Peyzaj tasarımında sanatın görme engelli kullanıcılara yönelik değerlendirilmesi
The evaluation of art in landscape design for blind users
Yazar: EZGİ KAYAR
Danışman: PROF. DR. AYSEL USLU
Ankara Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı / Peyzaj Mimarlığı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Peyzaj Mimarlığı = Landscape Architecture
Dizin: Engellilik = Disability ; Görme engelliler = Visually impaired ; Peyzaj tasarımı = Landscape design ; Sanat = Art ; Tasarım = Design

Özet:
Toplum sadece fiziksel, bilişsel ya da psikolojik olarak tam yeterliliğe sahip bireylerden oluşmamaktadır. Herkes yaşamının bir bölümünde bazı sağlık problemi ile karşılaşabilir ya da kısıtlıklarla mücadele etmek durumunda kalabilir. Engellilik genetik veya çevresel faktörler sonucunda bireylerin fiziksel, bilişsel, psikolojik ve sosyal işlevlerinden birini ya da birkaçını kısmen veya tamamen yerine getirememe durumudur. Bu çalışma kapsamında da görme engelli kullanıcılara yönelik bir tasarım anlayışı geliştirilmeye çalışılmıştır. Görme engelli kullanıcılar da herhangi bir engelle karşılaşmadan sosyalleşme, toplumla kaynaşma, doğa ile iç içe olma gibi fırsatlar sunan fiziki çevreye minimum düzeyde fiziksel güç harcayarak ve bağımsız bir şekilde ulaşabilme hakkına sahiptir. Herkes için tasarım kullanılarak oluşturulan kentsel mekanların daha erişilebilir, konforlu, kullanıcı odaklı, güvenli ve yaşanılabilir olması sağlanabilmektedir. Ancak doğru bir tasarımla engeller kaldırılabilir. Bu noktada da bazı destekleyici kavramlardan yararlanılmaktadır. Bunlardan biri de insanı duygusal ve psikolojik olarak doyuran, estetik algılarına karşılan veren, bilgilendiren bazen de sorgulatan, kimi durumlarda da eğitici ve tedavi edici olabilen sanattır. Tasarıma sanatın dahil edilmesiyle mekânların sosyal, kültürel, ekonomik ve estetik değeri arttırılabilmektedir. Böylelikle insanları içine çeken ve duyusal tatmin sağlayan kentsel mekanlar tasarlanabilmektedir. Bu kapsamda da teorik bir alt yapı oluşturması amacıyla görme engelliliğin nasıl tanımlandığı ve sınıflandırıldığı, görme engelli bireylerin çevrelerini nasıl algıladıkları üzerinde durulmuştur. Sanat kavramının hayatlarındaki yeri, tasarımda sanata yer verildiği takdirde nasıl ve ne ölçüde etkilenecekleri Türkiye'den ve Dünya'dan birtakım örnekler üzerinden irdelenmeye çalışmıştır. Sanatın dahil edildiği tasarım uygulamalarının görme engelli kullanıcıların istek ve ihtiyaçları doğrultusunda nasıl geliştirilebileceği konusunda da öneriler geliştirilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
Society does not only consist of individuals who are physically, cognitively or psychologically fully competent. Everyone may encounter some health problems at some point in their lives or have to struggle with some limitations. Disability is the partial or complete inability of individuals to fulfill one or more of their physical, cognitive, psychological and social functions as a result of genetic or environmental factors. Within the scope of this study, a design approach has been tried to be developed for blind users. Blind users also have the right to independently access the physical environment, which provides opportunities such as socializing, merging with the community, being in touch with nature, without encountering any obstacles, with minimal physical effort. Urban spaces created by using design for everyone can be made more accessible, comfortable, user-oriented, safe and livable. However, with the right design, obstacles can be removed. At this point, some supporting concepts are used. One of these is art that satisfies people emotionally and psychologically, responds to their aesthetic perceptions, informs and sometimes makes them question, and in some cases can be educational and therapeutic. Social, cultural, economic and aesthetic value of spaces can be increased by including art in design. Thus, urban spaces that attract people and provide sensory satisfaction can be designed. In this context, in order to create a theoretical infrastructure, how visual disability is defined and classified, and how blind individuals perceive their environment is emphasized. The place of the concept of art in their lives, how and to what extent they will be affected if art is included in design, has tried to be examined through some examples from Turkey and the world. It has also been tried to develop suggestions on how to develop design applications in which art is included in line with the wishes and needs of visually impaired users.