Büyük Menderes Nehrinin arazi kullanımı ve su yönetimi açısından incelenmesi
Land use and water management investigation of the River Büyük Menderes Basin
Yazar: YASEMİN ÖZDEMİR
Danışman: PROF. DR. BARIŞ MATER
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2009
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: Arazi kullanımı = Land use ; Arazi örtüsü = Grand cover ; Büyük Menderes havzası = Great Menderes basin ; Coğrafi bilgi sistemleri = Geographical information systems ; Su kalitesi = Water quality ; Su kirliliği = Water pollution ; Su yönetimi = Water management ; Uzaktan algılama = Remote sensing ; Yer altı suları = Ground waters

Özet:
Dünyada ve ülkemizde yaşanan hızlı nüfus artışı ve gelişen endüstri faaliyetlerine bağlı olarak tarım arazilerimizin artışı yanında, yerleşim alanları ve sanayi alanlarındaki artış, hem arazilerimizi yetenek sınıflarına göre kullanımını engellemekte, hem de çevreyi olumsuz etkilemektedir. Küresel ısınmaya bağlı olarak su kaynaklarımızın değeri gittikçe artmakta, su kaynaklarımızın kullanılabilirliğinin sürdürülmesi ayrıca önem kazanmaktadır.Bu çalışma Ege Bölgesinde yer alan akarsu havzalarından en genişi olan Büyük Menderes havzasında (23937 km2) arazi kullanımı ve su yönetimini içermektedir. Çalışma; günümüzde ve geçmiş döneme ait arazi kullanım özellikleri ile arazinin değer bakımından sınıflandırılması ve son yıllarda artan nüfus ve gelişen sanayi faaliyetlerine bağlı olarak ortaya çıkan küresel ısınma sonucu önem kazanan su yönetimini kapsamaktadır. Bu her iki konuyla ilgili analizler yapılırken Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve Uzaktan Algılama (UA) yöntemlerinden faydalanılmıştır.Çalışmada öncelikle arazinin fiziki coğrafya özellikleri ile birlikte nüfusun yapısı ve faaliyetlerini içeren beşeri özellikler, arazinin değer bakımından sınıflandırılması, arazi kullanımının tarihi temelleri ile 1975-2002 ve güncel arazi kullanım özellikleri belirlenmiştir. Suyun yönetiminde etkili olan suyun varlığı, kullanılabilirliği ve kalitesi uluslararası standartlara göre ortaya konulmuştur. Çalışma kapsamında, CBS tabanlı sayısal veriler ve UA verileri temel altlık olarak kullanılmış olup, ayrıca çok fazla metinsel ve istatistikel veri ile arazi çalışmaları coğrafi perspektif içinde değerlendirilmiştir.Sonuçta; Büyük Menderes havzasında UA teknikleri ile belirlenen arazi kullanım değişiminin; tarım alanları, yerleşim, sanayi alanları ve barajlara ait su alanlarına doğru artış gösterdiği belirlenmiştir. Buna bağlı olarak, havzada suyun % 75'ni kullanan sulama sektörü ile suyun yönetiminde sürdürülebilirliğin sağlanması gerekliliği ortaya çıkmıştır. Havzadaki su ve toprak kaynaklarının sürdürebilirliliği; yanlış arazi kullanımlarının engellenmesi, suyun en rasyonel şekilde kullanımının sağlanması, kirletici unsurların kontrolü için gerekli önlemlerin ve yöntemlerin uygulanmasını gerekli kılmaktadır.

Abstract:
As a result of rapid population rising and agricultural land growth coralited to improved industrial facilities all around the world and Turkey. The rapid rise on urban and industrial areas not only blocks our land usage according to their classification type, but also has negative effect on environment. Through the global warming, our water resources have got more value and it has become very important to maintain the availabilty of the water resources.This research consist of the land use and water management in Büyük Menderes (23937 km2), one of the largest basin area in Eagen region. This research also contains the classification of land value with previous and up-to-date spesification, on the other hand, it consist of the importance water management depending upon the increasing population and improved indurstrial facilities by now. While analyzing these two subject matters GIS and RS methods are used.In this study, before all else physical geography characteristics of study area, structure of population and its human spesifications, classification of areas in terms of value, 1975-2002 and up-to-date landuse spesifications are determined. Existence of water, usability and quality of water introduced with international standarts. Within the context of this study, Geographical Information System (GIS) based digital datas and Remote Sensing (RS) datas are used as general base, also large number of text, statistical data and field works are evaluated in geographical perspective.As a result, land use changes of Büyük Menderes basin are determined by using RS techniques and these changes caused an increase especially in agricultural lands, commercial areas and water areas of dams. Just because of this, watering sector which uses 75 percent of usable water in the basin must provide sustainability of water management. For Sustainability of Soil and water resources of this basin; some important precautions and methods must be applied like; prevention of misuse landuse, providing usage of water more rationally and control of pollutant components.