Kanser hastası çocukların refakatçi annelerinde görülen ruhsal sorunların bakım yükü ve algılanan sosyal destek bağlamında incelenmesi
Examination of mental problems in the contexts of care burden and perceived social support in the mothers of children with pediatric cancer
Yazar: LAÇİN SEVİN
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA KAYIM
Haliç Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Psikoloji Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Psikoloji = Psychology
Dizin: Bakım verme yükü = Caregiver burden ; Kanser hastaları = Cancer patients ; Ruhsal sorunlar =   ; Sosyal destek = Social support

Özet:
Amaç: Kanser tedavisi gören çocukların refakatçi annelerinde çocuklarının tedavi süreci içerisinde girdikleri bakım veren rolünün onlarda oluşturduğu fiziksel, psikolojik, sosyal yükler olmak üzere birçok boyutta bakım yükünün değerlendirilmesi ve yine bu süreç içerisinde aile, sosyal çevre ve tedavi ekibinden algıladıkları sosyal desteğin ruh sağlıklarına etkisinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Bu bağlam içerisinde hem ayrı ayrı bakım yükü ve algılanan sosyal destek değişkenlerinin ruh sağlığı sorunlarına ne ölçüde etki ettiğinin incelenmesi hem de bakım yükü ve algılanan sosyal destek ile annelerin ruh sağlığı sorunları arasında anlamlı bir ilişkinin varlığının tespit edilmesi amaçlanmaktadır. 
 Yöntem: Araştırmaya 0-17 yaş arasındaki çocukları kanser tedavisi gören 38 refakatçi anne katılmıştır. Katılımcı annelere Bakım Yükü Ölçeği (BYÖ), Kısa Semptom Envanteri (KSE) ve Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (ÇBASDÖ) uygulanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde frekans ve yüzdelik dağılım, bağımsız örneklemler t-testi, ANOVA, Pearson korelasyon testi, çoklu regresyon ve hiyerarşik çoklu regresyon analizleri uygulanmıştır. 
 Bulgular: Araştırma sonucunda kısa semptom envanteri ile bakım yükü arasında pozitif yönlü güçlü ve anlamlı bir ilişki tespit edilirken, kısa semptom envanterinin algılanan sosyal destek ile negatif yönlü orta düzeyde anlamlı bir ilişkisinin olduğu ve yine bakım yükü ile algılanan sosyal desteğin arasında ise negatif yönlü orta düzeyde anlamlı bir ilişkinin olduğu gözlemlenmektedir. Son olarak, refakatçi annelerin ruhsal sorunlarını algıladıkları sosyal destek ve bakım yükünün beraber yordadığı belirlenmiştir ve hiyerarşik çoklu regresyon analizinde bu iki bağımsız değişkenin bağımlı değişken olan ruhsal sorunları istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde yordadığı sonucuna varılmıştır. 
 Sonuç: Bulgular, bakım yükü değişkeninin ruhsal sorunları yordamada algılanan sosyal destek değişkenine göre daha kuvvetli olduğunu göstermektedir. Bakım yükü düzeyinde yaşanan artış ruhsal sorunları da arttırmaktadır. Algılanan sosyal destek düzeyinde ise bu tam tersidir; sosyal destek düzeyindeki artışın ruhsal sorunlarda azalmayı sağladığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Algılanan Sosyal Destek, Bakım Yükü, Kanser, Refakatçi, Ruh Sağlığı Sorunları.

Abstract:
Objective: Evaluating the care burden of in many dimensions of the physical, psychological and social loads of caregivers in the treatment process of children who receiving cancer treatment during the treatment process and also in this process, it is aimed to examine the effect of social support that they perceive from the family, social environment and treatment team (doctor, nurse) on the mental health. Within this context, it is aimed to examine the extent to which the perceived social support variables affect the mental health problems and to determine the existence of a meaningful relationship between the maintenance burden and the social support and the perceived social support and the mental health problems of mothers.
 Method: 38 companion mothers whose children between the ages of 0-17 were receiving cancer treatment participated in the study. The Burden of Care Scale (CAS), Brief Symptom Inventory (BSI) and Multidimensional Perceived Social Support Scale (MPSSS) were administered to the participating mothers. Frequency and percentage distribution, independent samples t-test, ANOVA, Pearson correlation test, multiple regression and hierarchical multiple regression analyzes were applied to evaluate the data. 
 Results: As a result of the research, it is observed that there was a strong positive and significant relationship between the brief symptom inventory and care burden, while the brief symptom inventory had a negative, moderately significant relationship with perceived social support, and a negative, moderately significant relationship between care burden and perceived social support. Finally, it was determined that the social support and care burden perceived by the companion mothers jointly predicted their mental health problems, and in the hierarchical multiple regression analysis, it was concluded that these two independent variables statistically significant predicted the dependent variable, the mental health problems.            
 Conclusion: The findings suggest that the care burden variable is more powerful in predicting mental health problems than the perceived social support variable. The increase in the level of care burden also increases mental health problems. At the level of perceived social support, this is the opposite; It has been determined that an increase in the level of social support reduces mental health problems.

Key Words: Cancer, Caregiver, Caregiver Burden, Mental Health Problems, Perceived Social Support.