Osmanlı dönemi İstanbul'unda suyolları ve temiz su tesislerinin mahalle oluşumuna katkısı
Contribution of waterways and fresh water supply installation to the formation of neighborhood settlements in Istanbul during the Ottoman period
Yazar: ALİ ULAŞ
Danışman: PROF. DR. HAMİDE BURCU ÖZGÜVEN
Trakya Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Mimarlık = Architecture ; Mühendislik Bilimleri = Engineering Sciences ; Tarih = History

Özet:
Tez kapsamında İstanbul'un 16-19. yüzyıl aralığında yaşamış olduğu şehirleşmenin suyla olan ilişkisinin ortaya konulması ve su dağıtım sistemine ait sayısal veriler üzerinden haritalandırma yöntemiyle mahallelerdeki gelişimin tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Bu çerçevede çeşmelerin debisi, inşa tarihi, hat uzunluğu ve kot değerleri gibi sayısal veriler üzerinden temeli hesaplama ve haritalandırmaya dayanan bir yöntemle İstanbul'un kentsel gelişimi mahalle ölçeğinde incelenmiştir. Kırkçeşme Su Tesisi örnek olarak seçilmiş ve su dağıtım planı dikkate alınarak şehir 31 farklı bölgeye bölünmüştür. Dağıtım planı ve çeşmeler sahaya çıkılarak topografik cihazlarla tespit edilmiştir. Elde edilen veriler Autocad Programı üzerinde sayısal ortama aktarılmış ve tüm su dağıtım sistemin planı çıkartılmıştır.  Ayrıca tarihi haritalar ve yazılı kaynaklar vasıtasıyla İstanbul'da 16-19. yüzyıl aralığında inşa edilen yapılar, güncel şehir planı üzerinde renkli tarama metodu ile parsellerin üzerine işaretlenmiştir. Her iki plan sayısal ortamda üst üste çakıştırılmış ve mahalleler ile su şebekesinin zaman içerisindeki gelişimi mukayese edilmiştir.  Tez araştırması neticesinde: ''Çeşmelerin, yeni mahallelerin ortaya çıkmasına ve gelişim süreçlerinin hızlanmasına katkı sağladığı elde edilen sayısal ve görsel verilerle ispatlanmıştır.''

Anahtar Kelimeler: Suyolları, Kırkçeşme, Osmanlı Mahalleleri

Abstract:
Within the scope of the thesis, it is aimed to reveal the relationship between the urbanization and water that Istanbul lived in between the 16-19 centuries and to determine the development in the neighborhoods by mapping the numerical data of the water distribution system. In this context, the urban development of Istanbul has been examined on a neighborhood scale with a method based on calculating and mapping the basis of numerical data such as flow rate, construction date, line length and elevation values of fountains. Kırkçeşme Water Facility was chosen as an example and the city was divided into 31 different regions considering the water distribution plan. The distribution plan and fountains were determined by topographical devices by going out to the field. The data obtained were transferred to the digital environment on the Autocad Program and the plan of the entire water distribution system was drawn up. In addition, through historical maps and written sources, the buildings built between the 16-19 centuries in Istanbul were marked on the parcels with the color scanning method on the current city plan. Both plans were overlaid in the digital environment and the development of the neighborhoods and the water network were compared. The result of research:''It has been proven by the obtained numerical and visual data that fountains contribute to the emergence of new neighborhoods and the acceleration of development processes''.

Keywords: Waterways, Kirkcesme, Ottoman's Neighborhood Settlements