Destinasyon yiyecek imajı ölçeğinin geliştirilmesi
Development of the destination food image scale
Yazar: HAKAN GÖRÜR
Danışman: PROF. DR. CEM OKTAY GÜZELLER
Akdeniz Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Gastronomi ve Mutfak Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Turizm = Tourism ; İşletme = Business Administration
Dizin: Destinasyon = Destination ; Gastronomi = Gastronomy ; Turizm = Tourism ; Yiyecek içecek hizmetleri = Food and beverage services ; Yiyecek içecek sektörü = Food and beverage sector ; Ölçek geliştirme = Scale development ; Ölçekler = Scales

Özet:
Günümüzde turizmin önemli bir parçası olan yiyecek üretimi ve tüketimi küresel bir sanayi haline gelmiştir. Yiyecek, destinasyon imajını etkileyen bir faktör olarak görülse de destinasyonlar için başlı başına bir imaj unsuru oluşturmaktadır. Çünkü, destinasyon yiyecekleri ana motivasyon kaynağı da olsa, sadece fizyolojik ihtiyaçları karşılamak için de olsa turistlerin motivasyon ve seçimlerinde büyük önem taşımaktadır. Dolayısıyla, turizm destinasyonlarının uygun bir konumlandırma ve yeniden konumlandırma yapabilmesi için turistlerin destinasyon yiyeceklerine karşı imaj algılamalarını saptaması gerekmektedir. Turistlerin, destinasyon yiyeceklerine ilişkin algılanan imajları, bilişsel (algısal) ve duygusal imaj unsurlarını değerlendirmeleri sonucu oluşmaktadır. Bu bağlamda araştırmanın amacı; önemli bir turizm destinasyonu olan Türkiye'nin yiyecekleri ile ilgili turistlerin algıladıkları destinasyon yiyecek imajını, bilişsel (algısal) ve duygusal imaj bileşenleri çerçevesinde değerlendirmek için İngilizce dilinde geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı oluşturmaktır. Bu amaç doğrultusunda, turistlerin destinasyon yiyeceklerine ilişkin bilişsel (algısal) imaj algılamalarını değerlendirebilmek için ölçek geliştirme çalışması, destinasyon yiyeceklerine ilişkin duygusal imaj algılamalarını değerlendirebilmek için ise ölçek uyarlama çalışması yürütülmüştür.
Turistlerin destinasyon yiyeceklerine ilişkin bilişsel (algısal) imaj algılamalarını değerlendirebilmek için ölçek geliştirme süreçlerine uygun nihai ölçme aracı oluşturulmuştur. Geçerli ve güvenilir sonuçlar elde edebilmek için ölçme aracı, birinci uygulama ve ikinci uygulama olmak üzere iki kere uygulanmıştır. Birinci uygulama, 328 kişilik çalışma grubu ile gerçekleştirilmiş ve nihai ölçme aracının madde arıtımını sağlamak ve faktör yapılarını ortaya çıkarmak için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. İkinci uygulama ise, 425 kişilik çalışma grubu ile gerçekleştirilmiş ve birinci uygulama sonucu elde edilen yapının doğruluğunu test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Birinci uygulama güvenirliği için iç tutarlılık Cronbach's alpha katsayısı incelenmiştir. İkinci uygulama güvenirliği için ise; iç tutarlılık Cronbach's alpha katsayısı ile eşdeğer yarılama (split-half) güvenirliği birlikte incelenmiştir. Çalışma sonucunda; sensory attributes of destination foods (5 madde; α= ,917), attractiveness of destination foods (15 madde; α= ,965), content characteristics of destination foods (7 madde; α= ,909), destination food culture (7 madde; α= ,940), preparation and cooking methods of destination food (3 madde; α= ,931), healthiness and nutritiousness of destination food (8 madde; α= ,931) ve socio-cultural benefits of destination food (6 madde= α= ,946) olmak üzere 7 faktör ve 51 maddeden oluşan geçerliği ve güvenirliği istatistiksel analizlerle kanıtlanmış, çok boyutlu destinasyon yiyeceklerinin bilişsel (algısal) imajı ölçeği (DYBİÖ) geliştirilmiştir.
Turistlerin destinasyon yiyeceklerine ilişkin duygusal imaj algılamalarını değerlendirebilmek için ölçek uyarlama süreçlerine uygun olarak ölçme aracı yapılandırılmıştır. İkinci uygulama sürecinden elde edilen toplam veriler (n=425) doğrultusunda, özgün ölçme aracının yapı geçerliğini doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Güvenirlik için ise, iç tutarlılık Cronbach's alpha katsayısı ve eşdeğer yarılama (split-half) güvenirliği birlikte incelenmiştir. Çalışma sonucunda; tek faktörden (5 madde; α= ,980) oluşan geçerliği ve güvenirliği istatistiksel analizlerle kanıtlanmış, destinasyon yiyeceklerinin duygusal imajı ölçeği (DYDİÖ) uyarlanmıştır.
Ölçek geliştirme (DYBİÖ) ve ölçek uyarlama (DYDİÖ) süreçleri sonucunda; turistlerin destinasyon yiyeceklerine ilişkin algılanan imajını, bilişsel (algısal) ve duygusal imaj bileşenleri çerçevesinde değerlendirebilecek iki alt ölçeğe sahip geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı (DYİÖ) oluşturulmuştur.
Sonuç olarak araştırma; destinasyon yiyecek imajının karmaşık boyutlarını ortaya çıkaracak bir ölçüm aracı sunması açısından literatüre katkı sağlamaktadır. Ölçüm aracı uygulama doğrultusunda uygulayıcılara (kamu kurum ve kuruluşları ile özel sektör) elde edecekleri veriler ile destinasyonu daha verimli tanıtmak için imajı nasıl kullanacakları ve teşvik edecekleri konusunda somut bilgiler sunmaktadır. Aynı zamanda ölçüm aracı, konu ile ilgili araştırmacıların gelecekte yapacakları araştırmalara kaynak sağlamaktadır.

Abstract:
Today, food production and consumption, which is an important part of tourism, has become a global industry. Although food is seen as a factor affecting destination image, it is an important image factor for destinations. Because, destination foods may be important as the main motivation source or just as a physiological need but they are of great importance for the motivation and selection of tourists. Therefore, in order for tourism destinations to make an appropriate positioning and repositioning, they need to define the image perceptions of tourists against destination foods. The perceived images of the tourists about the destination food are the result of evaluating the cognitive (perceptual) and affective image elements. In this context, the aim of the study is to establish a valid and reliable scale as English that can evaluate the perceived destination food image (Turkey foods) of tourists within the framework of cognitive (perceptual) and affective image components. In accordance with this purpose; A scale development study was conducted to evaluate the perception of cognitive (perceptual) image of tourists about destination food. A scale adaptation study was conducted to evaluate the affective image perceptions of tourists about destination foods.
In order to evaluate the perception of cognitive (perceptual) image of the tourists about destination foods, a scale was created by following the scale development processes. In order to obtain valid and reliable results, the scale was applied twice as first application and second application. First application was carried out with a study group of 328 people and Exploratory Factor Analysis (EFA) was applied to the scale to eliminate items and construct factor structures. The second application was carried out with a study group of 425 people and Confirmatory Factor Analysis (CFA) was applied to test the accuracy of the factor structure obtained from the first application. Internal consistency, Cronbach's alpha coefficient were examined for the reliability of first application. Internal consistency, Cronbach's alpha coefficient and split-half reliability were examined for the reliability of second applications. As a result of this study, validity and reliability of 7 factors "sensory attributes of destination foods (5 items; α= ,917), attractiveness of destination foods (15 items; α= ,965), content characteristics of destination foods (7 items; α= ,909), destination food culture (7 items; α= ,940), preparation and cooking methods of destination food (3 items; α= ,931), healthiness and nutritiousness of destination food (8 items; α= ,931) ve socio-cultural benefits of destination food (6 items; α= ,946)" and 51 items were proved by statistical analysis and the cognitive (perceptual) image scale of destination foods (DYBİÖ) was developed in multidimensional form.
In order to evaluate the affective image perceptions of the tourists about the destination foods, the scale was structured in accordance with the scale adaptation processes. Confirmatory Factor Analysis (CFA) was applied to confirm the construct validity of the original scale in accordance with the total data obtained from the second application process (n=425). For reliability, internal consistency Cronbach's alpha coefficient and split-half reliability was examined together. As a result of the study, the validity and reliability of the single factor (5 items; α = ,980) was confirmed by the statistical analysis and the affective image scale of the destination foods (DYDİÖ) was adapted.
As a result of the scale development (DYBİÖ) and scale adaptation (DYDİÖ) processes; A valid and reliable scale (DYİÖ) with two subscales has been developed to evaluate the perceived image of tourists about destination food within the framework of cognitive (perceptual) and affective image components.
As a result, research contributes to the literature in terms of presenting a scale that will reveal the complex dimensions of the destination food image. As a result of the application, the scale provides the practitioners (government agencies and private sector) with concrete information on how to use and promote the image to more efficiently present the destination with the data they will obtain. At the same time, the scale provides resources for the researchers who are interested in the subject.