1839-1923 arası Türk ve İran edebiyatlarında aydın
The intellectual in Turkish and Iranian literature from 1839-1923
Yazar: RAMYAR MAJIDI
Danışman: PROF. DR. AYFER YILMAZ
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Doğu Dilleri ve Edebiyatı = Eastern Linguistics and Literature ; Karşılaştırmalı Edebiyat = Comparative Literature ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature

Özet:
Bu araştırma Yeni Türk edebiyatı alanına aittir. Araştırma nitel yönteme göre düzenlenmiş doküman analizi modeliyle incelenmiştir. Devamında ise karşılaştırmalı analiz yapılarak iki ülke edebiyatın düşünürlerinin görüşleri birbirleriyle karşılaştırılmış ortak ve zıt noktalar tespit edilmiştir. İki komşu ülke olan İran ve Türkiye, tarih boyunca ekonomi, siyasi ve kültürel olarak birbirlerinin üzerine bıraktıkları etkilerinin yanısıra edebiyat konusunda da birbirlerinden etkilenmiştir. Klasik edebiyatı döneminde her iki ülkenin şairleri birbirinden etkilenmiş olup büyük şairler ve yazarları, hem nazım hem nesir türünde değerli eserler ortaya koymuştur. İran'daki Meşrutiyet dönemi ve Türkiye'deki Tanzimat dönemi ise her ülkede, edebiyatçıların Batı'ya doğru yüz çevirmeleri ve Batı etkisinde eser yazmalarının sebebi olmuştur. Söz konusu Batılaşma ve moderlenşme de iki edebiyatta karşılaştırmaya değer yeni noktaların ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Türk ve İranlı yazarların, Batı edebiyatında beğendikleri ve seçtikleri eser ve yazarlar ve hatta eleştirdikleri noktalar da iki komşu kültürün düşünce tarzı açısından karşılaştırma ve araştırmaya değerdir. Bu çalışmanın konusu olan "1839-1923 arası Türk ve İran Edebiyatlarında Aydın" Türk ve İran modern edebiyatı dönemlerinde aydın kitlenin oluşumu, toplumun onlara karşı tepkileri ve onların edebiyat ve toplumun gelişimi üzerine etkilerini karşılaştırmayı hedeflemektedir. Aydın edebiyatçıların modern edebiyatının gelişimi döneminde her iki ülkedeki serüveni ve karşılaştıkları meseleler bu çalışmanın konusunu teşkil etmektedir. Bu amaç doğrultusunda kullanılan yöntem ışığında, iki edebiyat üzerinde incelemeler yapılmış ve neticesinde, aydınların fikirlerinde ortak ve farklı birçok özelliğe ulaşılmıştır.

Abstract:
This research falls under the field of New Turkish literature. It was examined using a document analysis model arranged according to qualitative methods. A comparative analysis was then carried out, comparing the views of the literati of both countries, identifying common and conflicting points. Iran and Turkey, being neighboring countries, have influenced each other throughout history, not only in terms of economy, politics, and culture but also in literature. In the period of classical literature, the poets of both countries have influenced each other and great poets and writers have produced valuable works in both poetry and prose. The Constitutional period in Iran and the Tanzimat period in Turkey caused the literati in both countries to turn towards the West and write works influenced by the West. This so-called Westernization and modernization brought out new points worth comparing in both literatures. The Western literature that Turkish and Iranian writers admired and chose, and even the points they criticized, are worth comparing and researching in terms of the thinking styles of the two neighboring cultures. The subject of this study, "The Intellectual in Turkish and Iranian Literature from 1839-1923," aims to compare the formation of the intellectual class during the periods of modern Turkish and Iranian literature, society's reactions to them, and their impact on the development of literature and society. The journey of the intellectual writers during the development of modern literature in both countries and the issues they encountered form the subject of this study. In line with this purpose, reviews were carried out on both literatures under the light of the method used, and as a result, many common and different characteristics were found in the ideas of the intellectuals.