Samsun Salıpazarı ilçesi Karaman, Alan ve Karacaören köylerinde kırsal mimari
Rural architecture in the villages of Karaman, Alan and Karacaören in Salıpazarı district of Samsun
Yazar: EDA GÜNEŞ
Danışman: DOÇ. DR. MEHMET SAMİ BAYRAKTAR
Ondokuz Mayıs Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Sanat Tarihi = Art History
Dizin: Geleneksel yapı = Traditional structure ; Köyler = Villages ; Kırsal alanlar = Rural areas ; Kırsal mimari = Rural architecture ; Kırsal yerleşmeler = Rural settlements ; Samsun-Salıpazarı = Samsun-Salıpazarı

Özet:
Orta Karadeniz Bölgesi'nde Samsun ili Salıpazarı ilçesine bağlı olan Alan,
Karacaören ve Karaman köyleri, Salıpazarı'nın güneybatısında yer alan dağ köyleridir.
Ele alınan köylerde; cami, okul, ev, seren (ambar), fırın, samanlık, ahır, garaj, kuruluk,
fındık harmanı, kuyu, atölye ve su değirmeni olmak üzere on üç ayrı türde geleneksel
yapı bulunmaktadır. Bu tezde, daha önce bilimsel bir araştırma ve yayına konu
olmayan Alan, Karacaören ve Karaman köylerindeki geleneksel kırsal yapılar, yapım
sistemleri, yapı malzemesi, plan tipleri, yapısal elemanlar ve mimari elemanları
bakımından tanıtılarak Sanat Tarihi bağlamında değerlendirilmiştir.
Alan, Karacaören ve Karaman Köyü kırsal yapıları, yerinde incelenerek
belgelenmiş ve köy sakinleriyle görüşmeler yapılmıştır. Dört yapı hariç yapıları
belgeleyecek bir kitâbe bulunmamaktadır. Bu yapıların kitâbeleri 1952/1962, 1957,
1969 ve 1987 tarihlidir. Köy sakinlerinden elde edilen bilgiler ile mimari, malzeme ve
teknik özelliklerine bakılarak tarihlendirilen kırsal yapılar, 1920'ler ile 2020 yılı
arasında, yörede yaşamış olan ustalar tarafından ve yöre insanın da yardımıyla inşa
edilmiştir.
Orman bakımından zengin olan Salıpazarı köylerinde kestane ormanlarının da
geniş alan kaplaması, yakın çevrede yer alması, neme dayanıklı ve uzun ömürlü olması
sebebiyle geleneksel kırsal yapıların inşasında kestane ağacı başrolde yer almıştır.
Kestane ağacından inşa edilen geleneksel yapılarda ''kurt boğazı'' ve ''kara boğaz''
geçmeli ahşap yığma (çandı/çantı) sistemi yaygın olarak görülmektedir.
İşlevselliğin ön planda olduğu ve büyük ölçüde yalın tutulan yapıların, yapım
sistemi, inşa malzemesi, plan ve mimari elemanlarının Salıpazarı ilçesinin kırsal
mimari tarzını yansıttığı görülmektedir. Kırsal yapılar Samsun'un diğer ilçeleri, Ordu,
Sinop gibi komşuları ve Bursa, İstanbul gibi şehirlerdeki örneklerle yakın benzerlik
göstermektedir. Yakın dönem örnekleri olmalarına rağmen Alan, Karacaören ve
Karaman Köyü kırsal yapıları, tüm özellikleriyle geleneksel kırsal/halk mimarlığını
sürdüren yapılardır. 
Anahtar Sözcükler: Samsun, Salıpazarı, Alan Köyü, Karaman Köyü, Karacaören
Köyü, Kırsal Mimari

Abstract:
In the Central Black Sea Region, the villages of Alan, Karacaören and Karaman,
which are affiliated with the Salıpazarı district of Samsun Province, are mountain
villages located to the southwest of Salıpazarı. These villages are home to thirteen
different types of traditional structures including mosques, schools, houses, serens,
ovens, hayloft, stables, garages, drying areas, hazelnut threshing areas, wells,
workshops and water mills. This study introduces and evaluates the traditional rural
structures, construction systems, building materials, plan types, structural elements,
and architectural elements in the villages of Alan, Karacaören and Karaman, which
have not been previously addressed in scientific research and publications, within the
context of Art History.
The rural structures of Alan, Karacaören and Karaman Village were examined
on-site, documented, and discussions were held with the villagers. Except for four
structures, there are no inscriptions to document the buildings. The inscriptions on
these structures are dated 1952/1962, 1957, 1969, and 1987. Based on the information
obtained from the villagers and by examining the architectural, material, and technical
features, the rural structures were dated to have been constructed between the 1920s
and 2020, by craftsmen who lived in the region and with the assistance of local people.
The chestnut forests covering a large area in the Salıpazarı villages, rich in forest
resources, have played a leading role in the construction of traditional rural structures
due to their proximity, resistance to moisture, and long lifespan. Traditional buildings
constructed from chestnut trees commonly feature structures built with the "kurt
boğazı" and "kara boğaz" interlocking log construction technique.
The functionality-focused and largely simple structures reflect the rural
architectural style of Salıpazarı district through their construction system, building
materials, plan, and architectural elements. Rural structures in Salıpazarı show close
similarities with examples in other districts of Samsun, as well as neighboring areas
such as Ordu, Sinop, and cities like Bursa and Istanbul. Despite being recent examples,
the rural structures in Alan, Karacaören and Karaman villages are buildings that
continue the traditional rural/folk architecture in all its characteristics.
Keywords: Samsun, Salıpazarı, Alan Village, Karaman Village, Karacaören Village,
Rural Architecture