İsmail Fenni Ertuğrul'un kelam ilmine katkıları
Ismail Fenni Ertugruls contributions to the science of islamic theology
Yazar: ABDULLAH YİĞİT
Danışman: DOÇ. DR. AHMET ÇELİK
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Ertuğrul, İsmail Fenni = Ertuğrul, İsmail Fenni ; Kelam = Islamic theology ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; İslamiyet = Islam

Özet:
Yen-i İlmi Kelam çerçevesinde yenilik hareketlerinin ortaya çıktığı 19. ve 20. yüzyıl başlarını kapsayan dönem Kelam ilmi açısından oldukça önemlidir. Bu döneme şahit olmuş mütekellimler ve dönemin hususiyetleri Yeni İlm-i Kelam dönemine ışık tutmaktadır. Biz de bu amaçla çalışmamızda İsmail Fenni Ertuğrul'u ve Kelam ilmine katkılarını konu edindik. İsmail Fenni, 1855 yılında dünyaya gelmiştir. Sırasıyla Sıbyan mektebi ve Rüşdiye de eğitim görmüştür. Arapça, İngilizce ve Fransızca öğrenmiş, devletin çeşitli kademelerinde görev almıştır. 1911 yılında emekli olmuş ve ömrünün kalan kısmını ilme adamıştır. 1946 yılında vefat etmiştir.
İsmail Fenni, Batı dünyasının fikirlerine yönelik kelamı da ilgilendiren alanlarda eserler kaleme almıştır. Allah'ın varlığı, materyalizm ve pozitivizme eleştiriler, ruh konusu, vahdet-i vücud, ahlak düşüncesi ve Dozy'nin İslam dünyasına eleştirilerine cevaplar bunlardan en önemlileridir. İsmail Fenni, yaşadığı dönem  içerisinde Batılı akımların toplumu etkilemesini kendisine dert edinmiş ve bu yönde eserler kaleme almış bir isimdir. Batılı akımlara karşı şüphe ile yaklaşılması ve iyi araştırılması gerektiğini vurgular. Fikirlerini belirtirken İslam alimlerinin görüşlerinden istifade eder. Ruhun bedenden ayrı ve ölümsüz olduğunu, bedenin ölümünden sonra bedenden ayrılacağını ve berzah aleminde yeniden dirilişe kadar bekleyeceğini, vahdet-i vücud'u tasavvuf ehlinin anladığı şekilde anlamak gerektiğini aksi takdirde batıl düşünce panteizm ile karıştırılacağını belirtir. İslam dini ve ahlak sisteminin geçerli olduğu zaman gerçek huzurun olacağını ifade eder. Kitâb-ı İzâle-i Şükûk eserinde Dozy'nin kaleme aldığı ve içerisinde İslam dini ve peygamberi başta olmak üzere birçok mesnetsiz ithamlarına karşı gerekli açıklamaları delilleriyle sunar.

Abstract:
The period covering the 19th and early 20th centuries, in which innovation movements emerged within the scope of New Science Kalam, is curicial for the science of Kalam. The mutakallims who witnessed this period and the pioneers of the period have shed light on the New Science of Kalam period. To this end, we discussed Ismail Fenni Ertugrul and his contributions to the science of Kalam in this study. Ismail Fenni was born in 1855. He studied at Ottoman elementary school and Ottoman  junior high school respectively. He learned Arabic, English and French and worked on various duties of the government. He retired in 1911 and devoted the rest of his life to science. He died in 1946.
Ismail Fenni has written works in the fields that are also related to Kalam regarding the ideas of the Western world. The existence of God, criticisms of materialism and positivism, the subject of spirit, unity of existence, the idea of morality, and answers to Dozy's criticisms of the Islamic world are the most important ones. Ismail Fenni is a name who has occupied himself with the influence of Western movements on society during his lifetime and has written works in this direction. He underlines that western movements should be approached with suspicion and investigated well. While expressing his ideas, he benefits from the views of Islamic scholars. He states that the soul is separate from the body and is immortal, that it will leave the body after the death and that it will wait until the resurrection in the intermediate realm, and that it is necessary to understand the unity of the body as the people of mysticism understand, otherwise supersititious idea will be confused with pantheism. It expresses that when the Islamic religion and moral system is valid, there will be real peace. In his book Kitâb-ı İzâle-i Şükûk, he presents the necessary explanations with evidence against many baseless accusations written by Dozy, especially the religion of Islam and its prophet.