Türkiye'deki iletişim araştırmalarında etki paradigması ve izleyici kavramsallaştırması
Media effect and audience conceptualization in the communication research conducted in Turkey
Yazar: ZÜHRE CANAY GÜVEN
Danışman: YRD. DOÇ. ENGİN SARI
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Kavramsallaştırma = Conceptualization ; Kitle iletişimi = Mass communication ; İletişim = Communication ; İletişim araçları = Communication means ; İzleyiciler = Audiences

Özet:
İletişim araştırmalarının başlangıcından bugüne kadar izleyicinin iletişim araçlarını kullanma ve etkilenme biçimleri çokça araştırılan konulardandır. İletişim çalışmalarında etki paradigması olarak tarif edilen bu tür araştırmalar hala çeşitli amaçlarla yapılmaktadır.Türkiye'deki iletişim araştırmalarına baktığımızda da Anglo-Amerikan kitle iletişim araştırmalarıyla benzerlikleri ve farklılıkları vardır. Türkiye'deki akademik iletişim araştırmalarında genel olarak niceliksel olarak artış söz konusudur. Böylesi bir ivmeyle beraber, alanda yapılan bu araştırmaların hangi sorunsaldan yola çıkarak izleyiciyi kavramsallaştırdığı, hangi mecralar ve konular üzerinde bu araştırmaların gerçekleştirildiğini ortaya koymanın yanı sıra bu araştırmaların Anglo-Amerikan araştırmalar ile benzerlikleri/farklılıklarını hem kuramsal düzlemde hem de metodolojik bağlamda ele almak bu araştırmanın amacıdır.Bu çalışmada literatür taraması ve içerik analizi yapılmıştır. Araştırma kapsamına 1987-2015 yılları arasındaki YÖK veri tabanındaki izleyiciye yönelik ampirik araştırma yapan tezler ile, ULAKBİM tarafından taranan iletişim fakültesi hakemli dergilerindeki etki paradigması çerçevesinde izleyiciye yönelik ampirik araştırmalar dahil edilmiştir. Bu bağlamda ulaşılan tez sayısı 64 iken, makalelerin sayısı 72'dir.  Bu araştırmaların incelemesi betimsel ve analitik iki farklı kategoride ele alınmıştır. İlk aşamada incelenen araştırmalar mecralara, üniversite/bölümlere, konulara, yöntemlere ve yıllara göre ayrılmıştır. İkinci aşamada ise Anglo-Amerikan kitle iletişim araştırmalar ile ele alınan tez ve makalelerin benzerlikleri ve farklılıkları ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışmanın sonucunda Türkiye'deki çalışmalarda en çok televizyon mecrası üzerinde araştırma yapıldığı ve en fazla da anket tekniğini kullanarak araştırmaların gerçekleştirildiği görülmüştür. Bunun yanı sıra, Anglo-Amerikan kitle iletişim araştırmaları ile Türkiye'deki etki paradigmasında yapılan iletişim çalışmalarının yöntembilimsel açıdan benzerlikler taşıdığı bulunurken, farklı zamanlarda ve coğrafyalarda başlayan Anglo-Amerikan kitle iletişim araştırmaları ile Türkiye'deki akademik iletişim çalışmalarının araştırmaları harekete geçiren başlangıç noktalarında farklıklar olduğu bulunmuştur. Bu çerçevede, Anglo-Amerikan kitle iletişim araştırmalarının Türkiye'deki izdüşümüne bakılmıştır. Ayrıca araştırmaları destekleyen ve denetleyen kurumlardaki farklılıklar da dikkate alınmış ve araştırmaların sonuçlarındaki kuram/kuramsızlığın nedenleri ortaya konmaya çalışılmıştır.

Abstract:
Since the beginning of the communication research, the ways audience uses media tools and how they are affected by media have been among the most popular research objects. Such studies defined as media effects research are still conducted for various objectives today When the media effect research in Turkey is analysed, similar and different points are common.A significant rise in amount of the media effect research in Turkey is obvious. Regarding this rise, there is a need to classify the media effects research according to the concept of audience, medium and subjects. Also, it is aimed to reveal the differences and similarities between the studies in Turkey and the West in the context of methodological and theoretical perspective. Literature review was used as research model in this study.  The empiric media effects thesis that were found in the data base of Council of Higher Education and the articles that were reviewed by Turkish National Academic Network and Information Center were included to this study. Regarding the number of the studies, sixty five thesis and seventy two articles were examined.  These studies were  investigated in descriptive and analytic categories. As a first step, the studies were divided into medium, universities/departments, subjects, methods and years The second step was to reveal the differences and similarities of the studies conducted in Turkey and the West.