Günümüz Selefî Hâricî akımın şiddet teolojisi
The theology of violence of today's Salafî-Khârijî movement
Yazar: ALİ RIZA AKGÜN
Danışman: PROF. DR. ALİ BULUT ; PROF. DR. SERDAR DEMİREL
Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Din = Religion
Dizin: Aşırılık = Excess ; Cihad = Jihad ; Dinsel şiddet = Religious violence ; Hariciler = Kharidjites ; Haricilik = Kahawarij ; Mezhepler = Sects ; Selefiye = Selefiye ; İlahiyat = Theology ; İslamiyet = Islam ; Şiddet = Violence

Özet:
Bu çalışmada, son yıllarda Ortadoğu merkezli uyguladıkları şiddet 
eylemleriyle dünya gündemine oturan günümüzdeki Selefî Hâricî akımın tarihî
seyrini, düşünce dünyasını ve şiddet anlayışlarını dayandırdıkları dinî referanslarını 
tahlil ettik. Çalışmamızın birinci bölümünde, İslam'ın şiddete bakışını ve İslam'da 
ilk şiddet hareketi olan Hâricîleri inceledik. İnceleme sonucu, İslam'da merhamet, 
müsamaha ve barışın asıl olduğu, şiddetin savaş gibi zarurî durumlarda istisnaî
olarak kullanıldığı ve kadim Hâricîlerle günümüzdeki Selefî Hâricî akımın temel 
şiddet anlayışında birbirine benzedikleri sonucuna vardık.
İkinci bölümde, akımın tarihî sürecini ve şiddet anlayışının seyrini inceledik. 
Akım, şiddet anlayışı bakımından üç merhale geçirdiğini gördük. Birinci merhale, 
şiddet anlayışının ilk oluştuğu ve müessis eserlerin yazıldığı Mısır dönemidir. Bu 
dönem 1960'lı yılların ortalarından, 1980'li yılların ikinci yarısına kadar devam 
etmiştir. İkinci merhale, akımın şiddet anlayışının Arap Yarımadası kökenli zâhirî ve 
lafızcı anlayışla mezcedilerek daha şedit hale geldiği ve uluslararası boyut kazandığı 
dönemdir. Bu dönem, 1980'li yılların ortalarından, 2000'li yıllara kadar Afganistan 
merkezli devam etmiştir. Üçüncü merhale, din ve cihat adına İslam'ı kendileri gibi 
yorumlamayan Müslümanlara dahi şiddet uyguladıkları ve Hâricîlik vasfıyla 
anıldıkları Irak ve Suriye dönemidir. Bu dönem, akımın 2003 yılında Irak'ta 
toplanmasıyla başlamış olup, son meşhur liderleri Ebu Bekir el-Bağdâdî'nin 2019'da 
öldürülmesiyle son bulmuştur.
Üçüncü bölümde, akımın düşünce dünyasını, zihniyetlerini oluşturan fıkhî ve 
fikrî arka planı, şiddet adına savundukları fikirlerde Ehl-i Sünnet'in temel ilkelerine vi
riayet ettikleri ve Müslümanların maslahatı için cihat ettikleri iddialarını ele aldık. 
Yaptığımız araştırma sonucu, şiddet fıkhının oluşmasında ilmî ve fikrî zafiyetin yanı 
sıra, tecrübe eksikliğinin etkili olduğu, son geldikleri nokta itibariyle kendilerini 
desteklemeyen Müslümanlar dâhil bütün insanları ötekileştiren ve din adına 
öldürmeyi kutsal sayan bir düşünceye sahip oldukları anlaşılmış oldu. Aynı zamanda 
şiddet düşüncesinin açıkça tezahür ettiği tekfir, hâkimiyet, velâ-berâ ve cihat 
konularında Ehl-i Sünnet âlimlerin ortaya koydukları ilmî kurallara riayet etmedikleri 
ve cihat adına gerçekleştirdikleri eylemlerden en çok Müslümanların ve İslam 
Dünyası'nın zarar gördüğü gerçeğiyle karşılaştık.

Anahtar kelimerler: Selefîlik, Hâricîlik, Aşırılık, Şiddet, Cihat, Teoloji

Abstract:
In this study, we have analyzed the religious references for the thought 
paradigm and understanding of violence as well as the historical development of 
today's Salafī-Khārijī movement. This movement has taken spotlight center stage in 
world affairs in recent years due to their violent protests originating in the Middle 
East. In the first section of our study, we analyzed Islam's outlook on violence, and 
the Khawārij who were the first violent movement in Islam. As a result of the 
analysis, we concluded that mercy, pardoning, and peace are foundational in Islam, 
that violence exists as an exception in necessary situations such as war, and that the 
previous Khawārij and the current Salafī-Khārijī movement are similar to one 
another in their understanding of violence.
In the second section, we analyzed the movement's historical progress and 
the development of their understanding of violence. We found that the movement 
went through three phases of development from the standpoint of their understanding 
of violence. The first phase is the Egyptian period in which the understanding of 
violence first formed, and the formational scripts were written. This period continued 
from the mid 1960's till about the second half of the 1980's. This movement in the 
second phase intensified and became an international movement as a result of mixing 
with a literalist and zāhirī understanding that originated in the Arabian Peninsula. 
Afghanistan became the center during this period from the mid 1980's until the 
2000's. The third phase is the period of Iraq and Syria, where they used violence and 
attacked other Muslims who did not share their interpretations in the name of jihad 
and were described as Khārijīs. This period started in 2003 when the movement viii
gathered in Iraq and continued until the death of their infamous leader, Abu Bakr alBaghdadi in 2019.
In the third section of this study, we have addressed their worldview, the legal 
and intellectual background of their thought, their justification of violence as being 
part of the foundational principles of Ahl- Sunna, and their claim that their jihad is 
for the welfare of the Muslims. As a result of our research, it has become clear that 
their violent fiqh isn't just a result of their intellectual weakness but also their lack of 
experience. They engage in the othering and killing of anyone who disagrees with 
them, including Muslims. We reached the conclusion that their violent worldview, 
which becomes apparent in the areas of anathematization, sovereignty, walā' wa 
barā', and jihad, is not in adherence with the rules put forth by the scholars of Ahl alSunna. The Muslims and the Muslim world at large were most harmed by their 
actions which were done in the name of jihad.

Keywords: Salafism, Khārijīs, Extremism, Violence, Jihad, Theology