1878-1982 yıllar arası Bosna Hersek'teki tefsir çalışmalarında yenilikçi düşüncesinin tesirleri
The influence of modernist thinking on tafsir works in 
Bosnia and Herzegovina from 1878 to 1982
Yazar: SANELA MEŞİNOVİÇ
Danışman: PROF. DR. NECMETTİN GÖKKIR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Din = Religion
Dizin: Bosna-Hersek = Bosnia-Herzegovina ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Modernleşme = Modernization ; Tefsir = Commentary ; Yenilik = Innovation ; Yenilik hareketleri = Reform movements ; İslamiyet = Islam

Özet:
İslam dünyasındaki  19. ve 20. asrın modernleşme süreçleri Müslümanların zihniyetinde değişimlere neden olmuştur. Nitekim, modernist ve yenilkçi ideolojiler islami ilimlere özellikle Kur'an ve tefsir çalışmalarına etki etmiştir. Bu çalışmanın amacı moderleşme ile ortaya çıkan islami yenilikçiliğin Bosna Hersek tefsir çalışmalarına tesirlerini araştırmak ve böylece Bosnalı modernleşme tecrübesini örnekleri ile sunmaktır. Bununla beraber modern dönemdeki Bosna Hersek tefsir faaliyetlerini daha geniş bir bağlamda ele almak ve Boşnakça olarak yazılan tefsir eserlerinin önemi ortaya koymak istiyoruz. Bu amaçlara ulaşmak için öncelikle 19. ve 20. yüzyıln Bosna Hersek'te İslami eğitim kurumlarında yapılan yenilikler ve bu yeniliklerin İslami eserlere olan etkisi örneklerle gösterilmiş;tefisr ilmine yansımaları değerlendirilmiştir. Tezimizde Mehmed Cemaleddin Çauşeviç ve Hüseyin Efendi Cozo'nun tefsir eserleri örnek alınmış ve bu eserler Osmanlı Aydını Ömer Rıza Doğrul'un Tanrı Buyruğu adlı eseri ile Mısırlı alim Muhammed Abduh ve öğrencisi Reşid Rıza'nınel-Menar adlı tefsir eserleri ile karşılaştırılmıştır. Sonuçta Bosna Hersek'teki tefsir faaliyetleri yenilikçin ideolojileri etkisi altında kaldığı ve Türkçe ve Arapça tefsir eserlerinin belirleyici bir konumda olduğu sonucuna varılmıştır.


Anahtar Kelimeler: Bosna Hersek, tefsir tarihi, modern tefsir, yenlikçilik, modernleşme.

Abstract:
The various processes of modernization in the Islamic world in 19.and 20. century had an impact on the mentality of Muslims and their way of thinking. Regarding this, modernist ideologies affected the Islamic sciences, especially Tafsir. The aim of this research is to study the effects of modernist ideologies on Tafsir works in Bosnia and Herzegovina in 19. and 20. century. In this study our aim is to put the Bosnian Tafsir works in a wider context and by that we want to emphasize their importance. To achieve this aim we studied the impact of modernization and modernist ideologies on Bosnian Islamic educational institutions and various Islamic works. The works of Mehmed Džemaludin Čaušević and Husein Đozo was taken into hand and compared with the works of a Turkish intellectual Omer Rıza Doğrul and Egyptian scholars Mohammad Abduh and Rashid Rida. In the end we came to the conclusion that the activities in the fields of Quranic and Tafsir studies in the modern period of Bosnia and Herzegovina was affected by modern ideologies and by a certain number of tafsir works in Turkish and Arabic. 


Keywords: Bosnia and Herzegovina, History of Tafsir, Modern Tafsir, Modernism, Modernization.