Kişilik tiplerinin macera rekreasyonu davranışı arayışı üzerindeki etkisinde bireylerin doğal alan rekreasyonu öz yeterliliğin aracılık rolü
The mediating role of individuals' natural area recreation self-efficacy in the effect of personality types on adventure recreation behavior seeking
Yazar: GÜLDEN KARAKAYA
Danışman: PROF. DR. ALİ YAYLI
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Rekreasyon Yönetimi Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2024
Konu: Turizm = Tourism

Özet:
Kişilik tipleri farklı karakteristik özellikler ile ön plana çıkmaktadır. Bu nedenle bireylerin hayatındaki seçimleri, zevkleri, davranışları, tepkileri vb. taşıdığı kişilik özelliklerinden etkilenmektedir. Bundan dolayı bireylerin doğal alan rekreasyon öz yeterliliği ve macera davranışı arayışı da kişilik tiplerinden etkilenmesi beklenmiştir. Doğal alan rekreasyon öz yeterliliği bireylerin doğal alandaki rekreasyon faaliyetlerindeki başarılarına olan inancıdır. İnsanların doğal alan rekreasyonu faaliyetlerine katılımını etkiler. Bu tez çalışmasında ise kişilik tiplerinin macera davranışı arayışı üzerindeki etkisinde doğal alan rekreasyonu öz yeterliliğinin aracılık rolü araştırılmıştır. Literatür incelendiğinde kişilik ve macera davranışı arayışı ayrı ayrı birçok çalışmaya konu olmuştur. Ancak doğal alan rekreasyon öz yeterliliği ile bu kavramların arasındaki ilişki incelenmemiştir. Bu nedenle çalışma literatürdeki boşluğa değindiği için ve rekreasyon hizmeti veren işletmelere bilgi vermesi açısından önemli görülmektedir. Çalışmada nicel araştırma yöntemi olarak anket tekniği uygulanmıştır. 'Beş Faktör Kişilik Ölçeği', 'Doğal Alan Rekreasyon Öz Yeterliliği Ölçeği' ve 'Macera Davranışı Arayışı Ölçeği' olarak üç farklı ölçek kullanılmıştır. Veriler yüksek riskli rekreasyon faaliyetlerinden motokros, yamaç paraşütü, rafting, kayak, kaya tırmanışı, delta kanatla uçuş, su kayağı, bunge jumping, paraşütle serbest atlama, uçurtma sörfü, rüzgar sörfü, serbest dalış, tüple dalış, woke boarding faaliyetlerinden en az birine katılmış 18 yaş üzeri 500 Türk katılımcıdan toplanmıştır.   Elde edilen veriler Smart (PLS-YEM) ve SPSS programı ile analiz edilmiştir. Veriler cronbach alfa,  doğrulayıcı faktör, uyum geçerliliği, ayrım geçerliliği, R2, F2 , yapısal eşitlik ve path analizine tabi tutulmuştur.  Çalışma sonucunda kişilik tiplerinin doğal alan rekreasyon öz yeterliliği ve macera davranışı üzerinde bir etkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bunun yanında doğal alan rekreasyon öz yeterliliği hem macera davranışını etkilediği hem de kişilik tipleri ile macera davranışı arasında aracı rolü olduğu bulunmuştur. Özellikle doğal alan rekreasyon öz yeterliliği, dışa dönük kişilik tipi ile macera davranışı arayışı arasında önemli bir aracı rolü olduğu söylenebilir.

Abstract:
Personality types come to the fore with different characteristic features. Therefore, individuals' choices, tastes, behaviors, reactions, etc. İn their lives are affected by the personality traits the carry. Therefore, it was expected that individuals' outdoor recreation self-efficacy is individuals' belief in their success in outdoor recreation activities. It affects people's participation in outdoor recreation activities. In this thesis study, the mediating role of outdoor recreation self-efficacy in the effect of personality types on the for adventure behavior seeking was investigated. When the literatüre was examined, personality and adventure behavior seeking have been the subject of many separate studies. However, the relationship between outdoor recreation self-efficacy and these concepts has not been examined. Therefore the study is considered important because it addresses the gap in the literature and provides information to businesses providing recreation services. The study used a survey techniques as a quantitative research method. Three different scales were used: 'Five Factor Personality Scale', 'Outdoor Recreation Self-Efficacy Scale' and 'Adventure Behavior Seeking Scale'. The data were collected from 500 Turkish participants over the age of who participated in at least one of the hihg-risk recreation activities : motocross, paragliding, rafting, skiing, rock climbing, hang gliding, water skiing, bunge jumping, parachute free jumping, kite surfing, free diving, scuba diving, woke boarding. The obtained data were analyzed with Smart (PLS-YEM) and SPSS programs. The data were subjected to Cronbach alpha, confirmatory factor, concurrent validity, discriminant validity, R2, F2, structural equation and path analysis. As a result of the study, it was concluded that personality types have an effect on outdoor recreation self-efficacy and adventure behavior seeking. In addition, outdoor recreation self-efficacy was found to effect both adventure seeking and to have a mediating role between personality types and adventure behavior seeking and to have a mediating role between personality types and adventure behavior seeking. In particular, it can be said that outdoor recreation self-efficacy has an important mediating role between extroverted personality type and adventure behavior seeking.