Post-COVID hastaların 1. ve 6. ayda fonksiyonel durum ve yaşam kalitesinin değerlendirilmesi /
Yazar: IŞIL SAK
Danışman: PROF. DR. PINAR ÇELİK
Manisa Celal Bayar Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Göğüs Hastalıkları = Chest Diseases
Dizin: COVID 19 = COVID 19 ; Fonksiyonel analiz = Functional analysis ; Fonksiyonel yetkinlik = Functional competency ; Fonksiyonel özellikler = Functional properties ; Korona virüs enfeksiyonları = Coronavirus enfections ; Korona virüsler = Coronaviridae ; Yaşam kalitesi = Quality of life

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın amacı, post-COVID 1. ay ve 6. ayda hastaların fonksiyonel durum ve yaşam kalitesi parametrelerinin değerlendirilmesi ve bu parametrelere etki eden faktörlerin belirlenmesidir. 
     Gereç ve Yöntem: Çalışmamız Nisan 2020-Haziran 2021 tarihleri arasında retrospektif olarak planlandı. Manisa Celal Bayar Üniversitesi, Hafsa Sultan Hastanesi, Göğüs Hastalıkları Kliniği'ne başvuran, Sars-Cov-2 enfeksiyonu tanısı alan, hastalık tanısı aldığında, 1. ve 6. ayda akciğer radyolojik görüntülemesi bulunan, 1. ve 6. ayda 6DYT ve yaşam kalitesini değerlendirmeye yönelik anketleri yapılmış olan hastalar dahil edildi. Hasta kayıtlarından 485 hasta kaydı incelendi; 188 hasta COVID-19 tanısında akciğer grafisi olmaması, 83 hasta post-COVID 1. ayda akciğer grafisi olmaması, 128 hasta da post-COVID 6. ayda akciğer grafisi olmaması nedeniyle araştırma dışı bırakıldı. COVID-19 tanısında ve takipte akciğer grafileri bulunan 86 hastadan 22'si post-COVID 1. veya 6. aydaki fonksiyonel durum veya yaşam kalitesi parametreleri anketlerinde eksik verileri olması nedeniyle çalışma dışı bırakıldı. Çalışmamıza toplam 64 hasta dahil edildi. Yaşam kalitesi parametrelerinin değerlendirmesi amacı ile SF-36, Pittsburg Uyku Kalite İndeksi, VAS ağrı skorlaması, Yorgunluk Şiddet Ölçeği ve Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği kullanıldı. Hastaların COVID-19 tanısı sırasında, post-COVID 1. ve 6. aydaki akciğer grafileri Brixia Skoru ile değerlendirildi. Fonksiyonel parametreleri değerlendirmek amacıyla 6 dakika yürüme testi (6DYT), borg dispne skalası ve mMRC kullanıldı. Post-COVID 1. ve 6. aydaki fonksiyonel durum ve yaşam kalitesi parametrelerinin karşılaştırılması ve bu parametrelere etki eden faktörler değerlendirildi. Hastaların COVID-19 tanısındaki akciğer grafisi bulguları, post-COVID 1. ve 6. aydaki radyolojik bulguların seyri ve radyolojik bulgulara etki eden faktörler değerlendirildi. Ayrıca radyolojik tutulum ile yaşam kalitesi ve fonksiyonel durum parametrelerinin ilişkisi araştırıldı. 
     Bulgular: Çalışmamıza dahil edilen 64 hastadan 39'u (%60,9) erkekti. 40-60 yaş grubu (%62,5) en büyük gruptu ve ortalama yaş 51,0 idi. Hastaların çoğunluğu (%43,8) hafif kilolu iken ortalama VKİ 28,9 idi. Kadın ve erkek cinsiyette VKİ ve yaş ortalaması benzer saptandı. Hastaların çoğunluğu sigara içmiyordu (%67,2), hastaların %48,4'ünde en az bir komorbidite bulunmaktaydı; hipertansiyon (%31,3) en sık izlenen komorbiditeydi. Hastaların çoğunluğu (%67,2) yatarak tedavi edilmişti. 
     Kadın ve erkek cinsiyet arasında COVID-19 tanısı anında, post-COVID 1. ve 6. ayda ortalama Brixia skorlarında anlamlı fark saptanmadı (sırasıyla p:0,74, p:0,81 ve p:0,55). Post-COVID 1. ayda kadınlarda ortalama toplam PUKİ skoru (p:0,02) anlamlı yüksek saptandı. Kadınlarda hem post-COVID 1. ayda hem de post-COVID 6. ayda ortalama yorgunluk şiddeti skoru (p:0,05, p<0,001), efor testi sonrası borg dispne skoru (p<0,001, p:0,01) anlamlı yüksek; 6DYM (p<0,001, p<0,001) anlamlı düşük olarak izlendi. Ayrıca kadınlarda post-COVID 6. ayda ortalama VAS skoru (p:0,02) anlamlı yüksekti. Diğer yaşam kalitesi ve fonksiyonel durum parametreleri ise post-COVID 1. ve 6. ayda her iki cinsiyette de benzerdi.
     Sigara içen hasta grubunda COVID-19 tanısındaki, post-COVID 1. ve 6. aydaki Brixia skorları; fonksiyonel durum ve yaşam kalitesi parametreleri sigara içmeyen hasta grubu ile benzer bulundu. 
     Post-COVID 1. ayda yatarak tedavi edilen hastalarda ayaktan tedavi edilen hastalara göre ortalama 6DYM ve istirahatte ortalama SaO2 değeri anlamlı düzeyde düşük; post-COVID 6. ayda ise bu parametreler her 2 grupta benzer bulundu. Yaşam kalitesi parametreleri ise hem post-COVID 1. ayda hem de 6. ayda her iki hasta grubunda benzerdi. Yatarak tedavi edilen hasta grubunda ayaktan tedavi edilen hasta grubuna göre COVID-19 tanısındaki Brixia skoru anlamlı yüksek saptandı. Post-COVID 1. ayda Brixia skorlarında hem yatarak tedavi edilen hem de ayaktan tedavi edilen hasta gruplarında düzelme izlenmekle birlikte gruplar arasındaki fark devam etmekteydi (p:0,04). Post-COVID 6. ayda ise her iki hasta grubundaki Brixia skorları benzer bulundu (p:0,21). 
     Tüm hastalar değerlendirildiğinde post-COVID 6. ayda post-COVID 1. aya göre toplam PUKİ skoru (p:0,01), öznel uyku kalitesi (p:0,01), uyku latansı (p:0,01), uyku bozukluğu (p<0,001), uyku ilacı kullanımı (p:0,04), gündüz işlev bozukluğu (p:0,04); SF-36 alt parametrelerinden genel sağlık skoru (p<0,001), fiziksel fonksiyon (p<0,001), fiziksel rol skoru (p<0,001), ağrı (p<0,001), vitalite (p<0,001), sosyal işlev (p<0,001), emosyonel rol skoru (p <0,001) ve mental sağlık (p:0,01) skorlarında anlamlı düzelme saptandı. Ortalama yorgunluk şiddeti skoru (p<0,001), depresyon skoru (p<0,001) ve anksiyete skorunda (p:0,02) post-COVID 6. ayda anlamlı düzelme saptandı. Fonksiyonel durum parametreleri değerlendirildiğinde post-COVID 6. ayda 1. aya göre; 6DYM (p<0,001), efor testi sonrası ortalama SaO2 değerinde (p<0,001), istirahatte ve efor testi sonrası borg dispne skoru ve mMRC skorlarında anlamlı düzelme saptandı. Post-COVID 1. ayda Brixia skorunun; SF-36 parametrelerinden fiziksel fonksiyon skoru ile negatif korelasyon (p<0,001, r:-0,418), istirahatte ve efor testi sonrası SaO2 (sırasıyla p<0,001, r:-0,423 ve p<0,001, r:-0,480) ve 6DYM ile negatif korelasyon (p<0,001, -0,508); VAS skoru ile pozitif korelasyon (p:0,04, r:0,260) gösterdiği saptandı. Post-COVID 6. ayda ise Brixia skoru ile herhangi bir yaşam kalitesi parametresi arasında korelasyon saptanmazken; fonksiyonel durum parametlerinden sadece efor testi sonrası SaO2 düzeyi ile negatif korelasyon (p<0,001, r:-0,351) saptandı. 
     Sonuç-Öneriler: Çalışmamızda COVID-19'da hastalık ağırlığının post-COVID dönemde yaşam kalitesi ve fonksiyonel parametreleri olumsuz yönde etkilediği gözlenmiştir. Tüm hasta gruplarında hastalık ağırlığından bağımsız olarak post-COVID 6. aydaki değerlendirmemizde 1. aya göre efor kapasitesinde ve yaşam kalitesi parametrelerinde iyileşme; akciğer grafisi bulgularında düzelme saptanmıştır. Multisistemik bir hastalık olan COVID-19 tanısı almış tüm hastalar post-COVID süreçte izlenmelidir. Hastalara yaklaşık altı aylık bir süreçte yakınmalarının gerileyeceği, fiziksel fonksiyonlarının ve yaşam kalitelerinin düzeleceği konusunda bir bilgilendirme yapılması hastalığın iyileşme sürecine katkıda bulunabilir.
     Anahtar kelimeler: post-COVID, yaşam kalitesi, fonksiyonel durum, akciğer grafisi

Abstract:
Objective: The aim of this study is to evaluate the functional status and quality of life parameters of the patients in the 1st and 6th months post-COVID and to determine the factors affecting these parameters.
     Material and Method: Our study was planned retrospectively between April 2020 and June 2021. Patients who administered to Manisa Celal Bayar University, Hafsa Sultan Hospital, Chest Diseases Clinic, were diagnosed with Sars-Cov-2 infection, had lung radiological imaging after 1st and 6th months after the diagnose, who had done  6 minute walt test (6MWT) and were surveyed fo quality of life in the 1st and 6th months were included. Of the patient records, 485 patient records were reviewed; 188 patients were excluded from the study due to lack of chest X-ray in the diagnosis of COVID-19, 83 patients due to lack of chest X-ray at 1st months post-COVID and 128 patients due to lack of chest X-ray at 6th months post-COVID. Twenty-two of 86 patients with chest radiographs at the diagnosis of COVID-19 and at follow-up were excluded from the study due to missing data in the functional status or quality of life parameters questionnaires at 1 or 6 months post-COVID. A total of 64 patients were included in our study. SF-36, Pittsburg Sleep Quality Index, VAS pain score, Fatigue Severity Scale and Hospital Anxiety and Depression Scale were used to evaluate quality of life parameters. 6-minute walk test and BORG dyspnea scale were used to investigate the functional status. The comparison of functional status and quality of life parameters in the 1st and 6th months of post-COVID and the factors affecting these parameters were evaluated. The chest X-ray findings of the patients at the of COVID-19 diagnosis, the course of the radiological findings in the 1st and 6th months of post-COVID period and the factors affecting these radiological findings were evaluated. In addition, it was investigated if radiological involvement has a relation with quality of life and functional status parameters or not.
     Results: Of the 64 patients included in our study, 39 (60.9%) were male. The largest group was 40-60 age group (62.5%) and the mean age was 51.0 years. While the majority of patients (43.8%) were slightly overweight, the mean BMI was 28.9. The mean of BMI and age were found to be similar in men and women. Majority of the patients were non-smokers (67.2%), 48.4% of the patients had at least one comorbidity; hypertension (31.3%) was the most common comorbidity. Most of the patients (67.2%) were hospitalized for the treatment.
     There was no significant difference in the mean Brixia scores between the female and male gender at the time of COVID-19 diagnosis, at the 1st and the 6th month of post-COVID period (p:0.74, p:0.81 and p:0.55, respectively). The mean total PUKI score (p:0.02) was found  significantly higher in women at the 1st month of post-COVID period. While the mean fatigue severity score (p:0.05, p<0.001) and borg dyspnea score after exercion test (p<0.001, p:0.01) in women were significantly high both in the 1st and 6th months of post-COVID period; 6MWD (p<0.001, p<0.001) was observed significantly lower. In addition, the mean VAS score (p:0.02) was significantly higher at the 6th month of post-COVID period in women. Other quality of life and functional status parameters were similar in both genders at 1st and 6st months of post-COVID period.
      In the smoking patient group; Brixia scores, functional status and quality of life parameters at the time of COVID-19 diagnosis, at the 1st and 6th months post-COVID period were found to be similar with the non-smoker group.
      At the 1st month of post-COVID period, the mean 6MWD and SaO2 values at rest were significantly lower in inpatients compared to outpatients; at the 6th month of post-COVID period, these parameters were found similar in both groups. Quality of life parameters of the patients which is at 1st and 6th months of their post-COVID periods were similar.The Brixia score of patients at the diagnosis of COVID-19 was found significantly higher in the inpatient group compared to the outpatient group. Although there was improvement in Brixia scores in both inpatient and outpatient groups at 1st month of post-COVID period, the difference between these groups remained same (p:0.04). At 6th month post-COVID period, Brixia scores in both patient groups were found similar. (p:0.21).
      When all patients were evaluated, total PUKI score, subjective sleep quality (p:0.01), sleep latency (p:0.01), sleep disorder (p<0.001), use of sleeping pills (p:0.04), daytime dysfunction (p:0.04); among the SF-36 sub-parameters, general health score (p<0.001), physical function (p<0.001), physical role score (p<0.001), pain (p<0.001), vitality (p<0.001), social function (p<0.001) 0.001), emotional role score (p <0.001) and mental health (p:0.01) scores at 6th month of post-COVID period compared to 1st month of post-COVID period (p:0.01) were significantly improved. A significant improvement was also detected in the mean fatigue severity (p<0.001), depression (p<0.001) and anxiety scores (p:0.02) at 6th month of post-COVID period. And also when functional status parameters were evaluated, at 6th month of post-COVID period compared to 1st month; significant improvement was found in 6MWD (p<0.001), mean SaO2 value after exercise test (p<0.001), borg dyspnea score and mMRC scores at rest and after exercise test. It was noticed that Brixia score has a negative correalation with function score (p<0.001, r:-0.418) among the SF-36 parameters, with physical , SaO2 at rest and after exercise test (p<0.001, r:-0.423 and p<0.001, r:-0.480, respectively) and also has a negative correlation (p<0.001, -0.508) with 6MWM at 1st month of post-COVID period; while there was a positive correlation (p:0.04, r:0.260) with VAS score. While in the 6th month of post-COVID period, there was no correlation between Brixia score and any quality of life parameters; a negative correlation (p<0.001, r:-0.351) was detected only with SaO2 value after the exercise test among the functional status parameters.
     Conclusion-Recommendations: In our study, it was observed that the severity of the COVID-19 disease adversely affected the quality of life and functional parameters in the post-COVID period. A significant improvement in both quality of life, functional parameters and radiological findings were detected in all patient groups regardless of COVID-19 severity. All patients diagnosed with COVID-19 whch is a multisystem disease, should be followed up in the post-COVID period. Informing patients in the patient follow-ups about how an improvement is expected in their quality of life parameters and functional capacities after 6 months may contribute to the healing process of the disease.
     Key words: post-COVID, quality of life, functional status, chest X-ray