Kafkasya`da yaşayan Türkler`in dini hakkında sosyo kültürel bir araştırma
A Socio-cultural research about religion of the Turks living in caucasia
Yazar: MUHARREM YILDIZ
Danışman: DOÇ.DR. OSMAN CİLACI
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Dinler Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2000
Konu: Din = Religion
Dizin: Dini hayat = Religious life ; Kafkasya = Caucasus ; Sosyal hayat = Social life ; Sosyokültürel yapı = Socio-cultural structure ; Türkler = Turks

Özet:
ÖZET Araştırma konusu; Kafkasya'da yaşayan Türklerin Dînî yaşantılarına sosyo-kfiltfirel bir bakış. Araştırmanın amacı; Kafkasya'da yaşayan Türklerin geçmişten günümüze, dinî yaşantılarının geçirdiği süreci ortaya koymak, bölge hakkında başka araştırmacılara da yardımcı olabilmektir. Araştırma; giriş dışında üç bölüm ve 196 sayfadan oluşmaktadır. Giriş ve birinci bölümde Kafkasya bölgesi ve Kafkasya'da yaşayan Müslüman halklar hakkında genel bilgi verilmiştir. İkinci bölümde, bölgede yaşayan Türkler tanıtılmış, Üçüncü bölümde ise, bölgede dînî yaşantı sosyo - kültürel açıdan ele alınmıştır. Rusların, çoğunluğu Müslüman olan Kafkasya Bölgesini işgal etmesinden sonra, bölge insanı çok ağır bedeller ödemiştir. Milyonlarca insan jenoside uğramış, yurtlarından yuvalarından alınıp bir gecede hazırlıksız bir şekilde vagonlara doldurularak Sibirya'ya sürülmüşlerdir. Birçokları yollarda açlık ve hastalıktan kırılmış, din ve namusları pay i mâl edilmiş, insan yerine bile konulmamışlardır. Özellikle Sovyet idaresi döneminde 70 yıl dış dünya ile bağları koparılmıştır. Camileri kapatılmış, yıkılmış, veya yakılmıştır. Saygın din büyüklerinin türbeleri dozerlerle yok edilmiştir. Alfabeleri birkaç kez değiştirilerek, topyekün bir milletin hafızası silinmiştir. Dînî yaşantı ancak Bolşeviklerin ulaşamadığı, tankların giremediği Kafkas dağlarının şefkatli sinelerinde az da olsa ayakta kalabilmiştir. Bundan başka, din, dış dünyaya şirin görünmek, Sovyetler Birliğinde İslâm serbesttir." İmajını korumak ve uyandırmak için bazı resmî binaların (cami ve müftülüklerin) tarihî eserlerin açık bulundurulduğu folklorik bir seviyede dinî temsille varlığını sürdürebilmiştir. Resmî İslâm'ın dışında; tasavvuf yoluyla da İslâm, illegal bir şekilde, bir takım fenomenler halinde varlığını sürdürmekte, tasavvuf büyüklerinin türbelerini ziyaret etme tarzında tezahür etmektedir. Tasavvuf, Azerbaycan' da "Pir İnancı" şeklinde kendisini gösterirken; Dağıstan ve Çeçenistan' da Müridizm yani Kadirîlik ve Nakşibendîlik şeklinde ortaya çıkmaktadır. Günümüzde ise İslâm ve diğer dinler asıl orijiniyle yeniden yapılanmaya çalışmaktadırlar. Muharrem YILDIZ

Abstract:
SUMMARY Subject of the research A socio-cultural view to the religion of the Turks living in Caucasia. Objective of the research: To bring up the process of The Turks' religious lives from the past to the present. My other objective is supplying resource about the region to the other researchers. The work consists of 196 pages; three parts excluding the introduction. Introduction and the first part of the work give general information about Caucasia region and the muslim people dwelling there. Second part introduces the Turks, dwelling in the region. Third part is releated with the religious life in the region in point of socio-culture. The Caucasia people lost their lives and belongings after the russian had occupied the region of which majority was muslim. Millions of them were subject to genocide and massacre or sent to exile to Siberia. With no preparation they were forced to travel in train wagons in a notorious night. Most of them starved and died of disease. They were raped, abused, and humiliated in different ways by the russian. For the later seventy years, the Bolschevik disconnected them from the outer parts of the world. The mosques were closed, ruined or burnt down. The tombs of the respectable religios men were destroyed The Bolshevik changed their alphabeth several times to disconnect them from their past. Religious life could survive only for the people, living on the peaceful parts of the Caucasian mountains where the bolshevik were not able to reach by their tanks. On the other hand, religion seemed to be supported symbolically as a part of culture to show off the idea that "Islamic life is free in the sowiet union." They kept open some mosques, official representative buildings and historical places to preserve and awoke such a vision. Aport from officially supported islamic vision, it can also be seen illegally in different phenomena such as visiting tombs of sufis. Sufism, appearing as belief in the leader of dervishes in Azarbaijan, it is seen as being disciple in dervish orders established by Abdulkadir Geylani and Nakshibendi in Çhecenia and Dagestan. Recently, believers in islam and other religions have attempt to reform their religions originally. By Muharrem YILDIZ