Sınıfta eleştirel pedagoji: İlkokul 4. sınıf öğrencileriyle eleştirel okuryazarlık uygulamalarının yansımaları
Critical pedagogy in classroom: Reflections of critical literacy practices with primary school 4th graders
Yazar: NURİ BARIŞ İNCE
Danışman: PROF. DR. HAKAN DEDEOĞLU
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eleştirel okuryazarlık = Critical literacy ; Eleştirel pedagoji = Critical pedagogy ; Pedagoji = Pedagogy ; İlkokul öğrencileri = Primary school students ; İlkokullar = Primary schools

Özet:
Durum çalışmasına göre desenlenen bu araştırma ilkokul 4. sınıf Türkçe dersi öğretim programı özel amaçları, temaları ve kazanımları temel alınarak gerçekleştirilen eleştirel okuryazarlık etkinliklerinin öğrencilerin eleştirel okuryazarlık becerileri üzerindeki yansımalarını betimlemeyi ve keşfetmeyi amaçlamıştır. Araştırmanın çalışma grubunun belirlenmesinde amaçlı örnekleme yöntemlerinden tipik durum örneklemesi tercih edilmiştir. Bir ilkokulun 4. sınıfından 10 erkek ve 4 kız öğrenci araştırmanın çalışma grubunu oluşturmuştur. Hazırlanan eleştirel okuryazarlık etkinlikleri haftada 3 gün 6 hafta boyunca gerçekleştirilmiş ve toplamda 36 ders saati veri elde edilmiştir. Elde edilen veriler MAXQDA 20 nitel veri analizi programına aktarılmıştır. Veri analizi temel, duyuşsal ve keşfedici kodlama yöntemlerinin birlikte kullanıldığı eklektik bir kodlama analizi yaklaşımıyla gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgulara göre öğrenciler kimlik, iktidar ve insan ilişkileri, çocuk hakları, toplumsal cinsiyet, mültecilik, emek ve yoksulluk gibi kişisel ve sosyopolitik konularda metinden metine, metinden kendi yaşamlarına ve metinden dünyaya bağlantılar kurmuşlardır. Araştırmada kullanılan eleştirel okuryazarlık stratejileri ve teknikleri öğrencilerin basmakalıp yargılarını ve çoklu bakış açılarını ortaya koymalarını desteklemiştir. Özgürlük ve sevgi ikilemini, sınırsız bir şekilde özveride bulunmayı, zorba iktidarlara verilecek yanıtları, savaşları ve vatanseverlik kavramını sorunsallaştırmışlar ve çoklu bakış açılarını ortaya çıkarmışlardır. Bu araştırmada öğrenciler yazarların eserlerine yönelik ortaya koydukları alternatif metinlerle görmezden gelinen bakış açılarından konuları ele alabildiklerini göstermişlerdir. Çocukların haklarını elde edebilmelerinin yollarını yoksulluklarının ortadan kaldırılması ve nitelikli eğitime erişebilmelerinde aramışlardır. Otoriter ve liyakat sahibi olmayan yönetim biçimlerine itiraz etmişler ve alternatif metinlerinde bu yönetici tiplerini dönüşüme uğratmışlardır. Ezilmenin radikal biçimlerinden birisi olarak mültecilik konusunda savaş nedeniyle ailelerini kaybeden çocukların bakış açılarından dünyayı görmeye çalışmışlardır.

Abstract:
This research, which was designed according to a case study, aimed to describe and explore the reflections of critical literacy activities on students' critical literacy skills based on the specific objectives, themes and achievements of the primary school 4th grade Turkish course curriculum. 10 boys and 4 girls from the 4th grade of a primary school formed the study group of the research. Data analysis was carried out with an eclectic coding analysis approach in which basic, affective and exploratory coding methods were used together. According to the findings, students made connections from text to text, from text to their own lives and from text to world on personal and sociopolitical issues such as identity, power and human relations, children's rights, gender, refugee, labor and poverty. The critical literacy strategies and techniques used in the research supported the students to reveal their stereotypes and multiple perspectives. They problematized the dilemma of freedom and love, unlimited self-sacrifice, responses to tyrannical powers, wars and the concept of patriotism, and revealed multiple perspectives. In this research, the students showed that they were able to deal with the issues from the perspectives that were ignored with the alternative texts that the authors put forward for their works. They sought ways for children to achieve their rights by eliminating their poverty and accessing quality education. They objected to authoritarian and unqualified management styles and transformed these managerial types in their alternative texts.