Kur'an'da hac
Hajj in the Quran
Yazar: ENVER POLATOĞLU
Danışman: PROF. DR. VEYSEL GÜLLÜCE
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Hac = Pilgrimage ; Hz. İbrahim = Hz. İbrahim ; Kabe = Kaaba ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Umre = Umre ; İslamiyet = Islam

Özet:
"Kur'an'da Hac" isimli çalışmamızda başta tefsir kaynakları olmak üzere diğer kaynak çeşitlerinden de yararlanmak suretiyle hac konusunun âyetler bağlamında değerlendirilmesi hedeflenmiştir.
Çalışmamız giriş, dört bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. İlk bölümünde Kur'an'da geçen hac kavramı ve ilgili diğer kavramlar tespit edilerek konuyla ilgili bazı değerlendirmeler yapılmıştır. Çalışmamızın ikinci bölümünde ise haccın tarihsel boyutu ele alınmıştır. Bütün topluluklarda var olan hac uygulaması, çok eski zamanlara dayanarak evrensel bir nitelik taşımaktadır. İslâm dışı topluluklardaki hac uygulamaları zaman, mekân ve amaç açısından değişkenlik arz ederken, İslâm'daki hac ise Hz. İbrâhim'e öğretildiği şekliyle devam etmiştir. 
Hac ile ilgili âyetler zaman içerisinde peyderpey inmiştir. Mekke'de inen âyetlerde çoğunlukla zamanın ve mekânın kudsiyeti vurgulanırken, Medîne'de inen ayetlerde ise haccın pratiği ön plana çıkarılmıştır. Bu açıdan üçüncü bölümde âyetlerin iniş safahatı da göz önünde bulundurularak bazı başlıklar oluşturulmuş ve farklı yorumlar değerlendirilmiştir. Ayrıca bu bölümde haccın vakti, mekânları ve temel ibadetleri Kur'an ilkeleri bağlamında izah edilmiştir.
Hacda dikkat çekici semboller bulunmaktadır. Kur'an'a göre asıl varılmak istenen hedef, âyetlerin anlam ve hikmetini doğru kavrayabilmektir. Bu nedenle çalışmamızın son bölümünde hacdaki sembollerin hikmet boyutu ele alınarak, haccın esas manası üzerinde bazı değerlendirmeler yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Hac, Kur'ân, Hz. İbrâhim, Umre, Kâbe, Tavaf, Arafât, Mîkât

Abstract:
In this study named "Hajj in the Qur'an", it is aimed to evaluate the issue of pilgrimage in the context of verses by making use of other sources, especially tafsir sources.
The study consists of introduction, four parts and conclusion. In the first part, the concept of pilgrimage in the Quran and other related concepts were determined and some evaluations were made on the subject. In the second part of our study, the historical dimension of the pilgrimage was discussed. Hajj, which exists in all communities, has a universal character based on ancient times. While the pilgrimage practices in non-Islamic communities varied in terms of time, place and purpose, the pilgrimage in Islam continued as it was taught to Prophet Abraham. 
The verses regarding hajj have been sent down gradually over time. While in the verses sent down in Mecca, the holiness of time and space was emphasized, the practice of pilgrimage was emphasized in the verses sent down in Madina. In this respect, in the third chapter, taking into account the landing phase of the verses, some titles were created and different interpretations were evaluated. In addition, the time, places and basic prayers of the pilgrimage were explained in the context of the principles of the Quran. 
There are striking symbols on the pilgrimage. According to the Quran, the main goal is to understand the meaning and wisdom of the verses correctly. For this reason, in the last part of our study, some evaluations were made on the main meaning of the pilgrimage by considering the wisdom dimension of the symbols on the pilgrimage. 

Keywords: Hajj, Quran, Prophet Abraham, Umrah, Kaaba, Tawaf, Arafât, Mîkât