Volatilite endeksleri ve Türkiye için bir volatilite endeksi önerisi
Volatility indexs and a volatility index recommendation for Turkiye
Yazar: MURAT GÖBEKOĞLU
Danışman: PROF. DR. SAİM KILIÇ
Altınbaş Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Piyasanın volatilite düzeyini ölçmek, finansal kurumlar ve yatırımcılar için risk yönetimi, fiyatlandırma, karar verme ve portföy yönetimi açısından oldukça önemlidir. Piyasanın volatilite düzeyini ölçmek adına standart sayısal bir ölçü ortaya koymak, muhtemel fiyat değişimlerini ve farklı pazarlara, menkul kıymetlere ve sektörlere ilişkin risklerin karşılaştırılmasını kolaylaştırmaktadır. VIX endeksi, türev ürünler aracılığıyla, oynaklığın, ticarete konu bir değer olarak kullanılmasını sağlamıştır. VIX, piyasalardaki risk düzeyini ölçerek yatırımcılara ve finansal kurumlara bilgi verirken piyasa trendlerini belirlemek için de kullanılmaktadır. Portföylerdeki varlıkların volatilitesi izlenerek, riskler yönetilebilmektedir. VIX, genellikle sistematik riskin bir göstergesi olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle, finansal kurumlar, sistematik riski yönetmek için VIX'i kullanmaktadırlar. Ayrıca VIX opsiyonların fiyatlandırılmasında da kullanılmaktadır. VIX'in yüksek olması, opsiyon fiyatlarının artmasıyla sonuçlanabilmektedir.
Bu doğrultuda çalışmada Türkiye için TRVIX olarak adlandırılan bir volatilite endeksinin hesaplanması amaçlanmıştır. Ayrıca çalışma kapsamında Türkiye piyasası için hesaplanacak volatilite endeksi ile CBOE tarafından hesaplanan VIX endeksi kıyaslanarak, VIX'in TRVIX ile ilişkisi incelenmiştir. Böylece küresel risklerin Türkiye geçerliliği test edilerek, küresel endeks hesaplamalarının Türkiye piyasasına olan etkisi de ortaya konulmuştur. Çalışmadan elde edilen bulgular doğrultusunda, 2019-2021 dönemi için genel olarak VIX'in XU30 üzerinde anlamlı bir etkiye sahip olmadığı, TRVIX'in ise anlamlı bir etkiye sahip olduğu belirlenmiştir. Bu nedenle TRVIX değerinin, bu dönemde etkin bir endeks olduğuna karar verilmiştir.
 Ayrıca TRVIX ile VIX arasında korelasyon analizi yapılarak, söz konusu iki endeks arasındaki ilişki ortaya konulmuştur. Bulgulara göre bu iki endeks arasında hiçbir dönemde tam bir ilişki tespit edilememiştir. Elde edilen sonuçlara göre TRVIX'in CBOE tarafından hesaplanan VIX değerinden dönemsel olarak farklılaştığı tespit edilmiştir. Bu durum Türkiye'nin iç dinamiklerinin küresel anlamda "dönemsel" olarak farklılaştığını göstermektedir. Çalışma kapsamında gerçekleştirilen nedensellik analizi sonuçlarına göre çalışmayı kapsayan dönemler içinde, genellikle çift yönlü nedenselliğin ortaya çıktığını göstermekle birlikte, ekonominin göreli olarak daha durgun olduğu dönemlerde yalnızca XU30'un TRVIX'in nedeni olduğu, diğer dönemlerde ise TRVIX'in XU30'un nedeni olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Measuring the volatility level of the market is very important for financial institutions and investors in terms of risk management, pricing, decision-making, and portfolio management. Introducing a standard numerical measure to measure the market's volatility level facilitates the comparison of possible price changes and risks related to different markets, securities, and sectors. The VIX index enabled volatility as a tradable value through derivatives. VIX is also used to determine market trends while informing investors and financial institutions by measuring the level of risk in the markets. Risks can be managed by monitoring the volatility of the assets in their portfolios. VIX is generally accepted as an indicator of systematic risk. Therefore, financial institutions use VIX to manage systematic risk. It is also used in pricing VIX options. A high VIX may result in higher prices of options.
Accordingly, this study it is aimed to calculate a volatility index called TRVIX for Turkey. In addition, within the scope of the study, the volatility index to be calculated for the Turkish market was compared with the VIX value calculated by the CBOE, and the relationship between VIX and TRVIX was examined. In this context, the validity of global risks for Turkey and the effect of global index calculations on the Turkish market has been determined. The results obtained within the scope of the study revealed that VIX did not have a significant effect on XU30 in general for the 2019-2021 period, while TRVIX had a significant effect. For this reason, it was decided that the TRVIX value was an effective index in this period.
Correlation analysis was performed between TRVIX and VIX, revealing the relationship between these two indices. However, a complete relationship between these two indices could only be determined in a period. The results show that TRVIX differs periodically from the VIX calculated by the CBOE. This situation shows that Turkey's internal dynamics differ periodically globally. Although the results of the causality analysis carried out within the scope of the study show that, generally, bidirectional causality occurs within the periods covering the study, it has been concluded that only XU30 is the cause of TRVIX in periods when the economy is relatively stagnant. TRVIX is the cause of XU30 in other periods.