Şerîf el-Murtazâ'nın Kur'ân anlayışı ve yorum yöntemi
Şerif Murtazâ's understanding of Koran and his commentary method
Yazar: MEHMET ZÜLFİ CENNET
Danışman: PROF. DR. ÖMER KARA
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Din = Religion
Dizin: Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tefsir = Commentary ; İslamiyet = Islam ; Şerif el-Murtaza = Şerif el-Murtaza

Özet:
Araştırma konusu ettiğimiz "Şerîf el-Murtazâ'nın Kur'ân Anlayışı ve Yorum Yöntemi" isimli doktora tezimiz, bir giriş, dört bölüm ve bir sonuçtan oluşmaktadır. Birinci bölümde; müellifin yaşadığı dönemin siyasi, sosyal ve kültürel durumu ile buna bağlı olarak hayatı, eserleri ve ilmî kişiliği incelenmiştir. Mezhebi kimliğinin belirlenmesine yönelik görüşler arasında karşılaştırma yapılmış ve Mu'tezilî değil, imâmî olduğu sonucuna varılmıştır. İkinci bölüm; yorum yönteminin arka planını irdelemeye yöneliktir. Bu bağlamda vahiy ve Kur'ân anlayışı, yorum pratiğine etki etmesi açısından Şîa ve mu'tezilden tevarüs eden temeller ve yorum anlayışının temellendirildiği kaynaklar ele alınmıştır. Ayrıca bölümün sonunda Murtazâ'nın Şîa, Ehl-i sünnet ve Mu'tezile tefsîrlerindeki yeri ve etkisi sorgulanmıştır. 
Üçüncü bölümde; Murtazâ'nın Kur'ân'ı yorumlama yönteminin nakil ve rivâyet boyutunu "Naklî tefsîri" başlığı altında Kur'ân'ı Kur'ân'la ve Kur'ân'ı Sünnet'le tefsîri şeklinde detaylandırıldı. "Rivâyet Tefsîri" başlığı altında ise Sahâbenin kavli, tâbiûn, etbâu't-tâbiîn ve öteki müfessirlerin kavilleriyle tefsîrini anlattıktan sonra rivâyet tefsîrinin temel unsurları olan sebeb-i nüzul, nesh ve kıraat farklılıklarıyla anlamı belirleme kısmı örnekleriyle sunuldu. Dördüncü bölümde ise yorum yönteminin dirâyet boyutunu dilbilimsel tefsîri, Kur'ân elfazını tefsîr biçimi, tefsîrde bütünlük meselesi ve istişhad olgusu uygulamalı olarak işlenmiştir. Ayrıca müellifin konu ettiği âyet tefsîrlerinin "kelâmî tefsîr" ekolü bünyesinde değerlendirilebilir sonucuna varılmıştır.



Anahtar Kelimeler: Kur‟ân, Murtazâ, ġîa, Tefsîr, Yorum, Yöntem

Abstract:
Our doctoral dissertation named with "Şerîf el-Murtazâ's Unurstanding of Koran and His Commentary Method" is composed of an introduction, four chapters and a conclusion. In the first chapter, the political, social and cultural conditions of the time of the writer so in parallel with that his life, works and scientific character were analysed. The thoughts about his denominational identity were compared with each other and it was concluded that he was amenable to İmâm, not Mu'tezile. The second chapter is for probing background of comment method. The rudiments inherited from Shia and Mu'tezile and the resources grounding commenting comprehension were approached with regard to the fact that comprehension of divine inspiration and Koran influences the comment practice within this context. Also, the place and influence of Murtazâ in Shia, Sunni and Mu'tezile comments were examined in the end of the chapter. In the third chapter, Murtazâ's dimension of transferring and rumouring of commenting Koran was detailed under the title of "Transferred Comment" by way of commenting Koran with Koran and commenting Koran with Sunnah of Prophet Mohammed. His comment was examplified with the reasons of Nüzul, Naskh and reading orderly which are the main elements of comment after being explained with the utterances of the companions of Prophet Mohammed, tâbiûn, etbâu't-tâbiîn and other commenters under the title of "Rumour Comment". In the fourth chapter, wisdom dimension of comment method, linguistic comment, commenting form of Koran words, integrity issue in comment and phenomenon of giving evidence were approached practically. It was also inferred that the comments of the verses of Koran mentioned by the writer can be evaluated within the "Kalami comment" cult. 


Key Words: Koran, Murtazâ, Shia, Tafsir, Method