Erken Kretase yaşlı Çağlayan Formasyonuna ait siyah şeyllerin toplam organik karbon ve iz element ilişkisinin incelenmesi, Sinop havzası, K Türkiye
Investigation of the total organic carbon and trace element relations of the black shales belong to Early Cretaceous aged Çağlayan Formation, Sinop basin, N Turkey
Yazar: HÜLYA KARADAĞ
Danışman: PROF. DR. SADETTİN KORKMAZ
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Bu çalışma, Sinop havzasında yüzeyleyen Erken Kretase yaşlı Çağlayan Formasyonun toplam organik karbon ve iz element ilişkisini incelemek amacıyla yapılmıştır. Bu tez kapsamında siyah şeyl çökellerini içeren Çağlayan Formasyonu jeokimyasal olarak incelenmiştir. Alınan örneklerin Piroliz analizleri yapılmış olup, incelenen örneklerin organik madde tipleri, organik madde olgunluğu ve hidrokarbon potansiyelleri belirlenmiştir. Örneklerinin kerojen tiplerinin Tip II-III olduğu, erken olgun-olgun kaynak kaya olduğu, petrol ve gaz türetme potansiyeline sahip oldukları belirlenmiştir. ICP-MS metodu kullanılarak siyah şeyl örneklerinin element incelemeleri yapılarak element zenginleşmeleri, TOK-element ilişkisi ortaya konulmuştur. Ag, As, Au, Be, Bi, Ca, Cd, Ce, Co, Cr, Cs, Cu, La, Fe, Ga, Hg, Li, Mn, Ni, Pb, Re, S, Sb, Sc, Se, Sn, Sr, Te, Th, U, V, Y ve Zn elementlerinde zenginleşmeler tespit edilmiştir. Çağlayan Formasyonuna ait As, Ca, Ni, Pb, S, Se, Te, Zn, Ca ve S element konsantrasyonlarının ortalama şeyllerle aynı olduğu, Ag, Ce, Sc, Re ve Y element konsantrasyonlarının ortalama şeyllerden yüksek olduğu tespit edilmiştir. Elemetlerin TOK ile ilişkisini belirtmek için yapılan Cluster analizi verilerine dayanarak TOK ile Ca, Se, Sc, La, Ce, Ag ve Re elementlerinin güçlü ilişki, özellikle U, S, Y ve P elementlerinin ise çok güçlü pozitif ilişki gösterdiği tespit edilmiştir. Dağılım grafiklerine bakıldığında Ag, B, Ca, Cd, Mo, Ni, Re, Se, Sr, S, Tl, U, V ve Y elementlerinin p≤0,01 ve p≤0,05 anlamlılık düzeyinde TOK ile anlamlı pozitif bir korelasyon gösterdiği tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Erken Kretase, İz Element, Organik Karbon, Sinop Havzası, Siyah Şeyl.

Abstract:
In this study, the total organic carbon and trace element relations of the black shales belong to Early Cretaceous aged Çağlayan Formation which is cropping out in the Sinop basin was investigated. For this purpose, geochemical investigations for the black shales were carried out. Pyrolysis analyses of the samples were performed and, organic matter types, organic matter maturity and hydrocarbon potentials of the samples were determined. It was determined that the kerogen types of the black shale samples are Type II-III, are at the border of early mature source rock and mature source rock, and have the potential to generate petrol and natural gas. Using the ICP-MS method, element investigations were carried out and, element enrichment and TOK-element relationship were examined. Enrichments in the Ag, As, Au, Be, Bi, Ca, Cd, Ce, Co, Cr, Cs, Cu, La, Fe, Ga, Hg, Li, Mn, Ni, Pb, Re, S, Sb, Sc, Se, Sn, Sr, Te, Th,  U, V, Y and Zn elements was determined. İt was seen that the concentrations of the As, Ca, Ni, Pb, S, Se, Te, Zn, Ca and S elements of the Çağlayan Formation are similiar to the average values of black shales. It was determined that the concentrations of the Ag, Ce, Sc, Re and Y elements are higher than the average values of black shales. Based on the Cluster analysis data, it was found that the TOK and Ca, Se, Sc, La, Ce, Ag, Re elements have strong positive relationship and especially the U, S, Y, P elements have very strong positive relationship. When distribution charts are examined, it was determined that the Ag, B, Ca, Cd, Mo, Ni, Re, Se, Sr, S, Tl, U, V, Y elements exhibit a significant positive correlation with the TOK values at the p≤0,01 and p≤0,05 significance levels.
Key Words:  Early Cretaceous, Trace Element, Organic Carbon, Sinop Basin, Black Shale.