Türkiye'de elektrik dağıtım sektörü özelleştirmesinin başarı düzeyinin incelenmesi
Research on the success level of privatization of electricity distribution sector in Turkiye
Yazar: TUĞBA KARATAŞ
Danışman: PROF. DR. EKREM ERDEM
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Doğal tekel = Natural monopoly ; Elektrik dağıtım şirketleri = Electiricity distrubution companies ; Özelleştirme = Privatization

Özet:
Bu çalışmada Türkiye'de elektrik dağıtım sektörü özelleştirmesinin başarı düzeyi özelleştirmenin amaçları dikkate alınarak incelenmektedir. 2001 yılında yürürlüğe giren 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu liberal piyasa yapısını hedeflemiştir ve elektrik dağıtım sektöründeki özelleştirmenin yasal altyapısının oluşturmuştur. 2004 yılında kabul edilen Elektrik Enerjisi Sektörü Reformu ve Özelleştirme Strateji Belgesi'nde özelleştirmenin üç amacı belirlenmiştir: (i) elektrik fiyatlarının düşürülmesi, (ii) kayıp-kaçak oranının azaltılması, (iii) yatırımların özel sektör tarafından finansmanı. Strateji Belgesi doğrultusunda başlatılan özelleştirme çalışmaları 2013 yılında tamamlanarak ülkedeki tüm elektrik dağıtım şebekesi özel sektörce işletilmeye başlanmıştır. Özelleştirmelerin ardından 2017 yılına kadar elektrik fiyatları düşmüştür; ancak 2018 yılından itibaren elektrik üretimi hammaddelerindeki fiyat artışları ve şebeke yatırımları nedeniyle elektrik fiyatları artmıştır. Nihai elektrik fiyatının yaklaşık dörtte biri elektrik dağıtım maliyeti olduğu için, elektrik fiyatı artışında özel dağıtım şirketlerinin küçük bir katkısı olduğu ve bunun yatırım maliyetlerinden karşılandığı söylenebilir. Elektrik dağıtım faaliyeti özelleştirmesinin ikinci amacı olan kayıp-kaçak oranı 2013 yılında %17,9 iken yıllar itibariyle istikrarlı biçimde azalarak 2021 yılında %11,9 oranına gerilemiştir. OECD ortalaması olan %6,3'e erişilemese de azalma eğilimi görülmektedir. Özelleştirmenin üçüncü amacı olan yatırımların özel sektör tarafından finansmanında başarı sağlanmıştır ve özel dağıtım şirketleri TEDAŞ'tan daha fazla yatırım yapmıştır.

Abstract:
This dissertation examines the success level of privatization of the electricity distribution sector in Türkiye by considering the objectives of privatization. The Electricity Market Law No. 4628, enacted in 2001, targeted a liberal market structure and established the legal infrastructure for privatization in the electricity distribution sector. The 2004 Electricity Energy Sector Reform and Privatization Strategy Paper identified three objectives of privatization: (i) lowering electricity prices, (ii) reducing the rate of theft and losses, and (iii) financing investments by the private sector. The privatization efforts initiated in line with the Strategy Paper were completed in 2013, and the entire electricity distribution network in the country started to be operated by the private sector. Following privatization, electricity prices declined until 2017; however, electricity prices have increased since 2018 due to price increases in electricity generation raw materials and network investments. Since about a quarter of the final electricity price is the cost of electricity distribution, it can be argued that private distribution companies have a small contribution to the electricity price increase, which is covered by investment costs. The theft and loss rate, which is the second objective of electricity distribution privatization, decreased steadily over the years from 17.9% in 2013 to 11.9% in 2021. Although the OECD average of 6.3% has not been reached, a downward trend is observed. The third objective of privatization, financing investments by the private sector, has been successful, with private distribution companies investing more than TEDAŞ.