İbnü'l-Mülakkın'ın (Ö. 804/1401)  "el-İ'lâm bi Fevâidi Umdeti'l-Ahkâm" adlı eserindeki şerh metodu
Ibn al-Mulaqqin's (D. 804/1401) method of commentary in his work al Iʿlam bi Fawaid Umdatal-Ahkam
Yazar: HÜSEYİN ÇETİN
Danışman: DOÇ. DR. ABDULLAH HİKMET ATAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Ahkam = Provisions ; Hadis = Hadith ; Umdeti'l-Ahkam = Umdatal-Ahkam ; İbnü'l-Mülakkın = İbnü'l-Mülakkın ; İslamiyet = Islam ; Şerh = Commentary

Özet:
Hadis şerh literatürü tetkik edildiğinde daha çok Buhârî ve Müslim'in ya da bu iki kitabın birlikte merkeze alınması ile telif edilen eserlerin tercih edildiği görülür. Bu itibarla şârihler, Buhârî ve Müslim'in ittifak ettiği ahkâm hadislerini bir araya getiren ve ilim meclislerinde en çok itibar gören eserlerden biri olması sebebiyle Cemmâîlî'nin (ö. 600/1203) Umdetü'l-ahkâm'ına yönelik de her dönemde şerhler yazmışlardır. İbnü'l-Mülakkın da el-İʿlâm bi fevâidi Umdeti'l-ahkâm adlı eseriyle Umdetü'l-ahkâm'ı şerh edenler arasında yerini almıştır. Bu araştırmada, daha çok hadis ve fıkıh ilimlerinde öne çıkan İbnü'l-Mülakkın'ın söz konusu şerhinde takip ettiği yöntem incelenmiştir. Öncelikle müellifin yaşadığı dönem ve hayatı hakkında yeterli ölçüde bilgi verilmiş, ardından el-İʿlâm adlı eseri genel özellikleri açısından tanıtıldıktan sonra şerh metodu bakımından bütün yönleriyle tahlil edilerek hadis şerh literatüründeki yeri tesbit edilmeye çalışılmıştır. İbnü'l-Mülakkın'ın özellikle hadis ve fıkıh ilimleri başta olmak üzere derin bir ilmî birikime sahip olmasının altında yatan sebeplerin başında ailesinin ilme olan iştiyakıyla küçük yaşlarda ona verdikleri eğitim ve dönemin pek çok meşhur hocasından ders alması zikredilebilir. Ayrıca içinde bulunduğu coğrafyada, idaredeki Memlüklerin de etkisiyle ilmî hareketlilik en yoğun biçimde yaşanmıştır. Bu devir, her mezhebin etkisini gösterdiği ve pek çok alanda üst düzey eserlerin ortaya konduğu dönem olmuştur. İbnü'l-Mülakkın'ın oldukça fazla sayıda eser telif etmesinde ve sahip olduğu ilmî birikiminde bu hususların da etkisinin bulunduğu ifade edilmelidir. Onun bu ilmî müktesebâtı el-İʿlâm adlı eserinde de kendini göstermiş, bu eseri hadis ve fıkıh alanındaki uzmanlığının en belirgin çalışmalarından biri olmuştur. Müellif bu eserinde, çoğunlukla kendi mezhebine bağlı olarak şerh faaliyeti yürütmekle birlikte mezheplerin düşünce sistemlerinden bağımsız hareket edebilmeyi ve münekkid bir tavırla değerlendirme yapmayı başarmış bir şârih olduğunu da göstermiştir.

Abstract:
When the Hadith commentary literature is analyzed, it is seen that the books of Bukhari and Muslim or the works that were compiled by placing these two books together are preferred more. In this respect, sharihs have written commentaries on the work of Jammaili (d. 600/1203) called Umdat-al-Ahkam in every period because it is one of the most respected works in the scientific assemblies that brings together the ahkam hadiths allied by Bukhari and Muslim. Ibn al-Mulaqqin also took his place among those who wrote a commentary on the work called Umdat al-Ahkam with his work called al-Iʿlam bi Fawaid Umdat al-Ahkam. In this research, the method followed by Ibn al-Mulaqqin, who is more prominent in the hadith and fiqh sciences, in this commentary has been examined. Firstly, sufficient information was given about the period the author lived in, and his life, then his work al-Iʿlam is introduced in terms of its general characteristics and then its place in the hadith commentary literature was tried to be determined by analyzing all its aspects in terms of commentary method. At the very beginning of the reasons underlying the fact that Ibn al-Mulaqqin has a deep scientific background, especially in hadith and fiqh sciences, it can be mentioned that his parents gave him education at an early age and that he took lessons from many famous teachers of the period. In addition, with the influence of the Mamluks in the administration, scientific activities were experienced most intensely. This period has been the period when every sect showed its influence and high-level works were put forward in many fields. It should be stated that these issues also had an impact on Ibn al-Mulaqqin's compiling of considerably large number of works and his scientific accumulation. This scientific acquis of his also manifested itself in his work al-Iʿlam, which became one of the most prominent works of his expertise in the field of hadith and fiqh. In this work, the author has also shown that he is a commentator who has been able to act independently from the thought systems of the sects and make critical evaluations, although he mostly carries out commentary activities depending on his own sect.