Nilotik Sudan'da kurulan bir İslam devleti: Fûnc Sultanlığı (1505-1821)
An Islamic state in nilotic Sudan: Fûnc Sultanate (1505-1821)
Yazar: YUNUS BALLI
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜSEYİN SARIKAYA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Tarih = History
Dizin: Afrika = Africa ; Afrika ülkeleri = African countries ; Func Sultanlığı = Func Sultanate ; Sudan = Sudan ; İslam tarihi = Islamic history ; İslamiyet = Islam

Özet:
Fûnc Sultanlığı, (1505-1821) Nilotik Sudan diye ifade ettiğimiz Nil Vadisi Sudan'ında kurulmuştur. Fûnclar söz konusu bölgede, eski ismiyle Nûbe'de, Hıristiyan Alve Krallığı'nın yerine kurulmuştur. İslamlaşma, İslam tarihinin ilk dönemlerinden itibaren hem ferdî hem kabilevî olarak buraya gelen Arap topluluklar eliyle olmuştur. Söz konusu Arap topluluklar zamanla bölgedeki yerel unsurları da hükümranlıkları altına alarak kabile formundaki şeyhlikler halini almışlardır. Fûnclar ise bu şeylikleri 1505'te kendi şeyhliğinin bir alt unsuru haline getirerek bölgesel bir güç halini almıştır. Başşehri Mavi Nil kıyısındaki Sinnâr'dır. Sultanlık, en geniş sınırlarına Sultan Bâdî Ebû Dikn döneminde (1642-1677) ulaşmıştır. Onun döneminde devletin sınırları kuzeyde Üçüncü Şelale'den başlayıp güneyde Fazûglî Dağları'nın en uzak noktasına kadar inmekteydi. Doğuda Kızıldeniz'den başlayıp batıda Beyaz Nil'e veya Kordofan'a kadar uzanmaktaydı. 1762, Fûnc Sultanlığı'nda önemli bir dönüm noktası olup bu tarihten devletin yıkılışına kadar geçen sürede esas iktidar sahipleri sultanlık makamında kalmaya devam eden Fûnc hanedanı değil de vezirlik makamını işgal eden Hamaclar olmuştur. Kavalalı Mehmed Ali Paşa'nın 1820-1821 tarihlerinde Sudan'a gerçekleştirdiği askerî harekât sonucunda Fûnc Sultanlığı yıkılmış ve toprakları Osmanlı Devleti'nin Mısır valisine bağlı olan Hartum merkezli Sudan Hükümdarlığı'nın bir parçası haline gelmiştir.
Anahtar Kelimeler: Nilotik Sudan, Nûbe, Fûnc, Sinnâr, Hamac

Abstract:
The Fûnc Sultanate (1505-1821) was established in the Nile Valley Sudan called Nilotic Sudan. In this region Fûncs ruled after the Christian Kingdom of Alve, formerly named Nubia. Islamization has been made by the Arab communities who came here both individually and tribally since the early periods of Islamic history. In time, these Arab communities became the sheikhs in the form of tribes by taking the local elements in the region under their sovereignty. The Fûncs, on the other hand, turned these sheikhs into a sub-element of their sheikhs in 1505 and became a regional power. Its capital is Sennar on the banks of the Blue Nile. The Sultanate reached its widest limits during the period of Sultan Bâdî Abu Dikn (1642-1677). During his reign, the borders of the state was from the Third Waterfall in the north to the furthest point of the Fazûglî Mountains in the south and from the Red Sea in the east to the White Nile or Kordofan in the west. 1762 was an important turning point in the Funic Sultanate, and from this date until the collapse of the state, the main rulers were the Hamacs who occupied the position of the vizier rather the Funic dynasty. As a result of the military operations carried out by Kavalali Mehmed Ali Pasha in 1820-1821, the Sultanate of Fûnc was destroyed and its lands became a part of the Khartoum-based Sudanese Kingdom, which was attached to the governor of Egypt.
Keywords: Nilotic Sudan, Nubia, Fûnc, Sennar, Hamac