Sürdürülebilir kurumsal yönetim bağlamında anonim ortaklıklara getirilen yeni yükümlülükler
New obligations imposed on joint stock companies in the context of sustainable corporate governance
Yazar: HALİL MERVAN MURAT
Danışman: DOÇ. DR. MURAT GÜREL
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Menfaat sahipleri ile pay sahipleri arasındaki şirket yönetimine ilişkin çıkar çatışması, vekalet probleminin şirketler hukukundaki yansımalarından biri olmuştur. Menfaat sahiplerinin şirketlerin bir paydaşı olması nedeniyle şirket yönetiminde gözetilmesi gerektiği doktrindeki çeşitli görüşler çerçevesinde savunulmuş olsa da pay sahibi çıkarları şirket yönetiminin odak noktası olarak kabul edilmiş ve diğer çıkar gruplarına göre çıkarları önceliklendirilmiştir. Uzunca bir süre pay sahibi odaklı anlayış, şirket yönetimindeki baskın anlayış olarak kabul edilse de gerek 2008 ekonomik krizi gerekse şirketlerin adının karışmış olduğu skandalların ardından tekrardan tartışmaya açılmıştır. Bu tartışmaların sonucunda menfaat sahiplerinin çıkarlarını şirket yönetiminin merkezine alan çeşitli görüşler ileri sürülmüştür. Şirket yönetimine sürdürülebilirlik anlayışının yerleştirilmesi gerektiğini savunan sürdürülebilir kurumsal yönetim anlayışı da bu görüşlerden biridir. Şirketlerin neden olduğu negatif dışsallıklar ve buna bağlı risklerin somutlaşması ile gittikçe yaygınlaşan bu görüş ve bu kapsamda atılan düzenleme adımları tezimizin odak noktasını oluşturmaktadır.
Tezimizin ilk bölümünde sürdürülebilir kurumsal yönetim anlayışının da temelini oluşturan şirketler hukukundaki pay sahipleri ile menfaat sahipleri arasındaki çıkar çatışmasına ve buna ilişkin görüşlere yer verilmiştir. Pay sahibi odaklı yaklaşım ile menfaat sahibi odaklı yaklaşımın ne olduğu bu bölümde ortaya konulmuş olup şirketler hukuku kapsamında bu iki çıkar grubu arasındaki çatışmaya ilişkin yer alan tartışmalara tarihsel süreç içerisinde yer verilmiştir.
Tezimizin ikinci bölümünde sürdürülebilirlik kavramının ve şirketler hukukundaki yerine ilişkin açıklamalara yer verilmiştir. Bu bağlamda tez kapsamında sürdürülebilirlik kavramı ile ifade edilenin toplumsal risklerin sürdürülebilirliği olduğu ortaya konulmuştur. Toplumsal risk kavramı çerçevesinde de şirketlerin sebep olduğu çevresel ve sosyal risklere değinilmiştir. Şirketlerin neden olduğu çevresel ve sosyal risklerin etkisinin sadece toplumlara yönelik olmadığı, bu riskler nedeniyle şirketlerin de etkilendiği ve iyi bir yönetim pratiğinin gereği olarak şirketlerin bu riskleri göz ardı etmemesi gerektiği yine bu bölümde incelenmiştir.
Tezimizin üçüncü ve son bölümünde ise sürdürülebilir kurumsal yönetim kapsamında şirketlere getirilen sürdürülebilirlik raporlaması ve due diligence yükümlülüklerine yer verilmiştir. Bu iki yeni yükümlülük, sürdürülebilir kurumsal yönetim anlayışının öncüsü konumunda olan AB'nin biri taslak olmak üzere iki düzenlemesi üzerinden ortaya konulmaya çalışılmıştır. Sürdürülebilirlik raporlaması hakkında çıkarılmış olan CSRD adlı Direktif ile due diligence yükümlülüğüne ilişkin taslak CSDD Direktifi, bu bölümün ana eksenini oluşturmaktadır.

Abstract:
The conflict of interest between stakeholders and shareholders regarding company management has been one of the reflections of the agency problem in corporate law. Although it has been argued within the framework of various opinions in the doctrine that stakeholders should be taken into consideration in company management since they are part of companies, shareholder interests have been accepted as the focal point of company management and their interests have been prioritized over other interest groups. For a long time, the shareholder primacy approach was considered to be the dominant in corporate governance, but after the 2008 economic crisis and the scandals in which companies were implicated, it has come up for discussion again. As a result of these discussions, various views have been put forward that place the interests of stakeholders at the center of corporate governance. One of these views is the sustainable corporate governance approach, which argues that a sustainability approach should be embedded in corporate governance. This view, which has become increasingly widespread with the concretization of the negative externalities caused by companies and the associated risks, and the regulatory steps taken in this context constitute the focus of our thesis.
In the first part of our thesis, the conflict of interest between shareholders and stakeholders in corporate law, which also forms the basis of the sustainable corporate governance approach, and the views on this issue are presented. In this section, the shareholder-oriented approach and the stakeholder-oriented approach are defined and the discussions regarding the conflict between these two interest groups within the scope of corporate law are included in the historical process.
In the second part of the thesis, the concept of sustainability and its place in corporate law are explained. In this context, it has been revealed that what is meant by the concept of sustainability within the scope of the thesis is the sustainability of risks. Within the framework of the concept of sustaianability risk, the environmental and social risks caused by companies are mentioned. It is also analyzed in this section that the impact of environmental and social risks caused by companies is not only directed towards societies, but also companies are affected by these risks and companies should not ignore these risks as a requirement of good management practice.
In the third and final part of our thesis, sustainability reporting and due diligence obligations imposed on companies within the scope of sustainable corporate governance are discussed. These two new obligations have been tried to be revealed through two regulations, one of which is a draft, of the EU, which is the pioneer of the sustainable corporate governance approach. The CSRD on sustainability reporting and the draftCSDD on due diligence obligations constitute the main axis of this chapter.