Öğretmen Duyarlılığı Eğitim Programının etkisinin incelenmesi
Examining the impact of the Teacher Sensitivity Training Program
Yazar: NİDA KILINÇ
Danışman: PROF. DR. ŞEHNAZ CEYLAN
Karabük Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Ana Bilim Dalı / Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmada öğretmenlerin, öğretmen duyarlılığına ilişkin farkındalık düzeylerini belirleyebilmek amacıyla bir ölçme aracının geliştirilmesi ve okul öncesi öğretmenlerinin öğretmen duyarlılığına ilişkin farkındalıkları belirlenmesi amaçlanmıştır. Buna bağlı olarak okul öncesi öğretmenlerinin ihtiyaçlarına uygun bir "Öğretmen Duyarlılığı Eğitim Programı" (ÖDEP) hazırlanması ve okul öncesi öğretmenlerinin bu konudaki farkındalıklarının artırılması amaçlanmıştır. Araştırma ön test son test kontrol gruplu yarı deneysel modelde tasarlanmıştır.

Araştırmanın ölçek geliştirme bölümündeki verileri 2022-2023 öğretim yılı bahar döneminde Türkiye'de okul öncesi öğretmeni olarak görev yapan ve araştırmaya katılmaya gönüllü olan 335 okul öncesi öğretmeninden toplanmıştır. Eğitim programının uygulanması aşamasındaki nicel verilerin toplanmasında 60 okul öncesi öğretmeni deney ve kontrol grubu olmak üzere çalışmaya dahil edilmiştir. Araştırmada kontrol grubu ve deney grubu ön test - son test analizlerinde t-testi yapılmıştır. Ayrıca deney ve kontrol grubu, ön test, son test ve kalıcılık testinin karşılaştırılabilmesi için bağımlı tek yönlü varyans (ANOVA) analizi yapılmıştır.

Araştırmanın eğitim programının uygulanması sürecindeki nitel veriler, araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak eğitim öncesinde, eğitim sırasında ve eğitim sonrasında öğretmenlerle görüşmeler yapılarak toplanmıştır. Bunun yanı sıra eğitim programının uygulanması sürecinde yapılan eğitim oturumlarındaki projeler, ürünler, şiirler, mektuplar ve yansıtıcı günlükler nitel veri kaynakları olarak kullanılmıştır. Nitel verilerin analizinde içerik analizi tekniğinden yararlanılmıştır, tema ve kodlar oluşturulmuştur.

Araştırma sonuçları, öğretmenlerin eğitim öncesinde ve eğitim sonrasında öğretmen duyarlılığına ilişkin algılarında pozitif yönlü ve anlamlı bir farklılık bulunduğunu göstermektedir. Bununla birlikte araştırma sonuçları, okul öncesi öğretmenlerinin öğretmen duyarlılığının çocuk üzerindeki etkilerine ilişkin farkındalıklarının arttığını ve bu konudaki bakış açılarının değiştiğini göstermektedir. Araştırma sonuçları, okul öncesi öğretmenlerinin çocukların problem davranışlarına ilişkin öğretmen duyarlılık davranışlarının geliştiğini göstermektedir. Bununla birlikte okul öncesi öğretmenlerinin eğitim öncesinde çocukları daha fazla denetim altında tutmak isterken eğitim sonrasında çocukların karşılaştıkları sorunları çözmeleri için onlara fırsat verdikleri, onlara daha fazla sorumluluk verme eğiliminde oldukları ve çocukların otonom davranışlarını daha fazla destekleme çabası içinde oldukları görülmüştür.

Araştırma sonuçları, eğitim programı öncesinde öğretmenlerin duyarlı öğretmenlik konusunda farkındalık kazanma, öğretmen duyarlılığını etkileyen faktörleri öğrenme, daha duyarlı bir öğretmen olabilme yollarını keşfetme ve örnek olaylar üzerinden birbirleriyle deneyim paylaşımında bulunma gibi beklentiler taşıdıklarını göstermektedir. Mevcut araştırma sonucunda, katılımcılar eğitim programının yüz yüze düzenlenmesinin etkileşimi artırdığını ve bunun eğitim programının güçlü yönlerinden biri olduğunu belirtmişlerdir. Ayrıca katılımcılar, ÖDEP'in içeriğinin farklı yöntem ve tekniklerden oluşmasını, katılımcıları merkeze alan bir program olmasını, örnek olaylarla desteklenmiş olmasını ve uygulama süresince öğretmenlerin sürece etkin biçimde dahil edilmesini sağlayan etkinliklerden oluşmasını eğitim programının güçlü yönleri olarak ifade etmişlerdir. Son olarak öğretmenlerin eğitim programında sunulan eğitim oturumlarının süpervizyonluk desteği şeklinde bir süre daha devam etmesini sağlayacak şekilde programın planlanabilieceğini ifade etmişlerdir. Araştırma sonuçları ilgili alan yazınıyla ilişkili bir biçimde tartışılmış ve öneriler sunulmuştur.

Abstract:
The purpose of this study is to develop a measurement tool aimed at determining preschool teachers' levels of awareness regarding teacher sensitivity and to assess the awareness of teacher sensitivity among preschool teachers. Therefore, Teacher Sensitivity Training Program (TSTP), which was tailored to the needs of preschool teachers, was developed to enhance their awareness on this subject. The research was designed as a quasi-experimental study with a pre-test and post-test control group model.

The data for the scale development part of the study were collected from 335 preschool teachers during the spring term of the 2022-2023 academic year, who volunteered to participate in the study. For the implementation phase of the training program, quantitative data were collected from 60 preschool teachers, divided into experimental  
and control groups. In the study, t-tests were conducted for pre-test and post-test analyses in both control and experimental groups. Furthermore, a dependent one-way ANOVA analysis was conducted to compare pre-test, post-test, and retention tests between the experimental and control groups.

Qualitative data during the implementation phase of the training program were collected mainly through interviews with teachers before, during, and after the training using a semi-structured interview form prepared by the researcher. Additionally, projects, products, poems, letters, and reflective diaries during the training sessions were used as additional sources of qualitative data. Content analysis was utilized for the analysis of qualitative data, and themes and codes were generated.

The results suggested that there was a significant positive difference in teachers' perceptions of teacher sensitivity before and after the training. The results also revealed that preschool teachers' awareness of the impact of teacher sensitivity on children has increased, and their perspectives on this issue have changed. The findings furthered that preschool teachers developed their behaviors related to teacher sensitivity concerning children's problem behaviors. Moreover, it was observed that while preschool teachers preferred to keep children under stricter control before the training, they tended to give children more opportunities to solve their problems and granted them more responsibility after the training, supporting the children's autonomous behaviors.

Results suggested that before the training program, teachers had expectations such as gaining awareness about sensitive teaching, learning about factors affecting teacher sensitivity, discovering ways to become more sensitive teachers, and sharing experiences with each other through case studies. Participants in the study noted that the face-to-face arrangement of the training program enhanced interaction, which they regarded as one of the strengths of the program. Additionally, participants appreciated that the TSTP's content included various methods and techniques, centered on the participants, supported by case studies, and involved activities that actively engaged the teachers throughout the process. Finally, the teachers suggested that the training sessions presented in the program should be planned to continue for a while longer in a supervisory support manner. The results were discussed in relation to the relevant literature and some recommendations were provided.