Tilimsânî'nin Miftâhu'l-vüsûl ilâ binâ'i'l-fürû' 'ale'l-usûl adlı eseri ve Tahrîcü'l-fürû' 'ale'l-usûl ilmindeki yeri
Tilimsânî's work title Miftâhu'l-vüsil ila binâ'i'l- fürû' ale'l-usûl and its place in the science of Tahricü'l fürû' 'ale'l usûl
Yazar: FERİDE KARDAŞ
Danışman: PROF. DR. ABDURRAHMAN CANDAN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Din = Religion
Dizin: Eş-Şerif et-Tilimsani = Eş-Şerif et-Tilimsani ; Maliki = Maliki ; Mağrib = Magrib ; Mezhepler = Sects ; Tahricü'l-furu = Takhrij al-furu ; Usulü`l-fıkh = Usul al-figh ; İslam hukuku = Islamic law ; İslamiyet = Islam

Özet:
İslam Hukukunda mezheplerin teşekkülü sonrasında mezhebe ait usûl ve fürû'un kaleme alındığı pek çok eser te'lif edilmiştir. Bu sürecin devamında yeni bir yazım şekli olarak Tahrîcü'l fürû' ale'l usûl edebiyatı karşımıza çıkmaktadır. Bu yazım türünde usûl ve fürû' kavramlarının içeriği, aralarındaki ilişki, usûl olarak kabul edilen ilkelerin kaynağı ve fer'î meselelere etkisi, hilaf konularının esası ve meselelere yansımaları incelenmektedir. Tilimsânî (ö. 771/1370) Mağrib bölgesinde yaşamış önemli bir Mâlikî âlimidir. Onun Miftâhu'l-vusûl ilâ binâi'l-fürû' 'ale'l-usûl adlı eseri Tahrîcü'l fürû' 'ale'l usûl tarzında yazılmış orijinal bir eserdir. Diğer eserlerden farklı olarak hilafa sebep olan meseleleri usûl konularına göre tasnif edip incelemiştir. Çalışma giriş ve dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Tahrîcü'l fürû' 'ale'l usûl edebiyatının daha iyi kavranması düşüncesiyle bu edebiyata ait kavramların sözlük ve ıstilahi manalarına ve fıkıh ilminde kullanılma amaçlarına değinilmiştir. Ek olarak bu bölümde farklı mezheplerin tasnifi esas alınarak yazılan eserlerin tanıtımına ve literatür değerlendirilmesine geniş yer verilmiştir. İkinci bölümde Mâlikî mezhebinin tarihi gelişim süreci ve müellifimizin biyografisi, eserleri, hocaları, talebeleri ve müellifin yaşadığı dönemde vuku bulan olayların tarihsel arka planları incelenmiştir. Ayrıca bu dönemle ilgili olarak Mağrib bölgesinde kurulan devletlere ve ilmi faaliyetlere yer verilmiştir. Üçüncü bölümde Tilimsânî'nin Miftâhu'l-vusûl ilâ binâi'l-fürû'ale'l-usûl eseri, usûl yönünden Şafiî ve Eş'arî ekolünün en önemli eserlerinden İmam Gazalî'nin (ö. 505/1111) el-Mustasfâ'sı ve Hanefî ve Maturidî ekolünden İmam Serahsî'nin (ö. 489/1090) Usûlü's-Serahsî adlı eseri ile mukayese edilmiştir. Mütekellim ve fukahâ metodu ile yazılan bu iki eserin Tilimsânî'nin eseriyle karşılaştırılması sonucunda bu eserin bu iki metota benzeyen ve farklılaşan yönlerine değinilmiştir. Bu mukayese zaman ve mekân açısından birbirlerine yakın olan Gazzalî ve Serahsî'nin usûllerinin kendilerinden yaklaşık iki yüz elli yıl sonra başka bir coğrafyada, Mağrib bölgesinde, farklı bir yaklaşım ile yazılan bir usûl eserine etkisinin anlaşılmasına katkı sağlayacaktır. Dördüncü bölümde ise Hanefî mezhebine mensub Debûsî'nin (ö.430/1040) Tahrîcü'l fürû' 'ale'l usûl alanında yazılan ilk kitap olma özelliği taşıyan Te'sisû'n-nazar adlı eseri ve bu konuda zirve olarak kabul edilen Şafiî mezhebine mensub Zencanî'nin (ö.656/1258)  Tahrîcü'l-fürû'ale'l-usûl adlı eseri, tez konusu olan eser ile fürû' yönünden karşılaştırılmıştır.  sonra doldurulacaktır.

Abstract:
After the formation of the sects in Islamic Law, many works in which the sect's lineal consanguinity (usûl ve fürû'un) were written were compiled. In the continuation of this process, Tahrîcü'l fürû' ale'l usûl literature emerges as a new writing style. In this type of writing, the content of the concepts of lineal consanguinity (usûl ve fürû'un), the relationship between them, the source of the principles accepted as usûl and their effect on secondary issues, the essence of the issues of falsity and their reflections on the issues are examined. Tilimsânî (d. 771/1370) is an important Maliki scholar who lived in the Maghrib region. His work Miftâhu'l vusûl ila binai'l fürû' ale'l-usûl is an original work written in the style of Tahrîcü'l fürû' ale'l usûl. Unlike other works, he classified and examined the issues that caused the falsification according to the method (usûl) subjects. The study consists of an introduction and four parts. In the first chapter, with the idea of better understanding Tahrîcü'l fürû' ale'l usûl literature, the lexical and technical term meanings of the concepts belonging to this literature and the purposes of using them in the science of fiqh are mentioned. In addition, in this section, it has been given wide cowerage to the presentation of the works written on the basis of the classification of different sects and the evaluation of the literature. In the second part, the historical development process of the Mâlikî sect and the biography of our author, his works, teachers, students and the historical background of the events in the period when the author lived were examined. In addition, the states established in the Maghreb region and scientific activities related to this period are included. In the third chapter, Tilimsânî's Miftâhu'l vusûl ila binai'l fürû' ale'l-usûl has been compared with The Mustasfâ of Imam Ghazali (d. 505/1111), one of the most important works of the Shafii and Ash'ari school in terms of method (usûl) and and the work of Imam Serahsi (d. 489/1090) from the Hanafi and Maturidi school, called Usûlü's- Serahsi. As a result of the comparison of these two works, which were written with the method of mutakellim and fukahâ, with the work of Tilimsânî, the similarities and differences of this work with these two methods were mentioned. This comparison will contribute to the understanding of the effect of Imam Ghazali and Imam Serahsi's methods, which are close to each other in terms of time and space, on a work of methodology written with a different approach in another geography, Maghrib, two hundred and fifty years after them. In the fourth chapter, the work of Debûsî (d.430/1040), a member of the Hanafi sect, called Te'sisû'n-Nazar, which is the first book written in the field of Tahrîcü'l fürû' ale'l usûl and the work called Tahrîcü'l-Fürû' Ale'l- Usûl by Zencanî (656/1358), a member of the Shafi'i sect, which is accepted as the summit in this regard, were compared with the work that is the subject of the thesis in terms of furû'.  sonra doldurulacaktır.