Muhammed Sadık İmankuli ve Tefsiri Teshîlu'l-Beyan
Mohammad Sadiq and his Tafsir Tashilu'l-Bayan
Yazar: GAYAZ AKHMETSHİN
Danışman: PROF. DR. AHMET NEDİM SERİNSU
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tefsir Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Din = Religion
Dizin: Kur'an-ı Kerim = Koran ; Tatarlar = Tatars ; Tefsir = Commentary ; Teshilu'l-Beyan = Teshilu'l-Beyan ; İmankuli, Muhammed Sadık = İmankuli, Muhammed Sadık ; İslam felsefesi = Islamic philosophy ; İslamiyet = Islam

Özet:
Rusya topraklarında yaşayan Türkî halkının okuduğu tefsirlere bakıldığında bunlardaki tasavvufî ağırlık açıkça görülür. İlmiye sınıfı daha çok ilmî tarzda yazılan Arapça tefsirleri okurken, halkın genelde Türki dilleretercüme edilen Tefsîrü Ebi'l-Leys es- Semerkandî, Mevâhib-i Aliyye ve Tibyân gibi tefsirleri okuduğunu müşahede ediyoruz. Bu tefsirlerin en temel özellikleri rivayete ve tasavvufî yorumlara fazlaca yer vermeleridir. Böyle olmayanlar da mütercimlerce bu açılardan zenginleştirilmiştir. Bu çalışma, Muhammed Sadık'ın Tashilü'l Beyan Tefsiri'nin metodunu incelemek ve bu tefsirin Rusya'da yaşayan Türkî toplumundaki yerini belirlemek amacıyla hazırlanmıştır. Tashilü'l Beyan Tefsiri, Hüseyin Vaiz el-Kâşifi'nin Mevahibü'l âliye adlı Farsça tefsirinin hülasa edilmiş ve yeniden düzenlenmiş Tatarca tercümesidir. Rusya topraklarında hiç bir meşhur tefsirlerden Tatar diline tercüme edilmediği için ve insanların Kur'an'ı kolay anlama ihtiyaç duydukları için Muhammed Sadık tarafından yazılmıştır. Tatar-Türki toplumunun dînî hayatına ve Kur'ân anlayışına büyük ölçüde te'sir eden Tefsir Tashilü'l Beyan Muhtevasının Tatar-Türki toplumunun geleneksel İslâm anlayışıyla paralellik arz etmesi, üslûbunun anlaşılır ve kolay olması, muhtasar ve tam bir tefsir olması gibi çeşitli sebeplerle Tatar-Türki toplumunda büyük bir rağbet görmüştür. Bir kaç defa basılmıştır, en birinci orijinal şeklinde 1911 ve son defa 1996 Katar'da. Tashilü'l Bayan Tefsiri ilmi bir gayeyle değil de Kur'an'ın manasını halkın anlaması amacıyla ?avam? bir üslupla yazıldığı için, tefsir ilmine yeni şeyler katma noktasında yetersiz kalmasına rağmen geniş halk kitleleri tarafından büyük rağbet görmüştür.

Abstract:
When reading commentaries on the Turkish people living in the territory of Russia mystical weight is evident in them. More scientific manner Ilmiye class post commentaries in Arabic reading public is usually translated into Turkic languages Tefsîrü Ebi'l-Leys es-Samarkand, Alia Tibyân Mevâhib-i are observed, such as reading commentaries. The main feature of this commentary is that they place too much rumor and mystical interpretations. Those that are not enriched in this point of such translators. This study is to examine the method of Muhammad Sadiq Tashilü'l Tefsiri'nin Declaration, and this commentary is intended to determine the location of the Turkish population living in Russia. Declared Tashilü'l Commentary, Hussein al-Kâşifi'nin Mevahibü'l Ecclesiastes Alia was named and reorganized the Persian tefsirinin Tatar translation of extracts. Tatar language is not translated into any territory of Russia for the famous commentaries, and they need people to understand the Qur'an, Muhammad Sadiq was written by easily. Tatar-Turkic community understanding of religious life and the Quran te'sir largely traditional society, the Tafsir Tashilü'l Turkic Tatar-rated content in the supply line to the understanding of Islam, to be clear and easy to style, for various reasons, such as withholding and Tatar is a full commentary -in Turkish society has seen a huge demand. Printed in a number of times, the first and last time in 1911 in Qatar 1996. Interpretation of the Koran, not a scientific spirit, Tashilü'l Mrs. order to understand the meaning of the people of "common" is written in a style, something new to the science of interpretation remain insufficient despite the wide range of value-added point has seen great demand by the masses.