Filibeli Ahmed Hilmi'nin materyalizm eleştirisi
Fi̇li̇beli̇ Ahmed Hi̇lmi̇'s criticism of materialism
Yazar: NECMİYE KANAŞ
Danışman: PROF. DR. MEHMET SAİT ÖZERVARLI
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İnsan ve Toplum Bilimleri Ana Bilim Dalı / Felsefe Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Ahmed Hilmi = Ahmed Hilmi ; Felsefe = Philosophy ; Materyalizm = Materialism ; Türk-İslam felsefesi = Turkish-Islamic philosophy ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
Şehbenderzâde Filibeli Ahmed Hilmi, Osmanlıların son döneminde yetişmiş bir ilim ve düşünce adamıdır. İyi bir eğitim alt yapısına sahip olan Filibeli, İslâm felsefesinin yanı sıra Batı düşüncesinin Antik Yunan'dan kendi devrine kadar geçirdiği tarihsel süreci de bilen şahsiyetlerden biridir. Felsefe, tarih ve psikoloji gibi farklı alanlarda eser vermiş olan Filibeli, bir dönem Darülfünûn'da felsefe hocalığı da yapmıştır. Taşıdığı aydın sorumluluğu gereği devletin ve toplumun gidişatına kayıtsız kalamamış ve savunduğu düşünceler nedeniyle yedi yıla yakın bir sürgün hayatı yaşamıştır. Materyalizmi millî ve dinî değerlere aykırı olması nedeniyle karşı çıkan Filibeli Ahmed Hilmi, materyalizmle bilimin birbirinin gereği gibi görülmesini reddetmiştir. Bilime ulaşmak için dini reddetmek gibi bir zorunluluğun olmadığı düşüncesinden yola çıkan Filibeli, hayatının önemli bir kısmını materyalizmin savlarını çürütmeye adamıştır. Bu tez çalışmasının amacı, düşünceleriyle materyalizm eleştirileri bağlamında son derece önemli bir etkiye sahip olan Filibeli'nin bu anlayışa karşı getirmiş olduğu eleştirileri incelemek ve tasnif etmektir. Çalışma giriş, üç ana bölüm ve sonuç kısmından oluşmaktadır. İlk bölümde tezin konusu ve yazılış yöntemlerinden bahsedilmiştir. İkinci bölümde, felsefe tarihinde Antik Yunan dönemine kadar dayanan materyalizm bir düşünce akımı olarak incelenmiştir. Üçüncü bölümde Filibeli'nin hayatı, eserleri ve felsefî kişiliği ele alınmıştır. Dördüncü bölümde ise onun materyalist felsefeye karşı getirmiş olduğu tenkitler farklı başlıklar altında incelenip analiz edilmiştir. Sonuç kısmında da tez çalışmasının ne gibi sorulara cevap verdiği, hangi çalışmaların önünü açabileceği üzerinde durulmuştur.

Abstract:
Şehbenderzâde Filibeli Ahmed Hilmi is an Ottoman intellectual who lived in the last period. As a scholar of a good educational background, he is one of the scholars who knew both Islamic philosophy and the historical process of Western thought starting from the ancient Greek period until his era. He has written in various fields such as philosophy, history and psychology, and also taught philosophy at the Darülfünûn (Istanbul University). Due to his sense of intellectual responsibility, he did not remain indifferent to the progress of the state and the society and he suffered an exile life for around seven years for the sake of the ideas he defended. Filibeli Ahmed Hilmi opposed materialism because of its inconsistency with national and religious values and refused to consider materialism and science as an inseparable whole. He started out with the idea that there is no necessity to refuse religion to reach to science and has dedicated a significant part of his life to the refutation of the arguments of materialism. The purpose of this dissertation study is to examine and classify the criticisms which were brought against this understanding by Filibeli, who has a significant effect in the context of criticism of materialism. The study consists of an introduction, three main chapters, and a conclusion. In the first section, the subject and writing methods of the dissertation are mentioned. In the second section, materialism, which dates back to the Ancient Greek period in the history of philosophy, is studied as a movement of thought. In the third section, the biography, studies and philosophical personality of Filibeli are discussed. In the fourth section, the criticisms which he brought against the materialist philosophy were examined and analyzed under separate subtitles. In the conclusion, the main questions that were answered in the dissertations and the new studies that may be paved by this study are highlighted.