Sorun odaklı çocuk edebiyatı eserleri üzerine okur merkezli bir araştırma
A reader centered research on problem-oriented children's literature books
Yazar: ALİ KIRCI
Danışman: PROF. DR. LOKMAN TURAN ; DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜSEYİN ÖZTÜRK
Atatürk Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Cinsellik = Sexuality ; Engellilik = Disability ; Fenomenoloji = Phenomenology ; Okur merkezli kuram = Reader response approach ; Sorun odaklılık = Problem oriented ; Soykırım = Genocide ; Çocuk edebiyatı = Children’s literature ; Çocuk kitapları = Children's books ; Ölüm = Death

Özet:
Amaç: Çalışmanın amacı cinsellik, engellilik, ölüm ve soykırım temalı sorun odaklı çocuk kitapları hakkında öğretmen adaylarının tepkilerini saptamak ve bu tepkilerin olası nedenlerini incelemektir.
Yöntem: Bu araştırmada nitel araştırma desenlerinden olgubilim(fenomenoloji) kullanılmıştır. Olgubilim ayrıntılı araştırma yapmaya olanak sağladığı için tercih edilmiş, araştırma bu doğrultuda yapılandırılmıştır. Öncelikle araştırmacı tarafından sorun odaklı kitaplar belirlenmiş, daha sonra öğretmen adaylarının tepkilerini tespit etmek için öğretmen adaylarına bu kitaplar okutulmuştur. Okutulan kitaplara yönelik araştırmacı tarafından uzman görüşleri doğrultusunda geliştirilen yarı-yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla öğretmen adayları ile görüşmeler yapılmıştır.  Ayrıca, öğretmen adaylarının okudukları tüm kitaplar ve belirlenen temalar ile ilgili eser değerlendirme yazısı hazırlaması istenmiştir. Araştırma kapsamında toplanan bu veriler içerik analizi ile yorumlanmış ve değerlendirilmiştir.
Bulgular: Cinsellik temalı eser karşısında katılımcılar bir tür kaçış ve kabullenme eğiliminde bulunmuşlardır. Katılımcıların bu tepkileri vermesinde çocuk edebiyatı dersi alma durumlarının ve okurluk düzeylerinin etkili olduğu belirlenmiştir. Soykırım temalı eserde de benzer şekilde kaçış ve kabullenme eğilimi görülmüştür. Bu tepkilerde ise çocuk edebiyatı dersi alma durumunun ve cinsiyetin belirleyici olduğu okuma alışkanlığının belirleyici olmadığı saptanmıştır. Ölüm temalı eser karşısında ise katılımcıların büyük çoğunluğu kabullenme tepkisinde bulunmuştur. Son olarak engellilik temalı eserde ise katılımcıların duygusal tepki, eğitsel tepki ve değiştirme tepkisi eğiliminde oldukları görülmüştür. Bu temada okuma alışkanlığının kısmen belirleyici olduğu, çocuk edebiyatı dersi alma durumu ve cinsiyet değişkeninin belirleyici olmadığı belirlenmiştir.
Sonuç: Temalar karşısında ortaya çıkan tepkilerin incelenmesi sonucunda temanın hassasiyetine göre öğretmen adaylarının tepkilerinin farklılaştığı ve her temanın kendi içerisinde farklı değişkenlerden etkilendiği sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Sorun odaklı çocuk kitapları, çocuk edebiyatı, okur merkezli kuramlar

Abstract:
Purpose: The purpose of the study is to determine the reactions of pre-service teachers about problem oriented children's books whose themes are sexuality, disability, death and genocide, and to examine the possible causes of these reactions.
Method: In this research, phenomenology,  one of the qualitative research design, was used. Phenomenology was preferred as it provides in depth research, thus the research was structured in this way. First of all, problem oriented children's books were determined by the researcher, and then pre-service teachers were ensured to read these books in order to determine the reactions of pre-service teachers. Interviews were conducted through the semi-structured interview form, developed by the researcher in line with the expert opinions regarding the books to be read by pre-service teachers. In addition, pre-service teachers were asked to prepare a book review about all the books they read and the themes determined by the researcher. These data collected within the scope of the research were interpreted and evaluated after content analysis.
Findings: In the face of sexuality-themed work, the participants were determined to have a tendency of escape and acceptance. It was identified that the status of taking children's literature class, and participants' literacy levels affected their reactions. Similarly, escape and acceptance tendencies were observed in the genocide themed work. In these reactions, it was determined that the participants' status of taking children's literature course and their gender were determinative whereas the reading habit was not determinative. In the face of the death-themed work, the vast majority of participants' reaction was described as acceptance. Finally, in the disability- themed work, it was found that the participants tended to be emotional, educational, and changing. In this theme, it was determined that reading habit was partially determinative while the status of taking children's literature course and gender variable were not determinative.
Result: As a result of examining the reactions related to the themes, it was concluded that the responses of pre-service teachers differ according to the sensitivity of the theme and that each theme was affected by different variables within itself.
Keywords: Problem oriented children's book, children's literature, reader-response theories