Anadili Türkçe olan İngilizce konuşucularının sesletim ve anlaşılabilirlik durumları
Pronunciation and intelligibility of Turkish native speakers learning English
Yazar: TARIK UZUN
Danışman: DOÇ. DR. SILA AY
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Dilbilim Ana Bilim Dalı / Yabancı Dil Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Anlaşılabilirlik = Intelligibility ; Dil öğrenimi = Study of languages ; Dil öğrenme yöntemleri = Language learning methods ; Konuşma = Speech ; Konuşma becerisi = Speaking skills ; Konuşmanın anlaşılabilirliği = Speech intelligibility ; Telaffuz = Pronunciation ; Yabancı dil eğitimi = Foreign language education ; Yabancı dil öğrenimi = Foreign language learning ; İngilizce = English

Özet:
Bu tez çalışması, Türkçe anadili konuşucularının İngilizce sesletim sorunlarını anlaşılabilirlik olgusu çerçevesinde araştırmayı hedeflemiştir. Türkiye'deki iki devlet üniversitesinin İngilizce Öğretmenliği bölümlerinde öğrenim gören Türkçe anadili konuşucularından üç farklı görev eşliğinde ses kayıtları toplanmış, daha sonra bu kayıtlar üç farklı alt araştırma ile dinleyici gruplarına dinletilmiştir. Çalışma, dinleyicilerin konuşucuları anlamak için sarf ettikleri çabayı inceleyen Dinleyici Pilot Uygulaması ile başlamış, ardından uzman dinleyicilerin hata betimlemeleri yaptıkları Uzman Dinleyici Oturumları ile sürmüş ve uzman olmayan dinleyicilerin çevriyazımları üzerinden konuşucuların anlaşılabilirliklerinin ele alındığı Anlaşılabilirlik Araştırması ile tamamlanmıştır. Çalışmanın bulguları, Türkçe anadili konuşucularının İngilizce sözlü üretimlerinde çeşitli sesletim hataları yaptıklarını ve kimi hatalarından kaynaklı D2 anlaşılabilirlik sorunları yaşadıklarını ortaya koymaktadır. Dinleyici Pilot Uygulamasında ulaşılan anlama çabası puanları dinleyicilerin, Türk konuşucuları anlamakta zorluklar yaşadıklarını ortaya koymuştur. Uzman Dinleyici Oturumları sonucunda ise konuşucuların yaptıkları en yaygın hataların ünlü ve ünsüzlerden kaynaklandığı, bunu sözcük vurgusu hatalarının izlediği belirlenmiştir. Olumsuz aktarım, sesletim hatalarının başlıca nedenleri arasında yer almaktadır. 
Anlaşılabilirlik Araştırmasında, Uzman Dinleyici Oturumlarının sonucunda ulaşılan hata dağılımlarının genel olarak korunduğu ve düşük anlaşılabilirlikte ünlü ve ünsüz hataları başta olmak üzere sözcük vurgusu hatalarının belirleyici olduğu görülmüştür. Anlaşılabilirlik Testi sonuçlarına göre, sözcüklerin bağlamdan ayrıştırılarak sunulması durumunda anlaşılabilirliğin daha düşük değerlere indiği belirlenmiştir. Uzman dinleyici yargılarına göre en sorunlu ünlü ve ünsüzler arasında olduğu belirlenen /ə/ ve /θ/'nın anlaşılabilirlik üzerinde oldukça sınırlı etkilerinin bulunduğu görülmüştür. Bu seslerin konuşucuların yabancı aksanlarını güçlendirdiği ancak anlaşılabilirliği ciddi biçimde etkilemediği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The aim of this study was to investigate Turkish native speakers' English pronunciation errors with regard to intelligibility and comprehensibility. Speakers enroled in two English Language Teaching Programs in Turkey provided speech samples on three tasks. The recordings were then presented to listener groups in three sub-studies. The research was initiated with Listener Pilot Study aimed at looking into listeners' effort in understanding the speakers. In Expert Listener Sessions, listeners detected and described errors in each recording. Intelligibility Research, the final phase of the study, was designed to explore the intelligibility of speakers through naive listener transcriptions. The findings reveal that speakers made a variety of pronunciation errors some of which led to reduced L2 intelligibility. More specifically, comprehensibility ratings in Listener Pilot Study indicate that listeners generally found Turkish speakers hard to understand. According to expert listener judgments, mispronunciations of vowels and consonants along with word stress errors were the biggest sources of pronunciation errors. Negative transfer was found to play a primary role in pronunciation errors. The error distribution reached in Expert Listener Sessions was, to a large extent, preserved in Intelligibility Research. Mispronunciations of vowels and consonants along with word stress errors were the main causes of reduced intelligibility. Research findings also suggest that speakers received lower intelligibility scores when words were presented out of context. Two of the most problematic segmentals /ə/ and /θ/ seemed to make speech more accented while not seriously affecting intelligibility.