Fen bilgisi öğretiminde sosyal öğrenme teorisinin öğrenme ürünlerine etkisinin incelenmesi
The Study of the effects of social learning theory science teaching on learning outputs
Yazar: MURAT DEMİRBAŞ
Danışman: PROF. DR. RAHMİ YAĞBASAN
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Fen bilgisi öğretimi ile öğrencilerin sadece bilişsel gelişimine değil, aynı zamanda duyuşsal öğrenmelerinin gelişimine de katkı sağlanmaktadır. Çocukların bireysel gelişimine yapılacak olumlu katkılar, onlarda var olan merak ve öğrenme isteğinin devamını gerçekleştirecektir. Davranış değişikliğinin oluşturulmak istendiği okul dönemi ve bu dönem içinde yer alan ilköğretim aşaması, çocukların gelecek hayatının şekillenmesinde temel olacak pek çok davranış kalıbını ve duyuşsal özellikleri içermesi bakımından önemli bir yere sahip olmaktadır. Kazanılan davranışlar ve duyuşsal özellikler, öğrencilerin gelecek yaşamlarını büyük ölçüde etkileyecektir. Öğrencilere kazandırılacak olumlu duyuşsal özellikler, öğrenmeyi kolaylaştıracak, öğretmen ve öğrenci başarısını yükseltecek ve öğretim programının etkililiğini artıracaktır. Bu araştırmada, ilköğretim öğrencilerinin duyuşsal giriş özelliklerinin değiştirilmesine yönelik olarak, sosyal öğrenme teorisine dayalı öğretim etkinlikleri ele alınmıştır. Duyuşsal giriş özellikleri içerisine öğrencilerin bilimsel tutumları, akademik benlik kavramları dahil edilmiş, bu özellikler onların başarı değişkenleri ile ilişkili olarak değerlendirilmiştir. Öğrencilerin bilimsel tutumları, akademik benlik kavramları ve akademik başarıları, araştırmacı tarafından oluşturulan ölçekler yardımı ile belirlenmiştir. Kırşehir İli Merkez İlköğretim Okullarındaki 6. sınıf öğrencileri araştırmanın evrenini oluşturmuştur. Araştırmanın örneklemini belirlemek için, Kırşehir İli Milli Eğitim Müdürlüğü yetkilileri ile görüşülmüş ve sosyo-ekonomik çevresi birbirine yakın olan üç okulun 6. sınıf öğrencileri örneklem grubuna dahil edilmiştir. Belirlenen okullardaki 6. sınıf öğrencilerinin tamamına bilimsel tutum ölçeği, akademik benlik kavramı ölçeği ve akademik başarı testi uygulanmış, elde edilen puanlar arasında farklılık bulunmayan şubelerden birer tane seçilmiştir. Böylelikle bir deney ve iki kontrol grubu öğrencileri araştırmanın örneklemine dahil edilmiştir.IV Araştırmada gerçek deneysel desen (True Experimental Design) kullanılmıştır. Deneysel desende, deney grubu üzerinde etkisi incelenen bağımsız değişken "Sosyal Öğrenme Teorisine Dayalı Öğretim Etkinlikleri" olmuştur. Kontrol gruplarında ise, yürürlükte olan fen bilgisi öğretim programının içerdiği öğretim yöntemleri kullanılmıştır. Ayrıca deney ve kontrol grupları üzerinde, bağımsız değişken olarak cinsiyet ve sosyo-ekonomik düzeyleri alınmış ve bunların etkisi de araştırma kapsamına dahil edilmiştir. İki farklı kontrol grubunun alınması ile, öğretmen faktörünün araştırma üzerindeki etkisi azaltılmaya çalışılmıştır. Deney ve kontrol gruplarında uygulaması yapılan öğretim etkinlikleri 2003-2004 öğretim yılında, 6. sınıf fen bilgisi öğretim programında yer alan "Yaşamımızı Yönlendiren Elektrik" ünitesindeki konular üzerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmacı tarafından oluşturulan ölçekler yardımıyla toplanan veriler SPSS (The Statistical Packet For Social Science) paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmada bir deney, iki kontrol grubu yer aldığı için, öncelikle bu grupların bağımlı değişkenler yönünden denklikleri araştırılmış ve ön test toplam puanları arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Bu değerlendirmede, tek faktör üzerinde ilişkisiz örneklemler için tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Deney ve kontrol gruplarının ön test-son test ve kalıcılık testi puan ortalamaları arasında farklılık olup olmadığını belirlemek için, tek faktör üzerinde tekrarlı ölçümler için çift yönlü varyans analizi (Repeated Measures) yapılmıştır. Gruplara ait öğrencilerin bağımlı değişkenlere ait puanları arasındaki farklılıklar 0.05 düzeyinde test edilmiştir. Araştırma sürecinde belirlenen verilerin analiz edilmesi ile aşağıdaki sonuçlar elde edilmiştir: 1. Sosyal öğrenme teorisine dayalı öğretim etkinliklerinin öğrencilerin bilimsel tutumlarını geliştirmede ve bunun devamının sağlanmasında önemli bir etkiye sahip olduğu görülmüştür. Deney grubunda uygulaması yapılan sosyal Öğrenme teorisine dayalı öğretim etkinlikleri ile kazandırılan bilimsel tutumdavranışlarındaki artış ve bu davranışların devam ettiğinin gözlenmesi, uygulanan yöntemin etkililiğinin bir göstergesi olmuştur. 2. Sosyal öğrenme teorisine dayalı öğretim etkinliklerinin, öğrencilerin akademik benlik kavramlarını geliştirmeye yönelik olarak etkisi olmamıştır. Öğrenciler çalışmaya başlamadan önce kendilerini akademik benlik kavramı yönünden yeterli olarak görmüşlerdir. Öğrencilerin kendileri ile ilgili algılarının yüksek olmasının nedeni olarak, ilköğretim birinci kademe süresince, derslerden hak ettiklerinin çok üstünde yüksek notlar alarak geçmiş olabilecekleri gösterilebilir. 3. Sosyal öğrenme teorisine dayalı öğretim etkinliklerinin, öğrencilerin akademik başarılarını geliştirmede ve öğrenilen bilgilerin devamının sağlanmasında önemli bir etkiye sahip olduğu görülmüştür. Duyuşsal özelliklerle, başarı arasındaki olumlu ilişki düşünüldüğünde, sosyal öğrenme teorisine dayalı öğretim etkinlikleri ile kazandırılacak bilişsel düzeydeki bilgiler ve bunların devam etmesi istenilen bir durum olacaktır. 4. Sosyal öğrenme teorisine dayalı öğretim etkinliklerinin uygulandığı çalışmada, öğrencilerin akademik başarılarının, hem akademik benlik hem de bilimsel tutum puanları ile yüksek düzeyde ilişkili olduğu bulunmuştur. Akademik benlik kavramının ve bilimsel tutum puanlarının birlikte öğrencilerin akademik başarısındaki değişimi açıklama oranı ise % 46 olarak belirlenmiştir. Bulunan oran gerek yurt içinde, gerekse yurt dışında yapılan çalışmalarla da uyumlu bulunmuştur. 5. Sosyal öğrenme teorisine dayalı öğretim etkinliklerinin, erkek öğrencilerin bilimsel tutum puanlarına yönelik olarak daha fazla katkı sağladığı görülmektedir. Yapılan birçok çalışmada, öğrencilerin fen bilimlerine yönelik tutumları ile cinsiyetleri arasında değişik sonuçların bulunduğu görülmektedir. 6. Sosyal öğrenme teorisine dayalı öğretim etkinliklerinin ele alındığı öğrencilerin velilerinin gözlemlerine göre öğrencilerde, çalışmanın yapıldığı dönem için evde boş zamanlarında fen bilgisi dersi ile ilgili aktivite yapma isteklerininVI arttığı tespit edilmiştir. Buradan sosyal öğrenme teorisine dayalı öğretim etkinliklerinin, öğrencilerin duyuşsal özelliklerinde gözle görülebilecek olumlu davranış değişikliği oluşturduğu sonucuna ulaşılabilmektedir. Anahtar Kelimeler: Fen Bilgisi Öğretimi, Duyuşsal Giriş Özellikleri, Sosyal Öğrenme Teorisi, Modelleme, Öğrenme Ürünleri.

Abstract:
Science teaching contributes to the development of affective learning of students in addition to their cognitive development. Positive aids to individual development children will help their interest and wish to learn to continue. The school period which aims to form behavioral changes and primary education which is in this school period have important roles as they include many basic behavioral forms and affective qualities shaping the chilren's future life. These gained behaviors and affective qualities will affect these students" life on a large scale. The positive affective characteristics which will be acquired by the students, will facilitate learning, increase teachers' and students' success and effectiveness of the curriculum. In this study, teaching activities based on social learning theory directed at changing primary school students' affective entry characteristics were analyzed. In these affective characteristics students' scientific attitudes and academic self concepts were included and these characteristics were evaluated connected with their success. The scientific attitudes, academic ego and academic success were determined by the help of the scale develped by the researcher. The target population of the study was the 6th grade students at primary schools in the city center of Kırşehir. In order to determine the sample of the study, the authorities from Educational Directorate of Kırşehir were met and the 6th grade students from 3 schools which were similar in terms of socio-economical conditions were set as the sample. All of the 6th grade students at these 3 schools were applied scientific attitude scale, academic self concept scale and academic success tests and 3 classes were selected considering the scores which are not different. Thus, one experiment group and two control group students were included in the sample of the study. True Experimental Design was used in this study. In the experimental design, the independent variable whose effects on experiment group was analyzed was "Thevııı Teaching Activities Based on Social Learning Theory". In the control goups teaching methods in science teaching in the existing curriculum. Gender and socio-economic status were accepted as independent variables and their effects were searched. By determining two different control groups, the effects of the teacher tried to be minimized. Teaching activities done for the experiment and control groups were based on the topics in a unit called "Electric Directs Our Life" in science teaching curriculum for the 6th grade classes. The data gathered with the help of the scale developed by the researcher were analyzed using SPSS (The Statistical Packet For Social Science). There were two control and an experiment group in the study, so their equality in terms of dependent variables first and the relations between the pretest total scores were examined. In this evaluation, one way ANOVA (Analysis Of Variance) for independent samples was used. In order to determine the differences between the average pre-test, post- test and permanency test scores of experiment and control groups one way ANOVA (Analysis Of Variance) for repeated measures was used. The difference between the scores of dependent variables was seen to be 0,05. As a result of the analysis of the data that has been obtained in the research process, following results were identified : 1. Teaching activities based on Social Learning Theory has an important effect on developing and continuing students' scientific attitudes. The increase in the scientific attitudes that are acquired with the teaching activities based on Social Learning Theory which are applied in experiment group and the continuing of these attitudes are important indicators of effectiveness of the method applied. 2. Teaching activities based on Social Learning Theory has not an effect on developing students' academic self concepts. Students had seen themselves as competent in terms of academic self concept before beginning to study. As the reason for highness of the students" perception of themselves, high marks that they got more than they deserve when they were at primary schools' first step can be said.IX 3. It was seen that teaching activities based on Social Learning Theory has an important effect on developing students' academic achievement and retention of the knowledge they gained. Considering the positive relationship between affective characteristics and success, cognitive level knowledge that would be gained by teaching activities based on Social Learning Theory and retention of these knowledge would be better for teaching. 4. In the study which teaching activities based on Social Learning Theory are applied, it is found that students' academic success has a high degree relationship with both academic self and scientific attitude points. 5. It was seen that teaching activities based on Social Learning Theory contributes to male students' scientific attitude points more than that of girls. In many researches, different results between sex and students' attitudes to sciences were recognized. 6. According to the observations of the parents of the students that learned through teaching activities based on Social Learning Theory, it is determined that students' wish to make activities about science lessons at home in their free time has increased. So, it can be said that teaching activities based on Social Learning Theory has constituted noteworthy positive behaviour change in students' affective qualities. Key Words : Science Teaching, Affective Entry Characteristics, Social Learning Theory, Modelling, Learning Outputs.