Ülke imajı bağlamında Arap ülkelerinde Türkiye imajı: Fas, Cezayir, Ürdün ve Filistin örnekleri
The image of Turkey in Arab countries in the context of country image: Examples of Morocco, Algeria, Jordan and Palestine
Yazar: MAHMUT FEVZİ CENGİZ
Danışman: PROF. DR. SİBEL SERPİL AYDOS
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Halkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı / Halkla İlişkiler ve Tanıtım Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Halkla İlişkiler = Public Relations

Özet:
Türkler ve Araplar arasındaki ilişkilerin kökeni 7. yüzyıla kadar uzanmaktadır. Türkiye gerek tarihsel bağları gerekse jeopolitik konumu nedeniyle Arap halkları ve Arap devletleri ile sürekli ilişki içinde olmuştur. Cumhuriyet sonrası dönemde Türkiye Cumhuriyeti ile Arap devletleri arasındaki ilişkiler inişli çıkışlı bir seyir sergilese de özellikle 2000'li yıllar itibariyle Türkiye Arap ülkeleriyle ve halklarıyla olan münasebetlerini artırmıştır. Türkiye'nin son yıllarda Arap ülkeleri ve Filistin'e yönelik sergilediği politikaları ve Türk siyasilerin İsrail-Filistin sorununda Filistin yanlısı söylemleri Arap dünyasında Türkiye ve Türklere yönelik sempatinin ve ilginin artmasına vesile olmaktadır. Ayrıca son yıllarda yapılan araştırmalar bu ilgi artışında Türkiye'nin Arap ülkelerinde gerçekleştirdiği kamu diplomasisi faaliyetlerinin ve bu ülkelerde yayınlanan Türk televizyon dizilerinin etkisinin olduğunu ortaya koymaktadır. Ancak literatürde Arap halkları nezdinde Türkiye'nin ve Türklerin algısını ölçmeye yönelik oldukça sınırlı çalışmaya rastlanmaktadır. Bu araştırmanın temel amacı Arap halkları nezdinde, Fas, Cezayir, Ürdün ve Filistin özelinde Türkiye ve Türklerin nasıl bir imaja sahip olduğunu ortaya koymaktır. Araştırmada nicel veriler esas alınacağı için anket veri toplama tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın amacı, hipotezleri ve araştırma soruları doğrultusunda hazırlanan ankette üç farklı çalışmanın ölçeğinden faydalanılmıştır.   Araştırma kapsamında hazırlanan ankette katılımcılara çoktan seçmeli olarak ve likert ölçeği kullanılarak 48 soru yöneltilmiştir. Araştırma kapsamında Fas'tan 552 katılımcıya, Cezayir'den 545 katılımcıya, Ürdün'den 503 katılımcıya, Filistin 'den ise 217 katılımcı Gazze bölgesinden, 240 katılımcı Batı Şeria bölgesinden olmak üzere toplamda 457 katılımcıya ulaşılmıştır. Katılımcılara anketler çevrim içi ve yüz yüze araçlar kullanılarak ulaştırılmıştır. Araştırma sonucu elde edilen bulgulara göre katılımcılar Türkiye'yi Orta Doğu'da kültürel, siyasi, askeri ve ekonomik açıdan lider ülke olarak görmektedir. Türkiye katılımcılar arasında Müslüman dünyası adına konuşmaya en yetkin ülke olarak değerlendirilmektedir. Katılımcılar ülkelerinin en fazla Türkiye ile siyasi, askeri ve ekonomik ilişkiler tesis etmesini istemektedir. Katılımcılar Filistinlilerin haklarını en çok Türkiye'nin koruduğunu düşünmekte ve Türkiye'yi pek çok konuda Arap ülkelerinden daha olumlu değerlendirmektedir. Ayrıca katılımcılar Türkiye hakkındaki olumlu yargılara geniş katılım gösterirken olumsuz yargılara ise oldukça düşük katılım göstermektedir. Araştırmada elde edilen bulgular Faslı, Cezayirli, Ürdünlü ve Filistinli katılımcılar arasında Türkiye'nin oldukça olumlu ve güçlü bir ülke imajının olduğunu ortaya koymaktadır.Türkler ve Araplar arasındaki ilişkilerin kökeni 7. yüzyıla kadar uzanmaktadır. Talas Savaşı Türk-Arap ilişkilerinde bir dönüm noktası olarak kabul edilmektedir. Türkler ve Araplar arasındaki ilişkiler, Karluklular, Gazneliler, Büyük Selçuklular ve Anadolu Selçukluları dönemlerinde artarak devam etmiştir. Ancak Osmanlılar döneminde Türk-Arap ilişkileri farklı bir boyuta taşınmıştır. Mercidabık ve Ridaniye seferleri sonrası yaklaşık dört asır boyunca bugünkü Arap topraklarının büyük bir kısmı Osmanlı Devleti himayesinde kalmıştır. Birinci Dünya Savaşı sonrası Osmanlı Devleti tarih sahnesinden çekilmiş yerine kurulan Türkiye Cumhuriyeti uzunca bir süre kendi iç sorunlarıyla ilgilenmiştir ve Arap devletleriyle ilişkilerini sınırlı tutmuştur. Cumhuriyet sonrası dönemde Türkiye Cumhuriyeti ile Arap devletleri arasındaki ilişkiler inişli çıkışlı bir seyir sergilese de özellikle 2000'li yıllar itibariyle Türkiye Arap ülkeleriyle ve halklarıyla olan münasebetlerini artırmıştır. Türkiye'nin son yıllarda Arap ülkeleri ve Filistin'e yönelik sergilediği politikaları ve Türk siyasilerin İsrail-Filistin sorununda Filistin yanlısı söylemleri Arap dünyasında Türkiye ve Türklere yönelik sempatinin ve ilginin artmasına vesile olmaktadır. Ayrıca son yıllarda yapılan araştırmalar bu ilgi artışında Türkiye'nin Arap ülkelerinde gerçekleştirdiği kamu diplomasisi faaliyetlerinin ve bu ülkelerde yayınlanan Türk televizyon dizilerinin etkisinin olduğunu ortaya koymaktadır. Ancak literatürde Arap halkları nezdinde Türkiye'nin ve Türklerin algısını ölçmeye yönelik oldukça sınırlı çalışmaya rastlanmaktadır. Bu araştırmanın temel amacı Arap halkları nezdinde, Fas, Cezayir, Ürdün ve Filistin özelinde Türkiye ve Türklerin nasıl bir imaja sahip olduğunu ortaya koymaktır.
Araştırmada nicel veriler esas alınacağı için anket veri toplama tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın amacı, hipotezleri ve araştırma soruları doğrultusunda hazırlanan ankette üç farklı çalışmanın ölçeğinden faydalanılmıştır.   Araştırma kapsamında hazırlanan ankette katılımcılara çoktan seçmeli olarak ve likert ölçeği kullanılarak 48 soru yöneltilmiştir. Araştırma kapsamında Fas'tan 552 katılımcıya, Cezayir'den 545 katılımcıya, Ürdün'den 503 katılımcıya ulaşılmıştır. Katılımcılara anketler çevrim içi ve yüz yüze araçlar kullanılarak ulaştırılmıştır. Araştırma sonucu elde edilen bulgulara göre katılımcılar Türkiye'yi Orta Doğu'da kültürel, siyasi, askeri ve ekonomik açıdan lider ülke olarak görmektedir. Türkiye katılımcılar arasında Müslüman dünyası adına konuşmaya en yetkin ülke olarak değerlendirilmektedir. Katılımcılar ülkelerinin en fazla Türkiye ile siyasi, askeri ve ekonomik ilişkiler tesis etmesini istemektedir. Katılımcılar Filistinlilerin haklarını en çok Türkiye'nin koruduğunu düşünmekte ve Türkiye'yi pek çok konuda Arap ülkelerinden daha olumlu değerlendirmektedir. Ayrıca katılımcılar Türkiye hakkındaki olumlu yargılara geniş katılım gösterirken olumsuz yargılara ise oldukça düşük katılım göstermektedir. Araştırmada elde edilen bulgular Faslı, Cezayirli, Ürdünlü ve Filistinli katılımcılar arasında Türkiye'nin oldukça olumlu ve güçlü bir ülke imajının olduğunu ortaya koymaktadır.
Araştırmada nicel veriler esas alınacağı için anket veri toplama tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın amacı, hipotezleri ve araştırma soruları doğrultusunda hazırlanan ankette üç farklı çalışmanın ölçeğinden faydalanılmıştır.   Araştırma kapsamında hazırlanan ankette katılımcılara çoktan seçmeli olarak ve likert ölçeği kullanılarak 48 soru yöneltilmiştir. Araştırma kapsamında Fas'tan 552 katılımcıya, Cezayir'den 545 katılımcıya, Ürdün'den 503 katılımcıya ulaşılmıştır. Katılımcılara anketler çevrim içi ve yüz yüze araçlar kullanılarak ulaştırılmıştır. Araştırma sonucu elde edilen bulgulara göre katılımcılar Türkiye'yi Orta Doğu'da kültürel, siyasi, askeri ve ekonomik açıdan lider ülke olarak görmektedir. Türkiye katılımcılar arasında Müslüman dünyası adına konuşmaya en yetkin ülke olarak değerlendirilmektedir. Katılımcılar ülkelerinin en fazla Türkiye ile siyasi, askeri ve ekonomik ilişkiler tesis etmesini istemektedir. Katılımcılar Filistinlilerin haklarını en çok Türkiye'nin koruduğunu düşünmekte ve Türkiye'yi pek çok konuda Arap ülkelerinden daha olumlu değerlendirmektedir. Ayrıca katılımcılar Türkiye hakkındaki olumlu yargılara geniş katılım gösterirken olumsuz yargılara ise oldukça düşük katılım göstermektedir. Araştırmada elde edilen bulgular Faslı, Cezayirli, Ürdünlü ve Filistinli katılımcılar arasında Türkiye'nin oldukça olumlu ve güçlü bir ülke imajının olduğunu ortaya koymaktadır.

Abstract:
Image can be defined as individuals' ideas and opinions about other people, events, objects, situations, organizations, places or states. Images begin to form with first impressions and are shaped by experiences. Images are formed by direct experience or indirectly by information obtained from the environment. In the literature related to the concept of image, there are different categories such as personal image, product image, brand image, corporate image, destination image and country image. Country image can be defined as people's feelings, thoughts, views and opinions about a country. A country's image is even affected by its cultural values, the products it produces, the brands it owns, its technological development, its economic-military power and its sporting achievements. However, most of the existing country image studies in the literature address the subject narrowly. Existing studies evaluate country image together with destination image and country of origin image. It is seen that the number of studies that comprehensively examine and measure the concept of country image with its historical, political, cultural and social dimensions is extremely low.
The origins of relations between Turks and Arabs date back to the 7th century. Türkiye has been in constant relations with Arab peoples and Arab states due to its historical ties and geopolitical location. In the post-Republican period, relations between the Republic of Turkey and the Arab states had a fluctuating course. However, as of the 2000s, Türkiye increased its relations with Arab countries and people. Turkey's policies towards Arab countries and Palestine in recent years and the pro-Palestinian rhetoric of Turkish politicians regarding the Israel-Palestine issue have led to an increase in sympathy and interest towards Turkey and Turks in the Arab world. In addition, research conducted in recent years shows that Turkey's public diplomacy activities in Arab countries and Turkish television series broadcast in these countries increase the interest in Turkey and Turks. However, there are very limited studies in the literature aimed at measuring the perception of Turkey and Turks among Arab people. The main purpose of this research is to reveal the image of Turkey and Turks in Morocco, Algeria, Jordan and Palestine.Survey data collection technique was used in the research. In the survey prepared in the context of the purpose of the research, hypotheses and research questions, the scales of three different studies were used. In the survey used in the research, 48 questions were asked to the participants using multiple choice and Likert scale. Within the scope of the research, surveys were delivered to 552 participants from Morocco, 545 participants from Algeria, 503 participants from Jordan and a total of 457 participants were reached from Palestine, 217 from the Gaza region and 240 from the West Bank region, using online and face-to-face tools. According to the findings of the research, participants see Turkey as the leading country in the Middle East in terms of culture, politics, military and economy. Participants consider Turkey as the country most competent to speak on behalf of the Muslim world. Participants mostly want their countries to establish political, military and economic relations with Türkiye. Participants think that Turkey protects the rights of Palestinians the most, and they evaluate Turkey more positively than Arab countries on many issues. In addition, participants largely agree with positive statements about Türkiye, but have very low participation with negative statements. The findings of the research reveal that Turkey has a very positive and strong country image among Moroccan, Algerian, Jordanian and Palestinian participants.Survey data collection technique was used in the research. In the survey prepared in the context of the purpose of the research, hypotheses and research questions, the scales of three different studies were used. In the survey used in the research, 48 questions were asked to the participants using multiple choice and Likert scale. Within the scope of the research, surveys were delivered to 552 participants from Morocco, 545 participants from Algeria, and 503 participants from Jordan using online and face-to-face tools. According to the findings of the research, participants see Turkey as the leading country in the Middle East in terms of culture, politics, military and economy. Participants consider Turkey as the country most competent to speak on behalf of the Muslim world. Participants mostly want their countries to establish political, military and economic relations with Türkiye. Participants think that Turkey protects the rights of Palestinians the most, and they evaluate Turkey more positively than Arab countries on many issues. In addition, participants largely agree with positive statements about Türkiye, but have very low participation with negative statements. The findings of the research reveal that Turkey has a very positive and strong country image among Moroccan, Algerian, Jordanian and Palestinian participants.