Yeni bir bölgeselcilik yaklaşımı olarak enerji bölgeselciliği: Şanghay İşbirliği Örgütü ve Avrasya Ekonomik Birliği
Energy regionalism as a new regionalism approach: Shanghai Cooperation Organization and Eurasian Economic Union
Yazar: ZEHRA AKSU
Danışman: DOÇ. DR. ÖZGÜR TÜFEKÇİ
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Avrasya Ekonomik Birliği = Eurasian Economic Union ; Bölgeselcilik = Regionalism ; Enerji = Energy ; Enerji güvenliği = Energy security ; Enerji kaynakları = Energy resources ; Fosil yakıtlar = Fossil fuels ; Şanghay İşbirliği Örgütü = Shanghai Cooperation Organization

Özet:
Yirminci yüzyılın son çeyreğinden itibaren dünyada sosyo-ekonomik ve siyasal alanlarda büyük değişimler yaşanmaya başlamıştır. Soğuk Savaş sona ermiş, SSCB'nin dağılmasıyla ideolojik temelli tek bir devletten on beş yeni bağımsız devlet ortaya çıkarak Avrasya bölgesinde muazzam bir jeopolitik boşluk meydana gelmiştir. Zengin doğal kaynaklara ve verimli topraklara sahip olmanın avantajına sahip olan eski SSCB ülkeleri, bağımsızlık sonrası siyasi, ekonomik ve toplumsal sorunlarla yüzleşmek zorunda kalmışlardır. Rusya'nın başını çektiği bölge devletleri, birlikte hareket edilerek bölgesel sorunların çözümünün sağlanabileceği düşüncesiyle uluslararası örgütler kurarak işbirliği arayışlarını kurumsallaştırmışlardır. Kurulmuş olan uluslararası örgütlerin temel amaçları farklı olmakla birlikte hemen hepsi çalışmalarında bölge ekonomilerinin temelini oluşturan enerji meselelerine yer vermişlerdir. Kuruluş amaçları bölgesel güvenlik ve ekonomik entegrasyon olan ŞİÖ ve AEB bölgede oluşturulmuş örgütler arasında enerji yoğun çalışmalarıyla ön plana çıkmaktadır. Bu nedenle bu iki örgüt çalışmada ampirik vaka olarak belirlenerek enerji bölgeselciliği bağlamında incelenmiştir. 

Teorik bir eklektisizm modeli olan enerji bölgeselciliğinin açıklanarak ampirik vaka olarak seçilen ŞİÖ ve AEB'nin enerji bölgeselciliği bağlamında analiz edilmesi çalışmanın temel amacını oluşturmuştur. Çalışmada ŞİÖ ve AEB enerji bölgeselciliği bağlamında üç kriter üzerinden analiz edilmiştir. Bu kriterler; itici güçler, kurumsal yapılanma ve alınan kararlar ve yürütülen faaliyetlerin enerji bölgeselciliğine etkileridir. Her iki örgütün de itici güçler ile kurumsal yapılanma kriterlerini karşıladığı ancak alınan kararlar ve yürütülen faaliyetlerin enerji bölgeselciliğine etkileri kriteri bakımından farklılık gösterdikleri anlaşılmıştır. ŞİÖ'nün söz konusu üç kriter bağlamında tam bir enerji bölgeselciliği modeli olduğu; AEB'nin ise enerji bölgeselciliğini, alınan kararlar ve yürütülen faaliyetler bakımından tam olarak karşılamadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
Since the last quarter of the twentieth century, significant changes have begun to occur in the socioeconomic and political fields of the world. The Cold War ended, and with the disintegration of the USSR, fifteen newly independent states emerged from a single ideologically based state, creating an enormous geopolitical vacuum in the Eurasian region. Having the advantage of rich natural resources and fertile lands, the former USSR countries faced political, economic and social problems after independence. The regional states, led by Russia, have institutionalized their search for cooperation by establishing international organizations with the thought that the solution to regional problems can be achieved by acting together. Although the primary purposes of the established international organizations are different, almost all of them have included energy issues that form the basis of the regional economies. The SCO and the EEU, whose founding purposes are regional security and economic integration, come to the forefront with their energy-intensive work among the organizations established in the region. For this reason, these two organizations were determined as empirical cases in the study and examined in the context of energy regionalism.

The study's main aim is to explain the energy regionalism, a theoretical model of eclecticism, and to analyze the SCO and the EEU, which is chosen as an empirical case, in the context of energy regionalism. In the study, the SCO and the EEU were analyzed over three criteria in the context of energy regionalism. These criteria are; driving forces, organizational structure, and the effects of the decisions taken and the activities carried out on energy regionalism. It has been understood that both organizations meet the criteria of driving forces and organizational structure. Still, they differ regarding the effects of the decisions taken and the activities carried out on energy regionalism. The SCO is a complete energy regionalism model in the context of these three criteria. Yet, it has been concluded that the EEU does not fully meet energy regionalism regarding the decisions taken and the activities carried out.