Yaşlıların farklı kentsel koşullarda yaşam uyumları, tutum ve davranışları: Sosyal antropolojik açıdan değerlendirme
Life conditions, adaptation, life satisfactions and attitudes of aged people in different urban settings: A social anthropological study
Yazar: ŞENGÜL GİTMEZ
Danışman: PROF. DR. ZAFER İLBARS
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyal Antropoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2000
Konu: Antropoloji = Anthropology ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Antropoloji = Anthropology ; Kentsel yaşam = Urban life ; Nüfus = Population ; Sosyal antropoloji = Social anthropology ; Sosyal değişme = Social change ; Uyum = Adjustment ; Yaşlılar = Aged

Özet:
Bu çalışma, genelde, günümüzdeki yaşam koşullan ve sağlık hizmetlerinin gelişmesine paralel olarak toplam nüfus içindeki oranı giderek artan 'yaşlı' nüfusun günümüz kent yaşamı içindeki yerleri, yaşlılık yaşamına uyumları, eğilimleri, tutum ve davranışlarının; özelde de, iki farklı sosyo-kültürel kentsel bölgede yaşayan yaşlıların yaşlılığa uyum farklılıklarının incelenmesi ve irdelenmesini amaçlamaktadır. Kentsel Ankara'nın iki ayrı bölgesinden 65 yaş üstünde olan toplam 100 yaşlı ile yapılan derinliğine görüşmeler ve formal anket uygulamasının sonuçları, dünyadaki benzeri çalışmaların sonuçlarıyla paralellik göstermektedir, (a) Ankara'nın farklı 'kentleşme' ve sosyo-kültürel düzeylerini temsil eden iki semtinin yaşlı sakinleri, biribirlerinden önemli ölçüde farklı yaşam ve uyum biçimleri, eğilimler, tutum ve davranışlar sergilemekteler. (b) Daha az yerleşik bölge olan DE altgrubuna göre yerleşik kentsel bölge olan AY altgrubu, hem maddi yaşam koşullan ve olanakları yönünden, hem de yaşam biçimi, yaşam uyumu, yaşam doyumu ve yorumu, çevre ve çocukları ile ilişkileri, geleceğe yönelikliği gibi 'yaşam bağlılığım artıran' konularda daha iyi durumda, daha olumlu, daha mutlu/memnun ve yaşam koşullarının geliştirilmesi bağlamında daha 'talepkar' dır. (c) İki altgrup arasında görülen bu kesin farklılığın, iki farklı semtin geliştirdiği/sunduğu farklı sosyo-kültürel ortamlar kadar, bu farklı ortamların farklı nüfus kesimi için 'çekim merkezleri' olması ile ilgili olduğu, iki altgrup arasındaki farklılıkta belirleyici etmenin 'eğitim düzeyi' olduğu görülmektedir, (d) Gözlem ve 252izlenimlerle de desteklenen veriler ve sonuçlar, araştırmanın ana hipotezlerinin test edilmesi ve değerlendirmesinde yeterli desteği oluşturmaktadır: Aynı kentsel kültür içinde yaşayan fakat farklı sosyo-kültürel altyapıdan gelen yaşlıların farklı uyum ve yaşam mekanizmaları geliştirdiği, eğitim ve statüsü düşük yaşlıların yaşam uyum ve doyumunun daha zor ve sorunlu olduğu, kaynaklan yönünden kendini daha bağımsız hisseden yaşlının daha uyumlu ve mutlu olduğu görülmektedir. Çalışma sonuçlarının, genel olarak sosyal bilimlerde, özelde de sosyal antroploloji alanında önemli bir bilgi boşluğunu doldurduğu, 'yaşlılık' konusunda birçok sosyo kültürel değişkenin önemi ve değerini ortaya koyduğu düşünülmektedir. Uygulamada bu sonuçların, nüfusunda yaşlı oranı giderek artmaya başlayan ve hızlı kentleşme aşamasında olan Türkiye'de yaşlılık olgusunun anlaşılması ve yaşlılar için gerekli hizmetlerin geliştirilmesine pratik katkılar sağlayacağı umulmaktadır.

Abstract:
Life Conditions, Adaptations, Life Satisfactions, and Attitudes of Aged People in Two Socio-culturally Different Urban Settings: A Social Anthropological Study The object of this study is to identify the life conditions and adaptations of elderly people in an urban setting in general, and to find out differences between the life adaptations and satisfactions of two elderly groups living in socio-culturally different urban settings. The study reports the results of a survey carried out in two urban settings on 100 elderly people over 65 years of age, as well as of area observations and in-depth interviews. The results show that (a) elderly people from different urban settings exhibit rather different life adaptations, attitudes and behavior; (b) the elderly of more settled and urbanized region are more satisfied with their present life and appear to have more positive attitudes to life, future, and relationships than of less settled and less urbanized region; and (c) differences between the two groups may be connected to the level of education and earlier urban experience of respondents, as the selected urban regions attract different types of people for permanent settlement. The results may represent a uniqe contribution to the social sciences in general and to social anthropology in particular as well as be of a practical value especially in Turkey where social and care services for the elderly have not been yet sufficiently developed.