Topçuluktan Fenn-i Remye Dair Ma'lumat-ı Esasiyye adlı eserin Osmanlı ordusundaki yenileşme hamleleri bağlamında tahlili /
Yazar: BURAK YILDIRIM
Danışman: PROF. DR. ABDULLAH KAYA
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Osmanlı ordusunda I. Murat'tan itibaren kullanılan top, İstanbul'un fethinde savaşlarda da ne derece belirgin bir etken olduğunu göstermiştir. Top Osmanlı'nın ilk zamanlarındaki zaferlerde belirleyici bir unsur olsa da bilimsel ve teknolojik ilerleyişin etkisiyle sürekli bir gelişim gösteren harp sanayi karşısında bu belirleyicilik ve üstünlüğü kaybetmiştir. Bu sebeple Avrupa'da ortaya çıkan yeni bilimsel ve askerî gelişmeleri yakından takip etmeye oldukça gayret göstermiş, bu bağlamda ortaya çıkan yenilikleri orduda uygulamaya çalışmıştır. Özellikle Avrupalı usta, teknisyen ve mühendislerden çeşitli şekillerde faydalanmıştır. Osmanlı'da XVII. yüzyıldan itibaren başlayan yenileşme hareketlerinin esas gayesi işte bu gelişen bilim ve teknoloji karşısında çağın iktiza ettiği gerekliliklere göre ordu yeniden yapılandırmaktı. Yapılan yenileşme girişimleri ile askerî kurumlar yeniden yapılandırılmaya çalışılmışsa da buralarda istihdam edilecek nitelikli personel ihtiyacı ortaya çıkmıştır. Bu ihtiyaç kapsamında Osmanlı Devleti'nde modern askeri sisteme geçişin öncülerinden biri olarak Ferîk Ahmet Muhtar Paşa karşımıza çıkmaktadır. Engin bir ufuk ve zengin bir birikime sahip olan Ahmet Muhtar Paşa iyi bir subay olmanın yanı sıra iyi bir hoca ve üretken bir yazardı. Özellikle alanı olan topçuluk ve balistiğe dair kaleme aldığı ve çevirisini yaptığı eserler eğitim verdiği askeri okullarda ders kitabı olarak okutulmaktaydı. Bu eserlerinin yanı sıra dönemin popüler mecmularında başta alanı olan topçuluk olmak üzere, istihkâm, askerî teknoloji, harp tarihi ve hatta dinî konularda yazılar kaleme almıştır. 
Bu çalışmada balistik ve topçuluğa dair hesaplamalar içeren –Topçuluktan– Fenn-i Remye Dâir Mâ'lûmât-ı Esâsiyye yahut Mülahhas Balistik isimli eser Muhtar Paşa'nın Avrupa'ya gönderilmesinden önce tercüme ettiği bir eserdir. Kitabın aslı Belçika Topçuluk ve İstihkam Tatbikat Mektebi'nde ders kitabı olarak okutulmuştur. Muhtar Paşa tarafından yapılan çevirisi dahi dönemin askeri okullarında ders kitabı olarak okutulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Ahmet Muhtar Paşa, topçuluk, balistik, atış ilmi, Osmanlı Devleti

Abstract:
The cannon used in the Ottoman army since the time of Sultan Murat I showed what a significant factor it was in the wars during the conquest of Istanbul. Although the Ottoman Empire was a decisive factor in the early times, it lost this decisive nessand superiority in the face of the war industry, which was constantly developing under the influence of scientific and technological progress. For this reason, he made a great effort toclosely follow the new scientificand military developments in Europe and tried toimplement the innovations in this context in the army. He especially benefited from European masters, technician sand engineers in various ways. In the OttomanEmpire in the 17th century. The main purpose of the innovation move ments that started in the 19th century was to restructure the army according to the requirements of theage in theface of this developing science and technology. Although military institutions were tried to be restructured through innovation initiatives, the need for qualified personel to be employed in these institutions emerged. Within the scope of this need, Ferik Ahmet Muhtar Pasha emerges as one of the pioneers of the transition to the modern military system in the Ottoman Empire. Ahmet Muhtar Pasha, who had a broad horizon and rich knowledge, was not only a good officer, but also a good teacher and a productive writer. The works he wrote and translated, especially on his field of artillery and ballistics, were used as textbooks in the military schools where he taught. In addition to these works, he wrote articles on his field of artillery, fortifications, military technology, history of war and even religion in popular magazines of theperiod.
In this study, the work named Fenn-i Remye Dâir Mâ'lûmât-ı Esâsiyye or Mülahhas Ballistik, which contains calculations about ballistic sand artillery -FromArtillery - is a work that Muhtar Pasha translated before being sent to Europe. The original of the book was taught as a textbook at the Belgian Artillery and Fortification Drill School. Even the translation made by Muhtar Pasha was used as a textbook in the military schools of the period.

Key Words: Ahmet Muhtar Pasha, artillery, ballistics, shooting science, Ottoman Empire