Beyhakî'nin Şuabü'l-İman adlı eserindeki hadisler çerçevesinde imanın yapısı
The structure of faith according to the ahadith in Shuabu'l-İman written by Beyhaqi
Yazar: TEZCAN TÜRKBEN ÖZYÜREK
Danışman: PROF. DR. AYNUR URALER
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Beyhaki = Beyhaki ; Hadis = Hadith ; İman = Faith ; İslamiyet = Islam ; Şuabu`l İman = Şuabu`l İman

Özet:
Hz. Peygamber, imanın mâhiyeti ile ilgili bilgiler veren pek çok
hadis îrâd buyurmuştur. Onlardan biri, imanın çeşitli şubelerden ve
öğelerden oluştuğunu anlatan şuabü'l-iman hadîsidir. Söz konusu hadis,
hicrî üçüncü asırda gerek Kütüb-i sitte içerisindeki iman bölümlerinde
gerekse o dönemde ve daha sonraki asırlarda müstakil olarak te'lif edilmiş
olan Kitâbü'l-iman'larda nakledilegelmiştir. Hadis kitaplarının tasnifinin
büyük ölçüde tamamlanmasının ardından muhaddisler başka te'lif
türlerine yönelmesinin neticesinde şuabu'l-iman hadîsi Kitâbü'liman'larda liste halinde verilerek şerh edilirken diğer yandan müstakil olarak yazılan Şuabü'l-iman adlı eserlerin başlıca konusunu teşkil
etmiştir. "Beyhakî'nin Şuabü'l-iman Adlı Eserindeki Hadisler
Çerçevesinde İmanın Yapısı" adlı bu çalışma eserin te'lif amacı olan bu
hadis ile eserde imanla irtibatlandırılan konularla ilgili diğer hadislerden
hareketle imanın yapısını incelemektedir. Araştırmanın hedefi imanın
şubeleri hadîsinden hareketle imanın yapısını oluşturan unsurların neler
olduğunu, imanın inanç, ibadet ve ahlâkla olan ilişkisini Beyhakî'nin eseri
üzerinden ortaya koymaktır. Üç bölümden oluşan çalışmanın başlangıcında imanın tanımı ve
iman konusunda öne çıkan hususlar üzerinde durulmuştur. Birinci
Bölüm'de Hadis musannefatındaki Kitâbü'l-iman eserleri müelliflerin
iman anlayışını tespit etmek amacıyla incelenmiştir. Öncelikle Kütüb-i
sitte'deki iman bölümleri daha sonra müstakil olarak yazılmış olan
meşhur ve mütedâvil Kitâbü'l-iman'lar ele alınmıştır. Gerek müstakil ve
gerekse bölüm halinde yazılmış olan Kitâbü'l-iman'ların muhtevâlarının
araştırılması Şuabü'l-iman eserleriyle olan ilişkilerini tespit etmek
amacıyla gerekli görülmüştür. İkinci Bölüm'de Şuabü'l-iman eserlerinin
yazılmasına vesile olan imanın şubeleri hadisi üzerinde durulduktan sonra
hadisi açıklamak üzere farklı asır ve coğrafyalarda Arapça ve Türkçe'de
te'lif edilmiş olan Şuabü'l-iman edebiyatı incelenmiştir. Günümüze
ulaşan Şuabü'l-iman eserlerinin muhtevâları hakkında bilgi verilmiştir.
En kapsamlı ve en meşhur Şuabü'l-iman eseri olan Beyhakî'nin elCâmi'u li şuabi'l-iman'ı tanıtılmış, kitabın özellikleri, üzerine yazılan
çalışmalar belirtilmiş, diğer Şuabü'l-iman'larla mukayesesi yapılmış ve 
iii
bu eserlerdeki müşterek iman şubeleri ortaya konulmuştur. Üçüncü
Bölüm'de Beyhakî'nin tespit ettiği iman şubeleri teker teker incelenerek
konuları imanla irtibatlandırmada delil olarak kullandığı hadisler tespit
edilmiştir. Müellifin konu başlıkları sıralamasına uyulmuş, onun tasnifine
sadık kalınmıştır. Ancak üst başlıklar tarafımızdan oluşturularak müellifin
imanın şubelerini sıralamadaki mantığı ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır.
Konuların işleyişinde delil olarak kullanılan âyet-i kerîmeler ele
alınmakla beraber özellikle Beyhakî'nin naklettiği hadisler tahlil
edilmeye çalışılmıştır. Bu tezde örnek olarak belirlenen Beyhakî'nin
Şuabü'l-iman'ında, imanın yapısının yetmiş yedi şube halinde açıklanarak
âyet ve hadislerle temellendirilmesinin başlıca sebebinin imanda inanç,
ibadet ve ahlâk bütünlüğünü vurgulamak olduğu görülmüştür. Ayrıca
imanın ferdî boyutunun yanında toplumsal boyutuyla ilgili hususlarının
da önemli bir alanı kapsadığı ortaya çıkmıştır. Diğer yandan iman
konusundaki görüşlerin ortaya konulmasında âyetlerin yanında hadislerin
de başlıca başvuru kaynağı oldukları tespit edilmiştir.

Abstract:
The Prophet Mohammad (peace be upon him) has declared many hadiths
that gave information about the nature of faith. One of them is the hadith of
shuabu'l-iman, which tells that faith consists of various units and elements. The
hadith in question has been reported both in the faith sections in the Kutub as-sitta
in the third century and in the Kitâb al-iman, which was described separately in
that period and in the following centuries. Following the completion of the
classification of the hadith books to a great extent, as a result of the muhaddith
turning to other types of prophecies, the hadith of shuabu'l-iman was given as a list
in the Kitâbu'l-iman, on the other hand, it constituted the main subject of the works
named Shuabu'l-iman. This study titled "The Structure of Faith According to the
Ahadiths in Shuabu'l-iman Written by Beyhaqi" examines the structure of faith
based on this ahadith, which is the prophetic purpose of the work, and other
ahadiths related to the subjects associated with faith in the work. The aim of the
research is to reveal the elements that constitute the structure of faith based on the
hadith of the branches of faith, and the relationship of faith with belief, worship
and morality through the work of Beyhaqî.
At the beginning of the study, which consists of three parts, the definition
of faith and prominent issues about faith are emphasized. In the first chapter, the
works of iman in the title of hadith were examined in order to determine the
understanding of faith of the authors. First of all, the famous and devout Kitâbu'liman, whose parts of faith in the Kutub as-Sitta were written separately and later,
were discussed. Investigating the contents of the Kitâbu'l-iman, both individually
and in chapters, was deemed necessary in order to determine their relationship with
the works of Shuabu'l-iman. In the second chapter, after focusing on the hadith of
the branches of faith that are instrumental in the writing of the works of Shuabu'liman, the literature of Shuabu'l-iman, which has been described in Arabic and
Turkish in different centuries and geographies, was examined. Information was
given about the contents of the works of Shuabu'l-iman that reached today. The
most comprehensive and famous work of Shuabu'l-iman, Beyhakî's el-Jâmi'u li
Shuabi'l-iman was introduced, the features of the book, the studies written on it,
the comparison with the other Shuabu'l-iman and the common work in these works
branches of faith have been revealed. In the third chapter, the branches of faith
identified by Bayhaqi were examined one by one and the hadiths that we used as 
iii
evidence to connect the subjects with faith were determined. The order of the
author's subject titles was followed and his classification was adhered to. However,
by creating the top titles, we tried to reveal the author's logic in ordering the
branches of faith. Although the verses used as evidence in the operation of the
subjects are discussed, especially the hadiths reported by Beyhaqi have been tried
to be analyzed. It is seen that the main reason for explaining the structure of faith
in seventy-seven units in the Shuabu'l-iman of Bayhaqi, which is determined as an
example in this thesis, is to emphasize the integrity of belief, worship and morality
in faith. In addition, it has been revealed that the issues related to the social
dimension of faith as well as the individual dimension cover an important area. On
the other hand, it has been determined that hadiths as well as verses are the main
source of reference in revealing the views on faith.