Şemdinli lalesi (Fritillaria imperialis L.) ve Adıyaman lalesi (Fritillaria persica L.)'nin doku kültürüyle çoğaltılması
Micropropagation of crown imperial (Fritillaria imperialis L.) and (Fritillaria persica L.) cv. Adıyaman
Yazar: MEHTAP DİLİK
Danışman: PROF. DR. ŞEBNEM ELLİALTIOĞLU
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2006
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Fritillaria imperialis L. ve F.persica L., Türkiye topraklarında yetişen yarı endemikbitkiler olup, süs bitkisi olarak değerlendirilme olanağının yanı sıra sahip olduklarıalkaloidler sayesinde ilaç sanayi için de önem taşıyan bitki türlerindendir. Çiçeksoğanlarının yüzlerce yıldan beri doğadan sökülerek toplanması ve bunların büyükçoğunluğunun yurtdışına ihraç edilmesi nedeniyle, doğada var olan stoklar her geçengün azalmaktadır. Doğadan toplama yerine bu bitki türlerinin üretiminin yapılması, sonyıllarda üzerinde durulan konular olmuştur. Geleneksel çoğaltım yöntemlerininçoğaltım katsayısı ve hızı bakımından yetersiz kaldığı bilinmektedir. Bu nedenle dokukültürü kullanılarak her iki türde de etkin bir çoğaltım tekniğini geliştirmekamaçlanmıştır.Gövde segmenti (çiçek sapı) eksplantlarının kullanıldığı denemelerde besin ortamıolarak MS temel besin ortamı bileşimi olumlu sonuçlar vermiştir. 1.0 mg/l BA ilebirlikte 0.5 mg/l KNA veya NAA kullanımı, soğancık ve kallus oluşumunu sağlamış,ancak bunların oranı farklı olmuştur. Besin ortamına 500 mg/l Augmentin katılması,enfeksiyon önleme bakımından bir miktar etkili olmuşsa da, gelişmeyi engelleyici biretki sergilemiştir. Eksplant sterilizasyonunda hipoklorit veya kloramin kullanımlarıarasında, ortaya çıkan enfeksiyon oranı bakımından belirgin bir farklılık saptanmamış,ancak kloraminin dokuların canlılığını koruma bakımından daha olumlu etki yaptığıgözlenmiştir. Soğancık oluşumu oranı bakımından `A-NAA İMP' ve `A-NAA PER'uygulamaları, tercih edilebilir bulunmuştur. %6 sukroz yerine, anılan uygulamalara %6fruktoz veya %6 glukoz ilave edilmesi, soğancık oluşum oranını ve oluşan soğancıksayısını artırmıştır.Anahtar Kelimeler: Fritillaria imperialis L., F.persica L., ters lale, doku kültürü, invitro

Abstract:
Grown in Turkey and being endemic plants, Fritillaria imperialis and F.persica areimportant in medical industry thanks to the alkaloids they possess, and they can also beused as ornamental plants. Since the plants having bulbs have been gathered and havebeen exported for ages, the store in the nature has decreased day by day. Propagation ofthese plants instead of gathering them from the nature has been a current issue recently.It?s known that the traditional production methods are inadequate when their speed andmultiplication rate are considered. Because of this using tissue culture it has been aimedat developing a production method which is efficient in both kinds.The attempts in which the stem segment explants have been used, the MS basic mediumcomposition has proved positive results. The use of 1.0 mg/1 BA together with 0.5 mg/1KNA or the use of NAA, has provided the formation of bulblets and callus, but theirratio has been different. Despite its preventive effect on infection to some extent, theaddition of 500 mg/1 Augmentin into the medium has shown a preventive effect ondevelopment. During the explant sterilization, a significant difference has not beenobserved in the infection ratio side however it has been observed that the chloraminehas a better effect on the protection of the tissues. In the sense of bulblet formationratio the practise of `A-NAA İMP? and `A-NAA PER? is found favourable. Insteadof 6% sucrose, the addition of 6% fructose and 6% glucose to the above-mentionedpractise, has increased the ratio bulblet formation and the number of the bulblets.Key Words: Fritillaria imperialis L., F.persica L., crown imperial, tissue culture, invitro