İran İslam devriminden sonra İran dış politikasının ana hatları: 1979-1997
Main lines of Iranian foreign policy after Islamic revolution: 1979-1997
Yazar: ZEYNALABDİN NAĞISOY
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ DEMET ŞEFİKA MANGIR
Selçuk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı / Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Uluslararası İlişkiler = International Relations
Dizin: Din adamları = Clergymen ; Humeyni, Ayetullah = Humeyni, Ayetullah ; Uluslararası ilişkiler = International relations ; Uluslararası politika = International policy ; İran = Iran ; İran Devrimi = Iran Revolution ; Şiiler = Shi'is

Özet:
1501 yılından itibaren Şii mezhebinin İran'da resmileşmesinden sonra, din adamları toplumda ve siyasette büyük rol almış ve şahlar birçok konularda onlarla danışmak zorunda kalmıştır. 19. yüzyıldan sonra İran'da Batıyla tanışma sürecine gelinmiş ve Meşrute, demokrasi, özgürlük, bağımsızlık ve parlamento gibi kavramlar ve istekler İran toplumunda duyulmaya ve aydınlar tarafından tartışılmaya başlamıştır. Şii din adamlarının bir kısmı da bu fırsattan faydalanarak şahların gücünü kısıtlamak ve yeni bir sistemin kurulması çabasında olmuşlar. Konuşmaları ve fetvaları ile toplumda sözü geçen bu din adamlarının bazısı siyasete girerek kendilerinin de rol alabileceği bir düzen kurma yoluna gitmişler. 1925 yılında Kaçar hanedanlığının dağılması ve yönetime  Pehlevi'lerin gelmesi ile bu din adamlarının gücü devlette azalmış olsa da, halk arasında olan nüfuzları devam etmiş ve yeni fırsatlar bulunca tekrar büyük dindar kesimi ayaklandırarak harekete geçirmişler. Onların çabasının Solcular gibi diğer büyük muhaliflerin gücüyle birleşmesi sonucunda, 1979'da Pehleviler yıkılmış ve İslami Devrim gerçekleşmiştir. Ayetullah Humeyni liderliğinde kurulan bu düzen başta Doğudan ve Batıdan tamamen bağımsız ve devrimin ihracı gibi istekleri olsa da Humeyni'den sonra ve özellikle Rafsancani cumhurbaşkanlığı döneminde artık pragmatist bir politikaya dönülmüş ve devrim ihracı gibi söylemler de çıkarlar doğrultusunda farklı yön bulmuştur.

Abstract:
After the formalization of the Shiite sect in Iran in 1501, clergy played a major role in society and politics, and the Shahs had to consult with them on many issues. After the 19th century, Iran began to meet the West, and concepts and aspirations such as Meshrute, democracy, freedom, independence and parliament began to be heard in Iranian society. Some of the Shiite clergy also took advantage of this opportunity to restrict the power of the Shah and to establish a new system. With their speeches and fatwas, some of the clergy mentioned in the society went into politics and started to establish an order in which they could play a role. Although the power of these clergy decreased in the state with the dissolution of the Kajar dynasty in 1925 and the coming of the Pahlavis to the government, their influence among the people continued and when the new opportunities were found, they revived the religious sector. As a result of their efforts combined with the power of other great dissidents such as the Leftists, in 1979 the Pahlavi collapsed and the Islamic Revolution took place. Although this order established under the leadership of Ayatollah Khomeini was totally independent from the East and the West and he wanted to export the revolution, after Khomeini and especially during the Rafsanjani presidency, it turned into a pragmatist policy and discourses such as the export of the revolution found different directions according to the interests.