Güncel sanatta geleneğin temsili olarak çarpana dokuma
Tablet weaving as the representation of tradition in contemporary art
Yazar: MELEK GÜNDAY
Danışman: DOÇ. DR. CEMİLE DİDEM ÖZIŞIK KAKHIA
Atatürk Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Geleneksel Türk El Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: El Sanatları = Crafts
Dizin: Barkod = Barcode ; Dokuma sanatı = Weaving art ; Dokuma teknikleri = Weaving techniques ; Dokumacılık = Weaving ; Dokumalar = Weavings ; El sanatları = Handicrafts ; Geleneksel Türk sanatı = Traditional Turkish art ; Güncel sanat = Contemporary art ; Çarpana dokuma = Impact weaving

Özet:
Amaç: Çarpana dokuma, geleneksel Türk el sanatları geleneği içerisinde köklü bir geçmişe
sahiptir. Bu köklü geçmişine rağmen çarpana dokuma, günümüzde endüstriye karşı varlığını
sürdürmek için direnen, maddi kültür değerlerimiz içinde yer almaktadır. Bu doğrultuda yapılan
çalışmanın amacı, özellikle son yıllarda ön plana çıkan geleneksel çarpana dokuma sanatının
araştırılıp dokuma teknikleri üzerinde çalışma yapılması, güncel sanat içerisinde geleneksel
dokuma sanatının incelenmesi ve çarpana dokuma tekniğinin güncel sanat çerçevesinde
sanatsal bir proje olarak gerçekleştirilmesidir.
Yöntem: Bu çalışmada öncelikle çarpana dokumaya yönelik alanyazın taraması yapılmıştır.
Yapılan alanyazın taramasında çarpana dokumanın tarihsel gelişimi betimlenmeye çalışılmıştır.
Ayrıca çarpana kartlarının hareketlerine bağlı olarak sonsuz desen olanağı sunan tekniği ile
çeşitli çarpana dokuma örnekleri hazırlanmıştır. Bununla birlikte geleneksel dokuma sanatını
güncel sanat olarak uygulayan Faig Ahmed örneği araştırma kapsamında incelenmiştir.
Uygulamalı bir araştırma olan bu çalışmada çarpana dokuma ile ilgili güncel sanat projesi
hazırlanarak sunulmuştur.
Bulgular: Araştırma kapsamında çarpana dokumanın evrensel bir dil olduğu, her kültüre ait
gösterge niteliği taşıdığı ve geleneksel olarak günlük hayatta kullanıldığı tespit edilmiştir. Buna
göre çarpana dokumalara ait renk, desen ve motiflerin, diğer dokumalarda olduğu gibi
yaşadıkları toplumun kültür ve inançlarını bildiren tarihi bir belge niteliğinde olduğu
gözlemlenmiştir. Geleneksel dokuma sanatının 20.yüzyıldan itibaren güncel sanat içerisinde
yer almaya başladığı tespit edilmiştir.
Sonuç: Dünyada birçok uygarlık tarafından yüzyıllar boyu kullanılmış olan çarpana
dokumacılığı, endüstrideki gelişme ile fabrikasyon ürünlere kolay ulaşılabilir olması, sentetik
liflerin yaygınlaşması sonucu bulunduğumuz çağın tüketim anlayışına ters düşerek geri planda
kalmıştır. Bu bağlamda bir kültür mirası olarak çarpana dokuma sanatı, geleneksel teknik
özellikleri korunarak içinde bulunduğumuz çağın sanatı içerisinde yeni anlam arayışları ile
yeniden değerlendirilerek güncel sanat ortamına taşınmıştır.

Anahtar Kelimeler: Çarpana dokuma, geleneksel dokumalar, güncel sanat, barkod.

Abstract:
Purpose: Tablet weaving has a long history within the traditional Turkish handcraft. Despite
this deep-rooted history and its material cultural value, tablet weaving is trying to survive
against industrialization today. The aim of this study is to research the traditional art of tablet
weaving, to understand different tablet weaving techniques, to examine the traditional weaving
in contemporary art and to deploy the tablet weaving technique within a contemporary art
project.
Method: In this study, a literature review on tablet weaving was conducted to begin with. The
literature review aims to outline the historical development of tablet weaving. In addition,
various tablet weaving samples were prepared with this technique that offers endless pattern
possibilities depending on the movements of the tablets. Finally, works of Faig Ahmed, who
practices the traditional art of weaving, have been examined. In this study, which is an applied
research, a contemporary art project related to weaving has been prepared and presented.
Findings: This research has shown that weaving is a universal language with characteristic of
each individual culture and is traditionally used in daily life. Accordingly, it is observed that
the colors, patterns and motifs of the tablet weavings, as in other weavings, are historical
documentations that codify the culture and beliefs of the society they exist in. It has also found
that traditional weaving has been employed in contemporary art since the 20th century.
Conclusion: Tablet weaving, which has been used for centuries by many civilizations in the
world, has has lost its role and function as a result of industrial advances, easy access to mass
production, and the widespread use of synthetic fibers. In this context, the art of weaving, as a
cultural heritage, has been re-evaluated with a search for new meanings in contemporary art,
while preserving its traditional technical features.

Keywords: Tablet weaving, tradionational weavings, contemporary art, barcode.