Küresel tarım ticareti: Türkiye için bir hesaplanabilir genel denge analizi
Global agricultural trade: a computable general equilibrium analysis for Turkey
Yazar: BAYRAM GÜNEŞ
Danışman: PROF.DR. TEMEL ERGUN
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Bu çalısma, çok yanlı bir ticaret serbestlesmesi girisimi olan Dünya TicaretÖrgütü Tarım Anlasması'nın hükümleri gereği, anlasmaya taraf ülkelerin, ticaretinönündeki engelleri belli kurallar doğrultusunda azaltmaları sonucunda olusmasıbeklenen yeni durumu ve bu yeni durumun Türkiye üzerindeki kısa dönemli etkilerininbir genel denge analizi çerçevesinde incelendiği bir çalısmadır.Bu amaç için kurulan TRCGE Modeli; tek ülkeli, çok sektörlü, statik birhesaplanabilir genel denge çerçevesinde kurgulanmıstır. Model; dördü tarımsal, üçütarım dısı olmak üzere toplam yedi üretici sektör, üç üretim faktörü, bir hanehalkı,devlet ve firmalar ile bir dıs dünya arasındaki üretim, bölüsüm, tüketim, tasarruf,yatırım ve dıs ticaret iliskilerini esanlı denklemler sistemi ile tanımlanmaktadır.DTÖ Tarım Anlasması, pazara erisim, ihracat destekleri ve yurtiçi destekler ileilgili hükümler içermektedir. ?Gelismekte Olan Ülkeler? kapsamında değerlendirilenTürkiye, gümrük tarifelerinde %24 indirime gitmeyi, ihracat desteklerinde ise 44ürün/ürün grubunda bütçe ve miktar azaltma taahhütleri yaparak ihracat desteğiverme yükümlülüğü altına girmistir. Toplam tarımsal üretim değerinin %10'unakarsılık gelen asgari destek oranını asmadığından, yurtiçi desteklerde bir azaltmayagitmemistir. Türkiye'nin yapmayı taahhüt ettiği bu politika değisiklikleri, modele, birbütün olarak veya tek tek eklenmistir.DTÖ Tarım Anlasması taahhütlerinin yerine getirilmesi sonucu olusacağıöngörülen dünya tarımsal ürün fiyatları, konu ile ilgili yazından alınmıs ve modeledıssal olarak eklenmistir. Çalısmada sektörel temelde ayrıstırılmıs belirli bir dünyatarımsal ürün fiyatları öngörümlemesi almak yerine, en düsük dünya fiyatlarıöngörümlemesi ile en yüksek dünya fiyatları öngörümlemesinin her ikisi birden,sırasıyla, modele eklenmistir.Modelin politika deneyleri, Anlasma hükümleri doğrultusunda Türkiye'ninulusal yükümlülükleri esas alınarak ve dünya tarımsal ürün fiyatlarındaki en düsük veen yüksek öngörümleme değerleriyle, hem toplam hem de kısmi etkiler bakımından altıfarklı senaryo altında kurgulanmıstır. Bu politika deneyleri sonucunda üretim,bölüsüm, tüketim, tasarruf, yatırım ve dıs ticarete iliskin olarak ulasılan sektöreldüzeydeki bazı temel bulgular, ayrıntılı olarak tablolar halinde verilmektedir.Anahtar Kelimeler: Tarım Ticareti, Serbestlesme, Dünya Ticaret Örgütü,Hesaplanabilir Genel Denge Analizi, Türkiye.

Abstract:
The World Trade Organization (WTO) Agricultural Agreement is aiming at theliberalization of the trade of agricultural products. According to the rules of theAgreement, member states are in the commitment of reducing the trade barriers. This,of course, will have some impacts on the economies of all the member countriesincluding Turkey. The main subject of this thesis is therefore to examine the short runimpacts of the commitments imposed by the Agreement on the Turkish economy in ageneral equilibrium model framework.The TRCGE model formed for this purpose is single country, multi sectoral,static, computable general equilibrium models. The model determines through asimultaneous equations system, the production, distribution, saving, investment andforeign trade relations among seven producer sectors; four of agricultural and threenon-agricultural, and three factors of productions, one household, a government, firmsand the rest of the world.WTO Agricultural Agreement contains the rules on market access, exportsubsidies and domestic subsidies. Turkey, as a developing country, accepted a reductionof 24 % in tariffs and, adopted budget and quantity reductions in 44 commodities orcommodity groups in connection with export subsidies. Turkey didn?t make anyreduction in domestic subsidies due to the fact that they are not in excess of minimumsupport rate, which corresponds 10 % of the total value of agricultural product.With regard the fulfillment of the commitments of WTO AgriculturalAgreement, estimated world agricultural prices have been taken from the relatedliterature and added to the model exogenously. In the thesis, instead of taking anestimation of world agricultural prices by sectoral basis, an estimation of minimum andmaximum world prices has been taken and added to the model.The policy implications of the model, in relation to Turkey?s commitmentsimposed by the Agreement, have been examined according to six different scenarioconsidering total or partial effects with the assumptions of minimum and maximumworld price estimations. The main findings concerning production, distribution,consumption, saving, investments by sectors and foreign trade have been presented intables.Key Words: Agricultural Trade, Liberalization, World Trade Organization,Computable General Equilibrium Analysis, Turkey.