Öğretmenlik uygulamalarına yönelik bir elektronik performans destek sistemin tasarlanması ve geliştirilmesi
Design and development of an electronic performance support system for teaching practice
Yazar: SERHAT ALTIOK
Danışman: PROF. DR. NURETTİN ŞİMŞEK
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Elektronik performans destek sistemi = Electronic performance support system ; Tasarım tabanlı araştırma = Design based research

Özet:
Bu araştırmada öğretmenlik uygulaması sürecinde gösterilmesi beklenen mesleki performansın desteklenmesine yönelik bir elektronik performans destek sistemi tasarlamak ve geliştirmek amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, öğretmenlik uygulaması sürecine ilişkin sorunların belirlenmesi, belirlenen sorunların destek ihtiyacı bağlamında değerlendirilmesi, bu ihtiyacı karşılamaya yönelik bir EPDS yazılımının tasarlanması, yapılan tasarımın geçerlenmesi, sistemin geliştirilerek birim ve fonksiyonlarının işlerliğinin yanı sıra kullanılabilirlik ve öğretmenlik uygulaması sürecinde etkisi açısından değerlendirilmesi gerçekleştirilmiştir.
Tasarım tabanlı araştırma yaklaşımına uygun olarak yürütülen çalışmanın ihtiyaç analizi aşamasında 110 öğretmen adayının yanı sıra sekizer uygulama öğretim elemanı ve uygulama öğretmeni yer almıştır. Destek ihtiyacı duyulan sorun ve zorluklar 21 alan uzmanı tarafından değerlendirilmiş olup, bu olumsuzluklara ilişkin geliştirilen çözümler için 14 alan uzmanının görüşüne başvurulmuştur. Yapılan sistem tasarımının geçerlenmesi amacıyla EPDS konusunda deneyim sahibi yedi alan uzmanının görüşleri araştırmaya dâhil edilmiştir. Biçimlendirici değerlendirmeler halinde yürütülen test ve iyileştirme süreçlerinin yanı sıra toplam iki döngüsel aşamanın her bir basamağında ve geliştirilen EPDS'nin değerlendirilmesi sürecinde farklı katılımcılar yer almıştır. Test ve iyileştirme süreçlerinde farklı sayılarda öğretmen adayı, öğretmeni ve öğretim elemanı yer alırken bu sürece bir yazılımcı dışarıdan destek vermiştir. Tasarım tabanlı araştırma sürecinin ilk döngüsel aşamasına Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi, ikinci aşamasına ise Okul Öncesi Eğitimi programından sekiz öğretmen adayı, bir uygulama öğretim elemanı ve iki uygulama öğretmeninden oluşan birer uygulama grubu dâhil edilmiştir. Geniş katılımlı olarak gerçekleştirilen ve özetleyici amaçlı değerlendirme uygulamasında ise 127 öğretmen adayı, bu öğretmen adaylarının danışmanlığını yürüten 16 uygulama öğretim elemanı ile altı uygulama öğretmeni yer almıştır.
Araştırmanın veri toplama sürecinde destek ihtiyacının belirlenmesine yönelik görüşme formları, sorun, çözüm ve tasarım değerlendirmeye yönelik uzman görüş ve değerlendirme formları, sistem kullanılabilirlik testi senaryo akışı formları, sistem değerlendirme formu, kullanılabilirlik değerlendirme formu ve öğretmenlik uygulaması değerlendirme ölçeği kullanılmıştır. Veriler betimsel istatistikler ve içerik analizleri yolu ile çözümlenmiş ve bu sayede öğretmenlik uygulaması sürecine yönelik bir elektronik performans destek sistemin temel özellikleri belirlenmiştir. Gerçekleştirilen biçimlendirici değerlendirmeler yoluyla sistem uygulama için sorunsuz işler ve gereksinimleri karşılayabilir hale getirilirken; özetleyici değerlendirmeler yoluyla sistemin kullanılabilirliği "yüksek" olarak belirlenmiş, öğretmenlik uygulaması süreci için etkili bir müdahale aracı olabileceği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
It is aimed to design and develop an electronic performance support system (EPSS) to support the expected professional performance during the teaching practice in this research. For this purpose, the problems and challenges that need support in the teaching practice process were identified; an EPSS software was designed to overcome the identified drawbacks; the design was developed by validating; the units and functions of the system were tested, and then the evaluation of its effectiveness in the teaching practice process was carried out.
In the study conducted by the design-based research approach, eight practice faculty members, eight practice teachers, and also 110 pre-service teachers each took part in the support needs analysis phase. The problems and challenges that need support were evaluated by 21 field experts, and the opinions of 14 field experts were consulted for the solutions developed for these problems. To validate the system design, the opinions of seven field experts who experience on EPSS were included in the research. The test-improvement processes, the two design-based research cycles, and the EPSS evaluation process all involved different participants. A software developer provided external support to each of the three test-improvement processes, in which varying numbers of pre-service teachers, instructors, and faculty members participated. In the first cycle of the design-based research process, the practice group of the students from the Computer and Instructional Technologies Education program was included while the practice group from the Pre-school Education program was included in the second cycle. In the process of evaluating EPSS fulfilled with broad participation, 127 pre-service teachers, 16 practice faculty members who supervised these teacher candidates, and six practice teachers who are the practice advisors of teacher candidates took part.
Data collection tools such as interview forms; expert opinion and evaluation forms for problem, solution and design evaluation; system usability test scenario flow forms; system evaluation form; usability evaluation form, and teaching practice evaluation scale was used in order to determine the need for support by the goals expected to be achieved in the different cycles carried out in the research. The analysis of the data obtained in the research, the support needs for the teaching practice process, and the structural features of an electronic performance support system that could overcome this need were determined. While the system is usable without any problems and can meet the requirements through formative evaluations, the usability of the system has been determined to be high through summative evaluations, and so it has been concluded that the system can be an effective intervention for the teaching practice process.