Ortaçağ İtalya'sında senyörlük kurumu ve türevleri
Seigneurial institution and its forms in Medieval Italy
Yazar: SAİT EMRE ÇİFTÇİ
Danışman: PROF. DR. HATİCE ORUÇ
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı / Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Tarih = History
Dizin: Feodalizm = Feudalism ; Orta Çağ = Middle Ages ; İtalya = Italy

Özet:
Senyör kelimesi idarî, askerî ve malî haklara sahip olan ve bu haklarını yönettiği topraklar ile insanlardan alan kişileri ifade etmektedir. Senyörlük kurumu Ortaçağ Avrupa'sı toprak sisteminin en önemli siyasi oluşumudur ve Karolenj sonrası dönemde etkisi altına girdiği feodalizm ile eş değer hale gelmiştir. Ortaçağ Avrupa'sında senyörlük kurumunun kökenleri, toprak yönetiminin erken bir biçimini temsil eden Roma villa sistemine dayandırılabilir. Bu sistem, Galya ve Germen topluluklarının gelenekleriyle birleşerek kırsal aristokrasinin ve senyörlük yapısının gelişimine zemin hazırlamıştır. Geç İmparatorluk dönemi, Roma villa sisteminin çökmesiyle ekonomik manzarada derin bir dönüşüme sahne olmuştur. Bu çöküş, eski ekonomik yapının çözülmesine yol açarak, kırsal nüfus ile krallık arasında aracı bir güç olarak senyörlük kurumunu ortaya çıkarmıştır. Senyörlük kurumu, özellikle Karolenj sonrası dönemde senyör ve vassal arasındaki bağlılık unsurlarını oluşturmuştur. X. yüzyıldan itibaren merkezî otoritenin ortadan kalkmasıyla birlikte senyörler "banalité" olarak bilinen adlî, askerî ve malî haklar elde etmişlerdir. Bu dönemde İtalya'da hala kamu gücü vardı ve İtalya kralları aristokrat aileleri bağlılık ilişkisiyle kontrol edebiliyordu. XI. yüzyıldan itibaren İtalya kralları ve Kutsal Roma-Germen imparatorları arasındaki çatışmaların ardından merkezî otoritenin ortadan kalkmasıyla "Kırsal senyörlükler" toprakları üzerindeki kontrollerini pekiştirmek için banal haklardan yararlandılar. Buna rağmen, İtalyan şehir devletleri, komünlerin yükselişiyle birlikte önemli bir konum kazandı ve onların siyasi güçleri bu senyörlükleri kendi bölgelerinde sınırladı. Diğer birçok Avrupa devletinin aksine İtalya, şehirlerin kırsal kesimle bağlantılı olduğu ve senyörlerle yakın etkileşim içinde bulunduğu bir sosyopolitik yapıya sahipti. Bu sosyopolitik yapı sayesinde kırsal senyörlükler İtalya'daki belirli coğrafi bölgelerde hâkimiyetlerini korumuştur. İtalya'nın tarihi boyunca sosyoekonomik ve siyasi manzarasını şekillendiren kentsel ve kırsal yapılar arasındaki kuvvetli bağlantı aynı zamanda "kent senyörlükleri" olarak bilinen siyasi oluşumları ortaya çıkarmıştır. İtalyan şehirlerinde feodal dünyadan gelen soyluların varlığı ve komünlerin yönetiminde rol oynamaları sonucunda kent senyörlükleri XIII-XIV. yüzyıllardan itibaren yarımadadaki pek çok kentte hâkimiyet kurmuştur. Anahtar Kelimeler: Ortaçağ Avrupa'sı, Karolenj sonrası dönem, İtalya kralları, Kutsal Roma-Germen imparatorları, Kırsal senyörlükler, İtalyan şehir devletleri.

Abstract:
The term "seigneur" refers to a political unit with administrative, military and financial rights over the lands and people in its sphere of influence. The seigneurial institution was the central political structure within the manorial system of Medieval Europe and became a defining feature of feudalism, especially as it developed during the post-Carolingian period. The origins of the seigneurial institution in Medieval Europe can be traced back to the Roman villa system, which represented an early form of Manorialism. This system, combined with the ancient traditions of Gallic and Germanic communities, paved the way for the development of rural aristocracy and the seigneurial structure. The Late Imperial Period saw a profound transformation of the rural economic landscape as the Roman villa system in the countryside declined and collapsed. This collapse led to the dissolution of old economic formations, facilitating the emergence of new feudal arrangements around the seigneurial system which emerged as an intermediary power between the rural population and the kingdom. The seigneurial institution, especially during the post-Carolingian period, established ties between lords and vassals. From the 10th century onwards, with the decline of central authority, seigneurs (lords) acquired judicial, military and financial rights known as "Banalités". During this period, Italy still had public power and Kings of Italy could control aristocratic families through vassalic bonds. From the 11th century, following conflicts between Kings of Italy and Holy Roman emperors, "Rural lordships" took advantage of banal rights to assert and consolidate their control on territories. However, the Italian city-states gained an important position with the rise of the communes and their political power limited these rural lordships in their territories. Unlike many other European countries, Italy had a unique socio-political structure in which cities were linked to the countryside and interacted closely with seigneurs. Italy's sociopolitical structure has allowed rural lordships to maintain their dominance in specific geographical areas. The strong link between urban and rural power structures has significantly shaped Italy's socioeconomic and political landscape throughout its history. This dynamic has also led to the emergence of a political system known as the "urban lordships". In the 13th and 14th centuries, as the nobility assumed roles in communal governance, urban lordships began to emerge as a dominant power in commune politics. Keywords: Medieval Europe, the post-Carolingian period, Kings of Italy, Holy Roman emperors, Rural lordships, the Italian city-states.