Bedruddîn b. Mâlik ve belâgat ilmindeki yeri
Badraddin b. Malik and his role in science of rhetoric
Yazar: MEHMET SIDIK ÖZALP
Danışman: DOÇ. DR. HASAN TAŞDELEN
Bursa Uludağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature
Dizin: Arapça = Arabic ; Bedruddin b. Malik = Bedruddin b. Malik ; Belagat = Eloquence ; Miftahu'l-Ulum = Miftahu'l-Ulum ; Misbah = Lamp

Özet:
Bedruddîn b. Mâlik, köklü devletlerin yıkılıp yeni devletlerin kurulduğu çalkantılı
bir dönemde hayatını sürdürmüştür. Bununla beraber huzur ve istikrarından dolayı
ikametgahı Dımaşk, belâgat başta olmak üzere ulemâ için çekim merkezi haline gelmiştir.
Kadim medeniyetlerden de etkilendiğini düşündüğümüz Arap belâgatı, Câhiliye ve
İslamiyet'in ilk dönemlerinde şiir ve hitabet gibi alanlarda kendini göstermeye
başlamıştır. Abbâsî devletinin ilk döneminde değişik kültür ve medeniyetlerin
etkileşimleri neticesinde ivme kazanarak, yazarın yaşadığı yüzyılda oluşum sürecini
tamamlamıştır. Bu dönemde Bedruddîn b. Mâlik tarafından el-Misbâh fî ihtisâri'l-Miftâh
isimli eser kaleme alınmıştır. Zaman ve zemin bakımından belâgat ilminin zirve yaptığı
bir dönemin ürünü olan bu eser, kendinden önce kaleme alınan kaynaklarda geçen
muhteviyatı toplayarak, daha sonra yazılanlara aktarmıştır. Belâgat ilminde adeta bir
köprü görevi gören eser, bu münasebetle yazarın bu alandaki önemini de ortaya
koymaktadır.
Bir giriş ve üç bölümden oluşan çalışmamızın giriş kısmında, konunun tanımı,
kapsamı, amacı, araştırmanın metodu ve kaynakları ile yapılan benzer çalışmalar ele
alınmıştır. Birinci bölümde, yazarın hayatı, kişiliği ve eserleri incelenmiştir. İkinci
bölümde, yazarın yaşadığı yüzyılın ilmî-kültürel alt yapısı ile belâgat ilminin tarihçe,
tanım, kısımları ve ekolleri işlenmiştir. Üçüncü bölümde ise yazarın el-Misbâh fî
ihtisâri'l-Miftâh isimli eserinin analizi yapılarak, belâgat ilminde kullandığı dil ve üslup
çerçevesinde görüşleri değerlendirilmiştir.

Anahtar Sözcükler: Bedruddîn b. Mâlik, Belâgat ilmi, el-Misbâh fî ihtisâri'lMiftâh, Sekkâkî, Miftâhu'l-'ulûm

Abstract:
Badraddin Ibn Malık lived in a turbulent period when powerful states were
destroyed and new states were established. However, Damascus, due to the peace and
stability, became a center of science, especially rhetoric. The Arabic rhetoric, which we
think was influenced by ancient civilizations, began to show itself in areas such as poetry
and rhetoric in the early periods of Jahiliyya (Pre-Islam Era) and Islam. In the first period
of the Abbâsid State, it gained momentum because of the interactions of different cultures
and civilizations and completed the formation process in the century in which the author
lived. During this period, Badraddin Ibn Malık wrote a work named al-Misbah fi Ihtisar
al-Miftah. As it can be seen, the work, which is a turning point sample of rhetoric in terms
of time and ground, collected the contents of the references written before it and
transferred it to what were written later. The work, which acts as a bridge in the science
of rhetoric, also reveals the importance of the author in the field.
In the introduction part of the study, which consists of an introduction and three
parts, similar studies with the topic, scope, purpose, method and sources of the research
are handled. In the first part, the life, personality and works of the author are examined.
In the second part, the scientific and cultural background of the century in which the
author lived, the history, definition, sections and schools of the science of rhetoric were
studied. In the third part, the author's work titled "al-Misbâh fî Ihtisâr al-Miftâh" was be
analized and her opinions were evaluated within the framework of language and style that
is used in the science of rhetoric.

Keywords: Badraddin b. Malık, science of rhetoric, al-Misbah fî ıhtisar al-Miftah, Sakkakı, Miftahu'l-Ulum