Meme kanserinde erken tanıya yönelik sağlığı geliştirme programının tarama davranışlarına etkisi
The effcets of a breast health promotion program on breast cancer screening behaviors
Yazar: SELDA SEÇGİNLİ
Danışman: PROF.DR. NURSEN NAHCİVAN
İstanbul Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Halk Sağlığı = Public Health ; Onkoloji = Oncology ; Sağlık Eğitimi = Health Education
Dizin: Halk sağlığı = Public health ; Sağlık eğitimi = Health education ; Tıbbi onkoloji = Medical oncology

Özet:
Deneysel tasarım tipinde planlanan arastırmanın amacı, ?meme saglıgıgelistirme programının?, kadınların yeterli ve etkin kendi kendine meme muayenesi(KKMM) yapma, mamografi ve klinik meme muayenesi (KMM) yaptırma durumlarına,meme kanseri bilgisi ve meme kanserine iliskin saglık algılarına etkisini incelemektir.Arastırmanın örneklemini stanbul'da bir saglık ocagı bölgesinde yasayan 40 yas üstü,düzenli KKMM yapmayan, son bir yıl içinde KMM ve mamografi yaptırmayan kadınlar(deney grubu=97 ve kontrol grubu=93) olusturmustur. Saglık inanç modeli temelalınarak planlanan meme saglıgı gelistirme programı kapsamında saglık egitimi, filmgösterisi, meme maketi, kitapçık, brosür, kart yer almıstır. Arastırmada veriler AnketFormu, Tarama Davranısları zlem Formu, Kendi Kendine Meme Muayenesi KontrolListesi, Meme Kanseri Bilgi Formu ve Meme Kanseri Saglık nanç Modeli Ölçegi iletoplanmıstır. KKMM'ni ?Üç ay içinde ?üç kez? yapmak ?Yeterli? olarak; klinik mememuayenesi ve mamografi için programdan sonra 6 ay içinde yaptırmıs olmak istenendurum olarak degerlendirilmistir. Veriler program öncesinde, sonrasında, 3. ayda ve 6.ayda olmak üzere dört kez toplanmıstır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikselyöntemlerin yanısıra Student-t, Mann-Whitney U, eslestirilmis gruplarda t testi,Wilcoxon isaretli sıra testi, tekrarlayan ölçümlerde varyans analizi, ki-kare ve Fisherkesin ki-kare testi kullanılmıstır. Bulgular, program sonrası 3. ve 6. ayda deneygrubunun KKMM'ni yeterli ve etkin yapma oranlarının, meme kanseri bilgi puanlarınınkontrol grubundan anlamlı olarak daha yüksek oldugunu; KMM ve mamografi yaptırmayönünden anlamlı bir farkın olmadıgını göstermistir. Program sonrası her iki gruptasaglık algıları karsılastırıldıgında deney grubunda yatkınlık, ciddiyet, KKMM-yarar,KKMM-engel, güven ve mamografi-yarar algısı puan ortalaması anlamlı olarak dahayüksek bulunmustur. Sonuç olarak; saglık egitimi, film gösterisi, meme maketi,kitapçık, brosür ve kart kullanılarak yapılan programın, kadınların yeterli ve etkinKKMM yapma oranlarını ve meme kanseri bilgi düzeyini artırdıgı; saglık algılarınıgelistirdigi; KMM ve mamografi yaptırma sıklıgını artırmadıgı belirlenmistir.Anahtar Kelimeler: Girisim, Kendi kendine meme muayenesi, Klinik mememuayenesi, Mamografi, Saglık inanç modeli

Abstract:
This experimental study evaluates the effects of a breast health promotionprogram on frequency and proficieny of breast self-examination (BSE), and rates ofclinical breast examination (CBE) and mammography practices. The effects of programon breast cancer knowledge and breast cancer health beliefs were also evaluated. Thesample consisted of women aged 40 or above, who were defined as not regularlyperforming BSE, and had not received a mammogram and CBE in the last 12 months(experimental group=97 and control group=93) in a health center area, in Istanbul. Theintervention was based on health belief model and included health education, film,breast model, booklet, pamphlet, and card. Data were collected with questionnaire, thescreening behaviors? follow form, breast self-examination proficiency rating instrument,breast cancer knowledge form and breast cancer health belief model scale in the study.Related with BSE, the frequency of BSE three times in 3 months was considered as?proficient?, and with CBE and mammography, having had them at 6 months postinterventionwas the outcome. Data were collected four times as at before theintervention, after the intervention, at 3 month and 6 month following intervention. Thedata were analysed by descriptive statistics, Student-t, Mann-Whitney U, paired t-test,Wilcoxon test, and repeated measures of variance analysis, chi-square and Fisher?sexact test. The results demonstrated the rate of performing proficient BSE and the breastcancer knowledge score were significantly higher in experimental group; and nosignificant difference was found between the two groups in respect to mammographyand clinical breast exam practices. Comparative analyses for health beliefs in both twogroups revealed a statistically significant increase after the intervention in theexperimental group in perceived susceptibility, seriousness, benefits-BSE, barriers-BSE,confidence and benefits-mammogram. In conclusion, program that includes healtheducation, film, breast model, booklet, pamphlet, and card was found effective inpromoting BSE rates, in increasing breast cancer knowledge and health beliefs withinthe targeted population. The intervention was not found effective in increasing the rateof having CBE and mammograms among the study participants.Key Words: Intervention, Breast self-examination, Clinical breast examination,Mammography, Health belief model