Okul öncesi öğretmenlerinin yaratıcı düşünme eğilimleri ile tasarım temelli pedagoji hakkındaki düşünce ve etkinliklerinin incelenmesi
Examination of early childhood education teachers' creative thinking tendencies, ideas and applications about design based pedagogy
Yazar: GONCA ANI AR
Danışman: DOÇ. DR. İBRAHİM DELEN
Uşak Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmada okul öncesi öğretmenlerinin yaratıcı düşünme eğilimleri ile tasarım temelli
pedagoji hakkındaki düşünce ve etkinliklerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada
karma desen yöntemlerinden açıklayıcı sıralı desen kullanılmıştır.  Örneklem seçiminde ilk
olarak Bitlis ilinin Adilcevaz, Tatvan ve Ahlat ilçelerinde görev yapmakta olan ve kolay
örnekleme yöntemi ile belirlenmiş 88 okul öncesi öğretmeni katılımcı grup olarak
belirlenmiştir. Özgenel ve Çetin (2017) tarafından geliştirilen ''Marmara Yaratıcı Düşünme
Eğilimleri Ölçeği'' kullanılarak nicel veriler toplanmıştır. Öğretmenlerin yaratıcılık eğilimleri
puanlarının yüksek olduğu ve yaratıcılık eğilimleri puanlarının cinsiyet, yaş ve lisans
değişkenlerine göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde farklılaştığı bulunmuştur.
Araştırmanın nitel boyutunda ise, öğretmen görüşmeleri, tasarım temelli etkinliklerin analizi
ve öğretmen değerlendirmeleri yer almaktadır. Çalışmanın nitel boyutuna katılacak
öğretmenlerin belirlenmesi için öğretmenlerin puanları yaratıcı düşünme eğilimlerine göre
yüksek, orta ve düşük olarak gruplanmıştır ve tüm gruplardan öğretmenlerin katılımı ile
öğretmen görüşmeleri gerçekleştirilmiştir. Ölçek sonuçlarından alınan puan düzeylerine bağlı
olarak 12 okul öncesi öğretmeni görüşmelere katılmıştır. Görüşmelerde öğretmenlerin yaratıcı
ve eleştirel düşünme, gelişim alanları hakkında teorik ve uygulamalı görüşler belirttikleri
ancak tasarım temelli uygulamalar hakkında detaylı örnekler vermedikleri görülmüştür.
Öğretmenlerin tasarım süreçleri örnekleri bazı soru işaretlerinin ortaya çıkmasına neden
olmuştur. Bazı öğretmenler fen deneylerini tasarım temelli etkinlikler olarak tanımlamıştır.
Araştırmanın son basamağında ise görüşmeye katılan 12 öğretmen arasından daha yüksek
yaratıcılık eğilimi puanı alan üç öğretmenden sınıflarında uyguladıkları tasarım temelli
uygulama örnekleri paylaşmaları istenmiştir. Bu öğretmenler bir diğer öğretmenin hazırladığı
etkinlikleri incelemiş ve etkinliklerini tekrar düzenlemişlerdir.

Öğretmenler tarafından hazırlanan etkinlik örnekleri incelendiğinde ise öğretmenlerin
etkinlikleri çocukların gelişim düzeylerine uygun planladıkları görülmüştür. Ancak süreçte
yaratıcılık ve eleştirel düşünmeyi destekleyecek tasarımın sınırlamalarına, parametrelerine ve
tasarımı daha iyi hale getirebilecek kriterlere yer vermedikleri gözlenmiştir. Öğretmenlerin
birbirlerini değerlendirirken de bu detaylara odaklanmadıkları görülmüştür. Öğretmenler
birbirilerini değerlendirirken planlama ve tasarım sürecine odaklanmış ancak tasarım temelli
pedagojide olması gerekenlere değinmemişlerdir. Öğretmenlere bu konuda daha önce
hazırlanmış ve uygulanmış tasarım temelli pedagoji örnekleri sunulmuş ve etkinliklerini
tekrar düzenlemeleri talep edilmiştir. Düzenlenen etkinliklerde tasarım etkinliklerinin
sınırlamalar, parametreler, kriterler içerdiği görülmüştür. Okul öncesinde tasarım temelli
pedagojinin uygulanması yeni bir alandır. Daha önceki çalışmalarda gözlendiği gibi
öğretmenlerin uygulamalarında düşük düzeyde olan becerilerin öğretmenlere sunulan fırsatlar
ile desteklenebildiği gözlenmiştir. Öğretmenlerin yaratıcılık eğilimleri yüksek olmasına
rağmen, tasarım temelli pedagojide yaratıcı ve eleştirel düşünmeyi etkin şekilde
uygulayabilmeleri için desteğe ihtiyaç duydukları sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
This study aimed to examine early childhood teachers' creative thinking dispositions. In
addition, early childhood teachers' ideas about and applications of design-based pedagogy
were investigated. In this mixed-methods study, an explanatory sequential design was
implemented. 88 preschool teachers working in the Adilcevaz, Tatvan, and Ahlat districts of
Bitlis province were selected by using the convenience sampling method. The study was
conducted in the fall semester of the 2021–2022 academic year. Quantitative data were
collected using the "Marmara Creative Thinking Tendency Scale" developed by Özgenel and
Çetin (2017). Teachers' creative thinking score was high, and there were significant
differences based on gender, age, and education level. In the qualitative phase, teachers
participated in the interviews, provided activity examples, and reviewed activity examples. To
select teachers for the qualitative phase, teachers' creative thinking scores were grouped as
high, medium, and low. After selecting teachers' from different creative thinking disposition
levels, we conducted interviews with 12 teachers. Teachers presented theoretical views on
creative thinking, critical thinking, and development areas. Teachers did not discuss detailed
examples of design-based activities. Several teachers were also confused about design-based
applications since they discussed science experiments as design-based activities. In the final
phase of the study, three teachers who had higher creativity tendency scores among the 12
teachers who participated in the interview were asked to share examples of design-based
applications they implemented in their classes. In the next step of the qualitative phase, three
of the twelve teachers who took part in the interview were asked to provide examples of
design-based applications they implemented in their classrooms. These teachers were selected
from the high creative thinking disposition group. These teachers examined the activities
prepared by another teacher and revised their activities. The activity examples prepared by the

teachers included details related to the development levels. However, teachers missed design
limitations and parameters that would support creativity and critical thinking in the design
process. Teachers also did not include criteria that could make the design better. Teachers
missed discussing these ideas when reviewing another teacher's activity. While evaluating
each other, teachers focused on the planning and design process but did not mention what
should be included in design-based pedagogy. Teachers were presented with implemented
design-based pedagogy examples and were asked to revise their activities. Revised activities
included limitations, parameters, and criteria for design. Implementing design-based
pedagogy in preschool is a new field. Similar to previous studies, low-represented skills in
teachers' practices can be supported by the opportunities offered to teachers. Teachers have
high creativity tendency dispositions, and they need support to effectively support creative
and critical thinking in design-based pedagogy.