Ekmeklik kırık buğday çeşidi (Triticum aestivum var. delfii) ile yapay mutant hatlarının verim ve verim öğeleri yönünden karşılaştırılması
Comparison of kirik bread wheat (Triticum aestivum var. delfii) cultivar and its synthetic mutant lines in terms of yield and yield components
Yazar: ESRA ÇELİK
Danışman: PROF. DR. BİLAL DENİZ
Atatürk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Ekmeklik buğday = Bread wheat

Özet:
Bu araştırma, Erzurum ekolojik koşullarında taban arazide 2006-2007 yetiştirme döneminde yürütülmüştür. Araştırmada alternatif özellikli Kırık buğday çeşidi ve bundan iyonize radyasyonla elde edilen 40 mutant hattın M4 generasyonunda verim ve verim öğeleri karşılaştırılmıştır.Kırık çeşidinde ekim-olgunlaşma süresi 324,0 gün iken mutant hatlarda 322,7-326,7 gün arasında değişmiş ve standart çeşit ile hem geççi ve hem de erkenci hatlar arasındaki fark önemli bulunmuştur. Kırık çeşidinde bitki boyu 120,0 cm olmuş, mutant hatlarda ise 111,4-127,0 cm arasında değişmiştir. Kısa boyluluk gösteren SMH 11, 40 ve 25'in yatmaya dayanıklılık yönünden oldukça ümitvar olduğu gözlenmiştir. Kırık çeşidinde tane verimi 359,05 kg/da iken mutant hatlarda 343,98-470,68 kg/da olmuş ve yüksek tane verimine sahip 26 mutant hat ile Kırık çeşidi arasındaki fark önemli bulunmuştur. Standart çeşitte ham protein oranı %12,00 iken mutant hatlarda %11,30-13,77 arasında değişmiş ve 16 mutant hat ile standart çeşit arasındaki farkın önemli olduğu saptanmıştır. Kırık çeşidinde bin tane ağırlığı 47,87 g olmuş ve mutant hatlarda ise 41,80-49,93 g arasında değişmiştir.SMH 29 ve 11 tane verimi ve ham protein oranı, SMH 18 yatmaya dayanıklılık yönünden standart çeşide göre üstünlük sağlamıştır. Sözü edilen mutant hatlar tane verimi ve ham protein oranı daha yüksek, yeni çeşitlerin geliştirilmesi yönünden ümitvar bulunmuştur. Erkencilik yönünden daha gerçekçi bir değerlendirme yapabilmek için alternatif özellik gösteren bu genotiplerin yazlık olarak yetiştirilmesi gerekmektedir.Anahtar Kelimeler: Buğday ıslahı, mutant buğday, ekmeklik buğday, yazlık buğday.

Abstract:
This research was carried out under the ecological conditions of Erzurum on a flat land in 2006-2007 growth season. In the research, the yield and yield elements of Kırık wheat variety with alternative characteristics and M4 generation of 40 mutant lines obtained from that variety by gamma radiation were compared.While the sowing-maturity period in Kırık variety was 324,0 days, it differed between 322,7-326,7 days in mutant lines and the difference between the standard variety and lines of both early and late maturity were found to be significant. The plant height in Kırık variety was 120,0 cm and it differed between 111,4-127,0 cm in mutant lines. SMH 11, 40 and 25 with short height were observed to be promising in terms of lodging tolerance. While the grain yield in Kırık variety was 359,05 kg/da, it was 343,98-470,68 kg/da in mutant lines and the difference between 26 mutant lines with hight grain yield and Kırık variety was found to be significant. While crude protein rate in standard variety was 12%, it was between 11,30-13,77% in mutant lines and the difference between 16 mutant lines and the standard variety was found to be significant. The kernel weight in Kırık variety was 47,87 g and in mutant lines it differed between 41,80-49,93.SMH 29 and 11 were better than the standard variety in terms of grain yield and crude protein rate and SMH 18 was better in terms of lodging tolerance. Mentioned mutant lines were found to be promising in the development of new varieties with higher grain yield and crude protein rate. In order to make a more realistic evaluation in terms of earliness, it is necessary to grow these genotypes showing alternative properties in spring-sowing.Keywords: Wheat breeding, mutant wheat, bread wheat, spring wheat.