COVİD-19 pandemi sürecinin hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinde travma olguları üzerine etkisi
The effect of the COVID-19 pandemic process on trauma cases in pre-hospital emergency health services
Yazar: HÜSEYİN HAKKI BAĞLAR
Danışman: DOÇ. DR. ALİ EKŞİ
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Afet Tıbbı Ana Bilim Dalı / Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetleri ve Afet Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Acil Tıp = Emergency Medicine ; Halk Sağlığı = Public Health ; Kamu Yönetimi = Public Administration

Özet:
Amaç: Bu araştırma, COVİD-19 Pandemi sürecinin Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmeti alan travma olguları üzerine etkisini değerlendirilmek amacıyla, retrospektif kesitsel bir çalışma şeklinde yapılmıştır.

Gereç ve Yöntem: Araştırmanın evrenini Sağlık Bakanlığı 112 Acil Sağlık Hizmetleri'nden Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmeti alan Türkiye'deki tüm hastalar oluşturmuştur. Araştırma verileri iki aşamalı olarak değerlendirilmesi yapılmıştır. Verilerin birinci aşamasını Türkiye'de ilk COVİD-19 vakasının görüldüğü 11.03.2020 tarihinden önceki 24 aylık dönem (10.03.2018-10.03.2020), ikinci aşamasını ise ilk COVİD-19 vakası görülmesinden sonraki 24 aylık dönem (11.03.2020-11.03.2022) oluşturmuştur. Verilerde travmalı olgu sayısı, hasta demografisi, oranları ve travma tipi-mekanizması, verilen hizmet, komorbidite, acil servise ulaşım şekli, yaşamsal bulgular, çağrı başvuru sırasında asıl şikâyet, hastalık öyküsü vb. veriler değerlendirilmiştir. Verilerin analizinde SPSS 24.0 paket programı kullanılmıştır. Tanımlayıcı verilerin değerlendirilmesinde sayı (n) ve yüzde (%) dağılımları incelenmiştir. Değişkenlerin normal dağılımı, Kolmogorov-Smirnov testi kullanılarak, parametrik olmayan verilerin analizi ise Mann-Whitney U ve Kruskal-Wallis H testleri ile kontrol edildi.  Nitel verilerin analizinde kikare testi kullanılacak ve sayısal verilerin karşılaştırılması için Pearson Korelasyon testi kullanılmıştır.  İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir.

Bulgular: Çalışmaya 234.000 olgu dahil edilmiştir. Olguların %50,2'sinin (n=117.408) COVİD-19 pandemisi öncesi döneme (10.03.2018-10.03.2020), %49,8'inin ise (n=116.592) pandemi dönemine (11.03.2020-11.03.2022) ait olduğu tespit edilmiştir. Olguların travma bölgesine göre dağılımı incelendiğinde; pandemi döneminde baş-boyun (%59,47'ye karşın %56,82), üst ekstremite (%14,47'ye karşın %13,22) ve toraks (%1,94'e karşın %1,54) travmaları pandemi öncesi döneme göre artmıştır. Alt ekstremite (%9,03'e karşın %11,78) ve çoklu travma olguları (%7,18'e karşın %9,01) ise pandemi döneminde azalmıştır. Olguların travma mekanizmasına göre dağılımı incelendiğinde; pandemi döneminde künt travma (%57,58'e karşın %54,71) ve delici-kesici travma (%13,14'e karşın %11,91) olguları pandemi öncesine göre artmıştır. Düşme (%1,02'ye karşın %1,29), ateşli silah (%6,22'ye karşın %6,62) ve blast travma olguları (%0,04'e karşın %0,17) ise azalmıştır.

Sonuç: Türkiye'de Pandemi sürecinde, ev kazalarında artış olmakla birlikte, trafik kazalarında azalma meydana gelmiştir. Genel olarak literatürün aksine Türkiye'de Pandemi sürecinde ateşli silah yaralanmalarında azalma meydana gelmiştir. Pandemi sürecinde bulaşma kaygısı başta olmak üzere çeşitli faktörler, Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmeti alan hastalarda hastaneye nakil reddini arttırmıştır.

Anahtar Kelimeler; Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetleri, COVİD-19, Travma

Abstract:
Purpose: This thesis was conducted as a retrospective cross-sectional study to evaluate the impact of the COVID-19 pandemic process on trauma cases receiving Pre-Hospital Emergency Medical Service.

Material and Methods: The population of the study consisted of all patients in Türkiye who received Pre-Hospital Emergency Medical Service from the Ministry of Health 112 Emergency Health Services. The research data was analyzed in two stages. The first phase of the data is the 24-month period before 11.03.2020, when the first COVID-19 case was seen in Türkiye (10.03.2018-10.03.2020), and the second phase is the 24-month period after the first COVID-19 case was seen (11.03.2020-11.03.2022). The data that includes the number of cases with traumatic injuries, patient demographics, rates and trauma type-mechanism, service provided, comorbidity, type of transportation to the emergency room, vital signs, main complaint at the time of call, disease history, etc. was evaluated. In evaluating descriptive data number (n) and percentage (%) were examined. Normal distribution of variables was checked using the Kolmogorov-Smirnov test and analysis of non-parametric data was analyzed with Mann-Whitney U and Kruskal-Wallis H tests. The chi-square test was used to analyze qualitative data, and the Pearson Correlation test was used to compare numerical data. Statistical significance level was accepted as p<0.05.

Results: 234,000 cases were included in the study. It was determined the 50.2% (n=117,408) of the cases belong to the pre-COVID-19 pandemic period (10.03.2018-10.03.2020), and 49.8% (n=116,592) date belong to the pandemic period (11.03.2020-11.03.2022). When the distribution of cases according to the trauma area is examined; head and neck (59.47% vs. 56.82%), upper extremity (14.47% vs. 13.25%) and thorax (1.94% vs. 1.54%) traumas during the pandemic period increased compared to pre-pandemic period.  Lower extremity (9.03% vs. 11.78%) and multiple trauma cases (7.18% vs. 9.01%) decreased during the pandemic period. When the distribution of cases according to trauma mechanism is examined; during the pandemic period, the cases of  blunt trauma (57.58% vs. 54.71%) and penetrating trauma (13.14% vs. 11.91%) increased compared to the pre-pandemic period. Falls (1.02% vs. 1.29%), gunshot (6.22% vs.6.62%) and blast trauma cases (0.04% vs. 0.17%) decreased.

Result: During the pandemic period in Türkiye, although there was an increase in home accidents, there was a decrease in traffic accidents. In general, contrary to the literature, there was a decrease in firearm injuries during the pandemic in Türkiye. During the pandemic, various factors, especially the concern about contamination, increased the refusal to be transferred to the hospital in patients receiving Pre-Hospital Emergency Medical Service.

Keywords: Pre-Hospital Emergency Medical Services, COVID-19, Trauma