Mevsimlik işçi göçünden kalıcı göçe geçiş: Van Çaldıran örneği
Transition from seasonal worker migration: The case of Van still
Yazar: FARUK YILDIZ
Danışman: PROF. DR. ORHAN DENİZ
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Coğrafya = Geography ; Sosyoloji = Sociology
Dizin: Göçler = Migrations ; Mevsimlik göçler = Seasonal migrations ; Mevsimlik işler = Seasonal works ; Van-Çaldıran = Van-Çaldıran ; İş gücü göçü = Labour migration ; İş gücü piyasası = Labour market

Özet:
Tarihsel süreç içinde sosyal, kültürel, ekonomik, siyasi ve coğrafi nedenler
insanların doğduğu alanları toplu veya bireysel olarak terk etmesinde etkili olmuştur.
Sanayi ve teknolojiye dayalı gelişmelerinin hızlanmasıyla göç hareketleri artış
göstermiştir. Özellikle tarım ve hayvancılığa dayalı bir ülke olan, Türkiye'nin bu
gelişmeler neticesinde, tarımda makineleşme de kırsal alanlarda var olan toprakların
miras yoluyla bölünmesi ve her geçen gün toprakların verim değerinin düşmesi,
nüfusun kitleler halinde göç etmesine neden olmuştur. Bu gelişmelerin beraberinde
getirdiği yeni atılımların, ortaya çıkardığı değişimlerle birlikte, kentsel alanlar ile
kırsal alanlar arasındaki dengesizlikler giderek artmıştır. Kırsal alanların içinde
bulunduğu sosyal, kültürel ve ekonomik yapı, kentlerin daha cazip alanlar olarak
görülmesine ve kırsal alanlardan kentlere doğru, göçlerin artmasına yol açmıştır. Göç
ile kentlere yoğun bir nüfus kitlesinin yönelmesi, beraberinde ulaşım, altyapı, sağlık,
eğitim ve kentsel gelişme alanları, açısından sorunların ortaya çıkmasına neden
olmuştur. Bu sorunlar kentleşme hareketi üzerinde etkili olmakla birlikte kırsal alanda
var olan sorunların kentlere taşınmasına yol açmıştır.
Bu çalışmada, göç ve mevsimlik işçi göçü tanımı, mevsimlik işçi göçünün
tarihsel gelişimi, çeşitleri ve göçün nedenleri hakkında bilgiler verilmiştir. Son yıllarda
mevsimlik işçi göçü ile yüksek bir nüfus kaybeden, Van'ın Çaldıran ilçesi ele
alınmıştır. İlçenin tarihsel süreç içerisindeki yeri, coğrafi, sosyal, kültürel ve ekonomik
özellikleri ortaya konularak, göç hareketin de ön planda olan kırsal mahalleler (köyler)
tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu alanlarda göç faaliyetine etki eden faktörler ile göç
sonucu ortaya çıkan sorunları irdelemek, bu sorunların geçici ve kalıcı göç hareketine
katılan, nüfus kitlesi üzerindeki etkileri ortaya koymak amacıyla, saha çalışmasındaiv
mevsimlik işçi göçüne ve bu göç sonucunda daimi yerleşme hareketine katılan işçilerle
anket ve mülakatlar yapılmıştır. Çalışma neticesinde verilerin elde edilmesi için nitel
ve nicel araştırma yöntemlerinin bir arada kullanıldığı karma araştırma yöntemi
kullanılmıştır. Karma araştırma yönteminin tercih edilmesinin temel nedeni, nitel ve
nicel yöntemler arasında gerçekleşen sentez ile bu yöntemlerin eksiklerinin ortadan
kaldırılması araştırmanın güvenirliği açısından fırsat oluşmaktadır (Tunalı, Gözü, &
Özen, 2016: 107-108). Bu yöntemin tercih edilmesi tek bir araştırma yönteminde ortay
çıkabilecek zayıflıkların giderilmesine ve araştırma alanında kullanılan sayısal ve
sözel değerlerin bir arada kullanılması ve açıklama üstünlüğü açısından avantaj
sağlaması, açıklamaların anlama gücünü attırmasında yardımcı olduğu için tercih
edilmiştir. Bu doğrultuda elde edilen veriler, sanal ortamda deşifre edilerek tezin ilgili
alanlarında kullanılmıştır.
Araştırma konusu ve çalışmanın gidişatına bağlı olarak 90 anket çalışması
yapılmıştır. Anket çalışmasına katılan bireylerin yaş aralığı dikkate alındığında,
%74,5'lik dağılım ile en fazla katılım sağlayan 20-45 yaş grubundaki denekler yer
alırken, %1,1'lik dağılım ile 15-19 yaş aralığında en az katılım sağlayan denekler yer
almaktadır. Deneklerin %16,6'sı ise 46 yaşı aralığı ve bu yaş grubunun üstündekiler
kapsamaktadır. Katılımcıların medeni durumları dikkate alındığında %92,'si evli
%7,8'i ise bekâr medeni durumda olan katılımcılar yer almıştır.
Katılımcıların %58,9'ü ilkokul eğitim düzeyinde mezunlar oluştururken,
%11,1'lik dağılım ortaokul mezunu %10'ü okur-yazar %7,8'i üniversite mezunu
%7,8'i okur-yazar olmayan katılımcılar yer alırken %4,4'ü ise lise mezunu bireylerden
oluşmaktadır. Araştırma alanında dikkate alında diğer bir husus ise katılımcıların hane
halkı büyüklüğü ve meslek grubudur. Bu doğrultuda deneklerin %83,4'ü' 3 ile 7 kişilik
hane halkı büyüklüğüne sahiptir. Katılımcıların meslek grupları dikkate alındığında en
fazla katılım sağlayan %92,3'ü (83 Kişi) işçi meslek grubundaki bireyler
oluşturmaktadır. % 2,2'si çiftçi %1,1'i memur %2,2'si işsiz %2,2'si ise diğer meslek
grubunda yer alan katılımcılar oluşturmaktadır. Çalışmanın sonucunda geçici ve kalıcı
mevsimlik işçi göçüne katılan bireylere yönelik sosyal, kültürel, ekonomik, sağlık,
eğitim gibi alanlarda birçok sorun tespit edilmiştir. Kırsal alanda meydana gelen göçün
gelecekte bu alanların nüfus açısından nasıl etkileyeceği temel sorunlardan birini
oluşturmaktadır. Göç ile birlikte tarım ve hayvancılık faaliyetlerine giderek önemv
kaybetmiş ve bölge canlı hayvan sayısı giderek azalma eğilimi göstermiştir. Temel
ekonomik olanakların yetersiz olması deneklerin eğitim düzeyini nasıl etkilediği ise
çalışma alanında ele alınan diğer sorunlardan birini oluşturmaktadır. Mevsimlik işçi
göçüyle başlayan göçün zamanla yön değiştirmesi, çalışma alanını giderek nüfus
kaybetmesine neden olmakla birlikte, genç nüfus potansiyeli açısında kayıpların
giderek artmasına neden olmuştur. Kalıcı göçün artmasıyla birlikte kırsal nüfusun
kentlerde yer edinmesine ve geri dönüşlerin giderek azalmasına, kırsal alanda yapılan
ekonomik faaliyetlerin yanı sıra, sağlık, eğitim ve hizmet gibi alanlarda faaliyet
gösteren kurum ve/veya kuruluşların giderek azalmasına veya durma noktasına
gelmesine neden olmuştur

Abstract:
In the historical process, social, cultural, economic, political and geographical
reasons have been affective in leaving the areas where people were born, collectively
or individually. Migration movements have increased with the acceleration of
industrial and technology-based developments. As a result of these developments,
especislly in Turkey which is a country based on agriculture and animal husbandry,
the division of the lands existing in rural areas by inheritance and the decrease in the
yield value of the lands day by day, caused the population to migrate in masses. Along
with the changes brought about by the new breakthroughs brought by these
developments, the imbalances between urban areas and rural areas have gradually
increased. The social, cultural and economic structure of rural areas has caused cities
to be seen as more attractive areas and increased migration from rural areas to cities.
The migration of a dense population to the cities has led to problems in terms of
transportation, infrastructure, health, education and urban development areas.
Although these problems were effective on the urbanization movement, they led to the
transfer of the existing problems in the rural areas to the cities.
In this study, information is given about the definition of migration and
seasonal worker migration, the historical development of seasonal worker migration,
its types and the reasons for migration. The Çaldıran district of Van, which has lost a
high population due to seasonal worker migration in recent years, is discussed. The
place of the district in the historical process, its geographical, social, cultural and
economic characteristics were revealed, and the rural neighborhoods (villages) thatvii
were at the forefront of the migration movement were tried to be determined. In order
to examine the factors affecting migration activities in these areas and the problems
that arise as a result of migration, and to reveal the effects of these problems on the
population mass participating in the temporary and permanent migration movement,
surveys and interviews were conducted with the workers who participated in the
seasonal worker migration and permanent settlement as a result of this migration. As
a result of the study, a mixed research method, in which qualitative and quantitative
research methods are used together, was used to obtain the data. The main reason for
choosing the mixed research method is that the synthesis between qualitative and
quantitative methods and eliminating the deficiencies of these methods provide an
opportunity for the reliability of the research (Tunalı, Gözü, & Özen, 2016: 107-108).
This method was preferred because it helps to eliminate the weaknesses that may arise
in a single research method, to use the numerical and verbal values used in the research
area together, to provide an advantage in terms of explanation superiority and to
increase the comprehension power of the explanations. The data obtained in this
direction were deciphered in the virtual environment and used in the relevant areas of
the thesis.
Depending on the research topic and the course of the study, 90 survey studies
were conducted. When the age range of the individuals participating in the survey is
taken into account, there are subjects in the 20-45 age group with the highest
participation with a 74.5% distribution, while the subjects in the 15-19 age group with
the lowest participation with a 1.1% distribution. . 16.6% of the subjects are in the age
range of 46 and above this age group. Considering the marital status of the participants,
92% of the participants were married and 7.8% were single.
While 58.9% of the participants were primary school graduates, 11.1% were
secondary school graduates, 10% were literate, 7.8% were university graduates, 7.8%
were illiterate. 4.4% of them are high school graduates. Another issue to be considered
in the research area is the household size and occupational group of the participants.
In this direction, 83.4% of the subjects have a household size of 3 to 7 people. When
the occupational groups of the participants are taken into account, 92.3% (83 people)
who participated the most are individuals in the worker occupational group. 2.2% areviii
farmers, 1.1% are civil servants, 2.2% are unemployed, 2.2% are from other
professions. As a result of the study, many problems have been identified in areas such
as social, cultural, economic, health and education for individuals participating in
temporary and permanent seasonal worker migration. One of the main problems is
how the migration in rural areas will affect these areas in terms of population in the
future. With the migration, agriculture and livestock activities have gradually lost
importance and the number of livestock in the region has tended to decrease gradually.
How the insufficient basic economic opportunities affect the education level of the
subjects constitutes one of the other problems discussed in the study area. The change
of direction of the migration, which started with seasonal worker migration, caused the
working area to gradually lose population, but it also caused the losses in terms of
young population potential to increase gradually. With the increase in permanent
migration, it has caused the rural population to take a place in the cities and the returns
to decrease gradually, the economic activities in the rural area as well as the institutions
and / or organizations operating in fields such as health, education and service have
gradually decreased or come to a standstill