Siyasi, dini, maarif ve sosyo-kültürel yönleriyle Cerîde-i Sûfiyye dergisi
Political, religious, educational and socio-cultural aspects of Cerîde-i Sûfiyye journal
Yazar: BEHLÜL TEMELOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET AKİF FİDAN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion ; Tarih = History

Özet:
II. Meşrutiyet dönemiyle değişen içtimai hayat ve dini meselelere yaklaşım
konularında, Osmanlı içtimai yapısının temel dinamikleri arasında yer alan tarikat erbabı ve
tekke mensuplarının siyasi , sosyal hamleleri ve bilhassa fikirlerine ilişkin yazılar, dönemin
tasavvufî dergilerinden biri olan Cerîde i Sûfiyye (C.S.) üzerinden konu edinilmiştir. Bu
derginin mütedeyyin yazarları tarafından XIX. yüzyıl Osmanlı yapısının içtimai, siyasi,
ekonomik v e askeri hayatındaki gelişmeler, dergi içerisindeki pek çok yazıda kaleme
alınmıştır. Cerîde i Sûfiyye dergisi; Şark ve Garb üzerine yapılan değerlendirmeleri,
dönemin kadın algısı ve giyim kuşam kültürüne olan bakış açısı ve bu değişimlerle beraber
farklı laşan dünya görüşü gibi II. Meşrutiyet dönemindeki birçok gelişmeyi konu
edinmektedir. Öte yandan, değişen içtimai hayatla ortaya çıkan dini ihtilaflar da Cerîde i
Sûfiyye dergisinin ele aldığı bir diğer önemli konuyu oluşturur. Bu çalışma ile yukarıda bah si
geçen başlıklar altında C.S.'nin Osmanlı kültür hayatına katkıları incelenmiştir.
XIX. yüzyılda dönüşen Osmanlı toplum dinamiklerini tanımlamak ve kavrayabilmek
bakımından dini alandaki çalışmalar mühim bir yer edinmektedir. Bu doğrultuda, II.
Meşrutiy et sonrası geleneksel içtimai ve dini kültürünün topluma aktarılmasında, Cerîde i
Sûfiyye dergisi önemli bir aracı vazifesi görmüştür. Dönemin diğer dini dergilerine nazaran
Cerîde i Sûfiyye dergisi (1909 1919) uzun ömürlü bir neşriyat hayatına sahip olmas ı
bakımından ayrılmaktadır. Günümüze kadar dergi üzerine ele alınan çalışmalar, derginin
ağırlıklı olarak edebi ve tasavvufi yönüne işaret ederken, içtimai ve dini meselelere hitap
eden boyutunu görece ihmal etmişlerdir. Bu çalışmada, bu alandaki boşluğun
doldurulmasına bir katkı sağlanırken, Cerîde i Sûfiyye dergisindeki pek çok saygın müellifin
gölgede kalan çeşitli yazıları da gün yüzüne çıkartılmıştır.
Anahtar Kelimeler
: Cerîde i Sûfiyye, II. Meşrutiyet Dönemi, Basın, Tasavvuf,
Tarikat, Osmanlı Toplumu

Abstract:
This study aims to examine the approaches of the Ottoman society to social life and
religious issues between 1908 and 1920 through the views of the members of the sect and
lodge, which are among the basic dynamics of the Ottoman social structure. In this study,
the views of the members of the sect and the dervish lodge, these people's were conveyed
through the articles that they wrote in the C.S. jour nal. The pious writers of Ceridiye, a
mystical journal, referred to the social, political and economic conditions of the 19th century
Ottoman structure in their writings. Many developments such as the evaluations on the East
and the West, the perception of women in the period, womens of clothing about ideas and
the world views that differed with these changes were discussed in Ceridiyye Magazine. In
addition to these, religious conflicts brought about by the changing social life are among the
important issu es that Ceridiye Magazine deals with. In this study, a general evaluation of
these issues is made.
In the 19th century, studies in the religious field have an important place in terms of
defining and comprehending the changing Ottoman social dynamics. In t his direction,
Ceridiye Magazine has been an important tool in the transfer of traditional social and
religious culture to the society after 1908. As against other religious journals of the period,
Cerîde i Sûfiyye journal (1909 1919) differs in that it ha s a long lasting publication life.
While the studies that about the journal have pointed out mainly to the literary and mystical
aspects of the journal, on the other hand the magazine's social and religious aspect relatively
is neglect. In this thesis, it is aimed to fill the gaps in this field. In addition, with this study,
many shadowy articles of many respected writers who wrote in Ceridiye Magazine were also
brought to light.
Keywords:
Cerîde i Sûfiyye, Second Constitutional Period, Press, Sufism, Sufi
Order, Ottoman Society.