11-17 yaş grubu okul çağı çocuklarda koroner kalp hastalığı risk faktörlerinin belirlenmesi
Determination of risk factors for coronary heart disease in school children aged 11 to 17 yaers
Yazar: ESMA DEMİREZEN
Danışman: DOÇ. DR. SEMRA ERDOĞAN
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1999
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Hemşirelik = Nursing
Dizin: Koroner hastalık = Coronary disease ; Okullar = Schools ; Risk faktörleri = Risk factors ; Sağlık = Health

Özet:
101 ÖZET Bu araştırma, KKH'nın oluşumunu hazırlayan KKH risk faktörlerinin belirlenmesine olanak sağlayan Çocuklarda KKH Risk Faktörleri Belirleme Formunu, Çocuklarda KKH Risk Faktörleri Belirleme Rehberi ve Okul Sağlığı Programı : KKH Risk Cetvelini literatüre kazandırmak, daha sonra yapılacak çalışmalarda okul sağlığı hemşiresinin taramadaki rol ve işlevlerini belirlemek amacıyla metodolojik ve tanımlayıcı olarak planlanmıştır. Çalışma İstanbul ili Ümraniye Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı iki okulun ortaokul ve. lise bölümünde öğrenim gören 1 1-17 yaş arası 1 165 öğrenciden yaş ( sınıf) ve cinsiyete göre tabakalandırarak rastgele sayılar tablosu ile orantılı olarak seçilmiştir. Çalışma kapsamında değerlendirilen tüm risk faktörlerine ait veriler bulunmadığı için çalışmada gerekli olan en büyük örneklem hacmi %95 güven aralığında (p:0.50, d:0.05 ) 289 öğrenci olarak belirlenmiş ancak veriler 314 öğrenciye ait bilgileri yansıtmıştır. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından literatür bilgisi ve uzman görüşü ışığında oluşturulan Çocuklarda KKH Risk Faktörleri Belirleme Formu, Çocuklarda KKH Risk Faktörleri Belirleme Rehberi ışında uygulanmıştır, çalışma sonunda yapılan değerlendirmede tüm KKH risk faktörleri Okul Sağlığı Programı: KKH Risk Cetveli'nde özetlenmiştir. Veriler bilgisayarda SPPS programında, ki-kare, Student's t-test, ANOVA, korelasyon ( r ), beslenme alışkanlıkları ve bireysel&davranışsal özellikler ölçek geçerlilikleri için cronbach alfa, madde toplam puan analizleri kullanılmıştır. Değerlendirme sonunda öğrencilerin yandan fazlasının (%64) farklı düzeylerde aile öyküsü yönünden KKH Öğrencilerin %64'ü ( 201 kişi ) KKH yönünden farklı düzeylerde riskli aile öyküsüne sahip olduğu, 3 öğrenci (%1 ) diyabetli, 5'i (%2) hipertansif ki bu öğrencilerden birinde sol böbrek yetmezliği tanısı almıştır. Öğrencilerin %13'ü (41 kişi) sınırda (170-199mg/dl) ve yüksek (>200 mg/dl) kolesterollü, %12'sinin ( 38 kişi) sigara102 kullandığı, yandan fazlasının (%64) düzenli egzersiz yapmadığı, %13'ünün ( 40 kişi )ise hiç egzersiz yapmadığı, buna paralel olarak %6'sırun (20 kişi) fazla tartılı ( Relatif tartı %1 10-120 ), %11'inin ( 33 kişi ) şişman (Relatif tartı > % 120 ) belirlenmiş ancak %13'ünde ( 40 kişi ) orta beslenme bozukluğu (%75-85), %17'sinde ( 52 kişi ) hafif beslenme (%85-90) bozukluğu dikkat çekmiştir. Aile öyküsüne göre KKH risk derecesi artıkça birinci kolesterol ( n:3 14) risk derecesi de artmış (r:0.11,p<0.05 ) ancak birinci Ölçümde sınırda ve yüksek kolesterol belirlenen öğrencilerin (n:41 ) ikinci kolesterol ölçümlerinde aile öyküsü risk derecesi artışı ile kolesterol risk düzeyi arasında anlamlı ancak ters ilişki belirlenmiştir (r: - 0.27, p<0.05 ). Bu sonuç, kolesterol taramalarında hedefti yaklaşımdan ziyade genel tarama programlarının yürütülmesinin önemine işaret etmiştir. Kan basıncı risk derecesi artışı ile relatif tartı, egzersiz yapma risk derecesi ( p<0.05) ; birinci kolesterol (n:314) risk derecesi ile relatif tartı, egzersiz yapma risk derecesi (p<0.05 ) ; sigara içme alışkanlığı risk derecesi ile stres yaşama risk düzeyi ( p<0.05 ) ; A-tipi kişilik özelliklerini kapsayan bireysel ve davranışsal özellikler risk derecesi ile beslenme alışkanlıkları risk düzeyi, stres yaşam risk düzeyi arasında anlamlı ilişki belirlenmiştir ( p<0.05 ). Çalışma bulgularımız,KKH risk faktörlerinin önemli bir bölümünün adölesan çağından itibaren var olduğunu, risk faktörlerinin ( obesite,kan basıncı, stres,sigara içme, kolesterol vb. ) kendi içinde etkileşim içinde olduklarını, sağlık sorunlarının erken dönemde belirlenmesini amaçlayan tarama programlarına, bununla birlikte sağlığı koruyan ve geliştiren programların uygulanmasını olanak sağlayan Okul Sağlığı Hizmetlerine olan gereksinimi ortaya koymuştur.

Abstract:
103 SUMMARY This study was designed on an methodologic and descriptive basisi to propose a " Questionare to Determine Risk Factors for Coronary Heart Disease ( CHD ) in Children ", " Guidelines to Determine Risk Factors in Children, " and a " School Health Program : Coronary Heart Disease Risk Scale " and to determine the role and responsibility of school health nurses in screening children for CHD. The study sample was selected from a total of 1165 children aged 11-17 years receiving secondary and high school education in two schools of Ümraniye National Education Bureau, İstanbul. The students were stratified according to age ( grade ) and sex and were all selected according to a random numbers table. Because data on all risk factors included in the study were not forthcoming, the largest sample size with a reliability difference of %95 (p=0.5 ; d=0.05 ) was 289 students ; however, data obtained reflected information from 314 students. Data were collected using a " Questionnaire to Determine Risk Factors for Coronary Heart Disease in Children ", and " Guidelines to Determine Risk Factors for Coronary Heart Disease in Children," which were constructed by the author in the light of peer counselling. Evaluations made in the end of the study included all CHD risk factors were summarized in the " School Health Program : Coronary Heart Disease Risk Scale ". The results were analyzed by the statistical program SPSS using chi-square, Sudent's t-test, ANOVA and corelation test. Nutritional habits and individulal«fcbehavioral features were validated by cronbach's alpha, using total score analyses. The results showed that more than half of the students ( 64%, n:201 ) had a family of CHD risk. Three students ( %1 ) had diabetes mellitus ; five students ( 2% ) with hypertension were set to a pediatrist, in one of whom left renal failure were diagnosed presented with hypertension.Forty-one students ( 13% ) had borderline (170-199mg/dl )104 or high ( £200mg/dl ) cholesterol levels ; 12 ( n=38 ) were smokers ; more than half of the students ( 64% ) did not practice regular exercise and 13% did not have exercise at all. Twenty students ( 6% ) were found to be overweight ( relative weight 1 10-120% ) and 33 students ( 11% ) to be obese ( relative weight £120% ). Forty students ( 13% ) had moderate malnutrition ( 75-85% ) while 52 students ( 17% ) presented with mild malnutrition ( 85-90% ). As CHD risks according to the family history increased, so did the risk degree for cholesterol in the first measurement (r=0.11, p<0.05 ). However,an inversely significant correlations was found between the familial risk degree and the second cholesterol measurements in students (m41 ) who had borderline or high levels in the first measurements ( r= - 0.27, p<0.05 ). This result underlines the importance of universal cholesterol screening programs rather than target screening programs. On the other hand, significant relationships were detected between ( a ) blood pressure risk degree and relative weight and exercise risk degree ; ( b ) the first cholesterol measurement risk degree ( m314 ) and relative weight and exercise risk degree (p<0.05 ) ; ( c ) smoking risk degree and stressful life risk degree ( p<0.05 ) ; and ( d ) individual and behavioral features consisting of type- A personality traits and risk degree of nutritional habits and stressfull life risk degree ( p<0.05 ). The study demonstrated that a considerable number of risk factors existed during adolescent- teen ages and that risk factors (obesity, blood pressure, stress, smoking cholesterol levels etc. ) were interrelated. Need for School Health Services was emphasized in order to implement proper screening programs for early diagnosing and health promotion programs for improving health status.