Kayalık habitatların peyzaj değerlendirmesi üzerine bir araştırma: Hatila Vadisi Milli Parkı (Artvin) örneği
A research on landscape assessment of rocky habitats: A case study of Hatila Valley Natural Park (Artvin)
Yazar: DERYA SARI
Danışman: PROF. DR. CENGİZ ACAR
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture

Özet:
Ülkemizde dağ ekosistemlerinin önemli bir parçası olan kayalık habitatların ekolojik ve görsel değerlendirmeleri üzerine çalışmalar yeterli değildir. Kayalık habitatlar mikro ve makro ölçeklerde zengin bitkisel çeşitliliğine sahip özel alanlardır. Bu sebeple doğal alanların korunması ve sürdürülebilmesi için bu gibi hassas ekosistemlerin daha ayrıntılı incelenmesi peyzaj mimarlığı disiplini için önem arz etmektedir. Buradan hareketle, bitkisel zenginlik ve görsel kalite açısından önemli bir değere sahip olan örnek kayalık habitatlar, Hatila Vadisi Milli Parkı (Artvin) içerisindeki alpin alanlardan seçilmiştir. Tez kapsamında, belirli bir doğal peyzaj parçasını ve onu oluşturan peyzaj bileşenlerinin nasıl belirlenebileceği ile ilgili olarak görsel ve ekolojik değerlendirmeleri birlikte ele alan bütüncül bir yaklaşım benimsenmiştir. Araştırmanın ekolojik verileri kapsamında, arazi çalışmaları ile elde edilen toprak, kaya ve bitki örnekleri ile fizyografik özellikler değerlendirilmiş, 2250 m ve üzeri yükseltiden belirlenen 50 örnek kayalık alanda toplam 199 bitki taksonu tespit edilmiştir. Görsel değerlendirmeler kapsamında, örnek alanların fotoğrafları üzerinden görsel değerlendirme parametrelerinin (belirlenen 25 parametre) sorgulanması ve fraktal analiz yöntemi kullanılmıştır. Sonuç olarak, bitki çeşitliliği ve görsel tercihler üzerinde kaya yüksekliği, kaya tipi ve kaya türü özelliklerinin etkili olduğu saptanmış, kayalık habitatların görsel peyzaj değerlendirmesinde tanımlayıcı olan parametreler belirlenmiş (etkileyicilik, çeşitlilik, güvenlilik, doku ve siluet) ve doğal kaya kompozisyonları yapısal, estetik ve algısal özellikleri bakımından irdelenmiştir.

Abstract:
There are not enough studies about ecological and visual evaluation of rocky habitats, which are important parts of mountain ecosystems in Turkey. Rocky habitats are special areas as being rich in plant species diversity at micro and macro levels. For this reason, detailed analysis of such ecosystems is important for landscape architecture discipline to protect and sustain natural areas. In this study sample rocky habitats were chosen from alpine zone in Hatila Valley National Park (Artvin), as they are rich in plant species diversity and valuable in terms of visual quality. In this context, integrated approach is adopted by carrying out visual and ecological evaluations together. Within the context of ecological data of the study, soil, rock and plant samples from field surveys and also physiographical properties were evaluated and 199 plant taxa were determined in 50 sample rocky areas from a height of 2250 m and above.  Within the context of visual evaluations, examinations of 25 visual evaluation parameters from sample area photos were made and fractal analysis method was used.  In conclusion, properties of the rock height, the rock formation and the rock type have an effect on plant species diversity and visual evaluations were found. Descriptive parameters (impressiveness, diversity, safety, texture and silhouette) of visual landscape evaluation of rocky habitats were determined and natural rock compositions were examined in point of structural, esthetical and perceptual properties.