Trips anlaşması özelinde DTÖ'nün küresel iktisadi hegemonyanın korunmasındaki rolü ve konunun sosyoekonomik ve siyasal bağlamda değerlendirilmesi
The role of the wto in maintaining the global economic hegemony within the framework of the trips agreement and the analysis of the Issue in the socioeconomic and political context
Yazar: BURAK AKDERE
Danışman: PROF. DR. ONUR ENDER ASLAN
Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ekonomi = Economics ; Kamu Yönetimi = Public Administration ; Siyasal Bilimler = Political Science

Özet:
Bu çalışmada, II. Dünya Savaşından sonra ABD öncülüğünde temelleri atılan ve küresel iktisadi hegemonyanın korunmasında en önemli uluslararası örgütlerden olan Dünya Ticaret Örgütü ve onun en önemli anlaşmalarından olan TRIPS Anlaşması ele alınmıştır. DTÖ'nün kuruluşundaki maksadın ve işlevlerinin daha iyi anlaşılabilmesi için hem yakın tarihsel süreçte ticaret kavramının uğradığı dönüşüm ele alınmış hem de örgütün faaliyetlerinin uluslararası konjonktürde farklı gelişmişlik seviyelerindeki ülkeler açısından ne gibi sonuçlar yarattığı irdelenmiştir. Ticaretle İlişkili Fikri Mülkiyet Hakları alanında düzenlemeler getiren ve örgüte üye tüm ülkeler açısından bağlayıcı olan TRIPS Anlaşmasının ilkelerinin ve ne gibi sonuçlara yol açtığının daha iyi anlaşılabilmesi için ise fikri mülkiyet kavramının doğuşu ve tarihsel süreç içerisinde uğradığı dönüşüm kapsamlı olarak incelenmiştir. Bu kapsamlı inceleme ve değerlendirmeler sonucunda ise uluslararası ölçekte dünya ticaretinin önündeki engelleri kaldırmak suretiyle ticareti serbestleştirmek isteyen ve bu sayede tüm ülkelerin refah seviyesini arttırma misyonuna sahip olduğunu iddia eden DTÖ'nün getirdiği düzenlemelerin, adil bir kaynak paylaşımından ziyade gelişmiş ülkeler lehine menfaatler yaratan bir sistem oluşturduğu görülmüştür. Bunun ise bir kaza olmadığı bilinçli ve sistematik bir yaklaşımın sonucu olduğu yıllar içinde yaşanan gelişmeler ortaya konarak ispatlanmaya çalışılmıştır. Çalışmanın sonucunda gelişmekte olan ve az gelişmiş ülkelerin serbestleşme ve bu yolla refah seviyesini arttırma politikasının kendileri aleyhine ne gibi sonuçlar doğurduğu birtakım istatistiklerle ortaya konulmuştur. ABD hegemonyasındaki DTÖ'nün bu eskimiş vaadine bilhassa gelişmekte olan ülkeler tarafından itibar edilmemesi gerektiği savunulmuştur. Nitekim, kontrolsüz bir serbest piyasa ekonomisini koşulsuz olarak benimsemek yerine akılcı politikalarla daha seçici bir dış ticaret politikası izleyen ülkelerin daha iyi bir iktisadi görünüm yakaladıkları örneğiyle de ülkelerin kendi ekonomi-politik statülerini göz önünde bulundurmak kaydıyla uluslararası ticarette izleyebilecekleri makul yeni yollar geliştirebilmelerinin mümkün olduğu ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Abstract:
This study focuses on the World Trade Organization (WTO), which was founded under the leadership of the United States after World War II and is one of the most important international organizations in maintaining global economic hegemony, and the TRIPS Agreement, one of its most important agreements. In order to better understand the purpose and functions of the WTO, both the transformation of the concept of trade in the recent historical process and the consequences of the WTO's activities for countries at different levels of development in the international conjuncture are examined. In order to better understand the principles of the TRIPS Agreement, which introduces regulations in the field of Trade-Related Intellectual Property Rights and is binding for all WTO member countries, and what kind of results it leads to, the birth of the concept of intellectual property and the transformation it has undergone in the historical process have been examined comprehensively. As a result of this comprehensive examination and evaluations, it has been seen that the regulations brought by the WTO, which wants to liberalize trade by removing the barriers to world trade on an international scale and thus claims to have the mission of increasing the welfare level of all countries, have created a system that creates benefits in favor of developed countries rather than a fair resource sharing. It is tried to prove that this is not an accident but the result of a conscious and systematic approach by revealing the developments over the years. At the end of the study, the results of the liberalization policy of developing and underdeveloped countries, and the consequences of the policy of increasing their welfare level by this means, have been revealed with a number of statistics. It has been argued that this outdated promise of the US-hegemonic WTO should not be taken into account, especially by developing countries. As a matter of fact, it has been tried to show that it is possible for countries to develop reasonable new paths that they can follow in international trade, taking into account their own political economy status, with the example that countries that follow a more selective foreign trade policy with rational policies instead of unconditionally adopting an uncontrolled free market economy have achieved a better economic outlook.