Demir eksikliği veya demir eksikliği anemisinde zihinsel fonksiyonların değerlendirilmesi
Assessment of mental functions in iron deficiency or iron deficiency anemia
Yazar: ŞÜKRAN DOĞAN
Danışman: UZMAN ÖZLEM SUVAK
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim Ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Anemi = Anemia ; Anemi-demir eksikliği = Anemia-iron deficiency ; Bellek = Memory ; Beyin = Brain ; Beyin fonksiyonları = Brain functions ; Biliş = Cognition ; Mental bozukluklar = Mental disorders ; Mental durum ölçeği = Mental status schedule

Özet:
Giriş ve Amaç: Anemi dünya genelinde önemli bir halk sağlığı sorunudur. Aneminin de en sık nedeni bir mikrobesin olan demir eksikliğidir. Anemi demir eksikliğinin geç bir bulgusudur. Birçok insanın depo demir değerleri düşük olduğu halde anemik değildir. Demir normal beyin fonksiyonunda ve nörojenez, miyelinasyon, sinaptik gelişim, enerji ve nörotransmiter metabolizması dahil olmak üzere beyin gelişim süreçlerinde kilit rollere sahiptir. Bilişsel işlevler günlük yaşam aktivitelerinin yürütülmesi için hayati olan zihinsel süreçleri ifade eder. Bu tür zihinsel süreçler dikkat, kısa süreli ve uzun süreli bellek, akıl yürütme, hareketin koordinasyonu ve görevlerin planlanmasını içerir.
Bu araştırmada demir eksikliği veya demir eksikliği anemisi olan hastalara demir replasmanı öncesi ve sonrasında Montreal Bilişsel Değerlendirme Ölçeğini (MoCA) uygulayarak replasman tedavisinin zihinsel fonksiyonlar üzerine etkisini incelemeyi amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya 01.04.2018-01.10.2018 tarihleri arasında Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi aile hekimliği polikliniklerine başvuran 15-49 yaş arası DSÖ veya Türk Hematoloji Derneği'ne göre demir eksikliği anemisi (hemoglobin <12gr/dl) veya demir eksikliği (ferritin <15 ng/mL) olan 165 kadın hasta katılmıştır. Bu hastalara replasman tedavisi öncesi Montreal Bilişsel Değerlendirme Ölçeği uygulanmıştır. 2 ay sonra tedavi sonrası kontrol için 81 hasta gelmiştir ve bu hastalara yeniden Montreal Bilişsel Değerlendirme Ölçeği uygulanıp hemogram ve ferritin tetkikleri yapılmıştır. Ardından hemogram, ferritin değerleri ve bu iki ölçek skorları karşılaştırılmıştır. İstatistiksel analizler SPSS versiyon 20.0 paket programı kullanarak yapılmıştır.
Bulgular: Demir replasmanı yapılan demir eksikliği veya demir eksikliği anemisi olan toplam 81 hastanın demir replasmanı öncesi hemoglobin (11,9±2,70), MCV (78±8,5) ve ferritin (6±2,9) iken, replasman sonrasında hemoglobin (13,1 ±1,31), MCV (84 ±6,3), ferritin (14 ±10,1) olarak ölçülmüş olup bu değerlerde anlamlı yükselme saptandı (p <0,001). Tedavi öncesi MoCA skor ortalaması 21(18-23) iken tedavi sonrası bu skor ortalaması 26 (23-27) olarak saptandı (p<0,001). Ayrıca MoCA tüm alt grup skorlarında da tedavi sonrasında anlamlı yükselme saptandı. Bilişsel fonksiyonlardaki bu iyileşme demografik verilerden bağımsız olarak saptandı.
Sonuç: Çalışmamızda demir eksikiği veya demir eksikliği anemisi olan hastalarda replasman tedavisi sonrası bilişsel fonksiyonların toplam ve tüm alt grup skorlarında anlamlı iyileşme saptandık. Bilişsel fonksiyonlardaki bu iyileşmeyi demografik verilerden bağımsız olarak bulduk. Demir eksikliği ve demir eksikliği anemisinde bilişsel fonksiyonlarda düşme olduğu ile ilgili veriler olmasına rağmen 15-49 yaş arası kadınlarda replasman tedavisinin bilişsel fonksiyonlardaki iyileşmeyle ilgili gösteren sınırlı sayıda çalışma vardır. Yaptığımız çalışma bu alandaki verilerin genişlemesine yardımcı olmuştur.

Abstract:
Introduction and Objectives: Anemia is a public health problem across the world. The most common cause of anemia is the lack of iron, which is a micronutrient. Anemia is a late manifestation of iron deficiency. Although many people have low iron storage levels, they are not anemic. Iron has key roles in normal brain function and in brain development processes including neurogenesis, myelination, synaptic development, and energy and neurotransmitter metabolism. Cognitive functions refer to mental processes that are vital for carrying out activities of daily living. Such mental processes include attention, short-term and long-term memory, reasoning, movement coordination, and planning of tasks. 
In this study we aimed to investigate the effect of iron replacement therapy on mental functions by administering Montreal Cognitive Assessment (MoCA) Test before and after replacement.
	Material and Methods: A total of 161 female patients, between the ages of 15-49, who were diagnosed as iron deficiency anemia (hemoglobin <12 g/dL) or iron deficiency (ferritin <15 ng/mL) according to World Health Organisation (WHO) and Turkish Society of Hematology participated in the study from April 1, 2018, to October 1, 2018 in Diskapi Yildirim Beyazit Training and Research Hospital Family Medicine Outpatient Clinic. Montreal Cognitive Assessment Test was administered to patients before replacement therapy. There were 81 patients for post-treatment control; Montreal Cognitive Assessment Test was re-administered and hemogram, ferritin levels were assessed. Then test scores were compared. Statistical analysis was performed using SPSS version 20.0 package program.
	Results: A total of 81 patients with iron deficiency or iron deficiency anemia had before iron replacement levels of Hb, MCV and ferritin were measured 11.9 ± 2.7, 78 ± 8.5, and 6 ± 2.9, respectively. After iron replacement levels of Hb, MCV and ferritin were measured 13.1 ± 1.31, 84 ± 6.3, and 14 ± 10.1, respectively. A statistically significant increase was determined (p <0.001). Pre-treatment average MoCA score was 21 (18-23); post-treatment average score was 26 (23-27) (p < 0.001). There was also a significant increase in all MoCA subgroup scores after treatment. This improvement in cognitive function was independent of demographic data.
	Conclusion: In our study, we found a significant improvement in total and subgroup scores of cognitive function after replacement therapy in patients with iron deficiency or iron deficiency anemia. We found this improvement in cognitive function independent of demographic data. Although there is evidence of impaired cognitive function in iron deficiency and iron deficiency anemia, there are limited number of studies demonstrating the effect of replacement therapy on the improvement of cognitive functions in women aged 15-49 years. This study contributes to the expansion of data in this area.