Gelir vergisinde basit usul uygulaması
Basic method application of income tax
Yazar: HAKAN BAY
Danışman: PROF. DR. MEHMET TOSUNER
Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Maliye Ana Bilim Dalı / Mali Hukuk Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2003
Konu: Ekonomi = Economics
Dizin: Gelir vergisi = Income tax ; Götürü vergileme = Lump sum tax ; Hukuki yapı = Judical structure ; Ticari kazançlar = Commercial earnings ; Vergilendirme = Taxation ; Vergiler = Taxes

Özet:
ÖZET Vergi devletin amaçlarını gerçekleştirmek amacıyla kullandığı bir vasıtadır. Zaman içerisinde devletin üstlenmiş olduğu hizmetlerin genişlemesi ve çeşidinin artması devletin amaçlarının da artmasına neden olmuştur. Dolayısıyla amaçların gerçekleştirilmesinde bir vasıta olarak kullanılan verginin önemi günden güne artmıştır. Devlet sadece kamu harcamalarını finanse etmek amacıyla gelir elde etmez. Bunun yanında gayri safı milli hasıladan herkesin eşit pay almasına, gelir ve servet dağılımındaki dengesizlikleri azaltmaya kadar pek çok amacı gerçekleştirmeye çalışır. Zamanla devletin kurumsallaşması ve koruyucu devlet olmaktan ziyade sosyal refah devleti olma anlayışını benimsemesi daha düzenli ve daha fazla gelire ihtiyaç duymasını sağlamıştır. Devlet ihtiyaç duyduğu kamu gelirlerinin yeterli hale getirilmesi için genellikle vergi oranlannı veya vergi çeşitlerini arttırma yoluna gitmiştir. Böyle bir uygulama her zaman başanya ulaşamamıştır. Çünkü yapılan yeni düzenlemeler karşısında vergiye karşı tepkilerinde arttığı görülmüştür. Artan bu tepkiler çoğu zaman devleti zor durumda bırakmıştır. Ekonomik ve mali sıkıntı içerisine düşen devlet, kısmi veya geçici tedbirlerle bu sıkıntıları aşamamıştır. Toplum ile devlet hayatının bütün parçaları ile birbirine bağlı sosyal bir organizmadır. Bu nedenle ekonomi politikayı, politikada ekonomiyi devamlı surette etkilemiştir. İşte bu etkileşim devletin genel politikasını etkileyebildiği süreçte, izlenilen maliye politikalarını da etkilemiştir. Zira gelirin vergilendirilmesinde bu etkileşim hat safhaya çıkmıştır. Yapılan düzenlemelerde küçük esnaf grubunun çokluğu ve oluşturulan kamuoyu baskısı hükümetlerin bir takım ticaret erbabını muafiyet kapsamına almasına, bazılan içinde belirlenen matrahlar üzerinden sınırlı miktarda vergi alınması yolunda düzenleme yapmasına neden olmuştur, özellikle 1960'dan sonra Türk Vergi Sisteminde oldukça geniş yer bulan bu düzenlemelere "Götürü Usulde Vergilendirme" denilmiştir. Çağdaş vergileme anlayışı açısından yanlış bir uygulama olan bu usul ile kazançlarının doğrudan doğruya tespitinde güçlükler yaşanılan bazı mükellef gruplannın vergiye tabi kazançlan, belli komisyonlarca tespit edilmiştir.Zaman içerisinde götürü usulde vergilendirilenlerin sayısı giderek artmış ve toplam gelir vergisi yükümlüleri içerisinde küçümsenemeyecek bir boyut almıştır. İstisnai bir uygulama olması gerekirken sisteme egemen hale gelmiştir. Bunun yanında götürü usulde vergilendirilenlerin bir çoğunun kazancı gerçek usulde vergilendirilen mükelleflerin kazançlarına yaklaşmış hatta bazılarının kazançlarını aşmıştır. Buna rağmen mevzuattaki boşluklar ve denetim yetersizliği nedeniyle gerçek usulde vergilendirilmesi gereken pek çok kişi bu usulden yararlanmaya devam etmiştir. Dolayısıyla zaman içerisinde vergi adaletini bozarak, gelir vergisinin en önemli özelliği olan vergi ödeme gücüne ulaşılmasını engellemiştir. Bazı mükelleflerin lehine bazılarının da aleyhine sonuçlar doğurmuştur. Nitekim bu usul; gerçek usulde vergilendirilmesi halinde hiç vergi ödemeyecek veya bu usulün öngördüğü miktarla mukayese edildiğinde daha az vergi ödeyecek mükellefleri, genel olarak belirlenen matrahlar üzerinden vergi ödemek zorunda bırakmıştır. Vergide adalet ilkesi ile çelişen bu durumun gözden geçirilerek yeniden düzenlenmesi zorunluluğu ortaya çıkmıştır. Bunun üzerine günün siyasi hükümetince çalışma yapılarak kayıt dışı ekonominin kayda alınması, belge düzeninin yerleştirilmesi ve vergilendirmede gerçek kazancın esas alınmasının sağlanması amacıyla Gelir Vergisi Kanunu'nun 46. 47. ve 48.'nci maddelerinde değişiklikler yapılmış ve 01/01/1999 tarihinden itibaren Türk Vergi Sisteminde "Götürü Usulde Vergilendirme Rejimine" son verilmiştir. Yapılan bu değişiklikle 01/01/1999 tarihinden geçerli olmak üzere götürü usule göre vergilendirilen ticari kazanç sahipleri basit usulde vergilendirilmiştir. Basit Usulde Vergilendirme Rejiminden faydalanan/faydalanacak olan mükelleflere Vergi Usui Kanuna göre tespit edilen satış belgelerini düzenleme zorunluluğu getirilmiştir. Ancak basit usule tabi mükellefler alış ve satış belgelerini defterlere kaydetmeyecek, faaliyetlerinden elde ettikleri kazançları alış ve satış belgelerine göre meslek odalarınca tutulacak kayıtlar esas alınarak tespit edilecek gerçek kazançtan üzerinden vergilendirilecektir. Gerçek geliri kavramaya çalışan bu rejim ile Gelir Vergisi Kanunu'nun götürü ticari kazançlann vergilendirilmesine yönelik maddelerinde belirli bir zaman sürecinde tamamlanacak köklü değişiklikler yapılmıştır. Sistemin temel amacı kayıt dışı ekonominin kontrol altına alınarak belge düzeninin yerleştirilmesidir. Bu nedenle 1999-2000-2001 takvim yıllan için ödenecek vergiye bir üst sınır getirilmiştir. Ancak VIülkemizin yaşadığı ekonomik bunalımlar nedeniyle G.V.K.'na eklenen geçici 58'inci madde ile 2000 ve 2001 takvim yıllan için hayat standardı uygulaması getirilerek ödenecek vergiye bir alt sınır da konulmuştur. Bu süre içerisinde kanunun 48. maddesinde yazılı hadler aranılmayacaktır. 31/12/2001 tarihinde basit usule tabi olmanın şartlarını topluca taşıyanların kazançlarının şartlan taşıdıklan sürece takip eden yıllarda da basit usule göre tespit edileceği hükmü getirilerek sistem mükelleflerde oluşacak tereddütlere karşı güvence altına alınmıştır. Bunun yanında belge düzenine uymadığı tespit edilenlere; bir üst dereceden, birinci dereceden vergilendirilenlerde ise birinci derecenin %50 fazlası üzerinden vergilendirileceği hüküm altına alınarak sistemin cezai yaptırımı da düzenlenmiştir. Türk Vergi Sisteminde gerçek geliri kavramaya çalışan "Basit Usulde Vergilendirme" başlığı altında incelediğim tezim iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde gelir kavramı, ticari kazancın tarifi ve vergilendirme usulleri, İkinci bölümde basit usulde vergilendirme rejimi, mevcut uygulama ve kanundaki eksiklikleri irdelemeye çalıştım. vıı

Abstract:
ABSTRACT Tax is a tool used by the government in terms of carrying out its aims. Expanding of the services and increasing their types that are undertaken by the government with time also caused to increase the government's aim. So, the importance of lax that is used a tool in terms of realizing the aims has increased from day to day. The government not only gets the income in terms of financing the public expenditure. However, it tries to realize lots of aim such as sharing GNP (Gross National Product) between the people equally, decreasing imbalances within the distribution of the income and wealth. Turning into an institution and adopting / considering of being social prosperity government rather than protective government understanding, obtained the government to need much more and systematic income. The government generally increases the taxes rate and their types for becoming adequate level of public revenues that it required. This kind of application could not be successful in even/time. Because it is seen that the reactions has increased not only against new arrangements but also against taxes. These increasing reactions has caused difficult conditions for the government in most times. The government that was in economic and financial troubles, had not overcome those troubles with temporary or partial measures. Society and the government are connected with each other with all the parts of mem as a social organism. For this reason, in every time, economy effects the politics and also politics effects the economy continuously. Thus, mis interaction bom affects general politics of the government and also both affcets financial politics that are followed. Because, this interaction has increased when the revenue is taxed. Majority of small retailers group and public opinion pressure have caused that the governments exempted some tirade experts. Also this situation has caused for some others to get limited tax based on determined figure showing the taxable value of something and make arrangements for this reason. These arrangements that have been in Turkish Tax System since 1960 are called " Tax Sytem in Lump Sum". This application is wrong in terms of contemporary tax understanding. It is determined some taxpayer group's earnings subject to tax by certain committees. V1UIt has been increased the number of people that are texed based on lump sum method from day to day and they have reached a large number between the total persons who are obliged to pay taxes. This situation become sovereign to the system rather than it should be an exceptional application. However, the earnings of some people that are taxed based on lump sum method come dose to taxpayer's earnings even it exceeded some of them. In spite of this, lots of people that should be taxed based on real system have went on benefit from this system because of deficiencies of the law and insufficiency of audit So this situation has damaged the tax justice from day to day and also it has obstructed to reach the tax payment power that is the most important characteristics of the income tax. It has resulted in some taxpayer's favor and also against some of them. Likewise this system has left taxpayers that will pay no tax in the real system or will pay less tax when it compared with this sytem, no choice but to pay tax are based on determined figures showing the taxable value of something. This system that is in contradiction with tax justice principle has to be examined and rearranged. Then the political government of that period has worked and made changes in terms of recording the unregistered economy, settling the document order and taking real income as a matter of fact in taxation. And it has been brought " Lump Sum System of Taxation " to an end in Turkish Tax System from 01.01.1999 on. Aftre this new arrangement commercial earnings owners that are taxed based on lump sum system are taxed based on basic system from 01.01.1999. The taxpayers that will benefit from Basic Taxation System have to prepare sales documents that are determined due to Tax System Law. But, the taxpayers subject to basic system wiil not record buying and selling documents. Their eranings that are gained from their activities will be taxed based on their real profit that will be determined according to records of occupation societies. It has been made fundamental changes, which will be completed within the certain time period in the matter of the system that is trying to understand real income and lump sum commercial profits taxation. The main aim of the system is to control the unregistered economy and settle the document order. For this reason, it has been brought to an upper limit to the tax will be paid for the calendar years of 2000 and 2001 because of economic depression in our country. So, it si set a limit to the tax will be paid. IXIt won't be searched written points of 48th. article within this period of time. The profits of taxpayers who are subjected to basic system in 31.12.2001, will be determined due to basic system within the following years. The system has been taken under guarantee against hesitation of taxpayers. However, tha taxpayers who don't obey document order will be taxed from an upper degree and who obey the document order will be taxed according to surplus of 50 % of first degree. My thesis called " Basic System Taxation " that tries to comprehend real income in Turkish Tax System contains 2 parts. I tried to investigate; > Income concept, commercial profit and taxation systems in the first part ? Basic Taxation System, Existing Applications and Deficiencies of the Law&Questionnaire and Evaluations of the Results in the second part.