Kınalızade Ali Çelebi'nin Ahlak-ı Alai'si ve Niccolo Machiavelli'nin Prens'inde devlet anlayışının bir mukayesesi
A comparison of the understanding of state in Kınalızade Ali Çelebi's Ahlak-ı Alaisi and Niccolo Machiavelli's Prince
Yazar: DENİZ DEMİR
Danışman: PROF. DR. BAYRAM ALİ SONER
Polis Akademisi / Güvenlik Bilimleri Enstitüsü / Uluslararası Güvenlik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration
Dizin: Yönetsel ahlak = Managerial ethic ; Örgütsel erdemlilik = Organizational virtue

Özet:
Siyasal düzen, istikrar ve refah karşılıklı bir etkileşim dâhilinde birbirini beslerken; bu üç faktörün gerçekleştiği toplumlarda adalete (hukuk), ahlaka, ilme ve kültüre dair yönelimlerin belirgin bir hal aldığı ve dolayısıyla da düşünceye dair yönelim ve gelişimlerin önemli bir ivme kazandığı görülür. Kınalızade Ali Çelebi tam da bu ivmenin ve bu ivmenin görülme şartlarının sağlandığı bir zaman ve mekânda ortaya koyduğu Ahlak-ı Alai isimli eseri ile devlet anlayışı ve buradan neşet eden yorumlarıyla devletin işleyiş ve bekasına dair görüşlerini dile getirmiştir. İnsanların düşünceye dolayısıyla devlet anlayışına dair zihinsel yönelimleri kimi zamanda yukarıda değinildiği gibi belli şartların oluşmasından ziyade tam da bu şartların mevcut olmamasından dolayı olagelmiştir. Tıpkı bir siyasi birlikten, siyasi düzenden ve istikrardan bigâne olan İtalya'da Niccolo Machiavelli'nin kaleme aldığı Prens adlı eserinde olduğu gibi. Aralarında çok az denebilecek bir zaman farkı olmasından mütevellit çağdaş (16. yüzyıl) olarak değerlendirebileceğimiz Kınalızade ve Machiavelli'nin yukarıda değinildiği gibi farklı zemin ve nedenler etkisinde devlet anlayışına dair görüşlerini belirtilen eserlerinde dile getirdikleri görülse de her iki müellifin bu eserlerini ortak bir amaç doğrultusunda yazdığını söylemek mümkün: Güven, istikrar, devletin birliği ve bekası. Arayışları ortak olsa da Kınalızade ve Machiavelli'nin içinde yaşadıkları toplum, sahip oldukları düşünce ve tahayyül dünyası ile ifa ettikleri görevler gibi çeşitli hususlar meseleyi farklı şekillerde ele almalarına yol açmıştır. Örneğin; bu minvalde bir tarafta düzen ve istikrarın hüküm sürdüğü ve her alanda çağın öncüsü konumunda bulunan Osmanlı Devleti'nde yaşayan bir Kınalızade; diğer tarafta kargaşanın ve bölünmüşlüğün hâkim olduğu bir İtalya'da yaşayan Machiavelli söz konusudur.

Abstract:
While political order, stability and prosperity feed each other in a mutual interaction, it is seen that in societies where these three factors are realized, the orientations towards justice (law), morality, science and culture become prominent and thus the orientations and developments in thought gain a significant momentum. Kınalızade Ali Çelebi expressed his views on the functioning and survival of the state with his work Ahlak-ı Alai, which he put forth in a time and place where this momentum and the conditions for this momentum were provided. People's mental orientations towards thought and thus the understanding of the state have sometimes been due to the absence of these conditions rather than the formation of certain conditions as mentioned above. Just like in Niccolo Machiavelli's The Prince in Italy, which lacked political unity, political order and stability. Although it is seen that Kınalızade and Machiavelli, whom we can consider as contemporaries (16th century) due to a very small time difference between them, expressed their views on the understanding of the state in their works under the influence of different grounds and reasons as mentioned above, it is possible to say that both authors wrote these works for a common purpose: Trust, stability, unity and survival of the state. Despite their common quest, various issues such as the society in which Kınalızade and Machiavelli lived, the world of thought and imagination they had, and the duties they performed led them to address the issue in different ways. For example, on the one hand, there is Kınalızade living in the Ottoman Empire, where order and stability prevailed and was the pioneer of the age in every field; on the other hand, there is Machiavelli living in Italy, where chaos and division prevailed.