Türkiye'de çağdaş sanat müzeleri ve müzecilik anlayışları
Museums of contemporary art in Turkey and their concept of museology
Yazar: İLBİLGE EROĞLU
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP YASA YAMAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Müzecilik = Museology ; Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Modern sanat = Modern art ; Müzecilik = Museology ; Müzeler = Museums ; Sanat müzeleri = Art museums ; Özel müzeler = Private museums

Özet:
Türkiye'de çağdaş sanat müzelerini, bu müzelerin oluşum koşullarını ve ortaya koydukları müzecilik anlayışlarını araştırmayı amaçlayan bu çalışmada 2000 öncesi ve sonrasında açılan çağdaş sanat eserleri müzelerinin koleksiyon oluşumlarını, bu koleksiyonların mekâna kavuşma serüvenlerini, vizyon ve misyonlarını, etkinliklerini, dönemin politik, ekonomik, sosyal değişkenleriyle birlikte analiz ederek süreci tartışmak hedeflenmiş, Osmanlı döneminden itibaren bu alanda yapılan girişimler ortaya konulmuştur. 
Tezin birinci bölümünde "Modern/Çağdaş Sanat Müzeciliğinin Tarihsel Gelişimi" başlığı kapsamında "Osmanlı Dönemi" ve "Cumhuriyet Döneminde Çağdaş Sanat Müzesi Girişimleri (1923-1980) olarak iki alt başlıkta ilgili dönemlerdeki müze girişimleri ve kültür sanat ortamı incelenmiştir.  Tezin ikinci bölümünde "Küreselleşen Türkiye ve Çağdaş Sanat Müzeleri (1980-2000)" başlığında çağdaş sanat müzeleri oluşum koşullarıyla analiz edilmiş, üçüncü bölümde ise 2000'lerden itibaren açılan modern/çağdaş sanat müzeleri tezimizde ele aldığımız soru ve sorunsallarla döneminin güncel süreli yayınları ve günümüz uzmanları ile yapılan röportajlarla belgelenerek tartışılmıştır.  Bu doğrultuda çalışmalara konu olan müzelerin Türkiye toplumu ve çağdaş müzecilik anlayışına katkıları/etkileri ve Türkiye müzeciliğindeki yer ve önemleri incelenmiştir. 
Sanat müzeciliği kavramının 2000'lerle birlikte özellikle özel girişimlerle kendini ortaya koyduğu ve küresel değişkenlerle yer yer örtüşen, kendi zorlu ve gecikmiş koşullarıyla ilgili olduğu tespit edilebilmiştir. Tez kapsamında detaylı bir biçimde incelenen Suna ve İnan Kıraç Vakfı Pera Müzesi, İstanbul Modern, Sabancı Üniversitesi Sakıp Sabancı Müzesi ve Elgiz Müzesi hakkında pek çok konuda bilgi bir araya getirilerek değerlendirme şansı yakalanmış, ilgili bölümlerde bu müzelerin oluşum süreci elde edilen verilerle tartışılmıştır. Tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de çağdaş sanat müzeciliği -her ne kadar paylaştıkları ortak fonksiyon ve değerler olsa da- kurulan kurum sayısı kadar farklı işleyiş, işletme ve kurumsallaşma modelinde yapılandıklarını söylemek mümkündür. Türkiye'de 2000'ler gibi diğer ülkelerle kıyaslandığında geç bir tarihten itibaren açılan bu müzeler, sanat ortamına dinamizm getirmiş ve kurdukları uluslararası ilişkilerle de Türkiye sanatının ve sanat ortamının dünya sanat çevreleriyle de güvene dayalı güçlü bağlar kurulmasına aracı olmuşlardır.

Abstract:
In this study, which aims to investigate contemporary art museums in Turkey, the conditions of their formation and their museological approaches, it is aimed to discuss the process by analyzing the collection formations of contemporary art museums opened before and after 2000, along with the journeys of these collections, their visions and missions, and their activities, together with the political, economic and social variables of the period. In this context, initiatives in this field since the Ottoman period are presented and the conditions that made this possible are included. 
In the first part of the thesis, under the title "Historical Development of Modern/Contemporary Art Museology", museum initiatives and the culture and art environment in the relevant periods are analyzed under two subheadings as "Ottoman Period" and "Contemporary Art Museum Initiatives in the Republican Period (1923-1980)".  In the second part of the thesis, under the title "Globalizing Turkey and Contemporary Art Museums (1980-2000)", contemporary art museums are analyzed in terms of their conditions of formation. In the third part, the modern/contemporary art museums opened since the 2000s are discussed with the questions and problematics we addressed in our thesis by documenting them with current periodicals of the period and interviews with contemporary experts.  In this direction, with the data obtained from museum experts and sources and archives, the contributions/effects of the museums subject to on-site examinations and studies on Turkish society and contemporary museology, and their place and importance in Turkish museology are analyzed. It has been determined that the concept of art museology has emerged in the 2000s, especially with private initiatives, and that it is related to its own challenging and delayed conditions that overlap with global variables. The thesis examined in detail the Suna and İnan Kıraç Foundation Pera Museum, Istanbul Modern, Sabancı University Sakıp Sabancı Museum and Elgiz Museum, and in the relevant chapters, the formation process and stories of these museums were documented and discussed through periodicals of the period and interviews with current museum experts.
It is possible to say that contemporary art museums in Turkey, as in the rest of the world, are structured in different models of operation, management and institutionalization as much as the number of institutions established, even though they share common functions and values. These museums, which were opened as late as the 2000s in Turkey compared to other countries, have brought dynamism to the art scene and, through the international relations they have established, have been instrumental in establishing strong ties based on trust between Turkish art and the art scene and the art circles of the world.