Karahanlı Türkçesi Kur'an tercümelerinde deyimleşmiş birleşik fiiller
Qarakhanid Turkish,  translation of Qur'an idiomized compound verbs
Yazar: KISMET DOĞAN
Danışman: DOÇ. DR. GALİP GÜNER
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Eski Türk Dili Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Deyimbilim = Phraseological ; Deyimler = Idioms ; Dilbilgisi = Grammar ; Dilbilgisi-eylem = Grammar-verb ; Dilbilim = Linguistics ; Karahanlı Türkçesi = Karakhanid Turkish ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Çeviri = Translation ; Çeviri bilim = Science of translation

Özet:
Deyimler bir milletin yaşayışından ve deneyimlerinden doğan, anlatımı güçlü kılmak için oluşturulmuş söz öbekleridir. Deyimleşme ise bir sözcüğün asıl anlamından sıyrılarak farklı anlam kazanmasıdır. Deyimleşmiş birleşik fiiller şekilce birleşik fiillerle benzerlik gösterirler ancak bu fiillerde fiil unsuru asıl anlamından uzaklaşarak farklı bir anlam kaznır. Karahanlı Türkçesi, Eski Türkçenin devamı niteliğinde olmasının yanında Müşterek Orta Asya Türkçesinin de ilk evresini oluşturur. Bu çalışmada Karahanlı Türkçesiyle yazılmış olan Kur'an Tercümelerinden Rylands nüshası, Özbekistan nüshası, Türk İslam Eserleri Müzesi 73 numara da kayıtlı olan nüsha ve Anonim Tefsir'deki deyimleşmiş birleşik fiilleri tespit etmek, bu birleşik fiillerin oluşum süreçlerini anlam bilimsel açıdan değerlendirmektir.
Çalışmanın giriş bölümünde çalışmanın amacı ve konusu belirtildikten sonra Karahanlı Türkçesi dönemi ile ilgili tarihi bilgiler verilmiştir. Daha sonrasında ise Karahanlı Türk-çesi ile yazılmış eserler ve tezimize kaynaklık eden eserler hakkında bilgi verilmiştir. İnceleme bölümünde ise deyim ve deyimleşmiş birleşik fiil tanımı yapıldıktan sonra tespit edilen deyimler anlam dünyasına göre kategorize edilmiştir. Dört nüshada da ortak olan deyimlerin cümle örnekleri verilmiştir. Sonuç bölümünde ise genel bir değer-lendirme yapılmıştır.

Abstract:
Idioms  that arise from the life and experience of a nation are the phrases created to ma-ke the expression stronger. Being an idiom is to get a different meaning  of a word by getting away from its original meaning. Idiomized compound verbs are similar in form  to compound verbs, but  in these acts, the verb element gains a different meaning by getting away from its original meaning. Qarakhanid Turkish, as well as being the conti-nuation of the old Turkish, forms the first phase of the common Central Asian Turkish. Qarakhanid Turkish is the continuation of the old Turkish, as well as the first phase of Central Asian Turkish. In this study, it is aimed to determine the idiomized compound verbs in Rylands copy from Qur'an translations written in Qarakhanid Turkish, the copy of Uzbekistan's, the copy registered with number 73 in the Turkish Islamic Art Museum and  in the anonymous commentary , and to evaluate the formation processes  of these compound verbs from a scientific point of view.
In the introduction section of the study, after the purpose and subject of the study was mentioned, historical information about Qarakhanid Turkish period was given.  Later, information was given about the works written in Qarakhanid Turkish,  and the works which are the main sources for my thesis.  In the review section, after the definition of an idiom and idiomized compound verb has been made, the words identified are catego-rized according to the world of meaning.  Sentence examples of idioms which are com-mon in four copies are given. In the conclusion section, a general assessment  was made.