Sosyal ağların sorunlu kullanımı: Nicel ve nitel inceleme
Problematic social networks use: Quantitative and qualitative analysis
Yazar: FATİH ORDU
Danışman: DOÇ. DR. BERNA AKÇİNAR
Işık Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Klinik Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Anksiyete = Anxiety ; Bağımlılık = Dependency ; Depresyon = Depression ; Sosyal ağlar = Social networks ; Sosyal medya = Social media

Özet:
Sosyal ağların işlevsel olmayan kullanımının bilişsel, duygusal ve sosyal düzeyde
birtakım sınırlılıklarla ilişkili olabileceği ifade edilmiştir. Davranışsal bağımlılıklarla
ilişkili I-PACE modeline göre yüksek düzeyde dürtüsellik, anksiyete, depresyon ve
aşerme yaşayanlarda sosyal ağların sorunlu kullanımının gelişme olasılığı bulunduğu
bildirilmiştir. Araştırmanın amacı sosyal ağların sorunlu kullanımıyla depresyon,
anksiyete, dürtüsellik, yaşantısal kaçınma ve aşerme arasındaki ilişki örüntüsünün
incelenmesidir. Araştırmada nicel ve nitel yöntemler kullanılmıştır. On sekiz ve kırk
beş yaş aralığında bin yüz kırk katılımcı araştırma grubunda yer almıştır. Depresyon,
anksiyete ve dürtüsellik ile sosyal ağların sorunlu kullanımı arasındaki ilişkide
aşermenin aracı rolü; yaşantısal kaçınmanın düzenleyici rolü incelenmiştir.
Çalışmanın sonuçları göstermiştir ki (1) anksiyete ve motor dürtüsellik ile sosyal
ağların sorunlu kullanımı ilişkisinde aşermenin aracı rolü bulunurken; depresyon, plan
yapmama ve dikkatle ilişkili dürtüsellik ile sosyal ağların sorunlu kullanımı ilişkisinde
aşermenin aracı rolü gözlenmemiştir. (2) Depresyon ile sosyal ağların sorunlu
kullanımı ilişkisinde yaşantısal kaçınmanın düzenleyici rolü gözlenirken; anksiyete,
plan yapmama, motor dürtüsellik ve dikkatle ilişkili dürtüsellik ile sosyal ağların
sorunlu kullanımı arasındaki ilişkide yaşantısal kaçınmanın düzenleyici rolü
bulunamamıştır. (3) Nitel yöntem sonuçlarında sosyal ağları sorunlu düzeyde
kullananların sosyal ağlarla ilişkili zihinsel uğraş, duygudurum değişikliği, tolerans,
yoksunluk, çatışma, başarısız bırakma girişimi ve sosyal ağlara yönelik aşerme
yaşadıkları değerlendirilmiştir. Ayrıca gelişmeleri/fırsatları kaçırma korkusu, ketleme
kontrol güçlüğü, ipucu reaktivitesi, yadsıma/inkâr, dikkat dağıtma/bastırma,
duygudurum düzenleyememe, olumsuz duygulanım, davranışsal kaçınma ve
bağımlılık süreçlerinin yaşanıldığı sonucuna varılmıştır. Sosyal ağların sorunlu
kullanımının psikososyal incelenmesi ve tedavisinde depresyon, anksiyete, motor
dürtüsellik, yaşantısal kaçınma; sosyal ağlarla ilişkili zihinsel uğraş, duygudurum değişikliği, tolerans, yoksunluk, çatışma, başarısız bırakma girişimleri ve sosyal ağlara yönelik aşerme süreçlerinin değerlendirilmesi önerilmiştir.

Abstract:
It has been stated that the dysfunctional use of social networks may be related to some
complaints about cognitive, emotional and social. According to the I-PACE model
associated with behavioral addictions, it has been reported that problematic social
networks use (PSNU) is likely to develop in those who experience high levels of
impulsivity, anxiety, depression and craving. The aim of the study is to examine the
relationship pattern between PSNU and depression, anxiety, impulsivity, experiential
avoidance (EA) and craving. Quantitative and qualitative methods were used in the
research. One thousand one hundred forty participants between the ages of eighteen
and forty five were included in the research. Mediator role of craving in the
relationship between depression, anxiety, impulsivity and PSNU; the moderator role
of EA was examined. The results of the study showed that (1) while craving was found
a mediating role in the relationship between anxiety motor impulsivity and PSNU; No
mediator role of craving was observed in the relationship between depression, non
planning and attention impulsivity and PSNU. (2) While the moderator role of EA was
observed in the relationship between depression and PSNU; No moderator role of EA
was found in the relationship between anxiety, non planning, motor impulsivity,
attention impulsivity and PSNU. (3) In the results of the qualitative method, it was
showed that those who use social networks at a problematic level salience, mood
modification, tolerance, withdrawal, conflict, relapse and craving. In addition, it was
concluded that fear of missing out (FOMO), inhibition control difficulty, cue
reactivity, denial, distraction, dysregulated mood, negative affect, behavioral
avoidance and addiction processes were experienced. It has been suggested that
depression, anxiety, motor impulsivity, EA, craving, salience, mood modification,
tolerance, withdrawal, conflict, relapse could evaluated in psychosocial examination
and treatment of PSNU.