Geriatri Polikliniğine başvuran yaşlılarda uyku bozuklukları ve düşmeler arasındaki ilişkinin belirlenmesi
To determine the relationship between sleep disorders and falls in the elderly who applied to the geriatrics outpatient clinic
Yazar: VELİYE YİĞİTALP
Danışman: PROF. DR. HATİCE ŞİMŞEK KESKİN ; PROF. DR. PINAR SOYSAL
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Bu çalışma, geriatri polikliniğine başvuran yaşlılarda uyku bozuklukları (insomnia ve gündüz aşırı uykululuğu) ve düşmeler arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla yapılmıştır. 
Kesitsel tipteki araştırma, Bezmialem Vakıf Üniversitesi Hastanesi geriatri polikliniğine 23 Kasım 2018–15 Aralık 2022 tarihlerinde başvuran 65 yaş ve üstü 1342 kişiyi kapsamaktadır.  Veri geriatrik değerlendirme sonucundaki kayıtlardan elde edilmiştir. Bağımlı değişken son bir yıldaki düşme varlığıdır. Bağımsız değişken uyku bozukluğu olup imsomnia ve gündüz aşırı uykululuğuna göre belirlenmiştir. Yaşlılardaki insomniayı belirlemek için Uykusuzluk Şiddeti Anketi (Insomnia Severity Index=ISI), gündüz aşırı uykululuğu için Epworth Uykululuk Ölçeği (Epworth Sleepiness Scale=ESS) kullanılmıştır. Diğer değişkenler; Hastaların yaşı, cinsiyeti, medeni durumu, öğrenim yılı, kiminle yaşadığı, yaşıtlarına göre sağlık algısı, kronik hastalık varlığı, çoklu ilaç kullanımı, sigara içme durumu, beden kütle indeksi, düşme korkusu, depresif semptom varlığı, kırılganlık durumu, kas gücü ve malnütrisyon varlığı şeklindedir. Tanımlayıcı değişkenler yüzde dağılımı, ortalama±standart sapmalarıyla sunulmuş olup nedenselliği belirlemede ise Pearson Ki-kare, Eğimde Ki-kare ve Çoklu Lojistik Regresyon Analizi uygulanmıştır. 
Katılımcıların ortalama yaşı 78.8±6.9 (65-98) olup %66.9'u kadındır. Son bir sene içindeki düşme varlığı %43.7, ciddi insomnia görülme sıklığı %21.7 ve gündüz aşırı uykululuğu %21.5'tir. Yapılan tek değişkenli analizlerde düşme ile anlamlı ilişki belirlenen değişkenlerle oluşturulan Çoklu Lojistik Regresyon modeline göre; gündüz aşırı uykululuğu 1.57 kat (OR=1.57, p=0.009, %95GA=1.12-2.19) ve düşme korkusu açısından çok endişeli olmak 1.97 kat (OR=1.97, p<0.001, %95GA=1.48-2.61) düşme riskini artırmaktadır.  İnsomnia ve diğer değişkenlerle düşme arasında anlamlı ilişki bulunmamıştır. 
Yaşlılar için önemli geriatrik sendromlardan olan düşmeler ve uyku bozukluklarının sıklıkları yüksek bulunmuş ve uyku bozukluklarının düşmelerle ilişkili olduğu belirlenmiştir. Bu nedenle birinci basamak sağlık kurumlarında yaşlı izlemleri sırasında ve hastane başvurularında yapılacak kapsamlı geriatrik değerlendirmeler bu sorunların saptanmasında önemlidir.

Abstract:
This study aims to investigate the relationship between sleep disorders (insomnia and excessive daytime sleepiness) and falls in elderly patients attending a geriatric outpatient clinic. 
The cross-sectional study includes 1342 individuals aged 65 and older who visited the geriatrics outpatient clinic at Bezmialem Vakıf University Hospital between 23 November 2018-15 December 2022. Data were obtained from records resulting from geriatric assessments. The dependent variable is the occurrence of falls in the last year. The independent variable is sleep disorder, determined by insomnia and excessive daytime sleepiness. The Insomnia Severity Index (ISI) was used to identify insomnia, and the Epworth Sleepiness Scale (ESS) was used to identify excessive daytime sleepiness in the elderly. The other variables include the patients' age, gender, marital status, years of education, living situation, self-perceived health compared to peers, presence of chronic diseases, polypharmacy, smoking status, body mass index, fear of falling, presence of depressive symptoms, frailty, muscle strength, and presence of malnutrition. Descriptive variables were presented with percentage distributions, mean±standard deviations, and Pearson Chi-square, Trend Chi-square, and Multiple Logistic Regression Analysis were applied to determine causality.

The participants' average age was 78.8±6.9 years (range 65-98), with 66.9% being female. The prevalence of falls in the past year was 43.7%, the frequency of severe insomnia was 21.7%, and the frequency of excessive daytime sleepiness was 21.5%. According to the Multiple Logistic Regression model created with variables that showed a significant relationship with falls in the univariate analyses, excessive daytime sleepiness increased the risk of falling by 1.57 times (OR=1.57, p=0.009, 95% CI=1.12-2.19) and being very worried about the fear of falling increased the risk by 1.97 times (OR=1.97, p<0.001, 95% CI=1.48-2.61). There was no significant relationship between insomnia and other variables with falls.
Falls and sleep disorders, which are significant geriatric syndromes for the elderly, have been found to be highly prevalent and are associated with each other. Therefore, comprehensive geriatric assessments conducted during routine elderly check-ups in primary healthcare settings and hospital visits are crucial for identifying these issues.