Sağlık okuryazarlığı değerlendirme ölçeği geliştirme çalışması
The study of HEALTH literacy assessment scale development
Yazar: RÜSTEM KUZAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ BURCU BEYAZGÜL
Harran Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Halk Sağlığı = Public Health
Dizin: Değerlendirme = Evaluation ; Güvenilirlik ve geçerlilik = Reproducibility of results ; Sağlık okuryazarlığı = Health literacy ; Ölçek geliştirme = Scale development ; Ölçekler = Scales ; Şanlıurfa = Şanlıurfa

Özet:
Amaç: Şanlıurfa'da yaşayan 18 yaş üstü bireylerde kullanılmak üzere, halkın anlayabileceği düzeyde ve sosyokültürel düzeylerine uygun bir sağlık okuryazarlığı ölçeği geliştirmeyi ve ölçek puanlarına etki edebileceği düşünülen bazı sosyodemografik değişkenlerin etkisini değerlendirmeyi amaçlamaktadır.
Gereç ve Yöntem: Araştırma metodolojik tiptedir. Eylül 2020- Eylül 2021 tarihleri arasında Haliliye ilçesine bağlı olan ve 6 birimden oluşan Zeliha Öncel Aile Sağlığı Merkezi'nde yürütülmüştür. Araştırmaya birinci pilot için 100, ikinci pilot için 100 ve ana çalışma için 330 kişi dahil edilmiştir. Ölçekte yer alan maddeler araştırmacı tarafından, sağlık okuryazarlığı düzeyini belirlemeye yönelik olarak oluşturulmuştur.
Bulgular: Araştırmaya katılanların %56,4'ü (n=186) kadın, %43,6'sı (n=144) erkeklerden oluşmaktaydı. Katılımcıların yaş ortalaması 41,80±14,41'di (min: 18, max 77, ortanca değer: 41,50). Açıklayıcı faktör analizi sonrası 26 madde ve 3 boyuttan oluşan ana ölçeğin cronbach alfası 0,95 olarak hesaplandı. Yapılan doğrulayıcı faktör analizi sonrası ölçekten alt boyut puanları ve toplam puan elde edilebileceği belirlendi. Ölçekten elde edilen puanın erkeklerde, genç bireylerde, eğitim durumu yüksek olanlarda, hiç evlenmemiş/ayrı yaşayanlarda, çalışanlarda, sağlık güvencesi olanlarda, geliri yüksek olanlarda ve üst sosyal sınıfta yer alanlarda anlamlı olarak daha yüksek bulunduğu görüldü (p≤0,05).
Sonuç: Bu çalışma sonucunda, geçerlilik ve güvenirlik analizleri ile desteklenen aday ölçeğin, bölgedeki bireylerin sağlık okuryazarlığını değerlendirmek amacıyla kullanılabileceği belirlendi.
Anahtar Kelimeler: Sağlık okuryazarlığı, değerlendirme, ölçek geliştirme, geçerlilik, güvenirlilik

Abstract:
Objective: It aims to develop a health literacy scale that can be understood by the public and suitable for their sociocultural levels, to be used by individuals over the age of 18 living in Şanlıurfa and to evaluate the effects of some sociodemographic variables that are thought to affect the scale scores.
Method: The research is of methodological type. It was carried out between September 2020 and September 2021 at the Zeliha Öncel Family Health Center, which is connected to the Haliliye district and consists of 6 units. 100 for the first pilot, 100 for the second pilot and 330 for the main study were included in the study. The items in the scale were created by the researcher to determine the level of health lıteracy.
Results: Of the participants, 56.4% (n=186) were female and 43.6% (n=144) were male. The mean age of the participants was 41,80±14.41 (min: 18, max 77, median value: 41,50). After the explanatory factor analysis, the cronbach alpha of the main scale consisting of 26 items and 3 dimensions was calculated as 0,95. After the confirmatory factor analysis, it was determined that sub-dimension scores and total scores could be obtained from the scale. It was observed that the score obtained from the scale was significantly higher in men, young individuals, those with a high level of education, those who were never married/separate, those who were employed, those with health insurance, those with high income and those in the upper social class (p≤0,05).
Conclusion: As a result of this study, it was determined that the candidate scale, which was supported by validity and reliability analyzes, could be used to evaluate the health literacy of individuals in the region.
Keywords: Health literacy, assessment, scale development, validity, reliability