Ülke grupları itibariyle döviz kuru ve dış ticaret ilişkisi: Türkiye örneği
Exchange rate and foreign trade relationship in respect of groups of countries: The case of Turkey
Yazar: UĞUR AYIK
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN ÖZER
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Ekonometri = Econometrics
Dizin: ARDL Sınır Testi = Autoregressive Distributed Lag Bounds Test ; Döviz = Foreign exchange ; Döviz kuru = Exchange rate ; Ticaret = Trade ; Türk ekonomisi = Turkish economy ; Uluslararası ticaret = International trade ; İhracat = Export

Özet:
Küreselleşme ile birlikte dünya açık pazar haline geldiği için, ülkelerin birbirleriyle ticaret yapması zorunlu hale gelmiştir. Ülkelerin yaptığı dış ticareti etkileyen birçok faktör vardır, döviz kurları da bunlardan biridir. Türk lirasının yabancı para birimleri karşısında değer kazanması veya kaybetmesi Türkiye'nin dış ticaret göstergelerinde meydana gelen değişimlerde önemli bir etken olmaktadır.
   Çalışmanın temel amacı, reel efektif döviz kurundaki değişimlerin Türkiye'nin ihracat ve ithalatını ve dolayısıyla dış ticaret hacmini nasıl etkilediğini araştırmaktır. Bu amaçla 2003:1-2018:6 dönemini kapsayan aylık veriler kullanılarak dış ticaret ile reel efektif döviz kuru arasında uzun dönemli ilişkinin ve nedensellik ilişkisinin varlığı Ardışık Bağlanımlı Dağıtılmış Gecikme (Autoregressive Distributed Lag, ARDL) Sınır Testi ve Toda-Yamamoto Nedensellik Testi ile araştırılmıştır. Elde edilen bulgular genel olarak değerlendirildiğinde; reel efektif döviz kuru ile dış ticaret değişkenleri arasında eşbütünleşme ve nedensellik ilişkisinin varlığı, dış ticaret değişkenlerinin dolar veya euro cinsinden alınmasına ve bu dış ticaret değişkenlerinin ait olduğu ülke grubuna göre farklılık göstermektedir. Dolar cinsinden alınan toplam dış ticarete ait dış ticaret hacmi ve ithalat değişkenleri, dolar veya euro cinsinden alınan Uzak Doğu ülke grubuna ait dış ticaret hacmi ve ithalat değişkenleri ile reel efektif döviz kuru arasında uzun dönemli ilişki tespit edilmiştir. Nedensellik sonuçlarına göre ise dolar veya euro cinsinden alınan toplam dış ticaret, Avrupa Birliği (AB) ve Uzak Doğu ülke gruplarına ait dış ticaret değişkenleri ile reel efektif döviz kuru arasında nedensellik ilişkisine rastlanmıştır fakat dolar veya euro cinsinden alınan Yakın ve Orta Doğu ülke grubuna ait dış ticaret değişkenleri ile reel efektif döviz kuru arasında herhangi bir nedensellik ilişkisi bulunamamıştır.

   Anahtar Kelimeler: Reel Efektif Döviz Kuru, Dış Ticaret Hacmi, İhracat, İthalat, ARDL Sınır Testi, Toda-Yamamoto Nedensellik Testi.

Abstract:
With globalization, as the world has become an open market it has become obligatory for countries to trade with each other.There are a number of factors affecting the foreign trade of countries, and exchange rates are one of them.The appreciation of the Turkish lira against foreign currencies or losing is an important factor in the changes occuring in Turkey's foreign trade indicators.
    The main objective of the study is to investigate how the changes in the real effective exchange rate affects Turkey's exports and imports and thus  Turkey's foreign trade volume. With this purpose, ARDL Border Test and Toda-Yamamoto Causality Test were used to investigate the existence of long-term relationship and casuality relationship between foreign trade and real effective exchange rate by using montly data covering 2003:1-2018:6 period. When the findings are evaluated in general; the existence of a cointegration and causality relationship between the real effective exchange rate and the foreign trade variables varies according to the foreign trade variables taken in dollar or euro and the country group in which these trade variables belong. Foreign trade volume and import variables belonging to total foreign trade in dollar terms and foreign trade volume and import variables belonging to the Far East country group in dollar or euro, and long-term relationship between real effective exchange rate have been determined. According to the causality results, it has been found a causality relationship between variables belonging to total foreign trade, the European Union (EU) and the Far Eastern country groups taken in dollar or euro and the real effective exchange rate variable but any causal relationship has not been found between the foreign trade variables belonging to the Near and Middle East country group taken in dollar or euro and the real effective exchange rate variable.

   Keywords: Real Effective Exchange Rate, Foreign Trade Volume, Export, Import, ARDL Bound Test, Toda-Yamamoto Causality Test.