Farklı yörelerden toplanan sarı çiçekli gökbaş'ta (Centaurea balsamita lam.) bitkisel ve besin özelliklerinin belirlenmesi
Determination of plant and nutrition characteristics in yellow flower gökbaş (Centaurea balsamita lam.) collected from different territories
Yazar: ÖZLEM GÜL
Danışman: PROF. DR. MEVLÜT MÜLAYİM
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Asteraceae familyası Centaurea cinsine ait Centaurea balsamita Lam. türüyle ilgili yapılan birçok araştırmada türün Konya ilinde tabii olarak yetişmekte olduğu, en fazla yetiştiği ilçeler arasında da Çumra, Seydişehir ve Yalıhüyük ilçelerinin de bulunduğu belirtilmektedir. Centaurea balsamita türünün ülkemiz topraklarına uygun, tabii olarak yetişen, yetiştirildiği takdirde üretim maliyeti az, hasat ve işçiliği kolay olması nedeniyle yem açığı olan ülkemizde bundan sonra yapılacak hayvan besleme çalışmalarında yem olarak kullanılabilmesine ışık tutabilmek amacıyla bu araştırma yapılmıştır.
Centaurea balsamita Lam. bitki örnekleri Çumra ve Seydişehir ilçelerinin 4 farklı yönlerinden ve Yalıhüyük ilçesinde batı yönde yoğun bitkiye rastlanılmadığından 3 yönden alınmıştır. Centaurea balsamita Lam. bitkilerinin çiçeklenme dönemi sonunda belirlenen yerlerde arazide gerekli sayım ve ölçümleri yapılmış ve alınan bitki örneklerinden yapılan laboratuvar analizleri ile bazı bitkisel ve kimyasal besin özellikleri belirlenmiş ve sonuçları "Tesadüf Blokları Deneme Desenine" göre istatistiki analize tabi tutulmuştur. 
Bitkilerin toplanıldığı ortamlarda ki m2 'deki bitki sayısı, bitki boyu ve bitkinin farklı kısımlarının yaş ve kuru ağırlıkları (bitki yaş ağırlığı, tabla yaş ağırlığı, bitki kuru ağırlığı, tabla kuru ağırlığı), protein oranları, ihtiva ettiği mikro elementler, yağlar ve yağ oranları belirlenmiştir. Ayrıca bitkilerin akrabalık ilişkileri tespiti analizi yapılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre; m2'deki bitki yoğunluğu en fazla 19.25 adet ile Çumra'nın doğusunda, bitki boyu  en yüksek 170.75 cm ve bitki yaş ağırlığı en fazla 376.00 gr ile Seydişehir'in güneyinde, bitki kuru ağırlığı en fazla 240.75 gr ve tabla kuru ağırlığı en fazla 65.25 gr ile Yalıhüyük'ün güneyinde, tabla yaş ağırlığı en fazla 116.00 gr ile Seydişehir'in kuzeyinde, ve protein oranı en fazla gövdede % 13.34 ile Çumra'nın batısından alınan bitki örneklerinde tespit edilirken, tablada en fazla protein oranı % 15.80 ile Çumra'nın güneyinden kaydedilmiştir. Yağ oranı değerleri bakımından en fazla ham yağ oranı % 10.71 ile Çumra'nın kuzeyinde, en fazla palmitik asit (% 27.56) ve oleik asit (%15.22) Yalıhüyük'ün güneyinde ve linoleik asit ise % 39.6 ile Yalıhüyük'ün kuzeyinden alınan bitkilerden elde edilmiştir. Aynı zamanda akrabalık ilişkilerinin tespiti adına yapılan analizlerde Seydişehir ve Yalıhüyük ilçelerine ait genotipler 0.6 benzerlik katsayısı ile benzerken Çumra ilçesine ait genotip 0.2 benzerlik katsayısı ile diğer iki genotipten ayrışmaktadır.  Bu çalışmada; Centaurea balsamita'nın incelenen bazı bitkisel, kimyasal özellikleri ve mikro element içeriği bakımından elde edilen sonuçlara göre yem bitkisi olarak kullanıma uygun olduğu ve bitkinin parçalanarak veya farklı işlemler uygulanarak yem olarak değerlendirilebileceği öngörülmektedir.

Abstract:
It is stated in many researches about Centaurea balsamita Lam. species belonging to Centaurea kind of Asteraceae family that they are naturally growing in Konya province and Çumra, Seydişehir and Yalıhüyük are among the most growing districts. Since Centaurea balsamita being suitable for the soil of our country, growing naturally, low production cost and easy harvesting and workmanship if grown; this study was done in order to shed light on the feasibility of being used as feed in animal feeding studies to be carried out in the country where there is deficit in feed. 
Centaurea balsamita Lam. plant samples were taken from 4 different directions of Çumra and Seydişehir districts and from 3 different directions of Yalıhüyük province as they were not found in the west. Necessary counts and measurements of Centaurea balsamita Lam. plants were done at the designated sites at the end of the flowering period. Some plant and chemical nutrient characteristics were determined by laboratory analyzes of the plant samples taken. The results were subjected to statistical analysis according to "Experimental Design of Random Blocks". 
Plant density, plant height and dry weights (plant wet weight, slab wet weight, plant dry weight, slab dry weight), protein ratios, micro elements, oils and oil ratios of different parts of the plant were determined in square meter of the environment in which the plants are gathered. According to the results of the research; the maximum plant density in square meter was determined in the east of Çumra with 19.25 pieces; plant height maximum 170.75 cm and plant wet weight of up to 376.00 gr in the south of Seydişehir, plant dry weight maximum 240.75 gr and slab dry weight up to 65.25 gr in the south of Yalıhüyük, slab wet weight in the north of Seydisehir with maximum 116.00 gr and the highest protein ratio at the stem with 13.34% in the west of Çumra was determined in the samples. The highest protein ratio on the slab was recorded from samples taken from the south of Çumra with 15.80%. In terms of oil ratio values; the highest crude oil ratio was 10.71% from the plants of the north of Çumra, the highest palmitic acid (27.56%) and oleic acid (15.22%) were found in the south of Yalıhüyük and linoleic acid was found in the samples taken from the north of Yalihüyük with 39.6%.  At the same time, genotypes belonging to Seydisehir and Yalıhüyük districts were similar with the similarity coefficient of 0.6, whereas genotype of Çumra district was found to be different from the other two genotypes with 0.2 similarity coefficient in the analyzes made in order to determine the kinship relations of the seeds. In this study; it is predicted that Centaurea balsamita is suitable for use as a feed plant according to the results of some investigated herbal, chemical properties and micro element contents and can be evaluated as feed by breaking down the plant or applying different treatments.