Karşılıksız çek keşide etmenin hukuki ve cezai sorumluluğu
Legal and criminal responsibility of unrequited checks
Yazar: ALEV DENİZ DURSUN
Danışman: PROF. DR. AHMET TÜRK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı / Özel Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Hukuk = Law
Dizin: Cezai sorumluluk = Criminal liability ; Hukuki sorumluluk = Legal responsibility ; Karşılıksız çek = Bad check ; Keşide = Drawing ; Ticaret hukuku = Commercial law ; Türk hukuku = Turkish law ; Türk ticaret hukuku = Turkish commercial law

Özet:
Türk Hukukunda, karşılıksız çek keşide edilmesi durumuna hukuki ve cezai sorumluluk yüklenmiştir. Hukuki koruma, hem müracaat boçlularına hem de bankaya sorumluluk getirilerek sağlanmaya çalışılmıştır. Türk Ticaret Kanunu madde 810 ile madde 783' e göre, çekin karşılıksız kalması durumunda, yasa koyucu hamile ve çek bedelini ödeyen keşideci dışındaki diğer müracaat borçlularına, çekten kaynaklanan alacağın tahsili amacıyla kendisine sorumlu olanlara karşı müracaat hakkı (başvuru hakkı) tanımıştır. Müracaat hakkının kullanılamaması veya çekin tahsil edilmemesi durumda ise hamilin, kambiyo senedine özgü sebepsiz zenginleşme davası açmak, taraf olması durumunda temel ilişkiye dayanabilmek ve karşılığın devri olmak üzere yararlanabileceği üç tür hukuki koruma getirilmiştir. Bankalara da, çekin karşılıksız çıkması durumunda her bir çek yaprağı için kanunî garanti miktarını hamile ödeme yükümlülüğü getirilmiştir. Aynı zamanda çekin karşılığı olmasına rağmen karşılığın ödememesi veya çek hesabı açılırken özen yükümlülüğünü yerine getirilmemesi halinde de hukuki sorumlulukları doğacaktır. Cezai Koruma ise, 6728 Sayılı Yatırım Ortamının İyileştirilmesi Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun ile yapılan değişiklik sonucu, karşılıksız çek keşide edilmesi durumunda, keşide eden bakımından öncelikle adli para cezası, ödenmediği takdirde hürriyeti bağlayıcı ceza yaptırımına bağlanmak sureti ile sağlanmıştır.

Çalışmamızın birinci bölümünde, çek ve karşılıksız çek kavramı üzerinde durulacaktır. İkinci bölümde, karşılıksız çek keşide etme durumunda hukuki sorumluluğu, müracaat edenin hukuki sorumluluğu ve bankanın hukuki sorumluluğu başlıkları altında anlatılacaktır. Son bölümde ise, karşılıksız çek keşide etmenin cezai sorumluluğundan öncelikle yasa değişikliklerinden bahsedilerek, akabinde mevcut yasal düzenlemeye değinilecektir.

Abstract:
Under Turkish law, issuing a dishonored cheque has legal and criminal repercussions. The lawmaker brought legal liability to both endorsers and banks in an attempt to provide legal protection for the receiver. Articles 783 and 810 of the Turkish Code of Commerce provides that the cheque bearer and endorsers who made payments against the cheque can request payment from other liable parties in order to collect the amount stated on the cheque. In case these parties cannot execute this right or collect the amount stated on the cheque, the cheque bearer is protected with three legal mechanism. In these cases the bearer can sue on the grounds of unjust enrichment specific to exchange law, sue on the grounds of the legal relationship behind the cheque and transfer the value of the cheque. Also, banks are legally required to pay the guaranteed amount provided by law for each cheque sheet. Moreover, banks are legally liable in case they do not pay the amount stated on the cheque even though there are sufficient funds in the account or they neglected their duty of care when they open a cheque account. The Law Amending the Law No. 6728 on the Amendment of Some Laws for the Improvement of the Investment Environment brought criminal liability for the issuer if the cheque is dishonored. The criminal sanctions will be a monetary fine at first and in case it is not paid the issuer will be imprisoned.

In the first part of our study, the concept of cheque and dishonored cheques will be analyzed. In the second section, the legal responsibility in the case

of dishonored cheques will be described under the sections titled legal responsibility of the applicant and legal responsibility of the bank. In the last section, the provisions regarding criminal liability for dishonored cheques will be discussed with an emphasis on the amendments on the law.