İstanbul'da Sultan Abdülaziz Dönemi kasırları arasında Ayazağa kasırları'nın yeri
The place of Ayazağa pavillion (Built by sultan abdulaziz 1861-1876) among the Sultan Abdulaziz Period pavillions in İstanbul
Yazar: ZEYNEP EMEL EKİM
Danışman: PROF. DR. FATMA BANU MAHİR
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Türk ve İslam Sanatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Kasırlar = Summer palaces ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Sultan Abdülaziz = Sultan Abdülaziz ; İstanbul = Istanbul ; İstanbul-Şişli-Ayazağa = İstanbul-Şişli-Ayazağa

Özet:
"İstanbul'da Sultan Abdülaziz Dönemi Kasırları Arasında Ayazağa Kasırlarının Yeri" konulu doktora tezinde Sultan Abdülaziz (1861-1876) tarafından yaptırılan ve günümüze ulaşan Ayazağa Kasırları, yedi bölümden oluşmaktadır.
Birinci bölümde, tezin amacı, kapsamı ve araştırma yöntemlerinin aşamaları açıklanmıştır.
İkinci bölümde, batılılaşma sürecinde İstanbul'da saray, kasır ve köşk mimarisinin gelişimi anlatılmıştır. Lale Devri'nde batılılaşmayı hazırlayan gelişmelerle beraber batıdaki akımların saray, kasır ve köşk yapılarına etkileri, batılılaşmanın getirdiği mimari anlayış çerçevesinde Sultan Abdülaziz Dönemi sonuna kadar incelenmiştir. Bu uzun süreçte İstanbul'un dönem üslubu içinde özellikle Boğaz'dan itibaren sultan sarayları ile değişen silueti, sultanların yaşam biçimlerine uygun değişen batılı zevklerinin mimariye etkileri, Tanzimat sonrası dönem içinde saray ve kasır inşasındaki belgelerde ismine sıkça rastlanılan Sarkis Balyan'ın dönem mimarlığı içindeki rolü ortaya konulmuştur.
Üçüncü bölümde Sultan Abdülaziz'in kişiliği ve dönemi; İstanbul'da Sultan Abdülaziz dönemi imar faaliyetleri ve yeni girişimler, Sultan Abdülaziz döneminde İstanbul'da çalışan yabancı mimarlar, Sultan Abdülaziz döneminde Osmanlı Devleti'nin katıldığı Fuarlar/Sergiler başlıkları adı altında incelenmiştir.
Dördüncü bölümde, Sultan Abdülaziz Dönemi'nde İstanbul'da yapılan bazı kasır ve köşkler dışında o dönemde faaliyette olduğu tespit edilen diğer kasırlara da yer verilmiştir.
Beşinci bölümde, Ayazağa Kasırları'nın konumu, Sultan II. Mahmud Dönemi'nden itibaren tarihteki yeri, kimler tarafından, ne şekilde kullanıldıkları günümüzdeki durumlarıyla beraber değerlendirilmiştir. Kasırların etrafındaki bahçede beraber ele alınmaları gereken, günümüze ulaşamayan diğer ek yapılar, planlar, evrak ve defter kayıtları içindeki arşiv belgelerinden inşaat ve onarımları gibi bilgileri tespit edilerek, var ise fotoğraflarından da yararlanılarak tanımlanmaya çalışılmıştır. Ayazağa Çiftlik-i Hümayunu'nu binaları içinde asıl üzerinde durulan yapılar, Ayazağa Kasrı, Süvari Köşkü, Çinili Köşk ve günümüze ulaşamayan Istabl-ı Has (manej)'dır. Bu yapıların inşaat ve onarımlarına ait arşiv belgeleri, mimari özellikleri, üslupları, batılılaşma etkileri, plan şeması, cephe düzeni, süsleme programı, yapı türleri, geçirmiş oldukları fonksiyonel değişiklikler ve buna bağlı olarak görmüş oldukları zararlar koruma kuramları açısından incelenerek sistematik ve bütüncül bir anlayışla detaylı bir şekilde değerlendirilmiştir. 
Tezin altıncı bölümünü oluşturan değerlendirme bölümünde Ayazağa Kasırları ile ilgili bulguların genel değerlendirmesi yapılmış, batılılaşma dönemi etkileri kapsamında Ayazağa Kasırlarının Osmanlı Mimarlığı içindeki yeri ve dönem kasırları ile benzer özellikleri vurgulanmıştır. Ayrıca arşiv belgeleri ışığında Ayazağa Kasırlarının geçirdiği değişimler ortaya konulmuştur.
Sonucun yer aldığı yedinci bölümde tez araştırması sonucunda elde edilen yeni veriler ve bilgiler tekrar edilerek, Ayazağa Kasırlarının Sultan Abdülaziz dönemi kasırları arasındaki ayrıcalıklı yeri açıklığa kavuşturulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
This Ph.D. thesis entitled "The Place of Ayazağa Pavillion (Built by Sultan Abdulaziz 1861-1876) among the Sultan Abdulaziz Period Pavillions in Istanbul" consists of seven chapters.
In the first chapter, the aim and the scope of the thesis and the method applied are introduced.
In the second chapter, the development of palaces,pavillions and mansions in Istanbul during the westernization period is introduced. Along with the changes opening the way to westernization during Lale Period, the influence of western style architecture on the palaces, pavillions and mansions built till the end of Abdulaziz Reign are investigated. During this long period, the role of Sarkis Balyan in new architectural understanding, whose name is frequently cited in the period documents after Tanzimat, the changing silluette of Istanbul with the sultan palaces, especially with those on the Bosphorus,as the result of the style of the period; the influence of the sultans' western tastes on architecture are introduced.
In the third part the topics below are examined: Personality and period of Sultan Abdulaziz, Zoning activities and new initiatives in his period, foreign architects working in İstanbul during his period, fairs and exhibitions held in İstanbul during his period in Ottoman Empire.
 In the fourth chapter, some pavillions actively used other than those built during the Reign of Abdulaziz are introduced.
In the fifth chapter, the locations of Ayazağa Pavillions, those who resided in these palaces and for what purposes were used and their present functions are presented. 
Normally, these palaces should be considered together with their gardens some of which have not survived our day. However, these gardens and the other additional buildings are examined under the light of the plans recorded in the documents of the related archives and if any, of the pictures. In the Ayazağa Royal Farm Buildings, the focus of this thesis, are Ayazağa Pavillion, Horseman Mansion, Chine-tiled Mansion and the Stable which is destroyed. The archive documents, architectural characteristics, the effects of westernization, plan schema, front design, ornamentation program, building types, the functional and changes they have undergone, and damages they were exposed to are evaluated systematically and in detail according to conservation theories.
In the Evaluation Section, which constitues the sixth part of thesis; the general evaluation of the Ayazaga Pavillions findings have been made, the position of Ayazaga Pavillions in the Ottoman architecture within the context of westernization  periot's effects and İt's similar characteristics with the pavillions of the period has been emphasized. Also in light of the archive documents, the transformation of the Ayazaga Pavillions have been disclosed.
Privileged place of Ayazaga Pavillions betweeen the pavillions of Sultan Abulaziz Period have been tried to be clarified with the new datas and information obtained as the result of the thesis research that is repeated within the Coclusion Section, which constitutes the Seventh Part of thesis.