Öğretmen örgütlenmesine ilişkin model önerisi /
Yazar: AHMET MÜNİR ACUNER
Danışman: PROF.DR. İBRAHİM ETHEM BAŞARAN
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü
Derece: Doktora, 1994
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Cumhuriyet Dönemi = Republican Period ; Eğitim yönetimi = Educational administration ; Meşrutiyet II = Constitutional Monarcy II ; Okul yönetimi = School administration ; Yöneticiler = Managers ; Örgütlenme = Organization ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
ÖZET Araştırmanın amacı, Türkiye'de öğretmen örgütlenmesine ilişkin model önerisi geliştirmektir. Araştırmanın örneklem grubuna 2073 öğretmen, 624 okul yöneticisi alınmıştır. Yanıtlanan 1666 anketin 1293'ü öğretmenlere (1255' i geçerli sa yılmıştır), 373' ü de (342' si geçerli sayılmıştır) okul yöneticilerine ait tir. Anketle toplanan verilerin frekans dağılımı, yüzdelik değer, aritme tik ortalama, ağırlıklı ortalama, standart sapma ve kaykare gibi istatistik işlemleri yapılmıştır. Araştırmanın bulguları kısaca şunlardır : 1. Öğretmenlerin örgütlenme girişimleri Türkiye'de Temmuz 1908' de, Avrupa Topluluğu ülkelerinden birçoğu ile İskandinav ülkelerinde, Amerika Birleşik Devletleri' nde ve Avustralya'da ise 1845-1892 yılları arasında başlamış; bu ülkelerden Türkiye, Almanya ve Yunanistan dışındakilerinde öğ retmen örgütlenmesi kesintisiz olarak günümüze kadar sürmüştür. 2. öğretmenlerin örgütlenme gerekçesini ekonomik, sosyal, mesleki haklarını iyileştirmeye ya da yeni haklar kazanmaya yönelik amaçlar oluş turmuştur. 3. öğretmenler çoğunlukla dernek ve sendika türünde örgütler kurmuş lardır. 4. öğretmenler tüm öğretmenlere yönelik örgütler yanında, araların- aki farklardan hareketle ayrı ayrı örgütler de kurmuşlardır. 5. Öğretmen örgütlerinin yapılarında farklı görünümler çerçevesinde genel kurul, yönetim kurulu ve ilgili çalışma ya da uzmanlık kurulları yer almıştır. 6. öğretmen örgütlerinin yönetim biçimleri, farklı görünümlerde ol makla birlikte genelde şöyle bir görünüm içerisinde olmuştur: Genel kurul, temel karar organı olmuş, hizmetlerin yürütülmesi ise yönetim kurulu ya da yetkili kılınan çalışma ve uzmanlık kurullarınca yerine getirilmiştir. m7. öğretmen örgütleri kendi aralarında ve diğer örgütlerle (yurtiçi- yurtdışı) işbirliği kurmuşlar, diğer birçok ülkeye göre Türkiye'de bu konu da yetersizlikler ve sorunlar gözlenmiştir. 8. Öğretmen örgütlerinde öncelikle eğitim ve öğretim hizmetlerinde çalışan ve işveren durumunda olmayan öğretmen v.b. işgörenlerle bunların emeklilerine üyelik hakkı tanınmışken; bazı örgütler de bunların dışında, eğitime yardımcı hizmetlerde çalışan işgörenlere, diğer hizmetlerde çalışan eğitimci ve öğretmenlere, lisans-üstü öğrencilere, öğretmen adayı öğrenci lere ve yabancı öğretmenlere üyelik üyelik hakkı tanınmıştır, örgütlerde asil ve fahri üyelik ile onur üyeliği olmak üzere üç tür üyelik görülmüş, örgütlere üyelik zorunlu tutulmamıştır. 9. Türkiye'deki öğretmen örgütleri, diğer birçok ülkedeki öğretmen örgütlerine göre daha az haktan, daha sınırlı bir çerçevede yararlanmışlar, hakların kullanılışına üyelerin katılım zorunluluğunun örgütlerin iç sorunu olduğu gözlenmiş, örgütlerin gelir kaynaklarını üyeliğe giriş aidatı, aylık aidat, işletme gelirleri ve bağışlar oluşturmuştur. 10. öğretmenler ve okul yöneticileri, ekonomik, sosyal, mesleki hak larını iyileştirmek ya da yeni haklar kazanmak amacıyla, öncelikle sendika türünde örgütlenmeyi; tek türde ve tek çatı altında örgütlenmeyi ya da üst kuruluşlar oluşturmayı; yurtiçi ve dışı örgütlerle işbirliği kurmayı; üye lik bakımından ilk sırada yer almayı; üyeliğe zorlanmamayı; örgütsel hak lardan (yürüyüş, grev v.b.) yararlanmayı, ancak bu hakların kullanımına katılmada zorlanmamayı istemişlerdir. iv

Abstract: