Türk havacılık tarihi (1909-1954) Milli Mücadele Dönemi öncesi ve sonrası Türk havacılığı
The history of Turkish aviation between 1909-1954 beforeand after the national fighting period Turkish aviation
Yazar: CENGİZ TATAR
Danışman: PROF. DR. SADIK SARISAMAN
Afyon Kocatepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Tarih = History ; Türk İnkılap Tarihi = History of Turkish Revolution
Dizin: Havacılık = Aviation ; Milli Mücadele = National Struggle ; Milli Mücadele Dönemi = National Struggle Period ; Türk Hava Kuvvetleri = Turkish Air Forces ; Türk Tayyare Cemiyeti = Turkish Airplane Society

Özet:
Havacılık alanında yapılan çalışmalar çok eski zamanlara dayanmaktadır.
Tarihin en büyük değişimi ve modern havacılığın oluşturulması için üretilen
tayyareler, XX. yüzyılın başlarında icat edilen önemli gelişmelerden biri olmuş,
zaman içerisinde önemli savaş araçları haline gelmiştir. Tayyarelerin havadan yaptığı
taarruzlarla savaşın kaderini değiştireceği ve ölüm saçan bir araç olarak
kullanılabileceği Trablusgarp Savaşı‟nda kendini göstermiştir.imam Cevheri,
Hazarfen Ahmet Çelebi, Lagari Hasan Çelebi, Leonardo Da Vinci, Montgolfier
kardeşler, Cayley, Kaufman ile gelişen binlerce yıllık hayal ve özlem Wright
kardeşlerle gerçek olmuştur. Havacılığın önemini anlayan devletler, kendi semalarını
korumak ve düşmanlarını yenebilmek için havacılık sanayine büyük yatırım
yapmışlardır.
Osmanlı Devleti‟nin son dönemlerinde havacılık ile ilgili incelemeler
yapılmış, batılı devletlerin orduları ile aynı tarihte tayyare ve balon kullanılması
benimsenmiştir. Türk havacılığının kuruluş çalışmaları; 1909‟da Mahmut şevket
Paşa‟nın direktifi ile başlamış, 1911‟de ilk havacılık komisyonu kurulmuştur.
Havacılık Mektebi oluşturularak pilot ve makinist yetiştirmek hedeflenmiş ve
gelecek savaşlarda havacılığın etkili kullanılması için hazırlık yapılması
öngörülmüştür. 1912-1913 tarihleri arasındaki Balkan Savaşı ve I. Dünya
Savaşı‟nda, Osmanlı Devleti‟nin, elinde hiçbir hava aracının bulunmaması ve mevcut
olanların da etkili kullanılmaması savaşın kaybedilmesinde en önemli etken
olmuştur. Osmanlı havacılığı envanterine 1912-1918 tarihleri arasında yaklaşık 450-
500 tayyare alınmıştır. 1920 yılında Osmanlı ordusunda havacılık lağv edilmiştir.
Atatürk, havacılığın modern ve çağdaş hale getirilmesi için Cumhuriyet
Döneminde büyük gayret ve emek harcamıştır. Tayyarelerin milli olanaklarla yurt
içinde üretilmesi için hava harp sanayisinin kurulmasına öncülük etmiştir. 1923‟den
sonrası, devlet ve özel teşebbüs tarafından Türk havacılığının oluşturulması ve
geliştirilmesi açısından önemli bir dönemi oluşturmuştur. Havacılık alanında ve
tayyare sanayinde iyi niyetli olarak yapılan birçok girişime karşın olumlu sonuç
alınamamış ve arzu edilen hedeflere ulaşılamamıştır.
Anahtar Kelimeler: Milli Mücadele, Türk havacılığı, Türk Tayyare
Cemiyeti, Hava Harp Sanayii, Türkkuşu.

Abstract:
The history of the work carried out in the field of aviation is very old. The
greatest change in history and the creation of modern aviation has been one of the
important developments invention of aircraft in the early 20 th century and has
become a major battleground in time. It was in the Battle of Tripoli that aircraft
could be used as an instrument to change the fate of the war with deaths from the air
and to use it as a deathblower. Imam Cevheri, Hazarfen Ahmet Çelebi, Lagari Hasan
Çelebi, Leonardo Da Vinci, Montgolfier brothers, Cayley, Kaufman‟s thousands of
years of dream and missing have been true with the Wright brothers. Understanding
the importance of aviation, states have invested heavily in aviation industry to protect
their own skies and defeat their enemies.
In the last period of the Ottoman Empire, aviation studies have been made
and it has been accepted that balloons and aircraft should be kept on the same date as
the armies of the western states. Turkish Aviation establishment studies; It started
with the directive of Mahmut Sevket Pasha in 1909 and the first Commission was
established in 1911. The aim was to train pilots and mechanics by creating an
Aviation School and to prepare for the effective use of aviation in future wars. In the
1912-1913 Balkan Wars and World War I, Turkish Aviation was the most important
set in the absence of any means of air and the inability to use it effectively in the war.
Although, approximately 450-500 planes were bought between 1912 and 1918
according to the Ottoman Aeronautical Inventory but Ottoman Aviation were
abolished in 1920.
Ataturk; in order to modernize aviation, he has made great efforts in the
Republican era and has pioneered the establishment of the Air War Industry for the
production of aircraft with national capabilities in the country. It constituted an
important period in terms of the establishment and development of Turkish Aviation
by the state and private enterprise after 1923. In spite of many attempts made in the
field of aviation and Airplane Production Industry in good faith, no positive result
has been obtained and the desired targets have not been achieved.
Keywords: National Struggle, Turkish Aviation, Turkish Aeronautical
Association, Air War Industry, TürkkuĢu