Adi şirketin tasfiyesi ve sona ermesi
Termination and liquidation of an unregistered company
Yazar: ZEYNEP BERRE PAKDİL DOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. ÖMER ARBEK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Adi şirket = Ordinary partnership ; Fesih = Cancellation ; Hak ehliyeti = Capacity to have rights ; Sona erme = Termination ; Taraf ehliyeti = Capacity to become a party ; Tasfiye = Liquidation ; Şirketler = Companies

Özet:
Adi şirket, Türk Borçlar Kanunu 620-645 maddeleri arasında düzenlenmiş
bulunup en az iki kişinin bir araya gelmek suretiyle, emeklerini veya mallarını,
müşterek bir amaç doğrultusunda birleştirmeyi üstlendikleri sözleşmedir. Adi şirket;
kişi, sözleşme, katılım payı, müşterek amaç ve müşterek amaç uğrunda birlikte çalışma
(affectio societatis) unsurlarının bir arada bulunmasıyla kurulur. Adi şirketin temel
özellikleri; şahıs şirketi olması, tüzel kişiliğinin olmaması, hak ve taraf ehliyetinin
olmaması, karşılıklı güvene, iyi niyete ve eşit işlem ilkesine dayanması, elbirliği
mülkiyet esaslarına göre yönetilmesi ve ortakların müteselsil sorumlu olmalarıdır.
Adi şirketin sona erme halleri Türk Borçlar Kanununda 639. maddede
düzenlenmiştir. Buna göre sona erme halleri; ortaklık amacının gerçekleşmiş olması
yahut gerçekleşmesinin imkânsız hale gelmesi, ortaklardan birinin ölümü, belirli süreli
adi şirketlerde sürenin dolması, ortaklardan birinin tasfiye payının cebri icra yoluyla
paraya çevrilmesi, ortaklardan birinin iflası veya kısıtlanması, ortakların oybirliği kararı
ile adi şirketin feshi, ortaklardan birinin fesih ihbarında bulunması ve haklı bir sebebin
varlığı halinde mahkemeden ortaklığın feshinin talep edilmesidir.
Adi şirketin sona ermesinin doğal sonucu olarak şirket tasfiye aşamasına
girecektir. Tasfiye aşamasına giren adi şirket, amaç değişikliğine uğrar. Adi şirketin
müşterek amacı yerini tasfiye amacına bırakır.
Adi şirketin tasfiyesi Türk Borçlar Kanununun 644. maddesinde düzenlenmiştir.
Tasfiyeye ilişkin olarak 818 sayılı mülga Borçlar Kanunundan farklı üç yeni
düzenlemeye yer verilmiş olmakla birlikte yeterli değildir. Uygulamada adi şirketin
tasfiyesine ilişkin uyuşmazlıkların pek çoğunda uygulanacak hukuk bakımından boşluk
ortaya çıkmaktadır. Kural olan tasfiyenin ortaklarca birlikte yürütülmesidir. Ancak ortakların adi
şirket sözleşmesiyle, sonradan oybirliği ile alacakları karar ile veya ortaklardan birinin
mahkemeden talebi ile tasfiye memurunun atanması mümkündür. Bununla birlikte
ortaklardan biri tasfiyenin mahkemece yürütülmesini de talep edebilir. Mahkeme,
tasfiyeyi bizzat yürütmeyecek, tasfiye memurları ve alanında uzman bilirkişiler eliyle
tasfiyeyi gerçekleştirecektir. Mahkeme, tasfiyeye yön verecek ve denetleyecektir.
Adi şirket sözleşmesinde veya ortaklarca oybirliği alınacak bir karar ile tasfiye
usulünün belirlenmemesi halinde kanuni tasfiye usulleri uygulanacaktır. Tasfiye beş
aşamada gerçekleşecektir. Bunlar adi şirket malvarlığının tespiti ve malvarlığının paraya
çevrilmesi, üçüncü kişilere olan borçların ödenmesi, ortakların adi şirkete yapmış
olduğu masraf ve vermiş oldukları avansların iade edilmesi, ortakların katılım
paylarının iadesi edilme ve kâr ve zararın paylaşılmasıdır. Ortaklar zarardan
müteselsilen sorumludur.

Abstract:
An unregistered company is an engagement in which at least two people come
together to make a common cause of their labour and assets, defined under the Turkish
law of Obligations, between articles 620-645. An unregistered company is established
by combining the elements of persona, contract, share, and common cause and
cooperating for a common purpose (affectio societatis). The main features of an
unregistered company are; being an unlimited company, not having a legal entity, not
having the capacity to have rights and standing, depending on mutual trust, depending
on good faith and principle of equal treatment, being conducted according to the
principles of co-ownership and the partners having joint responsibility.
The reasons which cause the termination of an unregistered company are
regulated explicitly in Art. 639 of the Turkish Obligations Act. Those reasons are the
realization of the purpose of the company or its impossibility, the death of one of the
partners, the expiration of the term in the unregistered companies with a fixed period,
the liquidation of one of the partners' liquidation share through forced execution, the
bankruptcy or disability by a court decision towards one of the partners, the dissolution
of the unregistered company with the unanimous decision of the partners, the
termination request of one of the partners and the termination of the company by a court
decision in the presence of a justified reason.
As a natural consequence of the termination of an unregistered company, the
company shall enter into the liquidation process. An unregistered company entering into
the liquidation process undergoes a change of purpose. The purpose of liquidation then
replaces the common purpose of the unregistered company. 
The liquidation process of an unregistered company is regulated in article 644 of
the Turkish Law of Obligations. Although three new regulations differ from the
repealed Code of Obligations No. 818 regarding the liquidation process, the adjustments
are insufficient. In practice, in most disputes regarding the liquidation of an unregistered
company, a gap arises in terms of the applicable law.
The rule is that the liquidation is carried out jointly by the partners. However, it
is also possible to appoint a liquidator by a specific term of the unregistered company, a
decision taken later by co-decision procedure or upon the request of one of the partner's
application to the court. The partners can also request that the court carry out the
liquidation. The court shall not carry out the liquidation itself but with the help of
liquidators and experts in their fields. The court shall manage and supervise the
liquidation process itself.
If the liquidation procedure is not determined in the unregistered company's
contract or by the co-decision procedure, the relevant articles of the Turkish Obligation
Act as to the liquidation procedure shall be applicable. The liquidation shall take place
in five stages; the determination of the assets of the unregistered company and the assets
reliquidation, the payments of the debts to the third parties, restoring the expenses and
advances made by the partners, the return of the participation shares of the partners, and
the allocatğion of the profit and loss. The partners shall be successively liable for the
damage.