Farklı filament inceliği ve filament kesit formu kullanılarak geri dönüşüm pet polimerinden (rPET) POY ve tekstüre (DTY) polyester ipliklerin eldesi ve örme ve dokuma kumaşların çeşitli performans özelliklerinin incelenmesi
Producing poy and texturized yarn (DTY) from recycled pet (rPET) polimer in different filament fineness and crossection and investigation of various performance characteristics of knitted and woven fabrics
Yazar: GÜL KIRIŞ
Danışman: DOÇ. DEMET YILMAZ
Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tekstil Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Tekstil ve Tekstil Mühendisliği = Textile and Textile Engineering
Dizin: Ergiyik döndürme = Melt spinning ; Lif çekme yöntemi = Fiber spinning method ; İplik eğirme = Yarn spinning

Özet:
Bu tez çalışmasında, PET ve geri dönüşüm PET (rPET) polimerinden yuvarlak, artı kesit ve farklı filament sayılarında POY ve tekstüre ipliklerin elde edilmesi ve ipliklerin fiziksel özellikleri yanında bu ipliklerden üretilmiş kumaşların su ve su buharı emiciliği ve kuruma davranışlarının incelenmesi amaçlanmıştır. Tez çalışmasında, yuvarlak ve artı düze kesit formları kullanılarak PET ve rPET polimerlerinden yumuşak çekim prensibine göre 75 denye 36, 48, 72 filament lif çekim işlemi yapılmıştır. Elde edilen yarı mamulden tekstüre ipliği üretilmiş ve tekstüre numunelerinden numune çorap örme makinasında örme kumaş üretimi ile dokuma kumaş üretimi gerçekleştirilmiştir. Hammadde, POY, tekstüre iplik, örme kumaş ve dokuma kumaş numunelerinin fiziksel özellikleri incelenmiştir.  

Üretim denemeleri işletme ortamında gerçekleştirilmiş olup, endüstriyel kullanıma uygunluk açısından rPET polimerinden artı kesit POY ve tekstüre iplik çalışma koşulları ve üretilebilirliği gözlemlenmiştir. Lif üretiminde kullanılan polimerin kullanılmış plastik atıklarından elde edilen geri dönüşüm PET polimeri (rPET) olması nedeniyle üretim safhalarında yaşanabilecek olumsuzluklar gözlemlenmiş ve değerlendirmeler yapılmıştır. 

Elde edilen POY ve tekstüre iplik numunelerinin kesit analizi, filament inceliği, kopma mukavemeti, kopma uzaması, düzgünsüzlük, kıvrım analizi, kaynama çekmesi gibi fiziksel özellikleri gözlemlenmiş elde edilen bulgular değerlendirilmiştir.  

Tekstrüre iplikleri aynı ortam ve makine şartlarında dokuma ve örme işlemlerine tabi tutulmuştur. Dokuma kumaşlarda kopma mukavemeti, kopma uzaması, yırtılma mukavemeti, dikiş açılması, sürtünme dayanımı, hava geçirgenliği, eğilme direnci gibi fiziksel kumaş testleri yapılmıştır. Örme kumaşlarda çorap boyama testi, su emme , su buharı emicilik ve kuruma davranışları  gözlemlenmiştir. 


Yapılan test ve analizler sonucunda; filament sayısının artmasıyla filament inceliğinin de arttığı görülmüştür. Filament sayısının artmasıyla iplik düzgünsüzlüğünün de arttığı tespit edilmiştir. Artı kesitli rPET örme kumaşların yuvarlak kesitli rPET örme kumşalara göre su ve su buharı emiciliklerinin daha fazla olduğu tespit edilmiştir. Kuruma hızlarına bakıldığında artı kesitli kumaşların kuruma hızlarının daha yüksek olduğu görülmüştür.

Abstract:
In this thesis, it is aimed to obtain round and plus shape crossection and different filament numbers of POY and texturised yarns from PET and recycle PET (rPET) polymer and to examine water and water vapor absorption and drying behavior  of the fabrics produce from these yarns. In the thesis study, 75 denier 36, 48, 72 filament number fiber drawing processes were made using PET and rPET polymers according to the melt drawing principle by using round and plus crossection forms. Textured (DTY) yarns was produced from the semi-finished product (POY) obtained, and knitted fabric production and woven fabric were produced in the sample socks knitting machine from the textured samples. Physical properties of raw material, POY, texturised yarn, knitted fabric and woven fabric samples were examined. 

Production trials were conducted in the operating environment, and the working conditions also manufacturability of the plus crossection rPET POY and rPET DTY were observed in terms of stability for industrial use. Since the polymer used in fiber production is a recycling PET polymer (rPET) obtained from the used plastic wastes, the problems that may occur during the production phases have been observed and evaluated.

Physical properties such as crossection analysis, fiber fineness, tensile strength, breaking elongation, unevenness, crimp analysis, shrinkage analysis of POY and DTY samples were evaluated. 

DTY samples were subjected to weaving and knitting processes under the same environment and machine conditions. Physical fabric tests such as tensile strength, breaking elongation, tear strength, seam slippage, abrasion resistance, air permeability, bending resistance have been performed on woven fabrics. Sock dyeing test, water absorption, water vapor absorption and drying behaviors were observed in knitted fabrics. 

As a result of the test and analysis; it has been observed that the filament fineness increases with the increasing number of filaments. It was found that yarn unevennes also increased with increasing filament count.  It has been determined that rPET knitted fabrics with plus crossection have higher water and water vapor absorbency compared to rPET knitted fabrics with round crossection. When the drying speeds are examined, it is seen that the crossection fabrics have higher drying speeds.