Türkiye'de faaliyet gösteren araştırma ve geliştirme firmalarının yerleşim kararlarını belirleyen faktörler: Yuvalanmış Logit Model uygulaması
The determinants of research and development firms' location choice in Turkey: A Nested Logit Model application
Yazar: BÜŞRA AKIN
Danışman: DOÇ. DR. ÜMİT SEYFETTİNOĞLU
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Ekonometri = Econometrics ; Ekonomi = Economics
Dizin: Araştırma-geliştirme = Research-development ; Firmalar = Firms ; Tesis lokasyon problemi = Facility location problem ; Yer seçimi = Location selection ; Özümseme kapasitesi = Absorptive capacity

Özet:
Bu tez çalışmasının amacı, TÜİK Mali ve Mali Olmayan Şirketler Araştırma-Geliştirme Faaliyetleri Araştırması Mikro Veri Seti (2019)'da bulunan firmaların yerleşim seçim davranışlarını analiz etmektir. Bu amaç doğrultusunda, Türkiye'de Ar-Ge faaliyetlerinde bulunan firmaların yerleşim seçimi bilgiyi edinme, benimseme ve kullanma yetenekleri yani özümseme (soğurma) kapasiteleri çerçevesinde ampirik olarak analiz edilmektedir. Yerleşim seçim modeli, firmaların kâr maksimizasyonu amacıyla hareket ettiği veri iken "firmaların özümseme kapasitesi, yerleşim seçim davranışları üzerinde etkilidir" temel hipotezine dayanmaktadır. Ampirik analiz, Yuvalanmış (Nested) Logit Model tahmin yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmektedir. Ampirik analizde kullanılan yatay kesit veri seti, Mikro Veri Seti'nde yer alan 5871 firmaya, bu firmaların faaliyet gösterdikleri sektöre ve Ar-Ge genel merkezlerini yerleştirdikleri bölgeye özgü değişkenlere ait verileri içermektedir. 
Sonuçlar, özümseme kapasitesinin firmaların yerleşim seçiminde önemli olduğunu göstermektedir. Firmalar, Ar-Ge faaliyeti yürüttükleri merkez birimlerine yerleşim seçerken bir bölgedeki bilgi havuzu ve taşmalarından faydalanmak amacıyla özümseme kapasiteleri doğrultusunda hareket etmektedir. Buna göre firmalar, başta Marmara bölgesi olmak üzere İç Anadolu, Ege ve Akdeniz bölgeleri gibi Türkiye'nin batısında yer alan bölgelere yerleşme eğilimi göstermektedir. Bu eğilim, Türkiye'de bilginin yerelleşmiş ve belirli bölgelerde yapışkan olduğuna işaret etmektedir. Ayrıca firmaların yerleşim seçiminde eğitimli ve nitelikli emek, sektörel ve bireysel bilgi akışları, ileri ve geri bağlantılar ve endüstriyel çeşitlilik gibi yığılma faktörlerine duyarlı olduğu anlaşılmaktadır. Ar-Ge faaliyeti yürüten firmaların gelişmiş ve sanayi merkezi olan bölgelere doğru olan bu yönelimi, bölgeler arasında daha dengeli bir yerleşim düzeninin gerekli olduğunu göstermektedir. Bu tür bir düzenin, firmaların beşerî ve fiziki sermaye ihtiyaçlarını karşılamayı hedefleyen ve sektörel ve bölgesel farklılıkları gözeten politikalar ile oluşturulabileceği düşünülmektedir. Bunun için sektörel ve bölgesel politikaların başta eğitim ve bilim, Ar-Ge ve yenilik politikaları olmak üzere sağlık, ulaştırma, istihdam, kültür gibi yatay politikalar ile koordineli bir şekilde uygulanması önerilmektedir.

Abstract:
The purpose of this dissertation is to analyse the location choice behaviour of the firms in the TURKSTAT Financial and Non-Financial Corporations Research and Development Activities Survey Micro Data Set (2019). For this purpose, the location choice of the firms is analysed empirically within the frame of their ability to identify, assimilate, and exploit knowledge which refers to absorptive capacity. The location choice model is based on the hypothesis that "the firms' absorptive capacity affects their location choice". The empirical analysis is conducted utilizing the Nested Logit Model estimation method. The cross-sectional dataset contains the variables specific to 5871 firms in the Micro Data Set, the sector in which they operate and the region in which they locate their R&D centres.
The results show that the absorptive capacity is crucial in firms' location choices. Firms move according to their absorptive capacity to take advantage of the knowledge pool and spillovers in a region. They tend to locate regions in the western part of Turkey, such as Marmara, Western Anatolia, the Aegean and the Mediterranean. This indicates that knowledge is localized and sticky in particular regions of Turkey. Furthermore, firms are sensitive to agglomeration externalities, such as educated and skilled labour, sectoral and regional knowledge flows, forward and backward linkages, and industrial diversity. The tendency of firms towards developed and industrialized regions shows that a more balanced geographical distribution between regions is required. This is thought to be achieved through policies which address the human and physical capital needs of firms and take into account sectoral and regional differences. It is therefore suggested that sectoral and regional policies should be coordinated horizontal policies like health, transport, employment and culture, including education and science, R&D and innovation.