Lisyantus (Eustoma grandiflorum) bitkisinde in vitro mikro çoğaltım olanaklarının araştırılması
Investigation of in vitro micropropagation possibilities in lisianthus (Eustoma grandiflorum) plant
Yazar: GİZEM GÖKÇE AKKAYA
Danışman: PROF. DR. HAKAN AKTAŞ
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Lisyantus çiçeklerinin uzun süre canlı kalması, birbiri ardına tomurcuklarının çiçeklenmesi ve gösterişli çiçekleri nedeniyle tercih edilen bir kesme çiçekli süs bitkisidir. Tüm dünyada hızla sektöre giren bitkinin üretimi ağırlıklı olarak hibrit çeşitlerin tohumlarından fide elde edilmesi ve bunların seralarda yetiştirilmesi yoluyla yapılmaktadır. Tohumlar ise yurt dışından ithal edilmektedir. Lisyantus'ta ıslah çalışmalarının başlatılması ve yerli ticari çeşitlerin geliştirilmesi önem taşımaktadır. In vitro çoğaltım teknikleri, ıslah döngülerini hızlandırmak için yardımcı olmaktadır. Lisyantusta in vitro mutasyon ve genetik transformasyon çalışmalarına zemin oluşturmak üzere doku kültürü yoluyla çoğaltım sistemini optimize etmek, bu çalışmanın amacını oluşturmaktadır. In vitro koşullarda çimlendirilen lisyantus tohumlarından gelişen fidelerden yaprak eksplantları hazırlanarak 20 farklı bileşime sahip MS temel besin ortamında kültüre alınmıştır. Sitokinin olarak BAP ve TDZ'nin 5'er dozu (0.5, 1.0, 2.0, 3.0 ve 4.0 mg/L) ile bunların 0.5 mg/L NAA ile hazırlanan kombinasyonları kullanılmıştır. Kontrol ortamı olarak hormonsuz MS kullanılmış olup, bu ortamda sürgün gelişimi meydana gelmemiştir. BGD içeren tüm besin ortamlarında organogenesis elde edilmiştir. Eksplant başına 7.22-15.6 arasında sürgün sayısı elde edilmiş, MS4 ve MS9 ortamları (3'er mg/L BAP veya TDZ) gelişim, sürgün sayısı özellikleri bakımından dikkati çekmiştir. TDZ'nin 3 ve 4 mg/L dozunda kullanıldığı ortamlarda eksplant başına 15.5 adet sürgün elde edilirken, BAP'nin 2 ve 3 mg/L dozunda kullanıldığı ortamlarda da buna benzer (15.1 sürgün/eksplant) sonuçlar alınmıştır. Bu çalışma ile lisyantus yaprak eksplantlarından başarıyla mikro çoğaltım yapılabilmesi için gerekli aşamalar tam olarak optimize edilmiştir. Sistem, hızlı çoğaltım veya in vitro ıslah yöntemlerinin kullanımına hazır hale getirilmiştir.

Abstract:
Lisyantus is a preferred cut-flowering ornamental plant because of its long-lasting flowers, buds bloom one after another and its showy flowers. The production of the plant, which enters the sector rapidly all over the world, is mainly done by obtaining seedlings from the seeds of hybrid varieties and growing them in greenhouses. Seeds are imported from abroad. It is important to start breeding studies and develop domestic commercial varieties in Lisyantus. In vitro propagation techniques are helpful to speed up breeding cycles. The aim of this study is to optimize the propagation system through tissue culture to lay the ground work for in vitro mutation and genetic transformation studies in lisianthus. Leaf explants were prepared from seedlings grown from lisyantus seeds germinated in vitro and cultured in MS basic nutrient medium with 20 different compositions. Five doses of BAP and TDZ (0.5, 1.0, 2.0, 3.0 and 4.0 mg/L) and their combinations prepared with 0.5 mg/L NAA were used as cytokinins. Hormone-free MS was used as the control medium, and shoot growth did not occur in this medium. Organogenesis was achieved in all nutrient media containing BGD. The number of shoots between 7.22-15.6 per explant was obtained, MS4 and MS9 media (3 mg/L BAP or TDZ) drew attention in terms of growth and shoot number characteristics. While 15.5 shoots were obtained per explant in environments where TDZ was used at 3 and 4 mg/L doses, similar results were obtained (15.1 shoots/explants) when BAP was used at 2 and 3 mg/L doses. In this study, the necessary steps for successful micropropagation from lisianthus leaf explants were fully optimized. The system is made ready for the use of rapid propagation or in vitro breeding methods.