Geçmişten günümüze Türk tiyatrosu'nda nüktenin evrimi
The evolution of wit in Turkish theater from past to present
Yazar: V. YASİN AKYÜZ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. SELDA ERGÜN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Sahne Sanatları Ana Sanat Dalı
Derece: Doktora, 2015
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Karagöz = Karagöz ; Meddah = Meddah ; Nükte = Witty remark ; Tiyatro = Theatre ; Tiyatro tarihi = Theatre history ; Türk tiyatrosu = Turkish theatre

Özet:
Komiğin üretilmesinde bel kemiği olarak nükte, geçmişten günümüze kadar geçen süreçte pek çok evrim yaşamıştır. Nüktenin Türk Tiyatrosu içindeki işlevini ve tiyatral alan ile olan ilişkisini belirleyen, sosyo-kültürel değişimler olmuştur. 
Yapılan bu araştırmada veriler Döküman İnceleme Yöntemi ile toplanmıştır. Döküman İnceleme yöntemi ile kuramsal çerçevenin oluşturulmasında; Türkçe ve yabancı dillerde yayımlanmış olan genel başvuru kaynakları ve kitapların yanı sıra, tezler, röportajlar, internet dökümanları ile oyun ve film görüntülerinden yararlanılmıştır. Aynı zamanda bu görüntüler deşifre edilerek içerikleri de incelenmiştir. Nitel veri çözümleme tekniklerinin kullanıldığı araştırmanın sonucunda, Geleneksel Türk Tiyatrosu içinde Meddah'tan Karagöz'e, Ortaoyunu'na, Tanzimat Dönemi'nde "Şair Evlenmesi"ne, Meşrutiyet Dönemi'nde "Pazartesi Perşembe'ye", Cumhuriyet Dönemi'nde "Sersem Kocanın Kurnaz Karısı"na, Günümüz Tiyatrosu'nda "Çok Tuhaf Soruşturma"ya ve Stand Up'ta "CM101MMXI Fundamentals"a, son olarak da "İnternet Dolaşımında" capslere doğru yapılan tarihsel bir sıralamada, nüktenin içerikten biçime doğru evrildiği sonucu ortaya çıkmaktadır.
Komedya, Türk Tiyatrosu'nda, gerek geleneksel dönemde gerekse Batı etkisinde olduğu dönemde çok sevilen bir tür olarak yerini almıştır. Meddah, Karagöz, Ortaoyunu, Tanzimat ve Meşrutiyet dönemlerindeki töre komedyalarında serpilip gelişen nükte günümüzde artık farklılaşmıştır. Buna karşın kaybolmaya yüz tutan bu türler ve türlerin aort damarı olan nüktenin kimi özellikleri, daha sonra biçimlenen komedya çalışmalarında kendini göstermektedir. 
Nükte, Batı Örneğinde Gelişen Türk Tiyatrosu sürecinde sosyo-kültürel değişimler nedeniyle içerik olarak daha basit olan espriye yönelmiştir. Bu durumda biçimsel özellikler açısından değişimler göstermekten ileri gitmemiştir. Bu dönüşüm nüktenin oyun metinlerindeki nitelikli gücünü kaybetmesine neden olmuştur. Bundan sonra yazılan oyunlarda nükte, güldürürken düşündürmeyi amaçlayan yapısından ve zekâ pırıltısı isteyen örtülü biçiminden uzaklaşmıştır. Artık teknolojik dünyanın bir zorunluluğu olan internetin ve sosyal paylaşım sitelerindeki fast-food esprilerin sahası konumundadır.




Türkçe Anahtar Kelimeler: 
1- Tiyatro 
2- Sahne Sanatları 
3- Nükte 
4- Türk Tiyatrosu 
5- Mizah

Abstract:
The wit which is very basic fort he production of ridiculous has evaluated from past to present. There are some socio-cultural evaluations which determine the function of wit and its relations with theatre components in Turkish Theatre.
In this study, the data were obtained from the research documents. By the way of scrutinizing the documents of Turkish and foreign common publications, boks, theses, interviews, internet sources, plays and film videos a theoretical frame has been done. At the end of the qualitative research, it is seen that there has been an evaluation in Turkish Theatre from Meddah to Karagöz, Ortaoyunu, in Tanzimat Era to "Şair evlenmesi, in Meşrutiyet Era to "Pazartesi Perşembe", in Cumhuriyet Era to "Sersem Kocanın Kurnaz Karısı", in Today's Theatre to "Çok Tuhaf Soruşturma" and Stand Up to "CM101MMXI Fundamentals", lastly to  "Surfing on the Internet" caps.
The comedy in Turkish Theatre has a beloved place both in traditional era and West Effect Era. The wit which evaluated in the eras of Tanzimat and Meşrutiyet and in Meddah, Karagöz, Ortaoyunu has changed in today's world. However some qualities of these species which were up to disappear and their main artery wit has shown itself later in comedy works.
The wit which evaluated under the West Effect in the process of Turkish Theatre has directed to the joke in concept which is more simple. In this case, it has shown chances about stylistics because of the socio-cultural changes. This transformation has caused the losing of qualified effect of wit in play texts. The wit in the plays which were written after then has moved away from the intelligence components and comic elements which make laugh and think people at the same time. Nowadays, the wit is a basic compenent of internet which is an obligation of technological world and of fast food jokes in social allocation websites.




Ġngilizce Anahtar Kelimeler:
1- Theater
2- Scene Arts
3- Wit
4- Turkish Theater
5- Humor