Türk halk danslarındaki dönüş figürü üzerine halkbilimsel bir inceleme
A folkloristic analysis on the figure of gyration in the Turkish folk dances
Yazar: MELTEM AĞIR
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ARMAĞAN ELÇİ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı / Türk Halk Bilimi (Folklor) Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore  ; Sahne ve Görüntü Sanatları = Performing and Visual Arts
Dizin: Dans = Dance ; Dansçılar = Dancers ; Figür = Figure ; Folklor = Folklore ; Folklorik ögeler = Folkloric elements ; Halk oyunları = Folk dances ; Kültür = Culture ; Sema = Sky ; Semah = Semah

Özet:
Anrienne L. Kaeppler ?Dans? adlı makalesinde yer ve zaman içerisinde dansın insan vücudunu kullanarak kültürel bir form oluşturduğundan söz etmiş ve dansı icra etmeninde bu kültürel form kadar önemli bir olgu olduğunu belirtmiştir. Yazar, dans figürlerinin birer sembol taşıdığına dikkati çekerek dansların dile benzer bir gramere sahip olduğunu bu nedenle de dans figürlerinin çözümlenebileceğini öne sürmüştür. ?Türk Halk Danslarındaki Dönüş Figürü Üzerine Halkbilimsel Bir İnceleme? başlıklı bu çalışma Türk halk danslarından sema, semah ve sinsin danslarının dönüş hareketleriyle sınırlandırılmıştır. Çalışmada sema, semah ve sinsin danslarının içindeki ayin, büyü, mitoloji, kozmoloji, inisiyasyon, inanç sistemi ve kültürel biçimin dans vasıtasıyla okunabilirliği incelenmiştir. Bu doğrultuda dönüş figürünün dans içinde taşımış olduğu anlam irdelenerek, çıkarımlarda bulunulmuş netice dönüş hareketinin sahip olduğu sembolik anlam okunmaya çalışılmıştır.Çalışmada, öncelikle dansın kökenlerine inilerek ayin, büyü kavramları irdelenmiş, mitoloji ve kozmolojinin dansta nasıl bir anlatıma sahip olabileceği üzerinde değerlendirilmelerde bulunulmuş, danslardaki dönüş figürüyle inisiyasyon kavramı karşılaştırılmıştır. Anadolu ve İslam kültürünün Türk halk danslarını nasıl biçimlendirdiği örneklerle tartışılmış ve tüm bu oluşumlar çerçevesinde semah, sema ve sinsin danslarının dönüş figürü üzerinde kültürel ve inançsal boyutta okumalar yapılmaya çalışılmıştır. Ayrıca bu danslar içinde kültürel hafızanın nasıl kullanıldığı üzerinde sorular sorulmuştur.Bu çalışma, Türk halk danslarındaki figürlerin okunabilirliliğine dair oluşturulmuş bir başlangıç çalışması olmaktadır.Anahtar Kelimeler: 1. Dans, 2. Dönüş, 3. Sembol, 4. Kültür, 5. Hafıza

Abstract:
Anrienne L. Kaeppler mentioned that dance composes a cultural form by using the human body in time and place and emphasized that it is a crucial fact that performing the dance is as important as this cultural form as well in her article called ?The Dance?. The writer suggested that dance has a grammer like a language highlighting that figures of dance represent a symbol, thus, the figures of dance are able to be analysed. This study entitled ? A Folkloristic Analysis on the Figure of Gyration in the Turkish Folk Dances? is restricted to motions of gyration of sinsin dances in the form of sema, semah, and halay. In the study, the decipherability of ceremony, conjuration, mythology, cosmology, initiation, system of belief, and cultural form within sinsin dances in the form of sema, semah, and halay was investigated via the dance. In this way, some predictions were made by explicating the meaning which the figure of gyration has in dance, and the symbolic meaning which the ultimate motion of gyration has was attempted to be deciphered.First of all, in the study, concepts of ceremony and conjuration were considered at length by getting to the bottom of the dance; it was arrived at evaluations as to what kind of an expression mitology and cosmology are able to have in dance; the figure of gyration was compared with the consept of initiation. It was argued with exeamples how Anatolian and Islamic cultures shaped the Turkish Folk Dances. In the framework of all these formations, questions were asked as to how the cultural memory is used in these dances by attempting to make studies about the sinsin dances in the form of sema, semah, and halay in terms of the culture and belief.This study is an initial study to the decipherability of figures of Turkish Folk Dances.Key Words: 1. Dance, 2. Gyration, 3. Symbol, 4. Culture, 5. MemorySinsin: A folk dance which young boys perform around the fire accompaniedby drum and hornSema: Whirling dance performed by the Meslevi dervishesSemah: A traditional dance in Alevism