Kafkasya'dan Maverayı Kafkasya'ya Türkiye için jeopolitikalar
The geopolitics for Turkey that from Caucasus to Mavera-i Caucasus
Yazar: MÜBERRA KOÇYİĞİT TÜRK
Danışman: PROF. DR. İLHAN OĞUZ AKDEMİR
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı / Beşeri ve İktisadi Coğrafya Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Coğrafya = Geography

Özet:
Kafkasya; jeopolitik öneme sahip Karadeniz ve Hazar Denizi arasında konumlanmış stratejik köprü 
bölgesidir. Maverayı Kafkasya ise, batı dillerinde Güney Kafkasya olarak adlandırılsa da Büyük Osmanlı 
Devleti'nden günümüze, Kafkasya'yı çevreleyen Hazar ve Karadeniz havzalarını içine alan Türk bölgesini 
temsil etmektedir. Kafkasya'nın transit niteliğine ve küresel-bölgesel aktörlerin farklı bakış açılarına göre 
şekillenmiş çok sayıda tanımı doğmuştur. Bu doktora tezi çalışmasında, Kafkasya ve onu çevreleyen Maverayı 
Kafkasya üzerine yapılmış çok sayıda tanım incelenmiş, Kuzey ve Güney Kafkasya tanımlarına karşı "ulusüstü 
Türkiye bağlamlı birleşik Kafkasya" önerisinde bulunulmuştur.
Kafkasya ve onun hinterlandı Maverayı Kafkasya, birbirini tamamlayan iki coğrafi havza olarak,
devletlerin hakimiyet kurmak istediği hedef bölgeler olmuştur. Bu iki bölge; Asya, Avrupa, Ortadoğu, 
Anadolu, Akdeniz ve Hindistan'a erişim yollarıdır. Bilhassa Rusların Kafkasya ve Maverayı Kafkasya'yı ele 
geçirmek için bölgenin etnik zenginliğinden yola çıkarak oluşturduğu demografik ve sınır değişimleri, 
sürgünler, bölgenin parçalanarak jeopolitik, jeoekonomik ve güvenlik açısından zayıf kalmasına neden 
olmuştur. 
Çalışmada Kafkasları şekillendiren doğal ortam karakterleri ve bunların sosyo-politik etkileri ifade 
edilmiştir. Kafkasya'nın etno-kültürel çeşitliliği incelenmiş, ancak bu çeşitliliğin %95 oranında birbirine yakın 
grup ve kültürel yapıdan ibaret olduğu anlaşılmıştır. Bu durumun bölgenin ulusüstü birleşmesi için engel 
oluşturmadığı sonucuna varılmıştır. Tarih öncesinden başlayan ve günümüz idari sınırlarını belirleyen Kafkas 
göçlerine değinilerek, Kafkas kıstağının demografik-etnik ve politik açıdan zayıflamasına neden olan siyasi 
iklim ele alınmıştır. Bu zayıflığın giderilmesinde bölgenin toprak bütünlüğünü savunan ve coğrafi-siyasi-tarihi 
sürecinden geçmiş, dengeleyici aktör Türkiye'nin gerekli olduğu savunulmuştur. 
Analiz sonuçlarına göre karmaşa yaratan Kafkas tanımları sadeleştirilerek, tarihi ve coğrafi bağlamlı 
Türkiye'yi içine alan Kafkasya sınırları ortaya konulmuştur. Buna göre Kafkasya; kuzeyde Don Nehri, Maniç 
Bataklığı ve Kuma Nehri, doğuda Hazar Denizi, güneyde Aras su bölümü çizgisi ve Murat Nehri'nden
oluşmaktadır. Batıda ise Azak Denizi üzerinden Kerç Boğazı ile ayrılan Taman Yarımadası Kafkasya'yı 
oluştururken, Karadeniz üzerinden Türkiye'de Ordu'nun Mesudiye ilçesinden, Giresun, Trabzon, Gümüşhane, 
Rize, Artvin, Ardahan, Kars ile devam ederek, Bayburt, Erzurum, Ağrı ve Iğdır'ın bir bölümünü oluşturarak
Muş'a kadar devam etmektedir.
Çalışma için çeşitli hipotezler ortaya konularak, bölgesel bütünleştirici siyasi modeller yarıştırılmıştır. 
Bu modeller: Büyük Kafkasya Cumhuriyeti, Kafkasya Birliği, Karahazar Birliği, Türkiye Himayesi, Üst 
Kafkasya Kültürü ve Üst Kafkasya Dili'dir.
Günümüzde gerekli durum, Kafkasya'nın bölgesel açıdan güçlenerek gelişmesi için birleşik bir 
Kafkasya algısının yaratılmasıdır. Birleşik Kafkasya üzerine yapılmış bu tez çalışmasında, çağdaş parçaların 
tek başına ve sistemin parçası olarak Siyasi Coğrafya analizini yapmak amacıyla analitik hiyerarşi yönteminden
yararlanılmıştır. Analitik hiyerarşi yönteminde, temel hedef ve bu hedefe ulaşmak için alternatifler geliştirmek 
söz konusudur. Bunun için çok sayıda literatür taranarak birleşik Kafkasya için alternatif bölgesel bütünleştirici 
siyasi modeller ortaya konulmuştur. Cevabı aranan iki soru; bütünleştirici/birleştirici ulusüstü modellerin neye 
karşı ve ne için olduğudur. Buna göre Kafkasya için ortak tehdit Rusya'ya ve tehdit oluşturan bölgesel küresel 
aktörlere karşı güçlü-güvenilir bölge oluşturarak, bölgenin kültürel, etnik, siyasi ve jeoekonomik sorunlarını 
çözmek ana hedeftir. Realist, neorealist, neofonksiyonalist, transnasyonalist, bölgeselci yaklaşımlar, 
hükümetler arası yaklaşım, ulusüstücülük, aşamalı bütünleştirme modelleri, birleşik Kafkasya için sunulmuş 
alternatif yaklaşımlardır. 
Bütünleşmede Türkiye himayesi için, konsosyasyonalist yaklaşım önerilmiştir. Türkçe anlamı ile 
eştoplumlaştırmacılık olarak adlandırılan bu yaklaşımda farklı kültür nitelikleri sergileyen toplumlardaki alt 
grupların karışım göstermeden demokrasiyle yönetilmesi ve alt kimliklerin korunarak ulusüstü birleşmesi söz 
konusudur. Bu bağlamda Kafkasya'da birbirine benzer ancak farklı olan etnisitelerin alt kimlikleri korunarak, 
üst kimlikte ulusüstü birleşmesi söz konusu olabilir. Bu yaklaşım, Türkiye bağlamlı olarak Kafkaslar adına 
gerçekleştirilebilir. Bunun için Türkiye'de bulunan bazı Kafkas dernekleri ile mülakat çalışması yapılmış ve 
birleşik Kafkasya'ya dair güçlü bir anlayış ve destek sağlanmıştır. 
Kafkasya adına Türkiye bağlamlı ulusüstü birleşme modeli; bölgenin siyasi, askeri, jeoekonomik, 
sosyo-kültürel açıdan güçlenmesini sağlayarak, bölgesel ve küresel tehdit unsurlarını azaltabilir.

Anahtar Kelimeler: Birleşik Kafkasya, Maverayı Kafkasya, Türkiye, Hazar Denizi, Karadeniz, Jeopolitik.

Abstract:
The Caucasus is a strategic bridge region located between the Black Sea and the Caspian Sea, which 
have geopolitical importance. Mavera-i Caucasus, although called South Caucasus in western languages, 
represents the Turkish region encompassing the Caspian and Black Sea basins surrounding the Caucasus from 
the Great Ottoman Empire to the present day. Numerous definitions of the Caucasus have emerged, shaped by 
its transit nature and the different perspectives of global-regional actors. In this doctoral thesis, numerous 
definitions made on the Caucasus and the Mavera-i Caucasus surrounding it have been examined, and a 
"unified Caucasus with a supranational Turkish context" proposal has been made against the definitions of the 
North and South Caucasus. 
The Caucasus and its hinterland, Mavera-i Caucasus, have been target regions that states have sought 
to dominate, as two geographical basins complementing each other. These two regions are access routes to 
Asia, Europe, the Middle East, Anatolia, the Mediterranean and India. Demographic and border changes and 
exiles, especially the Russians' attempts to seize the Caucasus and Mavera-i Caucasus by taking advantage of 
the region's ethnic richness, have caused the region to fragment and become weak in geopolitical, geoeconomic 
and security terms. 
The study expressed the natural environment characteristics that shaped the Caucasus and their sociopolitical effects. The ethno-cultural diversity of the Caucasus was examined, but it was understood that 95% 
of this diversity consisted of groups and cultural structures that were close to each other. It was concluded that 
this situation did not constitute an obstacle to the supranational unification of the region. The Caucasian 
migrations that started in prehistory and determined today's administrative borders were mentioned, and the 
political climate that caused the demographic-ethnic and political weakening of the Caucasian isthmus was 
discussed. It was argued that Turkey, which defends the territorial integrity of the region and has gone through 
a geographical-political-historical process, is necessary as a balancing actor in eliminating this weakness. 
According to the analysis results, the confusing Caucasian definitions were simplified, and the historical 
and geographical borders of the Caucasus, which include Turkey, were revealed. Accordingly, the Caucasus 
consists of the Don River, the Maniç Swamp and the Kuma River in the north, the Caspian Sea in the east, the 
Aras watershed line and the Murat River in the south. In the west, the Taman Peninsula, separated from the 
Sea of Azov by the Kerch Strait, forms the Caucasus, while over the Black Sea it continues from the Mesudiye 
district of Ordu in Turkey, through Giresun, Trabzon, Gümüşhane, Rize, Artvin, Ardahan, Kars, forming parts 
of Bayburt, Erzurum, Ağrı and Iğdır, and continues all the way to Muş.
Various hypotheses were put forward for the study and regional integrative political models were 
competed. These models are: Greater Caucasus Republic, Caucasus Union, Karakhazar Union, Turkish 
Protectorate, Upper Caucasus Culture and Upper Caucasus Language.
The necessary situation today is to create a perception of a United Caucasus for the regional 
strengthening and development of the Caucasus. In this thesis study on the United Caucasus, the analytical 
hierarchy method was used in order to analyze the political geography of the contemporary parts individually 
and as part of the system. In the analytical hierarchy method, the main goal is to develop alternatives to achieve 
the main goal and this goal. For this purpose, a large amount of literature was scanned and alternative regional 
integrative political models were put forward for the United Caucasus. The two questions sought to be 
answered are; what are the integrative/unifying supranational models against and for. Accordingly, the main 
goal is to solve the cultural, ethnic, political and geoeconomic problems of the region by creating a strongreliable region against Russia, which is a common threat for the Caucasus, and against regional global actors 
that pose a threat. Realist, neorealist, neofunctionalist, transnationalist, regionalist approaches, 
intergovernmental approach, supranationalism, gradual integration models are alternative approaches 
presented for a united Caucasus.
For the protection of Turkey in the integration, a consociationalist approach has been proposed. In this 
approach, which is called as co-communalization in Turkish, there is a democratic management of sub-groups 
in societies exhibiting different cultural characteristics without any mixing and a supranational unification by 
preserving the sub-identities. In this context, similar but different ethnicities in the Caucasus can be united in 
a supranational identity by preserving their sub-identities. This approach can be implemented on behalf of the 
Caucasus in the context of Turkey. For this purpose, interviews were conducted with some Caucasian 
associations in Turkey and a strong understanding and support was provided for the united Caucasus.
A supranational unification model for the Caucasus in the context of Turkey can reduce regional and 
global threats by strengthening the region politically, militarily, geoeconomically and socio-culturally.

Keywords: United Caucasus, Mavera-i Caucasus, Turkey, Caspian Sea, Black Sea, Geopolitics.