Türkiye'de sanayi ve hizmet sektörlerinin rekabet düzeyinin taranması: Bir rekabet endeksi önerisi
Screening the competitive level of the industry and service sectors in Turkey: A proposal for a competition index
Yazar: ŞERİFE DEMET KORKUT
Danışman: DOÇ. DR. SELCEN ÖZTÜRK
Hacettepe Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İktisat Ana Bilim Dalı / İktisat Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Ekonomi = Economics

Özet:
Rekabet otoriteleri sanayi iktisadında günümüze kadarki teorik ve ampirik bulgularla ve tartışmalarla şekillenerek gelen rekabet anlayışı çerçevesinde piyasalarda etkin rekabetin sağlanmasına hizmet eden politikaları ve kanunları uygulamaktadır. Bu uygulamalar, piyasadaki rekabet ihlalleri ile birleşme ve devralmalara yönelik müdahaleleri de kapsayan re-aktif araçlar kadar pazarları rekabet iktisadı ve hukuku perspektifinden izleyen, tarayan ve politika önermeleri içeren pro-aktif yöntemleri de kapsamaktadır. Hem rekabet karşıtı işbirlikleri konusunda teşebbüslerin pratik ve hukuki açıdan artan tecrübeleri hem de küresel ekonomide özellikle 2000'li yıllardan sonra piyasa dinamizmine ve makroekonomik değişkenlere sekte vuran ve büyük oranda rekabet ve pazar gücü kaynaklı olduğu ileri sürülen aksaklıklar bu politika araçlarının sürekli revize edilmesi gerekliliğini doğurmuş; bu görüş resmi kuruluşlarca ve literatürde geniş çapta desteklenmiştir. Hem rekabet karşıtı işbirliği tarama tekniklerine hem de daha geniş bir politika açısıyla sektörlerin rekabet düzeylerinin ölçümüne dair teknik yöntemlere başvuran ülke sayısı artmaktadır. Bu yöntemler arasında genel tabirle "rekabet endeksi" olarak nitelendirilen ve rekabetin çok boyutlu yapısını gözeterek sektörlerin rekabet düzeyini tarayan bileşik göstergelerin ön plana çıkmaya başladığı görülmektedir.  Çalışmada, Türkiye için bilindiği kadarıyla daha önceki bir uygulaması olmayan Rekabet Endeksi yöntemi, ilgili konulardaki güncel literatürü ve uygulamaları da yakalaması açısından bu konuları ve teknik yöntemleri kapsayarak sanayi ve hizmet sektörlerinin rekabet düzeyinin taranması amacıyla oluşturulmuştur. Daha önceki ülke ve literatür örneklerinin kapsam ve tekniğine çeşitli artılar ekleyerek oluşturulan Endeks toplamda 19 göstergenin bileşimiyle 2012-2021 yılları arasına Nace Rev. 2'deki 4 hane sektör sınıflandırmasına uygulanmıştır. Diğer tarama yöntemlerine göre daha bilimsel ve sistematik, yorumlanması ve kamu ile iletişimi kolay ve dezavantajlarının aşılmasının mümkün olduğu Rekabet Endeksi sadece sonuçlarıyla değil tarama çalışmalarına sağlamlığı yüksek düzeyde bir yöntem kümesi önermesiyle pro-aktif rekabet politikalarına bir enstrüman niteliği de taşımaktadır. Endeksin, oluşturulurken izlenen her aşamasına ve bulgularına getirilecek yorum ve eleştirilerle birlikte Türkiye ekonomisi için yeni akademik ve politika çalışmalarına geniş bir kapı aralaması umulmaktadır.

Abstract:
Competition authorities implement policies and laws that serve to ensure effective competition in markets.  These implementations involve re-active tools including interventions against competition violations and mergers, as well as pro-active instruments that screen markets and lead to policy recommendations. The practical and legal experience of undertakings in anti-competitive collusions have increased in time. To add, the symptoms referring to decreasing business dynamism and worsening several reel macroeconomic indicators have emerged noticeably after 2000's in the global economy and been attributed to weaknesses in competition, especially to market power. These conditions have led to the need for continuous revision of the relevant policy tools. This view has been widely supported by official institutions and in the literature. An increasing number of countries have resorted to both collusion screening techniques and to more comprehensive methods to assess the competition in the sectors of the economy. Among these methods, composite indicators, generally referring to "competition indices", have come to the forefront as highlighting the multi-dimensional nature of competition. In this study, the Competition Index method, being the first attempt for Turkey as far as is known, has been constructed to screen the level of competition of the industrial and service sectors by covering and following up the issues and technical methods from the origin of the theory to current time. The Index, including several conceptual and technical plusses to the existing related studies, is constructed with 19 indicators for 4-digit sector classifications of Nave Rev.2 covering the years 2012-2021. The Competition Index, which could be recognized as more scientific, systematic, easily interpretable and publicly communicative than other screening methods, can be proposed as an instrument for pro-active competition policies not only with its results, but also with highly robust methodologies used throughout its construction. It is hoped that the Index opening a door to new academic and policy studies for the Turkish economy with the comments and criticisms that will be brought to every stage of its creation.