Karl Marx ve Max Weber'in Doğu toplumlarına yaklaşımları
Oriental societies in Karl Marx and Max Weber
Yazar: LÜTFİ SUNAR
Danışman: PROF. DR. İSMAİL COŞKUN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Bölümü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Sosyoloji = Sociology
Dizin: Doğu kültürü = Eastern culture ; Doğu toplumu = Eastern society ; Marks, Karl = Marks, Karl ; Sosyolojik analiz = Sociological analysis ; Weber, Max = Weber, Max

Özet:
Bu çalışmada Marx ve Weber'in Doğu toplumlarına dair çözümlemelerini karşılaştırmalı bir biçimde incelenmektedir. Bu çerçevede onların Doğu toplumlarını ele alırken kullandıkları teorik çerçeve, kavramsal dil ve kaynakları incelenmektedir. Bu bağlamda erek onların birbirine yakınlaşmalarının sosyolojik düşünce bakımından anlamı değerlendirilmektedir.Marx ve Weber'in Doğu toplumlarını ele aldıkları çerçeve sosyolojinin bir bilim olarak işlevlerinden kaynaklanmaktadır. Sosyoloji bir bilim olarak Batı'nın kendisini Doğu üzerinden tanımlaması girişimlerinin bir parçası olarak 19. yüzyılda ortaya çıkmıştır. Bu bağlamda onun temel işlevi modern toplum biçiminin tanımlanmasıdır. Sosyoloji bunu tarih felsefesi ve şarkiyatçılıktan beslenerek toplum tasnifleri aracılığıyla gerçekleştirmiştir. Bu toplum tasniflerinde modern toplum biçimi daima Doğu toplumları ile karşılaştırmalı bir biçimde açıklanmaktadır.Sosyolojik düşüncenin iki klasik ismi olan Marx ve Weber'in modernitenin açıklanması çerçevesinde kurdukları sosyolojilerinin gayesi Doğu toplumları üzerinden Batı toplum biçimini açıklamaktadırlar. 19. yüzyılda sosyoloji ile paralel bir biçimde benzer amaçlarla gelişen şarkiyatçılığın en temel tezi olan şark despotizmi yaklaşımı onların incelemelerinin merkezinde yer almaktadır. Onlar coğrafya ve iklime bağlı açıklamaları temele alarak Doğu toplumlarının durağan, gelişmeye/ilerlemeye kapalı olduğunu düşünmektedirler. Böylece şarkiyatçılığın tezlerini sosyolojik bir çözümleme dâhilinde yeniden üretmektedirler.Bu bakımdan sosyolojik düşüncede birbirine karşıt olarak konumlandırılan Marx ve Weber modern toplumun geleceğine dair görüşlerinde ne kadar farklılaşmışlarsa Doğu toplumlarına dair incelemelerinde de birbirlerine o kadar yaklaşmışlardır. Bu çerçevede onların Doğu toplumlarına yaklaşımları büyük oranda örtüşmekte hatta birbirini tamamlamaktadır.

Abstract:
This study analyzes the perspectives of Karl Marx and Max Weber on Oriental societies comparatively. Their analysis on Oriental societies converges in theoretical frame, notions and sources. However, the convergence in their central problem proves to be more important. They analyze Oriental societies in order to define Occidental society.This is also related to the character of sociology as a discipline. Parallel to the western dominance on the world, sociology emerged to define the new modern social formation. The taxonomies of societies originating from philosophy of history and Orientalism have helped sociology, as another new discipline, in implementing this task. In these classifications, oriental societies were used as counter model of occidental form.Weber and Marx share same position with regards to oriental societies, although they are perceived as the two opposite poles of sociology. They use same frame and concepts in their analysis of oriental societies, although they differ significantly in their analysis of western societies. The oriental despotism thesis is the base of their analysis. In this frame, they use geographical and climatic explanations about oriental societies. This can be explained by their use of common sources. They rely on orientalist studies which are biased and unfair. But the increase in the breadth and depth of these sources from the time of Marx to Weber has affected the nature of their research. So, while Weber developed a broader theory, Marx could not do this. One can say that Weber has completed Marx? abstract model with empirical data, which was provided by more advanced orientalist studies.