Çölyak hastalarında klinik ve laboratuvar bulgularının değerlendirilmesi
Evaluation of clinical and laboratory findings  in celiac disease patients
Yazar: MURAT AKAY
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP KARAALİ
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / İstanbul Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2017
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology
Dizin: Beslenme = Nutrition ; Diyet = Diet ; Glutenler = Glutens ; Çölyak hastalığı = Celiac disease ; İntestinal hastalıklar = Intestinal diseases

Özet:
AMAÇ: Çölyak hastalığı (ÇH) genetik yatkınlığı olan kişilerde buğday, arpa, çavdar, yulaf gibi tahıllardaki gluten ve gluten benzeri diğer tahıl proteinlerine karşı kalıcı intolerans olarak gelişen proksimal ince bağırsak hastalığıdır. Çölyak hastalığı ülkemizde sık görülmekte olup, klinik ve laboratuvar bulguları çeşitlilik göstermektedir. Diyetle klinik ve laboratuvar olarak hastaların düzeldiği, yaşam kalitesinin arttığı araştırmalarla desteklenmiştir. Bu çalışmanın amacı; çölyak hastalığı tanısı almış erişkin olgularımızın klinik bulgularının,laboratuvar bulgularının ve glutensiz diyete verdiği yanıtın değerlendirilmesidir.
MATERYAL METOD: Hastanemiz gastroenteroloji kliniğinde çölyak tanısı konmuş ve takip edilmekte olan yaşları 18-70 arasında değişen 75 hasta (55 kadın, 20 erkek) dahil edildi. Bu hastalarda yaş, cinsiyet, başvuru şikayetleri, ek hastalık, laboratuvar değerleri, çölyak antikorları, kemik dansitometrileri, endoskopi ve patoloji verilerinden yola çıkarak hastaların başvuru esnasındaki değerleri retrospektif olarak değerlendirildi.Glutensiz diyet başlanan hastaların 6 ay-1 yıl sonraki laboratuvar sonuçları ve çölyak antikorları retrospektif olarak kaydedilip tanı anındaki değerlerle karşılaştırıldı.İstatistiksel analiz için SPSS 15.0 for Windows programı kullanıldı. İstatistiksel alfa anlamlılık seviyesi p<0,05 olarak kabul edildi. 
BULGULAR: Çalışmada çölyak hastalığı tanısı ile izlenen yaş ortalaması 36,7±11,2 (min-max:18-70) olan 55'i kadın (%73,3), 20'si erkek (%26,7) toplam 75 hasta değerlendirilmiştir. Olgularımızın başvuru şikayetleri en sık ishal (%24,4) ve anemi (%17,7) olarak görülmüştür. Olgularımızın klinik tiplemesinde hastaların 35'i (%47) klasik, 17'si (%25) atipik, 18'i (%25) sessiz(asemptomatik), 2'si (%1) potansiyel, 3'ü (%2) latent çölyak hastalığı alt sınıfındaydı. Hastaların 17'si marsh 1 (%27,4), 10'u marsh 2 (%16,1), 16'sı marsh 3a (%25,8), 8'i marsh 3b (%12,9),  11'i marsh 3c (%17,7) saptandı. Tedavi ile hastaların Hb, Hct, üre, demir düzeylerinde istatistiksel olarak anlamlı artış, trombosit ve CRP düzeylerinde istatistiksel olarak anlamlı düşüş saptandı. Diyet sonrası şikayetlerin gerilediği görüldü.
SONUÇ: Çölyak hastalığının başvuru şekillerinin diğer ülkelerde olduğu gibi Türkiye'de de değişik olduğu ve atipik bulgularla başvuran hasta oranının artmış olduğu saptanmıştır.Bu çalışmada çölyak hastalığına bağlı oluşabilecek komplikasyonların   önlenmesi için atipik bulgularla gelen hastalara mümkün olduğunca erken tanının konulması ve diyete uyum konusunda hastaların bilinçlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Çölyak hastalığına yönlendiren yakınmalarda gastrointestinal bulguların ön planda olması, hastalığın diğer klinik bulgularının farkındalığının arttırılması gerektiğini düşündürmektedir. Tedavinin glutensiz diyetin yanı sıra iştahsızlık ve anemi gibi bulguların göz önünde bulundurularak düzenlenmesi önem taşımaktadır. 
ANAHTAR KELİMELER: Çölyak hastalığı, gluten, klinik

Abstract:
OBJECTİVE: Celiac Disease is a disorder in the proximal small  intestine  that effects  people  with genetic  tendency  to have permanent  intolerance  to gluten and gluten like proteins which commonly found in wheat, rye, oat and barley. Celiac Disease can often be seen in our country, clinical and laboratory findings may vary. It has been established that with dietary changes patient's quality of life, clinical and laboratory finding had impreved In our study we aimed to evaluate the patients with Celiac Disease's clinical and laboratory findings and their response to gluten free diet.
MATERİAL AND METHODS: We included 75 patients (55 women, 20 men) aged between 18-70 who have followed with Celiac diagnosis in our gastroenterology clinic. We retrospectvely evaluated the parameters include the age, gender, first symptom, laboratory results, coeliac antibody results, bone densitometry, endoscopy and pathology results. We compared the 6th months with first year's laboratory and coeliac antibody results, recorded retrospectively in the patients with gluten free diet. We used SPSS 15.0 for Windows program for statistical analysis. We determined the level of statistical significance as p<0,05.
FINDINGS: In our study mean age of the Coeliac patients was 36,7±11,2 (min-max: 18-70), total number of patients was 75; 55 of them was women (%73,3) and 20 were men (%26,7). Most common presentations were diarrhea (%24,4) and anemia (%17,7). We grouped our patient according their clinical condition; 35 as classic (%47), 17 as atypical (%25), 18 as silent (asymptomatic) (%25), 2 as potential (%1) and 3 as , latent coeliac disease (%2). We established that with treatment; patients Hb, Hct, urea , iron levels statistically  increased;  and their  thrombocyte  and CRP  levels  statistically significantly decreased. We saw that after diet, the patient's symptoms are regressed. 
RESULTS: Like all countries in the world, in Turkey, Coeliac Patients initial symptoms are varied and the number of patients with atypical findings are increased. In this study, we emphasized the importance of early diagnosis and adaptation to the diet in order the prevent the complication of coeliac patients with atypical presentation. It shows that it is important to improve awareness of the other clinical finding because gastrointestinal  symptoms leading to Coeliac diagnosis. Treatment should include not only gluten free diet, but also the treatment of anemia and lack of appetite. 
KEY WORDS: Coeliac Disease, Gluten, Clinic