Max Müller: Hayatı, eserleri ve dinler tarihindeki yeri
Max Müller: His life, works and contributions to the history of religions
Yazar: İBRAHİM ETHEM KARATAŞ
Danışman: PROF.DR. ALİ İHSAN YİTİK
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2006
Konu: Biyografi = Biography ; Din = Religion ; Felsefe = Philosophy

Özet:
Friedrich Max Müller XIX. yüzyılda ortaya çıkan dinler tarihininkurucusu olarak kabul edilir. O, bu unvanı hak edecek pek çok çalışmayapmıştır. Her şeyden önce o, bu bilim dalının bağımsızlığını vurgulamak içinreligionswissenschaft (din bilimleri) terimini kullanmış, daha önceden düzensizbir şekilde olan çalışmalara yön vermiş ve bir metot kazandırmaya çalışmıştır.Bunun yanında, dinler tarihinin meşruiyet kazanması yolunda pek çokkonferans düzenlemiş, yazılar yazmıştır. Ayrıca bu alana, editörlüğünü yaptığıve bazı bölümlerini kendisinin hazırladığı The Sacred Books of the East adlıtercüme çalışması yoluyla, çevirmenlerden ve yorumcu-lardan oluşan bir ilimadamı kuşağı kazandırmıştır. Bunlara ilave olarak, önerdiği yöntemleri,uzmanlık alanı olan Hinduizm örneğinde uygulamış ve kendisinden sonrakiaraştırmacılara rehberlik etmiştir.XIX. yüzyılda dinler tarihinin başlıca konusunu, dinin doğuşu ve gelişimimeselesi teşkil eder. Bu dönemde bu konuya evrimci paradigmanın ışığındabakılmış ve dinle ilgili pek çok teori ortaya atılmıştır. Fetişizm, animizm,atalara tapınma ve totemizm bunlardandır. Dönemin diğer bilim adamları gibiMüller'in de başlıca ilgi alanı, dinin menşei konusu olmuştur. O, kendizamanında ortaya çıkan teorilerin eksik yönlerini belirlemiş ve naturizm adıylabilinen teoriyi öne sürmüştür.Müller, dinin menşei ile ilgili görüşlerini, Hint dinlerine dayanarakortaya koymuştur. O, bu maksatla Hindistan'ın eski dini kayıtlarını incelemişve burada insan zihninin tabiattan yola çıkarak tabiat tanrılarına, oradan databiatın tanrısına ulaştığını gösteren tarihi işaretleri belirlemeye çalışmıştır.Dinler tarihinin kuruculuğu unvanına sahip olan Müller, batıda zamanlaunutulmaya yüz tutmuştur. Ülkemizin akademik çevrelerinde de onun adındandinler tarihinin kurucusu olarak söz edilir. Fakat onun bu alanda yaptığıçalışmalar ve XIX. yüzyıla damgasını vuran görüşleri pek bilinmemektedir. Buaraştırmayla, Müller'in dinler tarihiyle ilgili çalışmalarının, ülkemizin ilimçevrelerine tanıtılması amaçlanmıştır.

Abstract:
The second half of XIX. century witnessed the apperance of manydisciplines at the science of humanity. One of these science was the history ofreligions. Friedrich Max Müller is the most important figure at the formation ofthis science. Müller was accepted as the founder of the history of religions. Hedid the most important historical researches for this disciple along his academiclife. Before all he coined and used the religionswissenschaft (science of religion)to stress independence of this science. And he brought a method and gave aorder to this science which was a mess before. At the same time he gave manylectures and wrote scholarly works. Also he helped the growing of a scholargeneration who were translaters and interpreters by the help of fifty volumesThe Sacred Books of the East that he prepared some of them. At the same timehe exhibited the methods by his İndological researches.At the XIX. century, the subject of the history of religions was the originand growth of religion. This subject was looked by the light of evolutionalparadigm and then many theory appeared. Some of them are fetichism,animism, worsiph of ancestors and totemism. Max Müller?s primary object wasthe origin and growth of religion like other scholars of century. He explaineddefiencies of this theories. And the theory of Müller was known as naturism.Müller explains this theory by observing of the religions of İndia. Forthis purpose, he studied the ancient religious recordings of İndia and broughtlight to the historical traces of the human mind which arrived from nature tonatures god and then to the god of nature.Friedrich Max Müller who was the founder of the history of religions isforgotten as time goes on by western academical world. Although he is known asthe father of the history of religions in our country, his researches andobservations that influenced the XIX. century are not known enough. By thisstudy, we aimed to remind to our country?s academical environment theresearches that Müller did.