Hastanelerde mekânsal program değişiminin ulusal mimari proje yarışmaları üzerinden analizi
Analysis of change depend of architectural program in hospitals on national architectural design competitions
Yazar: FATMANUR BARAN ATALAY
Danışman: PROF. DR. DİCLE AYDIN
Necmettin Erbakan Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2017
Konu: Mimarlık = Architecture
Dizin: Mekansal değişim = Spatial change ; Mimari projeler = Architectural projects ; Mimari yarışmalar = Architectural competitions ; Mimarlık = Architecture

Özet:
Mimari planlama sürecinde, tasarım evresinden önce önemli bir adım olan programlama sistematik bir bilgi araştırması olarak tanımlanmaktadır. Binaların biçimleri, tarzları, işlevleri vb. farklı özelliklerini barındıran herhangi bir bina tipolojisinin zaman içinde değişiminin nedenlerini ortaya koymak, programlamada görülen değişimlerle ilgilidir. Programlamadaki değişimleri en iyi anlatan bina tipleri ise, birbirinden farklı fonksiyonun bir arada bulunduğu, karmaşık fonksiyonlu yapı grubundan olan hastane yapılarıdır. Bu çalışmada hastane mimarisinde yaşanan değişimlerin mekânsal programlar üzerinden analiz edilerek değişimin ortaya konulmasını amaçlamaktadır. 
Araştırmada tarama modeli ile geçmişte var olan bir durum (1960-2000 yılları arası mimari proje yarışmalarında mekânsal programı) betimlenmiş, örneklem alan (1960-2000 yılları arası mimari proje yarışmalarında birincilik ödülü alan tasarımlar) üzerinden analiz edilmiştir. Araştırma materyallerini mimaride programlama kavramına ilişkin bilimsel çalışmalar, mimari proje yarışmalarına ilişkin yazılı metinler ve yayınlanan mimari proje sunumları (teknik çizimler) oluşturmaktadır. Analizler hastanelerin temel fonksiyon alanları üzerinden, i. Mekânsal program, ii. Mekânsal organizasyon ve biçimlenme açısından iki temel başlıkta gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonucunda zamanla tespit edilen değişimlerden birkaçı şunlardır;
•	Temel fonksiyon alanlarında merkezi sterilizasyon haricindeki tüm bölümlerde (poliklinik, teşhis ve tedavi üniteleri, hasta bakım ünitesi, acil servis) mekânlar özelleşmiş, sayıları artmıştır. Bu durum yapısal olarak büyümeyi beraberinde getirmiştir.
•	Düşey sirkülasyon birden fazla noktada çözülmüş, asansör sayısı artarak özelleşmiş, yatay sirkülasyon daha net ve doğrusal akslarla çözülerek yaşanabilir mekanlar haline gelmiştir.
•	Hasta bakım ünitesinde, yatak odalarında yatak sayısı azalmış, ıslak hacimlerin niteliği değişerek odaların içinde yer almış ve odaların sayısı artmıştır. Buna bağlı olarak, hasta başına düşen m² sayısında artış görülmüş, yatay sirkülasyon artmış, hasta bakım ünitesi büyümüş ve zamanla diğer birimlerden blok olarak ayrılmıştır. 
•	Hastane girişleri zamanla özelleşmiş, sayısı artmıştır. Girişlere yakın noktalarda otopark alanları çözülmüş, araç-yaya ulaşımı özelleşmiştir.

Anahtar Kelimeler: Hastane Mimari Proje Yarışmaları, Hastane Tasarımı, Hastanelerde Programlama, Mekânsal Program, Ulusal Mimari Proje Yarışmaları

Abstract:
During the process of architectural planning, the programming, which is an important step before the stage of design is defined as a systematic information research. Revealing the reasons of the change of any building typology over time which has forms, styles, functions, etc different features of the buildings is related to the changes observed in the programming. The building types which best describes the changes in the programming are the hospital structures in which the different functions co-exist and which are one of the structure group with a complicated function. In the present study, it is aimed to analyze the changes observed in the hospital architecture over the architectural programs.
In the study, a past situation (architectural program in architectural design competitions between 1960-2000) with a screening model was described and analyzed over the sample field (designs awarded first prize in architectural design competitions between 1960-2000). Research materials are composed of scientific studies about programming in architecture, written texts about architectural design competitions and publiches architectural design presentations (technical drawings). The analyzes were carried out in two main categories, i. architectural program and ii. spatial organization and shaping, over the basic functional areas of the hospitals. Some of the changes found over time in the research are as follows;
•	In all functional areas except the central sterilization (outpatient clinic, diagnosis and treatment units, patient care unit, emergency room), the places have been specialized and numbered. This situation broght about structural growth.
•	Vertical circulation is solved at more than one point, the number of elevators has been increasing, the horizontal circulation has become clearer, and livable spaces by solving with linear axes.
•	In the patient care unit, the number of beds in the bedrooms has decreased, the quality of the wet spaces has changed, and the number of rooms has increased. As a result, the number of m² per patient increased, horizontal circulation increased, the patient care unit grew, and over time it was separated from other units.
•	Hospital entries have become specialized over time, and the number has increased. Parking lots near the entrances have been solved and the vehicle-pedestrian access has been privatized.


Keywords: Architectural Program, Hospital Architectural Design Competitions, Hospital Design, National Architectural Design Competitions, Programming in Hospitals