Türkçe için biçimbirimsel belirsizlik giderici
Morphological disambiguator for Turkish
Yazar: ZEYNEP İLKNUR KARADENİZ
Danışman: PROF.DR. EŞREF ADALI
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2007
Konu: Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrol = Computer Engineering and Computer Science and Control ; Dilbilim = Linguistics
Dizin: Doğal dil işleme = Natural language processing

Özet:
Doğal Dil İşlemenin kapsamında olan, özet çıkartma, metin sınıflandırması, diller arasıçeviri ve anlamsal çalışmalarda bir sözcüğün niteliğinin belirlenmesi önemli bir konudur.Bir sözcüğün niteliği demek, en temel anlatımla o sözcüğün isim mi fiil mi sıfat mıolduğudur. Biraz ayrıntıya inildiğinde, daha alt özelliklerin de belirtilmesi gerekir.Sözgelimi bir fiilin zamanı ve şahsının belirtilmesidir.Türkçe bitişken bir dil olmasınedeniyle, sözcükler kök, gövde ve eklerden oluşur. Türkçe ön ek açısından çok kısıtlıolmasına karşın, son ekler konusunda olağanüstü zengindir. Bu eklerin 300 civarındabulunduğu ve bunların yarısının yoğun bir şekilde kullanıldığı bilinmektedir. Türkçe'ninyeni sözcük türetmesine büyük katkı sağlayan bu özelliği, biçimbirimsel çözümlemedesorunlara neden olmaktadır. Bir Hint-Avrupa ailesi dilinde bir sözcüğün biçimbirimselanalizi sonunda belirsizlik oranı az iken, Türkçe'de bir sözcük için 1,8 çözümbulunmaktadır.Bu tezin amacı Türkçe için biçimbirimsel çözümleyicinin ürettiğisonuçlardan doğru olanının saptanmasıdır. Bu amaçla önce Türkçe'deki sözcüklerinbelirsizlik dağılımları çıkartıldı. Ardından sözcükler belirsizlik niteliklerine görekümelendi. Her belirsizlik türü için kurallar yazarak belirsizlikler giderilmiştir.Anahtar Kelimeler: Doğal Dil İşleme, Sözcük Etiketleyici, Biçim Birimsel BelirsizlikGiderici

Abstract:
It is an important issue in summarization, text - categorization and semantic relatedworks ,which are the study areas of Natural Language Processing , to detect the propertiesof a word .The property of a word basically means whether the word is an adjective, anoun or a verb, etc. More precisely, it is not that simple. The sub-categories (for instance,the tense and personal properties of a verb) should also be analayzed. Because of theagglutinative nature of Turkish, Turkish words are made of roots, stems and affixes.Turkish has restricted prefixes but there are roughly 300 suffixes. It is known that the halfof these suffixes are widely used. Although this feature helps new word formations, alsoproduces new morphological problem with it. While, in a n Euraopean language, themorphological analaysis of a word produces a few results for a word, this number is 1,8for a Turkish word. The aim of this thesis is selecting the true parse of a word in a givencontext from the results produced by a morphological analyzer. For achieving this goal,firstly the morpholgical ambiguities in Turkish is classified and the distribution of theambiguiteis are analyzed..Then, for all categories, spesific diambiguation rules are writtento get rid of the morphologiacl ambiguities.Keywords: Natural Language Processsing, POS Tagger, Morphological Disambiguator