Kentsel açık alanlarda mikro iklimsel yapının belirlenmesi: Beyazıt Meydanı örneği
Assessment of microclimatic structure in urban open spaces: The case of Beyazit Square
Yazar: FİLİZ ÇELİK
Danışman: DOÇ. DR. CEM BEYGO
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Büyükşehir Planlaması ve Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning

Özet:
Kentsel alanlar, insan popülasyonunun yoğunlaştığı, sosyal fiziksel ihtiyaçlar gibi birçok ihtiyacı aynı anda karşılayan yaşam alanlarıdır. Özellikle sanayi devrimi sonrasında, insanların yoğun bir şekilde göç etmesiyle giderek büyüyen kentlerde insan kaynaklı müdahaleler artmıştır. Bu müdahaleler sonucunda, mevcut doğal yüzeyin değişmesiyle yüzeye yakın atmosfer koşulları çevresindeki alanlara göre farklı özellikler göstermektedir. Bu durum, kentlerin çevresindeki kırsal alanlardan birkaç derece daha sıcak olmasına yol açmakta ve bu olgu "ısı adası etkisi" olarak ifade edilmektedir. Kent iklimini etkileyen birçok değişken vardır ve her kent kendine özgü değişkenlere sahiptir. Kentsel ısı adasının oluşumunda kontrol edilemeyen ve kontrol edilebilen değişkenler söz konusudur. Doğal kökenli etkenler kontrol edilemeyen değişkenlerdir; kentin biçimsel ve geometrik yapısı, bitkisel unsurlar ve yüzey kaplama malzemeleri gibi değişkenler ise plancılar ve mimarlar tarafından kontrol edilebilirler. Bu çalışma kapsamında, kent iklimini ve ısı adası oluşumunu etkileyen faktörler değerlendirilmiş ve kontrol edilebilen değişkenlerin ısı adası etkisi ile ilişkisi incelenmiştir. 
Her kentte plancıların müdahaleleri ve kullanıcı deneyimleri sonucu farklı biçimlerde oluşan kentsel açık alanlardan kent meydanları incelenmiş, çeşitli kullanıcı profillerinin farklı amaçlarla kullandıkları bu kamusal alanlarda termal konforun optimize edilebilmesi için farklı azaltım yöntemleri irdelenmiştir. Bu çalışma için Beyazıt Meydanı çalışma alanı olarak seçilmiştir. Meydan, tarihi yapısından dolayı turistik bir mekân olmasının yanı sıra, İstanbul Üniversitesi, Beyazıt Medresesi, Beyazıt Camii, Beyazıt Devlet Kütüphanesi ve Kapalıçarşı gibi önemli yapılarla çevrili olması nedeniyle kullanım yoğunluğu ve kullanıcı çeşitliliği fazla olan bir alandır. Ayrıca, meydanda yakın zamanda bir iyileştirme çalışması yapıldığından dolayı tercih edilmiştir. 
Çalışmada meydanın iki ayrı senaryo üzerinden mikro iklimsel yapısı ENVI-met yazılımı ile incelenip termal konforu değerlendirilecektir. Elde edilen veriler karşılaştırılarak termal konforu ve ısınma miktarını etkileyen unsurlar tespit edilip azaltım stratejileri geliştirilmesi için katkı sağlaması amaçlanmaktadır.

Abstract:
Urban areas are living spaces where human populations are concentrated and where many social and physical needs are simultaneously met. Especially after the Industrial Revolution, human interventions increased in rapidly growing cities due to intense migration. As a result of these interventions, the atmospheric conditions near the surface differ from the surrounding areas due to the alteration of the existing natural surface. This situation leads to urban areas being a few degrees warmer than the surrounding rural areas, a phenomenon known as the "urban heat island effect." There are many variables that affect urban climate, and each city has its unique variables. In the formation of urban heat islands, there are both uncontrollable and controllable variables. Natural factors are uncontrollable variables, whereas the city's morphological and geometric structure, vegetative elements, and surface covering materials are controllable by planners and architects. This study evaluates the factors affecting urban climate and heat island formation, and examines the relationship between controllable variables and the heat island effect.
Urban squares, which are urban open spaces formed by the interventions of planners and user experiences in each city, have been analyzed. Various mitigation methods to optimize thermal comfort in these public spaces, used by different user profiles for various purposes, have been investigated. For this study, Beyazıt Square was chosen as the study area. The square was selected due to its high usage intensity and user diversity, being a tourist location because of its historical structure, and being surrounded by important structures such as Istanbul University, Beyazıt Madrasa, Beyazıt Mosque, Beyazıt State Library, and the Grand Bazaar. Additionally, a recent improvement project in the square made it a suitable choice.
In the study, the microclimatic structure of the square was examined and its thermal comfort evaluated using the ENVI-met software through two different scenarios. The collected data was compared to identify factors affecting thermal comfort and heat accumulation, aiming to contribute to the development of mitigation strategies.