Sağlık Bakanlığı rutin programında bulunmayan aşılar ile ilgili hekimlerin uygulamaları
Physicians attitudes towards vaccines that are not included in the national immunization schedule
Yazar: DUYGU SERTKAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEMRA BAYTURAN
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Aşılama = Vaccination ; Aşılar = Vaccines ; Bilgi düzeyi = Level of knowledge ; Doktorlar = Physicians ; Doktorlar-aile = Physicians-family ; Meningokok aşıları = Meningococcal vaccines ; Papillomavirüs aşıları = Papillomavirus vaccines ; Rotavirüsler = Rotaviruses ; Sağlık Bakanlığı = Ministry of Health ; Çocuk sağlığı = Child health

Özet:
Giriş ve Amaç: Çocuk sağlığını koruma ve enfeksiyon hastalıklarını önlemede aşılama en etkili yöntemdir. Her ülkenin kendi ulusal bağışıklama programı mevcuttur. Ülkemizde sağlık bakanlığı ulusal aşı takvimi dışında opsiyonel aşılar da bulunmaktadır. Bu çalışmanın amacı; hekimlerin opsiyonel aşılar hakkındaki bilgi düzeyleri, aşıları önerme ve  kendi çocuklarına yaptırma durumunu tanımlamaktır.
     Materyal/Metot: Bu araştırma 3 Haziran 2020 ve 1 Nisan 2021 arasında Manisa ve çevresinde görev yapan pediatri hekimi ve aile hekimlerine yönelik hazırlanan bilgi formu yüz yüze veya telefonla  doldurulularak yapıldı. Tüm istatistiksel analizler SPSS 20.0 paket programı kullanılarak yapılmıştır.
     Bulgular: Çalışmamıza Manisa ili ve çevresinde çalışmakta olan 124 pediatri ve 117 aile hekimi, toplam 241 hekim katıldı. Bilgi formlarında verilerin yetersiz olması nedeniyle 14 hekim çalışmadan çıkarıldı. Formların doldurulma oranı  %76 idi. Çalışmamızda hekimlerin %51'i opsiyonel aşılar hakkında bilgilerinin yeterli olduğunu belirtirken pediatri hekimlerinde bu oran %64, aile hekimlerindeyse %37 olarak bulundu (p=0.000). Hekimlerin %40.1'i daima opsiyonel aşılarla ilgli bilgilendirme yapmakta iken %39.2'si aile bilgi talep ederse bilgilendirdiğini belirtti. Bilgilendirme konsunda aksaklıkların nedenini %51.8 poliklinik hasta sayısının fazla olması, %24.1 opsiyonel aşılarla ilgili bilgi verilmesini unutması, %7,3 Sağlık Bakanlığı aşı takvimini yeterli bulması olarak belirtmektedir. Çalışmaya katılan hekimlerin %99.1'i opsiyonel aşılardan en az  
bir tanesini önermektedirler. Bu aşılar arasından en sık önerilen (%96.9) ve kendi çocuklarına yaptırmayı en çok tercih ettikleri (%85) aşı rotavirüs aşısıdır. Opsiyonel aşıların önerilmesi açısından pediatri ve aile hekimleri arasında anlamlı fark saptanmamıştır. Sağlık bakanlığı ulusal bağışıklama programına alınması önerilen opsiyonel aşılar sırasıyla meningokok B (%84), rotavirüs (%83), meningokok ACWY (%81), HPV (%62), influenza (%34) olarak belirtilmiştir. Ancak aile hekimleri (%70) pediatristlere (%53) göre HPV aşısının programa alınmasını daha fazla önermişlerdir (P=0.010). Ayrıca çocuk sahibi olan ve olmayan hekimler  kıysalandığında çocuk sahibi olmayan hekimler opsiyonel aşılar hakkında bilgi düzeylerinin yetersiz olduğunu daha fazla belirtmektedirler (p=0.000).
     Sonuç:  Çalışmamızda hekimler opsiyonel aşı bilgi düzeylerinin yetersiz olduğunu düşünmekte olup  aile hekimleri pediatri hekimlerine göre bilgilerinin daha yetersiz olduğunu bildirmektedirler. Rotavirüs en çok önerilen aşıdır. 
     Öneriler: Pediatri ve aile hekimlerinin opsiyonel aşılarla ilgili bilgilerinin arttırılması amacıyla bu aşılara yönelik rehberler hazırlanmasına ve eğitimlerin planlanmasına ihtiyaç vardır. Opsiyonel aşıların Sağlık Bakanlığı Ulusal Aşılama Programına alınabilmesi açısından ülkemiz için maliyet etkinlik çalışmaları yapılması gerekmektedir.

Abstract:
Objective: Vaccination is an effective method in preventing infectious diseases and protecting child health. Countries have their own immunization programs. There are optional vaccines as well that are not included in the immunization program in Turkey. The purpose of this study is to identify the level of information on optional vaccines, status of recommendation and preference on own children by physicians.
Material/Methods: A questionnaire designed for family physicians and pediatricians has been conducted between June 2020 and April 2021, via phone or face-to-face. Data analysis was performed with SPSS 20.
Results: A total of 241 physicians consisting of 124 pediatricians and 117 family physicians working in Manisa province and surrounding provinces have participated in our study. 14 responses were discarded due to incomplete answers. Questionnaire response rate was 76%.  51% of physicians said they consider themselves well-informed and this ratio was found to be 67% for pediatricians and 37% for family physicians (p=0.000).  39.2% of the physicians said they inform families when the information on optional vaccines is requested by the family, whereas 40.1% inform families at all cases. According to respondents,  the main driver behind the lack of knowledge on optional vaccines was found to be as follows; 51.8% high number of polyclinic patients, 24.1% forgetting to inform on optional vaccines, 7.3% consideration of national vaccine schedule as adequate. 99.1% of the physicians recommended at least one  
optional vaccine. Rotavirus vaccine was one of the most recommended (96.9%) and the most preferred (85%) optional vaccine for their own children by parent physicians. There were no meaningful difference found between pediatricians and family physicians on recommending optional vaccines. The optional vaccines that are advised to be included in the national immunisation program are as follows: meningococcus B (%84), rotavirüs (%83), meningococcus A (%81), HPV (%62), influenza (%34). Family physicians recommend the HPV vaccine to be included in the program more (70%) compared to pediatricians (53%), (p=0.010). Non-parent physicians were found to be considering themselves lacking information on optional vaccines compared to parent physicians (p=0.000). 
Conclusions:  Rotavirus is the most recommended optional vaccine. Family physicians point out lack of information on the topic compared to the pediatricians. 
Recommendations: Creating educational and informational guides on optional vaccines is needed to increase the awareness as well as knowledge of optional vaccines.