Kosova Geleneksel Konutlarının Osmanli Sivil Mimarisindeki yeri ve Prizren Şehzade Musa Konağı Örneğinde Koruma Yaklaşımı
Traditional Dwellings of Kosovo in Ottoman Civil Architecture and Prizren Shehzade Musa House Approach of Conservation
Yazar: SEBIL PAJKO
Danışman: PROF. DR. OĞUZ CEYLAN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Restorasyon Ana Bilim Dalı / Koruma-Yenileme ve Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Yugoslavya'nın parçalanması sonucu 2008 yılında Kosova bağımsızlığını ilan ederken, başta Türkiye olmak üzere birçok dünya ülkesinden, ekonomik, sosyal ve kültürel alanda destek almıştır. Bu bağlamda eski mimari eserler Türkiye ve UNESCO tarafından gönderilen uzmanlarca araştırılıp incelenmeye başlanmıştır. Ancak bu çalışmalar arasında konut mimarisi yeterince ele alınmamıştır. Hızla yok olan bu eserlerin bilime kazandırılması hedeflenmiştir. Amacımız Kosova'nın sahip olduğu geleneksel konut dokusunun incelenmesi ve mimari özellikleriyle Osmanlı sivil mimarisindeki yerini belirlemektir. Bu bağlamda Şehzade Musa Konağı örneğinde çevreden gelen tüm etkileri de dikkate alarak bir koruma yaklaşımı sunmaktır. Tez beş bölümden oluşmaktadır.Birinci bölümde: Kosova konutlarının şekillenmesinde etkili olan faktörleri; coğrafi durumu ve tarihçesi, sosyo ? kültürel yaşamı ve geçmişteki önemli kent dokularının oluşumundaki etkenleri irdeledik.İkinci bölümde: Kosova geleneksel konutlarının genel özellikleri incelenmiş; bu özelliklere sahip olanlar hem kendi aralarında hem Anadolu Türk Evleri ile karşılaştırılmıştır. Böylece Kosova geleneksel konutlarının Osmanlı sivil mimarisindeki yeri belirlenmek istenmiştir.Üçüncü bölümde: Kosova geleneksel konut mimarisi koruma sorunları; konutların bozulma nedenleri ve koruma yaklaşımını irdeledik. Bozulmaların nedeni olan fiziksel ve sosyal etkiler, doğal olayların oluşturduğu nedenler, insana bağlı nedenler, sosyal ve ekonomik yapıdaki değişimler doğrultusunda incelenmiştir. Buna bağlı olarak korunması ile ilgili çözümler; alan ölçeğinde ve yapı ölçeğinde incelenmiştir.Dördüncü bölümde: Prizren Şehzade Musa Konağı'nın genel bir tanımı yapılarak günümüzdeki durumu değerlendirilmiştir. Restitüsyon projesi için yararlanılan kaynaklar doğrultusunda, restitüsyon önerisi hazırlanmıştır. Restorasyon önerisinde ise yapıya yapılması gereken müdahalelere yer verilip yapının varlığını daha sağlıklı devam ettirmesi için yeni işlev önerisinde bulunulmuştur.Beşinci bölümde: Katalog bölümünde Kosova geleneksel konutlarından seçilen örnekler ayrıntılı biçimde ele alınarak tanıtılmıştır. Üçü bugün mevcut olmayan toplam on adet yapının incelendiği bu bölümde bölgedeki çok sayıda ev arasında özgün olanlar seçilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
As a result of disintegration of Yugoslavia, Kosovo declared its independence in 2008, and many worldwide countries including Turkey have been contributing on economical, social and cultural structure of Kosovo. In this context, many architectural old monuments have been researched and examined by the experts sent by Turkey and UNESCO. However, the dwelling architecture was not considered adequately within these studies. An aim was set in order to gain these rapidly vanishing works back to science. Our goal is to examine Kosovo?s traditional dwelling patterns and determine the significance of them in Ottoman civil architecture by their architectural properties. In this context, including the effects taken from the surroundings our goal is also to present a Shehzade Musa House by the approach of conservation. The thesis consists five sections.In the first chapter: Influential factors in shaping Kosovo's dwellings: geographic state and history, socio?cultural lifestyle and investigation of formation of important city patterns in the past have been analyzed.In the second chapter: The general features of traditional dwellings in Kosovo are examined, among these characteristics they are compared in both between themseleves and with the Turkish Houses of Anatolia. Thus, the value of Kosovo?s traditional dwellings in Ottoman civil architecture was desired to be determined.In the third chapter: the problems faced in the conservation of traditional dwelling architecture of Kosovo have been presented, depending on the causes of deterioration of the dwellings and conservation approach. Physical and social effects which are the causes of the deterioration were examined taking into account the causes of natural occurances, human effects and changes in social and economical structure. Accordingly, solutions concerning the conservation, were analysed by region and building scale.In the fourth chapter: describes Prizren Shehzade Musa House and its contemporary state. A restitution recommandation has been prepared in light of the resources. The restoration recommandation is comprised of the required interventions and proposes a new function for the building, thus providing an alternative means in helping the building survive in better condition.In the fifth chapter: In the catalog part, selected examples of Kosovo?s traditional dwellings are considered and presented in detail. Three being not present anymore, a total of ten structures of many houses in this region were examined in this chapter, out of which only the original ones were elected.