Yasa dışı madde kullanımı nedeniyle denetimli serbestlik tedbirine tabi kişilerde madde kullanımına eşlik eden sigara, alkol ve patolojik kumar bağımlılığının araştırılması
Research on cigarette, alcohol and pathological gambling addiction comorbid with illicit drug use within people subject to probation order due to illicit drug use
Yazar: MİNE PAZARCIKCI
Danışman: PROF. DR. AYŞE ENDER ALTINTOPRAK
Ege Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Madde Bağımlılığı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Uyuşturucu Alışkanlığı ve Alkolizm = Drug Addiction and Alcoholism
Dizin: Alkol bağımlılığı = Alcohol dependents ; Alkolizm = Alcoholism ; Bağımlılık = Dependency ; Denetimli serbestlik sistemi = Probation system ; Kumar oynama = Gambling ; Madde bağımlılığı = Drug addiction ; Madde kullanım bozuklukları = Substance-related sdisorders ; Narkotik bağımlılığı = Narcotic dependence ; Narkotik suçlar = Narcotic crimes ; Sigara içme = Smoking

Özet:
AMAÇ: Bu çalışmada; yasa dışı madde kullanımı nedeniyle hakkında Türk Ceza Kanunu (TCK) 191. madde kapsamında denetimli serbestlik tedbiri verilen kişilerde, madde kullanımına eşlik eden sigara, alkol kullanım düzeyinin belirlenmesi, kumar oynama yaygınlığının araştırılması ve madde kullanım özelliklerinin belirlenmesi amaçlanmıştır.
YÖNTEM: Bu çalışma epidemiyolojik -tanımlayıcı- nitelikte bir çalışmadır. Çalışmanın örneklemini oluşturan 500 olgu, hakkında Türk Ceza Kanunu (TCK) 191. madde kapsamında denetimli serbestlik tedbiri verilen, 18 yaş üstü kişiler arasından basit tesadüfi örneklem yoluyla seçilmiştir. Araştırma Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğün'den yazılı izin alınmasının ardından Nisan 2016 - Aralık 2016 tarihleri arasında İzmir Denetimli Serbestlik Müdürlüğü'nde gerçekleştirilmiştir Yüz yüze gerçekleştirilen görüşmelerde çalışmanın amacı kişilere anlatıldıktan sonra katılmayı kabul eden kişilere Bilgilendirilmiş Gönüllü Olur Formu verilmiş, sonrasında Kişisel Bilgi Formu, Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi, Alkol Kullanım Bozuklukları Tanıma Testi ve South Oaks Kumar Tarama Testi (SOKTT) Türkçe Formu uygulanmıştır.
BULGULAR: Katılımcılar 18 – 65 yaş aralığında, yaş ortalaması 28±8, %98.8'i erkek, %1.2'si kadın, %67.4'ü bekar, %24'ü evli, %44.2'si ortaokul mezunudur. %62.8'inin anne babası hayatta ve birlikte, %12.6'sının ebeveynleri boşanmıştır. %18'inin kendine zarar verme davranışı gösterdiği, %7.4'ünün ise intihar girişiminde bulunduğu saptanmıştır. Katılımcıların %37.2'sinin daha önce de DS tedbiri aldığı ve %25'inin daha önce madde kullanımı dışında başka bir suçtan sabıkasının olduğu, %14'ünün ailesinde DS tedbiri alan kişilerin olduğu ve %11'inin de ailesinde sabıka olduğu, %63.2'sinin arkadaş çevresinde DS tedbiri alanların olduğu ve %39'unun arkadaşlarında sabıka olduğu belirlenmiştir. Sabıkası olan katılımcılar çoğunlukla yaralama, hırsızlık, gasp, uyuşturucu veya uyarıcı madde ticareti suçlarından ceza almıştır. Katılımcıların %77.2'sinin DS tedbiri almalarına neden olan madde esrardır. Yaşam boyu en fazla kullanılan madde esrardır (%88.2). Katılımcıların madde kullanımına başlama yaş ortalaması 19.09±5.3, madde kullanım süresi ortalama 6.3±7 yıldır. %40.2'si madde kullanımına 18 yaş altında başlamıştır. %46.6'sı arkadaş etkisiyle madde kullanımına başladığını bildirmiştir. Sabıkası olan katılımcıların olmayanlara kıyasla, daha önce DS tedbiri alan katılımcıların ilk defa DS tedbiri alanlara oranla, madde kullanan arkadaşa sahip olanların olmayanlara göre daha uzun madde kullanım süresinin olduğu bulunmuştur. Katılımcıların %90.4'ünün sigara kullanımı olmakla beraber %28.6'sı orta derece, %14.2'si şiddetli derecede bağımlılık düzeyindedir. Alkol kullanımına ilişkin; %32.6'sı kullanmamakta, %38'i kullanmakta, %29.4'ü ise alkol kullanımı konusunda problem yaşamaktadır. Katılımcıların toplamda %13.6'sının kumar oynadığı, %2.2'sinin ise kumar oynama bozukluğu tanısı aldığı belirlenmiştir. Katılımcıların madde kullanım düzeyi ile sigara, alkol kullanım düzeyi ve kumar oynama davranışı arasında istatistiksel olarak pozitif korelasyon olduğu gözlemlenmiştir.
SONUÇ: Bağımlılık bir bütündür ve bu konu ele alınırken birbiri ile ilişkili birden çok değişkenin dikkate alınması ve yapılacak çalışmaların bu doğrultuda planlanması önemlidir. Kişinin cinsiyeti, yaş grubu, medeni durumu, suç geçmişi, sosyal çevresinde madde kullanımı ve sabıka durumu, kendine zarar verme davranışı, madde kullanım süresini ve başlama yaşını etkileyen önemli belirleyicilerdir. Bunun yanı sıra katılımcıların kullandıkları yasa dışı maddeler dışında sigara, alkol kullanımı ve kumar oynamanın bu süreçte risk faktörü olduğu göz önünde bulundurularak genel olarak bağımlılık önleyici çalışmaların planlanmasının önemli olduğu ileri sürülebilir.

Anahtar Kelimeler: denetimli serbestlik; yasa dışı madde; madde kullanımı; bağımlılık; sigara; alkol; patolojik kumar oynama

Abstract:
Research on Cigarette, Alcohol and Pathological Gambling Addiction Comorbid with Illicit Drug Use Within People Subject to Probation Order Due to Illicit Drug Use 
AIM: In this study,  it is aimed to determine drug use characteristics and search prevalance of  cigarette, alcohol and pathological gambling addiction comorbid with illicit drug use on people subject to probation order due to illicit drug use within Turkish Criminal Law Article 191.
METHOD: This study is an epidemiologic-descriptive- study. Sample including 500 people is chosen by random sampling method among individuals over 18 and having probation order within Turkish Criminal Law Article 191.The study is performed in Izmir Probation Branch between April 2016-December 2016 following written permission taken from General Directorate of Prisons and Detention Houses. During  face to face interviews, the aim of the study is told to individuals and Informed Consent Form is given to individuals who accept to participate. Then, Personal Information Form, Fagerström Nicotine Dependence Test, Alcohol Use Disorders Identification Test and The South Oaks Gambling Screen are applied. 
FINDINGS: Participants are between 18-65 years, mean age is   28±8,  98.8 of them are males,  1.2% of them are females,  67.4% of them are single, 24% of them are married, 44.2% of them are secondary school graduates. 62.8% of them have parents alive and living together, 12.6% of them have divorced parents. 18% have self harm behaviour, 7.4% have suicide attempts. It is stated that 37.2% of participants have previous probation orders and 25% of them have previous criminal records except drug use, 14% of them have people who have probation order within their family, 11% of them have family members with criminal records, 63.2% of them have friends who have probation orders and 39% of them have friends with criminal records.  Participants who have criminal records have punishments due to crimes including mainly hurting, theft, extortion, drug trade. Drug causing probation order for 77.2% of participants is cannabis. Drug which is used life time most commonly is cannabis (88.2%). Mean age to start drug use 19.09±5.3, average drug use period is 6.3±7 years. 40.2% of them have started using drugs before they are 18. 46.6% of them have stated that they started using drugs because of friend effect. Participants with criminal records compared to participants without criminal records, participants having previous probation order compared to the ones without a probation order, participants having friends using drugs compared to the ones that don't have friends using drugs are found to have longer drug use time periods. Besides 90.4% of participants smoke, 28.6% of them have middle level addiction and 14.2% of them have severe level addiction. 32.6% of them don't use alcohol, 38% of them use alcohol, 29.4% of them have problems with alcohol use. 13.6% of participants gamble, 2.2% of them have pathological gambling diagnosis. There is a statistically positive correlation between paricipants' level of substance use and smoking, alcohol use level and gambling behavior.
RESULT: Addiction is a whole and it is important to regard multifactors related to eachother and  to plan research in that way. Gender, age group, marital status, criminal record, drug use in social environment, criminal history and self harm behaviour are key determinants for drug use period and starting age. Besides, it can be stated that it is important to plan prevention studies regarding  that cigarette, alcohol use and gambling behaviour are risk factors apart from illicit drugs that participants use.  

Keywords: probation; illicit drug; drug use; addiction; smoke; alcohol; pathological gambling