İslam hukukunda istihdam ilişkisi ve istihdam edenlerin sorumluluğu
The employment relation and employers' responsibility in Islamic law
Yazar: SUAT ERDEM
Danışman: DOÇ. DR. SELAHATTİN EROĞLU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law ; Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri = Labour Economics and Industrial Relations

Özet:
Fıkıh kitaplarımızda yer alan ve kendi devirlerinin is ve isçi anlayısınınbir yansıması olarak kendisini gösteren ve zamanın sartlarına göre verilmishükümlerden hareketle o devrin özelliklerini içeren uygulama ve cüzihükümleri, tamamen farklı bir yapıya sahip günümüz isçi müessesesi ile ilgilizemine tasıyıp bunlardan bir sistem olusturma gibi yanlıs bir tutum içerisinegirmek yerine, genel çerçeveden hareket etmek ve ?slam hukûkunun tesrisırasında benzer müesseseler karsısında aldığı tavrı takınmak gerekir. Bunagöre yapılması gereken, mevcut haliyle isçilik kurumunu sosyal bir realiteolarak kabullenmek ve isçilerin durumlarını iyilestirici önlemler almaktır.?slam hukûku hem isverene uygun ve hem de isçiye uygun bir is ahlakınınteminini hedeflemekte ve isçi ve isverenler arasında mücadele değil sevgi,kardeslik ve ahlakî esaslara göre hareket etmeyi öngörmektedir. ?slam dinindekisinin konumu ne olursa olsun, ister isçi isterse isveren olsun tüm insanlar,insan olmaları itibariyle esittir ve aralarında fark yoktur. ?sçi ve isveren birsözlesmenin iki tarafı olarak kabul edilmekte ve hiçbir tarafın diğer taraftanüstün olmadığı beyan edilmektedir.?slam hukûkunda hangi sekilde olursa olsun baskasına zarar vermek vebu zarara zararla karsılık vermek yasaklanmıstır. Temel prensip, herkesinkendi davranısının sonucuna katlanması ve baskasının meydana getirdiğizararlardan sorumlu olmamasıdır. Ancak toplumda her sahada meydana gelendeğismeler ve gelismeler sorumluluğun sınırlarını genisletmeyi gerekli halegetirmis ve temel prensipten istisnalar gittikçe artmıstır. ?nsanlar yanlarındaçalıstırdıkları kisilerin meydana getirdikleri zararlardan sorumlu tutulmuslarve zararın izâlesi anlayısına doğru bir temayül baslamıstır.?slam hukûkunda, yardımcı sahsın yaptığı isle irtibatı bulunmayan veisin gereği olmayan davranıslarından dolayı zarara sebebiyet vermesidurumunda isverenin sorumluluğu konusu ecîr-i hâssın sorumluluğu; isverenin,is kazası ve meslek hastalıklarından dolayı sorumluluğu ise ecîri müstereğinsorumluluğu kapsamında çözülecek bir konudur.

Abstract:
We need to move from the general frame and assume the attitude that?slamic law did against the similar institutions in course of chief magistrateinstead of assuming wrong attitudes like carrying applications and nominaldecisions, which take place in our fiqh books and show itself as a reflection ofthe work and worker concept of its period and include the features of theperiod moving from the decisions made according to the conditions of theperiod, to a differently structured ground about today?s worker constitutionand forming a system with these. The due thing which should be done is toaccept the worker institution with its present situation as a socially truth and totake amendatory precautions for the workers? situations.Islamic law has been aiming at providing a business ethics suitable toboth worker and employer and proposing to move among worker and employeraccording to the friendship, love and moral principles not to dispute. Whatevera person? s status in Islam, all people who are either workers or employers, areequal to eachother for being human and there is no difference among them.Worker and employer are accepted as the two parts of an agreement and it isaffirmed that any party is not superior to the other.To damage somebody by any way and to give damage back to the other isprohibited. The basic principle is that everbody should borne their ownbehaviours? results and they should not be responsible for the damages onecaused. However, developments and alterations in all fields of the society hasmade widening the borders of responsibility necessary and exceptions frombasic principles have risen. People have become responsible for the damagesmade by the people who work with them and a tendency towards the concept ofremotion of the damage has begun.In ?slamic law, when the cooperator man caused a damage because of hisbehaviours which are not necessary and associated to his work, subject ofemployer?s responsibility is of worker?s privacy (ecir-i has); employer?sresponsibility for occupational accident and occupational illnesses is a subjectwhich will be sorted out in worker?s cooperator?s responsibility (ecir-imüsterek).