Birinci basamağa başvuran hastaların kanser tarama programı hakkında bilgi, davranış ve farkındalık değerlendirmesi
Evaluating the knowledge,behavior and awareness about the cancer screening program of patients applying to primary care
Yazar: ERTAN ERDOĞAN
Danışman: PROF. DR. KURTULUŞ ÖNGEL
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; DNA = DNA ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Pap smear testi = Papanicolaou test ; Papillomavirüsler = Papillomaviridae ; Teşhis = Diagnosis ; Teşhis teknikleri ve prosedürleri = Diagnostic techniques and procedures

Özet:
Giriş ve Amaç:
Birinci basamağa başvuran hastaların kanser tarama testleri hakkındaki bilgi davranış ve farkındalık düzeyinin değerlendirilmesi.
Kanser dünyada ve ülkemizde ikinci en sık ölüm sebebidir. Ülkemizde; görülme sıklığı, morbidite ve mortalite hızları, sosyal ve ekonomik yük açısından önemli bir halk sağlığı sorunu haline gelmiştir. Kanserin erken tanısı tedavide başarıyı belirleyen en önemli unsurdur. Ulusal planlanan kanser tarama yöntemlerinin hedef kitleye ulaştırılması önemlidir.
Bu çalışmada erken tanıyı koymaya yönelik tarama testleri hakkında birinci basamağa başvuran hastaların bilgi, davranış ve farkındalık durumunu değerlendirmek ve elde edilen bilgiler ışığında farkındalığı artırabilmek amaçlanmıştır.
Yöntem ve Gereçler:
Çalışmaya; Ocak-Aralık 2019 tarihlerinde Konak 7 Nolu ASM polikliniğe başvuran 30-70 yaş arası 224 kişi dâhil edildi. Katılımcılara sosyodemografik veriler, kanser taramaları hakkında bilgi, davranış ve farkındalık durumunu değerlendirilen 29 soruluk anket yüz yüze görüşme yöntemiyle soruldu. Verilerin analizinde SPSS 25,0 programı kullanıldı. P<0.05 düzeyinde değerlendirildi.
Bulgular:
Çalışmaya katılanların %68'i(n=154) kadın ,%31,2'sinin(n=70) erkek olduğu görülmüştür. Katılımcıların medeni durumlarına göre dağılımları incelendiğinde, katılımcıların %71,9 (n=161)evli, %8,9(n=20) bekâr, %10,7(n=24) dul ve %8,5(n=19) boşanmış olduğu tespit edilmiştir. Katılımcıların eğitim durumlarına göre dağılımları incelendiğinde, katılımcıların %3,6(n=8) okuryazar değil, %47,8(n=107) ilkokul, %15,2(n=34) ortaokul, %21,8(n=49) lise ve %11,6(n=26) üniversite olduğu görülmüştür.
64
Katılımcıların iş durumlarına göre dağılımları incelendiğinde katılımcıların %25'inin çalıştığı, %34,8'inin emekli, %40,2'sinin işsiz/emekli değil olduğu görülmektedir. Katılımcıların %67'sinin kronik rahatsızlığının olduğu, %33'ünün ise olmadığı görülmektedir. Katılımcıların %65,2'sinin sürekli ilaç kullandığı, %34,8'inin ise kullanmadığı görülmektedir. Katılımcıların BKI değerlere göre dağılımları incelendiğinde, katılımcıların %61,2'sinin BKI'nin 30'un altında, %38,8'inin ise 30 ve üzeri olduğu görülmektedir.
Çalışmaya katılan kişilerin kanser taraması yaptırma durumlarına göre dağılımı %68,3'ünün kanser tanısı yaptırdığı, %31,7'sinin ise yaptırmadığı saptandı.
Katılımcıların duydukları kanser türlerine göre dağılımı, %91,5'inin rahim ağzı kanseri, %95,1'inin meme kanseri, %90,6'sının prostat kanseri, %92,9'unun kolon kanseri, %92,4'ünün akciğer kanseri oranında olup ülkemizde en sık görülen ilk beş kanser ile uyumluydu. Daha önce kanser taraması yaptıran katılımcıların yaptırdıkları taramalara göre dağılımında en çok yaptırılan taramanın%67,3 ile Pap-Smear/HPV-DNA olduğu görüldü. En çok yaptırmak istedikleri kanser %60,7 ile meme kanseri olduğu görüldü. Kanser taraması yaptırmadıysanız/yaptırmak istemeyen katılımcıların cevaplarında ihmal ediyorum%53,5,korkuyorum%18,3 oransal olarak ilk iki sırayı aldı. Çalışmaya katılanların kanser hakkındaki bilgileri daha çok görsel ve yazılı basından aldıkları ikinci sırayı da sağlık personeli olduğu görülmüştür. Çalışmamızda kanser erken tanı ve tedavi yöntemlerini bilenler ve bu taramaları yaptıranlar arasında ailede kanser hastası olması arasındaki ilişki anlamlı bulunmuştur(p<0.05).
Sonuç
Çalışmaya katılan kişilerin çoğunluğu kanser hakkında; gerek görsel-yazılı medya gerek sağlık çalışanları ve komşu akraba gibi kaynaklardan aldıkları bilgileri kanser erken tanı ve tedavisi için yapılan tarama testleri ile olan ilişkiyi tam kuramadıkları görülmüştür. Bu aldıkları bilgiyi çok çeşitli nedenlerle eyleme dönüştürmemektedirler. Bunu ülkemizdeki hedef nüfustaki tarama sayılarına baktığımızda anlamaktayız. Uygulamaya koyduğumuz ulusal kanser önleme programlarıyla geçmiş yıllara göre daha iyi durumdayız fakat hedeften hala uzağız. Sonuç olarak; halkın kanser tarama konusunda daha çok bilgilendirilmesi ve tarama
65
testlerini yapmaları konusunda teşvik edilmeleri gerekmektedir. Eğer koyulan hedefe ulaşılmak isteniyorsa; Aile hekimliğinin, birey merkezli olmasının yanında, süreklilik, aile ve topluma yönelik olma özelliği nedeniyle toplumda vatandaşa en yakın kişi olmasının önemi gerçek anlamda tekrar hatırlanmalı ve gereken değer verilmelidir.
Anahtar Kelimeler: Aile Hekimliği, Kanser Taramaları, Pap-Smear / HPV-DNA

Abstract:
Introduction and Objective
Cancer is the second most common cause of death in the world and in our country. In our country; it has become an important public health problem in terms of its incidence, morbidity and mortality rates, and social and economic burden. Early diagnosis of cancer is the most important factor determining success in treatment. It is important to deliver nationally planned cancer screening methods to the target audience..
In this study, it was aimed to evaluate the knowledge, behavior and awareness of patients who applied to primary care about screening tests for early diagnosis and to raise awareness in the light of the information obtained.
Materials and Methods
To work; 224 people between the ages of 30-70 who applied to Konak 7 NO ASM between January-December 2019 were included. Participants were asked through a face-to-face interview method with a 29-question questionnaire evaluating sociodemographic data, information about cancer screening, behavior and awareness. SPSS 25.0 program was used to analyze the data. It was evaluated at the level of P <0.05.
Results
It was observed that 68% (n = 154) of the participants in the study were women and 31,2% (n = 70) were men. When the distribution of the participants according to their marital status was examined, it was found that 71,9% (n = 161) of the participants were married, 8.9% (n = 20) were single, 10.7% (n = 24) were widowed and 8.5% (n = 19) were divorced. When the distribution of the participants according to their educational status was examined, 3,6% (n = 8) of the participants were illiterate, 47.8% (n = 107) primary school, 15.2% (n = 34) secondary school, 21.8% (n = 49) high school and 11.6% (n = 26) is a university. When the distribution of the participants according to their job status is examined, it is seen that 25% of the participants are working, 34,8% are retired and 40,2% are unemployed / not
67
retired. It is seen that 67% of the participants have a chronic illness and 33% do not. It is observed that 65,2% of the participants use drugs continuously, while 34,8% do not. When the distribution of the participants according to the BMI values is examined, it is seen that 61,2% of the participants have a BMI below 30 and 38,8% of them are 30 and above. It was determined that 68,3% of the people participating in the study had cancer screening and 31,7% did not. The distribution of the participants according to the types of cancer they heard was 91,5% cervical cancer, 95,1% breast cancer, 90,6% prostate cancer, 92,9% colon cancer, 92,4% lung cancer, and the top five most common in our country. was compatible with cancer. . In the distribution of the participants who had cancer screening before, according to the screenings they had, it was seen that the most scanned was Pap-Smear / HPV-DNA with 67,3%. The cancer they most wanted to have was breast cancer with 60.7%.. In the answers of the participants who did not have cancer screening / did not want to have it, I neglect 53,5%, I am afraid 18,3% took the first two places proportionally. It was seen that the participants in the study received their information about cancer mostly from the visual and written media, and the health personnel were in the second place. In our study, the relationship between cancer patients in the family was found to be significant between those who knew about cancer early diagnosis and treatment methods and those who had these screenings (p <0.05).
Conclusion
The majority of people participating in the study about cancer; It was observed that they could not fully establish the relationship with the information they received from both the visual-print media, healthcare professionals and neighboring relatives and screening tests for cancer early diagnosis and treatment. They do not turn this information into action for various reasons. We understand this when we look at the number of screenings in the target population in our country. They cannot evaluate this information for various reasons. We understand this when we look at the number of screenings in the target population in our country. With the national cancer prevention programs we put into practice, we are better off than in the past years, but we are still far from the target. As a result; The public should be more informed about cancer screening and encouraged to perform screening tests. If the goal is to be achieved; The importance of being the closest
68
person to the citizen in the society due to family medicine's being individual-centered as well as its continuity, family and community-oriented feature should be remembered and valued.
Keywords: Family Practice, Cancer Screening, Pap-Smear / HPV-DNA