Yapısal eşitlik modeli ile akademik personelin iş tatmini ve tükenmişlik düzeyi arasındaki ilişkinin incelenmesi: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi örneği
Investigation of the relationship between structural equality model and academic staff's job satisfaction and burnout level: Sivas Cumhuriyet University example
Yazar: RIDVAN AÇIK
Danışman: PROF. DR. HÜDAVERDİ BİRCAN
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: İstatistik = Statistics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Akademik personel = Academic personnel ; Tutum ölçekleri = Attitude scales ; Tükenmişlik = Burnout ; Tükenmişlik düzeyi = Burnout level ; Yapısal eşitlik modeli = Structural equation model ; Yol analizi = Path analysis ; Ölçekler = Scales ; İş doyumu = Job satisfaction

Özet:
İnsanlık tarihinin tüm zamanlarında, iş tatmini ve tükenmişlik kavramları, kaçınılmaz bir süreç olarak karşımıza çıkmıştır. Kavramların literatüre girmesi 19. yy ile başlamış olsa da, çoğu kez iş görenlerin yüz yüze kaldıkları kavramlardır. Bu kavramların önemi ve sonuçları oldukça önemli olup, yapılacak bilimsel çalışmalar ile etkileri ve sonuçları kontrol altında tutulması önem arz etmektedir.
Yapısal Eşitlik Modeli (YEM) gözlenen ve gizli değişkenler arasındaki nedensellik ilişkisi ile birbiri üzerinde oluşturmuş olduğu doğrudan ve dolaylı etkileri bir arada görmemizi sağlayan bir tekniktir. Bu etkileri ayrıca bir şema şeklinde görselleştirip, karmaşık etki modellerinin sunumunu kolaylaştırmamızı sağlamaktadır.
Yapılan bu çalışmada, veriler 20 sorudan oluşan Minnesota İş Tatmin Ölçeği ve 22 sorudan oluşan Maslach Tükenmişlik Ölçekleri kullanılarak elde edilmiştir. Çalışmanın ana kütlesi Sivas Cumhuriyet Üniversitesinde çalışmakta olan 1963 akademik personel olup, anket çalışması 416 kişiye uygulanarak, akademik personelin iş tatmini ve tükenmişlik düzeylerini, Yapısal Eşitlik Modeli (YEM) ile karşılaştırılması amaçlanmıştır. 
Ölçeklere uygulanan Açıklayıcı Faktör Analizi(AFA) ile ölçeklerin alt boyutlara ayrılması sağlanmıştır. Elde edilen alt boyutlara göre, iş tatmini ölçeğinin 4 faktörü; içsel tatmin, dışsal tatmin, maddi tatmin ve yöneticiden tatmin olmuştur. Tükenmişlik ölçeğinin ise 3 alt boyutu;  duygusal tükenme, duyarsızlaşma ve kişisel başarı olmuştur. Bu ölçeklerin geçerliliği ise Doğrulayıcı Faktör Analizi(DFA) ile sınanmıştır. Modele ilişkin on iki adet hipotez kurularak, ölçek faktörlerine ait doğrudan etkileri ve yönlerini ortaya çıkartmak için Yol(path) Analizi uygulanmıştır. Elde edilen analiz bulgularına göre, akademik personelin içsel tatmini ile duygusal tükenmesi arasında negatif yönde, maddi tatmin ile duygusal tükenmesi arasında negatif yönde, içsel tatmini ile kişisel başarısı arasında negatif yönde, içsel tatmini ile duyarsızlaşması arasında negatif yönde, yönetici tatmini ile duyarsızlaşması arasında negatif yönde istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu gözlenmiş olup, kurulan H1, H3, H5, H9, H12 hipotezleri kabul edilmiştir (P<0,05). Yöneticiden tatmini ile duygusal tükenmesi arasında pozitif yönde, dışsal tatmini ile kişisel başarısı arasında pozitif yönde istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu gözlenmiş olup, böylece kurulan H4, H6 hipotezleri kabul edilmiştir (P<0,05). Kurulan diğer H2, H7, H8, H11 ve H10 hipotezlerinde ise istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmadığından kabul edilmemiştir (P>0,05).
Demografik özeliklere göre, ölçek faktör ortalamaları incelenerek, bu özelikler arasında fark olup olmadığı, normal dağılım özelliği sağlayan özelikler arasındaki farklılıklar T Testi ile normal dağılmayan özelikler arasındaki farklılıklar Mann Whitney U testi ile incelenmiştir. İnceleme sonucunda, yaş, cinsiyet, eğitim durumu, çocuk sahibi olup olmama durumlarına göre faktör ortalamaları normal dağılım göstermemiş olup, Mann Whitney U testi sonuçlarına göre de ortalamalar arasında farklılık bulunamamıştır. Sadece medeni duruma göre yapılan Mann Whitney U testi sonuçlarının ortalamalar arasında Tükenmişlik Ölçeği Kişisel Başarı faktöründe anlamlı farklılık bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler: İş Tatmini, Tükenmişlik Düzeyi, Yapısal Eşitlik Modellemesi, Yol(path) Analizi, Akademik Personel

Abstract:
In all times of human history, the concepts of job satisfaction and burnout have emerged as an inevitable process. Although the introduction of these concepts into the literature began in the 19th century, they are often the concepts that employees face. The results of these concepts are of great significance, and it is also important to keep their effects and results under control with the scientific studies to be done.
The Structural Equation Model (SEM) is a technique that allows us to see the causality relationship between observed and latent variables and the direct and indirect effects they have created on each other. It also allows us to visualize these effects in the form of a diagram and facilitates the presentation of complex effect models.
In this study, the data is obtained by using the Minnesota Job Satisfaction Scale consisting of 20 questions and the Maslach Burnout Scales consisting of 22 questions. The main mass of the study consists of 1963 academic staff working at Sivas Cumhuriyet University, and it is aimed to compare the job satisfaction and burnout levels of academic staff with the Structural Equation Model (SEM) by applying the questionnaire to 416 people.
With the Explanatory Factor Analysis (EFA) applied to the scales, it is ensured that the scales are divided into sub-dimensions. According to the sub-dimensions obtained, the 4 factors of the job satisfaction scale are; internal satisfaction, external satisfaction, material satisfaction and satisfaction from the manager. The burnout scale has 3 sub-dimensions; emotional exhaustion, depersonalization, and personal accomplishment. The validity of these scales is tested with Confirmatory Factor Analysis (CFA). By establishing twelve hypotheses regarding the model, Path Analysis is applied to reveal the direct effects and aspects of the scale factors. According to the analysis findings obtained, there is a negative relationship between internal satisfaction and emotional exhaustion of academic staff, a negative relationship between financial satisfaction and emotional exhaustion, a negative relationship between internal satisfaction factor and personal success factor, a negative relationship between internal satisfaction factor and depersonalization factor, and manager satisfaction factor. It is observed that there is a statistically significant negative relationship between depersonalization and depersonalization, and the hypotheses H1, H3, H5, H9, H12 are accepted (P<0.05). It is observed that there is a statistically significant relationship between the manager's satisfaction factor and the emotional exhaustion factor, and a statistically significant relationship between the external satisfaction factor and the personal success factor, so the hypotheses H4 and H6 are accepted (P<0.05). Other hypotheses H2, H7, H8, H11 and H10 are not accepted because there is not a statistically significant relationship (P>0.05).
By examining the scale factor averages according to the demographic characteristics, whether there is a difference between these features, the differences between the features that provide the normal distribution feature, the differences between the features that provide the normal distribution feature and the differences between the features that are not normally distributed or not are examined with the Mann Whitney U test. As a result of the examination, the factor averages did not show a normal distribution according to age, gender, educational status, and whether they have children or not, and no difference is found between the averages according to the Mann Whitney U test results. A significant difference is found in the Burnout Scale Personal Success factor between the averages of the Mann Whitney U test results, which are performed only according to marital status.

Keywords: Job Satisfaction, Burnout Level, Structural Equation Modelling, Path Analysis, Academic Staff