Türk sinemasında savaş temalı filmlerde toplumsal cinsiyet bağlamında kadının temsili
Representation of women in war-themed films in turkish cinema in the context of gender
Yazar: MELTEM AÇABAY
Danışman: DOÇ. DR. SAADET ZEYNEP VARLI GÜRER
Kocaeli Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İletişim Tasarımı ve Bilişim Teknolojileri Ana Bilim Dalı / Görsel İletişim Tasarımı ve Reklamcılık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: İletişim Bilimleri = Communication Sciences
Dizin: Gösterge bilim = Semiotics ; Toplumsal cinsiyet = Gender ; Türk sineması = Turkish cinema

Özet:
Toplumsal cinsiyet, bireylerin toplumsal ve kültürel normlar ışığında hangi davranışları, faaliyetleri ve rolleri benimsemeleri gerektiğini belirlerken, aynı zamanda bu normları belirleyen toplumsal yapıları ve süreçleri de tanımlamaktadır. Toplumsal cinsiyet, bireylerin biyolojik cinsiyetlerinden bağımsız olarak, genellikle belirli toplumsal ve kültürel beklentilere ve normlara uygun şekilde davranmalarını beklemektedir. Bu, çeşitli toplumsal ve politik bağlamlarda bireylerin algılanış biçimlerini ve davranış kalıplarını belirlemede önemli bir rol oynamaktadır. Savaş temalı filmler, cinsiyetin temsili konusunda önemli bir araçtır. Bu filmler genellikle erkeklerin kahramanlık, cesaret ve savaşçılık gibi stereotipik eril özellikleri temsil ettiği bir çerçeve içerisinde oluşturulmaktadır. Kadın karakterler ise genellikle pasif, yardımcı veya kurban rollerinde temsil edilmektedir; bu roller, geleneksel toplumsal cinsiyet beklentilerinin bir yansımasıdır ve kadınların ağırlıklı olarak erkeklerin hikayelerini destekleyici bir rol oynadıklarını göstermektedir. Ancak bu temsillerin ötesinde, savaş temalı filmlerindeki kadın karakterlerin temsilleri genellikle toplumsal cinsiyet normlarının ve beklentilerinin çok daha karmaşık ve çeşitli bir resmi sunulmaktadır. Kültürel alanda, toplumsal cinsiyet bağlamında kadının savaş temalı filmlerde nasıl temsil edildiğini araştırmayı amaçlamış olan bu çalışma kapsamında 2015 – 2022 arasındaki Türk sinemasına ait savaş temalı filmlerden amaçlı örneklem ile "Dağ II", "T.İ.M" ve "Börü" filmleri seçilmiştir. Filmler, görüntüsel düzlemde düz anlam ve yan anlamsal olarak, anlatımsal düzlemde ise dizisel karşıtlıklar aracılığıyla Sosyo-Psikolojik ve Sosyo-Kültürel olarak değerlendirilirken, teknik düzlemde renk, çekim, müzik kodları ve iletişimsel düzlemde beden ve uzam dili kodları açısından ele alınarak toplumsal cinsiyet bağlamında kadın temsillerinin analizi ve değerlendirmeleri yapılmıştır. Çalışmanın bulguları dâhilindeki neticeleri, incelenen filmlerdeki kadın karakterlerin genellikle geleneksel cinsiyet rollerine uygun olarak tasvir edildiğini, bazı kadın karakterin ise geleneksel cinsiyet rollerini aşan şekillerde temsil edildiği tespit edilmiştir.

Abstract:
Being a concept that determines the behaviors, activities, and roles individuals are expected to adopt within the framework of societal and cultural norms, gender also describes the social structures and processes establishing these norms. Gender, regardless of individuals' biological sex, often expects them to behave in accordance with specific societal and cultural expectations and norms. This significantly shapes individuals' perceptions and behavioral patterns in various social and political contexts. War films are among the momentous tools in terms of gender representation. These films are often constructed within a framework where men represent stereotypical masculine traits such as heroism, courage, and warriorship. Female characters, on the other hand, are usually represented in passive, auxiliary, or victim roles in these films. These roles, which are a reflection of traditional gender expectations, serve the narrative that women predominantly play a supportive role in men's stories. But beyond these representations, the portrayals of female characters in war films often present a much more complex and diverse picture of societal gender norms and expectations. Within the scope of this study, which aims to investigate how women are represented in war films in the context of gender within the cultural sphere, the films Dağ, T.İ.M, and Börü were selected with purposeful sampling from Turkish cinema war-themed films from 2015 to 2022. The films were evaluated as denotative and connotative on the pictorial plane and as Socio-Psychological and Socio-Cultural through serial contrasts on the narrative plane. The women's representations in the films were analyzed and evaluated in the context of gender, taking into account technical aspects such as color, cinematography, music codes, and communicative planes such as body language and spatial language codes. The findings of the study indicate that the female characters in the analyzed films are generally depicted in accordance with traditional gender roles, however, some female characters are represented in ways that transcend traditional gender roles.