Tarih-i Ravzatus'safa'ya göre Hüseyin Baykara dönemi
Tarih-i Ravzatus'Safa'ya göre Hüseyin Baykara dönemi
Yazar: MUZAFFER DEVELİ
Danışman: DOÇ. DR. DİNÇER KOÇ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Genel Türk Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Tarih = History
Dizin: Ali Şir Nevai = Ali Şir Nevai ; Hüseyin Baykara = Hüseyin Baykara ; Siyasi faaliyetler = Political activities ; Tarih = History ; Türk tarihi = Turkish history

Özet:
Timur Devleti'nin kurucusu olan Emir Timur, Gürgan'ın Soyundan gelen künyesi tam olarak Hüseyin bin Gıyaseddin Mansur Baykara olan kaynaklarda ise Hakan Mansur olarak zikredilen Hüseyin Baykara miladi 1438'de Herat'ta dünyaya geldi. Hüseyin Baykara 7 yaşına geldiği zaman babası Gıyaseddin Mansur hayatını kaybetti. Annesinin de görüşünü aldıktan sonra Hüseyin Baykara Mirza Ebu'l Kasım Babür'ün hizmetine girdi. Mirza Ebu'l-Kasım Babür Semerkând'ta Sultan Ebu Said ile aralarında bir barış gerçekleşince Hüseyin Baykara da Sultan Ebu Said'e olan akrabalık bağından dolayı onun hizmetine girmek düşüncesiyle Semerkând'a gitti. Birkaç gün burada son derece güzel muamele gördükten sonra Sultan Üveys Mirza'nın isyanı sebebiyle Sultan Ebu Said diğer şehzadelere karşı da güvenini yitirdi ve Hüseyin Baykara'yı 13 adamıyla birlikte tutuklayıp hapise attı. Annesi Firuze Begüm'ün ricası üzerine hapisten kurtulan Hüseyin Baykara tekrar Ebu'l-Kasım Babür'ün hizmetine girerek hayatının son günleri ne kadar onun yanında bulundu. Mirza Ebu'l-Kasım'ın vefatından sonra ise Merv Şah Cihan'a gidip Mirza Muizzüddin Sencer'in hizmetine girerek kızıyla evlendi ve bir süre aralarında baba oğul ilişkisi yaşandı. Mirza Sencer'in yokluğunda Mirza Sencer'in ileri gelen adamlarıyla Hüseyin Baykara arasında anlaşmazlık çıktı. Meydana gelen bu anlaşmazlıkta Hüseyin Baykara başarılı olarak Merv'i ele geçirdi. Ama daha sonra gerçekleşen mücadelede Hüseyin Baykara daha fazla tutunamayıp Merv'den çekilmek zorunda kaldı. Hüseyin Baykara yaptığı mücadele sonucunda Astarabad'ı ele geçirdi.  Sultan Ebu Said'in adamlarıyla yaptığı mücadelede yardım istemek amacıyla Ebu'l-Hayr Han'ın yanına gitti. Ama Ebu'l-Hayr Han'ın vefat etmesi üzerine umduğu yardımı alamadan geri döndü. Daha sonra yaptığı mücadelelerde Astarabad'ı ele geçirdi. Turşiz yöresinde yaptığı savaşın aynı yılında Horasan'ın tamamını ele geçirdi. Sultan Ebu Said'in vefatı üzerine Hüseyin Baykara Herat'ta tahta oturdu. Mirza Yadigâr Muhammed ile yaptığı savaştan sonra Horasan, Sistan, Belh ve Hârizm bölgelerine hâkim oldu. Hüseyin Baykara saltanat tahtına oturup hüküm sürdüğü süre zarfında emirleriyle ve kendi oğullarıyla sık sık mücadelelerde bulundu ve onların isyanını bastırmak ile meşgul oldu. Saltanat döneminde İlimi ve kültürel çalışmalara son derece önem veren Hüseyin Baykara Özbek Hanı Muhammed Şeybani Han ile savaşmak için çıktığı seferde Baba İlahi bölgesi yakınlarında hastalanarak vefat etti. Hüseyin Baykara'dan sonra oğulları onun kurmuş olduğu bu büyük devlete sahip çıkamayarak kısa süre içerisinde onu ellerinden kaybettiler.
Anahtar kelimeler: Hüseyin Baykara, Mirhand, Handmir, Ali Şir Nevai

Abstract:
Hüseyin Baykara who is the founder of Timur State, coming from Amir Timur Gürgan's family, also known as Hüseyin bin Gıyaseddin Mansur Baykara based on data sources, was born in 1438. Hüseyin Baykara lost his father Gıyaseddin Mansur when he was seven years old. Then he took service with Mirza Ebu'l Kasım Babür receiving his mother's opinion. When Mirza Ebu'l Kasım Babür made peace with  Sultan Ebu Said at Semerkând, Hüseyin Baykara went to Semerkând with the thought that taking service with  Sultan Ebu Said by reason of their relationship by affinity. After he is treated gently for a few days,  Sultan Ebu Said lost his trust to  Sultan's sons because of  Sultan Uveysi Mirza and arrested and imprisoned Hüseyin Baykara with his thirteen man. Then he got out of prison by request of his mother Firuze Begüm and Hüseyin Baykara took service with Ebu'l Kasım Babür again, until last days of  Sultan's life. After the  Sultan passed on, Hüseyin Baykara went to Merv Şah Cihan and he took the service with Mirza Muizzüddin Sencer, then he married with Mirza Sencer's daughter, and they lived a father-son relationship for a while. In the absence of Mirza Sencer, a disagreement arised between Hüseyin Baykara and Mirza Sencer's man. Because of this disagreement Hüseyin Baykara captured Merv but at the end of this conflict Hüseyin Baykara could not resist and retreated. Then Hüseyin Baykara captured Astarabad. He went to Ebu'l Hayır Han's place to take help against  Sultan Ebu Said's man. Because of Ebu'l Hayır Han's death he could not take the help that he expected. In the later battles, he captured the Astarabad again. At the same year that he made a war in Turşiz region, he totally captured Horasan province. Hüseyin Baykara ascended the throne in Herat after  Sultan Ebu Said's death. He dominated the Horasan, Sistan, Belh ve Hârizm provinces at the end of the war that is made with Mirza Yadigâr Muhammed. Meantime, Hüseyin Baykara battled with his amirs and sons, and he handled their rebellions. Hüseyin Baykara who cared the scientific researches and cultural studies passed on Baba İlahi region that he went to war with Özbek Khan, Muhammed Şeybani Han. After Hüseyin Baykara passed on, his sons could not protect the government that he founded and they lost this power.
Keywords: Hüseyin Baykara, Mirhand, Handmir, Ali Şir Nevai