Michel Foucault: Bilgi ve iktidar ilişkileri ekseninde modern bilim eleştirisi
Michel Foucault: The criticism of modern science within the scope of knowledge and power relations
Yazar: UĞUR DAŞTAN
Danışman: PROF. DR. MİNE KAYA KEHA
Atatürk Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Felsefe Ana Bilim Dalı
Derece: Doktora, 2018
Konu: Felsefe = Philosophy
Dizin: Bilgi = Knowledge ; Bilgi felsefesi = Information philosopy ; Bilim tarihi = History of science ; Episteme = Episteme ; Epistemoloji = Epistemology ; Foucault, Michel = Foucault, Michel ; Modern bilgi = Modern knowledge ; İktidar = Government ; İktidar ilişkileri = Government relations

Özet:
Yirminci yüzyılda bilgi ve iktidar arası ilişkiler denildiğinde akla gelen ilk düşünürlerden olan Michel Foucault, diğer birçok alanda olduğu gibi epistemolojik alanda da derin izler bırakan bir düşünür olmuştur. Öyle ki, doğrudan Fransız epistemoloji geleneği içerisinde yetişen düşünür, daha sonra bu gelenekten edindiği izlenimlerin de üzerine çıkarak, modern bilimin eleştirilmesi noktasında en önemli uğrak noktalarından birisi haline gelmiştir. 
     Bilimsel bir sorgulamada bilgi ve iktidarın birbirine eklemlenmiş olduğu tezinden hareketle, Aydınlanma sonrası devam eden modern bilim faaliyetlerinin ve bu faaliyetlerde benimsenen ilkelerin sürekli eleştirildiği Foucault epistemolojisinde, çoğulculuk ve yerelliğin ana bilimsel ilkeler olarak belirlendiği görülür. Bu nedenle, modern bilimin, aklın öncülüğünde ön gördüğü evrensellik, nesnellik, nedensellik, tek ve mutlak bir bilim ideali ve bilimin tarihsel bir süreklilik tezi etrafından sürekli ilerlemesi gibi temel tezler reddedilir. Özellikle modern bilimin belirlediği bu ilkeler paralelinde doğrudan insan bilimlerinin mevcut durumunun değerlendirildiği Foucault felsefesinde, benzer bir biçimde, doğa bilimsel yöntemin olgusal alanı açıklamakta yaşadığı çağdaş problem alanlarına ait açıklamalara da ulaşmak mümkündür.
     Foucault'nun bilim felsefesi açısından modern bilime getirdiği eleştiriler doğrultusunda, çağdaş epistemolojik tartışmalarda edindiği konumun sorunsallaştırıldığı bu çalışma, üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde bilgi ve iktidar ilişkilerinin, Foucault'nun düşünsel süreci içerisinde nasıl şekillendirildiği ve bu şekillendirmede hangi kavramların ön plana çıkarıldığı aktarılmıştır. İkinci bölümde bilgi ve iktidar ilişkileri ekseninde modern bilimin temel kabul ve ilkelerine karşı düşünürün getirdiği eleştiriler ele alınmıştır. Son bölümde ise Foucault'nun modern bilimi eleştirmesine yol açan kendi bilgi, bilim ve bilim tarihi anlayışından hareketle, sosyal bilim ve doğa bilimleri açsısından nasıl bir öneme sahip olduğu, mevcut anlayışlar ve Foucault ile benzeşen bilim felsefecileri üzerinden değerlendirilmeye çalışılmıştır.

Abstract:
In the twentieth century, Michel Foucault, one of the first thinkers to come to mind when it comes to knowledge and power relations, was a thinker who, as in many other fields, left deep traces in the epistemological field. In fact, the thinker who grew up in the tradition of French epistemology, became one of the main figures in the criticism of modern science by going beyond the impressions he gathered in that tradition. Based on the thesis that knowledge and power are articulated in a scientific inquiry, in the Foucault's epistemology, in which modern science activities after the Enlightenment and the principles adopted in these activities are constantly criticized, pluralism and locality are determined as the main scientific principles.
	For this reason, basic theses such as universality, objectivity, causality, the ideal of a single and absolute science and the continuous progression of science around a historical continuum thesis are rejected. Similarly, in the Foucault philosophy where the current state of the human sciences is directly evaluated, in parallel with the principles determined particularly by modern science, it is also possible to reach the explanations of the contemporary problem areas in which the scientific method of nature explains the factual field.
This study, in which the position Foucault acquired in contemporary epistemological discussions was problematized through the criticism he brought to the modern science in terms of philosophy of science, consists of three parts. In the first chapter, how the relations of knowledge and power are shaped within the intellectual process of Foucault and which concepts are brought to the forefront are explained. In the second chapter, the criticisms of the thinker against the basic principles and principles of modern science are discussed within the scope of knowledge and power relations. In the last chapter, based on his own understanding of knowledge, science and science history, which led Foucault to criticize modern science, the significance of Foucault in terms of social and natural sciences was discussed with regard to existing insights and philosophers of science similar to Foucault.