Sinop ili Ayancık ilçesi mâni söyleme geleneği
Sinop province Ayancık district the tradition of saying mânia
Yazar: PELİN BÜŞRA GÜMÜŞ
Danışman: PROF. DR. ABDULSELAM ARVAS
Çankırı Karatekin Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Halk Edebiyatı Ana Bilim Dalı / Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2023
Konu: Halk Bilimi (Folklor) = Folklore
Dizin: Halk bilimi = Folklore ; Maniler = Manis ; Sinop-Ayancık = Sinop-Ayancık

Özet:
Mâniler, Türk halk şiirinin eski zamanlardan beri süregelen, en geniş kullanım alanına sahip olan sözlü kültür ürünlerinden biridir. Yüzyıllarca Türk kültürü içinde yaşayan ve varlığını muhafaza eden mâniler içinde kültürel, sosyal ve psikolojik çeşitlilik barındırmaktadır. Bu yönüyle mâniler, toplumsal bir hüviyeti yapısında bulundurarak ait olduğu kültürün unsurlarının belirlenip çözümlenmesinde önemli bir kaynak oluşturmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Sinop ili Ayancık ilçesinin sözlü edebiyat kültürü ortamında derlenen mânilerin, mâni söyleme geleneği içerisindeki konumunu belirlemek ve sosyal yaşamda var olan mâni söyleme geleneğini tüm gerçekliği ile yansıtmaktır. Çalışmada, Ayancık ilçesinde derlenen mâniler, şekil yönünden incelenmiş ve muhteva açısından da ayrıntılı bir şekilde ele alınarak sınıflandırılmıştır. Tezde, Ayancık yöresi mânilerinin oluşturulduğu mekân ve zaman hakkında bilgi verilerek, mânilerin icra özellikleri ve işlev özellikleriyle ilgili bilgilere de değinilmiştir. Derlenen mânilerde Ayancık'ın geçmişten bugüne gelen kültürel özelliklerine, sosyal yapısına, ilçe insanının arasındaki ilişkilere dair bilgiler ön plana çıkmaktadır. Ayancık'ta derlenen mâniler ilçedeki insanların düşünce yapısı, yaşam tarzı, dünya görüşü ve insan ilişkileri ile ilgili önemli detaylar sunmaktadır. İncelenen mânilerde sevgi, dert, sitem gibi çeşitli temaların işlendiği görülmüştür. Ayrıca derlenen mânilerde kadın-erkek ilişkileri içerisinde sevgi teması ile ilgili mânilerin çokluğu dikkat çekmektedir. Ayancık yöresi mânileriyle benzerlik gösteren başka yörelere ait olan bazı mâniler de çalışmada ele alınarak iki farklı yörenin mânilerindeki benzerlikler karşılaştırılmıştır. Araştırmada Ayancık ilçesindeki mâni söyleme geleneğiyle ilgili veriler ortaya konularak halk edebiyatının en önemli unsurlarından biri olan mâni türüne katkı sağlamak amaçlanmıştır.

Abstract:
Mânis is one of the oral cultural products of Turkish folk poetry that has been in use since ancient times and has the widest area of use. Mâni, which has lived and preserved its existence in Türkish culturel for centuries, contains cultural, social and psychological diversity In this respect, mânis constitute zn importnt resource in determining and analyzing the elements of the culture to hwhich they belong, by keeping a social identity in their structure. The aim of this study is to determine the position of the mânis, which are compiled in the oral literature culture environment of Sinop Province Ayancık District, within the tradition of chanting and to reflect the tradition of chanting mâni in social life to some extent. In the study, mânis compiled in Ayancık district were examined in terms of form and classified according to their subjects in detail. In the compiled mâni, information about the cultural characteristics of Ayancık from the past to the present, its social structure and the relations between the people of the district come to the fore. The mânis compiled in Ayancık provide important details about the mentality, lifestyle, worldview and human relations of the people in the district. Love, trouble, reproach etc. in the analyzed mânias. It was seen that many different themes were covered. In addition, in the compiled mânias, the abundance of mânias related to the theme of love in male-female relations draws attention. Some mânis from other regions, which are similar to the mânis of the Ayancık region, were also discussed in the study and the similarities in the mânis of two different regions were.