Kadınların sağlık okuryazarlığı düzeylerinin meme kanseri tarama inançları üzerine etkisi
HEALTH literacy levels of women effect on breast cancer screening beliefs
Yazar: ŞEYDA BÜŞRA ŞİPAL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ NİHAN TÜRKOĞLU
Atatürk Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Kadınlar = Women ; Meme hastalıkları = Breast diseases ; Meme neoplazmları = Breast neoplasms ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Teşhis = Diagnosis

Özet:
Amaç: Bu çalışma kadınların sağlık okuryazarlığı düzeyinin meme kanseri tarama inançları üzerine etkisinin incelenmesi amacıyla yapılmıştır.
Materyal ve Metot: Bu çalışma tanımlayıcı nitelikte yapılmıştır. Araştırmanın evrenini, 1 Mayıs- 30 Haziran 2021 tarihleri arasında Van ilinde yaşayan, 18 yaş üstü 339.935 kadın oluşturmuştur. Araştırmanın örneklem büyüklüğünü belirlemek için priori güç analizi yapılmıştır. Yapılan güç analizinde Cohen'in standart etki büyüklükleri referans alınarak, 0.05 anlamlılık düzeyinde %95 güven aralığında %80 güce sahip 385 kişi belirlenmiştir. Veri kayıpları olabilme ihtimaline karşı bu sayıya ayrıca %10 yedek örneklem dâhil edilerek çalışma 400 kadın ile tamamlanmıştır. Verilerin toplanmasında, literatüre ve gözlemlere dayanılarak geliştirilen 'Tanıtıcı Bilgi Formu', 'Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği', ve 'Meme Kanseri Tarama İnançları Ölçeği' ölçüm araçları kullanılmıştır. Verilerin istatistiksel analizi SPSS 20.0 istatistik paket programında yapılmıştır. Bağımsız gruplarda t testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), Kruskal Wallis testi ve Mann Whitney-U testi kullanılmıştır.
Bulgular: Araştırmaya katılan kadınların tanımlayıcı-değişken özelliklerine bakıldığında sağlık okuryazarlığı düzeyleri ve meme kanseri tarama inançları arasındaki farkın anlamlı olduğu belirlendi (p<0.05). Kadınların sağlık okuryazarlığı düzeyi ve meme kanseri tarama inancı arasında pozitif yönlü, orta düzeyli ve anlamlı ilişki olduğu saptandı (p<0.05)(r=0.708).
Sonuç: Araştırma sonucunda kadınların sağlık okuryazarlığı düzeyi arttıkça meme kanseri tarama inançları düzeyinin arttığı saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler: İnanç, meme kanseri, meme kanseri taraması, sağlık okuryazarlığı

Abstract:
Aim: This study was conducted to examine the effect of women's health literacy level on breast cancer screening beliefs
Materials and Methods: This study has been done descriptively. The population of the study consisted of 339,935 women over the age of 18 living in the province of Van between 1 May and 30 June 2021. A priori power analysis was performed to determine the sample size of the study. In the power analysis, by taking Cohen's standard effect sizes as reference, 385 people with 80% power were determined at a significance level of 0.05, at a 95% confidence interval. In case of data loss, 10% backup sample was included in this number and the study was completed with 400 women. In data collection, measurement tools such as 'Descriptive Information Form', 'Health Literacy Scale' and 'Breast Cancer Screening Beliefs Scale' developed based on literature and observations were used. Statistical analysis of the data was made in SPSS 20.0 statistical package program. In independent groups, t test, one-way analysis of variance (ANOVA), Kruskal Wallis test and Mann Whitney-U test were used.
Results: When the descriptive-variable characteristics of the women participating in the study were examined, it was determined that the difference between health literacy levels and breast cancer screening beliefs was significant (p<0.05). A positive, moderate, and significant relationship was found between women's health literacy level and breast cancer screening belief (p<0.05)(r=0.708).
Conclusion: As a result of the research, it was determined that as the health literacy level of women increased, the level of breast cancer screening beliefs also increased.

Keywords: Belief, breast cancer, breast cancer screening, health literacy