Yetişkin bireylerin diyet enerji yoğunluğu ile metabolik risk faktörleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Assessment of the relationship between dietary energy density and metabolic risk factors of adult individuals
Yazar: HAZAL BOZOĞLAN EROL
Danışman: PROF. DR. EFSUN KARABUDAK
Gazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Beslenme alışkanlıkları = Nutritional habits ; Beslenme incelemeleri = Nutrition surveys ; Diyet = Diet ; Metabolik hastalıklar = Metabolic diseases ; Metabolik sendrom = Metabolic syndrome ; Risk faktörleri = Risk factors ; Yetişkinler = Adults

Özet:
Bu çalışma yetişkin bireylerde diyet enerji yoğunluğu ile metabolik sendrom arasındaki ilişkiyi belirlemek ve diyet enerji yoğunluğunun uzun dönemde düzenlenmesi sonucu metabolik risk faktörleri üzerindeki etkisini değerlendirmek amacıyla planlanmış ve yürütülmüştür. Çalışma Ocak 2015-Mart 2016 tarihleri arasında yaşları 19-64 yıl arasında değişen (34,3±9,0 yıl), Mardin Nusaybin Toplum Sağlığı Merkezi Obezite Danışma Birimi'nde en az bir yıl boyunca düzenli olarak beslenme danışmanlığı alan, başlangıç, 3.ay, 6.ay ve 1.yılda en az sekiz saatlik açlık sonrası biyokimyasal ölçümleri alınan ve bir yıl boyunca her kontrol döneminde (on beş günde bir) bir gün besin tüketim kaydı alınan 102 kadın üzerinde yürütülmüştür. Bireylerin genel bilgileri, antropometrik ölçümleri, biyokimyasal ölçümleri, kan basıncı ölçümleri, beslenme alışkanlıkları, her kontrol döneminde (on beş günde bir) 24 saatlik hatırlatma yöntemi ile alınan besin tüketim kayıtları ve 24 saatlik fiziksel aktivite kayıtları Mardin Nusaybin Toplum Sağlığı Merkezi Obezite Danışma Birimi arşiv kayıtlarında yer alan diyetisyen takip dosyasından alınmıştır. Bireylerin metabolik risk faktörlerine sahip olma durumları National Cholesterol Education Program (NCEP) Adult Treatment Panel III (NCEP ATP III) raporundaki metabolik sendrom tanı kriterlerine göre belirlenmiştir. Bireylerin diyet müdahalesi haftada 0,5-1 kg zayıflamalarını sağlayacak düzeyde enerji içeren ve enerjinin %55-60'ı karbonhidrattan, %12-15'i proteinden, %25-30'u yağdan gelecek şekilde düzenlenmiştir. Diyet enerji yoğunluğu "Yiyecek Alım Yöntemi" ve "Yiyecek-İçecek Alım Yöntemi'' ile diyetten gelen enerjinin tüketilen yiyecek/yiyecek+içecek miktarına bölünmesi ile hesaplanmıştır. Başlangıç, 3.ay, 6.ay ve 1.yılda diyet enerji yoğunluğu hesaplanmıştır."Yiyecek Alım Yöntemi"ne göre hesaplanan diyet enerji yoğunluğunun "Yiyecek-İçecek Alım Yöntemi''ne göre hesaplanan diyet enerji yoğunluğundan daha fazla olduğu bulunmuştur (p<0,05). Bireylerin ''Yiyecek Alım Yöntemi''ne göre hesaplanan diyet enerji yoğunlukları başlangıçta 1,33±0,11 kkal/g, 3.ayda 1,02±0,07 kkal/g, 6.ayda 0,99±0,07  kkal/g  ve 1.yılda 0,98±0,06 kkal/g'dır. Bireylerin diyet enerji yoğunlukları ile vücut ağırlığı, beden kütle indeksi, bel çevresi, kalça çevresi, bel/kalça ve bel/boy değerleri arasında pozitif yönlü ilişki bulunmuştur (p<0,05). Diyet müdahalesi ile başlangıç-1.yıl arasında bireylerin vücut ağırlığı, beden kütle indeksi, bel çevresi, kalça çevresi, bel/kalça ve bel/boy değerleri azalmıştır (p<0,05).Bireylerin diyet enerji yoğunlukları ile açlık kan glukozu, total kolesterol, HbA1c, LDL-kolesterol, HDL-kolesterol ve trigliserit değerleri arasında pozitif yönlü ilişki saptanmıştır (p<0,05). Bu çalışmada diyet enerji yoğunluğunun antropometrik ve biyokimyasal ölçümler ile pozitif ilişki göstermesi ve başlangıç-1.yıl arasında metabolik risk faktörlerini taşıyan bireylerin sayısının azalması diyet enerji yoğunluğunun uzun dönemde azaltılmasının metabolik risk faktörleri üzerinde iyileştirici etkisinin olabileceğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler	: Diyet enerji yoğunluğu, metabolik risk fakrörleri, metabolik sendrom

Abstract:
This study was planned and conducted to determine the relationship between dietary energy density and the metabolic syndrome in adult individuals and to assess the effect of long-term regulation of diet energy intensity on metabolic risk factors. The study was conducted whose ages ranged from 19 to 64 years (34,3 ± 9,0 years) and who had regular nutrition counseling for at least one year in the Mardin Nusaybin Community Health Center Obesity Counseling Unit between January 2015 and March 2016. The study was conducted on 102 women who received at least eight hours post hunger biochemical measurements at baseline, 3 rd, 6 th, and 1 st years, and one day of food consumption recordings taken during each control period (every fifteen days) for one year. Individual information, anthropometric measurements, biochemical measurements, blood pressure measurements, nutritional habits, food consumption records and 24-hour physical activity records obtained by 24-hour reminder during each control period (every fifteen days) were taken from the dietician follow-up file included in the archive records of the Mardin Nusaybin Community Health Center Obesity Counseling Unit. Individuals having metabolic risk factors were identified according to the metabolic syndrome diagnostic criteria in the National Cholesterol Education Program (NCEP) Adult Treatment Panel III (NCEP ATP III) report. Individuals have a level of energy that will allow them to lose 0.5-1 kg per week of diet intervention, with 55-60% of energy being regenerated from carbohydrate, 12-15% from protein, and 25-30% from fat. The dietary energy density is calculated by dividing the energy from the diet by the amount of food consumed and the amount of food / food+beverage consumed by the ''Food Intake Method'' and ''Food and Beverage Intake Method''. Dietary energy density was calculated at baseline, third month, sixth month, and 1st year. It was found that the dietary energy density calculated according to "Food Intake Method" is higher than the dietary energy density calculated according to "Food and Beverage Intake Method" (p <0,05). Dietary energy densities calculated according to the '' Food Intake Method '' of individuals were 1,33 ± 0,11 kcal / g at the baseline, 1,02 ± 0,07 kcal / g at the third month, 0,99 ± 0,07 kcal/g at the sixth month and 0.98 ± 0.06 kcal / g in the first year. There was a positive correlation between dietary energy density and body weight, body mass index, waist circumference, hip circumference, waist / hip and waist / height values of individuals (p <0,05). The body weight, body mass index, waist circumference, hip circumference, waist / hip and waist / height values of the individuals were decreased by dietary intervention between the baseline and the first year (p <0,05). There was a positive correlation between dietary energy density and fasting blood glucose, total cholesterol, HbA1c, LDL-cholesterol, HDL-cholesterol and triglyceride values of individuals (p<0,05). In this study showed long-term reduction of dietary energy intensity may have a therapeutic effect on metabolic risk factors because decreased number of individuals with metabolic risk factors between baseline and first year and dietary energy density are positively correlated with anthropometric and biochemical measures.

Key Words	: Dietary energy density, metabolic risk factors, metabolic syndrome