Vegan vejetaryen ve omnivor bireylerin ortoreksiya nervoza eğilimleri beslenme alışkanlıkları ve diyet antioksidan kapasitelerinin değerlendirilmesi
Evaluation of orthorexia nervosa tendencies, eating habits and dietary antioxidant capacity of vegan vegetarian and omnivore individuals
Yazar: NİDANUR ALAGAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÇİĞDEM YILDIRIM MAVİŞ
Haliç Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı / Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics

Özet:
Sağlıklı beslenme takıntısı olarak bilinen Ortoreksiya Nervoza beslenme alışkanlıklarıyla yakından ilişkilidir. Çalışmamızda vegan, vejetaryen ve omnivor bireylerin; beslenme alışkanlıkları, ortorektik eğilimleri ve diyet antioksidan kapasitelerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Kesitsel tipte olan bu araştırma 01-03.2024- 18.05.2024 tarihleri arasında İstanbul'da bulunan 18-35 yaş aralığındaki bireyler üniversite öğrencileri ve mezunları ile yürütülmüştür. Veriler çevrimiçi anket platformu olan SurveyMonkey ile elde edilmiş ve IBM SPSS 24 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışmaya katılan bireylerin %36,09'u (n=61) erkek, %63,91'i (n=108) kadındır.  Katılımcıların %26,04'ü (n=44) vegan, %36.09'i (n=61) vejetaryen ve %37.87'si (n=64) omnivor bireylerden oluşmaktadır. Çalışma sonucunda vegan, vejetaryen ve omnivor bireylerin ortoreksiya nervoza belirtilerini değerlendirmek için kullanılan ORTO-11 ölçeğinden aldıkları puanlar sırasıyla; 27,25±5,3, 31,02±5,18, 29,94±4,68 olduğu belirlenmiştir. Katılımcıların beslenme tercihlerine göre ORTO-11 toplam puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmuştur (p<0,05). Vejetaryen olan katılımcıların ORTO-11 puanları (31,02±5,18) vegan katılımcıların ORTO-11 puanlarından (27,25±5,3) yüksektir. Vejetaryen erkek katılımcıların protein (g) tüketimi ile ORTO-11 puanları istatistiksel olarak anlamlı, negatif yönlü ve orta düzeyli bir ilişki saptanmıştır (r=0,482) (p=0,031). Günlük kolesterol (mg/gün) tüketiminde omnivor katılımcıların günlük kolesterol (mg/gün) tüketimi 463,27±303,42 mg, vejetaryen bireylerin günlük kolesterol (mg/gün) tüketimi 386,23±333,02 mg ve vegan katılımcıların günlük kolesterol tüketimi 17,23±23,16 mg'dır. Vegan, omnivor ve vejetaryen katılımcıların günlük kolesterol (mg/gün) tüketimi arasında istatistiksel olarak anlamlı farklar saptanmıştır (p<0,05). 24 saatlik besin tüketim kaydına göre Kadın omnivor katılımcıların enerji tüketimi 1411,6±387,18 kkal, kadın vejetaryen katılımcıların 1218,99±319,35 kkal'dir. Kadın omnivor katılımcıların enerji tüketimi kadın vejetaryen bireylerin enerji tüketiminden yüksektir.  ORAC (oksijen radikal absorbans kapasitesi) tüketim değerleri kadın omnivor katılımcıların 5870,29±6050,73, erkek vejetaryen katılımcıların 5416,23±10872,1'dır. 24 saatlik besin tüketim kaydına göre ORAC değerinde cinsiyet ve beslenme tercihleri arasında istatiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunamamıştır (p<0,05). Vegan erkekler katılımcıların antioksidan, E vitamini ve Çinko alımları istatiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0.05). Yapılan literatür araştırması ve çalışmamızın ışığında gelecekte beslenme tercihleri ve diyet antioksidan kapasitesi değerlendirilmesi hakkında büyük örneklem grupları ile hem 24 saatlik besin tüketim kaydı hem de serum antioksidan seviyelerinin değerlendirilmesiyle beraber güvenilir sonuç elde edilebilir.

Abstract:
Orthorexia Nervosa, also known as an obsession with healthy eating, is closely related to eating habits. Our study aimed to evaluate the eating habits, orthorexic tendencies, and dietary antioxidant capacities of vegan, vegetarian, and omnivorous individuals. This cross-sectional study was conducted between 01-03.2024 and 18.05.2024 among university students and graduates aged 18-35 in Istanbul. Data were collected through the online survey platform SurveyMonkey and analyzed using IBM SPSS 24 software. Of the individuals who participated in the study, 36.09% (n=61) were male, and 63.91% (n=108) were female. Participants consisted of 26.04% (n=44) vegans, 36.09% (n=61) vegetarians, and 37.87% (n=64) omnivores. The results of the study showed that the scores of vegan, vegetarian, and omnivorous individuals on the ORTO-11 scale, which is used to assess orthorexia nervosa symptoms, were 27.25±5.3, 31.02±5.18, and 29.94±4.68, respectively. A statistically significant difference was found between the total ORTO-11 scores based on participants' dietary preferences (p<0.05). The ORTO-11 scores of vegetarian participants (31.02±5.18) were higher than those of vegan participants (27.25±5.3). A statistically significant, negative, and moderate relationship was found between protein (g) consumption and ORTO-11 scores among male vegetarian participants (r=0.482) (p=0.031). In terms of daily cholesterol (mg/day) intake, omnivorous participants consumed 463.27±303.42 mg, vegetarian participants consumed 386.23±333.02 mg, and vegan participants consumed 17.23±23.16 mg. Statistically significant differences were found between the daily cholesterol (mg/day) intake of vegan, omnivorous, and vegetarian participants (p<0.05). According to the 24-hour dietary intake record, the energy consumption of female omnivorous participants was 1411,6±387,18 kcal, while the energy consumption of female vegetarian participants was 1218,99±319,35 kcal. The energy consumption of female omnivorous participants was higher than that of female vegetarian participants. ORAC intake values for female omnivorous participants were 5870,29±6050,73, and for male vegetarian participants were 5416.23±10872.1. No statistically significant relationship was found between ORAC values, gender, and dietary preferences in the 24-hour dietary intake record (p<0.05). Statistically significant results were found for antioxidant, vitamin E, and zinc intake among vegan male participants (p<0.05). In light of the literature review and our study, reliable results could be obtained in future research on dietary preferences and dietary antioxidant capacity by evaluating both 24-hour dietary intake records and serum antioxidant levels in larger sample groups.