Muhammed Ahmed Halefullah, Muhammed Arkoun, 
Nasr Hâmid Ebû Zeyd ve Hasan Hanefî'nin Kur'ân'la 
ilgili görüşlerinin temelleri ve kaynakları
Muhammed Ahmed Halefullah, Muhammed  
Arkoun, Nasr Hâmid Ebû Zeyd, and Hasan Hanefî's  
views, basics and sources about Quran
Yazar: HASAN HÜSEYİN İSLAM
Danışman: PROF. DR. İDRİS ŞENGÜL
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
Kur'ân'ın nüzûlünden günümüze kadar Kur'ân'ı daha iyi anlayabilmek
adına birçok tefsir çalışması yapılmıştır. 19. asırdan itibaren bu paralelde bilimsel,
tasavvufî, fıkhî, konulu ve ictimaî edebî tefsirler yazılmış ve yazılmaya devam
edilmektedir. Kur'ân'ın bir hidayet rehberi olduğunu ve onun beyan mucizesi bir
kitap olduğunu kanıtlamak için yapılan tefsir çeşitlerinden birisi de ictimaî edebî
tefsirdir.
İctimaî edebî tefsir çalışmaları, 2/9. Asırdan itibaren ivme kazanan dil ve
edebiyat alanındaki faaliyetlerin, Kur'ân'daki kelime, cümle, irâb, temsil, istiare
gibi özelliklerini ortaya çıkarmak için gösterilen gayretler, dil ve edebiyat sahasını
zenginleştirmiştir. Ebû Ubeyde'nin Mecâzu'l-Kur'ân, el-Esmâ'i'nin Luğatu'l-
Kur'ân'ın nüzûlünden günümüze kadar Kur'ân'ı daha iyi anlayabilmek
adına birçok tefsir çalışması yapılmıştır. 19. asırdan itibaren bu paralelde bilimsel,
tasavvufî, fıkhî, konulu ve ictimaî edebî tefsirler yazılmış ve yazılmaya devam
edilmektedir. Kur'ân'ın bir hidayet rehberi olduğunu ve onun beyan mucizesi bir
kitap olduğunu kanıtlamak için yapılan tefsir çeşitlerinden birisi de ictimaî edebî
tefsirdir.
İctimaî edebî tefsir çalışmaları, 2/9. Asırdan itibaren ivme kazanan dil ve
edebiyat alanındaki faaliyetlerin, Kur'ân'daki kelime, cümle, irâb, temsil, istiare
gibi özelliklerini ortaya çıkarmak için gösterilen gayretler, dil ve edebiyat sahasını
zenginleştirmiştir. Ebû Ubeyde'nin Mecâzu'l-Kur'ân, el-Esmâ'i'nin Luğatu'l-
Kur'ân kitapları; Ferra, Kisâ'î, Ahfeş, Zeccâc gibi müelliflerin "Me'âni'l-Kur'ân"
ismiyle maruf eserleri; Câhız'ın Nazmu'l-Kur'ân ve İbni Kuteybe'nin Müşkilü'l-
Kur'ân; Abdulkâhir el-Cürcânî'(471 veya 474) nin "Delâilu'l-İ'caz" ve "Esrâru'l-
Belâğâ" ve Zemahşerî' (528) nin "el-Keşşaf" adlı eserlerini bu bağlamda
zikredebiliriz. 19. ve 20. yy.'da Batı âlemindeki bilimsel ilerleme ve keşifler
neticesi, İslâm dünyasında geri kalmışlık kompleksi gibi sebeplerle edebî ictimaî
ekol denilen tefsir çalışmaları son dönemde oldukça yaygınlık kazanmıştır.
Biz, bu çalışmamızda edebî ictimaî tefsir metodu konusunda özet bilgi
verdikten sonra İslâm dünyasında yapılan bu çalışmalara kısaca göz atmak
suretiyle son dönemde edebî ictimaî tefsir alanında çalışma yapan ve tezimizin
MUHAMMED AHMED HALEFULLAH, MUHAMMED
ARKOUN, NASR HÂMİD EBÛ ZEYD VE HASAN HANEFÎ'NİN
KUR'ÂN'LA İLGİLİ GÖRÜŞLERİNİN TEMELLERİ VE
KAYNAKLARI
II
konusunu teşkil eden dört önemli ismin (Muhammed Ahmed Halefullah,
Muhammed Arkoun, Nasr Hâmid Ebû Zeyd ve Hasan Hanefî) Kur'ân'la ilgili
görüşlerinin kaynaklarını ve temellerini tespit etmeye ve açıklamaya çalıştık. Bu
yazarlarımızın ele aldığı konular hakkında ve yaşadıkları dönemden günümüze
kadar, bu düşünürler hakkında görüş bildiren müfessirlerin ve ilim adamlarının
açıklamalarını vermeye gayret gösterdik. Çalışmamızın sonunda, tahlilini
yaptığımız bu yazarlarımızın görüşleri, kaynakları ve temellerini referans alarak,
edebî ictimaî tefsir metoduna taraf ve karşı olanların haklı gerekçelerini
belirlemeyi hedefledik.


Anahtar Kelimeler: Kur'ân, Edebî İctimaî Tefsir, Muhammed Ahmed
Halefullah, Muhammed Arkoun, Nasr Hâmid Ebû Zeyd ve Hasan Hanefî, M

Abstract:
Behalf of the revelation of the Qur'an to the present day many exegetical
study was conducted for better understand of the Qur'an. Since 19th century,
accordingly, scientifîc, mystical, fîqh, topical and social literary commentaries have
been written and have been being written. In order to prove that the Quran is a
guidance and a book that is mu'cizi'l-declaration by social literary exegesis of one
of the varieties of interpretation.
Literary studies by social commentary 2/9. Century, gained momentum
from the activities in the fîeld of language and literature, the Qur'anic word,
sentence, i'râb, representation, shown in the efforts to bring out features such as
metaphor, language and literature has enriched the fîeld. Of Mecâzu'l-Qur'an Abu
Ubeyde, of al-Quran books Esmâ'i, Luğatu'l-Ferra, Kisâ'î, Ahfeş, Zeccâc well
known works, such as the name of the author Me'âni'l-Qur'an, of Nazmu'l-Qur'an
Cahiz and of Müşkilü'l-Qur'ân Ibn Kuteybe AbdulKâhir al-Jorjani (471 or 474) of
the Delâilu'l-İ'caz and Esrâru'l-Belaga, inimitable and of el-Keşşaf Zemahşerî'
(528) from the works of al-Scout be mentioned in this context. 19 and 20 century.
scientifîc progress and discoveries in the world of the West as a result of complex
reasons such as the backwardness of the Islamic world, so-called school of literary
interpretation by social work fairly recently become widespread.
Summary information on this study, we literary method after by social
commentary in the Islamic world after a short glance at these studies by social
commentary recently working in the fîeld of literature and the thesis of the name
that is the subject of four major Halefullah Mohammed Ahmed, Mohammed
Arkoun, Nasr Hâmid Abu Zayd and Hasan Hanafî Explore the Qur'an and the
MUHAMMED AHMED HALEFULLAH, MUHAMMED
ARKOUN, NASR HÂMİD EBÛ ZEYD, AND HASAN HANEFÎ'S
VIEWS, BASICS AND SOURCES ABOUT QURAN
IV
opinions of tried to identify and describe the basics. Writers on the themes of this
period to present their views on these authors and showed that specifîes of the
commentators and scholars try to give explanations. At the end of this study,
analysis of the foundations of our resources and reference to the opinions of the
writers, literary, and those who think positively or negatively against method of
social literary interpretation were aimed to determine the right reasons.



Keywords: Quran, aggregation of literary commentary, Halefullah
Mohammed Ahmed, Mohammed Arkoun, Nasr Hâmid Abu Zayd, and Hassan
Hanafî, Method, the commentators.