Ortaöğretim okullarında uygulanan ritüellere ilişkin öğrenci görüşleri : Ankara ili Mamak ilçesinde bir Anadolu Lisesi örneği
Student views on rituals administered in hi̇gh schools: A case study of an Anatolian High School located in Mamak district, Ankara
Yazar: BİROL ALĞAN
Danışman: DOÇ. DR. HASAN HÜSEYİN AKSOY
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Yönetimi ve Politikası Ana Bilim Dalı / Eğitim Ekonomisi ve Planlaması Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2014
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Kültür = Culture ; Lise öğrencileri = High schools students ; Ortaöğretim okulları = Secondary education schools ; Törenler = Ceremonies ; Öğrenci görüşleri = Opinions of students ; İdeoloji = Ideology

Özet:
Bu araştırmanın amacı ortaöğretim okullarında var olan ritüellerin (tören ve törensel davranışlar) öğrenci deneyimleri yoluyla eleştirel olarak çözümlenmesidir.
Araştırma ile okullarda ritüel olarak nitelendirilebilecek uygulamaların varlığı, öğrencilerin okul içi ve dışında düşünceleri, davranışları ve algıları üzerinde ritüellerin etkisi, öğrencilerin ritüel uygulamalarını nasıl algıladıkları, ritüel uygulamalarının sürdürülmesinde kullanılan ideolojik ve kültürel araçların neler olduğu, okuldaki ritüellerin ayrıştırıcı ve birleştirici işlevlerinin varlığı, dersler ile ritüeller arasındaki bağlantıların ortaya konulması amaçlanmaktadır. Öğrencilerin ritüeller sırasında karşılaştığı durumlar, duygu ve düşüncelerindeki değişimler hem okul içi hem de okul dışı yaşamları üzerinde etkili olmakta, öğrencilerin sorgulamadan dünyayı algılamalarına kaynaklık eden etkenlerden birisi olarak karşımıza çıkmaktadır. Araştırmada öğrencilerin ritüellere yönelik deneyimleri yoluyla eleştirel bir çözümleme yapmayı amaçlayan araştırmada, nitel araştırma yönteminden faydalanılmış ve buna uygun olarak yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılmıştır.
Görüşmeler 2013-2014 eğitim öğretim yılı 1. Döneminde Ankara İli Mamak ilçesindeki bir Anadolu Lisesinde yapılmıştır. Görüşmelerde maksimum çeşitliliğin sağlanması için her sınıf düzeyi ve her şubeden bir öğrenci random usulle seçilmiş okuldaki cinsiyet dengesini yansıtması için de amaçlı seçim yapılmıştır. 
Görüşme başlamadan önce araştırma ile ilgili olarak öğrencilere kısaca bilgi verilmiş, notlar tutulacağı ve ses kayıt cihazı ile kayıt yapılacağı belirtilmiş ve öğrencilerin kayda izin vermeleri ile görüşmeler yapılmıştır. Her öğrenci için bir görüşme formu tutulmuş, görüşme formu üzerine görüşülen kişinin görüşme sırası, sınıf düzeyi ve cinsiyetini belli eden bir kod verilmiştir. Elde edilen veriler ifade edildiği şekliyle yazılı metin haline dönüştürülmüş, daha sonra araştırmanın amaçları doğrultusunda hazırlanan belirli temalar altında toplanmış, sınıflandırılmış ve analiz edilmiştir.
Araştırmanın bulgularına göre, okuldaki ritüeller toplumdaki egemen kültürü yansıtmakta ve bu kültürün sonraki gençlere öğretilmesinde işlev görmektedir. Öğrenciler, ritüeller konusunda geleneksel ve devletin resmi siyasal kültürü ile aynı şekilde düşünmekte, bu kültürün sembollerine karşı vefa duygusu taşımaktadır. Ayrıca devletin kuruluş sürecinde yaşananlardan gurur duymakta, geçmişi bugüne taşıyan törenlere katılmaktan mutlu olmakta, geçmişte yaşanan kahramanlıkların anlatıldığı ritüeller yoluyla cesaretlenmekte ve devletin kuruluş dönemini yeniden yaşattığını düşündükleri törenlerden heyecan duyduklarını belirtmektedirler. Öğrenciler çoğunlukla ritüeller sırasında ritüellerin ruhuna ve amaçlarına uygun olarak hareket etmekte ve zaman zaman diğer öğrencileri de kontrol etmektedirler. Bulgulara göre devletin resmi ideolojisi okullardaki ritüeller aracılığı ile öğrenciler üzerinde kendini yeniden üretmektedir.
Öğrenciler, resmi törenlere katılımda zorunlu kıyafet uygulamalarını çoğunlukla uygun bulmaktadır. Bunun yanısıra törenler sırasında arkadaşlarıyla konuşan, hareket eden, gülen veya törene katılmayan öğrencilere yönetici ve öğretmenler tarafından yapılan uyarıları ve kontrol etme biçimlerini haklı görmektedirler. Öte yandan öğrencilerde törenlerden sıkılma ve törende başkasıyla konuşma, şeylerle ilgilenme gibi davranışlar mevcuttur.
Öğrenciler, yönetici ve öğretmenlerin karşısında kendilerini rahat hissetmemekte, karşıdakinin statüsünden korkmakta, duruşlarına, konuşmalarına ve hareketlerine karşıdaki kişinin onaylayacağı şekilde yön vermektedirler. Öğrencilerin bu tutumları hem geleneksel kaynaklı hem de resmi hiyerarşi kaynaklı olarak ortaya çıkmaktadır. Başka bir deyişle öğrenciler üzerinde ritüel uygulamaları yoluyla hegemonya üretildiği söylenebilir.
Törenlerde vurgulanan Türk olmak, Türklüğe dair değerler, tören davranışlarını düzenlemede kullanılan günün anlam ve önemi, ritüelin önemi gibi anlatılarda kullanılan neyin önemli ve değerli olduğuna ilişkin sözler ve diğer yönlendirici davranışlar ritüeller sırasında kültürel hegemonyanın varlığını ortaya koymaktadır.

Abstract:
The aim of this study is critical analysis of the existing rituals (ceremonies and ceremonial behaviors) in upper (high schools) by the student views and this own experiences in cultural and ideological context.
Through this study it is aimed to reveal the existence of practices that can be qualified as rituals, the effect of rituals on the students' thoughts, behaviors and perceptions inside and outside of school, the thoughts and feelings of students about ritual practices, the ideological and cultural tools used to carry out rituals, the existence of connective and decomposing functions of rituals and the connection between courses and rituals.
The situations students encounter during rituals, the changes in their feelings and thoughts are penetrating and thus we face the problem of students' unquestioned perception of the world as given in rituals. 
In the study, qualitative survey method was preferred and semi-structured interview technique was used to gather data.
The interviews are conducted in the first semester of 2013-204 academic calendar an Anatolian High School in Mamak district of Ankara. The students were interviewed with questions that are previously prepared, expert evaluated and pilot interviewed before final evaluation. 
To include one student from each grade level and each branch and to reflect the gender rate exist in the school purposive sampling is applied. However, participating students were chosen from the random number table taking into account the class sizes and based on volunteer student participation.
Before the interviews the students were informed about the study, it is stated that there will be note taking and audio recording and their consent are aimed. An interview form is recorded and given a code indicating interview order, grade and gender. The data as in records are transcribed and then collected, classified and analyzed based on certain themes towards the aim of the study. 
According to the findings of the study the school functions like an ideological instrument through rituals. The students are thinking according to the priorities of official ideology, having sense of loyalty towards the symbols of ideology of the state, feeling proud for the foundation process of nation-state and excited about ceremonies reviving that period. During the rituals the students usually behave coherent to the spirit and purpose of the rituals and occasionally check for other students. According to findings the official ideology of the state is reproduced on the students through the rituals in the schools.
Students usually approve the compulsory dress codes in official ceremonies. Besides, they justify the teachers' and administrators' warning and methods of control towards the students who are talking, laughing and absentee during the ceremonies. On the other hand the students also exhibit the behaviors of escape from the ceremony, like getting bored, talking during ceremonies, dealing with other things.
Students are feeling uncomfortable with administrators and teachers, fear of their statues, adjust their standing, talks and behaviors for their approval. The attitudes of students emerge as tradition and official hierarchy originated In other words the alienation emerges in students because of rituals. 
The discourse about what is valued and important like the emphasis on being Turk, the values related to it, the narratives about the meaning and importance of the ritual and the other guiding behaviors are exhibiting the existence of cultural hegemony during rituals.