III. Mustafa'nın Evkafı (1764-1814 dönemi)
Foundations of III. Mustafa (1764-1814 period)
Yazar: MUSTAFA KOCAKAYA
Danışman: PROF. DR. MERAL BAYRAK
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History

Özet:
XVIII. yüzyılda yirmi altıncı Osmanlı padişahı olarak tahta geçen III. Mustafa'nın evkafı bu tezin konusunu oluşturmuştur. III. Mustafa başta İstanbul olmak üzere Rodos ve Sakız Adası'da bulunan hayrâtı hayata geçirerek insanlığın istifadesine sunmuş, vakfın sürekliliğini temin etmek için pek çok gelir kaynağı bağışlamıştır. Laleli Vakfı olarak da bilinen vakfa ait vakfiye ve zeyllerde, vakıf eserler, kurumlarda istihdam edilmesi istenilenler, bunların görev tanımları ile alacakları ücretlerden ayrıntılı bir şekilde bahsedilmiştir. Ayrıca vakıf tarafından yapılacak harcamaların karşılanması için bağışlanan taşınmazlar, bunlardan elde edilecek gelirler ve bunların nerelerde kullanılması gerektiği hakkında detaylı bilgiler verilmiştir.
Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'nde bulunan 642 numaralı defterde yer alan 15 Muharrem 1178/15 Temmuz 1764 tarihli vakfiye ve farklı zamanlarda hazırlanan beş adet zeyl esas alınarak hayrât ve akarât tanıtılmaya çalışılmıştır. Ayrıca Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi'nde bulunan Evkaf Haremeyn Muhasebesi Defterleri ışığında vakfın ilk elli yıllık işleyişi değerlendirilmiştir.
III. Mustafa Evkafı, başta mukataalardan elde edilen gelirler ve diğer taşınmazların kiralarından sağladığı kazanç sayesinde vakıf çalışanlarının ücretlerini ve kurumlar için yapılan tüm harcamaları zorlanmadan karşılamıştır. Kesintisiz hizmet verdiği anlaşılan vakıf, Osmanlı Devleti'nin son yıllarına kadar varlığını devam ettirmiştir. Günümüzde vakıftan geriye kalan bazı kurumlar III. Mustafa'nın adını yaşatmaya devam etmektedir.

Abstract:
The subject of this dissertation is the estate of Mustafa III, who ascended to the throne as the twenty-sixth Ottoman sultan in the eighteenth century. Mustafa III realized the charities in Istanbul, Rhodes and Chios, and donated many sources of income to ensure the continuity of the foundation. The waqfiye and its annexes of the foundation, also known as the Laleli Foundation, mention in detail the works of the foundation, those who were to be employed in the institutions, their job descriptions and the salaries they were to receive. In addition, detailed information is given about the immovable properties donated to meet the expenses to be made by the foundation, the revenues to be obtained from them and where they should be used.

The foundation dated 15 Muharram 1178/15 July 1764 in the book numbered 642 in the Archive of the General Directorate of Foundations and the five annexes prepared at different times were taken as a basis. In addition, the first fifty years of the foundation's operation were evaluated in the light of the Evkaf Haremeyn Accounting Books in the Ottoman Archives of the Presidency of the Presidency of the State Archives.

The Mustafa III Waqf was able to cover the salaries of the waqf employees and all expenses for the institutions without any difficulty, thanks to the revenues from the mukata and the rents of other immovable properties. The foundation, which is understood to have provided uninterrupted service, continued its existence until the last years of the Ottoman Empire. Today, some of the remaining institutions of the foundation keep Mustafa III's name alive.