Sarmalık yaprak üretimine yönelik küllemeye toleranslı yeni üzüm çeşitlerinin geliştirilmesi
Improve of new powdery mildew tolerant grape cultivars for stuffed vine leaf
Yazar: ABDURRAHİM BOZKURT
Danışman: DOÇ. DR. ADEM YAĞCI ; DOÇ. DR. DAVUT SONER AKGÜL
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı / Bağ Yetiştirme ve Islahı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Bağcılık = Viticulture

Özet:
Erysiphe necator'un neden olduğu külleme hastalığı dünya çapında ciddi bir asma hastalığıdır. Bu hastalığa karşı dirençli veya toleranslı çeşitlerin kullanılması, kimyasal fungisitlerin kullanımını ortadan kaldırabilir veya uygulama sayılarını en aza indirerek insan ve çevre sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerini azaltabilir.
Bu çalışma Narince çeşidinin ana; Isabella, Regent ve Kishmish Vatkana çeşitlerinin de baba ebeveyn olarak kullanıldığı melezleme çalışmaları sonucunda elde edilmiş 447 adet F1 genotipi üzerinde yürütülmüştür. Çalışmanın birinci yılında genotipler yaprak kalitesi bakımından bazı OIV kriterleri dikkate alınarak incelenmiş ve aynı zamanda küllemeye duyarlılık bakımından da değerlendirilip tartılı derecelendirme yöntemi ile bir ön seleksiyona tabi tutularak ümitvar olan 100 adet genotip seçilmiştir. Çalışmanın ikinci yılında ise seçilen genotiplerde marköre dayalı seleksiyon, yaprak kalitesi iyi olan genotiplerde sarma yapımı ve tadım testi, sera ve laboratuvar koşullarında külleme inokülasyonu yapılarak ikinci bir seleksiyon yapılmıştır. Çalışma sonucunda, yaprak kalitesi bakımından; iki genotip (NVL-35 ve NVL-77), külleme yoğunluğu düşük, yaprak kalitesi iyi olan üç genotip (NRG-181, NRG-146 ve NRG-66), yaprak tadım testi bakımından üç genotip (NVL-58, NRG-194 ve NRG-66) ön plana çıkmıştır. Narince x Kishmish Vatkana ile Narince x Isabella kombinasyonlarında, külleme skorlamaları sonucunda dirençli genotip belirlenememiştir. Narince x Regent melezleri ise genel olarak külleme belirtilerini geç göstermiştir. Külleme skorlamaları ve marköre dayalı seleksiyon sonuçları tutarlı olan 7 adet genotip (NRG-7, NRG-146, NRG-174,NRG-195, NRG-196, NRG-197 ve NRG 200) tespit edilmiştir. Çalışmada ayrıca Narince, Künefi, Erciş, Dökülgen, Fenerit, Hatun Parmağı, Horoz Karası, Muhammedi, Karaerik, Vakkas, Italia ve Kyoho çeşitlerinin küllemeye duyarlılık durumları da incelenmiştir. Bu çeşitlerden; Horoz Karası külleme belirtilerini geç göstermiştir. Muhammedi, Hatun Parmağı ve Erciş çeşitleri küllemeye karşı ilk haftalardan itibaren hassasiyet göstermişlerdir. Ümitvar olarak seçilen genotipler Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Ziraat Fakültesi koleksiyon bağında muhafaza altına alınmıştır

Abstract:
Powdery mildew disease caused by Erysiphe necator is a serious grape vine disease worldwide. The use of resistant or tolerant cultivars to this disease can eliminate the use of chemical fungicides or minimize their negative impact on human and environmental health by minimizing the number of applications.
In this study, the as female parent cultivar of Narince; It was carried out on 447 F1 genotypes obtained as a result of crossing studies in which Isabella, Regent and Kishmish Vatkana cultivars were used as male parents. In 2021, the first year of the study, the genotypes were examined in terms of leaf quality by considering some OIV criteria, and at the same time, 100 promising genotypes were selected by pre-selection by weighted rating method after being evaluated in terms of susceptibility to powdery mildew. In 2022, the second year of the study, a second selection was made by marker-based selection in the selected genotypes, wrapping and the sense of taste in genotypes with good leaf quality, powdery mildew inoculation in greenhouse and laboratory conditions. As a result of the study, in terms of leaf quality; two genotypes (NVL-35, NVL-77), three genotypes with low powdery mildew density and good leaf quality (NRG-181, NRG-146 and NRG-66), three genotypes (NVL-58, NRG-194 and NRG-66) for leaf taste testing came into prominence. In the combinations of Narince x Kishmish Vatkana and Narince x Isabella, resistant genotype could not be determined as a result of powdery mildew scoring. Narince x Regent hybrids generally showed powdery mildew symptoms late. Six genotypes (NRG-7, NRG-174, NRG-195, NRG-196, NRG-197 and NRG 200) were identified, with consistent powdery mildew scores and marker-based selection results. In the study, susceptibility to powdery mildew of Narince, Künefi, Erciş, Dökülgen, Fenerit, Hatun Parmagi, Horoz Karasi, Muhammedi, Karaerik, Vakkas, Italia and Kyoho cultivars were also investigated. Of these cultivars; Horoz Karasi showed powdery mildew symptoms late. Muhammedi, Hatun Parmagi and Erciş cultivars showed sensitivity against powdery mildew from the first weeks. The genotypes selected look promising have been preserved in the collection vineyard of Tokat Gaziosmanpaşa University, Faculty of Agriculture.