Lykia bölgesindeki deniz seviyesi değişimlerinin antik liman kentlerine etkileri
Sea level changes in Lycia region and their effect to ancient port cities
Yazar: SU GÜNEŞ KABAKLI
Danışman: PROF. DR. MEHMET ERKAN KARAMAN
Akdeniz Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Geçmişten günümüze Akdeniz sahillerindeki deniz seviyesi değişimleri ve bu değişimlerin kıyısal alanlara fiziksel etkileri üzerine jeolojik-tektonik-jeoarkeolojik araştırmalar yapılmaktadır.  Antik çağlarda Phaselis, Olympos, Myra, Kekova, Patara vb. gibi birçok yerleşim alanı ve bunların liman yapıları, deniz kıyısı kenarlarında kurulmuş olmasına karşın, günümüzde bunların çok önemli bir kısmı deniz suyu içerisinde birer batık şehir konumundadırlar. Antik çağlardan günümüze olan bu denli yüksek oranlı fiziksel değişimlerin, daha geniş jeolojik zamanlar diliminde çok daha büyük boyutlarda gerçekleşmiş olacağı düşünülmektedir.  Deniz seviyesi değişimleri ve bu değişimlerin kıyısal alanlardaki fiziksel etkileri üzerinde rol oynayan birçok parametre vardır.  Ancak bunların en önemli sorumlusu bölgede meydana gelen aktif tektonik hareketler ve bu hareketlerin meydana getirdiği yıkıcı depremlerdir.
Bu çalışmada, Batı Akdeniz Bölgesinin jeolojik-jeomorfolojik özelliklerinden yararlanılmış,  diğer yandan bölgede yer alan antik liman kentleri ve çevrelerinde jeoarkeolojik amaçlı araştırmalar ve saha çalışmaları yapılmıştır.  Bu araştırmada, sözü edilen kentlerde daha önceden yapılmış kazı çalışmalarından elde edilen verilerden yararlanılmıştır.  Ayrıca, Strabon vb. gibi bazı antik yazarların bölge coğrafyası hakkında yazdıkları bilgiler değerlendirilmiş, günümüzde elde edilen jeolojik ve arkeometrik verilerden de yararlanarak Batı Akdeniz Bölgesi'nde meydana gelen deniz seviyesi değişimlerinin nedenleri ve sonuçları hakkında daha detaylı bilgiler ortaya konmaya çalışılmıştır.  Diğer yandan, günümüzde çeşitli bölgelerdeki güncel deniz seviyeleri ile antik çağlardaki eski deniz seviyeleri birbirleri ile karşılaştırılmış, alçalma veya yükselme gibi elde edilen bulgular ışığında, geçmiş dönemlerdeki deniz seviyesinde meydana gelen değişimlerin antik kentlerde önemli tahribatlara neden olduğu belirlenmiştir. Deniz seviyesi değişimlerinde en fazla bölgesel tektonik hareketler rol oynamıştır.   Depremler, çevre adalarda meydana gelen volkanik faaliyetler, levha hareketleri ve iklimsel olaylar göz önünde bulundurularak antik liman kentlerinin jeomorfolojik yapısı ve antik süreçte gelişen kıyı oluşumları bu çalışmada ortaya konmaya çalışılmıştır. Bu tez çalışması ile jeoloji-arkeoloji-jeoarkeoloji verilerinin ışığı altında, Batı Akdeniz Bölgesi'nde bulunan birçok antik liman kentinde meydana gelmiş olan ve deniz seviyesi değişimlerine de yol açan tektonik olaylara ve bunların sonuçlarına değinilmiştir. Diğer yandan,   doğal afetlerin, levha hareketlerinin ve değişken akarsu debilerinin antik kentlere olan etkileri yine bu araştırmada ortaya konmaya çalışılmıştır.  Akdeniz kıyı alanında yer alan birçok antik kentteki kalıntılar incelenmiş, yazıtlardaki antik bilgiler değerlendirilmiş, saha gözlemleri ve çalışmalarıyla elde edilen bilgiler ışığında, özellikle birbirine yakın olan antik kentler arasında karşılaştırmalar yoluyla bu fiziksel değişimlerin yorumlanmasına çalışılmıştır. Bu tez çalışması ile Batı Akdeniz Bölgesi kıyı şeridinin, jeolojik ve arkeolojik verilerden yararlanılarak deniz seviyesi değişimlerinin antik kentlere etkileri hakkında bir ön değerlendirilmesi yapılacaktır.

Abstract:
Geological-tectonic-geoarchaeological researches in sea level changes on Mediterranean coasts and these changes' physical effects on coastal areas have been made from past to present. Although at the ancient age many settlements as Phaselis, Olympos, Myra, Kekova, Patara etc. and their harbor structures are established near the sea coast, today they are mostly under water  (sunken city). It is obvious  that  the physical changes that big till ancient ages to now, were much more bigger size at expanded geological times zone. There are many parameters about the sea level changes and their physical effects on coastal areas.   But their most important respond is the active tectonic movements and destroying earthquakes.
In this study, areas geological-geomorphological features has been used, archaeological researches have been made in ancient harbor cities as Andriake, Patara, Phaselis, Kekova which sited in West Mediterranean Region. In this study the datas that achieved from the excavations before have been used. Also in this study drawn benefit from some ancient author's as Strabonn's manuscripts about region geography, the reasons and outcomes of  the sea level changes on West Mediterranean Region are tried to enlightened by geological and archaeometric datas obtained today. On the other hand present and ancient ages' sea levels are compared to each other, in the light of the foregoing determined that the sea level changes made important destruction on the ancient cities.  
Ancient  ports' geomorfological structure and coastal formation during the ancient process are tried to enlightened on the account of Earthquakes, volcanic activities on the near islands, plate movements and climate events. With this study, in light of geology-archaeology-geoarchaeology datas, sea level changes have been occur of tectonic reasons and results are mentioned in West Mediterranean ancient ports. Natural disasters, plate movements and river flows' effects on ancient cities are analyzed. Datas from ancient cities are compared. For example as in present some parts of Kekova are under water Patara Harbor is filled with alluvium.  With this study West Mediterranean shorelines preassessments will be made by benefiting from the geological and archaeological datas of the site.