Ortaokul öğrencilerinin uzaktan eğitim sürecinde öz-yönetimli öğrenme becerilerinin incelenmesi
Examining self-directed learning skills of secondary school students in the distance education process
Yazar: ZEHRA YILMAZER
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞEFİK KARTAL
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Uzaktan eğitim = Distance education ; Çevrimiçi öğrenme = Online learning

Özet:
Bu araştırmada ortaokul öğrencilerinin uzaktan eğitim sürecindeki öz-yönetimli öğrenme becerilerinin incelenmesi ve bu becerilerin cinsiyet, çevrimiçi eğitim gören kardeş sayısı, sınıf düzeyi, ailenin gelir düzeyi açısından gösterdiği değişimin nicel olarak tespit edilmesi ve bu değişim nedenlerinin nitel olarak belirlenerek bütüncül bir çerçevede yorumlanması amaçlanmıştır. Araştırmanın ilk aşamasında ortaokul öğrencilerinin uzaktan eğitim sürecindeki öz-yönetimli öğrenme becerilerine dair "Uzaktan Eğitimde Öz-yönetimli Öğrenme Becerileri Ölçeği" geliştirilmiştir. Araştırmanın ikinci aşamasında ise "Uzaktan Eğitimde Öz-yönetimli Öğrenme Becerileri" ölçeğinin uygulanması ve ölçek boyutlarına dair nitel verilerin toplanması sağlanmıştır. 
Araştırmanın ölçek geliştirme süreci 2021-2022 eğitim öğretim yılında İç Anadolu Bölgesinde bulunan bir ilin merkez ilçesindeki 8 ortaokulda öğrenim gören 226 ortaokul öğrencisi ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın nicel uygulama aşaması 16 ortaokulda öğrenim gören 758 ortaokul öğrencisi ile, nitel uygulama aşaması ise 8 ortaokulda öğrenim gören 16 ortaokul öğrencisi ile yürütülmüştür. Ölçek geliştirme sürecinde yapılan analizler neticesinde ölçek yapısı 5 boyut (faktör) ve 20 maddeden oluşmuştur. Ölçek toplam puan ve alt boyutlarının Cronbach Alpha iç tutarlılık katsayıları hesaplanmıştır. "Uzaktan Eğitimde Öz-Yönetimli Öğrenme Becerileri Ölçeği"nin ölçeğin geneli için hesaplanan Cronbach Alpha değeri 0.868 olarak bulunmuştur. Ayrıca ölçeğin boyutları için Cronbach Alpha değerleri; öz-kontrol becerileri için 0.775; öğrenme becerileri için 0.767; üst-bilişsel farkındalık becerileri için 0.667; kaynak belirleyebilme için 0.645 ve öğrenme isteğini sürdürebilme için 0.623'tür. Bu bağlamda "Uzaktan Eğitimde Öz-Yönetimli Öğrenme Becerileri Ölçeği'nin boyutları ve ölçek geneli için bakıldığında yeterli güvenirlik düzeyine sahip olduğu görülmektedir. 
Araştırmanın ikinci aşamasında ortaokul öğrencilerinin uzaktan eğitim sürecindeki öz-yönetimli öğrenme becerileri cinsiyet, sınıf düzeyi, çevrimiçi eğitim gören kardeş sayısı ve ailenin gelir düzeyleri açısından incelenmiştir. Ortaokul öğrencilerinin uzaktan eğitim sürecindeki öz-yönetimli öğrenme becerilerinin cinsiyet açısından anlamlı fark oluşturmadığı, sınıf düzeyi açısından ise üst-bilişsel farkındalık becerileri, kaynak belirleyebilme ve öğrenme isteğini sürdürebilme boyutlarında anlamlı farklılık oluştuğu belirlenmiştir. Ortaokul öğrencilerinin uzaktan eğitim sürecindeki öz-yönetimli öğrenme becerileri düzeylerinin çevrimiçi eğitim gören kardeş sayısı değişkenine göre ölçeğin tamamı ile üst-bilişsel farkındalık becerileri boyutunda, kaynak belirleyebilme boyutunda ve öğrenme isteğini sürdürebilme boyutunda anlamlı bir farklılık olduğu görülmüştür. Ortaokul öğrencilerinin uzaktan eğitim sürecinde sergiledikleri öz-yönetimli öğrenme beceri düzeylerinin ailenin gelir durumu değişkenine göre öğrenme isteğini sürdürebilme alt boyutunda anlamlı bir farklılık olduğu belirlenmiştir.
Araştırmanın nitel kısmında ortaokul öğrencilerinin uzaktan eğitim sürecindeki öz-yönetimli öğrenme becerilerinin derinlemesine incelenmesi amacıyla araştırmacı tarafından yarı yapılandırılmış görüşme formu oluşturulmuştur. Elde edilen bulgular Maxqda programı ile analiz edilmiş olup, öğrenme becerileri, öz kontrol becerileri, üst bilişsel farkındalık becerileri, öğrenme isteğini sürdürebilme ve öğrenme kaynağı belirleyebilme temalarından oluşmaktadır. Araştırmanın nicel ve nitel aşamaları birbirleriyle uyumluluk göstermiş olup, ortaokul öğrencilerinin uzaktan eğitim sürecinde sergiledikleri öz-yönetimli öğrenme becerilerinin geliştirilmesi gerekliliği ortaya çıkmıştır.

Abstract:
In this study, it was aimed to examine self-directed learning skills of secondary school students in the distance education process and to quantitatively determine the change in these skills in terms of gender, number of siblings receiving online education, grade level, family income level, and to qualitatively determine the reasons for this change and to interpret them in a holistic framework. In the first stage of the research, "Self-directed Learning Skills Scale in Distance Education" was developed for the self-directed learning skills of secondary school students in the distance education process. In the second stage of the research, the "Self-directed Learning Skills Scale in Distance Education" was applied and qualitative data were collected on the scale dimensions.
The scale development process of the research was carried out with 226 secondary school students studying in 8 secondary schools in the central district of a province in the Central Anatolia Region in the 2021-2022 academic year. The quantitative application phase of the research was conducted with 758 secondary school students studying in 16 secondary schools, and the qualitative application phase was conducted with 16 secondary school students studying in 8 secondary schools. As a result of the analyses made during the scale development process, the scale structure consisted of 5 dimensions (factors) and 20 items. Cronbach Alpha internal consistency coefficients of the scale total score and sub-dimensions were calculated. The Cronbach Alpha value of the "Self-Directed Learning Skills Scale in Distance Education" calculated for the overall scale was found to be 0.868. In addition, Cronbach Alpha values for the dimensions of the scale are 0.775 for self-control skills, 0.767 for learning skills, 0.667 for metacognitive awareness skills, 0.645 for identifying resources and 0.623 for sustaining the desire to learn. In this context, it was seen that the "Self-Directed Learning Skills Scale in Distance Education" has sufficient reliability level for the dimensions and the overall scale.
In the second stage of the study, the self-directed learning skills of secondary school students in the distance education process were analysed in terms of gender, grade level, number of siblings receiving online education and family income levels. It was determined that the self-directed learning skills of secondary school students in the distance education process did not create a significant difference in terms of gender, while there was a significant difference in the dimensions of metacognitive awareness skills, identifying resources and sustaining the desire to learn in terms of class level. It was seen that there was a significant difference in the self-directed learning skills levels of secondary school students in the distance education process according to the variable of the number of siblings receiving online education in the whole scale, in the metacognitive awareness skills dimension, in the dimension of identifying resources and in the dimension of sustaining the desire to learn. It was determined that there was a significant difference in the sub-dimension of sustaining the desire to learn according to the family income status variable of the self-directed learning skill levels of secondary school students in the distance education process.
In the qualitative part of the research, a semi-structured interview form was prepared by the researcher in order to examine in depth the self-directed learning skills of secondary school students in the distance education process. The findings obtained were analysed with Maxqda software and consisted of the themes of learning skills, self-control skills, metacognitive awareness skills, sustaining the desire to learn and identifying learning resources. The quantitative and qualitative phases of the research have shown compatibility with each other, and the need to improve the self-directed learning skills of secondary school students in the distance education process has emerged.