Ortaokul öğrencilerinin besin güvenliği bilgi ve davranışlarını etkileyen etmenler
The factors affecting knowledge of food safety and behaviors of middle school students
Yazar: LEYLA BİÇEN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. FATMA ŞEYDA ÖZBIÇAKÇI
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı / Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Beslenme durumu = Nutritional status ; Gıda güvenliği = Food safety ; Okul hemşireliği = School nursing ; Ortaöğretim öğrencileri = Secondary education students ; Sağlık eğitimi = Health education ; Ölçekler = Scales

Özet:
Amaç: Çalışmanın birinci amacı; besin güvenliği bilgi ve davranış ölçeğinin geçerlilik ve güvenirliğini test etmektir. İkinci amacı; İzmir ili Balçova ilçesindeki ortaokul öğrencilerinin besin güvenliği bilgi ve davranış düzeyini ve etkileyen etmenleri incelemektir.
Yöntem: Birinci aşama metodolojik çalışmadır, ölçeklerin kapsam geçerliliği beş uzman görüşü CVI analizi ile güvenirliği Cronbach alfa ile değerlendirilmiştir. Yapı geçerliğini incelemek amacıyla açıklayıcı faktör analizi kullanılmıştır. Test tekrar test yöntemiyle, madde toplam puan ve spearman korelasyonu uygulanmıştır. İkinci aşama tanımlayıcı kesitsel çalışmadır. Tabakalı örneklem yöntemiyle seçilen 254 öğrencinin verileri Mann Whitney U, Kruskal Wallis istatistikleriyle değerlendirilmiştir.
Bulgular: Besin güvenliği bilgi ve davranış boyutlarında uzman görüşleri arasında iyi uyuşum bulunmuştur. Güvenilirlik analizlerinde; Cronbach alfa katsayısı, 0,721, 0,897' dir. Faktör analizi sonuçlarında; KMO değeri, bilgi sorularında 0,767, davranış sorularında, 0,895 saptanmıştır. Test-tekrar test analizinde korelasyon katsayıları 0,578 – 0,964, 0,882 – 0,990' dır. Öğrencilerin % 47,5' inin yiyeceklerini okul kantininden aldığı, % 73,2'sinin evde yiyeceklerin hazırlanmasına yardım ettikleri, % 35,4' ünün yiyecekten hastalık geçirdiği, % 30,7' sinin besin güvenliği eğitimi almadığı saptanmıştır.
Sonuç: Birinci aşamada; Ölçekler 10-14 yaş grubundaki öğrenciler için geçerli ve güvenilir bir araçtır. İkinci aşamada; Bilgi ve davranış puanlarında cinsiyet etkili bir faktördür. 10 öğrenciden 4'ü besin kaynaklı hastalık geçirmiştir. Besinleri muhafaza etme, mikroorganizmalara etkisi, buzdolabı sıcaklığının aralığı, besinin bozulup bozulmadığını anlamak için tatmak, koklamak, görünüşünü değerlendirmek gibi öznel yöntemler kullandıkları saptanmıştır. Öğrencilere ve ailelere, okul hemşireleri tarafından bu konularda eğitim verilmeli, sonuçlar izlenmelidir.

Anahtar Sözcükler: Besin güvenliği değerlendirme ölçeği, Sağlık Eğitimi, Okul hemşireliği, Okul çocukları

Abstract:
Objective:  First purpose of this study is evaluate the validation and reliability of knowledge and behavior of food safety questionnaire. Second purpose is; analyzing the grade of knowledge and behaviors about food safety of middle school students in the Balçova.
Method: First phase is a methodological study; 5 different expert opinions analyzed for validation of questionnaire analyzed by CVI, for reliability of questionnaire analyzed by Cronbach alfa. Structure validity have tested by explanatory factor analyze.  Test-re-test, factor total point and spearman correlation have used.  Second phase is a descriptive and sectional study. Data of 254 students who have chosen by stratified sampling; evaluated with Mann Whitney U and Kruskal Wallis statistics.
Findings: Experts' opinions were similar about knowledge and behaviors of food safety.  At results of reliability analyzes Cronbach alpha factors was 0,721, 0,897. Factor analysis results; KMO value was 0,767 in knowledge questions and 0,895 in behavior questions. At test-re-test analysis; correlation factors were 0,578 – 0,964, 0,882 – 0,990. 47,5 % of students get food from school cafeteria ; 73,2 of students helped prepare food at home, 35,4% of students catch illness from foods; 30,7% of students didn't take lesson about food safety .
Result: In first phase; questionnaire was a valuable and reliable tool for the students between 10-14 years old. In second phase; gender is important parameter at behavior and knowledge scores. 4 of 10 students have been sick by food safety related illness. Students use subjective methods like smelling, tasting, looking for check out food rotten, keeping food, prevent from microorganisms, adjusting temperature of refrigerator. Families and students have to educate by school nurses and effects must evaluate.

Key words: School nursing, Food safety assessment scale, Health education, school kids