Plotinus'un Esûlûciya üzerinden Fârâbî'ye etkisi
The effect of Plotinus to al Farabi via Esulucia
Yazar: MEHMET MURAT KARAKAYA
Danışman: PROF. DR. GÜRBÜZ DENİZ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Akıl = Reason ; Aristoteles = Aristotle ; Din felsefesi = Religious philosophy ; Enneadlar = Enneadlar ; Farabi = Farabi ; Nefs = Soul ; Plotinos = Plotinus ; Yunan felsefesi = Greek philosophy ; İslam felsefesi = Islamic philosophy

Özet:
Yunan felsefî geleneğinin önemli filozoflarından olan ve Yenieflatunculuğun kurucusu olarak bilinen Plotinus, Bir, Akıl ve Nefs hipostazlarından oluşan üçlü hiyerarşik yapıyı felsefî sisteminin merkezine yerleştirmiş; bu çerçevede, Bir, Aklî Kozmos, Duyulur Kozmos, varlık, insan, kötülük vb. konularda derin felsefî analizlerde bulunmuştur. Plotinus'un en önemli eseri Enneadlar kitabıdır. 
Fârâbî, İslam düşünce, kültür ve medeniyet tarihinde en önemli şahsiyetlerden biridir. O, ontolojiden siyasete kadar birçok alanda felsefî eser ortaya koymuş; kendisinden sonra gelen başta İbn Sina olmak üzere birçok filozof üzerinde etkili olmuştur. Metafizik alanda tesis ettiği sudûr nazariyesi ile ün kazanan Fârâbî, bu nazariyede, Bir ve çokluk meselesini ele almış; varlık mertebelerini İlk, On Akıl, Nefs, Semavî Cisimler ve duyulur cisimler üzerinden hiyerarşik bir dizin içerisinde oluşturmuştur. Fârâbî'nin varlık hiyerarşisi bu yönüyle Plotinus'un varlık hiyerarşisi ile benzerlikler arz etmekte ve bu çerçevede onun el-Medinetü'l-Fadıla ve es-Siyasetü'l-Medeniyye eserleri ön plana çıkmaktadır. 
İslam'ın ilk dönemlerinde tercüme hareketi ile birlikte başta Aristo ve Platon'un eserleri olmak üzere Yunan felsefe geleneğine ait birçok eser Arapçaya kazandırılmıştır. Bu eserlerden biri de Esûlûciya adlı eserdir. Aristo Teolojisi olarak da bilinen Esûlûciya, Kindi'nin başkanlık yaptığı komisyon tarafından Arapçaya çevrilmiştir. Porfiryus'un yorumlarını da içeren eser, muhteviyat olarak bütünüyle Aristo'ya ait olmasa da bu isimle anılmıştır. Yaygın kanaat, eserin büyük bir kısmının Plotinus'un Enneadlar kitabının IV., V. ve VI. bölümlerini ihtiva etmesidir. Dolayısıyla eser Aristo'ya atfedilmiş olsa da muhteviyatı Aristo felsefesiyle birlikte Neoplatonik nazariyeler içermektedir. Fârâbî'nin, ontolojisini oluşturmada söz konusu eserden önemli ölçüde yararlandığı düşünülmektedir. 
Hazırladığımz tezde, Fârâbî'nin, Esûlûciya üzerinden yani Aristo üzerinden Plotinus'tan etkileme biçimleri incelenmiş; bu bağlamda Plotinus'un Enneadlar, Esûlûciya ve Fârâbî'nin özellikle el-Medinetü'l-Fadıla ve es-Siyasetü'l-Medeniyye eserleri mukayeseli bir şekilde ele alınmıştır.

Abstract:
Plotinus; one  the most important philosophers of the Greek philosophical tradition known as the founder of Neoplatonizm, placed the triple hierarchical structure consisting of the hypostasis of the One, the Intellect, and the Soul at the center of his philosophical systems; In this context, he had  profound philosophical analysis of the subjects such as the One, Rational Cosmos, Sentient Cosmos, being, human, evil and so on. Ennead is most important work of Plotinus.
  Fârâbî is one of the most important figures in the history of culture and civilization of İslamîc thought. He wrote in many fields ranging from ontology to politics; influenced many prominent philosophers, the most renowned of whom was Ibn Sina (Avicenna). Fârâbî, famous for his theory of emanation in metaphysics dealt with the One and Multiplicity in this theory and formed the order of beings hierarchically, the First Cause, Ten intellects, Spirit, Heavenly (Celestial) Bodies and perceptible objects. In this respect Fârâbî's order of beings bears similarities with that of Plotinus and in this context Fârâbî's al-Madinah  al-Fadilah (The Virtuous City) and  al-Siyasah al-Madaniyah (Social Policy) has occupied the foreground.
In early periods of Islam, with the translation movement many works of Greek philosophical tradition including Aristotle's and Plato's was brought into Arabic. One of these works is also Theology (Esulucia). Theology, also known as Theology of Aristotle, was translated into Arabic by the commission which was presided by Kindi. The work, including Porphryr's comments too, was known by that name though its content not entirely belongs to Aristotle. The general perception that the work contains a large portion of the  IV., V. and VI. volumes of  Plotinus's Enneads book. Therefore, even if the work has been attributed to Aristotle, it includes Neoplatonic theories together with the Aristotelian philosophy. Fârâbî is considered to have benefited substantially from the work to create his ontology. In this  theses, we have examined the influences of Plotinus on Fârâbî through Theology that is Aristo; in this context Plotinus's Enneads, Theology have been dealt with the works of al-Fârâbî especially al-Madinah  al-Fadilah (The Virtuous City) and al-Siyasah al-Madaniyah (Social Policy) comparatively.