Çocukların hikayedeki dersi anlamasında zihin kuramı ve analojik düşünmenin yordayıcı etkisi: Açıklamanın aracı rolü
The predictive effect of theory of mind and analogical thinking on children's understanding of the lesson in the story: The mediating role of explanation
Yazar: EZGİCAN MERAL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BEGÜM ÖZDEMİR DEMİRCİ
Maltepe Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Analoji = Analogy ; Anlama = Understanding ; Genelleştirme = Generalization ; Hikaye = Story ; Okul öncesi eğitim = Preschool education ; Okul öncesi çocuklar = Preschool children ; Zihin kuramı = Theory of mind

Özet:
Bu çalışmada, 4-6 yaş arası çocukların hikayedeki bir dersi anlama ve günlük hayattaki 
başka olaylara genelleyebilme becerilerinin altında yatabilecek olası bilişsel süreçler olan 
zihin kuramı ve analojik düşünme becerilerinin yordayıcı etkisi test edilip, aynı zamanda 
hikayedeki kilit yönlerle ilgili çocukların açıklama üretmesinin aracı rolünün incelenmesi 
amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemini 4-6 yaş (48-84 ay) arasında 47 Türk çocuk 
oluşturmaktadır. Çalışma iki çevrimiçi oturum halinde gerçekleşmiş olup ilk oturumda 
anlatılmak istenen bir mesajı olan iki farklı resimli hikaye ve sorulardan oluşmaktadır. 
Bu sorular; hikayenin ortasında ve sonunda yer alan birer tane açık uçlu soru, ana fikri 
anlamış olmayı ölçen bir açık uçlu soru, hikayedeki mesajı farklı içeriklerdeki durumlara 
transfer edebilmeyi ölçen iki çoktan seçmeli soru, tema seçimi sorusu ve günlük hayata 
genelleyebilmeyi ölçen bir açık uçlu sorudan oluşmaktadır. İkinci oturumda ise 15 
madde, 9 kontrol sorusundan oluşan ve 9 alt boyuta sahip Zihin Kuramı Test Bataryası, 
6 düşük ve 6 yüksek ilişki içeren analoji kurma görevi çocuklara verilmiştir. Çalışmanın 
sonuçlarına bakıldığında; nitelikli açıklamaların, hikayedeki ana fikri anlama, transfer 
edebilme ve doğru temayı seçme ile orta düzeyde ve pozitif yönde bir ilişkisi 
bulunmuştur. Zihin Kuramı başarı düzeyi beklenen şekilde alt boyutlara göre farklılık 
göstermiştir. Hiyerarşik regresyon analizi sonuçlarına göre, zihin kuramının hikayedeki 
mesajı anlama ve transfer edebilme becerisi üzerindeki yordayıcı etkisi anlamlı olup, bu 
etkide açıklama üretme tam aracı rol üstlenmektedir. Bu çalışma, açıklama üretmenin 
etkisini Türkiye örnekleminde bir replikasyonunu yaparak tutarlı sonuçlar vermiştir. Ayrıca bu becerilerde etkisi olabilecek bireysel farklılıkların incelenmesine olanak 
tanımıştır. Araştırmamız, açıklama ürettirme gibi çocukların hikayelerdeki soyut 
içerikleri anlamasını kolaylaştıracak farklı öğretim yollarının geliştirilmesi için yol 
gösterici bir nitelik taşımaktadır.

Abstract:
In this study, it was aimed to test the predictive effect of theory of mind and analogical 
reasoning skills, which are possible cognitive processes that may underlie the ability of 
children aged 4-6 years to understand a message given in stories and generalize them to 
other events in daily life, and also to examine the mediating role of children's producing 
explanations about key aspects in the story. The sample of the study consists of 47 Turkish 
children between the ages of 4-6 (48-84 months). The study took place in two online 
sessions and consists of two different illustrated stories and questions with a message to 
be told in the first session. These questions involve one open-ended question in the middle 
and at the end of the story, one open-ended question that measures understanding of the 
main idea, two multiple-choice vignette questions that measure the ability to transfer the 
message in the story to situations with different content, a theme selection question, and 
an open-ended question that measures generalizability to daily life situation. In the second 
session, the Theory of Mind Test Battery consisting of 15 items, 9 control questions and 
9 sub-dimensions, and the task of making analogies with 6 low and 6 high relationships 
were given to the children. Our research which was carried out in line with Results 
showed that the ability to produce qualified explanations has a moderate and positive 
relationship with understanding the main idea in the story, transferring it and choosing 
the right theme. The level of success in Theory of Mind differed according to the subdimensions as expected. The regression analysis revealed that, the predictive effect of 
theory of mind and analogical thinking on the ability to understand and transfer the 
message in the story is significant, and producing explanations plays a mediator role in this effect. These findings replicated the effect of producing explanations previously 
observed. It also allowed the examination of individual differences that may have an 
impact on these skills. Our research is a guide for the development of different teaching 
methods that will facilitate children's understanding of the abstract content in the stories, 
such as producing explanations.