Urartu sanatında grifon
Griffin in Urartian art
Yazar: DİCLE ŞEN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ GULAN AYAZ
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Arkeoloji = Archeology

Özet:
MÖ 9. ve 6. yüzyıllar arasında yaşamış Urartu Krallığı Van Gölü havzasının doğusunda (Tuşpa) tarih sahnesine çıkmıştır. Yayılmacı bir politikaya sahip krallığın sınırları batıda Fırat Nehri'ne, doğuda İran Azerbaycanı'na, kuzeyde Gökçe Göl ile Aras Vadisi'nden, güneyde Toroslar ve Urmiye Gölü'nün güneyine kadar uzanır. Urartu Krallığı'nın kurulduğu topraklar oldukça engebeli ve dağlık yanısıra sert iklim koşullarına sahiptir. Bu zorlu Doğu Anadolu coğrafyasında ilk defa siyasi bir otorite kurmayı başarabilen Urartular çağdaşı güçlü Assur Devleti ile uzun yıllar mücadele edebilecek güce ulaşmışlardır. 
Urartu sanatı, sürekli savaş halinde oldukları Assur'dan önemli ölçüde etkilenerek gelişmiş bir sanattır. Bu nedenle Urartu saray sanatı bir dönem Assur eyalet stili olarak değerlendirilmiştir. Urartu sanatı Assur'un yanı sıra çevre kültürlerin sanatından da izler taşır. Bununla birlikte Urartulu sanatçıların bu etkileri kendi kültürleri ile harmanlayarak özgün eserler ortaya çıkardıkları söylenebilir. Urartu sanatında çok sık karşılaştığımız bazı mitolojik öğeler, Assur sanatından alınmıştır. Bu öğelerin başında ise mitolojik bir yaratık olan grifon gelir. 
Grifon, genel olarak kanatlı veya kanatsız bir aslan gövdesine, arka bacaklarına ve kuyruğuna sahip baş kısmı ise bir kuşa ve genellikle kartala ait karışık mitolojik bir yaratıktır. Grifon figürü MÖ 3. binden sonra ilk olarak Mısır ve Mezopotamya sanatında ortaya çıkmış daha sonra bu bölgelerin sınırlarını aşarak Ön Asya'ya yayılmıştır.
Urartu sanatında çok sevilerek kullanılan bu mitolojik yaratığa, savaş aletlerinden taşıt aksamları ve koşum takımlarına, kozmetik kutusundan mühürlere ve kemerlere, heykelciklerden duvar betimlemelerine kadar pek çok alanda rastlanılmaktadır.

Abstract:
The eastern portion of the Van Lake basin (Tushpa), where the Kingdom of Urartu first appeared on the historical scene between the ninth and sixth centuries BCE. The kingdom had an expansionist policyt, and its borders stretched from the Euphrates River in the west to Iranian Azerbaijan in the east, from the Gökçe Lake and the Aras Valley in the North to the southernmost parts of the Taurus Mountains and Lake Urmia in the south. The kingdom had an expansionist agenda. The region where the Kingdom of Urartu was founded was extremely rocky, hilly and had severe weather conditions. The Urartians, who fort the first time in this difficult region of Eastern Anatolia were able to es tablish governmental authority, hadreached the power to engage in protracted conflicts with the great Assyrian Empire of the period.
Urartian art was a art that developed greatly impacted by their ongoing conflict with Assyria. As a result, Urartian palace art was regarded as an Assyrian state period style. Along with Assyria, several nearby cultures are also represented in Urartian art. However, it can be said that Urartian artists blended these influences with their own culture to create unique works of art. Some mythological elements commonly found in Urartian art were derived from Assyrian art. One of the prominent elements is the mythical creature known as the griffin.
A griffin is a legendary creature that often has an eagle-like head, the hind legs and tail of a lion, either winged or without wings and the body of a lion. After the third millennium BCE, the griffin symbol first appeared in Egyptian and Mesopotamian art. From there, it expanded across the Near East.