Gecekondunun kentle bütünleşme sürecinde alan-mekan faktörü: İzmir örneği
The space factor in the integration process of the gecekondus into the urban: The case of İzmir
Yazar: İHSAN ÇETİN
Danışman: PROF. DR. ERCAN TATLIDİL
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Bölümü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı / Uygulamalı Sosyoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Bütünleşme = Integration ; Gecekondular = Squatters ; Gecekondulaşma = Squattings ; Kentleşme = Urbanization ; Kentsel mekan = Urban space ; Mekan = Space ; Mekan kimliği = Space identity ; Sosyal bütünleşme = Social integration ; İzmir = Izmir ; İzmir-Konak-Kadifekale = İzmir-Konak-Kadifekale

Özet:
Bu tez gecekondu ile mekan arasındaki ilişkiyi mekan sosyolojisinin temel tartışmaları bağlamında incelemektedir. Araştırma, gecekondunun kentle bütünleşmesi sürecinde mekânın önemini ortaya koymakta ve mekân ile toplumsallık arasındaki karşılıklı ilişkiyi gecekondu olgusu içinde incelemektedir. Bu çalışma İzmir'deki iki gecekondu semtinin karşılaştırılması üzerine inşa edilmiştir. Araştırma sahalarının birincisi kentin merkezinde yer alan ve tarihsel anlamda İzmir'in ilk yerleşim bölgelerinden ve ayrıca ilk gecekondulaşmanın yaşandığı semt olan Kadifekale, ikincisi kentin çeperinde olan ve Türkiye'de gecekondulaşmanın yüksek bir ivme kazandığı tarihlerde çorak bir arazi üzerine kurulan Gümüşpala semtidir.Araştırma örneklemine her iki semtten farklı sayılarda görüşmeci alınmıştır. Kadifekale'de 86'sı erkek, 67'si kadın ve Gümüşpala'da 138'i erkek, 45'i kadın, toplam 336 kişiyle görüşmeler yapılmıştır. Veriler araştırmacı tarafından geliştirilen ve 61 kapalı ve açık uçlu sorudan oluşan bir anket formu, gözlem ve derinlemesine görüşmelerle toplanmıştır.Araştırma sonucunda gecekondunun kentle bütünleşme sorunsalının yalnızca zaman faktörüyle açıklanmasının yetersiz kaldığı ve bu sebeple de mekansal ve toplumsal dinamiklerin de incelenmesi gerekliliği anlaşılmıştır. Araştırmada ayrıca sosyal bir inşa olan mekânın; konum, topografyanın yanında tarihsel, görsel ve ticari değer göstergeleri sonucunda gecekondunun kentle bütünleşmesini olumlu veya olumsuz yönde etkileyen önemli bir faktör olduğu anlaşılmıştır. Mekân bu yönüyle, diğer toplumsal olgular gibi, sosyal bir gösterge olarak kabul edilmesi gerektiği ortaya çıkmaktadır. Bu bağlamda mekân, gecekondunun inşasını ve kente eklemlenmesini tek taraflı etkileyen bir faktör olmasa da üzerinde kurulan sosyallikle karşılıklı bir ilişki içindedir.

Abstract:
This dissertation examines the relationship between gecekondus and space by drawing upon the basic arguments of sociology of space. It shows the significant role space plays in the integration of gecekondus into the city and analyzes the relationship between space and sociality within the context of gecekondu settlements. The argument of this study is based on the comparison of two different gecekondu neighborhoods in Izmir. The first gecekondu area, Kadifekale, is located in the center of the city. Historically, it is one of the first areas of settlement in Izmir. It also is one of the first areas where the gecekondus developed. The second gecekondu neighborhood is Gümüşpala. This neighborhood is located in the periphery of the city and was built on an infertile area at a time when the number of slums increased promptly.The size of research sample varied in these two neighborhoods. A total of 336 participants included 86 males, 67 females from Kadifekale and 138 males and 45 females from Gümüşpala. The research strategy utilized in the fieldwork included both quantitative and qualitative methods. In addition to administration of a questionnaire form, which included 61 questions, observations and in-depth interviews were also utilized.The findings of this research suggests that the problematique of integration of gecekondus into urban cannot be explained with only time factor. This question needs to be tackled by taking spatial and social dynamics into consideration. This research also shows that space, as a socially constructed domain, positively or negatively affects this integration process through particular spatial features of gecekondu neighborhoods such as location, topographic features and trading, historical and visual values of place. Therefore, this study concludes that space, like any other social phenomena, should be accepted as a social indicator. Although space does not affect the construction and articulation of gecekondus unilaterally, it is in a mutual and constitutive relationship with sociality.