Sosyoekonomik düzeyi düşük bir bölgede evde yaşayan yaşlıların bakım gereksinimleri
Care needs of elderly people living at homes in a region with low socio economic status
Yazar: GİZEM DENİZ BULUCU
Danışman: YRD. DOÇ. DR. AYLA ÜNSAL
Erciyes Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Hemşirelik Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2012
Konu: Hemşirelik = Nursing
Dizin: Bilişsel işlevler = Cognitive functions ; Hemşirelik = Nursing ; Sosyoekonomik faktörler = Socio-economic factors ; Yaşam olayları = Life events ; Yaşlılar = Aged

Özet:
Yaşlılıkta sağlığın önemli göstergelerden biri olan bakım gereksinimleri bireyin Günlük Yaşam Aktiviteleri (GYA) ve Enstrümantal Günlük Yaşam Aktivitelerindeki (EGYA) bağımlılığın ve yeti yitimlerinin belirlenmesi ile saptanabilmektedir.Bu çalışma, sosyoekonomik düzeyi düşük bir bölgede, evde yaşayan yaşlıların bakım gereksinimlerini ve bu gereksinimleri etkileyen etmenleri saptamak amacıyla tanımlayıcı olarak yapılmıştır. Araştırmanın verileri 15.11.2010-28.02.2011 tarihleri arasında toplanmıştır. Veri toplama araçları; bireylerin tanıtıcı özelliklerini, hastalık, ilaç, diyet kullanımını ve sağlık hizmeti alma durumuna ilişkin bilgilerini içeren anket formu, GYA, EGYA ölçekleri ve Kısa Yeti Yitimi Anketidir (KYA). Araştırmaya başlamadan önce Kırşehir İl Sağlık Müdürlüğü'nden izin belgesi, Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Etik Kurulu'ndan onay belgesi ve araştırmaya katılan bireylerden aydınlatılmış onamları alınmıştır. Araştırmanın verileri olasılıksız örnekleme yöntemlerinden kartopu yöntemi kullanılarak toplanmıştır. Araştırmanın verileri bilgisayar ortamında yüzdelik, ortanca, ortalama, Kolmogorov-Smirnov, Shapiro-Wilk, Kruskal Wallis Varyans Analizi, Mann Whitney U Testi, Bonferroni Düzeltmeli Mann Whitney U Testi, Cronbach alfa katsayısı ve Spearman Korelasyon analizi kullanılarak değerlendirilmiştir.Araştırmaya katılan bireylerin %90.4'ü GYA'da, %58.1'i EGYA'da bağımsızdır ve %40.5'inin ağır derecede yeti yitimi yaşadıkları saptanmıştır. Yaşlıların en bağımlı olduğu GYA banyo yapma (%15.5), en bağımsız olduğu GYA hareket etme ve beslenme aktiviteleridir (%88.2). Yaşlıların en bağımlı olduğu EGYA çamaşır yıkama (%52.3), en bağımsız olduğu EGYA ise ilaç kullanmadır (%75.9). İleri yaşın, kadın cinsiyetin, dul/bekar ve ev kadını olmanın, en az bir kronik hastalığa, bununla birlikte ilaç ve diyete sahip olmanın GYA'da bağımlılığı artırdığı saptanmıştır. EGYA'da bağımlılığı artıran etmenler; ileri yaş, kadın cinsiyet, dul/bekar olmak, işsiz olmak ve ilaç kullanmak olarak belirlenmiştir. Bireyin yeti yitimine sahip olmasına neden olan etmenler ise ileri yaş, kadın cinsiyet, dul/bekar olmak, ev kadını olmak, en az bir kronik hastalığa sahip olmak ve ilaç kullanmaktır (p<0.001).Araştırma sonucunda bireylerin çoğunun GYA'da bağımsız olduğu, yaklaşık yarısının EGYA'da bağımsız olduğu ve yarıya yakınının ağır yeti yitimi yaşadığı saptanmıştır. Bu doğrultuda; sağlık ekibi üyeleri, yaşlı bireylerin GYA ile EGYA'da bağımlılıklarını artıran etkenleri azaltacak girişimlerde bulunmalı ve daha az yeti yitimi yaşamaları konusunda bakım planlamalıdır. Edinilen bu bilgiler, sağlık ekibi üyelerinin yaşlı bireylere daha kaliteli sağlık hizmeti sunmasında yardımcı olacaktır.

Abstract:
Care needs, which are among the important indications of health in old age, can be detected by exploring dependency and disability of the individuals in Activities of Daily Living (ADL) and Instrumental Activities of Daily Living (IADL).The present research, which was descriptively conducted, aimed to explore care needs and the effecting factors of the elderly people living at homes in a region with low socio economical status. The data of the research were gathered between the 15th of November 2010 and 28th of February 2011. The data collection tools were a Questionnaire Form that covers information about individuals? descriptive characteristics, diseases, medicines, diets and accessibility to health services, Activities of Daily Living Scale, Instrumental Activities of Daily Living Scale and Brief Disability Questionnaire. Before the research was initiated, official permissions from the Kırşehir Health Directorate, Approval of the Erciyes University Ethical Committee and informed consents of the participants were obtained. The data were gathered using snowball sampling method, one of the nonprobability sampling methods. The data were assessed using percentages, medians, means, Kolmogorov-Smirnov, Shapiro-Wilk, Kruskal Wallis Variance Analysis, Mann Whitney U Test, Bonferroni-Corrected Mann Whitney U Test, Cronbach Alpha Coefficients and Spearman Correlation Analysis on computer.It was found out that 90.4 % of the participants were independent in ADL and 58.1 % in IADL and 40.5 % experienced severe disability. The most dependent ADL of the elderly people was bathing (15.5%) while their most independent ADL was transferring and eating (88.2%). The most dependent IADL of the elderly people was laundry (52.3%) while their most independent IADL was use of medications (75.9%). It was noted that old age, being female, being unmarried/widowed and housewife, having at least one chronic disease, having diets and using drugs increased dependency in ADL. The factors that increased dependency in IADL were old age, being female, being unmarried/widowed, unemployed and use of medicine. Factors that caused disability among the individuals were old age, being female, being unmarried/widowed and housewife, having at least one chronic disease, and using drugs (p<0.001).As the result of the research, it was explored that most of the participants were independent in ADL, nearly half of them were independent in IADL and nearly half of them experienced severe disability. Accordingly, health team member should make initiations that decrease the factors increasing dependency of the elderly people in ADL and IADL and should plan the care so that they will experience fewer disabilities. These findings obtained from the research will help health team members provide health services of more quality.