Dairesel sezgisel bulanık CODAS (D-SB CODAS) yöntemi ile yeşil lojistik merkezi yeri seçimi: İstanbul ili örneği
Green logistics park location selection with circular intuitionistic fuzzy CODAS (CİFS CODAS) method: An example of İstanbul province
Yazar: EREN KAMBER
Danışman: DOÇ. DR. MURAT BASKAK
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Endüstri Mühendisliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği = Industrial and Industrial Engineering
Dizin: Sezgisel bulanık mantık = Intuitive fuzzy logic ; Yeşil lojistik = Green logistic ; Çok kriterli karar verme = Multi criteria decision making

Özet:
Lojistik faaliyetlerinin önemi günümüzde çevresel etmenler doğrultusunda giderek artmaktadır. Hammadde tedâriğinden başlayarak nihaî ürünün müşteriye teslim edilmesine kadar olan süreçlerde, malların, insanların, bilgilerin ve diğer kaynakların taşınması, lojistik faaliyetleri olarak tanıtılmaktadır. Lojistik faaliyetleri arasında depolama yönetimi, stok yönetimi, nakliye ve bilgi işleme ile tedârikçiden son tüketiciye dağıtım yer almaktadır. Tanımından da anlaşıldığı üzere, tedârik zinciri yönetiminin her bir adımında yer alan ve önemli roller üstlenen lojistik faaliyetleri, teknolojik ve toplumsal gelişmelerin paralelinde tüm dünya ülkeleri için büyük sorun oluşturan çevre kirliliği sorunlarından etkilenmektedir. Çevresel sorunları dikkate alan çevreci lojistik faaliyetler, yeşil lojistik olarak adlandırılmaktadır. Yeşil lojistik kısaca ürünlerin, insanların ve bilgilerin taşınması faaliyetleri sırasında çevre kirliliği konusunda duyarlı, doğal kaynakları koruyan, karbon emisyon oranlarını en aza indirgemeyi hedefleyen süreçler olarak tanıtılmaktadır.
1970'li yıllardan itibaren yeşil kavramı literatürde ve çeşitli çevre konularını içeren dünya çapında yapılmış konferanslarda, önem arz ederek yer almaktadır. Yeşil lojistik kavramı ise 1990'lı yıllardan itibaren literatürde yer almış bir kavramdır. Çevre kirliliğine dikkat çeken, dünya çapında gerçekleştirilen, 1997 yılı Kyoto Protokolü ve ardından Kopenhag Protokolü, 2015 yılında imzalanan Paris İklim Anlaşması vb. toplantı ve sözleşmelerle yeşil lojistiğin önemi vurgulanmıştır. Çevre raporları incelendiğinde, taşımacılık faaliyetli karbon emisyon oranlarının çevre kirliliği etmenleri arasında oldukça etkili olması, yeşil lojistik kavramını ön plâna çıkaran gelişmelerin özetidir. Çevre kirliliğini önlemek, bu hususta çeşitli önlemler almak adına, son olarak Avrupa Birliği (AB) ülkeleri 2019 yılında Yeşil Mutabakat'ı imzalamıştır. Yeşil Mutabakatın hedefi, özet olarak 2030 yılına kadar sera gazını, 1990 düzeylerine göre en az %50, olanaklı ise %55 azaltmak, 2050 yılında ise sıfırlamaktır. Bu doğrultuda, lojistik, inşaat, enerji, üretim ve birçok sektörde köklü değişiklikler yapılması plânlanmaktadır.
Yeşil Mutabakat ile gerçekleştirilmesi plânlanan sektörel değişimler düşünüldüğünde, çalışma kapsamında lojistik sektörünü kapsayan değişimler önem arz etmektedir. Belirlenen hedeflere ulaşabilmek için, Yeşil Mutabakat ana eylem plânında 8 ana başlık oluşturulmuştur. Lojistik konusu bağlamında önemli olan başlık ise, sürdürülebilir ve akıllı hareketliliğe geçişi hızlandırmak ana başlığıdır. AB'de sera gazı salınım oranlarının yaklaşık %25'ine neden olan taşımacılık faaliyetleri bu kapsam altındadır. İlgili başlıkta hedeflenen, taşımacılıkta, çevreci teknolojilere geçişin sağlanması ve çok modlu taşımacılık uygulamalarına geçişlerin teşvik edilmesidir.
Lojistik sektörü bağlamında düşünüldüğünde, Yeşil Mutabakatın Türkiye lojistik sektörüne etkileri büyük olacaktır. Çünkü, Yeşil Mutabakat ile Avrupa Birliği ülkeleri salt kendileri için belirli hedefler koymamıştır. Aynı zamanda, Türkiye'nin de içinde olduğu Avrupa Birliği ile ekonomik ve sosyal ilişki içinde bulunan paydaş ülkelerin de belirli yeşil hedeflere ulaşması beklenmektedir. Türkiye bu durumda büyük hacimli ticarî ilişkiler içerisinde bulunduğu AB ülkelerinde yaşanan yeşil dönüşüme kayıtsız kalamayacaktır. Bu bağlamda, tez çalışması kapsamında Türkiye lojistik sektörünün Yeşil Mutabakata uyum sırasında gerçekleştireceği dönüşüm düşünülerek çalışma konusu olgunlaştırılmıştır.
Sıfır karbon salınımı için taşımacılık araçlarında revizyon, çok modlu taşımacılık gibi uygulamalar Yeşil Mutabakatın sürdürülebilirlik ve akıllı ulaşım maddesi kapsamında önem arzetmektedir. Yeşil Mutabakat kapsamında taşımacılık sektöründe yaşanacak dönüşüm, çevreci teknolojilere sahip araçların trafikte sıklıkla kullanılmasını sağlayacaktır. Bu bağlamda, Türkiye sınırları içerisinde henüz kurulmamış, Yeşil Mutabakat ve yeşil lojistik ile uyumlu yeşil lojistik merkezlerin plânlanması çalışma kapsamında hedeflenmektedir. Böylelikle, lojistik sektöründe yaşanacak hızlı bir yeşil dönüşüm hareketi içinde yeşil lojistik merkezlerin yer alması önem arzedecektir. Tez kapsamında, yeşil lojistik merkezlerin altyapı ve kapsam olarak plânlanması, konumlarının belirlenmesi öncelikli hedefler olarak oluşturulmuştur.
Çalışmada, yeşil lojistik merkezi (park) yer seçimi problemine odaklanılarak problemin çözüm aşamalarında Çok Ölçütlü Karar Verme (ÇÖKV) melez (hibrit) yöntemleri kullanılmıştır. Problemin uygulama kısmında, tez kapsamında geliştirilen dairesel sezgisel bulanık CODAS (D-SB CODAS) yöntemi yeşil lojistik merkezi yer seçimi probleminde kullanılmıştır. D-SB CODAS yönteminin, yeşil lojistik merkezi yer seçimi probleminde uygulanması kararı sonrasında, yöntemin çözüm aşamalarında kullanmak üzere ölçütler, seçenekler ve karar vericiler belirlenmiştir. Bu kapsamda, yeşil lojistik merkezi yer seçimi problemi İstanbul ile sınırlandırılmıştır. Çalışmanın Bunun birçok nedeni bulunmaktadır. Pazara yakınlık, çok modlu taşımacılığa yakınlık, tedârikçilere yakınlık, ekonomik potansiyel vb. etmenler gözönünde bulundurulduğunda, AB Yeşil Mutabakatına uyum sürecinde İstanbul ili özelinde bir çalışma hazırlamanın, lojistik sektörü için önemli olduğu görülmektedir.
Uygulama aşamasında, yeşil lojistik merkezi yer seçimi problemi tez kapsamında sunulan D-SB CODAS yöntemi ile çözülerek, yeşil lojistik merkezi için uygun seçenek belirlenmiştir. Sonrasında, karşılaştırmalı analizler gerçekleştirmek adına aynı problem sezgisel bulanık TOPSIS (SB TOPSIS) ve sezgisel bulanık CODAS (SB CODAS) yöntemleri ile yeniden çözülmüştür. Böylelikle, tez kapsamında geliştirilmiş olan D-SB CODAS yönteminin tutarlılığı ve geçerliliği, karşılaştırmalı analizler ile gösterilmeye çalışılmıştır.
Bulanık karar verme modeli D-SB CODAS yöntemi kullanılarak çözüldüğünde, karar vericilerin tercihlerine göre yeşil lojistik merkezi için İstanbul ili sınırları içerisinde en uygun ilçenin Tuzla olduğu söylenebilmektedir. Tuzla ilçesi en iyi seçenek olarak seçilirken, diğer seçeneklerin, uygulama sonuçlarına göre, Arnavutköy, Çatalca, Beykoz ve Eyüp ilçeleri şeklinde sıralandığı görülmektedir.
Son olarak, çalışma kapsamında elde edilen sonuçlar lojistik sektörü kapsamında değerlendirilmiştir. Değerlendirme aşamasında, Yeşil Mutabakat ile uyum süreci ve yeşil lojistik merkezi kapsamına değinilmiştir. Yeşil lojistik merkezi yer seçimi çalışması sonrasında, kurulması plânlanan yeşil lojistik merkez için bir kapsam önerilmiştir.

Abstract:
Nowadays, the importance of logistics activities is increasing in line with environmental factors. The transportation of goods, people, information and other resources in the processes starting from the supply of raw materials until the delivery of the final product to the customer is introduced within the scope of logistics activities. Logistics activities include storage, inventory, transportation and information processing, and distribution from the supplier to the end consumer. As can be understood from its definition, logistics activities which are involved in supply chain management are affected by environmental pollution problems. That is why pollution problems pose a major factor for all countries of the world in parallel with technological and social developments. Environmental logistics activities that take environmental problems into account are called green logistics. Green logistics is briefly introduced as processes that are sensitive to environmental pollution, protect natural resources, and aim to minimize carbon emission rates during the transportation of products, people and information.
Since the 1970s, the concept of green has taken an important place in the literature and in conferences held around the world covering various environmental issues. After the green idea, the concept of green logistics has appeared in the literature since the 1990s. The Kyoto Protocol of 1997, followed by the Copenhagen Protocol, the Paris Climate Agreement signed in 2015, etc., which drew attention to environmental pollution and were carried out worldwide. The importance of green logistics was emphasized through meetings and contracts. When environmental reports are examined, the fact that carbon emission rates from transportation activities have increased to very high rates among environmental pollution factors is a summary of the developments that bring the concept of green logistics to the fore. In order to prevent environmental pollution and take various measures in this regard, European Union countries recently signed the Green Deal in 2019. In summary, the goal of the Green Deal is to reduce greenhouse gas emissions by at least 50% compared to 1990 levels by 2030, and by 55% if possible, and to zero by 2050. In this direction, radical changes are planned in logistics, construction, energy, production and many other sectors.
Considering the sectoral changes planned to be realized with the Green Deal, changes covering the logistics sector within the scope of the study are important. In order to achieve the determined goals, 8 main headings have been created in the Green Deal main action plan. The important topic in the context of logistics is to accelerate the transition to sustainable and smart mobility. Transport activities that cause approximately 25% of greenhouse gas emissions in the European Union are included in this scope. The aim of the relevant heading is to ensure the transition to environmentally friendly technologies in transportation and to encourage the transition to multi-modal transportation practices.
The Green Deal will have great effects on the Turkish logistics sector. Because, with the Green Deal, European Union countries did not set specific targets only for themselves. At the same time, stakeholder countries that have economic and social relations with the European Union, including Turkey, are expected to achieve certain green targets. In this case, Turkey will not be able to remain indifferent to the green transformation taking place in the European Union countries with which it has large-scale commercial relations. In this context, within the scope of the thesis study, the subject of the study has been matured by considering the transformation that the Turkish logistics sector will realize during the adaptation to the Green Deal.
Practices such as changes of transportation vehicles and multi-modal transportation for zero carbon emissions are important within the scope of the sustainability and smart transportation article of the Green Deal. The transformation that will occur in the transportation sector within the scope of the Green Deal will ensure that vehicles with environmentally friendly technologies are frequently used in traffic. In this context, the aim of the study is to plan green logistics centers that have not yet been established within the borders of Turkey and are compatible with the Green Deal and green logistics. Thus, it will be important to include green logistics centers in a rapid green transformation movement in the logistics sector. Within the scope of the thesis, planning the infrastructure and scope of green logistics centers and determining their locations are the primary objectives.
The study focuses on the green logistics center location selection problem. Multi-Criteria Decision Making hybrid methods are used in the solution stages of the green logistics center location selection problem. In the application part of the problem, the circular intuitionistic fuzzy CODAS (CIFS CODAS) method developed within the scope of the thesis is used. After the decision to apply the CIFS CODAS method to the green logistics center location selection problem, criteria, alternatives and decision makers were determined to be used in the solution stages of the method. CIFS CODAS method has been presented as a solution method within the scope of the thesis considering its many advantages and superiorities. Containing a radius notation with degrees of central membership and non-membership degrees is the main advantage of circular intuitionistic fuzzy numbers in decision making. Also, considering inconsistencies with decision makers for membership degree decisions, circular intuitionistic fuzzy numbers stating the vagueness in decisions of membership functions have been added in the fuzzy CODAS method. Moreover, CODAS method's superiority is that it is based on two types of distance calculations (Euclidean and Taxicab distances).
The green logistics center location selection problem is limited to Istanbul. There are many reasons for limiting the study to Istanbul. Considering the factors such as proximity to the market, proximity to multimodal transportation, proximity to suppliers and economic potential, it seems that preparing a study specifically for the province of Istanbul in the process of adaptation to the Green Deal is important for the logistics sector.
For the green logistics center location selection application, 5 alternatives (Çatalca, Arnavutköy, Eyüp, Tuzla and Beykoz districts) and total of 11 criteria (land and construction cost, land expansion potential, proximity to the market, proximity to supply sources, suitability for multi-modal transportation, general infrastructure suitability, compliance with central and local legal regulations, disaster risk, economic potential, population density and environmental factors) are determined for the study.
The alternatives and criteria determined in the context of the study were evaluated by senior managers of 4 logistics service provider companies operating in Turkey and 3 academicians who are experts in the field of logistics, in order to fill the gap in the independent progress of the applications. A total of 7 expert opinions were received, and an evaluation was made among the alternatives by applying the steps of the CIFS CODAS method presented within the scope of the thesis.
In the application phase, the green logistics center location selection problem is solved with the CIFS method presented within the scope of the thesis and the appropriate alternative for the green logistics center is determined. Afterwards, the same problem is solved again with intuitionistic fuzzy TOPSIS (IFS TOPSIS) and intuitionistic fuzzy CODAS (IFS CODAS) methods in order to perform comparative analyses. Thus, the consistency and validity of the CIFS CODAS method developed within the scope of the thesis is tried to be demonstrated through comparative analyses.
When the fuzzy decision-making model is solved using the CIFS CODAS method, it can be said that Tuzla is the most suitable district within the borders of Istanbul province for the green logistics park center, according to the preferences of the decision makers. While Tuzla district was chosen as the best option, other options are listed as Arnavutköy, Çatalca, Beykoz and Eyüp districts, according to the application results.
Finally, the results obtained within the scope of the study are evaluated within the scope of the logistics sector. During the evaluation phase, the harmonization process with the Green Deal and the scope of the green logistics center are addressed. After the green logistics center location selection study, a scope is being determined for the green logistics center planned to be established.
In summary, the concept of green logistics, its components and sectoral applications are explained through a detailed literature review in the second part of the study. Additionally, the Green Deal is introduced and its effects on the logistics industry are mentioned in the context of the thesis study.
In the third part of the study, CODAS as a MCDM method used within the scope of the proposed thesis method, intuitionistic fuzzy sets and circular intuitionistic fuzzy sets are explained, including necessary definitions and literature reviews.
In the fourth chapter of the study, the circular intuitionistic fuzzy CODAS method proposed within the scope of the thesis is introduced. Additionally, the advantages of the method and its contributions to the literature are explained.
In the fifth part of the study, the green logistics center location selection problem is introduced. The scope and constraints of the problem are explained, and the criteria, alternatives and decision makers determined in this context are explained. Afterwards, the green logistics center location selection problem is solved by the CIFS CODAS method. In addition, the green logistics center location selection problem is reconsidered with IFS TOPSIS and IFS CODAS methods in order to perform comparative analyzes of the results.
In the final part of the study, the results are evaluated within the scope of the logistics sector. In addition, it is mentioned that the problem of green logistics center location selection, which was examined within the scope of the study, is associated with the Green Deal. Finally, within the scope of green logistics center design, a new model is proposed in association with the Green Deal.