Ulus inşa sürecinde İran Türkleri: Birinci Pehlevi dönemi
Iranian Turks in the process of nation-building:First Pahlavi era
Yazar: MOJTABA HEIDARI
Danışman: PROF. DR. SAADET GÜLDEN AYMAN ; PROF. DR. ATEŞ USLU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Bu çalışmada, İran sınırları içerisinde, ülkenin kuzeybatısında yaşayan Azerbaycan Türklerinin Rıza Şah hükümdarlığı sırasında ulus inşası ve devlet inşası sürecindeki sosyal, siyasi ve ekonomik açıdan bir değişime uğradığı yirminci yüzyılın ikinci çeyreğindeki durumu incelenmektedir. Bu çalışmanın temel amacı, İran'da ulus inşası sürecini içinde devlet tarafından uygulanan katı ve taraflı kültürel politikaların, ülkede yaşayan Azerbaycan Türk nüfusunu nasıl etkilediğini ortaya koymaktır. Çalışmada siyasi gelişmelerden doğan ülkenin içine düştüğü karmaşık durumu göz önüne alınarak, ortak kimlik konusundaki zorlamaların İran'da Azerbaycan Türkleri arasındaki kimlik sorununun ve etnik kimlik uyanışını ortaya çıkmasına nasıl sebep olduğu sorusuna yanıt aranmaktadır. Bu tezde milliyetçilik ve etnik kimlik konusundaki literatürden faydalanarak, karma bir yaklaşım benimsemiş, hem de bireyin algısını, bilişini ve eylemini şekillendiren sosyal koşulların ve deneyimlerin içselleştirilmesine odaklanan Pierre Bourdieu'dan faydalanılmıştır. Tezin bulguları zorla uygulanan devlet destekli kimlik politikalarının, özellikle Fars olmayan Türk kökenli gruplar olmak üzere aralarındaki kimliğin siyasallaşmasına katkıda bulunduğunu ve böylece İran'da Azerbaycan Türkleri nüfusu arasında kimlik farkındalığının çekirdeğini tetiklediği yolundadır. Bu çalışma, eski devlet arşivleri ile gazete ve dergilerden elde edilen kanıtlarla ve kütüphane belgelerinin incelenmesiyle İran'daki Türk kökenli nüfusun kimlik algısı ve siyasi-kültürel durumunu ele alan yazına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Çalışmanın vatandaşlar arasında sivil katılımı teşvik etmeyi amaçlayan politika yapımcıları ve araştırmacılar için pratik ve teorik sonuçları bulunmaktadır.

Abstract:
This study examines the social, political, and economic transformations experienced by Azerbaijani Turks residing in northwestern Iran during the second quarter of the twentieth century, within the context of state and nation-building under Reza Shah rule. The primary objective of this study is to reveal how the rigid and biased cultural policies implemented by the state during Iran's nation-building process affected the Azerbaijani Turk population. The primary objective of this study is to reveal how the rigid and biased cultural policies implemented by the state during Iran's nation-building process affected the Azerbaijani Turk population. By considering the complex political situation of the country, the study seeks to understand how the imposition of a common identity led to identity problems and the awakening of ethnic consciousness among this ethnic group. Drawing upon existing literature on nationalism and ethnic identity, this thesis adopts a combined approach and also utilizes Pierre Bourdieu's theories on the internalization of social conditions and experiences, which shape an individual's perception, cognition, and action. The findings of the thesis suggest that forcibly implemented state-supported identity policies contributed to the politicization of identity, particularly among non-Persian Turkic groups, fostering a distinct Azerbaijani Turk consciousness. This study aims to contribute to the literature by examining the identity perception and socio-political status of the Turkic population in Iran, utilizing evidence from old state archives, newspapers, magazines, and library documents. The study has both practical and theoretical implications for policymakers and researchers seeking to promote civic engagement among citizens.