R.1325/M.1909 tarihli Nevsâl-i Osmânî'nin transkripsiyon ve değerlendirilmesi
The transcription and evaluation of the R.1325/A.D.1909 dated Nevsâl-i Osmânî
Yazar: ŞEYHMUS DİRİLMİŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KADİR ACAR
Dicle Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Tarih = History
Dizin: Osmanlı tarihi = Ottoman history ; Siyasi tarih = Political history ; Türk parlamento tarihi = Turkish parliament history ; Türk siyasi tarihi = Turkish political history

Özet:
Sâlnâme ve nevsâller ait oldukları yılla ilgili kurumlar, şahıslar hakkında bilgiler ile halkın işini kolaylaştıracak malumat bulunan kaynaklardır. Bu eserlerden devletçe hazırlananların "sâlnâme", kurum ve şahıslarca hazırlananların da "nevsâl" olarak adlandırıldığı görülmektedir. Bu nevsâllerden biri olan Nevsâl-i Osmânî sadece dört yıl yayınlanmıştır. Daha önce bunların hiçbiri üzerinde çalışma yapılmamıştır. R.1325/M.1909 tarihli Nevsâl-i Osmânî hem ilk yayımlanan Nevsâl-i Osmânî olması hem de II. Meşrutiyet'in ilk nevsâli olması sebebiyle çalışma konusu olarak tercih edilmiştir. Nevsâlde II. Abdülhamid aleyhtarlığı ve meşrutiyet idaresinin kurulması için gayret gösterenlerden sitayişle bahsedilmesi dönemin zihniyetini göstermektedir.
Çalışmanın ilk bölümünde sâlnâmeler ve nevsâller hakkında bilgiler verilmiş, ikinci bölümde de nevsâlin değerlendirmesi yapılmıştır. Üçüncü bölümde ise nevsâlin Latin harfli transkripsiyonuna yer verilmiştir. Nevsâlin içeriğine bakıldığında başta bir yıllık takvim, Müslüman ve Hristiyanların önemli günleri, İstanbul'a ait hava durumu ve İstanbul'da saat 12:00 iken diğer ülkelerde saatin kaç olduğu, bazı meşhur olaylar yer almaktadır. Devamında İslam hükümdarları (Dört Halife Dönemi, Süfyaniye, Mervaniye, Abbasiye, Horasan Selçukluları, Irak Selçukluları, Konya Selçukluları ve Mısır Abbasileri), Osmanlı sultanları hakkında kısa bilgiler vardır. Daha sonra da Osmanlı şehzadeleri, idarecileri, eminleri, nazırları, valileri, mutasarrıfları, kumandanları, sefirleri, mebusları, vilayetleri, sancakları, memurları, resmi daireleri ve müzeleri ile yabancı devletler, dukalıklar, prenslikler ve Osmanlı Devleti'nde bir yıl içerisinde vefat etmiş meşhur kimseler hakkında malumat verilmiştir. Son olarak bir yıl içerisinde Osmanlı Devleti'nde yaşanmış iç olaylar tablo halinde sıralanmıştır. Nevsâlde iki yüze yakın da resim bulunmaktadır. 
Anahtar Kelimeler: Sâlnâme, Nevsâl, İslam Hükümdarları, Osmanlı Devlet Daireleri, Avrupa Devletleri, Osmanlı Devlet Adamları.

Abstract:
Salname (yearbook) and nevsals (private yearbooks) are sources that contain information about institutions and individuals related to the year they belong to, as well as information that would facilitate the work of the public. Among these, those prepared by the state were called "salname" and those prepared by institutions and individuals were called generally "nevsal". The Nevsal-i Osmani is one of these nevsals and it was published for only four years. None of these has been studied so far. The Nevsal-i Osmani dated R.1325/A.D.1909 was chosen as the subject of this study because it was the first Nevsal-i Osmani published and the first nevsal of the Constitutional Monarchy II. In the nevsal, anti-Abdülhamid II seen in the nevsal and mentioning those who made an effort for the establishment of the constitutional administration with praise shows the mentality of the period.
In the first part of the study, information about yearbooks and nevsals is given, and in the second part, the nevsal is evaluated. In the third part, the Latin letter transcription of the nevsal is given. When the looking at the contents of the nevsal, in the beginning a yearly calendar, the important days of Muslims and Christians, the weather in Istanbul, the time in other countries when it was 12:00 in Istanbul, and some famous events has been seen. Then there is brief information about Islamic rulers (Four Caliphs, Sufyaniye, Marwaniye, Abbasiye, Khorasan Seljuks, Iraqi Seljuks, Konya Seljuks and Abbasies of Egypt) and Ottoman sultans. Afterwards, there is information about Ottoman princes, administrators, ministers, governors, mutasarrifs, commanders, ambassadors, parliamentarians, provinces, sanjaks, officer, official offices and museums, foreign states, duchies, principalities, and famous people who died in the Ottoman Empire within a year. Finally, domestic events that took place in the Ottoman Empire within a year are listed in a table. There are nearly two hundred illustrations in the book.
Keywords: Salname, Nevsal, Islamic Rulers, Ottoman State Departments, European States, Ottoman Statesmen.