Yüksek ofis yapılarında kat alanı verimliliğinin belirlenmesine yönelik bir model geliştirilmesi
Improving a model for determining space efficiency of tall office buildings
Yazar: GÖRKEM ARSLAN KILINÇ
Danışman: PROF. DR. AYŞİN SEV
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Yapı Bilgisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Yüksek ofis yapılarının yapım ve işletim maliyetlerinin yüksek olması kat planlarında finansal getiri sağlayacak alanlarının niceliksel büyüklüğünü önemli bir tasarım ölçütü olarak öne çıkarmaktadır. -Başta perde/kesme duvarları olmak üzere, taşıyıcı sistem elemanları, düşey sirkülasyon elemanları, tesisat bacaları, servis merdivenleri vb. içine alan- Çekirdek ve taşıyıcı sistemin plan düzlemindeki alanları ise kat planında finansal getiri sağlamayan fakat bulunması zorunlu alanları oluşturmaktadır. Erken tasarım evresinde alınan bazı kararlar bu alanların büyüklükleri üzerinde etkilidir. 
Çalışma kapsamında buradan hareketle, düzgün forma sahip (plan formu yapı boyunca değişmeyen) bir yüksek ofis yapısında çekirdeğin ve taşıyıcı sistemin plandaki alanı üzerinde etkili değişkenler nelerdir? Çekirdeğin ve taşıyıcı sistemin plandaki alanı ve bu alan üzerinde etkili değişkenler arasındaki ilişkinin yönü ve büyüklüğü nedir? Bu değişkenler ile çekirdeğin ve taşıyıcı sistemin plandaki alanı arasında anlamlı bir ilişki kurulabilir mi? sorularından yola çıkılarak, sayısal veri analizlerinin yardımıyla,  çekirdek ve taşıyıcı sistemin plandaki alanı üzerinde etkili olduğu düşünülen değişkenler ile çekidek ve taşıyıcı sistemin plandaki alanı arasındaki ilişkiyi ifade eden bir regresyon modeli geliştirilmiştir.
Çalışmanın giriş bölümünde problemin tanımı, araştırmanın amacı, yöntemi, kapsamı ve sınırlamalar ile bu alanda yapılan diğer çalışmalar ele alınmıştır. 2. bölümde öncelikle konuya ilişkin kavram ve tanımlamalara yer verilerek, yüksek yapıların tarihsel süreçte ortaya çıkışı, gelişimi ve bu süreçte ekonomik açıdan etkili faktörler incelenmiştir. Bölüm kapsamında ek olarak, yüksek ofis yapılarında alan tanımlarına ilişkin oluşturulan standartlar incelenerek, araştırmada çekirdeğin ve taşıyıcı sistemin plandaki alanının hesaplanması sırasında dikkat edilecek noktalar belirlenmiştir.
3. bölümde çalışmanın örneklemini oluşturan 15 yüksek ofis yapısı belirlenmiştir. Bu 15 yüksek ofis yapısına dair veriler sistematik olarak incelenmiştir. Yapıların kat planları bilgisayar ortamında dijital olarak üretilerek, her bir yapıda çekirdek ve taşıyıcı sistemin kapladığı alan büyüklükleri ve bu büyüklük üzerinde etkili olduğu düşünülen değişkenler hesaplanmıştır. Çekirdek ve taşıyıcı sistemin plandaki alanı üzerinde etkili olduğu düşünülen plan uzun kenar boyutu, plan kısa kenar boyutu, plan boy/en oranı, çekirdek uzun kenar boyutu, çekirdek kısa kenar boyutu, çekirdek boy/en oranı, çekirdek alanı, narinlik, taşıyıcı sistem türü, taşıyıcı sistem malzemesi, yapı yüksekliği, kat adedi, kat yüksekliği değişkenlerine ilişkin bulgular ortaya koyulmuş, değişkenler arasındaki ilişkiler korelasyon analizi ile araştırılmıştır. 
Çalışmanın 4. bölümünde çekirdek ve taşıyıcı sistemin plandaki alanına etki eden değişkenler olduğu görülen plan uzun kenar boyutu, plan kısa kenar boyutu, çekirdek kısa kenar boyutu, kat adedi ve yapı yüksekliği etkileri doğrusal regresyon analizi ile değerlendirilerek, değişkenlerin etkisinin ağırlığı araştırılmış, düzenli forma sahip yüksek ofis yapılarında çekirdek ve taşıyıcı sistemin plandaki büyüklüğünün belirlenmesine ilişkin bir regresyon modeli oluşturulmuştur. Oluşturulan regresyon modeli araştırmanın örneklemini oluşturan 15 yüksek ofis yapsı üzerinde sınanmıştır. 
Çalışmanın son bölümü olan 5. bölümde araştırmaya ilişkin genel sonuçlar ifade edilmiştir.

Abstract:
Due to high construction, operation and maintenance costs of the tall buildings, quantification of the area in the plan layout which provides financial return is an important design criteria for tall office buildings. The area of building core and structural system which do not provide financial return, but nevertheless must be existing in the plan layout. Some design decisions which is effecting the size of these areas are taken during the early design phase.
From this point of view, this study investigates the answers of these questions: Which design parameters effect the plan area of the core and plan area of the structural system elements in a tall office building? What is the size and direction of the relations between these parameters? Is it possible to put forward a meaningful equation between these parameters?
In the introduction part of this study, the definition of the problem, aim, method, scope and limitations of the research and other studies in this field are discussed. In the second chapter, the concepts and definitions related to the subject are mentioned, the emergence and development of tall office buildings in the historical process and the effects of financial factors in this development process are examined. Additionally, the floor area measurement standarts for tall office buildings were studied. The points to be considered during the calculation of the core and the structural system area were determined.
In the third chapter, 15 tall office buildings which are the sample of the study were determined. Data of these 15 tall office buildings were systematically investigated. The floor plans of these buildings were re-produced digitally with computational programs. The plan area of the core and the structural systems in each building and the parameters that were thought to be effective on this size were calculated. The parameters that were thought to be effective on this size can be listed as length of the long plan edge, length of the short plan edge, plan length / width ratio, length of the core long edge, length of the core short edge, core length / width ratio, core area, slenderness, type of the structural system, type of the structural system material, building height, number of floors and floor height. These parameters were analysed by correlation analysis.
In the fourth part of this study, the parameters (length of the long plan edge, length of the short plan edge, length of the core short edge, building height, number of floors) which effects the area of the core and structural system were evaluated by linear regression analysis. A regression model for determining the area of the core and structural system in the tall office buildings was found. The regression model was tested on 15 high office buildings. In the last chapter of the study, chapter 5, general results of the study were expressed.