Ders kitaplarında Türk İstiklal Savaşı mekânları ve Batı Cephesi'nin öğretimine ilişkin öğretmen-öğrenci görüşleri
Teacher-student views on the Turkish War of Independence and the teaching of the Western Front in textbooks
Yazar: FATMA TÜRKAN
Danışman: PROF. DR. REFİK TURAN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Tarih bilimi için çok önemli olan "nerede "sorusu tarih öğretirken de önemlidir. Bu çalışmada; "Tarihi öğretirken öğrenciye mekân bilgisini kazandırabiliyor muyuz?" "Öğrencide mekânı algılama becerisini geliştirebiliyor muyuz?" sorularına, yakın tarihimizin kırılma noktasını oluşturan Türk İstiklal Savaşı'nın Batı Cephesi'nde yapılan savaşlar aracılığıyla cevaplar aranmıştır. Araştırmanın başında literatür taraması yapılırken Batı Cephesi muharebelerinin yapıldığı mekânların yerinde incelenmesi ihtiyacı ortaya çıktığından arazi/saha incelemeleri de yapılmıştır. Araştırmada, Türkiye Cumhuriyeti İnkılâp Tarihi ve Atatürkçülük dersinde Batı Cephesi muharebe mekânlarının öğretimi ders kitabı, öğrenci ve öğretmen boyutlarına göre incelenmiştir. Her boyutun incelenmesinde farklı yöntem ve teknikler kullanılarak uygulamalar yapılmıştır. Araştırmada karma yöntem kullanılmıştır. Araştırma deseni olarak yakınsayan paralel karma yöntem deseni tercih edilmiştir. Araştırmada nicel araştırma yöntemi ile verilerin toplanmasında çoktan seçmeli 15 sorudan oluşan test kullanılmıştır. Nitel araştırma yöntemi ile toplanan veriler ise doküman analizi ve yarı yapılandırılmış görüşme yöntemi ile elde edilmiştir. Çoktan seçmeli test, 2016-2017 eğitim öğretim yılında Ankara ilinde farklı okul türlerinde okuyan 11. sınıf öğrencilerine uygulanmıştır. Nitel araştırma yöntemi sonucunda elde edilen veriler çoktan seçmeli test uygulanan öğrenciler ve dersi anlatan öğretmenlerle yapılan yarı yapılandırılmış görüşmelerden ve 2017-2020 eğitim öğretim yıllarında ortaokul ve lisede okutulmuş ders kitaplarından elde edilmiştir. Nicel araştırma yöntemi sonucunda elde edilen verilerin analizinde normallik varsayımı sağlanmadığı için parametrik olmayan testlerden yararlanılmıştır. Çoktan seçmeli test sonucunda elde edilen toplam puana göre üç okul türü arasında puan ortalamaları bakımından fark olup olmadığı Kruskall-Wallis testi ile araştırılmıştır. Çoktan seçmeli testteki her bir soru için doğru ve yanlış verilen cevap sayıları ve okul türleri için çapraz tablolar oluşturulmuştur. Çapraz tablolardan yararlanarak doğru yanlış sayısına göre okul türleri arasında fark olup olmadığı Ki-kare analizi ile analiz edilmiştir. Nitel araştırma yöntemi sonucunda elde edilen verilerin analizinde içerik analizi uygulanmıştır. Nicel ve nitel araştırma yöntemleri sonucunda elde edilen verilerin analiz sonuçlarına göre her iki araştırmanın sonucunun birbirine paralel olduğu görülmüştür. Nicel araştırma yöntemi sonucunda elde edilen verilerin analizine göre Anadolu, imam hatip ve meslek liseleri arasında Anadolu liseleri lehine anlamlı bir sonuç çıkmış olsa da genel anlamda öğrencilerin Batı Cephesi muharebelerinin yapıldığı mekânlarla ilgili bilgi düzeyleri, farkındalıkları düşüktür. Bilgi yanlışları vardır. Nitel araştırma yöntemi sonucunda elde edilen verilerin analiz sonuçlarına göre savaşlarla ilgili konu anlatımı sebep sonuç ilişkileri üzerinden anlatılmakta, mekân öğretimine ise gereken ilgi ve önem gösterilmemektedir. Öğretim programlarında mekân öğretimi ile ilgili açıklama ve yönlendirmeler olsa da ders kitaplarında mekân öğretimi istenilen düzeyde değildir. Savaş anlatımlarında harita dahi kullanılmayan ders kitapları bulunmaktadır.

Abstract:
"Where? The question "is also important when teaching history. But, while teaching history, can we gain the knowledge of the place to the students? Can we develop the student's ability to perceive space? In this research, answers to these questions were sought through the wars fought on the Western Front of the Turkish War of Independence, which constituted the breaking point of our recent history. At the beginning of the research, while the literature was searched, land/field investigations were also made due to the need for on-site examination of the places where the Western Front battles took. In the research, the teaching of the battle fields of the Western Front in the History of Revolution and Kemalism course of the Republic of Turkey was examined according to the dimensions of the textbook, student and teacher. In the examination of each dimension, applications were made using different methods and techniques. The mixed method was used in the research. The converging parallel mixed method design was preferred as the research design. In the research, a test consisting of 15 multiple-choice questions was used to collect the data with the quantitative research method. The data collected with the qualitative research method were obtained by document analysis and semi-structured interview method. The multiple-choice test was applied to 11th grade students studying in different school types in Ankara in the 2016-2017 academic year. The data obtained as a result of the qualitative research method were obtained from the semi-structured interviews with the students who applied the multiple choice test and the teachers who taught the lesson, and from the textbooks taught in secondary and high schools in the 2017-2020 academic years. Since the assumption of normality was not provided in the analysis of the data obtained as a result of the quantitative research, non-parametric tests were used. The Kruskall-Wallis test was used to determine whether there was a difference in the mean scores between the three school types according to the total score obtained as a result of the multiple-choice test. The number of correct and incorrect answers for each question in the multiple-choice test and the school types were cross-tabulated. Chi-square analysis was used to analyze whether there was a difference between school types according to the number of right and wrong answers by using cross tables. Content analysis was applied in the analysis of the data obtained as a result of the qualitative research method. According to the results of the analysis of the data obtained after the quantitative and qualitative research methods, it was seen that the results of both studies were parallel to each other. According to the analysis of the data obtained as a result of the quantitative research method, although there was a significant result in favor of Anatolian high schools among Anatolian, imam hatip and vocational high schools, in general, students' knowledge levels and awareness about the places where the Western Front Battles were fought are low. There are information errors. According to the results of the analysis of the data obtained as a result of the qualitative research method, the narration about the wars is explained through cause and effect relationships, and the necessary attention and importance is not given to the teaching of space. Although there are explanations and directions about the teaching of space in the curriculum, the teaching of space is not at the desired level in the textbooks. There are textbooks that do not even use maps in war narratives.