Prehistorik dönemde Isık-Göl ve çevresi
Issyk-Kul and its surroundings in the prehistoric period
Yazar: OKTAY KARATAŞ
Danışman: DOÇ. DR. NEZAHAT CEYLAN
Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Eski Çağ = Old Age ; Eski Çağ tarihi = Old Age history ; Kırgızistan = Kyrgyzstan ; Orta Asya = Central Asia ; Paleolitik Dönem = Paleolithic Period ; Prehistorya = Prehistory ; Türk tarihi = Turkish history

Özet:
Bu çalışma, Kırgızistan'da bulunan Isık-Göl bölgesinin Prehistorik dönemi hakkında tarihi ve arkeolojik veriler kullanılarak oluşturulmuştur. Çalışmanın içerisinde Isık-Göl'ün kıyısına yakın olarak bulunan yerler ele alınmıştır. Bu yerlerin Isık-Göldeki konumları ve bu yerlerden çıkarılan arkeolojik materyallerin neler olduğu hakkında değerlendirmelerde bulunulmaktadır. Türk tarihçiliğinde, Eski Çağ Orta Asya Tarihi hakkında yapılan çalışmalar en erken dönem olarak İskitlere kadar gelmekte ve çoğunlukla Hun döneminden başlayarak ağırlıklı olarak siyasi ve sosyal tarih çalışmalarının ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Bu sebepten dolayı Orta Asya ve özellikle Kırgızistan bölgesi üzerine Prehistorik Çağ çalışmaları Türk tarihçiler tarafından yapılmamıştır.
Tez yazılırken saha raporları, makaleler, arkeolojik bulgular ve arşiv belgeleri kullanılmıştır. Bu kaynakları toparlandıktan sonra detaylı bir şekilde Isık-Göl prehistoryası hakkında yazılan yazılar incelenmiş karşılaştırma tekniği kullanılarak Isık- Göl prehistoryası hakkında değerlendirmeler yapılması amaçlanmıştır.
Çalışmanın sonucunda şu sözleri ifade etmek mümkündür. Isık-Göl Prehistorik dönem kalıntıları bakımından Kırgızistan'ın en önemli bölgelerinden biridir. Isık-Göl'de Prehistorik Çağ izleri Alt paleolitik dönemden başlayıp Üst paleolitik döneme kadar sürmüştür. Özellikle bölgedeki Tosor, Tosor 3, Ak-Ölön (Çiyin Taş), Salamat-Bulak, Boz-Barmak ve Cergalandan elde edilen arkeolojik buluntular bölgenin Prehistorik dönem bakımından önemini açıkça göstermektedir. Gerek bölgede bulunan taştan aletler, taş alet yapımı için kullanılan büyük taş ocakları ve taştan yapılan materyaller ile de bölgenin zengin Prehistorik dönem kalıntıları hakkında önemli çıkarımlar yapmamız mümkündür.
Yapılan arkeolojik araştırmalar sonucunda ulaşılan veriler, derin kazı çalışmaları sonucundan ziyade daha çok yüzey çalışmaları ile olmuştur. Bunun sebebi Isık-Göldeki Prehistorik dönem yerleşim alanları göl kıyısında değil de gölü besleyen nehirlerin teras bölgelerine yapılmasıdır. Zamanla aşınımlardan dolayı birçok arkeolojik materyal alüvyonlu topraklar ile yukarıdan aşağıya akarak bulunması daha kolay hale gelmiştir.

Abstract:
This study was written using historical and archaeological data about the Prehistoric period of the Issyk-Kul region in Kyrgyzstan. In the study, the regions close to the coast of Issyk-Kul were discussed. In this context, evaluations are made about the locations of the mentioned regions in Issyk-Kul and the archaeological materials extracted from these areas. In Turkish historiography, studies on the Ancient Era of Central Asia date back to the Scythians as the earliest period, and mostly starting from the Hun period, leading to the emergence of predominantly political and social history studies. Therefore, studies on the Prehistoric era of Central Asia and especially Kyrgyzstan have not yet been done by Turkish historians.
During the writing of this thesis, field reports, articles, archaeological findings and archive documents were used. After the recovery of the sources, the studies on the Issyk-Kul Prehistory were analyzed using comparative analysis technique, to assess the Issyk-Kul Prehistoric.
It is possible to express the following words as a result of the study. Issyk-Kul is one of the most important areas of Kyrgyzstan in terms of the ruins of the Prehistoric period. In Issyk-Kul, Prehistoric era tracks began from the lower Paleolithic period and continued to the upper Paleolithic period. In particular, the archaeological finds obtained from Tosor, Tosor 3, Ak-Ölön (Çiyin Taş), Salamat-Bulak, Boz-Barmak and Cergalan regions in the region clearly show the importance of the region for the Prehistoric period. It is possible to make important inferences about the rich prehistoric period ruins of the region, as well as the stone tools found in the region, the large quarries used for stone tool making, and the materials made from stone. 
The data obtained as a result of the archaeological researches have been mostly with surface studies rather than the result of deep excavation studies. The reason for this is that the prehistoric settlement areas in Issyk-Kul were not built on the lake shore, but on the terrace areas of the rivers feeding the lake. Over time, due to erosion, many archaeological materials have become easier to find by flowing from top to bottom through alluvial soils.