Tip 2 diyabet tanılı bireylerde yeme ve ağırlık modelleri anketi-5 (YAMA-5)'in Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması ve anketin diyabet distress ölçeği ile ilişkisinin incelenmesi
Turkish validity and reliability study of the questionnaire of eating and weight patterns-5 (QEWP-5) in individuals diagnosed with type 2 diabetes and investigation of the relationship between the questionnaire and the diabetes distress scale
Yazar: ŞEVVAL KESKİNKAYA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYLİN AÇIKGÖZ PINAR
Hacettepe Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Diyetetik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Beslenme ve Diyetetik = Nutrition and Dietetics
Dizin: Aşırı yeme bozukluğu = Binge-eating disorder ; Diabetes mellitus-tip 2 = Diabetes mellitus-type 2 ; Sağlıklı beslenme = Healthy nutrition ; Test güvenilirliği = Test reliability ; Yapı geçerliği = Construct validity

Özet:
Tip 2 Diabetes Mellitus (T2DM), sıklıkla insülin direncinin eşlik ettiği; karbonhidrat, protein ve yağ metabolizmasında bozukluklara yol açan kronik ve metabolik bir hastalıktır. Özellikle beden kütle indeksi (BKİ) yüksek ve insülin direnci olan T2DM'li bireylerde başta Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu (TYB) olmak üzere, çeşitli yeme bozukluklarının gelişme riski bulunmaktadır. Bu çalışmada, Yeme ve Ağırlık Modelleri Anketi-5 (YAMA-5)'in T2DM'li bireylerde TYB tarama aracı olarak kullanımının Türkçe geçerlik ve güvenirliğini değerlendirmek; anketin, bireylerin yaş, cinsiyet, beden kütle indeksi (BKİ) ve diyabet süresi gibi bazı genel özellikleri ve Diyabet Distress Ölçeği (DDÖ) puanları ile ilişkisini incelemek amaçlanmıştır. Çalışmaya 19-64 yaş arası 200 yetişkin T2DM'li birey katılmıştır. Çalışma anketi, "Genel Bilgiler", "Yeme ve Ağırlık Modelleri Anketi-5 (YAMA-5)", "Yeme Bozukluğu Değerlendirme Ölçeği (YBDÖ)" ve "Diyabet Distress Ölçeği (DDÖ)" olmak üzere dört bölümden oluşmaktadır ve anket katılımcılara online görüşme aracılığıyla uygulanmıştır. Validasyonu yapılan YAMA-5'in Türkçe'ye yakınsak geçerliğinin Spearman katsayısına göre çok kuvvetli bir düzeyde uyum gösterdiği (ρ=0,915 ve p<0,001); uyum geçerliğinin ise kappa katsayısına göre iyi düzeyde bir uyum gösterdiği saptanmıştır (objektif aşırı yeme atağı için κ=0,632; subjektif bulimik atak için κ=0,672; objektif bulimik atak için κ=0,629). Test-tekrar test sonucuna göre YAMA-5'in ölçüm güvenirliği (κ=0,66), kabul edilen üst sınıra (κ=0,70) yakın bulunmuştur. Çalışmaya katılan bireylerin %4'ünde YAMA-5'e göre muhtemel TYB varlığı saptanırken, Bulimiya Nervoza saptanan birey olmamıştır. Bireylerde YAMA-5'e göre muhtemel TYB saptanması ile bireylerin yaşları, cinsiyeti, eğitim durumları, diyabet sürelerinin ortalaması, diyabete yönelik uygulanan tedavi yöntemleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki gözlenmemiştir (p>0,05). Öte yandan, muhtemel TYB saptanan bireylerin hem vücut ağırlığı hem de BKİ ortalamalarının, saptanmayanlara göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde yüksek olduğu saptanmıştır (sırasıyla; 91,6±13,79/80,7±14,05 kg ve 34,7±6,80/30,0±5,38 kg/m2, p<0,05). Yeme ve Ağırlık Modelleri Anketi-5'e göre muhtemel TYB saptanan bireylerin; YBDÖ toplam ve alt ölçek skorlarının ortalaması, DDÖ toplam ve alt ölçek skorlarının ortanca değerleri, saptanmayanlara göre istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (p<0,05). Elde edilen sonuçlar; YAMA-5'in tip 2 diyabetli bireylerde TYB taraması yapma amacıyla kullanılabileceğini desteklemektedir.

Abstract:
Type 2 Diabetes Mellitus (T2DM), often accompanied by insulin resistance, is a chronic and metabolic disease that causes disorders in carbohydrate, protein and fat metabolism. Especially in individuals with T2DM who have a high body mass index (BMI) and insulin resistance, there is a risk of developing various eating disorders, especially Binge Eating Disorder (BED). The aim of this study was to evaluate the Turkish validity and reliability of The Questionnaire of Eating and Weight Patterns-5 (QEWP-5) as a Binge Eating Disorder (BED) screening tool in individuals with Type 2 diabetes; and to examine the relationship between the questionnaire and some general characteristics of individuals, such as age, gender, BMI and duration of diabetes, and Diabetes Distress Scale (DDS) scores. In order to do this, 200 adults with Type 2 diabetes aged 19-64 participated in the study. The study questionnaire consists of four parts: "General Information", "Eating and Weight Patterns Questionnaire-5 (QEWP-5)", "Eating Disorder Examination Questionnaire (EDE-Q)" and "Diabetes Distress Scale (DDS)" and the questionnaire was administered to the participants via online interview. While the convergent validity of the validated QEWP-5 to Turkish showed a very strong correlation according to the Spearman coefficient (ρ=0,915 and p<0,001); the concurrent validity was found to show a good level of correlation according to the kappa coefficient (κ=0,632 for objective binge eating attack; κ=0,672 for subjective bulimic attack; κ=0,629 for objective bulimic attack). According to the test-retest results, the measurement reliability of QEWP-5 (κ=0,66) was found to be close to the accepted lower limit (κ=0,70). While probable BED was detected according to QEWP-5 in %4 of the individuals participating in the study, no individual was found to have Bulimia Nervosa. No statistically significant relationship was observed between the detection of possible BED in individuals according to QEWP-5 and the individuals' age, gender, educational status, average duration of diabetes, and treatment methods applied for diabetes (p>0,05). On the other hand, both body weight and BMI averages of individuals with possible BED were found to be significantly higher than those without (91,6±13,79/80,7±14,05 kg and 34,7±6,80/30,0±5,38 kg/m2, respectively; p<0,05). Individuals with possible BED according to QEWP-5; the mean of EDE-Q total and subscale scores and the median values of DDS total and subscale scores were found to be significantly higher than those not detected (p<0,05). The results obtained support that QEWP-5 can be used to screen for BED in individuals with Type 2 diabetes.