Zihinsel engeli olan çocukların ebeveynlerinin baş etme becerilerinin ve aile içi ilişki tarzlarının incelenmesi
Investigation of coping styles and family relationship styles of parents of children with intellectual disabilities
Yazar: SEVAL YILDIZ
Danışman: DOÇ. DR. EMEL SARI GÖKTEN
Üsküdar Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Aile içi ilişkiler = Family relations ; Bakım verenler = Caregivers ; Baş etme stratejileri = Coping strategies ; Başa çıkma = Coping ; Ebeveynler = Parents ; Stresle başetme = Coping with stress ; Zihinsel engelli çocuklar = Mentally retarded children ; Zihinsel engelliler = Mentally retardation ; Ölçme-değerlendirme = Measurement and evaluation

Özet:
Bu çalışmanın amacı zihinsel engelli çocukların ebeveynlerinin baş etme becerilerini ve aile içi ilişki tarzlarını incelemektir. Araştırmanın örneklemi 18 ve üzeri yaş aralığındaki evli ya da boşanmış bulunan anne ve babalardan oluşmaktadır.  Araştırma 2019 yılında İstanbul ilindeki bir Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi'nde kayıtlı olan 0 ve 18 yaş aralığındaki zihinsel engelli tanısı almış çocukların ebeveynlerinin katılımıyla gerçekleşmiştir.
Araştırmanın modeli, betimsel bir model olan ilişkisel tarama modeli olarak belirlenmiştir. Ebeveynlerin sosyodemografik bilgilerini toplamak ve ölçeklerden bulunacak sonuçlar ile karşılaştırmak ayrıca, ebeveynlerin yaşadığı problemler olup olmadığı, bu problemler ile baş etme becerilerini ölçmek ve aile içi ilişki tarzlarını incelemek için araştırmacı tarafından hazırlanan sosyodemografik form ve Aile Değerlendirme Ölçeği ile Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği kullanılmıştır. Ölçek, zihinsel engelli çocukların anne ve babalarına uygulanmıştır (%40'ı anne ve %40'ı baba olmak üzere toplam 80 ebeveyn). Toplanan veriler SPSS programı ile değerlendirilmiştir. Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği'nin (SBÇÖ) genel güvenilirlik katsayısı .81 olarak bulunmuştur ve Aile Değerlendirme Ölçeği'nin (ADÖ) güvenilirliği her alt faktör için hesaplanan iç tutarlılık Cronbach's Alfa değeri belirlenerek bulunmuştur ve tüm alt faktörlerin güvenilir olduğu saptanmıştır.Yapılan analizler neticesinde, anne ve babaların stresle başa çıkmada zorluklar yaşadığı ve Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği'ndeki alt boyutlardan en çok dört boyutu kullandıkları belirlenmiştir. Bunlar; Dine Sığınma, Dış Yardım Arama, Aktif Planlama ve Kabul yaklaşımlarıdır. Aile bireylerinin hangi açılardan sağlıklı veya sağlıksız işlevlere sahip olduklarını değerlendirilmek içinde Aile Değerlendirme Ölçeği kullanılmıştır ve bu ölçek analizine göre de üç alt boyutta ailelerde sağlıksız işlevler olduğu ortaya çıkmıştır. Bunlar, sırasıyla Gereken İlgiyi Gösterme, Roller ve Davranış Kontrolü alt boyutlarıdır. Sonuç olarak, zihinsel engelli çocukları olan ebeveynlerde bu problemlerle baş etme becerilerinin çok iyi olmadığı ve aile dinamiklerinin bozulduğu görülmüştür.

Abstract:
The aim of this study was to examine the coping skills and the relationship styles of the parents of children with intellectual disabilities. The sample of the study consists of married or divorced parents between the ages of 18 and above. The research was carried out in 2019 with the participation of parents of children diagnosed with intellectual disabilities between the ages of 0 and 18 who were registered at a Special Education and Rehabilitation Centre in Istanbul. 
The model of the research was determined as a descriptive model. The sociodemographic form prepared by the researcher,the "Family Assessment Scale" and the "Stress Coping Styles Scale" were usedto collect the sociodemographic information of the parents and compare the results with other scales also, understand whether there are problems in the life of parents.The scale was applied to parents of children with intellectual disabilities (a total of 80 parents, 40% of whom were mothers and 40% fathers). Data collected was evaluated with SPSS program. The overall reliability coefficient of the Stress Coping Styles Scale (SCSS) have been found 0.81. The reliability of the Family Assessment Scale (FAS) was determined by determining Cronbach's alpha value for internal consistency calculated for each sub-factor and all sub-factors have been identified reliable. As a result of the analyzes, it was determined that parents had difficulties in coping with stress and they used maximum four dimensions from the sub-dimensions of Coping with Stress Scale. These includes are religious refuge, external assistance search, active planning and acceptance-cognitive restructuring approaches. The Family Assessment Scale was used to assess which aspects of family members had healthy or unhealthy functions. According to this scale analysis it was also revealed that there were unhealthy functions in families in three sub-dimensions. Respectively, these sub-dimensions are the Affective Involvement, roles and behavior control. As a result, it was found that in parents with children with intellectual disabilities, their ability to cope with these problems was not very good and family dynamics were deteriorating.