Efsanevi dindarlığın psikolojik zemini ve fonksiyonu: Kazakistan örneği
A psychological basis and function of legendary religiousity: Kazakhstan's example
Yazar: MUKHIT TOLEGENOV
Danışman: DOÇ. DR. ALİ KUŞAT
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2020
Konu: Din = Religion ; Psikoloji = Psychology
Dizin: Dindarlık = Religiousness ; Efsaneler = Mythologies ; Gelenekler = Traditions ; Kazakistan = Kazakhstan ; Kazaklar = Kazakhs ; Kültür = Culture ; Kıssalar = Narratives ; Mitler = Myths ; Psikoloji = Psychology ; İnançlar = Beliefs

Özet:
Bu çalışmada Kazakistan'daki efsanevi dindarlık olgusunun psikolojik zemini ve fonksiyonu, Kazaklar arasında çok yaygın olan efsane, mit, kıssa ve menkıbelerin bireyler üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Diğer Türk toplulukları gibi, Kazaklar da günlük hayatta dini uygulamalara, ritüellere, gelenek ve görenek, inanç ve âdetlere oldukça önem vermektedir. Bunların temelinde insanların sözlü/şifahi kültüre dayalı dünya görüşü yer almaktadır. Özellikle dini bir anlam arz eden efsanelerin çoğu günümüze kadar ulaşarak toplumsal gelişim ve değişimlere ayak uydurmayı başarabilmiştir.
Çalışmamızda nitel araştırma yöntemi kullanılmış olup mülakat tekniği uygulanmıştır. Kazakistan'ın farklı bölgelerinden seçilen 110 kişiyle görüşülerek, efsanevi dindarlıkla ilgili sorular sorularak onların dini anlayışındaki efsane, mit ve kıssaların rolü tespit edilmeye çalışılmıştır. 
Araştırma giriş, esas üç bölüm, sonuç ve değerlendirme, kaynakçadan oluşmaktadır.
Giriş kısmında, araştırma konusu, problemi, amacı, önemi, sınırlılıkları ve ilgili literatür değerlendirilmiştir.
Araştırmanın birinci bölümünde Kazakistan'ın tarihi gelişimi ve sosyo-kültürel yapısı, dini ve inanç sistemleri tahlil edildi. Kazaklar tarih boyunca Orta Asya ve Batı menşeli birçok din ve inançlarla karşılaşarak kültürel düzeyde onlardan az çok etkilenmiştir. Bu inançların bazı unsurları henüz yaşamını sürdürmektedir. İkinci bölümde araştırma konusunun kavramsal çerçevesi oluşturulmuştur. Efsane, mit ile psikoloji ilişkisi, ünlü psikologların mit ve efsanevi dindarlık olgusuna bakışları bu bölümde ele alınmıştır. Aynı zamanda Kazak efsanevi dindarlığının özellikleri, dindarlığa zemin teşkil eden fenomenler da analiz edilmiştir. Üçüncü bölümde ise, efsanevi dindarlığın çeşitli fonksiyonları değerlendirilerek insanların iç dünyasındaki, sosyal ilişkilerindeki, çevreye karşı tutumlarındaki etkisi ve önemi tartışılmıştır.

Anahtar kelimeler: Efsanevi Dindarlık, Mit, Kıssa, Gelenek, Kültür, Psikolojik Fonksiyon

Abstract:
This research studies the psychological foundations and functions of the phenomenon of legendary religiousity in Kazakhstan, the influence of popular myths, legends and traditions on people. Like other Turkic communities, Kazakhs pay great attention to religious ceremonies, rituals, customs and traditions in their daily life. They are based on the worldview of people, rooted on oral culture. In particular, many religious legends have survived until this day and adapted to social development and changes.
The research was conducted by the method of qualitative research and carried out by the method of interview. We have interviewed 110 people from different regions of Kazakhstan, asked questions about legendary religiousity and tried to determine the role of legends, myths and traditions in their religious understanding.
The study consists of an introduction, three main parts, conclusions and assessments, a bibliography.
The introductory part of our study analyzes the topic, problems, meaning, limitations and research related literature.
The first part of the research analyzes the historical development and socio-cultural structure of Kazakhstan, religious and worldview systems. In the past, Kazakhstan were influenced by a number of religions and beliefs. Some elements of these beliefs still exist. In the second part the conceptual framework of the research topic is formed. This section discusses the relationship between myth, legend and psychology, as well as the views of famous psychologists on the phenomenon of myth and mythical religiosity. In addition, the features of the Kazakh legendary religiousity, phenomena that laid the foundations of the religiousity of the people were analyzed. The third part of the research studies the various functions of legendary religiousity, their influence and significance on the inner world of people, their social relations, and attitude to the environment.

Keywords: Legendary religiousity, Myth, Story, Customs, Culture, Psychological function