Osmanlı Kudüsü'nde toplum ve siyaset (1703-1789)
Society and politics in Ottoman Jerusalem (1703-1789)
Yazar: ALAATTİN DOLU
Danışman: PROF. DR. MEHMET ÖZ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Tarih = History
Dizin: Filistin-Kudüs = Palestine-Jerusalem ; Gayrimüslimler = Non muslem ; Kudüs Sancağı = Jerusalem Sanjak ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Siyasi hayat = Political life ; Sosyal hayat = Social life ; Vatandaşlık = Citizenship ; Şikayet = Complaint

Özet:
Bu tez 1703-1789 yılları arasında, Kudüs'teki yerel ileri gelenlerin şehir siyasetindeki etkinlikleri ile onların servetlerini ve şikâyet mekanizmasının Kudüs özelinde işleyişini ele almaktadır. Konu hakkında başvurulan kaynak ve araştırmaların değerlendirildiği giriş bölümünün ardından ilk bölüm Kudüs'ün kent kimliğini tanımlamaktadır.  İkinci bölüm bu kimliğin oluşmasında katkı sunan mekânı ve siyasi figürleri konu edinmektedir. Din kenti özelliğinin ona kattığı değerin İslam devletleri zamanından beri devam eden özellikleri Kudüs'te vakıfların gelişmesine katkı sağlamıştır. Bu anlamda şehir siyasetine yön veren ileri gelenler için önemli bir kaynak olan bu müesseselerin etkisi ve devletin bu kurumlarda görev alanlar ile olan ilişkisi ikinci bölümde incelenmiştir. Şehirdeki servet dağılımını ortaya koymayı da amaçlayan bu bölümde Osmanlı devletinin Kudüslülere sunduğu önemli ikramlardan birisi olan surre üzerinde de durulmuştur. Son bölüm ise Osmanlı devletinin tebaasına sunduğu bir imtiyaz olarak şikâyet mekanizmasının Kudüs özelinde işleyişi ve konu dağılımları üzerinden değerlendirmeleri yapılmıştır. Tezin ana kaynakları Filistin Arşivlerinde bulunan şeriʽyye sicilleri ile Başbakanlık Osmanlı Arşivinde bulunan şikâyet defterleridir. Ayrıca bu iki hukuk kaynağına ek olarak fetva mecmuaları ile dönem kroniklerinden istifade edilmiştir.


Anahtar Sözcükler
Kudüs, Filistin, Osmanlı Devleti, Ulema, Vakıf, Şikâyet, Gayrimüslimler

Abstract:
This thesis deals with the activities of notables in urban politics with their wealth and the operation of the complaint mechanism in Jerusalem, 1703-1789. After the introduction where primary and secondary sources evaluated, first chapter has described urban identity of Jerusalem. Ongoing features of the value of being the religious city since the time of Islamic states contributed to the development of the waqfs. Following chapter discusses spaces and political figures which contribute this identity formation. In this respect, third chapter dealt with effects of the foundations that important source for the notables leading to urban politics, and relations with the state of employees in this foundation. This chapter takes also surre which one of the important giving of Ottoman Empire to Jerusalemites while aims to reveal the distribution of wealth in the city. In the last chapter are evaluated the complaint issues and operation of the complaint mechanism, a privilege offered to the subjects of the Ottoman Empire, in Jerusalem. Main resources of the thesis are the court records in Palestine Archives and complaint registers in Ottoman Archives. In addition to this sources are used the chronicles and the fatwa books. 


Keywords
Jerusalem, Palestine, Ottoman Empire, Ulama, Scholars, Waqf, Complaints, Non-Muslims