Ankara ve Konya illeri şeker pancarı üretim alanlarında toprak kökenli virüslerin araştırılması
Investigations of soil-borne viruses in sugar beet production areas of Ankara and Konya provinces
Yazar: VEDAT CEYLAN
Danışman: PROF. DR. NAZLI DİDE KUTLUK YILMAZ
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Bitki Koruma Ana Bilim Dalı / Viroloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Toprak kökenli virüs hastalıkları şeker pancarı üretiminde verimi sınırlayan etmenler arasında ilk sıralarda yer almaktadır. Bu çalışma Ankara ilinin Ayaş, Beypazarı, Sincan, Polatlı ve Haymana ilçeleri ve Konya ilinin Meram, Çumra ve Yunak ilçelerinde şeker pancarı üretim alanlarında enfeksiyon oluşturan toprak kökenli virüsler ile onların vektörleri arasında olan Plasmodiophorid ve Chytridioid türlerin saptanması ve bulaşıklık oranlarının ortaya konulması amacıyla yürütülmüştür. Bu illere bağlı 18 köyden 2021 yılında toplam 52 farklı tarladan toprak örneği alınmış ve bu örneklerde tuzak bitki testi yöntemine göre şeker pancarı bitkileri kontrollü şartlar altında yetiştirilmiştir. Ardından, bu örnekler; Beet necrotic yellow vein virus (BNYVV), Beet black scorh virus (BBSV), Tobacco necrosis virus (TNV), Tobacco rattle virus (TRV) ve Tobacco mosaic virus (TMV) için DAS-ELISA yöntemine göre test edilmiştir. Bir diğer toprak kökenli virüs olan Beet soil-borne virus (BSBV)'ün bulunma durumu ise, her iki ile ait seçilen 12 örnekte virüsün kılıf protein gen bölgesine spesifik primerler kullanılarak RT-PCR yöntemi ile araştırılmıştır. 
Çalışma sonucunda, örneklerin büyük bir çoğunluğunda (%78.8) BNYVV enfeksiyonu tespit edilmiştir. BSBV'nin varlığı ise 12 örneğin sekizinde (%66.7) belirlenmiştir. İncelenen 52 örneğin tamamının köklerinde BNYVV ve BSBV'nin vektörü olan Polymyxa betae'nın dinlenme spor yapıları saptanmıştır. Öte yandan, BBSV ve TNV ile bulaşık hiçbir örneğe rastlanılmamıştır. Ancak, bu virüslerin vektörü Olpidium spp., şeker pancarı köklerinde %57.7 oranında saptanmıştır. Ayrıca, 16 örneğin (%30.8) TMV ile bulaşık olduğu tespit edilmiştir. İncelenen bir diğer virüs olan TRV ise örneklerin hiçbirinde belirlenmemiştir. 
Bu çalışma, rhizomania hastalığının etmeni olan BNYVV ve vektörü P. betae'nın Ankara ve Konya illerinde şeker pancarı üretim alanlarında oldukça yaygın olduğunu göstermiştir.

Abstract:
Soil-borne virus diseases are among the most important factors limiting the yield in sugar beet production. This study was carried out in Ayaş, Beypazarı, Sincan, Polatlı and Haymana districts of Ankara province and Meram, Çumra and Yunak districts of Konya province in order to determine the soil-borne viruses infecting sugar beet production areas and Plasmodiophorid and Chytridioid species, which are among their vectors, and to reveal their infection rates. Soil samples were taken from a total of 52 different fields from 18 villages of these provinces in 2021 and sugar beet plants were grown in these samples under controlled conditions according to the bait plant test method. Then, these samples were tested for Beet necrotic yellow vein virus (BNYVV), Beet black scorh virus (BBSV), Tobacco necrosis virus (TNV), Tobacco rattle virus (TRV) and Tobacco mosaic virus (TMV) by DAS-ELISA method. The presence of Beet soil-borne virus (BSBV), another soil-borne virus, was investigated by RT-PCR using primers specific to the coat protein gene region of the virus in 12 selected samples from both provinces.
As a result of the study, BNYVV infection was detected in the majority of the samples (78.8%). The presence of BSBV was detected in eight of 12 samples (66.7%). Resting spore structures of Polymyxa betae, the vector of BNYVV and BSBV, were detected in the roots of all 52 samples. On the other hand, no samples contaminated with BBSV and TNV were found. However, the vector of these viruses, Olpidium spp. was detected in 57.7% of sugar beet roots. In addition, 16 samples (30.8%) were found to be infested with TMV. TRV, another virus analysed, was not detected in any of the samples. 
This study showed that BNYVV, the causal agent of rhizomania disease, and its vector P. betae are quite common in sugar beet production areas in Ankara and Konya provinces.