Din öğretiminde iletişim temelli algılanan öğretmen nitelikleri ve İ.H.L. öğrencilerinin okul aidiyetine etkisi
Perceived communucation-based teacher qualifications in religious education and the effects of Imam Hatip High School students on school belonging
Yazar: RAHİM ÇİMEN
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA TAVUKÇUOĞLU
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; İletişim Bilimleri = Communication Sciences

Özet:
İletişim, hayatın her alanında insanın sürekli kullandığı önemli bir kavramdır. İletişim insanların birçok alanda karşısına çıkmakta ve hayat başarısına etki etmektedir. Eğitim öğretim konusunda da iletişim kavramı önemli bir husustur. Yönetici, öğretmen, öğrenci ve veli eğitim öğretim kurumlarında sürekli bir şekilde iletişim kurmaktadırlar. Öğrencinin eğitim öğretim süreci içerisinde akademik yönden başarılı olması ve eğitim alması konusunda da yine iletişimin varlığı dikkate değerdir. Okul hayatında doğru ve olumlu iletişim şeklini kuran öğretmen ve öğrenciler başarılı bir netice elde etmektedirler. Bunun yanı sıra din öğretiminde de iletişim konusuna daha da büyük önem vermek gereklidir. Çünkü öğrencilerin doğru dini bilgileri almaları doğru bir iletişim sürecine bağlıdır. Din öğretiminde iletişim süreci açısından kaynak olarak kabul edilen öğretmen ile alıcı olarak kabul edilen öğrenci arasındaki iletişimin doğru yürütülmesi de dini bilgilerin öğrenilmesi ve öğrencilerin ileriki hayatlarında etki etmesi bakımından dikkat edilmesi gereken bir konudur.
Bu çalışma iletişim süreci temelinde yapılan bir araştırmadır. Öncelikle iletişim sürecinde yer alan temel unsurlar belirlenmiştir. Sonrasında iletişim unsurlarının eğitim öğretim açısından karşılığı olan kavramlar ve roller incelenmiştir. Özellikle tez başlığında belirtildiği üzere iletişim süreci açısından öğretmen niteliklerinin neler olduğu alanyazında araştırılıp taranmış ve öğretmen nitelikleri tespit edilmiştir. Tespit edilen bu niteliklerin Anadolu İmam Hatip Lisesi öğrencileri görüşleri doğrultusunda araştırma yapmak için bir ölçek oluşturulması için gerekli hazırlıklar yapılmıştır. Bu konuda eğitim öğretim alanında akademisyen görüşleri çerçevesinde gerekli incelemeler neticesinde bir ölçek oluşturulmuştur. Bu ölçek sahada uygulanarak geçerlik ve güvenirlik analizleri yapılmıştır.
Daha sonra uygulanan "İletişim Süreci Açısından Öğretmen Nitelikleri" ölçeği ile daha önceden uygulanmış, Aşlamacı ve Eker tarafından geliştirilen "İ.H.L. Okul Aidiyeti" ölçeği uygulanmıştır. Bu iki ölçek arasındaki ilişkiye bakılarak iletişim süreci açısından din öğretiminde öğretmen niteliklerinin İ.H.L. öğrencilerinin okul aidiyetine etkisi araştırılmıştır. Elde edilen veriler sonrasında ortaya çıkan bulgular ışığında, bu çalışma hazırlanmıştır. Araştırmada kullanılan bu iki ölçek arasında pozitif yönde bir ilişki olduğu ortaya çıkmıştır. İletişim süreci açısından tespit edilen öğretmen niteliklerinin, Anadolu İmam Hatip Lisesi öğrencilerinin okul aidiyetlerine etkisi olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca bu bulgular, M.E.B. Genel Öğretmen Yeterlikleri, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmeni Özel Alan Yeterlikleri ile başka araştırmacıların yaptığı çalışmalarla karşılaştırılmış ve genel olarak benzer sonuçların elde edildiği görülmüştür. Araştırmanın sonucunda iletişim süreci açısından öğretmen niteliklerine ve bu niteliklerin okul aidiyetine etkisini çalışmak isteyen araştırmacılara ve uygulama sahasında da öğretmen ve yöneticilere yönelik önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Communication is an important concept that people use constantly in all areas of life. Communication emerges in many areas and affects the success of people's lives. The concept of communication is also an important aspect in education and training. In educational institutions, administrators, teachers, students and parents constantly communicate. The existence of communication is also noteworthy in terms of the student's academic success and education in the education and training process. Teachers and students who establish the right and positive communication patterns in school life obtain successful outcomes. In addition to this, it is necessary to give even greater importance to communication in religious education. Indeed, students' acquisition of correct religious knowledge depends on a correct communication process. In terms of the communication process in religious education, the correct conduct of the communication between the teacher, who is considered as the source, and the student, who is assumed as the receiver, is also an attention-needing aspect in terms of acquiring religious knowledge and its impact on the students' future lives.
This study is conducted on the basis of communication processes. First of all, the basic elements in the communication process were identified. Then, the concepts and roles of communication elements in terms of education and training were identified. In particular, as stated in the title of the thesis, what teacher qualifications are in terms of communication process has been researched and scanned in the literature and teacher qualifications have been determined. Required arrangements were made to create a scale to conduct research in line with the views of Anatolian Imam Hatip High School students on these identified qualities. In this regard, a scale was created as a result of the required analyzes within the framework of the opinions of academicians in the field of education and training. The scale was applied in the field and validity and reliability analyzes were conducted.
Then, the "Teacher Qualifications in terms of Communication Process" scale and the previously applied "I.H.L. School Belonging" scale developed by Aşlamacı and Eker were applied. The relationship between these two scales was examined and the effect of teacher qualifications in religious education in terms of communication process on I.H.L. students' school belonging was investigated. This study was prepared in the light of the findings that were obtained after the data collected.
It was revealed that there was a positive relationship between these two scales used in the research. It was also found that the teacher qualifications identified in terms of communication process had an effect on the school belonging of Anatolian Imam Hatip High School students. In addition, these findings were compared with the M.E.B. General Teacher Competencies, Special Field Competencies of Relegious Culture and Moral Knowledge Teacher  and previous studies conducted by other researchers and it was seen that similar results were obtained in general. As a result of the research, the study provides recommendations for researchers, teachers and administrators in the field of practice, who want to study teacher qualifications in terms of communication process and the effect of these qualifications on school belonging.