Karar verme süreci ve yönetim uygulamalarında etik liderliğin rolüne ilişkin okul yöneticilerinin görüşlerinin incelenmesi
Investigation of school administrators' views on the role of ethical leadership in decision making process and management schools
Yazar: SAMED NURİ FİDAN
Danışman: PROF. DR. ZÜLFÜ DEMİRTAŞ
Fırat Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmanın amacı karar verme süreci ve yönetim uygulamalarında etik liderliğin rolüne ilişkin okul yöneticilerinin görüşlerinin incelenmesidir. Bu doğrultuda etik ve ahlak kavramlarının okul yöneticileri için ne anlam ifade ettiği, etik liderlik yaklaşımının nasıl algıladığı, karar verme süreçlerinde nelere dikkat edildiği ve okul yönetiminde etik liderliğin yerinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden olan durum çalışması deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Bingöl ili merkez ilçede Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilkokul, ortaokul ve liselerde görev yapan okul yöneticileri oluşturmaktadır. Araştırma yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak yüz yüze görüşmeler şeklinde gerçekleştirildiği için 25 okul yöneticisi ve 2022-2023 eğitim-öğretim yılı ile sınırlandırılmıştır. Elde edilen veriler araştırma soruları doğrultusunda temel veri analizi yöntemi ile incelenmiş, bulgular tespit edilmiş ve yorumlanmıştır. Ortaya çıkan bulgular etik ve ahlak kavramlarının anlamları, etik liderliğin tanımlanması ve karar verme şeklinde üç kategori ve ilgili alt kategoriler altında toplanmıştır. Araştırma sonuçları etik ve ahlak kavramlarının her birey için farklı anlamlar ifade ettiğini göstermektedir. Bu bağlamda kavramların ağırlıklı olarak evrensel-yerel değerler ve doğru-yanlış ölçütleri şeklinde tanımlandığı görülmektedir. Etik liderliğin tanımlanması noktasında ise elde edilen bulgular doğrular çerçevesinde sergilenmesi gereken şekilde liderlik, etik ve ahlaki değerler doğrultusunda hareket etmek, doğru-yanlış doğrultusunda hareket etmek ve içinde bulunulan ortamdaki değerler doğrultusunda liderlik etmek olarak tanımlandığını göstermektedir. Okul bağlamında değerlendirildiğinde ise etik liderliğin eğitim ve öğretim mesleğinin doğasına uygun liderlik olarak tanımlandığı görülmektedir. Katılımcılar eğitimin ülke ve toplum için büyük önem arz ettiğini ve büyük sorumluluk getirdiğini vurgulamışlardır. Bu sorumluluğun ahlaki bir boyutu olduğunu da ifade eden katılımcılar etik liderliği bu bağlamda değerlendirmişlerdir. Bu bağlamda okullardaki etik liderlik iyiye ve doğruya dair sahip olunan değerler doğrultusunda sergilenen liderliktir. Karar verme noktasında ise araştırma sonuçları etik liderin okul ortamında karar verirken hem adalet ve çevresindekilerin yararını gözettiğini hem de eğitim mesleğinin ve okul ortamının kendine özgü yönlerini dikkate aldığını göstermektedir. Etik lider bu bağlamda öğrencilerin çıkarını gözeterek onların iyi eğitim almaları ve onları hem kendileri hem de çevre, toplum ve ülke için faydalı olacak şekilde yetiştirmek amacı ile karar vermektedir. Elde edilen bulgulara dayalı olarak etik liderlik sergilenen ve sergilenmeyen okullardaki öğrenci başarısı ile etik liderliğin okul yöneticiliği ve karar verme sürecinde etkisini koyacak daha fazla katılımcının dahil olduğu büyük çalışma gruplarını kapsayan araştırmalar yapılmasına yönelik öneriler sunulmuştur. Uygulama noktasında ise okul yöneticilerine yönelik eğitimlerde etik ve liderlik konularına yer verilmesine ve okul yönetimlerinin etik ve ahlaki değerleri benimseyecek, bunları sergileyecek şekilde yeniden düzenlenmesine yönelik öneriler sunulmuştur.

Abstract:
The purpose of this study is to examine the views of school administrators regarding the role of ethical leadership in the decision making process and management practices. In this regard, it is aimed to reveal what the concepts of ethics and morality mean to school administrators, how the ethical leadership is perceived, what is taken into consideration in decision making processes, and the role of ethical leadership in school management. In this research case study design, one of the qualitative research methods, was used. The study group of the research consists of school administrators working in primary schools, secondary schools and high schools affiliated with the Ministry of National Education in the central district of Bingöl province. Since the research was conducted as a face to face interview using a semi-structured interview form, it was limited to 25 school administrators and the 2022-2023 academic year. The data obtained was examined with the basic data analysis method in line with the research questions, and the findings were detected and interpreted. The findings are grouped under three categories the meaning of the concepts of ethics and morality, the definition of ethical leadership and decision making and related subcategories. Research results show that the concepts of ethics and morality have different meanings for each individual. In this context these two concepts are mainly defined as universal-local values and right-wrong criteria. In terms of defining ethical leadership, the findings show that leadership is defined as acting in line with ethical and moral values, acting in line with right and wrong, and leading in line with the values in the environment. Evaluated in the context of school, ethical leadership is defined as leadership appropriate to the nature of the education and training profession. Participants emphasized that education is of great importance for the country and society and brings great responsibility. Participants also stated that this responsibility has a moral dimension and evaluated ethical leadership in this context. In this context, ethical leadership in schools is leadership displayed in line with the values of good and right. At the decision-making aspect, the research results show that the ethical leader considers justice and the benefit of those around him while making decisions in the school environment, and takes into account the unique aspects of the education profession and the school environment. In this context, the ethical leader make decisions by taking into consideration the interests of the students, with the aim of ensuring that they receive a good education and that they are educated in a way that will be beneficial for both themselves, the environment, society and the country. Based on the findings, suggestions are made for conducting research involving larger study groups with more participants to examine student success in schools where ethical leadership is demonstrated and where ethical leadership is not demonstrated, and the impact of ethical leadership on school administration and decision-making processes. In terms of implementation, suggestions are presented to include ethics and leadership issues in training for school administrators and to reorganize school administrations in a way that embraces and displays ethical and moral values.