Antalya-Manavgat yöresi ormanlarında tutuşma riskinin coğrafi dağılım modellemesi
Modelling of spatial prediction of fire ignition risk in the Antalya-Manavgat district
Yazar: COŞKUN OKAN GÜNEY
Danışman: DOÇ. DR. KÜRŞAD ÖZKAN ; YRD. DOÇ. DR. ÖZDEMİR ŞENTÜRK
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Orman Bakanlığı = Ministry of Forestry ; Orman Genel Müdürlüğü = General Directorate of Forestry ; Orman ekolojisi = Forest ecology ; Orman yangınları = Forest fires ; Ormancılık = Forestry

Özet:
Ülkemizde orman yangınlarıyla mücadele konusuna yoğunlaşılmış ancak yangının çıkma riskini azaltmaya yönelik önlemler konusunda pek de çalışma yapılmamıştır. Bu çalışmanın amacı geçmiş yıllarda büyük yangınların meydana geldiği Antalya-Manavgat yöresinde coğrafi bilgi sistemleri ve analitik yöntemler aracılığıyla bir yangının başlangıç noktası olan tutuşmanın risk modellemesini gerçekleştirmektir. Bu çalışma ile yangın çıkma riski ortaya konmaya çalışılmış ve Antalya-Manavgat yöresi için tutuşma riski haritası oluşturulmuştur. Bu harita yangın söndürme kaynaklarının daha nitelikli olarak planlanmasına yardımcı olacaktır. 

Çalışma alanında son 5 yılda çıkan orman yangınlarına ait başta koordinatları olmak üzere birçok verisi işletme şefliklerince tutulan yangın sicil fişlerinden elde edildi. Yörede çalışan orman işletme şefleri, orman mufaza memurları, yangın işçileri, köy muhtarları ve yöre halkıyla ikili görüşmeler yapılarak uzun yıllardır yangın çıkmayan mevkiilere ait veriler elde edilmiştir. Daha sonra iklim verileri, topoğrafik veriler (yükselti, eğim, bakı, arazi formu, topoğrafik pozisyon indeksi), anakaya, meşcere tipleri, yerleşim alanları, yollar ve enerji nakil hatları değişkenleri ile ilgili veriler coğrafi bilgi sistemleri ortamında hazırlanmıştır. İklim verileri genelde birbiri ile yüksek ilişki içerisinde olduğunan temel bileşenler analizi kullanılarak iklim değişkenlerini temsil eden bio6 değişkeni belirlenmiştir. Değişkenlere Wilcoxon sıra istatistiği, nitelikler arası ilişki analizi, lojistik regresyon analizi uygulanmış ve 4 adet model elde edilmiştir. Bu elde edilen 4 modele ROC analizi uygulanarak en anlamlı modelin model 4 olduğu belirlendi ve bu modele göre Antalya-Manavgat yöresi için tutuşma riski haritası ortaya çıkarılmıştır. 

Ortaya çıkan sonuçlara göre; u şeklindeki vadiler düzlük ovalık alanlara göre, mera ile tarım alanları ormanlık alanlara göre, yol ağının daha fazla olduğu yerler yolu olmayan alanlara göre ve enerji nakil hatlarının geçtiği yerler geçmeyen yerlere göre tutuşma riskinin daha fazla olduğu belirlenmiştir. Elde edilen tutuşma riski haritasına bakıldığında çalışma sahasının güney kısmını oluşturan Manavgat ilçesi ve çevresindeki daha çok denize yakın, yerleşim yerlerini içine alan ve kızılçamın yayılış alanındaki kısımlarda tutuşma riskinin en yüksek olduğu görülmektedir. Daha kuzeye gidildikçe yerleşim yerleri ile yolların olduğu yerlerde tutuşma riskinin fazla ancak yolu olmayan, yerleşim yerlerinden uzak ve kızılçam dışındaki türlerin yayılış gösterdiği yerlerde tutuşma riskinin en düşük olduğu görülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Orman yangınları, tutuşma riski, yangın riski.

Abstract:
In our country, so far the efforts have been concentrated on forest fire fighting, but not that much significant studies on the preventive actions in order to reduce the risk of forest fire ignition. This study aims to realize fire ignition risk modelling by using analitical methods and geographical data systems in Manavgat ? Antalya District where some huge forest fires took place in the previous years.  Thanks to this study the fire ignition risk  has been displayed and a map of the fire ignition risk on the district Manavgat ? Antalya has been created. This map shall  assist on the planning of the fire fighting sources in a more qualified method.  
 Most of the data including the geographical coordinates on the forest fires occurred in the past five years, have been provided from the forest fire record sheets of the Forestry Department Stations in the above mentioned region. The data belonging to the areas not experienced the forest fires for many years in the above mentioned region have been collected by  bilateral interviews and talks to the Station Chiefs, the Officiers, Workers, the village headman and the local people. Later on the climate data, the topographical data ( altitude, slope degree, landforms, topographic position index ) bedrock, stand types, settlement areas, roads and power lines have been prepared with geographical information  systems. Due to the climatic data are intense relation to each other, bio6 variable was determined as representational variable using principal component analysis. After all variables were analyzed with using wilcoxon rank-sum test, interspecific correlation analysis and logistic regression analysis, 4 models were obtained. When ROC analysis was applied to these models, the model 4 was determined as the most significant model. Model 4 were used to prepare the fire ignition risk maps to Manavgat-Antalya District.
 In conclusion, U-shaped valleys compared to the flat areas, grasslands and agricultural areas compared to the forests, locations including intensive the road networks compared to poor road networks and the locations including power lines compared to the areas not including power lines are determined to have more ignition risk. When the ignition risk map was examined, the ignition risk was determined the the highest near the sea and settlement areas and south parts where have the distribution of the Turkish red pine around Manavgat in the region. In the north parts of the district, the locations where have settlements and road networks have also big ignition risk, but the locations where have the distribution of other species apart from the Turkish red pine and haven?t intensive road networks have the lowest ignition risk.
 
Keywords: Forest fire, ignition risk, the fire risk.