Üniversite öğrencilerinde akran kıskançlığı: Bir karma yöntem çalışması
Peer jealousy among university students: A mixed method study
Yazar: SİNAN OKUR
Danışman: DOÇ. DR. DURMUŞ ÜMMET
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Kıskançlık türlerinden biri olan akran kıskançlığı, bireylerin sıklıkla yaşadığı bir duygu
olmasına rağmen alanyazında yeterince ele alınmamıştır. Bu nedenle, bu araştırmada
üniversite öğrencilerinde akran kıskançlığının detaylı olarak incelenmesi hedeflenmiştir. Bu
çalışma sırasıyla nitel araştırma, ölçek geliştirme ve hipotetik model test etme olmak üzere
üç bölümden oluşan bir karma yöntem araştırmasıdır. Araştırmanın ilk iki aşaması keşfedici
sıralı desen olarak tasarlanmıştır. Birinci aşamada, üniversite öğrencilerinin akran
kıskançlığı deneyimlerinin ortaya konması amaçlanmıştır. İkinci aşamada, nitel araştırma
aşamasında elde edilen bulgulardan yola çıkarak Akran Kıskançlığı Ölçeğinin geliştirilmesi
amaçlanmıştır. Üçüncü ve son aşamada ise, akran kıskançlığının benlik saygısı, yalnızlık ve
yaşamda uyum değişkenleri ile arasındaki ilişkilerin hipotetik bir modelde sınanması
amaçlanmıştır.
Araştırmanın birinci aşamasında yorumlayıcı fenomenolojik desenden faydalanılmıştır.
Bu kapsamda, 14 üniversite öğrencisiyle akran kıskançlığına dair görüşme
gerçekleştirilmiştir. Bu görüşmeler yorumlayıcı fenomenolojik analiz yöntemiyle
incelenmiştir. Analiz sonucunda "akran kıskançlığının davranışsal yönü", "akran
kıskançlığının duygusal yönü" ve "akran kıskançlığının bilişsel yönü" olmak üzere üç
kapsayıcı tema ortaya konmuştur. Bu temalardan hareketle araştırmanın ikinci aşamasında
Akran Kıskançlığı Ölçeğinin geliştirilmesi için dört farklı çalışma grubunda yer alan toplam
971 üniversite öğrencisinden veri toplanmıştır. Birinci grupta açımlayıcı faktör analizi ve
güvenirlik analizi için 424 katılımcıya, ikinci grupta doğrulayıcı faktör analizi, madde
analizi, madde tepki kuramı ve güvenirlik analizleri için 375 katılımcıya, üçüncü grupta
ölçüt bağıntı geçerliği için 75 katılımcıya ve dördüncü grupta test-tekrar test için 97
katılımcıya ulaşılmıştır. Gerçekleştirilen tüm analizlerin sonucunda dört alt boyuttan ve 14
maddeden oluşan Akran Kıskançlığı Ölçeği geliştirilmiştir. Üçüncü aşamada ise, 515
üniversite öğrencisiyle gerçekleştirilen çalışmada akran kıskançlığı ve yalnızlığın, benlik
saygısı ile yaşamda uyum arasındaki ilişkide seri çoklu aracı rol oynadığı belirlenmiştir. Elde
edilen tüm bulgular, alanyazın ışığında tartışılarak yorumlanmıştır. Bu karma yöntem
araştırmasının tüm bulguları akran kıskançlığına dair anlayışımızı genişletmiştir.

Anahtar Kelimeler: Akran kıskançlığı, benlik saygısı, yalnızlık, yaşamda uyum, karma yöntem araştırması, keşfedici sıralı desen, seri aracılık analizi.

Abstract:
Peer jealousy, which is one of the types of jealousy, has not been adequately addressed
in the literature, although it is a feeling that individuals often experience. Therefore, in this
study, it is aimed at examining in detail peer jealousy among university students. This study
is mixed methods research consisting of three parts: qualitative research, scale development,
and hypothetical model testing, respectively. The first two phases of the research were
designed as an exploratory sequential design. In the first stage, it was aimed at revealing the
peer jealousy experiences of university students. In the second stage, it was aimed to develop
the Peer Jealousy Scale based on the findings obtained in the qualitative research stage. In
the third and final stage, it was aimed at testing the relationships between the variables of
peer jealousy, self-esteem, loneliness, and harmony in life in a hypothetical model.
In the first stage of the research, an interpretive phenomenological design was used. In
this context, interviews were conducted with 14 university students about peer jealousy.
These interviews were analyzed using the interpretative phenomenological analysis method.
As a result of the analysis, three overarching themes were revealed: "the behavioural aspect
of peer jealousy", "the emotional aspect of peer jealousy" and "the cognitive aspect of peer
jealousy". Based on these themes, data were collected from a total of 971 university students
in four different study groups in order to develop the Peer Jealousy Scale in the second phase
of the research. In the first group, 424 participants were reached for exploratory factor
analysis and reliability analysis, 375 participants in the second group for confirmatory factor
analysis, item analysis, item response theory, and reliability analyses, 75 participants in the
third group for criterion correlation validity, and 97 participants in the fourth group for testretest. As a result of all the analyses performed, the Peer Jealousy Scale consisting of four
sub-dimensions and 14 items was developed. In the third stage, in the study conducted with
515 university students, it was determined that peer jealousy and loneliness played a serial
multiple mediating role in the relationship between self-esteem and harmony in life. All the
findings obtained were discussed and interpreted in light of the literature. All the findings of
this mixed-methods research have expanded our understanding of peer jealousy.

Keywords: Peer jealousy, self-esteem, loneliness, harmony in life, mixed method research, exploratory sequential design, serial mediation analysis.