Çankırı ili coğrafyası
The geography of Çankiri province
Yazar: BEKİR GÖKMEN
Danışman: PROF. MESUT ELİBÜYÜK
Ankara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2007
Konu: Coğrafya = Geography

Özet:
Bu çalışma Çankırı İli'nin sahip olduğu her türlü coğrafi potansiyeli sistemli birşekilde ortaya koyarak, coğrafi planlama için temel oluşturacak görüşleri ortayaçıkarmayı amaçlamıştır.Bilginin işlenerek, sistemli hale getirilmesinde coğrafyanın önemi büyüktür.Coğrafya, istatistikleri görünür gerçeklere dönüştüren temel anahtardır. Bu işleviniistatistiklerin bağlı olduğu alanla ilişkisini kurarak gerçekleştirir.Bu çalışma insan etkinlikleri ile doğal ortam arasındaki etkileşimisınırlandırılmış bir idari ünite çerçevesinde bölgesel coğrafya yaklaşımıyla irdelemeyeçalışmıştır.Çankırı İli matematik konum olarak 320 34' D ve 340 08' D boylamları ile 400 04'K ve 410 04' K enlemleri arasında yer almaktadır.Çankırı ili Orta Anadolu Coğrafi Bölgesi ve Karadeniz Coğrafi Bölgesi arasındakalmaktadır. Bu nedenle il, iki bölgenin özelliklerini de barındırmakta ve bir geçiş alanıoluşturmaktadır.Çankırı İli, kuzeyden Kastamonu, Karabük ve Çorum illeri ile sınırlandırılmıştır.Batıda Bolu ve Ankara illeri yer alır. İl güneyini Ankara, Kırıkkale ve Çorum illeriylesınırlandırır. Doğuda ise Çorum ve Kastamonu illeri yer alır.Çankırı İli'nin yüzölçümü 7490 km2'dir. İl , merkez ilçeyle birlikte toplam 12ilçeden oluşmaktadır. İlde ayrıca iki işlevsiz bucak ünitesi ve toplam 364 köy idariünitesi yer alır. İlde, 31 adet kentsel yerleşme ile 729 adet kırsal yerleşme vardır.Çankırı ili arazisi güneyden kuzeye doğru yükselmektedir. Güneyde neojen yaşlıalçak platolar yer kaplar. Bu platolar jips katmanlarının içine girdiği tortul kayaçlardanoluşmuştur. Kızılırmak ve kolları tarafından derince yarılmış ve bu nehrin havzasınadahil olmuşlardır. Çankırı platoları adını verdiğimiz bu sahalar, pliyosen ve pliokuaternerdönemlerinde aşındırılmıştır. Bu aşınım yüzeylerini 900 ? 1200 metrelerarasında gözlemleyebilmekteyiz.Platoların kuzeyinde Köroğlu Dağ Silsileleri uzanır. Mezozoik ve neozoik yaşlıkayaçlardan oluşan Köroğlu dağlarının, batısında Köroğlu volkanik kütlesi, doğusundaise daha çok jura ve kretase yaşlı ofiyolitik kayaçlar ve kretase kalker ve flişleri yer tutar.Köroğlu Dağları üzerinde iki adet aşınım yüzeyi görebilmekteyiz. 1300 -1500 metrelerarasındaki yüksek plato sahaları ile, 1600-1800 metrelerde yer alan dağ zirvesidüzlükleri dağlık alanlara bağlı olarak değerlendirilirler.Köroğlu Dağları kuzeyinde yer alan uzunca bir çöküntü alanı, yer kabuğukırılması sonucu oluşmuştur. Bu alana Kuzey Anadolu Fayı denir. Bu alanda sıkçadepremler oluşmakta ve yakın çevresiyle birlikte Çankırı'da afetlere sebep olmaktadır.İl kuzeyinde yükseklikleri 2000 metreyi aşan Ilgaz Dağları yer alır. Bu dağlar2587 m. yükseltilere kadar çıkmaktadır.Çankırı İli, iki ayrı iklim bölgesine ayrılabilir. Güneyde yarı kurak karasal iklimalanı, kuzeyde ise yarı nemli dağlık karasal iklim alanı yer alır. İlde yılık ortalama yağış399 mm civarındaki iken, yıllık ortalama sıcaklık ise 11,3 0C'dir. Yaz mevsiminde suaçığı, tarımda sulamayı gerekli kılar.Güneydeki platolar step bitki örtüsüyle kaplıyken, dağlarlara yaklaştıkçaormanlar görülmeye başlar. Bu ormanlar yaz kuraklığına dayanıklı kurakçıl ağaçtürlerinden oluşmuşlardır.Çankırı İlinde yerleşmelerin tarihçesi çok eski zamanlara dayanır. Alana ilkyerleşenler; Hattiler ve onların takipçisi olan Hititlerdir. Bu uygarlıklardan kalma birçok höyük il arazisinde bulunmaktadır. Höyüklerin yaşı M.Ö 2000'li yıllara dayanır.Çankırı İli nüfusu çok yavaş bir büyüme göstermiştir. Bundaki temel neden ilin1960'lı yıllardan itibaren devamlı göç vermesidir. Göç eden halk daha çok Ankara,İstanbul gibi büyük şehirlere yönelmişlerdir.Çankırı İli gelişme açısından geri kalmış durumdadır. İlin doğal kaynaklarıgüçlü bir ekonomik düzenin kurulması için yetersizdir. Tarım hayvancılık ve madencilikgibi hammadde üretimi ekonomisi ilde önem arz eder. Ancak ilde sanayileşmeyibaşlatmak ve sanayiye dayalı bir ekonomi kurmak için bu kaynaklar yeterli değildir.Eğitim, eğitimle ilgili yatırımlar ve turizm Çankırı İli için önem verilmesi gereklikonulardır. Kurulma aşamasında olan Çankırı Karatekin üniversitesi ve Ankara iliyleolan yolunun otoyol vasıflarında inşa edilmesi, Çankırı için büyük avantaj olacaktır.Böylece başta Çankırı Şehri olmak üzere il genelinde ekonomik problemlerin aşılacağıtahmin edilmektedir.

Abstract:
In this geographical research we have intended to inspect all geographic featuresof Cankiri Province. The research?s outcome is expected to be the basic support ofgeographical planning studies.Processing the province?s statistics and converting them to systematic knowledgeis only possible with a geographical approach. Geography is a key we use to realize allstatistics by locating them on the area.This study is a kind of regional geography, concentrated on the interrelations ofhuman?s activities and their physical environment with a surrounding administrativeboundaries.Cankiri Province is located between 320 34? E to 340 08? E longitudes and 400 04?N to 410 04? N latitudes.The province is approximately divided into two equal parts between twogeographic regions. One part to the north is in Black Sea Region and the other to thesouth is in Middle Anatolian Region. That?s why the province displays both region?sgeographical properties as a transition zone.Cankiri province is bordered by Kastamonu, Karabuk, and Corum provinces tothe north. To the west there are Bolu and Ankara provinces. To the south the provinceborders Ankara, Kirikkale and Corum provinces. On the east Kastamonu and Corumprovinces take place.Cankiri Province covers 7490 square kilometer total area, which has been dividedinto twelve administrative district areas. The province has got also 2 sub-district and 364administrative village units. According to this, there are 31 urban settlements and 729rural settlements in the province.The elevation of the province is getting higher from south to the north. At thesouth of the province, lowlands take place. These lowlands are called Çankırı?s Plateauwhich are made of sedimentary rocks. This plateu is drained by Kızılırmak River and itssubdivisions. This low plateau has eroded during the pliocene and plio- quaternary eras.We could examine this erosion level between 900 ? 1200 meters.At the North of the plateaus, there are Köroğlu Mountain Chain which isextending through the middle of the whole Province?s land. Köroğlu Mountains consistof Mesozoic and Cenozoic Era geological structure. Volkanic rocks and deep oceanrocks take place in this area. We have also examined some erosion surface on thischain. One of the erosion level which spreads among the 1300-1500 meters belongs tohighlands. And the other which belongs to the mountains take place between 1600 -1800 meters.At the north of Köroğlu Mountains , there is an elongated depression which cameinto existance during the earth crust movements. This is called North Anatolian FaultSystem. Earthquakes happen frequently in this zone and cause big disasters arroundthe nearby places.At the North of province there are Ilgaz Mountains rising to 2587 metersheight. These mountains are extending from the west to the east, covering the North ofthe Province from one side to the other.The province has two different climates. One of them is Middle AnatolianSemiarid continental climate and the other is subhumid cold continental mountain?sclimate. The average yearly precipitation of province?s center is 399 mm and thetemperature is 11,3 celcius degree. There is a serious lack of water in the summerseason. This strong drought forced to irrigation in agriculture activity.The plateau in south is covered by steppe but the mountains are covered withforest. These forest face strong drought in the summer season.The history of settlements in Çankırı province has begun in ancient times. Thefirst setlers of the area are the Hatties and the Hittites. There are many moundsremainings from these civilisation which date back to 2000 BC.The population of Çankırı has grown very little, that is why the province has lostits population by migration. Most of the people emigrated from the province to themetropolitan area of Turkey, like Ankara and İstanbul.Çankırı Province is a less developed administrative unit. The province?sresources are insufficent to develop the economic life. The agriculture, husbandary andmining are important economic sectors. But these are insufficient to set the province asan manufacturing area. Investment on education by establishing a university andtourism are the gold keys for Çankırı to be developed.