Acil serviste primer baş ağrısı şikayeti ve süperfisyel temporal arter çapı arasındaki ilişki
Relationship between primary headache and superficial temporal artery diameter in emergency department
Yazar: OSMAN TARSUS
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ RIDVAN ATİLLA
Dokuz Eylül Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Acil Tıp Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2019
Konu: İlk ve Acil Yardım = Emergency and First Aid
Dizin: Acil servis-hastane = Emergency service-hospital ; Acil tıp = Emergency medicine ; Baş ağrısı = Headache ; Baş ağrısı bozuklukları = Headache disorders ; Ultrasonografi = Ultrasonography

Özet:
Giriş ve Amaç: Baş ağrısı, acil servislerde en sık karşılaşılan başvuru şikayetlerinden birisidir. Baş ağrısı nedenleri primer veya sekonder olarak ikiye ayrılabilir. Superfisiyel temporal arter (STA), Eksternal karotis arter (ECA) in distal terminal dallarından biridir; saçlı deri ve kulağı besler. Bizim çalışmamızda acil servise primer baş ağrısı ile başvuran hastalarda süperfisyel temporal arter çapları ile şikayetleri arasında bir ilişki olup olmadığını araştırdık.
Gereç ve Yöntem: Bu kesitsel analitik çalışma 01.05.2018 ile 31.07.2018 tarihleri arasında acil servise baş ağrısı şikayeti ile başvuran 18 yaş ve üstündeki hastalarda yapıldı. Kontrol grubu için seçilen grup, hasta grubu ile aynı yaş ve cinsiyette olmasına dikkat edilerek yine çalışma hakkında bilgi verilerek, çalışmaya katılmayı kabul edenlerden seçildi. Çalışma süresince süperfisiyal temporal arter çapı (STAÇ) lineer dizilimli (7-12 mhz) USG probu ile ölçülerek klinik ve demografik verilerle karşılaştırıldı. İstatistiksel analiz için SPSS 22.0 Windows ve Vassarstats kullanıldı. 
Bulgular: Çalışmaya 53 kadın (%51,5) ve 50 erkek hasta alındı. Genel yaş ortalaması 32 yıl  ± 11 yıl bulundu; hastaların % 60'ının daha önce baş ağrısı tanısı yokken, % 35'inde migren tipi ve % 5'inde gerilim tipi baş ağrısı öyküsü vardı. İzole sağ taraf baş ağrısı olan hastalarda aynı taraf (sağ) STAÇ'ın, karşı taraf (sol) STAÇ'a göre daha dar olduğu bulundu (p<0.001). Bilateral baş ağrısından yakınan hastalarda taraf gözetmeksizin sağ STAÇ ın, sol STAÇ'a göre anlamlı olarak daha dar olduğu bulundu (p<0.001). İzole sağ baş ağrısı olan hastalar ile kontrol grubunun ortalama sağ STAÇ ölçümleri karşılaştırıldığında anlamlı farklılık vardı (p=0.004).
İzole sol baş ağrısı olan hastalarda aynı taraf (sol) STAÇ ın, karşı taraf (sağ) STAÇ'a göre anlamlı olmadığını hatta aynı sol STAÇ da sağa göre daha geniş olduğu bulundu. İzole sol baş ağrısı olan hastalar ile kontrol grubunun ortalama sol STAÇ ölçümleri karşılaştırıldığında anlamlı farklılık yoktu. Bilateral baş ağrısı olan hastalarda ortalama sağ STAÇ ölçümü ile kontrol grubunun ortalama sağ STAÇ ölçümü arasında ve ortalama sol STAÇ ölçümü ile Kontrol grubunun ortalama sol STAÇ ölçümü arasında anlamlı farklılık yoktu. Baş ağrısı olan hastaların ortalama sağ ve sol STAÇ ölçümleri ile kontrol grubu arasında anlamlı farklılık bulunmadı. Baş ağrısının şiddetinin NAS ile 10 üzerinden ortalama 6.7 ± 1.7 olduğu ve NAS ≥ 8 olan hastalarda sağ STAÇ ın anlamlı dar olduğu bulundu. 
Sonuç: Bulgularımıza göre yerleşimi sağ taraflı ve bilateral olan primer baş ağrıları ile numerik ağrı skoruna göre şiddeti ≥ 8 olan primer baş ağrılarında ayrı taraf STAÇ değeri karşı taraf STAÇ değerine göre anlamlı dar bulundu. Bu daralmanın patofizyolojik açıdan neden-sonuç ilişkisini açıklamak için daha ayrıntılı çalışmalara ihtiyaç vardır   
Anahtar kelimeler: Primer baş ağrısı, ultrasonografi, Superfisyel temporal arter, acil servis

Abstract:
Introduction: Headache is one of the most common complaints in emergency services. The causes of headache can be divided into primary or secondary. Superficial temporal artery (STA) is one of the distal terminal branches of the external carotid artery (ECA); nourishes scalp and ear. In our study, we investigated whether there is a relationship between the diameters of the superficial temporal artery and its complaints in patients presenting to the emergency room with primary headache
Material-Method: This cross-sectional analytical study was performed in patients aged 18 years and over who presented to the ED with headache between 01.05.2018 and 31.07.2018. The group selected for the control group was selected from those who agreed to participate in the study by giving information about the study by paying attention to the same age and gender as the patient group. During the study, superficial temporal artery diameter (STAC) was measured with linear array (7-12 MHz) USG probe and compared with clinical and demographic data. For statistical analysis, SPSS 22.0 Windows and Vassarstats were used. 
Results: 53 women (51%) and 50 men were included in the study. The mean age was 32 years ± 11 years; 60% of the patients had no previous diagnosis, %35 had migraine type and %5 had tension type headache history. In the patients with isolated right headache, it was found that the same side (right) STAC was significantly narrower than the contralateral (left) STAC (p<0.001).  In patients with bilateral headache, right STAC was found to be significantly narrower than left STAC (p<0.001). There was a significant difference between the mean right STAC measurements of the patients with isolated right headache and the control group (p=0.004).
In the patients with isolated left headache, it was found that the same side (left) STAC was not significant compared to the right side (right) STAC and even the same left STAC was wider than right. There was no significant difference between the mean left STAC measurements of patients with isolated left headache and control group. There was no significant difference between the mean right STAC measurement in the bilateral headache group and the mean right STAC measurement in the control group, and the mean left STAC measurement in the control group. There was no significant difference between the mean right and left STAC measurements of the patients with headache and the control group. The severity of headache was found to be 6.7 ± 1.7 over the NAS 10 and the right STAC was significantly narrower in patients with NAS ≥ 8.
 Conclusion: According to our results, primary headache with right sided and bilateral headache patient with NAS ≥ 8 was found to be significantly narrower than the other side. More detailed studies are needed to explain the cause-effect relationship of this narrowing pathophysiologically.
Keywords: Primary headache, ultrasound, Superficial temporal artery, emergency department.