Hokand Hanlığı'nın (1709-1876) sosyal ve kültürel tarihi
The social and cultural history of the Khoqand Khanate (1709-1876)
Yazar: MAİRAMBEK TAGAEV
Danışman: PROF. DR. İSMAİL SAFA ÜSTÜN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Tarih = History
Dizin: Hokand Hanlığı = Kohand Khanate ; Medreseler = Madrasahs ; Sosyokültür = Socio-culture ; Sosyokültürel yapı = Socio-cultural structure ; Tarih = History ; İslam tarihi = Islamic history

Özet:
Şeybânilerin parçalanmasından sonra ortaya çıkan üç hanlıktan biri Fergana vadisinde kurulan Hokand Hanlığı idi. 1709'da temelleri atılan Hokand Hanlığı hakkında siyasi yapısı ile ilgili birçok araştırma yapılmışsa da sosyal ve kültür tarihi ile ilgili detaylı bir çalışma yapıldığını söylemek çok zordur. Bu eksikliği gidermek gayesiyle Hokand Hanlığı'nın sosyal ve kültürel tarihini yerli kaynaklar başta olmak üzere yabancı araştırma eserler ışığında inceledik.  
Bu çalışma giriş ve dört bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında araştırmanın yöntemi, kaynakları, sınırları, tezin konusu belirtilmiş ve tezimizin iyi anlaşılması için Hokand Hanlığı'nın kurulduğu Fergana vadisinin coğrafi ve demografik yapısı hakkında bilgi verilmiştir. Hokand Hanlığı'nın siyasi tarihi, hanların tahta çıkışı, hanlar arasındaki mücadeleler, iç isyanlar ve bunu takip eden Rus işgali ile ilgili konular birinci bölümde etraflıca ele aldık. Müteakip bölümde Hokand Hanlığı'nın idarî yapı, hâkimiyet anlayışı, idarî birimleri, dinî teşkilatı, idarî taksimat ve şehirler maddeler halinde ele aldık. Üçüncü bölümde sosyal yapıyı oluşturan etnik unsurları, toplumun aile yapısını, evlilik, düğün, doğum, cenaze merasimleri, oyun ve eğlenceleri izaha kavuşturduk. Ayrıca bu bölümde dinin ve ziyaretgâhların toplum üzerindeki etkisini dinî gelenek ve merasimler çerçevesinde araştırmış bulunmaktayız. Son bölümde ise hanlıktaki geleneksel eğitim kurumları olan mektep, Atûn Bîbî, kârîhâne, delâilhâne, medrese gibi eğitim kurumlarının eğitim müfredatı hakkında ayrıntılı bilgiler sunduk. Son bölümün son kısmında ise Hokand edebî muhitinin temsilcileri ve eserleri hakkında incelemelerde bulunduk. 
Anahtar Kelimeler; Türkistan Hanlıkları, Hokand Hanlığı, Rus İşgali, Hokand Edebî Muhiti, Mektep, Medreseler.

Abstract:
The Khoqand Khanate was one of the three Khanates which emerged just after the Shaybanid Empire at the Fergana Valley. It is very hard to evaluate regarding socio-cultural history of Khoqand Khanate even there were many research works available. Therefore, in this thesis, we mainly have used original sources and secondary sources as complementary and try to fulfil this gap.
  This thesis divided in four chapters after introduction. In the introduction, we concentrated on research method, literature and for the better understanding of the thesis title and structure, we have highlighted valuable information regarding geographical characteristics of the Fergana Valley. Also, in the first chapter of this thesis, we have provided detailed information regarding political history of the Empire of Khokand Khanate, try to evaluate how the emperors being served and how the conflicts taken place between the kings, internal disputes within the Khanate and addition to that, the Russian invasion also being touched. In the following chapter, we also examined Khanate's administrative structure, sense of mastery, governing bureau, religious organizations, administrative divisions and cities as a section. In the third chapter, we tried to discuss about ethnical elements which structured the Khanate's social, family foundations and also tried to provide some information on marriage, wedding, birth, funeral, entertainment ceremonies, etc. Although, in this chapter we also through religious tradition and ceremonies examined the influence of religion and the sites of pilgrimage on society. In the final chapter, we provided the valuable and detailed information about the schools, Atun Bibi, Karikhane, Delailkhane, madrasah which were the main educational institutions of the Khanate, at the end of final chapter, we also examined the representatives and their works within the Khoqand Khanate's literary milieus.

Key Words: Khanates of the Turkestan, the Khoqand Khanate, Russian invasion, the Khoqand Khanete's literary milieus, Schools, Madrasah.