Tarih içinde bahçe olgusu ve eski Türk bahçelerinin günümüz bahçelerine dönüşüm süreci
Garden concept in history of mankind and the transition of traditional Turkish gardens to modern Turkish gardens
Yazar: TUĞBA KAYAKENT
Danışman: PROF. DR. AHMET CENGİZ YILDIZCI
İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü
Derece: Yüksek Lisans, 1999
Konu: Şehircilik ve Bölge Planlama = Urban and Regional Planning
Dizin: Bahçeler = Gardens ; Tarihi çevre = Historical environment ; İstanbul = Istanbul

Özet:
İstanbul kenti kurulduğu günden bu yana sosyal ve ekonomik gelişim ile birlikte coğrafi gelişimini de duraksamaksızm sürdürmüştür. Bu değişim süreci içerisinde eski dönemlerde adından oldukça söz ettiren yeşil dokusunda da önemli azalmalar ve yok olmalar gözlenmiştir. Alansal yayılım ile birlikte şehir merkezinde meydana gelen yığılım kent dokusunun tamamı ile değişmesine ve konut tiplerinin farklılaşmasına yol açmıştır. Geleneksel Türk mimarisi ile inşa edilen yapılar ve bu yapılar ile bir bütünlük sergileyen yeşil alanlar ve bahçeler de bu değişim sürecinden etkilenmiştir. Yapılan araştırmalar doğrultusunda İstanbul'daki eski konak, köşk ve yalı bahçeleri ele alınmış, günümüzde bunların yerini alan villa yerleşimleri ile karşılaştırılarak değişim süreci oluşturulmuştur. Modernleşme ve batılılaşma adı altında değişen kent dokusundaki yoğunluğun, insanların tekrar doğaya ve bireysel yaşama itişi ile birlikte, günümüz yaşam koşullarında bu imkanı ancak yüksek gelir gruplarının sahip olabileceği açıktır. Bu bağlamda yeşile duyulan özlemin bu tür olanaklarla değil, geniş kapsamlı bir planlama ile tüm kente yayılması gerekliliği belirlenmiştir. Bu çalışma dört bölümde ele alınmış olup, birinci bölümde tarih içinde bahçenin ilk çağdan itibaren gelişiminde insanoğlunun yeşil ile olan bağlantısı araştırılmış ve tarihi süreç içerisinde farklı toplumlar tarafindan bahçenin nasıl ele alındığı ve ne türde planlamalar yapıldığı ve sebepleri incelenmiştir. İkinci bölümde Türk tarihinde bahçenin gelişimi irdelenmiştir. Her zaman ilgi ve çekim odağı olmuş İstanbul kentinin eski kentsel dokusu ve yeşil sistemi araştırılarak, konut tipleri ve bahçeleri üzerinde örneklerle saptamalar yapılmış, farklı toplumlardaki gelişim ile paralellikleri ve yansımaları incelenmiştir. Üçüncü bölümde İstanbul kentinin tarihsel gelişim süreci içinde genel yapısı ve bu değişimin konut birimine olan yansımaları belirlenmiştir. Tarih içinde süregelen insan ve konut ile yeşil doku bağlantısı ve etkileri üzerinde çalışmalar yapılarak yeni düzenlemeler üzerinde saptamalarda bulunmuştur. Dördüncü bölümde tüm araştırmanın sentezi yapılarak eski günlerden günümüze kadar olan toplumsal ekonomik sosyolojik demografik değişimlerin sonucunda geçmişte yeşilin içinde yer alan konutların, konutun içinde yeşile dönüşümü ortaya konmuştur. Günümüzde kent merkezindeki aşırı yığıhmlardan bunalan insanların tekrar daha durağan ve az yoğunluktaki yeşil ile iç içe yaşayabileceği bölgelere dönme özlemi ve bu imkanlara geçmişte de olduğu gibi ancak gelir düzeyi yüksek kesimin sahip olabileceği görülmüştür.

Abstract:
Since it was founded, Istanbul has been continuing not only its social and economic development, but also its geographical development. During this development period, there has been a large amount of loss in its green parts, which were very popular in the past. Due to enlargement of areas and high population in the city center, structure of the city has completely changed and housing types has varied. Buildings with the structure of traditional Turkish architecture and the green areas and gardens that support the harmony of these buildings have also been influenced by this change. In accordance with the researches, gardens of old mansions, lodges and waterside mansions have been examined; these gardens were compared with the present villas replacing the old houses and thus the structure of the change period has been formed. The density of the change in the city structure, which is regarded as modernization and westernization, compels people to turn back to nature and individualistic lives. However considering the present economic conditions, it is obvious that only high-income groups can reach such opportunities. Therefore people's need for green areas should be fulfilled throughout the city with a wide- scope planning. This study has been carried out in four parts. In the first part, there is the historical development of gardens and people's relations with green areas, the way different communities regarded gardens in the historical process, kinds of garden planning and their reasons. In the second part, development of gardens in Turkish history is examined. Old city structure and green areas of Istanbul, which has always been a center of attraction, are studied; housing types and their gardens are presented with some examples; their parallelism with different communities and their reflections are put forth. The main subject in the third part is the general structure of Istanbul within its historical development process and the way this development affected housing. Historically continuing people-housing and green structure relation and its effects are studied and new regulations are determined. Finally in the fourth part there is a synthesis of all the results of this research. In this part, "how the housing types inside green areas changed into greens inside the houses as a result of social, economic, sociological and demographical changes" is explained. It is found out that today's people who are depressed by the conditions of the city center, long for returning to calm and quiet green areas and, like it was in the past, today, only high-income groups can achieve this opportunity.