Engelli bireylerin maneviyat algıları üzerine nitel bir araştırma
A qualitative study on perceptions of spirituality of persons with disabilities
Yazar: TUĞBA ALTUNTAŞ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULHAKİM BEKİ
Üsküdar Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı / Sosyal Hizmet Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Sosyal Hizmet = Social Work ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Din sosyolojisi = Religious sociology ; Engelli kişiler = Disabled persons ; Maneviyat = Spirituality ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Engellilik bireysel ve toplumsal bir olgudur. Engelliliğin bireysel boyutu fiziksel
ya da zihinsel işlevlerde eksikliğin olması olarak tanımlanırken; toplumsal boyutu
kısıtlılık yaşayan bireylerin sosyal hayata katılırken fiziki ve sosyal engellerle
karşılaşması olarak tanımlanmaktadır. Kısıtlılık yaşayan engelli birey toplumdaki diğer
bireylerden ayrılmaktadır. Engelli bireylerin sağlıklı bireyler gibi hayatını devam
ettirebilmesi ve toplumsal hayatın birçok alanında var olması gerekmektedir. Ancak
engelli bireyler toplumsal hayata katılırken sağlık sorunlarının dışında insanların
önyargılı davranışlarıyla, mimari yapıların elverişsizliği, eğitim, sağlık ve istihdam gibi
birçok sıkıntılı durumla karşı karşıya kalmaktadır. Bu sıkıntılara çözüm aramak için
engelliliği tıbbi olarak, sosyolojik, psikolojik, ekonomik, kültürel ve dini açıdan
değerlendirmek gerekmektedir.
Bu çalışmanın temel amacı engelli bireylerin maneviyat algılarının incelenmesidir.
Engelli bireyler yaşamlarının tümünde ya da bazı dönemlerinde biyolojik, psikolojik ve
sosyal ihtiyaçlarını karşılayamamaktadır. Bu bireyler hayatlarının bazı dönemlerinde
tıbbi ve sosyal bakıma da ihtiyaç duymaktadır. Bu bireylerin ihtiyaçlarının
karşılanmasının yanı sıra manevi ihtiyaçlarının da karşılanması gerekir. Bu çalışma;
engelli bireylerin ne tür zorluklar yaşadıklarını, bu zorluklarla nasıl mücadele ettiklerini,
maneviyat ve manevi destek konusundaki fikirlerini öğrenmek amacıyla hazırlanmıştır.
Bu amaç doğrultusunda İstanbul'da yaşayan dokuz erkek ve dokuz kadınla, toplamda on
sekiz engelli bireyle yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak derinlemesine
görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Engelli bireylerin maneviyat algılarının araştırıldığı bu
çalışmada nitel araştırmanın betimsel analiz yöntemi tercih edilmiştir. Araştırmacı
tarafından temalara ayrılan veriler "Engelli Bireylerin Toplumsal Hayata Katılırken
Yaşadığı Zorluklar", " Mimari Yapıların Elverişsizliği ile İlgili Sorunlar", "Önyargı ve
Olumsuz Davranışlarla İlgili Sorunlar", "Engelli Bireylerin Maneviyatla İlgili
Düşünceleri", "Dini İnanç", "Ahiret İnancı", "Kader İnancı", "Dünya Hayatının İmtihan
Olduğu İnancı", "Zorluklarla Başa Çıkmada Manevi Destek", "Manevi Anlamda Güçlü
Hissetmek İçin Dini Uygulamalar ve İbadetler" temaları altında toplanmıştır.
Bu araştırmanın sonucunda engelli bireylerin erişim, eğitim, fiziksel çevre, ulaşım
ve istihdam alanında sorun yaşadığı tespit edilmiştir. Engelli bireyler yaşadıkları
sıkıntıları ailelerin manevi desteğiyle ve manevi açıdan kendilerini güçlü hissedecek dini
uygulamaları yaparak aşmaya çalışmışlardır. Engelli bireylerin maneviyata dair
düşüncelerini; dini inanç, ahiret inancı, kadere inanç, dünya hayatının imtihan olarak
görülmesi şekillendirmektedir. Bu çalışmaya katılan engelli bireyler manevi açıdan
kendilerini güçlü hissederek her türlü zorlukla mücadele etmekte ve karşılaştıkları her
sıkıntının ölümden sonraki ahiret hayatında bir karşılığı olacağına inanarak
yaşamaktadırlar.

Anahtar Kelimeler: Engellilik, inanç ve imtihan, manevi destek, maneviyat.

Abstract:
Disability is an individual and social phenomenon. While the individual aspect of
disability is defined as a deficiency in physical or mental functions; the social aspect is
defined as the physical and social barriers faced by individuals with limitations while
participating in social life. Disabled individuals experiencing limitations are separated
from other individuals in the society. Disabled individuals need to be able to continue
their lives like healthy individuals and exist in many areas of social life. However, while
individuals with disabilities participate in social life, apart from health problems, they
face many troublesome situations such as prejudiced behaviors of people, inconvenience
of architectural structures, education, health and employment. In order to find solutions
to these problems, it is necessary to evaluate the disability medically, sociologically,
psychologically, economically, culturally and religiously.
The main purpose of this study is to examine the spirituality perceptions of disabled
individuals. Disabled individuals cannot meet their biological, psychological and social
needs in all or some periods of their lives. These individuals also need medical and social
care in some periods of their lives. In addition to meeting the needs of these individuals,
their spiritual needs must also be met. This work has been prepared to learn what kind of
difficulties people with disabilities experience, how they struggle with these difficulties,
and their opinions on spirituality and moral support. For this purpose, in-depth interviews
were conducted with nine men and nine women living in Istanbul, a total of eighteen
disabled individuals, using a semi-structured interview form. In this study, in which the
spirituality perceptions of disabled individuals are investigated, the descriptive analysis
method of qualitative research was preferred. The data divided into themes by the
researcher are "Difficulties of Persons with Disabilities While Participating in Social
Life", "Problems Related to the Inappropriateness of Architectural Buildings", "Problems
Related to Prejudice and Negative Behaviors", "Thoughts of Persons with Disabilities
Regarding Spirituality", "Religious Belief", "Belief in the Hereafter" , "Faith in Destiny",
"Belief that Worldly Life is a Test", "Spiritual Support in Coping with Difficulties",
"Religious Practices and Worships to Feel Spiritually Strong".