İslâm hukukunda meclis muhayyerliği
The option of session (khiyar al-majlis) in Islamic law
Yazar: ORHAN AKAT
Danışman: PROF. DR. İBRAHİM KÂFİ DÖNMEZ
İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı / İslam Hukuku Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Din = Religion ; Hukuk = Law
Dizin: İslam borçlar hukuku = Islamıc law of debts ; İslam hukuku = Islamic law ; İslam hukukçuları = Islamic lawers

Özet:
Sözleşmeler, kendilerinden beklenen amacın elde edilmesi için yapılır. Taraflar, bir akit ilişkisi kurarken bu akitle amaçlanan neticenin gerçekleşeceğinden ve sözleşmenin tek taraflı olarak feshedilmeyeceğinden emin olmak isterler. Diğer taraftan sözleşme sonrası birtakım pişmanlıkların ve anlaşmazlıkların ortaya çıkması da mümkündür. İslam hukukunda bu gerekçelerle "(akit) meclisi" kurumu geliştirilmiş, ayrıca "muhayyerlik müessesesi" ortaya çıkmıştır.
İslam hukukunda farklı muhayyerlik türleri bulunmaktadır. Bunların bir kısmının meşruiyeti üzerinde görüş birliği olmakla birlikte bazılarında görüş ayrılığı söz konusudur. Tezimizin konusu olan "meclis muhayyerliği" ihtilaf konusu olan muhayyerlik haklarının başında yer alır. Taraflara tek taraflı olarak sözleşmeyi feshetme imkânı veren bu muhayyerlik yetkisi, esasında satım sözleşmesinde pratik olarak "in'ikad" ve "lüzûm" olgularının birbirinden ayrılabileceği, başka bir deyişle satım akdinin bağlayıcı hale gelmesi için icap ve kabul beyanlarının yeterli olmadığı kabulüne dayanır.
Bu çalışmada, meclis muhayyerliği konusu mukayeseli bir metot takip edilerek incelenmiştir. Öncelikle "meclis" kavramı detaylı bir şekilde ele alınmış ve meclise ilişkin fıkıh ekollerinin ve İslam hukukçularının tasavvurları analiz edilerek meclis muhayyerliğinin kavramsal ve teorik çerçevesi ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Bu çalışma meclis muhayyerliğinin meşruiyetine dair temel ihtilaf noktalarının tespit ve tahlilini, hukukî niteliğini netleştirmeyi ve meclis muhayyerliğine ilişkin hükümleri bütüncül bir bakış açısıyla ele almayı hedeflemektedir. Meclis muhayyerliğiyle ilgili olarak Türkçe literatürde tez düzeyinde yapılmış bir çalışma bulunmamaktadır. Bu nedenle söz konusu çalışma alandaki bir eksikliği kapatmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler: Sözleşme, satım sözleşmesi, meclis, akit meclisi, muhayyerlik, meclis muhayyerliği, muhayyerlik meclisi

Abstract:
Contracts are concluded in order to achieve their expected purpose. When entering into a 
contractual relationship, the parties want to be sure that the intended result will be realized 
and that the contract will not be unilaterally terminated. On the other hand, it is also 
possible for the parties to need additional time when making a contract, and for some 
regrets and disagreements may arise after the contract. For these reasons, the institution 
of the "contracting session" (majlis al-'aqd) was developed in Islamic law and the 
principle of "unity" was introduced within the framework of this institution, and the 
institution of "right of option" (al-khiyar) also emerged.
In Islamic law, there are different types of right of options (al-khiyarat). While 
there is a consensus on the legitimacy of some of these, there is a difference of opinion 
on others. The subject of our thesis, the "right of option of session" (khiyar al-majlis), is 
one of the most controversial rights. This right of option, which allows the parties to 
unilaterally terminate the contract, is based on the assumption that the facts of "in'ikad"
(establishment) and "lüzûm" (binding) can be practically separated from each other in the 
contract of sale, in other words, the statements of offer and acceptance are not sufficient 
for the contract of sale to become binding.
In this study, issue of the "right of option of session" (khiyar al-majlis) is analyzed 
by following a comparative method. First of all, the concept of "majlis" is discussed in 
detail, and the conceptual and theoretical framework of the khiyar al-majlis is tried to be 
revealed by analyzing the conceptions of the schools of fiqh and Islamic jurists regarding 
the majlis. This study targets to identify and analyze the main points of disagreement 
regarding the legitimacy of khiyar al-majlis, to clarify its legal nature, and to address the 
provisions regarding khiyar al-majlis from a holistic perspective. There is no thesis-level 
study on the khiyar al-majlis in the Turkish literatüre. Therefore, this study aims to fill a 
gap in the field.

Keywords: Contract, contract of sale, al-majlis (the session), majlis al-'aqd (contracting session), al-khiyar (right of option), khiyar al-majlis (right of option of session), majlis al-khiyar (session of right of option).