Bazı ayçiçeği çeşitlerinin farklı ekim zamanlarında soğuk stresine tepkilerinin morfolojik ve fizyolojik parametreler yardımıyla belirlenmesi
Determination of the response of some sunflower varieties grown under different sowing dates to cold stress by morphological and physiological parameters
Yazar: ŞABAN ÖZGÜR ÇETİN
Danışman: PROF. DR. MEHMET DEMİR KAYA
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı / Endüstri Bitkileri Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ayçiçeği = Sunflower ; Don olayı = Frost incident ; Ekim zamanı = Sowing date ; Elektrolitler = Electrolytes ; Helianthus annuus = Helianthus annuus ; Soğuk stresi = Cold stress ; Çeşitlilik = Diversity

Özet:
Bu araştırmanın amacı, ilkbahar geç donlarına toleranslı yağlık ayçiçeği çeşitlerinin belirlenmesinde kullanılabilecek bazı morfolojik ve fizyolojik özelliklerin incelenmesidir. Eskişehir koşullarında 2021 yılında yürütülen çalışmada, farklı firmalardan temin edilen sekiz adet yağlık ayçiçeği çeşidi (SY Gibraltar, Sanbro MR, LG59.580, LG50.609-SX, P64LE119, P64LE121, Duet CL ve Meteor CL) iki ekim zamanında (erken ekim 29 Mart ve normal ekim 16 Nisan) ekilmiştir. Deneme tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre üç tekerrürlü olarak kurulmuştur. Bitki boyu, yaprak sayısı, klorofil oranı, yaprak oransal su içeriği, yaprak kuru madde oranı, elektrolit sızıntısı ve nispi zararlanma oranı özellikleri incelenmiştir. Bitkilerden alınan yaprak örnekleri farklı donma sıcaklıklarına (0, -2, -4 ve -6 ℃) üç saat maruz bırakılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, ayçiçeği çeşitleri arasında incelenen tüm özellikler bakımından önemli farklılıklar belirlenmiştir. Erken ekimde daha yüksek bitki boyu, yaprak sayısı ve yaprak oransal su içeriği elde edilmiştir. Çeşitlerin yaprak oransal su içeriği, elektrolit sızıntısı ve nispi zararlanma oranları ekim zamanlarından önemli şekilde etkilenmiştir. Azalan donma sıcaklığı ayçiçeği çeşitlerinin elektrolit sızıntısını ve nispi zararlanma oranlarını artırmış ancak, ekim zamanlarına göre ayçiçeği çeşitlerinin donma sıcaklıkları farklılık göstermiştir. Genel olarak, ayçiçeğinde donma sıcaklığının erken ekimde yaklaşık -5 ℃, normal ekim zamanında ise -8 ℃ olduğu, gelişme ilerledikçe don stresine toleransın azaldığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, ekim zamanının ve bitkilerin gelişim dönemlerinin don stresine toleransta önemli bir rol oynadığı ve erken ekim zamanında Sanbro MR, normal ekim zamanında ise P64LE121 çeşidinin don stresinden daha az etkilendiği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The aim of this research is to examine some morphological and physiological characteristics that can be used to determine tolerant oily sunflower hybrids to late spring frost. In the study carried out in Eskişehir conditions in 2021, eight oily sunflower hybrids (SY Gibraltar, Sanbro MR, LG59.580, LG50.609-SX, P64LE119, P64LE121, Duet CL and Meteor CL) obtained from different seed companies were sown in two sowing dates (early sowing 29 March and normal sowing April 16). The experiment was established in randomized complete blocks according to the split-plot design with three replications. The plant height, number of leaves, chlorophyll rate, leaf relative water content, leaf dry matter ratio, electrolyte leakage and relative injury rate were investigated. The leaf samples taken from the plants were exposed to decreasing freezing temperatures (0, -2, -4, and -6 ℃) for 3 hours. According to the results of the research, significant differences were determined among sunflower hybrids in terms of all the examined characteristics. Higher plant height, leaf number and leaf relative water content were obtained in early sowing. The leaf relative water content, electrolyte leakage and relative injury of sunflower hybrids were significantly affected by planting date. Decreasing frost temperatures improved the electrolyte leakage and relative injury of sunflower hybrids, but the freezing temperatures of hybrids varied with the sowing dates. In general, it was determined that the freezing temperature of sunflower was about -5 ℃ in early sowing, and at -8 ℃ in normal sowing time, the tolerance to frost stress reduced when development stages progressed. As a result, it can be said that sowing date and plant development stages played an important role in tolerance to frost stress. In addition, it was concluded that sunflower hybrids showed different responses to frost stress and Sanbro MR in early sowing and P64LE121 in normal sowing dates were less affected by frost stress than the other hybrids.