Kᾱdî ῾Iyâz (Ö. 544/1149) ve el-İlmâ῾ ilâ Ma῾rifeti Usûli'r-Rivâye ve Takyîdi's-Semâ isimli eseri
Kᾱdî ῾Iyâz (d. 544/1149) and his work's named: al-İlmâ ilâ Ma῾rifa Usûl al-Riwâya wa Taqyîd al-Samâ
Yazar: ALİ YÜCEL
Danışman: PROF. DR. MUSTAFA ERTÜRK
İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2018
Konu: Din = Religion
Dizin: Hadis = Hadith ; Kadı İyaz = Kadı Iyaz ; Rivayetler = Rumours ; İslamiyet = Islam

Özet:
Çok yönlü bir âlim olan Kādî ῾Iyâz (ö. 544/1149), Mağrib-Endülüs bölgesinde hadis ilminin altın çağı kabul edilen V-VI./XI-XII. yüzyıllarda yaşamış, uzun süre deruhte ettiği kadılık görevi yanında ilmî faaliyetleri sayesinde bulunduğu coğrafyayla özdeşleşmiştir. Tahammülü'l-hadis yöntemlerinin sekiz türünün ilk defa bir arada incelendiği el-İlmâ῾ isimli eseri, Mağrib'de hadis ilimlerine dair yazılan ilk müstakil kitap kabul edilmiştir. Hadis usûlü konularını kapsayıcı bir telif olmaktan öte hadis öğrenim ve öğretim metotları ile rivâyet lafızları ve nüsha aktarımında uyulması gereken prensipleri açıklamayı amaç edinen el-İlmâ῾, müellifinin ifadesiyle makûl-menkûl (dirâyet-rivâyet) bütünlüğü içerisinde kaleme alınmıştır. el-İlmâ῾da hadisler yanında birçok bilgi senediyle kaydedilmiş, mervî konusuna ve çeşitli hadis ilimlerine hiç değinilmemiş, râvî ile ilgili sadece âdâba dair kurallar zikredilmiştir. el-İlmâ῾ başta İbnü's-Salâh'ın ῾Ulûmü'l-hadîs'i olmak üzere kendisinden sonra telif edilen usûl eserlerine kaynaklık etmiştir. Hadis tahammül ve edâ yolları, rivâyet lafızları, nüshalarda karşılaşılan yanlışlarla ilgili tashih yöntemleri, rivâyete başlama-son verme yaşı, mana ile rivâyet, mukâbelenin gerekliliği gibi konularda görüşlerine yer verilen Kādî ῾Iyâz'a genellikle muvafakat edilmiş, nadir de olsa tenkit yöneltildiği olmuştur.

Abstract:
Kādî ῾Iyâz (d. 544/1149) who was a versatile scholar lived around Andalusia- Maghreb in the period of V-VI./XI-XII. centuries which has been regarded as the golden age of the science of Hadith. Besides his judicature post that he had undertaken for a long time he was also identified with the geography he lived by the help of his scientific activities. His work Al-İlmâ῾ in which eight kinds of Hadith teaching methods were studied together was regarded as the first seperate book written about the science of Hadith in Maghreb. Besides being a work including the methods of Hadith, Al-Ilmâ῾ aimed to explain the principles during the transfer of copies and narrative words and the teaching and learning methods of Hadith. It was written with in the integrity of maqûl-menqûl (dirâya-riwâya) as statated by the author. In Al-Ilmâ῾ many informations besides Hadith were recorded with their information sources. The subject "Marwî" and various sciences of Hadith were not mentioned but only the principles about the customs of the narrator were touched on within the book. Al-Ilmâ῾ had been a source for the methodology books –especially Ibn Al-Salah's work   ῾Ulûm Al-hadîs-. Kādî ῾Iyâz whose views like the teaching and learning methods of Hadith, Narration expressions, correction methods that are used when a mistake is seen in the copies, the first and the last age of the narration, narration by meaning, the necessity of mutual recitation of the hadith were included was generally agreed but rarely criticised.