Kumluca ve Finike yörelerinde tarımda kullanılan azotlu gübrelerin çevre kirliliğine etkileri /
Yazar: SELİM TOKMAK
Danışman: DOÇ.DR. TURGUT KÖSEOĞLU
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1995
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Antalya-Finike = Antalya-Finike ; Azotlu gübreler = Nitrogen fertilizers ; Çevre kirliliği = Environmental pollution

Özet:
4. ÖZET Bu çalışma, Kumluca ve Finike yörelerinde tarımda kullanılan N'lu gübrelerin çevre kirliliği üzerine olan etkilerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Bu amaçla, yörede Washington Navel portakal yetiştiriciliği yapılan, üç adet kapalı ve bir adet açık drenaj sistemine sahip dört adet turunçgil bahçesinden ve kapalı drenaj sistemine sahip bir cam seradan üç farklı dönemde (20 Ekim 1993, 12 Ocak 1994, 05 Nisan 1994) toprak, artezyen ve drenaj suyu örnekleri ile yöredeki belli başlı kaynak, dere ve şebeke suyu örnekleri alınmıştır. Birinci dönemde alınan toprak örneklerinde pH, CaCCto, eriyebilir toplam tuz, bünye, organik madde, N, P, K, Ca, Mg, Na ve B analizleri, yine aynı dönemde alınan su örneklerinde EC, pH, Ca, Mg, Na, K, CO3, HCO3, Cl, SO4 analizleri yapılarak, % Na ve SAR değerleri hesaplanmıştır. Nitrat analizleri ise her üç dönemde alınan toprak ve su örneklerinde yapılmıştır. Toprakların pH'ları turunçgil bahçelerinde hafif alkalin, serada ise alkalin karekterdedir. Kireç kapsamları, bahçelerde çok yüksek, sera topraklarında ise yüksek düzeyde bulunmuştur. Eriyebilir toplam tuz yönünden ise hem sera hem de bahçe topraklarında bir sorunun bulunmadığı belirlenmiştir. Toprak örneklerinin bünyeleri turunçgil bahçelerinde killi tın ve tın, serada ise kumlu tın olarak saptanmıştır. Organik madde içerikleri bakımından, bahçe topraklarının humusça fakir ve az humuslu, sera toprağının ise humusça fakir olduğu belirlenmiştir. Turunçgil bahçelerinden ve seradan alınan toprakların makro besin elementi bakımından yeterli olduğu saptanmıştır. Bahçe topraklarının NO3" içerikleri 5.01-100.94 ppm değerleri arasında, sera toprağının NOa" içeriği ise 166.42-499.46 ppm değerleri arasında değişim göstermiştir. incelenen su örneklerinin pH değerlerinin nötr ve orta derecede alkali karekterde olduğu, tuzluluk değerleri bakımından bütün su örneklerinin C2 sınıfına (Orta Tuzlu), SAR değerleri bakımından ise Sİ sınıfına (Az Sodyumlu) girdiği belirlenmiştir. Su örneklerinin % Na, Cl, SO* ve B içerikleri bakımından birinci sınıfa ( % Na< % 40, Cl< 3 me/1, S04< 4. me/1 ve B< 0.5 ppm) girdikleri saptanmıştır. Su örneklerinde N03"içeriklerinin, artezyen sularında 2.00-38.40 ppm, drenaj sularında 13.00-250.00 ppm, kaynak sularında 1.50-4.00 ppm, dere sularında 1.90- 69.45 ppm ve şebeke sularında 2.09-13.31 ppm arasında değişim gösterdiği belirlenmiştir. 79Araştırmada incelenen, içme suyu sağlanan yeraltı ve kaynak sularının NO3" içerikleri WHO'nun (Dünya Sağlık Teşkilatı) içme suları için bildirdiği 50 ppra sınırı ile karşılaştırıldığında bu sınırın altında bulunduğu görülmektedir. Ancak, Kumluca ilçesinde su örneği alınan Kavur deresi suyunun (69.45 ppm) ve domates üretimi yapılan cam seradan alınan drenaj suyunun (250.00 ppm) yüksek oranlarda NOa* içerdiği saptanmıştır.^. Ayrıca, yörede turunçgil bahçelerinden ve seradan farklı iki derinlikten alınan toprak örneklerinin genelde ikinci derinliklerinde daha yüksek pranda NO3" içermesi, yörede aşırı N'lu gübrelemeden kaynaklanan NO3" yıkanmasının önemli boyutlarda olduğunu göstermiştir. Bunun yanında, yöre topraklarının bünye bakımından genelde orta ve kaba bünyeli (killi tın, tın ve kumlu tın) olmasının yıkanmayı artırıcı yönde etkilediği düşünülmektedir. Kumluca ve Finike ilçelerinin bütün bu özellikleri dikkate alındığında, eğer tarımsal üretimin tüm aşamalarında yeterince önlem alınmazsa, yakın gelecekte içme suyu sağlanan yeraltı aküferlerinde ve kaynaklarda NO3" kirlilik düzeyinin daha yüksek boyutlara ulaşacağı söylenebilir. 80

Abstract:
5. SUMMARY This study was conducted to find out the effects of nitrogen fertilizers used in Agriculture on the environmental pollution in Kumluca and Finike regions. During the research, soil (from two depths), drilled well water and drainage water samples were taken from four citrus orchards, of which three were of closed and one was of open drainage system, and from a greenhouse with closed drainage system in three different periods (20 October 1993, 12 January 1994, 05 April 1994). At the same time, water samples from water sources, streams and network water from the same regions were also taken. Analyses of pH, CaC03, total soluble salt content, texture, organic matter, N, P, K, Ca, Mg, Na and B in the soil samples and EC, pH, Ca, Mg, Na, K, CO3, HCO3, Cl and SO4 in the water samples of the first period were done and values of Na percentage and SAR were calculated. Nitrate analyses were carried out for all of the soil and water samples of all three periods. The pH values of soils were of light alkali in the citrus orchards and of light alkali character in the greenhouse. The lime contents were found to be very high in citrus orchards soils and high in the greenhouse soils. No problem in the soil in terms of soluble salt content was found either in the citrus orchards or greenhouse. Whilst the soil texture in the citrus orchards was of loamy clay and loam characters, it was of sandy loam characters in the greenhouse. In terms of organic matter content, while citrus orchards areas were found to be poor in humus and were of low level of humus, the soils in the greenhouse were found to be poor in humus. The soil samples from both citrus orchards and greenhouse were found to be sufficient in terms of macro elements. While the NO3" contents of soil samples taken from citrus orchards soils were between 5.01-100.94 ppm, this range was from 166.42-499.46 ppm for the greenhouse soils. In the water samples investigated, pH values were of neutral and medium alkali character, while the water samples were in the class of C2 (Medium Salty), they were in the SI (Low Na Level) class in terms of SAR values. The water samples were found to be in the first class (ie % Na< % 40, Cl< 3 me/1, S04<4 me/1 and B< 0.5 ppm) in terms of Na percentages, Cl, SO4 and B. The "contents of NO3" were between 2.00- 8138.40 ppm for drilled well waters, 13.00-250.00 ppm for drainage waters, 1.50-4.00 ppm for the waters sources, 1.90- 69.45 ppm for the stream waters and 2.09-13.31 ppm for the network waters. When the N03" contents of drilled well water and natural waters are compared with that given by the WHO (World Healt Organization) of 50 ppm, it will be seen that the measured NO3" values are below this limit. However, water samples taken from Kavur stream and from the drainage of greenhouse in Kumluca were found to be containing high N03"contents (69.45 and 250.00 ppm respectively). Furthermore, the fact that the second depths of the soil samples taken from in both citrus orchards and greenhouse in general contained higher NO3" contents showed that NO3" leaching into the soil is quite dramatic due to the use of nitrogen fertilizers. In addition the fact that the soils in the regions have medium and course texture (clayed loam, loam and sandy loam) is thought to be effecting the NO3" leaching positively. Considering all these results, for the Kumluca and Finike regions, if neccessary measures are not taken in all of the agricultural production stages, it is very probable that the level of NO3" pollution in natural water sources and in aqufiers used for the supply of drinking water will be very high. 82