Hattat Hatib Ömer Vasfi Efendi'nin mimari eserlerdeki yazıları
Calligrapher Hatib Ömer Vasfi Efendi's writings in the architectural works
Yazar: ARİF ŞAHİN
Danışman: DOÇ. DR. HAFİZE MELEK HİDAYETOĞLU
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Geleneksel Türk El Sanatları Ana Bilim Dalı / Geleneksel Türk El Sanatları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: El Sanatları = Crafts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: El sanatları = Handicrafts ; Hattatlar = Calligrophers ; Mimari eserler = Architectural works ; Süslemeler = Ornamentations ; Yazı sanatı = Calligraphy ; Ömer Vasfi Efendi = Ömer Vasfi Efendi ; İstanbul = Istanbul

Özet:
İslâm ile müşerref olan toplumların ilim, sanat ve kültür bakımından gelişme göstererek ileri bir medeniyete sahip oldukları bir gerçektir. İlim ve sanatla yoğrulan medeniyetlerin maddî ve mânevî gücü ve buna paralel olarak huzuru artmıştır. Tabî ki bu gelişmede yazı (hat sanatı)nın rolü çok büyüktür. İlâhî mesajların iletilmesinde önemli bir araç olarak kullanılan Arap yazısı, İslâm yazısı olma vasfını kazanmıştır.
Asr-ı saâdetten günümüze kadar gelişen ve daha geniş coğrafyalara yayılan hat sanatının en çok itibar görüp zenginleştiği topraklar ise Osmanlı coğrafyası olmuştur. Bu durumun sebebi ise geniş coğrafyalarda hakimiyeti elinde bulunduran Osmanlı'nın en az maddî olduğu kadar manevi değerlere de sahip çıkması ve hayat anlayışlarını ilim, bilim ve sanat çatal üçgenine oturtmuş olmalarıdır. Bu durumun en çok tezahür ettiği yer Osmanlının başkenti olan İstanbul'dur.
İstanbul'un fethiyle (1453) başlayıp 20. yy. ın ilk çeyreğine kadar devam eden süreçte hat sanatının itibar görüp neşv-ü nemâ bulmasında padişahların ilgisinin çok büyük etkisi vardır. Âdetâ "ilâhî kelâm'ın kâtipleri" olarak kabul edilip hürmet gören hattatların çoğalmasıyla ve bizzat padişahların hat sanatına ilgi duyup yazı öğrenmeleriyle, bu sanat 18. yy. da güzelleşme ve olgunlaşma noktasında zirveye ulaşmış ve Mustafa İzzet Efendi, Mustafa Rakım Efendi gibi dehaların yetişmesine imkan oluşmuştur. Hat sanatı Fatih döneminden günümüze kadar, sadece Mushaf ve kitap yazısı olmaktan çıktığı gibi levhalarla birlikte dini mimarimizin önemli bir unsuru haline gelmiştir.      
Dini mimarimizin yazı sanatı açısından en zengin olduğu dönem olarak kabul edilen 19. yy. da Mustafa Rakım Efendi'nin takipçisi olan, Şevki Efendi ve Sami Efendi gibi bir çok Hattat yetişmiş ve 20. yy. ın ikinci çeyreğine kadar yazı saltanatı devam etmiştir.
Bu hatttatlar arasında celi sülüs ve celi ta'lik'i Sami Efendi gibi bir üstaddan çalışarak öğrenen Hattat Hatib Ömer Vasfi Efendi, bu yazı saltanatının son dönemine adını altın harflerle yazdırmıştır. Yaşadığı kırk sekiz yıllık kısa ömründe Sultan II. Abdülhamid (1876-1909) ve Sultan V. Mehmed Reşad (1909-1918) gibi iki padişâhın saltanatında tesadüf etmiş olan Ömer Vasfi Efendi kısa ömründe murakkalar, levhalar ve kendi yazı döneminin sultanı olan V. Mehmed Reşad türbesi yazıları başta olmak üzere kayda değer sayıda eser bırakmıştır. Fakat ne yazık ki Cumhuriyetin ilanından sonra çıkarılan bir kanun maddesi gereğince bu eserlerden bazısı yok edilmiştir. Bunlar arasında Sultan V. Mehmed Reşad'ın kendi türbesi yanına yaptırdığı mektep kitabesi de vardır. Bu çalışmada, Hattat Hatib Ömer Vasfi Efendi'nin hayatı, hat sanatındaki yeri ve günümüze ulaşan mimarideki eserleri tespit edilip incelenmiştir.
Anahtar kelimeler: Hattat, Yazı, İstanbul, Ömer, Vasfi, Mimari.

Abstract:
It is a fact that the societies which are honoured with Islam have advanced civilization by developing in terms of science, art and culture. The civilizations which are coming along with science and art increased the material and spiritual power. In parallel with this, peace of the civilizations increased as well. Of course, the role of calligraphy in this development is significant. The Arabic script, which is used as an important tool in conveying the divine messages to the servants, gained the qualification of being an Islamic script.
	The lands where calligraphy, which developed from the golden age to the present and spread to wider geographies, were the most famous and rich in Ottoman lands. The reason for this situation is that the Ottoman Empire, which has dominance in wide geographies, has at least material value and also moral values, and has placed their understanding of life based on knowledge, science and art. İstanbul, where is the capital of Ottoman Empire, is the most seen place for this.
In this process which started with the conquest of Istanbul (1453) and continued to the first quarter of 20th century, the sultan's interest has a great effect in the reputation of the calligraphy. With the proliferation of calligraphers who were regarded as 'the scribes of divine words', and even the sultans themselves were interested in calligraphy and learned writing from them, calligraphy reached the peak at the point of beautification and maturation  in the 18th century and the opportunity to grow geniuses such as Mustafa İzzet Efendi and Mustafa Rakım Efendi. And now calligraphy has become an important element of our religious architecture with its plaques as well as being only Mushaf and book writing since the time of Fatih.
Religious architecture is considered the richest in terms of the art of writing in the 19th century, Mustafa Rakım Efendi's followers such as Şevki Efendi and Sami Efendi and a lot of calligraphers trained and script reign continued to the second quarter of 20th century.
Calligrapher Hatib Ömer Vasfi Efendi, who learned celi sülüs and celi ta'lik from the master such as Sami Efendi, wrote his name in gold letters in the last period of this reign. During his short life of forty-eight years, Calligrapher Ömer Vasfi Efendi, who coincided with the reign of two sultans such as Sultan Abdul Hamid II (1876-1909) and Sultan Mehmed Reşad V (1909-1918), was in that short period of life murakkas, plaques and being in the first place the tomb of Mehmed Reşad V has left a significant number of works. However, unfortunately, these works were partially destroyed in accordance with an article issued after the proclamation of the Republic. Among them is the inscription of the school built by Sultan Mehmed Reşad V near his tomb. In this study, the life of Calligrapher Hatib Ömer Vasfi Efendi, his place in the art of calligraphy and his works in the contemporary architecture have been determined and examined.
Keywords: Calligrapher, Writing, Istanbul, Ömer, Vasfi, Architecture.