Kur'ân-ı Kerim'deki had ve kısas cezalarıyla ilgili hükümlerin evrensellik veya tarihselliklerinin tespiti
The determination of the universality or historicity of the norms related to hadd and qisas punishments in the Quran
Yazar: MENEKŞE ÇITAK
Danışman: PROF. DR. FERHAT KOCA
Hitit Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Din = Religion

Özet:
Kur'ân-ı Kerim'deki fıkhî hükümlerin evrenselliği veya tarihselliği konusu günümüzde İslam hukuku alanında yapılan en önemli tartışma konularından biridir. Her ne kadar tarihsel-eleştiri yöntemi Batı'da oluşmuş ve İslami kaynaklara ilk defa oryantalistler tarafından uygulanmış ise de bu mesele İslami ilimlerde çok erken dönemlerden itibaren farklı isimler ve yöntemler altında tartışılmaya başlanmıştır (mesela, sebebi nüzul, kıyas, istihsan, istislah vb.).
Tezimizde tarih biliminin araştırma yöntemlerinden olan kaynak tarama/araştırma, tenkit, tasnif, tahlil ve tasvir yöntemleri kullanılarak tarihsel-eleştiri yönteminin Batı'daki oluşum nedeni, süreci, Kitab-ı Mukaddes üzerindeki uygulanma aşamaları, ona yöneltilen eleştiriler ve İslami kaynaklara uygulanış biçimi gösterilmiştir.
Daha sonra İslam düşünce tarihinde evrensellik ve tarihsellik konusunda ortaya çıkan üç temel yaklaşım delilleriyle birlikte ortaya konulmuştur. Bunlar Kur'ân-ı Kerim'deki hukuki hükümleri bütün olarak evrensel gören, bütünüyle tarihsel olarak değerlendiren ve Kur'ân'ın içinde hem evrensel hem de tarihsel hükümlerin olduğunu kabul ederek bunları birbirinden ayırmak adına bir yöntem öneren görüşlerdir.
Tezde bu yaklaşımlardan her birinin Kur'ân-ı Kerim'deki had ve kısas cezalarına uygulanması halinde ortaya çıkacak sonuçlar saptanmaya çalışılmıştır. Bu durumda evrenselci yaklaşıma göre Kur'ân'daki had ve kısas cezalarının bütünüyle evrensel olduğu, ikinci yaklaşıma göre ilgili hükümlerin tümüyle tarihsel olduğu ve üçüncü yaklaşıma göre ise söz konusu ahkamın genel olarak evrensel kabul edildiği tespit edilmiştir. Tezde fıkhî hükümlerin bütünüyle evrensellik veya tarihselliğini savunan ilk iki görüşün bazı çelişki ve çıkmazları tenkit edilirken son yaklaşım sahibinin önerdiği yöntemin ise yalnızca Kur'ân-ı Kerim'in ceza hukukuyla ilgili hükümleri üzerinde değil, diğer hukuk alanlarında da uygulanarak doğru sonuçlar elde edilebilecek bir yöntem olduğu belirtilmiştir.

Abstract:
The issue of the universality or historicity of the jurisprudential rulings in the Holy Quran constitutes one of the most crucial areas of debate in the field of Islamic law today. Although the method of historical-criticism was developed in the West and applied to Islamic sources for the first time by orientalists, this issue has been discussed in Islamic sciences under different names and methods since very early periods in history (e.g. causation, qiyas, istihsan, istislah, etc.).
In our thesis, by using the research methods of historical science, namely source scanning/research, criticism, classification, analysis and description, the reason for the formation of the historical-criticism method in the West, its process, the stages of its application on the Bible, the criticisms directed against it and the way it is applied to Islamic sources are shown. Subsequently, the three main approaches to universality and historicity in the history of Islamic thought are introduced together with their arguments. These are briefly described as follows: The view that sees the legal provisions in the Holy Quran as universal in their entirety, the view that evaluates them as historical in their entirety, and finally the view that considers the Quran to contain both universal and historical provisions and thus proposes a method to distinguish them from each other. In this thesis, the results of the application of each of these approaches to hadd and qisas punishments in the Holy Quran are determined. In conclusion, according to the universalist approach the hadd and qisas punishments in the Quran are universal, according to the second approach the relevant provisions are historical, and according to the third approach the relevant rulings are generally universal. The thesis criticizes some of the contradictions and dilemmas of the first two views, which advocate the universality or historicity of jurisprudential rulings in their entirety, and states that the last method is a method that can be applied not only on the Quranic provisions related to criminal law, but also in other fields of law to obtain appropriate results.