7. sınıf Türkçe derslerinde biçime rastlantısal odaklanma etkinliklerinin öğrenci yazılarının bağlaşıklık özellikleri üzerindeki etkisi
The impact of activities of coincidental focus on style in 7th grade Turkish lessons on the cohesion characteristics of students' writings
Yazar: GÜLSÜN DAMAR
Danışman: PROF. DR. ÖNDER ÇAĞIRAN ; DOÇ. DR. MEHMET ALİ BAHAR
Erciyes Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Ana dili eğitiminin temel amaçlarından biri öğrencilerin metin düzeyinde dilsel üretimlerinde bulunabilme becerilerini kazanmalarıdır. Metin düzeyinde dilsel üretimde bulunabilmenin ön koşullarından biri de bağlaşıklık örüntüsünü doğru ve estetik bir biçimde oluşturabilmektir. Öğrencilerin bağlaşıklık özellikleriyle ilgili dil bilgisel farkındalık kazanmaları onların metin üretme becerilerini doğrudan destekleyecektir. Alan yazın incelendiğinde öğrencilerin bağlaşık metin üretmede önemli sorunlar yaşadıkları gözlenmektedir. Ancak öğrencilerin bağlaşık metin üretme becerilerini geliştirmeye yönelik uygulamalı çalışmaların yetersiz olduğu görülmektedir. Evrensel düzlemde biçime rastlantısal odaklanma etkinliklerinin öğrencilerin dil becerilerine çeşitli katkılarının olduğunu ortaya koyan sayısız çalışma yapılmasına karşın ana dili olarak Türkçe eğitiminde bu türden etkinliklerin öğrencilerin bağlaşık metin üretme üzerindeki etkisi sınanmış değildir. Bu eksiklikten yola çıkarak bu araştırmada biçime rastlantısal odaklanma yoluyla gerçekleştirilen dil bilgisi etkinliklerinin yedinci sınıfta öğrenim gören öğrencilerin bağlaşık metin üretme becerilerine etkisi incelenmiştir. Eylem araştırmasıyla desenlenen araştırmaya Kayseri ili Melikgazi ilçesinde resmî bir devlet ortaokulunun yedinci sınıfında öğrenim gören toplam 27 öğrenci gönüllü olarak katılmıştır. Aynı sınıfta öğrenim gören gönüllü öğrenciler aynı grupta yer alacak şekilde üç ayrı alt çalışma grubu oluşturulmuştur. Deney grubuna biçime rastlantısal odaklanma etkinlikleri, ikinci kontrol grubuna biçime planlı odaklanma etkinlikleri, birinci kontrol grubuna söz edilen sınıfta okutulmakta olan ders kitabındaki etkinliklerle dil bilgisi öğretimi gerçekleştirilmiştir. Öğrencilerin bağlaşık metin üretme durumları, uygulama öncesi ve uygulama sonrasında araştırmacı tarafından alan yazına bağlı olarak geliştirilen ve uzman görüşleri çerçevesinde düzenlenen Bağlaşıklık Ögelerini Dereceli Değerlendirme Formu aracılığıyla gerçekleştirilen betimsel içerik çözümlemesiyle belirlenmiştir.  Yapılan incelemede, biçime rastlantısal odaklanmayla gerçekleştirilen dil bilgisi öğretiminin bağlaşık metin üretme becerilerini diğer gruplarda yürütülen etkinliklere göre daha çok geliştirdiği belirlenmiştir.

Anahtar Sözcükler: Bağlaşıklık, biçime rastlantısal odaklanma, biçime planlı odaklanma, dil bilgisi öğretimi, Türkçe eğitimi.

Abstract:
One of the main aims of teaching mother tongue is to enable students to acquire the skills of linguistic production at the text level. One of the prerequisites for linguistic production at the text level is to be able to create the cohesion pattern correctly and aesthetically. In this context, making students gain grammatical awareness with regard to cohesion characteristics will directly support their text production skills. An examination of the literature reveals that students encounter significant problems in producing cohesive texts. However, it is apparent that there are insufficient practical studies to develop students' skills in producing cohesive texts. Although there have been numerous studies revealing that activities of coincidental focus on form at the universal level have various contributions to students' language skills, the impact of such activities on students' production of cohesive texts has not been tested in teaching Turkish as a mother tongue. Taking this deficiency as a starting point, the impact of grammar activities with coincidental focus on form on seventh grade students' ability to produce cohesive texts was examined in this study. A total of 27 students studying in the seventh grade of an public secondary school in Melikgazi District of Kayseri City participated voluntarily in the study, which was designed in accordance with the action research. Three separate sub-study groups were formed so that volunteer students studying in the same class were included in the same group. While the experimental group underwent activities of coincidental focus on form, the second control group underwent activities of planned focus on form, and the first control group underwent grammar teaching with the activities in the textbook being taught in the aforementioned grade. The students' cohesive text production status was determined by the descriptive content analysis conducted before and after the application through the Graded Evaluation Form of Cohesion Elements, which was developed by the researcher based on the literature, and was organised within the framework of expert opinions.  In the analysis performed, it was determined that teaching grammar with coincidental focus on form improved cohesive text production skills more than the activities carried out in other groups. 

Keywords: Cohesion, incidental focus on form, planned focus on form, teaching grammar, teaching Turkish.