Endüstri mirası alanlarının kent kimliği bileşeni olarak korunması: Adana endüstri mirası rotası
Protecting industrial heritage areas as component of urban identity: Adana industrial heritage route
Yazar: AYÇA ASLIHAN ÖZÜDOĞRU
Danışman: PROF. DR. NURAY ÖZASLAN
Eskişehir Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Adana kenti 19. yy ikinci yarısından itibaren tarım ve sanayi faaliyetleri ile birlikte
anılmıştır. Günümüzde sanayi faaliyetlerinin fiziksel unsurları olan endüstri yapı ve
alanları giderek eksilmekte ve buna bağlı olarak önemli bir tarihsel ve mekansal katman
yok olmaktadır. Bu katmanların eksikliği kent kimliğinin kaybına yol açmaktadır. Tez
kapsamında bir endüstri kenti olan Adana'da yer alan tarihi endüstri yapılarını, Adana'nın
kent kimliğinin bir bileşeni olarak tanımlamak ve endüstri mirasının sürdürülebilirliğine
katkıda bulunmak amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda kentin sahip olduğu endüstri
mirasının tespit edilerek öneminin ortaya konması, uluslararası ağlarla bütünleştirilerek
sürdürülebilirliğinin sağlanması ve kentin önemli bir kültür mirası ve kimlik bileşeni
olarak geleceğe aktarılabilmesi için yöntem önerisi sunulmaktır.
 
Tez kapsamında incelenen endüstri tesislerini, Adana kentinin il sınırları içerisinde
yer alan ilk fabrikanın kurulduğu 1864 yılından, Organize Sanayi Bölgesinin (OSB)
kurulduğu 1977 yılına kadar kurulmuş olan fabrikalar ile Bağdat Demiryolu'na bağlanan
Adana-Mersin Demiryolu hattı üzerinde yer alan demiryolu yapıları oluşturmaktadır. Bu
yapıların bütüncül bir koruma anlayışı içerisinde ele alınmasına yönelik olarak incelenen
uluslararası örnekler ışığında Adana kenti için endüstri mirası rotası hazırlanmış ve
endüstri mirası kapsamında değerlendirilen yapılar bu rotaya dahil edilmiştir.

Abstract:
Since the second half of the 19th century, Adana has been associated with
agricultural and industrial activities. Today, industrial buildings and areas, which are the
physical elements of industrial activities, are gradually decreasing and accordingly, an
important historical and spatial layer is disappearing. The disappearance of the historical
and spatial layers of the city leads to the loss of that urban identity. Based on this case,
within the scope of the thesis, it is aimed to define the historical industrial buildings in
Adana, an industrial city, as a component of Adana's urban identity and to contribute to
the sustainability of the industrial heritage. In accordance with this purpose, a method
proposal is presented in order to identify the industrial heritage of the city, to reveal its
importance, to ensure its sustainability by integrating it with international networks, and
to carry it into the city to the future as an important cultural heritage and identity
component.

The industrial facilities examined within the scope of the thesis consist of the
factories established from 1864, when the first factory in the city of Adana was
established, until 1977, when the OSB was established, and the railway structures located
on the Adana-Mersin Railway line, which is connected to the Baghdad Railway. In the
light of international examples examined in order to deal with these structures in a holistic
conservation approach, an industrial heritage route has been prepared for the city of
Adana and the buildings evaluated within the scope of industrial heritage are included in
this route.