Tek ebeveynlerin kök aile ilişkileri ve ebeveynlik stresi
Single parents root family relationships and parenting stress
Yazar: HAYRİYE ERÇETİN ALTINDAĞ
Danışman: PROF. DR. YAŞAR ÖZBAY
Hasan Kalyoncu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışma Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Tek ebeveynli aile = Single-parent family

Özet:
Bu araştırmanın amacı tek ebeveynlerinin ebeveynlik stresinin kök aile ilişkilerinden nasıl etkilendiğini anlamaktır. Bu çalışma kök ailenin tek ebeveynli olma ve ebeveynlik stresi üzerindeki etkilerini odağa alan az sayıda çalışmadan biri olması nedeniyle özellikle önemlidir. Araştırmanın kuramsal temeli ekosistem yaklaşımı ve ebeveynlik stres teorisi ile oluşturulmuştur. 
Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden fenomenolojik yaklaşımın yorumlayıcı fenomonoloji deseni kullanılmıştır. Araştırmada katılımcılar amaçlı örnekleme kapsamında kartopu yöntemi ile belirlenmiştir. Araştırma kapsamında 16 tek ebeveyne ulaşılmış, veriler derinlemesine görüşme tekniği ile elde edilmiştir. Bu kapsamda 21 sorudan oluşan yarı yapılandırılmış bir görüşme formu kullanılmıştır. Yapılan görüşmelerin 8'i yüz yüze, 9'u WhatsApp ve Zoom kullanılarak çevrimiçi ortamda yapılmıştır. Veriler sesli kayıtların çözümlemesi yapılarak, fenomenolojik yaklaşımın kuralları çerçevesinde MAXQDA 24 programı ile analiz edilmiştir.
Verilerin yapılandırılması sonucunda 3 ana tema, 13 kategori ortaya çıkmıştır. Bu ana temalar tek ebeveynin geçmiş yaşamı ve çocukluğu, tek ebeveynlik öncesi süreç ile tek ebeveynlik süreci olarak isimlendirilmiştir. Ortaya çıkan temalar kronolojik evreler üzerinden sıralanmıştır.
Çalışma sonunda tek ebeveynlerin kendi çocukluk ve gençlik dönemlerinde kök aileleri ile yaşadıkları tüm sürecin sonraki yaşamlarını etkilediği, boşanma sürecinde psiko-sosyal destek alamayan tek ebeveynli bireylerin ciddi sorunlar yaşadıkları, tek ebeveynlik öncesinde yaşanan travmatik olayların sonraki yaşam kurgusunu olumsuz etkilediği görülmüştür. Yine çalışmada boşanma süreçlerinde sağlanan ücretsiz destek hizmetlerinin yeterli olmadığı, tek ebeveynli bireyin tek ebeveynlik sürecinde yaşam döngüsünün ciddi oranda değiştiği, zorluk yaşanan süreçlerde kök aile ve arkadaş desteğinin olumlu anlamda ciddi fark yarattığı, tek ebeveynli bireylerin sosyal aktivitelerden ve hobilerinden maddi güç ve zaman eksikliği gibi nedenlerle uzak kaldıkları, tek ebeveynlikte kadın olmanın, toplumsal baskı unsurlarının, çocuk sayısının, çocukların sağlık durumunun, bireyin maddi gücünün ve olanaklarının ebeveynlik stresinde önemli olduğu bulunmuştur.

Abstract:
The purpose of this research is to understand how the parenting stress of single parents is affected by their nuclear family relationships. This study is particularly important due to being one of the few studies focusing on the effects of nuclear family structure on single parenthood and parenting stress. The theoretical framework of the research is constructed based on the ecosystem approach and parenting stress theory.

A phenomenological approach with an interpretative phenomenological design was used as the qualitative research method in the study. Participants were determined through purposive sampling using the snowball method. The study reached 16 single parents, and data were obtained through in-depth interview technique. Within this scope, a semi-structured interview form consisting of 21 questions was utilized. Eight of the interviews were conducted face-to-face, while nine were conducted online using WhatsApp and Zoom. The data were analyzed using the MAXQDA 24 program within the framework of the rules of the phenomenological approach, through the analysis of transcribed audio recordings.

As a result of data structuring, 3 main themes and 13 categories emerged. These main themes were labeled as the single parent's past life and childhood, the pre-single parenthood process, and the single parenthood process. The emerged themes were arranged through chronological stages.

At the end of the study, it was observed that the experiences single parents had with their nuclear families during their childhood and adolescence significantly influenced their later lives. Individuals who were unable to access psychosocial support during the divorce process experienced serious problems, and traumatic events before single parenthood negatively impacted their subsequent life narratives. Furthermore, the study revealed that the free support services provided during divorce processes were inadequate. Single parenthood significantly altered the life cycle of individuals, and during challenging periods, support from nuclear family and friends made a substantial positive difference. Single parents often found themselves distanced from social activities and hobbies due to reasons such as financial constraints and lack of time. Moreover, factors such as being a woman in single parenthood, societal pressures, the number, and health status of children, as well as the individual's financial resources and opportunities, were identified as significant contributors to parenting stress.