Polikistik over sendromlu infertil hastalarda ovulasyon indüksiyonunda metformin ve klomifen sitratın karşılaştırılması
Comparison of metformin and clomiphene citrate therapy for induction of ovulation in the polycystic ovary syndrome women with infertility
Yazar: ŞAFAK YILMAZ BARAN
Danışman: PROF. DR. MURAT APİ
Sağlık Bakanlığı / İstanbul Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Kadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2009
Konu: Kadın Hastalıkları ve Doğum = Obstetrics and Gynecology
Dizin: Over hastalıkları = Ovarian diseases ; Ovulasyon indüksiyonu = Ovulation induction ; Polikistik over sendromu = Polycystic ovary syndrome ; İnfertilite =

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı polikistik over sendromlu infertil hastalarda
ovulasyon indüksiyonunda klomifen sitrat ile metforminin karşılaştırılmasıdır.
Gereç ve yöntem: Prospektif karşılaştırmalı olarak uygulanan çalışmamıza 61
adet polikistik over sendromlu infertil hasta katıldı. Otuz bir hastada klomifen sitrat, 30
hastada metformin ovulasyon indüksiyon ajanı olarak kullanıldı. Tüm hastalara
ESHRE/ASRM kriterlerine göre polikistik over sendromu (PKOS) tanısı konuldu. Her
iki grubun hastalarının kilosu, vücut kitle indeksi (VKİ), menstruasyonun 3-5. günleri
FSH, LH, PRL, DHEAS, 17-OHP, E2, Androstenedion (A), serbest Testosteron (sT) ve
T düzeylerine bakıldı. Bütün hastalara menstruasyonun 20-22. günleri arasında serum
progesteron (P) düzeyi bakıldı. Beş ng/ml ve üzeri değerler ovulasyon olarak kabul
edildi. Tüm hastalara Ferriman Gallwey skorlaması yapıldı. Toplam skor ≥ 8
saptananlar hirsutik olarak değerlendirildi. Bütün hastalara açlık kan glukozu, açlık
insülini, 75 gr oral glukoz tolerans testi (OGTT) yapıldı. Metformin tedavisi 1700
mg/gün dozunda 6 ay süre ile uygulandı. Klomifen sitrat (KS) tedavisi ise ortalama 3-6
siklus, menstruasyonun 3.-5. günlerinde, 5 gün süre ile 50-150 mg/gün dozunda
kullanıldı. Her iki grup arasında ovulasyon oranları, gebelik oranları, canlı doğum
oranları karşılaştırıldı.
Bulgular: Her iki grup arasında yaş, VKİ, infertilite süresi, menstruasyon
düzeni, FSH, LH, E2, PRL, TSH, s T, T, 17-OHP, DHEAS, A, AKŞ, açlık insülini,75 gr
OGTT'ye göre bozulmuş glukoz toleransı açısından anlamlı bir farklılık saptanmadı
(p>0.05).
Toplam 230 siklus tedavi verilmiş olup, 101 siklusunda ovulasyon
gerçekleşmiştir. Metformin 136 siklus verildi ve 44 kez ovulasyon elde edildi (%32.3).
KS 94 siklus verildi ve 57'sinde ovulasyon gerçekleşti (%60.6). KS yönünde anlamlı
fark saptandı (p=0.004). Metformin alan grupta 10 gebelik (%7.3), KS alan grupta da 10
gebelik (10,6) gerçekleşti (p=0.45). Yapılan analizde her iki grupta da gebelik ve canlı 
60
doğum oranları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olmadığı, bununla birlikte
sadece gebe kalan hastalar değerlendirildiğinde, KS kullanılan grupta gebeliğin daha
erken geliştiği saptanmıştır (Ortalama gebe kalma süresi; KS: 2.2 ay, Metformin: 3.8 ay,
p= 0.029).
Sonuç: Elde edilen sonuçlara göre ovulasyon indüksiyon ajanı olarak klomifen
sitrat tedavisi ile metformine göre daha yüksek oranda ovulasyon gözlenirken, gebelik
oranları üzerine anlamlı bir farklılık saptanmamıştır. Ancak klomifen sitrat ile elde
edilen gebelik, metforminde elde edilen gebeliğe göre daha erken dönemde
görülmektedir.
Anahtar kelimeler: Anovulasyon, infertilite, klomifen sitrat, metformin,
ovulasyon indüksiyonu, polikistik over sendromu

Abstract:
Aim: The aim of this study is to compare with metformin and clomiphene
citrate (CC) treatment for induction of ovulation in women who have polycystic ovary
syndrome (PCOS) and infertility.
Material and Methods: A prospective, comparative trial was conducted in 61
infertile patients with PCOS in which 31 used CC and 30 used metformin. All the
patients were diagnosed as PCOS according to the ESRM/ASRM concensus criteria and
were evaluated in the follicular phase of their menstruel cycles. In both groups, patients'
weight, BMI (body mass index), FSH, LH, PRL, DHEAS, 17-OHP, E2, A
(androstenedione), T and f T (free testosterone) were noted. Midluteal (20-22nd day of
cycles) serum P level was measured and ≥ 5 ng/ml was considered positive for
ovulation. Ferriman Gallwey classification system were performed for both groups and
the total score of ≥ 8 confirmed hirsute. Fasting blood glucose, fasting insulin and 75 g
oral glucose tolerans test (OGTT) were measured in all patients. In women assigned for
metformin were used 1700 mg/day for 6 months and assigned for clomiphene citrate
were used 50-150 mg of CC 3-5 day of cycles. The group were compared according to
their ovulation rates, pregnancy rates and live birth rates.
Results: There were no difference between the metformin group and
clomiphene citrate group for basal variables including: age, BMI, duration of infertility,
FSH, LH, E2, PRL, TSH, fT, T, 17-OHP, DHEAS, A, fasting blood glucose, fasting
insulin and impaired glucose tolerans by 75 g OGTT (p> 0.05).
Two-hundred and thirty cycles were followed. In metformin group 136 cycles
were followed and 44 ovulations were achieved (%32.3) and in clomiphene citrate
group 94 cycles were followed and 57 ovulations were achieved (%60.6) (p=0.004). In
metformin group 10 pregnancies (%7.3) and clomiphene group 10 pregnancies (%10,6)
occured (p=0.45). In statistically analysis there was no difference between groups
acording to pregnancy ve live birth rates. When the pregnant patients were evaluated for 
62
each group, pregnancies have been occured at 2.2th months on the average in CC group
and 3.8th months(cycles) on the average in metformin group (p=0.029).
Conclusion: Clomiphene citrate therapy is superior to metformin for ovulation
induction but there is no statistically significance was found for achieving live birth in
infertile women with PCOS. Pregnancy with clomiphene citrate therapy is occured
earlier than metformin therapy.
Key words: Anovulation, clomiphene citrate, infertility, metformin, ovulation
induction, polycystic ovary syndrome.