Fen ve sosyal bilimler lisesi öğrencilerinin astronomi & astroloji hakkındaki görüş ve inanışlarının incelenmesine yönelik kesitsel bir araştırma
A cross-sectional study on the views and beliefs of science and non-science high school students about astronomy & astrology
Yazar: HANDE GÜNGÖR
Danışman: PROF. DR. UYGAR KANLI
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı / Fizik Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Astronomi ve Uzay Bilimleri = Astronomy and Space Sciences

Özet:
İnsanların yüzyıllar boyunca gökyüzünde meydana gelen olaylara karşı ilgi ve merakının olması, bu olayların gerçekleşmesi sonrasında oluşan korku ve kaygıyı fırsata çeviren astrolog, kâhin, büyücü ve falcı gibi bilimsellikle ilgisi olmayan bazı meslek gruplarının ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Astronomi eğitimi ile uğraşanların "astronomi" ve "astroloji" arasındaki karışıklıklara sıklıkla rastladıkları bilinmektedir. Astronominin eğitim öğretim sürecinde, astrolojinin ise sosyal çevrede kazanıldığı düşünüldüğünde; buna bağlı olarak ileriki yaşantılarda bilim ve sözde-bilimin (pseudo-science) doğru anlaşılmasını sağlayabilmek için bireylerin bu iki kavram hakkındaki görüş ve inanışlarının zamanında tespit edilmesi oldukça önemlidir. Bu çalışmada "Fen ve sosyal alanlarda öğrenim görmekte olan lise öğrencilerinin astronomi ve astroloji hakkındaki görüş ve inanışları nelerdir?" sorusuna cevap aranmıştır. Bu bağlamda; fen lisesi ve sosyal bilimler lisesi 9, 10, 11 ve 12. sınıf öğrencilerinin astronomi ve astroloji hakkındaki görüş ve inanışlarının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Karma araştırma modellerinden biri olan sıralı açıklayıcı desen ile yürütülen bu araştırmanın evrenini 2022-2023 eğitim-öğretim yılında Ankara ili Çankaya ve Keçiören ilçesindeki Milli Eğitim Bakanlığına bağlı resmi fen liseleri ve sosyal bilimler lisesi öğrencileri oluşturmaktadır. İki fen ve iki sosyal bilimler lisesi olmak üzere toplamda dört liseden amaçlı ve uygun örnekleme yöntemiyle seçilen 342 öğrenci araştırmaya katılmıştır. Bu liselerin 9, 10, 11 ve 12. sınıf şubeleri arasından rastgele belirlenen ikişer şubeden 162'si fen 180'i sosyal bilimler lisesi olmak üzere toplamda 342 öğrenciye Kallery (2001) tarafından geliştirilen anket formu revize edilerek uygulanmıştır. Bu katılımcılardan ise gönüllü olan ve rastgele seçilen fen lisesi (n=9) ve sosyal bilimler lisesi (n=8) olmak üzere toplamda 17 öğrenciyle mülakat yapılarak nitel veriler toplanmıştır. Öğrencilerin astronomi ve astroloji hakkındaki görüş ve inanışlarına ilişkin görüşlerinin nicel verilerin yorumlanmasında Ki-kare analizi tekniğinden faydalanılmıştır. Nitel verilerin yorumlanmasında ise; durumsal, söylemsel ve içerik analizleri yöntemleri kullanılmıştır. 
Araştırmanın sonuçlarına göre astronomi dersi alma durumunun okul türüne, cinsiyete ve sınıf seviyesine göre değiştiği, ancak astronomi ve astroloji etkinliklerine katılma durumlarının bu değişkenlerden etkilenmediği; öğrencilerin astrofizik ve astrokimya kavramlarını duyma ve bilme durumlarının lise türüne göre farklılık gösterdiği, astroloji kavramını duyma ve bilme durumunun cinsiyete göre değiştiği ve sadece kozmoloji kavramını duyma ve bilme durumlarının sınıf düzeyinden etkilendiği; sosyal bilimler lisesi öğrencileri ile genel olarak kız öğrencilerin astrolojiye daha çok ilgi duyduğu, burç yorumlarını daha çok okuduğu ve doğru bulduğu, ancak bu durumun sınıf düzeyinden etkilenmediği; astrolojinin öngörülerine katılma durumunun cinsiyet değişkenine bağlı olarak farklılaştığı ancak bu durumun okul türü ve sınıf düzeyinden etkilenmediği; fen lisesi öğrencileri, erkek öğrenciler ve 11. sınıf öğrencilerin bilim ve sözde-bilim ayrımını daha iyi yapabildiği; gök bilimcilerin insanın geleceğini ve karakterini öngörebilme düşüncesinin okul türü ve cinsiyete bağlı olarak değiştiği ancak bu düşüncenin sınıf düzeyinden etkilenmediği; öğrencilerin çoğunun burcunu bildiği, denk geldikçe burçlarını okuduğu ve burçların özelliklerini taşıdığına inandığı; burcunun özelliklerini taşımadığını düşünenlerin tamamının astrolojinin kişinin kaderini belirleyemeyeceğine inandığı; sosyal bilimler lisesi öğrencilerinin çoğunun burç yorumlarının doğruluğuna inandığı; fen lisesi öğrencilerinde burç yorumlarının doğruluğuna olan inanışın daha az olduğu; burçların doğruluğuna olan inanışın burç okuma sıklığını etkilediği; burç yorumlarını doğru olmadığını düşünenlerin burçlarla ilgili yorumları denk geldikçe okudukları ve astrolojinin insanların kaderini belirleyemeyeceğine inandıkları; sosyal bilimler lisesi öğrencilerinin çoğunun burçların insanların karakterini öngörebileceğine inandığı; fen ve sosyal bilimler lisesi öğrencilerinin çoğunun astrolojinin kişinin kaderini belirleyemeyeceğine inandığı ancak karakterini belirleyebileceğine olan inançlarının daha fazla olduğu; öğrencilerin çoğunun gökbilimcilerin geleceği öngöremediğine inandığı ancak bu inanışın fen lisesi öğrencilerinde daha fazla olduğu; gökbilimcilerin insanların geleceğini ve karakterini belirleyebileceğine inananların burçlarının özelliklerini taşıdığını düşündüğü; sosyal bilimler lisesi öğrencilerinin çoğunun gök bilimcilerin insanların karakterini öngörebileceğine inandığı ve bu inanışın fen lisesi öğrencilerinde daha az olduğu tespit edilmiştir.

Abstract:
The fact that people have been interested and curious about the events taking place in the sky for centuries has led to the emergence of some professional groups that have nothing to do with science, such as astrologers, soothsayers, magicians and fortune tellers, who turn the fear and anxiety that arise after these events into an opportunity. It is known that those who study astronomy often encounter confusion between "astronomy" and "astrology". Considering that astronomy is acquired in the education process and astrology is acquired in the social environment; Accordingly, it is very important to determine individuals' views and beliefs about these two concepts in a timely manner in order to ensure a correct understanding of science and pseudo-science in future lives. In this study, "What are the views and beliefs of high school students studying in science and social fields about astronomy and astrology?" The answer to the question has been sought. In this context; It was aimed to determine the views and beliefs of science high school and social science high school 9th, 10th, 11th and 12th grade students about astronomy and astrology. The population of this research, which is carried out with a sequential explanatory design, one of the mixed research models, consists of students from official science high schools and social sciences high schools affiliated with the Ministry of National Education in Çankaya and Keçiören districts of Ankara province in the 2022-2023 academic year. A total of 342 students, selected by purposeful and convenient sampling method from four high schools, two science high schools and two social sciences high schools, participated in the research. A survey developed by Kallery (2001) was applied to a total of 342 students, 162 from science and 180 from social sciences high schools, randomly selected from two branches from each of the 9th, 10th, 11th and 12th grades of these high schools. Qualitative data were collected by interviewing a total of 17 students, 9 from science high schools and 8 from social sciences high schools, who volunteered and were randomly selected from these participants. Chi-square analysis technique was used to interpret the quantitative data of the students' views and beliefs about astronomy and astrology. In interpreting qualitative data; Situational, discursive and content analysis methods were used. 
According to the results of the study, the status of taking astronomy courses varies according to school type, gender and grade level, but the status of participating in astronomy and astrology activities is not affected by these variables; the status of students' hearing and knowing the concepts of astrophysics and astrochemistry varies according to high school type, the status of hearing and knowing the concept of astrology varies according to gender and only the status of hearing and knowing the concept of cosmology is affected by grade level; social sciences high school students and female students are more interested in astrology, read horoscopes more and find them accurate, but this situation is not affected by the grade level; the situation of agreeing with the predictions of astrology differs depending on the gender variable, but this situation is not affected by school type and grade level; the agreement with the predictions of astrology varies depending on the gender variable, but this is not affected by school type and grade level; science high school students, male students and 11th grade students can better distinguish between science and pseudoscience; the idea that astronomers can predict the future and character of human beings varies depending on school type and gender, but this idea is not affected by grade level. grade students are better able to distinguish between science and pseudoscience; the opinion that astronomers can predict the future and character of people varies depending on school type and gender, but this opinion is not affected by grade level; most of the students know their zodiac signs, read their horoscopes when they come across them and believe that they have the characteristics of the zodiac signs; all of those who think that they do not have the characteristics of their zodiac signs believe that astrology cannot determine the fate of a person; most of the social sciences high school students believed in the accuracy of horoscopes; science high school students were less likely to believe in the accuracy of horoscopes; belief in the accuracy of horoscopes affected the frequency of horoscope reading; those who thought that horoscopes were not accurate read horoscopes when they came across them and believed that astrology could not determine people's destiny; most of the social sciences high school students believe that horoscopes can predict people's character; most of the science and social sciences high school students believe that astrology cannot determine a person's destiny, but they have more beliefs that it can determine his/her character; most of the students believe that astronomers cannot predict the future, but this belief is more common in science high school students; those who believe that astronomers can determine the future and character of people think that astronomers have the characteristics of their zodiac signs; most of the social sciences high school students believe that astronomers can predict the character of people, but this belief is less in science high school students.