Dijital ağ toplumunda değişen hekimlik pratikleri
Changing practices of physicians in digital network society
Yazar: ŞEVVAL JANE BAYKAL ERHAMAMCI
Danışman: PROF. DR. EMİN BAKİ ADAŞ
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sosyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sosyoloji = Sociology

Özet:
20. yüzyılın ortalarından itibaren neoliberal politikaların küresel, ulusal ve yerel
ölçeklerde toplumsal hayatın tüm boyutlarında yaygınlaşması ve derinleşmesi tıp alanında
ve sağlık hizmetlerinde çok köklü değişimleri beraberinde getirmiştir. Özel girişimcilerin
ilaç, tıbbi malzeme ve bakım alanlarına yatırım yapması, bu alanlarda uzmanlaşan devasa
şirketlerin ortaya çıkması tıbbın ticarileşmesine, tıbbı ürünlerin ve hizmetlerin meta haline
geldiği bir sağlık hizmetleri piyasasının oluşmasına neden olmuştur. Teknolojik gelişmelerin
tıbba ve sağlık hizmetlerine entegrasyonu hem bu metalaştırma süreci tarafından
desteklenmiş hem de bu süreci daha da hızlandırmış ve derinleştirmiştir. Bu teknolojilerin
bir kısmı yeni medikal ürünlerin ve hizmetlerin geliştirilmesi ve sunumuna yöneliktir. Bir
diğer kısmı ise bu ürünleri ve hizmetleri çok daha geniş kitlelere duyuracak ve pazarlayacak
ve böylelikle talebi arttıracak yeni iletişim teknolojileridir. Youtube gibi dijital platformların
ve Instagram ve Facebook ve benzeri sosyal medya platformlarının kurumlar ve (kurumsal
bağı olan ya da olmayan) hekimler tarafından yakın dönemde yaygın olarak kullanılmaya
başlanması ve her geçen gün daha da yaygınlaşması bu teknolojik gelişmelerin popüler
kitleler tarafından en çok görülen, erişilen ve kullanılan yönüdür.
Sağlık alanının ticarileşmesi, metalaşması ve teknolojikleşmesi hekimlerin sağlık
sistemindeki konum ve çalışma koşulları yanı sıra hastalarla ilişkilerini, hizmet sunum
biçimlerini ve saiklerini de derinden etkilemiştir. Kurumsal bağları olsun ya da olmasın, tüm
hekimler, farklı dereceler ve biçimlerde, meslek etiği, profesyonel kimlik ve statülerinin
gerektirdiği ilkeler ile piyasa kurallarının ve teknolojik gelişmelerin dayattığı rekabetçi baskı
arasında kalmaktadırlar. Bu tez çalışması, sağlığın piyasalaştığı ve metalaştığı bir bağlamda
kurumsal bağı olan ve olmayan hekimlerin kamunun erişimine açık dijital platformları ve
sosyal medya araçlarını kullanma saiklerine ve biçimlerine odaklanmaktadır.
Araştırmanın saha verileri hekimlerle yapılan yarı yapılandırılmış derinlemesine
mülakatlara dayanmaktadır. Çalışma, sahadan elde edilen verilere dayanarak, hekimlerin
dijital platformlara ve sosyal medya mecralarına katılım hikayelerini, bu mecralarda var
olma biçimlerinin zaman içinde değişimini ve bu süreçte mesleki etik ve ticari kazanç,
hekimlik ve sosyal medya fenomenliği gibi birbiri ile çelişen ve çatışan ikilemleri
tecrübelerini ve bu ikilemleri yönetme/idare biçimlerini incelemektedir. İçerik üreticisi olan
bu hekimlerin söz konusu mecraları kullanma saiklerini ve biçimlerini bir skala üzerinden
düşünürsek, skalanın bir ucunda mesleki tecrübe ve bilgilerini geliştirmek ve bunları kamu
ile paylaşmak yer alırken diğer ucunda da görünürlük ve tanınırlıklarını arttırmak ve
böylelikle hasta sayılarını ve gelirlerini yükseltmek yer almaktadır.
Araştırma, çalışma şartları, yaş grupları, sosyal hakları ve ekonomik koşulları
birbirinden farklı olan hekimlerin piyasalaşmış, ticarileşmiş ve teknolojikleşmiş bir sağlık
sistemi bağlamında deneyimlerini, yaşadıkları gerilimleri ve hekimlik mesleğinin evrildiği
güzergahı anlamımızı sağlayacaktır.

Abstract:
Since the middle of the 20th century, the globalization, nationalization and
localization of neoliberal policies in all dimensions of social life has brought about profound
changes in the field of medicine and health services. The investment of private entrepreneurs
in the fields of medicine, medical supplies and care, and the emergence of big companies
specializing in these areas have led to the commercialization of medicine and the formation
of a health services market where medical products and services have become commodities.
The integration of technological developments into medicine and health services has both
supported this commodification process and accelerated and deepened it further. Some of
these technologies are aimed at developing and presenting new medical products and
services. Another part is new communication technologies that will reach and market these
products and services to much wider audiences and thus increase demand. The widespread
use of digital platforms like YouTube and social media platforms like Instagram and
Facebook by institutions and (affiliated or unaffiliated) physicians in the recent period,
which is becoming more and more common every day, is the most popular, accessible and
used aspect of these technological developments by the masses.
The commercialization, commodification and technologization of the health field has
profoundly affected physicians' positions and working conditions in the health system, as
well as their relationships with patients, service delivery methods and motivations. Whether
or not they have institutional affiliations, all physicians, to varying degrees and forms,
remain between the principles required by professional ethics, professional identity and
status, and the competitive pressure imposed by market rules and technological
developments.
This thesis focuses on the motivations and forms of using these areas by affiliated
and unaffiliated physicians who use publicly accessible digital platforms and social media
tools. If we think of the content producers of these physicians on a scale, at one end is
developing and sharing professional experience and knowledge with the public, while at the
other end is increasing their visibility and recognition, thereby increasing the number of
patients and their income. Based on the data obtained from semi-structured in-depth
interviews with physicians, this thesis examines the stories of physicians' participation in
digital platforms and social media channels, the change in their existence in these channels
over time, and the conflicting dilemmas such as professional ethics and commercial gain,
begin a physician and social media influencer in this process, and how they manage/navigate
these dilemmas. In-depth interviews with physicians with different working conditions, age
groups, social rights and economic conditions will provide an understanding of the
experiences of physicians in the context of a marketized, commercialized and technologized
health system and the trajectory of the medical profession.