Türk ve Irak Hukukunda mukayeseli olarak kanuni şuf`a hakkı
Legal preemption right comparatively in Turkish and Iraqi Law
Yazar: NASIR CELAL
Danışman: PROF.DR. MEHMET ÜNAL
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk (Medeni Hukuk) Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2000
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Hukuk = Law ; Irak = Iraq ; Karşılaştırmalı hukuk = Comparative law ; Müşterek mülkiyet = Collection ownership ; Türk Hukuku = Turkish Law ; Şufa hakkı = Pre-emption

Özet:
ÖZET Türk ve Irak hukukunda mukayeseli olarak kanunî şuf a hakkının konusunu incelediği tezimiz; giriş dışında iki bölümden oluşmaktadır Giriş bölümünde kanunî şuf a hakkının terminolojisi, türleri ve tarihçesi açıklanmıştır. Her iki hukuk düzeninde de kanunî şufa hakkı kanundan kaynaklanmaktadu- (TMK. m. 659 ve IMK. m. 1 128-1 144). Hem Türk Medeni Kanunu hem de Irak Medeni Kanunu'na göre, müşterek mülkiyetteki paydaşlardan birisinin payım üçüncü bir kişiye satması halinde, diğer paydaşlar için kanunî şufa hakkı doğar. Böylece bu paydaşlar şufa hakkı sahibi sıfatma sahip olurlar. Buna göre, kanunî şufa hakkı taşınmaz mülkiyetinin dolaylı bir sımrlamasıdır. Giriş bölümünde ayrıca, kanunî şufa hakkının Türk ve Irak hukukunda kanunî şufa hakkının düzenleniş biçimi de ele alınmıştır. Bunun yam sıra Irak Medeni Kanunu'nda 1978 yılında gerçekleşen kanunî şufa hakkı ile ilgili değişiklikler üzerinde de durulmuştur. Bu değişikliklere göre kanunî şufa haklan doğması için iki şartın bulunması gerekmektedir: buna göre kanunî şufa hakkının mutlaka bir ev üzerindeki müşterek mülkiyet ilişkisinden kaynaklanması gerekmektedir. Ayrıca şufa hakkı sahibinin, söz konusu evden başka bir evi bulunmaması şarttır. Birinci bölümde kanunî şufa hakkının hukukî niteliğine yer verilmiştir. Bu konuya ilişkin Türk ve Irak hukukunda benimsenen değişik görüşler incelenmiştir. Ancak, her iki hukuk sisteminde de hakim olan görüş,kanunî şufa hakkının yenilik doğuran haklardan olduğu görüşüdür. Buna göre şufahakkı sahibi, hakkını tek taraflı irade beyanıyla kullanabilir. Satıcı paydaşın veya alıcı üçüncü kişinin rızası aranmaz. Bu bölümde ayrıca kanunî şuf a hakkının doğuş şartlarına da değinilmiştir. Kanunî şuf a hakkının doğması için iki şartın bulunması gerekir. İlk olarak müşterek mülkiyet ilişkisinin bulunması; ikinci olarak ise, şuf a olayının (satımın) gerçekleşmesi gerekir. İkinci bölümde kanunî şuf a hakkının kullanılma şartlan ele alınmıştır. Bu haklan kullanılabilmesi için öncelikle paydaş sıfatına sahip olunması; bunun yanı sıra satımın ve onun esaslı şartlarının öğrenilmesi gerekir. Ancak, bu hak, Kanun'da belirtilen süreler içinde kullamlmalıdır. Bu bölümde ayrıca kanunî şuf a hakkının kullanılması sonucunda meydana gelen hukukî ilişki de incelenmiştir. Bu konuya ilişkin Türk hukukunda hakim olan görüş, eşyaya bağlı borç görüşüyken, Irak Medeni Kanunu ise halefiyet görüşünü kabul etmiştir. 120

Abstract:
SUMMARY Our thesis, in which the legal preemption right in Turkish and Iraqi law is examined, comparatively consists of two parts except the introduction. In the introduction part, terminology, types, and the history of legal preemption right are explained. In both legal systems, legal preemption right arises from law. (TCC a. 659, ICC a. 1128-1144) According to both codes, when one of the sharers of the co-ownership sells his share to a third party, legal preemption right rises for the other sharers and in such a case these sharers have the position of the owner of the legal preemption right. In this respect, legal preemption right is an indirect way of limiting the ownership of the immovable. Addition to this, the regulation of legal preemption right in both Turkish and Iraqi law is exposed in the introduction part. Moreover, the amendments in the Iraqi Civil Code in 1978 about the legal preemption right are also explained. As a result of these amendments two conditions should be fulfilled in order to rise of the legal preemption right. Firstly, a house has to exist in the co-ownership relation. Secondly, the owner of the preemption right should not have another house. In the first part, the characteristics of legal preemption right are mentioned. Different views are examined both in Turkish and Iraqi law in this part. But, in both systems, legal preemption right is accepted as a constructive right. Based on this, the owner of the right uses the right by a one sided will declaration and neither the seller sharer's nor the buyer's consent is sought. 121Moreover in this part, the conditions that rise the preemption right are mentioned. Two conditions are needed for the use of the legal preemption right. Firstly a co-ownership relation should exist, and secondly the preemption incident (the sell) should occur. In the second part, the conditions of the use of legal preemption right are mentioned. To be able to use this right, first of all, one should be the "sharer", secondly he should have learned the "sale" and its main conditions. But this right should be used in the period as stated in the code. Addition to this, in this part, the legal relation, which rises out as a result of the use of legal preemption right is examined. In this respect, the dominant theory in Turkish law accepts this relation as an obligation following the good whilst the Iraqi Civil Code accepts the succession theory. 122