Geleneksel düğmeli evlerin enerji performansı açısından değerlendirilmesi: Ormana
İbradı örnekleri / The evaluation of energy performance of traditional buttoned houses: Ormana / Ibradi examples
Yazar: SEÇİL TÜFEKÇİ TOPKAYA
Danışman: DOÇ. DR. GÜLTEN MANİOĞLU
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Çevre Kontrolü ve Yapı Teknoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Enerji = Energy ; Mimarlık = Architecture
Dizin: Enerji performans analizi = Energy performance analysis ; Geleneksel mimari = Traditional architecture ; İklimsel konfor = Climatic comfort

Özet:
İnsanların barınma ve yerleşme gereksinimi iklim koşullarının zorlayıcı etkilerinin doğal bir sonucudur. Geleneksel mimari örnekleri incelendiğinde, binalara ve yerleşmelere ilişkin kararların su, güneş ve rüzgar gibi çevresel unsurlardan bağımsız olmadığı görülmektedir. Geleneksel mimaride öncelikli amaç, binanın içinde bulunduğu iklime bağlı olarak yılın her döneminde (ısıtmanın istendiği ve istenmediği dönemlerde) konfor koşullarının sağlanmasıdır. Anadolu'da farklı iklim bölgelerindeki geleneksel örnekler  incelendiğinde; ısıtmanın istendiği ve istenmediği dönemden baskın olanına göre tasarım kararlarının alındığı görünmüştür. Böylece zaman içinde şekillenen tasarımlar, bulundukları bölgenin kültür ve coğrafyasına da bağlı olarak yöreye özgü bir mimari kimliğin oluşmasını sağlamıştır. Farklı iklim bölgelerindeki geleneksel binalar incelendiğinde; binalarda mimari tasarım kararları ve malzeme seçiminde iklime bağlı olarak  bölgeden bölgeye farklılık gösterdiği, ancak geçmişten gelen bu tasarım bilincinin günümüz binalarında görülmediği tespit edilmiştir. Bu nedenle, deneyimle gelişen bu özgün mimarinin,  enerji etkin ve konfor koşullarının sağlandığı binaların tasarlanmasına yardımcı olması açısından incelenmesi oldukça önemlidir. Bu çalışma geleneksel İbradı, Ormana Düğmeli Evlerinin enerji performansının değerlendirilmesi ve elde edilen sonuçların, günümüz mimari tasarım tekniklerine bir veri oluşturması açısından önem kazanmaktadır. Çalışma kapsamında İbradı, Ormana bölgesinde seçilen geleneksel düğmeli ev örnekleri ölçüm ve simülasyon aracılığıyla değerlendirilmiştir. Bu kapsamda arazi ve iklim koşullarına göre şekillenen geleneksel mimarinin incelenmesi, çağdaş mimariye yol gösterici olacaktır. Akseki-İbradı havzasına özgü geleneksel düğmeli evlerin enerji performansının değerlendirilmesi üzerine yapılan bu tez çalışması toplam beş bölümden oluşmaktadır; Birinci bölümde; çalışmanın amacı, kapsamı ve yöntemi anlatılmıştır. İkinci bölümde; geleneksel mimari kavramı, iklimle dengeli enerji etkin geleneksel mimari, Türkiye'nin farklı iklim bölgeleri kapsamında açıklanmıştır. Son olarak enerji etkin geleneksel mimari üzerine yapılan çalışmalar ve düğmeli evlere ilişkin yapılan çalışmalara değinilmiş, bu tez kapsamında yapılan çalışmanın yöreye özgü binalarda enerji performansının değerlendirilmesinin önemi vurgulanmıştır. Üçüncü bölümde; geleneksel düğmeli evlerin enerji performansının değerlendirilmesinde etkili olan tasarım değişkenleri, çevreye ilişkin değişkenler ve binaya ilişkin değişkenler olarak iki ana başlıkta değerlendirilmiştir. Binaya ilişkin değişkenlerden bina yeri, formu, binaların birbirlerine göre konumları, hacim organizasyonları düğmeli ev örnekleri üzerinden değerlendirilmiş, binanın optik ve termofiziksel özellikleri; yapım tekniği, yapım malzemesi ve cephe düzeni alt başlıkları ile açıklanmıştır. Dördüncü bölümde, Antalya İlinin, rakımı yüksek, dağlık kesimindeki ılımlı-kuru iklim bölgesinde yer alan İbradı İlçesi, Ormana Mahallesi düğmeli ev örnekleri iç hava sıcaklık ve nem değerleri ölçüm yoluyla değerlendirilmiştir. Sıcaklık ve nem ölçümlerinin simülasyon  sonuçlarıyla kalibre edilmesiyle aynı binada çağdaş malzemelerle üretilmiş farklı bina kabuğu seçenekleri ve geleneksel evin bina kabuğu ile gerçekleşebilecek yıllık toplam enerji yükleri (ısıtma ve soğutma) hesaplanmış ve karşılaştırılmıştır. Çalışmada TS 825 Binalarda Isı Yalıtım Kuralları Standardı esas alınarak bina kabuğu detayları değerlendirilmiştir. Ölçümlerin yapıldığı yılın; en sıcak gününde gerçekleşen 24 saatlik iç ve dış hava sıcaklıkları bina kabuğunda çağdaş malzemeler kullanıldığında gerçekleşebilecek iç ve dış hava sıcaklıklarıyla karşılaştırılarak bina kabuğu performansının değerlendirilmesine yönelik bir çalışma yapılmıştır. Son bölüm olan beşinci bölümde; çalışma sonuçları ve değerlendirmeler yer almaktadır. Sonuç olarak geleneksel düğmeli evlerin bina kabuğunun konfor koşullarını sağladığı görülmüştür. Düğmeli evler gibi geleneksel yapılara yönelik benzer çalışmalar yapılarak, günümüz tasarım stratejilerine uyarlanması açısından geleneksel mimari yapıların incelenmesinin önemi vurgulanmıştır.

Abstract:
The emergence of people's need for shelter and settlement is a natural result of the compelling effects of climatic conditions. When the traditional architectural structures that still exist in Anatolia today, but which have become increasingly difficult to protect with the development of industrialization and technology, are examined,  it is seen that building and settlement decisions are shaped according to environmental factors such as water, sun, wind. In traditional architecture the main target is to provide comfort conditions when heating is required or not required at any time of the year, depanding on the climate in which the building is located. Accordingly, in traditional architectural examples, it has been observed that the design decisions are made according to the dominant period whether heating is desired or not. Thus, the designs that have been shaped over time have created a local architectural identity depending on the culture and geography of the region they are located in. When traditional buildings are examined according to different climate regions; It has been determined that architectural design decisions and material selection in buildings differ from region to region depending on the climate. However, this design awareness from the past is not seen in today's buildings. For this reason, it is very important to examine this unique architecture, which develops with experience, in order to help design buildings that are energy efficient and comfort conditions are provided. Examples of climate-compatible design that are compatible with the climate and topography seen in traditional buildings in Anatolia should be examined in detail in terms of reducing energy use, which has a large share in providing comfort conditions in buildings, and providing data for the design. It is very important that such traditional structures can be examined frequently and adapted to current design strategies in line with the data obtained. This study gains importance in terms of evaluating the energy performance of traditional İbradı, Ormana Buttoned Houses and providing a data for today's architectural design techniques. Also this study can guide future research studies in terms of evaluating the energy performance of traditional structures. It is very important to examine traditional architectural examples such as Buttoned Houses in order to produce energy efficient architectural designs by taking examples from traditional architectural solutions. Buttoned houses are structures that maintain the architectural understanding of the period they were built, preserve their originality with the construction technique that has become the symbol of the Western Taurus. Especially with their appearance, they have an important place in terms of cultural tourism in the region. Within the scope of the study, the traditional buttoned house samples selected in the Ibradı, Ormana region were evaluated through measurement and simulation. Measurements were made for the period when heating was not desired. For the simulations, the Design Builder simulation program, which is the interface of the Energy Plus program, was used. In this context, examining the traditional architecture shaped according to the terrain and climatic conditions will guide the contemporary architecture. In this survey, the energy performance of traditional buttoned houses in Akseki-İbradı basin was evaluated. The study consists of five chapters; In the first chapter; the purpose, scope and method of the study are explained. In the second chapter; the concept of traditional architecture and how traditional architecture came into existence are explained. Lastly in this section, climate-balanced energy efficient traditional architecture is explained within the scope of different climatic regions of Türkiye. Türkiye is divided into five different climate zones: moderate-dry, moderate-humid, cold, hot-dry and hot-humid. The existence of five different climatic zones in Türkiye is an indication that there are many examples of traditional architectural structures and settlements. In the third chapter; design variables related to the building that are effective in the evaluation of the energy performance of traditional buttoned houses are evaluated under two main sections as environmental variables and building variables. Among the design variables related to the building; the location of the building, buildings form, the positions of the buildings relative to each other, and the volume organization were evaluated through the buttoned house examples. These are the optical and thermophysical properties of the building; construction technique, building material and façade layout are explained with subsections. It has been stated that the structures built with the button house construction technique still exist today. Finally, examples of button architecture with different usage functions are shown. In the fourth chapter; Ormana, İbradı buttoned house samples which located in mild-dry climate zone were evaluated by measuring indoor temperature and humidity values. By calibrating the temperature and humidity measurements with the simulation results, different building envelope options produced with contemporary materials in the same building and the annual total energy loads (heating and cooling) that can be realized with the building envelope of the traditional house were calculated and compared. In the study, building envelope details were evaluated based on TS 825 Thermal Insulation Rules in Buildings Standard. The year the measurements were made; A study was conducted to evaluate the performance of the building envelope by comparing the 24-hour indoor and outdoor temperatures on the hottest day of the building with the indoor and outdoor temperatures that can be realized when modern materials are used in the building envelope. The fifth and the last chapter; the results of the study evaluations are included. According to the measurement results, the temperature values were measured very close to each other in all the rooms where the measurement was made due to the building envelope with high thermal mass in the building, which was restored with traditional materials from buttoned houses. As a result, it has been seen that the traditional buttoned houses provide the comfort conditions of the building envelope. Due to the use of local stone material with high thermal mass in the building envelope, it is seen that the indoor air temperature values remain constant despite the change in the outside air temperature. It shows that the U values given in the standard are insufficient to determine the thermal performance of a volume, that the thermal mass is effective on comfort conditions regardless of the U value, and that contemporary materials are not always compatible with every climate zone. The importance of making similar studies on traditional buildings and adapting them to today's design strategies has been emphasized.