Sosyal kimliğin ve nezaketsiz davranışın schadenfreude üzerindeki etkisinde bilişlerin ve duyguların rolü
The role of cognitions and emotions in the effect of social identity and incivil behavior on schadenfreude
Yazar: PINAR DEMİR ASMA
Danışman: PROF. DR. HAMİT COŞKUN
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Biliş = Cognition ; Duygu = Emotion ; Sosyal kimlik = Social identity

Özet:
Nezaketsiz davranış örgüt psikolojisi alanında sık çalışılan konulardan 
olmasına rağmen sosyal psikoloji alanında yeterince ilgi görmemiştir. Bu çalışma 
nezaketsiz davranışı sosyal psikoloji alan yazınına kazandırdığı; nezaketsizliği 
Sosyal kimlik kuramı teorik çatısı altında incelediği ve nezaketsiz davranışın ile 
sonucu arasındaki ilişkide rol oynayan aracı mekanizmaları açıkladığı için 
önemlidir. Schadenfreude norm ihlallerine duyarlı sosyal bir duygu olduğu için 
çalışmanın bağımlı değişkeni olarak belirlenmiştir. Bu çalışmanın amacı nezaketsiz 
davranışın ve sosyal kimliğin schadenfreude üzerindeki temel etkisinin ve bu etkide 
aracı bilişsel ve duygusal mekanizmaların incelenmesidir. Bu amaç doğrultusunda 
bir pilot çalışma ve 3 esas çalışma gerçekleştirilmiştir. Pilot çalışmada kullanılması 
planlanan nezaketsiz davranış manipülasyonunun ve schadenfreude ölçüm 
araçlarının güvenilirlikleri sınanmıştır. Ölçme araçlarının uygun olduğu görülmüş 
ve esas çalışmalara geçilmiştir. Birinci çalışmada sosyal kimlik koşulları (dış-grup 
var, dış-grup yok) şeklinde oluşturulmuştur. Birinci çalışmada nezaketsiz davranışschadenfreude ilişkisinde olumsuz duyguların aracı rolünün; hak etme algısının ise 
düzenleyici rolünün olduğu bulunmuştur. İkinci çalışmada ise sosyal kimlik 
koşulları (iç-grup, dış-grup) şeklinde oluşturulmuş ve manipülasyon kontrolü 
eklenerek çalışma tekrarlanmıştır. Nezaketsiz davranışın ve sosyal kimliğin 
schadenfreude üzerinde ortak etkisi olduğu bulunmuştur. Bu durum nezaketsiz 
davranışa maruz kalanların kendilerini grubun dışından biri olarak görmeleriyle 
açıklanmış, bu açıklama sonraki çalışmada test edilmiştir. Üçüncü çalışmada ise 
tüm manipülasyonlar ve ölçme araçları ikinci çalışma ile aynı kalmış sadece 
katılımcıların kendilerini ne kadar grubun içinde algıladıklarının ölçümü 
eklenmiştir. Algılanan grup üyeliği statüsünün bu ilişkide aracı rolü bulunmuştur.
Sonuç olarak nezaketsiz davranışın kaynağı iç-grup üyesi olduğunda, dış-grup 
üyesi olduğu koşula kıyasla daha fazla schadenfreude hissedilmiş ve bu durum iç-grup üyesinden gelen nezaketsizlik sonrası bireylerin kendilerini grubun dışından 
biri olarak kategorilendirmeleri ile açıklanmıştır.

Abstract:
Although uncivil behaviour is a frequently studied topic in the field of 
organizational psychology, it has not received enough attention in the field of social 
psychology. This study is important because it introduces incivility to the social 
psychology literature, examines incivility under the theoretical framework of Social 
identity theory, explains the mediating mechanisms that play a role in the 
relationship between incivility and its consequences. Since Schadenfreude is a 
social emotion sensitive to norm violations, it was determined as the dependent 
variable of the study. The study aims to examine the main effect of uncivil 
behaviour and social identity on schadenfreude and the mediating cognitive and 
emotional mechanisms of this effect. For this purpose, a pilot study and 3 main 
studies were conducted. In the pilot study, the reliability of the incivility 
manipulation and schadenfreude measurement scales were tested. The 
measurement tools were found to be appropriate and the main studies were started. 
In the first study, social identity conditions were created as (out-group present, outgroup absent). In the first study, it was found that negative emotions played a 
mediating role and deservingness played a moderating role in the relationship 
between incivility and schadenfreude. In the second study, social identity 
conditions were created as (ingroup, outgroup) and the study was repeated by 
adding manipulation control. It was found that incivility and social identity had an
interaction effect on schadenfreude. This was explained by the fact that those who 
were exposed to incivility perceived themselves as out-group members, and this 
explanation was tested in the next study. In the third study, all manipulations and 
measurement scales remained the same as in the second study, except for the 
addition of a measure of the extent to which participants perceived themselves to 
be in the group. Perceived group membership status was found to mediate this 
relationship. As a result, more schadenfreude was felt when the source of the uncivil
behavior was an ingroup member than when it was an out-group member, and this 
was explained by the fact that individuals categorized themselves as out-group 
members after the uncivil behaviour from the ingroup member.