Hasan Esen: Müzik kimliği ve saz semâîleri
Hasan Esen: His musician identity and saz semâis
Yazar: SEVAN TABANLI MURAL
Danışman: DOÇ. DR. ÖZGEN KÜÇÜKGÖKÇE
Ege Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Türk Müziği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Müzik = Music
Dizin: Türk besteciler = Turkish composers ; Türk sanat müziği = Turkish art music

Özet:
Bu tez çalışması, XXI. yüzyıl Türk sanat müziğinde gerek klasik kemençe icrâcısı gerek besteci kimliğiyle tanınan Hasan Esen'in hayatının araştırılmasına ve çalgısal eserleri içinden saz semâîlerinin analiz edilerek bestecilik üslûbunun anlaşılmasına odaklanmıştır. Tezin ilk bölümünde, Hasan Esen'in hayatı ve müzik yaşamı üzerinde çalışılmıştır. Aldığı müzik eğitimi, çalışma fırsatı bulduğu önemli sanatçı ve eğitmenler üzerinde durulmuştur. Müzik yaşamı içerisinde, yurt içi ve yurt dışında gerek bireysel gerekse çeşitli sanatçılar ve gruplarla yapmış olduğu konserler sunulmuştur. Özellikle Rebâb çalgısının unutulmaya yüz tuttuğu günümüzde tekrar hatırlatılması bakımından Hasan Esen'in önem taşıyan çalışmalarından söz edilmiştir. Tezin ikinci bölümünde, bestecilik üslûbunu betimleme amacımız doğrultusunda, besteciyi ve besteleme davranışlarını ele alan yapısalcı bir yöntem kullanılmıştır. Yapısal verilerin toplandığı kapsamı, makam, tür, usûl, EMK (ezgi malzemesi kesiti), ezgi çizgisi taramaları oluşturmaktadır. Yapısal incelemelerden elde edilen veriler yapısal analiz veri tabloları şekline sunulmuştur.
Yapılan analizler sonucunda elde edilen bulgulara bağlı olarak sonuç kısmında Hasan Esen'in besteleme davranışları tespit edilmiştir. Bu bağlamda, bestecinin Türk sanat müziği geleneğindeki yeri ve temsil ettiği besteci tipi ortaya koyulmuştur. Esen'in çalgısal ve sözel olmak üzere toplamda 250 eseri TRT repertuvarında yer almaktadır. 20 ayrı türde eser bestelemiş olan Esen'in bu çalışmada, saz semâî türündeki eserleri incelenmiştir. Genel olarak türün özelliklerine bağlı kalınarak bestelenen saz semâîlerde, dalgalı ezgi çizgisi özelliklerini taşıyan müzik ifadelerini yoğun bir şekilde kullandığı tespit edilmiştir. Saz semâîlerin biçim kurgusunun, dört bölümlü kavuştaklı olduğu sonucuna varılmıştır. Bestecinin, eserlerinde işitsel etki değişikliği yaratabilmek için öncelikli tercih olarak ödünç çeşnileri kullandığı belirlenmiştir. Besteci, yarattığı müzik ifadeleri bakımından saz semâîleri özelinde geleneksel olarak nitelendirilebilir sonucuna varılmıştır.

Abstract:
This thesis focuses on researching the life of Hasan Esen, who is known both as a classical violinist and composer in the twentieth century Turkish art music, and understanding his compositional style by analyzing his Saz semâîs among his instrumental works. In the first part of the thesis, Hasan Esen's life and musical life were studied. The musical education he received and the important artists and instructors he had the opportunity to work with were emphasized. In his musical life, his concerts in Turkey and abroad, both individually and with various artists and groups, are presented. In particular, Hasan Esen's important works are mentioned in terms of reminding the Rebāb instrument, which is on the verge of being forgotten today. In the second part of the thesis, in line with our aim of describing his compositional style, a structuralist method was used to examine the composer and his compositional behaviors. The scope in which structural data is collected consists of makam, genre, usûl, EMK (melody material section) and melody line scans. The data obtained from the structural analysis were presented in the form of structural analysis data tables.
Depending on the findings obtained as a result of the analysis, Hasan Esen's composing behaviors were determined in the conclusion section. In this context, the composer's place in the Turkish art music tradition and the type of composer he represents have been revealed. Esen's 250 works, both instrumental and verbal, are included in the TRT repertoire. Having composed 20 different types of works, Esen's works in the Saz semâî genre were analyzed in this study. In Saz semâîs, which are generally composed by adhering to the characteristics of the genre, it has been determined that he intensively uses musical expressions with the characteristics of the undulating melody line. It was concluded that the formal structure of the Saz semâîs is a four-part conjunction. It has been determined that the composer uses borrowed variations as a primary preference in order to create a change of aural effect in his works. It is concluded that the composer can be characterized as traditional in terms of the musical expressions he created in his Saz semâîs.