İslam hukuku ve 1926 tarihli Türk Medeni Kanunu'nun aileye ilişkin hükümleri-mukayeseli bir çalışma
The family provisions od Islamic law and the Turkish Civil Code of 1926- a comparative study
Yazar: ZELİHA NUR KAYAHAN
Danışman: PROF. DR. YAŞAR YİĞİT
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law

Özet:
Çalışmamızda Cumhuriyet'in ilanından sonra ortaya çıkan ihtiyaçlar neticesinde toplumun dinî, millî, kültürel ve ahlaki telakkilerinden doğan yerli bir Medeni Kanun oluşturma çalışmalarının sonuç vermemesi üzerine İsviçre Medeni Kanunu'ndan tercüme yoluyla alınan ve 1926 tarihinde yürürlüğe giren 743 sayılı Türk Medeni Kanunu ile İslam Aile Hukuku hükümlerinin tespit edilmesi ve mukayeseli olarak analiz edilmesi amaçlanmaktadır. Araştırmamızda her iki hukuk sisteminin teori ve pratikte benzeşim ya da ayrışım gösteren noktaları tespit edilmiş ve elde edilen bulgularla bir mukayese çalışması ortaya konmuştur. Çalışmamız, bilgi-belge ve kaynakların mukayesesini esas alan tarihsel bir karakterde olup veri dokümantasyon tekniği ile yazılmış nitel bir çalışmadır. Karşılaştırma çalışmaları, karşılaştırmaya tabi tutulan her iki bilim dalı açısından eksik ve aksayan yönlerin tespit edilmesi, araştırmacılara genel bir çerçeve belirlemesi açısından önem arz etmektedir. Araştırma alanımızda yapılan çalışmalar, daha çok müstakil alt başlıklar şeklinde ele alınmış olup literatürde çalışmamızda olduğu gibi detaylarıyla bir bütün halinde güncel çalışma bulunmamaktadır. 
	İslam aile hukuku hükümlerinin birçoğu Kur'an, sünnet ve icmâ ile belirlenmiş olup detayları ise fukahânın bilgi, tecrübe ve dönemlerin ihtiyaçlarına göre şekillenen görüşlerinden oluşmaktadır. Türk Medeni Kanunu'nun hükümleri ise temelde İsviçre Medeni Kanunu'ndan alınarak kanun koyucu tarafından muhatap kitlenin özellik, kültür, değer ve ihtiyaçlarına göre zaman içinde değişiklik göstermiştir. Araştırmamız neticesinde her iki hukuk sisteminin dayandıkları kaynakların ilahi ve beşerî olarak ayrılması, aileye ilişkin temel aldıkları esasların farklı amaçları ihtiva etmesi, aileye yüklenen anlam ve sorumluluk niteliklerinin ayrışması, sahip oldukları ideolojilerle yakın ve uzak amaçlarının başkalık göstermesi, maslahat düzeyinde önceliklerinin fert ve kamu düzeyinde değişmesi gibi sebeplerle birbirlerinden farklılık gösterdikleri tespit edilmiştir. Evrensel unsurlar, insan hayatı ile ilgili temel ilkeler ve toplumların maslahatları kapsamında ise birbirlerine yaklaştıkları noktalar bulunmaktadır.

Abstract:
As a result of the needs that emerged after the proclamation of the Republic, the efforts to create a domestic Civil Code arising from the religion, national, cultural and moral understanding of the society did not yield any results. In this study, it is aimed to analyze and comparatively analyze the provisions of the Turkish Civil Code No. 743, which was translated from the Swiss Civil Code and entered into force in 1926, and the provisions of the Islamic Family Law. In our research, the points that show similarities or differences in theory and practice of both legal systems have been determined and a comparison study has been put forward with the findings. Our study has a historical character based on the comparison of information-documents and sources and is a qualitative study written with data documentation technique. Comparison studies are important in terms of identifying deficiencies and failings in terms of both disciplines, and determining a general framework for researchers. The studies conducted in our research area are mostly handled as separate sub-titles, and there is no current study in the literature as a whole with its details, as in our study.
Most of the provisions of Islamic Family Law are determined by The Qurʾān, Sunnah and consensus, and the details are formed by the knowledge, experience and opinions of the fuqaha shaped according to the needs of the periods. The provisions of the Turkish Civil Code, on the other hand, were basically taken from the Swiss Civil Code and changed over time by the legislator according to the characteristics, culture, values and needs of the relevant public. As a result of our research, It has been determined that both legal systems are different from each other due to reasons such as the sources on which they are based are divided into divine and human, the principles on which they are based on the family contain different purposes, the meaning and responsibility qualities attributed to the family differ, their near and far goals differ with their ideologies, and the priorities at the level of benefit change at the individual and public level. Within the scope of universal elements, basic principles of human life and the interests of societies, there are points where they approach each other.