Hatay ilinde pazarlanan ıspanak, marul ve maydanozlarda nitrat ve nitrit birikiminin mevsimsel değişimiyle klorofil içerikleri arasındaki ilişkiler
The relations between the seasonal change of nitrate and nitride accumulation and the chlorophyll content in spinach, lettuce and parsley marketed in Hatay province
Yazar: MELİSA KARA
Danışman: PROF. DR. TAMER SERMENLİ
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2022
Konu: Ziraat = Agriculture
Dizin: Hatay = Hatay ; Ispanak = Spinach ; Klorofil = Chlorophyll ; Marul = Lettuce ; Maydanoz = Parsley

Özet:
Bu çalışmada, Hatay İlinin ilçeleri olan Antakya, Samandağ, Kırıkhan, İskenderun, Dörtyol' da satılan ıspanak (Spinacia oleracea) , marul (Lactuca sativa L.) ve maydanoz (Petroselinum hortense) lardan alınan örneklerde, nitrat ve nitrit birikimlerinin mevsimsel değişimleri ve bu birikimlerle klorofil a, b ve toplam miktarları arasındaki korelasyonlar tespit edilmeye çalışılmıştır. Nitrat ve nitrit birikimleri, HPLC'de analiz edilmiştir.
Dörtyol ve İskenderun ilçelerinden alınan ıspanak, marul ve maydanoz örneklerinde, nitrat akümülasyonu nun en yüksek kış mevsiminde olduğu tespit edilmiştir. Antakya, Kırıkhan ve Samandağ ilçelerinde marul ve maydanozlardaki nitrat akümülasyonu'nun en yüksek yaz mevsiminde olduğu saptanmıştır. En yüksek nitrit birikiminin ise, her üç sebze türü için, tüm ilçelerde kış mevsiminde olduğu belirlenmiştir.
Ispanak örneklerinde söz konusu ilçelerde nitrat ve nitrit birikimi ile klorofil a, klorofil b ve toplam klorofil arasında korelasyonlar tespit edilmiştir. Nitrat ve Nitrit akümülasyonu açısından tüm ilçelerde, WHO'nun verdiği limitler çerçevesinde ıspanakların güvenle yenebileceği belirlenmiştir. Marul örneklerinde Antakya, Kırıkhan ve Samandağ, Dörtyol ilçelerinde nitrat ve nitrit birikimleri ile klorofil a, klorofil b ve toplam klorofil arasında korelasyonlar belirlenmiştir. İskenderun ilçesinde korelasyonlar tespit edilmemiştir. Bu farklılığın iklim, çevre ve kültürel işlemler ve yetiştiricilik gibi faktörlerden kaynaklı olduğu düşünülmektedir. WHO'nun verdiği limitler çerçevesinde marul örneklerinin güvenle kullanılabileceği tespit edilmiştir. Maydanoz örneklerinde Antakya, Dörtyol, İskenderun ve Kırıkhan ilçelerinde nitrat ve nitrit birikimi ile klorofil a, klorofil b ve toplam klorofil değerlerinde korelasyonlar tespit edilmiştir. Samandağ ilçesinde ise nitrat birikimi ile klorofil değerleri arasında korelasyon belirlenmemişken, nitrit birikimi ile klorofil değerleri arasında korelasyon belirlenmiştir. Maydanozlarda bazı aylar dışında, WHO'nun verdiği limitler çerçevesinde güvenle tüketilebileceği tespit edilmiştir. Çalışmamızın sonuçlarına göre, nitrat ve nitrit birikimi ile klorofil a, klorofil b ve toplam klorofil arasında genel anlamda korelasyonlar olduğu tespit edilmiştir. Söz konusu ilçelerde tüketilen ıspanak, marul, maydanozların güvenle tüketilebileceği belirlenmiştir.

Abstract:
In this study, were tried to be determined nitrate and nitrite accumulations and Correlations between a, b and total chlorophyll amounts in the samples taken from spinach (Spinacia oleracea), lettuce (Lactuca sativa L.) and parsley (Petroselinum hortense) sold in Antakya, Samandağ, Kırıkhan, İskenderun, Dörtyol districts of Hatay Province. Nitrate and nitrite accumulations were analyzed in the HPLC.
It was determined that nitrate accumulation was highest in the winter season in the spinach, lettuce and parsley samples taken from Dörtyol and İskenderun districts. It was found that nitrate accumulation in lettuce and parsley in Antakya, Kırıkhan and Samandağ districts is highest in summer. It was determined that the highest nitrite accumulation was in winter season in all districts for all three vegetable species.
 Correlations between nitrate and nitrite accumulation and chlorophyll a, chlorophyll b and total chlorophyll were determined in the spinach samples. In terms of nitrate and nitrite accumulation, it has been determined that spinach can be eaten safely in all districts within the limits given by WHO. Correlations between nitrate and nitrite accumulations and chlorophyll a, chlorophyll b and total chlorophyll were determined in Antakya, Kırıkhan and Samandağ and Dörtyol counties in lettuce samples. Correlations were not detected in Iskenderun district. This difference is thought to be caused by factors such as climate, environment and cultural processes and aquaculture. It has been determined that lettuce samples can be used safely within the limits given by WHO. Correlations were determined between nitrate and nitrite accumulation and chlorophyll a, chlorophyll b and total chlorophyll values in Antakya, Dörtyol, İskenderun and Kırıkhan counties in parsley samples. In Samandağ district, while there was no correlation between nitrate accumulation and chlorophyll values, a correlation was determined between nitrite accumulation and chlorophyll values. It has been determined that parsley can be consumed safely within the limits given by WHO, except for some months. According to the results of our study, it was determined that there are general correlations between nitrate and nitrite accumulation and chlorophyll a, chlorophyll b and total chlorophyll. It has been determined that spinach, lettuce and parsley consumed in the mentioned districts can be consumed safely.