Azerbaycanlı muhacir aydınların yayınlarında Türk dünyası (1923-1934)
Turkish world in the publications of Azerbaijani immigrant intellectuals (1923-1934)
Yazar: EMRE GÜLER
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA GÖKÇE
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History
Dizin: Tarih = History

Özet:
.27 Nisan 1920'de Azerbaycan'ın Rus ordusu tarafından işgal edilmesinin  akabinde her alanda olduğu gibi matbuat alanında da zorluklar yaşanmış, istila edilen yerlerde basın yayın faaliyetlerine son verilmiştir. Kapatılan yayınların yerine ise Bolşevik rejimini savunan yayınlar çıkarılmıştır. Gizli bir şekilde varlıklarını sürdürmeye çalışan milliyetçi aydınlar bu duruma ancak birkaç sene dayanabilmişler ve sonunda yayınlarına başka ülkelerde devam etmek zorunda kalmışlardır. Bunun sonucunda muhacir aydınların çıkarmış oldukları yayınları kapsayan muhaceret basını doğmuştur. Mehmet Emin Resulzade ve Mirza Bala Mehmedzade önderliğinde; Azerbaycan'ı terk etmek zorunda kalan eski hükümet üyeleri, milletvekilleri, siyaset ve fikir adamlarının dünyanın farklı ülkelerine gitmek zorunda kalmışlar. Bu dönemde göç eden aydınlar Rusların Türk dünyası üzerinde uyguladığı siyasi, ekonomik, sosyal ve kültürel politikalara karşı düşünce birliği ve fikri mücadeleyi başlatmışlardır.
Türkiye'ye gelen aydınlar, yayımladıkları Yeni Kafkasya, Azeri Türk, Odlu Yurt dergileri ve Bildiriş gazetesinde dönemin siyasi, ekonomik ve kültürel olaylarına ilişkin haber ve makalelere yer vermişlerdir. Azerbaycanlı aydınların muhaceret döneminde yayımladıkları gazete ve dergilerde yer verilen haber ve makaleler incelenerek Sovyet Rusya'nın Azerbaycan, İdil-Ural ve Kırım ile Batı Türkistan'da gerçekleştirdiği siyasi, ekonomik ve kültürel politikalarının sonuçlarının ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Gazete ve dergilerin bilgi vermediği konularda, arşiv kaynakları, süreli yayınlar taranarak tarihi gerçekler ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Azerbaycan, Türk Dünyası, Sovyet Rusya, Muhacir Aydınlar.

Abstract:
Following the occupation of Azerbaijan by the Russian army on April 27, 1920, difficulties were experienced in the press as in every field, and press and publication activities were terminated in the occupied areas. Instead of the closed publications, publications defending the Bolshevik regime were published. The nationalist intellectuals who tried to continue their existence in secret could only endure this situation for a few years and eventually had to continue their publications in other countries. As a result, the immigration press, which included the publications published by the immigrant intellectuals, was born. Under the leadership of Mehmet Emin Resulzade and Mirza Bala Mehmedzade; former government members, deputies, politicians and intellectuals who had to leave Azerbaijan had to go to different countries of the world. During this period, the intellectuals who migrated initiated a unity of thought and an intellectual struggle against the political, economic, social and cultural policies implemented by the Russians in the Turkish world. Intellectuals who came to Turkey published news and articles on the political, economic and cultural events of the period in the Yeni Kafkasya, Azeri Türk, Odlu Yurt magazines and Bildiriş newspaper.
By examining the news and articles in the newspapers and magazines published by Azerbaijani intellectuals during the migration period, it was aimed to reveal the results of the political, economic and cultural policies of Soviet Russia in Azerbaijan, Volga-Ural and Crimea and West Turkestan. On subjects that newspapers and magazines do not provide information about, historical facts have been tried to be revealed by scanning archive sources and periodicals.

Key Words: Azerbaijan, Turkish World, Soviet Russia, Immigrant Intellectuals.