El-Âlûsî'nin Rûhu'l-Me'ânî isimli eserinde ahkâm tefsiri
Al-Alusi̇'s interpretation of judgements in his Rûh al-Maanî
Yazar: MURAT SARIGÜL
Danışman: PROF. DR. SADIK KILIÇ
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahkam = Provisions ; Alusi = Alusi ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Ruhu`l-Meani = Ruhu`l-Meani ; Tefsir = Commentary

Özet:
Bu çalışma Âlûsî'nin Rûhu'l-Me'ânî isimli eserinin ahkâm tefsiri ile ilgili yönünü ele almaktadır. Tefsirin bu yönünden başka işârî ve lugavî yanı da bulunmakta olup dirayet tefsiri sınıfındandır. Bu çalışmamızın birinci bölümünde Âlûsî'nin hayatını, ilmî kişiliğini ve eserlerini, ayrıca bir istatistik ile de tefsirin kaynaklarını ele aldık. Buna göre Âlûsî, fıkıhta Hanefî, i'tikâtta Selefî, fıkıhta mukârenetü'l-mezâhibe hâkim, taasup sahibi olmayan hür fikirli, iyi bir ahlakî kişiliğe sahip bir müfessirdir. Rivâyî tefsirde en çok istifade ettiği müfessir Taberî'dir. Dirâyet tefsirinde ise en çok yararlandığı müfessirler sırasıyla Ebû Hayyân ve Zemahşerî gibi dil âlimleridir.
İkinci bölümde Âlûsî'nin ahkâm tefsiri yaparken müracaat ettiği Kur'ân ilimlerini gösterdik. Buna göre Âlûsî'nin bu ilimleri hüküm âyetlerinin daha iyi anlaşılmasında etkili bir şekilde değerlendirdiğini tesbit ettik. 
Üçüncü bölümde usûl ve fürû fıkıh yönü ile hüküm âyetlerine yaklaşımını ele aldık. Buradan elde ettiğimiz sonuca göre Âlûsî usûl-ı fıkıh uygulamalarından ziyade fürû fıkha ağırlık vermiştir. Âlûsî Dört Mezhebin yanında Zâhiriler, Şiâ, Mu'tezile ve Haricîlerin fıkhî yaklaşımlarını da göstermiştir. Mezhebî taassup sergilemeden doğru bulduğunu tercih etmiş, yanlış bulduklarını da ifade etmekten geri durmamıştır. Ahkâm tefsirlerinden istifade etmiş, onların fıkhî istidlallerini yer yer değerlendirmiştir. Hüküm âyetlerini tefsir ederken 'işaret', 'iş'âr', 'nükte', 'tenbih', 'remz' gibi lafızlarla tâlî mânalar çıkarmış ayrıca hüküm âyetlerine işârî-tasavvufî yorumlar da getirmiştir.


Anahtar Kelimeler: Âlûsî, Rûhu‟l-Me‟ânî, ahkâm âyetleri, ahkâm tefsiri

Abstract:
This study deals with Alusi's tafsir book "Rûh al-Maanî"'s interpretation of verses about judgement. Tafsir is also included in Dirayah Tafsir and has an implicit and literal aspect. This thesis consists of three sections. In the first section of the study, Alusi's life, scientific personality and works have been introduced and the sources of his tafsir book have been examined statistically. Alusi is Hanafi in fiqh and Salafi in belief and has a brilliant knowledge of sectarian comparison. He is open-minded without bigotry and has a good personality. He benefited most from Taberi in Rivayah Tafsir and from Ebu Hayyan and Zemahşeri in Dirayah Tafsir.
In the second section, Quranic Sciences from which Alusi benefited have been presented. It has been found out that Alusi used Quranic Sciences effectively while interpreting the verses of judgement.
In the third section, Alusi's approach to the verses of judgement from the aspect of the method and sight of fiqh has been examined. According to the result of this section, Alusi focused his attention on the sight of fiqh more than the method of fiqh. He also explained the approaches of Shia, Zahiri, Mutezile and Harici. He expressed his ideas without bigotry, benefited from other ahkâm tafsirs and assessed their deductions.  He got implicit meanings and expressed them by using the words such as 'sign', 'symbol', 'wit' and 'monition' while interpreting the verses of judgement and made sufistic interpretations.


Key Words: Alusi, Ruh al Meani, verses of judgement, ahkâm tafsir.