Haci Murat Utar'in anlatilarinin performans teoriye göre değerlendirilmesi.
The evaluation haci murat utar story's according to performance teory.
Yazar: HÜSEYİN TAŞDEMİR
Danışman: Y.DOÇ.DR. HAMİYE DURAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore

Özet:
Türk halk anlatıları hakkında bugüne kadar birçok çalısmalaryapılmıstır.?Canlı Bir Gösterim? çerçevesinde, biz kendi çalısma alanımızolan, Kars yöresine baktıgımızda; sözlü kültür geleneginin, bu yöredegünümüzde hâlen zengin imkânlara sahip bir devamlılık arz ettiginigörmekteyiz. Bizim ele aldıgımız Karslı Hacı Murat Utar'ın halk anlatılarınındısında, bölge arastırıldıgında, bir kisinin çalısmalarının kifâyet etmeyecegikapsam da bir çalısma alanı söz konusudur. Yörede halk anlatılarının?Performans Teori (Canlı Bir Gösterim)? kuramıyla örtüsen ve incelenebilir,açıklanabilir bir simdiki zamanı ihtiva etmesi, durumuyla çalısmamızın, bukuram çerçevesinde daha faydalı olacagına inandık.Çalısmamızda, Performans Teorinin izahı üç kısımda incelenmektedir.Bu bölümler içerisinde performans Teorisinde doku ve baglam, mesaj veiletisim, sosyal çevre baslıklarıyla bilgi verdikten sonra bunların ısıgındaperformans teori'nin (Canlı Bir Gösterim) ne oldugunun anlasılmasınısaglamaya çalısarak, bu teori çerçevesinde konumuzu inceledik.Halk Anlatılarının Genel Özellikleri hakkında, bilgiler vererek kendianlatılarımız paralelinde tespitler yapmaya çalıstık. Bu tespitlerimizin ilki Karsyöresindeki hikâyecilik gelenegi ve halk hikâyelerinin konularının vekaynaklarının neler oldugu hakkında özetle bir fikir sahibi olmak ve HacıMurat Utar'ın halk anlatılarındaki yerini tespit etmektir. Bu cümledenhareketle bu manada önbilgileri olusturarak gelenegin daha anlasılır olmasınısaglamak amacını gerçeklestirmek istedik.Anlatıların arastırma konusu kapsamında derlenen anlatı metinleri,baglam (=context) özellikleri hesaba katılarak, Edebiyat ve Halk bilimininmetotlarının yardımıyla tahlil edilmeye çalısılmıstır. Bu tahliller Metin (halkhikayesi), Anlatıcı (hikayeci),Anlatıların Dinleyici çevresi baslıkları altındayapılmıstır.Birinci bölüm Hacı Murat Utar'ın hayatını anlatırken Anlatıcımızınbasından geçen önemli olaylar, tarihler, anlatı repertuvarını olusturmayabasladıgı zamanlar ve bugünkü durum verilmistir. Ayrıca zaman zamananlatıcımızın beyanatlarına yer verilmis ve bu beyanat çerçevesinde anlatıgeçmisi ve sanatçı kisiligi yansıtılmaya çalısılmıstır.kinci bölümde, Hacı Murat Utar`ın repertuvarındaki halk anlatılarınınmahiyeti, tesekkülü hakkında bilgi verdikten sonra, anlatılarındaki anlatımproblemlerini ele almaya çalıstık. Bu cümleden olarak, önce anlatıların motifhalkaları ve olay örgüsü daha sonra da sırasıyla tema-konu, zaman, mekân,sahıs kadrosu, bakıs açısı ve anlatıcısı ile anlatım tarzları gibi meselelerdegerlendirilmistir. Anlatıların dil ve anlatım özellikleri hakkında, genel bir bilgiverdikten sonra, anlatılardaki kahramanların isimleri ve bunu müteakipsırasıyla benzetmeler, ses taklidi kelimeler, deyimler ve mizah alt baslıklarıylaanlatıların dil ve anlatım özellikleri incelenmistir.?Kaynakça? da çalısmanın hazırlanması sırasında, yararlandıgımkaynaklar alfabetik bir düzene baglı kalınarak, verilmis ve bu eserlerdenyapmıs oldugumuz alıntılar, çalısmamızın içinde belirtilmistir.130Anlatıların anlatı metinleri, anlatıcının anlatmıs oldugu, yöresel agıztarzıyla verilmistir. Halk anlatılarında geçen anlamı bilinmeyen kelime veifadeler, degisik kullanılan kelimeler, ?Sözlük? kısmında açıklanmıstır.Bu Çalısmanın sona ermesinde bazılarının isimlerini yazdıgım,bazılarından ise maalesef bahsedemedigim Kars'ın Akyaka lçesi ve BüyükAküzüm köyündeki dost ve arkadaslarıma, özellikle anlatıcımız Hacı MuratUtar'a tesekkür etmeyi zevkli bir vazife saymaktayım. Tezin hazırlanmasısırasında öneri ve görüsleri ile danısmanlık yaparak beni yönlendiren sayınhocam Yrd.Doç.Dr.Hamiye DURAN ve yine degerli görüslerindenfaydalandıgım Prof.Dr.M.Öcal OGUZ'a tesekkürü bir borç bilirim.

Abstract:
Lots of studies have been carried out about Turkish Public Narrativestill today. In borders of `an alive performance? if we look in theneighbourhood of Kars where we carried out our study, we could see thatoral cultural tradition is still going on with rich opportunities. If thisneighbourhood is investigated, except the Public Narratives of Hacı MuratUtar from Kars whom we tackled, it is understood that one personal study isnot enough to cover the whole area of study. In this neighbourhood, webelieve that our study would be more beneficial if Public Narratives containan explainable present tense which is examinable and parallel withperformance theory (an alive performance).Through the end of the work, we try to determine the place of HacıMurat Utar?s Public Narratives in Turkish Folklore by our own researches inborders of `an alive performance?, by giving information from differentresources, by taking into consideration the traditions of the neighbourhoodand narration, by considering narrator, audience and the text.In the first part of our study, after giving short information about thegeographical and historical place of the neighbourhood of Kars, parts andaudience of the narrations are presented via our observations andevaluations by giving general information about the narrations.In the second part, we try to abide by the compilation by giving HacıMurat Utar?s life from his perspective.132In the third part, we try to deal with the problems of expression, aftergiving information about the nature and formation of Public Narratives in therepertoire of Hacı Murat Utar.In the forth part, compiled narratives are analyzed with the help ofliterary and folkloric methods reckoned with the contextual properties. First ofall, pattern rings and episode then; theme, time, place, characters, point ofview, narrator and narration techniques are evaluated in turns.In the fifth part, after giving general information about the lingual andexpressive properties of the narratives, these lingual and expressiveproperties are investigated by ourselves with the names of the heroes,imitations, imitational words of sounds, idioms and humour subtitles in turns.In the sixth part, narrative texts of expressions are given with the localspeech style of the narrator. Unknown words and expressions, words withdifferent usages in these Public Narratives are explained in `Dictionary? part.In `Bibliography?, resources that we used are given in alphabeticalorder, and quotations that we take from these resources are pointed out inour study.I regard it is a pleasant duty to thank to people in `Kars-Akyaka? and in`Büyük Aküzüm Köyü? that I mentioned in this book or not, especially ournarrator Hacı Murat Utar. I usually consulted to my counselor of thesis Yrd.Doç.Dr. HamiyeDURAN and Prof.Dr. M.Öcal OGUZ about the subjects and the plan of thestudy.