Tanzimat Dönemi göç yönetimi (1855-1866)
Migration management during the Tanzimat Period (1855-1866)
Yazar: ŞAFAK YÜCA
Danışman: PROF. DR. TÜLAY ALİM BARAN
Yeditepe Üniversitesi / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü / Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tarih = History
Dizin: Göçler = Migrations ; Göçmenler = Emigrants ; Kırım Savaşı = Crimean War ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Osmanlı Dönemi = Ottoman Period ; Tanzimat Dönemi = Tanzimat Period ; İskan politikası = Settlement policy

Özet:
Osmanlı Devleti, Tanzimat Dönemi'nde bürokrasi ve ordu bünyesinde olmak üzere pek çok alanda modernleşme adımları atmıştır. Batılı bir anlayışla yeniden kurulan kurumların Devletin devamlılığı için kaçınılmaz olduğu düşünülmüştür. Bütün bu sürecin göç yönetimini de etkilediğini söylemek gerekir. 17. Yüzyıla kadar fethedilen toprakların yurt haline getirilmesi için uygulanan iskan politikası, toprak kayıplarına bağlı ekonomik küçülmeyle birlikte değişmeye başlamıştır. Bu değişim, yönetilebilen topraklar üzerinde ülke içerisindeki nüfusun, ekonomiye bağlı olarak etkin bir şekilde yerleştirilmesi ihtiyacını doğurmuştur. Fakat bu ihtiyacı karşılayacak bir kurumu örgütlemekte geç kalındığı, Kırım savaşıyla fark edilmiştir.

Savaş nedeniyle İstanbul, İngiliz ve Fransız ordularına, hasta ve yaralı askerlerine ve muhacirlere ev sahipliği yapmıştır. 1856 yılında başlayan göç akımı, 1860 yılına doğru artmıştır. Böylece 1860 yılında Meclis-i Vala bünyesinde, Ticaret ve Zaptiye Bakanlıklarına bağlı olarak Muhacirin Komisyonu Kurulmuştur. Komisyon, 1866 yılına kadar etkin bir şekilde muhacirleri karşılamış, geçici konaklamaya alarak, asgari ihtiyaçlarını giderdikten sonra iskan etmiştir. İskan edilecek arazinin tespit edilmesinden, muhacirlerin yerleştirilmesine kadar Komisyon memurları bu süreci çok sıkı bir şekilde takip etmiştir. Komisyon yalnızca muhacirlerin iskanıyla kalmamış, çalışacakları tarım arazisini tespit edip, gerekli üretim araçlarını da temin etmiştir. Ayrıca yerli halkın yardımlarını da teşvik ederek barınacakları konutların inşasına kadar gerekli insani koşulların oluşmasında önemli rol oynamıştır.

Osmanlı Devletinin Batılılaşma anlayışıyla bürokrasisinde meydana getirdiği değişiklik, göç yönetimine de yansımış ve kurumsallaşmasını sağlamıştır. Bu çalışma Tanzimat Döneminde atılan modernleşme adımlarının göç yönetimine de yansıdığını, arşiv belgeleri ışığında kanıtlama amacı taşıyarak, kurumsallaşan göç yönetiminin siyasi, ekonomik ve askeri sebeplerini sorunsallaştırmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Muhacirin Komisyonu, Tanzimat Dönemi, Göç Yönetimi, İskân Politikası, Kırım Savaşı

Abstract:
During the Tanzimat Period, Ottoman State entered to institutionalization process, however permanent modernization realized within army and bureaucracy. Ottoman intellectuals thought that this process was inevitable for the continuity of the state. Institutionalization process influenced also migration management. Land forfeit and economic regression changed settlement policy that was applied until 17th century. They started repopulate to Anatolian wasteland, depending on the economy. But Crimean wars demonstrate that the organization of migration management established too late.

Due to the war, Istanbul hosted British and French armies, sick and wounded soldiers, and immigrants. The migration flow that started in 1856 increased towards 1860. Thus, in 1860 migration commission established under parliament and be connected ministry of Commerce and Zaptiah (Police Department). Until 1866, commission assumes settlement process. Firstly migrant token temporary camp, than commission supply with their basic needs, settles them to the planned area. Also, commission determines wasteland where migrants work as an agricultural worker, and supply means of production. Encouragingly help of indigenous peoples build a shelter for migrants.

The change that the Ottoman State made in its bureaucracy with the understanding of Westernization has also been reflected in the migration management and ensured its institutionalization.

These studies problematize economic, politic and military reasons behind the institutional migration management, and using the archive documents, aims to prove that modernization process influenced migration management.

Key Words: Migration Commission, Tanzimat Period, Migration Management, Settlement Policy, Crimean War