İlköğretim ve lise müdürlerinin okul yönetimde kullandığı güç türleri
The power sources that principals handle in Turkish public elementary and secondary school administration
Yazar: ENGİN ASLANARGUN
Danışman: PROF. DR. İNAYET AYDIN
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Yönetimi ve Politikası Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim yönetimi = Educational administration ; Güç = Power ; Güç kaynakları = Power sources ; Okul yöneticileri = School administrators ; Okul yönetimi = School administration ; Ortaöğretim okulları = Secondary education schools ; Yönetsel güç kaynakları = Managerial power source ; İlköğretim okulları = Primary education schools

Özet:
Örgütsel yaşamın anlaşılmasında anahtar kavramlardan biri olarakgüç, örgütün devamını ve etkiliğini sağlayabilmek için yöneticilerinbaşvurduğu en önemli kaynaklar arasındadır. Örgüt içerisinde gücünkullanılış biçimi, yöneticinin hayata bakışını yansıttığı gibi örgüt üyelerinialgılama biçimi ve onlara verdiği değerle de yakından ilgilidir. Yöneticilerinsahip olduğu, kişilik özelliklerinden veya örgüt ortamından kaynaklanan çeşitligüç türleri bulunmaktadır. Bu güç türleri, yöneticinin örgüt içerisindekidurumuna ve statüsüne bağlı olarak ortaya çıkan ödül, zorlayıcı veya yasalgüç türleri olabileceği gibi bireysel özelliklere bağlı olarak gelişen karizma,uzmanlık ve bilgi güç türleri de olabilir. Bu süreçte yöneticilerin çeşitli güçkaynaklarını kullanması ve amaçları gerçekleştirebilmek için farklı niteliktekiörgüt üyelerini harekete geçirecek zenginliğe ve birikime sahip olması önemtaşımaktadır.Bu araştırmanın amacı, 2008?2009 Öğretim yılında Eskişehir veBilecik İllerinde devlete ait ilköğretim ve liselerde görev yapan okulmüdürlerinin yönetimde uzmanlık, bilgi, karizmatik, ödül, zorlayıcı, karşılıklıve bağlılık güç türlerinden en fazla hangisini kullandıklarını tespit etmektir.Tarama modelinde ve nicel yöntemle yapılan bu araştırmanın hedef evrenini,Türkiye'nin Eskişehir ve Bilecik (Bozüyük ilçesi dahil) il merkezinde bulunanilköğretim ve ortaöğretim okullarında görev yapan öğretmen ve okulmüdürleri oluşturmaktadır. Araştırmanın örnekleminde 475 kamu ilköğretimve ortaöğretim okulu öğretmeni ve 144 okul müdürü yer almaktadır.Araştırma kapsamında 450 kamu ilköğretim ve ortaöğretim okulu öğretmeniile 102 okul müdürüne ulaşılmıştır. Araştırmanın verileri araştırmacıtarafından geliştirilen ?Güç Türleri Ölçeği? ile elden toplanmıştır.İlköğretim ve ortaöğretim okullarında görev yapan öğretmen ve okulmüdürü görüşlerine ait kişisel bilgilerin çözümlenmesinde, yüzde vefrekansları hesaplanmıştır. Araştırmada alt problemlerin çözümlenmesiaşamasında, değişkenler açısından farklılaşma olup olmadığının belirlenmesiamacıyla değişkenlerin özelliğine göre parametrik ve parametrik olmayananaliz teknikleri kullanılmış; buna göre tek boyutlu varyans analizi (ANOVA),T-testi, Mann-Whitney U testi, Kruskal Wallis H testi kullanılmıştır.Araştırmanın sonucunda okul müdürlerinin yönetimde genel olarakyumuşak güç türlerine daha yüksek düzeylerde başvurduklarıanlaşılmaktadır. Öğretmenler bağlılık, uzmanlık ve bilgi güç türlerinin ilksıralarda kullanıldığını ifade etmekte; okul müdürleri ise sırasıyla en fazlabağlılık, bilgi ve uzmanlık güç türlerini kullandıklarını belirtmektedir. Hemöğretmenlerce, hem de okul müdürlerince yönetimde en az başvurulan güçtürleri olarak ödül gücü, zorlayıcı güç ve karizmatik güç türlerigösterilmektedir. Öğretmen ve müdür görüşlerine göre, okul müdürleriyönetimde bağlılık güç türü davranışlarını sıklıkla, karizmatik güç türüdavranışlarını ise bazen sergilemektedir.

Abstract:
The concepts such as power, authority, delegation, inlfuence,hierarchy could only be understood with the related words that create themeaning in the context. Power as a such key words, is the most importantsources on which the administrators handle so as to maintain thesustainability and provide the efficacy of organisation. The way how thepower is handled in an organisations reflects the point of view of the pricipal,it is also related with the way how the principal percieves the members and towhat extend values them. Principals have power sources of based onpersonal characteristics such as charisma, expertise, information level andorganisational climate such as reward, coercion and legitimacy. On thisprocess, it is crucial for the principal to have and handle the multifariouspower sources in order to guide the members.The purpose of this study is to determine in which power source(s) ofexpert power, coercive power, reward power, charismatic power,informational power, legitimate power of reciprocity and legitimate power ofdependence that the principals handle most in the public elementary andsecondary schools. The population of this survey type study which wascarried out with quantitative method consisted of the teachers and principalsworking at public schools located at city centers of Eskişehir and Bilecik inTurkey. There were 475 public school teachers and 144 schooladministrators in the sample of the study. 450 teachers and 102administrators were reached and the data of the study was collected by handwith ?Power Sources Scale? developed by the author of this study.The data which was collected making use of the scale produced by theauthor was analyzed with SPSS. In the analysis of personal details ofteachers and administrators percentage and frequency were considered. Inthe analysis of subdimensions of the power sources of their applicabilitymean and standart deviation were used. Moreover, in the analysis ofsubdimensions of the power sorces applicability according to variables likesex, education, age, school type, subject taught at school, seniority in theduty and the school they taught were analysed. In the study, in order toexamine the sub problems One-way ANOVA, t-test, Mann-Whitney U test,Kruskal Wallis H test and to be able to determine the differences betweengroups, Tukey HSD test was used.As a result of the study, it is understood by the perception of theprincipals and teachers that principals generally handled the soft powersources higher in the school administration. Teachers? views have tended tobe condensed at legitimate dependence, informational and expert powersources where as administrators alleged to handle legitimate dependence,informational and expert power sources. Both teachers and administratorspointed out that administrators handled the reward, coercive and charismaticpower at lower levels.Althought there is similar differences about the applicability of powersources in the school administration respectively, it is interesting that thebehaviors of legitimate dependence power were displayed at highest levelwhere as the behaviors of charismatic power were displayed at the lowestlevel both for administrators? and teachers? perceptions. Since both the mostand the least handled power sources are in soft categories, it could be saidthat there isn?t clear distinction between the soft and harsh power sources,then administrators could have chance to use either soft or harsh powersources considering the physcho-social and situational factors.