Eleştirel düşünme becerisini geliştirme açısından Türkçe ders kitapları üzerine bir inceleme
Evaluation of Turkish coursebooks in terms of critical thinking skills development
Yazar: BÜŞRA KİRAZ
Danışman: PROF. DR. ÖZAY KARADAĞ
Hacettepe Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı / Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Ders kitapları = Textbooks ; Eleştirel düşünce = Critical thinking ; Kitaplar = Books ; Türkçe dersi = Turkish lesson ; Türkçe eğitimi = Turkish education ; Öğretim süreçleri = Teaching processes

Özet:
Dil ve düşünme arasındaki çift yönlü ilişki dil eğitimi sürecinde düşünme becerilerinin geliştirilmesini gerekli kılmaktadır. Dil becerilerini etkili bir şekilde kullanmanın yolu etkili bir düşünür olmaktan geçmektedir. Günümüzde maruz kalınan yoğun bilgi seli karşısında güvenilir bilgi kaynaklarını belirleyebilme, doğru ve nitelikli bilgiyi seçebilme, değerlendirebilme ve bilgiden en uygun şekilde yararlanabilme becerileri önem kazanmıştır. Bu nedenle eleştirel düşünme becerileri günümüz dünyası için çok önemli hale gelmiştir. Türkçe ders kitapları, Türkçe öğretmenlerinin öğretim sürecinde sıklıkla başvurdukları materyallerdir. Dolayısıyla ders kitaplarında yer alan çalışmaların eleştirel düşünmeye yönelik bütüncül bir öğretim süreci  dahilinde yapılandırılmış olması önemlidir. Bu çalışmada Millî Eğitim Yayınlarından çıkan 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitapları eleştirel düşünme becerilerini geliştirme açısından incelenmiştir. Ders kitabında yer alan çalışmaların eleştirel düşünmeyi geliştirmeye yönelik bir öğretim süreci teşkil etme durumları Bilgilendirici ve Öyküleyici Metinler İçin Eleştirel Düşünme Becerileri Ölçüt Listeleri aracılığıyla gözden geçirilmiştir. Gönüllü Türkçe öğretmenleriyle yapılan görüşmelerle ulaşılan bulgular desteklenmiştir. Sonuç olarak Türkçe ders kitaplarında eleştirel düşünmeye yönelik çalışmalara yeterince yer verilmediği (%15), çalışmaların eleştirel düşünme boyutları, tema ve metinler arasında dengeli bir dağılım izlemediği, bütüncül bir  öğretim süreci teşkil etmemeleri sebebiyle etkinlik olarak kabul edilemeyecekleri sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca kitaplarda yer alan soruların anlama düzeyinde yoğunlaştığı (%54), eleştirel düşünme boyutları, tema ve metinler arasında dengeli bir dağılım izlemediği, dolayısıyla eleştirel düşünmeyi desteklemede yetersiz kaldıkları sonucuna varılmıştır. Çalışmanın sonunda Türkçe derslerinde eleştirel düşünmenin desteklenebilmesi için alanyazından hareketle birtakım önerilerde bulunulmuştur.

Abstract:
The two-sided relationship between language and thinking requires the development of thinking skills during the language education process. In today's world, it's important to identify reliable information sources, to select and evaluate accurate and qualified information, and to make the most appropriate use of information. Therefore, critical thinking skills have become crucial. Turkish textbooks are the materials that Turkish teachers frequently refer to. Therefore, it's important that the activities in the textbooks are aimed at critical thinking and are structured within a holistic teaching process. In this study, the 5th, 6th, 7th, and 8th grade Turkish textbooks were examined in terms of developing critical thinking. The activities in the textbooks were reviewed through the Critical Thinking Skills Criteria Lists for Informative and Narrative Texts to examine if they are activities that constitute the teaching process for critical thinking. The findings that are obtained are supported through interviews with Turkish teachers. As a result, it has been observed that activities on critical thinking aren't sufficiently included in  Turkish textbooks (15%), the studies don't follow a balanced distribution between the dimensions of critical thinking, themes, and texts, and they cannot be considered as activities because they don't constitute a holistic teaching process. In addition, it was concluded that the questions in the books focused on the level of comprehension (54%), did not follow a balanced distribution between the dimensions of critical thinking, themes, and texts, therefore they were insufficient to support critical thinking. Finally, suggestions were made for supporting critical thinking skills.