Sivrihisar kirkitli düz dokumalarının teknik, motif, kompozisyon özellikleri ve yeni tekstil tasarımlarında değerlendirilmesi
Technical, motif, composition characteristics of Sivrihisar flat weavings (Kirkitli) and their utilization in the new textile designs
Yazar: İKBAL DARÇIN
Danışman: DOÇ. DR. FATMA NUR BAŞARAN
Gazi Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tekstil Tasarımı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: El Sanatları = Crafts ; Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering
Dizin: Dokumalar = Weavings ; El sanatları = Handicrafts ; Eskişehir-Sivrihisar = Eskişehir-Sivrihisar ; Kirkitli dokumalar = Kirkitli weaving ; Kompozisyon = Composition ; Motifler = Motifs ; Tasarım = Design ; Tekstil tasarımı = Textile design

Özet:
Geçmişten günümüze değerler birikimi olarak aktarılan geleneksel dokumalara ait orijinal örneklerin yeterince korunamaması, teknolojik gelişmeler ve sanayileşmeyle birlikte değişen yaşam şartlarında bu sanatın yerini daha kolay ve ucuz elde edilen ürünlerin alması, dolayısıyla bu sanatı sürdüren bireylerin azalması ve kendilerine ulaşmada yaşanan zorluklar, bu yönde yapılan saha çalışmalarını önemli kılmaktadır. 
Bu bilinçle gerçekleştirilen araştırmanın amacı; Sivrihisar ilçesi kirkitli düz dokuma örneklerinin teknik, motif, renk, kompozisyon özelliklerinin incelenerek, kültürel ve geleneksel özelliklerinin bozulmadan gelecek kuşaklara aktarılmasının sağlanması, var olan örneklerinin belgelenmesi ve yeni tekstil tasarımlarında kullanılmasıdır. Bu amaç doğrultusunda Sivrihisar yöresinde bulunan kirkitli düz dokumaların özellikleri incelenmiş ve yöre dokumalarında kullanılan motiflerden esinlenilerek yeni tekstil yüzey tasarımları oluşturulmuştur. Yapılan araştırmada betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Sivrihisar ilçesinde bulunan 44 adet düz kirkitli dokuma örneği örneklem olarak belirlenmiştir. İncelenen dokumaların özelliklerine ait bilgi formları oluşturulmuştur. 
Yörede tespit edilen bütün dokumalarda yün ipliğinin kullanıldığı, büyük ebatlarda ve genellikle dikdörtgen formda oldukları, çoğunluğun kilim tekniğiyle dokunduğu, en çok geometrik bezemelerin kullanıldığı, dokumaların renk ağırlığının kırmızı olduğu tespit edilmiştir. Bazı dokuma örneklerinin motif ve kompozisyon özellikleri nedeniyle kendine has hikayeleri olduğu belirlenmiş, çizimlerle açıklanmıştır.  Aynı zamanda bu motifler esin kaynağı olarak kullanılmış, 15 adet yeni tekstil yüzey tasarımı hazırlanmıştır. Tasarımlar içerisinden 1 adet dokuma, 1 adedi örme ve 3 adedi baskı yüzey çalışması yapılmıştır.

Abstract:
Inability to sufficiently protect the original examples of traditional weavings that have been transferred from past to present, replacement of this art with products that are easier and cheaper to obtain as a result of technological developments and industrialization, consequent reduction in the number of individuals who maintain this art and the difficulty in reaching these individuals make the field studies on this subject important.
With awareness, the aim of this study is to examine the technical, motif, color, composition characteristics of the kirkitli flat weaving samples of Sivrihisar district and to ensure the intact transfer of cultural and traditional characteristics to the next generation, document the existing samples and utilize them in new textile designs. In light of this aim, characteristics of kirkitli flat weavings were studied and with inspiration from motifs used in local weavings, new textile surface designs were generated. Descriptive survey model was used in the study. A total of 44 kirkitli flat weavings in Sivrihisar district were identified as the research sample. Information forms were generated about the characteristics of the examined weavings.
It was found that woolen yarn was used in all weavings in the district, all weavings had large size and usually had rectangular shape, geometric patterns were used the most and the majority of the weavings were red. Some weaving samples were found to have a story of their own due to their motif and composition characteristics and these were explained with drawings. Moreover, these motifs were used as a source of  inspiration and 15 new textile surface designs were prepared. Of these designs, 1 weaving, 1 knitting and 3 printed surface studies were performed.