Türkiye'de dağılım gösteren kerevit (pontastacus leptodactylus eschscholtz, 1823) populasyonlarında genetik çeşitliliğin mikrosatellit belirteçler kullanılarak belirlenmesi
Determination of genetic diversity in Turkish crayfish (pontastacus leptodactylus eschscholtz, 1823) populations using microsatellite markers
Yazar: TUBA DALAR
Danışman: PROF. DR. SÜLEYMAN AKHAN
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Su Ürünleri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Su Ürünleri = Aquatic Products
Dizin: Moleküler genetik = Molecular genetic

Özet:
Türkiye'de doğal olarak dağılım gösteren iki farklı kerevit türü bulunmaktadır. Bunlardan taş kereviti (Astropotamobius terrentium) Trakya Bölgesinde, dar pençeli kerevit veya Türk kereviti (Pontastacus leptodactylus) tüm Türkiye'de dağılım göstermektedir. Türkiye'de ilk defa 1984 yılında görülen kerevit vebası sonucu stoklar dramatik olarak etkilenmiş ve birçok doğal stok bu hastalık nedeniyle yok olma tehdidi ile karşı karşıya kalmıştır. Halen risk altındaki bu tür ve stokların korunmasına yönelik, yeni stratejilerin belirlenebilmesi için mevcut populasyonların genetik yapısının ortaya konması oldukça önemlidir. Bu nedenle bu tez çalışması ile Türkiye sularında dağılım gösteren bazı kerevit populasyonlarında populasyon içi ve populasyonlar arası genetik varyasyon parametrelerinin bulunması ve genetik bilgi edinilmesi amaçlanmıştır. 
Çalışma kapsamında, Türkiye'yi coğrafi olarak temsil eden 11 önemli kerevit populasyonundan toplam 220 kerevit örneği, 10 mikrosatellit belirteç kullanılarak genotiplendirilmiştir. Çalışılan 10 mikrosatellit lokus için toplam 172 allel elde edilmiş ve lokuslara göre allel sayısı 4 ile 44 arasında değişmiştir. Çalışılan tüm populasyonlardan elde edilen sonuçlar, gözlenen heterozigotluğun 0.046-0.854 arasında ve beklenen heterozigotluğun 0.054-0.901 arasında değiştiğini göstermiştir. Gen akışı (Nm) değeri 0.839 olarak hesaplanmıştır. Toplam genetik çeşitliliğin %21.96'sının populasyonlar arasındaki farklılıklardan, %22.83'ünün populasyon içindeki bireylerden ve %55.21'inin de tüm bireyler arasındaki farklılıklardan kaynaklandığı tespit edilmiştir. İncelenen populasyonların genetik yapısı göz önüne alındığında, Çıldır Gölü ve Bafra Balık Gölleri dışındaki tüm populasyonlar arasında gen akışı olduğu belirlenmiştir.
Türkiye'deki dar pençeli kerevit populasyonlarının genetik yapısı ilk kez bu tez çalışması ile SSR belirteci ile araştırılmıştır. Elde edilen veriler, Türkiye'deki dar pençeli kerevit populasyonlarının genetik çeşitliliği hakkında önemli bilgiler sağlamıştır. Bu bilgilerin kerevit populasyonlarının korunması ve yönetiminin yanı sıra kerevitlerle ilgili ıslah ve ıslah çalışmalarına destek olacağı düşünülmektedir.

Abstract:
In Turkey, the crayfish is represented with two crayfish species. The first one is stone crayfish (Astropotamobius terrentium) which is distributed in Trace Region of country and the second one is narrow clawed crayfish or Turkish crayfish (Pontastacus leptodactylus) which is distrubuted country wide. As a result of the crayfish plague in 1984, Turkish crayfish stocks were affected daramatically and many natural stocks were faced with threat of extinction due to this disease. It is very important to reveal the genetic structure of existing populations which are under risk in order to determine new strategies for conserving these crayfish stocks. Therefore, we aimed to determine the genetic diversity parameters between and within important Turkish crayfish populations distrubuted in contry waters and obtain genetic information about this species.
In this PhD study, a total of 220 crayfish specimens from 11 important crayfish populations were genotyped using 10 microsatellite markers. A total of 172 alleles were obtained and the number of alleles were varied between 4 and 44 according to the loci. The results obtained from all studied populations shoved that the observed heterozygosity was ranged between 0.046-0.854, and the expected heterozygosity was ranged between 0.054-0.901. The gene flow (Nm) value was calculated as 0.839. It has been determined that 21.96% of the total genetic diversity originates from the differences between the populations, 22.83% from the individuals within the populations, and 55.21% from the differences among all individuals. Considering the genetic structure of the studied populations, it was determined that there was a gene flow between all populations except Çıldır Lake and Bafra Balık Lakes.
Genetic structure of Turkish narrow clawed crayfish populations was investigated for the first time with the SSR marker in this PhD thesis. The obtained data provided important information related to the genetic diversity of narrow clawed crayfish populations in Turkey. It is thought that this information will support the breeding and breeding studies about crayfish besides genetic conservation and management of important crayfish populations.