Akreditifte blokzinciri ve akıllı sözleşmelerin uygulanabilirliğinin hukuki açıdan değerlendirilmesi
Legal assessments of applicability of blockchain and smart contracts in the letter of credit
Yazar: ZEYNEP ÖZKAN
Danışman: DOÇ. DR. İLHAN YILMAZ
Galatasaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Akreditif, uzun yıllardan beri ticarette taraflar arası ödemenin güvenli bir şekilde 
yapılması için kullanılan bir yöntemdir. Akreditifin doğuşuna ilişkin farklı 
kaynaklarda farklı bilgiler yer almakla birlikte, günümüz anlamıyla akreditif, on 
üçüncü yüzyılda tacirler arasında güvence sağlamak için kullanılmaya başlandığı 
kabul edilmektedir. Bugünkü anlamıyla akreditif, en genel tabirle, sözleşme bedelinin 
ödenmesine ilişkin verilen bir banka taahhüdü olarak tanımlanabilir. Genellikle 
milletlerarası ticarette tercih edilen akreditifte banka, önceden belirlenen belgelerin 
ibrazı üzerine sözleşme bedelinin ödeneceğine dair bir yükümlülük altına girer. 
Akreditif, ticaretin tarafları arasında güven unsurunu tesis etmek için kullanılan bir 
bankacılık ürünü olup bu anlamda, milletlerarası ticarette en güvenli ödeme yöntemi 
olduğu kabul edilmektedir. Milletlerarası ticaret, doğası gereği, birtakım riskler 
barındırır. Alıcı, sözleşme konusu mala sözleşmede kararlaştırılan şekliyle ya da hiç 
kavuşamama riskiyle; benzer şekilde satıcı da sözleşmede kararlaştırılan bedele 
kavuşamama riskiyle karşı karşıyadır. Akreditif ödeme yönteminde bankaların 
konumu dolayısıyla, tarafların riskler büyük oranda azalmaktadır. Zira, satıcı şartları 
yerine getirdiği takdirde ödemeyi alacağını bilir, alıcı ise satıcının sözleşmede 
öngörülen şartları sağlamadan sözleşme konusu malın bedeline kavuşamayacağından 
emindir.
Akreditif, tarihi serüveni içerisinde aynı kalmamış, çeşitli değişikliklere 
uğramıştır. Başlarda posta yoluyla gönderilen akreditif, zamanla telgrafla 
gönderilmeye başlamış, teknolojide yaşanan gelişmelerle akreditifin çeşitli 
telekomünikasyon araçlarıyla gönderilmesi yaygınlaşmıştır. Bu anlamda yaşanan en 
büyük gelişmelerden biri bankalar arası iletişimi sağlamak üzere SWIFT mesajlaşma 
sisteminin kurulmasıdır. Bu sayede akreditif sürecinin hızlanması amaçlanmıştır. 
Ancak buna rağmen bir akreditif işlemi ortalama on ilâ on beş gün arasında değişen 
sürelerde tamamlanmaktadır. 
Akreditifin, milletlerarası ticarette sunduğu faydalara rağmen ticari hayatta 
tercih edilme oranı git gide düşmektedir. Bu durumun başlıca sebepleri, akreditifin 
yüksek oranda bürokratik süreçler içermesi ve dolayısıyla işlemlerin uzun sürmesi, 
maliyetlerin yüksek oluşu, fiziki belge incelemesi süreçlerinin ağır işlemesi, taraflar 
arasında koordinasyonun sağlanmasında yaşanan sıkıntılar gösterilmektedir. Ayrıca, 
mevcut akreditif uygulamasında tarafların hileli davranışlarının tam anlamıyla önüne 
geçilebildiğini söylemek de güçtür. Akreditifte yaşanan bu problemlerin teknoloji ile 
aşılabileceği düşünülmektedir. Gerçekten de teknoloji alanında yaşanan gelişmeler, 
akreditifin risklerini azaltmada umut vaat etmektedir. Çalışmamız kapsamında da, bu 
teknolojilerden blokzinciri ve akıllı sözleşmelerin akreditif işlemlerinde uygulanması 
hukuki bir bakış açısıyla incelenmektedir. 
Blokzincirinin üzerinde uzlaşılmış bir tanımı bulunmamaktadır. En genel 
ifadeyle blokzinciri, çok sayıda veri içeren blokların kriptografik yöntemlerle 
şifrelenerek birbiri ardına bağlandığı bir sistem olarak açıklanabilir. Blokzinciri esas itibariyle bir veri tabanıdır. Ancak blokzincirinin teknik alt yapısı, bir veri tabanı 
olmanın ötesinde, çok daha karmaşık uygulamaların kurgulanmasına izin vermektedir. 
Bu anlamda, blokzinciri üzerinden çalışan akıllı sözleşmeler, önceden belirlenen 
şartlar sağlandığı takdirde sonucun otomatik olarak icra edilmesini sağlayan bilgisayar 
programlarıdır. Esasen akıllı sözleşmenin çalışması için blokzinciri teknolojisinin 
kullanılması şart değildir. Bununla birlikte, blokzincirinin değişikliğe karşı dirençli 
oluşu, merkezi olmayan yapısı, şeffaflığı ve güvenirliği sayesinde, akıllı sözleşmelerin 
blokzinciri alt yapısında kurgulanması akıllı sözleşmelere ayrı bir değer katmaktadır. 
Akıllı sözleşme ifadesinde geçen "sözleşme" sözcüğü kimi hallerde yanıltıcı 
olabilir. Esasen bu bilgisayar kodları, mal ve değerlerin karşılıklı olarak mübadelesine 
imkân tanıdığı gibi her durumda karşılıklı bir değiş tokuşun söz konusu olması 
gerekmez. Bir bilgisayar kodunun hukuki anlamda bir sözleşme niteliğinde olup 
olamayacağının her durumda ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir. 
Blokzincirinin akreditif sürecine dahil edilmesiyle ve süreçte akıllı 
sözleşmelerden yararlanılmasıyla, akreditif ilişkisinin blokzinciri üzerinden 
kurgulanabileceği, akreditif sözleşmesinin koda dönüştürülerek akreditif sürecindeki 
işlemlerin otomatikleştirileceği düşünülmektedir. Bu model, genel olarak kâğıt 
üzerinden işleyen süreci dijitalleştirmeyi, sürecin otomatikleşmesini, sürecin takibinin 
kolaylaşmasını hedeflemektedir. Bu sayede akreditif sürecinde yaşanan aksaklıkların 
büyük oranda bertaraf edilmesi beklenmektedir. Sözgelimi, blokzincirinde yapılan 
işlemlerin anlık olarak ve şeffaf bir şekilde ağdakilerle paylaşılması sayesinde tüm 
katılımcılarının, işlemleri kolaylıkla takip edebileceği, böylelikle taraflar arası 
koordinasyonun çok daha hızlı bir şekilde sağlanacağı, mesajların geç iletilmesinden 
kaynaklanan maliyet ve risklerin azalacağı ifade edilmektedir. Ancak bu noktada 
blokzincirinin ve akıllı sözleşmelerin temel özelliklerinin akreditifin yapısına ne 
ölçüde uygun olduğunun ayrıca incelenmesi gerekir. Keza blokzincirinin değişikliğe 
karşı dirençli oluşu, güvenlik anlamında işleme değer katan bir özellik olarak kabul 
edilmekle birlikte, hukuki anlamda işlemlerin değiştirilememesi bazı durumlarda 
istenmeyen sonuçlar da doğurabilir. 
Blokzinciri tabanlı akıllı akreditif modeline ilişkin cevaplanması gereken ilk 
soru kuşkusuz, blokzinciri üzerinden kurulan akıllı akreditif sözleşmesinin hukuken 
geçerli bir sözleşme olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceğidir. Akreditife 
ilişkin çok taraflı milletlerarası bir anlaşma olmadığı gibi, Amerika Birleşik Devletleri 
hariç, neredeyse hiçbir ülkenin iç hukukunda bir düzenleme yer almamaktadır. 
Bununla birlikte, akreditifin uygulanmasına ilişkin Milletlerarası Ticaret Odası (ICC) 
tarafından yayımlanan ve akreditif sürecinin yeknesaklaştırılmasını amaçlayan 
kurallar akreditifin hukuki kaynakları arasında gösterilmektedir. Bu kurallar, doğrudan 
uygulanmazlar, yalnızca tarafların sözleşme ilişkinde atıf yapması halinde uygulama 
alanı bulurlar. Ayrıca, bu kuralların taraflar açısından bağlayıcı olabilmesi için 
uygulanacak hukukun emredici hükümleriyle de çelişmemesi gerekir. Bu anlamda, 
blokzinciri tabanlı akıllı akreditif sözleşmesinin hukuken geçerli olup olmadığı 
incelenirken, uygulanacak hukukun konuyla ilgili kurallarıyla birlikte ICC tarafından 
yayımlanan kurallar da dikkate alınmalıdır. Mevcut düzenlemeler çerçevesinde, 
akreditif sözleşmesinin blokzinciri üzerinden kurulabileceği tespit edildikten sonra, 
akreditif sürecindeki aşamaların blokzinciri üzerinden nasıl kurgulanacağı üzerinde 
durulmalıdır. Bu anlamda, blokzinciri üzerinden akreditifin açılması, belgelerin ibrazı 
ve incelenmesi, akreditif bedelinin ödenmesi ayrıca incelenmelidir.
Blokzinciri tabanlı akreditif sözleşmesinde, en çok tartışılan konulardan biri 
belgelerin elektronik olarak değiş tokuş edilmesidir. Ülkemiz başta olmak üzere, Kıta 
Avrupası hukuk sisteminin geçerli olduğu birçok devletin bankacılık mevzuatında 
verilerin yalnızca elektronik ortamda paylaşılması kabul edilmemektedir. Ayrıca, 
belgelerin belirli bir süre saklanması bankalar için bir zorunluluk olarak 
öngörülmüştür. Bu çerçevede, blokzinciri tabanlı akreditif modelinin uygulanabilmesi 
için devletlerin iç hukuklarında, geleneksel kâğıt tabanlı ticaretten uzaklaşılarak 
kağıtsız ticarete geçilmesi yönünde somut adımlar atması elzemdir. 
Tüm aşamaların kusursuz işlediği bir blokzinciri tabanlı akıllı akreditif 
sözleşmesi hiç kuşkusuz yargı önüne gelmeyecek, dolayısıyla işlemin hukuki 
geçerliliği tartışılmayacaktır. Ancak ticaret hayatında her zaman öngörülemeyen haller 
yaşanabilir. Bu gibi durumlarda, akreditif işlemiyle ilgili bir ihtilaf söz konusu 
olduğunda, olay yargıya taşınacak ve işlemin geçerli olup olmadığı tartışılmaya 
başlanacaktır. 
Bu tezde, blokzinciri ve akıllı sözleşme teknolojilerinin akreditif sürecinde 
paradigma değişikliği yaratabilecek güçte olup olmadığı hukuki bir bakış açısıyla 
incelenmekte ve bu teknolojilerin akreditife uygulanmasının hukuki sonuçları ele
alınmaktadır. Bu kapsamda, akreditifte blokzinciri modelinin vaatleri ve önündeki 
engeller bir arada verilmektedir. Blokzinciri tabanlı akıllı akreditif modeli için hangi 
tür blokzinciri ağının ve hangi uzlaşma mekanizmalarının kullanılmasının uygun 
olacağı açıklanmakta, akreditifte blokzinciri modelinin hukuki geçerliliği aşama 
aşama incelenmektedir. Bunu yaparken, mevcut hukuki düzenlemelerden hareket 
edilmekte, yasal zeminin uygulamaya hazır olup olmadığı değerlendirilmektedir. 
Mevcut düzenlemelerin yeterli olmadığı noktada alternatif yöntemler önerilmektedir.

Abstract:
Letter of Credit is a method that has been used for many years in order to make 
the payment between the parties safely in the trade. Although different sources contain 
different information about the emergence of the letter of credit, it is accepted that the 
letter of credit was started to be used to provide assurance among traders in the 
thirteenth century in today's sense. In today's sense, the letter of credit can be defined 
as a bank commitment to pay the contract price, in the most general sense. In the letter 
of credit, which is generally preferred in international trade, the bank becomes under 
an obligation to pay the contract price upon the submission of predetermined 
documents. Letter of Credit is a banking product used to establish trust between the 
parties to the trade and in this sense, it is considered to be the safest payment method 
in international trade. International trade, by its very nature, carries a number of risks. 
The buyer faces the risk of not getting the goods subject to the contract as agreed in 
the contract or at all; similarly, the seller faces the risk of not getting the price agreed 
in the contract. Due to the location of the banks in the letter of credit payment method, 
the risks of the parties are greatly reduced. Because the seller knows that he/she will 
receive the payment if he/she fulfills the conditions, and the buyer is sure that the seller 
will not be able to get the price of the goods subject to the contract without meeting 
the conditions stipulated in the contract.
The letter of credit has not remained the same in its historical adventure and has 
undergone various changes. The letter of credit, which was initially sent by mail, 
started to be sent by telegram over time, and it became widespread to send the letter of 
credit through various telecommunication tools with the developments in technology. 
One of the biggest developments in this sense is the establishment of SWIFT 
messaging system to ensure communication between banks. In this way, it is aimed to 
accelerate the letter of credit process. However, a letter of credit is completed in 
periods ranging from ten to fifteen days on average. 
Despite the benefits of the letter of credit in international trade, the rate of 
preference in commercial life is gradually decreasing. The main reasons for this 
situation are that the letter of credit contains a high level of bureaucratic processes and 
therefore the transactions take a long time, the high costs, the heavy processing of the 
physical document review processes, and the difficulties in ensuring coordination 
between the parties. It is also difficult to say that the fraudulent behavior of the parties 
can be prevented completely in the current letter of credit application. It is thought that 
these problems in the letter of credit can be overcome with technology. Indeed, 
developments in the field of technology are promising in reducing the risks of the letter 
of credit. Within the scope of our study, the application of blockchain and smart
contracts, which are among these technologies, in letter of credit transactions is 
examined from a legal perspective. 
There is no agreed definition on the blockchain. In general terms, the blockchain 
can be explained as a system in which blocks containing a large number of data are 
encrypted by cryptographic methods and connected one to another. Blockchain is essentially a database. However, the technical infrastructure of the blockchain allows 
much more complex applications to be constructed beyond being a database. In this 
sense, smart contracts working through the blockchain are computer programs that 
enable the automatic execution of the result if the predetermined conditions are met. 
In fact, it is not necessary to use blockchain technology for the operation of the smart 
contract. However, thanks to the resistance of the blockchain to change, its 
decentralized structure, transparency and reliability, the construction of smart 
contracts in the blockchain infrastructure adds a separate value to smart contracts. 
In some cases, the word "contract" in the smart contract statement can be 
misleading. Essentially, these computer codes allow for the mutual exchange of goods 
and values, as well as a mutual exchange is not required in every case. Whether a 
computer code can be a contract in the legal sense should be evaluated separately in 
each case. 
With the inclusion of the blockchain in the letter of credit process and the use of 
smart contracts in the process, it is thought that the letter of credit relationship can be 
built over the blockchain, and the transactions in the letter of credit process will be 
automated by converting the letter of credit contract into a code. This model aims to 
digitize the process that works on paper in general, to automate the process and to 
facilitate the follow-up of the process. In this way, it is expected that the problems 
experienced in the letter of credit process will be eliminated to a large extent. For 
example, it is stated that thanks to the instant and transparent sharing of the 
transactions made in the blockchain with those in the network, all participants can 
easily follow the transactions, thus the coordination between the parties will be 
provided much faster, and the costs and risks arising from the late transmission of 
messages will be reduced. However, at this point, the extent to which the basic features 
of the blockchain and smart contracts are suitable for the structure of the letter of credit 
should be examined separately. Likewise, while the inalterability of the blockchain is 
accepted as a feature that adds value to the process in terms of security, the 
inalterability of legal transactions may also have undesirable consequences in some 
cases. 
The first question to be answered regarding the blockchain-based smart letter of 
credit model is undoubtedly whether the smart letter of credit contract established over 
the blockchain can be considered as a legally valid contract. As there is no multilateral 
international agreement on the letter of credit, there is no regulation in the domestic 
law of almost any country except the United States. However, the rules published by 
the International Chamber of Commerce (ICC) regarding the implementation of the 
letter of credit and aimed at the uniformization of the letter of credit process are shown 
among the legal sources of the letter of credit. These rules are not directly applicable, 
they only apply if the parties refer to the contractual relationship. In addition, in order 
for these rules to be binding on the parties, they should not contradict the mandatory 
provisions of the applicable law. In this sense, while examining whether the 
blockchain-based smart letter of credit contract is legally valid, the rules published by 
the ICC should be taken into account together with the relevant rules of the applicable 
law. Within the framework of the current regulations, once it is determined that the 
letter of credit agreement can be established through the blockchain, it should be 
emphasized how the stages in the letter of credit process will be constructed through 
the blockchain. In this sense, opening the letter of credit through the blockchain, submitting and examining the documents, paying the amount of the letter of credit 
should be examined separately. 
In the blockchain-based letter of credit agreement, one of the most discussed 
issues is the electronic exchange of documents. It is not accepted to share the data only 
electronically in the banking legislation of many states, especially in our country, 
where the Continental Europe legal system is valid. In addition, the retention of 
documents for a certain period of time is stipulated as an obligation for banks. In this 
context, in order to implement the blockchain-based letter of credit model, it is 
essential for states to take concrete steps in their domestic laws to move away from 
traditional paper-based trade and move towards paperless trade. 
A blockchain-based smart letter of credit contract, in which all stages operate 
flawlessly, will undoubtedly not come before the judiciary, so the legal validity of the 
transaction will not be discussed. However, unpredictable situations can always occur 
in commercial life. In such cases, in the event of a dispute relating to the letter of credit 
transaction, the event will be brought to trial and discussion will begin as to whether 
the transaction is valid or not. 
In this thesis, whether blockchain and smart contract technologies have the 
power to create a paradigm change in the letter of credit process is examined from a 
legal perspective and the legal consequences of applying these technologies to the 
letter of credit are discussed. In this context, the promises of the blockchain model and 
the obstacles in front of it are given together in the letter of credit. It is explained which 
type of blockchain network and which reconciliation mechanisms will be appropriate 
for the blockchain-based smart letter of credit model, and the legal validity of the 
blockchain model is gradually examined in the letter of credit. In doing so, the existing 
legal regulations are taken into consideration and it is evaluated whether the legal basis 
is ready for implementation. Alternative methods are proposed where the present 
embodiments are not sufficient.