Çanakkale iklim koşullarında andezitlerde toprak oluşumu
Soil formation in andesites under Çanakkale climate conditions
Yazar: AYKUT YÜKSEL
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN EKİNCİ
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Kireçli toprak = Calcareous soils ; Tarım toprakları = Agricultural soils ; Volkanik topraklar = Volcanic soils

Özet:
Bu çalışma, Çanakkale yöresinde yaygın olan andezitik kayaçlar üzerinde oluşmuş toprak profillerinin fiziko-kimyasal ve minerolojik özelliklerini incelemek amacıyla yapılmıştır. Arazide morfolojik tanımlamaları yapılan profillerden horizon esasına göre toplam 31 adet toprak örneği alınmıştır. Profil 1 ve 2'nin bulunduğu kısımlar, diğer profillerin bulunduğu kısımlara göre daha fazla yağış almakta ve daha sık bitki örtüsüne sahiptir. Tüm profiller A-B-C horizon dizilimi göstermekte olup bir profil E horizonu içermektedir. Bunun yanında 3 ve 4 numaralı profillerin haricindeki diğer profiller argilik horizona sahiptirler. Yapılan analizler sonucunda, toprak asitliğinin (pH) genellikle orta asit ile nötr arasında olduğu belirlenmiştir. En yüksek kil miktarı (%46.72) ve KDK (40.61 cmol kg-1) profil 2'nin Bt horizonunda belirlenmiştir. Toprak oluşumunun açıklanmasında SiO2/Al2O3 ve bazlar/ R2O3 gibi ayrışma oranları ile plajioklas alterasyon indeksi (PIA), kimyasal alterasyon indeksi (CIA) gibi indekslerden yararlanılmıştır. Bu indekslere göre profil 2'de CIA ve PIA ayrışma indeksleri diğer profillere göre çok yüksek oranda bulunmuştur. Bu durum bu profilde feldspatların optimum ayrışma değerine yaklaştığını ve ileri derecede bir ayrışmanın varlığını göstermektedir. Aynı profilin X-ışını difraksiyon (XRD) analiz sonuçlarında ileri derecede ayrışmanın göstergesi olarak feldispatlara rastlanmazken yüzey horizonlarında kaolinit, profilin alt katlarında ise yüksek oranda montmorillonite rastlanmıştır. Belirlenen yüksek değerdeki ayrışmada hidrotermal alterasyonun etkili olduğu düşünülmektedir. Çalışma sonuçları, 2 numaralı profilin diğer profillerine göre ileri derecede ayrışmaya uğramış, daha yaşlı bir profil olduğunu göstermektedir. Toprak profilleri toprak taksonomisine göre sırasıyla Lithic Haplustalf, Ultic Haplustalfs, Humic Lithic Haploxerepts, Humic Dystroxerepts ve Mollic Haploxeralfs olarak, WRB (Dünya Referans Sistemi) sınıflamasına göre ise Epileptic Luvisols, Endoleptic Luvisols, Epileptic Cambisols, Haplic Cambisols ve Endoleptic Luvisols olarak sınıflandırılmıştır.

Abstract:
This study was carried out to determine the physico-chemical and mineralogical properties of soil profiles formed on andesitic rocks commonly found in the Canakkale region. Thirty one soil samples were taken from each horizon from the profiles that were morphologically defined in the field. Locations of profile 1 and 2 receives more rainfall and has a denser vegetation compared to other profiles.  All profiles show an A-B-C horizon sequence and one profile contains an E horizon.  In addition, the profiles except 2 and 4 have an argillic horizon. As a result of the analysis, it was determined that the soil acidity (pH) was generally between moderate acid and neutral. It was determined that the highest clay content (46.72%) and maximum amount of KDK 40.61 cmol kg-1 in the Bt horizon of profile 2. Some weathering indexes such as chemical wearthering index-CIA, plagioclase alteration index –PIA and weathering rates such as SiO2/Al2O3 and some mineralogical analyzes (X Ray Difraktion-XRD, Scanning Elektron Microscopy-SEM and Energy Dispersive X-rays Spectroscopy EDX or EDS and major oxides) were used in explaining the soil formation. According to these indices, CIA and PIA divergence indices in profile 2 were found to be very high compared to other profiles. This shows that feldspars approach the optimum decomposition value in this profile and a high degree of decomposition has occurred. In the X-ray diffraction (XRD) analysis results of the same profile, feldspars were not found as an indicator of advanced weathering, while kaolinite was found in the surface horizons and montmorillonite in the lower layers of the profile. Hydrothermal alteration was considered to be effective in the determined high value weathering. The results of the study show that profile 2 is an aged profile, showing advanced  weathering compared to other profiles. Soil profiles were classifed as an Lithic Haplustalf, Ultic Haplustalfs, Humic Lithic Haploxerepts, Humic Dystroxerepts and Mollic Haploxeralfs accoridng to the soil taxonomy; and as Epileptic Luvisols, Endoleptic Luvisols, Epileptic Cambisols, Haplic Cambisols, and Endoleptic Luvisols according to WRB (World reference system), respectively.