Türkiye'de meteorolojinin kurumsallaşma süreci
Meteorology institutionalization process in Turkey
Yazar: MERVE ACUN ABALI
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MİTHAT ATABAY
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Meteoroloji = Meteorology
Dizin: Kurumsallaşma = Institutionalization ; Meteoroloji = Meteorology

Özet:
Meteoroloji atmosferde oluşan hava olaylarını inceleyen ve bu olayların sonuçlarını
araştıran bir bilim dalıdır.
Meteorolojik olaylar, insanların yaşamını ilk çağlardan itibaren etkilemiştir. İnsanlar
günümüze kadar atmosfer olaylarının nedenlerini zamanın koşullarına göre inceleyip
araştırmışlardır. Bu amaçla gözlem ve inceleme yaparak hava olaylarını önceden tahmin
etmeye çalışmışlardır. Hava olaylarının olumsuz etkilerinden kurtulmak ve korunmak için
çare aramışlardır. Dolayısıyla meteoroloji tarihsel gelişiminde toplumlardan bağımsız
değildir. Meteoroloji insanlık tarihi kadar eski bir bilimdir. Ancak gerçek kimliğine 19.yy
sonlarında sahip olmuştur.
Ülkemizde Selçuklular ve Osmanlı dönemlerinde rasathaneler (gözlemevleri)
kurulmuş olmasına rağmen bunlar daha çok astronomik gözlemler yapmışlardır. Osmanlı
İmparatorluğu'nda Tanzimat Fermanı ile farklı yerlerde farklı zamanlarda meteorolojik
rasatlar (gözlemler) yapılmaya başlanmıştır. Osmanlı İmparatorluğu'nda meteorolojinin
kurumsallaşma çalışmaları 1867 yılında Kandilli Rasathanesi'nin kurulması ile başlamıştır.
Bu kurumsallaşma Cumhuriyet Türkiye'sinde tamamlanmıştır. Kandilli Rasathanesi'nin
kurulmasından altı yıl sonra Viyana'da ilk Uluslararası Meteoroloji Kongresi toplanmıştır.
Bu kongrede, Osmanlı İmparatorluğu da temsil edilmiştir. Kongrede alınan kararlara göre
Osmanlı İmparatorluğu topraklarında 16 tane meteoroloji istasyonu kurulmasına karar
verilmiştir. Bu kongrede gözlemlerin nasıl yapılacağı, nelerin gözlemleneceği ve
ölçüleceği belirlenmiştir. Ayrıca ülkeler arasında işbirliği yapılmasına karar verilmiştir.
Cumhuriyet döneminde meteoroloji alanında kalan tek miras Kandilli Rasathanesi
olmuştur. Yeni Türkiye'nin kalkınması ve gelişmesi için gereken meteorolojik bilgileri
karşılamak üzere farklı bakanlıklar kendilerine ait meteoroloji istasyonları kurmuşlardır.
Bu durum israfa neden olmuştur. Aynı yerde birden fazla meteoroloji istasyonu kurulmuş
oluyordu. Tüm bu olumsuzlukları ortadan kaldırmak için 1937 yılında Devlet Meteoroloji
İşleri Genel Müdürlüğü kurulmuştur.

Abstract:
Meteorology is a science that studies weather events that occurred in the atmosphere
and examines their results.
Meteorological events have always affected people's lives from ancient times to the
present day. Until recently people tried to research the reason of weather events by making
observations. For that purpose they made predictions of the weather events beforehand by
watching and examining. People looked for remedy in order to get rid of negative effects
of the weather events and to protect themselves from them. Thus meteorology is not
independent from the society in terms of its historical development. Meteorology is a
science as old as human history. But it found its true identity only in the 19th century.
İn our country, observatories were established during Seljuk and Ottoman periods,
although they were typically used for astronomic observations. In the Ottoman Empire
with the edict of Tanzimat meteorological observations were built at different times in
different places. İn the Ottoman Empire institutionalization of meteorology started in 1867
with the establishment of Kandilli Observatory. This institutionalization was completed in
the Republican Turkey. Six years after the Kandilli Observatory's establishment the first
International Meteorological Congress was held in Vienna. The Ottoman Empire was
represented at that convention. According to the decision taken at the Convention in the
territory of the Ottoman Empire, it was decided to establish 16 meteorological stations.
During this Congress it was determined how to make observations, what will be observed
and measured. In addition, a decision to cooperate was taken between the countries.
During the Republic period Kandilli Observatory was the only heritage in the field of
meteorology. Different ministries established their own stations in order to compencate the
need of the meteorological information during Turkey's new period of development. This
caused waste. Too many stations were established in some places. To eliminate all these
negativities State Meteorology Affairs General Directorate was founded in 1937.