Fen bilimleri öğretmen ve öğretmen adaylarının "Güvenli laboratuvar kullanımını" gerçekleştirme amaçlarının planlanmış davranış teorisiyle belirlenmesi
Determination of objectives "Safe use laboratory" teacher and pre-service teachers with theory of planned behaviour
Yazar: HALİL İBRAHİM AKILLI
Danışman: DOÇ. DR. CEMİL AYDOĞDU
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Fen bilgisi eğitimi = Science education ; Fen bilgisi öğretimi = Science teaching ; Güvenlik = Security ; Laboratuvar çalışmaları = Laboratory studies ; Laboratuvarlar = Laboratories ; Planlanmış davranış = Planned behavior ; Ölçekler = Scales

Özet:
Araştırmanın amacı fen bilimleri öğretmen ve öğretmen adaylarının Planlanmış Davranış Teorisini kullanarak, laboratuvarı güvenli kullanma konusundaki davranış amaçlarını incelemektir. Araştırma 2016-2017 eğitim öğretim yılı ikinci yarıyılında fen bilimleri öğretmenleri ile tüm Türkiye'de, öğretmen adayları ile de Türkiye'nin beş coğrafi bölgesinde(İç Anadolu, Karadeniz, Akdeniz, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri)  gerçekleştirilmiştir. Araştırmada ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmada Planlanmış Davranış Teorisi'nin öngördüğü şekilde araştırmacı tarafından geliştirilen "Güvenli Laboratuvar Kullanımını Gerçekleştirme Ölçeği" kullanılmıştır. Pilot uygulama sonucunda faktör analizi ve ölçeğin tümü ve alt boyutları için Cronbach Alpha güvenirlik katsayıları hesaplanmıştır. Asıl uygulama ise 2405 fen bilimleri öğretmeni ve 1087 fen bilimleri öğretmen adayı olmak üzere toplam 3492 kişiye yapılmıştır. Verilerin analizinde, SPSS 21 ve AMOS 23 programları kullanılmıştır. Ölçeklerden elde edilen veriler yapısal eşitlik modellemesi ile değerlendirilmiştir.  Ölçeğin tümü için Cronbach Alpha güvenirlik katsayısı. 960, ölçeğin alt boyutlarının Cronbach Alpha güvenirlik katsayıları. 915 ve. 974 arasında değişmektedir.
Araştırma sonucunda, fen bilimleri öğretmenlerinin "Davranış Amacını" açıklamada en fazla "Algılanan Davranış Faktörünün" etkili olduğu "Davranışa Yönelik Tutum" ve "Öznel Normun" etkisinin düşük olduğu belirlenmiştir. Bölgelere göre; Akdeniz bölgesinde, "Öznel Norm" ve "Algılanan Davranış Kontrolü", "Davranış amacını" açıklamada etkili iken Doğu Anadolu, Ege, Güneydoğu ve İç Anadolu bölgelerinde, "Algılanan Davranış Kontrolü" tek başına etkili olduğu; Karadeniz ve Marmara Bölgelerinde ise,  "Algılanan Davranış Kontrolü" ve "Davranışa Yönelik Tutum" eşit düzeyde etki ettiği sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenlerin cinsiyeti, çalıştıkları bölge, mezuniyet durumları yol katsayılarının birbirine yakın olduğu; ancak hizmet sürelerine göre, "Davranış Amacını" açıklamada farklılıklar olduğu görülmüştür.
Fen bilimleri öğretmen adayları için;  "Algılanan Davranış Kontrolü", "Davranışa Yönelik Tutum" ve "Öznel Norm"  "Davranış Amacını" açıklama da etkilidir. Bölgelere göre, "Davranış amacını" açıklamada Akdeniz, bölgesinde "Öznel Norm" etkili iken İç Anadolu bölgesinde "Davranışa Yönelik Tutum", Karadeniz bölgesinde, "Algılanan Davranış Kontrolü"; Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgesinde ise, "Öznel Norm" ve  "Davranışa Yönelik Tutum", etkilidir. Demografik değişkenlere göre "Davranış Amacını" açıklamada farklılıklar gözlenmiştir.

Abstract:
Purpose of the research to examine the intentions of safe science using the Planned Behavior Theory of science and teacher candidates. The research was carried  out in five geographical regions of Turkey (Central Anatolia Region, Black Sea Region, Mediterranean Region, Eastern Anatolia Region and Southeastern Anatolia Region) with science teachers in Turkey and 2016-2017 academic year spring semester and with teacher candidates. Relational search model was used in the study. In the study, the "Scale of Performing Safe Laboratory Use" developed by the researcher as foreseen by the behavioral theory was used. As a result of the pilot application, Cronbach Alpha reliability coefficients were calculated for factor analysis and all dimensions and subscales of the scale. In the actual application, a total of 3492, 2405 science teachers and 1087 pre service science teachers, were selected. SPSS 21 and AMOS 23 programs were used for the analysis of the data. The data obtained from the scales were evaluated by structural equation modeling. The Cronbach Alpha reliability coefficient for all of the scales ranged from .960, and the Cronbach Alpha reliability coefficients for the scale subscales ranged from .915 to .974. 
As a result of the research, it was determined that the "Behavioral Attitude" and "Subjective Norm" effects were the lowest in terms of "Perceived Behavior Factor" in describing "Behavioral Purpose" of science teachers. According to the regions; While the "Subjective Norm" and "Perceived Behavior Control" are effective in explaining the "Behavioral purpose" in the Mediterranean region, "Perceived Behavior Control" alone is effective in Eastern Anatolia, Aegean, Southeast and Central Anatolia regions; In the Black Sea and Marmara regions, "Perceived Behavior Control" and "Attitude towards Behavior" have reached the same level of effect. The gender of the teachers, the regions they work in, the graduation statuses, the road coefficients are close to each other;  but according to their length of service, it was seen that there were differences in explaining the "Purpose of Behavior". 
For science teacher candidates; The "Perceived Behavior Control", "Attitude towards Behavior" and "Subjective Norm" and "Behavior Purpose" statements are also influential. According to the region, "Attitude toward Behavior" in the Central Anatolia region, "Perceived Behavior Control" in the Black Sea region while the "Subject Norm" in the Mediterranean region is effective in explaining the "Behavioral purpose"; In the Eastern and Southeastern Anatolian regions, "Subjective Norm" and "Attitude towards Behavior" are influential. There were differences in explaining the "Behavioral purpose" according to demographic variables.