Okul yöneticilerinin küresel liderlik özellik ve davranışları
Global leadership features and behaviors of school administrators
Yazar: MERAL HALİSDEMİR
Danışman: DOÇ. DR. AHMET FARUK LEVENT
Marmara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Küresel liderlik = Global leadership ; Liderlik = Leadership ; Okul yöneticileri = School administrators ; Ölçekler = Scales

Özet:
Bilgi çağı insanı yaşam boyu öğrenmenin peşine düşmekte, sınır ötesi eğitim ve kariyer fırsatlarına her geçen gün daha fazla ilgi göstermektedir. Bununla beraber dijital evrim (d-evrim) geçiren insanlar, sanal bir ekosistem içinde yeni yaşam modeli oluşturmakta ve "dijital göçebeler" olarak iş ve sosyal çevrelerini yeniden şekillendirmektedir. Hem fiziksel hem sanal olarak "sınır"ların kolayca aşılabildiği, yeni bir küresel kültürün deneyimlendiği bu dönemde eğitim liderlerinin yeni ihtiyaçları karşılayabilmesi gerekmektedir. Her geçen gün birbirine yakınlaşan ve ağ tabanlı olarak daha da bağlanan bir dünyada, okul yöneticilerinden küresel bir lider olarak rol oynamaları beklenmektedir.
Bu çalışmanın amacı, okul yöneticilerinin küresel liderlik özellik ve davranışlarını incelemektir. Bu amaç doğrultusunda çalışmada, karma yöntem araştırma desenlerinden eş zamanlı paralel desen kullanılmıştır. Çalışmanın nitel boyutunda fenomenoloji (olgubilim) deseni tercih edilmiştir. Çalışma grubu amaçlı örnekleme göre seçilen, 2021-2022 eğitim-öğretim yılında İstanbul'da görev yapmakta olan gönüllü 20 okul yöneticisinden oluşmaktadır. Katılımcılara yarı yapılandırılmış görüşme soruları yöneltilmiş ve elde edilen veriler MAXQDA 2022 programında analiz edilmiştir. Araştırmanın nicel boyutunda ise örneklem grubu, basit seçkisiz örnekleme yöntemi ile seçilen, 2021-2022 eğitim-öğretim yılında İstanbul'da görev yapmakta olan gönüllü 502 öğretmenden oluşmaktadır. Katılımcılara Küresel Liderlik ve Örgütsel Davranış Etkinliği (GLOBE: Global Leadership and Organisational Behaviour Effectiveness) Ölçeği uygulanmıştır. Elde edilen veriler, betimsel istatistikler (frekans, ortalama ve standart sapma), verilerin normalliği sağlama durumuna göre parametrik testler kullanılarak SPSS 21 programında analiz edilmiştir.
Araştırmanın nitel boyutunda elde edilen bulgulara göre; (1) Okul yöneticilerinin küresel liderlik özellik ve davranışı üzerinde kültürlerarası anlayışın etkili olduğu (2) Dinamik bir etki yaratan genç kuşağın okul yöneticilerini küresel liderlik stiline yönlendirdiği (3) "Kültürel farklılıklardan kaynaklanan sorunların üstesinden gelme" konusunda okul yöneticilerinin bazı durumlarda pro-aktif, çoğu zaman ise reaktif özellik ve davranışlar gösterdiği (4) Okul yöneticilerinin küresel liderlik sermayelerinden "psikolojik sermaye" gibi soyut alanda güçlü olduğu ancak "entelektüel sermaye" gibi daha somut alanda zayıf olduğu görülmüştür.
Araştırmanın nicel boyutunda elde edilen bulgulara göre; okul yöneticilerinin küresel liderlik özellik ve davranışlarını değerlendiren öğretmenlerden elde edilen puanların, cinsiyet değişkenine göre istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık gösterdiği ortaya çıkmıştır. Buna karşın "öğrenim düzeyi" "mesleki kıdem" "kendi okulunda çalışma süresi" gibi diğer değişkenlerin istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık göstermediği sonucuna ulaşılmıştır.
Nitel ve nicel boyutta elde edilen bulgular birlikte değerlendirildiğinde nicel bulguların nitel bulguları desteklediği görülmüştür. Buna göre yeni nesil öğrencilerin ve cinsiyet değişkeninin okul yöneticilerinin küresel liderlik özellik ve davranışları üzerinde etkili olduğu, araştırmaya katılan okul yöneticilerinin küresel liderlik özellik ve davranışlarının evrensel değerler bağlamında istenilen düzeylerde olduğu söylenebilir.
Okul yöneticilerinin kültürel özelliklerini muhafaza etmenin yanı sıra küresel zihniyet ve bakış açısı edinmesi, fiziksel ve dijital olarak sınırların ötesini görebilmesi ve küresel liderlik becerilerini geliştirmesi önemlidir. Bu çalışmada elde edilen bulgular doğrultusunda okul yöneticilerinin; küresel zihniyetinin geliştirilmesi, entelektüel sermayelerinin iyileştirilmesi için dünya ile bağlantılarının kuvvetlendirmesi gerekmektedir. Ayrıca okul yöneticilerinin özellikle yurt dışında nitelikli eğitim ve deneyim imkanlarının arttırılması ve pandemi gibi beklenmeyen küresel krizlerin okullarda yarattığı kaosu yönetebilmek için "pro-aktif"liğin hizmet içi eğitimlerle desteklenmesi önerilmektedir.
Anahtar kelimeler: Okul Yöneticisi, Liderlik, Küresel Liderlik.

Abstract:
The Information Age individual is pursuing lifelong learning and showing increasing interest in transnational education and career opportunities. However, people undergoing digital evolution are creating a new lifestyle within a virtual ecosystem and reshaping their work and social circles as "digital nomads". In this era where physical and virtual "borders" can be easily crossed, a new global culture is experienced, and education leaders need to meet new needs. In a world that is becoming more connected and networked, school administrators are expected to play a role as a global leader.
The purpose of this study is to examine the global leadership characteristics and behaviors of school administrators. To this end, a concurrent parallel design from mixed methods research designs was used in the study. In the qualitative dimension of the study, a phenomenology design was preferred. The study group consists of 20 voluntary school administrators selected according to purposive sampling who work in Istanbul in the 2021-2022 academic year. Semi-structured interview questions were directed to the participants, and the obtained data were analyzed using MAXQDA 2022 program. In the quantitative dimension of the research, the sample group consists of 502 voluntary teachers selected using simple random sampling method who work in Istanbul in the 2021-2022 academic year. The Global Leadership and Organizational Behavior Effectiveness (GLOBE) scale was applied to the participants. The obtained data were analyzed using descriptive statistics (frequency, mean, and standard deviation) and parametric tests according to the normality of the data using SPSS 21 program.
According to the findings obtained in the qualitative dimension of the research, it can be seen that: (1) Intercultural understanding is effective in the global leadership characteristics and behaviors of school administrators, (2) The young generation, which creates a dynamic effect, directs school administrators towards a global leadership style, (3) In overcoming problems arising from cultural differences, school administrators exhibit proactive or reactive characteristics and behaviors in some cases, and (4) It has been observed that school administrators are strong in abstract areas of their global leadership capital, such as "psychological capital," but weak in more concrete areas such as "intellectual capital."

According to the quantitative findings of the research, it was found that the scores obtained from teachers who evaluate school administrators' global leadership characteristics and behaviors showed a statistically significant difference according to the variable of gender. However, it was concluded that other variables such as "educational level," "professional seniority," and "length of service in their own school" did not show a statistically significant difference.

When the qualitative and quantitative findings were evaluated together, it was observed that the quantitative findings supported the qualitative findings. Therefore, it can be said that the new generation of students and the gender variable have an effect on school administrators' global leadership characteristics and behaviors, and the global leadership characteristics and behaviors of the school administrators participating in the research are at desired levels in the context of universal values.

In addition to preserving the cultural characteristics of school administrators, it is important for them to acquire a global mindset and perspective, be able to see beyond physical and digital boundaries, and develop their global leadership skills. In line with the findings of this study, it is necessary for school administrators to strengthen their connections with the world to develop their global mindset and improve their intellectual capital. It is also recommended that school administrators should increase their opportunities for qualified education and experience abroad, and "pro-activeness" should be supported with in-service training to manage the chaos created in schools by unexpected global crises such as pandemics.
Keywords: School Administrator, Leadership, Global Leadership.