Leyse ve Asbaha'nın meallerdeki örnekleri bağlamında cümleye yaptığı anlamsal katkı
The semantic contribution of Leyse and Asbaha to the sentence in the context of their examples in the meals
Yazar: MUHAMMED TÜRKARSLAN
Danışman: PROF. DR. OSMAN DÜZGÜN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arap Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Dilbilim = Linguistics

Özet:
Kur'an-ı Kerim'in Türkçe mealleri, Arapça orijinal metnin anlamını Türkçe konuşanlara aktarmak amacıyla yapılmış çevirilerdir ve bu süreçte dilbilgisi büyük bir rol oynar. Arapça dilbilgisinin karmaşıklığı ve zenginliği, Kur'an'ın anlamını doğru bir şekilde yansıtmak için dikkatli bir dilbilgisel analiz gerektirir. Türkçe mealler, Arapça cümle yapıları, kelime anlamları ve dilin inceliklerini dikkate alarak yapılır. Bu çevirilerde, Arapça dilbilgisinin kuralları ve yapıları, Türkçe dilbilgisi kurallarıyla uyumlu hale getirilir. Böylece, Kur'an'ın mesajı, Türkçe konuşan okuyucular tarafından anlaşılabilir ve doğru bir şekilde yorumlanabilir. Dilbilgisi, bu çeviri sürecinde hem Arapça metnin doğru anlaşılmasını hem de Türkçe meallerin tutarlılığını ve doğruluğunu sağlar.
Kur'an'ın kendi dillerinde nazil olması, sahabenin Kur'an'ı anlamalarını doğal bir süreç haline getirmiştir. Kur'an'ın nazil olduğu dönemin yaşam şartlarını ve nüzûl ortamını göz ardı etmeden değerlendirmek, Kur'an'ın muhtevası ve üslubunu anlamak için temel bir gerekliliktir. Kur'an, indiği toplumun inançlarına, geleneklerine, kültürel anlayışlarına ve çeşitli faaliyetlerine yer verirken, aynı zamanda bu unsurlara müdahale ederek düzeltme yoluna gitmiştir. Bu nedenle, Kur'an'ı anlama ve yorumlama sürecinde nüzûl ortamının bilinmesi büyük önem taşır.
Tezin birinci bölümünde Dilbilgisi Bağlamında Leyse ve Asbaha ele alınmıştır. Bu bölümde, Arapça dilbilgisinin temel yapı taşları olan isim cümlesi, mübteda ve haber kavramları detaylı bir şekilde incelenmiştir. İsim cümlesinin yapısı ve işlevi, mübteda ve haberin tanımları ve çeşitleri ele alınmıştır. Ayrıca, fiil cümlesi ve şibih cümle kavramları açıklanmıştır. Nevasih başlığı altında, Kâne ve kardeşleri, Asbaha, İnne ve kardeşleri, Leyse gibi önemli dilbilgisi unsurları detaylandırılmıştır.
Çalışmamızın ikinci bölümünde, Kur'an-ı Kerim'de geçen Leyse ve Asbaha fiillerinin kullanıldığı ayetler ve bu ayetlerin mealleri incelenmiştir. Nakıs fiillerin isim ve haberlerinin farklı durumları ve örnekleri detaylı bir şekilde analiz edilmiştir. İsmin zahir (merfû), muttasıl merfû zamir, müstetir zamir ve müevvel mastar olduğu örnekler ile haber türlerinin çeşitli olduğu örnekler (fiil cümlesi ve şibih cümle) ele alınmıştır. Ayrıca, nakıs fiillerin isminin muahhar ve haberinin mukaddem geldiği örnekler de incelenmiştir.
Tez, Arapça dilbilgisinin önemli unsurlarından olan Leyse ve Asbaha fiillerinin dilbilgisel yapısını ve Kur'an-ı Kerim'deki kullanımını kapsamlı bir şekilde ele alarak, bu fiillerin dilbilgisi ve anlam açısından önemini incelemektedir.
Anahtar Kelimeler:  Kur'an-ı Kerîm, Dilbilgisi,  Türkçe Mealler, Nakıs Filler, Leyse ve Asbaha

Abstract:
Translations of the Qur'an into Turkish are made to convey the meaning of the original Arabic text to Turkish-speaking audiences, and grammar plays a significant role in this process. The complexity and richness of Arabic grammar require careful grammatical analysis to accurately reflect the meaning of the Qur'an. Turkish translations consider Arabic sentence structures, word meanings, and the nuances of the language. In these translations, the rules and structures of Arabic grammar are aligned with Turkish grammar rules. Thus, the message of the Qur'an can be understood and correctly interpreted by Turkish-speaking readers. Grammar ensures both the correct understanding of the Arabic text and the consistency and accuracy of the Turkish translations.

The revelation of the Qur'an in their own language made it a natural process for the Companions to understand it. Evaluating the life conditions and the context in which the Qur'an was revealed without neglecting the period is essential to understanding the content and style of the Qur'an. The Qur'an addresses the beliefs, traditions, cultural understandings, and various activities of the society it was revealed to, while also intervening in and correcting these elements. Therefore, knowing the context of the revelation is of great importance in the process of understanding and interpreting the Qur'an.

The first chapter of the thesis deals with Leyse and Asbaha in the context of grammar. This section thoroughly examines the basic building blocks of Arabic grammar, such as the nominal sentence, subject (mubtada), and predicate (khabar). The structure and function of the nominal sentence, definitions and types of subject and predicate are discussed. Also, the concepts of verbal sentence and pseudo-sentence are explained. Under the heading of Nevasih, important grammatical elements such as Kâne and its sisters, Asbaha, İnne and its sisters, and Leyse are detailed.

In the second chapter of our study, the verses in which Leyse and Asbaha verbs are used in the Qur'an and their translations are examined. The different situations and examples of the subjects and predicates of deficient verbs are analyzed in detail. Examples where the subject is manifest (marfu'), connected marfu' pronoun, concealed pronoun, and interpreted infinitive, and examples where the types of predicates are various (verbal sentence and pseudo-sentence) are discussed. Moreover, examples where the subject of the deficient verbs is postponed and the predicate is preponed are also examined.

The thesis comprehensively examines the grammatical structure of Leyse and Asbaha verbs,   which are significant elements of Arabic grammar, and their usage in the Qur'an, analyzing their importance in terms of grammar and meaning.

Keywords: Qur'an, Grammar, Turkish Translations, Deficient Verbs, Leyse and Asbaha