Kanser hastalarının ölüm kaygısı ve manevi bakım gereksinimleri: Çanakkale örneği
Death anxiety and spiritual care needs of cancer patients: The case of Çanakkale
Yazar: FERİDE KURNAZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NAİLE ALANKAYA
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Hemşirelik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Kanser hastaları = Cancer patients ; Manevi bakım = Spiritual care ; Maneviyat = Spirituality ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Çanakkale = Çanakkale ; Ölçekler = Scales ; Ölüm kaygısı = Death anxiety ; Ölüm korkusu = Fear of death

Özet:
Amaç: Bu araştırma, kanser hastalarının manevi bakım gereksinimleri ve ölüm
kaygısını belirlemek amacıyla yapılmıştır.
Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel tipte olan bu araştırma Çanakkale Onsekiz Mart
Üniversitesi Hastanesi Onkoloji servisinde, 01 Aralık 2021- 30 Nisan 2022 tarihleri
arasında 150 hasta ile tamamlanmıştır. Verilerin toplanmasında Kişisel Bilgi Formu,
Spiritüel Bakım Gereksinimleri Ölçeği (SBGÖ), Ölüm Kaygısı Ölçeği (ÖKÖ)
kullanılmıştır. Veriler SPSS 25.0 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Verileri
değerlendirilirken tanımlayıcı istatistiksel metotları, normal dağılıma sahip verilerde
bağımsız t testi, tek yönlü varyans analizi uygulanmış ve fark bulunduğu durumda fark
yaratan grubu bulmak için Bonferroni; normal dağılım göstermeyen verilerde ise Mann
Whitney U testi, Kruskal Wallis H testi uygulanmıştır.
Bulgular: Araştırmada kanser hastalarının SBGÖ toplam puan ortalaması
86,62±22,08 olarak bulunmuştur. Hastaların %75,3'ünün kanser tanısı aldıktan sonra
manevi bakım gereksinimlerinin arttığı görülmüştür. Kanser tanısı aldıktan sonra manevi
bakım gereksiniminin arttığını düşünen kanser hastalarının ölüm kaygısı düzeyinin azaldığı
saptanmıştır. Hastaların %96,7'sinin hastalara uygulanan manevi bakım desteğinin
hastaların iyileşmelerine faydası olacağını düşünmektedir. Hastaların %83,3'ü sağlık
profesyonellerinden, %76'sı aile ve akrabalarından, %48'i eşlerinden manevi destek
beklediğini belirtmiştir. Dini ibadetlerini yerine getirebilmeyi isteyen hastaların daha fazla
manevi bakım gereksinimlerine ihtiyaç duydukları belirlenmiştir. Namaz kılıp, kuran
v
okuyunca ve dua edince kendilerini daha rahat hissedeceğini belirten hastaların ölüm
kaygısı puanının düşük olduğu belirlenmiştir. Hastaların %41,3'ü manevi bakımın
hastanede kalış süresini azaltacağını düşünmektedir. Hastaların %35,3'ü ölüm kaygısı
yaşadığında manevi bakım gereksinimlerine ihtiyacı olduğunu belirtmektedir.
Çalışmada hastaların ÖKÖ toplam puan ortalaması 23,44±5,11 olarak bulunmuştur.
Ölüm kaygısı yaşadığını ifade eden hastaların %34'ü yaşanan ölüm kaygısını kanser
hastalığına bağladığı belirlenmiştir. Araştırmada sosyo-demografik özelliklerin manevi
bakım gereksinimlerini etkilemediği, yaş, cinsiyet ve eğitim durumunun ise ölüm kaygısı
üzerinde etkili olduğu görülmüştür. Yaşı 50 yaş altı olan hastaların, erkek hastaların,
eğitimi lise ve üzeri olan hastaların yüksek düzeyde ölüm kaygısı yaşadıkları
belirlenmiştir. Araştırmada SBGÖ ve ÖKÖ arasında istatistiksel olarak anlamlı negatif
yönlü bir ilişki saptanmıştır. Manevi bakım gereksinimine ihtiyaç duyan kanser
hastalarının ölüm kaygısı düzeylerinin azaldığı belirlenmiştir.
Sonuç: Kanser hastaları yüksek düzeyde manevi bakım gereksinimlerine ihtiyaç
duymaktadır. Kanser hastalarının manevi bakım gereksinimlerinin karşılanmasında sağlık
personellerinden manevi destek bekledikleri, ölüm kaygısı ile başa çıkmada maneviyatı
güçlü bir kaynak olarak gördükleri saptanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Spiritüel Bakım, Manevi Bakım, Maneviyat, Spiritüel Bakım,
Spiritüel Bakım Gereksinimleri Ölçeği (SBGÖ), Ölüm Kaygısı, Ölüm Kaygısı Ölçeği
(ÖKÖ), Hemşirelik.

Abstract:
Objective: This research was conducted to determine the spiritual care needs and
death anxiety of cancer patients.
Method: This descriptive and cross-sectional study was completed in Çanakkale
Onsekiz Mart University Hospital Oncology Service between 01 December 2021 and 30
April 2022 with 150 patients. Personal Information Form, Spiritual Care Needs Scale
(SCNS), and Death Anxiety Scale (DAS) were used to collect data. The data were
analyzed using the SPSS 25.0 program. While evaluating the data, descriptive statistical
methods, independent t-test for data with normal distribution, one-way analysis of variance
were applied and Bonferroni; Mann Whitney U test and Kruskal Wallis H test were used
for data that did not show normal distribution.
Results: In the study, the mean score of SCNS of cancer patients was found to be
86.62±22.08. It was observed that 75.3% of the patients had an increased need for spiritual
care after being diagnosed with cancer. It was determined that the death anxiety level of
cancer patients who thought that the need for spiritual care increased after the diagnosis of
cancer decreased. 96.7% of the patients think that the spiritual care support applied to the
patients will be beneficial for the recovery of the patients. 83.3% of the patients stated that
they expected moral support from health professionals, 76% from their families and
relatives, and 48% from their spouses. It has been determined that patients who want to be
able to fulfill their religious practices need more spiritual care needs. It was determined
that the death anxiety score of the patients who stated that they would feel more
vii
comfortable by praying, reading the Quran and praying was low. 41.3% of the patients
think that spiritual care will reduce the length of stay in the hospital. 35.3% of the patients
state that they need spiritual care when they experience death anxiety.
In the study, the mean total score of DAS of the patients was found to be 23.44±5.11.
It was determined that 34% of the patients who stated that they had death anxiety attributed
their death anxiety to cancer. In the study, it was observed that socio-demographic
characteristics did not affect spiritual care needs, while age, gender and educational status
were effective on death anxiety. It was determined that patients under the age of 50, male
patients, and patients with high school education and above experienced high levels of
death anxiety. In the study, a statistically significant negative correlation was found
between SCNS and DAS. It has been determined that the death anxiety levels of cancer
patients who need spiritual care are reduced.
Conclusion: Cancer patients need a high level of spiritual care needs. It has been
determined that cancer patients expect moral support from health personnel in meeting
their spiritual care needs, and they see spirituality as a powerful resource in coping with
death anxiety.
Keywords: Spiritual Care, Spiritual Care, Spirituality, Spiritual Care, Spiritual Care
Needs Scale (SCNS), Death Anxiety, Death Anxiety Scale (DAS), Nursing