Akademik yılmazlık gelişim modeli: Bir karma yöntemler araştırması
The academic resilience development model: A mixed methods study
Yazar: MEHMET ŞAM
Danışman: DOÇ. DR. RAMİN ALİYEV
Hasan Kalyoncu Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training ; Psikoloji = Psychology

Özet:
Bu araştırma, öğrencilerin akademik yılmaz olmalarına katkı sağlayan koruyucu faktörleri keşfetmek ve akademik yılmazlığın okul tükenmişliği ve okul bağlılığı arasındaki aracı rolünü incelemek amacıyla yapılmıştır. Bu amaçları gerçekleştirmek üzere, karma yöntemler araştırması desenlerinden keşfedici sıralı araştırma deseni kullanılmıştır. Bu doğrultuda, fenomenolojik araştırma yöntemiyle akademik yılmaz öğrencilerin, sahip oldukları olumsuz yaşam olaylarının okul yaşantıları üzerinde yarattığı zorluklar, bunlarla baş etme yöntemleri ve akademik yılmazlıklarını geliştiren koruyucu faktörler ortaya çıkartılmaya çalışılmıştır. Elde edilen bulgular incelendiğinde, olumsuz yaşam olaylarının akademik yılmaz öğrenciler üzerinde eğitsel, psikolojik, sosyal-duygusal ve ekonomik zorluklar yarattığı; öğrencilerin karşılaştıkları risk ve zorluklarla problem odaklı baş etme, duygu odaklı baş etme ve sosyal destek yöntemlerini kullanarak baş ettikleri görülmüştür. Öğrencilerin akademik yılmaz olmalarına katkı sağlayan faktörlerin birey, aile, okul ve çevre kaynakları alt temaları altında toplandığı tespit edilmiştir. Öğrenciler, zorluklarla baş etmede bireysel faktörleri daha çok kullandıkları ardını sırasıyla aile, okul ve çevresel faktörlerin takip ettiği görülmektedir.
Bu araştırmada, nitel araştırma kapsamında keşfedilen koruyucu faktörlerden yola çıkarak "Ergenler için Akademik Yılmazlık Ölçeği" geliştirilmiştir. Geliştirilen ölçek de kullanılarak, okul tükenmişliği ve okul bağlılığı arasındaki ilişkide akademik yılmazlık ve kaynaklarının (birey, aile, okul ve çevre kaynakları) aracı rolü korelasyonel bir çalışmayla incelenmiştir. Bu araştırmada, okul tükenmişliğinin okul bağlılığı, akademik yılmazlık ve akademik yılmazlığı oluşturan kaynaklar ile doğrudan ilişkili olduğu; akademik yılmazlık ve kaynaklarının ise okul bağlılığı ile doğrudan ilişkilere sahip olduğu tespit edilmiştir. Bunlarla birlikte, akademik yılmazlık ve kaynakların, okul tükenmişliği ile okul bağlılığı arasında aracı roller üstlendikleri görülmüştür. 
Araştırmanın nicel ve nitel araştırma süreçlerinden elde edilen bulgulardan yola çıkarak, araştırma bulguları birleştirilmiştir. Öğrencilerin akademik yılmazlık geliştirmelerine katkı sağlayan koruyucu faktörlerin neler olduğu, akademik yılmazlık ve kaynaklarının, bir risk (okul tükenmişliği) ve olumlu uyum (okul bağlılığı) arasındaki ilişkide nasıl rol oynadığı "Akademik Yılmazlık Gelişim Modeli" çerçevesinde bütünleştirilmiştir.

Abstract:
This research was conducted to explore the protective factors that contribute to students' academic resilience and to examine the mediating role of academic resilience between school burnout and school engagement. In order to achieve these objectives, the exploratory sequential research design, one of the mixed methods research designs, was used. In this direction, with the phenomenological research method, it has been tried to reveal the difficulties caused by the negative life events they have on their school life, the methods of coping with them and the protective factors that improve their academic resilience. When the findings are examined, it is seen that negative life events create educational, psychological, social-emotional and economic difficulties on academically indomitable students; It has been observed that students cope with the risks and difficulties they encounter by using problem-focused coping, emotion-focused coping and social support methods. It has been determined that the factors contributing to the academic resilience of the students are grouped under the sub-themes of individual, family, school and environmental resources. It is seen that students use individual factors more in coping with difficulties, followed by family, school and environmental factors, respectively.
In this research, "Academic Resilience Scale for Adolescents" was developed based on the protective factors discovered within the scope of qualitative research. Using the developed scale, the mediating role of academic resilience and its resources (individual, family, school and environmental resources) in the relationship between school burnout and school engagement was examined in a correlational study. In this study, it was found that school burnout is directly related to school engagement, academic resilience and sources of academic resilience; it has been determined that academic resilience and resources have direct relations with school engagement. In addition, academic resilience and resources have been found to play a mediating role between school burnout and school engagement.
Based on the findings obtained from the quantitative and qualitative research processes of the research, the research findings were combined. What are the protective factors that contribute to the development of academic resilience of students, how academic resilience and its resources play a role in the relationship between a risk (school burnout) and positive adjustment (school engagement) are integrated within the framework of the "Academic Resilience Development Model".