Ortadoğu'da güç mücadelesi çerçevesinde bir kimlik çatışması olarak mezhepçilik
Sectarianism as an identity conflict within the scope of power struggle in Middle East
Yazar: GİZEM ÖRGEV
Danışman: PROF. DR. SAADET GÜLDEN AYMAN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Güç ilişkileri = Power relations ; Mezhepler = Sects ; Orta Doğu politikası = Middle East policy ; Ortadoğu = Middle East ; Suudi Arabistan = Saudi Arabia ; Uluslararası politika = International policy ; Çatışma = Conflict ; Çatışma yönetimi = Conflict management ; İran = Iran

Özet:
Uluslararası arenada kimlik ve güç kavramları devletlerin birbirlerine yönelik algılarını ve bu doğrultudaki eylemlerini anlamamızı sağlayan ve karşılıklı olarak birbirine etki eden iki önemli olgudur. Bu çerçevede bir kimlik olarak mezheplerin birey, toplum ve devlet kimlikleri içerisindeki rolü, güç mücadelesiyle bağlantılı şekilde devletler arası ilişkileri etkilemekte ve mezhepçi politikaların yürütülmesine sebep olmaktadır. Söz konusu etkinin hangi seviyede olduğu, mezheplerin kimlik inşa süreçlerindeki yerine; toplumun ve devletin kendini nasıl tanımladığına; devlet politikalarına ilişkin olarak karar alıcıların algı ve tepkilerine ve kimin dost kimin düşman olarak görüldüğüne; devletlerin içte ve dıştaki gücüne ve güç rekabetine; bölgesel ve uluslararası konjonktüre ve bunların sonucunda ortaya çıkan özneler arası anlama göre değişmektedir. 

Bu tez çalışmasında yukarıdaki bağlamda Ortadoğu Bölgesi'nde rekabet halinde olan Suudi Arabistan Krallığı ve İran İslam Cumhuriyeti arasındaki güç mücadelesinde mezhepçilik politikalarının neden, nasıl ve ne zaman yürütüldüğü; iki devlet arasındaki sorunların temelinin mezhepçilik olup olmadığı tartışılmaktadır. Çalışmada varılan sonuca göre devlet kimlikleri dini temellere dayanan Suudi Arabistan ve İran yönetimleri rejim güvenliklerini sağlamak ve bölgede etki sahibi olabilmek için dönem dönem birbirlerine karşı mezhepçi politikalar yürütmektedirler. Bu durum iki devlet arasında anlaşmazlıklara sebep olsa da, mezhepçi politikalar Suudi Arabistan ve İran'ın karşı karşıya gelmelerine neden olan bir etken olmaktan ziyade, bu güç mücadelesinde ortaya çıkan bir sonuç ve aynı zamanda kullanılan bir araçtır.

Abstract:
In international relations, identity and power are critical notions mutually affecting one another, which enable us to understand states' perceptions of each other and their actions accordingly. In this context, with regard to power struggle, the role of sects as an identity in individuals, societies and states affects the relations between states, and may cause sectarianism. The level of this effect depends on, the role that sects are playing in identity construction; how society and state define themselves; perceptions and reactions of decision makers in states' politics and definition of the ally and the enemy; the power of states in domestic and foreign politics and power struggle; regional and international environment, and above all the intersubjective meaning as a result of these.

In this thesis, within the scope of the above mentioned, it is discussed whether sectarianism is the primary problem between Kingdom of Saudi Arabia and Islamic Republic of Iran, and why, how and when the sectarian politics are implemented in the power struggle of these two states in Middle East. In this study it is concluded that Saudi Arabia and Iran whose state identities are based on religion, carry out sectarian politics towards each other from time to time in order to secure sustainability of their regime and to be an effective actor in Middle East. Although this causes some disagreement between them, sectarianism is not the primary reason for the rivalry between Saudi Arabia and Iran, but rather an outcome and also an instrument used in their power struggle.