Sosyal uygunluk denetimlerinin iş güvenliğinde güvenlik kültürüne etkisi
The impact of social compliance audits on safety culture in occupational safety
Yazar: SERTAÇ TEMUR
Danışman: PROF. DR. BÜLENT MERTOĞLU
Marmara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İş Güvenliği Ana Bilim Dalı / İş Güvenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Kazalar = Accidents ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations ; İşletme = Business Administration

Özet:
2013 yılında Bangladeş'te meydana gelen Rana Plaza faciasındaki patlamanın sebebini, denetimlerdeki eksiklik ve ihmalkarlık olduğu raporundan sonra sosyal uygunluk denetimleri konusunda küresel çapta tedarikçi denetimlerinin arttığı görülmüştür. Bu denetimler gerek bağımsız firmalar (amfori BSCI, SEDEX vb.) gerekse de marka denetimleri (INDITEX, Walmart vb.) şeklinde yapılmaya başlanmıştır. 
Bu çalışmada sosyal uygunluk denetimlerinin iş güvenliğinde güvenlik kültürünü olan etkisi ve sosyal uygunluk denetimi başlıklarının iş kazalarını önlemede önceliklendirmesinin araştırılması hedeflenmiştir. Bu doğrultuda üç farklı tekstil fabrikası sosyal uygunluk denetimine girenler ve girmeyen fabrikalar olarak seçilmiş olup, sosyal uygunluk anketi, güvenlik iklimi, güvenlik performansı, risk farkındalığı ve kadercilik ölçekleri kullanılmıştır. One-Way ANOVA, Games-Howell Post-Hoc Testi, yapısal eşitlik modellemesinde yol analizi ve çok kriterli karar verme yöntemi olarak da SWARA analiz yöntemleri kullanılarak verilerin sonuçlarına ulaşılmaya çalışılmıştır. 
Yapılan analizlerin sonucunda, sözel olarak beyan edilen sosyal uygunluk denetiminin varlığı/yokluğu ANOVA testi ile kanıtlanmıştır. Yapısal eşitlik modellemesinde yol analizi metoduyla yapılan analizde ise denetimlerin yapıldığı fabrikalarda sosyal uygunluk denetiminin güvenlik kültürüne olan etkisinin hem dolaylı hem de doğrudan daha olumlu yönde olduğu gözlemlenmiştir. İşyerindeki iş kazalarını önlemek için sosyal uygunluk denetimi başlıklarının önceliklendirmesinde ise yönetim sistemlerinin, iş sağlığı ve güvenliğinin, fazla çalışmaların,  işyerindeki kazaları önlemede öncü kriterler olduğu ortaya çıkmıştır.
Çalışmanın sonucunda, yönetim sistemlerinin, işyerlerinde sağlık ve güvenliği, çevreye duyarlılığı ve çalışanların sosyal açıdan iyileştirilmesi açısından en büyük rol oynadığı, sosyal uygunluk denetimlerinin de çalışabilir bir çevre ve iş ortamı sağlamak açısından önemli bir araç olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
In 2013, after the Rana Plaza disaster in Bangladesh was reported to have been caused by deficiencies and negligence in audits, there has been an increase in global supplier audits on social compliance audits. These audits have started to be conducted by both independent firms (amfori BSCI, SEDEX, etc.) and brand audits (INDITEX, Walmart, etc.). 
This study aims to investigate the impact of social compliance audits on safety culture in occupational safety and the prioritization of social compliance audit topics in preventing occupational accidents. In this direction, three different textile factories were selected as social compliance audited and non-compliance audited factories and social compliance questionnaire, safety climate, safety performance, risk awareness and fatalism scales were used. One-Way ANOVA, Games-Howell Post-hoc Test, path analysis in structural equation modeling and SWARA analysis methods as a multi-criteria decision making method were used to reach the results of the data. 
As a result of the analyzes, the presence/absence of verbally declared social compliance audit was proved by ANOVA test. In the analysis conducted with the path analysis method in structural equation modeling, it was observed that the effect of social compliance audit on safety culture in the factories where audits were conducted was both indirectly and directly more positive. In the prioritization of social compliance audit topics to prevent workplace accidents, it was revealed that management systems, occupational health and safety, and overwork are the leading criteria in preventing accidents in the workplace.
In conclusion, it is concluded that management systems play the biggest role in terms of health and safety, environmental sensitivity, and social improvement of employees in workplaces, and social compliance audits are an important tool to ensure a workable environment and work environment.