Gereksiz sağlık harcamaları: Kolesistektomi işleminde tekrarlayan tanı testlerinin değerlendirilmesi
Unnecessary health expenditures: Evaluation of recurrent diagnostic tests in cholecystectomy
Yazar: HÜSEYİN ASLAN
Danışman: PROF. DR. MEHMET TOP
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2019
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; İşletme = Business Administration
Dizin: Kolesistektomi = Cholecystectomy ; Maliyet = Cost ; Maliyet analizi = Cost analysis ; Sağlık harcamaları = Health expenditures ; Testler = Tests ; Teşhis testleri = Diagnostic tests

Özet:
Bu çalışmanın iki temel amacı bulunmaktadır. İlk amaç; kolesistektomi işlemi yapılan hastalarda, en sık kullanılan sağlık teknolojilerinden olan, beş adet karaciğer fonksiyon testi ve üç adet abdominal ultrason testlerine ait gereksiz tekrarlayan test sayıları ve maliyet oranlarını hesaplamaktır. İkinci amaç ise; gereksiz tekrarlayan test maliyetlerinin toplam test harcamaları ve toplam hasta harcamaları içindeki payını hesaplamaktır. Araştırma 2016 yılında, ANEAH'ta (Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi) kolesistektomi işlemi yapılan tüm hastaları ve bu hastalarda kolesistektomi işlemi yapılabilmesi için kullanılan tanı testlerinden; alkalen fosfataz (ALP), alanin aminotransferaz (ALT), spartat transaminaz (AST), gamma glutamil transferaz (GGT), bilirubin (total ve direkt) ve ultrasonu kapsamaktadır. Hastaların kolesistektomi işlem tarihinden doksan gün öncesi ile doksan gün sonrasını içine alan toplam yüz seksen günlük süre içerisindeki, ANEAH'daki tüm kayıtları incelenmiştir. Literatür bilgiler ve uzman görüşleri de alınarak ASA skorlarına göre her test için gereklilik şeması oluşturulmuştur. Her hastaya ait test kayıtları bu çizelgeye göre işlem öncesi ve sonrası olarak belirlenmiştir. Test maliyetleri ve hastaya ait diğer harcamaların hesaplanmasında, 18.06.2016 tarihli güncel SUT fiyatları kullanılmıştır. Çalışmada gereksiz tekrarlayan test sayı ve maliyet oranları, bunların toplam test ve hasta harcamaları içindeki payları hesaplanmıştır. Tekrarlayan test maliyetlerinin cinsiyet, ameliyat tekniği, yaş ve ASA skorlarına göre değişkenlik gösterip göstermediği incelenmiştir. Araştırma sonucunda, laboratuvar tanı testlerinin yaklaşık %80'inin ve ultrasondan testlerinin yaklaşık %20'sinin gereksiz tekrarlandığı bulunmuştur. Gereksiz tekrarlayan test harcamaları toplam test harcamalarının %8,48'ini, toplam hasta harcamalarının %0,93'ünü oluşturmaktadır. Gereksiz tekrarlayan testlerin cinsiyet, ameliyat tekniği, yaş ve ASA skorlarına göre değişkenlik gösterdiği incelenmiştir. Gereksiz tekrarlayan test oranlarının düşürlmesi amacıyla getirilebilecek öneriler arasında hekimlere; geri bildirimlerin sağlanması, test maliyetleri konusunda, tıbbi ve hukuki kaygılara yönelik eğitimler düzenlenerek, kullanılan bilgisayar programlarında hekimlerin hastaya ait test sonuçlarına kolayca ulaşımı ve kullanım kolaylığı sağlanarak, kullanılan bilgisayar programı test istem modüllerinde uyarı ve bilgilendirme ekranları koyarak ve bu programlar üzerinde test sipariş panelleri oluşturulması engellenerek düşürülebileceği düşünülmektedir.

Abstract:
This study has two main purposes. The primary purpose of this study is to calculate the numbers and cost rates of unnessarily replied five liver function tests and three abdominal ultrasound tests which are the most frequently used health technologies on cholecystectomy patients and the second purpose is to calculate the share of redundant duplicated test costs in total test expenditures and total patient expenditures. The research includes all patients who underwent cholecystectomy in ANEAH in 2016 and alkaline phosphatase (ALP), alanine aminotransferase (ALT), spartate transaminase (AST), gamma glutamyl transferase (GGT), Bilirubin (Total, direct) tests which are the diagnostic tests used in order to perform cholecystectomy procedure in these patients and ultrasound. All records of the patients in the ANEAH were examined in totally one hundred eighty days, including ninety days before and ninety days after cholecystectomy. A test requirement schema was prepared according to ASA scores by taking the information in literature and expert opinions.  Test records for each patients were determined as pre-procedure and post-procedure according to this schedule. Current Health Implementation Notification prices dated from 18th June, 2016 were used in the calculation of the test costs and other expenditures related to the patients. Number and cost rates of unnecessarily replied tests and their shares in total test and patient expenditures were calculated in the study. Whether replied test costs vary or not according to gender, surgery technique, age and ASA scores were analyzed. At the end of the study, it was found that approximately 80% of laboratory diagnostic tests and approximately 20% of ultrasound tests were unnecessarily replied. Unnecessarily replied test costs account for 8,48% of total test expenditures and 0,93% of total patient costs. It was determined that unnecessarily replied tests varied according to gender, surgery technique, age and ASA scores. Providing feedback to physicians about unnecessarily replied test rates, organizing training on tests and costs and trainings for medical and legal concerns, providing ease of use and easy access to test results of physicians on computer programs and putting warning and information screens in test request modules of the used computer programme and preventing to create test order panels on these programmes are thought to be the recommendations for reducing the unnecessarily replied test rates.