Pozitivist Cumhuriyet'te seküler ahlakın gelişimi ve sınırları: Erken Cumhuriyet Dönemi Türkiyesi ve Üçüncü Cumhuriyet Fransası'nın karşılaştırmalı incelemesi
The development and limits of a secular morality in Positivist Republic: A comparative analysis on Early Republican Turkey and French Third Republic
Yazar: İLKİM ÖZDİKMENLİ ÇELİKOĞLU
Danışman: PROF. DR. CELAL NAZIM İREM
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Karşılaştırmalı Tarih Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Tarih = History
Dizin: Laiklik = Laicism

Özet:
Türkiye'de geleneksel resmi tarih yazımının olduğu kadar, ona alternatif olarak geliştirilen eleştirel cumhuriyet tarihi çalışmalarının, geleneksel sekülerleşme teorilerinin ve resmi tarih yazımının varsayımlarının reddedilmesiyle ulaştığı kavram setinin de karmaşık sekülerleşme süreçlerini anlamada yetersiz kaldığı tespitinden hareketle şekillendirilen bu çalışmada Üçüncü Cumhuriyet dönemi Fransası ve Erken Cumhuriyet Dönemi Türkiyesi'nde sekülarizminin sınırları; seküler ahlak felsefesinin gelişimi ve ilk-orta öğretim düzeyinde ahlak eğitimindeki yeri açısından incelenmiştir.
Akıl ve ilerlemeyi düzen arayışıyla eklemleyen pozitivizmin gerek Fransız Üçüncü Cumhuriyeti gerekse Erken Türkiye Cumhuriyeti'nde egemen ahlak anlayışının felsefi temeli olduğu kabul edilmektedir. Oysa ahlaklı davranışın kaynağı ve yaptırımını yeryüzüne indiren seküler ahlak yaklaşımları geniş bir yelpaze teşkil etmekte, pozitivizme indirgenemeyecek bir çeşitlilik sergilemektedir. Kapitalist ulus-devletin gereksindiği emek gücünün yetiştirilmesi, milli kimliğin ve sosyal kaynaşmanın güçlendirilmesi temelinde gelişen "laik okul" eklektik bir ahlak anlayışına sahip olmuş ve zamanla muhafazakâr etkilere açık hale gelmiştir. Seküler bir değerler bütününün okul aracılığıyla sosyalizasyonu her iki örnekte de çeşitli şekillerde sınırlanmıştır. Bu sınırların monolitik, durağan ve dinsel kimliğine indirgenmiş bir soyut toplum tarafından değil, dünya-sisteminin iktisadi ve politik dinamikleri tarafından belirlendiği öne sürülmüştür.



Anahtar Kelimeler: Seküler Ahlak, Ahlak Eğitimi, Laiklik, Erken Cumhuriyet Dönemi Türkiyesi, Fransız Üçüncü Cumhuriyeti

Abstract:
This study has been designed upon the observation that both the Turkish traditional official historiography and the critical republican history studies, the conceptual toolbox of which was developed by reversing the premises of traditional secularization theories and of the official history, is inadequate for explaining the complex secularization processes. The limit of secularism in French Third Republic and in Early Republican Turkey is analyzed with regards to the development of a secular moral philosophy and its place in moral education in primary and secondary schools.
Positivism, which has reconciled reason and progress with the search for order, is considered to be the philosophical foundation of the dominant understanding of morality both in French Third Republic and Early Turkish Republic. However, secular morality, which brought the source and sanction of moral behavior down to earth, consists of a wide spectrum of moral ideas, and displays a diversity which cannot be reduced to positivism. The "secularized school", which has developed out of the need of the capitalist nation state to train the labor force and reinforce national identity and social cohesion, offered an eclectic view of morality and became open to conservative effects in time. In both examples, the socialization of a secular set of values through school is limited in various ways. It is asserted that these limits are determined by economic and political dynamics of the world-system, not by an abstract society, which is monolithic, static and reduced to its religious identity.



Keywords: Secular Morality, Moral Education, Laicism, Early Republican Turkey, French Third Republic