Belgrad Ormanı'ndaki ağaçkakan türlerinin (Aves: Picidae) yuva yeri seçimi ve yuva ağacı karakteristikleri
Nest-site selection and nest tree characteristics of woodpecker (Aves: Picidae) species in Belgrad Forest
Yazar: DİLARA AKPINAR
Danışman: PROF. DR. ZEYNEL ARSLANGÜNDOĞDU
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Orman Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering ; Zooloji = Zoology

Özet:
Ağaçkakanlar ağaçlarda yuva yaptıkları, orman zararlısı böceklerle beslendikleri ve diğer kuşlara yuva sağladıkları için önemli türlerdir. Bu çalışma, Belgrad Ormanı içerisinde yer almakta olan Bahçeköy Geyik Üretme İstasyonu'nda 2020-2022 yılları arasında gerçekleştirilmiştir. Araştırma alanında 5 tür ağaçkakana rastlanılmıştır. Bu türler Ortanca Ağaçkakan (Dendrocoptes medius), Küçük Ağaçkakan (Dryobates minor), Orman Alaca Ağaçkakanı (Dendrocopos major), Yeşil Ağaçkakan (Picus viridis) ve Küçük Yeşil Ağaçkakan (Picus canus)'dır. Araştırma alanındaki 81 ağaçta bu türlerin yuva yaptığı 176 yuva tespit edilmiştir. Yuvaların %26,7'si Ortanca Ağaçkakan (47 yuva)'a, %48,3'ü Küçük Ağaçkakan (85 yuva)'a, %18,2'si Orman Alaca Ağaçkakanı (32 yuva)'na, %5,1'i Yeşil Ağaçkakan (9 yuva)'a ve %1,7'si Küçük Yeşil Ağaçkakan (3 yuva)'a ait yuvalardır. Ağaçkakanların yuva yaptıkları ağaç türlerine bakıldığında; Ortanca Ağaçkakan %70,2'si Meşe türleri (Quercus ssp.), %14,9'u Doğu kayını (Fagus orientalis), %12,8'i Anadolu kestanesi (Castanea sativa) ve %2,1'i Yabani vişne (Cerasus vulgaris)'de, Küçük Ağaçkakan %72,9'u Meşe türleri (Quercus ssp.), %14,1'i Doğu kayını (Fagus orientalis),  %7,1'i Adi gürgen (Carpinus betulus), %4,7'si Anadolu kestanesi (Castanea sativa) ve %1,2'si ise Adi kızılağaç (Alnus glutinosa)'da, Orman Alaca Ağaçkakanı %74,9'u Meşe türleri (Quercus ssp.), %12,5'i Anadolu kestanesi (Castanea sativa), %6,2'si Doğu kayını (Fagus orientalis), %3,2'si Adi gürgen (Carpinus betulus) ve %3,2'si Yabani vişne (Cerasaus vulgaris)'de, Yeşil Ağaçkakan %55,5'i Meşe türleri (Quercus ssp..), %22,2'si Adi gürgen (Carpinus betulus), %11,1'i Anadolu kestanesi (Castanea sativa) ve %11,1'i Doğu kayını (Fagus orientalis)'nda, Küçük Yeşil Ağaçkakan ise %66,7'si Meşe türleri (Quercus ssp.) ve %33,3 Anadolu kestanesi (Castanea sativa)'nde yuva yapmaktadır. Ağaçkakanların yuva yaptıkları ağaçların sağlık durumuna göre dağılımına bakıldığında; Ortanca Ağaçkakan en fazla %36,2'si Form1 (sağlıklı canlı ağaç), Küçük Ağaçkakan en fazla %43,5'i Form6 (gövde kırılmış ölü ağaç), Orman Alaca Ağaçkakanı en fazla %37,5'i Form6 (gövde kırılmış ölü ağaç), Yeşil Ağaçkakan en fazla %22,2'si Form2 (hastalıklı canlı ağaç), Küçük Yeşil Ağaçkakan ise en fazla %66,7'si Form6 (gövde kırılmış ölü ağaç) ağaçları kullandığı tespit edilmiştir. Ağaçkakanların ağaç üzerinde yuva yaptığı yere bakıldığında; Ortanca Ağaçkakan %80,85'i ağacın gövdesinde, %10,6'sı dalında ve %4'ü kuru dalında, Küçük Ağaçkakan %78,8'i ağacın gövdesinde, %11,8'i dalında ve %9,4'ü tepesi kopmuş dalda, Orman Alaca Ağaçkakanı % 81,3'ü ağacın gövdesinde ve %18,7'si dalında, Yeşil Ağaçkakan %66,7'si ağacın gövdesinde, %22,2'si dalında ve %11,1'i kuru dalında ve Küçük Yeşil Ağaçkakan ise sadece ağacın gövdesinde yuva bulunduğu saptanmıştır. Ağaçkakanların yuvalandığı ağaçların göğüs yüksekliğindeki (d1,30) çapına bakıldığında; Ortanca Ağaçkakan ortalama 60,2 cm (±24,9 cm) çapındaki (kalın ağaçlık çağında), Küçük Ağaçkakan ortalama 56,9 cm (±24,7 cm) çapındaki (kalın ağaçlık çağında), Orman Alaca Ağaçkakanı ortalama 55,9 cm (±22,6 cm) çapındaki (kalın ağaçlık çağında), Yeşil Ağaçkakan ortalama 48 cm (±10,5 cm) çapındaki (orta ağaçlık çağında) ve Küçük Yeşil Ağaçkakan ise ortalama 48,8 cm (±10,6 cm) çapındaki (orta ağaçlık çağında) ağaçları tercih ettikleri belirlenmiştir. Ağaçkakanların meşcerelere göre yuva dağılımına bakıldığında; Ortanca Ağaçkakanın en fazla %51,06'sı Mcd3-2 meşceresinde, Küçük Ağaçkakanın en fazla %41,2'si MGncd2 meşceresinde, Orman Alaca Ağaçkakanının en fazla %46,9'u Mcd3-2 meşceresinde, Yeşil Ağaçkakanının en fazla %55,6'sı Mcd3-2 meşceresinde ve Küçük Yeşil Ağaçkakanın ise en fazla %66,7'si MGncd2 meşceresinde tespit edilmiştir.

Abstract:
Woodpeckers are important species because they build nests in trees, feed on forest pests, and provide nests for other birds. This study was conducted in the Bahçeköy Deer Breeding Station located within Belgrad Forest between 2020 and 2022. Five woodpecker species were found in the study area: Middle Spotted Woodpecker (Dendrocoptes medius), Lesser Spotted Woodpecker (Dryobates minor), Great Spotted Woodpecker (Dendrocopos major),, European Green Woodpecker (Picus viridis),  and Grey-headed Woodpecker (Picus canus). A total of 176 woodpecker nests were identified in 81 trees in the area. The nests were distributed among the species as follows: Middle Spotted Woodpecker (47 nests), Lesser Spotted Woodpecker (85 nests), Great Spotted Woodpecker (32 nests), European Green Woodpecker (9 nests), and Grey-headed Woodpecker (3 nests). When looking at the tree species where woodpeckers build their nests: Middle Spotted Woodpeckers primarily nest in Oak trees (Quercus ssp.) 70.2%, followed by Oriental Beech (Fagus orientalis) 14.9%, Sweet Chestnut (Castanea sativa) 12.8%, and Sour Cherry (Cerasus vulgaris) 2.1%, Lesser Spotted Woodpeckers predominantly select Oak trees (Quercus ssp.) 72.9%, followed by Oriental Beech (Fagus orientalis) 14.1%, Common  Hornbeam (Carpinus betulus) 7.1%, Sweet Chestnut (Castanea sativa) 4.7%, and  Black Alder (Alnus glutinosa) 1.2%, Great Spotted Woodpeckers mainly choose Oak trees (Quercus ssp.) 74.9%, followed by Sweet Chestnut (Castanea sativa) 12.5%, Oriental Beech (Fagus orientalis) 6.2%, Common Hornbeam (Carpinus betulus) 3.2%, and Sour Cherry (Cerasus vulgaris) 3.2%, European Green Woodpeckers predominantly nest in Oak trees (Quercus ssp.) 55.5%, followed by Common Hornbeam (Carpinus betulus) 22.2%, Sweet Chestnut (Castanea sativa) 11.1%, and Oriental Beech (Fagus orientalis) 11.1%), and Grey-headed Woodpeckers are found to build nests mainly in Oak trees (Quercus ssp.) 66.7% and Sweet Chestnut (Castanea sativa) 33.3%.When considering the distribution of woodpecker nests based on the health condition of the trees they nest in: Middle Spotted Woodpeckers primarily nest in trees categorized as Form1 (healthy living trees) the most 36.2%, Lesser Spotted Woodpeckers predominantly select trees categorized as Form6 (trunk broken dead trees) the most 43.5%, Great Spotted Woodpeckers mostly choose trees categorized as Form6 (trunk broken dead trees) the most 37.5%, European Green Woodpeckers predominantly nest in trees categorized as Form2 (unhealthy living trees) the most 22.2%, Grey-headed Woodpeckers are found to build nests primarily in trees categorized as Form6 (trunk broken dead trees) the most 66.7%.When looking at the location where woodpeckers build their nests on the tree: Middle Spotted Woodpeckers nest primarily on the trunk of the tree 80.85%, followed by branches 10.6%, and dry branches 4%, Lesser Spotted Woodpeckers predominantly nest on the tree trunk 78.8%, followed by branches 11.8%, and broken tree tops 9.4%, Great Spotted Woodpeckers are found to nest mainly on the tree trunk 81.3% and branches 18.7%, European Green Woodpeckers primarily nest on the tree trunk 66.7%, followed by branches 22.2%, and dry branches 11.1%, Grey-headed Woodpeckers are observed to nest exclusively on the tree trunk. When considering the diameter of trees at breast height (DBH) where woodpeckers nest: Middle Spotted Woodpeckers prefer trees with an average diameter of 60.2 cm (±24.9 cm) in their mature stage, Lesser Spotted Woodpeckers prefer for trees with an average diameter of 56.9 cm (±24.7 cm) in their mature stage. Great Spotted Woodpeckers tend to choose trees with an average diameter of 55.9 cm (±22.6 cm) in their mature stage, European Green Woodpeckers favor trees with an average diameter of 48 cm (±10.5 cm) in their intermediate stage, Grey-headed Woodpeckers show a preference for trees with an average diameter of 48.8 cm (±10.6 cm) in their intermediate stage. When looking at the distribution of woodpecker nests by forest stands; Middle Spotted Woodpecker nests are mostly found in Mcd3-2 stands, with the highest percentage being 51.06%, Lesser Spotted Woodpecker nests are mostly located in MGncd2 stands, with the highest percentage being 41.2%, Great Spotted Woodpecker nests are primarily found in Mcd3-2 stands, with the highest percentage being 46.9%, Green Woodpecker nests are predominantly in Mcd3-2 stands, with the highest percentage being 55.6%, lastly, Grey-headed Woodpecker nests are mostly found in MGncd2 stands, with the highest percentage being 66.7%.