Öz düzenlemeli strateji gelişimi öğretim modelinin Türkçe öğretmeni adaylarının özetleme becerilerine etkisi
The effect of the self-regulated strategy development teaching model on the summary skills of Turkish teacher candidates
Yazar: ÖMER ÇELİK
Danışman: PROF. DR. YUSUF DOĞAN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Strateji geliştirme = Strategy development ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Öz düzenlemeli öğrenme = Self regulated learning ; Özetleme = Summarizing

Özet:
Bu çalışmada, Öz Düzenlemeli Strateji Gelişimi öğretim modeli ile Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı üçüncü sınıfta öğrenim gören Türkçe öğretmeni adaylarına özetleme stratejileri öğretilmiştir. Çalışmanın başında yapılan ön test öncesi ölçümde, öğretmen adaylarının özetleme stratejilerini kullanım becerilerinin istenen düzeyde olmadığı ortaya çıkmıştır. Bunun yanı sıra, çalışma öncesinde deney grubundan on beş öğretmen adayıyla yapılan görüşmede öğretmen adaylarının özet, özetleme, özetleme stratejileri, özetlemeyi öğrenme ve öğretebilmeye dair bilgi ve görüşlerinin yetersiz olduğu anlaşılmıştır.
Çalışma grubunu 2020-2021 Bahar döneminde öğrenim gören kırk sekiz öğretmen adayının oluşturduğu eğitim, sekiz hafta, on altı ders sürmüştür. Eğitim öncesinde öğretmen adayları yansız atamayla deney ve kontrol grubu olarak ayrılmıştır. Bu atama sonucunda yirmi dört öğretmen adayı deney, yirmi dört öğretmen adayı kontrol grubunda yer almıştır. Deney grubuna "Başlık yazma", "Metni özetlerken hâkim bakış açılı üçüncü tekil anlatıcıyı kullanma", "Metni özetlerken doğru zaman eklerini (geniş zaman) kullanma", "a) Metni özetlerken kendi cümlelerini kullanma (kelime ve kavram düzeyinde)", "b) Metni özetlerken kendi cümlelerini kullanma (önerme/cümle düzeyinde)", "Metni özetlerken olayların gerçekleşme sırasını göz önünde bulundurma", "Metni özetlerken nesnel bir dil kullanma", "Metni özetlerken temel bilgileri kullanma", "Metnin ana düşüncesine özette yer verme", "Ana düşünceyi destekleyici yardımcı düşüncelere özette yer verme" ve "Metin-özet oranına dikkat etme" stratejileri Öz Düzenlemeli Strateji Gelişimi öğretim modeli yardımıyla öğretilmiştir. Kontrol grubuyla bir eğitim gerçekleştirilmemiştir. Eğitim öncesinde, hikâye edici bir metnin özetinin çıkarılması yoluyla ön test gerçekleştirilmiştir. Eğitimin sonunda, son test 1 bağlamında, ön testte özeti çıkarılan metin katılımcılara tekrar verilmiş ve onlardan metnin özetini çıkarmaları istenmiştir. Bunun yanında son test 2 olarak, öğretmen adaylarının daha önce özetini çıkarmadıkları bir metin verilmiş, adaylar bu metni de özetlemişlerdir.
Çalışmanın sonunda deney ve kontrol grupları toplam puanlar açısından karşılaştırıldığında, hem son test 1'de hem son test 2'de deney grubu lehine anlamlı farka ulaşılmıştır. Tek tek stratejiler bazında ele alındığında, "Başlık yazma", "Metni özetlerken hâkim bakış açılı üçüncü tekil anlatıcıyı kullanma" ve "Metin-özet oranına dikkat etme" dışındaki tüm stratejilerde son test 1 ve son test 2'de gruplar arası anlamlı bir fark oluştuğu görülmüştür. Bahsi geçen stratejilerde öğretmen adayları daha önce de başarılı olduklarından, eğitim sonunda anlamlı fark oluşmamıştır.
Deney grubunun ön test-son test 1 ve ön test-son test 2 ölçümlerinde, son testler lehine anlamlı farka ulaşılmıştır. Kontrol grubunun bahsi geçen testlerinin karşılaştırılmasında ise anlamlı farka rastlanmamıştır. Son test 1-son test 2 karşılaştırması sonucunda, deney grubunda son test 2 lehine anlamlı fark oluşurken kontrol grubunda anlamlı fark tespit edilmemiştir. Bu sonuçlar, deney grubunun özetleme becerisinin son testlerde arttığına, kontrol grubunun ise gelişim göstermediğine işaret etmektedir.
Çalışma sonrasında, eğitim öncesinde görüşleri alınan öğretmen adaylarıyla tekrar görüşme yapılmıştır. Adaylar bu görüşmede çalışmanın planlanışı, uygulanışı, özetleme stratejilerini, Öz Düzenlemeli Strateji Gelişimi öğretim modelini öğrenme ve öğretebilme durumları hakkında olumlu görüşler belirtmişlerdir. Bu sonuç, daha önce bahsedilen sonuçları destekler nitelikte, çalışmanın Türkçe öğretmeni adaylarının özetleme konusundaki bilgi ve becerilerine yarar sağladığını göstermektedir.
Anahtar Kelimeler: Öz Düzenlemeli Strateji Gelişimi Öğretim Modeli, Özetleme, Özetleme Stratejileri Öğretimi,  Türkçe Öğretmeni Adayları

Abstract:
In this study, summarizing strategies were taught to Turkish teacher candidates studying in the third grade of Gazi University Gazi Education Faculty Turkish Education Department with the Self-Regulated Strategy Development teaching model. In the pre-test measurement conducted at the beginning of the study, it was revealed that teacher candidates' skills in using to use summarization strategies were not at the desired level. Besides that, in an interview with fifteen teacher candidates from the experimental group before the study, it was found that the knowledge and opinions of teacher candidates about summary, summarization, summarization strategies, learning and teaching summarization were insufficient.
The training, which consisted of forty-eight teachers candidates studying in the spring semester of 2020-2021, lasted eight weeks and sixteen lessons. Before the training, teacher candidates were divided into experimental and control groups with neutral assignment. As a result of this assignment, twenty-four teacher candidates took part in the experimental group and twenty-four candidate teachers took part in the control group. To the experimental group, "Writing a title", "Using the dominant third singular narrator while summarizing the text", "Using the correct tense suffixes (aorist) while summarizing the text", "a) Using your own sentences when summarizing the text (at the level of words and concepts)", "b ) Using own sentences while summarizing the text (at the proposition/sentence level)", "Considering the order of events while summarizing the text", "Using an objective language while summarizing the text", "Using basic information while summarizing the text", "Include the main idea of the text in the summary" , "Include supporting ideas supporting the main idea in the summary" and "Paying attention to the text-to-summary ratio" strategies were taught with the help of the Self-Organized Strategy Development teaching model. No training was carried out with the control group. Prior to the training, a preliminary test was conducted by extracting a summary of a narrative text. At the end of the training, in the context of post-test 1, the text that was summarized in the preliminary test was given the participants again and they were asked to extract the summary of the text. In addition, as the post-test 2, a text a text was given that the teacher candidates had not previously summarized, and the candidates also summarized this text.
At the end of the study, when the experimental and control groups were compared in terms of total scores, a significant difference was found in favor of the experimental group in both posttest 1 and posttest 2. When considered on the basis of individual strategies, there was a significant difference between the groups in posttest 1 and posttest 2 in all strategies except "Writing a title", "Using the dominant third singular narrator while summarizing the text" and "Paying attention to the text-to-summary ratio". seen. Since the teacher candidates were successful in the mentioned strategies before, there was no significant difference at the end of the training.
In the pre-test-post-test 1 and pre-test-post-test 2 measurements of the experimental group, a significant difference was reached in favor of the post-tests. There was no significant difference in the comparison of the mentioned tests of the control group. As a result of the last test 1-last test 2 comparison, a significant difference occurred in favor of the last test 2 in the experimental group, while a significant difference was not detected in the control group. These results indicate that the summarization skills of the experimental group increased in the posttests, while the control group did not improve.
After the study, interviews were held with the teacher candidates whose opinions were taken before the training. In this interview, the candidates expressed positive opinions about the planning, implementation, summarization strategies of the study, and learning and ability to teach the Self-Regulated Strategy Development teaching model. This result supports the previously mentioned results and shows that the study benefits the knowledge and skills of the candidates.
Self-Regulated Strategy Development Teaching Model, Summarizing, Summarizing Strategies Teaching, Turkish Teacher Candidates