Soğuk savaş sonrasında Türkiye-Avrupa Birliği ilişkileri: 1990-2005
Turkey-EU relationship after the Cold war: 1990-2005
Yazar: MEHMET MURAT ERDOĞAN
Danışman: PROF.DR. FÜSUN ARSAVA
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi ve Siyaset Bilimi Ana Bilim Dalı / Siyaset Bilimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
ÖZETErdoğan, Mehmet Murat, Soğuk Savaş Sonrasında Türkiye-Avrupa Birliği İlişkileri:1990-2005, Doktora Tezi, Danışman: Prof. Dr.Füsun Arsava, 469 s.Çalışmada, Türkiye'nin AB ile Soğuk Savaş sonrası dönemdeki ilişkilerininmantığı ve süreç incelenmeye çalışılmış, ilişkilerin geleceği ile ilgili öngörülerdebulunulmuştur. Çalışmanın ana tezi, Türkiye ile AB arasındaki ilişkilerindeki temelbelirleyici unsurun, Avrupa'nın geniş kapsamlı güvenlik ihtiyaçlarına Türkiye'ninyapacağı katkı, yani Türkiye'nin AB için taşıdığı jeopolitik-jeostratejik önemolduğudur. AB-Türkiye ilişkilerinde küresel ve bölgesel etkenler son derece önemlipaya sahiptir. Buradan hareketle, 1990 sonrasında ilişkilerde yaşanan sorunlar veilerlemelerin de stratejik karar alma süreçleri ile doğrudan bağlantılı olduğu, AB'nin?Türkiye'li bir AB? ile ?Türkiye'siz bir AB? arasında tercih yapmaktazorlanmasının, yani Türkiye'nin AB projesinin neresinde yer alacağına dair ortak birvizyonun geliştirilmesinde yaşanan gelişmelerin, belirsiz, çatışmalı, verimsiz vezamana yayılan sorunlu ilişkiler yarattığı tespiti değerlendirilmiştir. 1990 sonrasındaAvrupa'da ortaya çıkan yeni kimlik arayışlarında Türkiye'nin ?ötekileştirilmesi?nesıkça rastlanmış olsa da, yeni küresel değişimler çerçevesinde bunun kolay ve rasyonelbir politika olmayacağı tezi ağırlık kazanmıştır. AB'nin ?ekonomik dev, siyasi cüce?vasfının yeni küresel gelişmeler çerçevesinde sürdürülebilir olmayacağına dairgörüşün ağırlık kazanması ve bunun için Ortak Dış ve Güvenlik PolitikalarınınTürkiye'yi de kapsayan bir biçimde zorunlu olarak gündeme gelmesi AB'nin Türkiyestratejisinin de gözden geçirilmesi gerekmiştir. Aslında Türkiye ile ilgili karar, AB'ninkendi geleceği ile bir vizyon sorunudur. 1990'lı yıllarda ?demokratik bir ufuk?geliştiren AB ile bölgesinde ?jeopolitik ufku? genişleyen Türkiye arasında ortayaçıkan asimetrik ilişki, 2000'li yıllarda Türkiye'nin ?demokratik ufka?, AB'nin deTürkiye'ye daha çok vurgu yapan bir ?stratejik ufka? yönelmesi ile biribirineyakınlaşmış olsa da, AB'deki ?vizyon? ve ?liderlik? eksikliği ilişkilerin kaygan vediğer dış gelişmelerin etkisine açık biçimde sorunlu olarak devam etmesinde etkiliolmaktadır.Anahtar Kelimeler: Avrupa Birliği, Soğuk Savaş, Soğuk Savaş Sonrası,Gümrük Birliği, Jeopolitik, Jeostrateji, Avrupa Kimliği, Ankara Anlaşması,Kopenhag Kriterleri.

Abstract:
SUMMARYErdoğan, Mehmet Murat, Turkey-EU Relationship after the Cold War: 1990-2005,PhD Thesis, Advisor: Prof.Dr. Füsun Arsava, 469 p.In this thesis, the reason and the process of the post-Cold War in Turkey-EUrelationship have been examined, and estimations have been suggested concerning thefuture of the relations. The main argument of this thesis is that the basis of theTurkey-EU relationship lies on Turkey?s contribution to Europe?s extended securityneeds, that is geo-political and geo-strategical significance of Turkey. Global andregional factors are of great importance. It has been evaluated that `strategic? decisiontaking determined the relationship between the EU and Turkey, in that, EU?s one ofthe most difficult decisions to prefer the `EU with or without Turkey?, andindecisiveness in this process affected the relationship negatively. Even though?otherness? of Turkey has been repeatedly mentioned during the identity searchspringing out in Europe after 1990, it has been emphasised that this will not be easyand rational policy within the recent global changes. The opinion that EU?s being `agiant economically, and a dwarf politically? can not possibly continue within therecent global changes, has been highlighted. European (Common) Foreign andSecurity Politics including Turkey made it necessary to investigate the EU?s Turkeystrategy in this thesis. During 1990s the EU?s priority was `democratical vision? andTurkey?s was `geopolitical vision?, and this created an asymmetrical relationship. In2000s, however, reforms in Turkey made it closer to the `democratical vision?, and theglobal changes directed the EU towards the `geopolitical vision?, and both sides cameclosed to one another. Indeed, the decision over Turkey can be regarded as a visionalproblem for the EU?s future. The definite decision on Turkey requires powerfulpolitical will, vision and `leadership?. Otherwise, it seems that the relationships willcontinue in a problematic way on the slippery ground and will be open to the outerinfluences.Key Words: European Union, Cold War, Post Cold War, Custom Union,Geopolitics, Geostrategie, Identity, Ankara Agreement, Copenhagen Criterien.