Kayseri'de Türk dönemi ticaret yapıları
Turkish era commercial buildings in Kayseri
Yazar: ELMAS ŞAHANKAYA POLAT
Danışman: PROF. DR. SULTAN MURAT TOPÇU ; DR. ÖĞR. ÜYESİ ASIM MUSTAFA AYTEN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Bu çalışmada, Kayseri il merkezinde inşa edilmiş Türk dönemi ticaret yapılarının mimari özellikleri değerlendirilmiş; Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde Kayseri'nin mimarlık ortamının ticaret mimarisine ve kentsel mekân gelişimine yansıması ele alınmıştır. Ticaret yapıları, inşa tarihleri, bugünkü durumları, plan özellikleri ve tezyinatları açısından bir bütünlük içerisinde incelenmiştir. Çalışma; Giriş, Kayseri ve Ticaret, Osmanlı Kentinde Ticari Yapılanma, Kayseri Tarihi Yolları, Katalog, Değerlendirme ve Sonuç bölümlerinden oluşmaktadır. Çalışma kapsamında ele alınan ticaret yapılarından beşi günümüze ulaşmıştır. Bu Yapılar; Han Camii, Pamuk Hanı, Bedesten, Kapalıçarşı ve Vezir Hanı'dır. Yapılar arasında en büyük alanı kapsayan Kapalı Çarşı, bir bütün olarak ele alınmıştır. Günümüze ulaşamayan yapılar ise hanlar ve çarşılar başlığı altında incelenmiştir.
Giriş bölümünde, konunun tanımı, amacı, sınırları ve önemi ile araştırma yöntemleri üzerinde durulmuş ve konuyla ilgili temel kaynaklar belirtilmiştir. Kayseri ve Ticaret bölümünde; Kayseri'nin Asur döneminden başlayarak Cumhuriyet dönemine kadar olan ticaret tarihine dair bilgiler sunulmuştur. Osmanlı Kentinde Ticari Yapılanma bölümünde; Osmanlı Döneminde ticaretin oluşumunu ve gelişimini etkileyen faktörler ve bu faktörlerin, şehirlerin fiziki yapısının şekillenmesinde oynadığı kritik rol vurgulanmıştır. Kayseri Tarihi Yolları bölümünde; Kayseri'nin tarih öncesi çağlardan itibaren hangi ticaret yolları üzerinde yer aldığı detaylandırılmıştır. Yapı Kataloglarının yer aldığı bölümde; tespit edilen yapılar günümüze ulaşan ve ulaşmayan olarak sınıflandırılarak tarihî ve mimari özellikleri tanıtılmıştır. Değerlendirme bölümünde; Kayseri'nin Osmanlı dönemi ticaret yapılarının mekânsal organizasyonu ve mimari özellikleri analiz edilmiş olup yapılar, plan, malzeme ve süsleme özellikleri bakımından detaylı bir şekilde incelenmiştir. Sonuç kısmında ise genel bir değerlendirme yapılarak, araştırma bulguları özetlenmiş ve çeşitli görüş ve öneriler sunulmuştur.

Abstract:
In this study, the architectural features of Turkish period trade structures built in the city center of Kayseri have been evaluated; the reflection of Kayseri's architectural environment during the Seljuk and Ottoman periods on trade architecture and urban space development has been addressed. The trade structures have been examined comprehensively in terms of their construction dates, current conditions, plan characteristics, and decorations. The study consists of the following sections: Introduction, Kayseri and Trade, Commercial Structuring in the Ottoman City, Historical Roads of Kayseri, Catalogue, Evaluation, and Conclusion. Five of the trade structures discussed in the study have survived to the present day. These structures are: Han Mosque, Pamuk Han, Bedesten, Grand Bazaar, and Vezir Han. Among these structures, the Grand Bazaar, which occupies the largest area, has been examined as a whole. Structures that have not survived to the present day have been examined under the heading of inns and bazaars.
In the Introduction section, the definition, purpose, scope, and importance of the subject, as well as the research methods, have been emphasized, and the main sources related to the subject have been indicated. In the Kayseri and Trade section, information on Kayseri's trade history from the Assyrian period to the Republican period has been presented. In the Commercial Structuring in the Ottoman City section, the factors affecting the formation and development of trade during the Ottoman period and the critical role these factors played in shaping the physical structure of cities have been highlighted. The Historical Roads of Kayseri section details which trade routes Kayseri was situated on since prehistoric times. In the section containing the Building Catalogs, the identified structures have been classified as those that have survived and those that have not, and their historical and architectural features have been introduced. In the Evaluation section, the spatial organization and architectural features of Kayseri's Ottoman period trade structures have been analyzed, and the structures have been examined in detail in terms of plan, material, and decoration features. In the Conclusion section, a general evaluation has been made, summarizing the research findings and presenting various opinions and suggestions.