IPARD programının kırsal kalkınmadaki rolü ve sosyo-ekonomik yönden değerlendirilmesi: Batı Akdeniz örneği
The role of the IPARD program in rural development and it's evaluation in socio-economic terms: West Mediterranean example
Yazar: ALİ TOKER
Danışman: PROF. DR. BAHRİ KARLI
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Kırsal kalkınma politikaları üzerine yapılan çalışmalar gerek küresel ölçekte gerek ülkeler özelinde her geçen gün artmaktadır. Bölgesel gelişmişlik farkının getirdiği sorunları çözmeyi ve eşit yaşam standardını hedefleyen bu politikalar Türkiye'de de farklı programlar dâhilinde uygulanmaktadır. Türkiye AB adaylık sürecinde kırsal kalkınma alanında IPARD fonları ile yeni bir mali kaynağa kavuşmuştur. Bu çalışmada IPARD programının uygulama süreci, desteklerin kırsal alanlarda oluşturduğu sosyo ekonomik etkiler araştırılmış, IPARD programından faydalanma düzeyi, programın avantaj ve dezavantajları, hibelerin sektörel dağılımı ile proje sürecinde yaşanan sorunlar belirlenmeye çalışılmıştır. Çalışma Batı Akdeniz bölgesinde programın uygulandığı Isparta ve Burdur illeri özelinde tam sayım yöntemiyle programdan faydalanan toplam 452 proje üzerinde yürütülmüştür. Araştırma bulgularına göre; desteklerden en fazla gerçek kişiler (%82), en az kooperatifler (%1.1) yararlanmıştır. Ortalama proje bütçesinin 605 244.79 TL, hibe destek miktarının ise 309 006.62 TL olduğu ve faydalanıcıların %28.8'inin çiftçi harici farklı meslek gruplarından olduğu belirlenmiştir. Proje sayısı açısından çiftlik faaliyetlerini geliştirme tedbirinin (%68.3), destek miktarı açısından ise süt hayvancılığı tedbirinin (%45.3) daha fazla desteklendiği belirlenmiştir. Sektörlerin dağılımının illerin tarımsal potansiyelleri ile ilişkili olduğu, desteklerin bölgenin sosyo-ekonomik gelişimine, üretimde miktar, kalite ve çeşitliliğin artmasına ve işsizliğin azalmasına katkı sağladığı belirlenmiştir. Faktör analizi ile IPARD programına başvuruda etkili olan değişkenler, "sektörel bilgiye ve işletmeye sahip olmak", "destekten sağlanacak faydalar",  "üretim artışı ve modernizasyon" olmak üzere 3 faktöre indirgenmiştir. Kümeleme analizinde ise desteklerden faydalanan işletmeler 4 kümede tanımlanmıştır. 1. Kümede yer alan işletmeler toplam kitlenin %16.6'sını, 2. kümede yer alanlar %23'ünü, 3. kümede yer alanlar %30.5'ini ve 4. kümede yer alanlar %29.9'nu tanımlayacak şekilde bulunmuştur

Abstract:
Studies on rural development policies are increasing day by day, both on a global scale and in countries bases. To solve problems on regional development differences and provide equal life standards these policies are applied with different programs in Turkey too. IPARD, a new fund of Turkey, gained at the EU candidate stages. In this study, the implementation process and socio-economic impacts in the rural areas of the IPARD program were investigated, the level of benefiting from the IPARD program, the advantages and disadvantages of the program, the sectoral distribution of the grants and the during the project process  problems experienced were tried to be determined. The study was carried out on a total of 452 projects benefiting from the program with full count method, spesific to the provinces of Isparta and Burdur where the program is implemented in the Western Mediterranean region. According to the research findings; the real persons (82%) benefited the most from the support, and the cooperatives the least (1.1%). It has been determined that the average project budget is 605 244.79 TL, the amount of grant support is 309 006.62 TL and 28.8% of the beneficiaries are from different occupational groups other than farmers. It was determined that the measure to improve farm activities (68.3%) in terms of the number of projects and the dairy farming measure (45.3%) in terms of the amount of support were more supported. It was determined that distribution of sectors was related with agricultural potentials of provinces. The supports contribute to the social-economic development, increase the quantity, quality and diversity of production and also decrease the unemployment. The variables, effective in IPARD program applications, are reduced to 3 factors with factor analysis which were "having sectoral knowledge and business", "benefits to be gained from support", "increase in production and modernization". The enterprises benefiting from the supports were defined in 4 clusters by cluster analysis. The enterprises in the 1st cluster were the 16,6% of the total beneficiaries, whereas 23% in the 2nd cluster, 30.5% in the 3rd cluster and 29.9% in the 4th cluster.