Analitik hiyerarşi ve hedef programlama yöntemleri kullanılarak Sivas ilinde üretim deseninin analiz edilmesi
Analysis of agricultural production in Sivas province by using analytic hierarchy process and goal programming methods
Yazar: CİHAN BULMUŞ
Danışman: DOÇ. DR. ZİYA GÖKALP GÖKTOLGA
Cumhuriyet Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Bölümü / İşletme Ana Bilim Dalı / Sayısal Yöntemler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Analitik hiyerarşi süreci = Analytical hierarchy process ; Analitik hiyerarşi yöntemi = Analytical hierarchy method ; Hedef programlama = Goal programming ; Kalkınma = Development ; Karar verme teknikleri = Decision making techniques ; Kırsal kalkınma = Rural development ; Programlama = Programming ; Sivas = Sivas ; Üretim = Production

Özet:
Sosyal yaşam standartlarını ve ekonomik gelir dengesizliklerin düzeltilmesine yönelik gerek yerel ve ülke düzeyinde gerekse uluslararası düzeyde birçok çalışma ve desteklemeler yapıla gelmektedir. Sivas ilinde de günümüze kadar bir proje gerek devlet gerekse uluslararası kurum veya özel kuruluşlar eliyle gerçekleştirilmiştir. İlin gelişmişlik düzeyi bu projelerin tam anlamıyla sorun olan sektörlere uygulanamadığını göstermektedir. Çalışmada, karar verme tekniklerinden Analitik Hiyerarşi Süreci ve Hedef Programlama yöntemlerinin sırasıyla Expert Choice ve Microsoft Excel Çözücü programları kullanılarak Sivas ilinde fakirliği azaltmak amacıyla tarımsal sektörlerin seçimi ve seçilen sektörlere toplam bütçenin ideal paylaştırılma yöntemi anlatılmıştır.Birinci bölümde karar verme, çok kriterli karar verme, kalkınma ve kırsal kalkınma kavramları üzerinde durulmuştur. Ayrıca beş çekirdek soru olarak bilinen uygunluk, etkililik, etkinlik, verimlilik, sürdürülebilirlik ve uzun dönem etki kavramlar açıklanmıştır. İkinci bölümde ise nitel ve nicel kriterlerin dahil edildiği karar vermelerde belirli bir hiyerarşik düzen kurularak en uygun çözümün seçilmesini sağlayan bir yöntem olan Analitik Hiyerarşi Süreci (Analytic Hierarchy Process, AHS) yöntemi açıklanmıştır. Üçüncü bölümde ise gerçek hayatta uygulanabilirliği çok yüksek olan hedef programlama anlatılmıştır. Dördüncü bölümde çalışmanın kapsamı olan Sivas ilindeki tarımsal yapı incelenmiş ve en önemli yedi tarımsal sektör belirlenmiştir. Beşinci bölümde problem tespit edilmiş, önce AHS yöntemi daha sonra HP yöntemleri kullanılarak sonuçlar bulunmuştur. Altıncı bölümde ise sonuç ve değerlendirmeler yer almaktadır.

Abstract:
Many studies and supportive activities have been conductive at local, national and also international levels in order to improve social life standards and income gaps. Many such projects have been conducted in Sivas province by both public and also private initiatives. When we consider the development level of the city it is easy to conclude that those projects have not been implemented in the most problematic areas of the province. In this study, The Analytic Hierarchy Process (AHP) and Goal Programming (GP) techniques have been used by with the help of Expert Choice and Microsoft Excel Solver programs respectively. The study aims to reveal the methods of selecting the agricultural areas and allocating the total budget ideally among those areas in order to lessen the poverty in Sivas Province have been examined.The first chapter dwells of decision making, multi-criteria decision making, development and rural development concepts. Also the concepts of relevance, efficiency, effectiveness, sustainability and impact, which are known as five core questions, have been explained. The second chapter dwells on The Analytic Hierarchy Process method, which depends on selecting the most appropriate solution by creating a proper hierarchical order in the decision making processes when there are both qualitative and quantitative criteria at the same time. The third chapter is about the goal programming, which has a very high rate of applicability in real life conditions. The fourth chapter dwells on the agricultural structure of Sivas Province, which was the main topic of the study, and seven most important agricultural sectors of the province have been determined. The problem have been determined in the fifth chapter and the results have been found by using first the AHP method and later GP method. The sixth chapter consists of conclusion and evaluation.