Ötekiliğin dinsel kimlik ve cinsel kimlik çerçevesindeki izdüşümleri
The projections of otherness on religious identity and sexual identity
Yazar: AYLİN ARSLAN
Danışman: PROF. DR. ESRA BURCU SAĞLAM
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Alevilik = Alawiism ; Cinsel kimlik = Gender identity ; Dini kimlik = Religious identity ; Eş cinsellik = Homosexuality ; Kimlik = Identity ; Sünnilik = Sunnism ; Ötekileşme = Otherisation ; Ötekilik = Otherness

Özet:
Dinsel ve cinsel kimlik üzerinden bireylerin birbirlerine göre ötekiliğini ve ötekileştirme davranışını konu edinen bu çalışmada, Alevilik, Sünnilik, eşcinsellik, düzcinsellik kapsamında ötekiliğin ve ötekileştirilme pratiklerinin bireyler tarafından anlamlandırılma ve deneyimlenme biçimleri ele alınmıştır. Bu doğrultuda bireylerin dinsel ve cinsel kimlikler çerçevesinde 'öteki' ile ilişki kurmaya yönelik yaklaşımları değerlendirilmiştir. Nitel araştırma yönteminin benimsendiği bu çalışmada kartopu örnekleme tekniği ile ulaşılan Alevi-eşcinsel, Alevi-düzcinsel, Sünni-eşcinsel ve Sünni-düzcinsel şeklinde kategorize edilen 20 katılımcı ile yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Çalışma verileri, tematik analiz ile değerlendirilmiştir. Bu çerçevede çalışma, benimsenen kimlik üzerinden 'öteki' olmayı, ötekileştiren ve ötekileştirilenin gözünden anlamaya çalışmıştır. Ulaşılan temalar doğrultusunda, bireylerin birbirine göre ötekiliğini ve ötekileştirme davranışını belirleyen unsurların bu kimliklere atfedilen anlamlar doğrultusunda geliştirilen stereotipler olduğu söylenebilir. Alevi katılımcılar, en çok dini pratiklerinin farklılığı üzerinden oluşan stereotipler aracılığıyla etiketlenmektedir fakat Sünni katılımcıların bu farklılığa ve din mefhumuna atfettiği anlamlar, onların Alevi bireyler ile çeşitli toplumsal bağlamlarda ilişki kurmasını önler nitelikte değildir. Eşcinsel bireylere yönelik ötekileştirici yaklaşımın temelinde ise toplumsal cinsiyet normları üzerinden gerçekleşen stereotipler bulunmaktadır ve bu bağlamda bilhassa düzcinsel erkek katılımcılar, eşcinsel bireyler ile ilişki kurmaktan kaçınmaktadır. Alevi-düzcinsel, Alevi-eşcinsel ve Sünni-düzcinsel katılımcıların kendi ötekiliğini anlamlandırma ve kabullenme sürecinde ise benimsenen dinsel ve/veya cinsel kimliğin toplumdaki farklılığına atfedilen anlamlar etkili olmaktadır ve bu anlamları katılımcılar, ilişki kurdukları diğer ötekiler aracılığıyla sosyalizasyon sürecinde öğrenmektedir. Farklılığa atfedilen anlamların niteliği, katılımcıların kimliklerini çevresinden gizleme eğilimi göstermesine neden olabilmektedir. Bu bağlamda Alevi katılımcılar açısından ötekileştirici pratiklerin denetimi için belirli bir dönem dinsel kimliği gizlemek bir tercih olsa da bilhassa yetişkinlik döneminde ötekileştirici pratiklere rağmen kimliklerini gizlemek istememektedirler. Eşcinsel katılımcılar ise cinsel kimliklerinin farklılığının belirleyici olmadığı ilişkiler kurmak istedikleri için kimliklerini sınırlı bir çevrede dışa vurmaktadırlar.
Anahtar Sözcükler
Ötekilik, ötekileştirme, cinsel kimlik, dinsel kimlik, Alevilik, Sünnilik, eşcinsellik, düzcinsellik.

Abstract:
In this study, which deals with the otherness and othering behavior of individuals relative to each other through religious and sexual identity, the interpretation and experiencing ways of otherness and othering practices by individuals within the scope of Alevism, Sunnism, homosexuality, and heterosexuality are discussed. In this direction, the approaches of individuals towards establishing a relationship with the 'other' within the framework of their religious and sexual identities are evaluated. In this study, the qualitative research methods are adopted and the semi-structured in-depth interviews were conducted with the 20 participants that categorized under the headings of Alevi-homosexual, Alevi-straight, Sunni- homosexual, and Sunni-straight were reached through the snowball sampling method. The data of the research were evaluated by thematic analysis. In this framework, the research has tried to understand that being the "other" through the adopted identity from the perspective of those who otherize and are otherized. In line with the themes reached, it might be claimed that the elements that determine the otherness and othering behavior of individuals related to each other are the stereotypes developed in line with the meanings attributed to these identities. Mostly, Alevi participants are stigmatised through stereotypes based on the diversity of their religious practices, yet the meanings that Sunni participants attribute to this difference and their notions of religion do not impede them from relating to Alevi individuals in various social contexts. The stereotypes based on gender norms are the reasons that lie beneath the otherizing behaviors towards homosexual individuals, and in this context, especially the straight male participants avert from establishing relationships with homosexual individuals. In the process of making sense of and accepting the otherness of Alevi-straight, Alevi-homosexual, and Sunni-straight participants, the meanings attributed to the difference of the adopted religious and/or sexual identity in the society are influential; and these meanings are learned the socialization process by the participants through others they have a relationship with. The qualification of the meanings attributed to difference may cause the participants to tend to hide their identities from their personal environment. In this context, although it is a preference for Alevi participants to hide their religious identity for a certain period of time to manage othering practices, the same participants are not willing to hide their identities, especially in adulthood, despite othering practices. Homosexual participants, on the other hand, express their identities in a limited environment due to the fact that they are willing to establish relationships in which the difference of their sexual identity is not decisive.
Keywords
Otherness, othering, sexual identity, religious identity, Alevism, Sunnism, homosexuality, heterosexuality