Toprak yapı mimarisinde ekolojik kriterlerin değerlendirilmesine yönelik model önerisi
A model proposal for the ecological evaluation of the earthen architecture
Yazar: EVRİM SOLHAN
Danışman: DOÇ. DR. ÜMİT TURGAY ARPACIOĞLU
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Fiziği ve Malzemesi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Doğal kaynakların giderek tükendiği günümüz dünyasında insan ve çevre sağlığı tehlike girmiş, böylelikle çevrenin korunması, iklimsel değişiklikler dikkate alınarak enerji tüketiminin azaltılması gibi yaklaşımlar ön plana çıkmıştır. Yerel mimaride kullanılan ve günümüzde de geliştirilmeye devam eden en eski yapı türü olan toprak yapılar, sürdürülebilir bir mimari için doğru bir kaynak teşkil etmektedir. Çevre problemlerine bir çözüm önerisi olarak ekolojik mimarlık kavramı önem kazanırken tarihten bu yana barınma gereksinimini karşılamak için kullanılan toprak yapı malzemesi incelendiğinde, ekolojik özellikleriyle öne çıktığı görülmektedir. Bu çalışmada, çeşitli nedenlerle üretimi azalan ve modern yapılarda çok fazla tercih edilmeyen toprak yapı malzemesi ekolojik olarak irdelenmiştir. Bu kapsamda toprak yapı örneklerinin ele alınarak ekolojik açıdan değerlendirilmelerine yönelik bir model önerisinin hazırlanması çalışmanın temel amacını oluşturmuştur. Böylelikle, sonraki tasarımlar için bilgi birikimi oluşturmakla birlikte toprak yapı mimarisinin ekolojik yönü belirtilmeye çalışılmıştır. Bu amaca yönelik olarak öncelikle toprak yapı malzemesinin tarihten bu yana dünyadaki kullanım süreci anlatılmış, değişen çevre politikaları sonrasındaki durumu değerlendirilerek günümüzdeki kullanım süreci ve algısal etkisi ele alınmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümünde, toprak yapı mimarisinde iz bırakan, farklı kültür ile bölgelerde uygulama yapmış ve toprak yapı mimarisine yeni bakış açıları getiren mimarların mimari yaklaşımları açıklanmış, bu mimarların toprak yapı uygulama metotları üzerinden malzemeyi kullanım şekilleri incelenmiştir. Bu kapsamda belirlenen Hasan Fathy, Nader Khalili, Gernot Minke, Martin Rauch ve Anna Herringer'ın üretim süreçleri incelenerek seçilen uygulama örnekleri ele alınmıştır. Çalışmanın dördüncü bölümünde, yeşil bina değerlendirme sistemleri ve literatürdeki ekolojik değerlendirme modelleri incelenerek çalışmanın amacı ve kapsamına yönelik oluşturulan modelin performans kriterleri, puanlama sistemi, değerlendirme standartları belirlenmiştir. Oluşturulan model önerisi seçilen mimarların dünyanın farklı bölgelerinde uygulanmış beş yapı örneği üzerinden test edilerek yapıların değerlendirme verileri çizelgeler üzerinden analiz edilmiştir. Çalışma sonunda, dünyanın farklı iklim bölgelerinde üretilen/üretilecek toprak yapıları ekolojik olarak değerlendirebilecek deneysel bir model elde edilmiştir.

Abstract:
In today's world, where natural resources are increasingly depleted, human and environmental health are in danger, so approaches such as protecting the environment and reducing energy consumption by taking into account climatic changes have come to the fore. Earthen structures, which are the oldest building type used in local architecture and continue to be developed today, constitute the right source for sustainable architecture. While the concept of ecological architecture gains importance as a solution proposal to environmental problems, when the earthen building material used to meet the need for shelter since history is examined, it is seen that it stands out with its ecological features. In this study, the earthen building material, whose production has decreased for various reasons and which is not preferred in modern buildings, has been examined ecologically. In this context, the study's main purpose is to prepare a model proposal for the ecological evaluation of earthen building samples. In this way, the ecological aspect of earthen architecture has been tried to specify and create knowledge for subsequent designs. For this purpose, first of all, the usage process of earthen architecture in the world since history has been explained, and its current use process and perceptual effect have been discussed by evaluating the situation after the changing environmental policies. In the third part of the study, the architectural approaches of the architects who left their mark on earthen architecture, applied in different cultures and regions and brought new perspectives to earthen architecture were explained, and the use of the material by these architects was examined through the earthen building application methods. In this context, the production processes of Hasan Fathy, Nader Khalili, Gernot Minke, Martin Rauch, and Anna Herringer were examined and selected application examples were discussed. In the fourth part of the study, green building evaluation systems and ecological evaluation models in the literature were examined and the model's performance criteria, scoring system and evaluation standards created for the purpose and scope of the study were determined. The model proposal created was tested on five building examples applied in different parts of the world by the selected architects, and the evaluation data of the buildings were analyzed through tables. At the end of the study, an experimental model was obtained that can ecologically evaluate the earthen building produced / to be produced in different climatic regions of the world.