Bazı horoz ibiği (Amaranthus spp.) türlerine ait tohumların çimlenme biyolojisi ve mücadelesinde allelokimyasalların kullanımına yönelik çalışmalar
Germination biology of seeds of some species of pigweed (Amaranthus spp.) and studies on the use of allelochemicals in their control
Yazar: NAZAN YILMAZ
Danışman: PROF. DR. İLHAN ÜREMİŞ
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Dormansi dönemi = Dormancy period ; Uçucu yağlar = Essential oils ; Çimlenme = Germination ; Özütleme = Extraction ; Şanlıurfa = Şanlıurfa

Özet:
Bu çalışma Şanlıurfa (Ceylanpınar)'dan toplanan horoz ibiği (Amaranthus spp.) türlerine ait tohumlardaki dormansinin kırılması, bunların minimum, optimum ve maksimum çimlenme sıcaklıklarının belirlenmesi ve bu tohumların çimlenmesi üzerine bazı bitki uçucu yağ ve özütlerinin allelopatik etkilerini belirlemek amacıyla 2020-2021 yıllarında yapılmıştır. Yapılan laboratuvar çalışmalarında Şanlıurfa'dan 2020 yılında toplanan Amaranthus retroflexus, A. hybridus ve A. palmeri tohumlarına ait minimum, optimum ve maksimum çimlenme sıcaklıklarının, sırasıyla; A. retroflexus ve A. hybridus için 5 °C, 30-40 °C ve 40 °C olduğu; A. palmeri için 5 °C, 20-40 °C ve 40 °C olduğu belirlenmiştir. Dormansi kırma çalışmalarına yönelik olarak yapılan çalışmalarda A. retroflexus için en etkili uygulama KNO3'de 60 s bekletme ve 3 dk zımparalama ile, A. hybridus için en etkili uygulama Saf su'da 72 h bekletme ve 3 dk zımparalama ile elde edilmiştir. Ayrıca, Ailanthus altissima (Mill.) Swingle, Inula viscosa L., Datura stramonium L., Phoenix dactylifera L., Solanum eleaegnifolium Cav.  ve Washingtonia filifera bitkilerinden elde edilen özütlerin A. retroflexus, A. hybridus ve A. palmeri tohumlarının çimlenmesine allelopatik etkileri araştırılmıştır. Uygulamaların tamamında bitki özütlerinin uygulama dozu artıkça horoz ibiği tohumlarının çimlenme oranları azalmıştır. Benzer şekilde, Origanum onites L., Origanum vulgare L., Origanum minutiflorum L., Origanum majorana L., Origanum minutiflorum O. Schwarz and P.H. Davis, Salvia officinalis L.,  Salvia tomentosa Miller, Lavandula officinalis L, Rosmarinus officinalis L, bitkilerinden elde edilen uçucu yağların farklı dozlarına maruz bırakılmış A. retroflexus, A. hybridus ve A. palmeri tohumlarının çimlenmelerini farklı oranlarda etkilemiştir. Uygulamaların tamamında uçucu yağların uygulama dozu artıkça A. retroflexus, A. hybridus ve A. palmeri tohumlarının çimlenme oranı azalmıştır.

Abstract:
This study was carried out to break dormancy in pigweed (A. retroflexus, A. hybridus and A. palmeri) seeds collected from Şanlıurfa (Ceylanpınar) provinces, to determine their minimum, optimum and maximum germination temperatures and to determine the allelopathy effects of plant essential oils and extracts on the germination of these seeds. According to the laboratory studies, the minimum, optimum and maximum germination temperatures of A. retroflexus, A. hybridus and A. palmeri seeds collected from the province of Şanlıurfa in 2020 were determined as 5 °C, 30-40 °C and 40 °C for A. retroflexus and A. hybridus samples; 5 °C, 20-40 °C and 40 °C for A. palmeri samples, respectively. The most effective treatment in the studies for dormancy breaking was obtained by holding seeds in KNO3 for 60 seconds and sanding for 3 minute for A. retroflexus, and by holding seeds in pure water for 72 h and sanding for 3 minute for A. hybridus. The allelopathic effects of plant extracts from Ailanthus altissima (Mill.) Swingle, Inula viscosa L., Datura stramonium L., Phoenix dactylifera L. Solanum eleaegnifolium Cav. and Washingtonia filifera on the germination of A. retroflexus, A. hybridus and A. palmeri seeds were also investigated. As the application concentration of the plant extracts increased, the germination rate of pigweed seeds decreased. In addition, Origanum onites L., Origanum vulgare L., Origanum minutiflorum O. Schwarz and P.H. Davis, Origanum majorana L., Origanum minutiflorum O. Schwarz and P.H. Davis, Salvia officinalis L., Salvia tomentosa Miller, Lavandula officinalis L and Rosmarinus officinalis L. essential oils in different doses affected the germination of the seeds of A. retroflexus, A. hybridus and A. palmeri in different rates. As the application concentration of essential oils increased, the germination amount of A. retroflexus, A. hybridus and A. palmeri seeds decreased in all treatments.