XIX. yüzyılda Kilis şehri'nin coğrafi özellikleri
XIX. century city of geography Kilis
Yazar: ÖMER FARUK İNCİLİ
Danışman: YRD. DOÇ. DR. İ. OĞUZ AKDEMİR
Fırat Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Coğrafya Ana Bilim Dalı
Derece: Yüksek Lisans, 2013
Konu: Coğrafya = Geography
Dizin: 19. yüzyıl = 19. century ; Coğrafi özellikler = Geographical properties ; Kent coğrafyası = Urban geography ; Kilis = Kilis ; Tarihi coğrafya = Historical geography

Özet:
İnsanlar yaşadıkları bölgenin coğrafik şartlarından hem etkilenirler, hem de mekan organizasyonu sonucu coğrafik şartları etkilemiş olurlar. İnsan ile yaşadığı ortam arasında böylece çift yönlü bir etkileşim doğar. İnsanın dünyaya gönderilmesinden bu yana insan-mekan etkileşimi devam etmektedir. Tarih boyunca bu etkileşimi ortaya koymak; tarihi metinler, tarihi yapılar, arşiv belgeleri gibi ipucu olabilecek tüm bulguların ışığında ve mekanın analizi sonucu o zamanki durumu ortaya koyup yorumlamak, o yerin ele alınan tarihlerdeki coğrafyasını yeniden inşa etmektir.İnsanın doğal çevreyi şekillendirmiş en önemli yapısı durumundaki şehirler, tarihi dönemler içerisinde değişerek belli kültürlerden beslenerek geldiği bilinmektedir. Bugün şehirlerimiz bir anda var olmamış, eskiden gelen kültür ve değerleriyle yoğrulmuş durumdadır. Bir şehir bulunduğu bölgede tesadüfi olarak var olmamıştır. Coğrafi özelliklerin elverdiği ölçüde şehirsel yerleşmeler hayat bulmuşlardır veya eski önemlerini yitirmişlerdir. Teknolojinin hızlı bir şekilde gelişimiyle bugün şehirler çok farklı fonksiyonlar üstlenmektedirler. Fakat ne olursa olsun şehirler daima çevresine göre merkezi yer olma, değiş-tokuşun yapıldığı yer olma özelliğini hep korumuştur.Şehirlerin yüklenmiş olduğu fonksiyonlar günün şartlarına göre değişebilmiştir. Örneğin Osmanlı Devleti parçalanmadan önce önemli bir ticaret merkezi olan Kilis, sınırların değişmesiyle birlikte bu fonksiyonunda değişmelerin olduğu görülmüştür. Fonksiyon değişmeleri şehirsel arazi kullanımını da etkileyen unsurlar olmuştur. IIIÖrneğin çalışma sahasında bulunan ticari alanlar durumundaki han, kervansaray ve bedestenler ticaret fonksiyonundaki değişmelerden etkileneceklerdir.Tarihi şehirsel planlama kuşkusuz doğal ortam insan ilişkilerini çok iyi yansıtan özellikler sunar. Tarihi dokunun korunduğu Kilis'te bu ilişki hala gözlemlenebilmektedir. İklimsel özellikler sebebiyle dar, çıkmaz sokaklarla bürünmüş şehir adeta bir labirent görüntüsü sunmaktadır. Dar cadde ve sokak sistemlerinin ticari merkezlere açılmasıyla da şehirsel sistemin omurgası ortaya çıkmıştır. Doğal yapı malzemesiyle oluşturulmuş işlevsel meskenler ise bu şehirsel arazi kullanımında yer almış yapı birimleri olmuştur. Tez konusunun özellikle XIX. yüzyıl olması bu yüzyılda şehir potansiyelinin ve üstlenmiş olduğu fonksiyonların önemindendir. Nitekim XX. Yüzyılda değişen sınırlarla birlikte Kilis toprak kaybedecek, sınırların araya girmesiyle Kilis'in ticaret fonksiyonu gerilemiş olacaktır.XIX. Yüzyıl Kilis şehrinin ele alınacağı bu tezde şehirsel arazi kullanımına yön veren unsurlar şehrin potansiyeli belirlenerek incelenmiş, bu unsurlar ile yapılar arasında da bağlantılar kurulmuştur. Dağılış ilkesine bağlı olarak da bu alanlar tespit edilip merkezilik fonksiyonları belirlenmeye çalışılmıştır. Elde edilen verilerden, arazi araştırmalarından sağlanan ipuçlarıyla ele alınan tarihlerdeki Kilis şehri yeniden inşa etmeye çalışılmıştır. Tezin bazı bölümlerinde ele alınan dönem geçmişle, günümüzle karşılaştırılacak böylece değişen coğrafi şartların mekan üzerindeki yansımaları göz önüne serilecektir.Anahtar Kelimeler: Coğrafya, Kilis, Tarihi Coğrafya, Şehir Coğrafyası, Şehir

Abstract:
People living conditions, and are affected by geographic region, as well as a result of spatial organization are affected by geographical conditions. So that the two-way interaction between man and his environment arises. Sent to the human world, since the human-space interaction continues. Throughout history reveal that the interaction of historical texts, historical buildings, such as archival documents that may be clues in the light of all the evidence put forth interpret the situation at that time and place as a result of analysis, it is to reconstruct the geography of the place dates under consideration.State of the natural environment of man has shaped the structure of the most important cities in the alternating periods of feeding is known that certain cultures. Today, cities did not exist at one time, was mixed with the culture and values of condition. There has been in the area of a city at random. Geographical features of urban settlements were brought to life the extent permitted by, or have lost their former importance. Rapid development of technology today, cities undertake many different functions. But no matter what cities are always being located in the center according to the environment, have maintained the distinction of being the place of exchange.Functions have been installed cities have succeeded under the circumstances may have changed. For example, an important trade center of the Ottoman Empire before it splits Kilis, this function changes with the change of the borders were. Functional changes in the factors affecting the use of urban land has been. For example, Vthe case of commercial areas in the study area inn, caravanserai and bedestens be affected by changes in trade function.Date of course, the natural environment, urban planning, human relations reflects a very good features. Date of this relationship is still observed in tissue preserved in Kilis. Climatic characteristics, due to the narrow, dead-end streets, clad image of the city offers a virtual maze. With the opening of the narrow streets and commercial centers systems the backbone of the urban system emerged. Functional dwellings built with natural building materials in the building units that have taken place in the use of urban land. Thesis topic, especially XIX. century, and has assumed the functions that the importance of this century due to the potential of the city. Indeed, XX. Century, with the changing boundaries of land to lose Kilis, Kilis border trade through the intervention of the function will be decreased.XIX. Century, the city of Kilis, this thesis will focus on the elements that shape the city's potential for the use of urban land determined and examined links between these elements and structures were established. Depending on the principle of the centrality of distribution functions of these areas be identified and studied. The data obtained from surveys of land to rebuild the city of Kilis dates provided were taken up tips. In some parts of the thesis dealt with the past period, compared with today, so look at the reflections on the changing geographical conditions be shown in place.Key Words: Geography, Kilis, Historical Geography, City Geography, City