Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde bütçe hakkının karşılaştırmalı olarak  değerlendirilmesi
Comparative evaluation of power of purse in presidential government system
Yazar: OĞUZHAN TOKGÖZ
Danışman: DOÇ. DR. OYTUN CANYAŞ
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Hukuk = Law ; Kamu Yönetimi = Public Administration ; Siyasal Bilimler = Political Science
Dizin: Bütçe = Budget ; Bütçe hakkı = Power of purse ; Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi = Presidential government system ; Hükümet sistemi = Government system ; Kamu hukuku = Public law ; Karşılaştırmalı analiz = Comparative analysis

Özet:
İngiltere'de 1215 yılında Magna Carta ile ortaya çıkan bütçe hakkı; "kamu gelir ve giderlerinin miktarı ve türünün belirlenmesi ve onaylanması" olarak tanımlanmaktadır. Bütçe hakkının süjesi olan halk bu hakkın kullanım yetkisini domgrafik koşullar nedeniyle kendi seçtiği temsilcilere devretmiştir. Bu bakımdan parlamentolar bütçe hakkına değil, bütçe yetkisine sahiptir. Yasama organının yürütme organı karşısındaki konumuna bağlı olarak etkinlik düzeyi değişen bu yetki, hükümet sistemleri açısından farklılık göstermektedir. 2017 Anayasa değişikliği ile parlamenter sistemden Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçilmesi dolayısıyla bütçe hakkı etkinliği Türkiye açısından da değişim göstermiştir. Çalışmanın birinci bölümünde bütçe ve bütçe hakkı kavramı ve bütçe hakkının tarihsel gelişimi incelenmiştir. Bütçenin hukuki niteliği ve bütçe hakkının unsurlarından hareketle bütçe hakkının etkinliğini artıran faktörlere ilişkin değerlendirmelerde bulunulmuştur. Etkinlik kavramı çalışmada iktisadi açıdan kullanılmamaktadır. İkinci bölümde farklı hükümet sistemlerinden seçilen örnek ülkelerin bütçe hakkı etkinlikleri karşılaştırmalı olarak incelenerek söz konusu ülkelerin bütçe hakkı etkinliği artıran hususlar karşılaştırmalı olarak tespit edilmiştir. Üçüncü bölümde ise değişen hükümet sistemi ile birlikte değişim gösteren bütçe süreci ve bütçe sürecine etki eden yeni süjeler itibariyle etkilenen bütçe hakkı etkinliğine ilişkin değerlendirmelerde bulunulmuştur. Farklı hükümet sistemlerine sahip ülkelerdeki bütçe hakkı etkinliği ile karşılaştırmalı olarak yeni hükümet sisteminde bütçe hakkı etkinliğini sağlamaya yönelik çözüm önerileri ortaya konulmuştur.

Abstract:
Power of the purse that emerged with Magna Carta in 1215 in England; It is defined as "determining and approving the amount and type of public revenues and expenditures". The people, who are the subjects of Power of the purse, have transferred the authority to use this right to the representatives they have chosen because of demographic conditions. In this respect, parliaments do not have Power of the purse ,but the budgetary authority. Depending on the position of the legislature vis-à-vis the executive, this authority differs in terms of government systems. Due to the transition from the parliamentary system to the Presidential government system with the 2017 Constitutional amendment, the efficiency of Power of the purse has also changed for Turkey. In the first part of the study, the concept of the budget and and Power of the purse the historical development of Power of the purse are examined. Based on the legal nature of the budget and the elements of Power of the purse, evaluations were made regarding the factors that increase the efficiency of Power of the purse. The concept of efficiency is not used economically in the study. In the second part, activities Power of the purse of the sample countries selected from different government systems were examined comparatively, and the issues that increased the efficiency of Power of the purse of these countries were determined comparatively. In the third part, the budget process, which changes with the changing government system, and the effectiveness of Power of the purse affected by the new subjects affecting the budget process are evaluated. Comparing with the efficiency of Power of the purse in countries with different government systems, solution suggestions have been put forward to ensure the efficiency of Power of the purse in the new government system.