Kuzguncuk'ta turistikleşmenin insan-mekan ilişkilerinde oluşturduğu etkiler
The impacts  of touristification on human-space relations in Kuzguncuk
Yazar: GÜLAY UYAN MELEN
Danışman: DOÇ. DR. ESER YAĞÇI
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimari Tasarım Sorunları Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Tarihsel ve coğrafi özellikleri, sosyal ve ekonomik yapısı, mimarisi, toplumsal ilişkileri, somut ve somut olmayan müşterekleriyle bir bütün olan kentsel mekan, geçmişten bugüne içinde barındırdığı unsurların  çelişki ve dinamikleriyle değişmiş, dönüşmüştür. Geçtiğimiz yüzyılın son çeyreğinde, kapitalizmin neoliberal aşamasında değişen üretim ve yeniden üretim ilişkileri ile yeniden üretimin aracı, tüketimin mekanı haline gelen kentlerin dönüşümü hızlanmıştır. Kentsel mekanı bütünüyle yeniden ele alan bu dönüşümlerin tarihi kent merkezlerindeki karşılığı, bir önceki dönemde yıpranan bu mekanlara, yeniden orta ve üst sınıfların yerleşmeleri ve yükselen kültür endüstrilerinin üretim ve tüketim alanı haline gelmeleridir. Özellikle son yıllarda artan iletişim ve seyahat olanakları, kentlerin marka şehirler olmak üzere pazarlanması, kültür ve turizm endüstrilerinin büyümesine yönelik politikalar tarihi kentlerin dönüşüm süreçlerini belirlemektedir.
Geçmişten günümüze Türkiye sermayesinin merkezi olmuş İstanbul'da neoliberal dönüşüm etkisi 1980'li yıllar itibariyle Beyoğlu'nda Cihangir, Galata ve Asmalımescit, Boğaz'da Kuzguncuk, Arnavutköy ve Ortaköy, Haliç'te Fener ve Balat gibi tarihi semtlerde soylulaşma şeklinde görülmeye başlamıştır. Kentsel mekandaki dönüşümün mimari çevre, kentsel doku, somut miras müşterekleri üzerindeki etkileri, mekanı oluşturan ve yeniden üreten polikalar, sosyal ve ekonomik faktörler, yasal düzenlemeler, çağımızın kültürel iklimi ve mekansal pratikleri de içeren somut olmayan müştereklerden ayrı düşünülemez. Bu çalışmada geçmişte yaşayan çeşitli din ve kültür gruplarına mensup insanların oluşturduğu özgün mimarisi, insan ölçekli kentsel mekanı ve dönüşerek korunan sosyal yapısı ile Kuzguncuk'un uzun bir döneme yayılan ve son yıllarda turistikleşmeye evrilen dönüşüm sürecinin mekana has örüntüsü sosyal ve mekansal boyutlarıyla araştırılmakta, turistikleşme olgusunun mekanın kentsel ve mimari yapısı, onu oluşturan insanlar, ilişkiler ve bağlamlar üzerindeki etkisi incelenmektedir. Çalışmanın sonunda, Kuzguncuk'ta yaşanan turistikleşme ve soylulaşma süreçlerinin, semtin mimari yapısı ve toplumsal dokusu üzerindeki etkileri ortaya konmaktadır.

Abstract:
Urban space, as an integrated whole with its historical and geographical features, social and economic structure, architecture, social relations, and both tangible and intangible commons, has undergone changes and transformations driven by the contradictions and dynamics of the elements it has contained from past to present. In the last quarter of the past century, the transformation of cities, which became spaces of consumption and reproduction tools in the neoliberal phase of capitalism, accelerated with the changing relations of production and reproduction. In historical city centers, this transformation has been marked by the re-settlement of middle and upper classes into spaces that had deteriorated in the previous period and by their development into areas of production and consumption for the rising cultural industries. Especially in recent years, increasing communication and travel opportunities, the marketing of cities as brand cities, and policies aimed at the growth of cultural and tourism industries have been shaping the transformation processes of historical cities.
In Istanbul, which has been the center of Turkish capital from past to present, the effects of neoliberal transformation began to manifest as gentrification starting from the 1980s in historical neighborhoods such as Cihangir, Galata, and Asmalımescit in Beyoğlu, Kuzguncuk, Arnavutköy, and Ortaköy along the Bosphorus, and Fener and Balat along the Golden Horn. The impact of urban transformation on the architectural environment, urban fabric, and tangible heritage commons cannot be considered separately from the intangible commons, which include the policies that shape and reproduce space, social and economic factors, legal regulations, the cultural climate of our era, and spatial practices. In this study, the unique transformation pattern of Kuzguncuk, with its human-scaled urban space, distinctive architecture shaped by people from various religious and cultural backgrounds in the past, and its social structure preserved through transformation, is examined in its social and spatial dimensions, focusing on its long-standing process of transformation which has evolved into touristic development in recent years. The study investigates the effects of the phenomenon of touristification on the urban and architectural structure of the area, as well as on the people, relationships, and contexts that constitute the space. At the conclusion of the study, the impacts of gentrification and touristification processes on the architectural structure and social fabric of Kuzguncuk are revealed.