Akkad dönemi ve sonrası ince seramiğinin Salat Tepe kazıları ışığında değerlendirilmesi
Evaluation of fine ceramics with Salattepe excavations in Akkad period and after
Yazar: AYDIN EMANET
Danışman: PROF. DR. A. TUBA ÖKSE
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı / Arkeoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Arkeoloji = Archeology
Dizin: Akad = Akadian ; Arkeolojik alanlar = Archeological areas ; Arkeolojik eserler = Archaeological materials ; Arkeolojik kazılar = Archaeological excavations ; Mezopotamya = Mesopotamia ; Salat Tepe = Salat Tepe ; Seramik sanatı = Ceramic art ; Seramikler = Ceramics ; Yukarı Mezopotamya = Upper Mesopotamia

Özet:
Mezopotamya tarih boyunca birçok farklı kavmin bir arada yaşadığı bir bölge olmuştur. Fırat ve Dicle'nin topraklara kattığı bereket sayesinde çevre coğrafyalardan sürekli göçler alarak kültürel gelişimlere neden olmuştur. Tarımın başlaması, yazının icadı, teknolojik gelişmeler kültürel gelişimi hızlandırıp devletleşme yolunu açmış, bu süreç hızla işleyip bir süre sonra devletlerarası siyasi çekişmelere neden olmuştur.

Kuzey Mezopotamya'nın ılıman iklimi, Anadolu ve diğer kuzey kültürleri ile arasında köprü görevi görmesi, merkezi bir konumda olması bölgenin her zaman önemini korumasını sağlamıştır. Öyle ki bu bölgeye birçok kral tarafından seferler düzenlenip kontrol altına alınmak istenmiştir. Akkad döneminde Sargon'un Subartu ülkesine düzenlediği seferler, Naram-Sin'in Yukarı Dicle'yi fethi, daha sonraki dönemlerde Assur Krallığı'nın Anadolu ile yaptığı ticari faaliyetler bu bölgenin ne denli önemli olduğunu göstermektedir.

Yapılan kazılarda ETÇ III döneminde Yukarı Dicle Havzasında yerleşim sayısında belirlenemeyen bir nedenle büyük düşüşler yaşandığı, birçok yerleşimin terk edildiği, buna karşın Orta Fırat ve Habur Havzalarında yerleşimlerin geliştiği, büyük surlu kentlerin oluştuğu belirlenmiştir. Yukarı Dicle Havzasında ETÇ IV evresinde Akkad egemenliği ile birlikte yerleşimler artmış, buna karşın, ETÇ II evresinde görülen seramik kültürünün tamamen değiştiği anlaşılmıştır. Bölgede ortaya çıkan yeni seramik kültürünün Yukarı Habur Havzası ile bağlantılı olduğu, Akkad dönemi sonrasında da üretimine devam edildiği belirlenmiştir.

Bu çalışmada, bölgede değişen bu seramik geleneğinin Akkad döneminde ve sonrasındaki durumu Yukarı Dicle Havzasında kazıları yapılmış Başta Salat Tepe olmak üzere diğer havzalardaki yerleşimlerde ele geçen buluntular kapsamında değerlendirilmeye çalışılacaktır.

Anahtar Sözcükler: Yukarı Dicle Havzası, Kuzey Mezopotamya, Akkad Dönemi, Seramik

Abstract:
Several different ethnic groups lived together in Mesopotamia throughout ages. The region, proliferated by the Euphrates and Tigris rivers was so attractive that always new groups migrated. The emergence of agriculture set forward the invention of script and technological development that leads the urbanisation and state processes.
 
Thereafter, political conflicts between these states drew the historical course. The mild climate and strategic location of Northern Mesopotamia between the southern plains and Anatolia as well as other northern regions lead to a continuous importance; several emperors held campaigns in order to control the region. The campaigns of the Akkadian Emperor Sargon to the land of Subartu, and the conquest of the Upper Tigris region by Naramsin demonstrate the importance of the region. Following this era, the Early Assyrian Trade routes to Anatolia crossed through the region.

The excavations carried out in the Upper Tigris region brought out a hiatus during the EBA III; the reasons of the rapid decline in settlement system are still unknown. On the other hand, the settlements in the Middle Euphrates and the Habur regions grew, and fortified settlements appeared. During the Akkadian sovereignty during the EBA IV, the settlements increases rapidly in the Upper Tigris region; however, the material culture of the EBA II has been entirely changed. The new pottery appearing in the region has strong ties with the Upper Habur region, and continued into the post-Akkadian period.

In this study, it is tried to be evaluated within the scope of the finds obtained in the settlements in other basins, especially Salat Tepe, which has been excavated in the Upper Tigris Basin during and after the Akkadian period.

Key Words: Upper Tigris Basin, North Mesopotamia, Akkadian Period, Ceramic