Pandemi sürecinde Rize'de kamu çalışanlarında tütün kullanım düzeyi ve ilişkili faktörler
Tobacco use and related factors among public institute employees in Rize during the pandemic
Yazar: DEMET KARAGÖZ
Danışman: PROF. DR. LEYLA KARAOĞLU
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Kamu personeli = Public personnel ; Pandemiler = Pandemics ; Rize = Rize ; Sigara içme = Smoking ; Sigarayı bırakma = Smoking cessation ; Tütün = Tobacco

Özet:
Rize il merkezindeki kamu kurumu çalışanlarında, pandemi sürecinde, tütün kullanım düzeyi ve ilişkili faktörleri saptamak amacıyla yürütülen kesitsel araştırmada örnek büyüklüğü %95 güven düzeyi, %50 prevalans, %5 sapma ve %15 yanıtlamama oranı ile 365 personel olarak belirlenmiştir. Kurumlar tabakalandırılmış, her tabakadan örneğe girecek personel sayısı belirlenmiş, önceden randevu alınarak kurumlara gidilmiştir. Ziyaret gününde kurumda mevcut olan personele belirlenen tabaka sayısına ulaşılıncaya kadar gönüllük esasına göre ve pandemi kurallarına uyularak gözlem altında anket uygulanmıştır. Ankette tütün ve ürünleri kullanımı, COVID-19 deneyimleri, sigara ağırlık indeksi, ikinci el sigara içme, tütün ve tütün kontrolüyle ilgili bilgi, tutumlar ve sigara bırakma girişimlerine yönelik soruları yer almıştır. İstatistiksel analizlerde Student t testi, Mann-Whitney U, Kruskal Wallis, Ki-kare, lojistik regresyon testleri kullanılmıştır. Araştırma için gerekli etik ve idari izinler alınmıştır.
Katılımcıların yaş ortalaması 37.9±0.4 yıldır, %58.9'u erkektir, %74.0'ı üniversite mezunudur, %76.2'si evlidir. Çalışanların %31.2'si COVID-19 tanısı almıştır. Katılımcılarda halen tütün, halen sigara ve her gün sigara kullanım prevalansları sırasıyla %30.4, %30.1 ve %26.3'tür. Her gün sigara içme prevalansının erkeklerde (%34.9), İl Emniyet Müdürlüğü çalışanlarında (%35.6) ve dul/boşanmışlarda (%57.1) en yüksek düzeyde olduğu görülmüştür. Katılımcıların %66.0'ı sigara paketleri üzerindeki resimli uyarıları fark etmiştir. Uyarıları fark etme tütün ürünü kullanımı, her gün sigara içme, kadın cinsiyet ve çalışılan kurumla ilişkili bulunmuştur. Pasif sigara içme ile ilgili olarak, katılımcıların %74.2'si sigara içenlerle bir arada bulunmakta, %38.0'ı özel aracında sigara içmekte, %20.8'inin her gün evinde sigara içilmekte, %21.0'ı işyerinde kapalı alanda sigara içmektedir. Katılımcıların %32.1'i iş yerinde kapalı alanda sigara içen çalışan görmüştür. Katılımcıların %30.8'i pandemi sürecinde sigara içmeyi azaltmış, %18.7'si artırmıştır, %50.5'inde sigara içme sıklığı aynı kalmıştır. Azaltma, ara sıra sigara içenlerde anlamlı olarak yüksektir (%60.0). Pandemide, ailesinde COVID-19 nedeniyle ölüm olanlar sigara içmeyi en çok artıranlardır (%42.1). Katılımcıların %30.5'i pandemi sürecinde sigarayı bırakma girişiminde bulunmuştur. Halen sigara içenler arasında bırakması önerilenlerin
xvi
%62.5'i sigara girişiminde bulunmuşken, önerilmeyenlerin %25.5'i bırakma girişiminde bulunmuştur(p=0.003). Doktor tarafından sigara dumanı olan yerlerde bulunmaması önerilenlerin %77.8'i bırakma girişiminde bulunurken, önerilmeyenlerin %26.6'sı bırakma girişiminde bulunmuştur (p=0.001). Bırakma girişimi COVID-19 tanısı alanlarda belirgin olarak yüksek saptanmıştır (%46.7) (p=0.026). COVID-19 tanısı alanların %16.7'sine, almayanların %8.0'ına doktor tarafından tütün dumanı olan yerlerde bulunmaması önerilmiştir (p=0.012). Pandemi sürecinde sigara içmeye etki eden primer bağımsız değişkenler erkek olma (OR=4.7), boşanmış olma (OR=5.8), evde her gün sigara içilmesi (OR=5.4), koronavirus hastalığı açısından risk altında olmadığını düşünme (OR=1.6) ve sigara içenlerle bir arada bulunmadır (OR=6.9). Halen sigara içenler arasında pandemide sigara bırakma girişiminde etkili olan primer bağımsız değişkenler doktor tarafından sigara dumanı olan yerlerde bulunmamanın önerilmesi (OR=7.2), doktor tarafından sigaranın bırakılmasının önerilmesidir (OR=3.8).
Sonuç olarak Rize ili kamu kurumlarında pandemi döneminde kapalı ortamda sigara içildiği, kamu çalışanlarında tütün kullanımı ve pasif içiciliğin yaygın olduğu saptanmıştır. Pandemi sürecinde sigara içme davranışında azalma olduğu ancak sigara içenlere yönelik danışmanlık yaklaşımının yetersiz düzeyde olduğu saptanmıştır. Çalışanların sigara içmesini azaltmak, hatta sıfırlamak için dumansız iş yeri programlarının başlatılması, MPOWER (İzle, Koru, Öner, Uyar, Yasakla, Vergilendir) önlemlerinin kapsamlı olarak uygulanması önerilmiştir.
Anahtar kelimeler: tütün, sigara, kamu kurumu, çalışan, pandemi, sigarayı bırakma

Abstract:
This cross-sectional study was conducted to determine the prevalence of tobacco use and the related factors in public institution employees in Rize city center during the pandemic. Sample size was determined as 365 personnel with a 95% confidence level, 50% prevalence, margin of error 5% and 15% non-response rate. After stratification of the institutions, the number of employees needed from each strata was determined. The questionnaire application was continued until the specified number of personnel in each strata was reached. The institutions were visited by making an appointment. On the day of the visit, a questionnaire was applied to the personnel present in the institution according to the voluntary basis and in accordance with the rules of pandemic. The questionnaire included questions about the use of tobacco and products, COVID-19 experiences, the heaviness of smoking index, second-hand smoking, knowledge and attitudes towards tobacco and tobacco control measures, and smoking cessation attempts. In statistical analysis, Student t test, Mann-Whitney U, Kruskal Wallis, Chi-square, logistic regression tests were used. Necessary ethical and administrative permissions were obtained for the research.
The average age of the participants was 37.9±0.4 years. Of them, 58.9% were men, 74.0% were university level educated, 76.2% were married. Of the employees, 31.2% were diagnosed with COVID-19. The prevalence of tobacco, current cigarette and daily smoking among the participants was 30.4%, 30.1% and 26.3%, respectively. The highest daily smoking prevalence was among males (34.9%), followed by Provincial Police Department officers (35.6%) and widowed/divorced participants (57.1%). Pictorial warnings on the cigarette packages were noticed by 66.0% of the participants. Noticing was associated with tobacco product use, daily smoking, female gender, and the institution. Regarding passive smoking, 74.2% of the participants lived together with smokers, 38.0% smoked in their private car, 21.0% smoked in a confined space in the workplace, 32.1% saw some employees who smoked in a confined space in the workplace. Daily smoking at home by residents was reported by 20.8% of the employees. Of the employees, 30.8% decreased their smoking while 18.7% increased it, and the frequency of smoking remained the same in 50.5% during
xviii
the pandemic. Those who decreased their smoking were mostly occasional smokers (60.0%). The participants who increased their smoking were mostly those who had death in their family due to COVID-19. Of the participants, 30.5% attempted to quit smoking during the pandemic period. The rate of attempts to quit smoking was significantly higher among current smokers who were advised to quit it by a physician (62.5%) than those who were not given advise (25.5%) (p=0.003). The rate of attempts to quit smoking among current smokers who were advised by a physician not to be in places where there was smoke was (77.8%) higher than those who were not given the advice (26.6%) (p=0.012). Quit attempt was found to be significantly higher among those who were diagnosed with COVID-19 (46.7%). Of the participants diagnosed with COVID-19, 16.7% were advised not to be together with smokers by a physician (16.7%) while only 8.0% of those of those who were not diagnosed with COVID-19 (p<0.05). The primary independent variables affecting smoking were being male (OR=4.7), being divorced (OR=5.8), daily smoking at home by residents (OR=5.4), low risk perception of COVID-19 (OR=1.6), and being together with smokers (OR=6.9). The primary independent variables that were effective in attempting to quit smoking during the pandemic among current smokers were being advised not to be together with smokers by a physician (OR=7.2), and being advised to quit smoking by a physician (OR=3.8).
In conclusion, the study showed that smoking in confined spaces in the workplace, and both tobacco smoking and passive smoking were common among public employees in Rize during the pandemic. The smoking behavior of employees was decreased during the pandemic. However, smoking cessation counselling services towards smokers was insufficient. In the study, it was suggested to launch smoke-free public institution programs in Rize in order to decrease even to finish smoking among public employees, and to implement MPOWER (Watch, Protect, Suggest, Warn, Ban, Tax) measures comprehensively.
Keywords: tobacco, cigarette, public institute, employee, pandemic, quit smoking