Sözleşmelerde cezai şart
The penal clause in contracts
Yazar: ŞEVKET PEKDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. OSMAN ŞAHİN
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law

Özet:
Tarafların  sözleşmeden  kaynaklanan sorumluluklarını  kararlaştırılan  zamanda  ifa 
etmemeleri  birtakım  sorunlara  sebep  olmaktadır.  Özellikle  davaların  kısa  sürede 
sonuçlandırılamaması, zarar ve kusurun ispatı gibi güçlükler alacaklıyı borcun ifasını 
sağlayacak arayışlara sevk etmektedir. 
Cezai şart günümüzde borçlar hukukunda, ticaret hukukunda, iş hukukunda ve medeni 
hukukta  geniş  uygulama  alanına  sahiptir.  Tarafların  kolay  bir  şekilde  ve  kendi 
iradeleriyle istedikleri gibi kararlaştırabilmeleri cezai şartın sıklıkla başvurulan hukuki 
işlem olmasının en önemli nedenlerindendir.  
Borçluyu ifaya zorlama, zararın tazmin edilmesi ve alacağın teminat altına alınması gibi 
birçok temel işlevi olan cezai şart borçlunun, asıl borcunu ilerde hiç veya gereği gibi ifa 
etmemesi ya da geç ifa etmesi durumunda, alacaklıya ödemeyi önceden taahhüt ettiği 
edimdir. 
Cezâî şart anlaşmasından doğan borç, asıl borca bağlı feri bir borçtur. Bu bakımdan asıl 
borç yoksa cezai şartın varlığından bahsedilemez. Ancak ifa zamanından sonra cezai 
şart, niteliği veya miktarı bakımından bağımsız bir edim haline dönüşür. 
?Sözleşmelerde  Cezai  Şart?  konulu  çalışmamız,  üç  bölümden  oluşmaktadır.  Giriş 
kısmında çalışmanın önemi, amacı,  yöntemi, kaynakları ve değerlendirme metodu 
hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde hem modern hukuk hem de İslam hukukuna 
göre sözleşme, şart ve cezai şart kavramları incelenmiş, cezai şartın konusu, amacı, benzer kavramlarla ilişkisi ve çeşitleri araştırılmış, hukuki niteliği, unsurları ve muaccel 
olmasının  şartları  tespit  edilmiş,  İslâm  hukukuna  göre  para  borçlarında  ve  diğer 
borçlarda  cezai  şartın  hükmü  tahlil  edilmiştir.  İkinci  bölümde  amacı  bakımından 
sınıflandırılan sözleşmelere cezai şartın etkisi araştırılmıştır. Bu bağlamda sözleşme 
çeşidi hakkında kısa bilgi verilmiş İslâm hukukçularının görüşleri delilleriyle birlikte 
tespit edilmiştir. Üçüncü bölümde cezai şartın tadili, iptali ve sona ermesi başlığı 
altında, modern hukukla mukayeseli olarak cezai şart miktarının indirilmesinin veya 
artırılmasının  kriterleri  tespit  edilmiş,  cezâî  şartın  iptali  ve  sona  ermesi  konusu araştırılmıştır.  
Sonuç  kısmında  ise  `Sözleşmelerde  Cezai  Şart?  konulu  çalışmadan  elde  ettiğimiz 
neticeler ifade edilmiştir.



Anahtar Kelimeler: İslâm Hukuku, Cezai şart, Borç, Faiz, Zarar

Abstract:
Not  performing  the  responsibilities  of  two  partners  on  a  stated  time  causes  some problems.  Especially  not  ending  of  the  lawsuits  in  short  time  and  difficulties  such  as proving of damage and negligence lead to searching to provide executing of debt. 
Penal clause has a large practice field in law of obligations, trade law, labour law and 
civil law. Deciding of the partners easily and with their own freedom is one of the most 
important causes commonly applied process of penal clause.   
Penal clause having many functions such as forcing to excuting, reimbursing of damage 
and  ensuring  the  credit  is  an  action  that  commits  to  pay  to  the  creditor  in  case  of  not performing of the borrower at all in the future. 
The debt from penal clause contract is a secondary one belonging to the principal debt.  
So, in the absence of original debt, it is not a case to talk about penal clause. But after the time of execution, penal clause transforms into an independant action.  
The study titled  'The Penal clause in Contracts' consists of three sections. In the 
introductory  section   In  the  introductory  chapter  the  information  has  been  presented about  the  goal,  the  method,  resources  evaulation  method  of  the  study.      In  the  first section,  the  conditions  of  the  contract  and  the  concept  of  penal clause  have  been searched  according  to both  modern  law  and  islamic  law  and  also  the  subject  of  penal clause  has  been  examined  in  terms  of  its  goal  and  relations  with  similar  concepts  and types and also judicial qualification and conditios for being executory and the provision of penal clause with currency debtsand another type of debts according islamic law. In the second section the effects of penal clause to the contracts classified in the respect of  the goals have been researched. In this sense a short information has been given about the  types  of  contract  and  the  thoughts  of  islamic  lawyers  have  been  examined.  In  the third section under the title of remodelling and ending of penal clause, the criteria of the decrease or increase of the quantitity of penal clause in contrast with modern law have been examined and the issue of cancellation and ending of penal clause has been searched.  
In the conclusion part of the study , the results obtained by the study titled penal clause in contracts have been stated.



Key Words: Islamic Law, Penal Clause, Loan, Interest, Los