Ankilozan spondilitli hastalarda hasta kökenli ölçeklerle yaşamkalitesinin ve hastalık aktivitesinin değerlendirilmesi
Assessment of quality of life and disease activity in patients with ankylosing spondylitis using patient-derived scales
Yazar: OĞUZCAN KINIKOĞLU
Danışman: PROF. DR. MERYEM CAN
İstanbul Medipol Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2018
Konu: Romatoloji = Rheumatology

Özet:
Ankilozan Spondilit (AS) , primer olarak sakroiliak eklemleri, omurgayı ve omuz, kalca, diz gibi büyük eklemleri etkileyen sistemik, kronik seyirli bir hastalıktır. Hastalık kişinin fiziksel fonksiyonlarını ve sağlıkla ilgili yaşam kalitesini azaltmak yoluyla özürlülüğe yol açabilir. Ağrı, azalmış spinal mobilite ve tutukluk ana semptomlar olmakla beraber çok sayıda diğer sosyal ve fiziksel problem de gelişir. Yaşam kalitesi ölçeği olarak kullanılabilen indekslerden birisi Ankilozan Spondilit Yaşam Kalitesi İndeksi( ASQoL) AS'li hastalarda sıklıkla kullanılmaktadır. Daha önce yapılan çalışmalarda ASQoL ölçeği kullanılmış ve hastalığın günlük yaşantı, iş gücü ve insan ilişkilerini olumsuz etkilediği ortaya koyulmuştur. ASAS Sağlık indeksi ve çevresel ASAS indeksi son dönemde ASAS grubu tarafından geliştirilmiş ve farklı ülkelerde valide edilmiştir. Hastalığın; hastanın günlük işlerine, sağlık ve yaşam kalitesi üzerine etkisini gösteren ASAS sağlık indeksi ve çevresel indeks, hastanın bakış açısını göstermekte ve kolay uygulanabilir olması nedeniyle tercih edilmektedir. Biz de bu çalışmamızda, AS'li hastalarda ASAS- sağlık indeksi ve çevresel indeksi kullanarak hastaların genel sağlık durumunu, fonksiyon bozuklukluğunu belirlemeyi ve diğer doktor ve hasta kökenli ölçeklerle uyumunu saptamayı hedefledik.
Gereç ve Yöntem: Bu kesitsel çalışmaya Ocak 2017- Nisan 2018 tarihleri arasında İstanbul Medipol Üniversitesi/ Medipol Mega Hastaneler Kompleksi Romatoloji Bilim Dalı polikliniğine başvuran Aksiyal spondiloartrit tanısı ASAS kriterlerini tamamlayan 94 hasta dahil edildi. ASAS HI (ASAS sağlık indexi), hastalık aktivitesini 4belirlemeye yardımcı olan Bath ankilozan spondilit disease aktivity index (BASDAI), Bath ankilozan spondilit functional index (BASFI), hasta kökenli ölçekler healt assessment questinaire (HAQ) (sağlık değerlendirme ölçeği), ankilozan spondilit quality of life scale (ASQoL) anketleri doldurtuldu. Hasta ve doktor kökenli ölçekler arasındaki korelasyonlar Spearman korelasyon testiyle değerlendirildi. Niteliksel verilerin karşılaştırılmasında ki-kare testi yapılmıştır.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 91 hastanın; 45'i (%50) erkekti, ortalama yaşları 35.6 (10.6) ve ortalama hastalık süreleri 25.7 (40.5) olarak bulundu. .Hastaların %50'sinin (n:45) BASDAI değeri 4'ün (0-10) üzerindeydi ve
11
hastalıkları aktifti. Ayrıca hastalar ASAS-Sİ sonucuna göre kategorize edildiğinde 29 hastanın (%33) normal fonksiyona 32 hastanın (%36.4) orta derecede fonksiyon kaybına ve 27 hastanın ( %30.7) ciddi fonksiyon kaybına sahip olduğu görüldü. Özet olarak hastaların sadece 1/3'ü normal fonksiyona sahipti. BASDAI skorlarıyla karşılaştırıldığında hastalık aktivitesi ile ASAS HI sonuçları arasında ilişki saptandı ( p= 0.00). ASAS HI sonuçları; BASFI, BASDAI, Spinal ağrı, HAQ skoru sonuçlarıyla [(sırasıyla) r: 0.5, 0.6, 0.5, 0.6] (p<0.05) pozitif yönde korelasyon saptandı.
Sonuç: Bizim bu kesitsel çalışmamızda ASAS-Sağlık indeksi ve Çevresel Faktör indeksi sonuçlarının; BASFI, BASDAI, Spinal ağrı, HAQ skoru sonuçlarıyla pozitif yönde korele olduğunu gösterdik. ASAS-sağlık indeksi ve çevresel indeksi AS'de fonksiyon bozukluğunu ve genel sağlık durumunu değerlendirmek için ilk defa geliştirilen hastalık- spesifik, hasta –kökenli bir ölçektir. ASQoL ; sadece yaşam kalite ölçeği olarak kullanılırken, ASAS-Sağlık indeksi ve çevresel indeksle hastaların genel sağlık durumları, fonksiyonel bozukluk dereceleri ,ağrı düzeyleri, sosyal katılım ve duygusal- cinsel fonksiyon durumları değerlendirilmektedir. .Bu çalışma, ankilozan spondilitli hastalarda, fonksiyonel bozukluğu ve genel sağlık durumunu ilk defa yeni bir indeksle değerlendiren ve diğer parametrelerle ilişkisini gösteren ilk çalışmadır. Sonuç olarak ASAS-Sağlık indeksi; aksiyel spondiloartritli hastalarda fonksiyon ve sağlığı belirlemek için kolay, hızlı ve güvenilir bir ölçek olarak değerlendirilmiştir.

Abstract:
Ankylosing Spondylitis is a systemic and chronic disease which primarily effects sacroiliac joints, spine and large joints like shoulder, hip and knee. Disease can cause physical dysfunction and reduce patients health quality and thus can cause disability. Pain, reduced mobility and stiffness are the main symptoms, although other social and physical problems also may occur. Ankylosing Spondylitis Quality of Life (ASQoL) index is widely used to assess patients with ankylosing spondylitis. Previous studies which used ASQoL has already shown that ankylosing spondylitis effects daily life,
12
social relations and labor force. ASAS health index and ASAS environmental factor index has developed by ASAS group and validated in different countries. ASAS health index and environmental factors index are easy to use and show us the disease from patients perspective. We aimed to assess general health status, dysfunctions by using ASAS health index and environment factors and other doctor and patient related scales.
Materials and Methods: To this cross sectional study, between January 2017- April 2018, 94 patients who applied to Istanbul Medipol Mega University Hospital and covered all ASAS diagnostic criterias were included. ASAS Health index (ASAS-HI) , Bath ankylosing spondylitis disease actvitiy index (BASDAI), Bath ankylosing spondylitis functional index (BASFI), patient related health assessment questinaire (HAQ) and ankylosing spondylitis quality of life (ASQoL) questinaires were filled by participiants. Correlation between patient and doctor related scales were assesed by Spearman correlation test. Chi-square test was used to assess comparison of qualitative data.
Findings: 45 of 91 (%50) patients were male, mean age was 35.6 (10.6) and avarage disease duration was 25.7 (40.5) months. %50 of patients (n:45) BASDAI score was more than 4 (0-10) and had active disease. When ASAS health index result was evaluated, 29 patient (%33) had normal function and 32 patients had(%36.4) moderate dysfunction and 27 patient (%30.7) had severe dysfunction. In summary only 1/3 of patients had normal function. When compared with BASDAI results disease activity and ASAS health index results showed postive relation (p=0.00). ASAS health index results showed positive correlations with BASFI, BASDAI, spinal pain, HAQ. (respectively r:0.5, 0.6, 0.5, 0.6)
Result: In this cross sectional study, ASAS health index and environmental factor index results showed positive correlations with BASFI, BASDAI, spinal pain and HAQ. ASAS health index and environmental factor index are the first disease specific, patient related questinaires to assess functional dysfunction and general health status in patients with ankylosing spondylitis. Although ASQoL is onlu used to assess health quality ASAS health index and environmental factor index are used to assess general health status, functional disability degrees, pain levels, social participation and emotional and sexual function status. this study is the first study which shows functional dysfunction and general health status with a new index and also shows
13
relations with other parameters. In conclusion ASAS health index is a easy, fast and reliable scale in patients with axial spondyloarthritis.