Çevre tartışmaları çerçevesinden soylulaştırma kavramına sistematik bir bakış: Ankara ORAN mahallesi örneği
A systematic review on the concept of gentrification within the framework of environmental debates: The case of Ankara ORAN neighborhood
Yazar: PAERHATI AINI
Danışman: PROF. DR. NİLGÜN GÖRER TAMER
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Şehir ve Bölge Planlama Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Ankara-Or-An = Ankara-Or-An ; Soylulaştırma = Gentrification ; Sürdürülebilirlik = Sustainability ; Çevre adaleti = Environmental justice

Özet:
Glass'ın ilk kez tanımladığı soylulaştırma kavramı, geçtiğimiz yarım yüzyıl içinde kentsel ve kırsal alanları da içeren küresel bir olgu haline gelmiştir. Neoliberal politikaların, çevrenin kullanım değeri üzerinden oluşturduğu mekansal değişimde doğanın yeri, soylulaştırma tartışmaları içinde yeni bir odak olmuştur. Doğanın metalaştırılması, çevrenin iyileştirilmesine yönelik yatırımlar ve iklim değişikliğine bağlı afetler için alınan önlemlerin varlığı, emlak piyasasında yeni bir değer bileşeni olarak yer almıştır . Bu anlamda çevresel, ekolojik, yeşil, iklim, karbon ve dirençlilik olarak adlandırılan yeni soylulaştırma kavramları ortaya çıkmıştır. 2000'lerin son yarısından itibaren Türkiye'de dahil olmak üzere, dünya çapında kentsel yeşillendirme ve çevresel iyileştirme amaçlı kentsel dönüşüm politikaları yaygın bir uygulama alanı bulmuştur. Tez bu çerçevede, kentsel dönüşüm ve değişimi yönlendiren bir unsur olarak hem doğal varlıkların hem de tasarlanan yeşil olanakların metalaştırılması ile ortaya çıkan rant farkı üzerinden çevresel soylulaştırma sürecini açıklamaktadır. Bu amaç doğrultusunda, tezde bibliyometrik analiz yöntemi kullanılarak, soylulaştırma alanyazını içinde çevresel soylulaştırma kavramının gelişimi haritalandırılmıştır. Alanyazındaki sistematik incelemeye dayalı olarak klasik soylulaştırmadan çevresel soylulaştırmayı ayıran göstergeler ortaya konulmuştur. Bu göstergeler, Ankara ORAN mahallesi örneğinde incelenmiştir. Saha araştırmasında emlak firması ve muhtar görüşmelerinin yanı sıra mahallenin dönüşüm sürecini betimleyecek açık kaynak emlak piyasası verilerine başvurulmuştur. Tez çalışması, doğal çevrenin varlığından yola çıkarak gerçekleşmekte olan kentsel dönüşümün çevresel soylulaştırma olgusuna nasıl yol açtığını ortaya koymaktadır. Temiz hava şehri olarak başlayan ORAN mahallesi "yeşil rant" odaklı prestij konut alanına dönüşmektedir. Bu kapsamda tezin en önemli bulgusu, ORAN mahallesindeki yeni konut alanlarının gösterişçi tüketim mekanları ile birlikte orman, göl manzarası gibi doğal varlıklar üzerinden yükselerek metalaştıran pazarlama stratejisinin, çevresel soylulaştırma olgusu ile ilişkili olduğudur. Bu anlamda çalışma, soylulaştırma araştırmalarının ve tartışmalarının derinleşmesine katkı sunmaktadır.

Abstract:
First coined by Glass, the concept of gentrification has become a global phenomenon, including urban and rural areas, over the past half century. The place of nature in the spatial change -created by neoliberal policies based on the use value of the environment- has become a new focus in the gentrification debate. The commodification of nature, investments to improve the environment and the existence of measures taken against disasters related to climate change have been incorporated as a new value component in the real estate market. In this sense, new concepts of gentrification called as environmental, ecological, green, climate, carbon and resilience have emerged. Since the last half of the 2000s, urban transformation policies with the aim of urban greening and environmental improvement have found widespread application throughout the world, including in Turkey. In this framework, the thesis explains the environmental gentrification process through the difference in rent that arises with the commodification of both natural assets and designed green opportunities as an element that guides urban transformation and change. For this purpose, the development of the concept of environmental gentrification within the gentrification literature was mapped using the bibliometric analysis method. Based on the systematic review of the literature, indicators that distinguish classical gentrification from environmental gentrification have been revealed. These indicators were examined in the example of Ankara ORAN district. In the field research, open source real estate market data was used to describe the transformation process of the quarter, alongside the interviews with the real estate companies and the mukhtars. The study reveals how the urban transformation, exploiting the existing the natural environment leads to the phenomenon of environmental gentrification. Having started as a clean-air city, ORAN quarter has been gradually turning into a "green rent" oriented prestige housing area. In this context, the most important finding of the thesis is that the marketing strategy commodifying the new housing areas in the ORAN quarter by rising over the natural assets such as forest and lake views, together with ostentatious consumption spaces, is related to the phenomenon of "environmental gentrification". In this sense, the study contributes to the further development of gentrification research and discussions.