Özel eğitim okullarında çalışan öğretmenlerin çeşitli değişkenler açısından tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi (Sivas ili örneği)
Investigation of burnout levels of teachers working in special education schools in terms of various variables (The case of Sivas province)
Yazar: EROL KAYNARPINAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ İHSAN TOPCU
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Sivas = Sivas ; Tükenmişlik = Burnout ; Tükenmişlik düzeyi = Burnout level ; Özel eğitim = Special education ; Özel eğitim kurumları = Special education institutions ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu çalışmada, Özel Eğitim Okullarında Çalışan Öğretmenlerin Tükenmişlik
Düzeyleri Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmiştir. Tez içerisinde öncelikle; eğitim,
eğitim kurumları, özel eğitim öğrencileri, özel eğitim okullarında çalışan öğretmenler ve
bu öğretmenlerin tükenmişliklerini etkileyen faktörler üzerinde durulmuştur. Çalışmada
özel eğitim hizmeti veren resmi okullarda görev yapan öğretmenlerin tükenmişlik
düzeyleri belirlenip çeşitli değişkenler açısından incelenmiştir. Elde edilen bulgulara göre
değişkenler arasında anlamlı farklılık olup olmadığı tespit edilmiştir.
Çalışmanın amacı, Sivas il merkezinde 2020-2021 eğitim öğretim yılında eğitim
faaliyetlerini yürüten Şifaiye Özel Eğitim ve Uygulama Okulu III. Kademe, Sivas Özel
Eğitim ve Uygulama Okulu I. II. Kademe, Ahmet Kutsi Tecer Özel Eğitim İlkokulu/
Ortaokulu/ Özel Eğitim Meslek Okulu, Sivas Şefik Güngör Özel Eğitim Uygulama
Okulu I. ve II. Kademe ve İş Uygulama Merkezi, Tekin Çelikbilek Özel Eğitim Anaokulu
ve Şehit Halil Kantarcı İşitme Engelliler İlkokulu/ Ortaokulu/ Özel Eğitim Meslek
Lisesinde çalışan öğretmenlerin tükenmişlik düzeylerini çeşitli değişkenlere göre
belirlemektir. Böylece bu değişkenler arasında tükenmişlik düzey puanlarının farklılık
gösterip göstermediğine ortaya çıkarmak da bu çalışmanın amaçları arasında yer alır.
Çalışmanın evrenini, Sivas il merkezindeki altı özel eğitim okulunda çalışan
toplam 210 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmada evren büyüklüğü dikkate alınarak,
herhangi bir örneklem alınmamış, evrenin tamamı araştırmaya dahil edilmiştir.
Araştırma evreninden toplam 155 kişiye (%73,80) ulaşılmıştır. Araştırmada
katılımcıların çeşitli değişkenler açısından tükenmişlik seviyelerini tespit etmek amacıyla
"Maslach Tükenmişlik Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırmacı tarafından geliştirilmiş olan
"Kişisel Bilgi Formu" kullanılarak katılımcıların bilgileri toplanmıştır.
Çalışma için Sivas İl Milli Eğitim Müdürlüğünden gerekli izinler alınmış daha
sonra ise Covid 19 pandemisi nedeniyle okulların kapalı olmasından dolayı "Kişisel Bilgi
Formu" ve "Maslach Tükenmişlik Ölçeği" dijital ortamda öğretmenlere ulaştırılmıştır.
"Maslach Tükenmişlik Ölçeği" ve "Kişisel Bilgi Formu"ndan elde edilen verilerin
analizleri yapılmıştır. Verilerin önce aritmetik ortalamaları alınmış daha sonra standart
sapmaları hesaplanmıştır. Araştırmaya katılan gruplardan elde edilen veriler doğrultusunda katılımcı gruplar arasında anlamlı düzeyde fark ortaya çıkıp çıkmadığına
bakmak için ikili gruplarda "t-testi", çoklu gruplarda "tek yönlü varyans" analizleri
yapılmıştır.
Elde edilen bulgular üzerinden özel eğitim okullarında çalışan öğretmenlerin
tükenmişlik düzeyleri "Duygusal Tükenme, Duyarsızlaşma ve Kişisel Başarı" olarak üç
farklı alt boyutta değerlendirilmiştir.
Araştırmanın duygusal tükenme alt boyutunda; yaş, mesleğini kendisine uygun
bulup bulmama, öğretmenlik mesleğinden emekli olana kadar özel eğitim okulunda
çalışmak isteyip istememe, çalışma hayatında işiyle ilgili meslektaşlarından destek görüp
görememe ve kurum idarecileri tarafından takdir edilip edilmeme değişkenlerine göre
anlamlı farklılıklar bulunmuştur.
Duyarsızlaşma boyutunda sadece özel eğitim okulunda çalışmayı kendisine uygun
bulup bulmama değişkenine göre anlamlı bir farklılık bulunmuştur. Kişisel başarı alt
boyutunda ise katılımcıların yaş, görev süresi, üniversiteden mezun olunan program,
emekli oluncaya kadar özel eğitim okulunda çalışma ve çalışma hayatında
meslektaşlarından destek görme değişkenlerine göre anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir.
Araştırmaya katılan öğretmenlerin duygusal tükenme alt boyutunda; medeni
durumları, cinsiyetleri, görev süreleri, görev türleri, mezun oldukları program, çalıştıkları
okul türleri, bu mesleği isteyerek seçip seçmedikleri ve aldıkları ücreti kendilerine yeterli
bulup bulmama değişkenlerine göre tükenmişlik düzeylerinde anlamlı bir farklılık
bulunmamıştır.
Duyarsızlaşma alt boyutunda, araştırmaya katılan öğretmenlerin; yaşlarına,
cinsiyetlerine, medeni durumlarına, görevde toplam çalışma yıllarına, okuldaki görev
türlerine, üniversiteden mezun oldukları program türlerine, öğrencinin engel çeşidine
göre çalıştıkları okul türlerine, özel eğitim okulunda çalışmayı kendi istekleriyle seçip
seçmeme durumlarına, öğretmenlik mesleğinden emekli olana kadar özel eğitim
okullarında çalışmak isteyip istememe durumlarına, çalışma hayatlarında
meslektaşlarından destek görüp görmemelerine, kurum idarecileri tarafından takdir edilip
edilmemeleri ile yaptıkları işe karşılık aldıkları ücretleri kendisine yeterli bulup bulmama
değişkenlerine göre tükenmişlik düzeyleri arasında anlamlı bir farka rastlanmamıştır.
Kişisel başarı alt boyutu bakımından ise cinsiyet, medeni durum, okuldaki görev
türü, öğrencinin engel çeşidine göre çalıştıkları okul türü, özel eğitim okulunda çalışmayı kendi isteği ile seçip seçmeme, özel eğitim okulunda çalışmayı kendisine uygun görüp
görmeme, kurum idarecileri tarafından takdir edilip edilmeme ve yaptığı işe karşılık
aldığı ücreti kendisine yeterli bulup bulmama değişkenleri açısından tükenmişlik
düzeylerinde anlamlı bir fark bulunmamıştır.

Anahtar Sözcükler: Tükenmişlik, öğretmen tükenmişlik düzeyleri, özel eğitim, özel eğitim okulları

Abstract:
The aim of this study is to determine the burnout levels of teachers working in
public schools where students with disabilities are educated in the 2020-2021 academic
year in the city center of Sivas and to reveal if the burnout level scores differ in terms of
these variables.
In this study, burnout levels of teachers working in special education schools were
examined in terms of various variables. First of all, in the thesis; education, educational
institutions, special education students, teachers working in special education schools
and the factors affecting the burnout of these teachers are emphasized. In the study, the
burnout levels of teachers working in public schools providing special education services
were determined and examined in terms of various variables. According to the findings,
it was determined whether there was a significant difference between the variables.
The study covers Şifaiye Special Education and Practice School III, which carries
out special educational activities in the city center of Sivas, Sivas Special Education and
Practice School I, II, Levels, Ahmet Kutsi Tecer Special Education Primary / Secondary
School / Special Education Vocational School, Sivas Şefik Güngör Special Education
Practice School I and II in the 2020-2021 academic year. The aim of this study is to
determine the burnout levels of the teachers working at the Stage and Job Application
Center, Tekin Çelikbilek Special Education Kindergarten and Şehit Halil Kantarcı
Hearing Impaired Primary School / Secondary School / Special Education Vocational
High School according to various variables and to see if the burnout level scores differ
between these variables.
The universe of the study consists of 210 teachers working in six special education
schools in Sivas city center. No sample was taken in the study, and the entire universe
was included in the study. A total of 155 people (73.80%) were reached from the research
sample. In the study, the "Maslach Burnout Scale" was used to determine the burnout
levels of the participants in terms of various variables. The information of the participants
was collected using the "Personal Information Form" developed by the researcher.
The necessary official permissions were obtained from the Sivas Provincial
Directorate of National Education for the study, and then the "Personal Information Form" and the "Maslach Burnout Scale" were delivered to the teachers in the digital
environment due to the closure of the schools due to the Covid 19 pandemic. The data
obtained from the "Maslach Burnout Scale" and "Personal Information Form" were taken
and analyzed. First, the arithmetic mean of the data was taken, and then the standard
deviations were calculated. In line with the data obtained from the groups participating
in the research, "t-test" in paired groups and "one-way variance" analyzes in multiple
groups were performed to see if there was a significant difference between the participant
groups.
As a result of the analyzes made on the findings obtained, the burnout levels of
the teachers working in special education schools were evaluated in three different
aspects: Emotional exhaustion, depersonalization and personal achievement.
In the emotional exhaustion aspect of the research; Significant differences were
found according to the variables of age, whether he finds his profession suitable for him,
whether he wants to work in a special education school until he retires from the teaching
profession, whether he can get support from his colleagues in his working life and
whether he is appreciated by the administrators of the institution.
In the dimension of depersonalization, a significant difference was found only
according to the variable of whether or not to find it appropriate to work in a special
education school. In the aspect of personal achievement, significant differences were
determined according to the variables of age, tenure of the participants, the program
graduated from the university, working at a special education school until retirement, and
receiving support from colleagues in working life.
In the emotional exhaustion aspect of the teachers participating in the research;
No significant difference was found in burnout levels according to their marital status,
gender, tenure, type of job, the program they graduated from, the type of school they
worked in, whether they chose this profession voluntarily and whether they found the
salary they received sufficient for themselves.
In the depersonalization aspect, no significant difference was found between
burnout levels according to the variables of the teachers participating in the research :
Age, gender, marital status, total years of work at the job, types of jobs at school, the
types of programs they graduated from, the types of schools they work according to the
type of disability of the student, whether they choose to work in a special education
school voluntarily, whether they want to work in special education schools until they
retire from the teaching profession,their unwillingness, whether they receive support from their colleagues in their working life, whether they are appreciated by the
administrators of the institution and whether they find the wages they receive for their
work sufficient for themselves.
In terms of personal achievement aspect, no significant difference was found in
the burnout levels in terms of the variables of gender, marital status, type of duty at
school, type of school they work at according to the type of disability of the student,
whether he chooses to work in a special education school voluntarily, whether he sees
working in a special education school for himself, whether he is appreciated by the
administrators of the institution and what he does and whether or not they find the wage
they receive for the job sufficient for themselves.

Keywords: Special education, Special education schools, Teacher burnout, Burnout Levels, Emotional Exhaustion