Çocukların, anne babanın evlilik çatışmasını algılayışı
Children's perception of their parent's marital conflict
Yazar: GÜL ŞENDİL
Danışman: PROF. DR. İ. ALEV ARIK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 1999
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Algı = Perception ; Ana-baba tutumu = Parents attitude ; Evlilik çatışması = Marital conflict ; Çatışma = Conflict ; Çocuklar = Children

Özet:
109 ÖZET Çocukların, ebeveynlerinin evlilik çatışmasını nasıl algıladıklarını ve bunu nasıl sözelleştirdiklerini incelemeyi amaçladığımız çalışma, hepsi orta ve yüksek sosyo-ekonomik düzeye mensup, yansı sağlıklı, yansı da sağlıksız ailelerden gelen, 5-6, 9-10 ve 14-15 yaş yaşlannda, toplam 122 kız ve erkek çocuklar ve anne-babalan ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın temel problemini çocukların, ebeveynlerinin evlilik çatışmasını algılarının gelişimsel olarak incelenmesi oluşturmuştur. Aynca çocuklann, ebeveynlerinin evlilik çatışmalannı algılayışlannda cinsiyetler arasında, aile işlevleri bakımından sağlıksız ve sağlıklı gruplar arasında, bir farklılık olup olmadığının araştınlması da hedeflenmiştir. Verilerin toplanmasında, çocuklann evlilik çatışmasını algılayışını değerlendirmek amacıyla, araştırmacı tarafından oluşturulan, ebeveyn ilişkilerinin 5 farklı durumunu gösteren resim kartlan, çocuklann ve ailelerinin demografik özelliklerini ve anne-babamn çatışma şiddetini saptamaya yönelik birer soruyu içeren Çocuk Bilgi Formu ve Anne-Baba Bilgi Formu, Aile işlevlerini değerlendirmek amacıyla Aile Değerlendirme Ölçeği (ADÖ), 5- 6 yaş çocuklarının zeka düzeylerini belirlemek için KIT (Kahn Intelligence Tests) kullanılmıştır. Elde edilen veriler, içerik analizi ile değerlendirilmiş, ve değerlendirmede genel manova, yüzdeleme, student "t" ve "Ki-kare" testi kullamlmıştır. Çalışmada, 5-6, 9-10 ve 14-15 yaşlanndaki çocuklann, aile işlevleri bakımından yapısal ve örgütsel nitelikleri ve aile-içi ilişki ve etkileşimi bakımından "sağlıklı" ve "sağlıksız" olarak ayırabilmek için Aile Değerlendirme Ölçeği (ADÖ) kullamlmıştır. Gruplann ADÖ alt ölçekleri total ortalama puanlanmn ve teker teker her bir alt ölçek puan ortalamalannın karşılaştınlması sonucunda, bu ayınmın yapılabilmiş olduğu görülmektedir110 Hem çocuklara hem de anne-babalara verilen bilgi formlarının sonuçlarına göre, ADÖ ile belirlenen, sağlıklı-sağlıksız grupların gerek çocukları, gerekse anne-babalan kendi beyanları ile de bu sonucu doğrulamışlardır. Ayrıca çocuk ve anne-baba beyanları birbiriyle oldukça benzer bulunmuştur. Çocukların anne-babanın mutlu ve çatışmalı ilişkilerim" nasıl algıladıklarım inceleyebilmek amacıyla araştırmacı tarafından, 5 Resim Kartı oluşturulmuştu. Bu kartlara verilen tepkiler incelendiğinde, kartların temsil ettiği durumların çocuklar tarafından algılandığı belirlenmiştir. Çocukların bütün resim kartlarına verdikleri tepkiler incelendiğinde, çocukların gerek resim kartlarındaki durumları algılamalarında gerekse bunları sözelleştirmelerinde gelişimsel farklılıklar olduğu saptanmıştır. Çocukların tepkilerinin içeriklerine bakıldığı zaman, anne-babanın mutluluklarını isteme, mutluluk sahneleri karşısında olumlu duygular hissetme, aynı şekilde, çatışmalarını istememe ve çatışmalar karşısında olumsuz duygular hissetme tepkileri açısından üç yaş grubu arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. 5-6 yaş grubundaki çocuklar mutluluk kartına da çatışmalı kartlara da, kartın temsil ettiği durumla ilgili olmayan, ve daha ziyade anne-babanın fiziksel hareketlerine bağlı tepkiler vermişlerdir. Bilmiyorum tepkileri de bu yaş grubu tarafından daha fazla kullanılmıştır. 14-15 yaş grubundaki çocuklar, mutlu ebeveyn ilişkisini gösteren resim kartında ebeveyn birliğini kıskanma tepkilerini diğer gruplara göre daha fazla kullanmışlardır. Çatışmalı kartlara verilen tepkilere bakıldığında, ebeveyn ilişkisinin nedenini merak etmek, ilişkinin olumsuzlukla sonuçlanacağım düşünmek, çatışma ortamından uzaklaşmayı istemek ve ebeveynin her ikisine ya da babaya karşı olumsuz duygular hissetmek tepkilerinin kullanımının gelişimsel olarak değiştiği saptanmıştır. Çocukların, anne-babanın çanşmasıylaIll ilgili nedensel yüklemelerinin incelenmesinde; birbirleriyle geçimsizliklerinin, babanın baskıcılığının ya da dış nedenlerin söylenmesinde de gelişimsel farklılıklar bulunmuştur. Çocukların böyle bir durumda ne yapardın sorusu karşısında yaş farkı olmaksızın, anne- baba çatışmasına müdahale etmeyi düşündükleri saptanmıştır. Çocukların çatışmalı kartlara verdikleri tepkilerin II, IH, IV ve V. Resim Kartlarında nasıl bir dağılım gösterdiğine bakıldığında, çocukların anne-baba çatışmasının seyriyle ilgili olumsuz beklentilerinin II. Resim Kartından başlayarak, III. ve IV. Resim kartlarına doğru giderek arttığı, küskünlüğü temsil eden, V. Resim Kartına gelindiğinde ise azaldığı bulunmuştur. Çocuklar, çatışma sahneleri arasında en fazla IV. Resim Kartı karşısında babaya karşı olumsuz duygularını dile getirmişlerdir. Çocukların çatışmalı resim kartlarına verdikleri tepkilerin sağlıklı sağlıksız gruplar arasında bir farklılık gösterip göstermediğine bakıldığında, sağlıklı gruptaki çocukların, sağlıksız gruptaki çocuklara göre, "ebeveyn çatışmasının nasıl sonuçlanacağım düşünmek" kategorisini daha fazla kullandıkları bulunmuştur. Çatışmalı kartlara verilen "Bilmiyorum", "Nedeni, babanın baskıcılığına bağlamak" "Nötr olmak, karışmamak" tepkileri, kız çocukları tarafından erkeklere göre daha fazla kullanılmıştır.

Abstract: