Hastanede yatan hastalarda serum potasyum bozuklukları, nedenleri ve tedavisi
Serum potassium abnormalities, causes and treatment in hospitalised patients
Yazar: EYLEM ELİAÇIK
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ARICI
Hacettepe Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2010
Konu: Nefroloji = Nephrology
Dizin: Aldosteron = Aldosterone ; Anjiyotensin konverting enzim inhibitörleri = Angiotensin converting enzyme inhibitors ; Anjiyotensinler = Angiotensins ; Glomerüler filtrasyon hızı = Glomerular filtration rate ; Hastanede yatış süresi = Length of stay ; Hiperkalemi = Hyperkalemia ; Hipokalemi = Hypokalemia ; Renin = Renin ; Renin anjiotensin sistemi = Renin angiotensin system

Özet:
Potasyum denge bozuklukları klinik pratikte sık rastlanan ve morbidite ve/veya mortaliteye neden olabilen önemli bir sorundur. Hastanede yatan hastalarda prevalansı demografik özelliklere, eşlik eden hastalıklara ve ilaçlara bağlı olarak değişmektedir. Bu çalışmanın amacı, hastane populasyonunun genelinde hipokalemi (serum [K+]<3.5 mEq/L) ve hiperkalemi (serum [K+]>5.0 mEq/L) prevalansını, bu sorunlara yol açan nedenleri ve tedavi yaklaşımlarını araştırmaktır. Çalışmaya, Hacettepe Üniversitesi Erişkin ve Onkoloji Hastanelerinde 15 Eylül 2008 ve 15 Ocak 2009 tarihleri arasında yatan ve serum potasyum anormallikleri saptanan hastalar alındı. Hastane kayıtları incelenerek, hastaların serum elektrolit değerleri, demografik özellikleri, yatış sebepleri, yattıkları servisler, aldıkları ilaç tedavileri, potasyum bozukluğu nedenleri, potasyum değişikliklerinin tedavi edilme yöntemleri kaydedildi. Yatan 9045 hastadan 1265 (%13,9)'inde serum potasyum bozukluğu saptandı. Bu hastaların 604'ü hipokalemik, 661'i hiperkalemikti. Hipokalemik hastalarda gastrointestinal sistemden ve böbrekten kayıp en önemli nedenlerdi. Oral alım bozukluğu olan hastalarda potasyum eklenmeden serum fizyolojik verilmesi (%93,8) ve diüretik kullanımı (%41,7) en sık hipokalemi nedenlerini oluşturuyordu. Hastaların % 87,4'ünde hafif (serum [K+]: 3-3,5 meq/L); % 11,3'ünde orta (serum [K+]: 2,5-3 mEq/L) ve %1,3'ünde ciddi (serum [K+]<2,5mEq/L) derecede hipokalemi vardı. Altta yatan nedenin düzeltilmesi (% 91,8) ile intravenöz potasyum replasmanı (% 41,7) tedavide en sık kullanılan yöntemlerdi. Hipokalemik hastaların %52,8'i normokalemik, % 38,6'sı hipokalemik ve % 8,6'sı hiperkalemik olarak taburcu edildi. Hiperkalemik hastaların %73'ünde hafif (serum [K+]:5,0-5,5), %18.8'sinde orta (serum [K+]:5,5-6,0), % 8,2'sinde ciddi hiperkalemi (serum [K+]>6,0 mEq/L) saptandı. Hiperkaleminin en sık nedenlerini anjiyotensin reseptör blokeri (ARB) veya anjiyotensin dönüştürücü enzim inhibitörü (ACE-İ) kullanımı (% 34,4), kronik böbrek hastalığı (% 28,8), ß-bloker kullanımı (% 25,8), steroid olmayaniiiantiinflamatuar ilaç (NSAII) kullanımı (% 24,4) ve insülin eksikliği (% 22,6) oluşturmaktaydı. Glomerüler filtrasyon hızının düşük olmasının hiperkalemi gelişmesinde önemli bir risk faktörü olduğu gösterildi. Hiperkalemik hastaların %45'i tedavisiz izlenmişti ve tedavi edilen grupta diüretikler (% 26.4), salbutamol (% 21,4) ve IV insülin (% 20,5) kullanılmıştı. Hiperkalemik hastaların % 49'u normokalemik, % 44,5'i hiperkalemik, ve % 6,5'i hipokalemik olarak taburcu edilmişti. Bu çalışma hastanede yatan hastalarda potasyum denge bozukluğu prevalansının % 13,9 olduğunu gösterdi. Bozuklukların çoğu hafif ve orta düzeyde olmasına rağmen hastaların yaklaşık yarısının hastaneden potasyum anormalliği ile taburcu olduğu saptandı. Sonuç olarak; toplumların heterojen yapılarının ve polifarmasi yaygınlığının elektrolit bozukluğunda önemli nedenler olduğu göz önünde bulundurularak, tanı ve tedavide gereksiz müdahaleleri önlemek için rasyonel algoritmaların oluşturulmasını sağlayacak çalışmalar yapılmalıdır.Anahtar kelimeler: Hiperkalemi, hipokalemi, yatan hasta, anjiyotensin dönüştürücü enzim inhibitörü, anjiyotensin reseptör blokeri, Renin?Anjiotensin-Aldosteron Sistemi, glomerül filtrasyon hızı

Abstract:
Abnormalities in potassium balance are frequently encountered in the clinical practice. It is an important problem since they cause significant morbidity and/or mortality. The prevalance in the hospitalised patients changes according to the demographic variables, comorbidities and drugs. The aim of this study is to investigate the prevalance of hypo- (serum [K+]<3.5 meq/L) and hyperkalemia (serum [K+]>5.0 meq/L); the etiology of potassium abnormalities and treatment approaches in general population of hospitalised patients. Among patients who were admitted to the Hacettepe University Adult and Oncology Hospitals between 15 September 2008 and 15 January 2009 and who had abnormal potassium values were included in the study. Data were obtained from hospital records about the patients? serum levels of electrolytes, demographic characteristics, cause of hospitalisation, drugs, causes of potassium abnormality and treatment approaches. Serum potassium abnormality was found in 1265 (13.9%) of 9045 hospitalised patients. Of these, 604 had hypokalemia whereas 661 had hyperkalemia. In hypokalemic patients the most important reasons were gastrointestinal and renal losses. In patients who had impaired oral intake, the most frequent causes of hypokalemia were infusion of serum physiologic without adding potassium (93.8%) and diuretic usage (41.7%). When hypokalemic patients were categorised into groups, 87.4% had mild (serum [K+] 3-3.5 meq/L), 11.3% had moderate (serum [K+]: 3-2.5 mEq/L) and 1.3% had serious (serum [K+]<2.5mEq/L) hypokalemia. The most frequent treatment strategies were correcting the underlying cause (91.8%) and replacing the potassium (41.7%). Of the hypokalemic patients 52.8% were normokalemic at the hospital discharge, while 38.6% were still hypokalemic and 8.6% had hyperkalemia. On the other hand, among hospitalised patients who had hyperkalemia, 73% had mild (serum [K+]:5.0-5.5 mEq/L), 18.8% had moderate (serum [K+]:5.5-6.0 mEq/L) and 8.2% had serious (serum [K+] >6.0 mEq/L) hyperkalemia. The most common reasons for hyperkalemia were as follows: treatment with angiotensin receptor blockers (ARB)vor angiotensin converting enzyme inhibitors (ACEI) (34.4%), chronic kidney disease (28.8%), treatment with ß-blocker (25.8%), treatment with non-steroid antiinflamatory drugs (NSAIDs) (24.4%) and insulin deficiency (22.6%). It was demonstrated that decreased glomerular filtration rate was an important contributing factor for development of hyperkalemia. Considering treatment approaches for hyperkalemia, 45% of the patients were followed without any specific treatment and the patients who were treated took diuretics (26.4%), salbutamol (21.4%) and IV insulin (20.5%). At the hospital discharge, 49% of the patients were normokalemic while 44.5% were still hyperkalemic and 6.5% were hypokalemic. This study showed that the prevalance of potassium imbalance among hospitalised patients were 13.9%. Although most of the potassium abnormalities were mild and moderate, about half of the patients were discharged with an abnormal potassium value. As a result, considering the heterogenity of the populations and polypharmacy as the important reasons for electrolyte distubances, in order to prevent unnnecessary interventions during diagnosis and treatment we need studies to build rational algorithms.Key words: Hyperkalemia, hypokalemia, hospitalised patients, angiotensin converting enzyme inhibitors, angiotensin receptor blockers, glomerular filtration rate.