Tarihi çevrede yeni yapı: Beyoğlu İstiklal Caddesinde yeni yapı için yönlendirici tasarım ilkeleri
New building in historical environment: Guiding design principles for new building on Istiklal Avenue in Beyoğlu
Yazar: PINAR TABAK
Danışman: PROF. DR. AYŞE SİREL
İstanbul Aydın Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Tarihi çevreler; korunması ve planlamasında sürdürülebilirlik ilkelerinin esas 
olduğu dinamik alanlardır. Yeni yapı tasarımları kentsel gelişmenin parçası olarak 
kentlerin canlandırılmasında bir araç olarak kullanılmaktadır. Fakat uygulamalar 
yapılırken korumayla kentsel gelişme planlarının dengelenememesi problemlere yol 
açmaktadır. Tarihi çevre karmaşık ve çok katmanlı bir yapıya sahiptir ve planlama 
sürecindeki bu güçlükler çalışmanın çıkış noktasını oluşturmaktadır. Planlama 
aşamasındaki belirsizlikler kültürel miras değerlerinin zarar görmesi, bütünlüklerinin 
bozulması ve uyumsuz gelişmelere neden olmaktadır. Çalışmanın 1. Bölümünde 
konuyla ilgili mevcut boşluk ve eksikliklere dikkat çekmek hedeflenmiştir.  
II. Bölümde; "tarihi çevre koruma" kavramının gelişimi açıklanmıştır. Bilimsel 
koruma çalışmalarının başladığı XX. yy.'dan başlayarak büyük yıkımlara neden olan 
Dünya Savaşları'nın ardındaki süreç incelenmiştir. Uluslararası birçok kurumun 
tohumlarının atıldığı dönem (1950'ler) ile ortak çalışmaların hızlandığı, tüzük/ 
anlaşmaların kayıt altına alınarak koruma kavramının bilimselleştiği 1970'li yıllar ele 
alınmıştır. Hızlı kentleşmeyle değişen kentlerdeki çevre kirliliği hassasiyeti ile kaynak 
tüketiminin tartışıldığı, sürdürülebilirlik kavramının doğduğu 1980'ler, teknolojik 
gelişmelerin hızlandığı 1990'lar açıklanmıştır. 2000'li yıllarda korumanın sınırlarının 
genişlemesi, kentsel gelişmenin koruma kavramıyla beraber ele alınmasına 
değinilmiştir.  
Çalışmanın III. Bölümünde tarihi çevrede tasarımın yasal boyutu ele alınmıştır. 
Dünyada ve Türkiye'de koruma alanlarında yeni yapı yasa ve yönetmelikleri, 
uluslararası, ulusal ve yerel ölçekteki kuruluşlarla yetki alanları açıklanmıştır. Tarihi 
çevrede yeni yapıyla ilgili görev alan tüm aktörler incelenmiştir.  
IV. Bölüm tarihi çevrede yeni yapı uygulama boyutudur. Tarihi kentlerde yeni 
yapı uygulamalarının ölçekleri, türleri, mevcut çevreyle olan ilişkileri, tasarım 
anlayışları ve tasarım ilkeleri açıklanmıştır.  
V. Bölümde örnek kentlerdeki yeni yapı uygulamaları incelenmiştir. Bu kentler; 
• Viyana 
• Münih 
• Rotterdam  
• İstanbul 
olarak seçilmiştir. Tarihi çevredeki örnekleri ve yoğun miras dokusuyla Viyana, 
Bavyera'nın başkenti Münih incelemeye değer bulunmuştur. Yeni yapı 
uygulamalarının yoğunluğuyla modern mimarlığın müzesi olarak adlandırılan 
Rotterdam kenti diğer örnek alandır. Örnek yapıların; bulundukları kentlerdeki 
koruma yasaları ve uygulayıcıları, tarihsel gelişim süreçleri, mimari özellikleri, 
tasarım ilkelerine göre analizlerine yer verilmiştir. Tüm kentlerdeki analizler 
karşılaştırılarak bulgular elde edilmiştir. 
Çalışmanın VI. Bölümü tezde incelenen uluslararası çalışmalar, örnek 
kentlerdeki yasal araçlar ve yeni yapı örneklerinden elde edilen bulgular sentezlenerek 
"yönlendirici tasarım ilkeleri" elde edilmiştir. Bu ilkeler Beyoğlu İstiklal- Caddesi 
üzerinde denemiştir.  
Tarihi çevrelerde üretilen çağdaş tasarımların kentsel dokunun önemli 
bileşenleri olduğu görülmektedir. Bundan dolayı tezin VII. ve Sonuç Bölümünde tarihi 
çevrede yeni yapı için yönlendirici tasarım ilkelerinin üretilmesinin yeni tasarımların 
kalitesini arttıracağı, tarihi kentin korunması ve sürdürülebilirliğine olumlu katkı 
sağlayacağı belirtilmiştir.  Bu tez çalışmasının tarihi kentlerdeki yeni yapılarla ilgili 
yönlendirici tasarım ilkeleri için bir yaklaşım üreterek bu alanlarda çalışan tüm 
aktörler adına bir kaynak oluşturacağı düşünülmektedir.

Abstract:
Historic environments are dynamic areas where sustainability principles are 
essential in conservation and planning. New building designs are used as a tool to 
revitalise cities as part of urban development. However, the inability to balance 
conservation and urban development plans during implementation leads to problems. 
The historic environment has a complex and multi-layered structure and these 
difficulties in the planning process constitute the starting point of the study. 
Uncertainties in the planning stage cause damage to cultural heritage values, 
deterioration of their integrity and incompatible developments. In Chapter 1 of the 
study, it is aimed to draw attention to the existing gaps and deficiencies on the subject.  
In Chapter II, the development of the concept of "historical environmental 
conservation" is explained. Starting from the XXth century, when scientific 
conservation studies began, the process behind the World Wars, which caused great 
destruction, is analysed. The period when the seeds of many international institutions 
were seen (1950s) and the 1970s, when joint studies accelerated, statutes/agreements 
were recorded and the concept of conservation became scientific, are discussed. The 
1980s, when environmental pollution sensitivity and resource consumption in cities 
were discussed, the concept of sustainability was born, and the 1990s, when 
technological developments accelerated, were explained. In the 2000s, the expansion 
of the boundaries of conservation and the handling of urban development together with 
the concept of conservation are mentioned. 
In Chapter III of the study, the legal dimension of design in the historical 
environment is discussed. New construction laws and regulations in conservation areas 
in the world and in Turkey, international, national and local organisations and their 
jurisdictions are explained. All actors involved in the new building in the historic 
environment are analysed.  
Chapter IV is the dimension of new building implementation in the historic 
environment. The scales, types, relations with the existing environment, design 
approaches and design principles of new building applications in historic cities are 
explained.  In Chapter V, new building applications in case studies are analysed. These 
case studies are, - Vienna - Munich - Rotterdam  - Istanbul 
Vienna, with its examples in the historical environment and its dense heritage 
texture, and Munich, the capital of Bavaria, were found worthy of examination. 
Rotterdam, which is called the museum of modern architecture with its intensity of 
new building applications, is another sample area. The sample buildings are analysed 
according to the conservation laws and practitioners, historical development processes, 
architectural features and design principles. Findings were obtained by comparing the 
analyses in all cities and these findings were superposed. In Chapter VI of the study, 
'guiding design principles' were obtained by synthesising the findings obtained from 
the international studies examined in the thesis, legal instruments in the sample cities 
and new building examples.  These principles were tested on Beyoğlu- Istiklal Avenue.  
It is proved that contemporary constructions designed in historical environments 
are important components of the urban fabric. Therefore, in Chapter VII and 
Conclusion of the thesis, it is stated that the production of guiding design principles 
for new constructions in the historical environment will increase the quality of new 
designs and contribute positively to the protection and sustainability of the historical 
city.  It is thought that this thesis study will create a resource for all actors working in 
these areas by producing an approach for guiding design principles for new buildings 
in historical cities.