Osmanlı İmparatorluğu'nun toplum yapısında çok eşlilik ve konu özelinde h. 1320-1323/m. 1902-1905 yılları arasında Fatsa örneği
Polygamy in the social structure of the Ottoman Empire and the example of Fatsa between years c.e. 1902-1905  / h. 1320-1323
Yazar: FERDİ AYAS
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ENVER EMRE ÖCAL
İSTANBUL TOPKAPI ÜNİVERSİTESİ / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History

Özet:
Osmanlı İmparatorluğu hakkında yapılan akademik ya da popüler çalışmalar incelendiği vakit genellikle siyasi tarih anlatısı, nam salmış şahsiyetler, büyük savaşlar, önemli antlaşmalar ya da ekonomi konuları üzerinde durulduğu dikkati çekecektir. Bu tez çalışmasıyla bilinen Osmanlı'nın dışına çıkıp az değinilen aile yapısına katkı sağlamak hedeflenmiştir. Aile kurumu yapısı ve işlevi gereği Osmanlı İmparatorluğu'nun olduğu gibi diğer devlet ve toplulukların da temel çekirdeğini oluşturmaktadır. Aile kurumunun bu önemli işlevinden dolayı Osmanlı medeniyetini tam olarak anlamak için aile yapısının incelenmesinin çok önem arz ettiği muhakkaktır. Osmanlı toplumunun Müslüman aile mekanizmasında düşük düzeyde uygulama alanı bulmuş olan çok eşliliğe yönelik tartışmalar temelde iki nokta üzerinde yoğunlaşmıştır. İlk olarak çok eşliliğe İslam dininin yaklaşımı ki bu konu Osmanlı aydınları arasında da çok ciddi fikir ayrılıkları ve çatışmalar doğurmuştur. Bu meseleye genel çerçevede ilk bölümde değinilmiştir. İkinci olarak ise çok eşliliğin Osmanlı ailesinde oransal olarak ne kadar uygulandığıdır. Bu iki nokta özelinde yapılan tartışma ve önyargılar günümüzde dahi devam etmektedir. Bu çalışmada özellikle demografik anlamda çok değerli bilgiler sağlayan tereke defterlerinin aktardıkları ve diğer çalışmalar ışığında aslında çok eşliliğin tarihsel süreçte Osmanlı coğrafyasında yaygın olmadığını hatta çok eşliliği kısıtlayıcı tedbirlerin alındığı görülecektir. Çalışmanın son kısmında H. 1320-1323/M. 1902-1905 yılları arasında demografik anlamda kozmopolit bir yapıya sahip olan Fatsa'da çok eşlilik meselesi arşiv kaynakları ışığında ele alınmış ve varılan sonuçlar çalışmanın genelinde savunulan görüşleri teyit edici bir özellik sergilemiştir.

Abstract:
When the academic or popular studies about the Ottoman Empire are examined, it will be noted that they usually focus on political history narrative, famous personalities, great wars, important treaties or economic issues. Due to this, the study aims to go out of the known Ottoman Empire and contribute to the family structure mentioned less in literature. The family institution, due to its structure and function, constitutes the basic core of the Ottoman Empire as well as other states and communities. According to this important function of the family institution, it is certain that it is very important to examine the family structure in order to fully understand the Ottoman civilization. Discussions on polygamy, which had low-level applications in the Muslim family mechanism of the Ottoman society, mainly focused on two points. The first point focused on is that the Islamic approach to polygamy caused severe disagreements and conflicts among Ottoman intellectuals. This issue is mentioned in the first chapter in general context. The second point focused on is how much polygamy was applied proportionally in the Ottoman family. The debates and prejudices about these two points continue even today. In this study, it will be seen that polygamy was not common in the Ottoman geography in the historical process, and even measures were taken to restrict polygamy in the light of the inheritance registers, which provide very valuable demographic information, and other studies. In the last part of the study, the issue of polygamy is handled in the light of archival sources in Fatsa, which had a demographically cosmopolitan structure between years H. 1320-1323/C. E. 1902-1905. The handled results in Fatsa showed a feature that confirms the views defended in the study.