Bir çevirmen gözüyle resimlerarasılık ve metinlerarasılık çözümleme çalışmaları
Intertextual and interpictural analysis studies from a translator's point of view
Yazar: ASENA KAYA KARACA
Danışman: PROF. DR. FÜSUN ATASEVEN
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Batı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı / Diller ve Kültürlerarası Çeviribilim Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2021
Konu: Batı Dilleri ve Edebiyatı = Western Linguistics and Literature ; Mütercim-Tercümanlık = Translation and Interpretation
Dizin: Kültür = Culture ; Metinlerarasılık = Intertextuality ; Modernizm = Modernism ; Resimlerarasılık = Interpicturality ; Yeniden yazmak = Rewriting ; Çeviri = Translation ; Çevirmen = Translator ; İlkelcilik = Primitivism

Özet:
Dünya üzerindeki farklı diller, konuşmacılara deneyimin farklı yönlerini göstermektedirler ve bu noktada çeviri, bu dünyalar arasındaki anlamları mümkün kılan geçiş noktası olarak görülmektedir. Çoğu insan için çeviri, en basit haliyle, "bir dilin kelimelerini diğerinde anlaşılır kılmak" anlamına gelmektedir; ama daha geniş anlamda çeviri, bu çalışmanın da göstermeyi hedeflediği haliyle, aslında insan beyninin en eski görevidir. Bu noktada araştırma konusu, çevirinin göstergebilimsel sistemler içindeki veya arasındaki boşlukları kapatmakta nasıl bir vazife gördüğüne, insanın benlik, başkası ve yabancı hakkındaki anlayışının izini sürmede nasıl rol oynadığına odaklanmaktadır. 1970'lerden bu yana çeviri teorisi tarihindeki önemli gelişmeler çeviriyi, hedef kitle için kolayca anlaşılabilir metinler üretme kısıtlamasından çıkarmış, onu kültürlere, etnografyalara, bir kültürün önemli tematik/sembolik unsurlarını bir başkası açısından anlamlı hale getirmeye çalıştığımızda ortaya çıkan sorunlara odaklamıştır.
20.yy. başlarında Avrupa sanatında ön plana çıkan "ilkelcilik" de her zaman altta yatan kültürel oluşumları yansıtmasından ve bünyesinde antropolojinin ve etnografinin de bulunmasından dolayı kendine özgü bir geçiş dönemidir. Bu akımda sanatçılar, "uzak" kültürlerden fazlasıyla etkilenmiş, onları anlamaya çalışmışlardır. Bunun gerçekleşmesi için de tıpkı çevirmenler gibi kaynak metin ve hedef kültürü, her iki metnin kendi kültürlerinde yerine getirdiği işlev ve bu süreçte kullanabilecekleri stratejiler hakkında düşünmüşlerdir. Çeviride kültür ve iletişimsel işleve artan odaklanma da çevirmenlerin metin birimlerini, yalnızca sözcük veya cümleleri aktaranlar olarak değil, kültürler arası iletişimden sorumlu kültürel aracılar olarak görülmelerine yol açmıştır.
Bu çalışma, 20.yy. sanatçılarının/çevirmenlerinin arabulucu rolünü ve çeviri sürecinde kültürel farkındalığın önemini incelemeyi amaçlamaktadır. Bunu yaparken de hem bir anlatıcı hem bir etnograf hem de bir çevirmen olarak görülebilecek sanatçıların, kültürel çeviri görevlerine nasıl katıldıkları Lefevere, Basnett, Pym gibi çeviribilim araştırmacılarının çevirmenin disiplinlerarası bir ortamda oluşturduğu yeni kimliğiyle "çeviri" sürecini bir yeniden yazım/üretim gibi gördükleri düşünsel kavrayış çerçevesinde gerçekleştirilmiştir. Sanatçının düşünsel süreçlerinde bir çevirmen gibi hareket etmesi neticesinde gerçekleştirdiği çeviri eyleminin, izleyiciyi "kültürel çeviri" olarak tasarlanan etnografik bir işleve yönlendirmesi de gösterilmesi amaçlanmış hedefler arasındadır.

Abstract:
Different languages around the world express speakers' different aspects of experience, and translation, at this point, can be perceived as the transition tool that makes meanings possible between these worlds. For most people, translation simply means making the words of one language understandable in another but translation in a broader sense, as this study aims to show, is actually the oldest task of the human brain. Therefore, the subject of this research focuses on how translation functions in closing the gaps in or between semiotic systems and how it plays a role in tracing the human understanding of self, others, and strangers.
Since the 1970s, significant developments in the history of translation theory have removed translation from the restriction of producing easily understandable texts for the target audience and have focused it on cultures, ethnographies, and the problems that arise when we try to make the important thematic / symbolic elements of one culture meaningful to another. 20th-century "primitivism", which came to the forefront in European art, is a unique transition period due it its ability to reflect the underlying cultural formations and includes anthropology and ethnography in its nature. In this movement, artists were greatly influenced by "distant" cultures and tried to understand them. For this to happen, just like the translators, they thought about the source text and the target culture, the function of both texts in their own cultures, and the strategies they can use in this process. The increasing focus on cultural and communicative function in translation has also led to translators to be seen as cultural mediators responsible for intercultural communication, not just as transmitters of words or sentences.
This research examines the mediator role of 20th-century artists/translators and the importance of cultural awareness in the translation process. In doing so, it examines how artists, who can be seen as both a narrator, ethnographer, and a translator, participated in cultural translation tasks by making use of an intellectual understanding of translation studies researchers such as Lefevere, Basnett, Pym who saw the new identity created by the translator in an interdisciplinary environment, and their "translation" process as a rewriting/production within the framework. It is also among the aims to show that the act of translation, which the artist performs as a result of acting as a translator in his/her intellectual processes, directs the audience to an ethnographic function designed as "cultural translation".