Amasyalı Şerefeddin Sabuncuoğlu'nun hayatı, eserleri ve tıp alanına getirdiği yenilikler
The life and works of Şerefeddin Sabuncuoğlu and his innovations in the field of medicine
Yazar: EMİNE YÜKSEK
Danışman: PROF. DR. METİN YILMAZ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Biyografi = Biography ; Deontoloji ve Tıp Tarihi = Medical History and Ethics ; Tarih = History
Dizin: Biyografi = Biography ; Cerrahi = Surgery ; Cerrahiyyetü'l-Haniyye = Cerrahiyyetü'l-Haniyye ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Sabuncuoğlu, Şerefeddin = Sabuncuoğlu, Şerefeddin ; Tıp = Medicine ; Tıp tarihi = History of medicine ; İlim = Science

Özet:
İslâm dini, yaşamın devamı ve dinin uygulanması için gerekli olan sağlığa önem vermiş; Hz. Peygamber, sağlıkla ilgili tavsiyelerde bulunmuş ve sağlıklı bir yaşam biçiminin örneğini sunmuştur. Dolayısıyla İslâmiyet'in doğuşu ve Hz. Peygamber'in örnek hayatı ile insan sağlığına verilen önem daha da artmış, Müslüman âlimler tıp sahasında çalışmalar yapmış, alanında mahir birçok hekim yetişmiştir. Evrensel olan tıp bilimine bundan sonraki süreçte İslâm hekimlerinin büyük katkıları olmuştur. Tıp bilimine cerrahî alanda büyük katkısı olan Şerefeddin Sabuncuoğlu da meşhur Müslüman hekimlerden birisidir. XV. yüzyılda yükselişin yaşandığı Osmanlı'da birçok alanda olduğu gibi tıp alanında da önemli gelişmeler olmuştur. Şerefeddin Sabuncuoğlu bu dönemde, Osmanlı'nın ilim merkezi olan Amasya şehrinde yaşamıştır. Sabuncuoğlu'nun yaşadığı dönem ve şehir çerçevesinde ele alınarak incelenmesi, eserlerinin tanıtılması ve Tıp ilmine olan katkılarının ortaya çıkarılması İslâm tarihi açısından önemlidir. Nitekim Şerefeddin Sabuncuoğlu gibi bir hekimi tanımak ve onun bilime olan katkılarını öğrenmek hem kültürümüzle olan bağlarımızı pekiştirecek hem de yeni modellemelere zemin hazırlayacaktır.
Şerefeddin Sabuncuoğlu'nun yeterince tanınmaması, eserlerine ve kendisine hak ettiği değerin verilmemesi ve genel anlamda İslâm bilim tarihine doğrudan katkı sunacak çalışmaların yapılmamış olması bizi bu alanda çalışmaya yöneltmiştir. Çalışmamızın ilk bölümünde "Amasyalı Şerefeddin Sabuncuoğlu'nun Hayatı ve Yaşadığı Döneme Genel Bir Bakış" başlığı altında Şerefeddin Sabuncuoğlu'nun hayatı, yaşadığı dönem ve çevre ölçeğinde incelenmiştir. "Amasyalı Şerefeddin Sabuncuoğlu'nun Eserleri" başlığını taşıyan ikinci bölümde Şerefeddin Sabuncuoğlu'nun eserleri hakkında bilgi verilmiştir. Tezimizin üçüncü ve son bölümünde ise "Amasyalı Şerefeddin Sabuncuoğlu'nun Tıp Alanına Getirdiği Yenilikler" başlığı altında Sabuncuoğlu'nun tıp alanına getirdiği yenilikler ve katkıları sunulmaya çalışılmıştır.
Çalışmamızda, Şerefeddin Sabuncuoğlu, çok yönlü ve derinlikli bir şekilde ele alınarak Sabuncuoğlu'nun eserlerinin ve buluşlarının İslâm Bilim Tarihi açısından fonksiyonelliği tanıtılmıştır. Sabuncuoğlu'nun, yaptığı çalışmalar ile göğüs, beyin, çocuk, damar, plastik, kulak-burun-boğaz ve genel cerrahî, algoloji, kadın hastalıkları ve doğum, nöroloji, üroloji, onkoloji, ortopedi ve psikiyatri alanlarında ilk olarak uygulanan birçok yeniliğe imza attığı ortaya çıkarılmıştır. Bu bağlamda, Şerefeddin Sabuncuoğlu'nun İslâm bilim tarihinin önemli bir değeri olduğu ve tıp dünyasına hem ulusal hem de uluslararası alanda büyük katkısı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. 
Anahtar Kelimeler: Osmanlı, ilim, tıp, cerrah, Cerrâhiyyetü'l-Hâniyye.

Abstract:
The religion of Islam gave importance to health which is necessary for the continuation of life and the application of religion; Hz. Muhammed gave health advice and exemplified a healthy lifestyle. Therefore, with the birth of Islam and the exemplary life of the Prophet, the importance given to human health increased, Muslim scholars worked in the field of medicine, and many competent physicians were trained in their field. In the following period, Islamic physicians made great contributions to the universal science of medicine. Şerefeddin Sabuncuoğlu, who had a great contribution to medical science in the field of surgery, was also one of the famous Muslim physicians. In the Ottoman Empire, where the rise was experienced in the fifteenth century, there were important developments in the field of medicine, as in manyother fields. During is period, Şerefeddin Sabuncuoğlu lived in Amasya, which was the center of science in the Ottoman Empire. It is important for the history of Islam to examine Sabuncuoğlu within the framework of the period and city he lived, to introduce his works and to reveal his contributions to the science of medicine. As a matter of fact, getting to know a physician like Şerefeddin Sabuncuoğlu and learning his contributions to science will both reinforce our ties with our culture and lay the groundwork for new models. 
The fact that Şerefeddin Sabuncuoğlu was not known sufficiently, his works and himself were not given the value he deserves, and studies that would directly contribute to the history of Islamic science in general have led us to work in this field. In the first part of our study, the life of Şerefeddin Sabuncuoğlu was examined in terms of the period he lived and the environment under the title of "The Life of Şerefeddin Sabuncuoğlu from Amasya and his Period".In the second section titled "The Works of Amasyalı Şerefeddin Sabuncuoğlu", information was given about the works of Şerefeddin Sabuncuoğlu. In the third and last part of our thesis, under the title of "Innovations brought by Amasyalı Şerefeddin Sabuncuoğlu to the Field of Medicine", the innovations and contributions Sabuncuoğlu brought to the field of medicine were tried to be presented. 
In our study, Şerefeddin Sabuncuoğlu was handled in a versatile and in depth manner and introduced the functionality of Sabuncuoğlu's works and discoveries in terms of the History of Islamic Science. It has been revealed that Sabuncuoğlu made many innovations in the fields of chest, brain, children, vascular, plastic, ear-nose-throat and general surgery, algology, gynecology and obstetrics, neurology, urology, oncology, orthopedics and psychiatry. In this context, it has been concluded that Şerefeddin Sabuncuoğlu has an important value in the History of Islamic Science and has made a great contribution to the medical world both nationally and internationally.
Keywords: Ottoman, science, medicine, surgeon, Cerrâhiyyetü'l-Haniyye