Büyükorhan granitoyidi kuzey kenarının petrografisi ve yan kayaçlarla ilişkisi (Orhaneli batısı, Bursa)
Petrography of northern margin of Buyukorhan granitoid and its relationship with country rocks (West of Orhaneli, Bursa)
Yazar: BENGÜ BAŞOL
Danışman: PROF. DR. SİNAN ÖNGEN
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Mineraloji Petrografi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2009
Konu: Jeoloji Mühendisliği = Geological Engineering

Özet:
Bursa Orhaneli batısı ve güneyini kapsayan bölgede yapılan petrojenik araştırmalar ile bölgenin jeolojik evrimi açıklanabilmektedir. Büyükorhan Granitoyidi ve metamorfik temel kayaları arasındaki ilişkiler ortaya konulmuştur.Sırıl Metamorfikleri içinde metabazit, metapelit ve üst seviyelerde kalkşistlere rastlanılmıştır. Kalkşist-Çatalca Mermeri geçişinde kireçtaşı ve kuvars çakıllarından oluşmuş taban konglomerasının bulunması aradaki uyumsuzluğu kanıtlar. Eski çalışmalarda Sırıl Metamorfikleri Paleozoyik yaşlı, üzerinde bulunan Çatalca Mermeri ise Mesozoyik yaşlı olduğu belirtilmiştir (Lisenbee, 1972).Üst Kretase'de bindirme ile metamorfik temelin üzerine gelen Orhaneli Ofiyoliti sahanın batısında dar bir alanda yüzlek vermektedir. Bu birim dunit, harzburjit ve gabro türü ultramafik-mafik kayaçlardan oluşmaktadır.İnceleme alanının güneyinde yayılım gösteren Eosen yaşlı Büyükorhan Granitoyidi yer almaktadır. Granitoyidde yapılan saha ve petrografik incelemeler sonucunda üç ayrı fasiyes belirlenmiştir: Sadağ köyü güneyinde Sırıl Metamorfiklerine yakın porfir dokulu kenar zonu fasiyesi, Çakıryenice köyü ve civarında açık renkli, iri K-feldspat tanelerinden oluşan fasiyes ve güneye doğru geniş alanda yüzlek veren amfibol-biyotitli normal fasiyes olarak ayırtlanmıştır.Granitoyid kuzey kesiminde yer alan kalın endoskarn fasiyesi, Çatalca Mermerinin bölgede önceden granitoyidin üzerinde örtü şeklinde yeraldığını fakat aşınmayla kaybolduğunu kanıtlar. Endoskarn kayaları, yapılan mineraloji-petrografik ve kimyasal analizler sonucunda alkali feldspat, Ca-Fe'li piroksen (Diyopsit-hedenberjit) ve granat (Andradit) minerallerini içeren siyenit bileşiminde olduğu belirlenmiştir.Büyükorhan Granitoyidinin kuzey dokanağında yeralan Sırıl Metamorfiklerini kesmesi sonucunda kontak metamorfizma zonunda pelitik kökenli hornfels kayaları gözlenmiştir. Bu kayaların piroksen-hornfels fasiyesi koşullarından etkilendiği ve Sillimanit-andalusit-kordiyerit parajenezini gösterdiği saptanmaktadır. Granitoyid içinde kalkşist kökenli ksenolit parçalarında ise hornblend-hornfels fasiyes koşullarında diyopsit-hedenberjit ve hornblend parajenezi belirlenmiştir. Her iki grup hornfels örnekleri de iç kontak zonunu karakterize etmektedir.

Abstract:
Geological evolution of the region of west and south of Orhaneli, Bursa were determined by petrogenic studies. Relations between Büyükorhan Granitoid and metamorphic rocks were decribed.Metabasite, metapelite and high levels of calcschists were found in Sırıl Metamorphics. Existance of basal conglomerate that consists of limestone and quartz gravels in passage of calcschist-marble unit, proves that Çatalca Marble exist uncomformably above the metamorphic. Prior studies states metamorphics have Paleozoic age and Çatalca Marble has Mesozoic age (Lisenbee, 1972).Above Sırıl Metamorphic and Çatalca Marble thrusts Orhaneli Ophiolites, of Upper-Cretaceous age. This unit consists of ultramafic-mafic rocks such as dunite, harzburgite and gabbro.Büyükorhan Granitoid of Eocene age spreads through west of study field. Three different facies were identified: margin zone facies with small traces of porphyry around south of Sadağ village, the facies near Çakıryenice village consists of light coloured and large grained K-feldspar and the normal facies with large amphibole and biotite minerals that surfaces in a larger area in south.Thick endoskarn facies found north of granitoid indicates Çatalca Marble was on granitoid earlier, then moved due to erosion. Mineralogical-petrographic and chemical analysis showed endoskarn rocks has syenite compound with alkali feldspar, pyroxen with Ca-Fe (Diopside-hedenbergite), garnet (andradite) minerals.In contact zones between granitoid and metamorphic, hornfels rocks with pelitic sources were observed. These rocks were affected by conditions of pyroxen-hornfels facies and have sillimanite-andalusite-cordierite paragenesis. Diyopside-hedenbergite and hornblende paragenesis in hornblende-hornfels facies conditions exist in calcschist sourced xenolite pieces inside granitoid. Both hornfels samples have characteristics of inner contact zone.