Biyogaz tesisinden elde edilen sıvı gübrenin pamuk  üretiminde kullanılması
The use of liquid manure obtained from the biogas plant in cotton  production
Yazar: MUHAMMED HARUN KARACA
Danışman: DOÇ. DR. FERHAT KÜP
Harran Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Tarım Makineleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Günümüzde, özellikle de gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde, biyogaz tesisleri, çeşitli atıkların 
değerlendirilmesinde önemli bir yeri olan yapılardandır. Biyogaz tesislerinin çalışması sonucu ortaya çıkan 
ürünlerden birisi de biyogaz sıvı gübreleridir. Bu gübrelerin, tamamen kimyasal maddelerden arınmış olarak elde 
edilmesi, onların tarımsal alanlarda organik gübre olarak kullanımlarına imkan tanımaktadır. Ayrıca, biyogaz 
sıvı gübresinin organik özelliğiyle canlı ve çevre sağlığı üzerinde zararlı bir etkiye sahip olmaması, bu tür 
gübrelerin gelecekte kullanımlarının daha çok artacağını düşündürmektedir. Bu tez çalışmasında, Güneydoğu 
Anadolu Bölgesi'nin Şanlıurfa ilinde kurulu bir biyogaz tesisinden tedarik edilen biyogaz sıvı gübresi, 1.5 ton/da 
dozunda, deneme alanlarının belirli parsellerine, açık alan koşullarında uygulanmıştır. Buna göre, çalışma, 
Candia pamuk çeşidinin yetiştirildiği 15 farklı deneme alanlarında uygulanan biyogaz sıvı gübresinin, deneme 
alanlarındaki toprakların genel özellikleri ve pamuk verimleri üzerindeki etkilerini belirlemek amacıyla 
yürütülmüştür. Araştırma sonuçlarına göre, pamuk verimi incelendiğinde, (2) (623 kg), (3) (680 kg), (5) (600 
kg), (6) (600 kg), (9) (600 kg), (10) (712 kg), (11) (610 kg), (13) (690 kg) ve (15) (640 kg) no'lu alanların 
tümünde, kontrol parsellere göre önemli ölçüde daha yüksek pamuk verimi değerleri elde edilmiştir. Ek olarak, 
elde edilen veriler, deneme alanlarındaki topraklarda tekstür, pH, EC, organik madde, kireç, makro ve mikro 
element parametreleri açısından değerlendirildiğinde ise genel olarak, kullanılan biyogaz sıvı gübresinin, 
toprakların pH, EC, organik madde, Cu ve Zn parametreleri üzerinde herhangi bir etkisinin bulunmadığı; öte 
yandan, tekstür, kireç, Fe, P ve K parametreleri üzerinde önemli derecede etkili olduğu tespit edilmiştir. 
Araştırmada, toprak özellikleri açısından sonuç olarak, biyogaz sıvı gübresinin, toprakların tekstür oranlarını ve 
K miktarlarını önemli ölçüde iyileştirdiği, buna karşın, toprakların kireç miktarlarını, P oranlarını ve Fe 
miktarlarını ise azalttığı kanaatine varılmıştır. Buna istinaden, çalışmada, biyogaz sıvı gübresinin pamuk bitkisi 
ve toprakları üzerinde kayda değer önemli etkilerinin olduğu ve dolayısıyla, gübrenin, yaygın olarak kullanılan 
kimyasal gübrelere alternatif bir ürün olarak kullanılma ümidinin doğduğu tespit edilmiştir. Öte yandan, bu tür 
gübrelerin bitkiler ve topraklar üzerindeki etki mekanizmalarının tam olarak anlaşılabilmesi amacıyla daha 
birçok tarımsal alanlarda denenmesi gerektiği düşünülmektedir.

Abstract:
Today, especially in developed and developing countries, biogas facilities have an important place in the 
evaluation of various wastes. One of the products resulting from the operation of biogas facilities is biogas liquid 
fertilizers. Obtaining these fertilizers completely free of chemical substances allows them to be used as organic 
fertilizer in agricultural areas. In addition, the fact that biogas liquid fertilizer does not have a harmful effect on 
living and environmental health due to its organic properties suggests that the use of such fertilizers will increase 
in the future. In this thesis study, biogas liquid fertilizer, supplied from a biogas facility established in Şanlıurfa 
province of the Southeastern Anatolia Region, was applied to certain parcels of the trial areas under open field 
conditions at a dose of 1.5 tons/da. Accordingly, the study was carried out to determine the effects of biogas 
liquid fertilizer applied in 15 different trial areas where Candia cotton variety was grown, on the general 
properties of the soil and cotton yields in the trial areas. According to the research results, when cotton yield is 
examined, (2) (623 kg), (3) (680 kg), (5) (600 kg), (6) (600 kg), (9) (600 kg), (10) (712 kg), (11) (610 kg), (13) 
(690 kg) and (15) (640 kg) significantly higher cotton yield values were obtained in all areas compared to control 
plots. In addition, when the data obtained were evaluated in terms of texture, pH, EC, organic matter, lime, 
macro and micro element parameters in the soils in the trial areas, it was generally seen that the biogas liquid 
fertilizer used in the soils contained pH, EC, organic matter, Cu and Zn. It has no effect on the parameters; On 
the other hand, it was found to have a significant effect on texture, lime, Fe, P and K parameters. As a result of 
the research, in terms of soil properties, it was concluded that biogas liquid fertilizer significantly improved the 
texture ratios and K amounts of the soils, while it reduced the lime amounts, P ratios and Fe amounts of the soils. 
Based on this, the study found that biogas liquid fertilizer has significant effects on cotton plants and soils, and 
therefore, the hope of using the fertilizer as an alternative product to commonly used chemical fertilizers has 
arisen. On the other hand, it is thought that such fertilizers should be tested in many more agricultural areas in 
order to fully understand their effect mechanisms on plants and soil.