Selim İleri'nin romanlarında yer alan şahıslar kadrosunun ilk örneksel (arketipsel) özellikleri
First example (arcetypical) features of the staff in Selim İleri's novels
Yazar: BÜŞRA ÖZSÖZGÜN
Danışman: PROF. DR. MÜMTAZ SARIÇİÇEK
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Kahramanlar = Heroes ; Metin inceleme = Text examination

Özet:
Carl Gustav Jung tarafından modern psikolojiye kazandırılan Eski Yunanca kökenli arketip, ortak bilinçdışının ürünüdür.  Jung'un arketip üzerine geliştirdiği teoriye Mircea Eliade, Carol S. Person, Cherry Gilchrist gibi isimler de katkıda bulunmuştur. 20. yy.'ın eleştiri yöntemlerinden biri olan arketipsel eleştiri, edebî metinde insan doğasının zenginliğinin anlaşılmasına olanak sağlamıştır. Arketipler ile en çok karşılaştığımız anlatıların mitolojik metinler olması bağlamında modern metinlerde de arketiplere oldukça rastlanılmaktadır.
Türk edebiyatının önemli yazarlarından biri olan Selim İleri, Türk edebiyatının neredeyse her türünde eser kaleme almış üretken bir yazardır. Çalışmada Selim İleri'nin romanlarında yer alan şahıslar kadrosu, arketipsel eleştiri yöntemi ile incelenmiştir. Selim İleri'nin romanları üzerine arketipsel eleştiri yöntemiyle inceleme gerçekleştirilmemiş olması sebebiyle bu çalışmaya ihtiyaç duyulmuştur. Üç bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde Selim İleri'ye dair bilgi verilmiştir. İkinci bölümde; edebiyat ve psikoloji ilişkisi, analitik psikolojinin temel kavramları ve arketipler üçüncü bölümünde ise verilen bilgiler ışığında yazarın romanlarında yer alan şahıslar kadrosuna ait arketipler incelenmiştir. Çalışmanın sonucunda Selim İleri'nin romanlarında, insanlığın ortak mirası olan arketipsel unsurlara oldukça yer verdiği tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Selim İleri, Roman, Arketipsel eleştiri, Şahıslar kadrosu.

Abstract:
The ancient Greek archetype, introduced to modern psychology by Carl Gustav Jung, is the product of the collective unconscious. Jung's theory on the archetype has also been the contributed of literary criticism methods of names such as Mircea Eliade, Carol S. Person, Cherry Gilchrist. Archetypal criticism, which is one of the criticism methods of the 20th century, made it possible to understand the richness of human nature in the literary text. While the narratives we encounter most often with archetypes are mythological texts, archetypes are also quite common in modern texts.
Selim İleri, one of the important writers of Turkish literature, is an important writer who has written works in almost every genre of Turkish literature. In the study, the cast of characters in Selim İleri's novels was examined with the archetypal criticism method. This study was needed because the archetypal criticism method has not been studied on Selim İleri's novels. In the first part of the study, which consists of three parts, information about Selim İleri is given, in the second part the relationship between literature and psychology, the basic concepts of analytical psychology and archetypes and in the third part, the archetypes of the characters in the author's novels are examined in the light of the information given. As a result of the study, it has been determined that Selim İleri gives a lot of space to archetypal elements, which are the common heritage of humanity, in his novels.

Keywords: Selim ileri, Novel, Archetypal, Archetypal criticism.