Abbasi Devleti Döneminde İslam siyaset teorisi: Geleneksel toplum, müslümanlar ve Halife (VIII.-XIII. yüzyıl)
Islamic political theory in the Period of Abbasid State: traditional society, muslims and caliph (VIII.-XIII. century)
Yazar: FURKAN ALAN
Danışman: DOÇ. DR. ATEŞ USLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Din = Religion ; Siyasal Bilimler = Political Science ; Tarih = History
Dizin: Abbasi Devleti = Abbasid State ; Abbasiler Dönemi = Abbasid Periods ; Din-siyaset ilişkileri = Religious-politics relations ; Geleneksel yapı = Traditional structure ; Halifeler = Caliphs ; Halifelik = Caliphate ; Müslümanlar = Muslims ; Siyaset = Politics ; İslamiyet = Islam

Özet:
Tez çalışmamızda, Abbasi Devleti'nin kuruluşundan on ikinci yüzyılın başına kadar olan dönem içerisindeki siyasal tartışmaları incelemeye çalıştık. Bu çalışmamıza, siyasal üzerine görüş beyan eden felsefe ve Şia literatürü dahil edilmemiştir. Çalışmamızın temel kaynaklarını, o döneme ait fıkıh, tarih ve siyasetname eserleri oluşturmuştur.

Tez içerisinde, döneme ait literatürün daha iyi anlaşılabilmesi adına, Marx'ın tezleri ve Hristiyanlık düşüncesi ile kıyasa başvuruldu. Ayrıca, literatür içerisinde sık kullanılan kavramları, tezin girişinde örnekler ile tanımlamaya çalıştık. İlk bölümümüzde geleneksel toplum, adalet dairesi gibi konular üzerine teorik, ikinci bölümümüzde Abbasi Devleti ile Sasani ve Bizans Devletlerinin ilişkileri üzerine pratik ve son olarak üçüncü bölümümüzde ise literatürdeki siyasal tartışmalara odaklanarak teorik ve pratik açıklamalarda bulunduk.

Bu tezin amacı, bahsedilen döneme ait literatürün siyasala dair tartışmalarını incelemek ve İbn-i Mukaffa'dan (ö. 759) et- Turtuşi'ye (ö. 1126) kadar geçen süre içerisinde, literatürün dönüşümünü ve sürekliliğini ortaya koyabilmektir. Bununla birlikte, modern toplum öncesi, geleneksek bir toplum yapısı olarak Abbasi Devleti'nin, klasik imparatorluk biçimine dönüşüm sinyallerine işaret etmek ve bunun literatür içerisindeki etkisini göstermeye çalışmaktır.

Anlaşılmıştır ki, İslam dininin siyasal pratikler ile ilgili kesin hükümlere sahip olmaması ve böylece düşünürlerin siyasal konuları içtihada bağlı meseleler olarak görmesi; literatürün Bizans, Sasani ve Arapların siyasal pratikleri ile uzlaşmasını kolaylaştırmıştır. Bununla birlikte düşünürlere ait bir takım görüşlerin, literatürün genel çizgisinden saptığı tespit edilmiştir. Ayrıca güç odaklı iktidar anlayışının literatür içerisinde yaygınlaştığı anlaşılmıştır. Son olarak, Abbasi Devleti'nin siyasal ve dini yetkileri İslam geleneğine bağlı kalarak temsil ettiği fakat Sasani ve Bizans örneklerinde görülen "Tanrı-Kral" tipine özgü "ruhani otoriteye" genel anlamda sahip olmadığı gösterilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Geleneksel toplum, Siyasal Teoloji, İki Kılıç Teorisi, Adalet Dairesi, Devlet (Halife), Tanrı-Kral, Ruhani Otorite.

Abstract:
In our thesis, we tried to examine the political debates within the period from the establishment of the Abbasid Empire until the beginning of the twelfth century. In this study, we did not include philosophy and Shia literature expressing opinions on politics. The main sources of our sturdy is the works of jurisprudence, history and book of government.

In the thesis, in order to understand the literature of the period better, we applied to the thesis with Marx's theses and the idea of Christianity. In addition, we tried to define the concepts frequently used in the literature with examples in the introduction of the thesis. In our first section, we made theoretical explanations on issues such as traditional society and "circle of justice." In the second section, we made practical statements on the relations between the Abbasid and Sasanian and Byzantium. Finally, in the third section, we made theoretical and practical explanations by focusing on the political discussion in the literature.

The aim of this thesis is to examine the discussions of the literature on the political period and to reveal the continuity and transformation of the literature in the period from İbn-i Mukaffa to et-Turtuşi. Besides, it is to point to the signals of the Abbasid State's transformation into a classical empire as a pre-modern society and try to show its effect in the literature.

It is understood that the religion of Islam does not have definitive provisions on political practices, and so thinkers consider political issues as jurisprudence issues; it facilitated the reconciliation of the literature with the political practices of the Byzantine, Sassanid and Arabs. Moreover it has been determined that some opinions of thinkers deviate from the general line of literature. Also it is understood that power- oriented on government has become widespread in literature. Finally, it has been shown that the Abbasid State represents political and religious powers by adhering to the Islamic tradition, but does not generally have "spiritual authority" specific to the God-King type seen in the Sassanid and Byzantine examples.

Keywords: Traditional Society, Political Theology, Two Sword Theory, Circle of Justice, God-King, Sprituel Authority.