Makâsıd-ı Şerîa bağlamında manevi danışmanlık
Spiritual counseling within the framework of Maqaid al-Sharia
Yazar: MERYEM YERLİ
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA YILDIRIM ; PROF. DR. MUSTAFA KOÇ
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu tez, makâsıd-ı şerîa bağlamında manevi danışmanlık konusunu 
derinlemesine inceleyerek, İslam hukukunun temel amaçları çerçevesinde manevi 
danışmanlığın rolünü ve uygulama alanlarını kapsamlı bir şekilde ele almaktadır. 
Çalışma, İslam hukukunun manevi boyutlarını, özellikle makâsıd-ı şerîa (şeriatın 
temel amaçları) kavramını detaylı bir şekilde analiz etmiştir. Bu bağlamda, hak 
kavramları, zarûrât-ı hamse (temel ihtiyaçlar) ve bunların manevi danışmanlıkla 
ilişkisi geniş bir perspektifte incelenmiştir. Kur'ân ve Sünnet'teki manevi danışmanlık 
ögeleri, bu ögelerin hem teorik hem de pratik düzeyde nasıl uygulandığına dair 
örnekler sunarak, manevi danışmanlığın temellerini oluşturan tematik konuları 
ayrıntılı bir biçimde ele almıştır. Makâsid-i şerîa perspektifinden manevi 
danışmanlığın çeşitli uygulama alanlarının ve yaklaşımlarının kapsamlı bir şekilde 
değerlendirildiği ikinci bölümde ise İslam aile hukuku, ceza hukuku ve psiko-sosyal 
sorunlar çerçevesinde manevi danışmanlığın pratik uygulanabilirliği üzerinde 
durulmuştur. Bu bölümde, aile yapısına ilişkin fıkhî hükümler, evlilik ve mirasla ilgili 
rivayet kültürü, engelli bireyler, göçmenler ve depremzedeler gibi toplumsal grupların 
manevi danışmanlık ihtiyaçları detaylı bir şekilde irdelenmiştir. Ayrıca tezin ekinde, 
hukuksal ve yönetmelik düzenlemeleri, eğitim ve sertifikasyon standartlarına dair 
kapsamlı önerilerde bulunulmuştur. Tezin sözü edilen bu ekinde, Türkiye'de manevi 
danışmanlığın mevcut hukuksal durumu, yasal düzenlemeleri ve toplumsal farkındalık 
yaratma stratejileri analiz edilmiştir. Manevi danışmanlık meslek tanımı, çalışma 
ortamı, beceri standartları ve profesyonel gelişim konularında ayrıntılı önerilerde 
bulunulmuştur. Sonuç olarak, tez, İslam hukukunun manevi boyutlarıyla uyumlu, 
etkili ve kapsamlı bir manevi danışmanlık pratiği için önemli psiko-teolojik bilgiler ve 
öneriler sunarak bu alandaki mevcut eksikliklerin giderilmesine İslam hukuku 
perspektifinden katkıda bulunmayı ve özellikle Türkiye'deki manevi danışmanlık 
uygulamalarında daha iyi bir anlayış ve etkinlik sağlamayı amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler: İslam Hukuku, Makâsıd-ı Şerîa, Kur'ân ve Sünnet, Manevi Danışmanlık, Psiko-Sosyal Sorunlar

Abstract:
This thesis provides an in-depth examination of spiritual counseling within the 
framework of Maqasid al-Sharia, exploring the role and application areas of spiritual 
counseling under the fundamental objectives of Islamic law. The study thoroughly 
analyses the spiritual dimensions of Islamic law, particularly the concept of Maqasid 
al-Sharia (the fundamental objectives of Sharia). In this context, the concepts of rights, 
the Darurat al-Hamsa (basic necessities), and their relation to spiritual counseling are
examined from a broad perspective. Examples are provided of how the elements of 
spiritual counseling in the Qur'an and Sunnah are applied both theoretically and 
practically, elaborating on the thematic topics that form the foundation of spiritual 
counseling. The second section of the thesis, which evaluates the various application 
areas and approaches of spiritual counseling from the perspective of Maqasid alSharia, focuses on the practical applicability of spiritual counseling within Islamic 
family law, criminal law, and psycho-social problems. This section delves into the fiqh 
rulings related to family structure, the culture of narration concerning marriage and 
inheritance, and the spiritual counseling needs of social groups such as individuals 
with disabilities, migrants, and earthquake survivors. Additionally, the appendix of the 
thesis includes comprehensive recommendations on legal and regulatory frameworks, 
as well as educational and certification standards. This appendix analyses the current 
legal status of spiritual counseling in Turkey, legal regulations, and strategies for 
creating social awareness. Detailed recommendations are provided regarding the 
professional definition, working environment, skill standards, and professional 
development in the field of spiritual counseling. In conclusion, the thesis aims to 
contribute to addressing existing gaps from the perspective of Islamic law by offering 
important psycho-theological insights and recommendations for effective and 
comprehensive spiritual counseling practices, particularly improving understanding 
and effectiveness in spiritual counseling applications in Turkey.

Keywords: Islamic Law, Maqasid al-Sharia, Qur'an and Sunnah, Spiritual Counseling, Psycho-Social Problems