Çok amaçlı bulanık hedef programlama yaklaşımı ile Türkiye'nin enerji yatırımlarının bölgesel planlanması
Regional planning of Turkey's energy investments with a multi-purpose fuzzy goal programming approach
Yazar: MESLİHA GEZEN
Danışman: DOÇ. DR. ABDULKERİM KARAASLAN
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Ekonometri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ekonomi = Economics ; Enerji = Energy ; İşletme = Business Administration
Dizin: Alternatif enerji kaynakları = Alternative energy resources ; Bulanık programlama = Fuzzy programming ; Enerji kaynakları = Energy resources ; Güneş enerjisi = Solar energy ; Güneş enerjisi sistemleri = Solar energy systems ; Hedef programlama = Goal programming ; Küresel ısınma = Global warming ; Yatırım planlama = Investment planning ; Çok amaçlı programlama = Multiobjective programming

Özet:
Küresel ısınma ve iklim değişikliği problemleri, tüm dünyada enerji planlamalarını yenilenebilir enerji lehine artırmıştır. Enerji planlamalarının nihai hedefi %100 yenilenebilir enerjiye ulaşmak olsa da, ekonomik, teknik ve çevresel kısıtlamalar nedeniyle bu günümüzde pek mümkün değildir. Bu kısıtlamalar altında belirlenen hedeflerin ulaşılabilirliği araştırılmalıdır. Bu tezde minumum maliyet, minum salınım, maksimum kapasite faktörü ve maksimum kaynak potansiyeli çelişkili amaçları altında ETKB'nin belirlediği vizyon-2023 hedeflerinin gerçekleştirilebilirliği sorgulanır. Bu problem belirsiz amaçlara sahip bir hedef programlama problemidir.  Bu problede karar verici ulaşmak istediği hedefleri belirleyebilirken bu hedeflere ulaşmayı kısıtlayan belirleyemediği amaçlara (maliyet minimizasyonu gibi) sahiptir. Böyle bir problemi modellemek için GP-FMO modeli önerildi. Elde edilen model klasik LP ve non-dominated genetic algorithm II (NSGA II) algoritması ile çözüldü. Klasik LP ile edilen çözüm feasible çözüm seçeneklerinden sadece biridir. NSGA II Algoritma ile elde edilen Pareto etkin küme üzerindeki domine edilemeyen noktalar, karar vericilere belirsiz amaçların ortak tatmin seviyelerine göre çözüm alternatifleri olarak sunuldu. Bu çalışmada enerji kaynaklarının önceliklendirilmesi, bölgesel tahsis ve kapasite artırım planlaması tek bir çalışma ile entegre edilmiştir. Türkiye'nin enerji tedarik sistemlerinde yer alan tüm kaynaklar ele alındı. Sonuçlar, enerji yatırımları için çok boyutlu bir bakış açısı sunmaktadır.

Abstract:
Global warming and climate change problems have increased energy planning in favor of renewable energy all over the world. Although the ultimate goal of energy planning is to reach 100% renewable energy, this is not possible today due to economic, technical and environmental constraints. The achievability of the targets set under these constraints should be investigated. In this thesis, the feasibility of the MENR's vision-2023 targets is questioned under the contradictory objectives of minimum cost, minimum emission, maximum capacity factor and maximum resource potential. This problem is a goal programming problem with ambiguous objectives. In this problem, while the decision maker can determine the goals he wants to achieve, he has undetermined goals (such as cost minimization) that limit reaching these goals. To model such a problem, the GP-FMO model was proposed. The resulting model was solved by classical LP and non-dominated genetic algorithm II (NSGA II). The solution obtained with the classical LP is only one of the feasible solution options. The non-dominated points on the Pareto efficient set obtained by the NSGA II Algorithm were presented to the decision makers as solution alternatives according to the common satisfaction levels of the uncertain goals. In this study, prioritization of energy resources, regional allocation and capacity increase planning were integrated with a single study. All resources in Turkey's energy supply systems were discussed. The results offer a multidimensional perspective for energy investments.