Enflamatuar bağırsak hastalığı tanılı yetişkinlerde bitkisel ürün kullanımının ve ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi
Evaluation of herbal product use and associated factors in adults with inflammatory bowel disease
Yazar: ECENUR BAYIR
Danışman: PROF. DR. GÖZDE ELGİN CEBE ; PROF. DR. GÜLŞAH KANER TOHTAK
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Farmasötik Botanik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eczacılık ve Farmakoloji = Pharmacy and Pharmacology

Özet:
Ülkemizde ve dünyada insidansı ve prevalansı gittikçe artan enflamatuar bağırsak hastalıkları (EBH) olarak adlandırılan ülseratif kolit (ÜK) ve crohn hastalığı (CH), kişilerin yaşam kalitesini olumsuz etkileyen kronik hastalıklardır. Bu bireylerin son yıllarda tıbbi tedavilerine ek olarak farklı tamamlayıcı tedavi arayışlarına yöneldiği bildirilmektedir. Hastaların en sık başvurduğu tamamlayıcı tedavinin bitkisel ürünler olduğu gösterilmiştir. Bu ürünlerin kullanımı, hastalık üzerinde olumlu etkiler yapabildiği gibi olumsuz etkilere de yol açabilmektedir. Yapılan araştırmada İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi ve Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Gastroenteroloji Polikliniğine başvuran 18-65 yaş arasındaki EBH tanılı yetişkin bireylerin yüz yüze düzenlenen bir anket formu aracılığı ile sosyodemografik ve hastalık özellikleri, antropometrik ölçümleri, fiziksel aktivite durumları ve bitkisel ürün kullanımlarına ilişkin tutumları sorgulanmıştır. Elde edilen kategorik veriler sayı ve yüzde olarak ifade edilmiştir. İki kategorik değişken arasındaki ilişikiyi değerlendirmek için Ki- kare testi, iki bağımsız grubun ortalamalarının karşılaştırılmasında bağımsız gruplarda t-testi, iki eşleştirilmiş kategorik örnek arasındaki farklılığı belirlemek için McNemar testi kullanılmıştır. Tüm istatistiksel testlerde güven aralığı %95 kabul edilerek p<0.05 anlamlılık düzeyi kabul edilmiştir. Bu çalışmaya 425 EBH tanılı (ÜK=295, CH=130) yetişkin (Erkek=154, Kadın=271) katılmıştır. EBH'li bireylerin %62,6'sının bitkisel ürün kullandığı bulunmuş olup kullanılan bu bitkisel ürünün formunun %33,2'sinin tablet/kapsül/draje olduğu belirlenmiştir. Katılımcıların yaş ortalaması 37,98±14,21 yıl olup cinsiyetler arasında yaş açısından istatistiksel olarak fark bulunmamıştır (Erkek=40,55±14,78; Kadın=36,99±13,70) (p=0,311). Katılımcıların sosyodemografik özellikleri, antropometrik ölçümleri ve fiziksel aktiviteye ilişkin bilgileri ile bitkisel ürün kullanma durumları arasında istatistiksel olarak fark bulunmamıştır (p>0,05). Hastalığa bağlı olarak ekstraintestinal bulguları (bulantı, kusma, ateş, yorgunluk, gece terlemeleri, anemi, göz bulguları ve deri hastalıkları) olan EBH'li bireylerin bitkisel ürün kullanma durumu farklılık göstermektedir (p=0,004). Hastaların EBH'ye ek olarak kronik hastalığının bulunma durumuna göre bitkisel ürün kullanma durumunda anlamlı farklılık bulunmaktadır (p<0,001). EBH'ye ek olarak tiroit hastalığı olan bireylerin tamamı bitkisel ürün kullanmaktadır (p=0,026). Tanıdan sonraki beslenme tipine göre bitkisel ürün kullanma durumu anlamlı farklılık göstermektedir (p=0,005). Ülseratif kolit ve chron hastalarının kullandıkları bitkisel ürünler açısından istatistiksel olarak anlamlılık olmadığı saptanmıştır (p>0,05). Sorgulanan 44 bitki içinde en sık kullanılanlarının sırasıyla Zingiber officinale Roscoe (%40,5), Curcuma longa L. (%38,1) ve Momordica charantia L. (%28,5) olduğu belirlenmiştir. Araştırma bu konu ile ilgili ülkemiz literatürüne ilk verileri sağlaması açısından oldukça önem taşımaktadır. Sonuç olarak, yapılan bu araştırmada ÜK ve CH hastalarının yarıdan fazlasının bitkisel ürün kullandığı ve kullanılan bitkisel ürünler açısından iki grup arasında anlamlı fark olmadığı saptanmıştır. Ayrıca ek hastalığı ve ekstraintestinal bulguları olan hastaların daha fazla bitkisel ürün kullandıkları belirlenmiştir.

Abstract:
Ulcerative colitis (UC) and Crohn's disease (CD), which are called inflammatory bowel diseases (IBD) with increasing incidence and prevalence in our country and around the world, are chronic diseases that negatively affect people's quality of life. It has been reported that these individuals have sought different complementary treatments in addition to their medical treatments in recent years. It has been shown that the most frequently used complementary treatment by patients is herbal products. The use of these products can have both positive and negative effects on the disease. In the research conducted, adult individuals diagnosed with IBD between the ages of 18-65 who applied to Izmir Katip Çelebi University Atatürk Training and Research Hospital and Ege University Faculty of Medicine Hospital Gastroenterology Polyclinic were asked to evaluate their sociodemographic and disease characteristics, anthropometric measurements, physical activity status and herbal status through a face-to-face survey form. Their attitudes towards product use were questioned. The categorical data obtained are expressed as numbers and percentages. Chi-square test was used to evaluate the relationship between two categorical variables, t-test in independent groups was used to compare the means of two independent groups, and McNemar test was used to determine the difference between two paired categorical samples. In all statistical tests, the confidence interval was accepted as 95% and the significance level of p<0.05 was accepted. 425 adults (Male = 154, Female = 271) diagnosed with IBD (UC = 295, CD = 130) participated in this study. It was found that 62.6% of individuals with IBD used herbal products, and 33.2% of the form of this herbal product used was tablet/capsule/dragee. The average age of the participants was 37.98±14.21 years and there was no statistical difference between genders in terms of age (Male=40.55±14.78; Female=36.99±13.70) (p=0.311). There was no statistical difference between the participants' sociodemographic characteristics, anthropometric measurements, knowledge about physical activity and their use of herbal products (p>0.05). Depending on the disease, the use of herbal products by individuals with IBD who have extraintestinal symptoms (nausea, vomiting, fever, fatigue, night sweats, anemia, eye symptoms and skin diseases) varies (p = 0.004). There is a significant difference in patients' use of herbal products depending on whether they have a chronic disease in addition to IBD (p<0.001). All individuals with thyroid disease in addition to IBD use herbal products (p=0.026). There is a significant difference in the use of herbal products according to the type of nutrition after diagnosis (p = 0.005). It was determined that there was no statistical significance in terms of herbal products used by ulcerative colitis and Crohn's patients (p>0.05). Among the 44 plants questioned, the most frequently used ones are Zingiber officinale Roscoe (40.5%), Curcuma longa L. (38.1%) ve Momordica charantia L. (28.5%) The research is very important in terms of providing the first data to our country's literature on this subject. As a result, this study found that more than half of UC and CD patients used herbal products and there was no significant difference between the two groups in terms of the herbal products used. It was also determined that patients with comorbidities and extraintestinal findings used more herbal products.