Ortaokul öğrencileri için yapay zekâ okuryazarlığı öğretim programının geliştirilmesi
The development of artificial intelligence literacy program for secondary school students
Yazar: MELTEM ÖZMUTLU
Danışman: PROF. DR. ŞİRİN KARADENİZ ORAN
Bahçeşehir Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Teknolojisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Kodlama = Coding ; Ortaokul öğrencileri = Secondary school students ; Ortaokullar = Secondary schools ; Yapay zeka = Artificial intelligence ; Yapay zeka okuryazarlığı = Artificial intelligence literacy ; Öğretim programları = Teaching curriculums

Özet:
Çalışmada ortaokul düzeyindeki öğrencilere yapay zekâ okuryazarlığı yeterliliklerini kazandırmak amacıyla bir öğretim programı tasarlanmış, geliştirilmiş ve uygulaması yapılmıştır. Öğretim programının oluşturulmasında yapay zekâ okuryazarlığı yeterlilikleri, tasarım ilkeleri temel alınmış ve Taba-Tyler program geliştirme modeli kullanılmıştır. Araştırma, bir tasarım ve geliştirme araştırması olarak yapılandırılmış ve gerekliliklerine göre üç uygulama fazı oluşturulmuştur. Fazların her birinde öğretim programında düzenlemelerin yapılmasını sağlamak için veri toplama araçları kullanılmıştır. Nicel olarak yapılan analizler SPSS25 programı, nitel olarak yapılan analizler ise MAXQDA programı kullanılarak analiz edilmiştir. Fazların çalışma grupları yedi öğrenci, on iki öğretmen adayı ve yirmi dört öğretmen şeklinde ayrılmaktadır. Öğrenci grubu ile yapılan birinci faz uygulaması öğretim programının hazırlanmış olduğu şekilde 12 haftalık olarak uygulanmıştır. Uygulama esnasında erişi testi, dereceli puanlama anahtarı, araştırma günlükleri ve ders gözlem formu veri toplama araçları kullanılmış ve edinilen verilerin analizleri sonucunda öğrencilerin konuya dair hedeflenen kazanımları edindikleri tespit edilmiştir. Öğrencilerin öğrenimleri konusunda kontrol sağlanabilmesi adına yapılan erişi testlerinin Friedman testi ile incelemesi yapılmış ve testler arasında anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Diğer veri toplama araçlarından da veriler alınarak öğretim programında düzenlemeler yapılmıştır. Öğretim programının düzenlenmesinin ardından öğretmen adaylarıyla ikinci faz uygulaması yapılarak dereceli puanlama anahtarı ile veriler toplanmıştır. Uygulama doğrultusunda yeniden programda düzenlemeler ve örnek çeşitlendirilmesi yapılarak üçüncü faz uygulaması yapılmıştır. Öğretmenler ile yapılan son uygulamada görüşme veri toplama aracı kullanılarak öğretmenlerin öğretim programının içeriği, etkinlikleri ve konu başlıkları öğretim programının son haline gelmesi sağlanmıştır. Geliştirilen öğretim programı ve yapılan analizler doğrultusunda ortaokul öğrencilerine bu programın uygulanmasının yeterlilik kazanımı için katkısı olacağı söylenebilir.

Abstract:
In the study, a program was designed, developed and implemented in order to provide secondary school students with artificial intelligence literacy competencies. In the creation of the program, artificial intelligence literacy competencies and design principles were taken as basis and the Taba-Tyler curriculum development model was used. The research was structured as a design and development research and three implementation phases were established according to its requirements. In each of the phases, data collection tools were used to ensure that the program was adjusted. Quantitative analyzes were analyzed using the SPSS25 program, and qualitative analyzes were analyzed using the MAXQDA program. The study groups of the phases are divided into seven students, twelve teacher candidates and twenty-four teachers. The first phase application with the student group was applied for 12 weeks as the program was prepared. During the application, access test, rubric, research diaries and course observation form data collection tools were used and as a result of the analysis of the obtained data, it was determined that the students acquired the targeted achievements on the subject. In order to control the learning of the students, the access tests were examined with the Friedman test and significant differences were determined between the tests. By taking data from other data collection tools, arrangements were made in the program. After the arrangement of the program, the second phase application was made with the teacher candidates and the data were collected with the rubric. In line with the application, the third phase application was made by making arrangements and sample diversification in the program again. In the last application made with the teachers, the content, activities and topics of the teachers' program were made to be finalized by using the interview data collection tool. In line with the developed program and the analyzes made, it can be said that the application of this program to secondary school students will contribute to the acquisition of proficiency.