Okul öncesi öğrenme ortamlarının çocukların yürütücü işlev becerileriyle ilişkisinin incelenmesi
Examination of the relationship between preschool learning environments and children's executive function skills
Yazar: BİLGE YÜKSEL
Danışman: PROF. DR. DİLEK ACER ÇAKAR
Ankara Üniversitesi / Eğitim Bilimleri Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı / Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2024
Konu: Eğitim ve Öğretim = Education and Training

Özet:
Bu çalışmada, okul öncesi öğrenme ortamlarının okul öncesi eğitim kurumuna devam eden 48-72 ay çocukların yürütücü işlev becerileriyle ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaca yönelik olarak karma yöntem modellerinden iç içe karma yöntem deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu İstanbul İl Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı bağımsız dört anaokulundaki 48-72 aylık 180 çocuk ve 7 öğretmen oluşturmuştur. 
Araştırmada veri toplama aracı olarak Erken Çocukluk Sınıf Ortamı Değerlendirme Ölçeği (EÇSODÖ), Çocukluk Dönemi Yürütücü İşlevler Envanteri (ÇDYİE) ve Öğretmen Görüşme Soruları kullanılmıştır. Sınıf içi ve dışı ortamlar araştırmacı tarafından fotoğraf ile görsel kayıt altına alınmıştır. ÇDYİE ile çocukların yürütücü işlev becerileri, ebeveynler ve öğretmenler tarafından değerlendirilmiştir. EÇSODÖ ile sınıf ortamlarının niteliği öğretmenler tarafından değerlendirilmiştir. Yarı yapılandırılmış Öğretmen Görüşme Soruları ile öğretmenler ile görüşme gerçekleştirilmiş ve görüşmelerin ses kaydı alınmıştır. 
Nicel verilerin analizi için SPSS 25 Paket Programı, nitel verilerin analizi için MAXQDA 2020 programı kullanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre, çocukların yürütücü işlev becerilerinin nitelikli okul lehine anlamlı olarak farklılaştığı kaydedilmiştir. Yürütücü işlevlerin alt boyutu olan çalışan bellek puanlarının anne öğrenim düzeyine göre istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde farklılaştığı ve bu farkın lisansüstü öğrenim düzeyindeki annelerin lehine olduğu saptanmıştır. Yürütücü işlev becerilerin alt boyutlarından çalışan bellek öğretmen puanlarının erkek çocukları lehine anlamlı olarak farklılaştığı bulunmuştur. Çocukların yürütücü işlev becerilerinin okul öncesi eğitim alma süresine göre istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde farklılaşmadığı saptanmıştır. Öğretmenlerin görüşlerine göre, blok merkezi çocuklar tarafından en sık tercih edilen, dramatik oyun merkezi ise en az tercih edilen merkez olduğu bulunmuştur. Sınıf dışı ortamlarda çoğunlukla okul bahçesinin kullanıldığı, alan gezilerinin çok sık gerçekleşmediği belirlenmiştir.

Abstract:
This study aims to examine the relationship between preschool learning environments and the executive function skills of 48-72 month-old children attending preschool education institutions. An embedded mixed-methods design was used for this purpose. The study group consisted of 180 children aged 48-72 months and 7 teachers from four independent kindergartens.
Data collection tools included the Early Childhood Classroom Environment Assessment Scale (ECCEAS), the Childhood Executive Functioning Inventory (CHEXI), and the Teacher Interview Questions. The researcher visually recorded the indoor and outdoor environments through photographs. Children's executive function skills were assessed using the CHEXI by parents and teachers. The quality of classroom environments was evaluated by teachers using the ECCEAS. Semi-structured interviews with teachers were conducted using the Teacher Interview Questions, and the interviews were audio-recorded.
Quantitative data were analyzed using the SPSS 25 Package Program, and qualitative data were analyzed using the MAXQDA 2020 program. The findings indicated that children's executive function skills significantly favored qualified schools. Working memory scores, a sub-dimension of executive functions, significantly differed according to the mother's education level, favoring mothers with postgraduate education. Additionally, working memory teacher scores significantly differed in favor of boys. It has been determined that children's executive function skills do not differ statistically significantly based on the duration of their preschool education. According to teachers' opinions, the block center was the most frequently preferred by children, while the dramatic play center was the least preferred. The school garden was the most used outdoor environment, and field trips were not conducted frequently.