İzmir tarihi kent merkezinde imar faaliyetinde bulunan kadınlar (17 –19. yüzyıl)
Women engaged in construction activities in the historical city center of İzmir (17th-19th century)
Yazar: ASLIHAN BALCI
Danışman: DOÇ. DR. SEMA GÜNDÜZ KÜSKÜ
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk İslam Arkeolojisi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sanat Tarihi = Art History ; Tarih = History

Özet:
Osmanlı döneminde İzmir tarihi kent merkezinde kadın baniler tarafından gerçekleştirilen imar faaliyetlerine odaklanan bu çalışmada, 17, 18 ve 19. yüzyıllarda görülen mimari etkinlikler ve tespit edilen vakfiyeler doğrultusunda kurulan vakıflar ölçüsünde üç yüz yıllık bir dönem irdelenmiştir. Bu dönemi kapsayan süreçte kadın banilerin kimlikleri, inşa ettirdiği bilinen yapılar ve yenilerinin tespit edilmesi, maddi kaynakları ve bu kaynakların yönetimi ölçüsünde günümüze ulaşan yapıların mimari özellikleri incelenerek kadınların yapılı çevreyi biçimlendirmede etkileri ortaya koyulmaya çalışılmıştır.  
Kentte inşa faaliyetinde bulunduğu belirlenen 35 kadın tespit edilmiştir. Bu kadınlar 6 cami, 17 mescit, 10 medrese, 3 mektep, 1 kütüphane, 3 çeşme, 5 sebil, 1 han ve 1 iskele inşa ettirmişler, bu yapılardan 5'i (cami-mescit) günümüze ulaşmıştır. İnşa faaliyetinde bulunan kadınların kentin karakteri doğrultusunda ticaret yaparak zenginleşmiş aileler başta olmak üzere kentte siyasi veya dini görevliler ve ilim sınıfından kişiler olduğu görülmektedir. Kadınların imar faaliyetleri incelendiğinde tespit edilen yapılar ve vakıf kayıtlarından derlenen bilgilerle kent içinde mahalli düzeyde etkin oldukları saptanmıştır. 
Çalışmada tespit edilen kadın banilerin, kimliklerine ve maddi güçlerine ilişkin toplanan verilerle kent içindeki görünürlükleri mimari etkinlikleri düzeyinde ortaya koyulmuştur. 

Anahtar Kelimeler: İzmir, Mimari, İmar, Osmanlı Dönemi, Kadın Bani

Abstract:
In this study, which focuses on the construction activities carried out by women banis in the historical city center of İzmir during the Ottoman period, a period of three hundred years has been examined in terms of architectural activities in the 17th, 18th and 19th centuries and the foundations established in line with the identified foundations. In the process covering this period, the identities of the women banis, the buildings known to have been built and the identification of new ones, the architectural features of the buildings that have survived to the present day within the scope of their financial resources and the management of these resources have been examined and the effects of women in shaping the built environment have been tried to be revealed.  
Thirty-five women were identified as being involved in building activities in the city. These women built 6 mosques, 17 masjids, 10 madrasahs, 3 schools, 1 library, 3 fountains, 5 fountains, 1 inn and 1 pier, 5 of which (mosques and masjids) have survived to the present day. In line with the character of the city, it is seen that the women who engaged in construction activities were mainly families who had become wealthy through trade, political or religious officials and members of the scholarly class. When the construction activities of women are analyzed, it is determined that they were active at the local level in the city with the information compiled from the identified buildings and foundation records. 
With the data collected on the identities and financial power of the women banis identified in the study, their visibility in the city has been revealed at the level of their architectural activities.
Keywords: Izmir, Architecture, Reconstruction, Ottoman Period, Woman Patronage