Kanser hastalarında palyatif bakım ve destek servisinde narkotik analjezik kulanımı
The use of narcoti̇c analgesi̇cs at the oncologi̇c pati̇ents i̇n pali̇ati̇ve care center
Yazar: GÖKÇENUR UTLU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. HÜSEYİN CAN
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2015
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine
Dizin: Aile hekimliği = Family practice ; Ağrı = Pain ; Hasta bakımı = Patient care ; Kanser hastaları = Cancer patients ; Neoplazmlar = Neoplasms ; Opioidler = Opioids ; Palyatif bakım = Palliative care

Özet:
Amaç: Dünyada kanser ağrısı gelişmiş ülkelerde %50'nin, gelişmekte olan ülkelerde ise %10'un altında kontrol altına alınabilmektedir. DSÖ'nün narkotik analjeziklerin kullanılması gerekliliği ile ilgili net önerileri olmasına rağmen ülkemizde kullanım durumları çok düşüktür. Çalışmamızda aile hekimliği bünyesindeki İKÇÜ Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Kanser Hastalarında Palyatif Bakım ve Destek Servisi'nde narkotik analjezik kullanılma durumunun belirlenmesi amaçlandı.
Gereç ve Yöntem: Çalışmada 29.07.2013- 01.01.2015 tarihleri arasında serviste  yatarak destek tedavisi almış hastaların tanımlayıcı özellikleri, primer kanserleri,  başvuru şikayetleri, yatış süreleri, taburculuk şekilleri, narkotik analjezik kullanım durumları incelendi. Veriler hasta dosyaları taranarak elde edildi. Tanımlayıcı analizlerde yüzde (sayı), ortalama±standart sapma (min–max değerler) ve ortanca; gruplar arası karşılaştırmalarda kategorik değişkenler için ki-kare testi sürekli değişkenlerin karşılaştırılmasında ise parametrik olan koşullarda t-testi, parametrik olmayan koşullarda ise Mann Whitney-U testi ile değerlendirildi. Anlamlılık düzeyi olarak p<0.05 alındı.
Bulgular: Çalışmadaki hastaların (n:360) yaş ortalaması 60,46±11,42 (34-97) yıldı ve %51,4'ünü kadınlar oluşturmaktaydı. Ortalama yatış süresi 10 gün olup hastalar %65,6 oranla en sık eve taburcu olmuştu. En sık maligniteler ise gastrointestinal sisteme aitti. Hastaların %57,8'inin  yatış şikayeti ağrı ve yine aynı oranda hastanın da  beslenme bozukluğu olup; ağrı ve beslenme bozukluğu hastaneye en sık yatış nedenleri olarak bulundu. Tüm yatışların %83,6'sında, ağrı şikayeti ile olan yatışların %94,2'sinde opioid kullanıldığı saptandı. Ağrı şikayeti ile başvuran 208 hastanın %49,5'inde zayıf opioid, %2,0'sinde güçlü opioid %42,8'inde zayıf+güçlü opioid kullanılmıştı. Cinsiyetler arasında ortalama yatış süresi, ağrı şikayeti ile başvurma ve opioid kullanımı açısından fark saptanmadı.
Sonuç: Hastaların en sık başvuru şikayetlerinden olan ağrının giderilmesi; ancak opioidlere ulaşımın önündeki bariyerlerin kaldırılması ile mümkün olabilir. Etkili semptom kontrolü ve yaşam kalitesinin arttırılması, palyatif bakım hizmetlerinin yaygınlaşması ve eğitimli kişilerce sağlanabilir.

Anahtar Kelimeler: Palyatif bakım, Kanser ağrısı, DSÖ basamak tedavisi, Aile hekimliği, Opioid

Abstract:
Background and aim: Throughout the world cancer pain is undertreated in less than 50% of patients in developed countries and in developing countries is less than 10%. WHO strongly advocates pain relief for moderate and severe cancer pain, but also reports that 80% of cancer patients have no access to opiates. In this study we aim to comment the use of narcotic analgesics by family medicine clinic in İKÇÜ Atatürk EAH Palliative Care Center.    
Material and method: Our research included the patients who were hospitalized in palliative care service between 29.07.2013- 01.01.2015. Patients' demographic characteristics, primary cancers, complaints, lenghts of stay, types of leaving hospital and using of narcotic analgesics status were investigated by scanning the files. Descriptive statistics are given as mean±standart deviation and percentage. Student t-tests, Mann Whitney-U tests and Chi-square tests were used to compare groups. 
P value <0.05 was taken as significant.
Results: Mean age of the patients (n:360) ranged from 34-97 years old and mean age was 60,46±11,42. 51,4% of patients were woman. The average length of stay was 10 days. The patients were discharged home was the most common (65,6%) and the most common cancer site was gastrointestinal tract. Complaint about nutrition and pain were the most detected symptoms (57,8%). Weak opioids (49,5%), strong opioids (2,0%) and weak+strong opioids combinations (42,8%) had been preferred for pain therapy in patients with cancer pain complaint. There was no significant difference between the sexes in the average length of stay, opioid use  and present with pain. 
Conclusions: Cancer pain is still one of the most feared entities in cancer and about 75% of cancer patients with pain require treatment with opioids for severe pain. Pain management in cancer patients is a challenging and continuous task. The effective cancer pain treatment is only possible by developing of opioid accessibility and palliative care services.

Key words: Palliative care, Cancer pain, WHO 3-step analgesic ladder, Family Physician, Opioid