Sağlıklı ve depresif belirtisi yüksek gruplarda bilgi işleme düzeyinin ve duygusal uyarıcıların tanıma belleği performansı üzerindeki etkileri
Effects of level of processing and emotional stimuli on the recognition memory performance in healthy and high depressive symptom groups
Yazar: BENGİSU SARIBAZ ÇELİK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEYNEL BARAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Genel Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Bilgi işleme = Information processing ; Depresif belirtiler = Depressive symptoms ; Duygusal uyaran = Affective stimulus ; Sinyal saptama = Signal fixing ; Tanıma belleği = Recognition memory ; Üstbiliş = Metacognitive

Özet:
Çalışmanın temel amacı sağlıklı ve depresif belirti düzeyi yüksek grupların farklı bilgi işleme
düzeyleri (Derin Bilgi İşleme, Sığ Bilgi İşleme) ve duygu kategorileri (Nötr, Mutluluk,
Tiksinme, Korku, Öfke ve Üzüntü) için gösterdikleri bellek ve üstbiliş değerlendirme
performanslarını araştırmaktır.
Çalışmanın örneklemi 17-35 (𝑋 ̅ = 20.84, SS= 2.39) yaş aralığında 192 (138 kadın, 54 erkek)
katılımcıdan oluşmaktadır. Katılımcıların, 131'i (90 kadın, 41 erkek) normal, 61'i (48 kadın,
13 erkek) ise depresif belirtisi grubuna dahil edilmiştir. Tüm katılımcılar Hacettepe
Üniversitesinin farklı bölümlerinde öğrenim gören lisans ve yüksek lisans öğrencilerinden
seçilmiştir.
Araştırmada kullanılan bilgisayar görevi kodlama ve tanıma testi olmak üzere iki temel
aşamadan oluşmaktadır ve bu iki aşama uyarıcı türleri (kelime ve yüz fotoğrafları) için ayrı ayrı
bloklar halinde uygulanmıştır. Katılımcıların hangi uyarıcı türünü ilk olarak göreceği seçkisiz
olarak belirlenmiştir.
Kodlama görevinde, katılımcılara seçkisiz olarak belirlenen bir bilgi işleme düzeyinde (derin
bilgi işleme, sığ bilgi işleme) 72 kelime ya da 72 yüz fotoğrafı gösterilmiştir. Katılımcılardan
gördükleri bu uyarıcıları, derin bilgi işleme koşulunda "olumlu" ya da "olumsuz"; sığ bilgi
işleme koşulunda ise ekranın "sağında" ya da "solunda" olarak sınıflandırmaları istenmiştir.
Tanıma testini zorlaştırmak için kodlama aşamasından hemen sonra basit matematik
işlemlerinden oluşan bir ara görev sunulmuştur. Ara görevi takip eden tanıma testinde ise
katılımcılara 72'si eski 72'si yeni olmak üzere toplamda 144 uyarıcı gösterilmiş ve
katılımcılardan bu uyarıcılar için "eski" ya da "yeni" kararı vermeleri istenmiştir. Her uyarıcı
için yapılan "eski/yeni" kararından hemen sonra katılımcılardan o madde için verdikleri cevaba
dair eminlik dereceleri 10'lu Likert ölçeği üzerinden puanlamaları istenmiştir.
Katılımcıların verdikleri cevaplardan elde edilen d' puanları ile üstbiliş puanları kelime ve
fotoğrafları uyarıcıları için ayrı ayrı 2(Grup: Normal ve Depresif Belirti) x 2(Bilgi İşleme
Düzeyi: Derin Bilgi İşleme ve Sığ Bilgi İşleme) x 2(Test Önbilgi: Önbilgi Var ve Önbilgi Yok)
x 6(Duygu Kategorisi: Mutluluk, Korku, Öfke, Üzüntü, Tiksinme ve Nötr) son iki faktörde
tekrar ölçümlü Karma ANOVA analizi ile incelenmiştir. 
Sonuçlara göre, katılımcıların derin bilgi işleme düzeyinde hem kelimeler hem de fotoğraflar
için daha yüksek bellek performansına sahip olduğu görülmüştür. Kelimeler için test önbilgi
var (kodlama aşamasındaki uyarıcıların ileride test edileceği bilgisine sahip olduğu) koşulunda
daha yüksek d' puanları görülmüştür fakat test önbilgi koşullarının fotoğraflar için anlamlı bir
etkisi bulunamamıştır. Benzer şekilde duygu kategorilerinin etkisinin de uyarıcı türüne göre
farklılık gösterdiği bulunmuştur. En yüksek d' puanı kelimeler için Nötr kategorisinde
görülürken, fotoğraflar için Tiksinme kategorisinde görülmüştür.
Üstbiliş puanlarında ise fotoğraflar için hem bilmek hem de bilmemek kategorisinde derin bilgi
işleme düzeyinde daha yüksek üstbiliş puan ortalamaları bulunmuştur. Kelimelerde ise bilgi
işleme düzeyinin etkisi görülmezken test önbilgi var koşulunda hem bilmek ve bilmemek
kategorilerinde yüksek üstbiliş puanı görülmüştür. Duygu kategorilerinin üstbiliş puanları
üzerindeki etkisine bakıldığında ise fotoğraflar için hem bilmek hem bilmemek kategorisinde
en yüksek üstbiliş puanı Mutluluk kategorisindedir. Kelimelerde ise bilmek kategorisinde
Tiksinme ve Nötr, bilememek kategorisinde Mutluluk ve Tiksinme kategorilerinin en yüksek
üstbiliş puan ortalamalarına sahip olduğu bulunmuştur.

Abstract:
The aim of this study is to investigate the memory and metacognition performances of normal
participants and participants with high levels of depressive symptoms for different information
processing levels (Deep Processing, Shallow Processing) and emotion categories (Neutral,
Happiness, Disgust, Fear, Anger and Sadness).
Study was conducted with 192 (138 female, 54 male) vounteer participants between 17-35 years
old (𝑋 ̅ = 20.84, SS= 2.39). 131 (90 female, 41 male) participants were included in the normal
group and 61 (48 female, 13 male) were included in the depressive symptom group. All
participants were selected from undergraduate and graduate students in different departments
of Hacettepe University.
The computer task used in the research consists of two basic phases, encoding and recognition
test. These two phases were implemented in separate blocks for stimulus types (words and
pictures). It was randomly determined which stimulus type participants would see first.
In encoding phase, 72 words or 72 pictures were shown to parcipants at one of the procesing
level (Deep Procesing, Shallow Processing) which randomly assiggned. Participants were
asked to classify stimulus as "positive" or "negative" at deep level processing; "right" or "left"
of the screen at shallow level processing. Immedeately following the encoding phase, simple
mathematic problems were presented as distraction task to make the recognition test more
difficult. After the distraction task, a recognition test consisting of a total of 144 stimuli (72
new, 72 old) were shown and participant were asked to evaluate every stimulus as "old" or
"new" stimuli. After every "old/new" decision participants rated their confidence about
decisions on a 10-point Likert scale (1= not confident at all, 10 = compeletely confident).
Confidence judgements were made for every test item separately.
d' and matecognition scores were analyzed with 2(Group: Normal ve Depressive Symptom) x
2(Level of Processing: Deep Processing and Shallow Processing) x 2(Test Prior Knowledge:
Prior Knowledge Exists ve Prior Knowledge Not Exists) x 6(Emotion Categories: Happines,
Afraid, Anger, Sadness, Disgust, Neutral) mixed ANOVA with repeated measures on the last
two factors.

Results indicate that participants had a better recognition for both words and pictures in deep
pocessing level. Higher d' scores were observed in the intentional condition (a prior knowledge
that they would be tested) for the words but there were not any significant effect in the incidental
condition (having not prior knowledge that they would be tested after encoding). Similarly, the
effect of emotion categories differed according to the stimulus type. Highest d' score was found
in the Neutral category for words, for pictures Disgust had the highest d' score.
In the metacognition analyses part, two metacognitive scores were calculated: knowing and not
knowing. For pictures, there were higher scores in the deep information processing level for
both types of metocognitive score categories. While in the intentional condition for the words,
the level of information processing effect was not seen, high metacognition scores were
observed in both knowing and not knowing categories. In addition, for pictures, the highest
scores were measured in Happiness emotion category for both knowing and not knowing
metacognition categories. However, for words, Disgust and Neutral emotion categories in the
knowing category, and Happiness and Disgust categories in the not knowing category had the
highest metacognition scores.