Şer'iyye sicillerinde geçen köle kayıtlarının sayısal analizi: İstanbul örneği (16.-17.- 18. yüzyıl)
Numerical analysis of slave records in shariyye recorders: The Istanbul case (16. - 17. - 18 century)
Yazar: NESRİN ERTEKİN
Danışman: PROF. DR. JÜLİDE AKYÜZ ORAT
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
Bu çalışma 16. – 17. ve 18. yüzyıllarda İstanbul şer'iyye sicillerine göre köle kayıtlarının
sayısal verileri üzerinden değerlendirilmesini ele almaktadır. Birinci bölümde temel olarak
Osmanlı köleliğinin tarihçesi ve süreci anlatılmıştır. Daha sonra kölelerin azat edilme durumları
ve azat edilme yöntemleri örnekler üzerinden incelenmiştir.
İkinci bölümde fetihle birlikte yeniden canlandırılan payitahtın gelişme süreci
işlenmiştir. Çalışmanın merkezi olarak İstanbul'un seçilmesinin nedenleri belirtilmiş, kölelerin
başkentteki yaygınlıklarına dikkat çekilmiştir. Şer'iyye sicilleri aracılığıyla söz konusu
yüzyıllarda kölelerin sayısal bilgileri tespit edilmiştir. Amacımız ulaştığımız bu sayısal verilerin
bize neler söylediğinin çıkarımını yapabilmek olacaktır. Köle sahiplerinin statüleri, efendi ve
kölelerin cinsiyetleri ile ilgili bilgilerle tablolar oluşturulmuştur. Ayrıca yasaklanmış olmasına
rağmen gayrimüslim köle sahiplerine dair belgelere ulaşılarak değerlendirmeler yapılmıştır.
Üçüncü bölümde yine sayısal veriler üzerinden kaçak kölelerin görünürlüğü konu
edinmiştir. Özgürlük yolculuğunda kölelerin kaçma girişimleri, kaçış güzergahları ve başarısız
kaçış sürecinden sonraki süreçleri ele alınmıştır. Son olarak kölelerin bir diğer görünürlük alanı
olan vakıf kurma faaliyetleri belgelerdeki veriler üzerinden değerlendirilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Köle, Kadın-Erkek, Azat.

Abstract:
This study deals with the evaluation of slave records based on numerical data according
to Istanbul sharia registries in the 16th - 17th and 18th centuries. In the first chapter, the history
and process of Ottoman slavery are explained. Then, the conditions of manumission of slaves
and their methods of manumission were examined through examples.
In the second chapter, the development process of the capital city, which was revived
with the conquest, is covered. The reasons for choosing Istanbul as the center of the study are
stated, and attention is drawn to the prevalence of slaves in the capital. Numerical information
of slaves in those centuries was determined through the Sharia registers. Our aim will be able
to deduce what the numerical data we have reached tells us. Tables were created with
information about the status of slave owners and the genders of masters and slaves. In addition,
although it was banned, documents about non-Muslim slave owners were obtained and
evaluations were made.
In the third chapter, the visibility of fugitive slaves is discussed again through numerical
data. Escape attempts of slaves on their journey to freedom, escape routes and the processes
after the unsuccessful escape process are discussed. Finally, foundation establishment activities,
another area of visibility of slaves, were evaluated based on the data in the documents.
Keywords: Ottoman Empire, Slave, Man and Woman, Manumission.