Reaktif boyalı pamuklu kumaşlarda kullanılan fiksatör tipleri ve kompozisyonlarının renk haslığı üzerine etkisi
Effect of fixing agents and their compositions on the colour fastness in reactive dyed cotton fabrics
Yazar: SABRİYE DAMLA OĞUZ
Danışman: PROF. KENAN YILDIRIM
Bursa Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Lif ve Polimer Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering

Özet:
Bu çalışmanın amacı, fiksatör tipleri ve karışımlarının reaktif boyarmaddeler ile 
boyanmış pamuklu örme kumaşlara ait haslık değerleri üzerine etkisinin 
incelenmesidir. Tez çalışmasında bordo, siyah ve turkuaz olmak üzere 3 farklı renkte 
%100 pamuklu örme kumaşlar kullanılmıştır. Bu kumaşlar kısa ve uzun zincirli 
quaterner poliamonyum, poliamin, poliamid, poliüretan ve epiklorhidrin bazlı 6 adet 
fiksatör ile ard işleme tabi tutulmuştur. Uygulama işleminde fiksatörlerin kendileri ve 
karışım (%50+%50) halleri kullanılmıştır. Banyo konsatrasyonu 15 g/l, pH değeri 5- 
5.5 ve kumaşın çözeltiyi alma oranını ise %85 olacak şekilde ayarlanmıştır. Emdirme 
yöntemi ardından işlem gören kumaşlar ramda 140 oC' de 2 dk fikse işlemine tabi 
tutulmuştur. Her bir renge ait ard işlemsiz ve işlemli kumaşlara, Yıkamaya Karşı 
Renk Haslığı (ISO 105 C06), Sürtmeye Karşı Renk Haslığı (ISO 105 X12) ve Evsel 
ve Ticari Yıkamaya Karşı Renk Haslığı (ISO 105 CO9), in-house (Rudolf Duraner) 
çapraz kirletme testleri uygulanmıştır. Sonuçlar hem göz ile subjektif olarak hem de 
spektrofotometre cihazı ile objektif olarak değerlendirilmiştir. Üç farklı renkteki 
işlemli kumaşlara ait yıkamaya karşı renk haslığı değerlerinin poliamin bazlı fiksatör 
ve karışımlarında oldukça geliştiği gözlenmiştir. Bordo kumaşa ait haslık değerinin 
hem karışımlarında hem de yalnız kullanılması halinde akma değerinin 2-3' den 4' e 
yükseldiği görülmüştür. Turkuaz ve siyah renkli kumaşlara ait ard işlem öncesi 
değerler yüksek kabul edilen değerler olduğundan fiksatör etkisi belirgin biçimde 
gözlenememiştir. Özellikle bordo ve siyah renkli kumaşlara ait sürtmeye karşı renk 
haslık değerleri, poliüretan bazlı fiksatör ve epiklorhidrin/poliüretan karışımında 
ciddi biçimde iyileşme göstermiştir. Bordo kumaşa ait yaş sürtme değeri 2' den 4' e 
yükselmiştir. Turkuaz kumaşa ait ard işlem öncesi haslık değeri yüksek olduğundan 
fiksatör etkisi izlenememiştir. Siyah kumaşa ait değerin ise 2-3' ten 4' e yükseldiği 
görülmüştür. Oksidatif ağartmaya karşı renk haslık değerlendirmesinde ise, tüm 
kumaşlara ait ard işlem öncesi haslık değerleri, 4-4/5 arasında değişmekte olup 
yüksek değerlerdir. Epiklorhidrin, poliamin ve poliamid, poliüretan ve birbirleri ile 
olan karışımlarının bu değerleri korudukları gözlenmiştir. Kısa ve uzun zincirli 
kuaternar amonyum bileşikleri ise haslık değerini ortalama 1,5-2 birim düşürmüştür. 
Çarpraz kirletmeye karşı renk haslık sonuçlarında, bordo, turkuaz ve siyah renkli 
kumaşlara ait ard işlem öncesi değerler sırasıyla 1-2, 2 ve 3' tür. Poliamin bazlı 
fiksatör ve karışımlarının renk haslık değerlerini 4- 4/5 arasında yükselttiği 
görülmüştür. Epiklorhidrin, poliamid ve poliüretan bazlı fiksatörlerin haslık sonuçları 
üzerinde herhangi bir iyileştirme davranımı gözlenmemiştir.

Abstract:
The aim of this study is to investigate effects of different fixing agents and their 
compositions on colour fastness values of knitted cotton fabrics dyed with reactive 
dyestuff. In the thesis, 3 different coloured 100% cotton fabrics, mainly bordeux, 
black and turquouse, were used. Materials were treated with short and long chained 
quaternary ammonium salts, polyamine, polyamide, polyurethane, epichlorohydrin 
fixing agents. During application, 100% concentrated form of fixators and their 
mixtures (%50+%50) solutions were prepared. Fabrics were padded with 15 g/l 
solution at pH 5- 5,5 and pick up value was 85% for each. After the treatment, 
fabrics were dried at 140 oC for 2 minutes in tenter. Domestic and commercial 
laundering (ISO 105 C06), rubbing (ISO 105 X12), domestic and commercial 
laundering-oxidative bleach (ISO 105 CO9) fastness tests were done according to 
TSE test procedures for all fabrics. In addition to that cross-staining of fabrics were 
also tested. Test results were assessed according to both visual and instrumental 
methods. It was observed that the colour fastness values of domestic and commercial 
laundering were highly developed in all fabrics with polyamine based fixator and its 
mixtures. Color fastness values of bordeaux fabrics increased from 2-3 to 4. 
Untreated turquouse and black fabrics have a high fastness values so it wasn't 
observed any impact on the fabrics. The colour fastness of rubbing of the treated 
bordeaux and black fabrics obviously been improved with polyurethane and 
polyurethane/epichlorohydrin based fixators. The colour fastness value of rubbing of 
bordeux fabric increased from 2 to 4. Untreated turquouse fabric have a high fastness 
value so it wasn't observed any impact on the fabrics. It was observed that the colour 
fastness value of rubbing of black fabric improve from 2-3 to 4. Oxidative bleaching 
results were examined, it was observed that epichlorohydrin, polyamine, polyamide 
and polyurethane and their mixtures didn't have any effect on. Long and short chain 
quaternary ammonium compounds decrease avarage 1,5-2 unit. Oxidative bleaching 
results were examined, it was observed that all untreated fabrics had a high fastness 
value which between 4/4-5. It was observed that epichlorohydrin, polyamine, 
polyamide and polyurethane and their mixtures didn't have any effect on. Long and 
short chain quaternary ammonium compounds decreased fastness value avarage 1,5-
2 unit. Colour fastness of cross-staining values for untreated bordeaux, turquouse and 
black fabrics was respectively 1-2, 2 and 3. It was observed that polyamine based 
fixator and its mixtures were improved color fastness to 4- 4/5. Epichlorohydrin, 
polyamide and polyurethane based fixators didn't have an impact on the fabrics.