İki bin sonrası küresel krizlerin Türkiye'nin dış ticaret performansı üzerindeki etkileri
The effects of global crises after two thousands on Türkiye's foreign trade performance
Yazar: BEYZA DELİCE
Danışman: DOÇ. DR. SEDA BAYRAKDAR
Kırıkkale Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Bu çalışmanın amacı, 2008 küresel finans krizi, Covid-19 pandemisi ve Rusya-Ukrayna Savaşının yol açtığı küresel sorunların Türkiye'nin ihracat performansı üzerindeki etkilerinin analiz edilmesidir. Söz konusu analiz için ABD'de başlayan mortgage krizinin küresel bir boyut kazandığı Eylül 2008 başlangıç yılı olarak alınmış ancak ekonometrik analiz kısmında daha sağlıklı sonuçlar elde edebilmek için dönemin başlangıcı, Türkiye'de yaşanan 2001 krizinin etkilerinin ortadan kalkmaya başladığı 2003 yılına kadar geri götürülmüştür. Kriz dönemlerinin kesin sınırları çizilememekle birlikte konuyla ilgili çalışmalardan yola çıkılarak dönemsel çerçeve oluşturulmuştur. Analiz aşamasında önce aylık veriler yardımıyla oluşturulan grafikler üzerinden Türkiye'de dış ticaretle ilgili temel göstergelerin seyri, ele alınan kriz dönemleri itibariyle değerlendirmeye tabi tutulmuş; ikinci aşamada ilgili literatürde kabul gören göstergeler üzerinden çeyreklik veriler yardımıyla nedensellik ve eşbütünleşme analizleri yapılarak Türkiye'de söz konusu kriz dönemlerinde ihracat performansı analiz edilmiştir. Nedensellik ve eşbütünleşme analizleri için Toda-Yamamoto Nedensellik Testi ve ARDL Sınır Testi kullanılmıştır. Çalışmanın temel bulgularına göre, Covid-19 krizi ve Rusya-Ukrayna Savaşı ile Türkiye'nin ihracat performansı arasında bir nedensellik ilişkisi bulunmaktadır. Uzun vadeli etkileşimler açısından, 2008 küresel krizinin ve Rusya-Ukrayna Savaşının ihracat üzerinde olumsuz etkileri olurken, Covid-19 krizinin özellikle tedarik zincirindeki boşlukların oluşturduğu fırsatlar nedeniyle bir takım olumlu etkileri söz konusu olmuştur. Avro Bölgesinde yaşanan krizin ihracat üzerindeki etkilerinin zayıf olması çalışmanın diğer bulguları arasındadır. Genel olarak ele alınan bütün krizlerin, Türkiye'nin dış ticareti üzerinde belli ölçüde kısa vadeli performans kaybına yolaçmakla birlikte, yıkıcı etkiler ortaya çıkarmadıkları görülmektedir.

Abstract:
The aim of this study is to analyze the effects of global problems caused by the 2008 global financial crisis, Covid-19 pandemic and the Russia-Ukraine War on Türkiye's export performance. For this analysis, September 2008, when the mortgage crisis that started in the USA gained a global dimension, was taken as the starting year. But in order to obtain more accurate results in the econometric analysis part, the beginning of the period was taken back to 2003, when the effects of the 2001 crisis in Türkiye began to disappear. Although the exact boundaries of crisis periods cannot be drawn, a periodic framework has been created based on studies on the subject. In the analysis phase, firstly, the course of the basic indicators related to foreign trade in Türkiye during the crisis periods in question was evaluated with the help of graphs consisting of monthly data. Then, Türkiye's export performance during global crises periods was analyzed by performing causality and cointegration analyzes with the help of quarterly data on indicators accepted in the relevant literature. Toda-Yamamoto Causality Test and ARDL Bounds Test were used for causality and cointegration analyses. According to the main findings of the study, there is a causal relationship between the Covid-19 crisis and the Russia-Ukraine War and Türkiye's export performance. In terms of long-term interactions, the 2008 global crisis and the Russia-Ukraine War have negative effects on exports. The Covid-19 crisis has had some positive effects, especially due to the opportunities created by gaps in the supply chain. Other findings of the study include the weak effects of the crisis in the Eurozone on Türkiye's export performance. In general, it can be seen that all the crises discussed do not cause destructive effects on Türkiye's foreign trade, although they cause a certain short-term loss of performance.