Ceza muhakemesi bağlamında yargı mercileri kararlarının birbirleri üzerindeki etkisi
The effects of judicial authorities' judgements on each other in terms of Criminal procedure
Yazar: AHMET HULUSİ AKKAŞ
Danışman: PROF. DR. CUMHUR ŞAHİN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Hukuk = Law ; Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Ceza muhakemesi hukuku = Law of criminal procedure ; Ceza yargılaması = Criminal procedure ; Hüküm = Judgement ; Kesin hüküm = Final judgement ; Türk Hukuku = Turkish Law ; Yargı kararları = Judicial decisions

Özet:
Hukuk düzeninin birliği, bütün hukuk düzeninin bir ahenk içerisinde bulunması amacıyla, farklı hukuk disiplinlerinin birbirleri ile bir bağlantı içerisinde bulunmasını ifade eder. Hukuk düzeninin birliği yalnızca maddi hukukta değil, muhakeme hukuku sahasında da geçerli olan bir düşüncedir. Diğer mahkemeler tarafından verilen hükümlerin ceza mahkemesine etkisinin, hukuk düzeninin birliği ile uyumlu bir şekilde ele alınması gerekir. Bu sayede kişi hangi norma uyması gerektiğini bilecek ve dolayısıyla hukuki güvenlik ilkesi tesis edilebilecektir. Ancak hukuk düzeninin birliği düşüncesi, bir mahkeme tarafından verilen hükmün ceza mahkemesine nasıl etki etmesi gerektiği sorusuna değil, niçin etki etmesi gerektiği sorusuna bir yanıt içerir. Diğer mahkemeler tarafından verilen hükümlerin ceza mahkemesine nasıl etki etmesi gerektiği sorusuna kesin hüküm kurumu cevap verir. Kesin hüküm kurumu bu soruya cevap verirken hukuk düzeninin birliği düşüncesine dayanır. Kesin hükmün amaçlarından birisi de ortaya çıkan uyuşmazlıkların kesin bir şekilde son bulmasını sağlamaktır (maddi anlamda kesin hüküm). Maddi anlamda kesin hükmün bir olumlu yönünün bir de olumsuz yönünün olduğu kabul edilmektedir. Kesin hükmün olumsuz etkisi, aynı meselenin bir daha dava konusu edilememesi (ne bis in idem) anlamına gelirken; kesin hükmün olumlu etkisi, bir mahkeme hükmüne konu bir uyuşmazlığın sonraki bir davada ön sorun olarak ortaya çıkması halinde, sonraki yargılamayı yapan mahkemenin bu ön sorun hakkında karar verememesi, bu konuda verilmiş mahkeme hükmü ile bağlı olması anlamına gelir. Önceki mahkeme hükmüne konu uyuşmazlık, bu mahkemenin mensup olduğu muhakeme alanında, sonraki bir davada ön sorun olarak ortaya çıkabileceği gibi, söz konusu uyuşmazlık sonraki bir davada, fakat ilk hükmü veren mahkemenin muhakeme alanı dışındaki bir mahkeme önünde de çıkmış olabilir. Dolayısıyla kesin hükmün olumlu etkisi, sadece hükmü veren mahkemenin mensup olduğu muhakeme alanı ile sınırlı olamaz. Gerek bağlayıcılık etkisinde gerekse de maddi anlamda kesin hükmün olumlu etkisinde önemli olan husus, muhakemeyi yapan hakimin önceden kesin hükümle tespit edilmiş bir hukuki sonucu kendi kuracağı hükme dayanak teşkil ettirmesidir. Bu nedenle, maddi anlamda kesin hükmün olumlu etkisi ile konumuz olan bağlayıcılık etkisinin aynı şeyler olduğunu söylemek gerekir.  Bir mahkeme hükmünün ceza mahkemesi için bağlayıcı etkiye sahip olabilmesi için ilk başta bu hükmün kesinleşmiş olması gerekir. Çünkü bir hüküm olağan kanun yollarına başvurulmak suretiyle değiştirilebilir olduğu müddetçe, bu hükmün diğer mahkemeler tarafından dikkate alınması söz konusu olamaz. Bir mahkeme hükmünün diğer bir mahkeme için bağlayıcı olabilmesi, ilk hükmün daha önce verilmiş olmasını gerektirir. Bu hükmün ceza davasının konusunu oluşturan fiilden önce mi kesinliğe kavuşması gerektiği; yoksa ceza mahkemesi hükmünden önce mi kesinliğe kavuşması gerektiği, verilen hükmün niteliğine göre farklılık gösterir. Bağlayıcı etkiye sahip olacak mahkeme hükmü ile maddi gerçeğin ortaya çıkarılmış olması gerekir. Muhakemelerde farklı ilkelerin benimsenmiş olmasının, bütün muhakeme alanlarının amacının maddi gerçeği ortaya çıkarmak olduğu gerçeğine bir zarar vermez. Bu nedenle bir yargılama sonucunda maddi gerçek ortaya çıkarılmış ise bunun ceza mahkemesi için bağlayıcı olması esastır. Bir mahkeme hükmüne konu uyuşmazlık daha sonraki ceza davasında bir ön sorun olarak ortaya çıkarsa ancak bu durumda ilk mahkeme hükmü ceza mahkemesi için bağlayıcı etkiye sahip olabilir. Mevzuatımızda diğer mahkeme hükümlerinin bir ceza mahkemesi için bağlayıcı etki doğuracağına veya doğurmayacağına ilişkin genel bir düzenleme yoktur. Yargıtay da vermiş olduğu bazı kararlarında bağlayıcılık etkisini kabul ederken, bazı kararlarında ise diğer bir mahkeme hükmünün ceza mahkemesi üzerinde etki edemeyeceğine hükmetmiştir. Bu nedenle mevzuatımızda bağlayıcılık etkisine yer veren örneğin CMK'nın 218'inci, HMK'nın 214'üncü ve TCK'nın 127'nci maddesi gibi düzenlemelerin tetkik edilmesine de çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler : Ceza Muhakemesi, Maddi Anlamda Kesin Hüküm, Bağlayıcılık Etkisi, Hukuk
Düzeninin Birliği

Abstract:
The integrity of the legal system indicates the interrelationship among different legal disciplines in order to reach a harmony in the whole legal system. The idea of the integrity of the legal system is not just valid within the field of substantive law but also within the procedural law.  The effect of the decisions given by the other courts on the criminal courts should be taken into account considering the integrity of the legal system. Therefore one would know the legal norms to obey and the principle of the legal security would be established. However, the idea of the integrity of the legal system does not give an answer to the question of "how" a court decision would affect the criminal courts, but instead it gives an answer to the question of "why". The doctrine of the final judgement gives an answer to how the decisions given by the courts except criminal courts should affect criminal courts. While answering such question, the doctrine of the final judgement depends on the idea of the integrity of the legal system.  Preventing a matter from raising again before a court is one of the purposes of the final judgement (the final judgement on the merits). It is accepted that the final judgement on the merits has one positive and one negative effect. While the negative effect of the final judgement refers that no legal action can be instituted twice for the same cause of action (ne bis in idem), the positive effect means that once an issue of fact has been determined before a court, that issue cannot be relitigated again before a different court. The positive effect of the final judgement cannot be limited to the court's procedural distinction. In other words, the positive effect of the final judgement still revealed when an issue of fact has been determined before a court is relitigated before a court which adopts a different procedure than the previous one. Both regarding the binding effect and the positive effect of the final judgement on the merits, the crucial thing is while giving a decision; a judge should depend on an issue of fact previously determined with a final judgement. Thus, the positive effect of the final judgement on the merits and the binding effect are identical. In order to have a binding effect for criminal courts, a court decision needs to be a final judgement and is no longer subject to appeal. As far as a court decision can be changed through the appeal process, it cannot be possible for other courts to take such decision into consideration.   In order to have a binding effect for another court, a court decision needs to be given previously. Whether such a previous court decision should be finalised before the act of crime or the decision of the criminal court regarding such act depends on the characteristics of the decision.  In order to have a binding effect, a court decision needs to reveal the factual truth. Even though different principles are applied in different courts, all the proceedings in courts have the aim of seeking the factual truth. Therefore, if the factual truth is revealed by a court decision, such decision has a binding effect for criminal courts.  If an issue of fact in a court decision appears as a preliminary issue in a later criminal prosecution, the previous court decision has a binding effect for the criminal court.  In Turkish positive law, there is no general legislation concerning the binding effect of the other courts' decisions on criminal courts. While the Turkish Supreme Court has concluded that the other courts' decisions have binding effect on criminal courts in some of its decisions, the Court has ruled in some other decisions on the contrary. Therefore, the article 218 of the Turkish Criminal Procedure Code, the article 214 of the Turkish Civil Procedure Code and the article 127 of the Turkish Criminal Code which regulates the binding effect are examined in this study.
Anahtar Kelimeler : Ceza Muhakemesi, Maddi Anlamda Kesin Hüküm, Bağlayıcılık Etkisi, Hukuk
Düzeninin Birliği
Sayfa Adedi : 294
Tez DanıĢmanı : : Prof. Dr. Cumhur ġahin
v
THE EFFECTS OF JUDICIAL AUTHORITIES' JUDGEMENTS ON EACH OTHER IN
TERMS OF CRIMINAL PROCEDURE
(Ph. D. Thesis)
Ahmet Hulusi AKKAġ
GAZĠ UNIVERSITY
INSTITUTE OF SOCIAL SCIENCES
October 2014
ABSTRACT
The integrity of the legal system indicates the interrelationship among different legal disciplines in order to
reach a harmony in the whole legal system. The idea of the integrity of the legal system is not just valid
within the field of substantive law but also within the procedural law. The effect of the decisions given by
the other courts on the criminal courts should be taken into account considering the integrity of the legal
system. Therefore one would know the legal norms to obey and the principle of the legal security would be
established. However, the idea of the integrity of the legal system does not give an answer to the question of
"how" a court decision would affect the criminal courts, but instead it gives an answer to the question of
"why". The doctrine of the final judgement gives an answer to how the decisions given by the courts except
criminal courts should affect criminal courts. While answering such question, the doctrine of the final
judgement depends on the idea of the integrity of the legal system. Preventing a matter from raising again
before a court is one of the purposes of the final judgement (the final judgement on the merits). It is accepted
that the final judgement on the merits has one positive and one negative effect. While the negative effect of
the final judgement refers that no legal action can be instituted twice for the same cause of action (ne bis in
idem), the positive effect means that once an issue of fact has been determined before a court, that issue
cannot be relitigated again before a different court. The positive effect of the final judgement cannot be
limited to the court's procedural distinction. In other words, the positive effect of the final judgement still
revealed when an issue of fact has been determined before a court is relitigated before a court which adopts a
different procedure than the previous one. Both regarding the binding effect and the positive effect of the
final judgement on the merits, the crucial thing is while giving a decision; a judge should depend on an issue
of fact previously determined with a final judgement. Thus, the positive effect of the final judgement on the
merits and the binding effect are identical. In order to have a binding effect for criminal courts, a court
decision needs to be a final judgement and is no longer subject to appeal. As far as a court decision can be
changed through the appeal process, it cannot be possible for other courts to take such decision into
consideration. In order to have a binding effect for another court, a court decision needs to be given
previously. Whether such a previous court decision should be finalised before the act of crime or the decision
of the criminal court regarding such act depends on the characteristics of the decision. In order to have a
binding effect, a court decision needs to reveal the factual truth. Even though different principles are applied
in different courts, all the proceedings in courts have the aim of seeking the factual truth. Therefore, if the
factual truth is revealed by a court decision, such decision has a binding effect for criminal courts. If an issue
of fact in a court decision appears as a preliminary issue in a later criminal prosecution, the previous court
decision has a binding effect for the criminal court. In Turkish positive law, there is no general legislation
concerning the binding effect of the other courts' decisions on criminal courts. While the Turkish Supreme
Court has concluded that the other courts' decisions have binding effect on criminal courts in some of its
decisions, the Court has ruled in some other decisions on the contrary. Therefore, the article 218 of the
Turkish Criminal Procedure Code, the article 214 of the Turkish Civil Procedure Code and the article 127 of
the Turkish Criminal Code which regulates the binding effect are examined in this study.
Science Code : 501.2.015
Key Words : Criminal Procedure, the final judgement on the merits, the integrity of the legal system,
the binding effect.