İslam mimarisinde mukarnasın yeri ve bazı çinili mukarnas örneklerinin incelenerek çini-seramik sanatında ifade aracı olarak kullanılması /
Yazar: ŞÜKRAN DURAN
Danışman: DOÇ. ATİLLA CENGİZ KILIÇ
Dokuz Eylül Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Geleneksel Türk El Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: El Sanatları = Crafts ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Camiler = Mosques ; Geometri = Geometry ; Geometrik biçimler = Geometric formats ; Mimari eserler = Architectural works ; Mukarnas = Mukarnas ; Seramik sanatı = Ceramic art ; Süslemeler = Ornamentations ; Çini sanatı = Tile art ; İslam mimarisi = Islamic architecture ; İslam sanatı = Islamic art

Özet:
Günümüz sanatında sonsuzluk, evren, birlik, tanrısallık ve kozmik bağ üzerine anlatım için çeşitli yollar seçilmiştir. Bilinmeyene duyulan ilgi sanatçıyı her daim dinamik tutmuş, anlatım aracı olarak da çoğunlukla kavramsal boyutu ile geometriyi tercih etmiştir. Bu anlatımları destekleyen en iyi malzemelerden biri de geçmişten günümüze geometrik unsurlar olmuştur. Geometrinin sembolik ifade yönü, barındırdığı anlam vasıtasıyla; sonsuzluk, evren, birlik bilinci gibi tanımı zor olan kavramları bir nebze de olsa ifade edebilmek adına, sanatçının işini kolaylaştırmıştır.
Bu çalışmanın amacı da İslam sanatında geometrinin mimaride ve bezemede kullanımının mukarnas üzerinden bir değerlendirilmesinin yapılarak, barındırdığı anlamları çini-seramik sanatı aracılığı ile ifade edebilmektir.
Üç bölümden oluşan tez çalışmasının ilk bölümünde mukarnas öğesi gerek etimolojik olarak gerekse teknik olarak tanımlanmış olup, hem bezeme öğesi olması hem mimari bir öğe olması dolayısıyla ayrı ayrı analiz edilmiştir. Bu bölümde mukarnasın tarihçesine de değinilerek, zaman içerisindeki değişimi ve gelişimi ele alınmış, coğrafyaya bağlı olarak kazandığı kimlik araştırılmaya çalışılmıştır.
İkinci bölümde ise çinili mukarnasa sahip bazı yapı örnekleri incelenmiştir. Bu yapı örnekleri seçilirken mukarnasın gelişim göstermiş olduğu önemli merkezler, mukarnas bezemelerde kullanılan teknik çeşitliliği dikkate alınmıştır. Ayrıca çininin mukarnas örüntüsünde kullanıldığı dönemler göz önünde bulundurularak bir zaman sınırlandırılmasına gidilmiştir.
Üçüncü bölümde ise tüm bu araştırmaların ışığında mukarnas öğesinin günümüz çağdaş sanatında yorumlanması ve örnek uygulamalarına yer verilmiştir.

Abstract:
In today's art, various ways have been chosen for expression on eternity, universe, unity, divinity and cosmic bond. The interest in the unknown kept the artist dynamic at all times and geometry with its conceptual dimension was preferred as a means of expression. One of the best materials supporting these expressions has been geometric elements from past to present. The symbolic expression direction of geometry, through its meaning; It has facilitated the work of the artist in order to express some concepts which are difficult to define such as infinity, universe and unity consciousness.
The aim of this study is to evaluate the use of geometry in Islamic art in architecture and decoration by means of muqarnas and to express the meanings it contains by means of tile-ceramic art.
In the first part of the thesis which consists of three chapters, the muqarnas element is defined both etymologically and technically and it is analyzed separately since it is both a decoration element and an architectural element. In this section, the history of muqarnas is also mentioned and the change and development over time has been discussed and the identity gained by geography has been tried to be investigated.
In the second part, some examples of buildings with tiled muqarnas are examined. In selecting these building examples, the important centers where the muqarnas have developed and the technical diversity used in the muqarnas decorations have been taken into consideration. In addition, a time limitation was made considering the periods in which the tile was used in the muqarnas pattern.
In the third chapter, interpretation of muqarnas element in contemporary art and sample applications are given in the light of all these researches.