Beklenen fayda ve deneyimlenen fayda: Gelir artışı üzerine bir araştırma
Expected utility and experienced utility: A case study on a salary increase
Yazar: HATİME KAMİLÇELEBİ
Danışman: DOÇ. DR. GÖKHAN KARABULUT
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Ekonomi = Economics ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Fayda = Utility ; Fayda teorisi = Utility theory ; Faydacılık = Utilitarianism ; Gelir kaynakları = Income sources ; Gelirler = Incomes ; Karar verme = Decision making ; Mutluluk = Happiness ; Çocuklar = Children ; Öznel iyi oluş = Subjective well-being

Özet:
Bu tezde ana akım iktisat tarafından faydaları ile ilgili rasyonel tercih yaptığı savunulan bireylerin doğru karar verip vermedikleri üzerinde durulmuştur. Bireylerin beklenen faydaları ile ilgili doğru tahminde bulunup bulunmadıklarını ortaya çıkarabilmek beklenen faydalarını deneyimlenen faydaları ile karşılaştırmak gerekmektedir. Faydacılık felsefesinin kurucusu Jeremy Bentham deneyimlenen faydanın ölçülebileceği iddia etmesine rağmen, daha sonra mantıksal pozitivizmin hakim olduğu dönemde ana akım iktisatçılar tarafından deneyimlenen fayda ölçülemeyeceği gerekçesiyle uzun bir süre göz ardı edilmiştir. Buna rağmen Daniel Kahneman ve arkadaşları deneyimlenen faydanın ölçülebileceğini ve beklenen faydadan farklı olduğunu savunmuş ve bireylerin deneyimlenen faydasını ölçmeye yönelik yaptıkları bir dizi deney sonucunda, insanların gerçek zamanlı elde ettikleri faydaları ölçülerek ana akım iktisadın deneyimlenen faydanın ölçülemeyeceğine dair görüşü çürütülmüştür. 
Beklenen ve deneyimlenen fayda arasındaki farkı ortaya çıkarmak için iki ayrı araştırma yaptık. Araştırmanın ilkinde, bireylerin mutlak gelirindeki artışın mutluluklarını artırıp artırmayacağı beklentisini öğrendik. Bireylerin gelirlerindeki artış sonrası deneyimledikleri faydanın ölçümünü öznel iyi oluş ölçekleri ile yaptık.  İkinci araştırmamızda ise, bireylerin çocuk sahibi olma beklentisinin mutluluklarını artıracağı yönünde olduğunu fakat çocuk sahibi olduktan sonraki mutluluklarında farklı yönde bir değişim yaşandığını açıkladık. Her iki araştırmada sonucunda da beklenen ve deneyimlenen fayda arasında hatalı beklentiye dayalı boşluk gözlemledik.


 
Anahtar Kelimeler: Deneyimlenen fayda, Beklenen fayda, Gelir, Çocuk sahibi olma.

Abstract:
In this thesis, we focused on whether people is making rational decision or not. Because, expected utility theory is generally invoked as an account of how people rationally make decisions in mainstream economists. We compared with expected utility and experienced utility to learn whether people is making mispredict decision. Jeremy Bentham is regarded as the founder of utilitarianism and he argue that experienced utility is measurable, but experienced utility was ignored on the grounds that isn`t measurable by mainstream economists. Daniel Kahneman and colleagues that experienced utility is measurable and distinct from expected utility empirically. They have carry out numerous experiments to measure experienced utility in real time. They proved in numerous experiments that experienced utility is measurable. Subjective well-being includes experienced utility. Experienced utility is measurable with subjective well-being scale.
We have two research topics to explain differences between expected and experienced utility. One of them is about to learn people expect that get salary increase will add to their happiness. After salary increasing we measured their life satisfaction with subjective well-being scale. On the other part, people believe that children will make them happier. The level of expected and experienced utility aren`t same in their answer. We found difference at this point. After and before birth of child their utility levels were different. The changing level of happiness which is related to income level and having a child indicate that there is a difference between expected utility and experienced utility because of mispredict. 




Keywords: Experienced utility, Expected utility, Income, Having a child.