Türkiye Cumhuriyeti Tarihi'nde ilk koalisyon hükümeti (1961-1962) /
Yazar: TUNCA ÖZGİŞİ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ALİ SATAN
Marmara Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Cumhuriyet Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Tarih = History
Dizin: Hükümetler = Governments ; Koalisyon = Coalition ; Koalisyon hükümetleri = Coalition government ; Siyasi tarih = Political history ; Türkiye Cumhuriyeti Hükümetleri = Turkish Governments

Özet:
Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte Türkiye, demokrasi açısından büyük biradım atmıstır. Bu dönemde iktidarda olan Cumhuriyet Halk Partisi, ülkeyi neredeyse1945'e kadar tek basına yönetmistir. II. Dünya Savası'nın bitimiyle dünya siyasetiyeniden sekillenmis ve buna kayıtsız kalamayan Türkiye, çok partili sisteme geçisyapmıstır. Bu sistem dogrultusunda kurulan Demokrat Parti daha sonra kurulacak birçok partinin fikri temellerinin belirleyicisi konumuyla siyasette yerini almıstır.Türkiye bu dönemde 10 yıllık bir demokrat parti iktidarından sonra, 27 Mayıs 1960tarihinde farklı bir döneme geçis yapmıs ve askerin egemen oldugu bir sistemle karsıkarsıya kalınmıstır. Bu ihtilal ile partilerin aktif siyaseti bir süreligine durdurulmusturve 13 Ocak 1961 tarihine kadar sürmüstür. Bu tarihten sonra Demokrat Parti'ninmirasçısı niteligindeki Adalet Partisi kurulmustur. 15 Ekim 1961 tarihinde yapılanseçimler sonucu CHP birinci parti olurken, AP az bir farkla ikincilikte kalmıstır.Hiçbir partinin yeterli çogunlugu elde edememesi sonucunda, dönemin siyasihassasiyetleri de göz önünde tutularak, CHP ve AP'nin bir koalisyon hükümetikurması öngörülmüs ve iki parti liderinin anlasmaları sonucunda TürkiyeCumhuriyeti tarihinin ilk koalisyon hükümeti kurulmustur.Bu dönemde en çok ön planda olan olaylar ihtilal söylentileri ve afkonusunda sekillenmistir. 27 Mayıs sonrası dönemde hapse atılan DP'limilletvekillerinin affı meselesi, AP'nin birinci gündemi olmustur. Bu nedenlekoalisyonda ciddi sıkıntılar görülmüs ve mecliste ciddi tartısmalar olmustur.Hükümet bu sürede bir kaç defa yıkılma tehlikesi geçirmistir. Özellikle 22 Subat1962 tarihli basarısız ihtilal girisimi ve bu girisimi yapanların affedilmesikoalisyonun sonunu hazırlamıstır. Türkiye Cumhuriyetinin bu ilk koalisyonhükümetinin en büyük basarısı bir askeri ihtilal girisimi atlatılabilmis olmasıdır. Kısasürede görevden ayrılmasına karsılık, CHP-AP koalisyonu büyük bir bunalımınolaganüstülükleri arasında oldukça önemli isler gerçeklestirmis bir hükümettir,Tedbirler Kanunu, 147 ögretim üyesinin, 27 Mart'ta üniversitedeki görevlerinedönme hakkını kazanmaları, Anayasa Mahkemesi'nin kurulması bu dönemdegerçeklestirilmistir. Bundan sonra hükümet, af konusunda anlasamayarak 1 Haziran1962 tarihinde dagılmıstır. Bu tez deginilen süreci aktarmaktadır.

Abstract:
Turkey stepped up the pace with the proclamation of the republic.Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), which was at government by this time, almost solelyruled the country until 1945. Together with the end of World War II, world politicshad a new shape, and inevitably Turkey transcended to multi-party political system.As a result the newly founded Demokrat Parti (DP) took its place on the politicalstage, determining the ideological basis for many upcoming parties. After a 10 years'of government by Democrat Party, a new period began at 27 May 1960, duringwhich the country was put under martial law. The revolution resulted in thesuspension of active politics for political parties until 13 January 1961. The armywithdrew, elections were held in 1961, and the Adalet Parti (AP), successor toMenderes's Demokrat Parti was established. According to the election results, CHPbeing at the first place and AP the second, none having enough vote for majority,they went into the first coalition of Turkish Republic's history.In this period, the main underlying issues shaped up around the rumours ofrevolution and amnesty. Remissioning the imprisoned deputies of DP was the mainagenda of AP. For this reason there were turbulences in the coalition and severedisputes in the parliament. The government had the risk of downfalling several timesduring the time. The unsuccessful revolution attempt on 22 February 1962 and thepardoning of the revolutionists brought about the end of the coalition. The biggestsuccess of this first coalition of the Turkish Republic was its escaping a militaryattempt to takeover. Although lasting relatively short, the CHP-AP coalition was agovernment that overcame the difficulties of depressive conditions. Precautions Law,the appointment of 147 university academic staffs back to their missions, andestablishment of the Supreme Court are among the major accomplishments of theperiod. Afterwards, after the disagreement over amnesty issue, the coalitiongovernment dissolved on 1 June 1962.This thesis narrates the mentioned process.