Öğretmen adaylarında temel psikolojik ihtiyaçların doyumu ile akademik erteleme arasındaki ilişkide sosyal medya bağımlılığının aracı rolünün incelenmesi
Investigating the mediating role of social media addiction between basic psychological needs satisfaction and academic procrastination in prospective teachers
Yazar: FATMA KÜRKER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULLAH SÜRÜCÜ
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Akademik erteleme = Academic procrastination ; Bağımlılık = Dependency ; Psikolojik ihtiyaçlar = Psychological needs ; Sosyal medya = Social media ; Ölçekler = Scales ; İnternet bağımlılığı = Internet addiction

Özet:
Bu araştırmanın amacı, öğretmen adaylarının temel psikolojik ihtiyaçlarının doyumu ile
akademik erteleme davranışları arasındaki ilişkide sosyal medya bağımlılığının aracı rolünü incelemektir.
Araştırma ilişkisel tarama modelindedir. Araştırmanın çalışma grubu, uygun örnekleme yöntemi ile
seçilmiş 2020-2021 eğitim öğretim yılında Adıyaman Üniversitesi Eğitim Fakültesinin farklı anabilim
dallarında öğrenim gören 647 öğretmen adayından oluşmaktadır.
Araştırmada demografik bilgiler için Kişisel Bilgi Formu, öğrencilerin akademik erteleme
davranış düzeylerinin belirlenmesi için Akademik Erteleme Ölçeği, temel psikolojik ihtiyaçların
doyumunun ölçülmesi için İhtiyaç Doyumu Ölçeği ve sosyal medya bağımlılık düzeylerinin belirlenmesi
için ise Bergen Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği kullanılmıştır. Çalışmada elde edilen verilerin
analizinde Doğrulayıcı Faktör Analizi, Bağımsız Örneklem t-Testi, Tek Yönlü Varyans Analizi
(ANOVA), Pearson Korelasyon Katsayısı, Basit Aracılık Testi ve Bootstrap Yöntemi kullanılmıştır.
Doğrulayıcı Faktörü Analizi için LISREL 8.8; Bağımsız Örneklem t-Testi, Tek Yönlü Varyans Analizi
(ANOVA), Pearson Korelasyon Katsayısı için SPSS 18 programlarından; Basit aracılık testi ve Bootstrap
için de SPSS'in PROCESS makrosundan yararlanılmıştır.
Araştırmadan elde edilen bulgulara göre öğretmen adaylarının akademik erteleme davranışlarının
okudukları bölümü isteyerek tercih etme/etmeme durumuna göre farklılaştığı görülmüştür. Okuduğu
bölümü isteyerek tercih etmeyen öğretmen adaylarının akademik erteleme davranışını daha fazla
gösterdikleri sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmen adaylarının akademik erteleme davranışlarında cinsiyet,
sınıf düzeyi ve okudukları bölüme göre ise anlamlı bir farklılaşma görülmemiştir. Öğretmen adaylarının
akademik erteleme davranışları ile temel psikolojik ihtiyaçların doyumu arasında negatif yönlü düşük
düzeyli; sosyal medya bağımlılığı ile pozitif yönlü düşük düzeyli anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Temel
psikolojik ihtiyaçların doyumu ile sosyal medya bağımlılığı arasında da düşük düzeyli negatif yönlü
anlamlı bir ilişkinin olduğu görülmüştür. Ek olarak temel psikolojik ihtiyaçların doyumunun akademik
ertelemeyi ve sosyal medya bağımlılığını negatif yönde; sosyal medya bağımlılığının da akademik
ertelemeyi pozitif yönde yordadığı sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca öğretmen adaylarının temel psikolojik
ihtiyaçlarının doyumu ile akademik ertelemeleri arasındaki ilişkide sosyal medya bağımlılığının kısmi
aracılık rolünün olduğu da saptanmıştır. Yapılan Sobel Testi ve Bootstrap Analizi sonucunda saptanan
aracılık rolünün anlamlı olduğu anlaşılmıştır. Aracılık analizi bulguları, temel psikolojik ihtiyaçların
doyumunun azalmasının, sosyal medya bağımlılığı aracılığı ile akademik erteleme davranışını
artırabildiğini göstermektedir. Araştırmanın bulguları alan yazındaki bilgiler doğrultusunda tartışılmış ve
çeşitli önerilerde bulunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Akademik erteleme, temel psikolojik ihtiyaçların doyumu, sosyal medya
bağımlılığı

Abstract:
This study aimed to examine the mediating role of social media addiction between basic
psychological need satisfaction and academic procrastination in prospective teachers. The method of
study was the relational survey model. The study group of this research, which was selected by a
convenient sampling method, consists of 647 prospective teachers studying in different departments of
Adıyaman University Faculty of Education in the 2020-2021 academic year.
In the study, Personal Information Form was used for demographic informations; Academic
Procrastination Scale was used to determine the level of prospective teachers' academic procrastination
behaviour; Needs Satisfaction Scale was used to measure basic psychological needs satisfaction, Bergen
Social Media Addiction Scale was used to measure level of social media addiction. Confirmatory Factor
Analysis, Independent Sample t-Test, One Way Variance Analysis (ANOVA), Pearson Correlation
Analysis, Simple Mediation Analysis, and Bootstrap Analysis were used to analyze data. LISREL 8.8 was
used for Confirmatory Factor Analysis, SPSS 18 was used for Independent Sample t-Test, One Way
Variance Analysis (ANOVA), Pearson Correlation Analysis, and PROCESS macro used for Simple
mediation and Bootstrap Analysis.
The findings indicate that prospective teachers' academic procrastination behavior differs
significantly according to choosing departmant willingly/not situations. It was concluded that the preservice teachers who did not choose their department willingly showed more academic procrastination
behavior. There was no significant difference in the academic procrastination behaviors of teacher
candidates according to gender, grade level, and the department they studied. There was a low negative
correlation between prospective teachers' academic procrastination behaviors and basic psychological
needs satisfaction; a positive low-level significant relationship was found with social media addiction. It
has been observed that there is a low-level negative significant relationship between basic psychological
needs satisfaction and social media addiction. In addition, basic psychological needs satisfaction is
negatively predicted academic procrastination and social media addiction positively; it was concluded
that social media addiction predicted academic procrastination positively. In addition, it has been
determined that social media addiction has a partial mediating role in the relationship between the
prospective teachers' basic psychological needs satisfaction and their academic procrastination. As a
result of the Sobel Test and Bootstrap Analysis, it was understood that the mediating role determined was
significant. Mediation analysis findings show that decreased basic psychological needs satisfaction can
increase academic procrastination behavior through social media addiction. The findings of the research
were discussed in line with the information in the literature, and various suggestions were made.
Keywords: Academic procrastination, basic psychological needs satisfaction, social media
addiction