Tarihi Vaniköy Cami minaresinin deprem performansının doğrusal olmayan analiz yöntemleriyle belirlenmesi ve iyileştirilmesi
Seismic assessment and rehabilitation of the historical Vaniköy Mosque minaret with non-linear analysis methods
Yazar: FURKAN KILINÇARSLAN
Danışman: DOÇ. DR. BARIŞ GÜNEŞ
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / İnşaat Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Tarihi minarelerin yapısal bütünlüğü bozulmadan kültürel miras olarak gelecek nesillere aktarılması oldukça önemlidir. Yığma minareler genellikle yığma tuğla, kerpiç ya da taş kullanılarak imal edilmiş olup narin yapısal sisteme sahip olmalarından dolayı deprem etkilerine karşı oldukça hassastır. Bu nedenle deprem bölgelerindeki minarelerin sismik performansının belirlenmesi ve onarım/güçlendirme dahil önlemlerin alınması çok önemlidir. Bu çalışmada söz konusu yapı türüne örnek teşkil eden Vaniköy Camii Minaresi incelenmiştir. Bu kapsamda öncelikle saha incelemeleri gerçekleştirilerek minarenin yapısal sistemi, taşıyıcı elemanları ve hasar durumu tespit edilmiştir. Ardından minarenin mevcut ve güçlendirilmiş durumunun sismik performansı belirlenmiş olup restorasyon çalışmaları kapsamında önerilen iyileştirme/güçlendirme yöntemlerinin yapının sismik performansına etkisi ortaya konmuştur. Çalışmadan elde edilen sonuçların, tarihsel niteliğe sahip minarelerin sismik performansının gerçeğe en yakın şekilde belirlenmesi, kullanılacak analiz yönteminin ortaya konması ve deprem performansının iyileştirilmesi açısından önemli olduğu düşünülmektedir.
Minarenin statik ve deprem etkileri altındaki performansını belirlemek amacı ile mevcut ve güçlendirilmiş durumun sonlu eleman modeli hazırlanmış olup "Opensees" programı ile nonlineer (doğrusal olmayan) artımsal itme analizleri gerçekleştirilmiştir. Minarenin mevcut ve güçlendirilmiş durumunun, TYDRYK-2017 esas alınarak belirlenen, DD-3 depremi için ''Sınırlı Hasar'', DD-2 depremi için ''Kontrollü Hasar'', performans hedeflerini sağlayamadığı sonucuna ulaşılmıştır. Koruma ilkeleri çerçevesinde, yapılan müdahalelerin (enjeksiyon, çatlak onarımı, kesit tamamlamaları, korozyon onarımı, tekstil donatılı harç ile güçlendirme vb.) sınırlı oluşu sebebiyle hedeflenen performans seviyelerine ulaşılmamıştır. Ancak önerilen güçlendirme yöntemi mevcut yapının nihai dayanımını farklı yönlerde %14~%51 arasında artırmıştır. Onarım/güçlendirme uygulaması yapıyı hedef performans düzeyine ulaştıramamış ancak en kritik yön için deprem dayanımının %42 oranında artmasını sağlamıştır. Güçlendirme uygulaması yapının nihai dayanımını arttırmış olmakla birlikte sünekliğini bir miktar azaltmıştır. Minarenin kinematik göçme mekanizmaları kontrol edilmiş olup minarede DD-1 depreminde dönme mekanizma durumu oluştuğu görülmüştür.

Abstract:
Ensuring the structural integrity of historical minarets while preserving them as cultural heritage for future generations is of paramount importance. Masonry minarets are typically constructed using adobe bricks, mud bricks, or stone, making them quite susceptible to seismic effects due to their delicate structural system. Therefore, it is crucial to assess the seismic performance of minarets in earthquake-prone areas and take measures including repair/strengthening. This study investigates the Vaniköy Mosque Minaret as a representative example of such structures. Firstly, field inspections were conducted to determine the structural system, load-bearing elements, and damage status of the minaret. Subsequently, the seismic performance of the existing and strengthened states of the minaret was determined, and the effect of the proposed improvement/strengthening methods on the seismic performance of the structure was elucidated within the scope of restoration works. The results obtained from the study are deemed significant for determining the seismic performance of historically significant minarets, establishing the analysis method to be employed, and enhancing earthquake performance.
Finite element models of the existing and strengthened states were prepared to assess the performance of the minaret under static and seismic effects, and nonlinear incremental pushover analyses were conducted using the "Opensees" program. It was concluded that the existing and strengthened states of the minaret failed to meet the performance objectives defined for the DD- 3 earthquake as "Limited Damage" and DD-2 earthquake as "Controlled Damage," based on the TYDRYK-2017 criteria. Due to the limited nature of the interventions (injection, crack repair, section completions, corrosion repair, strengthening with textile-reinforced mortar, etc.) within the framework of conservation principles, the targeted performance levels were not achieved. However, the proposed strengthening method increased the ultimate strength of the existing structure by 14% to 51% in different directions. Although the repair/strengthening application did not reach the target performance level of the structure, it increased the earthquake resistance by 42% for the most critical direction. While the strengthening application increased the ultimate strength of the structure, it slightly reduced its ductility. Kinematic collapse mechanisms of the minaret were evaluated, revealing an overturning mechanism condition during the DD-1 earthquake.