Okul öncesi öğretmenlerinin fen eğitimine yönelik öz-yeterlik inançları ile çocukların bilim motivasyonu arasındaki ilişki ve fen etkinlikleri uygulamalarının incelenmesi
The relationship between preschool teachers' self-efficacy beliefs on science education and children's science motivation and investigation of science activities practices
Yazar: ASLI BEKİRLER
Danışman: PROF. DR. AYPERİ SIĞIRTMAÇ
Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Okul Öncesi Eğitimi Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın amacı, okul öncesi öğretmenlerinin fen eğitimine yönelik öz-yeterlik inançları ile çocukların bilim motivasyonu arasındaki ilişkiyi ve öğretmenlerin fen etkinlikleri uygulamalarını incelemektir. Nicel araştırma deseni türlerinden biri olan ilişkisel tarama modelinin ve nitel araştırma deseni türlerinden durum çalışması yönteminin kullanıldığı araştırmanın evrenini, 2021-2022 eğitim-öğretim yılında Adana'da resmi bağımsız anaokullarına devam etmekte olan 60-72 ay aralığındaki çocuklar ve bu bağımsız anaokullarında görevlerini sürdüren 60-72 aylık çocukların öğretmenleri oluşturmaktadır. Bu evrenden seçkisiz örnekleme yöntemlerinden tabakalı örnekleme ile seçilmiş, Adana'nın Çukurova, Sarıçam, Seyhan, Yüreğir ilçelerinde bulunan bağımsız anaokullarındaki 60-72 aylık çocuklar ve bu çocukların öğretmenleri araştırmanın çalışma grubunu oluşturmaktadır. Çalışma grubunda 149 öğretmen ile her bir öğretmenin sınıfından rastgele seçilen 60-72 aylık bir kız ve bir erkek çocuk olmak üzere toplam 298 çocuk yer almaktadır. Ankete katılan 149 öğretmen arasından gönüllülük esasına dayalı olarak 10 öğretmenin sınıfında yapılan fen etkinlikleri katılımsız gözlem ile incelenmiştir. Araştırmada nicel veri toplama aracı olarak Okul Öncesi Fen Eğitimine Yönelik Öz Yeterlik Ölçeği, Okul Öncesi Çocuklar için Bilim Motivasyonu Ölçeği ile Kişisel Bilgi Formu; nitel veri toplama aracı olarak kontrol listesi ve etkinlik planları kullanılmış gözlem ile ilgili verileri yansıtan kapsamlı notlar alınmıştır. Nicel verilerin analizinde, normallik testleri, Bağımsız Gruplar t Testi, Pearson Korelasyon Analizi, Cronbach's Alpha istatistiki analizi uygulanmış ve betimsel analizlerde frekans, yüzde, ortalama, medyan, standart sapma gibi değerlerden faydalanılmıştır. Nitel verilerin analizinde, kontrol listesi, etkinlik planları ve alınan notlar temel alınarak araştırmanın kavramsal çerçevesinden yararlanılmış ve doküman incelemesi yapılmıştır. Elde edilen veriler kodlanmış, sınıflandırılmış, alt kategoriler ile kategoriler oluşturulmuş, düzenlenen veriler tanımlanarak konuyla ilgili daha önceden yapılmış çalışmalar göz önünde bulundurularak değerlendirilmiş ve yorumlanmıştır. Araştırmadan elde edilen verilerin iç geçerlik ve güvenirliği, uzman incelemesi ile sağlanmıştır. Geçerlik ve güvenirlik kapsamında uygulanan uzman incelemesi yönteminde, çalışmanın konusu ile metodolojisi hakkında bilgi sahibi olan uzman kişinin gözden geçirmesi, yorumları ve tavsiyelerine dayanarak ortaya konan bulguların makul olup olmadıkları denetlenmiştir. Uzman incelemesi ile birlikte, geçerlik ve güvenirlikte kapsamlı bir liste olan ve Stake (1995) tarafından durum çalışması raporlarının değerlendirilmesi amacıyla oluşturulan ve yirmi kriteri barındıran eleştirel kontrol listesi dikkate alınmıştır. Araştırma kapsamında, okul öncesi öğretmenlerinin fen eğitimine yönelik öz-yeterlik inançları ile mesleki deneyimleri ve öğrenim durumları arasında pozitif yönlü bir ilişkinin var olduğu; çocukların bilim motivasyonlarının yaşa ve cinsiyete göre farklılık göstermediği; uygulanan fen etkinliği sıklığı ile öğretmenlerin öz-yeterlik inançları ve çocukların bilim motivasyonu arasında pozitif yönde ilişkinin var olduğu; okul öncesi öğretmenlerinin öz-yeterlik inançları ile çocukların bilim motivasyonu arasında pozitif yönlü bir ilişkinin varlığı tespit edilmiştir. Ayrıca okul öncesi öğretmenlerinin önemli bir çoğunluğunun geleneksel yöntem ve teknikleri tercih ettikleri; genellikle çocukların salt gözlemci konumunda kalarak materyallerle gereken etkileşimi kuramadıkları, çocukların uygulama yapabilmesi adına fen etkinliklerine ayrılan sürenin kısa olduğu; çocukların aktif katılımını sağlayan, ilgi ve dikkat çekmeye yönelik davranışlar sergileyen öğretmenlerin motivasyonu sağlamada daha başarılı oldukları ve bu sınıflardaki çocuklarda merak ve heyecana yönelik bazı davranışların gözlendiği; etkinlik planları ile uygulamalar arasında tutarsızlıkların olduğu saptanmıştır. Elde edilen sonuçlar çerçevesinde öğretmenlere, araştırmacılara ve uygulayıcılara yönelik önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The purpose of this research is to examine preschool teachers' practices in science activities and to determine the relationship between teachers' self-efficacy and children's science motivation. The universe of the research, in which the mixed model and correlational survey model were used, consists of the children aged 60-72 months attending official independent kindergartens in Adana in 2021-2022 academic year and the teachers of children aged 60-72 months working in these independent kindergartens. forms. The study group of the research consists of in Adana's Çukurova, Sarıçam, Seyhan, Yüreğir districts, selected by stratified sampling, one of the random sampling methods from this universe. The study group includes 149 teachers and 298 children; a girl and a boy, randomly selected from each teacher's class. Science activities in the classrooms of 10 teachers on a voluntary basis among 149 teachers who participated in the survey were examined by unattended observation. Self-efficacy Scale for Science Education in Preschool Education, Preschool Children's Science Motivation Scale and Personal Information Form were used as quantitative data collection tools in the research; and, Checklist and Activity Plans were used as qualitative data collection tools. In the analysis of quantitative data, normality tests, Independent Groups t-Test, Pearson Correlation Analysis, Cronbach's Alpha statistical analysis were applied and values such as frequency, percentage, mean, median, and standard deviation were used in descriptive analysis. In the analysis of the qualitative data, the checklist, the activity plans and the notes taken were based, and the conceptual framework of the research was used. The obtained data were coded, classified and sub-categories and categories were created. The organized data were defined and evaluated within the framework of the researches. In addition, the relationships between the defined data are discussed and explained. The internal validity and reliability of the data obtained from the research were provided by expert examination. Within the scope of the research, it was found that there is a positive relationship between preschool teachers' science self-efficacy, and their professional experience and educational status; that children's science motivations did not differ according to age and gender; there was a positive relationship between the frequency of science activities applied, and teachers' science self-efficacy and children's science motivation. Moreover, it has been determined that there was a positive relationship between preschool teachers' science self-efficacy and children's science motivation. Additionally, a significant majority of preschool teachers preferred traditional methods and techniques; the materials and the time allocated to science activities were not sufficient for each child in the class to practice; the teachers were inadequate in terms of ensuring active participation and motivation of children, attracting attention and graphicness; and also, there were inconsistencies between the activity plans and the practices. Within the context of the results obtained, suggestions were gived for preschool teachers and researchers.