Kuştepe mahallesi örneğinde farklı konut dokuları arasındaki arayüzlerin incelenmesi
A study on the spatial interfaces between the different housing tissues in the Kustepe neighborhood case
Yazar: DUYGU ŞENSÖZ
Danışman: PROF. GÜLŞEN ÖZAYDIN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture ; Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Kentsel doku =   ; Kentsel konut = Urban housing ; Mekansal ayrışma = Spatial segregation ; İmarsız konut alanları = Informal housing areas

Özet:
Günümüzde kent mekânının, küreselleşmenin etkisiyle günden güne geçirimsizleştiği ve kesintiye uğradığı görülür. Kent, duvarlar/ dikenli tellerle çevresinden ayrışmış güvenlikli yerleşim alanları, kontrol noktalarıyla biçimlenen geçiş mekânları (yok yerler), özelleştirilmiş kentsel mekânlar ve içine kapanmış gecekondu mahalleleriyle beraber giderek çitlenmekte ve çevresinden kopuk adacıklar olarak biçimlenmektedir. Bu adacıklar gerek özel olarak tanımlanmış sınırları gerekse belli davranış kalıplarına göre biçimlenen mekânsal örgütlenmeleriyle hem mekânı hem de kullanıcıların kimliklerini katı biçimde sınırlamaktadır. Burada bireyin çevresine yabancılaştığı, farklılıklarla bir araya gelemediği ve kendi öznelliğini ortaya koyamadığı bir durum söz konusudur. İnsanın kendi zamanını ve mekânını üretemediği bu yerlerde yaşam, zaman ve mekân kesintiye uğrar. Tüm bunlardan kentteki sınırların bireylerin kimlik sınırlarıyla iç içe geçtiği anlaşılır. Kimlikler arası sosyo/ kültürel farklılıklar mekânsal sınırlarla ve düzenlemelerle ortaya koyulur ve yeniden üretilir. Bu da bize sınırların doğal bir şekilde ortaya çıkan fiziksel ve sabit yapılar olmadığını, sosyo- kültürel ayrımlara dayanan ve farklılaşma pratikleriyle ortaya çıkan çok boyutlu ve dinamik yapımlar olduğunu gösterir. Mekânda sınırlar aracılığıyla icra edilen farklılaşma pratikleriyle beraber birbirinden çok farklı sınır durumları ve biçimleri ortaya çıkar. Böylece sınırları sadece farklılıkları ayıran, fiziksel engeller olarak değil farklılıkların bir araya geldiği zaman- mekân aralıkları olarak düşünmek mümkün hale gelir. Sınır boylarından genişleyen arayüzlerle beraber yaratıcı kullanımlar, farklı kentsel/ mekânsal deneyimler, öngörülmeyen etkileşimler gibi çok çeşitli imkanlara yer açan farklı zaman- mekânlar ortaya çıkar. Böylece kentteki süreksizliklerin ve sınırların aralanmasıyla beraber bireylerin yaratıcı biçimde kent yaşamına katılmaları mümkün olur ve kentte zaman- mekân- yaşam birlikteliği yeniden kurulur. Tüm bu açılardan sınırların kentte ortaya çıkan farklı biçimlerini ve dönüştürücü potansiyellerini araştırmak son derece önemli hale gelir.
Kuştepe, birbirinden çok farklı kentsel dokuların çok çeşitli sınır biçimleri ortaya koyarak yerleşime eklemlendiği ve bir arada yer aldığı kendine özgü, heterojen bir yapıda gelişmiştir. Yerleşim, önemli kentsel dinamiklere, özgün yerel koşullara bağlı olarak hem farklı tarihsel dönemlere ait dokuların ortaya çıktığı, hem de mekânsal yönden farklılaşan bir gelişim ortaya koymuştur. Yerleşimin merkezi yapısı ve ulaşım yollarına yakınlığı gibi nedenlerden dolayı Bomonti ve Kağıthane'deki sanayi gelişiminin, Mecidiyeköy'deki MİA yapılanması, Büyükdere Aksındaki gelişmeler gibi farklı kentsel gelişmelerin ve dinamiklerin etkisi altında kaldığı görülür. Bununla beraber yerleşimin topoğrafik koşulları, kendine özgü sosyo- kültürel yapısı ve kuruluş hikayesi kendine özgü yerel koşulların belirlediği bir mekânsal gelişim göstermesine neden olmuştur. Böylece hem kentsel dinamiklerin hem yerel koşulların üst üste bindiği, çok çeşitli kentsel dokuların ve sınır biçimlerinin bir arada bulunduğu kendine özgü bir doku ortaya çıkmıştır. Özellikle yerleşimdeki konut alanları, ortaya çıkan bu mekânsal çeşitliliğin ve farklılaşmanın en fazla görünür olduğu yerler olmuştur. Yerleşimde, bahçeli kooperatif evleri, gecekondular, düzensizleşen konutlar, apartmanlar, toplu konut siteleri, son dönem kentsel dönüşümle ortaya çıkan apartmanlar ve rezidanslar gibi çok çeşitli konut biçimleri bir arada bulunmaktadır. Bu konut dokuları ile beraber yerleşimdeki sınırlar, katı/ görünmez engelleyici sınırlardan, iç- dış, özel- kamusal arasındaki ayrımların belirsizleştiği sınır mekânlarına varan bir çeşitlilik gösterir. Bununla beraber yerleşimde özellikle gecekonduların ve düzensiz konutların çevresiyle kurduğu ilişki mekânsal yönden kendine özgü bir dile sahiptir. Bu konut alanlarında yerleşim sakinlerinin pratikleriyle beraber, mekânsal yönden zengin ve çok farklı kullanımlara imkân veren bir mekân üretimi söz konusudur. Burada yerleşim sakinleri ortak kullanımlarla beraber sokakları, âtıl kalan boş alanları kendilerine mal ederek ortak yaşam kültürlerine ve gündelik kullanımlarına göre yeniden biçimlendirirler. Böylece özel- kamusal, iç- dış ayrımlarının ötesinde biçimlenen, farklı ilişkilerin ve kullanımların üst üste bindiği akışkan ve gözenekli bir mekân ortaya çıkar. Tüm bu nedenlerden dolayı yerleşim, hem kentte ortaya çıkan sınırların farklı biçimlerini ve mekânsal değişimini ortaya koymak hem de sınırların aralanmasıyla ortaya çıkan sınır mekânlarının mekânsal pratiklerini ve deneyimlerini incelemek için önemli bir kaynaktır.

Abstract:
Today, it is seen that the urban space has became impermeable and been interrupted day by day, by the influence of globalization. The city is gradually fenced and shaped as detached holmes, with its secured settlement areas which separated by the walls/barbed wires, transition spaces (non places) shaped by the control points, customized urban spaces and withdrawn slum areas. These holmes strictly restricts both the space and user identities along with their specially drawn boundaries and their spatial organizations shaped by certain behavior patterns. There is a situation in question which the individual becomes estranged to the environment, cannot coalesce with differences and cannot produce his subjectivity. In these places where man cannot produce his own time and space, the life, time and space are interrupted.
Nevertheless the city has always been a place that is open to differencies, unpredictabilities and changes. Urban space, with its rich resources and endless probabilities, is a place where unpredictable encounters and unexpected interactions are experienced. Besides, the city is the place where we built our own subjectivity. In the city, we coalesce with the differences and make our choice among the values which they offer. Therefore, a rich urban materialize only to the extent that individuals could coalesce with differences and realize themselves with their preferences, so thus actively get involved in urban life. And this is possible through spatial interfaces where man can freely move between private-public, singular-urban spaces and which is located between human, urban and space. Along with the interfaces that are expandingly shaped by the borderline in between the inner-outer, private-public, spaces where we can interact with differences, express ourselves or withdrawn to ourselves, which makes room for a wide range of opportunities and uses are ingenerated.
At this point, it is important to see the borders as multidimensional, spatio-temporal structures (thresholds) in order to understand the potentials of spatial interfaces. Spatial borders are not physical structures that simply seperate differences, they are more complex structures that intertwined with socio-cultural distinctions. Man-made physical borders in the city are not randomly drawn lines. Borders always point a difference and occur in the space with differentiation practices. Therefore, physical borders in the city also correspond to social and cultural distinctions too. The socio-cultural differences between identities are defined and reproduced by spatial borders and regulations. So this suggests us that the borders are not autogenous physical and constant structures, they are rather a multi-dimensional and dynamic productions which based on socio-cultural distinctions and emerge from differentiation practices. A wide variety of border states and forms emerge by differentiation practices performed through borders in space. Thus, it becomes possible to think of the borders not only as physical barriers that distinguish differences, but also as a time-space interval where the differences come together. Along with the interfaces which expand from the borderline, various time-spaces where a wide variety of possibilities are available are emerged, such as creative uses, diverse urban/spatial experiences, and unpredictable interactions.When the discontinuities and borders in the city are opened, it is possible for individuals to participate in urban life in a creative way and the time-space-life unison is re-established in the city. In all these respects, it becomes extremely important to explore the different forms and transformative potentials of the borders in the city.
Kuştepe has developed in a unique, heterogeneous way in which many different urban fabric are articulated to the settlement by putting together a wide variety of border forms. Depending on the important urban dynamics and the authentic local conditions, the settlement produced a development in which both the fabrics belong to different historical periods has emerged and differentiated with respect to spatial. It is regarded that, due to the central structure of the settlement and its proximity to transportation, industrial development in Bomonti and Kağıthane is under the influence of different urban developments and dynamics like MİA in Mecidiyeköy and Büyükdere Axis. On the other hand, topographic conditions of the settlement, its specific socio-cultural structure and the history of its establishment has provided a spatial development which determined by its own local conditions. Thus, a unique texture has emerged in which both urban dynamics and local conditions overlap, with a wide range of urban fabrics and border forms.Where these spatial diversity and differentiation are most visible are particularly residential areas of the settlement. A wide range of housing types, such as residences, slums, apartments, housing estates, newer apartments and residences that emerge recently due to the urban transformation, are combine in the settlement. Along with these housing textures, the borders in the settlement vary from solid/invisible obstructive ones to the border spaces where the distinctions between inner/outer and private/public are uncertain. It is seen that a social organization and a solidarity culture domainate on the establishment of the settlement and the subsequent development. Along with the urban developments that emerged in the late 1970s, there has been a big turning point in the settlement and differentiation on the residential areas consisting of apartments, slums and mass housing and also on the new residential areas has increased. Today, it is understood that this differentiation is getting sharper by constructing residences on the settlement and by urban transformation practices. Therefore, it is possible to say that the soft borders of the residential fabrics formed by the common life culture, which are decisive in the establishment and development of the settlement, are gradually transformed into the obstructive borders by the market-oriented developments. Nonetheless, in the settlement, spatial structure which is formed by common use practices on the fabric of slums and desultory houses still continues its existence. Together with the practices of the settlement inhabitants, in these residential areas, there is a space production which is spatially rich and allows to various uses. Here, inhabitants reshape the streets suitably to their culture and their Daily life, by the common use culture and by taking over the inactive empty spaces. In this way, a fluid and porous space that is formed beyond the private-public, inner-outer distinctions, a space where different relationships and uses overlaps emerges. For all these reasons, the settlement is an important resource for revealing the different forms and spatial changes of the borders that arise in the city and also to analyse the spatial practices and experiences of the border spaces that emerged by opening the borders out.