İzzettin Ökte ve Necdet Yaşar'ın seçilmiş 4 taksiminin tanbur icra tekniği açısından karşılaştırmalı analizi
Comparative analysis of 4 selected divisions of İzzettin Ökte and Necdet Yaşar in terms of tanbur performance
Yazar: YUSUF UBEYDULLAH GÜLAÇAR
Danışman: DOÇ. GÖKNİL BİŞAK ÖZDEMİR
İstanbul Teknik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Performans Ana Sanat Dalı / Çalgı-Ses Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Müzik = Music
Dizin: Yaşar, Necdet = Yaşar, Necdet

Özet:
Dünya üzerinde var olan müzik türlerinin bir kısmında, kişinin irticalen meydana getirdiği melodiler ile icrasını gerçekleştirdiği müzik formları olduğu bilinmektedir. Türk müziğinde bu formun karşılığı olan taksim formu, özellikle 19. yüzyıldan itibaren (dönem içerisinde kayıt teknolojilerinin ilerlemesi ile) gelişmeye ve yaygınlaşmaya başlamıştır. Türk müziği özelinde taksim formu, icracının çalgı üzerinde tüm maharetini ortaya koyduğu bir form olmasından dolayı son derece önemli bir yere sahiptir.
Taksim formu; giriş taksimi, ara taksim, son taksim, geçiş taksimi, fihrist taksim, müşterek taksim ve tempolu taksim türleri başta olmak üzere birçok şekilde icra edilebilmektedir.
Günümüzde bilinen haliyle tanbur çalgısı ise kökeni 18. yüzyıla uzanan geleneksel çalgılardan biridir. Bu çalgı zaman içerisinde gelişimini devam ettirmiştir. Her yeni icracı, yeni bir ekol oluşturmuş ve kendi tavrını ortaya koymuştur. Günümüzde bilinen ilk tavır örneklerinin Tanburi İsak ile başladığı bilinmektedir. Akabinde Tanburi Cemil Bey ile yeni bir tavır anlayışı meydana gelmiştir. Klasik tavırdaki az mızraba karşılık çok melodi anlayışının aksine fazla mızrap vuruşuyla beraber fazla melodi yaklaşımı yerini yeni tavır başlığı altında almıştır. Bu iki temel ekolün takipçisi olarak İzzettin Ökte ve Necdet Yaşar ise iki önemli tanburi olarak Türk müziği tarihinde önemli bir rol oynamıştır.
İzzettin Ökte ve Necdet Yaşar'ın Seçilmiş 4 Taksiminin Tanbur İcra Tekniği Açısından Karşılaştırmalı Analizi başlıklı bu çalışma, İzzettin Ökte ve Necdet Yaşar'ın 4 taksiminin tanbur icra tekniği açısından incelenmesi ve karşılaştırılmasından meydana gelmiştir. İncelenecek taksimlerin makamları mahur, nihavend, hicaz ve uşşak olarak belirlenmiştir. Söz konusu taksimler incelenirken sağ el (mızrap), sol el (baskı) ve sağ ve sol el olarak üç başlık altında incelenmiştir. Tanbur icra tekniğinin nüans karakteristiğini ortaya koyan müzikal cümleler sağ ve sol el başlığı altında toplanmıştır. Çalışma, temelde iki icranın adına yapılmış teknik bağlamdaki çalışmaların eksikliğine katkı sunmak için yapılmıştır.
Çalışmanın ilk basamağında taksimler el yazısı ile notaya alınmış, ardından nota yazım programı ile bu notaların dijital ortama aktarımı sağlanmıştır. Taksimler seçilirken süre bakımından birbirine yakın, makam açısından ise aynı makamda olmalarına dikkat edilmiştir. Tespit edilen taksimler tanbur icra tekniği bakımından her bir icracı için müstakil bir bölümde incelenmiş ek bölümde ise listeleme yöntemi ile sayısal veriler sunulmuştur. İcracıların icra ettiği melodilerin her bir ölçüsü şekil olarak eklenmiş, sağ el (mızrap) bölümlerinde mızrap vuruşları ok şeklinde gösterilmiştir.
Son kısımda ise İzzetin Ökte ve Necdet Yaşar ile bir arada bulunmuş tanbur icracıları ve araştırmacılar ile yarı yapılandırılmış mülakatlar gerçekleştirilmiştir.

Abstract:
Improvisation constitutes a cornerstone in musical traditions across the globe, serving as a medium through which performers demonstrate their artistic creativity and technical expertise. Within the realm of Turkish music, the improvisational form known as taksim embodies this practice, functioning as both a creative and interpretative platform for musicians. Emerging as a prominent form in the 19th century, thanks to advancements in recording technology, taksim has since become a defining feature of Turkish music, allowing performers to exhibit their mastery over maqam theory and instrumental technique.
The tanbur, a long-necked plucked string instrument, holds a distinguished position in Turkish classical music. Renowned for its rich timbre and intricate playing techniques, the tanbur has evolved over centuries, with each generation of performers leaving an indelible mark on its tradition. Among these influential figures, İzzettin Ökte and Necdet Yaşar have emerged as pivotal contributors to the modern interpretation and pedagogy of the instrument. Their unique approaches to taksim not only reflect their artistic individuality but also highlight the versatility and expressive potential of the tanbur.
This study, titled A Comparative Analysis of Four Selected Taksims by İzzettin Ökte and Necdet Yaşar in Terms of Tanbur Performance Technique, examines and contrasts four taksims performed by these two masters. The chosen taksims are in the maqams Mahur, Nihavend, Hicaz, and Uşşak, selected to ensure consistency in duration and tonal structure for a balanced comparative framework. By focusing on these maqams, the research aims to uncover the technical and stylistic nuances that define each performer's approach. This comparative study sheds light on the underlying principles of tanbur improvisation, offering a structured lens through which to evaluate performance styles.
The analysis is structured around two core aspects of tanbur performance technique: right-hand (plectrum) and left-hand (finger) techniques. For the right hand, the study delves into plucking patterns, articulation, and dynamic control, while for the left hand, it explores finger placement, vibrato, and ornamentation. Musical phrases exemplifying these techniques are systematically categorized, enabling a detailed comparison of the performers' technical choices and stylistic preferences.
In addition to technical analysis, the study incorporates semi-structured interviews with tanbur performers and researchers who had direct experience with İzzettin Ökte and Necdet Yaşar. These interviews provide valuable contextual insights into their pedagogical approaches, interpretive philosophies, and contributions to the tanbur tradition. The combination of technical analysis and anecdotal evidence ensures a holistic understanding of their artistry.
The findings reveal significant stylistic and technical distinctions between the two performers. İzzettin Ökte's taksims are marked by intricate ornamentation, rapid transitions, and a display of technical virtuosity. His approach often emphasizes complexity and a highly ornamented melodic structure, reflecting his command of the instrument and his inclination toward showcasing technical brilliance. In contrast, Necdet Yaşar's taksims exhibit a lyrical and expressive quality, characterized by sustained notes, gradual dynamic shifts, and a deliberate pacing. His interpretations prioritize emotional depth and narrative progression, inviting listeners into a contemplative musical journey. These stylistic differences underscore the diversity inherent in tanbur performance and the personal expression that defines the art of taksim.
To synthesize the findings, a comparative table was created, summarizing the technical and stylistic attributes of each performer. This table serves as a valuable resource for understanding the nuances of tanbur performance and highlights the distinct artistic identities of Ökte and Yaşar. Furthermore, the study emphasizes the pedagogical implications of these findings, offering insights for students and practitioners seeking to develop their interpretive and technical skills. By analyzing these differences, this research provides a foundation for understanding how individual creativity shapes the execution of traditional musical forms.
This research addresses a critical gap in Turkish music scholarship by providing a detailed technical analysis of taksim performance. Despite the central role of improvisation in Turkish music, studies focusing on the technical aspects of individual performers remain scarce. By analyzing the taksims of İzzettin Ökte and Necdet Yaşar, this study not only contributes to the understanding of tanbur performance techniques but also establishes a methodological framework for future research on Turkish music improvisation.
The findings have broader implications for the pedagogy of Turkish music. Understanding the technical and stylistic approaches of these two masters can serve as a foundation for students to cultivate their own artistry. Additionally, the comparative approach adopted in this study can be extended to other instruments and performers, fostering a deeper appreciation of the technical and artistic dimensions of Turkish music.
In conclusion, this study illuminates the artistry and technical mastery of İzzettin Ökte and Necdet Yaşar through a comparative analysis of their taksims. By examining their right-hand and left-hand techniques, as well as their interpretive choices, the research highlights the richness and diversity of tanbur performance in Turkish music. The inclusion of interviews with their contemporaries further enriches the understanding of their contributions, offering a comprehensive perspective on their impact. Additionally, this study serves as a testament to the enduring legacy of these two iconic tanburi and their role in shaping the landscape of Turkish classical music.
Ultimately, this research celebrates the legacy of these two iconic tanburi and aims to inspire further studies in Turkish music improvisation and performance. By emphasizing the technical and artistic dimensions of taksim, the study underscores the enduring significance of this form in Turkish music and its potential as a subject of academic inquiry. Furthermore, it encourages continued exploration of the rich tradition of Turkish music, fostering a deeper understanding and appreciation of its cultural and artistic heritage.