Tersine kaynaştırma eğitimi veren okul öncesi kurumlarında görev yapan okul öncesi ve özel eğitim öğretmenlerinin yeterliklerinin incelenmesi
Investigation of the competencies of preschool and special education teachers working in preschool education institutions providing reverse inclusive education
Yazar: ZÜLBİYE ÖZKAN
Danışman: DOÇ. DR. VEDAT BAYRAKTAR
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Ana Bilim Dalı / Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmanın amacı tersine kaynaştırma eğitimi veren okul öncesi eğitim kurumlarında görev yapan okul öncesi ve özel eğitim öğretmenlerinin tersine kaynaştırma öz yeterlik düzeylerinin ve görüşlerinin belirlenmesidir. Araştırmanın amacı doğrultusunda çalışmada bilimsel araştırma yöntemleri arasında yer alan karma araştırma modeli kullanılmış olup betimsel tarama modeli ile desenlenmiştir. Araştırmanın nicel boyutunda gönüllük esasına dayalı olarak evrenin tamamına ulaşılmıştır. Nitel boyutta ise amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın nicel örneklemini 76 okul öncesi ve 75 özel eğitim öğretmeni olmak üzere toplam 151 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmanın nitel çalışma grubunu ise 8 okul öncesi 8 özel eğitim öğretmeni olmak üzere 16 öğretmen oluşturmuştur. Araştırmada nicel veriler Hollender (2011) tarafından geliştirilen ve Türkçe uyarlaması Meral ve Bilgiç (2012) tarafından yapılan "Kaynaştırma Eğitiminde Öğretmen Yeterlilikleri" ölçeği ile nitel veriler ise araştırmacı tarafından geliştirilen "yarı yapılandırılmış görüşme formu" ile toplanmıştır. Her iki araştırmada da öğretmenlerin demografik bilgilerini belirlemek için araştırmacı tarafından geliştirilen "Kişisel Bilgi Formu" kullanılmıştır. Veriler SPSS paket programı ile analiz edilmiştir. Nicel verilerin analizinde yapılan normallik analizi sonucunda verilerin normal dağılım gösterdiği tespit edilmiş olup değişkenler arasındaki farklılığı belirlemede parametrik testlerden t-testi kullanılmasına karar verilmiştir. Nicel verilere ilişkin analizler sonucunda araştırmaya katılan okul öncesi ve özel eğitim öğretmenlerinin cinsiyet, yaş, kıdem, özel eğitim kıdemi, branşları, tersine kaynaştırma konusunda hizmet içi eğitim alma durumları ile tersine kaynaştırma öz yeterlikleri arasında anlamlı bir farklılaşma olmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca araştırmaya katılan öğretmenlerin tersine kaynaştırma öz yeterliklerinin yüksek olduğu da tespit edilmiştir. Öğretmenlerin tersine kaynaştırma eğitimi hakkında görüşlerini almak amacıyla yapılan yarı yapılandırılmış görüşme formundan elde edilen veriler içerik analizine tabi tutulmuştur. Yapılan içerik analizi sonucunda tema ve bu temalarla ilişkili alt temalar oluşturulmuştur. Elde edilen bulgular doğrultusunda özel eğitim ve okul öncesi öğretmenlerinin çoğunluğunun tersine kaynaştırma eğitimi hakkında mesleklerine başladıktan sonra herhangi bir hizmet içi eğitim almadıkları tespit edilmiştir. Öğretmenler genel olarak lisans eğitimi döneminde aldıkları bilgiler doğrultusunda bu eğitimi sürdürdüklerini belirtmiştir. Bu doğrultuda öğretmenler, tersine kaynaştırma eğitimi konusunda kendilerini geliştirirken genel olarak yayın takibi, işbirliği, deneyim, tersine kaynaştırma uygulamalarının takibi, eksik olunan konunun tespit edilmesi gibi yöntemleri kullandıkları sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenler aynı zamanda tersine kaynaştırma sınıflarında çocuk-öğretmen ve çocuk-çocuk iletişiminde farklı yöntemler kullanarak çocukların iletişim süreçlerini desteklediklerini, çocukların farklı öğrenme ihtiyaçlarını karşılamak için çeşitli yöntemler kullandıklarını, günlük planlarda tersine kaynaştırma uygulamaları için esneklikte bulunduklarını, geri bildirim süreçlerini etkin bir şekilde kullandıklarını, aileler ile sürekli olarak iletişim halinde olduklarını; tersine kaynaştırma yaklaşımını benimsemelerinin temelinde bireysel farklılıklar, fırsat eşitliği, kaynaştırmanın yetersiz kalması gibi nedenlerin etkili olduğunu belirtmişlerdir. Ayrıca öğretmenlerin hepsi tersine kaynaştırma uygulamalarının ülke genelinde yaygınlaştırılması gerektiğini ifade etmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular doğrultusunda tersine kaynaştırma eğitimi veren eğitim kurumlarının artırılması ve bu alanda eğitim veren öğretmenlere yönelik gerekli hizmet içi eğitimlerinin planlanması önerilmektedir.

Abstract:
The aim of this study is to determine the reverse inclusion self-efficacy levels and opinions of preschool and special education teachers working in preschool education institutions providing reverse inclusion education. In line with the purpose of the research, a mixed research model, which is among the scientific research methods, was used and designed with a descriptive survey model. In the quantitative dimension of the study, the entire population was reached on a voluntary basis. In the qualitative dimension, criterion sampling method, which is one of the purposeful sampling methods, was used. The quantitative sample of the research consisted of 151 teachers, including 76 preschool teachers and 75 special education teachers. The qualitative study group consisted of 16 teachers, including 8 preschool teachers and 8 special education teachers. Quantitative data were collected using the "Teacher Competencies in Inclusive Education" scale developed by Hollender (2011) and adapted to Turkish by Meral and Bilgiç (2012), while qualitative data were collected using a "semi-structured interview form" developed by the researcher. In both studies, a "Personal Information Form" developed by the researcher was used to determine the demographic information of the teachers. The data were analyzed using the SPSS software package. As a result of the normality analysis in the analysis of quantitative data, it was determined that the data showed a normal distribution, and it was decided to use the t-test, a parametric test, to determine the differences between variables. As a result of the analyses of quantitative data, it was found that there was no significant difference between the reverse inclusion self-efficacy levels of preschool and special education teachers who participated in the study in terms of gender, age, seniority, special education seniority, branches, and in-service training status regarding reverse inclusion. It was also found that the reverse inclusion self-efficacy levels of the teachers participating in the study were high. The data obtained from the semi-structured interview form, which was conducted to obtain the opinions of the teachers about reverse inclusion education, were subjected to content analysis. As a result of the content analysis, themes and sub-themes related to these themes were created. According to the findings, it was found that the majority of special education and preschool teachers did not receive any in-service training on reverse inclusion education after starting their professions. Teachers generally stated that they continued this education based on the information they received during their undergraduate education. In this context, it was concluded that teachers generally used methods such as following publications, cooperation, experience, monitoring reverse inclusion practices, and identifying areas where they were lacking while improving themselves in reverse inclusion education. Teachers also stated that they supported children's communication processes by using different methods in child-teacher and child-child communication in reverse inclusion classrooms, used various methods to meet the different learning needs of children, allowed flexibility for reverse inclusion practices in daily plans, used feedback processes effectively, maintained constant communication with families, and that the reasons underlying their adoption of the reverse inclusion approach were individual differences, equal opportunities, and the inadequacy of inclusion. Furthermore, all teachers stated that reverse inclusion practices should be widespread across the country. Based on the findings of the research, it is recommended to increase the number of educational institutions providing reverse inclusion education and to plan necessary in-service training for teachers providing education in this field.