Çok kriterli sıralama ve seçim problemleri için fermatean bulanık SWARA - TOPSIS metodolojisi önerisi
Fermatean fuzzy SWARA - TOPSIS methodology proposal for multi-criteria ranking and selection problems
Yazar: HAKAN AYDOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. VİLDAN ÖZKIR
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Endüstri Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering

Özet:
Bulanık küme teorisi, karar verme problemlerinde ve belirsizlikle karşılaşılan durumlarda kullanılan bir yaklaşımdır. Karmaşık karar problemlerine daha esnek bir bakış açısı sağlar. Bulanık küme teorisinin gelişmesi; karar problemlerinin karmaşıklaşması, karar vericilerin tereddütleri ve karar ortamındaki belirsizliklerle ilgilidir. Bu nedenle, bulanık küme teorisi belirsizliği temsil etmek için kullanılmaktadır. İlk kez üye olma, üye olmama ve belirsizlik derecelerini hesaba katan bulanık küme uzantısı sezgisel bulanık kümeler olmuştur. Ancak sezgisel bulanık kümelerin temsil edemediği durumlar için başka bulanık küme uzantıları da önerilmiştir.  Bu çalışmada bulanık kümelerin yeni bir uzantısı olan Fermatean   bulanık kümeler ele alınmıştır. Fermatean bulanık kümeler, belirsiz ortamlarda esnek derecelendirme yapısı sunarak karar vericinin insan mantığına daha yatkın kararlar vermesini sağlar. Bu çalışmada SWARA yöntemi ile kriterlerin ağırlıklandırılması, TOPSIS yöntemi ile alternatiflerin sıralanmasını sağlayan bütünleşik bir metodoloji önerilmiştir. Bu bütünleşik yaklaşım bulanık, sezgisel bulanık ve Fermatean bulanık kümelerle genişletilerek iki gerçek vaka çalışmasında kullanılmıştır: İlk vakada bir sıralama problemi olarak Türkiye'deki Araştırma Üniversitelerinin performans değerlendirmesi yapılmıştır. İkinci vakada bir seçim problemi olarak taze portakal suyu üretim tesisi için lokasyon seçimi yapılmıştır. İki vakada da sonuçlar farklı bulanık kümeler için karşılaştırmalı analizle incelenmiş ve bulgular ortaya konmuştur. Sonuç olarak önerilen metodolojinin karmaşık karma verme problemlerinde ve belirsizliğin yüksek olduğu durumlar için sonuçlarda oluşturduğu farklılıklar sayesinde etkili bir yaklaşım olduğu görülmüştür.

Abstract:
Fuzzy set theory is an approach used in decision-making problems and situations involving uncertainty. It provides a more flexible approach to complex decision problems. The development of fuzzy set theory is related to the increasing complexity of decision problems, hesitations of decision-makers, and uncertainties in the decision environment. Therefore, fuzzy set theory is used to represent uncertainty. intuitionistic fuzzy sets, which consider membership, non-membership, and degrees of uncertainty, were the first fuzzy set extensions. However, other fuzzy set extensions have been proposed for situations that intuitionistic fuzzy sets cannot represent. This study focuses on Fermatean fuzzy sets, a new extension of fuzzy sets. Fermatean fuzzy sets enable decision-makers to make more human-like decisions in uncertain environments by providing a flexible grading structure. In this study, an integrated methodology was proposed that combines SWARA technique for weighting criteria and TOPSIS technique for ranking alternatives. This integrated approach was extended using fuzzy, intuitionistic fuzzy, and Fermatean fuzzy sets and applied to two real case studies: the first case evaluated the performance of research universities in Turkey as a ranking problem, and the second case focused on the location selection of a fresh orange juice production facility as a selection problem. In both cases, the results were compared and analyzed for different fuzzy sets, and the findings were presented. As a result, it has been seen that the proposed methodology is an effective approach in complex hashing problems and the differences in the results for situations with high uncertainty.