Orta Karadeniz (Samsun, Tokat, Çorum ve Amasya) bölgesinde farklı yüksekliklerden toplanan ısırgan (Urtica dioica L.) ekotiplerinin bazı karakteristik özelliklerinin belirlenmesi
Determination of some characteristic features of nettle (Urtica dioica L.) ecotypes collected from different heights in the central black sea (Samsun, Tokat, Çorum and Amasya) region
Yazar: HATİCE ŞAHİN
Danışman: PROF. DR. SELİM AYTAÇ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Dünyada yoğun olarak yayılış gösteren ısırgan otu (Urtica dioica L.) bitkisi, gıda, lif, boya, ilaç ve kozmetik olarak kullanılmaktadır. Isırgan bitkisi ülkemizde ve özellikle Karadeniz Bölgesinde oldukça geniş bir yayılış göstermektedir. Bu çalışma ile Orta Karadeniz Bölgesi'nde doğal olarak yayılış gösteren ısırgan (Urtica dioica L.) ekotiplerinin farklı rakımlardaki noktalarından örneklemeler yapılarak, ekotiplere ait karakteristik özellikler belirlenmeye çalışılmıştır. 
En yüksek bitki boyu (153.4 cm) Samsun-2 numaralı lokasyonundaki ekotipinde, en kısa bitki boyuna (55.1 cm) ise Çorum-4 numaralı ekotip olmuştur. En yüksek teknik sap uzunluğu (104.5 cm) Samsun ilinin 1000, en kısa teknik sap uzunluğuna (28.9 cm) sahip ekotip, Çorum ili 1500 m rakımlı ısırgan ekotipi olmuştur. Sap kalınlıkları ortalamaları 3.46 mm ile 7.52 mm arasında değişmiştir. Amasya-1 numaralı lokasyondan elde edilen ısırganların diğer ekotiplere göre daha fazla dallanma gerçekleştirdiği belirlenmiştir. Tokat-1, 3, Amasya-3 ve Samsun-4 numaralı lokasyonlarından elde edilen ısırganların diğer ekotiplerden elde edilen ısırganlardan daha fazla sapta tüylülüğe sahip olduğu belirlenmiştir. Gövde rengi açısından Amasya ve Tokat ekotiplerinden elde edilen ısırganlar, Samsun ve Çorum'dan elde edilen ısırganlara göre daha fazla mor renk ihtiva ettiği gözlemlenmiştir. Samsun ekotiplerinden elde edilen ısırganların Çorum, Amasya ve Tokat'dan alınan ısırgan ekotiplerine göre dişi bitki oranlarının daha fazla olduğu belirlenmiştir.
Araştırma sonucunda Urtica dioica L. türlerinin sahip oldukları bazı morfolojik karakterlerinden dolayı nitelikli ısırgan otu çeşitlerinin geliştirilmesinde gen kaynağı olarak kullanılabileceği sonucuna varılmıştır.

Abstract:
The nettle (Urtica dioica L.) plant, which is widely distributed throughout the world, is used as food, fiber, dye, medicine and cosmetics. The nettle plant is widely distributed in our country and especially in the Black Sea Region. In this study, the characteristic features of the nettle (Urtica dioica L.) ecotypes, which are naturally distributed in the Central Black Sea Region, were sampled from points at different altitudes and the characteristic features of the ecotypes were tried to be determined.
The highest plant height (153.4 cm) was in the ecotype from Samsun location 2, and the shortest plant height (55.1 cm) was in the ecotype from Çorum location 4. The ecotype with the highest technical stem length (104.5 cm) was the nettle ecotype from Samsun province at 1000 m altitude, and the shortest technical stem length (28.9 cm) was the nettle ecotype from Çorum province at 1500 m altitude. The average stem thicknesses varied between 3.46 mm and 7.52 mm. It was determined that the nettles obtained from Amasya location 1 had more branching than the other ecotypes. It was determined that the nettles obtained from Tokat locations 1, 3, Amasya-3 and Samsun-4 had more hair on the stem than the nettles obtained from other ecotypes. In terms of stem color, nettles obtained from Amasya and Tokat ecotypes were observed to contain more purple color than nettles obtained from Samsun and Çorum. It was determined that nettles obtained from Samsun ecotypes had more female plant ratios than nettles obtained from Çorum, Amasya and Tokat ecotypes.
As a result of the research, it was concluded that Urtica dioica L. species can be used as a genetic source in the development of qualified nettle varieties due to some of their morphological characters.