Etik iklimin örgüt yanlısı etik olmayan davranışlar üzerindeki etkisinde ahlaki çözülmenin rolü
The role of moral disengagement in the effect of ethical climate on unethical pro-organizational behaviors
Yazar: SÜLEYMAN YARAR
Danışman: PROF. DR. MURAT YEŞİLTAŞ
Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Turizm = Tourism

Özet:
Dünyada gün geçtikçe çok sayıda şirket, Worldcon, Enron gibi işletmeler büyük etik skandallara maruz kalmaktadır. İşletmelerin yaşamış olduğu etik sorunlar işletmelerin batmasıyla veya büyük yaptırımlarla sonuçlanmaktadır. Bu sorunların kaynağı bireysel olabildiği gibi örgütsel de olabilmektedir. Etik olmayan ancak örgüt lehine olan davranışlar daha ziyade bireysel kaynaklıdır.  Bu araştırmada, otel işletmelerinde etik iklimin örgüt yanlısı etik olmayan davranışlar üzerinde ahlaki çözülmenin rolü incelenmiştir. Bu amaç doğrultusunda araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden anket tekniğinden yararlanılmıştır. Daha önce geçerlilik ve güvenilirliği sağlanmış ve literatürde yer alan ölçeklerden faydalanılmıştır. Antalya ve Muğla illerindeki 5 yıldızlı otel çalışanlarına 600 anket gönderilmiş ve geri dönüş sağlanılan ve kullanılabilir nitelikteki 450 anket ile analizler gerçekleştirilmiştir. Verilerin analiz edilmesinde SPSS programı ve PROCESS macro eklentisi kullanılmıştır. Araştırma kapsamındaki model ve hipotezlerin tanımlayıcı istatistiksel analizleri yapılmış ve araştırma modelinin doğrulanması için doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanmıştır.  Belirlenen hipotezlerin test edilmesinde PROCESS Model 4 tercih edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda etik iklim ile örgüt yanlısı etik olmayan davranışlar ve ahlaki çözülme arasında negatif yönlü ilişkisi olduğu belirlenmiştir. Bunun yanında ahlaki çözülmenin örgüt yanlısı etik olmayan davranışlar üzerinde pozitif yönlü bir etkisinin olduğu belirlenmiştir. Son olarak örgüt yanlısı etik olmayan davranışlar üzerinde ahlaki çözülmenin aracılık rolü olduğu belirlenmiştir. Elde edilen bulgular teorik ve Pratik katkıları bakımından değerlendirilmiş ve yöneticilere ve uygulamacılara yönelik öneriler sunulmuştur.

Abstract:
More and more companies around the world are faced with major ethical scandals such as Worldcon and Enron. Ethical problems experienced by businesses result in the collapse of businesses or major sanctions. The source of these problems can be individual or organizational. Behaviors that are unethical but in favor of the organization are mostly of individual origin. In this research, the role of ethical climate and moral disengagement on pro-organizational unethical behavior in hotel businesses was examined. For this purpose, survey technique, one of the quantitative research methods, was used in the research. Validity and reliability were previously established and scales in the literature were used. 600 surveys were sent to 5-star hotel employees in Antalya and Muğla provinces, and analyzes were carried out with 450 returned and usable surveys. SPSS program and PROCESS macro plug-in were used to analyze the data. Descriptive statistical analyzes of the models and hypotheses within the scope of the research were performed and confirmatory factor analysis (CFA) was applied to verify the research model. PROCESS Model 4 was preferred in testing the determined hypotheses. As a result of the analysis, it was determined that there was a negative relationship between ethical climate and pro-organizational unethical behavior and moral disengagement. In addition, it has been determined that moral disengagement has a positive effect on pro-organizational unethical behavior. Finally, it was determined that moral disengagement had a mediating role on pro-organizational unethical behavior. The findings were evaluated in terms of their theoretical and practical contributions and suggestions were presented for managers and practitioners.