Buğdayda kök-boğazı çürüklüğü ve başak yanıklığı etmeni fusarıum culmorum (W.G.Sm) Sacc. ve oluşturduğu deoksinivalenol düzeyleri arasındaki ilişkinin belirlenmesi
Assessment of relationships between fusarium culmorum (W.G.Sm) Sacc. caused crown rot and head blight diseases and deoxynivalenol levels in wheat
Yazar: BAYRAM KANSU
Danışman: PROF. DR. BERNA TUNALI
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Fusarium culmorum (W.G. Smith) Sacc., buğdayda ve diğer tahıllarda, oluşturduğu hastalıklar ile ürün verimi ve kalitesi üzerinde olumsuz etkiler yapmaktadır. Bu çalışmada amaçlanan, F. culmorum'a ait farklı izolatların, başak yanıklığı oluşumu üzerindeki etkisinin belirlenmesi ve deoksinivalenol düzeylerinin ortaya konulmasıdır. Ayrıca, deoksinivalenol'ün buğday taneleri yanında kök-boğazı ve bayrak yapraklarda akümülasyonunun olup olmadığı belirlenmeye çalışılmıştır.Çalışmanın ana materyalleri, başak yanıklığı hastalığına karşı hassas olduğu bildirilen Bezostoya buğday çeşidi ve F. culmorum'a ait 11 adet farklı izolattır. 2007 ve 2008 yıllarında yapılan sörveylerde, Fusarium % 72,5 ve % 68 ile en yüksek oranda izole edilen cins olmuştur. 2007 yılında, % 17,7 ile F. solani ve F. semitectum, 2008 yılında ise % 26,6 ile F. verticilloides en çok izole edilen Fusarium spp.'i olmuşlardır. Çalışmada, izolatların, başak yanıklığı hastalığı üzerindeki etkisinin belirlenmesi amacı ile % başak yanıklığı şiddeti, % hasta görünümlü tane oranı, bin tane ağırlığı (g.) ve deoksinivalenol seviyeleri belirlenmiştir.Değerlendirmeler sonucunda, izolatlar arasında, bütün parametreler açısından çok önemli bir farklılığın olduğu belirlenirken, en şiddetli etkiyi gösteren izolatın F. culmorum 31?1?1 olduğu belirlenmiştir. Başak yanıklığı nedeni ile izolatlar arasındaki hastalık şiddetinin % 45?99 arasında olduğu, hasta görünümlü tanelerin oranının % 59?94 arasında değiştiği, bin tane ağırlığındaki azalışın ortalama % 58 olduğu ve deoksinivalenol düzeylerinin 0?1,6 ppm arasında değiştiği belirlenmiştir. Kök-boğazında oluşan deoksinivalenol seviyeleri yönüyle izolatlar arasında bir farklılığın olmadığı ve bayrak yapraklardan yapılan ekstraksiyonlarda ise sadece 3 izolata ait bitkide deoksinivalenol oluştuğu belirlenmiştir.

Abstract:
Fusarium culmorum (W.G.Smith) Sacc. caused diseases have harmful effects on yield and quality of wheat and other cereals. This study aims; identification of head blight formation and deoxynivalenol levels of different F. culmorum isolates; detection of deoxynivalenol accumulation in crown and flag leaf besides seeds.Head blight susceptible wheat variety Bezostoya and 11 F. culmorum isolates were used as material of this study. In 2007 and 2008, Fusarium had been genus that isolated in the highest range by 72,5 % and 68 %. In 2007, F. solani and F. semitectum had isolated range by 17,7 % and in 2008, F. verticilloides had isolated range by 26,6 % that the most isolated species.The effects of isolates for head blight disease were identified by assessing data for % head blight severity, % visible diseased seeds, 1000 seed weight (g.) and deoxynivalenol levels. While the evaluation of data showed that there were significant differences between isolates for all measured parameters, the isolate F. culmorum 31-1-1 had the most severe disease causing effects. The differences between isolates ranged from 45 to 99 % for disease severity, from 59 to 94 % for visible diseased seeds, from 0 to 1,6 ppm for deoxynivalenol levels while decrease in 1000 seed weights were average 58 %. Deoxynivalenol levels of crowns were similar for all isolates and extractions from flag leaves showed that only three isolates caused deoxynivalenol accumulation in flag leaves.