Kamu çalışanları bakış açısından liyakat ihlali algısı, kaynakları ve yansımaları
The perception, sources and reflections of merit violation from the perspective of public employees
Yazar: FERİDE YILMAZ
Danışman: PROF. DR. AYŞEHAN ÇAKICI
Mersin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration ; İşletme = Business Administration
Dizin: Kamu personeli = Public personnel ; Liyakat = Merit ; Liyakat ihlali = Violation of merit ; Üniversite personeli = University personnel

Özet:
Liyakat, açık olan kadrolar için işe alma, yükseltme, atama ve işten ayırmanın eşitlik ve hakkaniyet esasına dayandırılması ve bunun tüm çalışanlara uygulanmasıdır. Liyakat ihlali ise, işe alım, yükseltme, atamalarda ve göreve son vermelerde kadrolara ehil, yeterli, nitelikli, hak eden kişilerin getirilmemesi ve tüm bu konularda adaylara fırsat eşitliği tanınmaması durumu olarak tanımlanabilir. Yapılan literatür taramasında, liyakatle ilgili çalışmaların daha çok kavramsal temelde kaldığı, uygulamaya yönelik araştırmalara gereksinim olduğu saptanmıştır. Bu çalışmada, üniversitede çalışan kamu personelinin liyakat konusundaki değerlendirmeleri merak edilmiştir. Bu kapsamda, çalışanların liyakat sistemi uygulamaları, liyakat ihlali algısı, kaynakları ve yansımaları konularında hissiyat ve görüşlerini belirlemek amaçlanmıştır. Bunun liyakat konusunda güncel bir bilgi demeti oluşturacağı ve karar alıcılara katkı sağlayacağı beklenmektedir. Tezin bir diğer amacı da liyakat ihlali konusunda ölçek geliştirme çalışmalarına temel oluşturmasıdır. Keşifsel olarak yürütülen araştırmada veriler, iki farklı kamu üniversitesi personelinden kolayda örnekleme yöntemi ile seçilen 140 kişiden elde edilmiştir. 8 görüşme formu soruların çoğunun boş olması nedeniyle iptal edilmiş ve 132 görüşme formu değerlendirmeye alınmıştır. Veriler, yüz yüze görüşme ve elden bırakma yoluyla elde edilmiştir. Elde edilen verilerden demografik, liyakat sisteminin uygulaması ve liyakat ihlalinin yaşanma sıklığı sorularına frekans analizi yapılmış, diğer sorular ise içerik analizi ile çözümlenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre; katılımcıların büyük bir çoğunluğu liyakat ihlali yaşandığı algısına sahiptir. Personel liyakatin anlamını bilmekte ve doğru tanımlamaktadır. Liyakat sisteminde, duyuruların yapıldığı ve başvuru fırsatının herkese eşit olarak sunulduğu görüşüne katılanlar yüksek iken mülakatların adil yapıldığı ve çalışanın adil ödüllendirildiği görüşüne katılanlar çok düşüktür. Türkiye üniversiteleri genelinde liyakatsizliğin temel nedenin kayırmacılık olduğu düşünülmektedir. Her zaman olan bu sorunun arttığı kabul edilmektedir. Liyakat ihlalinin kuruma, diğer çalışanlara ve liyakat ihlali yaşayan çalışanlara olumsuz yansımaları dikkat çekici boyuttadır. Başta yasa ve yönetmeliklere uymak olmak üzere uzmanlık, bilgi, beceri, deneyim, kişilik uygunluğunun dikkate alınması ve sağlıklı bir işe alım, terfi ve atama sistemi oluşturulması önerilmektedir.

Abstract:
Merit is based on the equality and equity of recruitment, promotion, appointment and dismissal for open positions and this is applied to all employees. The violation of merit can be defined as the fact that qualified, sufficient, qualified, deserving people are not brought to the cadres in recruitment, promotion, appointments and termination, and the candidates are not given equal opportunities in all these matters. In the literature review, It has been determined that studies on merit remain mostly on a conceptual basis and research on practice is needed. In this study, the evaluations of public personnel working at the university on merit have been wondered. In this context, it is aimed to determine the feelings and opinions of employees on merit system practices, perception of merit violation, resources and reflections. It is expected that this will create a current information bundle on merit and will contribute to decision makers. Another aim of the thesis is that it forms the basis for scale development studies on merit violation. The data of the research conducted as exploratory were obtained from 140 people selected from two different public university staff with an easy sampling method. 8 interview forms were canceled because most of the questions were blank and 132 interview forms were evaluated. The data were obtained through face to face interview and disposal. From the data obtained, frequency analysis was made to the questions of demographic, application of the merit system and the experiencing frequency of the merit violation, and other questions were solved by content analysis. According to the research results; participants have the perception that there is a violation of merit in their universities. The number of people who say that there is no violation of merit is very low. Staff know the meaning of merit and define it correctly. In the merit system, while the participation is high in the opinion that announcements are made and the opportunity of application is equally presented to all, those who agree that the interviews are fair and the employee is awarded fairly are very low. Turkey universities across is nepotism thought to be the main cause of unworthiness. It is acknowledged that this always occurring problem has increased. The negative reflections of the merit violation to the institution, to other employees and to those who have experienced a merit violation are remarkable. It is recommended to consider expertise, knowledge, skills, experience, personality suitability, and to establish a healthy recruitment, promotion and appointment system, especially to comply with laws and regulations.