Yolsuzluğun elektrik piyasasında fiyatlara ve etkinliğe etkisi
The impact of corruption on prices and efficiency in the electricity market
Yazar: FUNDA ALTUN
Danışman: DOÇ. DR. MUSTAFA KADİR DOĞAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Elektrik = Electricity ; Elektrik dağıtım şirketleri = Electiricity distrubution companies ; Elektrik piyasası = Electric market ; Enerji fiyatları = Energy prices ; Veri zarflama analizi = Data envelopment analysis ; Yolsuzluk = Corruption

Özet:
Bu çalışmada, yolsuzluğun elektrik piyasası üzerindeki olumsuz etkileri üç bölüm halinde araştırılmıştır. İlk bölümde yolsuzluğun kamu hizmet şirketlerinin sunduğu hizmet fiyatları üzerindeki etkisi bir oyun-teorisi modeliyle analiz edilmiştir. Modelin, yolsuzluk düzeyindeki artışla hizmet fiyatlarının arttığına ilişkin öngörüsü 21 OECD ülkesinin 1995-2015 dönemine ait yıllık verileriyle ampirik olarak test edilmiş ve doğrulanmıştır. Ampirik analizde, yolsuzluğun yanında bazı reform göstergelerinin fiyatlara etkisi de incelenmiştir. Hem mesken hem de sanayi elektrik fiyatlarını, toptan satış piyasasının varlığı ve perakende piyasasının açılmasının negatif yönde, üretim ve iletimin ayrıştırılmasının ise pozitif yönde etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. İkinci bölümde, mesken ve sanayi perakende elektrik fiyatlarının oransal olarak zaman içinde farklılaşmasının nedenleri Avrupa Birliği üyesi ülkeler ve Norveç ile Türkiye'ye ilişkin çeşitli verilerle analiz edilmiş ve ampirik olarak incelenmiştir. Ampirik analizde, yolsuzluk düzeyinin bu oransal değişime olan etkisi de ele alınmıştır. Ancak, yolsuzluğun göreli elektrik fiyatları üzerinde anlamlı bir etkisinin bulunmadığı görülmüştür. Bununla birlikte; toptan satış fiyatındaki düşüş ile rekabet düzeyindeki artış ve gelir artışının, göreli elektrik fiyatlarını sanayi grubu lehine değiştirdiği sonucuna ulaşılmıştır. Üçüncü bölümde, yolsuzluk düzeyinin elektrik dağıtım şirketlerinin performansı üzerindeki etkisi, Türkiye örneği üzerinden ampirik olarak araştırılmıştır. Öncelikle, Türkiye'deki 21 adet elektrik dağıtım şirketinin etkinlik düzeyleri veri zarflama analizi yöntemiyle tahmin edilmiş ve ardından bu etkinlik düzeyleri üzerinde; yolsuzluk, müşteri yapısı, müşteri yoğumluğu ve kayıp-kaçak oranının etkisi, 2015-2019 dönemine ait yıllık verilerle, Tobit yöntemiyle analiz edilmiştir. Buna göre, yolsuzluktaki artış Türkiye'deki elektrik dağıtım şirketlerinin etkinlik düzeyinde düşüşe yol açmaktadır. Mesken abonelerine satılan elektriğin payındaki artış ve kilometre başına düşen tüketici sayısındaki artış da etkinliği artırmakta, kayıp-kaçak oranındaki artış ise beklendiği gibi etkinlik düzeyinde düşüşe yol açmaktadır. Sonuç olarak tezde, yolsuzluğun elektrik piyasası üzerindeki bozucu etkileri çeşitli göstergelerle ortaya konulmuştur. Bu çerçevede, yolsuzlukla mücadelenin, piyasa düzeyinde ortaya çıkan etkileri nedeniyle de ihmal edilmemesi gereken bir sorun olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
This thesis investigates the negative effects of corruption on the electricity sector in three sections. In the first section, a game-theoretical model is developed to analyse the impact of corruption on the utility prices. The model implies that the utility prices increase with the level of corruption. This implication is tested using a panel data set on the electricity sectors of 21 OECD countries for the years 1995-2015. We find empirical evidence supporting the predictions of the model. The impact of selected regulatory reforms on electricity prices is further investigated. We find that the existence of wholesale market and the introduction of the retail market have negative impacts on both industrial and residential electricity prices, while unbundling of generation from transmission has a positive impact on both of them. In the next section, the differenciation of residential to industrial electricity price ratio over time is examined for the EU countries, Norway, and Turkey. In the empirical analysis, the impact of corruption on this relative price change is also investigated. However, corruption is not found to have a significant effect on electricity price ratio. It is also found that the decrease in the wholesale price and the increase in the level of competition and income, change relative electricity prices in favor of industrial consumers. In the third section, the impact of corruption on the performance of Turkish electricity distribution firms is studied. First of all, the efficiency levels of 21 Turkish electricity distribution firms are estimated with data envelopment analysis. Then, the impact of corruption, customer structure, customer density and distribution losses on these efficiency levels are analysed for the period between 2015 and 2019 with a Tobit model. The results show that the increase in the level of corruption leads to lower efficiency levels in Turkish electricity distribution firms. As the share of residential customers in total electricity sales and the number of customers per kilometre increase, the efficiency levels also increase. Moreover, as expected, the increase in the distribution losses leads to lower efficiency levels. Finally, in this thesis, the detrimental effects of corruption on the electricity sector is presented in various measures. In this context, it is concluded that the fight against corruption is crutial also for its sectoral impacts.