COVID-19 pandemisi sürecinde havacılık çalışanlarının stres ve tükenmişlik düzeylerinin mesleki bağlılıklarına etkisi
The effect of stress and burnout levels of employees on their occupational commitment during the COVID-19 pandemic process: Aviation industry example
Yazar: HİLAL ÖZTÜRK
Danışman: PROF. DR. TUNA USLU
İstanbul Gedik Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / İşletme Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sivil Havacılık = Civil Aviation ; İşletme = Business Administration

Özet:
COVID-19 pandemisi süresince insanların hayat mücadelesi daha da artmış, pandeminin psikolojik baskıları herkesi derinden etkilemiştir. İnsanlar pandeminin ilk döneminde (Mart 2020 - Haziran 2020) evlerinden çalışmış ancak sonra yüz yüze çalışmaya geçildiğinde hastalığa yakalanma riski faktörü ortaya çıkmıştır. Havacılık sektörü halen hem kısıtlama ve yasaklar hem de havayolu müşteri talebindeki daralma ile yüzleşmektedir ve bu durumun etkileri endüstriyi daha uzun yıllar etkileyeceği öngörülmektedir. Bu bağlamda araştırmanın amacı, havacılık sektörü çalışanlarının COVID-19 pozitif veya COVID-19 temaslı insanlarla aynı ortamda bulunma durumu söz konusu olduğunda ya da pandeminin hayatımıza getirdiği kısıtlamalarla beraber iş hayatındaki sıkıntıların (çalışma koşulları, ücretsiz izinler, işten çıkarmalar vb.) ve stresin artması ile strese bağlı olarak tükenmişlik sendromunun tetiklenmesi sonucunda mesleki bağlılıklarının azalıp azalmadığını sorgulamaktır. Araştırma nicel araştırma yöntemlerinden anket tekniği kullanılarak yapılmıştır. Araştırmaya 143 kadın ve 161 erkek çalışan katılmış olup bu kişilerden elde edilen verilerde eksiklik olmadığı saptanmış ve tamamı kullanılmıştır. 
Tez altı bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde COVID-19 konusuna giriş yapılmış ve genel literatürden bahsedilmiş, ikinci bölümde stres ve stresin alt boyutları anlatılmış olup; üçüncü bölümde tükenmişlik sendromunun içeriği ve alt boyutları açıklanmıştır; dördüncü bölümde bağımlı değişken olan mesleki bağlılık konusu ve alt boyutları anlatılmış, beşinci bölümde COVID-19 pandemisinin çalışma hayatına ve havacılık sektörüne etkilerinden bahsedilmiş, son olarak da araştırmanın analizleri yapılmış ve tablolar açıklanmıştır.
Pandemi sürecinde çalışan ya da çalışamayan (ücretsiz izne çıkarılan ya da işten çıkarılan) havacılık çalışanlarının yaşadığı stres buna bağlı olarak ortay çıkan tükenmişlik sendromu ve bunların mesleki bağlılıklarına etkisi düşünülerek hipotezler oluşturulmuştur. Sonuçlara t-testi, korelasyon ve regresyon yapılarak gidilmiş ve regresyonda Baron ve Kenny'nin (1986) üç basamaklı modelinden yararlanılmıştır. 
COVID-19 döneminde havacılık çalışanlarının pandemi ve iş yaşamındaki daralmalarla yüzleşmesiyle yaşadıkları stresin tükenmişlik sendromu üzerindeki etkisine bakıldığında olan stresin, tükenmişlik sendromu üzerinde anlamlı bir etkisi olduğu görülmektedir. Stresin mesleki bağlılık üzerindeki etkisine bakıldığında bağımsız değişken olan stresin bağımlı değişken olan mesleki bağlılık üzerinde anlamlı bir etkisi olduğu görülmektedir. Son olarak stres ve tükenmişlik sendromunun mesleki bağlılık üzerindeki etkisine baktığımızda stresin etkisi olmadığı ancak tükenmişlik sendromunun mesleki bağlılık üzerinde etkisi olduğu görülmektedir. Bu durumda stresin doğrudan olan etkisinin dolaylıya dönüştüğünü ve tükenmişlik sendromunun stres ile mesleki bağlılık arasında tam bir aracılık rolü oynadığını göstermektedir. Yani havacılık sektöründeki çalışanların tükenmişliği mesleki bağlılığa iş stresi nedeniyle etki etmektedir. Bu nedenle pandemi döneminde stres arttıkça çalışanların mesleki bağlılıkları da artmıştır.

Abstract:
During the COVID-19 pandemic, the struggle for life has increased and the psychological pressures of the pandemic have deeply affected everyone. During the first pandemic period (March 2020 – June 2020), people worked from their homes, but when they switched to face-to-face work, the risk factor of contracting the disease emerged. During the COVID-19 pandemic process, one in five employees began to show depressive symptoms. In this context, the aim of this research is to increase the stress of aviation sector employees when it comes to COVID-19 positive or COVID-19-contacted people being in the same environment, or the difficulties in business life (working conditions, unpaid leaves, dismissals, etc.) The aim of this study is to question whether it triggers burnout syndrome due to stress and whether their professional commitment decreases as a result. The research was conducted using the questionnaire technique, one of the quantitative research methods. 143 female and 161 male employees participated in the study and it was determined that there was no deficiency in the data obtained from these people and all of them were used.
The thesis consists of six chapters. In the first part, the subject of COVID-19 was introduced and the general literature was mentioned, in the second part stress and the sub-dimensions of stress were explained, in the third part the content and sub-dimensions of the burnout syndrome were explained, in the fourth part the dependent variable and its sub-dimensions were explained, in the fifth part COVID-19 The effects of the pandemic on working life and the aviation sector were mentioned, and finally, the analyzes of the research were made and the tables were explained.
Hypotheses have been created considering the stress experienced by aviation employees who are working or not able to work (whether on unpaid leave or fired) during the pandemic process, and accordingly the burnout syndrome and its effect on their professional commitment. The results were reached by t-test, correlation and regression and Baron and Kenny's (1986) three-step model was used in the regression. 
When we look at the effect of the stress experienced by aviation workers during the COVID-19 period on the burnout syndrome when they face the pandemic and the contractions in their business life, it is seen that stress, which is the independent variable, has a significant effect on the dependent variable, the burnout syndrome. When the effect of stress on professional commitment is examined, it is seen that stress, which is the independent variable, has a significant effect on the dependent variable, professional commitment. Finally, when we look at the effect of stress and burnout syndrome on professional commitment, it is seen that stress does not have an effect, but burnout syndrome has an effect on professional commitment. In this case, it shows that the direct effect of stress turns into indirect and the burnout syndrome plays a full mediating role between stress and professional commitment. In other words, the burnout of employees in the aviation sector affects professional commitment due to job stress. For this reason, as the stress increased during the pandemic period, the professional commitment of the employees increased.