Risk toplumu bağlamında İran'ın nükleerle olan serüveni üzerine sosyolojik bir okuma
A sociological reading of Iran's nuclear adventure in thecontext of risk society
Yazar: VOLKAN DURAN
Danışman: DOÇ. DR. RECEP CENGİZ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Sosyoloji = Sociology ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Makro sosyoloji = Macro sociology ; Nükleer enerji = Nuclear energy ; Nükleer güç = Nuclear power ; Nükleer çalışmalar = Nuclear woks ; Risk = Risk ; Risk toplumu = Risk society ; Savaş sosyolojisi = War sociology ; Siyaset sosyolojisi = Political sociology ; Sosyolojik analiz = Sociological analysis ; İran = Iran

Özet:
Bu çalışmada Ulrich Beck'in Risk Toplumu ve Risk kavramları bağlamında İran'ın
nükleer çalışmalarının Türkiye ve bölge ülkeler açısından bir "Risk" oluşturup oluşturmadığı
sorusuna cevap aranmıştır. Çalışmanın sonucunda bu bağlamda nükleer teknolojinin bazı
imtiyazlı güçlerin kontrolünde tutulması ve diğer ülkelerin bu güçten mahrum bırakılmasının
bir başarı hikayesi veya bir demokrasi zaferi olarak ele alınması gerçekçi ve güvenilir bir
yaklaşımı yansıtmadığı vurgulanmıştır. Nükleer teknolojinin risk olarak algılanmasındaki en
önemli neden nükleer silahlara dayalı olarak kullanılabilme ihtimali ve bunun caydırıcı
gücüdür. Nükleer silahlar belirli grupların elinde ve kontrolünde var olduğu sürece
diğerlerinin huzur içerisinde yaşadığı bir dünyanın bir ütopya olacağının altı çizilmiştir.
Tezde ABD'nin hegemonik bir güç olduğu ve hegemomik güçlerin dolaylı ya da doğrudan
"kontrol etmeye" odaklandığı belirtilmiştir. Bu bağlamda, İran her ne kadar şer üçgeninde
yer alsa da bölgeyi kontrol etme açısından işlevsel bir araç olduğu çıkarımında
bulunulmuştur. Bu bağlamda bu tezde yapılan analizde, ABD'nin İran'a dönük risk algısının
ve İran'ın ABD'ye dönük risk algısının, enerji kaynakları bağlamında yeşeren politik bir
riskten ziyade "ötekine dönük olarak" gerçekleşen "sosyolojik bir risk" olduğu sonucuna
ulaşılmıştır. Çünkü tarafların birbirlerine dönük algılarında öteki temelli bir güvensizlik ve
karşı tarafı nesneleştirme eğiliminin hakim olduğu düşünülmektedir. Bununla beraber İran'ın
nükleersiz olarak dahi gerek İsrail gerekse ABD'ye sinyal olarak tehdit mesajları yollaması,
bununla beraber diğer Ortadoğu ülkelerinin aksine rasyonel bir strateji izlemesi İran'ın
nükleer silahlar edinmesi durumunda nükleer silahlar açısından bir risk olarak ele
alınabileceği söylenebilir.
Soğuk savaş sonrası dönemde iki kutuplu dünyanın yerini tek kutuplu dünya
almıştır. Bu güç dengesi içerisinde ABD'nin öyle bir gücü vardır ki ittifaklara dayanmadan,
genel bir dünya savaşına veya kitlesel imhaya yol açmadan kendi çıkarlarının peşinden
koşabilmektedir. Bununla beraber 11 Eylül saldırıları sonrası modern dünyada
parçalanmışlık, belirsizlik, her şeye kuşku ile bakma ve korku hâkim olmuştur (Yılmaz,
2018). Bu durum tam da Ulrich Beck'in risk toplumuyla ilgili betimlemelerini ifade
etmektedir. Bu bağlamda soruya dönük olarak yapılan analizde, İran'ın nükleer enerji
programına yönelik risk eleştirilerinin aslında risk toplumuna geçişin tipik birer örneği
olarak ele alınabileceği söylenebilir, çünkü risk algısının geçmiş kaynaklı yaşanmışlıklardan
değil gelecek kaynaklı kaygılardan ortaya çıktığı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
nal countries such as Turkey in the context Ulrich Beck's Risk Society. As a result of
the study, it was emphasized that keeping nuclear technology under the control of some
privileged powers and depriving other countries of this power as a success story or a
democracy victory doesn't reflect a realistic and reliable approach. The most important
reason why the nuclear technology is to be perceived as a risk is the possibility of being used
on nuclear weapons as well as its deterrent power. It is underlined that a world in peace
would be utopic, while nuclear weapons exist in the hands and control of certain groups. In
the thesis, it is stated that the US is a hegemonic power and that hegemomic powers are
focused on controlling other direct or indirect ways. In this context, although Iran is located
in the Devil's Triangle by USA, it is inferred that it has a functional role for controlling the
region. In this context, in this analysis, it is concluded that the risk perception of the USA
towards Iran and Iran's risk perception towards the USA is rather sociological risk based on
"othering" because the perceptions of them each other are thought to be dominated by
distrust and objectification. However, Iran's non-nuclear threat signals toward USA, as well
as its rational strategy in international relations as opposed to other Middle Eastern countries,
can be considered as a risk factor if Iran acquires nuclear weapons.
In the post-Cold War period, the bipolar world has been replaced by a unipolar
world. In this balance of power, the United States has such a power that it can pursue its own
interests without relying on alliances or leading to a general world war or mass destruction.
However, after the September 11 attacks, the modern world was driven by a post-modern
process where, fragmentation, uncertainty, suspicion and fear have been dominated (Yılmaz,
2018). This is precisely the description of Ulrich Beck's description of the risk society. In the
context of the problems of this theses, it can be said that the risk criticism of Iran's nuclear
energy program can in fact be treated as a typical example of the transition to risk society,
because it is concluded that risk perception arises from future-related concerns, rather than
past experiences