Arapça konuşurlarının erken ve geç dil öğrenim süreçlerinde Türkçe sesletim becerileri
Turkish pronunciation skills of Arabic speakers in early and late language learning processes
Yazar: BETÜL GÖKTAŞ
Danışman: PROF. DR. NURETTİN DEMİR ; DOÇ. DR. GÖNÜL ERDEM NAS
Hacettepe Üniversitesi / Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü / Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı / Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Dört dil becerisi = Four language skills ; Konuşma dili = Spoken language ; Çok dillilik = Multilingualism

Özet:
Bu çalışmada Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen temel düzeydeki Arapça
konuşurlarının sesli okuma ve konuşma etkinlikleri sırasında yapmış oldukları sesletim
hatalarını tespit etmek; bu hataları ana dili etkisi, cinsiyet ve yaş değişkenleri ekseninde
incelemek amaçlanmıştır. Araştırmanın katılımcıları benzeşik (homojen) örnekleme
yöntemiyle seçilen, Azez ve Afrin Yunus Emre Türk Kültür Merkezlerindeki temel
düzey kurslarında Türkçe öğrenen 91 öğreniciden oluşmaktadır. Çalışmada ana dilinin
yanı sıra yaş ve cinsiyet değişkenlerinin sesletim becerisindeki etkisini tespit etmek
amaçlandığından araştırmaya 58 yetişkin (32 erkek-26 kadın) ve 33 çocuk (18 erkek-15
kız) katılım göstermiştir. Parçalı-parçalarüstü birimlerdeki sesletim hatalarını tespit
edebilmek için okuma metinleri, ana dili konuşurları (6 yetişkin-6 çocuk) tarafından da
sesletilmiştir.
Yabancı dil öğrenicilerinin hedef dil konuşurlarıyla iletişime geçmesinin yolu; anlaşılır,
akıcı ve doğru konuşma becerisinden geçer. Bu sebeple Diller İçin Avrupa Ortak
Başvuru Metni'nde (D-AOBM), sesletim becerisinin kazandırılmasına yönelik
kazanımlar konuşma dilinin nitel özellikleri ve sesbilimsel denetim ölçeği başlığı
altında sunulmuştur. Buna göre öğrenici hedef dilin seslerini ancak C2 düzeyinde
açıklık ve netlikle sesletebilir hâle gelmektedir. Ancak bireylerin temel düzeyden
itibaren hedef dilin parçalı-parçalarüstü özelliklerini sınırlı alanda da olsa
kullanabileceğine yönelik kazanımlara da yer verilmiştir. Söz konusu sesletim
kazanımlarının öğrenici tarafından elde edilip edilmediğinin anlaşılmasının yolu; geçerli
ve güvenilir araştırmalarla mümkündür. Bu sebeple temel düzey Türkçe öğretimi
setlerinden seçilen 12 okuma metni ve 4 bağımsız konuşma sorusu öğrenicilere
sunulmuş, öğrenicilerin sesli okuma ve konuşma performansları kayıt altına alınmıştır.
Verilerin incelenmesinde Praat (Boersma ve Weenink, 2024) ses analizi programından
yararlanılmıştır. Öğrenicilerin ve ana dili konuşurlarının ses kayıtlarından elde edilen
veriler, Python programlama diliyle grafikleştirilmiş; nitel araştırma desenlerinden
betimsel analiz ve içerik analiziyle incelenerek yorumlanmıştır.
Araştırma sonucunda öğrenicilerin parçalı birimlerdeki sesletim hatalarının kritik
dönem hipotezini destekleyecek nitelikte olduğu tespit edilmiştir. Çocukların farklı
nitelikteki ünlüler ve ünsüzlerle kurulan hece birliklerini sesletmekte yetişkinlerden
daha başarılı olduğu ancak cinsiyet değişkeni açısından incelendiğinde yetişkinlerde
erkeklerin, çocuklarda ise kızların Türkçenin sesbirimlerini üretmekte daha az güçlük
yaşadığı bulgusuna ulaşılmıştır. Ana dili engeli açısından analiz edildiğinde ise
öğrenicilerin ana dilinin fonetik envanterinde bulunmayan seslerden sırasıyla en çok /ü/,
daha sonra /ö/, akabinde /ı/ ve son olarak /o/ ile kurulan hece birliklerini üretmekte
sorun yaşadığı görülmüştür. Ayrıca öğreniciler, Türkçe sözcük ve cümle vurgularında
da ana dilinden olumsuz aktarımlar yapmıştır. Öğrenicilerin sosyal olarak anlaşılır
düzeyde aksan hedefine ulaşabilmesi ve iletişim engellerini aşabilmesi amacıyla
öğreticilere, program tasarlayıcılara ve araştırmacılara öneriler sunulmuştur.

Abstract:
In this study, it is aimed to identify the pronunciation errors made by basic level Arabic
speakers learning Turkish as a foreign language during oral reading and speaking
activities and to examine these errors on the axis of mother tongue influence, gender
and age variables. The participants of the research consist of 91 students who learned
Turkish in basic level courses at Azez and Afrin Yunus Emre Turkish Cultural Centers,
selected by homogeneous sampling method. Since the study aimed to determine the
effect of age and gender variables, as well as native language, on pronunciation skills,
58 adults (32 males-26 females) and 33 children (18 males-15 females) participated in
the study. In order to detect pronunciation errors in segmental-suprasegmental units, the
reading texts were also pronounced by native speakers (6 adults-6 children).
The way for foreign language learners to communicate with target language speakers is
through the ability to speak clearly, fluently and accurately. For this reason, in the
Common European Framework of Reference for Languages (CEFR), the achievements
for gaining pronunciation skills are presented under the title of qualitative features of
spoken language and phonological control scale. Accordingly, the learner can only
pronounce the sounds of the target language clearly at the C2 level. However,
achievements that indicate that individuals can use the segmental and suprasegmental
features of the target language from the basic level, even in a limited area, are also
included. The way to understand whether the pronunciation gains in question have been
achieved by the learner or not; is possible with valid and reliable research. For this
reason, 12 reading texts and 4 independent speaking questions selected from the basic
level Turkish teaching sets were presented to the learners, and the learners' oral reading
and speaking performances were recorded. Praat (Boersma and Weenink, 2024) audio
analysis program was used to analyze the data. The data obtained from the voice
recordings of the learners and native speakers were graphed with the Python
programming language and analyzed and interpreted using descriptive analysis and
content analysis methods, which are qualitative research designs.
As a result of the research, it was determined that the learners' pronunciation errors in
segmented units supported the critical period hypothesis. It was found that children
were more successful than adults in pronouncing syllable units formed with vowels and
consonants of different qualities, but when examined in terms of gender variable, it was
found that boys in adults and girls in children had less difficulty in producing Turkish
phonemes. When analyzed in terms of native language disability, it was seen that the
learners had difficulty in producing syllable units formed with /ü/, then /ö/, then /ı/ and
finally /o/, among the sounds that are not in the phonetic inventory of their native
language. In addition, the learners made negative transfers from their native language
when emphasizing Turkish words and sentences. Recommendations are presented to
instructors, program designers and researchers so that learners can achieve the goal of a
socially understandable accent and overcome communication barriers.