Aile şirketlerinde kurumsallaşmanın iç kaynak bağımlılığı üzerindeki etkisi üzerine bir araştırma
A study on the effect of institutionalization in family businesses on resource dependence
Yazar: MAHMUT ÖZGÜN
Danışman: PROF. DR. REŞİT ŞADİ CAN SARUHAN
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Yönetim ve Organizasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Aile şirketleri = Family businesses ; Kaynak bağımlılığı = Resource dependence ; Kurumsallaşma = Institutionalization ; İç kaynaklar = Internal sources

Özet:
Küresel ekonomik büyüme ve istihdam açısından büyük öneme sahip olan aile şirketleri; aile üyelerinin kurmuş olduğu ve kontrol altında tuttuğu hem mülkiyette hem de yönetim mekanizmasında büyük oranda aile fertlerinin paylarının bulunduğu işletmelerdir. Aile şirketlerinin diğer özellikleri; ailenin geçimini sağlamak ve/veya sermayenin korunması amacı ile kurulması, yönetim kademelerinin büyük çoğunluğunu aile üyelerinin oluşturması, karar alma safhalarında genellikle aile üyelerinin etkili olması ve aileden en az iki neslin istihdam edilmesidir.
Aile şirketleri içerisinde yüzyıllardır yaşayan başarılı örnekler olmakla birlikte birçoğu üçüncü kuşağa geçemeden ömrünü tamamlamaktadır. Türkiye'de ise güncel istatistikler aile şirketlerinin ömrünün çok daha kısa olduğunu göstermektedir. Dünyada başarılı aile şirketleri örneklerine bakıldığında, kurumsallaşmanın merkezi öneme sahip olduğu görülmektedir. Kuşkusuz, kurucularının aile üyeleri olduğu, merkeziyetçi bir yönetim yaklaşımına sahip olan ve ana karakterini aile olmaktan kaynaklı değer birliğinden alan aile şirketlerinde kurumsallaşma zorlu bir süreçtir. Kurucu irade, kendi çocuğu olarak gördüğü şirketin birçok işlevini kendi üzerine almakta ve kısa vadede kâr-avantaj-rekabetçilik sağlayan bu unsur, şirketin büyümesi ve süreçlerin karmaşıklaşmasıyla dezavantaja dönüşmektedir. İç kaynaklara bağımlılığa dayalı ve şirketin ömrünü kısaltan bu modelin aşılmasında kurumsallaşma stratejik öneme sahiptir.
Çalışma iki boyuttan oluşmaktadır. İlk boyutta, aile şirketlerinde kurumsallaşma ve iç kaynak bağımlılığına ilişkin yerli ve yabancı yazın taranarak kuramsal bulgulara ulaşılmıştır. İkinci boyutu ise bu kuramsal bulgulardan hareketle; kurumsallaşmanın iç kaynak bağımlılığı üzerindeki etkisini tespit etmek için en az üçüncü kuşağa geçmiş büyük ölçekli aile şirketlerinde Yönetim Kurulu üyeliği yapan on dört aile üyesinin katıldığı bir nitel araştırma oluşturmaktadır. Bu doğrultuda, bir durum saptaması yapılarak, aile şirketlerinde kurumsallaşmanın iç kaynak bağımlılığına etkisine ilişkin değerlendirme ve önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
Family businesses, which are of great importance in terms of global economic growth and employment; are businesses established and controlled by family members, in which family members have a large share in both ownership and management mechanism. Other features of family businesses; It is the establishment of the family with the aim of making a living and/or protecting the capital, the majority of the management levels are formed by the family members, the family members are generally effective in the decision-making stages, and at least two generations are employed from the family.
Although there are successful family businesses which are lived for centuries, many of them complete their lives before they pass to the third generation. In Turkey, current statistics show that family businesses have a much shorter lifespan. When we look at the examples of successful family companies in the world, it is seen that institutionalization has a central importance. Undoubtedly, institutionalization is a difficult process in family companies, whose founders are family members, have a centralized management approach and take their main character from the unity of value stemming from being a family. The founding leader will assumes many functions of the company which it sees as its own child, and this element, which provides profit-advantage-competitiveness in the short term, turns into a disadvantage with the growth of the company and the complexity of the processes. Institutionalization has strategic importance in overcoming this model, which is dependent on internal resources and shortens the life of the company.
The study consists of two dimensions. Firstly, theoretical findings were reached by scanning domestic and foreign literature on institutionalization and internal resource dependence in family companies. The second dimension is based on these theoretical findings; In order to determine the effect of institutionalization on internal resource dependence, a qualitative study was conducted with the participation of fourteen family members who are members of the Board of Directors in large-scale family companies that are at least in the third generation. In this direction, evaluations and suggestions have been made regarding the effect of institutionalization on internal resource dependence in family companies.