Birinci basamağa başvuran evli kadınlarda, aile işlevselliği üzerine etkili olan faktörlerin araştırılması
Investigation of factors affecting family functionality of married women in primary care
Yazar: ALİ ÇÖL
Danışman: DOÇ. DR. KENAN TOPAL
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Adana Şehir Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2020
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile işlevleri = Family functions ; Birinci basamak sağlık hizmetleri = Primary health care ; Evli kadınlar = Married women ; Evlilik = Marriage

Özet:
Amaç: Aile, üyelerinin biyolojik, psikolojik ve sosyal açıdan sağlıklı olması için gerekli sevgi, şefkat, yakın ilgi ve bakım bulabilecekleri bir ortam sunar. Bu sağlıklı ortamı sağlayabilmek amacıyla ailenin yerine getirmesi gereken temel işlevleri vardır. Bu işlevler; birey, aile ve toplum sağlığını düzenlemek için gereklidir. Bu çalışmayla birinci basamak sağlık hizmetleri için başvuran evli kadınların aile işlevsellik algısı ile bunu etkileyen faktörlerin araştırılması amaçlanmıştır.
Gereç ve yöntem: Bu kesitsel çalışma, 1 Ekim 2019 ve 31 Kasım 2019 tarihleri arasında Adana'daki üç aile hekimliği birimine kayıtlı 208 evli kadın üzerinde gerçekleştirilmiştir. Katılımcıların sosyodemografik verileri kaydedildikten sonra aile işlevselliği üzerine etkili olabilecek risk faktörlerini içeren yapılandırılmış bir anket formu yüz yüze görüşülerek uygulandı. Ayrıca katılımcılara Aile Değerlendirme Ölçeği (ADÖ), Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (ÇBASDÖ) ve Hastane Anksiyete Depresyon Ölçeği (HAD) uygulanmıştır.
Veriler SPSS 21 programı kullanılarak analiz edildi. Verilerin analizi için iki örneklemli t testi, Oneway Anova, Post-hoc Tukey, Mann-Withney U, Kruskal-Wallis, Ki-kare testleri ve Spearman's korelasyon analizi kullanıldı. p<0,05 olan değerler anlamlı kabul edildi.
Bulgular: Çalışmaya katılan kadınların yaş ortalaması 41,1±10,9 yıl idi. Kişilerin eğitim durumları; %32,2'si ilköğretim ya da daha altı, %39,4'ü lise, %28,4'ü üniversite eğitimi seviyesine sahipti. İş durumuna göre %82,7'si çalışmıyor, %17,3'ü çalışıyordu. Katılımcıların aile gelir durumuna göre %20,7'si düşük gelir, %35,6'sı orta gelir, %43,8'i yüksek gelir seviyesine sahipti. Katılımcılardan kronik bir hastalığı olanların oranı %41,3, ailesinde kronik hastalıklı birey olanların oranı %38,5, ailesinde engelli/bakım gerektiren birey olanların oranı %8,2, ailesinde ruhsal bir hastalığı olanların oranı %8,7 idi. ADÖ alt ölçeklerinin roller puan ortalaması 2,02±0,51 ve gereken ilgiyi gösterebilme puan ortalaması 2,06±0,41 idi. Her iki puan da ölçeğin "2" kesme değerinin üzerinde, olumsuz tarafta olduğu bulunmuştur. Kendisinin veya eşinin eğitim seviyesi düşük olanlar, ailesinin gelir seviyesi düşük olanlar, eşiyle arasındaki yaş farkı fazla olanlar, eşi çalışmayanlar, kendisinde veya ailesinde kronik bir hastalık, engel durumu veya ruhsal bir hastalık mevcut olanlar, geçmişte ebeveynlerinden veya eşinden şiddet görenler, gördüğü şiddet düzeyi fazla olanlar ve algılanan sosyal desteği az olanların ADÖ alt ölçek puan ortalamaları; kendisinin veya eşinin eğitim seviyesi yüksek olanlar, ailesinin gelir seviyesi yüksek olanlar, eşiyle arasındaki yaş farkı az olanlar, eşi çalışanlar, kendisinde veya ailesinde kronik bir hastalık, engel durumu veya ruhsal bir hastalık mevcut olmayanlar, geçmişte ebeveynlerinden veya eşinden şiddet görmeyenler, gördüğü şiddet düzeyi az olanlar ve algılanan sosyal desteği fazla olanlara göre daha yüksek bulunmuştur. Düşük ADÖ alt ölçek puanına sahip olanlar daha fonksiyonel olarak değerlendirildi.
Sonuç: Aile bireylerinin, biyolojik, psikolojik ve sosyal durumunu sağlıklı bir şekilde sürdürebilmesi için aile işlevlerini yerine getirmeleri gerekmektedir. Daha iyi bir birey ve aile sağlığına sahip olabilmek için bu işlevler üzerinde etkili olan faktörlerin araştırılması gerekmektedir. Bu çalışmada; düşük eğitim düzeyi, düşük aile gelir seviyesi, çalışmayan eş, eşler arası fazla yaş farkı, geçmişte ebeveynlerinden veya eşlerinden şiddet görmek, ailesinde veya kendisinde kronik bir hastalık, engel veya ruhsal bir hastalık olması, yüksek anksiyete ve depresyon riski, düşük sosyal destek aile işlevselliğini olumsuz etkilemiştir. Bu aşamada aile hekimlerinin biyopsikososyal yaklaşım tarzı ile aile işlevlerini değerlendirmesi çok önemlidir.

Anahtar sözcükler: Aile işlevselliği, birinci basamak, evli kadınlar.

Abstract:
Aim: The family provides an environment where members can find the love, compassion, close attention and care necessary to be biologically, psychologically and socially healthy. In order to provide this healthy environment, the family has basic functions to fulfill. These functions are necessary to regulate the individual, family and community health. In this study, it was aimed to investigate the perception of family functionality of married women applying to primary health care services and to evaluate the affecting factors.
Materials and methods: This cross-sectional study was conducted on 208 married women enrolled in three family medicine units in Adana between October 1st, 2019 and November 31st, 2019. After recording the socio-demographic data, a structured questionnaire including risk factors that may have an impact on family functionality was conducted to the participants by face to face interview. Also, the Family Assessment Scale (FAD), Multidimensional Perceived Social Support Scale (CBASSS) and Hospital Anxiety Depression Scale (HAD) were applied to the participants.
The data were analyzed using SPSS 21 program. Two-sample t test, Oneway Anova, Post-hoc Tukey, Mann-Withney U, Kruskal-Wallis, Chi-square tests and Spearman's correlation analysis were used to analyze the data. Values of p <0.05 were considered significant.
Results: The average age of women participating in the study was 41.1 ± 10.9 years. 32.2% of the participants were primary school graduate or lower, 39.4% were high school graduate and 28.4% were university graduates. According to the working status, 82.7% were unemployed and 17.3% were employed. According to the family income, 20.7% of the participants had low income, 35.6% had medium and 43.8% had high income levels. The proportion of participants with a chronic disease was 41.3%, those with a chronic disease in their family were 38.5%, those with a disability / dependency in their family were 8.2%, and those with a mental illness in their family were 8.7%. The mean roles score of the FAD Questionnaire- subscales was 2.02 ± 0.51 and the mean score of affective involvement was 2.06 ± 0.41. Both scores were found to be above the cut-off value of "2" which was on the negative side of the scale. Paticipants with lower education levels (herself or her spouse), with lower family income, with a higher age difference between couples, whose spouses were unemployed, those having a chronic disease, disability or mental illness in themselves or in their families, those who have experienced violence from their parents or spouses in the past, those experiencing higher level of violence and those with less perceived social support were found to have higher mean FAD subscale scores compared to participants with higher education levels (herself or her spouse), with higher family income, with a lower age difference between couples, whose spouses were employed,  those not having any chronic diseases, disabilities or mental illnesses in themselves or in their families, those who have no history of violence from their parents or spouses in the past, those experiencing less violence and those with more perceived social support. Those with lower mean scores of FAD subscales were evaluated more functionally. 
Conclusion: Family members need to perform their family functions in order to maintain their biological, psychological and social status in a healthy way. And it is important to investigate the affecting factors on these functions to have a better individual and family health. In this study; low education level, low family income level, unemployed spouse, high age difference between couples, experiencing violence from their parents or spouses in the past, having a chronic disease, disability or mental illness in themselves or in their families, high anxiety and depression risk, low social support negatively affected family functionality. At this stage, it is crucial for family physicians to evaluate family functions with biopsychosocial approach.

Keywords: Family functionality, primary care, married women.