Fen eğitiminde alternatif ölçme değerlendirme yaklaşımlarının etkililiği: Bir meta analiz çalışması
Efficacy of alternative assessment and evaluation approaches on science education: A study of metanalysis
Yazar: NADİDE AKTAŞ
Danışman: PROF. DR. FATMA ŞAŞMAZ ÖREN
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Akran değerlendirmesi = Peer review ; Alternatif ölçme ve değerlendirme teknikleri = Alternative assessment and evaluation tecniques ; Biçimlendirmeci değerlendirme = Formative assesment ; Kendini değerlendirme = Self-assestment ; Performans değerlendirme = Performance evaluation ; Portföy değerlendirme = Portfolio evaluation ; Ölçme ve değerlendirme =   ; Ölçme-değerlendirme araçları = Measurement-evaluation tools ; Öz değerlendirme = Metacognition ; Öz değerlendirme = Self-assessment

Özet:
21. yüzyıl dünyasında bilgiye ulaşmak kolay ve ulaşım araçlarının çok fazla
olmasına karşın ulaşılan bilgilerin doğru yorumlanması ve değerlendirilmesi daha
büyük önem taşımaktadır. Bu durumda tek tek yapılan çalışmalardan bir sonuca
ulaşmak yerine ortak yönü olan çalışmaların uygun yöntemlerle birleştirilip
yorumlanmasının daha etkili sonuçlar vereceği yargısına ulaşılabilir. Bu durum tek
aşamalı değerlendirmelerden süreç odaklı ölçme ve değerlendirmelere ihtiyaç
duyulmaya başlandığını göstermektedir. Alternatif ölçme ve değerlendirme öğrenciyi
sadece bilgi birikimi açısından değil, bireysel farklılıklarını göz önünde bulundurarak
değerlendirmeyi hedefleyen araçları kapsamaktadır. Bu tip değerlendirmelerin fen
bilimleri dersindeki büyük avantajı ise öğrencinin bilgi birikiminin ve becerilerinin
gerçek yaşamla olan ilişkisini ortaya koymasını sağlamasıdır.

Bu çalışmanın amacı; fen eğitiminde son yıllarda önemi gittikçe aratarak daha
fazla kullanılmaya başlanan alternatif ölçme ve değerlendirme yaklaşımları ile ilgili
güncel eğilimi belirlemektir. Çalışmanın yönteminde betimsel analiz ve meta analiz
uygulanmıştır. Uygulamada veri toplama aracı olarak, betimsel analiz kodlama
formu ve meta analiz kodlama formu olmak üzere ayrı iki form oluşturulmuştur. Çalışmada önce fen eğitimi alanında alternatif ölçme ve değerlendirme
yaklaşımlarıyla ilgili 2000-2023 yılları arasında yapılan ve Türkiye'de yayınlanan
tüm çalışmalar taranmıştır. Literatür taraması sonucunda, fen eğitiminde alternatif
ölçme ve değerlendirme yaklaşımları hakkında yazılmış olan 299 makale, 244
yüksek lisans tezi ve 31 doktora tezi çalışmaya dahil edilmiştir. Bunlar betimsel
olarak (yıl, örneklem grubu, içerik vb.) analiz edilerek bulgular oluşturulan grafikler
üzerinden yorumlanmıştır. Ardından bunların içindeki deneysel olan ve alternatif
ölçme ve değerlendirmeyi yalnızca değerlendirme aracı olarak kullanmış olan 44
çalışma (32 yüksek lisans tezi, 10 makale ve 2 doktora tezi) seçilerek CMA
(Comprehensive Meta Analysis) programından yararlanılarak meta analiz
yapılmıştır. Etki büyüklüğü endeksi, ortalamalar arasındaki standartlaştırılmış fark
(d)= 1,04 olarak belirlenmiştir. Bu da alternatif ölçme ve değerlendirme araçlarının
değerlendirme aracı olarak kullanılmasının Hedges's g'ye göre etki büyüklüğünün
kuvvetli olduğu sonucuna ulaştırmaktadır.

Sonuç olarak literatürde fen eğitiminde alternatif ölçme ve değerlendirme
yaklaşımları konusuyla ilgili yapılmış birçok araştırma bulunmasına rağmen, yapılan
çalışmalar arasında bu değerlendirmenin karşılaştırmalı bir biçimde betimsel
analizinin ve meta analizinin bulunduğu araştırmalara rastlanılmamıştır. Bu sebeple
konuyla ilgili eksik kalan alanların tespiti noktasında çalışma yapacak araştırmacılara
yol gösterici olacağı ifade edilebilir.

Anahtar Kelimeler: Fen Eğitimi, Fen Öğretim Programı, Ölçme ve Değerlendirme, Alternatif Ölçme ve Değerlendirme Yaklaşımları, Meta analiz

Abstract:
Regardless of the fact that in 21st century's World it is easy to access
information and there are a great number of devices, the accessed information has
great importance of being comented and evaulated acurately. In this situation, instead
of reaching the result of one by one studies, we can assume that combining and
interpreting studies that have common aspects with appropriate methods will end up
with more effective results. Hereby in the place of single stage evaluation,
assessments and evaluations focused on process has started to be needed.

Alternative assessment and evaluation embraces tools that aims not only
know-how's of a student, but also evaluating by taking individual differences into
consideration. The biggest advantage of this type of evaluations in Science lessons
enables the student to reveal the relationship of own knowledge and skills in real life.

The purpose of this study; to determine the current trend regarding alternative
assessment and evaluation approaches, which have become increasingly important
and used more in science education in recent years. Descriptive analysis and meta-
analysis was applied. In practice, two separate forms were created as data collection tools: the descriptive analysis coding form and the meta-analysis coding form. In the
study, first, all studies on alternative assessment and evaluation approaches in the
field of Science education, conducted between 2000 and 2023 and published in
Turkey, were scanned. As a result of the literature scan, 299 articles, 244 master's
theses and 31 doctoral theses written about alternative assessment and evaluation in
science education were included in the study. These were analyzed descriptively
(year, sample group, content, etc.) and the findings were interpreted through the
graphs created. Then, 44 studies (32 master's theses, 10 articles, 2 doctoral theses)
that were experimental and used alternative assessment and evaluation only as an
evaluation tool were separated and a meta-analysis was conducted by using the CMA
(Comprehensive Meta Analysis) program. The effect size index was determined as
the standardized difference between means (d) = 1.04. And this leads to the
conclusion that the use of alternative measurement and evaluation tools as evaluation
tools has a strong effect size compared to Hedges's g.

As a result, although there are many studies in the literature on alternative
assessment and evaluation approaches in Science education, no studies have been
found that includes a comparative descriptive analysis and meta analysis of this
evaluation. For this reason, it can be stated that it will be a guide for researchers who
will work on identifying the missing areas on the subject.

Key Words: Science Education, Science Curriculum, Assessment and Evaluation, Alternative Assessment and Evaluation Approaches, Meta-Analysis