Okullarda demokratik eğitim ortamının gerçekleşmesine yönelik öğretmen algıları
Teacher' perceptions on the fulfilment of democratic education environment in schools
Yazar: HAMİYET EYLEM KORKMAZ
Danışman: PROF. DR. ALİ İLKER GÜMÜŞELİ
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Programları ve Öğretimi Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Demokratik eğitim = Democratic education ; Eğitim ortamı = Educational environment ; Eğitim programları = Education programs ; Sınıf içi davranışlar = In-class behaviors ; Sınıf içi çalışmalar = In-class works ; Öğrenme ortamı = Learning environment ; Öğretim programları = Teaching curriculums ; Öğretmen algısı = Teacher perception

Özet:
Bu araştırmada öğretmen algılarına göre sınıf içerisinde demokratik eğitim ortamının ölçütlerinin gerçekleşme düzeyi, bu düzeye etki eden faktörler ve bu ölçütlerin gerçekleştirilmesine engel olan problem kaynakları incelemiştir. Bu inceleme sürecinde tekil ve karşılaştırma türü ilişkisel tarama modelleri kullanılmıştır. Araştırma nicel ve nitel yöntemlerin beraber kullanıldığı, karma metot tasarımına uygun olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın örneklemini İstanbul ilinde ilkokul, ortaokul ve liselerde görev yapan 1091 öğretmen oluşturmuştur. Araştırma verileri araştırma kapsamında geliştirilen Demokratik Eğitim Ortamı Ölçeği, anket ve açık uçlu bir sorunun yer aldığı soru formu ile toplanmıştır. Araştırma sonucunda öğretmenlerin demokratik eğitim ortamı ölçütlerini genel olarak ve karar alma ile eğitim programı-öğretim alt boyutları bakımından çoğu zaman; öğretmen-ilişkiler alt boyutu bakımından ise her zaman gerçekleştirdiklerini algıladıklarını ortaya çıkmıştır. Araştırmanın diğer sonuçlarına göre eğitim kademesi, lise türü ve branş değişkenleri demokratik eğitim ortamı ölçütlerinin genel olarak ve tüm alt boyutlar bakımından gerçekleştirilme düzeylerinde anlamlı biçimde farklılaşmaya neden olmaktadır. Bununla birlikte demokratik eğitim ortamı ölçütlerinin gerçekleştirilme düzeyinde okulun ortalama sınıf mevcudunun genel olarak ve eğitim programı-öğretim alt boyutu bakımından;  mezun olunan kurum türünün genel olarak ve karar alma ile eğitim programı-öğretim alt boyutları bakımından; demokratik eğitimle, demokrasi eğitimiyle ve insan hakları eğitimiyle ilgili HÖE ya da HİE alma durumunun genel olarak ve karar alma ile eğitim programı-öğretim alt boyutları bakımından; kişilerarası ilişkilerle ilgili HÖE ya da HİE alma durumunun ise genel olarak ve eğitim programı-öğretim alt boyutu bakımından anlamlı bir farklılaşmaya neden olduğu ortaya çıkmıştır. Ayrıca araştırma sonucunda sınıf içinde demokratik eğitim ortamı ölçütlerinin gerçekleştirilmesine engel olan problem kaynakları önem sıralamasına göre  "fiziki alt yapı ve eğitim teknolojilerinden kaynaklı problemler", "aile kaynaklı problemler", "eğitim politikaları kaynaklı problemler", "öğrenciyle ilgili problemler", "eğitim/öğretim programları kaynaklı problemler" ve "öğretmen kaynaklı problemler" olarak saptanmıştır. Bu problem kaynaklarının ise eğitim kademelerine göre farklılaşmadığı ancak her kademe için problem kaynaklarının öncelik sıralamasının değiştiği belirlenmiştir.



Anahtar Kelimeler: Demokratik eğitim, demokratik eğitim ortamı, demokratik eğitim ortamı ölçeği, eğitim programı, öğretim, karar alma, öğretmen, sınıf içi ilişkiler

Abstract:
In this study, level of fulfilling the criteria of democratic education environment in classrooms, factors affecting this level, and reasons behind the problems that hinder the fulfilment of these criteria are investigated. Throughout the research, singular and comparative relational screening models are used. The study is carried out in accordance with the mixed method design. The sample of the research consists of 1091 teachers who work in primary, secondary, and high schools in Istanbul. Data are collected via the Democratic Education Environment Scale, developed within the research, a survey, and an open-ended question. At the end of the research, it is found that teachers perceive that they usually fulfil the criteria of democratic education environment, in general, considering the scale as a whole and in point of decision making and curriculum-instruction sub-dimensions, and always fulfil them in point of teacher-relations sub-dimension. Other results show that education level, high school type, and branch variables cause significant differentiations in levels of fulfilling the democratic education environment criteria, in general and for all sub-dimensions. Besides, it is revealed that; avarage class size of the school, in general and in respect to curriculum-instruction sub-dimension; graduated institution type and pre-service or in-service training status on democratic education, democracy education, and human rights education, in general and in respect to decision making and curriculum-instruction sub-dimensions; pre-service or in-service training status on interpersonal relations, in general and in respect to curriculum-instruction sub-dimension cause significant differentiations in levels of fulfilling the democratic education environment criteria. In addition, problem sources which prevent fulfilling the criteria are determined according to the order of importance as; "physical infrastructure and educational technologies", "family", "educational politics", "student", "curriculum", and "teacher", respectively. It is found that these problem sources do not differentiate according to educational level, except their order of priority for each level.




Keywords: Democratic education, democratic education environment, democratic education environment scale, curriculum, instruction, decision making, teacher, relationships in classroom