Yüksek yapılarda araç bombalı saldırılara yönelik hasar görebilirliğin mimari düzenlemeler kapsamında değerlendirilmesi
Assessment of vulnerability to vehicle bomb attacks in high-rise buildings within the scope of architectural regulations
Yazar: KAMER ASLI KAYA
Danışman: DOÇ. DR. ZEYNEP YEŞİM İLERİSOY
Gazi Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı / Mimarlık Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Mimarlık = Architecture

Özet:
Son yıllarda terör eylemleri kapsamında yapılara yönelik çok sayıda bombalı saldırı gerçekleşmiştir. Bu saldırılar sonucunda birçok insan yaşamını yitirmiş ve birçok yapı ağır hasar almıştır. Terör faaliyetlerinden en çok etkilenen ülkelerden biri olan Türkiye'de ise son 30 yılda yüksek yapıları hedef alan 4 adet saldırı meydana gelmiştir. Terör gruplarının operasyon alanı olarak risk teşkil eden yüksek yapılar, bir terör nesnesi haline geldiğinde felakete sebep olma potansiyeline sahip yapılardır. Yüksek yapıların kritik işlevler barındırması ve taban alanına göre kullanıcı sayısının diğer yapılara göre fazla olması bu yapıların terör faaliyetlerinden korunması için gerekli güvenlik tedbirlerinin alınması zorunluluğunu da beraberinde getirmiştir. Tez çalışması, farklı ülkelerin standartları ve kodları üzerinden yapıların bombalı saldırılara karşı dayanımına katkı sağlayarak patlamaya dayanıklı yapı tasarım konusunda yüksek yapıları odak noktası almayı amaçlamaktadır. Tezde, iki aşamalı bir alan çalışması gerçekleştirilmiştir. İlk etapta ilgili şartnameler ve tasarım rehberleri üzerinden içerik analizleri ile patlamaya karşı dayanım sağlayacak kriterler elde edilmiştir. 5 ana başlık altında 23 kriter belirlenerek bu kriterlerin önem dereceleri "Çok Kriterleri Karar Verme" yöntemlerinden "Analitik Hiyerarşi Prosesi" kullanılarak belirlenmiştir. Sonrasında yüksek yapı özelinde elde edilen kriter seti ile Türkiye'deki kritik işleve sahip 4 yüksek yapı değerlendirilmiş ve hasar görebilirlik yönünden sıralaması yapılmıştır.
Çalışmadan elde edilen verilere göre, yüksek hızlı yaklaşmanın önlenmesi kriterinin patlamaya dayanıklı yapı tasarımında önem ağırlığı en yüksek kriter olduğu sonucuna varılmıştır. Bir sonraki adımda alternatiflerin değerlendirilmesi sonucunda ise önem ağırlığının yüksek olduğu parsel güvenliği kriteri yönünden düşük puan alan yapının hasar görebilirlik düzeyinin de fazla olduğu görülmüştür. Tezin son bölümünde ise değerlendirme sonuçları ortaya konularak bombalı saldırılara karşı yüksek yapıların korunması hususunda öneriler sunulmuştur.

Abstract:
In recent years, there have been many bomb attacks on buildings within the scope of terrorist acts. As a result of these attacks, many people lost their lives, and many structures were seriously damaged. In Turkey, one of the countries most affected by terrorist activities, there have been 4 attacks targeting high-rise buildings in the last 30 years. High-rise structures that pose a risk as an area of operation for terrorist groups are structures that have the potential to cause disaster when they become an object of terrorism. The fact that tall buildings have critical functions and the number of users according to their floor area is higher than other buildings, has brought about the necessity of taking the necessary security measures to protect these buildings from terrorist activities. The thesis aims to focus on high-rise buildings in explosion-proof building design by contributing to the resistance of buildings against bomb attacks through the standards and codes of different countries. In the thesis, a two-stage field study was carried out. In the first stage, criteria to provide resistance to explosion were obtained through content analysis on the relevant specifications and design guides. 23 criteria were determined under 5 main headings and the importance levels of these criteria were determined using the "Analytical Hierarchy Process", one of the "Multi-Criteria Decision Making" methods. Afterwards, with the criteria set obtained specifically for high-rise buildings, 4 high-rise buildings with critical functions in Turkey were evaluated and ranked in terms of vulnerability.
According to the data obtained from the study, it was concluded that the criterion of preventing high-speed approach is the criterion with the highest importance in explosion-proof structure design. In the next step, as a result of the evaluation of the alternatives, it was seen that the structure that had a high importance and received low scores in terms of parcel security criterion also had a high level of vulnerability. In the last part of the thesis, the evaluation results are presented and suggestions are made for the protection of high-rise buildings against bomb attacks.