Kur'ân'ın bütünlüğü çerçevesinde Enʿâm Sûresinin muhteva analizi
Content analysis of Surah An'am within the framework of the integrity of the Quran
Yazar: NAZIM ÇETİN
Danışman: PROF. DR. İDRİS ŞENGÜL
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Din = Religion

Özet:
"Kur'ân'ın Bütünlüğü Çerçevesinde Enʿâm sûresinin Muhteva Analizi" isimli bu tez çalışmamda Enʿâm sûresinin ana konuları olan tevhid, nübüvvet ve ahiret konularını konulu tefsir çerçevesinde tefsirini yapmayı ve sûrenin verdiği mesajları ortaya çıkarmayı hedefledim. Bu çalışmamda birinci bölümde Enʿâm sûresi hakkında genel bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde ise sûrenin tamamının tefsirini "Sûre merkezli tefsir katagorisinde" değerlendirmeye yapılmış, üçüncü bölümde ise sûreden çıkarılan mesajları incelenmiştir.
Birinci bölümde Enʿâm sûresinin kur'ân tarihindeki yeri, sûrenin tanıtımı, sebebi nüzûlü, hedefleri ve fazileti hakkında bilgi verilmiştir.
İkinci bölümde sûrenin tamamının tefsirini klasik ve modern kaynaklardan istifade ederek ayetler gruplar halinde incelenmiştir. Bu bölümde anlaşılması zor olan kelime ve kavramlara açıklık getirilmiş, ayetlerin sebebi nüzûlleri verilmiştir.
Üçüncü bölümde ise sûreden çıkarılan mesajlar konu başlıkları halinde incelenmiştir. Bu bölümde sûreden çıkarılacak ahlâk ilkeleri de açıklanmıştır.
Kur'ân Allah'ın varlığını ve birliğini onun yaratan, yaşatan, öldüren ve dirilten olduğunu vurgulayarak delillendirir. Şirk koştukları varlıkların da bunları yapmasının imkânsız olduğu için Allah'a ortak koşulamayacağını söyler. Kur'ân'a göre bunları Allah'tan başka yapabilecek bir varlık yoktur.
Enʿâm sûresinde müşriklerin itirazlarına reddiye ve delillerle Allah'ın varlığının ve birliğinin ispatı vardır. Kur'ân bunu takrir ve telkin uslûbuyla yapar. Bu sûre diğer sûrelerden farklı olarak tek seferde indirilmiştir. Yine bu sûrede diğer sûrelerden farklı olarak onların kitaba elleri ile dokunsalar dahi yine de bu apaçık bir büyüdür diyecekleri ve her türlü mucizeyi görseler de iman etmeyecekleri de bildirilir.
Enʿâm sûresinde Tevhid, Allah'ın kemâl sıfatlara sahip olduğu ve kulları üzerinde kâhir olup tam bir tasarrufa sahip olduğu örneklerle anlatılır. Varlıkları ve tüm kâinatı yoktan var eden olduğu, onlara ecel tayin ettiği, onları öldüren ve dirilten olduğu, tüm ihtiyaçlarını gideren olduğu anlatılır. Kâhir olmak fayda ve zarar verebilmeyi gerektirir. Bu sûrede Allah'ın verdiği faydaya engel olacak ve verdiği zararı da giderecek kimse olmadığı söylenir. Böyle bir güce sahip olmak onun kudretinin mükemmelliğini ve tek ilah olduğunu gösterir.
Bu sûre diğer sûrelerden farklı olarak tevhid, nübüvvet ve ahiret konularını aynı sûre içinde detaylı olarak ve delillendirerek anlatır. Yüce Allah bu sûrede tevhidi açıklarken eserden müessire gitme yöntemini kullanır.
Nübüvvet hususunda bu sûre ağırlıklı olarak Hz. Peygamber'in risâletine yapılan itirazlara cevaplar verir. Diğer sûrelerden farklı olarak bu sûrede Allah onun risâletine şahitlik etmiş ve "Onlar seni yalanlamıyor Allah'ın ayetlerini yalanlıyorlar" diyerek Hz. Peygamber'i teselli eder. Ayrıca bu sûrede melek indirilmesini isteyen müşriklere eğer melek indirilse onların helâkine sebep olacağını bildirir. Peygamber insan olduğu için olağanüstü güçlere sahip olmadığı vurgulanır. Hz. Muhammed'in peygamberler silsilesinin sonuncusu olduğu, önceki peygamberleri gönderdiği gibi Hz. Peygamber'i de elçi olarak gönderenin Allah olduğu bildirir.
Enʿâm sûresinde diğer sûrelerden farklı olarak her peygambere insan ve cin şeytanlarının düşman kılındığı haber verilir. Birbirlerine yaldızlı sözler söyleyerek aldatmaları için böyle yapıldığı da ifade edilir. Böylece inkârcıların uydurdukları mazeretlerde insan ve cin şeytanlarının etkisinde kaldıkları ortaya çıkar.
Yüce Allah insanları ahirette yeniden dirilteceğine tohumu ve çekirdeği çatlatmasını ve insanları gece uykuda öldürüp sabah diriltmesini örnek olarak gösterir. Bu sûrede inkârcıların ahirette azabı gördüklerindeki halleri anlatılır. Kur'ân çarpıcı tabloları en canlı tarzda sunarken ayrıntıya girmez. Bu sûrede Kur'ân'ın diğer sûrelerinden farklı olarak ahirette inkârcıların ateş karşısındaki halleri daha geniş bir şekilde anlatılır.

Abstract:
In this thesis titled "Content Analysis of Surah An'am within the Framework of the Integrity of the Quran", I aimed to interpret the main subjects of Surah An'am, namely tawhid, prophethood and afterlife, within the framework of thematic commentary and to reveal the messages given by the surah. In the first part of this study, general information about the Surah An'am is given. In the second part, the interpretation of the entire surah was evaluated in the "Sura-centered tafsir category", and in the third part, the messages extracted from the surah were examined. In the first chapter, information is given about the place of the surah al-An'am in the history of the Qur'an, the introduction of the surah, its cause, goals and virtue.
In the first part, information is given about the place of Surah An'am in the history of the Quran, the introduction of the Surah, the reason for its revelation, its goals and virtues.
In the second part, the interpretation of the entire surah was examined in groups, using classical and modern sources. In this section, words and concepts that are difficult to understand are clarified, and the reasons and revelations of the verses are given.
In the third chapter, the messages extracted from the surah were examined under topic headings. In this section, the moral principles to be derived from the surah are also explained.
The Quran proves the existence and unity of Allah by emphasizing that He creates, gives life, causes death and resurrection. He says that the beings whom they associate with shirk cannot be associated with Allah because it is impossible for them to do these things. According to the Quran, there is no being other than Allah who can do these things.
In the Surah An'am, there is a rejection of the objections of the polytheists and a proof of the existence and unity of Allah with evidence. The Quran does this through the style of recommendation and suggestion. This sura, unlike other surahs, was sent down in one go. Again, in this surah, unlike other surahs, it is stated that even if they touch the book with their hands, they will still say that this is obvious magic, and even if they see all kinds of miracles, they will not believe.
In the Surah An'am, Tawhid is explained with examples that Allah has perfect attributes and that He has complete control over His servants. It is explained that He created beings and the entire universe from nothing, that He appointed them an end, that He kills and resurrects them, and that He meets all their needs. Being a disbeliever requires being able to do both benefit and harm. In this surah, it is said that there is no one who can prevent the benefit that Allah gives and there is no one who can remove the harm He causes. Having such power shows the perfection of his power and that he is the only god.
This surah, unlike other surahs, explains the subjects of monotheism, prophethood and the hereafter in detail and with evidence in the same surah. While explaining tawhid in this surah, Almighty Allah uses the method of going from work to effect.
Regarding the prophethood, this surah mainly focuses on Hz. He answers the objections to the prophethood of the Prophet. Unlike other surahs, in this surah Allah witnessed his prophethood and said, "They do not deny you, they deny the verses of Allah." He consoles the Prophet. In addition, in this surah, he informs the polytheists who want an angel to be sent down, that if the angel was sent down, it would cause their destruction. It is emphasized that the Prophet did not have extraordinary powers because he was human. Hz. Muhammad is the last of the series of prophets, just as he sent the previous prophets. It also states that it was Allah who sent the Prophet as a messenger.
In Surah An'am, unlike other surahs, it is stated that human and jinn devils were made enemies of every prophet. It is also stated that this is done so that they can deceive each other by saying false words to each other. Thus, it becomes clear that the unbelievers are under the influence of human and jinn demons in the excuses they make.
Instead of resurrecting people in the afterlife, Almighty Allah gives examples of cracking the seeds and kernels and killing people while they sleep at night and resurrecting them in the morning. In this surah, the situation of unbelievers when they see the torment in the afterlife is described. The Quran does not go into detail while presenting striking paintings in the most vivid style. In this surah, unlike other surahs of the Quran, the situation of unbelievers in the face of fire in the afterlife is explained in more detail.