Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi ve İmam Hatip Lisesi meslek dersleri öğretmenlerinin deizm hakkındaki görüşleri
The opinions of teachers of Religious Culture and Ethics and teachers of vocation lesson in Imam Hatip High Schools on deizm
Yazar: ALİ KALE
Danışman: DOÇ. DR. ADEM GÜNEŞ
Amasya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Deizm = Deism ; Din = Religion ; Din eğitimi = Religious education ; Din kültürü ve ahlak bilgisi dersi = Religious culture and moral knowledge lesson ; Ortaöğretim = Secondary education ; Öğretim programları = Teaching curriculums

Özet:
Deizmin ortaya çıkmasında birçok faktör rol oynamıştır. Bu faktörlerin en önemlisi
17. yüzyıl Avrupa'sında Hristiyan din adamlarının dini ve inananlarını kontrol altında
tutmak amacıyla dini tahrif etmelerine bazı düşünürlerin verdiği tepkidir. Dinleri, kutsal
kitapları ve vahyi reddeden deizm, akıl sayesinde Tanrının bulunabileceğini savunmaktadır.
Tanrı evrene mükemmel düzeni koyan ancak daha sonra hiçbir şeye karışmayan
konumdadır. Bir felsefi düşünce biçimi olarak yer alan deizm son yıllarda tekrardan
dillendirilmeye başlanmış, özellikle ülkemizde gençler arasında yayıldığı iddia edilmiştir.
Gençlerin İslam'dan uzaklaşarak, deisttik bir yaşam tarzını tercih ettikleri ifade
edilmektedir.
Bu çalışmayla, beş farklı lise türündeki öğrencilerin deizm düşüncesine yöneliminin
olup olmadığı, yönelimi varsa bu durumun sebepleri ve öğrencileri etkileyen faktörlerin
neler olduğu, din kültürü ve ahlak bilgisi ve imam hatip meslek dersleri öğretmenlerinin
deizm düşüncesine nasıl baktıkları onların görüşlerinden istifade edilerek tespit edilmesi
amaçlanmıştır. Çalışma giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde problemin
durumu, araştırmanın amacı, kapsam ve sınırlılıklar ve ilgili çalışmalara yer verilmiştir.
Birinci bölümde literatür taraması yapılarak çalışmanın kavramsal çerçevesi ortaya konmuş,
ikinci bölümde ise araştırmanın yöntemine yer verilmiştir. Üçüncü bölümde araştırmaya ait
bulgular ortaya konmuş ve bulgulardan hareketle yorumlar yapılmıştır. Sonuç kısmında ise
araştırmanın sonuçları belirlenmiş ve probleme çözüm önerileri getirilmiştir.
Çalışmada nitel araştırma yaklaşımı tercih edilmiştir. Bu kapsamda Tokat ilinde Fen
Lisesi, Anadolu Lisesi, Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi, İmam Hatip Lisesi ve Çok Programlı Anadolu Lisesi türlerinde görev yapan 20 din kültürü ve ahlak bilgisi ve imam
hatip lisesi meslek dersleri öğretmeni ile görüşmeler yapılmıştır. Çalışma grubunun
seçilmesinde, kolay ulaşılabilirlik ilkesi esas alınmış ve amaçlı örneklem tercih edilmiştir.
Verileri toplamak için araştırmada kullanılmak üzere yarı yapılandırılmış görüşme formu
kullanılmıştır. Verilerin analizinde ise betimsel analiz kullanılmıştır.
Araştırmaya katılan öğretmenlerin görüşlerine göre liselerde deizm düşüncesinin
kavram olarak yaygınlık kazandığı ancak deizme bilinçli bir yönelimin tehlikeli boyutta
olmadığı ortaya çıkmıştır. Katılımcılar, öğrencilerin deizmi tam manasıyla tanımadığını
ancak dini kuralları özgürlüklerinin önünde engel olarak görenlerin deizme sığınılabilecek
bir liman olarak baktıklarını ifade etmişlerdir. Bununla birlikte gençlerin, içinde
bulundukları çalkantılı dönemden ve sorgulamalardan etkilenerek, sekülerleşmenin de
beraberinde getirdiği rahat ve özgür yaşama arzusu ile birlikte deizm düşüncesini tanımaya
çalıştığı ortaya çıkmıştır. Hatta sosyal medyanın etkisiyle de tanımanın yanında ilgi
duymaya da başladıkları görülmüştür.

Anahtar Kelimeler: Deizm, Din, DKAB Öğretmeni, Ortaöğretim, Gençlik, Öğretim Programı.

Abstract:
Many factors played roles in the emergence of deism. The most important of these
factors is the reaction of some thinkers to the fact that Christian clergymen distorted religion
in order to keep religion and its believers under control in 17th century Europe. Deism, which
rejects religions, holy books and revelation, argues that God can be found through reason.
God is in a position to put perfect order in the universe but then not interfere with anything.
Deism, which is a form of philosophical thought, has been re-voiced in recent years, and it
has been claimed that it has spread especially among young people in our country. It is stated
that young people move away from Islam and prefer a deistic lifestyle.
With this study, it is aimed to determine whether the students in five different high
school types have a tendency to the idea of deism, if so, the reasons for this situation and the
factors affecting the students, how the teachers of religious culture and moral knowledge
and imam hatip vocational courses view the idea of deism by using their views. The study
consists of an introduction and three parts. In the introduction part, the situation of the
problem, the purpose of the research, scope and limitations and related studies are given. In
the first part, the conceptual framework of the study was revealed by making a literature
review, and in the second part, the method of the research was given. In the third part, the
findings of the research were presented and comments were made based on the findings. In
the conclusion part, the results of the research were determined and solution suggestions
were made to the problem.
Qualitative research approach was preferred in the study. In this context, interviews
were held with 20 teachers of religious culture and ethics and imam hatip vocational courses working in Tokat in Science High School, Anatolian High School, Vocational and Technical
Anatolian High School and Imam Hatip High School. In the selection of the study group,
the principle of easy accessibility was taken as a basis and purposeful sampling was
preferred. A semi-structured interview form was used to collect the data to be used in the
research.Descriptive analysis was used in the analysis of the data.
According to the opinions of the teachers who participated in the research, it has been
revealed that the idea of deism has become widespread in high schools as a concept, but a
conscious orientation to deism is not at a dangerous level. Participants stated that students
do not fully recognize deism, but those who see religious rules as an obstacle to their freedom
see deism as a safe haven. However, it has been revealed that young people, influenced by
the turbulent period and questioning they are in, try to recognize the idea of deism with the
desire to live comfortably and freely brought about by secularization. In fact, with the effect
of social media, it was seen that they started to take an interest in addition to getting to know deism.

Keywords: Deism, Religion, Religious Culture and Moral Knowledge Teacher, Secondary Education, Youth, Education Program.