Ankilozan spondilit hastalarında iş verimliliği, hastalık maliyeti ve ilişkili faktörler
Work outcomes and cost of illness in patients with ankylosing spondylitis: Contrubuting factors
Yazar: MİNE AYDAN CENBEROĞLU
Danışman: PROF. DR. İLHAN SEZER
Akdeniz Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2022
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation ; Romatoloji = Rheumatology
Dizin: Maliyet = Cost ; Presenteeizm = Presenteeism ; Sağlık hizmetleri maliyeti = Health care costs ; Spondilit-ankilozan = Spondylitis-ankylosing ; Verimlilik = Productivity ; İş gücü verimliliği = Labour productivity

Özet:
AS primer olarak aksiyel iskeleti etkiler ve aksiyel, artiküler ve ekstraartiküler belirtiler, işlevsellikte bozulmaya ve hastanın sağlıkla ilgili yaşam kalitesinde azalmaya neden olabilir. AS erken yaşlarda başladığı ve işten alıkoyma ve iş üretkenliği kaybı ile ilgili önemli problemlere neden olduğu için ömür boyu ekonomik yükü fazladır. Çalışan AS hastalarında, hastalığın iş verimliliği, iş instabilitesi ve işe devamsızlık üzerindeki etkisi sınırlı olarak incelenmiştir. Bazı çalışmalarda iş ile ilgili ölçütlere etki eden faktörler incelenmiştir. Günümüze kadar bu faktörlerden hangisinin iş ölçütleri sonuçları üzerinde etkisi olduğu hakkında fikir birliği yoktur. Bu çalışmada AS hastalarında klinik ve iş ile ilgili faktörlerin iş verimliliğinin azalması ve işe devamsızlık üzerindeki etkisi; hastalığın ve iş ile ilgili sonuç ölçütlerinin ülke ekonomisine maliyetinin incelenmesi amaçlanmıştır.
       Çalışmaya Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon-Romatoloji polikliniğine başvuran Modifiye New York kriterlerine göre AS tanısı almış 100 hasta dahil edildi. Hastaların klinik, sosyodemografik ve çalışma özellikleri kaydedildi. AS hastalık aktivitesi BASDAI ve ASDAS-CRP ölçeği ile, fonksiyonel kapasite BASFI ölçütü ile, spinal ve kalça mobilitesi BASMI ölçütü ile, yaşam kalitesi ASQoL indeksi ile değerlendirildi. İş ile ilgili ölçütlerin değerlendirilmesi için WPAI-SpA ve AS-WIS kullanıldı. Maliyet değerlendirmesinde direkt ve indirekt maliyetler hesaplandı. Çalışmada elde edilen verilerin istatistiksel analizleri için SAS 9.4 programı kullanılmıştır. Çalışmanın tamamında anlamlılık düzeyi olarak 0.05 değeri kabul edilmiştir.
       Çalışmamızda ortalama absenteeism %7.4, presentesism %33.8 ve toplam iş üretkenliği kaybı %38.6, günlük aktivitelerde bozulma %31.8 saptanmıştır. Bu ölçütler BASDAI≥4 grubunda BASDAI<4 grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek saptanmıştır. 87 çalışan AS hastasının %43.7'sinin orta-yüksek iş instabilitesine sahip olduğu ve son bir yılda ortalama 10.3 iş gününde devamsızlık olduğu saptanmıştır. İş instabilitesi yüksek hastalarda son bir yılda AS nedenli işe devamsızlık gün sayısı, absenteeism, presenteeism, toplam iş üretkenliği kaybı ve günlük aktivitelerde bozulma oranının istatistiksel olarak anlamlı derecede daha yüksek olduğu saptanmıştır. 
       ASWIS skoru ile presenteeism, toplam iş üretkenlik kaybı, günlük aktivitelerde bozulma, BASMI, BASFI, BASDAI, ASDAS-CRP, VAS hasta global skoru, sırt ağrısı, sabah tutukluğu, periferik ağrı şiddeti ilişkili bulunmuştur. Absenteeism ile BASMI skoru ve CRP düzeyi zayıf derece ve toplam iş üretkenliği kaybı orta derece ilişkili bulunmuştur. Presenteeism, toplam iş üretkenliği kaybı ve günlük aktivitelerde bozulma ile BASMI, BASFI, BASDAI, ASDAS-CRP, VAS hasta global skoru, sırt ağrısı, sabah tutukluğu ve periferik ağrı şiddeti ilişkili bulunmuştur. Sırt ağrısı, lateral lomber omurga mobilitesi, BASMI, BASFI, ASQoL skoru, CRP düzeyi, sigara kullanımı, eğitim durumu, aile öyküsü, AS nedenli iş değiştirmemiş olma, yapılan iş, son bir yıl işe devamsızlık gün sayısı, presenteeism, uzun süre oturarak veya ayakta çalışma faktörlerinin iş instabilitesi, iş verimi ve günlük aktivitelerde bozulma için prediktif olduğu gösterilmiştir. 
       AS hastaları için yıllık ortalama maliyeti 5.495,67 €/kişi/yıl olarak hesapladık. Tüm maliyetlerin en önemli kısmını medikasyon maliyetleri oluşturmuştur. Sağlık bakımı maliyetleri dışında işsizlik, işe devamsızlık ve iş üretkenliği kaybı ilişkili maliyetler de tüm maliyetlerin içinde önemli bir oran tutmaktadır ve AS'nin ülke ekonomisine olan olumsuz etkisini ortaya koymaktadır. Bu nedenle işi elde tutmayı en üst düzeye çıkarmak, AS'de çok önemli görünmektedir. AS, hastalığın sosyoekonomik yükünü hafifletmek için işten alıkoymadan önce tedavi edilebilir. İş verimliliğindeki bozulma ve iş instabilitesi erken fark edilirse, uygun klinik ve işyeri müdahaleleri ile işten alıkoyma riski azaltılabilir veya ortadan kaldırılabilir. Bu nedenle, klinisyenlerin AS hastalarında iş instabilitesi riskini değerlendirmesi gerekli görünmektedir.

Abstract:
AS primarily affects the axial skeleton and axial, articular, and extra-articular manifestations can result in impairment of functionality and reduction in the patient's health-related quality of life. AS begins at an early age and causes significant problems with work retention and work productivity, so it has a high lifetime economic burden. The impact of illness on work productivity, work instability and work disability in working AS patients has been limitedly studied. In some studies, factors affecting work outcomes examined. To date, there is no consensus on which of these factors has an impact on work outcomes. In this study, it is aimed to examine the effect of clinical and work-related factors on decreased work productivity, work disability and the cost of the disease to the country's economy in AS patients.
       The study included 100 patients diagnosed with AS according to the modified New York criteria, who applied to the Physical Medicine and Rehabilitation- Rheumatology outpatient clinic of Akdeniz University Medical Faculty Hospital. The clinical, sociodemographic and work characteristics of the patients were recorded. Disease activity was evaluated with the BASDAI and ASDAS-CRP scale. Functional capacity was evaluated with the BASFI scale. Spinal and hip mobility were evaluated with the BASMI scale, and quality of life was evaluated with the ASQoL index. WPAI-SpA and AS-WIS were used to evaluate work outcomes. In cost evaluation, direct and indirect costs were calculated. The SAS 9.4 program was used for the statistical analysis of the data obtained in the study. A value of 0.05 was accepted as the level of significance in the entire study.
       In our study, average absenteeism was 7.4%, presentesism was 33.8%, overall work productivity loss was 38.6%, and daily activity impairment was 31.8%. Absenteeism, presenteeism, overall work productivity loss and daily activity impairment were found to be significantly higher in the BASDAI≥4 group than in the BASDAI<4 group. It was determined that 43.7% of 87 working AS patients had moderate-to-high work instability, and there was an average of 10.3 working days of sick leave in the last year. In patients with high job instability, the rate of absenteeism, presenteeism, overall work productivity loss, and daily activity impairment were found to be significantly higher in the last year due to AS.
       ASWIS score was associated with presenteeism, overall work productivity loss, daily activity impairment, BASMI, BASFI, BASDAI, ASDAS-CRP, VAS patient global score, back pain, morning stiffness, and peripheral pain severity. Absenteeism was weakly associated with BASMI score and CRP level and moderately with overall work productivity loss. BASMI, BASFI, BASDAI, ASDAS-CRP, VAS patient global score, back pain, morning stiffness, and peripheral pain severity were associated with presenteeism, overall work productivity loss and daily activity impairment. Factors such as back pain, lateral lumbar spine mobility, BASMI, BASFI, ASQoL score, CRP level, smoking, educational status, family history of AS, not changing job due to AS, job type, number of sick leave days in the last year, presenteeism, prolonged sitting or standing at work have been shown to be predictive for work instability, work productivity, and impairment in daily activities.
       We calculated the mean annual cost for AS patients as € 5,495.67/person/year. Medication costs constituted the most important part of all costs. Apart from health care costs, costs associated with unemployment, absenteeism and presenteeism also account for a significant proportion of all costs, revealing the negative impact of AS on the country's economy. This is why maximizing business retention seems crucial in AS. AS can be treated prior to work disability to alleviate the socioeconomic burden of the disease. If work instability and impairment in work productivity are detected early, the risk of work disability can be reduced or eliminated with appropriate clinical and workplace interventions. Therefore, it seems necessary for clinicians to assess the risk of work instability in AS patients.