Erken dönem Müslüman-Hıristiyan teolojik ilişkileri
The early Muslim-Christian theological relationship
Yazar: İBRAHİM KAPLAN
Danışman: PROF. DR. ŞABAN ALİ DÜZGÜN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Kelam Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Din = Religion

Özet:
Bu çalışma, Giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, dinin ontikve epistemik dayanağı, Mutlak Din-İslam özdeşliği ve dinlerin köken birliği veKur'an açısından dinû çeşitliliğin anlamı konuları ele alındı.Birinci bölümde, İslâm'ın zuhuru sırasında Arabistan çevresindekiHıristiyanlığın genel durumu ve bölgede bulunan Hıristiyan mezheplerinin inançesasları, Kur'an'da Ehl-i Kitap kavramının anlam alanı, Kur'an'ın Hıristiyanteolojisine yönelttiği eleştiriler ve teolojik ilişkiler açısından Hz. Muhammed dönemiinceleme konusu yapılmıştır. Bu noktada, özellikle, Hz. Muhammed'in okuma-yazmabilip bilmediği ve Ehl-i Kitap hakkında sahip olduğu bilgi, teolojik ilişkilerbağlamında tartışma konusu yapıldı.İkinci bölümde, Müslüman-Hıristiyan teolojik tartışmalarının nasıl ve hangietkenlerle ortaya çıktığı, olaylar, şahıslar ve reddiye türü eserler bazında incelenerekkonunun arka planı sahnelenmeye çalışıldı. Burada özellikle, Hıristiyan karşıtısöylemin oluşmasını hazırlayan, teolojik, politik ve sosyo-kültürel etkiler ayrı ayrı elealındı. Bu bölümde, ayrıca, oluşum dönemi kelamının Hıristiyan teolojisine karşıtakındığı farklı tavırlar da inceleme konusu yapıldı. Aynı zamanda, bu bölümde,teolojik etkileşimin boyutları ortaya konularak, Müslüman Kelamının oluşmasındave gelişmesinde Hıristiyan teolojisinden ne kadar etkilendiği araştırıldı.Müsteşriklerin iddialarının aksine, Kelamın oluşmasında ve gelişmesinde kendikaynaklarını anlama çabası ve diğer iç dinamiklerinin daha etkin olduğu, bu yönüylede Kelamın özgün bir yapıya sahip olduğu tespiti yapıldı.Üçüncü bölümde, Müslümanlarla Hıristiyanlar arasındaki teolojik tartışmalarsistematik olarak sunuldu. Bu bölümde, teslis, inkarnasyon, İncil, tahrif ve tebşiratgibi konuların, özellikle reddiyelerde, algılanış biçimi sergilendi. Görüldü ki,Hıristiyanlar tarafından teslisin bir unsuru olarak kabul edilen İsa, Müslümanlartarafından Allah'ın bir kulu ve elçisi olarak görülmekte, onun Tanrılığıreddedilmektedir.

Abstract:
This thesis consists of an introduction and three chapters. In the introduction,such matters as the epistemic basis, absolute identicalness of Religion-Islam, unity ofreligions? origin and the meaning of religious diversity in respect of Qo?ran have beendiscussed.In the first chapter, the general situation of Christianity around the Arabianpeninsula and the beliefs of Christian sects in that region by the time Islam came intoview, the semantic scope of conception of Ahl al-Kitab (the People of Book) in theQor?an, the Qoranic criticisms towards Christian theology, and the period ofMuhammad in terms of theological relationships have been delat with. It has beendiscussed in the context of theological relations whether the Prophet Muhammad wasilliterate, and to what extent he had information about Ahl al-KitabIn the second chaper, on the basis of individuals and polemical works, it thasbeen attempted to clarify how the Muslim-Christian theological discussions began andwhich factors played a role in it. Here, particularly the theological, political and socio-cultural factors that paved the way for the development of an anti-Christian discoursehave been dealt with separately. In this chapter the different attitudes posed by thetheology of formative period have been also discussed. At the same time, by putting thedimensions of theological interaction, it has been aimed to present the extent that theIslamic Theology has been influenced from Christian Theology. It has been concludedthat in the formation of theology, contrary to the assertions by orientalists, the theattempts to understand their own sources and other internal factors had played a moreeffective role.In the third chapter, the theological discussions between Muslims and Christianshave been presented in a systematic way. In this chapter, the perception of such matters,particularly in refutaitions, as trinity, incarnation, Gospel, distortion, glad tidings(tabshirât) has been presented. It appears that the Jesus whom Christians regard as anelement of trinity has been seen by Muslims as a servant of God and his messenger,rejecting his divinity.