Hastanede çalışan sağlık personelinin beyin ölümü kavramına ve organ bağışına ilişkin tutum araştırması
Attitudes research of hospital HEALTH staff on the concept of brain death and organ donation
Yazar: MİNE HANOĞLU
Danışman: DR. ÖĞR. ÜYESİ MAHMUT TOKAÇ
İstanbul Medipol Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Tıp Tarihi ve Etik Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Deontoloji ve Tıp Tarihi = Medical History and Ethics

Özet:
Türk toplumunda beyin ölümü kavramı ve buna bağlı organ bağışı konusunda ciddi bir güvensizlik ve tereddüt bulunmaktadır. Çalışmamız söz konusu negatif tutumun kaynaklarını anlayabilmeyi ve çözümleyebilmeyi amaçlamıştır. Çalışmamızda iki hastaneden farklı alanlarda çalışan 18-70 yaş arası toplam 491 katılımcıdan toplanan anketler değerlendirildi. Katılımcıların önce kadavradan organ bağışını değerlendiren bir Organ Bağışı Tutum Ölçeği (OBTÖ) ile genel tutumları, ardından beyin ölümü kavramının detaylı olarak anlatıldığı örnek bir hikaye üzerinden tutumları yeniden değerlendirildi. Katılımcıların ayrıca demografik, etnik köken, mezhep, dindarlık ve politik muhafazakarlık gibi özelliklerinin tutumları üzerindeki etkileri incelendi. Örneklem grubumuzun OBTÖ puanları yaş, cinsiyet, etnik köken ve mezhep açısından anlamlı bir ilişki göstermemiştir. Buna karşın eğitim, hastanede yapılan görev, kişinin geldiği coğrafi bölge bakımından organ nakli tutumu hakkında anlamlı farklılık izlenmiştir. Ayrıca kadavradan organ nakline olumlu yaklaşım ile dindarlık düzeyi negatif ve liberal yöndeki politik tutum arasında pozitif yönde bir korelasyon izlenmiştir. Genel sorulara verilen cevapların %49,6'sının açıklayıcı öykü öncesinde olumlu bir tutum sergilediği izlendi. Ayrıca, eğitim düzeyi olumlu tutumlar için en belirleyici faktör olarak bulundu. Ölüm kavramı bir hikaye çerçevesinde anlatıldığında genel olarak organ bağışını onaylayanların oranı sadece %32,1'idi. Ancak kişinin kendi kararı ile organ bağışına rıza gösterdiği biliniyorsa bu oran %75,2'ye yükselmiştir. Açıklayıcı hikayeden sonra da yüksek öğrenim ve liberal dünya görüşü tutum üzerinde olumlu bir etkiye sahipken, dini inanç olumsuz bir etkiye sahipti. Beyin ölümü kavramı net bir şekilde anlatıldığında da donörün önceden organ bağışına onayı varsa bu engel bir nebze aşılarak Batı ülkelerinde bildirilen oranlara yaklaşılabilmektedir.

Abstract:
ATTITUDES RESEARCH OF HOSPITAL HEALTH STAFF ON THE CONCEPT OF BRAIN DEATH AND ORGAN DONATION	
There is a serious distrust and hesitation in the Turkish society about the concept of brain death and related organ donation. Our study aimed to understand and analyze the sources of this negative attitude. In our study, questionnaires collected from a total of 491 participants between the ages of 18-70 working in different fields from two hospitals were evaluated. First, the general attitudes of the participants were evaluated with an Organ Donation Attitude Scale (ODAS), which evaluates organ donation from a cadaver, and then their attitudes were re-evaluated through a sample story in which the concept of brain death was explained in detail. The effects of demographics, ethnicity, sect, religiosity, and political conservatism on the attitudes of the participants were also examined. The ODAS scores of our sample group did not show a significant relationship in terms of age, gender, ethnicity and sect. On the other hand, a significant difference was observed in the attitude of organ transplantation in terms of education, duty in the hospital, and the geographical region of the person. In addition, a positive correlation was observed between a positive approach to organ transplantation from a cadaver and a political attitude, and a negative correlation with the level of religiosity. It was observed that 49.6% of the answers given to the general questions had a positive attitude before the explanatory story. In addition, education level was found to be the most determining factor for positive attitudes. When the concept of death was explained within the framework of a story, the rate of those who approved organ donation in general was only 32.1%. However, if it is known that the person consented to organ donation with his/her own decision, this rate increased to 75.2%. After the explanatory story, higher education and liberal worldview had a positive effect on attitude, while religious belief had a negative effect. Even when the concept of brain death is explained clearly and the donor has given prior approval for organ donation, this obstacle can be overcome to some extent and the rates reported in Western countries can be approached.