Ortaokul öğrencilerinde öznel zindeliği geliştirmeye yönelik psikoeğitim programının etkililiğinin incelenmesi
Investigation of the effectiveness of the psychoeducational program for improving subjective vitality in secondary school students
Yazar: ŞEYMA ÖZEKEN
Danışman: DOÇ. DR. İSMAİL AY
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Amaç: Bu araştırmada ortaokul öğrencilerinin öznel zindelik düzeylerini geliştirme amaçlı olarak bir psikoeğitim uygulaması geliştirmek ve geliştirilen bu psikoeğitim uygulamasının etkililik düzeyinin karma araştırma yöntemi ile sınanması amaçlanmaktadır. Bu amacı gerçekleştirebilmek adına da ortaokul öğrencilerinin öznel zindelik düzeylerini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebilecek bir ölçme aracı geliştirmek de bir alt amaç olarak belirlenmiştir.
Yöntem: Bu çalışmanın başlangıcında karma araştırma yöntemlerinden keşfedici sıralı karma desen kullanılarak doküman analizi ve öğrenci görüşmelerinden elde edilen nitel veriler işlenerek öznel zindelik ölçeği oluşturulmuştur. Ardından AFA ve DFA analizleri ile nicel bulgulara ulaşılarak en sonda bu nitel ve nicel çalışma bulguları birleştirilerek geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı elde edilmiştir. Araştırmanın sonraki aşamasında ise karma araştırma yöntemlerinden gömülü desen kullanılmıştır. Bu amaçla müdahale programının uygulanmasının öncesinde, program uygulandığı esnada ve programın uygulanması bitirildikten sonra elde edilen nitel araştırma sonuçları sürece dâhil edilmiştir. Uygulama öncesinde 10 oturumluk bir psikoeğitim programı hazırlanmıştır. Çalışmanın müdahale programının uygulanmasında solomon modellerinden 2*2 ön test son test kontrol ve deney gruplu gerçek deneysel desen kullanılmıştır. Araştırma 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Erzurum ilinde yer alan dört ayrı ortaokulda 7. sınıfta öğrenim gören öğrenciler ile gerçekleştirilmiştir. Örnekleme sürecinde ilk adımda tesadüfi örnekleme yöntemi kullanılarak araştırmanın gerçekleştirileceği okullar saptanmış ve bu okullarda öznel zindelik düzeyi düşük öğrenciler belirlendikten sonra yine tesadüfi örnekleme yöntemi ile belirlenen 60 öğrenci ile 2 deney ve 2 kontrol grubu oluşturulmuştur. Ardından geliştirilen psikoeğitim uygulaması ile 2 deney grubunda 10 hafta sürecince uygulamalar yapılmıştır. Araştırma sürecinde nitel verilerin analizinde doküman analizi ve içerik analiz yöntemleri, nicel verilerin analizinde normallik analizleri, t testleri ve Tek Faktörlü Kovaryans Analizi yapılmıştır.
Bulgular:  Araştırmadan elde edilen bulgular geliştirilen öznel zindelik psikoeğitim uygulamasının ortaokul öğrencilerinin öznel zindelik düzeylerini artırmada etkili bir yaklaşım olduğunu göstermiştir. Programın uygulanması öncesinde ulaşılan dökümanların programın uygulanma sırasında ve uygulama sonrasında yapılan görüşme süreçlerinin analiz edilmesi ile ulaşılan  bulguların da nicel yöntemler ile ulaşılan bulgularla uyuştuğu ve nitel bulguların nicel bulguları açıklama düzeyinin de yeterli olduğu sonucuna ulaşılmıştır. 
Sonuçlar: Araştırma sonucunda geliştirilerek uygulanan psikoeğitim programının öğrencilerin öznel zindelik düzeylerini geliştirmede etkili bir uygulama olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Görüşmeler ve doküman alanalizlerinden elde edilen nitel verilerin de bu etkililiği onayladığı sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler: öznel zindelik, karma yöntem, psikoeğitim

Abstract:
Purpose:  This study aims to develop a psychoeducational application to improve the subjective vitality levels of secondary school students and to test the effectiveness of this psychoeducational application using a mixed research method. In order to achieve this goal, a sub-objective was determined as developing a measurement tool that can measure the subjective vitality levels of secondary school students in a valid and reliable manner.
Method: At the beginning of this study, the qualitative data obtained from document analysis and student interviews were processed using the exploratory sequential mixed research method and the subjective vitality scale was created. Then, the quantitative findings were reached with EFA and CFA analyses and finally, a valid and reliable measurement tool was obtained by combining these qualitative and quantitative study findings. In the next stage of the study, the embedded design from the mixed research method was used. For this purpose, the qualitative research results obtained before the implementation of the intervention program, during the program implementation and after the completion of the program implementation were included in the process. A 10-session psychoeducation program was prepared before the implementation. In the implementation of the intervention program of the study, a 2*2 pre-test post-test control and experimental group real experimental design from the Solomon models was used. The research was conducted with 7th grade students studying in four different secondary schools in Erzurum province in the 2023-2024 academic year. In the sampling process, the schools where the research would be conducted were determined by using the random sampling method in the first step and after determining the students with low subjective vitality levels in these schools, 2 experimental and 2 control groups were formed with 60 students determined by the random sampling method. Then, the psychoeducation application developed was applied to the 2 experimental groups for 10 weeks. In the research process, document analysis and content analysis methods were used in the analysis of qualitative data, and normality analyses, t tests and Single Factor Covariance Analysis were used in the analysis of quantitative data.
Findings: The findings obtained from the study showed that behavioral therapy based psychoeducation practice is an effective approach to increase the subjective vitality levels of secondary school students. By analyzing the documents reached before the implementation of the program, and the interview processes held during and after the implementation of the program, it was concluded that the findings obtained were in agreement with the findings obtained by quantitative methods, and that the level of explanation of the qualitative findings was sufficient. In addition, it was found that the developed measurement tool gave valid and reliable results.
Conclusions: As a result of the research, it was concluded that the psychoeducation program developed and implemented is an effective application in increasing the subjective vitality levels of the students. It was concluded that the qualitative data obtained from the interviews and document analysis also confirmed this effectiveness.

Keywords: subjective vitality, mixed method, psychoeducation