Çocukluk ve ergenlik çağında dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanısı almış erişkinlerin güncel sosyodemografik ve tıbbi durumunun değerlendirilmesi
Evaluation of the current sociodemographic and medical status of adults with attention deficit and hyperactivity disorder in childhood and adolescence
Yazar: AYBİKE ERDEM
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ ARİF ÖNDER
Akdeniz Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2021
Konu: Psikiyatri = Psychiatry
Dizin: Ergenler = Adolescents ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu = Attention deficit disorder with hyperactivity ; Prognoz = Prognosis ; Sosyodemografik özellikler = Socio-demographic characteristics ; Yaşam kalitesi = Quality of life ; Yetişkinler = Adults ; Çocuklar = Children

Özet:
Çalışmamızda Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları polikliniğine dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu nedeni ile başvurmuş çocuk ve ergenlerin, erişkin dönemdeki sosyodemografik özellikleri, akademik yaşantıları, adli-tıbbi geçmişleri, tedavi uyumları ve yaşam kaliteleri hakkındaki bilgilerin öğrenilmesi amaçlanmıştır.  
Araştırmaya çocukluk döneminde 01.01.2000-01.01.2020 tarihleri arasında polikliniğimizde Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite bozukluğu nedeniyle takip edilmiş, 18 yaşını bitirmiş, gönüllü 62 hasta alınmıştır. Zihinsel yetersizliği olan, yaygın gelişimsel bozukluk tanısına sahip olan veya gerçeği değerlendirmesini bozacak ve bilişsel işlevlerini ciddi anlamda etkileyecek bir psikiyatrik hastalığa sahip olan bireyler çalışmaya dahil edilmemiştir. 
Katılımcıların yaş ortalaması 20,65±3,3 ve DEHB tanı yaşı ortalaması ise 11.33±3.49  olarak saptanmıştır. Katılımcıların %25.8'inin sınıf tekrarı yaptığı, %22.6'sının eğitim süresi içinde disiplin cezası aldığı, %67.7'sinin sigara kullandığı, %48.3'ünün alkol kullandığı, %14.5'inin de madde kullanımı olduğu; %14.5'inin polis ile başının derde girdiği, %22'sinin adli sorun yaşadığı, %58.1'inin kaza öyküsü olduğu saptanmıştır. 
Tedavi öyküleri incelendiğinde, %96.7'sinin çocukluk ve ergenlik döneminde metilfenidat kullandığı, %12.9'unun atomoksetin kullandığı, %19'unun ise antipsikotik ilaç kullanımı olduğu bulunmuştur. Tedavi sürelerinin aralığı geniş olmakla beraber medyan değeri 36 ay olarak hesaplanmıştır. Katılımcıların %85.5'i tedaviden fayda gördüğünü, %66.1'i ise tedavi sırasında yan etki olduğunu belirtmiştir. En sık yan etki iştahsızlık ve uyku değişikliği olarak bulunmuştur. Katılımcıların %41.9'unda çocukluk ve ergenlik döneminde komorbidite varlığı saptanmış olup, sırasıyla en sık olarak karşıt olma karşıt gelme bozukluğu veya davranım bozukluğu, anksiyete bozuklukları ve duygudurum bozuklukları olarak saptanmıştır. 
Katılımcıların %37.1'sinin erişkin dönemde DEHB tedavisine devam etmek amacıyla erişkin psikiyatrisine başvurduğu, %6.4'ünün erişkin psikiyatrisinde tedaviye devamlarında zorluk yaşadığını, %21'inin ise son 6 ayda DEHB takibine devam etmekte olduğu belirlenmiştir. Katılımcıların %25.8'sine ise erişkin dönemde DEHB dışında psikopatoloji tanısı konmuştur. Bunlar sırasıyla en sık anksiyete bozukluğu ve duygudurum bozukluklarıdır. 
Katılımcıların ilaç kullanım süreleri ile WHOQoL-BREF yaşam kalitesi ölçeğinin alt alanları olan fiziksel puan, ruhsal puan, sosyal puan ve çevresel puan arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmamıştır. Katılımcıların fiziksel alan puan ortalaması 16,38±2,74; ruhsal alan puan ortalaması 14,97±3,19; sosyal alan puan ortalaması 14,88±3,33; çevresel puan ortalaması ise 15,87±2,52 olarak hesaplanmıştır. 
Sonuç olarak, erişkin dönemde devam eden DEHB belirtileri ve/veya çocukluk döneminde DEHB ve tedavi süreci kişilerin işlevsellik düzeyleri, eşlik eden komorbiditeleri ve akademik ve iş hayatlarındaki zorluklar ile kişinin yaşam kalitesini etkilemektedir. Hastalığın erişkin dönemdeki yansıması ve bu duruma etki eden faktörlerin tanımlanması amacıyla sağlıklı kontrol grubu ile karşılaştırılmış daha geniş örneklemlere ihtiyaç duyulmaktadır.

Erişkin Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu, Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu, Yaşam Kalitesi, Prognoz, Sonuç

Abstract:
In our study, it was aimed to learn about the sociodemographic characteristics, academic life, forensic-medical history, treatment compliance and quality of life of children and adolescents who applied to the Child Adolescent Psychiatry Outpatient Clinic of Akdeniz University Faculty of Medicine due to attention deficit and hyperactivity disorder. 
62 volunteer patients who completed the age of 18 and were followed up in our outpatient clinic between 01.01.2000 and 01.01.2020 due to Attention Deficit and Hyperactivity Disorder were included in the study. Those with mental retardation, pervasive developmental disorder or individuals with a psychiatric illness that would impair reality assessment and seriously affect their cognitive functions were not included in the study. 
The mean age of the participants was 20.65±3.3 years and the mean age of ADHD diagnosis was 11.33±3.49 years. It was determined that 25.8% of the participants repeated the grade, 22.6% were disciplined during the education period, 67.7% smoked, 48.3% used alcohol, and 14.5% used substance; It was found that 14.5% of them got into trouble with the police, 22% had legal problems, and 58.1% had an accident history. 
When their treatment histories were examined, we found that 96.7% used methylphenidate, 12.9% used atomoxetine, and 19% used antipsychotic drugs during childhood and adolescence. Although the range of treatment periods is wide, the median value was calculated as 36 months. 85.5% of the participants stated that they benefited from the treatment, and 66.1% stated that there were side effects during the treatment. The most common side effects were loss of appetite and sleep changes. Comorbidities were found in childhood and adolescence in 41.9% of the participants, and oppositional defiant disorder or conduct disorder, anxiety disorders and mood disorders were found to be the most common ones, respectively. 
It was determined that 37.1% of the participants applied to adult psychiatry in order to continue their ADHD treatment in adulthood, 6.4% had difficulties in continuing their treatment in adult psychiatry, and 21% were continuing their ADHD follow-up in the last 6 months. On the other hand, 25.8% of the participants were diagnosed with psychopathology other than ADHD in adulthood. These are the most common anxiety disorders and mood disorders, respectively. 
There was no statistically significant difference between the duration of drug use of the participants and the physical health score, psychological score, social relationship score and environmental score, which are the sub-areas of the WHOQoL-BREF quality of life scale. The physical health mean score of the participants was 16.38±2.74; psychological domain mean score was 14.97±3.19; social relationship domain mean score was 14.88±3.33; environmental domain mean score was calculated as 15.87±2.52. 
In conclusion, ADHD symptoms that continue in adulthood and/or ADHD in childhood and treatment process affect the quality of life of individuals with their functionality levels, accompanying comorbidities and difficulties in academic and work life. Larger samples compared with the healthy control group are needed in order to define the reflection of the disease in adulthood and the factors affecting this condition.
Keywords: Adult attention deficit and hiperactivity disorder, Attention Deficit and Hiperactivity Disorder, Quality of life, prognosis, outcome