Dikkat eksikliği ve hiperaktivite tanısı ile izlenen çocukların algıladıkları ebeveyn tutumları ile yaşam kalitesi arasındaki ilişkinin belirlenmesi
Determination of the relationship between parent attitudes and quality of life perceived by children following a diagnosis of attention deficiency and hyperactivity
Yazar: MERVE MIZRAK
Danışman: DOÇ. DR. GÜLZADE UYSAL
İstanbul Okan Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları = Child Health and Diseases
Dizin: Ana-baba tutumu = Parents attitude ; Dikkat = Attention ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Çocuk hastalıkları = Child diseases ; Çocuklar = Children

Özet:
Bu araştırma dikkat eksikliği ve hiperaktivite tanısı ile izlenen çocukların algıladıkları ebeveyn tutumları ile yaşam kalitesi arasındaki ilişkinin belirlenmesi amacıyla tanımlayıcı olarak yapılmıştır. Araştırmanın evrenini Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı Hastalıkları polikliniğinde son 6 ayda izlenen 485 çocuk oluşturmuştur. Araştırmanın örneklem büyüklüğü 215 çocuk olarak hesaplanmıştır. Araştırma Nisan-Temmuz 2019 tarihleri arasında yapılmıştır. Verilerin toplanmasında "Veri Toplama Formu'', "Anne Baba Tutum Ölçeği'' ve "Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Yaşam Kalitesi Ölçeği'' kullanılmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen veriler SPSS 21.0 paket programına aktarılmış olup uygun istatistiksel analizler kullanılarak değerlendirilmiştir.
Çocukların %86,5 erkek, %51,6'sı 10 yaşında olup %83,7'sinin kardeşi vardır. Çocukların %54,9'u okul başarılarını orta düzey olarak ifade etmiştir. Çocukların %57,7'sinin tanı yaşı 7-9 yaşları arasındadır. Araştırmaya katılan çocukların cinsiyet, tanı yaşı, kardeş olma durumları, sağlık sorunlarının olma durumları, baba yaşı, anne ve baba çalışma durumları ile Anne Baba Tutum Ölçeği (ABTÖ) alt boyut puan ortalamalarının arasındaki fark istatistiksel olarak anlamsızdır (p>0,05). Öte yandan çocukların yaşlarına göre "Kontrol/Denetleme" alt boyut puan ortalamaları, aile yapılarına göre "Kabul/ İlgi" alt boyut puan ortalamaları ve okul başarısı algılarına, dönem not ortalamalarına göre "Psikolojik Özerklik" ve "Kabul/ İlgi" alt boyut puan ortalamaları arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,05). Çocukların tanı yaşı, kardeşi olma, sağlık sorunları olma durumları, anne yaşı ile çalışma durumu ve baba yaşı ile çalışma durumu ile Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Yaşam Kalitesi Ölçeği (DEH-YKÖ) alt boyut puan ortalamaları arasındaki farkın okulda ve evde şeklinde iki değerlendirmeye göre de istatistiksel olarak anlamsız olduğu belirlenmiştir (p>0,05). Çocukların yaşlarına göre, okulda "Bilişsel", evde hem "Bilişsel" hem de "Duygusal" alt boyutları, aile yapılarına göre, okulda ve evde "Duygusal'' okul başarısı algılarına göre, okulda ve evde "Bilişsel" ve "Sosyal" dönem not ortalamalarına göre, okulda ve evde "Bilişsel" ve "Sosyal" alt boyut puan ortalamaları arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,05).  
Araştırmada ABTÖ-Psikolojik Özerklik, Kabul/ilgi ve Kontrol/Denetleme alt boyut puan yordayıcısı olarak modele alınan DEHB/YKÖ sırasıyla; "sosyal'' alt boyut puanının %37,3'lük kısmını, "duygusal'' alt boyut puanının %33,2'lik kısmını okulda sosyal, evde "sosyal'' ve "duygusal'' alt boyut puanları %27,8'lik kısmını açıklamaktadır. Bu sonuç çocuğun algıladığı ebeveyn tutumları ile yaşam kalitesi arasında anlamlı bir ilişki olduğu görülmektedir. Bu bağlamda çocuğun yaşam kalitesi ebeveyn tutumlarından sosyal ve duygusal boyutlarda etkilendiğini göstermiştir.

Abstract:
This study was conducted as a descriptive study to determine the relationship between perceived parental attitudes and quality of life of children with attention deficit and hyperactivity. The population of the study consisted of 485 children who were followed in the outpatient clinic of Pediatric and Adolescent Psychiatry Clinics of Uludağ University Medical Faculty Hospital in the last 6 months. The sample size of the study was calculated as 215 children. The research was conducted between April and July 2019. "Data Collection Form', "Parental Attitude Scale', and "Attention Deficit and Hyperactivity Disorder Quality of Life Scale' were used to collect data. The data obtained from the research were transferred to SPSS 21.0 package program and analyzed using appropriate statistical analyzes.
           Most of the children were boy, 51.6% were 10 years old and 83.7% had siblings. 54.9% of the students stated that their school performance was medium level. The diagnosis age of 57.7% of children is between 7-9 years. The difference between gender, age at diagnosis, sibling status, having health problems, father age, mother and father working status and mean subscale scores of the participants were statistically insignificant (p>.05). On the other hand, average scores of "Control/ Supervision puan sub-dimension according to the age of children, "Acceptance/ Interest" sub-dimension mean scores of school and perceptions of school achievement, "Psychological Autonomy" and "Acceptance/ Interest" sub-dimension mean scores according to term grades. The difference was statistically significant (p<.05). The difference between the children's age at diagnosis, sibling status, having health problems, working age with mother and working status with father age and working status, and the Attention Deficit and Hyperactivity Quality of Life Scale (ADHD-LS) subscale mean scores were also evaluated according to two evaluations. It was found to be statistically insignificant (p>.05). According to the age of children, "Cognitive sub-dimensions at school, both "Cognitive" and "Emotional" sub-dimensions at home, family structures and emotional 'perceptions of school achievement at school, "Cognitive" and "Social" grades at school and at home, the difference between the mean scores of "Cognitive" and "Social" subscale scores at school and at home was statistically significant (p<.05).
 In the study, ADHD/ YRS was used as the predictors of the SRS-Psychological Autonomy, Acceptance/ Interest and Control/ Supervision sub-dimension scores, and 37.3% of the social sub-dimension score and 33.2% of the emotional sub-dimension score were social and emotional subscale scores account for 27.8%. This result shows that there is a significant relationship between perceived parental attitudes and quality of life. In this context, the quality of life of the child has been affected by parental attitudes in social and emotional dimensions.