Sosyal kategorilemenin gayri-insanileştirme üzerine etkisi
Effect of socail categorization on dehumanization
Yazar: DENİZ ÖZGÜR ÖZDEMİR
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MERAL GEZİCİ YALÇIN
Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Genel Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Psikoloji = Psychology ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Göçmenler = Emigrants ; Göçmenler = Emigrants ; Sosyal kategorizasyon = Social categorization ; Suriye = Syria ; Türk toplumu = Turkish society ; İnsanlıktan uzaklaştırma = Infrahumanization

Özet:
Bu araştırmada, Türkiye toplumunun Suriyeli göçmenleri gayri-insanileştirmesi incelenmek istenmiştir. 2011 yılında iç savaş nedeniyle Türkiye'ye göç eden Suriyelilere karşı başlangıçta olumlu olan tutumlar zamanla yerini olumsuz tutumlara bırakmıştır. Bu olumsuz tutumlar bir yönüyle Suriyelilere insani özelliklerin atfedilmemesinde (gayri-insanileştirilmesinde) gözlemlenebilir. Gayri-insanileştirme, dış-grup üyelerinin insan doğası ve insanın benzersizliği özelliklerini reddetmektir. Bu çalışmada "Suriyeli göçmenler ne derece gayri-insanileştirilmektedir ve hangi değişkenler bu süreci etkilemektedir?" şeklinde bir araştırma sorusu geliştirilmiştir. Bu çerçevede katılımcıların yaşının, cinsiyetinin, politik görüşünün, dindarlık düzeyinin ayrıca etnik grupla özdeşim ve ulusla özdeşiminin (milliyetçilik) gayri-insanileştirme üzerindeki etkileri deneysel yöntemle araştırılmıştır. Bu amaçla, 5 (Suriyeli kişi: erkek öğrenci, erkek çalışan, kadın öğrenci, kadın çalışan ve kontrol koşulu) X 2 (katılımcının cinsiyeti: kadın ve erkek) ANOVA araştırma deseni geliştirilmiştir.

Araştırmanın katılımcıları Abant İzzet Baysal Üniversitesi'ne devam eden öğrenciler arasından seçilmiştir. Toplam 143 katılımcının (72 kadın, 71 erkek) yaş ortalaması 21.37'dir (SS= 2.14). Katılımcılara Türkiye'de yaşayan Suriyeli bir kişinin statüsünün (öğrenci veya çalışan) ve cinsiyetinin (kadın veya erkek) değişimlendiği kısa bir hikaye sunulmuştur. Daha sonra, katılımcının manipülasyon hikayesinde bahsedilen bu kişiye (kişi düzeyi) ve bir grup olarak Suriyelilere (grup düzeyi) insani özellikleri ne ölçüde atfettiği ölçülmüştür.

Araştırma sonuçlarına göre, kişi ve grup olarak Suriyelilerin gayri-insanileştirilmesine politik görüş, dindarlık düzeyi, etnik grupla özdeşim ve ulusla özdeşim (milliyetçilik ve yurtseverlik olarak ayrıştırılmıştır) etki etmektedir. Bulguları özetlemek gerekirse, milliyetçiliğin grup olarak Suriyelilerin hayvansı gayri-insanileştirme süreci üzerindeki etkisine dindarlık ve politik görüşün düzenleyici etkileri bulunmuştur. Başka bir ifadeyle, ulusu yücelten (milliyetçilik) ve politik olarak kendini sol kesimde konumlandıran katılımcılar, sağ kesimde konumlandıranlara oranla Suriyelileri daha fazla gayri-insanileştirmiştir. Ayrıca, kendini dindar olarak tanımlayan ve ulusu yücelten katılımcılar, dindar fakat ulusu yüceltmeyenlere oranla Suriyelileri daha fazla gayri-insanileştirmiştir. Diğer bir sonuca göre, manipülasyon hikayesindeki Suriyeli kişi öğrenci olduğunda gayri-insanileştirme anlamlı bir şekilde azalmaktadır. Ayrıca, insanlık boyutlarını kişi ve grup olarak Suriyelilere atfetmek pozitif ve negatif özellikler açısından farklılaşmaktadır. Katılımcılar, hem Suriyeli kişiye hem de grup olarak Suriyelilere negatif özellikleri pozitif özelliklere kıyasla daha az atfetmiştir.

Anahtar Kelimeler: Gayri-insanileştirme, çoklu sosyal kategorileme, ulusal ve etnik özdeşim, dindarlık, politik görüş

Abstract:
In this research, it is aimed to examine dehumanisation of Syrians by the host society members in Turkey. Syrians migrated to Turkey, because of the civil war in Syria broke out in 2011, and relatively positive attitudes towards Syrians in those days turned out to be negative in time. One aspect of these negative attitudes can be observed in attribution of humanness to Syrians. Dehumanization is the denial of human nature and human uniqueness of out-group members. Relying on this conceptualisation, a research question was proposed as "How and to what extent are the Syrian immigrants dehumanized, and which variables do have impact on this process?". Consequently, the effects of participants' gender, age, political orientation, religiosity in addition to ethnic identification and national identification (nationalism) were examined via experimental research. Thus, 5 (status of Syrian: male student, male worker, female student, female worker and control group) x 2 (gender of participants: woman and man) ANOVA design was applied.

The sample of the research consisted of students who registered to the Abant İzzet Baysal University. The mean of age was 21.37 (SD= 2.14). A total of 143 participants (72 women, 71 men) were recruited. The social category membership (worker versus student, woman versus man) of the Syrian person living in Turkey were manipulated through vignettes.

Findings showed that political orientation, religiosity and nationalism as well as identification with ethnicity did affect the process of dehumanization of the Syrian person and Syrians as a group. When a profile of a Syrian student was presented to participants in the manipulation condition, dehumanisation reduced significantly. Besides, religiosity and political orientation moderated the effect of nationalism on animalistic dehumanization of Syrians as a group. In other words, the participants with nationalist as well as liberalist political orientations dehumanized Syrians as a group more than the nationalists and conservatives on the animalistic dimension. Moreover, the participants with higher level of nationalism and religiosity dehumanized Syrians as a group more than those with the lower level of nationalism and religiosity. In addition, attributing human characteristics to the Syrian person and Syrians as a group was differentiated on both positive and negative traits. In addition, the participants attributed negative traits less to both Syrian person and Syrians as a group compared to positive traits.

Key words: Dehumanization, multiple social categorisation, national and ethnic identification, religiosity, political orientation