Dicle Üniversitesi kampüs alanındaki eğitim yapılarının engelli kullanıcı açısından değerlendirilmesi
Examination of the educational buildings in Dicle University campus area in the eye of a person with a disability
Yazar: HARUN TUNÇ
Danışman: DOÇ. DR. F. DEMET AYKAL
Dicle Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Çalışmada Dicle Üniversitesi Kampüs Alanı'ndaki eğitim yapılarından; İlahiyat Fakültesi, İktisat Fakültesi, Mühendislik Fakültesi ve Mimarlık Fakültesi incelenmek üzere seçilmişlerdir. Bu yapılarda görme engelli ve hareket engelli öğrencilerin, her öğrenci gibi eşit koşullarda eğitim alabilmesi için ulaşılabilirlik, erişilebilirlik ve kullanılabilirlik boyutunda gerekli olan mimari düzenlemeler değerlendirilmiştir. Çünkü engelli insanlar toplumu oluşturan her birey gibi, ortak kullanım alanlarından eşit şekilde yararlanabilmelidirler. Engelli bireylerin mekânları kullanırken, bedensel olarak karşılaştığı sorunların önüne geçilebilmesi için, engellilere yönelik evrensel tasarım kriterlerine uyulmalıdır.
Bu bağlamda çalışmanın ilk bölümünde engelli kavramı, engellilerin mekanları kullanırken karşılaştığı sorunlar ve engelliler için tasarım kriterleri ile ilgili literatür taraması yapılmıştır. Eğitim yapılarının engellilere yönelik tasarım kriterlerine göre planlanabilmesi için Dicle Üniversitesi Kampüs Alanı'nda bulunan İlahiyat Fakültesi, İktisat Fakültesi, Mühendislik Fakültesi ve Mimarlık Fakülteleri incelenmiştir. Bu eğitim yapılarında engelli kullanıcılara, anket uygulanmış ve karşılaştıkları sorunların daha net belirlenebilmesi için eğitim yapılarında gözlemler yapılıp mimari boyutta ulaşılabilirlik, erişilebilirlik ve kullanılabilirlik ile ilgili sorunlar tespit edilmiştir.
İkinci bölümde ise engelli kullanıcı sayılarına göre, çalışma alanı olarak seçilen fakültelerde detaylı gözlemler yapılmış, fakültelerle ilgili çizimler ve planlar incelenmiştir. Daha sonra elde edilen veriler, engelli bireylere yönelik mekânsal tasarımlar boyutunda ele alınmıştır.
Sonuçta eğitim yapılarının, engelli açısından evrensel tasarım kriterlerine uygunluğunun görülebilmesi için, evrensel tasarım kriterleri temel alınarak uygulanan anketler, yüzdelerle değerlendirilmiştir.
Daha sonra belirlenen fakülteler için mekânsal tasarım önerileri 1/50 ölçeğinde çizimlerle sunulmuştur.
Dicle Üniversitesi Kampüs Alanı'ndaki eğitim yapılarında engelli bireylere yönelik yapılan bu çalışma ile engelli bireylerin karşılaştığı sorunlar belirlenmiştir.
Engelli kullanıcıların yapılarda olması gereken kriterlerden erişilebilirlik, ulaşılabilirlik ve kullanılabilirliğin sağlanması ile de ülke ekonomisine ve bilimsel gelişimine daha fazla katkı sağlayabilmelerinin yolu açılmış olacaktır. Ayrıca engelli bireyler de diğer bireyler kadar mekânsal konfora, sosyal ve psikolojik eşitliğe kavuşabileceklerdir.

Anahtar Kelimeler: Dicle Üniversitesi, Engelli, Yapı İçi Bileşenler, Evrensel Tasarım, Fakülte Binalar

Abstract:
In the study, some buildings in Dicle University, Faculty of Theology, Faculty of Economics, Faculty of Engineering and faculty of Architecture, are chosen to be examined. The architectural design of those buildings is investigated in the area of whether they provide adequate feasibilities to visually impaired and physically disabled persons to have equal education conditions with people with no disabilities. This study is conducted because of the reason that people with disabilities must possess equal rights with all human when using public areas. Therefore, to prevent any problems that might occur during the usage of public areas by a disabled person, universal design criterias for disabled people must be obeyed.
In this regard, a comprehensive literature review had been conducted about the concept of disability, problems encountered by people with disabilities and design criterias for people with disabilities. To design educational buildings meeting the demands of design criterion for people having disabilities, some educational buildings in Dicle University, Faculty of Theology, Faculty of Economics, Faculty of Engineering and faculty of architecture, have been examined. In those educational buildings, surveys are conducted and in order to identify the problems encountered by people with disabilities, educational buildings are examined and architectural problems about approachability and accessibility have been identified.
In the second part of the study, considering the number of disabled people using those buildings, elaborate observations are done in the buildings which are chosen to be examined. Also, designs and plans of those buildings are examined. Afterward, in regard to the spatial designs for people with disabilities, the data obtained are examined.
Consequently, to better visualize the suitability of the educational buildings to the universal design criterion, surveys conducted are evaluated percentage calculations. Thereafter, spatial design suggestions for the chosen faculties are presented in 1/50 scale drawings.
The study, which was conducted in the educational buildings of Dicle University campus area, difficulties encountered by persons with disabilities will be
VIII
detected and as the approachability and accessibility to mush have criteria in the buildings are provided to people with disabilities, they will more easily contribute to the growth of the economy and scientific development of the country. Moreover, disabled persons will be socially and psychologically equal with healthy persons and will live more comfortable.

Keywords: Dicle University, disabled, internal contructional constituents, universal design, faculty buildings