Günümüz sanatında arşivsel çalışmalar bağlamında anarşiv pratikleri
Anarchival practices in the context of archival works in contemporary art
Yazar: SİNEM KARADUMAN
Danışman: PROF. ZEYNEP RÜÇHAN ŞAHİNOĞLU ALTINEL
Marmara Üniversitesi / Güzel Sanatlar Enstitüsü / Resim Ana Sanat Dalı
Derece: Sanatta Yeterlik, 2023
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts
Dizin: Güncel sanat = Contemporary art ; Güzel sanatlar = Fine arts

Özet:
Günümüz sanatında arşiv hem teorik hem de pratik bağlamda en çok öne çıkan kavramlardan biridir. İktidarla olan temsiliyet ilişkisi onlarca yıldır sorgulanmakta; hafıza, tarih, politika ve sosyoloji ile olan derin bağları nedeniyle bu alanlarda da kuramsal olarak her geçen gün daha fazla araştırılan bir kavram ve kurum haline gelmektedir. 

Arşiv pratiği sanat alanında başlarda yalnızca kavramsal üretimlerin kaydını tutmak amacıyla kullanılmasına karşın, zamanla kendisi başlı başına bir sanatsal araca dönüşmüştür. Estetik arayışlardan uzaklaşıp bilgi nesnesi üretmeye yönelen sanat düşüncesi de arşiv malzemelerinin bir araç olarak kullanılmasında etkili olmuştur. Pek çok sanatçı kimi zaman kurgu, kimi zaman gerçek, kimi zaman da hem kurgu hem de gerçeği harmanlayarak, dokümanlar aracılığı ile üretim yapar.

Ancak özellikle günümüzde arşivin sınırlayıcı, dışlayıcı ve taraflı doğası daha çok sorgulanmaya başlanmıştır. Daha demokratik, kapsayıcı ve çoğulcu anlatılar oluşturmak ve aktarabilmek adına pek çok karşıt yaklaşım ortaya çıkmıştır. Erkin boyunduruğu ve sansürü altına girmemiş, azınlıkların ve dışlanmışların da seslerini, geçmişlerini içeren bir karşı-arşiv, an-arşiv fikri. Bu an-arşivler, sürekli dönüşen, büyüyen, dallanıp budaklanan bitkiler gibi köksüz, başsız, sonsuz, anarşik ve kuralsızdır.

Bu çalışmada ilk olarak arşivin tarihçesi incelenecek, ikinci bölümde arşiv malzemelerinin/belgelerin sanat alanına dahil olma süreçleri ele alınacaktır. Üçüncü bölümde ise arşivin geleneksel, sınırlı ve tutucu doğasına karşı ortaya çıkan anarşiv yönelimlerinin sanatsal açılımları araştırılacaktır. Arşiv malzemelerini kullanan sanat yapıtlarını anarşiv üreten yapıtlardan ayıran nüanslar belirlenmeye çalışılacaktır.

Abstract:
In contemporary art, the concept of the archive is one of the most prominent in both theoretical and practical contexts. The representation relationship with power has been questioned for decades, and due to its deep connections with memory, history, politics, and sociology, it has become a concept and institution that is increasingly researched theoretically in these fields as well.

Initially used in the art field solely for the purpose of recording conceptual productions, archive practice has evolved over time into an independent artistic tool. The shift in art thinking towards producing knowledge objects rather than aesthetic pursuits has also influenced the use of archival materials as a tool. Many artists sometimes create through documents, blending fiction and reality, using documents.

However, especially in recent times, the restrictive, exclusionary, and biased nature of the archive has come under greater scrutiny. Various opposing approaches have emerged to create and convey more democratic, inclusive, and pluralistic narratives. The idea of a counter-archive, an archive that includes the voices and histories of minorities and the marginalized, which has not fallen under the yoke of authority and censorship. These counter-archives, like constantly evolving, rootless, endless, anarchic, and ruleless plants, are boundless and chaotic.

In this study, first, the history of the archive will be examined, in the second section, the processes of archive materials/documents becoming part of the art field will be discussed. The third section will explore the artistic dimensions of archival tendencies that emerge against the traditional, limited, and conservative nature of the archive. Efforts will be made to identify the nuances that distinguish art works using archival materials from those producing anarchives.