Türk hukuk sisteminde önleme araması
Preventive search in Turkish law system
Yazar: MEHMET ARSLAN
Danışman: DOÇ. DR. ZAFER İÇER
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Kamu Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Hukuk = Law

Özet:
Ulusal ve uluslararası düzlemde muhafaza edilen temel hak ve özgürlükler bireylere 
sınırsız bir özgürlük alanı tanımamaktadır. Devlet otoritesi, toplumun güven ve huzurla birarada 
yaşamasını sağlama amacıyla zaman zaman belli araçlarla bu hak ve özgürlüklere müdahalede 
bulunmaktadır. Bu müdahale araçlarından en önemlilerinden biri ise, başlıca Adli ve Önleme 
Araması Yönetmeliği ile Polis Vazife ve Salahiyeti Kanununda düzenlenen ve Türk hukuk 
sistemine 2002 yılında 24841 sayılı Resmi Gazete ile giren önleme araması kurumudur. 
Önleme araması; genel sağlık, genel ahlak, kamu düzeni, milli güvenlik veya 
bireylerin hak ve özgürlüklerinin korunması, suçun engellenmesi, bulundurulması veya 
taşınması yasaklanmış olan her cinsten patlayıcı madde, silah veya eşyanın tespit edilmesi
şeklinde saiklerle icra edilen, somut veya muhtemel tehlikelerin engellenmesine yönelik bir 
tedbir mahiyetindedir. Kamu düzeninin sağlanması noktasında bu denli geniş bir amaca hizmet 
eden önleme araması kurumu, hukuk sistemimize girdiği günden itibaren idare tarafından sık 
sık kullanılan bir araç mahiyetine bürünmüş, bu bağlamda toplumsal yaşamın içerisinde de
kendisine hatrı sayılır bir yer edinmiştir. Önleme aramasının bu önemine karşın mahkemelerce 
tesis edilen kararlar incelendiğinde kolluk personelinin ve toplumu oluşturan bireylerin bahse 
konu arama hakkında yeterince bilgi sahibi olmadığı anlaşılmaktadır. Zira adli arama kararına 
ihtiyaç bulunmasına rağmen önleme araması ile iş ve işlemler yapılması veya kolluğun denetim 
yetkisinin kullanılabileceği durumlarda önleme araması talebinde bulunulması gibi hususlar bu 
duruma örnek teşkil etmektedir. Bunun en büyük sonucu ise bireylerin temel hak ve 
özgürlüklerine hukuksuz ve yersiz müdahalelerde bulunulmuş olması ile yargı makamlarının iş 
yükünün arttırılması durumlarıdır. Keza, önleme araması kurumunun önemine rağmen bu 
kurumun düzenlendiği yasal mevzuatta yer alan ve Anayasal düzlemde problemler teşkil eden 
madde metinlerinin varlığı da diğer bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. 
Yüksek lisans tez çalışmamızda ise , arama kavramı, arama çeşitleri, önleme araması 
kurumunun hukuki niteliği, haksız arama ve sonuçları, önleme aramasına ilişkin uygulamada 
ve mevzuatta yer alan problemler yargı kararları eşliğinde incelenmiş, güncel olarak tartışılan 
uyuşmazlık noktalarında değerlendirmelerde bulunulmuştur.

Abstract:
The fundamental rights and freedoms protected at both national and international 
levels do not grant individuals an unlimited sphere of freedom. In order to ensure the 
coexistence of society with security and tranquility, state authority intervenes in these rights 
and freedoms from time to time using certain means. One of the most important intervention 
tools is the institution of preventive search, which entered into the Turkish legal system through 
the Law on Police Duties and Authorities and the Regulation on Judicial and Preventive 
Searches, published in the Official Gazette with number 24841 in 2002. 
Preventive search is a measure executed with motives such as protecting general health 
and morals, public order, national security , or the rights and freedoms of others, preventing 
the commission of crimes, and detecting any prohibited weapons, explosive substances, or 
items carried or possessed, aimed at preventing concrete or potential dangers. Serving such a 
broad purpose in maintaining public order, the institution of preventive search has become a 
frequently used tool by the administration since its introduction into our legal system, and as a 
result, it has gained considerable significance within societal life.
Despite the importance of preventive search, when the decisions rendered by courts
are examined, it is understood that law enforcement personnel and individuals constituting the 
society are not sufficiently informed about the search in question. Instances such as conducting 
actions or procedures with preventive search despite the need for a judicial search warrant, or 
requesting preventive search in situations where the authority of supervision by law 
enforcement could be exercised, exemplify this situation. The greatest consequence of this is 
the unjust and unwarranted interference with indıviduals fundamental rights and freedoms, 
leading to an increase in the workload of judicial authorities. Furthermore, despite the 
significance of the institution of preventive search, the existence of textual provisions in the 
legal regulations governing it, which pose problems at the constitutional level, also emerges as 
another issue.
In our master's thesis, the concept of search, types of searches, the legal nature of 
preventive search, unjust searches and their consequences, problems in the practice and legislation regarding preventive search have been examined alongside judicial decisions, and evaluations have been made on disputed points currently under discussion.