Antakya'nın sosyo-ekonomik yapısı (1876-1918)
The socio-economic structure of Antakya (1876-1918)
Yazar: ÖMER ÖNAL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ IŞIL IŞIK BOSTANCI
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Tarih = History
Dizin: Aile = Family ; Asi Nehri = Asi River ; Hatay-Antakya = Hatay-Antakya ; Kent tarihi = Urban history ; Mahalleler = Neighborhoods ; Nikah = Marriage ; Sosyoekonomi = Socio-economics ; Sosyoekonomik yapı = Socio-economic structure ; Suriye-Halep = Syria-Aleppo

Özet:
1876-1918 yılları arasında meydana gelen pek çok gelişme, Osmanlı Devleti'ni idari, iktisadi ve sosyal açıdan etkilemiştir. Bu dönemde, gelenekçiler ile Batılılaşmayı savunanlar arasında görüş ayrılıkları yaşanmış ve devletin yönetim şeklinde değişiklikler gerçekleşmiştir. Aynı zamanda Batılı devletlerin Osmanlı topraklarına ilgisi artmış, bu süreçte yaşanan savaşlar Osmanlı Devleti'nin toprak kaybetmesine neden olmuştur. Sınırların değişmesi ise göç hareketlerini beraberinde getirmiştir. Ortaya çıkan bu gelişmeler, devletin bazı bölgelerini doğrudan bazı bölgelerini de dolaylı olarak etkilemiştir.
Bu çalışma ile meydana gelen iktisadi ve sosyal gelişmelerin Antakya özelinde incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın ana kaynaklarını; Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi kayıtları içerisinde yer alan konu ile ilgili belgeler, Antakya şerʿiyye sicilleri, devlet ve vilayet salnameleri, Şark Ticaret Yıllıkları, Furat gazetesi ve istatistikler oluşturmaktadır.
Yapılan çalışmayla 1876-1918 yılları arasında Antakya'da; muhacirlerin yerleştirilmesiyle şehrin nüfusunun arttığı ve buna bağlı olarak yeni mahallelerin kurulmasıyla fiziki yapısının değiştiği, Batılı devletlerin açmış oldukları okullar ile misyonerlik faaliyetlerini yürüttükleri buna karşılık Osmanlı Devleti'nin eğitim reformları çerçevesinde yeni okullar açarak misyoner mekteplerini etkisiz kılmaya çalıştığı, Müslümanlar ile gayrimüslimler arasında iyi ilişkiler kurulmuş olmasına rağmen 1909 Adana Olayları'nın etkisinin Antakya'da da görüldüğü tespit edilmiştir. Antakya ekonomisinin temelinin tarıma dayandığı, ipek böcekçiliğinin ve balık avcılığının şehrin ekonomisinde önemli bir yere sahip olduğu, ticaretin geliştiği, geleneksel sanayinin faaliyet gösterdiği, ailelerin sahip oldukları ekonomik kaynaklar ve gündelik eşyalar bakımından dönemin diğer Anadolu şehirleri ile benzerlikler gösterdiği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Many developments that took place between the years of 1876-1918 affected the Ottoman State administratively, economically and socially. In this period, there were differences of opinion between traditionalists and those who defended Westernization, and there were changes in the form of government. At the same time, the interest of the Western states in the Ottoman lands increased and the wars in this process caused the Ottoman State to lose territory. The change of borders has brought about migration movements. These developments have affected some parts of the state directly and some of them indirectly.
With this study, which was prepared as a doctoral thesis, it was aimed to examine the economic and social developments that took place in Antakya. The main sources of the study is Presidency of the Republic of Türkiye Directorate of State Archives of the Ottoman Archive documents related to the subject, Antakya court records, state and provincial yearbooks, Annuaire Oriental du Commerce. Furat newspaper and statistics.
With this study, in Antakya in the years 1876-1918; it has been determined that the population of the city has increased with the settlement of immigrants and accordingly, its physical structure has changed with the establishment of new neighborhoods, while Western states carried out missionary activities with the schools they opened, the Ottoman State tried to neutralize the missionary schools by opening new schools within the framework of education reforms, although good relations were established between Muslims and non-Muslims, the effect of the 1909 Adana events was also seen in Antakya. It was concluded that Antakya's economy was based on agriculture, silkworm breeding and fishing had an important place in the city's economy, trade developed, traditional industry was active, and it showed similarities with other Anatolian cities of the period in terms of economic resources and daily goods owned by families.