Teatrallik, medyatizasyon, sanal gerçeklik
Theatricality, mediatization, virtual reality
Yazar: GİZEM PİLAVCI
Danışman: PROF. DR. HASİBE KALKAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts

Özet:
Bu çalışmada sanal gerçeklik, arttırılmış gerçeklik ve karma gerçeklik gibi insan hayatına henüz yerleşmekte olan teknik ve teknolojik gelişmeler, bu gelişmelerin tiyatro sanatıyla ilişkisi ve yeni teatral biçimlerin oluşumuna katkısı bazında tartışmaya açılmıştır. Tiyatronun edimsel öz'ünü oluşturan teatrallik kavramı tartışmanın temel argümanı olarak benimsenmiş ve sanal gerçekliğin teatralliği, teatral edimin son bir yüzyılda geçirdiği medyatizasyon süreci üzerinden araştırılmıştır.

Bu doğrultuda öncelikle, teatrallik kavramının anlamsallığı çok yönlü bir okumayla irdelenmiş ve teatral edimin ne'liği, tiyatro tarihindeki gelişim aşamaları ile yaklaşım farklılıkları üzerinden değerlendirilmiştir. Ardından, medya aracılı iletişim sistemlerinin teatral edim üzerindeki etkisi bu tartışmaya dahil edilmiş ve teatralliğin hem tiyatro sahnesindeki hem de çok çeşitli medya mecraları üzerindeki temsiliyet kapasitesi, bunların karşılıklı ilişkiselliği içinde ele alınmıştır. Son olarak ise; sanal gerçeklik teknolojilerinin sözü edilen ilişkisellik içindeki konumu, teatralliğin medyatizasyonla değişen anlam bağlamı üzerinden sorgulanmıştır. Çalışma, Berlin Freie Üniversitesi Tiyatro Araştırmaları Enstitüsü'nde gerçekleştirilen bir örneklem ve analiz çalışmasıyla genişletilmiştir. TÜBİTAK 2214 A – Yurtdışı Doktora Sırası Araştırma Bursu tarafından desteklenen bu araştırmayla, sanal gerçeklik teknolojilerinin sahne ve gösteri sanatları alanındaki güncel varlığı tespit edilmiştir. Nihayetinde sanal gerçeklik, arttırılmış gerçeklik ve karma gerçeklik gibi halen deneysel bir yaratım alanı teşkil eden bu teknolojilerin, tiyatronun yaratım alanıyla potansiyel ilişkisi ve yeni teatral biçimlerin oluşumuna sunabileceği katkı ortaya çıkarılmıştır.

Abstract:
In this study, the technological developments that are currently settling into daily life such as virtual, augmented, and mixed reality; are opened up for discussion based on their interrelations with the art of theatre and their contribution to introducing new theatrical forms. The concept of theatricality that constitutes the performative essence of theatre is taken as the key term of research, and the theatricality of virtual realities is examined regarding the mediatization process that the theatrical act has gone through during the last century.

Primarily, the semantics of theatricality are examined through a versatile reading, and the definition of theatrical act is evaluated with its development regarding different approaches in the history of theatre. Subsequently, the effect of mediated communication on theatrical act is integrated into this examination, and the characteristics of theatricality both on stage and in several mediums are discussed within their relationality. Finally, the position of virtual realities in this relationality is questioned through the meaning of theatricality that is altered by mediatization. The study is extended with a research of sampling analysis conducted at the Institute of Theatre and Performance Studies in Freie Universität, Berlin. With this research supported by TUBITAK 2214 A - International Research Fellowship Program; the contemporary entity of virtual reality technologies in theatre and performance studies is identified. Ultimately; virtual, augmented, and mixed reality technologies which constitute yet an experimental field are revealed with their potential interrelations to the art of theatre and their contribution to creating new forms of theatricality.