İstanbul'daki endüstri mirası için koruma ve yeniden kullanım önerileri
Some proposals for conservation and reuse of industrial heritage in Istanbul
Yazar: T. GÜL KÖKSAL
Danışman: PROF.DR. ZEYNEP AHUNBAY
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Restorasyon Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2005
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Endüstri Devrimi'nin ardından, özellikle 19. yüzyılda Osmanlıİmparatorluğu'nda devlet eliyle ve özel teşebbüs tarafından hemen her işkolunda sanayi tesisi kurulmuştur. Ağırlıklı olarak başkent İstanbul veçevresinde inşa edilen sanayi yapılarının kentin kıyı bölgelerinde ve yerleşiminhenüz yoğun olmadığı yerlerde konumlandığı izlenmektedir. 20. yüzyılınbaşlarında Osmanlı İmparatorluğu'nun topraklarında bulunan sanayiişletmelerinin % 55'i İstanbul'da yer almaktaydı. Osmanlı İmparatorluğu'nunsanayileşme girişimlerini en iyi yansıtan kent olan İstanbul'un sanayileşmesürecini izlemek, Osmanlı Devleti'nin sanayileşme süreci hakkında da bilgiedinmeyi sağlamaktadır.Endüstri mirasının gelecek kuşaklara aktarılabilmesi, yapıları uygun bir işlevlekent hayatına kazandırmanın yanı sıra, özgün kimliklerini de korumaya bağlıdır.Kentte 19. yüzyılda sayısı 256'yı bulan ve bugün 43'e düşen sanayi yapıları,mimari, tarihi ve teknolojik miras olarak koruma altına alınmalıdır. Bir kısmıhalen işlevini sürdüren, bir kısmı da, 20. yüzyılın ortalarına kadar kullanıldıktansonra işlevini yitiren sanayi yapılarıyla ilgili ayrıntılı belgeleme çalışmalarıhenüz yapılmamıştır. Terk edilen fabrikalar ihmal, bilinçsiz onarım veya genelbir yöntem belirlemeden gelişigüzel kararlarla yapılan yeniden işlevlendirmeçalışmaları ile her geçen gün daha fazla tahrip olmaktadır.Bu çalışma, Osmanlı İmparatorluğu teknoloji tarihinin önemli bir bileşeni olanve kentin fiziksel gelişiminde etkin bir rol alan İstanbul'daki endüstri mirasınıbelgeleme ve uluslararası kabuller çerçevesinde koruma ve yenidenişlevlendirme önerileri getirmeyi amaçlamaktadır.Anahtar Kelimeler: İstanbul, endüstri arkeolojisi, endüstri mirası, koruma,yeniden işlevlendirme.

Abstract:
After the Industrial Revolution, especially in the 19th century, many industrialbuildings in almost all working branches were constructed in the OttomanEmpire by the government and the private sector. Most of these industrialbuildings were located in the capital, Istanbul, the coasts and the regionswhere settlement had not been intensive yet. At the beginning of the 20thcentury, 55% of the Ottoman industrial establishments were in Istanbul.Following the industrialization period of Istanbul that best reflects theindustrialization attempts of the Ottoman Empire shall also provide informationof the Ottoman Empire?s industrialization period.Preserving the industrial heritage to the next generations is subject to keep thespecific features of the buildings as well as making them to participate in thecity life with a suitable function. The industrial buildings in the city which were256 in the nineteenth century but 43 now should be put under protection asarchitectural, historical and technological heritage. Detailed documentationstudies the industrial buildings some of whose functionality still continues butsome of lost their functions have not been performed yet. The abandonedfactories are being damaged day by day due to neglect, uncontrolled andincorrect repair or reuse works without using a generally acceptablemethodology.This study aims to record of the industrial heritage in Istanbul which is asignificant component of the Ottoman Empire?s technological history and tookan important part in Istanbul?s physical development, and to put forward someproposals for conservation and re-use of them within the scope of theinternationally acceptable concepts.Keywords: Istanbul, industrial archaeology, industrial heritage, conservation,adaptive reuse.