır.     

Anahtar Kelimeler: Tarihi çevre, tarihi dokuda yeni yapı, koruma, tasarım kriterleri

Abstract:
Purpose: The purpose of the study is to reveal the extent to which the criteria developed for new buildings in the historical environment direct the architectural product and the effect of the new building on the historical environment from the perspective of experts (architect, city planner, landscape architect, art historian) in the case of Erzurum Archeology Museum. 
Method: The study consists of five stages: literature review, data collection, data analysis, research findings and results. First of all, by making a literature review, the criteria developed for constructing new buildings in the historical environment in various related sources were categorized under 6 headings within the scope of the study. Based on the categorized criteria, "5-point Likert type scale" was used as a data collection tool. The data obtained were analyzed in SPSS 22.0 package program using basic and complex analsesig techniques and the research findings were revealed. As a result, the obtained findings were evaluated and recommedations were developed.
Findings: The questions collected under 12 titles within the scope of the study were answered by 97 experts living in Erzurum, and in the first 6 titles, questions about gender, age, profession, level of expertise, expert's approach and seeing the structure; in the remaining 6 titles, questions regarding the criteria were evaluated. As a result of the analysis of the qualitative data collected within the scope of the research with correlation, regression and discriminant analysis techniques, the findings of the study were reached.
Results: Based on the research findings, the criteria developed for the new building in the historical environment were found to be low-directed in the case of Erzurum Archeology Museum. It has been concluded that the structure has a high level of distinguishability in the historical environment where it is located. Additionally as the case structure, Erzurum Archeology Museum is revealed as a dominant structure among the historical structures in the historical environment in which it is located, and that it adversely affects the silhouette of the additional historical environment.

Keywords: Historical environment, new building in historical texture, conservation, design criteria