Örgütlerde bilgi koruma davranışının bilgi alanı modeli bağlamında etkileri: Karşılaştırmalı bir çalışma /
Yazar: DİDEM ERGİN
Danışman: PROF. DR. H. OKAN YELOĞLU
Başkent Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İşletme Ana Bilim Dalı / Yönetim ve Organizasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: İşletme = Business Administration
Dizin: Aile işletmeleri = Family enterprises ; Bilgi güvenliği = Information security ; Bilgi yönetimi = Information management ; Karşılaştırmalı analiz = Comparative analysis ; Örgütsel bilgi = Organizational information

Özet:
Bu çalışmada Bilgi Temelli Örgüt Yaklaşımlarından yola çıkılarak örgütlerde bilgi koruma davranışlarının nasıl farklılaşabileceği yönünde bir araştırma yapılması amaçlanmaktadır. Bilgi Temelli Yaklaşımlar genel olarak, örgüt bilgisinin yaratıldığı, bütünleştirildiği ve yayıldığı örgüt içi süreçler ve örgütlerin bilgisini ve dışarıdan edindiği bilgiyi birleştirip uygulamaya geçirebilmeleriyle ilgilidir. Ancak hem örgütün kendi içindeki hem de örgütler arası iş birliklerindeki bilgi akışı yönetiminde yaygın bir ikilem bulunmaktadır. Bunlar: Bilgi paylaşma ihtiyacı ve paylaşılması istenilmeyen bilginin korunması ihtiyacıdır.  Bilgi temelli bir yaklaşım sunan Boisot' un Bilgi Alanı Modeli'nde, toplumlarda yürütülen ekonomik işlemler, bilginin yapılandırılması ve yayılmasına bağlı olarak farklılaşmakta, kurumsal alanlar ve işlem yapıları da bu çerçeve içinde gelişmektedir. Bu bakış açısıyla, Bilgi Alanı'nda tanımlanan klan ve piyasa işlem yapılarında bilginin korunması davranışının nasıl ve hangi yönde farklılaşabileceği araştırma soruları kapsamında geliştirilen önermelerle tartışılmıştır.

Küresel ekonomide rekabet avantajını güvence altına almak için örgüte özgü kurumsal bilgiyi korumak bir ön koşuldur. Bilgi Alanı Modeli çerçevesi, işletmelerdeki etkin bilgi stratejisi ve yönetimini Batı ekonomilerine odaklanmış bir bakış açısının sınırlılığından kurtararak ulusal çalışmalara yön vermiştir. Türkiye'deki aile işletmelerinin kurumsallaşma süreçleri bu bağlamda ele alınmaktadır. Türkiye'de özellikle 1980'lerden itibaren, aile işletmelerinin "klan" ve "piyasa" olmak üzere, iki karşıt kurumsallaşma örüntüsü içinde oldukları, rekabet avantajının yaratılması ve sürdürülmesi kapsamında bilgilerini korumada kendilerine özgü kurumsal çözümler ürettikleri Bilgi Alanı Modeli çerçevesinde tartışılmaktadır. Bu kurumsal çözümlerin özellikle işletmeye özgü bilginin korunması konusunda hangi noktalarda farklılaştığının veya benzerlik gösterdiğinin araştırılması için çalışmada niteliksel bir veri toplama yöntemi olan yarı yapılandırılmış görüşme yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın örneklemi, klan ve piyasa kurumsallaşmasını temsil edebileceği belirli kriterlerle belirlenen evrenden "amaçlı örnekleme" yöntemiyle seçilen iki aile işletmesinde görev yapan orta ve üst düzey yöneticilerden oluşmaktadır. Veri analizinde kodlamadan son raporlama aşamasına kadar MAXQDA 2020 yazılımı kullanılmıştır. 

Elde edilen sonuçlar kapsamında araştırma soruları cevaplanmış ve Bilgi Alanı bağlamında sunulan önermeler destek bulmuştur. Buna göre, klan tipi şirket genel iş yapış biçimi ve bilgi koruma davranışları kapsamında piyasa tipi şirketten farklı şekilde işlemlerini yürütmektedir. Çalışma, aile işletmelerinde bilgi yönetimi, kurumsallaşma süreçleri ve bilgi koruma uygulamaları konusunda hem kuramsal hem de pratik katkısı açısından önem taşımaktadır. Bu çalışma, çeşitli işlem yapılarında, bilgi koruma davranışları ve rekabet avantajı ilişkisi konusunda daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğunu da göstermektedir.

Abstract:
This study aims to research how knowledge protection behaviours can differ in organizations based on Knowledge-Based Views. Knowledge-Based View is generally concerned with the internal processes through which organizational knowledge is created, integrated, and disseminated and organizations' ability to combine their knowledge and externally acquired knowledge and put them into practice. However, there is a common dilemma in managing knowledge flow both within the organization and in inter-organizational collaborations: These are the need to share knowledge and protect knowledge that is not wanted to be shared. In Boisot's "Information Space Model" (I-Space), which offers a Knowledge-Based Approach, economic transactions carried out in societies differ depending on the structure and diffusion of knowledge and institutional areas or transaction structures develop within this framework. Therefore, how and in which direction the knowledge protection behaviour can differ in the clan and market transaction structures defined in the Model has been discussed with the propositions within the scope of the research questions.

Protecting organization-specific knowledge is a prerequisite to secure competitive advantage in the global economy. I-Space has guided national studies by freeing the efficient knowledge strategy and management from the limitations of a perspective focused on Western economies. Within this scope, in Turkey, especially since the 1980s, it is thought that family businesses follow two opposing institutionalization patterns, namely "clan" and "market", produce their corporate solutions in doing their businesses.  The study investigates how these corporate solutions differ, especially in terms of protecting a firm's knowledge.  The sample, consisting of middle/ senior managers working in two family businesses, was selected by "purposeful sampling" from the universe determined with specific criteria representing clan and market institutionalizations. MAXQDA 2020 software was used in the analysis, from coding to final reporting.
Through the results, research questions were answered and the propositions presented in the context of the I-Space found support. Accordingly, the clan-type company conducts its operations differently from the market-type company in its general way of doing business and knowledge protection behaviour. The study is significant for its theoretical and practical contributions to knowledge management, institutionalization processes and knowledge protection practices in family businesses. The study suggests that more research is needed on the relationship between knowledge protection and competitive advantage in various transactional structures.