Karayolu güzergah tespitinde çok ölçütlü karar analizlerinin kullanılabilirliğinin araştırılması
A research on applicability of multi criteria decision analysis for highway route design
Yazar: MEHMET ŞEN
Danışman: YRD. DOÇ. DR. FATİH SARI
Selçuk Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Harita Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Jeodezi ve Fotogrametri = Geodesy and Photogrammetry ; Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences

Özet:
Karayolları şehirleri, bölgeleri ve insanları birbirine bağlayan, ekonomik, sosyal ve çevresel anlamda şehirlerin ana yapıları haline gelmişlerdir. Karayolu yapımı ve planlaması, gereksinimlere etkin çözümler bulması için ekonomik, çevresel ve sosyal açıdan değerlendirilmesi gerektiğinden oldukça karmaşık ve zor bir süreçtir. Bu nedenle karayolu güzergâhı planlanırken öncelikler, beklentiler, sınırlamalar ve gereksinimler ekonomik ve çevresel perspektifte detaylı olarak ele alınmalıdır. Tüm bunlara ek olarak, karayolu yapımı dolayısıyla zarar görecek ormanlar, verimli tarım arazileri ve habitatın korunması ve onlara gelecek zararların önlenmesi amacı ile çevresel faktörler öncelikli olarak ele alınmalıdır. Bu gereksinimlerin hayata geçirilmesinde Analitik Hiyerarşi Yöntemi (AHY), En Az Maliyetli Rota Tayini (EAMR) ve Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) entegrasyonu önemli çözümler sunmaktadır.
Bu çalışmada en uygun karayolu güzergâhı oluşturmak için jeoloji, yükseklik, karayollarına uzaklık, yerleşim yerlerine uzaklık, nüfus ve arazi kullanımı kriterleri ele alınmıştır. Bu kriterlerin ağırlıklandırılması AHY yöntemi ile yapılırken, güzergâhların oluşturulması EAMR algoritması kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Verilerin hazırlanması, analizler için altlıkların oluşturulması, analizlerin yapılması ve sonuç ürünlerin görselleştirilmesi ise CBS yazılımları ile gerçekleştirilmiştir. Sonuç olarak 3 farklı bölgede çevresel, ekonomik ve hibrid odaklı 3 farklı güzergâh oluşturulmuştur. Sonuç olarak hibrid odaklı güzergâhların araziye ve yol yapısına daha uygun sonuçlar çıkardığı görülmüştür

Abstract:
Highways are one of the main structures of cities in the field of economic, social and environment facilities that connect cities, regions and people each other. Due to the construction costs, determining the suitable highway routes is a difficult and complex process because it must consider economic, social and environmental parameters to provide efficient solutions to requirements. Thus, priorities, expectations and constraints for environmental, social and economic parameters must be considered when developing highway projects. Addition to this, environmental priorities must be considered to prevent damages to forests, agricultural lands and habitat zones. Analytical Hierarchy Process (AHP) and Least Cost Path Algorithm (LCPA) with Geographical Information Systems (GIS) combination provide important solutions.
In this study, several criteria are defined to determine most suitable highway construction areas and paths such as slope, geology, elevation, distance to highways, distance to settlements, population and land use with considering the highway construction requirements. The criteria are weighted with the aid of AHP, least cost paths are determined with LCPA and the results are illustrated and associated with existing topological and geographical conditions via GIS functions. As a result, 3 new highway routes are suggested in different 3 regions with economic, environmental and hibrid approaches. Finally, hibrid oriented routes are suitable both for land and highway constructions.