Kadınlarda madde bağımlılığını ve tedavi sürecini belirleyen bireysel ve sosyal etkenler
Individual and social factors determining substance addiction and the treatment process in women
Yazar: DAMLA SEREN DURGUNKAYA
Danışman: DOÇ. DR. MELİKE BOZTİLKİ
Üsküdar Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı / Sosyal Hizmet Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology ; Sosyal Hizmet = Social Work ; Sosyoloji = Sociology

Özet:
Türkiye'nin son yıllarda yaşadığı önemli sosyal sorunlardan biri madde bağımlısı bireylerin sayısındaki artıştır. Söz konusun artışın klasik olarak bağımlılık riski yüksek olarak değerlendirilen gruplar dışında da gözlenmesi, konunun farklı özelliklerdeki bireyler açısından incelenmesi ihtiyacını doğurmaktadır. Bu ihtiyaç doğrultusunda gerçekleştirilen bu tez çalışması kadınlarda madde bağımlılığı ve bağımlılık tedavi süreçlerine odaklanmaktadır.  Sosyal hizmetin 'çevresi içinde birey' yaklaşımını temel alan araştırmada kadınların anlatımları aracılığıyla; bağımlılığın ortaya çıkmasıyla ilişkilendirilen bireysel ve çevresel etkenlerin, bir kadın olarak madde bağımlılığının nasıl deneyimlendiğinin ve yakın sosyal ilişkilerin bağımlılık ve tedavi süreçlerinde ne tür etkiler oluşturduğunun anlaşılması amaçlanmıştır.   
Nitel yapıdaki araştırmada veriler, bağımlılık tedavisi deneyimi de bulunan on beş madde bağımlısı kadınla yapılan görüşmeler yoluyla elde edilmiştir. Bu verilerin analiziyle ulaşılan bulgulara göre olumsuz çocukluk çağı yaşantıları, çeşitli bireysel özellikler ve diğer kullanıcılarla sahip olunan yakın sosyal ilişkiler, kadınlar tarafından bağımlılığın ortaya çıkması ile ilişkilendirilen temel etkenlerdir. Bağımlılığın bir kadın olarak deneyimlenmesiyle en sık ilişkilendirilen deneyimler ise özellikle cinsel anlamda istismara açık olma ile annelik süreçlerinde yaşanan zorluklara ilişkindir. Kök aile ve yakın arkadaşlarla sahip olunan ilişkilerin ve bu ilişkilerin niteliklerinin ise bağımlılığın ortaya çıkması, deneyimlenmesi ve tedavisine yönelik süreçlerde önemli etkiler oluşturduğu anlaşılmaktadır. 
Araştırmada kadınların deneyimleri ışığında tedavi süreçlerine yönelik çeşitli önerilerde de bulunulmuştur. Madde bağımlılığı tedavisinde kadın duyarlı servislerin arttırılması, anne-çocuk ünitelerinin kurulması ve jinekolojik desteğin tedavi süreçlerine eklenmesi bunlardan bazılarıdır.    
Anahtar Kelimeler: Kadınlarda madde bağımlılığı, bağımlılık risk unsurları, bağımlılık tedavisi

Abstract:
The number of substance-dependent individuals. The fact that this increase is observed outside the groups that are classically assessed as having a high risk of addiction leads to the need to examine the issue from the point of view of individuals with different characteristics. This thesis study, carried out in accordance with this need, focuses on substance abuse and addiction treatment processes in women. Through the narratives of women in the research based on the 'individual within the environment' approach of social work; it is aimed to understand the individual and environmental factors associated with the emergence of addiction, how substance abuse is experienced as a woman, and what kind of effects close social relationships have on addiction and treatment processes.
In the qualitative research, the data were obtained through interviews with fifteen substance dependent women who also had experience in addiction treatment. According to the findings obtained by analyzing these data, adverse childhood experiences, various individual characteristics and close social relationships with other users are the main factors associated with the emergence of addiction by women. The experiences most often associated with experiencing addiction as a woman are related to the difficulties experienced during motherhood, especially being open to sexual abuse. It is understood that the relationships with the root family and close friends and the qualities of these relationships have important effects on the processes related to the emergence, experience and treatment of addiction.
In the research, various suggestions for treatment processes were also made in the light of women's experiences. Increasing women-sensitive services in the treatment of substance abuse, establishing mother-child units and adding gynecological support to the treatment processes are some of them.

Keywords: Substance abuse in women, risk factors of addiction, addiction treatment