Ortaokul öğrencilerinin Türkçe dersinde kavram oluşturma süreçleri
The concept formation processes of middle school students in the Turkish language course
Yazar: YONCA KOÇMAR
Danışman: PROF. DR. SEDAT SEVER
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitimin Kültürel Temelleri Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Etnografya = Ethnography ; Kavram öğrenme = Concept learning ; Kavram öğretimi = Concept teaching ; Kavramlar = Concepts ; Kavramsallaştırma = Conceptualization ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Türkçe = Turkish ; Türkçe dersi = Turkish lesson ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching

Özet:
Bu araştırmada; ortaokul 6. sınıf öğrencilerinin Türkçe dersinde kavram oluşturma süreçlerinin nasıl işlediğinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Nitel araştırma desenlerinden etnografiyle yürütülen araştırmanın çalışma grubu; Ankara ilinin Çankaya ilçesinde yer alan ve farklı sosyo-ekonomik düzeyden gelen öğrencilerin bir arada öğrenim gördüğü üç okuldan seçilmiştir. Her okuldan birer sınıf belirlenerek toplam 67 (36 erkek, 33 kız) öğrenci ve üç Türkçe öğretmeni ile çalışma gerçekleştirilmiştir. Araştırma verileri, Türkçe dersinde 14 hafta boyunca gerçekleştirilen yapılandırılmamış gözlemler ile 18 öğrenci ve üç öğretmenle yapılan yarı yapılandırılmış bireysel görüşmelerle toplanmıştır. Gözlemler ve görüşmeler yazılı metne dönüştürülerek alan notları ve araştırmacı günlüğüyle birlikte tümevarımsal yaklaşımla çözümlenmiştir. Çözümlemeler sonucunda; öğretmenlerin öğrencilerin sözcüğün doğrudan metindeki anlamına ulaşmalarını beklerken öğrencilerin bu anlama ulaşma sürecine kendi deneyimlerini eklemledikleri ve sözcüğü farklı kavramlarla ilişkilendirdikleri görülmüştür. Öğrencilerin kavram oluşturma sürecini etkileyen aile, cinsiyet, bireysel özellikler, öğretmen, eğitim ortamı, ders araç-gereçleri gibi pek çok değişken olduğu ve başarının tek bir değişkenle açıklanamayacağı anlaşılmıştır. Bu araştırmanın sonucunda; Türkçe dersindeki sürecin sözcük öğretimi boyutunda kaldığına, öğrencilerin günlük yaşam deneyimlerini kavram oluşturma süreçlerine eklemlemelerine yeterince olanak sağlanmadığına ve sözcükten anlama uzanan yaklaşımın sözcük, anlam ve kavram ilişkisinde kavram boyutunu dışarıda bıraktığına ulaşılmıştır.
Anahtar Sözcükler: Kavram, kavram oluşturma süreci, Türkçe eğitimi, nitel araştırma, etnografi.

Abstract:
This research investigates the 6th graders' concept formation processes in the Turkish language course in middle schools. The research utilizes ethnography, which is one of qualitative research methods, and the participants are selected from three middle schools that are located in the central districts of Ankara and that attract students with different socioeconomic backgrounds. One class is selected from each middle school and the participants are composed of 67 6th graders (36 boys, 33 girls) and three teachers of Turkish. The research data is constructed through unstructured classroom observation in the Turkish language course for a period of 14 weeks, and semi-structured face-to-face interviews with 18 students and the teachers. The observation and interview data are transcribed, and analyzed inductively together with the researcher's fields notes and reflective journal. As a result of the data analysis process, it is seen that teachers expect students to reach directly the meaning of words as given in the texts while students incorporate their experiences in the daily life into this process and connect these words with other concepts. It is also found out that such variables as family, gender, personal characteristics, teacher, teaching environments and teaching materials have an impact on students' concept formation processes, and that students' achievement in concept formation processes cannot be explained with a single variable. Against this background, it is concluded that the classroom practices in the Turkish language course are limited to teaching words to students, students are provided with few opportunities to connect their experiences in the daily life with their concept formation processes, and this approach going from words to meanings excludes the concept dimension of the word-meaning-concept relationship.
Keywords: Concept, concept formation process, Turkish language education, qualitative research, ethnography.