Türkiye'de doğrudan yabancı yatırımların seçilmiş makroekonomik göstergelerle ilişkisinin zaman serisi analizi
Time series analysis of relationship between FDI in Turkey and selected macroeconomic indicators
Yazar: SÜLEYMAN AÇIKALIN
Danışman: PROF.DR. KEMAL YILDIRIM
Anadolu Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
1960'lı yıllardan sonra, gerek çok uluslu şirketlerin ve gerekse doğrudan yabancıyatırımların (DYY) dünyada artan önemi sonucunda, doğrudan yabancı yatırım olgusunuaçıklayabilmek için çok sayıda teori geliştirilmiştir. DYY'ın ekonomik etkileri önemli birçalışma konusu oluşturmuştur. Bu çalışmaların bir kısmı DYY'ın yatırımlara kaynaklık edenülkelerdeki etkilerini araştırırken, diğer bir kısmı da yatırımları kabul eden ülkeekonomilerindeki etkiler üzerinde yoğunlaşmıştır. DYY yapıldıkları ülkeye sermaye malları,yeni teknoloji ve bilgi getirebilmektedir. Ülkeye gelen DYY makroekonomik değişkenlerlesürekli etkileşim halindedir. Bu değişkenler arasındaki nedensellik ilişkisinin yönününbelirlenmesi geliştirilebilecek uzun dönemli politikalar açısından önemlidir. Ampirikçalışmalarla sorgulanan en önemli konulardan bir tanesi DYY ile büyüme arasındaki ilişkidir.Diğer araştırma konuları arasında DYY ve yurt içi yatırımlar ile DYY ve dış ticaret ilişkileride yer almaktadır.Bu çalışmada 1970-2003 aralığı için Türkiye'ye gelen DYY ile kişi başı GSYİH, sabitfiyatlarla GSYİH, yurt içi yatırımlar, ithalat ve ihracat arasındaki dinamik ilişkiler zamanserisi teknikleri kullanılarak araştırılmıştır. Hem Granger nedensellik, hem de VAR analizsonuçları DYY ile büyüme, yatırım, ihracat ve ithalat arasındaki ilişkilerde ilişkinin yönününher seferinde bu değişkenlerden DYY'a doğru olduğunu göstermiştir. Varyans ayrıştırmasıanaliz sonuçları ve etki tepki fonksiyonları da bu bulguları desteklemektedir. Bir dönemlikgecikmelerin kullanımıyla yapılan model tahminlemeleri DYY'ın yatırım, büyüme, ihracat veithalatın şimdiki ve geçmiş değerlerinden etkilendiğini; ama bu ilişkilerin ters yönde geçerliolmadığını ortaya koymuştur.

Abstract:
A considerable number of new theories have been developed after 1960s as a result ofincreasing importance of both multinational corporations and foreign direct investments (FDI)in the world. Economic effects of FDI have become an important research topic. While someof these studies analyze the effects of FDI on the source country economies, the othersconcentrate on the effects of these investments on the host countries. FDI could bring capitalgoods, new technology and knowledge to the host economy. FDI and the macroeconomicvariables of the host economy are in constant interactions with each other. Determining thedirection of the causality between variables is important in terms of developing long runeconomic policies. One of the most important issues questioned by the empirical studies aboutFDI is the relationship between FDI and economic growth. The relationship between FDI anddomestic investments and between FDI and international trade are among other researchtopics.The dynamic relationship between FDI coming into Turkey and per capita grossdomestic product (PCGDP), GDP with constant prices, domestic investments, exports andimports are analyzed with time series techniques for the period of 1970-2003. Both standardGranger causality tests and VAR analysis results indicated that the relationship between FDIand growth, domestic investments, imports and exports always originated from these variablestoward FDI. The results from variance decomposition and impulse response functions alsosupported these findings. Estimated models using one period lag for each variable showedthat the present values of FDI are affected from both past and present values of growth,domestic investments, imports and exports, but this causal relationship does not hold on theopposite direction.