Tükenen benlik kaynaklarına bağlı olarak artan önyargılarda içsel ve dışsal güdülenmenin rolü
Role of the internal and external motivation on the prejudice due to ego depletion
Yazar: AYŞE TUNA
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YASEMİN ABAYHAN
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Genel Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Benlik = Ego ; Benlik düzenleme odağı = Self regulatory focus ; Benlik kaynaklarının tükenmesi = Ego depletion ; Motivasyon = Motivation ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation ; Önyargı = Prejudice ; Öz kontrol = Self-control

Özet:
Dayanma Gücü Modeli (Baumeister ve Heatherton, 1996; Muraven ve Baumeister, 2000); benliğin yönetici işlevleri kapsamında gerçekleşen öz kontrol, benlik düzenleme gibi süreçlerin benlik kaynaklarını tükettiği, bu nedenle de bireylerin kaynak gerektiren gelecekteki eylemlerinde başarısız oldukları varsayımını temel almaktadır. Bu çalışmada benlik kaynaklarının tükenmesinin önyargılar üzerindeki etkileri incelenmiş ve modelin temel varsayımı test edilmiştir. Son yıllarda modele yönelik gerçekleştirilen çalışmalarda süreçte aracı bir rolü olduğu düşünülen olumlu duygulanım, kültür, irade inancı gibi değişkenler ele alınmıştır. Mevcut tez çalışmasında ise benlik kaynaklarının tükenmesi sürecinde önyargısız olmaya yönelik güdülenmenin rolü incelenmiştir. 
Yukarıda bilgiler ışığında planlanan bu araştırma iki ön çalışma ve bir asıl çalışmadan oluşmaktadır. Bu bağlamda birinci ön çalışmada eşcinsellere yönelik önyargısız olma güdüsünü ele alan "Internal and External Motivation to Respond Without Prejudice" adlı ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır. Gerçekleştirilen analizler neticesinde ilgili ölçeğin çalışmada kullanmak üzere geçerli ve güvenilir olduğu görülmüştür. 
İkinci ön çalışma ise kullanılacak olan benlik kaynaklarının tükenmesi değişimlemesine karar verebilmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Değişimleme için ilk aşamada dikkat kontrolü videosunun kullanılması düşünülmüş bu nedenle ilgili videonun uyarlaması yapılmıştır. Ancak gerçekleştirilen analizler videonun benlik kaynaklarının tükenmesinde başarılı olmadığını göstermiştir. Bunun üzerine tükenme değişimlemesi amacıyla sunulan bir metni yeniden yazma görevinin başarısı test edilmiş ve değişimlemenin başarılı bulunmasının üzerine bu değişimlemenin asıl çalışmada kullanılmasına karar verilmiştir. 
Yürütülen iki ön çalışmanın ardından asıl çalışmaya geçilmiştir. Asıl çalışmada benlik kaynaklarının tükenmesi ve önyargısız olmaya yönelik güdülenme değişkenlerinin eşcinsellere yönelik tutumlar üzerindeki etkisini test etme amaçlanmıştır. Gerçekleştirilen analizler neticesinde araştırma kapsamında hazırlanan tüm hipotezlerin doğrulandığı görülmüştür. Araştırma bulguları, eşcinsellere yönelik tutumlar üzerinde tükenme değişkeninin, güdülenme değişkeninin ve tükenme-güdülenme değişkenlerinin ortak etkisinin anlamlı olduğunu göstermektedir. Son olarak, araştırma kapsamında elde edilen bu bulguların alanyazına katkıları değerlendirilmiş, araştırmanın sınırlılıkları ve ileride gerçekleştirilecek çalışmalara yönelik önerilere yer verilmiştir.

Abstract:
The Self Strength Model (Baumeister ve Heatherton, 1996; Muraven ve Baumeister, 2000) is based on the assumption that processes such as self-control, self-regulation, and self-control take place within the executive functions of the self. According to the model, individuals fail in their future actions that require resources due to ego depletion. In this study, the effects of ego depletion on the prejudices are examined and the basic assumption of the model has been tested. Also, the role of motivation to be without prejudice in the process of depletion of self-resources was examined. 
In light of this information, this study consists of two preliminary studies and one main study. Firstly, the validity and reliability study of the scale named "Internal and External Motivation to Respond Without Prejudice" was the first prelimanry study. The scale measures motivation to respond without prejudice to homosexual people. As a result of the analyzes, it was determined that the scale is valid and reliable for use in the study. The second preliminary study was carried out in order to decide on the manipulation of the ego depletion. In the first stage, it was considered to use attention control video for manipulation. Therefore, the related video was adapted. However, the analysis showed that the video was not successful in ego depletion. In response, the success of the task of rewriting a text has been tested in order to determine depletion manipulation. This manipulation was found succesfull and it was decided to use this manipulation in the main study.
In the main study, it was aimed to test the effect of depletion of self-resources and the motivation to be without prejudice variables on the attitudes towards homosexuals. The result of analysis showed that all hypotheses of the study were confirmed. Research findings show that the effects of depletion, motivation and depletion-motivation variables on the attitudes towards homosexuals are significant. Finally, the findings of the research were evaluated in the light of the literature and the limitations of the research and suggestions for future studies were included.