Fiyat sıkıştırmasının ekonomik değerlendirilmesi
Economic assessment of price squeeze
Yazar: DAVUT KUŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ESİN ÇAMLIBEL
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Avrupa Birliği Ana Bilim Dalı / Avrupa Birliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ekonomi = Economics ; Hukuk = Law
Dizin: Avrupa Birliği = European Union ; Ekonomi = Economy ; Ekonomi politikaları = Economic policies ; Fiyat sıkıştırması = Price squeeze ; Hakim durum = Dominand position ; Rekabet = Competition ; Rekabet hukuku = Competence law ; Türkiye = Turkey

Özet:
Serbest piyasanın gelişmesi ile yeni ve farklı ekonomik etkinlikler ortaya çıkmaktadır. Rekabet kuralları da bu piyasalarda faaliyette bulunan teşebbüslerin, piyasaların gelişmesini engellemeden, rakiplerine ve tüketicilere zarar vermeden nasıl adil ve etkin bir şekilde rekabet edeceğini belirleyen kurallardır. Özellikle hâkim konumda olan teşebbüslerin tek taraflı bazı davranışları mevcut rekabeti ortadan kaldırmakta veya rekabetin gelişimini engelleyen rekabet ihlalleri meydana getirmektedir. Bu nedenle Rekabet Hukuku'nda hâkim durumun kötüye kullanılması Avrupa Birliği'nde Avrupa Birliği'nin İşleyişi Hakkında Antlaşma (ABİDA) madde 102 ve Türkiye'de ise 4054 sayılı Rekabet Kanunu madde 6 ile yasaklanmıştır. Fiyata dayalı ve dışlayıcı nitelikteki ihlaller de bu yasağın kapsamına girmektedir. Bu ihlaller, piyasada faaliyet gösteren diğer firmaların kârlılıklarına zarar vermekte veya ilgili pazardan çıkmalarına sebep olmaktadır. Fiyat sıkıştırması da bu ihlallerden biridir. Fiyat sıkıştırması, alt pazardaki fiyatların maliyetlerin altında belirlenmesi, üst pazarda ise üretim için zorunlu olan girdi fiyatının yüksek belirlenmesi ya da her ikisinin aynı anda uygulanması ile ortaya çıkmaktadır. 
Fiyat sıkıştırması uygulayan hâkim konumdaki teşebbüs, kısa vadede üst ve alt pazar arasındaki fiyatlandırma politikası ile rakiplerinin kârlılıklarını yok etmekte, uzun vadede ise rakiplerin piyasadan dışlanmasını amaçlayan bir uygulamadır. Süreç içerisinde tekel olmak için dışlanmak istenen rakipler, alt pazarda da fiyat sıkıştırması yapan işletmenin müşterisi konumunda olduğu gözlemlenmektedir. Rakibin dışlanması, piyasanın gelişimini, etkin bir rekabetin korunmasını ve süreç sonunda toplumsal refahı olumsuz etkilemektedir.
Tez çalışması kapsamında fiyat sıkıştırmasının oluşmasına neden olan ekonomik unsurlar ve yasal çerçeve irdelenerek fiyat sıkıştırmasının neden bir rekabet problemi yarattığı, teşebbüslerin neden fiyat sıkıştırması uyguladıkları, fiyat sıkıştırmasının rasyonelliğinin olup olmadığı, varlığının tespit edilmesinde uygulanan yöntemler ile nasıl müdahale edildiğine dair yöntemler incelenmekte ve diğer ihlaller ile karşılaştırılmaktadır. Son olarak da şikayet konusu fiyat sıkıştırması olan başvurulara ilişkin Avrupa Birliği (AB) ve Türk Rekabet Hukuku'nda alınan kararlar incelenerek, konuya yaklaşımları hakkında ekonomik bir değerlendirme yapılmaktadır.

Abstract:
New and different economic events are emerging due to the development of the free market. Competition rules are that determine how enterprises operating in these markets will compete fairly and effectively without hindering the development of markets and without harming their competitors and consumers. In particular, some unilateral actions of the dominant undertakings/enterprises eliminate the existing competition or create competition violations that hinder the development of the competition.Therefore Abuse of dominant position is prohibited by Article 102 of the Treaty on the Functioning of the European Union Competition Law in European Union and by Article 6 of the Competition Law 4054 in Turkey. Price-based and exclusionary violations are also covered by this prohibition. These violations damage the profitability of other companies operating in the market or cause them to exit the relevant market. Price squeeze is one of these violations. 
Price squeeze occurs when prices in the downstream are set below the costs, and in the upstream, the input price required for production is high or both are applied at the same time. The dominant undertakings/enterprises that applies price squeezing is an application aimed at eliminating the profitability of its competitors with the pricing policy between the upper and lower market in the short term and the exclusion of competitors from the market in the long term. It is observed that the competitors who want to be excluded in order to be monopolized in the process are the customers of the enterprise that makes price squeeze in the downstream. Exclusion of competitors adversely affects the development of the market, the protection of effective competition and social welfare at the end of the process.
Within the scope of the thesis, the economic factors and the legal framework that cause price compression are examined and the reasons why price compression creates a competitive problem, why the firms apply price compression, the rationality of price compression, the methods used to determine the existence of this issue are examined and compared with other violations. Finally, the decisions taken in the European Union (EU) and Turkish Competition Law regarding the applications that are subject to price compression are examined and an economic evaluation is made about their approaches.