Azerbaycan matbuatında Füyûzat dergisi
Füyûzat" magazine in Azerbaijani press
Yazar: ZEMİNE ZİYAVEYA
Danışman: PROF. DR. ERDOĞAN UYGUR
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Azerbaycan = Azerbaijan ; Dergiler = Magazines ; Füyuzat dergisi = Fuyuzat magazine

Özet:
Dergi ve gazeteler yayınlandıkları dönemin canlı tutanakları, vesikaları, siyasî ve
edebî belgeleri olması dolayısı ile kültürel hayatın önemli unsurları olma özelliğini
taşırlar. Türk kültür hayatı açısından önemli yeri olan Füyûzat dergisi de bu özellikleri
ihtiva eder. Dergi, 1906-1907 yılları arasında Bakü‟de 32 sayıdan ibaret olarak
yayımlanan "edebî, fennî, siyasî, ictimaî, musavvar, haftalık Türkçe mecmua-ı
İslamiyyedir". Derginin naşiri Ali Bey Hüseyinzâde, malî destekçisi ise Azerbaycan‟da
1900‟lü yıllardan itibaren birçok gazetenin neşrine destek olan, yeni okulların faaliyete
geçmesinde rol oynayan hayırsever, işadamı Hacı Zeynalabidin Tağıyev‟dir.
Dergideki makalelerin içerik incelenmesi sonucunda elde edilen veriler dönem
üzerine yapılan edebî ve tarihî kaynakların temelinde incelenmeye çalışılmıştır. Dergi
birçok konuları ele almakla Türk fikir hayatına büyük katkı sağlamıştır. Sayfalarında
hukuk devletin temelini oluşturan anayasal düzen, geniş bir alanda yaşayan Türklerin
ortak bir edebî dil etrafında birleşmesi meselesi ve dönemin en çetin meselesi olan
kadın konusuna dair başlıklar tematik inceleme sonucu elde edilmiştir. Derginin esasını
oluşturan bu konulardan hareket edilerek aynı adlardan oluşan ana başlıklar
oluşturulmuştur.
Dergi modernite anlayışı çercivesinde edebî dilin statüsünü belirlemiş ve ileriki
yıllarda millî devletin oluşumunu hazırlayan temel dinamkileri hazırlamıştır. Türk fikir
hareketleri, bu bağlamda maarif, edebî dil, parlamento ve kadın konusu dergi
sayfalarında mütemadi ele aldığı için tezin temelini bu temalar oluşturmuştur.


Anahtar Sözler: Azerbaycan matbuatı, Füyûzat dergisi, edebî dil, Türkçe, Devlet
Duması, Füyûzat'ta kadın meselesi, Hüseyinzâde Ali Bey, Ahmet Râik Efendi, Ahmet 
Kemal, Hasan Sabri Ayvazov, Maarifçilik, Ceditçilik, Türkleşmek, İslamlaşmak,
Muasırlaşmak, Türk fikir hayatı, Hayat gazetesi, Türk kongreleri

Abstract:
Magazines and newspapers of the period report published writings, and because of
the political and literary documents that carry the distinction of being important
elements of cultural life. Füyûzat having an important role in terms of the Turkish
culture magazine also contains these features. Magazine, published in Baku between
the years 1906-1907 as the number consists of 32 "literary, scientific, political, social,
comprehensive weekly Turkish Islamic magazine". The publisher of the magazine is
Hüseyinzâde Ali Bey, but the financial supporter who has supported the publication of
several newspapers in Azerbaijan from the year 1900, charitable activities that play a
role in the passage of the new school is millîonaire Haji Zeynalabdin Tağıyev.
The data in the handling of articles in literary magazines in terms of content as a
result of the examination done on time and was to be examined on the basis of historical
sources. Magazine, but many issues have greatly contributed to the idea of Turkish life.
Page of law, constitutional order constituting the state's basic, common combinations of
issues around the literal language of the Turks living in a wide area and the period of the
most difficult issues of the titles on the women's issues were a result of the thematic
review. Forming the basis of the magazine under the light of these issues, the main title
has been created consisting of the same name.
Magazine understanding of modernity has set the status of the literary language and
in subsequent years has made fundamental dynamic relations which prepared the
formation of the national state. The Turkish literary movement in this context,
enlighment, literary kanguage, parliament and women's issues create these pages of this
magazine, because the basis of the thesis addressed these themes.


Key words: Füyûzat magazine, Literary language, Turkish, Russian State Duma,
Women issue in Füyûzat, Hüseyinzâde Ali Bey, Ahmet Râik Efendi, Ahmet Kemal,
Hasan Sabri Ayvazov, Enlightment, Jedidism, Turkification, Islamization,
Modernizing-Modernization, Turkish idea of life, Newspaper of Hayat, Turkish
congress, Azerbaijani Press.