Vilâyât-ı Sitte Islahatı (1878-1899)
Reformation of the Erzeroum, Sivas, Kharpout, Van, Bitlis, Diarbekir provinces (1878-1899)
Yazar: EMEL DEMİR GÖRÜR
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA TURAN
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Yakınçağ Tarihi Ana Bilim Dalı / Tarih Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Tarih = History
Dizin: Ermeniler = Armenians ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Vilayet-i Sitte Islahatı = Reformation of Six Eastern Provinces ; İngiltere = England

Özet:
1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında imzalanan Berlin Antlaşması'nın 61. maddesi ile "Ermenilerin meskûn olduğu yerlerde" ıslahat yapılması konusu uluslararası bir antlaşma ile kabul edilmiştir. Bu minvalde çalışmamız "Vilâyât-ı Sitte Islahatı" sürecinin başlangıcı olarak kabul ettiğimiz 1878 Berlin Antlaşması ile iptida etmiş, Anadolu Umûm Müfettişi Ahmet Şakir Paşa'nın öldüğü 1899 yılında nihayetlenmiştir. Çalışmamızın birinci bölümünde 1878'den Vilâyât-ı Sitte Islahat Layihası'nın ilan edildiği 1895 yılı kadar ki süreç ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır. 1895 tarihli Vilâyât-ı Sitte Islahat Layihası'nın ilanından sonraki süreç ise her bir vilayet ayrı bir bölüm olmak üzere vilayetlerde yapılan teftişler, ıslahat çalışmaları ve uygulamaya konulan düzenlemeler 6 bölüm olarak kaleme alınmıştır. Toplam 7 bölüm olarak hazırladığımız çalışmamızda Başbakanlık Osmanlı Arşivi belgelerinden önemli ölçüde istifade edilmiştir. Bunun yanı sıra konunun birinci derecede muhatabı olan İngiltere'nin asıl fikriyatını öğrenmek, nesnel bir çalışma yürütmek, konunun objektif olarak ele alınmasını sağlamak amacıyla İngiliz Milli Arşivi belgelerinden azami ölçüde yararlanılmıştır. Erzurum, Sivas, Mamuretü'l-Aziz, Van, Bitlis, Diyarbakır Vilayetlerinin 1878-1899 yıllarına ait tüm konsolosluk defterleri ve "confidental-secret/mahrem-gizli" ibareli belgelerinin tamamı büyük bir titizlikle incelenmiştir. Çalışmamızda 19. yüzyılın ikinci yarısında Avrupalı devletlerin özellikle İngiltere'nin Ermenileri kullanarak yaptıkları siyasi manevralar ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Bu nedenle çalışmamızın siyasi tarih yaklaşımına önemli katkıları olacağı düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler : Vilâyât-ı Sitte Islahatı, İngiltere, Ermeniler, Erzurum, Sivas, Mamuretü'l-Aziz, Van, Bitlis, Diyarbakır.

Abstract:
The need for reforms in "regions inhabited by Armenians" was accepted in the article 61 of the Berlin Treaty signed after the Ottoman-Russian War of 1877-1878. Our work in this direction began with the Berlin Treaty of 1878, which we regard as the beginning of the "Reformation of Six Eastern Provinces (Erzeroum, Sivas, Van, Kharpout, Bitlis and Diarbekir)" process. Our work was finalized in 1899 when the Anatolian General Inspector Ahmet Shakir Pasha died. In the first chapter of our work, the process from the year 1878 to the year 1895 of the reform project was elaborated. After the year 1895, the inspections carried out in the provinces, as separate departments of each province, reforms and regulations which were put into practice were taken as 6 chapters. Our work, which we have prepared in total 7 chapters, has been benefited from "State Archieves of the Prime Minister of the Republic of Turkey" documents to a considerable extent. In addition to this, it was at the first instance of the Britain that it was fully utilized by "A The National Archives" to learn the real idea of the Britain, to conduct an objective work, and to objectively deal with it. The reports of all the consuls of Erzeroum, Sivas, Van, Kharpout, Bitlis and Diarbekir provinces from 1878 to 1899 and the "confidental-secret" documents were examined with great care. In the second half of the 19th century, the political maneuvers of the European states, especially the Britain through Armenians, were discussed in detail. For this reason, our work is thought to be an important contribution to the political history approach.
Key Words : Reformation of Six Eastern Provinces, Britain, Armenians, Erzeroum, Sivas, Kharpout, Van, Bitlis, Diarbekir.