Türkiye'de nohut üretiminin dünü, bugünü ve yarını
Past, present and future of chickpea production in Türkiye
Yazar: ZEYNEP MELİS ULAŞ
Danışman: PROF. DR. EMİNE İKİKAT TÜMER
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı / Tarım Politikası ve Yayım Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: ARIMA modelleri = ARIMA models ; Türkiye = Türkiye

Özet:
Nohut, yüksek protein içeriğiyle gıda sektöründe geniş kullanım alanına sahip olmasının yanında son zamanlarda değişen beslenme alışkanlıklarımız ve vejeteryen eğilimler ile nohut kullanımını daha da yaygınlaşmıştır. Türkiye'de nohut üretimi genellikle, kuru tarım arazilerinde kırmızı mercimekle münavebe şeklinde yetiştirilen bir bitkidir. Bu çalışmada, Türkiye'nin 1961-2022 yılları arasındaki nohut varlığına ilişkin verilerin değerlendirilmesi ile nohut varlığının gelecek beş yıllık süreçteki değişiminin tahmin edilmesi amaçlanmıştır. Verilerin temininde, FAO, TÜİK ve UN Comtrade veri tabanından yararlanışmış ve bu verilerin analizinde ise Box-Jenkins yöntemi olan ARIMA metodundan faydalanılmıştır. Araştırma neticesinde, gelecek 5 yılda nohut üretiminde önemli bir değişimin yaşanmayacağı ve mevcut üretim değerlerinin neredeyse aynı kalacağı öngörülmüştür. Bu durum, artan nüfusla birlikte nohut ithalatına olan bağımlılığın devam edeceğini göstermektedir. Bu bağlamda, ulusal ve bölgesel düzeyde tarım ürünlerine sağlanan desteklerin yanı sıra mevcut nohut çeşitlerinin ıslahının yapılması önem arz etmektedir. Ayrıca, kuru arazilerin sulamaya açılması veya tarım dışı kullanımının artması, nohut ve benzer ürünlerin üretimini tehdit etmektedir. Sonuç olarak, Türkiye'nin nohut üretimindeki dışa bağımlılığını azaltmak ve temel gıda maddelerinin üretimini sağlamak için ulusal tarım politikalarının gözden geçirilmesi gerekmektedir.

Abstract:
Chickpea, with its high protein content, has gained wide usage in the food industry and has become increasingly popular due to changing dietary habits and vegetarian tendencies. In Türkiye, chickpea production is predominantly carried out in dry agricultural lands through crop rotation with red lentils. This study aims to evaluate the chickpea presence in Türkiye between 1961 and 2022, and forecast its changes for the next five years. Data from the FAO, TURKSTAT, and UN Comtrade databases were utilized, and the Box-Jenkins method known as ARIMA was employed for data analysis. The results indicate that significant changes in chickpea production are not expected in the next five years, with production values projected to remain almost the same. This suggests that the dependence on chickpea imports will continue to persist alongside the growing population. Therefore, it is important to focus on supporting agricultural products at the national and regional levels and improving the existing chickpea varieties. Furthermore, the threat to chickpea and similar crop production lies in the potential conversion of dry lands for irrigation or non-agricultural purposes. In conclusion, reducing Türkiye's dependency on chickpea imports and ensuring sufficient production of staple food items necessitate a thorough review of national agricultural policies.