Türkiye'de aşı takviminin tarihçesi
History of immunization schedule in Turkey
Yazar: ORKUN TOLUNAY
Danışman: PROF. NURİ SELİM KADIOĞLU
Çukurova Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıp Tarihi ve Etik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Deontoloji ve Tıp Tarihi = Medical History and Ethics ; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Aşılama = Vaccination ; Aşılama = Vaccination ; Aşılar = Vaccines ; Pediatri = Pediatrics ; Takvim = Calender ; Türkiye = Turkey ; Tıp tarihi = History of medicine ; Tıp tarihi = History of medicine ; Çocuklar = Children ; İmmünizasyon = Immunization

Özet:
Modern aşının tarihi 18. yüzyılda Edward Jenner ve çiçek aşısı (1796) ile başlamış ve Pastör'e kadar (1885 kuduz aşısı) 90 yıl boyunca da başka bir gelişme olmamıştır. Çiçek aşısı ilk olarak Sultan Abdülmecid döneminde Osmanlı Devleti'nde ordu mensupları için zorunlu kılınmıştır. Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşu ile aşılama hizmetleri devam etmiştir. Türkiye Cumhuriyet Resmi Gazete'sinde 6 Mayıs 1930 yılında yayımlanan Umumî Hıfzıssıhha Kanunu ile hem çocuk hem de yetişkin çiçek aşılaması resmi olarak başlamıştır. Rutin aşılamaya 1937 yılında difteri ve boğmaca aşıları, 1952 yılında BCG aşısı, 1963 yılında çocuk felci (oral polio) aşısı, 1968 yılında tetanoz aşısı, 1970 yılında kızamık aşısı eklenmiştir. Çiçek aşılamasına 1980 yılında hastalığın dünya üzerinden eradike edilmesi nedeniyle son verilmiştir. Ülkemizde 1981 yılında genişletilmiş bağışıklama programı başlatılmıştır. 1998 yılında Hepatit B aşısı, 2006 yılında Kızamıkçık, Kabakulak ve Hib (menenjit) aşıları, 2008 yılında konjuge pnömokok aşısı, 2012 yılında Hepatit A aşısı ve 2013 yılında Suçiçeği aşısı genişletilmiş bağışıklama programına eklenmiştir. Genişletilmiş bağışıklama programında halen toplam 13 hastalığa karşı aşı bulunmaktadır. Bu çalışmada ülkemizde çiçek aşısı ile başlayan aşılamanın tarihte izi sürülmüş, günümüze dek yaşanan gelişmeler ve aşıların tarihçeleri incelenmiştir. Yararlanılan kaynaklar T.C. Resmi Gazete nüshaları, Sağlık Bakanlığı genelgeleri-yönergeleri, sosyal bilimler ve tıp literatürü, tıp tarihi kitaplarıdır.

Anahtar Kelimeler: Aşılama, Aşı Takvimi, Pediatri, Türk Tıp Tarihi

Abstract:
The history of the modern vaccine began with the Edward Jenner and the smallpox vaccine (1796) in the 18th century and remained so for 90 years until the Pasteur (1885 rabies vaccine). The Ottoman Empire was the first state that obliged the smallpox vaccine by Sultan Abdülmecid. The vaccination services with the establishment of the Republic of Turkey continued. In Article 88 of the General Hygiene Law published in the Official Gazette of the Republic of Turkey on May 6, 1930 both child and adult smallpox vaccination had officially been started. In 1937, diphtheria and pertussis vaccines, BCG vaccination in 1952, polio vaccination in 1963, tetanus vaccine in 1968 and measles vaccine in 1970 were added. Smallpox vaccination was terminated in 1980 due to eradication of the disease throughout the world. The expanded immunization program was launched in our country in 1981. Hepatitis B vaccine in 1998, Rubella, Mumps and Hib (meningitis) vaccines in 2006, conjugated pneumococcal vaccine in 2008, Hepatitis A vaccine in 2012 and varicella vaccine in 2013 was added to the extended immunization program. In the extended immunization program, there are currently 13 vaccinations. In this study, the vaccination starting with the smallpox vaccine in Turkey has been traced in the history, and the histories of the developments and vaccinations has been examined. References of the study are copies of Official Gazette of the Republic of Turkey, Ministry of Health circulars, social and medical literature and books of medical history.

Key Words: Vaccination, Vaccination Schedule, Pediatrics, Turkish History of Medicine