Tefsirde dilbilimsel tahlil ve tenkidin özgün bir örneği: El-Baḥru'l-muḥīṭ
An original example of linguistic analysis and criticismin tafsir: Al-baḥr al-muḥīṭ
Yazar: ABDULLAH KARACA
Danışman: PROF. DR. İSMAİL ÇALIŞKAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu çalışma Ebû Hayyân'ın el-Baḥru'l-muḥīṭ adlı eserini dilbilimsel tefsir açısından incelemiştir. Dilbilimsel tefsirin nasıl bir gelişme kaydettiğine ve ne tür problemler içerdiğine dair bir örnek olarak el-Baḥru'l-muḥīṭ analiz edilmiştir. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde Ebû Hayyân'ın dilbilimsel yönteminin arka planı araştırılmıştır. Ebû Hayyân klasik nahiv nazariyesi ve İbn Madâ arasında orta bir yol tutmuştur. el-Baḥru'l muḥīṭ'te dilbilimsel yöntemin başlıca özellikleri şunlardır: Karma yöntem içermesi, zâhire bağlılık, nahiv ile kıraat yoğunluğu ve tahkik. Ebû Hayyân belâgat bilmediği için eleştirilse de el-Baḥru'l-muḥīṭ'te belâgat önemli bir yer tutmaktadır. İkinci bölümde el-Baḥru'l-muḥīṭ'te dilbilimsel tefsir uygulamaları dokuz Arapça ilmi, fıkıh usûlü ve on tane Kur'an ilmi başlığında incelenmiştir. Üçüncü bölüm Ebû Hayyân'ın dilbilimsel yönteminin kritiğiyle alakalıdır. Ebû Hayyân müfessirlerin dilbilimsel açıklamalarına yönelik epey eleştiride bulunmuştur. el-Baḥru'l-muḥīṭ tefsir ilminin maksadını aşacak ölçüde gramer bahislerine yer verdiği için eleştirilmiştir. el- Baḥru'l-muḥīṭ'te kelâmın dilbilimsel tefsire etkisine örnekler bulunmaktadır. Kur'an dilinin mahiyetine yönelik fikirler; hitapların yorumu, tefsir rivayetlerinin dilsel açıklamalarla ilişkisi, belâgî yorumlar ve anlam değişimi konularını etkilemektedir. Ebû Hayyân şu iki konu hakkında ciddi şekilde eleştirilmiştir: Mushaf hattını standart dışı bir uygulamaya hamlederek ayeti görünenden farklı yorumlaması ve kıssaların anlatımında Arapça dışında bir gramerin kullanılmasını mümkün görmesi.

Abstract:
This study analyzes Abū Ḥayyān's al-Baḥru al-muḥīṭ in terms of linguistic
exegesis. It analyzes al-Baḥru al-muḥīṭ as an example of how linguistic exegesis has developed and what kind of problems it contains. The study consists of three parts. The first part explores the background of Abū Ḥayyān's linguistic method. Abū Hayyān took a middle path between the classical theory of grammar and Ibn Madāʾ. The main features of the linguistic method in al-Baḥru al-muḥīṭ are as follows: Mixed methodology, adherence to the zāḥir, concentration on grammar and qiraʾat, and tahqīq. Although Abū Ḥayyān was criticized for not knowing rhetoric, rhetoric plays an important role in al- Baḥru al-muḥīṭ. The second section analyzes his linguistic practices in al-Baḥru al-muḥīṭ under the headings of nine classical Arabic linguistic sciences, uṣūl al-fıqh, and ten Qurʾānic sciences. The third chapter is concerned with the critique of Abū Ḥayyān's linguistic method. Abū Ḥayyān criticized the linguistic explanations of the commentators. al-Baḥru al-muḥīṭ was criticized for its inclusion of grammatical mentions that exceeded the purpose of the science of tafsīr. In al-Baḥru al-muḥīṭ there are examples of the influence of theology on linguistic exegesis. Ideas about the nature of the language of the Qur'ān affect the interpretation of addresses, the relation of exegetical narrations to linguistic explanations, rhetorical interpretations, and changes in meaning. Abū Hayyān was severely criticized on two issues: Interpreting the verse differently from what it appears to be by attributing the Mushaf calligraphy to a non-standard practice and considering it possible to use a grammar other than Arabic in the narration of parables.