Psödoeksfolyatif ve primer açık açılı glokom hastalarında endotelin-1 seviyeleri ile optik koherens tomografi anjġografi görüntülemelerinin değerlendirilmesi
Evaluation of endothelin-1 levels and optical coherens tomography angiography imagings in pseudoexfoliative and primary open-angle glaucoma patients
Yazar: FURKAN EMRE SÖĞÜT
Danışman: PROF. DR. EMİNE ŞEN
Sağlık Bakanlığı / Ankara Etlik Şehir Hastanesi / Göz Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Derece: Tıpta Uzmanlık, 2023
Konu: Göz Hastalıkları = Eye Diseases

Özet:
Amaç: Bu çalışmada psödoeksfolyatif glokom (PEG) ve primer açık açılı glokom (PAAG) hastaları ile kontrol grubunun aköz humör ve plazma Endotelin-1 (ET-1) düzeyleri ve optik koherens tomografi anjiografi (OKTA) ile ölçülen disk ve retina parametreleri arasındaki ilişkilerin incelenmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmada, katarakt cerrahisi planlanan PEG veya PAAG hastaları ile glokomu olmayan katarakt hastaları karşılaştırıldı. Katarakt cerrahisi öncesinde hastaların ayrıntılı oftalmolojik muayeneleri yapıldı ve göz içi basıncı (GİB) değerleri Goldman applanasyon tonometresi ile ölçüldü. Plazma ET-1 düzeyleri için kan örnekleri ve katarakt cerrahisi sırasında aköz humör örnekleri alındı. Plazma ve humör aköz örneklerinde ET-1 düzeyleri (Elabsience, ABD, Lot:HNS9YQNTP) insan ET-1 Elisa Kiti ile çalışıldı. Ameliyat sonrası 4. ay kontrolünde optik koherens tomografi anjiyografi (OKTA) ile disk ve makulada vasküler dansite (VD) ile koryokapillaris akım alanı ölçümleri yapıldı. Bu parametrelerle plazma ve aköz humör ET-1 düzeyleri arasındaki ilişki irdelendi.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen toplam 77 (42 erkek ve 35 kadın) hastanın 23‟ü PEG ve 20‟si PAAG iken, 34 kişi kontrol grubunu oluşturdu. Hastaların yaş ortalaması 64.3±9.2 yıl idi. Gruplar arasında cinsiyet açısından fark gözlenmezken, PEG grubunun yaş ortalaması daha yüksek bulundu (p<0.001). PEG grubunun hem kontrol (p=0.009), hem de PAAG grubundan (p=0.004) daha yüksek aköz humör ET-1 değerlerine sahip olduğu, PAAG grubu ve kontrol grubunun ise benzer olduğu (p=0.999) saptandı. Ortanca plazma ET-1 düzeyi açısından ise gruplar arasında anlamlı fark gözlenmedi (p=0.161). Aköz humör ET-1 düzeyleri ile, toplam (r=-0.252, p=0.027), parafoveal (r=- 0.241, p=0.035), perifoveal (r=- 0.258, p=0.024) yüzeyel kapiller ağ (YKA) vasküler dansite (VD) ; toplam (r=-0.300, p=0.008), peripapiller (r=-0.327, p=0.004), üst yarım (r=-0.339, p=0.003), alt yarım (r=-0.263, p=0.021) ve inferior temporal (r=-0.238, p=0.037) radyal peripapiller kapiller (RPK) VD arasında istatistiksel olarak anlamlı, negatif yönlü korelasyon olduğu gösterildi.
Yapılan tek değişkenli analizler aköz humör ET-1 düzeyindeki 1 birimlik artışın PEG riskini 1.44 kat artırdığı gösterdi (OR: 1.44, 95%GA: 1.158-1.807, p=0.001). Aköz humör ET-1 düzeyi eşik değeri 5 pg/ml alındığında, PEG için duyarlılığı 73.9%, özgüllüğü ise 72.2% saptandı (p<0.001). Üst yarı RPK VD için %1 birimlik azalmanın PEG riskinde 1.064 kat artışa yol açtığı gösterildi (OR:0.939, %95GA:0.885-0.995, p=0.035). Ayrıca üst yarı RPK VD‟nin PEG için istatistiksel olarak anlamlı derecede tanısal değere sahip olduğu ortaya konuldu (Eğri altı alan: 0.678, p=0.014). Üst yarı RPK VD için eşik değer %51 alındığında, duyarlılığı 69.6%, özgüllüğü ise 66.7% saptandı (p<0.003). Yapılan analizlerde plazma ET-1 düzeyi ile OKTA parametreleri arasında istatistiksel olarak anlamlı korelasyon saptanmadı.
Sonuç: Vasküler disfonksiyon glokom etyopatogenezinde üzerinde durulan önemli bir teoridir ve çalışmamızda aköz humör ET-1 düzeylerinde saptanan artış bu teoriyi desteklemektedir. PEG, PAAG ve kontrol grubu arasında plazma ET-1 düzeyleri açısından fark olmamasına rağmen PEG grubunda aköz humör ET-1 düzeylerinin yüksek bulunması ET-1‟in sistemik etkilerinden daha çok göz içi dokulardan kaynaklı lokal etkilerinin daha önemli olduğunu düşündürmektedir. Çalışmamızın sonuçlarına göre aköz humör ET-1‟in ve OKTA‟da özellikle üst yarım radyal peripapiller kapiller dansite değerinin glokom tanı ve takibinde PEG hastaları için faydalı olabileceği düşünülmektedir. Ancak, OKTA'nın ve aköz humör ET-1 düzeyinin öngördürücü özelliği daha geniş hasta serileri ile yapılacak olan longitudinal çalışmalar ile değerlendirilebilir.
Anahtar Kelimeler: Psödoeksfolyatif glokom, Primer açık açılı glokom, Endotelin-1, Optik koherens tomografi anjiyografi, üst yarım radyal peripapiller kapiller dansite

Abstract:
Purpose: In this study, it was aimed to examine the relationship between the aqueous humor and plasma Endothelin-1 (ET-1) levels of pseudoexfoliative glaucoma (PEG) and primary open-angle glaucoma (POAG) patients and the control group, and the disc and retina parameters measured by optical coherence tomography angiography (OCTA).
Materials and Method: In the study, PEG or POAG patients scheduled for cataract surgery were compared with those without glaucoma. Before cataract surgery, patients underwent detailed ophthalmological examinations and intraocular pressure (IOP) values were measured with a Goldman applanation tonometer. Blood samples for plasma ET-1 levels and aqueous humor samples were obtained during cataract surgery. ET-1 levels in plasma and humoral aqueous samples were studied with the human ET-1 Elisa Kit(Elabsience, USA, Lot:HNS9YQNTP). Optical coherence tomography angiography (OCTA) and vascular density (VD) in the disc and macula and choriocapillaris flow area were measured at the postoperative 4th month follow-up. The relationship between these parameters and plasma and aqueous humor ET-1 levels was examined.
Results: Out of a total of 77 (42 men and 35 women) participants included in the study, 23 were PEG and 20 were POAG, while 34 people constituted the control group. The mean age of the patients was 64.3±9.2 years. While no difference was observed between the groups in terms of gender, the mean age of the PEG group was higher (p<0.001). It was determined that the PEG group had higher aqueous humor ET-1 values than both the control (p=0.009) and the POAG groups (p=0.004), while the POAG group and the control group were similar (p=0.999). There was no significant difference between the groups in terms of median plasma ET-1 level (p=0.161). With aqueous humor ET-1 levels, total (r=- 0.252, p=0.027), parafoveal (r=- 0.241, p=0.035), perifoveal (r=- 0.258, p=0.024) superficial capillary plexus (SCP) vascular density (VD) ; total (r=-0.300, p=0.008), peripapillary (r=-0.327, p=0.004), upper half (r=-0.339, p=0.003), lower half (r=-0.263, p=0.021), and Inferior temporal (r=-0.238, p=0.037) radial peripapillary capillary (RPC) VD was shown to have a statistically significant and negative correlation. Univariate analyzes showed that a 1-unit increase in aqueous humor ET-1 level increased the risk of PEG 1.44 times. (OR: 1.44, 95%CI: 1.158-1.807, p=0.001). When the threshold value of aqueous humor ET-1 level was taken as 5 pg/ml, the sensitivity for PEG was 73.9% and the specificity was 72.2% (p<0.001). It was shown that 1% unit reduction for upper half RPK VD resulted in a 1.064-fold increase in PEG risk (OR: 0.939, 95%CI: 0.885-0.995, p=0.035). In addition, it was revealed that the upper half RPK VD had a statistically significant diagnostic value for PEG (Area under the curve: 0.678, p=0.014). When the threshold value for the upper half RPK VD was taken as 51%, the sensitivity was 69.6% and the specificity was 66.7% (p<0.003). In the analyzes performed, no statistically significant correlation was found between plasma ET-1 level and OCTA parameters.
Conclusion: Vascular dysfunction is an important theory in the etiopathogenesis of glaucoma, and the increase in aqueous humor ET-1 levels in our study supports this theory. Although there was no difference in plasma ET-1 levels between PEG, PAAG and control groups, the high aqueous humor ET-1 levels in the PEG group suggest that local effects of ET-1 originating from intraocular tissues are more important than systemic effects. According to the results of our study, it is thought that aqueous humor ET-1 and especially the upper half radial peripapillary capillary density value in OCTA may be beneficial for PEG patients in the diagnosis and follow-up of glaucoma. However, the predictive properties of OCTA and aqueous humor ET-1 level can be evaluated by longitudinal studies with larger patient series.

Keywords: Pseudoexfoliative glaucoma, Primary open angle glaucoma, Endothelin-1, Optical coherence tomography angiography, upper half radial peripapillary capillary density