Süreli çocuk yayınlarında edebî türler ve bu türlerin Türkçe öğretimine katkıları (2011-2012)
Literal genres in children magazines and their contributions to Turkish teaching (2011-2012)
Yazar: MUSTAFA SAİD KIYMAZ
Danışman: PROF. DR. MUAMMER NURLU ; PROF. DR. ERDOĞAN UYGUR
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçenin Eğitimi ve Öğretimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dergiler = Magazines ; Süreli yayınlar = Periodicals ; Türkçe öğretimi = Turkish teaching ; Çocuk dergileri = Child magazines ; Çocuk edebiyatı = Children’s literature ; Öğretim = Teaching ; Öğretim yöntemleri = Teaching methods

Özet:
Bu araştırmanın amacı, 2011-2012 yıllarında yayımlanan dört adet çocuk dergisindeki edebî nitelik taşıyan metinler ile diğer metinleri tespit etmek ve bu metinlerin, genç okurlar açısından çocuk edebiyatına ve Türkçe öğretimine sağladığı katkıları araştırmaktır. Araştırmanın evrenini 2011-2012 yılları arasında yayımlanan çocuk dergileri oluşturmaktadır. Bu araştırmada evrendeki tüm dergilere ulaşmanın ve bu dergileri incelemenin zorluğu dikkate alınarak evrenden örneklem alma yoluna gidilmiştir. Çalışma, herhangi bir derginin eki olmayan ve müstakil olarak yayımlanan dört çocuk dergisi ile sınırlandırılmıştır. Örneklem olarak seçilen bu dergiler: Türkiye Çocuk, Diyanet Çocuk, Gonca ve TRT Çocuk dergileridir. Araştırma dört ana bölümden oluşmaktadır. Araştırmanın Giriş bölümünde Problem Durumu başlığı altında Türkçe öğretiminin tarihi süreç içinde izlediği yola temas edilmiş, Araştırmanın Amacı, Önemi, Sınırlılıklar ve Tanımlar başlıklarına yer verilmiştir. İkinci ana bölüm olan Kavramsal Çerçeve başlığı üç alt başlık halinde ele alınmıştır. Dünyadaki süreli çocuk yayınlarını konu alan alt başlıkta Avrupa'da başlayan çocuk dergiciliğinin ilk örnekleri üzerinde durulmuş, bu dergilerin içerik ve amaçlarından bahsedilmiştir. Türkiye'de yayımlanan eski harfli süreli çocuk yayınlarına değinilen başlıkta ilk çocuk dergimiz Mümeyyiz (1869)'den itibaren Harf Devrimi'ne kadar olan sürede tespit edilen dergiler listelenmiş, çeşitli özellikleri dolayısıyla ön plana çıkan dergiler hakkında bilgiler verilmiş, siyasal ve sosyal hayatın çocuk dergileri üzerindeki etkilerinden bahsedilmiştir. Türkiye'de 1928'den itibaren yayımlanan süreli çocuk yayınları ele alan üçüncü alt başlıkta, konu hakkında yapılan tezler, makaleler araştırılmış çeşitli kütüphane ve sahaflar taranıp elde edilen malzemelerle zenginleştirilerek çocuk dergiciliğinin 2010'lu yıllara kadar olan serüveni ana hatlarıyla aktarılmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölümde çalışmanın yöntemi üzerinde durulmuştur. Asıl ve son bölüm olan dördüncü bölümde her dergi için birer başlık açılmış ve dergiler bu başlıklar altında incelenmiştir. İlk olarak Genel Tanıtım başlığı altında derginin künyesi, ortaya çıkış amacı ve derginin içeriğine ilişkin bilgiler verilmiştir. İncelenen derginin içeriği ile ilgili bazı rakamsal veriler paylaşılmıştır. Dergideki edebî metinlerin, eğlendirmeye yönelik sayfaların, bilgi verici metinlerin yüzde olarak oranları gösterilmiştir. Daha sonra İşlenen Konular ve Eğitsel Unsurlar alt başlığında, Bilgilendirme, Değer Kazandırma ve Eğlendirme alt başlıkları oluşturulmuştur. Edebî Türler adlı alt başlıkta, dergide bulunan edebî türler için ayrı ayrı başlıklar oluşturulmuş ve bu kapsama giren metinler inceleme konusu yapılmıştır. Çocuklar için kaleme alınan metinlerde olması gereken unsurların değerlendirildiği bu başlıklarda, çocuk seviyesi için mahzurlu olan kısımlar, şiddet öğesi, tutarsızlık örnekleri, aşırı öğreticilik gibi unsurlar üzerinde durulmuştur. Son alt başlık Türkçe Öğretimine Katkı Sunan Unsurlar adını taşımaktadır. Bu alt başlıkta, dergiden dergiye değişmekle birlikte, içerikte yer alan ve doğrudan veya dolaylı olarak Türkçe öğretimine katkı sunan bölüm ya da sayfalar incelenmiştir. Çalışmanın sonunda, incelenen dergilerin içeriğinde edebî türlerin düşük bir oranda yer bulduğu tespit edilmiştir. Edebî metinler arasında niteliksiz olanlarına kıyasla genelinin çocuk edebiyatı ilkeleri açısından başarılı olduğu görülmüştür. Dergilerde yer alan değerler eğitimi ile ilgili unsurlar, dergilerin mensup oldukları kurum ve kuruluşların düşünce yapılarıyla birebir örtüştükleri tespit edilmiştir.



Anahtar Kelimeler : Çocuk dergileri, çocuk edebiyatı, edebî türler, Türkçe öğretimi.

Abstract:
The objective of this research is to identify texts having the characteristics of literature in four journals of child published in the years of 2011-2012 and the other texts and to search the benefits that these texts bring into teaching of Turkish and child literature in the light of young readers. Journals of Child published in between the years of 2011-2012 constitute this research's universe. In this research, getting samples from the universe is preferred by taking the difficulty of observing these journals into consideration. Study is limited to four journals of child which are not a supplement of any journal and published independently. Journals chosen as samples are Türkiye Çocuk, Diyanet Çocuk, Gonca and TRT Çocuk. The Research consists of four main parts. In the beginning part of the research, way that teaching of Turkish followed in the process of history is dealt under the title of situation of problem and titles like objective and importance of the research, constraints and definitions are included. Second main part title Perceptual Framework is handled as three subtitles. In the subtitle "Periodic Journals of Child in the World" first samples of journals of child beginning in Europe asserted and content and objectives of these journals are mentioned. In the subtitle " Journals of Child with Old Letters in Our Country",journals identified in the time from the first journal of child "Mümeyyiz" till the revolution of letters are listed, data is given about the journals highlighted due to their various features and the effects of political and social life up on the journals of child are dealt. In the third subtitle named Periodic Journals of Child with Latin Letters in Our Country, adventure of the journalism of child till the 2010's is tried to depict by it's main lines by being enriched with the materials obtained by researching articles and scanning miscellaneous libraries and second hand booksellers. In the third part, methodology of study is handled. In the fourth part which is the last and the main chapter, a title is given for each journal and these journals are observed in these headlines. For the beginning, introductive information is given about masthead of the journal, motivation of foundation and content of the journal under the title of general introduction. Some numeric data is shared about the content of the observed journal. Percentages of the literary texts in the journal, pages given on to entertainment function, informative texts are shown. Later on, subtitles informing, adding value and entertaining are formed under the subtitle "subjects dealt and educational factors". In the subtitle named literary types, titles are given separately for the literary types appearing in the journal and texts included in the scope of this title are taken into examination.  In these texts which are assessed in the aspect of the factors which should be in the texts written for the children also factors also like sections inappropriate for child level, violence factor, examples of inconsistency, exaggerated instructiveness are emphasized. Last subtitle bears the name "Factors contributing to teaching of Turkish". Changing accordingly to journals, sections or pages been in content and directly or indirectly demonstrating its contributions to the teaching of Turkish are observed here At the end of the study, It is identified that literary devices take place in a low rate in the content of the journals observed. It is seen that overall of the literary texts as compared to the qualified ones carry deficiencies from the point of child literature principles. Factors about the virtue education on the journals move in the same direction with the world of thought to which corporations and foundations journals belong to connected to.




Key Words : Children magazines, children literature, literal genres, Turkish teaching.