Temettuat kayıtlarına göre Erzurum ova köylerinin sosyal ve iktisadi durumu
According to the temettuat records of Erzurum ova villagessocial and economic status
Yazar: ADEM DAŞTAN
Danışman: DOÇ. DR. NAİM ÜRKMEZ
Erzurum Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Demografik yapı = Demographic structure ; Ekonomik yapı = Economic structure ; Erzurum = Erzurum ; Kent tarihi = Urban history ; Köyler = Villages ; Osmanlı Devleti = Ottoman State ; Sosyal yapı = Social structure ; Sosyoekonomik durum = Socio-economic situation ; Temettuat Defterleri = Temettuat Registers

Özet:
Osmanlı Devleti'nde idarî, askerî ve malî değişikliklerin miladı olarak kabul edilen
Tanzimat Fermanı'nın getirmiş olduğu "herkesin gelirine göre adil vergi verme" ilkesi kısa
bir süre sonra Anadolu ve Rumeli'nin değişik bölgelerinde tatbik edilmeye çalışılmış ve
temettü vergisi adıyla yeni bir malî çalışma başlatılmıştır. Özellikle 1828-29 Osmanlı-Rus
harbinden sonra işgale uğrayan Erzurum ve çevresi bilhassa ekonomik ve malî gelirler
konusunda büyük bir kayba uğramış ve politik geleceği ise büyük bir tehlike altına
girmiştir. Bu açıdan gerek savaş sonrası sosyo-ekonomik gelirlerin yeniden tespit edilmesi
ve gerekse Tanzimat'tan sonra bölgede uygulamaya konulan yeni malî politikalar
çerçevesinde temettuat yazımlarına önemli görevler düşmekteydi. Diğer yandan 115 adet
köy ve yaklaşık 963 sayfalık temettuat kataloğuna sahip olan Erzurum Ova köyleri,
Anadolu ve Rumeli kazaları içerisinde en geniş temettuat yazımlarından birini ihtiva
etmektedir. Defterlerin tamamına yakını Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğüne bağlı
Osmanlı Arşivi ML.VRD.TMT.d. kataloğ fonu içerisinde yer alıp bazı köylerde ise
Müslüman ve gayrimüslim nüfus adına iki farklı defter hazırlanmıştır. Bu defterlerden yola
çıkarak Erzurum Ovası ile ilgili yaptığımız çalışmada, bölgenin öncelikle emlak, arazi,
hayvan ve meslek gibi gelirleri teker teker ele alınmış ardından tüm hanelere ait gelirler
tespit edilerek genel değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Özellikle üçüncü bölümde Erzurum
Ovası'nda yaşayan nüfusun din, etnik köken, lakap ve isim gibi soyolojik durumlar ya da
toplumsal yapıya ait hususiyetleri ele alınmış bunun dışında tarla, çayır, bostan ve
değirmen gibi taşınmaz mallar hakkında geniş bilgilere yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Erzurum ova köyleri, Temettuat Defterleri, 19. yüzyıl, demografik
yapı, sosyal ve iktisadî yapı

Abstract:
The principle of "paying fair tax according to everyone's income" introduced by the
Tanzimat Edict, which was accepted as the milestone of administrative, military and
financial changes in the Ottoman Empire, was tried to be applied in different regions of
Anatolia and Rumelia after a short time and a new financial tax was called dividend tax
work has begun. Erzurum and its surroundings, which were invaded especially after the
Ottoman-Russian war of 1828-29, suffered a great loss especially in terms of economic and
financial income and its political future was under great danger. In this respect, both the redetermination of socio-economic incomes after the war and the new financial policies
implemented in the region after the Tanzimat period, dividend writing had important
duties. On the other hand, 115 villages and Erzurum Ova villages, which have
approximately 963 pages of temettuat catalog, contain one of the widest temettuat writings
among the Anatolian and Rumeli districts. Almost all of the books are Ottoman Archive
ML.VRD.TMT.d. Two different books were prepared for the Muslim and non-Muslim
populations in some villages, which are included in the catalog fund. Based on these
books, in our study on Erzurum Plain, first of all the incomes of the region such as real
estate, land, animals and professions were considered one by one, then the incomes of all
households were determined and subjected to general evaluation. Especially in the third
chapter, sociological issues such as religion, ethnicity, nickname and name of the
population living in the Erzurum Plain are discussed, and extensive information is given
about immovable properties such as fields, meadows, gardens and mills.

Key Words: The Erzurum plain villages, Temettuat record, 19th century, demographic
structure, social and economic structure