Basra ve Bağdat Mu'tezile ekollerinin görüş ayrılıkları
Dissidence of Baghdad and Basra Mutazilite school
Yazar: MURAT AKIN
Danışman: PROF. DR. ÖMER AYDIN
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2013
Konu: Din = Religion
Dizin: Adalet = Justice ; Bağdat Dil Ekolü = Baghdad Language School ; Irak-Basra = Iraq-Basra ; Irak-Bağdat = Iraq-Baghdad ; Kelam = Islamic theology ; Mutezile = Mutazila ; Tevhid = Tevhid ; İslamiyet = Islam

Özet:
Bu çalışmamızda Kelâm ilminin teşekkül etmesinde büyük katkısı olan Mu`tezile'nin Basra ve Bağdat ekolleri arasındaki görüş ayrılıklarını ele aldık. Mu`tezile'nin diğer Kelâm ekollerinden ayrıldığı itikâdi görüşleri ve düşünceleri üzerine birçok çalışma yapılmıştır. Bizim çalışmamız ise bu ekolün kendi içerisindeki ilmi tartışmaların getirdiği görüş ayrılıklarının tespitine yöneliktir. Giriş bölümünde Mu`tezile'nin teşekkülü ve tarihsel süreci üzerinde durularak ekolün doğuşu, gelişimi ve temel prensipleri kısaca tanıtılmıştır. Birinci bölümde, Mu`tezile ekolünün farklılaşma süreci içerisinde öncelikle Bağdat ekolünün Basra ekolünden ayrılmasına neden olan sebepleri tespit edip belli başlıklar halinde ele aldık. Daha sonra ?Basra ve Bağdat Mu`tezilî âlimleri? hakkında biyografik bilgiler üzerinde durduk. İkinci bölüm olan ?tevhîd prensibindeki görüş ayrılıkları? ana başlığında ise Mu`tezile'nin, sıfatullah, kelâmullâh ve ru?yetullâh konularındaki görüş ayrılıklarını ele aldık. Ayrıca tevhîdi ispatlama noktasında kullandıkları; cevher, araz ve hareket-sükûn gibi kavramları ele alarak bu konulardaki görüş ayrılıklarını belirtmeye çalıştık. Çalışmamızın üçüncü ve son bölümü olan ?Mu`tezile'nin adâlet prensibindeki görüş ayrılıkları? başlığı altında; ilahî irâde, insanın irâdesi, bazı semi?yyât konuları ve imamet meselesini ele alarak Basra ve Bağdat ekollerinin bu konuları nasıl yorumladıklarını incelemeye çalıştık. Bu görüş ayrılıklarını tespitle beraber günümüzde Mu`tezilî fikirlerin farklı ekollerde devam edip etmediğini de analiz etme fırsatını bulduk.



nahtar Kavramlar: Mu`tezile, Mu`tezile'nin Teşekkülü, Basra ve Bağdat Ekolleri, Tevhîd, Adâlet, Allah'ın İradesi, İnsanın Fiilleri, Sıfatullah, Kelâmullâh, İmamet

Abstract:
In this study we have handled with different perspective the Mutazilite school which has great deal of participation to the science of Kalam. Many studies have done on the features and differences of Mutazilite School from other schools. Our study is focused on the detecting what kinds of differences have occurred by scientific disputes in this school.In introduction part of this study we have highlighted the Mutazilite's born, and also we have shed light on to the historical process and development of this school and basic principles of Mutazilite. In first part we have dealt with the basic reasons of Baghdad school's leaving from Basra school in the process of Mutazilite School's differentiation. Then we have given separate title as a ?Basra and Baghdad's science men?. Under this title we have dealt with the biographic knowledge of these science men. In the second part under the title of ?differentiation in the principle of tawhid (God's unity)? we have clarified the concepts of cevher, araz, hareket- sükûn which are the predecessor concepts of this literature. Moreover in this part we have studied on the differentiations of this school about the subjects of sıfatullah, kalamullah, ru?yetullah. In the third and last part we have tried to clarify Mutazilite's differentiation on adl (justice) principle and we have handled the subjects of Allah's willpower, human willpower, some subjects of semiyyat, question of imamate. So we got an opportunity to search how they have commented these subjects. Also with the detection of these differentiations today we got the chance of analyzing whether or not the ideas of Mutazilite continuing in different schools. If they are going on we have interrogated how they have settled and which schools there are.


Key words: Mutazilite, Mutazilite's born, Basra and Baghdad school, Tavhid, Allah's willpower, human willpower, human actions, Sıfatullah, Kalamullah, Imamate