Türkiye'de güncel cami mimarisi üzerine bir araştırma: İstanbul Esenler ilçesi örneği
A research on contemporary mosque architecture in Turkey: Istanbul Esenler district sample
Yazar: MİSKİNE AKAR
Danışman: PROF. DR. NURAN PILEHVARIAN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Tarihi ve Kuramı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Camiler mimari açıdan ilk örnek olan Mescid-i Nebevi den günümüze sahip oldukları işlevler ve dönemin sanat- mimari kabullerine göre şekillenmişlerdir. Kurulan her yeni İslam Devleti, kendisinden önce yapılmış camilerle yarışır büyüklük ve güzellikte camiler inşa ederek devletlerinin gücünü ve İslam dinine bağlılıklarını göstermişlerdir. Bu devletlerden biri olan Osmanlı Devleti de var olduğu 623 yıllık süreçte devletin ekonomik ve siyasi gücüne koşut camiler inşa etmiştir. 16. yüzyılda klasik formuna kavuştuğu kabul edilen Osmanlı Cami Mimarisi devirlere göre üslup farklılıkları göstermesine karşın temel tasarım ilkesi olarak bir süreklilik oluşturmaktadır. 19. yüzyıl sonu - 20.yüzyıl başına kadar gelen bu süreklilik Osmanlı Devleti'nin siyasi varlığının sonlanması ile bitmiştir. Osmanlı Devleti'nin siyasi varlığının sonlanması sonrası kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nin devlet yapılanma aşamasında bir süre Cami yapımına ara verdiği daha sonra da Cami Mimarisi olarak Osmanlı mimari düzen ve üslubunu benimsediği görülür. Bu konuda zaman zaman yeni ülkenin hedeflerine uygun yeni arayışlar olsa da genel kabul Osmanlı Klasik biçimlerinin tekrarlanması şeklinde olmuştur.

Devletin konuya ilgisi organize bir düzenleme şeklinde olmayınca, yeni yerleşim alanlarının imar planlarında dini tesis alanı olarak belirlenen büyüklük yükseklik gibi imar koşulları belirsiz Cami inşa etme konusu Vakıflar, Diyanet ve cami derneklerine kalmıştır. Bu konuda bir kural belirleyici olmayınca halk cami ihtiyacını giderme konusunda dernekler aracılığı ile çeşitli çözümler üretmiştir. Dolayısıyla cami mimarisinde ortaya özgünlükten uzak, niteliksiz yapılar çıkmıştır. Çeşitli sebeplerle Cumhuriyet'in modern mimarlık programı içerisinde yerini almayan cami konusu, günümüzde hala tartışmaları süren bir mimarlık problemi olmaya devam etmektedir. Günümüz Türkiye'sinde camilerinin yüzyıllar öncesinin mimari kalıplarıyla karşımıza azımsanmayacak sayıda çıkmasının temel nedeni çağdaş yaklaşımlarla günümüz ihtiyaçlarına uygun tasarlanamamasıdır. Tez kapsamında; Cami mimarisini belirleyen etkenler incelenerek Esenler örnekleri üzerinde analizler yapılacaktır.

Anahtar Kelimeler: Cami, Cami Mimarisi, Güncel Cami Mimarisi, Cumhuriyet Döneminde Cami, Taklit Camiler.

Abstract:
The mosques were shaped, from Mescid-i Nebevi that is the first example in terms of architecture to these days according to functions they have and the art- architecture assumptions of period. Every new established Islamic State, has demonstrated the power of their state and their devotion to the Islamic religion by building mosques that competes with size and beauty of previous mosques The Ottoman State, one of these states, has built mosques parallel to the economic and political power of the state in over the 623 years. Although the Ottoman Mosque Architecture, which was considered to have a classical form in the 16th century, exhibits a continuity as a basic design principle despite its differences in style according to the periods. The continuity of the Ottoman Empire until the end of the 19th – the beginning of 20th century ended with the termination of the political existence of the Ottoman Empire. Republic of Turkey founded after the termination of the political existence of the Ottoman Empire in the stage of state restructuring is observed to suspend the mosque construction and then adopt the Ottoman architectural layout and architectural style. There are new searches on this subject from time to time in accordance with the objectives of new country, nevertheless, the general acceptance has been the repetition of the Ottoman Classical forms. 
The State's concern for the subject was not an organized arrangement for example height and size were indefinite in the determined as a religious facility regions in the master plans of the new settlement fields, therefore the issue of mosque construction remained to foundations, presidency of Religious Affairs and mosque associations. Public produced various solutions through associations to solve the need for mosques due to absence of a specific rule in this issue. Hence, unqualified structures have emerged in the mosque architecture. The mosque issue, which has not taken its place in the modern architecture program of the Republic owing to various reasons, continues to be an architectural problem that is still debating today. The main reason for the substantial number of mosques in today's Turkey can not go against centuries of architectural pattern is not to be designed appropriate the needs of today's contemporary approach. Within the scope of the thesis; factors determining mosque architecture will be analyzed by scrutinizing Esenler samples.

Keywords: Mosque, Mosque Architecture, Contemporary Mosque Architecture, Mosque in Republic Period, Mimic Mosques.