Ayrımcılık ve kimlik örseleyici deneyimlerle ilgili otobiyografik anıların işlevleri ve kolektif eyleme katılım kapsamındaki rolleri
The functions of autobiographical memories related to discrimination and identity undermining experiences and their roles in collective action participation
Yazar: AYÇE FERİDE YILMAZ
Danışman: DOÇ. DR. İNCİ BOYACIOĞLU
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Ayrımcılık = Discrimination

Özet:
Bu çalışma benlik, sosyal ve yönlendirme işlevleri sınıflandırması
çerçevesinde bireysel düzlemde araştırmalar yürüten otobiyografik bellek
işlevleri alanyazınının gündemine sosyal kimlikle ilişkili otobiyografik anıları
taşımayı hedeflemiştir. Bu kapsamda toplumsal hayatta sosyal kimliği hedef alan
ayrımcılığa ve diğer örseleyici yaşantılara dair anıların bireysel ve sosyal grup
düzeylerindeki işlevleri incelenmiştir.
Çalışma 1'de Alevi, Kürt ve Ermeni, toplamda 9 katılımcının etnik ve dini
kimliklerini hedef alan bu tür anılarını hangi motivasyonlarla ve hangi
durumlarda anımsayarak paylaştıkları yarı yapılandırılmış görüşmelerden
edinilen materyale tematik ve yorumlayıcı fenomenolojik analiz uygulanarak
araştırılmıştır. Bulgular bu anıların etkileşen benlik, sosyal ve yönlendirici
ihtiyaçlarla hem birey hem grup düzeyinde kullanıldığını göstermiştir. Ayrıca,
aile, akrabalar ve çeşitli sosyal kimliklerden arkadaşları kapsayan özgün anı
paylaşım kültürlerinde aile ve topluluk hikayelerinin de işlevsel olarak gündeme
getirildiği saptanmıştır.
Çalışma 2'de önceki aşamada kavramsal olarak tespit edilen bazı anı
işlevleri bir ölçüm aracı halinde işevuruklaştırılmıştır. Katılım kriteri diğer
dezavantajlı sosyal kimlikleri kapsar şekilde genişletilmiş ve sonuçta 683 kişiden
oluşan veri setine açımlayıcı faktör ve yakınsak geçerlik analizi uygulanmıştır.
Bulgular geliştirilen ölçüm aracının yeterli düzeyde geçerlik ve güvenirliğe sahip
olduğunu göstermektedir.
Çalışma 2'de ayrıca, açımlayıcı faktör analizinde belirlenen altı anı
işlevinin özdeşleşmenin bağımsız, gruba karşı algılanan ayrımcılığın aracı ve
kolektif eyleme katılımın bağımlı değişken olduğu bir modeldeki
düzenleyicilikleri Process Macro Programıyla test edilmiştir. Bulgular
ayrımcılıkla ilişkili anıların görece politik hedeflerle ilişkili işlevlerinin gruba
karşı algılanan ayrımcılığın kolektif eyleme katılım üzerindeki etkisini
düzenlediğini göstermiştir.
Sonuç olarak, bu araştırma sosyal kimlikle ilgili anıların çeşitli
alanyazınlar arasında kuramsal ve görgül bağlantılar kurabilecek önemli bir
araştırma konusu olduğunu göstermektedir.

Abstract:
This study incorporates the topic of social identity related
autobiographical memories' functions to the extant literature which,
predominantly involves studies conducted within a three-parted classification of
self, social and directive functions and mostly operates on the individual level. In
this regard, it investigates individual and social group level functions of memories
pertaining to discrimination and insults against social identity in social life.
Employing semi-structured interviews with a total of 9 Alevite, Kurdish
and Armenian participants, Study 1 explored the motives and circumstances
inducing functionality of memories targeting ethno-religious identities. Findings
from material analyzed via thematic and interpretative phenomenological
analyses revealed, on individual and group levels, such memories are evoked to
fulfill interactive self, social and directive functions. Furthermore, data
demonstrated pertinent family and community stories are functionally conjured
up within peculiar memory sharing cultures incorporating family, relatives and
friends with various identities.
In Study 2, certain memory functions conceptually determined in the
previous part were operationalized as a measuring scale and inclusion criteria
were extended to other disadvantaged social identities. The resulting data set
from 683 participants was subjected to exploratory factor and converging
validity analyses. Findings corroborated adequate levels of validity and
reliability.
Using Process Macro Program, in Study 2, the six memory functions
previously designated via exploratory factor analysis were additionally tested as
moderators within a model wherein identification, perceived discrimination
against the group and collective action participation were the independent,
mediating and dependent variables respectively. The model substantiated
discrimination memories employed with relatively political aims moderate the
effects of perceived discrimination against the group on collective action
participation.
In conclusion, this endeavor forefront social identity related memories as
a significant research subject which can theoretically and empirically interlink
various literatures.