İbnü'l-Arabî'de öznel Tanrı tasavvuru: İnanılan ilah öğretisi ve vahdet-i vücûd teorisindeki konumu
Conception of subjective God In Ibn-al-Arabî: The doctrine of God which is believed in and its position in the theory of the unity of the being
Yazar: NUMAN RAKİPOĞLU
Danışman: PROF. DR. MEHMET CÜNEYT KAYA
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı / Türk-İslam Felsefesi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Allah = God ; Din felsefesi = Religious philosophy ; Tanrı anlayışı = God understanding ; Tanrı Öğretisi = Divine Doctrine ; Vahdet-i vücud = Unity of existence ; İbn Arabi = İbn Arabi ; İslam felsefesi = Islamic philosophy ; İslamiyet = Islam

Özet:
İbnü'l-Arabî'nin öğretisinde Tanrı, insan ve âlem ile sürekli irtibatlı bir varlık olarak göz önüne alınmaktadır. Ezelden beri hâdis olan büyük ve küçük âlem ile ezelî Tanrı arasında ebedî olarak hüküm süren/sürecek olan bu kesintisiz irtibat kendini muhtelif formlar ve nispetler altında göstermektedir. Varlık (vücûd) ve oluş (kevn), varolan/varedilen (mevcut) ve yokluk (adem), birlik ve çokluk, üç (selâse) ve tek (ferd), kendisi (ayn) ve başkası (gayr), hâlik ve mahlûk, ilâh ve meʻlûh, rab ve merbûb, maʻbûd ve âbid, bilen ve bilinen ve benzeri formlar ve nispetlerde kendini gösteren mezkûr irtibat, anlaşılacağı üzere, epistemolojik, ontolojik, kozmolojik, teolojik ve metafizik bir karakter taşımaktadır. İbnü'l-Arabî'de öznel Tanrı tasavvuru, inanılan ilâh (el-ilâhu'l-muʻtekad) öğretisi olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu öğretiye göre bir bütün olarak âlemin ve istisnasız olarak her insanın, farkında olsun ya da olmasın, sâbit aynı, ilâhi ismi, kevn-i câmiliği, ferdiyeti ve özel yönü bakımından, Tanrı ile bir an için bile olsa irtibatsız olması olanaklı değildir. Bu çalışmada, öznel Tanrı tasavvuru, vahdet-i vücûd teorisinin tam da merkezinde yer alan bir öğreti olarak, zikrolunan muhtelif veçheleri bakımından araştırılmaktadır.

Abstract:
God is being envisaged as a being which is continuously connected with the universe and the man in Ibn-al-Arabî's teaching. This continuous connection between microcosm and macrocosm which are always subsequent (hâdith) since the beginning and eternal God will permanently continue/continues and manifests itself under various forms and relations. The above-mentioned connection shows itself in relations between being (wujûd) and becoming (kawn/genesis), existent (mawjûd) and non-existent (ʻadam), unity and plurality, threeness (thalâsiyya) and singleness/individuality (fardiyya), the self (ʻayn) and the other (gayr), the creator and the created, divinity and one which god manifests himself on/in it (maʻlûh), the lord and the servant, that which is worshipped and the worshipper, the knower and the known, and similar forms and relations. As it is seen, this continuous connection displays epistemological, ontological, cosmological, theological, and metaphysical character. Subjective god conception in Ibn-al-Arabî's teaching confronts us with the doctrine of God which is believed in (al-ilâh al-muʻtaqad). According to this doctrine, it is not possible that the universe as a whole and the human beings –they may or may not be conscious- be incoherent with the god -even for an instant- in terms of human's permanent essence (al-ayn al-thabit), his divine name, his being which is gathering (all divine names in the) becoming (al-kawn al-jamiʻ), his singleness/individuality (fardiyya), and his special aspect (wajh khâss). As a central point in the theory of the unity of the being (al-wahdat al-wujûd), subjective god conception is being inquired at this work concerning various above-cited aspects.