Çok hukukluluk bağlamında Anglo-Sakson hukuk sistemini benimseyen ülkelerde İslam hukuku tartışmaları
Debates on Islamic law in countries adopting the Anglo-Saxon legal system in the context of legal pluralism
Yazar: FATIMA ZEHRA ŞENYÜZ
Danışman: PROF. DR. ERTUĞRUL BOYNUKALIN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law

Özet:
Günümüz dünyasında Müslüman nüfusun yaklaşık üçte biri bulundukları ülkelerde azınlık konumundadır. Bu çalışmada İslam hukukuna benzerliği ile bilinen Anglo-Sakson hukuk sistemini benimseyen ülkelerden İngiltere, Amerika Birleşik Devletleri, Kanada ve Avustralya'da yaşayan Müslüman azınlıkların karşılaştıkları hukuki sorunların çözümlenmesinde İslam hukukunu esas almak istemeleri sonucunda yaşanan tartışmalar incelenmiştir. Ayrıca tezde İslam hukuku uygulamalarının "birden fazla hukuk düzeninin birlikte varlığı" anlamına gelen çok hukukluluk bağlamında değerlendirilmesi sorusuna da cevap aranmıştır. Anglo-Sakson hukukunda yargı sisteminin yükünü hafifletmek, zamandan ve iktisadî açıdan tasarruf etmek gibi sebeplerle ilk aşamada tahkimin tercih edilmesi, seçili ülkelerde İslam hukukunun uygulanmasını kolaylaştırmaktadır. Dört ülkenin de resmî kanunlarından bazıları İslam hukukuna riayet edilmesine imkân sağlamaktadır. Bu ülkelerde yaşayan Müslüman azınlıklar, hukuki anlaşmazlıklarını kurumlar vasıtasıyla ya da izin verilen ölçüde resmî yargı sisteminde çözmeye çalışmaktadır. Ancak Müslüman azınlıkların resmî yollarla anlaşmazlıklarını çözmeye çalışırken karşılarına çıkan en büyük problem Müslüman olmayan yargıçların velayet yetkisi ve resmî hukuk sistemi çalışanlarının İslam hukukunu yeterince bilmemesidir. Diğer yönden çalışmamızda Müslüman azınlıklara karşı hoşgörülü yaklaşımın arkasında samimi bir insan hakları temelli yaklaşım mı yoksa pragmatik bir yaklaşımla söz konusu devletlerin sadece kendi çıkarlarını koruma amaçlarının mı yer aldığı incelenmiştir.

Abstract:
In today's world, approximately one-third of the Muslim population is a minority in the countries they reside in. This study examines the discussions that have occurred as a result of Muslim minorities living in England, the United States, Canada, and Australia, countries that have adopted the Anglo-Saxon legal system known for its similarity to Islamic law, wanting to base their legal problems on Islamic law. In addition, the thesis seeks to answer the question of evaluating Islamic law practices in the context of pluralism, which means "the co-existence of more than one legal system." In Anglo-Saxon law, arbitration is preferred at the first stage for reasons such as reducing the burden on the judicial system and saving time and money, facilitating the implementation of Islamic law in selected countries. Some of the official laws of all four countries allow compliance with Islamic law. Muslim minorities living in these countries try to resolve their legal disputes through institutions or, to the extent permitted, in the official judicial system. However, the biggest problem that Muslim minorities face when trying to resolve their disputes through official channels is the guardianship authority of non-Muslim judges and the inadequacy of Islamic law among those working in the official legal system. On the other hand, our study examined whether the tolerant approach towards Muslim minorities is based on a sincere human rights approach or a pragmatic approach in which the states in question only aim to protect their interests.