Mükelleflerin otorite algıları ile vergi uyumu arasındaki ilişkiler: Ampirik bir inceleme
Relations between tax payers and tax compliance: An empirical examination
Yazar: AYSU GÖZ
Danışman: DOÇ. DR. FERDİ ÇELİKAY
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Maliye = Finance ; İşletme = Business Administration
Dizin: Mükellef = Taxpayer ; Otorite = Authority ; Vergi mükellefi = Taxpayer ; Vergi uyumu = Tax compliance ; Vergiler = Taxes

Özet:
Kamu harcamalarının finansmanında devletin temel gelirini vergiler oluşturmaktadır. Kamusal mal ve hizmetlerin tedariği için kullanılan vergilerin zamanında ve eksiksiz tahsili sürdürülebilir vergi sistemi bağlamında oldukça önemlidir. Vergi uyumu, vergi sistemini sağlamak için en temel gerekliliktir. Gelir düzeyi, vergi oranı, denetim olasılığı ve ceza oranı gibi dışsal ekonomik faktörlerin yanı sıra, bireysel ve sosyal değişkenler de mükelleflerin vergi uyumlarını etkiler. Bu durum ayrıca otoriteye olan güveni ve otoritelerin gücünü teşvik eder. Kaygan Yamaç Modeline göre, vergi tahsilatı iki yoldan artırılabilir: vergi otoritesine olan güveni artırarak ve / veya vergi otoritelerinin caydırıcı gücünü çoğaltarak. Bu çalışmada Kaygan Yamaç Modeli çerçevesinde Türkiye'de mükelleflerin otorite algıları ile vergi uyum düzeyleri arasında nasıl ve hangi yönde bir ilişki olduğu sorusuna yanıt aranmaktadır. Bu doğrultuda Eskişehir ilinde ikamet eden 166 serbest meslek erbabı mükellef ile anket çalışması düzenlenmiştir. Anket çalışmasında mükelleflerin mevcut vergi uyumlarının yanı sıra hayali ülke Avrasya'daki dört manipülasyon koşuluna (yüksek/düşük, güven/güç) verdikleri tepkiler ölçülmüştür. Ayrıca araştırmaya katılanların Türkiye ve Avrasya'yı güven ve güç açısından benzer bulup bulmadığı sorusu da yanıtlanmıştır. Çalışmada elde edilen bulgular literatürdeki öncül araştırmaları destekler niteliktedir. Yüksek güven ve güç koşulu mükelleflerin gönüllü uyumunu arttırmakta, düşük güç koşulu ise mükelleflerin vergi uyumlarını azaltmaktadır. Ayrıca yüksek gücün olduğu bir ortamda güven düzeyi düşük ise zorunlu uyum ile karşılaşılmaktadır. Son olarak çalışmada katılımcıların Türkiye özelinde kendilerini zorunlu vergi uyumu dahilinde konumlandırdıkları sonucuna ulaşılmıştır. Bir bütün olarak çalışmada elde edilen bulgular ışığında Türkiye'de mükelleflerin vergi uyumunu artırabilmek için denetim ve ceza sisteminin etkinliği gibi yüksek güç unsurlarını besleyen tedbirlerin yanı sıra idari şeffaflık, katılımcılık ve mükellef odaklılık gibi yüksek güven unsurlarını güçlendiren uygulamaların yaygın ve yoğun şekilde hayata geçirilmesi gerektiği düşünülmektedir.

Abstract:
Taxes constitute the main income of the state in financing public expenditures. Timely and complete collection of taxes used by the state to create public goods and services is very important for a sustainable tax system. Tax compliance is the most basic requirement to ensure tax order. In addition to external economic factors such as income, tax rate, audit probability and penalty rate, individual and social variables also affect tax compliance of taxpayers and encourage trust in authority and the power of authorities. According to the Slippery Slope Model, tax payments can be increased in two ways: by increasing confidence in tax authorities and/or by increasing the tax authorities' deterrent power. In this study, within the framework of the Slippery Slope Model, an answer is sought to the question of how and in which direction there is a relationship between the taxpayers' perception of authority and their level of tax compliance. In this direction, a survey was conducted with 166 self employed taxpayers residing in Eskişehir. In the survey study, besides the taxpayers' current tax compliance, the reactions of the taxpayers to the four manipulation conditions (high/low, trust/power) in the imaginary country Avrasya were measured and it was investigated whether the taxpayers found Turkey and Avrasya similar in terms of trust and power. The result of the study supports previous researches. The condition of high trust and power has increased the voluntary compliance of taxpayers. The low power condition reduced the tax compliance of the taxpayers. The high power condition created forced compliance while the trust condition was low. In addition, in the study, it was concluded that the participants felt forced tax compliance in Turkey, regardless of trust and power manipulations.