İslam hukukunda kişilik bağlamında yapay zekâ sorunu
Artificial intelligence problem in the context of personality in Islamic law
Yazar: SONGÜL ERSAN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ YILDIRAY SİPAHİ
Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: Din-hukuk ilişkileri = Religious-law relationship ; Kişilik = Personality ; Robotlar = Robots ; Transhümanizm = Transhumanism ; Yapay zeka = Artificial intelligence ; İslam hukuku = Islamic law ; İslam hukukçuları = Islamic lawers ; İslamiyet = Islam

Özet:
Çalışmada, "İslam Hukukunda Kişilik Bağlamında Yapay Zekâ Sorunu" konu edilmiştir. Bu kapsamda yapay zekâ sorunu farklı yönleriyle üç bölümde ele alınmıştır. Bunlar; yapay zekânın insan beyni ile münasebeti, tanımı, kısımları ve Felsefî alt yapısının incelenmesidir. Aslında yapay zekâ bir algoritmadır. Algoritmanın en büyük benzeşim gösterilmeye çalışıldığı alan ise insan beynidir (zihin modellemesi). Bu sebeple yapay zekâya neden ihtiyaç duyulduğu ve neden hukukî alt yapısı sorun edildiğine çözüm aranmıştır. İslam hukukunda kişilik bağlamında yapay zekânın değerlendirilmesinin bir ihtiyaç olduğu kabul edilerek, yapay zekânın insan şahsiyetine etki eden faktörlerle kıyaslaması yapılmıştır. Yapay zekâya insan görünümlü robot formlu bir bedende hukukî bir kişilik verilmesi temel sorun kabul edilerek; ruh, irade, akıl ve fıtrat (fıtrata bağlı transhümanite ve yapay zekâ ve neslin devamı problemi açısından yapay zekâ ile evliliğin İslam Aile Hukuku açısından ortaya koyduğu asılların merkezinde tartışılması) bağlamında değerlendirilmiştir. Yapay zekâ hukukunun gelişmekte olduğu göz önüne alınarak İslam ceza hukukunda yapay zekânın değer sorunu ve hukuk norm bazlı açıklamalar yapılmıştır. Ayıca yapay zekânın cezaî ehliyetine bağlı işlenen suçlar ve bu suçların cezalandırılmasında nasıl bir yol ortaya konulması gerektiği ifade edilmiştir. Bu anlamda özellikle kusursuz sorumluluk eksenli yapay zekânın neden olduğu suçlarda yapay zekâyı üreten, programlayan ve kullananın sorumlu tutulmaları gerektiği öne sürülerek muhtemel tehlikelere işaret edilmiştir. Özellikle yapay zekânın eşya statüsü önerisinin İslam Hukuku açısından en uygun değerlendirme olacağı önerisi getirilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Hukuk, İslam Hukuku, Yapay Zekâ, Akıl, Transhümanite, Öjeni, Nesil, Robot.

Abstract:
In this study, "Artificial Intelligence Problem in the Context of Personality in Islamic Law" was discussed. In this context, the problem of artificial intelligence is discussed in three parts with different aspects. These are the relationship between artificial intelligence and the human brain, its definition and parts, and the examination of its philosophical background. In fact, artificial intelligence is an algorithm. The area where this algorithm is tried to be make similarity is mostly the human brain. For this reason, a solution has been sought for why artificial intelligence is needed and why its legal infrastructure is a problem. Assuming that there is a need to evaluate artificial intelligence in the context of personality according to Islamic law, artificial intelligence has been compared with the factors that affecting the human personality. In this study, some evaluations were made in the context of spirit, will, mind and fitra (nature) (The Fitra-related (nature-related) transhumanity, and also artificial intelligence and marriage with artificial intelligence in terms of the problem of the continuation of the posterity were discussed in the centre of the facts revealed in terms of Islamic Family Law) by assuming the artificial intelligence in a human-like, robot-shaped body as a legal personality is accepted as the main problem. Considering the development of artificial intelligence law, the value problem of artificial intelligence in Islamic criminal law and the crimes committed due to the criminal capacity of artificial intelligence and the method to punish these crimes are expressed by making legal norm-based explanations. In this sense, it has been pointed out that who produce, program and use artificial intelligence should be held responsible for the possible dangers, especially in crimes caused by perfect responsibility oriented artificial intelligence. In particular, it is suggested that the property status proposal of artificial intelligence will be the most appropriate evaluation in terms of Islamic Law.

Keywords: Law, Islamic Law, Artificial Intelligence, Mind, Transhumanity, Eugenics, Generation, Robot.