Farklı fıstıkçamı (Pinus pinea L.) orijinlerinin kuraklığa dayanıklılığı üzerine araştırmalar
Researches on drought resistance of different stone pine (Pinus pine L.) provenances
Yazar: MEHMET ULAŞ YAĞMUR
Danışman: YRD. DOÇ. DR. AYTEKİN ERTAŞ
İstanbul Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı / Silvikültür Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2010
Konu: Ormancılık ve Orman Mühendisliği = Forestry and Forest Engineering
Dizin: Kuraklık = Drought ; Kuraklık stresi = Drought stress ; Pinus pinea = Pinus pinea ; Su stresi = Water stress

Özet:
Bu araştırmada, farklı Fıstıkçamı (Pinus pinea L.) orijinlerinin, kuraklık koşullarına dayanıklılığını belirleyebilmek amacıyla; doğal yayılış alanının farklı biyoiklim kuşaklarını temsil eden 4 orijinine ait fidanlar üzerinde, kurak dönemdeki ?Su Potansiyellerinin? ve ?Transpirasyon Tutumlarının? analizi gerçekleştirilmiştir.Farklı biyoiklim kuşaklarını temsilen, 4 ilden (Kahramanmaraş, İzmir, Aydın, Artvin) getirilen tohum materyalleri ile elde edilen, (1 + 0) fidanlar üzerinde; kurak dönemdeki su potansiyelini belirleyebilmek için, Basınç ? Hacim (P ? V) Eğrisi Yöntemi; transpirasyon tutumlarının analizi için ise, kontrollü ortam koşulları altında (30 ºC sıcaklık, % 75 bağıl nem ve 1600 lüx ışık şiddetine ayarlanmış iklimlendirme dolabı), zaman içindeki dilimlerde, transpirasyona bağlı su kayıpları ve su potansiyeli değerindeki değişimler gözlemlenmiştir.Uygulanan iki deneysel yöntemin sonuçlarının birbiriyle örtüşmediği görülmüştür. Basınç ? Hacim (P ? V) Eğrisi Analizleriyle elde edilen sıfır turgor noktasındaki ozmotik potansiyel (??0) ve tam turgor noktasındaki ozmotik potansiyel (??100) değerlerine göre kuraklığa dayanıklılık sırası; Aydın ? Artvin ? Kahramanmaraş ? İzmir şeklinde olmuştur. Buna karşılık Transpirasyon Analizleriyle elde edilen stomaların tamamen kapandığı andaki ozmotik potansiyel (?w2) ve stomaların tamamen kapandığı andaki oransal doygunluk (RWCII) değerlerine göre kuraklığa dayanıklılık sırası; İzmir ? Aydın ? Artvin ? Kahramanmaraş şeklinde olmuştur.Bu bağlamda araştırmamızı sonuçları itibariyle şöyle özetleyebiliriz;1.İki deneysel yöntemin, sonuçları açısından kendi içinde değerlendirilmesi ve birbirlerinden bağımsız olarak ele alınması doğru olacaktır. Zira Transpirasyon Analizi deneyinde, fidanlar kontrollü atmosferik koşullarda serbest biçimde su kaybına maruz bırakılmışlardır. Scholander Basınç Odası deneyi ise, fidanlara yaklaşık 2,5 saat boyunca 60 bar'a kadar kademeli basıncın uygulandığı bir deneydir. Bu sebeple fidanların fizyolojik açıdan tamamen farklı davranışlar sergilemesi doğaldır.2.Üzerinde çalışılan orijinlerin Emberger Klimagramı üzerinde soğuk ve serin rejyonlarda lokalize olacak şekilde bir varyasyon göstermesi, gelecek çalışmalarda kullanılacak doğal orijinlerin, biyoiklim kuşaklarını mümkün oldukça geniş biçimde temsil eden populasyonlardan seçilmesi ve Fıstıkçamı'nın yayılış sınırlarının daha belirgin hale getirilmesi gerekliliğine işaret etmektedir.3.Soğuk ve serin lokasyonlarda yayılış gösteren Fıstıkçamı orijinlerinin dona da dayanıklılıklarının araştırılması halinde değerli sonuçlar elde edilebileceği kanaatine varılmaktadır. Böylece Fıstıkçamı orijinlerinin kuraklığa ve dona dayanıklılıkları bakımından fizyolojik karakteristikleri hakkında daha net yorumlar yapılarak, Akdeniz Havzası'nda yayılış gösteren populasyonların kullanılabileceği ve transfer edilebileceği alanlar net biçimde ortaya konulabilecektir.4.Araştırma sonuçlarına göre elde edilen orijinler arası kuraklığa dayanıklılık bulgularının, Fıstıkçamı ağaçlandırmaları kapsamında değerlendirilmesi gerekirse; ülkemizdeki ağaçlandırma faaliyetlerinde, araştırmamızda kullandığımız orijinlerin temsil ettikleri biyoklimatik katman da gözetilerek, benzer koşullarda ağaçlandırma çalışmalarına konu edilmesi mümkündür. Kullanılan iki farklı deneysel yöntemin sonuçları kendi içinde değerlendirildiğinde, belirlenen en dayanıklı orijinlere öncelik verilerek, Akdeniz Havzası dahilinde, Akdeniz ikliminin hüküm sürdüğü, genel olarak kışı serin ve az yağışlı lokasyonlarda yapılacak ağaçlandırma çalışmalarında, ilgili orijinlerin fizyolojik karakteristikleri bakımından değerlendirildikleri parametrelerin sayısal değerlerine göre öncelikli olarak düşünülmesi uygun olacaktır.

Abstract:
In this study, seedlings of four provinces which are representing different bio-climatic zones of Stone pine (Pinus pinea L.) natural distribution area, were analysed ?Water Potentials? and ?Transpiration Attitudes? in drought period.Seeds were collected from four provinces (Kahramanmaraş, İzmir, Aydın, Artvin) and one year old container grown seedlings were used. Water potential in drought period was analysed by using Pressure ? Volume (P ? V) curve method. Transpiration Attitude in drought period was examined by observing periodical water losses and changes in water potential value under the 30ºC temperature, 75% relative humidity and 1600 lux light intensity conditions.Drought tolerance of provinces are differently ordered in two methods. According to the osmotic potential at zero turgor point (??0) and full turgor point (??100) values, provinences were ordered respectively; Aydın ? Artvin ? Kahramanmaraş ? İzmir by the means of drought resistance. In contrast, according to the values at osmotic potential (?w2) and relative saturation (RWCII) when the stomatas completely closed in Transpiration Analysis, provinences were ordered as; İzmir ? Aydın ? Artvin ? Kahramanmaraş.Some conclusions are listed bellow;1.Two experimental method must be divided and each method can be evaluated separately. Since seedlings were treated to free water lose under controlled atmospheric conditions in the Transpiration Analyse method, but seedlings were treated periodically changing pressures till 60 bars during the 2,5 hours in Scholander Pressure Chamber method. It is resonable and inevitable that seedlings response different physiological attitudes.2.Four provinces which are investigated are localised on cool and cold winter variants of Emberger Climagram. Provinces must be represented wide bioclimatic regions on theire natural distribution areas on future investigations.3.Frost tolerance of the provinces which are cool and cold climatic regions must be investigated. Seed harvesting and transfer zones of the Stone Pine population can be done by considering the tolerance to the drough and frost of the provinces.4.According to the our research results on the drought tolerance of the four provinces, those provinces can be used afforestation and reforestation activities on areas where representing same bioclimatic regions. Provinces, which have more drought tolerance in our research, must be given priority on the plantations in the Mediterranean climatic conditions.