Tasarruf sarmalında haavelmo hipotezi: Türkiye örneği
Haavelmo hypothesis in saving spiral: The case of Turkey
Yazar: RUMEYSA KAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULKADİR SEZAİ EMEÇ
Tarsus Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Gayri safi yurtiçi tasarruf = Gross domestic saving rate ; Portföy yatırımları = Portfolio investments ; Yabancı sermaye = Foreign capital ; Yabancı sermaye yatırımları = Foreign capital investments

Özet:
Bu tez çalışmasında, gelişmekte olan ülkelerde aşırı yabancı sermaye girişlerinin
yurt içi tasarrufları azaltabileceği öne sürülen Haavelmo hipotezinin Türkiye
ekonomisinde geçerliliğinin test edilmesi amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda,
çalışmanın analizinde iki farklı model kurgulanmaktadır. Birinci modelde, toplam
tasarruf mevduatları; ikinci modelde döviz tevdiat hesapları bağımlı değişken olarak
modelde yer almaktadır. Doğrudan yabancı yatırımlar, portföy yatırımları ve ticari
açıklık değişkenleri ise bağımsız değişkenleri oluşturmaktadır. 1998:Q1-2023:Q1
dönemini kapsayan çalışmada iki farklı model oluşturulmasının nedeni, Türkiye'de
Haavelmo hipotezinin geçerli olması durumunda, yabancı sermaye girişlerinin döviz
tasarruflarını artırıp artırmadığını tespit etmektir. Başka bir ifadeyle, "Türkiye'de
yabancı sermaye girişleri yurt içi tasarrufları azaltırken aynı zamanda döviz
tasarruflarını artırıyor mu?" hipotezinin test edilmesi amaçlanmaktadır. Çalışmanın
analizinde yapılan ARDL sınır testi sonuçlarına göre; analiz döneminde Türkiye'de
doğrudan yabancı yatırım girişleri ile yurt içi tasarruflar arasında negatif bir ilişki
olduğu, portföy yatırımları ile yurt içi tasarruflar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir
ilişki olmadığı tespit edilmiştir. Döviz tasarruflarının bağımlı değişkeni oluşturduğu
ikinci modele ilişkin analiz sonuçlarına göre; yabancı sermaye girişleri ile döviz tevdiat
hesapları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olmadığı belirlenmiştir. Analiz
sonuçlarından hareketle, Türkiye ekonomisinde Haavelmo hipotezinin geçerli olduğu
anlaşılmaktadır. Başka bir ifadeyle, Türkiye'de yabancı sermaye girişleri yurt içi
tasarruflarının azalmasına yol açmaktadır. Bunun yanı sıra yabancı sermaye girişleri ile
döviz tasarrufları arasında herhangi bir ilişkinin olmadığı, azalan yurt içi tasarrufların
döviz tevdiat hesaplarına yönelmediği anlaşılmaktadır.

Abstract:
This thesis aims to test the validity of the Haavelmo hypothesis, which argues
that excessive foreign capital inflows may reduce domestic savings in developing
countries, in the Turkish economy. For this purpose, two different models are
constructed in the analysis of the study. In the first model, total savings deposits and in
the second model, foreign currency deposit accounts are included in the model as
dependent variables. Foreign direct investments, portfolio investments and trade
openness variables constitute the independent variables. Covering the 1998:Q1-2023:Q1
period, the reason for constructing two different models is to determine whether foreign
capital inflows increase foreign currency savings in Turkey if the Haavelmo hypothesis
is valid. In other words, it is aimed to test the hypothesis "Do foreign capital inflows in
Turkey increase foreign currency savings at the same time as they decrease domestic
savings?". According to the results of the ARDL bounds test conducted in the analysis
of the study, it is determined that there is a negative relationship between foreign direct
investment inflows and domestic savings, while there is no statistically significant
relationship between portfolio investments and domestic savings. According to the
results of the analysis of the second model in which foreign currency savings is the
dependent variable, there is no statistically significant relationship between foreign
capital inflows and foreign currency deposit accounts. The results of the analysis
suggest that Haavelmo's hypothesis is valid in the Turkish economy. In other words,
foreign capital inflows lead to a decline in domestic savings in Turkey. In addition,
there is no relationship between foreign capital inflows and foreign currency savings,
and the decreasing domestic savings are not directed to foreign currency deposit accounts.