Türkiye'de hanehalkı tüketim harcamalarının arabuluculuk analizi ile araştırılması
Researching the household consumption expenditures in Turkey with mediation analysis
Yazar: TARIK UÇAR
Danışman: PROF. DR. ERKAN OKTAY
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ekonometri = Econometrics ; İşletme = Business Administration

Özet:
Arabuluculuk analizi, bağımsız değişkenin bağımlı bir değişkeni etkilemesi
durumunda bir aracı değişkenin sürecin belirgin bir öğesi olduğunu varsayar. Araştırmacı
arabulucu aracılığıyla bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki dolaylı veya
direk etkisini araştırır. X'in Y'yi etkilemesi durumunda bu etkiyi arabulucu değişken
yardımıyla açıklamaya çalışır. Bu tez çalışmasında; arabuluculuk analizin varsayımları,
arabuluculuk analizinin uygulaması ve lineer regresyon analizine göre üstünlükleri
araştırılmıştır.
Hanehalkı bütçe anketi verileri ayrıştırılarak hane veri seti, fert veri seti ve tüketim
harcaması veri seti oluşturulmuştur. Elde edilen 11521 hanehalkı verisine hem
arabuluculuk analizi ve hem de lineer regresyon analizi uygulanmıştır.
Araştırma kapsamında arabuluculuk analizi ve lineer regresyon analizinin yanı sıra,
bazı temel istatistik göstergeler ve lineer korelasyon katsayıları hesaplanmıştır. Verileri
analiz etmede IBM SPSS 26 programı kullanılmıştır. Bununla birlikte arabuluculuk
testleri için Hayes'in Process eklentisinden yararlanılmıştır.
Hanehalkı verilerine uygulanan arabuluculuk analizi vasıtasıyla hanehalkı gelirinin
hanehalkı internet alışveriş sıklığıyla anlamlı bir şekilde ilişkili olduğu tespit edildiği gibi,
hanehalkı gelirinin hanehalkı yaşıyla da anlamlı bir şekilde ilişkili olduğu belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Arabuluculuk Analizi, Lineer Regresyon Analizi, Hanehalkı
Geliri, Hanehalkı Tüketim Harcamaları, İnternet Alışveriş Sıklığı.

Abstract:
Mediation analysis assumes that a mediator variable is a distinct element of the
process when an independent variable affects a dependent variable. The researcher
investigates the indirect or direct effect of the independent variable on the dependent
variable through the mediator. In the case of X affecting Y, the mediator variable tries to
explain this effect. In this study; the assumptions of mediation analysis, the application
of mediation analysis and its advantages over linear regression analysis were investigated.
Household budget survey data were separated to create a household data set, an
individual data set and a consumption expenditure data set. Both mediation analysis and
linear regression analysis were applied to the 11521 household data obtained.
In the scope of the research, in addition to mediation analysis and linear regression
analysis, some basic statistical indicators and linear correlation coefficients were
calculated. IBM SPSS 26 program was used to analyze the data. In addition, Hayes'
Process add-on was used for mediation tests.
Through mediation analysis applied to household data, it was determined that
household income was significantly associated with household internet shopping
frequency, and household income was also significantly associated with household age.
Keywords: Mediation Analysis, Linear Regression Analysis, Household Income,
Household Consumption Expenditures, Internet Shopping Frequency.