Klasik Türk edebiyatında Hâtem-i Tâ'î ve "Hikâye-i Hâtemü't-Tayyî" adlı eser (İnceleme-metin)
Hâtem-i Tâ'î in classical Turkish literature and the book "Hikâye-i Hâtemü't-Tayy" (Review-text)
Yazar: ALİ KÜÇÜKCERAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYSUN ÇELİK
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Eski Türk edebiyatı = Old Turkish literature ; Hatim et-Tai = Hatim et-Tai ; Mensur hikaye = Prose story ; Türk dili ve edebiyatı = Turkish language and literature ; Türk edebiyatı = Turkish literature

Özet:
Klasik Türk edebiyatı çalışmalarının önemli bir kısmını Osmanlı Türkçesi ile kaleme alınan manzum metinlerin çeviri yazısının yapılması ve incelenmesi oluşturur. Elbette bunun  sebebi,  manzum  eserlerdeki  üslubun  niteliği,  malzemenin  çeşitliliği  ve  şiirin sanatsal  gücüdür.  Ancak mensur  eserler  de  günümüz  Türkçesine  kazandırıldıkça, üzerlerinde  daha  çok  çalışılıp  daha  çok  konuşuldukça  muhakkak  ki  nesrin  edebiyat tarihimizdeki  yeri  yeniden  şekillenecektir. Biz  de  Hikâye-i  Hâtem-i  Tay  adlı  eser üzerinde hazırladığımız bu çalışma ile klasik Türk edebiyatı araştırmaları sahasına yeni bir mensur eser kazandırarak, hikaye ve hikayecilik tarihçemize katkı sunmak istedik. Zira çalışmamıza  konu  olan Hikâye-i Hâtem-i Tay adlı  eser, mensur  bir hikâye örneğidir. Eser, Hâtem'in  macerasını anlatmakla  birlikte, hikâye  ve  nesir  tekniği açısından da dikkate değer bir hikâyedir.
Çalışmanın I.  Bölüm'ünde, Hâtem-i  Tay'in  klasik  Türk edebiyatı  içerisindeki  yeri; divan, mesnevi ve tezkire örnekleri incelenerek belirlenmeye çalışılmıştır .II. Bölüm'de, Hikâye-i  Hâtem-i  Tay adlı eserin  türü ve konusu hakkında  bilgi  verilmiştir. Eserin müellifine  ve müstensihine  dair malumattansonra  hikâye,muhteva  özellikleri  ile incelenmişve  hikâyelerin  özetleri  sunulmuştur. Eserde  bulunan  olay,  zaman,  kişi kadrosu ve mekân üzerinde de ayrıca durulmuştur. Hikâyede mevcut olan bazı motifler ve  edebî unsurlar açıklanmıştır.  Ardından  metnin  dil,imla ve  üslup özelliklerine değinilmiştir. Çalışmanın III.Bölüm'ünde, eserin nüsha tavsifi yapılmış ve müteakıben metnin çeviri yazısına yer verilmiştir.
Bir mensur hikâye olan Hâtem-i Tay hikâyesi, içerisinde bolca deyim ve halk ağzından sözcükler bulunduran, halkın anlayabileceği bir üslupla sade bir şekilde yazılmış bir eserdir.  Eserin  yazarı  Eyyûbî  bu  hikâyeyi  halktan  dinleyerek  kaleme  almıştır.  Buna rağmen eserde Arapça ve Farsça tamlamalar ile kelimeler sık sık yer almaktadır. Eser çerçeve  hikâye  tekniği  ile  ele  alınmış  olduğundan  içerisinde  farklı öyküler bulundurmaktadır. Hikâyenin yazılış amacı, Hâtem'in kişiliği ve macerası aracılığı ile cömertliği tavsiye etmektir.

Abstract:
important part of the classical Turkish literature studies  is the  translation and analysis. Of course, the reason for this is the quality of the style in the peotic works, the diversity of the material and the artistic power of the poem. Many studies have been carried out in  this  direction  until  today,  while  most  of  the  studies  were  composed  of  verse  works, prose works were also examined. Our work called Ḥikāye-i Ḫātem-i Ṭay is an example of  a  prose  story.  There  are  other  stories  written  with  the  frame  story  technique  in  this work, which tells about the adventure of Hâtem.
In our study, we introduced the work after mentioning how Hâtem was used in classical Turkish  literature  in  divans,  masnavis  and  collection  of  biographies.  We  said  that the genre  of  the  work  is  a  prose  story  and  emphhasized  that  its  subject  is  the adventure  of the Arab chracter Hâtem, who is known for his generosity. After giving information about the author and copyist of the work, we examined the story with content  features. Work;  It  is  a  fictional  text  with  an  event,  time,  cast  and  place.  We  have  extensively studied  the  elements  of  this  fictional  text.  We  have  includied  the  summaries  of  the stories  in  the  contect  of  the  text  written  with  the  frame  story  technique.  We  showed some  of  the  motifs  and  literary  elements  in  the  story  in  our  work.    In  the  end,  we emphasized  and  language  and  spelling  features  of  the  text  and  touched  on  the  stylistic features. Not with standing , there are Arabic and Persian phrases and words in the work. The purpose of the story is to recommend generosity through Hâtem's personality and adventure.
The story of Ḫātem-i Ṭay, which is a prose story, is a work that contains a lot of idioms and words from the people's mouth, and is written simply in a way that the public can understand. Ayyubi, the author of the work, wrote this story by listening to the public. Since the work is handled with the frame story technique, it contains different stories.