Tıbbi atıkların toplanması, bertarafı ve depolanması ile buharın bakteriler üzerine etkilerinin incelenmesi; Afyonkarahisar örneği
Medical waste collection, disposal and storage investigation of the effects of bacteria on steam; Afyonkarahisar example
Yazar: EMRULLAH GÜLLÜK
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MUHAMMET YUNUS PAMUKOĞLU
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
Tıbbi Atıkların Toplanması, Bertarafı ve Depolanması ile Buharın Bakteriler Üzerine Etkilerinin İncelenmesi; Afyonkarahisar Örneği başlıklı tez çalışmasının amacı, tıbbi atıkların bertaraf edilmesi sürecindeki yapılan işlemlerde yasal sürece uygun atık yönetim planı oluşturmak ve bertaraf işlemlerini gerçekleştirmektir. Ayrıca bu çalışmada; Sterilizasyon işlemi sırasında buharın bakteriler üzerindeki etkinliğinde Bacillus stearothermophilus bakterisi incelenmiş ve uygun sterilizasyon aralıkları saptanmaya çalışılmıştır. Bu işlemlerin uygulandığı tesis ve makineler hakkında teknik bilgi verilmiştir.  
Bu çalışma dört ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm olan giriş bölümünde, Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği?ne (TAKY) uygun olarak tıbbi atıkların toplanması, taşınması ve bertarafı hakkına genel bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde; tıbbi atıklar üzerine yapılan makale, yayın ve tez çalışmalarının değerlendirilmesine yer verilmiştir. Üçüncü bölümde, Türkiye?nin ve Afyonkarahisar?ın nüfus artışına göre sağlık kuruluşlarının personel ve yatak sayılarının değişmesi sonucunda kişi başına düşen yatak ve hekim sayısı tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu çalışmaların tıbbi atıklar üzerinde içerik ve miktar yönünden etkisi belirtilmiştir. Dördüncü bölümde elde edilen bulgular tartışılarak sterilizasyon için etkin olan basınç, sıcaklık ve zaman aralıkları belirlenmiştir. Bütün bu çalışmaların yapıldığı Afyonkarahisar Tıbbi Atık Sterilizasyon Tesisi örnek olarak sunulmuştur.  
Buhar ile tıbbi atıkların sterilizasyonunda uygulanan sıcaklığın değişiminde; 135 °C? de 15 dakikada, 138 °C? de 10 dakikada ve 142 °C? de 5 dakikada sterilizasyon işleminin gerçekleştiği görülmüştür. Uygulanan basınç değişiminde ise; 3.0 bar?da 15 dakikada, 3.1 ? 3.2 bar?da, 10 dakikada ve 3.3 ? 3.5 bar?da 5 dakikada sterilizasyon işleminin gerçekleştiği görülmüştür.  
Sterilizasyon işlemi sırasında buharın bakteriler üzerindeki etkinliğinde Bacillus stearothermophilus bakterisi incelenmiştir. Yapılan tetkik ve analizler sonucunda TAKY?de belirtilen 3.2 - 3.5 bar basınç ve 138 - 140 °C arasındaki sıcaklığın uygun olduğu görülmüştür. Ayrıca yine bu çalışmada basınç ve sıcaklık üzerinde değişim uygulanarak sterilizasyon aralığının hangi aralıkta olması gerektiği de belirlenmiştir. Bunlar; 3 bar basınç ve 138 °C?de 10 dakika, 3.1 bar basınç ve 140 °C?de 8 dakika, 3.2 bar basınç ve 142 °C?de 7 dakika, 3.3 bar basınç ve 143 °C?de 6 dakika, 3.5 bar basınç ve 145 °C?de 5 dakika aralıklarında da sterilizasyon işleminin gerçekleştiği tespit edilmiştir.  
Sterilizasyon süresinin düşük sıcaklık ve düşük basınçta arttırılmasının tıbbi atıkların sterilizasyonunda bir etkisi olmadığı görülmüştür. Sıcaklık ve basıncın arttırılması ile sterilizasyon süresi de azalmaktadır. Dolayısı ile çok daha kısa sürede tıbbi atıkların sterilizasyonu gerçekleştirildiğinden işletim maliyeti de çok önemli miktarda düşmektedir.  
Bu çalışma sonucunda Afyonkarahisar Tıbbi Atık Sterilizasyon Tesisinde bulunan makinelerin sterilizasyon etkinlik kontrolü işlemi için TAKY?e göre uygun olduğu ve Akdeniz ve Ege Bölgesinde tıbbi atığın toplanmasında, taşınmasında ve bertaraf edilmesinde TAKY?e göre örnek bir il olduğu yapılan incelemeyle görülmüştür.
Anahtar Kelimeler: Afyonkarahisar, basınç, bertaraf, sıcaklık, sterilizasyon, sterilizasyon süresi, tıbbi atık.

Abstract:
The purpose of the study namely ?Gathering, disposal and storage of the medical waste and analyzing the effects of steam on bacterium, Afyonkarahisar Sample? is to do a legally good management plan for the processes done during disposing the medical waste and to achieve the disposal steps. Apart from that, in this study, Bacillusstearothermophilus bacterium has been investigated within the aim of investigating the effects of vapor on bacteria during sterilization process and suitable sterilization intervals have been detected. Technical information about the plant and machinery where operations are applied are given in this study.  
This study consist of four parts. The first part is the introduction in which the information about collection, transporting tation and disposing the medical waste in accordance with medical waste control regulations can be found. In the second part, the articles, publications and evaluation of the thesis about medical waste were included. In the third part, it has been tried to detect the numbers of the beds and doctors per individual at health organizations as a result of the increase of the population in Afyonkarahisar and Turkey. The effects of these studies on the content and the quantity effects of this medical waste have been noted. In the fourth part, the findings were discussed and the intervals of the optimum pressure, heat temperature and sterilization time were determined. All of the experiments we performed in Afyonkarahisar Medical Waste Sterilization Institution and the results were presented in this thesis as a case study.  
As changing of applied temperature in the steam sterilization of medical waste such as 135 ?C for 15 minutes, 138 ?C for 10 minutes and 142 ?C for 5 minutes; the sterilization process took place as expected. The sterilization process also takes place as expected in case of change in the applied pressure such as 3.0 bar for 15 minutes, 3.1-3.2 bar for 10 minutes and 3.3-3.5 bar for 5 minutes.
The bacterium named Bacillus stearothermophilus has been examined in order to measure the effectiveness of the pressure on bacteria during the sterilization process. 3.2-3.5 bar pressure and 138-140 ?C temperature seemed appropriate as stated in TAKY as a result of examination and analysis. Also in this study, the suitable sterilization time has been specified by applying changes on pressure and temperature. It is identified that sterilization process occurs as expected in the following conditions; 3 bar pressure, 138 ?C for 10 minutes; 3.1 bar pressure, 140 ?C for 8 minutes; 3.2 bar pressure, 142 ?C for 7 minutes; 3.3 bar pressure, 143 ?C for 6 minutes; 3.5 bar pressure, 145 ?C for 5 minutes.  
It has been seen that increasing the amount of sterilization time at low temperatures and low pressures has no significant effect on sterilization of medical waste. Increasing the temperature and pressure reduces the sterilization time. The operation costs of the sterilization process decreased of medical waste occurs as expected much more quickly.  
As a result of this study, according to TAKY, equipment in the Afyonkarahisar Medical Waste Sterilization Plant is appropriate in the context of control of sterilization efficacy and it has been seen that it is a sample city in collecting, transporting and disposing the medical waste.
Keywords: Afyonkarahisar, pressure, disposal, temperature, sterilization, terilization time, medical waste