Coğrafya ders kitaplarında millî söylem
National discourse in geography textbooks
Yazar: BİLGEN ORHAN
Danışman: PROF. DR. SERVET KARABAĞ
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilgiler Ana Bilim Dalı / Coğrafya Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Coğrafya = Geography ; Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmada devletin "ideolojik bir aygıtı" olarak eğitim kurumlarının coğrafya dersi aracılığıyla bireyin düşünce ve eylemlerini düzenlemek ve kontrol etmek için nasıl kullanıldıklarını belirlemek üzere coğrafya ders kitaplarında oluşturulan bilgilerin hangi açılardan bir kontrol mekanizması olarak kullanıldığı ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Bu amaçla coğrafya ders kitaplarında ne tür söylemler geliştirildiği ve bu söylemler aracılığıyla meşru kılınan bilgi ile hangi tür düşünce, değer, tutum ve davranışlar normalleştirilerek bireylere benimsetilme amacı güdüldüğü dolayısıyla nasıl bir kimlik ve vatandaş tipi inşa edilmek istenildiği belirlenmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda çalışmada, Türkiye'de 2005 sonrası coğrafya ders kitaplarında "millî söylem"in hangi temalar üzerinden oluşturulduğu tespit edilerek millî kimliğin inşasına yönelik anlayış ve ideolojinin ders kitaplarındaki yansımaları üzerinden incelenmiştir. Araştırma dönemi olarak 2005 sonrası dönemin seçilmesi, bu dönemde Türkiye'de ortaöğretim müfredatlarında yeni öğretim programlarının uygulamaya konulmasıyla birlikte bu süreçte millî kimlik inşasına söylem aracılığıyla yansıyan yeni unsurlarla yeniden inşa edilmesindeki "millî söylem"e dayanmaktadır. Bu amaçla çalışmada Millî Eğitim Bakanlığınca resmî olarak hazırlanan 2005 ile 2018 müfredat değişimi sonrası 9., 10., 11. ve 12. sınıflara ait sekiz coğrafya ders kitabı incelenmiştir. Araştırmada nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş olup coğrafya ders kitaplarında millî söylemin hangi temalar üzerinden oluşturulduğu, dönemin siyasal ideolojisinin eğitime yansımasıyla nasıl bir söylem inşa edildiği ve bu söylemin içerisinde yer alan unsurların belirlenmesinde Foucault (eleştirel) söylem analizi kullanılmıştır. Araştırma neticesinde coğrafya ders kitaplarında "millî söylem"in jeopolitik söylem, topophilia, Türk kimliği ve kültürü söylemi, zaman-mekân birliği: kültürel bellek ve mülki hâkimiyet gönderimi, Türk-İslam sentezi, millî söylemin biyoiktidar ve biyopolitik zemini ve toplumsal cinsiyet: milliyetçi söylemde kadın kurguları temaları üzerinden inşa edildiği tespit edilmiştir.

Abstract:
In this study, in order to determine how educational institutions, as "ideological apparatus" of the state, are used to regulate and control the thoughts and actions of individuals through geography classes, it was tried to reveal in which aspects the information in geography textbooks is used as a control mechanism. For this purpose, it was tried to determine what kind of discourses are developed in geography textbooks and what kind of thoughts, values, attitudes and behaviors are normalized with the knowledge legitimized through these discourses and tried to be imposed on the individuals and thus what kind of identity and citizen type is intended to be created. In this context, in this study, the themes through which the "national discourse" is structured in geography textbooks in Turkey after 2005 were identified and analyzed through the reflections of the understanding and the ideology for the construction of national identity in the textbooks. The research period was determined as post-2005 since new education programs were introduced in the secondary school curricula in Turkey and the "national discourse" in the reconstruction of national identity with new elements reflected in the construction of national identity through discourse in this process. Thus, eight geography textbooks for 9th, 10th, 11th and 12th grades after the curriculum regulation between 2005 and 2018, officially prepared by the Ministry of National Education, were analyzed in the study. A qualitative research approach was adopted in the study. Foucault (critical) discourse analysis was used to determine the themes through which national discourse was constructed in geography textbooks, what kind of discourse was constructed with the reflection of the political ideology of the period on education, and in identifying the elements within this discourse. As a result of the research, it was determined that, "national discourse" in geography textbooks was constructed through the themes of geopolitical discourse, topophilia, Turkish identity and culture discourse, unity of time and space: cultural memory and references to territorial sovereignty, Turkish-Islamic synthesis, biopower and biopolitical ground of national discourse, and gender: female construct in nationalist discourse.