İnmeli hastalarda santral nöropatik ağrı değerlendirilmesi ve yaşam ve uyku kalitesi ile ilişkisi
Assessment of central neuropathic pain in stroke patients and relationship with quality of life and sleep quality
Yazar: SİNAN ÖZVARİŞ
Danışman: DOÇ. DR. HİKMET KOÇYİĞİT
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi / İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı / Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon = Physical Medicine and Rehabilitation
Dizin: Ağrı = Pain ; Nöropatiler = Neuropathies ; Uyku kalitesi = Quality of sleep ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; İnme = Stroke

Özet:
AMAÇ: Bu çalışmada inmeli hastalarda santral nöropatik ağrı görülme sıklığı, inme sonrası santral ağrının yaşam kalitesi, uyku kalitesi ve depresyon ile ilişkisinin araştırılması amaçlandı.

GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışmaya İKÇÜ Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Polikliniğine başvuran veya Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Kliniğinde yatmakta olan serebrovasküler olay sonrası hemipleji tanısı alan 100 hasta dahil edildi. Bu çalışma için özel bir değerlendirme formu oluşturuldu. Bu formla hastaların demografik özellikleri (yaş, cinsiyet, meslek, eğitim durumu, medeni hali), inme süresi, inme sayısı, inme etiyolojisi, inmeye ilişkin risk faktörleri ve kullanmakta oldukları ilaçları kaydedildi. Çalışmaya 18 yaş üstü, afazisi olmayan ve Mini-mental test değerlendirmesinde normal veya hafif kognitif bozukluğu olan hastalar dahil edildi. Çalışmaya dahil edilen tüm hastaların santral ağrı değerlendirmesi için LANSS ağrı anketi kullanıldı. Hastaların yaşam kalitesini değerlendirmek için SF-36 anketi kullanıldı. Olguların fonksiyonel durumu Fonksiyonel Ambulasyon Skalası (FAS) ile değerlendirildi. Uyku kalitesi Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi (PUKİ) ve depresyon durumu Beck Depresyon Ölçeği kullanılarak değerlendirildi.
    
BULGULAR: Çalışmaya dahil edilen 100 inmeli hastanın 12'sinde inme sonrası santral nöropatik ağrı saptandı. İnme sonrası santral nöropatik ağrı ortaya çıkış zamanı ortanca değeri 2,75 ay olarak saptandı. İnme sonrası santral ağrısı olan ve olmayan olgular arasında demografik veriler açısından kadın cinsiyet ve genç yaş ile santral ağrı oluşumu arasında anlamlı bir ilişki saptandı. İnme sonrası santral nöropatik ağrısı olanlarla olmayanlar arasında uyku kalitesi, depresyon durumu, ambulasyon düzeyi açısından anlamlı ilişki saptanmadı fakat santral nöropatik ağrısı olan grupta daha kötü skorlar saptandı. Santral nöropatik ağrısı olan hastalarda yaşam kalitesi ölçeği olan SF-36'nın genel sağlık, sosyal fonksiyon ve ağrı alt parametrelerinde anlamlı daha kötü skorlar elde edildiği görüldü. Yapılan korelasyon analizleri sonucunda santral nöropatik ağrı düzeyini ölçen LANSS skoru ile PUKİ ve SF-36'nın ağrı alt parametresi skorları arasında anlamlı ilişki bulundu. FAS, Beck Depresyon Ölçeği ve SF-36'nın diğer yedi alt parametresine ait sonuçlar ile LANSS skorları arasında ise anlamlı ilişki saptanmadı. Bunun dışında kadın hastalarda BDÖ skorunun daha yüksek olduğu bulundu. Beck Depresyon Ölçeği puanı ile PUKİ skoru, SF-36'nın genel sağlık, ruh sağlığı, sosyal fonksiyon, emosyonel rol güçlüğü, genel sağlık algısı ve ağrı alt parametreleri arasında anlamlı ilişki bulundu. Ayrıca depresyon düzeyinin hastaların ambulasyonunu kötü etkilediği tespit edildi.

SONUÇ: İnme sonrası santral ağrı, inmenin yaygın ancak yeterince üzerinde durulmayan bir sonucudur. Çalışmamızda da olduğu gibi bu konuda yapılan birçok çalışmada inme sonrası santral ağrının hastaların yaşam kalitesini olumsuz yönde etkileyebileceği gösterilmiştir. Klinisyenlerin inme sonrası santral ağrının, onu etkileyen faktörlerin ve hastaların bunu iletmede karşılaşabilecekleri zorlukların farkında olmaları gerekir. İnme sonrası santral ağrı ve buna eşlik eden uyku bozuklukları, depresyon ve anksiyetenin doğru tanı ve tedavisi ile hastaların fonksiyonel kapasitesi ve yaşam kalitesini artırmanın mümkün olduğu bilinmelidir. 

Anahtar Kelimeler: İnme, Santral ağrı, Yaşam kalitesi, Uyku kalitesi.

Abstract:
OBJECTIVE: In this study, it was aimed to investigate the incidence of central neuropathic pain in stroke patients, the relationship of post-stroke central pain between quality of life, sleep quality and depression.

MATERIALS AND METHODS: 100 patients who applied to İKÇU (İzmir Katip Çelebi University) Atatürk Training and Research Hospital Physical Medicine and Rehabilitation Polyclinic or who were hospitalized in the Physical Medicine and Rehabilitation Clinic with the diagnosis of hemiplegia after cerebrovascular event were included in the study. A special evaluation form was created for this study. With this form, the demographic characteristics of the patients (age, gender, occupation, educational status, marital status), stroke duration, number of stroke, stroke etiology, stroke-related risk factors and medications they were using were recorded. Patients over 18 years of age, without aphasia and with normal or mild cognitive impairment in the Mini-mental test were included in the study. The LANSS pain questionnaire was used for the central pain assessment of all patients included in the study. The SF-36 questionnaire was used to assess the patients' quality of life. The functional status of the cases was evaluated with the Functional Ambulation Scale (FAS). Quality of sleep was objectivized using Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKI) and the depression assessment was performed by using Beck Depression Inventory.

RESULTS: Post-stroke central neuropathic pain was detected in 12 of 100 stroke patients included in the study. The median time to onset of central neuropathic pain after stroke was 2.75 months. In terms of demographic data, a significant relationship was found between female gender and young age and central pain in patients with and without post stroke central pain. There was no significant relationship between those with and without central neuropathic pain after stroke in terms of sleep quality, depression status, and ambulation level, but worse scores were found in the group with central neuropathic pain. It was observed that patients with central neuropathic pain had significantly worse scores in general health, social function and pain subparameters of the SF-36, which is a quality of life scale. As a result of the correlation analysis, a significant correlation was found between the LANSS score, which measures the level of central neuropathic pain, and the PUKI score and the pain subparameter score of SF-36. No significant correlation was found between the results of the LANSS score and the FAS, Beck Depression Scale and the other seven subparameters of the SF-36. Except this case, it was found that the Beck Depression Scale score was higher in female patients. A significant relationship was found between Beck Depression Scale score and PUKI score, general health, mental health, social function, emotional role restriction, general health perception and pain subparameters of SF-36. In addition, it was determined that the level of depression negatively affected the ambulation of the patients.

CONCLUSION: Central post-stroke pain is a common but underestimated consequence of stroke. As in our study, many studies on this subject have shown that post-stroke central pain can negatively affect the quality of life of patients. Clinicians need to be aware of central post-stroke pain, the factors that influence it, and the difficulties patients may face in communicating it. It should be known that it is possible to increase the functional capacity and quality of life of patients with the correct diagnosis and treatment of post-stroke central pain and accompanying sleep disorders, depression and anxiety.


Keywords: Stroke, Central pain, Quality of life, Sleep quality.