AHS (Analitik hiyerarşi süreci) ile şehir içi taksicilik                        hizmetinde en uygun araç seçimi: Ağrı ili örneği
Analytical hierarchy process (AHP) for the selection of vehicles in city taxi services: The case of Ağrı province
Yazar: ADEM KARAKAYA
Danışman: PROF. DR. FEYYAZ CENGİZ DİKMEN
Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Yönetim ve Organizasyon Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Çok ölçütlü karar verme yöntemleri (ÇÖKV), karar verme problemlerinde en
iyi seçimi ve sıralamayı yapabilmek için kullanılmaktadır. Bu yöntemler birçok alanda
uygulanabilmektedir. Bu çalışmada, her geçen gün daha da önemli hale gelen ulaşım
sektörünün bir parçası olan ve şehir içi ulaşım kapsamında yer alan taksicilik hizmeti
veren ticari taksilerin seçimi konusu ele alınmıştır. Bu konu araştırılırken tercih edilen
ÇÖKV yöntemi, subjektif verileri içeren problemlerin çözümü için en uygun
yöntemlerden biri olan Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) yöntemi olmuştur.
Bu tez çalışmasındaki temel amaç, Ağrı ili özelinde şehir içi ulaşımda
kullanılan ticari taksilerin seçimi yapılırken göz önüne alınan ölçütler ve alternatif
olarak kabul edilen modellerin seçimini ÇÖKV yöntemleri ile analiz edebilmektir.
Ayrıca AHS yöntemi için gerekli alternatif ve ölçütler uzman olarak kabul edilen
kişiler ve literatür taramasından yararlanılarak belirlenmiştir. Bu ölçütler; fiyat, yakıt,
mevsim koşulları, servis ulaşımı, yedek parça fiyatı, motor gücü, bagaj hacmi, konfor,
marka ve motor şanzımanı olmak üzere on tanedir. Alternatifler ise Dacia, Fiat,
Renault, Ford, Toyota ve Hyundai olmak üzere altı tanedir.
Belirlenen ölçütler ve alternatifler uygulama aşamasında AHS yöntemi ile
çözüme ulaştırılmış olup en iyi alternatifin seçim sıralaması yapılmıştır. Bu sıralamalar
ve seçim işlemi yapılırken uzman olarak kabul edilen kişilerden alınan görüşler
birleştirilerek AHS uygulama adımları ile analiz edilmiştir. Sonuçlara göre ölçütlerden
ağırlıklarının önem sırasında ilk üç sırayı; yakıt, fiyat ve yedek parça fiyatı
oluşturmaktadır. Alternatiflerin ilk üç sırası ise, Fiat, Dacia ve Hyundai şeklindedir.
Belirlenen bu sıralamalar sonucunda araç satışı için Ağrı ili ve benzeri özelliklere sahip 
bölgelere yapılacak olan araç yatırımlarıyla ilgili tahmin yürütebilmeye olanak
sağlanabilir. Benzer şekilde belirli konularda yapılacak seçim ve sıralama konularında
da ÇÖKV yöntemleri ve AHS ile sonuca ulaşılabilmenin mümkün olduğu
görülmektedir.

Abstract:
Multi-criteria decision-making methods (MCDM) are employed to determine the best
choice and ranking in decision-making problems. These methods can be applied in
various fields. In this study, the selection of commercial taxis providing taxi services
within city transportation, which is an integral part of the growing transportation
sector, is addressed. The preferred MCDM method investigated in this context is the
Analytical Hierarchy Process (AHP), which is considered one of the most suitable
methods for solving problems involving subjective data.
The main objective of this thesis is to analyze the criteria when selecting commercial
taxis used in urban transportation in Ağrı province and the choice of models using
MCDM methods. Moreover, the alternatives and criteria required for the AHP method
were determined using experts and literature review. These criteria include price, fuel
efficiency, weather conditions, service availability, spare parts price, engine power,
trunk volume, comfort, brand, and engine transmission. There are six alternatives,
namely Dacia, Fiat, Renault, Ford, Toyota, and Hyundai.
The determined criteria and alternatives were solved with the AHP method in the
implementation phase, and the ranking of the best alternative was made. During these
rankings and selection processes, the opinions of the experts were combined and
analyzed with the AHP implementation steps. According to the results, the top three
criteria in terms of importance weights are fuel efficiency, price, and spare parts price.
The top three alternatives are Fiat, Dacia, and Hyundai. Based on these rankings,
predictions can be made regarding vehicle investments to be made in Ağrı province
and similar regions for vehicle sales. Similarly, it is observed that it is possible to reach 
a conclusion using MCDM methods and AHP in selection and ranking issues in
specific topics.