Çocuklarda streptokokkus mutans' ın vertikal (Aile içi) ve horizontal (çevreden) geçişinin araştırılması
The evaluation of vertical (intra-familial) and horizontal (extra-familial) transmission of streptococcus mutans in children
Yazar: ESRA AYHAN
Danışman: PROF. DR. NURHAN ÖZALP
Ankara Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Pedodonti Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Diş Hekimliği = Dentistry
Dizin: Enfeksiyon = Infection ; Polimeraz zincirleme reaksiyonu = Polymerase chain reaction ; Streptococcus mutans = Streptococcus mutans

Özet:
ocuklarda S. mutans? ın vertikal ve horizontal geçişinin araştırılması amacıyla planlanan çalışmamıza; yaşları 4-5 arasında değişen, 19?u özel ve 18?i kurum kreşi olmak üzere 2 farklı kreşe ilk defa başlayan 37 çocuk, anneleri ve kreş personeli dahil edilmiştir. Aileler, yapılacak işlemler ve çalışma konusunda bilgilendirilmiş ve onamları alınmıştır. İlk seansta, anne ve çocukların ağız içi muayeneleri DSÖ kriterlerine göre (dmf-t/ DMF-T olarak) yapılmış ve çocukların velilerinden detaylı anamnez alınıp, annenin ve çocuğunun ağız diş sağlığı-bakımı ile ilgili bilgi ve tutumlarını içeren anket formları doldurtulmuştur. Çocuklar ve annelerinden sabahın aynı saatlerinde alınan 1 ml tükürük örnekleri S. mutans? ları izole etmek ve miktarlarını tayin etmek amacıyla mikrobiyolojik olarak incelenmiştir. Aynı örnekler üzerinde, izole edilen S. mutans? ların genetik özelliklerini belirlemek amacıyla Rastgele Amplifiye Edilmiş Polimorfik Zincir Reaksiyonu (Arbitrarily Primed Polymerase Chain Reaction/ AP-PCR) analizi yapılmıştır. Eğitim- öğretim yılının 1. yarıyıl sonuna denk gelen ve bulaş için yeterli süre olan 5. ayda horizontal geçişin değerlendirilmesi amacıyla aynı yöntemlerle tükürük örneği alınıp mikrobiyolojik incelemeler ve AP-PCR ile değerlendirmeler tekrarlanmıştır.Gerek annelerin DMF- T, gerekse çocukların dmf- t değerleri açısından gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmadığı (p>0,05), Grup 1 için anne DMF- T ve çocuk dmf- t değerleri arasında istatistiksel olarak pozitif bir ilişki olduğu (p<0,05), Grup 2 için anne DMF- T ve çocuk dmf- t değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmadığı (p>0,05) tespit edilmiştir. Her iki grupta da anne DMF- T değerleri ile anne-çocuk S. mutans benzerlik düzeyi arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu (p<0,05, p<0,01) ancak çocukların dmf- t değerleri ile anne- çocuk S. mutans benzerlik düzeyi arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olmadığı (p>0,05) gözlenmiştir. Grup 1? deki çocuklara ait tükürük S. mutans miktarlarının Grup 2? ye oranla istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu (p<0,05), anneler açısından ise iki grup arasında anlamlı bir fark olmadığı, her iki grupta da çocuk tükürük S. mutans miktarı ile anne tükürük S. mutans miktarı arasında istatistiksel olarak pozitif yönde bir ilişki olduğu (p<0,05, p<0,01) bulgulanmıştır. Gerek grup içi gerekse gruplar arası, annelerin ve çocukların tükürük S. mutans miktarları ile anne- çocuk S. mutans benzerlik düzeyi arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olmadığı (p>0,05) belirlenmiştir.Grup 1 için ortalama benzerlik düzeyinin %54,62± 15,60, Grup 2 için ortalama benzerlik düzeyinin %56,47± 28,22 olduğu, her iki grupta da anne-çocuk S. mutans benzerlik düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmadığı (p>0,05), çocuklar arası tükürük S. mutans benzerlik düzeyinin Grup 1 için %44,12, Grup 2 için ise %46,72 olduğu, her iki grupta da çocukların birbirleriyle olan benzerlik düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmadığı (p>0,05) görülmüştür. Grup 1? deki yardımcı personel (şoför) ve öğretmen 1 ile çocuk 12 ?çocuk 13 arasında %100 benzerlik olduğu, Grup 2? de ise yardımcı personel (aşçı) ve çocuk- 4 arasında % 80 benzerlik görülürken, öğretmen ile çocuk 1, çocuk 2, çocuk 8, çocuk 12 ve çocuk 17 arasında %58 benzerlik olduğu tespit edilmiştir.120Gerek grup içi gerekse gruplar arası, annelerin ve çocukların diş fırçalama alışkanlıkları, çocuklara koruyucu uygulama yapılma durumu, annenin biberonu kendi ağzına götürerek kontrol etme, çocukları ile birlikte uyuma alışkanlıkları, anne ve çocukların kan grupları ve doğum şekli ile anne- çocuk S. mutans benzerlik düzeyi arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olmadığı belirlenmiştir.Sosyo-ekonomik düzeyin anne- çocuk arası S. mutans geçişine etkisi olmadığı görülmüştür (p>0,05). Çocukların cinsiyetleri ile anne- çocuk S. mutans benzerlik düzeyi arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmamakla birlikte (p>0,05), kız çocuklarında anne ile S. mutans benzerlik düzeyinin sayısal olarak daha yüksek olduğu bulunmuştur.Annelerin mama kaşığını kendi ağızlarına götürerek kontrol etme, dudaktan öpme alışkanlıkları, çocuğun ilk bakıcısının ?sadece anne? olması durumlarının istatistiksel olarak anlamlı olmasa da anne- çocuk arası S. mutans geçişini etkilediği görülmüştür. Ortak çatal, kaşık, bardak kullanım alışkanlıkları ile anne- çocuk S. mutans benzerlik düzeyi arasında istatistiksel olarak pozitif bir ilişki olduğu tespit edilmiştir.Sonuç olarak, çürükte temel etken bakteri olan S. mutans? ın çocuklara vertikal ve horizontal geçişinde tükürük transferinin ana etken olduğu tespit edilmiştir. Bu nedenle çocuklara S. mutans geçişinin engellenmesi için çocuğun bakımından sorumlu bireylerin ağız diş sağlığı ve özellikle çürüğün bulaşıcı bir hastalık olduğu konusunda bilgilendirilmesi gerekmektedir. Yüksek çürük değerlerine sahip toplumumuzda ağız diş sağlığı politikalarında çürüğün oluşumunu engellemeye yönelik işlemlerin uygulamaya girmesi ile çürüksüz bir toplum sağlanması için önemli adımlar atılacaktır.Anahtar kelimeler: AP-PCR, Enfektivite penceresi, Horizontal geçiş, Streptokokkus mutans geçişi, Vertikal geçiş,

Abstract:
37 children aged between 4-5 years who initially started in 2 different kindergartens, 19 of which started in a private and 18 in a public kindergarten, their mothers and kindergarten staff were included in this study with the aim of evaluation of vertical and horizontal transmission of S. mutans in children. Families were informed about the procedures and study to be applied and their approval was obtained. Intraoral examination of mothers and children was made according to WHO criteria (dmf-t/ DMF-T) and detail anamnesis was received from the mothers of children, then the mothers and children were caused to fill the questionnaire form including knowledge and attitudes of them about oral and dental healthcare. In the first session 1 ml saliva samples received from children and mothers in the same hours of the morning were examined microbiologically in order to isolate and quantify S. mutans. Arbitrarily Primed Polymerase Chain Reaction/ AP-PCR analysis was held on the same samples in order to determine the genetic characteristics of isolated S. mutans. Saliva samples were received with the same methods and the microbiological examinations and AP-PCR evaluations were repeated in order to evaluate the horizontal transmission in the 5thmonth which is enough time for contamination and coincided with the end of the 1st semester of the education year. It was determined that there is no statistically significant difference between the groups (p>0,05) both in terms of DMF- T values of mothers and dmf- t values of children. There is a statistically positive correlation (p<0,05) between mother DMF- T and child dmf- t values for the Group 1, and there is no statistically significant difference (p>0,05) between mother DMF- T and child dmf- t values for the Group 2. It was observed that there is a statistically significant correlation (p<0,05, p<0,01) between mother DMF- T values and mother-child S. mutans similarity level, however there is no statistically significant correlation (p>0,05) between dmf- t values of children and mother-child S. mutans similarity level. It was evidenced that the S. mutans amounts of the saliva belonging to the children in Group 1 is statistically higher than Group 2 (p<0,05), there is no statistically significant difference between two groups in terms of mothers, there is a statistically positive correlation (p<0,05, p<0,01) between child saliva S. mutans amount and mother saliva S. mutans amount in both groups. It was determined that there is not a statistically significant correlation (p>0,05) either in intra-group or inter-group between saliva S. mutans amounts of mothers and children and mother-child S. mutans similarity level.It was seen that the average similarity level is 54,62± 15,60% for Group 1 and 56,47± 28,22% for Group 2, there is no statistically significant difference (p>0,05) between motherchild S. mutans similarity levels in both groups. S. mutans similarity level among children is 44,12% for Group 1 and 46,72% for Group 2, there is no statistically significant difference (p>0,05) between similarity levels of children with each other in both groups. It was determined that there is 100% similarity between the kindergarten staff (driver), and teacher one, and child 12 and child 13 in Group 1, there is 80% similarity between the kindergartenstaff (cook) and child 4 in Group 2, while 58% similarity was seen between the teacher and child 1, child 2, child 8, child 12 and child 17.