İnsanda bulaşıcı hastalıkların küresel dağılımına biyoinformatik bir yaklaşım
A bioinformatic approach to the global distribution of infectious diseases in humans
Yazar: ALIBAY NOVRUZLU
Danışman: DOÇ. DR. EMRE YÖRÜK ; DOÇ. DR. SEZEN CANIM ATEŞ
İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Biyomedikal Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Biyoloji = Biology ; Biyomühendislik = Bioengineering

Özet:
Bulaşıcı hastalıklar önemli küresel sağlık sorunudur ve insan sağlığı için önemli bir tehdit 
oluşturmaktadır. Bu hastalıkların küresel dağılımının anlaşılması, etkili önleme ve kontrol 
stratejileri için kritik önem taşımaktadır. Biyoloji, bilgisayar bilimleri ve istatistiği birleştiren 
disiplinler arası bir alan olan biyoinformatik, bulaşıcı hastalıklarla mücadelede güçlü bir araç olarak 
ortaya çıkmıştır. Biyoinformatik, patojenlerin genomik verilerini analiz ederek, araştırmacıların 
hastalıkların yayılmasını izlemelerini, kökenlerini tanımlamalarını ve evrimsel modellerini 
anlamalarını sağlar. Bu bilgi, teşhis testleri, aşılar ve terapötik müdahaleler geliştirmek için çok 
değerlidir. 
Bu tez çalışmasında, biyoinformatik bir yaklaşım kullanarak insanlardaki bulaşıcı hastalıkların 
küresel dağılımını araştırılmıştır. Araştırma odağındaki eğilimleri, coğrafi dağılımı ve farklı 
hastalıklar arasındaki korelasyonları belirlemek için çeşitli viral ve bakteriyel hastalıklarla ilgili 
bilimsel yayınlar analiz edilmiştir. Çalışmamız, çeşitli hastalıklar için 2004 yılında gözlemlenen 
minimum 32.568 yayın sayısı ve 2021 yılında gözlemlenen maksimum 204.972 yayın sayısı ile 
yıllar içinde yayın sayısında önemli farklılıklar olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca, istatistiksel 
analiz, yayın sayıları ile salgın olayları arasındaki korelasyonun p-değerinin anlamlı olduğunu (p 
< 0,05) ve salgınların ortaya çıkışı ile araştırma faaliyeti arasında güçlü bir ilişki olduğunu 
göstermiştir. Bulgularımız, bulaşıcı hastalık araştırmalarının dinamik doğasını ve ortaya çıkan 
bulaşıcı tehditlerin ele alınmasında uluslararası iş birliğinin ve veri paylaşımının önemini vurgulamaktadır. Ayrıca biyoinformatiğin bulaşıcı hastalık araştırmaları alanında ilk çalışma 
olduğundan bir devrim niteliğinde ve küresel sağlık sonuçlarını iyileştirme kapasitesinin de 
tartışıldığı bir çalışmadır. Tüm bu değerlendirmeler sonucunda bu kapsamda yapılabilecek pek çok 
çalışmanın da önünü açma niteliğinde önemli bir çalışma olmuştur.

Abstract:
Infectious diseases are major global health problems and pose a significant threat to human health. 
Understanding the global distribution of these diseases is critical for effective prevention and 
control strategies. Bioinformatics, an interdisciplinary field combining biology, computer science 
and statistics, has emerged as a powerful tool in the fight against infectious diseases. By analyzing 
genomic data of pathogens, bioinformatics enables researchers to track the spread of diseases, 
identify their origins and understand their evolutionary patterns. This knowledge is invaluable for 
developing diagnostic tests, vaccines and therapeutic interventions. 
In this thesis, we investigated the global distribution of infectious diseases in humans using a 
bioinformatics approach. Scientific publications on various viral and bacterial diseases were 
analyzed to identify trends in research focus, geographical distribution and correlations between 
different diseases. Our study revealed significant variations in the number of publications over the 
years, with a minimum number of 32,568 publications observed in 2004 and a maximum number 
of 204,972 publications observed in 2021 for various diseases. Furthermore, statistical analysis 
showed that the p-value of the correlation between the number of publications and outbreak events 
was significant (p < 0.05), indicating a strong association between the occurrence of outbreaks and research activity. Our findings highlight the dynamic nature of infectious disease research and the 
importance of international collaboration and data sharing in addressing emerging infectious 
threats. It is also the first study of bioinformatics in the field of infectious disease research, which 
is revolutionary and discusses its capacity to improve global health outcomes. As a result of all 
these assessments, it has been an important study that paves the way for many studies that can be 
carried out in this context.