Türkiye imalat sanayiinde dış ticaret ve piyasa yoğunlaşması ilişkisi
The relationship between foreign trade and market concentration in the turkish manufacturing industry
Yazar: EBUBEKİR KARAÇAYIR
Danışman: PROF. DR. AFFAN HAKAN ÇERMİKLİ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ekonomi = Economics ; İşletme = Business Administration
Dizin: Endüstri ekonomisi = Industrial economics ; Piyasa yoğunlaşma endeksleri = Market concentration indices ; Uluslararası ticaret = International trade ; Üretim endüstrisi = Production industry ; İhracat = Export

Özet:
1970'li yıllardan sonra, ülkelerin küresel piyasalarda başarısının açıklanmasında, endüstrinin yapısının dikkate alınması gerekliliği benimsenmiş ve endüstri seviyesinde mikro çalışmaların önemi artmıştır. Piyasa yoğunlaşması, piyasadaki rekabetin derecesini ölçen, önemli bir piyasa yapısı göstergesi olarak kabul edilmektedir. Teoride piyasa yapısının, dış ticaret üzerindeki etkisine yönelik iki temel yaklaşım mevcuttur: Ulusal şampiyon yaklaşımı (national champion approach) ve rekabetçi yaklaşım (competitive approach). Bu iki yaklaşıma göre yurt içi rekabet, endüstrilerin küresel piyasalardaki başarısında belirleyicidir. Ancak yurt içi rekabetin, dış ticaret üzerindeki etkisine yönelik çıkarımlarda ise bu iki yaklaşım farklılaşmaktadır. Bu çalışmada, Türkiye ekonomisi imalat sanayinde, piyasa yapısının dış ticaret üzerindeki etkisi 2013-2018 yılları için endüstri düzeyinde, panel veri yöntemi kullanılarak test edilmiştir. Çalışmada TUİK ile yapılan sözleşme kapsamında, firma düzeyinde mikro veri setleri kullanılmış olup, belirlenen imalat sanayi firma verileri NACE Rev.2, 4 haneli 199 endüstri düzeyinde toplulaştırılmıştır. Dinamik panel veri yöntemi sonucunda piyasa yoğunlaşması, ihracatı negatif yönde ve anlamlı; ithalatı ise pozitif yönde ve anlamlı olarak etkilemektedir. Ölçek ekonomisi, ihracatı ve ithalatı negatif yönde ve anlamlı olarak etkilemektedir. Reel efektif döviz kuru endeksi, ihracatı negatif yönde ve anlamlı; ithalatı pozitif yönde ve anlamlı olarak etkilemektedir.  Emek maliyetinin ise ihracatı pozitif yönde ve anlamlı olarak etkilediği bulgusuna ulaşılmıştır. Ampirik bulgular, Türkiye ekonomisi imalat sanayi için değerlendirildiğinde firma sayısı bakımından üstünlüğe sahip KOBİ'lerin, genel olarak ihracatta büyük firmalara kıyasla daha başarılı olduğunu göstermektedir. Bu sonuç, küçük firmaların ihracat özelinde, avantajlı yönlerini tespit eden ve büyümesine olanak sağlayan rekabetçi politikaların önemini arttırmaktadır.

Abstract:
After the 1970s, the need to consider industry structure was adopted in explaining the success of countries in global markets, and the importance of industry-level micro-studies increased. Market concentration is considered an important market structure indicator that measures the degree of competition in the market. In theory, there are two basic approaches to the influence of market structure on foreign trade: The National Champion Approach and The Competitive Approach. According to these two approaches, domestic competition is crucial for the success of industries in global markets. These two approaches differ, however, in the effect of domestic competition on foreign trade. The aim of this study was to investigate the effect of market structure on foreign trade in the manufacturing sector of the Turkish economy using the panel data method at the industry level for the years 2013-2018. The study used firm-level micro-data records under contract with the Turkish Statistical Institute (TURKSTAT), with identified manufacturing firm data aggregated to NACE Rev.2 4-digit 199 industries. As a result of the dynamic panel data method, market concentration negatively and significantly affects exports and positively and significantly affects imports. Economies of scale negatively and significantly affect exports and imports. The real effective exchange rate index affects exports negatively and significantly and imports positively and significantly. Labor costs were found to have a positive and significant impact on exports. The empirical results show that when evaluating the Turkish economy for manufacturing, the numerically superior SMEs are generally more successful in exporting than the large firms. This result increases the importance of a competitive policy that identifies the beneficial aspects of small businesses in terms of exports and allows them to grow