Erzurum il merkezinde çalışan hekimlerde yaşam kalitesi, algılanan stres düzeyi ve etkileyen faktörlerin incelenmesi
Evaluation of quality of life, perceived stress levels and affecting factors of physicians working in Erzurum
Yazar: ERCAN ÖZYILDIRIM
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ZAHİDE KOŞAN
Atatürk Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Doktorlar = Physicians ; Erzurum = Erzurum ; Stres = Stress ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Ölçekler = Scales

Özet:
DSÖ sağlığı, hastalık ve sakatlığın olmaması değil, fiziksel, ruhsal ve sosyal iyilik hali olarak tanımlamaktadır. Bireylerin sağlık durumlarının değerlendirilmesinde klinik ve biyokimyasal parametrelerin yetersiz olması, sağlığın tanımına uygun olarak ruhsal, sosyal ve çevresel faktörlerin de değerlendirilmesini gerektirmiş böylece yaşam kalitesi kavramı ortaya çıkmıştır. Yaşam kalitesi kişinin yaşamından memnuniyetini ifade eden bir kavram iken, stres iç ve dış uyaranlara yanıtı şeklinde tanımlanmaktadır. Hekimler yoğun mesai yapmaları, gece çalışmak zorunda kalmaları ve mesleğin doğasından kaynaklanan zorluklar nedeniyle yoğun bir strese maruz kalmakta, bu durum yaşam kalitelerini olumsuz etkilemektedir. Bu çalışmada amacımız Erzurum İl Merkezi'nde çalışan hekimlerin yaşam kalitesi ile algılanan stres düzeylerini saptamak, etkileyen faktörleri belirlemek ve buna yönelik öneriler geliştirmektir.
Çalışmamız Erzurum İl Merkezi'ndeki tüm kamu ve özel sağlık kuruluşlarında çalışan hekimlerde, 01/01/2013 - 01/06/2015 tarihlerinde yapılan tanımlayıcı kesitsel nitelikte bir araştırmadır. Örnek sayısı Açıkgöz'ün çevresel alan puanı (12.5±1.8) temel alınarak, evrenin bilindiği durumda (1196), %99 güven aralığında, %5 hata payı ile 598 olarak belirlenmiş ve 577'sine ulaşılmıştır (%96). Hekimler basit rastgele örnekleme yöntemi ile seçilmiş olup anket yüz yüze görüşme tekniği ile uygulanmıştır. Anket formu sosyo demografik özelliklere ait sorular, WHOQOL_Bref Ölçeği ile Algılanan Stres Ölçeği'nden oluşmaktadır. Verilerin analizinde Student T Testi, Varyans Analizi (Tek Yönlü ANOVA), Pearson Korelasyon Analizi, Lojistik Regresyon Analizi yapılmıştır.
Hekimlerin bedensel, ruhsal, sosyal ve çevresel alan puanları sırasıyla 14.2±2.5, 14.3±2.4, 13.9±2.6, 14.0±2.2 olup, algılanan stres puanı 26.7±7.3'tür. Kadın hekimlerin, bekarların, araştırma görevlilerinin, 8000 TL ve altında gelire sahip hekimlerin, ailesine yeterli vakit ayıramayanların, kronik hastalığı olanların, kronik hastalıklı yakını bulunan hekimlerin yaşam kalitesi puanları düşük, stres puanları yüksektir. Araştırma görevlisi, uzman ya da öğretim görevlisi olmak, kronik hastalığın varlığı sosyal alan ve stres düzeyini, meslek seçimi hususunda doğru tercih yaptığını düşünmeme yaşam kalitesinin tüm alanları ile stres düzeyini, aileye yeterli vakit ayıramamak bedensel, çevresel alan ve stres düzeyini, aile içi ilişkinin kötü olması ruhsal ve sosyal alan düzeyini düşüren faktörler olarak bulunmuştur. Bunların dışında kadın olmak, spor yapmamak,  tedavi alan yakının bulunması ruhsal alan, eşin hekim olmaması, uzman hekim olmak, 8000 TL ve altında gelire sahip olmak çevresel alan düzeyini düşüren faktörler olarak bulunmuştur.
Araştırma görevlileri, cerrah ve kadın hekimler başta olmak üzere hekimlerin iş koşullarının iyileştirilmesi, hekimlerin motivasyonunu artırıcı düzenlemelerin yapılması, kronik hastalıklı yakını bulunan hekimlerin hastalarına bakım merkezlerinin kurulması ve yaygınlaştırılmasının yaşam kalitesi ve algılanan stres düzeyine olumlu yansıyacağı düşünülmektedir.

Abstract:
WHO describes the health as being in physical, mental and social well-being rather than not having any disease or disability. Because of clinical and biochemical parameters are not sufficient to evaluate personal health status, there is a necessity to include mental, social and environment in the evaluation process. So that, the term of quality of life has emerged. Quality of life is a term which represents personal satisfaction of life; and stress is described as response to internal and external stimuli. Physicians are being faced with stres which resulted from night shifts, over time work and difficulties related to nature of working environment. This situation shave negative effect on their quality of life. The aim of the study is to determine the quality of life, percieved stres level, and also identify the factors affecting these parameters among the physicians' working in Erzurum province and eventually to propose solutions to solve these problems.
This is a descriptive, cross-sectional study which includes the physician working in goverment and private health facilities in Erzurum province in between 01/01/2013 - 01/06/2015. Sample numbers were found as 598 based on Acikgoz's environmental field score (12.5 ± 1.8), within %99 confidence interval, and with %5 error marginand 577 (%96) of them were reached. The sampled physicians were choosen by using simpler and randomised sampling method and survey was conducted with face-to-face interview technique. Survey form consists socio demographical questions, WHOQOL-Bref Scale and Perceived Stress Scale. The elicited data was analyzed by using Student T Test, One-Way ANOVA Test, Pearson Correlation Analysis and Logistic Regression Analysis tests.
The physicians's physical, mental, social and environmental scores were 14.2±2.5, 14.3±2.4, 13.9±2.6, 14.0±2.2 respectively and perceived stres score was 26.7 ± 7.3. The quality of life scores of female physicians, singles, residents, who has income less than 8000 TL, who are not able to spend enough time with their families, with chronic health problems or having a relative with chronic illness were found lower and stress score of the these groups were higher. Being resident, attending or faculty and having a chronic illness affects social field and stres level; considering working in the wrong occupation affects all the parameters of the quality of life and stress levels; not sharing enough time with family affects physical, environmental fields and stres level and also having bad family relations affects mental and social field scores negatively. Also, being female, not exercising, having a relative with pyschiatric problems affect mental field; having a non-physician spouse, being an attending, having less than 8000 TL income decreased the environmental field levels.
Improving work conditions, making arrangements to motivate physicians, establishing nursing facilities to take care of physicians' relatives with chronic illnesses will improve quality of life and decrease perceived stress level of all physicians especially for residents, surgeons and female physicians.