Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü ülkelerinde ilaç harcamalarını etkileyen faktörlerin panel veri analiziyle belirlenmesi: Türkiye karşılaştırması
Determination of the factors affecting pharmaceutical expenditures in Organısatıon for Economıc Co-Operation and Development countries by panel data analysis: A comparison with Turkey
Yazar: EMİNE DOĞAN ÇULHA
Danışman: PROF. DR. EMİNE ORHANER ; DOÇ. DR. ŞAHİKA GÖKMEN
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı / Sağlık Kurumları Yönetimi Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Sağlık Kurumları Yönetimi = Health Care Management ; Sağlık Yönetimi = Healthcare Management

Özet:
Sağlık sektörünün ayrılmaz bir parçası olan ilaç ve ilaç sektörü, sağlığın korunması ve hastalıkların tedavisinde aldığı rolden dolayı önemli bir konumdadır. İlaç harcamaları, sağlık sistemlerinin sürdürülebilirliği açısından önemli bir gösterge olup, ekonomik, demografik göstergeler ve sağlık politikaları ile ilişkilidir. Bu çalışma, Türkiye dâhil 28 OECD ülkesinde 2000-2020 yılları arasındaki ilaç harcamalarını belirleyen faktörleri incelemeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda, ilaç sektörü ve ilaç harcamaları ayrıntılarıyla ele alınmış, ilaç harcamalarını etkilediği düşünülen faktörler açıklanmış ve yapılan literatür taraması sonucu değişkenler belirlenmiştir. Çalışmanın bağımlı değişkeni ilaç harcamaları olup, bağımsız değişkenler olarak yaşlı nüfus oranı, doktor sayısı, işsizlik oranı ve şehirleşme düzeyi kullanılmıştır. Değişkenlere ait veriler panel veri analiziyle incelenmiş, aynı zamanda panel veri analizi varsayımları, ön testler ve modellerin tahmin yöntemleri tanıtılmıştır. Analizden elde edilen temel bulgulara göre; ülkelerdeki yaşlı nüfus oranı, doktor sayısı ve şehirleşme oranı ile ilaç harcamaları üzerinde uzun dönemli %1 düzeyinde anlamlı ve pozitif yönlü bir etki görülürken, işsizlik oranı ile ilaç harcamaları üzerinde ise uzun dönemli %1 düzeyinde anlamlı ve negatif yönlü bir etki tespit edilmiştir. OECD ülkelerinde yaşlı nüfus değişkeninde meydana gelen %1'lik bir artış ilaç harcamalarını %1,97 düzeyinde; doktor sayısı değişkeninde meydana gelen %1'lik bir artış ilaç harcamalarını %6,26 düzeyinde ve şehirleşme oranı değişkeninde meydana gelen %1'lik bir artış ilaç harcamalarını %6,73 düzeyinde artırmaktadır. İşsizlik oranı değişkeninde meydana gelen %1'lik bir artış ise ilaç harcamalarını %0,62 düzeyinde azaltmaktadır. Bu bulgular, sağlık politikalarının oluşturulması ve ilaç harcamalarının yönetilmesi konusunda önemli ipuçları sunmaktadır. Çalışmanın sonuçları, sağlık yönetimi, sağlık politikaları ve ekonomi literatürüne katkıda bulunmayı hedeflemekte olup, gelecekteki araştırmalar ve politika önerileri için temel teşkil etmektedir.

Abstract:
Pharmaceuticals and the pharmaceutical sector, which are an integral part of the health sector, are in an important position due to their role in protecting health and treating diseases. Pharmaceutical expenditures are an important indicator for the sustainability of health systems and are related to economic, and demographic indicators and health policies. This study aims to examine the factors determining pharmaceutical expenditures between 2000 and 2020 in 28 OECD countries, including Turkey. In this context, the pharmaceutical sector and pharmaceutical expenditures were discussed in detail, the factors thought to affect pharmaceutical expenditures were explained, and the variables were determined as a result of the literature review. The dependent variable of the study was pharmaceutical expenditures, and the elderly population rate, the number of doctors, the unemployment rate, and the urbanization level were used as independent variables. The data of the variables were examined with panel data analysis, and at the same time, panel data analysis assumptions, pre-tests, and estimation methods of the models were introduced. According to the basic findings obtained from the analysis; while a significant and positive effect of 1% was observed on the elderly population rate, the number of doctors, the urbanization rate in the countries, and pharmaceutical expenditures, a significant and negative effect of 1% was detected on the unemployment rate and pharmaceutical expenditures in the long term. In OECD countries, a 1% increase in the elderly population variable increases drug expenditures by 1.97%; a 1% increase in the number of doctors variable increases drug expenditures by 6.26%; and a 1% increase in the urbanization rate variable increases drug expenditures by 6.73%. A 1% increase in the unemployment rate variable decreases drug expenditures by 0.62%. These findings provide important clues for the development of health policies and the management of drug expenditures. The results of the study aim to contribute to the literature on health management, health policies, and economics and form the basis for future research and policy recommendations.