Güncel gelişmeler ışığında Montrö Boğazlar Sözleşmesi
In light of recent developments Montreux Convention
Yazar: MEHMET VURGUN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. RAMAZAN DURGUT
İstanbul Üniversitesi / Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü / Deniz İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Hukuk = Law ; Tarih = History ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Boğazlar = Straits ; Boğazlar sorunu = Straits problem ; Montrö Sözleşmesi = Montreux Agreement ; Sözleşmeler = Contracts ; Uluslararası boğazlar = International straits ; İstanbul Boğazı = Bosphorus

Özet:
Türk Boğazlarının geleceğini tayin eden Lozan Barış Andlaşması kapsamında Lozan Boğazların Rejimine dair Konvansiyonun yerine akdedilen 20 Temmuz 1936'da Montrö'de imzalanıp 9 Kasım 1936'da yürürlüğe giren Montrö Boğazlar Sözleşmesi, dönemin siyasi konjonktüründe yapılmış dahiyane bir sözleşmedir. Ülkeler arasında yaşanan olumsuz ilişkilerin İkinci Dünya Savaşı arenasına dönüşebileceği ihtimali üzerine yapılan çalışmaların sonucu ortaya çıkmıştır.
1936 yılında yapılan bu sözleşmesinin üzerinden bugün itibariyle 79 yıl geçmiştir. Bu süre zarfında sözleşmeyi imzalayan devletlerin büyük bir kısmı dağıldı, bir kısmı sözleşmeye dahil oldu bir kısmı ise sözleşmeden ayrıldı. Özellikle dağılan devletlerin sözleşme üzerindeki hak ve borçlarının halefiyet yönünden incelenmesi gerekmektedir.
Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin başlangıç hükümlerinde belirlenen "Türkiye'nin güvenliği ve Karadeniz'de, kıyıdaş Devletlerin güvenliği çerçevesinde koruyacak biçimde, düzenlemek isteğiyle" hususu çerçevesinde güvenlik unsurunun yıllar içerisinde değişmiştir. Özellikle Avrupa ve Dünyada değişen büyük aktörler, Karadeniz güvenliği ve ekonomik işbirliği kapsamında kurulan örgütler ve güvenlik anlayışına eklenen önemli örgütlerin Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin tarafları olarak ortaya çıkmış olması değerlendirilmesi gereken faktörlerdir.
Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nde belirlenen, fakat uygulanmayan bazı hususların ortaya konması ve güncel gelişmeler açısından değerlendirilmesi gerekmektedir.

Abstract:
Given the political conjuncture of the time, Montreux Convention, which was signed on July 20, 1936 as a replacement of the Convention for the Regime of Straits that was in the scope of Lausanne Peace Treaty, was a brilliant agreement. Montreux Convention has been emerged due to studies with regard to the possibility of World War II since at that time relations among nations were getting worse.
It has been 79 years by now since this Convention is signed in 1936. Within this period of time some party states have been collapsed or left the convention; on the other hand, some new states have become a party in it. Especially, the rights and obligations of the former party states that are now disunited should be examined in terms of subrogation issues.
With respect to the preliminary provision of Montreux Convention which states: "With intention to regulate as a part of security concerns of Turkey and other coastal states in Black Sea" it can be said that those security concerns have been changed throughout years that passed. Most particularly, the new important players emerged as party of Montreux Straits Convention such as economic and security related cooperation organizations among Black Sea states and also altered roles of the big players in Europe and the World are the factors that need to be evaluated.
Some subjects which were defined in Montreux Straits Convention but were not practiced later on should be revealed and interpreted with respect to recent developments.