Osmanlı devri Kızıldeniz mimarisinde Sevakin örneği
Ottoman period in Red Sea architecture Sevakin example
Yazar: GÜNEŞ ALÇI
Danışman: PROF. DR. NURETTİN GEMİCİ
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Sanat Tarihi = Art History

Özet:
Tez çalışmamızda Sudan'a bağlı Sevakin şehrindeki Osmanlı dönemi eserlerinin tanıtımı katalog bölümünde yapılmıştır. Bu şehirde Osmanlı eserlerine ait akademik çalışmanın az olması bizi bu yönde çalışmaya teşvik etmiştir. 
Tezimizde birinci bölümde Sevakin'in coğrafi konumu ve tarihçesi anlatılmıştır. İkinci bölümde, Araştırmacılar tarafından Kızıldeniz stilinin görüldüğü ve Türk kasaba örnekleri olarak belirtilen Cidde, Hudeyde, Masavva, Moha ve Yenbu gibi şehirlerde çeşitli yazılı ve görsel kaynaklardan istifade edilerek tespit edilebilen Osmanlı dönemi eserleri ve özellikleri kısaca yer almıştır.  Üçüncü bölüm olan  katalogda Sevakin'de  inşa edilmiş 5 cami, 3 türbe, sur - kule ve kapılar, 1 vikale,  1 karakol, 1 kaymakamlık binası, 1 gümrük binası, 2 zaviye, 1 banka, 1 hastane, 1 sarnıç ile ev örnekleri tanıtılmıştır. Dördüncü bölümde değerlendirme yapılarak Kızıldeniz sahil şehirlerinde inşa edilmiş eserler üzerindeki mimari etkiler ve oluşum süreçleri karşılaştırılmıştır. 
Dini mimaride, Sevâkin'de, Doğu Afrika ve Kızıldeniz şehirlerinde mihraba paralel veya dik iki, üç veya dört sahınlı, düz dam şeklinde örtülü, açık avlulu camiler, erken dönem İslâm mimari özelliklerini göstermekle birlikte çok yüksek olmayan sekizgen minareleriyle, dendan süslemeleriyle, özgün taş minberleriyle hemen hemen bütün Kızıldeniz şehirlerinde benzer şekilde tekrar edilmişlerdir. Kubbeli türbelerde (Sevâkin ve Cidde'de) kare beden duvarlarının köşeleri üst seviyede pahlanmış ve dendanlarla sonuçlandırılmıştır. Bütün kubbeli türbelerde geçiş öğesi olarak tromp kullanılmıştır.
Çalışmamız esnasında Sevakin'deki evlerin bir stilin örnekleri olduğu anlaşılmıştır. Bu eserlerin şans eseri Jean- Pierre Greenlaw tarafından çizimlerinin yapılarak belgelenmiş olması bu stilin varlığını günümüze taşımıştır. Kızıldeniz stili olarak adlandırılan bu mimari stil geç farkedildiği için ve bölgedeki Osmanlı dönemine ait eserlerle bağlantısının tespit edilebilmesi için Kızıldeniz sahil şehirleri hakkında genel bir araştırma yapılmıştır.

Abstract:
In the current thesis, the Ottoman period artifacts in Suakin city of Sudan were introduced in the catalog section. The scarcity of academic studies on Ottoman artifacts in this city has encouraged us to study this subject. 
In the first section of our thesis, the geographical location and history of Suakin are described. In the second section, the Ottoman period artifacts and their characteristics that can be identified by making use of various written and visual sources in cities such as Jeddah, Hudaydah, Masawwa, Moha and Yenbu, which are referred to by researchers as examples of Turkish towns where the Red Sea style is seen, are briefly included. In the third section which is the catalog, 5 mosques, 3 tombs, fortification walls - towers and gates, 1 vekale (dervish lodges in Khalidiyya), 1 police station, 1 district governorship building, 1 customs building, 2 zawiyahs, 1 bank, 1 hospital, 1 cistern and houses built in Suakin are introduced. In the fourth section, an evaluation is made and the architectural influences on the artifacts built in the Red Sea coastal cities and their formation processes are compared. 
Mosques with two, three, or four stages parallel or perpendicular to the mihrab, flat roofs, and open courtyards in Suakin, East Africa, and Red Sea cities exhibit characteristics of early Islamic architecture, as do their octagonal minarets, which are not very tall, dendan decorations, and original stone minarets, which have been replicated in almost all Red Sea cities. In vaulted shrines (in Suakin and Jeddah), the corners of the square main walls are beveled at the upper level and concluded with dendans (teeth). In all vaulted shrines, a squinch is used as a transition element.
During the thesis phase, it became clear that the houses in Suakin are examples of a style. Fortunately, these artifacts were coincidentally documented by a Jean - Pierre Greenlaw made drawings of them, and this style has survived to the present day.  Since this architectural style, called the Red Sea style, was recognized late, general research on the Red Sea coastal cities was conducted in order to determine its connection with the Ottoman artifacts in the region.