Birinci Dünya Savaşı'nda Kafkas Cephesi Sarıkamış harekât planının stratejik ve taktiksel açıdan değerlendirilmesi
Evaluation of the strategic and tactical of Sarıkamış operation plan of the Caucasian front in the First World War
Yazar: HÜLYA ASLAN
Danışman: DOÇ. DR. SAYİM TÜRKMAN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: 3. Ordu = 3. Army ; Dünya Savaşı I = World War I ; Enver Paşa = Enver Pasha ; Hafız Hakkı Paşa = Hafız Hakkı Paşa ; Kafkas Cephesi = Caucasian Front ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Sarıkamış Harekatı = Sarıkamış Operation ; Strateji = Strategy ; Taktik = Tactics

Özet:
Sarıkamış Harekâtı ile ilgili argümanların çoğunluğu bölgenin topografik, lojistik
ve iklim yapısının hezimette temel faktör olduğunu ortaya koymuş olmasına rağmen
aslında esas problem fiziki şartlardan ziyade harekatın plan, strateji ve taktiğini
yönlendiren komutanların kendi inisiyatifleri ile esas planı manipüle etmesiydi. Bu
bağlamda araştırma harekatın sürecini değiştiren komuta hatalarının yenilgi üzerindeki
etkisine odaklandığından harekatın stratejik ve taktiksel hata boyutu çalışmanın ana
temasını oluşturmuştur.
Çalışmanın amacı harekâtın karanlıkta kalan kısımlarının aydınlatılması, sonuca
giden yolda ve süreçte alınan kararların, askeri taktik ve stratejilerin nasıl ve ne şekilde
uygulandığına yöneliktir. Bu bağlamda çalışmada taraflı ve tarafsız bütün kaynaklar
eleştirel bir bakış açısı ile irdelenmiş ve bu bakış açısı ile tez başlığına uygun olarak
harekât planı, taarruz süreci, hezimetin nedenleri ve hezimete yol açan stratejik ve taktiksel
hatalar harp tarih yazımına riayet edilerek analiz edilmiştir.
Çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmış olup diyalektik hipotezler üzerinden
yıkıma neden olan harekatın kayıp ve bilanço boyutundan ziyade çok fazla araştırmaya
alınmayan stratejik ve taktiksel hata boyutunun maddeler halinde ortaya konulması ile
çalışma tamamlanmıştır. Bu bağlamda o güne ait raporlar, arşivler, harp cerideleri,
hatıralar, günlükler, resmî belgeler ve akademik kaynaklar ışığında harekâtın dönüm
noktaları ve kırılma noktaları analiz edilmiştir.
Netice itibari ile Sarıkamış Harekâtı'nda esas planı kendi inisiyatiflerine göre
değiştiren komutanlar harekatın kaderini belirlemiştir. Esas plandaki ani ve baskın
taktiğinin kaybedilmesi ile hız stratejisi önemini kaybetmiş ve harekât planı strateji ve
taktik kurbanı olmuştur.
Anahtar Kelimeler: Enver Paşa, Hafız Hakkı Paşa, Sarıkamış Harekâtı, Kafkas
Cephesi, 3'üncü Ordu.

Abstract:
The majority of the arguments related to the Sarıkamış Operation reveal that the
topographic, logistical, and climatic structure of the region is the main factor in this defeat.
But the main problem was that the commanders who guided the plan, strategy, and tactics
of the operation, rather than the physical conditions, manipulated the main plan on their
initiative. In this context, since the research focuses on the impact of command errors on
the defeat, the strategic and tactical error dimension of the commanders formed the main
theme of the study.
The study aims to illuminate the incomplete and dark parts of the operation, how
and in what way the decisions were made on the way to the result, and in the process,
military tactics and strategies can be applied. In this context, all biased or neutral sources
were examined with a critical point of view in the study, and with this point of view, in
accordance with the thesis title the operation plan, the implementation process, the reasons
for the defeat, and the strategic and tactical mistakes that led to the defeat were analyzed in
accordance with the historiography of warfare.
The qualitative research method was used in the study and on from through
dialectical hypotheses original study was revealed by revealing the strategic and tactical
error dimension, which was not taken into much research, in articles focus than the loss
and balance sheet dimension of the operation. In this context, the turning points and
breaking points of the operation have been analyzed in light of the orders, reports, archive,
war newspapers, memoirs, diaries, official documents, and academic sources of that day.
Eventually the commanders who changed the main plan in the Sarıkamış operation
according to their initiatives determined the fate of the operation. With the loss of the
sudden and dominant tactic in the main plan, the speed strategy has lost its importance and
the operation plan has become a victim of strategy and tactics.
Keywords: Enver Pasha, Hafiz Hakkı Pasha, Sarikamis Operation, Caucasian
Front, 3rd Army.