Ebû Saîd el-Berdaî'nin fıkıhçılığı
Fikhism of Ebû Saîd el-Berdaî
Yazar: İLHAN DOKUMACI
Danışman: PROF. DR. MEHMET BİRSİN
İnönü Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu araştırmada Bağdat Hanefî fakihlerinin son halkası sayılan ve Hanefî fıkhı
kurucu fakihlerinin fıkhî mirasını onlardan sonra sürdüren üçüncü nesil fakihlerden Ebû
Saîd el-Berdaî'nin fıkhın alt dalı olan hilâf ilmi üzerine telif ettiği Mesâilü'l Hilâf adlı
eseri üzerinden fıkıhçılığı, konu edilmiştir. Hanefî fıkıh literatürü incelendiğinde sözü
edilen yazarın hayatının yalnızca bir ansiklopedi maddesinde yer aldığı görülmüştür.
Ebû Saîd el-Berdaî'nin hayatının yanı sıra fıkıhçılığının da ortaya konulması
gerekmektedir. Bu bağlamda araştırmada Ebû Saîd el-Berdaî'nin Mesâilü'l Hilâf adlı
eseri üzerinden fıkıh usûl ve fürûu hakkındaki görüşlerinin tespit edilmesi
amaçlanmaktadır.
Araştırmada literatür taramasına ek olarak el yazma eserin bilgisayar ortamına
aktarılmasıyla beraber belirlenen hususların karşılaştırılmasının ve değerlendirilmesinin
ortaya konulmasında tümevarım yöntemi ve içerik analizi yöntemine yer verilmiştir.
Ebû Saîd el-Berdaî'nin fıkıhçılığı bağlamında umum lafzın delaleti hakkında tavakkuf
görüşünü benimsediği nakledilmesine karşın, Hanefî mezhep anlayışına uygun olarak
umum lafzın delaletinin katîlik arz ettiği, Kur'an'ın mana ve lafız olarak
değerlendirmesinde mananın önemli olduğu, umumî fıkhî küllî kaidelerin oluşumuna
öncülük eden fakihlerden olduğu ve yalnızca dört husus dışında diğer tüm meselelerde
Hanefî fıkhı kurucusu Ebû Hanîfe'nin görüşlerine katılarak onun gerekçelerinin neler
olabileceği hakkında bilgiler verdiği sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Fıkıh, Fürû-ı Fıkıh, Hanefî, Hilâf, Ebû Saîd el-Berdaî

Abstract:
In this research, the subject of jurisprudence is Abu Saîd al-Berdai, one of the
third generation jurists who is considered to be the last link of the Baghdad Hanafi
jurists and who continued the fiqh legacy of the founding jurists of Hanafi fiqh after
them, through his work called Mesâilü'l Hilâf, which he wrote on the science of khilaf,
which is a sub-branch of fiqh. When the Hanafi fiqh literature is examined, it is seen
that the life of the mentioned author is included in only one encyclopedia article. In
addition to the life of Abu Said al-Berdai, his fiqhism should also be revealed. In this
context, it is aimed to determine the opinions of Ebû Said el-Berdaî about fiqh usûl and
furûu through his work called Mesailü'l Hilâf.
In addition to the literature review in the research, induction method and content
analysis method are included in the comparison and evaluation of the determined issues
together with the transfer of the manuscript to the computer environment. Although it is
reported that Abu Saîd al-Berdaî adopted the tavakkuf view about the signification of
the general word in the context of his jurisprudence, in accordance with the Hanafi
sectarian understanding, the signification of the general wording is decisive, the
meaning is important in the evaluation of the Qur'an as meaning and wording, and the
formation of general jurists It was concluded that he was one of the leading jurists and
that he gave information about what his reasons might be by agreeing with the views of
Abu Hanifah, the founder of Hanafi fiqh, on all other issues except for only four issues.
Key Words: Fiqh, Furû Fiqh, Hanafi, Comparative Jurisprudence, Abu Saîd al-
Bardaî