İstanbul Eyüp ilçesi 45, 47, 48, 52, 65 numaralı kadastral adalarında yer alan türbe hazireleri mezar taşlarında üzüm motifi
Grape motifs on gravestones at tombs' cemeteries located in 45, 47, 48, 52, 65 cadastral areas of Istanbul Eyup town
Yazar: GAMZE ARAS
Danışman: PROF. DR. NURŞEN ÖZKUL FINDIK
Gazi Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı / Sanat Tarihi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2015
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Mezar taşları = Tambstones ; Motifler = Motifs ; Süslemeler = Ornamentations ; Türbeler = Tombs ; Üzüm = Grape ; İstanbul-Eyüp = İstanbul-Eyüp

Özet:
Bu tez ile İstanbul ili Eyüp ilçesinin 45, 47, 48, 52, 65 kadastral adalarında yer alan Abdurrahman Paşa, Kaptanı Derya Hasan Hüsnü Paşa,Feridun Paşa,  Ahmet Pir Edirnevi, Şah Sultan, Eyüp Sultan, Mehmet Vusuli Efendi, Ferhat Paşa, Mihrişah Sultan, Siyavuş Paşa ve Sokullu Paşa türbelerindeki mezar taşlarında üzüm motifleri incelenmiştir.Bu hazirelerdeki altmış sekiz adet (68) mezar taşlarındaki üzüm motifinin tespitinin ardından üzümün ve üzümlü süslemelerinin Anadolu'daki tarihleri için yazılı kaynaklar taranmış ve konu ile ilgili elde edilen bilgiler bu tezin 'Giriş' kısmında sunulmuştur.Daha sonraki saha çalışmasında örneklerin fotoğrafları çekilmiş, ölçüler alınmış ve ön-çizim çalışmaları yapılmıştır, akabinde mezar taşı kitabelerinin çevirileri yapılmıştır. Elde edilen veriler ve tamamlanan çizimler ile bu tez içinde yer alan katalog kısmı oluşturulmuştur. Bazı mezarlarda birden fazla yerde olan üzümlü kompozisyonların her biri değerlendirmeye alınmıştır. Tez konusu dahilindeki mezar taşlarında yer alan üzümlü kompozisyonların şu beş ana başlıkta toplanabileceği sonucuna varılmıştır:
1.	Selvi ağacı ile birlikte tasvir edilen üzümlü kompozisyonlar 
2.	Kase içinde tasvir edilmiş üzümlü kompozisyonlar
3.	Asma dalında üzüm motifi 
4.	Akant yapraklı ve asma dallı üzüm motifi
5.	Asmasız akant yapraklı üzüm motifi
Yapılan araştırma ve incelemelerde S ve dairevi kıvrımlı olan üzümlü asma dallarının Roma ve Bizans kültürlerinden gelen bir geleneği devam ettirdikleri, amforalardan çıkan üzümlü asma dallarının yine Bizans geleneğinden geldikleri sonucuna varılmıştır. Tek bir dal halinde hafif kıvrımlarla işlenmiş üzümlü asma dalının ise Osmanlı tezhip sanatının mezar taşlarındaki etkisi ile resmedildiği anlaşılmıştır. Kase içinde yer alan üzüm motiflerinin Türk-İslam minyatürlerinde görülen meyveli tabaklar ile bağlantılı olabileceği düşünülmektedir.

Abstract:
In this thesis, grape motifs on the gravestones in the tombs of Abdurrahman Paşa, Kaptanı Derya Hasan Hüsnü Paşa,Feridun Paşa, Ahmet Pir Edirnevi, Şah Sultan, Eyüp Sultan, Mehmet Vusuli Efendi, Ferhat Paşa, Mihrişah Sultan, Siyavuş Paşa and Sokullu Paşa located in İstanbul city, Eyüp town, 45, 47, 48, 52, 65 cadastral areas, have been examined. Following the identification of the grape motifs on sixty eight (68) gravestones in these cemeteries, written sources on the history of grapes and ornamentations with grapes have been reviewed and relevant information collected has been given in 'Introduction'. In the field study afterwards, samples have been photographed, measured, pre-illustrated, and soon after inscriptions of the gravestones have been translated. Catalogue of this thesis has been formed with gathered information, taken photographs and illustrations. Multiple compositions with grapes motifs on some graves have been individually examined. It has been concluded that compositions with grapes on the gravestones within the scope of this thesis can be classified in five main titles below:
1.	Grape motif depicted with cypress tree
2.	Grape motif depicted in a bowl
3.	Grape motif on a vine branch
4.	Grape motif with acanthus leaf and vine branch
5.	Grape motif with acanthus leaf but without vine
It has also been concluded out of research and examinations that vine branches with grapes having S and circular shapes resume a tradition from Roman and Byzantium cultures and vine branches with grapes extending out of amphorae come from Byzantium custom too. It has been realised that single grapevine branches with grapes ornamented with slight curls had been illustrated with an impression by the Ottoman illumination art on grave stones. Grape motifs in a bowl are considered to be related with plates with fruits that are seen in Turkish-Islamic miniatures.