Tasarlanmamış mekan
Undesigned spaces
Yazar: EFE DUYAN
Danışman: DOÇ. DR. BÜLENT TANJU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Mimari mekânı, ?vahşi doğa?dan ayıran, en genel anlamıyla insan yaşantısının fiziksel çevre ile girdiği etkileşimdir. Eğer mimari mekân tanımının mekezinde insan yaşantısı bulunacaksa, tasarlanmış olanlar gibi, tasarlanmamış mekânların da mimari yapılaşmanın parçası olarak görülmesi mümkündür.Metin giriş bölümünde, insan yaşantısı ile bağlantılı olan her yer'in, istisnasız mimari mekânlar olarak kavranmasının önemine değinildi.Türkiye'de modern mimarlık tarihinde, insan kavramının genellikle belli bir genellik düzeyinde ele alındığı ve ona mimarlığın içsel bir parçası olarak yaklaşılmadığı söylenebilir. Bu çerçevede, metnin ikinci bölümünde, Sakızlı Ohannes'ten, Turgut Cansever'e kadar, mimari söylemleri etkili olmuş mimarların çeşitli metinleri incelendi. Modern mimari söylemlere ait iki temel kavramın, ?kullanıcı? ve ?temel gereksinimler?in, somut insan yaşantısının tam tersi uçta, insan prototiplerini kapsadığı vurgulandı.Metnin üçüncü bölümünde, mimari mekân ile insanın verili ilişki çerçevesinden çıkmak için, yapılı çevreye ve yapılaşma ilişkilerine çeşitli yaklaşımlar önerildi. ?Rastlantı? ve ?kendiliğindenlik? kavramlarının gündeme getirilmesi ve mimarlıkta görselliğin ağırlığının azaltılması gibi eksenlerde çeşitli karşı-stratejiler üzerinde duruldu. Buna ek olarak, insan ve mekân ilişkisinin klasik şemalarına uymayan kimi örnekler dile getirildi. Kahvehaneler ve gecekondular gibi mekânların yanı sıra, Tevfik Fikret'in kendi tasarladığı ve uzun süre içinde yaşadığı Âşiyan'daki evi, karşı-gözlemler olarak ele alındı.Metnin dördüncü bölümünde, modern Batı felsefesinde çeşitli düşünürlerin mekân ile insan arasında kurdukları ilişkiler tartışıldı. Newton'dan başlayarak, 20. yüzyılda Foucault ve Lefebvre'ye gelen bir düşünce geleneğinde, mekân ve yer kavramlarının nasıl tanımlandığı ve hangi içerikleri edindiği özetlendi.Sonuç olarak, insan yaşantısını çok-boyutluluğu ile kavrayan ve insan ile ilişkili tüm mekânları, mimari düşüncenin konusu haline getirecek bir kuramsal çerçeve önerisi geliştirilmeye çalışıldı.

Abstract:
The general interaction between the human life and physical environment is what distinguishes architectural space from ?wild nature?. While architectural space is an internal part of human experience, man is continuously transforming spatial environment. If in the definiton of architectural space is based on multi-dimensional human life, undesigned spaces have to be seen as a component of architectural environment such as designed ones.In the introduction part, modern spatial approaches is critisized and particular theoretical instruments are mentioned in order to able to describe every place on the earth, which is in relation to any dynamics of human life, in architectural terms.Most of the architectural tendencies, considers human being in an abstract and common level instead of perceiving it as an intrinsic part of the architecture. In the second part, the texts of the influential architects from Sakızlı Ohannes to Turgut Cansever is analysed in this frame. Rather than containing concrete substances of individual and social life, the two key concepts belonging to modern architectural approaches, ?user? and ?basic requirements? are implying prototypes of human being.In the third part, divers points of view to the built environment and interrelations of urban constructive forces are proposed in order to break through the constant frame of correlation between human being and space. In this perspective some observations on the relationship between space and human being is made by emhasizing their distinctive qualities from the classical outlines of architectural space. Places such as coffehouses and slums or the house of Tevfik Fikret in Aşiyan are investigated.The philosphical discussions in the background of architecture is expanded in the context of the connection of space to human being in the modern Western philosophy. The thoughts of several philosophers from Newton to Foucault and Lefebvre is summurized in referance to how they define the concepts of space and place.Lastly, key concepts for a theoretical approach is developed which conceives human life with its multi-dimensinal context and regards every space which has any kind of relation to human life as architectural space.