Yazınsal çeviride çevirmenin sesi: Huckleberry Finn'in maceraları üzerinden bir vaka analizi
Translator's voice in literary translation: a case study on different translations of the adventures of Huckleberry Finn
Yazar: HALİSE GÜLMÜŞ
Danışman: DOÇ. DR. NEJDET NEYDİM
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çeviribilim Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation
Dizin: Edebi metinler = Literary texts ; Huckleberry Finn = Huckleberry Finn ; Çeviri = Translation ; Çeviri bilim = Science of translation ; Çevirmen = Translator

Özet:
Bu çalışmada yazınsal metinlerde kaynak metnin okuru ve erek metnin yazarı olarak çevirmenin söylemdeki varlığı bir diğer deyişle, çevirmenin sesi incelenecektir. "Kara kutu" olduğu farzedilen çevirmen zihnine bakışı değiştiren ve çevirmen zihninin varsayımsal olarak yeniden kurgulanabileceğini belirten Toury'nin ardından Venuti'nin (1995) yanı sıra, Schiavi (1996), Hermans (1996), O' Sullivan (2003), Munday (2008), ve Alvstad'ın (2015) ortaya attıkları söylemler bu çalışmada esas alınmıştır. Çevirmenin sesi, Çeviribilimin uygulamalı alanı içinde yer alan çeviri eleştirisi alt alanında, Katherina Reiss tarafından ortaya atılmış çeviri eleştirisi yöntemi çerçevesinde değerlendirilmiştir. Uygulama bölümünde kullanılmak üzere 19. yy'ın önemli yazarlarından olan Mark Twain'in, yaşadığı bölgeden ve o bölgedeki sosyo-kültürel gerçekliklerden yola çıkarak kaleme aldığı, kurgusal kimlikleri oluştururken her birini ayrı bir diyalekt ile konuşturduğu, tüm bu sebeplerden çevirmen için kültürel ve dilsel birçok problemi barındıran The Adventures of Huckleberry Finn isimli eser seçilmiştir. İlk üç bölümde kuramsal çerçeve tanıtıldıktan sonra uygulama bölümünün ilk kısmında çevirmenin sesini somut olarak ortaya koyduğu çevirmen notları ve önsözler, ikinci kısmında ise metin içi öğeler bağlamında kurgusal kimliklerin oluşturulmasında çevirmenin sesi, söz konusu eserin Türkçe kısaltılmamış iki çevirisi üzerinden karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Yapılan incelemelerde ve bulguların değerlendirilmesinde hata avcılığından kaçınılarak betimleyici bir yaklaşım izlenmiştir.


Anahtar Kelimeler: çevirmenin sesi, çevirmenin söylemsel varlığı, okur olarak çevirmen, yazar olarak çevirmen, yazınsal çeviri eleştirisi

Abstract:
This study aims to explore conceptual development of the translator's voice in translation studies and track down the translator's discursive presence (Hermans, 1996), namely the translator's voice as a source text reader and target text author in the literary translated texts. In this study, Mark Twain's The Advantures of Huckleberry Finn, which uses vernacular language and many different dialects to capture the historical context and the reality of the society, is used as a case study since all of these unique features of the work present linguistic and cultural problems for the translators. After presenting the theoretical framework in the first three chapters, in the first part of the case study translator's voice is identified on an abstract level by means of paratexts such as translators' footnotes and forewords which present translator's voice clearly. Correspondingly, in the second part of the case study two different Turkish translations of The Advantures of Huckleberry Finn are analyzed comparatively through the voices of the fictional characters to define translator's voice on a paratextual level which is more difficult to notice. The findings obtained from the comparative analysis are interpreted in the light of the conceptual framework of translator's voice that includes the arguments of Hermans, Schiavi and Munday's along with Reiss's translation criticism model.


Keywords: translator's voice, translator's discursive presence, translator as a reader, translator as a rewriter, literary translation criticism