Örtüaltı domates yetiştiriciliğinde domates yaprak galeri güvesi, tuta absoluta (Lepidoptera: Gelechiidae)'nin popülasyon yoğunluğu ve zarar oranının belirlenmesi
Determination of population density and damage rate of tomato leaf miner, tuta absoluta (Meyrick) (Lepidoptera: Gelechiidae) in greenhouse grown tomato
Yazar: GİZEM GÜRSU
Danışman: DOÇ. DR. NİHAT DEMİREL
Mustafa Kemal Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Domates yaprak galeri güvesi, Tuta absoluta (Meyrick) (Lepidoptera: Gelechiidae)'nin domatesin önemli zararlılarından biridir. Çalışma 2015-2016 ve 2016-2017 yıllarında Antalya ilinin sırasıyla Muratpaşa, Kepez ve Aksu ilçelerindeki örtü altı domates yetiştiriciliği yapılan seralarda domates yaprak galeri güvesi Tuta absoluta (Meyrick) (Lepidoptera: Gelechiidae)'nın popülasyon yoğunluğu ve zarar oranını belirlenmesi için yapılmıştır.  Çalışmanın birinci yıllarında Antalya'nın Aksu ilçesinde Nazal F1 ve Verty F1, Kepez ilçesinde Lamia F1 ve Newton F1 ve Muratpaşa ilçesinde Mayıs F1 ve Nazal F1 çeşitleri olmak üzere toplam altı domates serasında yapılmıştır. Çalışma ikinci yıllarında Antalya'nın Aksu ilçesinde Nazal F1 ve Nazal F1, Kepez ilçesinde Ceren F1 ve Ceren F1 ve Muratpaşa ilçesinde Destegül F1 ve Nazal F1 çeşitleri olmak üzere toplam altı serada yapılmıştır.
Çalışmanın birinci yıllarında altı domates serasında yapılan örneklemede feromon tuzakları tarafından 4235 adet domates yaprak galeri güvesi ergini yakalanmıştır. Örnekleme süresince domates yaprak galeri güvesinin popülasyon yoğunluğunda önemli dalgalanmalar gözlenmiştir. Feromon tuzakları tarafından en fazla ergin ilk haftada, en az ergin ise 3 Ocak tarihlerinde yakalanmıştır. Zararlının popülasyon yoğunluğunda 10 Ocak'dan itibaren kademeli artışlar gözlenmiştir. Feromon tuzakları tarafından en fazla domates yaprak galeri güvesi ergini %22,72 ile mart ayında yakalanmış olup, bunu %22,53 ile kasım, %21,72 ile şubat, %16,86  ile ocak  ve %12,16 ile aralık ayları takip etmiştir. 
Çalışmanın ikinci yıllarında altı serada yapılan örneklemede feromon tuzakları tarafından 4139  adet domates yaprak galeri güvesi ergini yakalanmıştır.  Feromon tuzakları tarafından en fazla ergin 16-30 Ekim 2016 ve 12 Mart 2017 tarihinde yakalanmış olup, ancak örnekleme süresince zararlının popülasyon yoğunluğunda önemli dalgalanmalar gözlenmiştir. Tuzaklar tarafından en az domates güvesi ergini 6 Kasım 2016- 5 Mart 2017 tarihleri arasında yakalanmıştır.  Feromon tuzakları tarafından en fazla ergin %39,31 ile ekim ayında yakalanmış olup, bunu %19,86 ile mart, %12,27 ile şubat, %11,89 ile kasım, %9,71 ile aralık ve %6,96  ile ocak ayları takip etmiştir. 
Yapılan gözlemlerde domates yaprak güvesinin zararı yanlızca yapraklarda görülmüştür. Birinci yıllarda domates yaprak galeri güvesi'nin örneklenen seralardaki zararı en fazla %8,81 ile Mayıs F1 çeşitinde gözlenmiş olup, bunu %6,80 ile Nazal F1 çeşiti, %2,25 ile Lamia F1 çeşiti, %1,50 ile Newton F1 çeşiti %1,22 ile Nazal F1 çeşiti ve %0,64 ile Verfy F1 çeşitinde gözlenmiştir. İkinci yıllarda domates yaprak galeri güvesi'nin örneklenen seralardaki zararı en fazla %4,90 ile M333 F1 çeşitinde gözlenmiş olup, bunu %4,50 ile Destegül F1 çeşiti, %3,60 ile Ceren F1 çeşiti, %3,10 ile Ceren F1 çeşiti %2,90 ile Nazal F1 çeşiti ve %0,62 ile Nazal F1 çeşitinde gözlenmiştir.

Abstract:
Tomato leaf miner, Tuta absoluta (Meyrick) (Lepidoptera: Gelechiidae) is one of the most important pests of tomato plants. The study was conducted in 2015-2016 and 2016-2017 to determine the population density and the damage rate of the tomato leaf miner, Tuta absoluta (Meyrick) (Lepidoptera: Gelechiidae) using pheremone traps in six tomato-growing greenhouses, located in Muratpaşa, Kepez and Aksu districts of Antalya province. 
In the first year of the study, six different varieties, Nazal F1 and Verty F1 in Aksu district, Lamia F1 and Newton F1 in Kepez district, and Mayıs F1 and Nazal F1 in Muratpaşa district were cultivated in six different greenhouses.  In the second year of the study,  six different varieties, Nazal F1 and Nazal F1 in Aksu district, Ceren F1 and Ceren F1 in Kepez district, and Destegül F1 and Nazal F1 in Muratpaşa district were cultivated in six different greenhouses. 
During the first year of the study, a total of 4235 tomato leaf miner adults were caught by  pheromone traps in six greenhouses. A significant fluctuation on population density of tomato leaf miner were observed during the sampling period. The highest number of adults were caught by the pheromone traps was in the first week, while the least adults were caught was on 3rd January. The population density of the pest has gradually increased starting from January 10th. As monthly basis, the highest number of adults were caught by pheromone traps was in March (22.72%), followed by 22.53% in November, 21.72% in February, 16.86% in January, and 12.16% in December.
During the second year of the study, a total of 4139 tomato leaf miner adults were caught by  pheromone traps in six greenhouses. A significant fluctuation on population density of tomato leaf miner were observed during the sampling period and the highest number of adults were caught by pheromone traps were on 16th and 30th October 2016 and 12th March 2017.  The lowest number of adults were caught by pheromone traps between 6th November 2016 and 5th March 2017. The highest number of adults were caught by pheromone traps was in October (39.31%), followed by 19.86% in March, 12.27% in February, 11.89% in November, and 6.96% in January.
The damage of the pest was only observed on tomato leaves. During the first year of the study, the highest damages of the pest were observed in Mayıs F1 variety with 8.81%, followed by  Nazal F1 variety with 6.80%, Lamia F1 variety with 2.25%, Newton F1 with 1.50%,  Nazal F1 variety with 1.22% and Verty F1 variety with 0.64%.  During the second year of the study, the highest damage of the pest was observed in M333 F1 variety with 4.90%,  followed by Destegül F1 variety with 3.60%, Ceren F1 variety with 3.60%, Ceren F1 with 3.10% Nazal F1 variety with 2.90% and Nazal F1 variety with 0.62%.