Kırsal kalkınma desteklerinin seçilmiş kalkınma göstergeleri ile ilişkisi: Türkiye İBBS Düzey-2 bölgeleri örneği
The relationship between rural development supports and selected development i̇ndicators: A case study of NUTS Level-2 regions in Türkiye
Yazar: CANSU GÜVEN
Danışman: PROF. DR. FATİH MEHMET ÖCAL
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Bölgesel kalkınma = Regional development ; Kırsal kalkınma = Rural development ; Sosyoekonomik düzey = Socio-economic level

Özet:
Dünyada bölgeler arası gelişmişlik farkları ve bununla ilişkili olarak kırsal kalkınma
sorunları her geçen gün artmakta, yaşam refahı bakımından elverişli koşullara sahip kentler ise
kırsal aleyhine yoğun göç hareketlerine hedef olmaktadır. Dünya Bankası verilerine göre 1960'lı
yıllarda dünya nüfusunun % 66.4'ünü oluşturan kırsal nüfus 2023 yılında % 42.66'ya düşerken,
Türkiye'de 1960 yılında % 68.49 olan bu oran 2023 yılında % 22.54'e düşerek ciddi düzeyde
azalış göstermiştir. Kırsalda yaşanan nüfus kaybı, bölgelerarası gelişmişlik farklarını daha da
arttırarak kır-kent arası gelişmişlik dengesinde kısır bir döngüye yol açmaktadır. Bu nedenle
"sürdürülebilir ekonomik büyüme ve kalkınma" için kırsal kalkınma, ülkelerin ulusal kalkınma
planlarının önemli bir parçası haline geldiğinden çeşitli kamusal destek programları
yürütülmektedir. Yürütülen programların kırsal refaha katkısının değerlendirilebilmesi, politika
yapıcılara yol göstererek kamusal kaynakların etkin kullanımı ve toplumsal fayda artışına
yardımcı olacağından, kırsal kalkınma desteklerinin (KKD) etkinliğini tespit etmeye yönelik
araştırmalar günümüzde büyük bir önem kazanmıştır.
Bu tezin amacı, Türkiye'de yürütülen KKD'nin seçilmiş sosyoekonomik kalkınma
göstergeleriyle ilişkisinin tespit edilmesi ve elde edilen bulgular ışığında politika önerilerinde
bulunmaktır. Kurulan 5 ayrı modelde ortak bağımsız değişken "KKD", bağımlı değişkenler ise
"gelir eşitsizliği, yoksulluk, işlenen tarımsal alanlar, işlenen tarımsal alanlardan elde edilen gelir
ve tarımsal istihdam"dır. Düzey-II ölçeğinde 26 alt bölgeden, 2014-2021 dönemine ait verilerin
kullanıldığı araştırmada, panel veri analiz yöntemlerinden POLS, FEM ve REM uygulanmıştır.
Ampirik bulgular; değişkenlerle kurulan 5 modelde de Türkiye'de KKD'nin,
göstergelerde beklenilen etkileri gösterdiğine dair kanıtlar sunmaktadır. Değişkenlerden en
yüksek etkinin "tarımsal işlenen alanlardan elde edilen gelirler"de, en düşük etkinin ise
"yoksulluk oranlarında" görüldüğü sonucu elde edilmiştir. Bulgular Kernel bazlı regresyon ile
de tahmin edilerek doğruluğu kanıtlanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre KKD'lerin, tarımsal
göstergelerde gelişme potansiyelini arttırdığı, ancak bu desteklerin diğer sosyoekonomik
göstergelerde de iyileşmeyi hedef alan stratejilerle entegre edilmesi halinde; kamu, özel sektör ve
kırsal alanlar açısından hem kaynak yönetiminde etkinliği hem de toplumsal refahı arttırarak
daha etkin ve başarılı uygulamalara ulaştıracağı öngörülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Bölgelerarası farklar, Kırsal kalkınma, Kalkınma göstergeleri,
İBBS-Düzey 2, Panel veri analizi.

Abstract:
Development differences between regions in the world and related rural development
problems are increasing day by day, and cities with favorable conditions in terms of living welfare
are becoming the target of rural migration movements. According to World Bank data, the rural
population, which constituted 66.4% of the world population in the 1960s, decreased to 42.66%
in 2023. This rate, which was 68.49% in Turkiye in 1960, has decreased significantly to 22.54%
in 2023. The population loss experienced in rural areas further exacerbates interregional
disparities, leading to a vicious cycle in the rural-urban development balance. Therefore, rural
development has become an important part of national development plans for "sustainable
economic growth and development," leading to the implementation of various public support
programs. Assessing the contribution of implemented programs to rural welfare will guide
policymakers, helping them efficiently utilize public resources. Therefore, research aimed at
identifying the effectiveness of Rural Development Supports (RDS) has gained significant
importance today.
The aim of this thesis is to determine the relationship of RDS conducted in Turkiye with
selected socio-economic development indicators and to make policy recommendations in the light
of the findings. In the five separate models established, the common independent variable is
"RDS" and the dependent variables are "income inequality, poverty, cultivated agricultural
areas, income from cultivated agricultural areas, and agricultural employment." In the research
using data from 26 sub-regions at Level-II scale for the period 2014-2021, panel data analysis
methods including POLS, FEM and REM have been applied.
The findings empirical provide evidence across the five models that RDS in Turkiye
exhibit expected effects on indicators. It was concluded that the highest effect of the variables was
seen in "income from agricultural areas" and the lowest effect was seen in "poverty rates". The
findings were also estimated with Kernel-based regression and their accuracy was proven.
According to the research results, RDS increase the development potential in agricultural
indicators, but only if these supports are integrated with strategies targeting improvement in
other socioeconomic indicators; It is envisaged that it will lead to more effective and successful
practices by increasing both the efficiency in resource management and social welfare in terms of
the public, private sector and rural areas.
Keywords: Regional differents, Rural development, Rural development indicators,
NUTS-Level 2, Panel data analysis