Pankreas kistlerinin klinik, biyokimyasal, radyolojik ve endosonografik özellikleri
Clinical, biochemical, radiological and endosonographic features of pancreatic CYSTS
Yazar: BENGİ ÖZTÜRK
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET BEKTAŞ
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2014
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology
Dizin: Biyopsi-iğne = Biopsy-needle ; Endoskopi = Endoscopy ; Kistler = Cysts ; Pankreas = Pancreas ; Pankreas hastalıkları = Pancreatic diseases ; Pankreas psödokistleri = Pancreatic pseudocyst ; Ultrasonografi = Ultrasonography

Özet:
Giriş ve Amaç: Pankreas kistlerinin teşhis sıklığı, günümüzde görüntüleme yöntemlerinin yaygın kullanımı nedeni ile giderek artmaktadır. Rastlantısal olarak saptanan kistlerin yaklaşık yarıdan fazlası (%60) müsin salgılayan neoplazi (MKN ve İPMN) karakterlidir.
Çalışmamızın amacı; pankreas kistlerinin klinik, laboratuvar, radyolojik ve endosonografik özelliklerini belirlemektir. Ayrıca sitopatolojik olarak neoplastik ve non-neoplastik kist tanısı konulan olgularda neoplastik ve non-neoplastik kist ayrımında endoskopik ultrasonografi ve bilgisayarlı tomografinin başarısını değerlendirmektir.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya radyolojik görüntülemelerle ( bilgisayarlı tomoğrafi) pankreas kisti tanısı alan 163 pankreas kist hastası alınmıştır. Bu hastaların BT raporları ve EUS raporları retrospektif olarak değerlendirilmiştir ve saptanan kistin boyutu, yerleşim yeri, sayısı, morfolojik özellikleri (septasyon, lobülasyon, duvar kalınlığı, mural nodül, kalsifikasyon, pankreas kanalıyla bağlantı, kanal genişliği) karşılaştırılmıştır. Ayrıca EUS eşliğinde aspirasyon yapılan kistlerin sitopatoloji, biyokimya ( amilaz, CEA, CA 19/9) sonuçları incelenmiştir. Sitopatolojik olarak neoplastik ve non neoplastik kist yorumu yapılan hastaların EUS ve BT tanıları karşılaştırılmıştır. 
Bulgular: Çalışmaya toplamda 163 hasta alındı. Hastaların % 47,9 (n:78)'u erkek, % 52,1 (n:85)'i kadın ve ortanca yaşları [minimum-maksimum] 61 (10-85) idi. Olguların %62,6 (n:102) sı semptomatikti ve en sık görülen semptom karın ağrısıydı. 
Radyolojik görüntülemede kistlerin ortanca çapı 20 mm [3,5 -120] saptandı ve kistlerin %50 'si pankreas başı yerleşimliydi. Pankreas kistlerinin BT görüntülemesinde morfolojik tanı olarak % 19,4 (n: 30)'ünün İPMN, % 16,8 (n: 26)'inin psödokist, % 6,5 (n:10)'inin MKN, %.3,9 (n:6)'unun SKN, % 3,2 (n: 5)'sinin gerçek kist olduğu raporlanırken; % 35,5 (n:55)'inin morfolojik bulgulara göre tanısal tarifi yapılmamıştı. BT'de tanı alan kistlerin %.35,5 (n:54)'i neoplastik, % 23,7 (n:36)'si non-neoplastik , %40 (n:62)'ı tipi belirtilmemiş kist idi. 
Endosonografik incelemede kistler benzer şeklide baş yerleşimliydi. Pankreas kistleri EUS görüntülemesinde morfolojik tanı olarak kistlerin % 27,2 (n: 44)'sinin MKN, % 24,1 (n: 39)'inin İPMN, % 17,3 (n:28)'inin gerçek kist, %11,7 (n:19)'sinin psödokist, %4,3 (n:7)'ünün SKN olduğu raporlanırken; % 15,4 (n:25)'inin iki ayrı morfolojik tanısı mevcuttu. Pankreas kisti tanısı olan 163 hastanın 88 (%54)'ine EUS-İİA uygulanmıştı. Sitopatoloji raporuna ulaşılan 86 olgunun %52,3 (n:45)'ü neoplastik, %18,6 (n:16)'sı non-neoplastikti , %29,1 (n:25)'inin ise alt grup analizi yapılamamıştı. Neoplastik ksitlerin en sık saptananı ise müsinöz karakterdeki kistlerdi. Sitopatolojik inceleme baz alınarak yapılan analizde BT'nin neoplastik kist ayrımındaki tanısal doğruluk oranı %56, EUS'un tanısal doğruluk oranı ise %74,6 saptandı. 
Sonuç: Neoplastik kistlerle non-neoplastik kistlerin ayrımında endoskopik ultrasonografinin duyarlılığının bilgisayarlı tomografiden yüksek olduğu dikkati çekmiştir. Endoskopik ultrasonografi bilgisayarlı  tomografiye göre kistin septasyon gösterip göstermediğini, mural nodül varlığını, kistin pankreatik kanal ile bağlantısını, kist duvarında kalınlaşma olup olmadığını ve pankreas kanalında dilatasyon varlığını daha iyi göstermiştir. Sitopatolojik inceleme yapılan olguların yarısından fazlası neoplastik kistik karakterinde olup en sık müsinöz kistik lezyon özelliğini taşımaktadır. Görüntüleme yöntemleriyle neoplastik karakterde olduğu düşünülen kistlere endoskopik ultrasonografi eşliğinde aspirasyon işlemi yapılmalıdır. Sitopatoloji yerine histopatolojinin altın standart olarak kabul edildiği ve daha kapsamlı prospektif çalışmalar da EUS ve BT'nin duyarlılık, seçicilik ve tanısal doğruluk oranlarını değerlendirmek açısından daha uygun olacaktır.

Abstract:
Objective and Aim: Due to the frequent use of scanning methods today, the diagnosis frequency of pancreatic cysts is increasing. More than a half (60%)of the pancreas cysts detected coincidentially have been shown to have a mucinous cystic lesion (mucinous cystic neoplasia and intraductal papillary mucinous neoplasia).
The aim of our study is to determine the clinical, labaratory, biochemical, radiological and endosonographic features of pancreatic cysts, furthermore, to assess the success of the endosonography (EUS) and computed tomography (CT) in the distinction of the neoplastic and non-neoplastic cyst in cases where the neoplastic and non-neoplastic cyst is diagnosed cytopathologically.
Patients and Methods: 163 pancreatic cyst patients that have been diagnosed with pancreas cyst via radiological screening (CT) have been included in the study. CT and EUS reports of these patients have been assessed retrospectively and the size, the location, the number, the morphological feautures (septation, lobulation, the wall thickness, mural nodul, calcification, the connection with the pancreas channel, dilatation of the channel) have been compared. Furthermore, the cytohology, biochemical results (amilaz, CEA,Ca 19/9) of the cysts that are put subject to the aspiration accompanied with EUS were assessed. The EUS and CT diagnosis of the patients which are subject to a cythological comment of neoplastic and non-neoplastic cysts have been compared.
Results: In total 163 patients have been included in the study. 47.9 % (n:78) of the patients were male, 52.1 % (n:85) of the patients were female and median age  [minimum-maximum] was 61 (10-85). 62.6 % (n:102) of the cases were symptomatic and the most frequent symptom was abdominal pain.
The mean size of the cysts in radiological scanning was 20 mm [3,5 -120] and 50% of the cysts were located in the head of the pancreas. In CT scanning of the pancreas cysts, 19.4 % (n: 30) of the cysts have been reported morphologically diagnostic as intraductal papillary mucinous cystic neoplasia (IPMN),16.8 % (n: 26) as pseudocyst, 6,5 % (n:10) as mucinous cystic neoplasia (MCN), 3.9 % (n:6) as serous cystic neoplasia (SCN), 3.2% (n: 5) as true cyst whereas 35.5 %(n:55) of the cysts have not been diagnostically defined as per the morphological findings. The 35,5 % (n:54) of the cysts diagnosed in BT were neoplastic, 23.7 % (n:36) of them were non-neoplastic , the type of 40 % (n:62) of the cysts was unstated.
The cysts on EUS were similarly head-located. On EUS, 27.2 % (n: 44) of the cysts have been reported morphologically diagnostically as MCN, 24.1 % (n: 39) as IPMN, 17.3 % (n:28) as true cyst, 11.7 % (n:19) as pseudocyst, 4,3 % (n:7) as SCN whereas 15.4 % (n:25) of them had two different morphological diagnosis. 88 (%54) out of 163 patients with pancreatic cyst diagnosis had been subject to EUS-İİA. 86 cases 52.3 % (n:45) of those with the cytohological report been reached were neoplastic, 18.6 %(n:16) were non-neoplastic , 29.1 % (n:25) were lacking the sub-group analysis. The most detected of the neoplastic cysts was the one with musinous character. The accuracy of the diagnosis based on the cythological examination of CT in the distinction of the neoplastic cyst has been found as 56% whereas the same for EUS was 74,6%.
Conclusion: The sensitivity of the endoscopic ultrasonography in the distinction between the neoplastic and non-neoplastic cysts is found to be higher than that of the CT EUS shows more clearly whether the cyst has septation, the existence of mural nodul, the connection of the cyst with the pancreastic channel, whether there is a thickness in the cyst wall and the existence of dilatation in the pancreas channel than the CT. More than half of the cases subject to the cythology are of neoplastic cystic character and show most frequently mucinous cystic lesion particularity. The cysts assumed to be of neoplastic character via radiological screening, should be subject to an aspiration accompanied with EUS. The studies where histopathology is accepted instead of cythopathology as gold standard and more prospective studies would be more appropriate in assessing the sensitivitiy, specifity and diagnostic accuracy of EUS and CT.