Acil durumlara/afetlere bireysel hazırlığı değerlendirmek için sağlık inanç modeli'ne dayalı ölçek geliştirme
Developing a scale to evaluate individual preparedness foremergencies/disasters by using ''Health Belief Model (HBM)'' as a theoreticalframework
Yazar: EBRU İNAL ÖNAL
Danışman: PROF. DR. KERİM HAKAN ALTINTAŞ
Hacettepe Üniversitesi / Halk Sağlığı Enstitüsü / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Halk Sağlığı = Public Health

Özet:
Bu çalışmada bireylerin acil duruma/afete hazırlık davranışlarını, tutumlarını ve inançlarını güvenilir ve geçerli bir biçimde değerlendirebilecek Sağlık İnanç Modeli'ne dayalı bir ölçeğin geliştirilmesi ve acil duruma/afete hazırlıkla ilişkili açıklayıcı faktörlerin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmacı tarafından, acil duruma/afete hazırlıkla ve Sağlık İnanç Modeli ile ilişkili önceki çalışmalara dayalı 87 maddeden oluşan bir form oluşturulmuştur. Bu form alan uzmanlarının görüşüne sunulmuştur ve yapılan değerlendirme sonrası, son form 60 maddelik ölçek taslağına indirilmiştir. 60 maddelik ölçek taslağı Nisan 2014-Temmuz 2014 tarihleri arasında Yalova Üniversitesi'nin 286 akademik ve idari personeline uygulanmıştır. Veri analizi SPSS 17.0 ve LISREL 8.7 programı kullanılarak tamamlanmıştır. Madde toplam korelasyonları sonucunda madde sayısı 33'e düşmüştür. Ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla Temel Bileşenler Faktör Analizi kullanılmıştır. Faktör analizi sonucunda 6 faktör grubu elde edilmiştir. Bu boyutları, ''Algılanan
Duyarlılık'', ''Algılanan Ciddiyet'', ''Algılanan Yarar'', ''Algılanan Engeller'', ''Eyleme Geçiriciler'' ve ''Öz Yeterlilik'' oluşturmaktadır. Ölçek 0.90 Cronbach Alpha katsayısı ile (bütün alt boyutların >0.70 olduğu) iç tutarlık güvenirliğinin yüksek seviyede olduğunu göstermektedir. Ölçeğin test-tekrar test güvenirliği r=0.72 p<0.001 olarak belirlenmiştir. Toplam puan ortalaması 109,12±16,00 dır. Ölçek alt boyut puan ortalamaları ise ''Algılanan Duyarlılık'' alt boyutunda 26,57±4,04, ''Algılanan Ciddiyet'' alt boyutunda 11,53±2,45, ''Algılanan Yarar'' alt boyutunda 11,93±1,94, ''Algılanan Engeller'' alt boyutunda 18,58±4,07, ''Eyleme Geçiriciler'' alt boyutunda 15,80±4,59 ve "Öz Yeterlilik" alt boyutunda ise 24,69±6,35'dir. Çalışma sonuçları, 33 maddelik ölçeğin bireylerin acil duruma/afete hazırlığa yönelik davranış, tutum ve inançlarını ölçmekte kullanılabilir geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu göstermektedir. Ölçek farklı sosyodemografik gruplara uygulanmalıdır.

Abstract:
The aim of the study was to develop a scale based on the HBM which can provide a reliable and valid evaluation of individuals' emergency/disaster preparedness behaviours, attitudes and beliefs. It was also aimed to evaluate explanatory factors associated with disaster preparedness. A questionnaire consisted of 87 item scale was developed by the investigator based on previous studies with regards to HBM and emergency/disaster preparedness. It was subjected to review of experts. Following evaluations, the final questionnaire was reduced to a 60 item scale. The draft of scale with 60 items was further applied to 286 academic/administrative staff of Yalova University from April 2014 to July 2014. Data analysis was completed using SPSS 17.0 and LISREL 8.7 program. In consequence of total-item correlation, the number of items were decreased to 33. A principal component factor analysis was used to measure the construct validity of the scale. Six factor groups were obtained. The domains included; ''Perceived Susceptibility,'' ''Perceived Severity'', ''Perceived Benefits'', ''Perceived Barriers'', ''Cues to Action'' and ''Self Efficacy.'' The scale demonstrated a high level of internal consistency reliability with a Cronbach's Alpha Coefficient of 0.90 (for all domains, they were >0.70). Test and retest reliability of scale was r=0.72 p<0.001. The scale total mean score was 109,12±16,00. The mean scores for domains were as follow; Perceived Susceptibility (26.57±4.04), Perceived Severity (11.53±2.45), Perceived Benefits (11.93±1.94), Perceived Barriers (18.58±4.07), Cues to Action (15.80±4.59) and Self Efficacy (24.69±6.35). The results show that scale with 33 items was a reliable and valid scale to measure the behaviours, attitudes and beliefs of individuals with regards to disaster preparedness. The scale should be applied to different sociodemographic groups.