Cumhuriyet Döneminde Doğu Anadolu'da etkili olan depremler (1923-1983)
In Eastern Anatolia in the Republic Period effective earthquake (1923-1983)
Yazar: MUHAMMET ALİ ORUN
Danışman: DOÇ. DR. ABDULAZİZ KARDAŞ
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Tarih Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Tarih = History
Dizin: Afetler = Disasters ; Cumhuriyet Dönemi = Republican Period ; Deprem = Earthquake ; Doğu Anadolu = Eastern Anatolia ; Dış yardımlar = External aids ; Yardımlar = Aids

Özet:
Alp Himalaya deprem kuşağı üzerinde bulunan Anadolu coğrafyası yüzyıllar boyunca şiddetli depremlere maruz kalmıştır. Bu büyük afet karşısında devletler genelde edilgen bir konumda olmuş ve afet sonrası işlere odaklanmışlardır. Afet öncesi yapılan çalışmalar bir hayli sınırlı olup  bu düşünce ülkelerin genelinde  pek olgunlaşmamıştır. Afet öncesi yapılması gerekenler, Cumhuriyet hükümetleri tarafından yeterince dikkate alınmamış  ve bu durum sonuçları itibariyle ciddi kayıplara neden olmuştur. Buna karşın geçmiş dönemlerde meydana gelen depremlerin acı tecrübeleri maalesef  afetten  birkaç hafta sonra unutulup gitmiştir. 
	
Cumhuriyet hükümetleri genellikle depremlerden sonra ortaya çıkan zararların telafi edilmesi ve deprem ahalisinin durumu ile meşgul olmuşlardır. Mustafa Kemal Atatürk bu alanda devlet başkanı sıfatıyla, deprem bölgesini ziyarette bulunma  uygulamasını başlatmış ve  bu uygulama  sonraki devlet başkanları tarafından devam ettirilerek bir gelenek haline gelmiştir.
 
Mustafa Kemal Atatürk döneminde meydana gelen depremlerde ölen insan  sayısı düşüktür. İsmet İnönü'nün Cumhurbaşkanlığı yaptığı döneme denk gelen depremler, Anadolu tarihi boyunca yaşanan en büyük yıkımlara  şahitlik etmiştir. II.  Dünya Savaşı yıllarına denk gelen bu depremler, hükümetleri kaynaklar bakımından en çok  zora düşüren afetler niteliğini taşımaktadır.Çok partili dönemde ise Anadolu'da meydana gelen depremler öncesinde  birtakım düzenlemeler yapılmışsa da, yeterince etkili olamadıkları görülmüştür. 1923 ile 1983 yılları arasında ekonomik kalkınmışlık seviyesinin düşük seyretmesine bağlı olarak, deprem öncesi yapılması gereken bilimsel çalışmalar da  ihmal edilmiştir. Sismik çalışmaların  yapılacağı  faaliyetlere ağırlık verilmemesi ve mühendislik biliminin ön gördüğü  kurallara uyulmaması, deprem neticesinde meydana gelen can kayıplarını artırmıştır. Ayrıca deprem gibi yıkıcı etkisi büyük bir doğal afet, geride kalanlara da büyük acılar yaşatmıştır. Özellikle çok partili dönemde, Doğu Anadolu bölgesinde meydana gelen bazı depremler sonrasında yönetilen organizasyon bozuklukları, felaketzedelerin ıstırabını büyütmüştür. Bütün bu olumsuz unsurlar dışında, Anadolu'nun herhangi bir coğrafyasında meydana gelen her deprem, bütün halkı derinden sarsmıştır. Söz konusu afetler sonrasında halk, ortaya koyduğu refleksle  depremzedelerin yaralarını sarma konusunda maddi ve manevi desteklerini hiçbir zaman esirgememiştir. Bütün bunların dışında yurtdışından  gönderilen taziye mesajları ile birlikte yapılan yardımlar da  Dünya barışının  yeniden tesis edilmesi için bir umut kaynağı oluşturmuştur.
	
Bu tez çalışmasında,1923-1983 yılları arasında Cumhuriyet döneminde Doğu Anadolu Bölgesinde meydana gelen depremler kronolojik sıraya göre incelenmiş olup, aletsel büyüklüğü 5. 9 ve daha büyük olan depremler incelenmiştir.

Abstract:
Anatolian geography, located on the Alpine-Himalayan earthquake belt, has been exposed to severe earthquakes for centuries. In the face of this great disaster, states have generally been in a passive position and focused on post-disaster work. Pre-disaster studies are very limited and this idea is not very mature across countries. What should have been done before the disaster was not taken into account by the governments of the Republic and this situation caused serious losses as a result. However, the painful experiences of the earthquakes in the past periods were unfortunately forgotten a few weeks after the disaster.
	
	The republican governments were generally busy with the compensation of the damages that occurred after the earthquakes and the situation of the earthquake people. Mustafa Kemal Atatürk, as the head of state, started the practice of visiting the earthquake zone in this area, and this practice was continued by the next heads of state and became a tradition.

	The number of people who died in the earthquakes that occurred in the period of Mustafa Kemal Atatürk is low. The earthquakes, which coincided with the period when İsmet İnönü was the President, witnessed the greatest destruction throughout the history of Anatolia. These earthquakes, which coincided with the years of World War II, are the disasters that put the governments in the most difficulty in terms of resources. In the multi-party period, although some arrangements were made before the earthquakes that occurred in Anatolia, it was seen that they were not effective enough. Due to the low level of economic development between 1923 and 1983, scientific studies that had to be done before the earthquake were neglected. The lack of emphasis on the activities in which seismic studies will be carried out and the failure to comply with the rules prescribed by engineering science increased the loss of life as a result of the earthquake. In addition, a devastating natural disaster such as an earthquake caused great suffering to those left behind. Especially in the multi-party period, organizational disorders managed after some earthquakes in the Eastern Anatolia region increased the suffering of the disaster victims. Apart from all these negative factors, every earthquake that occurred in any geography of Anatolia shook all the people deeply. After the disasters in question, the people never spared their material and moral support to heal the wounds of the earthquake victims with their reflexes. Apart from all these, the aid sent together with the condolence messages sent from abroad has also created a source of hope for the restoration of world peace.

	In this thesis, the earthquakes that occurred in the Eastern Anatolia Region during the Republican period between 1923-1983 were examined in chronological order, and earthquakes with an instrumental magnitude of 5.9 and larger were examined.