Ortadoğu'da Baas-İhvân karşıtlığının tarihsel dinamikleri ve Ortadoğu siyasî hayatına etkileri (Suriye örneği)
Historical dynamics of Baath-Ikhwan animosity in the Middle East and its impact on the Middle Eastern political life (The case of Syria)
Yazar: CEMAL KAZAK
Danışman: PROF. DR. CENGİZ TOMAR
Marmara Üniversitesi / Orta Doğu ve İslam Ülkeleri Araştırmaları Enstitüsü / Ortadoğu Siyasi Tarihi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations

Özet:
Ortadoğu, dünya tarihini en çok etkileyen gelişmelerin yaşandığı bir bölge olarak her zaman önemini korumuştur. Bu jeopolitik konum, tarih boyunca bölgede iç dinamiklerle dış müdahalelerin karşılıklı etkileşim içinde olmasına neden olurken bölgenin de daima çok yönlü faal bir yapıda kalmasını sağlamıştır. XX. yüzyıl Ortadoğu siyasî hayatına bakıldığında hiç şüphesiz ki kitleleri harekete geçiren, Ortadoğu toplumlarını ve siyasî hayatını derinden etkileyen üç büyük ideoloji karşımıza çıkmaktadır: milliyetçilik, sosyalizm ve İslâmcılık. Bu çalışma Ortadoğu siyasî hayatını derinden etkileyen, İslâmî eğilimli bir toplumsal hareket olarak ortaya çıkan, modern Mısır ve Arap tarihinin en önemli ve tartışmalı toplumsal aktörlerinden birisi olan İhvân-ı Müslimîn (Müslüman Kardeşler) ile Suriye'de ortaya çıkan, Arap milliyetçiliği ve sosyalizmi düşüncesi üzerine inşa edilen Baas Partisini ele almaktadır. Emperyalist ülkelerin sömürü düzenine karşı "Ebedî Misyonu Olan Tek Arap Ulusu" sloganıyla bütün Arap ülkelerini tek bir çatı altında toplayarak sosyalist, laik, Pan-Arap bir yönetim kurmayı hedefleyen Baas ideolojisinin karşısında Pan-İslâmist bir ideolojiye sahip İhvân-ı Müslimîn (Müslüman Kardeşler) yer almıştır. Bu iki ideolojik yaklaşım kentli sınıflar, toprak sahipleri, köylüler, orta sınıflar ve öğrenciler gibi toplumun farklı katmanlarını etkilerken aynı zamanda Ortadoğu'daki siyasî hayata bölgesel düzeyde tesir etmeyi başarmıştır. Bu bağlamda her iki ideolojinin de bölgedeki diğer ülkeleri ve Ortadoğu siyasî hayatını derinden etkilediği görülmektedir. Bu sebeple çalışmada bu iki ideolojinin ortaya çıkış koşulları, tarihsel süreç içindeki gelişimi, dönüşümü, mevcut durumu, ideolojik yapılanmaları, çatışmaları ve Ortadoğu siyasî hayatına etkileri üzerinde durulacaktır. 


Anahtar Kelimeler: İhvân-ı Müslimîn (Müslüman Kardeşler), Baas Partisi, Ortadoğu

Abstract:
The Middle East has always maintained its importance as a region where the most sipnificent developments in the world history have been experienced. While such a geopolitical situation has historically caused the interaction between internal dynamics and external interventions, it has ensured that the region has always remained in a versatile dynamic structure. Considering the 20th century Middle Eastern political life, there are three great ideologies which mobilized the masses and deeply influenced the Middle Eastern societies and politics: Nationalism, Socialism and Islamism. This study deals with the Ikhwan al-Muslimin (Muslim Brotherhood), as one of the most critical and controversial societal actors in the modern history of Egypt, emerging as the Islamic-oriented social movement which deeply influences the Middle Eastern political life, and the Baath Party which emerged in Syria and constructed on the ideals of Arab nationalism and socialism. The Ikhwan based on the Pan-Islamist ideology stood against the Baath ideology, which aims at the establishment of a socialist, secular Pan-Arab administration by gathering all Arab countries under a single roof, against the colonial system of the imperialist countries, with the slogan "One Arab Nation with an Eternal Mission". These two ideological approaches did not only affect different segments of the society such as urban classes, landowners, peasants, middle classes and student movements, but they also succeeded in influencing the political life in the Middle East at the regional level. In this context, it is seen that both ideologies have deeply influenced the other countries in the region and the Middle Eastern Political Life. For this reason; the emergence conditions of these two ideologies, their developments in the historical process, transformations, current situations, ideological structures, conflicts and their effects on the Middle Eastern Political Life will be underscored.
Keywords: Ikhwan al-Muslimun (Muslim Brotherhood), Baath, Middle East