Üniversite eğitim yapılarının iç mekânlarında kullanılan renk ve ışığın mekânsal algılama ve yön bulmaya etkileri
The effects of colour and light used indoors of education buildings of universities on spatial perception and wayfinding
Yazar: MEHMET LÜTFİ HİDAYETOĞLU
Danışman: DOÇ. DR. KEMAL YILDIRIM
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mobilya ve Dekorasyon Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Teknik Eğitim = Technical Education ; İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration
Dizin: Işık = Light ; Mekansal algı = Spatial perception

Özet:
Bu çalışma üniversite eğitim yapılarının iç mekânlarında kullanılan renk ve ışığın mekânsal algılama ve yön bulma üzerindeki etkilerine odaklanmaktadır. Karmaşık planlı ve birbirini tekrar eden mekânlara sahip yapılarda yaşanan sorunların, mekân rengi, aydınlık düzeyi ve ışık renk sıcaklığı değişkenleri kullanılarak nasıl çözülebileceği araştırılmıştır. Renk ve ışık değişkenleri kullanılarak, mekânsal okunabilirliği yüksek, kullanıcılar tarafından rahat algılanabilen iç mekânların oluşturulması hedeflenmektedir. Bu amaçla; belirlenen renk, ışık ve ışık renk sıcaklığı değişkenleri kullanılarak görsel gerçekçiliği sağlanmış, masaüstü sanal gerçeklik ortamı oluşturulmuştur. Deney 102 üniversite öğrencisiyle gerçekleştirilmiştir. Deneklerin farklı renk ve ışık değişkenleri ile tasarlanmış mekânları deneyimlemeleri ve bu mekânları beğeniye bağlı olmayan kavramlarla değerlendirmeleri sağlanmıştır. Araştırma sonucunda; sıcak renklerin ve yüksek ışık renk sıcaklığının, dikkat çekicilik özelliğinin ve hatırlanabilirliğinin diğer renklere ve ışık renk sıcaklıklarına oranla daha yüksek olduğu görülmüştür. Bununla beraber soğuk renkler ve yüksek aydınlık düzeyi kullanılarak insanların mekân içerisinde yönlendirilebileceği tespit edilmiştir. Düşük aydınlık düzeyiyle aydınlatılan mekânların yönelme kararlarında dikkate alınmadığı ve kullanıcılar tarafından olumsuz algılandığı görülmüştür. Ayrıca mekânların görsel netlik ve dikkat çekicilik gibi somut niteliklerinin değerlendirilmesinde cinsiyet farklılığının önemli olmadığı, her iki cinsiyetin de benzer değerlendirmeler yaptığı tespit edilmiştir.

Abstract:
This study focuses on the effects of colour and light on spatial perception and wayfinding in terms of indoor use of education buildings of universities. It seeks for a solution for buildings having complex plans and identical places by using colour, lighting level and light colour temperature variables. By using colour and light variables, it is aimed to have indoors having high spatial legibility and easily perceived spaces. For that aim, visual realism was provided and desktop virtual reality environment was created. The experiment was performed with 102 university students. The subjects? experience on environments designed by different colour and light variables and evaluation of these spaces using concepts not related with liking were asked to the students. As a result of the research, it has been found that attractiveness and memorability of warm colours with high light colour temperature are higher compare to other colours and light-colour temperatures. Besides, it is determined that by using cold colours and high light levels, people can be navigated in the indoor easily. It is observed that the places having low lighting level are not attracted in leading decisions and perceived negatively. Besides, it is determined that gender differences are not significant in terms of visual clarity and attractiveness as both of them evaluated the stimuli similarly.