Kentsel katı atık yönetim sistemlerinin oluşturulmasında farklı karar verme tekniklerinin kullanımı
Utilization of different decision making techniques for development of municipal solid waste management systems
Yazar: AYSUN ÖZKAN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MÜFİDE BANAR
Anadolu Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2008
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering
Dizin: Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Katı atıklar = Solid wastes ; Uzaktan algılama = Remote sensing ; Yaşam döngüsü = Life cycle ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making

Özet:
Sürdürülebilir bir katı atık yönetimi planlaması teknik, çevresel, ekonomik, sosyal ve politik faktörleri içeren karmaşık ve disiplinlerarası bir konudur. Bu tezde, bir kentte katı atık yönetim sistemi kurulurken izlenmesi gereken tüm adımlar, farklı teknikler kullanılarak ele alınmıştır. Bu amaçla, Eskişehir kentindeki katı atıkların fiziksel ve kimyasal analizleri yapılmış ve bu analiz sonuçlarına göre optimum atık yönetim sistemi ve geri kazanım sistemi belirlenmiş, belediyeler için büyük önem arz eden atık toplama ve taşıma rotaları oluşturulmuş ve son olarak düzenli depolama sahası yer seçimi çalışmaları gerçekleştirilmiştir.Tezde, bir yıl boyunca yapılan katı atık analizlerine göre Eskişehir'in kentsel katı atıklarının bileşimi %67 yiyecek atığı, %10 kağıt-karton, %5,6 plastik, %2,5 cam, %1,3 metal, %4 kül ve %9,6 diğer atıklar olarak bulunmuştur. Elde edilen atık karakterizasyonu sonuçlarına göre, Eskişehir kentsel katı atıklarının yönetimi için oluşturulan beş farklı senaryo, Yaşam Döngüsü Analizi (LCA) ve ELECTRE III yöntemleri ile değerlendirilmiş ve Lingo 9.0 yazılımıyla bir karar destek sisteminin yapısı ve uygulaması gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalara göre, S3 (%15 geri kazanım + %77 kompostlama + %8 düzenli depolama) senaryosunun en uygun senaryo olduğu belirlenmiştir. Geri kazanım sistemi olarak da, Analitik Serim Süreci (ANP) ve ELECTRE III yöntemlerinden elde edilen sonuçlara göre, geri kazanılabilir atıkların başlangıçta evlerde karışık olarak toplanması gerektiği, bunun yanı sıra geri kazanım merkezlerinin oluşturulması ve takiben atıkların ayırma tesislerinde de ayrılması gerektiği görülmüştür. Kentsel katı atık toplama ve taşıma rotaları ise coğrafi bilgi sistemleri (CBS) ve matematiksel modelleme yardımıyla belirlenmiş, bu konuda da mevcut duruma göre önemli iyileştirmeler sağlanmıştır. Son olarak, CBS, uzaktan algılama, ANP ve ELECTRE III yöntemleri kullanılarak, Eskişehir kenti için düzenli depolama sahası yer seçimi yapılmıştır.

Abstract:
A sustainable solid waste management system planning is a complex and an interdisciplinary subject, which requires the consideration of technical, environmental, economical, social and political factors. In this thesis, all of the stages which should be required for development of solid waste management system in a city were taken into consideration with different techniques. For this purpose, physical and chemical analysis of Municipal Solid Waste (MSW) in Eskişehir were carried out and optimum waste management and recycling system were determined according to these analyses results, and waste collection and transportation routes were obtained and finally landfill site selection realized.According to solid waste analyses, it was found that the percentages of the components of the solid waste in Eskişehir were: food wastes 67 %, paper-cardboard 10 %, plastics 5.6 %, glass 2.5 %, metals 1.3 %, ash 4 % and miscellaneous 9.6 %. According to waste characterization results, five different scenarios for MSW management in Eskişehir were assessed by Life Cycle Assessment (LCA) and ELECTRE III techniques and the structure and application of the decision support system by using Lingo 9.0 optimization software realized. It is determined that the scenario to be preferred for the city of Eskişehir should be S3 (15% recycling+77% composting + 8% landfilling). Recycling wastes should firstly be separated from other wastes at home and then recycling centers should be installed and finally remaining wastes should be separated in a Material Recovery Facility (MRF) according to Analytic Network Process (ANP) and ELECTRE III studies. The route of MSW collection and transportation routes were designated by Geographical Information Systems (GIS) and mathematical modeling and important reduction in distances of available routes was realized. Finally, site selection for MSW landfill in Eskişehir was realized by GIS, remote sensing, ANP and ELECTRE III techniques.