Sosyal bilgiler eğitimi çerçevesinde sağlık okuryazarlığı: Öğretmen görüşleri ve öğrencilerin sağlık okuryazarlık durumları
Health literacy in the framework of social studies education: Teacher's opinions and students' health literacy status
Yazar: BURCU KARAMAN
Danışman: PROF. DR. UFUK KARAKUŞ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Sağlık = Health ; Sağlık eğitimi = Health education ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Sosyal bilgiler eğitimi = Social studies education ; Öğretmen görüşleri = Teacher opinions

Özet:
Bu araştırmanın amacı ortaokul öğrencilerinin sağlık okuryazarlık düzeylerini belirlemek ve sağlık okuryazarlığı üzerinde çeşitli değişkenlerin etkisini ortaya koymaktır. Ayrıca araştırmada sosyal bilgiler öğretmenlerinin ve öğrencilerinin sağlık okuryazarlığı hakkındaki görüşlerini belirlemek amaçlanmıştır. Çalışma betimsel araştırma niteliğinde olup nitel ve nicel araştırma modellerinin birlikte kullanıldığı karma yönteme (mixed method) uygun olarak yürütülmüştür. Araştırma, karma yöntem desenlerinden yakınsayan paralel desen kullanılmıştır. Araştırmada Türkiye İstatistik Kurumu'nun (2021) sosyo-ekonomik düzey verileri göz önünde bulundurularak, 2021- 2022 eğitim-öğretim yılı güz döneminde gerçekleşmiştir.  Veriler, Ankara ili merkez ilçelerinden üst, orta ve alt sosyo-ekonomik düzeye sahip yerleşim yerlerinde maksimum çeşitlilik örnekleme yöntemiyle seçilmiş olan altı ortaokuldan toplanmıştır. Araştırmanın çalışma grubu, devlet okullarının 7. ve 8. sınıflarında öğrenim gören 890 (461 kız- 429 erkek) öğrenci ve 15 sosyal bilgiler öğretmeninden oluşmaktadır. Araştırmada sağlık okuryazarlığına ilişkin veriler araştırmacı tarafından geliştirilen sağlık okuryazarlığı eğilim ölçeği, sağlık okuryazarlık yeterliliği senaryo ölçeği, öğretmen ve öğrencilerle gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler ve kişisel bilgi formu aracılığıyla toplanmıştır. Araştırmanın nicel kısmı SPSS 26.0; nitel kısmı ise MAXQDA 2020 paket programları kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmada ölçeklerden elde edilen veriler alt problemler içerisinde yer alan değişkenlerin durumuna göre betimsel istatistik, t-testi, welch testi, tek yönlü varyans analizleri yapılarak çözümlenmiştir. Sağlık okuryazarlığına yönelik öğretmen ve öğrencilerin görüşlerine ilişkin toplanan verilerin analizinde içerik analizi kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen nicel bulgulara göre ortaokul öğrencilerinin sağlık okuryazarlık durumları genel olarak yüksek düzeyde bulunmuştur. Araştırmada ortaokul öğrencileri ile yapılan görüşmelerden elde edilen sonuçlar incelendiğinde öğrencilerin sağlık okuryazarlığı konusunda farkındalıklarının olduğu ve nicel bulguları desteklediği görülmektedir. Araştırmada sosyal bilgiler öğretmenlerinden elde edilen bulgulara göre sağlık okuryazarlığının toplumun genelini ilgilendiren önemli bir kavram olduğu, sosyal bilgiler programı açısından yetersizliklerinin bulunduğu ancak sağlıklı vatandaşların yetiştirilmesi açısından sosyal bilgiler içerisinde yer almasının gerekli olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The aim of this research is to determine the health literacy levels of secondary school students and to reveal the effects of various variables on health literacy. In addition, in the study, it was aimed to determine the views of social studies teachers and students about health literacy. The study was in the nature of descriptive research and was carried out in accordance with the mixed method in which qualitative and quantitative research models were used together. In the research, the convergent parallel design which is one of the mixed method designs was used. The study was carried out in the fall semester of the 2021-2022 academic year by considering the year of 2021 socio-economic level data of the Turkish Statistical Institute. The data were collected from six secondary schools selected by the maximum diversity sampling method in the settlements with upper, middle and lower socio-economic leevels in the central districts of Ankara. The study group of the research consists of 890 (461 girls-429 boys) students studying in the 7th and 8th grades and 15 social studies teachers in the public schools. In the study, data on health literacy were colected through the Health Literacy Tendency Scale developed by the researcher. Health Literacy Proficiency Scnario Scale, semi-structured interviews with teachers and students, and personal information form. While the quantitative part of th research was analyzed with SPSS 26.0 package programs, the qualitative part of the research was analyzed by using MAXQDA 2020 package programs. In the research, the data obtained from the scales were analyzed by descriptive statistics, T-Test, Welch test, and One-Way variance analysis according to the status of the variables included in the sub-problems. The content anaysis was used in the analysis of data collected on the views of teachers and students on health literacy. According to the quantitative findings obtained from the research, it was found that the health literacy status of the secondary school students was generally at a high level. When the results obtained from the interviews with secondary school students in the study examined, it was seen that the students were aware of health literacy and this results supported the quantitative findings. In the research, according to the findings obtained from the social studies teachers, it was concluded that health literacy was an important concept that concerns the general public, but there were inadequacies in terms of social studies program, and it was necessary to be included in social studies in order to grow healthy citizens.