Demokrat Parti Döneminde muhalif mizah basını: 41 buçuk, dolmuş, taş, karikatür, taş-karikatür dergileri üzerine bir inceleme
Opponent humourist press during the Demokrat Party Era: An analysis on 41 buçuk, dolmuş, taş, karikatür, taş-karikatür journals
Yazar: DENİZ ELİF YAVALAR
Danışman: PROF. DR. HAMZA ÇAKIR
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gazetecilik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Gazetecilik = Journalism
Dizin: Basın = Press ; Demokrat Parti = Democrat Party ; Karikatür = Caricature ; Karikatür dergisi = Karikatür journal ; Mizah = Humour ; Mizah dergisi = Mizah journal ; İktidar = Government

Özet:
Çok partili hayata yönelik ana denemeleri temel almayacak olursak 23 yıllık tek parti iktidarının ardından 1946 senesinde kurulan Demokrat Parti ile çok partili hayata geçen Türkiye, 1950-1960 yılları arasında Demokrat Parti'nin iktidarına tanıklık etmiştir. Siyasi alanda bu gelişmeler yaşanırken, büyük ölçüde toplumdaki hâkim kültür tarafından şekillenen mizah da, köklü değişimlere sahne olan başka bir alandı. Demokrat Parti'nin iktidarı döneminde yayınlanan ve 50 kuşağının sesini duyuran dergiler zinciri, ilk olarak 41 Buçuk Mizah Dergisi ile başlamış; Tef, Dolmuş, Taş, (Dolmuş) Karikatür ve Taş-Karikatür'le devam etmiştir. Türkiye siyasal tarihinde özgün bir yere sahip olan bu mizah dergileri; zengin yazar-çizer kadrosuna sahip ve dönemin entelektüelleri arasında sayılabilecek pek çok isme de bünyelerinde yer vermeleri açısından önemlidir. Muhalif yayınlar olarak dergiler: CHP iktidarını sonlandıran DP'nin düşünce yapısını, iktidar anlayışını, idareciliğini toplumsal odaklı bakış açılarıyla tartışmaya açmaktadır. Başka bir deyişle, kendilerince yanlış ya da kusurlu buldukları her türlü uygulamaya, yozlaşmaya, uygulayıcısı kim olursa olsun muhalefet etmekten çekinmeyerek mizah dili ile tepki vermişlerdir. DP dönemini ele alan çok sayıda araştırma olmasına karşın, konu bu boyutuyla çok az incelenmiş bulunmaktadır. Mevcut çalışmaların bir kısmı; 50 Kuşağı mizah dergilerini bütüncül olarak ele almaktan uzak, Demokrat Parti döneminde çıkan mizahi yayınların belli bir kesitine ya da belli bir yönüne odaklanan çalışmalardır. Bu nedenle, çalışma söz konusu boşluğu doldurmayı hedeflemesi açısından önem arz etmektedir. Türkiye'nin çok partili yaşama geçtiği ve demokrasi tartışmalarının gündemden hiç düşmediği bir dönemi, geniş bir halk kitlesi tarafından takip edilen mizah dergileri aracılığı ile irdelemeye çalışmanın siyaset ve mizah arasındaki ilişkinin ortaya konabilmesi açısından da yarar sağlayacağı ifade edilebilir.
Bu bağlamda 41 Buçuk, Dolmuş, Taş, Karikatür, Taş-Karikatür Dergileri'nin yayınlanan 206 sayısı, gösterge bilim ve söylem çözümlemesi metoduyla analiz edilerek, Demokrat Parti iktidarında cereyan eden olaylara ayna tutulmaya çalışılmıştır. Bilhassa dönemin siyasi karikatürüyle öne çıkan başlıca konuları (örneğin demokrasi, politikacı imgesi, irtica, toplumsal cinsiyet gibi), sosyo-ekonomik ve politik gelişmeleri göz ardı edilmeksizin ortaya konulmuştur. Geniş bir kaynak araştırmasına dayanan çalışmada: günlük gazetelerden, arşiv bilgi ve belgelerinden, hatıratlardan da yararlanılmıştır. 
Basın, bugün olduğu gibi 1950-1960 döneminde siyasi bir arena olma ve gündeme yön verme niteliklerini taşımaktaydı. DP iktidarı süresince basından yararlanarak kamuoyunun desteğini sağlamaya çalışmış fakat ekonomik ve toplumsal vaatlerini gerçekleştirmeye çalıştığı siyasal düzlemde, toplumsal buhran yükseldikçe basının muhalefeti de artmıştır. Bu bağlamda, incelenen dergilerin DP'nin baskılarına karşı koyma siyaseti ürettiği ve iktidarın değişmesi yönünde psikolojik zemin hazırlayarak halkın algısını biçimlendirmede etkili olduğunu ifade etmek mümkündür.

Anahtar Kelimeler: Demokrat Parti, İktidar, Basın, Mizah, Karikatür, 41 Buçuk, Dolmuş, Taş, Karikatür, Taş-Karikatür.

Abstract:
Excluding the main trials of multi-party life, Turkey passed to multi-party life with the Demokrat Party, established in 1946, after a 23 years period of single-party regime to have the Democrat Party in force between the years of 1950-1960. While these developments were happening in the political arena, humor, which is largely shaped by the dominant culture in the society, was another field witnessing radical changes. The list of journals published during the Demokrat Party era and being the voice of generation 50's started with 41 Buçuk Humour magazines to be continued by Tef, Dolmuş, Taş, (Dolmuş) Karikatür and Taş-Karikatür. Having a unique place in the Turkish political history, these magazines are of crucial importance as they have a rich writer and cartoonist staff as well as recruiting a large number of intellectuals. These magazines, as opponent publications, used to open the philosophy, governmental understanding and management of DP, putting an end to CHP era with an overwhelming majority, for debate with a socially oriented viewpoint. In other words, they reacted against any kind of practice by way of humor, corruption they found wrong or blamable without any hesitation no matter who conducted them. Although there are a large number of studies dealing with the DP era, the issue has little been analyzed in this respect. Some of the current studies just focus on a certain part or aspect of humor publications during the Demokrat Party era, far from a holistic approach over the generation 50's humor magazines. For this reason, the study is of crucial significance as it aims to fulfill this gap. It could also be said that trying to analyze an era, in which Turkey passed to multi-party era as well as having constant debates on democracy, through humor magazines followed by a large part of community, which could also provide a chance to clarify the relation between politics and humor.
In this respect 206 issues of 41 Buçuk, Dolmuş, Taş, Karikatür, Taş-Karikatür magazines are analyzed through semiotics and discourse analysis to shed light into the events happened in the Demokrat Party government. Specifically the main issues (i.e. democracy, politician image, political reaction, social gender) of the era as illustrated in relevant political cartoons are clarified with a focus on socio-economic and political developments of the period. The study, which is based on a myriad of resources, makes use of daily newspapers reflecting the turmoil days in their headlines, archive information and documents and the memoirs of discourse elites of the period. 
Press, move the 1950-1960 period was not a political arena and give direction to the nature of the agenda as it is today. DP has worked to ensure public support for taking advantage of the press during the economic and political power, but the plane was trying to fulfill their social commitments, it has also increased the opposition press by higher social crisis. In this context, it produces political withstand the pressure of the investigated DP psychological journals and preparing the ground of a change in power, it can be stated that it is effective in shaping the public's perception .

Keywords: Demokrat Party, Government, Press, Humor, Cartoon, 41 Buçuk, Dolmuş, Taş, Karikatür, Taş-Karikatür.