Erişilebilir turizm bağlamında konaklama işletmelerinde engelli bireylere sunulan hizmetlerin önem-performans analizi ile değerlendirilmesi
Evaluating the services provided to the disabled in accommodation enterprises with importance-performance analysis in context of accessible tourism
Yazar: BERİL ERKAYA
Danışman: DOÇ. DR. ZEKİ AKINCI
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı / Turizm İşletmeciliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Turizm = Tourism
Dizin: Engelli kişiler = Disabled persons ; Engelliler turizmi = Handicappeds tourism ; Engellilik = Disability ; Konaklama işletmeleri = Occommodation enterprises ; Oteller = Hotels ; Performans analizi = Performance analysis ; Önem-performans analizi = Importance-performance analyse

Özet:
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından yayınlanan rapora göre herhangi bir nedenle
engelli olarak yaşayan insanların oranı %15,6 olarak belirtilmiştir. Bu orana göre 2021 yılı
itibariyle 8 milyar olan dünya nüfusu içerisinde 1.248.000 kişinin engelli olarak yaşadığı
öngörülmektedir (UNWHO,2011). 2002 yılında Türkiye Özürlülük Araştırması'nda
Türkiye'deki engellilik oranı %12,29 olarak belirtilmiştir (DİE,2002). Engelli sayısının
yüksekliği ve engellilerin tatile genellikle yanlarında refakatçileriyle çıkmaları erişilebilir
turizmin, turizm sektöründe önemli bir yere sahip olduğunu göstermektedir. Ancak engelliler
turizme katılırken zorluklar yaşamaktadır. Bu zorlukların giderilmesi için tüm engel grupları
için çeşitli düzenlemeler yapılmalıdır.
Bu çalışma konaklama işletmelerinde erişilebilir turizm kapsamında sunulan
hizmetlerin engelli bireyler için önem düzeylerini ve uygulanma performanslarını önem
performans analizi kullanarak belirlemeyi amaçlamaktadır. Erişilebilir turizm literatüründe
yapılan çalışmalarda kullanılan anketler incelenerek bir anket oluşturulmuştur. Oluşturulan
anket engelli dernekleri, engelliler için özel eğitim merkezleri ve sosyal medya aracılığı ile
yazılı veya online anket şeklinde engelli bireylere uygulanmıştır. Anketin ilk bölümünde
katılımcıların demografik özelliklerini ve tatil alışkanlıklarını belirlemek amacıyla 13 ifade
yer almaktadır. Anketin ikinci bölümünde erişilebilir turizm kapsamında sunulan hizmetlerin
engelli turistler için önemini ölçmeye yönelik 32 ifade yer almaktadır. Anketin üçüncü
bölümünde ise aynı hizmetlerin uygulanma performanslarının değerlendirilmesine yönelik 32
ifade yer almaktadır. Anket 405 engelli bireye uygulanmıştır ancak hatalı ve eksik
işaretlemeler nedeniyle 19 anket analize alınmamıştır. 386 anketin verileri SPSS 25.0
programında analiz edilmiştir. Anketteki bölümlere Güvenilirlik analizi, Frekans analizi ve
Faktör analizi uygulanmıştır. Faktör analizi uygulanan önem ve performans bölümlerinde her
iki bölüm için de dört faktör bulunmuştur. Sonrasında önem ve performans bölümlerindeki
ifadelerin ortalama değerleri hesaplanıp çıkan sonuçlar ÖPA matrisine yerleştirilmiştir. Bu
matriste çıkan sonuçlara göre değerlendirmeler yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Engelli, Engelli Turizmi, Erişilebilir Turizm, Konaklama İşletmeleri, Önem-Performans Analizi

Abstract:
According to the report published by the World Health Organization (WHO), the rate
of people living with disabilities for any reason is 15.6%. According to this rate, it is predicted
that 1,248.000 people among the 8 billion world population as of 2021 are living with
disabilities (UNWHO, 2011). In the 2002 Turkey Disability Survey, the disability rate in
Turkey was stated as 12.29% (DIE, 2002). The high number of people with disabilities and
the fact that disabled people generally go on vacation with their companions indicate that
accessible tourism has an essential place in the tourism sector. However, disabled people
experience complexities while participating in tourism. Various arrangements ought to be
made for all disability groups in order to overcome these difficulties.
This study aims to determine the importance levels and implementation performances
of the services provided within the scope of accessible tourism in accommodation businesses
for people with disabilities using importance performance analysis. A questionnaire was
created by examining the questionnaires used in the studies in the accessible tourism
literature. The created questionnaire was applied to disabled individuals in the form of written
or online questionnaires through disability associations and special education centers for the
disabled via social media. In the first part of the questionnaire, there are 13 declarations in
order to determine the demographic characteristics and vacation habits of the participants. In
the second part of the questionnaire, there are 32 statements to measure the importance of the
services presented within the scope of accessible tourism for tourists with disabilities. In the
third part of the questionnaire, there are 32 declarations regarding the evaluation of
implementation performance of the same services. The questionnaire was applied to 405
disabled individuals, but 19 questionnaires were not analyzed due to incorrect and incomplete
markings. SPSS 25.0 program has been used to analyze the data of 386 questionnaires.
Reliability analysis, Frequency analysis and Factor analysis were applied to the questionnaire.
Four factors were found for both part of questionnaire in the importance and performance
parts where factor analysis was applied. Subsequently, the mean values of the expressions in the importance and performance parts were calculated and the results were assigned in the
IPA matrix. Evaluations were made corresponding to the results obtained in this matrix.

Key Words: Disabled, Disability Tourism, Accessible Tourism, Accommodation Establishments, Importance-Performance Analyse