I. Meşrutiyet dönemi Osmanlı Mebusan Meclisi'nde gayrimüslim unsurların siyasal temsili
Political representation of non-Muslims in the Ottoman Mebusan Assembly during the First Constitutional Monarchy period
Yazar: ASLIHAN ÖZKAN
Danışman: PROF. DR. HÜSEYİN SADOĞLU
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı / Kamu Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Kamu Yönetimi = Public Administration

Özet:
Siyasal temsil mevzusu bağlamında gerek mutlak monarşi gerekse meşruti monarşi 
dönemlerinde toplumun kim tarafından ve nasıl yönetileceği temel sorunsallardan biridir. Bu 
hususla siyaset bilimi açısından siyasal temsil konusu çalışılması gereken akademik itibarla 
ihtisaslaşmayı hak etmektedir. 19. yüzyılda mutlak monarşiden meşruti bir yönetime geçme 
sancıları çeken Osmanlı İmparatorluğu'nda da bu konu üzerine bir araştırmanın yapılması önemli 
olarak gözükmektedir. Özellikle 19. yüzyıl milliyetçilik çağında siyasal temsil konusunun Osmanlı 
Devleti gibi etnik, dil ve din gibi aidiyetlerin belirgin olduğu topluluklar üzerinden 
değerlendirilmesi meseleye ayrı bir özgünlük katmaktadır. Literatüre bakıldığında bu konuda 
yapılmış ayrıntılı bir çalışmanın eksikliği dikkat çekmektedir. Genellikle bu konudaki çalışmalar 
geniş bir zaman dilimini esas almakta ve tek boyutlu bir başlık niteliğindedir. Bu çalışma I. 
Meşrutiyet dönemi zaman dilimini kıstas gözeterek, Osmanlı Mebusan Meclisi'nde gayrimüslim 
unsurların siyasal temsili özelinde bir araştırmayı içermektedir. Bu bağlamda çalışmadaki temel 
hipotez; I. Meşrutiyet Osmanlı Mebusan Meclisi'nin, gayrimüslim unsurların siyasal temsili ile 
ilgili olarak nicelik ve çalışma biçimi açısından başarılı bir örnek olarak görülmesine rağmen 
parlamentonun hem kısa ömürlü olması, hem de oluşum biçimi açısından demokratik temsilden 
uzak bir görüntü sergilemesidir.
Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde genel olarak siyasal temsil kavramı hem 
modern hem de post-modern yaklaşımlar üzerinden incelenmiştir. Siyasal temsil anlayışında fikir 
sunan düşünürlere yer verilerek, bu konuda yaşanan dönüşüm sürecinin tarihsel seyri ortaya 
konmuştur. 19. yüzyıl meşruti monarşisinde etnik ve dini unsurların siyasal temsilini 
değerlendirmek için de Osmanlı İmparatorluğu'na nispet edilebilecek Avusturya ve Rusya 
İmparatorluğu'na yer verilmiştir. Ardından siyasal temsil konusundaki eleştirilere değinilmiştir. 
İkinci bölümde Osmanlı Millet Sistemi ve bu sistemdeki gayrimüslim unsurlar açıklanarak, 
Osmanlı'daki idari ve siyasi temsil olgusu irdelenmiştir. Son bölümde ise Osmanlı 
Parlamentosundaki gayrimüslim mebusların çalışmaları kapsamında gayrimüslim toplulukların 
siyasal temsili araştırılmıştır. Sonuç olarak Osmanlı Devleti'nde yaşayan gayrimüslim unsurların 
siyasal açıdan temsil süreçlerinin her ne kadar modern demokrasi anlayışı yöneliminde olmasa da 
çağın şartları doğrultusunda özellikle Rusya ve Avusturya'daki milletlere kıyasla oldukça ileri bir 
düzeyde olduğu görülmüştür.

Abstract:
In the context of the issue of political representation, who and how the society will be governed 
is one of the main problematics in both absolute monarchy and constitutional monarchy periods. In 
this respect, in terms of political science, the issue of political representation deserves to be 
specialized in terms of academic reputation. In the 19th century, it seems important to conduct a 
research on this issue in the Ottoman Empire, which was in the throes of transition from absolute 
monarchy to a constitutional government. Especially in the 19th century era of nationalism, 
evaluating the issue of political representation through communities such as the Ottoman Empire, 
where ethnic, linguistic and religious affiliations were prominent, adds a distinct originality to the 
issue. When we look at the literature, the lack of a detailed study on this subject draws attention. 
Generally, studies on this subject are based on a wide time period and have a one-dimensional title. 
Therefore, this study includes a research on the political representation of non-Muslim elements in 
the Ottoman the first parliament by taking the time period of the First Constitutional Monarchy period 
as a criterion. In this context, the main hypothesis of the study is that although the Ottoman the first 
parliament of the First Constitutional Monarchy is seen as a successful example of the political 
representation of non-Muslims in terms of quantity and working style, the parliament is both shortlived and far from democratic representation in terms of its formation.
The study consists of three parts. In the first part, the concept of political representation is 
analyzed. The historical course of the transformation process on this subject is revealed by giving 
place to thinkers who offer ideas on the understanding of political representation in the context of the 
early and modern period. In order to evaluate the 19th century constitutional monarchy's political 
representation of ethnic and religious elements, the Austrian and Russian Empires, which can be 
compared to the Ottoman Empire, are included. Afterwards, criticisms on political representation are 
addressed. In the second part, the Ottoman Nation System and non-Muslim elements in the system 
are explained and the phenomenon of administrative and political representation in the Ottoman 
Empire is analyzed. In the last part, the political representation of non-Muslim communities was 
investigated within the scope of the works of non-Muslim deputies in the Ottoman Parliament. As a 
result, it is seen that the political representation processes of non-Muslims living in the Ottoman 
Empire, although not in the direction of modern democracy understanding, were at a very advanced 
level in line with the conditions of the era, especially compared to the nations in Russia and Austria.