Vestibüler aktivitelerden kaçınma ölçeği-9'un Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması
Turkish validity and reliability study of the vestibular avoidance SCALE-9
Yazar: MERVE GÜNDAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLCE KİRAZLI
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Kulak Burun Boğaz Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Kulak Burun ve Boğaz = Otorhinolaryngology (Ear-Nose-Throat)
Dizin: Baş dönmesi = Dizziness ; Denge = Equilibrium ; Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Kulak hastalıkları = Ear diseases ; Postural denge = Postural balance ; Türkçe uyarlama = Turkish adaptation ; Vestibül = Vestibule ; Vestibüler fonksiyon testleri = Vestibular function tests ; Vestibüler sistem = Vestibular system ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Baş dönmesi, dengesizlik ve sersemlik gibi denge problemleri hayat kalitesini önemli ölçüde etkileyen semptomlardır. Vestibüler sistem patolojileri, nörolojik problemler, kardiyovasküler problemler gibi bir çok hastalık sonucu ortaya çıkabilen bu semptomlar hastaların günlük hayata katılımını önemli ölçüde kısıtlar. Bu kısıtlamalar hem hayat kalitesini hem de yürütülen tedavi sürecini etkileyebilir. Özellikle vestibüler sistem patolojilerinde uygulanan Vestibüler Rehabilitasyon sonuçları kaçınma davranışından oldukça etkilenir. Vestibüler Aktivitelerden Kaçınma Ölçeği-9 hastaların kaçınma davranışlarını ölçmek için tasarlanmıştır. Bu çalışmanın amacı bu anketin Türkçe geçerlik ve güvenirlik analizlerinin yapılmasıdır. 
Yöntem: Çalışmaya Ege Üniveristesi Tıp Fakültesi Kulak Burun Boğaz Anabilimdalı'na denge problemi ile başvuran ve telefon ile ulaşılan 18-80 yaş arası 122 birey dahil edilmiştir. Katılımcıların yaş, cinsiyet, baş dönmesi başlangıç zamanı, baş dönmesi süresi, baş dönmesi hissi, işitme kaybı ve kronik hastalık gibi bilgilerinin yer aldığı Olgu Rapor formu doldurulmuştur. Katılımcılardan Vestibüler Aktivitelerden Kaçınma Ölçeği-9 ve Baş Dönmesi Engellilik Envanterini doldurmaları istenmiştir. Katılımcıların arasından rastgele seçilen 20 kişi, 7 gün sonra anketi tekrar doldurmuştur. Yapı geçerliği analizi için Açıklayıcı Faktör Analizi ve Doğrulayıcı Faktör Analizi yapılmıştır. Açıklayıcı faktör analizi, güvenirlik analizi ve test tekrar test analizleri SPSS 26 (Statistical Program in Social Sciences) programı ile yapılmıştır. Doğrulayıcı faktör analizi için ise AMOS 24 paket programı kullanılmıştır. Bağımsız ikili gruplarda karşılaştırmalarda Mann Whitney U testi, bağımsız çoklu gruplarda karşılaştırmalarda ise Kruskal Wallis testi analizi kullanılmıştır. Gruplar arası bulunan farkı grup içinde test etmek amacı ile ikili karşılaştırmalarda Mann-Whitney testi kullanılmıştır. Ölçekler arasındaki ilişkilerin analizde ise spearman korelasyon katsayısı kullanılmıştır.
Bulgular: Bu çalışmaya 76 kadın, 46 erkek olmak üzere toplam 122 kişi katılmıştır. Katılımcılar yaş ve cinsiyet olarak homojen dağılım göstermiştir. Açıklayıcı Faktör Analizinde KMO katsayısına ait değerin ise 0,918 olduğu hesaplanmıştır. Kurulan modele Bartlett Küresellik Testine ait analiz sonuçları incelendiğinde modelin istatistiksel olarak anlamlı olduğu görülmüştür (p=0,001<0,05). Tek boyuttan oluşan ölçeğin açıklanan varyans yüzdesi %59,204 olarak hesaplanmıştır. Doğrulayıcı Faktör Analizinde path diyagramı ile bulunan  χ2 değerinin 40,203 olduğu görülmüştür. Modelin anlamlılığını test etmek için hesaplanmış olan χ2/sd oranının 1,546'ya χ2/ sd için mükemmel uyum değerinin sağlandığı görülmüştür. Hazırlanan veri setinde yer alan örneklem sayısının yeterli düzeyde olup olmadığını gösteren RMSEA değeri 0,062 olarak hesaplanmıştır. Uyum iyiliği indeks değerleri GFI 0,930, NFI 0,935, IFI ile CFI 0,976 olduğu hesaplanmıştır. İç tutarlılık katsayısının göstergesi olan Cronbach alfa (α) katsayısı hesaplanmış olup bulunan değer ise 0,911'dir. Test-tekrar test ölçümlerinde 7 gün arayla doldurulan anketler sonuçları arasında çok yüksek düzeyde ve pozitif yönde istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulunmuştur (p<0,05). VAKÖ-9 ölçeği ortalama puanı 33,71 ± 13,46 olarak bulunmuştur. BDEE toplam puan ve alt boyutları ve VAKÖ-9 ölçeği arasında korelasyona bakılmıştır. Emosyonel ve Fiziksel alt boyutları ile VAKÖ-9 puanı arasında pozitif yönde orta düzeyde anlamlı ilişki bulunmuştur (p<0,05). Fonkiyonel alt boyut ve toplam puan ile VAKÖ-9 puanı arasında pozitif yönde yüksek düzeyde anlamlı ilişki bulunmuştur (p<0,05). 
Sonuç: Vestibüler Aktivitelerden Kaçınma Ölçeği-9 Türkçe geçerli ve güvenilir bir ölçek olarak kullanılabilir. 
Anahtar Kelimeler; Dengesizlik, baş dönmesi, vestibüler, ölçek, geçerlik, güvenirlik

Abstract:
Purpose: Balance problems such as dizziness, imbalance and vertigo are symptoms that significantly affect the quality of life. These symptoms, which can occur as a result of many diseases such as vestibular system pathologies, neurological problems, cardiovascular problems, significantly limit the participation of patients in daily life. These restrictions can affect both the quality of life and the treatment process. Vestibular Rehabilitation results, especially applied in vestibular system pathologies, are highly affected by avoidance behavior. The Vestibular Avoidance Scale-9 was designed to measure the avoidance behaviors of patients. The aim of this study is to analyze the Turkish validity and reliability of this questionnaire.
Method: 122 individuals between the ages of 18-80, who applied to Ege University Faculty of Medicine, Department of Otorhinolaryngology with balance problems and were contacted by phone, were included in the study. A Case Report form, which includes information such as age, gender, onset of vertigo, duration of vertigo, feeling of vertigo, hearing loss, and chronic disease, was filled in. Participants were asked to fill in the Vestibular Activity Avoidance Scale-9 and the Dizziness Handicap Inventory. 20 people randomly selected from among the participants filled the questionnaire again 7 days later. Explanatory Factor Analysis and Confirmatory Factor Analysis were performed for construct validity analysis. Explanatory factor analysis, reliability analysis and test-retest analysis were performed with SPSS 26 (Statistical Program in Social Sciences). AMOS 24 package program was used for confirmatory factor analysis. Mann Whitney U test was used for comparisons in independent paired groups, and Kruskal Wallis test analysis was used for comparisons in independent multiple groups. Mann-Whitney test was used in pairwise comparisons in order to test the difference between the groups within the group. In the analysis of the relations between the scales, the spearman correlation coefficient was used.
Results: A total of 122 people, 76 women and 46 men, participated in this study. Participants showed a homogeneous distribution in terms of age and gender. In the Explanatory Factor Analysis, the value of the KMO coefficient was calculated to be 0.918. When the analysis results of the Bartlett Test of Sphericity were examined, it was seen that the model was statistically significant (p=0.001<0.05). The percentage of total model variance of the one-dimensional scale was calculated as 59.204%. In the Confirmatory Factor Analysis, the χ2 value found with the path diagram was found to be 40,203. It was seen that the χ2/sd ratio calculated to test the significance of the model was 1.546, and the perfect fit value was provided for χ2/sd. The RMSEA value, which shows whether the number of samples in the prepared data set is sufficient or not, was calculated as 0.062. Goodness of fit index values were calculated as GFI 0.930, NFI 0.935, and IFI and CFI 0.976. The Cronbach alpha (α) coefficient, which is the indicator of the internal consistency coefficient, was calculated and the value found was 0.911. In test-retest measurements, a very high and positive statistically significant correlation was found between the results of the questionnaires filled with 7-day intervals (p<0.05). The mean score of the VAKÖ-9 scale was found to be 33.71 ± 13.46. Correlation between BDEE total score and sub-dimensions and VAKÖ-9 scale was examined. A moderately significant positive correlation was found between Emotional and Physical sub-dimensions and VAKÖ-9 score (p<0.05). A highly significant positive correlation was found between the functional sub-dimension and the total score and the VAKÖ-9 score (p<0.05).
Conclusion: Vestibular Activity Avoidance Scale-9 can be used as a valid and reliable scale in Turkish.
Keywords: imbalance, dizziness, vestibular, scale, validity, reliability