Türkiye türkçe'sinde 3-5 yaş arası katılımcılardaki ünlülere ait akustik belirteçlerin yaş ve cinsiyet açısından karşılaştırılması
A comparison of acoustic markers of vowels in modern turkish speaking children aged 3-5 years in terms of age and gender
Yazar: NİDA ŞANLI
Danışman: PROF. DR. AHMET KONROT KONROT
Üsküdar Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Dil ve Konuşma Terapistliği Ana Bilim Dalı / Dil ve Konuşma Terapisi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Dil ve Konuşma Terapisi = Language and Speech Therapy ; Dilbilim = Linguistics

Özet:
Bu araştırmada 3-5 yaş arası katılımcıların /a/, /ɛ/, /ɯ/, /i/, /o/, /œ/, /u/, /y/ ünlülerinin temel frekans, birinci formant frekansı, ikinci formant frekansı, üçüncü formant frekansı, ünlü üretim alanı, formant merkezileşme oranı, ünlü üretim süresi, sözcük üretim süresi, ünlü sözcük süresi oranı değerlerinin yaş ve cinsiyet açısından karşılaştırılması amaçlanmıştır. 
Araştırmaya 3 yaş 31 (17 erkek, 14 kız), 4 yaş 46 (25 erkek, 21 kız), 5 yaş 54 (27 erkek, 27 kız) katılımcı olmak üzere toplam 131 katılımcı dahil olmuştur. Türkiye Türkçe'sine ait sekiz ünlüyü içeren ünsüz-ünlü-ünsüz yapısındaki sözcükler 'Burada ______ var' taşıyıcı tümcesi ile üretilmesi istenilmiş ve ses kaydı ve akustik veriler PRAAT ile analiz edilmiştir. 
Yaş gruplarında temel frekans ile ilgili cinsiyetler arasındaki anlamlı bir farklılık bulunmazken, bazı formant değerlerinin cinsiyetler arası anlamlı farklılık gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır. Aynı cinsiyette yaş ve cinsiyet farkı gözetmeksizin yaş  değişkenleri karşılaştırıldığında formant frekansı değerlerinin sıkça yaşa bağlı olarak azaldığı ancak bu değişimlerin ünlü üretim alanını (5 yaş kız ve erkek arasındaki anlamlı fark hariç) ve formant merkezileşme oranlarını etkilemediği saptanmıştır.  Ünlü üretim süresi, sözcük üretim süresi ve ünlü sözcük süresi oranı cinsiyet ve yaş karşılaştırmasında bazı ünlülere ait temporal değerleri cinsiyete ve yaşa bağlı olarak anlamlı farklılık gösterdiği belirlenmiştir. Yaşa ve cinsiyete bağlı olarak sıkça 3 yaş grubunun diğer yaş gruplarına göre daha uzun üretimler yaptığı sonucuna ulaşılmıştır.
Sonuç olarak bu araştırmadan gelişim sırasındaki anatomik, fizyolojik gibi birçok faktörden dolayı ünlü seslere ait parametrelerin yaş ve cinsiyete bağlı olarak doğrusal olmayan şekilde değişim göstermektedir.

Abstract:
In this study, it was aimed to compare the fundamental frequency, first formant frequency, second formant frequency, third formant frequency, vowel space area, formant centralization ratio, vowel duration, word duration, vowel word duration ratio values of /a/, /ɛ/, /ɯ/, /i/, /o/, /œ/, /u/, /y/ vowels of 3-5 year old children in terms of age and gender. 
A total of 131 participants, including 31 participants aged 3 years (17 boys, 14 girls), 46 participants aged 4 years (25 boys, 21 girls), and 54 participants aged 5 years (27 boys, 27 girls), were included in the study. The participants were asked to produce words in the consonant-vowel-consonant syllable structure containing eight consonants of the Turkish language with the carrier phrase 'There is ______ here' and voice recordings were taken. Acoustic data were analyzed with PRAAT. 
While there was no significant difference between the genders regarding the fundamental frequency among any age groups, it was observed that some formant values showed significant differences between the genders. It was found that formant frequency values frequently decreased with age in both same gender and regardless of gender, but these changes did not affect the vowel space area (except for the significant difference between 5-year-old girls and boys) and formant centralization rates.  In the gender and age comparison of vowel duration, word duration and vowel word duration ratio, it was determined that the temporal values of some vowels showed significant differences depending on gender and age. Depending on age and gender, it was concluded that 3year olds frequently produce longer productions than other older age groups.
As a result, it is suggested from this study that the parameters of vowel sounds change non-linearly depending on age and gender due to many factors such as anatomical and physiological factors during development.