ISO 45001 iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemini uygulayan işletmelerde performans göstergelerinin belirlenerek İSG performansının ölçülmesi ve bir firmada uygulanması
Measuring OHS performance by determining performance indicators according to ISO 45001 occupational health and safety management system and an application in a company
Yazar: ZEYNEP ÜNLÜER
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA KURT
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering

Özet:
Günümüzde İş Sağlığı ve Güvenliği uygulamalarının kurumsal performansının ölçülmesi ve değerlendirilmesi için çeşitli yöntemler kullanılmakta ve bunların birçoğu reaktif özellik taşıyan ardıl göstergelerin kullanımına dayanmaktadır. Oysa İş Sağlığı ve Güvenliğinin bakış açısı proaktif yaklaşımı benimsemekte ve ardıl göstergelere dayanan ölçümler iyileştirme faaliyetlerinin zamanında yürütülmesinin önüne geçmektedir. Bu çalışma ile ISO 45001 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemini uygulayan kuruluşların gerek kendilerinin gerekse ilgili taraflarının iş sağlığı ve güvenliği performansının değerlendirilmesini sağlayacak çok boyutlu bir performans ölçüm ve değerlendirme yöntemi geliştirilmiş olup daha geniş kapsamda izlenebilecek performans göstergeleri de sunulmuştur. Bu modelin geliştirilmesinde çok kriterli karar verme yöntemlerinden Analitik Hiyerarşi Süreci ve Analitik Ağ Süreci kullanılmıştır. Analitik Ağ Süreciyle her standart maddesini temsil edecek en iyi göstergenin belirlenmesi için performans prizması yönteminin boyutları olan paydaş memnuniyeti, stratejiler, işlemler, yetkinlikler ve paydaş katkısı ile özellikle iş sağlığı ve güvenliğinin proaktif yaklaşımı sürdürebilmesi için önem arz eden öncül gösterge ve ardıl gösterge özellikleri kriter kümelerini oluşturmuş ve  her maddeye özgü tanımlanmış toplam 31 adet gösterge alternatifleri ayrı ayrı değerlendirilerek yedi maddenin her birini temsil edecek en büyük ağırlıklara sahip göstergeler belirlenmiştir. Her standart maddesinin de İş Sağlığı ve Güvenliği performansı içindeki önemi Analitik Hiyerarşi Süreci ile ele alınarak elde edilen ağırlıkların da kullanılmasıyla bir İSG performans ölçüm aracı geliştirilmiştir. Savunma sanayiinde faaliyet gösteren bir firmanın üç yıllık verileri kullanılarak geliştirilen ölçüm aracı ile yıllık İş Sağlığı ve Güvenliği performans puanları elde edilmiş ve yıllar bazında sıralaması yapılmıştır. Bu sıralamanın doğruluğu çok kriterli karar verme metotlarından Entropi ve WASPAS ile yapılan sıralama ile kontrol edilmiş ve aynı sıralamaya ulaşılmıştır.

Abstract:
Nowadays, various methods are used to measure and evaluate the corporate performance of Occupational Health and Safety practices, and most of them are based on the use of reactive lagging indicators. However, since the perspective of Occupational Health and Safety adopts proactive approach, measurements based on lagging indicators prevent timely execution of improvements. With this study, a multidimensional performance measurement and evaluation method was developed that enable the organizations implementing the ISO 45001 Occupational Health and Safety Management System to evaluate the Occupational Health and Safety performance of both themselves and their related parties. In addition, alternative performance indicators are presented to enable wider monitoring. For development of this model, Analytical Hierarchy Process and Analytical Network Process, which are multi-criteria decision-making methods, were used. In order to determine the best indicator to represent each standard item with the Analytical Network Process, stakeholder satisfaction, strategies, processes, capabilities and stakeholder contribution, which are the dimensions of the performance prism method, formed one of the criteria clusters. In the other cluster, there were leading and lagging indicator features, which are important for Occupational Health and Safety to maintain a proactive approach. A total of 31 indicator alternatives defined for each item were evaluated separately, and the indicators with the highest weights to represent each of the seven items were determined. An Occupational Health and Safety performance measurement tool was developed by using the weights obtained by considering the importance of each standard item in Occupational Health and Safety performance with the analytical hierarchy process. Using the three-year data of a company operating in the defense industry, annual Occupational Health and Safety performance scores were calculated with the measurement tool and ranked on the basis of years. The accuracy of this ranking was checked with the ranking made with the multi-criteria decision making methods Entropy and WASPAS and the same ranking was obtained.