Endülüslü sûfi şair Ebu'l-Hasan eş-Şüşterî ve divânı üzerine eleştirel bir inceleme
Andalüsian sufi poet Ebu'l-Hasan aş-Şüştari anda critical examination of the sufi poems
Yazar: MAHIEDDIN RACHID
Danışman: PROF. DR. SELAMİ BAKIRCI
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arap Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work

Özet:
Araştırmanın konusu, VII/XXII. yüzyılda Endülüs'te yaşamış Ebu'l-Hasan eş-Şüşterî adıyla meşhur tasavvuf şairinin divanının yapısal açıdan eleştirel incelenmesidir. 
Giriş kısmında şairi tanımamız açısından kısaca hayatını, ilmi, edebi ve tasavvufi yönünü ele almaya, devamında ise divanını oluşturan kaside, muvaşah, zecel, musammaṭ ve taḫmîs türlerindeki şiirlerini incelemeye çalıştık. Divanını oluşturan şiirleri yapısal analiz metodu ile şiirlerin sözcük düzeyinden metnin bütününe yönelik olarak sözcüklerin fonetik (ses-savt), sarf, dizim, metni oluşturan şiir biçimleri ve bunların sözlüğü, bunların oluşturduğu anlam tablosu ve verilmek istenen mesaj, iç ve dış ahenk ve bunların aruz bahirleriyle olan ilişkileri, kafiye sistemi ve anlam ile olan bağlantısı ve metnin tamamını oluşturan bu yapısal unsurların ortaya koyduğu uyum ve insicamın anlamı ne kadar ilgilendirdiği gibi hususları ele alıp incelemeye çalıştık. 
Divanında tasavvufi konuları işlemiş olan Şüşterî'nin ele aldığı konuların daha iyi anlaşılması için küçük de olsa şiir sözlüğünü oluşturarak şiirinde kullandığı kavramları, etkilendiği şiir veya şairleri veya tasavvufi kaynakları, dolayısıyla sözcüklerin işaret ettiği metinlerarasılığı, ayrıca kullandığı sözcüklerle sembolleri (rumuzları) ortaya çıkarmak ve bu semboller sayesinde somut nesnelere giydirdiği derin anlamları tespit etmeye çalıştık. Şairin manzumelerinde kullandığı fasih ve halk dili ile, dilsel gücünü ve bu durumun şiirlerine kattığı zenginliği de ortaya koymaya çalıştık. 
Bu çalışmada, ele alınan her konuyu, kendi alanında kabul edilmiş kaynaklara dayandırmayı esas aldık.

Abstract:
The subject of the research is the structural critical examination of the divan of the famous Sufi poet named Abu'l-Hasan ash-Shushteri, who lived in Andalusia in the seventh twelfth century.
In the introduction, we tried to briefly discuss the scientific, literary and mystical aspects of his life to get to know the poet. Then we tried to examine his poems in the types of the ode, muvaşah, zecel, musammaṭ and taḫmîs that make up his divan. With the structural analysis method of the poems that make up his divan, from the word level of the poems to the whole text, the phonetic of the words (sound-savt), consumables, syntax, the forms of poetry that make up the text and their dictionary, the meaning table created by them and the message to be given, the inner and outer harmony and their prosody. We tried to examine the issues such as its relations with the bahirs, its connection with the rhyme system and meaning, and how much the harmony and coherence revealed by these structural elements that make up the whole text are related to the meaning.
To better understand the subjects dealt with in his divan, Şüşterî creates a poetry dictionary, albeit a small one, to reveal the concepts he used in his poetry, the poems or poets he was influenced by, or the Sufi sources, thus the intertextuality of the words, as well as the words and symbols (nicknames) he used. We tried to determine the deep meanings he puts on concrete objects thanks to symbols. We tried to reveal the linguistic power and richness that this situation added to his poems, with the poet's colloquial and colloquial language used in his poems.
In this study, we have taken it as a basis to base each issue discussed on the sources accepted in its field. Help and success are from Allah