Anadolu'daki arkeolojik kazılar (1860-1910)
Archeological excavations in Anatolia (1860 - 1910)
Yazar: BURCU KUTLU DİLBAZ
Danışman: PROF. DR. MAHİR AYDIN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Arkeoloji = Archeology ; Müzecilik = Museology ; Tarih = History
Dizin: Anadolu = Anatolia ; Anadolu tarihi = Anatolia history ; Arkeolojik alanlar = Archeological areas ; Arkeolojik kazılar = Archaeological excavations ; Arkeolojik miras = Archaeological heritage ; Arkeolojik yerleşim = Archaeological settlement ; Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Osmanlılar = Ottomans

Özet:
Anadolu'daki arkeolojik kazılar; Avrupa'da Rönesans ile arkeoloji ve müzecilik kavramlarının gelişmesi sonucunda, getirdiği fikirlerden etkilenen arkeoloji meraklılarının, antik çağ sanat yapıtlarına yönelmeleri ile başka ülkelere eski eser arayışına çıkmaları sonucunda başlamıştır.
Anadolu'da bulunan çeşitli kültür ve medeniyetlerin yanı sıra, eski eser arayışında olan Avrupalıların dikkatini özellikle, Yunan ve Roma medeniyetlerinden kalma zengin eserler çekmiştir. Bu amaçla Anadolu'ya gelen gezginlerin ufak çaplı araştırmaları, daha sonra Anadolu'nun her tarafına yayılan irili ufaklı kazılara dönüşmüştür. Yabancıların yaptığı bu kazılar her ne kadar Maarif Nezareti tarafından izne bağlamışsa da, bazı araştırmacılar izin alırken bazıları izin almamıştır.
Avrupalılar, yaptıkları kazılar sonucunda aldığı eserleri, müzelerinde sergilemişlerdir. Bunun sonucunda da Osmanlı Devleti harekete geçmiş ve 1846'da Fethi Ahmet Paşa tarafından resmi ilk müze kurulmuştur. Bu tarihten itibaren Anadolu'da çıkarılan eski eserler kurulan müzede toplanmış ve sergilenmeye başlanmıştır. Ayrıca çıkarılan nizamnamelerle eserlerin yurtdışına çıkışı, engellenmeye çalışılmıştır. Yine de Anadolu'da yapılan kazılar sonucunda bir çok eser yurtdışına götürülmüştür. Götürülen eserlerin çoğu izinsiz kaçırılan eserler olduğu gibi; bir kısmı da izinli olarak, satılan, hediye edilen ve masraflara karşılık verilen eserlerdir. 
Bu sırada 1869 yılında Müze-i Hümayun adını alan müze, 1881'de Osman Hamdi Bey'in müdür olmasıyla gelişmiştir. Osman Hamdi Bey eski eserlerin kazanılması adına bir çok çalışma yapmıştır. Özellikle eski eserlerin yurtdışına gitmesini engellemek, Osmanlı Devleti'nde müzeciliğin gelişimi, arkeolojik kazıların yapılması faaliyetleriyle, arkeolojinin sağlam temellere oturmasını sağlamıştır.

Abstract:
Archeological excavations in Anatolia starts as archeology and museum concepts progress after renaissance and archeological and ancient architecture enthusiast starts to explore these arts in other countries. 
Besides various cultural heritage from ancient states in Anatolia, rich ruins from ancient Greeks and Romans attracted Europeans' attention. Explorers who came to Anatolia for this reason, started performing excavations after brief research. Even though the excavations were supposed to get permissions from authorities, some were performed without any permission.
As Europeans presented the ruins taken from Anatolia in their own museums, Ottomans reacted and first official museum was established in 1846 by Fethi Ahmet Pasha. Later, ruins from Anatolia was started to be presented in this museum. Also, new laws were introduced to prevent the ruins being taken out of the country. Nevertheless, many ruins were taken out of the country. While many of them were taken out of the country illegally, some were given as gifts, purchased or exchanged items. 
Meanwhile, the museum which was renamed as Muze-i Humayun in 1881, started to make good progress under the administration of Osman Hamdi Bey. Osman Hamdi Bey had spent significant efforts to reclaim the ruins back to Ottoman land. Especially, his efforts to prevent ruins being taken to other countries, to improve museums in Ottoman and to perform excavations by Ottomans resulted to establish archeology onto firm foundations in Ottomans.