Alzheimer hastalarında tükürük kortizol düzeyinin tanısal değeri ve davranışsal semptomlarla ilişkisi
Diagnostic value of salivary cortisol level i̇n alzhei̇mer's di̇sease and it's relation to behavioral symptoms
Yazar: RONAY BOZYEL
Danışman: DOÇ. DR. BANU ÖZEN BARUT
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Hamidiye Uluslararası Tıp Fakültesi / Nöroloji Ana Bilim Dalı / Nöroloji Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Nöroloji = Neurology

Özet:
Amaç: Alzheimer hastalığının hipotalamik pituiter adrenal (HPA) eksende bozulmaya neden olduğu ve bunun hastalığın davranışsal belirtileri ile ilişkili olabileceği tartışılmaktadır. Bu çalışmada Alzheimer hastalığı(AH) olan bireylerde tükürük kortizol düzeyi benzer yaş grubunda subjektif bellek yakınması olan kişiler ve sağlıklı kontrol grubu karşılaştırılmış ve kortizol düzeylerinin AH tanısında bir belirteç olarak kullanıp kullanılamayacağı araştırılmıştır. Ayrıca tükürük kortizol düzeyinin AH'da davranışsal semptomlarla ile ilişkisi incelenmiştir.
Gereç ve Yöntem:Bu çalışmaprospektif, kesitsel, vaka kontrollü bir çalışma olup örneklem 3 grup olarak tasarlanmıştır. Bu 3 grup Alzheimer hastalığı tanısı olan bireyler, 60 yaş üstü unutkanlık şikâyeti ile nöroloji polikliniğine başvuran kişiler ve benzer yaş grubunda belirgin unutkanlık şikayeti olmayan sağlıklı kontrol grubundan oluşmaktadır. Katılımcılardan sabah 08:00 ve akşam 16:00'da 2 kere tükürük örneği alınıp, kortizol düzeyleri çalışılmıştır. Tüm katılımcılar kognitif ve psikiyatrik semptomlar açısından değerlendirilmiştir. Alzheimer hasta grubuna davranışsal semptomları değerlendirmek için Nöropsikiyatrik envanter uygulanmıştır.
Bulgular: Alzheimer hasta grubunun akşam kortizol düzeyleri sübjektif bellek bozukluğu grubuna göre daha yüksektir (p<0,001). Alzheimer hastalarında akşam kortizol düzeyi ile NPİ halüsinasyonlar, NPİ ajitasyon, NPİ apati/kayıtsızlık, NPİ irritabilite/labilite, NPİ uyku bozuklukları, NPİ iştah ve yeme bozuklukları ve NPİ total arasında aynı yönlü korelasyon vardır.
Sonuç:Sonuç olarak tükürük kortizol düzeyleri bellek yakınmaları olan kişilerin takibinde ve Alzheimer hastalığına progresyonun tespit edilmesinde tanıya destek olabilecek bir laboratuvar bulgusu olarak kullanılabilir. Ayrıca çalışmamızda Alzheimer hastalığında görülen günbatımı fenomeni altında geçen davranışsal semptomlar hem de diğer davranışsal belirtilerin yüksek akşam kortizolü ile ilişkili olarak değerlendirilmesi ve bu sonuçların ileri evre Alzheimer hastalığında daha belirgin olması, Hipotalamik-pituiter-adrenal aksın hastalığın ileri evresinde etkilenen bir yolak olarak davranışsal problemlere neden olabileceğini düşündürtmektedir. Standart tedaviler ile özellikle davranışsal semptomların tedavisinde zorlanılması bu yolak üzerinden tedavi yöntemlerinin de gündeme gelebileceğini düşündürtmektedir.
Anahtar kelimeler:Alzheimer Hastalığı, , Kortizol, Davranışsal Semptomlar, Hafıza

Abstract:
Aim:Alzheimer'sdisease is associated with a dysregulation in the axis of hypothalamic –pituitary adrenal, thus it is linked with the pathophysiology of AD and neuropsychological abnormalities.In this study, the salivary cortisol levels of individuals with Alzheimer's disease (AD) were compared in the similar age group with subjective memory complaints and healthy control group and it was investigated whether cortisol levels can be used as a marker in the diagnosis of AD. In addition, the relationship of salivary cortisol level with behavioral symptoms in AD was investigated.
Materials (Patients) And Methods: This study is a prospective, cross-sectional, case-controlled study and the sample was designed in 3 groups. These 3 groups consist of individuals diagnosed with Alzheimer's disease, people over 60 years old who applied to the neurology policlinic with complaints of memory, and a healthy control group in the similar age group without significant memory complaints. Saliva samples were taken from the participants twice at 08:00 in the morning and 16:00 in the evening and their cortisol levels were studied. All participants were evaluated in terms of cognitive and psychiatric symptoms. Neuropsychiatric inventory was applied to the Alzheimer's patient group to evaluate behavioral symptoms.
Results: Evening cortisol levels of the Alzheimer's patient group were higher than the subjective memory disorder group (p <0.001). There is a positive correlation between evening cortisol level and NPI hallucinations, NPI agitation, NPI apathy, NPI irritability / lability, NPI sleep disorders, NPI appetite and eating disorders, and NPI total in patients with Alzheimer's disease.
Conclusion: In conclusion, salivary cortisol levels can be used as a laboratory finding that can support the diagnosis in the follow-up of people with memory complaints and in detecting progression to Alzheimer's Disease. The evaluation of behavioral symptoms under sundowning phenomenon in Alzheimer's disease and other behavioral symptoms related to high evening cortisol and the fact that these results are more pronounced in late stage Alzheimer's disease, suggests thatthe hypothalamic-pituitary-adrenal axis may cause behavioral problems as an affected pathway in the late stage of the disease. Difficulty in treating behavioral symptoms with standard treatments suggests that treatment methods may come to the fore through this pathway.
Keywords:Alzheimer's Disease, Cortisol,Behavioral Symptoms, Memory