Sanayiden kaynaklanan toprak kirliliğinin araştırılması: Samsun-Tekkeköy bölgesi
Investigation of soil pollution originated from industries Samsun-Tekkeköy
Yazar: ARZU APAYDIN
Danışman: DOÇ.DR. GÜLEN GÜLLÜ
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Çevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2005
Konu: Çevre Mühendisliği = Environmental Engineering

Özet:
SANAYIDEN KAYNAKLANAN TOPRAK KIRLILIGININ ARASTIRILMASI:SAMSUN-TEKKEKÖY BÖLGESIArzu APAYDINÖZBu çalisma; yaklasik 10 km2'lik alana yayilmis sanayi tesisleri ni bulunduranSamsun-Tekkeköy bölgesinde, sanayiden kaynaklanan toprak kirliligini belirlemeküzere yapilmistir. Arastirma için seçilen bölgeden, karelaj yöntemiyle , merkezdesanayi tesislerinin bulundugu Dogu-Bati yönünde yaklasik 6 km'lik, Kuzey-Güneyyönünde yaklasik 4 km'lik bir alandan 0-20 cm derinlikten 24 toprak örnegialinmistir. Toprak örneklerinin kimyasal analizleri için standart metotlar kullanilmis,As, Ba, Cd, Ce, Co, Cr, Cs, Cu, Dy, Eu, Fe, Ga, Hf, Hg, K, La, Lu, Mn, Na, Ni, Pb,Rb, Sb, Sc, Se, Sm, Sr, Ta, Tb, Th, Ti, U, V, Yb ve Zn eser elementleri XRFmetodu ile ölçülmüstür. Toprak kalitesinin ve kirlilik durumunun tespit edilmesiamaci ile tane boyu analizi yapilmis, pH, CaCO3, organik madde, toplam N, KDK,SO4-2 ve P parametreleri ölçülmüstür. Topraklarin özellikle sanayi tesisleriyakinlarinda asidik özellik gösterdigi, sanayi tesislerinden uzaklastikça pHdegerlerinin artarak alkali özelik gösterdigi tespit edilmistir. Makroelementkonsantrasyonlari incelenerek, N ve SO4-2 konsantrasyonlarinin sanayi bölgesindeyüksek iken bölgeden uzaklastikça azaldigi, P ve K konsantrasyonlarinin isesanayi bölgesinde düsük iken bölgeden uzaklastikça arttigi tespit edilmistir. Eserelement analizi sonucunda bölgede As, Cr, Cu, Ni ve Zn konsantrasyonlarininkritik degerler üzerinde oldugu görülmüstür. Her bir element için zenginlesmefaktörü (ZFt) hesaplanmis, özellikle sanayi tesisleri yakininda Cu, Pb ve Zn'nin,bölge genelinde ise As, Sb ve Se'nin zenginlestigi görülmüstür. Kirleticilerindegisiminin kaynaklarini tespit etmek amaciyla faktör analizi uygulanmis ve 4faktör elde edilmistir. Ilk faktör olan F1, temiz toprak özelligi gösteren faktördür.Diger 3 faktör ise (F2, F3 ve F4) farkli kirlilik özellikleri gösteren ve sanayitesislerinin etrafinda yer almis olan kirlilik faktörleri olarak tespit edilmistir.Anahtar sözcükler: Samsun-Tekkeköy Bölgesi, KBI ve TÜGSAS, Toprak kirliligi,Eser elementler, Zenginlesme faktörü, Faktör analizi.Danisman: Doç. Dr. Gülen Güllü, Hacettepe Üniversitesi, Çevre MühendisligiBölümü.i

Abstract:
INVESTIGATION OF SOIL POLLUTION ORIGINATED FROM INDUSTRIES:SAMSUN-TEKKEKÖY REGIONArzu APAYDINABSTRACTThis study has been done in order to investigate the soil pollution originated fromindustries located within 10 km2 area in the Samsun-Tekkeköy region. Twenty-fourgridded soil samples have been taken from 0-20 cm depth from the research areain which east- west side approaches 6 km, north-south side approaches 4 km.Chemical analyses of soil samples were determined by standart methods, traceelements of As, Ba, Cd, Ce, Co, Cr, Cs, Cu, Dy, Eu, Fe, Ga, Hf, Hg, K, La, Lu, Mn,Na, Ni, Pb, Rb, Sb, Sc, Se, Sm, Sr, Ta, Tb, Th, Ti, U, V, Yb and Zn weredetermined by XRF method. In order to determine the quality and pollution level ofsoil, grain size analysis, pH, CaCO3, organic matter, total N, CEC, SO4-2 and Panalysis were performed. Results of the analyse indicate that soil samples wereasidic near the industrial plants and pH was increasing with distance. According tothe results of macroelement analyses, concentrations of N and SO4-2 weredetermined high near the industrial plants and their concentrations decrease bythe distance. The results of trace element analyses showed that theconcentrations of As, Cr, Cu, Ni and Zn were higher than critical values in thearea. Enrichment Factor analysis reveals that, there are anthropogenic sources forCu, Pb and Zn near the industrial plants, and enrichment factors of As, Sb ve Sewere high generally in the region. In order to determine the sources of pollution,the factor analsis was performed and 4 factors were identified. The first factor (F1)is identified as clean soil, the other three factors (F2, F3 and F4) indicate differenttype of pollution sources.Key words: Samsun-Tekkeköy Region, KBI and TUGSAS, soil pollution, traceelements, Enrichment Factor, the analyses factor.Advisor: Assoc. Prof. Dr. Gülen Güllü, Hacettepe University, EnvironmentalEngineering Department.ii