Tokat Erenler Tarihi Mezarlığı ve mezar taşları
Historical graveyeard and gravestones of Tokat Erenler
Yazar: ÇETİN DEMİR
Danışman: YRD. DOÇ. DR. BURHANETTİN GÜNEŞ
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2008
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Mezar açma ve mezarlar üzerine taş dikme olayının çok önceki devirlere kadar uzanan bir gelenek olduğu araştırmacılar tarafından ortaya çıkarılmıştır. İnsanlar değişik yollarla ölülerini gömmüşlerdir. Kimi kültürler de ölüleri yakmış, kuşlara parçalatmış, ağaçlar arasında dallardan oda hazırlamış, torbalar içinde derin kuyulara sarkıtmış ya da toprağa gömmüşlerdir. Bütün bu gömü biçimlerini şekillendiren, insanların inanç sistemleri olmuştur. Bu gömü biçimleri için yaygın olarak geçerliğini koruyan toprağa gömme şeklidir. Ölünün toprağa gömüldüğü, değişik biçimleri olan bu yerlere mezar, orada yatan kişinin kimliği hakkında bilgi veren baş ve ayaklarına konulan taşlara da mezar taşı adı verilir.Ölüm anından başlayan, hatta bazen ölünün gömülmesinden sonra da devam eden bir dizi törenin yer aldığı Türk mezar kültürü, İslam öncesine ait inançlarla Anadolu'nun yerli geleneklerinin birleşimidir. Mezar taşları ve mezar yapıları da geçen zaman içinde bu kültürünün bir parça olarak gelişmiştir.Mezar taşları, sadece o milletin yayıldığı ülkelerdeki kültür birliğini ortaya çıkarmakla kalmaz, aynı zamanda mezar taşlarıyla çevrelenen şehirlere ait oldukları milletin damgasını da basar.Türk kültürünün mezar ve mezar taşı geleneği incelendiğinde, önceki inançlarının ve mezar geleneklerinin Müslüman olmalarından itibaren günümüze yansıyan ipuçlarının görülmesi mümkündür.Tokat Erenler Mezarlığındaki mezar taşları da, Türk kültürünün farklı zamanlarda sahip olduğu mezar geleneklerinden ipuçları sunan önemli kültür malzemelerindendir. Ancak günümüzde bu taşların çoğu tahrip olma ve yok olma tehlikesi ile karşı karşıyadır.Bu çalışmaya konu olan mezar taşlarının fotoğrafları çekilmiş, ölçüleri alınmış, estampajları çıkartılmış, çizimleri yapılmış, metinleri çözülmüş, süsleme özellikleri incelenerek bu önemli kültür varlıklarının sanat tarihi içindeki önemleri vurgulanmış ve bu eserlerin Türk sanatındaki yeri tespit edilmeye çalışılmıştır.Anahtar Kelimeler: Kabir, Mezar, Şahide, Sanduka, Atık, Sarık, Pehre, Kapak, Celi Sülüs, Celi Talik

Abstract:
It has been found out by the searchers that the custom of digging a grave and erecting a stone lead to old times. Men have buried their dead persons in different ways. Some cultures have had their dead burned, some have had them torn into pieces by the bird, and some have had them lowered into a well or they have prepared rooms among the branches of the trees or buried. What shape given to these burying is the belief system of the human-being. The most common and effective one among these is burying. The place which has different shapes and in which dead person is buried is called a grave, and the stones erected in both edges (head and foot) that inform the identity of the dead are called headstones.The grave culture of Turks that starts at the moment a person dies and continues after burying is the combination of pre-Islamic and some type of domestic cultures of Anatolia. Both gravestones and grave structures have developed as a part of this culture within this period.The gravestones not only show the culture unity of a nation that spreads to the countries, but also reflects its own culture to the cities which are surrounded by them.While searching the custom of the graves and gravestones of Turkish culture, the hints of ancient beliefs and grave custom can be seen after being Muslim, as well, in other words, we can say that the effects of ancient beliefs and grave custom of Turkish culture can be seen today.The gravestones in Erenler graveyards in Tokat which represent the hints of different periods of Turkish culture are very important cultural materials. However, all of them have been damaged, and most of them are faced with missing.The photos of the gravestones which are the subject of this study have been taken, and also the measurements have been recorded, except this, engraving has been obtained, the required drawings have been done, orijinal epetaphs have been read, and in addition to these, by searching decoration features, the importance of these cultural segments in history of art has been emphasized and the point of this work of Turkish art has been determined.Keywords: Grave, Inscription, Head Stone, Coffin, Headcover, Cover-Stone, Celi Sülüs, Celi Talik(Speacial Handwitings of Arabian Inscription)