Türk romanında estetik (1860-1901)
Aesthetics in Turkish novel (1860-1901)
Yazar: ZEYNEP ŞENER
Danışman: PROF. DR. NEZAHAT ÖZCAN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Estetik, ilkçağlardan itibaren filozofların ve felsefi araştırmaların konusu olarak üzerine düşünülen bir alandır. Güzelin bilimi olarak ortaya çıkan ve güzele ulaşmak için bir yargıya varmayı hedefleyen estetik hakkında zamanla farklı görüşler de ortaya atılır. Duyu organlarımız aracılığıyla aldığımız duyumun bilimi olarak da görülen estetik güzel kadar çirkini, yüce kadar aşağıyı ve trajik kadar komiği de içinde barındırır. Türk edebiyatında Batılılaşmanın başladığı bir devri kapsayan Tanzimat ve Servet-i Fünûn edebiyatı dönemleri, estetik kavramının literatüre girmesine ve estetik çalışmalarına ağırlık verilmesine öncü olur. Dönemin yazar ve şairleri estetik olanın peşine düşerek hem toplumsal hayatta hem de sanatta bu kavramın içeriğini eserlerine yansıtırlar. Tanzimat dönemi ile yazın dünyamıza yeni bir tür olarak giren roman, toplumdan bireye çeşitli konularla okurun karşısına ilk kez bu dönemde çıkar. Tanzimat ve Servet-i Fünûn döneminin önemli isimleri, toplumsal hayatın dinamiklerini ve estetik beğenisini eserlerine taşırlar. Tanzimat dönemiyle toplumsal alanda başlayan Batılışma, Servet-i Fünûn dönemiyle birlikte evin içine kadar girer. Tanzimat romanı toplumsal olaylara, Servet-i Fünûn romanı ise ev içine, bireye yönelir. Böylelikle estetik beğeni ve estetik deneyim hem roman kahramanlarının toplumsal hayatına hem de bireysel bakış açılarına yansır. Bu çalışmada Tanzimat ve Servet-i Fünûn dönemlerinde yayımlanan ve estetik beğeni açısından çalışmaya malzeme sunan edebî romanlar, estetik başlığı altında çeşitli kavramlara göre incelenmiştir.  Bu çerçevede estetik beğeni, ele alınan romanlarda sanat, insan, moda ve tabiat başlıkları altında, güzel, çirkin, yüce ve aşağı kavramlarıyla irdelenecektir. Bu çalışmanın amacı, estetik beğeninin her zaman inceleme konusu edildiği şiir sahasının dışında, romandaki işleyişini incelemektir. Bu çalışmanın yöntemi, belirlenen edebî romanlardaki estetik deneyimlerin bireylerdeki etkisini ve varılan estetik yargıları yorumlamaktır. Böylece çalışmanın çerçevesi kapsamında eserlerde, estetik deneyimin unsurları olan estetik özne, estetik nesne, estetik değer ve estetik yargı kavramları tespit edilerek çalışmanın konu edindiği dönemin genel estetik değerleri belirlenecek ve tahlil edilecektir.

Abstract:
Aesthetics is a field that has been considered as the subject of philosophers and philosophical researches since ancient times. Over time, different views have been put forward about aesthetics, which emerged as the science of beauty and aims to reach a judgment in order to reach the beautiful. Aesthetics, which is also seen as the science of the sense we receive through our sense organs, includes the ugly as well as the beautiful, the sublime as the sublime, and the funny as much as the tragic. The Tanzimat and Servet-i Fünûn literature periods, which included a period when Westernization began in Turkish literature, pioneered the introduction of the concept of aesthetics into the literature and the emphasis on aesthetic studies. The writers and poets of the period pursue the aesthetic and reflect the content of this concept in their works, both in social life and in art. The novel, which entered our literary world as a new genre with the Tanzimat period, first appeared in front of the reader in this period with various topics from society to individual. Important names of the Tanzimat and Servet-i Fünûn periods carry the dynamics of social life and aesthetic taste to their works. Westernization, which started in the social sphere with the Tanzimat period, entered the house with the Servet-i Fünûn period. The Tanzimat novel focuses on social events, and the novel Servet-i Fünûn focuses on the home and the individual. Thus, aesthetic taste and aesthetic experience are reflected both in the social life of the heroes of the novel and in their individual perspectives. In this study, literary novels published in the Tanzimat and Servet-i Fünûn periods and providing material for the study in terms of aesthetic taste were examined according to various concepts under the title of aesthetics. In this context, aesthetic taste will be examined in the novels under the titles of art, human, fashion and nature, with the concepts of beautiful, ugly, sublime and inferior. The aim of this study is to examine the functioning of aesthetic taste in the novel, outside the field of poetry, where it is always the subject of study. The method of this study is to interpret the effect of aesthetic experiences in the determined literary novels on individuals and the aesthetic judgments reached. Thus, within the framework of the study, the concepts of aesthetic subject, aesthetic object, aesthetic value and aesthetic judgment, which are the elements of aesthetic experience, will be determined and the general aesthetic values of the period in which the study is the subject will be determined and analyzed. Key Words: Aesthetic, Tanzimat novel, Servet-i Fünûn novel, aesthetic value, aesthetic experience.