Çerçi deresi (Fethiye-Muğla) paleotaşkınlarının belirlenmesi ve taşkın risk alanlarının CBS kullanılarak haritalanması
Determination of paleofloods in Cerci river (Fethiye-Mugla) and flood risk mapping using GIS
Yazar: GÜZİN AKIN TÜZGEN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ÖZNUR KARACA
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
En önemli doğal afetlerden biri olan taşkınlar; şiddete ve oluşum şartlarına bağlı olarak az veya çok etki yaratarak doğal felaketlere yol açmaktadır. Dünyada ve ülkemizde taşkınlar ile ilgili düzeltici ve önleyici çalışmalar yapılmaktadır. Bu çalışmada, Fethiye yerleşim alanı içerisinde yer alan Çerçi Deresi'nin paleotaşkın analizi ile günümüz ve tarihi taşkınları incelenmiş olup, dere yatağının da bulunduğu çalışma alanında taşkın duyarlılık haritası hazırlanmıştır. 
Çerçi Deresi'ne ait taşkın duyarlılığını belirlerken bölgeye ait jeolojik, jeomorfolojik, sedimantolojik ve hidrolojik verilerden yararlanılmıştır. Çerçi Deresi'ne ait çökellerin konumunu belirlemek ve zemin profilini tespit etmek adına çalışma alanında araştırma çukurları açılmış ve uygun seviyelerden zemin cinsini belirleyebilmek amacıyla numuneler alınmıştır.Çalışma alanı zeminlerinin fiziksel özelliklerine ait parametreler incelenerek; ince kum silt ve kil boyutundaki sedimanların yoğunlukta olduğu görülmüştür. Alınan numunelerden alınan örnekler ile yapılan zemin deneyleri neticesinde hakim zemin sınıfının orta plastisiteli kil (CL) olduğu tespit edilmiştir.
Çalışma alanında bulunun zemin birimlerinin yaşını belirleyebilmek amacıylabirimlerden numuneler alınmış ve Optik UyarımlıLüminesans (OSL) yaşlandırma yöntemi kullanılarak birimlerin yaşının belirlenmesi hedeflenmiştir. Yaşlandırma için laboratuvara gönderilen numuneler belirleyici bir sonuç vermemiştir.
Çalışma alanına ait taşkın duyarlılık haritalarının oluşturulması sırasında Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) tekniklerinden yararlanılmıştır. CBS çalışmaları sırasında CBS yazılımı olan ArcGIS 10 programı ve bir alt modül olan Spatial Analysis modülünden yararlanılmıştır. ArcGIS programından yararlanılarak, çalışma alanının eğim, yükseklik, akarsuya yakınlık, jeoloji, arazi kullanımı ve bakı gibi kriterlerine ait alt değerler ağırlıklı çakıştırma yöntemi kullanılarak taşkın risk duyarlılık analizi oluşturulmuş ve sonucunda çalışma alanına ait taşkın duyarlılık haritası oluşturulmuştur. Oluşturulan bu haritaya göre Çerçi Deresi'nin bulunduğu çalışma alanı çok az riskliden (1) çok riskliye (5) doğru değişen beş sınıfa ayrılmıştır.Oluşturulan risk haritasına göre çalışma alanının %18,64'ü riskli taşkın alanları içerisinde yer almaktadır. Çok riskli taşkın alanları çalışma alanın GB'sindeki riskli alanların daha fazla yayılım gösterdiği, Fethiye yerleşim merkezi yerleşim alanlarını içermektedir.

Abstract:
One of the most significant natural disasters of floods may cause natural calamities with large or small effects linked to severity and conditions of formation. In Turkey and globally regulatory and preventive studies related to floods have been completed. This study investigated the current and historical floods of Çerçi River located in the Fethiye settlement area with paleoflood analysis and prepared a flood susceptibility map of the river bed in the study area.
While determining the flood susceptibility of Çerçi River, the geologic, geomorphologic, sedimentalogical and hydrological data belonging to the region were used. To determine the location of sediments belonging to Çerçi River and identify the ground profile, research pits were dug in the study area and samples taken to determine the type of ground at appropriate levels. The physical parameters of the ground in the study area were investigated with the majority observed to be fine sand silt and clay size sediments. Portions of the samples were used for ground experiments and the dominant ground class was identified as moderate plasticity clay (CL).
To determine the age of the ground units in the study area, samples were taken from units and the optically stimulated luminescence dating method was used with the aim of determining the age of the units. Samples sent to the laboratory for dating did not provide a decisive result.
During creation of the flood susceptibility maps of the study area, Geographical Information System (GIS) techniques were used. During GIS studies, the GIS software ArcGIS 10 program and the sub module Spatial Analysis were used. Within the ArcGIS program, the subvalue was used for criteria like the slope, elevation, proximity to the river, geology, land use and aspect to develop a flood susceptibility analysis using weighted overlay method and finally the flood susceptibility map of the study area was created. According to this map, the study area of the Çerçi River is divided into five classes from low risk (1) to high risk (5). According to the risk map, 18.64% of the study area is within the flood risk area. The high flood risk areas concentrate in the SW of the study area with greater distribution than risk areas, and contain the settlement area of Fethiye city.