Su kısıtlamasının farklı yonca genotiplerinde ot verimi ve kalitesine etkisi
Impact of water deficit on yield and quality of different alfalfa genotypes
Yazar: MOHAMADAMIN AMIRAGHAEI
Danışman: PROF. DR. ALİ KOÇ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Çayır Mera ve Yem Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Fizyoloji = Physiology

Özet:
Kurak ve yarıkurak bölgelerde bitkisel üretimi kısıtlayan en önemli çevresel faktör sudur. Yeterli su, verim ve kalite artışının yanı sıra yetiştirilebilecek bitki tür ve çeşitlerini de artırmaktadır. Bu amaçla Erzurum ekolojisinde kuru, kısıtlı sulama ve tam sulama şartlarında 5 Türk ve 5 İran orijinli yonca çeşidinin performansları incelenmiştir. Deneme 2012 yılında Şansa Bağlı Tam Bloklar Deneme Deseninde Bölünmüş Parseller düzenlemesine göre üç tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Ana parselde sulama ve alt parselde yonca çeşitleri şansa bağlı olarak dağıtılmıştır. Araştırmada sap sayısı, bitki boyu, yaş ot verimi, kuru madde verimi, protein oranı, NDF, ADF, NYD ve ham protein verimleri incelenmiştir. 
Sap sayısının su uygulaması, çeşit ve yıllar arasında önemli farklılık göstermiştir. Ortalama m2'deki  sap sayısı 207,0 adet olarak belirlenmiştir. Farklı su uygulaması bitki boyunu etkilemezken, çeşitler ve yıllar arasında önemli farklılıklar bulunmuştur. Çeşitler arasında bitki boyu 38,4-71,7 cm arasında tespit edilmiştir. En yüksek yaş ot verimi tam sulanan parsellerden (4021 kg/da) ve Savaş çeşidinden (4299 kg/da) elde edilmiştir. Kuru madde üretimi ise tam sulanan ve Bilensoy çeşidinden sırasıyla 1349 kg/da ve 1424 kg/da olarak kaydedilmiştir. Farklı sulama uygulamasının ham protein oranı üzerine etkisi bulunmamıştır. Ancak çeşit ve yıllar arasında önemli farklılıklar tespit edilmiştir. Kuru şartlarda yetiştirilen yonca çeşitlerinde NDF ve ADF oranı kısıtlı sulama ve tam sulamaya göre daha yüksek olarak belirlenmiştir. NYD ve protein verimi su uygulamasına bağlı olarak yükselmiş ve çeşitler arasında farklılık göstermiştir. 
Sonuç olarak yıllara göre daha stabil oldukları için su kısıtlı alanlarda Kayseri popülasyonu ile Savaş ve Bilensoy çeşitlerinin yetiştirilmesi tavsiye edilebilir.

Anahtar Kelimeler: Yonca, sulama, yonca genotip ve çeşitleri, verim ve kalite

Abstract:
The most important environmental factor that restricts crop production in arid and semi-arid regions is water. In addition to adequate water yield and quality increasing, it also increases plant species and varieties that can be grown. The performances of 5 Turkish and 5 Iranian alfalfa varieties drought, water deficit and full irrigation conditions were asses to examine in Erzurum ecology. This study was carried out according to a randomized complete block experiment design with split plot design three replicates at between 2012 and 2014. Irrigation in main plots and alfalfa varieties in sub-plots were randomly distributed. The stem number, plant height, fresh matter yield, dry matter yield, crude protein ratio, NDF, ADF, RFV and crude protein yields were compared in the study.
The effect of water deficit, varieties and years had significantly differences on stem number. Mean stem numbers were 207,0 m2. Water deficit did not affect plant height but varieties and years was significantly differences. Plant height determined as 38,4 and 71,7 cm among the varieties. The most yield fresh matter yield was obtained from full irrigated plots (4021,0 kg/da), and Savaş varieties (4299,5 kg/da). Also dry matter yield was determined from full irrigated and Bilensoy varieties 1349, 3 kg/da and 1424,2 kg/da, respectively. Water deficit did not affect crude protein content but varieties and years was significantly differences. NDF and ADF content was higher dry condition than water deficit and full irrigation conditions. RFV and crude protein yield was high depending on water application and there was significantly differences among varieties. 
In conclusion, Kayseri, Savaş and Bilensoy varieties can be grown at the similar ecological condition due to their stability in the water deficit and years.

Keywords:  Alfalfa, irrigation, alfalfa genotype and varieties, yield and quality