Türk yükseköğretim sisteminde saydamlık ve hesap verebilirlik
Transparency and accountability in the Turkish higher education system
Yazar: ADEM YAMAN
Danışman: PROF. DR. SERVET ÖZDEMİR
Gazi Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2016
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Hesap verebilirlik = Accountability ; Saydamlık = Transparency ; Yükseköğretim = Higher education ; Yükseköğretim sistemi = Higher education system

Özet:
Bu araştırma, Türk yükseköğretim sisteminde saydamlık ve hesapverebilirlik olgusunun değerlendirildiği tarama modelinde bir çalışmadır. Araştırma, yükseköğretim yönetici görüşlerine göre Türk yükseköğretim sisteminde saydamlık ve hesapverebilirlik olgusunun; (a) sorumluluk, yetki kullanımı ve karar süreci, (b) finansal kaynak yönetimi ve (c) kurumsal standart ve prosedürlerin işlerliği ana temalarıyla ilgili yapılan tespitleri ortaya koymaktadır. Arastırmanın örneklemini ve veri kaynaklarını, araştırma evrenini oluşturan kamu üniversiteleri içinden Ortadoğu Teknik Üniversitesi tarafından akademik performans genel sıralamasında tespit edilen 2013-2014, 2014-2015 ve 2015-2016 dönemlerine ilişkin ilk onda yeralan kamu üniversiteleri arasından, bünyesinde tıp fakültesi araştırma hastanesi bulunan ve ayrıca 2015 yılı merkezi yönetim bütçesi toplam bütçe büyüklüğü bakımından ilk on üniversite içinde yeralmış olan biri teknik diğer ikisi normal statülü üç devlet üniversitesinde yöneticilik yapan/yapmış olan yöneticilerden oluşan 13 katılımcı ile yükseköğretim konusunda çalışmaları bulunan geçmişte rektörlük, dekanlık, Milli Eğitim Bakanlığında genel müdürlük ve Bakan danışmanlığı yapmış 6 kişi olmak üzere toplamda 19 katılımcıdan Oluşmaktadır. Araştırmada yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Görüşme formunda, katılımcılara yönelik kişisel bilgilerin yanı sıra problem durumuna yönelik temel sorular ve bu soruları destekleyen alt sorular bulunmaktadır. Bu araştırmada, 34 yıl önce askeri bir darbe sonucu merkezi ve hiyerarşik bir bakış açısıyla oluşturulan 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ve uygulamalarının yeni kamu yönetimi anlayışında öngörülen saydam ve hesapverebilir yapıya ne oranda uyarlı olup olmadığı detaylı olarak değerlendirilmektedir. Araştırmada, üniversite yöneticilerinin yönetimde saydamlık ve hesapverebilirlik mekanizmasına ilişkin sorumluluk, yetki kullanımı ve karar sürecine ilişkin rektörlerin yetkilerinin çok fazla olduğu, yönetimde yetki gaspının olabildiği; üniversite yöneticilerinin finansal kaynak kullanımlarında takdirin bulunduğu, kurumsal stansartların yeterince işlevsel olmadığı yönünde çeşitli görüşler ileri sürülmüştür. 
Araştırma sonucunda üniversitelerin yönetim sistemlerinin saydamlık ve hesapverebilirlik mekanizmasının başarılı bir şekilde kurulabilmesi, yükseköğretim yönetiminin kurumsal itibarını arttıracak ayrıca güven düzeyi ve çalışma barışını da önemli oranda etkileyecektir. 
Ayrıca bu araştırma ile uygulayıcılara, politikacılara ve araştırmacılara yönelik çeşitli öneriler sunulmuştur.
Anahtar Kelimeler : Yükseköğretim, hesapverebilirlik, saydamlık.

Abstract:
This research is a survey study evaluating the Turkish higher education system in the case of transparency and accountability. Research, higher education administrators in the Turkish higher education system according to the opinion of transparency and accountability cases; (a) responsibility, authority and decision-making processes of use, (b) financial resource management, and (c) the functioning of the corporate standards and procedures reveals the findings related to the main theme. The sampling and data sources, research universe forming public universities within identified in academic performance in the overall standings by Middle East Technical University, 2013-2014, 2014-2015 and 2015-2016 periods among the top ten in quite a bit of public universities for offers on-site with medical research hospitals and also one of the central government budget for 2015 in terms of total budget size, which is located in the top ten universities techniques other two normal status of a manager in three state universities / have done is composed of executives of 13 past rector who work in higher education with participants, deanery, general manager of Ministers and the Ministry of Education It consists of a total of 19 participants including 6 people have done consulting. Research in the form of semi-structured interviews were used. Interview form, there are basic questions and sub-questions, as well as supporting these questions for problem situations of personal information for the participants. In this research, 34 years ago as to whether a military coup in the center and a hierarchical perspective created 2547 Higher Education Act and the proposed new public management approach to application transparent and accountable structure to what extent adaptation is considered in detail. In this study, the mechanism responsible for deliverability management, transparency and accountability of university administrators, authorization and use of the powers of the rector for the decision-making process is too much, it can usurp the authority of government; If university administrators where the use of financial resources, a variety of opinions that it is not functional enough institutional stansart been proposed. The results of the university management systems of transparency and accountability mechanisms to be established successfully, to improve the corporate reputation of higher education management it will also significantly affect the level of trust and work for peace. In addition to implementing this research, several recommendations for policymakers and researchers presented.
Key Words    : Higher education, accountability, transparency and autonomy.