Yabancı okullar eğitim programlarının 1820-1938 yılları arasında Türk eğitim sistemine ve toplumsal yaşama etkileri
The effects of the curricula of foreign schools on Turkish educational system and  social life from 1820 to 1938
Yazar: SERKAN PADEM
Danışman: PROF. DR. CAVİDE DEMİRCİ
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Eğitim programları = Education programs ; Eğitim sistemi = Education system ; Eğitim tarihi = Educational history ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Sosyal hayat = Social life ; Sosyokültürel değişme = Socio-cultural change ; Sosyokültürel etki = Socio-cultural impact ; Türk eğitim sistemi = Turkish education system ; Yabancı okullar = Foreign schools

Özet:
Bu araştırmanın amacı, 19. ve 20. yüzyıllarda Osmanlı Devleti toprakları
içerisinde kurulmuş olan yabancı okulların Türk toplumu üzerinde çeşitli alanlardaki
etkisini ortaya çıkarmaktır. Gündelik yaşam, siyaset, eğitim ve dil gibi değişik
alanlarda bu okulların Türk toplumu üzerinde nasıl bir etki bıraktığı ve özellikle bu
etkilerin sebep-sonuç bağlamında incelenmesi bu araştırmanın ana odak noktasını
oluşturmuştur. Bu bağlamda yabancı okulların eğitim programları ile geleneksel
Osmanlı Devleti eğitim kurumları programlarının amaç, hedef ve kazanımları, ders
içerikleri, öğrenme ve öğretme süreçleri ile değerlendirme süreçleri arasındaki
benzerlik ve farklılıklar, yabancı okulların program dışı faaliyetleri / örtük
programları, yabancı okullar ile geleneksel Osmanlı devleti eğitim kurumlarının
öğretim ve idari kadrosu ve fiziki imkânları arasındaki benzerlik ve farklılıklar
incelenmiştir. Ayrıca bu araştırmayla yabancı okulların Osmanlı Devleti'ndeki sosyal,
kültürel ve fikri değişim ve dönüşümleri tetiklemesine, Osmanlı Devleti eğitim
politikalarının modernleşmesine ve Osmanlı Devleti'nin iç ve dış siyasetinin yeniden
şekillenmesine olan etkilerini araştırmak da amaçlanmıştır.
Bu çalışma, temel aldığı felsefeye, bakış açısına göre nitel, veri
toplama tekniklerine göre belgesel (doküman), kullanılan verinin özelliğine göre ikincil
(tepkisiz), amacına göre temel bir araştırmadır. Bu araştırmada var olan durum çeşitli
yönleri ile incelendiği için tarama modelindedir. 19. ve 20. yüzyılda Osmanlı Devleti
topraklarında kurulmuş olan yabancı okullara dair belgeler doküman analizi tekniği ile
analiz edilmiştir. Bu analizler pedagojik ve sosyo-kültürel analizler olup, okul 
programlarının tarihi, kültürel ve sosyolojik arka planını aydınlatma amacını
taşımaktadır. Bu araştırmada veri kaynağı olarak, son iki yüzyılda Osmanlı
coğrafyasında faaliyet gösteren yabancı okullara ve bu okulların faaliyetlerine dair
yazılı resmi arşiv belgeleri, Türkçe ve İngilizce olarak basılmış ve dönemi değişik
yönlerden inceleyen basılı kitaplar, ulusal ve uluslararası yayımlanmamış tezler,
makaleler, seminer ve proje raporları, Osmanlı Devleti eğitim sisteminde mevcut olan
değişik okul türlerine ve yabancı okullara ait ders listeleri, programları ve ders
içerikleri, okul tarihçeleri, idareci, öğretmen ve öğrenci otobiyografi ve biyografileri ve
çeşitli görsel içeriğe sahip her türlü bilimsel kaynağa yer verilmiştir.
Araştırmanın bulgularına göre Tanzimat dönemi ile belirgin hale
gelen modernleşme sürecinde Osmanlı Devleti'nde yeni öğretim yöntemleri
uygulanmaya başlanmış ve bu uygulamalarla hedeflenen, Osmanlı Devleti'nin hızlı bir
şekilde gelişen dünyaya, özellikle de batıya ve batının takip ettiği okullaşma sistemine
ayak uydurmak olmuştur. Yabancı okulların sunduğu alternatif ve dönemin şartları göz
önünde bulundurulduğunda oldukça üst düzeyde olan eğitim olanakları, bu okullardan
mezun olanların gerek Osmanlı Devleti askeriye ve bürokrasisinde gerekse kendi
ülkelerinde ciddi pozisyonlara gelmeye başlamaları yabancı okullara olan rağbeti ciddi
anlamda arttırmıştır. Bünyelerinde barındırdıkları çok kültürlü yapılarıyla,
Osmanlı Devleti idaresi tarafından zaman zaman azınlıklara yönelik faaliyetleri ve
özellikle milliyetçilik akımının etkisiyle ayrılıkçı düşünceleri yaymakla itham edilen bu
okulların yine de ders içi ve ders dışı çeşitli ve zaman şartlarına göre bu topraklar için
oldukça alışılmamış faaliyetlerle bu topraklarda tutunmayı başarabildikleri ve özellikle
Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki devlet idaresi ve sosyal yaşamın şekillenmesinde kayda
değer etkilerinin olduğu anlaşılmıştır. Gerek Osmanlı okullarının gerekse yabancı
okulların eğitim programları, ders dışı etkinlikleri ve toplumsal yaşama etkilerinin daha
derinlemesine arşiv çalışmaları yapılarak incelenmesi eğitim tarihi ve kültür çalışmaları
bakımından önemli verilere ulaşmamıza olanak sağlayacaktır.

Abstract:
The purpose of this study is to reveal the effects of foreign schools
established in the Ottoman Empire in the 19th and 20th centuries in various areas. The
main focus of this research is how these schools have an impact on Turkish society in
various fields such as daily life, politics, education and language, and especially in the
context of cause and effect. In this context, the objectives and acquisitions of the
education programs of the foreign schools and the programs of the traditional Ottoman
State educational institutions, the similarities and differences between the course
contents, the learning and teaching processes and the evaluation processes, the nonprogram activities of the foreign schools / hidden curricula and the similarities and
differences between the teaching and administrative staff and the physical facilities of
the institutions were examined. It is also aimed to investigate the effects of foreign
schools on triggering social, cultural and intellectual changes and transformations in the
Ottoman Empire, the modernization of the educational policies of the Ottoman Empire
and the reshaping of the domestic and foreign policies of the Ottoman Empire.
Based on the philosophy, this study is a qualitative research,
according to point of view, it is a documentary research, according to data collection
techniques, it is secondary (according to the characteristics of the data used) and
according to purpose, it is a basic research. Since the present situation is examined in
various aspects, it is in descriptive survey model. The documents related to the foreign
schools established in the Ottoman Empire in the 19th and 20th centuries were analyzed
by document analysis technique. These analyzes are pedagogical and socio-cultural
analyzes and their aim is to illuminate the historical, cultural and sociological 
background of school programs. As the data source in this research, written official
archive documents about foreign schools and their activities in the Ottoman geography
in the last two centuries, printed books in Turkish and English which examine the
period from different sides, national and international unpublished theses, articles,
seminars and project reports, course lists, programs and course contents, school
histories, administrator, teacher and student autobiography and biographies of various
school types and foreign schools available in the Ottoman State education system, and
all kinds of scientific resources have been included.
According to the results of the research, in the modernization process
which became apparent with the Tanzimat period, new teaching methods were started to
be applied in the Ottoman Empire and the aim was to keep pace with the rapidly
developing schooling system followed by the West. Considering the alternatives offered
by foreign schools and the conditions of the period, the educational opportunities which
are at a very high level and the fact that graduates of these schools started to take
serious positions both in the military and bureaucracy of the Ottoman State and in their
own countries increased the demand for foreign schools.
These schools, which have been accused by the
Ottoman State administration from time to time for inducing separatist thoughts with
the influence of nationalism, have managed to hold on to these lands with both
curricular and extracurricular activities that are quite unusual for these lands especially
in the early years of the Republic. Studying the educational programs, extracurricular
activities and the effects of social life in both Ottoman and foreign schools by
conducting in-depth archive studies will enable us to reach important data in terms of
educational history and cultural studies.