Osmanlı hukuku yürürlük ve bilgi kaynaklarıarasında fetva
The fatwa whithin Ottoman law enforcement andinformation sources
Yazar: ONUR KORU
Danışman: DOÇ. DR. CENGİZ GÜL
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Fetvalar = Fatwas ; Kamu hukuku = Public law ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Osmanlı hukuku = Ottoman law ; Sünnet = Sunna ; İcma = Ijma

Özet:
Osmanlı Devleti, kuruluşundan itibaren yeni baştan bir hukuk oluşturmak yerine
İslam hukukunun genel kaideleri üzerinden kendine has bir usul oluşturarak 'Osmanlı
hukuku' olarak tanınan bir hukuk düzeni kurmuştur. Osmanlı hukukunun kaynakları
da İslam Hukuku ile benzerlik teşkil eder. Kur'an, sünnet ve icma, Osmanlı
hukukunun asli kaynakları olarak hukuka doğrudan etki ederler. Hukukçuların
içtihatları ise fer'i kaynak olarak asli kaynakların düzenleme yapmadığı alanlarda
varlık gösterir. Bunların yanında yardımcı bazı kaynakları da vardır ki, hukukun
işleyişine yardım edip teorik ve pratik bilgi sağlarlar. Bunlar fıkıh kitapları,
kanunnameler, şer'iyye sicilleri ve fetvalardır. Fetva kurumu, bu kaynaklar içerisinde
özel bir konuma sahiptir. Müftülerce verilen fetvalar davaya sunulduğunda, kadıları
etkileyerek hükmü değiştirebilmekte, bazen de bir uyuşmazlığı dava haline gelmeden
sonuca ulaştırabilmektedir. Şeyhülislam fetvasının etkileri ise daha geneldir ve
ülkenin tamamını etkileyebilecek sonuçlara sahiptir. Taşrada herhangi iki kişi
arasındaki uyuşmazlık hakkında kadıya ilmi bir pencere sunan fetva kurumu,
başkentte ise devlet yetkililerine savaş, barış, siyaseten katl, Padişah hal'i gibi
konularda etkili ve doğrudan sonuca yönelik hukuki (şer'i) görüş bildirmektedir.
Fetva metninin, Padişah tarafından verilecek bir ferman ile kanun gücünü kazanması
da mümkün olup bu konuda birçok örnek bulunmaktadır. Tezde Osmanlı hukukunun
kaynakları arasında fetvanın konumu, hukuk sistemi içerisindeki önem ve etkisi
araştırılarak örnekler üzerinden açıklanmaya çalışılacaktır. Tezde, fetvanın Osmanlı
hukukunda bir kaynak olarak kabulünün görekliliği gösterilmek istenmektedir.

Abstract:
Since its establishment, the Ottoman State has established a legal order known as
'Ottoman law' by creating a unique procedure through the general bases of Islamic
law, rather than creating a law from scratch. The sources of Ottoman law also bear
resemblance to Islamic law. The Qur'an, Sunnah and icma act directly as the main
sources of Ottoman law. The jurisprudence of the jurists shows fer as a source in areas
where the primary sources do not regulate. In addition, there are some helpful sources
that help the functioning of the law and provide theoretical and practical information.
These are books of fiqh, canons, Shar'iyya records and fatwas. The fatwa authority
has a special position within these resources. When the fatwas issued by the mufti are
presented to the case, they can change the provision by influencing the Kadis, and
sometimes they can bring a dispute to a conclusion without becoming a case. The
effects of the sheikhulislam fatwa are more general and have consequences that could
affect the whole of the country. In the capital, the fatwa Authority, which offers a
scientific window into the city about the conflict between the two people, provides
the state authorities with an effective and direct legal opinion on issues such as war,
peace, political murder and Sultan Hal'i. It is also possible for the fatwa text to gain
the power of law by an edict issued by the Sultan, and there are many examples in
this regard. In the thesis, the position of fatwa among the sources of Ottoman law, its
importance and influence within the legal system will be investigated and explained
through examples. The thesis is intended to show the relativity of fatwa as a source in
Ottoman law.