Serbest meslek kazançlarının vergilendirilmesinde yaşanan sorunlar ve çözüm önerileri
Problems in taxation of self-employed earnings and suggestions for solutions
Yazar: ENES ÖZKAN
Danışman: DOÇ. DR. SERDAR ÇİÇEK
Süleyman Demirel Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Maliye = Finance

Özet:
Serbest meslek faaliyetleri, milli gelirin üretilmesinde, istihdamın artırılmasında, nitelikli insan sermayesinin ekonomik faaliyetlere kazandırılmasında büyük öneme sahip olduğu gibi devletler için de vazgeçilmez bir vergileme kaynağıdır. Serbest meslek erbabı ile vergi idaresi arasındaki vergilendirme ilişkisinde bazı durumlarda mükellefler vergi mevzuatı karşısında mağdur duruma düşebilirken, bazı durumlarda da devlet vergi kaybına uğratılabilmektedir. Bu açıdan serbest meslek kazançlarının vergilendirilmesinde sorun arz eden düzenlemelerin tespit edilmesi, vergi uyumunu artırarak vergi kayıplarını en aza indirecek çözüm önerilerinin hayata geçirilmesi büyük önem arz etmektedir.
Bu çalışmada, Türkiye'de ve seçilmiş bazı OECD ülkelerinde serbest meslek kazancının vergilendirilmesine yönelik hususlar detaylı olarak izah edilmiş ve Türkiye'de ve diğer ülkelerde uygulanan vergilendirme usulleri özet tablolar şeklinde karşılaştırılarak, benzer veya farklı hususlar ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Daha sonra Türkiye'de serbest meslek kazancının vergilendirilmesinde yaşanan sorunların neler olduğu, idarenin görüşü ve yargı kararları kapsamında irdelenmiş ve serbest meslek erbabının vergilendirilmesindeki sorunlu alanlar konusunda anket çalışması yapılmıştır. Araştırma yapılırken niteliksel ve niceliksel yöntemlerin bir arada kullanıldığı iki aşamalı Delphi yöntemi kullanılmıştır. Serbest meslek erbabının vergilendirilmesinde karşılaşılan sorunlu alanların tespiti amacıyla ilk turda vergi inceleme elemanları ile Hazine ve Maliye Bakanlığı yöneticilerine açık uçlu sorular yöneltilmiştir. Elde edilen veriler anket sorularına dönüştürülerek serbest muhasebeci mali müşavir, yeminli mali müşavir, doktor, avukat, mühendis ve mimar gibi meslek mensuplarına yöneltilmiştir. Yapılan karşılaştırmalı analiz ve anket çalışması sonucunda sorun olarak görülen hususların çözüme kavuşturulması hususunda önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Self-employment activities are an indispensable source of taxation for states as well as having a great importance in the production of national income, increasing employment, bringing qualified human capital to economic activities. In the taxation relationship between the self-employed and the tax administration, in some cases, taxpayers may fall victim to tax legislation, and in some cases, the state may lose tax. In this respect, it is of great importance to identify the regulations that pose problems in the taxation of self-employment earnings, and to implement solutions that will minimize tax losses by increasing tax compliance.
In this study, the issues related to the taxation of self-employment earnings in Turkey and some selected OECD countries are explained in detail and the taxation procedures applied in Turkey and other countries are compared in the form of summary tables, and similar or different issues are tried to be revealed. Then, the problems experienced in the taxation of self-employment earnings in Turkey were examined within the scope of the administration's opinion and judicial decisions, and a survey was conducted on the problematic areas in the taxation of the self-employed. While conducting the research, the two-stage Delphi method, in which qualitative and quantitative methods are used together, was used. In order to determine the problematic areas encountered in the taxation of self-employed people, open-ended questions were asked to tax examiners and the managers of the Ministry of Treasury and Finance in the first round. The data obtained were transformed into survey questions and directed to professionals such as certified public accountants, certified public accountants, doctors, lawyers, engineers and architects. As a result of the comparative analysis and survey study, suggestions were made to solve the issues that were seen as problems.