Yoksulluk döngüsü bağlamında sokakta çalışan çocuklar
Working street children in the context of poverty cycle
Yazar: SERVET GÜN
Danışman: DOÇ. DR. METİN ÖZUĞURLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations
Dizin: Sokak çocukları = Street children ; Yoksulluk = Poverty ; Çalışan çocuklar = Working children

Özet:
Bu çalışma, sokakta çalışan çocuklar olgusunu yoksulluk döngüsü bağlamında ele almıştır. Yoksulluğun kuşaklar-arası aktarımını kültürel düzlemde çözümleyen ve ?yoksulluk döngüsü? kavramını geliştiren Oscar Lewis'ten farklı olarak bu çalışma, söz konusu `döngünün' ekonomi-politik çözümlemesine girişmiştir. Döngüde belirleyici olan süreçleri anlamaya yönelik bu analitik tavır, çalışmanın kuramsal pozisyonu ile de yakından ilişkilidir. Çalışmanın kuramsal pozisyonu, toplumsal etkileşimi ve değişimi ?akışkan bir hareket içinde gören?; sınıfsal bir yaklaşım olan maddeci tarih anlayışıdır.Bu analiz çerçevesi ışığında çalışma dört bölümden oluşmuştur. Birinci bölüm, yoksulluk yazınıyla girilen eleştirel bir hesaplaşmayı konu almaktadır. Öz ile görüngülerin her zaman örtüşmeyeceği uyarısı anlamında Marksist fetişizm kuramı, yoksulluk kavramıyla girilen eleştirel ilişkide güvenli bir tartışma zemini sağlamıştır. Bu çerçevede, toplumsal ve sınıfsal içeriğinden ayrıksı bir yoksulluk kavramsallaştırmasıyla yürütülen tartışma, ikinci bölüm ile desteklenmiştir. Birinci bölümde yürütülen kavramsal tartışma, ikinci bölümde yerini kavram-olgu bağlantısını kurmaya dönük çabalara bırakmış; yoksulluk ve sokakta çalışan çocuklar sorununun gerçekleşme biçimleri, köksüzleşerek gerçekleşen göç süreçleriyle ilişkilendirilerek tartışılmıştır. Köksüzleşerek gerçekleşen göç süreçleri sadece yoksulluğun gerçekleşme biçimidir; yoksulluğun gerçek nedenine ise Marksist bir kategori olan ?ilkel sermaye birikimi? kuramı ile açıklık getirilmiştir. Çalışmanın ağırlık merkezinde yer alan yoksulluk ve yoksulluğa bağlı olarak çocukların sokakta çalışması, sınıf oluşum süreçleriyle ilişkili olan emeğin toplumsal yeniden üretiminin metalaşması ve mülksüzleşme gibi kavramlar aracılığıyla izleyen bölümlerle bağ kurmuştur. Çalışmanın üçüncü bölümü, çocuk emeği yazınıyla kurulmuş olan yakın ilişkiyle şekillenmiştir. Sokakta çalışan çocuklar olgusunun çocuk emeği içindeki konumunu belirleyebilmek için öncelikle çocuk emeğinin izleri tarihsel süreç içinde takip edilmiş ve bu alandaki yazının katkıları, sorunu ele alışları bağlamında değerlendirilmiştir. Çocuk emeği yazınıyla da eleştirel bir ilişki kurulmuş ve sokakta çalışma biçiminin sömürü boyutunun altı çizilmiştir. Dördüncü ve son bölüm, Mersin'de yapılan alan araştırmasının bulgularıyla çalışmanın sorularına ve sorunsalına açıklık getirmek üzere şekillenmiştir.Sonuç olarak çalışma boyunca, yoksulluk bağlamındaki çocuk emeği olgusunun ancak işçi sınıfı oluşumu kuramı içerisinde açıklanabileceği; gerek yoksulluk gerekse de çocuk emeği olgularının bağımsız açıklayıcı kuramlarını geliştirmenin mümkün olmadığı, tezi geliştirilmiştir.Anahtar Kelimeler: yoksulluk, sokakta çalışan çocuklar, ilkel sermaye birikimi, mülksüzleşme , emeğin metalaşması

Abstract:
The present work discusses the fact of children working on the street in the context of poverty cycle. As distinct from Oscar Lewis who developed the cultural explanations of poverty cycle, this study offers an economy-politics analysis of that cycle by emphasizing causal determinants of the issue. The very attitude directed towards determining processes is closely related with the theoretical framework of the thesis. The theoretical framework adopts a historical materialist perspective, which is a class analysis that takes the social interaction and change into a ?fluid move?.Within this methodological stance, the present work covers four chapters. The first chapter takes its form in a critical relation with the poverty literature. The Marxist theory of fetishism in terms of its warning on the problem that the essence and the phenomena may not overlap offers a dependable ground for discussion for the critical relation constructed on the concept of poverty. In this respect, the discussion that is constructed on a poverty conceptualization independent from its social and economic content is supported by the second chapter. The theoretical discussion of the first chapter, in a sense, approached in the second chapter from theoretical and factual level; the types of occurrence of the problem of poverty and children working on the streets highlighted with the processes of migration realized by loss of the roots. The processes of migration processed by the loss of the roots are only related with the realization of poverty; the real reason of poverty is revealed by the Marxist category of the ?primitive accumulation of the capital? theory. In the following chapters, a connection preserved with the poverty and children?s working on the streets as a result of poverty that take place in the core of the present work via the concepts of the commodification of the social re-production of the labor and dispossession related with the processes of class formation. The third chapter of the present work takes its shape by the close connection created among the child labor literature. In order to determine the status of the fact of children working on the street within the child labor, primarily, the marks of child labor is traced on a historical process and the contribution of the literature on the subject is evaluated by the way of their approach to the subject. A critical relation is constructed with the literature on the child labor and the dimension of exploitation of working on the street is highlighted. The fourth and the last chapter, is shaped in order to clarify the questions and the problematic of the data gathered from the fieldwork in Mersin.As a result, the present work analyzes the fact of child labor in the context of poverty within the theory of working class formations basing on the point of view of the child labor has no an autonomous explanatory framework.Key Words: poverty, working street children, primitive accumulation of capital, dispossesion, commodification of labor