Modernleşirken dindar kalmak: 2000'lerin Türkiye'sinde din–ekonomi ilişkisi
Coexistence of modernity and religiosity: Relationship between religion and economy at the 2000's Turkey
Yazar: TUĞBA YÜZLÜ
Danışman: PROF. DR. YÜCEL BULUT
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Din = Religion ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Bireysellik = Individualism ; Din = Religion ; Din sosyolojisi = Religious sociology ; Din-ekonomi ilişkisi = Religion-economy relationship ; Dindarlık = Religiousness ; Ekonomi = Economy ; Modernite = Modernity ; Modernleşme = Modernization ; Sekülerleşme = Secularization

Özet:
Bu çalışmanın temel amacı, Türkiye'de özellikle 1980 sonrası yaşanan toplumsal değişim sürecinde din – ekonomi ilişkisinin farklılaşmasıyla gözlemlenen çatışma alanlarını, modern yapıya uygun meşrulaştırma çabalarını ve değişimleri kaynaklarıyla birlikte anlamaya çalışmaktır. Modernite ve sekülerleşmenin sonucu olarak dinin bireyler ve toplumsal hayattaki etkisi biçim ve içerik olarak farklılaşıyor. Bu farklılaşma bir taraftan dinin toplumsal hayattaki etkinliğinin daha da arttığı şeklinde yorumlanıyor, bir taraftan da dinsel olanın görünürlüğünün artışı paradoksal olarak dinin toplumsal hayattaki etkinliğinin zayıflaması olarak yorumlanıyor. Bu süreç dindar bireyin ekonomik faaliyetlerinde de etkisini gösteriyor. Ekonomik alana dair dini bağlılığının getirdiği bir takım ilke ve tutumları benimsemiş birey ekonomik alanda faaliyet gösterirken çatışmalar ve çelişkiler yaşayabiliyor. Bireylerin kararlarını dini bağlılıklarının mı yoksa ekonominin rasyonel ilkelerinin mi şekillendirmesi gerektiği bu çelişkiyi yansıtıyor. Ayrıca, modernite ve sekülerleşme bireylerin modern kurumlara uygun şekiller almasına sebep olurken toplumsal hayatın merkezinde yer alan ekonomik alanın temel özellikleri ve varsayımlarının bireylerin zihin dünyasını ve toplumsal alanı şekillendirmesi de bireyleri özerk bir doğaya ve işleyişe sahip olarak kavranan ekonomi kurumuna uygun şekiller almaya yönlendiriyor. Aynı zamanda dini ve ekonomik alanın genel eğilimini oluşturan bireycilik fikrinin etki alanını artırması bireylerin gittikçe toplumsal olandan uzaklaşmasına da sebep olarak, toplumsal problemlerim çözümünü güçleştirirken bireyleri de mevcut yapılara uyum sağlamaya yönlendiriyor.
Modernleşme, bireycileşme, sekülerleşme tezi, iktisat, iktisat tarihi ve İslam iktisadına ilişkin tartışmalar bu tezin teorik çerçevesini oluşturuyor. Din ve ekonomi ilişkisini konu edinen saha çalışmalarından elde edilen bulgulardan faydalanılarak konu bireylerin bakış açılarından yorumlanıyor. Sonuç olarak; dindar bireylerin ekonomik alanda yaşadıkları çelişkilerini çoğunlukla ekonomik hayatın gereklerine uyum sağlayarak çözümledikleri görülmektedir.

Abstract:
In Turkey, during the process of social changes after the 1980s, the relationship between religion and economy differentiates. This study aims to evaluate these changes and the conflict areas, legitimization efforts consonant with modern structures and their resources. It is observed that because of modernity and secularization, the effect of religion on people and society is differentiating. This differentiation is interpreted as the effect of religion in social life increasing, while some argue that the overall increase in the visibility of the religious is paradoxically diminishing the effect of religion in social life. This process also reflects on the economic activities of a religious individual. People who have certain principles and attitudes that stem from religious devotion, experience conflicts and dilemmas while operating in the economic field. Whether the decisions of an individual in the economic field should be shaped by their religious devotion or rational principles of economic field reflect this dilemma. While modernity and secularization lead people to act according to rules of modern structures, basic features and assumptions of the economic field which is the center of social life also shape the minds of people and the social sphere. This leads people to act according to the economic field that is perceived as an entity of autonomous nature and function. At the same time, the spreading influence of individualization that is also the main tendency of religious and economic field complicates the solutions to social problems by causing individuals to gradually withdraw from the social field while also leading individuals to accommodate themselves to current structures of modern life. 
Discussions about modernity, individualization, secularization, economy, history of economy, Islamic economy constitutes the theoretical framework of the dissertation. Besides, the field works about the religion-economy relationship supports the interpretation of the individual perspectives. Consequently, it is observed thatreligious people often end up adapting to modern institutions and the economic life to solve their conflicts and dilemmas about economic field.