Plantago lagopus L. üzerinde farmakognozik araştırmalar
Pharmacognostical studies on Plantago lagopus L.
Yazar: YASİN GENÇ
Danışman: DOÇ. DR. Ü. ŞEBNEM HARPUT
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmakognozi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2011
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology
Dizin: Eczacılık = Pharmacy ; Endemikler = Endemics ; Farmakognozi = Pharmacognosy ; Nitrik oksit = Nitric oxide ; Plantaginaceae = Plantaginaceae ; Plantago lagopus L. = Plantago lagopus L. ; Sitotoksisite = Cytotoxicity ; Tıbbi bitkiler = Plants-medicinal

Özet:
Plantago türleri (Plantaginaceae) Türkiye'de 2'si endemik toplam 21 tür ile temsil edilen ve Anadolu'da yaygın olarak kullanılan bitkilerdir. Plantago türleri üzerinde yapılan çalışmalarda; bazı türlerinin antitümör, antienflamatuar, antifungal ve antibakteriyel etkileri olduğu gösterilmiştir. Plantago türlerinin halk arasında yaygın kullanılışlarından ve aktivitelerinden yola çıkılarak Türkiye'de özellikle Akdeniz ve Ege Bölgelerinde bulunan Plantago lagopus L. bitkisi biyoaktivite rehberli olarak incelenmiştir. Ekstre, fraksiyon ve maddelerin biyoaktivitesi; DPPH, nitrik oksit ve süperoksit radikali süpürücü etkinlikleri ve HEP-2, RD ve MCF-7 kanser hücrelerine karşı sitotoksik aktivitelerinin araştırılması ile izlenmiş, bununla birlikte Plantago lagopus L. bitkisinin sulu ekstresinin total fenolik madde içeriği de incelenmiştir. Plantago lagopus L. bitkisinin gölgede kurutulmuş toprak üstü kısımları MeOH ile 40 ? C' de ekstre edilmiş, ekstre düşük ısı ve alçak basınçta yoğunlaştırılmıştır. Ekstre lipofilik bileşiklerinden kurtarıldıktan sonra, taşıdığı fenolik ve fenolik olmayan bileşiklerin ayrılması amacıyla, poliamit kolon kromatografisi ile bir ön ayırım işlemine tabi tutulmuş, sulu ekstre ile birlikte toplanan fraksiyonların aktiviteleri araştırılmıştır. En aktif bulunan fraksiyondan iki feniletanoit glukoziti, akteozit (PL-1) ve kalkeoriozit (PL-2), izole edilmiş; her iki maddenin de kuvvetli radikal süpürücü ve sitotoksik etkisi olduğu saptanmıştır. Diğer taraftan Plantago türleri için kemotaksonomik açıdan önem taşıyan iridoit yapısında bileşiklerin tespiti amacıyla poliamit kolonun iridoit fraksiyonundan hareketle izolasyon çalışmaları gerçekleştirilmiş; okubin (PL-5) ve katalpol (PL-6) olmak üzere iki iridoit glukoziti, bir non-glukozidik iridoit rehmaglutin D (PL-4) ve bir megastigman glukoziti olan filomurozit (PL-3) izole edilmiştir. İzole edilen bileşiklerin yapıları spektral yöntemler (UV, IR, 1D NMR, 2D NMR, kütle spektroskopisi) kullanılarak aydınlatılmıştır. Çalışmamızın sonucunda; antioksidan ve antikanser ilaç araştırmalarına öncülük edebilecek maddeler tespit edilirken, diğer taraftan da Plantago cinsi üzerinde devam eden kemotaksonomik araştırmalara katkıda bulunulmaya çalışılmıştır.Anahtar Kelimeler : Plantago türleri, sitotoksik aktivite, radikal süpürücü aktivite, süperoksit, nitrik oksit, DPPH.

Abstract:
The genus Plantago (Plantaginaceae) is represented by 21 species in Turkey, 2 of them are endemic and widely used in Anatolia. Antitumoral, antiinflammatory, antibacterial and antifungal effects of some Plantago species were reported in literature. Bioactivity guided studies were performed on Plantago lagopus L. which is distributed especially Mediterranean and Aegean Regions on the basis of popular usage of Plantago species in traditional medicine and their activities. Bioactivity was monitorized by investigating of radical scavenging effects against DPPH, nitric oxide and superoxide radicals and cytotoxic activities against HEP-2, RD and MCF-7 cell lines. Besides all of these, total phenolic compound of water extract of P. lagopus was investigated. Air dried aerial parts of Plantago lagopus were extracted with MeOH at 40 oC and extract was concentrated under pressure in low temperature. After removing lypophilic compounds, it was subjected to polyamide column chromatography to separate phenolic and non-phenolic compounds, and bioactivity of water extract and fractions were investigated. Two phenylethanoid glycosides, acteoside (PL-1) and calceorioside (PL-2) were isolated from the most active fraction and both compounds showed strong radical scavenging and cytotoxic activity. On the other hand, isolation studies were performed on iridoid fraction of polyamide column to determine iridoid derivatives which were important for chemotaxonomic research of Plantago species and two iridoid glucosides, aucubin (PL-5) and catalpol (PL-6), one non-glucosidic iridoid rehmaglutin D (PL-4) and megastigman glucoside, phlomuroside (PL-3) were isolated. Structures of isolated compounds were determined by using different spectral methods [UV, IR, 1D NMR, 2D NMR (COSY, HMQC, HMBC), Mass spectra]. At the end of this study, on the one hand lead compounds for antioxidative and anticancer researches were determined and on the other hand contribution for the chemotaxonomic researches on genus Plantago have been provided.Key Words: Plantago species, cytotoxic activity, radical scavenging activity, superoxide, nitric oxide, DPPH.