Öğretmen adaylarının mesleki amaçlara ulaşma arzularıyla bunların ulaşılabilirliğine ilişkin inançları: Öğretmen kimliği ve olası benliklerin rolleri
Prospective teachers' aspirations to achieve professional goals and their beliefs about the attainability of them: The roles of teacher identity and possible selves
Yazar: GÜLER ÇETİN
Danışman: PROF. DR. ALTAY EREN
Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2017
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training
Dizin: Aday öğretmenler = Candidate teachers ; Amaç gerçekleştirme düzeyi = Relization level of the objectives ; Mesleki beklenti = Occupational expectations ; Mesleki benlik algısı = Vocational self perception ; Mesleki değer = Occupational value ; Mesleki gelecek = Occupational aspirations ; Mesleki kimlik = Professional identity ; Örgütsel amaç = Organizational aim ; Öğretmenler = Teachers

Özet:
Bu araştırmanın üç amacı bulunmaktadır. Birincisi, öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik olarak benimsedikleri amaçlara ulaşma arzuları, bu amaçların ulaşılabilirliğine ilişkin inançları ile öğretmen kimlikleri ve olası benlikleri arasında anlamlı ilişki olup olmadığının belirlenmesidir. İkincisi, öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik olarak benimsedikleri amaçlara ulaşma arzuları ile öğretmen kimlikleri ve olası benliklerinin, söz konusu amaçların ulaşılabilirliğine ilişkin inançlarını anlamlı düzeyde yordayıp yordamadıklarının sorgulanmasıdır. Üçüncüsü ise, öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik olarak benimsedikleri amaçlara ulaşma arzuları ile bu amaçların ulaşılabilirliğine ilişkin inançları arasındaki ilişkilerde öğretmen kimliklerinin ve olası benliklerinin arabuluculuk rollerinin olup olmadığının incelenmesidir. Bu araştırma, betimsel bir araştırma niteliğinde olup, açıklayıcı ilişkisel araştırma desenine uygun olarak yürütülmüştür. Araştırmada, Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Kocaeli Üniversitesi ve Akdeniz Üniversitesi eğitim fakültelerinin fen bilgisi, ilköğretim matematik, okul öncesi, özel eğitim, Türkçe ve İngilizce öğretmenliği bölümlerinde öğrenim gören ve basit seçkisiz örnekleme yoluyla seçilen 2303 öğretmen adayından elde edilen veriler kullanılmıştır. Araştırmada veri toplamak amacıyla, Öğretmen Amaçlarını Değerlendirme Ölçeği, Öğretmen Amaçlarının Ulaşılabilirliğine İlişkin İnançları Değerlendirme Ölçeği, Öğretmen Adayları Olası Benlikler Ölçeği, Meslek Öncesi Öğretmen Kimliği Ölçeği, Yaşam Yönelimleri Testi Gözden Geçirilmiş Versiyonu ve İyi İzlenim Bırakma Ölçeği olmak üzere birden fazla ölçme aracı kullanılmıştır. Araştırmanın verileri, 2016-2017 akademik yılının güz dönemi içerisinde araştırmacı tarafından toplanmıştır. Veriler, bilgisayar ortamında ve SPSS 20 ile AMOS 24 istatistik programları aracılığıyla analiz edilmiştir.
Araştırma sorularının yanıtlanmasına geçilmeden önce, demografik değişkenlerin (cinsiyet, üniversite, program türü ve sınıf düzeyi) araştırma değişkenleri üzerindeki olası etkilerinin sorgulanması amacıyla bir dizi tek değişkenli ve çok değişkenli kovaryans analizi ile tek değişkenli varyans analizleri gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın birinci ve ikinci soruların yanıtlanması amacıyla, kısmi korelasyon ve hiyerarşik regresyon analizleri yapılmıştır. Araştırmanın üçüncü sorusu için yapısal eşitlik modellemesi analizleri gerçekleştirilmiştir. Analizlerde, öğretmen adaylarının yaşları ile iyimserlik ve iyi izlenim bırakma puan ortalamalarının etkileri de kontrol edilmiştir. Araştırmada elde edilen bulgulardan hareketle ulaşılan sonuçlar, öğretmen adaylarının ulaşmayı arzuladıkları mesleki amaçlarının çok boyutlu yapılar olduğunu göstermiştir. Bunun yanında, araştırmanın sonuçları, öğretmen adaylarının mesleki amaçlara ulaşma arzularının, bu amaçların ulaşılabilirliğine ilişkin inançları, öğretmen kimlikleri ve umulan olası öğretmen benlikleri ile demografik ve kontrol değişkenlerin etkilerinden bağımsız olarak anlamlı ve seçici biçimde ilişkilendiğini ortaya koymuştur. Ayrıca araştırmada, öğretmen adaylarının mesleki amaçlara ulaşma arzuları ile bu amaçların ulaşılabilirliğine ilişkin inançları arasındaki ilişkilerde öğretmen kimlikleri ile profesyonellik ve öğretmeyi öğrenme benliklerinin arabulucu rolü oynadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract:
The present study had three central research objectives. First, it aimed to examine whether prospective teachers' aspirations to achieve professional goals were significantly related to their beliefs about the attainability of these goals, professional identities, and possible selves. Second, it aimed to investigate whether prospective teachers' aspirations to achieve professional goals, identities, and possible selves significantly predicted their beliefs about the attainability of these goals. Third, it aimed to explore whether prospective teachers' professional identities and possible selves played significant mediating roles in the relationships between their professional goals and their beliefs about the attainability of these goals. This study was descriptive in nature. It was designed as an explanatory correlational research study. In the study, data obtained from 2303 prospective teachers, majoring in special education teaching, preschool teaching, science teaching, mathematics teaching, English language teaching and Turkish language teaching were used. They were randomly sampled from the Faculties of Education of Abant Izzet Baysal University, Kocaeli University, and Akdeniz University. Data were gathered through multiple data collection instruments; namely, Questionnaire for the Assessment of Teacher Goals, Questionnaire for the Assessment of Teacher Beliefs about the Attainability of Teacher Goals, Early Teacher Identity Measure, New Teacher Possible Selves Questionnaire, Life Orientation Test-Revised and Good Impression Scale. Data were collected by the researcher during the autumn semester of the 2016-2017 academic year. They were analyzed on a computer and via SPSS 20 and AMOS 24 statistical programs. Before addressing the research questions, a series of univariate and multivariate analyses of covariance and subsequent analyses of variance were conducted to investigate the possible effects of demographic variables (i.e., gender, university, fields of study, and year of study) on the research variables. For the first and second research questions, a partial correlation and a series of hierarchical regression analyses were conducted. For the third research question, structural equation modeling analyses were performed. In the analyses, the possible intervening effects of prospective teachers' age and their optimism and good impression scores were also controlled. The results of the study showed that professional goals of the prospective teachers were multi-dimensional. The results also demonstrated that prospective teachers' aspirations to achieve professional goals were significantly and positively related to their beliefs about the attainability of these goals, teacher identities, and expected teacher possible selves, independently of the intervening effects of demographic and control variables. In addition, the results indicated that teacher identity as well as professionalism and learning to teach played significant mediating roles in the relationships between professional goals and beliefs about the attainability of these goals.