Osmanlı'dan cumhuriyet'e ekonomik kalkınmada pamuk (1908-1938)
Cotton in economic development from the ottoman Empire to the Cepublic
Yazar: MERVE NİL CANKURTARAN
Danışman: DOÇ. DR. AYŞE YANARDAĞ
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ekonomi = Economics ; Tarih = History
Dizin: Cumhuriyet Dönemi = Republican Period ; Ekonomi tarihi = Economic history ; Ekonomik kalkınma = Economic development ; Kalkınma = Development ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Pamuk = Cotton ; Tarım = Agriculture ; Tarım endüstrisi = Agricultural industry ; Tarım ürünleri = Agricultural products

Özet:
Geçiminin çoğunu tarımdan sağlayan Osmanlı Devleti pamuk tarımının gelişimiyle yakından ilgilenmiştir. Çünkü pamuğun da diğer bitkilerde olduğu gibi doğası gereği elverişli topraklara ihtiyacı vardır. Böyle bir imkânı bulunan ve pamuk yetiştirmek için verimli topraklara sahip olan Osmanlı Devleti bu durumdan faydalanmak istemiştir. Fakat sadece verimli toprakları bulunması yeterli değildir. Pamuk, sanayisi olan bir bitkidir ve üretiminden istenilen faydanın sağlanması için sanayisinin de üretimi kadar gelişmiş olması gerekir. Ancak Osmanlı Devleti ve devamında Cumhuriyet'in ilk yıllarında ne yazık ki böyle bir sanayileşme söz konusu değildi. Buna rağmen ekonomik kalkınma bağlamında pamuk tarımı için atılan adımlar önemlidir. Başlangıçta Osmanlı'da ilkel yöntemlerle sürdürülen pamuk tarımı zamanla özellikle son döneme doğru modernleşme ekseninde kendini geliştirmiştir. Cumhuriyet Dönemi'nde bu durumun daha sistematik bir hale geldiği gözlemlenebilir. Zaman zaman pamuk tarımını geliştirmek için yabancı ülkelerden yardım alındığı da olmuştur. 
Hazırlanmış olan "Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Ekonomik Kalkınmada Pamuk (1908-1938)" isimli bu tezde ziraatın, özel anlamda da pamuk tarımının Osmanlı'dan Cumhuriyet'e olan yolculuğu, tezin konusu olan ekonomik kalkınma ekseninde ele alınmıştır. Toplam üç bölümden oluşan tezin birinci bölümünde başlangıçtan 20.yüzyıla kadar dünyada ve Osmanlı'da pamuğun tarihsel gelişimi genel olarak ele alınmıştır. Bölüm pamuğun tarihsel gelişimi, Osmanlı'ya giriş serüveni, öneminin anlaşılmaya başlanması gibi konuları incelemiştir. Bu bölümde daha çok telif eserler kullanılmış, zaman zaman Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı ve Cumhuriyet Arşivleri'nden belgelere de yer verilmiştir.
İkinci bölüm İttihat ve Terakki döneminden Kurtuluş Savaşı sonuna kadar tarım ve pamuk konusuyla ilgilidir. Bu kapsamda İttihat Terakki'nin tarım ve pamuk politikası yanında Birinci Dünya Savaşı yıllarında pamuk üretimine, tarım eğitimine, Fransızlar'ın Adana'yı işgali sırasında pamuk konusuna, Kurtuluş Savaşı sırasında Meclis'te pamuk ile ilgili tartışmalara ve işgalden kurtarılan bölgelerde tarımı ve pamuğu yeniden kalkındırma işlemlerine değinilmiştir. Bu bölümde telif eserlerin yanında; Meclis-i Mebusan ve TBMM Zabıt Cerideleri'nden, dönemin gazete ve dergilerinden yararlanılmıştır. 
Üçüncü ve son bölüm ise Cumhuriyet Dönemi tarım ve pamuk konusuna ayrılmıştır. Cumhuriyet'in ilanından 1938 dönemine kadar olan bu bölümde toplanan pamuk kongrelerinden, 1929 Dünya Ekonomik Buhranı'nın tarıma ve pamuğa olan etkisinden ve Atatürk Dönemi tarım ve pamuk politikalarından bahsedilmiştir. Bölüm için, toplanan kongrenin zabıtlarından, yine telif eserlerden, özellikle Atatürk Dönemi pamuk politikaları bölümünde ise Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı'ndan yararlanılmıştır.

Abstract:
The Ottoman Empire, which made most of its livelihood from agriculture, was closely interested in the development of cotton agriculture. Because cotton, like other plants, needs suitable soils by nature. The Ottoman Empire, which had such an opportunity and had fertile lands to grow cotton, wanted to take advantage of this situation. But having fertile soils alone is not enough. Cotton is a plant with an industry and its industry must be as developed as its production in order to provide the desired benefit from its production. However, unfortunately, such an industrialization was not in question in the first years of the Ottoman Empire and later the Republic. Despite this, the steps taken for cotton farming in the context of economic development are important. Cotton farming, which was carried on with primitive methods in the Ottoman Empire at the beginning, developed itself in the axis of modernization, especially towards the last period. It can be observed that this situation became more systematic in the Republican Period. From time to time, assistance was received from foreign countries to develop cotton farming. However, the type of aid received is important in terms of preventing the country from becoming a colony. 
In this thesis titled "Cotton in Economic Development from the Ottoman Empire to the Republic (1908-1938)", the journey of agriculture, in particular cotton farming, from the Ottoman Empire to the Republic is discussed in the axis of economic development, which is the subject of the thesis. In the first part of the thesis, which consists of three parts in total, the historical development of cotton in the world and in the Ottoman Empire from the beginning to the 20th century is discussed in general. In this section, mostly copyrighted works were used, and from time to time, documents from the State Archives Presidency, Prime Ministry Ottoman and Republic Archives were also included. The chapter is important in terms of topics such as the historical development of cotton, its adventure in the Ottoman Empire, and the beginning of its importance.
The second part is about agriculture and cotton from the period of Union and Progress to the end of the War of Independence. In this context, besides the agriculture and cotton policy of the Union and Progress, cotton production during the First World War, agricultural education of the Union and Progress Period, cotton during the French occupation of Adana, discussions about cotton in the parliament during the War of Independence and the areas liberated from the occupation. agriculture and cotton re-development processes are mentioned. In this section, besides the copyrighted works; The newspapers and magazines of the period were used from the Parliamentary Mebusan and the Grand National Assembly of Turkey Minutes. 
The third and final chapter is devoted to the Republic Period agriculture and cotton. These gathered cotton congresses from the sale of the Republic until 1938, the 1929 World Economic Depression to agriculture and cotton, and the agriculture and policies of the Atatürk period are mentioned. The minutes of the congress collected in this section, copyrighted works, and especially for the section on cotton policies of the Atatürk Era, the Republic Archive of the Presidency of State Archives were used.