Alıç (Crataegus sp.)'ın in vitro mikroçoğaltımı
In vitro micropropagation of hawthorn (Crataegus sp.)
Yazar: LEYLA GÖKBUNAR
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET NURİ NAS
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Biyoteknoloji = Biotechnology ; Ziraat = Agriculture
Dizin: Alıç = Hawthorn ; Mikroçoğaltma = Micropropagation

Özet:
Bu araştırmada ihmal edilmiş bir tür olan alıç (Crataegus sp.) için in vitromikroçoğaltım protokolünün geliştirilmesi amaçlanmıştır. Dinlenme döneminde(kışın) damızlık bitkilerden alınan odun çelikleri sürdürme (forsing) solusyonunakonularak sürmeleri sağlanmış ve meydana gelen yeni sürgünler eksplant kaynağıolarak kullanılmıştır. Kültürlerin in vitro'da sürdürülebilirliğini, stabililazyonunu veen iyi mikroçoğaltım katsayısını sağlayacak N-6 Benzyladenine (BA)konsantrasyonunu belirlemek amacıyla, eksplantlar 0, 0.5, 1.0 veya 1.5 mg·l-1 BA +0.01 mg·l-1 indole-3-butyric acid (IBA) + 6 g·l-1 agar içeren NMR ortamı üzerinde,23°C ± 2 sıcaklık ve 16/8 saat (aydınlık/karanlık) fotoperiyotta, iklim odasındakültüre alınmışlardır. Ayrıca, genotip ve altkültür sayısının kültürlerinsürdürülebilirliği ve çoğalma üzerine etkileri araştırılmıştır. Çalışmada bireksplantten meydana gelen sürgün sayısı, bir sürgünde bulunan boğum sayısı veortalama sürgün uzunluğu değerlendirilmiştir. BA içermeyen ortam üzerindekültürlerin sürdürülebilirliği mümkün olmamıştır. Ortamda bulunan BAkonsantrasyonu arttıkça bir eksplantten meydana gelen sürgün sayısında artışgözlenmiştir. BA'nın boğum sayısı ve sürgün uzunluğu üzerine etkisi ise önemsizbulunmuştur. Sürgün kalitesi ve çoğaltım katsayısı dikkate alındığında en uygun BAkonsantrasyonun 1.0 mg.l -1 olduğu görülmüştür. Genotipin kültürlerin reaksiyonlarıüzerine etkileri önemsiz bulunmuştur. Altkültür sayısının sürgün sayısı ve boğumsayısı üzerine etkileri önemli fakat sürgün uzunluğu üzerine etkisi önemsizbulunmuştur. Dördüncü altkültürdeki sürgün ve boğum sayıları sekizincialtkültürdeki sürgün ve boğum sayılarından daha yüksek bulunmuştur. Genotip xAltkültür sayısı x BA üçlü interaksiyonunun sürgün sayısı, boğum sayısı ve sürgünuzunluğu üzerine etkisi önemli bulunmuştur. Mikrosürgünlerin düşük köklenmeoranı başarıyı kısıtlayan önemli bir faktör olmuştur.

Anahtar kelimeler: Alıç, Crataegus sp., in vitro, mikroçoğaltım, klonal çoğaltma.ALIÇ (Crataegus sp.)

Abstract:
Dormant woody cuttings taken from wild-grown trees of hawthorn (Cretagussp.) in winter were forced to sprout. Buds from newly developed shoots were culturedin vitro on Nas and Read (2004a) medium containing 0, 0.5, 1.0 or 1.5 mg·l-1 N-6Benzyladenine (BA) + 0.01 mg·l-1 indole-3-butyric acid (IBA) + 6 g·l-1 agar. Cultureswere grown in a growth room at 23 ± 2 °C temperature and 16/8 h (light / dark)photo period. On medium containing no BA, cultures could not be sustained. Thenumbers of shoots per explant obtained on medium containing high levels of BA weresignificantly higher than that obtained on medium containing low levels of BA.However, the effect of BA on the number of nodes per shoot and on mean shootlength was insignificant. The effects of genotype on morfogenic reactions of explantswere in significant. The number of subcultures significantly affected mean shootnumber per explant and mean node number per shoot, but not shoot length. Therooting percentage of microshoots was low and seems to limit microppagation ofhawthorn from no preculture-treated field-grown trees.

Key words: Hawthorn, Crataegus sp., in vitro, micropropagation, clonal propagation.