Istanbul ilinde bulunan aile hekimliği uzmanlık öğrencilerinin hemofili hastalığı hakkında bilgi düzeyi ve tutumlarının değerlendirilmesi
Evaluation of the knowledge level and attitudes of family medicine specialty students in İstanbul about hemophilia disease
Yazar: ARİF EKER
Danışman: DOÇ. DR. HİLAL ÖZKAYA
Sağlık Bilimleri Üniversitesi / Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Aile Hekimliği = Family Medicine

Özet:
AMAÇ: Hastalıkların erken tanınmasında ve hastaları ilgili branşlara sevk etmede aile hekimlerinin rolü büyüktür. Tekrarlayan kanamaların yaşam boyu devam etmesi nedeniyle hemofili hastalarının uzun süreli takipleri önem arzetmektedir. Aile sağlığı merkezleri bu hastalarının takibi ve eğitiminde önemli yer tutmaktadır. Bu çalışma, ileride aile sağlığı merkezlerinde görev yapacak aile hekimliği asistanlarının bu hastalık hakkındaki bilgi düzeylerini ve tutumlarını analiz ederek durum tespiti yapma ve literatüre katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.

GEREÇ VE YÖNTEM: Araştırmamız kesitsel tipte bir çalışmadır. Çalışmamız 01.04.2023 ile 30.06.2023 tarihleri arasındaki 3 aylık dönemde, İstanbul ilinde bulunan ve çalışmaya katılmaya onam veren 301 Aile Hekimliği uzmanlık öğrencisi ile yapılmıştır. Gerekli idari ve etik izinler alınmıştır. Veriler uzman görüşü de alınarak oluşturulan online anket aracılığıyla toplanmıştır. Katılımcılara uygulanan anket iki bölümden oluşmakta olup ilk bölümde katılımcıların sosyodemografik bilgilerine başvurulmuştur, ikinci bölümde ise katılımcılara bilgi ve tutum soruları yöneltilmiştir. Katılımcıların hemofili konusundaki bilgi düzeylerini ölçmek amacıyla 47 maddelik bilgi anketi, hemofili konusundaki tutum düzeylerini ölçmek amacıyla ise 5 maddelik bilgi anketi oluşturmuştur. Tüm istatistiksel analizler IBM SPSS sürüm 25.0 (SPSS Inc., Chicago, Illinois, ABD) kullanılarak gerçekleştirilmiştir ve p<0.05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir.

BULGULAR: Çalışmamıza 181 (%60,1) kadın ve 120 (%39,9) erkek hekim katılmıştır. Katılımcıların yaş ortalamaları 31,38±6,31 olarak bulunmuş iken çoğunluğunun (%65,1) 30 yaş ve altında oldukları belirlenmiştir. Tam zamanlı aile hekimliği uzmanlık öğrencilerinin oranı (%66,1) sözleşmeli aile hekimliği uzmanlık öğrencilerine (%33,9) göre daha yüksek tespit edilmiştir. Katılımcı hekimlerin büyük çoğunluğu (%96,0) hemofili hakkında eğitim aldıklarını belirtmişlerdir. Sadece 4 (%1,3) katılımcımız hemofili hakkında bilgi düzeylerini yüksek olarak değerlendirmiştir. 47 maddelik hemofili bilgi anketinde alınan puan ortalaması 29,97±6,01 olmuştur. Bu anketin alt bölümlerini oluşturan ve her biri 15'er maddeden oluşan hemofili hakkında tanı bilgisi puanı ve hemofili hakkında tedavi bilgisi puanı ortalamaları sırasıyla 11,05±2,16 ve 8,28±2,91 olmuştur. Hemofiliye yönelik tutum anketinde yöneltilen her biri 3 maddeden oluşan 5 soruda ise ortalama puan 11,51±2,01 olmuştur. 30 yaş ve altında olan katılımcıların bilgi düzeyleri daha yüksek bulunmuş olup katılımcıların yaşlarında yıl bazında 1 birimlik artışın hemofili hakkında bilgi anketi toplam puanlarını 0.36 kat azalttığı saptanmıştır. Tam zamanlı aile hekimliği uzmanlık öğrencilerinin bilgi düzeyi sözleşmeli aile hekimliği uzmanlık öğrencilerine göre daha yüksek tespit edilmiştir. Hemofili hakkında bilgi düzeylerini yüksek olarak değerlendirenlerin bilgi düzeyleri düşük olarak değerlendirenlere göre daha yüksek bulunmuştur.

SONUÇ: Katılımcıların hemofili hakkında bilgi düzeylerinin orta seviyede olduğu tespit edilmiştir. Hemofili hastalığı hakkında tanı bilgi düzeyinin tedavi bilgi düzeyine göre daha yüksek olduğu ve tanı bilgi düzeyinin yeterli olduğu, tedavi bilgi düzeyinin ise daha az yeterli olduğu bulunmuştur. Bilgi düzeyinin artırılması amacıyla düzenli şekilde kısa eğitimler düzenlenip özellikle tedavi bilgisinin gelişmesi ve güncel tutulması önerilebilir. Literatürde benzer çalışmaların sınırlı olması ve yapılan çalışmalarda bilgi düzeylerinin genelde yeterli bulunamamasından dolayı benzer çalışmalar yapılabilir. Aile hekimliği birimlerinin hemofili hastalarının takip, tedavi ve eğitimleri için daha aktif kullanılması önerilebilir.

Abstract:
AIM: Family physicians have a great role in early detection of diseases and referring patients to relevant specialties. Due to the lifelong occurrence of recurrent bleeding, long-term follow-up of hemophilia patients is crucial. Family health centers hold an important place for the follow-up and education of these patients. This study aims to analyze the knowledge levels and attitudes of family medicine residents who will be working in family health centers in the future regarding this disease with the objective of assessing the situation and contributing to the literature.

MATERIALS AND METHODS: Our study is a cross-sectional type of research. It was conducted with 301 Family Medicine specialist students located in Istanbul and who consented to participate in the study during the 3-month period between 01.04.2023 and 30.06.2023. Data were collected through an online survey tool developed with expert opinion. The survey administered to the participants consisted of two sections; the first section collected the participants' sociodemographic informations, while the second section included questions about their knowledge and attitudes. A 47-item questionnaire was designed to assess participants' knowledge levels about hemophilia, while a 5-item questionnaire was designed to measure their attitudes toward the disease. All statistical analyses were performed using IBM SPSS version 25.0 (SPSS Inc., Chicago, Illinois, USA) and p<0.05 was considered statistically significant.

RESULTS: A total of 181 (60.1%) female and 120 (39.9%) male physicians participated in our study. The mean age of the participants was found to be 31.38±6.31, with the majority (65.1%) being aged 30 years old or younger. The proportion of full-time family medicine specialist students (66.1%) was found to be higher compared to contracted family medicine specialist students (33.9%). The vast majority of participant physicians (96.0%) stated that they received education about hemophilia. Only 4 (1.3%) participants rated their knowledge level about hemophilia as high. The average score on the 47-item hemophilia knowledge questionnaire was 29.97±6.01. The average scores of the sub-sections of this questionnaire, consisting of diagnosis knowledge score and treatment knowledge score about hemophilia, each consisting of 15 items, were found to be 11.05±2.16 and 8.28±2.91, respectively. On the 5-question attitude questionnaire toward hemophilia, each consisting of 3 items, the average score was 11.51±2.01. Participants aged 30 years old or younger were found to have higher knowledge levels, and it was observed that a one-unit increase in participants' age in years reduced their total scores on the hemophilia knowledge questionnaire by 0.36 times. The knowledge level of full-time family medicine specialist students was found to be higher compared to contracted family medicine specialist students. Participants who rated their knowledge level about hemophilia as high were found to have higher knowledge levels compared to those who rated their knowledge level as low.

CONCLUSION: It has been determined that the participants' knowledge levels regarding hemophilia are at a moderate level. It has been found that the diagnosis knowledge level about hemophilia is higher than the treatment knowledge level and the diagnosis knowledge level is sufficient, while the treatment knowledge level is less suficient. In order to increase knowledge levels, it might be recommended to regularly organize short training and especially to improve treatment knowledge and keep it up to date. Similar studies can be conducted due to the limited number of similar studies in the literature and the generally inadequate knowledge levels found in the studies conducted. It might be recommended to use family medicine units more actively for the follow-up, treatment and education of hemophilia patients.