Kronik otoimmün atrofik gastritli hastalarda mikro besin eksikliğinin ve otoimmün poliendokrin sendrom tip 3 ilişkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of micronutrient deficiency and polyendocrine syndrome type 3 relationship in patients with chronic atrophic autoimmune gastritis
Yazar: SAFA ŞENEL
Danışman: PROF. DR. ARİF İRFAN SOYKAN
Ankara Üniversitesi / Tıp Fakültesi / İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Gastroenteroloji = Gastroenterology
Dizin: Besinler = Foods ; Gastrinler = Gastrins ; Gastrit = Gastritis ; Gastrit-atrofik = Gastritis-atrophic ; Gastrointestinal hastalıklar = Gastrointestinal diseases ; Mikrobesin elementleri = Micronutrient elements ; Poliendokrinopatiler-otoimmün = Polyendocrinopathies-autoimmune

Özet:
Amaç: Bu çalışmanın primer amacı, otoimmün gastritli (OİG) hastalar ve sağlıklı bireyler arasında mikro besin eksikliği bakımından fark olup olmadığını araştırmak, mikro besin eksikliği ile ilişkili olabilecek faktörleri belirlemek ve ayrıca OİG'li hastalarda otoimmün poliendokrin sendrom (OPS) Tip 3b sıklığını araştırmak ve bu birliktelikle ilişkili olabilecek faktörleri saptamaktır. Bunun yanısıra ikincil amaç da OİG'li hastalarda OPS Tip 3b birlikteliğinin mikro besin eksiklik gelişimi ile ilişkisini incelemektir. 
Gereç ve Yöntem: Hasta grubunda Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Gastroenteroloji Bilim Dalında takip ettiğimiz 388 OİG tanısı konulmuş olan hasta ve kontrol grubunda ise merkezimizdeki iç hastalıkları veya gastroenteroloji polikliniğine Haziran 2019 ve sonrasında kontrol amacı ile başvuran 387 sağlıklı birey seçilmiş ve her iki grup kalsiyum, fosfor, magnezyum, ferritin, vitamin B12, D vitamini ve folik asit düzeyleri yönünden karşılaştırılmıştır. Ayrıca OİG'li hastalarda mikro besin eksikliğine neden olabilecek faktörler açısından APCA pozitifliği, Anti Hp İgG pozitifliği, serum gastrin düzeyi, atrofi düzeyi, intestinal metaplazi derecesi ve enterokromaffin benzeri (ECL) hücre hiperplazi tipine göre hastalar irdelenmiştir. Son olarak ise; OİG tanılı hastalarda OPS Tip 3b sıklığı ve OPS Tip 3b birlikteliği ile ilişkili olabilecek faktörler ve bu hastalarda görülebilecek mikro besin eksiklikleri araştırılmıştır.
Bulgular: Hasta ve kontrol grubu karşılaştırılmasında hasta grubunda kalsiyum (p<0.001), magnezyum (p<0.001), vitamin B12 (p<0.001) ve demir (p<0.001) eksikliklerinin daha sık görüldüğü gözlenmiştir. OİG'li hastaların serum gastrin düzeylerine bakıldığında; gastrin≥550 pg/ml olan grupta, gastrin<550 pg/ml saptanan hastalara göre vitamin B12 (p=0.023) ve gastrin ≥1100 pg/ml olan grupta gastrin<1100 pg/ml olan gruba göre folik asit (p=0.01) eksiklik gelişimi daha sık olarak gözlenmiştir. OİG'li hastalarda OPS Tip 3b prevalansı %16.5 olarak saptanmıştır. OPS Tip 3b gelişimini etkileyen faktörler ECL hücre hiperplazisi tipi (p=0.01), kadın cinsiyet (p=0.022) ve gastrin≥400 pg/ml saptanması (p=0.043) olarak bulunmuştur. OİG hastalarında OPS Tip 3b eşlik edenlerde, etmeyenlere göre vitamin B12'nin yanı sıra demir eksikliği gelişimi de daha sık olarak saptanmıştır. 
Sonuç: OİG'li hastalarda mikro besin eksiklikleri normal popülasyona göre daha sık olarak görülmektedir. Belli gastrin kesim değerlerine göre bazı mikro besin eksiklik gelişimleri daha sık olarak gözlenmektedir. Bu hastalarda ECL hücre hiperplazisi tipi, kadın cinsiyet ve gastrin≥400 pg/ml saptanması OPS Tip 3b gelişimi ile ilişkili olarak bulunmuştur.

Abstract:
Objective: The primary aim of this study is to investigate whether there is a difference in micronutrient deficiency between patients with autoimmune gastritis (AIG) and healthy individuals, to determine the factors that may be associated with micronutrient deficiency and also to investigate the frequency of autoimmune polyendocrine syndrome (APS) Type 3b in patients with AIG and to determine the factors that may be associated with this association. In addition, the secondary purpose is to examine the relationship between the association of APS Type 3b and the development of micronutrient deficiency in patients with AIG.
Materials and Methods: In the patient group, 388 AIG patients that we followed up in the Department of Gastroenterology of Ankara University Faculty of Medicine and 387 healthy individuals who applied to the internal diseases or gastroenterology outpatient clinic in our center for control in June 2019 and later were selected and both groups were compared for calcium, phosphorus, magnesium, ferritin, vitamin B12, vitamin D and folic acid levels. In addition, APCA positivity, Anti Hp IgG positivity, serum gastrin level, atrophy level, degree of intestinal metaplasia and enterochromaffin-like (ECL) cell hyperplasia types were evaluated in terms of factors that may cause micronutrient deficiency in patients with AIG. Finally, the factors that may be associated with the frequency of APS Type 3b and APS type 3b association in AIG patients and the micronutrient deficiencies that may be seen in these patients were investigated.
Results: When comparing the patient and control groups, it was observed that calcium (p<0.001), magnesium (p<0.001), vitamin B12 (p<0.001) and iron (p<0.001) deficiencies were more common in the patient group. When the serum gastrin levels of AIG patients were examined; vitamin B12 deficiency was observed more frequently in the group with gastrin ≥550 pg/ml (p=0.023) and folic acid deficiency was observed more frequently in the group with gastrin ≥1100 pg/ml (p=0.01). The prevalence of APS Type 3b in AIG patients was found to be 16.5%. Factors affecting the development of APS Type 3b were determined as ECL cell hyperplasia type (p=0.01), female gender (p=0.022) and gastrin ≥400 pg/ml (p=0.043). Development of iron deficiency in addition to vitamin B12 was found more frequently in AIG patients who also have APS Type 3b. 
Conclusion: Micronutrient deficiencies are more common in patients with AIG than in the normal population. Some micronutrient deficiency developments are observed more frequently for certain gastrin cut-off values. In these patients, the type of ECL cell hyperplasia, female gender, and detection of gastrin ≥400 pg/ml were found to be associated with the development of APS Type 3b.