Türkmen Dağı (Eskişehir, Kütahya) sarıçam (Pinus sylvestris ssp. hamata) ormanlarının yükseltiye bağlı büyüme beslenme ilişkilerinin belirlenmesi
Determination of growth nutrition relationships as related to elevation in scots pine (Pinus sylvestris ssp. hamata) forests on Turkmen Mountain (Eskişehir, Kütahya)
Yazar: ŞÜKRÜ TEOMAN GÜNER
Danışman: PROF. DR. ERSİN YÜCEL
Anadolu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering

Özet:
Bu çalışmada Türkmen Dağı sarıçam (Pinus sylvestris ssp. hamata)ormanlarının yükseltiye bağlı büyüme beslenme ilişkileri incelenmiştir. TürkmenDağı kütlesinde hakim bakılar kuzey ve güney olup, sarıçam kütlenin kuzeyinde1200-1700 m, güneyinde 1400-1700 m yükseltiler arasında yayılışgöstermektedir. Sarıçam en iyi büyümeyi kütlenin kuzeyinde 1400-1600 m,güneyinde 1500-1700 m, en zayıf büyümeyi ise kütlenin kuzeyinde 1200-1300m, güneyinde 1400-1500 m yükseltiler arasında yapmaktadır.Araştırma alanında kuzey yamaçlarda dasit, güney yamaçlarda riyolitanakaya hakim olup, toprak tipi boz esmer orman toprağı, ölü örtü çürüntülü multipindedir. Yükseltiye bağlı olarak toprak profillerinin 1 m3 hacimdeki rezervedeğerlerinden; mutlak toprak derinliği, faydalanılabilir su kapasitesi, ince toprakmiktarı, kum miktarı, Cu++ ve S miktarı artmıştır. Ölü örtünün 1 m2 alandakirezerve değerlerine göre; ölü örtü ağırlığı ve beslenme elementleri (N, P, K, Na,Ca, Mg, Fe, Cu, Zn, Mn, S) yükselti ile artış göstermiştir. Toprak ve ölü örtüözelliklerinin yükseltiye bağlı olarak farklı özellikler kazanmasının sarıçamınbüyüme beslenme ilişkileri üzerinde etkili olduğu saptanmıştır.Türkmen Dağı kütlesinde sarıçamın üst boyu (H65) ile fizyografikfaktörler, toprak, ölü örtü ve ibrelere ait değişkenler arasındaki ilişkiler aşamalıregresyon analizi ile incelenmiştir. Fizyografik faktörler ve toprak horizonlarınaait değişkenlerin yüzde değerlerinden Cv horizonundaki ince toprak miktarı, Aelhorizonundaki organik madde miktarı, Bst horizonundaki toz miktarı ve eğiminüst boy ile ilişkili olduğu bulunmuştur. Ölü örtüye ait değişkenlerin yüzdedeğerlerinden yaprak tabakasındaki P ve B, bir yaşındaki ibrelerde ibre boyu, Znve B, iki yaşındaki ibrelerde Zn ve B, üç yaşındaki ibrelerde ise B, Zn, P ve ibreboyunun üst boy ile ilişkili olduğu belirlenmiştir. Yapılan çalışmalar sonundafizyografik yetişme ortamı faktörleri ve toprak özellikleri kullanılarak, TürkmenDağı ve benzer yetişme ortamlarında ağaçlandırma ile tesis edilecek sarıçammeşcerelerinin gelecekte ulaşacağı üst boyu hesaplamayı sağlayacak regresyondenklemleri bulunmuştur.Anahtar Kelimeler: Türkmen Dağı, Sarıçam, Yükselti, Büyüme, Beslenme

Abstract:
In this research, growth-nutrition relationships of Scots pine spreadingover Türkmen Mountain as related to elevation were investigated. Prevailingaspects are north and south on the Türkmen massif. Scots pine distributes between1200-1700 meters of the massif on north while 1400-1700 meters on south. Scotspine has the best growth between 1400-1600 meters in elevations on north and1500-1700 meters on south while the worst growth between 1200-1500 meters onnorth and 1400-1500 meters on south aspects.The study area is covered by Podsolic grey brown soils, prevailing mainrocks are dasits on north slopes and riolits on south slopes, forest floor was moder.Solum, available water capacity, amount of fine soil, amount of sand, Cu++ and Scontents for per m3 pedon increased with altitude. Moreover, weight of forestfloor and its nutrients (N, P, K, Na, Ca, Mg, Fe, Cu, Zn, Mn, S) for per m2increased with altitude. It was determined that changes in properties of soil andforest floor as related to elevations had affected the growth and nutrition relationsof Scots pine.Relationships between site index of Scots pine and physiographic factors,some variables belong to soil, forest floor and needles, were investigated by usingmultiple regression analysis with stepwise procedure, on the Türkmen massif. Itwas found that site index was correlated with physiographic factors, fine soilpercentage in Cv horizon, organic matter percentage in Ael horizon, siltpercentage in Bst horizon and slope. Besides, correlations between site index andP and B contents of forest floor in litter layer, needle length, Zn and B contents ofone-year-old needles, Zn, B contents of two-year-old needles, B, Zn, P contentsand needle length of three-year-old needle, were found. At the end of the studies,regression equations which could be able to use to calculate the site index of Scotspine stands to reach in future with which would be afforested according to resultsof the study.Keywords: Türkmen Mountain, Scots pine, Elevation, Growth, Nutrition