Sudan Arapçası (Dil ve üslup özellikleri)
Sudanese Arabic (Language and stylistic features)
Yazar: YASİN ÇELEBİ
Danışman: PROF. DR. ÖMER ACAR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
Firavun ve Afrika kabilelerinden eski roma imparatorluğuna, Araplardan Türklere kadar her bir topluluktan izler taşıyan Sudan tarihi, dünya tarihinin küçük bir simülasyonu mahiyetindedir. Sudan'da bulunan toplumlar, Arap ve Müslüman göçleri sonrasında birbiri ile akraba olarak daha da zengin bir hale gelmiştir. Bu zenginlik hem dil hem de kültür olarak tarihten günümüze kadar kendini muhafaza ederek gelmeyi başarmıştır.
Sudan'daki lehçe Arap yarımadasından göçerek gelen toplumların beraberinde getirdikleri lehçelerden oluşmaktadır. Yakın tarihte bütün Müslüman toplumlara yönelik olduğu gibi Sudan'a da gerek fikri gerekse fiili oryantalizm ve misyonerlik faaliyetleri yürütülmüştür. Bu faaliyetlerin başında dil yapısını bozma, fasih dili ötekileştirme fikriyatı oluşturmuştur. Günümüzde dil anlamındaki bu çalışmalar Sudan'da kısmi olarak başarılı olsa da Sudan'da eğitim ve devlet kurumlarında fasih Arapça teşvik edilmektedir.
Modern Arap lehçeleri üzerine yapılan tez ve çalışmalar, fasih dile zarar verecek bir faaliyet değildir. Hatta o dilin geniş kitlelerce konuşulan farklı ve zengin lehçelerin tanınmasına, lehçeler arasındaki farklılıkları ve ortak noktaları tespit etmek ve Arapça konuşan veya Arapçaya ilgisi olanların yakınlaşmasına imkân sağlayacaktır. Lehçe çalışmaları genel olarak bilgi kirliliği oluşturan yabancı kaynaklı yazılar olup bunlara karşı lehçelerin anlaşılması ve ülkemizde bu çalışmaların sayısının artırılması gerekmektedir.
Çalışmamızın temel amacı çeşitli dış etkenlere maruz kalmasına rağmen günümüze kadar gelen ve Fasih Arapçanın bazı özelliklerini taşıyan Sudan lehçesi üzerine bir inceleme mahiyetindedir. Çalışmamızda Afrika'ya açılan bir kapı olan, köklü medeniyetlerin kurulduğu Sudan'ın stratejik konumu kavrayabilmek adına tarihi, coğrafyası, demografik ve kabile yapısına değinilerek Sudan'ın genel yapısı hakkında fikir oluşturulmaya çalışılmıştır. Akabinde Sudan Arap lehçesinin dil ve üslup özellikleri anlamında, fonolojik ve morfolojik değişimler ve dilbilgisi özellikleri çalışılarak birçok örnek ile örneklendirilmiş, nihayetinde verilen örnekler ile Fasih Arapça ile arasında sağlam bir bağ olduğu ortaya konmaya çalışılarak, Sudan Arapçasının sanıldığının aksine anlaşılmayan bir lehçe olmadığı vurgulanmak istenmiştir. Çeşitli yabancı milletlerin etkileri bulunsa da dünyada en çok kullanılan Arap lehçelerinden olan Sudan lehçesi farklı Arap kabile ve kültürlerinden izler taşıdığı görülmüştür. Sudanlılar farklı ırklardan kabileler ile iletişim kurma konusunda Fasih Arapçaya yakın ve basit bir lehçe kullanmıştır.

Abstract:
Sudan's history is a small simulation of world history, with traces of Pharaoh, African tribes, the ancient Roman Empire, Arabs and Turks. After the Arab and Muslim migrations, the societies in Sudan became even richer by being related to each other.This richness has managed to preserve itself from history to the present day in terms of both language and culture.
The dialect in Sudan is composed of the dialects brought by the societies that migrated from the Arabian peninsula. In recent history, as in all Muslim societies, both intellectual and actual orientalism and missionary activities have been carried out in Sudan. At the forefront of these activities was the idea of disrupting the language structure and marginalizing Standard Arabic. Today, although these linguistic efforts are partially successful in Sudan, Standard Arabic is encouraged in education and state institutions in Sudan.
Theses and studies on modern Arabic dialects are not an activity that will harm Standard Arabic. In fact, it will enable the recognition of the different and rich dialects of that language spoken by large masses, to identify the differences and common points between the dialects, and to bring those who speak Arabic or are interested in Arabic closer. Dialect studies are generally foreign-based writings that create information pollution, and it is necessary to understand the dialects against them and to increase the number of these studies in our country. The main purpose of our study is to examine the Sudanese dialect, which has survived to the present day despite being exposed to various external factors and has some features of Standard Arabic. 
In our study, in order to comprehend the strategic position of Sudan, which is a gateway to Africa and where deep-rooted civilizations were established, we tried to create an idea about the general structure of Sudan by mentioning its history, geography, demographic and tribal structure. Subsequently, in terms of language and stylistic features of Sudanese Arabic dialect, phonological and morphological changes and grammatical features were studied and exemplified with many examples, and finally, with the examples given, it was tried to reveal that there is a strong bond between it and Standard Arabic, and it was aimed to emphasize that Sudanese Arabic is not an incomprehensible dialect contrary to what is thought. Although there are influences of various foreign nations, Sudanese dialect, which is one of the most widely used Arabic dialects in the world, has been seen to bear traces of different Arab tribes and cultures. The Sudanese used a simple dialect close to Standard Arabic to communicate with tribes of different races.