Şeyh Memîcâni Saruhânî'nin tasavvufî görüşleri
Of sheikh Memicânî Saruhânî sufi opinions
Yazar: CELALETTİN KANDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. SEVİM ARSLAN
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Memîcân Efendi 16. yüzyılda Osmanlı'da yaşamış bir Türk mutasavvıftır. Uşşâkî ve Halvetî tarîkat muhitlerinde yetişen önemli bir sûfîdir. Memîcân Efendi'nin yaşadığı dönem, ekonomik, siyasî, askerî ve sosyal açıdan Osmanlı devletinin zirvede olduğu bir dönemdir. Bu dönemde Memîcân Efendi, Osmanlı tasavvuf hayatında derin izleri bulunan Halvetî tarîkat ekolüne ait tasavvufî düşünceleri ve prensipleri ortaya koyarak önemli katkıda bulunmuştur. Memîcân Efendi'nin tasavvufî düşünceleri ele alındığında, onun görüşlerinin İbnü'l Arabî'nin vahdet-i vücud ve varlık mertebeleri görüşlerini benimsediği hatta tam olarak ondan etkilendiği görülmektedir. Müellifin tasavvufî görüşlerinin vahdet-i vücud temelinde şekillendiği, varlık mertebelerinden hem beşli hem de yedili mertebeyi esas aldığı söylenebilir. Hakîkat-i Muhammediyye, insan-ı kamil, itkan/yakin ve şerîat-tarîkat-hakîkat-mâ'rifet dörtlüsü seyr u sülûk metodunun omurgasını oluşturmaktadır. Dünyaya karşı mesafeli bir duruş sergileyen mutasavvıf, şeyh-mürid ilişkileri ve mürşidin lüzumu konusunda önemli tespitler ve öneriler ortaya koymustur. İlâhi aşk ve muhabbetullah Peygamber sevgisi, dört halife, aşere-i mübeşşere, ehl-i beyt ve on iki imam sevgisi konularına, terennüm etmiş olduğu beyitlerde Divançe'sinde yer vermiştir. Ona göre kişi tek başına istediği kadar tevhd zikri çekse de kendisini dünyâdan kurtarıp mâ'rifetullah'a Allah'a vasıl olamaz. Memîcân Efendi çok sıkı bir ehl-i sünneti savunmuş dönemindeki ilhad ve zındıka hareketleriyle mücâdele etmiştir. Bu çalışmada, Memîcân Efendi'nin Hayatı, Eserleri ve Tasavvufî görüşleri ele alınarak izâh edilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
Memican Efendi is a Turkish Sufi who lived in the Ottoman Empire in the 16th century. He is an important Sufi who grew up in the Uşşakî and Halvetî sect circles. The period in which Memican Efendi lived was a period when the Ottoman Empire was at its peak in economic, political, military and social terms. During this period, Memican Efendi made a significant contribution to the Halvetî school of sect, which has deep traces in the Ottoman Sufi life, by revealing his Sufi thoughts and principles. When Memican Efendi's Sufi thoughts are considered, it is seen that his views adopt Ibn Arabi's views on unity of existence and levels of existence and are even completely influenced by him. It can be said that the author's Sufi views were shaped on the basis of unity of existence, and that he was based on both the fivefold and sevenfold levels of existence. The quartet of Hakîkat-i Muhammediyye, perfect human being itkan/yaqin and shariah-tarîqat-haqîkat-ma'rifat constitute the backbone of the Seyr u Süluk method. The Sufi, who displayed a distant stance towards the world, made important determinations and suggestions regarding the sheikh-disciple relations and the necessity of the master. He included the subjects of divine love and love of the Prophet, the four caliphs, Asherah al-Mubashsharah, the Ahl al-Bayt and the love of the twelve imams in his Divanche in the couplets he chanted. According to him, even if a person recites Tawhid alone as much as he wants, he cannot save himself from the world and reach ma'rifatullah and Allah. Memican Efendi defended the Ahl al-Sunnah very strictly and fought against the ilhad and atheism movements of his time. In this study, Memican Efendi's Life, Works and Sufi views have been discussed and tried to be explained.