Afganistan'ın ötekileri: Bölgesel tarihi ve toplumsal tezahürleri ile Afganistan Hazaralarının Türkiye'ye göçü
The others of Afghanistan: Regional history and social manifestations of Afghanistan Hazaras' migration to Turkey
Yazar: DİLAN BİLEN
Danışman: PROF. DR. MURAT CEM DEMİR
Munzur Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Afganistan, bölgesel olarak keşfinden bugüne dek hem coğrafi ve siyasi açıdan, hem de
sahip olduğu yer altı kaynakları bakımından gözde bir yer olarak tarihte yerini almıştır.
Böylesine göze çarpan bir bölge olması ülkede dinmeyen bir savaş sürecini başlatmış ve bu da
beraberinde birçok sosyal problemi doğurmuştur. Bu sosyal sorunlar, günümüzde Afganistan'ın
gelişmişlik düzeyinin düşük olmasına etki eden önemli faktörler arasındadır. Uzun yıllar
boyunca iç nedenli mezhepsel ayrılıklar sonucu ortaya çıkan kargaşalar ile gündemde olan
Afganistan bölgesi, aynı zamanda dış ülkelerin stratejik hedef noktası olarak çeşitli darbe ve
işgal girişimlerine maruz kalmıştır. Bugün çoğunluğunun Sünni mezhebini benimsediği bu
bölgede, Şiiler azınlık olarak kalmıştır. Afganistan'ın Şii toplulukları arasında sayıca en fazla
olan Hazaralardır. Hazara halkı, özellikle de 1880 Abdul Rahman Han'ın siyasi politikalarından
sonra devamlı bir öteki olma durumu ile karşı karşıya kalmıştır. Artan mezhepsel çatışmalar ve
dinmeyen ötekileştirme pratikleri, Hazara halkını yerinden etmiş ve başta komşu ülkeler olmak
üzere daha birçok ülkeye göç etmek zorunda bırakmıştır. Bu çalışmada Hazaraların
Afganistan'daki bölgesel tarihi, İslamiyet'i ne zaman kabul edip Şia'yı benimsedikleri ve
Afgan toplumu içerisinde sosyal, siyasal, ekonomik vb. kurumlarda ne derece görünür oldukları
anlatılmaya çalışılmıştır. Hazara halkının sosyo-kültürel özelliklerine değindiğimiz bu
çalışmada ayrıca eğitime verilen önemin sosyal konumlarını nasıl etkilediği, siyasette ne derece
etkin oldukları ve Radikal İslam örgütlerinin gerçekleştirdikleri eylemler neticesinde
yaşadıkları göç deneyimlerinin sonuçlarının neler olduğu aktarılmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Afganistan, Hazara, Peştun, İslamiyet, Din, Etnik Kimlik, Kültür, Şii,
Sünni, Sovyetler Birliği, Taliban, Mezhepsel Çatışmalar, Göç Pratikleri

Abstract:
Afghanistan has taken its place in history as a popular country both geographically and
politically and also in terms of its underground resources ever since its discovery as a region.
The fact that it is such a remarkable region has triggered an unceasing war process in the
country, and this has resulted in so many social problems. These social problems are among the
significant factors that affect the low development level of Afghanistan today. The region of
Afghanistan, which is dominated by turmoils resulting from internal sectarian divisions for
many years, has been also exposed to various attempted coups and invasions as a strategic target
point of foreign countries. Today, the Shiites are a minority in this region, where the majority
of the people have adopted the Sunni sect. The Hazaras are an ethnic group with the highest
population among the Shiite communities in Afghanistan. The people of Hazara has been
continuously marginalized particularly after the political policies of Abdur Rahman Khan in
1880. The increased sectarian conflicts and unceasing marginalization practices have displaced
the people of Hazara and forced them to migrate into many other countries, mainly the
neighboring countries. In this study, the regional history of the Hazaras in Afghanistan, when
they accepted Islam and adopted Shia, and their presence in the social, political, economic and
other institutions within the Afghan society were tried to be explained. In this study, which
deals with the socio-cultural characteristics of the people of Hazara, it was also tried to explain
how the importance given to education affects their social position, how effective they are in
politics and the consequences of their migration experiences triggered by the actions committed
by the radical Islamic organizations.

Key Words: Afghanistan, Hazara, Pashtun, Islam, Religion, Ethnic Identity, Culture, Shiite,
Sunni, Soviet Union, Taliban, Sectarian Conflicts, Migration Practices