Defansif tıp uygulamalarının nedenleri ve sonuçları
Causes and results of defensive medicine practices
Yazar: KUTAY YÜZÜAK
Danışman: PROF. DR. SERKAN ÇINARLI
İZMİR BAKIRÇAY ÜNİVERSİTESİ / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sağlık Hukuku Ana Bilim Dalı / Sağlık Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Defansif tıp = Defensive medicine

Özet:
Bu çalışma sürecinde, üç farklı ilde bulunan üniversite ile devlet hastanelerinde farklı klinik alanlarda görev yapan hekimlerin başta demografik özellikleri, pozitif ve negatif defansif tıp uygulamalarının hem klinik alanlarda hem de cerrahi ve dahili branşlar olarak genel alanda yaygınlığı, nedenleri ile sonuçları hekim, hasta ve sağlık sistemi yönleriyle kapsamlı olarak ortaya konulması amaçlanmaktadır.
Araştırma; Erzurum, Kars ve Ağrı illerinde bulunan üniversite ve devlet hastanelerinde görevli, 887 hekimle yürütülmüştür. Çalışmamıza katılım sağlayan hekimlerin sosyo demografik özelliklerini belirleyen formu ile toplamda 67 sorudan oluşan, "Defansif Tıp Uygulamalarının Öncülleri ve Sonuçları Ölçeği" kullanılmıştır. Literatüre, Ünal ve arkadaşları tarafından kazandırılan ölçek defansif tıp uygulamalarını kapsamlı bir şekilde inceleme olanağı sağlarken güvenilirlik ve geçerlilik dercesine sahip ulusal ve uluslararası alanda istisnai kaynak niteliğinde ilk defa kullanılmış olması tez çalışmamızı özgünleştirmiştir. Evreni oluşturan hekimlerin görev yaptıkları hastanelere göre tabakalara ayrılmış ve her tabakadaki hekim sayısı evrendeki hekim sayısına bölünerek tabaka ağırlığı bulunmuştur. Tabaka ağırlıkları örnekleme alınacak toplam hekim sayısıyla çarpılarak her tabakadan alınacak cerrahi ve dâhili branşlardaki hekim sayıları belirlenmiştir. Belirlenen örnek birimlerinin hangi cerrahi ve dahili branşlardaki hekimlerden oluşacağı ise rasgele örnekleme (random sampling) yöntemi ile her bir tabakanın birim no'ları MINITAB programında belirlenmiştir. İstatistiksel analizler için "IBM Statistical Package for Social Sciences (SPSS) 22.0 programı" kullanılmıştır. İlk olarak gruplara ait verilerin frekans ve yüzde dağılımları tespit edilmiştir. Grupların normal dağılıma uygunluğu Tek Örneklem Kolmogorov Smirnov Testi ile incelenmiştir. Ölçek geneli ve alt boyutları iç tutarlılığı (güvenilirlik) Cronbach' Alpha katsayı ile tespit edilmiştir. Ölçek puan ortalamaları ve sosyo-demografik özellikleri değerlendirmek için; iki grup arasında fark olup olmadığını belirlemek için "Mann-Whitney U", ikiden fazla grup için ise "Kruskal Wallis-H" testi uygulanmış olup,  p<0.05 düzeyi anlamlı olarak kabul edilmiştir. "Kruskal Wallis-H" testi sonrası Levene's testi ile grup dağılımlarının homojenliği kontrol edilmiştir. Homojen gruplar arasında fark "Post-Hoc LSD"; heterojen gruplar arasında fark ise Post-Hoc Tamhane's T2 testi ile saptanmıştır. 
Sonuç olarak; defansif tıp uygulamaları sadece spesifik klinik alanlarda değil bütün cerrahi ve dahili branşlarda olumsuz etkisi ve geçmiş yıllara oranla giderek arttığı gözlenmiştir.  Defansif tıp uygulamalarını yalnızca malpraktis davası ve tazminat kaygısından kaynaklı olduğunu söylemek gelişen süreçte yetersiz olacaktır. Hekimlerin dava edilme korkusu nedeniyle defansif tıp uygulamalarının dışında, defansif tıbba neden olan; medya ve sosyal iletişim kanallarının baskısı, çalışma çevresinden kaynaklı baskılar, şiddet görme kaygısı, alınan tıp eğitimi, hasta odaklı davranma çabası ve sağlık sisteminin organizasyonundan kaynaklı başlıklar temel nedenlerdir. Sağlık hizmetlerinde hekimlerin hiçbir baskı altında kalmadan mesleğini sürdürebilmesi tıbbi koşulların, etik ve hukuki normların proaktif etkililiği sayesinde mümkün olabilecektir.

Abstract:
During our study, we examined the demographic characteristics of physicians working in different clinical areas at universities and state hospitals in three different provinces, the prevalence of positive and negative defensive medicine practices both in clinical areas and in the general field such as surgery and internal branches, and the reasons and consequences of the physicians, patients and healthcare systems. It is aimed to present the aspects comprehensively.
Our research was conducted with 887 physicians working in university and state hospitals in Erzurum, Kars and Ağrı provinces. The Antecedents and Consequences of Defensive Medicine Practices Scale, which consists of a form determining the socio-demographic characteristics of the physicians who participated in our study and a total of 67 questions, was used. While the scale introduced by Ünal and his colleagues provides the opportunity to comprehensively examine defensive medicine practices, the fact that it has been used for the first time as an exceptional resource in the national and international arena with a degree of reliability and validity has made our thesis study unique. The physicians forming the population were divided into layers according to the hospitals where they worked, and the layer weight was found by dividing the number of physicians in each layer by the number of physicians in the universe. By multiplying the stratum weights by the total number of physicians to be sampled, the number of physicians in surgical and internal medicine branches to be taken from each stratum was determined. The unit numbers of each layer were determined in the MINITAB program using the random sampling method to determine which surgical and internal branches the determined sample units would consist of. "IBM Statistical Package for Social Sciences (SPSS) 22.0" program was used for statistical analysis. First, the frequency and percentage distributions of the data belonging to the groups were determined. The suitability of the groups to normal distribution was examined with the "One Sample Kolmogorov Smirnov Test. The internal" consistency (reliability) of the overall scale and its sub-dimensions was determined by the Cronbach' Alpha coefficient. To evaluate scale score averages and socio-demographic characteristics; "Mann-Whitney U" test was applied to determine whether there was a difference between two groups, and "Kruskal Wallis-H" test was applied for more than two groups, and p<0.05 level was considered significant. After the Kruskal Wallis-H test, the homogeneity of the group distributions was checked with Levene's test. Difference between homogeneous groups Post-Hoc LSD; The difference between heterogeneous groups was determined by Post-Hoc Tamhane's T2 test.
In conclusion; It has been observed that the negative effects of defensive medicine practices are increasing not only in specific clinical areas but also in all surgical and internal branches compared to previous years. It would be inadequate to say that defensive medicine practices arise only from concerns about malpractice lawsuits and compensation. Apart from practicing defensive medicine due to doctors' fear of being sued, what causes defensive medicine; The main reasons are pressure from the media and social communication channels, pressures from the work environment, anxiety about being subjected to violence, medical education received, efforts to be patient-oriented and issues arising from the organization of the healthcare system. In health services, it will be possible for physicians to continue their profession without being under any pressure, thanks to the regulation of medical conditions, ethical and legal norms.