Hıyarda paklobutrazol uygulamaları ile fide kalitesi, bitki gelişimi, giberellik asit ve absisik asit sentezi arasındaki ilişkiler
Interaction between paclobutrazol and gibberellic acid, absisic acid, plant growth, yield and seedling quality of cucumber
Yazar: YASEMİN AKTAŞ
Danışman: PROF. DR. NAİF GEBOLOĞLU
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Ziraat = Agriculture

Özet:
Ticari hıyar fidesi yetiştiriciliğinde paklobutrazol (PBZ) en önemli bitki büyüme geciktiricidir. PBZ, hıyar fidelerinde en önemli kalite kriteri olan fide boyunu etkin şekilde kontrol eder. Bununla birlikte, fidelere paklobutrazol uygulanmasının fide kalitesi, meyve verimi ve meyvelerde PBZ kalıntı düzeyini nasıl etkilediği ile alakalı yeterli bilgi bulunmamaktadır. Hıyar fidesi yetiştiriciliğinde PBZ kullanıldığı zaman meyvedeki kalıntı durumu önemli bir güvenlik konusudur. Bu çalışma, paklobutrazolun hıyar (Cucumis sativus L. cv. Maya Fı) fidelerinin kalitesi üzerine paklobutrazolun etkisini belirlemek için yapılmıştır. Çalışma 2018 yılında Sonbahar döneminde, 2019 yılında İlkbahar döneminde yürütülmüştür. Denemede paklobutrazolun farklı konsantrasyonları (sonbahar döneminde 0, 20, 30, 40, 50 ve 60 ppm ve ilkbahar döneminde 30, 40, 50 ve 60 ppm), uygulama miktarları (0,5 ve 1,0 ml) ve uygulama zamanları denenmiştir. PBZ uygulaması bitkilerin kotiledon yapraklarının yere paralel hale geldiği (tohum ekiminden 7-10 gün sonra-birinci uygulama) ve ilk gerçek yaprakların çıktığı dönemde (tohum ekiminden 10-12 gün sonra – ikinci uygulama) sprey şeklinde yapılmıştır. Kontrol bitkilerine saf su verilmiştir. Çalışmada fide boyu, hipokotil uzunluğu, gövde çapı, yaprak sayısı, fide yaş ve fide kuru ağırlığı, kök yaş ve kök kuru ağırlığı, fide % kuru ağırlığı, fidelerde absisic asid miktarı ile fide ve meyvelerde PBZ kalıntı miktarı ölçülmüştür. Sonuç olarak PBZ uygulaması fide boyunu etkili şekilde kontrol etmiştir. Artan paklobutrazol konsantrasyonları fide boyunda azalmaya neden olmuştur. En iyi fide kalitesi paklobutrazolun 30 ppm + 5 ml konsantrasyonunun kotiledon ve gerçek yaprak oluşum döneminde olacak şekilde çift uygulamasından elde edilmiştir. Absisik asid miktarı kontrol bitkilerinde 0,065 µg.kg-1 olurken, fidelerde 0,117 – 0,165 µg.kg-1 arasında ölçülmüştür. PBZ kalıntısı kontrol bitkilerinde 0,013 µg.kg-1 olurken, PBZ uygulanan fidelerde 0,94 – 5,68 µg.kg-1 arasında değişmiştir. Hıyar meyvelerinde PBZ kalıntı miktarı 0,013 µg.kg-1 olarak ölçülmüştür. Bu değer Avrupa Birliği Komisyonunun belirlediği kalıntı sınırının (0,01 ppm) altında kalmıştır. Kontrol bitkilerinde meyve verimi 7134,03 g/bitki olurken, PBZ uygulanan fidelerin meyve verimi en iyi uygulamada 9414,40 g/bitki olmuştur.

Abstract:
Paclobutrazol (PBZ) is the most important plant growth reterdand for commercial cucumber seedling production. PBZ effectively control seedling height which is the most important quality factor in cucumber seedlings. However, there are no enough available data on how treating seedlings with PBZ affects seedling quality, fruit yield parameters and PBZ level in cucumber fruits. Determination of PBZ accumulations in cucumber fruits is an important safety issue when it is applied to seedlings. This study was conducted to determine the effects of PBZ on the quality of cucumber (Cucumis sativus L. cv. Maya Fı) seedlings. The study was conducted in the autumn season in 2018 and in the spring season in 2019. In the study, different concentrations (0, 20, 30, 40, 50 and 60 ppm for autumn season and 30, 40, 50 and 60 ppm for spring season), application quantities (0,5 and 1,0 ml) and application times of PBZ were used. PBZ applications were carried out as spray while the cotyledon leaves of the plants became parallel with the ground (7-10 days after sowing-first application) and the first true leaves appeared (10-12 days after sowing-second application). The control plants were treated with distilled water. Seedling height, hypocotyl length, stem diameter, leaf number, seedling fresh and dry weight, root fresh and dry weight, seedling dry matter (%), fruit yield , absisic acid level and the residue level of PBZ in seedlings and fruits were investigated. As a result, PBZ application controlled seedling height effectively. The increased paclobutrazol concentrations caused a decrease in seedling height. The best seedling quality was obtained by applying of PBZ two times at cotiledonary and first true leafy stage with 30 ppm + 0,5 ml. Absisic acid was determined between 0,117 – 0,165 µg.kg-1 in seedlings while it was 0,065 µg.kg-1 in control plants.  PBC residue was detected between 0,94 – 5,68 µg.kg-1 in seedlings and 0,013 µg.kg-1 in cucumber fruits. Its residue could not be detected above quantifiable level (0.01 ppm) in cucumber fruits according to European Union Commission. While the fruit yield was 7134,03 g/plant in the control plants, the fruit yield of PBZ applied seedlings was 9414,40 g in per plant in the most appropriate PBZ application.