Batı Anadolu'da yayılış gösteren endemik Centaurea ensiformis P.H. Davis ve Centaurea calolepis Boiss. taksonları üzerinde araştırmalar
Investigations on endemic Centaurea ensiformis P.H. Davis and Centaurea calolepis Boiss.taxones naturally distributed in West Anatolia
Yazar: ŞÜRA BAYKAN EREL
Danışman: DOÇ. DR. CANAN KARAALP
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Botanik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Botanik = Botany ; Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Antineoplastik ajanlar = Antineoplastic agents ; Antioksidanlar = Antioxidants ; Centaurea = Centaurea ; Kromatografi = Chromatography ; Kütle = Mass ; Manyetik rezonans spektroskopi = Magnetic resonance spectroscopy

Özet:
Centaurea L. (Asteraceae) cinsi, Türkiye florasında %61.6'sı endemik olmak üzere, 192 taksonla temsil edilmektedir. Centaurea türleri, halk arasında tıbbi olarak, çeşitli amaçlarla kullanılmaktadır. Centaurea türleri üzerinde yapılan fitokimyasal araştırmalar, genellikle seskiterpen laktonların, flavonoitlerin ve lignan glikozitlerinin izolasyonu ile sonuçlanmıştır.Bu çalışmada, endemik C. ensiformis P.H.Davis ve C. calolepis Boiss. bitkilerinin topraküstü kısımlarından hazırlanan hekzan, kloroform ve metanol ekstreleri üzerinde çeşitli kromatografik yöntemler kullanılarak (AKK, VSK, KFE, İTK, YH-KAK) izolasyon ve saflaştırma çalışmaları yapılmıştır. Elde edilen saf maddelerin spektroskopik yöntemler (1D ve 2D NMR, kütle spektroskopisi, IR spektroskopisi) kullanılarak yapı tayinleri gerçekleştirilmiştir. Ayrıca C. calolepis bitkisinin metanol ekstresinden elde edilen fraksiyonlar üzerinde İTK ve YBSK yöntemleri kullanılarak, ticari saf örnekler ile karşılaştırma çalışmaları yapılmıştır.Sonuç olarak C. ensiformis hekzan ekstresinden 1 fitosterol, metanol ekstresinden ise 4 basit fenolik bileşik ve fenolik glukozit, 1 aminoasit, 2 asetofenon glukoziti, 3 fenilpropanoit glukoziti, 1 kumarin glukoziti, 4 flavon glikoziti, 1 neolignan, 2 neolignan glukoziti, 2 megastigman glukoziti ve Şikimik asit, C. calolepis kloroform ekstresinden 1 seskiterpen, metanol ekstresinden ise 1 flavon glukoziti ve 1 fenilpropanoit olmak üzere toplam 25 maddenin izolasyonu gerçekleşmiştir. Ayrıca C. calolepis metanol ekstresi fraksiyonları ile karşılaştırma çalışmaları sonucu bu bitkide 8 flavon glikoziti ve Klorojenik asit varlığı tespit edilmiştir. Her iki bitkide tüm kromatografik ve spektroskobik çalışmalar sonucu toplam 32 maddenin varlığı saptanmıştır.Elde edilen maddelerin DPPH, ABTS ve DCFH yöntemleri kullanılarak antioksidan kapasiteleri, NF-kB inhibisyonu ve iNOS aktivite inhibisyonu yöntemleri ile antienflamatuvar aktiviteleri ve farklı insan hücre hatlarında in vitro sitotoksisitk etkileri araştırılmıştır.Protokateşik asit, Taçiozit ve Siringin yüksek antioksidan kapasiteye sahip bileşikler olarak saptanmıştır. Sadece Sinisin, antienflamatuvar özellik gösteren tek madde olarak bulunmuştur. Yine denenen maddeler içerisinde sadece sinisin insan malign melanom (SK-MEL), duktal karsinom (BT-549) üzerinde ve domuz karaciğer epitelyal hücrelerinde (PK-1) sitotoksik aktivite göstermiştir

Abstract:
The genus Centaurea L. (Asteraceae) is represented by 192 taxa in the flora of Turkey, %61.6 which are endemic. Centaurea species are used traditionally as medicine for various purposes. Phytochemical investigations on Centaurea species are generally revealed of isolation of sesquiterpene lactones, flavonoids and lignan glucosides.In this study, isolation and purification procedures were performed on the hexane, chloroform and methanol extracts of C. ensiformis P.H.Davis and C. calolepis Boiss. overground parts by using several chromatographic methodes (OCC, VLC, SPE, TLC, HP-CCC). Structure elucidation of pure compounds was performed by using spectroscopic methods (1D and 2D NMR, MS, IR). Besides, TLC and HPLC methodes were used in order to make comparement analysis with authentic samples on methanol fractions of C.calolepis.Antioxidant capacities by DPPH, ABTS and DCFH assays, antiinflammatory activities by NF-kB inhibition and iNOS inhibition assays and cytotoxic activities on different cell cultures of the isolated compounds were examined.As a result; 1 phytosterol from hexane extract, 4 simple phenolic compound and phenolic glucosides, 1 aminoacid , 2 acetophenon glycoside, 3 phenylpropanoide glucoside, 1 coumarin glucoside, 4 flavon glycosides, 1 neolignan, 2 neolignan glucoside, 2 megastigman glucoside and schikimic acid from methanol extract of C.ensiformis, 1 sesquiterpene from chloroform extract, 1 flavon glucoside and 1 phenylpropanoide from methanol extract of C.calolepis, totally 25 pure compounds were isolated. Besides, by comparement analysis on C. calolepis methanol extract fractions; 8 flavon glycosides and Chlorogenic acid were determined in this plant. In summary 32 compounds were detected as a result of chromatographic and spectroscobic studies on both Centaurea species.Protocatechuic acid, Tachioside and Syringin were found to have the strongest antioxidant capacities. Only Cnicin showed antiinflammatory activity by both assays. Cnicin was also found to be the only compound which has cytotoxic activity on malign melanom (SK-MEL), ductal carsinom (BT-549) and pig kidney epitelhial cells (PK-1).