Büyükşehirlerde kentsel dönüşüme yönelik bütünleşik mekânsal stratejik planlama yaklaşımı: Bursa ve İstanbul örnekleri
Integrated spatial strategic planning approach for urban transformation in metropolitan cities: The cases of Bursa and Istanbul
Yazar: AHMET ÇİMEN
Danışman: DOÇ. DR. CEM BEYGO
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı / Büyükşehir Planlaması ve Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Antroposen Çağ = Anthropocene Age ; Bursa = Bursa ; Endüstri Devrimi = Industrial Revolution ; Kentsel dönüşüm = Urban transformation ; Stratejik planlama = Strategic planning ; İstanbul = Istanbul

Özet:
21. yüzyılda, yaklaşık iki yüzyıl önce başlayan, insanoğlunun bütün faaliyetleriyle küresel çapta etkileri olan biyolojik, kimyasal ve ekolojik bir aktör haline geldiği, insan hakimiyetine dayalı Antroposen Çağ'da yaşamaktayız. Antroposen Çağ'da, insanoğlu, binlerce ve milyonlarca yılda oluşan ekosistem servislerini, biyolojik çeşitliliği bozmakta; atmosferi, okyanusları, su kaynaklarını ve toprağı kontrolsüzce kirletmektedir. Antroposen Çağ, sanayi devrimiyle başlamış, 20. yüzyılda büyük bir ivme yakalamış, 21. yüzyılda, sanayi devriminin dördüncü evresinde, nesnelerin internetini, yapay zekayı, siber fiziksel sistemleri ve daha birçok teknolojik yeniliği insanoğlunun gündemine sokmuş ve toplumsal, siyasal ve ekonomik değişikliklere gebe olarak karşımıza çıkmıştır. Antroposen Çağ'ın ortaya çıkardığı sorunların mekânı şehirler iki yüzyıl boyunca yeryüzüne yayılmış, Dünya nüfusunun yaklaşık 1 milyar olduğu 1800 yılında, 1 milyondan fazla nüfusu olan tek kent Pekin iken 1900'e gelindiğinde, yaklaşık 16 kent bu barajı aşmış, bu rakam binyılın başında 200'ü geçmiş, bugün şehirleşmede 8 milyarı geçen Dünya nüfusunun yarısından fazlasının şehirlerde yaşadığı ve 2030 yılına kadar nüfusu bir milyondan fazla olan büyükşehirlerin 700'e çıkabileceği, nüfusu on milyondan fazla olan mega şehirlerin ise 40'ı geçebileceği bir şehirleşme seviyesine gelinmiştir. Dolayısıyla içinde bulunduğumuz çağ bir "Kentsel Çağ"dır. Bu kapsamda, kentsel çağda dünyanın gündeminde, özellikle büyükşehirlerde karşılaşılan çevresel, sosyal ve ekonomik sorunlara yönelik çözümler ve bu çözümlerin toplam maliyetlerinin azaltılması, sürdürülebilir kalkınmanın sağlanması gibi konular bulunmaktadır. Dünya bir taraftan, kentsel çağın getirdiği sorunlara çözüm yolları ararken diğer taraftan endüstri devriminin son evresinde teknolojinin getirmiş olduğu yenilikleri takip etmektedir. Araştırmacılar, kentsel çağda ortaya çıkan sorunların çözümünü ve teknolojinin getirmiş olduğu yenilikleri içeren yeni bir şehircilik yaklaşımının, yeni bir kent biliminin arayışı içindedir. Büyükşehirler ise bu yeni kentsel gündemi yakalamak, rekabet edebilirliklerini arttırmak için geleneksel mekânsal planlama yerine; bütünleşik stratejiler geliştiren, ani ve büyük değişimlere ayak uydurabilen, daha interaktif, yenilikçi yaklaşımların geliştirildiği, uzun vadeli, çok boyutlu, katılımcı, eylem odaklı ve esnek mekânsal stratejik planlamayı tercih etmeye başlamıştır. Büyükşehirlerin gündeminde, sağlıklı, dayanıklı, sürdürülebilir kentsel mekanlar oluşturmak için kentsel mekanlarını yenilemek, afet risklerine karşı dayanıklılığı geliştirilmek, zaman içinde yıpranan kentsel dokuları dönüştürmek bulunmaktadır. Bu kapsamda, kentsel dönüşüm; çevresel, sosyal ve ekonomik dinamiklerle birlikte kentsel sorunlara çözüm üreten, afet risklerini azaltan bir müdahale ve eylem olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu araştırma kapsamında, büyükşehirlerin geleceğin insan yerleşimlerine dönüştürülmesi için bütünleşik mekânsal stratejik planlama yaklaşımının nasıl geliştirilebileceği, büyükşehirlerde kentsel dönüşüm uygulamalarının bütüncül bir stratejiye nasıl dayandırılabileceği İstanbul örneklerinin karşılaştırılması ve geliştirilen Bursa örneği üzerinden araştırılacaktır.

Abstract:
In the 21st century, we are living in the Anthropocene Age based on human domination, in which humanity has turned into a biological, chemical and ecological actor with global effects through its activities. In the Anthropocene Age, human beings are disrupting the ecosystem services and biodiversity formed over thousands and millions of years; are polluting the atmosphere, oceans, water resources and soil uncontrollably. The Anthropocene Age started with the industrial revolution, gained great momentum in the 20th century, and in the 21st century, in the fourth phase of the industrial revolution, the internet of things, artificial intelligence, cyber-physical systems and many more technological innovations which may cause social, political and economic changes were put on the agenda of mankind. The place of the problems revealed by the Anthropocene Age, cities have spread over the earth for two centuries, while in 1800, when the world's population was about 1 billion, Beijing was the only city with more than 1 million inhabitants, by 1900, about 16 cities had exceeded this threshold, this figure exceeded 200 at the beginning of the millennium, today, an urbanization level has been reached which more than half of the world's population exceeding 8 billion lives in cities, and by 2030, metropolitan cities with a population of more than one million may increase to 700, while megacities with a population of more than ten million may exceed 40. Therefore, the age we live in is an "Urban Age". In this context, there are issues in cities, especially in metropolitan cities, such as solutions to environmental, social and economical problems encountered in the urban age of the world, as well as reducing the total costs of these solutions and ensuring sustainable development. While the world is looking for solutions to the problems brought by the urban age, on the other hand, world follows the innovations brought by technology in the last phase of the industrial revolution. Researchers are in search of a new urbanism approach, a new urban science that includes the solution of the problems that arise in the urban age and the innovations brought by technology.On the other hand, metropolitan areas has started to prefer spatial strategic planning which long-termed, multi-dimensional, participatory, action-oriented and flexible, develops integrated strategies, can keep up with sudden and big changes, more interactive and innovative approaches are developed, instead of traditional spatial planning. The agenda of metropolitan cities is to renew their urban spaces, to improve their resilience against disaster risks, and to transform the worn-out urban patterns in order to catch the international urban agenda and create healthy, resilient and sustainable urban spaces. In this context, urban transformation emerges as an intervention and action that produces solutions to urban problems along with environmental, social and economic dynamics and reduces disaster risks. Within the scope of this research, how an integrated spatial strategic planning approach can be developed for the transformation of metropolitan cities into human settlements of the future, and how urban transformation applications in metropolitan cities can be based on a holistic strategy will be investigated through the comparison of Istanbul examples and the Bursa example developed.