Rönesans'tan günümüze resim sanatında mekan, mekan algılayışı ve bakış
The space, the perception of space and view in the art of painting from renaissance to the present
Yazar: VELİ MERT
Danışman: YRD. DOÇ. DR. MÜRTEZA FİDAN
Marmara Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Resim Ana Sanat Dalı / Resim Bilim Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2007
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Mekan = Space ; Resimler = Pictures

Özet:
Rönesans öncesi resim-mekan ilişkisi, resmin yer aldığı mekanla sınırlıydı. Perspektifinbilinmeyişi, resimde mekan yaratımını engellemiş ve yalnızca nesnenin espasıyla yaratılan birderinlik duygusu oluşturabilmiştir. Rönesans'ta perspektifin bulunuşuyla resimde(yanılsamaya dayalı) mekan olgusu, resim sanatının önemli konularından ve sorunlarındanbiri olagelmiştir.Perspektifli resim sadece resim sanatını derinden ve köklü biçimde etkilemekle kalmamış,insanın dünya ve mekan algısının da değişmesine yol açmıştır. Perspektifteki uzmanlaşma vealımlayıcının değişen dünya algısı, pitoresk tekniğinin de etkisiyle Barok resimde izleyicideoluşan yanılsamayı bir üst boyuta taşımış ve izleyicinin resimle yanılsama eksenli kurduğuempati güçlenmiştir.Neo-klasik döneme damgasını vuran ideolojiden kaynaklanan ?idealize etme? anlayışı, budönem resminde mekanı, söz konusu idealizasyonu yedeğine iter ve adeta bu idealizasyonunbir aracına dönüştürür.Duygu odaklı Romantik resimde mekan da bu duyguların etkisiyle oluşarak gerçeklikten belliölçüde uzaklaşır ve düşsel bir yapıya bürünür.19. yüzyıldaki bilimsel gelişmeler, Empresyonizmle başlatmanın mümkün olabileceğiModern sanatta (resimde) mekan olgusunu analitik yaklaşımın egemen olduğu bir düzlemeyerleştirir. Kübizmle birlikte resimdeki mekanı belirleyen görsellik ekseni yerini zihinsellikeksenine terk eder ve Picasso resimlerinde de yoğun biçimde karşımıza çıkan ?çok merkezligörme? gündeme gelir. Sürrealist resimde, resimdeki mekanla resmin yer aldığı mekanın?tekleşmesi? ile yaratılan etkide bir `şok' (özellikle yanılsama ile gerçek arasında) sözkonusudur.Konstruktivizmde (özellikle Lissitzky'de) yüzey-boyut-hacim iç içe geçer. Duchamp ise sanatyapıtının yer aldığı mekanı da bir sanat nesnesine dönüştürerek, resim-mekan ilişkisinde adetabir devrim gerçekleştirir. Kosuth, Duchamp'ın yaklaşımını geliştirir ve resmin asılacağıduvarı resmin mekanına dönüştürür. Barbara Kruger de resim mekanını izleyiciye bir?fragman? olarak sunar.Sanal mekan ya da reel mekanın sanallaştırılması, resim-mekan ilişkisinin son halkası olarakgörülebilir. Holzer, reel mekana yazı ile müdahale eder. Bu yaklaşım güncel sanat içinde devarlığını sürdürmektedir.Bir izlek olarak Resim sanatında mekanın gerek yanılsama gerekse bir nesne bağlamındaişleyişinin tümü beden gerçekliğinde kurulmaktadır. Fenomenolojik bir olgu olan bu durum,mekanın gerçekte beden üzerinde işleyen duyular tarafından kodlandığını göstermektedir.Eğer bu kod bir bedene gereksinim duymaksızın yapılanabilse, o zamana salt duyulararacılığıyla yeni bir mekan alanına geçmiş bulunacağız; üstelik bedene ihtiyaçduyulmayacaktır.SUMMARY

Abstract:
The relation between painting and space was limited to the place where the painting stoodbefore Renaissance. The creation of space in painting was delayed because of the fact that theperspective was unknown for the time and just a feeling of depth in accordance with the spaceof the object could have been established. The space plot (based on illusion) of the discoveryof Renaissance perspective has been one of the most important subjects and problems of thepainting.Perspective painting has not only affected the art of painting radically and deeply but alsochanged human perception of space and world. The specialization on perspective and thechanging perception of the beholder have transformed the illusion, encompassing thespectator also with Baroque painting by the pittoresque effects, into a higher level. So, theempathy which the spectator established on the axis of illusion has strengthened.The conception of ?idealization? based on the ideology of Neo-classical period has shuntedthe space in that era?s painting, i.e. the said idealization and transformed the space almost atool of this idealization.In Romanticism focused on emotions, the space has diverged from the reality to some extentand gathered a visionary structure.Scientific revolutions in 19th century have fit the space plot in Modern art (painting) whichcould have started with Impressionism up to a level ruled by the analytical approach. Theemphasis of visuality that has modified the space in painting has replaced with theintellectuality along with Cubism and ?polycentered seeing? which we encountered intenselyalso by Picasso painting has come up. For surrealist painting, a kind of ?shock (especiallybetween illusion and reality)? has been the point at the effect created with ?unification? of thespace in painting and the space that the painting took place.Surface, size and dimension have intermingled in Constructivism, especially in Lissitzky.Duchamp, on the other hand, has nearly made a revolution for the relationship between spaceand painting, transmuting the space where the work of art stands into a work of art itself.Kosuth has expanded this approach and transmuted the wall where the painting hung into thespace of the painting and Barbara Kruger has presented the space of painting as a ?fragment?to the spectator.Virtual space or virtualization of real space can be the last chain of the painting-spacerelation. Holzer has intervened the real space with writings and this kind of attitude alsowages in contemporary art.In the context of both illusion and object, the whole treatment of space as a trail is foundedon the body reality. Being a phenomenological fact, this picture shows that the space is indeedencoded by the senses which function on the body. If this code can be structured without abody, then we will transcend a new space field by the aid of pure senses. Besides, the bodywill not be required.