Gazzâlî'nin tekfir nazariyesi ve filozofları ithamının mahiyeti
Ghazali's theory of takfir and the essence of his critique of philosophers
Yazar: ŞEYMA YAR
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ SÜLEYMAN KOYUNCU
Aksaray Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2019
Konu: Din = Religion ; Felsefe = Philosophy
Dizin: Felsefeciler = Philosophers ; Gazzali = Gazali ; Meşşailer = Peripatetics ; Tekfir = İnfidelity ; Türk-İslam düşüncesi = Turkish-Islamic thought ; İslam felsefesi = Islamic philosophy ; İslamiyet = Islam

Özet:
İslâm tarihinin ilk dönemlerinde Hâricîlerle birlikte itikâdî ayrışmalardan dolayı tekfir hareketi ortaya çıkmıştır. Bunun üzerine âlimlerin tekfirin mahiyeti, âmelî ve itikadî veçheleri üzerine yaptığı tartışmalar önemli bir literatür meydana getirmiştir. Bu bağlamda entelektüel tarihte en etkili olan çalışmalardan birisi de Gazzâlî'nin filozofların görüşlerini tenkit ettiği ve üç meselede onları küfürle itham ettiği Tehâfütü'l-felâsife eseridir. Gazzâlî'nin Tehâfütü'l-felâsife eserine cevap niteliğinde İbn Rüşd tarafından Tehâfütü't-Tehâfüt eseri kaleme alınmış ve Osmanlı döneminden itibaren de Tehâfüt geleneği başlığı altında birçok eser telif edilmiştir. Bu eserler entelektüel hayatın iki farklı gurubunu temsil eden kelâmcılar ve filozofların kendi anlayışlarına göre karşı gurubun fikri sistemlerini tenkit ettiği ve görüşlerin şer'î delillere uygunluğunu tartıştıkları farklı bir literatür oluşturmuştur. Çalışmamızın birinci bölümünde Gazzâlî'nin yaşadığı ilmi sosyal çevre ele alınıp O'nun ilmî kişiliği ve eserleri hakkında genel bir çerçeve çizilecektir. İkinci bölümde, itikadî mezheplerin iman ve tekfir nazariyelerine yer verilerek ele aldığımız tekfir kavramıyla ilgili genel bir bilinç oluşturulduktan sonra Gazzâlî'nin tekfir nazariyesi işlenecektir. Son bölümde ise Tehâfütü'l-felâsife eserinde önce tenkit edilen sonra da tekfir edilen meseleler işlenip dönemin sosyal, siyasî ve ilmî perspektifi çerçevesinde bu görüşlerin değerlendirilmesi yapılacaktır.


Anahtar Kelimeler    : Gazzâlî, Tekfir, Tehâfüt, Meşşaî Filozofları.

Abstract:
İn the early period of İslamic history, takfīr movement emerged with Khawārij because of the theological disputes. Afterwards, the debates of scholars on the nature of takfīr and on its practical and theological aspect gave rise to an important literature. İn this context, one of the most influential works in İslamic intellectual history is Tahâfut al-falāsife (The Incoherence of the Philosophers) in which Ghazalī criticised the views of philosophers and accused them of unbelief. In response to the Ghazalī's work, Ibn Rushd wrote Tahāfut al-Tahāfut (The Incoherence of the Incoherence), and various works were written as a contuniation of this tradition in Ottoman intellectual history. İn this tradition, philosophers and theologians discussed the conformity of each other's ideas with their own theory. In the first chapter of this study, the scholarly and social environment of Ghazalī will be discussed and a general picture will be drawn on his scholarly personality and studies. In the second chapter, after the description of ideas of the theological schools abouth the faith an unbelieve, Ghazalī's theory of takfīr will be evaluated in this context. In the last chapter of the study, the views of philosophers which were criticised and accused of unbelief by Ghazalī in Tahāfut will be discussed in the framework of the political, social and scholarly context of period.

Keywords           : Ghazalī, Takfir, Tahafut, Meşşai Philosophers.