Kentsel mekana bütüncül bakış metodu ile Marmaray istasyon çevreleri kamusal alanların incelenmesi
Examination of public spaces around Marmaray stations with the holistic view of urban space method
Yazar: ÖZGÜN ÖZBUDAK
Danışman: PROF. DR. ÖMÜR BARKUL
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Kamusal mekanlar = Public places ; Mimari = Architectural ; Mimari analiz = Architectural analysis ; Mimari tasarım = Architectural design ; Mimari çevre = Architectural environment

Özet:
Kentsel kamusal alanlar, kent yaşamında insanları bir araya getiren, görmeyi ve görünmeyi mümkün kılan mekânlar olması bakımından en önemli kentsel bileşenlerdir. Kentsel mekâna dair araştırma yapmak ya da alınacak kararlara ve tasarım yapmaya yönelik veri toplamak için çeşitli yöntemler önerilmektedir. Bu yöntemlerin bazılarının sadece sosyal yapıya odaklandığı, bazılarının sadece mekânın formuna, görsel özelliklerine ya da kullanım niteliğine odaklandığı görülmektedir. Bu çalışma, kent mekânını anlamaya, incelemeye, haritalamaya ve elde edilen verileri bütüncül biçimde yorumlamaya ihtiyaçtan yola çıkarak 7 kriterden, haritalama ve analiz tekniklerinden oluşan "Kentsel mekâna bütüncül bakış" metodunun oluşturulmasını ve metodun Marmaray istasyonları çevresi kamusal alanlarda test edilmesini ele almaktadır. Oluşturulan 7 kriter, haritalama ve analiz teknikleri kentsel mekânın plan düzlemi ve kent formu özelliklerini, mekânın üç boyutlu algılanan (deneyimlenen) verilerini, tarihsel sürecin ekonomik, politik, sosyal ve mekânsal dinamiklerle ilişkisini bir araya getirerek bütüncül veriyi elde etmeyi amaçlamaktadır. "Kentsel mekâna bütüncül bakış" adı verilen bu metot, kentsel mekân deneyimlenirken ve mekâna dair araştırmalar yapılırken verilerin bir araya getirilmesini, haritalanmasını, çoklu okumaların, çıkarımların yapılabilmesini sağlamaktadır. 
Nitel araştırma yöntemi ile oluşturulan çalışmada, tematik analiz yöntemi ile kuramsal bilgiler bir araya getirilerek matrisler üzerinde ilişkilendirilmektedir. Matris üzerinde kavramlar birbiri ile ilişkilendirilmesi ile "kentsel mekâna bütüncül bakış" metodunun 7 kriteri elde edilmektedir. Alan incelemesi sonrasında elde edilen verilerin 7 inceleme kriteri ile analizi ve haritalama çalışması gerçekleştirilmektedir. Metot, kentsel mekâna dair analizde, göz hizasında ve plan düzleminde parçacıl verilerin toplanmasına, birbiriyle ilişkilendirilerek yorumlanmasına, bilginin derinleştirilmesine ve tümevarım ile üst ölçekten bakış aracılığıyla bütüncül bilgiyi elde etmeye olanak vermektedir. Kentsel mekâna bütüncül bakış metodu, demiryolu ulaşım sisteminin dinamik bir kentsel mekân üreticisi olmasından dolayı Marmaray hattı üzerindeki istasyon çevresi kent mekânlarında test edilmektedir.

Abstract:
Urban public spaces are the most crucial urban components in terms of being places that bring people together and make it possible to see and be seen in urban life. Various methods have been suggested for researching urban space or collecting design data. Some methods focus on social structures, while others emphasize the physical and visual aspects or the quality of space use. Based on the need to understand, analyze, mapping and interpret the urban space in a holistic way, this study focuses on the creation of a "holistic view of urban space" method consisting of 7 criteria, mapping and analysis techniques and testing the method in public spaces around Marmaray stations. The 7 criteria, mapping and analysis techniques aim to obtain holistic data by bringing together the plan and urban form characteristics of the urban space, the three-dimensional perceived (experienced) data of the space, the relationship of the historical process with economic, political, social and spatial dynamics. The Holistic View of Urban Space method integrates data, enables mapping, and supports multiple interpretations of urban spaces during research and analysis.
Theoretical information is combined with thematic analysis and mapped in matrices based on qualitative research methods. By associating the concepts on the matrix, 7 criteria of the "holistic view of urban space" method are obtained. The data obtained after the field examination are analyzed and mapped according to the 7 criteria. In the analysis of urban space, the method allows for the collection of fragmentary data at eye level and on the plan plane, their interpretation in relation to each other, the deepening of knowledge, and the acquisition of holistic knowledge through induction and a higher scale view. The holistic view of urban space method is tested around Marmaray line stations, as the railway system dynamically shapes urban spaces.