Tarihi su yapılarının korunması ve yeniden işlevlendirilmesi: Gaziantep kastel yapıları örneği
The conservation and re-usage of historical water structures: The case of Gaziantep kastel structures
Yazar: SELEN KAYA
Danışman: PROF. DR. ÖZLEM SAĞIROĞLU DEMİRCİ ; DOÇ. DR. CAN GÜNGÖR
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Eski çağlarda insanoğlu, yaşamın kaynağı suyu taşıma, dağıtma, depolama ve kullanma gibi amaçlar için pek çok yapı geliştirmiştir. Teknolojinin gelişmesiyle günümüzde işlevini yitiren bu yapıların çoğu çeşitli nedenlerle zarar görmektedir. Tarihi su yapılarının koruma sorunlarını tespit etmek ve bu doğrultuda koruma stratejileri geliştirerek yapıların korunmasını sağlamak bu tezin amacını oluşturmaktadır. Bu amaçla geniş bir literatür taramasıyla ulaşılan tarihi su yapıları ilk işlevlerine göre sınıflandırılarak tanımları yapılmıştır. Kültürel miras değerleri ortaya koyulan yapıların yeterince ilgi görmedikleri ve korunmaları için sıklıkla yeniden işlevlendirme yönteminin kullanıldığı görülmüştür. Kullanılan yöntem analiz edilirken izlenecek bir yöntem ya da rehber olmadığından, yurt içi ve yurt dışında yeni işlev verilmiş su yapısı örnekleri karşılaştırılmış, ülkemizdeki uygulamalarda meydana gelen koruma sorunlarının tespiti yapılmıştır. Yurt içinde yeni işlev verilmesine rağmen koruma sorunları devam eden örnekler arasından, UNESCO Geçici Dünya Miras Listesi'ne girmiş Gaziantep'e özgü kastel yapıları taşıdıkları miras değeri bağlamında örneklem yapı olarak seçilmiştir. Yapılan incelemeler sonucunda, yeni işlev verilen kastellerin doğru bir işleve sahip olmamaları nedeniyle bulunduğu dokudaki dönüşümden kopuk bir vaziyette olduğu; ilgisizlik ve hatalı onarım gibi nedenlerle yapıların bozulmaya devam ettiği tespit edilmiştir. Sonuç olarak, yapıları modern hayata entegre edebilecek yeni işlevler verilerek, bütüncül yaklaşımın temelini oluşturduğu kültür rotası yöntemi ile koruma önerisi getirilmiştir. Bu öneri sonucunda kastellerin daha fazla bozulmadan gelecek kuşaklara aktarılabileceği öngörülmüştür.

Abstract:
Since the ancient times, human beings have developed many methods and structures in order to transport, distribute, store and use water, which is the source of life. Along with the advancements in technology, most of these methods and structures have lost their functions today and damaged for various reasons. The aim of this study is to identify the conservational problems of the historical water structures and to develop strategies to preserve them in this direction. For this purpose, the thesis examines the historical water structures with an extensive literature review and classifies the structures according to their first functions. It has been observed that these structures with cultural heritage values do not receive enough attention while the method of re-functioning and adaptive re-use are the most frequent methods regarding the conservation of these structures. Several examples of adaptive re-use implementations in Turkey and abroad were investigated and compared. As a result, the problems occured in the practices in our country were identified. Among these, Kastel structures which are unique to Gaziantep and which have been included in the UNESCO World Heritage Tentative List, were chosen as the sample structure in the context of their heritage value. In the consequence of the analyses, the study reveals that the Kastel structures that were given a new function are in a detached state from the urban fabric they are in and do not have a correct existing function, resulting them to deteriorate also as a result of faulty repairs. Consequently, the thesis proposes a conservation approach with a holistic manner, using the cultural route method and re-functioning of the historical water structures in a way that can integrate them to the existing urban fabric and social life. By this means, the objective of the study is to preserve the kastel structures and the historical water infrastructure of Gaziantep in good order without further deterioration, for the future generations.