Azotlu gübre uygulamalarının farklı gelişme döneminde makarnalık buğday ve tritikalenin tane verimi ile bazı kalite özelliklerine etkisi
The effect of nitrogen fertilizer applications on grain yield and some quality characters of durum wheat and triticale in different development stage
Yazar: ESRA ÖZBEK
Danışman: PROF. DR. İLKNUR AKGÜN
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Bu araştırma, 2018-2019 vejetasyon döneminde Isparta koşullarında yürütülmüştür. Çalışmada 2 makarnalık buğday (Çeşit-1252 ve Kızıltan-91) ve 2 tritikale (Ümran hanım ve Karma- 2000) çeşidi kullanılmıştır. Araştırmada; farklı azotlu gübre uygulamalarının (nitropower 33 ve dinitroso) farklı gelişme döneminde (sarı olum, tam olum) besin elementi içeriğine ve tane verimine etkisi incelenmiştir. 

Araştırma Bölünen Bölünmüş Parseller Deneme planına göre 3 tekerrürlü kurulmuş ve 24 parselden oluşmuştur (2 azot uygulaması x 4 çeşit x 2 hasat zamanı x 3 tekerrür =48). Metrekareye 550 tohum atılmış ve ekimle birlikte bütün parsellere dekara 7 kg P2O5 ve 5 kg/da N uygulanmıştır. Azotun diğer yarısı ilkbaharda sapa kalkma başlangıcında verilmiştir. 

Araştırma sonuçlarına göre; nem oranı, protein oranı, bin tane ağırlığı, kül oranı, minerel besin elementi içerik ve oranları (Fe, Zn, Fosfor, K, Mg), hektolitre ağırlığı, başakta tane ağırlığı ve tane verimi üzerine çeşidin ve hasat zamanının etkisinin önemli olduğu belirlenmiştir. Farklı gübre uygulamalarının protein oranı, kül oranı, Fe, P, K, Mg içeriklerine ve başakta tane ağırlığına etkisi önemli bulunmuştur. Tane boyu üzerine yalnızca çeşidin etkisinin önemli olduğu tespit edilmiştir. 

Erken hasat döneminde birçok özellikte değerler (tane boyutu, tane verimi, başakta tane ağırlığı, hektolitre ağırlığı, P, Zn, Fe içerikleri, Mg, ve kül oranı, 1000-tane ağırlığı) azalırken, nem oranı, K ve protein oranları artmıştır. Yavaş salınımlı gübre (Dinitroso) uygulamasında; protein oranı, 1000-tane ağırlığı, kül oranı ve bazı minerel madde içerikleri (Fe, P, K ve Mg) önemli seviyede artmıştır. Yavaş salınımlı gübre uygulamasının tane verimi üzerine etkisi çeşide ve hasat dönemine göre farklılık göstermiştir. 

Sonuç olarak; tritikalenin erken hasat edilerek firik amacıyla kullanılabileceği ve yavaş salınımlı gübre uygulamasının tane kalitesi ve verimi üzerinde etkili olduğu belirlenmiştir.

Abstract:
This research was carried out in Isparta conditions in the 2018-2019 vegetation period. In the study, 2 durum wheat (Çeşit-1252 and Kızıltan-91) and 2 triticale (Ümran Hanım and Karma-2000) varieties were used. In this research; the effect of different nitrogen fertilizer applications (nitropower 33 and dinitroso) on nutrient content and grain yield in different development stages. This research consisted of 24 parcels (2 nitrogen applications x 4 varieties x 2 harvest time x 3 repetitions=48) and carried out split split plot design with 3 repetitions. 550 seeds were planted per square meter and 7 kg P2O5 and 5 kg / da N were applied to all parcels during planting. The other half of the nitrogen was given at the beginning of stem elongation period.

According to the research results; It was determined that the effect of cultivar and harvest time on moisture content, protein content, thousand grain weight, ash content, mineral nutrient content and ratio (Fe, Zn, Phosphorus, K, Mg), weight of test, weight of grain per spike and grain yield. The effects of different fertilizer applications on protein content, ash content, Fe, P, K, Mg content and grain weight per spike were found to be significant. It was determined that only the effect of the variety on grain size was important.

In the early harvest period, while the values decreased in many features (grain size, grain yield, grain weight per spike, weight of test, P, Zn, Fe content, Mg and ash ratio, thousand grain weight, the humidity, K and protein ratios increased. In slow release fertilizer (Dinitroso) application; protein content, thousand grain weight, ash content and some mineral matter contents (Fe, P, K and Mg) have increased significantly. The effect of slow release fertilizer application on grain yield varied according to the varieties and harvest periods.

As a result; It has been determined that triticale can be harvested early and used for freekeh purposes and slow release fertilizer application has been determined to be effective on grain quality and yield.