Alburnus (Teleostei: Cyprinidae) cinsi üzerine morfometrik ve filogenetik araştırmalar
Morphometric and phylogenetic studies on genus Alburnus (TYeleostei: Cyprinidae)
Yazar: FATİH MANGIT
Danışman: PROF. DR. SEDAT VAHDET YERLİ
Hacettepe Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2014
Konu: Biyoloji = Biology ; Zooloji = Zoology
Dizin: Geometrik morfometri = Geometric morphometry

Özet:
Alburnus cinsinde türler arası ve tür içi varyasyonların morfometrik ve genetik analizler ile ortaya konulması bu araştırmanın amacını oluşturmaktadır. Farklı havzalardan elde edilen 13 türe ait metrik ve meristik ölçümler gerçekleştirilmiştir. Klasik morfometrik ölçümlere dayalı morfometrik analizlerin yanısıra yer imi tabanlı geometrik morfometrik analizler gerçekleştirilmiştir. Morfometrik analizlerden sonra,  10 türe ait 42 bireyden elde edilen sitokrom oksidaz I genine ait sekans dizileri, GenBank'tan alınan benzer dizilerle beraber analiz edilmiştir.  
Elde edilen bulgulara göre, geometrik morfometrinin Alburnus cinsi içerisinde tür ayrımında başarılı sonuçlar verdiği tespit edilmiştir. Geometrik morfometrinin, karşılaştırmalı analizlerin sonuçlarına göre grup atamalarında klasik morfometriden daha başarılı olduğu tespit edilmiştir. Klasik morfometri ölçümleri arasında bulunan ve PC2, PC3 ve PC4'e anlamlı derecede katkıda bulunan göz çapı uzunluğunun geometrik morfometrik analizlere ek olarak ölçülmesinin bu analizlerin grup atama başarısını arttıracağı tespit edilmiştir. 
Filogenetik analizler kapsamında cinse ait 28 takson, Squalius anatolicus (Bogutskaya, 1997)'un dış grupluğunda analiz edilmiştir. Analiz edilen bu örneklere göre Alburnus cinsinin monofiletik olduğu ve dört soy hattı altında incelenebildiği gözlenmiştir. 
Analiz edilen türlerden Alburnus mossulensis (Heckel,1843)'in sitokrom oksidaz I gen bölgesi ilk kez bu araştırma ile ortaya konmuş ve Alburnus tarichi (Güldenstädt, 1814)'nin kardeş grubu olduğu belirlenmiştir. Önceki çalışmalarda Alburnus kotschyi (Steindachner, 1863) ile sinonim olduğu belirtilen Alburnus adanensis (Battalgazi, 1944)'in karşılaştırmalı analizler gerçekleştirilinceye kadar geçerli olarak kabul edilmesinin doğru olacağı düşünülmektedir. 
Alburnus attalus (Özuluğ ve Freyhof, 2007) ve Alburnus battalgilae (Özuluğ ve Freyhof, 2007)'nin Alburnus chalcoides (Güldenstädt, 1772) grubundan ayrı olduğu fakat kendi aralarındaki ayrımın çok net olmadığı tespit edilmiştir. Sitokrom oksidaz I gen bölgesinin Alburnus volviticus (Freyhof ve Kottelat, 2007), Alburnus vistonicus (Freyhof ve Kottelat, 2007), Alburnus  istanbulensis (Battalgil, 1941) ve Alburnus carinatus (Battalgil, 1941)  içinde herhangi bir çözümleme yapamadığı ve bu türlerin Alburnus chalcoides'in varyasyon sınırları arasında olabileceği tespit edilmiştir. 
Son olarak, Alburnus orontis (Sauvage, 1882) ile sinonim olarak bildirilen Alburnus escherichii (Steindachner, 1897) ve Alburnus nasreddini (Battalgil, 1943) türlerinin ise geçerli türler olduğu sonucuna varılmıştır.

Abstract:
Aim of this investigaton is to exhibit interspecific and intraspecific variations among Alburnus genus by means of morphometric and genetic analyses. Metric and meristic measurements were conducted in 13 species captured from different basins. Landmark based geomorphometric analyses were conducted in addition to traditional morphometric analyses. Following these morphometry studies, cytochrome oxidase subunit I (COI) sequence analysis from 42 specimens belonging to 10 species are added up with sequences gathered from GenBank and analyzed together.
According to obtained results geometric morphometric analysis was proved to be succesfull in determination of species belonging to Alburnus genus. According to comparison of consistencies between geometric and traditional morphometrics former was found to be more succesfull by means of group assignments. Eye diameter length which was one of the traditional morphometrics measurement was found to contribute significantly to PC2, PC3 and PC4. Therefore addition of this measurement to geometric morphometric analysis will improve the group assignment consistency. 
28 taxon from Alburnus genus was used in phylogenetic analysis and Squalius anatolicus (Bogutskaya, 1997) was used as an outgroup. According to results Alburnus genus seem to form a monophyletic genus with four distinct lineages. 
Cytochrome oxidase I sequence analysis of Alburnus mossulensis (Heckel,1843) is presented firstly in this study and it is determined to be sister group of  Alburnus tarichi (Güldenstädt, 1814). Alburnus adanensis (Battalgazi, 1944) which is considered as synonym to Alburnus kotschyi (Steindachner, 1863) is believed to remain valid until detailed comperative analyses. 
Discrimination of Alburnus attalus (Özuluğ & Freyhof, 2007) and Alburnus battalgilae (Özuluğ & Freyhof, 2007) from the remainder of  Alburnus chalcoides (Güldenstädt, 1772) group is succesfull where as they lack this discrimination among them. In addition to these findings, COI gene sequence failed to discriminate Alburnus volviticus (Freyhof & Kottelat, 2007), Alburnus vistonicus (Freyhof & Kottelat, 2007), Alburnus  istanbulensis (Battalgil, 1941) and Alburnus carinatus (Battalgil, 1941), possibly indicating these species within the variation limits of Alburnus chalcoides.
And lastly, validity of Alburnus escherichii (Steindachner, 1897) and Alburnus nasreddini (Battalgil, 1943) which were considered as synonyms to Alburnus orontis (Sauvage, 1882), is reported.