Avrupa uygunluk kriterlerine göre bir kamu ihale karar destek modeli
A public tendering decision support model according to European confirmation criteria
Yazar: CEMİL AKÇAY
Danışman: PROF. DR. EKREM MANİSALI
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering
Dizin: Bulanık modelleme = Fuzzy modelling ; İhale Kanunu = Tender Law

Özet:
Kamu alımları için harcanan kaynak miktarı gelişmekte olan ülkelerde Gayri Safi Milli Hâsıla'nın yaklaşık %15'ini oluşturmaktadır. Kıt kamu kaynaklarının verimli bir şekilde kullanılması kamu alım sistemi ile doğrudan ilişkilidir. Kamu ihale sisteminde temel amaç istenen kaliteyi en uygun fiyata temin etmektir.Ülkemizde 2007 yılında yapılan kamu alımlarının %40'ı yapım işlerini kapsamaktadır. 2007 yılı içerisinde yapım işleri için harcanan rakam yaklaşık 26 milyar YTL'dir. Yapım işi projelerinde hedef, projenin kalite, süre ve maliyet üçgeni içerisinde optimum noktada tamamlanmasıdır. Bu da yapım işlerinde ihale süreci düşünüldüğünde ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi ve aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi aşamasını ön plana çıkarmaktadır.Öncelikle bu çalışma kapsamında 2006 yılından itibaren Avrupa Birliği üyesi ülkelerin hizmet, mal ve yapım işi ihalelerinde uymak zorunda oldukları 2004/18/EC Kamu İhale Direktifi ile ülkemizde uygulanmakta olan 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu incelenmiş ve uygulamada karşılaşılan sorunlar bu doğrultuda değerlendirilmiştir.Kamu İhale Karar Destek Sistemi'nin oluşturulabilmesi için sözel ifadelerin kolaylıkla modellenebildiği insan düşünce yapısına yakın olan ve karar verme süreci gibi direk karar vericinin bilgi, tecrübe ve deneyimini yansıtmasına olanak sağlayan Bulanık Mantık Sistemi incelenmiştir. Bulanık mantıkla Karar Destek Sistemi oluşturulması adımları takip edilerek bu konuda yaygın olarak kullanılan Matlab Programı ile Bulanık Modelleme yapılması konusu ele alınmıştır.Daha sonra 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu çerçevesinde Uygulama (Saha) çalışması yapılmıştır. Özel bütçeli bir kuruluş olan Kamu İhale Kanunu'na tabi Yapı İşleri ve Teknik Daire Başkanlığı bünyesinde 2004-2007 yılları arasında yapılan yapım işi ihaleleri incelenmiştir. İnceleme sonucunda son yıllarda yapılan sekiz adet ihale süreci, sözleşme sonrası uygulama aşamaları ele alınmıştır. İhalelerde değerlendirme dışı kalan firmaların elenme gerekçeleri sıralandıktan sonra ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi ve aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi amacıyla belirlenen kriterlerin sonuç üzerindeki etkileri ortaya konulmuştur.Son bölümde 2004/18/EC AB Kamu İhale Direktifi ve 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu çerçevesinde yapım işleri ihaleleri için ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi ve aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi konuları ayrıntılı olarak irdelenmiştir. AB Direktifleri doğrultusunda AB üyesi ülkelerde ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesinde fiyat dışı unsurların kullanıldığı iki adet model incelenmiştir. İnceleme neticesinde Fiyat dışı unsurların ancak spesifik yapım işlerinde uygulanabileceği sonucuna varılmıştır.Bu aşamada aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi konusu ön plana çıkmıştır. Bu doğrultuda AB Kamu İhale Direktifi, AB tarafından kurulan aşırı düşük tekliflerin önlenmesi konusunda çalışma yapan komisyonunun önerileri, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve Kamu İhale Kanunu çerçevesinde yapılan uygulama çalışması sonucunda aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesine yönelik bir Kamu İhale Karar Destek Modeli Matlab Programı yardımıyla Bulanık Mantık tabanlı geliştirilmiştir.Geliştirilen karar destek modeliyle incelenen beş adet ihaledeki aşırı düşük teklifler değerlendirilerek komisyon kararları ile karşılaştırılmış ve sonuçlar üzerinde tartışılmıştır. Modelde lineer veya lineer olmayan bulanık kümeler kullanılmasının sonuç üzerinde etkili olmadığı ortaya konmuştur. Durulaştırma işlemi için kullanılan Centroid ve MOM metodundan elde edilen sonuçlar birbirine yakın olmakla beraber farklılık gösterebilmektedir. Centroid metodu birleştirilmiş bulanık kümelerin ağırlık merkezini dikkate aldığı ve yaygın olarak tercih edildiği için modelde söz konusu metodun tercih edilmesi değerlendirilmiştir. İncelenen ihalelerdeki aşırı düşük tekliflerin kamu ihale karar destek modelinde değerlendirilmesi ile elde edilen bulguların ihale komisyonunun kararları ile birlikte değerlendirilmesi sonucunda, modelin aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesinde kullanılmasının başarılı sonuçlar verdiği görülmüştür.

Abstract:
In developing countries, the amount of source spent for public purchases is about 15% of Gross National Product. Efficient usage of insufficient public sources is directly related to the public purchase system. The main idea in public tendering system is to have the quality for the most favorable price.In our country, the %40 of the public purchases is used for construction jobs in 2007. The amount spent for construction jobs in 2007 is 26 billions YTL. The goal in construction job projects is to complete them at an optimum point within the triangle of the quality, time, and the cost of the project. In this respect, tendering process brings the most advantage economic proposal and excessive low proposals to foreground.First, within this work since 2006, the public tendering directive of 2004/18/EC which the European Union countries must conform for their public service, goods and construction work and the 4734 numbered public tendering law were examined and the problems encountered in the application of the laws were evaluated at this direction.In order to create the public tendering decision support system, a Fuzzy Logic system is considered with its capabilities of being modeled with human thoughts, decision process and its experience. The Fuzzy Modeling is considered to be created with using Matlab software by following the steps of creation of the Fuzzy Logic Decision Support System.After that, a fieldwork is done within 4734 numbered Public Tender Law. All construction work bids of a private-budgeted Public Tender Law dependent company called Building Works and Technical Department were examined between 2004-2007. After awarded contracts, application stages of the contract of 8 bid processes in the last years were examined. After announcing the statement of reasons for the firms who have been eliminated from public tenders, the effects of the criteria determined for economically choosing the proposal with the most advantage and excessively low proposals on the results were stated.At last, within 2004/18/EC European Union Public Tender Directive and 4734 numbered Public Tender Law, most advantage economic proposals and excessively low proposals subjects are scrutinized with details. Two different models that are used in European Union countries according to EU Directives, which use different factors other than pricing in order to determine the most economical proposals are studied. After reviewed, it is determined that components other than pricing can be used for specific construction jobs.At this point, the excessively low proposals come along for consideration. In this stage, a model called Public Tender Decision Support is developed with the results of EU Public Tender Directive and its commission to reject low tender proposals, and 4734 numbered Public tender Law and its skeleton. This model is created by software called Matlab with the help of Fuzzy Logic base.The excessively low proposals in the five bids examined with the developed decision support model are evaluated and compared with the decisions of the comission and the results were discussed. It was stated that using linear or nonlinear fuzzy groups in the model was not affective on the result. The results received from the Centroid and MOM methods used for the process of clarification are similar, but they may also show some difference. Because the Centroid method takes the center of gravity of the combined fuzzy groups into consideration and because it is widely used, the preference of the model vas evaluated. After evaluating the results obtained from evaluating the excessively low proposals from the examined bids, in the a public tendering decision support model with the decisions of the bidding comission, it was seen that the usage of the model in evaluating the excessively low proposals gave successful results.