Diyarbakır, Şanlıurfa ve Gaziantep geleneksel Osmanlı Dönemi çarşı örnekleri ışığında Osmanlı Dönemi ticaret anlayışı
Ottoman period trade on the basis of traditional ottoman bazaars found in Diyarbakır, Şanlıurfa and Gaziantep
Yazar: EMİNE GÜNDEM
Danışman: PROF. DR. GÜLRİZ KOZBE
Batman Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Bedestenler = Covered bazaars ; Hanlar = Inns ; Osmanlılar = Ottomans ; Ticaret = Trade ; Çarşı = Bazaar

Özet:
Han, Kervansaray, Arasta, Bedesten ve Çarşı yapıları Osmanlıların tarihi ticaret mekânlarındandır. Osmanlılar ticareti ilk dönemlerde çok önemsemeseler de Sultan II. Bayezid'in Akdeniz Bölgesi'nde ticaret için önemli limanların olduğu Antalya ve Alanya'yı ele geçirmesiyle beraber bu durum değişim göstermiş ve Osmanlılar artık ticari alanda varlık göstermeye başlardı. 16. yüzyıla gelindiğinde ticaret yolları üzerinde kurulmuş olması ve önemli noktaları ele geçirmesiyle beraber ticaretteki üstünlükleri gözle görülür bir seviyede artış göstermiştir. Şehre gelen tüccarların ihtiyaçlarını karşılayabilecekleri, mallarını güvenle saklayıp istirahat edebilecekleri ve hayvanların dinlenebilmeleri için menzil noktalarına hanlar ve kervansaraylar inşa edilmiştir. Kervansaraylar ilk yapıldığı zamanlar da savaşlar için kullanılırdı ama zamanla ticaret için kullanılmaya da başlanılmıştı. Osmanlı hükümdarları fethettikleri bölgelere yaptıkları ilk icraatları camiler yapmak ve esnaf-ahi (Ahilik) teşkilatlarının temeli olan Lonca Teşkilatlarını kurarak halkını yerleştirip kendi kültürlerini ve dinlerini yayabilmek olmuştur. Bu durum Osmanlıların hoşgörü politikası olarak bilinir ve farklı dinlere mensup insanlarla sorunsuz bir arada yaşamalarının sebebi olarak gösterilebilir.
Bu tez çalışmasında Diyarbakır, Şanlıurfa ve Gaziantep kentlerinde bulunan Diyarbakır Kuyumcular Çarşısı, Gaziantep Bakırcılar Çarşısı, Şanlıurfa Bakırcılar Çarşısı ve Şanlıurfa Ayakkabıcılar Çarşısı örnekleri incelenmiştir. Çalışmanın amacı bu çarşıların mimari özelliklerini sunmak ve bu örnekler üzerinden Osmanlı Devleti'nin ticaret anlayışını aktarmaktır.

Abstract:
Inns, caravanserais, covered markets (bedestens) and bazaars buildings are among the historical commercial buildingof the Ottomans. Although the Ottomans did not attach much importance to trade in the early periods, Sultan II. This situation changed after Bayezid captured Antalya and Alanya, which were important ports for trade in the Mediterranean Region, and the Ottomans began to show a presence in the commercial field. By the 16th century, as it was established on trade routes and captured important points, its superiority in trade increased noticeably. Inns and caravanserais were built at the range points so that the merchants coming to the city could meet their needs, store their goods safely and rest, and so that the animals could rest. When caravanserais were first built, they were used for wars, but over time they also began to be used for trade. The first actions of the Ottoman rulers in the regions they conquered were to build mosques and establish Guild Organizations, which are the basis of the tradesmen-ahi (Ahi communities) organizations, to settle their people and spread their own culture and religion. This situation is known as the tolerance policy of the Ottomans and can be shown as the reason for their trouble-free coexistence with people of different religions.
In this thesis study, examples of Diyarbakır Jeweler's Bazaar, Gaziantep Coppersmith's Bazaar, Şanlıurfa Coppersmith's Bazaar and Şanlıurfa Shoemaker's Bazaar, located in the cities of Diyarbakır, Şanlıurfa and Gaziantep, were examined. The aim of the study is to present the architectural features of these bazaars and to convey the trade understanding of the Ottoman Empire through these examples.