Sanat pratiklerinin bilinçdışı ile ilişkisinde hız faktörü
Speed factor in relation to the unconscious in art practices
Yazar: BURCU NUR CENGİZ
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLÇİN KARACA
Anadolu Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Resim Ana Sanat Dalı / Resim Sanat Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Alışkanlıklar = Habits ; Bilinçdışı = Unconscious ; Görsel sanatlar = Visual arts ; Hız = Speed ; Otomatizm = Automatism ; Resim sanatı = Painting art ; Sanat = Art ; Yaratıcılık = Creativity

Özet:
21. yüzyılın değişen parametreleri içinde hız kavramı her alanda bir öncelik
olarak karşımıza çıkmakta ve hız kültürü olgusunu gerçek kılmaktadır. Hız kültürü
yerleşik kalıp ve kökleşmiş alışkanlıkları içinde barındırmayarak yeniye adapte olma,
hızlı düşünme ve kavrama gibi yetileri öncelikleri arasına almaktadır. Kırılması zor olan
alışkanlıklarımız, otomatizmlerin bir ürünü olarak bilinçdışı olarak gerçekleşmekte ve
örtük bellek çatısı altında değerlendirilmektedir. Alışkanlıkların ve sanat pratiklerinde
tekrar yoluyla kazanılan becerilerin ortak noktası olan otomatizm ise hızlı, bilinçdışı,
eforsuz gibi özelliklerle karakterize edilmektedir. Sanat tarihine bakıldığında farklı
sanatçı ve tasarımcılar, üretim süreçlerinde hızı ve hız dinamiklerini (otomatizm,
sezgisellik, rastlantısallık, belirsizlik gibi) kullanarak, bilinçdışı alanı tetiklemeyi,
yaratıcılıklarını ve özgün dillerini (idiolekt, idiostyle) geliştirmeyi amaçlamışlardır. Sanat
pratiklerinin hedefi de halihazırda otomatikleşen beceriyi daha fazla otomatikleştirmek
değil, üzerine kendinden bir şeyler ekleyip özgünleştirerek yaratıcı süreci
özgürleştirmektir. Bu yaklaşım otomatizm ve alışkanlıkları yeniden yapılandırarak
koşullandırılmış bakış gibi alışkanlık döngülerini kırmayı içerir. Sanat eğitiminde
gerçekleştirilen hızlı desen pratikleri yerleşik alışkanlıkların kırılmasında, yaratıcı
düşünceyi anında aktarmada ve bilişsel esneklik gelişiminde elverişli bir saha
sunmaktadır. Bu sahaya özgün ve güncel bir yorumlama getirilerek Anadolu Üniversitesi
Güzel Sanatlar Fakültesi Resim, Heykel, Grafik Sanatlar, Çizgi Film ve Animasyon
bölümleri sanat öğrencileriyle hızlı ve deneysel bir desen uygulaması gerçekleştirilmiştir.
Hızın, yaratıcılığın pozitif yordayıcıları olarak değerlendirilen çağrışımsal, sezgisel,
bilinçdışı içeriklerin ortaya çıkarılmasına yardımcı bir mekanizmaya dönüştüğü, özgün
ifadelerin gelişimine katkı sağladığı kabul edilebilir.

Abstract:
Within the changing parameters of the 21st century, the concept of speed
emerges as a priority in every field and makes the speed culture phenomenon real. The
speed culture does not contain established patterns and ingrained habits, and prioritizes
skills such as quickness in thinking and comprehension and adaption to the new. Our
habits, which are difficult to break, are realized unconsciously as a product of
automatisms and are under the umbrella of implicit memory. Automatism, which is the
common point of habits and the skills acquired through the repetition art practices, is
characterized by features such as speed, unconsciousness, uncontrollability and
effortlessness. Artists and designers from different movements use speed and speed's
dynamics such as automatism, intuitiveness, randomness and uncertainty to trigger the
unconscious realm, develop their creativity and form a unique artistic language
(idiolect/idiostyle). Art practices that are developed to this end do not aim to further
automate a skill that is already automatic, but to add something to it and liberate the
creative process, include breaking habit cycles such as conditioned gaze. The gesture
drawing practices used in visual arts education provide a fertile field to develop cognitive
flexibility that enables breaking established habits, thinking creatively. By bringing an
original and current interpretation to this field, experimental and gesture drawing sessions
were carried out with art students from Anadolu University Fine Arts Faculty Painting,
Sculpture, Graphic Arts, Cartoon and Animation Departments. It can be accepted the
speed factor turns into a mechanism that helps reveal the instantaneous and random forms,
unconscious content and associations, which are considered as positive predictors of
creativity.