Obez bireylerin kilo vermeye yönelik tutum inançlarının incelenmesi:sağlık inanç modeli'nin uygulanması
Utilizing health belief model:obese individual's belief and attitudes towards lose weight
Yazar: ÖZDEN DEDELİ
Danışman: PROF. ÇİÇEK FADILOĞLU
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Davranış = Behavior ; Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Kilo verme = Weight loss ; Obezite = Obesity ; Sağlık = Health ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Amaç: Obezite ülkemizde ve tüm dünyada sıklığı hızla artan önemli bir sağlık sorunudur. Bu çalışmada, obez bireylerin kilo vermeye yönelik tutum ve inançlarını güvenilir ve geçerli biçimde değerlendirebilecek Sağlık İnanç Modeli'ne dayalı bir ölçeğin geliştirilmesi amaçlanmıştır.Yöntem: Bu çalışmada, obez bireylerin kilo vermeye yönelik tutum ve inançlarını güvenilir ve geçerli biçimde değerlendirebilecek Sağlık İnanç Modeli'ne dayalı bir ölçeğin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Amaca yönelik olarak araştırmacılar tarafından ilgili literatür taranarak ve obez bireylerin görüşlerine başvurularak soru havuzu hazırlanmıştır. Soru havuzu 160 maddeden oluşmuştur. Oluşturulan soru havuzu alanında uzman 12 kişinin incelemesi sonucunda yüzey geçerliliği elde edilmiş olan bir ölçek haline getirilmiştir. Uzmanların önerileri doğrultusunda Kapsam Geçerlilik Oranı ?0.56 p<0.05 olan 41 madde ölçeğe dahil edilmiştir. Çalışma Temmuz 2008-Mayıs 2010 tarihleri arasında yürütülmüş olup, uygulama aşamasında ölçeğin örneklemini Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi ve Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi (Tıp Fakültesi Hastanesi)'nde obezite polikliniğine başvuran 400 obez birey oluşturmuştur. Obez bireylerin sosyodemografik ve obezite ile ilgili özellikleri hakkında veri toplamak amacıyla araştırmacılar tarafından oluşturulan sosyodemografik ve obezite ile ilgili özellikleri içeren Obezite Soru Formu ve Obezitede Sağlık İnanç Modeli Ölçeği (OSİMÖ) polikliniklere başvuran obez bireylerle yüz yüze görüşme tekniği ile uygulanmıştır. Ölçeğin geçerliliğini test etmek amacıyla hastalarla ilk ölçek uygulanmasından sonraki üç hafta içerisinde, yüz yüze görüşme tekniği ile tekrar uygulanmıştır. Çalışmanın uygulamasına başlamadan önce etik komiteden ve araştırmaya katılan obez bireylerden izin alınmıştır. Veriler bilgisayar ortamında değerlendirilmiş, The Statistical Package for Social Sciences (SPSS) for Windows 13.0 paket programı kullanılmıştır.Bulgular: Örneklem grubunun (n=400) yaş ortalaması ±Ss: 40.65±11.7'dir. Obez bireylerin %65.5'i kadın, %34.5'i erkektir. Obez bireylerin büyük çoğunluğu evli (%70.3) olup, eğitim durumlarına bakıldığında ise lise mezunu olanların % 36.5'ni oluşturduğu belirlenmiştir. Ölçeğin kapsam geçerliliğini belirlemek için faktör analizi uygulanmıştır. Faktör analizi sonucunda beş faktör grubu elde edilmiştir. Bu beş faktör ölçeğin alt boyutlarını oluşturmaktadır. Her bir alt boyut için yapılan toplam madde korelasyon analizinde pozitif yönde bir ilişki saptanmıştır (>0.70 p<0.00). Kaiser-Meyer-Oklin değeri (0.65) ölçek maddeleri arasındaki korelasyonun yeterli olduğunu göstermiştir. Barlett Testi katsayısı x2= 3716.842 p<0.00'dır. Denemelik soru formunda 41 madde yer alırken, yapılan uygulama ve analizler sonucunda madde sayısı 32'ye indirilmiştir. Böylece beş dereceli likert tipinde hazırlanan son form 32 maddeyi içeren OSİMÖ'dir. OSİMÖ'nin iç tutarlılık Cronbach alfa katsayısı 0.80 olarak bulunmuştur. İyi düzeyde olduğu söylenebilir. OSİMÖ'nün her bir alt boyutunun test-retest güvenilirliği >0.60 p<0.00 olarak belirlenmiştir.Sonuç: Bu bulgular, OSİMÖ'nün obez bireylerin kilo vermeye yönelik tutum ve inançlarını ölçmekte kullanılabilir geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu göstermektedir.Anahtar sözcükler: Obezite, sağlık inanç modeli, tutum, inanç, geçerlilik, güvenilirlik.

Abstract:
Aim: Obesity is a major health problem with an increasing prevalance both in our country and the whole world. The aim of this study was to develop a measure based on the Health Belief Model which can provide a reliable and valid evaluation of obese individuals? belief and attitudes towards lose weight.Material Method: The aim of this study was to develop a measure based on the Health Belief Model which can provide a reliable and valid evaluation of obese individuals? belief and attitudes towards lose weight. A question pool was prepared by the investigators according to the aim of the study by reviewing relevant literature and by considering obese individuals? opinions. The question pool consisted of 160 items. A scale with face validity was formed by evaluation of the question pool by 12 experts in the field. Fourty one items with content validity ?0.56 and p <0.05 which were suggested by the experts were included in the scale. The sample of the study that was conducted between July 2008 and May 2010 included 400 obese individuals who presented to the obesity clinics in Ege University Medical Faculty and Celal Bayar University Medical Faculty Hospitals. Sociodemographic and obesity questionnaire forms developed by the investigators to collect data about sociodemographic and obesity characteristics of obese individuals as well as the Health Belief Model Scale in Obesity (HBMSO) were applied with face-face interviews. The questionnaire was applied with face-to-face interviews again in the following three weeks to test the reliability of the scale. Ethical approval of the Ethics committee and consent of the obese individuals enrolled in the study were obtained before the study. The analiysis of date was The Statistical Package for Social Sciences (SPSS) for Windows 13.0.Results: Mean age of the sample (n=400) was ±Ss: 40.65±11.7 years. Among the obese individuals, 65.5% were females and 34.5% were males. Most of the obese individuals were married (70.3%) and it was detected that high school graduates formed 36.5% of the sample. A principal component factor analysis was used to measure the construct validity. Five factor groups were obtained as a result of the factor analysis. These five factors formed the domains of the scale.Total item correlation analysis was positive for all domains (>0.70 p<0.05). Kaiser-Meyer-Oklin value (0.65) showed that the correlation between scale items was adequate. The Barlett Test for Sphericity was x2=3716.842 p<0.00. While the initial questionnaire included 41 items, the number of the items was decreased to 32 after the analysis. Thus, the final form is the HBMSO that included 32 items prepared as five point Likert scales. HBMSO demonstrated a reasonable level of internal consistency reliability with a Cronbach?s Alpha Coefficient of 0.80. Test and re-test reliability of each domain of HBMSO was r>0.60 p<0.00.Conculusion: These results show that HBMSO is a reliable and valid scale to measure the attitudes and beliefs of the obese individuals about lose weight.Key words: Obesity, health belief model, attitude, belief, reliability, validity.