Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Farabi Hastanesi Yoğun Bakım Ünitesinde takipli COVİD-19 hastalarında karaciğer enzim yüksekliğinin mortalite üzerine etkisi, retrospektif gözlemsel çalışma
The effect of elevated liver enzymes on mortality in COVİD-19 patients followed in the intensive care unit of Karadeniz Technical University Faculty of Medicine Farabi Hospital, a retrospective observational study
Yazar: ÖZLEM BOZAGCI
Danışman: PROF. DR. MEHMET ARSLAN
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology ; İç Hastalıkları = Internal diseases

Özet:
Amaç: Çalışmamızda; yoğun bakım ünitesinde klinik, laboratuvar ve radyolojik
olarak COVID-19 tanısı almış hastaların başvuru ve takiplerinde görülen karaciğer enzim
değerlerlerindeki yüksekliğin mortalite ile ilişkisini ortaya koymayı amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya 1 Mart 2020-15 Mart 2022 tarihleri arasında
Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi YBÜ ünitesine, COVID-19 tanısı ile başvuran
435 hasta dahil edildi. Bu hastaların serum ALT, AST için 1, 3, 9. gün; ALP, GGT, INR,
total bilirubin için ise ilk gün değerleri hastane otomasyon sistemi ve hasta başı çarşaf
çizelgelerden elde edilip kaydedildi. Laboratuvar verileri karşılaştırılarak mortalite üzerine
etkisi retrospektif olarak araştırıldı.
Bulgular: 435 hasta çalışmaya dahil edildi. Hastaların %42.5 (n= 185)'i kadın,
%57.5 (n= 250)'i erkek idi. Hastaların ortalama yaşı 58.4'tü. En sık karşılaşılan komorbid
hastalıklar; %49.2 (n= 214) hipertansiyon, %37.2 (n= 162) obezite ve %26.9 (n= 117)
diyabet idi. Çalışmaya dahil edilen hastaların %42.3 (n= 184)'ü mortal seyretti. Çalışmamız
YBÜ yatışınının ilk üç günündeki ALT değerinin ölen hastalarda sağ kalan hastalara göre
anlamlı derecede yüksek olduğunu gösterdi (p= 0.033). Hastaların takibinde YBÜ medyan
yatış günü olan 9. gündeki ALT yüksekliği mortalite ile ilişkili görülmedi (p> 0.05).
Çalışmamızda YBÜ yatışının ilk üç günündeki AST değerlerinde, ölen hastalarla sağ kalan
hastalar arasında anlamlı bir fark saptanmamasına karşın 9. gündeki AST yüksekliği
mortalite ile ilişkili görüldü (p= 0.003). YBÜ yatışının ilk gününde bakılan GGT, ALP ve
total bilirubin değerlerinde, ölen hastalarla sağ kalan hastalar arasında anlamlı farklılık
saptanmadı (p> 0.05). Çok değişkenli Cox regresyon analiziyle değerlendirme yaptığımızda;
hastaların ALT, AST, INR değerlerindeki artışın mortalite açısından anlamlı olduğu bulundu
(ALT; p= 0.036, AST; p=0.001, INR; p= 0.006). Bu analizde ayrıca başlangıç APACHE II
(p= 0.002), İMV (p=0.000) ve uzun YBÜ yatışının (p= 0.000) mortaliteyi anlamlı derece
artırdığı görüldü.
Sonuç: COVID-19 tanısı almış ve mortal seyri olan hastalarda, karaciğer
enzimlerinde başvuru anında ve takiplerinde belirgin bir artış saptandı. COVID-19
hastalarında ALT, AST ve INR değerlerindeki anlamlı artışın YBÜ hastalarında mortaliteye
gidişin saptanmasında anlamlı parametreler olabileceğini düşündük.
Anahtar Kelimeler: ALT, AST, COVID-19, karaciğer enzimleri, mortalite

Abstract:
Objective: In our study, we aimed to reveal the relationship between elevated liver
enzymes and mortality in COVID-19 patients in ICU at our hospital.
Materials and Methods: Between 1 March 2020 and 15 March 2022, 435 patients
admitted to the ICU of Karadeniz Technical University Faculty of Medicine with a diagnosis
of COVID-19 were included in the study. The data obtained for serum ALT, AST on days
1,3,9 and first day values for ALP, GGT, INR, total bilirubin were recorded from the hospital
automation system and bedside charts. Laboratory data were compared and the effect on
mortality was investigated retrospectively.
Findings: 435 patients were included in the study. Of the patients, %42.5 (n= 185)
were female and %57.5 (n= 250) were male. The mean age of the patients was 58.4 years.
The most common comorbid diseases were hypertension %49.2 (n= 214), obesity %37.2
(n= 162) and diabetes %26.9 (n= 117). Of the patients included in the study, %42.3 (n= 184)
were mortal. Our study showed that ALT in the first three days of ICU hospitalization was
significantly higher in deceased patients than in surviving patients (p= 0.033). In the followup
of the patients, ALT elevation on day 9, which is the median hospitalization day in the
ICU, was not associated with mortality (p> 0.05). In our study, AST values in the first three
days of ICU hospitalization were not significantly different between survivors and patients
who died (p> 0.05). However, AST elevation on day 9 was associated with mortality in the
follow-up of the patients (p= 0.003). There was no significant difference in GGT, ALP and
total bilirubin levels on the first day of ICU admission in patients who died compared to
patients who survived (p> 0.05). When we evaluated with multivariate Cox regression
analysis, we found that each unit increase in ALT, AST, INR values of the patients was
significant in terms of mortality (ALT; p= 0.036, AST; p= 0.001, INR; p= 0.006). In this
analysis, baseline APACHE II (p= 0.002), mechanical ventilation (p= 0.000) and long ICU
stay (p= 0.000) significantly increased mortality.
Results: In patients diagnosed with COVID-19 with a mortal course, a significant
increase in liver enzymes was found at admission and during follow-up. We thought that the
significant increase in ALT, AST and INR values in COVID-19 patients may be meaningful
parameters in determining the progression to mortality in ICU patients.
Keywords: ALT, AST, COVID-19, liver enzymes, mortality