Besse'nin Türkçe-Fransızca-Macarca grameri ve sözlüğü
Besse's Turkish-French-Hungarian grammar and dictionary
Yazar: CEYLAN AKSOY
Danışman: DOÇ. DR. YAKUP YILMAZ
Kırklareli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2020
Konu: Dilbilim = Linguistics ; Türk Dili ve Edebiyatı = Turkish Language and Literature
Dizin: Besse, Jean Charles de = Besse, Jean Charles de ; Dilbilgisi = Grammar ; Fransızca = French language ; Macar dili = Hungarian language ; Söz varlığı = Vocabulary ; Sözlük = Dictionary ; Türkçe = Turkish

Özet:
Jean Charles de Besse'nin 1765'te doğduğu kayıtlarda geçer. Türk dünyasını, coğrafyasını gezen, etnik unsurları ve kültürleri iyi tanıyan, dillerini iyi bilen bir kişidir. Besse, 5 Ocak 1829 tarihinde Abrégé de la Grammaire Turque adlı eseri yazmıştır. Eserin tam adı Abrégé de la Grammaire Turque Contenant Outre le Principe de Cette Langue, des Idiotismes, des Discours Familiers et un Petit Vocabulaire en Français, Turc et Hongrois'dır. Fransızca ve Macarca anlatımlı Türkçe bir gramer kitabıdır. Besse, kitabın ön sözünde Türk dilinin ilkelerini öğrenmek isteyenler için Türkçenin ilk kavramlarını vermeyi amaçladığını belirtmiştir. 14 bölüm ve bu bölümlere bağlı alt bölümlerden meydana gelmiştir. 14. bölümden sonra söz varlığı yer almıştır. Besse'nin eserinde kullandığı transkripsiyon sisteminin, o devir Avrupasında Türkçenin seslerini karşılamak için yaygın olarak kullanılan sistemden pek farkı yoktur. Eserde, a < e, i < u, c < g gibi ses değişmeleri; Ø < i, Ø < a, e gibi ses düşmeleri; y < Ø, u < Ø gibi ses türemelerine Fransızca ve Macarca karşılıklarıyla örnekler verilmiştir. Kelime türleri yedi kısımda ele alınmış; devamında cümle kuruluşu anlatılmıştır. İlişki sözlerine, deyimlere, atasözlerine, mecaz anlamlı kelimelere, benzetmelere, kalıplaşmış ifadelere örnekler verilmiştir. Ayrıca sözlük başlığıyla Fransızca-Türkçe-Macarca ve Türkçe-Fransızca-Macarca sırayla verilmiş sözlükler bulunmaktadır. Birkaç diyalog haricinde eserde metne yer verilmemiştir.

Anahtar Kelimeler: Jean Charles de Besse, Abrégé de la Grammaire Turque, transkripsiyon metinleri

Abstract:
It is in the records that Jean Charles de Besse was born in 1765. He is a person who travels the Turkish world and geography, knows ethnic elements and cultures well, and knows their language well. Besse wrote Abrégé de la Grammaire Turque on January 5, 1829. The full title of the work is Abrégé de la Grammaire Turque Contenant Outre le Principe de Cette Langue, des Idiotismes, des Discours Familiers et un Petit Vocabulaire en Français, Turc et Hongrois. It is a Turkish grammar book with explanations in French and Hungarian. Besse stated in the foreword of the book that he aims to give the first concepts of Turkish to those who want to learn the principles of the Turkish language. The book consists of 14 chapters and sub-chapters connected to these chapters. After the 14th chapter, there was a vocabulary. The transcription system used by Besse in his work is not much different from the system commonly used to meet the sounds of Turkish in Europe at that time. In the work, sound changes such as a < e, i < u, c