Türkiye'de Aile Hekimliği anabilim dalları ve kliniklerinde yapılmış olan anne sütü ile ilgili tezlerin içerik analizi
Content analysis of thesis related to breast milkwhich was done in family medicine departments andclinics in Turkey
Yazar: ÖMER ELKIRAN
Danışman: DOÇ. DR. İSMAİL KASIM
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Bilkent Şehir Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Anne sütü = Milk-human ; Emzirme = Breast feeding ; Tezler = Theses ; İçerik analizi = Content analysis

Özet:
Giriş ve Amaç: Anne sütü ve emzirme eylemi; anneler ve bebekleri için, dolayısıyla da tüm toplum için hayati önem arz eden biyolojik bir süreçtir. Toplumun, sağlıkları ile ilgili her türlü konuda danışmanlık hizmeti alabilecekleri, kolay erişim imkanı bulabildikleri aile hekimleri, anne sütü ile beslenme hususunda tam donanımlı olmalı, anne ve bebek, dolayısıyla da sağlıklı bir toplum için, bu biyolojik sürecin ne denli önemli olduğunu fertlere aktarabilmelidir. Türkiye'de 80'li yıllardan bu yana aile hekimliği uzmanlık eğitimi verilmektedir; fakat bu ihtisas dalında yapılmış olan tezlerin içerikleri fazla araştırılmamıştır. Bu çalışma, Türkiye'de aile hekimliği disiplininde anne sütü ile ilgili yapılmış olan tezlerin içerik analizini ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır.    
Gereç ve Yöntem: Araştırmamızda kalitatif araştırma yöntemlerinden biri olan içerik analizi kullanılmıştır. Dijital ortamda, 1-30 Kasım 2021 tarihleri arasında, YÖK Ulusal Tez Merkezi veri tabanının ana sayfasında; tarama terimi kutucuğuna "anne sütü", aranacak alan kutucuğuna "tümü", izin durumu kutucuğuna "tümü" ve tez türü kutucuğuna "tıpta uzmanlık" imgeleri seçilerek toplamda 507 adet teze ulaşılmıştır. Açılan pencerenin en sağındaki "konu" kutucuğuna "aile hekimliği" yazılarak filtrelemeye gidilmiş ve böylece aile hekimliğinde anne sütü ile ilgili yapılmış olan 85 adet teze ulaşılmıştır. Bu tezler; yazım yılı, yazarın cinsiyeti, danışmanın akademik unvan ile branşı, araştırmanın yapıldığı eğitim kurumu ile hangi basamakta yapıldığı, örneklem büyüklüğü ile grubunun niteliği, kullanılan araştırma yöntemi, yazım dili, erişime açıklık durumu ve bilimsel yayına dönüştürülme durumuna göre içerik analizine tabii tutulmuştur. Saptanan bu veriler, Microsoft Office Excel Programı aracılığıyla grafik haline getirilip analizleri yapılmış ve yorumlamaya gidilmiştir. 
Bulgular : Toplamda 85 tez incelenmiş olup; ilk tez yazım yılının 1978, son tez yazım yılının 2021 olduğu; en az tez yazılma yılının 1'er tez ile 1978, 1997, 1999, 2004, 2006 ve 2012 yılları olduğu; 1978-1997 yılları arasındaki 19 yıllık periyot ve 2000-2003 yılları arası ile 2005, 2007, 2010, 2011, 2013 ve 2014 yıllarında hiç tez yazılmadığı; en fazla tezin 17 çalışma ile 2020 senesinde yazıldığı; özellikle 2017 yılından sonra tez sayısında belirgin bir artış olduğu; kadın yazarların erkek yazarlara oranla daha çok çalışma yaptığı; tez danışmanlarının 27 tez ile en çok Doçent Doktor, 17 tez ile en az Uzman Doktor akademik unvanına sahip olduğu; tez danışmanları 62 tez ile en çok aile hekimliği branşından olurken, aile hekimliği haricinde farklı bir branş olarak 9 tez ile en çok çocuk sağlığı ve hastalıkları branşına mensup tez danışmanı olduğu; 44 tezin üniversite tıp fakültelerinde, 37 tezin sağlık bakanlığına bağlı eğitim ve araştırma hastanelerinde, 4 tezin ise şehir hastanelerinde yazıldığı; en fazla çalışma yapılan üniversitenin 4 tez ile Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi olduğu, en fazla çalışma yapılan eğitim ve araştırma hastanesinin 9 tez ile İstanbul Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi olduğu, en fazla çalışma yapılan şehir hastanesinin 2 tez ile Adana Şehir Hastanesi olduğu; 52 tezin ikinci veya üçüncü basamak statüsündeki bir devlet hastanesinde yapıldığı, 33 tezin ise birinci basamak sağlık kurumunda yada toplum tabanlı olarak yapıldığı; örneklem sayısının en çok 1514, en az 40 olduğu, örneklem sayısının 28 tezle en çok 101-200 kişi aralığında olduğu; 36 tez ile en çok örneklem grubunun sadece annelerden oluştuğu, 1'er tez ile en az örneklem grubunun aile hekimliğindeki asistan hekimler ve arama motorunda "gebelik" anahtar kelimesi ile taranan internet sitelerinden oluştuğu; en fazla tercih edilen araştırma yönteminin 49 tez ile kesitsel yöntem olduğu, 20 çalışmada kullanılan araştırma yönteminin yazar tarafından belirtilmediği; 85 tezin tamamının yazım dilinin Türkçe olduğu; 76 çalışmanın internet üzerinden erişime açık olduğu, 9'unun erişime kapalı olduğu; 20 tezin herhangi bir bilimsel dergide makale olarak yayımlandığı, 65 tezin ise makale olarak yayımlanmadığı tespit edilmiştir. 
Sonuç: Çalışmamızda, son yıllarda aile hekimliği alanında yapılan anne sütü ile ilgili tezlerin sayısının arttığı görülmesine rağmen; tüm tezlerin yalnızca %16,76'sının bu disiplinde yapılmış olması, çalışma sayısının beklenenden daha az olduğunu göstermektedir. Tezlerin büyük bir çoğunluğu, ikinci yada üçüncü basamak hastanelerde yapılmış olup; sahada yada birinci basamak sağlık kuruluşlarında yapılan tezlerin sayısının daha az olduğu görülmüştür. Üniversite tıp fakülteleri ile sağlık bakanlığı eğitim ve araştırma hastaneleri olmak üzere, her iki eğitim kurumunda da birbirine yakın oranda çalışma yapıldığı tespit edilmiştir. Azımsanamayacak sayıdaki tezde, çalışmada kullanılan araştırma tipinin belirtilmediği saptanmıştır. Tezlerin büyük bir çoğunluğunun dijital ortamda erişime açık olduğu, özellikle de son yıllardaki çalışmaların erişim kısıtlılığı taşımadığı görülmüştür. Genel olarak tezlerin bilimsel yayınlara dönüştürülme oranlarının düşük olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Anne Sütü, Emzirme, Tez, İçerik Analizi, Aile Hekimliği

Abstract:
Aim: Breast milk and breastfeeding action is a vital biological process for mothers and their babies, and therefore for the whole society. Family physicians, who the society can get consultancy services on all matters related to their health and easily accessible, should be fully equipped in terms of breastfeeding, and should be able to convey to individuals how important this biological process is for the mother and baby, and therefore for a healthy society. In Turkey, specialty training in family medicine has been given since the 1980s; However, the contents of theses made in this field of specialization have not been investigated much. This study aims to reveal the content analysis of the theses on breast milk in the family medicine discipline in Turkey.
Materials and Methods: Content analysis, one of the qualitative research methods, was used in our study. In the digital environment, between 1-30 November 2021, on the main page of the YÖK National Thesis Center database; A total of 507 theses were reached by selecting "breast milk" in the search term box, "all" in the field to be searched box, "all" in the leave status box, and "specialization in medicine" in the thesis type box. Filtering was done by typing "family medicine" in the "subject" box on the far right of the window, and thus, 85 theses related to breast milk in family medicine were reached. These theses were subjected to content analysis according to the year of writing, the gender of the author, the academic title and branch of the advisor, the educational institution where the research was conducted, the sample size and the nature of the group, the research method used, the language of the writing, the availability of access and the status of being converted into a scientific publication. These determined data were graphed, analyzed and interpreted through the Microsoft Office Excel Program.
Results: A total of 85 theses were examined; the first thesis writing year is 1978, the last thesis writing year is 2021; at least the year of writing a thesis with 1 thesis was 1978, 1997, 1999, 2004, 2006 and 2012; In the 19-year period between 1978-1997 and between 2000-2003 and in 2005, 2007, 2010, 2011, 2013 and 2014, no thesis was written; the most thesis was written in 2020 with 17 studies; there has been a significant increase in the number of theses especially after 2017; female authors do more work than male authors; thesis advisors have the academic title of Associate Professor with 27 theses at most, and at least Specialist Doctor with 17 theses; while the thesis advisors were mostly from the branch of family medicine with 62 theses, it was the thesis advisor from the branch of child health and diseases with 9 theses, which is a different branch other than family medicine; 44 theses were written in university medical faculties, 37 theses were written in training and research hospitals affiliated to the Ministry of Health, and 4 theses were written in city hospitals; The university with the most studies is Dokuz Eylül University Faculty of Medicine with 4 theses, the training and research hospital with the most studies is Istanbul Şişli Hamidiye Eftal Training and Research Hospital with 9 theses, the city hospital with the most studies is Adana City Hospital with 2 theses; 52 theses were made in a secondary or tertiary state hospital, and 33 theses were made in a primary health care institution or community-based; the sample number was at most 1514, at least 40, the sample number was between 101-200 people with 28 theses; with 36 theses, the largest sample group consisted of only mothers, with 1 thesis and the least sample group consisted of assistant doctors in family medicine and websites scanned with the keyword "pregnancy" in the search engine; the most preferred research method was the cross-sectional method with 49 theses, the research method used in 20 studies was not specified by the author; The writing language of all 85 theses is Turkish; 76 studies are open to internet access, 9 of them are not accessible; It was determined that 20 theses were published as articles in any scientific journal, while 65 theses were not published as articles.
 Conclusion: In our study, although the number of theses related to breast milk in the field of family medicine has increased in recent years, the fact that only 16.76% of all theses were made in this discipline shows that the number of studies is less than expected. The majority of theses were made in secondary or tertiary hospitals, and it was seen that the number of theses made in the field or in primary health care institutions was less. It has been determined that studies are carried out at a rate close to each other in both educational institutions, including university medical faculties and ministry of health training and research hospitals. It was determined that in a substantial number of theses, the type of research used in the study was not specified. It has been observed that most of the theses are open to access in the digital environment, and especially the studies in recent years do not have access restrictions. In general, it has been determined that the rate of converting theses into scientific publications is low.
Keywords: Breast milk, Breastfeeding, Thesis, Content Analysis, Family Medicine