Adölesanlarda çok yönlü beslenme eğitiminin hedonik açlık ve beslenme durumu üzerine etkisi
The effect of multi-strategy nutrition education on hedonic hunger and nutrition status in adolescents
Yazar: OSMAN BOZKURT
Danışman: PROF. DR. HİLAL YILDIRAN
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Açlık = Hunger ; Beslenme = Nutrition ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Beslenme eğitimi = Nutrition education ; Ergenler = Adolescents ; Hedonizm = Hedonism ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bu çalışma, Çocuklarda Besin Gücü Ölçeği-Kısa Formu (ÇBGÖ)'nu Türkçeye uyarlamak, geçerlik ve güvenirliğini incelemek; adölesanlara yönelik Çok Yönlü Beslenme Eğitimi Programı (ÇYBEP) oluşturmak ve bu programın hedonik açlık ve beslenme durumu üzerine etkilerini değerlendirmek amaçlarıyla planlanmıştır. Araştırmanın ilk aşamasında, 352 adölesan (10-15 yaş, 175 erkek, 177 kız) ile hedonik açlık durmunun değerlendirilmesinde kullanılan ÇBGÖ'nün Türkçe geçerli ve güvenilir olduğu saptanmıştır. Doğrulayıcı faktör analizi sonucunda hesaplanan uyum indeksleri; Cmin/df= 3.754; GFI=0.941; AGFI= 0.889 ve RMSEA=0,079 olarak belirlenmiştir ve 9 maddelik ölçeğin üç alt boyuttan (Besin Bulunabilirliği (BB), Besin Mevcudiyeti (BM), Besin Lezzeti (BL)) oluştuğu doğrulanmıştır. Cronbach alfa katsayısı ölçek geneli için 0,819 olarak; BB, BM ve BL alt boyutları için ise sırasıyla 0,735, 0,669, 0,598 olarak saptanmıştır. ÇYBEP, 4 hafta süresince (45 dk-1 saat/hafta) 132 adölesan (11-15 yaş, 69 erkek, 63 kız) üzerinde uygulanmıştır. Çalışmaya ait veriler (sosyo-demografik bilgiler, beslenme alışkanlıkları, ÇBGÖ, Yale Çocuklar İçin Yeme Bağımlılığı Ölçeği 2.0 (YFAS 2.0), Adölesanlarda Beslenme Okur-Yazarlığı Ölçeği (ABO), sedanter aktivite süresi antropometrik ölçümler, 24 saatlik besin tüketim kaydı) eğitim öncesi, eğitim sonrası (4. hafta) ve eğitim sonrası kontrolde (8. hafta) alınmıştır. ÇBGÖ toplam skoru, eğitim öncesi 2,7(1,3); eğitim sonrası 2,0(1,5) ve eğitim sonrası kontrolde 2,3(1,8) olarak bulunmuştur (p<0,001). YFAS 2.0 skoru, eğitim öncesine göre azalmış (p<0,05), ABO skorları ise artmıştır (p<0,05). Çalışma süresince ÇBGÖ skorları ile Beden Kütle İndeksi (BKİ), diyetle günlük enerji (kkal), yağ (g) ve karbonhidrat (g) alımları arasında pozitif; posa alımı ile negatif ilişkiler belirlenmiştir. Bu çalışmada, ÇYBEP'in hedonik açlık, yeme bağımlılığı, beslenme okur-yazarlığı, sağlıklı beslenme davranışları üzerine olumlu etkileri olduğu bulunmuştur. Adölesanlarda, sağlıklı vücut ağırlığı korunumu amacıyla sağlık beslenme eğitimlerinin yanı sıra yeme davranışını etkileyen faktörleri de göz önünde bulundurarak çok yönlü beslenme eğitimi programlarının uygulanması önerilmektedir.

Abstract:
This study was planned for following aims: the adaptation of the Children Power of Food Scale-Short Form (C-PFS) into Turkish; examination of the validity and reliability of this scale; creation of a Multi-Strategy Nutrition Education Program (MSNEP) for adolescents, and evaluating the effects of this program on hedonic hunger and nutritional status. In the first stage of the study, it was determined that the C-PFS, which was used in the evaluation of hedonic hunger, was valid and reliable in Turkish with 352 adolescents (10-15 years, 175 boys, 177 girls). As a result of Confirmatory Factor Analysis; Cmin/df = 3.754; GFI=0.941; AGFI= 0.889 and RMSEA=0.079 were found and it was confirmed that the 9-item scale consisted of three sub-scales (Food Available (FA), Food Present (FP), Food Taste (FT)). Cronbach's alpha coefficient was 0.819 for the overall scale; and also it was 0.735, 0.669 and 0.598 For FA, FP and FT sub-dimensions, respectively. MSNEP has been applied to 132 adolescents (11-15 years, 69 boys, 63 girls) for 4 weeks (45 min-1 hour/week). The data of the study were collected (socio-demographic information, dietary habits, C-PFS, Yale Food Addiction Scale for Children 2.0 (YFAS 2.0), Adolescent Nutrition Literacy Scale (ANLS), sedentary activity duration, anthropometric measurements, 24-hour dietary recall) at the pre-education, post education (4th week) and post education control (8th week). The C-PFS total score was found at pre-education 2.7 (1.3), post education 2.0 (1.5) and post education control 2.3 (1.8) (p<0,001). YFAS 2.0 score decreased (p<0,05), while ANLS scores increased (p<0,05) compared to pre-education. During the study, it was determined that there was a positive correlation between C-PFS scores and Body Mass Index (BMI), daily dietary energy (kcal), fat (g) and carbonhydrate (g) intakes, and negative correlation between C-PFS and fiber intake. In conclusion, MSNEP was found to have positive effects on hedonic hunger, food addiction, nutritional literacy, and healthy eating behaviors. In order to maintain healthy body weight in adolescents, it is recommended to provide MSNEP considering the factors affecting eating behavior as well as health nutrition education.