Din eğitiminde bilgi problemi
The problem of knowledge in religious education
Yazar: AHMET ÖZALP
Danışman: PROF. DR. YURDAGÜL MEHMEDOĞLU
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Din = Religion ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Bilgi = Knowledge ; Bilgi felsefesi = Information philosopy ; Bilgi teorisi =   ; Din eğitimi = Religious education ; Episteme = Episteme ; Epistemoloji = Epistemology ; Eğitim felsefesi = Education philosophy ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
Elinizdeki tez İslâm düşüncesi doğrultusunda din eğitimi için epistemolojik esasların izlerini takip etmeyi amaçlamaktadır. Kadîm mirasımızda bilginin, nihâî olarak, Kutsal Varlık'la bir ilişki vasıtası şeklinde tasavvur edildiği görülmektedir. Çalışmamız bu ilişkiselliği gelenekle bir buluşma noktası olarak tayin etmek sûretiyle din eğitiminin İslâmî bilgiyi temellük etme imkânını problem edinmektedir. Bu münasebetle kelâm, İslâm felsefesi ve tasavvuftaki bilgi teorileri iki tarzda sorgulanmaya tabi tutulmuştur. Bunlardan biri bu ilimlerde üretilen bilgi yaklaşımlarının disiplinin nazarıyla nasıl yorumlanabileceği, diğeri ise bu yorumlamalardan ortaya çıkan düşüncelerin günümüz için nasıl bir din eğitimi tasvîr ettiğidir. Söz konusu ilişkisellik perspektifinden bakıldığında "işlev"leri itibariyle bilginin tanımlarının insanın din ile münasebetlerinin tanımlarına, bilginin kaynaklarının insanın din ile irtibatının araçlarına, bilginin türlerinin ise insanın çok yönlü yapısına ve çoklu ilişki biçimlerine delalet ettiği söylenebilir. Bilginin bu şekilde muhtevalandırılması din eğitimi için bazı eşik ve sınırları açığa çıkarır. Bilginin ilişkisel karakteri din eğitiminin "Yaratıcı ile bir ilişki hâdisesi", disiplinin ise bu ilişkiyi inceleyen bir ilim olarak yapılandırılmasına imkân tanır. İslâm düşüncesindeki çoklu bilgi kaynakları ve türleri bağlamında düşünüldüğünde disiplinin, kendisini ilişkinin veçhelerinden herhangi birisiyle sınırlandırması beklenemez. Dolayısıyla din eğitiminin, günümüz hâkim bilgi yaklaşımı olan pozitivist bilimin yegâne kabul ettiği aklî/bilimsel bilgiyi mutlaklaştırması ve dolayısıyla bilimsel bir alan olarak teşekkül etmesi olanaklı görünmemektedir. Ayrıca düşünce mirasımızda ilim-amel ilişkisi alanımız için amelî bilgilerde bilgi-eylem bütünlüğünü gözeten bütüncül bir bakışı, nazarî bilgilerin ise amelden bağımsız tekil bir şekilde dikkate alınmasını ifâde eder. Din eğitiminin, öğretime sığdırılamayacak bir kapsama sahip olduğunu imâ eden bütün bu bilgi yorumları disipline "bir kâl ve hâl ilmi" olarak geleneğe eklemlenme fırsatı tanır.

Anahtar Kelimeler: Eğitim, Din Eğitimi, İslâm Düşüncesi, Bilgi, Epistemoloji

Abstract:
This thesis follows the epistemological principles of religious education within the framework of Islamic thought. According to Islamic heritage, knowledge is envisioned as a means of ultimately connecting with the Sacred Being (al-Mawjūd al-Muqaddas). This study seeks to challenge the opportunity of religious education as a basis for Islamic knowledge by determining this relationality as a meeting point with tradition. To achieve this, information theory has been employed to examine the studies of Kalam, Islamic philosophy, and mysticism (taṣawwuf) in two ways. One of these is how the approaches of the information produced by these sciences can be interpreted according to each discipline. The other is how the ideas emerging from these interpretations depict religious education today. When observed from the perspective of the relationship between the knower and the Sacred Being, it can be said that the definitions of information in terms of their functions are relationships between human beings and religion, the sources of information and the means of human contact with religion, and the types of information and the multifaceted structure and multiple forms of relationship. Contextualizing information in this way reveals some thresholds and limits for religious education. The relational character of knowledge allows religious education to be structured as a "relationship" with the Creator, and the discipline as a science that examines this relationship. When considering the multiple sources and types of information as conceived by Islamic thought, no discipline can be expected to limit itself to any aspect of that relationship. Thus, it does not seem possible for religious education to absolutise the current dominant approach to knowledge accepted by the positivist science, which is rational or scientific, and therefore to be formed as a scientific field. Furthermore, our thought heritage  maintains a holistic view of knowledge-action integrity in scientific knowledge for our sphere of science-deeds, and that theoretical knowledge is taken into account in a singular manner independent of deeds. All of these interpretations of knowledge, which imply that religious education has a scope that cannot be conveyed by teaching, gives the discipline the opportunity to be added to the tradition as a science of "qāl"  (expression) and "hāl" (existence).

Key Words: Education, Religious Education, Islamic Thought, Knowledge, Epistemology