Cumhuriyet döneminde edebi eleştiri (1923-1938)
Literary criticism during the repuplicera
Yazar: BETÜL MUTLU ÖZÇELEBİ
Danışman: PROF. DR. OLCAY ÖNERTOY
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 1997
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Cumhuriyet Dönemi = Republican Period ; Edebi eleştiri = Literary criticism ; Eleştiri = Criticism

Özet:
1923-1938 yılları arasında edebî eleştiri uygulama açısından çok zengindir. Hemen hemen bütün şair ve yazarlar dergi ve gazetelerde eleştiri yazıları yayımlarlar. Ancak, bu eleştirilerin çoğu kitap tanıtmaktan öteye geçemez. Dönemin nitelikli eleştirmenleri olarak sadece, Nurullah Ataç'ı, Ahmet Hamdi Tanpınar'ı ve Sabahattin Eyüboğlu'nu gösterebiliriz. Bu dönemin eleştirisinin en belirgin özelliği, eskiye karşı yıkıcı bir tavır takınarak yeniye yol açmaya çalışmaktır. Günün edebiyatı da yeterince gerçekçi ve toplumsal olmadığı için eleştirilir. İnkılâp edebiyatı ve Millî edebeyat kavramları da inceden inceye irdelenir. Edebiyatta millî olmanın yanı sıra evrensel niteliklere de sahip olunması gerektiği ortaya konulur. Yeni bir edebiyat yaratma çabalan en çok köklü bîr geleneği olan şiir alanında yoğunlaşır. Şiirde eski kuşak - yeni kuşak ve aruz - hece tartışmaları hep bu çabadan kaynaklanır. Genç şairler toplu olarak eski şairlere ve kuru memleketçilik anlayışına tepki verirler. Yeni bir şiir anlayışı yaratma yolunda halk edebiyatından yararlanılıp yararlan ılamayacağı, inkılâpçı ve millî şiir anlayışına göre sanatçının özgür yaratıcılığına karışılıp karışlamayacağı ise genç kuşağın en önemli meseleleridir. Roman ve hikâye eleştirilerinde, roman kişilerinin gerçeğe uygunluğu ve olay örgüsünün sağlamlığı değişmez bir ölçüt olarak kabul edilir. Roman ve hikâye yazarlarının gerçekçi bir anlayışa yönelmeleri de bu bekletiyle örtüşür. Bu dönemin tiyatro eleştirilerinde polemik çok önemli bir yer tutar. Telif eser ve uyarlama tartışmalarının yanı sıra Darülbedayi'nin repertuarı hakkında da çok şiddetli polemikler yapılır. Tiyatronun eğitici yönü ön plana çıkarılır. Yazar ve yönetmenlerden bu amaca yönelik bir çalışma yapmaları beklenir. Tiyatro eleştirisi üzerinde önemle durulur. Eleştirmenlerin bu alanda uzmanlaşmaları gerektiği vurgulanır. Dilde, bu döneme damgasını vuran yazı ve dil devrimleridir. Bu devrimlerle birlikte dilde özleşme, dile kendi benliğini kazandırma çalışmaları da önemli bir yer tutar. Özleşmecilerle tutucular arasındaki kavgalar, konuşma dili - yazı dili tartışmaları ve gramer çalışmaları dönemin dil gündemini oluştururlar. 251.Bfc YİBEÜİ»İJ life

Abstract:
The years between 1923-1938 were rather rich from the point of literary criticism application. Almost all the poets and writers were used to publish articles of criticism in the then magazines and newspapers. However, most of these articles of criticism could not extend beyond the articles to introduce the new books. One can cite Nurullah Ataç, Ahmet Hamdi Tanpmar and Sabahattin Eyüboğlu as the qualified critics of the time. The most pronounced feature of this era was to assume a destructive stance against the old to give way to the new. The literature of the day is criticized for not being adequately realist and social and the concepts of "revolutionary literature" and "national literature" are painstakingly considered. It is pointed out that a literature should be both national and universal. The efforts to create a new literature are mostly focused in the field of poetry which has traditional roots.The dicussions of old generation and new generation as well as the prosody versus syllabic meter stem from this effort. The young poets of the era used to respond against the old poets and the mentality of the "sheer nationalism". Whether the folk literature were used or not used and whether the free creativity was interferred or not interferred were the main elements of discussion of the young generation. The compliance of the fictional persons with reality and the soundness of the fictional elements were accepted as the constant criteria in the novels and story critics, and the realistic orientation of the novel and story writers overlaps with this expectation. Polemic takes a prominent place in the theatrical criticisms of this time. In addition to the discussions of local books and books of adaptation; the most vehement discussions were made about the repertory of the City Theatre of Istanbul and the educative role of theatre was given a prominence. The writers and directors were expected to make studies towards this objective and theatre critics were also important and it was stressed for the critics to be specialized in this particular field. The purification of language put its seal on this era. The purification of language and the studies to earn the language its own worth together with the revolution in alphabet gained an important place. The quarrels between those who advocated for the language to be purified and those who advocated for the Ottoman language to be retained and the discussions of spoken and written language as well as the grammar studies were the items of literary agenda of the period. ArOZEXDOC 250