İllet sebebi olarak ıztırâb (Tirmizî'nin el-'İlelü'l-Kebîr'i özelinde)
Idtirab: As a cause of illah (On the basis of Tirmidhî's al-'İlal al-Kabîr)
Yazar: GÜLBEYAZ ÇİÇEK
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ RAHİLE KIZILKAYA YILMAZ
Marmara Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / Hadis Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2022
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Izdırap = Agony ; Kur'an-ı Kerim = Koran ; Nedensellik = Causality ; Tirmizi = Tirmizi ; İslamiyet = Islam

Özet:
Hadis ilminde illet, hadislerin sıhhatini zedeleyen gizli kusurları ifade eden bir kavramdır. Hadislerin gizli kusurlarını inceleyen ilme de ilelü'l hadîs adı verilmiştir. İlletin birçok sebebi vardır, bunlardan biri de ıztırâb'tır. Iztırâb terim olarak, özellikleri açısından birbirine eşit durumda olan hadislerin birinin diğerine tercih edilemeyecek veya birbirleriyle uzlaştırılamayacak derecede aykırı olmasını ifade etmekte ve bu tür hadislere de muztarib hadis denilmektir.
Iztırâb kavramının, illet sebebi olarak ele alındığı bu çalışmada Tirmizî'nin el-'İlelü'l-kebîr'i özelinde kavramın erken dönemdeki kullanımları, ıztırâbla muallel hadislerin nasıl değerlendirildiği ve ıztırâba yol açan sebepler incelenmiştir. Çalışma giriş, iki ana bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Girişte konu, amaç, metot ve kaynaklar hakkında tanıtıcı mahiyette genel bilgiler verilmiştir. Birinci Bölüm'de illetin tanımından ve çeşitlerinden hadis usulü eserleri ve ilel literatürü çerçevesinde bahsedilmiş ve illet sebeplerinden biri olan ıztırâb ve muztarib hadis kavramları yine bu çerçevede ele alınmıştır. Ardından Tirmizî ve eseri hakkında kısaca bilgi verilmiştir. Çalışmanın esas kısmını teşkil eden İkinci Bölüm'de ise erken dönem ilel eserlerinden biri olan Tirmizî'nin el-'İlelü'l-kebîr'inde ıztırâb sebebiyle illetli sayılan hadisler tespit edilmiştir. Tespit edilen hadislerin tahrîc ve tahlili yapılmış ve münekkid muhaddislerin değerlendirmeleri aracılığıyla ıztırâbla illetli sayılma sebepleri incelenmiştir. Sonuç bölümünde ise ulaşılan bulgular üzerinden bir değerlendirmede bulunulmuştur.
Netice olarak bir hadisin ıztırâbla muallel olma sebeplerini el-'İlelü'l-kebîr gibi erken dönem bir eser çerçevesinde ele alan bu çalışma, ıztırâb kavramının mütekaddim dönem kullanımlarını pratik bir zeminde görme imkanını sunmayı amaçlamaktadır.

Abstract:
The ratio legis (illah), also known as "the effective cause" in the science of Hadith is a concept which expresses hidden flaws damaging the authenticity of hadiths. The science that examines the hidden flaws in hadiths is also called Ilal al-hadith. There are many reasons among the causes of illah. Idtirab is one of them. The term idtirab refers to the hadiths which are equal in terms of properties, characteristics, yet they cannot be preferred or reconciled with one another, and such hadiths are called "Mudtarib hadith". 
In this dissertation, where the concept of idtirab is considered as the cause of illah, the early usage of the concept of idtirab with the examples of mudtarib hadiths studied in Tirmidhi's al-Ilal al-kabîr, and how the hadiths associated with idtirab were evaluated and the reasons leading to the idtirab has been examined. This study consists of four parts, these are introduction part, two main parts and conclusion part. In the introduction part, a general information about the subject and sources has been given. In the first part, the definition and the types of illah in the works of hadith have been mentioned, and the concepts of idtirab and mudtarib hadith, which are the reasons of illah, have been examined within the framework of the hadith method and ilel literature. In the second part, which is the main part of the study, the hadiths that are regarded as illiterate due to ızdırab have been determined and analyzed in al-Ilal al-kabîr, one of the early works of Tirmidhî. The tahrij and analysis of the detected hadiths have been made and the reasons for being considered illah due to ıztırâb have been discussed, and the evaluations of the munaqqıd muhaddiths about the determined hadiths have been comparatively examined. In the conclusion, an evaluation has been made on the findings.
As a result, this dissertation, which deals with the reasons why a hadith is related to ıztırâb, within the framework of an early period work like al-'Ilelü'l-kebir, aims to provide the opportunity to see the pre-existing uses of the concept of ıztırâb on a practical basis.