İlhanlı-Memlûklü çatışmasında Takıyüddin İbn Teymiyye ve Reşîdüddin Fazlullah-ı Hemedânî'nin aklı
The mind of Takiyuddin Ibn Teymiyye and Rashiduddin Fazlullah Hamadani in the Ilkhanid-Mamluk conflict
Yazar: ASYA GÜZEL
Danışman: PROF. DR. ABDULLAH EKİNCİ
Harran Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History

Özet:
Bu akademik tez çalışmasında, karşılaştırmalı tarih çerçevesinde 1299-1317 yılları arasında İlhanlı-Memlûklü ilişkilerinde bilim insanı ve siyaset teorisyeni İbn Teymiyye ve devlet yöneticisi Reşidüddin Fazlullah ekseninde onların devletin yönetim pratiklerini ve siyasi düşüncelerini etkileyerek yönetimde oynadıkları etkin rolleri incelenmiştir. Bu etkin rollerin anlaşılması için İbn Teymiyye ve Reşidüddin Fazlullah'ın hayatları, içinde bulundukları devlet yapısının siyasi düşüncesi, dönemin koşulları, onların dini düşünceleri, toplum yapısı ve mekânsal yönleri göz önünde bulundurularak geniş bir yelpazede incelenmiştir. Memlûk aklı olarak İbn Teymiyye, İslâm dininin ayakta kalması için İlhanlı Devleti'ne karşı mücadele etmiş ve İlhanlı Devleti Müslüman bir devlet olmasına rağmen ona karşı savaş fetvası vermiş, vaaz ve söyleyişlerde bulunarak halkı ve yöneticileri savaşa teşvik etmiştir. Ayrıca İbn Teymiyye'nin savaşa katılması, diplomatik adımlar atması, Memlûk sultanının savaşa katılması için onu ziyaret etmesi ve sultana mektuplar göndermesi, İlhanlı yanlısı gruplarla mücadele etmesi ve halkın devlete olan bağlılığını artırmak için koşulsuz itaat edilmesi gerektiğini ifade etmesi gibi faaliyetleri de dikkate alınarak devlet yönetiminde ve yönlendirilmesinde İbn Teymiyye'nin ne derece etkili olduğu bu çalışmada ortaya konmuştur. İlhanlı aklı olarak Reşidüddin Fazlullah'ın ise devletin sürekliliği açısından Memlûk Devleti'ne karşı verdiği mücadele, hem asker hem de tabip olarak savaşa katılması, diplomasi ilişkilerinde yer alması, ikna sanatını etkili bir biçimde kullanması ve dinî argümanlara yer vermesi gibi faaliyetleri göz önüne alınıp hem yönetimde hem de yöneticiyi üzerinde ne kadar etkili olduğu incelenmiştir. Bu bağlamda iki farklı devletin, iki farklı aklı İbn Teymiyye ve Reşidüddin Fazlullah'ın İlhanlı-Memlûklü çatışmasında düşünce yapılarıyla bürokrasiye yön vererek tarihin akışını nasıl değiştirdikleri gösterilmeye çalışılmıştır. Bu şekilde ele aldığımız çalışmamızda dönemin müelliflerinin kaleme aldıkları eserler, resmî vesikalar, mektuplar ve tetkik kaynaklardan yararlanılmıştır.

Abstract:
In this academic thesis, within the framework of comparative history, between the years 1299-1317, in the Ilkhanid-Mamluk relations, on the axis of the scientist and political theorist Ibn Teymiyye and the state administrator Rashiduddin Fazlullah, their active roles in the administration by influencing the administration practices and political thoughts of the state were examined. In order to understand these active roles, the lives of Ibn Teymiyye and Rashiduddin Fazlullah were examined in a wide range by considering the political thought of the state structure they were in, the conditions of the period, their religious thoughts, social structure and spatial aspects. As a Mamluk mind, Ibn Teymiyye fought against the Ilkhanid State for the survival of the religion of Islam, and although the Ilkhanid State was a Muslim state, he gave a fatwa of war against it, and encouraged the people and the rulers to war by preaching and saying. Also, in this study, considering the activities of Ibn Teymiyye, such as participating in the war, taking diplomatic steps, visiting the Mamluk sultan to join him in the war and sending letters to the sultan, fighting pro-Ilkhanid groups and expressing the need for unconditional obedience to the state in order to increase the people's loyalty to the state, it is revealed how effective Ibn Teymiyye was on the administration and direction of the state. Considering the activities of Rashiduddin Fazlullah as an Ilkhanid mind, such as fighting against the Mamluk State in terms of the continuity of the state, participating in the war both as a soldier and a doctor, taking part in diplomatic relations, using the art of persuasion effectively and giving place to religious arguments, it has been examined how effective of Rashiduddin Fazllulah was on both the management and the manager. In this context, it has been tried to show how Ibn Teymiyye and Rashiduddin Fazlullah, two different minds of two different states, changed the course of history by giving direction to bureaucracy with their mentality in the Ilkhanid-Mamluk conflict. In this thesis, which is handled within the context mentioned above, the works written by the authors of the period, official documents, letters and research sources were used.