Enerji tüketimi ve karbon salınımın büyüme üzerindeki etkisi: Türkiye örneği
Effect on growth of carbon emissions and energy consumption: In Turkey
Yazar: AYFER YERLİKAYA
Danışman: PROF. DR. HALİL TUNALI
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Politikası Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Ekonomi = Economy ; Ekonomik büyüme = Economic growth ; Enerji tüketimi = Energy consumption ; Karbondioksit salınımı = Carbondioxide emission ; İklim değişikliği = Climate change

Özet:
Ekonomik büyüme geçmişten günümüze kadar incelenen, üzerine teoriler üretilen bir
konu olmuştur. Bu durumda da ekonomik büyümeyi etkileyen unsurlar devreye girerek bu
hususlar üzerinde birçok incelemeler yapılmıştır. Enerji kaynakları da geçmişten bugüne kadar
ekonomik büyüme ve kalkınmada önemli rol sahibi olmuştur. Küreselleşme ve toplumların
gelişmesiyle enerjiye olan taleple birlikte enerji tüketimi de artmıştır. İnsanoğlunun enerji
ihtiyaçları için yaktıkları fosil yakıtlar nedeniyle de çoğunlukla karbondioksit konsantrasyonları
artmaktadır. Bunun sonucunda da küresel ısınma meydana gelmektedir. Küresel ısınmanın
artması ile uluslararası düzeyde önlem ve yaptırımlar uygulanmaya başlamıştır.
Bu çalışmanın amacı Türkiye'de enerji tüketimi ve karbon salınımının ekonomik
büyüme üzerindeki etkisini ortaya koymaktır. Bu amaç için enerji tüketimi ve karbon
salınımının ekonomik büyüme üzerindeki etkileri uygulamalı ve teorik olarak ele alınmıştır.
Tez dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde enerji kavramı ve enerji kaynakları ele
alınmıştır. İkinci bölümde karbon salınımı ve iklim değişikliği ile mücadelede uluslararası
alanda atılan adımlar ve bu adımlar sonucunda karbonun fiyatlandırılması ile ilgili konular ele
alınmıştır. Üçüncü bölümde ekonomik büyüme kaynakları ve ekonomik büyüme modellerine
yer verilmiştir. Dördüncü bölümde ise söz konusu değişkenlerin birbiri arasındaki ilişki ele
alınmıştır.
Bu çalışmada söz konusu değişkenler arasındaki ilişkiyi incelemek üzere Türkiye'nin
1980-2019 yıllık verileri kullanılmıştır. ADF ve PP Birim kök testi ile durağanlıkları test edilen
değişkenlerin hepsinin birinci derecede durağan olduğu tespit edilmiştir. Johansen
Eşbütünleşme Testi ile eşbütünleşme olduğu ve seriler arasında uzun dönem ilişkisinin olduğu
bulunmuştur. Son olarak değişkenler arasındaki nedenselliğin yönünün tespiti için Granger
Nedensellik Testi uygulanmış ve şu sonuçlara varılmıştır; enerji tüketiminin büyüme üzerinde
%10 istatistiksel anlamlılık düzeyinde, karbon salınımının da ekonomik büyüme üzerinde %1
istatistiksel anlamlılık düzeyinde tek yönlü nedenselliği vardır.
Anahtar Kelimeler: Enerji Tüketimi, Karbon Salınımı, Ekonomik Büyüme, Türkiye

Abstract:
Economic growth has been a subject on which theories have been produced and
analyzed from past to present. In this case, factors affecting economic growth got involved and
researches were conducted on these issues. Energy resources have also played an important role
in economic growth and development from past to present. With the development of societies
and globalization, consumption has increased along with the energy demand. Because of the
fossil fuels people consume for their energy needs, carbon dioxide concentrations are often
increasing. With the increase of global warming, measures and sanctions started to be applied
at the international level.
The aim of this is to reveal the effect of energy consumption and carbon emissions on
economic growth in Turkey. For this purpose, the effects of energy consumption and carbon
emissions on economic growth are discussed both practically and theoretically. The thesis
consist of four parts. In the first chapter, energy resources and the concept of energy is
discussed. In the second part, the steps taken in the international arena in struggling carbon
emissions and climate change and as a result of these steps the issues related to carbon pricing
were discussed. In the third chapter, sources of economic growth and economic growth models
are given. In the fourth chapter, the relationship between these variables is disscussed.
In this study, Turkey's 1980-2019 data were used to examine the relationship between
these variables. It was determined that all variables whose stationarities were tested by ADF
and PP Unit root test were stationary in the first order. It was found that there is a cointegration
and there is a long-term relationship between the series with the Johansen Cointegration Test.
Finally, Granger Causality Test was applied to determine the direction of causality between
variables, and it was determined that energy consumption has a statistical significance level of
10% on growth and that carbon emission has one-way causality on economic growth at a
statistical significance level of 1%.
Keywords: Energy Consumption, Carbon Emission, Economic Growth, Turkey