Chroogomphus rutilus (Schaeff.) O.K. Mill. mantarının kimyasal bileşimlerinin HPLC-DAD ile araştırılması ve aktivitelerinin belirlenmesi
HPLC-DAD analysis of chemical composition of mushroom Chroogomphus rutilus (Schaeff.) O.K. Mill and investigation of its biological activity
Yazar: FATİH ÇAYAN
Danışman: PROF. DR. MANSUR HARMANDAR
Muğla Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Kimya = Chemistry
Dizin: Antioksidanlar = Antioxidants ; Gaz kromatografisi = Gas chromatography ; Kimyasal bileşim = Chemical composition ; Mantarlar = Fungi

Özet:
Bu tez çalışmasında Chroogomphus rutilus yenilebilir mantarının antioksidan aktivitesi, serbest radikal giderim kapasiteleri, antikolinesteraz aktivitesi ve yağ asiti bileşenleri araştırıldı. Antioksidan aktiviteden sorumlu oldukları ileri sürülen fenolik ve flavonoid yapılı bileşiklerin miktarları spektroskopik yöntemlerle ortaya çıkarılırken mantarın en aktif kısmı olan etil asetat fraksiyonu silil türevlerine dönüştürüldükten sonra GC-MS kullanılarak yapıları aydınlatıldı. Ayrıca mantarın fenolik ve asidik bileşikleri HPLC-DAD sistemi kullanılarak belirlendi. Mantardan metanol ekstresi ve bu ekstreden sıvı-sıvı ekstraksiyonu ile elde edilen sırasıyla hekzan, etilasetat ve metanol ekstrelerinin antioksidan aktiviteleri ß-karoten-linoleik asit renk açılımı, DPPH serbest radikal giderimi, ABTS katyon radikali giderimi, CUPRAC indirgeme gücü ve metal bağlama yöntemleriyle belirlendi. Mantarın etil asetat ekstresi ß-karoten-linoleik asit yöntemi ile hesaplanan toplam antioksidan aktivite bakımından diğer ekstrelerden daha yüksek inhibisyon gösterdi. Buna ilaveten etil asetat ekstresi DPPH serbest radikal giderimi (%74,62±0,34), ABTS katyon radikali giderimi (%89,12±0,07) ve CUPRAC indirgime gücü kapasitesi (3,47±0,25) bakımından en yüksek inhibisyonu göstermektedir. Hem beta-karoten renk açılımı hem de CUPRAC yönteminde etil asetat ekstresi sentetik antioksidanlardan daha yüksek inhibisyon göstermektedir. C. rutilus mantar ekstrelerindeki toplam fenolik ve toplam flavonoid miktarları sırasıyla pirokatekol ve kersetine eşdeğer olarak belirlendi. Mantarın bir miligram etil asetat ekstresinde 129,31 µg fenolik bileşik bulunurken, 30,03 µg flavonoid yapılı bileşiklerin olduğu hesaplandı. Mantarın tüm ekstrelerinin in vitro antikolinesteraz aktivitesi Ellman metodu kullanılarak spektrofotometrik olarak saptandı. C. rutilus ekstreleri içinde asetilkolinesteraz enzimine karşı en yüksek inhibisyon değeri hekzan ekstresinde (%66,72±2,15) bulunurken, bütirilkolinesteraz enzimine karşı en yüksek inhibisyon metanol ekstresi gösterdi (%76,07±0,46). Mantarın metanol ekstresi asetilkolinesteraz (AChE) ve bütirilkolinesteraz (BChE) enzimlerini orta derecede inhibe etmektedir. Mantarın yağ asit bileşenlerinin yapıları GC ve GC-MS kullanılarak aydınlatıldı. C. rutilus yağında 11 tane bileşen bulundu. C. rutilus yağının majör bileşenleri sırasıyla oleik asit (%35,87), linoleik asit (%41,61) ve palmitik asittir (%18,50). C. rutilus etil asetat ekstresinde ksilitol, glusitol, riboz, süksinik asit, malik asit, fumarik ve rezorsilik asit majör miktarlarda bulunan bilşenleridir. HPLC-DAD sistemi ile yapılan çalışmalarda da mantarda fumarik asitin varlığı referans maddelerle karşılaştırılarak da ortaya çıkarıldı.

Abstract:
In this study thesis, the total antioxidant activity of edible mushroom named by Chroogomphus rutilus, free radical elimination activity, anti-cholinesterase activities and fatty acid composition were searched. Phenolic and flavonoid-structured compounds are considered as the reason for the antioxidant activity and as amounts of them were determined by spectroscopic methods after ethyl acetate fraction of the mushroom was converted into silyl derivatives their structures were illuminated by using GC/MS. In addition, Phenolic and acidic compounds of the mushroom were determined by using HPLC-DAD system. Antioxidant activities of methanol extract from mushroom and hexane, ethyl acetate and methanol extracts obtained by liquid-liquid extraction of this extract were determined by ? -carotene-linoleic acid and DPPH free radical scavenging, ABTS cation radical scavenging, CUPRAC reducing power and Chelating effects on ferrous ions assays. With respect to the total antioxidant activity which is calculated by ? -carotene-linoleic acid method ethyl acetate extract showed higher inhibition then other extracts. In addition, The DPPH free radical scavenging (%74.62±0.34), ABTS cation radical scavenging (%89.12±0.07), CUPRAC reducing power (3.47±0.25) of ethyl acetate extract were calculated the highest inhibition. Total phenolic and total flavanoid contents of the extracts of C. rutilus were determined as pyrocatechol and quercetin equivalents, respectively. Amount of phenolic compound was found as 129.31 µg and flavonoid compound was found as 30.03 µg in 1 milligram ethyl acetate extract. All extracts of mushroom were assigned spectrophotometrically for their in vitro anticholinesterase activity by using Ellman method. Methanol extracts of C. rutilus were showed moderate acetyl-and butyryl-cholinesterase inhibitory activity. Structures of fatty acid compositions of mushroom were illuminated by using GC and GC/MS systems. 11 components were found in oil of C. rutilus. Major components of oil of C.rutilus were determined as oleic acid ((%35.87), linoleic acid (%41.61) and palmitic acid (%18.50) respectively. Xylitol, glucitol, ribose, süccinic acid, malic acid, fumaric and rezorcilic acid were major components in ethyl acetate extract of C. rutilus. As a result of studies by using HPLC-DAD system, existence of fumaric acid was also identified in mushroom by comparing to reference standards.