Chaerophyllum bulbosum'dan antioksidan ve antikolinesteraz aktiviteli bileşiklerin izolasyonları ve yapılarının aydınlatılması
Chaerophyllum bulbosum'dan antioksidan ve antikolinesteraz aktiviteli bileşiklerin izolasyonları ve yapılarının aydınlatılması
Yazar: ZEYNEP MOLO
Danışman: PROF. DR. MEHMET EMİN DURU ; DOÇ. DR. GÜLSEN TEL ÇAYAN
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Kimya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Kimya = Chemistry

Özet:
Bu yüksek lisans tez çalışmasında Doğu Anadolu bölgesinde doğal olarak yetişen, halk arasında iştahsızlık, kolesterol ve diyabette kullanılan ve bugüne kadar biyoaktif bileşiklerin izolasyonları ve çeşitli aktivitelerinin araştırılması üzerine bilimsel çalışma bulunmayan Chaerophyllum bulbosum bitkisinden kromatografik yöntemlerle biyoaktif bileşiklerin izolasyonunun incelenmesi amaçlanmıştır. 
C. bulbosum oda şartlarında n-hekzan, kloroform, aseton, metanol ve su olmak üzere artan polaritelerdeki çözücüler ile yapılan ekstraksiyonlarla toplam 5 farklı ekstre elde edildi. Her bir ekstrenin antioksidan aktiviteleri ve antikolinesteraz aktiviteleri belirlendi. Chaerophyllum bulbosum bitkisinin antioksidan aktiviteleri beş farklı yöntem (β-karoten renk açılımı, DPPH serbest radikali giderimi, ABTS katyon radikali giderimi, CUPRAC indirgeme gücü ve metal bağlama) kullanılarak belirlendi. Bunun yanı sıra bitki ekstrelerinin antikolinesteraz aktiviteside Ellman metoduna göre araştırıldı. Elde edilen veriler ışığında antioksidan ve antikolinesteraz aktiviteleri yüksek çıkan C. bulbosum bitkisinin ekstreleri uygun kromatografik yöntemlerle antioksidan aktivite kontrollü olarak izole edildi. Aktiviteleri yüksek çıkan fraksiyonlardan madde saflaştırılması için Kolon Kromatografisi, İnce Tabaka Kromatografisi tekniklerinin yanı sıra Geri dönüşümlü preperatif HPLC gibi cihazlar kullanılarak dokuz madde saflaştırıldı. Saflaştırılan maddelerin yapıları başlıca, IR, NMR [1H-NMR, 13C-NMR, 2D-NMR (COSY HSQC ve HMBC)] gibi spektral analizlerle ve kütle spektrometresi yöntemleriyle (EI-MS ve HRMS) aydınlatıldı. Yapısı aydınlatılan saf bileşiklerin de antioksidan ve antikolinesteraz aktiviteleri ayrı ayrı yukarıda kullanılan yöntemler ile belirlendi. Böylece saflaştırılan biyoaktif bileşiklerin gösterdiği aktivite ile yapıları arasındaki ilişkiler de kuruldu. 
Bu tez çalışması ile C. bulbosum'un aktif ekstrelerinden elde edilen biyoaktif bileşiklerin yapılarının aydınlatılması ilk kez yapıldı. Türkiye'de yetişen, yenilebilir bir tür olan C. bulbosum türünün ekstrelerinin ve elde edilen saf bileşiklerin antioksidan ve antikolinesteraz aktiviteleride detaylı olarak ilk defa bu tez çalışmasıyla gerçekleştirildi. 

Anahtar Kelimeler: Chaerophyllum bulbosum, Biyoaktivite Kontrollü İzolasyon, Antioksidan Aktivite, Antikolinesteraz Aktivite, Yapı Aydınlatma.

Abstract:
In this master's thesis study, it is used in anorexia, cholesterol, and diabetes by local people that grows naturally in the Eastern Anatolia region, and until today hasn't been the isolation of bioactive compounds and various activity studies, it is aimed to determine the isolation of bioactive compounds with such chromatographic methods.
C. bulbosum was extracted under room conditions with solvents of increasing polarity, including n-hexane, chloroform, acetone, methanol, and water, and a total of 5 different extracts were obtained. The antioxidant activities and anticholinesterase activities of each extract were determined. The antioxidant activities of the Chaerophyllum bulbosum were determined using five different methods (β-carotene-linoleic acid, DPPH free radical scavenging, ABTS cation radical scavenging, CUPRAC reducing power capacity, and metal chelating). In addition, the anticholinesterase activity of the plant extracts was investigated according to the Ellman method. In the light of the data obtained, extracts of C. bulbosum plant, which had high antioxidant and anticholinesterase activities, were isolated by appropriate chromatographic methods in an antioxidant activity controlled manner. From the fractions with high activity, nine compounds were purified using the methods such as Column Chromatography, Thin Layer Chromatography as well as Recycling HPLC. The structures of the purified compounds were analyzed by spectrophotometric methods such as IR, UV, NMR [1H-NMR, 13C-NMR, and 2D-NMR (COSY, HMQC, and HMBC)], mass spectrometry methods (EI-MS, and HRMS). The antioxidant and anticholinesterase activities of the pure compounds whose structures were illuminated were determined separately by the methods used above. Thus, the relationships between the activity of the purified bioactive compounds and their structures were established. 
With this thesis study, the structure of bioactive compounds obtained from active extracts of C. bulbosum was elucidated for the first time. The antioxidant and anticholinesterase activities of the extracts of C. bulbosum, an edible species grown in Turkey, and the pure compounds obtained were carried out in detail for the first time with this thesis study.

Keywords: Chaerophyllum bulbosum, Bioassay-guided isolation, Antioxidant activity, Anticholinesterase activity, Structure elucidation.