Değerler kavramı temelinde eğitimsel sorunların incelenmesi
Investigating educational problems based on the concept of values
Yazar: FİLİZ DURMAZ
Danışman: DOÇ. DR. DERYA KILIÇOĞLU
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ahlak eğitimi = Moral education ; Değerler = Values ; Değerler eğitimi = Values education ; Eğitim = Education ; Eğitim sorunları = Education problems ; Karakter eğitimi = Character education ; Yöneticiler = Managers ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Amaç: Bu araştırma, eğitim sistemini değerler eğitimi perspektifinden incelemek üzere tasarlanmıştır. Bu çerçevede, değerler ve kazanımlarının lise öğretim programlarında nasıl yer aldığı, öğretmen ve yöneticilerin değerler ve değerler eğitimine yönelik bakış açıları, algıları, bu eğitime ilişkin planlama, uygulama yaklaşımları ve değerler eğitiminin  sorun  alanları  belirlenmektedir. Bu çalışmada;  Bakanlık, İl Milli Eğitim Müdürlüğü ve okul çalışmaları değerler eğitimi fenomeni üzerinden incelenmiştir.
Yöntem: Bu çalışma, katılımcıların olgulara getirdikleri anlamları yorumlayan  nitel araştırma yöntemiyle  fenomenoloji deseninde tasarlanmıştır. Çalışma grubu, araştırılan olguyla ilgili deneyimlere sahip olasılıksız örneklem  türü olan amaca yönelik örneklem  seçimiyle belirlenmiştir. Araştırma, maksimum çeşitlilik  örneklemesiyle, Eskişehir'de görev yapan farklı bakış açılarına  ve mesleki deneyimlere sahip öğretmen ve yöneticilerden oluşan 38 katılımcıyla yarı yapılandırılmış görüşmeyle çok boyutlu gerçekleştirilmiştir. Veriler, tematik yöntemle analiz edilmiştir.  Bu çalışmada ayrıca doküman inceleme  yöntemi kullanılarak  MEB öğretim programlarında değerlerin ele alınış şekli incelenmiş ve görüşme analizini destekleyen sonuçlar elde edilmiştir. 
Bulgular: Değerler kavramlarının MEB öğretim programlarında her ders ve sınıf düzeyinde programlara yansıtılmadığı, sistematik, kapsayıcı, konularla bütünleşik tasarlanmadığı, akademik temelden uzak,  tematik bilgi aktarımı şeklinde ders konularına yüzeysel bir şekilde eklemlendiği tespit edilmiştir. Literatürdeki değer sınıflandırmaları ve eğitim metotlarına karşın Bakanlığın bu yaklaşımı müfredatın değerler çerçevesinde yeniden ele alınmasını gerekli kılmaktadır. Değerler eğitimiyle ilgili planlama, uygulama, yapısal sorun alanları görüşme verileriyle belirlenmiştir. Eğitimcilerin araştırılan fenomene yönelik inanç, tutum ve anlamlandırmaları, mesleki yetkinlik, öncelikler, sorumluluk algıları, mesleki rollerini nasıl konumlandırdıkları, okulun bu eğitimdeki etkililik düzeyi saptanmıştır. Bakanlık, İl Milli Eğitim Müdürlüğü ve okullardaki  değerler eğitimi çalışma bulgularına yer verilmiştir. Eğitim sisteminden kaynaklanan yapısal sorunlarla araştırılan olgunun bağlantısı belirlenmiştir.
Sonuç ve Öneriler: MEB'in değerler eğitimi uygulamaları ve eğitim-öğretimimizin yapısal sorunları, nitelikli eğitimle güçlü bağ taşıyan değerler eğitimini olumsuz etkilemektedir. Bakanlık, değerlerle ilgili kazanımlara bütüncül bakmayarak sınırlayıcı değerler bilgisiyle hareket etmektedir. Klasik öğretim yöntemi, değerlerin yüzeysel adlandırıldığı bir müfredatla ele alınmıştır. Çok yönlü değerler ve eğitim yöntemleri dikkate alınarak, müfredatın  her dersin yapısına uygun  bir şekilde değerlerle bütünleştirilerek yeniden revize edilmesi gerekmektedir. Eğitimciler, bu eğitimin başarılı olabileceğine dair olumsuz tutum/inanç taşımaktadır. Düşük öz yeterlik algısı ve sonuç beklentisine  sahip öğretmenler, değerler bağlamında lisenin etki düzeyinin oldukça düşük olduğunu belirtmiştir. Bu konuda  birincil sorumluluk aile, ilköğretim ve  topluma yüklenmiştir. Kendilerini branş öğretmeni olarak konumlandıran katılımcılar, sahip oldukları  sınırlı değerler bilgiyle uzmanlık alanlarının değerlerle bütünleşik yapısının farkında değildir. Bu çerçevede destekleyici mesleki çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Bakanlığın akademik temelden uzak yaklaşımı, değerlerin sınırlayıcı, soyut, tematik kavramlarla ele alınış şekli, yapılan protokollerin toplumsal tepkiyle karşılanması, ARGE değerler eğitimi projesinin amaca uygun olmayışı, okul çalışmalarının yetersizliği, sınıf içinde sohbet, nasihat ve telkinlerle yapılan anlatımlar, uygulamaları başarısız kılmaktadır. Liyakatlı yönetici seçimi, mesleki farkındalık, mesleki gelişim ihtiyacı, akademik başarıya odaklanma, velinin başarı odaklı okul algısı ve okulla bağ kurmaması, kurum içi ve kurumlar arası koordinasyon eksikliği, okul etkinliklerinin kağıt üzerinde sürdürülmesi gibi yapısal sorunlar bu eğitimin niteliğini etkilemektedir. Bakanlık, akademik temelli sistematik eğitim politikalarıyla bu çalışmaları öne çıkarmalıdır. Müfredat ve değerler bütünleştirilmeli, amaca ulaştıracak uygulamaları yürütecek eğitimciler desteklenmelidir. ARGE, yeniden yapılandırılmalı, üniversitelerle iş birliği gerçekleştirilmelidir. MEB, planlama ve uygulamalar konusunda akademik yönlendirmelere ihtiyaç duymaktadır. Araştırmacılar, yurt dışı değerler eğitimi proje ve eğitim  metotları incelemeleri üzerinden  geliştirecekleri teori ve uygulamaya yönelik somut çalışmalarla Bakanlık çalışmalarını desteklemelidir.

Abstract:
Purpose: This thesis is designed to evaluate the education system within the framework of values education. Under this heading issues such as; how values and gains find their place in high school programs, how teachers and administrators approach values and values education and how they perceive it, how they plan values education and how they execute their plans, what are the problems that are faced are identified. In this study, Ministry, City National Education Directory and school works are analyzed within the context of values education phenomenon. 
Method: This study is designed in the context of phenomenology and the qualitative study method of evaluating meanings that participants have given to concepts. The study group was created using the method of purpose-oriented example selection. Those who have experience on the issue at hand are selected to conduct the study. The study has been realised by using half-structured interviews that are conducted with 38 participants who work in the city of Eskişehir as teachers and school administrators who have different points of view and professional backgrounds, using maximum variety exemplification method in multiple dimensions. Data is analyzed with a thematic method. Additionally, in this study, using the document analysation method, Ministry of National Education's education programs' value gains are analyzed and results that support interview analysis are retrieved.
Results: Education program analysis determines that  the Ministry of National Education's (MNE) values concepts are not reflected on programs on every course and class level, it was not designed systematically, inclusively and topic-integrated. It was added to curriculum topics superficially without any academic foundation in a way just to convey thematic knowledge to pupils. Ministry's educational approach on this issue is inadequate despite education methods and other classifications in the literature. Thanks to the data analysation of interviews, educator perceptions regarding values education, problems regarding planning, execution and education system structure are identified. Educators' approach towards the analyzed phenomenon, their belief, conduct, professional capacity, priorities, perception of responsibility, how they position themselves professionally, level of school efficacy are also identified. Results from values education studies that were conducted on Ministry, City National Education Directory and school level are represented. The link between structural problems that stem from the education system and studied concepts are identified.
Conclusion and Suggestions:  Values education which is strongly linked to a qualified education is negatively affected by MNE's values education applications and the national education system's structural problems. Ministry does not deal with the issue holistically and inclusively and only cares for limited values knowledge. The classical education method is applied with superficial identification of values. The curriculum must be revised with due consideration to multidimensional values and education methods in accordance with the nature of every subject. Educators hold a belief against the idea that this education can be successful. Educators who have low self-competence perception and result expectation stated, regarding values, that high schools' efficacy level is quite low. Values education is seen as a responsibility on the shoulders of families, primary schools and the public in general. Participants who identified themselves as particular field teachers do not realise the embedded nature of their field of expertise and values education. In this context supportive professional studies are needed. Execution of plans are not successful due to the following reasons: studies that are conducted by Ministry are lack of academic foundation, wrongful usage of a value evaluation method that is limited, abstract, thematic, society's negative reaction towards protocols, the fact that S&D works on values education projects are not suitable for the purpose, insufficient school studies, limited school applications only using small talks, chats, advise giving in classes etc. Quality of the education has been negatively affected by structural problems of the national education system such as; not-merit based selection of education administrators, lack of professional awareness, need for professional development, focusing only on academic success, guardians' success-oriented school perception, lack of guardian/school connection, lack of coordination within and among schools, application of education plans only on paper. Ministry must put more emphasise on systematic education policies based on academic foundation regarding these studies. Curriculum and values must be embedded in each other and educators who will conduct applications that will pave the way for the realisation of the purpose must be supported, S&D must be redesigned accordingly and cooperation between university and schools must be ensured. MNE needs academic leadership regarding planning and application. Researchers must support ministerial work on this issue through studies they conduct on theoretical and practical applications of value education by analysing value education projects and education methods that are successful abroad.