Otizmli çocuğa sahip ebeveynlerin uyku kalitesi ile ebeveynin depresyon ve tükenmişlik düzeyi arasındaki ilişkinin incelenmesi
The relationship between sleep quality and levels of depression and burnout in parents of children with autism spectrum disorder
Yazar: ECENUR BERKAN
Danışman: DOÇ. DR. BARIŞ ÖNEN ÜNSALVER
Üsküdar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu araştırmada, Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) tanısı bulunan çocukların
ebeveynlerinin uyku kalitesini değerlendirmek, bu uyku kalitesi ile ebeveynlerin
depresyon ve tükenmişlik düzeylerini ilişkilendirmek ve aynı zamanda bu değişkenlerin
sosyodemografik verilere göre farklılaşıp farklılaşmadığını saptamak amaçlanmıştır.
Araştırma, ebeveynlerin ruh sağlığını etkileyen faktörleri anlamak ve bu doğrultuda
destekleyici müdahalelerin gerekliliğini vurgulamak açısından önem taşımaktadır.
Araştırmaya, OSB tanılı çocuğu olan 218 ebeveyn (148 anne, 70 baba) katılmıştır. Tüm
katılımcılar gönüllülük esasına göre belirlenmiş olup, çalışmaya yalnızca otizmli çocuğa
sahip ebeveynler dâhil edildiği için amaçlı örnekleme yöntemi kullanılmıştır.
Katılımcılardan gönüllü onam formu alınmıştır. Veriler, Google Forms aracılığıyla
çevrimiçi olarak katılımcılara iletilen Sosyodemografik Bilgi Formu, Beck Depresyon
Envanteri (BDE), Richards- Campbell Uyku Ölçeği (RCUÖ) ve Maslach Tükenmişlik
Ölçeği (MTÖ) aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen veriler ebeveynlerin cinsiyetine,
yaşına, eğitim düzeyine, medeni durumuna ve aile gelir düzeyine göre analiz edilmiştir.
Sosyodemografik değişkenlere göre uyku kalitesi, depresyon ve tükenmişlik
düzeylerinin farklılaşıp farklılaşmadığını incelemek amacıyla Mann Whitney U ve
Kruskal-Wallis testleri kullanılmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkiler Spearman
Korelasyon Analizi ile değerlendirilmiştir. Ayrıca, uyku kalitesi ile depresyon ve
tükenmişlik düzeyleri arasındaki kategorik ilişkiler Ki-Kare testi ile incelenmiştir.
Bulgular sonucunda; OSB'li çocuğa sahip ebeveynlerde uyku kalitesi ile depresyon ve
tükenmişlik düzeyleri arasında anlamlı ilişkiler bulunmuş ve düşük uyku kalitesinin,
depresyon ve tükenmişlik düzeylerini artırdığı tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular
alanyazındaki araştırmalarla birlikte değerlendirilmiş, gelecek çalışmalar için önerilere
yer verilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Otizm Spektrum Bozukluğu, Uyku Kalitesi, Depresyon,
Tükenmişlik, OSB'li Çocukların Ebeveynleri

Abstract:
This study aims to evaluate the sleep quality of parents of children diagnosed
with Autism Spectrum Disorder (ASD), examine the relationship between their sleep
quality and levels of depression and burnout, and determine whether these variables
differ according to sociodemographic characteristics. The research holds significance in
understanding the factors affecting the mental health of parents and emphasizing the
necessity of supportive interventions. The study included 218 parents (148 mothers, 70
fathers) of children diagnosed with ASD. Participants were selected on a voluntary
basis, and purposive sampling was used as the study focused solely on parents of
children with autism. Informed consent was obtained from all participants. Data were
collected online via Google Forms using the Sociodemographic Information Form,
Beck Depression Inventory (BDI), Richards-Campbell Sleep Questionnaire (RCSQ),
and Maslach Burnout Inventory (MBI). The collected data were analyzed based on the
participants' gender, age, education level, marital status, and family income. To examine
whether sleep quality, depression, and burnout levels differed according to
sociodemographic variables, Mann-Whitney U and Kruskal-Wallis tests were
employed. Relationships between variables were evaluated using Spearman Correlation
Analysis. Additionally, categorical relationships between sleep quality, depression, and
burnout levels were assessed using the Chi-Square test. The findings revealed
significant relationships between sleep quality, depression, and burnout levels among
parents of children with ASD. Low sleep quality was found to increase depression and
burnout levels. The results were discussed in conjunction with existing literature, and
recommendations for future research were provided.
Keywords: Autism Spectrum Disorder, Sleep Quality, Depression, Burnout, Parents of
Children with ASD