Beyşehir Gölü limnolojisi
Limnology of the Beyşehir Lake
Yazar: DİDEM OĞUZKURT GÖKÇE
Danışman: PROF.DR. NİLGÜN KAZANCI
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2001
Konu: Biyoloji = Biology
Dizin: Beyşehir Gölü = Beyşehir Lake ; Kanonik korelasyon = Canonical correlation ; Limnoloji = Limnology ; Planktonlar = Plankton

Özet:
IV ÖZET Beyşehir (Konya) ve Şarkikaraağaç (İsparta) İlçeleri sınırlarında bulunan Beyşehir Gölü, Türkiye'nin en büyük tatlısu kaynağıdır. Orta Anadolu için içme-sulama suyu kaynağı olarak kullanılmaktadır. Milli Park, İçme ve Sulama Suyu Rezervi Koruma Alanı, Uluslararası Önemi Olan A grubu Sulakalan, tarihi ve kültürel zenginliği bakımından SİT Alanı kapsamındadır. İçinde bulunduğu koruma statülerine rağmen uygulanan yanlış su politikaları nedeni ile su seviyesinde değişimler, aşın vejetasyon gelişiminin yanı sıra kontrolsüz balık avlanması ve saz kesiminin yapılması, imar planı olmadan gelişen kentleşme nedeni ile göl birçok sorunla karşı karşıya kalmıştır. Kasım 1996-Kasım 1997 tarihleri arasında belirlenen örnekleme noktalarında, Beyşehir Gölü ve göle dökülen Üstünler, İliırmak ve Soğuksu Çayları ağzından alman su örneklerinde fiziksel, kimyasal verilerle birlikte klorofil a miktarı saptanmıştır. Azot ve fosfor miktarlarının düşük çıkması nedeniyle bölgedeki kirliliği saptamak amacıyla element analizleri ile birlikte sedimental azot ve fosfor değerlerine bakılmıştır. Fitoplankton, zooplankton ve bentik omurgasız taksonlannın teşhisleri yapılmıştır. Bu canlı gruplarının sıklık, biyomas, bolluk, yoğunluk, dominans, çeşitlilik, benzerlik analizleri yapılmıştır. Bulunan sonuçlarda kanonik korelasyon analizi ve çok boyutlu ölçeklendirme analizi uygulanmıştır. Fitoplankton, zooplankton ve bentik omurgasız taksonlannın fiziksel, kintyasal değişimlerle olan ilişkileri ile fitoplankton ve zooplankton arasındaki ilişkide de kanonik korelasyon analizi uygulanmıştır. Yoğunluk, bolluk ve dominansi sonuçlannda gruplar arası fark kontrolü tek yönlü ANOVA analizi ile test edilmiştir. Canlı gruplannın çalışma alanı içindeki yerleşimleri çok boyutlu ölçeklendirme analizi uygulanarak gösterilmiştir. Fitoplankton, zooplankton ve bentik omurgasız taksonlanna göre benzer olan örnekleme noktalannın kümelenmesi amacıyla Cluster analizi uygulanmıştır. Alanı 65300 hektar olan Beyşehir Gölü ortalama 4-5 m. derinlikte sığ bir göldür. Rüzgara açık olmasının etkisiyle sıcaklık tabakalaşması zayıf olarak görülmektedir. Dimiktik olan göl, ortograd ve zayıf heterograd oksijen profiline sahiptir. Su kalitesi analiz sonuçlanna göre göl, makrofıtik vejetasyonun etkisiyle ultra- oligotrofik düzeyde yer almıştır. Fitoplankton, zooplankton ve bentik omurgasıztürlerine göre ise J3-mezosaprobik seviyede bulunmuştur. Buna göre çabşma alanı mezotrofik seviyede bulunmaktadır. Su kaynaklarının giderek azaldığı Türkiye'de, limnolojik çalışmaların temel alındığı sürdürülebilir su yönetim politikalarının belirlenmesi gereklidir. Beyşehir Gölü'nde yapılan bu çalışma, ileriye yönelik uzun dönem izleme çalışmalarının da başlangıcını oluşturması bakımından önemlidir. ANAHTAR KELİMELER: Limnoloji, su kalitesi, biyoçeşitlilik, fitoplankton, zooplankton, bentik omurgasız canlılar, trofik düzey, kanonik korelasyon, çok boyulu ölçekleme, ANOVA, Beyşehir Gölü

Abstract:
VI ABSTRACT The Beyşehir Lake which is the largest freshwater lake and drinking water reservoir in Turkey, is located between the Beyşehir (Konya) and Şarkikaraağaç (İsparta) Provinces. The lake is the most important drinking and irrigation source for the Central Anatolia. Although it has some protected statues (National Park, Protected Area of Drinking and Irrigation Reservoir and an A group inland water with international importance) and it is important for waterflow and fishing, the lake has a lot of problem such as variations in water level due to wrong water policy and aquatic macrophytes overgrowing in the lake ecosystem, and uncontrolled fishing and urbanisation. Physical, chemical parameters and chlorophyll a values were determined in the Beyşehir Lake and in the mouth of Üstünler, İliırmak and Soğuksu Streams between November 1 996 and November 1 997. The concentration of metallic elements and sedimental nitrogen and phosphorus were analysed because nitrogen and phosphorus in water were found to have small values to determine if there is pollution in the area. Frequency, biomass, abundance, density, dominance, diversity, similarity were carried out phytoplankton, zooplankton and benthic macroinvertebrate species. These results were tested by the Canonical Correlation analysis and the Multidimensional Scaling analysis. The Canonical correlation analysis was applied reveal the direction of the relationship within both phytoplankton division and zooplankton taxa and between these biological groups and chemical parameters. One-way ANOVA analysis was tested significance of difference of out phytoplankton, zooplankton and benthic macroinvertebrate density, dominance, abundance. Cluster analysis was classified for similar sampling stations based on phytoplankton, zooplankton and benthic macroinvertebrate species. The Beyşehir Lake which is shallow lake, covers an area of 65300 acreage's. It is dimictic having slightly thermal stratification due to physical aeration and orthograde and weak heterograde oxygen profile. Chemical analyses and physical measurements were also carried out in order to determine the limnological structure of the lake. According water quality values, the trophic level of the lake is on the ultra-vıı oligotrophic level, while phytoplankton, zooplankton and benthic macroinvertebrate species are in p-meso-saprobic level. As a result, the lake was found to be in mesotrophic trophic level. Water resources are decreasing in Turkey. In this respect, sustainable water management policy based on limnological features must be performed. In this study, it has been aimed to determine the water quality of the Beyşehir Lake as Turkey's largest freshwater and drinking water reservoir and to understand the structure of the lake ecosystem. Studies have been carried out in the direction of collecting data for biomonitoring and applying a management plan. KEY WORD: Limnology, water quality, biodiversity, phytoplankton, zooplankton, benthic macroinvertebrate, trophic level, canonical correlation analysis, multidimensional scaling, ANOVA, the Beyşehir Lake