Tasavvufun teşekkül sürecinde kalp kavramı
The concept of heart in the formative period of sufism
Yazar: SEMİHA AKYOL ÖNDEROL
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ KÜBRA ZÜMRÜT ORHAN
Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Tasavvuf Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Kalp = Heart ; Marifet = Skill ; Tasavvuf = Mystic ; Tasfiye = Liquidation ; İslamiyet = Islam

Özet:
Sûfilerin kalbi bedenin merkezi kabul etmesi sebebiyle tasavvufta kalp kavramı oldukça önemlidir. Zira kalp sûfîlere göre bedenin hükümdarı gibidir. Kalbin müsbet yahut menfî vasıflara sahip olması kişinin amellerine tesir eder. Bu tesirler neticesinde de kalpler zâkir, gafil, hasta, ölü gibi sıfatlarla nitelendirilir. Aynı zamanda kalp değişebilen bir mefhumdur yani olumlu vasıfları olumsuza, olumsuz vasıfları ise olumluya dönüşebilmektedir. Ayrıca kalp bazı katmanlardan oluşmaktadır. Her katmanın farklı bir işlevi ve görevi bulunmaktadır. Bu katmanlar kişinin idrakinin derecelenmesi hususuna da yardımcı olmaktadır. Zira kişilerde bilginin idrâk seviyeleri farklıdır ve bu farkın anlaşılmasında katmanlar mühim yer tutmaktadır. Kalp korunmadığı takdirde katmanlar zarar görebilmekte bu da kalpte bazı hastalıkların ortaya çıkmasına neden olabilmektedir. Kalbin önemine binâen sûfîler, kalbin kibir, hırs, cimrilik gibi hastalıklardan kurtulması ve temizlenmesi için tasfiye adı verilen birtakım temrinler belirlemiştir. Bu temrinler tövbe ile başlar zira kalbi temizlemeye günahlardan uzaklaşarak başlamak gerekir. Ardından zikir, şükür, takva, tefekkür gibi uygulamalarla kişi kalbini olgunlaştırır, saflaştırır. Tasfiye edilen kalp ise kâmil imanın merkezi olur. Kişinin imanı arttıkça kişi, ihsan şuuruna erer ve Allah'ın mârifet ilmini lutfettiği kâmil kimselerden olur. Bu çalışmada teşekkül dönemi eserleri ve sûfilerinin görüşleri bağlamında kalbin katmanları, kalbin halleri ele alınmıştır. Müminin hedefi olan musaffa bir kalbe ulaşmanın yollarından olan kalp tasfiyesi çalışılan dönem çerçevesinde kalbin hastalıkları ve tedavi metotları başlıkları ile işlenmiştir. Son olarak da sûfîlerin bilgi anlayışıyla ilgili kavramlar ele alınıp, bilgi kaynağı olması bakımından kalp konusu ile çalışma sona erdirilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Tasavvuf, Kalp, Tasfiye, Mârifet

Abstract:
The concept of the heart is very important in Sufism because the Sufis consider the heart to be the center of the body. For the heart is like the ruler of the body according to the Sufis. The fact that the heart has positive or negative qualities affects a person's deeds. As a result of these influences, hearts are characterized by adjectives such as zakir, heedless, sick and dead. At the same time, the heart is a concept that can change, that is, its positive qualities can turn into negative, and its negative qualities can turn into positive. In addition, the heart consists of some layers. Each layer has a different function and task. These layers also help in grading one's comprehension. Because the comprehension levels of knowledge are different and layers have an important place in understanding this difference. If the heart is not protected, the layers can be damaged, which can cause some diseases in the heart. Based on the importance of the heart, the Sufis determined a number of practices, called purification, in order to get rid of and cleanse the heart from diseases such as arrogance, greed, and stinginess. These practices begin with repentance, because it is necessary to clean the heart by getting away from sins. Then, with practices such as dhikr, gratitude, taqwa and contemplation, a person matures and purifies his heart. The purified heart becomes the center of the perfect faith. As a person's faith increases, a person attains the consciousness of benevolence and becomes one of the perfect people whom Allah has blessed with knowledge of ingenuity.
In this study, the layers of the heart and the states of the heart are discussed in the context of the works of the formation period and the views of the Sufis. Purification of the heart, which is one of the ways to reach a heart that is the goal of the believer, is covered under the titles of heart diseases and treatment methods within the framework of the period studied. Finally, the concepts related to the understanding of knowledge of the Sufis were discussed and the study was concluded with the subject of the heart in terms of being a source of information.
Keywords: Sufism, Heart, Liquidation, Marifet.