İlköğretim sosyal bilgiler öğretiminde harita becerileri
Map skills in primary school social studies education
Yazar: ÖMER FARUK SÖNMEZ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. BÜLENT AKSOY
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / İlköğretim Ana Bilim Dalı / Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2010
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Beceri = Skill ; Coğrafya öğretimi = Geography teaching ; Haritalar = Maps ; Sosyal bilgiler dersi = Social studies course ; Sosyal bilgiler öğretimi = Social studies teaching ; İlköğretim okulları = Primary education schools ; İlköğretim öğrencileri = Primary education students

Özet:
Bu araştırmanın amacı, ilköğretim ikinci kademe öğrencilerinin harita beceri düzeylerini belirlemek ve İlköğretim 6. ve 7. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitaplarında yer alan harita becerilerinin görsel öğelerde- metinlerde yer alma durumlarını ortaya koymaktır.Araştırma tarama modelinde, nicel ve nitel yönteme bağlı kalınarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen başarı testi uygulanmıştır. Geliştirilen ölçme aracı, Ankara ve Tokat illerinde bulunan, (Mimar Kemal İlköğretim Okulu, Anıttepe İlköğretim Okulu, Hamdullah Suphi İlköğretim Okulu, Özel Maya İlköğretim Okulu , Özel Gazi Üniversitesi Vakfı İlköğretim Okulu, Özel Bilim İlköğretim Okulu, Gazi Osman Paşa İlköğretim Okulu, Cumhuriyet İlköğretim Okulu, İbn-i Kemal İlköğretim Okulu, Özel Olgunlar İlköğretim Okulu, Özel İpek İlköğretim Okulu, Özel Yıldırım İlköğretim Okulu,) ilköğretim okullarında 2009-2010 öğretim yılında 6,7,8. sınıfta öğrenim gören 1080 öğrenciye uygulanmıştır. Araştırmanın alt problemlerinin çözümlenmesinde; t- Testi ve tek yönlü varyans analizi ( One Way ANOVA) yapılmış; frekans, yüzde, aritmetik ortalama değerleri kullanılmıştır.Araştırmanın nicel boyutu bulgularında, ilköğretim ikinci kademe öğrencilerinin toplam harita becerisi testi puanlarının sınıf değişkenine göre farklılaştığı belirlenmiştir. Çoklu karşılaştırma testi sonucuna göre söz konusu farklılığın sekizinci sınıf öğrencilerinin toplam harita becerisi testi puanları ortalaması ile (18,67) yedinci sınıf öğrencilerinin toplam harita becerisi testi puanları ortalaması (17,72) arasında sekizinci sınıf öğrencileri lehine olduğu bulunmuştur.İlköğretim ikinci kademe öğrencilerinden özel okulda eğitim alan öğrencilerin harita beceri düzeyleri devlet okulunda eğitim alan öğrencilere göre daha iyi olduğu belirlenmiştir.Yerleşim türü büyükşehir olan öğrencilerin harita beceri düzeyleri yerleşim türü şehir olan öğrencilere göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir.Öğretmen mezuniyeti sosyal bilgiler olan öğrencilerin harita becerisi düzeylerinin, öğretmen mezuniyeti tarih ve coğrafya olan öğrencilere göre daha yüksek olduğu bulunmuştur.Araştırma bulgularına göre matematik başarı puanları arttıkça harita beceri düzeylerinin de buna paralel olarak arttığı sonucuna varılmıştır.İlköğretim ikinci kademe öğrencilerinin sembolleri anlama ve yorumlama, yön bulma, harita okuma ve yorulmama, ölçek kullanma, uzaklık ölçme, konum ve koordinat belirleme becerileri puanları okul türü değişkenine göre anlamlı bir şekilde farklılaştığı bulunmuştur. Anlamlı farklılıkların özel okul lehine olduğu belirlenmiştir.Araştırmanın nitel boyutunda, altıncı ve yedinci sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarına içerik analizi yapılmıştır. İlk olarak altıncı ve yedinci sınıf sosyal bilgiler ders kitapları metinleri incelenmiş harita becerileri ile ilgili altı beceri üst tema olarak içerik analizine tabi tutulmuştur. Bu analiz neticesinde altıncı sınıflarda, konum ve koordinat bulma becerisi % 30'luk bir oranla tüm temalar arasında en büyük ağırlığa sahip olduğu görülmüştür. En az yer alan üst tema ise % 5 oranla sembolleri anlama ve yorumlama becerisi olmuştur. Yedinci sınıflarda ise harita okuma ve yorumlama becerisi % 37'lik bir oranla tüm temalar arasında en büyük ağırlığa sahip olduğu görülmüştür. En az yer alan üst tema ise % 10 oranla sembolleri anlama ve yorumlama becerisi ve ölçek kullanma becerisi olmuştur. Temalar arasında uzaklık becerisi ise hiç yer almamıştır. Ayrıca, altıncı ve yedinci sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarında yer alan görsellerde incelenmiştir. Altıncı sınıf sosyal bilgiler ders kitabı görsellerinde, konum ve koordinat belirleme becerisi % 37'lik bir oranla tüm temalar arasında en büyük ağırlığa sahip olduğu görülmüştür. En az yer alan üst tema ise % 1'lik oranla uzaklık ölçme becerisi olmuştur. Yedinci sınıf sosyal bilgiler ders kitabında ise harita okuma ve yorumlama becerisi % 34'lük bir oranla tüm temalar arasında en büyük ağırlığa sahip olduğu görülmüştür. En az yer alan üst tema ise % 10'luk oranla ölçek kullanma becerisi yer almıştır. Temalar arasında, uzaklık ölçme becerisi ise hiç yer almamıştır. Bu bulgular ışığında harita becerilerinin öğretimine yönelik ve ileride yapılabilecek bilimsel araştırmalara dair öneriler sunulmuştur.

Abstract:
The purpose of this study is to investigate the second grade of primary school students? map skills, and to present the case of map skills and their being visualised on 6.th and 7.th grade of Social Studies course books.The research was carried out in cooperation with scanning model, qualitative, and quantitative techniques. Data was collected by a performance test developed by the researcher. The measurement tool is applied to 1080 student of 6th,7th,8th grades in Tokat, and Ankara(Mimar Kemal Primary School, AnıttepePrimary School, Hamdullah Suphi Primary School, Özel Maya Primary School, Gazi University İnst,tution Primary School, Bilim Private Primary School, Gazi Osman Paşa Primary School, Cumhuriyet Primary School, İbn-i Kemal Primary School, Olgunlar Private Primary School, İpek Private Primary School, Yıldırım Private Primary School,) in 2008-2009 academic year. In analysing the sub-problems of the research One-Way Anova, and t- Test were used.In means of quantitative findings it can be concluded that the test results of second grade of primary school students? map skills are variable depending on tehir classes. According to the come outs of the mixed tests, the variable is in favour of 8.th grade students as their average (18.67) was higher than 7.th grade students? average (17.72).The map skills of the second grade of private primary school students are better than those second grade of government school students.The studenst who live in developed cities are also more likely to have better map skills than the students who live in small cities.When it comes to the teachers? graduation licence type; studenst who have teachers graduating from social studies are better in map skills than the students who have teachers of history, or geograpyh.Also, it is discovered that the higher the maths marks are, the better the students? map skills accordingly.Finally, it is seen that the skills of understanding and interpreting symbols, finding directions, reading and interpreting maps, using measurement tool, measuring distance, determining location and coordinat of the second grade of primary school students changes depending on their type of schools. The cahnges are in favour of private schools.For the qualitative part, 6th, and 7th classes social studies course books were analysed contextually. Firstly texts from 6th, and 7th classes social studies course books were examined and six skills of map skills were analysed contextually as the top theme.As a conclusion of this analysis it can be seen that the ability to find a location or a coordinate among 6th graders has the biggest share among other themes as it is %30 percentage.The ability to understand and interpret the symbols has the least share as it has only %5 percentage.Among the 7th graders, the ability to understand and interpret the maps has the biggest share as it has %37 percentage.The theme having the least share among other top themes is the ability to understand and interpret the symbols and the ability to use the measurement tool as it has %10 percentage. There was no issue concerning the distance among the themes. Furthermore, the images on 6th, and 7th classes course books were also examined.The ability to define location and coordinate with 6th grade social studies course book has the biggest part among other themes as it has %37 percentage, but the ability to measure distance has the least part as it has %1 percentage.On the other hand, the ability to understand and interpret maps on the 7th grade social studies course books has the biggest share among other themes, whereas the ability to use the measurement tool has the least share as it has %10 percentage.The ability to measure the distance did not have a place as a theme. With the help of these findings suggessions are offered for teaching map skills and any other future researches.