İtikadi açıdan kişisel gelişim eleştirisi -NLP örneği-
Criticism of self help from the perspective of Islamic creed –In case of NLP-
Yazar: FATMA ZEHRA ULUER
Danışman: PROF. DR. OSMAN DEMİR
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion

Özet:
Günümüzde kişisel gelişim olgusu, başarı ve mutluluk kavramlarıyla ilişkili olarak toplumda
yaygın bir karşılık bulmaktadır. Kişisel gelişim, bireylerin potansiyellerini maksimize
etmelerini, hedeflerine ulaşmalarını ve daha tatmin edici bir yaşam sürmelerini amaçlayan bir
süreç olarak tanımlanmaktadır. Psikoloji ve sosyoloji alanlarında yapılan çalışmalarla eş
zamanlı olarak 20. yüzyılda ortaya çıkan bu yaklaşım, Batı'nın düşünce ve toplumsal yapısı
merkezinde sistemleşmiş ve gelişmiştir. İnsanın kendi potansiyelini keşfederek yeteneklerini
ortaya çıkarmasının yine kendinde olan üstün bir güçle mümkün olduğunu temel alan bu
yaklaşımlar, süreç yönetimine ve çeşitli tekniklere odaklanmaktadırlar. İnsan, yaşamın
anlamını arayan, hayat ve ölümü sorgulayan, hakikate ve mutluluğa ulaşmayı arzulayan bir
varlıktır. İslam Dini, bu arayışların cevabının Allah katında tek din olan İslam'ın inanç, ibadet
ve ahlâk sisteminde olduğunu kabul etmektedir. Kişisel gelişim söylemleri ise, bireye vurgu
yaparken dini yok sayan, genelleştiren veya önemsiz gösteren bir üsluba sahip olabilmektedir.
Bu durum, bireyin kendisini olduğu kadar toplumu da dini ilgisizliğe sürükleyebilen bir etki
oluşturabilmektedir. Ayrıca, Uzak Doğu dinlerinden esinler taşıyan kişisel gelişim
yaklaşımlarında yoga ve meditasyon gibi Budizm ve Hinduizm'e özgü ritüeller; spor, hareket,
zihinsel arınma ve yoğunlaşma başlıkları altında insanlara sunulabilmektedir. Namaz ve oruç
gibi ibadetlere alternatif veya eşdeğer gösterilen bu faaliyetlerin birer ibadet olduğu ise
yadsınmaktadır. Oysaki, alışkanlık haline getirilmesi önerilen bu ritüellerin bir Müslüman
tarafından uygulanması, İslam'ın farz olan ibadetlerinin Allah'a has kılınarak yapılması
gerekliliği anlayışına ters düşmektedir. Bu tezde günümüzde kişisel gelişim öğretileri içinde
en popüler olanlarından biri olan NLP, öncelikle tarihsel süreci, kurucu isimleri ile yöntem ve
teknikleri bakımından tanıtıldıktan sonra İslam kelam inancı çerçevesinde kritik edilecektir.
Bu doğrultuda bu yöntemin ve teknikler bütününün, İslam dininin Allah, peygamber ve ahiret
inancı ile çelişen yönleri temel itikadi metinlere de referansla izah edilmeye çalışılacaktır

Abstract:
The concept of self-help or improvement finds widespread resonance today concerning the
phenomena of success and happiness. Self-help is defined as a process that aims individuals
to maximize their potential, reach their goals, and live a more satisfying life. This approach
that had emerged simultaneously with studies in psychology and sociology in the 20th century
became systematic and developed within the framework of Western thought and societal
structure. This approach is based on the idea that it is possible for someone to unleash their
potential talents thanks to the inherent superior power, and this approach focuses on the
management of processes and various techniques. Humankind is a being that seeks the
meaning of life, questions life and death, and desires to reach truth and happiness. The religion
of Islam acknowledges that the answers to these questions are embedded in the belief, worship,
and morality system of Islam, which is the sole truth in the sight of Allah. On the contrary, the
personal development discourses could adopt a tone that disregards, generalizes, and belittles
the religious aspects while highlighting individuals. This situation could have an impact that
causes both individuals and society in general to a state of indifference towards religion.
Moreover, self-help approaches that are inspired by East Asian religions may present some
rituals that are specific to Buddhism and Hinduism under the titles of sports, movement,
mental purification, and concentration. These activities presented as equal to worship like
prayer and fasting are denied as forms of worship. On the contrary, the recommendation of
routinizing these rituals by a Muslim falls into contradiction with the understanding that the
mandatory worship of Islam needs to be performed for only the sake of Allah. In this thesis,
NLP, which is one of the most popular personal development teachings in our contemporary
world, will be introduced in terms of the historical process, founders, methods, and techniques,
and later it is criticized from the perspective of Islamic creed. In this regard, the aspects of this
method and set of techniques that contradicts with the Islamic religion's belief in Allah,
prophet, and afterlife will be explained with references to basic theological texts.