Öğretmen adaylarının engelli bireylere yönelik algılarının çeşitli değişkenlere göre incelenmesi
Investigation of pre-service teacher's perceptions towards disabled individuals according to various variables
Yazar: ADEM POLAT
Danışman: DR. FİDAN ÖZBEY GÖKÇE
Düzce Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Özel Eğitim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu araştırmanın temel amacı öğretmen adaylarının engelli bireylere yönelik algılarının
çeşitli değişkenler açısından incelenmesidir. Araştırmada öğretmen adaylarının engelli
bireylere yönelik algıları ile cinsiyet, sınıf düzeyi, eğitim görülen anabilim dalı, doğum
sırası, ailede engelli birey olup olmama, algıladıkları sosyo ekonomik düzey, algıladıkları
akademik başarı düzeyi, mesleki eğitim programını tercih sırası, bölüm memnuniyet
düzeyi, bölüm değiştirmeyi isteyip istememe, anne ve baba eğitim düzeyi değişkenlerinin
arasında anlamlı farklılık olup olmadığının incelenmesi amaçlanmıştır. Bu araştırmada
nicel araştırma yöntemlerinden olan ilişkisel tarama modeli yöntemi kullanılmıştır.
Araştırma 185 kadın (%54,3) ve 156 erkek (%45.7) olmak üzere toplam 341 katılımcıyla
gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar; 2024-2025 Eğitim-Öğretim yılında Düzce Üniversitesi
Eğitim Fakültesinde faal olan Ana Bilim Dallarında her bir sınıf düzeyinde öğrenim gören
öğrencilerden sınıf mevcutlarına göre oranlı örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir.
Araştırmada veriler; Kişisel Bilgi Formu ve Engelli Bireylere Yönelik Algı Ölçeği
kullanılarak elde edilmiştir. Veriler normallik şartlarını karşıladığı için parametrik
teknikler kullanılmıştır. Veriler; bağımsız iki grubun ortalamaları arasındaki farkı
karşılaştırmak için T testi ve çoklu grupların ortalamalarını karşılaştırabilmek amacıyla
ile de ANOVA yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Verilerin analizi için uygun istatistik
paket programı kullanılmıştır. Engelli bireylere yönelik algıyı benimseme, farkındalık,
bireysel destek ve toplumsal çevresel alt boyutları oluşturmaktadır. Yapılan analizler
sonucunda engelli bireylere yönelik algının doğum sırası, ailede engelli birey olup
olmama, algıladıkları akademik düzey, mesleki eğitim programını tercih sırası, anne
eğitim düzeyi değişkenlerine göre incelendiğinde hiçbir alt boyutta anlamlı bir farklılık
bulunamamıştır. Cinsiyet değişkenine göre farklılaşıp farklılaşmadığına bakıldığında
kadın öğretmen adaylarının lehine anlamlı bir farklılık bulunmuştur. Sınıf düzeyi
değişkenine göre bakıldığında bireysel destek alt boyutunda birinci sınıf, toplumsal
çevresel alt boyutunda ise ikinci sınıflar ikinci sınıf lehine anlamlı bulunmuştur. Öğrenim
görülen anabilim dalı değişkenine göre bakıldığında bireysel destek ve toplumsal çevresel
alt boyutlarında anlamlı bir farklılık bulunamazken; benimseme alt boyutunda Özel
Eğitim öğretmen adayları, farkındalık alt boyutunda ise Fen Bilgisi öğretmen adayları
lehine anlamlı bulunmuştur. Öğretmen adaylarının algıladıkları sosyo ekonomik düzeye
göre sadece benimseme alt boyutunda orta sosyo ekonomik düzeye sahip bireyler lehine
anlamlı fark bulunmuştur. Öğrenim gördükleri bölümden memnuniyet düzeyi
değişkeninde de sadece benimseme alt boyutunda bölüm memnuniyeti yüksek öğretmen
adayları lehine anlamlı bulunmuştur. Bölüm değiştirmek isteyip istememe durumuna göre
bakıldığında da benimseme alt boyutunda bölüm değiştirmek istemeyenlerin lehine
anlamlı fark bulunmuştur. Öğretmen adaylarının engelli bireylere yönelik algıları baba
eğitim düzeyi değişkenine incelendiğinde ise bireysel destek alt boyutunda baba eğitim
düzeyi ilkokul olanlar lehine anlamlı fark bulunmuştur. Elde edilen bulgular, literatürdeki
ilgili çalışmalar çerçevesinde tartışılmış olup gelecek araştırmacılara önerilerde
bulunulmuştur.
Anahtar kavramlar: Engelli birey, Algı

Abstract:
The main purpose of this research is to examine the perceptions of pre-service teachers
towards disabled individuals in terms of various variables. In the study, it was aimed to
examine whether there is a significant difference between the perceptions of pre-service
teachers towards disabled individuals and the variables of gender, grade level, department
of education, birth order, whether there is a disabled individual in the family, perceived
socio-economic level, perceived academic achievement level, preference order of
vocational education programme, department satisfaction level, whether they want to
change the department, mother and father education level. In this study, the relational
survey model method, which is one of the quantitative research methods, was used. The
research was carried out with a total of 341 participants, 185 female (54.3%) and 156
male (45.7%). Participants were determined by proportional sampling method according
to the class size of the students studying at each grade level in the main disciplines active
in Düzce University Faculty of Education in the 2024-2025 academic year. The data were
obtained by using Personal Information Form and Perception Scale for Individuals with
Disabilities. Since the data met the normality conditions, parametric techniques were
used. The data were analysed by using T test to compare the difference between the means
of two independent groups and ANOVA method to compare the means of multiple groups.
Appropriate statistical package programme was used for data analysis. Adoption,
awareness, individual support and social environmental sub-dimensions constitute the
perception towards individuals with disabilities. As a result of the analyses, no significant
difference was found in any sub-dimension when the perception towards individuals with
disabilities was examined according to the variables of birth order, whether there is a
disabled person in the family, perceived academic level, order of preference for vocational
education programme and mother's education level. When it was examined whether there
was a significant difference according to the gender variable, a significant difference was
found in favour of female pre-service teachers. According to the grade level variable, a
significant difference was found in favour of the first grade in the individual support subdimension and in favour of the second grade in the social environmental sub-dimension.
According to the variable of the department of study, no significant difference was found
in the individual support and social environmental sub-dimensions, whereas a significant
difference was found in favour of Special Education teacher candidates in the adoption
sub-dimension and in favour of Science teacher candidates in the awareness subdimension. According to the socio-economic level perceived by pre-service teachers, a
significant difference was found only in the adoption sub-dimension in favour of
individuals with medium socio-economic level. In the variable of satisfaction level with
the department they are studying, it was found significant in favour of pre-service teachers
with high department satisfaction only in the adoption sub-dimension. According to
whether they want to change their department or not, a significant difference was found
in favour of those who did not want to change their department in the adoption sub-
dimension. When the perceptions of pre-service teachers towards individuals with
disabilities were examined according to the father's education level variable, a significant
difference was found in favour of those whose father's education level was primary school
in the individual support sub-dimension. The findings obtained were discussed within the
framework of related studies in the literature and suggestions were made for future
researchers.
Key Words: Disabled individual, Perception.