Hâkânî Mehmet Bey Dîvânı'nda din ve tasavvuf
Religion and sufism in the Dîvân of Hâkânî Mehmet Bey
Yazar: DİLEK YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. ABDULMECİT İSLAMOĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / Türk İslam Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Din = Religion ; Divan edebiyatı = Divan literature ; Edebiyat = Literature ; Hakani Mehmet Bey = Hakani Mehmet Bey ; Tasavvuf = Mystic ; Tasavvuf edebiyatı = Literature of mysticism ; Türk edebiyatı = Turkish literature

Özet:
Hâkânî Mehmet Bey XVI. yüzyılda İstanbul'da yaşamış ve XVII. yüzyılın başında M.1606 yılında vefât etmiş klasik şiirin temsilcilerindendir. Şairin günümüze ulaşan üç eseri; edebiyatımızca tanınmasına vesile olan Hilye'si, Miftâhü'l-Fütûhat adlı hadîs-i erbaîn tercümesi ve de mürettep Dîvân'ıdır. Bu çalışmamızda, Hâkânî Mehmet Bey'in Dîvân'ında geçen dinî ve tasavvufî kavramlar ele alınmıştır. Baştan sona incelenen Dîvân'da şairin bu kavramları hangi anlamda kullandığı, uygun kaynaklar ışığında, kavramların birbirleri ile olan ilişkileri de göz önünde bulundurularak ortaya konulmuştur. Dîvân'da yer alan şiirler bize, Hâkânî'nin dinin hükümlerine bağlı, Allah aşkı, Peygamber sevgisi, Ehl-i Beyt muhabbeti ile dolu bir şair olduğunu göstermektedir. Dîvân'da bulunan iki na'tı, Âl-i Abâ'yı övdüğü, Alevî, Murtazavî olduğunu dile getirdiği, Kerbelâ'yı anlattığı şiirleri, ayet ve hadislerden yaptığı iktibaslar hep bu bağlamda şiirinde işlediği konular arasındadır. Dîvân'da bu çerçevede kullanılan kavramlar "Din" ana başlığı altında, Allah, melekler, peygamberler, kitaplar, kaza, kader ve diğer dinî kavramlar ve şahsiyetler, ayetler ve hadisler alt başlıklarında ayrı ayrı tespit edilmiştir. Hâkânî, dinin sadece zâhire ait olmadığını, bâtınî yönünün de bulunduğunu kalp ve gönül hayatının önemini, Hakk'ın müşahede edildiği bir ayna olan kainâta muhabbetle nazar edilmesinin gerekliliğini şiirlerinde dile getirmiştir. Şairin bir mutasavvıf olmamakla beraber vahdet-i vücûd çerçevesinde ele aldığı tasavvufî kavramlar tezimizde, vahdet-kesret, tecellî, aşk, didâr, fenâ-fenâfillâh, şeyh, sâlik, seyr ü sülûk, devr ve semâ gibi pek çok alt başlıkta tek tek belirtilmiştir.



Anahtar Kelimeler : Hakani Divan Din Tasavvuf

Abstract:
Hâkânî Mehmet Bey who lived in 16th century in Istanbul and died at the beginning of the 17th century at 1606, is a representer of classic poetry. Hilye which makes him well-known in our literature, a translation of forty hadith Miftâhü'l-Fütûhat and an arrenged Dîvân are three works, remained our times from the poet. In this study, the religious and sufistic concepts in Dîvân of Hâkânî Mehmet Bey are handled. Dîvân is read from the beginning to the end, in regard of the relationship between concepts, the usage of concepts in various meanings from the poet are ascertained in the light of apropriate resources. Poems in Dîvân show us that Hâkânî is a poet who obeys the rules of religion and loves Allah, prophet and his family/Ehl-i Beyt. In this context, he makes lots of quotations from verses and hadiths, wrote two na't and poems about praise of Âl-i Abâ, Kerbelâ, being Alevî and Murtazavî. The concepts in this perspective are worked out under the main title of "Religion" and in subtitles of Allah, angels, prophets, books, fate, other religious words and personalities, verses and hadiths. Hâkânî, believes that religion is not a compound of external rules but it has an esoteric way emphesises heart and soul. He understands, the whole cosmos as a mirror where God's reflection can be seen and looks at in love. Although he is not a sufî, he takes the sufistic concepts in terms of "vahdet-i vücûd"/transcendent unity of being doctrine.



Key Words : Hakani Divan Religion Sufism