Atopik dermatitli hastalarda dirençli dermatit alanlarında alerjik kontakt duyarlanmanın değerlendirilmesi
Evaluation of allergic contact sensitization in resistant dermatitis areas in patients with atopic dermatitis
Yazar: ALİ OSMAN METİNTAŞ
Danışman: DOÇ. DR. LEYLA BAYKAL SELÇUK
Karadeniz Teknik Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Deri ve Zührevi Hast. Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2024
Konu: Dermatoloji = Dermatology

Özet:
Amaç: Bu çalışmada atopik dermatitli (AD) hastalarda dirençli seyreden durumlarda 
eşlik edebilecek temas alerjisinin saptanması amaçlandı.  Konu ile ilgili  önceki
çalışmalarda çelişkili sonuçlar bulunmaktadır. Dermatoloji pratiğinde gün geçtikçe daha 
sık karşılaştığımız ve hastalara ek yük oluşturan bu durumu yama testiyle beraber; en sık 
pozitif reaksiyon görülen alerjenleri ve sıklığını saptamayı, AD'li olmayan olgulara göre 
pozitif reaksiyon sıklığı açısından alerjenler arasında fark olup olmadığını tespit etmeyi 
amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Bu çalışma Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Deri ve 
Zührevi Hastalıklar polikliniğine Eylül 2022-Şubat 2024 tarihleri arasında başvuran ve 
alerjik kontakt dermatit şüphesiyle yama testi uygulanan klinik ve/veya histopatolojik 
olarak AD tanılı toplam 62 hasta ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya alınan tüm hastaların
yaş, cinsiyet, demografik özellikleri, kronik hastalıkları ve düzenli kullandığı ilaçları, AD
tanısıyla takip süresi, AD için aldığı sistemik veya topikal tedaviler, son 12 ay içinde 
yaşadığı atak sayısı, eşlik eden atopik komorbiditeleri,  günlük düzenli nemlendirici 
kullanımı,  Hanifin-Rajka kriterlerine göre sahip olduğu bulguları,  başvuru öncesinde 
veya sırasında yapılan deri prick testi sonuçları ve serum total Ig E düzeyi olgu rapor 
formuna not edildi. Hastalara uygulanan Avrupa standart seri yama testi sonuçları da 
kaydedildi. Ek olarak kontrol grubu oluşturmak üzere hastane kayıt sisteminden AD
tanısı olmayan ve alerjik kontakt dermatit şüphesiyle yama testi yapılan 306 hastaya ait 
medikal veriler de incelenmiştir.
Bulgular: Çalışmamıza alınan 62 hastanın 19'u (%30.6) erkek, 43'ü (%69.4) kadın, yaş 
ortalaması 31,19 (±17.97) yıldı. SCORAD değerine göre sınıflandırıldığında 51 (%82.3) 
hasta hafif şiddette, 11 (%17.7) hasta ise orta şiddette idi. 33 hasta (%53.2) düzenli 
nemlendirici kullanıyorken; 23 (%37,1) hasta topikal tedavinin yanında sistemik tedavi 
de almıştı. Hastaların 39 (%62,9) tanesinde eşlik eden alerjik bir hastalık mevcuttu. Deri 
prick testi yapılan AD'li 40 hastanın 25'inde (%62.5) en az 1 adet pozitif sonuç varken; 
en sık pozitif saptanan alerjen ev tozu akarları (n=17, %42.5) olmuştur. Yama testinde 39 
(%62.9) hastada en az bir alerjen ile pozitif reaksiyon izlendi.  Kadın hastaların %60.5'inde, erkek hastaların %68.4'ünde  en az bir alerjen ile pozitif reaksiyon 
saptanırken; cinsiyetin, hastalık şiddetinin ve ek alerjik tablo varlığının yama testinde 
pozitif reaksiyon gelişmesine bir etkisi olmadığı görüldü (sırasıyla p=0.550, p=1.000, 
p=0.404). Bu hastalarda yama testinde en sık pozitif saptanan alerjenler; nikel sülfat 
(n=19/62, %30.6), potasyum dikromat (n=7/62, %11.3), koku karışımı I (n=5/62, %8.1),
klormetilizotiazolinon/metilizotiazolinon (n=5/62, %8.1) olmuştur. Yama testinde en az 
bir alerjen ile pozitif reaksiyon izlenen 39 hastanın 20'sinde (%51.3) yalnızca bir alerjen 
ile pozitiflik izlenirken 19'unda (%48.7) iki veya daha fazla alerjen ile pozitiflik saptandı. 
Bir alerjen veya ≥2 alerjen ile pozitif reaksiyon varlığının cinsiyet ve yaşa göre dağılımı 
incelendiğinde anlamlı bir farklılık izlenmedi (sırasıyla p=0.257, p=0.661). 306 hastalık 
kontrol grubunun  122'si (%39.9) erkek, 184'ü (%60.1) kadın, yaş ortalaması 33.47 
(±15.58) yıl idi. AD'li hastalarda (%62.9) kontrol grubuna (%40.2) göre yama testinde 
istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha fazla pozitiflik saptandı (p=0.001). Kontrol grubu 
ile AD'li hasta grubunda ortak olarak en sık pozitif saptanan dört alerjenin hepsinde 
AD'li hasta grubunda daha yüksek pozitiflik oranı izlenmesine rağmen istatistiksel olarak 
sadece nikel sülfattaki fark anlamlı bulunmuştur (p=0.016). AD'li hastalar endikasyonlara 
göre alt gruplara ayrıldığında 19 hasta (%30.6) ile el egzeması en sık yama testi 
uygulanan grup olmuştur. 19 AD'li hastanın 16 (%84.2) tanesinde, 201 el egzemalı 
kontrol grubunun 82 (%40.8) tanesinde pozitif reaksiyon izlenmiş ve ikisi arasındaki fark 
anlamlı bulunmuştur (p<0.001). El egzeması endikasyonu ile yama testi uygulanan 19 
AD'li hastanın 16 tanesinde (%84.2) en az bir alerjen ile pozitiflik izlenmiş olup en sık 
pozitif saptanan alerjen nikel sülfattır (n=9/19, %47.4). 
Sonuç:  Çalışmamızda  dirençli AD'li hastalarda yama testi pozitiflik oranı  kontrol 
grubundan anlamlı olacak şekilde yüksek bulunmuştur. Hastalarda en sık pozitif izlenen
nikel sülfat, hem diyetle alınabilen hem de günlük hayatta çokça maruz kalınan 
eşyalardan temasla tetikleyici olabilmektedir. AD'li hastalarda yüksek kontakt alerji 
prevalansı bulunması dikkat çekici olup bu hasta grubunun tedavi yönetiminde dirençle 
karşılaşılması durumunda akla getirilmesi gerektiğini düşünmekteyiz.
Anahtar Kelimeler: atopik dermatit, kontakt duyarlanma, deri yama testi

Abstract:
Objectives: This study aimed to detect contact allergies that may accompany cases of 
resistant atopic dermatitis (AD). Previous studies on this subject have shown conflicting 
results. With patch testing, we aimed to identify the most common allergens that cause 
positive reactions, determine their frequency, and compare the frequency of positive 
reactions between patients with AD and those without AD. This condition is increasingly 
encountered in dermatology practice and poses an additional burden on patients.
Methods: This study was conducted with a total of 62 patients who were diagnosed with 
atopic dermatitis (AD) either clinically and/or histopathologically and who applied to the 
Dermatology and Venereal Diseases outpatient clinic of Karadeniz Technical University 
Faculty of Medicine between September 2022 and February 2024, and underwent patch 
testing due to suspected allergic contact dermatitis. The study collected data on all patients, 
including age, gender, demographic characteristics, chronic diseases and regular 
medications, duration of follow-up with AD diagnosis, systemic or topical treatments 
received for AD, the number of flare-ups in the last 12 months, accompanying atopic 
comorbidities, regular daily moisturizer use, findings according to the Hanifin-Rajka 
criteria, skin prick test results conducted before or during the visit, and serum total IgE 
levels, all of which were recorded in the case report form. The results of the European 
standard series patch test applied to the patients were also documented. Additionally, to 
create a control group, the medical records of 306 patients who did not have an AD 
diagnosis but underwent patch testing due to suspected allergic contact dermatitis were 
examined from the hospital's record system.
Results: Of the 62 patients included in our study, 19 (30.6%) were male, 43 (69.4%) were 
female, and the average age was 31.19 (±17.97) years. According to the SCORAD score, 51 
(82.3%) patients had mild severity, and 11 (17.7%) patients had moderate severity. While 
33 patients (53.2%) regularly used moisturizers, 23 (37.1%) patients received systemic 
treatment in addition to topical treatment. 39 (62.9%) patients had an accompanying allergic 
disease. Of the 40 AD patients who underwent a skin prick test, at least one positive result 
was found in 25 (62.5%), with house dust mites being the most frequently detected allergen (n=17, 42.5%). Patch tests showed positive reactions to at least one allergen in 39 (62.9%) 
patients. Positive reactions to at least one allergen were observed in 60.5% of female 
patients and 68.4% of male patients, with no significant effect of gender, disease severity, or 
presence of additional allergic conditions on the development of positive reactions in the 
patch test (p=0.550, p=1.000, p=0.404, respectively). The most frequently detected 
allergens in the patch test were nickel sulfate (n=19/62, 30.6%), potassium dichromate 
(n=7/62, 11.3%), fragrance mix I (n=5/62, 8.1%), and 
chloromethylisothiazolinone/methylisothiazolinone (n=5/62, 8.1%). Of the 39 patients with 
a positive reaction to at least one allergen in the patch test, 20 (51.3%) had a positive 
reaction to only one allergen, while 19 (48.7%) had positive reactions to two or more 
allergens. No significant difference was observed in the distribution of positive reactions to 
one allergen or ≥2 allergens by gender and age (p=0.257, p=0.661, respectively). The 
control group of 306 patients consisted of 122 (39.9%) males and 184 (60.1%) females, 
with an average age of 33.47 (±15.58) years. Patch test positivity was significantly higher in 
AD patients (62.9%) compared to the control group (40.2%) (p=0.001). Although the four 
most common allergens detected in both groups showed higher positivity rates in the AD 
patient group, the difference was statistically significant only for nickel sulfate (p=0.016). 
When AD patients were subdivided by indications, hand eczema was the most common 
group for patch testing, with 19 patients (30.6%). Positive reactions were observed in 16 
(84.2%) of the 19 AD patients and 82 (40.8%) of the 201 hand eczema control group 
patients, with a significant difference between the two groups (p<0.001). In the 19 AD 
patients who underwent patch testing for hand eczema, at least one allergen was detected in 
16 (84.2%) of them, with nickel sulfate being the most frequently detected allergen (n=9/19, 
47.4%)
Conclusion: In our study, the rate of positive patch tests in patients with resistant AD was 
found to be significantly higher than in the control group. The most frequently observed 
positive allergen, nickel sulfate, can be a trigger both through dietary intake and through 
contact with commonly encountered items in daily life. The high prevalence of contact 
allergy in AD patients is noteworthy, and we believe that this should be considered in the 
management of treatment, particularly when encountering resistance in this patient group.
Keywords: atopic dermatitis, contact sensitization, skin patch test