Türk romanında yeni insan tasavvuru (1923-1938)
New human imagination in Turkish novel (1923-1938)
Yazar: AHMET AKGÜL
Danışman: PROF. DR. MÜNİRE KEVSER BAŞ
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Batılılaşma = Westernization ; Birey = Individual ; Modernizm = Modernism ; Roman = Novel ; Türk romanı = Turkish novel ; İnsan = Human

Özet:
Modernleşmenin düşün ve eylem planı gelenek karşıtı bir düşünce temelinden
hareket etmesidir. Bu dünyanın dinamiğini, Kilise'nin dolayısıyla dinin hegemonyasından
uzaklaşan düşünce, bilgi, yönetim ve yaşam oluşturmuştur. Modernizmin uç vermesi ve
Burjuva sınıfının güçlenip imparatorlukların parçalanmasıyla bir taraftan Avrupa'da üst bir
bağ oluşturan dini yapıların geri çekilmesi diğer taraftan soyluların himaye ettiği ve
Kilise'nin meşrulaştırdığı toplumsal katmanlaşmanın çözülmeye yüz tutması; yeni bir devlet
teşekkülü, toplum yapısı ve birey tanımı ihtiyacını doğurmuştur. Yönetime egemen yeni güç;
bu süreçte zikrolunan ihtiyaçlara karşılık devlet organizasyonunu hegemonik bir ulus devlet
inşası ile teşekkül etmiş, 'ancient regime'in toplum yapısındaki kalabalıklara yeni bir duygu
sahası oluşturmak için ulusalcılık kavramını üretmiş ve bireyleri de din/Kilise ile mesafeli
ulusçu bir hissiyatla yeniden tanımlamaya çalışmıştır. Böylelikle Ortaçağ Avrupası'ndan
farklı olarak yeni bir birey belirmiştir. Türkiye'deki ulus devlet kurucu kadrosu da Batı'nın
geçirdiği süreçleri kısa bir zaman diliminde kendi topraklarında geçirerek Batı'nın güçlü
ekonomik, politik ve devlet yapısına ulaşmayı ummuştur. Dönemin kitle iletişim araç
yoksunluğunda edebiyat ve özellikle roman, zikrolunan kapsamlı dönüşümün bireylere
ulaşmasında önemli bir araç haline getirilmiştir.
Anlatılanlar dâhilinde Türk Romanında Yeni İnsan Tasavvuru (1923-1938) adlı
çalışma, imparatorluk tabiiyetinden ulus-devlet tabiiyetine geçiş sürecinde yazarların
romanlarında; iktidar ideolojisine uygun olarak tasarlanan roman kişilerinin konuşmalarına,
tasvirlerine, düşüncelerine, dışlayıcı ve kabul edici özelliklerine işaret ederek yeni bir insanı
belirtmesini ve bu yeni insanın romanlarla bireylere dolayısıyla topluma benimsetilmesini
incelemektedir.

Anahtar Kelimeler: Roman, Yeni İnsan, Cumhuriyet Dönemi, Orta Çağ Avrupası,
Modernizm, Birey

Abstract:
Mindscape and action plan of modernization, in short, is to act on the basis of an antitraditional thought. The dynamics of this world are thought, knowledge, management and
life that move away from the hegemony of the Church, accordingly religion. As a result of
the rise of modernism and the strengthening of the bourgeois class and the disintegration of
the Empires, both the withdrawaling of the religious structures that formed a higher bond in
Europe and tending the dissociaton of the social stratification legitimized by Church and
patronized by nobility, it has created the need for a new state organization, social structure
and individual definition. Bourgeois, the new power dominating the rule, established the
state organization as a hegemonic nation-state for the needs mentioned in this process,
produced the concept of nationalism to create a new feeling in the society of 'ancient regime
and tried to redefine individuals using a nationalist feeling which is distant from the
religion/Church. Thus, a new individual, different from the Medieval European, emerged.
The founders of the nation state in Turkey, in a short period of time, in its own territory, has
experienced the similar of the West's experience . They hoped to reach the strong economic,
political and state structure of the West.
Within the scope of what has been told, the work named New Human İmagination in
Turkish Novel, by emphasizing to their speeches, descriptions, thoughts, exclusionary and
accepting characteristics of characters/types/representations of novel designed in accordance
with the ideology of power, examines to being indicated new human in the novels of the
authors in the process of transition from empire to nation state, and being imposed this new
human to the society by novels.

Keywords: Novel, New Human, Republic Period, Medieval Europe, Modernism,
Individual