Soğuk savaş sonrasında güvenlik algısının değişimi: Doğu Avrupa ve Türkiye karşılaştırması
Change of security perception after cold war: The comparison of Eastern Europe and Turkey
Yazar: HAKAN AKMANLAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜVEN GÜRKAN ÖZTAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Siyasal Bilimler = Political Science ; Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Doğu Avrupa = Eastern Eurepean ; Güvenlik = Security ; Güvenlik kültürü = Safety culture ; Güvenlik sistemleri = Security systems ; Güvenlik stratejileri = Security strategy ; Soğuk Savaş sonrası = After the Cold War ; Soğuk savaş = Cold war ; Türkiye = Türkiye ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy

Özet:
Bu çalışmada, Soğuk Savaş sonrası süreçte, güvenlik anlayışının değişimi ve bu dönüşümün Doğu Avrupa ülkeleri ile Türkiye'deki güvenlik paradigmaları üzerindeki etkileri incelenmektedir. Çalışmanın temel sorunu, Türkiye ve Doğu Avrupa ülkelerinin güvenlik yaklaşımları temelinde yaşadıkları değişime ait benzerlik ve farklılıkların ortaya çıkarılmasıdır. Bu çerçevede ilk olarak, çalışmanın kuramsal çerçevesini oluşturmak amacıyla güvenlik kavramına dair genel kabuller incelenmiş olup, 1990 sonrası dönemde güvenlik anlayışının dönüşümü teorik çerçevede açıklanmıştır. Bu aşamanın akabinde, Soğuk Savaş dönemi temel güvenlik aktörlerinden birisi olan ve bahsi geçen ülkelerle ilişkileri bakımından güvenlik politikalarını yönlendirici pozisyona sahip NATO'dan bahsedilmektedir. Ayrıca, Doğu Avrupa ülkeleri ve Türkiye'nin demokrasi, insan hakları ve özgürlükler başta olmak üzere, yeni güvenlik anlayışına dair temel varsayımları kabulü, Avrupa Birliği ile ilişkileri üzerinden anlatılmıştır. Ülkelerin, NATO ve AB ile ilişkileri temelinde yaşamış oldukları kısmen benzer süreçlerin yanı sıra ülkelerin güvenlik yaklaşımlarının dönüşümüne ait ortak temel sorun olan asker-sivil ilişki yapısı incelenmiştir. Bu kapsamda Doğu Avrupa ülkeleri ile Türkiye'deki asker-sivil ilişkileri teorik bir yapıda sorgulanmıştır. Tezin varmak istediği sonuç bağlamında, Doğu Avrupa ülkelerinden Polonya ve Ukrayna'nın yaşamış olduğu dönüşüm öncelikli olarak açıklanmıştır. Güvenlik paradigmaları kapsamında, özellikle Polonya ve Ukrayna'nın 1990 sonrası süreçte AB, NATO ve asker-sivil ilişkileri bağlamında yaşamış olduğu değişimin ölçüsü, Türkiye ile karşılaştırılabilecek niteliğe sahiptir. Bu üç ülke de yeni güvenlik anlayışına ait birey, çevre, insan hakları vb. konuları geç benimsemiş ve bunu yaparken de bir dizi keskin dönüşüme ihtiyaç duymuşlardır. Türkiye, Polonya ve Ukrayna'nın iç, dış ve güvenlik politikalarının dönüşüm süreçlerine ait benzerlik ve farklılıklarının ortaya çıkarılması, tezin temel amacını yansıtmaktadır.
Anahtar Kelimeler: NATO, Avrupa Birliği, Güvenlik, Sivil-Asker İlişkileri, Soğuk Savaş

Abstract:
In this study, the change of security concept and also the effects of this transformation on security paradigms of Eastern Europe countries and Turkey are examined in the post Cold War. The main objective of the study is based on the change in the security perception of Turkey and Eastern European countries is made explanation as about similarities and differences. In this context, first of all, the general assumptions about the concept of security were examined in order to form the theoretical framework of the study, and the transformation of security understanding in the post-1990 period was explained in the theoretical framework as well. Following that, NATO, which is one of the main security actors of the Cold War period and which has the position of guiding security policies in terms of their relations with the mentioned countries, is refered. Also, basic assumptions about new security concept such as democracy, human rights and freedoms that are accepted by Eastern European countries and Turkey, is displayed within the framework of the European Union. The transformation of the country's security originate both from relations with NATO and the EU, and at the sametime from military-civil relations which is a common problem linked to the transformation of security perception. Therefore, in Eastern European countries and Turkey, civil-military relations has been questioned with a theoretical structure. The transformation of security policies of Poland and Ukraine which are one of the member of Eastern Europe countries are explained in the context of the aim of thesis. After 1990, the extent of change in security perception among Turkey, Poland and Ukraine have characteristics comparable each other in the framework of relation with EU, NATO and also civil-military situation. In these three countries, they adopted the issues which belong to the new security understanding like individuals, the environment, human rights etc. late and also doing so they needed a series of sharp transformations. Briefly, the fundamental aim of the thesis is that Turkey, Poland, and Ukraine's interior, exterior and security policies has been uncovered similarities and differences of the transformation process.
Keywords: NATO, EU, Security, Civil-Military Relations, Cold War