İklim değişikliğinin tarihi yapılar üzerindeki etkisi
The impact of climate change on historical buildings
Yazar: MERVE KALENDER
Danışman: PROF. DR. EMİNE GÖRÜN ARUN
Hasan Kalyoncu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Baraj gölleri = Dam lakes ; Barajlar = Dams ; Küresel ısınma = Global warming ; Tarihi yapılar = Historic structures ; İklim değişikliği = Climate change

Özet:
Bugünün dünyasında küresel ısınma ve iklim değişikliği tüm insanlığın ortak problemidir. İnsan nüfusunun artmasıyla birlikte artan tüketim; sera gazı emisyonlarını arttırarak ozon tabakasının incelmesine, küresel sıcaklık değerlerinin artmasına ve iklim değişikliğine neden olmaktadır. Birçok canlı organizma iklim değişikliğinden etkilenirken, tarihi yapılar da zarar görmektedir. Küresel ısınma ve iklim değişikliğini hızlandıran insan kaynaklı etkilerden biri de barajlar ve hidroelektrik santrallerdir. Gelişmiş ülkelerde yapımı durdurulan, gelişmekte olan ülkelerde ise hızla süren barajlar inşa edildikleri bölgelerin ikliminde değişikliğe neden olmaktadır. Baraj göllerinden salınan sera gazları da küresel ısınmayı hızlandırmaktadır. Baraj inşası ile birçok arkeolojik alan ve tarihi yapı sular altında kalırken, baraj gölü dışında kalan yapılar ise baraj gölünün etkisiyle hasarlar almaktadır. Bu tez hazırlanırken; barajların yapıldıkları bölgede bulunan tarihi yığma yapılara olan etkilerinin tespiti amaçlanmıştır. Bu doğrultuda; uzun süredir baraj gölü etkisindeki Halfeti ve yakın zamanda baraj gölü etkisinde olan Hasankeyf bölgelerinde barajın yığma tarihi yapılar üzerindeki etkisi incelenmiştir. Halfeti'de yapıların geçmişe ait bulunan fotoğrafları ile bugün çekilen fotoğrafları; Hasankeyf'te baraj suyu yükselmeden önce çekilen fotoğraflar ile kısa süre sonra çekilen fotoğraflar doğrultusunda tarihi yapılarda oluşan hasarların tespiti yapılmıştır.
Tezin birinci bölümünde; problem tanımlanıp, tezin amacı, önemi ve yöntemi açıklanmış; literatür özeti verilmiştir. Tezin ikinci bölümünde; küresel ısınma ve iklim değişikliği tanımı yapılıp, dünya ve Türkiye üzerindeki etkileri verilmiştir. Küresel ısınma ve iklim değişikliğinin tarihi yapılar üzerindeki etkileri dünyadan ve Türkiye'den örneklerle ifade edilmiştir. Tezin üçüncü bölümünde; yığma taş yapı hasarları verilmiştir. Tezin dördüncü bölümünde; Halfeti ve Hasankeyf bölgelerinde bulunan tarihi yığma yapılar incelenerek, barajların yapılar üzerinde oluşturduğu hasarlar tespit edilmiştir. Tezin son bölümünde ise; tespit edilen hasarlar doğrultusunda; barajların tarihi yapılar üzerindeki etkilerinden bahsedilip, gelecekte yapılması planlanan baraj projeleri için öneri sunulmuştur.

Abstract:
Global warming and climate change are a joint problem of all humanity in today's world. Increasing consumption with the increase of human population; by increasing greenhouse gas emissions, it causes thinning of the ozone layer, increasing global temperature values and climate change. While many living organisms are affected by climate change, historical buildings also suffer greatly. One of the human-caused effects that accelerate global warming and climate change are dams and hydroelectric power plants. Dams, whose construction has been stopped in developed countries and which are continuing rapidly in developing countries, cause changes in the climate of the regions where they are built. Greenhouse gases released from dam lakes also accelerate global warming. While many archaeological sites and historical buildings are flooded with the construction of the dam, the structures outside the dam lake are damaged by the effect of the dam lake. While preparing this thesis; it is aimed to determine the effects of the dams on the historical masonry structures in the region where they are built. In this direction; in Halfeti, which has been under the influence of a dam lake for a long time, and Hasankeyf, which has been under the influence of a dam lake for a long time, the impact of the dam on masonry historical structures has been examined. The photographs of the buildings in Halfeti belonging to the past and the photographs taken today; the photographs taken before the dam water rose in Hasankeyf and the photographs taken shortly afterwards were used to determine the damages caused to the historical buildings.
In the first part of the thesis; the problem is defined and the purpose, importance and method of the thesis are explained; literature summary is given. In the second part of the thesis; global warming and climate change are defined and their effects on the world and Turkey are given. The effects of global warming and climate change on historical structures are expressed with examples from the world and Turkey. In the third part of the thesis; masonry stone structures were damaged. In the fourth chapter of the thesis; the historical masonry structures in Halfeti and Hasankeyf regions were examined and the damages caused by the dams on the structures were determined. In the last part of the thesis; in line with the detected damages; the effects of dams on historical structures were mentioned and suggestions were made for future dam projects.