Mekkî B. Ebî Tâlib'in "Er-Ri'âye" adlı eserinin tecvîd ilmindeki yeri
The Place of Mekkî B. Ebî Tâlib's "Er-Ri̇'âye" in the science of tajweed
Yazar: BEKİR SITKI KUDU
Danışman: DOÇ. DR. İBRAHİM TETİK
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Kur'ân, asırlar boyunca fertlerin akıl ve gönül dünyalarını mihmandar edecek çağlar üstü öğretilerini, insanların anlama ve kavrama beceresine sunmuş böylelikle temeli sımsıkı atılmış bir karakter inşasını amaçlamıştır. Bu kutsal kitabın tatbik edilmesi her şeyden önce anlaşılmasına, anlam dünyasında derinleşme ise, keyfiyete haiz bir tilavete bağlıdır. Bir tasfiye eylemi ve ilim tahsilinde haliyle ilk önce tilavete müracaat edilmelidir ki bu bağlamda Kur'ân'la muhatap olma aşamalarından ilkini tilâvet oluşturmuştur. Kur'ân tilâveti öteden beri Hz. Peygamber döneminde pratize edilen ve sonraki süreçte adına tecvîd denilecek kaideler bütününe göre icra edilerek zamanla bir tilavet kültür, gelenek ve birikimi oluşmuştur. Buna rağmen gerek Arap dünyası gerekse ülkemizde kimi çevrelerce alanın belki de ilk kapsamlı eseri sayılabilecek "er-Ri'âye" göz ardı edilerek ideolojik okumalarla tecvîdin bidat olduğu iddia edilmektedir. Tecvîdin olgunlaşarak günümüze intikal sürecindeki olgu ve olaylara tanıklık eden tarihsel bağlam tespit edilmeden, tasavvur ve dönüşümler göz ardı edilerek, müstakilleşme süreci ve bu zaman zarfında tebarüz eden literatürün tespiti yapılmadan bu tür yersiz, temelsiz ve hakkaniyetsiz iddialara cevap verilebilmesi mümkün değildir. Bu açıdan dönemin ilmî, dinî, kültürel hususen de kıraat ve tecvîd birikimine dair önemli izlerini taşıyan, tecvîd kültür tarihimizin önemli yapı taşlarından birini oluşturan Mekkî'nin (v. 437/1045) "er-Ri'âye" adlı eseri yüksek lisans tezimize konu olacaktır. "er-Ri'âye"nin muhteva analizi ve dönemde meydana getirdiği tecvîd paradigmasından hareketle, öncesindeki veciz çalışmalara kıyasla muhtelif konuları içeren kapsamlı ilk tecvîd çalışması olduğu savı, akademik disiplin ve ilkelere riayet etmek şartıyla tetkik edilecektir. "er-Ri'âye"de müellifin dile getirdiği tilavet hataları ve bunlara sunduğu nitelikli çözüm önerileri, çağımızda benzer problemlerinin üstesinden gelinmesinde bir dayanak teşkil edecektir. Çalışma alan araştırmacıları ve tecvîd eğitim-öğretim faaliyetlerini sürdüren mukrîlere kaynak çeşitliliği sunulabilecek potansiyele sahiptir. Projenin nihayete erdirilmesi ile tecvîd tedrisinde otorite olarak kabul edilen İbnu'l-Cezerî (v. 833/1429) öncesinde de disiplinli ve nitelikli çalışmalar yapıldığına dair kazanılan bilincin sürdürülmesi hedeflemektedir.

Abstract:
The Qur'an has presented the age-old teachings that will guide the minds and hearts of individuals for centuries to the ability of people to understand and comprehend, thus aiming to build a character with a firm foundation. The application of this holy book depends, first of all, on its understanding and the deepening in the world of meaning depends on a qualified recitation. As a matter of fact, in an act of liquidation and in the study of knowledge, recitation should be applied first, and in this context, recitation has formed the first step of dealing with the Qur'an. The recitation of the Qur'an has been performed according to the whole of the rules that were practiced in the time of the Prophet and then called tajweed in the next period, and a recitation culture, tradition and accumulation has emerged over time. Despite this, both in the Arab world and in our country, it is claimed that tajweed is a bidah (innovation) with ideological readings, ignoring the "er-Ri'âye", which may be considered the first comprehensive work of the field by some circles. It is not possible to answer such groundless, baseless and unfair claims without determining the historical context that witnesses the facts and events in the process of maturation of tajweed, ignoring the imagination and transformations, and determining the detachment process and the literature that emerged during that period. In this respect, the work of Mekkî (d. 437/1045) named "er-Ri'âye", which carries important traces of the period's scientific, religious, cultural, especially recitation and tajweed accumulation and constitutes one of the important building blocks of our tajweed cultural history, will be the subject of our master thesis. Based on the content analysis of "er-Ri'âye" and the tajweed paradigm it created in the period, the argument that it is the first comprehensive tajweed study that includes various subjects compared to the previous concise studies will be examined on the condition that academic discipline and principles are respected. The recitation errors expressed by the author in "er-Riâ'ye" and the qualified solutions he offers to them will constitute a basis for overcoming similar problems in our age. It has the potential to offer a variety of resources to researchers in the field of the study and to those who continue their tajweed education and training activities and recite the Qur'an in accordance with its rules. With the completion of the project, it is aimed to maintain the awareness that disciplined and qualified studies were carried out before Ibn al-Jazari (d. 833/1429), who was accepted as the authority in tajweed education.