Yıkım işlerinde risk analizi ve risk değerlendirmesi için yeni bir yöntem önerisi
Risk analysis in demolition works and a suggestion for a new method on risk assessment
Yazar: MEHMET HÜSEYİN ERTAŞ
Danışman: PROF. DR. ALİSAYIL ERDOĞAN
Fırat Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Yapı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: İnşaat Mühendisliği = Civil Engineering

Özet:
Dünyada ve ülkemizde son yıllarda iş sağlığı ve güvenliği konusu daha ciddi ele alınmakta ve bu hususta çeşitli düzenlemeler ve çalışmalar yapılmaktadır. İş kazaları ve mesleki hastalıklara karşı alınması gereken önlemler belirlenmekte ve buna bağlı olarak kanunlar, yönetmelikler ve mevzuatlar çıkarılmaktadır. Yine de bu yapılanlar genel olarak yetersiz kalmakta ve iş kazaları ve mesleki hastalıklar neticesinde büyük kayıplar verilmektedir. İş kazaları ve mesleki hastalıklarla ilgili incelenen istatistik ve verilere göre adeta dünya çapında acımasız bir terör örgütü zuhur etmiş ve insanların başına bela olmuştur. İnsanlar bu örgütle mücadele ederken ölmekte, yaralanmakta, maddi ve manevi kayıplar vermektedirler. Uluslararası Çalışma Örgütünün (ILO) verilerine göre dünyada hergün 1 milyon iş kazası oluyor ve iş kazaları nedeniyle dünyada hergün ortalama 5 bin, yılda ise 2 milyon kişi yaşamını yitirmektedir. SSK istatistiklerine göre ise iş kazaları sonucunda Türkiye'de hergün 3 işçi yaşamını yitirmektedir. İş kazalarının maddi boyutları ise dudak uçuklatacak boyutlara ulaşmıştır. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) tarafından yapılan çalışmalara göre iş kazaları ve meslek hastalıklarından kaynaklanan ekonomik kayıp ülkelerin gayri safi hâsılanın %4'ü olarak tahmin edilmektedir.
İnşaat sektörü özelinde bu durum daha da dramatik bir hal almaktadır. Çünkü inşaat sektörü dünyada ve ülkemizde en tehlikeli iş kollarından biridir. Ülkemizde her yıl inşaat şantiyelerinde binlerce kaza olmaktadır. Bunlar basit kesik ve çiziklerden, hayatımızı değiştirecek derecede ciddi yaralanmalara ya da ölümlere varan geniş bir yelpaze içermektedir. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) verilerine göre gelişmiş ülkelerde inşaat işçilerinin, diğer sektörlerde çalışan işçilere oranla kazaya uğrama riski altı kata kadar çıkmaktadır. Ülkemizde ise inşaat sektöründe gelişmiş ülkelerinkinden çok daha fazla sayıda insanın hayatını kaybettiği ve inşaat iş alanının yol açtığı çeşitli meslek hastalıklarının yanı sıra sakatlanma veya yaralanma gibi rahatsızlıkların olduğu görülmektedir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının (ÇSGB) verilerine göre Türkiye'de bir yılda gerçekleşen tüm iş kazalarının yüzde 10'u, sürekli iş göremezliklerin yüzde 25'i ve ölümlü iş kazalarının yüzde 34'ü inşaat işlerinde gerçekleşmektedir.
İnşaatın kendi içindeki iş kollarından olan yıkım işleri ülkemizde 04/08/2012 tarihinde yürürlüğe giren 6306 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliği ile belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde Kentsel Dönüşüm çalışmalarının başlaması ile beraber önem kazanmıştır. Kentsel Dönüşüm çalışmaları çerçevesinde ülkemizdeki toplam yapı stoğunun yaklaşık % 40'ının (6-7 milyon konut) yenilenmesinin veya güçlendirilmesinin gerektiği tahmin edilmektedir. Burada gündeme gelmesi gereken en önemli konulardan birisi 7 
milyon konutun 20 yılda yıkımını gerçekleştirecek çalışmaların iş sağlığı ve güvenliği açısından değerlendirilmesidir.
Tezde yıkım işleri iş sağlığı ve güvenliği açısından ele alınarak bir risk değerlendirme yöntemi sunulmuştur. Öncelikle literatür araştırmalarından ve yıkım işlerindeki kaza istatistiklerinden yararlanılarak bir saha araştırması yapılmıştır. Girdi parametrelerinin oluşturulması için yapılan bu saha araştırması ve beraberinde uzman görüşleri ile elde edilen veriler kullanılmıştır. Oluşturulan bu girdi paramatreleri bulanık mantık modellemesi yapmak için kullanılmıştır. Neticede bulanık mantık ile bir risk değerlendirme modeli önerilmiştir. Önerilen bu risk değerlendirme modeli ise bir yıkım işinde uygulanmıştır. Bu çalışma ile yıkım işlerindeki riskler ve en muhtemel kazalar incelenip kaza tipleri, yıkım iş kalemi türleri gibi temel sınıflandırmalar yapılmıştır. Ayrıca ilgili standart ve düzenlemeler ayrıntılı bir şekilde incelenmek suretiyle risk analizine ilişkin yapılan tanım ve değerlendirmeler ele alınmıştır. Neticede yıkım faaliyetleri yapan firmalara bir risk tahmin modeli ve bu riskleri azaltma ya da ortadan kaldırma yöntemi sunulmuştur.

Abstract:
In our country and in the world, the issue of occupational health and safety is being taken more seriously and various regulations and work is done on this matter. The precautions need to be taken against the occupational accidents and diseases are determined and therefore laws, regulations and legislations are made. Nevertheless, these regulations are generally inadequate, and as a consequence, occupational accidents and diseases result in great losses. According to the analyzed statistics and data on occupational accidents and diseases, it can be seen that it is like a worldwide brutal terrorist organization causing trouble to people. People die, be injured and have pecuniary and non-pecuniary losses while fighting this organization. According to the data from International Labour Organization (ILO), there are a million of occupational accidents in the world every day, and an average of 5000 people everyday and 2 million people every year die due to occupational accidents. And according to the statistics of Social Insurance Institution, 3 workers in Turkey everyday as a result of occupational accidents. The financial extent of the occupational accidents is stunning. According to the studies of International Labour Organization (ILO), it is estimated that the financial loss due to occupational accidents and diseases are 4 % of the gross domestic product of the countries.
Specific to construction sector, this situation becomes even more dramatic. This is because construction sector is one of the most dangerous lines of work in our country and in the world. In our country, thousands of accidents happen on construction sites every year. These vary from simple cuts and scars to serious injuries that would change our lives and even death. According to the data from International Labour Organization (ILO), compared to the other sectors construction workers have six times as much risk of having accidents in developed countries. And in our country, it can be seen that far more people die in construction sector than developed countries and there are more problems like injuries and disabilities besides various occupational diseases in construction areas. According to the data from Ministry of Labour and Social Security, in Turkey, 10% of all occupational accidents, 25% of all permanent incapacities, and 34% of all fatal occupational accidents in a year are in construction business.
Demolition works, one of the branches of construction sector, has become important since the start of Urban Transformation projects under the procedures and principles determined in Application Regulations of the Law No. 6306 enacted on 08/04/2012. In the framework of Urban Transformation projects, it is estimated that about 40% of total stock of buildings in our country (6-7 million houses) needs to be renewed or strengthened. Here, one of the most important issues that need to be discussed is evaluating the future demolition works of those 7 million structures in 20 years in terms of occupational health and safety.
 
In this thesis, demolition works are studied in terms of occupational health and safety, and a risk analysis method is suggested. First, a field research was conducted using the literature research and statistics on accidents at the time of demolition works. This field research conducted in order to create input parameters and data from experts are used. These input parameters are used for fuzzy logic modeling. As a result, a risk analysis model with fuzzy logic is suggested. And this suggested risk analysis model is practiced in a demolition work. In this work, risks in demolition works and most probable accidents are examined and basic classifications like types of accidents and types of demolition work items are made. Moreover, related standards and regulations are analyzed in details, and descriptions and evaluations about the risk analysis are examined. All in all, a risk analysis model and a method to decrease or eliminate those risks are suggested to the companies conducting demolition works.