Eşref Edip Fergan'ın dini düşünce dünyası
The world of religious thought of Eşref Edip Fergan
Yazar: İSA DİKMEN
Danışman: PROF. DR. İSA YÜCEER
Bitlis Eren Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion
Dizin: Cumhuriyet Dönemi = Republican Period ; Kelam = Islamic theology ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Sebilürreşad dergisi = Sebilürreşad magazine

Özet:
Eşref Edip Fergan, hukuk alanında mahir bir isim olmakla birlikte daha çok gazeteci kimliğiyle ön plana çıkmıştır. Fergan, 1908 yılında II. Meşrutiyet'in ilanı ile birlikte Sırât-ı Müstakîm/Sebîlürreşâd mecmuasının neşriyatını başlatmış ve 1965 yılına dek yayımı idame ettirmiştir. Fergan, bu süreçte mecmua aracılığıyla toplumsal ve kültürel anlamda önemli faaliyetlere imza atmıştır. Aynı şekilde Fergan'ın çabaları neticesinde duraksamalara rağmen uzun bir müddet dönemin siyasi ve toplumsal değişimleri gündeme taşınmıştır. Bu anlamda Fergan, mecmua vasıtası ile topluma çeşitli perspektifler sunmuş ve zamanla önem arz eden entelektüel bir platform olma özelliğini kazandırmıştır.
Fergan, dönemin önde gelen yazarlarını mecmuada bir araya getirerek, önemli bir hareketin doğuşuna önayak olmuştur. Yazıları, içerik ve fikir anlayışı bakımından aynı çizgide olduğu meslektaşlarıyla birlikte neşrettiği mecmua, Osmanlı'ya duyulan özlemin dolaylı bir yansımasıdır. Fergan'ın eserleri, Osmanlı İmparatorluğu'nun yaşadığı değişim ve zorluklara tepki olarak şekillenmiş, bu döneme özgü düşünsel akımları yansıtmıştır. Nitekim Fergan, İslâmcılık akımını ön planda tutarak gelişme ve yayılma ortamı bulmasına vesile olmuştur. Bu nedenle, II. Meşrutiyet ve cumhuriyet dönemlerinde, Fergan'ın güçlü yönetimi ile İslâmcılık, etkili bir ses getirmiştir. Bilhassa batılılaşma ve batıcılık akımına karşı güçlü bir söylem geliştirmiştir. Bu bağlamda, toplumun siyasi ve dini atmosferine katkıda bulunduğunu ifade etmek mümkündür.
Bu çalışmada, Eşref Edip Fergan'nın, hayatı, düşünce yapısı, mecmua için gösterdiği yönetim statüsündeki çabaları ve özellikle dini düşünceleri ve analizleri incelenmektedir. Çalışma, başlıca Fergan'nın eserleri üzerine odaklanmakta olup, bu eserler içerisinde beyan ettiği dini düşüncelerinin akademik bir çerçevede çözümlenmesine dayanmaktadır.

Abstract:
Eşref Edip Fergan, while being proficient in the field of law, is more prominently recognized for his identity as a journalist. In 1908, with the declaration of the Second Constitutional Era, Fergan initiated the publication of the magazine Sırât-ı Müstakîm/Sebîlürreşâd and continued its publication until 1965. Throughout this period, Fergan carried out important societal and cultural activities through the magazine. Despite interruptions, his efforts ensured that the political and social changes of the time were brought to public attention for an extended period. In this context, Fergan provided various perspectives to society through the magazine, gradually establishing it as an important intellectual platform.
Fergan brought together prominent writers of the period in the magazine, fostering the emergence of a significant movement. The magazine he published with his colleagues, who shared the same line in terms of writings, content, and ideological understanding, is an indirect reflection of the longing for the Ottoman Empire. Fergan's works have been shaped in response to the changes and challenges faced by the Ottoman Empire, reflecting the intellectual movements specific to that period. Indeed, by prioritizing the Islamist movement, Fergan facilitated its development and spread. Therefore, under Fergan's strong leadership during both the Second Constitutional Era and the Republican period, Islamism became a powerful voice. He notably developed a strong discourse against the movements of Westernization and Westernism. In this context, it is possible to state that he contributed to the political and religious atmosphere of society.
In this study, the life, thought structure, efforts in the role of an organizer for the magazine, and especially the religious thoughts and analyses of Eşref Edip Fergan are examined. The study focuses primarily on Fergan's works and is based on the academic interpretation of his religious thoughts expressed in these works.