Afet yönetiminde kullanılabilir acil durum modülü için hızlı-kolay-tekrarlanabilir bir kurulum modeli geliştirilmesi ve hizmet alt yapısının kurgulanması
Development of a quick-easy-repeatable installation model and establishment of service infrastructure for emergency situation module usable in disaster management
Yazar: YASEMİN ERDOĞAN BİTER
Danışman: DOÇ. DR. ESİN SARIMAN ÖZEN
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / İç Mimarlık Ana Bilim Dalı / İç Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture ; İç Mimari ve Dekorasyon = Interior Design and Decoration

Özet:
Afetin meydana geldiği andan itibaren gelişimini takip eden ve afetten hemen sonra başlayan acil yardım aşamasının süresi, afetin büyüklüğüne bağlı olarak birkaç gün ile birkaç hafta arasında değişiklik göstermektedir. Bu aşamadaki eylemlerin temel hedefi, insanların hayatını en hızlı şekilde kurtarmak, yaralıların tedavisini sağlamak, açıkta kalanların su, yiyecek, giyecek, barınak, korunma gibi hayati ihtiyaçlarını, en uygun yöntemlerle mümkün olan en kısa sürede karşılamaktır. Sahra-Acil Durum Hastaneleri, afet durumları ve savaşlarda, hasta ve yaralılara aciliyet alanında, taşınabilir barınak içinde, taşınabilir-hızla kurulup toplanabilir sağlık ekipmanları kullanarak, acil sağlık hizmetlerini verebilen hayat kurtarıcı birimlerdir. Sahra-Acil Durum hastanelerinde taşınabilir barınak olarak; önceden hazırlanmış demonte baraka veya konteyner, kurulmamış çadır paketleri ve prefabrik yapılar yaygın kullanılmakta, muayene ve tedavi amaçlı hasta yatakları ve bu hastanelere özgü, taşınabilir-hızla kurulup toplanabilir sağlık ekipmanları da bu barınaklara yerleştirilmektedir. Mevcut kullanılan barınak tiplerinin kendine özgü avantajları ve dezavantajları söz konusu olup bu barınaklar için hızlı ve kolay kurulum ihtiyacının yanında, tekrar kullanılabilirlik, ihtiyaç dışı zamanlarda fazla yer ihtiyacı olmadan kolay depolanabilirlik, çevre şartlarından olumsuz etkilenmeden, bozulmadan saklanabilirlik, ihtiyaca göre genişletilebilirlik ve uygun maliyet gibi unsurlar da öne çıkmaktadır. 
Bu çalışma ile; mevcut modellerin her birine özgü tüm avantajları barındırarak dezavantajlarını ortadan kaldıran hızlı, kolay ve tekrarlanabilir kurulum için genişletilebilir modüler birimlerden oluşan bir model tasarımı gerçekleştirilerek bu tasarımın beklentilere uygunluğu değerlendirilmiş ve mevcut modellerle sürdürülebilirlik açısından karşılaştırılması yapılmıştır. 6 Şubat depremi sonrasında ortaya çıkan ihtiyaçlar da gözetilerek; çalışmanın temel amacını oluşturan modelin sağlık hizmetleri için Acil Durum Modülü (ADM) olarak kullanılabilirliği ve esnek modüler yapısıyla sahra hastanesi oluşturmak için uygunluğu yanında afet bölgelerinde ihtiyaç duyulan geçici barınma birimi, seyyar mutfak, banyo-tuvalet vb.  farklı kullanımlara uygunluğu da değerlendirilerek mekân kurguları oluşturulmuş ve gerekli teknik donanımın modele entegrasyonu gerçekleştirilmiştir. Konsept tasarıma bağlı kalınmak suretiyle; düşük maliyet, kolay kurulum, taşınabilirlik, Modülarite, sürdürülebilirlik vb kriterler dikkate alınarak, modülün seri üretime uygun olarak üretilebilirliği analiz edilmiş ve endüstriyel üretilebilir model için teknik detaylar tanımlanmıştır.  
Araştırmada tasarım odaklı inovasyon sürecini temsil eden bir tasarım senaryosu uygulanmıştır. Konsept tasarımın kullanıcı odaklı geliştirilmesinde, hastane modülü olarak kullanıma uygunluk için yönetmeliklerle tanımlanmış temel gereksinimler karşılanmıştır. Sahra hastanelerinin organizasyonel yapılarına uygun fonksiyon şeması modüler tasarıma uygun biçimde planlanmıştır.  Sürdürülebilirlik kavramı ile kurgulanmış yapılarda hem geleneksel hem de endüstriyel malzemelerin kullanıldığı dikkate alınarak çalışmanın öncelikli hedefleri kapsamında hafif, esnek ve sürdürülebilir bir model için kolay kurulum, kolay üretim, sürdürülebilir ve hızlı tedarik edilebilir malzeme kullanımı öncelenmiştir.
Sürdürülebilirlik açısından diğer barınma birimleri ile karşılaştırma için dikkate alınan 32 kriterin 30'unda "Var/Yüksek" puanı almış, sadece 2 kriterde "Kısmen/Orta" olarak değerlendirilmiş ve diğer kurulum tiplerine göre öne çıkmıştır. Ayrıca geliştirilen modülün afet durumlarında farklı amaçlar için de (hayvan hastanesi, geçici barınma vb.) kullanılabilirliği ortaya konulmuştur.  
Anahtar Kelimeler: Afet, Afet Yönetimi, Geçici Barınma, Sahra Hastaneleri, Acil Durum Modülü, Sürdürülebilirlik

Abstract:
The duration of the emergency aid phase, which follows the development of the disaster from the moment it occurs and starts immediately after the disaster, varies between a few days and a few weeks, depending on the magnitude of the disaster. The main objective of the actions at this stage is to save people's lives as quickly as possible, to provide treatment for the injured, and to meet the vital needs of the exposed people, such as water, food, clothing, shelter, and protection, as soon as possible with the most appropriate methods. Field-Emergency Hospitals are life-saving units that can provide emergency health services to the sick and injured in disaster situations and wars, in the emergency area, in portable shelters, using portable-quickly assembleable health equipment. As a portable shelter in Sahara-Emergency hospitals; pre-prepared demountable shed or container, unassembled tent packages and prefabricated structures are widely used, patient beds for examination and treatment and portable-quickly assembleable health equipment specific to these hospitals are also placed in these shelters. The existing types of shelters have their own advantages and disadvantages, and besides the need for fast and easy installation for these shelters, such as reusability, easy storage without the need for extra space, storage without being adversely affected by environmental conditions, being able to be stored without deterioration, expandability according to needs and cost-effectiveness. elements are also prominent.
With this study; a model design consisting of expandable modular units for fast, easy and repeatable installation, which includes all the advantages of each existing model and eliminates its disadvantages, was carried out and this design was evaluated in terms of sustainability and compared with the existing models in terms of sustainability. Considering the needs that emerged after the 6th February earthquake; the model, which constitutes the main purpose of the study, can be used as an "Emergency Situation Module" (ESM) for health services and is suitable for creating a field hospital with its flexible modular structure, as well as temporary accommodation unit, mobile kitchen, bathroom-toilet, etc. needed in disaster areas. By evaluating its suitability for different uses, spatial setups were created and the necessary technical equipment was integrated into the model. By adhering to the concept design; considering the criteria such as low cost, easy installation, portability, modularity, sustainability, etc., the manufacturability of the module in accordance with mass production was analysed and technical details were defined for the industrially producible model.

In this research, a design scenario representing the design-oriented innovation process was applied. In the user-oriented development of the concept design, the basic requirements defined by the regulations for suitability for use as a hospital module were met. The functional scheme suitable for the organizational structures of the field hospitals has been planned in accordance with the modular design. Considering that both traditional and industrial materials are used in the buildings designed with the concept of sustainability, easy installation, easy production, sustainable and fast-supplied materials were prioritized for a light, flexible and sustainable model within the scope of the priority objectives of the study.
In terms of sustainability, 30 of the 32 criteria taken into consideration for comparison with other accommodation units received a "Yes/High" score, it was evaluated as "Partial/Medium" in only 2 criteria and stood out compared to other installation types. In addition, the usability of the developed module for different purposes (animal hospital, temporary shelter, etc.) in disaster situations has been demonstrated.
Keywords: Disaster, Disaster Management, Temporary Shelter, Field Hospitals, Emergency Situation Module, Sustainability