Kentsel toplumsal hareketlerde cinsiyete dayalı dinamikler: Kentsel dönüşüm sürecinde Başıbüyük ve Gülsuyu-Gülensu mahalleleri
Dynamics based on gender in urban social movements: Başıbüyük and Gülsuyu-Gülensu slums in the urban transformation process
Yazar: ÖZLEM İNGÜN KARKIŞ
Danışman: PROF. DR. SERPİL ÇAKIR
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Cinsel kimlik = Gender identity ; Cinsiyet rolleri = Gender roles ; Gecekondular = Squatters ; Göçler = Migrations ; Kentsel dönüşüm = Urban transformation ; Sosyal hareketler = Social movements ; İstanbul-Maltepe-Başıbüyük = İstanbul-Maltepe-Başıbüyük ; İstanbul-Maltepe-Gülsuyu = İstanbul-Maltepe-Gülsuyu

Özet:
Kentsel düzlemde gerçekleşen toplumsal hareketler, kentlerin makro formunu ve kentte yaşayan insanların hayatlarını etkileyen önemli bir unsur olarak karşımıza çıkıyor. Kentsel toplumsal hareketlere önemli bir örnek teşkil eden mahalle direnişleri, kentsel dönüşüm projeleri ile birlikte artış gösterdi. Kentlerin gecekondu bölgelerini hedef alan projeler, buradaki insanların kurulu hayatlarını ve düşüncelerini yok sayarak, toplumsal yapıyı görmezden geliyor. Daha önceki yıllarda gecekondusunu yıktırmamak adına direnen bu insanlar, şimdilerde içeriği ve direniş pratikleri değişse de, yine evlerini yıktırmamak adına direniyorlar. Direnişin baş aktörleri olarak ise kadınlar karşımıza çıkıyor. Mahalle derneklerinde varlıklarına çok rastlanmayan kadınlar, eylemlerde en ön saflarda yer alıyor. Kurulu düzende ve toplumda içkin olan cinsiyet asimetrisi ise çözümlenmeyi bekleyen önemli bir sorun olarak duruyor.
Kentsel toplumsal hareketlerde, cinsiyetçi anlam kodları ile örülü yapıyı anlamak ve analiz edebilmek için, kenti ve kente içkin yapıları kadın bakış açısı ile incelemenin gereği açığa çıkıyor. Bu çalışma, gecekondu mahallelerinde oluşan kentsel toplumsal hareketleri, cinsiyete dayalı dinamikler bağlamında inceliyor.
Bu çalışma kapsamında öncelikle, cinsiyet boyutu ihmal edilen kent ve toplumsal hareket teorileri, feminist teori yardımıyla tekrar okunuyor. Daha sonra, kentsel dönüşüme maruz kalmış gecekondu mahallelerinde uygulanan alan araştırması bulguları aracılığıyla mevcut cinsiyet asimetrisi sorgulanıyor.  Alan araştırması için, kentsel dönüşüm tehdidi altında olan İstanbul Maltepe İlçesi'ne bağlı  Başıbüyük ve Gülsuyu-Gülensu gecekondu mahalleleri seçilmiştir. Kentsel dönüşüm uygulamaları ile ilgili yapılan akademik çalışmalarda da var olan cinsiyet körü yaklaşım yüzünden, cinsiyeti de temele alarak yapılan analiz ve çalışmalar çok kısıtlıdır. Bu tez, özellikle böyle bir değişkeni temele almadan yapılacak çıkarımların, toplumsal yapıyı anlamada ve dönüştürmeye çalışmada yetersiz kalacağı savından hareket etmektedir.



Anahtar Kelimeler: Toplumsal cinsiyet, cinsiyet asimetrisi, kent, kentsel toplumsal hareketler, kentsel toplumsal hareketlerde kadınlar, kentsel dönüşüm, gecekondu mahalleleri, göç.

Abstract:
Social movements taking place in urban level occur as an important factor that affects urban macro form and public life in cities. Slum rebellions, which are proper samples for urban social movements, have increased within the urban transformation projects. These projects that fasten on the slums ignore social structure thereby disregarding daily life and public opinion. The slum-dwellers who resisted demolishing their slums previously have been still resisting even though the context and practical implications of rebellion have changed. As a matter of fact, women are leading actors of rebellion. Despite they do not often take part in the slum associations, these women are standing in front of these movements. The gender asymmetry immanent in society and also in the system is a very important matter that must be solved.
In order to find out and analyze the structure involving sexist codes, requirement for examination with women perspective of urban and immanent structure appears in urban social movements. This study examines the urban social movements that occur in slums within in the context of gender dynamics. 
At first urban and social movement theories, whose gender dimensions are neglected, are re-reading through the feminist theory. Then, we examine the existing gender asymmetry by findings of the field study performed in the slums that are exposed to urban transformation. We chose Başıbüyük and Gülsuyu-Gülensu, slums of Maltepe, Istanbul, for the field study which are threatened by urban transformation. Because of the gender-blind approach employed by academic studies, which are related to urban transformation, analyses and researches basing upon gender are very limited as well. This study roots on the claim stating results, which do not consider gender factor, are incapable of understanding and trying to transform the social structure.



Key Words: Gender, gender asymmetry, urban, urban social movements, women in urban social movements, urban transformation, slums, migration.