Sosyal, psikolojik ve fiziksel çevrenin yaşlılıkta yaşam kalitesi üzerine etkisi: Antalya örneği
Effects of social, psychological and physical environments on quality of life in old age: A case of Antalya city
Yazar: DENİZ PAMUK
Danışman: DOÇ. DR. ÖZGÜR ARUN
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gerontoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Psikoloji = Psychology ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Antalya = Antalya ; Fiziksel çevre = Physical environment ; Gerontoloji = Gerontology ; Psikoloji = Psychology ; Psikososyal yapı = Psychosocial structure ; Sosyal çevre = Social environment ; Yaşam = Life ; Yaşlılar = Aged

Özet:
İlerleyen yaş ile beraber, bireylerin yaşamının çeşitli alanlarında, çeşitli düzeyde değişim ve kayıplar meydana gelebilmektedir. Söz konusu değişim ve kayıplar, fiziksel, ekonomik, duygusal, psikolojik ya da sağlığa yönelik olabilmektedir. Bu gibi durumlar ise bireylerin çevresel etkilere daha fazla açık hale gelmelerine neden olmaktadır.
Bireylerin, ileri yaşta çevre ile ilişkisi ve uyumunu inceleyen alan Çevre Gerontolojisi'dir ve bu çalışmada da, çevre gerontolojisi perspektifinden, yine söz konusu alanının bir alt kolu olan "şehirde yaşlanma" kavramını, Antalya şehir merkezinde yaşayan yaşlıların fiziksel, sosyal ve psikolojik çevre algılarının, yaşam kalitesi algılarına etkisini analiz ederek değerlendirmek amaçlanmıştır. Ve bu amaç doğrultusunda, "Yaşlıların yaşadıkları sosyal, fiziksel ve psikolojik çevreye ilişkin algıları, yaşam kalitesini nasıl etkilemektedir?" sorusuna yanıt aranmıştır.
Söz konusu araştırma sorusunu değerlendirmek üzere, Antalya şehir merkezinde yaşayan 65 yaş ve üzeri 204 yaşlı bireye demografik ve sağlığa ilişkin bilgileri içeren bir anket ve bunun yanında, mahalle yürüyebilirlik ölçeği, sosyal sermaye ölçeği, mahalleye bağlılık ölçeği ve yaşam kalitesi ölçeği uygulanmıştır.
Veri toplama ve istatistiki analizler neticesinde, çevresel boyutlar olan sosyal sermaye, mahalleye bağlılık ve mahalle yürüyebilirliğinin yaşam kalitesi üzerinde etkisi olduğu, bunun yanında, sosyal sermayenin, fiziksel çevre ve gelir değişkenlerinin yaşam kalitesi üzerindeki etkisinde mediator rol oynadığı, mahalleye bağlılık değişkeninin ise, mahalle yürüyebilirliği ve sosyal sermayenin yşam kalitesi üzerindeki etkisi üzerinde mediator rol oynadığı görülmüştür.
Sonuç olarak, çevrenin çeşitli boyutları, yaşam kalitesi üzerindeki etkileri değerlendirildiğinde, yalnızca doğrudan değil, ayrıca dolaylı etki düzeylerine sahiptirler. Ve söz konusu etkileşim, çevresel faktörlerin yaşam kalitesini hangi yolla etkilediklerini daha ayrıntılı görme olanağı sağlamaktadır.

Abstract:
In parallel to advance in age, a variety of losses and changes may occur in various fields of the lives of people. These losses and changes may be related to health, economic situation, emotions, psychology or physical functions. And the situations which losses or changes occur, make individuals become more open to environmental effects.
Environmental Gerontology is a field which evaluates the relation and compatibility between person and environment in old age, and in this study, it was purposed to evaluate the concept of "ageing in urban area" on older people who live in inner city of Antalya, from perspective of environmental gerontology and to evaluate the effects of environmental, social and physical perceptions on perceived quality of life. In accordance with these purposes, the answer was sought to this research question: How do the perceptions of older adults related to their social, physical and psychological environments affect to their quality of life?"
To evaluate the research problem at issue, a questionnare which includes demography and health related questions, neighborhood walkability scale, social capital scale, neighborhood attachment scale and quality of life scale was applied to the residents who are 65 years old and over.
As a result of data collection and statistical analyses, it was found that there are effects of environmental dimensions such as social capital, neighborhood attachment and neighborhood walkability on the quality of life. In addition, social capital has a mediator role on the effects of physical environment and income on the quality of life, and moreover, the neighborhood attachment has the mediator role on the effects of neighborhood walkability and social capital on the quality of life.
Consequently, when it is evaluated the effects of various dimensions of environment, it is possible to encounter with results which demonstrate not only direct but also indirect effect levels on the quality of life. And these interactions provide us possibilities to consider the detailed formation of their effects on quality of life.