Karşılanmamış aile planlaması gereksinimlerinin azaltılmasında kültürel faktörlerin belirlenmesi ve hizmet modelinin geliştirilmesi
Determination of cultural factors in decreasing the unmet needs for family planning and development of the service model
Yazar: SAFİYE TEMEL
Danışman: PROF. DR. FÜSUN TERZİOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Doğum ve Kadın Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı / Doğum ve Kadın Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Aile Planlaması = Family Planning
Dizin: Aile planlaması = Family planning ; Halk sağlığı = Public health ; Hemşirelik hizmetleri = Nursing services ; Hizmet geliştirme = Service development ; Kadın sağlığı = Women's health ; Kültürel özellikler = Cultural characteristics ; Sağlık hizmetleri = Health services ; Sağlık hizmetleri araştırmaları = Health services research

Özet:
Bu çalışmanın amacı, karşılanmamış aile planlaması (AP) gereksinimlerinin azaltılmasında kültürel faktörlerin belirlenmesi ve hizmet modelinin geliştirilmesidir. Leininger'in 'Kültürel Bakımın Farklılığı ve Evrenselliği' Teorisi araştırmanın kavramsal çerçevesini oluşturmuş ve etno-hemşirelik araştırma yöntemi kullanılmıştır. Karşılanmamış AP gereksinimi bulunan 32 kadın ile derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Etno-hemşirelik veri analizinin dört aşaması sonucunda 25 kategori, 9 alt tema ve 5 ana temaya ulaşılmıştır. Ana temalar: karşılanmamış AP gereksinimi bulunan kadınların gelenek ve göreneklere bağlı bir yaşam tarzı içerisinde aile, dini inanç ve ekonomik durum yaşamlarına yön veren en önemli değerlerdir; karşılanmamış AP gereksinimi bulunan kadınlardan toplumsal cinsiyet rollerine uygun olarak ekonomik durumu ve sosyal şartları elverdiği ölçüde mutlaka çocuk sahibi olması beklenmektedir; karşılanmamış AP gereksinimi olan kadınlar arasında, evlilikleri süresince uzun süreli ya da aralıklı olarak geleneksel geri çekme yöntemi ile gebelikten korunmak oldukça yaygındır; kadınların AP gereksinimlerinin karşılanmasını din, kadercilik ve mahremiyet gibi kültürel özellikleri ile sağlık hizmetlerinden kaynaklanan sorunlar etkilemektedir; karşılanmamış AP gereksinimi bulunan kadınlar, gebelikten koruyucu sağlık hizmetlerini primer olarak Aile Sağlığı Merkezlerinden (ASM) almayı ve buradaki sağlık çalışanları tarafından ev ziyaretleri yapılmasını istemektedir, şeklinde belirlenmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgular, ana temalar ve konu ile ilgili literatür çalışması sonucunda 'Karşılanmamış Aile Planlaması Gereksinimi Hizmet Modeli' geliştirilmiştir. Modelin, karşılanmamış AP gereksinimlerinin azaltılmasında sağlık çalışanlarına rehberlik edeceği düşünülmektedir.

Abstract:
The aim of this study is to determine cultural factors in decreasing the unmet needs for family planning (FP) and develop the service model. Leininger's Culture Care Diversity and Universality Theory constituted the conceptual framework of the study and ethno-nursing research method was used. In-depth interviews were conducted with 32 women who had unmet needs for FP. As a result of four stages of the ethno-nursing data analysis; 25 categories, 9 sub-themes and 5 main themes were reached. Main themes were determined as follows: family, religious belief and economic condition are the most important values directing the lives of women who have unmet needs for FP in a traditional lifestyle; women who have unmet needs for FP are absolutely expected to have a child in accordance with their gender roles as long as their economic and social conditions allow; it is very common among women who have unmet needs for FP to prevent pregnancy with the traditional withdrawal method either for a long time or at intervals throughout their marriage; cultural features like religion, fatalism and privacy, as well as problems caused by healthcare services affect meeting women's needs for FP; women who have unmet needs for FP demand receiving contraceptive healthcare services primarily from Family Health Centers (FHC) and being visited by healthcare professionals at home. As a result of the results obtained from the study, main themes and the related literature review; 'The Service Model of Unmet Needs for Family Planning' was developed. It is thought that the model will guide healthcare professionals in decreasing the unmet needs for FP.