Alışveriş bağımlılığını etkileyen kişisel faktörler ve negatif öz bilinç duyguları
Personal factors affecting shopping addiction and negative self-consciousness emerging after purchasin
Yazar: MAKBULE MÜFTÜOĞLU
Danışman: PROF. DR. SEVTAP ÜNAL
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: İşletme = Business Administration

Özet:
Bu tez çalışmasında alışveriş bağımlılığında etkili olan unsurlar ve bağımlılık sonucu ortaya çıkan durumları belirlemek amaçlanmıştır. Bu doğrultuda girdi değişkenler olarak kişisel faktörler ele alınmış; "benlik saygısı, materyalizm, risk alma, duygusal denge/dengesizlik ve depresyon" değişkenleri çalışmaya dahil edilmiştir. Tez çalışmasında alışveriş bağımlılığının sonuçları olarak ise negatif öz bilinç duyguları ve satın alma sonrası tüketici davranışlarının belirlenmesi hedeflenmiştir. Negatif öz bilinç duyguları kapsamında, suçluluk ve utanç ele alınırken; satın alma sonrası davranışlar kapsamında ürün gizleme davranışı ve iade niyeti değişkenleri irdelenmiştir. Ayrıca çalışmada kişisel faktörler ile alışveriş bağımlılığı arasındaki ilişkiyi güçlendireceği varsayılan kontrolsüz kredi kartı kullanımının moderatör etkisini incelemek amaçlanmıştır.   Bu doğrultuda İzmir ilinde yaşayan 18 yaş üstü tüketicilerle görüşülerek anket çalışması yapılmıştır. Araştırma sonucunda alışveriş bağımlılığı üzerinde; negatif benlik saygısı, materyalizm, risk alma ve depresyon değişkenlerinin etkili olduğu saptanmıştır. Bunun yanında alışveriş bağımlılığının da negatif öz bilinç duyguları üzerinde etkili olduğu belirlenmiştir. Ayrıca çalışma sonuçlarına göre suçluluk duygusu iade niyeti üzerinde; utanç duygusu ise ürün gizleme davranışı üzerinde etkilidir. Çalışmada son olarak, kontrolsüz kredi kartı kullanımının; negatif benlik saygısı, risk alma ve depresyon ile alışveriş bağımlılığı arasındaki ilişkilerde düzenleyici bir etkisinin olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
In this thesis, it is aimed to determine the factors that are effective in shopping addiction and the situations that arise as a result of addiction. In this context, personal factors were considered as input variables; "self-esteem, materialism, risk taking, emotional stability/imbalance and depression" variables were included in the study. As for the outcomes of shopping addiction in this thesis, the aim is to determine negative self-conscious feelings and post-purchase consumer behaviors. Within the scope of negative self-conscious feelings, guilt and shame are addressed, while post-purchase behaviors include variables such as product hiding behavior and return intention. Additionally, the study aims to examine the moderating effect of uncontrolled credit card usage, assumed to strengthen the relationship between personal factors and shopping addiction. In this context, a survey was conducted with consumers aged 18 and over living in Izmir province. The research found that negative self-esteem, materialism, risk-taking, and depression variables are effective on shopping addiction. Furthermore, it was determined that shopping addiction also affects negative self-conscious feelings. According to the study results, feelings of guilt affect return intention, while feelings of shame affect product hiding behavior. Finally, the study concludes that uncontrolled credit card usage has a regulatory effect on the relationships between negative self-esteem, risk-taking, depression, and shopping addiction.