Deizmin serüveni ve günümüzdeki sosyo-kültürel görünümü
The adventure of deism and its contemporary socio-cultural view
Yazar: BEKİR ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. ÖZCAN GÜNGÖR
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Din ve Felsefe Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Sosyolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Bilim = Science ; Deizm = Deism ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Küreselleşme = Globalization ; Sekülerleşme = Secularization ; Sosyokültür = Socio-culture

Özet:
Varoluşundan beridir insanoğlu düşünen, idrak eden, sorgulayan ve sorguladığı şeyleri anlamlandırma gayretinde olan bir varlıktır. Bu sorgulama ilk olarak kendini tanıma merakıyla başlamış, daha sonra da evreni anlayabilme ve yaratıcı düşüncesiyle devam etmiştir. Her coğrafyanın farklı algı ve kabulleri olduğu gibi, her çağın da kendine özgü tepkisel boyutları bulunabilmektedir. Deizm düşüncesi de bu felsefi boyutlardan birisidir. Bu çerçevede araştırmanın temel amacı, katılımcıların teolojik argümanlarını, onları bu tutuma yönlendiren toplumsal olgu ve olayları, toplumsal norm ve uyumlarındaki iletişim kanallarını ve deizmi tercih etmiş bu bireylerin dini kurumlara ve topluma bakış açılarını yoklamaktır. Çalışma iki bölümden oluşmaktadır: Giriş bölümünde araştırmanın konusu, amacı, önemi, kapsamı ve yöntemi hakkında bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde, tezin ana sorunsalına yönelik ulusal ve uluslararası literatür incelenerek çerçevesi çizilen deizm inancının kavramsal içeriği, çağın yaşadığı büyük dönüşümler olan; sekülerleşme, küreselleşme ve teknolojik gelişmeler ışığında ele alınmıştır. İkinci bölümde ise, görüşme verilerinden elde edilen bulgular incelenmiş ve ortaya çıkan sonuçlar değerlendirilmiştir.
Bireylerin deist inanca yönelimine yol açan sebeplerin arka planında hangi kodların olduğunu sosyolojik boyutlarıyla incelemeye odaklanılan bu çalışmada, yorumlayıcı yaklaşımı esas alan nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Bu kapsamda kendisini deist olarak tanımlayan 35 katılımcı ile görüşülmüştür. Verileri toplamak için yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmış olup, verilerin analizinde ise, içerik analizi tekniği kullanılmıştır. Katılımcılardan elde edilen bulgular, günümüzün sosyal dinamiği ve pratikleriyle karşılaştırılmış, Maxqda 2020 nitel analiz paket programı ile kategorize edilmiş ve ortaya çıkan bulgular üzerinden yorumlama yapılmıştır. Araştırmaya katılan deist bireylerden elde edilen bilgilere göre, deizmin sadece gençler arasında değil, bütün yaş gruplarını kapsayacak düzeyde yayıldığı görülmüştür. Katılımcıların deizmi tercih etmelerinde, bireylerin kaygılarını artıran çalkantılı yaşam şartları, sorgulamalarını kısıtlayan unsurlar, rahat ve huzurlu hayat için özgürlük arayışı ve tepkisel olma durumları etkili olmaktadır. Akıl ve mantık örüntüsü çerçevesinde seküler bir yaşam arayışında olan bireylerin, deizm gibi düşünce akımlarına yöneldikleri anlaşılmaktadır.

Abstract:
Human being is an entity that thinks, comprehends, questions and strives to make sense of the things they have always questioned since their existence. This questioning first started with the curiosity of self-knowledge, and then continued with the ability to understand the universe and creative thinking. Just as every geography has different perceptions and acceptances, every age has its own reactive dimensions. Deism is one of these philosophical dimensions. The main purpose of the research is to examine the theological arguments of the participants, the social facts and events that lead them to this attitude, the communication channels in their social norms and harmony, and the view of these individuals, who prefer deism, to religious institutions and society. The study consists of two parts: In the introduction part, information about the subject, purpose, importance, scope and method of the research are given. In the first chapter, the conceptual content of the belief in deism, framed by examining the national and international literature on the main problematic of the thesis, is the major transformations of the age; secularization is discussed in the light of globalization and technological developments. In the second chapter, the findings obtained from the interview data are examined and the results are evaluated.
In this study, which focuses on examining which codes are in the background of the reasons leading to the tendency of individuals to deist belief, with its sociological dimensions, a qualitative research method based on the interpretive approach is used. In this context, interviews are conducted with 35 participants who define themselves as deists. A semi-structured interview form is used to collect the data, and the content analysis technique is used in the analysis of the data. The findings obtained from the participants are compared with today's social dynamics and practices, categorized with the Maxqda 2020 qualitative analysis package program and interpreted on the findings. According to the information obtained from the deist individuals participating in the research, it is observed that deism has spread not only among the youth but also at a level that covers all age groups. The turbulent living conditions that increase the anxiety of the individuals, the factors that restrict their questioning, the search for freedom for a comfortable and peaceful life and their reactivity are effective in the participants' preference for deism. It is understood that individuals, who are in search of a secular life within the framework of reason and logic, tend to currents of thought such as deism.