Sağlık alanında zaman serileri analiz yöntemlerinin kullanılması ve modellerin karşılaştırılması
Using of time series analysis methods in health field and comparison of models
Yazar: VEDİA BENNU ÖZCÖMERT
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SEMRA ERDOĞAN
Mersin Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Biyoistatistik ve Tıbbi Bilişim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Biyoistatistik = Biostatistics
Dizin: Kadınlar = Women ; Sağlık = Health ; Zaman serileri = Time series ; Zaman serileri analizi = Time series analysis ; Öngörü = Foresight ; Şiddet = Violence

Özet:
Kadına yönelik şiddet, diğer ülkelerde olduğu gibi ülkemizde de önemli bir toplumsal sorun haline gelmiştir ve ne yazık ki önüne geçilememektedir. Amacımız; istatistik alanında yaygın olarak kullanılan zaman serisi analiz yöntemlerini incelemek, kullanım yerlerini, avantajlarını ve dezavantajlarını belirleyebilmek, bu yöntemleri Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezi Hastanesi Acil Servisine 2010-2015 yılları arasında travma şikayeti ile gelen 18 yaş üstü kadınlara ait veriler üzerine uygulamak ve 2016 yılında hastane aciline her ay şiddet vakalarından dolayı kaç kadının geleceğini tahmin etmektir. 
Çalışmamızda, bir simülasyon kurgusu yapılmıştır. Veriler, hastaneden alınan orijinal verinin yapısına benzer olacak şekilde binom dağılımından yararlanılarak üretilmiştir ve bu işlem 1000 kez tekrarlanmıştır. Veriler Minitab 16.0 paket programı kullanılarak üretilmiştir. Elde edilen verilere SPSS 17.0 paket programı kullanılarak, zaman serisi analiz yöntemlerinden yaygın olarak kullanılan üstel düzleştirme  ve Box-Jenkins yöntemleri uygulanmıştır. Simülasyon sonuçlarına bakılarak seçilen en uygun yöntem, acil servise gelen 18 yaş üstü kadınlara ait veriler üzerine uygulanmış ve 2016 yılı için tahminlerde bulunulmuştur. 
Yapılan simülasyon sonuçlarına göre; daha yüksek açıklama oranı, daha düşük Normalized BIC değerine sahip olması, elde edilen tahmin değerleri ile simülasyon verileri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark çıkmaması sebebiyle en iyi sonucu veren yöntemin üstel düzleştirme yöntemi  olduğuna karar verilmiştir. Üstel düzleştirme yöntemi hastaneden alınan orijinal veriye uygulanarak zaman serisi analizi yapılmış ve 2016 yılında hastaneye gelecek kişi sayısı 144 olarak tahmin edilmiştir. Sonuçlar değerlendirildiğinde; 2016 yılında geçmiş yıllara kıyasla artış olacağı, 2010 yılı baz alındığında son 7 yılda %157'lik bir artış olacağı ve en fazla şiddet vakası ile temmuz ve ağustos aylarında karşılaşılacağı düşünülmektedir.

Anahtar kelimeler: Zaman serisi analizi, Kadına şiddet, Öngörü, Üstel düzleştirme, Box-Jenkins

Abstract:
Violence against women has become an important problem in our country just like the other countries and unfortunately it can not be avoided. Our aim is to examine the time series methods used prevalently in statistics field, to determine their areas of usage, to determine their advantages and disadvantages to apply these methods to data related with women aged over 18 who applied to Mersin University Medical Faculty Health Research and Application Center Hospital Emergency Service between years 2010 and 2015 with trauma complaint and to foresee the number of women that will apply to hospital emergency service each month due to acts of violence in year 2016.
 In our study, a simulation setup was made. Data was produced from binomial distribution so as to be similar to the original data received from hospital and this operation was repeated for a 1000 times. The data was produced by using Minitab 16.0 package program. SPSS 17.0 package program was applied to obtained data and exponential smoothing and Box Jenkins methods which are prevalently used ones among time series analysis methods. The most suitable method selected by checking the simulation results was applied to data of women aged over 18 who admitted to emergency service and forecasts were made for year 2016.  
According to simulation results exponential smoothing method was determined to give the best result as it has higher explanation rate, lower normalized BIC value and no significant difference could be found between obtained forecast values and simulation data. Exponential smoothing method was applied to the original data obtained from hospital and time series analysis was made and the number of people to visit the hospital in year 2016 was estimated as 144. When the results were examined it was considered that there will be increase in year 2016 compared to previous years, that an increase of 157% will take place compared to year 2010 and that most acts of violence will take place in July and August. 

Key words: Time series analysis, Violence aimed at women, Estimation, Exponential smoothing, Box-Jenkins