Bir Osmanlı bürokratı: Ali Fuad Türkgeldi'nin tarih anlayışı
An Ottoman bureaucrat: Ali Fuad Türkgeldi's understanding of history
Yazar: FATİH YILMAZ
Danışman: PROF. DR. YASİN YILMAZ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Bürokratlar = Bureaucrats ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Tarihçilik = Historiography ; Türkgeldi, Ali Fuad = Türkgeldi, Ali Fuad

Özet:
Ali Fuad Türkgeldi, Osmanlı Devleti'nin son asrına şahitlik etmiş, tarihçi kişiliğiyle tanınmış devlet adamlarından biridir. İçinde yetiştiği Tanzimat toplumunun karakteristik özelliklerini kişiliğinde bütünleştiren Ali Fuad Bey hem fikrî hem de siyasî hareketliliğin olduğu İstanbul'da bürokrat bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelmiştir. Osmanlı Devleti'nin modern eğitim kurumlarında eğitim görüp içinde bulunduğu çevrenin de etkisiyle çok yönlü bir insan olarak yetişmiştir. Dâhiliye Mektupçuluğu, Dâhiliye Müsteşarlığı ve Mâbeyn Başkatipliği gibi yüksek memuriyetlerde bulunmuş, meslek hayatı boyunca Osmanlı Devleti'nin karşılaştığı olayları yakından takip etmiştir.
Ali Fuad Bey'in tarih ilmine duyduğu özel ilgi ve merak onun çevresini daha özenle incelemesine ve değerlendirmesine imkân sağlamıştır. Kendisi yaşadığı dönemde kaleme alınan yerli ve yabancı tarih kitaplarını okuyarak yeni tarih anlayışlarından ve gelişmelerden haberdar olmuştur. Müellifin, Osmanlı siyasetine etki eden isimleri yakından tanıması, bu kimselere ait özel belgeleri incelemesi ve kayıt altına alarak eserlerinde sunması araştırmacılara döneme farklı bir pencereden bakma fırsatı sunmuştur.
Eserlerinde genel siyasi tarih anlatım üslubunun ötesine geçerek bir anlamda dönemin diplomasi tarihini ve etkin isimlerini irdelemeyi tercih etmiştir. Bunu yaparken de bilimsel bir bilim dalı haline gelen tarihin modern yöntemlerini benimsemeye gayret göstermiştir. Yaşadığı döneme dair sahip olduğu bilgi birikimin kaybolup gitmesini istemeyen Ali Fuad Bey, bu bilgilerini belgelere dayalı olarak sebep-sonuç ilişkisi içerisinde eleştirel bir üslupla sunmaya çalışmıştır. Son dönem Osmanlı tarihinin cevaplanmayı bekleyen sorularını döneminin imkânları çerçevesinde ele alan Ali Fuad Bey'in eserlerinde takip ettiği yöntem ve tekniğin, anlatım üslubunun ve kaynak kullanım kriterlerinin bilinmesi önem arz etmektedir. Pek çok bilimsel çalışmaya kaynaklık eden ve pek az insanın şahit olduğu olaylar hakkında önemli bilgilere sahip olan müellifin, tarihçilik anlayışının geniş anlamda hiçbir çalışmaya konu olmayışı bu anlamda bir eksikliktir. Bu çalışma ise Ali Fuad Türkgeldi'nin eserleri bağlamında tarihçilik anlayışını ortaya koymaya çalışmaktadır.

Abstract:
Ali Fuad Türkgeldi is one of the statesmen who witnessed the last century of the Ottoman Empire and is known for his historian personality. Ali Fuad Bey was born into a bureaucratic family in Istanbul, where there is both intellectual and political activity, absorbing his personality into characteristic features of the Tanzimat society in which he grew up. He was educated in modern educational institutions of the Ottoman Empire and grew up as an all-rounder by means of the influence of his social circle. He has worked in high civil servants such as Internal Lettering, Undersecretariat of Internal Affairs and Mâbayn Office a Head Clerk and has closely followed the events faced by the Ottoman State throughout his professional life.
Ali Fuad Bey's special interest and curiosity in the science of history enabled him to examine and evaluate his circle more carefully. He became aware of new understandings of history and developments by reading domestic and foreign history books written during his lifetime. The author's close acquaintance with the figures who influenced the Ottoman politics, examining and recording the private documents belonging to these people and presenting them in his works offered the researchers the opportunity to look at the period from a different perspective.
In his works, he preferred to go beyond the general political history telling style, in a sense, to examine the history of diplomacy and influential figures of the period. While doing this, he made an effort to adopt the modern methods of history, which has become a scientific discipline. Ali Fuad Bey, who did not want his knowledge of the period he lived in to be disappeared, tried to present this information in a critical style based on documents in a cause-and-effect relationship. It is important to know the method and technique, expression style and resource usage criteria that Ali Fuad Bey followed in his works, who dealt with the questions waiting to be answered in the last period of Ottoman history within the realms of possibility of his period. It is a shortcoming in this sense that the author's understanding of historiography, which has been the source of many scientific studies and has important information about the events witnessed by very few people, is not the subject of any study in a broad sense. This study tries to reveal Ali Fuad Türkgeldi's understanding of historiography in the context of his works.