Dinî pratiklerde mezhep ve dil farklılığından kaynaklanan problemler: İmamlar üzerinden fenomenolojik bir değerlendirme
The problems of religious practices in the results of differentation of mazhab and language: A phenomenological assesment throughout imams
Yazar: MUHAMMED EMİN DEMİRDAĞ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. ÜMİT HOROZCU
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı / Din Psikolojisi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2016
Konu: Din = Religion
Dizin: Dil = Language ; Din dili = Religious language ; Dini farklılıklar = Religious differences ; Fenomenoloji = Phenomenology ; Hanefiler = Hanifies ; Kürtler = Kurdish ; Mezhepler = Sects ; Türkler = Turks ; İmamlar = Imams ; Şafiler = Shafis

Özet:
Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nde Şâfîî-Kürt halkı yoğun olarak, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde yaşamaktadır. Bu bölgede Diyanet İşleri Başkanlığı'nın bünyesinde, resmî olarak dinî faaliyet yürüten; anadili Türkçe ve Hanefî mezhebine bağlı imamlarla, anadili Kürtçe ve Şâfîî mezhebine bağlı olan imamlar bulunmaktadır. Bu çalışma, bahse konu olan imamların, imamlık vazifelerini yerine getirirken yaşadıkları deneyimlerden yola çıkarak, Türkiye'deki dinî faaliyetlerin, resmî dilde (Türkçe) ve başat mezhepte (Hanefî) yürütülmesinden kaynaklanan problemleri fenomonolojik açıdan tartışmayı hedeflemektedir. Böylelikle olabildiğince mevzunun tüm yönlerini ortaya koyan bir durum tespiti yapmak istenmektedir.
Bu bağlamda, bahse konu edilen imamların, bölgede görev yaptıkları süre içerisinde, imam arkadaşlarıyla, cemaatle ve bölgede yaşayan halkla ilişkileri incelenmektedir. Çalışma, dil ve mezhep farklılıklarını kendinde barındıran imamların, ekseriyetle Kürt olan cami cemaati ve bölge halkı ile olan muhataplıkları açısından, yaşadıkları bireysel deneyimleri nasıl değerlendirdiklerini göstermeye çalışmıştır.
Tarama modelinde gerçekleştirilen araştırma, beş (5) Türk-Hanefî, on iki (12) Kürt-Şâfiî olmak üzere toplamda on yedi (17) imamdan oluşan bir çalışma grubu ile yapılan görüşmelerden elde edilen verilere dayanmaktadır. Araştırmada yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılmıştır. İmamlarla yapılan mülakatların kayıtları çözümlenerek görüşme metinlerine dönüştürülmüştür. Elde edilen bu veriler, betimsel ve sistematik analiz yöntemi kullanılarak fenomonolojik açıdan değerlendirilmiştir.
Yaygın anadilinin Kürtçe, mezhebin ise Şâfiî olduğu bu coğrafyada, dinî faaliyetleri yürütmek için Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından görevlendirilen, Hanefî mezhebine bağlı, anadili Türkçe, Kürtçeyi bilmeyen ya da çok az bildiği varsayılan imamların; Şâfiî mezhebinin dinî uygulamaları ile halkın imamlara başvurduğu çeşitli toplumsal uygulamalarda  (nikâh, cenaze, küslerin barıştırılması vb.), mezhep, örf ve adetler konusunda yeterli bilgiye sahip olmadıkları görülmektedir. Dolayısıyla çalışma, bu durumun devlet tarafından verilen dinî hizmetin ve toplumsal yaşam çözümlemelerinin niteliğini zayıflattığı iddiasını taşımaktadır. 
Anahtar kelimler: Mezhep, Dil, Kimlik, Şâfiî/Kürt, Hanefî/Türk, Fenomonoloji.

Abstract:
In Turkish Republic, Shafi-Kurdish people intensely live in eastern and southeast regions of Anatolia. There are imams officially within the Presidency of Religious Affairs in this region who are conducting their religious activities with their native language which is Turkish and connected to Hanafi sect and the imams whose mother tongue is Kurdish and connected to the Shafi'i sect. This work aims to debate in phenomenological terms the problems arising from conduct of imams religious services with official language (Turkish) and within the normes of dominant sect (Hanafi) while performing their duties, based on their experiences. Thus, it is required to make an assessment revealing all aspects of the subject as much as possible.
In this context, the relations of the imams in question with their colleagues, congregation and the public in the region while they have worked were examined. This study has tried to show how the imams who differ from the congregation with regard to language and sect, evaluate their own individual experiences because of addressing mostly a Kurdish community in the mosque and within the public life.
Conducted by survey model, this study  is based on data obtained from interviews with a working group consisting of seventeen imams (17) in total: five (5) Turkish-Hanafi, twelve (12) Kurdish-Shafi. In this study, semi-structured interview technique was used. The records of interviews with imams are converted to text. The obtained data was evaluated with the method of descriptive and systematic analyses regarding to phenomenology.
It is observed that in this region the public usually has used Kurdish as a mother tongue and they have the idea of the Shafi'i sect. At the same time for conducting religious activities the Presidency of Religious Affairs sends to the region some imams whose native language is Turkish, they depend on Hanafi sect, they don't know Kurdish language or they know it very few. It could be seen some socio-religious practices (wedding, funeral, offended the reconciliation ie.) in this public are within the normes of Shafi'i sect. But these imams don't have enough knowledge about the practices of Shafi'i sect. Thus, the study claims that this  situation weakens the qualification of the religious services provided by the state and analyses of social life.
Key Words: Sect, language, identity, Shafi/Kurdish, Hanafi/Turkish, Phenomenology.