Çizgi filmlerin 6-18 yaş grubu bireylerin yaşantılarında yeri ve önemi /
Yazar: METİN İNCE
Danışman: DOÇ.DR. TACİSER ONUK
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü
Derece: Yüksek Lisans, 1991
Konu: Radyo-Televizyon = Radio and Television
Dizin: Canlandırma = Animation ; Sinema = Cinema ; Televizyon = Television ; Çizgi film = Animated film

Özet:
D» DÖRDÜNCÜ BÖLÜM S01UÇ, ÖZET ¥E ÖNERİLER özet Görsel iletişim araçlarından olan televizyon, gelişmiş ya da gelişme süreci içerisinde olan pek çok ülke tarafından çeşitli gereksinimlerin karşılanmasında kullanılan bir araç tır. Bu gereksinmeler arasında e ilence, haber a İma, bilgilenme ve toplumun kültür seviyesinin artırılması bulunmaktadır» Televizyon bu işlevini yerine getirirken görsel sanat ların birçoğu ile sıkı ilişkiler içindedir. Bu ilişkilerin so nucunda görsel sanatlar geniş kitlelerin yaşamlarının birer parçası haline gelmiştir.Tele vizyon kitleleri etkilediği gi bi, görsel sanatları da etkilemektedir »Televizyon, bir üretim ve iletişim teknolojisi olarak sanatçılara yeni olanaklar ge tirmiştir. Bu imkanlardan yararlanan sanat dallarından birisi de Animasyon "dur. Tek tek kareler halinde filme çekilen görüntü lerin bir süreklilik içinde gösterilmesi ilkesinin bulunması ile animasyon' un tarihi başlamıştır. Sinemanın sürekli gelişi mi ile renk ve ses Öğesi de tekniğe girmiş ve animasyon tek niği akıcılık kazanmıştır. Sinemanın gelişmesi, yeni anlatım yolları bulup, sınırlı bir çerçevede kalmaması için canlandırma sinemasına gereken önemi vermek gerekiyor. Çünkü tekniğinin elverişli olması ne deniyle sinema için olduğu kadar,plastik ve grafik sanatların gelişimi ve yaygınlaşması için sürekli bir deney alanıdır.89 âym__zaraanda, sanatçının düş gücünü rahatça kullanabil mesine olanak saclar, sanatçı ile izleyici arasında kurulabilen bu iletişim sayesinde, animasyonun görsel zenginliği, çocukların yeni dünyaları keşfetmelerine en uygun yardımcıdır» Gelişmekte olan diğer ülkelerde olduğu gibi Türkiye'de de en önemli sorunlardan biri ; çocuftun görsel etkileşimi ve eğitimidir* Görsel etkileşimin ve bilgilenmenin sağlanabilmesi için de bireylere doğrudan hitabeden, Çizgi yapımların çocuk ve ergenleri nasıl etkilediği, ne kadar ilgilerini çektiği ve bu konudaki görüşleri ile düşüncelerinin bilinmesine bağlı görün mektedir» Görsel eğitim ve iletişim araçlarının oluşturduğu bu ortamda, televizyondan yararlanılmakta oluşu, işlevsel olarak bireyin etkilenmesine doğrudan katkıyı sağlayabilmektedir» Bu araştırmada, çocukların çizgi filmleri izlemeleri ele alınmış, gerek konunun açıklanması, gerekse soru kağıdı ve rileri ile bu konudaki durum incelenmeye çalışılmıştır.Araş tırmanın amaçları, çoğunlukla gözleme dayalı araştırma verile rinin test edilmesi ile çözümlenmiştir. Araştırma verilerinin test edildiği üçüncü bölümün ko nusu araştırmanın temel konusu olup, özellikle, Anka ra 'nın kent sel kesiminde öğrenim gören çocuk ve ergenlerin yaşantıların da çizgi filmlerin yeri ve etkisi ile izleyicilerin çizgi filmlere karşı ilgileri incelenmiştir» Araştırmaya katılan deneklerin % 4-5.7'si kız,^ 54.2'si erkektir» Yaş gurubuna göre, 7-12 yaşlarında olan denekler, araş tırmaya katılanların % 52*6 'sı olup, ilkokul çakındadırlar» Televizyon yayınlarını izleme çok yüksek {% 100. 0) o- randadır.îzleme nedenleri arasında e ilenme, bilgilenme ve gör sel bebeni bulunmaktadır. Televizyon yayınlarını haftanın her günü izleyenler ile haftanın 5-6 gününde izleyenler denekle rin yarıdan fazlasını oluşturmaktadır. Bu açıdan bakıldığında90 artık ürünümüzde pörsel-işitsel iletişim araçlarından yarar lanmak lüksten öte bir zorunluluktur» Çocukların genel anlamda televizyon yayınlarına olan ilgilerinin belirlenmesi, televizyon aracılığıyla çizgi ya pımların izlenmesinde denetleyici ve destekleyici olacakın dan, bu konudaki veriler ve bunlandan çıkan bulgular incelen miştir. En çok severek ve beğenilerek izlenen yayınlar ara sında çizgi fi İmler, bilim-kurgu türü yapımlar ve belgesel ler gelmektedir. Çizgi yapımlara olan ilgi ve bu ilginin izleyende bı raktığı etki konusundaki veriler, bir eğitim ve öğretim yayı nı olması yanında eklenmeyi, yaratıcılığı amaçlaması hayal gücünü geliştirici özellik taşıması gibi yepyeni bir anlatım türünü beraberinde getirmektedir. Çizgi yapımların anlatım konusunda etkili olması, televizyona bağımlılığının yanında, deneklerin bu yapımların tümünü ve bir kısmını izleyenlerle sınırlıdır. Çizgi yapımları izleyen deneklerin, çizpri filmlerin ya pılış teknikleri ve türleri arasındaki farkları bile bilme ler i çizgi filmlere karşı ilgilerini ortaya çıkarmaktadır», Bilgilenme düzeyleri bakımından deneklerin % 65»28si tekniği bilmekte, ancak çizgi yapımda uygulanan farklı türle rin bilinme düzeyi ise % 31.1'dir. Bu da bilgilerinin genel olarak edindikleri izlenim doğrultusunda olduğunu göstermek tedir. Araştırma verilerine göre,çizKi film izleyenlerin bü yük çoğunluğu, yaşadıkları oyun çevresi ve yaş p-urubu özellik lerine uygrm yapım türlerini tercih etmektedirler.Okul öncesi çocukları di&er yaş guruplarından daha farklı olarak Obje- Kukla yapımlara i İpi duymaktadırlar (# 12» 5) Ancak tüm yaş gurupları içinde en fazla tercih edilen tür karton yapımlar dır. Bu türün sevilme nedenlerinin arasında da en fazla bu91 yapını tekniğinin izleyicilere sunulması gösterilebilir. Çizgi yapımlarda, diğer konulu yapımlarda olduğu gibi, izleyenlerin yaşları ile sevdikleri konular arasında paralel likler bulunmakta, bu da yaş guruplarının bedenide etken oldu ğunu göstermektedir» Çizgi yapımlarda denekleri etkileyen ve beğeni nedenle rinden olan kahramanlar incelendiğinde, çizgi kahramanlar için de ilk sırada Hayvan kahramanlar gelmektedir. {% A-8e8)Bunu Me kanik kahramanlar ($ 25®*0 ile însan kahramanlar takip etmek tedir.^ 23.8) Çizgi yapımları izleyen deneklerin tamamına yakını, ya yınları ulusal yayın kurumu olan THT kurumunca gösterilen ya yınları izlemekte ve konuya bu açıdan bakmaktadırlar. Çizgi ya pımları deneklerin ¥> 77. 11 i çok beğenerek izlemektedir. Ancak beğeni düzeyi bakımından küçük yaşlarda yüksektir* ($ 100. 0) Yaş gurupları büyüdükçe beğeniye etken olan ilgi farklılıkla rı nedeniyle bebeni düzeyi düşmektedir» {% 60.9) Çizgi filmler ile çizgi romanlar arasındaki farklar incelendiğinde; deneklerin % 65»9"u çizgi romanları okumakta dır. Her ikisi arasında bir tercih yapılması istendiğinde ise çizgi film lehine bir durum oluşmaktadır» {% 59»7) Yine çizgi film seyretmenin çizgi roman okumayı etkileyip etkilememe ko nusunda da "etkiledi" ağırlıktadır. (% 77» 5) Araştırma verilerine göre, ailelerin çizgi film izleme ye yönelik tutumları ise olumludur. (^ 65*1) Çizgi roman oku maya karşı ise olumsuzdur. (£ 5»8) Çizgi yapımların izlenmesinin deneklerin ders çalışma larına olan etkileri bakımından da konu incelendiğinde, % 68*1 etkilemiyor biçimindedir. Deneklerin çizgi yapımlarda etken olan"konu" bakımından incelendiğinde, en fazla ilgi çeken konular sıra lamasında, mace- ra-serüven ilk sırada, bunu bilim-kurgu, mitoloji.takip etmekte dir.92 Bulgular, çizgi yapımların hazırlanışında deneklerin fikirlerini d© kapsayacak biçimde ön araştırmayı yapmayı ve yararlanmayı gerektirmektedir* Sonuç olarak; Çizgi filmler çocuk ve ergenler tarafın dan beğenilmektedir. Çizgi filmlerin yapılmasındaki hedef kit lenin çocuklar olması ve çocukların bu yapımlardan değişik olmayan amaçlarla etkilendikleri, dolayısıyla düşüncelerinde oluşan sorulara bir anlamda cevap buldukları düşünülebilir» Bulgular, çocuk ve ergenlerin bu yayınlardan yararlan dıklarını göstermektedir» Bu yayınlardan yararlanamayanlar da vardır »Televizyon programları içinde yer alması, izleyenlerin programların tümünü izleyememesi ve rastlantısallıgı gibi o- lumsuz etkenleride beraberinde getirdiği bilinmektedir» Çizgi filmleri izleyememe nedenleri arasında; yapımla rın gösterimindeki uygunsuz zaman seçimi, yapımların tekrar gösterilmesi, yapımlar içinde doldurma niteliği taşıması gibi nedenler bulunmaktadır® Programların izleyicilerin görüşleri doğrultusunda ye niden düzenlenmesi, daha çok işlevsel yaratıcılık ve bilgilen me düzeyini artırabilir*Televizyonda gösterilen yayınların za manlaması isteklere uygun olmakla birlikte, d i ger yaş gurupla rının Özellikleri de incelenerek bireylerin ileri ve istekleri ne uygun türlerin ve konuların seçilmesi, okul içi programlar da, derslerde yeteri kadar yer alması, ders ağırlıklı yapımla rın hazırlanması ve gösterimi uygun olacaktır» Televizyonda gösterilen çizgi yapımların bireylerin ya şantılarında etken ve önemli olduğu verilerle saptanmıştır»Te- levizyonla yayınlanacak olan bu tür eğlence ve eğitim uygula malarının; çocuk programlarında olduğu eribi,p:örsel etkileşi mi artırıcı obje-kukla-karton türü yapımları üretenleri teş vik edici, milli kültür değerlerimizi bu sayede nitelikli ve kaliteli yayınlarla destekleyeceği gibi, tele vizyonun çekicili-93 £i ile aynı anda büyük kitlelere seslenme özelliğinden de ya rarlanılarak, kısa sürede bu tür kültür değerlerimizin tanıtı mı mümkün olacaktır» Kitle iletişim araçlarından olan televizyon ile yapı lacak görsel eğitimin başarılı olabilmesi için programların burada önerilenler yanında deneklerin istek ve görüşleri doğ rultusunda yapılması gerekmektedir* öneriler Kitle iletişim araçlarından biri olan televizyon aracı lımı ile yapılan yayınlar içinde, çocuklara seslenen ve çocu kun dünyasında önemli bir yeri bulunan çizgi filmlerin gösteri minin başarılı ve etkili olabilmesi için, bulguların ışınında şu önerilerde bulunulabilir % I* Televizyon yayınlarını izleyen gurup içinde, okul ön cesi çocuklarının eğitimi, gereksinimleri, beğenileri ve beklen tileri ile okul çocukunun bu belirtilen ihtiyaçları arasında belirgin farklılıklar bulunmaktadır«.Bu baklamda animasyon ya pımlarının, izleyici kitlenin özellikleri gözonünde bulunduru larak yapılması gerekir» 2. Görsel algılamanın uyeun oldu&u okul öncesi ve İlk okul dönemi için hazırlanacak ve yayınlanacak programların, gerek içerik yönünden, gerekse sunuş tekniği yönünden daha faz la özen göstermesi, yapım öncesinde uzun süreli ön araştırmayı gerekli kılmaktadır. 3« Programlar, eğitim konusunda uzmanlaşmış yapımcılar tarafından hazırlanmalı, dig-er gösterime girecek yapımların a- lımında ve gösteriminde belirlenen kriterler g-ösonüne alınmalı ve uzmanlar tarafından denetlenmelidir»

Abstract: