Kırsal bölgeler için atık yönetimi planlanması
Waste management planning for rural areas
Yazar: TAYYAR KESKİN
Danışman: PROF. DR. NİHAL BEKTAŞ
Gebze Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Kırsal bölgelerde atık yönetimi, düşük nüfus yoğunluğu, altyapı yetersizlikleri ve ekonomik sınırlamalar nedeniyle genellikle ihmal edilen bir konudur. Bu durum, çevre kirliliği, doğal kaynakların tükenmesi ve halk sağlığı sorunlarına yol açarak sürdürülebilir kalkınma hedeflerini tehlikeye sokmaktadır. Bu yüksek lisans tezi, Türkiye'nin İç Anadolu ve Karadeniz bölgeleri arasında yer alan Çankırı ili kırsal bölgelerinde atık yönetimi süreçlerini ele alarak, mevcut durumun analizini yapmakta ve sürdürülebilir atık yönetimi için öneriler sunmaktadır. Çalışmada, kırsal alanlarda ortaya çıkan atık türleri, bu atıkların yönetimi ve yerel yönetimlerin bu konudaki politikalarının etkinliği değerlendirilmiştir.
Çankırı ili, geniş tarımsal üretim alanları, düşük nüfus yoğunluğu ve yaygın hayvancılık faaliyetleri nedeniyle kırsal atık yönetimi açısından önemli bir çalışma alanı sunmaktadır. Çalışmada, tarımsal faaliyetlerden kaynaklanan bitkisel ve hayvansal atıklar, evsel atıklar ve tehlikeli atıklar gibi çeşitli atık türleri incelenmiştir. Özellikle tarımsal atıkların kompostlaştırılması ve biyogaz üretimi gibi yöntemlerle geri kazanılmasının çevresel ve ekonomik faydaları ele alınmıştır. Aynı zamanda, düzensiz depolama uygulamalarının olumsuz etkileri ve bu alanların rehabilitasyonu için gerekli önlemler detaylı bir şekilde incelenmiştir.
Araştırmanın bir diğer önemli boyutu, yerel halkın atık yönetimine yönelik farkındalığını artırmak ve yerel yönetimlerin bu süreçteki rolünü değerlendirmektir. Çalışmada, Çankırı Yerel Yönetimleri Çevre Hizmetleri Birliği'nin (ÇANÇEVBİR) kırsal atık yönetimindeki mevcut rolü ve katkıları ele alınmıştır. Bu kapsamda, atıkların düzenli depolama tesislerine taşınması, burada enerji geri kazanım yöntemleriyle bertaraf edilmesi ve üretilen elektrik enerjisinin kullanım potansiyeli analiz edilmiştir. Ayrıca, geri dönüşüm uygulamalarının kırsal bölgelerde yaygınlaştırılması ve bu süreçlerin sosyo-ekonomik etkileri tartışılmıştır.
Elde edilen bulgular, Çankırı ilinde kırsal atık yönetimi sistemlerinde önemli eksiklikler olduğunu ve bu eksikliklerin giderilmesi için kapsamlı stratejiler geliştirilmesi gerektiğini göstermektedir. Öneriler arasında, daha etkin atık toplama ve taşıma sistemlerinin kurulması, düzenli depolama alanlarının kapasitelerinin artırılması, biyogaz üretim tesislerinin yaygınlaştırılması ve geri dönüşüm altyapısının geliştirilmesi yer almaktadır. Ayrıca, yerel halkın atık yönetimi konusundaki farkındalığını artıracak eğitim programları ve teşvik mekanizmalarının devreye alınması gerektiği vurgulanmaktadır.
Bu çalışma, Türkiye'nin kırsal bölgelerinde sürdürülebilir atık yönetimi için bir model sunmayı hedeflemektedir. Çalışmanın bulguları, yerel yönetimlere stratejik kararlar alırken rehberlik edecek bilgiler sağlamaktadır. Çevresel sürdürülebilirlik, halk sağlığı ve ekonomik kalkınma arasında denge kurmayı amaçlayan bu modelin, Türkiye genelinde kırsal alanlarda yaygınlaştırılabilecek potansiyele sahip olduğu değerlendirilmektedir.

Abstract:
Waste management in rural areas is often neglected due to low population density, lack of infrastructure and economic constraints. This situation leads to environmental pollution, depletion of natural resources and public health problems, jeopardizing sustainable development goals. This master's thesis analyzes the current situation by addressing waste management processes in rural areas of Çankırı province, which is located between Central Anatolia and Black Sea regions of Turkey, and presents recommendations for sustainable waste management. In the study, the types of waste generated in rural areas, the management of these wastes and the effectiveness of local governments' policies on this issue are evaluated.
Çankırı province offers an important study area in terms of rural waste management due to its large agricultural production areas, low population density and widespread animal husbandry activities. In the study, various waste types such as plant and animal wastes, domestic wastes and hazardous wastes arising from agricultural activities were examined. In particular, the environmental and economic benefits of recovering agricultural wastes through methods such as composting and biogas production are discussed. At the same time, the negative impacts of unregulated landfilling practices and the necessary measures for the rehabilitation of these areas were examined in detail.
Another important dimension of the research is to increase the awareness of local people on waste management and to evaluate the role of local governments in this process. In the study, the current role and contributions of Çankırı Local Governments Environmental Services Union (ÇANÇEVBİR) in rural waste management are discussed. In this context, the transportation of wastes to sanitary landfills, their disposal with energy recovery methods and the potential for the use of the generated electrical energy were analyzed. In addition, the dissemination of recycling practices in rural areas and the socio-economic impacts of these processes were discussed.
The findings show that there are significant deficiencies in rural waste management systems in Çankırı province and that comprehensive strategies should be developed to overcome these deficiencies. Recommendations include establishing more efficient waste collection and transportation systems, increasing the capacity of landfills, expanding biogas production facilities and improving recycling infrastructure. It is also emphasized that training programs and incentive mechanisms should be put in place to increase the awareness of local people on waste management.
This study aims to present a model for sustainable waste management in rural areas of Turkey. The findings of the study provide information to guide local governments in making strategic decisions. This model, which aims to balance environmental sustainability, public health and economic development, has the potential to be scaled up in rural areas across Turkey.