Klasik ve çağdaş tapestry dokumalarının örnekler üzerinden incelenmesi
An analysis of examples of classical and contemporary tapestry weavings
Yazar: ÖZLEM ERZURUMLU JORAYEV
Danışman: PROF. DR. LÜTFÜ KAPLANOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı / Sanat ve Tasarım Sanat Dalı
Derece: Doktora, 2023
Konu: Güzel Sanatlar = Fine Arts

Özet:
Geçmişi antik döneme uzanan dokumacılığın ilk örnekleri, M.Ö. 6000'e tarihlenmektedir. Arkeolojik kalıntılardan elde edilen bulgular, eski kumaşların yöntemleri ve üretim sistemleri hakkında bilgi vermektedir. Yüzyıllardır insanlığın gelişimi ile paralellik göstermiş olan, ilk kullanımları dış etkilerden korunma ve örtünme amacı taşıyan dokumalarda, zaman içerisinde insanın güzellik algısı geliştikçe renkli ve desenli figüratif anlatımlar gerçekleştirilmiştir. Tapesrty, Duvar Halısı, Goblen gibi isimler ile tanımlanan dokuma resimlerin günümüze ulaşan en eski örnekleri, M.Ö. 1400'den M.Ö. 1330'a uzanan, Tutmosis IV. ve Tutankhamun anıt mezarlardan çıkarılan örneklerdir.
Tapestryler tarihsel süreçte döneminin coğrafi ve kültürel farklılıklarından etkilenerek gelişim göstermiştir. Efsanevi ve mitolojik öyküler, av sahneleri, inanç sistemleri, manzaralar gibi birçok konu resimsel anlatımların kompozisyonlarında ele alınmıştır. Eski Mısır ve Peru dokumalarında güçlü figüratif anlatımlar olsa da duvar halıları, Hristiyanlığın kabulü ile sanatsal değerleri yüksek uygulamalar olmuştur. Orta Çağ ve sonrasında duvar halılarına bakıldığında, etkili resimsel anlatımların, görsel sahnelerin, detaylı aktarımların yer aldığı, güçlü eserler uygulandığı görülmektedir.
18. ve 19. yüzyılda farklı eğilimlerin olması, tapestry üretimlerinin azalmasına neden olmuştur. Özellikle Endüstri Devrimi ile seri üretime geçilmesi, uygulamaları oldukça vakit olan ve yüksek maliyetlere mal olan duvar halılarına olan talebin belirgin azalmasına neden olmuştur. William Morris öncülüğünde gerçekleştirilen Arts&Crafts hareketi ile El Sanatlarını yeniden canlandırma girişimleri yapılmış, bu durum tapestry dokumacılığının tekrar önem kazanmasına katkı sağlamıştır. Walter Gropius önderliğinde kurulan Bauhaus sanat okulunda, sanat ve zanaatın birleşimiyle çalışmalar yürütülmüş, sanatçı dokumacıların yetişmesine ortam oluşturmuştur. 
Tapestry Sanatı, Jean Lurçat'ın başlattığı hareket ile modernleşme yolunda hızla ilerlemiştir. Lozan Tapestry Bienalleri ile Lif Sanatı kavramına genişleyen adımlar atılmış, 21. yüzyıl tekstillerinin zemini oluşturulmuştur. Gelinen noktada, klasik tapestry tekniğinin haricinde, sanatçıların diğer tekstil uygulama biçimlerini kullandığı görülmektedir. Ayrıca, tekstil malzemeleri dışında, serbest malzemelerinde anlatımlarda yer aldığı dikkat çekmektedir. Günümüzde sanatçı, tapestry uygulamasını gerçekleştirirken, teknik ve malzeme kısıtlaması yaşamadan özgürce çalışmaktadır. Bu çeşitlilik, Çağdaş Tapestry eserlerde net olarak görülmekte, temelde lif olarak kullanılabilecek tüm ortak malzemeler ve başta kilim tenkiği olmak üzere çeşitli teknik kullanılmakta ve birçok ifade ile karşılaşılmaktadır.

Abstract:
The earliest examples of weaving, which have a history dating back to ancient times, are dated to around 6000 BC. Findings obtained from archaeological remains provide information about the methods and production systems of ancient fabrics. While their initial uses were for protection and covering from external influences, they have evolved in parallel with the development of humanity over the centuries. As human perception of beauty has advanced, colorful and patterned figurative expressions have been realized over time. The oldest surviving examples of woven pictures, known as Tapestries, Wall Hanging, and Tapestries, date back to 1400 BC to 1330 BC, and they were unearthed from the monumental tombs of Tutmosis IV and Tutankhamun.
Tapestries have developed over time, influenced by the geographical and cultural differences of their respective periods. Various subjects such as mythical and mythological stories, hunting scenes, belief systems, and landscapes have formed the composition of pictorial narratives. While ancient Egyptian and Peruvian textiles featured strong figurative expressions, wall tapestries became highly valued artistic practices with the adoption of Christianity. When looking at tapestries from the Middle Ages and beyond, it can be observed that they showcase effective pictorial narratives, visual scenes, and detailed portrayals, embodying powerful works of art.
The presence of different trends in the 18th and 19th centuries led to a decline in tapestry production. In particular, the transition to mass production with the Industrial Revolution resulted in a significant decrease in demand for wall tapestries, which were time-consuming to create and expensive. Efforts were made to revive the Arts and Crafts movement under the leadership of William Morris, aiming to rejuvenate the field of handicrafts. This contributed to the renewed importance of tapestry weaving. The Bauhaus art school, led by Walter Gropius, fostered the integration of art and craftsmanship, providing an environment for the development of artist weavers.
The art of Tapestry has rapidly progressed towards modernization with the movement initiated by Jean Lurçat. Through the Lausanne Tapestry Biennials, significant steps have been taken to expand the concept of Fiber Art, laying the groundwork for 21st-century textiles. At present, it can be observed that artists utilize various textile application forms beyond the classical tapestry technique. Furthermore, it is noteworthy that narrative elements are incorporated using unconventional materials alongside textile materials. Artists engage in tapestry applications with a sense of freedom, working without limitations in terms of technique and materials. This diversity is clearly seen in Contemporary Tapestry works, basically all common materials that can be used as fiber and various techniques, especially rug technique, are used and many expressions are encountered.