Neil J. Smelser'in sosyolojik anlayışı ve ekonomi sosyolojisindeki yeri
Neil J. Smelser's sociological understanding and his place in economic sociology
Yazar: CEYHUN KAAN KARAKAŞ
Danışman: DOÇ. DR. AYŞEN ŞATIROĞLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Neil Joseph Smelser (1939-2017) hakkında, ağırlıklı olarak betimleyici analizle gerçekleştirilen bu monografik çalışmada birbirinden bağımsız olmamakla birlikte üç farklı konu araştırılmıştır. Bunlardan ilki, Smelser'ın yaşam öyküsü üzerinden, kişisel deneyimleri ile sosyolojik perspektifi arasındaki ilişkiyi ortaya çıkarmaktır. İkincisi Smelser'ın sosyolojisinde ön plana çıkan konu, kavram ve eserleri aktararak kendisinin sosyolojik anlayışına dair temel özellikleri ve çalışma alanlarının tespit edilmesidir. Son olarak ise Smelser'ın özel olarak ekonomi sosyolojisi alanına sunduğu katkı, eserlerinin ekonomi sosyolojisi tarihindeki yeri ve alanda yarattığı tartışmalar göz önünde bulundurulacak şekilde değerlendirilmeye çalışılmıştır.

Smelser'ın hem 20.yy Amerikan sosyolojisinde önemli bir aktör olmasına rağmen Türk sosyolojisinde yeterince bilinmemesi, hem de özellikle 1980 sonrası yeniden yükselen bir alan olan ekonomi sosyolojisine dair Türk sosyolojisindeki akademik çalışmaların azlığı, bu çalışmanın kaleme alınmasının sebeplerini oluşturmaktadır. Dolayısıyla çalışmamızın amacı birçok farklı disiplinle iç içe sayısız eser yayınlamış olan Smelser hakkında Türkçe bir tez kaleme alarak kendisinin fikirlerini yeniden gündeme getirmek ve ekonomi sosyolojisi alanındaki tartışmalar ve bu tartışmalara Smelser'ın verdiği katkılar hakkında genel bir birikim ve perspektif ortaya koyarak alanda yer alan bazı boşlukları doldurmak adına mütevazı bir katkı sunmaktır.

Smelser'ın açık ve anlaşılır yazım stili, radikal fikir ve ideolojilere karşı mesafeli tavrı, inter-disipliner bilimsel yaklaşımı ve psikoloji alanına dair akademik ilgisi ile kişisel yaşam öyküsünün doğrudan ilişkili olduğu saptanmıştır. Smelser'ın akademik eserleri dikkate alındığında ise kendisinin kariyerinin erken dönemlerinde toplumsal yapı ve değişim ağırlıklı eserler kaleme aldığı, 1970'ler sonrasında psikoloji ve sosyoloji arasında inter-disipliner çalışmalara ilgisinin arttığı, 2000'lerde ise uluslararası terörizm hakkında çalışmalar gerçekleştirdiği tespit edilmiştir. Ekonomi sosyolojisinin ise akademik kariyeri süresince çalışmaya devam ettiği alanların başında geldiği görülmüştür. Smelser'ın ekonomi sosyolojisine verdiği katkının büyük oranda teorik ve itibari düzeyde kaldığı, Parsons'la kaleme aldıkları eser haricinde, alan içerisinde herhangi bir akıma doğrudan dâhil olmadığı ve çalışmalarında rasyonel seçim teorisi başta olmak üzere ekonomi disiplinindeki bazı varsayımları eleştirerek ekonomi sosyolojisinin imkân ve sınırlarını genişletmek amacı taşıdığı tespit edilmiştir.

Sonuç olarak Smelser'ın Türk sosyolojisinde tanınması ve tartışılması halinde yalnızca sosyoloji disiplininde değil, psikoloji ve ekonomi disiplinlerinde de ciddi katkılar sağlayabileceği saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler: ekonomi sosyolojisi, müphemlik, rasyonel seçim teorisi, yapısal farklılaşma, uluslararası terörizm, toplumsal yapı ve değişim

Abstract:
In this monographic research about Neil J. Smelser (1939-2017), carried out mainly with descriptive analysis, it is aimed to provide an explanation on three different topics, although they are not independent from each other. The first of these is to reveal the relationship between Smelser's personal experiences and sociological perspective through his life story. The second is to identify the basic features of Smelser's sociological understanding by conveying his prominent topics, concepts and works. Finally, there has been an attempt to evaluate Smelser's contribution to the field of economic sociology, which takes into account the position of his works within the history of economic sociology and the discussions he has provoked in the field.

The reasons for carrying out this study include the fact that although Smelser was an important actor in 20th century American sociology, he is not well known in Turkish sociology, and the scarcity of academic studies on economic sociology, a field that has risen again especially after 1980. Therefore, the aim of our study is to bring his ideas back on the agenda by writing thesis about Smelser in Turkish, who has published numerous works dispersed over many different disciplines, and to present a general knowledge and perspective about the discussions in the field of economic sociology and Smelser's contributions to these discussions. Our aim is to make a modest contribution to filling some of the gaps.

It has been determined that Smelser's clear and understandable writing style, his distant attitude towards radical ideas and ideologies, his inter-disciplinary scientific approach and his academic interest in the field of psychology are directly related to his personal life story. Considering Smelser's academic works, it has been determined that he wrote works focused on social structure and change in the early periods of his career, that his interest in inter-disciplinary studies between psychology and sociology increased after the 1970s, and that he carried out studies on international terrorism in the 2000s. It has been seen that economic sociology is one of the fields in which he continued to work throughout his academic career. Smelser's contribution to economic sociology remained largely at a theoretical and nominal level, he was not directly involved in any movement within the field, except for the work he wrote with Parsons, and he expanded the possibilities and limits of economic sociology by criticizing some assumptions in the economic discipline, especially rational choice theory, in his works. It has been determined that it has a purpose.

As a result, it has been determined that if Smelser is recognized and discussed in Turkish sociology, he can make serious contributions not only to the discipline of sociology but also to the disciplines of psychology and economics.

Keywords: economic sociology, ambivalence, rational choice theory, structural differentiation, international terrorism, social structure and change