Türkiye ve Kazakistan örneğinde cumhurbaşkanlığı hükümet sistemlerinin karşılaştırmalı analizi
Comparative analysis of the presidential government systems in the case of Türkiye and Kazakhstan
Yazar: ALMASBEK ANUARBEKULY
Danışman: PROF. DR. MEHMET AKİF ÖZER
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Amme İdaresi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration

Özet:
Hükümet sistemi kavramı, öncelikle sorumlulukların dağılımı ile yasama, yürütme ve yargı gibi devlet erkleri arasındaki bağlantıları ele alan bir içeriğe sahiptir. Özünde, bir hükümet sistemi devlet erklerinin faaliyetlerini ve birbirleriyle olan etkileşimlerini düzenleyen bir yapı olarak işlev görmektedir. Böylece yasama, yürütme ve yargı erklerinin birbirleriyle etkileşim biçimleri hükümet sistemini teşkil etmektedir. Hükümet sistemi ise kuvvetlerin sert ve yumuşak ayrımına göre şekillenmektedir. Yumuşak kuvvetler ayrılığı parlamenter hükümet sistemini, sert kuvvetler ayrılığı ise başkanlık hükümet sistemini temsil etmektedir. Yarı başkanlık hükümet sistemi ise ifadesi geçen iki sistemin karması niteliğindedir. Dünya devletlerinde uygulanan hükümet sistemlerinin tamamına yakını başkanlık, yarı başkanlık veya parlamenter sistemdir ya da bu üç hükümet sisteminin farklı türevleridir. Türkiye'nin hükümet sisteminde uzun bir dönem yumuşak kuvvetler ayrılığını temsil eden parlamenter sistem hakim olmuştur. Türkiye'de 2007 ve 2017 yıllarında yapılan Anayasa değişikliğiyle ve 2014 yılından beri cumhurbaşkanının doğrudan halk tarafından seçilmesiyle birlikte hükümet sistemi parlamenter hüviyetini kaybetmiştir. Anayasa değişikliğiyle oluşan cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi, ABD'de uygulanan başkanlık hükümet sisteminin bir türevi olarak kabul edilmektedir. Kazakistan'ın hükümet sistemi, tarihi boyunca hem SSCB içindeki dönemini hem de 1991'deki bağımsızlığından günümüze kadar geçen süreyi kapsayacak şekilde farklı aşamalarla gelişerek bir kurumsallaşma sürecinden geçmiştir. Bağımsız Kazakistan'ın ilk anayasası 28 Ocak 1993 tarihinde onaylanmıştır ve ilk Anayasa önceki Anayasa'ya kıyasla daha modernize edilmiş bir çerçeve sergilemiştir. Fakat Yüksek Konseyi (yasamayı) yürütme karşısında kuvvetlendirmiştir. 30 Ağustos 1995 tarihli referandumla kabul edilen yeni Anayasa ile oluşan hükümet sistemi, 28 Eylül 1958 tarihli Fransız anayasası ile cumhurbaşkanına geniş yetkiler tanıyan Fransız hükümet sistemini örnek alarak şekillenmiştir. 9 Haziran 2019 tarihinde Kasım-Jomart Tokayev ülkenin cumhurbaşkanı olarak seçilerek, yeni anayasa ve yeni hükümet sistemine geçiş sürecini başlatmıştır. Kazakistan'da cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi sert ile yumuşak kuvvetler ayrılığının ortak özelliklerini barındırmaktadır ve yarı başkanlık hükümet sistemiyle yönetilen Fransa'ya benzetilmektedir. Genel olarak, tez çalışmasının konusu Türkiye ve Kazakistan'ın hükümet sistemlerinin incelenmesidir ve her iki ülkenin hükümet sistemlerini Anayasa değişikliğiyle getirdikleri yeni düzenlemeler kapsamında karşılaştırmalı olarak analiz edilmesidir. Çalışmanın amacı hükümet sistemlerini kavramsal ve teorik ile tarihsel süreç çerçevede tanımlamak ve tarihsel perspektif kapsamında Türkiye ile Kazakistan'ın hükümet sistemlerinin farklı ve benzer yönlerini tespit etmek, her iki ülkenin yasama, yürütme ve yargı erklerinin özelliklerini incelemek ve bu bağlamda iki devletin hükümet sistemlerini erklerin birbirleriyle etkileşimini kıyaslayarak analiz etmektir. Konuya ilişkin tez çalışması ilk kez yapılmaktadır ve ilgili literatüre katkı sağlamaktadır.

Abstract:
The allocation of responsibilities and distribution of power between state branches, including the legislature, executive, and judiciary, form the foundation of a system of government. Essentially, this system acts as a framework to regulate the operations and interrelations of state powers. Consequently, the interplay of the legislative, executive and judicial branches constitutes a system of government. The structure of government is shaped by the hard and soft separation of powers. The soft separation of powers refers to a parliamentary system of government, while the hard separation of powers denotes a presidential system of government. The semi-presidential government system combines aspects of both mentioned systems. Almost all governments worldwide are based on presidential, semi-presidential or parliamentary systems, or variations of these. Turkey's government system has been predominantly parliamentary for a considerable time, featuring a soft separation of powers. With constitutional amendments in 2007 and 2017, and the people directly electing the President since 2014, the government system in Turkey is no longer parliamentary. Whilst the presidential system of government established by the constitutional amendment differs marginally from that of the United States of America, it can be regarded as a derivative of the presidential system. Kazakhstan's government system has evolved over time, including during its time as a part of the USSR, and since gaining independence in 1991 to the present day. The initial constitution of post-independence Kazakhstan received approval on 28 January 1993. The Constitution displayed a more updated structure compared to its predecessor and reinforced the Supreme Council (legislature) in relation to the executive branch. The system of government established by the new Constitution, which was approved as a result of the referendum on 30 August 1995, was modelled after the French Constitution of 28 September 1958 and the French governmental system, which conferred extensive authority upon the President. On 9th June 2019, Kassym-Jomart Tokayev was elected as the President of Kazakhstan. Under his administration, the country has started the process of transitioning to a new constitution and government system. The presidential system of governance in Kazakhstan encompasses both hard and soft separation of powers and shares similarities with France's semi-presidential system of governance. The aim of this study is to comparatively analyse the governmental systems of Turkey and Kazakhstan within the scope of new regulations introduced by the Constitutional amendments. The goal of this study is to conceptually, theoretically, and historically define government systems and identify both the similarities and differences between the government systems of Turkey and Kazakhstan within a historical framework. Additionally, it aims to examine the legislative, executive, and judicial powers of both countries and analyze their government systems by comparing the interaction of the powers with each other. Technical terms will be explained upon first use, and a consistent and formal writing style will be maintained throughout the entire study. This study is the first of its kind and adds to the existing literature.