Önemseme davranışlarına ilişkin düzenlenen etkinliklerin öğrenme ortamlarına, öğretmen ve öğrenci davranışlarına yansımaları
Reflections of activities regarding caring behaviors on learning environments, teacher and student behaviors
Yazar: GÜLŞEN ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. HASAN ŞEKER
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Refleksiyon = Reflection ; Yoğun düşünme = Reflection ; Önem algısı = Importance perception ; Özenli düşünme becerisi = Caring thinking skills ; Öğrenci davranışı = Behavior of student ; Öğrenme = Learning ; Öğrenme ortamı = Learning environment ; Öğretmen davranışı = Teacher behavior ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Türk eğitiminin genel amaçlarında, 2023 eğitim vizyonunda ve eğitim programlarında
vurgulanan noktalardan biri bireyin bilişsel, sosyal ve duygusal alanlarda gelişimine,
kendini tanımasına rehberlik etmektir. Ancak, günümüz neoliberal anlayışta eğitimin
amacı daha çok neoliberal düzene insan gücünün yetiştirilmesi, refah düzeyinin
artırılması ve gelecekte bu düzende bir yer edinilmesi olduğu anlaşılmaktadır. Bununla
beraber, standartlaştırma, verimlilik, etkinlik, hesap verebilirlik gibi ekonomi alanına ait
kavramların eğitimi şekillendirdiği görülmektedir. Bunun sonucu olarak ilköğretim
kademesi liseye geçiş sınavlarına, ortaöğretim kademesi üniversiteye geçiş sınavlarına
hazırlık görevi görmektedir. İlköğretim programlarında zaman zaman değerler eğitime
ilişkin derslere yer verildiği görülmektedir. Alan yazında, listelenmiş ve belirlenmiş
değerlerin öğretimine alternatif olarak önemseme kavramı çıkmaktadır. Önemseme, alan
yazında genel anlamıyla bireyin varoluşsal anlamda kabul görmesi, kendi potansiyelini
ortaya çıkarması, kendini keşfederek dünyayı da tanımasına rehberlik etmek anlamına
gelmektedir. Bu noktadan hareketle, ilk olarak önemseme davranışlarına yönelik
öğretmen-öğrenci davranışlarının ve öğrenme ortamlarının mevcut durumu belirlenmesi
ve ihtiyaç analizinin gerçekleştirilmesi amaçlanmıştır. İkinci olarak, önemseme odaklı
düzenlenen etkinliklerin öğretmen-öğrenci davranışlarını ve öğrenme ortamlarını nasıl
etkilediğinin belirlenmesi hedeflenmiştir.
Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden durum saptama ve ihtiyaç analizi için iç içe
geçmiş tekli durum deseninde durum çalışmasından, uygulama aşaması için işbirlikli
eylem araştırmasından yararlanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu amaçlı örnekleme
yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemi kullanılarak durum çalışması için Muğla
Merkez ilçesine bağlı bir köy ilkokulunda 2018-2019 eğitim-öğretim bahar yarı yılında
görev yapan dört öğretmen ve 1., 2., 3. ve 4. sınıfta öğrenim gren 34 öğreni seçilmiştir.
Analiz birimini öğrenci, öğretmen ve öğrenme ortamları oluşturmuştur. Eylem
araştırmasının çalışma grubunu aynı okulda 2020-2021 güz döneminde eğitim-öğretim
güz yarı yılında görev yapan 3 öğretmen ve 1., 2. ve 3. Sınıfta öğrenim gören 27 öğrenci
seçilmiştir.
Durum çalışmasında verilerin toplanmasında gözlem, öğretmen ve veli görüşmeleri, alan
notlarından yararlanılmıştır. Önemseme davranışlarına ilişkin betimsel veriler ortaya
konmuş ve ihtiyaçlar belirlenmiştir. Bu ihtiyaçlar doğrultusunda öğretmen seminerleri ve
öğrenci etkinlikleri tasarlanmıştır. Etkinliklerin uygulanmasında kullanılmak amacıyla
bir öğretim modeli geliştirilmiştir. Önemseme davranışlarına yönelik seminer ve
etkinliklerin değerlendirilmesinde uygulama öncesi, sonrası ve uygulama sürecinde
veriler toplanmıştır. Uygulama öncesi ve sonrasında veri toplamak amacıyla Önemseyen
Öğrenci Davranışları Ölçeği, Önemseyen Öğretmen Davranışları Ölçeği ve Önemseyen
Öğretmen Davranışları Ölçeği Öğrenci Formu, geliştirilmiştir. Ayrıca, verilerin
toplanmasında öğretmen-veli anketi, görüşme, öğrenci senaryoları ve odak grup
görüşmelerinden yararlanılmıştır. Uygulama sürecine yönelik video kayıtları, öz
değerlendirme formu, öğrenci günlüğü, ödevler, veli görüşmeleri, öğrenci görüşmeleri ve
araştırmacı yansıtıcı değerlendirmelerinden yararlanılmıştır. Öğretmen seminerleri 5
oturumdan oluşmuştur ve seminerler video aracılığıyla verilmiştir. Öğrenci etkinlikleri
12 haftada 16 etkinlikten oluşmuştur. Öğrenci etkinlikleri genel olarak çevrimiçi, Zoom
programı üzerinden gerçekleştirilmiştir.
Araştırmanın sonuçlarına göre önemseme davranışlarına ilişkin öğretmenlerin, "bireysel
ihtiyaçları dikkate alma", "ekstra zaman ayırma", "öğretim desteği", "özerklik desteği,
"duygusal destek", "sosyal uyum desteği" ve "kişilerarası ilişki" konularında desteğe;
öğrencilerin kendini, diğerlerini, öğrenmeyi ve eşyayı önemseme konularında desteğe
ihtiyaçları olduğu anlaşılmıştır. Öğretmen seminerleri uygulamaları sonucunda
öğretmenlerin önemseme davranışlarına ilişkin farkındalık düzeylerinin artmasına
katkıda bulunulduğu ancak uygulamaya geçirmede zorlandıkları gözlenmiştir.
Öğrencilerin genel olarak öğrenme isteği, öğrenme sorumluluğu, çaba gösterme, kendini
ifade etme, kendini tanıma, nezaket ve sınıf kurallarına uyma, olumlu sosyal davranış
sergilemede gelişme kaydettikleri gözlenmiştir. Diğer yandan bazı öğrencilerde bazı
davranışların içselleşmesinde yetersiz kalındığı görülmektedir. Bunun en önemli
sebebinin etkinliklerin kısıtlı sürede çevrimiçi ortamda gerçekleşmesinden kaynaklandığı
söylenebilir. Bununla beraber mevcut programların odağına önemseme davranışlarının
alınmasının öğrencilerin bütüncül olarak gelişimlerine büyük katkılar sağlayacağı
anlaşılmaktadır. Bu sonuçlar doğrultusunda, uygulayıcılara yönelik rol model olarak ve
ilişkiler aracılığıyla öğrencilerin önemsenemsinin sağlanması, gelecek araştırmalara
yönelik önemseme davranışlarına ilişkin farklı kademedeki öğrencilerle çalışılması ve
karar vericilere yönelik önemseme odaklı programların geliştirilmesi getirilen
önerilerden bazılarıdır.

Anahtar kelimeler: önemseme, ilkokul öğretmeni, ilkokul öğrencileri, duyuşsal eğitim, değerler eğitimi

Abstract:
One of the points emphasized in the general aims of Turkish education, 2023 education
vision and curriculum is to guide the individual's cognitive, social and emotional
development and self-knowledge. However, in today's neoliberal understanding, it is
understood that the aim of education is to train manpower for the neoliberal order, to
increase the level of welfare and to gain a place in this order in the future. However, it is
seen that the concepts of the field of economy such as standardization, efficiency,
effectiveness and accountability shape education. As a result of this, primary education
level serves as a preparation for high school transition exams and secondary education
level university transition exams. It is seen that from time to time lessons related to values
education are included in primary education programs. In the literature, the concept of
caring emerges as an alternative to the teaching of listed and determined values. Caring,
in general, means that the individual is accepted in the existential sense, reveals his own
potential, and guides him to know the world by discovering himself. From this point of
view, it is aimed to determine the current situation of teacher-student behaviors and
learning environments for caring behaviors and to perform a needs analysis. Secondly, it
is aimed to determine how the activities organized with a focus on caring affect teacher-
student behaviors and learning environments.
In this study, case study in a single-case embedded design was used for situation
determination and needs analysis, which is one of the qualitative research methods, and
collaborative action research was used for the application phase. Using the criterion
sampling method, one of the purposeful sampling methods of the research, the teachers
and 1st, 2nd, 3rd and 4th grade students working in a village primary school in the central
district of Muğla were selected for the 2018-2019 academic spring semester. The analysis
unit consisted of students, teachers and learning environments. The study group of the
action research consisted of 3 teachers working in the same school in the fall semester of
2020-2021 academic year and 27 students studying in the 1st, 2nd and 3rd grades.
In the case study, observation, teacher and parent interviews, field notes were used to
collect data. Descriptive data on caring behaviors were revealed and needs were
determined. In line with these needs, teacher seminars and student activities were
designed. A teaching model has been developed to be used in the implementation of the
activities. In the evaluation of seminars and activities on caring behaviors, data were
collected before, after and during the implementation. In order to collect data before and
after the implementation, the Caring Student Behaviors Scale, the Caring Teacher
Behaviors Scale and the Caring Teacher Behaviors Scale Student Form were developed.
In addition, teacher-parent questionnaires, interviews, student scenarios and focus group
interviews were used to collect data. For the implementation process video recordings of
the application process, self-evaluation form, student diary, homework, parent interviews,
student interviews and researcher reflective evaluations were used.The teacher seminars
consisted of 5 sessions and the seminars were given via video. Student activities consisted
of 16 activities in 12 weeks. Student activities were generally held online, via the Zoom
program.
According to the results of the research, teachers regarding caring behaviors received
support in the subjects of "taking into account individual needs", " availability", "teaching
support", "autonomy support", "emotional support", "prosocial support" and
"interpersonal relationship"; It has been understood that students need support in caring
about themselves, others, learning and things. As a result of the teacher seminars, it was
observed that the teachers' awareness levels contributed to the increase, but they had
difficulties in putting them into practice.
It has been observed that students have generally improved in their desire to learn,
responsibility for learning, effort, self-expression, self-knowledge, politeness and
obeying classroom rules, and exhibiting positive social behavior. On the other hand, some
students seem to be insufficient in internalizing some behaviors. It can be said that the
most important reason for this is that the events take place online in a limited time.
However, it is understood that putting caring behaviors into the focus of existing
programs will make great contributions to the holistic development of students.
In line with these results, some of the suggestions made are to ensure that students are
cared for as a role model for practitioners and through relationships, to work with students
at different levels regarding caring behaviors for future research, and to develop care-
oriented programs for decision makers.

Keywords: caring, primary school teacher, primary school students, affective education, values education.